1. Atharvashikha Upanishad

ओङ्कारार्थतया भातं तुर्योंङ्काराग्रभासुरम् । तुर्यतुरीं त्रिपाद्रामं स्वमात्रं कलयेऽन्वहं ॥ ॐ भद्रं कर्णेभिः शृणुयाम देवाः । भद्रं पश्येमाक्षभिर्यजत्राः । स्थिरैरङ्गैस्तुष्टुवांसंस्तनूभिः । व्यशेम देवहितं यदायुः । स्वस्ति न इन्द्रो वृद्धश्रवाः । स्वस्ति नः पुषा विश्ववेदाः । स्वस्ति नस्तार्क्ष्यो अरिष्टनेमिः । स्वस्ति नो बृहस्पतिदधातु ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ॐ अथ हैनं पैप्पलादोऽब्रवीत्‌: सनत्कुमारं स्वाधिष्ठवर्णमुवाच भगवन्‌किमादौ प्रयुक्तं ध्यानं ध्यायितव्यं किं तदूयानं को वा ध्याता कष ध्येयः । स एभ्योऽथवो प्रत्युवाच । ओमित्येतदक्षरमादौ प्रयुक्तं ध्यानं ध्यायितव्यमित्येतदक्षरं परं ब्रह्मास्मि पादाद्यत्सरोवेदास्तुषु भादिमक्षरं परं ब्रह्म । तृतीयां मावाच परिलक्ष्यते- महाकर्णैकवेदो तह्या वसतो गायत्री गाहेपर्यत् । द्वितीयान्तरिक्षं स उकारः स यजुर्भिर्यजुर्वेदो विष्णुरुद्रस्त्रिष्टुभ्षक्षराग्निः । तृतीया धीः स मकारः स सामभिः सामवेदो रुद्रा आदित्या जगत्याहवनीयः । यावाने॑डस्य चतुर्थ्यैर्धमात्रा सा सोमलोक ओङ्कारः: साध्वगन्मत्रैरथर्ववेदः सर्वतक्ग्निमरुतो विराडेकर्षिभोऽसृथ्स्ति स्मृता । प्रथमा रक्तपिता महद्‌ब्रह्मा दैवत्या । द्वितीया विद्युमती कृष्णा विष्णुदैवत्या । तृतीया शुभाशुभा शुक्ला रुद्रदैवत्या । यावासाने॑डस्य चतुर्थ्यैर्धमात्रा सा विधुमती सर्ववर्णा पुरुषदैवत्या । स एवं ह्योङ्कारस्तुर्यस्तुर्यादित्यादित्यैः- शिररुत्यैर्मात्रः स्वरमेतद्रुहस्वदीर्घैष्प्तु इति ॥ ॐ ॐ ॐ इति त्रिरुक्त्वा चतुर्थीं श्वान्त आत्मान्प्रणवप्रयोगेण समस्तमोऽमिति प्रयुक्त आत्मज्योति: सकृदावतंते सकृदुच्चारितमात्रः स एष

१

ऊर्ध्वेमन्रमयतीत्योङ्कारः । प्राणान्सर्वान्प्रतीत्येतित प्रलयः । प्राणान्सर्वान्परमात्मनि प्रणानयतीत्येतस्मात्प्रणवः । चतुर्थीमवस्थित इति सर्वदेववेदयोनिः सर्ववाङ्मयस्तु प्रणवात्मकम् ॥ १ ॥

२

देवाश्चिति संभ्रतां सर्वभ्यो दुःखभयेभ्यः सन्तारयतीति तारणात्तारः । सर्वे देवाः सविष्टानतीति विष्णुः । सर्वाणि वृहयतीति ब्रह्मा । सर्वेभ्योऽनस्तम्भान्भयेभ्यो ध्येयेभ्यः प्रदीपवत्प्रकाशयतीति प्रकाशः । प्रकाशेभ्यः सदोमित्यन्तः शरीरे विद्युद्द्वैज्योतयति मुहुर्मुहुरिति विद्युद्‌द्व्रततीयाादिशं दिशं भित्वा सर्वल्लोकान्व्यानोति व्यापनात्तीति व्यापनाद्व्यापी महादेवः ॥ २ ॥

३

पूर्वांस्य मात्रा जागर्ति जगरितं द्वितीया स्वप्नं तृतीया सुषुप्तिस्थतुर्थी तुरीयं मात्रा मात्राः प्रतिमात्रवगताः सम्यक्समस्तानपि पादाद्यजतीति स्वयम्प्रकाशः स्वयं ब्रह्मा भवतीत्येष सिद्धिकर एतस्माद्वयानादौ प्रयुज्यते । सर्व करणस्मंहारतरवाङ्घ्रादिब्रह्मा तुरीयम् । सर्वकरणानि मनसि सम्प्रतिष्ठाप्य ध्याने विष्णुः प्राण मनसि सह करणे: सम्प्रतिष्ठाप्य ध्याता रुद्रः प्राणो मनसि सहकारणैरदान्ते परमात्मनि सम्प्रतिष्ठाप्य ध्यायीतेऽथानं प्रध्यायितव्य सर्वस्मिद् ब्रह्माविष्णुरुद्रैरास्ते सप्रसूयन्ते सर्वाणि चेष्ट्राणि सह भूतैने कारणैः कारणानां ध्याता कारणं तु ध्येयः सर्वेऽयंसम्पन्नः शभुराकाराश्रमध्ये ध्रुवं स्त्र्ध्याधारिकं क्षणिकं ऋतुश्रतयाऽपि सप्ततयाऽऽत्मतया यत्कलं तद्वानोऽपि कृत्स्नमोड्कारगरित च सर्वध्यानयोगजानानां यत्कलमोड्कारो वेद पर ईशो वा शिव एको ध्येयः शिवत्करः सर्वमन्त्यपरित्यज्य समस्ताध्वरश्वपेतामित्य द्विजो गर्भवासाद्विमुकोतो विमुच्यत इत्योँष*स्त्यमित्युपनिषत् ॥ ३ ॥ ॐ भद्रं कर्णेभिरिति शान्तिः ॥ ॥ इति अथर्ववद्रीय अथर्वशिखोपनिषत्समाप्ता ॥