195. DHVANYĀLOKA 193

DHVANYĀLOKA 193

वाच्यमवगम्यते। अतस्तत्र वाच्यस्य विवनैव" (p.83); on this passage it is to be noted that the verse सवेक० is cited as his own by भानन्दवर्धन (p. 123) which is attributed to सहृदय by प्रतीहारेन्दुराज;(3) अ्रत एव च सहव्ययत्र वाच्यस्य विवतितत्वं तत्रैव वस्त्वलक्कारयोः प्रतीयमानयोर्वाच्येन सह क्रम- व्यवहार: प्रवर्तितोऽर्थंशक्तिमूलानुरनरूपव्यक्वयो ध्वनिरित्युक्तं न तु वाच्यविवत्तायामपि (१ वाच्या०) । यत्र व वाच्यस्याविवक्षा पूर्वमुक्ता रामोस्मीति सुवर्णपुष्पामिति

मन्यामहे' (p. 84). Both the verses रामोस्मि and सुवर्णपुष्पा are cited as examples of अविवच्षितवाच्यध्वनि (p.75 and p.58 respectively of the ध्वo). The words of प्रतीहारेन्दुराज lead to the conclusion that he attributed both कारिका and वृत्ति to सहृदय. The words यत्र वाच्यस्य ... ध्वनिरित्युक्तं in passage 3 refer to p. 119 of ध्व०. The वक्रोक्तिजीवित cites (II. example 25) ताला जाश्रन्ति गुखा ... कमलाइँ (ध्व0 p.76) as an example of रूढिशब्दवक्रता (it is आनन्द's own verse) and remarks 'ध्वनिकारेण व्यङ्रयव्यञ्जकभावोऽत्र सुतरां समर्थितः कि पौनरुक्त्येन.' So the वक्रोक्तिजीवित speaks of आनन्द० as ध्वनिकार. Coming to महिमभट्, a writer who was almost a contem- porary of the author of the लोचन, wefind that he makes no dis- tinction between the author of the कारिकाs and the वृत्ति. On p. 1 he quotes the कारिका 'यत्रार्थः शब्दो वा' etc. (ध्व. p. 38) as ध्वनिकार's, while on p. I1 he quotes several passages from the वृत्ति as व्वनि- कार's (viz, the passage "तथा चाह ध्वनिकारः "साररूपो हर्थः" is from p. 239 of च्व .; the passage पुनः स एवाह न हिव्यंग्ये प्रतीयमाने वाच्यबुद्धिदरीभवति, occurs on p. 236 of the ध्वo; again 'न हि विभावानुभावव्यभिचारिय एव' etc. occurs on p. 227 of घo). On p. 16 of the व्यक्तिविवेक we read 'अथार्थशब्देनोभयमपि सङ्हीतं तस्योभयार्थविषयत्वेनेष्टत्वात्। यदाह-अरथः सहृदय- क्राध्यः ... स्मृतौ (ध्वनिकारिका I. 2) इति। सत्यम्। किन्तु त्मर्थमिति तच्छम्देना- नन्तर्यात् श्रतीयमानस्यार्थस्य परामर्शे सति पारिशेष्यादर्थो वाच्यविशेष इति स्वयं विवृतत्वाच्चार्थशब्दो वाच्यविषय एव विशञायते'. It will be noticed that the व्यक्तिविवेक clearly states that the वृत्ति 'यत्रार्थो वाच्यविशेष:' etc., on the karika यत्रार्थ: शब्दो वा etc. (ध्व. p. 38) belongs to the author of कारिकाs. So also pp. 29 and 34 of the व्यक्तिविवेक will show that he designated the author of the ध्वनिकारिकाs and of the वृत्ति also as ध्वनिकार. The शचित्यवचारचर्चा of चेमेन्द्र (on कारिका 18) quotes the कारिका (घ्व०, III. 24) 'विरोधी वाविरोधी वा रसोङविनि रसान्तरे। ... विरो- घिता।।' as आानन्दवर्धन's. हेमचन्द्र (विवेक p. 26) ascribes the कारिका 'प्रतीयमानं पुनरन्यदेव' &C., (न्व. I. 4) to भानन्दवर्धन, while on pp. 113 and 235 (of काब्यानुशासन) he ascribes the कारिकाs III. 30 and 39 to अनिकार. The साहित्यदपण quotes the first कारिका and II. 12 as from ध्वनिकार or ध्वनिकृत and also ascribes the वृत्ति (viz. the words