20. Chapter 20 — Liberation in Life
Verses 1–14
20.1
जनक उवाच — janaka uvāca
क्व भूतानि क्व देहो वा क्वेन्द्रियाणि क्व वा मनः ।
क्व शून्यं क्व च नैराश्यं मत्स्वरूपे निरंजने ॥
kva bhūtāni kva deho vā kvendriyāṇi kva vā manaḥ ।
kva śūnyaṃ kva ca nairāśyaṃ matsvarūpe niraṃjane ॥
Where are the elements, the body, the organs, the mind, the void, or despair in my taintless Being?
20.2
क्व शास्त्रं क्वात्मविज्ञानं क्व वा निर्विषयं मनः ।
क्व तृप्तिः क्व वितृष्णात्वं गतद्वन्द्वस्य मे सदा ॥
kva śāstraṃ kvātmavijñānaṃ kva vā nirviṣayaṃ manaḥ ।
kva tṛptiḥ kva vitṛṣṇātvaṃ gatadvandvasya me sadā ॥
What is scripture, what is selfknowledge, what is mind bereft of objects, what is contentment, or what is desirelessness, to me who am ever devoid of the sense of duality?
20.3
क्व विद्या क्व च वाविद्या क्वाहं क्वेदं मम क्व वा ।
क्व बन्ध क्व च वा मोक्षः स्वरूपस्य क्व रूपिता ॥
kva vidyā kva ca vāvidyā kvāhaṃ kvedaṃ mama kva vā ।
kva bandha kva ca vā mokṣaḥ svarūpasya kva rūpitā ॥
What is knowledge or what is ignorance, what is what is ^this or what is ^mine, what is bondage or what is liberation, what is definableness of the Self?
20.4
क्व प्रारब्धानि कर्माणि जीवन्मुक्तिरपि क्व वा ।
क्व तद् विदेहकैवल्यं निर्विशेषस्य सर्वदा ॥
kva prārabdhāni karmāṇi jīvanmuktirapi kva vā ।
kva tad videhakaivalyaṃ nirviśeṣasya sarvadā ॥
What" are Prarabdha (‘commenced) Karmas, what" is even liberation-inlife, or what is that liberation-at-death, to the ever Undifferentiated?
20.5
क्व कर्ता क्व च वा भोक्ता निष्क्रियं स्फुरणं क्व वा ।
क्वापरोक्षं फलं वा क्व निःस्वभावस्य मे सदा ॥
kva kartā kva ca vā bhoktā niṣkriyaṃ sphuraṇaṃ kva vā ।
kvāparokṣaṃ phalaṃ vā kva niḥsvabhāvasya me sadā ॥
'What is doer or enjoyer, what is cessation of activity (thinking) or the rising, of thought, what is direct knowledge or its result, to me, the ever Impersonal?
20.6
क्व लोकं क्व मुमुक्षुर्वा क्व योगी ज्ञानवान् क्व वा ।
क्व बद्धः क्व च वा मुक्तः स्वस्वरूपेऽहमद्वये ॥
kva lokaṃ kva mumukṣurvā kva yogī jñānavān kva vā ।
kva baddhaḥ kva ca vā muktaḥ svasvarūpe'hamadvaye ॥
What is the world or what is the aspirant for liberation, what is the contemplative man or what is the man of Knowledge, what is the soul in bondage or what is the liberated soul, to me who am nondual in my nature?
20.7
क्व सृष्टिः क्व च संहारः क्व साध्यं क्व च साधनं ।
क्व साधकः क्व सिद्धिर्वा स्वस्वरूपेऽहमद्वये ॥
kva sṛṣṭiḥ kva ca saṃhāraḥ kva sādhyaṃ kva ca sādhanaṃ ।
kva sādhakaḥ kva siddhirvā svasvarūpe'hamadvaye ॥
What are projection and retraction, what are end and means, what are seeker and success, to me abiding in my nature which is non-dual?
20.8
क्व प्रमाता प्रमाणं वा क्व प्रमेयं क्व च प्रमा ।
क्व किंचित् क्व न किंचिद् वा सर्वदा विमलस्य मे ॥
kva pramātā pramāṇaṃ vā kva prameyaṃ kva ca pramā ।
kva kiṃcit kva na kiṃcid vā sarvadā vimalasya me ॥
What is knower, the means to knowledge, the object of knowledge or knowledge, what is anything or nothing, to me who am ever pure?
20.9
क्व विक्षेपः क्व चैकाग्र्यं क्व निर्बोधः क्व मूढता ।
क्व हर्षः क्व विषादो वा सर्वदा निष्क्रियस्य मे ॥
kva vikṣepaḥ kva caikāgryaṃ kva nirbodhaḥ kva mūḍhatā ।
kva harṣaḥ kva viṣādo vā sarvadā niṣkriyasya me ॥
What is distraction or concentration, dullness or delusion, joy or sorrow, to me who am ever actionless?
20.10
क्व चैष व्यवहारो वा क्व च सा परमार्थता ।
क्व सुखं क्व च वा दुखं निर्विमर्शस्य मे सदा ॥
kva caiṣa vyavahāro vā kva ca sā paramārthatā ।
kva sukhaṃ kva ca vā dukhaṃ nirvimarśasya me sadā ॥
What is relativity or transcendence, happiness or misery, to me who am ever devoid of thought activity?
20.11
क्व माया क्व च संसारः क्व प्रीतिर्विरतिः क्व वा ।
क्व जीवः क्व च तद्ब्रह्म सर्वदा विमलस्य मे ॥
kva māyā kva ca saṃsāraḥ kva prītirviratiḥ kva vā ।
kva jīvaḥ kva ca tadbrahma sarvadā vimalasya me ॥
What is ignorance or appearance, attachment or detachment, Jiva or Brahman, to me who am ever pure?
20.12
क्व प्रवृत्तिर्निर्वृत्तिर्वा क्व मुक्तिः क्व च बन्धनं ।
कूटस्थनिर्विभागस्य स्वस्थस्य मम सर्वदा ॥
kva pravṛttirnirvṛttirvā kva muktiḥ kva ca bandhanaṃ ।
kūṭasthanirvibhāgasya svasthasya mama sarvadā ॥
'What is activity or inactivity, liberation or bondage, to me who am ever immutable and indivisible and established in Self?
20.13
क्वोपदेशः क्व वा शास्त्रं क्व शिष्यः क्व च वा गुरुः ।
क्व चास्ति पुरुषार्थो वा निरुपाधेः शिवस्य मे ॥
kvopadeśaḥ kva vā śāstraṃ kva śiṣyaḥ kva ca vā guruḥ ।
kva cāsti puruṣārtho vā nirupādheḥ śivasya me ॥
What is instruction or scriptural injunction, what is disciple or preceptor, what is summum bonum of life, to me who am absolute good and free from
20.14
क्व चास्ति क्व च वा नास्ति क्वास्ति चैकं क्व च द्वयं ।
बहुनात्र किमुक्तेन किंचिन्नोत्तिष्ठते मम ॥
kva cāsti kva ca vā nāsti kvāsti caikaṃ kva ca dvayaṃ ।
bahunātra kimuktena kiṃcinnottiṣṭhate mama ॥
What is existence or non-existence, unity or duality? What to say more, nothing emanates from me.