1. Bhagavad_Gita_large_type

श्रीमद् भगवद् गीता

प्रथमोऽध्यायः धृतराष्ट्र उवाच धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः मामकाः पाराडवाश्चैव किमकुर्वत संजय १

संजय उवाच दृष्टा तु पाराडवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा आचार्यमुपसंगम्य राजा वचनमब्रवीत् २

पश्यैतां पाराडुपुत्राणाम् आरचार्य महतीं चमूम् व्यूढां द्रुपदपुत्रेरा तव शिष्येा धीमता ३

1 (१)

श्रीमद् भगवद् गीता

अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि युयुधानो विराटश्च द्रुपदश्च महारथः

घृष्टकेतुश्चेकितानः काशिराजश्च वीर्यवान् पुरुजित्कुन्तिभोजश्च शैब्यश्च नरपुंगवः ५

युधामन्युश्च विक्रान्त उत्तमौजाश्च वीर्यवान् सौभद्रो द्रौपदेयाश्च सर्व एव महारथाः ६ 2 (२)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्रस्माकं तु विशिष्टा ये तान्निबोध द्विजोत्तम नायका मम सैन्यस्य

संज्ञार्थं तान्ब्रवीमि ते ७

भवान्भीष्मश्च कर्राश्च

कृपश्च समितिंजयः अश्वत्थामा विकर्राश्च सौमदत्तिस्तथैव च द

अ्रन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः

नानाशस्त्रप्रहरणाः

सर्वे युद्धविशारदा: ६ 3 (३)

श्रीमद् भगवद् गीता

अपर्याप्तं तदस्माकं

बलं भीष्माभिर्ितम् पर्याप्तं त्विदमेतेषां

बलं भीमाभिरक्ितम् १०

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागमवस्थिताः भीष्ममेवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि ११

तस्य संजनयन्हर्षं

कुरुवृद्धः पितामहः सिंहनादं विनद्योच्चैः शद्वं दध्मौ प्रतापवान् १२ 4 (४)

श्रीमद् भगवद् गीता

ततः शङ्गाश्च भेर्यश्च परावानकगोमुखाः सहसैवाभ्यहन्यन्त

स शब्दस्तुमुलोऽभवत् १३

ततः श्वेतैर्हयैर्युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ

माधवः पाराडवश्चैव दिव्यौ शङ्गौ प्रदध्मतुः १४

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनंजयः पौराड्रं दध्मौ महाशद्कं भीमकर्मा वृकोदर: १५ 5 (५)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्रनन्तविजयं राजा

कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः नकुल: सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ १६

काश्यश्च परमेष्वासः

शिखराडी च महारथः

धृष्टद्युम्ो विराटश्च सात्यकिश्चापराजितः १७

द्रुपदो द्रौपदेयाश्च सर्वशः पृथिवीपते सौभद्रश्च महाबाहुः

शङ्कान्दध्मुः पृथक्पृथक् १५

6 (६)

श्रीमद् भगवद् गीता

स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् नभश्च पृथिवीं चैव तुमुलो व्यनुनादयन् १६

अथ व्यवस्थितान्टृट्टा धार्तराष्ट्रान्कपिध्वजः प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुरुद्यम्य पाराडवः २०

हृषीकेशं तदा वाक्यम् इदमाह महीपते अर्जुन उवाच सेनयोरुभयोर्मध्ये रथं स्थापय मेऽच्युत २१ 7 (७)

श्रीमद् भगवद् गीता

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् कैर्मया सह योद्धव्यम् अरस्मिन्ररासमुद्यमे २२

योत्स्यमानानवेक्षेऽहं य एतेऽत्र समागताः धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर युद्धे प्रियचिकीर्षवः २३

संजय उवाच

एवमुक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत सेनयोरुभयोर्मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम् २४

8 (5)

श्रीमद् भगवद् गीता

भीष्मद्रोराप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्िताम् उवाच पार्थ पश्यैतान्

समवेतान्कुरूनिति २५

तत्रापश्यत्स्थितान्पार्थः

पितृनथ पितामहान्

पुत्रान्पौत्रान्सरवींस्तथा २६

श्वशुरान्सुहृदश्चैव सेनयोरुभयोरपि

तान्समीक्य स कौन्तेयः

सर्वान्बन्धूनवस्थितान् २७ 9 (६)

श्रीमद् भगवद् गीता

कृपया परयाविष्टो विषीदन्निदमब्रवीत् अ्रर्जुन उवाच दृष्ट्ेमं स्वजनं कृष्णा युयुत्सुं समुपस्थितम् २५

सीदन्ति मम गात्राशि मुखं च परिशुष्यति वेपथुश्च शरीरे मे रोमहर्षश्च जायते २६

गाराडीवं स्रंसते हस्तात् त्वक्चैव परिदह्यते न च शक्नोम्यवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः ३०

10 (१०)

श्रीमद् भगवद् गीता

निमित्तानि च पश्यामि

विपरीतानि केशव

न च श्रेयोऽनुपश्यामि हत्वा स्वजनमाहवे ३१

न काड्गे विजयं कृष्णा

न च राज्यं सुखानि च किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर्जीवितेन वा ३२

येषामर्थे काड़्ितं नो

राज्यं भोगाः सुखानि च त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च ३३

11 (११)

श्रीमद् भगवद् गीता

आचार्याः पितरः पुत्रास् तथैव च पितामहाः मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः संबन्धिनस्तथा ३४

एतान्न हन्तुमिच्छामि घ्रतोऽपि मधुसूदन अरपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते ३५

निहत्य धार्तराष्ट्रान्नः का प्रीतिः स्याज्जनार्दन पापमेवाश्रयेदस्मान् हत्वैतानाततायिनः ३६

12 (१२)

श्रीमद् भगवद् गीता

तस्मान्नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान्स्वबान्धवान् स्वजनं हि कथं हत्वा

सुखिनः स्याम माधव ३७

यद्यप्येते न पश्यन्ति

लोभोपहतचेतसः

कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम् ३८

कथं न ज्ञेयमस्माभिः

पापादस्मान्निवर्तितुम् कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर्जनार्दन ३६

13 (१३)

श्रीमद् भगवद् गीता

कुलक्षये प्रसाश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्रम् अ्रधर्मोऽभिभवत्युत ४०

अ्रधर्माभिभवात्कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णोय जायते वर्णासंकरः ४१

संकरो नरकायैव

कुलघ्नानां कुलस्य च पतन्ति पितरो ह्येषां

लुप्तपिराडोदकक्रिया: ४२ 14 (१४)

श्रीमद् भगवद् गीता

दोषैरेतैः कुलघ्नानां वर्णासंकरकारके: उत्साद्यन्ते जातिधर्मा: कुलधर्माश्च शाश्वताः ४३

उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन नरकेऽनियतं वासो

भवतीत्यनुशुश्रुम ४४

अरहो बत महत्पापं

कर्तु व्यवसिता वयम् यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ४५ 15 (१५)

श्रीमद् भगवद् गीता

यदि मामप्रतीकारम् अशस्त्रं शस्त्रपारायः धार्तराष्ट्रा रगो हन्युस् तन्मे क्षेमतरं भवेत् ४६

संजय उवाच एवमुक्त्वार्जुनः संख्ये रथोपस्थ उपाविशत् विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्रमानसः ४७

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे अ्र्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः १

16 (१६)

श्रीमद् भगवद् गीता

द्वितीयोऽध्यायः संजय उवाच तं तथा कृपयाविष्टम्

विषीदन्तमिदं वाक्यम् उवाच मधुसूदनः १

श्रीभगवानुवाच कुतस्त्वा कश्मलमिदं विषमे समुपस्थितम् अ्र्रनार्यजुष्टमस्वर्ग्यम् अकीर्तिकरमर्जुन २

क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ नैतत्त्वय्युपपद्यते त्षुद्रं हदयदौर्बल्यं त्यक्त्वोत्तिष्ठ परंतप ३

17 (१७)

श्रीमद् भगवद् गीता

अर्जुन उवाच कथं भीष्ममहं संख्ये द्रोरां च मधुसूदन इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ४

गुरूनहत्वा हि महानुभावान् श्रेयो भोत्तुं भैत्यमपीह लोके हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव भुञ्जीय भोगान्रुधिरप्रदिग्धान् ५

न चैतद्विद्ः कतरन्नो गरीयो यद्वा जयेम यदि वा नो जयेयुः यानेव हत्वा न जिजीविषामस् तेऽवस्थिताः प्रमुखे धार्तराष्ट्राः ६ 18 (१८)

श्रीमद् भगवद् गीता

कार्परायदोषोपहतस्वभावः पृच्छामि त्वां धर्मसंमूढचेता: यच्छ्रेयः स्यान्निश्चितं ब्रूहि तन्मे शिष्यस्तेऽहं शाधि मां त्वां प्रपन्नम् ७

न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद् यच्छोकमुच्छोषरामिन्द्रियाणाम् अवाप्य भूमावसपत्रमृद्धं राज्यं सुराणामपि चाधिपत्यम् द

संजय उवाच

एवमुक्त्वा हृषीकेशं गुडाकेशः परंतप न योत्स्य इति गोविन्दम् उक्त्वा तूष्णीं बभूव ह ६ 19 (१६)

श्रीमद् भगवद् गीता

तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः १०

श्रीभगवानुवाच अ्रशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति परिडता: ११

न त्वेवाहं जातु नासं न त्वं नेमे जनाधिपाः न चैव न भविष्यामः सर्वे वयमतः परम् १२

20 (२०)

श्रीमद् भगवद् गीता

देहिनोऽस्मिन्यथा देहे कौमारं यौवनं जरा

तथा देहान्तरप्राप्तिर्

धीरस्तत्र न मुह्यति १३

मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः तागमापायिनोऽनित्यास् तांस्तितिक्षस्व भारत १४

यं हि न व्यथयन्त्येते

पुरुषं पुरुषर्षभ समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते १५ 21 (२१)

श्रीमद् भगवद् गीता

नासतो विद्यते भावो

नाभावो विद्यते सतः

उभयोरपि दृष्टोऽन्तस् त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः १६

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम्

विनाशमव्ययस्यास्य

न कश्चित्कर्तुमर्हति १७

अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिश:

त्नाशिनोऽप्रमेयस्य

तस्माद्युध्यस्व भारत १५ 22 (२२)

श्रीमद् भगवद् गीता

य एनं वेत्ति हन्तारं यश्चैनं मन्यते हतम् उभौ तौ न विजानीतो

नायं हन्ति न हन्यते १६

न जायते म्रियते वा कदाचिन्

नायं भूत्वा भविता वा न भूयः त्रजो नित्यः शाश्वतोऽयं पुराणो न हन्यते हन्यमाने शरीरे २०

वेदाविनाशिनं नित्यं

य एनमजमव्ययम् कथं स पुरुषः पार्थ कं घातयति हन्ति कम् २१

23 (२३)

श्रीमद् भगवद् गीता

वासांसि जीर्णानि यथा विहाय

नवानि गृह्णाति नरोऽपराणि तथा शरीराणि विहाय जीर्णा-

न्यन्यानि संयाति नवानि देही २२

नैनं छिन्दन्ति शस्त्रागि नैनं दहति पावकः न चैनं क्लेदयन्त्यापो

न शोषयति मारुतः २३

अ्रच्छेद्योऽयमदाह्योऽयम् त्रक्लेद्योऽशोष्य एव च नित्यः सर्वगतः स्थारुर अ्रचलोऽयं सनातनः २४

24 (२४)

श्रीमद् भगवद् गीता

अरविकार्योऽयमुच्यते तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि २५

अरथ चैनं नित्यजातं

नित्यं वा मन्यसे मृतम् तथापि त्वं महाबाहो नैवं शोचितुमर्हसि २६

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर् ध्रुवं जन्म मृतस्य च तस्मादपरिहार्येऽर्थे

न त्वं शोचितुमर्हसि २७ 25 (२५)

श्रीमद् भगवद् गीता

अ्रव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत

अव्यक्तनिधनान्येव

तत्र का परिदेवना २८

तश्चर्यवत्पश्यति कश्चिदेनम् आ्रश्चर्यवद्वदति तथैव चान्यः आ्रश्चर्यवच्चैनमन्यः शृणोति श्रुत्वाप्येनं वेद न चैव कश्चित् २६

देही नित्यमवध्योऽयं देहे सर्वस्य भारत तस्मात्सर्वाणि भूतानि न त्वं शोचितुमर्हसि ३० 26 (२६)

श्रीमद् भगवद् गीता

स्वधर्ममपि चावेद्य

न विकम्पितुमर्हसि धर्म्याद्धि युद्धाच्छ्रेयोऽन्यत् क्षत्रियस्य न विद्यते ३१

यदृच्छया चोपपन्नं

स्वर्गद्वारमपावृतम् सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ लभन्ते युद्धमीदृशम् ३२

अथ चेत्त्वमिमं धर्म्यं

संग्रामं न करिष्यसि

ततः स्वधर्मं कीर्तिं च

हित्वा पापमवाप्स्यसि ३३

27 (२७)

श्रीमद् भगवद् गीता

तकीर्ति चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् संभावितस्य चाकीर्तिर्

मरणादतिरिच्यते ३४

भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः येषां च त्वं बहुमतो

भूत्वा यास्यसि लाघवम् ३५

अवाच्यवादांश्च बहून् वदिष्यन्ति तवाहिताः

निन्दन्तस्तव सामर्थ्यं

ततो दुःखतरं नु किम् ३६ 28 (२८)

श्रीमद् भगवद् गीता

हतो वा प्राप्स्यसि स्वर्गं जित्वा वा भोत्यसे महीम् तस्मादुत्तिष्ठ कौन्तेय युद्धाय कृतनिश्चयः ३७

सुखदुःखे समे कृत्वा लाभालाभौ जयाजयौ ततो युद्धाय युज्यस्व नैवं पापमवाप्स्यसि ३५

एषा तेऽ्भिहिता सांख्ये बुद्धिर्योगे त्विमां शृणु बुद्धया युक्तो यया पार्थ कर्मबन्धं प्रहास्यसि ३६

29 (२६)

श्रीमद् भगवद् गीता

नेहाभिक्रमनाशोऽस्ति

प्रत्यवायो न विद्यते

स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य

त्रायते महतो भयात् ४०

व्यवसायात्मिका बुद्धिर् एकेह कुरुनन्दन

बहुशाखा ह्यनन्ताश्च बुद्धयोऽव्यवसायिनाम् ४१

यामिमां पुष्पितां वाचं प्रवदन्त्यविपश्चितः वेदवादरताः पार्थ

नान्यदस्तीति वादिन: ४२

30 (३०)

श्रीमद् भगवद् गीता

कामात्मानः स्वर्गपरा

जन्मकर्मफलप्रदाम् क्रियाविशेषबहुलां भोगैश्वर्यगतिं प्रति ४३

भोगैश्वर्यप्रसक्तानां

तयापहृतचेतसाम् व्यवसायात्मिका बुद्धि: समाधौ न विधीयते ४४

त्रैगुरायविषया वेदा निस्त्रैगुरायो भवार्जुन निर्द्वन्द्वो नित्यसत्त्वस्थो निर्योग्षेम आात्मवान् ४५

31 (३१)

श्रीमद् भगवद् गीता

यावानर्थ उदपाने सर्वतः संप्लुतोदके तावान्सर्वेषु वेदेषु ब्राह्मरास्य विजानतः ४६

कर्मरायेवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन मा कर्मफलहेतुर्भूर मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मि ४७

योगस्थः कुरु कर्माशि सङ्गं त्यक्त्वा धनंजय सिद्धयसिद्धयोः समो भूत्वा समत्वं योग उच्यते ४५

32 (३२)

श्रीमद् भगवद् गीता

दूरेरा ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनंजय बुद्धौ शररामन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ४६

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते तस्माद्योगाय युज्यस्व योग: कर्मसु कौशलम् ५०

कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिराः जन्मबन्धविनिर्मुक्ता: पदं गच्छन्त्यनामयम् ५१ 33 (३३)

श्रीमद् भगवद् गीता

यदा ते मोहकलिलं बुद्धिर्व्यतितरिष्यति तदा गन्तासि निर्वेदं श्रोतव्यस्य श्रुतस्य च ५२

श्रुतिविप्रतिपन्ना ते यदा स्थास्यति निश्चला समाधावचला बुद्धिस् तदा योगमवाप्स्यसि ५३

अ्रर्जुन उवाच स्थितप्रज्ञस्य का भाषा समाधिस्थस्य केशव स्थितधीः किं प्रभाषेत किमासीत व्रजेत किम् ५४

34 (३४)

श्रीमद् भगवद् गीता

श्रीभगवानुवाच प्रजहाति यदा कामान् सर्वान्पार्थ मनोगतान् आरात्मन्येवात्मना तुष्टः स्थितप्रज्ञस्तदोच्यते ५५

दुःखेष्वनुद्विग्रमनाः सुरेषु विगतस्पृहः वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ५६

यः सर्वत्रानभिस्नेहस् तत्तत्प्राप्य शुभाशुभम् नाभिनन्दति न द्वेष्टि तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ५७

35 (३५)

श्रीमद् भगवद् गीता

यदा संहरते चायं

कूर्मोडङ्गानीव सर्वशः

तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ५५

विषया विनिवर्तन्ते

निराहारस्य देहिन: रसवर्जं रसोऽप्यस्य

परं दृष्ट्ा निवर्तते ५६

यततो ह्यपि कौन्तेय

पुरुषस्य विपश्चितः इन्द्रियाणि प्रमाथीनि

हरन्ति प्रसभं मनः ६०

36 (३६)

श्रीमद् भगवद् गीता

तानि सर्वाशि संयम्य

युक्त आरासीत मत्पर: वशे हि यस्येन्द्रियाशि

तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ६१

ध्यायतो विषयान्पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते सङ्गात्संजायते काम: कामात्क्रोधोऽ्भिजायते ६२

क्रोधाद्भवति संमोहः संमोहात्स्मृतिविभ्रमः स्मृतिभ्रंशाद्वुद्धिनाशो

37 (३७)

श्रीमद् भगवद् गीता

रागद्वेषवियुक्तैस्तु विषयानिन्द्रियैश्चरन्

आात्मवश्यैविधेयात्मा

प्रसादमधिगच्छति ६४

प्रसादे सर्वदुःखानां हानिरस्योपजायते प्रसन्नचेतसो ह्याशु बुद्धि: पर्यवतिष्ठते ६५

नास्ति बुद्धिरयुक्तस्य न चायुक्तस्य भावना न चाभावयतः शान्तिर्

अशान्तस्य कुतः सुखम् ६६ 38 (३८)

श्रीमद् भगवद् गीता

इन्द्रियाणां हि चरतां यन्मनोऽनुविधीयते तदस्य हरति प्रज्ञां

वायुर्नावमिवाम्भसि ६७

तस्माद्यस्य महाबाहो निगृहीतानि सर्वशः

तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ६५

या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी

यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः ६६ 39 (३६)

श्रीमद् भगवद् गीता

आपूर्यमारामचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ७०

विहाय कामान्यः सर्वान्

पुमांश्चरति निःस्पृहः निर्ममो निरहंकारः

स शान्तिमधिगच्छति ७१

एषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ नैनां प्राप्य विमुह्यति स्थित्वास्यामन्तकालेऽपि

ब्रह्मनिर्वारामृच्छति ७२

40 (४०)

श्रीमद् भगवद् गीता

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे सांख्ययोगो नाम द्वितीयोऽध्यायः २

41 (४१)

श्रीमद् भगवद् गीता

तृतीयोऽध्यायः अर्जुन उवाच ज्यायसी चेत्कर्मरास्ते मता बुद्धिर्जनार्दन तत्किं कर्मणि घोरे मां नियोजयसि केशव १

व्यामिश्रेरोव वाक्येन बुद्धिं मोहयसीव मे तदेकं वद निश्चित्य येन श्रेयोऽहमाप्रुयाम् २

श्रीभगवानुवाच लोकेऽस्मिन्दिविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ३

42 (४२)

श्रीमद् भगवद् गीता

न कर्मामनारम्भान् नैष्कर्म्यं पुरुषोऽश्नुते न च संन्यसनादेव

सिद्धिं समधिगच्छति ४

न हि कश्चित्करामपि

जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् कार्यते ह्यवशः कर्म सर्वः प्रकृतिजैर्गुयौः ५

कर्मेन्द्रियाशि संयम्य

य तास्ते मनसा स्मरन् इन्द्रियार्थान्विमूढात्मा मिथ्याचारः स उच्यते ६

43 (४३)

श्रीमद् भगवद् गीता

यस्त्विन्द्रियाशि मनसा

नियम्यारभतेऽर्जुन कर्मेन्द्रियैः कर्मयोगम्

अ्रसक्तः स विशिष्यते ७

नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मराः शरीरयात्रापि च ते

न प्रसिद्धयेदकर्मरः ८

यज्ञार्थात्कर्मगोऽन्यत्र लोकोऽयं कर्मबन्धनः तदर्थ कर्म कौन्तेय

मुक्तसङ्ग: समाचर ६ 44 (४४)

श्रीमद् भगवद् गीता

सहयज्ञाः प्रजाः सृष्टा पुरोवाच प्रजापतिः त्र्रनेन प्रसविष्यध्वम् एष वोऽस्त्विष्टकामधुक् १०

देवान्भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः परस्परं भावयन्तः

श्रेयः परमवाप्स्यथ ११

इष्टान्भोगान्हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविताः तैर्दत्तानप्रदायैभ्यो यो भुङ्गे स्तेन एव सः १२ 45 (४५)

श्रीमद् भगवद् गीता

यज्ञशिष्टाशिनः सन्तो

मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषैः भुञ्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात् १३

तन्नाद्भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसंभवः

यज्ञाद्भवति पर्जन्यो

यज्ञः कर्मसमुद्भवः १४

कर्म ब्रह्मोद्भवं विद्धि

तस्मात्सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतिष्ठितम् १५

46 (४६)

श्रीमद् भगवद् गीता

एवं प्रवर्तितं चक्रं

नानुवर्तयतीह यः अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति १६

यस्त्वात्मरतिरेव स्याद्

आत्मतृप्तश्च मानवः आत्मन्येव च संतुष्टस् तस्य कार्यं न विद्यते १७

नैव तस्य कृतेनार्थो

नाकृतेनेह कश्चन न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रयः १५

47 (४७)

श्रीमद् भगवद् गीता

तस्मादसक्तः सततं

कार्यं कर्म समाचर

त्रसक्तो ह्याचरन्कर्म

परमाप्नोति पूरुषः १६

कर्मरौव हि संसिद्धिम्

आस्थिता जनकादयः

लोकसंग्रहमेवापि

संपश्यन्कर्तुमर्हसि २०

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्

तत्तदेवेतरो जनः

स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते २१ 48 (४८)

श्रीमद् भगवद् गीता

न मे पार्थास्ति कर्तव्यं

त्रिषु लोकेषु किंचन नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मशि २२

यदि ह्यहं न वर्तेयं जातु कर्मरायतन्द्रितः मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः २३

उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्यां कर्म चेदहम् संकरस्य च कर्ता स्याम्

उपहन्यामिमा: प्रजा: २४

49 (४६)

श्रीमद् भगवद् गीता

सक्ता: कर्मरायविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत कुर्याद्विद्वांस्तथासक्तश् चिकीर्षुर्लोकसंग्रहम् २५

न बुद्धिभेदं जनयेद् अरज्ञानां कर्मसङ्गिनाम् जोषयेत्सर्वकर्माणि

विद्वान्युक्त: समाचरन् २६

प्रकृतेः क्रियमाणानि गुरौः कर्माशि सर्वशः अरहंकारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते २७

50 (५०)

श्रीमद् भगवद् गीता

तत्त्ववित्तु महाबाहो गुणाकर्मविभागयोः गुणा गुरोषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते २५

प्रकृतेर्गुरासंमूढा: सज्जन्ते गुराकर्मसु तानकृत्स्नविदो मन्दान् कृत्स्रविन्न विचालयेत् २६

मयि सर्वाणि कर्माशि

संन्यस्याध्यात्मचेतसा निराशीर्निर्ममो भूत्वा युध्यस्व विगतज्वरः ३० 51 (५१)

श्रीमद् भगवद् गीता

ये मे मतमिदं नित्यम्

अ्ररनुतिष्ठन्ति मानवाः श्रद्धावन्तोऽनसूयन्तो मुच्यन्ते तेऽपि कर्मभिः ३१

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम् सर्वज्ञानविमूढांस्तान् विद्धि नष्टानचेतसः ३२

सद्ृशं चेष्टते स्वस्याः प्रकृतेर्ञानवानपि प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रहः किं करिष्यति ३३

52 (५२)

श्रीमद् भगवद् गीता

इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ तयोर्न वशमागच्छेत् तौ ह्यस्य परिपन्थिनौ ३४

श्रेयान्स्वधर्मो विगुराः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् स्वधर्मे निधनं श्रेयः परधर्मो भयावह: ३५

अर्जुन उवाच अथ केन प्रयुक्तोऽयं पापं चरति पूरुषः अनिच्छन्नपि वार्ष्णोय बलादिव नियोजितः ३६ 53 (५३)

श्रीमद् भगवद् गीता

श्रीभगवानुवाच काम एष क्रोध एष रजोगुरासमुद्भव: महाशनो महापाप्मा विद्धयेनमिह वैरिराम् ३७

धूमेनाव्रियते वह्निर् यथादर्शो मलेन च यथोल्बेनावृतो गर्भस् तथा तेनेदमावृतम् ३५

आरवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिण कामरूपेगा कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च ३६ 54 (५४)

श्रीमद् भगवद् गीता

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिर् अस्याधिष्ठानमुच्यते एतैर्विमोहयत्येष

ज्ञानमावृत्य देहिनम् ४०

तस्मात्त्वमिन्द्रियारायादौ

नियम्य भरतर्षभ

पाप्मानं प्रजहि ह्येनं

ज्ञानविज्ञाननाशनम् ४१

इन्द्रियाि परारायाहुर् इन्द्रियेभ्यः परं मनः

मनसस्तु परा बुद्धिर् यो बुद्धे: परतस्तु सः ४२ 55 (५५)

श्रीमद् भगवद् गीता

एवं बुद्धे: परं बुद्ध्वा संस्तभ्यात्मानमात्मना जहि शत्रुं महाबाहो कामरूपं दुरासदम् ४३

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे कर्मयोगो नाम तृतीयोऽध्यायः ३

56 (५६)

श्रीमद् भगवद् गीता

चतुर्थोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् विवस्वान्मनवे प्राह मनुरित््वाकवेऽब्रवीत् १

एवं परंपराप्राप्तम् इमं राजर्षयो विदुः स कालेनेह महता योगो नष्टः परंतप २

स एवायं मया तेऽ््द्य योगः प्रोक्तः पुरातनः भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ३ 57 (५७)

श्रीमद् भगवद् गीता

अ्रर्जुन उवाच अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ४

श्रीभगवानुवाच बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परंतप ५

अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय संभवाम्यात्ममायया ६

58 (५८)

श्रीमद् भगवद् गीता

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत

अरभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ७

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् धर्मसंस्थापनार्थाय संभवामि युगे युगे द

जन्म कर्म च मे दिव्यम् एवं यो वेत्ति तत्त्वतः त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ६ 59 (५६)

श्रीमद् भगवद् गीता

वीतरागभयक्रोधा

मन्मया मामुपाश्रिताः बहवो ज्ञानतपसा

पूता मद्दावमागता: १०

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ११

काङ्गन्तः कर्मणां सिद्धिं

यजन्त इह देवताः च्िप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा १२

60 (६०)

श्रीमद् भगवद् गीता

चातुर्वरार्यं मया सृष्टं गुणाकर्मविभागशः तस्य कर्तारमपि मां विद्धयकर्तारमव्ययम् १३

न मां कर्माशि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते १४

एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुन्तुभिः कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् १५ 61 (६१)

श्रीमद् भगवद् गीता

किं कर्म किमकर्मेति

कवयोऽप्यत्र मोहिताः

तत्ते कर्म प्रवत््यामि

यज्ज्ञात्वा मोन्यसेऽशुभात् १६

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मराः

त्रकर्मराश्च बोद्धव्यं

गहना कर्मणो गतिः १७

कर्मरायकर्म यः पश्येद्

त्रकर्मशि च कर्म यः

स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्त: कृत्स्रकर्मकृत् १५ 62 (६२)

श्रीमद् भगवद् गीता

यस्य सर्वे समारम्भाः

कामसंकल्पवर्जिताः

तमाहुः परिडतं बुधाः १६

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः कर्मरायभिप्रवृत्तोऽपि नैव किंचित्करोति सः २०

निराशीर्यतचित्तात्मा

त्यक्तसर्वपरिग्रहः

शारीरं केवलं कर्म

कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् २१

63 (६३)

श्रीमद् भगवद् गीता

यदृच्छालाभसंतुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः समः सिद्धावसिद्धौ च

कृत्वापि न निबध्यते २२

गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते २३

ब्रह्मार्पं ब्रह्म हविर् ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं

ब्रह्मकर्मसमाधिना २४

64 (६४)

श्रीमद् भगवद् गीता

दैवमेवापरे यज्ञं योगिन: पर्युपासते ब्रह्माग्रावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति २५

श्रोत्रादीनीन्द्रियारायन्ये

संयमाग्निषु जुह्वति शब्दादीन्विषयानन्य

इन्द्रियाग्निषु जुह्वति २६

सर्वाीन्द्रियकर्माणि प्रासाकर्माशि चापरे आात्मसंयमयोगाग्नौ

जुह्वति ज्ञानदीपिते २७ 65 (६५)

श्रीमद् भगवद् गीता

द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे

स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च

यतयः संशितव्रताः २५

अपाने जुह्वति प्रारां प्रारोऽपानं तथापरे

प्राणापानगती रुद्ध्वा

प्राणायामपरायणः २६

अपरे नियताहाराः

प्राणान्प्रारोषु जुह्वति सर्वेऽप्येते यज्ञविदो

यज्ञक्षपितकल्मषाः ३०

66 (६६)

श्रीमद् भगवद् गीता

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य

कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ३१

एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे कर्मजान्विद्धि तान्सर्वान् एवं ज्ञात्वा विमोत्यसे ३२

श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज् ज्ञानयज्ञः परंतप

सर्वं कर्माखिलं पार्थ

ज्ञाने परिसमाप्यते ३३

67 (६७)

श्रीमद् भगवद् गीता

तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया

उपदेत््यन्ति ते ज्ञानं

ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ३४

यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहम् एवं यास्यसि पाराडव येन भूतान्यशेषेण द्रत्त्यस्यात्मन्यथो मयि ३५

अपि चेदसि पापेभ्यः

सर्वेभ्यः पापकृत्तमः सर्वं ज्ञानप्लवेनैव

वृजिनं संतरिष्यसि ३६

68 (६८)

श्रीमद् भगवद् गीता

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्

भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि

भस्मसात्कुरुते तथा ३७

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते

तत्स्वयं योगसंसिद्धः

कालेनात्मनि विन्दति ३५

श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः

ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिम् अचिरेशाधिगच्छति ३६

69 (६६)

श्रीमद् भगवद् गीता

अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च

संशयात्मा विनश्यति

नायं लोकोऽस्ति न परो

न सुखं संशयात्मनः ४०

योगसंन्यस्तकर्मारं

ज्ञानसंछिन्नसंशयम्

आात्मवन्तं न कर्माशि

निबध्रन्ति धनंजय ४१

तस्मादज्ञानसंभूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनात्मनः छित्त्वैनं संशयं योगम्

तिष्ठोत्तिष्ठ भारत ४२

70 (७०)

श्रीमद् भगवद् गीता

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे ज्ञानकर्मसंन्यासयोगो नाम चतुर्थोऽध्यायः

71 (७१)

श्रीमद् भगवद् गीता

पञ्चमोऽध्यायः अ्रर्जुन उवाच संन्यासं कर्मणां कृष्णा पुनर्योगं च शंससि यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् १

श्रीभगवानुवाच संन्यास: कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ तयोस्तु कर्मसंन्यासात् कर्मयोगो विशिष्यते २

ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्गति निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ३ 72 (७२)

श्रीमद् भगवद् गीता

सांख्ययोगौ पृथग्बालाः

प्रवदन्ति न परिडताः

एकमप्यास्थितः सम्यग् उभयोर्विन्दते फलम् ४

यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते

एकं सांख्यं च योगं च

यः पश्यति स पश्यति ५

संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्ुमयोगतः योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेशाधिगच्छति ६

73 (७३)

श्रीमद् भगवद् गीता

योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः

सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ७

नैव किंचित्करोमीति

युक्तो मन्येत तत्त्ववित्

प्रलपन्विसृजन्गृहन्न उन्मिषन्निमिषन्नपि

वर्तन्त इति धारयन् ६

74 (७४)

श्रीमद् भगवद् गीता

ब्रह्मरायाधाय कर्माशि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः लिप्यते न स पापेन

पद्मपत्त्रमिवाम्भसा १०

कायेन मनसा बुद्धया केवलैरिन्द्रियैरपि योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वात्मशुद्धये ११

युक्त: कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् अरयुक्त: कामकारेण फले सक्तो निबध्यते १२

75 (७५)

श्रीमद् भगवद् गीता

सर्वकर्माशि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् १३

न कर्तृत्वं न कर्माशि लोकस्य सृजति प्रभु: न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते १४

नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभु: अरज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः १५ 76 (७६)

श्रीमद् भगवद् गीता

ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः तेषामादित्यवज्ज्ञानं

प्रकाशयति तत्परम् १६

तद्वुद्धयस्तदात्मानस् तन्निष्ठास्तत्परायणाः

गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः १७

विद्याविनयसंपन्ने

ब्राह्मरो गवि हस्तिनि शुनि चैव श्वपाके च परिडताः समदर्शिनः १५ 77 (७७)

श्रीमद् भगवद् गीता

इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः

निर्दोषं हि समं ब्रह्म

तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिता: १६

न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् स्थिरबुद्धिरसंमूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः २०

बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्तयमश्नुते २१ 78 (७८)

श्रीमद् भगवद् गीता

ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते आराद्यन्तवन्तः कौन्तेय

न तेषु रमते बुधः २२

शक्नोतीहैव यः सोढुं

कामक्रोधोद्भवं वेगं

स युक्त: स सुरवी नरः २३

योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस् तथान्तर्ज्योतिरेव यः स योगी ब्रह्मनिर्वागं

ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति २४ 79 (७६)

श्रीमद् भगवद् गीता

लभन्ते ब्रह्मनिर्वाराम्

ऋृषयः क्षीणकल्मषाः छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः २५

कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् अ्रभितो ब्रह्मनिर्वागं वर्तते विदितात्मनाम् २६

स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश् चन्तुश्चैवान्तरे भ्रुवोः प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ २७

80 (८0)

श्रीमद् भगवद् गीता

यतेन्द्रियमनोबुद्धिर् मुनिर्मोक्षपरायण: विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः २५

भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् सुहदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति २६

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे कर्मसंन्यासयोगो नाम पञ्चमोऽध्यायः ५

81 (८१)

श्रीमद् भगवद् गीता

षष्ठोडध्यायः श्रीभगवानुवाच अ्रनाश्रितः कर्मफलं कार्यं कर्म करोति यः स संन्यासी च योगी च न निरग्निर्न चाक्रियः १

यं संन्यासमिति प्राहुर् योगं तं विद्धि पाराडव न ह्यसंन्यस्तसंकल्पो योगी भवति कश्चन २

कर्म कारणमुच्यते योगारूढस्य तस्यैव शमः कारणमुच्यते ३ 82 (८२)

श्रीमद् भगवद् गीता

यदा हि नेन्द्रियार्थेषु न कर्मस्वनुषज्जते सर्वसंकल्पसंन्यासी योगारूढस्तदोच्यते ४

उद्धरेदात्मनात्मानं नात्मानमवसादयेत् आत्मैव ह्यात्मनो बन्धुर् आत्मैव रिपुरात्मनः ५

बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः

त्नात्मनस्तु शत्रुत्वे वर्तेतात्मैव शत्रुवत् ६ 83 (८३)

श्रीमद् भगवद् गीता

जितात्मनः प्रशान्तस्य

परमात्मा समाहितः शीतोष्णसुखदुःखेषु तथा मानापमानयो: ७

ज्ञानविज्ञानतृप्तात्मा कूटस्थो विजितेन्द्रियः युक्त इत्युच्यते योगी समलोष्टाश्मकाञ्चनः ८

सुहृन्मित्रार्युदासीन- मध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ६ 84 (८४)

श्रीमद् भगवद् गीता

योगी युञ्जीत सततम् आात्मानं रहसि स्थितः

एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः १०

शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चैलाजिनकुशोत्तरम् ११

तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यतचित्तेन्द्रियक्रियः उपविश्यासने युञ्ज्याद् योगमात्मविशुद्धये १२ 85 (८५)

श्रीमद् भगवद् गीता

समं कायशिरोग्रीवं

धारयन्नचलं स्थिरः

संप्रेक्य नासिकाग्रं स्वं

दिशश्चानवलोकयन् १३

प्रशान्तात्मा विगतभीर्

ब्रह्मचारिव्रते स्थितः

मनः संयम्य मचित्तो

युक्त आसीत मत्पर: १४

युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी नियतमानसः

शान्तिं निर्वाापरमां

मत्संस्थामधिगच्छति १५

86 (८६)

श्रीमद् भगवद् गीता

नात्यश्नतस्तु योगोऽस्ति न चैकान्तमनश्नतः न चातिस्वप्रशीलस्य जाग्रतो नैव चार्जुन १६

युक्ताहारविहारस्य युक्तचेष्टस्य कर्मसु युक्तस्वप्रावबोधस्य योगो भवति दुःखहा १७

यदा विनियतं चित्तम्

आात्मन्येवावतिष्ठते निःस्पृहः सर्वकामेभ्यो युक्त इत्युच्यते तदा १५ 87 (८७)

श्रीमद् भगवद् गीता

यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मन: १६

यत्रोपरमते चित्तं

निरुद्धं योगसेवया यत्र चैवात्मनात्मानं

पश्यन्नात्मनि तुष्यति २०

सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् वेत्ति यत्र न चैवायं

स्थितश्चलति तत्त्वतः २१

88

श्रीमद् भगवद् गीता

यं लब्ध्वा चापरं लाभं

मन्यते नाधिकं ततः

यस्मिन्स्थितो न दुःखेन गुरुणापि विचाल्यते २२

तं विद्याद्दुःखसंयोग- वियोगं योगसंज्ञितम् स निश्चयेन योक्तव्यो

संकल्पप्रभवान्कामांस् त्यक्त्वा सर्वानशेषतः

मनसैवेन्द्रियग्रामं

विनियम्य समन्ततः २४

89 (८ह)

श्रीमद् भगवद् गीता

शनैः शनैरुपरमेद्

बुद्धया धृतिगृहीतया आत्मसंस्थं मनः कृत्वा न किंचिदपि चिन्तयेत् २५

यतो यतो निश्चरति

मनश्चञ्ञलमस्थिरम् ततस्ततो नियम्यैतद्

आत्मन्येव वशं नयेत् २६

प्रशान्तमनसं ह्येनं योगिनं सुखमुत्तमम् उपैति शान्तरजसं

ब्रह्मभूतमकल्मषम् २७ 90 (६०)

श्रीमद् भगवद् गीता

युञ्जन्नेवं सदात्मानं योगी विगतकल्मषः

सुखेन ब्रह्मसंस्पर्शम् अरत्यन्तं सुखमश्नुते २५

सर्वभूतस्थमात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः २६

यो मां पश्यति सर्वत्र

सर्व च मयि पश्यति

तस्याहं न प्रसाश्यामि

स च मे न प्रसाश्यति ३०

91 (६१)

श्रीमद् भगवद् गीता

सर्वभूतस्थितं यो मां भजत्येकत्वमास्थितः सर्वथा वर्तमानोऽपि स योगी मयि वर्तते ३१

आात्मौपम्येन सर्वत्र समं पश्यति योऽर्जुन सुखं वा यदि वा दुःखं स योगी परमो मतः ३२

अर्जुन उवाच योऽयं योगस्त्वया प्रोक्त: साम्येन मधुसूदन एतस्याहं न पश्यामि चञ्चलत्वात्स्थितिं स्थिराम् ३३

92 (६२)

श्रीमद् भगवद् गीता

चञ्चलं हि मनः कृष्ण प्रमाथि बलवद्दढम् तस्याहं निग्रहं मन्ये वायोरिव सुदुष्करम् ३४

श्रीभगवानुवाच अरसंशयं महाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येा च गृह्यते ३५

असंयतात्मना योगो दुष्प्राप इति मे मतिः वश्यात्मना तु यतता शक्योऽवाप्ुमुपायतः ३६ 93 (६३)

श्रीमद् भगवद् गीता

अर्जुन उवाच अयतिः श्रद्धयोपेतो योगाच्चलितमानसः अप्राप्य योगसंसिद्धिं कां गतिं कृष्णा गच्छति ३७

कचिन्नोभयविभ्रष्टश् छिन्नाभ्रमिव नश्यति तप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मराः पथि ३५

एतन्मे संशयं कृष्णा छेत्तुमर्हस्यशेषतः त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ३६ 94 (E४)

श्रीमद् भगवद् गीता

श्रीभगवानुवाच पार्थ नैवेह नामुत्र विनाशस्तस्य विद्यते न हि कल्याणाकृत्कश्चिद् दुर्गतिं तात गच्छति ४०

प्राप्य पुरायकृतां लोकान् उषित्वा शाश्वतीः समाः शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टोऽभिजायते ४१

अ्रथवा योगिनामेव कुले भवति धीमताम् एतद्धि दुर्लभतरं लोके जन्म यदीदृशम् ४२

95 (६५)

श्रीमद् भगवद् गीता

तत्र तं बुद्धिसंयोगं लभते पौर्वदेहिकम् यतते च ततो भूय: संसिद्धौ कुरुनन्दन ४३

पूर्वाभ्यासेन तेनैव हियते ह्यवशोऽपि सः जिज्ञासुरपि योगस्य शब्दब्रह्मातिवर्तते ४४

प्रयत्नाद्यतमानस्तु योगी संशुद्धकिल्बिषः त्रनेकजन्मसंसिद्धस् ततो याति परां गतिम् ४५

96 (६६)

श्रीमद् भगवद् गीता

तपस्विभ्योऽधिको योगी ज्ञानिभ्योऽपि मतोऽ्धिकः कर्मिभ्यश्चाधिको योगी तस्माद्योगी भवार्जुन ४६

योगिनामपि सर्वेषां मद्गतेनान्तरात्मना श्रद्धावान्भजते यो मां स मे युक्ततमो मतः ४७

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे आत्मसंयमयोगो नाम षष्ठोऽध्यायः ६

97 (६७)

श्रीमद् भगवद् गीता

सप्तमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच मय्यासक्तमना: पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु १

ज्ञानं तेऽ्हं सविज्ञानम् इदं वत्त्याम्यशेषतः यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज् ज्ञातव्यमवशिष्यते २

मनुष्याणं सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ३

98 (६5)

श्रीमद् भगवद् गीता

भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च अहंकार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ४

अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ५

एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय अहं कृत्स्स्य जगतः

प्रभवः प्रलयस्तथा ६

99 (६E)

श्रीमद् भगवद् गीता

मत्तः परतरं नान्यत् किंचिदस्ति धनंजय

मयि सर्वमिदं प्रोतं

सूत्रे मरिगणा इव ७

रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययो: प्ररावः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ५

पुरायो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ६ 100 (१००)

श्रीमद् भगवद् गीता

बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् १०

बलं बलवतां चाहं

कामरागविवर्जितम् धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ११

ये चैव सात्त्विका भावा

राजसास्तामसाश्च ये मत्त एवेति तान्विद्धि न त्वहं तेषु ते मयि १२ 101 (१०१)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्रिभिर्गुरामयैर्भावैर् एभिः सर्वमिदं जगत् मोहितं नाभिजानाति

मामेभ्यः परमव्ययम् १३

दैवी ह्येषा गुरामयी मम माया दुरत्यया मामेव ये प्रपद्यन्ते

मायामेतां तरन्ति ते १४

न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः

माययापहृतज्ञाना

आसुरं भावमाश्रिता: १५ 102 (१०२)

श्रीमद् भगवद् गीता

चतुर्विधा भजन्ते मां जना: सुकृतिनोऽर्जुन आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ १६

तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थम्

अ्रहं स च मम प्रिय: १७

उदारा: सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम् १५ 103 (१०३)

श्रीमद् भगवद् गीता

बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते

वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः १६

कामैस्तैस्तैर्हतज्ञानाः

प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः तं तं नियममास्थाय

प्रकृत्या नियताः स्वया २०

यो यो यां यां तनुं भक्त: श्रद्धयार्चितुमिच्छति तस्य तस्याचलां श्रद्धां

तामेव विदधाम्यहम् २१

104 (१०४)

श्रीमद् भगवद् गीता

स तया श्रद्धया युक्तस् तस्याराधनमीहते

लभते च ततः कामान् मयैव विहितान्हि तान् २२

अरन्तवत्तु फलं तेषां तद्दवत्यल्पमेधसाम् देवान्देवयजो यान्ति

मद्दक्ता यान्ति मामपि २३

अ्रव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं

मन्यन्ते मामबुद्धयः परं भावमजानन्तो

ममाव्ययमनुत्तमम् २४

105 (१०५)

श्रीमद् भगवद् गीता

नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् २५

वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन २६

इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत सर्वभूतानि संमोहं सर्गे यान्ति परंतप २७

106 (१०६)

श्रीमद् भगवद् गीता

येषां त्वन्तगतं पापं

जनानां पुरायकर्मणाम् ते द्वन्द्मोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः २५

मामाश्रित्य यतन्ति ये

ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्रम्- अध्यात्मं कर्म चाखिलम् २६

साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदु: प्रयाराकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ३० 107 (१०७)

श्रीमद् भगवद् गीता

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे ज्ञानविज्ञानयोगो नाम सप्तमोऽध्यायः ७

108 (१०८)

श्रीमद् भगवद् गीता

अरष्टमोऽध्यायः अ्रर्जुन उवाच किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम अधिभूतं च किं प्रोक्तम् अधिदैवं किमुच्यते १

अ्रधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन प्रयाणाकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः २

श्रीभगवानुवाच अ्रक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ३

109 (१०६)

श्रीमद् भगवद् गीता

अधिभूतं क्षरो भाव: पुरुषश्चाधिदैवतम् अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ४

अ्रन्तकाले च मामेव

स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् यः प्रयाति स मद्भावं

याति नास्त्यत्र संशयः ५

यं यं वापि स्मरन्भावं

त्यजत्यन्ते कलेवरम् तं तमेवैति कौन्तेय

सदा तद्भावभावितः ६

110 (११०)

श्रीमद् भगवद् गीता

तस्मात्सर्वेषु कालेषु

मामनुस्मर युध्य च मय्यर्पितमनोबुद्धिर् मामेवैष्यस्यसंशयम् ७

भ्यासयोगयुक्त्ेन चेतसा नान्यगामिना

परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् द

कविं पुरारामनुशासितारम् अरणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूपम् आरदित्यवर्सां तमसः परस्तात् ६

111 (१११)

श्रीमद् भगवद् गीता

प्रयाणकाले मनसाचलेन भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव भ्रुवोर्मध्ये प्राामावेश्य सम्यक् स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् १०

यदक्षरं वेदविदो वदन्ति विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति तत्ते पदं संग्रहेरा प्रवत्त्ये ११

सर्वद्वाराि संयम्य

मनो हृदि निरुध्य च

मूर्ध्याधायात्मनः प्राराम् आस्थितो योगधारणाम् १२

112 (११२)

श्रीमद् भगवद् गीता

श्मित्येकाक्षरं ब्रह्म

व्याहरन्मामनुस्मरन् यः प्रयाति त्यजन्देहं

स याति परमां गतिम् १३

अ्रनन्यचेताः सततं

यो मां स्मरति नित्यशः

तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिन: १४

मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम्

नाप्रुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गता: १५

113 (११३)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्राब्रह्मभुवनाल्लोका: पुनरावर्तिनोऽर्जुन मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते १६

सहस्रयुगपर्यन्तम् अ्रहर्यद्ब्रह्मणो विदुः रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जना: १७

अरव्यक्ताद्वयक्तयः सर्वाः

प्रभवन्त्यहरागमे

रात्र्यागमे प्रलीयन्ते

तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके १५

114 (११४)

श्रीमद् भगवद् गीता

भूतग्राम: स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते रात्र्यागमेऽवशः पार्थ

प्रभवत्यहरागमे १६

परस्तस्मात्तु भावोऽन्यो डव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति २०

अरव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस् तमाहुः परमां गतिम् यं प्राप्य न निवर्तन्ते

तद्धाम परमं मम २१

115 (११५)

श्रीमद् भगवद् गीता

पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया

यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् २२

यत्र काले त्वनावृत्तिम् आवृत्तिं चैव योगिन: प्रयाता यान्ति तं कालं

वत््यामि भरतर्षभ २३

अ्रग्निर्ज्योतिरहः शुक्ल: षरामासा उत्तरायणम्

तत्र प्रयाता गच्छन्ति

ब्रह्म ब्रह्मविदो जना: २४

116 (११६)

श्रीमद् भगवद् गीता

धूमो रात्रिस्तथा कृष्णा: षरामासा द्िशायनम् तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर् योगी प्राप्य निवर्तते २५

शुक्लकृष्णो गती ह्येते जगतः शाश्वते मते

एकया यात्यनावृत्तिम्म अरन्ययावर्तते पुनः २६

नैते सृती पार्थ जानन् योगी मुह्यति कश्चन तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन २७ 117 (११७)

श्रीमद् भगवद् गीता

वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव दानेषु यत्पुरायफलं प्रदिष्टम् अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् २५

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे त्रक्षरब्रह्मयोगो नामाष्टमोऽध्यायः ८

118 (११८)

श्रीमद् भगवद् गीता

नवमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच इदं तु ते गुह्यतमं प्रवत्त्याम्यनसूयवे ज्ञानं विज्ञानसहितं यज्ज्ञात्वा मो्यसेऽशुभात् १

राजविद्या राजगुह्यं पवित्रमिदमुत्तमम् प्रत्यक्षावगमं धर्म्यं सुसुखं कर्तुमव्ययम् २

अश्रद्दधानाः पुरुषा धर्मस्यास्य परंतप अप्राप्य मां निवर्तन्ते मृत्युसंसारवर्त्मनि ३ 119 (११६)

श्रीमद् भगवद् गीता

मया ततमिदं सर्वं

जगदव्यक्तमूर्तिना मत्स्थानि सर्वभूतानि न चाहं तेष्ववस्थितः ४

न च मत्स्थानि भूतानि पश्य मे योगमैश्वरम्

भूतभृन्न च भूतस्थो ममात्मा भूतभावनः ५

यथाकाशस्थितो नित्यं

वायुः सर्वत्रगो महान् तथा सर्वाणि भूतानि मत्स्थानीत्युपधारय ६ 120 (१२०)

श्रीमद् भगवद् गीता

सर्वभूतानि कौन्तेय प्रकृतिं यान्ति मामिकाम् कल्पक्षये पुनस्तानि कल्पादौ विसृजाम्यहम् ७

प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य विसृजामि पुनः पुनः भूतग्राममिमं कृत्स्रम् अवशं प्रकृतेर्वशात्

न च मां तानि कर्माशि

निबध्रन्ति धनंजय

उदासीनवदासीनम् असक्तं तेषु कर्मसु ६ 121 (१२१)

श्रीमद् भगवद् गीता

मयाध्यक्षेणा प्रकृतिः सूयते सचराचरम् हेतुनानेन कौन्तेय जगद्विपरिवर्तते १०

अवजानन्ति मां मूढा मानुषीं तनुमाश्रितम् परं भावमजानन्तो

मम भूतमहेश्वरम् ११

मोघाशा मोघकर्माणो

मोघज्ञाना विचेतसः

राज्षसीमासुरीं चैव प्रकृतिं मोहिनीं श्रिता: १२

122 (१२२)

श्रीमद् भगवद् गीता

महात्मानस्तु मां पार्थ दैवीं प्रकृतिमाश्रिताः भजन्त्यनन्यमनसो

ज्ञात्वा भूतादिमव्ययम् १३

सततं कीर्तयन्तो मां

यतन्तश्च दृढव्रताः नमस्यन्तश्च मां भक्त्या

नित्ययुक्ता उपासते १४

ज्ञानयज्ञेन चाप्यन्ये यजन्तो मामुपासते एकत्वेन पृथक्त्वेन बहुधा विश्वतोमुखम् १५ 123 (१२३)

श्रीमद् भगवद् गीता

्रहं क्रतुरहं यज्ञ: स्वधाहमहमौषधम् मन्त्रोऽ्हमहमेवाज्यम्

अहमग्निरहं हुतम् १६

पिताहमस्य जगतो

माता धाता पितामहः वेद्यं पवित्रमोंकार

ऋृक्साम यजुरेव च १७

गतिर्भर्ता प्रभुः साक्षी निवासः शरणं सुहृत्

प्रभवः प्रलयः स्थानं

निधानं बीजमव्ययम् १५

124 (१२४)

श्रीमद् भगवद् गीता

तपाम्यहमहं वर्षं

निगृह्लाम्युत्सृजामि च अरमृतं चैव मृत्युश्च सदसच्चाहमर्जुन १६

त्रैविद्या मां सोमपाः पूतपापा यज्ञैरिष्टा स्वर्गतिं प्रार्थयन्ते ते पुरायमासाद्य सुरेन्द्रलोकम् अ्रश्नन्ति दिव्यान्दिवि देवभोगान् २०

ते तं भुक्त्वा स्वर्गलोकं विशालं क्षीरो पुराये मर्त्यलोकं विशन्ति एवं त्रयीधर्ममनुप्रपन्ना गतागतं कामकामा लभन्ते २१

125 (१२५)

श्रीमद् भगवद् गीता

अ्रनन्याश्चिन्तयन्तो मां ये जना: पर्युपासते तेषां नित्याभियुक्तानां योगक्षेमं वहाम्यहम् २२

येऽप्यन्यदेवता भक्ता

यजन्ते श्रद्धयान्विताः तेऽ्पि मामेव कौन्तेय

यजन्त्यविधिपूर्वकम् २३

अहं हि सर्वयज्ञानां भोक्ता च प्रभुरेव च न तु मामभिजानन्ति तत्त्वेनातश्च्यवन्ति ते २४

126 (१२६)

श्रीमद् भगवद् गीता

यान्ति देवव्रता देवान् पितृन्यान्ति पितृव्रताः भूतानि यान्ति भूतेज्या यान्ति मद्याजिनोऽपि माम् २५

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति

तदहं भक्त्युपहृतम् अ्रश्नामि प्रयतात्मनः २६

यत्करोषि यदश्नासि यज्जुहोषि ददासि यत् यत्तपस्यसि कौन्तेय

तत्कुरुष्व मदर्पराम् २७ 127 (१२७)

श्रीमद् भगवद् गीता

शुभाशुभफलैरेवं मोत्यसे कर्मबन्धनैः संन्यासयोगयुक्तात्मा विमुक्तो मामुपैष्यसि २५

समोऽहं सर्वभूतेषु न मे द्वेष्योऽस्ति न प्रियः ये भजन्ति तु मां भक्त्या मयि ते तेषु चाप्यहम् २६

अपि चेत्सुदुराचारो भजते मामनन्यभाक्

साधुरेव स मन्तव्य: सम्यग्व्यवसितो हि सः ३०

128 (१२८)

श्रीमद् भगवद् गीता

च्िप्रं भवति धर्मात्मा

शश्चच्छान्तिं निगच्छति कौन्तेय प्रतिजानीहि

न मे भक्तः प्रसाश्यति ३१

मां हि पार्थ व्यपाश्रित्य येऽपि स्युः पापयोनयः स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास् तेऽ्पि यान्ति परां गतिम् ३२

किं पुनर्ब्राह्मणाः पुराया भक्ता राजर्षयस्तथा

अरनित्यमसुखं लोकम् इमं प्राप्य भजस्व माम् ३३

129 (१२६)

श्रीमद् भगवद् गीता

मन्मना भव मद्दक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु मामेवैष्यसि युक्त्वैवम् आात्मानं मत्परायर: ३४

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे राजविद्याराजगुह्ययोगो नाम नवमोऽध्यायः ६

130 (१३०)

श्रीमद् भगवद् गीता

दशमोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच भूय एव महाबाहो शृशु मे परमं वच: यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वत्त्यामि हितकाम्यया १

न मे विदुः सुरगणा: प्रभवं न महर्षयः अरहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः २

यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् अरसंमूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ३ 131 (१३१)

श्रीमद् भगवद् गीता

बुद्धिर्ज्ञानमसंमोह: क्षमा सत्यं दमः शमः सुखं दुःखं भवोऽभावो भयं चाभयमेव च ४

अ्रहिंसा समता तुष्टिस् तपो दानं यशोऽयशः

भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधा: ५

महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा

मद्दावा मानसा जाता

येषां लोक इमा: प्रजा: ६

132 (१३२)

श्रीमद् भगवद् गीता

एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ७

अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते

इति मत्वा भजन्ते मां

बुधा भावसमन्विताः ८

मचित्ता मदगतप्राण

बोधयन्तः परस्परम् कथयन्तश्च मां नित्यं

तुष्यन्ति च रमन्ति च ६ 133 (१३३)

श्रीमद् भगवद् गीता

तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते १०

तेषामेवानुकम्पार्थम् त्रहमज्ञानजं तमः नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ११

अर्जुन उवाच परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् पुरुषं शाश्वतं दिव्यम् आदिदेवमजं विभुम् १२

134 (१३४)

श्रीमद् भगवद् गीता

आाहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथा

अ्रसितो देवलो व्यास:

स्वयं चैव ब्रवीषि मे १३

सर्वमेतदृतं मन्ये

यन्मां वदसि केशव

न हि ते भगवन्व्यक्तिं

विदुर्देवा न दानवाः १४

स्वयमेवात्मनात्मानं

वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते १५

135 (१३५)

श्रीमद् भगवद् गीता

वक्तुमर्हस्यशेषेश दिव्या ह्यात्मविभूतयः याभिर्विभूतिभिर्लोकान् इमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि १६

कथं विद्यामहं योगिंस्- त्वां सदा परिचिन्तयन् केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया १७

विस्तरेणात्मनो योगं

विभूतिं च जनार्दन भूयः कथय तृप्तिर्हि शृरावतो नास्ति मेऽमृतम् १५ 136 (१३६)

श्रीमद् भगवद् गीता

श्रीभगवानुवाच हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे १६

त्रहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितः अ्रहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च २०

आ्र्रादित्यानामहं विष्णुर ज्योतिषां रविरंशुमान् मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी २१

137 (१३७)

श्रीमद् भगवद् गीता

वेदानां सामवेदोऽस्मि

देवानामस्मि वासवः

इन्द्रियाणां मनश्चास्मि

भूतानामस्मि चेतना २२

रुद्राणं शंकरश्चास्मि

वित्तेशो यक्षरक्षसाम्

वसूनां पावकश्चास्मि मेरु: शिखरिणामहम् २३

पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् सेनानीनामहं स्कन्दः

सरसामस्मि सागरः २४

138 (१३८)

श्रीमद् भगवद् गीता

महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि

स्थावराणां हिमालयः २५

अश्वत्थः सर्ववृत्ताणां देवर्षीणां च नारद:

गन्धर्वाणां चित्ररथः

सिद्धानां कपिलो मुनिः २६

उच्चैःश्रवसमश्वानां

विद्धि माममृतोद्भवम् ऐरावतं गजेन्द्राणं

नराशां च नराधिपम् २७

139 (१३६)

श्रीमद् भगवद् गीता

आयुधानामहं वज्ं धेनूनामस्मि कामधुक् प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः

सर्पाणामस्मि वासुकि: २५

त्नन्तश्चास्मि नागानां

वरुो यादसामहम् पितृणामर्यमा चास्मि

यमः संयमतामहम् २६

प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां

काल: कलयतामहम् मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च पच्िणाम् ३०

140 (१४०)

श्रीमद् भगवद् गीता

पवनः पवतामस्मि

रामः शस्त्रभृतामहम्

भषारं मकरश्चास्मि

स्रोतसामस्मि जाह्नवी ३१

सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन अध्यात्मविद्या विद्यानां

वादः प्रवदतामहम् ३२

त्रक्षराणामकारोऽस्मि

द्वन्द्वः सामासिकस्य च

अ्रहमेवाक्तयः कालो

धाताहं विश्वतोमुखः ३३

141 (१४१)

श्रीमद् भगवद् गीता

मृत्युः सर्वहरश्चाहम् उद्भवश्च भविष्यताम् कीर्तिः श्रीर्वाक्च नारीणां

स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ३४

बृहत्साम तथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् मासानां मार्गशीर्षोऽहम्

ऋृतूनां कुसुमाकर: ३५

द्यूतं छ्लयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम्

जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि

सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ३६

142 (१४२)

श्रीमद् भगवद् गीता

वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाराडवानां धनंजयः मुनीनामप्यहं व्यास: कवीनामुशना कवि: ३७

दराडो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ३५

य्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन न तदस्ति विना यत्स्यान्

मया भूतं चराचरम् ३६ 143 (१४३)

श्रीमद् भगवद् गीता

नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां

विभूतीनां परंतप एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ४०

यद्यद्विभूतिमत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा तत्तदेवावगच्छ त्वं

मम तेजोंऽशसंभवम् ४१

अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन विष्टभ्याहमिदं कृत्स्रम् एकांशेन स्थितो जगत् ४२

144 (१४४)

श्रीमद् भगवद् गीता

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे विभूतियोगो नाम दशमोऽध्यायः १०

145 (१४५)

श्रीमद् भगवद् गीता

एकादशोऽध्यायः अर्जुन उवाच मदनुग्रहाय परमं गुह्यमध्यात्मसंज्ञितम् यत्त्वयोक्तं वचस्तेन मोहोऽयं विगतो मम १

भवाप्ययौ हि भूतानां श्रुतौ विस्तरशो मया त्वत्तः कमलपत्राक्त माहात्म्यमपि चाव्ययम् २

एवमेतद्यथात्थ त्वम् आत्मानं परमेश्वर द्रष्टमिच्छामि ते रूपम् ऐश्वरं पुरुषोत्तम ३ 146 (१४६)

श्रीमद् भगवद् गीता

मन्यसे यदि तच्छक्यं मया द्रष्टमिति प्रभो योगेश्वर ततो मे त्वं दर्शयात्मानमव्ययम् ४

श्रीभगवानुवाच पश्य मे पार्थ रूपाशि शतशोऽथ सहस्रशः नानाविधानि दिव्यानि नानावर्णाकृतीनि च ५

पश्यादित्यान्वसूत्रुद्रान् अश्चिनौ मरुतस्तथा बहून्यदृष्टपूर्वाणि पश्याश्चर्याणि भारत ६

147 (१४७)

श्रीमद् भगवद् गीता

इहैकस्थं जगत्कृत्स्नं पश्याद्य सचराचरम् मम देहे गुडाकेश य्चान्यद्द्रष्टमिच्छसि ७

न तु मां शक्यसे द्रष्टम् अ्रनेनैव स्वचन्तुषा दिव्यं ददामि ते चन्तुः पश्य मे योगमैश्वरम् द

संजय उवाच

एवमुक्त्वा ततो राजन् महायोगेश्वरो हरि: दर्शयामास पार्थाय परमं रूपमैश्वरम् ६

148 (१४८)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्रनेकवक्त्रनयनम् अरनेकाद्भतदर्शनम्

दिव्यानेकोद्यतायुधम् १०

दिव्यमाल्याम्बरधरं दिव्यगन्धानुलेपनम् सर्वाश्चर्यमयं देवम् अ्रनन्तं विश्वतोमुखम् ११

दिवि सूर्यसहस्रस्य भवेद्युगपदुत्थिता यदि भाः सदृशी सा स्याद्

भासस्तस्य महात्मन: १२

149 (१४६)

श्रीमद् भगवद् गीता

तत्रैकस्थं जगत्कृत्स्नं प्रविभक्तमनेकधा अपश्यद्देवदेवस्य शरीरे पाराडवस्तदा १३

ततः स विस्मयाविष्टो हृष्टरोमा धनंजयः प्रराम्य शिरसा देवं कृताञ्जलिरभाषत १४

अर्जुन उवाच पश्यामि देवांस्तव देव देहे सर्वांस्तथा भूतविशेषसंघान् ब्रह्मारामीशं कमलासनस्थम् ऋषींश्च सर्वानुरगांश्च दिव्यान् १५ 150 (१५०)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्र््रनेकबाहूदरवक्त्रनेत्रं पश्यामि त्वां सर्वतोऽनन्तरूपम्

नान्तं न मध्यं न पुनस्तवादिं पश्यामि विश्वेश्वर विश्वरूप १६

किरीटिनं गदिनं चक्रिरां च तेजोराशिं सर्वतो दीप्तिमन्तम् पश्यामि त्वां दुर्निरीक्यं समन्ताद् दीप्तानलार्कद्युतिमप्रमेयम् १७

त्वमक्षरं परमं वेदितव्यं

त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् त्वमव्ययः शाश्वतधर्मगोप्ता

सनातनस्त्वं पुरुषो मतो मे १५ 151 (१५१)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्रनादिमध्यान्तमनन्तवीर्यम् अ्रनन्तबाहुं शशिसूर्यनेत्रम् पश्यामि त्वां दीप्तहुताशवक्त्रं स्वतेजसा विश्वमिदं तपन्तम् १६

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं त्वयैकेन दिशश्च सर्वाः दृष्टाद्धतं रूपमुग्रं तवेदं लोकत्रयं प्रव्यथितं महात्मन् २०

अरमी हि त्वां सुरसंघा विशन्ति केचिद्धीताः प्राञ्जलयो गृणन्ति स्वस्तीत्युक्त्वा महर्षिसिद्धसंघाः स्तुवन्ति त्वां स्तुतिभिः पुष्कलाभिः २१ 152 (१५२)

श्रीमद् भगवद् गीता

रुद्रादित्या वसवो ये च साध्या विश्वेऽश्चिनौ मरुतश्चोष्मपाश्च

गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसंघा वीक्षन्ते त्वां विस्मिताश्चैव सर्वे २२

रूपं महत्ते बहुवक्त्रनेत्रं महाबाहो बहुबाहूरुपादम् बहूदरं बहुदंष्ट्राकरालं दृष्टा लोकाः प्रव्यथितास्तथाहम् २३

नभ:स्पृशं दीप्तमनेकवर्सां व्यात्ताननं दीप्तविशालनेत्रम्

दृष्टा हि त्वां प्रव्यथितान्तरात्मा धृतिं न विन्दामि शमं च विष्णो २४ 153 (१५३)

श्रीमद् भगवद् गीता

दंष्ट्राकरालानि च ते मुखानि दृष्टैव कालानलसंनिभानि दिशो न जाने न लभे च शर्म

प्रसीद देवेश जगन्निवास २५

अरमी च त्वां धृतराष्ट्रस्य पुत्राः सर्वे सहैवावनिपालसंघैः भीष्मो द्रोणः सूतपुत्रस्तथासौ सहास्मदीयैरपि योधमुर्यैः २६

वक्त्राशि ते त्वरमाण विशन्ति

दंष्ट्राकरालानि भयानकानि केचिद्विलग्ना दशनान्तरेषु संदृश्यन्ते चूगितरुत्तमाङ्गै: २७ 154 (१५४)

श्रीमद् भगवद् गीता

यथा नदीनां बहवोऽम्बुवेगा: समुद्रमेवाभिमुखा द्रवन्ति तथा तवामी नरलोकवीरा विशन्ति वक्त्रारायभिविज्वलन्ति २५

यथा प्रदीप्तं ज्वलनं पतंगा

विशन्ति नाशाय समृद्धवेगा: तथैव नाशाय विशन्ति लोकास्

तवापि वक्त्राशि समृद्धवेगाः २६

लेलिह्यसे ग्रसमानः समन्ताल् लोकान्समग्रान्वदनैर्ज्वलद्धिः तेजोभिरापूर्य जगत्समग्रं भासस्तवोग्राः प्रतपन्ति विष्णो ३०

155 (१५५)

श्रीमद् भगवद् गीता

ताख्याहि मे को भवानुग्ररूपो नमोऽस्तु ते देववर प्रसीद विज्ञातुमिच्छामि भवन्तमाद्यं न हि प्रजानामि तव प्रवृत्तिम् ३१

श्रीभगवानुवाच कालोऽस्मि लोकक्षयकृत्प्रवृद्धो लोकान्समाहर्तुमिह प्रवृत्तः ऋतेऽपि त्वां न भविष्यन्ति सर्वे येज्वस्थिताः प्रत्यनीकेषु योधाः ३२

तस्मात्त्वमुत्तिष्ठ यशो लभस्व जित्वा शत्रून्भुङ्त्व राज्यं समृद्धम् मयैवैते निहताः पूर्वमेव निमित्तमात्रं भव सव्यसाचिन् ३३ 156 (१५६)

श्रीमद् भगवद् गीता

द्रोरां च भीष्मं च जयद्रथं च कर्सां तथान्यानपि योधवीरान् मया हतांस्त्वं जहि मा व्यथिष्ठा युध्यस्व जेतासि ररो सपत्ान् ३४

संजय उवाच एतच्छ्रुत्वा वचनं केशवस्य कृताञ्जलिर्वेपमान: किरीटी नमस्कृत्वा भूय एवाह कृष्णां सगदूदं भीतभीतः प्रराम्य ३५

अ्रर्जुन उवाच स्थाने हृषीकेश तव प्रकीर्त्या जगत्प्रहृष्यत्यनुरज्यते च रक्षांसि भीतानि दिशो द्रवन्ति सर्वे नमस्यन्ति च सिद्धसंघाः ३६

157 (१५७)

श्रीमद् भगवद् गीता

कस्माच्च ते न नमेरन्महात्मन् गरीयसे ब्रह्मगोऽप्यादिक्त्रे

अ्रनन्त देवेश जगन्निवास

त्वमक्तरं सदसत्तत्परं यत् ३७

त्वमादिदेवः पुरुषः पुराणस् त्वमस्य विश्वस्य परं निधानम् वेत्तासि वेद्यं च परं च धाम

त्वया ततं विश्वमनन्तरूप ३५

वायुर्यमोऽग्निर्वरुणः शशान्कः प्रजापतिस्त्वं प्रपितामहश्च नमो नमस्तेऽस्तु सहस्रकृत्वः पुनश्च भूयोऽपि नमो नमस्ते ३६ 158 (१५८)

श्रीमद् भगवद् गीता

नमः पुरस्तादथ पृष्ठतस्ते नमोऽस्तु ते सर्वत एव सर्व अरनन्तवीर्यामितविक्रमस्त्वं सर्वं समाप्नोषि ततोऽसि सर्वः ४०

सखेति मत्वा प्रसभं यदुक्तं हे कृष्णा हे यादव हे सखेति अजानता महिमानं तवेदं

मया प्रमादात्प्ररायेन वापि ४१

यच्चावहासार्थमसत्कृतोऽसि विहारशय्यासनभोजनेषु एकोऽथवाप्यच्युत तत्समक्षं तत्कामये त्वामहमप्रमेयम् ४२

159 (१५६)

श्रीमद् भगवद् गीता

पितासि लोकस्य चराचरस्य

त्वमस्य पूज्यश्च गुरुर्गरीयान् न त्वत्समोऽस्त्यभ्यधिकः कुतोऽन्यो लोकत्रयेऽप्यप्रतिमप्रभाव ४३

तस्मात्प्रराम्य प्रसिधाय कायं प्रसादये त्वामहमीशमीडयम् पितेव पुत्रस्य सरेव सर्युः प्रियः प्रियायार्हसि देव सोढुम् ४४

अदृष्टपूर्व हृषितोऽस्मि दृष्टा भयेन च प्रव्यथितं मनो मे

तदेव मे दर्शय देव रूपं

प्रसीद देवेश जगन्निवास ४५

160 (१६०)

श्रीमद् भगवद् गीता

किरीटिनं गदिनं चक्रहस्तम् इच्छामि त्वां द्रष्टमहं तथैव तेनैव रूपेरा चतुर्भुजेन सहस्रबाहो भव विश्वमूर्ते ४६

श्रीभगवानुवाच मया प्रसन्नेन तवार्जुनेदं रूपं परं दर्शितमात्मयोगात् तेजोमयं विश्वमनन्तमाद्यं यन्मे त्वदन्येन न दृष्टपूर्वम् ४७

न वेदयज्ञाध्ययनैर्न दानैर् न च क्रियाभिर्न तपोभिरुग्रैः एवंरूपः शक्य अहं नृलोके द्रष्टं त्वदन्येन कुरुप्रवीर ४५ 161 (१६१)

श्रीमद् भगवद् गीता

मा ते व्यथा मा च विमूढभावो दृष्टा रूपं घोरमीदृङ्गमेदम् व्यपेतभीः प्रीतमनाः पुनस्त्वं तदेव मे रूपमिदं प्रपश्य ४६

संजय उवाच इत्यर्जुनं वासुदेवस्तथोक्त्वा स्वकं रूपं दर्शयामास भूयः आाश्वासयामास च भीतमेनं भूत्वा पुनः सौम्यवपुर्महात्मा ५०

अर्जुन उवाच दृष्ट्ेदं मानुषं रूपं तव सौम्यं जनार्दन इदानीमस्मि संवृत्तः सचेताः प्रकृतिं गतः ५१

162 (१६२)

श्रीमद् भगवद् गीता

श्रीभगवानुवाच सुदुर्दर्शमिदं रूपं दृष्टवानसि यन्मम देवा अप्यस्य रूपस्य नित्यं दर्शनकाङ्गिया: ५२

नाहं वेदैर्न तपसा न दानेन न चेज्यया शक्य एवंविधो द्रष्टं दृष्टवानसि मां यथा ५३

भक्त्या त्वनन्यया शक्य अरहमेवंविधोर्ऽर्जुन ज्ञातुं द्रष्टं च तत्त्वेन प्रवेष्टं च परंतप ५४ 163 (१६३)

श्रीमद् भगवद् गीता

मत्कर्मकृन्मत्परमो मद्भक्तः सङ्गवर्जितः निर्वैरः सर्वभूतेषु यः स मामेति पाराडव ५५

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे विश्वरूपदर्शनयोगो नामैकादशोऽध्यायः ११

164 (१६४)

श्रीमद् भगवद् गीता

द्वादशोऽध्यायः अरर्जुन उवाच। एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते ये चाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमा: १

श्रीभगवानुवाच मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते श्रद्धया परयोपेतास् ते मे युक्ततमा मताः

ये त्वक्षरमनिर्देश्यम् अ्रव्यक्तं पर्युपासते सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम् ३ 165 (१६५)

श्रीमद् भगवद् गीता

संनियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः ४

क्लेशोऽधिकतरस्तेषाम् त्रव्यक्तासक्तचेतसाम् त्रव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ५

ये तु सर्वाणि कर्माशि मयि संन्यस्य मत्पराः त्रनन्येनैव योगेन

मां ध्यायन्त उपासते ६

166 (१६६)

श्रीमद् भगवद् गीता

तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् भवामि नचिरात्पार्थ

मय्यावेशितचेतसाम् ७

मय्येव मन आाधत्स्व

मयि बुद्धिं निवेशय निवसिष्यसि मय्येव

अ्रत ऊर्ध्वं न संशयः ५

अरथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् अभ्यासयोगेन ततो

मामिच्छाप्ुं धनंजय ६ 167 (१६७)

श्रीमद् भगवद् गीता

अ्रभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि

मत्कर्मपरमो भव

मदर्थमपि कर्माशि

कुर्वन्सिद्धिमवाप्स्यसि १०

अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तु मद्योगमाश्रितः सर्वकर्मफलत्यागं

ततः कुरु यतात्मवान् ११

श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज् ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते ध्यानात्कर्मफलत्यागस्

त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् १२

168 (१६८)

श्रीमद् भगवद् गीता

अरद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्र: करुणा एव च निर्ममो निरहंकारः

समदुःखसुखः क्षमी १३

संतुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः मय्यर्पितमनोबुद्धिर् यो मद्भक्तः स मे प्रियः १४

यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः हर्षामर्षभयोद्वेगैर

मुक्तो यः स च मे प्रियः १५ 169 (१६६)

श्रीमद् भगवद् गीता

अ्रनपेक्षः शुचिर्दक् उदासीनो गतव्यथः सर्वारम्भपरित्यागी

यो मद्भक्तः स मे प्रियः १६

यो न हृष्यति न द्वेष्टि

न शोचति न काङ्गति

शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः १७

समः शत्रौ च मित्रे च

तथा मानापमानयोः

शीतोष्णासुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः १५ 170 (१७०)

श्रीमद् भगवद् गीता

तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी संतुष्टो येन केनचित् अ्रनिकेतः स्थिरमतिर् भक्तिमान्मे प्रियो नरः १६

ये तु धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः २०

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे भक्तियोगो नाम द्वादशोऽध्यायः १२

171 (१७१)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्रयोदशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच इदं शरीरं कौन्तेय क्षेत्रमित्यभिधीयते एतद्यो वेत्ति तं प्राहुः क्षेत्रज्ञ इति तद्विदः १

क्षेत्रज्ञं चापि मां विद्धि सर्वक्षेत्रेषु भारत क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम २

तत्केत्रं यच्च यादृक्च यद्विकारि यतश्च यत् स च यो यत्प्रभावश्च तत्समासेन मे शृणु ३

172 (१७२)

श्रीमद् भगवद् गीता

ऋृषिभिर्बहुधा गीतं छन्दोभिर्विविधैः पृथक् ब्रह्मसूत्रपदैश्चैव हेतुमद्भिर्विनिश्चितैः ४

महाभूतान्यहंकारो बुद्धिरव्यक्तमेव च इन्द्रियाशि दशैकं च पञ्च चेन्द्रियगोचराः ५

इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं संघातश्चेतना धृतिः एतत्केत्रं समासेन सविकारमुदाहृतम् ६ 73 (१७३)

श्रीमद् भगवद् गीता

तमानित्वमदम्भित्वम्

अ्रहिंसा क्षान्तिरार्जवम् आचार्योपासनं शौचं

स्थैर्यमात्मविनिग्रहः ७

इन्द्रियार्थेषु वैराग्यम् अनहंकार एव च

जन्ममृत्युजराव्याधि- दुःखदोषानुदर्शनम् द

असक्तिरनभिष्वङ्ग: पुत्रदारगृहादिषु नित्यं च समचित्तत्वम् इष्टानिष्टोपपत्तिषु ६ 174 (१७४)

श्रीमद् भगवद् गीता

मयि चानन्ययोगेन

भक्तिरव्यभिचारिसी

विविक्तदेशसेवित्वम् त्ररतिर्जनसंसदि १०

अध्यात्मज्ञाननित्यत्वं

तत्त्वज्ञानार्थदर्शनम्

एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तम्

अ्रज्ञानं यदतोऽन्यथा ११

ज्ञेयं यत्तत्प्रवत््यामि

यज्ज्ञात्वामृतमश्नुते अनादिमत्परं ब्रह्म

न सत्तन्नासदुच्यते १२ 175 (१७५)

श्रीमद् भगवद् गीता

सर्वतः पाशिपादं तत्

सर्वतःश्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति १३

सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुरां गुराभोक्तृ च १४

बहिरन्तश्च भूतानाम् अचरं चरमेव च

सूत्त्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थं चान्तिके च तत् १५ 176 (१७६)

श्रीमद् भगवद् गीता

अरविभक्तं च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् भूतभर्तृ च तज्ज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च १६

ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्

तमसः परमुच्यते ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य विष्ठितम् १७

इति क्षेत्रं तथा ज्ञानं ज्ञेयं चोक्तं समासतः

मद्दक्त एतद्विज्ञाय

मद्दावायोपपद्यते १५

177 (१७७)

श्रीमद् भगवद् गीता

प्रकृतिं पुरुषं चैव विद्ध्यनादी उभावपि विकारांश्च गुणांश्चेव विद्धि प्रकृतिसंभवान् १६

कार्यकराकर्तृत्वे हेतुः प्रकृतिरुच्यते पुरुषः सुखदुःखानां भोक्तृत्वे हेतुरुच्यते २०

पुरुषः प्रकृतिस्थो हि भुड़गे प्रकृतिजान्गुणान् कारणं गुरासङ्गोऽस्य सदसद्योनिजन्मसु २१ 178 (१७८)

श्रीमद् भगवद् गीता

उपद्रष्टानुमन्ता च भर्ता भोक्ता महेश्वरः

परमात्मेति चाप्युक्तो देहेऽस्मिन्पुरुषः परः २२

य एवं वेत्ति पुरुषं प्रकृतिं च गुरौः सह सर्वथा वर्तमानोऽपि

न स भूयोऽभिजायते २३

ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति

केचिदात्मानमात्मना अ्रन्ये सांर्येन योगेन

कर्मयोगेन चापरे २४

179 (१७६)

श्रीमद् भगवद् गीता

अ्रन्ये त्वेवमजानन्तः

श्रुत्वान्येभ्य उपासते तेऽपि चातितरन्त्येव

मृत्युं श्रुतिपरायणा: २५

यावत्संजायते किंचित्

सत्त्वं स्थावरजङ्गमम्

तद्विद्धि भरतर्षभ २६

समं सर्वेषु भूतेषु तिष्ठन्तं परमेश्वरम्

विनश्यत्स्वविनश्यन्तं

यः पश्यति स पश्यति २७

180 (१८०)

श्रीमद् भगवद् गीता

समं पश्यन्हि सर्वत्र

समवस्थितमीश्वरम्

न हिनस्त्यात्मनात्मानं ततो याति परां गतिम् २५

प्रकृत्यैव च कर्माशि क्रियमाणनि सर्वशः

यः पश्यति तथात्मानम् त्रकर्तारं स पश्यति २६

यदा भूतपृथग्भावम् एकस्थमनुपश्यति तत एव च विस्तारं ब्रह्म संपद्यते तदा ३०

181 (१८१)

श्रीमद् भगवद् गीता

परमात्मायमव्ययः शरीरस्थोऽपि कौन्तेय

न करोति न लिप्यते ३१

यथा सर्वगतं सौद्म्याद् आकाशं नोपलिप्यते

सर्वत्रावस्थितो देहे

तथात्मा नोपलिप्यते ३२

यथा प्रकाशयत्येक:

कृत्स्नं लोकमिमं रविः क्षेत्रं क्षेत्री तथा कृत्स्नं

प्रकाशयति भारत ३३

182 (१८२)

श्रीमद् भगवद् गीता

क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोरेवम् अन्तरं ज्ञानचन्तुषा भूतप्रकृतिमोक्षं च ये विदुर्यान्ति ते परम् ३४

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे क्षेत्रक्षेत्रज्ञविभागयोगो नाम त्रयोदशोऽध्यायः १३

183 (१८३)

श्रीमद् भगवद् गीता

चतुर्दशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच परं भूयः प्रवत्त्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः १

इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च २

मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन्गर्भं दधाम्यहम् संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ३

184 (१८४)

श्रीमद् भगवद् गीता

सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः संभवन्ति याः तासां ब्रह्म महद्योनिर् अ्रहं बीजप्रदः पिता ४

सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः निबध्रन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ५

तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्

प्रकाशकमनामयम् सुखसङ्गेन बध्राति ज्ञानसङ्गेन चानघ ६ 185 (१८५)

श्रीमद् भगवद् गीता

रजो रागात्मकं विद्धि

तृष्णासङ्गसमुद्भवम् तन्निबध्राति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ७

तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम्

प्रमादालस्यनिद्राभिस् तन्निबध्राति भारत द

सत्त्वं सुखे संजयति रजः कर्मणि भारत

ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे संजयत्युत ६

186 (१८६)

श्रीमद् भगवद् गीता

रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत

रजः सत्त्वं तमश्चैव

तमः सत्त्वं रजस्तथा १०

सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन् प्रकाश उपजायते

ज्ञानं यदा तदा विद्याद्

विवृद्धं सत्त्वमित्युत ११

लोभः प्रवृत्तिरारम्भ: कर्मणामशमः स्पृहा रजस्येतानि जायन्ते

विवृद्धे भरतर्षभ १२

187 (१८७)

श्रीमद् भगवद् गीता

अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च

तमस्येतानि जायन्ते

विवृद्धे कुरुनन्दन १३

यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् तदोत्तमविदां लोकान्

अ्रमलान्प्रतिपद्यते १४

रजसि प्रलयं गत्वा

कर्मसङ्गिषु जायते तथा प्रलीनस्तमसि

मूढयोनिषु जायते १५ 188 (१८८)

श्रीमद् भगवद् गीता

कर्मराः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम्

रजसस्तु फलं दुःखम् अरज्ञानं तमसः फलम् १६

सत्त्वात्संजायते ज्ञानं

रजसो लोभ एव च प्रमादमोहौ तमसो

भवतोऽज्ञानमेव च १७

ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था

मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः

अधो गच्छन्ति तामसाः १५

189 (१८६)

श्रीमद् भगवद् गीता

नान्यं गुरोभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति गुरोभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति १६

गुणानेतानतीत्य त्रीन् देही देहसमुद्भवान् जन्ममृत्युजरादुःरैर विमुक्तोऽमृतमश्नुते २०

अर्जुन उवाच

त्रतीतो भवति प्रभो किमाचारः कथं चैतांस् त्रीन्गुणानतिवर्तते २१

190 (१६०)

श्रीमद् भगवद् गीता

श्रीभगवानुवाच प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाराडव न द्वेष्टि संप्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्गति २२

उदासीनवदासीनो गुौर्यो न विचाल्यते गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते २३

समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः तुल्यप्रियाप्रियो धीरस् तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः २४ 191 (१६१)

श्रीमद् भगवद् गीता

मानापमानयोस्तुल्यस् तुल्यो मित्रारिपक्षयोः सर्वारम्भपरित्यागी

गुणातीतः स उच्यते २५

मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते

स गुणान्समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते २६

ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाहम्

मृतस्याव्ययस्य च शाश्वतस्य च धर्मस्य

सुखस्यैकान्तिकस्य च २७ 192 (१६२)

श्रीमद् भगवद् गीता

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे गुरात्रयविभागयोगो नाम चतुर्दशोऽध्यायः १४

193 (१६३)

श्रीमद् भगवद् गीता

पञ्चदशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच ऊर्ध्वमूलमधःशाखम् अ्रश्वत्थं प्राहुरव्ययम् छन्दांसि यस्य पर्णनि यस्तं वेद स वेदवित् १

अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुराप्रवृद्धा विषयप्रवालाः अ्रधश्च मूलान्यनुसंततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके २

न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा अरश्वत्थमेनं सुविरूढमूलम् अरसङ्गशस्त्रेर दृढेन छित्वा ३ 194 (१६४)

श्रीमद् भगवद् गीता

ततः पदं तत्परिमार्गितव्यं यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराी ४

निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः द्न्ट्वैर्विमुक्ता: सुखदुःखसंज्ञैर् गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ५

न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावक: यद्गत्वा न निवर्तन्ते

तद्धाम परमं मम ६

195 (१६५)

श्रीमद् भगवद् गीता

ममैवांशो जीवलोके

जीवभूतः सनातनः

प्रकृतिस्थानि कर्षति ७

शरीरं यदवाप्नोति

यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् द

श्रोत्रं चत्तुः स्पर्शनं च रसनं घ्रागामेव च

अ्रधिष्ठाय मनश्चायं

विषयानुपसेवते ६ 196 (१६६)

श्रीमद् भगवद् गीता

उत्क्रामन्तं स्थितं वापि

भुञ्जनं वा गुणान्वितम् विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचन्तुषः १०

यतन्तो योगिनश्चैनं

पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ११

यदादित्यगतं तेजो

जगद्भासयतेऽ्रखिवलम् यच्चन्द्रमसि यच्चामौ

तत्तेजो विद्धि मामकम् १२

197 (१६७)

श्रीमद् भगवद् गीता

गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मक: १३

अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राशिनां देहमाश्रितः

प्राणापानसमायुक्त: पचाम्यन्नं चतुर्विधम् १४

सर्वस्य चाहं हृदि संनिविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् १५ 198 (१६८)

श्रीमद् भगवद् गीता

द्वाविमौ पुरुषौ लोके

क्षरश्चात्तर एव च क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽत्तर उच्यते १६

उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः यो लोकत्रयमाविश्य

बिभर्त्यव्यय ईश्वरः १७

यस्मात्वरमतीतोऽहम् तक्षरादपि चोत्तमः ततोऽस्मि लोके वेदे च

प्रथितः पुरुषोत्तमः १५

199 (१६६)

श्रीमद् भगवद् गीता

यो मामेवमसंमूढो जानाति पुरुषोत्तमम् स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत १६

इति गुह्यतमं शास्त्रम् इदमुक्तं मयानघ एतद्वद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात् कृतकृत्यश्च भारत २०

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे पुरुषोत्तमयोगो नाम पञ्चदशोऽध्यायः १५

200 (२००)

श्रीमद् भगवद् गीता

षोडशोऽध्यायः श्रीभगवानुवाच अभयं सत्त्वसंशुद्धिर् ज्ञानयोगव्यवस्थितिः दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् १

त्रहिंसा सत्यमक्रोधस् त्यागः शान्तिरपैशुनम् दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् २

तेजः क्षमा धृतिः शौचम् अद्रोहो नातिमानिता भवन्ति संपदं दैवीम् अभिजातस्य भारत ३

201 (२०१)

श्रीमद् भगवद् गीता

दम्भो दर्पोडभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च

अरज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ संपदमासुरीम् ४

दैवी संपद्विमोक्ताय निबन्धायासुरी मता मा शुचः संपदं दैवीम् अ्रभिजातोऽसि पाराडव ५

द्वौ भूतसर्गो लोकेडस्मिन् दैव आसुर एव च दैवो विस्तरशः प्रोक्त आरसुरं पार्थ मे शृरु ६ 202 (२०२)

श्रीमद् भगवद् गीता

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ७

अरसत्यमप्रतिष्ठं ते

जगदाहुरनीश्वरम्

अपरस्परसंभूतं किमन्यत्कामहैतुकम् प

एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः प्रभवन्त्युग्रकर्माराः क्षयाय जगतोऽहिताः ६

203 (२०३)

श्रीमद् भगवद् गीता

काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान् प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः १०

चिन्तामपरिमेयां च

प्रलयान्तामुपाश्रिता: कामोपभोगपरमा

एतावदिति निश्चिताः ११

आशापाशशतैर्बद्धाः

कामक्रोधपरायणाः ईहन्ते कामभोगार्थम्

अन्यायेनार्थसंचयान् १२

204 (२०४)

श्रीमद् भगवद् गीता

इदमद्य मया लब्धम् इमं प्राप्स्ये मनोरथम् इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् १३

सौ मया हतः शत्रुर् हनिष्ये चापरानपि ईश्वरोऽहमहं भोगी

सिद्धोऽहं बलवान्सुखी १४

आढयोऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया यत्त्ये दास्यामि मोदिष्य

इत्यज्ञानविमोहिता: १५

205 (२०५)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्ररनेकचित्तविभ्रान्ता

मोहजालसमावृताः प्रसक्ता: कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ १६

आात्मसंभाविताः स्तब्धा

धनमानमदान्विताः यजन्ते नामयज्ञैस्ते

दम्भेनाविधिपूर्वकम् १७

त्रहंकारं बलं दर्पं

कामं क्रोधं च संश्रिता:

मामात्मपरदेहेषु

प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयका: १५

206 (२०६)

श्रीमद् भगवद् गीता

तानहं द्विषतः क्रूरान् संसारेषु नराधमान् च्िपाम्यजस्रमशुभान् आसुरीष्वेव योनिषु १६

आसुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् २०

त्रिविधं नरकस्येदं

द्वारं नाशनमात्मनः काम: क्रोधस्तथा लोभस् तस्मादेतत्रयं त्यजेत् २१

207 (२०७)

श्रीमद् भगवद् गीता

एतैर्विमुक्त: कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः

आचरत्यात्मनः श्रेयस् ततो याति परां गतिम् २२

यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः

न स सिद्धिमवाप्नोति

न सुखं न परां गतिम् २३

तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि २४ 208 (२०८)

श्रीमद् भगवद् गीता

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे दैवासुरसंपद्विभागयोगो नाम षोडशोऽध्यायः १६

209 (२०६)

श्रीमद् भगवद् गीता

सप्तदशोऽध्यायः अर्जुन उवाच ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयान्विताः तेषां निष्ठा तु का कृष्णा सत्त्वमाहो रजस्तमः १

श्रीभगवानुवाच त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु २

सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छद्धः स एव सः ३ 210 (२१०)

श्रीमद् भगवद् गीता

यजन्ते सात्त्विका देवान्

यक्षरक्षांसि राजसाः

प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये

यजन्ते तामसा जनाः ४

अरशास्त्रविहितं घोरं

तप्यन्ते ये तपो जनाः

दम्भाहंकारसंयुक्ता: कामरागबलान्विताः ५

कर्शयन्तः शरीरस्थं

भूतग्राममचेतसः मां चैवान्तःशरीरस्थं

तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ६ 211 (२११)

श्रीमद् भगवद् गीता

आराहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः

यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ७

आयुःसत्त्वबलारोग्य- सुखप्रीतिविवर्धनाः रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या

आरहाराः सात्त्विकप्रियाः ५

कट्वम्ललवणात्युष्ण-

आाहारा राजसस्येष्टा

दुःखशोकामयप्रदाः ६ 212 (२१२)

श्रीमद् भगवद् गीता

यातयामं गतरसं

पूति पर्युषितं च यत् उच्छिष्टमपि चामेध्यं

भोजनं तामसप्रियम् १०

विधिदृष्टो य इज्यते

यष्टव्यमेवेति मनः

समाधाय स सात्त्विक: ११

अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत्

इज्यते भरतश्रेष्ठ

तं यज्ञं विद्धि राजसम् १२

213 (२१३)

श्रीमद् भगवद् गीता

विधिहीनमसृष्टान्नं

श्रद्धाविरहितं यज्ञं

तामसं परिचक्षते १३

देवद्विजगुरुप्राज्ञ- पूजनं शौचमार्जवम् ब्रह्मचर्यमहिंसा च

शारीरं तप उच्यते १४

अ्रनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् स्वाध्यायाभ्यसनं चैव

वाङ्गयं तप उच्यते १५

214 (२१४)

श्रीमद् भगवद् गीता

मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः

भावसंशुद्धिरित्येतत् तपो मानसमुच्यते १६

श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्त्रिविधं नरैः

सात्त्विकं परिचक्षते १७

सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् क्रियते तदिह प्रोक्तं

राजसं चलमध्रुवम् १५ 215 (२१५)

श्रीमद् भगवद् गीता

मूढग्राहेणात्मनो यत् पीडया क्रियते तपः

परस्योत्सादनार्थं वा

तत्तामसमुदाहतम् १६

दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिरो देशे काले च पात्रे च

तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् २०

यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः दीयते च परिक्लिष्टं

तद्दानं राजसं स्मृतम् २१ 216 (२१६)

श्रीमद् भगवद् गीता

अ्रदेशकाले यद्दानम्

अपात्रेभ्यश्च दीयते

अ्रसत्कृतमवज्ञातं

तत्तामसमुदाहतम् २२

ॐ तत्सदिति निर्देशो

ब्रह्मरास्त्रिविधः स्मृतः ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च

यज्ञाश्च विहिता: पुरा २३

तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपः क्रिया: प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः

सततं ब्रह्मवादिनाम् २४

217 (२१७)

श्रीमद् भगवद् गीता

तदित्यनभिसंधाय

फलं यज्ञतपः क्रियाः

दानक्रियाश्च विविधाः

क्रियन्ते मोक्षकाड्गिभिः २५

सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते प्रशस्ते कर्मणि तथा

सच्छब्द: पार्थ युज्यते २६

यज्ञे तपसि दाने च

स्थितिः सदिति चोच्यते

कर्म चैव तदर्थीयं

सदित्येवाभिधीयते २७

218 (२१८)

श्रीमद् भगवद् गीता

अरश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् अ्रसदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह २५

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे श्रद्धात्रयविभागयोगो नाम सप्तदशोऽध्यायः १७

219 (२१६)

श्रीमद् भगवद् गीता

अ्रष्टादशोऽध्यायः अर्जुन उवाच संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन १

श्रीभगवानुवाच काम्यानां कर्मरां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः

त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिरा: यज्ञदानतपः कर्म न त्याज्यमिति चापरे ३

220 (२२०)

श्रीमद् भगवद् गीता

निश्चयं शृु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम

त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः संप्रकीर्तितः ४

यज्ञदानतपःकर्म

न त्याज्यं कार्यमेव तत् यज्ञो दानं तपश्चैव

पावनानि मनीषिणाम् ५

एतान्यपि तु कर्माशि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च कर्तव्यानीति मे पार्थ

निश्चितं मतमुत्तमम् ६ 221 (२२१)

श्रीमद् भगवद् गीता

नियतस्य तु संन्यास: कर्मणो नोपपद्यते मोहात्तस्य परित्यागस् तामसः परिकीर्तितः ७

दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् द

कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ६

222 (२२२)

श्रीमद् भगवद् गीता

न द्वेष्टयकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः १०

न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्मारायशेषतः यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ११

अनिष्टमिष्टं मिश्रं च

त्रिविधं कर्मराः फलम्

भवत्यत्यागिनां प्रेत्य

न तु संन्यासिनां क्वचित् १२ 223 (२२३)

श्रीमद् भगवद् गीता

पञ्चैतानि महाबाहो

कारशानि निबोध मे

सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् १३

अधिष्ठानं तथा कर्ता

कररां च पृथग्विधम् विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् १४

शरीरवाङ्गनोभिर्यत्

कर्म प्रारभते नरः

न्याय्यं वा विपरीतं वा

पञ्चैते तस्य हेतवः १५

224 (२२४)

श्रीमद् भगवद् गीता

तत्रैवं सति कर्तारम् आ्रात्मानं केवलं तु यः पश्यत्यकृतबुद्धित्वान् न स पश्यति दुर्मतिः १६

यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते हत्वापि स इमाँल्लोकान् न हन्ति न निबध्यते १७

ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना कररां कर्म कर्तेति

त्रिविधः कर्मसंग्रहः १५

225 (२२५)

श्रीमद् भगवद् गीता

ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुराभेदतः प्रोच्यते गुरासंख्याने

यथावच्छृणु तान्यपि १६

सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते

अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् २०

पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् २१ 226 (२२६)

श्रीमद् भगवद् गीता

यत्तु कृत्स्रवदेकस्मिन् कार्ये सक्तमहैतुकम् अतत्त्वार्थवदल्पं च

तत्तामसमुदाहतम् २२

नियतं सङ्गरहितम् अरागद्वेषतः कृतम् अ्रफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते २३

यत्तु कामेप्सुना कर्म साहंकारेरा वा पुनः क्रियते बहुलायासं

तद्राजसमुदाहतम् २४ 227 (२२७)

श्रीमद् भगवद् गीता

त्रनुबन्धं क्षयं हिंसाम् अ्रनवेक्य च पौरुषम् मोहादारभ्यते कर्म

यत्तत्तामसमुच्यते २५

धृत्युत्साहसमन्वितः सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते २६

रागी कर्मफलप्रेप्सुर लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचि: हर्षशोकान्वितः कर्ता

राजसः परिकीर्तितः २७

228 (२२८)

श्रीमद् भगवद् गीता

अ्रयुक्त: प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलस: विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते २८

बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुरातस्त्रिविधं शृरु प्रोच्यमानमशेषे

पृथक्त्वेन धनंजय २६

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये बन्धं मोक्षं च या वेत्ति

बुद्धि: सा पार्थ सात्त्विकी ३० 229 (२२६)

श्रीमद् भगवद् गीता

यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च

अयथावत्प्रजानाति बुद्धि: सा पार्थ राजसी ३१

अ्रधर्मं धर्ममिति या

मन्यते तमसावृता सर्वार्थान्विपरीतांश्च

बुद्धि: सा पार्थ तामसी ३२

धृत्या यया धारयते मनःप्रारोन्द्रियक्रियाः योगेनाव्यभिचारिराया

धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ३३

230 (२३०)

श्रीमद् भगवद् गीता

यया तु धर्मकामार्थान् धृत्या धारयतेऽर्जुन प्रसङ्गेन फलाकाङ्गी धृतिः सा पार्थ राजसी ३४

यया स्वप्नं भयं शोकं

विषादं मदमेव च न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ३५

सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृशु मे भरतर्षभ अभ्यासाद्रमते यत्र

दुःखान्तं च निगच्छति ३६ 231 (२३१)

श्रीमद् भगवद् गीता

यत्तदग्रे विषमिव

परिणामेऽमृतोपमम् तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तम्

आात्मबुद्धिप्रसादजम् ३७

विषयेन्द्रियसंयोगाद् यत्तदग्रेऽमृतोपमम् परिणामे विषमिव

तत्सुखं राजसं स्मृतम् ३५

यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः निद्रालस्यप्रमादोत्थं

तत्तामसमुदाहतम् ३६ 232 (२३२)

श्रीमद् भगवद् गीता

न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्न्रिभिर्गुयौः ४०

ब्राह्मराक्षत्रियविशां

शूद्राणां च परंतप कर्माशि प्रविभक्तानि

स्वभावप्रभवैर्गुरोः ४१

शमो दमस्तपः शौचं

क्षान्तिरार्जवमेव च

ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं

ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ४२

233 (२३३)

श्रीमद् भगवद् गीता

शौर्यं तेजो धृतिर्दात्यं युद्धे चाप्यपलायनम् दानमीश्वरभावश्च

क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ४३

कृषिगौरक््यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् परिचर्यात्मकं कर्म

शूद्रस्यापि स्वभावजम् ४४

स्वे स्वे कर्मरायभिरतः

संसिद्धिं लभते नरः स्वकर्मनिरतः सिद्धिं

यथा विन्दति तच्छ्ु ४५

234 (२३४)

श्रीमद् भगवद् गीता

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य

सिद्धिं विन्दति मानवः ४६

श्रेयान्स्वधर्मो विगुाः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् स्वभावनियतं कर्म

कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ४७

सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् सर्वारम्भा हि दोषेणा

धूमेनागनिरिवावृताः ४५ 235 (२३५)

श्रीमद् भगवद् गीता

असक्तबुद्धि: सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां

संन्यासेनाधिगच्छति ४६

सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे समासेनैव कौन्तेय

निष्ठा ज्ञानस्य या परा ५०

बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ५१ 236 (२३६)

श्रीमद् भगवद् गीता

विविक्तसेवी लघ्वाशी

यतवाक्कायमानसः

ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ५२

अहंकारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ५३

ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्गति समः सर्वेषु भूतेषु मद्दक्तिं लभते पराम् ५४

237 (२३७)

श्रीमद् भगवद् गीता

भक्त्या मामभिजानाति

यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः

ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ५५

सर्वकर्मारायपि सदा

कुर्वाणो मद्यपाश्रयः मत्प्रसादादवाप्नोति

शाश्वतं पदमव्ययम् ५६

चेतसा सर्वकर्माशि

मयि संन्यस्य मत्परः

बुद्धियोगमुपाश्रित्य मचित्तः सततं भव ५७

238 (२३८)

श्रीमद् भगवद् गीता

मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि

अथ चेत्वमहंकारान् न श्रोष्यसि विनङ्गयसि ५५

यदहंकारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे मिथ्यैष व्यवसायस्ते

प्रकृतिस्त्वां नियोत्यति ५६

स्वभावजेन कौन्तेय निबद्ध: स्वेन कर्मणा कर्तु नेच्छसि यन्मोहात् करिष्यस्यवशोऽपि तत् ६०

239 (२३६)

श्रीमद् भगवद् गीता

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ६१

तमेव शरणं गच्छ

सर्वभावेन भारत

तत्प्रसादात्परां शान्तिं

स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ६२

इति ते ज्ञानमाख्यातं

गुह्याद्गुह्यतरं मया विमृश्यैतदशेषेश यथेच्छसि तथा कुरु ६३ 240 (२४०)

श्रीमद् भगवद् गीता

सर्वगुह्यतमं भूय: शृखु मे परमं वच: इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वत््यामि ते हितम् ६४

मन्मना भव मद्क्तो मद्याजी मां नमस्कुरु मामेवैष्यसि सत्यं ते

प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ६५

सर्वधर्मान्परित्यज्य

मामेकं शररां व्रज तहं त्वा सर्वपापेभ्यो

मोक्षयिष्यामि मा शुचः ६६ 241 (२४१)

श्रीमद् भगवद् गीता

इदं ते नातपस्काय

नाभक्ताय कदाचन

न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽ्भ्यसूयति ६७

य इमं परमं गुह्यं मद्दक्तेष्वभिधास्यति

भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ६५

न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः

भविता न च मे तस्माद्

अ्रन्यः प्रियतरो भुवि ६६ 242 (२४२)

श्रीमद् भगवद् गीता

अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः

ज्ञानयज्ञेन तेनाहम्

इष्टः स्यामिति मे मतिः ७०

श्रद्धावाननसूयश्च शृशुयादपि यो नरः सोऽपि मुक्तः शुभाल्लोकान् प्राप्रुयात्पुरायकर्मणाम् ७१

कच्चिदेतच्छ्ुतं पार्थ त्वयैकाग्रेर चेतसा कचिदज्ञानसंमोहः

प्रनष्टस्ते धनंजय ७२

243 (२४३)

श्रीमद् भगवद् गीता

अर्जुन उवाच नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत स्थितोऽस्मि गतसंदेहः करिष्ये वचनं तव ७३

संजय उवाच इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः संवादमिममश्रौषम् अरद्भतं रोमहर्षराम् ७४

व्यासप्रसादाच्छ्रुतवान् एतद्रुह्यमहं परम् योगं योगेश्वरात्कृष्णात् साक्षात्कथयतः स्वयम् ७५

244 (२४४)

श्रीमद् भगवद् गीता

राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भतम् केशवार्जुनयोः पुरायं हृष्यामि च मुहर्मुहः ७६

तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भतं हरे: विस्मयो मे महान्राजन् हृष्यामि च पुनः पुनः ७७

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः तत्र श्रीर्विजयो भूतिर् ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ७८ 245 (२४५)

श्रीमद् भगवद् गीता

ॐ तत्सदिति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादे मोक्षसंन्यासयोगो नामाष्टादशोऽध्यायः १५

246 (२४६)