1. Amritanada Upanishad
Page 1
अमृतनादोपनिषत्प्रतिपाद्यं पराक्षरम् ।
त्रैपालानन्दसाम्राज्यं हृदि मे भातु सन्ततम् ॥
१
ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहे ।
२
तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॥
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
१
शास्त्राण्यधीत्य मेधावी अभ्यासं च पुनः पुनः ।
२
प्रबन्धं वेद विज्ञाय उत्कावत्तनाद्योभत्सृजेत् ।
३
ओंकारं रथमारुह्य विष्णुं कृत्वा सारथिं ।
४
ब्रह्मलोकपदवीं वेप्टुमुदाराराधनतत्परः ।
५
तावद्रधेन गन्तव्यं यावद्रथपथि स्थितः ।
६
स्थित्वा रथपथस्थां रथमुक्तसूर्ज्य गच्छति ।
७
मात्रालिङ्गपदं त्यक्त्वा श्रुतद्वयज्ञनवर्जितम् ।
८
अस्वरेण मकारेण पदं सूक्ष्मं च गच्छति ॥
९
शब्दादिविषया: पश्चा मनसैवातिचछद्यते ।
१०
चित्तयेदात्मनो रश्मीन् प्रत्याहारः स उच्चते ।
११
प्रत्याहारस्थथा ध्यानान् प्राणायामोऽथ धारणा ।
१२
तत्क्षणैव समाधिस्थः पददृक् योगी उच्यते ॥
१३
यथा पर्वततुतानां बहुमध्ये धमनान्मला ।
१४
तथेन्द्रियकृता दोषा ध्यायन्ते प्राणिनिग्रहात् ॥
१५
प्राणायामैर्दहेद्वह्नौ ध्यानेनाभिश किल्बिषम् ।
१६
प्रत्याहारेण संसर्गान् वासनारत्नान्निगृह्णाति ॥
१७
समं मन्येत यं लब्ध्वा स समाधिः प्रकीर्तितः ।
१८
भूमिभागे समं रम्ये सर्वदोषविवर्जिते ।
१९
कृत्वा मनोमयं रक्षां जप्या चैवाथ मण्डले ॥
२०
पद्मकं स्वस्तिकं वाऽपि भद्रासनमथाऽपि वा ।
२१
बद्ध्वा योगासनं सम्यक् सुसम्पुष्टाङ्गमूर्धनि: ।
२२
नासिकाग्रुटकूल्यान्तः पिधायेकन मारुतम् ।
२३
आकृष्य धारयेद्ग्रन्थिं शब्दमेवाभिचिन्तयेत् ॥
२४
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्मा ओमित्येकेन रेचयेत् ।
२५
दिव्यमन्त्रेण बहुलः: कुयादात्ममलच्युत्तिम् ॥
२६
पश्चादूर्यायीत पूर्वोक्तक्रमशो मन्त्रविद्वदुः ।
२७
स्थूलातिस्थूलमात्राभ्यां नामेरुद्ररूपक्रमः ॥
२८
तिर्यगुर्ध्वमधो दृष्टिं विहाय च महामतिः ।
२९
स्थिरस्थायी विनिष्कम्प: सदा योगं समभ्यसेत् ॥
३०
तालमात्राविनिष्कम्पो धारणायोजनं तथा ।
३१
द्वादशमात्रों योगस्तु कालतो नियमः स्मृतः ॥
३२
अघोषमव्यञ्जनमस्वरं च अकण्ठतादित्वोष्ठमात्रासिक च ।
३३
अरेफजातमुभयोः्मवर्जितं यदक्षरं न क्षरते कदाचित् ॥
३४
येनासी पश्यते मार्गें प्राणस्थेन हि गच्छति ।
३५
अतस्तमभ्यसेत्क्रित्रित्यं सन्मार्गंगमनानय वै ॥
३६
हृद्द्वारं वायुद्वारं च मूर्धद्वारमतः परम् ।
३७
मोक्षद्वारं बिलं चैव तुरीरं मण्डलं विदुः ॥
३८
भयं क्रोधमदालस्यमतिस्वप्रातिजागरम् ।
३९
अत्याहरमानाहारं नित्यं योगी विवर्जयेत् ॥
४०
अन्नेन विधिना सम्प्यित्त्यमभ्यसतः क्रमा्त् ।
४१
स्वयमृत्पत्तये ज्ञानं निभिमांसैर् संश्रयः ॥
४२
चतुर्भिः पश्यते देवान् पञ्चभिस्तत्त्वल्यक्रमः ।
४३
इच्छयाऽऽयोप्ति केवल्यं पष्ठे मांसि न संश्रयः ॥
४४
पादिमात्रस्तु चतुमात्राणि वारुणः ।
४५
आग्नेयस्तु त्रिमात्रौड: सौ वायव्यस्तु द्विमात्रकः ॥
४६
एकमात्रस्तथाकाशो हृदिमात्र तू चिन्तयेत् ।
४७
सिद्धिं कृत्वा तू मनसा चिन्तयेदात्मनात्मनि ॥
४८
त्रिंशत्पर्वाङ्कूलात् प्राणो यत्र प्राणः प्रतिष्ठितः ।
४९
एष प्राण इति ख्यातो बाह्यप्राणस्य गोचरः ॥
५०
अश्वत्थ श्वसनं चैव सहश्राणि त्रयोदश ।
५१
लक्षैकोनन: श्वास अहोरात्रप्रमाञातः ॥
५२
प्राण आयो हृदिस्थाने अपानस्तु पुनर्गुदे ।
५३
समानो नाभिदेशे तु उदानः कण्ठमाश्रितः ॥
१
Page 2
36
व्यानः सर्वेषु चाङ्गेषु सदा व्यावृत्य तिष्ठति । अथ वर्णान् पठ्यमानान् प्राणादीनामनुक्रमात् ॥ रक्वर्णान् मणिप्रभः प्राणो वायुः प्रकृतिंतिः । अपानस्तस्य मध्ये तु इन्द्रोपसंप्रभः ॥ ३७ ॥
38
समनस्तु द्वयोमध्ये गोक्शीरधवलप्रभः । आपाण्डर उदानस्य व्यानो ह्यर्चिस्संप्रभः ॥ ३८ ॥
39
यस्येदं मण्डलं भित्वा मारुतो याति मूर्धनि । यत्र तत्र त्रिद्र्वापि न स भूयोऽभिजायते । न स भूयोऽभिजायते इत्युपनिषत् ॥ ३९ ॥
ॐ सह नाववतु । शान्तिः ॥ ॥ इति कृष्णायजुर्वेदीय अमृतनादोपनिषत्समाप्ता ॥