1. ASS_069_Jnanarnava_Tantram_-_Ganeshsastri_Gokhale_1952

आनन्दाश्रमसंस्कृतग्रन्थावालीः

ग्रन्थांकः

( ६९ )

ज्ञानार्णवतन्त्रम्

मूल्यम्-रुपकद्वयम् ( २-०० )

आनन्दाश्रमसंस्कृतग्रन्थावालिः

ग्रन्थाङ्कः ८९ ।

ईश्वरप्रोक्तं

ज्ञानार्णवतन्त्रम्

एतत्पुस्तकं

बे० ज्ञा० रा० रा० गोकले इत्युपाहृतैर्गणेशशास्त्रिभिः

संशोधितम् ।

तथा

रावबहादूर इत्युपपदवीधारिभिः

'गंगाधर बापूराव काळे'

जे० पी०

इत्येतैः

षुण्पारूपयत्ने

श्रीमन् 'महादेव चिमणाजी आपटे'

इत्यभिधेयमहाभागप्रतिष्ठापिते

आनन्दाश्रममुद्रणालये

आयसाक्षरैरंङ्कद्रयित्या

प्रकाशितम् ।

द्वितीयोऽङ्कःज्नानार्णवतन्त्रः ।

शालिवाहनशकाब्दः १८७५ ।

खिस्ताब्दः १९५२ ।

(अस्य सर्वेऽधिकाराः राजशासनानुसारेण स्वाम्यविक्रयाः) ।

मूल्यं रूपकद्वयम् (२) ।

आस्मिन्ग्रन्थेपीमन्थानारणोंवतान्त्रे प्रतिपटलान्तर्गत-

विषयाणामनुक्रमः ।

पटचानि

विषयाः

पृ०आ०:

१ प्रथमपटले- स्वरूपपशेयमात्रं .... .... .... १--३

२ द्वितीयपटले-प्रातःकृत्यमारभ्य स्नानादिस्नान्त्र्यामण्ड-

प्पूजामूश्र्चिद्भूतश्र्चिद्भाणप्रतिष्ठाद्यादि-

षड्ज्रमातृकान्यासपड्कन्यासाद्रा: .... ३—८

३ तृतीयपटले- अन्तर्यागः .... .... .... ८-११

४ चतुर्थंपटले- पीठशक्तिप्रेतसिंहासनपूजासिंहासनम-

न्त्रावाहिन्यादिप्रेत्रायुधमुद्रादि .... ११-१७

५ पञ्चमपटले- आरात्रिकपश्वरत्नवरत्र्मेश्वरीआराजन

मन्त्रचक्रमुद्रान्ते पेयधूपदीपमन्त्रादियहो-

मपालिदानानि .... .... .... १७-२०

६ षटटले- पूर्वसिंहासनपू .... .... .... २०-२३

७ सप्तमपटले- दक्षिणासिंहासनपू .... .... .... २३-२४

८ अष्टमपटले- आमिषसिंहासनपू .... .... .... २४-२६

९ नवमपटले- उत्तरसिंहासनपूजात्र्म .... .... २६-३१

१० दशमपटले- करशुद्धिविधानं चतुरासनविर्णानाहवि-

चायजनविर्णानमेतत्स्वरूपपमीशकेष्टारम-

न्त्रविसर्पणानि .... .... .... ३१-३८

११ एकादशपटले- पशूदेशद्वारकादिविधानतर्पणम्... ३८-३९

१२ द्वादशपटले- नित्यपुरश्चर्याहोमेधादेशानतर्पणमू ... ३९-४१

१३ त्रयोदशपटले- पोङ्ख्यहोमारः... .... .... ४१-४५

१४ चतुर्दशपटले- सा भासादनादिर्थी चकन्यासपर्वन्यासमू ४५-५०

१५ पञ्चदशपटले- निर्यामण्ठलोडारायन्त्रांगकोविदः... ५०-५७

१६ षोडशपटले- अन्वर्थागादिपलिदानान्तपूजा .... ५७-७३

१७ सप्तदशपटले- .... .... .... ७३-८४

१८ अष्टादशपटलेऽ- नवरत्नपूजाविधानम् ... ... ८४-८९

१९ एकोनविंशपटले- वीजत्रयसाधनम् ... ... ... ८९-९०

२० विंशपटले- एकलक्षादिजयफलकुण्डलक्षणकर्मचक्रहोमविधि तत्कद्रदृश्य & होमफलहावृद्धदृश्यमानादि ... ... ... ९१-१०३

२१ एकविंशपटले- ज्ञानहोमविधि: ... ... ... १०४-१०६

२२ द्वाविंशपटले- कुमार्रीपूजनद्रूतीयागविकल्पनिर्विकल्पैकथनयोगपीठस्यामहूतीलक्षणतत्क्रियाविध्यादि ... ... ... १०६-१११

२३ त्रयोविंशपटले- ज्ञानद्रूतीयाग: ... ... ... १११-११४

२४ चतुर्विंशपटले- दीक्षाविधि. ... ... ... ११४-१२९

२५ पञ्चविंशपटले- परिवज्ञारोपणम् .... .... ... १२१-१२३

२६ षड्विंशपटले- द्रुमनारोप: .... .... .... १२३-१२४

समाप्तोऽयं ज्ञानार्णवतन्श्रास्य विषयानुक्रम:॥

ईश्वरमोक्षं ज्ञानार्णवतन्त्रम् ।

तत्र मध्यः पटलः ।

देव्युवाच—

गणेशागम्यचतुर्णेशामुरेन्द्रपरिवारित ।

सर्वसंन्य गणपांदेश किं त्वया जप्यते सदा ॥ १ ॥

अक्षमालेतिं किं नाम संशयो मे हृदि स्थितः ।

शब्दातीतं परं ब्रह्म स्वमेव परमार्थवित् ॥ २ ॥

कययाडनन्दनिष्प( स्प )न्दसान्द्रमानस निश्चयात् ।

ईश्वर उवाच—

कययामि वरारोहे यन्मया जप्यते सदा ॥ ३ ॥

अकारादिक्षकारान्ता मातुर्का पंरतरांणी ।

चतुदंशस्वरोपेता बिन्दुत्रयविभूषिता ॥ ४ ॥

अनुस्वारेण देवेशि बिन्दुनैकन मण्डिता ।

विसर्गेण च बिन्दुभ्यां संलभाभ्यां विराजिता ॥ ५ ॥

कलामण्डलमारूयातं शक्तिरूपं महेश्वरि ।

ककारादिक्षकारान्ता वणांस्तु शिवरूिणः ॥ ६ ॥

व्यञनसप्तदाडनम्देनोश्वारसहिता यतः ।

उपधरत्स्वरसोमाप्तदा बाणे न संशयः ॥ ७ ॥

पञ्चाशद्वरूपेण शब्ददारुयं वस्तु सुव्रते ।

अकारः प्रथमो देवी क्षकारोऽन्तिम ईष्यते ॥ ८ ॥

अक्षमालेतिं विरुयातां मातृका वर्णरूिणी ।

शब्दप्रसबरूपेयं शब्दातीतं तु जप्यते ॥ ९ ॥

शब्दातीतं परं ध्रौम गन्नारहितं सदा ।

आस्पदस्पयं जानीहि इंस्तु परमेश्वरः ॥ १० ॥

आस्मभावे ततो बिन्दुत्रयविभूषित ।

मातृकासंप्रदायेन संस्स्थितं व्यक्तिमार्गत॥ ११ ॥

बिन्दुभयं प्रवक्ष्यामि शीजिरूपं वरानने ।

हकारं बिन्दुरूपेण ब्राणं बिद्धि पार्वति ॥ १२ ॥

१ स. जगत्स्व । २ क. हका । ३ कु. विसका । ४ स. का वर्णन । ५ स. नम ।

ईश्वरप्रोक्तम्-

[१ प्रथमः पटलः

सकारः सर्गबिन्दुभ्यां हारिश्वाहं सुरेश्वरी ।

आविनाभावसंस्थानाल्लोके हरिहराविति ॥ १३ ॥

ब्रह्माबिन्दुमहेशानि वामा शक्तिरिग्यते ।

विश्वं वपति यस्माद्वामेयं शक्तिरितिर्तिता ॥ १४ ॥

ज्येष्ठा तु वैष्णवी शक्तिः पालयन्ती जगत्रयम् ।

वतो रौद्री ग्रसन्ती तु रमेण परमेश्वरी ॥ १५ ॥

एवं विन्दुचयं विद्धि गुणत्रयाविभूषितम् ।

बिन्दुशब्देन शून्यं तु तथाडपि गुणसूचकम् ॥ १६ ॥

इच्छाज्ञानक्रियारूपं भूम्नः स्वः स्वरूपकम् ।

पुरत्रयात्मकं विद्धि तत्त्वत्रयमयं प्रिये ॥ १७ ॥

विन्दुत्रये महेशानि सप्तमात्राप्रतिष्ठितम् ।

अम्बिकाबिन्दुमिर्यद्वै गुणत्रयपरेम्परा ॥ १८ ॥

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिश्व बिन्दुत्रयभवा शिवे ।

जाग्रत्स्वगुणैः केवळं शक्तिरूपिणी ॥ १९ ॥

मनोध्यावृत्तिविस्तारा दुःखदोषाभिलाषिणी ।

शिवरूपा सुषुप्तिस्तु सर्वाऽऽवृत्तिहारिणी ॥ २० ॥

देहधर्मपरित्यक्ता शिवतत्त्वस्वरूपिणी ।

तामोगुणमया कामं ग्रसन्ती मोक्षरूपिणी ॥ २१ ॥

सुषुप्त्यन्ते जागरादौ स्वप्नावस्था रजोमयी ।

उभयैलक्षणयुंक्तां तृणालक्षणलक्षिताम् ॥ २२ ॥

अवस्थात्रयमेतत् तु कथितं बिन्दुसंभवम् ।

एतस्मिन्बैन्दवं ज्ञाते तुरीयावस्थां लभु प्रिये ॥ २३ ॥

निद्राद्रौ जागरस्यान्ते स्फुरस्तमात्रलक्षणा ।

अवस्था पूण्रेतां प्राप्य तुरीयावस्था परा कला ॥ २४ ॥

मात्राभावपरित्यक्ता गुणातीता सुनिश्चला ।

इयमेव यदा देवि मनसा प्राप्यते सदा ॥ २५ ॥

१ स. पुस्तके विमिश्राधिक्रियामिति पाठान्तरम् । २ ख. ग. 'संवन्थाहो' । ३ स. 'मती तक्क' । ४ क. 'ज्ञानाकि' । ५ स्व. 'पराप' । ६ स्व. 'का निश्वका शिवलक्षिणी । ७ स. नत्कार्ककक्षिणो । ८ क. 'का सख्या क'

उन्मनी नाम सदृशा ज्ञानशक्ती चिदार्चिका ।

पिन्दुत्रयेण नादेन प्रसृताडनन्तरूपिणी ॥ २६ ॥

विन्दुत्रयसमायोगात्रिपुरानमरूपिणा ।

वर्णातीता सर्वातीते केवलं ज्ञानचेतिका ॥ २७ ॥

एनां विद्यां समाराध्य सर्वज्ञत्वं मयि प्रियेये ।

उपास्यते मया देवी त्रिपुरा चाक्षमालया ॥ २८ ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यान्ते स्वरूपज्ञेयमात्रं नाम प्रथमः पटलः ॥ ९ ॥

अथ द्वितीयः पटलः ।

श्रीदेव्युबाच--

त्रिपुरा परमेशान ज्ञानमार्गप्रदर्शिता ।

तत्त्वरूपंण कथय यदयहं तव वल्लभा ॥ ९ ॥

ईश्वर उवाच--

त्रिपुरा त्रिविधा देवी बालां तु प्रथमं शृणु ।

यया विज्ञातया देवी साक्षात्सुरगुरूर्भवेत् ॥ ३ ॥

मूर्तिस्वरं समुच्चार्य बिन्दुनादकलान्वितम् ।

स्वरान्तं पृथिवीबीजयुक्तं तुर्स्वराविभूषितम् ॥ ४ ॥

विन्दुनादकलाकान्तं सर्गवाग्भूगुरूभयः ।

शक्तिस्वरसमोपेतो विद्येयं त्र्यक्षरी मता ॥ ५ ॥

गड़नतरड़िकल्लोलवांकपङ्क्तुत्वप्रदायिनी ।

महासौभाग्यजननीं महासारस्वतप्रदा ॥ ६ ॥

महामोन्दर्यंसुभगा महामृत्युविनाशिनी ।

ब्रह्माविष्णुसुरेन्द्रादिदेवता ।

पापहारिणी ॥ ७ ॥

सर्वतार्थप्रदायिनी देवी स्वर्णरत्नादिदायिनी ।

सर्वलोकमयी देवी सर्वालोकवशंकरी ॥ ८ ॥

सर्वक्षेत्रप्रदी देवी सर्वकायार्थंसाधिका ।

महामोक्षप्रदा शान्ता महाशक्तिप्रदायिनीति ॥ ९ ॥

षट्त्रकोटिसहस्रैस्तु जिह्वाकोटिशतैरपि ।

वर्णितं नैव शस्येयं विद्येयं यक्षरी पैराति ॥ १० ॥

पश्चवक्त्रेण जिह्वाभिः पश्चभिरनेव शंक्यते ।

योंगभवेनेङ्गुमहसा वागीशत्वप्रदायिनी ॥ ११ ॥

कामराजेन बीजेन शक्तगोपस्फुरत्सिपा ।

त्रैलोक्यं मोहयन्तीयं शक्तिबीजेन सुन्दते ॥ १२ ॥

स्फुरत्सुवर्णवर्णेन सौभाग्यं तस्य मन्दिरे ।

एतस्या: साधनं देवी कथयामि समासतः॥ १३ ॥

प्रातःस्थाय देवेशि ब्रह्मरन्ध्रे निजं गुरुम् ।

स्मृत्वा देवीमयो मूर्धा तत्प्रभापटलामलः ॥ १४ ॥

ज्ञानकमं ततः कुर्यांन्मूलमन्त्रं स्मरन्नुधः ।

त्रिवारमंअलौ वारि मन्त्रयित्वा तु मूर्धनि ॥ १५ ॥

निक्षिपेत्परमेशानीति त्रिधा चाड्डचस्य तर्पयेत् ।

त्रिधा च प्रोक्षयेदेहं सूर्यार्घ्यार्घ्ये निवेदयेत् ॥ १६ ॥

मूलमन्त्रेण देवेशि सूर्यमन्त्रेण वा प्रिये ।

शिवबीजं वह्निसंस्थं वामनेत्रविशोपितम् ॥ १७ ॥

विन्दुनादसमायुक्तं हंसःपद्मस्थिराधरत् ।

अनेन मनुना देवी सूर्यार्घ्यार्घ्ये निवेदयेत् ॥ १८ ॥

यथाशक्त्या जपेन्मन्त्रं गायत्री परमेश्वरीम् ।

मूलविद्याधमुच्चार्यां वागीश्वरी च विप्रहे ॥ १९ ॥

द्वितीयं बीजमुच्चार्यं कामेश्वरी च वीपदि ।

तृतीयं बीजमुच्चार्य तज्जः शक्तिः प्रचोदयात् ॥ २० ॥

यथाशक्त्या जपेत्पश्चाद्यागमण्डपमाविशेत् ।

भूतां व निभूतां रक्षां च धुनां व तन्या ॥ २१ ॥

द्वारस्थियं देहर्लीं च पुरुषं वास्तुसंशकयम् ।

संपूज्य परमेशानी पूजयेदासनं बुधः ॥ २२ ॥

परामिजं समुच्चार्यं ततश्शड्ढारपूर्वकम्‌ ।

शक्तीतिपद्मालिख्य कमलासनमालिखेत्‌ ॥ २३ ॥

बेन्तं नमःपदं कृत्वा चाङ्गसनस्य मनुः प्रिये ।

उपविश्य ततो देवी भूतान्संत्रासयेद्बुधः ॥ २४ ॥

भूतशुद्धिविधिं कुर्यांत्प्राणायामक्रमेण तु ।

वायवीजं समुच्चार्यं षट्कोणादागतं महत्‌ ॥ २५ ॥

हृींवर्णी महेशानि शोध्यतेन वै तनुम्‌ ।

आसने संयगासीनो वामेनाड्डपूर्वं चोदरम्‌ ॥ २६ ॥

कुम्भकेन त्रिःआवृत्या दक्षिणेन च रेचयेत्‌ ।

कनिष्ठानामिकाकुष्टेयंज्ञासापुटधारणम्‌ ॥ २७ ॥

प्राणायामः स विज्ञेयस्तर्जनीमध्यमे विना ।

वामकुङ्क्षिस्थितंतं पापपुरुषं कुज्जलप्रभम्‌ ॥ २८ ॥

अद्भहृत्या शिरो यस्य स्वर्णस्तेयं भुजद्वयम्‌ ।

सुरापानदृशा युक्तं गुरुतल्पकटिद्वयम्‌ ॥ २९ ॥

*तत्संसर्गिपदद्वन्द्वमजपप्रत्यङ्ङपातकम्‌ ।

उपपातकरोमौणं हृींवर्णमश्राविलोचनम्‌ ॥ ३० ॥

स्त्रीगचमंधरं कृत्वा कुक्षौ पापं विचिन्तयेत्‌ ।

शोषयेद्बीजेन देहं च परमेश्वरी ॥ ३१ ॥

पापेन मथितं रक्तं कृत्वा तेन कमेण हि ।

वक्त्रवोजेन संदग्धं पापेन सहितं शिवे ॥ ३२ ॥

पापेन रहितंतं पश्चात्त्स्थलावयेदमृतामृतम्‌ ।

प्राणप्रतिष्ठामन्त्रेण जीवं देहे निधापयेत्‌ ॥ ३३ ॥

मृतद्वृत्तं समुच्चार्य हंसस्तु विपरीततः ।

उच्चरेत्परमेशानि वियेयं ड्यकशरी भवेत्‌ ॥ ३४ ॥

प्राणप्रतिष्ठामन्त्रोक्तं सर्वकेर्माणि साधयेत्‌ ।

तेनैव विधिना देवीं स्थिरी कुर्यांत्मजां तनुम्‌ ॥ ३५ ॥

विशुद्धदेहे देवेशि न्यासं कुर्यांत्समाहितः ।

ऋषिरस्य महेशानि दक्षिणामूर्तिरञ्जयः ॥ ३६ ॥

१ स्त. *माणमदःप्रत्यङ्गपातकम्‌ । २ क. *यत्तेन बी° । ३ स्व. *तात्मना । ४ क. *कर्मनि । ५ स्व. चैष ।

न्यसेच्छछरामि पूज्यत्वात्पादैरिच्छन्दो मुखे प्रिये ।

देवता हृदये बाला त्रिपुरा परमेश्वरी ॥ ३७ ॥

बीजं तु वाग्भवं शक्तिस्त्रात्त्रयं कीलकं तथा ।

कामराजं महेशानि हृदयेऽस्ति नुबोधितः ॥ ३८ ॥

नाभ्यादिपादपर्यन्तं गलादानामि चापरम् ।

मूर्ध्नादिगलपर्यन्तं षडक्षरं विन्यसेत्क्रमात् ॥ ३९ ॥

वामपाणितले चैकं दक्षिणपाणितले तथा ।

उभयोः सुपुटे बिन्दुं त्रिबीजां विन्यसेत्प्रिये ॥ ४० ॥

पञ्च वाणान्क्रमेणैव कराङ्गुलिषु विन्यसेत् ।

ध्रकुन्धादिकनिष्ठान्तं ऋमेण परमेश्वरी ॥ ४१ ॥

यान्त्रद्वयं समालिख्य वहिसंस्थं ऋमेण हि ।

मुखवृत्तेन नेत्रेण वामेन परिमण्डितम् ॥ ४२ ॥

वाणद्वयामिदं प्रोक्तं मादनं भूमिसंस्थितम् ।

चतुर्यंस्राबिन्द्वाढ्यं नादरूपं वरानने ॥ ४३ ॥

कान्तं ऋमसमायुक्तं वामकरणविभूषितम् ।

विन्दुनादसमायुक्तं सर्गवांशचन्द्रमा: प्रिये ॥ ४४ ॥

पञ्च वाणान्महेशानि नामानि श्रुणु पाविति ।

क्षोमणद्वाणौ देवि तथा कर्षणसंज्ञक: ॥ ४५ ॥

वश्योन्मादौ ऋमेणैव नामानि परमेश्वरी ।

कामास्त्रैव विज्ञेयास्तेषां बोजानि संग्रुणु ॥ ४६ ॥

पराबीजं मध्यवाणं वाग्भवं परमेश्वरी ।

तुर्यवाणं ततश्रैव शक्तिबोजं च ऋमात्प्रिये ॥ ४७ ॥

पञ्च कामी इमे देवि नामानि श्रुणु वल्लभे ।

काममन्मथकन्दर्पमकरध्वजसंज्ञक: ॥ ४८ ॥

मीनकेतुमहेशानि पञ्चमः परिकीर्तितः ।

एताविन्यस्य दर्वाङ्गे करन्यास ततः परम् ॥ ४९ ॥

मूलवियां द्विरावृच्रया सर्वाङ्गुलितलेपु च ।

पडङ्कमयोगेण मातृकां विन्यसेतत: ॥ ५० ॥

१ स. छैव । २ स्व. वियाबीजानि वि° । ३ स्व. वाण इमे विधि ना° । ४ क. °नि मे°कु° । ५ स. °जं चतुर्थ्य स्पात्ल्लो° । ६ क. °मान्महेशानि ना° ।

मातृकां ज्ञात्वा देवेशि म्यासातपापनिकृन्तनीम् ।

ऋषिभिर्दृष्टस्य मन्त्रस्य गायत्रं छन्द उच्चयते ॥ ५१ ॥

देवता मातृका देवी बीजं न्याससंचयः ।

शक्तयस्तत्त्वु स्वरा देवी षडङ्गन्यासमाचरेत् ॥ ५२ ॥

अआंआमध्ये करङ्गं च इंईंमध्ये च वर्गकम् ।

उऊंमध्ये टवर्गं च एऐंमध्ये तवर्गकम् ॥ ५३ ॥

ओंओंमध्ये पवर्गं च ऋमेण परमेश्वरी ।

अनुस्वारविसर्गान्ते यथावर्गौ सलक्षकौ ॥ ५४ ॥

हृदयं च शिरो देवी शिखां च कवचं ततः ।

नेत्रमस्त्रं न्यसेद्‌देवि नमःस्वाहाक्रमेण तु ॥ ५५ ॥

षडङ्गुंवौषडन्तं च फडन्तं योजयेत्प्रिये ।

षडङ्गोक्तमातृकागान् सर्वपापहरः स्मृतः ॥ ५६ ॥

मृद्रष्टपद्माम्बुजे कण्ठे स्वरान्पोडश विन्यसेत् ।

द्वादशाच्छिद्रहस्तेऽपि कादिन्द्वादश विन्यसेत् ॥ ५७ ॥

दशपद्माम्बुजे नाभौ डकारादीन्यसेद्‌दश ।

षट्पद्मे तिलकान्स्थे च टकारादीन्यसेच्छ षट् ॥ ५८ ॥

आधारे चतुरो वर्णान्यसेद्वादर्श्वतुदले ।

हक्षौ भूमध्ये पद्मे द्विदले विन्यसेत्प्रिये ॥ ५९ ॥

इत्यन्तर्मातृकां न्यस्य सर्वाङ्गन्यासमाचरेत् ।

मूर्धान्त मुच्वन्ने च नेत्रकरण्डषु पादवते ॥ ६० ॥

मासागण्डोष्ठदन्तेषु मूर्धास्येषु च विन्यसेत् ।

पाणिपादयुगस्यांते संध्ययेषु ऋक्‌ऋतिप्रिये ॥ ६१ ॥

पार्श्वद्वये पृष्ठनाभिजठरेपु ऋमाण्यसेत् ।

यादीन्‌सधातुकान्‌देवी ऋमेणैव ततः न्यसेत् ॥ ६२ ॥

त्वग्‌सृग्मांसमेदोस्थिमज्जाशुक्राणि धातवः ।

प्राणात्मानं चैव जीवात्मा परमात्मा च विन्यसेत् ॥ ६३ ॥

हृदये बाहुमूले च तथाड्‌परिगले प्रिये ।

कक्षयोर्हृदयप्रान्ते पाणिपादयुगे तथा ॥ ६४ ॥

जठराननयोर्देवी व्यापकं च ऋमाण्यसेत् ।

पञ्चाशाद्रूपां च कनदर्पशाशिभूषणामू ॥ ६५ ॥

१ स्व. सताम् । २ स्व. ङे । हंक्षौ । ३ स्व. मान्न्यसेत् । ४ स्व. र्मानं जी° ।

५ स्व. लानं तथा च ऋमतो न्य ।

शुद्धस्फटिकसंकाशां शुद्धक्षोमविराजिताम् ।

मुक्तावजरस्फुरद्भूषां जपमालां कमण्डलुम् ॥ ६६ ॥

पुस्तकं वरदानं च विब्रतीं परमेश्वरीम् ।

एवं ध्यात्वा न्यसेत्पश्चाद्विद्यान्यासं सुरेश्वरीम् ॥ ६७ ॥

कुर्वीत देहसंचाहं त्रिमिर्‌विज्ञैः कमात्प्रिये ।

करयोर्विंग्यसेदादौ मणिबन्धे तैले नखे ॥ ६८ ॥

दक्षे वामे च विन्यास्य कक्षकपूरपाणिषु ।

पुनदक्षे च वामे च पादयोश्च तथा न्यसेत् ॥ ६९ ॥

नादान्ते हृदये लिङ्गे न्यसेदेवि ततः परम् ।

एतेष्वड़‍‌ङेषु देवेशि संहारक्रमतो न्यसेत् ॥ ७० ॥

विधां सृदृक्रमेणैव जानीहि परमेश्वरी ।

ततो न्यसेमहादेवि नवयोन्याङ्कितामिधम् ॥ ७१ ॥

कर्णयोश्चुबुके भूयः शिखयोर्मूस्तसंधले ।

नेत्रयोनांशिकार्यां च बाहूयुग्मे हदि प्रिये ॥ ७२ ॥

तथा कूर्परयोर्नामौ जान्वोरन्ध्रनि विन्यसेत् ।

पादयोर्द्वि गुह्ये च पार्श्वयोर्हृदस्तनद्वये ॥ ७३ ॥

कण्ठे च नवयोन्यारुयं न्यसेद्वीजत्रयात्मकम् ।

पडङ्ङमाचरेदेवि द्विरावृत्या क्रमेण तु ॥ ७४ ॥

शिखादिकद्वादशकान्तं त्रिस्रि्याशा शूलसंयुते ।

अक्षुलीनां पुनर्देवि बाणांकामांश्र विन्यसेत् ॥ ७५ ॥

ललाटगलभ्रूभूमूलाधारेषु वे क्रमात् ।

मूलेन ध्यापकं हृत्वा प्राणायामं समाचरेत् ॥ ७६ ॥

इति श्रीमज्ञानार्णवे नित्यातत्त्वे बालातत्त्वासविधिनाम्

द्वितीयः पटलः ॥ २ ॥

॥ इति द्वितीयः पटलः ॥

॥ इति तृतीयः पटलः ॥

ईश्वर उवाच--

एवं विन्यासदेहः सन् सम्पाहितमनास्ततैः ।

अन्तर्यागविधिं कुयात्साक्षाद्द्रप्सयम् प्रिये ॥ १ ॥

१ क. 'सेहदेवि' पाद । २ क. 'वा सु०' । ३ क. तला० । ४ स. क० ।

'वं सन्यास०' ।

मूलाधारे मूलविद्यां विद्याकोटिसमप्रभाम्। सूर्यकोटिप्रतीकाशां चन्द्रकोटिद्रवां प्रिये ॥ २ ॥

विसतन्तुस्वरूपां तां बिन्दुत्रिवलयां प्रिये । ऊर्ध्वशक्तिनिपातेन सहजेन वरानने ॥ ३ ॥

मूलशक्तिदृढत्वेन मध्येऽबीजप्रबोधतः । परमानन्दसंदोहसमानन्दं चिन्तयेत्पराम् ॥ ४ ॥

इत्यन्तर्यजनं छत्वा वा बालपूजां समाचरेत् । तत्र प्राग्मुख आसीनश्वेतोद्वारं समाचरेत् ॥ ५ ॥

सुस्पले श्रीभवे पट्टे लिखेथ्यान्त्रमनुस्मरम् । ईशानादिपर्यन्तमृजुरेखां समालिखंत् ॥ ६ ॥

ईशादिमेस्तदग्राभ्यां रेखे आकृष्य देशिकः । एकीहृत्य च वारुण्यां शांकरीरेखा परा प्रिये ॥ ७ ॥

त्रिकोणाकाररेखेयं तैस्या उपरि संलिखेत् । त्रिकोणाकाररूपाज्ञु शक्तिद्वयमुदाहृतम् ॥ ८ ॥

पूर्वशक्त्यप्रभागे तु मानयाष्टिद्वालिखेत् । रेखां तु परमेशानि वायुराक्षकरोणगाम् ॥ ९ ॥

संधिभेदकमेणैव तयोः शक्त्योस्ततः परम् । रेखे आकृष्य कोणाभ्यां तदग्रात्पूर्वंगे कुरु ॥ १० ॥

बहिर्निर्मण्डलं कृत्वा पूर्वाद्रिं वारिवन्दिते । एकेन वह्निना शक्तिद्वयं नैतद्ववेष्ट्रिये ॥ ११ ॥

नवयोन्निविशोभादचं चक्रराजामिदं प्रिये । सर्वसौभाग्यजनकं सर्वैश्वर्यप्रदायकम् ॥ १२ ॥

सर्वसिद्धिप्रदं रोगहरं धनदायकम् । एतद्वाहे तु संलेख्यं वृत्तं पूर्णेन्दुसन्निभम् ॥ १३ ॥

तल्लिङ्गमध्यपत्रं च ग्रन्थिभिर्वेष्टितम् । गन्धस्यः प्रणवाभ्यां च मण्डलेखेन कारयेत् ॥ १४ ॥

ग्रन्थयः कुलिशा जेयाः प्रणवैरेव सन्तते । त्रिशूलाहकमालिक्य चतुरङ्गं लिखेत्प्रिये ॥ १५ ॥

चतुर्दशारविशोभाढ्यं सर्वानन्दकरं तथा ।

हसौःकारं त्रिकोणान्तः संलिख्य वरवर्णिनी ।

कामबीजं मध्यमं यद्वत्कोणेषु संलिखेत् ।

स्वरान्पोडश देवेशि युग्मयुग्मप्रभेदतः ॥ १७ ॥

दलाष्टकेषु संलिख्य पाश्चिमादिप्रदक्षिणम् ।

श्रेन्यिस्थानेपु वर्गाणां कादीनां परमेश्वरी ।

विलिखेत्संख्यानामायार्णी क्रमतः प्रिये ।

क्षकारमष्टमे योज्यं देववर्णैःक्रमेण तु ॥ १९ ॥

त्रिशूलाग्रेषु संलिख्य पाश्चिमादिक्रमेण तु ।

तद्वाये मातृकावृतं विलिख्य परमेश्वरि ॥ २० ॥

चतरस्रे महेशानि मातृकां कामरंभिताम् ।

विलिख्य पूजयेद्यन्त्रं हेमरत्नादिपीठके ॥ २१ ॥

ताम्रे वा कर्पले ताणे काश्मीरप्रभवे ऽपि वां ।

चन्दनादिन्विते भूमौ कुण्डकुर्मेनाथ वा पुनः ॥ २२ ॥

सिन्दूररजसा वाडपि कस्तूरीषमृगनेन्दुभिः ।

भूर्जे गोरोचनाद्रव्यैः कल्पितं मानसेडस्थ वा ॥ २३ ॥

सुवर्णरत्नलेक्षिर्णया सर्वकार्यार्थसाधकः ।

विलिख्य यन्त्रं देवेशि पूजाद्रव्यैः प्रपूजयेत् ॥ २४ ॥

कुलगुरुक्रमेणैव ध्यात्वा ब्रह्माविकारशून्यम् ।

मूलादिवह्निरन्ध्रान्तं बिसतन्तुनिभम् ॥ २५ ॥

*उदयादित्यरुचिरां स्मरेदश्रुभ्रशान्तये ।

भ्रमद्भ्रमरनोलाभधामभिल्लामलपुष्पिणीम् ॥ २६ ॥

बन्धूरनधरस्फुरदभ्रूमुक्तारेखाविराजिताम् ।

मुक्तारेशालसद्रन्तनिलकां मुकुटोज्ज्वलाम् ॥ २७ ॥

विशुद्धमुक्तारत्नाढच्यां चन्द्ररेखाकिरीटिनीम् ।

भ्रमद्भ्रमरनोलाभनयनत्रयराजिनीम् ।

*सूर्यभास्वमहात्नकुण्डलालंकृतां पराम् ।

शुक्राकारस्फुरन्मुक्ताहारभूषणभूषिताम् ॥ २९ ॥

• इदमर्थं स्व. पुस्तके नास्ति ।

१ स्त. मान्त्य स्था° । २ क स्थाने । ३ स्त. वा । चारुपीडस्थ वा भौ° । ४ स्त.

कुलकुन्डलगुचन्द्रबिन्दुः । ५ स्त. °धकम् । वि° ।

ग्रैवेयाझद्मुक्तामि: स्फुरत्कान्तिंविराजिताम् । गझनतरङ्कपूराझश्राव्सरविराजिताम् ॥ ३० ॥

श्रीखण्डद्रवल्लीसदृशवाहुवल्लीविराजिताम् । कद्ङ्गनादिलक्ष्मीभृङ्मणिसंहोलमतप्रभाम् ॥ ३१ ॥

प्रवालपल्लवाकारपाणिपल्लवराजिताम् । वजेबैदूर्यमुक्तालिमेखलां विमलप्रभाम् ॥ ३२ ॥

रफ्कोत्पलदलाकारपादपल्लवभूषिताम् । नक्षत्रमालासंकाशैर्मुक्तामणिडितताम् ॥ ३३ ॥

वामेन पाणिनेकेन पुस्तकं चापरण तु । अभयं च प्रयच्छन्तीं साधकाय वरानने ॥ ३४ ॥

अक्षमालां च वरदं दक्षपाणिद्वयेन हि । दृधर्त्ती चिन्तयेहेवीं वश्यसौभाग्यवाक्प्रदाम् ॥ ३५ ॥

क्षीरिकुन्देन्दुद्यवलां प्रसन्नां संस्मरेत्प्रिये । इति श्रीमत्ज्ञानार्णवे नित्यान्त्रे त्रिपुरेश्वरीड्यपानं नाम तृतीय: पटल: ॥ ३ ॥

अथ चतुर्थ: पटल: ।

चक्रमण्डलतलारु्यातं न पुजा तत्र मण्डले । कथिता परमेशान श्रोतुमिच्छामि तत्कृत: ॥ १ ॥

ईश्वर उवाच--

षोडशु देवी प्रवक्ष्यामि पूजामण्डलमुत्तमम् । पीठपूजां विधायास्डदै रविन्देवीविराजिताम् ॥ २ ॥

वामा ज्येष्ठा च रौद्री च अम्बिकेच्छा तत: परम् । ज्ञाना क्रिया कुब्जिकां च ऋद्धिश्रैव विषामिका ॥३॥

दूती चैव आनन्दा देवी द्वादश शक्तय: । मुक्ताफलमणिस्फुरच्छत्रं शाशिप्रभम् ॥ ४ ॥

गझनतरङ्ङदवलं चामरद्वयमाद्रिजे । नवरत्नस्फरद्दीप्ति ताम्बूलस्य करण्डकम् ॥ ५ ॥

१ स. 'दपत्रालिखु' । २ क. 'नितिजितामृता' । ३ स. 'घमणिप्र' । ४ स. 'भर-हह कि०' १५ स्व. 'शमजजुम' । ६ स. 'विवेदवि' ।

माल्लिकामालतिजातिशातपत्रादिदामाभिः ।

पूर्ण रत्नमयं भाण्डं तथाडलङ्कारपूritam् ॥ ६ ॥

पेटिकां व्यजनद्वन्द्वं नवरत्नाभिभूषितम् ।

नीलकण्ठस्य पिच्छैस्तु तथोशीरबिराजितम् ॥ ७ ॥

कर्पूरमृगनाभ्याहृतं कुट्कुमक्षोदमण्डितम् ।

चषकं स्वर्णरचितं कुड्कुती होरराजिताम् ॥ ८ ॥

कज्जलस्य शलाकां च करण्डं चन्द्रपूritam् ।

दृधानाः परमेशानि शक्तयः पीठसंस्थिता: ॥ ९ ॥

पूर्वादिपार्श्वतः पूज्या रविसंख्या वरानने ।

संपूज्य मध्ये देवेशि प्रेतसिंहासनं यजेत् ॥ १० ॥

रत्नस्वर्णादिकृतिः स्फारं दिङ्मचछुद्धमध्यगम् ।

पश्चप्रेतासनं साक्षान्मोक्षदायी न संशयः ॥ ११ ॥

श्रीदेवी उवाच--

पश्च प्रेतं महेशान ब्रूहि तेषां तु कारणम् ।

निर्जीवाः अविनाशास्ते नित्यरूपाः कथं विभो ॥ १२ ॥

निर्जीवे नाश एवास्ति ते कथं नित्यतां गताः ।

ईश्वर उवाच--

साधु पृष्टं त्वया भद्रे पश्चप्रेतमयं कथम् ॥ १३ ॥

ब्रह्मा विष्णु रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिवः ।

पश्च प्रेता वरारोहे निःश्वला एवं सर्वदा ॥ १४ ॥

ब्रह्मणः परमेशानि मातृतत्त्वं सृष्टिरूपकम् ।

यामाशक्तेस्तु विज्ञेयं ब्रह्मा प्रेतो न संशयः ॥ १५ ॥

शिवस्य करणं नास्ति शक्तेस्तु करणं सदां ।

ब्रह्माण्डलक्षणं जायते शक्तितः प्रिये ॥ १६ ॥

अत एव महेशानि ब्रह्मा प्रेतो न संशयः ।

विष्णौ च पालनं नास्ति पालयन्ती शरा शिवा ॥ १७ ॥

ज्येष्ठाम्बिकेशि महेशानि सदा विष्णुरितीरिता ।

विष्णुस्तु निश्वलो देवी वैष्णवी क्यामिकारिणी ।

*पालयन्ती जगत्सर्वी विश्नवाटककारिणी ॥ १८ ॥

१ स. °दिकैः शुभैः । २ क. °पूर्णम्° । ३ क. °र्णाभिः स्फा° । ४ स. °नि विष्णुशक्तिरि° ।

अत एष महेशानि विष्णुः प्रेतो न संशयः ।

रुद्रस्तु परमं तत्वं शिवो निश्वल एव हि ॥ १९ ॥

ग्रसन्ती रुद्रशक्तिस्तु तमोरूपा वरानने ।

गुणत्रयं शिवे नास्ति गुणातीत: परेश्वरः ॥ २० ॥

निर्गुणस्य कथं ग्रामो निश्वलस्य वरानने ।

ग्रसन्ती रुद्रशक्तिस्तु त्रैलोक्यं सचराचरम् ॥ २१ ॥

जज्ञा विष्णु॑ रुद्र॑ गुणातीता: सदा प्रिये ।

सगुणा: परमेशानि सृष्टिस्थितिलयात्मका: ॥ २२ ॥

ईश्वरौडपि वरारोहे महाप्रेत: सदाडनघे ।

शिवे निश्वलता कस्पादेश्वरत्वं भवेत्प्रिये ॥ २३ ॥

य: कर्ता च स्वयं हर्ता स ईशो नान्यथा भवेत् ।

कर्तृहर्तृत्वसङ्गुल निश्वले न हि सुन्दरि ॥ २४ ॥

ईश्वरत्वं शिवायां तु न शिवे परमेश्वरि ।

अत एव महाप्रेत ईश्वरो नान्यथा भवेत् ॥ २५ ॥

सदाशिवो महाप्रेत: केवलं निश्वल: प्रिये ।

आनन्द: परमानन्दो ब्रह्मानन्दमयी शिवा ॥ २६ ॥

तथैव शिवया देवी वासना न प्रवर्तते ।

अत एव महेशानि महाप्रेतासनं युज्यते ॥ २७ ॥

एकमध्ये स्थितिं कृत्वा सदाशिवेन महात्मना ।

प्रेतपद्मासनं बन्धं हृन्मनुमन्त्ररीरितः ॥ २८ ॥

महासनस्य मन्त्रोऽयं कलाण: परमेश्वरि ।

सिंहासनं समम्यस्य तत्तश्राड्डवाहनं कुरु ॥ २९ ॥

हृदयादिक्रमेणैव मूलादिदशरन्ध्रगाम् ।

संविष्टकां परेशानि सर्वां कुलसुन्दरीम् ॥ ३० ॥

भावात चक्रमध्ये तु तर्पयेकुलसुन्दरीम् ।

वाहनादिप्रवेशास्तु क्रियाभि तवांशि ॥ ३१ ॥

कष्यांशभिलेख: कुयादियंवाहनं भवेत् ।

अयं तु विपरीता स्वात्मदा वै स्थापनी मता ॥ ३२ ॥

१ स्व. शिवे निः । २ स्व. स्त्वं प्रपेदिरे । ३ स्व. निर्मलं भवेत् । अ° ४ स्व. यः कर्ता शिवे शा° । ५ क. शिवा ६ स्व. वि न किंचिदपि व° । ७ स्व. भवेत् । ८ स्व. त॑ ।

क॑ । महामोत्स्य म° १९ ५. अंशकुलि° ।

मिलितं मुद्रियुगलं सन्निधापनरूपिणी ।

अन्तरङ्कुमुद्रिभ्यां संनिरोधनरूपिणी ॥ ३३ ॥

एतस्या एव मुद्राया अस्तर्ज्जन्यौ सरले यदि ।

सव्यापसव्यहस्त्र्र्मणान्मन्त्रेयमवगण्ठनी ॥ ३४ ॥

धऋमन्त्रेनैवसिद्धेति देहयुग्मे साधकोत्तम ।

संकलोकरर्णं नाम मुद्रेयं व्याप्तिकारिणी ॥ ३५ ॥

करावेकत्र संयोक्त्यावज्रुञ्छौ बन्धयेत्प्रिये ।

परमीकरणं नाम मुद्रेयं तु ततः परम् ॥ ३६ ॥

परिवर्य करौ पश्चात्तर्ज्जनीमध्यमायुगे ।

कनिष्ठानामिकायुगे परस्परयुतं कुरु ॥ ३७ ॥

धेनुपद्मद्र्रेयमाख्याता अमृताकारर्णं भवेत् ।

पताः साधारणा मुद्रा दर्शयित्वा ततः परम् ॥ ३८ ॥

वरदामयमुद्रे च वरदाभयवात्त्रिये ।

पुस्तकवदामकरं कुर्यात्समतलं प्रिये ॥ ३९ ॥

पुस्तकं नाम मुद्रेयं वाग्विलासं प्रयच्छति ।

तर्ज्जन्ययुक्तहयोगे तु दक्षहस्ते तु पावंती ॥ ४० ॥

अक्षमालेतिमुद्रेयं ज्ञानमुद्रा च वै भवेत् ।

मुष्टिं बध्वा दक्षकरे तर्ज्जन्याॅकुशरूपिणी ॥ ४१ ॥

अङ्कुशाख्या महामुद्रा त्रैलोक्याकर्षिणी भवेत् ।

तर्ज्जनीयुगलं देवी वामांशो अङ्कुशारुप्राते ॥ ४२ ॥

पाशामुद्रा समाख्याता त्रैलोक्याकर्षणक्षमा ।

यथा हस्तगतं चापं तथा हस्तं कुरु प्रिये ॥ ४३ ॥

चापपर्मुद्रेमाख्याता वामहस्ते व्यवस्थिता ।

यथा हस्ततो बाणस्तथा हस्तं कुरु प्रिये ॥ ४४ ॥

बाणमुद्रेमाख्याता रिपुवर्गनिकृन्तनी ।

वामहस्ततले दत्वे कपालाकार्ति कारयेत् ॥ ४५ ॥

कपालमुद्रा देवेशि देव्यानन्दकरी सदा ।

हस्ताभ्यां कमलाकारो यदा तत्कमलं भवेत् ॥ ४६ ॥

१ फ. हृद्गुमु° । २ स्त. °दा । अवगुण्ठनमुद्रेयं परितो भ्रमतो यथा । अ° १३ स्त.

वोज्ज्व पाउरातिकमिंदं प्रिये । प° १४ क. °रणे भ° । ५ क. वामाङ्के कू° ।

एषा कमलमुद्रा च लक्ष्मीवृद्धिकरी मता ।

इति चास्मयमुद्रास्तु दर्शयित्वा वरानने ॥ ४९ ॥

गन्धपुष्पाक्षतादीनि दूर्वातिलीसहितः सदैव ।

उपचारैस्तथोकारैस्तर्पयेदेश्वरीमपि ॥ ४८ ॥

लयाज्ञं कल्पयेद्‌देहे सम्यक्संतर्पयेच्छिवाम् ।

परिवाराच्चिनं पश्चादादावज्ञाकृतिं प्रिये ॥ ४९ ॥

गुरुपूजान्तरं तु प्रथमं गुरुमर्चयेत् ।

प्राग्योनिमध्ययोग्योस्तु मध्ये निजगुरुं यजेत् ॥ ५० ॥

विशेषमुद्रां देवेशि दर्शयेत्सर्वसिद्धये ।

परिवर्त्य करौ सम्यक्जननीवाहिनी समे ॥ ५१ ॥

मध्ये च कुण्ड तन्मध्ये योजयेत्सदनन्तरम् ।

अन्योन्यान्तरमित्येवं देहि कनिष्ठे तु यथास्थिते ॥ ५२ ॥

अङ्कुशाद्यैर्योजिता म्यां योन्याकारं तु कल्पयेत् ।

योनिमुद्रेयमारुह्याता परा त्रैलोक्यमातृका ॥ ५३ ॥

इयमेव हि क्षिता त्रैलोक्यक्षोभिणी भवेत् ।

त्रैलोक्यद्राविणी नाम मुखस्था परमेश्वरी ॥ ५४ ॥

भूपध्यस्था महादेवी त्रैलोक्याकार्षिणी भवेत् ।

ललाटस्थामहादेवी त्रैलोक्यवशकारिणी ॥ ५५ ॥

ब्रह्मरन्ध्रस्थितादेवी त्रैलोक्योन्मादकारिणी ।

पञ्चमुद्रामयैर्मुद्रां योनिमुद्रां च दर्शयेत् ॥ ५६ ॥

ततः पडङ्गावरणं परितः पीठमद्रिजे ।

अभीजासुरवायध्यमध्येदिक्शु च पूजयेत् ॥ ५७ ॥

अग्निकोणे रतिं यष्ट्वा प्रीतिमुत्सृज्यकोषके ।

मनोमवां दक्षिणकोणे ततो बाणान्समर्चयेत् ॥ ५८ ॥

उत्तरस्यां दिशि देवी दक्षिणस्यां दिशि दृश्यमू ।

अग्रे चैकं कमेणैव बाणान्पश्चाद्रिजे यजेत् ॥ ५९ ॥

पश्च कामान्स्था देवी बाणवरपरिपूजयेत् ।

अनङ्कुसुमां देवी तथाडनङ्गादिमेखलाम् ॥ ६० ॥

१ क. गुरूं पूज्यानं । २ स्व. 'जन्यौ वामने स° । ३ ख. स्व. 'वि सर्वाल्हादकरी मता ।

प° १४ ख° °द्रां प्रद° ।

अनङ्गमदनां पश्चादनङ्गमदनातुराम् ।

सुमगां पक्षिणीं देवी भगां च भगसर्पिणीम् ॥ ६१ ॥

भगमालां महादेवी पूर्वादिकमतो यजेत् ।

अष्टयोनीश्वरी देवेशि ततः ब्राह्म्यादिका यजेत् ॥ ६२ ॥

गुरुमूर्तिमप्रदाने वसुपत्र वरानने ।

असिताङ्गं तथा ब्राह्मी रुद्रं माहेश्वरीं प्रिये ॥ ६३ ॥

षण्ढं कौमारिकां चैव क्रोधं वैष्णवदेवताम् ।

उन्मत्तं- धैव वाराही माहेन्द्र्री च कपालिनम् ॥ ६४ ॥

मीषणं चैव चामुण्डां संहारं चाष्टमं यजेत् ।

महालक्ष्मीं महादेवी युग्मानि परिपूजयेत् ॥ ६५ ॥

पश्चिमादिकमेणैव ततः पीठाष्टकं यजेत् ।

कामरूपं च मलयं ततः कोलगिरिं तथा ॥ ६६ ॥

कुलान्तकं च चोहारं जालंधरमतः परम् ।

उड्डियानं देवकूटं पीठाष्टकामिदं ऋमात् ॥ ६७ ॥

म्नियस्यानेपु संपूज्यं पश्चिमादिकमेण तु ।

भिशूलं परितो देवी मातृकावृत्तमण्डले ॥ ६८ ॥

भैरवं दश संपूज्याः पश्चिमादिकमारभिये !

हेतुकं चैव वेतालं तन्मध्ये त्रिपुरान्तकम् ॥ ६९ ॥

अभिजितं च कालान्त तथा चैव कपालिनम् ।

एकवीरां वीररूपं मलयं होटकेश्वरम् ॥ ७० ॥

दशाभ्यचयं महादेवी भैरवामातृमण्डले ।

चतुरश्रे महेशानि लोकपालाष्टकं यजेत् ॥ ७१ ॥

इन्द्रमामिं यमं देवी राक्षसं वरुणं तथा ।

धायं कुबेरमीशानं पूर्वादिकमतो यजेत् ॥ ७२ ॥

ब्रह्माणं चैव विष्णुं च ऊर्ध्वाधः ऋमतो यजेत् ।

वांकारं पूर्वमुच्चार्य वटुकाय नमो लिखेत् ॥ ७३ ॥

यांकारं बीजमुच्चार्य योगिनीभ्यो नमस्तथा ।

क्षांकारं बीजमुच्चार्य क्षेत्रपालाय वै नमः ॥ ७४ ॥

गांकारं बीजमुच्चार्य ततः गणपतिं लिखेत् ।

फेन्तं नमः पश्चिमादिदिशि पूज्या: ऋमेण तु ॥ ७५ ॥

१ स. 'ठार्चिन् य' । २ स. च चोहा । ३ स. 'द्र। ओडिया' । ४ स. 'त्पम-

कुब्हा' । ५ स. 'द क्षोकारं बीजमु' । ६ स. 'मः गंकार' । ७ स. यनन्तु ।

चतुरश्रे तु संपूर्यां विदिक्षु परमेश्वरि ।

वायव्यादिक्रमेणैव वक्ष्यमाणा महेश्वरि ॥ ७६ ॥

वसवो द्वादशाड्डदित्या रुद्राश्चैव ततः प्रिये ।

सर्वे भूताः वरारोहे ऋमेण परिपूजयेत् ॥ ७७ ॥

पूजां विधाय देवेशीमुपचारैः प्रपूजयेत ।

उत्तराभिमुखो भूत्वा यदा चक्रं प्रपूजयेत् ॥ ७८ ॥

उत्तराशा तदा देवी पूर्वाशैव व्यवस्थिता ।

पश्चिमाभिमुखो देवी यदा चक्रं प्रपूजयेत् ॥ ७९ ॥

पश्चिमाशा तदा देवी पूर्वांशैव व्यवस्थिता ।

दक्षिणाशामुखो देवी यदा चक्रं प्रपूजयेत् ॥ ८० ॥

दक्षिणाशा ततो देवी पूर्वांशैव न संशयः ॥ ८१ ॥

इति श्रीज्ञानार्णवे नित्यानित्यतत्त्वे निपुरेश्वरूपनिरूपणं चतुर्थः पटलः ॥ ४ ॥

अथ पञ्चमः पटलः ।

श्रीदेव्युवाच --

कुमारीक्रम आख्यातो मुद्रानामसमन्वितः ।

इदानीं श्रोतुमिच्छामि बालिदानादिकं विभो ॥ १ ॥

ईश्वर उवाच--

धूपं विस्तारयेत्सम्यक्पञ्चमूलवपत्रं हृदि स्मरन् ।

वनस्पतिरसोत्पन्नो गन्धाढ्यो धूप उत्तमः ॥ २ ॥

आघ्रेयः सर्वदेवानां धूपोडयं प्रतिगृह्यताम् ।

अनेन मुनिना देवी देवेश येधूपं निवेदयेत् ॥ ३ ॥

सुप्रकाशो महादीपः सर्वतः निरापदः ।

सर्वाङ्गाभ्यन्तरं ज्योतिरदीपोडयं प्रतिगृह्यताम् ॥ ४ ॥

तथैव दीपमन्त्रोडयं विद्याने परमेश्वरि ।

आरात्रिकं ततः कुर्याद्सर्वकाःसिद्धये ॥ ५ ॥

सौवर्णे राजते कांस्ये स्थालके परमेश्वरि ।

कुंकुमेन लिखेत्पद्यं वसुपत्रं मनोहरम् ॥ ६ ॥

१ स्त. 'रेः पुनर्यजेत । २ क. 'कं समुच्चरेत ।

चन्द्ररूपं चरुं ऋतु वा तन्मध्ये मस्तके शिवे ।

दीपमेकं विनिक्षिप्य वसुपत्रेडष्ट दीपकान् ॥ ७ ॥

यवगोधूममुद्गादिराचिताऽऽशर्करायुतान् ।

चषकान्वितशुद्राभिः शोभितानृषतपूरणान् ॥ ८ ॥

अभिमृद्य महेशानि रत्नेश्वर्यां ततः परम् ।

श्रीबीजं च परां बीजं सन्तिलिख्य वरवार्चिनि ।

गसौ च मपना: पश्चादिन्द्रस्थाः ऋतत: प्रिये ।

वामकर्णसमायुक्ता बिन्दुनादविभूषिता: ॥ १० ॥

बीजपङ्कमेतत्तु पश्च रत्नानि सुन्दरि ।

पूर्वबीजं विलोमेन रत्नेशीयं नवाक्षरी ॥ ११ ॥

मूलमन्त्रेण चाभ्यर्च्य ततश्छङ्कडरात्रिकं चरेत् ।

स्थालिकां तु समुद्धृत्य मस्तकान्तं पुनः पुनः ॥ १२ ॥

नववारं महेशानि ततों 'नीराजनं चरेत् ।

समस्तचक्रचकेशीयुतं द्रवि नवात्मिके ॥ १३ ॥

आरात्रिकमिदं देवि ! ग्रहाणां मम सिद्धये ।

नीराजनमुद्रेन्देवि ! त्रियां तें प्रकटीकृतः ॥ १४ ॥

आरात्रिकं महेशानि चक्रमुद्रा व्यवस्थिता ।

वामहस्ताङ्कुशगर्भे कनिष्ठां दक्षिणां नयेत् ॥ १५ ॥

कनिष्ठाङ्गुष्ठवामे दक्षिणाङ्कुशविनि:सृतम् ।

अन्योन्यैककरयोर्देवि ! चक्रमुद्रेयमीरिता ॥ १६ ॥

आरात्रिकविधिं ऋतु वा नैवेद्यं तु निवेदयेत् ।

शुद्धस्फटिकसंकाशश्वेतदूर्वार्घिसमप्रभ: ॥ १७ ॥

लसत्तण्टुलजो देवि ! चारुमुद्रोद्वदान: प्रिये !

हिड्डुज्जीरमरिचाहैराद्रकैरुद्रङ्क: रुचिर: प्रिये ॥ १८ ॥

वटक: कुडुकुमाकार: पायसं हेमसान्निभम् ।

दुग्धगम्भीरसुभगं शर्करापूरपूर्तिमत् ॥ १९ ॥

कर्पलागृहृतसयुक्तं भुजस्वदण्डकाः प्रिये ।

शर्करालालितां देवि ! सूपं मुद्गौद्रवं तथा ॥ २० ॥

नानाविधानि पेयानि व्यञ्जनानि वहूनि च ।

इत्थं याथन्न्रमोपेतं नैवेद्यं कल्पयेद्बुध: ॥ २१ ॥

१ श्व. °न्थयोगतो दे° । २ क, °कं राचितः प्रि° !

मनःकल्पितरूपं वा त्रिपुराये निवेदयेत् । हेमपात्रगतं दिव्यं परमात्मं मुमुक्षुभिः ॥ २३ ॥

पञ्चधा पञ्चोपेतं गृहाण परमेश्वरि । विद्यांते परमेशानि नैवेद्यममृतैरितः ॥ २४ ॥

परिषिच्य ततो देवी नित्यहोमं समाचरेत् । मूलमन्त्रेण देवेशि हुनेष्टपश्वादडहुतीः कुर्यात् ॥ २५ ॥

प्राणापानौ तथा व्यान उद्दानश्व समानकः । एतस्वरूपं जानीयादाहुतीनां च पञ्चकम् ॥ २६ ॥

पडडहुतीः पडडहोम नित्यहोमोक्त्यमीरितः । नित्यहोमविधिं कृत्वा वलिदानविधिं चरेत् ॥ २७ ॥

ईशाने च तथा डाकिन्यै च नेष्टृत्यै च तथा प्रिये । वास्तव्य ऋषयेऽपि देवीं मण्डलान्तं वटुध्यमप् ॥ २८ ॥

श्रीचक्रमभितो दद्यात् त्रिकोणं वयोङ्ग चाडडलिखेत् । पूर्वमन्त्रः समभ्यर्च्य बटुकादिभिरद्रिजे ॥ २९ ॥

एवोहि देवी पुत्रान्ते बटुकान्तेऽथ नाथ च । कपिलान्ते जटाभार भासुरान्ते त्रिनेत्र च ॥ ३० ॥

ज्वालामुखं च मर्वान्ते विश्वज्ञानाशय नाशय । सर्वोपचारसहितं वालिं गृण्ह द्विपदाम् ॥ ३१ ॥

वाहनिजायान्वितो मन्त्रो वटुकस्य उदाहृतः । अनेन विधिना देवी वटुकस्य वालिं प्रिये ॥ ३२ ॥

ऊर्ध्वं ब्रह्माण्डतो वा दिवि गगनतले भूतले निष्कले वा पाताले वाडनले वा सालिलपवनयोगयत्र कुतः स्थिता वा ॥ क्षेत्रे पीठोपपीठादिषु च ऋतुपदा धूपदीपादिकेन प्रीता देहि मदन न झषभालिवाधिना पान्तु वीरेंद्रवन्या: ॥३२॥

एतदन्ते महेशानि यांबीजं योगिनी ततः । ॐ ह्रीः स्वाहा सर्ववर्णान्ते योगिनीपद्मालिखेत् ॥३३॥

कपिलं ऋषिमालिख्य वह्निजायां पुनालिखेत् । अनेन मनुना देवी योगिनीना वालिं हरतु ॥ ३४ ॥

पडडिक्षु वरसंभिन्नं क्षकारं विलिखेत्प्रिये । स्थ्थ नक्षत्रपदं पालधूषदीपादि चाडडलिखेत् ॥ ३५ ॥

सहितं वलिमालिख्य गृण्ह गृण्ह ततो वदेत् । वह्निजिजायान्वितो मन्त्रः क्षेत्रपालस्य सुन्दरि ॥ ३६ ॥

अनेन मनुना देवी क्षेत्रपालबाली: स्मृतः ।

मांगींगूंत्रयमालिरुपे डेऽन्तं गणपतिं ततः ॥ ३७ ॥

वरान्ते वरदान्ते च सर्वान्ते जनमालिसेतू ।

मे वशं चाडनय प्रोच्य सर्वोपपद्मालिखेत् ॥ ३८ ॥

चारान्ते सहितं चोक्षवा बालिं गृह द्विधापदम् ।

वह्निजायान्वितो मन्त्रो गणपस्य बालिं हरेत् ॥३९॥

वामाङ्घ्रानामिकाभ्यां बटुकस्य बालिं हरेत् ।

तर्जन्यनामिकां चैव मध्योपरि योजयेत् ॥ ४० ॥

योऽन्याकारेण वामेन योगिनीनाां बालिभेत् ।

*अङ्गुष्ठमध्यमानाम( मा ) योऽन्याकारेण योजयेत् ॥४०॥

वामपृष्ठिं विधायाङ्गडतर्जनीं सरलां कुरु ।

अनया मुद्रया देवी क्षेत्रपालबालिभवेत् ॥ ४२ ॥

तथा पृष्ठेस्थामङ्गुलीं दण्डवत्कुरु ।

गजतुण्डा महामुद्रा गणपस्य बलिभवेत् ॥ ४३ ॥

अथ वा कभ्रागे तु मण्डलं चैम्पालिखेत् ।

तत्रैव बलिदानं तु कुयात्सर्वार्थसिद्धये ॥ ४४ ॥

+आरमकियां शिवैस्त्रैवर्गुरुं सतत्प्य देवताम् ।

संतोष्याङ्गडनन्दसहितः सर्वकर्माणि साधयेत् ॥ ४५ ॥

अनेन विधिना देवी पूजयेत्परमेश्वरं ।

पश्चसिंहासनोच्चद्वां परमानन्दरुपिणीम् ॥ ४६ ॥

पश्चसिंहासनोच्चद्वां चित्कलां चिन्तयेत्सदा ।

वर्णलक्षं उपेम्मन्त्रं तद्दशांशं हुनेत्प्रिये ॥ ४७ ॥

तर्पणं तु तथा कुयात्सवंसौभाग्यवान्भवेत् ॥ ४८ ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यात्रे त्रिपुरेश्वरीयजनविधिनां पश्चमः पटलः ॥५॥

अथ षष्ठ: पटल: ।

श्रीदेव्युवाच--

पश्चसिंहासनगता कथा सा त्रिपुरा परा ।

कथयस्व महेशान कथं सिंहासनं भवेत् ॥ १ ॥

• इदमर्थं ख. पुस्तके नास्ति । + अयं श्लोकः ख. पुस्तके नोषलभ्यते ।

१ क. 'स्थ्य होन्तं । २ क. 'का मध्ये म' । ३ क. राजमुण्डा । ४ स. 'सनानन्दा प'

ईश्वर उवाच--

यथा श्रीत्रिपुरा बाला तथा त्रिपुरभैरवो ।

संपत्प्रदा नाम तस्याः ज्ञान निर्मलमानसे ॥ २ ॥

शिवचन्द्रौ वह्निसंस्थौ वाराङ्गेवं तदनन्तरम् ।

कामराजं तथा देवी शिवचन्द्रान्वितं ततः ॥ ३ ॥

+शक्तिबीजे महेशानि शिवं वह्निं च योजयेत्

व्योमादिवहनीमसंस्थं तु विशेष ज्ञान वल्लभे ।

कुमार्याः परमेशानि हित्वा सग तु वन्दवम् ॥ ५ ॥

त्रिपुरा भैरवी देवान् महामंत्रप्रदा प्रिये ।

अनया महती विद्या त्रिपु लोकेषु दुर्लभा ॥ ६ ॥

ब्रह्मानन्दमया माक्षात्वसामरस्यददायिनी।

ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि महासंपत्प्रदं प्रिये ॥ ७ ॥

आताम्रावकंसहस्राभां स्फुरच्चन्द्रोज्जटां शिवाम् ।

किरीटटलविलमाचिच्चित्रचित्रितमौक्तिकाम् ॥ ८ ॥

शब्दब्रह्मधिरूढवरमुण्डमालावलीयुनाम् ।

नयनत्रयशोभाह्यां पूर्णेन्दुवदनान्विताम् ॥ ९ ॥

मुक्ताहारलताराजश्विनोत्ततघनस्तनीम् ।

*त्रिवलीविचित्रालमां नानाभरणभूषिताम् ॥ १० ॥

रक्ताम्बरपरीधानां यौवनोन्मत्तरूपिणीम् ।

पुस्तकं चाभयं वामे दक्षिणे चाक्षमालिकाम् ॥ ११ ॥

वरदानरतां नित्य महासंपत्प्रदां स्मरेत् ।

न्यासपूजादिकं सर्वं कुमार्या इव सुब्रते ॥ १२ ॥

त्रिपुरा भैरवी देवी पञ्चसिंहासनान्विता ।

प्रथमं ज्ञान देवेशि ब्रह्मा सृष्टिकरो यदा ॥ १३ ॥

निश्वेतनोडपि देवेशि तदा त्रिपुरदेवताम् ।

समाराध्याभवक्तारां मूढेष्टु परमेश्वरी ॥ १४ ॥

ब्रह्माणं तं समाराध्य तपसा महता प्रिये ।

शक्रादिभूधरराजोऽयं पूर्वस्यां दिशि पालकः ॥ १५ ॥

तदा प्रसन्ना त्रिपुरा पूर्वसिंहामनस्थिता । ऋणु देवी प्रवक्ष्यामि पूर्वसिंहासनसंस्थिता ॥ १६ ॥

वारुण्यं बीजमुच्चार्य जीवप्राणसमन्वितं । सकला भुवनेशानी द्वितीयं बीजमुदाहृतं ॥ १७ ॥

जीवं प्राणं वह्निसंस्थं शक्तिस्वरविभूषितं । विसर्गांघ्रे महेशानी विद्या त्रैलोक्यमातृका ॥ १८ ॥

त्रैलोक्यमोहनी देवी परब्रह्मचिदात्मिका । चैतन्यभैरवी नाम चेतना निष्कलं शिवे ॥ १९ ॥

उपध्रास्वस्सहग्राभां नानालंकारभूषितां । मुकुटोज्ज्वलसच्चन्द्रलेखां रक्ताम्बरावृताम्‌ ॥ २० ॥

पाशांकुशशरार्चांश नित्यां वामहस्तकपालिनोम्‌ । वरदाभयशोभाढचां पीतां षट्कण्ठस्तनीम्‌ ॥ २१ ॥

एवं ध्यात्वा यजेत्तद्वीं पूर्वसिंहासनस्थिता । द्विरावृत्या षडङ्गानि न्यसेत्स्ववाङ्लक्षणं ॥ २२ ॥

यन्त्रमस्याः प्रवक्ष्यामि त्रैलोक्यमोहनं । त्रिकोणं चैव षट्कोणं वसुपत्रं वरानने ॥ २३ ॥

षटुरसं चतुद्दारमेवं मण्डलमालिखेत् । तथाड्डवाय महादेवि पूर्ववत्परमेश्वरीम्‌ ॥ २४ ॥

मुद्राः प्रवक्ष्याम्यप्टशक्तिपारिवारिकासहितां यजेत् । प्रथमावरणं देवि षडङ्गानां तु पूर्ववत्‌ ॥ २५ ॥

रप्यादिकास्ततःः पूज्या: पूर्ववत्परमेश्वरी । अग्रे वस्त्रं वामे तु कामदेवं वरानने ॥ २६ ॥

स्वापं दक्षिणकाणे च वाणान्पूर्ववदार्द्रिजे । शाकिनीं राकिनीं चैव लाकिनीं काकिनीं तथा ॥ २७ ॥

शाकिनीं हाकिनीं देवि पश्चिमादिक्रमायजेत् । अनङ्कुशमा मुख्यया वसुपत्रेषु पूर्ववत्‌ ॥ २८ ॥

परभृत्सारमौ चैव शुक्रमेघाभयौ पुनः । अपाङ्क्ष्वविलासौ च हावभावौ प्रपूजयेत्‌ ॥ २९ ॥

इन्द्राद्या लोकपालास्तु कमेण परिपूजयेत्‌ । पूर्वसिंहासने देवी क थिता बीरवनिते ॥ ३० ॥

[७वांं पटलः] ज्ञानार्णवतंत्रम् ।

कामेश्वरी च रुद्राणी पूर्वासिंहासनस्थिता । एतस्या एव विदयाया बीजद्वयमुदाहृतम् ॥ ३१ ॥

तदन्ते परमेशानि नित्यकिच्चे मदद्रवे । एतस्या एव तार्तीयेन रुद्राणां परमेश्वरि ॥ ३२ ॥

पूजाध्यानादिकं देवि चैतन्यायाश्र पूर्ववत् । त्रिकोणे तु विशेषोडस्ति कथयामि तवानघे ॥ ३३ ॥

अग्रकोणे कमेणैव निर्यां किल्किनां मदद्रवाम् । पद्मद्वावरंगात्प्राप्तपुजयेत्सर्वसिद्धये ॥ ३४ ॥

अनेनैव प्रकारेण पूर्वासिंहासनस्थिताम् । त्रिपुरां भैरवों देवीं पूजयेत्परमेश्वरीम् ॥ ३५ ॥

इति श्रीमज्ञानार्णवे नित्यातत्त्वे पूर्वासिंहासनकथनं नाम पञ्चः पटलः ॥ ३५ ॥

अथ सप्तमः पटलः ।

ईश्वर उवाच—

एतामाराध्य देवोऽपि महात्रिपुरभैरवोम् । पालकोडभूद्विश्वलोकडपि प्रेतत्वात्सुरवन्दिते ॥ १ ॥

योगनिद्रां छलाद्देवी प्रेतत्वं तस्य निश्वलम् । तदृध्यानेन स्वयं शक्तिरभूत्कवलयेक्षणे ॥ २ ॥

तामाराध्य महाविघ्नैैरघोरेण मुखेन च ।

त्रिंपुरो निर्जितो देवी त्रैलोक्यभयकारकः ॥ ३ ॥

तदा सिंहासने प्रौढा दक्षिणे परमेश्वरि ।

मन्त्रं तस्याः प्रवक्ष्यामि रिपुमारानिकृन्तनम् ॥ ४ ॥

शिवचन्द्रौ मदनान्तं पातं वह्निसमान्वितम् । शक्तिभिन्नं बिन्दुनादकलाह्रयं वाग्भवं प्रिये ॥ ५ ॥

सम्पत्प्रदाया भैरव्या: कामराजं तदेव हि । सदाशिवस्य बीजं तु सिंहासनगतस्य च ॥ ६ ॥

एषा विद्यार महेशानि वाणीतुं केन शक्यते । ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि रिपुभारणिकृन्तनम् ॥ ७ ॥

उद्यत्सूर्यसहस्राभां चन्द्रचूडां शिलोचनाम् ।

१ क. 'न्या इव पू०' । २ क. 'रणं पञ्चा' । ३ ख. 'द्वादशा' ४ स. 'भो कला' ।

५ ख. 'णुमवो' ।

नानालङ्कारसभङ्गां सर्ववैरिनिघ्नन्तनीम् । ८ ।

स्ववदुधिरमण्डालिकलितां रक्तवाससम्प्र ।

त्रिशूलं हरुं चैव खड्गं खेटकमेव च ॥ ९ ॥

पिनाकं च शरान्देवी पाशांकुशयुगं कमात् ।

पुस्तकं चाक्षमालां चै शिवसिंहासने स्थिता ॥ १० ॥

एवं ध्यात्वा महेशानि पूजामण्डलमारभेत् ।

त्रिकोणं चैव वृत्तं च वृत्ताद्दलन्नीरजम् ॥ ११ ॥

वृतं भूसदनोपेतमेषा त्रिपुरान्तिका ।

वामां ज्येष्ठां च रौद्रीं च कालीं च वरलोचने ॥ १२ ॥

कलाढचां च बलाढचां च यजेदकरिणीं प्रिये ।

बलप्रमथिनीं चैव सर्वभूतान्तभावदेत् ॥ १३ ॥

देवतां न वेदार्थज्ञा महोयोगनिदर्शनाम् ।

एवं पीठं समभ्यचर्य ततः सिंहासनं यजेत् ॥ १४ ॥

अघोरविद्यारूपं तु महापापनिकृन्तनम् ।

अघोरे वाग्भवं देवी घोरे तु भुवनेश्वरीम् ॥ १५ ॥

घोरघोरतरेभ्यश्च विलिख्य सुरवन्दिते ।

सर्वेभ्यः सर्वशर्वेभ्यो देव्या बीजयुगं लिखित् ।

नमस्तेऽस्तुपदं कुयाद्द्रारूपे हसौ लिखेत् ॥ १६ ॥

त्रिशद्रिद्वादश त्रिभिर्वर्णैर्विद्येयं कविता प्रिये ।

अनेन मनुना देवी यजेतिंहासनं बुधः ॥ १७ ॥

आवाहनादिकं कुर्याद्वाचनमतः परिजपेत् ।

आदावज्नावृतिंदेवि द्विरावृत्याड्र्जपूजनम् ॥ १८ ॥

रत्यादिग्रायमभ्यचर्य तथाडनुज्ञादिका यजत् ।

ब्राह्म्यादिदशकं संपूज्य वसुपङ्केोष मातृकाः ॥ १९ ॥

भूचिम्बे लोकपालांश्र सायुधाः परमेश्वरी ।

द्वितीयसिंहासनगां पूजयेदुद्रभैरवீषम् ॥ २० ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यानित्यविचारणे ।

द्वितीयसिंहासने रुद्रभैरवौष्यजेने नाम

सप्तमः पटलः ॥ ७ ॥

१ स्व. च विष्णुं सि० । २ स्व मचक्रत् । ३ स्व. 'लमद्रिजे' वु० । ४ स्व भूमण्डलावीजमे' । ५ स्व. तथा यथ्रा मो' । ६ क. 'वं चोकत्या अघोरे भु' । ७ क. 'रे रम्ये पूrye सर्खाधिदेवते । न° । ८ म. 'दिसंकल्पक' ।

ईश्वर उवाच--

पाश्विमे भैरवी देवी पट्कूटा परमेश्वरी ।

यत्फूर्त्या स शिवो देवी सृष्टिसंहारणक्षमः ॥ १ ॥

डाकिन्यौकारिकान्तबीजे लाक्षान्तकान्तेन योजयंगात् ।

बीजे आहुति देवेशि योजयेचन्द्रसूर्ययोः ॥ २ ॥

आचमैकारसंयुक्तमन्यदीकारमण्डितम् ।

शक्तिस्वरंमयुक्तं तत्रीयं बीजप्रालिखेत् ॥ ३ ॥

विन्दुनादकलाक्रान्तं तृतीयं शैलसंभवे ।

एपा विद्या महेशानि रुद्रसिंहासनेऽस्तिता ॥ ४ ॥

ध्यानमस्याः प्रवक्ष्यामि सर्वभूतनियन्तनम् ।

वालार्कप्रभां देवीं ज्वालाकुलसमन्विताम् ॥ ५ ॥

मुण्डमालावलीरम्यां बालार्कसमप्रभाम् ।

सुवर्णकलशाकारपीठोपरि स्थितां भजे ॥ ६ ॥

पाशांकुशौ पुस्तकं च इष्टानां जपमालिकाम् ।

एवं ध्यात्वा यजेत्तां च मानसैरुपचारकैः ॥ ७ ॥

द्विरावृत्त्या षडङ्गानि विधाय परमेश्वरी ।

यन्त्रमस्य वरारोहे शिखोणं तत्पदं लिखेत् ॥ ८ ॥

बहिरष्टदलं पद्मं रविचन्द्रं समालिखेत् ।

चतुरसं वतुर्द्वारमयं मण्डलमालिखेत् ॥ ९ ॥

पडङ्गावरणं देवी पूर्ववत्पूजयेत्प्रिये ।

रत्यादितिगितयं देवी त्रिकोणं हरिपूजयेत् ॥ १० ॥

डाकिन्यादियास्तु षट्कोणे वसुपत्रे ततः परम् ।

ब्राह्म्यादियुगलं पञ्चाद्वारचित्पत्रे ततः परम् ॥ ११ ॥

बलाया: पीठशक्तीस्तु वामाद्या: पूजयेत्प्रिये ।

चतुरस्रे लोकपालान्सायुधान् परमेश्वरी ॥ १२ ॥

एवं पूजाविधिं कृत्वाद्देव मोक्षफलं लभे ।

अनेनैव विधानेन नित्यार्च्यां भैरवीं यजेत् ॥ १३ ॥

१ क. देवी ष । २ स्व. 'युग्म । बी' । १३ स्व. 'रकमादेति ता । १४ स्व. 'न्तं त्रितयं शै । १५ स्व. °तथास्तनीमू । ६ स्व. 'त्रं ततो लि° । ७ स्व. °फलप्रदम् अ° ।

सर्वसौभाग्यदां नित्यां सर्वसाम्राज्यदायिनीम् ।

एतस्या एव विद्याया: षड्वर्णानुक्रमत: स्मितान् ॥ १४ ॥

विपरीतान्वेध प्रौढे विद्द्रेयं भोगमोक्षदा ।

नित्यारुण्यभैरवी देवी रिपभरणिरन्तनी ॥ १५ ॥

म्यासपूजादिकं सर्वमस्या: पूर्ववदाचरेत् ॥ १६ ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यातत्त्वे पश्चिमासिंहासनकथनं नामाष्टम: पटल: ॥८॥

अथ नवम: पटल: ।

ईश्वर उवाच--

ऋणं देवी महाविद्यां चिन्तयेत्सफलप्रदम् ।

यस्या विज्ञानमात्रेण भवनाधिपतिं भवेत् ॥ १ ॥

हंभायं वाग्भवं चाड्रयं हमकान्ते सुरेश्वरी ।

भूबीजं भुवनेशानि द्वितीयं बीजमुद्रधृतम् ॥ २ ॥

शिवचन्द्रों महेशानि शक्तिस्वरविभूषितम् ।

बिन्दुनादकलाकान्तं तृतीयं बीजमुद्रधृतम् ॥ ३ ॥

एषा विद्या महेशानि भुवनेश्वरभैरवी ।

मध्यबीजेन देवेशि पञ्चदर्धस्वरभेदिना ॥ ४ ॥

षड्धानि प्रविन्यस्य ध्याद्देवेभ्यं चतुर्भुजाम् ।

जपाकुसुमसंकाशां दाडिमीकुसुमप्रभाम् ॥ ५ ॥

चन्द्ररेखाजटाजूटां त्रिनेत्रां रक्तवाससम् ।

नानालङ्कारसुभगां पीतवस्त्रतनुस्तनीम् ॥ ६ ॥

पाशाङ्कुशवराभीतिधारयन्तीं शिवां स्मरेत् ।

एवं ध्यात्वाड्र्चयेदेवें यथोद्द्वारं च पूर्ववत् ॥ ७ ॥

चैतन्यभैरवी देवी यञ्जात्‌वरपमेश्वरी ।

सिंहासनं समभ्यर्च्य परिवारार्चनं यजेत् ॥ ८ ॥

षड्धानां वर्णनं दत्वा पूर्ववत्पारिपूजयेत् ।

रत्याद्या: पूजयेदेवी त्रिकोणे तदनन्तरम् ॥ ९ ॥

वल्लभा विपञ्चश्र्व रुद्रश्र्व पूज्यास्त्रिकैव सुन्दरि ।

डाकिन्याद्यास्तथा पूज्या वसुपत्रे तत: परम् ॥ १० ॥

१ स्व. 'सोंकल्यप्रदा' । २ क. 'नवरत्नौ' । ३ क. हंसाद्रिचं ।

अनड्कुसुमायाश्र्व ब्राह्मचादियुगुलं ततः ।

भूसिम्बे लोकपालांश्व बदुकायांश्व पूजयेत् ॥ ९९ ॥

योगिनीं चतुःषष्टिं पूजयेत्सुरवन्दिते ।

महाशक्तिस्वरूपां यस्पात्कुबेरः परमेश्वरि ॥ १०२ ॥

येनेयं प्रार्थिता देवी राजराजस्ततो भवेत् ।

तेनैव प्रार्थिता विद्या गौरी गौरफलप्रदा ॥ १०३ ॥

अन्नपूर्णेश्वरी नाम सर्वसंपत्प्रदा सताम् ।

अनया विधया देवी कुबेरो धननायकः ॥ १०४ ॥

लोकपालेषु सर्वेषु धनरत्नादिपूर्णता ।

तथाडन्नपूर्णां तास्मिन्सुस्थिराड्स्था: प्रमादतः ॥ १०५ ॥

अन्नपूर्णा महादेवी माक्षांकामदुघाडद्रिजे ।

मन्त्रमस्याः प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ९०६ ॥

तारं च भुवनेशानिं श्रीबीजं कामराजकम् ।

हृदन्ते भगवद्यण्णां माहेश्वरी पदं लिखेत् ॥ १०७ ॥

अन्नपूर्णेडम्रिजाया च विदेयं विंशाक्षरी ।

अनया महशा विद्या सिद्धिदा नास्ति भूतले ॥ १०८ ॥

भुवनेशा महेशानि पड्दर्शघ्स्वराभिन्नया ।

पड्दर्शानि महेशानि च्छन्दोऽन्यासादनन्तरम् ॥ १०९ ॥

ऋषिंत्रयाडस्य मन्त्रस्य पड्दर्शुच्छन्दो वरानने ।

अन्नपूर्णेश्वरी 'देवी देवता परिकीर्तिता ॥ ११० ॥

बीजं च भुवनेशानि श्रीबीजं शक्तिरुच्यते ।

कीलकं कामराजं स्यात्षड्ज्ञानानन्तरं ततः ॥ १११ ॥

×एकमेकं पुनश्वैकं पुनरेकं द्वयं चतुः ।

चतुश्रतुमथा द्वाभ्यां पदान्येतानि पावनति ॥ ११२ ॥

पदानि नाव देवेशि नब द्वारेषु विन्यसेत् ।

मूर्धादिगुदपर्यन्तं पुनस्तेषु वरानने ॥ ११३ ॥

गुदादिद्वादशान्तं पदानां नवकं ×यसत्र ।

ब्रह्मारन्ध्रस्यहृदयमूलधारेष्वनुक्रमात् ॥ ११४ ॥

छतुर्वीजानि विन्यास्य स्वरेष्व्यानुपविन्यसेत् ।

गोलकं च ततो देवी विन्यास्य विधिवदिप्रये ॥ २५ ॥

प्राणायामं प्रकुर्वीत पूजामण्डलमालिखेत् ।

त्रिकोणं च चतुःपत्रं वसुपत्रं ततः परम् ॥ २६ ॥

कलापत्रं च भूपिम्बं चतुर्द्दारं सपालिखेत् ।

सिंहासनस्य पारितः पीठदेवीः समर्चयेत् ॥ २७ ॥

सिंहासनं दक्षिणे तु कथिताः पीठनायिकाः ।

तां एव पूजयेत्पीठे वामाद्याः परमेश्वरी ॥ २८ ॥

जया च विजया चैव अजिता चापराजिता ।

नित्या विलासिनी दोग्ध्री अघोरा मङ्गलात्मिका ॥२९॥

नवमी परमेशानी सिंहासनममीपगा: ।

समपूज्य यजेदेवां ध्यानं कुर्वन्समाहितः॥ ३० ॥

तमकाशनवर्णाभां बालेंदुकृतशेखराम् ।

नवरत्नप्रभादीमकुटां कुडकुमारुणाम् ॥ ३१ ॥

चित्रवस्त्रपरीधानां मधिराक्षीं त्रिलोचनाम् ।

सर्वणकलशाक्ष ग्पीनोन्नतघनस्तनीम् ॥ ३२ ॥

गोक्षीरधामधवलं पञ्चवक्त्रं त्रिलोचनम् ।

प्रसन्नवदनं शान्तं नीलकण्ठाविराजितम् ॥ ३३ ॥

कर्पूरस्फटिकप्रभषणं कुण्डलं नमाम् ।

नृत्यन्तमतिसंहृष्टं हस्तावड्दनन्दमयीं पराम् ॥ ३४ ॥

सनन्दमुख्योलाक्षीं मेखलाहचानिताम्बनीम् ।

अन्नदानरतां निर्यां भूमिश्रीभ्यामलंकृताम् ॥ ३५ ॥

एवं ध्यात्वा यजेदेवि षडङ्गावरणं यजेत् ।

अभीशामुरवायग्यमध्ये दिक्शृङ्गपूजनम् । ३६ ॥

अथ वक्ष्ये महेशानी त्रिकोणस्य च पूजनम् ।

तारं प्रासादवीजं च हृच्छिवाय ततः परम् ॥ ३७ ॥

सप्ताक्षरी महाविद्या स्वनया देवी पूजयेत् ।

नृत्यन्तमीश्वरं देवी त्रिकोणाग्रे सुरेश्वरी ॥ ३८ ॥

ॐ नमः पद्मभाज्य ततः भगवते पद्मम् ।

ततो वराहरूपाय भुवनेशःस्वःपतिं तथा ॥ ३९ ॥

हेनंतं च मूपतिं च स्वं मे देहोति च दापय ।

वाहिजायान्वितो मन्त्रो वराहस्य वराहने ॥ ४० ॥

अनया विधया देवी वामकोणे प्रपूजयेत् ।

ओं नमःपद्मभाष्य डेन्तं नारायणं लिखेत् ॥ ४१ ॥

नारायणं दक्षकोणे ऋमेण परिपूजयेत् ।

वामदक्षिणयोः पूज्ये भूतश्रियौ परमेश्वरी ॥ ४२ ॥

एकेन मनुना देवी कध्यामि तवानघे' ।

ओं नमो हि पदं चात्र मे देहद्न्राधिपान्तके ॥ ४३ ॥

तैयेममात्रं मेलिख्य प्रदापय ततः परम् ।

वह्निजायान्वितो मन्त्रः संपुटीकृत्यं योजयेत् ॥ ४४ ॥

ग्लोमात्मकं रमया वामदक्षिणयोः ऋमात् ।

तत्स्वरूपदलं पूज्या पांचशमादिक्रमं तु ॥ ४५ ॥

तारेणै परवियान् च भुवनेशीं तदात्मना ।

कपलां रमया भद्रे कामेन शुभगां यजेत् ॥ ४६ ॥

वसुपत्रे महेशानि ब्राह्म्याद्या: पांचशमादितः ।

षोडशारे परेशानि चन्द्रमंडलरूपिणीः ॥ ४७ ॥

कला: षोडश संपूज्या: पांचशमादिक्रमेण हि ।

अमृता मानसी पुष्टिस्तुष्टिः प्रीती रतिस्तथा ॥ ४८ ॥

धैर्यं ह्रीश्व हस्वप्ना रात्रिजयस्तंभनो तथा ।

छाया च पूर्णिमा नित्या अमावास्या च षोडशी ॥४९॥

शेषवर्णैः प्रपूज्यासतु अन्यपूर्णान्तशब्दकैः ।

चतुरश्रे लोकपालान्क्रमेण परिपूजयेत् ॥ ५० ॥

एत्युत्तरपते: सम्यक्पूजितात्रसुवर्णदा ।

स्वशक्त्या या करोत्येव राजराजं धनाधिपम् ॥ ५१ ॥

सिद्धिप्रदा सिद्धिविद्या ममाऽऽज्ञाप्रदा प्रिये ।

भवनेश्वरीद्वयासंयेदान्तरमध्योच्यते ॥ ५२ ॥

सहाया सैव देवेशि तदा मा सकलेश्वरी ।

ध्यानपूजादिकं सर्वमेतस्या एव पावंती ॥ ५३ ॥

१ क. 'ये । अत्रं महिपदं । २ क. स्व. तथेम' । ३ क. 'त्य पूज' । ४ स्व. पूजां

प० ५ क. 'ण पुर' । ६ स्व. सुधा । ७ स्व. 'त्सना हेमाव' । ८ क. 'णास्तु शब्‍दितः ।

म० ९ क. इत्येवं पूजयेत्सम्य' ।

उत्तरस्यां वरारोहे सिंहासनमिदं दिशि ।

संपत्प्रदा ह्यैरवी च विद्धि कौलेशभैरवी ॥ ५४ ॥

इयं तु सहराया स्यात्पूजाध्यानादिकं तथा ।

एतस्या एव विद्याया आद्यन्ते रेफवर्जिते ।

तदेयं परमेशानि नाम्ना सकलभैरवी ॥ ५६ ॥

संशत्प्रदा मैरवी च ध्यानपूजादिकं प्रिये ।

पश्चसिंहासनस्थेयी महात्रिपुरभैरवी ॥ ५७ ॥

चतुराम्नायविद्याभिर्मन्नोऽयं सिंहासनं प्रिये ।

हस्त्रीमत्कमुच्चार्य सहीमत्कमाद्रिजे ॥ ५८ ॥

शक्तिः सकलहीमन्ते चतुर्बीजमुदाहृतम् ।

श्रीबीजं कुरु तत्त्रयं नित्यां वदक्षरो भवेत् ॥ ५९ ॥

उन्मनी नाम विद्येयं भोगमोक्षफलप्रदा ।

पूर्वाम्नायेय महाविद्या दक्षिणाम्नायं उच्यते ॥ ६० �n

वाग्भवं बीजमुच्चार्य क्लीन्ने कामस्य बीजकम् ।

मदद्रवे कुले हस्त्रो विद्येयं भोगिनी प्रिये ॥ ६१ ॥

दक्षिणाम्नायविद्येयं पाश्चिमाम्नायं उच्यते ।

वाग्भवं च परा श्रीश्रृं हंसक्फेरोमिति प्रिये ॥ ६२ ॥

हंसोऽत्रावृततद्बीजं देहि पाश्च्चत प्रणवः स्मृतः ।

भगवत्यम्ब आलिख्य पृथकृपदमयेश्वरी ॥ ६३ ॥

चतुर्थे प्रणवं चैव हंसक्फेरोमिति प्रिये ।

कुब्जिके चैव हस्त्रां च हस्त्रीं हस्त्रों ततः परम् ॥ ६४ ॥

अघोरे चैव घोरे च त्वघोरमुखि चाड्डलिक्रेतं ।

हस्त्रां हस्त्रीं किणिंद्रदं विच्चे द्वात्रिशदक्षरी ॥ ६५ ॥

पूर्वोक्तैः प्रणवैर्द्वि संपुटीकृत्य संस्मरत ।

कुब्जिकेय महाविद्या पाश्चिमाम्नाय देवता ॥ ६६ ॥

स्क्फे मत्कं समुच्चार्य महाचण्डपदं लिखेत ।

योगेश्वरीपदं पाश्चाद्विद्येयं कालिका प्रिये ॥ ६७ ॥

१ स्व. रंवी च । २ क. च सिद्धि को° । ३ ख. कि: कला भ्यामन्ते च तु यं वि° ।

४ स्व. विद्या । ५ क. °त । ऊर्मिणो कामवि° । ६ स्व. °यमुच्य । ७ क. °श्र सहख° ।

८ स्व. हस्त्र आ च त° । ९ स्व. ° । । च वृत्ती च कि° ।

उत्तरोक्तप्रायविध्येयं नाम्ना कालीति विश्रुता ।

एताभिः परमेशानि पूज्यं सिंहासनं सद्‌ा ॥ ६८ ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे निर्यातन्त्रे सिंहासनविद्याविदानं नाम दशमः पटलः ॥९॥

अथ दशमः पटलः ।

श्रीदेविरुवाच—

त्रिपुरा द्विविधा देव भवता प्रकटी कृतात् ।

त्रिविधेति यदुक्तं तत्प्रकटी कुरु शंकर ॥ १ ॥

ईश्वर उवाच--

परं ब्रह्मस्वरूपं यचादिविन्दुत्रयात्मकम् ।

शिवशक्तिसमयं तत्र कथयामि तवान्तिके ॥ २ ॥

व्याप्य तिष्ठति विश्वं सा शिवं च परमेश्वरि ।

पूर्वं गुणैस्तु कथिता शिवशक्त्यात्मकं हृण्‍णु ॥ ३ ॥

हकारादिसकारान्ता मातृका शक्तिरुदयया ।

हकारः परमेशानि केवलं शिव उच्यते ॥ ४ ॥

आयन्ताक्षरभावेन तद्‌डहं सकलात्मकः ।

यदुक्यते मातृकाणांस्तत्सर्वमहमीश्वरि ॥ ५ ॥

हकारः परमेशानि ह्नींग्यरूपा सद्‌ाड्वयः ।

सकारः शक्तिरूपत्वात्परावाचं विसर्गवान् ॥ ६ ॥

उत्पत्तेः कारणं यस्माच्छकिरीत्यभिधीयते ।

आत्मानं वर्जयेयोगः मोडहंशब्देन सुन्दरि ॥ ७ ॥

विन्दुत्रयसमायोगान्महात्रिपुरसुन्दरी ।

नादरूपेण सा देवी हकारार्धस्वरूपिणी ॥ ८ ॥

हकारः परमेशानि शिवरूपी यतस्तदा ।

तस्यार्धाज्ञिं महाशक्तिहकारार्थस्वरूपिणी ॥ ९ ॥

अत एष महाविद्या महात्रिपुरसुन्दरी ।

नित्येति कथ्यते देवी चिच्चकला परमेश्वरी ॥ १० ॥

श्रीगुरोः रुपया भद्रे सम्प्रदायकुलान्वितः । प्रातरुत्थाय देवेशि गुरुं नत्वा स्वनामाभिः ॥ ११ ॥

संध्यासनादिकं देवि विधाय मनुवित्तमः । सर्वरत्नैरवेषाढचः कपूर्खुसणादिभिः ॥ १२ ॥

महोर्हिरचनद्रव्यैश्च दीपाढचः कुडकुमारुणः । नवरत्नविभूषाढचयो रक्ताम्बराविराजितः ॥ १३ ॥

ताम्बूलरागवदनो मन्दिरानन्दमानसः । यागमन्दिरमागत्य लाक्षाचित्राविचित्रितम् ॥ १४ ॥

अनेकधूपचहलं पुष्पप्रकरपूरितम् । गोमयेन च संलितं चारुपुष्पावितानितम् ॥ १५ ॥

मनोहरे भूदिलक्ग आसने उपाविश्य तु । मन्त्राद्वार प्रकुर्वीत सर्वकायार्थसिद्धये ॥ १६ ॥

आयं वार अवमुच्चार्य कामराजं द्वितीयकम् । कुमार्यास्तु तृतीयं तु डिपुरा परमेश्वरी ॥ १७ ॥

करश्रद्धिकरी विद्या प्रथमा *परमेश्वरी । कुमारी तु द्वितीया स्पातिपुरेशी महेश्वरी ॥ १८ ॥

डिपुरेश्यादिमं त्यकत्वा भुवनेशीं परिक्षिपेत् । अनयाڈडयमानं दद्यात्त्रिपुरेश्या षडङ्कम् ॥ १९ ॥

त्रिपुरेशी महेशानि त्रिभिः शक्तिं निवेशयेत् । चक्रासनगतां देवि विद्धि त्रिपुरवासिनीम् ॥ २० ॥

त्रिपुरेशी महेशानि वाग्भवे कामराजके । शिवचन्द्रसमायुक्ता तार्तीये शिवरुपिणी ॥ २१ ॥

सर्वमन्त्रासनगता त्रिपुरा श्रीयं प्रिये । आत्मासनगतायास्तु हित्वा तार्तीयमाद्रिजे ॥ २२ ॥

वलंम्ँआत्मकममारोप्य साध्यासिद्धासनस्थिता । +त्रिपुराग्नौ विनि प्रोक्ता सिद्धारुढचां त्रिपुरे शृणु ॥ २३ ॥

• एतस्याग्रे क. ग. पुस्तकयोः 'श्री बीजं च तृतीयं तु त्रिपुरा परमेश्वरी ' इतिदमर्धे हृश्यते । +घनुविहनान्तर्गता ग्रण्थः ख. पुस्तकस्थः ।

१ स्व. 'हासं गनदोधाम लिता' । २ स्व मदनानं । ३ स्व. 'पूजितं' । ४ क. मातूकं । ४ स्व. ' त्रिपुता मालिनींय तु आच्या लक्ष्मी परा ततः । देवी त्रिपुरसिद्धेयं कथिता परमेश्वरी । इति पाठान्तरम् ।

भुवनेशी श्रिया युक्ता कुमारी च तथोच्यते ।

मूर्तिंविद्या समुद्धिष्टा माया लक्ष्मीः पुरः स्थिता ॥ २४ ॥

*मायालक्ष्म्योस्तु बीजे द्वे शक्तिबीजं तृतीयकम् ।

त्रिपुराया ह्यम्बिकेयमध्यमध्ये परिकीर्तिता ।

संप्रदायं भेरव्या या तस्यास्तार्तीयबीजके ॥ २६ ॥

बिन्दुं हित्वा तत्र सर्गे निक्षिपेत्सुरसुन्दरी ।

अनयाड्डवाहनं देवि कारयेत्सुरवन्दिते ॥ २७ ॥

मूर्तिंविद्या समुद्दिष्टा माया लक्ष्मीः परा स्थिता ।

अनया विधया देवी यजेत् त्रिपुरसिद्धिदा[म्] ॥ २८ ॥

सिद्धौष्मा वाहिनीमूर्तिंविद्या च सुरसुन्दरी ।

मूलविद्या ह्यणु प्रौढ सकलागमसाधितैः ॥ २९ ॥

सर्वदर्शनवद्यां च चित्कलामययां प्रिये ।

भूमिश्वन्द्रः शिवो माया शक्तिः ऋङ्गादिमादनो ॥ ३० ॥

अर्धचन्द्रश्च बिन्दुश्च नवाणों भेरुरुञ्चयते ।

महात्रिपुरसुन्दर्यो मन्त्रा मेरुसमुद्धवा ॥ ३१ ॥

लकारात्प्रथिवी देवी सहशैलवनकानना ।

पञ्चाशद्वर्णसंपन्ना सर्वतीर्यंमयी परा ॥ ३२ ॥

सर्गकर्मणि वा सृष्टिस्थितिलयसमन्विता शिवे ।

सकारादिचतुारादिगहराशिस्वरूपिणी ॥ ३३ ॥

हकाराच्छवसंवादद्योमण्डलसंस्थिता ।

ईकाराद्विभकर्गीयं माया तुयांत्मिका प्रिये ॥ ३४ ॥

एकाराद्वैषणवी शक्तिर्विश्वपालनतत्परा ।

रकारातेजसा युक्ता परं ज्योतिःस्वरूपिणी ॥ ३५ ॥

ककारात्कामदा कामरूपिणी स्फुरदद्यया ।

अर्थवचने देवस्ति विश्वयोर्निरितीरिता ॥ ३६ ॥

बिन्दुना शिवरूपेण शक्तिरूपेण साक्षिणी ।

अनया सह सर्वत्र ज्योतिरनिश्वलताड्डरमा ॥ ३७ ॥

• अयं इलोकः स्व. पुस्तके नास्ति ।

१ क. 'द्वाम्या वा' । २ क. 'विद्यां च ऋणु सु' । ३ क. मन्त्रो मे° । ४ क. °स्थः । ऋ° । ५ स्लो., व्याख्या नि° ।

एवं परब्रह्मरूपा मेरुणाडनेन सुवते ।

एभिर्नवात्मकैर्वर्णैर्जायते त्रिपुरामनुः ॥ ३८ ॥

अन्यथा नैव निष्पत्तिनास्ति श्रीत्रिपुरामनौ ।

श्रीचक्रमपि देवेशि मेरुरूपं न संशयः ॥ ३९ ॥

लकारः पृथिवीबीजं तेन भुवनं भुच्यते ।

सकारशक्तिन्द्रमा भद्रे कलाषोडशकात्मकः ॥ ४० ॥

तस्मात्सोडशपत्रं तु हकारः शिव उच्च्यते ।

अष्टमूर्तिः सदा भद्रे तस्माद्सुदलं भवेत् ॥ ४१ ॥

ईकारस्तु महामाया भुवनानि चतुर्दशा ।

पालयन्ती परा तस्माच्छककोणं भवेत्प्रिये ॥ ४२ ॥

शक्तिरेकादशस्थाने स्थित्वा सूते जगत्प्रियम् ।

विश्वयोगनिरोते स्त्रीपुंवर्गौ विष्णुदैशिकौकमौ ॥ ४३ ॥

रकारात्मकमेशानि चक्रं व्याप्य विजृम्भते ।

दशकोणवर्गो यस्याद्रकारो ज्योतिरुदयः ॥ ४४ ॥

कलादशान्वितो वाह्यदशकोणप्रकारकः ।

ककारात्मकदेवि शिवशक्तिस्वरूपकं ॥ ४५ ॥

योनिवर्गय तदा चैके वस्योऽन्यद्वृकितं भवेत् ।

अर्धमात्रागुणान्सूते नादरूपा यतस्ततः ॥ ४६ ॥

त्रिकोणरूपा योनिस्तु बिन्दुनाथैर्बैन्दवं भवेत् ।

कामेश्वरस्वरूपं तु विश्वाकारस्वरूपकम् ॥ ४७ ॥

श्रीचकं तु वरारोहे श्रीविद्यावर्णसंभवम् ।

तथा प्राड्मुख आ आनश्वराजं समालिखेत् ॥ ४८ ॥

भूप्रदेशे समे वर्णे सिन्दूररजसा ड्य वा ।

कुङ्कुमस्य रजोऽमिस्तु भूमौ चक्रं समालिखेत् ॥ ४९ ॥

ऋजरेखं नेत्ररक्तंय सांधिमेदसंम ऋजु ।

अथवा हेमरत्नाभ्यां ताम्रेण बहुधातुभिः ॥ ५० ॥

पट्टे विरचय श्रीखण्डरक्तचन्दनसंभवे ।

पट्टे तु संस्थाप्य विलिखिते लेखन्या हेमेया प्रिये ॥ ५१ ॥

१ स्व. 'था संवत् १२ खे. 'स्तु सदा मा । ३ क. ग. 'रेव द्रा' । ४ ख. मू. एका० ।

५ ख. 'री तत्त्वादकाराज्योति' ६ ख. 'प्रवर्तकः' ७ क. 'शिवं चाष्ट' । ८ क. 'कमू ।

९ ख. 'निरस्य त इति पाठान्तरम् । १० ख. चक्रं त इति पाठान्तरम । ११ क ष

'प्रमाण्या गे'० ।

रोचनाकुङ्कुमाभ्यां तु कस्तूरीचन्दनेंदुभि: ।

ईशानादांबिपयस्तमृजरेखां संमालिखेत् ।

॥ ५२ ॥

ईशादिमेसतदग्राभ्यां रेखे आरुण्य देशिक: ।

एकैकृत्य च वारुण्यां शक्तिरेखा परा प्रिये ॥ ५३ ॥

डिकोणाकाररूपेयं तस्या उपरि संलिखेत् ।

त्रिकोणाकाररूपं तु शक्तिद्वयमुदाहतम् ॥ ५४ ॥

पूर्वंशकृतयग्रभागे तु मानाष्टिद्वादालिखेत् ।

रेखां तु परमेशानि वायुराक्षसकोणगाम् ॥ ५५ ॥

संधिभेदकमेणैव तयो: शक्त्योस्तत: परम् ।

रेखे आरुण्य कोणाभ्यां तदग्रात्पूर्वगे कुुरु ॥ ५६ ॥

वह्निनिमण्डलमेतत् तु पूर्वांगे वीरवन्दिते ।

चक्रत्रयमभूतत्र तत: शृणु वरानने ॥ ५७ ॥

पूर्वशक्तीशबह्निनिम्यां कोणाभ्यां सुरवन्दिते ।

पूर्वरेखां तु विस्तार्य तथा पाश्चिमवहनित: ।

॥ ५८ ॥

वायुराक्षसकोणाभ्यां रेखे तु पाश्चिमगां तथा ।

विस्तार्य योजयेदेवि संधिभेदकमेण तु ॥ ५९ ॥

योग्यग्रगां पूर्वदेहे दक्षिणोत्तरत: ऋमात् ।

तथा रेखे बह्निनिमस्थे पाश्चिमपस्यां दिशि क्रमात् ॥ ६० ॥

कोणाग्राभ्यां योजयित्वा दशकोणं तैथा भवेत् ।

तथैव देवदेवेशि द्वितीयं दशकोणकम् ॥ ६१ ॥

ईशानवह्निगे रेखे पूर्वयोग्रग्रयो: ऋमात् ।

विस्तार्य योजयेत्पश्चात्पश्चिमपाश्चिमायां दिशि ऋमात् ॥ ६२ ॥

वायुराक्षसकोणाग्रे रेखे विस्तार्य सुन्दरि ।

पाश्चिमाग्रे तथा देवी योजयेदिन्द्रदिग्गते ॥ ६३ ॥

एकत्र पूर्वकोणाग्रचाम्बिनी तु मनोहरा ।

योजयेदेवदेवेशिं तथा पड्क्त्यसङ्कं भवित्र ॥ ६४ ॥

दक्षक नस्य देवेशि त्यकत्वा कोणचतुष्टयम् ।

देशकोण न्तरे देवी मध्ये रेखे प्रकाशयेत् ॥ ६५ ॥

१ स्व. रेखाभ्यां परिभ्रमा त° । १२ स्व. 'शिखेयोनिसं' । ३ स्व. 'नाग्रगां यो° । ४ ख. यथा। ५ क. दक्षिणोत्तरयोर्देवि मध्ये रेखा: प्र° ।

द्वे दक्षिणे विभागे तु तथा चोत्तरभागके ।

पदकोणस्य ततो देवी संधिभेदकमेण तु ॥ ६६ ॥

योनिं वह्निं च संयोध्य शक्तिं जायते सदा ।

कदलीपत्रगता रेखा ऋजुरुक्क्रांतिलक्षणा ।

ऋज्वादिकृति तथा देवी जायतेsतिमनोहरम् ।

संमुखं पृष्ठशक्त्यर्यं प्राग्मुखं चतुरधिकम् ।

त्रिन्दुशिखिकेण वस्वारचक्रमेतद्धुरानने ।

चक्रमध्यं तु जानीहि दशारयुक्तं तथा ॥ ६९ ॥

शक्तियोग्याष्टितं देवी वाङ्मध्यगतं भवेत् ।

एतच्चक्रं महेशानि सर्वसौभाग्यवर्धनम् ॥ ७० ॥

सर्वसम्राज्यं देवी सैवोपरि धनाग्नानम् ।

अनेकैरत्नमाणिक्यसुवर्णपरिपूरकम् ॥ ७१ ॥

महामोक्षप्रदं देवी वाग्विलासकरं महत् ।

एतद्वासे महेशानि वृतं पूर्णेन्दुसंनिभम् ॥ ७२ ॥

तडित्कं कुचमीनाक्षी वसुपत्रं मनोहरम् ।

तत्पोडशपत्नं तु बिन्दुलेस्मरबिन्दते ॥ ७३ ॥

तद्वासे देविदेवेशि त्रिबिन्दुकान्वितं ।

चतुरश्रं चतुर्दारसहितं परमेश्वरि ॥ ७४ ॥

चतुःपदियुतः कोटस्तु योगिनीनां महोज्ज्वलम् ।

चक्रेऽस्मिन्मंत्रसंविद्यास्ता: साधकं मानयन्ति हि ॥ ७५ ॥

चतुरश्रं मातृकार्णैर्मंडितं सिद्धिहेतवे ।

मुक्तामाणिक्यघटितं समस्तलविराजितम् ॥ ७६ ॥

त्रैलोक्यमोहनं नाम कल्पद्रुमफलप्रदम् ।

पोडशारं चन्द्रबिम्बरूपं तु सकलालयम् ॥ ७७ ॥

सर्वाशापूरकं भद्रे स्वात्मपीयूषवर्षणम् ।

अष्टपत्नं महेशानि जपाकुसुमसन्निभम् ॥ ७८ ॥

सर्वसंक्शोभणं नाम सर्वकामप्रपूरणम् ।

एतत्स्रयं महेशानि सृष्टिचकं सुखप्रदम् ॥ ७९ ॥

१ स. 'ने' । मध्यचकं तु । २ स. सर्वावद्वि्वचना । ३ स. कथयमा । ४ स. महेशभे । ५ स. स्मिन्मविचेषास्ता । ५ स. वर्जितम ।

पूर्वाम्नायाधिदेवेया तु मण्डलं सर्वसिद्धिदम् ।

चतुर्दंशारं देवेशि दाडिमीक्षुसुमप्रभम् ॥ १० ॥

अग्न्तफलाढयं भद्रे सर्वसौभाग्यसंप्रदम् ।

दद्यारं तद्वहेमाभं सिद्घौरसिद्धौं प्रिये ॥ ११ ॥

सर्वौष्यंसाधकं चकं मनश्चिन्तितदं सदा ।

द्वितीयेऽपि पदक्चक्रं जपाकुसुमसन्निभम् ॥ १२ ॥

सर्वरक्षाकरं चकं महाज्ञानमयं शिवे ।

एतद्रयं महेशानि स्थितिचकं मुखप्रदम् ॥ १३ ॥

दक्षिणाम्नायपूर्वयं तु यथेष्टसिद्धिफलप्रदम् ।

अष्टकोणं वरारोहे बालार्ककिरणारुणम् ॥ १४ ॥

पम्परागसप्रभुयं सर्वरोगहरं सदा ।

उज्ज्वलैरसितैः पुष्पैरब्धिकुकुमसप्रभम् ॥ १५ ॥

सर्वसिद्धिप्रदं चकं सकलाल्यमयीश्वरी ।

त्रिकोणं सर्वसंभूतिकारणं भूतिदं सदा ॥ १६ ॥

विन्दुचकं वरारोहे सर्वानन्दमयं परम् ।

सदाशिवमयं चक्रनायकं परमेश्वari ॥ १७ ॥

एतच्चकं तु संहाररूपं ब्रजमयं सदा ।

पश्चिमाम्नायसंसेव्यं त्रयमूत्तमसेवितम् ॥ १८ ॥

आस्फाल्यमानो हृद्याभ्यो वार्तालाभो वीरवन्दिते ।

चक्रपत्रे प्रदेयेशि पदाध्या तु निगद्यते ॥ १९ ॥

चक्रत्रिसंधियोगेन भुवनाध्वा व्यवस्थितः ।

वर्णांघ्रा मातृकारूपी कथयामि तवानधे ॥ ९० ॥

वर्गाष्टकं मातृकाया दिश्व सिंदं यतः ऋमात् ।

पार्थिवं तन्रयं विद्धि पोड़शारं कलात्मकम् ॥ ९१ ॥

अष्टपत्रं कादिवर्णैः क्षान्तैर्दिश्व विदिक्श च ।

कादिठान्ता: शक्तवर्णा: शक्तकोणे प्रकीर्तिता: ॥ ९२ ॥

णकारादिककारान्ता दशवर्णा दशारके ।

मकारादिंशकारान्ता द्वितीयेऽपि दशारके ॥ ९३ ॥

वर्णाष्टकं चाष्टकोणे त्रिकोणे कथयामि ते ।

अकथ्यादित्रिकोणान्तं हक्षयुग्मं तु मध्यगम् ॥ ९४ ॥

षणांध्वा कथितो देवी मातृकापीठरूपकः ।

पदत्रिंशच्चतस्वभ्रिते चक्रं मूलानुसरत् ॥ ९५ ॥

तत्त्वाध्वा कथितो देवी तत्त्वरूपो वरानने ।

पद्यामृताहृतिप्रोद्यत्*लाञ्छना इकशातमातृन् ॥ ९६ ॥

सषाला भैरवयुक्ता महात्रिपुरसुन्दरी ।

त्रिपुरा ध्याम्बिकान्ताहृदया चक्रं प्राप्य विजृम्भते ॥ ९७ ॥

मन्त्राध्वाडयं ममारव्यातो निश्र्वद्येन सदाडनघे ।

+एवं पदध्वविमलं श्रोचक्रं परिचिन्तयेत् ॥ ९८ ॥

उत्तराशामुखो देवी यदा चक्रं समुद्धरेत् ।

उत्तराशा तदा देवी पूर्वांशैव निगद्यते ॥ ९९ ॥

ईशानकोणं देवेशि तदाडडङ्गेयं न संशयः ।

पश्चिमादिदमुखो मन्त्री यदा चक्रं समुद्धरेत् ॥ १०० ॥

पश्चिमाशा तदा जेया पूर्वांशैव न संशयः ।

वागुकोणं तदाग्रेयमैशानं राक्षसं भवेत् ॥ १०१ ॥

दक्षिणामिमुखो मन्त्री यदा चक्रं समुद्धरेत् ।

पूर्वांशे तत्र तदा सा दिग्रक्षःकोणं तु वाहितत् ॥ १०२ ॥

एतचक्रं मेहरूपं श्रीविद्यायैः समुद्धृतम् ।

सर्वांगममयं देवी कथितं वीरवन्दिते ॥ १०३ ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नियातनित्ने दशमः पटलः ॥ १० ॥

अथैकादशः पटलः ।

ईश्वर उवाच--

एभिवर्णैस्तु देवेशि त्रिपुरा कथ्यतेऽधुना ।

नवाक्षरो महामेरुरयं ब्रह्माण्डगोलकः ॥ १ ॥

चतुरस्रं च कोदण्डं त्रिकोणं तत्पुटं सुरभम् ।

निरालम्बं तवादड्रुक्यातमेतद्रह्माण्डमण्डलम् ॥ २ ॥

लकारश्वतुरसं स्यात्पृथवीबीजेतया प्रिये ।

अर्धमात्रातु कोदण्डं श्वत्पीयूषवर्षिणी ॥ ३ ॥

त्रिकोणरूपो वन्हिः स्यात्त्रिकोणत्वात्परा शिवा ।

एकारश्चैककारश्च त्रिककारश्च भवतु ॥ ४ ॥

मायाविकाररूपेण षट्कोणाश्रयरूपिणी ।

हकारो योनिरूपत्वाद्विन्दुश्च मुखमण्डले ॥ ५ ॥

इच्छारूपेण कामस्तु सर्वत्र परमेश्वरि ।

तस्माद्मादनमाल्येतमेतद् मेरुमण्डलम् ॥ ६ ॥

ऋणु देवी प्रकक्ष्यामि बीजं कामेश्वरात्मकम् ।

सकला भुवनेशानि कामेश्बीजमुत्तमम् ॥ ७ ॥

अनेन सकला विद्या: कथ्यामि विशेषतः ।

ई कतैर्यणस्तुर्यवर्णोऽयं कलमध्ये सुलोचने ॥ ८ ॥

वाग्भवं पञ्चवर्णं तु कामराजपथोच्यते ।

मादनं शिवचन्द्राभ्यां शिवान्तं मोनलोचने ॥ ९ ॥

कामराजमिदं भद्रे षडवर्णं सर्वमोहनम् ।

शक्तिंबीजे वरारोहे चन्द्राभ्यां सर्वसिद्धिदम् ॥ १० ॥

चतुरक्षररूपं तु डाक्षरी त्रिपुरा परा ।

सर्वतीर्थमयी देवी सर्वदेवस्वरूपिणी ॥ ११ ॥

सर्वशास्त्रमयी विद्या सर्वयोगमयी परा ।

सर्वयज्ञमयी संवित्सर्वज्ञानस्वरूपिणी ॥ १२ ॥

सर्वदेवमयी साक्षात्सर्वसौभाग्यसुन्दरी ।

एनामुपास्य देवेशि कामः सर्वाङ्गसुन्दरः ॥ १३ ॥

कामराजो भवेद्देवी नित्येयं ब्रह्मरूपिणी ॥ १४ ॥

इति श्रीपज्ञाना णंवे नित्यान्त्र एकादशः पटलः ॥ ११ ॥

अथ द्वादशः पटलः ।

एतस्या देवदेवेश भेदान्कथय सुन्दरी ।

केन केनोपासितेयं विरादीकुरु तत्क्षतत्: ॥ १ ॥

ईश्वर उवाच—

ऋणु देवी प्रवक्ष्यामि लोपामुद्रामिधां वरायू । कामराजारुपविद्याया: शक्तिं तुरीयां च शुम्भदरि ॥ २ ॥

हित्वा मुखे शिवेन्द्वाक्या लोपामुद्रामकाशिता । अगस्त्योपासिता विद्या त्रैलोक्यक्षोभकारिणी ॥ ३ ॥

एषा विद्या कामराजपूरितैष न संशय: । विद्याद्वयपिर्दं भद्रे दुल्लंभं भुवनत्रये ॥ ४ ॥

कामराजारुपविद्याया वाग्भवेन वरातने । विंध्योद्वारं प्रवक्ष्यामि शक्तिमादनमध्यगम् ॥ ५ ॥

शिष्यं कुबेराग्रमवे तु शिवायं कामरायकम् । चन्द्रायं तु तुरीयं स्याद्विद्येयं मनुपूजिता ॥ ६ ॥

सहायं वाग्भवं देवी चन्द्रायं शिवमध्यगम् । मादनं कामराजे तु शक्तिबीजं सहाननम् ॥ ७ ॥

चन्द्रारांधितविद्येयं भोगमोक्षफलप्रदा । हसायं वाग्भवं विद्धि शिवायं सहमध्यगम् ॥ ८ ॥

मादनं कामराजे तु तार्तीयं ऋणु पार्वति । हसायं शक्तिबीजं तु कुबेरेण प्रपूजिता ॥ ९ ॥

कामराजारुपविद्यायास्तार्तीयं सुरवन्दिते । शक्तिबीजं सहायं स्याद्विद्याड्गस्यप्रपूजिता ॥ १० ॥

लोपामुद्रा प्रभावेन साक्षाद्देवस्वरुपिणी । कामराजारुपविद्याया वाग्भवे मादनं तयज ॥ ११ ॥

चन्द्रं तत्कैव संयोज्य कामराजे ततः परम् । हित्वा चन्द्रं मुखे कुर्विद्विद्येयं नन्दिपूजिता ॥ १२ ॥

कामराजारुपविद्याया हित्वा भूमिं तृतीयकं । शक्तिं हृण्डे स्थितां देवी चन्द्राध: कुरु तन्त्र च ॥ १३ ॥

इन्द्रारांधितविद्येयं बुद्धिमुक्तिफलप्रदा । लोपामुद्रारुपविद्या द्वितीयाया महेश्वरि ॥ १४ ॥

कामराजे भुजं हित्वा तातरीयं शृङ्ग: शिव: । एषा विद्या वरारोहे त्रिपुरा सरयंपूजिता ॥ १५ ॥

शृणु देवी प्रवक्ष्यामि चतुष्कूटां च शांकरीम् ।

लोपामुद्रां द्वितीयां तु विलिख्य सुरवन्दिते ॥ १६ ॥

पुनर्विलिख्य तामेव चतुर्थे पञ्चमे स्थिताम् ।

हित्वा तु सुन्दरीशानौ एकोच्चारण कोचविदे ॥ १७ ॥

चतुष्कूटा महाविद्या शंकरेण प्रपूजिता ।

लोपामुद्रां पुनर्देवी विलिख्य तदनन्तरम् ॥ १८ ॥

नन्दिकेश्वरविद्यां च पट्कूटा वैष्णवी भवेत् ।

द्वांससा पुरा देवी निष्करा[निष्कूटा] पूजिता परा ॥१९॥

कामराजवियायास्किकूटेषु वरानने ।

या स्थिता भुवनेशानि द्विधा कुरू महेश्वरि ॥ २० ॥

बिन्दुहीनां नादहीनां दूर्वासःपूजिता भवेत् ।

एतैर्द्वादशसंयुक्तैर्मन्त्रेस्तु सुरवन्दिते ॥ २१ ॥

द्वादशान्ता स्थिता देवी परब्रह्मस्वरूपिणी ।

राज्ञीयं सर्वविद्यानां सर्वाङ्गायैस्तु सेविचा ॥ २२ ॥

सर्वाङ्गमम्हामन्त्रवन्दिता देववन्दिता ।

सर्वयोगैनिता नित्या केवलं ब्रह्मरूपिणी ॥ २३ ॥

एवं त्रिधा महाविद्या विद्या त्रिपुरसुन्दरी ।

इयमेव महादेवी त्रिकूटा परमेश्वरी ॥ २४ ॥

वकुं न शक्यते सर्वैर्ब्रह्मादिविष्णवादिमिः सदा ।

नो वाचा मनसा बुद्ध्या तुर्यां वकुं न शक्यते ॥ २५ ॥

साक्षाद्दर्शयित्री देवी षोडशाण्णस्वरूपिणी ।

मनसैव महेशानि स्मृत्वाडहं तु सदाशिवः ॥ २६ ॥

इति श्रीमत्ज्ञानार्णवे निर्यातन्त्रे त्रिपुरसुन्दरी ( विद्याविवरणं नाम )

द्वादशः पटलः ॥ १२ ॥

अथ त्रयोदशः पटलः ।

परब्रह्मतया साक्षाच्छ्रीविद्या षोडशाक्षरी ।

कथय त्वं महादेव ययं तव वल्लभा ॥ १ ॥

१ क. 'वंविषा ।

त्रिकूटा: कथिता: सर्वाश्रतुष्कूटा च शांकरी ।

षट्कूटा वैष्णवी चैव मनव: कथिता विभो ॥ २ ॥

तास्तु सकला विद्यास्तिविधास्तु श्रुता मया ।

इदानीं श्रोतुमिच्छामि श्रीविद्यां षोडशाक्षरीम् ॥ ३ ॥

ईश्वर उवाच--

षट्त्वेन वरारोहे श्रीविद्यामन्त्रविदो बुधः ।

योगिनीना भकेद्रक्ष्य: श्रीगरो: शासनात्रिये ॥ ४ ॥

षोडशार्णा महाविद्या न देयात्कस्यचिदिप्रगे ।

राज्ञे राज्यप्रदायापि पुत्राय प्राणदाय वा ॥ ५ ॥

देयं तु सकलं बद्रे साम्राज्यमपि पार्वति ।

शिरोऽपि प्राणसहितं न देया षोडशाक्षरी ॥ ६ ॥

उच्चारयमाणा ये मन्त्रास्ते सर्वे वशंकरा: प्रिये ।

उच्चाररहितं वस्तु श्रीविद्या षोडशाक्षरी ॥ ७ ॥

सवर्णा ऽपि वरारोहे वस्तु साक्षान्निरक्षरम् ।

भूर्जो पपुक्तपुष्पं तु शिवे योग्यं यथा भवेत् ॥ ८ ॥

तथा निरक्षरं वस्तु हाक्षरैरपि संयुक्तम् ।

उदके लिखितं यद्वन्मन्त्रोच्चारस्तथा भवेत् ॥ ९ ॥

भोगमोक्षप्रदा विद्या श्रीविद्या षोडशाक्षरी ।

विना गुरुपदेशेन ज्ञानी भवति निश्चयात् ॥ १० ॥

चन्द्रान्तं कारुणान्तं च शक्रादिसहितं पृथक् ।

वामाक्षि बिन्दुनादाढ्यं विश्वमातृकलात्मकम् ॥ ११ ॥

चतुर्विधप्रकारेण शृणु देवी प्रकथ्यते ।

तं मनोहारिणी यस्मात्कथयते भवि दुर्लभम् ॥ १२ ॥

विद्यादौ योजयेद्देवी साक्षाज्जायतेस्वरापिणी ।

उत्पत्तिजांरो पोधो ग्यावक्तिर्यमस: सदां ॥ १३ ॥

कलाछतुष्ठयं जाग्रद्वस्थायां व्यवस्थितम् ।

जाग्रत्सच्वगुणा प्रोक्ता केवलं शक्तिरापिणी ॥ १४ ॥

त्रिकूटा सकला वेदा: पश्चकूटा भवान्ति हि ।

वैष्णवी वस्तुकूटा स्यात्पकूटा शांकरी भवेत् ॥ १५ ॥

द्वितीयोऽयं प्रकार: स्याद्दुलंभो भुवनत्रये ।

एषैव शिवरूपा तु व्यापकत्वात्सुरेश्वरी ॥ १६ ॥

निश्चला सस्भूतेपु सदाशिवमयी परा ।

पुष्पमित्युपचारी साक्षाद्द्वयारूपा यतः प्रिये ॥ १८ ॥

मरणं विस्मृतिपुंचां निद्रा च तमसा वृता ।

षट्चित्तस्तु कला जेया सुषुप्तिः शिवरूपिणी ॥ १९ ॥

केवलं त्वंननं जाग्रत्स्यात्पञ्चकूटा च शांभवी ।

सुषुप्त्यन्ते जागरादौ स्वप्नावस्था रजोमयी ॥ २० ॥

आभिलापो भ्रमश्विन्ता विषयेषु पुनः स्मृतिः ।

कलाचतुष्टयं स्वप्नावस्थायां तु विधीयते ॥ २० ॥

शिवरूपा शक्तिरूपा महात्रिपुरदेवता ।

वेदादिमपिंडता देवि शिवशक्तिमयी सदां ॥ २१ ॥

तदा भेदास्तु सकलाः षट्कूटा: परमेश्वरी ।

वैष्णवी नवकूटा स्यात्समकूटा च शांकरी ॥ २२ ॥

अस्या: स्मरणमात्रेण गजदानं शतं भवेत् ।

भेदत्रयं तु कथितं तुरीयं वियं ऋणु, प्रिये ॥ २३ ॥

यस्या विज्ञानमात्रेण ब्रह्म साक्षात्स संशयः ।

सुषुप्त्यादौ जागरान्ते स्फुरतामात्रलक्षणा ॥ २४ ॥

अवस्थाशेपतां प्राप्ता तुयां तु परमा कला ।

भावाभावविनिर्मुक्ता गुणातीता निगद्यते ॥ २५ ॥

वैराग्यं च मुमुक्षुत्वं शामादि विमलं मनः ।

सदसद्वासनिधांरास्तुय्योयास्तु कला इमा: ॥ २६ ॥

आयबोजद्रयं भद्रे विपरीतक्रमेण हि ।

विलिख्य परमेशानि ततोड्‌ग्यानि समुद्ररेत् ॥ २७ ॥

अन्तमुंक्ता वरारोहे कुमारी त्रिपुरेश्वरी ।

एभिस्तु पञ्चसंख्याकैर्बीजैः संपूजिता यजेत् ॥ २८ ॥

पञ्चकूटां परमेशानि विधेयं षोडशाक्षरी ।

त्रिकूटा: सकला देवि षोडशाक्षरां भवन्ति हि ॥ २९ ॥

वैष्णव्येकोनविंशाक्षरां शैवी समदशाक्षरी ।

वक्त्रकोटिसहस्रेसु जिह्वाकोटिशतैरपि ॥ ३० ॥

वर्णितुं नैव शक्येयं श्रीयविद्या षोडशाक्षरी ।

वैसरी वाच्यभावस्वादशक्ता गुणवर्णने ॥ ३१ ॥

१ क. 'त्वं समाधिवे'

यतो निरक्षरं वस्तु परा तन्त्र तु कारणम् । मूकीभूता हि पश्यन्ति मध्यमा मध्यमां भवेत् ॥ ३२ ॥

एकोच्चारेण देवेशि वाजपेयस्य कोटयः । अश्वमेधसहस्राणि प्रादक्षिण्यं भुवस्थथा ॥ ३३ ॥

काञ्यादितीर्थयान्राश्व सार्धकोटित्रयावर्त्तोः । तुलां नाहन्ति देवेशि नात्र कार्यां विचारणा ॥ ३४ ॥

एकोच्चारेण गिरिजे किं पुनर्बन्धं केवलम् । षोडशार्णां महाविद्या न प्रहाय कदाचन ॥ ३५ ॥

गोपितव्या (वया) बद्धे स्वयोनिरिव पार्वति । शिवशक्तिसमायोगादध्यक्तकर्म प्रजायते ॥ ३६ ॥

वेयं तन्त्र भवेद्‌दृष्ट्वा छिद्यीवियां षोडशाक्षरम् । विना गुरूपदेशेन श्रीविद्या षोडशाक्षरी ॥ ३७ ॥

हृद्वा प्रजापते यस्मु स मक्षयो योगिनीगणे: । श्रीगुरोः कृपया लब्धा सर्वसाम्राज्यदायिनी ॥ ३८ ॥

भुवनत्रयसौभाग्यं ददाति विपुलां श्रियम् । साक्षान्मेन्दनसौभाग्यं त्रैलोक्याकर्षणक्षमम् ॥ ३९ ॥

सुधातरङ्गिणीवेमशब्दचातुर्यदायिनी । सौभाग्यभाग्यसंपन्नकलापाटलदायिनी ॥ ४० ॥

परब्रह्माणि लीनत्वं ददाति यश उत्तमम् । प्रपञ्चसागरे लीनानुत्तरेऽद्वैदैमातृका ॥ ४१ ॥

यस्या: सामर्थ्यतो देवि भुवनानि चतुर्दिशम् । अभूवन्‌परमेशानि तेषां कारणरूपिणी ॥ ४२ ॥

चतुःसागरसावधर्यै रुपालोकनतो भवेत् । ब्रह्माण्डकोटिजननी महामोक्षप्रदायिनी ॥ ४३ ॥

निःशङ्कतिनि महामन्त्रां विशिष्टलिङ्गा यदा विभो । वद्‌के: सकलशास्त्रहवो विद्यास्तु बहुवस्थथा ॥ ४४ ॥

वाग्भवान्तु समुद्पन्नास्तस्माद्‌वाग्भवमुच्यते । मातृकाण्डस्थथा बद्धे वाग्भवानिसृता: क्रमात् ॥ ४५ ॥

अत एव महेशानि शब्दब्रह्ममयी प्रिये ॥ ४६ ॥

इति श्रीस्वरुपानन्दविरचिते ज्ञानार्णवतन्त्रे श्रीषोडशकलात्मके श्रीविद्याक्रमे ईश्वरप्रकाशं नाम त्रयोदशः प्रकाशः ॥ २ ॥ स्वरुपानन्दविरचि(चि)ते ज्ञानार्णवे श्रीषोडशकलात्मकश्रीविद्याक्रमे ईश्वरप्रकाशं नाम त्रयोदशः प्रकाशः ॥ २ ॥

पालयन्ती जगत्सर्वं तेथा त्रैलोक्यमोहिनी । मोहयन्ती कामकला पुत्रपौत्रप्रवर्धिनी ॥ ४७ ॥

श्रीपिंभावेन सकलं ग्रथितं कामसूत्रके । तदा सौभाग्यसंपन्ना ब्रह्मस्थाने निवासिनी ॥ ४८ ॥

सौभाग्ये गर्वगहना विश्वयो निरितीरिता । चतुर्वर्गामयानिष्ठयं त्रैलोक्यवशकारिणी ॥ ४९ ॥

साक्षात्सांवेदमयी ज्ञानरूपिणी भोगदायिनी । महासंस्तत्प्रदा नित्या माक्षादक्षररूपिणी ॥ ५० ॥

षोडशार्णीं मया भद्रे श्रीविद्या कथिता परा । निधानमिव चोरेभ्यो रक्षणीया तथा प्रिये ॥ ५१ ॥

न देया यस्य कस्यापि देया प्राणप्रदायिने । निर्मंलाय स्वभक्ताय प्राणेभ्योऽपि गरीयसे ॥ ५२ ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यान्त्रे षोडश्रीविद्याविधरणं नाम चतुर्दशः पटलः ॥ १३ ॥

अथ चतुर्देशः पटलः ।

श्रीदेव्युवाच— चक्रमण्डलमात्र्यांतं न पूजा तत्र मण्डले । कथिता परमेशानि श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ॥ १ ॥

ईश्वर उवाच— ऋणुं देहि प्रवक्ष्यामि पूजाविधिमनुत्तमम् । तदङ्ककलशादीनां स्थापनं प्रथमं भवेत् ॥ २ ॥

तद्रिधानं ऋणुं प्राहो यथाविधि समासतः । मण्डलं वामतो हस्तैः ऋतुना जलेन चतुरस्रमकु ॥ ३ ॥

हस्तकाराम्भ्यां देवेशि तत्राड्डधारं मनोहरम् । त्रोवर्णरेखिताम्रादिरचितं पूजयेत्प्रिये ॥ ४ ॥

रक्तिमण्डलरूपं तु कलादशकमर्चयेत् । पूंरा च नीलवर्णा च कपिला विस्फुलिङ्गिनी ॥ ५ ॥

ज्वालो हेमवती कष्यवाहिनी हृद्यवाहिनी । रौद्री संकर्षिणी चैव वैश्वानरकला दशा ॥ ६ ॥

१ स्व. तदा । १२ स्त. "ग्यवर्गे" । १३ स्त. °ला हेमवती ।

आाभिः कलाभिः सहितं वह्निं तत्र प्रपूजयेत् ।

कलशं हेमजं वाडन्ये स्थापयेतत्र सुन्दरी ॥ ७ ॥

पूजयेत्सूर्यरूपं' तु कलाभिः परमेश्वरी ।

तापिनी तापिनी चैव विध्रुवा बोधिनी तथा ॥ ८ ॥

कलिनी घोषणी चैवं वारुण्याकर्षिणी तथा ।

माया विध्वावती हेमा प्रभा सौरकला इमा' ॥ ९ ॥

कलंशं तु समापूर्य' जलेन कमलेक्षणे ।

तत्रस्थममृतं साक्षाच्चन्द्ररूपं विचिन्तयेत् ॥ १० ॥

चन्द्रमण्डलमभ्यर्च्य कलाभिः सुरवन्दिते ।

अमृता मानसी तुष्टिः पुष्टिः प्रीती रतिस्तथा ॥ ११ ॥

श्रद्धा ह्रीश्च स्वधा च रात्रिर्योषित्स्त्रियां हैववती तथा ।

छाया च पूर्णिमा नित्या अमावास्या च षोडशी ॥ १२ ॥

एभिः समभ्यर्च्य मैत्रौर्ज्जेदानन्दभैरवीम् ।

शिवचन्द्रौ मातृकान्तं कालशक्त्यांबुवाहनयः ॥ १३ ॥

वायुश्र वामकर्णेन योजितो बिन्दुलात्रिच्छतः ।

वीजमेतसमुच्चार्य तथा चाड्डनन्दभैरवी ॥ १४ ॥

देल्तं शेषामृजायुक्तं पुनर्बीजं तु संलिखित् ।

चन्द्रं हिकारैरुद्रेऽपि कुर्वीतकारणं वामाक्षि योजयेत् ॥ १५ ॥

मुरोदरद्यै ततः वौषडियमानन्दभैरवी ।

अनेन चन्द्रं संपूर्य पूजाहः कलशो भवेत् ॥ १६ ॥

विधाय वामभागे तु चतुरस्त्रं तु मण्डलम् ।

यन्त्रिकां तत्र संस्थाप्य शङ्खेन तत्र विनिक्षिपेत् ॥ १७ ॥

शुद्धोदकैः संपूर्थ पूजयेन्कारनान्वितम् ।

पड्भिः तत्र संपूर्य सामान्याैध्यैमिदं प्रिये ॥ १८ ॥

अथ वक्ष्ये महेशानि विशेषाध्यायस्य लक्षणम् ।

आत्मश्रीचक्रोममध्ये चतुरस्त्रं तु मण्डलम् ॥ १९ ॥

सामान्याैध्यस्य तैनेन देशिकोभूमिजानुकः ।

वह्निकरोध्वपुटतो यन्त्रिकां तथा योजयेत् ॥ २० ॥

१ स्व. पं तं क° । २ स्व. 'व रण्या कर्षणी । ३ क. 'र्थ विशेषेण वरानने । त° ।

४ क. 'त्स्ना हेमाव° । ५ क. ग. शिवाम° । ६ स्व. सुधा । ७ ख. स्व °येत्कलान्त्र° ।

त्रिकोणवृत्तषट्कोणे चतुरसं तु मण्डलम् । वह्निं तत्र विचिन्त्याथ पूजयेद्यन्त्रिकामयम् ॥ २२ ॥

पूर्ववत्परमेशानी त्रिकूटां मध्यगां यजेत् । व्यस्तकूटैर्यजन्त्र त्रिकोणे परमेश्वरी ॥ २३ ॥

द्विरावृत्त्या षड्ज्ञानि षट्कोणे षु प्रपूजयेत् । सौवर्णी राजतं वाड्मि पाठां संस्थापयेत्प्रिये ॥ २३ ॥

सूर्यरूपं प्रपूज्याथ यन्त्रं पूर्ववदालिखे ।। समस्तशकूटटैस्तु पूजयेत्पूर्ववत्क्रमात् ॥ २४ ॥

विशेषेऽपि समापूज्य चान्द्रं द्वादशयं प्रिये । पूर्ववद्यन्त्रमालिख्य त्रिकूटां यन्त्रमध्यगाम् ॥ २५ ॥

त्रिकोणं चिन्तयेतत्र त्रिकूटैः पजितं प्रिये । अकथादितिरेश्रादयं हक्षाभ्यन्तरमुन्नतमम् ॥ २६ ॥

द्विरावृत्त्या षड्ज्ञानि षट्कोणे षु प्रपूजयेत् । आत्मानं हंसमनुना आनन्देन च पूजयेत् ॥ २७ ॥

मूलविद्यां यजेतत्र पोङ्शाणां जपेतत: । धूपदीपौ निवेद्याथ नमस्कृत्यार्ध्यकं बुधः ॥ २८ ॥

मुद्रा: संदर्शयेतत्र साक्षाद्देवतयं भवेत् ।। प्रेक्षयेतत्र चाङ्गड्मानं पूजोपकरणानि च ॥ २९ ॥

सर्वत्र प्रेक्षणं कुयात्सर्वं ब्रक्षमयं भवेत् । आत्मानं तु समभ्यचर्यं भूतान्संघासयेतत: ॥ ३० ॥

मूलविद्यार्पमुचार्य दिग्बन्धं स्फोटनादिभिः । तन्मुखे: सन्तो देवी भूतश्रेष्टिं तु पूर्ववत् ॥ ३१ ॥

ततो न्यासादिकं कुयात्सन्नाहं तु शारीरके । करश्राद्धिकरीं विद्यां मध्यमादितलान्तकम् ॥ ३२ ॥

अङ्गुलीषु द्विरावृत्त्या करश्राद्धिकरीं प्रिये ।। एत आत्मासनं दयात्तत्क्कासनं प्रिये ॥ ३३ ॥

सर्वमन्त्रास्नां दयात्माध्यासिद्धानां यजेत् । पादयोर्जंध्योर्जान्वोलिङ्गे न्यस्य चतुष्यम् ॥ ३४ ॥

कुमायांसिपुरेशान्या: षड्जानि च पूर्ववत् । अथ वक्ष्ये महेशानि श्रीविद्यान्यासमन्त्रमम् ॥ ३५ ॥

संपूर्णां चित्रयेद्विद्यां ब्रह्मरन्धेऽत्रुनप्रभाम् । रावसृधां षोडशार्णीं महासौभाग्यदां स्मरेत् ॥ ३६ ॥

वामांसदेशे सौभाग्यदण्डिनों भ्रामयेच्च तत् । रिपुजिह्नाग्रहां मुद्रां पादमूले न्यसेत्प्रिये ॥ ३७ ॥

त्रैलोक्यस्य त्वहं कर्तां ध्यात्वेवं तिलके न्यसेत् । संपूर्णामेव वदने वेष्टनत्वेन विन्यसेत् ॥ ३८ ॥

पुन: संपूर्णया देहेऽङ्गलोभेऽपि विन्यसेतत: । पुन: संपूर्णया देहेऽङ्गव्यापकत्वेन विन्यसेत् ॥ ३९ ॥

त्वापकान्ते योनिमुद्रां मुखे क्षिप्त्वाडमिवन्या च । श्रीविद्यापूर्णरूपोडयं न्यास: सौभाग्यवर्धन: ॥ ४० ॥

परित्राम्यानामिकां तु मूर्धानं पारित: प्रिये । ब्रह्मरन्धे क्षिपेद्देवी मणिबन्धे न्यसेत्तत: ॥ ४१ ॥

ललाटेऽनामिकां कुर्वीतषोडशार्णीं स्मरन्मुधा: । संमोहनाख्यो देवेशि न्यासोऽयं क्षोभकारक: ॥ ४२ ॥

त्रैलोक्यमरुणं ध्यायेच्छ्रीविद्यां मनसि स्मरेत् । पादयोर्जंधयोर्जान्वो: कटचोरन्धुनि पृष्ठके ॥ ४३ ॥

मामौ पादवदृदृये चैव स्तनयोरन्धसयोस्थथा । कर्णयोर्बहिरन्ध्रे च वर्धनेदक्षिणि पार्वति ॥ ४४ ॥

तत: कण्ठप्रदेशे तु करवेष्टनयो: क्रमात् । संहारोडयं महाम्यासो बीजै: षोडशभि: क्रमात् ॥ ४५ ॥

श्रीविद्याया: षोडशार्णै: समेतैर्विश्वेश्वरो भवेत् । मूर्धादीन्तां विन्यसेदेवि मातृकां पूर्ववत्रिये ॥ ४६ ॥

मातृकाणां स्वरूपां च वर्णाष्टकसमन्विताम् । वाशिनीं मातृकां न्यस्येद्वीजाष्टकसमन्विताम् ॥ ४७ ॥

अवर्गान्ते लिखेद्द्रोजं वह्निफान्तं क्षमान्वितम् । वामकरणविशोभाढ्यं बिन्दुनादाढ्यितं प्रिये ॥ ४८ ॥

वशिनीं पूजयेद्द्वाचां देवतां देवी सुव्रते । कबगान्ते महेशानि कामेशीबीजमुत्तमम् ॥ ४९ ॥

मेरुद्धतं समुच्चार्य वार्गदेवीं पूजयेत् ततः । चवर्गान्ते धान्तेलान्तं क्षमातुयस्वरान्वितम् ॥ ५० ॥

मोदिनीं पूजयेद्वाचां देवतां तदनन्तरम् । टवर्गान्ते वायतोयं मुखसंस्थं महेश्वरी ॥ ५१ ॥

वामकरणद्विबिन्द्वादयं विमलां वागधीश्वरीम् । तवर्गान्ते जमक्ष्मायं वामनेत्रविभूषितम् ॥ ५२ ॥

बिन्दुनादाढ्यितं बीजं वार्गदेवमरुणां यजेत् । पवर्गान्ते यामचन्द्र समातीताभिमुख्यकम् ॥ ५३ ॥

ऊकारस्वरसंयुक्तं बिन्दुनादकलाढ्यितम् । जयिनीं पूजयेद्वाचां देवतां वीरवन्दिते ॥ ५४ ॥

यवर्गान्ते जान्तकलरेफवायु समन्वितम् । ऊमाढयं देवतां वाचां सर्वेशां परिपूजयेत् ॥ ५५ ॥

क्षमोवहिगतं तुंञ बीजेन परिमण्डितम् । बिन्दुनादकलाक्रान्तं कौलिनीं वाचमर्चयेत् ॥ ५६ ॥

शवर्गान्ते महेशानि न्यसेत्सर्वार्थसिद्धये । शिरोल्ललाटमध्ये कर्णठह्नाभिगोचरे ॥ ५७ ॥

आधारे वह्निकं यावज्ज्योती रुद्रदेवीः क्षमातिप्रिये । पोढ न्यासं ततः कुर्याद्धेन ब्रह्माण्डरूपकः ॥ ५८ ॥

विराट्स्वरूपी षणांङ्गमा शिवः साक्षाच्च संशयः । गणेशः प्रथमो न्यासः सर्वविश्वविनाशनः ॥ ५९ ॥

अरुणादित्यसङ्काशाङ्गजवक्त्रांशिलोचनात्र । पाशाङ्कुशवराभीतिकाराङ्कुशाक्तिसमन्वितात्र ॥ ६० ॥

ध्यास्वा प्रविन्यसेदेवि मातृकान्यासवत्ततः । विश्वेश्वरस्तथा श्रीश्व विघ्नराजस्तथा ह्रिया ॥ ६१ ॥

विनायकस्तथा तुष्टिः शान्तियुक्तः शिवोत्तमः । विध्नरत्पुरुषयुक्तस्तु विध्नहर्ता सरस्वती ॥ ६२ ॥

विद्याराडरतियुक्तस्तु मेधोवाङ्गणनायकः ।

एकदन्तश्व कान्तिश्व द्विदम्षः कामिनी युतः ॥ ६३ ॥

गजवक्त्रो मोहिनी च निरञ्जनजेटा ततः ।

कपर्दी तु तथा तृतीया दीर्घवक्त्रस्ततः प्रिये ॥ ६४ ॥

ज्वालिनी सहितः पश्चाद्वन्दाब्धिकरणो ततः ।

वृषभवजश्व शृङ्गगा गणनाथेन संयुता ॥ ६५ ॥

कामरूपिणका पश्चाद्जेन्द्रः शुद्धया युतः ।

गौरीपकरणस्तु जयीनी त्रिनेत्रः सत्ययाडन्वितः ॥ ६६ ॥

लम्बोदरश्च विद्येशी महानादस्वरूपिणी ।

चतुर्मूर्तिः कामदा च सदाशिवयुता ततः ॥ ६७ ॥

मदविह्वलनाम्नी च आमादविघटे ततः ।

दुष्टद्रवश्व तथा घूर्णा सम्मुखो अतिसंहतः ॥ ६८ ॥

प्रमोदश्व तथा भूमिरेकपादस्तथा सती ।

द्विजिहश्व रमायुक्तः शरश्र्चैव तु मानुषी ॥ ६९ ॥

वीरेगा सहिताः पश्चाच्छैलजे मकरध्वजः ।

षण्मुखश्व विकर्णा च वरदो मुक्तुट्टी तथा ॥ ७० ॥

वामदेवस्तथा लज्जा वक्तण्डास्ततः परम् ।

दीर्घघोणान्वितः पश्चाद्विरणक रतिधर्मा ॥ ७१ ॥

सेनानी यां भिनीयुक्तो ग्रामणी रात्रिसंयुतः ।

मत्तश्व चण्डिकायुक्तो विमत्तश्व शाशिप्रभा ॥ ७२ ॥

मत्तवाहनलोले च जटी च चपललक्षणा ।

भुङ्डी ऋज्वी युतः पश्चात्खड्गी दुर्गङ्गया डन्वितः ॥ ७३ ॥

वरेण्यश्र्चैव सुभगा वृषकेतुस्तथा शिवा ।

भक्ष्याप्रियश्व दुर्गा च मेघनादश्व कालिका ॥ ७४ ॥

गणेशः कालकुञ्जा च गणपो विद्नहारिणी ।

मातृवर्णन्यासे देवी ग्रहन्यामं ततों न्यसेत् ॥ ७५ ॥

पञ्चराग सित रक्तं श्यामं पातं च पाण्डुरम् ।

भूमि रक्‍षणं कृष्णधूमं धूम्रधूमं विचिन्तयेत् ॥ ७६ ॥

१ क. ग. 'वा च गग°', २ स्व. 'नीपातिः', ३ स्व. 'जटे त°', ४ स्व. 'सुरसा', ५ स्व. पुस्तके सूर्यकोटिस्थित इति पाठान्तरम् । ६ क. ग. 'ध्वजा, छा°', ७ स्व. 'कुटीयुता', ८ स. 'धेरे', मं० स. ९ स्व. मुण्डी रुद्री यु°', १० क. ग. 'न्यासस्ततो भवेत् । ११ व रक्‍तं श्वेतं त°'

रविमुखयान्कामरूपान्सर्वाभरणभूषितानु ।

वामोरुन्यस्तहस्तांश्च दक्षहस्ताभयप्रदान् ॥ ९९ ॥

स्वरैरर्क हृदि न्यस्यै यवगेण शशो ततः ।

षड्भिर्गेष्टैः करगणै रौमं नेत्रत्रये न्यसेत् ॥ ७० ॥

चशर्गेण बुधो हस्तस्थष्टवर्गेण बृहस्पति: ।

हृदयोपत्रि देवेशि तवर्गेण गले भृगुः ॥ ७१ ॥

पवर्गेण ज्ञानिनांभौ राहुर्वक्त्रे शावगतेः ।

लक्षाभ्यां तु गुडे केतुं न्यसेदेवं वरानने ॥ ७२ ॥

अथ नक्षत्रवृन्दस्य न्यासं कुर्यांत्सकृप्रदम् ।

स्वलंकालाभिसंकार्शाः सर्वाभरणभूषिता: ॥ ७३ ॥

नतिपाणयोडक्षिणीमध्यया वरदाभयपाणयः ।

युगमंयुगमं तथैव युगमं युगपयुगपेन रोहिणीपम् ॥ ७४ ॥

एकमेकं तथा द्वन्द्वमेकं पुष्पान्तमुच्यते ।

ललाटे चक्षुषोः पश्चाद्द्वामदक्षिणकरण्ययोः ॥ ७५ ॥

नासाद्वये च देवेशि तथा कण्ठे ऋमान्न्यसेत् ।

पुष्पान्तं च प्रविन्यस्य स्वगाण्डाभ्यां तु शार्पकम् ॥ ७६ ॥

दक्षस्कन्धे घटाभ्यां तु मध्ये सृकन्धे द्वितीयके ।

चपूर्व्वाफालगुनिं दक्षे कूर्परे छजसंयुताम् ॥ ७७ ॥

उत्तराफालगुनिं वामे कूर्परे विन्यसेत्प्रिये ।

क्षत्रवर्णान्स्थितान हस्तो मणिबन्धेऽक्षिणे ॥ ७८ ॥

चित्रां ठस्थां वामे च मणिबन्धे न्यसेत्प्रिये ।

डकारेण युतां स्वातीं दक्षहस्ते प्रविन्यसेत् ॥ ७९ ॥

ढणयुक्तां विशाखां तु वामहस्ते प्रविन्यसेत् ।

तथद्र्थानुराधां तु नाभौ विन्यस्य पार्वति ॥ ८० ॥

धकरेग्ण युतां ज्येष्ठां न्यसेद्धक्षकटी प्रिये ।

नपफस्थं तथा मूलं न्यसेद्धामकटी प्रिये ॥ ८१ ॥

पूर्व्वांशाहां वकारेण दक्षारौ विन्यसेत्प्रिये ।

भकारेणोत्तराषाढां वामोरौ तदनन्तरम् ॥ ८२ ॥

१ क. ग. 'स्थ थ्वन' । २ क. ग 'तथः पक्षा' । ३ क. 'यींतसल्लक्षणम्' । ४ स्व. 'पी ए १ ५ स्व' 'योः असदृ' । ६ स्व. 'ये वामकण्ठे दक्षकण्ठे ऋ'

मकारयुक्तं श्रवणं दक्षजानुनि विन्यसेत् ।

परसियतां धनि‌ष्टां तु वामजानुनि विन्यसेत् ॥ ९१ ॥

लकारेण ततो देवी शतभिषं न्यसेत्प्रिये ।

दक्षजानूश्रितां पश्चाद्विपूर्वाभिद्रुत्पदा ततः ॥ ९२ ॥

घशवर्णस्थितां न्यस्य वामजङ्घाग्रतां कमात् ।

घसहस्थोत्तराभाद्रपदां दक्षिणपादके ॥ ९३ ॥

क्षकारेण ततो बिन्दुविषर्गाभ्यां च रेवती ।

वामपादे प्रविष्ट्यरुण् योगिनींयासमाचरेत् ॥ ९४ ॥

सितासितारुणा बद्ध्राचित्रापीताइश्च चिन्तयेत् ।

चतुर्भुजा: समैर्वक्त्रै: सर्वाभरणभूषिता: ॥ ९५ ॥

क्रोधाभिजितं चोङ्क्ष्वा डमिलो वरया: प्रिये ।

वामकर्णेनुना‌दाढ्यं डाकिन्यै नम इत्यपि ॥ ९६ ॥

स्वरान्ते तु प्रवक्तव्यं मान्ते रक्षपदद्वयम् ।

त्वगात्मकं कण्ठदेशे विशुद्धौ विन्यसेत्प्रिये ॥ ९७ ॥

कण्ठवर्णै राकिन्यं तु रकारादिक्षरै: क्रमात् ।

पूर्ववद्रीजसंयुक्तैरमृतात्मांडत्र संवदेत् ॥ ९८ ॥

अनाहते न्यसेत्पश्चाइडकारादिफकारकै: ।

लाकिनीं च तथा देवी पाशात्मा माणिपूरके ॥ ९९ ॥

वलंबणै: काकिन्यं तु खादिष्ठाने तथाविधाम् ।

भेदस्वरूपां विन्यस्य बसवर्णैस्तु साकिनिम् ॥ १०० ॥

अस्तिय रपां च पूर्वोक्तबीजेनाड्डधारक न्यसेत् ।

हक्षवर्णस्थितां तद्वन्मज्जारूपिणिकां यजेत् ॥ १०१ ॥

भुवोमध्ये महेशानी हाकिन्यौ द्विदले *=न्यसेत् ।

+पूर्ववद्रीजसंयुक्तां तद्वच्च्छुक्रात्मकां यजेत् ॥ १०२ ॥

सर्वधातुगतां देवों शुक्लवर्णां तु याकिनिम् ।

ब्रह्मारन्ध्रे महेशानी न्यासोडयं योगिनीमतः ॥ १०३ ॥

राशिभ्यासं ततः कुर्यादसर्वरक्षकं सबT ।

रक्तश्वेतहरिद्रण्पा³डुचित्राशितान्स्मरेतू ॥ १०४ ॥

पिशाङ्गपिङ्गलौ बह्महकु³रोऽसितधूमकान् ।

अकारादिक ष्कारेण विद्यमेत्सर्ववन्दिते ॥ १०५ ॥

मेषं दक्षिणपादगुल्फे ततो द्वन्देन वै वृषभ ।

न्यासेज्जानुनि वेदेस్తు मिथुनं वृषणे ततः ॥ १०६ ॥

द्वाभ्यां कर्काटकं कुक्षौ द्वाभ्यां स्कन्धे च सिंहकम् ।

अनुस्वारविसर्गाभ्यां शवर्गेण च कन्यका² ॥ १०७ ॥

दक्षिणे तु शिरोभागे विन्यासेद्वीरवन्दिते ।

तथा वामशिरोभागे कवर्गेण तुलाभ्रत॥ १०८ ॥

चवर्गेण तथा स्कन्धे वृश्चिकं विन्यसेत्प्रिये ।

टवर्गेण तथा कुक्षौ धान्विनं विन्यसेत्प्रिये ॥ १०९ ॥

मकरं तु तवर्गेण वृषणे विन्यसेत्क्रमात् ।

पवर्गेण तथा कुम्भं वामजानुनि विन्यसेत् ॥ ११० ॥

यवर्गेण क्षकारेण मीनं गुल्फेड्य वामके ।

अथ पीठानि विन्यास्येत्सर्वंतिर्थमथानि हि ॥ १११ ॥

सितासितारुणाश्यामाहारतिपीताननृक्रमात् ।

पुनः पुनः क्रमाद्देवि पञ्चाशात्पीठसंचयः ॥ ११२ ॥

षट्ठानि स्मराद्देवीनांसर्वमातृकया) युतानं ( ? )

मातृकार्णैर्य्सेद्धिद्रान्सर्वर्की²मार्ंिसिद्धये ॥ ११३ ॥

कामरूपं महापीठं पीठं वाराणसी² ततः ।

नेपालं च तथा पीठं तथा वै पौण्ड्रूवर्धनम् ॥ ११४ ॥

पुरास्थिरं तथा पीठं चन्द्रास्थिरमतः परम् ।

पूर्णंशैलं महापीठम्वरं² च ततः परम् ॥ ११५ ॥

आग्रातकेश्वरं पीठमेकाम्रं च ततः परम् ।

त्रिप्रोतपीठमपञ्चं कामकोटं ततः परम् ॥ ११६ ॥

कैलासभूगुकेदारं पीठं चन्द्रपुरं ततः ।

श्रीपीठं च तथोकारं जालंधरमतः परम् ॥ ११७ ॥

मालवं च ततः पीठं कुलान्तं देवकोटकम् ।

गोकर्णी च महापीठं मारुतेश्वरमेव च ॥ ११८ ॥

१ स्व. राशितं । २ स्व. 'स्थितं त° । ३ स्व. चरस्थितमं । ४ स्व. °तरम ।

अदृढासं च विरजं राजगेहं महापथम् ।

पीठं कोल्लुगरिं प्रोक्तमेलापुरमतः परम्‌॥ ११९ ॥

कामेश्वरं महापीठं महापीठं जयंतिका ।

पीठमुज्जयिनी चैव चातत्र क्षीरिकामिवधाम्‌॥ १२० ॥

षट्त्रिशं च तथा पीठं मायापुरजलेश्वरम्‌॥ १२१ ॥

मलयं च महापीठं श्रीशैलं मेरुकं गिरिम् ।

महेन्द्रं वामनं चैव हिरण्यपुरमेव च ॥ १२२ ॥

महालक्ष्मीमयं पीठमुड्रडियानमतः परम्‌ ।

छायाच्छपुरी पीठं तथैव परमेश्वरि ॥ १२३ ॥

पञ्चाशात्पीठदेवीनां मातृकावनमेव च ।

षोढा न्यासो महादांवे न्यस्त्वा साक्षात्स्वयं शिवः ॥ १२४ ॥

अथ कामान्यसेह्हेि दाडिमाकुसुमप्रभान् ।

वामाइंकशक्तिसाहितनपुष्पवाणक्षुकामुकान्‌॥ १२५ ॥

शक्तयः कुडकुमनिभाः सर्वाभरणभूषिताः ।

नीलोत्पलकरा ध्येयाश्चैलोक्याकर्षणक्षमाः ॥ १२६ ॥

न्यासेकामार्तिं पश्चात्काप्रतीतिं सुरेश्वरि ।

कान्तइच कामिनीया॑क्तो भ्रान्तो वै मोहितो यतः ॥ १२७ ॥

कामाझः कमले तद्रुत्कामचारो विलासिनी ।

कर्णेकल्पलते तद्रुत्कोमलश्यामले तथा ॥ १२८ ॥

कामवधंनसंयुक्ता विज्ञेया तु शुचिस्मिता ।

कामश्र विस्मितायुक्ता विशालाक्षीयुतो रमैः ॥ १२९ ॥

रमणो लेलिहायुक्तो रतिनाथादिगम्भरे ।

रतिप्रियश्च वामा च रात्रिनाथश्च कुब्जिका ॥ १३० ॥

स्मरेण च यतां कान्ता रमणः सत्यया यतः ।

निशाचरश्च कल्याणी नन्दनो भोगिनी तथा ॥ १३१ ॥

नन्दकः कामदायुक्तो मदनश्च सुलोचना ।

सुलावण्यायुतो देहि तथा नन्दसुतामिधः ॥ १३२ ॥

निशाचरैश्च मर्दित्या रतिहीनसस्ततः परम्‌ ।

कलहः प्रियया युक्तः पुष्टधन्वा च काक्षिणी ॥ १३३ ॥

महाधनुयुतः सुमुखा ग्रामणीर्नालिनीपुतः ।

भीनइच नटनीयुक्तो ब्रामणः पालनीयतः ॥ १३४ ॥

भ्रमणे शोकनयुक्तो शान्तमुगधे ततः परम्‌ ।

ब्रामणो समययुक्तो भृगूणां ततः परम्‌ ॥ १३५ ॥

भ्रान्तइचारलोला च भ्रमावहमुचचकले ।

मोहनो दीर्घजिह्वा चं मोचकइच तथा सती ॥ १३६ ॥

तथा मुग्धइच लोलाेक्षी मोहमर्दनभूर्जिणी ।

मोहकइच चपेटा च मन्त्रमथो नाथया युतः ॥ १३७ ॥

मातृन्मालिनीपुगं भृङ्गी च कलहंसिनी ।

गायकैन समायुक्ता तथा वैं विशवतांमुख्ती ॥ १३८ ॥

गर्ज्जनान्दिकया युक्तो गीतिश्व तदनन्तरम्‌ ।

नर्तंकः सह रजिन्या खेलः कान्तिसमावितः ॥ १३९ ॥

उन्मत्तः कलकण्ठे च मत्तकाश्च वृकोदरी ।

मेधः इयामान्वितो देवी विमलश्रीः ऋमात्नियये ॥ १४० ॥

मातृकाणैर्यसदेवी( वि ) मातृकावत्सदाडनघे ।

अनेन न्यासयोगेन त्रैलोक्यक्षोभको भवेत्‌ ॥ १४१ ॥

बालोयाहिपुरेशोख्या नवयोगैर्युतिं न्यसेत्‌ ।

श्रोत्नयोरचवुके चैव शङ्खास्येषु दशोणांस्ति ॥ १४२ ॥

अंसद्वये च हृदये न्यसेत्कुर्यंपरककिषु ।

जान्वोःधुपदगुह्येषु पार्श्वहस्तु स्तनद्वये ॥ १४३ ॥

कण्ठे च नवयोःन्याख्यं न्यसेद्वीजात्रयात्मकम्‌ ।

पुनर्वालं समुच्चार्यं षोडशार्णी प्रविन्यसेत्‌ ॥ १४४ ॥

पुनर्षोडलं समुच्चार्य चतुरस्रं च चिन्तयेत्‌ ।

गोलकं न्यासयोगेन श्रीचकं परिचिन्तयेत्‌ ॥ १४५ ॥

षट्चक्रेषु ललाटे च सीमन्ते च शिरोबिले ।

मव स्थानानि संकल्प्य न्यसेदेवि ततः परम्‌ ॥ १४६ ॥

१ स्व. 'णः शोकिनी' । २ ख. च कर्पदंश तथा मति: । ३ क. 'युक्तं भुहीनक्श ह

४ क जगदानन्दिकायू° । ५ क. गीतश्व । ६ ख पुस्तके 'न्वण्डगा' इति । पाठा-

स्तरम्‌ । ७ ख. 'दारं प्रो ।

श्रीविद्यां बहुधा रन्धे च पृथतो गुरवः कमात् ।

तिंथिनित्यास्ततो देवी मातृकास्वरसंयुता: ॥ १४७ ॥

मातृकावनन्युसेदूक्ते सर्वसौभाग्यदायकः: ॥ १४८ ॥

एतत् श्रीज्ञानयंत्रं च नित्यपूजां च विधाय च ।

नव चतुदर्श: पटल:॥ १४९॥

अथ पञ्चदश: पटल: ।

ईश्वर उवाच---

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि नित्यामण्डलमुत्तमम् ।

कामेश्वरी महाविद्या सर्वलोकवशंकरी ॥ १ ॥

वालां तारे च हृल्लेख्यां कामेश्वरिपदं लिखेत् ।

इच्छाकामफलप्राप्ते प्रदेवंपदं लिखेत् ॥ २ ॥

ततः सर्ववशं बूयात्करिसर्वजगत्पदम् ।

क्षोभणान्ते करि बूयाद्र्ङ्कारात्त्रितयं लिखेत् ॥ ३ ॥

पक्षे वाणासमालिख्य संहारेण कुमारीकम् ।

एषा कामेश्वरी नित्या प्रसन्नात्माकारिताद्रिजे ॥ ४ ॥

वाग्भवं भगशब्दान्ते भूगे भगिनी चाडलिखेत् ।

भगोदरि भगान्ते च भगमाले भगवहे ॥ ५ ॥

भगगुह्ये भगप्राप्ते योनिप्राप्ते भगान्तिके ।

निपातिनी च सर्वान्ते ततः भगवशंकरि ॥ ६ ॥

भगरुपे ततो लेयं नीरजायतलोचने ।

नित्यक्लिन्ने भगप्राप्ते स्वरुपे सर्वं चाडलिखेत् ॥ ७ ॥

भगानि मे ह्यनयोतिवरदेति समालिखेत् ।

रते सुरते भग च क्लिन्ने क्लिन्नाद्रवे ततः ॥ = ॥

क्लेदय द्रावयाथो च सर्वसस्वांभगेश्वरी ।

अमोघे भगविच्चे च शुभ क्षोभय सर्व च ॥ ९ ॥

सस्वांभगेश्वरी बूयाद्र्ङ्काराद्भव क्लूजमाक्षमम् ।

भै:लुं भोंगलुं च हैलुं चै हें क्लिन्ने च ततः परम् ॥ १० ॥

सर्वाणि च भयान्यंते मे वशं चाडनयेतिच ।

श्रीबीजं च हर प्राप्ते बले मातृकमक्षरम् ॥ ११ ॥

१ क. ग. देवी मा° १२ ख. °दं व्रतेत् । ३ स्व. च भजकृत इति पादान्तरम् ।

भुवनेशीं समालिख्य विद्येयं भगमालिनीं । प्रसङ्गात्कथितां पश्चाच्चतुवारिंच्छताक्षरीं ॥ ९३ ॥ परबीजं समुच्चार्य नित्यक्किन्ने मदद्रवे । आदिजायान्वितो मन्त्रो नित्यक्किन्ने भयापहा ॥ ९४ ॥ सर्वसौभाग्यदात्री च सर्वैश्वर्यप्रदायिनी । प्रणवं पूर्वमुच्चार्य तथाडेकुशयुगं लिखेत् ॥ ९५ ॥ तन्मध्ये विलिखेद्देवी भरोमात्मकमक्षरं । चवर्गमन्ययहीनं तु विलिखेद्दहिसंस्थितं ॥ ९६ ॥ चतुर्दशस्वरोपेतं बिन्दुनादाकुलितं पृथक् । वन्हिजायान्वितो मन्त्रो भेरुण्डाया: फलप्रद: ॥ ९७ ॥ भुवनेशीं समुच्चार्य चतथ्या वाह्निवासिनीम् । हृदन्तोडयं मनुद्रेवि नित्येयं वह्निवासिनी ॥ ९८ ॥ प्रणवं भुवनेशानि फरेआत्मकमक्षरम् । सविसर्ग: ऋषि: पश्चान्नित्यक्किन्ने मदद्रवे ॥ ९९ ॥ वन्हिजायान्विता विद्या सर्वैश्वर्यप्रदायिनी । महाविद्येश्वरी नित्या प्रसङ्गेन मयेरिता ॥ १०० ॥ परबीजं समुच्चार्य शिवदूतीं च डेयुता । हृदन्तोडयं मनुद्रेवि दूतीयं सर्वकामद ॥ २०१ ॥ ओंकारबीजमुच्चार्य परां कवचमालिखेत् ।

स्वे च छे क्ष: समालिख्य स्त्रीबीजं च समालिखेत् । हुंकारं क्षे परा योनिं विधेय द्वादशाक्षरी । स्वारंता नाम नित्ययं त्रिपु लांकपु दुल्लभा ॥ २०२ ॥ सर्वसिद्धिप्रदं मन्त्रं बालेव कलमुन्दरी । बालया पुत्रितां कुर्वन्नथा वै नित्यभैरवो ॥ २०३ ॥ पश्च बाणाश्र देवेसी नित्या शक्राक्षरी भवेत् । अलक्ष्यलक्ष्यविमला विद्या नित्याक्षरा परमेश्वरी ॥ २०४ ॥ पश्चाक्षरी काणबीजेन नित्येयमपरा प्रिये । प्रणवं भुवनेशानि फरेआत्मकमक्षरम् ॥ २०५ ॥ हृंआत्मकं द्वितीयं च भुवनेशयडकुशं ततः ।

१ स. 'ता विद्या सर्वलोकवशंकरी । ३ कु. ग. 'न्वितो वि' ।

नित्यशब्दं समुद्रूत्य संभुद्धचा तु मदद्वयम् ॥ २६ ॥

कवचं चाडकुशंशे पञ्चदशोक्षरलिपताकिनी ।

वान्तं कालसमायुक्तं बन्धिवायुगतं ततः ॥ २७ ॥

पृथक्पञ्चसमायुक्तं ततः शाक्तस्वरान्वितम् ।

बिन्दुनादाडकितं बीजं नित्येयं विजया प्रिये ॥ २८ ॥

चन्द्रवारुणसंयुक्तं तारबीजं समालिखेत् ।

चतुर्थ्यां तु ततो देवी विलिखेत्सर्वमङ्गलामू ॥ २९ ॥

हृदन्तोऽयं मनुदेवि नित्येयं सर्वमङ्गला ।

तारं हृद्गवयन्ते ज्वालामालिनि देवी च ॥ ३० ॥

तिरुच्चार्य च सर्वान्ते भूतसंहारकारिके ।

जातवेदासि संलिरुय ज्वलन्निपदयुग्मकम् ॥ ३१ ॥

ज्वलतिप्रज्वलद्धदयं हुंकारान्ते तद्विलिखेत् ।

वह्निबीजत्रयं हू च अक्षसवाहान्वितो मनुः ॥ ३२ ॥

इयं नित्या महादेवी ज्वालामालिनिका परा ।

कवर्गान्तं स्वरान्तं च शाक्तस्वराविभूषितम् ॥ ३३ ॥

बिन्दुनादकलाकान्तं विचित्रा परमेश्वरी ।

अकारादिपु सर्वेषु स्वरेषु ऋमतो न्यसेत् ॥ ३४ ॥

अहःस्वरे परमेशानि श्रीविद्यां विश्वमातृकाम् ।

स्वरविद्यां भजाम्भोजा नीरजायतलोचने ॥ ३५ ॥

प्रकटायां न्यसेत्पश्चादाधारादिषु मन्त्रवित् ।

स्थातिन्यासं ततः कुर्याच्छ्रीविद्याषोडशाक्षरैः ॥ ३६ ॥

पश्चादङ्गुलीषु करयोर्बीजारम्भे मुखे हृदि ।

अयं विन्यासो नाभ्यादिपादान्ते चैकमात्रजे ॥ ३७ ॥

मलादिनाभियर्तान्तमपरं हि ततः परम् ।

ब्रह्मरन्ध्रादिकंठान्तमेकं विन्यासं पादयोः ॥ ३८ ॥

अङ्गुलीषु च विन्यासो न्यासोऽयं स्थातिकारकः ।

सिद्धिंयासं ततः कुर्यांत्सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ३९ ॥

ब्रह्मरन्ध्रे डलिकं नेत्रश्रुतिघाणोष्ठकण्ठ च ।

दन्तान्तरोदध्वके देवी जिह्वां गलकूपके ॥ ४० ॥

१ स्व. 'हं विद्या वेवि नो' । १२ स्व. 'o द्वीजगतं तं' । १३ क. च । 'देवयुचा' ।

क्व. रजित° इति पाठान्तरम् ।

पृष्ठे सर्वाङ्गहृदयस्तनकुक्षिषु लिङ्गके ।

श्रीविद्यां चान्यसेदेवी मेत्त्रं सर्वसमृद्धये ॥ ४९ ॥

सर्वाङ्गे चिन्यसेस्पृष्ट्वाद्यापकत्वेन सुन्दरी ।

प्राणनाथस्य विधिवन्मुद्रां मनुद्वयग्रहः ॥ ५० ॥

सक्षोभद्राद्यणाकर्षवशयोन्मादमहाह्कुशा: ।

सेश्वरी बीजरूपा च योनिमुद्रेत्यनुक्रमात् ॥ ५१ ॥

बीजानि वक्ष्ये ऋमतो मुद्राणां परमेश्वरि ।

पञ्चमाणै: पञ्च मुद्रा: करोमात्मकमक्षरम् ॥ ५२ ॥

आयं तु हृद्भैरव्य बीजं सादाशिवं ततः ।

ततस्तु वाग्भवं देवी क्रमेण हि चतुष्टयम् ॥ ५३ ॥

चतुर्मुद्राभुजानि नवमहात्रासानुक्रमात् ।

अथ वक्ष्ये महेशानि मुद्राविवरणं ऋमतः ॥ ५४ ॥

वामहस्तेन मुष्टिं तु बध्वा कर्णप्रदेशके ।

तर्जनीं सरलां ऋत्वा आयामयेत्न्नवित्तमः ॥ ५५ ॥

साभाग्यदण्डिनी मुद्रा न्यासकाले तु सूचिता ।

अन्तरङ्गगुप्तपुटा तु निरुद्ध्य जगतीमिमाम् ॥ ५६ ॥

रिपुजिह्वाइरहा मुद्रा न्यासकाले तु सूचिता ।

पाणिद्वयं महेशानि परिवर्तनयोगतः ॥ ५७ ॥

योजयित्वा तर्जन्याभ्यामने धारयेत्प्रिये ।

मध्ये योजयेन्तध्ये कनिष्ठे तदधस्थथा ॥ ५८ ॥

अङ्गुष्ठावापि संयोज्य त्रिधा युग्मक्रमेण तु ।

त्रितण्डा नाम मुद्रेयं त्रिपुराहानकर्मणि ॥ ५९ ॥

विरलौ तु करौ ऋत्वा मध्ये मधये गुरु ।

अङ्गुष्ठाभ्यां कनिष्ठे च संपीड्य सरले ततः ॥ ६० ॥

तर्जन्यौ दृण्डवक्राभ्यांमध्येमस्ये ह्यन्थपिके ।

सर्वसक्षोभिणी मुद्रा त्रैलोक्यक्षोभकारिणी ॥ ६१ ॥

मध्ये तर्जनियुक्ते सरले स्यात्तदा भवेत् ।

सर्वविद्राविणी मुद्रा द्वावयेत्सचराचरम् ॥ ६२ ॥

मध्ये तर्जनीयुग्मे वक्ते कुयात्सलोचने ।

एतस्या एव मुद्रायास्तदा कर्षणकारिणी ॥ ५५ ॥

विपरीतौ तलौ ऋत्वा चाङ्गुली हनुमता यजेत् ।

परिवर्तनमर्गण ऋमण निबिडास्ततः ॥ ५६ ॥

अङ्गुष्ठावग्रदेशे तु तर्जन्यावड्कुशाकृति ।

सर्वां एकत्र संयोज्य सर्ववश्यकरी भवेत् ॥ ५७ ॥

पुटाऽऽलिखरौ ऋत्वा मध्यमागर्मसंस्थिते ।

परस्परकनिष्ठ तु तर्जन्यग्रगते ततः ॥ ५८ ॥

अनामिके तु सरले मध्यमामुखदर्शगौ ।

अङ्गुष्ठौ परमेशानि सर्वोन्मादनकारिणी ॥ ५९ ॥

एतस्या एव मुद्राया अनामिकातजनक्रमात् ।

अइकशाकाररुपा तु मध्ये तु महाइकुशा ॥ ६० ॥

वामं भुजं दक्षभुजे दक्षिणं वामदेशतः ।

निवेइय योजयेत्पश्चात्परिवार्य ऋमेण हि ॥ ६१ ॥

कनिष्ठानामिकायुग्मे तर्जनीभ्यां निरोधयेत् ।

मध्ये सरले ऋत्वा योनिवत्सरलो ततः ॥ ६२ ॥

अङ्गुष्ठौ विचरौ मुद्रा पार्थिवस्थानीयोजिनी ।

प्रियेयं सर्वदेवानां स्तवचरत्वप्रदायिनी ॥ ६३ ॥

परिवर्त्याऽऽलिं ऋत्वा कनिष्ठाग्रगते ततः ।

मध्ये स्थापयेद्देवी कनिष्ठे धारयेततः ॥ ६४ ॥

अनामिकाभ्यां मुद्राढं तर्जनीमध्यमायुग्मम् ।

अङ्गुष्ठाभ्यां समायोज्यमध्यंचन्द्रार्कांतिं प्रिये ॥ ६५ ॥

वीजमुद्रेयभाव्याता सर्वानन्दकरी प्रिये ।

परिवर्त्य करौ सद्यक्तर्जनीवोमने समे ॥ ६६ ॥

मध्ये करु तन्मध्ये योजयेतदनन्तरम् ।

अन्योन्यामिके देवि कनिष्ठे तु यथास्थिते ॥ ६७ ॥

अङ्गुष्ठाभ्यां योजिताभ्यां योऽन्याकारं तु कारयेत् ।

१ स्व. भात्रे० । २ स्व. योज्या: स० । ३ स्व. मानसदशिकौ । अ० । ४ क. ग. रिक्त्याकं । ५ स्व. योजये । ६ क. ग. जिता । प्रि० । ७ स्व. युक्तं । अ० । ८ स्व. ति यजेत । वि० । ९ क. ग. वahने ।

योऽपिसुद्रेयमाख्यातापरा त्रैलोक्यमातृका ॥ ६८ ॥

एवं विन्यासदेहः सन्मुद्रांमन्दाविग्रहः ।

अन्तर्यांगविधिं कुर्वीत साक्षात्स्वर्यं बिमुः ॥ ६९ ॥

इति भामत्यज्ञानाणवं नित्यपाठिनं श्रीविद्यांन्यासाववरण नाम पञ्चदशः पटलः॥ ४॥

अथ षोडशः पटलः ।

श्रीदेव्युवा च--

अन्तर्यांगविधिं' देव बहिर्यांगविधिं तथा ।

सकैलं कथयेशान यथा तव वल्लभा ॥ १ ॥

ईश्वर उवाच--

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यजनं चाडनन्तर महत् ।

मूलादिबहुनध्रारातिं विमतन्तुननीयसीमू ॥ २ ॥

उदयत्सूर्यप्रभाजालविद्युत्कोटिप्रभामयी ।

चन्द्रकोटिप्रभाद्रौवां त्रैलोक्यैकप्रभार्मयीमू ॥ ३ ॥

अशेषजगदुत्पत्तिस्थितिसंहारकारिणीम् ।

ध्यायेन्‌मनेन यथा देवीं निश्वलं जायते तथा ॥ ४ ॥

सहजानन्दसंदोहमप्यिदरं भवति क्षणात् ।

मनो निश्वलतां प्राप्तं शिवशक्तिप्रभावतः ॥ ५ ॥

समाधिजांयते तत्र संज्ञाद्वयविजृम्भितंः ।

स्वयंप्रज्ञातनामैकौ ह्यसप्रज्ञातनामधृकू ॥ ६ ॥

स्वयंप्रज्ञातसंज्ञास्तु शक्त्याधिक्येन जायते ।

असप्रज्ञातनामैकौ शिवाधिक्येन वै भवेत् ॥ ७ ॥

स्वयंप्रज्ञातभेदस्तु तीव्रस्तीवरो भवेत् ।

असप्रज्ञातभेदस्तु मन्दो मन्दतरस्तथा ॥ ८ ॥

( × संज्ञा प्रज्ञा न यत्रैवं स्वयंप्रज्ञाडभिधीयते ।

असप्रज्ञो हि भूयस्तु स्थितप्रज्ञः प्रतिष्ठितः॥ ९ ॥

×कलुश्रहवान्तर्गतों ग्रन्थः स्व. पुस्तके नास्ति ।

१ स्व. 'घिं बरूाहि वां' । १२ स्व. 'कलाकार ईंशा' । ३ स्व. 'यसमू' । ४ स्व. 'मयम्‌' ।

५ स्व. 'द्रावं है' । १६ स्व. 'मयमू' । ७ स्व. 'कारकमू' । ८ स्व. 'देवी' । ९ क. म. 'तमू' स्व° । १० स्व. नामा तु क्षीरनस्चैन वै° ।

प्रणामप्रज्ञामिषेदमसंशयमिति द्वैपमृ । संज्ञादृयमिदं देहि शिवतत्त्वेन मे भवेत् ॥ १० ॥

हास्यरोदनरोमाशककम्पस्वेदाद्विलक्षणः । तावस्तद्विलक्षणो देही समाधिरुपलक्षितः ॥ ११ ॥

निमेषवर्जिते नेत्रे वपुष्ठालक्षणं स्थिरम् । मन्दो मन्दतरौ देहि समाधिः परिकीतितः ॥ १२ ॥

शोभवेन च वेयेन मूर्त्ती मूयाभिरन्तरम् । अन्तयांगाविधिं कृत्वा बहिरंजनमाचरेत् ॥ १३ ॥

एवं विग्य्रदेहः सम्स्वारूप्या साधकोऽचमः । ध्यायेयमिरामयं वस्तु जगत्यविमोहिनीम् ॥ १४ ॥

अष्टोश्वरदशाराणां स्वापित्यैः सुप्तिदं परम् । उद्यत्सूर्यसहस्राभां दाडिमकुसुमप्रभाम् ॥ १५ ॥

जपाकुसुमसंकाशां पद्मरागमणिप्रभाम् । स्फुरत्सप्रभानिर्मां तमकाञ्चनाभां सुरेश्वरीम् ॥ १६ ॥

रक्तोत्पलकुलाकारपादपद्मचतुष्टयाम् । अनर्घ्यरत्नखचितमणीरचरणद्वयाम् ॥ १७ ॥

पादाङ्गुलीयकक्षिस्मरत्नतेनोविराजिताम् । कदलीलतितस्तम्भसुकुमारोरुकोमलाम् ॥ १८ ॥

नितम्बविम्बविलसद्रत्नकस्र्र्परिष्किताम् । मेखलावद्धमाणिक्यकिरीटकिणीनादविराजिताम् ॥ १९ ॥

अलक्ष्यमध्यमां निम्ननाभिं शातोदरीं पराम् । रोमराजिलतादूत्तमहाकुचफलान्विताम् ॥ २० ॥

मृणालनीलोज्ज्वलकुचमण्डलराजिताम् । अनर्घ्यमौक्तिकस्फारहारभारविराजिताम् ॥ २१ ॥

नवरत्नप्रभराजद्ग्रैवेयकविभूषणाम् । श्रुतिमूषामणोरम्यकपोलस्थलमण्जुलाम् ॥ २२ ॥

उद्यदादित्यसंकाशताटङ्कसुभगप्रभाम् । पूर्णचन्द्रमसं पमवदनां वरनासिकाम् ॥ २३ ॥

१ स्व. 'तावदलक्षितः' । ३ स्व. 'हास्यभ्रू' । १२ स्व. 'डावजमा' । १६ स्व. 'कटाभ्रूत' । ४ स्व. 'म- झ्रीम्' । ५ स्व. 'नां मीनलोच नाम ।

स्फुरन्मदनकोदण्डसुगन्धं पद्ममलोचनाम् ।

ललाटपट्टससंराजद्रत्नालाढ्यतिलकाङ्किताम् ॥ २४ ॥

मुक्तामणिकियघट्टितमुक्तकुटस्थलाकिञ्चिताम् ।

स्फुरत्कुसुममुक्तालताजन्ममुक्तां न त्रिलोचनाम् ॥ २५ ॥

प्रवालवल्लीविलसद्वाहुपल्लवच्छततृष्णयाम् ।

इषुकोदण्डपुष्पेऽपुपाशाङ्कुशचतुर्भुजाम् ॥ २६ ॥

सर्वदेवमयीम्भां सर्वसौभाग्यसुन्दरीम् ।

सर्वतीर्थंमयीं दिव्यां सर्वकामप्रपूरिणीम् ॥ २७ ॥

*सर्वमन्त्रमयीं नित्यां सर्वाङ्गमविशारदाम् ।

सर्वक्षेत्रमयीं देवीं* सर्वविद्यामयीं शिवाम् ॥ २८ ॥

सर्वयोगमयीं विद्यां सर्वदेवस्वरूपिणीम् ।

सर्वशक्तिमयीं नित्यां सर्वाङ्गमनमस्कुताम् ॥ २९ ॥

सर्वाम्नायमयीं देवीं सर्वायतनसेविताम् ।

सर्वानन्दमयीं ज्ञानगङ्गां संविंदं पराम् ॥ ३० ॥

एवं ध्यात्वा पराम्भां वह्नौ षापुटं कमात् ।

आवाह्य चक्रमध्ये तु मुद्रया हि त्रिसंध्यया ॥ ३१ ॥

संस्थिता* चिद्वयेतत्र श्रीपीठान्तर्निवासिनीम् ।

मुद्राः संदर्शयेद्देवी तर्पणैस्तु त्रिधा यजेत् ॥ ३२ ॥

लयाज्ञं कल्पयेद्देहे देह्यास तु परमेश्वरी ।

गन्धपुष्पाक्षतादीन् श्व देहैः सम्यङ्निवेदयेत् ॥ ३३ ॥

उपचारैः षोडशभिः संपूज्य परदेवता ।

तर्पणानि पुनर्दद्यात्रिवारं मूलविद्यया ॥ ३४ ॥

एतस्मिन्नमये देवी तिथिनित्यां प्रपूजयेत् ।

कामेश्वयादिका नित्या विचित्रान्ता* परेश्वरी ॥ ३५ ॥

प्रतिपञ्चोण्मासस्थतितिथिरूपा: प्रपूजयेत् ।

विभाव्य च महादेवेसं पूर्वदक्षोत्तरं कमात् ॥ ३६ ॥

रेतस्य विमिलिसेचत्र पञ्चपक्ष क्रमेण हि ॥

*इदमर्च स. पुस्तके नास्ति ।

१ क. म. विद्यो । २ त. 'ध्ययोग' । ३ स. 'धनेनु' । ४ स. 'चाडीपूरी' । ५ त. 'ज्ञानप्रद'

अकाराद्या उवर्णान्ता दक्षिणस्यां विचिन्तयेत् ।

ततश्व पूर्वेरेखायामूकारादिकपञ्चकम् ।

विलिख्योत्तरेखायां शकाद्यादि विलिखेततः ॥ ३८ ॥

अनुस्वारान्तमत्रास्तु विसर्गो शोडशी मतः ।

वामावर्तेन देवेशि नित्या: षोडश कीर्तिता: ॥ ३९ ॥

प्रतिपत्तिथिमारभ्य पौर्णमास्यन्तमद्रिजे ।

एकैकां पूजयेत्‌ तत्र महासौभाग्यमाप्नुयात्‌ ॥ ४० ॥

कृष्णपक्षे महेशानि पूजयेच्चाथिमण्डलम् ।

विचित्राधा वरारोहे यावत्कामेश्वरी भवेत् ॥ ४१ ॥

पूजनीया विलोमेन भक्त्या तु परमेश्वरी ।

कला: षोडश देवेशि यस्तु चान्द्रकला: क्रमात् ॥ ४२ ॥

स सौभाग्यं महादेवि प्राप्नोति गुरुयासनात् ।

कामेश्वयादिका नित्या: पूजयित्वा क्रमाच्च तत: ॥ ४३ ॥

तिथीन्‌ नियतां त्रिधा देवी पूजयेद्‌ गृहयहेतवे ।

पुन: श्रीतिपुरानित्यां यजेत्तसौभाग्यहेतवे ॥ ४४ ॥

एतस्मिन्‌ समये देवी गुरुं सम्पूजयेद्‌ बुध: ।

पुष्पसङ्कोचयोगेन कथयामि तवानघे ॥ ४५ ॥

रजोवन्तं दलामितं गरवस्तु शताधिकां: ।

तस्मात्सङ्कोचयेत्‌ पुष्पममित: सिद्धिहानि: ॥ ४६ ॥

नद्धसंतातिविज्ञेया भिता: सर्वसमृद्धिदा: ।

पुष्पं सङ्कोचयेत्‌ नो चेद्‌ दशो नष्टसंतति: ॥ ४७ ॥

संतत्या नष्टरूप: सन्न्‌ भवेद्‌ देवताप्रिय: ।

अत एव मया सम्यक्‌ पुष्पं सङ्कुचितं प्रिये ॥ ४८ ॥

कामराजक्रमविद्याया गरवस्तु समुद्धृत: ।

मध्यप्राक्‌ च्यश्रवस्त्रये हि गुरुपङ्क्तिं त्रिधार्चयेत्‌ ॥ ४९ ॥

पराक्ष्यां पूजयेदादौ परापरविभक्तिकान्‌ ।

ततोडपरां त्रिधा देवी गुरुं सम्पूजयेत्‌ प्रिये ॥ ५० ॥

विज्यौधे तु परान्‌ विद्धि सप्तसङ्ख्यास्वरानने ।

आनन्दनाथशब्दा*न्ता गुरवः पुरुषः प्रिये ॥ ५१ ॥

स्त्रियः पराम्बाशब्दान्ता विज्ञेया वीरवन्दिते ।

परप्रकाशो देवेशि सतः परशिवो मतः ॥ ५२ ॥

परा शक्तिस्था देवी कौलेश्वर इति प्रिये ।

शुक्ला देवी कुलेशानकामेश्वरीशाम्बिका: कामात्र ॥ ५३ ॥

मुनिमण्डपास्त गुरवः पराख्यां दिव्यरूपिणः ।

भोगकिल्चास्तु सम्मयो वेदाख्यः महजस्तथा ॥ ५४ ॥

परापरार्कसिद्धौधे मानवौधे ऋण प्रिये ।

गगनो विश्वविमलो मदनो भुवनस्तथा ॥ ५५ ॥

लीला स्वात्मप्रियः पश्चात्त्रागमश्र्वास्तु मानैवाः ।

अपरा: परमेशानि+ नियताऽक्षरा इमे ॥ ५६ ॥

एतत्रयं तु निःसृतं दार्शिकानां हिताय च ।

मयोदधनं महेशानि पुंषं मंक्रितं प्रिये ॥ ५७ ॥

मानवौधान्तिके पश्चात्स्वगुरुत्रितयं यजेत् ।

परमेष्ठी गुरु: पश्चाद्गुरु: परममंज्ञितः ॥ ५८ ॥

स्वगुरुश्र्व महंशानि पूजयेत् गुरुत्नयम् ।

अथ वा मानवौधान्त एकं स्वगुरुमर्चयेत् ॥ ५९ ॥

अयं प्रकारः कथितः प्रकारान्तरमुच्यते ।

वन्ध्य संप्रकाशानां मानवौधाधिक्रियते ॥ ६० ॥

गुरवो नवमंख्या इह यावद्रू*न्ति हि ।

नवचक्रेश्वरी यस्मात्प्रकाशयेगू* ॥ ६१ ॥

मानवौधे तदा देवी दशमष्ट भवन्ति हि ।

पश्चात्संकोचयेत्पुष्पं नवमं श्रीगुरुं यजेत् ॥ ६२ ॥

अज्ञातगुरु शिष्याणां कथयामि व्रतानने ।

गुरुभ्यो नम उच्चार्य पादुकाभ्यो नमो लिखेत् ॥ ६३ ॥

गुरुभ्यो परमां न्ति च गुरुभ्यो नम इत्यपि ।

• अनैतह्व पुस्तके पाटान्तरम-न्ता विज्ञेया वीरवन्दिते । अम्बान्त गुरवः प्रोक्ताः श्रीलिङ्गाः परमेश्वरे । पर* न्व पुस्तके 'नि पुष्प संक्रान्तिं प्रिये । ए' इति पाठान्तरम् ।

१ स्व. 'मयः सहजा वेदसंश्रयकः । २ स्व. दौंघा मामवाङ् ज्रै । ३ क. 'स्वात्मा प्रि° । ४ स्व. 'प्रियां फ° ५ क. 'नवः अ° । ६ ह. 'कार्तिकम् गु° । ७ स्व. पुस्तके च परनेक्ष्यन्तके तथा । ए' इति पाठान्तरम् ।

एतेषां पादुकास्तद्वदाचार्येभ्यो नृपां बदेतू ॥ ६४ ॥

आचार्यपादुकास्तद्वदृपुर्वसिद्धास्तु पादुका: ।

सामान्यगुरुरिष्याणां गुरुपादुकिरियं भवित् ॥ ६५ ॥

गुरुपादुकिं प्रपद्याथ स्वयं श्रीत्रिपुरा भवेत् ।

गुरुपादक्तिविहीनस्तु पुरुष: पादक्तिवर्जित: ॥ ६६ ॥

सामान्यगुरुपादक्तितवान्न भवेत्पादक्तिवर्जित: ।

पुष्पसंकोचमार्गोऽयं मया सिद्ध: ऋत: प्रिये ॥ ६७ ॥

कामराजादिसपुरव: श्रीविद्याविषये कमात ॥ ६८ ॥

लोपामुद्राद्यविद्याया गुरुकृपण वरानने ।

परमाद्याशिवश्राड्द्यां कामेश्वरींभिका तथा ॥ ६९ ॥

दिव्यौषधश्व महौषधश्व सर्वानन्दस्तत: परमू ।

प्रज्ञादेवयम्भिका पञ्चात्कराश: सप्तमो भवेतू ॥ ७० ॥

दिव्या: परात्परगुरवो लोपामुद्राद्याभमया: ।

दिव्याश्चित्रश्व कैवल्यदेवयम्भा च महोदया: ॥ ७१ ॥

सिद्धा: परापरा जेया मानवौधं ऋणु प्रिये ।

विया शांकेश्व विश्वश्व चतर्थ: कोमलो भवेतू ॥ ७२ ॥

पश्चमस्तु परानन्दो मनोहर इति प्रिये ।

स्वादयानन्द: सप्तमस्तु पतिभोषितम् उज्जयते ॥ ७३ ॥

अपरार्क्यया इमे देवी गुरव: पारिकीरितता: ।

पूर्ववद्योजयेत्पश्चादृष्टानस्तरमेष च ॥ ७४ ॥

घ्रयां वा स्वगुरुं वाडपि नवान्तं वाडडुजलंचने ।

दाक्षिणामूर्तिष्याणां गुरुकृमे उदाहृत: ॥ ७५ ॥

सम्प्रदाया अनेकेऽपि च ज्ञातव्या: स्वगुरुक्रमात् ।

सम्प्रदायविहीनस्य न द्यात्पादक्तिमुत्तमामू ॥ ७६ ॥

साधारणास्तु गुरव: सर्वमेदेशे वै समा: ।

गुरुक्रमं प्रपद्याथ यजेदाम्नायदेवता: ॥ ७७ ॥

त्रैलोक्यमोहने देवी सर्वाशापरिपूरके ।

सर्वसंक्रोभणे चक्रे पूजोङ्क्रायं प्रपुजयेतू ॥ ७८ ॥

१ श्व. पादुकृत्या तु न भ° । २ श्व. °थे । भिदिवशक्तीश्वरकाख्य °थे ज्ञादि: शक्तिसं० इति पाटान्तरम् ।

सवंसौभाग्यदे चक्रे तथा सर्वार्थसाधिके ।

सर्वरक्षाकरी चक्रे दक्षिणाम्नायं प्रपूजयेत् ॥ ९९ ॥

मध्यचक्रये देवेशि पश्विमाम्नायमर्चयेत् ।

नवचक्रे देवेशि कौबेराम्नायमर्चयेत् ॥ ६० ॥

शैन्दवे परमेशानि मध्यसिंहासनं यजेत् ।

अननेनैव प्रकारेण पूजयेत्पञ्च पाश्चिका: ॥ ६१ ॥

श्रीविद्या च परं ज्योति: परा निष्कलशांभवी ।

अजपा मात्रका चैति पञ्च कांशा: प्रकीर्तिता: ॥ ६२ ॥

श्रीविद्या च तथा लड्‌मीलंहालक्ष्मीस्थलस्थेव च ।

त्रिशक्ति: सर्वसाम्राज्या पञ्च लक्ष्म्य: प्रकीर्तिता: ॥ ६३ ॥

श्रीविद्यां स्वारिता चैव पारिजातेश्वरि तथा ।

त्रिपुटा पञ्चवाणेशी पञ्च कल्पलता: स्मृता: ॥ ६४ ॥

श्रीविद्यां मूलपीठेशी सुधा श्रीमृतेश्वरी ।

अञ्जपूर्णांति विरद्याता: पश्चता: कामदेनव: ॥ ६५ ॥

श्रीविद्यां सिद्धलक्ष्मीस्थव मातङ्गे भुवनेश्वरी ।

वाराहीति च संप्रोक्ता: पश्च रत्ना: प्रकीर्तिता:x ॥ ६६ ॥

मूलविद्या महेशानि श्रीविद्या पारिकीतिता ।

वारुणान्तं वह्निसस्थं बिन्दुनादसमन्वितम् ॥ ६७ ॥

वामनेत्रसमायुक्तं लड्‌मीलोजमुदाहृतम् ।

श्रीबोजं तु पराबीजं लड्‌मीलोजमुदाहतं ॥ ६८ ॥

प्रणवं पूर्वमुच्चार्य हीमात्मकं समुच्चरेत् ।

श्रीपुटा चानु कमले कमलाये प्रसिदतु ॥ ६९ ॥

लाये मध्यगतां भूमिं रुद्रस्थाने नियोजयेत् ।

प्रसीद गुलं दयाक्षर्रीशोजं भुवनेश्वरीम् ॥ ७० ॥

श्रियां बोजं ततो दयां्महालक्ष्मी च ( श्र्व )हन्मनु: ।

सप्तविंशातिवर्णात्मा महालक्ष्मीमनुर्मत: ॥ ७१ ॥

श्रीबोजं च पराबीजं कामराजं समालिखेत् ।

इयं त्रिशक्तिदेवेशि त्रिषु लोकेषु दुर्लभा ॥ ७२ ॥

x इति आरभ्य श्रीविद्यापूजसंस्थाने इत्यन्नो ग्रन्थ: ख. पुस्तके नास्ति ।

१ स्व पुस्तके °वा पारिजातेशी पञ्चपाणेश्वरों तथा । त्रि° इति पाठान्तरम् । २ स्व. °ण कामेशी ' इति पाठान्तरम् । २ स्व. °याड्‌मृतेशी° । ४ स्व. °वा चान्जयुर्णा च मा°

ते १५=१ ।

चन्द्रेण मदनं लक्ष्मीदेवि दीर्घाक्षिमण्डितां । विष्णुक्षीरेश्वरीयुक्ता रत्नयं वैष्णवीगुता (?) ॥ ९३ ॥

श्रीबीजसंयुक्तं कुर्यात्सर्वशास्त्रप्रकाशयिनी । प्रणवं पूर्वमुच्चार्य परबीजं समुदीरयेत् ॥ ९४ ॥

ततः मोहं शिरो देवी वमुवर्णोडयमीरितः । वेदादिकेवला देवी परा निष्कलशांभवी ॥ ९५ ॥

हंसो जपारवर्ण ज ( णेवस्त ) न मातृकेतिं प्रतीतिंता(तः) प्रणवं भुवनेशानि वियच्चन्द्रान्वितायवत् (?) ॥ ९६ ॥

भुवनेशी धरुवं चैव सरस्वत्यै नमो लिखेत् । इयं तु पारिजातेशी पारिजातरतोपमा ॥ ९७ ॥

काण्डाण्डेश्वरीदियं प्रसिद्धा कथिता मया । त्रिबीजं च परंबीजं मदबीजात्रिपुटोदिता ॥ ९८ ॥

पश्वकामेश्वरीविद्या बालात्रयासं समीरिता । वार्भवं वामनेत्रं च धरुवान्तं विन्दुसंयुतम् ॥ ९९ ॥

मूलपीठेश्वरीविद्या सुगुप्ता कथिता मया । परांबोजं तु श्रीबीजं बालायामायमक्षरम् ॥ १०० ॥

राज्यदं राजलक्ष्मीति चन्द्रः मर्गविभूषितः । विलोमन्वादिबीजानि मुखा श्रीश्व प्रकटितां(तः) ॥ ९ ० १॥

वार्भवं भुवनेशानि श्रीबीजं तदनन्तरम् । वियतदादिस्खफलेमितयवर्णी ममालिखेत् ॥ १०२ ॥

वियतदादिकं तं च परान्तर्गत मनुमंतः । चतुर्गततांयं तुर्थ्यं मायारेफेन्दुसंयुतम् ॥ १०३ ॥

महाचण्डं समुदूद्धृत्य मंकर्षणीति संलिखेत । कालमहान इत्युक्त्वा वियाविन्दुममान्वितः(?) ॥ १०४ ॥

मायाबीजं तु कथितः मित्रलक्ष्म्या महाननुः । अन्नपूर्णां च देवेशि उन्नराम्नायकंर्तिता ॥ १०५ ॥

मातृलिङ्गयेतिं चांशं वाइमायाश्रीसंयुतं लिखेत । इयं मातृलिङ्गी विया द्वादशाणां प्रकटितां(ता) ॥ १०६ ॥

त्रियदभ्रिसमायुक्ता वामनेत्रविभूषितं [ ता ], । भुवनेशी महेशानि दुलंभा भुवनत्रये ॥ १०७ ॥

वाग्भवं पूर्वमुद्दृत्य सम्बुद्ध्या भगवत्यपि । वातांली द्वे च वाराही युग्मवाराहमुख्यपि ॥ १०८ ॥

अन्धे अधिष्ठये नारायंतं हन्धिनी तत्परः परम् । जप्ये जप्तव्य नारायंतं पोते पोतिह्ये मतं नृपः ॥ १०९ ॥

स्तम्भे स्ताभिंये हृदयुक्तमुखं स्तम्भनद्वये । सर्वदुष्टप्रदुष्टानां सर्वेषां सर्वमुच्चचरेत् ॥ ११० ॥

जिह्वास्तंभं कुरु द्रं द्रं शीघ्रवशं कुरु द्वयम् । वाग्यूटचचयां वाच मं त्रपावकवल्लभा ॥ १११ ॥

महाविद्येयमाख्याता सर्वतंत्रेषु गोपिता ।

श्रीदेवयुवाच-मंत्रास्तु कथिता देव सर्वतंत्रेप गोपिता: । तानाराध्य कथं लोका जायंते भुवि दुर्लभा: ॥ ११२ ॥

एतत्सर्वं महादेव कःपय त्वं सुविस्तरम् ।

श्रीईश्वर उवाच-साधु पृष्टं त्वया भद्रे लोकानां हितकामयया । अविज्ञातमनस्तत्वं भजना दु.सुता यथा (?) ॥ ११४ ॥

कथयतेडत्र तथा देवि मर्वतंत्रपु गोपिलम् । मंत्राविशोधनं कुयांन्मंत्राणां च विशुद्धये ॥ ११५ ॥

चतुरस्रमुखे मिर्वा ऋतवा रेत्वात्रयं त्रयम् । वृतः पोड़शके चैव ततों वणान्ममालिखेत् ॥ ११६ ॥

इन्द्रादिरुद्रवन्त्रग्युगेन दिक्षु ऋत्वष्टपोडशचतुर्दशभौक्तिकेषु पातालपक्षदशवह्निमिमांशुकोटे । वर्णालिह्लैवह्लिपिवा णकमशस्तु धीमान् ॥ ११७ ॥

मंत्राद्यसाधकानां तु नामार्ण: पतति ध्रुवम् । सिद्धिस्थावर्णीविच्ज्ञेयं द्वितीयं साधनात्मकम् ॥ ११८ ॥

सुसिद्धं तु तृतीयं स्याच्चतुर्थमरिसंज्ञकम् । सिद्ध: सिध्यति कालेन साध्य: सिध्यति वा न वा ॥११९॥

सुसिद्धस्तदक्षणादेव साधकं भक्षयेदरि: । सिद्धसिद्धो जपातिसिद्धिद्दिगुणादिसिद्धसाधक: ॥१२०॥

सिद्धस्ससिद्धः संग्रहात्सिद्धारिहन्ति वै द्विजान् । साध्यः सिद्ध्यति संक्लेशात्साध्यसाध्योऽतिदुःखकृत्॥ १२२ ॥

साध्यः सुसिद्धो भजनात्साध्यारिः स्वाध्ययं हरेः । मुनिसिद्धमिद्धौध्ययनात्फलं द्विग्रन्थेपि तद्भवेत् ॥ १२३ ॥

छुसिद्धसाध्यो जपात्प्राप्तः सिद्धिर्यस्मादतोऽन्यथा । मुनिसिद्धे तु सुसिद्धस्तु पूर्वजन्मकृतश्रमात् ॥ १२३ ॥

तस्माच्च सर्वे सिद्धानां साधको यो जपेन्मनुः । अभिचारे रिपोरेघं यदि स्माङ्गुभविष्मये:[:] ॥ १२४ ॥

मसिद्धेऽरिविशेषेण स्वकुलात्राशयेद्ध्रुवं [!] । अरिसिद्धस्तु संहन्ह्यादारिसाध्यं तु योषितः ॥ १२५ ॥

अरिसिद्धस्वमन्र्रेश्व कुलाच्छादनरुच्छले: । अर्थरिस्वामहामन्श्रप्राप्तेन सुनिश्चितं [!] ॥ १२६ ॥

एतदुक्तं महाशानि त्यक्त्वाडन्यमतमुक्तमप् । स्वप्रबन्धे क्रियां दृष्वे मालामन्त्रे त्रिबीजके ॥ १२७ ॥

सिद्धादिशोषणं देवी न वै तेषां तु विद्यते । श्रीविद्यापूजनस्थाने चकाऋजे महेश्वरी ॥ १२८ ॥

महाकोशेश्वरावृन्दमण्डिताष्टामनसास्थिता ॥ १२९ ॥

सर्वसौभाग्यजनन्रीपादुकां पूजयामि च । इत्थं कृत्वा च पूजां तु ज्योतिःकोशेषु पूजयेत्सुवाः ॥ १३० ॥

अनेनैव प्रकारेण पूजयेत्पञ्चपाश्चिका: । शैवं तु दर्शनं देवी वैन्दवं पूजयेत्प्रिये ॥ १३१ ॥

परितो × दर्शनं शाक्तं चकृस्य परमेश्वरी । ब्राह्मं तु दर्शनं पूज्यं भुविम्ने प्रथमे प्रिये ॥ १३२ ॥

शिवस्य वामतो देवी वैष्णवं दर्शनं यजेत् । सृष्टिचक्रे भवेत्सौर्यदर्शनं कमलेखणे ॥ १३३ ॥

स्थितिचक्रे तु संपूज्यं बौद्धदर्शनमुत्तमम् । एवं संपूज्य सकलं श्रीविद्यां परितोषयेत्कृत् ॥ १३४ ॥

तपंणानि पुनर्द्यात्रीवारं तत्त्वमुद्रया । आङ्गुष्टानामिकाभ्यां तु तत्त्वमुद्रेयमीरिता ॥ १३५ ॥

पुष्पं समर्पयेदेवि मुद्रया ज्ञानसंज्ञया ।

अङ्गुष्ठ1जर्नीयोगाज्ज्ञानमुद्रा प्रतिष्ठिता ॥ १३६ ॥

सर्वोपचारैराराध्य मुद्रा: संदर्शयेत्कमात् ।

अथाङ्गावर्णं कुयाच्छीविद्यामनसंभवम् ॥ १३७ ॥

अग्नीज्याश्चवराजप्यमध्येक्ष्वङ्पूजनम् ।

मायालक्ष्मीमयं बीजयुग्मं पूर्वक्रमेण तु ॥ १३८ ॥

कथितं यजयेदेवि' त्रयं वा परमेश्वरि ।

संपुटक्रमयोगेन चाथवा वीरवन्दिते ॥ १३९ ॥

संयोज्य पूजयेत्सर्वा: ऋमादेव वरानने ।

त्रैलोक्यमोहने चक्रे प्रकट। योगिनीर्जयेत् ॥ १४० ॥

चतुरसो चतुद्दारे शोभिते ।सिद्धिदायकाः ।

आणमा पाश्रमद्वार दक्षिणाभगे प्रपूजयेत् ॥ १४१ ॥

लघिमामुक्तरद्दारं दक्षिणाभगे प्रपूजयेत् ।

पूर्वद्वारे तु महिमामुत्तरे पूजयेत्प्रिय ॥ १४२ ॥

ईशित्वासिद्धिदेवेशि वक्षिणाद्वारि पूर्ववत् ।

वशित्वासिद्धिं वायव्ये तेनैव क्रमतो यजेत् ॥ १४३ ॥

प्राकाम्यासिद्धिंभशाने तेनैव क्रमतो यजेत् ।

भुक्तिसिद्धिस्थाडड्सेये तेनैव ऋमयोगतः ॥ १४४ ॥

इच्छासिद्धिं पूर्वाभगे नैऋृत्ये च प्रपूजयेत् ।

प्राप्तिसिद्धिः सर्वकामा सिद्धिश्व परमेश्वरि ॥ १४५ ॥

अधोग्र्वक्रमरूपेण ज्ञातव्ये सुरसुन्दरि ।

माह्शी माहेश्वरी चैन्द्री कौमारी वैष्णवी तथा ॥ १४६ ॥

वाराही च तथा पञ्चमी चामुण्डा सप्त मातरः ।

अष्टमी तु महालक्ष्मी: पाश्चिमादिक्रमेण हि ॥ १४७ ॥

धामभागे तु संपूज्या वायव्यादि च पूर्ववत् ।

संक्षोभद्रावणाकर्षवश्योन्मादमहाश्शः ॥ १४८ ॥

स्वचरान्तब्जमध्ये च ग्यारहाक्षण्डा च प्रपूजयेत् ।

एता: संपूज्य चकेशीं त्रिपुरां पूजयेत्पराम् ॥ १४९ ॥

अणिमासिद्धिपुरतः सर्वकार्यार्थसाधिकाम् ।

सर्वसंक्षोभिणीं मुद्रां दर्शयेत्कमलानने ॥ १५० ॥

सर्वाशापूरकं चक्रं गुप्तयोगिन्याधिदैवष्टितम् ।

पोडशारं ततो देवी पूजयेत्कार्यसिद्धये ॥ १५१ ॥

कामाकर्षिणिकां देवि बुद्ध्याकर्षिणिकां तथा ।

अहंकारर्षिणीं च शब्दाकर्षणरूपिणीम् ॥ १५२ ॥

स्पर्शाकर्षणरूपां च रूपाकर्षणरूपिणीम् ।

रसाकर्षणकरीं चैव गन्धाकर्षणकारिणीम् ॥ १५३ ॥

चित्ताकर्षणिकां तद्वद्‌देव्याकर्षणिकां प्रिये ।

नामाकर्षणिकां चैव बीजाकर्षणिकां तथा ॥ १५४ ॥

अमृताकर्षिणीं चैव स्मृत्याकर्षणिकां प्रिये ।

शरीराकर्षिणीं चैव आत्माकर्षणरूपिणीम् ॥ १५५ ॥

पश्चिमादिविलोमेन पोडशारे स्वरान्विताः ।

एता नियाः कलाः पूज्याः स्वात्मपीयूषमण्डलाः ॥ १५६ ॥

चक्रेश्वर्रीं यजेदेव्रीं चिह्नैरशीं समृद्धिदाम् ।

कामाकर्षणरूपाया: पुरतः पूजयेत्प्रिये ॥ १५७ ॥

सर्वविन्द्राविणीं मुद्रां दर्शयित्वा निवेदयेत् ।

सर्वसंक्रोभणं चक्रे त्रिजदू‌ष्टतताराभिधा: ॥ १५८ ॥

अनङ्कुमुमां प्राच्यां कदम्बगण प्रपूजयेत् ।

दक्षिणे च चवर्गेण तथा चानङ्कमेखलाम् ॥ १५९ ॥

अनङ्गमदना पश्च्वाट्टवर्गण प्रपूजयेत् ।

तवर्गेणोत्तरे पश्च्वादनङ्गमदनातुराम् ॥ १६० ॥

अनङ्गरेकामाशेये पवर्गेण प्रपूजयेत् ।

राक्षसेडनङ्गवेगा तु यवर्गेण प्रपूजयेत् ॥ १६१ ॥

वायव्ये तु शवर्गेण तथा‌डनङ्कडकुशां यजत् ।

ईशान्ये तु क्षवर्गेण पूज्याडनङ्गादिमालिनी ॥ १६२ ॥

चक्रेश्वर्रीं यजेदेव्रीं तत्क्षिपुरसुन्दरीम् ।

अनङ्ककुमुमाग्रे च सर्वसाम्राज्यदायिनीम् ॥ १६३ ॥

सर्वाकर्षणमुद्रां च दर्शयेत्सुरवन्दिते ।

चक्रपूजां निवेद्याथ चतुर्थी चक्रमचयेत् ॥ १६४ ॥

सर्वसंक्रोभिणी शक्तिः सर्वविद्राविणी तथा ।

सषाकर्षणिका शक्तिः सर्वाह्लादनकारिणी ॥ १६५ ॥

सर्वसंमोहिनी शक्तिः सर्वस्तम्भनकारिणी ।

सर्वजृम्भणिका शक्तिः मवंवशंकरी तथा ॥ १६६ ॥

सर्वार्थराजिनी शक्तिनेवमी परमेश्वरी ।

सर्वोन्मादनिका शक्तिः शक्तिः सर्वार्थसाधिका ॥ १६७ ॥

सर्वसम्पत्तिपूणॆ च सर्वमनःपरया तथा ।

चतुर्देशार शक्तिस्तु सर्ववृन्दार्क्षयंकरी ॥ १६८ ॥

सर्वसौभाग्यदे चक्रे पाश्चिमादिविलोमत: ।

वाममार्गेण देवेशि संपूज्या: सर्वमिद्धिदा: ॥ १६९ ॥

सर्वमक्षोभिणी शक्तिः पुरतः पूजयेत्नत: ।

चक्रेश्वरी सिद्धिदात्र्यौ परां त्रिगुरवासिनीमू ॥ १७० ॥

वशमुद्रां प्रदर्शयां निवेद्य तदनन्तरम् ।

सर्वार्थसाधिके चक्रे दर्शयित्वा कलयागिना: ॥ १७१ ॥

पूजयेत्सर्वकार्यार्थसिद्धिदा: पाश्चमे ऋमात् ।

मवंमिद्धिप्रदा देवि मवमसंपत्प्रदा तथा ॥ १७२ ॥

सर्वप्रियकरी देवि भृमंमङलकारिणी ।

सर्वकामप्रपूणॆ च भवदुःखप्रणाशिनी ॥ १७३ ॥

सर्वेमृत्युप्रशमनी मवविघ्ननिवारिणी ।

सर्वाङसुन्दरी देवि सर्वेमाभाग्यदायिनी ॥ १७४ ॥

पाश्चिमादिविलोमतो न दर्शने पूजयेदिमा: ।

सर्वसिद्धिप्रदा देवी पुरेतश्वक्रनायिकाम् ॥ १७५ ॥

सर्वसिद्धिप्रदां देवी पूजयेत्प्रपुरा॓ऽश्रियम् ।

सर्वोन्मादनमुद्रां च दर्शयित्वा निवेद्य च ॥ १७६ ॥

सर्वरक्षाकरी चक्रे निर्गत्या योगिनी॓र्ज्जेत् ।

सर्वज्ञा सर्वशक्तिस्व सर्वैश्वर्यप्रदा ततः ॥ १७७ ॥

सर्वज्ञानपदा देवि सर्वङ्गारिद्विनाशिनी ।

सर्वाधारस्वरूपा च सर्वपापहरा तथा ॥ १७८ ॥

सर्वानन्दमयी देवि सर्वरक्षास्वरूपिणि ॥

सर्वेष्टितार्थफलदा देवि: सर्वसमृद्धिदा:॥ १७९ ॥

पाश्चिमादिविलोमेन पूजयेत्प्रपञ्चकियोंनिक ।

सर्वज्ञापुरतो देवी चक्रेश्वरी मालिनीं यजेत् ॥ १८० ॥

महामुद्रां महामुद्रां दर्शयित्वा निवेद्य च । मध्यचक्रे महेशानी योगिनी पूजयेत्प्रिये ॥ १८१ ॥

रहस्ययोगिनीरूपेति वशिन्याद्यास्तु सिद्धिदाः । पाश्चिमादिविलोमेन पूर्वोक्ता पूजयेत्क्रमात्‌ । वशिनी पूरतः पूज्या सिद्धाम्बा चक्रनायिका ॥ १८३ ॥

खेचरी दर्शयन्मुद्रां निवेद्यानन्तरं ततः । सर्वसिद्धिप्रदे चक्रे त्रिकोणे सर्वकामदे ॥ १८४ ॥

परापररहस्याख्ययोगिनीः पारिपूजयेत । पञ्च बाणान्मुचचार्य कामकामेश्वरीप्ययान ॥ १८५ ॥

जयन्त्यादिगणेशान्ति पूजयेद्वाणिदेवताम्‌ । धर्माष्टकं कामचापं द्वितीयं तु यथात्मकम ॥ १८६ ॥

कामेश्वयं मोहनाख्यां पूजयेच्चापदेवताम्‌ । द्वितीयं भुवनेशानीपाशयुग्मं वशंकरम्‌ ॥ १८७ ॥

कामेशस्य च कामेशगत्बैलोक्याकर्षणं प्रिये । अङ्कुशाख्यं करोमत्मबीजं स्तम्भनसंज्ञकम ॥ १८८ ॥

कामेशस्य च कामेश्या अङ्कुशं पूजयेत्प्रिये । पञ्चबाणैर्वाणाद्यैः सम्पूज्य ऋषिभिः यजेत्‌ ॥ १८९ ॥

पाश्चिमादिक्रमेणैव चतुर्दिक्षु प्रपूजयेत । कामेश्वरीहृद्रशक्तिमथकूटेन चाग्रतः ॥ १९० ॥

द्वितीयेन च कूटेन कामाख्येन च वैष्णवीम्‌ । दक्षिणकोणे समभ्यचर्य तृतीयेन च पूजयेत ॥ १९१ ॥

भगमालां ब्रह्मशक्तिमुत्तरे विश्वमातरम्‌ । चक्रेश्वरीषष्ठिकाख्यां कामेशीपुरतो यजेत्‌ ॥ १९२ ॥

बीजमुद्रामुपासीर्य चक्रपूजा निवेदयेत । सर्वान्नमयि चक्रराजे बन्धनसंज्ञके ॥ १९३ ॥

बलिरूपे चित्रस्वरूपे संविद्येये ऽणु प्रिये । परापररहस्याख्यां योगिनी त्रिपुरां यजेत्‌ ॥ १९४ ॥

१ स्व. षण्णभमम । २ स्व. न वज्रार्कह्यां हत्कियै।

कूटत्रयं समुचचायं' मर्वांविद्यास्वरूपकम् ।

समस्तदेवारूपं सर्ववस्तुमयं यजेत् ॥ १९५ ॥

चक्रेशीमापि तामेव महात्रिपुरसुन्दरीम् ।

श्रीविद्यां पोड़शाक्षरीं च भक्तिमुक्तिफलप्रदाम् ॥ १९६ ॥

समस्तचक्रचकेशानां सर्वांगमनमस्कृताम् ।

सर्वाम्नायेश्वरीं विद्यालंकृतां ब्रह्मरूपिणीम् ॥ १९७ ॥

उपचारै: समभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिभि: ।

तर्पणानि पुनर्दद्यात्रिबारं मूलविद्यया ॥ १९८ ॥

योनिमुद्रां प्रदर्शयाथ मुद्रां: संदर्शयेत्क्रमात् ।

वनस्पतिरसोत्पन्नै: पवित्रे रसपगांधिभि: ॥ १९९ ॥

( *कस्तूरीकुङ्कुमद्रवै: गुग्गुल शिलामवसै: ।

चन्दनागरकपूरासितातैजमधुमंयुक्तम् ।

धूपयेदेशिको नित्यं सर्वसौभाग्यसिद्धिदृशे ॥ २०० ॥

धूपमन्त्रेण देवेशि त्रैलोक्यम्यापि दुर्लभम् ) ।

आभितो वेदिकाचक्रं दीपमालाझृतष्णलता: ॥ २०२ ॥

कंपूररचिताश्चापि तैलपूर्णास्तु वा यजेत् ।

धूपदीपौ निवेद्याथ तर्पयेत्पूर्ववत्प्रिये ॥ २०३ ॥

आरार्तिकविधिं कुर्वात्पूर्ववद्वहेवचिन्तते ।

अन्यदारार्तिकं वक्ष्ये सर्वकामप्रपूरक्रम् ॥ २०४ ॥

स्वर्णांदिनिर्मिते पात्रे मध्ये चक्रं लिखेद्गुरु: ।

तण्डुलैर्ल्लासितं कृत्वा नवधा कारयेत्नत: ॥ २०५ ॥

नव गोलांशुद्रूपान्विरच्य तदनन्तरम् ।

शर्कराभभरितान्मण्डकैर्युज्यम्वरूपकान् ॥ २०६ ॥

विरच्य घटिका: कार्या योजयित्वा तु सप्तकम् ।

सप्तसप्तप्रकारेण घटिका नव योजयेत् ॥ २०७ ॥

अष्टकोणेषु संस्थाप्य गोलकांश्रोपषि क्षिपेत् ।

चणमुद्रा विकीर्याथ दीपकांघृतपाचितान् ॥ २०८ ॥

• धनुर्मिश्रान्तर्गतों ग्रन्थ: स्व. पुस्तके नास्ति.

१ क. °ध श्रीविद्या च स्व° । १२ स्व. 'रत्नतिंकाख्या' ज्ञात पाठान्तरम् । ३ क. °ध । अत्रिकादौवं क° । ४ स. °कान्कुलनायिके । त्रि° । ५ म. °नु । त्व स्तिकां इति

मुष्टिकाछातिमुष्टिश्र्व स्थापयेतत्र ततः तु ।

दीपान्प्रज्वाल्य पश्चात्तु पश्वरत्नैः प्रपूजयेत् ॥ २१९ ॥

पश्चसिंहीसनगता विद्यास्तत्र प्रपूज्यित्त ।

आमस्तकं समृद्ध्यर्थं नववारं पुनःपुनः ॥ २१० ॥

नेवावर्णवदेवि पारिब्राम्य पुनः पुनः ।

उत्तीयं स्थापयेत्पश्चाद्दीपमालामयं महः ॥ २११ ॥

नेत्रयोः सुस्थितं ध्यायेद्दारार्तिकविधिः प्रिय ।

नैवेद्यं पड्रसोभेतं मितापूपादिसंयुतम् ॥ २१२ ॥

शर्करापूरभरितमण्डके: पायमानिवतम् ।

मुक्ताकपूर्णभवलं श्राद्धोदनमुपूरितम् ॥ २१३ ॥

घृतकपूरशोभाढचं संपूर्णघतमण्डितम् ।

नानाव्यानशोभाढचं वटके: कुड्कुमप्रंभैः ॥ २१४ ॥

माषान्नभारितं नानारमपानविराजितम् ।

घृतक्षीरेण भरितं चतुर्मुद्राविराजितम् ॥ २१५ ॥

संकल्प्य परमेशायै नित्यहोमविधिं चरेत् ।

मूलेन प्राणसाहिता आहुती: पञ्च होमयेतत्र ॥ २१६ ॥

पडाङ्गानां नित्यहोमः प्रोक्तिंतः ।

उपविश्याऽऽड्मने रम्ये वामभागे ततः परम् ॥ २१७ ॥

बहुत्करोध्वपुटतः साधकौ भूमिजानुकः ।

मण्डलं चतुरस्त्रं तु तन्मध्ये विलिखेत्प्रिये ॥ २१८ ॥

त्रिकोणमध्ये व्योमाख्यं मण्डलं मनुना प्रिय ।

ह्यापकान्ते मण्डलाय हृदन्तो वाग्भवं परम् ॥ २१९ ॥

मुखे रुद्रां पूजनोयं मण्डलं मनुनौ प्रिये ।

एतन्मण्डलमभ्यच्र्य मण्डलानां चतुष्टयम् ॥ २२० ॥

ईशानवहिनैक्रृत्यवायुकोणे पूर्ववत् ।

मण्डलानि विधायाथ पूर्ववत्पूजयेतत्रिये ॥ २२१ ॥

पूर्ववद्द्रलिदानं च द्यात्सर्वसमृद्धये ।

वडुकाय महेशानि योगिनीभ्यश्व वल्लभे ॥ २२२ ॥

१ क. ग 'यद्वीनां प' । २ ख. 'गमम । मा' । ६ स. 'तुर्झा तादृशा' । 'णवूचां व्यो' । ५ ख. पराम् । 'प्रिये ' इति पाठान्तरम् ।

क्षेत्रपालगणेशाभ्यां पूर्ववद्धदलिमुत्सृजेत् ।

वामभागे ऋतस्याथ मण्डलस्योपरि क्षिपेत् ॥ २२३ ॥

आधारं पूजयेतात्र पात्रं चात्रेदकान्वितम् ।

सकारणं मन्त्रयित्वा सर्वभूतवलिं हरेत् ॥ २२४ ॥

पोडशार्णेन मन्त्रेण त्रिवारं वीरवन्दिते ।

तारं च भुवनेशानि मर्वविध्नपदं ततः ॥ २२५ ॥

रुद्रेश्व सर्वभूतेश्यो हुंकारं वद्विलल्भाम् ।

ममुच्चारणबालिं दद्याद्मुद्रया तर्जनीम्जया ॥ २२६ ॥

बलिप्रकमार्ययातं संवंरक्षाकरं सताम् !

एकत्र वा पञ्च बलोन्दद्याद्यापकमण्डले ॥ २२७ ॥

वामभागे स्थितो देवी सर्वाविध्नहरो भवेत् ।

चक्रमभ्यचर्य सकलं विधिवत्परमेश्वरि ॥ २२८ ॥

श्रीगुरो: हृदया देवी सर्वज्ञ: सर्वतश्चिन्त् ।

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यान्त्ने उपामहेश्वरसंवादे श्रीत्रियायजनविधिनां षोडश: पटल: ॥ १६ ॥

अथ सप्तदश: पटल: ।

श्रीदेवीवाच-

देवदेव महादेव अश्रुतार्थी महेश्वर ।

पोडशाक्षरविद्याया: श्रीचकाविधिमुत्तमम् ॥ १ ॥

जपादिकं च यत्सर्वमेकैकाक्षरसाधनम् ।

कथयस्व महेशान ययं तव वल्लभा ॥ २ ॥

ईश्वर उवाच-

शृणु मर्वाङ्गसुभगे श्रीविद्याविधिमुत्तमम् ।

यस्य विज्ञानमात्रेण कर्ता हतां स्वयं विभुः ॥ ३ ॥

अनेन विधिना यत्र श्रीचकं ऋपसंयुतम् ।

पूज्यते तत्न सकलं वशी कुर्वीत्न संशय: ॥ ४ ॥

नगरं वशमायाति देशमण्डलमाद्रिजे ।

योषित: सकला वश्या ज्वलत्कामाम्बपीडिता: ॥ ५ ॥

ईश्वरप्रोकं-

[१७ समुच्चयःपरतः]

विप्राविमृगृहृदया: साधकन्यासतमानसाः ।

तद्र्जिनेन दिवोशि जायन्ते सर्वयोषितः ॥ ६ ॥

अक्षमालां समाश्रित्य मातृकावर्णरूपिणीम् ।

अथ मुक्ताफलमयी वाङ्मोक्षफलदायिनो ॥ ७ ॥

सर्वसिद्धिप्रदा निर्यं सर्वराजवशङ्करी ।

यथा मुक्ताफलमयी यथा स्फटिकनिमिता ॥ ८ ॥

रुद्राक्षमालिका मोक्षे सर्वसंपत्समृद्धिदा ।

प्रवालमाला वश्ये तु विद्यालक्ष्मीप्रदा सताम् ॥ ९ ॥

माणिक्यमाला फलदा साम्राज्यफलदायिनी ।

पुत्रजीविक्रमाला तु विद्यालक्ष्मीप्रदा सताम् ॥ १० ॥

पद्माक्षमालया लक्ष्मीजायंते महती परा ।

रक्तचन्दनमाला तुं सर्वभोगप्रदायिनी ॥ ११ ॥

अक्षमालां प्रपूजयाथ चन्दनेन विलेपिताम् ।

समाश्रित्य जपेद्विद्यां लक्ष्मात्रं यदा बुधः ॥ १२ ॥

योषितो भ्रमयन्त्येव मनस्तस्य सुनिश्चलम् ।

तदा द्वितीयलक्षं तु प्रजपेत्साधकोत्तमः ॥ १३ ॥

पातालतलनागेन्द्रकन्यकाः क्षामयन्ति तम् ।

तासां कटाक्षजालैस्तु न मोहं याति साधकः ॥ १४ ॥

तदा लक्षत्रयं कुर्वात्साधकः स्थिरमानसः ।

तृतीयलक्षे संप्राप्ते द्वावयन्ति सुराङ्गनाः ॥ १५ ॥

अभिमानेन सौन्दर्यात्सौभाग्यमदकारिणः ।

साधकं द्वावयन्त्येव ततश्वासो मनःस्थिरः ॥ १६ ॥

तदा लक्षत्रयं साधु सर्वपापापनिःन्तनम् ।

एवं लक्षत्रयपेदेवतस्थः स्वस्थमानसः ॥ १७ ॥

संक्षोभयति भूलोंकस्सलौकिकतलवासिनः ।

पुरुषा योषितो वश्याश्चराचरमपि प्रियेल १८ ॥

गोरोचनादिमिद्रैर्द्रव्यैश्वरकाजं समालिखेत् ।

अतीव सुन्दरं रम्यं तन्मध्ये प्रातिमां वराम् ॥ १९ ॥

१ त्त. °क्षे भवेत्सर्वसिद्धिः° । २ क. ग. °माल्यैः शिल्पदः° । ३ स्व. तु भागद्रा वश्यदा

भवत् । अ° ४ घ. ग. °यन्त्रयसू° ।

ज्वलन्तीं नामसहितां महाबीजविदार्भिताम् ।

चिन्तयेज्जु ततो देवी योनिजानां सहग्रता: ॥ २० ॥

अहृष्टपूर्वा देवेशि श्रुतमात्राडपि दुर्लभा ।

राजकन्या वा चार्वी भगलज्जाविवर्जिता ॥ २१ ॥

आयाति साधकं सम्यग्मन्र्मूढा सती प्रिये ।

चक्रमध्यगतो भूत्या साधकश्रृ्न्तयेयदा ॥ २२ ॥

उद्यत्सूर्यसहस्राभमात्मानमरुणं तथा ।

साध्यं पद्यरुणाभूतं ऋत्वा मन्त्रे जपेद्‌पुध: ॥ २३ ॥

अनेन क्रिययोगेन स्वयं कनक्परुपवान् ।

सर्वसौन्दर्यसुभग: कामिनीवल्लभो भवेत् ॥ २४ ॥

सर्वलोकेप्सु सुभग: सर्वलोकवशंकर:* ।

सर्वरक्तोपचारेसु मुद्रासंनद्धविग्रह: ॥ २५ ॥

चक्रं प्रपूजयेस्सु यस्य नाम विदार्भितम् ।

स भवेद्दासवद्देवि धनाढ्यो वाडपि भूपति: ॥ २६ ॥

चक्रमध्यगतं कुयाच्चाम यस्सास्तु योषित: ।

अदृष्टाया महेशानि योनिमुद्रांथरो बुध: ॥ २७ ॥

हठादानयतेऽ‌श्वरं यक्षिणीं राजकन्यका ।

नागकन्यामप्सरसां स्तेचरीं वा सुराङ्गनाम् ॥ २८ ॥

विध्याधरीं दिव्यरुपां योषिकन्या रिपुश्रियं ।

मदनोद्‌दवसंतापां स्फुरन्जघनमण्डलाम् ॥ २९ ॥

कामबाणप्रहिणान्त:करणां लोलचक्षुषाम् ।

महाकामकलाध्यानयोगात्तु सुरवन्दिते ॥ ३० ॥

क्षोभयेत्स्वगंभूर्लोकपातालतलयोषित: ।

रोचनाभागमेकं तु भागमेकं तु कुड्कुलम् ॥ ३१ ॥

अथ भागद्रयं देवि चन्दनं पर्द्येत्समम् ।

एकत्र तिलकं कुयात्रैलोक्यवशकारणम् ॥ ३२ ॥

अष्टोत्तरशतावृत्या मन्त्रयित्वा वशं नयेत् ।

राजानं नगरं ग्रामं तेन यद्यत्प्रहार्यते ॥ ३३ ॥

१ क. 'पूज्ये' ।

मन्त्रिणा परमेशानि तत्सर्वं तस्य वश्यकम् ।

ताम्बूलं धूपमुदकं पत्रं पुष्पं फलं दधि ॥ ३४ ॥

दुग्धं घृतं चूर्णमद्रं वस्रं कर्पूरमेव च ।

कस्तूरी घुसृणं चैला लवङ्गं जातिपत्रकम् ॥ ३५ ॥

फलं वा वस्तु यद्यत्नु सकलं परमेश्वरी ।

शतमष्टोत्तरं जप्त्वा यस्मै कस्मै प्रयच्छति ॥ ३६ ॥

स वश्यो जायते देवी नात्र कार्यं विचारणा ।

स्त्रियस्तु सकला वश्या दासीभूता भवन्ति हि ॥ ३७ ॥

जगत्कर्षणपेतत्तु कथितं नान्यथा भवेत् ।

रहस्यस्थाने मन्त्रो लिखितेद्रोचनया भुवि ॥ ३८ ॥

चारुगृङ्गारवेषाढ्यां सर्वाभरणभूषिताम् ।

प्रतिमां सुन्दरीं गीतां विलिख्य सुमनोहराम् ॥ ३९ ॥

तद्वालकण्ठहृद्भिजन्मण्डलयोर्जिताम् ।

जन्मनाद्वमहाविद्याभूक्तिशान्तिविन्दर्मिताम् ॥ ४० ॥

सर्वसंधिषु देहस्य मदनाक्षरमालिखेत् ।

लीनं दाडिमपुष्पामें चिन्तयेद्देहसंधिषु ॥ ४१ ॥

तद्राशाभिमुखो भूत्वा स्वयं देवीस्वरूपकः ।

मुद्रां तु क्षोभिणीं वदृध्वा मन्त्रमष्टशतं जपेत् ॥ ४२ ॥

निजोच्यं मदनागारं चन्द्रार्के कल्पोलितमके ।

ततो विकलसर्वाङ्गीं कामकाणे: प्रपीडिताम् ॥ ४३ ॥

अनन्यपानसां प्रेमशरममानां मदालसां ।

एवमाकर्षयेद्वार्तीं योजनानां शतादपि ॥ ४४ ॥

मातृकां विलिखेच्चक्रवाच्चातः सकलां प्रिये ।

भूर्जपत्रे स्वर्णपत्रे रक्तपत्रेऽपि ताम्रजे ॥ ४५ ॥

अवध्यः सर्वजन्तूनां व्याघ्रादीनां विशेषतः ।

तथैव मातृकायक्षस्य हस्तोच्चाटनादिकृत् ॥ ४६ ॥

कर्पूरकुङ्कुमाद्यैस्तु अजरामरतां लभेत् ।

अनेन विधानो देवी रोचनागारकुङ्कुमैः ॥ ४७ ॥

विलिसंश्रुक्कयोगेण साधनं वरानने ।

विदरिमितं स्वनाम्ना तु यस्मिन्कास्मिंश्चिदे सिथतम् ॥ ४८ ॥

स्थावरं जङ्गमं वापि सकलं जनमनडलम् ।

वशी कुर्यात्सहेशानि पादुकां तु न संशयः ॥ ४९ ॥

महात्रिपुरसुन्दर्या: कापकूटेन भास्वता ।

एकमेकमवष्टभ्य साध्यनामाक्षराणि च ॥ ५० ॥

महिरप्वसिलैर्वर्णैर्मातृकाया: प्रवेशयेत् ।

हेमपद्यगतं कुय्याच्छिष्यां वांपके भुजे ॥ ५१ ॥

धारयेतत्र कुरात्रापि त्रैलोक्यवशकारकम् ।

राजेन्द्रमपि देवेशि दासभूतं करोति हि ॥ ५२ ॥

राजानो वाजिन: सर्पा गजा दुष्टा मदोत्कटा: ।

स्पाश्रा: केसरिगो मत्ता वश्यासतस्य भवन्ति हि ॥ ५३ ॥

पूर्वक्रमेण नगरनाम संदर्भ्य शैलजे ।

मध्ये चतुष्पथे वाडपि चतुर्दिक्षु निधापयेत् ॥ ५४ ॥

महाक्षोमो योषितां तु जनानां महतामपि ।

तथैव सर्वदुष्टानां पुरस्थानां च जायते ॥ ५५ ॥

एतन्मध्यगतां पृथ्वीं सहैलवनगहराम् ।

ज्वलन्तीं सर्वराजेन्द्रमण्डितां सागराम्बराम् ॥ ५६ ॥

मासपद्धकं चिन्तयेत: साक्षास्कामोपमो भवेत् ।

कटाक्षेपमात्रेण नार्यस्तस्य वशा: प्रिये ॥ ५७ ॥

राजानो ब्राह्मणा वैश्या: शूद्राश्च पशवो जगत् ।

हस्त्वा स्वकरपङ्केनेवि त्रैलोक्यं सञ्चराचरम् ॥ ५८ ॥

सप्तनागाश्रयेदृष्टवा नात्र कार्यां विचारणा ।

भूतप्रेतपिशाचांश्र ज्वरांश्वातुर्थिकादिकान् ॥ ५९ ॥

शूलगुल्मादिरोगांश्च हस्त्वा नाशयते क्षणात् ।

पातालसिन्धुरश्मभङ्ग रात्रीं संपूरयेत् प्रिये ॥ ६० ॥

योजनानां शताद्वाडपि सम्यकाकार्ष्ययेत्स्थिरम् ।

कदा विदिक्षु विदिक्ष्वेन दिविषदानपि सुन्दरि ॥* ६१ ॥

१ सा. °मु. हस्त्वा विषं नाशयेत्स ना° । २ क. न. °वं त्रिविधं तु सु° ।

वशम(मयते शिबिंं सुप्रतिष्ठशुभान्धवान् ।

भूर्जपत्रे समालिख्य रोचनागरुकुङ्कुमैः ॥ ६२ ॥

तन्मध्ये नगरं देशं मण्डलं स्वणडमेव च ।

नाम्ना विदर्भितं स्वस्य पूजाधित्सवा यथाविधि ॥ ६३ ॥

भूमिमध्ये गर्तं खत्वा त्रैलोक्यं वशमानयेत् ।

अथ वा घारयेक्कण्ठे शिक्षायां बाहुमूलके ॥ ६४ ॥

यत्र कुत्र स्थितं पदे क्षोभयेद्गरं महेश ।

अंकक्षीरेण संयुक्तं धनूकरकरसं तथा ॥ ६५ ॥

रोचनाकुङ्कुमे चैव लाक्षालक्तकसंयुतम् ।

कस्तूरीचन्दनसंयुक्तमेकीकृत्य ततः परम् ॥ ६६ ॥

चक्रमेतत्समालिख्य यस्य नाम्ना महेश्वरी ।

तस्य शत्रुगजयत्युघ्चिरिपसर्पभयादिकम् ॥ ६७ ॥

चोरेभ्रहजालारिष्टशाकिनी डाकिनीभयम् ।

भयं न विद्यते देवि पशुमात्राभिचारजम् ॥ ६८ ॥

नित्यं संधारयेद्देवी कालमृत्युं विनाशयेत् ॥ ६९ ॥

अथवा मध्यगां देवों त्रिकोणोभयमध्यगाम् ।

अथ स्वनामसंयुक्तां रोचनाकुङ्कुमाद्रुताम् ॥ ७० ॥

निशापये च्च सप्ताहाद्दासवातिं करे भवितृ ।

पितॄद्रृदये: समालिख्य पोतपुप्पैः समर्चयेत् ॥ ७१ ॥

पूर्वांजलाभिमुखो मूत्वा स्तेमध्ये तस्यवदिनः ।

सहस्रवदनो देवी मूर्धा मवति तक्षणात् ॥ ७२ ॥

नाम्ना यस्य स वाङ्गमो हि पाषाण इव जायते ।

चक्रं विलिख्य देवेशि महानीलीरसेन तु ॥ ७३ ॥

नाम संयोज्य विधिवद्दाक्षिणाभिमुखो बुधः ।

बह्लो' द्रधवा महेशानि मारणं वैरिणां प्रियेः ॥ ७४ ॥

महिषाश्वपुरोहामां संगयागादृषु शैलजे ।

गोमूत्रेण न संलिख्य नाममन्त्रादि पूर्ववत् ॥ ७५ ॥

क्षिप्त्वाड्डरानालमध्ये स्यं विद्वेषणकर भवेत् ।

हृद्बा रोचनया नाम काकपक्षस्य मध्यगम् ॥ ७६ ॥

लम्बमानं तदाकाशे शत्रूच्चाटनकारकम् ।

महानीलोचरोचनाभ्यां दुर्ग्धलाक्षारसेन हि ॥ ७७ ॥

विलिख्य धारयेःमन्त्री। सर्ववर्णान्वशं नयेत्। अननेनैव विधानेन स्थापयेद्वारिवध्यगमू॥ ७८॥

तनोदकैः संभृतातः पीतं तर्सर्ववरश्यकरुत। सौभाग्यं जायते तेन पातीरोगे न तर्संशयः॥ ७९॥

एतन्मध्यगतां पृथ्वीं नगरीं वा मुलोचने। सप्ताहात्क्षोमयेत्संध्यरुज्वलपमानां विचिन्तयेत॥ ८०॥

अथ वक्ष्ये महेशानि महापातकनाशनम्। शिवां संपूजयेद्देवीम् सुगन्धैः कुसुमैः प्रिये॥ ८१॥

महापातकयुक्तारमा तर्क्षणात्पापहा भवेत्। शमीदूर्वांकुरकुराश्वत्थपलाशैरथ वाड्क्जैः॥ ८२॥

मातङ्ग हस्तिनि कल्पं सर्षपैः सहितं न तत्। पूवार्शाभिमुखो भूत्वा पीतद्रव्यैः समचंयेत॥ ८३॥

पीतस्थाने समालिख्य स्तम्भयेत्सर्वबाधिनः। उत्तराशामुखो भूत्वा सिन्दूररजसा लिखेत॥ ८४॥

पूजयेद्विधिवद्देव्या द्वादशांशं वशं नयेत्। पाश्चिमाभिमुखो भूत्वा चन्दनेन समालिखेत॥ ८५॥

संपूज्य विधिवद्देव्या न्सर्वयोषिन्मनो हरेः। वश्यो जायते देवि दासीक्रिय वशं नयेत॥ ८६॥

यमाशाभिमुखो भूत्वा चक्रं रुष्टं यदाडच्येत्। यस्य नामाऽडिन्तं तस्य मत्र्रहानीः प्रजायते॥ ८७॥

आमिराक्षसवायव्यशंभुकोणेषु पूजितम्। पूर्ववत्परमेशानि ऋमेण पारिपूजितम्॥ ८८॥

स्तम्भाविधे शूषणघ्याधिशात्रूच्चाटकरं भवेत्। रौक्ष्णालिखितं चक्रं क्षीरमध्ये क्षिपेद्बुधः॥ ८९॥

सर्ववश्यकरं देवि भवर्येव न संशयः। गोमूत्रमध्ये गं सम्यक्शत्रूच्चाटकरं भवेत॥ ९०॥

तैलस्थं चक्रराजं तद्विद्धेषणकरं भवेत्। ज्वलज्ज्वलनमध्ये स्यं शत्रुनाशकरं भवेत॥ ९१॥

यदेकान्ते चतुर्मूर्ति मि सिंदूररजसा लिखितम्। सर्वबाधा ह्यल आरभ्य यावन्मध्यं महेश्वरी॥ ९२॥

अकारादिक्षकारान्तां मातृकां तु विन्यसेत् । पूजयेद्वाथासभये कुलाचारंक्रमेण तु ॥ ९३ ॥

साधकः सिद्धरो देवि जायते नात्र संशयः । नित्यावश्यकतौ तद्वद्र्वजपकुलसंप्रदायः ॥ ९४ ॥

अजरामरतां लभध्वा सुखी भवति मानवकः । इमशाने पूजयेच्छिवं महाभूतादिगणे बुधः ॥ ९५ ॥

पूर्वंक्रमेण विधिवद्वसाधकः स्थिरमानसः । स्थैर्यसिद्धिं च शत्रालासिद्धिं च गुप्तिकामपि ॥ ९६ ॥

पातुकां जमासिद्धिं च मनःसिद्धिं च धातुजां । महाविद्यासिद्धिं च यक्षिणीचेटकोद्भवाम् ॥ ९७ ॥

सर्व तत्क्षणमंत्रेण नात्र कार्यां विचारणा । अथ वक्ष्ये महेशानि श्रीविद्यापूजनं महत् ॥ ९८ ॥

ब्रह्महत्यादिदोषार्णां पुरश्चरणमुत्तमम् । रक्तपुष्पैर्महेशानि पूजयेच्छिवकृमुत्तमम् ॥ ९९ ॥

समस्तराशिसाहितं नियाम्नायपुरमंक्तमय । कुलाचारत्मकाद्देवी कर्पूरकोद्माण्डितम् ॥ १०० ॥

मासमात्रेण देवेशि महापातककोटयः । जन्मान्तरदुरिताः सर्वा नाशयेज्जात्र संशयः ॥ १०१ ॥

लक्षमीसुतस्य गृहे रक्या सुसंस्थिरा सुरवन्दिते । जपापुष्पैर्महेशानि पूर्ववत्पूजयेष्टच्ववां ॥ १०२ ॥

मासमात्रं कमेणैव पूर्ववत्परमेश्वरि । मज्जहत्यादिपापांश्रे पूर्वजन्मकृतान्भ्रिये ॥ १०३ ॥

नाशयेज्जात्र संदेहो धनवांआयते बुधः । कतकैस्तरुणैः पत्रैः पूर्ववत्पूजयेत्प्रिये ॥ १०४ ॥

उपपातकसंशांश्र :मासमात्रेण नाशयेत् । सौभाग्यमतुलं तस्य जायते नात्र संशयः ॥ १०५ ॥

शतपत्रैर्मनोरम्यैः पूजयेन्त्रमासमात्रकमू । पूर्ववत्परमेशानि पूर्वंपापं विनाशयेत् ॥ १०६ ॥

चम्पकैः सुन्दरैश्चापि पूर्ववत्पूजयेच्छिवां ।

१ क. °मू. । ब्रह्मप० । २ ख. °श्व सप्तज ।

मासमात्रेण हि स्येव पातकं नाशयत्यजम्पजाद्व ॥ १०७ ॥

सौभाग्यकान्मवेन्त्रस्थी शिपुरायाः प्रसादतः ।

श्वेतपद्मेऽहिंशानि महाद्भिः पूजयेत्परां ॥ १०८ ॥

पूर्वंपापहरेऽपि विंशोऽजम्पादपि प्रिये ।

मासमात्रेण सकलं मोक्षस्थल्य करे स्मृतः ॥ १०९ ॥

पङ्ककुकुरमेदेविऽपि मासमात्रं प्रपूजयेत् ।

त्रैलोक्यं वशगे तस्य पूर्वंपापं दहेद्रुद्रः ॥ ११० ॥

विल्वपत्रैः जलैः श्वेतैः सहेव परिपूजयेत् ।

पूर्ववत्परमेशानि मासमात्रं प्रसन्नधीः ॥ १११ ॥

समृद्धिमान्मवेदेविऽपि सर्वंपापहरः सदा ।

मृकिकामालतीजातीकुसुमेदेश शतपत्रकैः ॥ ११२ ॥

श्वेतोस्तलेर्मिश्रितैस्तु पूजयेन्त्मासमात्रकं ।

कलाघारकमेऽपि पातकं शतजन्मजं ॥ ११३ ॥

मप्रहरादिजनितं नाशयेन्त्मात्र संशयः ।

मुक्तिस्थल्य करे देवि वाञ्चा जीवसमो भवेत् ॥ ११४ ॥

भगस्थाणुपङ्ककुपार्ककोपलेः प्रिये ।

पूर्वंकमेण संपूज्य मासमात्रं प्रसन्नधीः ॥ ११५ ॥

पातकं नाशयेन्त्माग्र्री साक्षात्कामसमो भवेत् ।

पम्पकैः पाटलैर्देवि वकुलेनांगकेसरैः ॥ ११६ ॥

कदम्बैः सिन्पुरे रम्ये पूर्ववत्पूजयेत्कपात् ।

सौभाग्यमतुलं तस्य मासमात्रेण जायते ॥ ११७ ॥

पापं विनाशयेदेविऽपि यदि जम्पसहस्रजया ॥ ११८ ॥

इति श्रीज्ञानार्णवतन्त्रे नित्यानुष्ठानार्ंवेदे नित्याविधापयोगविधिनां श्रवद्र्चः पटलः ॥ १९ ॥

इमं स्तोत्रं-

रत्नपुष्पार्घ्यनं तु कथयामि तवानघे ।

*पुष्पाणि रत्नयेदेविऽपि माणिक्यरचितानि हि ॥ १ ॥

तैस्तु पूजं प्रकर्तव्या चक्रराजस्य पूर्ववत् । नानापुष्पैः सुगन्धैश्च कर्पूरक्षोदैश्च पूजन् ॥ ३ ॥

एकविंशातिरात्रेण विंशातिं धरणीभुजाम् । वासभूतां करारयेत् महारोगांश्च नाशयेत् ॥ ३ ॥

सूर्यवत्कास्वप्नगमनेत्री जायते नात्र संशयः । मुक्तारत्नैश्च रचयेत्स्वर्णपुष्पाणि सुन्दरि ॥ ४ ॥

तैस्तु पूजा प्रकर्तव्या नानापुष्पैश्च पूर्ववत् । एकविंशातिरात्रेण राजपत्न्या वशा: प्रिये ॥ ५ ॥

कलाकान्तियुतो देवी जायते सुभग क्षणात् । प्रवालघटितैः स्वर्णपुष्पैस्तु बहुभिर्यजेत् ॥ ६ ॥

पूर्ववत्परमेशानि कुलाचारकमेण तु । पुष्पैश्च विविधैर्देवी त्रिःसप्ताहात्सुरेश्वरी ॥ ७ ॥

कुरास्तस्य वशाः सर्वे वैरिवर्गान्विनाशयेत् । तथा मरकतक्षिप्तस्वर्णपुष्पैस्तु पूजयेत् ॥ ८ ॥

एकविंशातिरात्रेण नानापुष्पे: क्रमं यजेत् । विष्णुधास्तस्य वरदा वैरी नश्यति नान्यथा ॥ ९ ॥

पुष्परागमहारत्नघटितैः स्वर्णनिर्मितैः । कुष्मैः पूजयेच्चक्रं त्रिःसप्ताहात्सुरेश्वरी ॥ १० ॥

मुरास्तस्य वशा देवि महिषीपतिमनोहरः । सुवर्णरचितैः पुष्पैर्वज्रकेयूरराजितैः ॥ ११ ॥

एकविंशातिरात्रेण मोहयेज्जगतीमिमाम् । देन्दैर्या वशास्तस्य जायन्ते नात्र संशयः ॥ १२ ॥

इन्द्रनीलमयैः स्वर्णपुष्पैश्चक्रं समर्चयेत् । एकविंशातिरात्रेण तथा नीलैश्च नीरजैः ॥ १३ ॥

वैरणो नाशमायान्ति शेषा वश्या भवन्ति हि । गोमेदघटितैः पुष्पैः स्वर्णस्य यजे त्वब्धि ॥ १४ ॥

किंशुकैः कुष्म्मैश्च पूर्ववत्परमेश्वरी ! सप्ताहाद्दैरिणो वश्या घातस्तेषु प्रजायते ॥ १५ ॥

त्रिःसप्ताहान्महाषापंचयं नाशयेत्प्रिये । कव्यादजीवा वश्या हि भवन्त्येव न संशयः ॥ १६ ॥

वैदूर्यघटितैः स्वर्णपुष्पैः समभ्यर्च्यैकत्रकमप् ।

एकविंशाष्टाभिवारैः सर्वंपापहरो भवेत् ।

पुष्पैः पर्युप्तिदेवि नार्चयेत्स्वर्णजैरपि ॥ १५ ॥

निर्माल्यभूते: कुसुमैरुच्छिष्टैश्च परमेश्वरि ।

नवरत्नमयैः स्वर्णपुष्पैर्यदि शिवां यजेत् ॥ १८ ॥

तदा देवा मनुष्याश्च पन्नगा राक्षसादयः ।

सर्वे वश्या भवन्त्येव त्रिःसप्ताहात्संशयः ॥ २० ॥

जन्मैकादशमवं पापं नाशयेच्चागि संशयः ।

स्वर्णरत्नमयैः पुष्पैर्नैवैव प्रपूजयेत् ॥ २१ ॥

तदाडडश्वमेधफलं कृतं भवति निश्चले ।

स्वर्णरत्नादिपूर्णत्वं यदा नास्ति तदा शृणु ॥ २२ ॥

तैरेव पुष्पैः पूजा तु कर्तव्या साधकोत्तमैः ।

यद्यत्पुष्पं यत्र यत्र दत्तं तत्सुरेश्वरि ॥ २३ ॥

तत्र तत्र प्रदातव्यं न दातव्यं यथेच्छयात

अलंकारस्वरूपेण पूजयेच्चकनायकम् ॥ २४ ॥

केवलं स्वर्णपुष्पैस्तु त्रैलोक्यं स्तम्भयेच्चिह्नवे ।

माममात्रेण पापानि सप्तजन्मभवान्यपि ॥ २५ ॥

नाशयेन्त्रोहयेत्सर्वां समुद्रवलयां धराम् ॥ २६ ॥

इति श्रीज्ञानार्णवे निर्यान्तने श्रीविद्यास्वरूपरत्नपूजाविधिविधिमिरंजं

नामाष्टादशः पटलः ॥ १८ ॥

अथैकोनविंशः पटलः ।

श्रीदेव्युवाच-

त्रिपुरा परमा शक्तिः शैलोडयवशकारिणी ।

इत्पत्रस्याः परमानन्दसाधनं कथय प्रभो ॥ १ ॥

बीजत्रयस्य देवेश ययहं तव वद्रुमा ।

ईश्वर उवाच-

एषा विद्या वरारोहे पारम्पर्यंक्रमागता ॥ २ ॥

भवबन्धं छातयस्ती संस्मृता पापहारिणी । जपामपूजयेशानि ध्याता सर्वाऽऽयत्न साधिका ॥ ३ ॥

तदोर्मांघदारितॄण्यभयपद्मी पूजिता भवेत् । विप्रोषधापनी शैव हवनाश्र्च संश्रयः ॥ ४ ॥

पुष्यव्रीजजयस्थाहं साधनं कथयामि ते । शुभ्राम्बरपरिधानो गन्धकपूरमण्डलः ॥ ५ ॥

मुक्ताफलशफरेद्रूपभूषणः शम्भुपालवृत्तः । शुममन्दिरसर्वविद्यो भृशाचार्यंससम्पवितः ॥ ६ ॥

पूजयेष्टकुरुमैनेवेयमपि शृङ्खलम् । पायसं शृतसंपन्नं तथाड्रुतफलोदनम् ॥ ७ ॥

शृतेमोदकरसंभयं नानाझम्प्रार्घ्यपूर्तिमन् । नैवेयं दर्शनेदेये वागीश्वर्यें सुरेश्वारि ॥ ८ ॥

उपचारे: सुशुप्रेश्च साधयेय्पोक्खवाड्मयम् । वाग्मवादार्घ्यां जपेद्यां वागीश्री: संस्मरन्मयः ॥ ९ ॥

कपूरयवलां शुभपुष्पाभरणभूषिताम् । अत्यन्वझुभ्रवस्त्रां वज्रमौक्तिकभूषणाम् ॥ १० ॥

मुक्ताफलामणिजपमालालसकराप् । पुस्तकं वरदां च दधतीमभयप्रदाम् ॥ ११ ॥

एवं ध्यायेतेशान्तं सर्वाऽऽविद्याधिपो भवेत् । मूलादिद्रुमसान्तं स्वस्वपीयूषवार्ङ्णिणा॥ १२ ॥

तस्माज्ज्योतीरेमेयां ध्यायेज्जिङ्बा दीपस्रूपिणीम् । पापाणेन समो वाडपि मूर्खों जीवसमो भवेत् ॥ १३ ॥

अथ कामकलाशक्तिसाधक: परमेश्वरि । रक्तालङ्कारसुभगो रक्तगन्धानुलेपनः ॥ १४ ॥

रक्तवस्त्रात: सुभगमध्ये कामकलार्चना । रक्तपुष्पैश्च विविधै: कुर्यादार्घ्यादिकं तथा ॥ १५ ॥

मूलादिदिपयैस्तं स्फुरद्दीपास्रूपपिञ्जरीम् । पञ्चकुरुमाकारकान्तिभूषणभूषिताम ॥ १६ ॥

१ त. 'मयेनास्त्रह' । २ त. 'रक्तवस्त्राभू' । ३ ख. 'तथोर्ध्व' । ४ °रि. मःतत्क्. स्वहस्त्रो वा मा' । ५ क. 'मध्यं खा' । ६ क. 'जिङ्बाध्ने शीर्षि' ।

इच्छाकोदण्डपुष्पेषुवरदारभयसत्कराम् ।

तदीयकायसिन्दूरभरितं भुवनत्रयम् ॥ १८ ॥

चिन्तयेत्परमेशानी तैलोक्यं मोहयेत्क्षणात् ।

राजानो वशमायान्ति पन्नगा राक्षसाः सुराः ॥ १९ ॥

कन्दर्प इव देवेशि योषितां मानहारकः ।

मनश्शृङ्गारितयोषित् दासीव वशगा भवेत् ॥ २० ॥

चलच्छचललोचनेन्दुसंकाशां तरुणारुणविग्रहाम् ।

चिन्तयेयोषितां यानौ क्षोभयेत्स्मरमुन्दरीः ॥ २१ ॥

किं पुनर्मनुजैरदेवि त्रैलोक्यमपि मोहयेत् ।

एषैव चिन्तिता देवी सिन्दूराभा हदि क्षणात् ॥ २२ ॥

आकार्षयेच्चदा शौरं रम्भा वाडपि तिलोत्तमाम् ।

रकर्णा क्रियां ध्याता तर्जनीप्रमहन्मनः (?) ॥ २३ ॥

तस्या मूर्धिन स्मरेदेधीजानस्वरूपीषूषवर्णीमीम् ।

ध्यायन्संमोहयेद्देवी मदनोऽसममानसाम् ॥ २४ ॥

क्षणमात्रेण देवेशि त्रैलोक्यं वशमानयेत् ।

एतत्कामकलाध्यानेनापश्र कामा वरानने ॥ २५ ॥

मोहयन्ति जगत्सर्वं प्रयोगं ऋणु पावंनित ।

पूर्वोक्तकामा देवेशि ज्ञातव्या: पञ्चसंज्ञकाः ॥ २६ ॥

विदर्भ्याद्येन कामेन मनोमथान्तर्गतं कुरु ।

कन्दर्पसंपुटे ऋतुया कोणगर्भगते ततः ॥ २७ ॥

मकरध्वजसंज्ञं तु मर्वमेतदूद्रानने ।

मीनकेतुगतं कुर्वन्मोहयेज्जगतीमिमाम् ॥ २८ ॥

त्रैलोक्यमोहनं नाम योगोऽयं परिकीर्तितः ।

ऋणु देवी प्रवक्ष्यामि शक्तित्रीजस्य साधनम् ॥ २९ ॥

सृष्टिसंहारपर्थेन्तं शरीरे चिन्तयेत्पराम् ।

स्वात्पीयूषाराभिरविर्षण्तीं बिषहारिणीमू ॥ ३० ॥

हेमप्रभाभासमानां बियत्तनुरसमप्रभाम् ।

स्फुरच्चन्द्रकलापूर्णकलशं वरदाम्बुजौ ॥ ३१ ॥

ज्ञानमुद्रां च दधतीं साक्षाद्मुतरूषिणीम् ।

ध्यायान्चिषं हरेग्मन्त्री नानाकारद्यवसितम् ॥

एतस्या: स्मरणाद्देवी नीलकण्ठत्वमागतः । अहं मृत्युञ्जयो भुवि विचरामि जले स्थले ॥ ३२ ॥

भूतप्रेतपिशाचांश्व नागयक्षेंद्रोगमंचयम् । चतुर्थिकज्वरान्सर्वान्पस्मारांश्व नाशयेत् । अथ त्रिकूटा संपूर्णा महात्रिपुरसुन्दरी ॥ ३३ ॥

चिन्तिता साधकस्याडडडहु त्रैलोक्यवशकारिणी । ऋमेण नाभिहृद्र्क्त्रमण्डलस्थाडडरुणप्रभा ॥ ५ ॥

प्रज्ञारागमाणिस्वच्छ। चिन्तनात्सुरवन्दिते । तस्याः शक्तिगुणैश्वर्यैः सौभाग्यं च प्रजायते ॥ ३६ ॥

तन्नाम संस्मरन्मन्त्री योगिनीभिः भवेदिहियः । मातृचकं तस्य काये तन साधे सदा भवेत् ॥ ३७ ॥

पुत्रावृद्धदेवेशि मन्त्री ध्यानारात् संशयः । यदा चक्रस्थितिता पूर्णा खेचरी सिद्धिदायिनी ॥ ३८ ॥

चतुःषष्टियत: कोटचो योगिनीभिः महौजसाभ् । चक्रमेतत्समाराध्य संस्थिता वीरवन्दिते ॥ ३९ ॥

आदौ संबन्धिनी पदे मध्ये बीजात्मकं बहिः । कलां ध्यात्वाडडत्मनाऽऽत्मानं कामराज इवापरः ॥ ४० ॥

पराशक्तिकाभ्यर्णे तु परामृतैर्मण्डलेश्वरीपे । त्रैलोक्यसुन्दरीं देवों किं पुनर्मर्त्ययोगपितः ॥ ४१ ॥

तथैव शक्तिसंबन्धशरैस्तस्य मयि विग्रहः । सिद्धगन्धर्वदेवांश्व वशीकुर्वन्त्र संशयः ॥ ४२ ॥

एतामाराध्य देवेशि काम: सौभाग्यसुन्दरः । हरिश्व परमेशानि डिम्पुरासाधनाद्रिये ॥ ४३ ॥

कौलोक्यमोहनो भूत्या स्थितिकर्ताडभवसदा । एतत्समाराधनेन ब्रह्मा सृष्टिकरोडभवत् ॥ ४४ ॥

चन्द्रसूर्यौ वरारौहे सृष्टिसंहारकारकौ । इति श्रीनिज्ञानार्णवे नित्यात्रिपुराविजयसाधनाविधिनामैकोन-

विंश: पटल: ॥ १९ ॥

१ स्व. 'क्तिमात्रशक्तिमन्त्रत्रस्तं' । १२ स्व. 'पुरा राघयेस्मि' ।

अथ विंश. पटलः ।

श्रीदेव्युबाच-

जपहोमविधिं बूर्हि येन विधनं विनाशयेत् ।

साधकानां हितायै त्वं वदे शंकर सुव्रत ।

ईश्वर उवाच-

शृणु देवी प्रवक्ष्यामि जपहोमविधिं प्रियं ।

चक्रं समर्च्येद्देवि मकरं नियतव्रतः ॥ २ ॥

बाह्यं मध्यगतं वाडपि मध्यं वा चक्रमर्चयेत् ।

उपचारे: समाराध्य महेशं प्रजपेच्छुचिः ॥ ३ ॥

तदग्रे संस्थितो मन्त्री तदनन्तफलं भवेत् ।

ध्यात्वाडऽथ वा चक्रराजमन्त्र पूजामन्वितम् ॥ ४ ॥

जपारम्भं सुधी: कुर्यांन्महापातकहा भवेत् ।

निगदेनोपांशुना वा मनमेनाथ वा जपेत् ॥ ५ ॥

निगद: परमेशानि स्पष्टवाचा निगद्यने ।

अङ्ककस्तु स्फुरदृक्त्र उपांशु: परिकीर्तित: ॥ ६ ॥

मानसस्तु वधारोहे चिन्तनाक्षररूपवान् ।

निगदेन तु यज्जप्तं लाक्षमां वरानने ॥ ७ ॥

उपांशुस्मरणेनैव तुल्यं भवति शैलजे ।

उपांशु लक्षमात्रं तु यज्जप्तं कमलेक्षणे ॥ ८ ॥

मानसेच्चरणात्तुल्यमेकेन परमेश्वरी ।

मुद्रासंनद्धदेह: सन् पूर्वोक्तध्यानयोगत: ॥ ९ ॥

लक्षमात्रं जपेद्यस्तु महापापै: प्रमुच्यते ।

लक्षद्वयेन पापानि सप्तजन्मभवान्यपि ॥ १० ॥

महापातकमुख्यानि नाशयेत्नात्र संशय: ।

ततो लक्षत्रयं जप्त्वा यस्तु मन्त्रं कुलेश्वरि ॥ ११ ॥

महापातककोटीन्तु नाशयेत्नात्र संशय: ।

चतुलक्षं जपेद्देवी स हि वागीश्वरो भवेत् ॥ १२ ॥

१ स्व. ततो मन्त्रप° । २ स्व. °राज मनः पू° । ३ स्व. °नि समझ° । ४ क. ग° °चतुर्मन्र्र्कु° । ५ क. °श्वर: । म° ।

कुबेर इव देवेशि पञ्चलक्ष्या च संशयः । पञ्चलक्षजपात्रेण महाविद्याधरो भवेत् ॥ १३ ॥

सप्तलक्षजपान्मन्त्री स्वेचरीमेलको भवेत् । अष्टलक्षजपान्मन्त्री देवपूज्यो भवेच्छ्रेष्ठः ॥ १४ ॥

आणिमाद्यष्टसिद्धीनां नायको भवति प्रिये । वशगास्तस्य राजानो योषितस्तु विशेषतः ॥ १५ ॥

नवलक्षप्रमाणं तु जपेत्प्रिपुरसुन्दरीम् । रुद्रमूर्तिः स्वयं कर्ता हतां साक्षाच्च संशयः ॥ १६ ॥

सर्ववन्द्यः सदा सर्वस्वेस्थः सौभाग्यभाज्भवेत् । यथा वा कुत्रचिद्धागे लिङ्गं यत्राश्रिमामुखम् ॥ १७ ॥

स्वयंभूवानलिङ्गं वा वृक्षदेवालये स्थितम् । पश्चिमायातनं चापि इतरद्राडपि सुव्रते ॥ १८ ॥

शक्तिक्षेत्रेषु गङ्गायां नद्यां पवतमस्तके । पविष्टे सुस्थले द्रव्यैर्जपेद्विद्यां प्रमत्नधीः ॥ १९ ॥

तथा स्मृत्वा जपेल्लक्षं साक्षाद्देवीस्वरूपकः । ततों भवति विद्येयं त्रैलोक्यवशकारिणी ॥ २० ॥

एवं जपेद्यथाशक्ति होमकर्म समारभेत् । किंशुकैर्हवनं कुयाद्दशांशेन समारभे ॥ २१ ॥

कुसुम्भकुसुमैर्द्रव्यैर्मधुत्रगयविमिश्रितैः । विधिनोक्तप्रकारेण विध्नौषधं नाशयेत्क्षणात् ॥ २२ ॥

सर्वकामप्रदा राज्यमुक्तिमुक्तिफलप्रदा । कुण्डं विरच्य विधिवत्सर्वलक्षणलक्षितम् ॥ २३ ॥

योनिकुण्डं वाक्प्रदं स्यादाकृष्टिकरणं भगम् । लक्ष्मीप्रदं कर्तुलं स्याच्चन्द्रार्घे हि त्रयं भवेत् ॥ २४ ॥

नावात्रिकाणिकुण्डं तु खेचरासिद्धिदायकम् । चतुरस्त्रं शान्तिलक्ष्म्यपुष्टिबुद्ध्यमुकरणम् ॥ २५ ॥

पडस्रं सर्वसंपत्तिधनसौभाग्यवर्धनम् । पद्ममाडूं सर्वसंपत्तिकारणं सुरवन्दिते ॥ २६ ॥

१ क. ग. 'स्वच्छः सौ।' २ स्व. 'वृद्धचिद्रिका'। ६ क. ग. 'म'। भवेत्सर्वसमृद्धैषे हि ब

अष्टपदंं करारोहे समीहितफलप्रदम् ।

एतानि सर्वकार्याणि चतुरङ्गो भवांति हि ॥ २७ ॥

श्रृणु देवी प्रवक्ष्यामि चतुरङ्गस्य लक्षणम् ।

छत्रत्रयं समं हस्तमात्रं विरचयेद्‌विधी: ॥ २८ ॥

मेखलामहितं देवी श्रृणु लक्षणमुत्तमम् ।

पञ्चदशाङ्गुलं स्वातं रमणीयं यथा भवेत् ॥ २९ ॥

कण्ठदेशेऽङ्गुलं त्यक्त्वा नवाङ्गुलसमुन्नता ।

पञ्चाङ्गुलप्रविस्तारा मेखला मथमा भवेत् ॥ ३० ॥

द्वितीया मेखला देवी चतुरङ्गुलविस्तरा ।

समाङ्गुलोच्चा कर्तव्या तृतीया मेखला ततः ॥ ३१ ॥

पञ्चाङ्गुलोच्चा देवेशि विस्तारे द्वाङ्गुला भवेत् ।

• ( वेदांगपक्षविस्तारा कर्तव्या मेखला प्रिये ॥ ३२ ॥

कर्तव्यमथ वा स्वातं द्वादशाङ्गुलसांमितम् ।

द्वादशाङ्गुलदैर्ध्येन्तु मेखला देवी कारयेत् ) ॥ ३३ ॥

चतुरङ्गुलमायामो तथा चैवोच्चता भवेत् ।

कुण्डस्य पश्चिमे भागे योनिं कुयात्सुलक्षणाम् ॥ ३४ ॥

द्वादशाङ्गुलदीर्घा तु तथाऽष्टाङ्गुलविस्तराम् ।

अश्वत्थपत्ररूपां तु त्रिकोणां वा विचक्षण: ॥ ३५ ॥

अथ चैकतमे पथे श्रृणु वक्ष्ये हि लक्षणम् ।

अष्टादशाङ्गुलं स्वातं कुण्डं कुयाद्‌द्विचक्षण: ॥ ३६ ॥

चतुरङ्गुलविस्तारा पञ्चाङ्गुलसमुन्नता ।

मेखला पूर्ववत्कार्या योनिश्रापि तथा भवेत् ॥ ३७ ॥

चतुर्विंशाङ्गुलं कुण्डं त्रिकोणं परित: पृथक् ।

स्वातं तु पूर्ववत्कुर्यांत्कण्ठे हि द्वाङ्गुलं तथा ॥ ३८ ॥

पूर्ववत्‌मेखला: कार्यां एकाडपि च तथा भवेत् ।

योनिस्तद्वन्महेशानि त्रिकोणं पारिकीतितम् ॥ ३९ ॥

चतुरश्रोण कुण्डेन समं कुण्डं यथा भवेत् ।

तथा परिमितं कुयाद्‌त्रिकोणादिक्रमाद्‌द्रिजे ॥ ४० ॥

योनिकुण्डे योनिरूपं भगाढ्यं भगरूपकम्‌ ।

क्रियात्रिकोणवद्देवि चतुरस्रस्य संख्यया ॥ ४१ ॥

वर्तुलं रचयेदेवि सूत्रं वर्तुलाकाराति योजयेत्‌ ।

वर्तुलं रचयेत्सेन स्वननं पूर्ववद्‌द्रवेत्‌ ॥ ४२ ॥

मेखला पूर्ववद्योनिस्थैव परिकीर्तिता ।

अर्धचन्द्रं तु कुण्डं हि परिवेषकमेण च ॥ ४३ ॥

चतुहस्तमितं कुयादर्धचन्द्रं यथा भवेत्‌ ।

मेखला योनिसहित पूर्ववत्परमेश्वरी ॥ ४४ ॥

नवत्रिकोणकुण्डं तु कथयामि वरानने ।

मध्यचक्रेण महेशं कुण्डं कुयाद्दिनक्षणः ॥ ४५ ॥

मध्यत्रिकोणं देवेशि त्रिकोणमिव पूर्ववत्‌ ।

मेखलात्रितयं तत्र नवकोणं यथा भवेत्‌ ॥ ४६ ॥

संधिभेदकमेणैव ततः कोणाष्टकं भवेत्‌ ।

खनेत्तत्प्रकारणं गणितेन यथाक्रमम्‌ ॥ ४७ ॥

मेखेलाः पूर्ववत्कार्यास्तथ्यकत्‌वा कण्ठडामरुलं कमात्‌ ।

योनिस्थैव रचयेत्सर्वसौभाग्यवर्धनी ॥ ४८ ॥

ऐंष्टपत्रं महेशानि कमलाकाराति संप्रवेत्‌ ।

चतुरस्रस्य मानेन यथा चाष्टदलं भवेत्‌ ॥ ४९ ॥

एकत्र खननं चास्य कुयात्रिक्रमसंप्रदाम ।

मेखला पूर्ववत्कार्या पद्माकारातिमुखावहा ॥ ५० ॥

योनिस्थैव देवेशि कुयात्रिसंवंसमृद्धये ।

एवं विरच्य कुण्डं हि होमं कुमारादिचक्षणः ॥ ५१ ॥

दीपस्थानं समाश्रित्य कुण्डस्य रचना भवेत्‌ ।

वर्तुलं रचयेदेवि कूर्माकाराति सुलोचने ॥ ५२ ॥

तन्मध्ये नव कोष्ठानि कृत्वा वर्णान्समालिखेत्‌ ।

मध्यकोष्ठे क्षेत्रनाम ततोड्‌न्यात्न समालिखितं ॥ ५३ ॥

स्वरयुग्मं कमेणैव दिक्षु चाष्टसु योजयेत्‌ ।

अवर्गः काथितो देवी कवर्गादिकसप्तकमू ॥ ५४ ॥

पूर्वादिकमतो देवी कुबेरान्तं ततो लिखेत्‌ ।

लक्षवर्णों शंभुकोणे विलिखेत्कूर्ममञ्जके ॥ ५५ ॥

यस्मिन्कोऽपि क्षेत्रनाम तन्मुखं विद्धि पावंती । मुखस्य पाश्वयोः पाणियुग्मं जानीहि पावंती ॥ ५६ ॥

ततः पाश्वद्वयं कक्षिस्थानं हि सुरवन्दिते । ततः पादद्वयं विद्धि चान्ते पुच्छं प्रकीर्तितम् ॥ ५७ ॥

मुखे कार्याणि सिद्धवस्ति मनोरथशतानि हि । करस्थाने महाक्लेशः सर्वकार्यविनाशकृत् ॥ ५८ ॥

उदरे दुःखमधिकं पादयोर्हानिरुच्यते । पुच्छे तु धनहानिश्च जायते नान्यथा भवेत् ॥ ५९ ॥

दीपस्थांनं मया प्रोक्तं त्रिपु लोकेषु दुर्लभम् । दीपस्थाने पुरे पश्येदग्रामे वा विषयेsडपि वा ॥ ६० ॥

यत्र कुत्रापि वा पश्येत्कार्यसिद्धिर्भवेत्त्रिये । क्षेत्राधिपस्य नाम्ना हि दीपस्थाने विचालयेत् ॥ ६१ ॥

दीपस्थाने जपं कुयाद्द्रोणं च फलदं स्मृतम् । कुण्डं सुलक्षणं कुर्वदीशाने मण्डपस्य च ॥ ६२ ॥

अष्टदशपर्यमात्रोच्चं बालकामण्डलं गुरु । गोमयेन च संलीप्समूभ्यां मृस्थलरूपकम् ॥ ६३ ॥

तत्र चोलेपवं कुयात्कुत्रित्नरेक्षा: पश्चिमामः कमात् । पूर्वांगेरे विधायेत्पश्चादित्रो रेखा: प्रदक्षिणा: ॥ ६४ ॥

उत्तरान्ततो देवी लेखनं तत्र संक्षिपेत् । प्रेक्षणं च ततः क्षिप्त्वा सिन्दूरेण ततः परम् ॥ ६५ ॥

कुड्कुमेनाथ वा देयि कपूररजमाड्य वा । घृण्णेन वा हरिद्रया धान्यपिष्टेन वा प्रिये ॥ ६६ ॥

त्रिकोणं चैव षट्कोणं वस्वपदं समालिखेत् । चतुरसं चतुद्दोरमेवं मण्डलमालिखेत् ॥ ६७ ॥

मध्ये पुष्पं विनिक्षिप्य त्रिपरेख्या वेष्टयेत् । ततः क्ष्वादिपात्राणां पवित्र्रीकरणं यजेत् ॥ ६८ ॥

ईषदूद्वाश्र्व दमाश्र्व द्विगा कृत्वा वरानने । आद्यस्थालीं चरुस्थालीं स्थापयेद्युगमधितः ॥ ६९ ॥

अथवं शुचे ततः पश्वादपणितां प्रेक्षणं कमात् । द्वन्दशः परमेशानि स्थापयाघोमुखानि च ॥ ७० ॥

क. ९. नं कृत्वा त्रिरे । २ स्व. णं लिख्वोपरि । कं । ३ स्व. मगादि । ४ स्व. जवाति ।

अध्यंपात्रस्यमुदकं गृहीत्वा प्रोक्षणीं यजेत् ।

त्रिधा चोत्पवनं कृत्वा प्रोक्षयेत्तेन वारिणा ॥ ७१ ॥

तानी सर्वाणि पात्राणि पवित्रीकरणं भवेत् ।

उनमुस्नाति ततः कृत्वा बालया ज्ञानिमुक्तयेत् ॥ ७२ ॥

परिस्तीर्यं च दूरांभि: कुण्डस्य पारित: प्रिये ।

पूर्वांग्रमुक्तचारं च परिस्तरणमुच्यते ॥ ७३ ॥

कृत्वा गृहीत्वा वामेन करेणं सुमुखं ततः ।

दर्भांकुरेण तदृकृतं पश्चिमात्पूर्वदिगेशतः ॥ ७४ ॥

त्रिवारं परिमृज्येताथाधस्तत्करणमानयेत् ।

उपरिष्ठात्ततो देवी यावद्‌दुक्रतं तु मन्त्रयेत् ॥ ७५ ॥

बालयाड्यथ वरारोहे पवित्राणि भवन्ति हि ।

मूलविद्यां समुच्चार्य कुण्डाय नम आलिक्षेत् ॥ ७६ ॥

अनेन मनुना देवी कुण्डं संपूजयेत्सुधीः ।

कामेश्वरीं कुण्डमध्ये सकामैर्मृतुसंयुतामृ ॥ ७७ ॥

समावाह्य च संपूज्य तद्र्ं में वाहिना यजेतव् ।

मूलविद्यान्त्रमग्रांणड्‌द्र्यान विलोकयेत् ॥ ७८ ॥

अन्न्नमंडण संरक्ष्य संपूटस्थं ततः परम् ।

भ्रामयेत्कुण्डपरितःस्रिधा दक्षिणतः क्रमा ॥ ७९ ॥

संपुटादभिखण्डं तु हुंफडन्तेन संत्जयेत् ।

कष्यादंशं कोणभागे राक्षसे वीरवन्दिते ॥ ८० ॥

कवचेन च संपूज्य जानुभ्यामवानीं गतः ।

कुण्डमध्ये प्रतिष्ठाप्य कामबीजं च बहिश्च ॥ ८१ ॥

मूर्त्तये नम आलिख्य मनुना पूजयेच्छिवाम् ।

माभिमण्डलदेशस्थवह्न्रादिपुटकमात् ॥ ८२ ॥

ज्ञानामिं वाचवहिं च एकीकृत्य प्रपूजयेत् ।

मूलविद्या समुच्चार्य आसीहामात चोर्च्चरत् ॥ ८३ ॥

सहितचैतन्यमुच्चार्य डेन्तं हनुमन्त्रसंयुतम् ।

अनेन मनुना गर्भें कामेश्व्र्या विचिन्तयेत् ॥ ८४ ॥

१ स्व. 'ण च सुचं त° । २ स्व. 'उपाथ अवस्तात्स्थु चमा° । ३ क. 'मातुरसं° । पु

ष. म. 'न्त्राक्षिद्र° । ५ क. 'थ हसो° । ६ क 'यड्डुमेन्तं जेन्तं ॥

वन्देऽहं पद्मजानि योजयेत्सुरवन्दिते ।

सहस्रार्चिः स्वस्तिपूर्ण उत्तिष्ठ पुरुषोत्तमस्थिता ॥ ८७ ॥

धृवग्र्यापी समजिहो धनुर्धर उदाहृतः ।

अतुर्द्यम्ताम्रकेशु योजयेत्कमलेक्षणे ॥ ८८ ॥

तारं वैश्वानरप्रान्ते जातवेद इहाड्डवह ।

लोहिताक्ष ततः सर्वकर्माणीतिच च साधय ॥ ८९ ॥

वह्ननिजायाव्रितो मन्त्रो वह्नानिं सम्प्रकुर्येत् ।

न्यासयेदह्नि हेमवर्णी शक्तिस्वस्तिकधारिणम् ॥ ९० ॥

वरदाभयशोभाढचं सुवर्णंवरभूषणभूः ।

एवश्र्चाभि समभ्यर्च्य ननमस्के कमलेक्षणे ॥ ९१ ॥

पदकाणं चिन्तयेत्रत्र सप्त जिह्वा: समचंयेत् ।

वह्नानिदायुश्चामरकरा भूषितं नादाविन्दुनात् ॥ ९२ ॥

अनैन योजयेद्देवी ऋमेण रसनाः प्रिये ।

यकारादिसकारान्ता जिह्वा: सप्त भवन्ति हि ॥ ९३ ॥

पद्मरागत्महेमवर्णा हि सुरवन्दिते ।

हिरण्याल्या: शङ्कुकोणे पूजयेत्सुरवन्दिते ॥ ९४ ॥

वैदूर्यांमा सुवर्णों तु कनकार्या ततः परम् ।

पूर्वकोणे समभ्यर्च्य पूजयेद्द्रु्रद्रलोहिताम् ॥ ९५ ॥

उद्वद्रुदिव्यमंकाशां रक्ताच्चां वह्निकोपणे ।

नीलां नीलप्रभां देवी ऋण्णारुर्यां राक्षसे यजेत् ॥ ९६ ॥

श्वेतां शुक्रप्रभां देवी श्वेतारुर्यां पश्चिमे यजेत् ।

धूम्रिनीं पद्मरागाभां वायौ रक्ततरां यजेत् ॥ ९७ ॥

केरालीं चन्द्रकोटच्यां बहुरुपां तु मध्यगाम् ।

दविभोच्चरागस्थां पूजयेत्सर्वसिद्धिदाम् ॥ ९८ ॥

कनेपं त्रिबलीजाग्र्ते नामानि पारिपूजयेत् ।

[*अभिरुत्वाहनेड्य हुताशनेड्य वस्मने] ॥ ९९ ॥

देवपुत्रः समजिहो वैश्वानरो जातवेदाः ।

कमेण पूजयेच्चत्र अहौ नामान्नुक्रमात्] ॥ ९९ ॥

१. स. °ज्वलनभू । २ स्व. °वर्णभू । ३ स्व. °न्यूमत्तुभ । ४ स्व. °वेत्त्र लो ।

५. फ. °विद्या: कौ । ६ स. °न्ते नमो॑न्ते प्रपू ।

एवमभिं तु संपूज्य कामेशीगर्भसंभवम् । दर्भंकुरैः पद्माद्राय करवंद्धं सुलोचने ॥ ९० ॥

मूलमंत्रेण वाण्या चतुर्थेन च होमयेत् । गर्भाधानं विधायेत्थं सीप्ततोत्रादिकम् ॥ १०० ॥

कामेशीगर्भजातस्य वहने श्वेतादिसप्तकिया: । मूलमंत्रैर्भ चिन्त्य वास्तुचक्रं समर्चयेत् ॥ १०१ ॥

पटकोणेषु पड्क्रानि वसुरूपोणेषु मातरः । लोकपालांश्य भूपिंस्थे वह्निं प्रौढं विचिन्तयेत् ॥ १०२ ॥

व्राणं दक्षिणडामर्यक्रान्तं घृतस्थालीं प्रपूजयेत् । * वह्निं संपूज्य विधिवदत्नत्रस्थं शेलंभवं ॥ १०३ ॥

चक्राजं समाराध्य सर्वराशिमवितमू । सर्वसिद्धान्नैर्भद्रभुजचारैः समर्चयेत् ॥ १०४ ॥

भूपं विस्तारयंतं स्फ़्यङ्कुङ्डमंडल पूरितम् । दीपं श्वेतेन भस्मना तलो दीपां चरु प्रियेष्ट ॥ १०४ ॥

मालाकारेण संयुतं शेखलात्रयमंत्रिजे । विस्तार्य चरुकं पञ्चात्राविंदिशु सुस्नामये ॥ १०५ ॥

निग्रहोष्ट तःः प्राक्तं कामनाहोममाचरेत् । मालतौतिककामस्य कमपर्मेधमाश्रिते: ॥ १०६ ॥

शत सूक्तेन हवंवे वाणीसततं प्रजायते ! मुद्रास्यापि च मूर्त्या शिलारूपस्य नान्यथा ॥ १०७ ॥

जपापुष्पैः पराशक्तियुक्तैः; करवीरैस्तथाविधैः । हवना्नाहुनेन मंत्रौ लोकत्रयानिवासिनः ॥ १०८ ॥

कर्पूरकुडकुंभि देवि मिश्रं मृगमदेन हि । हवना्नमदनो देवि मंत्राणां विजितो भवेत् ॥ १०९ ॥

सौभाग्येन विलानेन सामर्थ्येनापि सुव्रते । चम्पकैः पाटलैर्हत्वा श्रिप्राप्तिसिताम्बराम् ॥ १११ ॥

• तत्‍त्र वहनि त सपुज्य कामेशागर्भसंभवम् । गर्भाधानात्‍रिका हः क्रिया गूढेन कल्पयतु ॥ १ ॥ इत्यभ श्लोकः स्व. पुस्तके ।

१ स्व. 'संचिन्त्य का' । २ स्व. 'ज डेवेशि चतुर्थन्ते च' । ३ स्व. 'सुप्रेष्ठु' । ४ स्व. 'हव्च कामेशी तु विमृज्यये' । ५ स्व. 'च पूरये' । ६ स्व. 'पान्प्रदिशेयत् ।

मन्त्री प्राप्तोति रे हतिं स्तम्मयोज्जगतीमिमाम् ।

श्रीखण्डं गुग्गुलं चन्द्रमगरं होमयेज्जत: ॥ ११२ ॥

राजनागेन्द्रदेवानां परमधीरवशमानयेत् ।

सर्वलोका वशास्तस्य भवन्त्येव न मंशाय: ॥ ११३ ॥

लक्षाहोमाद्वेदराज्यं दारिद्र्यं-प्रभयपोहित: ।

द्रोंपसंगमनं पलात्रिमभुहोमत ॥ ११४ ॥

[*दूरास्यतां देवेशि गरुणा प्रोक्तभागात: ।

होमं कुयादृश्यकामैरं-था निष्फलं भवेत् ॥ ११५ ॥

राधिराक्तेन च्छागस्य मांमेन निशि होमत: ।

मधुरत्रायुक्तेन गरुणोक्तविधानत: ॥ ११६ ॥

परराष्ट्रं महादुर्गी सम्पस्तं स्ववशं नयेत् ।

महापलेन देवाशि रिपो: मैन्य विनाशयेत् ] ॥ ११७ ॥

स्वेच्छरो जायते रात्रौ कृत्वा होमं चतुष्पथे ।

क्षीरं मधु द्विघि स्वाज्यं पृथग्घृतवा वरानने ॥ ११८ ॥

आयुर्धेनमथाड्डरोग्यं समुद्रिज्जोयते नृणाम् ।

क्रमेण शत्रुजेत क्षीरमधुभ्यां मृत्युनाशनम् ॥ ११९ ॥

दाधिमाक्षिकहोमेन मोभाम्रं धनमाप्नुयात् ।

सितया केवलं हेमो वैरिसत्पमान कारक' ॥ १२० ॥

होमो दाधिमधुक्षीरैलाजाभिवारिवान्ति ते ।

रोगहन्ता कालहन्ता मृत्युहन्ता न मंशाय: ॥ १२१ ॥

कमलैररुणैहोम: सम्यक्संपत्तिदायक: ।

रक्तै:पलैजगद्रिपेयं राजानो वशगा: क्षणात् ॥ १२२ ॥

नीलोत्पलैमहादुष्टा वशमायान्ति नान्यथा ।

श्वेतोत्पलै: श्रीयं वाचं लभते हवनात्प्रिये ॥ १२३ ॥

श्वेतैश्व ब्रह्मकमलैर्लक्ष्मीं सौभाग्यमाप्नुयात् ।

कल्हारह्वानन्मन्त्री सौभाग्यं च धनं लभेत् ॥ १२४ ॥

पूर्णी दाडिमहोमेन वशी कुयाद्मेहासुरन् ।

मातुलुङ्गफलोद्भूतहोमेन क्षत्रिया वशा: ॥ १२५ ॥

• घनुरेच्छान्तगता ग्रन्थ: ख पुस्तकस्य: ।

१ क. °मु । मधुमा° १२ ख होनयेनमधुरक्षी° । ३ ख. °य: । पुष्पे: कुकुममैरकण:

४ क. ग. °जो वदरि । ५ ख. °नमदीश्वरा° ।

नारङ्गफलहोमेन वैश्या वश्या भवामि ध्रुवम् ।

कूष्माण्डफलहोमेन क्षुद्रा वश्यास्तथाऽऽपरे ॥ १२८ ॥

द्राक्षाफलैः सिद्धियोडष्टौ लक्षहोमात् सङ्गयः ।

कदलीफलहोमेन लक्षमात्रेण भूतःः ॥ १२९ ॥

वेश्यास्तु दशसङ्ख्याका भवन्त्येव न संशयः ।

सर्जूरीफलहोमेन लक्षमात्रेण भुभुजः ॥ १३० ॥

वश्या विंशतिसङ्ख्याका इत्याज्ञा पारमेश्वरी ।

नारिकेलफलहोमात् तस्मृद्धिजायते प्रिये ॥ १३१ ॥

लक्षमात्रेण मत्ताङ्गो राजाडपर इव प्रिये ।

पक्षवाङ्ग्रफलहोमेन लक्षमात्रेण सुन्दरि ॥ १३२ ॥

चतुःसमुद्रपर्यन्तां मेदिनीं वशमानयेत् ।

पनसस्य फलहोमाल्लक्षं शतभुभुजः ॥ १३३ ॥

वशा भवन्ति देवेशि नात्र कार्यां विचारणा ।

तिलाज्यहोमाद्देवेशि कार्यसिद्धिर्मवेत् प्रिये ॥ १३४ ॥

राजिकालवणाभ्यां तु दुष्टलोकान् वशेत् ।

गुग्गुलस्य च होमेन सर्वदुःखानि नाशयेत् ॥ १३५ ॥

कुङ्कुमेन हुनेद्देवि त्रैलोक्यं वशमानयेत् ।

वैरिणो वशगा: शीघ्रं चन्दनस्यापि होमतः ॥ १३६ ॥

रक्तचन्दनहोमेन वश्या हि पुरुषः भियः ।

कपूरस्य च होमेन वाग्वशं जायते नृपम् ॥ १३७ ॥

कस्तूरीहोमतो देवी राजानो राजमण्डलः ।

वश्या भवन्ति सकलाः परिवारयताः प्रिये ॥ १३८ ॥

तिलतण्डुलहोमेन शान्तिर्भवति मन्दिरे ।

शर्करागुडहोमेन सर्वकामार्थसाधकः ॥ १३९ ॥

घृतपायसहोमेन सिता युक्तेन मातृकाः ।

त्रैलोक्यं वशमायाति धान्यसिद्धिमवाप्नुयात् ॥ १४० ॥

नानाविभागहोमेन धान्यसिद्धिर्निरन्तरम् ।

सोपस्करश्व वटकैरुपसर्गान् विनाशयेत् ।

बन्धूककुसुमैर्होमः सर्वशत्रुविनाशयेत् ॥ १४१ ॥

जपापुष्पैर्जपद्रव्यैर्वनपुष्पैश्च मोहनम् ।

रङ्कलस्य हुनेत्रुप्पे: सोमाग्रयं जायते महत् ।

दशाङ्गधूपहोमेन सोमाग्रयमतुलं भवेत् ।। १४१ ।।

सम्पूफलै: क्षियो वश्याः कृष्णमाण्डूरदेयकस्यका: ।

मधुकैरोटकं लक्ष्मीं पत्न्यां कुरविन्दते ।। १४२ ।।

पक्षिण्डे: मुस्टावानिस्थद्रसाद्राजकञ्चका: ।

वरया मकवत्ति देवेशि नारिकेलजलेन वा ।। १४३ ।।

केवलं घृतहोमेन वरदा: सर्वशङ्कय: ।

मृणु देविग्रवक्ष्यामि मानं हवनसिद्धिदम् ।

पुष्पं समपुं जहुयासकमलं वाडपि पुष्कलम् ।

कुषुम्र्य्यन्दनपुष्पाणि यथेष्टानि हुनेत्रिप्रिये ।। १४५ ।

ज्ञातसंख्यास्तिला देवि राजिका: शतसंख्यया ।

लाज्ञा मुद्गै:प्रमाणास्तु घृतं गयाणमात्रकम् ।। १४६ ।।

पुल्कार्थं पद: क्षीरमच्चं ग्रासमितं भवेत् ।

स्थूलं फलं महेशानि कुष्माण्डं मातुलुङ्कम्पू ।। १४७ ।।

मन:प्रियैषु सङ्केषु फलं मवति निश्चयात् ।

रम्भाफलं चैतृतण्ठैलङ्घ चेष्टण्हचते न हि ।। १४८ ।।

नारिकेलस्य सण्ढं हि रम्पाया: फलवत्त्रिये ।

पवंस्याने चक्रुसण्ढं मम:संतोषकारी वा ।। १४९ ।।

बृक्षाफलं समग्रं स्यामारक्तं साजुरं तथा ।

गुग्गुलं ऋृककार्थं तु कुश्कुमं च तथा मवेत् ।। १५० ।।

गुञ्जासमं व कर्पूरं कस्तूरी घुसुणं तथा ।

पस्म्रं पारङ्कं देवि कमुकेपण समं मवेत् ।। १५१ ।।

मम:प्रियाणि सर्वाणि फलानि हवने प्रियें ।

लाक्षा गुग्गुलसंख्या स्थाययद्द्रस्तु मनोहरम् ।। १५२ ।।

मद:प्रियास्ति: छत्वा होमं कुर्व्यास्मुलोचने ।

पतद्रव्यकमै: हि काष्ठिं सर्वोपनिहिते ।। १५३ ।।

पयेष्ट्याया वरारोहे. भीवियां परितोपयेत् ।

पयाशक्ति जपं, छत्वा तद्रशाने होमयेत् ।। १५४ ।।

१ स्वक मवेत् । २ स. 'सिद्धये' हु° । ३ स. 'हे चापि' । ४ स. 'भ वाणु°' ५ क. 'पपेक्षानि' । ६-स. 'व्र भवेत्कीरं' । ७ स. च द्वि: स्पण्डं लघु । ८ स. हि स्पृथं कुषकलिन: मित: । प° । ८ क. 'ये' । ज्ञा° ।

किंशुके: शापमंधातनाज्ज्ञकैरथ वा प्रिये ।

नानाद्रव्यै: पृथग्भूतैरिमिंश्रितैर्वा वरानने ॥ १५७ ॥

यथाशक्त्या तु मिलितैर्हों कुर्याद्विचक्षण: ।

ऋणु देवी प्रबक्ष्यामि विशेषाविधिमुत्तमम् ।। १५८ ।।

धादौ कुण्डे समुत्पाद्य सर्वलक्षणसयुक्तमप्र ।

वतरम्र तु शोभाढ्यं शतहोमेडर्थहस्तकम् ॥ १५९ ॥

सहस्त्र हस्तमात्रं च चतुरस्रं द्विहस्तकम् ।

द्विहस्तमयते प्रोक्तं लक्षे हस्तचतुष्टयम् ॥ १६० ॥

कोटिहोमेष्टहस्तं च कृत्वा कुण्डस्य लक्षणम् ।

शान्तिके चतुरस्रं तु वश्ये चैवार्थचतुष्टयम् ॥ १६१ ॥

पद्मकोणं स्तम्भने चैव मारणे तद्वदेव हि ।

आकर्षणे त्रिकोणं च वशीकरणे तथोच्यते ॥ १६२ ॥

नानासिद्धिहितार्थाय पद्मकोणं च सिद्धिदम् ।

उत्तरे शान्तिकं चैव स्तम्भने वारुणों दिशाम् ॥ १६३ ॥

मारणे दक्षिणे चैव पश्चिमे वश्य कर्माणि ।

द्विकमं च आमेये विद्वेषो नैर्ऋते तथा ॥ १६४ ॥

उच्चाटने तु वायव्यं इंशान(एशाने) सर्वसिद्धिदम् ।

छतिक्का करर्षणे प्रोक्ता भरणी मारणे तथा ॥ १६५ ॥

स्वाती वश्ये तथोच्चाटे ज्येष्ठा स्तम्भनेव च ।

विद्वेषणे शततारं चाभिजितं तु शान्तिके ॥ १६६ ॥

सोमे सर्वकर्षणं च मारणं मृदङ्गले तथा ।

बुधेन स्वधनं कार्ये गुरुवारे तु पौष्टिकम् ॥ १६७ ॥

शुक्रे च सर्वकामस्तु भानोरथ(नावथ) शुभानि च ।

पूर्वाह्न वश्य कर्माणि मध्याह्ने प्रीतिनाशनम् ॥ १६८ ॥

उच्चाटनं चापराह्ने संध्यायां मारणे तथा ।

शान्तिके अर्धरात्रं च पौष्टिकं प्रातरेव हि ॥ १६९ ॥

स्तम्भने गजचर्माणि मारणे माहिषं तथा ।

मृगचर्मं तथोच्चाटे छागलं वश्य कर्माणि ॥ १७० ॥

विद्वेषे जम्बुकं प्रोक्तं गां चर्म शान्तिके तथा ।

नानासिद्धिहितार्थाय व्याघ्राचर्मुच्याहतम् ॥ १७१ ॥

इवेतं धयानं भवेच्छान्त्यै पीतं स्तम्भनकारकम् ।

वश्याकर्पणयो रक्तं क्षोभणार्थे प्रियावहम् ॥ १७० ॥

कृष्णं च मारणे प्रोक्तं धूम्रमुच्चाटनादिके ।

राजवृक्षस्य समिधो होतव्या: स्तम्भनकर्मणि ॥ १७१ ॥

माहिषीष्ठतसंपुक्तं सदा वै सिद्धिदायकम् ।

मारणे डंडयाचिराहोमं समिधै(द्रि)द्रिडिपोद्रवै: ॥ १७२ ॥

अजाघृतेन देयोषि वश्येतस्चराचरम् ।

विद्वेषस्यैव होतव्य(व्या) उन्मत्तसमिधो ह्र्स्था ॥ १७३ ॥

श्रतसीतै:लसंयुक्ता विद्वेषणमत: परम् ।

सर्वविध्नसमूहं तु नाशयेत्नात्र संशय: ॥ १७४ ॥

पूर्णाहुति ततो देवि पूजयित्वा तु कुण्डक: ।

पूजितं तेन त्रैलोक्यं कुण्डकया येन पूजिता: ॥ १७५ ॥

वालया पूजयेद्देवी श्रीविद्यां पूजयेतत: ।

पश्वासिंहार्दनेद्दी श्रीविद्यां तत्र पूजयेत् ॥ १७६ ॥

सुवासिन्यस्तत: पूज्या: श्रीविद्यां तत्र पूजयेत् ।

विप्रान्संतोषयेत्प्राश्च्छीविद्यां तत्र पूजयेत् ॥ १७७ ॥

योगिन्यश्च तथा पूज्या: श्रीविद्यां परितोषयेत् ।

दर्शनानि समग्राणि पूजयेद्दिविधानि च ॥ १७८ ॥

श्रीविद्यां तोषयेतत्र पूर्णाहुतिमथाडडचरेत् ॥ १७९ ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यात्ने त्रिपुराजपहोमविधानाविवरणं नाम विंश: पटल: ॥ २० ॥

अथैकविंश: पटल: ।

ईश्वर उवाच-

होमान्तर प्रवक्ष्यामि येन ब्रह्म सनातनम् ।

ज्ञानेन चतुरक्षरियं कुण्डं संचिन्त्य पूर्ववत् ॥ १ ॥

आत्मामिश्र्वततस्मात्तद्विज्ञेयं वीरवन्दिते ।

आत्मानो विद्मसंख्या हि ज्ञातव्या देशिकोत्तमै: ॥ २ ॥

१ स्व. 'तू । योगिन्यइच तत: । २ स. 'यां परितोषये' ।

येषां विश्ञानमात्रेण पुनर्जन्म न विद्यते ।

साधारणेन पक्षेण वर्तते सर्वजन्तुषु ॥ ३ ॥

स आत्मा परमेशानि प्राणरूपी वरानने !

प्राणस्तु पवनो देवि हृदयस्थोऽनिलाधिपः ॥ ४ ॥

शरीरं स्पाप्य सकलं चरस्याण्यचरस्य च ।

हंसस्वरूपो बिन्द्रेशः श्वासोच्छ्वासविलासवत् ॥ ५ ॥

जीव इत्येव नामास्य अन्यथा श्वाससात्कृतः ।

श्वासोच्छ्वासो देहमात्रेऽपि आत्मतत्त्व न संशयः ॥ ६ ॥

कुलालचक्रमध्येपि घटाकाशं यथा घटे ।

इश्यते परमेशानि आकाशं व्याप्त्य तिष्ठति ॥ ७ ॥

घटे भवति निःस्पन्दो नाद्दीकाखे निघृणता भवेत् ।

तथा देहगतो जीवो देहनाथे वरानने ॥ ८ ॥

व्याप्त्य तिष्ठति सर्वत्र तस्मादात्मा परं महत् ।

आत्मज्ञानं मया प्रोक्तं द्वितीयस्य नृणां प्रिये ॥ ९ ॥

अन्तरात्मेति किं नाम तत्त्वछण्णंव पदं महत् ।

अन्तःशब्देन देवेशि रहस्यं सूक्ष्मरूपकम् ॥ १० ॥

परमात्मस्वरूपेण सर्वं व्याप्त्य विझृम्भते ।

अन्तर्ज्ञत या तेन चरं वाड्मयं वाड्चरम् ॥ ११ ॥

व्याप्यते सकलं तस्मादन्तरात्मेति गीयते ।

स एव हंस आत्मा हि योगिगम्यो यद्रा भवेत् ॥ १२ ॥

तारचन्द्रव्रारारोहे निगमागमपक्षवान् ।

शिवशक्तिपदबद्धदो विन्मूत्रयविलोचनः ॥ १३ ॥

अयं परमहंसस्त्वं सृष्टिं व्याप्त्यावतिष्ठति ।

तदा भूतानि जायन्ते कमेण कमललक्षणे ॥ १४ ॥

आकाशं पवनोऽमिश्र जलं पुष्पी वरानने ।

पञ्चकस्यास्य देवेशि प्रयमं चिन्तयेद्बुधः ॥

अभियार्पसरमध्ये मोहपङ्कडुप्पूरिते ।

प्रपञ्चकमले भूतपङ्कडुमाक्षपारिजृम्भते ॥ १५ ॥

विधारोऽस्यैव हंसस्य सृष्ट्या मायामयो भवेत् । अयमेव महादेवि निष्प्रपञ्चो यदा भवेत् ॥ १७ ॥

संहाररूपपी हंसस्तु तदाडम्बरमानं प्रदर्शयेत् । पक्षित्वमस्य नास्त्येव सोऽहंभावप्रतिष्ठितः ॥ १८ ॥

परमात्मेति जानीहि त्र्यभेददुदाहृतम् । *पक्षपुच्छाशिरो देवी आकारप्रतिभासकः ॥ १९ ॥

ज्ञानात्मा कथ्यते भद्रे यः साक्षात्साक्षिरूपकः । येनेंदं ज्ञायते सर्वं समक्वेन वरानने ॥ २० ॥

चन्द्रबिम्बं यथा देवी जलक्शीरेपु हृदयते । न लिप्यस्त ( प्तं त ) रप देवीशि नीरक्षीराविभेदतः ॥ २१ ॥

कदंबके चन्दने बिम्बं न भवेऽलिप्तमात्रजे । सर्वसाक्षी तथा भद्रे ज्ञानात्मा परिकीर्तितः ॥ २२ ॥

आत्मान्तरात्मपरमज्ञानान्तमानः प्रक्रीर्तितः । एतद्रूपं हि चित्कुण्डं चतुरसं वरानने ॥ २३ ॥

आनन्दमेलारभ्यं विन्दुत्रिवलयांकितम् । अधोमात्रा योनिरूपं ब्रह्मानन्दमयं सदा ॥ २४ ॥

पराहंतामध्ये सर्वज्ञानदीपाविजृम्भिते । संविंदेऽसौ हुनेदेवी प्रपद्बहविरुक्तटत्पू ॥ २५ ॥

शब्दार्कं मातृकारूपमक्षरंणैविराजितम् । अक्षराणि हुताश्रयत्र निःशब्दं ब्रह्म जायते ॥ २६ ॥

पुण्यपापे हविर्देवि कृत्याकृत्ये हविः प्रिये । संकल्पक्श विकल्कश्व धर्माधर्मौ हविस्तथा ॥ २७ ॥

जुहुयात्परमेशानि मन्त्राभ्यां विप्लावने । मूलविद्यां ब्रह्मरूपां ध्यात्वा त तदनन्तरम् ॥ २८ ॥

तदन्ते चोचरेत्पश्वाद्दशाप्राप्त्यै तु देशिकः । भ्रांम्यभ्राम्यविरामौ आत्माशौ मनमा शुचिः ॥ २९ ॥

सुषुम्नावर्त्मना नित्यमक्षवृत्तिं जुहोम्यहम् । स्वाहान्तेन हुनेदेवी सकलं निष्कलं जगत् ॥ ३० ॥

अन्तर्हाममर्देविँ सर्वसायानिच्छुन्नत: ।

प्रकाशाकाशहस्ताम्यांवलेम्ब्योन्मनीड्रुचा ॥ ३१ ॥

धर्मांधमाँ कलाछ्रेहपूर्णवैद्रनी जहोम्यहरौ ।

अभिजायान्वितो मन्त्रो विद्यान्ते कथितस्तव ॥ ३२ ॥

निष्प्रपञ्चो यदा देवी जायते मन्त्रवित्तम: ।

तदा सच्चिन्मय: साक्षात्केवलं ब्रह्म साधक: ॥ ३३ ॥

*दशसोडहं जुहुंसोडपि पीत्वा मृत्यं सुरवी भवेत्(?) ॥३४॥

इति भीमज्ञानार्णवे निय्यातन्रे ज्ञानहोमविधिनांपिकाविंश: पटल: ॥२९॥

अथ द्वाविंश: पटल: ।

ईश्वर उवाच-

होमादिकं तु सकलं कुमार्रीपूजनं विना ।

परिपूर्णफलं नैव पूजनात्सफलं भवेत् ॥ १ ॥

कुमार्रीपूजनाद्देवी पूजाकोऽटिफलं भवेत् ।

पुष्पं कुमार्यै यद्यत्कं तन्मेरेसदृशं भवेत् ॥ २ ॥

कुमार्री भोजिता येन त्रैलोक्यं तेन भोजितम् ।

कुमार्यै यज्जलं दत्तं तज्ज्जलं सागरोपमम् ॥ ३ ॥

अन्नं तु मीननयने कुलाचलसमं भवेत् ।

एकाब्दाद्योषित: शाब्दान्ना: कन्यका: पूज्येच्छुभा: ॥ ४ ॥

विवाहरहिता: स्वश्रेष्ठेदुतरोत्तरसिद्धिदा: ।

विवाहितास्तु देवेशि बोला एव कुमारिका: ॥ ५ ॥

सुवासिन्यो मदप्रौढा: संज्ञायं तज्ज सुव्रते ।

कुमार्रीपूजनं देवी कुमार्रीमन्नना भवेत् ॥ ६ ॥

मन्त्रमेदेन तेनैव श्रीविद्यां च प्रपूजयेत् ।

नैमित्तिकं प्रवक्ष्यामि येन ब्रह्ममयो भवेत् ॥ ७ ॥

निर्विकल्पस्य देवेशि नान्यस्य सुरवन्दिते ।

सर्वशब्दकविनिमुक्त: सर्वज्ञ: साधकोत्तम: ॥ ८ ॥

-इदमर्थे स्व. पुस्तके नास्ति ।

१ स्व. °लम्ब्या°SSननि क्षुधा । घ° १२ स्व. °वहिं जू° । ३ स्व. °श्री पूजे° ४ °न प्रजि° ५ स. °जने कुब्जा: ६ स्व. 'कन्या' हन्ति । ७ स्व. °तदा तत् मे° ।

द्वितीयागविधिं कुर्यांत्सेचरो जायतेऽत्रिये ।

व्यार्यपात्रे वहनिसूर्यसोमामृतमये शिवे ॥ ९ ॥

सोमामृतं तु जानीहि नानाद्रव्यमयं मतः ।

तत्रिकल्पद्रुमे देवेशि वर्णानुक्रमसंयुतः ॥ १० ॥

कथ्यन्ते दृश्यमेदास्तु ऋमेण वरवार्णिनि ।

क्षीराद्यमधुमाैरेयद्रव्यमेदा भवन्ति हि ॥ ११ ॥

सर्वज्ञाने वरारोहे यत्र दोषो न विद्यते ।

अश्वमेधादिग्रषेषु वाजिहत्या कथं भवेत् ॥ १२ ॥

दृश्यमेदा वरारोहे बहवः सन्ति मेदतः ।

जलं क्षीरं घृतं मद्रे मधु मैरेयमेकस्वम् ॥ १३ ॥

पौष्यं तरुमयं धान्यसंभवं बहुनिर्मितमप ।

सदिकारभं देहि विविधं बहुमेदतः ॥ १४ ॥

मादकं धर्मसंछेदाद्द्रव्यमासीत्सुलोचने ।

ज्ञानेन संस्कृतं तज्ज्ञ महापातकनाशनम् ॥ १५ ॥

मद्यहर्यातुरापानस्वर्णस्तेयादिपातकान् ।

नाशयेत्पूजनाद्देवि निर्विकल्पः स मन्त्रावित् ॥ १६ ॥

विचारयेदसा सर्व सर्वविद्यारविन्दिते ।

जलं जलस्थं बुद्धि घटं पूर्ण समानयेत् ॥ १७ ॥

स्थापितं देहि सप्ताहाज्जलं जीवसमन्वितम् ।

क्षीरं वै यस्य जीवस्य तस्य मांसं न संशयः ॥ १८ ॥

हषा पुत्रवती नारी वन्ध्या पुष्टा यतः प्रिये ।

मौकन्दफलजं रम्यं द्रावं सेव्यं द्विजातिभिः ॥ १९ ॥

अमादकस्वादेवेशि चैक्षवं सेव्यतं बुधैः ।

अनमिषं नास्ति किंचिस्सर्व क्षीरादिके प्रिये ॥ २० ॥

वेदशास्त्रपुराणेषु गूढो ज्ञानसमुच्चयः ।

शमीवृक्षे यथा वह्निस्तथा तिष्ठति सुन्दरी ॥ २१ ॥

सर्वसूत्रेषु विज्ञानं ज्ञातव्यं देशिकोत्तमैः ।

काठानिमित्तनाद्देवि प्रकटो वह्निरुच्यते ॥ २२ ॥

१ स्व. 'रभवं चा' । २ स्व. 'धं वर्ण मे' । ३ ख. 'स्य मासं । ४ ख. ततः । ५ स्व. मावकं सफड़ं दृव्यमसंस॑ ।

तत्काष्ठं धयते 'तेन तथा ब्रह्ममयं जगतू ।

पापपुण्यविनिर्मुक्तं ज्ञानमेतदुरानने ॥ २३ ॥

किंचिदुस्लामपर्यन्तं ग्राह्यमेतत्सरेश्वरी ।

यत्नादरं तु यतो लौक्यात्पातकी ब्रह्महा भवेत् ॥ २४ ॥

मादकं वस्तु सकलं वज्रयेत्कनकादिकम् ।

कलक्षं पातकी तस्माद् ब्रह्माविदां वरः ॥ २५ ॥

धर्माधर्मपरिज्ञानात्सकलेडपि पवित्रता ।

विण्मूत्रं क्षीरजो वाडपि नक्वास्सिथ सकलं प्रिये ॥ २६ ॥

विचारयेन्त्रविच्चु पवित्राण्येव सुमते ।

अन्नं ब्रह्म विजानीयान्नेन यस्य समुद्भवः ॥ २७ ॥

नानाजीवाश्रयं तन्न पुरुषं केन निन्यते ।

नानाविधा हि देवाश्च देवता: सलिलस्यता: ॥ २८ ॥

तेनोदकेन यज्जातं मूत्रं कस्पानु दूषयेत् ।

गोमूत्रप्राशनं देवी गोमयस्यापि भक्षणम् ॥ २९ ॥

प्रायश्चित्ते तु कथितं ब्रह्महत्यादिके प्रिये ।

मले मूत्रे कथं दोषो ब्रान्तिरेव न संशयः ॥ ३० ॥

क्षीरज: परमेशानि देहस्तेनैव जायते ।

कथं तु दूषणं येन प्राप्यते परमं पदम् ॥ ३१ ॥

पुरुषस्य तु यद्ब्रह्मन् बिन्दुरित्याभिधीयते ।

बिन्दुस्तु परमेशानि कायोडयं शिवरूपकः ॥ ३२ ॥

शिवतत्त्वेन चास्ल्यादिदूषणं नास्ति बैन्दवे ।

रेत: पवित्रं देहस्य कारणं केन निन्यते ॥ ३३ ॥

ज्ञानमाँगोंडयं मकलो निर्विकल्पस्य सुन्दरि ।

सविकल्पो महेशानि पापभाज्जायते नर: ॥ ३४ ॥

मातृगर्भाद्विनिर्गत्य शिशुरेव न संशय: ।

इन्द्रियाण्यविलास्यस्य देहस्थान्यपि वन्द्यमे ॥ ३५ ॥

निर्विकारतया तत्र नान्यथा भवति प्रिये ।

भगालिङ्गनमायोंगे जन्मकाले भवेत्सदा ॥ ३६ ॥

काम्ये तु सा यदा देवी जायते गुरुतल्पगा: ।

अत एव यदा तस्य वासना कुत्रचित् भवेत् ।। ३७ ।।

तत् तद् दूषपगसंयुक्तमन्यत्सर्वं शुभं भवेत् ।

पवित्रं सकलं मन्त्रं वामन्या कलुषा स्वरिता ।। ३८ ।।

अत एवाधं यं पात्रस्य प्रतिष्ठानन्तरं तत: ।

मशकं गजदनतस्य हेमरूप्यादिनिर्मितम् ।। ३९ ।।

विशुद्धक्षैमरोचितां तूलिकां तत्र योजयेत् ।

पुष्पान्वितं तन्मध्ये कर्पूरस्य रजस्तथा ।। ४० ।।

मण्डूकादिसंतो देवी उपर्युपरि शेलजे ।

मण्डूकं पूजयेदादौ रुद्रं कालामिसंयुतम् ।। ४१ ।।

आधारशक्तिं कुर्मे च तथाडनन्तं वराहकम् ।

पृथिवीं च तथा कन्दं नालं पद्मं तथा दला: ।। ४२ ।।

केसराणि च संपूज्य कर्णिकां पूजयेत् तत: ।

मशकं च समभ्यच्यं तत्र पादचतुष्टये ।। ४३ ।।

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमेश्वरीं च ऋमाद्यजेत्त् ।

अपूपान् पूजयेदेतांस् तत् पादानां समीपके ।। ४४ ।।

आत्मान्तरात् परमज्ञा नात्मन: ऋमाद्यजेत् ।

मशकाग्रेऽपि संपूज्य गुणत्रयमथार्चयेत् ।। ४५ ।।

दूतीं सुलक्षणां रम्यां सर्वलक्षणलक्षिताम् ।

नानालंकारशुभगां सर्वज्ञां शारदामिव ।। ४६ ।।

पूजयेत् परमेशानि पश्वकामै: शरै: सत्या ।

बटुकादिं श्वेतै: श्वेतां द्विश् पूजयेत् सिद्धिहेतवे ।। ४७ ।।

मातृकां विन्यसेत् तस्या देहे कामशरान्विताम् ।

त्रिकोणं चिन्तयेत् मूर्धि तत्र संपूजयेत् क्रमा त् ।। ४८ ।।

त्रिकोणमध्ये बालार्क्यां कामेशीं परिपूजयेत् ।

गणेशं च कुलाध्यक्षं तथा लक्ष्मीं सरस्वतीमपि ।। ४९ ।।

त्रिकोणेषु च संपूज्य वसन्तं मदनं प्रिये ।

स्तनयो: पूजयेत् पश्चान् मूलत्रे तस्या: कलाधरम् ।। ५० ।।

दक्षपादादिदृक्दृशं स्फुरे मृगांकद्युति सुन्दरी ।

पञ्चभि: पूजयेदसकृत् कुलदेवतां कामसंशय: ॥ ५१ ॥

यदा प्रीती रतौ भवेत् शक्तिः कामस्तत्र नो भ्रमः ।

कामेश्वरी महेशानां मदनानन्दिनी प्रिया ॥ ५२ ॥

मोहिनी रूपिणी सदा शोभना च वशंकरी ।

रमणी सुन्दरी देवी मोहिनी प्रियदर्शना ॥ ५३ ॥

पोडशास्वादसंयुक्ता एताः कामकला यजेत् ।

पूजो वशा च सुप्ता रति: प्रीतिस्थया भवति ॥ ५४ ॥

मादि: सौम्या मधुरादृष्टि शैवजे चान्द्रुरालिनी ।

आकुला: शाकिनी चैव छाया संपूज्यंमंडला ॥ ५५ ॥

तथा तुष्टिकरी चैव कला: कामस्य मोहिनी ।

स्वरेत: स्रवणाद्धि सर्वकार्याणांसिद्धिदा: ॥ ५६ ॥

वालाकमं मस्तकेलस्या: संपूज्य तदनन्तरम् ।

वस्या पद्मगृहं तु पूजयेद्रत्नगृहालयां ॥ ५७ ॥

त्रिकोंणं कृत्वा सर्वसिद्धिप्रदामिष्य ।

तत्रांनन्यदृशं मध्ये चक्रयुग्मं प्रपूजयेत् ॥ ५८ ॥

पूंपर्ककमयोगेन( न ) श्रीविधां तत्र पूजयेत् ।

धूपादिकं समर्प्याथ स्वालीङ्गे तदनन्तरम् ॥ ५९ ॥

वारं च पूजनेशानि महात्रिपुरसुन्दरी ।

वपु: त्रिकाय वियेयं दशानां परिकीर्‌तिता ॥ ६० ॥

अनया विधया देवी स्वालीङ्गे पूजयेच्छिवाम् ।

वक्षेत्पुराणागमोरसद्वयामेशसंस्तुता ॥ ६? ॥

निर्विघ्नविश्व प्रतिष्ठा च विय़ा शान्तिस्तथैव च ।

ज्ञानस्येती च संपूज्या पडङ्गावरणं यजेत् ॥ ६२ ॥

सम्भवियाप्रदायं नन्दिकेशं प्रपूजयेत् ।

मध्ये वज्रमयो देवि ग्रहपञ्चाक्षरावधि: ॥ ६३ ॥

निवेद्य धूपदीपादि विजितेन्द्रियमानस: ।

सम्पसंक्षोभिणी मुद्रा वदूष्ठा योनिं प्रचालयेत् ॥ ६४ ॥

क्षोमिण्या वाड्य वा देवी गर्भतुण्डांडकोत्पीडितैकदा ।

उद्बरन्प्रभमालां तु द्राविणीवीजमुखधरेत्॥ ४५ ॥

अक्षुरूधः संवरोरोहे याथ्रीतः प्रवर्त्तते ।

रजोमयं रजः साक्षात्साविदेव न संशयः॥ ४६ ॥

प्रकृति: परमेशानि स्त्रीयं पुरुष उच्चयते ।

सर्वं साक्षात्सामरस्यं शिष्यशक्तिययं ततः॥ ४७ ॥

तयोर्योऽंगो महेशानि योग एवन संशयः।

सीकारो 'मन्त्ररूपस्तु वचनं स्तवनं भवित॥ ४८ ॥

नसदृक्प्रकशात्नयत्र पुष्पाणिं विविधानि चै।

कूजनं गायनं स्तुत्या ताडनं हवनं 'मवेत्॥ ४९ ॥

आलिझनं तु केस्तूराङ्कमुद्रादिकमाद्रिजे ।

मैथुनं तर्पणं विद्धि वीर्यंपातो विसर्जनम्॥ ५० ॥

कुलद्रव्येण संशोध्य शिवशक्तिमयं 'प्रिये ।

बीजामृतं परब्रह्मरूपं निक्षिप्य सुमुद्रारि ॥ ५१ ॥

अर्घ्यपात्रामृते त्यक्वा निर्विकल्प: सकलेश्वर: ।

श्रीविद्याक्रममभ्यचर्यं परब्रह्ममयो भवेत्॥ ५२ ॥

एतत्ते कथितं ज्ञानं सामरस्यं भरणाने ।

सांविकल्पस्तु देवांश्च पापमार्गजायते नरः॥ ५३ ॥

विचिकित्सांकरो मन्त्री जायते गुरुत्तमंगः ।

अत एवं वरारोहे निर्बिकलस्प: सदा भवेत्॥ ५४ ॥

इति श्रीमज्ञनार्णवे नित्यातन्वे श्रीविद्याद्विषजकविविधनिदान द्वार्षिण: पटल:॥ २९ ॥

भथ ऐयोविँश: पटल: ।

ईश्वर उवाच॥

दूस्यम्मरं प्रवक्ष्याभि येन कृत्स्नैन्तंनिधि॥

प्रणवार्क्ये यागगेहं प्रविश्य सुरसन्निधौ॥ १ ॥

१ स्व. ९ स्त्रये शि॑ । २ क. म. घ 'रजानं । ३ स. मध्रयं । ४ स्व. युक्त्वा । स्व. नये । श्री । ६ स्व. त्सो भवेन्त्र्री । ७ क. म. दूय वीर ।

इच्छाज्ञानक्रियाद्रव्यराचितं सुधया युतं ।

अम्बया परमेशानि तत्त्वज्ञानमये शिवे ॥ ३ ॥

पर्यङ्के पुरुषार्थैस्तुं पादेशं परिमण्डिते ।

आत्मान्तरटयपरमज्ञानतत्त्वाविभूषिते ॥ ४ ॥

तस्पदार्थस्वपदार्थोऽसिपदार्थंशसुन्दरि ।

पदार्थत्रयमेतत्तु ज्ञानसत्ताप्रकाशकम् ॥ ५ ॥

एतत्तत्त्वमयैः पङ्क्तैर्गोम्फितेऽम्बरमण्डिते ।

षुमनोवासषुमगे परां तत्र प्रपुझयेत् ॥ ६ ॥

जातिभेदस्तु दूतोना चतुर्वा वीरवन्दिते ।

हास्तिनी शाङ्किनी चैव चित्रिणी पद्मिनी प्रिये ॥ ६ ॥

चतुर्विधा हि दूत्यस्तु सुन्दर्यश्वरुलोचना ।

वैखरी हास्तिनी झेया स्थूला यस्माद्वारानने ॥ ७ ॥

अययेदं धार्यते सर्वे ब्रह्माण्डपरिमण्डलम् ।

वर्गाष्टकैन देहेशि सते दिग्गजसंचयम् ॥

तेनेयं करिणी प्रोक्ता मध्यमा शाङ्किनी भवेत् ॥ ८ ॥

शाङ्किनी तु यथा भद्रे विशुद्धा पापवर्जिता ।

सर्वदेवप्रियात्वा हि शान्तिसौभाग्यशोभिता ॥ ९ ॥

तथा वनस्पतिगता मध्यमा वाग्वरानने ।

चित्रिणी वाक्चरी देहि महादोषविनाशिनी ॥ ९० ॥

यस्या: फलं वरारोहे शिवशक्तिमयं सदT ।

शिवशक्तिमयं देहि प्राणिमात्रजगत्प्रसू ॥ ११ ॥

तेषु सर्वेषु पैर्थेन्ती जीवेषु परमाश्रया ।

परमज्ञा न शीलिना परा वाक्परमेश्वरी ॥ १२ ॥

तां दूतों तत्र संपूज्य समाधिस्थसुमैः शौचैः ।

तदङ्गेऽपु कलः: पूज्यः: ऋपेण सुरवन्दिते ॥ १३ ॥

पवमिनी तु परा जेया हंसस्वच्छविकासिनी ।

हंसोदयेन पद्मं हि त्यक्त्वा संकोचमव्रिजे ॥ १४ ॥

• इदमर्धं ख. पुस्तकें वर्त्तते ।

१ ख. तत्र ज्ञा० । २ क. न °स्तु वेदे° । ३ ख. शान्तसौरेपयशो° । ४ क. ग. न्तं जी° । ५ स्त. शुभैः । ६ क. ग. °दन्ते सुक° । ७ स्त. 'काशिनी ।

विकासयति सौभाग्यं तथा वस्तुविलासतः । परा प्रकाशामायाति पदमिनीतवमतो भवेत् ॥ १५ ॥

तस्या देहे वरारोहे कलाः पूज्यास्तु पोडश । चित्कला सङ्कला ज्ञानकला मन्त्रकला तथा ॥ १६ ॥

आत्मनस्तु कला ज्ञेयाश्चतस्रः परमेश्वरी । विरागता मोक्षकला परमाणुकला तथा ॥ १७ ॥

विद्याकलचतुष्कं तु विज्ञेयं चान्तरात्पनि । विय्या भंतापता तृणिः परब्रह्मप्रकाशता ॥ १८ ॥

परमात्मकला ज्ञेयाः संलीनाः परवस्तुनि । लुप्तिः शान्तिकला बोधकला व्याप्तिकलला परा ॥ १९ ॥

ज्ञानात्मनः कलाः ज्ञेयाश्चतस्रः परमेश्वरी । कलाः पोडश देवेशि श्राविधाणपु संस्थिताः ॥ २० ॥

पोडशार्णो ब्रह्मरूपा कलापोडशरूपिणी । आत्मा जाग्रत्स्वरूपेण त्रैलोक्यं रचयत्यमौ ॥ २१ ॥

अन्तरात्मा तत्त्व ०पस्तपारूपेण मिश्रितः । परमात्मा हि विशेयो ज्ञानात्मा तुर्तया युतः ॥ २२ ॥

एताः कलाः वरारोहं तस्या देहे प्रकाशयेत् । तत्पदार्थे हि जानोति मुखमस्या वरानने ॥ २३ ॥

स्वपदद्यर्थनिवासार्थायं कुचयुग्मं ऋमेभ हि । भोगस्तु परमेशानि नादो ब्रह्ममयो भवेत् ॥ २४ ॥

नादोदितं वरारोहं विश्वं योनिनि संशयः ॥ २५ ॥

तत्रैव शक्तिं संपूज्य स्वात्ममलिन्ं छित्वा यजेत् । परस्परप्रभावेन( ण ) ब्रह्मानन्दरसो भवेत् ॥ २६ ॥

तं रसं मनसा देवि वह्नावड्वागयं प्रिये । अध्यात्मे न संयोज्य ततः श्रीचक्रं चिन्तयेत् ॥ २७ ॥

बिन्दुनिन्द्रं च निन्द्रं च ज्ञानं कृत्वा वरानने । न ब्राह्मणो ब्राह्मणस्तु क्षत्रियः क्षत्रियस्तथा ॥ २८ ॥

१ क. विघ्नेश् सं । २ स्व. लयः । ३ श्। रूपो त्रिज्ञेयः परमेश्वरी अ° । इति पाठान्तरम् । ४ स्व. 'पत्मभि' । ५ स्व. 'तमाडस्थ्या मु' इति पाठान्तरम् । ६ स्व. 'हे परादे°' । ७ स्व. हि । योग° । ८ स. नादादृतं । ९ स्व. 'वं त्यजे°' । १० स्व. स्मरेत् ।

वैश्यो न वैश्यः शूद्रो न शूद्रस्तु परमेश्वरे ।

चाण्डालो नैव चाण्डालः पौल्कसो न च पौल्कसः ॥२९॥

सर्वं समं विजानीयान्निर्मात्सर्योंविनिर्मयात् ।

आकाशात्पतितं तोयं निम्नमार्गेण गच्छति ॥ ३० ॥

ग्राममध्येगतं सर्वं विष्ठामूत्रादिपूरितम् ।

मृतगोश्वान्माजारसरंदिरविराटनितमू ॥ ३१ ॥

समस्तमपि देवेशि गड्यायां मिलितं यथात् ।

गड्नामृते तु देवेशि कालुष्यं नैव तिष्ठति ॥ ३२ ॥

तैथा सच्चिन्मये ज्ञाने समता सर्वजन्तुषु ।

सर्वद्रवेषु गिरिजे समता नाम्ना संश्रयः ॥ ३३ ॥

यथा सूर्यप्रकाशोऽयं समल्वैन प्रवर्तते ।

उत्तमस्यापि चाण्डस्य तमः संहरंति क्षणात् ॥ ३४ ॥

शोषयन्दुग्धमुत्नाणि चन्दनं चैव कर्दमम् ।

अत एव महेशानि मन्त्री सर्वसमो भवत् ॥ ३५ ॥

सिद्धिसत्नंदेव विज्ञेया श्रीगुरोः रूपया प्रिये ॥ ३६ ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यानित्यविचारो नाम चतुर्विंशः पटलः॥२३॥

अथ चतुर्विंशः पटलः ।

ईश्वर उवाच--

दीक्षाविधिं प्रवक्ष्यामि यंन शिष्यः सुसिद्धिर्भवेत् ।

दीयते सकलं देवि गुरवः प्राणसंयुतः ॥ १ ॥

धनरत्नसुवर्णादिपडिवस्त्रसमुच्चयम् ।

क्षयं प्राप्तोति तद्धावाज्ञानापापसमुच्चय ॥ २ ॥

तस्माद्दीक्षेति नामास्या: सर्वशास्त्रेषु सुचते ।

पापिने रुपणायापि शठाय कपटाय च ॥ ३ ॥

+दीक्षायां डाचारहीनोऽयं मन्त्रद्रष्टपरायणश्च ।

निन्दकाय च मूखाय तार्त्थदेवपराय च ॥ ४ ॥

भक्तिहीनाय देवेशि न देया मालिनाय च ।

दानशीलाय भक्ताय सौधवे तीर्थचेतमे ॥ ५ ॥

संपागवर्विने' चामिदेवाद्विजरत्नाय च ।

सर्वशास्त्रार्थवेदार्थज्ञानिने सवताय च ॥ ६ ॥

दीक्षा देया वरारोहे अन्यथाऽऽडपत्तिभाग्भवेत् ।

अथ वक्ष्ये वरारोहे दीक्षाकारणमुत्तमम् ॥ ७ ॥

मण्डपं वेदिकां कृत्वा पुष्पवैतानमण्डितम् ।

दीपमालावलीरम्यं नानाधूपसुगन्धिपितम् ॥ ८ ॥

मिन्दूररञ्जितालाभिमण्डितं चित्रचित्रितम् ।

वेदिकायां वरारोहे कुड्यमेनाथ वा प्रिये ॥ ९ ॥

मिन्दूररञ्जिता वाडपि विलिखेच्चक्रमन्त्रमम् ।

मध्यचक्रं वरारोहे नवकान्तामणिराजतम् ॥ १० ॥

चतरस्त्रं च संलिख्य मुवर्णकलशान्वितम् ।

रौप्यताम्रादिरचितानृत्किकारचितांश्च वा ॥ ११ ॥

जलपूर्णान्निशेषाढचाऽनुस्वरर्णरत्नप्रपूरितान् ।

फलै: पुपैश्च सुभगान्सुगन्धेन च चर्चितान् ॥ १२ ॥

वारिन्याद्र्षकं तत्र वसुकुम्भेष पूजयेष पूजयेत् ।

मध्यकुम्भे वरारोहे श्रीविद्यां परितोषयत् ॥ १३ ॥

कुम्भं सम्पूज्यतत्त्वज्ञः कुम्भार्थं गुरुपूजनम् ।

सुवासिनीभि:संक्रान्तं योगिनो विविधान्पि ॥ १४ ॥

तदृङ्ङह्वानं कुयात्स्मर्वेषां तृप्तिहेतवे !

*गुरु: शिष्यमुपानीय भक्तिनम्रपकल्मषम् ॥ १५ ॥

प्राणानायम्य विधिवच्छुद्धपीठे निवेशय च ।

सुरास्वामेत्यादिमन्त्रै:शिरण्ट्यादिभिर्युत: स्वयम् ॥ १६ ॥

अभिषिञ्चेच्छ तन्मूर्धिन तदेतत्कलशोदकै: ।

परिधाय सुवासोभि:श्रावनादवलेष्य च ॥ १७ ॥

वामतः परमेशानि स्वासने पूजिते ज्ञानचिम् ।

सर्वश्रृङ्गारवेषाढचं शिष्यं तत्रनिवेशयेत् ॥ १८ ॥

*इत आरभ्य ' वामतः परमेशानि ' इत्यन्ततां ग्रन्थ: स्व पुस्तके नास्ति. ।

१ क. साधिने ततो । २ ख. 'ने राज्ञे दे' । ३ ख. 'था पापभा' । ४ क. 'शेषस्य व° १५ क. °प्र सदृकु° ।

षड्ध्वरूपं श्रीचक्रं तस्य मूर्धिन विचिन्तयेत् ।

[× अभावे तु बृंहच्छङ्खस्फं जलेऽडडपूर्यं मुन्दरि । १९ ।

क लास्तत्र समाराध्य देवीनं मपूजय मेपयेत् ]।

स्वहृचक्राडलोकयेतं तु हस्त्या हस्तिं तु मेलयेत् । २० ।

आज्ञानसंक्रमणं कुयाद्यावन्निश्श्वलता भवेत् ।

नैश्वेलं शान्भवो वेध्य. शून्याशून्यविवर्जितः । २१ ।

शून्यं शिवमयं वस्तु पुरुषः परमेश्वरि ।

अशून्यं शक्तिराधा हि प्रकृति: परमेश्वरि । २२ ।

शक्त्याभिकये रजःस्थाल्यं मयोगाच्छिन्दियोथंदा ।

स्वप्नावस्था तदा झेया योग: शक्त्यधिकस्ततः । २३ ।

शक्तिरग्रादिति ज्ञाता शिवो निश्श्वलता प्रिये ।

सुप्तोत्ताराति मन्त्रज्ञः कथिता निश्श्वला यतः । २४ ।

गुणत्रयं तु कथितं जाग्रत्स्वगुणा प्रिये ।

तमोगुणा सुप्तिस्तु शिवे निश्श्वरलरूपिणी । २५ ।

शिवाधिंकैराडगुणातितं वस्तु जानोर्हि मुन्दरि ।

शिवशक्तिममायोगाच्छिवाधियं यदा भवेत् । २६ ।

तदा तुरीया विजानीयात्स्ववंचंधनिरूपनन्तनिं ।

कला: षोडश देवेशि आत्मज्ञाने व्यवस्थितता: । २७ ।

श्रीविद्यावीजमन्त्रेण श्रीषषदेह प्रकाशयेत् ।

चतुर्विंधा षोडशारं महाशक्तिपरमुन्दरो । २८ ।

तदृध्यानात्तु मनःस्थैयेमुन्‍नमनीति निगद्यते ।

ब्रह्मज्ञाने मनः पक्षो तृष्णाच्छचुविलक्ष्यः । २९ ।

मं कल्‍पेन विकल्‍पेन पक्षाभ्यां च शल: मद्रा ।

मोहमत्सगकामेश क्रोधाहंकारदुपद्रवैः । ३० ।

भंनद्वपिच्छमवल: रुचयाकृतयपदद्रय: ।

संमारवृक्षे देवेशि धनपुत्रादिमूलकं । ३१ ।

अविद्याविस्तृत निन्दास्तुतिशाखासुशोभिते ।

अभिलाषस्फरत्पुष्पभरिते पातकादिभिः । ३२ ।

× घन्रश्रमह्नगतों ग्रन्थ: स्व पुस्तक वर्तते ।

१ स्व. तु योजयेत् । २ क. 'अलां छां;' । ३ क. शून्यं शून्यं । ४ क. 'जितम् । शु' ।

५ स्व. 'भत्स्त्ररषग' । ६ क. 'धिकरं गुणा' । ७ स्व. 'वैववशनि' । ८ स्व. 'च्छवहलः ।

पण्पूणं वरारोहे पापपुण्यफलान्विते ।

तत्र शास्त्रद्वये स्थूले श्रुतहृद्याभिधः स्थितः ॥ ३३ ॥

पाक्षिणं तं समाक्रम्य ज्ञानपाशेन पाशेयत् ।

पाशिकेलारता नित्यं कटाक्षः श्रोगुरोः प्रियः ॥ ३४ ॥

तेन पक्षद्वयं छिन्नं यदा भवति निःश्वयातृ ।

तदा समुन्मनीभूत उन्मुखो निःश्वयातिप्रिये ॥ ३५ ॥

सर्वसंकल्पराहिता कला सप्तदशी भवेत् ।

उन्मनी नाम तस्या हि भवपाशानिरन्तनः ॥ ३६ ॥

उन्मन्या सहितो योगी न योगी नोन्मनी परा ।

यथा कपूरगो दीपो न दीपो न पुनः शशो ॥ ३७ ॥

अत एव महेशानि हृदयस्य मंङ्क्रमणं यजेत् ।

तत्त्वमस्यादिवाक्येन पश्वाद्द्बन्धं हि यांजयेत् ॥ ३८ ॥

आदावकथ्येमंयोग्यं स्पर्शनेव सुलोचने ।

स्पर्शः स्पर्शी इवाड्डभाति श्रोगुरोः करसंभवः ॥ ३९ ॥

स्पर्शेन धातवः मयो लोहमयाः सुरवानिवत् ।

सुवर्णांतां प्राप्य सेवं विशिष्टाभरणामिवताः ॥ ४० ॥

करम्पर्शस्तु देवेशि प्रपञ्चमलिनादिकम् ।

लोहत्वं नाशयित्वा हि सुवर्णत्वं करोति हि ॥ ४१ ॥

करः पुष्पफलान्कृत्वा ब्रह्मरन्ध्रे करं क्षिपेत् ।

तस्माद्व्रह्मस्तवमीति वाक्यार्थे कराद्रुचेत् ॥ ४२ ॥

अनिवाच्योपदेशेऽयं स्पर्शानाद्द्ब्रह्मरन्ध्रके ।

ब्रह्मरन्ध्रे सहस्तारे कपूरधवलो गुरुः ॥ ४३ ॥

वराभयकरो नित्यो ब्रह्मरूपो सदाऽनघः ।

जागर्ति परमेशानि निजस्थानप्रकाशकः ॥ ४४ ॥

पश्वाद्यष्टत्रचक्रविज्ञानं शिष्याय प्रतिपोधयेत् ।

आभानं स्वप्नपश्यांश्च न चाद्रुतमशोषितम् ॥ ४५ ॥

वादिसैनैश्रुतवर्णैः स्तप्तहेमसमप्रभः ।

गणेशसहितं विद्धि स्वाधिष्ठानं ततः प्रियः ॥ ४६ ॥

१ क. 'ज्ञात्वा' । २ ख. 'नितनी' । उ° । ३ ख 'नीपरः' । य° । ४ ख. 'द्वाचं हि' ।

५ क. 'णं धावतः स°' । ६ ख. 'श्वासडहमिति ध्यानं शि°' । ७ ख. 'र्ण तु च°' । ८ स. 'ण्ट्रुतहे°' ।

इन्द्रगोपप्रतीकाशं स्फुरद्विद्रुमसन्निभैः । बादिलान्ते: स्फुरद्रत्नैर्बन्धना मणिडतं प्रिये ॥ ४७ ॥

नीलवर्णं तुतीयं हि मणिपूरं दशारकम् ।

विद्रुमाज्ञाभावैर्बैन्दिफाक्तेक्ष मणितमम् ॥ ४८ ॥

गदाभरहैरिं प्रौढ चतुर्थी ऋणु मुच्यते । पिङ्गाभं द्वादशारं तु कादितान्ते: मुलोचने ॥ ४९ ॥

विस्फुलिङ्गप्रभेवर्णै: शिवेन च युत प्रिये । विशुद्धचक्रं देवेशि धूम्रवर्णं कलात्मकम् ॥ ५० ॥

स्वरैर्माणिक्यसंकाशैर्मण्डितं परमेश्वरि । जीवात्मनाड्याधिष्ठितं हि तज्जानीहि तदन्तत: ॥ ५१ ॥

आज्ञाचक्रं महेशानि विदृतकोटिमप्रमप्र ।

द्विदलं हक्षवर्णाभ्यां शुम्राभ्यां परिमण्डितम् ॥ ५२ ॥

परमात्मस्वरूपाढ्यं नादरूपं हि मप्तमम् । नादो विलीनो यस्मात्तन्माद्दृश तदुच्यते ॥ ५३ ॥

देहेडक्षराणि देवेशि नाद एवात्र कारणम् ।

नाद: पवनसंयोगात्कुण्डलिन्या यत: यदा ॥ ५४ ॥

प्रसन्न: परमेशानि षट्चक्राणां दलेषु स: । पञ्चाशद्द्वर्णरूपत्वं प्राप्तवान्सुरवन्दिते ॥ ५५ ॥

अज्ञाङ्ककलिता प्राप्ता उदयादिस्वर: कमात् ।

एवं सर्वज्ञता तस्मै दद्याच्छिष्याय मड्गुरु: ॥ ५६ ॥

शिष्यस्त्वत्का श्रीगुरोस्तु पुजां कुयात्सुलक्षणाम् । रत्नाभरणशोभाढ्यां पद्मवस्त्रधनान्विताम् ॥ ५७ ॥

गजाश्वमाहितां भद्रं महिषीगोमयान्विताम् । क्षेत्रग्राममहारामरभ्यां चेटीशतान्विताम् ॥ ५८ ॥

सुवर्णराशिपभरितां कस्तूरीचन्द्रचन्दनाम् । गुरूं सन्तोष्य विधिवत्प्रसादं तत्त्वसंयुतम् ॥ ५९ ॥

गृहीयाच्छिष्यवर्गैस्तु गुरुरस्तस्मा अनन्तरम् । बालां प्रकाशयेत्कर्णे दक्षिणे च तत: परम् ॥ ६० ॥

१ ख. 'हरिप्रो' । २ ख. 'विद्यान्ते' । ३ क ग 'प्रभादिद्ये:' शि° । ४ ख. हि जानी° । ५ ख. 'दनन्तरम्' आ° । ६ ख. 'सर्ग:' प° । ७ ख. 'ध्यक्त:' स्वरता प्राप्त उ° । ८ ख. दत्वा शिष्या° । ९ ख. 'नंराशिम' । १० ख गृहीत्वा शि' । ११ ख. 'वगस्तु' । १२ ख. 'रणा तदन' ।

पश्चासिंहासनगता विद्या: पश्चात्प्रकाशयेत् ।

ततो रहस्यं परमं महात्रिपुरसुन्दरीम् ॥ ६१ ॥

प्रकाशयेद्‌गुरोर्गुर्यै: परब्रह्ममयीं प्रिये ।

सर्वसौभाग्यजननं भोगमोक्षफलप्रदम् ॥ ६२ ॥

श्रीविद्यां शोडशार्णीं तु ब्रह्मानन्दसुधारतम् ।

न प्रकाशय देवेशि सर्वस्वामिव सुव्रते ।

वन्दशास्त्रपुराणेषु यावल्लेख्यापि सुव्रते ।

गुप्ता श्रीषोडशार्ण्यं निधानाभिव संस्मरेत् ॥ ६४ ॥

सहोदराय सर्वस्वप्राणदायापि बन्धवे ।

राज्ञे राज्यप्रदायापि पत्राय प्राणदाय च ॥ ६५ ॥

न देया शोडशार्ण्यं देयं सर्वस्वमपि द्रजे ।

सप्तदशार्णरहितं शिरो देयं कवंचन ॥ ६६ ॥

न देया शोडशार्णी हि प्राणै: कण्ठगतैरपि ।

गोपितव्या महाविद्या स्वस्थानिरिव पार्वति ॥ ६७ ॥

उदके लवणं लीनं यथा भवति शैलजे ।

मनो भवति वे लीनं पादयो: श्रीगरो: प्रिये ॥ ६८ ॥

तदा देया महाविद्या रूपया शोडशाक्षरी ।

अक्षरैर्‌ सहिता वाड्‌मि निरक्षरतया स्थिता ॥ ६९ ॥

आकारे नीलिता देहि भ्रान्त्यां हृदयदरे यथा ।

अक्षरार्णि तथा सन्ति श्रीविद्यायां सुरेश्वरी ॥ ७० ॥

शोडशार्णी वशक्रा जानीहि परमेश्वरी ।

यथा रत्नमये दीपे कज्जलं नैव विद्यते ॥ ७१ ॥

श्रीविद्यायां तथाड्‌व्यक्तव्यक्तता वीरवन्दिते* ।

न दद्याद्‌गुरवे कस्यापि दद्याद्‌गुरुप्राणप्रियाय च ॥ ७२ ॥

कृतार्थौड्‌गुरुशिष्यौक्यं प्रवदेद्‌गुरिकोत्तम: ।

शोडशार्णीं महाविद्या न दद्याद्‌गुरुरूपिणीम् ॥ ७३ ॥

एकाच्चारेण देवेशि वाजपेयस्य कोटिभि: ।

अश्वमेधसहस्रं तु तुला नाड्‌डयाति सर्वदा ॥ ७४ ॥

एकोच्चारेण देवेशि प्रादक्षिण्यं भुवो भवेत् । धेनूनां कपिलानां हि दत्ता ये: कोटिकोटय: ॥ ७५ ॥

एकोच्चारेण देवेशि तुलां नाड्ययाति सर्वदा । अर्धोच्चारेण पुण्यतिथौ हेमभारसहस्रकम् ॥ ७६ ॥

तुलापुरुषकोटयस्तु तुलां नाड्ययान्ति पोड़शोभृ । यदा यद्र्यन्ते वस्तु तदा सर्वं निरामयम् ॥ ७७ ॥

तथो ज़ेया महाविया पोड़शाणां वराने । परमात्मस्वरूपेयं विश्वस्पन्दनरूपिणी ॥ ७८ ॥

श्वासोच्च्वासतया देवि पट्शतानांयेककिंशति: । सहस्राणि दिवा रात्रौ हंस:शब्द्र्जपां भवेत् ॥ ७९ ॥

सयन्तनत्वेन सकलं व्याप्य तिष्ठति सर्वतः । आत्मतत्त्वनजपां ज़ेया सैषास्मास्वरूपिणी ॥ ८० ॥

निरञ्जनस्वरूपा च निराभासस्वरूपिणी । अतनुत्वतुल्याभ्या सूक्ष्मत्वेन वरानने ॥ ८१ ॥

प्रणवोभापदेनापि मणिडता वह्निजायया । पडड़ै: शोभितां देवीं हंसैनैव प्रपूजिताम् ॥ ८२ ॥

अव्यक्तरूंपगायत्रीछन्दोवक्त्रां वरानने । साक्षात्परमहंसाभां देवतां परमेश्वरीम् ॥ ८३ ॥

शिवविद्या व्याप्तिका बुद्धिं प्रच्योतयित्स्फुरणिकाम् । आत्मस्व'पोलिड़ं हि भव्याग्रेहमतं प्रिये ॥ ८४ ॥

श्रद्धातरङ्गिणीनिरक्षालितं भवबन्धनम् । सुमनोमणिडतं वाडपि समाधिक्रुसुमेधरम् ॥ ८५ ॥

ज्ञानाढ़ारे प्रपञ्चार्वयं भूतं दीपं चै 'चिन्मय । अधितिष्ठति सर्वत्र सर्वनैवेद्यभणिडतम् ॥ ८६ ॥

विष्णुपक्षं निराभासं केवलं ब्रह्मसंकलम् । पोड़शाणां परा विद्या श्रीविद्येयथमिधीयते ॥ ८७ ॥

शुक्लपक्षे शुभदिने शभवारे वरानने । मन्त्राद्यारम्भणं कुर्यादग्रहणे चन्द्रसूर्ययो: ॥ ८८ ॥

१ स्व. 'था चेयं म' । १२ स्व. 'जी' उच्चासन:श्वासत' । १३ स्व. प्रचोदयाद' । ४ स्व. विड तां व' । ५ क. म. 'रुपा गा' । ६ स्व. 'रूप लि' । ७ स्व. 'तं भाववन्दिनम् । ८ स्व. 'सुमाचितमू । ९ स्व. च. 'तनुं' इति पाठान्तरम् ।

न वारमासव्रतोपनं हि ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ।

पवित्रिं' सद्देवेशि दानमेव शुभे दिने ॥ ८९ ॥

चैत्रे' वे निष्फलं श्रेयं नीराजयतलोचने ।

देशाले श्राद्धं च कुर्यात्त्र च मरणं ध्रुवम् ॥ ९० ॥

आपाढे वन्धनाशं च श्रावणे च हतायुष्म् ।

क्षयो माघपदे मासि आश्विने रत्नसंपदः ॥ ९१ ॥

कार्तिके तु भवेल्लक्ष्मीमार्गशीर्षे धनं महद्‌ ।

पौषे तु संप्रदृश्येशो माघे संपत्तिरुत्तमा ॥ ९२ ॥

फाल्गुने संप्रकायाणि मासानां फलमीरितम् ।

शिष्यस्य प्रयमाणं हि गृहीत्वा सुन्दरी प्रिये ॥ ९३ ॥

नाम संकीर्तयेत्तत्र मनोऽयं स्थिरबुद्धये ।

श्रीवियां हृदये' तस्य न्यसेद्गयक्त्ररूपिणीम् ॥ ९४ ॥

श्रीविद्याक्षरपङ्क्तिस्थु परब्रह्माणि चिन्मयी ।

उदके लवणं लीनं यथा तिष्ठति पार्वति ॥ ९५ ॥

तस्माद्व्रतपर्यं विद्धि सर्वशास्त्रेषु योजिताम् ॥ ९६ ॥

इति भीमज्ञानर्णवे नित्यातत्त्वे दीक्षाविधिर्नाम चतुर्विंशः पटलः ॥२८॥

अथ पवित्रारोपणविधिः

ईश्वर उवाच-

पवित्रारोपणं वक्ष्ये साधकानां हिताय च ।

वर्षपर्यन्तता पूर्वा सफला भवति ध्रुवम् ॥ १ ॥

तस्मात्प्रतिप्रपूजा हि कर्तव्या सिद्धिहेतवे ।

आरम्भ्य मिश्नार्कं हि तुष्ट्यात्मकान्तिमान्तकम् ॥ २ ॥

अतिरम्या महापूजा पवित्राणां सुरेश्वरी ।

पशूद्देवपि पूजा स्वार्थचतुष्ट्यामहामयीने ॥ ३ ॥

पशूनां वा ऋतुदर्शयां पवित्रारोपणं यजेत्‌ ।

सौवर्णरत्नताम्राणां रक्षपवित्राणि कारयेत्‌ ॥ ४ ॥

कार्पाससंभावांन्येव पुटपुटसूत्रसमुद्धवम् ।

त्रसरेणुसूत्रसंभूतं पद्मवल्कलसंभवम् ॥ ५ ॥

दर्भेमुजाशणाद्भूतं पवित्राय प्रकल्पयेत् ।

प्रणवश्रूयतामे वाहिर्द्रव्या नागो गुहो रविः ॥ ६ ॥

साम्बाश्रयः सर्वदेवेश्व नवतन्त्रेषु पूजयेत् ।

शिरोमन्त्रणाभिमन्त्र्य हृन्मन्त्रेण ततः परम् ॥ ७ ॥

प्रक्षालयेत ततः पाद्यं गृक्ष्याक्षमन्र्रेण च देशिकः ।

अवरुद्धय च नेत्रेण प्रार्थितं कवचेन हि ॥ ८ ॥

रोचनाकुङ्कुमाभ्या च रक्तचन्दनचन्दनैः ।

कस्तूरीघुसृणागैश्र कर्पूरैर्न ( नां ) गरैरपि ॥ ९ ॥

गैरिकागरिविचित्रं तत्त्कारयेत्सममनोहरम् ।

मूलमन्त्रेण चाभ्युक्तं स्थापयेद्देशिकोणके ॥ ९० ॥

पवित्रपुण्डं सकलं पडङ्कैस्तु पवित्रितम् ।

ऋत्वा देवांश्च पूर्वंश्च दिवसे सत्यं च वाच्यताम् ॥ ९९ ॥

अन्नोत्तरशैः स्रत्रेणवसूत्रेण कलिप्रैतैः ।

उत्तमं तर्पणं हि तदूद्र्धं मध्यमं स्मृतम् ॥ ९२ ॥

तस्याप्यर्धं कनिष्ठं स्यात्त्रिविधं कथितं त्रिये ।

अधिवासनकलाया यवान्यस्तार्थ सुवते ॥ ९३ ॥

चतुर्भिराभिमन्त्र्यैषु पुष्पे निक्षिप्य दीप्तकः ।

पाविनाणि पवित्राणि पञ्चामृतसमुच्यये: ॥ ९४ ॥

रचिता न्यमलैः पञ्चरत्नैः सर्वौषधीगणैः ।

नववस्त्रयुगन्यास सम्यगाच्छादय सुवते ॥ ९५ ॥

देवं कुम्भं प्रतिष्ठाप्य पूर्णं चाभीकरादिभिः ।

देवोभावात्थ तत्कस्मिन्मूलमन्त्रेण पूजयेत् ॥ ९६ ॥

ततः कमं समभ्यर्च्य पवित्रार्पणमारमेत् ।

श्रीविश्वया पवित्राणि गुरोर्नाम्ना च देशिकः ॥ ९७ ॥

पवित्रं गुरवे दद्यात्सर्वभ्यस्तदनन्तरम् ।

गुरुभ्यस्त्विविधैश्रैव पवित्राण्यपयोजयेत् ॥ ९८ ॥

तिथिनित्यागणायाथ पवित्रारोपणं यजेत्त् ।

नवचक्रस्थितायाथ चक्रेशीनवकाय चं ॥ १८ ॥

रतिमवृन्दाय देवेशि प्रत्येकं भावपूर्वंकम ।

पवित्रकं समर्प्याथ गुरुसंस्तोत्रपाठेत्वरे ।

स्वर्णालंकारवस्रैश्वर्य नानाधानसमुचयैः ।

तत्प्रसादं पवित्रं च धारयेतदनन्तरम् ।

तदृङ्होमं निवर्त्यं पवित्रेण समर्चयेत् ।

कुमारपूजनं कुर्याच्चः सुवासिनिगणम् ॥ २२ ॥

योगिन्यो योगिनश्वैव ब्राह्मणा विविधा गणाः ।

पूज्या हि परमेशानि यदि (दी) च्छेद्विमात्र्मनः ॥२३॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णव नित्यात्रितन्त्र श्र।वध्यात्मविद्गारापणवासनाम पञ्चविंशः

पटलः ॥ २५ ॥

अथ षड्विंशः पटलः ।

ईश्वर उवाच-

दमनारोपणं वक्ष्ये साधकानां हिताय च ।

संवत्सरकृता पूजा येन पूर्णा भवेत्प्रिये ॥ ९ ॥

तपोभङ्गया मदनो मम शैलबवे यदा ।

भस्मीभवतदा पत्नी रतिः प्रीतिस्ख दुःखिते ॥ २ ॥

तच्चेतवारिसंभूता दमनस्य लता भवेत् ।

तत्सौरभ्यं च सौभाग्यं महदासित्सुलोचने ॥ ३ ॥

तेन संतुष्टहृद्दया वरो दत्तो मया प्रिये ।

रत्यै प्रीत्या च तस्मात्तु मदनः प्रकटीकृतः ॥ ४ ॥

दमनेन च यो मन्त्री वर्षमध्ये न पूजयेत् ।

तस्य सांवत्सरी पूजा मदनाय भविष्यति ॥ ५॥

इति तस्मै वरो दत्तो मयैव सुरवन्दिते ।

तस्मादमनपूजा हि कर्तव्या वीरवन्दिते ॥ ६॥

१ क. ख. च । तस्मिन्वृन्दा° । १२ स्त. गुरुः संतो° । ३ स्त. °वाहिनी° । ४ क. °च

प्रदना° । ५ स्त. °घटदयादरो ।

अन्यथा तर्फलं वर्षशतं कामाय जायते ।

समूलं दमनं देवि स्थापयेत्पात्रके वरे ॥ ७ ॥

दमनं नवधा कुर्वात्पूजयेतदनन्तरम् ।

आनन्देश्वरवीजेन ततो निधन सुन्दरी ॥ ८ ॥

आनन्देश्वरबीजेन नवधा विन्दुना सह ।

नवप्रकारैर्मिश्रितं दमनं पूजयेत्क्रमात् ॥ ९ ॥

अघोरविद्या पश्चादाभिमिश्र्य तमेव हि ।

पूर्वोक्तया दक्षिणस्यां दिशि सिंहासनोच्यया ॥ १० ॥

अत्रैण रक्षणं कुर्वाच्चेन ततः परम् ।

मदध्वा त्रिशूलमुद्रां तु ग्रामयेदमनोपari ॥ ११ ॥

चैत्रे सितचतुदंश्यां दमनारोपणं भवेत् ।

उत्तरेऽपिस्म्रेण हृदये न च लेपयेत् ॥ १२ ॥

श्रीसणडघुणनेन्द्राद्धैराधिवासं च कारयेत् ।

प्रथमे दिवसे कुर्यादधिवासनमुत्तमम् ॥ १३ ॥

सघोडविबासनं वाडपि वर्षंपूजां सुुसिद्धये ।

प्रातः काले चतुर्दश्यां नित्यार्चानान्तरं ततः ॥ १४ ॥

नवकोणं विरच्याथ सिन्दूरेण महाप्रभम् ।

कलशंव संस्थाप्य हेमरत्नादिपूरिताम् ॥ ३५ ॥

एकं वा कलशं रम्यं स्थापयेद्देशिकोत्तमः ।

दक्षतो मण्डलं कृत्वा कुडकुमाद्यैर्विचित्रितम् ॥ १६ ॥

अशोकतरोर्माले ( लिं ) रस्य त्रीकोणं मण्डलं लिखेत् ।

तन्मध्ये पूजयेत्कामं तरुणं चारुणप्रभम् ॥ १७ ॥

एकपद्मं रक्तपुष्पं वामदक्षिणगोः प्रिये ।

रतिप्रीतिविशोभाठ्यं पञ्चबाणं धनुर्धरम् ॥ १८ ॥

षट्सस्तसहितं कामे कदम्ववनमध्येगम् ।

मधुनेत्राननेन तं कामं पूजयेत्सादरहेतवे ॥ १९ ॥

वारमवं भुवनेशानि श्रीयं कामारमके न च ।

कामाय नम आलिख्य विधेयं नववर्णिनी ॥ २० ॥

काव्यबीजत्रयं चोक्वा फरेमात्मकमुरुचरेत् ।

रत्यै नमश्राष्टवर्णां रतिविद्या वरानने ॥ २१ ॥

प्रीतिं वदेद्व्रतिस्थाने प्रीतीं चान्त्राडष्टवर्गकैः ।

गौररत्नामये रतिप्रीती कामेन माणिभूषणे ॥ ३२ ॥

पत्रताम्रूलहस्ते च रक्तवस्त्राविगाजिते ।

दिव्याभरणभूष च पुष्पदाराविगाजिते ॥ ३३ ॥

वामदक्षिणयोध्ये या त्वा कामस्य तदनन्तरम्भ ।

वसन्तं पूजयेत्पश्चात्कदम्बवनमध्येगम् ॥ ३४ ॥

गौरवर्ण वामहस्ते सुधापूर्णघटान्वितम् ।

दक्षहस्तेन दधतं नानापुष्पममुचचयम् ॥ ३५ ॥

मार्द्रं कामं प्रपद्याथ श्रपदीपादि दश्यताम् ।

दंपने पूजिंतः कामः सद्ककार्याणि मादयेत् ॥ ३६ ॥

तेन मध्यकप्रपद्याथ पह्लादिपुरमन्दिरम् ।

कामं सद्चेंयतस्मध्यकुमार्गेमोंजयेत्सुधः :: ३७ ॥

सुवासिनीश्व मंपूज्य यांगैरिन्द्रगणमर्थयेत् ।

ब्राह्मणान्परिपूज्याथ नानादर्शानमानयेत् ॥ ३८ ॥

तद्र्जनह्वान्तपश्चाद्गरुं रत्नादिभूष्णः ।

स्वर्णाभरणहस्तेश्व द्विगवश्र्वमनोगमैः ॥ ३९ ॥

पूजयित्वा ततां देवी पूर्णाहुतिमध्याचरेत् ।

अनेन विधिना देवी दंपनागेपं यजेत्न ॥ ४० ॥

तस्य मांवत्सरं या पूजा सफलटा शैलमंभवं ॥ ४१ ॥

इति श्रीमज्ज्ञानार्णवे नित्यानुत्तरे देवीपत्संवादे श्रीकामद्वयमथनं ।

पटलविंशः पटलः ॥ ८ ॥

महाामिर्न जज्ञानार्णवतन्त्रम् ।

अथं ज्ञानार्णवतंत्रस्य संज्ञापत्रकम् ।

क. इति संज्ञितम्--आनन्दाश्रमस्थम् ।

त्व. इति संज्ञितम्--आनन्दाश्रमस्थम् । अस्य लेखनकाल: शाक: १८९२ समाप्नामिदं संज्ञापत्रकम् ।