1. Amritanada Upanishad

:: ॥ अमृतनादोपनिषत् ॥ ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॥ :ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ शास्त्राण्यधीत्य मेधावी अभ्यस्य च पुनः पुनः । परमं ब्रह्म विज्ञाय उल्कावत्तान्यथोत्सृजेत् ॥ १ ॥

:: // amṛtanādopaniṣat // ॐ saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai / tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai // :ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // śāstrāṇyadhītya medhāvī abhyasya ca punaḥ punaḥ / paramaṃ brahma vijñāya ulkāvattānyathotsṛjet // 1 //

ओङ्काररथमारुह्य विष्णुं कृत्वाथ सारथिम् । ब्रह्मलोकपदान्वेषी रुद्राराधनतत्परः ॥ २ ॥

oṅkārarathamāruhya viṣṇuṃ kṛtvātha sārathim / brahmalokapadānveṣī rudrārādhanatatparaḥ // 2 //

तावद्रथेन गन्तव्यं यावद्रथपथि स्थितः । स्थित्वा रथपथस्थानं रथमुत्सृज्य गच्छति ॥ ३ ॥

tāvadrathena gantavyaṃ yāvadrathapathi sthitaḥ / sthitvā rathapathasthānaṃ rathamutsṛjya gacchati // 3 //

मात्रालिङ्गपदं त्यक्त्वा शब्दव्यञ्जनवर्जितम् । अस्वरेण मकारेण पदं सूक्ष्मं च गच्छति ॥ ४ ॥

mātrāliṅgapadaṃ tyaktvā śabdavyañjanavarjitam / asvareṇa makāreṇa padaṃ sūkṣmaṃ ca gacchati // 4 //

शब्दादिविषयाः पञ्च मनश्चैवातिचञ्चलम् । चिन्तयेदात्मनो रश्मीन्प्रत्याहारः स उच्यते ॥ ५ ॥

śabdādiviṣayāḥ pañca manaścaivāticañcalam / cintayedātmano raśmīnpratyāhāraḥ sa ucyate // 5 //

प्रत्याहारस्तथा ध्यानं प्राणायामोऽथ धारणा । तर्कश्चैव समाधिश्च षडङ्गो योग उच्यते ॥ ६ ॥

pratyāhārastathā dhyānaṃ prāṇāyāmo'tha dhāraṇā / tarkaścaiva samādhiśca ṣaḍaṅgo yoga ucyate // 6 //

यथा पर्वतधातूनां दह्यन्ते धमनान्मलाः । तथेन्द्रियकृता दोषा दह्यन्ते प्राणधारणात् ॥ ७ ॥

yathā parvatadhātūnāṃ dahyante dhamanānmalāḥ / tathendriyakṛtā doṣā dahyante prāṇadhāraṇāt // 7 //

प्राणायामैर्दहेद्दोषान्धारणाभिश्च किल्बिषम् । प्रत्याहारेण संसर्गान् ध्यानेनानीश्वरान्गुणान् ॥ ८ ॥

prāṇāyāmairdaheddoṣāndhāraṇābhiśca kilbiṣam / pratyāhāreṇa saṃsargān dhyānenānīśvarānguṇān // 8 //

किल्बिषं हि क्षयं नीत्वा रुचिरं चैव चिन्तयेत् ॥ ९ ॥

kilbiṣaṃ hi kṣayaṃ nītvā ruciraṃ caiva cintayet // 9 //

रुचिरं रेचकं चैव वायोराकर्षणं तथा । प्राणायामास्त्रयः प्रोक्ता रेचपूरककुम्भकाः ॥ १० ॥

ruciraṃ recakaṃ caiva vāyorākarṣaṇaṃ tathā / prāṇāyāmāstrayaḥ proktā recapūrakakumbhakāḥ // 10 //

सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं शिरसा सह । त्रिः पठेदायतप्राणः प्राणायामः स उच्यते ॥ ११ ॥

savyāhṛtiṃ sapraṇavāṃ gāyatrīṃ śirasā saha / triḥ paṭhedāyataprāṇaḥ prāṇāyāmaḥ sa ucyate // 11 //

उत्क्षिप्य वायुमाकाशे शून्यं कृत्वा निरात्मकम् । शून्यभावे नियुञ्जीयाद्रेचकस्येति लक्षणम् ॥ १२ ॥

utkṣipya vāyumākāśe śūnyaṃ kṛtvā nirātmakam / śūnyabhāve niyuñjīyādrecakasyeti lakṣaṇam // 12 //

वक्त्रेणोत्पलनालेन तोयमाकर्षयेन्नरः । एवं वायुर्ग्रहीतव्यः पूरकस्येति लक्षणम् ॥ १३ ॥

vaktreṇotpalanālena toyamākarṣayennaraḥ / evaṃ vāyurgrahītavyaḥ pūrakasyeti lakṣaṇam // 13 //

नोच्छ्वसेन्न च निश्वसेत् गात्राणि नैव चालयेत् । एवं भावं नियुञ्जीयात् कुम्भकस्येति लक्षणम् ॥ १४ ॥

nocchvasenna ca niśvaset gātrāṇi naiva cālayet / evaṃ bhāvaṃ niyuñjīyāt kumbhakasyeti lakṣaṇam // 14 //

अन्धवत्पश्य रूपाणि शब्दं बधिरवत् शृणु । काष्ठवत्पश्य ते देहं प्रशान्तस्येति लक्षणम् ॥ १५ ॥

andhavatpaśya rūpāṇi śabdaṃ badhiravat śṛṇu / kāṣṭhavatpaśya te dehaṃ praśāntasyeti lakṣaṇam // 15 //

मनः सङ्कल्पकं ध्यात्वा संक्षिप्यात्मनि बुद्धिमान् । धारयित्वा तथाऽऽत्मानं धारणा परिकीर्तिता ॥ १६ ॥

manaḥ saṅkalpakaṃ dhyātvā saṃkṣipyātmani buddhimān / dhārayitvā tathā''tmānaṃ dhāraṇā parikīrtitā // 16 //

आगमस्याविरोधेन ऊहनं तर्क उच्यते । समं मन्येत यं लब्ध्वा स समाधिः प्रकीर्तितः ॥ १७ ॥

āgamasyāvirodhena ūhanaṃ tarka ucyate / samaṃ manyeta yaṃ labdhvā sa samādhiḥ prakīrtitaḥ // 17 //

भूमौ दर्भासने रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा वै रथमण्डले ॥ १८ ॥

bhūmau darbhāsane ramye sarvadoṣavivarjite / kṛtvā manomayīṃ rakṣāṃ japtvā vai rathamaṇḍale // 18 //

पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ १९ ॥

padmakaṃ svastikaṃ vāpi bhadrāsanamathāpi vā / baddhvā yogāsanaṃ samyaguttarābhimukhaḥ sthitaḥ // 19 //

नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुतम् । आकृष्य धारयेदग्निं शब्दमेवाभिचिन्तयेत् ॥ २० ॥

nāsikāpuṭamaṅgulyā pidhāyaikena mārutam / ākṛṣya dhārayedagniṃ śabdamevābhicintayet // 20 //

ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ओमित्येकेन रेचयेत् । दिव्यमन्त्रेण बहुधा कुर्यादात्ममलच्युतिम् ॥ २१ ॥

omityekākṣaraṃ brahma omityekena recayet / divyamantreṇa bahudhā kuryādātmamalacyutim // 21 //

पश्चाद्ध्यायीत पूर्वोक्तक्रमशो मन्त्रविद्बुधः । स्थूलातिस्थूलमात्रायं नाभेरूर्ध्वरुपक्रमः ॥ २२ ॥

paścāddhyāyīta pūrvoktakramaśo mantravidbudhaḥ / sthūlātisthūlamātrāyaṃ nābherūrdhvarupakramaḥ // 22 //

तिर्यगूर्ध्वमधो दृष्टिं विहाय च महामतिः । स्थिरस्थायी विनिष्कम्पः सदा योगं समभ्यसेत् ॥ २३ ॥

tiryagūrdhvamadho dṛṣṭiṃ vihāya ca mahāmatiḥ / sthirasthāyī viniṣkampaḥ sadā yogaṃ samabhyaset // 23 //

तालमात्राविनिष्कम्पो धारणायोजनं तथा । द्वादशमात्रो योगस्तु कालतो नियमः स्मृतः ॥ २४ ॥

tālamātrāviniṣkampo dhāraṇāyojanaṃ tathā / dvādaśamātro yogastu kālato niyamaḥ smṛtaḥ // 24 //

अघोषमव्यञ्जनमस्वरं च अकण्ठताल्वोष्ठमनासिकं च । अरेफजातमुभयोष्मवर्जितं यदक्षरं न क्षरते कदाचित्॥ २५ ॥

aghoṣamavyañjanamasvaraṃ ca akaṇṭhatālvoṣṭhamanāsikaṃ ca / arephajātamubhayoṣmavarjitaṃ yadakṣaraṃ na kṣarate kadācit// 25 //

येनासौ पश्यते मार्गं प्राणस्तेन हि गच्छति । अतस्तमभ्यसेन्नित्यं सन्मार्गगमनाय वै ॥ २६ ॥

yenāsau paśyate mārgaṃ prāṇastena hi gacchati / atastamabhyasennityaṃ sanmārgagamanāya vai // 26 //

हृद्द्वारं वायुद्वारं च मूर्धद्वारमतः परम् । मोक्षद्वारं बिलं चैव सुषिरं मण्डलं विदुः ॥ २७ ॥

hṛddvāraṃ vāyudvāraṃ ca mūrdhadvāramataḥ param / mokṣadvāraṃ bilaṃ caiva suṣiraṃ maṇḍalaṃ viduḥ // 27 //

भयं क्रोधमथालस्यमतिस्वप्नातिजागरम् । अत्याहरमनाहरं नित्यं योगी विवर्जयेत् ॥ २८ ॥

bhayaṃ krodhamathālasyamatisvapnātijāgaram / atyāharamanāharaṃ nityaṃ yogī vivarjayet // 28 //

अनेन विधिना सम्यग्नित्यमभ्यसतः क्रमात् । स्वयमुत्पद्यते ज्ञानं त्रिभिर्मासैर्न संशयः ॥ २९ ॥

anena vidhinā samyagnityamabhyasataḥ kramāt / svayamutpadyate jñānaṃ tribhirmāsairna saṃśayaḥ // 29 //

चतुर्भिः पश्यते देवान्पञ्चभिस्तुल्यविक्रमः । इच्छयाप्नोति कैवल्यं षष्ठे मासि न संशयः ॥ ३० ॥

caturbhiḥ paśyate devānpañcabhistulyavikramaḥ / icchayāpnoti kaivalyaṃ ṣaṣṭhe māsi na saṃśayaḥ // 30 //

पार्थिवः पञ्चमात्रस्तु चतुर्मात्रस्तु वारुणः । आग्नेयस्तु त्रिमात्रोऽसौ वायव्यस्तु द्विमात्रकः ॥ ३१ ॥

pārthivaḥ pañcamātrastu caturmātrastu vāruṇaḥ / āgneyastu trimātro'sau vāyavyastu dvimātrakaḥ // 31 //

एकमात्रस्तथाकाशो ह्यर्धमात्रं तु चिन्तयेत् । सिद्धिं कृत्वा तु मनसा चिन्तयेदात्मनात्मनि ॥ ३२ ॥

ekamātrastathākāśo hyardhamātraṃ tu cintayet / siddhiṃ kṛtvā tu manasā cintayedātmanātmani // 32 //

त्रिंशत्सार्धाङ्गुलः प्राणो यत्र प्राणः प्रतिष्ठितः । एष प्राण इति ख्यातो बाह्यप्राणस्य गोचरः ॥ ३३ ॥

triṃśatsārdhāṅgulaḥ prāṇo yatra prāṇaḥ pratiṣṭhitaḥ / eṣa prāṇa iti khyāto bāhyaprāṇasya gocaraḥ // 33 //

अशीतिश्च शतं चैव सहस्राणि त्रयोदश । लक्षश्चैकोननिःश्वास अहोरात्रप्रमाणतः ॥ ३४ ॥

aśītiśca śataṃ caiva sahasrāṇi trayodaśa / lakṣaścaikonaniḥśvāsa ahorātrapramāṇataḥ // 34 //

प्राण आद्यो हृदिस्थाने अपानस्तु पुनर्गुदे । समानो नाभिदेशे तु उदानः कण्ठमाश्रितः ॥ ३५ ॥

prāṇa ādyo hṛdisthāne apānastu punargude / samāno nābhideśe tu udānaḥ kaṇṭhamāśritaḥ // 35 //

व्यानः सर्वेषु चाङ्गेषु सदा व्यावृत्य तिष्ठति । अथ वर्णास्तु पञ्चानां प्राणादीनामनुक्रमात् ॥ ३६ ॥

vyānaḥ sarveṣu cāṅgeṣu sadā vyāvṛtya tiṣṭhati / atha varṇāstu pañcānāṃ prāṇādīnāmanukramāt // 36 //

रक्तवर्णो मणिप्रख्यः प्राणवायुः प्रकीर्तितः । अपानस्तस्य मध्ये तु इन्द्रगोपसमप्रभः ॥ ३७ ॥

raktavarṇo maṇiprakhyaḥ prāṇavāyuḥ prakīrtitaḥ / apānastasya madhye tu indragopasamaprabhaḥ // 37 //

समानस्तु द्वयोर्मध्ये गोक्षीरधवलप्रभः । आपाण्डुर उदानश्च व्यानो ह्यर्चिस्समप्रभः ॥ ३८ ॥

samānastu dvayormadhye gokṣīradhavalaprabhaḥ / āpāṇḍura udānaśca vyāno hyarcissamaprabhaḥ // 38 //

यस्येदं मण्डलं भित्वा मारुतो याति मूर्धनि । यत्र तत्र म्रियेद्वापि न स भूयोऽबिजायते । न स भूयोऽभिजायत इत्युपनिषत् ॥ ३९ ॥

yasyedaṃ maṇḍalaṃ bhitvā māruto yāti mūrdhani / yatra tatra mriyedvāpi na sa bhūyo'bijāyate / na sa bhūyo'bhijāyata ityupaniṣat // 39 //

ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्विनावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॥ :ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ::॥ इति अमृतनादोपनिषत्समाप्ता ॥ वर्गः:उपनिषदः

ॐ saha nāvavatu / saha nau bhunaktu / saha vīryaṃ karavāvahai / tejasvināvadhītamastu mā vidviṣāvahai // :ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // ::// iti amṛtanādopaniṣatsamāptā // vargaḥ:upaniṣadaḥ