1. Gautama Dharmasūtra
Adhyāya 1
1.1
वेदो धर्ममूलम् (
vedo dharmamūlam (
1.2
) तद्विदां च स्मृतिशीले (
) tadvidāṃ ca smṛtiśīle (
1.3
) दृष्टो धर्मव्यतिक्रमः साहसं च महतां (
) dṛṣṭo dharmavyatikramaḥ sāhasaṃ ca mahatāṃ (
1.3
) अवरदौर्बल्यात् (
) avaradaurbalyāt (
1.4
) तुल्यबलविरोधे विकल्पः (
) tulyabalavirodhe vikalpaḥ (
1.5
) उपनयनं ब्राह्मणस्याष्टमे (
) upanayanaṃ brāhmaṇasyāṣṭame (
1.6
) नवमे पञ्चमे वा काम्यम् (
) navame pañcame vā kāmyam (
1.7
) गर्भादिः सङ्ख्या वर्षाणाम् (
) garbhādiḥ saṅkhyā varṣāṇām (
1.8
) तद्द्वितीयं जन्म (
) taddvitīyaṃ janma (
1.9
) तद् यस्मात् स आचार्यः (
) tad yasmāt sa ācāryaḥ (
1.10
) वेदानुवचनाच् च (
) vedānuvacanāc ca (
1.11
) एकादशद्वादशयोः क्षत्रियवैश्ययोः (
) ekādaśadvādaśayoḥ kṣatriyavaiśyayoḥ (
1.12
) आ षोडशाद् ब्राह्मणस्यापतिता सावित्री (
) ā ṣoḍaśād brāhmaṇasyāpatitā sāvitrī (
1.13
) द्वाविंशते राजन्यस्य (
) dvāviṃśate rājanyasya (
1.14
) द्व्यधिकायावैश्यस्य (
) dvyadhikāyāvaiśyasya (
1.15
) मौञ्जीज्यामौर्वीसौत्र्यो मेखलाः क्रमेण (
) mauñjījyāmaurvīsautryo mekhalāḥ krameṇa (
1.16
) कृष्णरुरुबस्ताजिनानि (
) kṛṣṇarurubastājināni (
1.17
) वासांसि शाणक्षौमचीरकुतपाः सर्वेषाम् (
) vāsāṃsi śāṇakṣaumacīrakutapāḥ sarveṣām (
1.18
) कार्पासं चाविकृतम् (
) kārpāsaṃ cāvikṛtam (
1.19
) काषायम् अप्य् एके (
) kāṣāyam apy eke (
1.20
) वार्क्षं ब्राह्मणस्य (
) vārkṣaṃ brāhmaṇasya (
1.21
) माञ्जिष्ठहारिद्रे इतरयोः (
) māñjiṣṭhahāridre itarayoḥ (
1.22
) बैल्वपालाशौ ब्राह्मणदण्डौ (
) bailvapālāśau brāhmaṇadaṇḍau (
1.23
) आश्वत्थपैलवौ शेषे (
) āśvatthapailavau śeṣe (
1.24
) यज्ञियो वा सर्वेषाम् (
) yajñiyo vā sarveṣām (
1.25
) अपीडिता यूपवक्राः सशल्काः (
) apīḍitā yūpavakrāḥ saśalkāḥ (
1.26
) मूर्धललाटनासाग्रप्रमाणाः (
) mūrdhalalāṭanāsāgrapramāṇāḥ (
1.27
) मुण्डजटिलशिखाजटाश् च (
) muṇḍajaṭilaśikhājaṭāś ca (
1.28
) द्रव्यहस्त उच्छिष्टो अनिधायाचामेत् (
) dravyahasta ucchiṣṭo anidhāyācāmet (
1.29
) द्रव्यशुद्धिः परिमार्जनप्रदाहतक्षणनिर्णेजनानितैजसमार्क्तिकदारवतान्तवानाम् (
) dravyaśuddhiḥ parimārjanapradāhatakṣaṇanirṇejanānitaijasamārktikadāravatāntavānām (
1.30
) तैजसवदुपलमणिशङ्खमुक्तानाम् (
) taijasavadupalamaṇiśaṅkhamuktānām (
1.31
) दारुवदस्थिभूम्योः (
) dāruvadasthibhūmyoḥ (
1.32
) आवपनं च भूमेः (
) āvapanaṃ ca bhūmeḥ (
1.33
) चेलवद् रज्जुविदलचर्मणाम् (
) celavad rajjuvidalacarmaṇām (
1.34
) उत्सर्गो वात्यन्तोपहतानाम् (
) utsargo vātyantopahatānām (
1.35
) प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा शौचम् आरभेत (
) prāṅmukha udaṅmukho vā śaucam ārabheta (
1.36
) शुचौ देशे आसीनो दक्षिणं बाहुं जान्वन्तराकृत्वा यज्ञोपवीत्या मणिबन्धनात् पाणी प्रक्षाल्य वाग्यतोहृदयस्पृशस् त्रिश् चतुर् वाप आचामेद् (
) śucau deśe āsīno dakṣiṇaṃ bāhuṃ jānvantarākṛtvā yajñopavītyā maṇibandhanāt pāṇī prakṣālya vāgyatohṛdayaspṛśas triś catur vāpa ācāmed (
1.36
) द्विः परिमृज्यते (
) dviḥ parimṛjyate (
1.36
) पादौ चाभ्युक्षेत् (
) pādau cābhyukṣet (
1.36
) खानि चोपस्पृशेच् शीर्षण्यानि (
) khāni copaspṛśec śīrṣaṇyāni (
1.36
) मूर्धनि च दद्यात् (
) mūrdhani ca dadyāt (
1.37
) सुप्त्वा भुक्त्वा क्षुत्वा च पुनः (
) suptvā bhuktvā kṣutvā ca punaḥ (
1.38
) दन्तश्लिष्टेषु दन्तवद् अन्यत्र जिह्वाभिमर्शनात् (
) dantaśliṣṭeṣu dantavad anyatra jihvābhimarśanāt (
1.39
) प्राक्च्युतेर् इत्य् एके (
) prākcyuter ity eke (
1.40
) च्युतेशु आस्राववद् विद्यान् निगिरन्न् एव तच् शुचिः (
) cyuteśu āsrāvavad vidyān nigirann eva tac śuciḥ (
1.41
) न मुख्या विप्रुष उच्छिष्टं कुर्वन्ति न चेद् अङ्गेनिपतन्ति (
) na mukhyā vipruṣa ucchiṣṭaṃ kurvanti na ced aṅgenipatanti (
1.42
) लेपगन्धापकर्षणे शौचम् अमेध्यस्य (
) lepagandhāpakarṣaṇe śaucam amedhyasya (
1.43
) तद् अद्भिः पूर्वं मृदा च (
) tad adbhiḥ pūrvaṃ mṛdā ca (
1.44
) मूत्रपुरीषस्नेहविस्रंसनाभ्यवहारसंयोगेषु च (
) mūtrapurīṣasnehavisraṃsanābhyavahārasaṃyogeṣu ca (
1.45
) यत्र चाम्नायो विदध्यात् (
) yatra cāmnāyo vidadhyāt (
1.46
) पाणिना सव्यम् उपसङ्गृह्य अनङ्गुष्ठम् अधीहि भो इत्य् आमन्त्रयेद् गुरुं (
) pāṇinā savyam upasaṅgṛhya anaṅguṣṭham adhīhi bho ity āmantrayed guruṃ (
1.47
) तत्रचक्षुर्मनःप्राणोपस्पर्शनं दर्भैः (
) tatracakṣurmanaḥprāṇopasparśanaṃ darbhaiḥ (
1.48
) प्राणोपस्पर्शनं दर्भैः (
) prāṇopasparśanaṃ darbhaiḥ (
1.49
) प्राणायामास् त्रयः पञ्चदशमात्राः (
) prāṇāyāmās trayaḥ pañcadaśamātrāḥ (
1.50
) प्राक्कूलेषु आसनं च (
) prākkūleṣu āsanaṃ ca (
1.51
) ओं पूर्वा व्याहृतयः पञ्च सत्यान्ताः (
) oṃ pūrvā vyāhṛtayaḥ pañca satyāntāḥ (
1.52
) गुरोः पादोपसंग्रहणं प्रातः (
) guroḥ pādopasaṃgrahaṇaṃ prātaḥ (
1.53
) ब्रह्मानुवचने चाद्यन्तयोः (
) brahmānuvacane cādyantayoḥ (
1.54
) अनुज्ञात उपविशेत् प्राङ्मुखो दक्षिणतः शिष्य उदङ्मुखोवा (
) anujñāta upaviśet prāṅmukho dakṣiṇataḥ śiṣya udaṅmukhovā (
1.55
) सावित्री चानुवचनम् (
) sāvitrī cānuvacanam (
1.56
) आदितो ब्रह्मण आदाने (
) ādito brahmaṇa ādāne (
1.57
) ओंकारो अन्यत्रापि (
) oṃkāro anyatrāpi (
1.58
) अन्तर गमने पुनर् उपसदनम् (
) antara gamane punar upasadanam (
1.59
) श्वनकुलसर्पमण्डूकमार्जाराणां त्र्य् अहम् उपवासोविप्रवासश् च (
) śvanakulasarpamaṇḍūkamārjārāṇāṃ try aham upavāsovipravāsaś ca (
1.60
) प्राणायामा घृतप्राशनं चेतरेषाम् (
) prāṇāyāmā ghṛtaprāśanaṃ cetareṣām (
1.61
) श्मशानाभ्यध्ययने चैवम् (
) śmaśānābhyadhyayane caivam (
Adhyāya 2
2.1a
) प्राग् उपनयनात् कामचारः कामवादः कामभक्षः (
) prāg upanayanāt kāmacāraḥ kāmavādaḥ kāmabhakṣaḥ (
2.1b
) अहुतात् (
) ahutāt (
2.1c
) ब्रह्मचारी (
) brahmacārī (
2.1d
) यथोपपादितमूत्रपुरीषो भवति (
) yathopapāditamūtrapurīṣo bhavati (
2.2a
) नास्याचमनकल्पो विद्यते (
) nāsyācamanakalpo vidyate (
2.2b
) अन्यत्रापमार्जनप्रधावनावोक्षणेभ्यः (
) anyatrāpamārjanapradhāvanāvokṣaṇebhyaḥ (
2.3
) न तदुपस्पर्शनाद् आशौचम् (
) na tadupasparśanād āśaucam (
2.4
) न त्व् एवैनम् अग्निहवनबलिहरणयोर् नियुञ्ज्यात् (
) na tv evainam agnihavanabaliharaṇayor niyuñjyāt (
2.5
) न ब्रह्माभिव्याहारयेद् अन्यत्र स्वधानिनयनात् (
) na brahmābhivyāhārayed anyatra svadhāninayanāt (
2.6
) उपनयनादिर् नियमः (
) upanayanādir niyamaḥ (
2.7
) उक्तं ब्रह्मचर्यम् (
) uktaṃ brahmacaryam (
2.8a
) अग्नीन्धनभैक्षचरणे (
) agnīndhanabhaikṣacaraṇe (
2.8b
) सत्यवचनम् (
) satyavacanam (
2.8c
) अपाम् उपस्पर्शनम् (
) apām upasparśanam (
2.9
) एके गोदानादि (
) eke godānādi (
2.10
) बहिःसंध्यत्वं च (
) bahiḥsaṃdhyatvaṃ ca (
2.11
) तिष्ठेत् पूर्वाम् आसीतोत्तरां सज्योतिष्या ज्योतिषोदर्शनाद् वाग्यतः (
) tiṣṭhet pūrvām āsītottarāṃ sajyotiṣyā jyotiṣodarśanād vāgyataḥ (
2.12
) नादित्यम् ईक्षेत (
) nādityam īkṣeta (
2.13
) वर्जयेन्मधुमांसगन्धमाल्यदिवास्वप्नाभ्यञ्जनयानोपानच्छत्रकामक्रोधलोभमोहवादवादनस्नानदन्तधावनहर्षनृत्यगीतपरिवादभयानि (
) varjayenmadhumāṃsagandhamālyadivāsvapnābhyañjanayānopānacchatrakāmakrodhalobhamohavādavādanasnānadantadhāvanaharṣanṛtyagītaparivādabhayāni (
2.14
) गुरुदर्शनेकण्ठप्रावृतावसक्थिकापाश्रयणपादप्रसारणानि (
) gurudarśanekaṇṭhaprāvṛtāvasakthikāpāśrayaṇapādaprasāraṇāni (
2.15
) निष्ठीवितहसितविष्कम्भितावस्फोतनानि (
) niṣṭhīvitahasitaviṣkambhitāvasphotanāni (
2.16
) स्त्रीप्रेक्षणालम्भने मैथुनशङ्कायाम् (
) strīprekṣaṇālambhane maithunaśaṅkāyām (
2.17
) द्यूतं हीनसेवाम् अदत्तादानं हिंसाम् (
) dyūtaṃ hīnasevām adattādānaṃ hiṃsām (
2.18
) आचार्यतत्पुत्रस्त्रीदीक्षितनामानि (
) ācāryatatputrastrīdīkṣitanāmāni (
2.19
) शुक्लवाचो (
) śuklavāco (
2.20
) मद्यं नित्यंब्राह्मणः (
) madyaṃ nityaṃbrāhmaṇaḥ (
2.21
) अधःशय्यासनी पूर्वोत्थायी जघन्यसंवेशी (
) adhaḥśayyāsanī pūrvotthāyī jaghanyasaṃveśī (
2.22
) वाग्बाहूदरसंयतः (
) vāgbāhūdarasaṃyataḥ (
2.23
) नामगोत्रे गुरोः समानतो निर्दिशेत् (
) nāmagotre guroḥ samānato nirdiśet (
2.24
) अर्चिते श्रेयसि चैवम् (
) arcite śreyasi caivam (
2.25
) शय्यासनस्थानानि विहाय प्रतिश्रवणम् (
) śayyāsanasthānāni vihāya pratiśravaṇam (
2.26
) अभिक्रमणं वचनाद् अदृष्टेन (
) abhikramaṇaṃ vacanād adṛṣṭena (
2.27
) अधःस्थानासनस् तिर्यग्वातसेवायां गुरुदर्शनेचोत्तिष्ठेत् (
) adhaḥsthānāsanas tiryagvātasevāyāṃ gurudarśanecottiṣṭhet (
2.28a
) गच्छन्तम् अनुव्रजेत् (
) gacchantam anuvrajet (
2.28b
) कर्म विज्ञाप्याख्याय (
) karma vijñāpyākhyāya (
2.29
) आहुतो ऽध्यायी (
) āhuto 'dhyāyī (
2.30
) युक्तः प्रियहितयोः (
) yuktaḥ priyahitayoḥ (
2.31
) तद्भार्यापुत्रेषु चैवम् (
) tadbhāryāputreṣu caivam (
2.32
) नोच्छिष्टाशनस्नापनप्रसाधनपादप्रक्षालनोन्मर्दनोपसङ्ग्रहणानि (
) nocchiṣṭāśanasnāpanaprasādhanapādaprakṣālanonmardanopasaṅgrahaṇāni (
2.33
) विप्रोष्योपसङ्ग्रहणं गुरुभार्याणाम् (
) viproṣyopasaṅgrahaṇaṃ gurubhāryāṇām (
2.34
) नैके युवतीनां व्यवहारप्राप्तेन (
) naike yuvatīnāṃ vyavahāraprāptena (
2.35
) सार्ववर्णिकभैक्ष्यचरणम् अभिशस्तपतितवर्जम् (
) sārvavarṇikabhaikṣyacaraṇam abhiśastapatitavarjam (
2.36
) आदिमध्यान्तेषु भवच्छब्दः प्रयोज्यो वर्णानुक्रमेण (
) ādimadhyānteṣu bhavacchabdaḥ prayojyo varṇānukrameṇa (
2.37
) आचार्यज्ञातिगुरुष्व् अलाभे ऽन्यत्र (
) ācāryajñātiguruṣv alābhe 'nyatra (
2.38
) तेषां पूर्वं पूर्वं परिहरेत् (
) teṣāṃ pūrvaṃ pūrvaṃ pariharet (
2.39
) निवेद्य गुरवे ऽनुज्ञातो भुञ्जीत (
) nivedya gurave 'nujñāto bhuñjīta (
2.40
) असंनिधौतद्भार्यापुत्रसब्रह्मचारिभ्यः (
) asaṃnidhautadbhāryāputrasabrahmacāribhyaḥ (
2.41
) वाग्यतस् तृप्यन्नलोलुप्यमानः संनिधायोदकम् (
) vāgyatas tṛpyannalolupyamānaḥ saṃnidhāyodakam (
2.42
) शिष्यशिष्टिर् अवधेन (
) śiṣyaśiṣṭir avadhena (
2.43
) अशक्तौ रज्जुवेणुविदलाभ्यां तनुभ्याम् (
) aśaktau rajjuveṇuvidalābhyāṃ tanubhyām (
2.44
) अन्येन घ्नन्(हन्) राज्ञा शास्यः (
) anyena ghnan(han) rājñā śāsyaḥ (
2.45
) द्वादश वर्षाण्य् एकवेदे ब्रह्मचर्यं चरेत् (
) dvādaśa varṣāṇy ekavede brahmacaryaṃ caret (
2.46
) प्रतिद्वादश वा सर्वेषु (
) pratidvādaśa vā sarveṣu (
2.47
) ग्रहणान्तं वा (
) grahaṇāntaṃ vā (
2.48
) विद्यान्ते गुरुर् अर्थेन निमन्त्र्यः (
) vidyānte gurur arthena nimantryaḥ (
2.49
) कृत्वानुज्ञातस्य वा स्नानम् (
) kṛtvānujñātasya vā snānam (
2.50
) आचार्यः श्रेष्ठो गुरूणां (
) ācāryaḥ śreṣṭho gurūṇāṃ (
2.51
) मातेत्य् एके (
) mātety eke (
Adhyāya 3
3.1
) तस्याश्रमविकल्पम् एके ब्रुवते (
) tasyāśramavikalpam eke bruvate (
3.2
) ब्रह्मचारी गृहस्थो भिक्षुर् वैखानसः (
) brahmacārī gṛhastho bhikṣur vaikhānasaḥ (
3.3
) तेषां गृहस्थो योनिर् अप्रजनत्वाद् इतेरेषाम् (
) teṣāṃ gṛhastho yonir aprajanatvād itereṣām (
3.4
) तत्रोक्तं ब्रह्मचारिणः (
) tatroktaṃ brahmacāriṇaḥ (
3.5
) आचार्याधीनत्वम् आन्तम् (
) ācāryādhīnatvam āntam (
3.6
) गुरोः कर्मशेषेण जपेत् (
) guroḥ karmaśeṣeṇa japet (
3.7
) गुर्वभावे तदपत्यवृत्तिस् (
) gurvabhāve tadapatyavṛttis (
3.8
) तदभावे वृद्धे सब्रह्मचारिण्य् अग्नौ वा (
) tadabhāve vṛddhe sabrahmacāriṇy agnau vā (
3.9
) एवंवृत्तो ब्रह्मलोकम् आप्नोति जितेन्द्रियः (
) evaṃvṛtto brahmalokam āpnoti jitendriyaḥ (
3.10
) उत्तरेषां चैतदविरोधि (
) uttareṣāṃ caitadavirodhi (
3.11
) अनिचयो भिक्षुः (
) anicayo bhikṣuḥ (
3.12
) ऊर्ध्वरेताः (
) ūrdhvaretāḥ (
3.13
) ध्रुवशीलो वर्षासु (
) dhruvaśīlo varṣāsu (
3.14
) भिक्षार्थी ग्रामम् इयात् (
) bhikṣārthī grāmam iyāt (
3.15
) जघन्यम् अनिवृत्तं चरेत् (
) jaghanyam anivṛttaṃ caret (
3.16
) निवृत्ताशीः (
) nivṛttāśīḥ (
3.17
) वाक्चक्षुःकर्मसंयतः (
) vākcakṣuḥkarmasaṃyataḥ (
3.18
) कौपीनाच्छादनार्थे वासो बिभृयात् (
) kaupīnācchādanārthe vāso bibhṛyāt (
3.19
) प्रहीणम् एके निर्णिज्य (
) prahīṇam eke nirṇijya (
3.20
) नाविप्रयुक्तम् ओषधिवनस्पतीनाम् अङ्गम् उपाददीत (
) nāviprayuktam oṣadhivanaspatīnām aṅgam upādadīta (
3.21
) न द्वितीयाम् अपर्तु रात्रिं ग्रामे वसेत् (
) na dvitīyām apartu rātriṃ grāme vaset (
3.22
) मुण्डः शिखी वा (
) muṇḍaḥ śikhī vā (
3.23
) वर्जेयेद् बीजवधम् (
) varjeyed bījavadham (
3.24
) समो भूतेषु हिंसानुग्रहयोः (
) samo bhūteṣu hiṃsānugrahayoḥ (
3.25
) अनारम्भी (
) anārambhī (
3.26
) वैखानसो वने मूलफलाशी तपःशीलः (
) vaikhānaso vane mūlaphalāśī tapaḥśīlaḥ (
3.27
) श्रावणकेनाग्निम् आधाय (
) śrāvaṇakenāgnim ādhāya (
3.28
) अग्राम्यभोजी (
) agrāmyabhojī (
3.29
) देवपितृमनुष्यभूतर्षिपूजकः (
) devapitṛmanuṣyabhūtarṣipūjakaḥ (
3.30
) सर्वातिथिः प्रतिषिद्धवर्जम् (
) sarvātithiḥ pratiṣiddhavarjam (
3.31
) वैष्कम् अप्य् उपयुञ्जीत (
) vaiṣkam apy upayuñjīta (
3.32
) न फालकृष्टम् अधितिष्ठेत् (
) na phālakṛṣṭam adhitiṣṭhet (
3.33
) ग्रामं च न प्रविशेत् (
) grāmaṃ ca na praviśet (
3.34
) जटिलश् चीराजिनवासाः (
) jaṭilaś cīrājinavāsāḥ (
3.35
) नातिसंवत्सरं भुञ्जीत (
) nātisaṃvatsaraṃ bhuñjīta (
3.36
) एकाश्रम्यं त्व् आचार्याः प्रत्यक्षविधानाद्गार्हस्थस्य गार्हस्थस्य (
) ekāśramyaṃ tv ācāryāḥ pratyakṣavidhānādgārhasthasya gārhasthasya (
Adhyāya 4
4.1
) गृहस्थः सदृशीं भार्यां विन्देतानन्यपूर्वांयवीयसीम् (
) gṛhasthaḥ sadṛśīṃ bhāryāṃ vindetānanyapūrvāṃyavīyasīm (
4.2
) असमानप्रवरैर् विवाहः (
) asamānapravarair vivāhaḥ (
4.3
) ऊर्ध्वं सप्तमात् पितृबन्धुभ्यो (
) ūrdhvaṃ saptamāt pitṛbandhubhyo (
4.4
) बीजिनश् च (
) bījinaś ca (
4.5
) मातृबन्धुभ्यः पञ्चमात् (
) mātṛbandhubhyaḥ pañcamāt (
4.6
) ब्राह्मो विद्याचारित्रबन्धुशीलसंपन्नाय दद्यादाच्छाद्यालंकृताम् (
) brāhmo vidyācāritrabandhuśīlasaṃpannāya dadyādācchādyālaṃkṛtām (
4.7
) संयोगमन्त्रः प्राजापत्ये सह धर्मश् चर्यताम् इति (
) saṃyogamantraḥ prājāpatye saha dharmaś caryatām iti (
4.8
) आर्षे गोमिथुनं कन्यावते दद्यात् (
) ārṣe gomithunaṃ kanyāvate dadyāt (
4.9
) अन्तर्वेद्यृत्विजे दानं दैवो ऽलंकृत्य (
) antarvedyṛtvije dānaṃ daivo 'laṃkṛtya (
4.10
) इच्छन्त्याः स्वयं संयोगो गान्धर्वः (
) icchantyāḥ svayaṃ saṃyogo gāndharvaḥ (
4.11
) वित्तेनानतिः स्त्रीमताम् आसुरः (
) vittenānatiḥ strīmatām āsuraḥ (
4.12
) प्रसह्यादानाद् राक्षसः (
) prasahyādānād rākṣasaḥ (
4.13
) असंविज्ञातोपसंगमात् पैशाचः (
) asaṃvijñātopasaṃgamāt paiśācaḥ (
4.14
) चत्वारो धर्म्याः प्रथमाः (
) catvāro dharmyāḥ prathamāḥ (
4.15
) षड् इत्य् एके (
) ṣaḍ ity eke (
4.16
) अनुलोमानन्तरैकान्तरद्व्यन्तरासु ज्ञाताःसवर्णाम्बष्ठोग्रनिषाददौष्मन्तपारशवाः (
) anulomānantaraikāntaradvyantarāsu jñātāḥsavarṇāmbaṣṭhograniṣādadauṣmantapāraśavāḥ (
4.17
) प्रतिलोमास् तु सूतमागधायोगवकृतवैदेहकचण्डालाः (
) pratilomās tu sūtamāgadhāyogavakṛtavaidehakacaṇḍālāḥ (
4.18
) ब्राह्मण्य् अजीजनत् पुत्रान् वर्णेभ्य आनुपूर्व्याद्ब्राह्मणसूतमागधचण्डालान् (
) brāhmaṇy ajījanat putrān varṇebhya ānupūrvyādbrāhmaṇasūtamāgadhacaṇḍālān (
4.19
) तेभ्य एव क्षत्रियामूर्धावसिक्थक्षत्रियधीवरपुल्कसांस् (
) tebhya eva kṣatriyāmūrdhāvasikthakṣatriyadhīvarapulkasāṃs (
4.20
) तेभ्य एव वैश्याभृज्जकण्ठमाहिष्यवैश्यवैदेहान् (
) tebhya eva vaiśyābhṛjjakaṇṭhamāhiṣyavaiśyavaidehān (
4.21
) पारशवयवनकरणशूद्राञ् शूद्रेत्य् एके (
) pāraśavayavanakaraṇaśūdrāñ śūdrety eke (
4.22
) वर्णान्तरगमनम् उत्कर्षापकर्षाभ्यांसप्तमे(
) varṇāntaragamanam utkarṣāpakarṣābhyāṃsaptame(
4.23
) पञ्चमे वाचार्याः (
) pañcame vācāryāḥ (
4.24
) सृष्ट्यन्तरजातानां च (
) sṛṣṭyantarajātānāṃ ca (
4.25
) प्रतिलोमास् तु धर्महीनाः (
) pratilomās tu dharmahīnāḥ (
4.26
) शूद्रायां च (
) śūdrāyāṃ ca (
4.27
) असमानायां तु शूद्रात् पतितवृत्तिः (
) asamānāyāṃ tu śūdrāt patitavṛttiḥ (
4.28
) अन्त्यः पापिष्ठः (
) antyaḥ pāpiṣṭhaḥ (
4.29
) पुनन्ति साधवः पुत्राः (
) punanti sādhavaḥ putrāḥ (
4.30
) त्रिपुरुषम् आर्षात् (
) tripuruṣam ārṣāt (
4.31
) दश दैवाद् (
) daśa daivād (
4.32
) दशैव प्राजापत्यात् (
) daśaiva prājāpatyāt (
4.33
) दश पूर्वान् दश परान् आत्मानं चब्राह्मीपुत्रो ब्राह्मीपुत्रः (
) daśa pūrvān daśa parān ātmānaṃ cabrāhmīputro brāhmīputraḥ (
Adhyāya 5
5.1
) ऋताव्(ऋतु) उपेयात् (
) ṛtāv(ṛtu) upeyāt (
5.2
) सर्वत्र वा प्रतिषिद्धवर्जम् (
) sarvatra vā pratiṣiddhavarjam (
5.3
) देवपितृमनुष्यभूतर्षिपूजकः (
) devapitṛmanuṣyabhūtarṣipūjakaḥ (
5.4
) नित्यस्वाध्यायः (
) nityasvādhyāyaḥ (
5.5
) पितृभ्यश् चोदकदानं (
) pitṛbhyaś codakadānaṃ (
5.6
) यथोत्साहम् अन्यत् (
) yathotsāham anyat (
5.7
) भार्यादिर् अग्निर् दायादिर् वा (
) bhāryādir agnir dāyādir vā (
5.8
) तस्मिन् गृह्याणि कर्माणि (
) tasmin gṛhyāṇi karmāṇi (
5.9
) देवपितृमनुष्ययज्ञाः स्वाध्यायश् च बलिकर्म (
) devapitṛmanuṣyayajñāḥ svādhyāyaś ca balikarma (
5.10
) अग्नाव् अग्निर् धन्वन्तरिर् विश्वे देवाः प्रजापतिःस्विष्टकृद् इति होमः (
) agnāv agnir dhanvantarir viśve devāḥ prajāpatiḥsviṣṭakṛd iti homaḥ (
5.11
) दिग्देवताभ्यश् च यथास्वम् (
) digdevatābhyaś ca yathāsvam (
5.12
) द्वार्षु महद्भ्यः (
) dvārṣu mahadbhyaḥ (
5.13
) गृहदेवताभ्यः प्रविश्य (
) gṛhadevatābhyaḥ praviśya (
5.14
) ब्रह्मणे मध्ये (
) brahmaṇe madhye (
5.15
) अद्भ्य उदकुम्भे (
) adbhya udakumbhe (
5.16
) आकाशायेत्य् अन्तरिक्षे(
) ākāśāyety antarikṣe(
5.17
) बलिर् उत्क्षेप्यः (Gऔत्AA_1,5.14ब्) नक्तंचरेभ्यश् च सायम् (
) balir utkṣepyaḥ (GautAA_1,5.14b) naktaṃcarebhyaś ca sāyam (
5.18
) स्वस्तिवाच्य भिक्षादानम् अप्पूर्वम् (
) svastivācya bhikṣādānam appūrvam (
5.19
) ददातिषु चैवं धर्म्येषु (
) dadātiṣu caivaṃ dharmyeṣu (
5.20
) समद्विगुणसाहस्रानन्त्यानि फलान्यब्राह्मणब्राह्मणश्रोत्रियवेदपारगेभ्यः (
) samadviguṇasāhasrānantyāni phalānyabrāhmaṇabrāhmaṇaśrotriyavedapāragebhyaḥ (
5.21
) गुर्वर्थनिवेशौषधार्थवृत्तिक्षीणयक्ष्यमाणाध्ययनाध्वसंयोगवैश्वजितेषु द्रव्यसंविभागो बहिर्वेदि (
) gurvarthaniveśauṣadhārthavṛttikṣīṇayakṣyamāṇādhyayanādhvasaṃyogavaiśvajiteṣu dravyasaṃvibhāgo bahirvedi (
5.22
) भिक्षमाणेषु कृतान्नम् इतरेषु (
) bhikṣamāṇeṣu kṛtānnam itareṣu (
5.23
) प्रतिश्रुत्याप्य् अधर्मसंयुक्ताय न दद्यात् (
) pratiśrutyāpy adharmasaṃyuktāya na dadyāt (
5.24
) क्रुद्धहृष्टभीतार्तलुब्धबालस्थविरमूढमत्तोन्मत्तवाक्यान्यनृतान्यपातकानि (
) kruddhahṛṣṭabhītārtalubdhabālasthaviramūḍhamattonmattavākyānyanṛtānyapātakāni (
5.25
) भोजयेत् पूर्वमतिथिकुमारव्याधितगर्भिणीस्ववासिनीस्थविराञ् जघन्यांश् (
) bhojayet pūrvamatithikumāravyādhitagarbhiṇīsvavāsinīsthavirāñ jaghanyāṃś (
5.26
) आचार्यपितृसखीनां च निवेद्य पचनक्रिया (
) ācāryapitṛsakhīnāṃ ca nivedya pacanakriyā (
5.27
) ऋत्विगाचार्यश्वशुरपितृव्यमातुलानाम् उपस्थानेमधुपर्कः (
) ṛtvigācāryaśvaśurapitṛvyamātulānām upasthānemadhuparkaḥ (
5.28
) सम्वत्सरे पुनः (
) samvatsare punaḥ (
5.29
) यज्ञविवाहयोर् अर्वाक् (
) yajñavivāhayor arvāk (
5.30
) राज्ञश् च श्रोत्रियस्य (
) rājñaś ca śrotriyasya (
5.31
) अश्रोत्रियस्यासनोदके (
) aśrotriyasyāsanodake (
5.32
) श्रोत्रियस्य तु पाद्यम् अर्घ्यम् अन्नविशेषांश् चप्रकारयेत् (
) śrotriyasya tu pādyam arghyam annaviśeṣāṃś caprakārayet (
5.33
) नित्यं वा संस्कारविशिष्टम् (
) nityaṃ vā saṃskāraviśiṣṭam (
5.34
) मध्यतो ऽन्नदानम् अवैद्ये साधुवृत्ते (
) madhyato 'nnadānam avaidye sādhuvṛtte (
5.35
) विपरीतेषुतृणोदकभूमि (
) viparīteṣutṛṇodakabhūmi (
5.36
) स्वागतम् अन्ततः (
) svāgatam antataḥ (
5.37
) पूजानत्याशश् च (
) pūjānatyāśaś ca (
5.38
) शय्यासनावसथानुव्रज्योपासनानि सदृक्श्रेयसोःसमानानि (
) śayyāsanāvasathānuvrajyopāsanāni sadṛkśreyasoḥsamānāni (
5.39
) अल्पशो ऽपि हीने (
) alpaśo 'pi hīne (
5.40
) असमानग्रामो ऽतिथिरैकरात्रिको ऽधिवृक्षसूर्योपस्थायी (
) asamānagrāmo 'tithiraikarātriko 'dhivṛkṣasūryopasthāyī (
5.41
) कुशलानामयारोग्याणाम् अनुप्रश्नः (
) kuśalānāmayārogyāṇām anupraśnaḥ (
5.42
) अन्त्यं शूद्रस्य (
) antyaṃ śūdrasya (
5.43
) ब्राह्मणस्यानतिथिर् अब्राह्मणः (
) brāhmaṇasyānatithir abrāhmaṇaḥ (
5.43
) यज्ञे संवृतश् चेत् (
) yajñe saṃvṛtaś cet (
5.44
) भोजनं तु क्षत्रियस्योर्ध्वं ब्राह्मनेभ्यः (
) bhojanaṃ tu kṣatriyasyordhvaṃ brāhmanebhyaḥ (
5.45
) अन्यान् भृत्यैः सहानृशंस्यार्थम् आनृशंस्यार्थम् (
) anyān bhṛtyaiḥ sahānṛśaṃsyārtham ānṛśaṃsyārtham (
Adhyāya 6
6.2
) पादोपसम्ग्रहणं समवाये ऽन्वहम् (
) pādopasamgrahaṇaṃ samavāye 'nvaham (
6.2
) अभिगम्य तु विप्रोष्य (
) abhigamya tu viproṣya (
6.3
) मातृपितृतद्बन्धूनां पूर्वजानां विद्यागुरूणांतद्गुरूणां च (
) mātṛpitṛtadbandhūnāṃ pūrvajānāṃ vidyāgurūṇāṃtadgurūṇāṃ ca (
6.4
) संनिपाते परस्य (
) saṃnipāte parasya (
6.5
) स्वनाम प्रोच्याहमयम् इत्य् अभिवादोज्ञसमवाये (
) svanāma procyāhamayam ity abhivādojñasamavāye (
6.6
) स्त्रीपुंयोगे ऽभिवादतो ऽनियमम् एके (
) strīpuṃyoge 'bhivādato 'niyamam eke (
6.7
) नाविप्रोष्य स्त्रीणाम् अमातृपितृव्यभार्याभगिनीनाम् (
) nāviproṣya strīṇām amātṛpitṛvyabhāryābhaginīnām (
6.8
) नोपसंग्रहणं भ्रातृभार्याणां स्वसृऋणाम् (
) nopasaṃgrahaṇaṃ bhrātṛbhāryāṇāṃ svasṛṛṇām (
6.9
) ऋत्विक्छ्वशुरपितृव्यमातुलानां तु यवीयसांप्रत्युत्थानम् अभिवाद्याः (
) ṛtvikchvaśurapitṛvyamātulānāṃ tu yavīyasāṃpratyutthānam abhivādyāḥ (
6.10
) तथान्यः पूर्वः पौरो ऽशीतिकावरःशूद्रो ऽप्य् अपत्यसमेन (
) tathānyaḥ pūrvaḥ pauro 'śītikāvaraḥśūdro 'py apatyasamena (
6.11
) अवरो ऽप्य् आर्यः शूद्रेण (
) avaro 'py āryaḥ śūdreṇa (
6.12
) नाम वास्य वर्जयेत् (
) nāma vāsya varjayet (
6.13
) राज्ञश् चाजपः प्रेष्यः (
) rājñaś cājapaḥ preṣyaḥ (
6.14
) भो भवन्न् इति वयस्यः समाने ऽहनि जातः (
) bho bhavann iti vayasyaḥ samāne 'hani jātaḥ (
6.15
) दशवर्शवृद्धः पौरः (
) daśavarśavṛddhaḥ pauraḥ (
6.16
) पञ्चभिःकलाभरः (
) pañcabhiḥkalābharaḥ (
6.17
) श्रोत्रियश् चारणस् त्रिभिः (
) śrotriyaś cāraṇas tribhiḥ (
6.18
) राजन्यवैश्यकर्मा विद्याहीनाः (
) rājanyavaiśyakarmā vidyāhīnāḥ (
6.19
) दीक्षितश् च प्राक् क्रयात् (
) dīkṣitaś ca prāk krayāt (
6.20
) वित्तबन्धुकर्मजातिविद्यावयांसि मान्यानिपरबलीयांसि (
) vittabandhukarmajātividyāvayāṃsi mānyāniparabalīyāṃsi (
6.21
) श्रुतं तु सर्वेभ्यो गरीयः (
) śrutaṃ tu sarvebhyo garīyaḥ (
6.22
) तन्मूलत्वाद् धर्मस्य(
) tanmūlatvād dharmasya(
6.23
) श्रुतेश् च (
) śruteś ca (
6.24
) चक्रिदशमीस्थानुग्राह्यवधूस्नातकराजभ्यः पथोदानम् (
) cakridaśamīsthānugrāhyavadhūsnātakarājabhyaḥ pathodānam (
6.25
) राज्ञा तु श्रोत्रियाय श्रोत्रियाय (
) rājñā tu śrotriyāya śrotriyāya (
Adhyāya 7
7.1
) आपत्कल्पो ब्राह्मनस्याब्राह्मणाद् विद्योपयोगः (
) āpatkalpo brāhmanasyābrāhmaṇād vidyopayogaḥ (
7.2
) अनुगमनं शुश्रूषा (
) anugamanaṃ śuśrūṣā (
7.3
) समाप्ते ब्राह्मणो गुरुः (
) samāpte brāhmaṇo guruḥ (
7.4
) याजनाध्यापनप्रतिग्रहाः सर्वेषाम् (
) yājanādhyāpanapratigrahāḥ sarveṣām (
7.5
) पूर्वः पूर्वो गुरुः (
) pūrvaḥ pūrvo guruḥ (
7.6
) तदलाभे क्षत्रवृत्तिः (
) tadalābhe kṣatravṛttiḥ (
7.7
) तदलाभे वैश्यवृत्तिः (
) tadalābhe vaiśyavṛttiḥ (
7.8
) तस्यापण्यम् (
) tasyāpaṇyam (
7.9
) गन्धरसकृतान्नतिलशानक्षौमाजिनानि (
) gandharasakṛtānnatilaśānakṣaumājināni (
7.11
) रक्तनिर्णिक्ते वाससी (Gऔत्AA_1,7.10) क्षीरं सविकारम् (
) raktanirṇikte vāsasī (GautAA_1,7.10) kṣīraṃ savikāram (
7.12
) मूलफलपुष्पौषधमधुमांसतृणोदकापथ्यानि (
) mūlaphalapuṣpauṣadhamadhumāṃsatṛṇodakāpathyāni (
7.13
) पशवश् च हिंसासंयोगे (
) paśavaś ca hiṃsāsaṃyoge (
7.14
) पुरुशवशाकुमारीवेहतश् च नित्यम् (
) puruśavaśākumārīvehataś ca nityam (
7.15
) भूमिव्रीहियवाजाव्यश्वऋषभधेन्वनडुहश् चैके (
) bhūmivrīhiyavājāvyaśvaṛṣabhadhenvanaḍuhaś caike (
7.16
) नियमस् तु (
) niyamas tu (
7.17
) रसानां रसैः (
) rasānāṃ rasaiḥ (
7.18
) पशूनां च (
) paśūnāṃ ca (
7.19
) न लवणकृतान्नयोः (
) na lavaṇakṛtānnayoḥ (
7.20
) तिलानां च (
) tilānāṃ ca (
7.21
) समेनामेन तु पक्वस्य संप्रत्यर्थे (
) samenāmena tu pakvasya saṃpratyarthe (
7.22
) सर्वथा वृत्तिर् अशक्ताव् अशौद्रेण (
) sarvathā vṛttir aśaktāv aśaudreṇa (
7.23
) तद् अप्य् एके प्राणसंशये (
) tad apy eke prāṇasaṃśaye (
7.24
) तद्वर्णसंकराभक्ष्यनियमस् तु (
) tadvarṇasaṃkarābhakṣyaniyamas tu (
7.25
) प्राणसंशये ब्राह्मणो ऽपि शस्त्रम् आददीत (
) prāṇasaṃśaye brāhmaṇo 'pi śastram ādadīta (
7.26
) राजन्यो वैश्यकर्म (
) rājanyo vaiśyakarma (
Adhyāya 8
8.1
) द्वौ लोके धृतव्रतौ राजा ब्राह्मणश् च बहुश्रुतः (
) dvau loke dhṛtavratau rājā brāhmaṇaś ca bahuśrutaḥ (
8.2
) तयोश् चतुर्विधस्य मनुष्यजातस्यान्तःसंज्ञानाम्चलनपतनसर्पणानाम् आयत्तं जीवनम् (
) tayoś caturvidhasya manuṣyajātasyāntaḥsaṃjñānāmcalanapatanasarpaṇānām āyattaṃ jīvanam (
8.3
) प्रसूतिरक्षणम् असंकरो धर्मः (
) prasūtirakṣaṇam asaṃkaro dharmaḥ (
8.4
) स एव बहुश्रुतो भवति (
) sa eva bahuśruto bhavati (
8.5
) लोकवेदवेदाङ्गवित् (
) lokavedavedāṅgavit (
8.6
) वाकोवाक्येतिहासपुराणकुशलः (
) vākovākyetihāsapurāṇakuśalaḥ (
8.7
) तदपेक्षस् तद्वृत्तिः (
) tadapekṣas tadvṛttiḥ (
8.8
) चत्वारिंशत् संस्कारैः संस्कृतः (
) catvāriṃśat saṃskāraiḥ saṃskṛtaḥ (
8.9
) त्रिषु कर्मस्व् अभिरतः (
) triṣu karmasv abhirataḥ (
8.10
) षट्सु वा (
) ṣaṭsu vā (
8.11
) सामयाचारिकेष्व् अभिविनीतः (
) sāmayācārikeṣv abhivinītaḥ (
8.12
) षड्भिः परिहार्यो राज्ञा (
) ṣaḍbhiḥ parihāryo rājñā (
8.13
) अवध्यश् चाबन्ध्यश् चादण्ड्यश् चाबहिष्कार्यश्चापरिवाद्यश् चापरिहार्यश् चेति (
) avadhyaś cābandhyaś cādaṇḍyaś cābahiṣkāryaścāparivādyaś cāparihāryaś ceti (
8.14
) गर्भाधानपुंसवनसीमन्तोन्नयनजातकर्मनामकरणान्नप्राशनचौलोपनयनम् (
) garbhādhānapuṃsavanasīmantonnayanajātakarmanāmakaraṇānnaprāśanacaulopanayanam (
8.15
) चत्वारि वेदव्रतानि (
) catvāri vedavratāni (
8.16a
) स्नानं सहधर्मचारिणीसंयोगः (
) snānaṃ sahadharmacāriṇīsaṃyogaḥ (
8.16b
) पञ्चानां यज्ञानाम् अनुष्ठानंदेवपितृमनुष्यभूतब्राह्मणाम् (
) pañcānāṃ yajñānām anuṣṭhānaṃdevapitṛmanuṣyabhūtabrāhmaṇām (
8.17
) एतेषां च (
) eteṣāṃ ca (
8.18
) अष्टका पार्वणः श्राद्धम् श्रावण्याग्रहायणीचैत्र्याश्वयुजीति सप्त पाकयज्ञसम्स्थाः (
) aṣṭakā pārvaṇaḥ śrāddham śrāvaṇyāgrahāyaṇīcaitryāśvayujīti sapta pākayajñasamsthāḥ (
8.19
) अग्न्याधेयम् अग्निहोत्रं दर्शपूर्णमासावाग्रयणं चातुर्मास्यानि निरूढपशुबन्धः सौत्रामणीति सप्तहविर्यज्ञसम्स्थाः (
) agnyādheyam agnihotraṃ darśapūrṇamāsāvāgrayaṇaṃ cāturmāsyāni nirūḍhapaśubandhaḥ sautrāmaṇīti saptahaviryajñasamsthāḥ (
8.20
) अग्निष्टोमो ऽत्यग्निष्टोम उक्थ्यः षोडशीवाजपेयो ऽतिरात्रो ऽप्तोर्याम इति सप्त सोमसंस्थाः (
) agniṣṭomo 'tyagniṣṭoma ukthyaḥ ṣoḍaśīvājapeyo 'tirātro 'ptoryāma iti sapta somasaṃsthāḥ (
8.21
) इत्य् एते चत्वारिंशत्संस्काराः (
) ity ete catvāriṃśatsaṃskārāḥ (
8.22
) अथाष्टाव् आत्मगुणाः (
) athāṣṭāv ātmaguṇāḥ (
8.23
) दया सर्वभूतेषु क्षान्तिर् अनसूया शौचम् अनायासोमङ्गलम् अकार्पण्यम् अस्पृहेति (
) dayā sarvabhūteṣu kṣāntir anasūyā śaucam anāyāsomaṅgalam akārpaṇyam aspṛheti (
8.24
) यस्यैते चत्वारिंशत्संस्कारा न चाष्टाव् आत्मगुणान स ब्रह्मणः सायुज्यं सालोक्यं गच्छति (
) yasyaite catvāriṃśatsaṃskārā na cāṣṭāv ātmaguṇāna sa brahmaṇaḥ sāyujyaṃ sālokyaṃ gacchati (
8.25
) यस्य तु खलु संस्काराणाम् एकदेशो ऽप्य् अष्टाव् आत्मगुणा अथ स ब्रह्मणः सायुज्यं सालोक्यं चगच्छति (
) yasya tu khalu saṃskārāṇām ekadeśo 'py aṣṭāv ātmaguṇā atha sa brahmaṇaḥ sāyujyaṃ sālokyaṃ cagacchati (
Adhyāya 9
9.1
) स विधिपूर्वकं स्नात्वा भार्याम् अधिगम्ययथोक्तान् गृहस्थधर्मान् प्रयुञ्जान इमानि व्रतान्य् अनुकर्षेत् (
) sa vidhipūrvakaṃ snātvā bhāryām adhigamyayathoktān gṛhasthadharmān prayuñjāna imāni vratāny anukarṣet (
9.2
) स्नातकः (Gऔत्AA_1,9.2) नित्यं शुचिः सुगन्धिः स्नानशीलः (
) snātakaḥ (GautAA_1,9.2) nityaṃ śuciḥ sugandhiḥ snānaśīlaḥ (
9.3
) सति विभवे न जीर्णमलवद्वासाः स्यात् (
) sati vibhave na jīrṇamalavadvāsāḥ syāt (
9.4
) न रक्तम् उल्बणम् अन्यधृतं वासो बिभृयात् (
) na raktam ulbaṇam anyadhṛtaṃ vāso bibhṛyāt (
9.5
) न स्रगुपानहौ (
) na sragupānahau (
9.6
) निर्णिक्तम् अशक्तौ (
) nirṇiktam aśaktau (
9.7
) न रूढश्मश्रुर् अकस्मात् (
) na rūḍhaśmaśrur akasmāt (
9.8
) नाग्निम् अपश् च युगपद् धारयेत् (
) nāgnim apaś ca yugapad dhārayet (
9.9
) नाञ्जलिना पिबेत् (
) nāñjalinā pibet (
9.10
) न तिष्ठन्न् उद्धृतोदकेनाचमेत् (
) na tiṣṭhann uddhṛtodakenācamet (
9.11
) न शूद्राशुच्येकपाण्यावर्जितेन (
) na śūdrāśucyekapāṇyāvarjitena (
9.12
) न वाय्वग्निविप्रादित्यापो देवता गाश् च प्रतिपश्यन् वा मूत्रपुरीषामेध्यान् व्युदस्येत् (
) na vāyvagniviprādityāpo devatā gāś ca pratipaśyan vā mūtrapurīṣāmedhyān vyudasyet (
9.13
) नैता देवताः प्रति पादौ प्रसारयेत् (
) naitā devatāḥ prati pādau prasārayet (
9.14
) न पर्णलोष्टाश्मभिर् मूत्रपुरीषापकर्षणं कुर्यात् (
) na parṇaloṣṭāśmabhir mūtrapurīṣāpakarṣaṇaṃ kuryāt (
9.15
) न भस्मकेशनखतुषकपालमेध्यान्य् अधितिष्ठेत् (
) na bhasmakeśanakhatuṣakapālamedhyāny adhitiṣṭhet (
9.16
) न म्लेच्छाशुच्यधार्मिकैः सह संभाषेत (
) na mlecchāśucyadhārmikaiḥ saha saṃbhāṣeta (
9.17
) संभाष्य पुण्यकृतो मनसा ध्यायेत् (
) saṃbhāṣya puṇyakṛto manasā dhyāyet (
9.18
) ब्राह्मणेन वा सह संभाषेत (
) brāhmaṇena vā saha saṃbhāṣeta (
9.19
) अधेनुं धेनुभव्येति ब्रूयात् (
) adhenuṃ dhenubhavyeti brūyāt (
9.20
) अभद्रं भद्रम् इति (
) abhadraṃ bhadram iti (
9.21
) कपालं भगालम् इति (
) kapālaṃ bhagālam iti (
9.22
) मणिधनुर् इतीन्द्रधनुः (
) maṇidhanur itīndradhanuḥ (
9.23
) गां धयन्तीं परस्मै नाचक्षीत (
) gāṃ dhayantīṃ parasmai nācakṣīta (
9.24
) न चैनाम् वारयेत् (
) na cainām vārayet (
9.25
) न मिथुनी भूत्वा शौचं प्रति विलम्बेत (
) na mithunī bhūtvā śaucaṃ prati vilambeta (
9.26
) न च तस्मिन् शयने स्वाध्यायम् अधीयीत (
) na ca tasmin śayane svādhyāyam adhīyīta (
9.27
) न चापररात्रम् अधीत्य पुनः प्रतिसंविशेत् (
) na cāpararātram adhītya punaḥ pratisaṃviśet (
9.28
) नाकल्पां नारीम् अभिरमयेत् (
) nākalpāṃ nārīm abhiramayet (
9.29
) न रजस्वलाम् (
) na rajasvalām (
9.30
) न चैनां श्लिष्येन् (
) na caināṃ śliṣyen (
9.31
) न कन्याम् (
) na kanyām (
9.32
) अग्निमुखोपधमनविगृह्यवादबहिर्गन्धमाल्यधारणपापीयसावलेखनभार्यासहभोजनाञ्जन्त्यवेक्षणकुद्वारप्रवेशनपादपादधावनासन्दीस्थभोजननदीबाहुतरणवृक्षविषमारोहणावरोहणप्राणव्यायच्छनानि वर्जयेत् (
) agnimukhopadhamanavigṛhyavādabahirgandhamālyadhāraṇapāpīyasāvalekhanabhāryāsahabhojanāñjantyavekṣaṇakudvārapraveśanapādapādadhāvanāsandīsthabhojananadībāhutaraṇavṛkṣaviṣamārohaṇāvarohaṇaprāṇavyāyacchanāni varjayet (
9.33
) न सन्दिग्धां नावम् अधिरोहेत् (
) na sandigdhāṃ nāvam adhirohet (
9.34
) सर्वत एवात्मानं गोपायेत् (
) sarvata evātmānaṃ gopāyet (
9.35
) न प्रावृत्य शिरो ऽहनि पर्यटेत् (
) na prāvṛtya śiro 'hani paryaṭet (
9.36
) प्रावृत्य रात्रौ (
) prāvṛtya rātrau (
9.37
) मूत्रोच्चारे च (
) mūtroccāre ca (
9.38
) न भूमाव् अनन्तर्धाय (
) na bhūmāv anantardhāya (
9.39
) नाराच् चावसथात् (
) nārāc cāvasathāt (
9.40
) न भस्मकरीषकृष्टच्छायापथिकाम्येषु (
) na bhasmakarīṣakṛṣṭacchāyāpathikāmyeṣu (
9.41
) उभे मूत्रपुरीषे तु दिवा कुर्याद् उदङ्मुखः (
) ubhe mūtrapurīṣe tu divā kuryād udaṅmukhaḥ (
9.42
) संध्ययोश् च (
) saṃdhyayoś ca (
9.43
) रात्रौ दक्षिणामुखः (
) rātrau dakṣiṇāmukhaḥ (
9.44
) पालाशम् आसनं पादुके दन्तधावनम् इति च वर्जयेत् (
) pālāśam āsanaṃ pāduke dantadhāvanam iti ca varjayet (
9.45
) सोपानत्करश्चासनाभिवादननमस्कारान् वर्जयेत् (
) sopānatkaraścāsanābhivādananamaskārān varjayet (
9.46
) न पूर्वाह्णमध्यंदिनापराह्णान् अफलान् कुर्याद्यथाशक्ति धर्मार्थकामेभ्यः (
) na pūrvāhṇamadhyaṃdināparāhṇān aphalān kuryādyathāśakti dharmārthakāmebhyaḥ (
9.47
) तेषु तु धर्मोत्तरह् स्यात् (
) teṣu tu dharmottarah syāt (
9.48
) न नग्नां परयोषितम् ईक्षेत (
) na nagnāṃ parayoṣitam īkṣeta (
9.49
) न पदासनम् आकर्षेत् (
) na padāsanam ākarṣet (
9.50
) न शिश्नोदरपाणिपादवाक्चक्षुश्चापलानि कुर्यात् (
) na śiśnodarapāṇipādavākcakṣuścāpalāni kuryāt (
9.51
) छेदनभेदनविलेखनविमर्दनावस्फोटनानिनाकस्मात् कुर्यात् (
) chedanabhedanavilekhanavimardanāvasphoṭanāninākasmāt kuryāt (
9.52
) नोपरि वत्सतन्तीं गच्छेत् (
) nopari vatsatantīṃ gacchet (
9.53
) न कुलंकुलः स्यात् (
) na kulaṃkulaḥ syāt (
9.54
) न यज्ञम् अवृतो गच्छेत् (
) na yajñam avṛto gacchet (
9.55
) दर्शनाय तु कामम् (
) darśanāya tu kāmam (
9.56
) न भक्षान् उत्सङ्गे भक्षयेत् (
) na bhakṣān utsaṅge bhakṣayet (
9.57
) न रात्रौ प्रेष्याहृतम् (
) na rātrau preṣyāhṛtam (
9.58
) उद्धृतस्नेहविलपनपिण्याकमथितप्रभृतीनिचात्तवीर्याणि नाश्नीयात् (
) uddhṛtasnehavilapanapiṇyākamathitaprabhṛtīnicāttavīryāṇi nāśnīyāt (
9.59
) सायंप्रातस् त्व् अन्नम् अभिपूजितम् अनिन्दन् भुञ्जीत (
) sāyaṃprātas tv annam abhipūjitam anindan bhuñjīta (
9.60
) न कदाचिद् रात्रौ नग्नः स्वपेत् (
) na kadācid rātrau nagnaḥ svapet (
9.61
) स्नायाद् वा (
) snāyād vā (
9.62
) यच् चात्मवन्तो वृद्धाः सम्यग्विनीतादम्भलोभमोहवियुक्ता वेदविद आचक्षते तत् समाचरेत् (
) yac cātmavanto vṛddhāḥ samyagvinītādambhalobhamohaviyuktā vedavida ācakṣate tat samācaret (
9.63
) योगक्षेमार्थम् ईश्वरम् अधिगच्छेत् (
) yogakṣemārtham īśvaram adhigacchet (
9.64
) नान्यम् अन्यत्र देवगुरुधार्मिकेभ्यः (
) nānyam anyatra devagurudhārmikebhyaḥ (
9.65
) प्रभूतैधोदकयवसकुशमाल्योपनिष्क्रमणमार्यजन भूयिष्ठम् अनलससमृद्धं धार्मिकाधिष्ठितं निकेतनमावसितुं यतेत (
) prabhūtaidhodakayavasakuśamālyopaniṣkramaṇamāryajana bhūyiṣṭham analasasamṛddhaṃ dhārmikādhiṣṭhitaṃ niketanamāvasituṃ yateta (
9.66
) प्रशस्तमङ्गल्यदेवतायतनचतुष्पदम् प्रदक्षिणम् आवर्तेत (
) praśastamaṅgalyadevatāyatanacatuṣpadam pradakṣiṇam āvarteta (
9.67
) मनसा वा तत्समग्रम् आचारम् अनुपालयेद् आपत्कल्पः (
) manasā vā tatsamagram ācāram anupālayed āpatkalpaḥ (
9.68
) सत्यधर्मा (
) satyadharmā (
9.69
) आर्यवृत्तिः (
) āryavṛttiḥ (
9.70
) शिष्टाध्यापकः (
) śiṣṭādhyāpakaḥ (
9.71
) शौचशिष्टः (
) śaucaśiṣṭaḥ (
9.72
) श्रुतिनिरतः स्यात् (
) śrutinirataḥ syāt (
9.73
) नित्यम् अहिंस्रो मृदुर् दृढकारी दमदानशीलः (
) nityam ahiṃsro mṛdur dṛḍhakārī damadānaśīlaḥ (
9.74
) एवम् आचारो मातापितरौ पूर्वापरांश् च सम्बन्धान्दुरितेभ्यो मोक्षयिष्यन् स्नातकः शश्वद्ब्रह्मलोकान् न च्यवते न च्यवते (
) evam ācāro mātāpitarau pūrvāparāṃś ca sambandhānduritebhyo mokṣayiṣyan snātakaḥ śaśvadbrahmalokān na cyavate na cyavate (
Adhyāya 10
10.1
) द्विजातीनाम् अध्ययनम् इज्या दानम् (
) dvijātīnām adhyayanam ijyā dānam (
10.2
) ब्राह्मनस्याधिकाः प्रवचनयाजनप्रतिग्रहाः (
) brāhmanasyādhikāḥ pravacanayājanapratigrahāḥ (
10.3
) पूर्वेषु नियमस् तु (
) pūrveṣu niyamas tu (
10.4
) आचार्यज्ञातिप्रियगुरुधनविद्यानियमेषु ब्रह्मणःसंप्रदानम् अन्यत्र यथोक्तात् (
) ācāryajñātipriyagurudhanavidyāniyameṣu brahmaṇaḥsaṃpradānam anyatra yathoktāt (
10.5
) कृषिवाणिज्ये वास्वयंकृते (
) kṛṣivāṇijye vāsvayaṃkṛte (
10.6
) कुसीदं च (
) kusīdaṃ ca (
10.7
) राज्ञो ऽधिकं रक्षणं सर्वभूतानाम् (
) rājño 'dhikaṃ rakṣaṇaṃ sarvabhūtānām (
10.8
) न्याय्यदण्डत्वम् (
) nyāyyadaṇḍatvam (
10.9
) बिभृयाद् ब्राह्मणाञ् श्रोत्रियान् (
) bibhṛyād brāhmaṇāñ śrotriyān (
10.10
) निरुत्साहांश् च ब्राह्मणान् (
) nirutsāhāṃś ca brāhmaṇān (
10.11
) अकरांश् च (
) akarāṃś ca (
10.12
) उपकुर्वाणांश् च (
) upakurvāṇāṃś ca (
10.13
) योगश् च विजये (
) yogaś ca vijaye (
10.14
) भये विशेषेण (
) bhaye viśeṣeṇa (
10.15
) चर्या च रथधनुर्भ्याम् (
) caryā ca rathadhanurbhyām (
10.16
) सङ्ग्रामे संस्थानम् अनिवृत्तिश् च (
) saṅgrāme saṃsthānam anivṛttiś ca (
10.17
) न दोषो हिंसायाम् आहवे (
) na doṣo hiṃsāyām āhave (
10.18
) अन्यत्रव्यश्वसारथ्यायुधकृताञ्जलिप्रकीर्णकेशपराङ्मुखोपविष्टस्थलवृक्षाधिरूढदूतगोब्राह्मणवादिभ्यः (
) anyatravyaśvasārathyāyudhakṛtāñjaliprakīrṇakeśaparāṅmukhopaviṣṭasthalavṛkṣādhirūḍhadūtagobrāhmaṇavādibhyaḥ (
10.19
) क्षत्रियश् चेद् अन्यस् तम् उपजीवेत् तद्वृत्त्या (
) kṣatriyaś ced anyas tam upajīvet tadvṛttyā (
10.20
) जेता लभेत सांग्रामिकं वित्तम् (
) jetā labheta sāṃgrāmikaṃ vittam (
10.21
) वाहनं तु राज्ञः (
) vāhanaṃ tu rājñaḥ (
10.22
) उद्धारश् चापृथग्जये (
) uddhāraś cāpṛthagjaye (
10.23
) अन्यत् तु यथार्हं भाजयेद् राजा (
) anyat tu yathārhaṃ bhājayed rājā (
10.24
) राज्ञो बलिदानं कर्षकैर्दशमम् अष्टमं षष्ठं वा (
) rājño balidānaṃ karṣakairdaśamam aṣṭamaṃ ṣaṣṭhaṃ vā (
10.25
) पशुहिरण्ययोर् अप्य् एके पञ्चाशद्भागः (
) paśuhiraṇyayor apy eke pañcāśadbhāgaḥ (
10.26
) विंशतिभागः शुल्कः पण्ये (
) viṃśatibhāgaḥ śulkaḥ paṇye (
10.27
) मूलफलपुष्पौषधमधुमांसतृनेन्धनानांषष्ठः (
) mūlaphalapuṣpauṣadhamadhumāṃsatṛnendhanānāṃṣaṣṭhaḥ (
10.28
) तद्रक्षणधर्मित्वात् (
) tadrakṣaṇadharmitvāt (
10.29
) तेषु तु नित्ययुक्तः स्यात् (
) teṣu tu nityayuktaḥ syāt (
10.30
) अधिकेन वृत्तिः (
) adhikena vṛttiḥ (
10.31
) शिल्पिनो मासि मास्य् एकैकं कर्म कुर्युः (
) śilpino māsi māsy ekaikaṃ karma kuryuḥ (
10.32
) एतेनात्मनोपजीविनो व्याख्याताः (
) etenātmanopajīvino vyākhyātāḥ (
10.33
) नौचक्रीवन्तश् च (
) naucakrīvantaś ca (
10.34
) भक्तं तेभ्यो दद्यात् (
) bhaktaṃ tebhyo dadyāt (
10.35
) पण्यं वणिग्भिर् अर्थापचयेन देयम् (
) paṇyaṃ vaṇigbhir arthāpacayena deyam (
10.36
) प्रनष्टम् अस्वामिकम् अधिगम्य राज्ञे प्रब्रूयुः (
) pranaṣṭam asvāmikam adhigamya rājñe prabrūyuḥ (
10.37
) विख्याप्य संवत्सरं राज्ञा रक्ष्यम् (
) vikhyāpya saṃvatsaraṃ rājñā rakṣyam (
10.38
) ऊर्ध्वम् अधिगन्तुश् चतुर्थं राज्ञः शेषः (
) ūrdhvam adhigantuś caturthaṃ rājñaḥ śeṣaḥ (
10.39
) स्वामी रिक्थक्रयसंविभागपरिग्रहाधिगमेषु (
) svāmī rikthakrayasaṃvibhāgaparigrahādhigameṣu (
10.40
) ब्राह्मणस्याधिकं लब्धम् (
) brāhmaṇasyādhikaṃ labdham (
10.41
) क्षत्रियस्य विजितम् (
) kṣatriyasya vijitam (
10.42
) निर्विष्टं वैश्यशूद्रयोः (
) nirviṣṭaṃ vaiśyaśūdrayoḥ (
10.43
) निध्यधिगमो राजधनम् (
) nidhyadhigamo rājadhanam (
10.44
) ब्राह्मणस्याभिरूपस्य (
) brāhmaṇasyābhirūpasya (
10.45
) अब्राह्मणो ऽप्य् आख्याता षष्ठं लभेतेत्य् एके (
) abrāhmaṇo 'py ākhyātā ṣaṣṭhaṃ labhetety eke (
10.46
) चौरहृतम् अपजित्य यथास्थानम् गमयेत् (
) caurahṛtam apajitya yathāsthānam gamayet (
10.47
) कोशाद् वा दद्यात् (
) kośād vā dadyāt (
10.48a
) रक्ष्यं बालधनम् आ व्यवहारप्रापणात् (
) rakṣyaṃ bāladhanam ā vyavahāraprāpaṇāt (
10.48b
) समावृत्तेर् वा (
) samāvṛtter vā (
10.49
) वैश्यस्याधिकं कृषिवणिक्पाशुपाल्यकुसीदम् (
) vaiśyasyādhikaṃ kṛṣivaṇikpāśupālyakusīdam (
10.50
) शूद्रश् चतुर्थो वर्ण एकजातिः (
) śūdraś caturtho varṇa ekajātiḥ (
10.51
) तस्यापि सत्यम् अक्रोधः शौचम् (
) tasyāpi satyam akrodhaḥ śaucam (
10.52
) आचमनार्थे पाणिपादप्रक्षालनम् एवैके (
) ācamanārthe pāṇipādaprakṣālanam evaike (
10.53
) श्राद्धकर्म (
) śrāddhakarma (
10.54
) भृत्यभरणम् (
) bhṛtyabharaṇam (
10.55
) स्वदारवृत्तिः (
) svadāravṛttiḥ (
10.56
) परिचर्या चोत्तरेषाम् (
) paricaryā cottareṣām (
10.57
) तेभ्यो वृत्तिं लिप्सेत (
) tebhyo vṛttiṃ lipseta (
10.58
) तत्र पूर्वं पूर्वं परिचरेत् (Gऔत्AA_2,1.59) जीर्णान्य् उपानच्छत्रवासःकूर्चादीनि (
) tatra pūrvaṃ pūrvaṃ paricaret (GautAA_2,1.59) jīrṇāny upānacchatravāsaḥkūrcādīni (
10.59
) उच्छिष्टाशनम् (
) ucchiṣṭāśanam (
10.60
) शिल्पवृत्तिश् च (
) śilpavṛttiś ca (
10.61
) यं चार्यम् आश्रयेद् भर्तव्यस् तेन क्षीणो ऽपि (
) yaṃ cāryam āśrayed bhartavyas tena kṣīṇo 'pi (
10.62
) तेन चोत्तरः (
) tena cottaraḥ (
10.63
) तदर्थो ऽस्य निचयः स्यात् (
) tadartho 'sya nicayaḥ syāt (
10.64
) अनुज्ञातो ऽस्य नमस्कारो मन्त्रः (
) anujñāto 'sya namaskāro mantraḥ (
10.65
) पाकयज्ञैः स्वयं यजेतेत्य् एके (
) pākayajñaiḥ svayaṃ yajetety eke (
10.66
) सर्वे चोत्तरोत्तरं परिचरेयुः (
) sarve cottarottaraṃ paricareyuḥ (
10.67
) आर्यानार्ययोर् व्यतिक्षेपे कर्मणः साम्यं (
) āryānāryayor vyatikṣepe karmaṇaḥ sāmyaṃ (
Adhyāya 11
11.1
) राजा सर्वस्येष्टे ब्राह्मनवर्जम् (
) rājā sarvasyeṣṭe brāhmanavarjam (
11.2
) साधुकारी साधुवादी (
) sādhukārī sādhuvādī (
11.3
) त्रय्याम् आन्वीक्षिक्या वाभिविनीतः (
) trayyām ānvīkṣikyā vābhivinītaḥ (
11.4
) शुचिर् जितेन्द्रियो गुणवत्सहायोपायसंपन्नः (
) śucir jitendriyo guṇavatsahāyopāyasaṃpannaḥ (
11.5
) समः प्रजासु स्यात् (
) samaḥ prajāsu syāt (
11.6
) हितम् आसां कुर्वीत (
) hitam āsāṃ kurvīta (
11.7
) तम् उपर्यासीनम् अधस्ताद् उपासीरन्न् अन्येब्राह्मणेभ्यः (
) tam uparyāsīnam adhastād upāsīrann anyebrāhmaṇebhyaḥ (
11.8
) ते ऽप्य् एनं मन्येरन् (
) te 'py enaṃ manyeran (
11.9
) वर्णान् आश्रमांश् च न्यायतो ऽभिरक्षेत् (
) varṇān āśramāṃś ca nyāyato 'bhirakṣet (
11.10
) चलतश् चैतान् स्वधर्मे स्थापयेत् (
) calataś caitān svadharme sthāpayet (
11.11
) धर्मस्य ह्य् अंशभाग् भवतीति (
) dharmasya hy aṃśabhāg bhavatīti (
11.12
) ब्राह्मनं च पुरोदधीतविद्याभिजनवाग्रूपवयःशीलसंपन्नं न्यायवृत्तं तपस्विनम् (
) brāhmanaṃ ca purodadhītavidyābhijanavāgrūpavayaḥśīlasaṃpannaṃ nyāyavṛttaṃ tapasvinam (
11.13
) तत्प्रसूतः कर्माणि कुर्वीत (
) tatprasūtaḥ karmāṇi kurvīta (
11.14
) ब्रह्मप्रसूतं हि क्षत्त्रम् ऋध्यते न व्यथत इति चविज्ञायते (
) brahmaprasūtaṃ hi kṣattram ṛdhyate na vyathata iti cavijñāyate (
11.15
) यानि च दैवोत्पातचिन्तकाः प्रब्रूयुस् तान्याद्रियेत (
) yāni ca daivotpātacintakāḥ prabrūyus tānyādriyeta (
11.16
) तदधीनम् अपि ह्य् एके योगक्षेमं प्रतिजानते (
) tadadhīnam api hy eke yogakṣemaṃ pratijānate (
11.17
) शान्तिपुण्याहस्वस्त्ययनायुष्मन्मङ्गलसंयुक्तान्याभ्युदयिकानि विद्वेषणसंवननाभिचारद्विषद्व्यृद्धियुक्तानि चशालाग्नौ कुर्यात् (
) śāntipuṇyāhasvastyayanāyuṣmanmaṅgalasaṃyuktānyābhyudayikāni vidveṣaṇasaṃvananābhicāradviṣadvyṛddhiyuktāni caśālāgnau kuryāt (
11.18
) यथोक्तम् ऋत्विजो ऽन्यानि (
) yathoktam ṛtvijo 'nyāni (
11.19
) तस्य च व्यवहारो वेदो धर्मशास्त्राण्य् अङ्गान्युपवेदाः पुराणम् (
) tasya ca vyavahāro vedo dharmaśāstrāṇy aṅgānyupavedāḥ purāṇam (
11.20
) देशजातिकुलधर्माश् चाम्नायैर् अविरुद्धाः प्रमाणम् (
) deśajātikuladharmāś cāmnāyair aviruddhāḥ pramāṇam (
11.21
) कर्षकवणिक्पशुपालकुसीदिकारवः स्वे स्वे वर्गे (
) karṣakavaṇikpaśupālakusīdikāravaḥ sve sve varge (
11.22
) तेभ्यो यथाधिकारम् अर्थान् प्रत्यवहृत्यधर्मव्यवस्था (
) tebhyo yathādhikāram arthān pratyavahṛtyadharmavyavasthā (
11.23
) न्यायाधिगमे तर्को ऽभ्युपायः (
) nyāyādhigame tarko 'bhyupāyaḥ (
11.24
) तेनाभ्यूह्य यथास्थानं गमयेत् (
) tenābhyūhya yathāsthānaṃ gamayet (
11.25
) विप्रतिपत्तौ त्रैविद्यवृद्धेभ्यः प्रत्यवहृत्यनिष्ठां गमयेत् (
) vipratipattau traividyavṛddhebhyaḥ pratyavahṛtyaniṣṭhāṃ gamayet (
11.26
) तथा ह्य् अस्य निःश्रेयसं भवति (
) tathā hy asya niḥśreyasaṃ bhavati (
11.27
) ब्रह्म क्षत्त्रेण संपृक्तं देवपितृमनुष्यान्धारयतीति विज्ञायते (
) brahma kṣattreṇa saṃpṛktaṃ devapitṛmanuṣyāndhārayatīti vijñāyate (
11.28
) दण्डो दमनाद् इत्य् आहुस् तेनादान्तान् दमयेत् (
) daṇḍo damanād ity āhus tenādāntān damayet (
11.29a
) वर्णाश्रमाः स्वस्वधर्मनिष्ठाः प्रेत्य कर्मफलमनुभूय ततः शेषेन विशिष्टदेशजातिकुलरूपायुःश्रुतचित्रवित्तसुखमेधसो (
) varṇāśramāḥ svasvadharmaniṣṭhāḥ pretya karmaphalamanubhūya tataḥ śeṣena viśiṣṭadeśajātikularūpāyuḥśrutacitravittasukhamedhaso (
11.29b
) जन्म प्रतिपद्यन्ते (
) janma pratipadyante (
11.30
) विष्वञ्चो विपरीता नश्यन्ति (
) viṣvañco viparītā naśyanti (
11.31
) तान् आचार्योपदेशो दण्डश् च पालयते (
) tān ācāryopadeśo daṇḍaś ca pālayate (
11.32
) तस्माद् राजाचार्याव् अनिन्द्याव् अनिन्द्यौ (
) tasmād rājācāryāv anindyāv anindyau (
Adhyāya 12
12.1
) शूद्रो द्विजातीन् अभिसंधायाभिहत्य चवाग्दण्डपारुष्याभ्याम् अङ्गमोच्यो येनोपहन्यात् (
) śūdro dvijātīn abhisaṃdhāyābhihatya cavāgdaṇḍapāruṣyābhyām aṅgamocyo yenopahanyāt (
12.2
) आर्यस्त्र्यभिगमने लिङ्गोद्धारः स्वहरणं च (
) āryastryabhigamane liṅgoddhāraḥ svaharaṇaṃ ca (
12.3
) गोप्ता चेद् वधो ऽधिकः (
) goptā ced vadho 'dhikaḥ (
12.4
) अथ हास्य वेदम् उपशृण्वतस् त्रपुजतुभ्यांश्रोत्रप्रतिपूरणम् (
) atha hāsya vedam upaśṛṇvatas trapujatubhyāṃśrotrapratipūraṇam (
12.5
) उदाहरणे जिह्वाच्छेदो (
) udāharaṇe jihvācchedo (
12.6
) धारणेशरीरभेदः (
) dhāraṇeśarīrabhedaḥ (
12.7
) आसनशयनवाक्पथिषु समप्रेप्सुर् दण्ड्यः (
) āsanaśayanavākpathiṣu samaprepsur daṇḍyaḥ (
12.8
) शतं क्षत्रियो ब्राह्मणाक्रोशे (
) śataṃ kṣatriyo brāhmaṇākrośe (
12.9
) दण्डपारुष्ये द्विगुणम् (
) daṇḍapāruṣye dviguṇam (
12.10
) अध्यर्धं वैश्यः (
) adhyardhaṃ vaiśyaḥ (
12.11
) ब्राह्मणस् तु क्षत्रिये पञ्चाशत् (
) brāhmaṇas tu kṣatriye pañcāśat (
12.12
) तदर्धं वैश्ये (
) tadardhaṃ vaiśye (
12.13
) न शूद्रे किंचित् (
) na śūdre kiṃcit (
12.14
) ब्राह्मणराजन्यवत् क्षत्रियवैश्यौ (
) brāhmaṇarājanyavat kṣatriyavaiśyau (
12.15
) अष्टापाद्यं स्तेयकिल्बिषं शूद्रस्य (
) aṣṭāpādyaṃ steyakilbiṣaṃ śūdrasya (
12.16
) द्विगुणोत्तराणीतरेषां प्रतिवर्णम् (
) dviguṇottarāṇītareṣāṃ prativarṇam (
12.17
) विदुषो ऽतिक्रमे दण्डभूयस्त्वम् (
) viduṣo 'tikrame daṇḍabhūyastvam (
12.18
) फलहरितधान्यशाकादाने पञ्चकृष्णलम् अल्पम् (
) phalaharitadhānyaśākādāne pañcakṛṣṇalam alpam (
12.19
) पशुपीडिते स्वामिदोषः (
) paśupīḍite svāmidoṣaḥ (
12.20
) पालसंयुक्ते तु तस्मिन् (
) pālasaṃyukte tu tasmin (
12.21
) पथि क्षेत्रे ऽनावृते पालक्षेत्रिकयोः (
) pathi kṣetre 'nāvṛte pālakṣetrikayoḥ (
12.22
) पञ्च माषा गवि (
) pañca māṣā gavi (
12.23
) षड् उष्ट्रखरे (
) ṣaḍ uṣṭrakhare (
12.24
) अश्वमहिष्योर् दश (
) aśvamahiṣyor daśa (
12.25
) अजाविषु द्वौ द्वौ (
) ajāviṣu dvau dvau (
12.26
) सर्वविनाशे शदः (
) sarvavināśe śadaḥ (
12.27
) शिष्टाकरणे प्रतिषिद्धसेवायां च नित्यंचैलपिण्डाद् ऊर्ध्वं स्वहरणम् (
) śiṣṭākaraṇe pratiṣiddhasevāyāṃ ca nityaṃcailapiṇḍād ūrdhvaṃ svaharaṇam (
12.28
) गोऽग्न्यर्थे तृणमेधान् वीरुद्वनस्पतीनां चपुष्पाणि स्ववद् आददीत फलानि चापरिवृतानाम् (
) go'gnyarthe tṛṇamedhān vīrudvanaspatīnāṃ capuṣpāṇi svavad ādadīta phalāni cāparivṛtānām (
12.29
) कुसीदवृद्धिर् धर्म्या विंशतिः पञ्चमाषिकी मासम् (
) kusīdavṛddhir dharmyā viṃśatiḥ pañcamāṣikī māsam (
12.30
) नातिसांवत्सरीम् एके (
) nātisāṃvatsarīm eke (
12.31
) चिरस्थाने द्वैगुण्यं प्रयोगस्य (
) cirasthāne dvaiguṇyaṃ prayogasya (
12.32
) भुक्ताधिर् न वर्धते (
) bhuktādhir na vardhate (
12.33
) दित्सतो ऽवरुद्धस्य च (
) ditsato 'varuddhasya ca (
12.34
) चक्रकालवृद्धिः (
) cakrakālavṛddhiḥ (
12.35
) कारिताकायिकाशिखाधिभोगाश् च (
) kāritākāyikāśikhādhibhogāś ca (
12.36
) कुसीदं पशूपजलोमक्षेत्रशदवाह्येषु नातिपञ्चगुणम् (
) kusīdaṃ paśūpajalomakṣetraśadavāhyeṣu nātipañcaguṇam (
12.37
) अजडापौगण्डधनं दशवर्षभुक्तं परैः संनिधौभोक्तुः (
) ajaḍāpaugaṇḍadhanaṃ daśavarṣabhuktaṃ paraiḥ saṃnidhaubhoktuḥ (
12.38
) न श्रोत्रियप्रव्रजितराजपुर्षैः (
) na śrotriyapravrajitarājapurṣaiḥ (
12.39
) पशुभूमिस्त्रीणाम् अनतिभोगः (
) paśubhūmistrīṇām anatibhogaḥ (
12.40
) रिक्थभाज ऋणं प्रतिकुर्युः (
) rikthabhāja ṛṇaṃ pratikuryuḥ (
12.41
) प्रातिभाव्यवणिक्शुल्कमद्यद्यूतदण्डाः पुत्रान्नाभ्याभवेयुः (
) prātibhāvyavaṇikśulkamadyadyūtadaṇḍāḥ putrānnābhyābhaveyuḥ (
12.42
) निध्यन्वाधियाचितावक्रीताधयो नष्टाह् सर्वाननिन्दितान् पुरुषापराधेन (
) nidhyanvādhiyācitāvakrītādhayo naṣṭāh sarvānaninditān puruṣāparādhena (
12.43
) स्तेनः प्रकीर्णकेषो मुसली राजानम् इयात्कर्माचक्षानः (
) stenaḥ prakīrṇakeṣo musalī rājānam iyātkarmācakṣānaḥ (
12.44
) पूतो वधमोक्षाभ्याम् (
) pūto vadhamokṣābhyām (
12.45
) अघ्नन्न् एनस्वी राजा (
) aghnann enasvī rājā (
12.46
) न शारीरो ब्राह्मणदण्डः (
) na śārīro brāhmaṇadaṇḍaḥ (
12.47
) कर्मवियोगविख्यापनविवासनाङ्ककरणानि (
) karmaviyogavikhyāpanavivāsanāṅkakaraṇāni (
12.48
) अप्रवृत्तौ प्रायश्चित्ती सः (
) apravṛttau prāyaścittī saḥ (
12.49
) चोरसमः सचिवो मतिपूर्वे (
) corasamaḥ sacivo matipūrve (
12.50
) प्रतिग्रहीताप्य् अधर्मसंयुक्ते (
) pratigrahītāpy adharmasaṃyukte (
12.51
) पुरुषशक्त्यपराधानुबन्धविज्ञानाद् दण्डनियोगः (
) puruṣaśaktyaparādhānubandhavijñānād daṇḍaniyogaḥ (
12.52
) अनुज्ञानं वा वेदवित्समवायवचनाद्वेदवित्समवायवचनात् (
) anujñānaṃ vā vedavitsamavāyavacanādvedavitsamavāyavacanāt (
Adhyāya 13
13.1
) विप्रतिपत्तौ साक्षिनिमित्ता सत्यव्यवस्था (
) vipratipattau sākṣinimittā satyavyavasthā (
13.2
) बहवः स्युर् अनिन्दिताः स्वकर्मसु प्रात्ययिका राज्ञांनिष्प्रीत्यनभितापाश् चान्यतरस्मिन् (
) bahavaḥ syur aninditāḥ svakarmasu prātyayikā rājñāṃniṣprītyanabhitāpāś cānyatarasmin (
13.3
) अपि शूद्राः (
) api śūdrāḥ (
13.4
) ब्राह्मणस् त्व् अब्राह्मणवचनाद् अनवरोध्यो ऽनिबद्धश्चेत् (
) brāhmaṇas tv abrāhmaṇavacanād anavarodhyo 'nibaddhaścet (
13.5
) नासमवेतापृष्टाः प्रब्रूयुः (
) nāsamavetāpṛṣṭāḥ prabrūyuḥ (
13.6
) अवचने ऽन्यथावचने च दोषिणः(दोष-) स्युः (
) avacane 'nyathāvacane ca doṣiṇaḥ(doṣa-) syuḥ (
13.7
) स्वर्गः सत्यवचने विपर्यये नरकः (
) svargaḥ satyavacane viparyaye narakaḥ (
13.8
) अनिबद्धैर् अपि वक्तव्यम् (
) anibaddhair api vaktavyam (
13.9
) न पीडाकृते निबन्धः (
) na pīḍākṛte nibandhaḥ (
13.10
) प्रमत्तोक्ते च (
) pramattokte ca (
13.11
) साक्षिसभ्यराजकर्तृषु दोषो धर्मतन्त्रपीडायाम् (
) sākṣisabhyarājakartṛṣu doṣo dharmatantrapīḍāyām (
13.12
) शपथेनैके सत्यकर्म (
) śapathenaike satyakarma (
13.13
) तद्देवराजब्राह्मणसंसदि स्याद् अब्राह्मणानाम् (
) taddevarājabrāhmaṇasaṃsadi syād abrāhmaṇānām (
13.14
) क्षुद्रपश्वनृते साक्षी दश हन्ति (
) kṣudrapaśvanṛte sākṣī daśa hanti (
13.15
) गोश्वपुरुषभूमिषु दशगुणोत्तरान् (
) gośvapuruṣabhūmiṣu daśaguṇottarān (
13.16
) सर्वं वा भूमौ (
) sarvaṃ vā bhūmau (
13.17
) हरणे नरकः (
) haraṇe narakaḥ (
13.18
) भूमिवद् अप्सु (
) bhūmivad apsu (
13.19
) मैथुनसंयोगे च (
) maithunasaṃyoge ca (
13.20
) पशुवन् मधुसर्पिषोः (
) paśuvan madhusarpiṣoḥ (
13.21
) गोवद् वस्त्रहिरण्यधान्यब्रह्मसु (
) govad vastrahiraṇyadhānyabrahmasu (
13.22
) यानेषु अश्ववत् (
) yāneṣu aśvavat (
13.23
) मिथ्यावचने याप्यो दण्ड्यश् च साक्षी (
) mithyāvacane yāpyo daṇḍyaś ca sākṣī (
13.24
) नानृतवचने दोषो जीवनं चेत् तदधीनम् (
) nānṛtavacane doṣo jīvanaṃ cet tadadhīnam (
13.25
) न तु पापीयसो जीवनम् (
) na tu pāpīyaso jīvanam (
13.26
) राजा प्राड्विवाको ब्राह्मणो वा शास्त्रवित् (
) rājā prāḍvivāko brāhmaṇo vā śāstravit (
13.27
) प्राड्विवाकम् अध्याभवेत् (
) prāḍvivākam adhyābhavet (
13.28
) संवत्सरं प्रतीक्षेताप्रतिभायाम् (
) saṃvatsaraṃ pratīkṣetāpratibhāyām (
13.29
) धेन्वनडुत्स्त्रीप्रजननसंयुंक्ते चशीघ्रम् (
) dhenvanaḍutstrīprajananasaṃyuṃkte caśīghram (
13.30
) आत्ययिके च (
) ātyayike ca (
13.31
) सर्वधर्मेभ्यो गरीयः प्राड्विवाके सत्यवचनंसत्यवचनम् (
) sarvadharmebhyo garīyaḥ prāḍvivāke satyavacanaṃsatyavacanam (
Adhyāya 14
14.1
) शावम् आशौचं दशरात्रम् अनृत्विग्(ऋत्विज्)दीक्षितब्रह्मचारिणां सपिण्डानाम् (
) śāvam āśaucaṃ daśarātram anṛtvig(ṛtvij)dīkṣitabrahmacāriṇāṃ sapiṇḍānām (
14.2
) एकादशरात्रं क्षत्रियस्य (
) ekādaśarātraṃ kṣatriyasya (
14.3
) द्वादशरात्रं वैश्यस्य (
) dvādaśarātraṃ vaiśyasya (
14.4
) अर्धमासम् एके (
) ardhamāsam eke (
14.5
) मासम् शूद्रस्य (
) māsam śūdrasya (
14.6
) तच् चेद् अन्तः पुनर् आपतेच् छेषेण शुध्येरन् (
) tac ced antaḥ punar āpatec cheṣeṇa śudhyeran (
14.7
) रात्रिशेषे द्वाभ्याम् (
) rātriśeṣe dvābhyām (
14.8
) प्रभाते तिसृभिः (
) prabhāte tisṛbhiḥ (
14.9
) गोब्राह्मणहतानाम् अन्वक्षम् (
) gobrāhmaṇahatānām anvakṣam (
14.10
) राजक्रोधाच् च (
) rājakrodhāc ca (
14.11
) युद्धे (
) yuddhe (
14.12
) प्रायानाशकशस्त्राग्निविषोदकोद्बन्धनप्रपतनैश् चेच्छताम् (
) prāyānāśakaśastrāgniviṣodakodbandhanaprapatanaiś cecchatām (
14.13
) पिण्डनिवृत्तिः सप्तमे पञ्चमे वा (
) piṇḍanivṛttiḥ saptame pañcame vā (
14.14
) जनने ऽप्य् एवम् (
) janane 'py evam (
14.15
) मातापित्रोस्(पितृ) तत् (
) mātāpitros(pitṛ) tat (
14.16
) मातुर् वा (
) mātur vā (
14.17
) गर्भमाससमारात्रीः स्रंसने गर्भस्य (
) garbhamāsasamārātrīḥ sraṃsane garbhasya (
14.18
) त्र्यहं वा (
) tryahaṃ vā (
14.19
) श्रुत्वा चोर्ध्वं दशम्याः पक्षिणीम् (
) śrutvā cordhvaṃ daśamyāḥ pakṣiṇīm (
14.20
) असपिण्डे योनिसंबन्धे सहाध्यायिनि च (
) asapiṇḍe yonisaṃbandhe sahādhyāyini ca (
14.21
) सब्रह्मचारिण्य् एकाहम् (
) sabrahmacāriṇy ekāham (
14.22
) श्रोत्रिये चोपसंपन्ने (
) śrotriye copasaṃpanne (
14.23
) प्रेतोपस्पर्शने दशरात्रम् आशौचम् अभिसंधाय चेत् (
) pretopasparśane daśarātram āśaucam abhisaṃdhāya cet (
14.24
) उक्तं वैश्यशूद्रयोः (
) uktaṃ vaiśyaśūdrayoḥ (
14.25
) आर्तवीर् वा (
) ārtavīr vā (
14.26
) पूर्वयोश् च (
) pūrvayoś ca (
14.27
) त्र्यहं वा (
) tryahaṃ vā (
14.28
) आचार्यतत्पुत्रस्त्रीयाज्यशिष्येषु चैवम् (
) ācāryatatputrastrīyājyaśiṣyeṣu caivam (
14.29
) अवरश् चेद् वर्णः पूर्ववर्णम् उपस्पृशेत् पूर्वोवावरं तत्र शवोक्तम् आशौचम् (
) avaraś ced varṇaḥ pūrvavarṇam upaspṛśet pūrvovāvaraṃ tatra śavoktam āśaucam (
14.30
) पतितचण्डालसूतिकोदक्याशवस्पृष्टितत्स्पृष्ट्युपस्पर्शनेसचैलोदकोपस्पर्शनाच् छुध्येत् (
) patitacaṇḍālasūtikodakyāśavaspṛṣṭitatspṛṣṭyupasparśanesacailodakopasparśanāc chudhyet (
14.31
) शवानुगमने च (
) śavānugamane ca (
14.32
) शुनश् च (
) śunaś ca (
14.32
) यद् उपहन्याद् इत्य् एके (
) yad upahanyād ity eke (
14.34
) उदकदानं सपिण्डैः कृतचूडस्य (
) udakadānaṃ sapiṇḍaiḥ kṛtacūḍasya (
14.35
) तत्स्त्रीणां च (
) tatstrīṇāṃ ca (
14.36
) एके प्रत्तानाम् (
) eke prattānām (
14.37
) अधःशय्यासनिनो ब्रह्मचारिणः सर्वे (
) adhaḥśayyāsanino brahmacāriṇaḥ sarve (
14.38
) न मार्जयीरन् (
) na mārjayīran (
14.39
) न मांसं भक्षयेयुर् आ प्रदानात् (
) na māṃsaṃ bhakṣayeyur ā pradānāt (
14.40
) प्रथमतृतीयसप्तमनवमेषूदकक्रिया (
) prathamatṛtīyasaptamanavameṣūdakakriyā (
14.41
) वाससां च त्यागः (
) vāsasāṃ ca tyāgaḥ (
14.42
) अन्ते त्व् अन्त्यानाम् (
) ante tv antyānām (
14.43
) दन्तजन्मादि मातापितृभ्याम् (
) dantajanmādi mātāpitṛbhyām (
14.44
) बालदेशान्तरितप्रव्रजितासपिण्डानां सद्यः शौचम् (
) bāladeśāntaritapravrajitāsapiṇḍānāṃ sadyaḥ śaucam (
14.45
) राज्ञां च कार्यविरोधात् (
) rājñāṃ ca kāryavirodhāt (
14.46
) ब्राह्मणस्य च स्वाध्यायनिवृत्त्यर्थम्स्वाध्यायनिवृत्त्यर्थम् (
) brāhmaṇasya ca svādhyāyanivṛttyarthamsvādhyāyanivṛttyartham (
Adhyāya 15
15.1
) अथ श्राद्धम् (
) atha śrāddham (
15.2
) अमावास्यायां पितृभ्यो दद्यात् (
) amāvāsyāyāṃ pitṛbhyo dadyāt (
15.3
) पञ्चमीप्रभृतिषु वापरपक्षस्य (
) pañcamīprabhṛtiṣu vāparapakṣasya (
15.4
) यथाश्रद्धं सर्वस्मिन् वा (
) yathāśraddhaṃ sarvasmin vā (
15.5
) द्रव्यदेशब्राह्मणसंनिधाने वा कालनियमः (
) dravyadeśabrāhmaṇasaṃnidhāne vā kālaniyamaḥ (
15.6
) शक्तितः प्रकर्षेद् गुणसंस्कारविधिर् अन्नस्य (
) śaktitaḥ prakarṣed guṇasaṃskāravidhir annasya (
15.7
) नवावरान् भोजयेद् अयुजः (
) navāvarān bhojayed ayujaḥ (
15.8
) यथोत्साहं वा (
) yathotsāhaṃ vā (
15.9
) श्रोत्रियान् वाग्रूपवयःशीलसंपन्नान् (
) śrotriyān vāgrūpavayaḥśīlasaṃpannān (
15.10
) युवभ्यो दानं प्रथमम् (
) yuvabhyo dānaṃ prathamam (
15.11
) एके पितृवत् (
) eke pitṛvat (
15.12
) न च तेन मित्रकर्म कुर्यात् (
) na ca tena mitrakarma kuryāt (
15.13
) पुत्राभावे सपिण्डा मातृसपिण्डाः शिष्याश् च दद्युः (
) putrābhāve sapiṇḍā mātṛsapiṇḍāḥ śiṣyāś ca dadyuḥ (
15.14
) तदभाव ऋत्विगाचार्यौ (
) tadabhāva ṛtvigācāryau (
15.15
) तिलमाषव्रीहियवोदकदानैर् मासं पितरःप्रीणन्ति मत्स्यहरिणरुरुशशकूर्मवराहमेषमांसैःसंवत्सराणि गव्यपयःपायसैर् द्वादश वर्षाणि वार्ध्रीणसेनमांसेन कालशाकच्छागलोहखड्गमांसैर् मधुमिश्रैश् चानन्त्यम् (
) tilamāṣavrīhiyavodakadānair māsaṃ pitaraḥprīṇanti matsyahariṇaruruśaśakūrmavarāhameṣamāṃsaiḥsaṃvatsarāṇi gavyapayaḥpāyasair dvādaśa varṣāṇi vārdhrīṇasenamāṃsena kālaśākacchāgalohakhaḍgamāṃsair madhumiśraiś cānantyam (
15.16
) न भोजयेत् स्तेनक्लीबपतितनास्तिकतद्वृत्तिवीरहाग्रेदिधिषुपतिस्त्रीग्रामयाजकाजापालोत्सृष्टाग्निमद्यपकुचरकूटसाक्षिप्रातिहारिकान् (
) na bhojayet stenaklībapatitanāstikatadvṛttivīrahāgredidhiṣupatistrīgrāmayājakājāpālotsṛṣṭāgnimadyapakucarakūṭasākṣiprātihārikān (
15.17a
) उपपतिः (
) upapatiḥ (
15.17b
) यस्य च सः (
) yasya ca saḥ (
15.18
) कुण्डाशिसोमविक्रय्यगारदाहिगरदावकीर्णिगणप्रेष्यागम्यागामिहिंस्रपरिवित्तिपरिवेत्तृपर्याहितपर्याधातृत्यक्तात्मदुर्बालकुनखिश्यावदन्तश्वित्रिपौनर्भवकितवाजपराजप्रेष्यप्रातिरूपिकशूद्रापतिनिराकृतिकिलासिकुसीदिवणिक्शिल्पोपजीविज्यावादित्रतालनृत्यगीतशीलान् (
) kuṇḍāśisomavikrayyagāradāhigaradāvakīrṇigaṇapreṣyāgamyāgāmihiṃsraparivittiparivettṛparyāhitaparyādhātṛtyaktātmadurbālakunakhiśyāvadantaśvitripaunarbhavakitavājaparājapreṣyaprātirūpikaśūdrāpatinirākṛtikilāsikusīdivaṇikśilpopajīvijyāvāditratālanṛtyagītaśīlān (
15.19
) पित्रा(पितृ) वाकामेन विभक्तान् (
) pitrā(pitṛ) vākāmena vibhaktān (
15.20
) शिष्यांश् चैके सगोत्रांश् च (
) śiṣyāṃś caike sagotrāṃś ca (
15.21a
) भोजयेद् ऊर्ध्वं त्रिभ्यः (
) bhojayed ūrdhvaṃ tribhyaḥ (
15.21b
) गुणवन्तम् (
) guṇavantam (
15.22
) सद्यः श्राद्धी शूद्रातल्पगस् तत्पुरीषे मासंनयति पितृऋन् (
) sadyaḥ śrāddhī śūdrātalpagas tatpurīṣe māsaṃnayati pitṛṛn (
15.23
) तस्मात् तदहम् ब्रह्मचारी च स्यात् (
) tasmāt tadaham brahmacārī ca syāt (
15.24
) श्वचाण्डालपतितावेक्षणे दुष्टम् (
) śvacāṇḍālapatitāvekṣaṇe duṣṭam (
15.25
) तस्मात् परिश्रिते दद्यात् (
) tasmāt pariśrite dadyāt (
15.26
) तिलैर् वा विकिरेत् (
) tilair vā vikiret (
15.27
) पङ्क्तिपावनो वा शमयेत् (
) paṅktipāvano vā śamayet (
15.28
) पङ्क्तिपावनः षडङ्गविज् ज्येष्ठसामिकस् त्रिणाचिकेतस्त्रिमधुस् त्रिसुपर्णः पञ्चाग्निः स्नातको मन्त्रब्राह्मणविद् धर्मज्ञोब्रह्मदेयानुसंतान इति (
) paṅktipāvanaḥ ṣaḍaṅgavij jyeṣṭhasāmikas triṇāciketastrimadhus trisuparṇaḥ pañcāgniḥ snātako mantrabrāhmaṇavid dharmajñobrahmadeyānusaṃtāna iti (
15.29
) हविःषु चैवम् (
) haviḥṣu caivam (
15.30
) दुर्बालादीन् श्राद्ध एकैके (
) durbālādīn śrāddha ekaike (
Adhyāya 16
16.1
) अकृतान्नश्राद्धे चैवं चैवम् (Gऔत्AA_2,6.32) श्रावणादि वार्षिकं प्रोष्ठपदींवोपाकृत्याधीयीत च्छन्दांसि (
) akṛtānnaśrāddhe caivaṃ caivam (GautAA_2,6.32) śrāvaṇādi vārṣikaṃ proṣṭhapadīṃvopākṛtyādhīyīta cchandāṃsi (
16.2
) अर्धपञ्चमान् मासान् पञ्च दक्षिणायनं वा (
) ardhapañcamān māsān pañca dakṣiṇāyanaṃ vā (
16.3
) ब्रह्मचार्य् उत्सृष्टलोमा न मांसं भुञ्जीत (
) brahmacāry utsṛṣṭalomā na māṃsaṃ bhuñjīta (
16.4
) द्वैमास्यो वा नियमः (
) dvaimāsyo vā niyamaḥ (
16.5
) नाधीयीत वायौ दिवा पांसुहरे (
) nādhīyīta vāyau divā pāṃsuhare (
16.6
) कर्णश्राविणि नक्तम् (
) karṇaśrāviṇi naktam (
16.7
) वाणभेरीमृदङ्गगर्तार्तशब्देषु (
) vāṇabherīmṛdaṅgagartārtaśabdeṣu (
16.8
) श्वशृगालगर्दभसंह्रादे (
) śvaśṛgālagardabhasaṃhrāde (
16.9
) रोहितेन्द्रधनुर्नीहारेषु (
) rohitendradhanurnīhāreṣu (
16.10
) अभ्रदर्शने चापर्तौ(ऋतु) (
) abhradarśane cāpartau(ṛtu) (
16.11
) मूत्रित उच्चारिते (
) mūtrita uccārite (
16.12
) निशायां संध्योदकेषु (
) niśāyāṃ saṃdhyodakeṣu (
16.13
) वर्षति च (
) varṣati ca (
16.14
) एके वलीकसंतानाम् (
) eke valīkasaṃtānām (
16.15
) आचार्यपरिवेषणे (
) ācāryapariveṣaṇe (
16.16
) ज्योतिषोश् च (
) jyotiṣoś ca (
16.17
) भीतो यानस्थः शयानः प्रौढपादः (
) bhīto yānasthaḥ śayānaḥ prauḍhapādaḥ (
16.18
) श्मशानग्रामान्तमहापथाशौचेषु (
) śmaśānagrāmāntamahāpathāśauceṣu (
16.19
) पूतिगन्धान्तःशवदिवाकीर्त्य(चाण्डाल)शूद्रसंनिधाने (
) pūtigandhāntaḥśavadivākīrtya(cāṇḍāla)śūdrasaṃnidhāne (
16.20
) भुक्तके चोद्गारे (
) bhuktake codgāre (
16.21
) ऋग्यजुषं च सामशब्दो यावत् (
) ṛgyajuṣaṃ ca sāmaśabdo yāvat (
16.22
) आकालिका निर्घातभूमिकम्पराहुदर्शनोल्काः (
) ākālikā nirghātabhūmikamparāhudarśanolkāḥ (
16.23
) स्तनयित्नुवर्षविद्युतश् च प्रादुष्कृताग्निषु (
) stanayitnuvarṣavidyutaś ca prāduṣkṛtāgniṣu (
16.24
) अहर् ऋतौ(ऋतु) (
) ahar ṛtau(ṛtu) (
16.25
) विद्युति नक्तं चापररात्रात् (
) vidyuti naktaṃ cāpararātrāt (
16.26
) त्रिभागादिप्रवृत्तौ सर्वम् (
) tribhāgādipravṛttau sarvam (
16.27
) उल्का विद्युत्समेत्य् एकेषाम् (
) ulkā vidyutsamety ekeṣām (
16.28
) स्तनयित्नुर् अपराह्णे (
) stanayitnur aparāhṇe (
16.29
) अपि प्रदोषे (
) api pradoṣe (
16.30
) सर्वं नक्तम् आर्धरात्रात् (
) sarvaṃ naktam ārdharātrāt (
16.31
) अहश् चेत् सज्योतिः (
) ahaś cet sajyotiḥ (
16.32
) विषयस्थे च राज्ञि(राजन्) प्रेते (
) viṣayasthe ca rājñi(rājan) prete (
16.33
) विप्रोष्य चान्योन्येन सह (
) viproṣya cānyonyena saha (
16.34
) संकुलोपाहितवेदसमाप्तिच्छर्दिश्राद्धमनुष्ययज्ञभोजनेष्वहोरात्रम् (
) saṃkulopāhitavedasamāpticchardiśrāddhamanuṣyayajñabhojaneṣvahorātram (
16.35
) अमावास्यायां च (
) amāvāsyāyāṃ ca (
16.36
) द्व्यहं वा (
) dvyahaṃ vā (
16.37
) कार्तिकी फाल्गुनीय्षाढी पौर्णमासी (
) kārtikī phālgunīyṣāḍhī paurṇamāsī (
16.38
) तिस्रो ऽष्टकास् त्रिरात्रम् (
) tisro 'ṣṭakās trirātram (
16.39
) अन्त्याम् एके (
) antyām eke (
16.40
) अभितो वार्षिकम् (
) abhito vārṣikam (
16.41
) सर्वे वर्षाविद्युत्स्तनयित्नुसंनिपाते (
) sarve varṣāvidyutstanayitnusaṃnipāte (
16.42
) प्रस्यन्दिनि (
) prasyandini (
16.43
) ऊर्ध्वं भोजनाद् उत्सवे (
) ūrdhvaṃ bhojanād utsave (
16.44
) प्राधीतस्य च निशायां चतुर्मुहूर्तम् (
) prādhītasya ca niśāyāṃ caturmuhūrtam (
16.45
) नित्यम् एके नगरे (
) nityam eke nagare (
16.46
) मानसम् अप्य् अशुचिः (
) mānasam apy aśuciḥ (
16.47
) श्राद्धिनाम्(श्राद्ध) आकालिकम् (
) śrāddhinām(śrāddha) ākālikam (
16.48
) अकृतान्नश्राद्धिकसंयोगे ऽपि (
) akṛtānnaśrāddhikasaṃyoge 'pi (
16.49
) प्रतिविद्यं च यान् स्मरन्ति (
) pratividyaṃ ca yān smaranti (
Adhyāya 17
17.1
) प्रशस्तानां स्वकर्मसु द्विजातीनां ब्राह्मणो भुञ्जीत (
) praśastānāṃ svakarmasu dvijātīnāṃ brāhmaṇo bhuñjīta (
17.2
) प्रतिगृह्णीयाच् च (
) pratigṛhṇīyāc ca (
17.3
) एधोदकयवसमूलफलमध्वभयाभ्युद्यतशय्यासनावसथयानपयोदधिधानाशफरीप्रियङ्गुस्रग्मार्गशाकान्य् अप्रणोद्यानि सर्वेषाम् (
) edhodakayavasamūlaphalamadhvabhayābhyudyataśayyāsanāvasathayānapayodadhidhānāśapharīpriyaṅgusragmārgaśākāny apraṇodyāni sarveṣām (
17.4
) पितृदेवगुरुभृत्यभरणे ऽप्य् अन्यत् (
) pitṛdevagurubhṛtyabharaṇe 'py anyat (
17.5
) वृत्तिश् चेन् नान्तरेण शूद्रात् (
) vṛttiś cen nāntareṇa śūdrāt (
17.6
) पशुपालक्षेत्रकर्षककुलसंगतकारयितृपरिचारकाःभोज्यान्नाः (
) paśupālakṣetrakarṣakakulasaṃgatakārayitṛparicārakāḥbhojyānnāḥ (
17.7
) वणिक् चाशिल्पी (
) vaṇik cāśilpī (
17.8
) नित्यम् अभोज्यम् (
) nityam abhojyam (
17.9
) केशकीटावपन्नम् (
) keśakīṭāvapannam (
17.10
) रजस्वलाकृष्णशकुनिपदोपहतम् (
) rajasvalākṛṣṇaśakunipadopahatam (
17.11
) भ्रूणघ्नावेक्षितम् (
) bhrūṇaghnāvekṣitam (
17.13
) भावदुष्टम् (
) bhāvaduṣṭam (
17.12
) गवोपघ्रातम् (
) gavopaghrātam (
17.14
) शुक्तं केवलम् अदधि (
) śuktaṃ kevalam adadhi (
17.15
) पुनः सिद्धम् (
) punaḥ siddham (
17.16
) पर्युषितम् अशाकभक्षस्नेहमांसमधूनि (
) paryuṣitam aśākabhakṣasnehamāṃsamadhūni (
17.17
) उत्सृष्टपुंश्चल्यभिशस्तानपदेश्यदण्डिकतक्षकदर्यबन्धनिकचिकित्सकमृगय्वनिषुचार्युच्छिष्टभोजिगणविद्विषाणानाम् (
) utsṛṣṭapuṃścalyabhiśastānapadeśyadaṇḍikatakṣakadaryabandhanikacikitsakamṛgayvaniṣucāryucchiṣṭabhojigaṇavidviṣāṇānām (
17.18
) अपङ्क्त्यानां प्राग्दुर्वालात् (
) apaṅktyānāṃ prāgdurvālāt (
17.19
) वृथान्नाचमनोत्थानव्यपेतानि (
) vṛthānnācamanotthānavyapetāni (
17.20
) समासमाभ्यां विषमसमे पूजातः (
) samāsamābhyāṃ viṣamasame pūjātaḥ (
17.21
) अनर्चितं च (
) anarcitaṃ ca (
17.22
) गोश् च क्षीरम् अनिर्दशायाः सूतके (
) goś ca kṣīram anirdaśāyāḥ sūtake (
17.23
) अजामहिष्योश् च (
) ajāmahiṣyoś ca (
17.24
) नित्यम् आविकम् अपेयम् औष्ट्रम् ऐकशफं च (
) nityam āvikam apeyam auṣṭram aikaśaphaṃ ca (
17.25
) स्यन्दिनीयमसूसंधिनीनां च (
) syandinīyamasūsaṃdhinīnāṃ ca (
17.26
) विवत्सायाश् च (
) vivatsāyāś ca (
17.27
) पञ्चनखाश् चाशल्यकशशश्वाविद्गोधाखड्गकच्छपाः (
) pañcanakhāś cāśalyakaśaśaśvāvidgodhākhaḍgakacchapāḥ (
17.28
) उभयतोदत्केश्यलोमैकशफकलविङ्कप्लवचक्रवाकहंसाः (
) ubhayatodatkeśyalomaikaśaphakalaviṅkaplavacakravākahaṃsāḥ (
17.29
) काककङ्कगृध्रश्येना जलजा रक्तपादतुण्डाग्राम्यकुक्कुटसूकराः (
) kākakaṅkagṛdhraśyenā jalajā raktapādatuṇḍāgrāmyakukkuṭasūkarāḥ (
17.30
) धेन्वनडुहौ च (
) dhenvanaḍuhau ca (
17.31
) अपन्नदन्नवसन्नवृथामांसानि (
) apannadannavasannavṛthāmāṃsāni (
17.32
) किसलयक्याकुलशुननिर्यासाः (
) kisalayakyākulaśunaniryāsāḥ (
17.33
) लोहिता व्रश्चनाः (
) lohitā vraścanāḥ (
17.34
) निचुदारुबकबलाकाशुकमद्गुटिट्टिभमान्धालनक्तचराअभक्ष्याः (
) nicudārubakabalākāśukamadguṭiṭṭibhamāndhālanaktacarāabhakṣyāḥ (
17.35
) भक्ष्याः प्रतुदविष्किरजालपादाः (
) bhakṣyāḥ pratudaviṣkirajālapādāḥ (
17.36
) मत्स्याश् चाविकृताः (
) matsyāś cāvikṛtāḥ (
17.37
) वध्याश् च धर्मार्थे (
) vadhyāś ca dharmārthe (
17.38
) व्यालहतादृष्टदोषवाक्प्रशस्तानभ्युक्ष्योपयुञ्जीतोपयुञ्जीत (
) vyālahatādṛṣṭadoṣavākpraśastānabhyukṣyopayuñjītopayuñjīta (
Adhyāya 18
18.1
) अस्वतन्त्रा धर्मे स्त्री (
) asvatantrā dharme strī (
18.2
) नातिचरेद् भर्तारम्(भर्तृ) (
) nāticared bhartāram(bhartṛ) (
18.3
) वाक्चक्षुःकर्मसंयता (
) vākcakṣuḥkarmasaṃyatā (
18.4
) अपतिर् अपत्यलिप्सुर् देवरात् (
) apatir apatyalipsur devarāt (
18.5
) गुरुप्रसूता नर्तुम्(ऋतु) अतीयात् (
) guruprasūtā nartum(ṛtu) atīyāt (
18.6
) पिण्डगोत्रर्षिसंबन्धेभ्यो योनिमात्राद् वा (
) piṇḍagotrarṣisaṃbandhebhyo yonimātrād vā (
18.7
) नादेवराद् इत्य् एके (
) nādevarād ity eke (
18.8
) नातिद्वितीयम् (
) nātidvitīyam (
18.9
) जनयितुर् अपत्यम् (
) janayitur apatyam (
18.10
) समयाद् अन्यस्य (
) samayād anyasya (
18.11
) जीवतश् च क्षेत्रे (
) jīvataś ca kṣetre (
18.12
) परस्मात् तस्य (
) parasmāt tasya (
18.13
) द्वयोर् वा (
) dvayor vā (
18.14
) रक्षणात् तु भर्तुर्(भर्तृ) एव (
) rakṣaṇāt tu bhartur(bhartṛ) eva (
18.15
) श्रूयमाणे ऽभिगमनम् (
) śrūyamāṇe 'bhigamanam (
18.16
) प्रव्रजिते तु निवृत्तिः प्रसङ्गात् (
) pravrajite tu nivṛttiḥ prasaṅgāt (
18.17
) द्वादश वर्षाणि ब्राह्मणस्य विद्यासंबन्धे (
) dvādaśa varṣāṇi brāhmaṇasya vidyāsaṃbandhe (
18.18
) भ्रातरि(भ्रातृ) चैवम् ज्यायसि यवीयान्कन्याग्न्युपयमेषु (
) bhrātari(bhrātṛ) caivam jyāyasi yavīyānkanyāgnyupayameṣu (
18.19
) षड् इत्य् एके (
) ṣaḍ ity eke (
18.20
) त्रीन् कुमार्य् ऋतून् अतीत्य स्वयंयुज्येतानिन्दितेनोत्सृज्य पित्र्यान् अलंकारान् (
) trīn kumāry ṛtūn atītya svayaṃyujyetāninditenotsṛjya pitryān alaṃkārān (
18.21
) प्रदानं प्राग् ऋतोः(ऋतु) (
) pradānaṃ prāg ṛtoḥ(ṛtu) (
18.22
) अप्रयच्छन् दोषी (
) aprayacchan doṣī (
18.23
) प्राग् वाससः प्रतिपत्तेर् इत्य् एके (
) prāg vāsasaḥ pratipatter ity eke (
18.24
) द्रव्यादानं विवाहसिद्ध्यर्थं धर्मतन्त्रसंयोगेच शूद्रात् (
) dravyādānaṃ vivāhasiddhyarthaṃ dharmatantrasaṃyogeca śūdrāt (
18.25
) अन्यत्रापि शूद्राद् बहुपशोर् हीनकर्मणः (
) anyatrāpi śūdrād bahupaśor hīnakarmaṇaḥ (
18.26
) शतगोर् अनाहिताग्नेः (
) śatagor anāhitāgneḥ (
18.27
) सहस्रगोश् चासोमपात् (
) sahasragoś cāsomapāt (
18.28
) सप्तमीं चाभुक्त्वाअनिचयाय (
) saptamīṃ cābhuktvāanicayāya (
18.29
) अप्य् अहीनकर्मभ्यः (
) apy ahīnakarmabhyaḥ (
18.30
) आचक्षीत राज्ञा पृष्टः (
) ācakṣīta rājñā pṛṣṭaḥ (
18.31
) तेन हि भर्तव्यः श्रुतशीलसंपन्नश् चेत् (
) tena hi bhartavyaḥ śrutaśīlasaṃpannaś cet (
18.32
) धर्मतन्त्रपीडायाम् तस्याकरणे दोषो (
) dharmatantrapīḍāyām tasyākaraṇe doṣo (
Adhyāya 19
19.1
) उक्तो वर्णधर्मश् चाश्रमधर्मश् च (
) ukto varṇadharmaś cāśramadharmaś ca (
19.2
) अथ खल्व् अयं पुरुषो याप्येन कर्मणा लिप्यते यथैतद् अयाज्ययाजनम् अभक्ष्यभक्षणम् अवद्यवदनंशिष्टस्याक्रिया प्रतिषिद्धसेवनम् इति (
) atha khalv ayaṃ puruṣo yāpyena karmaṇā lipyate yathaitad ayājyayājanam abhakṣyabhakṣaṇam avadyavadanaṃśiṣṭasyākriyā pratiṣiddhasevanam iti (
19.3
) तत्र प्रायश्चित्तं कुर्यात् न कुर्याद् इति मीमांसन्ते (
) tatra prāyaścittaṃ kuryāt na kuryād iti mīmāṃsante (
19.4
) न कुर्याद् इत्य् आहुः (
) na kuryād ity āhuḥ (
19.5
) न हि कर्म क्षीयत इति (
) na hi karma kṣīyata iti (
19.6
) कुर्याद् इत्य् अपरम् (
) kuryād ity aparam (
19.7
) पुनःस्तोमेनेष्ट्वा पुनः सवनम् आयान्तीति विज्ञायते (
) punaḥstomeneṣṭvā punaḥ savanam āyāntīti vijñāyate (
19.8
) व्रात्यस्तोमैश् चेष्ट्वा (
) vrātyastomaiś ceṣṭvā (
19.9
) तरति सर्वं पाप्मानं तरति ब्रह्महत्यांयो,अश्वमेधेन यजते (
) tarati sarvaṃ pāpmānaṃ tarati brahmahatyāṃyo,aśvamedhena yajate (
19.10
) अग्निष्टुताभिशस्यमानं याजयेद् इति च (
) agniṣṭutābhiśasyamānaṃ yājayed iti ca (
19.11
) तस्य निष्क्रयणानि जपस् तपो होम उपवासो दानम् (
) tasya niṣkrayaṇāni japas tapo homa upavāso dānam (
19.12
) उपनिषदो वेदान्तः सर्वच्छन्दःसु संहिता मधून्यघमर्षणम् अथर्वशिरो रुद्राः पुरुषसूक्तं राजतरौहिने सामनीबृहद्रथन्तरे पुरुषगतिर् महानाम्न्यो महावैराजं महादिवाकीर्त्यंज्येष्ठसाम्नाम् अन्यतमद् बहिष्पवमानं कूष्माण्डानि पावमान्यःसावित्री चेति पावमानानि (
) upaniṣado vedāntaḥ sarvacchandaḥsu saṃhitā madhūnyaghamarṣaṇam atharvaśiro rudrāḥ puruṣasūktaṃ rājatarauhine sāmanībṛhadrathantare puruṣagatir mahānāmnyo mahāvairājaṃ mahādivākīrtyaṃjyeṣṭhasāmnām anyatamad bahiṣpavamānaṃ kūṣmāṇḍāni pāvamānyaḥsāvitrī ceti pāvamānāni (
19.13
) पयोव्रतता शाकभक्षता फलभक्षताप्रसृतयावको हिरण्यप्राशनं घृतप्राशनं सोमपानम् इतिमेध्यानि (
) payovratatā śākabhakṣatā phalabhakṣatāprasṛtayāvako hiraṇyaprāśanaṃ ghṛtaprāśanaṃ somapānam itimedhyāni (
19.14
) सर्वे शिलोच्चयाः सर्वाः स्रवन्त्यः पुण्या ह्रदास्तीर्थान्य् ऋषिनिवासा गोष्ठपरिस्कन्धा इति देशाः (
) sarve śiloccayāḥ sarvāḥ sravantyaḥ puṇyā hradāstīrthāny ṛṣinivāsā goṣṭhapariskandhā iti deśāḥ (
19.15
) ब्रह्मचर्यं सत्यवचनं सवनेषूदकोपस्पर्शनमार्द्रवस्त्रताधःशायितानाशक इति तपांसि(तपस्) (
) brahmacaryaṃ satyavacanaṃ savaneṣūdakopasparśanamārdravastratādhaḥśāyitānāśaka iti tapāṃsi(tapas) (
19.16
) हिरण्यं गौर् वासो ऽश्वो भूमिस् तिला घृतम् अन्नम् इतिदेयानीति (
) hiraṇyaṃ gaur vāso 'śvo bhūmis tilā ghṛtam annam itideyānīti (
19.17
) संवत्सरः षण्मासाश् चत्वारस् त्रयो वा द्वौवैकश् चतुर्विंशत्यहो द्वादशाहः षडहस् त्र्यहो ऽहोरात्र इतिकालाः (
) saṃvatsaraḥ ṣaṇmāsāś catvāras trayo vā dvauvaikaś caturviṃśatyaho dvādaśāhaḥ ṣaḍahas tryaho 'horātra itikālāḥ (
19.18
) एतान्य् एवानादेशे विकल्पेन क्रियेरन् (
) etāny evānādeśe vikalpena kriyeran (
19.19
) एनःसु(एनस्) गुरुषु गुरूणि लघुषु लघूनि (
) enaḥsu(enas) guruṣu gurūṇi laghuṣu laghūni (
19.20
) कृच्छ्रातिकृच्छ्रौ चान्द्रायणम् इति सर्वप्रायश्चित्तं (
) kṛcchrātikṛcchrau cāndrāyaṇam iti sarvaprāyaścittaṃ (
Adhyāya 20
20.1
) त्यजेत् पितरं(पितृ) राजघातकं शूद्रयाजकंशूद्रार्थयाजकं वेदविप्लावकं भ्रूणहनं यश् चान्त्यावसायिभिःसह संवसेद् अन्त्यावसायिन्यां च (
) tyajet pitaraṃ(pitṛ) rājaghātakaṃ śūdrayājakaṃśūdrārthayājakaṃ vedaviplāvakaṃ bhrūṇahanaṃ yaś cāntyāvasāyibhiḥsaha saṃvased antyāvasāyinyāṃ ca (
20.2
) तस्य विद्यागुरून् योनिसंबन्धांश् च संनिपात्यसर्वाण्य् उदकादीनि प्रेतकार्याणि कुर्युः (
) tasya vidyāgurūn yonisaṃbandhāṃś ca saṃnipātyasarvāṇy udakādīni pretakāryāṇi kuryuḥ (
20.3
) पात्रं चास्य विपर्यस्येयुः (
) pātraṃ cāsya viparyasyeyuḥ (
20.4
) दासः कर्मकरो वावकराद् अमेध्यपात्रम् आनीयदासीघटात् पूरयित्वा दक्षिणामुखो यदा विपर्यस्येद् अमुकम् अनुदकंकरोमि इति नामग्राहम् (
) dāsaḥ karmakaro vāvakarād amedhyapātram ānīyadāsīghaṭāt pūrayitvā dakṣiṇāmukho yadā viparyasyed amukam anudakaṃkaromi iti nāmagrāham (
20.5
) तं सर्वे ऽन्वालभेरन् प्राचीनावीतिनो मुक्तशिखाः (
) taṃ sarve 'nvālabheran prācīnāvītino muktaśikhāḥ (
20.6
) विद्यागुरवो(गुरु) योनिसंबन्धाश् च वीक्षेरन् (
) vidyāguravo(guru) yonisaṃbandhāś ca vīkṣeran (
20.7
) अप उपस्पृश्य ग्रामं प्रविशन्ति (
) apa upaspṛśya grāmaṃ praviśanti (
20.8
) अत उत्तरं तेन संभाष्य तिष्ठेद् एकरात्रं जपन्सावित्रीम् अज्ञानपूर्वम् (
) ata uttaraṃ tena saṃbhāṣya tiṣṭhed ekarātraṃ japansāvitrīm ajñānapūrvam (
20.9
) ज्ञानपूर्वं च त्रिरात्रम् (
) jñānapūrvaṃ ca trirātram (
20.10
) यस् तु प्रायश्चित्तेन शुध्येत् तस्मिञ् शुद्धेशातकुम्भमयं पात्रं पुण्यतमाद् ध्रदात् पूरयित्वा स्रवन्तीभ्योवा तत एनम् अप उपस्पर्शयेयुः (
) yas tu prāyaścittena śudhyet tasmiñ śuddheśātakumbhamayaṃ pātraṃ puṇyatamād dhradāt pūrayitvā sravantībhyovā tata enam apa upasparśayeyuḥ (
20.11
) अथास्मै तत्पात्रम् दद्युस् ततप्रतिगृह्य जपेच्शान्ता द्यौः शान्ता पृथिवी शान्तं शिवम् अन्तरिक्षं यो रोचनस्ताभमम् गृह्णामिइति (
) athāsmai tatpātram dadyus tatapratigṛhya japecśāntā dyauḥ śāntā pṛthivī śāntaṃ śivam antarikṣaṃ yo rocanastābhamam gṛhṇāmiiti (
20.12
) एतैर् यजुर्भिः पावमानीभिस् तरत्समन्दीभिःकूष्माण्डैश् चाज्यं जुहुयाद् (
) etair yajurbhiḥ pāvamānībhis taratsamandībhiḥkūṣmāṇḍaiś cājyaṃ juhuyād (
20.13a
) हिरण्यं ब्राह्मणायदद्यात् (
) hiraṇyaṃ brāhmaṇāyadadyāt (
20.13b
) गां वा (
) gāṃ vā (
20.14
) आचार्याय च (
) ācāryāya ca (
20.15
) यस्य तु प्राणान्तिकं प्रायश्चित्तं स मृतःशुध्येत् (
) yasya tu prāṇāntikaṃ prāyaścittaṃ sa mṛtaḥśudhyet (
20.16
) सर्वाण्य् एव तस्मिन्न् उदकादीनि प्रेतकर्माणि कुर्युः (
) sarvāṇy eva tasminn udakādīni pretakarmāṇi kuryuḥ (
20.17
) एतद् एव शान्त्युदकं सर्वेषूपपातकेषुसर्वेषूपपातकेषु (
) etad eva śāntyudakaṃ sarveṣūpapātakeṣusarveṣūpapātakeṣu (
Adhyāya 21
21.1
) ब्रह्महसुरापगुरुतल्पगमातृपितृयोनिसंबन्धागस्तेननास्तिकनिन्दितकर्माभ्यासिपतितात्याग्यपतितत्यागिनः पतिताः (
) brahmahasurāpagurutalpagamātṛpitṛyonisaṃbandhāgastenanāstikaninditakarmābhyāsipatitātyāgyapatitatyāginaḥ patitāḥ (
21.2
) पातकसंयोजकाश् च (
) pātakasaṃyojakāś ca (
21.3
) तैश् चाब्दं समाचरन् (
) taiś cābdaṃ samācaran (
21.4
) द्विजातिकर्मभ्यो हानिः पतनम् (
) dvijātikarmabhyo hāniḥ patanam (
21.5
) तथा परत्र चासिद्धिः (
) tathā paratra cāsiddhiḥ (
21.6
) तम् एके नरकम् (
) tam eke narakam (
21.7
) त्रीणि प्रथमान्य् अनिर्देश्यान्य् अनु (
) trīṇi prathamāny anirdeśyāny anu (
21.8
) न स्त्रीष्व् अगुरुतल्पं पततीत्य् एके (
) na strīṣv agurutalpaṃ patatīty eke (
21.9
) भ्रूणहनि हीनवर्णसेवायां च स्त्रीपतति (
) bhrūṇahani hīnavarṇasevāyāṃ ca strīpatati (
21.10
) कौटसाक्ष्यं राजगामि पैशुनम् गुरोरनृताभिशंसनं महापातकसमानि (
) kauṭasākṣyaṃ rājagāmi paiśunam guroranṛtābhiśaṃsanaṃ mahāpātakasamāni (
21.11
) अपङ्क्त्यानां प्राग्दुर्बालाद्गोहन्तृब्रह्मघ्नतन्मात्रकृदवकीर्णिपतितसावित्रीकेषूपपातकम् (
) apaṅktyānāṃ prāgdurbālādgohantṛbrahmaghnatanmātrakṛdavakīrṇipatitasāvitrīkeṣūpapātakam (
21.12
) अज्ञानाद् अन्ध्यापनाद् ऋत्विगाचार्यौपतनीयसेवायां च हेयौ (
) ajñānād andhyāpanād ṛtvigācāryaupatanīyasevāyāṃ ca heyau (
21.13
) अन्यत्र हानात् पतति (
) anyatra hānāt patati (
21.14
) तस्य च प्रतिग्रहीतेत्य् एके (
) tasya ca pratigrahītety eke (
21.15
) न कर्हिचिन् मातापित्रोर्(मातृपितृ) अवृत्तिः (
) na karhicin mātāpitror(mātṛpitṛ) avṛttiḥ (
21.16
) दायं तु न भजेरन् (
) dāyaṃ tu na bhajeran (
21.17
) ब्राह्मनाभिशंसने दोषस् तावान् (
) brāhmanābhiśaṃsane doṣas tāvān (
21.18
) द्विर् अनेनसि (
) dvir anenasi (
21.19
) दुर्बलहिंसायां च विमोचने शक्तश् चेत् (
) durbalahiṃsāyāṃ ca vimocane śaktaś cet (
21.20
) अभिक्रुद्धावगोरणं ब्राह्मणस्य वर्षशतमस्वर्ग्यम् (
) abhikruddhāvagoraṇaṃ brāhmaṇasya varṣaśatamasvargyam (
21.21
) निघाते सहस्रम् (
) nighāte sahasram (
21.22
) लोहितदर्शने यावतस् तत्प्रस्कन्द्य पांसून्संगृह्णीयात् (
) lohitadarśane yāvatas tatpraskandya pāṃsūnsaṃgṛhṇīyāt (
Adhyāya 22
22.1
) प्रायश्चित्तम् (
) prāyaścittam (
22.2
) अग्नौ सक्तिर् ब्रह्मघ्नस् त्रिर् अवच्छातस्य (
) agnau saktir brahmaghnas trir avacchātasya (
22.3
) लक्ष्यं वा स्यात् जन्ये शस्त्रभृताम् (
) lakṣyaṃ vā syāt janye śastrabhṛtām (
22.4
) खट्वाङ्गकपालपाणिर् वा द्वादश संवत्सरान्ब्रह्मचारी भैक्षाय ग्रामं प्रविशेत् कर्माचक्षाणः (
) khaṭvāṅgakapālapāṇir vā dvādaśa saṃvatsarānbrahmacārī bhaikṣāya grāmaṃ praviśet karmācakṣāṇaḥ (
22.5
) पथो ऽपक्रामेत् संदर्शनाद् आर्यस्य (
) patho 'pakrāmet saṃdarśanād āryasya (
22.6
) स्थानासनाभ्यां विहरन् सवनेषूदकोपस्पर्शीशुध्येत् (
) sthānāsanābhyāṃ viharan savaneṣūdakopasparśīśudhyet (
22.7
) प्राणलाभे वा तन्निमित्ते ब्राह्मणस्य (
) prāṇalābhe vā tannimitte brāhmaṇasya (
22.8
) द्रव्यापचये त्र्यवरं प्रतिराद्धः (
) dravyāpacaye tryavaraṃ pratirāddhaḥ (
22.9
) अश्वमेधावभृथे वा (
) aśvamedhāvabhṛthe vā (
22.10
) अन्ययज्ञे ऽप्य् अग्निष्टुदन्तश् चेत् (
) anyayajñe 'py agniṣṭudantaś cet (
22.11
) सृष्टश् चेद् ब्राह्मणवधे ऽहत्वापि (
) sṛṣṭaś ced brāhmaṇavadhe 'hatvāpi (
22.12
) आत्रेय्याश् चैवम् (
) ātreyyāś caivam (
22.13
) गर्भे चाविज्ञाते (
) garbhe cāvijñāte (
22.14
) राजन्यवधे षड्वार्षिकं प्राकृतं ब्रह्मचर्यमृषभैकसहस्राश् च गा दद्यात् (
) rājanyavadhe ṣaḍvārṣikaṃ prākṛtaṃ brahmacaryamṛṣabhaikasahasrāś ca gā dadyāt (
22.15
) वैश्ये तु त्रैवार्षिकम् ऋषभैकशताश् च गादद्याद् (
) vaiśye tu traivārṣikam ṛṣabhaikaśatāś ca gādadyād (
22.16
) शूद्रे संवत्सरम् ऋषभैकादशाश् च गा दद्यात् (
) śūdre saṃvatsaram ṛṣabhaikādaśāś ca gā dadyāt (
22.17
) अनात्रेय्यां चैवम् (
) anātreyyāṃ caivam (
22.18
) गां च वैश्यवत् (
) gāṃ ca vaiśyavat (
22.19
) मण्डूकनकुलकाकबिम्बदहरमूषकश्वहिंसासुच (
) maṇḍūkanakulakākabimbadaharamūṣakaśvahiṃsāsuca (
22.20
) अस्थन्वताम् सहस्रं हत्वा (
) asthanvatām sahasraṃ hatvā (
22.21
) अनस्थिमताम् अनडुद्भारे(अनडुह्) च (
) anasthimatām anaḍudbhāre(anaḍuh) ca (
22.22
) अपि वास्थन्वताम् एकैकस्मिन् किंचिद् दद्यात् (
) api vāsthanvatām ekaikasmin kiṃcid dadyāt (
22.23
) षण्ढे पलालभारः सीसमाषश् च (
) ṣaṇḍhe palālabhāraḥ sīsamāṣaś ca (
22.24
) वराहे घृतधटः (
) varāhe ghṛtadhaṭaḥ (
22.25
) सर्पे लोहदण्डः (
) sarpe lohadaṇḍaḥ (
22.26
) ब्रह्मबन्ध्वां चलनायां नीलः (
) brahmabandhvāṃ calanāyāṃ nīlaḥ (
22.27
) वैशिकेन किंचित् (
) vaiśikena kiṃcit (
22.28
) तल्पान्नधनलाभवधेषु पृथग्वर्षाणि (
) talpānnadhanalābhavadheṣu pṛthagvarṣāṇi (
22.29
) द्वे परदारे (
) dve paradāre (
22.30
) त्रीणि श्रोत्रियस्य (
) trīṇi śrotriyasya (
22.31
) द्रव्यलाभे चोत्सर्गः (
) dravyalābhe cotsargaḥ (
22.32
) यथास्थानं वा गमयेत् (
) yathāsthānaṃ vā gamayet (
22.33
) प्रतिषिद्धमन्त्रयोगे सहस्रवाकश् चेत् (
) pratiṣiddhamantrayoge sahasravākaś cet (
22.34
) अग्न्युत्सादिनिराकृत्युपपातकेषु चैवम् (
) agnyutsādinirākṛtyupapātakeṣu caivam (
22.35
) स्त्री यातिचारिणी गुप्ता पिण्डं तु लभेत (
) strī yāticāriṇī guptā piṇḍaṃ tu labheta (
22.36
) अमानुषीषु गोवर्जं स्त्रीकृते कूष्माण्डैर् घृतहोमोघृतहोमः (
) amānuṣīṣu govarjaṃ strīkṛte kūṣmāṇḍair ghṛtahomoghṛtahomaḥ (
Adhyāya 23
23.1
) सुरापस्य ब्राह्मणस्योष्णाम् आसिञ्चेयुः सुराम् आस्येमृतः शुध्येत् (
) surāpasya brāhmaṇasyoṣṇām āsiñceyuḥ surām āsyemṛtaḥ śudhyet (
23.2
) अमत्या पाने पयो घृतम् उदकं वायुं प्रतित्र्यहंतप्तानि स कृच्छ्रस् ततो ऽस्य संस्कारः (
) amatyā pāne payo ghṛtam udakaṃ vāyuṃ pratitryahaṃtaptāni sa kṛcchras tato 'sya saṃskāraḥ (
23.3
) मूत्रपुरीषरेतसां च प्राशने (
) mūtrapurīṣaretasāṃ ca prāśane (
23.5
) श्वापदोष्ट्रखराणां चाङ्गस्य (
) śvāpadoṣṭrakharāṇāṃ cāṅgasya (
23.5
) ग्राम्यकुक्कुटसूकरयोश् च (
) grāmyakukkuṭasūkarayoś ca (
23.6
) गन्धाघ्राणे सुरापस्य प्राणायामा घृतप्राशनं च (
) gandhāghrāṇe surāpasya prāṇāyāmā ghṛtaprāśanaṃ ca (
23.7
) पूर्वैश् च दष्टस्य (
) pūrvaiś ca daṣṭasya (
23.8
) तप्ते लोहशयने गुरुतल्पगः शयीत (
) tapte lohaśayane gurutalpagaḥ śayīta (
23.9
) सूर्मीं वा श्लिष्येज्ज्वलन्तीम् (
) sūrmīṃ vā śliṣyejjvalantīm (
23.10
) लिङ्गं वा सवृषणम् उत्कृत्य अञ्जलाव् आधायदक्षिणाप्रतीचीं व्रजेद् अजिह्मम् आ शरीरनिपातात् (
) liṅgaṃ vā savṛṣaṇam utkṛtya añjalāv ādhāyadakṣiṇāpratīcīṃ vrajed ajihmam ā śarīranipātāt (
23.11
) मृतः शुध्येत् (
) mṛtaḥ śudhyet (
23.12
) सखीसयोनिसगोत्राशिष्यभार्यासु सुनुषायां गवि चगुरुतल्पसमः (
) sakhīsayonisagotrāśiṣyabhāryāsu sunuṣāyāṃ gavi cagurutalpasamaḥ (
23.13
) अवकर इत्य् एके (
) avakara ity eke (
23.14
) श्वभिर् आदयेद् राजा निहीनवर्णगमने स्त्रियंप्रकाशम् (
) śvabhir ādayed rājā nihīnavarṇagamane striyaṃprakāśam (
23.15
) पुमांसं घातयेत्(हन्) (
) pumāṃsaṃ ghātayet(han) (
23.16
) यथोक्तं वा (
) yathoktaṃ vā (
23.17
) गर्दभेनावकीर्णी निरृतिं चतुष्पथे यजेत् (
) gardabhenāvakīrṇī nirṛtiṃ catuṣpathe yajet (
23.18
) तस्याजिनम् ऊर्ध्वबालं परिधाय लोहितपत्रः सप्तगृहान् भक्षं चरेत्कर्माचक्षाणः (
) tasyājinam ūrdhvabālaṃ paridhāya lohitapatraḥ saptagṛhān bhakṣaṃ caretkarmācakṣāṇaḥ (
23.19
) संवत्सरेण शुध्येत् (
) saṃvatsareṇa śudhyet (
23.20
) रेतःस्कन्दने भये रोगे स्वप्ने ऽग्नीन्धनभैक्षचरणानि सप्तरात्रम् अकृत्वाज्यहोमः समिधो वारेतस्याभ्याम् (
) retaḥskandane bhaye roge svapne 'gnīndhanabhaikṣacaraṇāni saptarātram akṛtvājyahomaḥ samidho vāretasyābhyām (
23.21
) सूर्याभ्युदितो ब्रह्मचारी तिष्ठेद्(स्था) अहरभुञ्जानो ऽभ्यस्तमितश् च रात्रिं जपन् सावित्रीम् (
) sūryābhyudito brahmacārī tiṣṭhed(sthā) aharabhuñjāno 'bhyastamitaś ca rātriṃ japan sāvitrīm (
23.22
) अशुचिं दृष्ट्वा आदित्यम् ईक्षेत प्राणायामं कृत्वा (
) aśuciṃ dṛṣṭvā ādityam īkṣeta prāṇāyāmaṃ kṛtvā (
23.23
) अभोज्यभोजने ऽमेध्यप्राशने वा निष्पुरीषीभावः (
) abhojyabhojane 'medhyaprāśane vā niṣpurīṣībhāvaḥ (
23.24
) त्रिरात्रावरम् अभोजनम् (
) trirātrāvaram abhojanam (
23.25
) सप्तरात्रं वा स्वयंशीर्णान्य् उपभुञ्जानःफलान्य् अनतिक्रामन् (
) saptarātraṃ vā svayaṃśīrṇāny upabhuñjānaḥphalāny anatikrāman (
23.26
) प्राक्पञ्चनखेभ्यश् छर्दनं घृतप्राशनं च (
) prākpañcanakhebhyaś chardanaṃ ghṛtaprāśanaṃ ca (
23.27
) आक्रोशानृतहिंसासु त्रिरात्रं परमं तपः (
) ākrośānṛtahiṃsāsu trirātraṃ paramaṃ tapaḥ (
23.28
) सत्यवाक्ये वारुणीमानवीभिर् होमः (
) satyavākye vāruṇīmānavībhir homaḥ (
23.29
) विवाहमैथुननर्मार्तसंयोगेष्व् अदोषम् एके ऽनृतम् (
) vivāhamaithunanarmārtasaṃyogeṣv adoṣam eke 'nṛtam (
23.30
) न तु खलु गुर्वर्थेषु (
) na tu khalu gurvartheṣu (
23.31
) सप्त पुरुषानितश् च परतश् च हन्ति मनसापिगुरोर्(गुरु) अनृतं वदन्न् अल्पेष्व् अप्य् अर्थेषु (
) sapta puruṣānitaś ca parataś ca hanti manasāpiguror(guru) anṛtaṃ vadann alpeṣv apy artheṣu (
23.32
) अन्त्यावसायिनीगमने कृच्छ्राब्दः (
) antyāvasāyinīgamane kṛcchrābdaḥ (
23.33
) अमत्या द्वादशरात्रः (
) amatyā dvādaśarātraḥ (
23.34
) उदक्यागमने त्रिरात्रस् (
) udakyāgamane trirātras (
Adhyāya 24
24.1
) रहस्यं प्रायश्चित्तम् अविख्यातदोषस्य (
) rahasyaṃ prāyaścittam avikhyātadoṣasya (
24.2
) चतुरृचं तरत्समन्दीत्य् अप्सु जपेद् अप्रतिग्राह्यंप्रतिजिघृक्षन् प्रतिगृह्य वा (
) caturṛcaṃ taratsamandīty apsu japed apratigrāhyaṃpratijighṛkṣan pratigṛhya vā (
24.3
) अभोज्यं बुभुक्षमाणः पृथिवीम् आवपेत् (
) abhojyaṃ bubhukṣamāṇaḥ pṛthivīm āvapet (
24.4
) ऋत्वन्तरारमण उदकोपस्पर्शनाच् छुद्धिम् एके (
) ṛtvantarāramaṇa udakopasparśanāc chuddhim eke (
24.5
) स्त्रीषु (
) strīṣu (
24.6
) पयोव्रतो वा दशरात्रं घृतेन द्वितीयम् अद्भिस्तृतीयं दिवादिष्व् एकभक्तिको जलक्लिन्नवासा लोमानि नखानि त्वचम्मांसं शोणितं स्नाय्वस्थि मज्जानम् इति होमा आत्मनो मुखे मृत्योर् आस्येजुहोमीत्य् अन्ततः सर्वेषां प्रायश्चित्तं भ्रूणहत्यायाः (
) payovrato vā daśarātraṃ ghṛtena dvitīyam adbhistṛtīyaṃ divādiṣv ekabhaktiko jalaklinnavāsā lomāni nakhāni tvacammāṃsaṃ śoṇitaṃ snāyvasthi majjānam iti homā ātmano mukhe mṛtyor āsyejuhomīty antataḥ sarveṣāṃ prāyaścittaṃ bhrūṇahatyāyāḥ (
24.7
) अथान्यत् (
) athānyat (
24.8
) उक्तो नियमः (
) ukto niyamaḥ (
24.9
) अग्ने त्वं पारयेति (र्व् 1,189.2) महाव्याहृतिभिर्जुहुयात् कूष्माण्डैश् चाज्यम् (
) agne tvaṃ pārayeti (rv 1,189.2) mahāvyāhṛtibhirjuhuyāt kūṣmāṇḍaiś cājyam (
24.10
) तद्व्रत एव वा ब्रह्महत्यासुरापानस्तेयगुरुतल्पेषुप्राणायामैस् तान्तो ऽघमर्षणं जपन् समम् अश्वमेधावभृथेनेदंच प्रायश्चित्तम् (
) tadvrata eva vā brahmahatyāsurāpānasteyagurutalpeṣuprāṇāyāmais tānto 'ghamarṣaṇaṃ japan samam aśvamedhāvabhṛthenedaṃca prāyaścittam (
24.11
) सावित्रीं वा सहस्रकृत्व आवर्तयन् पुनीतेहैवात्मानम् (
) sāvitrīṃ vā sahasrakṛtva āvartayan punītehaivātmānam (
24.12
) अन्तर्जले वाघमर्षणं त्रिर् आवर्तयन्सर्वपापेभ्यो विमुच्यते (
) antarjale vāghamarṣaṇaṃ trir āvartayansarvapāpebhyo vimucyate (
Adhyāya 25
25.1
) तद् आहुः कतिधावकीर्णी प्रविशतीति (
) tad āhuḥ katidhāvakīrṇī praviśatīti (
25.2
) मरुतः प्राणेनेन्द्रे बलेन बृहस्पतिंब्रह्मवर्चसेनाग्निम् एवेतरेण सर्वेणेति (
) marutaḥ prāṇenendre balena bṛhaspatiṃbrahmavarcasenāgnim evetareṇa sarveṇeti (
25.3
) सो ऽमावास्यायां निश्य् अग्निम् उपसमाधायप्रायश्चित्ताज्याहुतीर् जुहोति (
) so 'māvāsyāyāṃ niśy agnim upasamādhāyaprāyaścittājyāhutīr juhoti (
25.4
) कामावकीर्णो ऽस्म्य् अवकीर्णो ऽस्मि कामकामायस्वाहा कामाभिदुग्धो ऽस्मि अभिदुग्धो ऽस्मि कामकामाय स्वाहेतिसमिधम् आधाय अनुपर्युक्ष्य यज्ञवास्तु कृत्वोपोत्थायसमासिञ्चतु इत्य् एतया त्रिर् उपतिष्ठेत (
) kāmāvakīrṇo 'smy avakīrṇo 'smi kāmakāmāyasvāhā kāmābhidugdho 'smi abhidugdho 'smi kāmakāmāya svāhetisamidham ādhāya anuparyukṣya yajñavāstu kṛtvopotthāyasamāsiñcatu ity etayā trir upatiṣṭheta (
25.5
) त्रय इमे लोका एषां लोकानाम् अभिजित्या अभिक्रान्त्याइति (
) traya ime lokā eṣāṃ lokānām abhijityā abhikrāntyāiti (
25.6
) एतद् एवैकेषाम् कर्माधिकृत्य यो ऽप्रयत इव स्यात् सैत्थं जुहुयाद् इत्थम् अनुमन्त्रयेत वरो दक्षिणेति प्रायश्चित्तमविशेषात् (
) etad evaikeṣām karmādhikṛtya yo 'prayata iva syāt saitthaṃ juhuyād ittham anumantrayeta varo dakṣiṇeti prāyaścittamaviśeṣāt (
25.7
) अनार्जवपैशुनप्रतिषिद्धाचारानाद्यप्राशनेषु शूद्रायां च रेतः सिक्त्वा(सिच्) अयोनौ(योनि) च दोषवति च कर्मण्य् अपिसंधिपूर्वे ऽब्लिङ्गाभिर् अप उपस्पृशेद् वारुणीभिर् अन्यैर् वापवित्रैः (
) anārjavapaiśunapratiṣiddhācārānādyaprāśaneṣu śūdrāyāṃ ca retaḥ siktvā(sic) ayonau(yoni) ca doṣavati ca karmaṇy apisaṃdhipūrve 'bliṅgābhir apa upaspṛśed vāruṇībhir anyair vāpavitraiḥ (
25.8
) प्रतिषिद्धवाङ्मनसापचारे व्याहृतयः पञ्चसत्यान्ताः (
) pratiṣiddhavāṅmanasāpacāre vyāhṛtayaḥ pañcasatyāntāḥ (
25.9
) सर्वास्व् अपो वाचामेद् अहश् च मादित्याश् च पुनातुइति प्राता रात्रिश् च मा वरुणश् च पुनात्व् इति सायम् (
) sarvāsv apo vācāmed ahaś ca mādityāś ca punātuiti prātā rātriś ca mā varuṇaś ca punātv iti sāyam (
25.10
) अष्टो वा समिध आदध्याद् देवकृतस्येति हुत्वाएव सर्वस्माद् एनसो मुच्यते (
) aṣṭo vā samidha ādadhyād devakṛtasyeti hutvāeva sarvasmād enaso mucyate (
Adhyāya 26
26.1
) अथातः कृच्छ्रान् व्याख्यास्यामः (
) athātaḥ kṛcchrān vyākhyāsyāmaḥ (
26.2
) हविष्यान् प्रातर् आशान् भुक्त्वा तिस्रो रात्रीर्नाश्नीयात् (
) haviṣyān prātar āśān bhuktvā tisro rātrīrnāśnīyāt (
26.3
) अथापरं त्र्य् अहं नक्तं भुञ्जीत (
) athāparaṃ try ahaṃ naktaṃ bhuñjīta (
26.4
) अथापरं त्र्य् अहं न कंचन याचेत (
) athāparaṃ try ahaṃ na kaṃcana yāceta (
26.5
) अथापरं त्र्य् अहम् उपवसेत् (
) athāparaṃ try aham upavaset (
26.6
) तिष्ठेद्(स्था) अहनि रात्राव् आसीत क्षिप्रकामः (
) tiṣṭhed(sthā) ahani rātrāv āsīta kṣiprakāmaḥ (
26.7
) सत्यं वदेत् (
) satyaṃ vadet (
26.8
) अनार्यैर् न संभाषेत (
) anāryair na saṃbhāṣeta (
26.9
) रौरवयौधाजपे नित्यं प्रयुञ्जीत(प्रयुज्) (
) rauravayaudhājape nityaṃ prayuñjīta(prayuj) (
26.10
) अनुसवनम् उदकोपस्पर्शनम् आपो हि ष्ठेतितिसृभिः पवित्रवतीभिर् मार्जयीत(मृज्) हिरण्यवर्णाः शुचयः(शुचि)पावका इत्य् अष्टाभिः (
) anusavanam udakopasparśanam āpo hi ṣṭhetitisṛbhiḥ pavitravatībhir mārjayīta(mṛj) hiraṇyavarṇāḥ śucayaḥ(śuci)pāvakā ity aṣṭābhiḥ (
26.11
) अथोदकतर्पणम् (
) athodakatarpaṇam (
26.12
) नमो ऽहमाय मोहमाय मंहमाय धन्वते तापसायपुनर्वसवे नमः नमो मौञ्ज्यायोर्व्याय वसुविन्दाय सार्वविन्दायनमः नमः पाराय सुपाराय महापाराय वारयिष्णवे नमः नमोरुद्राय पशुपतये महते देवाय त्र्यम्बकायैकचरायाधिपतयेहराय(हरि) शर्वायेशानायोग्राय वज्रिणे घृणिने कपर्दिने नमः नमः सूर्यायादित्याय नमः नमो नीलग्रीवाय शितिकण्ठाय नमः नमः कृष्णाय पिङ्गलाय नमः नमो ज्येष्ठाय वृद्धायेन्द्रायहरिकेशायोर्ध्वरेतसे नमः नमः सत्याय पावकाय पावकवर्णायकामाय कामरूपिणे नमः नमो दीप्ताय दीप्तरूपिणे नमः नमस्तीक्ष्णाय तीक्ष्णरूपिणे नमः नमः सोभ्याय सुपुरुषायमहापुरुषाय मध्यमपुरुषायोत्तमपुरुषाय ब्रह्मचारिणे नमः नमश्चन्द्रललाटाय कृत्तिवाससे नमः (
) namo 'hamāya mohamāya maṃhamāya dhanvate tāpasāyapunarvasave namaḥ namo mauñjyāyorvyāya vasuvindāya sārvavindāyanamaḥ namaḥ pārāya supārāya mahāpārāya vārayiṣṇave namaḥ namorudrāya paśupataye mahate devāya tryambakāyaikacarāyādhipatayeharāya(hari) śarvāyeśānāyogrāya vajriṇe ghṛṇine kapardine namaḥ namaḥ sūryāyādityāya namaḥ namo nīlagrīvāya śitikaṇṭhāya namaḥ namaḥ kṛṣṇāya piṅgalāya namaḥ namo jyeṣṭhāya vṛddhāyendrāyaharikeśāyordhvaretase namaḥ namaḥ satyāya pāvakāya pāvakavarṇāyakāmāya kāmarūpiṇe namaḥ namo dīptāya dīptarūpiṇe namaḥ namastīkṣṇāya tīkṣṇarūpiṇe namaḥ namaḥ sobhyāya supuruṣāyamahāpuruṣāya madhyamapuruṣāyottamapuruṣāya brahmacāriṇe namaḥ namaścandralalāṭāya kṛttivāsase namaḥ (
26.13
) एतद् एवादित्योपस्थानम् (
) etad evādityopasthānam (
26.14
) एता एवाज्याहुतयः (
) etā evājyāhutayaḥ (
26.15
) द्वादशरात्रस्यान्ते चरुं श्रपयित्वा(श्रा) एताभ्योदेवताभ्यो जुहुयात् (
) dvādaśarātrasyānte caruṃ śrapayitvā(śrā) etābhyodevatābhyo juhuyāt (
26.16
) अग्नये(अग्नि) स्वाहा सोमाय स्वाहाग्निषोमाभ्यामिन्द्राग्निभ्याम् इन्द्राय विश्वेभ्यो देवेभ्यो ब्रह्मणे प्रजापतये ऽग्नयेस्विष्टकृत इति (
) agnaye(agni) svāhā somāya svāhāgniṣomābhyāmindrāgnibhyām indrāya viśvebhyo devebhyo brahmaṇe prajāpataye 'gnayesviṣṭakṛta iti (
26.17
) ततो ब्राह्मणतर्पणम् (
) tato brāhmaṇatarpaṇam (
26.18
) एतेनैवातिकृच्छ्रो व्याख्यातः (
) etenaivātikṛcchro vyākhyātaḥ (
26.19
) यावत् सकृद् आददीत(आदा) तावद् अश्नीयात् (
) yāvat sakṛd ādadīta(ādā) tāvad aśnīyāt (
26.20
) अब्भक्षस् तृतीयः स कृच्छ्रातिकृच्छ्रः (
) abbhakṣas tṛtīyaḥ sa kṛcchrātikṛcchraḥ (
26.21
) प्रथमं चरित्वा शुचिः पूतः कर्मण्यो भवति (
) prathamaṃ caritvā śuciḥ pūtaḥ karmaṇyo bhavati (
26.22
) द्वितीयं चरित्वा यत्किंचिद् अन्यन् महापातकेभ्यःपापं कुरुते तस्मात् प्रमुच्यते (
) dvitīyaṃ caritvā yatkiṃcid anyan mahāpātakebhyaḥpāpaṃ kurute tasmāt pramucyate (
26.23
) तृतीयं चरित्वा सर्वस्माद् एनसो मुच्यते (
) tṛtīyaṃ caritvā sarvasmād enaso mucyate (
26.24
) अथैतांस् त्रीन् कृच्छ्रांश् चरित्वा सर्वेषु वेदेषुस्नातो भवति सर्वैर् देवैर् ज्ञातो भवति (
) athaitāṃs trīn kṛcchrāṃś caritvā sarveṣu vedeṣusnāto bhavati sarvair devair jñāto bhavati (
26.25
) यश् चैवं वेद (
) yaś caivaṃ veda (
Adhyāya 27
27.1
) अथातश् चान्द्रायणम् (
) athātaś cāndrāyaṇam (
27.2
) तस्योक्तो विधिः कृच्छ्रे (
) tasyokto vidhiḥ kṛcchre (
27.3
) वपनं व्रतं चरेत् (
) vapanaṃ vrataṃ caret (
27.4
) श्वोभूतां पौर्णमासीम् उपवसेत् (
) śvobhūtāṃ paurṇamāsīm upavaset (
27.5
) आप्यायस्व (र्व् 1,91.17) सं ते पयांसि (र्व् 1,91.18) नवोनव (र्व् 10,85.19) इति चैताभिस् तर्पणम् आज्यहोमो हविषश् चानुमन्त्रणमुपस्थानं चन्द्रमसः (
) āpyāyasva (rv 1,91.17) saṃ te payāṃsi (rv 1,91.18) navonava (rv 10,85.19) iti caitābhis tarpaṇam ājyahomo haviṣaś cānumantraṇamupasthānaṃ candramasaḥ (
27.6
) यद् देवा देवहेडनम् इति चतसृभिर्जुहुयात् (
) yad devā devaheḍanam iti catasṛbhirjuhuyāt (
27.7
) देवकृतस्येति चान्ते समिद्भिः (
) devakṛtasyeti cānte samidbhiḥ (
27.8
) ओं भूर् भुवः स्वस् तपः सत्यं यशः श्रीर् ऊर्गिडौजस् तेजो वर्चः पुरुषो धर्मः शिव इत्य् एतैर् ग्रासानुमन्त्रणंप्रतिमन्त्रं मनसा (
) oṃ bhūr bhuvaḥ svas tapaḥ satyaṃ yaśaḥ śrīr ūrgiḍaujas tejo varcaḥ puruṣo dharmaḥ śiva ity etair grāsānumantraṇaṃpratimantraṃ manasā (
27.9
) नमः स्वाहेति वा सर्वान् (
) namaḥ svāheti vā sarvān (
27.10
) ग्रासप्रमाणम् आस्याविकारेण (
) grāsapramāṇam āsyāvikāreṇa (
27.11
) चरुभैक्षसक्तुकणयावकशाकपयोदधिघृतमूलफलोदकानिहवींस्युत्तरोत्तरं प्रशस्तानि (
) carubhaikṣasaktukaṇayāvakaśākapayodadhighṛtamūlaphalodakānihavīṃsyuttarottaraṃ praśastāni (
27.12
) पौर्णमास्यां पञ्चदश ग्रासान् भुक्त्वाएकापचयेनापरपक्षम् अश्नीयात् (
) paurṇamāsyāṃ pañcadaśa grāsān bhuktvāekāpacayenāparapakṣam aśnīyāt (
27.13
) अमावास्यायाम् उपोष्यैकोपचयेनपूर्वपक्षम् (
) amāvāsyāyām upoṣyaikopacayenapūrvapakṣam (
27.14
) विपरीतम् एकेषाम् (
) viparītam ekeṣām (
27.15
) एवं चान्द्रायणो मासः (
) evaṃ cāndrāyaṇo māsaḥ (
27.16
) एवम् आप्त्वा विपापो विपाप्मा सर्वम् एनो(एनस्)हन्ति (
) evam āptvā vipāpo vipāpmā sarvam eno(enas)hanti (
27.17
) द्वितीयम् आप्त्वा दश पूर्वान् दश परान् आत्मानंचैकविंशं पङ्क्तिं च पुनाति (
) dvitīyam āptvā daśa pūrvān daśa parān ātmānaṃcaikaviṃśaṃ paṅktiṃ ca punāti (
27.18
) संवत्सरं चाप्त्वा चन्द्रमसः सलोकताम् आप्नोतिसलोकताम् आप्नोति (
) saṃvatsaraṃ cāptvā candramasaḥ salokatām āpnotisalokatām āpnoti (
Adhyāya 28
28.1
) ऊर्धवं पितुः(पितृ) पुत्रा रिक्थं भजेरन् (
) ūrdhavaṃ pituḥ(pitṛ) putrā rikthaṃ bhajeran (
28.2
) निवृत्ते रजसि मातुर्(मातृ) जीवतिचेच्छति (
) nivṛtte rajasi mātur(mātṛ) jīvaticecchati (
28.3
) सर्वं वा पूर्वजस्येतरान् बिभृयात् पितृवत् (
) sarvaṃ vā pūrvajasyetarān bibhṛyāt pitṛvat (
28.4
) विभागे तु धर्मवृद्धिः (
) vibhāge tu dharmavṛddhiḥ (
28.5
) विंशतिभागो ज्येष्ठस्य मिथुनम् उभयतोदद्युक्तो रथोगोवृषः (
) viṃśatibhāgo jyeṣṭhasya mithunam ubhayatodadyukto rathogovṛṣaḥ (
28.6
) काणखोरकूटवणेता मध्यमस्यानेकाश्चेत् (
) kāṇakhorakūṭavaṇetā madhyamasyānekāścet (
28.7
) अविर् धान्यायसी गृहमनो युक्तं चतुष्पादंचैकैकं यवीयसः (
) avir dhānyāyasī gṛhamano yuktaṃ catuṣpādaṃcaikaikaṃ yavīyasaḥ (
28.8
) समधा चेतरत्सर्वम् (
) samadhā cetaratsarvam (
28.9
) द्व्यंशी वा पूर्वजस्य (
) dvyaṃśī vā pūrvajasya (
28.10
) एकैकम् इतरेषाम् (
) ekaikam itareṣām (
28.11
) एकैकं वा धनरूपं काम्यं पूर्वः पूर्वोलभते (
) ekaikaṃ vā dhanarūpaṃ kāmyaṃ pūrvaḥ pūrvolabhate (
28.12
) दशकं पशूनाम् (
) daśakaṃ paśūnām (
28.13
) नैकशफद्विपदाम् (
) naikaśaphadvipadām (
28.14
) ऋषभो ऽधिको ज्येष्ठस्य (
) ṛṣabho 'dhiko jyeṣṭhasya (
28.15
) ऋषभषोडशा ज्यैष्ठिनेयस्य (
) ṛṣabhaṣoḍaśā jyaiṣṭhineyasya (
28.16
) समधा वाज्यैष्ठिनेयेन यवीयसाम् (
) samadhā vājyaiṣṭhineyena yavīyasām (
28.17
) प्रतिमातृ वा स्वस्ववर्गे भागविशेषः (
) pratimātṛ vā svasvavarge bhāgaviśeṣaḥ (
28.18
) पितोत्सृजेत् पुत्रिकां अनपत्यो ऽग्निंप्रजापतिं चेष्ट्वास्मदर्थम् अपत्यम् इति संवाद्य (
) pitotsṛjet putrikāṃ anapatyo 'gniṃprajāpatiṃ ceṣṭvāsmadartham apatyam iti saṃvādya (
28.19
) अभिसंधिमात्रात् पुत्रिकेत्य् एकेषाम् (
) abhisaṃdhimātrāt putrikety ekeṣām (
28.20
) तत्संशयान् नोपयच्छेद् अभ्रातृकाम् (
) tatsaṃśayān nopayacched abhrātṛkām (
28.21
) पिण्डगोत्रर्षिसंबन्धा रिक्थं भजेरन् स्त्रीवानपत्यस्य (
) piṇḍagotrarṣisaṃbandhā rikthaṃ bhajeran strīvānapatyasya (
28.22
) बीजं वा लिप्सेत (
) bījaṃ vā lipseta (
28.23
) देवरवत्याम् अन्यजातम् अभागम् (
) devaravatyām anyajātam abhāgam (
28.24
) स्त्रीधनं दुहितृऋणाम् अप्रत्तानाम् अप्रतिष्ठिताणां च (
) strīdhanaṃ duhitṛṛṇām aprattānām apratiṣṭhitāṇāṃ ca (
28.25
) भगिनीशुल्कः सोदर्याणाम् ऊर्ध्वं मातुः(मातृ) (
) bhaginīśulkaḥ sodaryāṇām ūrdhvaṃ mātuḥ(mātṛ) (
28.26
) पूर्वं चैके (
) pūrvaṃ caike (
28.27
) असंसृष्टिविभागः प्रेतानां ज्येष्ठस्य (
) asaṃsṛṣṭivibhāgaḥ pretānāṃ jyeṣṭhasya (
28.28
) संसृष्टिनि प्रेते संसृष्टी रिक्थभाक् (
) saṃsṛṣṭini prete saṃsṛṣṭī rikthabhāk (
28.29
) विभक्तजः पित्र्यम् एव (
) vibhaktajaḥ pitryam eva (
28.30
) स्वयम् अर्जितम् अवैद्येभ्यो वैद्यः कामं न दद्यात् (
) svayam arjitam avaidyebhyo vaidyaḥ kāmaṃ na dadyāt (
28.31
) अवैद्याः समं विभजेरन् (
) avaidyāḥ samaṃ vibhajeran (
28.32
) पुत्राऔरसक्षेत्रजदत्तकृत्रिमगूढोत्पन्नापविद्धा रिक्थभाजः (
) putrāaurasakṣetrajadattakṛtrimagūḍhotpannāpaviddhā rikthabhājaḥ (
28.33
) कानीनसहोढपौनर्भवपुत्रिकापुत्रस्वयंदत्तक्रीता गोत्रभाजः (
) kānīnasahoḍhapaunarbhavaputrikāputrasvayaṃdattakrītā gotrabhājaḥ (
28.34
) चतुर्थांशिन औरसाद्यभावे (
) caturthāṃśina aurasādyabhāve (
28.35
) ब्राह्मणस्य राजन्यापुत्रो ज्येष्ठो गुणसंपन्नस्तुल्यभाक् (
) brāhmaṇasya rājanyāputro jyeṣṭho guṇasaṃpannastulyabhāk (
28.36
) ज्येष्ठांशहीनम् अन्यत् (
) jyeṣṭhāṃśahīnam anyat (
28.37
) राजन्यावैश्यापुत्रसमवाये यथा सब्राह्मणीपुत्रेण (
) rājanyāvaiśyāputrasamavāye yathā sabrāhmaṇīputreṇa (
28.38
) क्षत्रियाच् चेत् (
) kṣatriyāc cet (
28.39
) शूद्रापुत्रो ऽप्य् अनपत्यस्य शुश्रूषुश् चेल् लभतेवृत्तिमूलम् अन्तेवासिविधिना (
) śūdrāputro 'py anapatyasya śuśrūṣuś cel labhatevṛttimūlam antevāsividhinā (
28.40
) सवर्णापुत्रो ऽप्य् अन्याय्यवृत्तो न लभेतैकेषाम् (
) savarṇāputro 'py anyāyyavṛtto na labhetaikeṣām (
28.41
) श्रोत्रिया ब्राह्मणस्यानपत्यस्य रिक्थं भजेरन् (
) śrotriyā brāhmaṇasyānapatyasya rikthaṃ bhajeran (
28.42
) राजेतरेषाम् (
) rājetareṣām (
28.43
) जडक्लीबौ भर्तव्यौ (
) jaḍaklībau bhartavyau (
28.44
) अपत्यं जडस्य भागार्हम् (
) apatyaṃ jaḍasya bhāgārham (
28.45
) शूद्रापुत्रवत् प्रतिलोमासु (
) śūdrāputravat pratilomāsu (
28.46
) उदकयोगक्षेमकृतान्नेष्व् अविभागः (
) udakayogakṣemakṛtānneṣv avibhāgaḥ (
28.47
) स्त्रीषु च संयुक्ताषु (
) strīṣu ca saṃyuktāṣu (
28.48
) अनाज्ञाते दशावरैः शिष्टैर् ऊहविद्भिर् अलुब्धैः प्रशस्तं कार्यम् (
) anājñāte daśāvaraiḥ śiṣṭair ūhavidbhir alubdhaiḥ praśastaṃ kāryam (
28.49
) चत्वारश् चतुर्णां पारगा वेदानां प्राग् उत्तमात्त्रय आश्रमिणः पृथग् धर्मविदस् त्रय एतान् दशावरान् परिषद् इत्य् आचक्षते (
) catvāraś caturṇāṃ pāragā vedānāṃ prāg uttamāttraya āśramiṇaḥ pṛthag dharmavidas traya etān daśāvarān pariṣad ity ācakṣate (
28.50
) असम्भवे त्व् एतेषां श्रोत्रियो वेदविच्छिष्टोविप्रतिपत्तौ यद् आह (
) asambhave tv eteṣāṃ śrotriyo vedavicchiṣṭovipratipattau yad āha (
28.51
) यतो ऽयम् अप्रभवो भूतानां हिंसानुग्रहयोगेषु (
) yato 'yam aprabhavo bhūtānāṃ hiṃsānugrahayogeṣu (
28.52
) धर्मिणां विशेषेण स्वर्गं लोकं धर्मविद् आप्नोतिज्ञानाभिनिवेशाभ्याम् (
) dharmiṇāṃ viśeṣeṇa svargaṃ lokaṃ dharmavid āpnotijñānābhiniveśābhyām (