1. Aruni Upanishad
Page 1
16
आरुणिकास्व्योपनिषतव्यतामसिनोडमलतः । यत्प्रबोधाद्यन्नि मुक्तिं तद्रामब्रह्म मं गति: ॥ ॐ आप्यायन्विति शान्तिः ॥
ॐ आरुणि: प्राजापत्य: प्राजापतिलोकं जगाम । तं गतवोऽव । केन भगवान्कर्मण्यशेषतो विरृजामिति । तं होवाच प्राजापतिसत्वं पुत्रान्प्रात्न्नआत्मन्वन्यादीन्विज्ञूसां यज्ञोपवीतं यागं स्वाध्यायं
1
भूर्लोंकभुवर्लोकसत्यलोकंमहर्लोंकजनोलोकतपोलोकसत्यलोकं चातलतलातलवितलसुतलरसातलमहातलपातालं ब्रह्माण्डं च विसृजेत । दण्डंमादाय्चैन च कौपीनं च परिगृह्णत् । शेषं विसृजेदिति ॥१॥
2
गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थो वा उपवसत भूतोपशं वा विसृजेत । लौकिकाग्नीनुदराग्नीन्राग्नीन् समारोपयेत् । गायत्रीं च स्ववाचाग्नौ समारोपयेत् । कूष्माण्डो ब्रह्मचारी कुटिलं विसृजेत् । पात्रं विसृजेत् । पवित्रं विसृजेत् । दण्डालोकाष्ठं विसृजेदिति होवाच । अत उद्यमेन्त्रवन्मनादाचारेत् । ऋष्यङ्गमन्त्रावर्तेत । औपवासधनमाचारेत् । त्रिसन्ध्याद्वौ स्नानमाचारेत् । सन्ध्यं समाधावात्मन्याचारेत् । सर्वेषु वेदेष्वरण्यकमावर्तयेदुपनिषद्मावर्तयेदुपनिषद्मावर्तयं तयेदिति ॥२॥
सत्यवं ब्रह्मसूचनात्सत्यं ब्रह्मसूत्रमहंमेव विद्वान्निवृत्तस्तं यज्ञाद्विद्याद्वानस्य एवं वेद संन्यासं मया संन्यासं मयेतिं तिक्रतुक्रमं
सर्वभूतेभ्यो मत्त: सर्वे प्रवर्तते । स्स्वामागोपायोज:सस्नायौसीन्द्रस्य व्रतोऽसि वार्त्रघ्न: शर्म मं भव यत्पापं तन्निवारयेतिं । अननेन् मन्त्रेण कृतं वाडणवं दण्डं कौपीनं परिग्रहेत्प्रभवतेत्प्रभवदर्शनान्तरौौप्रभवदर्शनं प्राज्ञीर्याद्याथालाभमर्हीयात् । ब्रह्मचर्यममहिंसा चापरिग्रहं च सत्यं व यत्नेन है रक्षत है रक्षत है रक्षत इति ॥३॥
अथात: परमहंसपरिव्राजकानामासनशयनादिकं भूमौ ब्रह्मचर्यं मृत्युपत्रलास्यपात्रं दारुपात्रं वा यतीनां कामक्रोधादिहर्षरोषलोभदम्भदर्पेच्छामूयाममत्यााहंकारादीनपि परित्यजेत् । वर्षासु ध्रुवशिलोऽट्ठी मासनेराकी यतिशयेत द्वैव वा विचरेद्देवद्वेव वा विचरेद्दिति ॥३॥
स सल्त्वं यो विद्वान्सोपनयानाद्द्वैधंवैन्ति प्राग्वा त्यजेत् । पितॄं पुत्रमग्न्युपवीतं कलत्रं चान्तदपीह यततो भिक्षार्थं ग्रामं प्रविश्यन्ति पाणिपात्रमदरपात्रं वा । ॐ हि ॐ हि ॐ हीत्येतदुपनिषदं विन्यसेत् ॥ सत्येतदुपनिषदं विद्वान् एवं वेद पालातां वैद्यमास्यस्थमोदू म्वरं दण्डं मौज़ीं मेखलां यज्ञोपवीतं च त्यक्तवा शूरो य एवं वेद । तद्विष्णो: परमं पदं सदा पश्यन्ति सूरय: । इदृश्वरो विपन्न्यवो जगद्वांस: समिन्धते । विष्णोर्यत्परमं पदमिति । एवं निर्वाणानुशासनं वेदानुशासनं वेदानुशासनमिति ॥
ॐ आप्यायन्विति शान्तिः ॥ इति सामवेदीयारुणिकोपनिषत्समाप्ता ॥