384. 388 HISTORY OF SANSKRIT POETICS

388 HISTORY OF SANSKRIT POETICS

meant by an alankara-dhvani is this that what is suggested is an imaginative thing (not a matter of fact) which if expressed in so many words would assume the form of a figure of speech. The suggestion of rasa and others does not require explanation here. The sa. seems to hold like Wordsworth that poetry is the spontaneous overflow of powerful feelings (क्रौन्चद्वन्द्ववियोगोत्थः शोक: छोकत्वमागतः॥। p.31. When Valmiki was powerfully affect- ed by the spectacle of the death of the loving कौनन्च bird at the hands of the hunter, the sage's imagination was stirred and he burst forth into an impassioned song. But it is not to be supposed that the sage was himself g:faa nor is it to be supposed that the reader when he reads the impassioned poem is simply दुःखित; for, if that were really so, no one would feel delight in reading the poem. Vide लोचन p.31 'तेन रस एव वस्तुत आत्मा वस्त्वलक्कारध्वनी तु सर्वथा रसं प्रति पर्यवस्येते इति वाच्यादुत्कृष्टौ तौ इत्यभिप्रा- येण ध्वनिः काव्यस्यात्मेति सामान्येनोक्तम्। प्राथमिकानामभ्यासार्थिनां यदि परं चित्रेण व्यवहार: प्राप्तपरिणतीनां तु ध्वनिरेव प्राधान्येन काव्यमिति स्थितमेतद्।'. The अलं. #. (pp. 13-14) very clearly and succintly hits off the position of the ध्वन्यालोक as follows: 'वाक्यार्थस्यव व्यङ्यरूपस्य गुणाल्कारोपस्कर्तव्य- स्वेन प्राधान्याद्विश्रान्तिधामत्वावात्मत्वं सिद्धान्तितवान्। व्यापारस्य विषयमुखेन स्वरूपप्रतिलम्भात्तत्प्राधान्येन प्राधान्यात्स्वरूपेश विदितत्वाभावाद्विषयस्येव समग्रभरसहि- ष्ुत्वम्। तस्माद्विषय एव व्यक्षयनामा जीवितत्वेन वक्तव्यः । यस् गुणालक्कारकृत- चारुत्वपरित्रहसाम्राज्यम् । रसादयस्तु जीवितभूता नालक्कारत्वेन वाच्याः । अलक्काराणा- सुपस्कारकत्वाद्रसादीना च प्राधान्येनोपस्कार्यत्वात। तस्माद व्यंग्य एव वाक्यार्थीभूत: काव्यजीवितमित्येष एव पक्षो वाक्यार्थविदां सहृदयानामावर्जक :. ' The ध्वन्यालोक divided काव्य into three varieties, the best or ध्वनिकाव्य, गुीभूत- व्यभ्य and चित्र. In the last it included all alankaras of word and sense. Vide ध् II. 4 (p.82 for ध्वनिकाव्य), III 35 (p. 256 for गुखीभूतव्यङ्ग्य), III 42-43 (p. 275-276) for चित्रकाव्य. But the

स्थले ग्रामे । उन्नतपयोधरं प्रेक्षय यदि वससि तदा वस ॥'. स्रस्तर कटाधास्तरणं पाषायमये डस्मिन ग्रामे नास्ति किन्तु मेघो वर्षखाय उन्नमतीति दृष्टा यदि वससि तदा वस 1. पयोधर also means स्तन. The expressed sense is 'you will have to lie down on a stone, but a cloud is impending; hence you may not proceed and stay here'; but the suggested sense (वस्तुध्वनि) is यधुपभोगक्षमोसि तदा श्रस्स्व. 1. An example of अलक्कारध्वनि is 'निरुपादानसम्भारमभित्तावेव तन्वते। जगच्चित्रं नमस्तस्म कलाश्राध्याय शूलिने॥'. शङ्कर has no material and yet he creates this wonderful world. So he is superior to every one. Hence व्यतिरेकालक्कार is suggested.