1. Kalki Purana

KALKIPURĀNAM

PROF. DR. ASOKE CHATTERJEE ŚĀSTRĪ

SARASVATĪBHAVANA GRANTHAMĀLĀ

1972

कलिकपुराणम्

डॉ० अशोक चटर्जी शास्त्री

Director, Research Institute, Varanaseya Sanskrit Vishvavidyalaya, Varanasi 2

वै० सं० २०२९

भूमिका

भारतीये वाङ्मये वेदानामनन्तरं महत्त्वगौरवमाधि पुराणानी

कथोपकथनरूपा संवादरूपा वा तद्दीया कथणिगर्भमनोहरा। वेदैषि हि दृश्यते सेति नार्वाचीना। पुराणानां प्रतिपाद्यं पुरातनकाळसंवद्धमिति तदीयेन नाम्नैव झायते। अत एव भविष्यादिपुराणेषु भविस्यक्ताळिक्यो घटनाना भूतकाळिकक्रियाभिरपि वर्णिता:।

तद्यथा महापुराणान्तर्गतदशलक्षणाकान्ते, उपपुराणान्त्ये तथा प्रसिद्धानि, तथापि महापुराणानि नियतसंख्यावन्न्यनेतयोपुराणानि। उपपुराणोभयन्तर्गतं विशेषत:मैनं कल्किपुराणं भविष्यपुराणवर्गान्निमनुकुलेते।

भगवत: कल्केरवतारवर्णनं भविष्यभागवतपुराणाऽम्यां पूर्वमेव महाभारते (वन० १९०-१९१) हृद्यते। तत्र हरिवंशो (१,४९) ब्रह्मवैवर्तपुराणे (१४०) च कल्क्यवतार- स्थापनादिकथ्योल्लेख:।

महाभारते (दान्ति० ३४८) मत्स्यपुराण (४७, २४८-२४९) भागवते (१,३,२५) च कल्केर्यनको विष्णुप्रसाद इत्यमिध:।

महाभारते (सभा० ४०; वन० १९०) तु विष्णुप्रसाद इति नामधेयं कल्केर्योल्लिखितम्। कल्किपुराणे (२,४) तु—

शम्भले विष्णुयशसो गृहे प्रादुर्भावस्म्येहम्

इति जनकत्वैव नामधेयं विष्णुयशा इति। एवमेव कल्किदेवहवर्णनसंभवेधपि वैमस्यम्।

महाभारतस्य मत्स्यपुराणस्य च वर्णनानुसारेण कल्किदेवहवर्णी हरितपिंगल हृति। कल्कि- पुराणानुसारेण तु मेचकाक्ष्याम:-

नोल्जीमूतसंकाशौ दोघंपिंगवरचाहुकम्।

किरीटेनार्कवर्णेन स्थिविबुजिनभेव तम्॥ इति

(३१,४)

कल्किभविष्यपुराणवर्णनतुलना

तद्यथा कल्किपुराणस्य प्रत्यध्यायान्तं पुष्टिकायम् 'इति श्रीकल्किपुराणेउनुभागवते भविष्ये' इत्युल्लिख्यते, तथापि भविष्यपुराणैकल्ककथया कल्किपुराणकथा नैकरूप्यं भजते। भविष्यपुराणे (प्रतिसर्गपर्वणि चतुर्भक्षण्डे पद्यविंशोडध्याये) कल्क्यवतारकथाऽऽस्ति: क्लोकैकपर्वणिता।

तत्रायं सारांश:-

कल्किपुराणम्

वाराणसेेयसंस्कृतविश्वविद्यालयः

प्राच्यविद्यामण्डलम्

मूल्यम् ९८) रूप्यकाणि

विषयसूची

भूमिका

क

Preface

i

कल्किपुराणम् ( मूलम्—१-३५ अध्याया: )

१-१५०

समीक्षणम्

१५१-१५९

हस्तलिखितपुस्तिकापरिचयः

१६०-१६६

प्रन्थपञ्जी

१६७-१७०

शब्दसूची

१७१-२२६

श्लोकानुक्रमणिका

२२७-२४८

संभलग्रामे विष्णुयशा ब्राह्मणो विष्णुकर्तिरिति च तस्लो। स कृष्णलीलासमयं ग्रन्थं जनान् श्रावयिष्यति। ननु नो म्लेच्छास्तं द्विजा यहील्त्वा हैदौनिगदेवंद्वा सपलीकं हठायसे कारागारे निपतयिष्यन्ति। तत्रैव कारागारे निशीथे मार्गंकृष्णाष्टमीदिने कल्किमंभगवान् अवतारंयतीति।

कल्किपुराणे डु जनकग्रामादिनाम परित्यज्य सर्वथा मिल्ला कथा। तथा मातापित्रो-

निगडबन्धो नोदोरितः। जन्मसमयक्ष—

द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य माधवे मासि माधवः। जातं बदरशुः पुत्रं पितरं हष्ठमानसौ ॥ इति

यशोऽयं धर्मसेकनम्

( श्रीमद्भाग०१२, २, ७ )

इत्ययं भागवतपुराणस्लोकोः कल्किपुराणेऽपिकलः ( कल्की० ९, ३० ) हदयते। कल्किपुराणस्य प्रथममाध्यायगतकलिप्रभातानां जनानां वर्णनमाधिखयेन श्रीमद्भागवतस्य द्वादशस्कन्धीयवर्णनेन साहस्र्यं विमर्ति। श्रीमद्भागवते (१२,२,४८)—‘पाण्डित्ये चापलं वचः’। कल्किपुराणे ( ९, ३१ )—‘वाचालतयं च पाण्डित्ये’ इति। श्रीमद्भागवते ( १२, ३, ३८ )

कलौ शूद्राणां वर्णनम्—

शूद्रः प्रतिसंधींकरिष्यति तपोविषयजीवनम्

( ९, २० )

इत्येवमस्ति वर्णनं पोडशश्लोकतोऽष्टादशश्लोकपर्यन्तम्।

रचनाकालः

भविष्यपुराणे यत्र कल्क्यवतारवर्णनं तस्मिन्नध्याये ततः पूर्वं च पुष्पिकासु ‘कल्कियुगेऽतिहासमुच्चये’ इति कल्कियुगेतिहासमुच्चये इति। अन्यत्र तु पुराणसादृश्यं पुष्पिकासु। ततः कल्क्यवतारवर्णनातोऽन्यबहिर्वपुं द्वादशयीसोऽन्तदर्शात् समेतदसखोऽन्तदन्तवानां भूदादीनां चरितं संक्षषम्। जैयेन्द्रकविदुषां तुकोविदानां महोदधीकृतिस्तस्य गीतगोविन्दकारस्य जयदेवस्य, श्रीमानानन्दसखाभिः, रैदासकृतम, अकबरस्य, सुरदासस्य, पुराणनिपुणस्य कवेतुब्जसखीचरर्णे:, मोराझ:, मंत्लीस्म, मिर्जाननानां। गुरूणां ( आंझलदेशीयानां ) चोल्लेखसत्स्यांत्ममाधुनिकत्वं प्रथयापयति † कल्किपुराणे यथापि तादृशं किमपि वर्णनं नास्ति, तथापि तस्य ‘कथोपकथनविन्यासलील्यया’ सांप्रदायिकानां तिलक-( ४, १९-२० )-

तीयोंदिवर्णनमभ्र्याः भविषयपुराणकालात् तद्रीयं प्राचीनत्वं न सिद्धयति।

कल्किपुराणगतिहाससामग्री

संभलग्रामे कल्किरवतारोत्पत्तिं प्रतिपाद्यं ग्रामोद्यं, जनैरन्निवष्टः। तत्न महदेवापि राजानौ कल्कि: स्वमार्गप्रविष्तत इत्योवेद्यपरमरालोऽच्यः। तत्कालवचार आवश्यः। कल्केरवतारसमये विध्यास्कूयौरी नाम द्वप आस्लिदिति किन्तु तस्य वंशपरंपरोल्लेखो नास्ते—

विकटान्वयसंभूता गुरूणडा वानरानना:। वाणिज्यार्थसिमिहायात गौरणडा बौद्धमार्गिणा: ॥

कीर्ददारस सिहलरजपुत्रा: पद्माया अनुरागं ज्ञात्वा कल्केकस्तत्र गमनं विवाहक्ष । इत्थं च काञ्चनगिरिं पद्मारागादरुणयुक्कबल्लमु । रत्नस्रग्धितमहं करोमि मनसा त्रियमु ॥ ८,१६ ॥

कन्यकां सूर्यकान्तेन मणिना स्वर्णचछदिनां । करोम्यच्छदानं चारुमुखीभिः पक्षा त्वभ्रं ॥ १७ ॥ पतत्त्रं कुकुमेनाङ्कं सौरभेणातिचित्रितम् । करोमि नयनानन्ददायकं रूपवत्तमम् ॥ १८ ॥ मुक्तागुच्छमणित्रातघघेरेऽतिशोभितं तमु । पादयोर्नुपरालपादितं त्वां करोऽस्यहुमु ॥ १९ ॥

रे बौद्दा मा पलायध्वं निवर्तध्वं रणाजिरे । युध्यध्वं पौरुषं साधु दर्शेयध्वं पुनर्मम ॥ (१४,३२)

दीपपुत्रा अतिदीनाः हीनस्वबलपौरुषाः । वैष्णवाः साधवो यद्यपि बौद्धैर् बौद्धैर्नां तिरस्कृता: ॥ इति (२०,१६)

कुम्भकर्णस्य पौत्रा: कालकूट महिष्या विकृतस्य च जनन्या: क्रूरोदर्या विकृतं स्तनं पाययन्त्या मुहुः सवैणिक: कल्कि: प्रविष्ट: । तत:— यामरन्द्रौ गजरेशखुरागाश्र्वाभवान् वहि: । नासिकाफर्णविवरेण केशपि तस्थां विनिर्गत: ॥ (१६, ३६)

वर्णनमिदं गूढीवरकथ्या स्मार्यति । कृष्णकथास्वयं दर्शयता च कलिना सशरसराक्ष- स्स्तोदरं प्रविष्टस्य सगोमस्य कुणस्य कथान्तकथा । मृताया राक्षस्या: पद्मवदर्श्याः स्तनंदशय्‌ ।

अद्रेशरोऽध्ये देवापिना कथिताया: स्वर्वशावल्या अनुशीलनेन कालनिर्धारणं मकरं । यथातिसंधीप्रदीपगुप्तोदयं देवापिरिति । मधुराया: शय्याकारगानं, उदरमुखानं, एक- जद्भान विनोदरांक्ष पुत्रान् हत्वा देवापि हस्स्तिनापुरपत्तनेमिप्रेष्यति कल्कि: (१८, २५-२७) । यथान्यपुराणादिपु शख्याकामोजकशवरवरदीपिनामूलेखस्स्थेयेवाहि (२०, ३१) परमर्षि-

निरीहंमात्रंभिद्रं

दिम्विजयप्रसङ्गेन

कल्केरवनार्चरितसमীক্ষा

विरजोभिनः

गोपिकासकादां

सुष्टिभ्यों

कृष्णस्योक्तं

कृष्णो

अतोऽहं

मन्ये

यथावतारे

व्रातदिप्सितेऽपि

दर्शनमू

मायादर्शननामा

कल्किपुराणगता भक्ति:

गुरो: प्रषत्ने भगवान् प्रसादति । ताडिसुनोदूदरीन्द्रिगणै: वह पूर्वोंकं ध्याला एकान्त-भावविद् विद्वान् आत्मानं हरार्पयेत् । सैल्य: सेवकभावेन भक्तिरनुग्रानुगीया (२५,३७-४८)—

सैल्य: कृष्ण: सेवकोडुमन्ये तस्यात्मसुरूपय: । कृष्णमतिमंनस्यास्तां भक्तकल्याणकारिणी ॥ ३७ ॥

भक्तस्यापि हरौ द्वैतं सैल्यसेवकवत् तदा। नान्यद् विष्णा तमित्येव क व च किंचिन् विषते ॥ ३८ ॥

ऋत्याद्धतवद् रौति हंसति प्रहसति चिन्तयन्। विलुठत्यात्मविसृष्टया न रेति कियदन्तरम् ॥ ३९ ॥

एवंविधा भगवतो भक्तिर्‌लयभिचारिणी । पुनाति सहस्रं लोकान् देवदानवमानुषान् ॥ ४० ॥

भक्ति: सा प्रकृतिनित्या ब्रह्मसंपत्प्रकाशिता । शिवविष्णुरूपा वेदाग्यांनो वरापि वा ॥ ४१ ॥

दच्छिद्यष्टमवस्थितं वा पथ्यं पूतंमभिस्थितम्। भक्तानां भोजनं विघ्नैर्‌नैवैधं सात्त्विकं मतम् ॥ ४२ ॥

गड‌विनिर्दयायै तु दृष्टमकिञ्चिलोदया भक्ता मागवतीं मायामाश्रित्य प्रयुदासभावेन पुष्कलं सुलभन्ते—

यदि विष्णु: स सर्वत्र तदा कं हन्ति को हतः ॥ ११क ॥

हन्ता विष्णुहन्ता विष्णुबन्ध: कस्यास्ति तत् चेत् । १२क ॥

अतो भगवतीं मायामाश्रित्य विधिना यजन्। प्रयुदासभावेनैव सुलभं लभते पुष्कलम् ॥ १४ ॥

मोक्षं न कामयते ते दृष्टभक्तिफलोदया: । मुक्त्वा लभन्ते जन्मानि हरिपेमविकार्शाक: ॥ २३ ॥

निर्ममो निरहङ्‌कार: सर्वतो विरतो भव ॥ (२०,३५क)

इति वैष्णवसंप्रदायोचितमकिञ्चनतिपादनम् ।

पुराणास्पास्य वैष्णवधर्म:

चक्राहतिलो वैष्णवो वैकुण्ठं लभते (२५, १२-१३)—

चक्राद्धतं शिलाग्निसमार्नादपि तत्क्षणात् । ज्योतिर्मयविमानेन सच्चो भूत्या चतुर्मुखी ॥ प्राप्तौ वैकुण्ठनिलयं सर्वलोकसुखावहम् ।

मन्त्राक्षरैलैखने: ज्वरादिनाशकोऽपि: समविशेषोध्याये मर्भित:—

सयुद्रस्योत्तरे तीरे द्विपदो मोक्ष वानर: । ऐकाहिकं ज्वरं हन्ति दिशन् यशु पठ्यति ॥ १७ ॥

इति मन्त्राक्षरं द्वारि लिखित्वा तल्लिप्तकरे । यस्तु पठ्यति तस्यापि नश्यत्यैकाहिकज्वर: ॥ १८ ॥

पर्यन्ते वैष्णवधर्मस्य दिव्यदर्शनम् (२९, २)—

तं वै वैष्णवो व्यासशिष्य: स राजा हरिसेवक: । यावन् कथा हरिकथा सातोच्यका वाग्विशुद्धये ॥

इत्थमेध्याय दयासखलोकान्ते नारायणस्तवादौ 'ओं नमो नारायणाय' (स्वाहा) इति वैष्णवानाम् अष्टाक्षरमन्त्रोच्चारणं पठ्या इत्यम् ।

कल्किपुराणगता देवदिसृष्टय:

महापुराणे पुराणपुराणि च मक्ते: कृतानि देवदीनां सृष्टय: स्तवा वा नूनं विशिष्टो निधि: । श्रीमद्भागवतपुराणे वैदसूत्रनिकामं महनीयां । कल्किपुराणे सससङ्ख्याकानां स्तवानां वैशिष्ट्यम् । तै चैत्यम्—

१. कल्किकृत: शारङ्गतस्तव: ( ३, १४ ), २. पद्माकरो नारायण-( कल्कि )-स्तव: ( ७, १८-३० ), ३. श्रीमद्भागवसराजमाहिम्यहितो गायनय: स्तव: ( १०, २१ ), ३. सुधासिन्धु-कल्किस्तव: ( २४, ८ ), ४. वासुदेवकृतमायास्तव: ( २९, ६-१२ ), ६. देह-र्मिहिता कल्किस్తుति: ( ३३, ८ ), ७. ब्रूमिमि: कृतो गद्य स्तवश्र ( ३४, ८-१२ ) । मनो-हरेषु सर्वेष्वेतेषु स्तवेषु गद्यास्तवा मनोहरतम् ।

व्रतादिविषानम्

पुराणस्य साहित्यिकं गौरवम्

भस्मना गुणिठतमुखा रक्तवस्त्रा निराज्ञाता। विकीर्णकेशाः परितो भान्ति संन्यासिनो यथा ॥

पुत्रोत्पत्त्यन्तरम्

भाषा

संक्षिप्तं विवरणम्

सजलजलददेहो वातचक्रगकवाहः करपृथुतकरवालः सर्वलोकैकपाल । कलिकलुषनहन्ता सत्यधर्ममप्रणता कलयतु कुशलं वः कल्कि‌रूपः स मूपः ॥

प्रस्तुतं संस्करणम्

भागीरथप्रसादत्रिपाठी 'वागीश शास्त्री'

अनुसन्धानसंस्थानस्य वाराणसेवसंस्कृतविश्वविद्यालये

श्रीकृष्णजन्माष्टम्याम् २०२९ वैक्रमाब्दे वाराणस्याम्

KALKI-PURĀNA

KALKI-PURĀṆA

Asoke Chattejee Śāstrī

Śrīkrṣṇajanmasṭami

31.8.1972

कल्किपुराणम्

प्रथमोऽध्यायः

सेन्द्रा देवगणा मुनीश्वरजना लोकाः 'स्पाला: सदा 'आत्मकंसुसिद्धये प्रतिदिनं भक्त्या भजन्त्युत्तमाः ।

तं विश्रेशमनन्तमच्युतमरिं 'संवत्सरवत्सरियं

वन्दे वैदिकतन्त्रिकादिविविधेः शाब्दैः पुरोवन्दितम्॥ १ ॥

'नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम्।

देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत् ॥ २ ॥

यहोर्दण्डकरालसपंकवलज्वलाज्वलदिग्रहा

'जगत् सत्करवावलेढण्डदलिता भूपा: 'क्षितिसोमका: ।

घश्वत् सैन्यववाहनो द्विजजनिः कलिक् 'परात्मा हरिः

'पायात् सत्ययुगादिकृत् स भगवान् धर्मप्रवृत्तिप्रियः ॥ ३ ॥

'सर्वं 'सूत्रवचः श्रुता नैमिषारणयवासिनः ।

शौनकाद्या महाभागाः पप्रच्छुस्तं कथामिमाम् ॥ ४ ॥

हे सत् सर्वसूत्रज्ञ 'लोमहर्षणपुत्रक ।

'त्रिकालज्ञ 'पुराणज्ञ वद भागवतीं 'कथाम्॥ ५ ॥

कल्किपुराणम्

'कः कलिः कुतः वा जातो जगतामेश्वरः प्रभुः । कथं वा 'नित्यधर्मस्य विनाशः कलिना कृतः ॥ ६ ॥

इति 'तेषां वचः श्रुत्वा सूतो ध्यात्वा हरिं प्रभुम् । सहरर्षिपुलकोद्वृत्तसर्वाङ्गः प्राह तान् मुनीन् ॥ ७ ॥

सूत उवाच

श्रुणुष्वमिदमाश्येन भविष्यं परमाद्भुतम् । 'कथितं ब्राख्यणा पूर्वं नारदाय विपृच्छते ॥ ८ ॥

तारदः प्राह मुनये व्यासायामिततेजसे । 'सं व्यासो निजपुत्राय 'ब्रह्मभावाय धीमते ॥ ९॥

स चाभिमन्युपुत्राय विष्णुराताय संसदि । प्राह भागवतां धर्मानिष्टादशसहस्रकान् ॥ ?० ॥

तदा नृपे लयं प्राप्य समये 'प्रशनशेषितम् । मार्कण्डेयादिभिः पृष्ठः प्राह 'पुण्याश्रमे शुचः ॥ ११ ॥

तत्राहं तदनुज्ञातः श्रुतवानस्मि या: कथाः । 'भविष्याः 'कथयामीह पुण्या भागवतीः शुभाः ॥ १२ ॥

ताः श्रुणुष्व महाभागः समाहितधियो जनैः । गते कृष्णे स्वनिलयं प्रादुःश्रेते यथा कलिः ॥ १३ ॥

प्रलयान्ते जगत्कृत्स्नं बध्वा लोकान्प्रतीपगः । ससर्जं 'घोरं मलिनं पृथुदेश्यात् स्वपातकम् ॥ १४ ॥

'स 'चाघमिति स्यातस्तस्य वंशानुकोत्सन्नात् । श्रवणात् स्मरणाल्लोके: सर्वंपापै: 'प्रमुच्यते ॥ १५ ॥

अधर्मस्य प्रिया 'रम्या मिथ्या माजीरलोचना । तस्य पुत्रोज्जतेजस्वी दम्भः परमकोपनः ॥ १६ ॥

'स मायायां भगिन्यान्तु लोभं पुत्रं कल्यकाम् । निकृत्यां तु जनयामास तयोः क्रोधः 'सुतोऽभवत् ॥ १७ ॥

स 'हिसायां भगिन्यान्तु जनयामास तं कलिम् । वामहस्तधृतोपस्थं तैलाभ्यक्तकलेवरम् ॥ १८ ॥

'काकोदरे करालास्ये लोलजिह्वं भयानकं । पूतिगन्धं चूतमद्भासुरवर्णं'क्रताश्रयम् ॥ १९ ॥

भगिन्यान्तु दुःकृत्यां 'स भयं पुत्रं कल्यकाम् । मृत्युः स जनयामास तयोश्र 'भिनरयोऽभवत् ॥ २० ॥

यातनायां 'भगिन्यान्तु लेपे पुत्रायुतायुतम् । इत्यं कलिकुले जाता बहवो 'धर्मानिन्दकाः ॥ २१ ॥

'यज्ञाध्ययनदानादिवेदतन्त्रं'विनाशकाः । 'आभिचर्याभिजराम्लानिदुःखशोकभयाश्रयाः ॥ २२ ॥

कलिराजानुगाश्चेव 'यूथशो लोकनाशकाः । बभूवुः कालविप्रष्टाः क्षणिकाः कामुकाः नराः ॥ २३ ॥

कल्किपुराणम्

'दम्बाचारदुराचारास्तातमातुर्विघिसका: |'वेदहोना द्विजा दीना: शूद्रसेवापरा: सदाः ॥ २४ ॥

कुतर्कवादबहुला धर्मविक्रयिणोऽधमा: | वेदविक्रयिणो द्रात्या रसविक्रयिणस्तथा ॥ २५ ॥

मांसविक्रयिणः क्रूराः शिवनिन्दपरायणाः । परदाररता मत्ता 'वर्णसङ्करकारकाः ॥ २६ ॥

हस्वाकारा: पापसाराः ठाठा मठनिवासिनः । 'बोडशान्दायुषः श्यालबान्धवा 'हीनसङ्ख्यमा: ॥ २७ ॥

विवादकलहसुप्ता: केशवेशविभूषणाः । कलौ कुलीना धनिनः पूज्या 'वादुःषिका द्विजाः ॥ २५ ॥

'सन्यासिनो गृहासक्ता . गृहस्थास्त्वविवेकिनः । 'गुरुनिन्दापरा धर्मंध्वजिनः साधुवेषध्रका: ॥ २६ ॥

'प्रतिग्रहरता: शूद्रा: 'परस्वहरणादराः । 'द्विजो: स्वीकारमु'द्राह: 'षठे मैत्री वदान्यता ॥ ३० ॥

प्रतिदाने क्षमा शक्तौ विरक्ति: करणाक्षमे । वाचालतवश्र पाण्डित्ये यशोऽर्थे धर्मंसेवनम् ॥ ३१ ॥

घनाढ्यतवश्र साधुले 'हूरे नीरे च तीर्थता । सूत्रमात्रेण विप्रत्वं दण्डमण्डनमात्रेण मसकरी ॥ ३२ ॥

१. श दम्भाचार २. क X १. क रेवरोपिता

२. श वर्णसङ्करकारिका: Y. क बोडशान्दायुष: ९. ग पराश्रपुपुला

४. क श या नीचसङ्ख्यमा: ९. क वादविविका जना: ४. क स्वच्छन्दावचारणप्रिया:

७. श सन्यासिनो च ७. क मिरिदुर्गं २. श ग गृहपालकाः

c. श ग य + तर्जनीयिधर्मा नितरा प्रहरिष्यन्ति वेऽसुताः । श्वश्रू श्वशुरकं वध्वः पर्ति श्वशुरमाश्रिताः ॥ ८. क च ९. श करमार

९. श ग + कुतर्कसंजलपमुखा महाहद्धारमूसराः १०. क है १०. श ग + समालेढ्यसंपवदितः

१०. श ग + तपोविधाश्रयः शुद्धाः परस्सु'हरणादराः १२. श सर्वे च सर्गणा ११. क क्रोणीमू

११. शास्ने मित्रं वदानृता, श ठाल्पं १३. क शुश्रूषा १२. श गाह्वयं

१३. श ग दूरनीरे १५. क क्षोणीमू १३. श पृथिवीमू

१४. श दुरनीरे १६. श ध्वनिनिरार्वितमू

अल्पशस्या वसुमती नदीतीरे'डवरोपिता । द्विजो 'वेश्यालयाप्सुखा: स्वपुंसां त्यक्तमांससः ॥ ३३ ॥

'पराश्रलोलुपा . विप्रमात्रैधनालु'गृहयाजकाः । द्विजो वैश्ययहीनास्त्रश 'स्वच्छन्दावचरणप्रिया: ॥ ३४ ॥

चित्रवृष्टिकरा मेघा मन्दवृष्ट्या च मेदिनी । प्रजाभक्षा नृपा लोका: 'करपीडापपीडिता: ॥ ३५ ॥

स्क्ले भारं करे पुत्रं ऋत्वा क्षुधा: प्रजा जनाः । 'गिरिदुर्गं वनं घोरमाश्रयिष्यन्ति दुर्भगा: ॥ ३६ ॥

मधुमासमीं लङ्फलैराजारेः प्राणघारणः । एवं 'तु प्रथमे पादे कले: कृष्णविनिन्दका: ॥ ३७ ॥

द्वितीये' तु तस्ममहीनास्तत्क्रिये वर्णसङ्कराः । 'एकवर्णाश्रितुयें 'च 'विस्मृताश्युतसतक्रिया: ॥ ३८ ॥

निःस्वाध्यायस्वधास्त्वाहौषडो'कूषारवर्जिता: । देवा: 'सर्वे निराहाराः 'ब्रह्माणं शरणं ययुः ॥ ३५ ॥

'वररात्रिमप्रत: ऋत्वा 'क्षीणां दीनां मनस्विनीम् । ददशुब्रहाणो लोके वेद'ध्वनिनिनादितम् ॥ ४० ॥

यज्ञभूमे: समाकीर्ण मुनिवर्यनिषेवितम् । सुवर्णवेदिकामध्ये दाक्षिणावस्तमुज्ज्वलम् ॥ ४१ ॥

कल्किपुराणम्

वाचं यूपाद्रितोध्यानं वनपुष्पं फलान्वितम् । सरोभिः सारसैर्हंसैरहयान्तिमिवांतिथिम् ॥ ४२ ॥ वायुलोल्लताजालकुसुमालिकुलकुले: । प्रणामाह्हानसत्कारमगुरालापवीक्षणै: ॥ ४३ ॥ तद् ब्रह्मसदनं देवैः सेव्वरैः क्लिन्नमानसैः । विविधास्तदनुज्ञाता निजकार्यं निवेदितुम् ॥ ४८ ॥ त्रिशुवनजनकं सदासनस्थं सकसननन्दनसनाथैर्नैश्र सिद्दैः । परसेवितपादकमलं ब्रह्माणं देवता नेमुः ॥ ४५ ॥ इति श्रीकल्किपुराणेsमुबागवते सविच्चे कल्यूपस्थितिवर्णनं नाम प्रथमोsध्यायः ॥

द्वितीयोsध्यायः

सुत उवाच

उपविष्टास्ततो देवा ब्रह्मणो वचनात् पुरः । कल्केः प्रोशादरं हानि कथयामासु रादरात् ॥ १ ॥ देवानां तदृच्छः श्रुत्वा ब्रह्मा तानाह दुःखितान् । प्रसादयित्वा तं विष्णुं साष्टाङ्गपिष्याम्यभीप्सितम् ॥ २ ॥ इति देवैः परिक्रतो गत्वा गोलोकवासिनम् । स्तुत्वा प्राह पुरो ब्रह्मा देवानां हृदयेप्सितम् ॥ ३ ॥ निशाम्य पुण्डरीकाक्षो ब्रह्माणमिदमब्रवीत् । शम्भले विष्णुपुत्रोsगृह्न प्रादुर्मेवाम्यहम् ॥ ४ ॥ सुमत्यां भर्तरि विभो कन्यां त्वत्रिदेशतः । ऋतुभिर्भ्रातृभिरिदं करिष्यामि कल्किष्यम् ॥ ५ ॥ भवन्तोsत्रान्ववा देवाः स्वांशेनावतरिष्यथ । इयं मम प्रिया लक्ष्मीः सहले संभविष्यति ॥ ६ ॥ ब्रह्मद्रथस्य भूपस्य कौमुद्यां च शाबलनाम् । भार्यायां मम भाग्येषा पत्नीनाम्नी भविष्यति ॥ ७ ॥

यात ऊयं भुवं देवा: स्वांशावतरणे रताः । राजानौ महदेवापि 'स्थापयिष्याम्ययं' भुवि ॥ ५ ॥ पुनः ऋतयुगं कृत्वा धर्मान् संस्थाप्य 'पूर्ववत् । 'घोरं कालं संनिरस्य प्रयास्ये' स्वालयं विभो ॥ ६ ॥ इत्युदीरितमाकर्ण्य जगाम ब्रह्मसदनं ब्रह्मा देवगणैर्वृतः । देवाश्च 'स्वालयं' ययुः ॥ १० ॥ महिमां स्वस्य भगवान् ऋषिजनमनुत्तरोदयम् । 'विप्रर्षे' शम्भलग्राममाविवेश 'परात्पकः' ॥ ११ ॥ सुमतां विष्णुयशसा गर्भमाघत्त वेधणवम् । 'ग्रहनक्षत्रराश्यादिसेवितश्रीपदाम्बुजम्' ॥ १२ ॥ सरित्समुद्रा गिरयो लोकाः 'सस्थांनुजज्ञुमाः । 'सहर्षा' 'ऋषयो' देवा जाते विष्णौ जगत्पतौ ॥ १३ ॥ बभूवुः सर्वसत्त्वानामनुन्नदा विविधाश्रया । नृत्यन्ति पितरो हृष्टास्तुष्टा देवा जगत्पयश्च । चकुर्वाचानि गन्धर्वी ननुतुंघ्नाप्सरोगणा ॥ १४ ॥ द्वादश्या राक्षपक्षस्य 'मोघद्वे' मोदिनि मागधः । 'जातं' दृढधृतु पुत्रे पितरौ 'हृष्टमानसौ' ॥ १५ ॥ घादमातो महाप्राज्ञी नाभिच्छेदनी तदम्बिका । 'गृञ्जादेवी' कलेभमोक्षा सावित्री मार्जनोद्यता ॥ १६ ॥ तस्य विष्णोरनुत्तस्य 'वसुधादात्' पयः सुषाम् । मातृकां 'मेढ़लवचः' कृष्णजननमोदने 'तथा ॥ १७ ॥ भीतो तदुपघार्याशु 'स्वापर्ण' प्राहः 'शेतकराम्' । 'याहीति' शौतिकागारे गतवां 'विष्णुं' मवोधय ॥ १८ ॥ 'चतुर्भुजमिव' रूपं 'देवोनामपि' दुलंभम् । त्यक्त्वा मानुषवदुपं 'भुकु' नाथ विचारीतम ॥ १९ ॥ 'वचांसि' बहुजन्मानि श्रुवा पवनः 'पुरभि' सुवम । 'तन्मज्र' प्रोहि तद्वाक्ये ब्राह्मणो वचनादृतः ॥ २० ॥ तच्कुरुवां गुणेरपाक्षस्तक्षणाद् हिमगिरिडिमवते । तदा तस्मै पितरौ हृष्टा विस्मयापत्रौमांसतौ । 'धमसंस्कारस्वत्तं' मेनाते तस्य मायया ॥ २१ ॥

१. ग मूर्तले स्थापयाम्ययं ८. क वसुचायापयः सुधियैव स वचूचोदादत् पयः शुभाम् । पं च माङ्गल्यवचः ९. क उम्बेदैः लें उम्बवन् २. ख× पुनः… विभो; ग कृतयुगे तु समप्राप्ते; क ऋतयुगे समायाते , य. च कलिङ्गालं १०. ख देवाजामपि; ग देवानां दुलंभं वप्या । ३. ल यथायावत्; ग विधिवत् १. प त्रिदिवं ११. ग क च हति बहुवचः ४. ल स्वनिकेतनमू ६. क सम्भलग्राममविप्राप्र १२. क ग च शौरमः ५. क+ सा पूर्णेनर्मी भुवि वे पुनः श्रीवत्सलाञ्छनम् । इयं कमलपत्राक्षं धीर्यंशचारुतुयुज्यन् । सर्वलक्षणसम्पन्नं विधूतितमुहान्तरम् ॥ १३. क जम्भ ८. ग स्थापरजज्ञमा: १०. ल ग सर्वे प्रहसिति जाता

ततस्तु 'शम्भलग्रामेऽपि 'सौतसवां जीवजातयः । मज्जलाचारबहुला: 'पापतापविवर्जिता: ॥ २२ ॥

सुमतिस्तं सुतं लब्ध्वा विष्णुं 'जिष्णु' जगत्पतिम् । पूणकामा विप्रमुख्यानाहूयादाद गवां 'घातम् ॥ २३ ॥

हरे: कल्याणकृद्धिष्णयशा: 'शुद्रेन चेतसा । 'सामर्यर्जुर्विदत्र रपुयेसत्नामकरणे रतः ॥ २४ ॥

तदात्व रामः 'कूपो व्यासो द्वैपायनिकुशोभिरणः । समायाता 'ह्रार दृष्ट्वा बालकत्वमुपागतं ॥ २५ ॥

तानागतान् समालोक्य चतुरः सूर्यसुतिभान् । ह्र्टरोमा द्विजवरः पूजयाश्रक ईश्वरान् ॥ २६ ॥

पूजितींस्ते स्वासनेषु 'संविताः 'सुसुखाश्रया: । ह्रार क्रोडगतं तस्य ददृशुः सर्वमूर्त्तयः ॥ २७ ॥

'तं बालकं नराकारं विष्णुं नत्वा मुनेःश्वराः । कल्कि कल्कविनाशायार्थमाविरभूतं विधुधुंधा: ॥ २८ ॥

'नामाकुर्वस्ततस्तस्य 'कल्त्वा संस्कारकर्माणि ययुस्ते हृष्टमानसाः ॥ २९ ॥

ततः स वच्यधे तत्न सुमत्या परिपालितः । कालेनाल्पेन 'कंसारिः शु्कलपक्षे यथा साषी ॥ ३० ॥

कल्केऽप्यष्टास्त्रयः शूराः कपिप्राज्ञसुमन्र्रकाः । पितृमातृप्रिय रता गुरुनिप्रतिष्ठिता: ॥ ३१ ॥

'कल्केरंशाः पुरो जाता: साधवो धर्मतत्पराः । 'गार्ग्यंभर्य्यविशालाच्चा 'ज्ञातयस्तदनुत्तमा: ॥ ३२ ॥

विषाखयूपभूूपालपालितास्तावपर्वजिता: । 'विप्राप्रश्न कल्कि'मार्गेण परां प्रीतिमुपागता: ॥ ३३ ॥

ततो विष्णुयशाः पुत्रं 'भीरं सर्वगुणाकरम् । 'कल्कि कमलपत्राक्षं प्रोवाच पठनादृतं ॥ ३४ ॥

तात ते' मह्हासंस्कारं यज्ञसूत्रमनुत्तमम् । सावित्रीं वाचयिष्यामि ततो वेदान् पठिष्यसि ॥ ३५ ॥

कल्किरुवाच को वेदः का च सावित्री केन सूत्रेण संस्कृता: । ब्राह्मणा विदिता लोके तत् तस्र्वं वद तात माम् ॥ ३६ ॥

१. क + कल्कि पापाशयं विद्यातचतुष्यति यत इतः । तस्मात् कल्किरिति स्यातः कल्कीत्पि च साम्प्रतं ॥

कल्पान्तरे जन्म चास्य मातृभिः कल्कीर्तियः च साम्र्रतम् । पूर्ण ब्रह्म परं ब्रह्म परमात्मा परात्परः ॥

कल्पान्तरे जन्म चास्य वास्य मातृकल्कीर्तियः कल्कशिवातियौ । कपके नकले वक्के रक्षो चन्द्रे वृषभिये ॥

भोमे .द्विषिक्रिगे सोम्ये तोषिके .कर्कंटे गुरौ । भृगो मीने शनौ चकके नमराड्यपितृयुस्मगे ॥

२. न य यशो हव १. क घ पितृमात्रिप्रियकरा:; म निस्ता पितृहीलेपु

४. न वातय ७. क मारोप्य

९. क कल्कीमिन्द्रवरस्ययां ९. घ स्मृष्याश्रया:

५. घ वाह्याभा ८. न ग चिरं सर्वगुणालखयम्

वेदो हरेः शक्तिः

त्रिगुणात्म त्रिवृत्स्वरूपं तेन विग्रहः प्रतिष्ठिता ।

दशधैः संस्कृता ये ब्राह्मणा बहुमतिनः ।

तत्र वेदाश्च लोकानां ध्याणामिह पोषकाः ।

यज्ञाद्यनुष्ठानादि तपः स्वाध्यायसुम्र्मः ।

प्रीणयन्ति हरे भक्तया वेदमनुविधानतः ।

तस्माद्यथोपनयनकर्मणांह द्रिजैः ।

संस्कृतं पितृवांश्चैवस्तथा मातृगणैः शुभे ।

दिने पुत्र उदाहृतः

के च ते दशसंस्कारा ब्राह्मणे प्रतिष्ठिताः ।

ब्राह्मणः केन वा विष्णुमनुसंस्कृति किमानतः ।

पितोवाच

ब्राह्मणां ब्राह्मणाद जातो गर्भाधानादिसंस्कृतः ।

सवित्रीमूत्रोज्जपपरायणः ।

तपस्वी सत्कृतश्व खलेषो । घर्मलक्ष्मीं शशर्भति संपूतिमित् ।

विष्णुवचः नमिद् ज्ञात्वा सदनन्दमयो द्विजः ।

पुत्र उदाहृतः

कुत्रासते स द्विजो येन तारयत्यविचिं जगत् ।

सन्मार्गेण हरे प्रीणन् कामदोग्धा जगद्व्रये ।

१. य प्रतिष्ठिता

२. स वेदवाब्लोकानां

४. व वेदनत्नं व वेदमन्त्रपरायणः

७. ग विष्णोः प्रतिष्ठितः

९. क ब्राह्मणो जातो

११. स विष्णुवचः नमिदं

२. स बह्मणो वेदवादिनः

४. य य पालकः

६. क च घ ध्यायनादि कृतेः

५. स व विज्ञाने केन मन्त्रेण द्विर्हिह्नानुसंस्कृतिः

१०. स बह्मण्यो

१२. क तात संस्कृतिः

कलिना बलिना ऋषिभिर्मदिना द्विजपातिना ।

निराकृता घर्मरता गता वर्षान्तरान्तरम् ।

ये स्वल्पतपसो विप्रा स्पिताः कलिप्रसादतः ।

चिश्नोदरपृतोदरम्तिरतं विरतक्रियाः ।

महामदम मदाचाररहितैक्रेक्रिया: कल्मषिन्ह ।

आत्मार्थं सकिलं काच शक्ता: शूद्रैरसेवका: ।

ऋति जनकवचो त्निसम्म कलिकं कलिकत्नाशमनोऽपि शिल्पसूत्रजन्मा ।

द्विजनिझवचनैस्तदोपनीतो लुक्कुवासमुकुसस घर्मुनाथः ।

इति श्रीकल्किपुरणणपषोऽधयायमासक्ते भीषिकेऽकल्कि ब्रह्मोऽनयननं कृतं द्वितीयेऽध्याये

९. क पतिना

३. य समाचरेधा

५. क स्वात्मान्नुम्र्मः

४. स भूतो

९. क + सूतोवाच

८. य ×

१०. न + समयातः

६. य × नाम

२. क शातिकर्म

तृतीयोऽध्याय:

ततो 'वस्तुं गुरुकुले यान्तं काल्लिक निरोक्ष्य सः । महेन्द्राद्रिस्थितो रामः समाननीयाश्रमं प्राहुः ॥११॥

'प्राह त्वां पाठयिष्यामि गुरुः मां विद्धि धर्मंतः । भृगुवंशसमुत्पन्नं 'जामदग्न्यं महाप्रभुम् ॥२॥ वेदवेदाङ्कतत्वज्ञं 'धनुर्वेदविशारदम् । 'कृत्या निःशङ्क्रियाम पुत्रीं दत्वा विप्रिय दाक्षिणाम् ॥३॥ महेन्द्राद्रौ 'तपस्तप्युमागतौऽहं द्विजातमज । 'त्वं पठात्र निजं वेदं यच्चाऽनुयच्छाऽमृतमम ॥४॥ इति 'तद्धचनं श्रुत्वा संप्रहृष्टतनूभवः । कल्किः पुरो नमस्कृत्य वेदाधीती ततोऽभवत् ॥५॥ साक्षं चतुःपष्टिकलं 'धनुर्वेदादिकश्र यत् । 'समधीय जामदग्न्यात् कल्किः प्राह कृताञ्जलिः ॥६॥ 'दक्षिणां प्रार्थय विभो या देया तव सन्निधौ । यया मे सर्वसिद्धिः स्याद्वा 'स्यात् त्वत्तोषकारिणी ॥७॥

'धरम उवाच

ब्रह्मणा प्रार्थितो 'भुमन् कलिनिग्रहकारणात् । विष्णुः सर्वैश्वर्यैः पूणः स जातः 'शम्भले भवान् ॥८॥

कल्किपुराणम्

मत्तो 'विद्यां शिवादेश्रे लब्धवा वेदमयं 'भुकम् । सिंहले च 'प्रियां पत्नों धर्मान संस्थापयिष्यसि ॥ ५ ॥

ततो दिग्विजये 'भूपान् घर्महीनान् कलिप्रियान् । निगृह्य बौद्धान् देवानपि म्लेच्छान् स्थापयिष्यसि ॥९०॥ वयमेतस्तु सन्तुष्टःः 'साधुकृत्यैः सदक्षिणाः । यतां दानं तपः कर्मं करिष्यामो 'यथोचितम् ॥ ९१॥ इत्येतद् वचनं श्रुत्वा नमस्कृत्य 'महामुनिम् । बिल्वोदकेन्र 'देवं नत्वा तुष्टोऽसि 'शङ्करम् ॥१२॥ पूजयित्वा यथान्यायं शिवं शान्तं महेश्वरम् । प्रणिपत्याऽऽशुतोषर्ष तं ध्यात्वा प्राह 'हृदि स्थितम् ॥१३॥

कलिक्रुवाच

'गौरीनाथं विश्चनाथं शरण्यं श्रोतावासं वासुकीकण्ठभूषम् । 'ऋष्यं पङ्खास्यादिदेवं पुराणां वन्दे सानन्दनदसंहदक्षम् ॥ ९४॥

१. क दिव्यम् २. ग प्रभुम् ३. घ त्रियामार्गी ४. ङ सर्वज्ञम् ५. च घ भूमिकायम् ६. छ क भूति नृपम् ७. ज क यथेप्सितम् ८. झ+ योगाशीर्वादं करालं गृङ्गासङ्किलिन्मृगद्वानिमोक्षम् । बटाजूटाटोपरिकिक्षिभावं महाकालं चन्द्रभालं नमामि ॥ समशानस्थं भूतवेतालसङ्घं नानाव्यालग्राहबहुं लोकनाशे यस्य कोधोद्भूतलोकौषधमेति ॥ यो 'मूत्रादिपञ्चभूतैः सिन्धुरः तमामनात्मा कालकर्मस्वभावः । प्रहर्येदं प्राप्य जीवस्वभीक्षो ब्रह्मानन्दो रमते तं नमामि ॥ स्थितो विष्णुः सर्वंज्ञयः सुरारहमा लोकान् साम्प्रतं धर्मसेतुन विर्भाति । ब्रह्माद्याश्च ये 'पि मुनालो गुणात्मा तं वेदाङ्कश्रेष्ठं परेशं नमामि ॥ यस्याश्रया वायवो वान्ति लोके डडल्यथाः सविचार याति तप्यम् । कीर्तिमं ते तारकः सप्रहेप्सा प्रवर्तते तं परेभ्यः प्रपञ्चे ॥ यस्याश्रयाश्राश्च हरिणी ददेवो वर्षव्यपम्रु कालप्रभाता । मेरुमध्ये शुभमानसाऽऽर्त्ता तमेशानं विश्वरूपं नमामि ॥

कल्किपुराणम्

ततः श्रीत: लीलया प्राप्तवान् कल्किर्ये विलिम्बितवैने। हस्तरत्नं देवरत्नं वाहरत्नं नमीनजयैम्‌ ॥१८॥ असिरत्नं बन्धं म्लेच्छकलोदूत्सेकमकरान्मिनिम्‌ । इति रत्नं शिवाख्यग्वा नमस्कृत्य महेश्ररम्‌ । शम्भकश्रुमथममगमत्‌ तुङ्गेशे तन्रानिविष्ट: ॥१९॥ पितरं मार्करं श्रुत्वा नैभसक्लेश्य वेधाविष्टे। सर्वं तत्करणांशामासे कामदर्शनोत्सले 'माधितमं तारत॥ पिन्वेस्य वरदानश्र्च कपर्दकिल्वा गरुडध्वजः । कल्कि: परमतेनश्री श्चीतिस्मृत्यध्ययन मुत्तमं हितम्‌ ॥ गरुडंमरविशालाक्षीध्याससकृतुल्वों मन्त्रही: दिस्स्तै: कयोपकथनं जात 'शम्भलग्रामवासिनाम्‌ ॥१९॥

इति कल्किरत्नं भुत्वा शिरं सकलिंदेवैः । साक्षात् ग्राह हुताश्नीक: पार्वतीसीहिलोकमल: ॥ ककलके: संगुपय हस्तेन सेमस्ततावयं मुहु: । तमाह वर्य प्रेङ्ख वरं यतेभिरकाङ्क्षितमु ॥ स्वया कुलिशयं स्तौर्म य पठन्तिर्जपं शृण्व । तेषां संशयसिद्धि: स्वादिहुलोके परं म न ॥ विद्यार्थी वानप्रस्थाश्च वर्माश्रित्य वसन्ति यत्‌ । कामी निवार्यजुषां कौर्मी पठनीयक्वेधनोदैः ॥ त्वं गौरवमयं चार्षं कीर्मगं मुहुर्षेध्जमु । शुकर्मनश्र्च सकल मेयो दत्त गुहाणि मे: ॥ सर्वेश्वरालेश्वरांशै: सर्वदेवै: परमल्मु । जसिंव संशयस्थाना वदिचैवध्वनित भूतकेः ॥ रत्नै:सर्मे करेरकश्य करपादै महेश्ररेमु । गुहाणि गुहेशारायो: पूज्यंवध्यो मौरसोमनुम्‌ ॥

१. व मानिशाम्य २. व भाषितमु ३. क च कारकम्‌ ४. ल च माहिष्मरयां ५. ल निजालये, य शके गेहे ६. ल यागदान ७. ल च हरेः प्रियान ८. ग च हृशू:वा ९. व धार्मिक्लोऽसूत १०. व च नृप: स्वयमु‌ ११. व प्रजापाल: शुद्धमनाः १२. व अश्रमवस्थास्स्थानु १३. ल च जानलु १४. क रिपु:, च भयमु १५. ल च जैैन १६. व प्रायात १७. ल सम्मले १८. ल महाप्रयुप १९. ल भाग्यं २०. ग परिनिष्ठितमु

विशाखयूपभूपाल: श्रुत्वा तेषां च भाषणम्‌ । प्रादुर्भावं हरे:स्ने कलिनिग्रहंकारणम्‌ ॥ २० ॥ राजघान्यां निजपुरे दानयज्ञतपोत्रतान्‌ । ब्राह्मणान् क्षत्रियान् वैश्यान् शूद्रानपि हरिप्रियान्‌ ॥ २१ ॥ स्वधर्मनिरतान् ज्ञात्वा धर्मिकोऽभूत स्वयं नृप: । प्रजापालकशुद्धात्मा प्रादुर्भावात्‌ श्रिय: पत: ॥ २२ ॥ अधर्मविवर्जय: सर्वे दृष्ठा तान् धर्मिकान् जनान्‌ । लोभानुन्तादयो जगमुस्तहैवाद दुःखिता द्रुतम्‌ ॥ २३ ॥ कल्किसुतुर्गमारहा खड्गं च विमलप्रभम्‌ । दंशित: सहारं चापं गृहीत्वागात पुराद वहि: ॥ २४ ॥ विशाखयूपभूपाल: प्रागात् साधुजनप्रिय: । कल्कि द्रष्टुं हरेरंशावतंशं शाम्भले ॥ २५ ॥ कवि प्राज्ञ सुमन्त्रुश्च पुरस्कृत्य महाप्रभम्‌ । गाव्यं'भर्ग्यविशालैश्र ज्ञातिभि: परिवारितम्‌ ॥ २६ ॥ विशाखयूपो ददृशे चन्द्रं तारागणैरिव । पुराद वहि: सुरैर्यद्धिनमुच्चै:श्रव: स्थितम्‌ ॥ २७ ॥

विशाखयूपोद्धवनत: संप्रहृष्टतनुरुहः

कल्केरालोकनात् सच: 'पूर्णात्मा वैष्णवोऽभवत्'

सह राजा वसन् कल्कि: धर्मनाथ पुरोदितान्

ब्राह्मण क्षत्रियविशामश्रमणां समसत्त्वः

ममांशान् कलिविघ्रुत्तिति मजजनमसज्जवान्

राजसूयाश्वमेघाभ्यां मां यजस्व 'यशोचितम्'

'अहमेव परो लोके धर्मश्रेष्ठं सनातनः'

कालस्वभावसंस्कारा: कर्मानुगतयो मम

'सोमसूयंकुले जातो देवापिंमथुसंज्ञकः'

स्थापयित्वा कृतयुगं 'कृत्वा यास्यामि सद्गतिम्'

इति तदवचनं श्रुत्वा राजा कलिंक हरिं प्रभुम्

प्रणम्य प्राह सद्दर्मान् वैष्णवान् मनसेप्सितान्

इति नृपवच: निशाम्य कलिंक; कलिकुलनाशनवाशनावतारः

'निजजनपरिषदिनोदमकारी मधुरवचोभिराह साधुशर्माणम्'

'इति श्रीकल्कपुराणेऽनुभागवते भविष्ये कल्किवर'लाभे नाम द्वितीयोऽध्यायः'

चतुर्थोऽध्याय: द्विजोत्तम

ततः कल्कि: सभामध्ये 'राजमातो' रवियन्था

बिभाषे तं नृपं 'धर्मनिते मार्याधर्मन् द्विजप्रियान्'

कलिंक ब्राह्मणो नाशो प्रलये मथि 'सज्जते'

अहमेवासमेवाग्रे नाश्यत कार्यमिदं मम

प्रसुप्तलोकतन्रस्य द्वैतहीनस्य चालनः

महानिशान्ते रत्नं मे समुद्धतो विराट् प्रभुः

सहस्रोर्षि पुरुष: सहस्राक्ष: सहस्रपात्

तदृज्जनोऽभवद् ब्रह्मा वेदवक्रों महाप्रभुः

'जीवोपैधेमंशांश्च प्रकृत्या मायया 'स्वयः'

ब्रह्मोपाधि: स 'सर्वज्ञो मम वाङ्मेदशांसितः'

संसरं जीवजातानां 'कालमायांशयोगतः'

देवा मन्वादयो लोका: सप्रजापतय: 'प्रभुः'

गुणिन्त्या माययांशा मे 'नानोपाघौ सर्सृजिरे'

सोपाधयो इभे लोका देवाः संस्थाणुजङ्गमाः

ममांशा मायचाः सृष्टा 'यतो मधोर्विंशन लये'

एवंत्विषा 'ब्राह्मणा ये मच्छरोचरा 'मदात्मिकाः'

'भामुद्रहन्ति भुवने यज्ञाध्ययनसत्क्रिया: | 'मां प्रसवन्ति शंसन्ति तपोदानक्रिया'सिव्ह ॥ ८ ॥

स्मरस्यामोदयन्त्येव नाच्ये देवदयस्थथा । ब्राह्मणा वेदवक्कारो वेदा मे मूर्त्तय: 'सदत् ॥ १० ॥

तस्मादिमे ब्राह्मणजास्ते: 'पुष्यन्ति जगज्जनाः । जगन्तिमे शरीराणि 'तत्पोषे ब्रह्माणो वर: ॥ ?१ ॥

तेनाहं तान्मस्यामि शुद्धसत्गुणाश्रय: । 'ततो जगन्मयं पूवं मां सेवत्तेऽखिलाश्रयाः ॥ १२ ॥

राजवाच्य विप्रस्य लक्षणं बृंहि त्वदृक्ति: का च तत्क्कता ॥ यतस्त्वानुग्रहेण वाग्वाणात् 'ब्राह्मणाः कताः ॥ १३ ॥

'वेदा मामीश्वरं ग्राहुरव्यक्तमत् परम् । ते वेदा ब्राह्मणमूले 'नानाधर्मं प्रकाशिताः ॥ १४ ॥

यो धर्मो ब्राह्मणानां हि स सा भक्तिमं पुष्कलां । 'तयाहं तोपितः श्रीश: संभवामि युगे युगे ॥ १५ ॥

उदध्वं तु त्रिवृत् सूत्रं सघवानिर्मितं शाने । तन्त्रत्रयमधोवृतं यज्ञसूत्रं विदुर्बुधाः ॥ १६ ॥

त्रिगुणं तत्प्रनिथ'युकं वेदप्रवर''स्मितम । पृष्ठादेशपरिमाणकम् ॥ १७ ॥

यजुर्विदां नाभिमितंतं 'सामम्गानामयं विधि: । वामस्कन्धेन विष्णुतं यज्ञसूत्रं 'फलप्रदम ॥ १८ ॥

मुद्गस्रसंचनद्मावैस्तु 'घृतंयेत तिलंक द्विज: । 'भाले' त्रिपुण्ड्रं 'कर्मणिं केश'पर्यन्तं'बुजवल्लम ॥ १९ ॥

पुण्ड्र्मकुलिमां तु त्रिमुण्डं तत् त्रिधा कृतं । ब्रह्माविष्णुशिवाख्यं च 'दशनातं पापनाशनम ॥ २० ॥

'ब्राह्मणानो'करै 'स्वर्गा' 'स्वाचि' वेदा: 'पदे'हरिः । गात्रे तैशोनि' रामाराध्य 'गाङ्गायू 'पंकातिरेवितः ॥ २१ ॥

'सावित्रों 'कठकुहरा 'हृदयं ब्रह्मसंज्ञितं । तेषां स्तनान्तरे धर्मः पृष्ठे'डधर्मः 'प्रवर्त्तितः ॥ २२ ॥

'भूदेवो ब्राह्मणा राजन् पुष्टया वच्न्या: सदुक्षिभः । 'चतुराश्रम्यमुकुशला मम धर्मप्रवर्त्तकाः ॥ २३ ॥

'बालाश्रापि ज्ञानवद्भिस्तपस्वी 'मम प्रियाः । तेषां वचः पालनीयतंमवतारा: कता मया ॥ २४ ॥

'महाभाग्यं ब्राह्मणानां सुतपाप्रणाशनं । कलिदोषहरं श्रुत्वा 'मुख्यते सवंतो भयात ॥ २५ ॥

इति 'कल्किवचः श्रुत्वा कल्किदोष''प्रणाशनं । 'प्रणम्य तं शुद्धमना: प्रमुच्यो वैष्णवाग्रणी: ॥ २६ ॥

गते राजनि सन्ध्यमायां शिवदत्समुको बुबुधः । चरितवां कल्किपुरतः स्तुत्वा तं पुरतः स्थितः रुष ॥ तं श्रुत्वा प्राह कल्किस्तु स्मितं स्तुविप्रठक्करम् । स्वागतं भवता कस्मात् दृष्ट्वा किं स्वादितं ततः ॥ रम् ॥

शृणु नाथ वचो माङं कौतूहलसमन्वितः । अहं गतश्र जलधेयोभ्यो सिंहास्यत्केके ॥ २८ ॥ यथावृत्तं द्वीपभतां लब्ध्वा श्रवणाभिप्सया । बद्धप्रस्थो गृहीतः कौमुदामिह जातायां पापनाशनम् । वरितं सिहुल्द्रिपे वातवर्ण्यंजनावते ॥ ३१ ॥ प्रासादे हंसरदनपुरराजि विराजिते रत्नस्फाटिककुल्याविसवलताराम्बुम्भुप्तिते । भृङ्गरजप्सराङ्घे पद्मैः कल्हारकुलद्कैः । नीलाम्बुजलताजालत्रनेत्रमनमण्डिते ॥ ३३ ॥ देउयो बहुद्रव्यो राजा महाबलपराक्रमः । तस्य पद्मावती कन्या रेजे यक्षस्वनोः ॥ ३४ ॥ भुवने दुर्लभा लोकेप्सितमा वरवर्णिनी । काममोहकरी चारुवेक्षा चित्रनिर्मिता ॥ ३५ ॥

शिवसेवापरा गौरी यथा पूज्या मुसम्मता । सक्तौभिः कन्यकासिश्र जपध्यानपरायणा ॥ ३६ ॥ जातां तांध्र हरेर्लङ्कमों समुद्रातों वराङ्गनानाम् । हरः प्रादुरभूत् साक्षात् पार्वत्या सह हर्षितः ॥ ३७ ॥ सा तमालोक्य वरदं शिरं गौरीसमन्वितम् । लज्जिताधोमुखी किज्चिल्लोचैः पुरतः स्थिता ॥ ३८ ॥ हरस्तामह शुभगे तव नारायणः पतिः । पाणिं गृहीष्यात मदा नाथो योभयो रुपात्तमजः ॥ ३९ ॥ कामभावेन भुवने ये पश्यन्ति किल द्वियः । तेनैव वयसा नायों भविष्यान्त्यपि तत्क्षणात ॥ ४० ॥ विना नारायणं देवं त्वत्पाणिग्रहणाधिनम् । गृहं याहि तपस्त्यकृत्या भोगायतनमुत्तमम् ॥ ४१ ॥ मा क्षोमय हरेः पत्नि कमले विमलं कुव । इति दत्वा वरं शौण्ड्यं तनयाद्यन्तदर्शी हरः ॥ ४२ ॥ हरवरमिति सा निशाम्य पद्मा समुचितमालमनोरथप्रकाशम् । विकसितवदनां प्रणम्य तं हि निजजनकालयासादिवेशा रामा ॥४३॥

प्राप्ते श्रीकल्किपुराणेऽप्यभाष्यते भविष्ये हरहरप्रदाने नाम चतुर्थोऽध्यायः ।

पञ्चमोड्याय:

गुरक उवाच

यते बहुविधये काले पञ्चां वृक्ष्य बहुद्रुमः । निरूढयौवनां पुत्रीं विस्त्रत: पापचाड़या ॥ १ ॥ कौमुदीं ग्राह महीषी पञ्चमोडाहेडन कं नुमः । वरयिष्यामि शुभं चे कुलशीलसमन्चितम् ॥ २ ॥ सा तमाह पतिं देवीं शिवेन प्रतिभाषितम् । विष्णुरस्याः पतिं भवित्यति न संशयः ॥ ३ ॥ इति तस्या वचः श्रुत्वा राजा ग्राह कदेति ताम् । विष्णु: सर्वगृहावास: पाणिमस्या: ग्रहीष्यति ॥ ४ ॥ अन मे भाग्ययोग्य: कश्वित येन जामातरं हरिम् । तरयिष्यामि कन्यार्थे वेदवत्यां मुनेयथा ॥ ५ ॥ इमां स्वयंवरां पञ्चां पश्यामिच महोदधे: । मथने डुरदेवानां तथा विष्णुप्रहोभष्यति ॥ ६ ॥ इति राजगणान भूषा: समाहूय पुरस्कृतान् । गुणान् कुलगुणैः सार्धं पश्याविच्चित्रण संकृतान् ॥ ७ ॥

स्वयंवरस्थं पश्याया: सिंहले बहुमज्जुले । विचारयं कार्यामास स्थानं भूपनिवेशनम् ॥ ५ ॥ वृक्षायत्तां नृपाः सर्वे विवाहकृतनिर्णया: । निजसेनेय: परिढृताः स्वर्णरलविभूषिताः ॥ ६ ॥ रथान गजान श्वरान समाहृदा महाबलाः । श्वेतच्छत्रकृतच्छाया: श्वेतचामरवजीताः ॥ १० ॥ श्वेतानते जसा दीप्ता देवाः सर्वे बुद्धोपमाः । वधिराक्ष: सुकर्मा च मदिराक्षो मदोत्सवः ॥ ११ ॥ कृष्णसारः पारदृश्य जीनूतः क्रूर्मदवन् । काशः सुधांशुसुमान कदुः क्रतुनसक्लयः ॥ १२ ॥ गुरुमित्र: प्रमाथी च विडम्बः सुज्जयो नृपम । ऐते जाये च बहवः समायाता महाबला: ॥ १३ ॥ विविधशुते रक्षगता: स्वस्वस्थानेषु पूजिता । वाद्यताण्डव संतुष्टाश्चिरमत्यम्बराघरा: ॥ १४ ॥ मानाभोग युधोद्रिक: कामरामा रतिप्रदा: । तानालोक्य सिंहलेश: स्वां कन्यां वरयन्नितम ॥ १५ ॥ गौरी चन्द्रावतंसां ध्यामां कृष्णागुरुभूषिताम । मणिमुक्ताप्रवालेश सर्वाझलंकृतां शुभाम ॥ १६ ॥ किं मायां मोहजननां किं वा कामपियां भुवि । कल्पलावृत्यसम्पसां न चान्यामिह दृष्टवान ॥ १७ ॥

स्वगं क्षितौ वा पतालेऽप्यहं सर्वैमगो यतः । पञ्चाद्रौसङ्गणाकीर्णी संस्कृतिः परिप्लुता हि ता ॥ १८ ॥

दौवारिकैर्वहस्ते: सा परिसिता ताम्स्तपुरावृंवहिंः । सुरेन्द्रवन्दनभणाकीर्णी प्रथपयामासं तां शने॥ १९ ॥

नुपुरे किंकिणीमिश्रं मधुरंनन्ती जम्ममीहितोपम् । भागतातों 'नुपग्गो जं कुल्योिलगुणाढ्यं भूरंहि २० ॥

भुणवन्ती हंसगमना रक्षेमौला करेम्पहंः । रविंरापौःकुसुम्भैः श्रीकेश्वती लोऽकुण्ठिता ॥ २१ ॥

मृत्योर्मुनल्लसीपतिमणडनसमृद्धिमोहत्प्राप्तां । किंधिसुतस्मेरेसदृशकविकृतदान्नीतिदोमिता ॥ २२ ॥

वेदीमध्याश्रेणीकौमुदवसनां 'स्कोफिलस्वनां । रूपलावण्यपथेधीमं 'ध्रेतुकोमा जगत्रेधसः ॥ २३ ॥

'पचामतीं तां प्रसमीक्ष्य भूमा संमोहिते कामविकृतां'धिया । पेतु: क्षितौ 'विस्मृतसरस्वताः रत्नाङ्गनातत्परिदृशप्रहृष्टसे ॥ २४॥

तस्या: स्मरक्षोमनिरोकणे स्त्रियो यो वमूचः 'किमन्वतीप्सस्ना: । बहूशिलतन्म्स्तसम्भारमभारंप्रा: सुरमध्यमासस्तकश्रृङ्गारितस्खलित! ॥ २५॥

विलासहासंव्यसनातिकिश्रिः कान्तावनां: चेङ्गसंज्ञोजनेत्रः । स्त्रीरूपमालोक्यभवेक्ष्य जूषाेक्षामेन्बगच्छन्तं नित्योद्यमुत्तया ॥ २६॥

अहं 'वटस्थीपतिरिकं'विलोमां पप्माविशङ्काहोसिसेवदर्शन्माकुलः । तस्थो स्मरमोहऋद्धिदु:खितया: श्रुतौ स्थिते: कौत्सोमितत्पु तैषु ॥ २७ ॥

१. य परिवारितामु २. य किंकिणीजाले: ४. य तुथां मध्ये ७. य ईसनती ८. य कैतुकार्म ११. य चेताः १३. य रमणीयरामा: १४. य रमास्पो

१२. य वनिन्दमागसकृङ्गीर्णां Y. य स्वागतातां ८. य भृङ्गमु ८. य भृकुटीलोचना C. य ग सम्भ्रान्तां १०. य ग य सम्भ्रातां १२. य विस्मित १४. य व्यवनीतवि्विचा: १५. य पवित्रात्मा

जानोइह कल्के कमलारिलापं श्रुतं विचित्रं जगतामघीश । गते विवाहोत्सवमझले सा शिवं 'शरण्यं हृदये निषाय ॥२८॥

तान द्रष्टुंा नृपतीन् गजाध्वरथिभिरत्यकान् ससित्वं गतान् स्त्रीभावेन समन्चितानुगतान् पद्मां विलोकयात्तिके । दीया क्ककत्निभूषणं भिलिखितं पार्श्वगुलेः कामिनी ईरां कलुं निजभायमेक्वरवचस्लंध्यैः हृदर् सोस्मरतत ॥२९॥

हस्ते श्रीकलिकपुराणेडसुभागवते भविष्ये म्क्षसम्भाषे नार्ंं पक्मोडकर्म्मन्य:"

१. च जाहीोहि ३. क तानप्रस्स्यत्पान ४. क Xहरि-ली ७. य +सस्मार: २.मा प्रक्सन्तं Y. क प्राथ्यंमु ८.म X नाम

षष्ठोऽध्याय:

शुक उवाच

तत: सा विस्मितमुखी पद्मा निजजनैवंता। हरे: पतिं हृदि ध्यात्वा प्रोबाच विमलां स्थिताम्॥ १ ॥

'पद्मोवाच'

विमले किं कर्त्तं ध्यायां ललाटे लिखवनं मम। दर्शंनादपि लोकानां पुंसां स्त्रीभावकारकम्॥ २ ॥

ममापि मन्त्रभाग्याया: पापिन्या: शिवसेवनम्। विफलत्वमनुप्राप्तं वीजमुर्तं यथोषरे॥ ३ ॥

हरिलंक्मींपति: स्रजंजगतामधिप: प्रभुः। मत्त्कृतेप्यभिलार्ष्यं कि करिष्यति जगत्पतिः॥ ४ ॥

यदि शम्भोवंचो मिथ्या यदि विष्णुं मां स्मरेत्। तदाहमनले देहं त्यक्ष्यामि हरिभाविता॥ ५ ॥

क्व चाहं मानुषी दीना क्वास्ते देवो जनार्दनः। कथं तेन विवाहो मे तेजस्तिमिरयोरिव॥ ६ ॥

'निगृहीता' विधात्रााहं शिवेन परिभाषिता। विष्णुना च परित्यक्ता मदन्या कान्त जीवति॥ ७ ॥

१. स स्वासमजने: स्याता २. घ चिन्तयन्नी

३. क × ३. य लिखित्वा

४. स सर्वैयां ४. च यथोपरे

५. न प्रिय: ५. म स्मृत्वे

६. स न नाथ संशय:, घ करिमाविता

१०. घ × ११. क +

जरानारदयोर्ंहै भावाया: शाङ्ग्तबदान्तनुमि न तथा मे हृदि स्पये कृष्ण: प्रादुरसुविहि

इति नानाविलापिन्या वचनं शोचनाश्रयम्। पद्मायाश्राच्चेष्टया: श्रुत्वायातस्त्वान्तके॥ ८ ॥

शुकस्य वचनं श्रुत्वा कल्कि: परमविस्मित:। तं जगाद पुनरयांहि पद्मां बोध्यितुं श्रियाम्॥ ९ ॥

मत्सदंशहरो भूत्या यदृपुगुणकोर्त्तनम्। श्रावयित्वा पुन: कीर समायास्यति बान्धव:॥ १० ॥

सा मे प्रिया पतिहरं तस्या दैवविनिर्मितम्। मध्यस्थेन त्वया योगमवयोक्श भविष्यति॥ ११ ॥

'सवंज्ञोसि' विधिज्ञोसि कालज्ञोसि कथमुते:। तामाश्वास्य ममाश्वासकथास्तस्या: समाहर॥ १२॥

ईतत् तस्य वच: श्रुत्वा कीर: परमहर्षित:। प्रणम्य तं प्रीतमनाः प्रययौ सिंहलं वरस॥: १३॥

'खग:' समुद्रपारेण स्नात्वा पीत्वामृतं पय:। वीजनूर्पफलाहरौौौौौ गत्या राजनीकेतनम्॥ १४॥

तत्र कन्यापुरं प्राप्यु कले नागे्श्वरेउवसत्। पचामालोक्य तां प्राह कीरो मानुषभाषया॥ १५॥

१. स बहु २. म वच: शोकसमादितसु

३. क गच्छ ४. म वीर

५. म तस्य वें देवनिर्मित: ६. स तथा

७. स ग सूरयं जानासि स्व पितृ नोर्गत कालं विधि तथा ८. म × मध्यस्थेन ... ... भविष्यति

९. कल्के: १०. म श्रुक:

११. क घ स्वरतुं १२. स मद्यो

१३. म वीजनूर्पफलं गुह्यत १४. घ राजनीकेशानमु

१५. घ नागे्श्वरे वसनुं १६. घ शुको

कुशलं ते वरारोहे स्वर्गोयानखलाकिनि । स्वामहं क्षेम्यननां 'लक्ष्मीःसुप्रतिमिवाप्सरम्‌॥ १६ ॥ pद्माक्षीं पद्मगन्धां पद्मनेत्रां 'कराम्बुजे १ क्मालं 'क्मालयन्स्री ल्वां कक्षयामि परां श्रियम्‌॥ १९ ॥ यं मा सर्म्जनतां स्मरखवण्यसम्पदाम्‌ १ निर्मितकनि वराग्रेहे असिनवां 'मोहकारिणि ॥ १८ ॥ इति 'भार्गिसंकक्वं 'कीर्तिमतयभूतम्‌। तुसन्ति। प्राह सा देसी हि भमा 'विहलाप्रियां ॥ १९ ॥ कस्त्यं कम्मादागस्रौः कयं मां 'कीरकमशुकु व देवो क्षा दानवो वा स्त्र्प्म यतसेसि 'दयाम्प्रः ॥ २० ॥

सवँजोईहं कामगामी सर्वँवास्त्रार्यं"तत्त्वविद्‌ । देवगन्धर्वभीप्सत्रां 'नतभ्रास्तु 'निस्पुनितः॥१९॥ वरामि स्वेच्छया ले त्योँनिकषणाथेःमहागलः १ स्वामहं ऋद्धिसंस्क्रतां 'शिक्षभनां 'मन्त्रतस्विनीम्‌ ॥ २२ ॥ हारस्थालाप"क्चीसट्कवेदाहवरेरणवशिःइहम विलोक्याहं दीनचेता: पुच्छामि 'श्रोतुमीरितम्‌ ॥ २३ ॥

१. व शान्ति २. व कराम्बुजा ३. य विशाषा ६. व करिष्यामि तमदुःखुतम्‌ ७. व ध्रुव १०. व X १२. व सतामुपरिपूजितः १३. सद्भिमध्ये

फोकिलालोंपसन्तापजनक मघुरं युयु । तव 'दन्तीष्ठिजिह्राम्रुशुलितमुखारपत्कयः १ यत्कर्णकुहरेः मम्मास्तेभः कि वण्यते तपः ॥ २८ ॥ सोकुमार्य 'शिरोऽस्थ 'वक्षः कान्तिवा निधाकरे । पौयूषं 'प्रकरन्स्यैवानन्द ब्हाणि ते 'बुधाः ॥ २९ ॥ तव बाहुलताबद्दा ये 'पस्पान्ति 'मुषातनम्‌ । तेषां तपोदनजे"श्राथः कि वा करिष्यति ॥ २६ ॥ तिलकाक्रुसंमिश्रं लोलेक्षणैल्लसदवक्तं पश्यतां न पुत्रशवं॥ २७ ॥ 'सिंहलेशघुले स्वाङ्ग सद् 'वमद्रिज्ञ थाकुते । 'तपःक्षीणासिव जानुं सक्क्षामि ऋजु बिन्मः १ 'कनकप्रतिमा यदन्त पञ्कुमिमँल्लिनीकृतम ॥ २८ ॥

कि ह्यप्ण कुलेनापि 'चनेनाभिजनेन वा । sवँ 'निष्फलतामेति येथ्यो 'देवमदक्षिणम्‌ ॥ २९ ॥ श्रृणु कोर समास्यानं यदिदं व विदितं तव । वाल्मीकीयचरितेऽस्मिन् 'करुणामिह दृश्यते ॥ ३० ॥

१. व कुशुमे वा निधाकरः ३. व पस्पान्ति ४. व श्राथः कि जनाविध्याति ९. नोले ११. य सुवर्णप्रतिमा १३. कं धनैमाभिमतं तन्‌ १५. व देवं सुराराणम्‌

२. व च व वन्दितेवेधानन्यै ७. व शुभाननेनम्‌ ८. कं व इहदेसुलेः, व मुहूर्तसूते १०. व उपक्षीणामिव १२. व X १४. य विफलतामेति

कल्किपुराणम्

महेश्वरस्तु तुष्टात्मा तया च मम पूजया । आविर्भूय महायोगी वचनंमिदमब्रवीत् ।। वरं वरय ललने मत्तः यत् त्वमभीप्ससि । लज्जयाधोमुखीभूय स्तितां मां वीक्ष्य शङ्कुरः । प्राह ते भविता स्वामी हरिनारायणः परः ।। देवो वा दानवो वान्यो गन्धर्वो वा तवेश्वणात् । कामेन मनसा नारी भविप्यति न संशयः ।। इति दृष्ट्वा वरं सोमः प्राह विष्णुवचने यथा । तथाहं ते प्रवक्ष्यामि समाहितमनाः शृणु ।। येताः सव्यो नृपाः पूर्वंमाहूता ये स्वयंवरे । पित्रा धर्मार्थिना दृष्ट्वा सुरभ्यां यौवनान्विताम् ।। स्वागतात्थे मुखासीनां विवाहे कृतनिश्चया । रूपवत्तो गुणोपेता स्तारुण्यघनसम्पतां ।। स्वयंवरगतां मां ते विलोक्य हविरप्रभाम् । रत्नमालाश्रितकरां निपेतुः स्वयमेव हि ।। तत् उत्थाय संह्रान्ता: संप्रेष्य स्त्रीत्वमात्मनः । स्तनभारनितम्बेन गुरूणा परिणमिता ।।

हिया भिया व शङ्कणां मित्राणामतिदुःखदम् । स्त्रीमावं मनसा चिन्त्या ममेवानुगता: शुचः ।। श्रीहरे: परिचर्यां रताः सत्यश्रवा सर्वदा । मया सह तपोध्यानपूजाः कुर्वन्ति सम्मताः ।। तदुदितर्मिति स निशाम्य केशवं श्रवणसुखं निजमानसमकाशम् । समुचितवचने: प्रतीक्ष्य पस्पृशां मुरहरयजनं पूताः प्रचचुष्टे ।।

इति श्रीकल्किपुराणेकेष्वगम्ये अवितथ्ये गुरुपरम्परा-संस्कृते नाम पञ्चदशोऽध्यायः ।

सप्तमोऽध्यायः

शुक उवाच

विष्णुवर्यं शिवार्च्यं श्रुतिमिच्छाम्यहं शुभे । घन्यासि ऋतपुण्यासि शिवदीक्षासर्मंचिता ॥ १ ॥

अहं भाग्यवशादनु 'समागतस्त्वान्तिकम् । कृपया वद साम्प्रतं कीराकरणिवारणम् ॥ २ ॥

भगवद्भक्तियोगं च जपध्याननविधिं मुदा । परमानन्दसन्दोहदानंयज्ञं श्रुतिप्रियं ॥ ३ ॥

श्रीविष्णोरर्चनं पुण्यं शिवेन परिकीर्तितम् । यच्छ्रद्धयानुचितस्य श्रुतस्य गदितस्य च ॥ ४ ॥

सदः पापहरं पुंसां गुरुगेहब्रह्मघातिनाम् । समाहितेन मनसा श्रुणु कीर यथोदितम् ॥ ५ ॥

त्वया यथोक्तकर्माणि पूर्वाह्ने स्नानकृच्छ्रुचिः । प्रकाश्य पाणिपादौ च स्पृष्ट्वापः स्वासनें वसेत् ॥ ६ ॥

प्राचीमुखः संयतात्मा साज्जूं न्यासं प्रकल्पयेत् । भूतशुद्धिं ततः कुर्याच्छ्थापनं विधिवच्चरेत् ॥ ७ ॥

ततः केशवकीर्त्यादिन्यासेन तन्मयो भवेत् । आत्मानं तन्मयं ध्यात्वा हृदि स्थापने न्यसेत् ॥ ८ ॥

पादाघ्याचमनोयाचः स्नानवासो विभूषणे: । यथोपचारैः संपूज्य मूलमन्त्रेण देशिकः ॥ ९ ॥

ध्यायेत् पौण्ड्रिकेशान्तं हृदयाम्बुजमध्येगम् । प्रसन्नवदनं देवं भक्ताभीष्टफलप्रदम् ॥ १० ॥

ॐ नमो नारायणाय 'स्वाहा योगेश सिद्धिविबुधे: परिभाव्यमानं लक्ष्म्यालयं तुलसिकाच्चितभक्तमूर्ध्नम् । प्रोतुज्ज्वलरकनवरांगुलिपत्रचित्रं हरिपदाम्बुजमाश्रयेदेहं ॥ ११ ॥

गृह्णारसं मणिप्रचयवृत्तिराजहंस- सिस्वतगुरुपुरयुतं पद्मपद्भवन्तम् । पीताम्बरारुणलविलोलचलत्पताकं स्वर्णत्रिवक्रवलयं च हरे: स्मरामि ॥ १२ ॥

शोभास्पदारणमणि द्युतिच्छवुमध्ये आरक्तपादतललसन्मनशोममाने लोकेशणोत्तसवकरे च हरे: स्मरामि ॥ १३ ॥

ते जाजुबो 'खमपते भञ्जूललज्ज- रज्जोसरचततरङ्ङिढसने किरीटके । चक्रशततभुजसन्नियतसामपोतं विस्तारितरस्मयशसी च हरे: स्मरामि ॥ ३४ ॥

विष्णो: कण्ठ विधिकृतान्तमनोजभूम जीवाण्डकोषगणस्य ज्र्रुदुकुलमध्ये नानागुणप्रकृति पीताम्बरविचित्रवर्णां ध्यायेल्लब्ध'वसस्तां वङ्रुष्टतस्थान ॥ ३५ ॥

शान्तोदारं भगवत्खिलप्रकाश- मावतंसगोपीविलासहृदी'जन्मपदं नाडीनदीगणरसोत्पसिसितान्तर्निस्यं ध्यायेयण् 'कोषनिलयं मुहुर्लोमरेखभे ॥ ३६ ॥

वक्ष: पथ्यविचितानुच्युककुक्षेमेन हारेण कौस्तुभभनेनप्रभया विमलकरे श्रीवत्सलक्ष्ममहाहरचन्दनश्रप्रसून- मालोचितं भगवत: सुभगे स्मरामि ॥ ३७ ॥

बाहू सुज्येष्ठसदनी चरूयाژ्झादि- शोभास्पदौ हरिति 'दैल्मीशान्तादक्षौ तौ दक्षिणा भगवतश्र पाशुसुम्नाभ- तेजोजितौ सुललितौ मनसा स्मरामि ॥ ३८ ॥

वामो भुजौ मुररिपोघ्नंत पञ्चराख्खो दयाभो करीश्वररवन् मणिपूर्वशाहगो न रक्ताज्झूलिप्रचयचुम्बितजानुसन्धी शङ्खाक्षयाप्रियकरौ कीर्त्ती स्मरामि ॥ ३९ ॥

कण्ठं मुणालसमले मुकुलहृदुसंक लेखाश्रयेग कनकालीका किं वा विमुक्ति'शुक्तिसंहतिमन्त्रलेखा वृत्तं चिरं भगवत: सुभगे स्मरामि ॥ ४० ॥

रक्ताम्बुजं रकतार्कवरकोमलवक्त्र सुबद्धशष्य दर्शनहासविकाशरमं सन्मानसोत्कृष्टचलेप्सयप्रम्रचित्रां शोकभिद्यमप्रमगलं च हरे: स्मरामि ॥ ४१ ॥

पूरातम्भोजवलसंयगन्वविदेशपुञ्जाभूपलदयं सिस्यातिलयौदर्यकरमदक्षेभ कयोत्सवं च कमलाहयेत्प्रकाशं स्फूर्छन्मत्स्योर्मिसंहितमौलिलोलो कणौ लेसन मकरकुण्डलशोभोलोलौ नानादिशो च नमसा विंकास'गेहो ॥ ४२ ॥

लोलालिकप्रचयचुम्बनपुङ्खिताग्रौ लम्बौ हरिमणिकिरोटटलङ्क्तौ स्मरामि ॥ ४३ ॥

प्रियचारुगन्ध-गोरोचनारचनया

महीकषायाममणिकान्तिकिरिटजुष्टम्

श्यायेन मनोयनतहारकमिश्ररस्य

॥ २४ ॥

श्रीवासुदेवचिकुरं कुडिलं निवद्धं नानासुगन्धिकुसुमैः

स्वजनादरण ।

दीर्घं 'रमाहृदयागाशमनं घुनन्त्तम्

श्यायेऽम्बवाहकिरणैरुदयाचलस्यधे ॥ २५ ॥

मेघाकारं सोमसूर्यप्रकाशं

'सुभ्रून्तसं चक्रचापैकमानमं

पुणडरीकायताक्षमं

लोकातीतं 'विष्णुकसेनं चाश्रयेऽहं

त्वां वन्दे ॥ २६ ॥

दीनं हीनं सेवया 'वेदवत्या

पापैस्तापैः पूरितं मे शरीरम् ।

'लोमाच्छसं 'लोकमोहादिबिन्दुं

कृपाइष्टघा पाहि मां वासुदेव ॥ २७ ॥

ये भक्त्याद्यां ध्यायमानां मनोज्ञां

व्यक्तिं विष्णोः 'पोडशालोकपुष्ट्यैः ।

स्तुत्या नत्वा पूजयित्वा विधिज्ञाः

शुद्धा मुक्ता जह्मसौख्यं प्रयान्ति ॥ २८ ॥

'पङ्कोरितमिदं पुण्यं शिवेन परिभाषितम् ।

धत्त्यं यशस्यमायुष्यं स्वस्त्यं स्वस्त्ययनं 'दरम् ॥ २६ ॥

पठन्त्ति ये महाभागास्ते मुच्यन्तेऽहंसौऽखिलात् ।

धमायंकाममोक्षाणां फलप्रदम् ॥ ३० ॥

'द्रुति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते' भविषिये

हरिकथिकिवरणं 'जाम सममोड्यायः ॥

१. य भाले

२. व पाश्मननततस्तमुं

४. व स सुमुखवहनं

७. क घ लोभाक्रान्तं

५. व घ विष्णुच्वेलं

६. म वेदगत्या

८. व घ लोकमोहादि

१०. क मुख्यः

९. म पपया कथितं

३. क परम्

५. व × नाम

७. ल × इति श्री

अष्टमोऽध्यायः

सुत उवाच

इति पथावचः श्रुत्वा केरो धीरः सतां मतः । कल्किदूतः सद्रीमध्यें स्थितां पश्यामि तावनीत ॥ १ ॥

वद पथो सांप्रतां हरेरद्भुतकंणः । योगमास्थाय विधोननं चरराम 'भुवनत्रयम् ॥ २ ॥

पथ्योवाच

एवं पादादिकेशान्तं ध्यात्वा तं जगदीश्वरम् । पुण्यात्मा दैशिको मूलं मनं जपति मन्त्रवित ॥ ३ ॥

जपादनन्तरं दण्डप्रणतिं 'मतीमाश्रयेत् । विष्णोसेनादिकानां तु दत्वा 'विष्णुनिवेदितम् ॥ ४ ॥

तत् उद्धवस्य 'हृदये 'स्थापयेत् मनसा सह । नृत्यन् गायन् हरेर्नाम तत् पश्यन् सर्वतः स्थितम् ॥ ५ ॥

ततः 'शेषं मस्तकेन कृत्वा नैवैभुगु' भवेत् । इत्येतत् कथितं केर कमलानाथसेवनम् ॥ ६ ॥

प्रकारानां 'श्रीकामपुरमकामामृतदायकम् । श्रोतॄनानन्दकरं देवगन्धर्वनरहरिप्रियं ॥ ७ ॥

शुक उवाच

शमीरितं श्रुतं साधु भगवद्‌ृक्तिलक्षणम् । स्वतप्रसादात् पार्मिनो मे केरस्य भुवि मुकिदम् ॥ ५ ॥

किन्तु त्वां काङ्क्षनमयी प्रतिमां रत्नभूषिताम् । सजीवभीव पश्यामि दुर्लभां रूपपिण्णीं 'श्रियं ॥ ८ ॥

नान्यां पश्यामि सदृशीं रूपश्रीलुणौस्तव । नान्यो योग्यो गुणी सत्ता भुवनेऽपि च 'दृश्यते ॥ ९ ॥

किन्तु पोरे समुद्रस्थं पश्याश्चिन्त्यैरप्सरावान् । गुणवान्नीश्वरः साक्षात् कश्र्चिद् दृश्रोपेतिमानुषः ॥ ११ ॥

न हि घातकृतं मंये हारे सर्वसौभगम् । तस्य श्रीवासुदेवस्य नान्तरं ध्यानयोगतः ॥ १२ ॥

त्वया ध्यानं 'तु यदूर्पं 'कृष्णोरमित्ततेजसः । तत्साक्षात्कृतमिल्येव न तत्र कियदस्तरम् ॥ १३ ॥

पथ्रोवाच

मूर्हिं 'तन् मम किं कुत्र ज्ञातः 'कीरत परावरम् । जानासि तत्कृतं कर्म विस्तरेणात्र वर्णय ॥ १४ ॥

वृक्षादागच्छ 'पूजां ते करोमि 'विधिवोधिताम् । वीजपूरफलाहारं पुष्टि: साप्नो पयः पिब ॥ १५ ॥

तव 'चञ्चयुगं पङ्करागादरणमुज्ज्वलम्। रत्नसङ्घट्टितमहं करोमी 'मनसा प्रियम् ॥ १६ ॥

कन्धरं सूर्यंकान्तेन मणिना स्वर्णवडित्न्ना । करोऽम्याच्छादनं चाहमुकारभि: 'पक्षांत तव ॥ १७ ॥

पतत्रं कुड्कुमेनाझं 'सौरभेणातिचित्रितम्। करोमी नयनानन्दायकं 'हपवत्तमम् ॥ १८ ॥

'मुक्तागुच्छमणिव्रातवेधेरणातिशोभितम् । पादयोर्नुपुरालापनावितं त्वां करोऽम्यहम् ॥ १९ ॥

तवामृतकथात्राततत्यक्काराध शाधि मामिह । सकींभि: 'संगताभिस्ते कि करिष्यामि तद वद ॥ २० ॥

इति 'पद्मावच: श्रुत्वा तददंतिकमुपागत: । कीरो घोर: प्रसन्नात्मा प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ २१ ॥

'ब्रह्मणा प्रार्थित: श्रीशो महाकारणिको 'बभौ । शम्भले विष्णुयासो गुहे धर्मेरिरक्षितु: ॥ २२ ॥

चतुर्भि:ग्रातृभिर्जेष्टिगोत्रजै: परिवारित: । ऋतोपनयनो वेदमधीय 'रामस्त्रिधामौ ॥ २३ ॥

धनुर्वेदं च गान्धर्वं 'शिवादेशधर्मसि शुचकं । कवचं च वरं लड्वा शम्भलं पुनरागत: ॥ २४ ॥

विशाखयूपभूपालं प्राप्य 'शिक्षां विशेषतः । धर्मनाथस्याय मतिमान् अधर्मक्ष निराकरोत् ॥ २५ ॥

इति पश्य तदाश्र्यानं निशाम्य 'मुदिततनना । प्रस्थापयामास शुचकं कल्केराननादुता ॥

भूषयित्वा स्त्रियांतेनमुच्यते कल्किर्ज्जिल: ॥ २५ ॥

'निवेदितं तु 'जानासि किमन्यत् 'कथयामि ते । स्त्रीभावभयभीतातमा यत् नायाति 'स प्रभु: ॥ २७ ॥

तथापि 'मे कर्मंदोषात् 'प्रणमत् कथयिष्यसि । शिवेन यो वरो दत्त: स मे शापोऽभवत् 'निकिल ॥ २८ ॥

पुंसां मदर्शनैनापि स्त्रीभावं कामतः शुचक् । 'श्रुत्वैति पश्यामन्र्य प्रणम्य च पुन: पुन: ॥ २९ ॥

उदीय प्रययौ कीर: शम्भलं कल्किपालितम् । तमागतं समाकण्यं कल्कि: परपुरद्रय: ॥ ३० ॥

क्रोडे कल्क्वा ददृशं तु स्वर्णरत्नविशषितम् । साननन्द परमानन्ददायकं प्राह तं 'मुदा ॥ ३१ ॥

कल्कि: परमतेर्जस्वी परशुस्मन्निभमलं शूलकम्। पूजयित्वा करे सृप्ट्वा पद्मःखपालनेन तपःपयन् ॥ ३२ ॥

तन्मुखे स्वमुखं दत्त्वा प्रहस्ळ 'नवविधया कथा: । कश्माद्देशाच्चरित्वा त्वं दुष्टशूद्रं किमगतः ॥ ३३ ॥

कुत्रोपित: कुतो लब्धं 'मपिक्रान्तनभूनराम्। अहर्निशं 'तनमिश्रं 'वाश्रितं भम 'श्वंत: ॥ ३४ ॥

तवानालोकनेनापि क्षणां मे 'युपपद भवेत्॥ ३४ ॥

इति 'तस्य वच: श्रुत्वा प्रणिपत्य शिरो'न्रसम् । कथयामास पप्राय: 'कथा: पूर्वोदिता यथा ॥ ३५ ॥

संवादमात्रमनस्तस्या निजालोकेऽरघारणम्। सर्वं तद् वर्णयामास तस्या प्रणतिपूर्वकम्॥ ३६ ॥

श्रुत्वेति वचनं कल्कि: शुकेन सहितो मुदा । जगाम त्वरितोऽपवेन शिवदत्तेन तन्मनाः॥ ३७ ॥

समुद्रपारममलं 'सहलं 'जलर्मुकुलम । नानाविमानवहुलं मोसवं मणिकाञ्चने: ॥ ३८ ॥

'प्रासादसदनाग्रेशु पताकातोरणाकुलम । श्रेणीसभापणंबहुलकुरुगोरमण्डितम्

पुरैरपि चित्तानापाङ्गनवंशमोदिरस्फुटम् । पुरीं कारमतों तत्र ददर्श 'पुरतः स्थिताम्॥ ४० ॥

मरालजालसंक्रारविलोलमकलान्तराम । 'उन्मीलितान्जमालातिकुलिताकुलितं 'सर: ॥ ४१ ॥

'जलकुमकुटदात्यूहर्नादितं हंससारसै: । ददर्श स्वच्छपयसां लहरीलोलविजितम् ॥ ४२ ॥

वनं 'कदमुकुहालश्यालस्तालाम्रेऽपि फके: । कपित्थास्वत्थखजूरंक्षीरषण्टकर्कटकै: ॥ ४३ ॥

उनापीतनसागररङ्के रजनीशशिमो: । कमुकैरन्नार्फलैश्व 'नानावृक्षैश्चकेभिताम् ॥ ४४ ॥

वनं 'ददर्श हृदयं 'रेखातरज्जुभिर्वारितं परिपालितम् । दुष्ट्रा 'हृश्ततनु: शुंकं सकरुणं 'कल्कि: पुरान्ते वने

प्राह प्रीतकरं वचोड्र सरोऽसि स्नातथ्यामित्यादित: । तच्छुत्वा विनयावनत: प्रणततं यामिति 'पश्याश्रमं

तवसन्देशसिंह प्रयाणमघुनां 'गत्वा स कीरोज्ज्वलवत् ॥ ४६ ॥

'इति श्रीकल्किपुराणेडु'भागवते 'भक्तिकथये 'कारुणयाद्याणं 'नाम षष्ठोऽध्यायम्।'

नवमोऽध्यायः

कल्कि: सरोवराभ्यासी जलाहरगवर्त्मन् । स्वच्छस्फटिकसोपाने प्रवालाचितवेदिके ॥ १ ॥

सरोजसौगन्ध्याभमदकत्रुमरालपदे विमले 'कदम्बपोतपत्रालिलितदित्यदर्शने समुवाससाने चित्रे सदृशेनावतारितः ॥ २ ॥

कल्कि: प्रस्थापयामास शुकं पद्माश्रमं मुदा ॥ ३ ॥

नागकेवारमध्यस्थः शुकको गत्वा ददर्श ताम् । हस्म्यस्तां विसिनीपताश्रयिनीं सखीभिरुंवृताम् ॥ ४ ॥

निश्वासवातातापेन म्लायतीं वदनाम्बुजम् । उत्क्षिपन्तीं सखीदचकलं चन्दनोद्कितम् ॥ ५ ॥

रेवावारिरपिस्नातं परागास्यं समागतम् । घृतनोरे रसगतं निनदन्ती पवनं प्रियम् ॥ ६ ॥

शुकः सकरुणः सांघवचनैस्तामन्तोषयत् । सा त्वमेर्होहि ते स्वस्ति स्वागर्त स्वस्ति ते शुभे ॥ ७ ॥

गते 'स्वव्यतिरुष्टनाहं शान्तिस्थैस्तु रसायनात् । रसायनं दुलुंभं मे सुलंभं ते शिवाश्रये ॥ ८ ॥

कव मे भाग्यविहीनाया इहैव वरवर्णिनि । देहि तं सरसतीरे प्रतिष्ठाप्यागता वयम् ॥ ९ ॥

एवमन्योन्यसम्वादमुदितातमनोरथे मुखं मुखेन नयनं नयनेनामृतं ददौ ॥ १० ॥

विमला मालिनी लीला कमला कामकन्दला । विलासिनो चारुमतौ कुमुदत्यशै नायिका ॥ ११ ॥

सख्य एता मतास्ताभिजलक्रीडार्धमुप्यताः । पद्या प्राह सरस्तीरमागान्तु सा मया कियः ॥ १२ ॥

इत्याख्याय स्वशिविरमारुह्य परिवारिता । सखीभिः श्रालुवैशाभिरूंबला स्वान्तःपुराद बहिः ॥ १३ ॥

प्रययौ त्वरितं दृष्ट्वा भैष्मी यदुप्रति यथा । जना: पुमांस: पथि ये पुरस्या: प्रदुद्रुवुः क्षितलभयाद दिगन्तरम् ॥ १४ ॥

पुंसां दृष्टे वा विपण्णौ स्थिता नारीपतिगुण्यकायाः । निवारितां तां शिविकां वहन्त्यो नायोर्डितमत्तां बलवत्तराश्र ॥ १५ ॥

पद्मा शुकोकत्या तदुपुपस्थया जगाम ताभिः परिवारिताभिः ॥ १५ ॥

सरोजलं सारसहंसनादितं प्रभुल्लपधोद्वदरेणुपांसितम् । नेर्गव्मसाहु 'सुधाकरालसा: कुमुदतीनमुद्वाय घोमना: ॥ १६ ॥

तासां मुखामोद 'मदान्धभूजां' विहाय पपानि मुखारविंदे । लग्ना: सुगन्धिकमाकलयै निवारिताश्रापि न तत्वजुष्टे ॥ १७ ॥

हासोपहासै: 'सरस: प्रकाशेभैश्र नृत्यैश्र'जले विहारै: । करप्रहेसैता जल्योधनार्चि'श्वरकै: तामिव्योनिताभि'रुज्जै: ॥ १८ ॥

सा 'कामतसा मनसा शुक्रोंक विविच्य पथा' सस्निघि: समेता: । जलात समस्थाय महाहृदंशं आगाम निविडशकदम्भ 'वृक्षं ॥ १९ ॥

सुखे शयानं मणिवेदिकाग्रे 'कलिङ्क पुरस्ता''दपि सूयंचंसम् । महामणिद्रात्रविभूषणाचित्र शुकेन सार्ध तमुदैक्षतेशाम ॥ २० ॥

'तमालननीलं कमलार्पित प्रभु' 'पीताम्बरं जारसरोजलोचनम् । आजानुबाहुं पृथुपीनवक्षसं श्रीवत्सतत्कौस्तुभशोभान्तराझ्ज्वलम ॥ २१ ॥

'तदद्रु तं रूपमवेध्य पद्या सस्तभिता विस्मृतसक्रियार्थी । 'शुप्तं तु संभोगभरितं प्रबुद्रं निनायसमास विगाढ़ितद्वालमा ॥ २२ ॥

कदाचिदेशोऽजिबलोऽतिसुरूपे महाशनाद् भीरवमूर्छिति साक्षात् । तदात्र 'शकि मे भविता भवस्य चरेण शापप्रतिमेन 'लोके ॥ २३ ॥

चराचरात्मा जगतांमधीश: प्रबोधितस्तदघुदयंदय 'विविच्य । ददर्श पथां 'प्रियवल्लभां यथा रमा 'श्रीमघुसूदनाग्रे ॥ २४ ॥

'संवीक्ष्य मायामिव मोहिनों तां जगाद कामाकुलित: स कलिक: । सकीं'रोशां समुपागता तां कटाक्षविद्योपचि'नामितास्त्याम ॥ २५ ॥

'इदैहि गुस्वागतमस्तु भाग्याद् समागमस्ते कुशलालय मे स्यात् । तवाननेनुः किर्ल 'कामपुरतापनोदाय मुहु: कान्ते ॥ २६ ॥

लोलाक्षि लावण्यरसामृतं ते कामाहिं 'द्रष्य 'विषातुरस्य । 'वनोतु शान्तिं 'शुक्कुतेन क्रूर्या मुहुलंभां जीवनमाश्रितस्य ॥ २७ ॥

वाहु 'तवेतो 'सुरपो मनोजौ हृदि स्थितं काममुदन्तवासम् । 'चार्वीयतौ चारुनलाझुशेन द्विपं यथा 'सादि'वंदीर्णकुम्मम ॥ २५ ॥

स्तनाविमावृत्तिमतस्तकौ तौ कामप्रतोदाविव वाससाकौ । 'ममोरसा मित्रनिजाभिमानो सुरतुल्यो व्यादिशतां प्रियं मे ॥ २६ ॥

'कान्तस्य सोपानमिवं वलित्रयं सूचेण 'लोमावलिना सुलक्षितम् । विभाजितं वेदिविल्रप''मध्यमे कामस्य दूतां'श्रियमस्तु मे प्रियम ॥ ३० ॥

रम्भोरु सम्भोगमुखाय मे स्यान् नितम्बबिम्बं 'पुलिननोपमं ते । तन्वङि तन्वशुकसज्जनोभं 'श्रमत्तकामाविमदोद्यमालम ॥ ३१ ॥

दशमोऽध्याय:

सूत उवाच

सा पद्मा तं ह्ररं गतवां प्रेमगद' भाषिणी । तुष्टाव प्रोदिता देवी करणाव रणालयम् ॥ १ ॥

प्रसोद जगतां नाथ 'शमंवमन् रमापते । 'ज्ञानामि त्वां विधुरासनं विषया नाहि मां प्रभो ॥ २ ॥

'धन्यास्मि कृतपुन्यास्मि तपोदानजपप्रते: । त्वां 'प्रतोष्य दुराराध्यं लब्धं तव पदाम्बुजम् ॥ ३ ॥

'आशां कुत्र पदाम्मोजं तव 'संधस्य योमनम् । 'भवनं यामि राजानमाल्यायं स्वागतं तव ॥ ४ ॥

'इति पद्मा रुपसत्या 'पत्वा स्वपितरं नृपम् । प्रोवाच्चागमनं कल्केःकवजोरंगस्य 'दौत्यकैः ॥ ५ ॥

सखीमुखेन पद्माया: पाणिग्रहणकाम्यया । हरेरागमनं श्रुत्वा सहरर्षोंमूद बहुद्रः: ॥ ६ ॥

'पुरोहितैरैब्रह्मणेश्र पात्रैमित्रैः 'सबन्धवैः । 'वाछताण्डवगीतेश्र 'पूजाभाजनपाणिभिः ॥ ७ ॥

जगामानयितुं कॅाल्कः 'सामात्यजनवेष्टितः । मण्डयित्वा कार्मतों पताकास्वर्णंतोरणैः ॥ ५ ॥

ततों जलाशयाभ्यासं गत्वा विष्णुप्रशःसुतम् । 'मणिवेदिकयासीनं भुवनैकर्ग्यांत पतिं ॥ ९ ॥

घनाघनोपशि यथां शोभंते 'रुचिराण्यहः । विद्युन्दिन्द्रायुदादीनी तथैव भूषणान्युत ॥ १० ॥

शरीरे 'पीतवासासि माल्याचन्दनभूषिते । रूपलावण्यसदने 'मदनोऽपिमनाशने ॥११॥

ददर्श पुस्तो राज्ञा रूपशीलगुणाकरम् । 'पुलकाश्रविघौतस्तं दृष्ट्रा साधु 'समचिन्तयत् ॥ १२ ॥

ज्ञानागोचर्मे तन्न मे 'यथां मान्यावुप्रस्य वन्दुनाथैन कानने ॥ १३ ॥

इत्युक्त्वा तं पूजयित्वा समानीय निजाश्रमे । ह्य्म्यप्रासादसंबाधे स्थापयित्वा तदौ 'सुताम् ॥ १४ ॥

पश्यां पचपलाशाक्षीं 'पचनेत्राय 'पचदिनीम् । 'पचाजादेशात् पचानाभ्यादाद यथाक्रमम् ॥ १५ ॥

कॅाल्कर्लेढ्वा प्रियां 'भायांँ सिहले साधुसत्कृतः । 'समुवास विशोशज्ञः समीक्ष्य द्वीपमुत्तमम् ॥ १६ ॥

राजानः स्त्रीत्वमापन्नाः 'पम्पायाः सखितां गताः । 'दृष्ट्रं समीयुस्वरिताः कॅाल्क 'विष्णुं जगत्पतिम् ॥ १७ ॥

ताः 'स्त्रियोरप 'समालोक्य संस्मृत्य चरणाम्बुजम् । पुनः पुस्तकं समापन्ना रेवनानात् 'वेदाज्जया ॥ १५ ॥

पम्पाकल्कों गौरकृष्णों विपरीतान्तरावुभो । वह्निःस्कुटो नीलपोतवासो व्याजेन परयतु ॥ १६ ॥

दृष्ट्वा प्रभावं कॅाल्कस्तु 'राजानः परमाद्भुतम् । प्रणम्य 'भक्तिभावेन तुष्ट्रः शरणागंति ॥ २० ॥

'जय जय निजमायया कम्पितैशपशोफकसनापरिणां जलाप्लुतलोकत्रयोपकरणमाकलक्य मनुमनिशम्य पूरितमवंविज्ञानाविभूतमहामीन शरीरं तवं निजकृतधर्मंसितुसंरक्षणं 'कृतावतारः । पुनरपि द्वितिंजलपरिलंढ्ढंतारस्वसूदनाद्वृतजितत्रिमुननं 'पराक्रमो 'हिरण्याक्षनिधनपृष्ठियूयडर रणसंकल्पाभिनिवेशेन 'घूतकोडावतारः 'परितः पाहि नः ॥

'पुनरिह जलधिमनाद्वृतदेवदानवगणैर्मन्दराचलानयननव्याकुलितवानां साहाव्येनाद्वृतविततिः पर्वतोदररणामृतप्राशनरचनावतारः 'कूर्मोऽकारः प्रसीद परेध तं दोनुपाणां ॥

पुनरिह त्रिमूर्त्तनजंयिनो महातुभ्यराकमस्य हिरण्याक्षिनोपरहिंतानां देवप्रवरराणां भयभीतानां कल्याणाय दितीसुत वचप्रेप्सुमित्रैर्ह्यांनो वरदानादवश्यस न शस्त्रास्त्र रात्रिदिवास्वपातत्यपातालतले देवगन्धर्वकिन्नरनरनागैरिरित विचिन्त्य नरहरिरूपेण नखलक्षाभिन्नोरं दष्ट्रदतनच्छदं त्यकाकुं कृत्वानसि। पुनरिह त्रिजगर्ज्जयिनो बलेः सत्रे शाक्रानुजो वडवामनदैत्यसंमोहनाय त्रिपदभूर्मिंभाक्रान्तेच्छलेन विष्णुकास्ततुतेसृष्टजलस्पर्शांविवृद्धमनोरेभि-काष्ठस्तव भूतेले बलेःदेववारिकलवमज्ञीकृतमुचित दानफलमे। पुनरिह हैहैयगदिनुपाणामसुरतलबपराक्रमाणां नानामदोैललोभित-मर्यादाक्त्सं निषण्णाय भृगुवंशजो जामदग्न्यः पितृहोमभस्रेनु हरणप्रवृद्धं-न्यबाधात् त्रिसकुल्लो निष्कषिमां पृथिवीं परशुरामावतारः। पुनरिह पुलस्त्यवंश्योवरतंसस्य विंश्रवसः पुत्रस्य निशाचरस्य च रावणस्य लोकनयतापनस्य निधनमुररीकृतस्य रविकुलजाददशरथस्यामजो विश्वामित्रादास्राण्युपलभ्य बने सीताहरुणवशात् प्रवृद्धमलुना अभ्युन्नतवानरैर्बन्ध सारणं दशकन्धरं रामावतारः हतवानसि। पुनरिह यदुकुल जलाधिकलानिधिः सकलसुरगणसेधितपादारविन्दह्रद्रः विविधदानवदैत्यदलनलोकनयदुरित नानापयुर्दर्शनचूर्णः वापनो वसुदेवात्मजो रामावतारो बलभद्रस्त्वमसि। पुनरिह विश्रुतवेदधर्मज्ञो ननुविहित नानापेरणाशादर्शनंघणः

संस्कारकर्मत्यागविधिना ब्रह्मामावविनाशचातुरी प्रकृतिविमाननाम-सम्पादयन् बुद्धावातारस्त्वमसि। अधुना कलिकलुषनाशावतारो बौद्धपाषण्डम्लेच्छादीनां च वेदधर्मसेतु-परिपालनाय कृतावतारः कल्किरूपेणास्मान् स्त्रीत्वनिरयादुद्‌धृतवानसि । तवानुकम्पां किमिह कय्यामः। कच ते ऋषीन्द्रैर्नविदितविलासावतरणं कच नः कामा रोमाकुलितमृगतृष्णातन्मनसाम्। सुदृष्टप्राप्यं युष्मच्छरणजलजालोकनमिदं कृपापारावारः प्रमुदितदृशाश्वासय निजान्त्॥ ३१ ॥ इति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते भक्षिते नृपाणां स्तवो नाम द्वादशोऽध्यायः॥

१. च हिरण्याक्षिनोपरहिंतानां २. च देवरराणां १. च ब्रह्मामाधविलासचातुरी २. च बामा ३. च वर ४. च X ५. च + समापः ७. च वडवामनो ८. च हरणाय ९. च याज्ञा १०. च कृतवानसि परशुरामावतारः ११. च विश्रवसः १२. च X १३. च हनतवानसिरामावतारः १४. च सजलधिः १५. नानापयुर्दर्शनचूर्णः, च नानादर्शन्मनसंघणः

एकादशोऽध्यायः

सत्प झवाष

'श्रुत्वा नृपाणां भक्तानां वचनं पुरषोत्तमः । ब्राह्मणक्षत्रविट्शूद्रवर्णनां धर्ममाह यत् ॥ १ ॥

प्रवृत्तानां निवृत्तानां 'कर्म यत् परिकीर्तिततम् । सवैं मोक्षाविमोक्षै मां वेदानामनुशासनम् ॥ २ ॥

'इति कल्केवंचः श्रुत्वा राजानो विषादाश्रयाः । प्रणिपत्य पुनः प्राहुः प्रोवां तु गतिमात्मनः ॥ ३ ॥

स्त्रीत्वं वाप्यथवा पुंस्त्वं कस्य वा केन वा कृतम् । जरायौवनबाल्यादि सुखदुःखादिकं च यत् ॥ ४ ॥

कस्मात् कुतो वा कस्मिन् वा किमेतद्विति वा विभो । अनिर्णीतान्यविदितान्यपि कर्माण 'वर्णय ॥ ५ ॥

इति तेषां वचः श्रुत्वा कल्किः कमललोचनः । 'तेम्यः प्रस्युत्तरं दातुं सस्मार निजसेवकम् ॥ ६ ॥

'सौद्याननत्तो मुनिवरस्तीयंपादो बहुदर्शत । कल्केदंशानतो मुनिमाकुल्यागतात्स्वरतः ॥ ७ ॥

समागतय पुनः प्राहु कि करिष्यामि कुत्न वा । 'यास्मामीति वचः श्रुत्वा कल्किः 'प्राह हसन् मुनिम् ॥ ८ ॥

'कृतं दृष्टं त्वया ज्ञातं सर्वं याञ्ञानिवतंकम् । अदृष्टमकर्तं चैति श्रुत्वा 'स्मेरमुखो मुनिः ॥ ८ ॥

गमनायोचतं 'दृष्टा नुपास्तु विमलाशयाः । 'कल्किक कमलपत्राक्षं प्रोवाचुस्मितचेतसः ॥ १० ॥

'राजान ऊचुः

'किमनेनापि कथितं त्वया वा किमुतान्युत । सर्वे तच्छ्रोतुमिच्छामः कथोपकथनं द्वयोः ॥ ११ ॥

'नृपाणां तद् वचः श्रुत्वा तानाह मधुसूदनः । पृच्छतामुं मुनिं शान्तं कथोपकथनादृतः ॥ १२ ॥

'इति कल्केवंचो भूयः श्रुत्वा ते नृपसत्तमाः । भनन्तमाहुः प्रणताः प्रह्नपारद्वितरीशवः ॥ १३ ॥

'मुने किमत्र कथ्यनं कल्किना 'धर्मवमर्णा । 'अबोधः केन वा जातस्त्त्वं वर्णय नः प्रभो ॥ १४ ॥

मुनिरुवाच

पुरिकायां 'पुरयी च पिता मे वेदपारगः । 'विद्रुमो नाम धर्मंज्ञः स्वातः परहिते रतः ॥ १५ ॥

'सोमां 'मम विभो माता पतिधर्मंपरायणा । तयोर्वंयः'परिणतौ काले षण्डाकृतिस्वभम् ॥ १६ ॥

संजातः शोकदः पित्रो लोकानां निन्दिताकृति: । 'समालोक्य पिता क्लीबं दुःखशोक''समाकुलः ॥ १७ ॥

त्यक्वा 'गृहं शिववने गतव्या तुषार''शाद्वृरम् । 'संपूज्येशं विष्णानेन घूपदीपानुलेपनैः ॥ १५ ॥

निद्रम उवाच

शिवं शान्तं सर्वलोकैकनाथं भूतावासं वासूकोकण्ठभूषम् । जटाजूटबद्धगजाजाननं वन्दे सानन्दानन्दसन्दोहदक्षम् ॥ १९ ॥

इत्यादिबहुभिः स्तोत्रैः स्तुतः स 'वरदां वरः । वृषारूढः प्रसन्नात्मा पितरं प्राह मे 'वपुषा ॥ २० ॥

'विद्धुमो मे पिता प्राह मत्पुत्रं' तापतातपितः । हसन्निवो ददौ 'तस्मै पुत्रं सुखकरं भुवि ॥ २१ ॥

मम पुंस्त्वं वरं लब्ध्वा 'समायातो गृहं पिता । पुरुषं मां समालोक्य 'प्रसन्नात्मा वभूव सः ॥ २२ ॥

ततः 'प्रवयसो स' तु पिता च द्वादशाब्दके । 'कारयित्वा विवाहं मे मोदं लेभे यथायथम् ॥ २३ ॥

यज्ञरातसुतां पत्नीं 'मानिनीं रूपशालिनीम् । प्राप्याहं परितुष्टात्मा गृहस्थः 'शिवसोडभवम् ॥ २४ ॥

ततः कलियुगे काले पिता मे च मृतो नृपा: । पारलौकिककार्याणि 'पुरोहिद्राद्यैरण्वितः ॥ २५ ॥

तस्य कृत्वा विष्णानेन 'भोजयित्वा द्विजान् बहून् । 'पितृवियोगतोडहं विष्णुप्रेवारोडभवम् ॥ २६ ॥

तुष्टो हरिमें भगवाज्जपुजादिकमं भिः । स्वप्ने मामाह माधवं स्मरन्मोहाविनिमतैः ॥ २७ ॥

अयं 'पितेतिं भावनां ममताकुलचेतसाम् । शोकदुःखभयोत्प्रेगजरामृत्यु''विधायिका ॥ २८ ॥

'श्रुत्वेतिं वचनं 'विष्णोः 'प्रतिवादार्थमुच्यतम् । मामालक्ष्यन्तर्हितः स विनिद्रोझहं ततोडभवम् ॥ २९ ॥

सविस्मयः सभार्योऽहं त्यक्वा 'स्वां पुरीकां पुरीम् । पुरुषोत्तमाख्यं श्रीविष्णोः स्थालयं वाग्मं 'नुपाः ॥ ३० ॥

'तस्यैव दक्षिणे पार्श्वे निर्मीयाश्रममुत्तमम् । सभार्यः सानुगामात्यः करोमि हरिसेवनम् ॥ ३१ ॥

मायासंदर्शनाकाड्क्षी हरिं'ध्रुवि संस्थतः । 'गायन् नृत्यत्प्रसन्नां चिन्तयन् शाम्यताप्रदम् ॥ ३२ ॥

एवं वृत्ते द्वादशाब्दे द्वादश्यां पारणादिने । स्नातुकामः समुद्रेऽहं वन्युभिः सहितो गतः ॥ ३३ ॥

तत्र मग्नं जलनिधौ लहरीलोल' संकुले । समुत्थातुमशक्यं मां प्रतुदन्तं जलेचराः ॥ ३४ ॥

निमज्जनोन्मज्जनेन व्याकुलीकृतचेतसम् । जलहिल्लोलमिलनदलिता डिम्भचेतनम् ॥ ३५ ॥

जलघेदंक्षिते कूले पतितं पवनेरितम् । मां तत् 'पतितं दृष्ट्वा वृद्धशर्मा द्विजोत्तमः ॥ ३६ ॥

शुश्रूषामास्य सघृणः स्वपुरं मां समानयद् ॥ ३६ ॥

स वृद्धशर्मा धर्मात्मा पुत्रदारघनान्वितः । कृत्वाह्नं तु मां तत् पुत्रवत् पर्यपालयत् ॥ ३७ ॥

अहं तत् दीनात्मा विदेशाभिज्ञ एव न । दम्पतीं तौ स्पपितरौ 'मत् तत्रावसं नृपः ॥ ३५ ॥

स मां विज्ञाय बहुधा 'वेदघर्मेऽनुचित्तम । प्रददौ स्वां दुहितरं 'निविवाहेयु समुत्सुकः ॥ ३९ ॥

लङ्ध्वा स्वर्णामणिडतां रूपशोलगुणान्विताम् । नाम्ना चारुमतीं तत् 'मानिनों विस्तृतोऽभवम् ॥ ४० ॥

तयाहं परितुष्टात्मा नानाभोग' सुखान्वितः । जनयित्वा पञ्चपुत्रान् श्रीमदेनाब्दूतोडभवम् ॥ ४१ ॥

जयश्री विजयश्रैव कमलो विमलस्थथा । वृष इत्यादयः पञ्च विदितास्तनया मम ॥ ४२ ॥

स्वजनेर्बन्धवुभिः पुत्रैर्धनेर्ननानाविधैरपि । विदितः पूजितो लोके 'देवैरिन्द्रो यथा दिवि ॥ ४३ ॥

वृध्दस्य ज्येष्ठपुत्रस्य विवाहायाथ सम्यतम् । सन्निधानं द्विजो दैवं पूज्यमानो मुनिसत्तमैः ॥ ४४ ॥

दिविषुधः कर्माणि वेदज्ञकाराभ्युदयान्यपि । वाद्यैरगीतेश्र नृत्येश्र स्त्रीगणैः स्वर्णभूषितैः ॥ ४५ ॥

अहं च पुत्रामुदये पितृदेवर्षितपणम् । कृत्वा समुद्वेलायां प्रतिष्ठां परमादरात् ॥ ४६ ॥

वेलालोलापिततनुजलादुत्थिताय सत्करः । तीरे सक्लीन स्नानस्नच्यापरान् वेष्ट्याह मुन्नना ॥ ४७ ॥

सत्यः सम्भवं भूयः द्वादश्यां पारणादृतान । पुरषोत्तम' संवासान् विष्णुसेवाथ मुच्यताम् ॥ ४८ ॥

तेऽपि मामप्रतः कृत्वा तद्रूपवयसां निधिम् । विस्मयाविष्टमनसं ददृशा मामनुब्न जनाः ॥ ४९ ॥

'अनन्त 'विष्णुभयकोडसि जले किं 'दृष्टवानिह । स्थले वा 'व्यग्रमनसं लक्षयामः कथं तव ॥ ५० ॥

पारणं कुत्र तद बृंहि व्यक्त्वा विस्मयमातमनः । तानब्रुवमहं नैव किंविद दृष्टं श्रुतं जना: ॥ ५१ ॥

'कामात्मा तत्कूपणधीरमप्यासनद्रश्यादृतः । तयाहरेमियाहं मूढो 'व्याकुलितेन्द्रिय: ॥ ५२ ॥

न 'शोभे 'वेदि कुतोऽन्यत्र स्नेहमहावश गता: । आत्मनो 'विस्मृतिरियं 'को वेद विदितां तु ताम ॥ ५३ ॥

'इति भार्याणनागारपुनरौढाहानुरक्तधीः । अनन्तौडहं दीनमनाः न जाने स्वाप्समित्तमम् ॥ ५४ ॥

'मां वीक्ष्य मानिनी भार्यं विवर्णं मूढवत् स्थितम् । 'क्रन्दन्ती किमहोजस्मादालपन्ती ममान्तिके ॥ ५५ ॥

'इह तां वीक्ष्य तास्तत्र 'स्मृत्वा कातरमानसम् । 'हंसौडय्येको 'बोधयितुमगतो मां सदुक्तिभिः ॥ ५६ ॥

घोरो विदितसर्वज्ञः पूर्णः परमात्ममंचितः ॥ ५६ ॥

'सूर्याकारं तत्स्वसारं प्रशान्तं दान्तं शुद्धं लोकशोकदयिष्णुप् । ममाप्रे तं पूजयित्वा मदज्ञाः 'पत्रच्युत्से 'मच्छुमध्यानकामा: ॥ ५८ ॥

'इति श्रीकल्किपुराणे द्वादशाध्यायेऽसन्दृश्यादृतः 'न सेकावशोऽध्यायः'

१. क × अनन्त …व्याकुलितेन्द्रिय(५२)

२. क विष्णुभयकत्सर्व

३. ग दृष्टवानसि

४. क मनदारमा

५. क व्यप्रत्सस्मुं

६. क व्याकुलितं मनः

७. ख लेभे

८. क मूळको वेदितातु तामु ८. क इति भार्या पुधर्गण विवहे मूढवत् स्वितमं

९. क मानन्वीक्ष्य प्रिया

१०. क क्रन्दन्ति किमहो

११. क हंसस्स्वेको

१२. क हरेमां विसृष्टिं

१३. क स्मृत्वा

१४. क बोधयितु स्वागतो

१. क सूर्याकारं तत्त्वसारं महान्तं शान्तं शुद्ध लोकदयिष्णु

२. क पत्रच्युत्सुमध्यानकामा

३. क × इति श्री

४. ख मदज्ञा

५. ग + समातः

६. ग मत्सुत

७. ग × नाम

द्वादशोऽध्याय:

स्तव उवाच

उपविष्टे तदा 'हंसे भिक्षां कृत्वा यथोचिताम् । ततः प्राहरनन्तस्य शरीरारोग्य'काम्यया ॥ १ ॥

हंसस्तेभ्यो 'मतं ज्ञात्वा प्राह मां पुरतः स्थितम् । ततः चारुमुखी भार्या पुत्रौः पाणौ बुभुक्षया ॥ २ ॥

धनरञ्जितं सुतं 'सम्बार्च्य सौधर्मस्कुलम् । 'त्यक्वा कदागतौडसीहं पुत्रोद्धाहदिने न तु ॥ ३ ॥

समृद्धवीरसंभारः 'पुराद्भंजनादृतः । निमन्र्य मामिहायातः शोकेन्टसमनानसः ॥ ४ ॥

तं च समतिवर्षीयस्त्वं दृष्ट्वा मया प्रभो । त्रिषष्टिर्वर्षीयवत् 'कस्मादिति मे संप्रश्नो महान् ॥ ५ ॥

'इयं भार्या संहायात ते न तत्रालोकिता कचित् । अहं वा कव कुतस्तस्मात् कथं वा केन 'पालितः ॥ ६ ॥

'स एव वा न वापि त्वं नाहं वा शिष्युरेव सः । आवयोरिह संगमेन्द्रजाल इवाभवत् ॥ ७ ॥

'त्वं गृहस्थः स्वधर्मज्ञो मिश्रकौजं परात्पकः । आवयोरिंह 'संयोगो बालकोन्मत्तयोरिव ॥ ८ ॥

तस्मादेशसि मायेयं त्रिजगन्मोहकारिणी । 'ज्ञानात् प्राप्याद्वैतलभ्या मत्येष्टमिति भो द्विज ॥ ९ ॥

इति 'शिष्युः समाश्राव्य यदवद्यत् प्राह विस्मितः । मार्कण्डेय महाभाग भविष्यं कथयामि 'तत् ॥ १० ॥

प्रलये . या त्वया दृष्ट 'गुरुष्योदरम्भुषि । सा भार्या मोहजालेन 'पात्यन्ता गौणकातथा ॥ ११ ॥

'तमोहान्तनत्संतापा नोदनोचतमक्षरौ । ययेदमखिलं लोकमालत्यवस्थयार्स्थितम् ॥ १२ ॥

हंस उवाच

लये लीनेः त्रिजगति ब्रह्मादीन् मात्रतां गतः । निरपाश्चौ निरालोके 'सिसृक्षुरभवत् 'परः ॥ १३ ॥

'ब्रह्माण्यपि दिधक्षाभूते पुरुषमकृती 'स्वया । 'मासा संजनयामास महान्तं कालयोगतः ॥ १४ ॥

कालस्वभावकर्मात्मा सोऽहङ्कारस्ततोऽभवत् । 'त्रिवृद्विष्णुशिवब्रह्ममयः 'संसारकारणम् ॥ १५ ॥

तन्मात्राणि ततः पञ्च जखिरे गुणवन्नि च । 'महाभूतान्यपि ततः प्रकृतो ब्रह्मसंश्रयात् ॥ १६ ॥

जाता देवा सुरनराः ये चान्ये जीवजातयः । ब्रह्माण्डभाण्डसंभार'जनमाश'क्रियात्मकाः ॥ १७ ॥

'मोदेन मायया जीवपुरुषः परमात्मनः । संसारशरण्येऽ्यप्रो न वेदात्ममर्गात कचिचत् ॥ १५ ॥

अहो बलवती माया ब्रह्माद्या यदवशे स्थिताः । गावो यथानसि प्रोता गणा बद्धाः तया हि ॥ १८ ॥

तां मायां 'ज्ञाततयी ये तितीर्षन्ति मुरीश्वराः । 'स्त्रवन्ती वासनाक्रान्त त एवर्थविदो भुवि ॥ २० ॥

मा कण्डेयो वसिष्ठश्व वामदेवादयोऽपरे । श्रुत्वामृतवचो भूयः किमादधः श्रवणादृता ॥ २१ ॥

राजानो जननतवचनमिति श्रुता सुधोपमम् । 'भिंक वां प्राहरहो सुत भविष्यस्मिह वर्णय ॥ २२ ॥

इति तद्वच आ श्रुत्य सुतः सत्कृत्य तं पुनः । कथयामास कात्स्न्येन शोको मोहविचातकम् ॥ २३ ॥

तत्रोऽनन्तो भूपगणः पुष्टः प्राह कृतादरः । तपसा मोह निघनमिन्द्रियाणां च निग्रहम् ॥ २४ ॥

'अतोऽहं वनमासाद्य तपः कृत्वा विधानतः । नेन्द्रियाणां न मनसो विरहोऽभूत कदाचन ॥ २५ ॥

वने ब्रह्म ध्यायतों मे 'मार्यपुत्रघनादिकम् । विषयष्वानतरा रशक्त संस्मारयति मे मनः ॥ २६ ॥

तेषां स्मरणमात्रेण दुःखशोकभयादयः । 'प्रतुदन्ति मम प्राणान् धारणाघ्यायानाशकःः ॥ २७ ॥

ततोऽहं निप्रचित्तमन निरोधियामि नित्यशः । मनसो निगृहस्तेन भविष्यति न संशयः ॥ २८ ॥

अतो मामिन्द्रियाणां च 'निग्रहव्यग्रचेतसम् । तदङ्गिष्ठावदेवाश ददृक्ष मामी युरुत्तमा ॥ २९ ॥

रूपिणो मस्मथोचुस्ते भोजन्त इति ते ददृक्ष । दिग्वाताकम्प्रचेतौडशिवह्नि ह्रेपद्मप्रकाः ॥ ३० ॥

इन्द्र्रियाणां वयं 'देवास्तव देहे प्रतिष्ठिता । नक्षत्रप्रकाण्डसंमिश्रात्रास्तमान कर्तु'मिहार्हसि ॥ ३१ ॥

न श्रेयो 'हि तवान्त न 'मनोनिग्रहकर्मणि । छेदने भेदनेऽस्माकं 'मिश्रमर्या मरिष्यसि ॥ ३२ ॥

अन्धानां बधिराणां च विकलेन्द्रियजोविनाम । 'भेदनेऽस्माकं तन्न ते 'निग्रह इति मे मतिः ॥ ३३ ॥

१. म महाभूतान्यपतितः

२. क प्रकृतः

३. स जन्मना सत्क्रियात्मकः

४. मायया जीवेन, घ मायया मायया

५. घ गुणमय्यो

६. क परमात्मनामा

७. क वासनाकान्तः, स वासनानन्त

८. क श्रुतवचः, घ गुरुवचो

९. क अवान्त, स स्मरन्ति

१०. क शोकवचः

११. क किं वः

१२. ग X

१. ग X

२. स ततः

३. क कपचन

४. घ धारने

५. स तन्हि

६. स स मनसां

७. स निराकरणव्यापुरं

८. स नुसतिकायां इतः कृत्वा न किश्चिदास्ति, अन्ववाचसीयते

९. य कर्ता तः

१०. य करतां तः

११. क न

१२. क भ्रमो निग्रहकर्मणि

१३. ग शिक्षकर्मा

१४. क य बनेपु

जीवस्यापि गृहस्थस्य 'देहो गेहं मनोजुगः । बुद्धिभार्या तदनुगा वयमित्यवधारय ॥ ३४ ॥

कर्मयतस्य जीवस्य मनो बन्धविमुक्तिकृत् । संसारयति लुङ्खस्य ³ब्रह्माणो यस्य मायया ॥ ३५ ॥

तस्मान् मनोनिग्रहायं विष्णुर्भक्तिं समाचर । 'मुखमोक्षप्रदा नित्यं दाहिका सर्वकर्मणाम् ॥ ३६ ॥

द्वैताद्दैतप्रदानन्दसंदोहा हरिभक्तिका । 'हरिमन्त्रैर्जपलोकविनाश्ते महामते ॥ ३७ ॥

परं 'प्राप्त्यति निर्वाणं कल्केरालोकनात् त्वया । इत्यहं 'बोधितस्तेन भक्त्या संपूज्य केशवम् ॥ ३८ ॥

³कौलिक् दिक्शुरापातः कृष्णं कल्किकुलान्तकम् । दृष्ट्वा . रूपमरूपस्य सृष्टिस्त²पदपलल्वः ॥ ३९ ॥

अपदस्य श्रुतं वाक्यमवाच्यस्य परात्मनः । इत्यनन्तः 'प्रसन्नात्मा नारायणं कृपालयम् ॥ ४० ॥

कल्किक् कमलपत्राक्षं नमस्कृत्य ययौ मुनिः । राजानो 'मुनिवाक्येन विवीर्णंपदवीं गताः ॥ ४१ ॥

'पद्यां प्रणस्य कल्किक् च प्रययुः स्वनिकेतनम् । कल्किमभ्यच्यं पद्यां च नमस्कृत्य मुनिव्रताः ॥ ४२ ॥

अनन्तस्य कयामेतामञ्जानध्वान्तनाशिनीम् । मायानियन्त्रीं प्रपठन् स्फुटं²वचनं बन्धाद् विमुच्यते ॥ ४३ ॥

संसारार्णिविनाशालालसमतिः श्रीविष्णुप्रसेवाडरोः । भक्त्याध्यानमिदं स्वमेदरहितं निर्मिय 'धर्मात्मना ॥

'जानोल्लासनिशातखड्गमुदितः सद्दू²किदुर्गाश्रयः । पद²वर्गं जयताद् विशेषजगतामारमस्थितं वैष्णवः ॥ ४४ ॥

'इति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते भविष्ये- डनन्तमायानिरूपणं नाम द्वादशोऽध्यायः

त्रयोदशोऽध्याय:

वत उवाच

गते नृपगणे कल्किः पद्मया स ह् सिहलात् । शम्भलग्रमगमने मति चक्रे स्वसेनया ॥ १ ॥

ततः 'कल्केरभिप्रायं 'विदित्वा वासवस्वरन् । विश्वकर्मणिमाहूय वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २ ॥

इन्द्र उवाच

विश्वकर्मन्ज्ञभमले त्वं 'गृहोधानेशु निष्कुटम् । प्रासादहर्म्यसंबाधं रचय स्वर्णसंश्रयः ॥ ३ ॥

रत्नस्फटिकवेदिकैर्यानानामणिविनिर्मितेः । तत्रैव शिल्पिनैपुण्यं तव यच्चास्ति तत् कुरु ॥ ४ ॥

श्रुत्वा हरेःवचो विश्वकर्मणि शर्म निजं स्मरन् । 'शम्भले कमलेशस्य स्वस्त्यादिप्रमुखान् गृहान् ॥ ५ ॥

नानावनलताम्रोबनसरोरवापीसुशोभितः । शम्भलश्राभवत् कल्केयैन्द्रस्यामरावती ॥ ६ ॥

कल्किस्तु सिहलाद् द्वीपाद् वहिः सेनागणैर्वृतः । त्यक्त्वा कालमतिं कूले 'पाथेगरकरोत् स्थितिम् ॥ ७ ॥

बृहद्रथयस्तु कौमुद्या सहितः स्नेहकातरः । पद्मया सहितायास्मै पद्मानाथाय विष्णवे ॥ ८ ॥

ददौ गजाननामयुतं लघुं मूल्यं च वाजिनाम् । रथानां च द्विसाहस्रं दासीनां ह्रे सते 'मुदा ॥ ९ ॥

ददौ वासांसि रत्नानि भक्तिस्नेहात्पुलोचनः । 'तयोर्मुखावलोकेन नाशकत् कियदोरितुम् ॥ १० ॥

मोहाविष्टौ दम्पती तौ प्रस्याप्य पुनरागतौ । पूजितो कल्किपचाभ्यां निज'कालमतिं पुरेम् ॥ ११ ॥

कल्किस्तु 'जलघेरम्मो विगाह्य पूतनागणैः । पारं जिगमिषुं दृष्ट्वा 'जम्बुकं स्तम्भितोभवत् ॥ १२ ॥

जलस्तम्भमथालोक्य कल्कि: सबलवाहनः । प्रययौ पयसां राजैरुपरि श्रीनिकेतनः ॥ १३ ॥

गत्वा पारं शुचं प्राह याहि मे शम्भलालयम् । विश्वकर्मकृतं यन्त्र देवराजाक्षया बहु ॥ १४ ॥

'सम्प संबाधसमलं 'महाहं च सुशोभनम् । 'तत्रापि पित्रोर्मातीनां स्वस्ति 'बुया यथोचितम् ॥ १५ ॥

'यदत्राज्ञ विवाहादिषु वक्तुं त्वमहंsi । पश्वाद् यामि कृतकृत्यैस्त्वमादौ याहि शम्भलम् ॥ १६ ॥

'कल्केर्वचनमाकृष्य कियोरो धीरमत्नो ययौ । 'आकाशगामी सर्वज्ञः शम्भले'सुरसुन्दरम् ॥ १७ ॥

चातुर्वण्यजनकुलं । सूर्यरश्मिप्रतीकाशं प्रासादशतशोभितम् ॥ १८ ॥

सर्वं सुवर्णं रश्मिं शम्भलं विह्लोलोद्वियात् । गृहाद गृहान्तरं 'दृष्टा प्रासादिपि 'चाम्बरम् ॥ १९ ॥

वनाद वनान्तरं 'तत्र वृक्षाद वृक्षान्तरं व्रजन् । शुकः स विष्णुयशाः सदनं भुदितोज्ज्वलत् ॥ २० ॥

तं गत्वा शङ्किरालापैः कथयित्वा 'प्रियां कथाम् । कल्किराजानं पाहु सिहलात् पश्यया सह ॥ २१ ॥

'सतवरं तु विष्णुयशा: 'समानाभ्य प्रजाजनान् । विशिष्टरूप'भूपाले कथयामास हर्षितः ॥ २२ ॥

स राजा कार्यामास पुरग्रामादि'मण्ढितम् । स्वर्णकुम्भे: सदस्मोभिः पूरितैः श्रवणौक्षितैः ॥ २३ ॥

कालागुरुसुगन्धाढचदीपलाजालकुराक्षते: । 'कुसुमे: सुकुमारैश्च रश्मिभुगफलौन्नितैः ॥ २४ ॥

शुशुमे शम्भलग्रमो विविधानां मनोहरः । तं कल्कि: प्राविशद भीमसेनागरणविलक्षणः ॥ २५ ॥

कामिनी नयनानन्दमन्त्रदार्ज्ञः कृपानिधि: । पश्यया सहितः पित्रोः 'प्रदयोः प्रणतोऽपतत् ॥ २६ ॥

सुमतिमुन्दिता पुत्रं सुनृशं शंक्र घचोभिव । ददृशे 'त्वमरावत्यां पुण्यकामा 'दिति: सती ॥ २७ ॥

शम्भलग्रामनुगरी पताका ध्वजशालिनी । 'अवरोधसुजधना 'प्रासादविपुलस्तनी ॥ २८ ॥

मयूवच्वकाहंसच्छृङ्गारमोहरा पटवासोध्योतघूमवसना कोकिलस्वना ॥ २९ ॥

सह्यासगोपुरमुखी 'दामनेत्रा यथाझृणना । कोकिल् पंति गुणवती प्राप्य रेजे तमेश्वरम् ॥ ३० ॥

'स रेमे पश्यया तत्र 'वर्षयुगाननाश्रयः । शम्भले 'त्रिहुलाकारः कल्कि: 'कल्किविनाशनः ॥ ३१ ॥

कवे: 'पत्नी कामकला सुपुपे 'परमेष्ठिनो । वहत्कीर्तिंवृहद्वाहू 'महाबलपराक्रमी ॥ ३२ ॥

'प्राज्ञस्य सश्रितिभय्यी वस्यां पुत्रो बभूवतुः । 'यज्ञविदौ सर्वलोकप्रजिदौ विजितेन्द्रियौ ॥ ३३ ॥

सुमनत्रकस्तु मालिन्यां जनयामास शासनम् । वेगवतं च साधूनां द्वावेतावुपकारकौ ॥ ३४ ॥

ततः कल्कि: पद्मायां 'जयौ विजय एव च । द्वौ पुत्रौ जनयामास लोकस्यातौ 'महाबलौ ॥ ३५ ॥

पश्यया सहितः पित्रोः 'प्रदयोः प्रणतोऽपतत् ॥ ३६ ॥

एते: :परस्वतोडमाल्ये: :सर्वसंमततसम्मत्कथे: । 'हयमेधैर्विधानै:सम्मुखयं पितरं 'क्रमु:' ॥३६ ॥ समीक्य कल्कि: प्रोवाच पितामहमिवे''श्रुतः । 'दिक्पतंतंश्र विजित्याहं 'वनान्याहत्य 'द्रुत्युत ॥३७ ॥ 'हयमेधं करिष्यामि यास्यामि दिग्जयाय च । इति प्रणम्य तं 'प्रीत्या''कल्कि:' परपुरंजय: ॥ ३८ ॥ सेनागणै: परिवृत: प्रययौ 'कीकटं पुरम् । बुध्दालयं सुविचुलं वेदघर्मंबहिष्कतम् ॥ ३६ ॥ पितृदेवांर्चनाहीनं देहाद्दानवदेहुलं । 'घने: 'सोमेभिनंदयभोषिते: 'पुष्पमपुष्करेपंदशनम् ॥ ४० ॥ 'नाम्नामरगे: पतितुलं सभामभोजनसाधुपैर: ॥ ४१ ॥ 'श्रुत्वा जिनो ''किक्किणै: कल्केरासमनं नाकृवा । अक्षौहिणीभिर्य्यां सहित: ''अंबुजायाम''पिुबाद बलिं ॥४२ ॥ राजतुरंगैयै: सच्चारिता मभू: कनककंभभूषणभूषितैरंगै: । क्षताश्चाररपचिलिभूयांसलुक्रास्त्रै: ध्वजाग्रभृत रणभिन्निरस्ततैलसैकर्णमौ नत्सा ॥४३ ॥ 'हति श्रीकल्किपुराणे'डनुभागप्रबोधे ऽधिक्शे मतिंद्रिणो कीकटराज्ये नाम प्रथयिष्यतोन्याय: ॥

ततो विष्णु: सर्वंजिष्णु: ''कल्कि: 'कल्किविनाशन: । काल्यामास ''तां सेनां 'कार्णीमिव केशरी'' ॥ १ ॥ सेनाजुनां तां'' रतिसुंदरीकतां'' विवृतोभ्मध्यगाम् । पालयतीं 'वार्षिक्कोंडनेपलंक विकूषतीं प्राहु: कल्किनायकं'' ॥ २ ॥ युध्दाय''मातृ''पलायच्यं'मिन्त्रैंतंध्वं''रणाजिरे'' युध्दश्रवं'' पौरुषं साक्षु'' दर्शनेघ्वं'' पुत्रसंमतं'' ॥ ३ ॥ जिनो हींग्र्वाल: कोमलत ''म्लेक्षेसकथ्रं''तदुव्रच: । प्रविचोवहूं''न वप्सकृत: ''हज्ज्जकसंध्वरो'' ययौ''हश्रु'' ॥ नानाप्रह्हखेमेतेपम नानाभुद्रिक्रमहदतं'' ॥४ ॥ कfकितनां युयुत्से''वीर्यों''देवात्नकै''विस्क्रमाव्रह: ॥ ५ ॥ 'शूलैन तुससं''हुल्क्रकां'' कार्क्कम् वाणोकै मोहनं'' । ''कृपाणिडशुलैर'' मुक्तै: 'मूर्ध्नाभिह्हततैलनिः ॥ ६ ॥ जिनो विक्कमभ्ररे'' ज्ञात्वा 'क्रोशाकुलित्लोचन:'' । चिच्छेदबधं''शनुग्रारं''कल्केरं''ध्वस्तं व ''दासकर्तृ नां'' ॥ ७ ॥

विशाखयूपोऽपि तथा निहत्य 'गदया' जिनम् । मूच्छ्छन्तं कल्किमादाय लीलया रथमारुहत ॥ ८ ॥

'लगधसंज्ञस्तथा कल्कि: सेवकोऽसाहदायकः । समुत्पतत्य रथात् तस्य नुपस्य जिनमाययौ ॥ ९ ॥

शूलव्य्यां विहायाजौ महासत्वस्तुरङ्गमः । रिङ्णैरध्रमणैः पादविप्रेपहवनतेऽमुंहुः: ॥ ९० ॥

'दन्ताघातेः सटाक्षेपौँवडसेनागणान्तरे । निजयां 'रिपून' कोपाच्चितेशोडयं सहस्रशः ॥ ११ ॥

विश्वासवातैरुडौडेय केचिद द्वीपान्तरेऽपततन् । हस्त्यभ्वरथयसंबाधाः पतिता रणमूर्द्धनि ॥ १२ ॥

'गर्गा जध्नुः पत्तिशन्तं 'भर्यः' कोटिषतायुत्तम् । विशालस्तु सहस्राणां पञ्चाविंश रणे त्वरन् ॥ १३ ॥

अयुते द्वे जधानाजौ पुत्राभ्यां सहितः कविः । 'दशलक्ष्य'' तथा प्राज्ञः पञ्चलक्षं सुमनस्त्रकः ॥ १४ ॥

जिनं प्राह हसन् कल्किसिताशाप्रे मम दुस्स्ते । दैवं मां विद्धि संवत्र 'शुभाष्युभफलप्रदं ॥ १५ ॥

मदवाणजालभिश्राज्ञो निःसज्जो यास्यसि क्षयं । न 'यावत् 'परथ तावत् त्वं 'वन्धनां ललितं महत् ॥ १६ ॥

कल्केरितीरितं श्रुत्वा जिनः प्राह हसन् बलात् । दैवं 'त्वदृश्यं शान्ते ते 'क्रोधोष्यमुररीकृतः ॥ १७ ॥

प्रत्यक्षवादिनो बौद्धा वयं यूयं 'वृषाश्रमाः । यदि वा दैवरूपस्त्वं 'तथाप्रे स्थिता वयम् ॥ १५ ॥

'यदि भेतासि बाणौघैस्तदा बौद्धेः किमत्र ते । चौपालम्भं त्वया'च्यास्तु त्वयोवास्तु स्प्यरो भव ॥ १६ ॥

इति क्रोधाद वाणजालेः कार्किक घोरेऽसि समावृतोद् । स तु वाणमयं वर्षं क्षयं 'निग्येऽकवद्धिमम् ॥ २० ॥

ब्राह्मं चायव्यमाग्नेयं पौष्णं चान्त्यादिगुण्वम् । कल्केःदर्शनमात्रेऽण निष्फलान्यभवद क्षणात् ॥ २१ ॥

यथोशरे वीजमुतं दानमश्रोतिये यथा । यथा विष्णो सतां द्वेषाद मर्त्येन कृताप्यहो ॥ २२ ॥

कल्किस तुं वृषारुढमवप्लुत्य 'करोऽग्रहात् । ततस्तौ येततुभूमी ताम्रचूडाविच कुषा ॥ २३ ॥

'पतितः स कल्किकच जग्राह 'तत्करं करे । ततः समुपस्थितौ न्यग्रो यथा 'चाणरकेचवो ॥ २४ ॥

धृतहस्तौ धृतकचौ 'ऋताविव महाबलौ । युयुधाते महावीरौ जिनकल्की निरायुधौ ॥ २५ ॥

ततः 'कल्कींवधे: पुत्रं पदावीतन तत्कोट्टम् । विभज्य पातयामास तालं मत्तगजो यथा ॥ २६ ॥

जिनं निपतितिं दृष्द्वा बौदा हाहेति चुक्रुकः | कलेोः सेनक्मथणं विप्राः जह्नुर्युनिहतंरयः || २७ ||

जिने निपतिते भ्राता तस्य गुढोदनो बली । पाक्ष्मयो गदापाणिः अक्लिन्न्युतं ययोः || २८ ||

कविस्तु तं बाणवर्षः परिवार्य समन्ततः | जयक्ने परकोत्सचो गजमाद्रत्य सिन्हवलः || २९ ||

गदाहस्तं समक्षेलोक्य पक्तिस मस धर्मंचितं कविम् । पद्मकोिंगो गदापाणिस्तस्य गुढोदनाद्रुतः तदा रणे || ३० ||

स तु शुढोदनस्तेन युयुधे भीमविक्रमः | गजः प्रतिगजेनेव दत्ताभ्यां सगदाद्वभौ || ३१ ||

युयुधाते महाधीरो गदायुधविशारदौ | कृतप्रतिकृतौ तौ मत्तौ नदन्तौ भीषणान् रवान् || ३२ ||

कविस्तु गदया गुयां शुढोदनगदां भिदन् । करदपास्यागुरु तयां स्वयां वकस्पतयाडयनं || ३३ ||

गदाघातेन महता भीरो शुढोदनो भुवि | पतितस्वां सहसोत्थाय तं जघ्ने गदया पुनः || ३४ ||

संताडितेन तेनापि शिरसा स्तम्भितः कविः | न पपात स्पितस्तत्न स्थाणुवद् विफलोन्द्रियः || ३५ ||

शुद्धोदनस्तममलेप महासारं महत्कुलै । प्राहतं तरसा काऽयमदेवीकन्येाहुमामये || ३६ ||

यस्या दिक्षानमात्रेण देवानुसुरनरदयः | निःसारा प्रतिभाकारः अभवन्नि भुवनत्रयाः || ३७ ||

कल्किस्तत्कनलोकस्य निजान् भ्रातंश्रातिसमुज्नान् | तथैव मायया जेष्टान् विमुरासीसदप्रत || ३८ ||

तामालोक्य वरारोहां धीरुपां हरिरीश्वरः | सा त्रिपेद तमस्लोक्य प्रविष्टा तस्य किं महे || ३९ ||

तामनालोक्य तेन जिना मातरं कार्तारवाः | ररक्षः सहसा दीना हीनस्वबलंपौरुषाः || ४० ||

विस्मयाविष्टमनाः कवि गतेयमथाकरोवन् । कल्किः समालोकनेन समुत्थाप्य निजान् जनान् || ४१ ||

निशातमसिमदाय म्लेच्छान् हन्तुं मनो दधे | सन्नद्धं तुरगाऋक्दं दुढहस्तधृततंसलम || ४२ ||

धनुनिषङ्गम्‌निशं वाणजालप्रकाशितम्‌। धृतहस्तततनुत्राणगोधाङ्गुलिविराजितम्‌ ॥ ४३ ॥ मेघोपयुन्सतारामं दर्शने वर्णबिन्दुकम्‌ । किरीटकोटिविन्यस्तमणिराजिविराजितम्‌ ॥ ४८ ॥ कामिनीजननयनानन्दसन्दोहरसमानन्दिरम्‌ । विपक्षपक्षविक्षेपक्षिरक्षरुकमटाक्षकम्‌ ॥ ४५ ॥ निजभक्तजनोल्लाससंवासचरणाम्बुजम्‌ । तं नृपं कालिकं ते बौद्धास्त्रगुणवामनन्दिकः ॥ ४६ ॥ 'जह्नोः सुरसङ्घा मे यागाहुतिहुताशनः । सुबलमिल्नहर्षः शत्रुनाशौत्कर्षः ॥ सामरवरविलासः साधुसन्तकारकाङ्घः । 'स्वजनदुरितहर्त्ता जीवजातस्म्य भर्त्ता । रचयतु कुशलं वः° कामपूतारावतारः ॥ ४७ ॥

पश्चदशोऽध्यायः स्तुतिर द्वादश ततः कल्किम्लेच्छाणान् करवालैः कालितान् । बाणैः सन्ताडितानन्यानयद् यमसादनम्‌ ॥ १ ॥ विशाखयूपेपी तत्र कवचप्राज्ञसुमन्त्रकः । गाम्यंभार्ग्यविशालाढ्या म्लेच्छान् निन्युंयमालयम्‌ ॥ २ ॥ 'कपोतरोम काकाक्षः काककुठणादयोऽपरे । बौदा: शौदोदना: याता युगपुः कल्किसैनिकैः ॥ ३ ॥ तेषां युद्धमभूद् घोरं भयदं 'सर्वलोकानाम्‌ । भूतेशानन्दजकं रक्षितारुणकदम्बमम्‌ ॥ ४ ॥ रजोऽसुरयसट्कालान् पततां 'हधिरस्वैः । 'तीरस्खेक्षेश्ववाला 'वाङि्रमहा 'मुसाधिता ॥ ५ ॥ gariganjā नरैः रवेा खरेलष्ट्रा रथै रथाः । nिपेतुर्बाणमिथुनीभूःसुग्रामिष्छवासुधृड्क्षराः ॥ ६ ॥

भस्मना गुण्ठितमुखा रक्तवस्त्रा 'निरावृताः। विकीर्णकेशाः परितो भान्ति सन्न्यासिनो यथा ॥ ७ ॥

व्यग्राः केडिप पलायन्ते 'याचत्तेऽन्ये जलं पुनः। कल्किसेनाध्वगाङ्क्षुणा म्लेच्छा नो शर्म लेभिरे ॥ ८ ॥

तेषां निःयो रथारूढा गजारूढा 'विहङ्गमाः। समारूढा हयारूढा खरोष्ट्र'कक्षवाहनाः ॥ ९ ॥

योत्स्यं 'समरयोत्सुकत्वा पत्थापत्यसुताश्रयात्। रूपवत्यो युवत्योऽतिबलवत्यः परिवतत् ॥ १० ॥

नानाभरणभूषाढ्या: सशब्दा विशदप्रभा:। लज्जाश्चिक्षतिरनुबन्धनवलयाच्चकराम्बुजा: ॥ ११ ॥

स्वैरिण्योऽप्यतिका मिन्नो 'पुंश्रल्यपि पतिव्रता:। युगु योत्स्यं कल्किसेन्ये: पतीनां 'तु विनातुरा: ॥ १२ ॥

'मृद्रुस्मकाश्चित्राणां 'प्रभुताम्रायचासनात्। साक्षात् पतीनां निधनं किं 'युवत्योष्मि सेइहते ॥१३॥

ताः न्रियः स्वपतो 'वाणमिशान् व्याकुलितेन्द्रियान्। कृत्वा पश्र्वाद् युयुधिरे कल्किसेन्यैःशृतायुधा: ॥ १४ ॥

ताः वीचिक्ष्य ते सर्वे 'विस्मयाकुलमानसाः। कल्किसमारात्य ते योगिनः करुणामयाशनात् ॥ १५ ॥

लोणामिव -युयुत्सुलन्- कथा: 'श्रुस्वा-'वरापतिं । -- ''कल्किन्'-समुचित-आयातं स्वसैन्यैः-सानुगो-स्तथैः ॥ १६ ॥

ता: समालोक्य पचेश्र:--सर्वलक्ष्मीणचारिणी:‾---- ''मानवाङ्गनासङ्कदा:- - 'कुलत्यया'-- उवाच लष्म --स-- ॥ १७ ॥

रे न्रिय: -श्रपुताम्माकं- वचनं पथ्यमुतमम्। -- ''श्रिया युयुत्सन्, कि पुंसां 'श्रयवहारोड्न्र -नु विद्यते॥ १५ ॥

मुछे.... चन्द्रविम्बप्रु रामजालो'कम्पयेदृष्ट्र । -- ''प्रहरिष्यन्ति के तत्र - जघातान्तद्वदाश्रयः ॥ १९ ॥

विभ्रान्ततारश्वरं दीर्घापाङ्गेक्षण यत्र - तत्र कः प्रहरिष्यति ॥ २० ॥

'लोभाद्लो'लालकश्रुतचकोराक्रान्तनिद्रकम्। मुहुर्न्र -चिह्नदैन 'को नु तं प्रहरिष्यति ॥ २१ ॥

'स्तनभारशशिकाल्लनितातकर्षीणमध्यमपु.... तनुजोऽलसतारक्श्र - कः प्रहरिष्यति ॥ २२ ॥

'नेत्रान्नलते.... नेतेपु' -श्रमावश्वमनिन्दितम् क -- 'जघनं -''शुचिनं -तस्पु- 'माधुर्य'--कः प्रहरिष्यति ।

इति कल्केऽवचं 'श्रत्वा 'प्रहसन् प्राहारुद्वतः:। २३ ॥

कलिक्कपुराणम्

अस्माकं त्वं पतिं हंसि तेन नष्टं वयं विभो । 'हन्तुं गतानामकाणि 'करादेवागतान्युत ॥ २४ ॥

खड्गराक्तानुबर्णाणशूलतोमरयष्टयः । ताः प्राहुः पुरतो मूतिस्त 'कार्तस्वरविभूषणाः ॥ २५ ॥

'यमासाद्य वयं नार्यो 'हिंसयामः 'स्वतेजसा । तमात्तमानं सर्वंस्यं 'जानीत कृत्तनिश्वयाः ॥ २६ ॥

'तमीशमात्मना नार्यः चरामो यदनुज्ञया । यत्कृता नामरूपादिभेदन विदिता वयम् ॥ २७ ॥

रूपगन्धरसस्पर्शाशब्दाधा भूतपञ्चका: । चरन्ति यदविष्टानात् सेयं कल्कि: परात्मकः ॥ २८ ॥

कालस्वभावसंस्कारनामाद्या प्रकृति: परा । 'यस्येक्षया सुजत्यण्डं 'महाहक्षररपिनम् ॥ २९ ॥

'यनमायया 'जगज्जाता सर्गस्थित्यन्तसंश्रिता । 'स एवं स एवान्ते तस्या: सोज्यमीश्वरः ॥ ३० ॥

असौ पतिमें मार्याहिमस्य 'पुत्राः सबान्धवाः । स्वज्ञोपमास्तु तत्रिष्ठा विविधाश्र्चेन्द्रजालवत् ॥ ३? ॥

वरं त्वां 'प्रहरिष्यामः संभीता घोरमार्त्तनः । मायायुक्त: परात्मानं महादेवमभिराध्त्सम् ॥ हेत्युक्त्वा तः समादद्य पदमेवं च कुर्वेधरम् ।

कलिक्कपुराणम्

स्नेहमोहनिबन्धनां 'यातायातकृतां मतम् । न कल्किसेवनां 'वेद 'देवेष्वधिशिकरणम् ॥ ३२ ॥

कृतः कालः कृतो मृत्युः कृतं यमः क्वासि्ट 'देवताः । 'स एवं कल्किरंगवान् सायया बहुधीकृतः ॥ ३३ ॥

न शास्त्राणि वयं नार्यः 'संभ्रान्त्य न च कश्चित् । शस्त्रं'प्रहरतुं वेदो 'ड्यम्भविवेकः परात्मनः ॥ ३४ ॥

कल्किदासस्यार्पि ऋयं हन्तुं नाहं 'कयोद्भुतम् । हनिष्यामो दैत्यपते: 'प्रह्लादवंश्य यथा 'हरिम् ॥ ३५ ॥

इत्यस्त्राणां वचः श्रुत्वा स्त्रियौ विस्तृतमानसाः । 'स्नेहमोहावदिनिमुंकास्तं कल्किं धारणं 'गताः ॥ ३६ ॥

ताः समालोक्य पद्मेशः प्रणता ज्ञाननिष्ठया । प्रोवाच प्रहसन् 'भक्तियोगे 'कालुष्यनाशकः ॥ ३७ ॥

कमंयोगं वासनिष्ठं 'ज्ञानयोगं भिदाश्रयम् । 'नैष्कम्यलक्षणं तासां कथयामास मार्गवः ॥ ३८ ॥

ताः स्त्रियः कल्कि'कथिताने न्विजितेन्द्रियाः । अकल्या पर'मवापस्तव योगिनां दुलंभं पदम् ॥ ३९ ॥

दत्वा मोक्षं स्लेच्छबौद्धप्रियाणां कृतेभ्यः । उद्द 'मरुतां भीमिकमा: ॥

कल्किपुराणम्

स्वर्ग: .उद्योत

हत्या बौद्धान् म्लेच्छस्स हनांक्ष कल्कि: स्वे

ततौ बौद्धान् म्लेच्छगणान् विजित्य सहं चैनिकै:।

स्थांनमापुण्यं रेजे ॥ ४० ॥

'रत्नान्याहृत्य प्राज्यार्थे कीकटान् पुनराभ्जत् ॥ १ ॥

ये शुणन्ति वदन्ति बौद्धनिन्दनं म्लेच्छनिन्दयां सादरात्-

तेज:सामाल्य: कल्किस्तथा वर्मस्य रक्षक:।

लोकाः शोकहरं सदां सुखकरं भक्तिप्रदं माधवे ।

'चक्रवर्ती 'समागत्या स्तानं विविधैरचारत् ॥ २ ॥

तेषां देव पुनर्नं जन्ममरणं सर्वेऽपिसमप्तकरं ।

भावाभिर्लोकपालैश्वर्य वभूविः स्वजैश्वर्यवत्।

म्रायामोहविनाशां प्रतिदिनं संसारतापाच्छिदं ॥ ४१ ॥

समायां तान् मुनीन्द्रास्तु ददृशे 'हीनमानसान् ॥ ३ ॥

इति श्रीकल्किकुरणेsयुभागवते भविष्य

समृद्धियागतांस्तत्र परिपाही जगत्पते।

ब्रह्मलैकाच्चिधनं नाम परमं ह्यधिगोयम्‌ ॥ १॥

इत्युच्यरन्तो बहूद्य यै तानाह हरी: पर।

वालखिल्यादिकानल्पकार्षीरजटाधरान् ।

वालखिल्यादिकानलंकार्षीरजटाधरान् ।

विनयो धीरबुद्धिः स तानाह भयविन्हुलान् ।

विनयो धीरबुद्धिः स तानाह भयविन्हुलान् ।

कस्माद यूयं समायाता: 'श्रयं वा भयभीषणाः ।

कस्माद यूयं समायाता: 'श्रयं वा भयभीषणाः ।

'अहं सर्वं हनिष्यामि यद् 'वासो पुरन्दरः ॥ ६ ॥

'अहं सर्वं हनिष्यामि यद् 'वासो पुरन्दरः ॥ ६ ॥

'श्रुत्वैव 'कल्किवाक्यं च तेनोश्वासितमानसा: ।

'श्रुत्वैव 'कल्किवाक्यं च तेनोश्वासितमानसा: ।

जगतु: पुष्टरीकांस विहुब्धिहितु: 'वच: ॥ ७ ॥

जगतु: पुष्टरीकांस विहुब्धिहितु: 'वच: ॥ ७ ॥

१. व रत्नान्यादाय प्राज्यानि

२. व कल्कि: परमतेनस्वी वर्मभि:मररक्षक:

३. व चक्रतीर्थे

४. व लोकपालाभेवृधिभ:

५. व दीनमानसान्

६. व समाग्यातान्

७. व हत्युच्यते

८. क समुद्रतीर्थे

९. व जटाजुटात्, य पटाजुटात्

१०. व विनयास्ततः कल्किस्तनाह कुपथ्यनुं यमसु

११. व तयहि निह्नुमिष्यामि

१२. व केन ज्ञां मोहिता व्रत

१३. व हत्याश्रयत कल्किवाक्यं तेनोश्वासितमानसा:

१४. य च वा स्वाहु

१५. व हत्स्याभ्रयत कल्किवाक्यं तेनोश्वासितमानसा:

१६. क हुतेत्स्विकं

शृणु विष्णोःसुतं 'कुयोदरीति विष्यातां गगनादंसमुल्लितता ॥ ८ ॥

कालकङ्कस्य महिषी विकङ्कजननी 'तथा । हिमालये शिरः कृत्वा पादौ च 'निषधाचले ॥ शेते सवनं पाययति विकङ्कं प्रसुतस्तनी ॥ ९ ॥

तस्या निश्वासवातेन 'व्याकुला वयमागता: । दैवतैः समानीताः संगृहीतस्वरुपदामुजं ॥ १० ॥

'ऋषयो ब्राह्मणाश्र्चैव रक्षणीयास्तवै 'हि ॥ १० ॥

'अभयं ब्राह्मणानां च हतयुक्त्वा कलिकः धमंवित । सेनागणे: परिवृत्तो जगाम 'तुहिनाचलं ॥ ११ ॥

उपत्यकां च 'सम्प्राप्तः निशामेकां निनाय सः । प्रातर्जिंगमिषुः सैन्यैःचंदुरोः क्षीरनिम्नगाम ॥ १२ ॥

'काश्चनुधवलाकारां केनिलां बृहतीं दृढां । चलन्तीं वोक्ष्यते सर्वे स्तंभिता विस्मयान्विता: ॥ १३ ॥

सेनागणगजाश्वादिरथयोद्धैः समावृतः । 'कालिकः परपुरखयः 'इदार्त्योऽपि मुनेःश्र्चरण ॥ १४ ॥

प्रप्रच्छ का' नदी चेयं कथं दुघ्घवहाभवत । ते कल्केस्तु वचः श्रुत्वा मुनयः प्राहुरादरात ॥ १५ ॥

शृणु कल्के 'श्वतस्व्या: प्रभवं 'तुहिनाचले । समायाता: 'कुयोदयात् स्तनप्रस्नवदनादिव ॥ १६ ॥

'चटिकानन्तरं चास्या: पयो यास्पति 'वेङ्गितं । 'क्षीणसारा तटाकारात् भविष्यति महामते ॥ १७ ॥

इति श्रुत्वा मुनिनां तु वचनं सैनिकैः सह । अहो किमस्या राक्षस्या: स्तानादेकात्वियं नदी ॥ १८ ॥

एकं स्तनं 'पाययति पुत्रमादरात । न जानेsस्या: शरीरस्य प्रसूति कर्तुं च भवेत ॥ १९ ॥

बलं वास्या निशाचर्या इत्यूचुर्विस्मयान्विता: । 'कल्किश्वासो महाबाहुः सेनाभिः सहसा ययौ ॥ २० ॥

'मुनिदर्शितमार्गेण यत्रास्ते सा निशाचरी । पुत्रं स्तनं पाययस्ती 'गिरेरुद्दश्वं धनोपमा ॥ २१ ॥

श्वासवातातिबातेन दूरक्षिसवनदीपा: । यस्या: 'कर्णाविलावासे प्रसुसा: सिंहसं कु ला: ॥ २२ ॥

'पुत्रपोत्रपरिवृता गिरिगह्वरविभ्रमाः । 'केशमूलं च संप्राप्य हिरण्या: शोते 'मुष्कम ॥ २३ ॥

'यूका इव 'न च व्याप्ता 'लुङ्घजातड्कया मुचाम । तामालोक्य गिरेमूर्धि 'गिरितटपरमादृतां ॥ २४ ॥

कल्कि: कमलपत्राक्ष: सच्चास्सानाह सैनिकान्। भयोद्दिग्नान् बुद्धिहेतून् त्यक्वोष्मपधरिच्छकान्॥ २५॥

गिरिदुर्गं वल्लिहुरं ऋत्वा तिष्ठन्तु सैनिकाः। गजाश्वरथयोगैषा ये समायान्तु मया सह॥ २६॥

आहं स्वल्पेन सैन्येन सम्पस्याः संगुप्तं कुत्सम्। प्रहप्तुं वाणसन्धोर्है: तेमरसङ्गशार्करिमिः॥ २७॥

इत्युक्त्वा सैन्यं ससैन्यस्तान् वाणैरपि समपत्क्षयत्। सा कृष्णोस्थाय सहसा पेत्सिगर्जं भीषणं हुस्मप॥ २८॥

निनादेन सुमहत्या याकुलाश्राभवन् जनाः। निपेतुस्तत्र सैनिका हाहाकाररवे च॥ २९॥

सा रथांश्र गजांश्रोपि विद्वातास्या भयानका। रजधास प्रहवासवाते: समानीय कुयोदरी॥ ३०॥

सेनागणास्तहुदरे: प्रविश्टः कल्किना सह। यथा सर्पेमुखे हृद्या: प्रविशन्ति पिपीलिकाः॥ ३१॥

तदालोक्य सुराः सर्वे हाहाकारं प्रचकिरे। तत्रस्थ्या मुनयः श्रेष्ठा महर्षय:॥ ३२॥

निपेतुर्नखे दु:खार्ता ब्राह्माणा ब्रह्मवादिनः। रुहदु: विष्ठयोगेषा ये जद्दूस्ते निषाचराः॥ ३३॥

जगतां कर्दमं दृष्ट्वा सस्मारात्मभूतास्मना। कल्कि: कमलपत्राक्ष: सुरेभिरुनिपूजितः॥ ३४॥

वाणारिम्भि शेलचर्माभ्यां कम्बलेयानदारभिः। प्रज्वाल्योदरमध्ये तु करवालं समादधे॥ ३५॥

कल्कि: कल्कशिनाशनः वहिवंभूत सर्वेश्र। कल्कक्लिन्नाशनः सहस्राक्षो यत्र कृतकृत्य दम्भोलिनेमिना॥ ३६॥

योनिरन्ध्राद गजरथासुरगणाश्राभवन् बहिः। नासिकाकर्णदिवररात् केशपु तस्पा विनिर्गताः॥ ३७॥

ते निनादस्तत्क्षणस्याः सैनिक रक्षिसोक्षिताः। तां विम्मशु: पल्लीपल्ती तर्स्सा चरणौ करौ॥ ३८॥

ममार स भद्रदेहा भस्मकुडिशिरोघरा। नादयन्तो दिशो दिशो खं सं चूर्णयन्ति च पर्वतान्॥ ३९॥

विकुजोडपि तथा वीक्ष्य मातरं कांतरौडभवत्। महाबाहुः कुषाधावत् एकाकी रिपुमर्दनः॥ ४०॥

गजमालाकुलो वक्षो वाजिराजिविभूषणः । महासपंकृतोष्णीष केशरीमुद्रिताजुलि: ॥ ४१ ॥

जघान कल्किसेनां तां मातृशोकसमाकुलः । स कल्किस्तं ब्रह्मास्त्रं रामदत्तं जिघांसया ॥ ४२ ॥

धनुषा पक्षवरप्यं राक्षसं हनुमाददे । तेनास्त्रेण शिरस्तस्य धिक्छवा भूमावपातयत् ॥ ४३ ॥

रधिराक्तं धातुचित्रम गिरिशृङ्गमिवाद्दूतम । सपुत्रां राक्षसों हत्वा मुनीनां श्रोतिकारणम् ॥ ४४ ॥

गज्नातीरे हरिद्वारे तस्य वासमकल्पयत् । देवानां कुसुमासारैमुनिस्तोत्रैः सुपूजितः ॥ ४५ ॥

निनाय तां निशां तत्र कल्कि: परिजनान्वितः । प्राप्तदर्शन गङ्गायास्तीरे मुनिगणान बहून् ॥ ४६ ॥

स्तदैव नत्वा सुत्वा विधिवदुदितैर्जपं तुतोष तन्मया । प्रप्रणम्यत कल्कि मुनिजनगणां दृश्ट्वा मगन्मनः ॥ ४७ ॥

इति श्रोत्रिकपुराणडुनुभागवते भविष्ये राक्षसीवधे हरिद्वारे मुनिदर्शनं नाम पोडशोऽध्यायः

समागतांस्तानालोक्य कल्कि: धर्ममूर्तां वरः । पूजयामास विधिवत सुखासीनानुवाच च ॥ १ ॥

सुत उवाच

कल्किरुवाच के यूं ब्रह्मवेत्तार इह भाग्याच्च संप्राप्ताः । तीर्थाटनोयतां लोकत्रयानामुपकारका: ॥ २ ॥

कल्किरुवाच

अहो नु भाग्यमस्माकं पुण्यवन्तो यशस्विनः । यत: कृपाकटाक्षेण युष्माभिरवलोकिता: ॥ ३ ॥

ततस्ते वामदेवोक्तिविसिष्टो गालवो मुनिः । पराशरो नारदोऽध्यात्मा राम: कृपस्त्रिता: ॥ ४ ॥

दुर्वासा देवळ: कण्वको वेदप्रभितिरद्विरा: । एते चानये च बहवो मुनय: परमं मुनिज्ञा: ॥ ५ ॥

कल्वाप्रे मुनदेवापी चन्द्रसूर्यंकुलोद्वदौ । तनपौ तौ बलशालिनौ तपस्याभिरतो चिरम् ॥ ६ ॥

उच्चु: प्रहृष्टमनस: कल्कि कल्किविनाशनम् । महोदधेःस्तीरगतं विष्णुं सुरगणां यथा ॥ ७ ॥

कल्किपुराणम्

मुनय ऊचुः

जयारोषजगन्नाथ विदिताखिलमानस

सृष्टिस्थितिलयाधीश परमात्मन् प्रसीद नः ॥ ५ ॥

कालकर्मगुणावासप्रसारितनिजक्रिय

ब्रह्मादिस्तुतपादाब्ज पपानाथ प्रसीद नः ॥ ६ ॥

तेषां स्तुत्या प्रसन्नात्मा कल्किः प्राह जगत्पतिः ।

कावेतौ भवतामपे महात्स्वौ तपसिवनौ ॥ १० ॥

कथंनुत्रागतौ स्तुत्वा गुरूं मद्विमानगिसौ ।

का वा स्तुतिस्तु जाह्नव्या युनयोर्नामिनी व के ॥ ११ ॥

तयोर्मध्ये प्रहृष्टः सन् वंशमाहात्म्यनिन्मलः ।

प्रारेमे गदितुमन्त्र आत्मनो वंशाकीतिंनम् ॥ १२ ॥

मरुत्ववर्ग

सर्व जानासि महात्मन् अनन्योऽहं हृदि स्थितः ।

तवाञ्जया सवनेमत कथयामि यथायथम् ॥ १३ ॥

तव नामेर्मूत बह्मा मरीचिस्तत्सुतोऽभवत् ।

ततो मनुसत्सुतोऽभूदिक्ष्वाकुः सत्यविक्रमः ॥ १४ ॥

गुवनाश्व इति ख्यातो मान्धाता तत्सुतोऽभवत् ।

पुत्रकृत्स्सत्सुतोऽभूदनरण्यो महामति ॥ १५ ॥

त्रसदस्युः पिता तस्मादयंशस्त्वरुणसतः ।

निषकुस्तत्सुतो बीमात हरिश्वन्द्रो महाबली ॥ १६ ॥

हरितस्तत्सुतो वत्सस्माद भरकस्तत्सुतो वृकः ।

तत्सुतः सगरस्तस्मादसमञ्जास्ततोऽशुमान् ॥ १७ ॥

ततो दिलीपस्तत्पुनो भगीरथ इति स्मृतः ।

भगीरथात सुतस्तस्मादभूत बली ।

सिन्धुद्वीपस्तत्सुतस्तस्मादायुतायुतोऽभवत् ॥ १८ ॥

ऋतुपर्णस्तत्सुतोऽभूत सुदासस्तत्सुतोऽभवत् ।

सौदासस्तत्सुतो भीमानस्मकस्तत्सुतोऽभवत् ॥ १९ ॥

तस्माद जादृश्वर्यस्तस्मादेडविडसतः ।

राजा विश्वसहस्तस्मात खट्वाङ्गो दीर्घबाहुकः ॥ २० ॥

ततो रघुरजस्तस्मात सुतो दशरथः कृति ।

तस्माद रामो हरिः साधाऽऽबगग्राथो जगत्पतिः ॥ २१ ॥

रामाविभावमाकण्यं कल्कि परमर्हिषत् ।

मरं प्राह विस्तारेण श्रीरामचरितं वद ॥ २२ ॥

तच्चरितं रघुपतेः को व्याख्यातुमिहाहंन्ति ।

शेषः सहस्रवदनेरपि लालयितो भवेत् ॥ २३ ॥

कालिकापुराणम्

'तथापि शेमुषी मेधस्त वर्ण्यामि तवाझया । रामस्य चरितं पुण्यं पापतात्प विनाशनम् ॥ २४ ॥

अजादिविबुधाधीतोडजनित चतुर्भिरंशैः कुले रवरजमुतादजो जगति यातुधानक्षयः । शिष्यः 'कुशिकजाध्वरक्षयकरक्षयो यो 'बल-डोलोलितकन्थरो जपति जानकीवल्लभः ॥ २५ ॥

मुनेरतु'महायोगो 'निरविलग्नविद्यावितोरे 'ययावतिवनप्रभो 'विषाय जनमोहनयुतिमतीव कामद्रुहः । प्रचण्डकरचन्द्रिका भवनभञ्जने जन्मनः ॥ २६ ॥

तमः प्रतिमतेजसं दवरथ्यातमजं सानुजं मुनेरतु यथा विचेः 'शशिवादिदेवेन परम् । निरोक्ष्य जनको मुदा क्षितिसुतार्पितं संमतं निजोचित'पणक्षमं मनसि ''भर्तृ'सयत्राययौ ॥ २७ ॥

स भूपपरिपुजितो जनकजेक्षितैर्राचत: करालकठिनं धनुः । ३करसरोहष्ठे संहितम् । विधिज्यै बलवद् हृदय रघूद्धृतलुच्यके-छ्वान्त्रिर्गतिगतं परिविग्हाय रामो बभौ ॥ २८ ॥

१. क यथाऽऽधीः प्रज्ञातुल्यम् २. च प्रेाचनमु

३. क शशुनिकाश्च्वर ४. ग सहानुजो

५. क ययावतिवलेश्वभो ६. क विचाऽऽन्वितो

७. क × 'विषाय जन्मनः ८. क शशिवमादि

९. क गुणवयम् १०. क भृज्जयलाऽऽययौ

११. क महज्जयलाऽऽययौ १२. क करपललयै

तत्तो जनकभूपतिदंशरथात्मजेभ्यो ददौ चतस्र उषतीमुदा वरचतुभ्यं उद्वाहने । 'स्वलंकृतिनिजात्मजा पथिय तत्स बलं भार्गवं चकार उत्ररी निजं रघुपतौ महौग्रं त्यजन् ॥ २९ ॥

ततः स्वपुरमागतो दशरथस्तु सीतार्पितं नृपं सचिवसंयुतो निजविचित्रासहासने । विष्णातुममलप्रभं 'परिचरैः क्रियाकारतैः समुद्यतं मति 'यदा हृतमवाबरयत् केकयी ॥ ३० ॥

तत्तो गुरुनिदेशतो जनकराजकन्यायुतः प्रयाणमकरोत् सुचीर्यनुगः सुमित्रासुतः । वनं निजगणं त्यजन् गृहगृहे वसत्रादराद् विसुज्य नृपालछनं रघुपतिंटाचीरभूत् ॥ ३१ ॥

प्रियानुजगुतस्तत्तमो मुनिमतो वने पुजितः स पश्ववटिकाश्रमे 'भरतमातुरं संगतं । निवार्य मरणं पितुः समवधायं दुःखातुर-'स्तपोवनगतोऽवसद 'रघुपतिस्ततस्ता समा ॥ ३२ ॥

दशाननसहोदरां विषमबाणवेधातुरं समाक्ष्य वररामपणि प्रहसतों सतों सुन्दरीं । निजाश्रयमभीप्सतों जनकजापतिलक्ष्मणानत् करालकरवालः समकारोद विरूपां ततः ॥ ३३ ॥

१. क × स्वनकृत.... सिंहावने २. व परिजने:

३. ग च क्रियाकारतिं: ४. क पतिमु

५. क भरतमातरं ६. क सततो

७. क संगतां गता ८. क य रघुपतिंटगतिदींमताम्

१३

समाप्य पथि दानवं खररारैः शनैर्निशायन् चतुर्दंशसहस्रकं समह्नात् खररं सानुजम् । दशननवशानुगं कनकचारुच्छायनमृगं प्रियाप्रियकरो बभे समवधीत् बलात् राक्षसम् ॥ ३४ ॥

ततो दशमुखस्त्वरंस्तमभिवीक्ष्य रामं ऋषा ब्रजन्तमनुलक्षणं जनकजां जहाराश्रमे । ततो रघुवरः प्रियां दलकुटीरसंस्थापितां न वीय्य तु निर्मोच्छतो बहु विलम्य सीतेति ताम् ॥ ३५ ॥

बने निजगणाश्रमे नगतले जले पल्वले विचिन्त्य पतितं खरां पथि ददर्श सौमित्रिणा । जटायुबचनात् ततो दशामुखाहृतां जनकिं विविच्य ऋतवान् मृतेः पितरि वह्निकृत्यं प्रभुः ॥ ३६ ॥

श्रिया विरहकातरौजनुपुरःखरौ राघवो धनुर्धरोगुरन्ध्रो हरिबलै नवालापिनम् । ददर्श ऋषभाचलाद् रविजवालिराजानुज- प्रियं पवननन्दनं परिणतं हितं प्रेषितम् ॥ ३७ ॥

ततस्तदुवितं मतं पवनपुत्रसुप्रीवोय- स्तुणाधिपतिभेदनं निजनुपासनसंस्थापितम् । विविच्य व्यवसायकौतिं जसकाप्रियं वालिनं निहत्य हरिपूंपाति निजजनं स रामोऽकरोत् ॥ ३८ ॥

अथोत्तरमिमां हरिजनकजां समन्वेषयन् जटायुंसहजोदितैर्जलनिःधि तरन् वायुभिः । दशननपुरं विशन् जनकजां समानन्ददयन् अशोकवनिकाश्रमे रघुपतिं पुनः प्राप्ययी ॥ ३९ ॥

ततो हनुमता बलादमितरक्षसां नाशनं ज्वलज्ज्वलनसंकुलज्ज्वलितरघलक्ष्मापुरम् । विविच्य रघुनायको जलनिर्धि ऋषा शोशयन् बबन्ध हरियूषपेः परिदृश्तो नगैरेश्वरे ॥ ४० ॥

ततोऽनुजयुतो युद्धे प्रबलचण्डकोदण्डधृता खरैः खरतरैः कुषा गजरथाश्वहंसाकुले । करालकरवालतः प्रबलकान्ज्जिह्नाग्रतो निहत्य वरराक्षसान् नरपतितबन्धौ सानुगः ॥ ४१ ॥

ततोऽतिबलवानैरैरिमही रक्षोधत्करैः करालतताडनेर्जनकजारुघा नाशितान् । निजधुरं भरार्दितानतबलान् दशास्यानुगान् नलाङ्कदहनोश्वराघुगसुतक्षीराजादयः ॥ ४२ ॥

ततोऽतिबललक्षणस्त्रिदशनाथाश्रयन् रणे जघान घनघोषणानु गगणैरसकृप्रशानैः । प्रहस्तविकटादिकानपि निशाचरान् सङ्जतान् निकुम्भभमकरक्षकान् निशितखड्ज्जपातैः कुषा ॥ ४३ ॥

कल्किपुराणमे

ततो दशमुखो 'रजे गजरथाश्वपत्नीश्वरे- | रलकुचंगणकोटिभि: परिञ्चितो 'भूयोध्ययुबै: ॥ कपोश्वरचमूपते: पतिमन्तदिव्यायुर्षं

रघूद्धवमन्निदर्तं सर्पिद सज्जूतो दुर्जय: ॥ ४८ ॥ दशाननर्मार्द्र ततो विविधरसमयार्वादितम्

महाबलपराक्रमं निर्मिमिवाचलं संयुगे । जधान रघुनायको निशितसायकैर्द्दतम्

निग्यारज्जसंप्लुत प्रबलकुम्भमकण तत: ॥ ४९ ॥ तयो: क्षरतरे: शैरैर्गगनमच्छमाच्छादितं

बभौ घनघटासंमुखरयत् तडिदवल्लिभि: । घनुर्गुणमहाशानिनिर्भरावृतं भूतलं

भयङ्करनिरन्तरं रघुपतेश्व रक्ष:पते: ॥ ५० ॥ ततोंघरणिजारुषा विविधघरामबाणौजसा

पपात मुचि रावणस्त्रिदशानाथविद्रावण: । ततोडतिक्रतुको हरिजन्मनरक्षितां जर्नाकीं

समपं रघुपुङ्गवे निजगृहं ययौ हर्षित: ॥ ५१ ॥ हरीश्वरगणावृतोदश्वनिसुतायुत: सानुजो

रथे शिवसबै:रिते शुचिपुले लसत्पुष्पके । सैन्यवरोषणयै: रघुपतिस्वयोध्यां ययौ

मुनौश्वरगणाचितो रघुपतिस्त्वयोध्यां ययौ मुनौश्वरगणाचितो रघुपतिस्त्वयोध्यां ययौ

विविच्य भूनिलाञ्छनं गुहगृहेष्टिसख्रं स्मरन् ॥ ५२ ॥ रणे निजगणाबृतो भरतंमातुरं सान्व्वयनं

स्वमातृगणवाक्यतः पितृसिंहासने भूपति: । वसिष्ठमुनिपुङ्गवै: कृतिनिजाभिषेको विभु:

समस्तजनपालक: सुरपतियंथा संबभौ ॥ ५३ ॥ नराः बहुधनकरा द्विजवरास्तपस्तत्परा:

स्वधर्मकृत्तनाश्रया: स्वजनसङ्कृतां निर्भया: । घनाः सुबहुवार्षिणो वसुमतो सदा हर्षिता

भवल्यतिबले पती रघुपतावभूत् सब्जगत् ॥ ५४ ॥ गतायुतसमा: प्रियैर्निजगुणै: प्रजा रघ्ज्जयनं

निजां रघुपति: प्रियां निजमनोभवैर्मोहितान् । मुनीनद्रगणसंयुतोङ्ग्ययजदादिदेवान् मखै-

धनेन्द्रपुलदक्षिणैरतुलवाजिमेधैक्रिभि: ॥ ५५ ॥ ततः किमपि कारणं मर्तासि भावयन् भूपति-

जंहौ जनकजां वने रघुपतियंथा निर्घृण: । ततों निजमर्तं स्मरन् समनयत् प्रचेत:सुतो

निजाश्रयमुदारधी रघुपते: प्रियां दुःखिताम् ॥ ५६ ॥ ततः कुशलवौ सुतौ प्रसुपुवे जनकात्मजा

महाबलपराक्रमौ रघुपतयंशसो गायकौ ।

१. क ग गण २. ग गजरथाश्वपत्न्यादिभि: ३. य ययौ रोचै:

४. य रघुमणि ९. क धनुर्धर ८. क ग र्वतं

५. मिरिमिवानरम् १०. क Xततो··· विद्रावण:

११. च निजपुरो १२. च शुचिमले

पुरन्दरकरादार: सर्पदि तत्र रक्ष:पतिम् । निमिपणमभीप्यं समकरोत् ततों राचव: ॥

१. क विमुख्य २. च ततों

३. ग मातरम् ५. च पितृनिजासने

४. च द्विषे ६. क ग रघुपति हृस्तं सबंत:

७. क प्रियैर्निजगुणै: ८. ग सुरेन्द्र

१०. रघुरस्तदा १२. ग च ग गायनौ

११. च हरिणीश्रुता

स तामपि सुतान्वितां मुनिवरस्तु रामान्तिके सम्प्रैष्यदनिन्दितां सुरवधू: सदा वन्दिताम्‌॥ ५३ ॥

ततो रघुपतिस्तु तां सुतयुतां हृदन्तीं पुरो जगाद दहने पुनः प्रविश शोषणायात्मनः। इतीरितमवैक्ष्य सा रघुपतेः पदात्ते नता विशेषजननीयता मणिगणौज्ज्वलं भूतलम्‌॥ ५४ ॥

निरीक्ष्य रघुनायको जनकजाप्रमार्ण स्मरन्‍ वसिष्ठगुरोयगतोन्तजयतोत्सवो महान्‍ स्वं पदम्‌। पुरःस्थितजने: स्वकै: प्रशुभिरेश्वर: सम्प्रहृष्ट- मुदा सरयुजीवनं रघुवैरः परीतो विभुः॥ ५५ ॥

ये श्रृण्वन्ति रघुवीरस्य चरितं कर्णामृतं 'सादरात्‌ संसारार्णवशोषणं च पठतामामोदं मुक्किदाम्‌। रोगाणामिह शान्तये धनजनस्वर्गादिसम्पत्तये वंशानामपि वृद्धये प्रभविते श्रीशः परेशः प्रभुः॥ ५६ ॥

इति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते सूर्यवंशानुकीर्तनेऽष्टमऽध्यायः

रामात् कुशोऽभूदतिथिसतोऽत्रिमुनेःषष्ठआत्मभः। तस्माद्भूतपुण्डरीकः सेउमघन्वाडभवत् ततः॥ १ ॥

देवानीकस्ततो हीनः परिपात्रोज्झंवस्ततः। बलाहकस्ततोऽक्षत्र वृश्चतामस्ततोऽसवन्‌॥ २ ॥

खगणाद्विधृततस्तस्माद्दिरण्यनाभसङ्कृतः। ततः पुष्पाद ध्रुवस्तस्मात् स्थण्डिलोऽथाग्निवर्णकः॥ ३ ॥

तस्माच्छ्रीगौड्मवत् पुत्रः पिता मेधतुलोत्तमः। तस्मात् मरः कैकपीह कुर्य चापि सुमित्रक्रम्‌॥ ४ ॥

कलापग्राम'मासाद्य विद्धि सप्तपदिस्थितम्‌। तवावतारं विदित्वा न्यायतः सत्यवतीसुतात्‌॥ ५ ॥

प्रतीक्ष्य कालं लक्ष्मीदं कलेः प्राप्तस्तवान्तिकम्‌। जन्मकोटिपहसां राघोनाशनं धरंशासनम्‌॥ ६ ॥

यशः कीर्तिकरं सर्वकामपूरं परातमनः।

जातस्त्ववान्वयस्त्वं च सूर्यवंशसमुद्भवः। द्वितीयः कोऽपरः श्रीमान् महापुरुषलक्षणः॥ ७ ॥

इति कल्किवचः श्रुता देवापिमंधुराक्षराम्। 'वाणीं विनयसम्पन्नः प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ ८ ॥

प्रलयात्ते नामिपद्मान्तावामूचतुराननः । 'तदीयतनयादेशेन्द्रस्तस्मात्ततो बुधः ॥ ९ ॥

तस्मात् पुरुरवा जज्ञे ययातिरनुहुसस्ततः । देवयान्यां ययातिस्तु यदुं तुर्वसुमेव च ॥ १० ॥

शार्मिष्ठायां 'ततो दुष्टयुधिष्ठिरं पूरुं च सत्पते । जनयामास भूतादिसंताननीव सिसृक्षया ॥ ११ ॥

पोरोजन्मेजयस्तस्मात् प्रवीरस्तम् 'नसुत्नयं 'तस्माच्छाभयदोऽभवत् ॥ १२ ॥

'उदक्षयाच्च 'श्यरणिसस्तोमदूत् पुष्कराकु'रणिः । बह्लक्षेत्रादभूदस्ती यननाभा हस्तिनापुरम् ॥ १३ ॥

अजमीढोरहिमीडक्ष पुरमीढस्तु तत्सुतः । अजमीढादभूदक्षस्तस्मात् संवरणात् कुरुः ॥ १४ ॥

कुरोः परिक्षित् कुष्णोर्जुन्तोनिषघ एव च । सुहोत्रोऽभूत् सुघनुवच्चवानाच्च ततः कृति ॥ १५ ॥

ततो बृहद्रथस्तस्मात् कुशाग्रादुष्मौडभवत् । ततः सत्यजित् पुत्रः पुष्पवान्नहुषस्ततः ॥ १६ ॥

बृहद्रथान्यभार्यायां जरासन्धः परन्तपः । सहदेवस्ततस्तस्मात् सोमापियन्च्छुताश्रवा ॥ १७ ॥

मुरथाद विरथस्तस्मात् सावंमौडभवत्तत् । जयसेनाद्रथानीकोडभूयता युधिष्ठिर कोपनः ॥ १८ ॥

तस्मादेवातिथिस्तस्मादद्वसस्तस्मात् 'प्रदीपकः । तस्मात् प्रतिपकाज्ञातो देवापिरहमीश्वर ॥ १९ ॥

राज्यं शान्तनवे दत्वा तपस्येकाग्रधिया 'निरम् । कलापग्राममासाद्य 'त्वां दिवं शूरिरहागमत् ॥ २० ॥

'महणानेत मुनिभिरिरेमिः 'लड्वा पदाम्बुजम् । तव कालकरालास्याद यास्याम्य'त्मवतां पदम् ॥ २१ ॥

'तयोरेंव वचः श्रुत्वा 'भगवान् पशुलोचनः । प्रहस्य महदेवापी समाध्वास्य समब्रवीत् ॥ २२ ॥

युवां 'परमधर्मज्ञौ राजानौ विदितावुभौ । 'ममादेशमनुस्लुत्य 'निजराज्यं 'भरिष्यथः ॥ २३ ॥

'अहं त्वामभिपेक्ष्यामि निजायोध्यापुरेऽधुना । हत्वा म्लेच्छान्धर्मिष्ठान् प्रजा'भूतादिहिष्कान्त ॥ २४ ॥

देवापे तवे राज्ये त्वां हस्तिनापुरपत्तने ।

अभिषेक्यामि राजर्षे हत्वा पुक्कसकान् रणे ॥ २५ ॥

मथुरायां समागत्य हरीस्यामि तु वो भयम् ।

धाव्यकार्णानुश्रुमुखाने कज्जान विनोदरान् ॥ २६ ॥

हत्वा ऋतं युगं कृत्वा पालक्ष्याम्यंह प्रजा: ।

तपोवेधां व्रतं त्यक्त्वा समारुह्य रथोत्तमम् ॥ २७ ॥

युवां शाश्वतकुशलौ सैन्यागनपरिच्छदौ ।

भूत्वा महारथौ लोके मया सह चरिष्यथ: ॥ २८ ॥

विशाल्यूपभुपालस्तनयां विनयान्विताम् ।

विवाहे चानवद्यां सुन्दरीं त्वां प्रदास्यति ॥ २९ ॥

साधो भूपाल लोकानां सुखाय पाल्य वच: ।

शान्तां देवापे त्वं समुद्धरह ॥ ३० ॥

इत्याश्वासकथा: स्तस्य श्रुत्वा तौ मुनिभिः सह ।

विस्मयाविष्टहृदयौ मेनेते स्वयमीश्वरम् ॥ ३१ ॥

इति श्रुत्यभयदे आकाशात सूर्यसंनिभौ ।

रथौ नानामणिप्रातर्घटितौ कामगौ पुरः ।

समायातो उज्जलहव्यशस्त्रास्त्रै: परिवारितौ ॥ ३२ ॥

वदनुस्मृते सदो मध्ये विश्वकर्मविनिर्मितौ ।

भूयां मुनिगणाः सभ्याः सहर्षी: किमितो रिता: ॥ ३३ ॥

कल्किरुवाच

युवामादित्यसोमेन्द्रयाम वंशवणाझ्जौ

राजानौ लोकरक्षार्थमविभूतौ विदत्न्यमी ॥ ३४ ॥

कालेनाच्छादिताकारौ मम सज्जादिहोदितौ ।

युवां रथमारुहंतां शक्रदतं ममाज्ञया ॥ ३५ ॥

एवं वर्दात देव तु पथनायें सनातने ।

देवाश्र ववर्षुः कुशमैस्तुष्टवर्गवमुनयोग्रजा: ॥ ३६ ॥

गज्ञावारिपरिक्लान्नराधिरोमिपरागवान

शने: पवंतजासृञ्शोतलपवनों वचौ ॥ ३७ ॥

तन्रायात: प्रमुदिततनुत्सवचामीकराभो

धर्मावास: सुरचिरजटाचीरमृडण्डहस्त: ।

लोकातोतो निजतनुमत्नुचिताधरमंसड्-

स्तेजोराशि: सकलसड्शो मसकरी पुष्कराक्ष: ॥ ३८ ॥

इति श्रीकल्किपुराणेऽनुयोगे भविष्ये

चतुर्वंशानुकीर्तनं नाम अष्टादशोऽध्याय: ।

उत्तरविंशोऽध्याय:

स्थानउवाच

अथ कल्कि: समालोक्य सदसां पतिभिः सह । समुत्थाय ववन्दे तं पाद्याध्यिचमनादिभिः ॥ १ ॥

वन्दे संवेश्य तं भिक्षु सर्वाश्रम मनोहरम् ।

पत्रच्छ को भवान्त्र भाग्यबलैन संप्राप्तः ॥ २ ॥

प्रायशो मानवां लोके लोकार्नां पारणेच्छया ।

चरन्ति सर्व जन्तवः पूर्णा विगतकल्मषाः ॥ ३ ॥

मस्कर्युवाच

अहं कृतयुगां श्रीश तवादेशकरं परम् ।

तवाविर्भावविभवभवमीक्षणार्थमहागतम् ॥ ४ ॥

निरुपधिमवान् काल: सोपाधित्वमुपागतः ।

क्षणदण्डल वादण्डैर्मीयया रचितं त्वया ॥ ५ ॥

पक्षाहोरात्रमासतुं संवत्सरयुगादयः ।

'तवैक्षणेन भाच्छन्ति मनवश्र चतुर्यंश ॥ ६ ॥

स्वायम्भुवस्तु प्रथमस्तत् खारोचिषो मनः ।

त्रुतोय उत्तमस्तावच्चतुर्य स्तामसः स्मृतः ॥ ७ ॥

कर्नाॅविंशोऽध्यायः

पञ्चमो रैवतः षष्ठश्राक्षुषः परिकीर्तितत् । वैवस्वत ससमो वै ततः सार्वर्णिरष्मः ॥ ८ ॥

नवमो दक्षसावर्णिक्रह्मासावर्णिकस्ततः । दशमो धर्मसावर्णिरेकादशः स उच्च्यते ॥ ९ ॥

रुद्रसावर्णिकस्तत्र मनवे द्वादशः स्मृतः ।

त्रयोदशमनुवेदसावर्णिलोकविश्रुतः ॥ १० ॥

चतुर्दशन्द्रसावर्णिरते तव विभुतेः ।

'यान्त्यायान्ति प्रकाशत्ते नामह्यादिमे द्रुतः ॥ ११ ॥

'द्वादशाब्दसहस्रेण देवानां च चतुयुगम ।

चत्वारि श्रीणि द्वे चैक सहस्रगणितं 'तथा ॥ १२ ॥

तावच्छतानि चत्वारि श्रीणि द्वे चैकमेव हि ।

सन्ध्याक्रमेण तेशां तु सन्ध्यांशैरडपि तथाविध ॥ १३ ॥

'अहोरात्रं च पक्षौ च माससंवत्सरत्सरतं ।

सदुपाधि्रकृतः कालो ब्राह्मणो 'जन्ममृत्यु्रुत ॥ १४ ॥

शतसंवत्सरे ब्राह्म्य त्वग्येव विलयं याति ।

लयात्ने त्वाभिमध्यादु 'त्वितः सुजति प्रभुः ॥ १५ ॥

कल्किपुराणम्

तत्र कृतयुगान्तेऽहं कालं सद्गर्मपालकम् । कृतकृत्या: प्रजा यत्र तस्मिन् मां कृतं विभो: ॥ १६ ॥

तस्य वाक्यं समाकर्ण्य कल्किनिजननावृत: । प्रहर्षंमตุं लेमे श्रुत्त्वा तद्वचनामृतम् ॥ १७ ॥

अवहि्थमुपालक्ष्य युगस्याह जनान् हि तान् । योधयुकाम: कले: पुत्रां हस्त्रां विशासने प्रभु: ॥ १८ ॥

गजरथतरगात नानां शस्त्र मोक्षयान् । कनकविविध्रविभूषणाचिताज्ञान् धृत विविधवेरवशालापुगान् । युधिनिपुणान् गणयध्वमानयध्वम् ॥ २० ॥

इति श्रोकल्किपुराणेऽनुभागवते भविष्ये कृतयुगागमनं नाम एकोनविंशतितमोऽध्याय:

विंशोऽध्याय: सूत उवाच

अतस्तो मरुदेवापी शालयितवा वच: पुन: । कृतोद्वाहौ रथारूढौ समायातौ महाबलौ ॥ १ ॥

नानायुधधरे: समरे रक्षितौ शुरमानीिनो । बद्गगोधाझूलित्राणौ दर्शितौ बद्हहस्तकौ ॥ २ ॥

कार्ण्णायसचिरस्त्राणौ धनुर्धरगुरुन्त्यरौ । अक्षौहिणीभि: पड्‌भिस्तु कम्पयन्तौ भुवं भरे: ॥ ३ ॥

विशाखयूपभूषस्तु गजलक्षै: समावृत: । अरवै: सहस्नियूतै: रथै: समसहस्रकै: ॥ ४ ॥

पदातिभिर्द्विलक्षैश्व समद्रेभ्यंतकामुंकै: । वातोद्धतोत्तररोष्णैषै: सर्वत्र परिवारित: ॥ ५ ॥

रथिराश्वसहस्राणां पश्वाशद्भिमंहारथै: । गजेंद्रंशतसहैंतंन्नंवलकैर्बलवंतो वभौ ॥ ६ ॥

अक्षौहिणीभिदंशभि: भगवान् परमदुर्जय: । समावृतस्तथा देवेैरविमिन्द्रो दिवि स्वराट् ॥ ७ ॥

भ्रातृपुत्रं सुहृद्‌द्रिक्श मुनीत: सैनिकैवृत: । ययो: दिशां जयकाइक्षी सर्वेशामीश्वर: प्रभु: ॥ ८ ॥

काले तस्मिन् द्विजो भूत्वा धर्मः परिजने: सह । समाजगाम कलिना बलिनापि निराकृतः ॥ ९ ॥

ऋतं प्रसादमयं सुतं मदसमुद्भवं । 'योगमयं 'ततोडयं स्मृतिं क्षेमं प्रतिश्रयम् ॥ १० ॥

नरनारायणी चोभौ हरेःरङ्गौ तपोत्रतौ । धर्मस्त्वेतान् समादाय पुत्रान् स्त्रीश्र्वा'गतस्वरन् ॥ ११ ॥

श्रद्धा मैत्री दया शान्तिस्तुष्टिः पुष्टिः क्रियोन्नतिः । बुद्धिमेधा'नितिक्षा च हींमूर्तिधर्मंपालकाः ॥ १२ ॥

एतासतेन सहायाता निजबम्गुगणैः सह । कल्किमालोकितुं तत्र निजकांयं निवेदितुम् ॥ १३ ॥

कल्कि'द्विजवरं प्राप्य प्रपूर्य च यथाविधि । प्रोवाच 'विनयोपेतः कर्तवं 'कस्मादिवाहगत: ॥ १४ ॥

स्त्रियोः पुत्रैश्र सहितः क्षीणपुण्या इव ग्रहः । कस्य वा विषयाद् राज्ञः'स्ततं सर्वे वद 'तत्त्वतः ॥ १५ ॥

'दीनपुत्रा अतिदीना होनस्वबलपौरुषा: । वैष्णवा: साधवो यद्वद् 'बौद्धैरैर्नाम तिरस्कृता: ॥ १६ ॥

'इदानीं कल्किवचः श्रुत्वा धर्मः निजं स्मरन् । प्रोवाच 'कस्मादियं शान्तिः स्वनायमतिकातरः ॥ १७ ॥

पुत्रे: श्रीभिर्निज'भणे: कृताझ्झलिपुटैर्हैरिम् । 'स्तुतिप्रणाममन्त्रेण पूजयित्वा दयापरम् ॥ १५ ॥

'धर्म उवाच

ऋषु कल्के मामास्यानं धर्मोऽहं 'ब्रह्मार्पण । 'तव वकःस्थलाब्जातः कामदः सर्वंदेहिनाम् ॥ १९ ॥

'देवानामग्रणीर्हव्यकव्यानां 'कामधुक् प्रभु: । तवाज्ञया चराम्येव 'सावितां कीर्तिमाजरत् ॥ २० ॥

'निराकृतोऽस्मि साम्प्रतं कलिना बलशालिना । 'धाके: काम्बोजशबरैः 'सर्वैरावासवासिभिः ॥ २? ॥

अधुना तेऽखिलाघारपादमूलं 'समाश्रिता: । यथा संसारकाला'ग्निसंतसाः साधवोऽदिताः ॥ २२ ॥

इति वाङ्मिरपुर्वा'भिमेंण परितोषितः । 'कल्किकालष्यहरः कल्किर्धीमान् भूयो जगाद सः ॥ २३ ॥

धर्मं 'कृतयुगं 'पशय महं चण्डांश्चवंस्राजयम् । मां जानासि यथा जातं घातुम्रार्थंतविग्रहम् ॥ २४ ॥

अवेष्यवानामन्येषां तपोत्रवकारिणाम् । 'जिघांसुर्योमि 'सेनानिश्रर गा"श्च 'मुनिभयः ॥ २५ ॥

का भौतिस्ते क मोहोगस्ति यज्ञदानं तपोत्रतैः । सहितैः संचार विभो मयि सत्ये वयुपस्थिते ॥ २६ ॥

'स्वामेवानुगच्छाम्यहं स्वपुत्रैर्बान्धवैः सह । 'दिशां जयार्थं 'च शान्तिप्रग्राह्यं 'जगतप्रिय ॥ २७ ॥

इति 'तस्य वचः श्रुत्वा धर्मः परमहर्षितः । गन्तुं कृतमतिस्तेन 'आधिपत्यमयं स्मरन् ॥ २८ ॥

'सङ्कः सघुसत्कारैर्वेदब्रह्ममहाह्रयः । नानाशीलैश्च वर्णनं 'संकल्पवरकामुकं ॥ २९ ॥

समस्वराश्चो क्रियाभेदबलोपेतः प्रययो 'कलिनाशकः ॥ ३० ॥

यज्ञदानतपःपात्रैयमैश 'नियमादिमिः । 'शककाम्बोजकान् सर्वान् शबरान् 'वबरानपि ॥ ३१ ॥

जेतुं कल्किय्यो 'तत्र कलरावासमीप्सितम् । भूतवासबलोपेतं सारमेय'वराकुलं ॥ ३२ ॥

गोमांसपूतिगन्धाढ्यं 'नारीणां द्वतकलह'विवादव्यसनाश्रयम् ॥ ३३ ॥

घोरं जगद्रयकरं कामिनीस्वामिनं गृहम् । कल्कि: श्रुत्वोदयं कल्केः 'पुत्रपौत्रवृतः कृथा ॥ ३४ ॥

पुराद विशसनात् प्रागात् 'पेचकाक्षरयोधिपरि । 'ददर्श पुरतो धर्मंस्तं कालं घोरदुमंदम् ॥ ३५ ॥

युपुधे तेन 'सहसा कल्किवाक्यं'प्रवोदितः । ऋतेन दम्भः 'संग्रामे प्रसादो लोभमाह्रयत ॥ ३६ ॥

समयादभयं क्रोधो भयं सुखमुपाययौ । निरयो मुदमासाद्य युयुधे 'च महाहवे ॥ ३७ ॥

आधियोगेन च व्याधिः क्षेमेण सह 'सत्परम् । प्रश्रयेण 'सह म्लानिजरा स्मृतिमुपाह्रयत ॥ ३८ ॥

'प्रवृत्ते च महाघोरे युद्धे परमदारुण । तं दृष्ट्वामगातं 'देवा ब्रह्माद्याः खे विभूतिभिः ॥ ३९ ॥

मरः शशैश्र 'काम्बोजेयुपुधे भीमविक्रमैः । देवापिः 'समरे चीनैर्बैरस्तद्गणे'ऽरिह ॥ ४० ॥

विचार्युपसूपालः पुलिन्दैः श्वपचैः सह । युपुधे विविधैः शस्त्रैस्त्रैविद्यैर्मंहाह्रयैः ॥ ४१ ॥

कल्कि: कोकविकोभ्यां वाहिनी'भिरवरायुपैः । तौ तु कोकविको 'च ब्रह्माणो वरदापितो ॥ ४२ ॥

भ्रातरौ दानवभ्रातरौ प्रमत्तौ च गजाविच । एकरूपौ महाकायौ देवभयविवर्धंकौ ॥ ४३ ॥

पदातिकौ गदाहस्तौ महाभुजौ महाबलौ । शुम्भे: परिवृत्तौ मृत्युवितावेकत्र योषनात् ॥ ४४ ॥

हेषितैर्हिन्दितदन्तशब्दैर्घृणादिते: । शूरोत्तकृष्टैर्बाहुवीरैश्च संशब्दस्तलतालने: ॥ ४५ ॥

संपूरिता दिस: सर्वा लोकाश्च भयपीडिता: । भयाविता देवसैन्या विविध व्यस्तपथा ययु: ॥ ४६ ॥

पासैर्दण्डै: खड्गशक्त्युष्णीशैलैग्नदाधातैर्बाणपातैश्च घोरै: । युद्धे शूराश्चाबाहुश्रेष्ठिमध्यगा: पेतु: संध्ये शतश: कोटिशश्र ॥ ४७ ॥

इति श्रीकल्किपुराणेऽनुत्रभभगवते अविकृत्ये कल्किसंग्रामो नाम विंशोऽध्याय: ॥

संप्रवृत्तेष्य संग्रामे धर्म: परमकोपन: । ऋतेन सहितो भीमं युद्धे कलिना सह ॥ १ ॥

कलिरमित्रबाणौघैर्मंस्यादिषु कृत्तस्य - तु । पराभूत: पुरीं प्रागात् यक्त्वा गर्दभवाहनम् ॥ २ ॥

विच्छिन्नपेचकरथ: देहो रक्तानुरक्षित: । विकीर्णशूकरगन: कौस्तुभमणिमगाद गृहं ॥ ३ ॥

दम्भ: सम्भोगरहितोदरु तवाणगणाहत: । व्याकुल: स्वकुलाज्ञारो निःसार: प्रविचार गृहं ॥ ४ ॥

प्रसादताडितो लोभो गदया छिन्नमस्तक: । सारमेयरथं छिन्नं त्यक्त्वागाद भवनं दृढम् ॥ ५ ॥

अभयेन जित: क्रोध: कषायीकृतलोचन: । गन्धाखुवाहं विच्छिन्नं यक्त्वा विशरणं गत: ॥ ६ ॥

भयं सुश्रललाभाताद गतासुन्यपतद् भुवि । निरयो भुदमूर्छितश्यों पीडितो यममाययो: ॥ ७ ॥

'आदिग्याधिव्ययाद्यासत्यवावाहमुपाद्रवन् । नानादेशान् भयोद्विग्नकृतबाणप्रपोडिता: ॥ ८ ॥

घमं: कृतेन सहितो 'गत्या विशसनं कले: । नगरं वाणवह्निदंदाह कलिना सह ॥ ९ ॥

कलिविप्लुतसर्वाञ्जो मृतदारो 'हुतप्रज: । जगामैको 'भयत्रस्तो वर्षान्तरमलक्षित: ॥ १० ॥

महस्तु शककाम्बोजान् जघ्ने दिव्यास्त्रतेजसा । देवर्षि: चेदबरांशोलान् बबरास्तद्गोत्रनिप ॥ ११ ॥

दिव्याब्धाशेषसम्पाते'रर्दयामास वीर्यंवान् । विषाख्यो यूपभूपाल: पुलिन्दान् पुक्षसानपि ॥ १२ ॥

जधान विमलप्रज्ञ: 'गदाघातेन भूरिणा । नानाऽऽखरशर्वषैयोंघा नेशुरनेकघा ॥ १३ ॥

कल्कि: कोकविकोकाभ्यां गदापाणि'महाबली । युयुधे 'समराभिज्ञो लोكانां जनयन् भयम् ॥ १४ ॥

'वृकासुरस्य पुत्रौ तौ नसारौ शकुनेह्वर: । तयो: कल्कि: स युयुधे मधुकैटभयो'र्निव ॥ १५ ॥

तयोर्गदाप्रहारेण चूर्णिताझस्य तत्पते: । 'कराच्च्युततापतद् भस्मौ 'दग्धोर्चिरित्यहो जना: ॥ १६ ॥

तत: पुन: कृष्णा विष्णुंञ्जगज्जिष्णु'महाबली । 'भल्लकेन शिरस्तस्य विकोकस्याचिछनन् प्रभु: ॥ १७ ॥

मृतो विकोक: कोकस्य दर्शनादुल्लसितो 'वर: । 'देवा विस्मयमापन्ना दृश्ट्वा तस्य पराक्रमम् ॥ १८ ॥

'प्रतिकाराय धावतः कोकस्याप्यचिछन्नधीर: । मृत: कोको विकोकस्य दृष्टिपातात् समुल्लसित: ॥ १९ ॥

पुनस्तौ मिलितौ 'तत्र युयुधाते महाबलौ । 'स्वेच्छया धृतरुपिणौ कालमृत्यू इवापरौ ॥ २० ॥

'चमंणाच्छादितौ देहौ प्रहरन्तौ पुन: पुन: । कल्कि: कृष्णा तयोस्तद्वद् वाणेन शिरसी हते ॥ २१ ॥

'पुनलंगने समालोक्य हरिश्रिन्तापरोड्भवत् । 'विस्रवस्तमतथालोक्य तुरगस्तावताडयत् ॥ २२ ॥

'महाभीमौ दुष्प्रघर्षौं तुर्गोणादिंतौ भुशम् । कल्केष्ठं जन्मतुभंरर्म्यात्ताम्रलोचनौ ॥ २३ ॥

तयोरुजान्तरं सौक्ष्म: कृष्णा समदशाद 'भुशम् । तौ तु प्रभित्नास्तिभुजौ विशिष्टाझदकामुंकौ ॥ २४ ॥

'पुच्छं जगृहुतु: सस्मेगोपुच्छं बालकाविव । धृतपुच्छौ तु 'ध्वजाय सस्मि: परमकोपन: ॥ २५ ॥

पश्चात् पदेश्यां 'दृष्टं जघन तयावकासं 'सततंरम् ॥ २५ ॥

त्यकपुच्छौ मुञ्चितौ 'तौ तत्क्षणात् पुनर्हस्सितौ । 'स्मुटां वाणीं बभाषाते सजीवाविव देहिनौ ॥ २६ ॥

ततो ब्रह्मा 'समागत्य कृताञ्जलिपुट: शाने: । प्रोवाच कल्कि नैवामू शस्त्रास्त्रैर्वेधसंहर्ता ॥ २७ ॥

'कराघातादेकाले उभयोर्निर्मिमंते वृषन् । उभयोदर्शनादेव नोभयोर्मरणं क्वचित् ॥ २८ ॥

विदित्वैवि 'कुरुष्वात्मन् युगपच्चानयोवंध्ंम् । 'शुश्राव ब्रह्मणो वाक्यं तत्याजास्त्रं महाबली ॥ २९ ॥

'तयो: प्रहरतो: स्वैरं कल्किर्दानवयो: ऋषा । मुष्टिभ्यां वज्रकलाभ्यां बभज्ज शिरसी तयो: ॥ ३० ॥

तौ तत्र 'भस्मसात्कृत्य भस्मशृङ्गावगाहिव । पेततुर्दिवि देवानां 'भयदो भुवि बाधकौ ॥ ३१ ॥

तद दृश्ट्वा महदाश्चर्यं गन्धर्वाप्सरसां गणाः । ननर्तुर्जगुस्टुश्र्चैव 'मुनय: सिद्धचारणाः ॥ ३२ ॥

देवाश्च कुसुमासारैर्वंवपुष्हुंष्मानसाः । दिवि दुन्दुभयो नेदुः प्रसन्नाश्राभवन् दिवः ॥ ३३ ॥

तयोवंधप्रसिद्धतः 'साङ्गान् महारथान् साक्षादहनद दिव्यसायकैः ॥ ३४ ॥

'प्राण: शतसहस्राणां योधानां 'रणमण्डले । 'क्षयं निये सुप्रतस्तु रथिनां पत्त्राव्रवाति ॥ ३५ ॥

एवमन्ये गासंभर्यविशालाया महारथान् । निजघ्नुः समरे क्रुद्धा निषादान् 'पारदास्तथा ॥ ३६ ॥

एवं विजित्य तान् सर्वान् कल्किर्भू 'पगणैः सह । 'शस्त्राणि कणश्र म्लेच्छान् जतुमा'नयौ ॥ ३७ ॥

नानावादैर्लोकसद्धेवंरास्त्रै- नानावस्त्रैभूषणे'भूंषिताझैः । नानावाहैश्वरमरेवैज्यमानै- यांतो योत्स्यं कल्किरत्युप्रसेनः ॥ ३८ ॥

'इति श्रीकल्किपुराणेऽनुरूपागते भविष्ये कोकादीनां वधो 'नम एकविंशोऽध्यायः ॥

द्वाविंशोऽध्याय:

सूत उवाच

सेनागणै: परिवृत: कल्किनारायण: 'स्वयम्‌ । भल्लाटनगरं प्रायात्‌ 'खड्गरथं' सचिवाहन: ॥ १ ॥ स भल्लाटेश्वरो योगी ज्ञात्वा विष्णुं 'जगत्प्रभुम्‌ । 'निजसेनागणैस्तु गृहीत्वा योधयामास 'हरिं यथा ॥ २ ॥ 'हर्षोन्फुल्ल: स श्रीमान्‌ द्वार्घान्ज: कृष्णभावन: । शाश्वतवज्रो महातेजा गजायुत्तबल: सुधी: ॥ ३ ॥ तस्य पत्नी महादेवी विष्णोर्नतपरायणा । 'पतिव्रता पति प्राह 'श्रद्धागद्गदभाषणम्‌ ॥ ४ ॥ -नाथ कान्तं जगत्प्राथ्यं सर्वान्तर्यामिनं प्रभुम्‌ । 'कालिक नारायणं साक्षात्‌ कथं त्वं प्रहरिष्यसि ॥ ५ ॥

'शाशिध्वज उवाच

सुशान्ते परमो वम: प्रजापतिविनिर्मित: । युद्धे प्रहार: सवंत्र गुरौ शिष्ये 'हेरिव ॥ ६ ॥ युद्धे जयो वा मृत्युश्च स्थानं मृत्यो: स्वर्गो 'प्रभो: । जीवतो 'राजभोगे: स्वर्ग: शूरै: प्राप्यते ॥ ७ ॥

सुशान्तोवाच

'देवतं भूपतितवं वा विषयाविष्टकामिनाम्‌ । 'उन्मदानां भवेदेव न हरे: 'पादसेविनाम्‌ ॥ ८ ॥ त्वं सेवक: स 'च प्रभुसत्वं निष्काम: स चाप्रद: । युवयोर्मृद्धमिलनं कथं मोहाद्‌ भविष्यति ॥ ९ ॥

'शाशिध्वज उवाच

द्वयातितोते यदि त्वदमीशे सेवके तथा । देहावेशाल्लीलयैव सा 'सेवा स्यातथा मम ॥ १० ॥ देहावेशाद्वशेन्द्रस्य कामाद्या दैहिका गुणा: । 'भायांशा यदि जायन्ते 'विषयाश्र न किं तथा ॥ ११ ॥ 'ब्रह्मतो ब्रह्मतत्त्वस्य घरीरितवे शरीरिता । सेवकस्योभेददूशास्त्वेवं जन्मलयोदया: ॥ १२ ॥ सेव्यसेकता विष्णोर्माया सेवति कीर्तिता । दैताद्दैतस्य चेष्टैषा त्रिवर्गजननिका सततं ॥ १३ ॥ अतोऽहं 'oप्रभुणा 'योद्जुं यामि कान्ते 'स्वसेनया । 'oतवं तं पूजय कान्तेष्ट्य कमलापतिमोश्वरम्‌ ॥ १४ ॥

सुशान्तोवाच

कृतार्थास्मिं त्वया 'निःशेषमेतासंमिलितात्मना । 'oराजसत्र परंप्राप्ति वैष्णवी प्राप्तिता 'गति: ॥ १५ ॥

'पत्या मनोहरै: वाक्यै: प्रणताया: शशिध्वज: | आत्मानं वैष्णवं मेने साहनेत्रो हृ' स्मरन् || १६ ||

तामालिङ्ग्य प्रमुदित: 'शौरेःबन्धुमिरावृत: | वेदन् नाम स्मरन् रूपं 'वैष्णवयोनिधुमाययौ || १७ ||

गत्वां तु कल्किसेनायां विद्राव्य महतों चमूम् | शध्याकरणगणैर्द्रै: सततदैश्वर्ययुक्तै: || १८ ||

शशिध्वजसुत: श्रीमान् सूर्यकेतुरमहाबल: | महाभूपन् युयुधे वर्षणवा धन्विना वर: || १९ ||

तस्याऽनुजो बहुलकैतु: कान्ते 'महाशनुःपत्: | देवापिना 'च युयुधे 'भीषणे'राययै: सह || २० ||

विशाखयूप'भूपाल: यशिध्वजनुपेण च | युयुधे विविधै: शस्त्रैगंजैरस्रवै: समन्त्रित: || २१ ||

रधिराश्वो 'वीरबाहुर्दुनुघृत्या प्रतापवान् | 'रजस्यनेन युयुधे 'भर्यन् शान्तेन धन्विना || २२ ||

शोले: प्रासङ्गदातैर्वाणौशकृत्यृथितोऽमरै: | मल्लै: खड्गैःपुङ्खडिभि: कुन्तै: समभवद् रण: || २३ ||

पताकाभिधवंजयेऽपि तै स्तोमैरेध्छत्रचामरै: | प्रद्योतयुद्धलिपटलैरत्नकाकारो महाशनु: || २४ ||

'भगेननुधनां देवां क' वां वार्त्र न चक्रिरे | गन्धर्व: साधुसन्दर्भगायकैरमृतायने: || २५ ||

'सर्वे' समागता द्रष्टुं महाघोरं रणे भुवि | संहसदुनु'मिसन्नादैरास्फोटैर्हितैरपि || २६ ||

हेषितैयोंधनोत्कुष्टैलोङ्का मूका इवाभवन् | रथिनो रथिभि: सार्कं पदातय: पदातिभि: || २७ ||

हया हयैरिभाश्चैभे: समरोऽमरदानवै: | यथाभवत् 'स तुमुलो यमराष्ट्रविवर्धन: || २८ ||

'शाशिध्वजञ्चमूनाथा: कल्किसेनापतिश्च स: | निपेतु: सैनिका 'भूमौ छित्वबाहू'श्रुतिकनकभरा: || २९ ||

घावन्तोऽतिबवन्तक्श्र विकुर्वन्तोज्जसुगु'क्षिताः | उपयुपरि सञ्छन्ना गजाश्वरथमार्दिता: || ३० ||

निपेतु: प्रभने वीराः कोटिकोटिसहस्रश: | भूते सानन्दसान्दोहा: स्वन्तो रधिरोदकम || ३१ ||

उण्णीषहुन्सा: सञ्चिच्छ्रगरोधो रथप्लवा: | करोऽमीनाभरण'मसिकाछनवालुकाः || ३२ ||

'एवं प्रवृत्ता: संग्रामे नच: सद्योदितारुणाः | सूर्यकेतुस्तु मरणा 'सह यु'द्धं महारवम || ३३ ||

कालकल्पो तुरायपां महे वारणताडित: | मरस्तु 'तत्र दशाभिर्गणैर'नैर'दंयद् मृशम || ३४ ||

महाबाहाहतो 'वीरः सूर्यकेतुरमर्षितः । जधान तुरगान् कोपात् पादाभातेन तद् रथम् ॥ ३५ ॥ चूण्णयित्वाडयं तेनापि तस्य वक्षस्यताडयत् । गदाघातेन तेनापि महासूर्छ्छां'वाश्ववान ॥ ३६ ॥ सारथिस्तमपोवाह रथेनार्येन धर्मंवित । बृहत्केतुश्च देवांपि वाणैः 'प्राच्छादयद् बलिः ॥ ३७ ॥ 'धनुर्विकृष्य तरसा नोहारेण यथा रविम् । 'स तु वाणमयं वर्षं पार्वतीय निजायुधैः ॥ ३८ ॥ 'बृहत्केतुं हृदं जघ्ने कड्कूपत्रैः शिलाशितैः । 'भित्त्रं शूलं 'तथा बाणैषणुंराग्रुश्छन्रुहा ॥ ३९ ॥ शितधारैः स्वप्नं'पुलैर्गादधंपत्रेरयोमुखैः । देवापिमाशुगैर्जंध्ने बृहत्केतुः ससैनिकम ॥ ४० ॥ देवापिस्तद्गुरुद्विद्यं चिच्छेद 'लीलया सह । छित्रेधन्वा बृहत्केतुः खड्गपाणिर्य्ज्ञांसया ॥ ४१ ॥ देवापेः सारथिं साधुं जघ्ने 'वीरो महारणे । स देवापिंनुस्त्यकत्वा 'तेनाहत्य तं रिपुम् । भुजयोर्नतरानीय निषिपेष स 'निद्रेयः ॥ ४२ ॥

तं दृप्तष्ठवर्षं निष्क्रान्तं मूर्च्छन्तं शाययणादितम् । अनुजं वीर्य देवापिर्हृष्ट 'सूयंध्वजोवधीत ॥ ४३ ॥ मुष्टिना 'वज्रपातेन सोऽपतन् मूर्छितो भुवि । मूर्छ्छन्तस्य 'रिपु: 'क्रोधात् सेना'गणमताडयत ॥ ४४ ॥ 'स शाश्वध्वजः सर्वंगन्निवासं कल्पक पुरस्ताद*भिसूयर्वर्चसम । क्यामं पिशङ्गामबरमभुजेकषणं बृहद्वृक्षं चारुकरोटिभूषणम ॥ ४५ ॥ नानामणिर्रातचितार्क्ज्जशोभया निरस्तलोकेक्षणहूतमोमयम । विशालबूपादिमिरावृतं प्रभुं ददर्शं धर्मेण कृतेन पूजितम ॥ ४६ ॥

'इति श्रीकल्किपुरार्णे भगवते भविष्ये शाश्वध्वजकल्किसैन्ययोद्धं 'नाम द्वाविंशोऽध्यायः'०

हृदि ध्यानास्पदं रूपं कल्केंद्रूद्वा शशिध्वजः । पूर्णं खड्गधरं चारु'तुरगारूढमब्रवीत् ॥ १ ॥

धनुर्वाणधरं 'रत्नविभूषणवराङ्ककम् । पापतापविनाशायंभगवत् 'जयतां परम् ॥ २ ॥

तमुवाच जगन्नाथं हृष्टरोमा शशिध्वजः । एतर्होहि पुण्डरीकाक्ष 'प्रहारं कुरु मे हृदि ॥ ३ ॥

अथवातमनू वाणभिया तमोज्घे 'हृदि मे विश । निर्गुणस्य गुणज्ञत्वमद्दुतस्यास्त्रताडनम् ॥ ४ ॥

निष्कामस्य जयद्योगसायं यस्य सैनिकम् । लोका: पश्यन्तु युद्धे मे हैरथ्ये परमात्मनः ॥ ५ ॥

परबुद्धयांदि दृढं 'प्रहरर्ता विभवे त्वयि । शिवविष्णोर्भेदकुते लोकं यास्यामि संयुगे ॥ ६ ॥

राज्ञो वचनमाकृत्य अक्रोधः 'क्रुद्धवद् विभुः । वाणेरताडयत् संशयं घृतायुधमरिंदमम् ॥ ७ ॥

वाराभिरिव पवंतम् 'जघान वाणवर्षणम् ।

तद्वाणवर्ष्मभ'न्नान्तः कल्किः 'क्रोधवशं गतः । दिव्ये: शस्त्रास्त्रसंघातैस्त्योयुक्तमभवंतत् ॥ ९ ॥

ब्रह्मास्त्रास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रवियव्यस्य च पावंतः । आग्नेयास्त्रस्य च पाजंन्यैः मन्त्रगास्त्रस्य च गारुडैः ॥ १० ॥

एवं नानाविधैरस्त्रैर्योऽन्य'मभिजघ्नतुः । 'सर्वे लोकास्त्र संत्रस्ता युगान्तमिव मेनिरे ॥ ११ ॥

देवा वाणांगिन'तापेन 'अगमनू खगमा: किल । ततोऽजितवितयोजोगी वासुदेवांशिध्वजौ ॥ १२ ॥

निरस्त्रौ बाहुयुद्धेन युयुधाते परस्परम् । पदाघातैस्तलाभातैर्मुष्टि'प्रहारैस्तथा ॥ १३ ॥

नियुद्धकुशलौ वीरौ 'मुष्टिदाते परस्परम् । वराहोद्धृतवार्द्धेन 'तं 'तलेनाहनंदरीः ॥ १४ ॥

'स मूर्च्छितो नृपः कोपाद समुत्पाय च तत्क्षणात् । मुष्टिभ्यां वज्रकल्पाभ्यांमवचीत् कल्किमोजसा ॥ १५ ॥

स कल्किस्तत्प्रहारेण पपात धरणीं मूर्च्छितः । घर्मं: कृतं च तं दुष्टं मूर्च्छितं जगदीश्वरम् ॥ १६ ॥

'समागतौ तमानंतुं कक्षे तौ जगहे नृपः । कालिक वकस्युपादाय 'लब्धातं प्रययौ गृहं ॥ १७ ॥

युधि 'नृपाणमुख्योऽपि दृष्टा शुशुभे न तु ॥ १८ ॥

१. तुरगाश्र्व २. घ वारु

३. क पतिमू ४. च प्राहु तं परमात्मानं

५. ग वाणस्ताड्य ६. क तन

७. क प्रहर्त्तिरि भवै ८. इति राजो वचः

९. ग क्रोधितो १०. घ तं जघ्ने

१. ग मित्वाच्य २. घ परमकोपन:

३. ग अभिजघ्नतुः ४. घ संत्रस्ता

५. घ संत्रस्ता ६. क प्रहारिणी मिष:

७. क तलैना ८. क Xस मूर्च्छितो…...भोजसा

९. क तलैना १०. ग बलैन

११. लब्धाय्ः १२. ग समायातो

१३. लब्धाय्ः १४. ग मुद्गेन

कल्किपुराणम्

कल्कि: सुराधिपर्यात् प्रधानेन विजित्य घर्मे कृतं च निजकक्षयुगे निष्ठाय । हृष्योल्लसद्गुदय उत्सुलक: प्रमाथी गत्या गृहे हरिगृहे ददृरो 'शुशान्ताम् ॥ १८ ॥

ददृशा तस्याः सुललितमुखं वैष्णवीना च मध्ये गायन्तीनां हरिगुणकथास्तमथ प्राह राजा । देवादीना विनयवचसा शाम्भले लक्षितजन्मा विद्यालाभ परिणयविंच 'म्लेच्छच्छेदान्नाशम् ॥ १९ ॥

कल्कि: स्वयं हृदि समयमिहागतोऽस्ति मूच्क्षोछलेन तव सेवनमीक्षणार्थम् । घर्मे कृतं च मम कक्षयुगे शुशान्ते कान्ते विलोकय समचंय संविवेशोह ॥ २० ॥

इति नृपवचसा विनोदपूर्णा हरिकृतधर्मयुक्त प्रणम्य नाथम् । सा निजसखीभिन्ननन्तं रामा हरिगुणकीर्तनवतां विलज्जा ॥ २१ ॥

इति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते भविष्ये कृतधर्मकल्किनामनयनं नाम त्रयोविशोऽध्यायः

चतुर्विशोऽध्यायः

शुशान्तोवाच

जय हरेऽमराचीशेवितं तव पदाम्बुजं भूरिभूषणम् ! कुरु ममाप्रत: साधुसत्कृतं त्यज 'विषां पते मोहमातन: ॥ १ ॥

तव वपुर्जगदुपसंपदा विरचितं सतां माने स्थितम् । रतिपतिमनोनोमोहदायकं कुरु विचेष्टितं कामलम्पटम् ॥ २ ॥

तव यशो जगच्छोकनाशनं भवकथास्मृतिप्रोतिदायकम् । स्मितसुशोभितं चन्द्रवनमुखं तव करोत्वलं लोकमज्जलम् ॥ ३ ॥

मम घवस्त्वरय सर्वदुर्जयो यतिं तवाप्रियं कर्मणााचरत् । जहि तदात्मन: शान्तिमागतं कुरु कृपां न चेदोद्विगीश्वर: ॥ ४ ॥

महदहंयुतं पञ्चमात्राभा प्रकृतिंजायया निर्मितं वपु: । तव निरीक्षणाल्लोकया जगतस्तिलयोधय बहुकल्पितम् ॥५॥

भुवि यन् 'महद्वारितेजसां राशिभि: 'शरीरेङिन्याश्रितै: । त्रिगुणया स्वथा मायया विभु कु कृपां च भवत्सेवनाधिनाम् ॥६॥

तव गुणालयं नाम पावनं कलिकलापहं कीर्त्यन्ति ये । भवभयक्षयं तापतापिता मुहुर्मुहुरहो जना: 'संसरन्ति नो ॥७॥

तव जन्म सतां मानवद्र्वानां निजकुललक्ष्यं देवपालकम् । कृतयुगापकं धर्मपूरकं कलिकलालतकं यों तनोतु मे ॥८॥

मम गुहं पतिपुत्रनिअकं गजरथैष्ठं जेरैचामरैष्णे:। मणिवरासनं सत्कृतं विनतां तव पदाब्जयो: शोभयन्ति किम्॥९॥

तव जगदवपु: सुन्दररसिमतं मुखमनिन्दितं सुन्दरारवम्। यदिन मे प्रियं वल्गुनेत्रे परिकरोत्यहो मृत्युरसि्वह ॥१०॥

इति तस्या: सुशान्ताया गीतेन परितोषित:। उत्तस्थौ चाहवक्षेत्रे कल्किुरुद्रसवीररत्न ॥११॥

सुशान्तां पुरतो दृष्ट्वा कृतं वामे तु दक्षिणे। धर्मं शशिध्वजं पश्चात्प्राहेतित व्रीदितानन: ॥१२॥

कासि पश्चपलाशाक्षि मम सेवार्थमुधता। काम्ते शशिध्वज: सूररो मम पश्चादुपस्थित: ॥१३॥

हे धर्म हे कृतयुग कथमत्रागता वयम्। रणाझंणं विहायास्त्य: शत्रोरन्त:पुरे वद ॥१४॥

शत्रुपल्य: कर्यं साधु सेवन्ते मार्मरि मुदा। शशिध्वज: स्वभिमानी मूर्च्छितं हन्ति नो कथम् ॥१५॥

पाताले दिवि वा क्षितौ नरनागमुरासुरा:। नारायणस्य ते कल्के के वा सेवां न कुर्वते ॥१६॥

यत्सेवकानां जगतां मित्राणां दशान्तादपि। निवतन्ते शत्रभावस्तस्य साक्षात कुतो रिपु: ॥१७॥

स्वया सादृशे मम पति: मैत्रीभावं परित्यजेत। यदि योग्यस्तदानेतु किं समर्थों निजालयम् ॥१८॥

तव दासो मम स्वामी अहं दास्यपिलाश्रया। आवयो: संप्रसादाय आगतोऽसि महाभुज ॥१९॥

अहं तवेतयोर्भक्त्या नामरूपानुकीर्तनात। परितुष्ट: कृतार्थोंऽस्मि आगतोऽत्र कल्किषय ॥२०॥

अघुनाहं कृतयुगं तव दासस्य दशान्ताद्। त्वमीश्वरौ जगत्पुज्यौ सेवकस्यास्ति तेजसा ॥२१॥

दण्डघाहं दण्डय स्वामिनं योधयत्वादुद्यतायुधम्। येन कामादिरागेण त्वद्यातमन्यपि वैरिता ॥२२॥

इति कल्किकंचस्तेषां निशाम्य हसितानन:। राजन् त्वं जितवानसि मामेत्याह हसन्स्थया ॥२३॥

तत: शशिध्वजो राजा युद्धादाहतय पुत्रकान्। सुशान्ताया मति बुत्त्वा रमां प्रादात स कल्कये ॥२४॥

तदैत्य मरुदेवापी यशोऽवजसमाहृतौ । विशाखयूपभूषं ऋषिराजश्रेष्ठ संयुगात् ॥ २५ ॥ शध्याकरणानुपेणापि सेनागणैरसंव्यतैः सा पुरी पीडिताभवत् ॥ २६ ॥ गजाश्वरथसंबाधैः कल्किनापि रमायाश्र विवाहोत्सवसम्प्रदाम् ॥ २७ ॥ दृश्यं समीक्ष्यवरिता हर्षात् सबलवाहनाः । गृध्रोऽरेरिमदर्शनां वाजिनां च निस्वनैः ॥ २८ ॥ नृत्यगीतविघानैश्र पुरोऽग्रतमज्जुले: । विवाहो रमया कल्केरभूदति' मनोरमः ॥ २९ ॥ नुपा नानाविधैः मोदैः पूजिता विविधैः समाम् । ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्चावरजातयः ॥ ३० ॥ विचित्रभोगाभरणः कौलिंक दृश्युमु' पाविशन् । सभांयां शुशुभे चासौ कल्किः कमललोचनः ॥ ३१ ॥ नक्षत्रगणमध्येस्थः पूर्वाः शशधरो यथा । रेजे राजगणाधीशो लोकान् सर्वान् विमोहयन् ॥ ३२ ॥ रमार्पित कल्किमवेङ्क्य भूपः सभागतं 'पशुपदालयतेक्षणम् । जामातरं भक्तियुतेन कर्मणा विधुना मध्ये निषसाद तत् 'न च ॥ ३३ ॥ इति श्रीकल्किपुराणेऽस्मिन्महत्य अध्याये अब्दयो कल्किन्ता रमाविवाहो नाम चतुर्विंशोऽध्यायः

सूत उवाच तत्राहुस्ते सभागध्ये वैष्णवं तं शशिध्वजम् । शुशान्तां च कृतेनापि धर्मेण् विविधयुताम् ॥ १ ॥ राजन् ऋचुः युवां नारायणास्यस्य कल्के: शुश्रुतां गतौ । वयं नृपा इमे लोका मृष्यो ब्राह्मणाश्र ये ॥ २ ॥ प्रेक्ष्य भक्तितानं वां हरौ विस्मितमानसाः । पृच्छामस्त्वामिर्यं भक्ति: झुतो लब्धा परात्मन् ॥ ३ ॥ कस्य वा शिक्षिता राजन् किं वा नैर्गिकी तव । श्रोतुमिच्छामोद्य सर्वे त्रिगुणनपावनीम् ॥ ४ ॥ कथां भागवतीं त्वत्तः संसाराशमनाशिनीम् ॥ ८ ॥ शशिध्वज उवाच भीकुंरोरावयोस्तत्क्षण्णुतामोषविक्रमः । वृतं यजनक मोहिंद स्मृतिं तत्किलक्षणम् ॥ ५ ॥ पुरा युगसहस्रान्ते मुनिभिः प्रतिपादितम् । गृस्थ्री चासीत् प्रियारण्ये कृतनीडौ वनस्पती ॥ ६ ॥

कल्किपुराणम्

'वरावस्त्रं सर्वत्र वनोपवनसंकुले । 'ऋतूनां पूर्तिमासौधे: प्राणिनां वृत्तिकलपकौ ॥ ७ ॥ एकदा लुब्धक: क्रूरो 'लुब्धम् पिशिताशिनौ । आवां वीक्ष्य गृहे पुत्रं गृहे 'तत्र समानयत् ॥ ८ ॥ 'तं वीक्ष्य जातविश्रामो श्रूषया 'ह्यतिकातरो । 'स्त्रीपुंसौ पतितौ तत्र मांसलौभितचेतसौ ॥ ९ ॥ बद्धावावां वीक्ष्य तदा 'हृष्यम्वाप लुब्धक: । जग्राह 'कण्ठमादाय चक्र्या प्राग्भातपोदितः ॥ १० ॥ भावां गृहीत्वा गण्डक्या: शिलायां सलिलान्तिके । 'मस्तकं चूर्णण्यामास लुब्धक: पिशिताशन: ॥ ११ ॥ चक्राङ्कित''शिलागग्रामरणादपि तत्क्षणात् । ज्योतिमंयविमानेन सद्यो भूत्या चतुर्भुजौ ॥ १२ ॥ प्रामौ वैकुण्ठनिलयं सर्वलोक''सुखावहम् । तत्र स्थित्वा युगशतं ब्रह्माणो लोकमागतौ ॥ १३ ॥ 'बह्मलोके पश्शशतं युगानामुपमुख्य वै । देवलोके 'स्थिततौ चास्व पुनर्युजगतुः''श्वतं ॥ १४ ॥ ततौ सुविच ''नृपास्तावद् बद्धसुनुरहं स्मरन् । हरेत्सुतां लoke 'वालग्राम''नृपाश्रयागम् ॥ १५ ॥

जातिस्मरत्वं गण्डक्या: किं तस्या: 'कथयाम्यहं । यक्षत्स्पर्शांमात्रेण माहात्म्यं महद्दुुतम् १६ ॥ चक्राङ्कितशिलास्पर्शांमरणस्येदृशां फलम् । न जाने वासुदेवस्य सेवया किं भविष्यति ॥ १७ ॥ इत्यावां हरिरुजासु हरस्विह्हुल''चेतसौ । नृत्यन्तौ ''गायन्तौ चैव विलुठन्तौ ''शिलातले ॥ १८ ॥ कल्केर''नारायणांशस्य अवतार: ''कल्किय: । पुरा विदितवोयंस्य पुष्टे ब्रह्ममुखाच्छ्रुत: ॥ १९ ॥ इति राजसभायां स: श्रावयित्वा निजा: कथां । ददौ गजानामयुतमध्यानां लक्ष्मादरात् ॥ २० ॥ स्तानां षट्सहस्रं तु ददौ पूर्णस्य भक्तित: । दासीनां युवतीनां च 'रमानाथाय षट्शतं ॥ २१ ॥ रत्नानि च महार्थाणि 'ददौ राजा शशिध्वज: । मेने कृतार्थमात्मानं स्वजनैर्बन्धिवेद: ''स्त्रिय: ॥ २२ ॥ सभासद इति श्रुत्वा 'पूर्वजन्मोदिता: कथां । ''विस्मयाहतचेतस: ''पूर्णं तं मेनेनृपं ॥ २३ ॥ कोल्किं स्तुवन्ती ''ध्यायन्त: प्रीणसन्तो''डखिला जना: । ''राजानं पुनरपृच्छन् लक्षणं भक्तिभक्यो: ॥ २४ ॥

१. क घ वचार कामं सर्वत्र २. क वृत्तानां पूर्तिंकुमुने: १. य वर्षयामि २. क चेतनो

३. लोभाच्च ४. य तत्र नियोजयन् , य तत्राम्ययोजयत् ३. ननु गायन्तो, य वद्गायन्तो ४. स्वयं प्रभुः

५. य गृंह तं समालोमय ६. य परिपीडितो ५. य तत्त्वपथ ८. घ हृष्यादागतत्य

७. य स्त्रीपु सावगतो ८. घ कण्ठे तरसा ७. घ दत्त्या ९. क पूर्वजन्मोदिता: ८. घ सह

९. क शिलामज्ञाद १०. घ मस्तर्क ९. य सम्पूर्ण १०. घ विस्मयाविष्ट''चमनस: ११. य सम्भ्यं

११. क शिलागग्रामरणाद १२. घ नमस्कृतमु ११. य पुस्तमग्राहू राजानं १२. घ जगज्जन: १३. य कालव्याधि

१३. क तस्मिन् लोके १४. य कालव्याधि १४. क उपास्तावद ''नृपाश्रयागम्

१५. क तुपास्तावादश्य १६. य दिलाश्रयमु

भक्तिः कास्ति भगवान् को वा भक्तो विष्णुचित्त् । कि करोति किमश्नाति क वसति वक्ति च किम् ।। २५ ।।

एतान् वर्ण्यन् राजेन्द्र सर्व त्वं वेदसि 'भादरात् । जातिस्मरत्वात् कृष्णस्य 'जगतः पावनेच्छया ।। २६ ।।

इत्यं वचनमाकण्यं सन्नुश्रूषत्नया नृपस्थथा । साधुवादैः समाम्न्य तानाह बहुधनोदितम् ।। २७ ।।

पुरा ब्रह्मासभामध्ये महर्षिगणसंकुले । सनको नारदं प्राहं भवदृदृप्सित्ल्वहोदिता ।। २८ ।।

तेषामनुग्रहेणाहं 'तत्र स्थिता श्रुता कया । यास्ता 'निवेद्याम्यद्धा श्रपुष्कलं 'पापनाशना ।। २९ ।।

का भक्तिः संसृतिहरौ लोकनमस्कता । तामादौ वर्णय मुने 'नारदवरहिता वयम् ।। ३० ।।

मनःषड्गानसेन्द्रियाणि संयम्य 'निविजितेन्द्रियः । गुरावपि 'न्यसेद देहं लोकवन्ल्स्विवशक्षण ।। ३१ ।।

गुरौ प्रश्नने भगवान् प्रसीदति 'जगत्प्रभुः । प्रणवार्मिप्रिया'भघ्ये मवर्ण तन्निदेशतः ।। ३२ ।।

स्मरेदनन्या 'चिया देशिकः सुसमाहितः । पादाध्यर्चमननीयैः स्तानवार्सोकिभूषणैः ।। ३३ ।।

पूजयित्वा वासुदेवपाद'पदं समाहितः । सर्वाङ्गसुन्दरं रम्यं स्मरदघुतपदामध्यगम् ।। ३४ ।।

एवं ध्यात्वा 'वाङ्मनोबुद्धीन्द्रियगणैः सह । आत्मानमपेयेद विद्वान् 'हरावेकान्तभाववित् ।। ३५ ।।

अज्ञानि देवास्वेष्टं तु नामानि 'निदितानि च । विष्णोः कल्केरगतस्य तान्येवान्यन्र विद्यते ।। ३६ ।।

सेव्यः कृष्णः सेवकोज्ज्वलये तस्मात्मभूर्त्तयः । कृष्णमस्तिभंस्तस्यास्तां भक्तकल्याणकारिणी ।। ३७ ।।

भक्तस्यापि हरौ द्वेष्टं सेव्यसेवक'वत्सदा । नान्यद् विना तमल्येक 'कव च किञ्चन विद्यते ।। ३८ ।।

'नृत्यत्यद्यततवद रौति हसति तन्मनाः । विलीयतात्मविस्मृत्या नेतु कियदन्तरम् ।। ३९ ।।

एवंविधा भगवतो भक्तिरव्यभिचारिणी । पुनाति सहसा लोकान् देवदानवमानुषान् ॥ ७० ॥

भक्तिः सा प्रकृतिंनिलया ब्रह्मसम्पत्प्रकाशिता । शिवविष्णुप्रभृतिरूपा वेदाद्यैर्वरापि वा ॥ ७१ ॥

भक्ता: सत्‍वगुणाऽऽश्रयाद् रजसेन्द्रियलालसा: । तमसा घोरसंकल्पा भजन्ति द्वैतदृग्जनाः ॥ ७२ ॥

सत्त्वाभिभूणतामेति रजसा विषयस्मृता । तमसा नरकं यान्ति संसारेऽहैतर्हिर्गणि ॥ ७३ ॥

उच्छिष्टं वमवशिष्टं वा पथ्यं पुतममीप्सितम् । भक्तानां भोजनं विष्णौ नैवेद्यं सात्विकं मतम् ॥ ७४ ॥

इन्द्रियप्रीतिकारकं भोजनं राजसं शुद्धमायुरारोग्यवर्द्धनम् ।

अतः परं तामसानां कटूष्णलोष्णविदाहिकम् । पूरित पर्युप्तिं जेयं भोजनं तामसप्रियम् ॥ ७६ ॥

सात्विकानां वने वासो ग्रामे वासस्तु राजसः । तामसं त्यक्तमच्यादि सदनं परिकर्तितम ॥ ७७ ॥

यदि हरिं न ददाति सेवकस्तु न याचते । तथापि परमा प्रीतिस्तस्योः किमिति शाश्वती ॥ ७८ ॥

इत्येतद् भगवत ईश्वरस्य विष्णो-गुणकथनं सनकाद् विवुध भक्त्या । सविनयवचने: सुरर्षिपर्वयं प्रणम्य चन्द्रपुरं जगाम शुद्ध: ॥ ७९ ॥

इति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते भविष्ये त्रिपुरणाशिवब्रह्मसंवादे पञ्चाशोऽध्यायः ।

षडविंशोऽध्यायः

श्रीमद्भगवद् उवाच

'तदेतत् कपितं 'सकं कथनीयोरुकर्मणः । कथा भक्तं भक्ततेश्र 'विमनस्यत कथयास्म्यहं॥ १ ॥

भ्रपा उवाच

'स्वं राजन् वंशविस्तृतेः सर्वस्वाहुते: 'रत्नं । 'तवावेशः कयं 'युद्धक्षेत्रे 'हिंसादिकर्मणि ॥ २ ॥ प्रायशः साघवो लोके जीवां हितकारिणः । प्राणबुद्धिधनैर्वांिभः सर्वेषां 'विषयातमनाम्॥ ३ ॥

श्रीमद्भगवद उवाच

'द्वैतप्रकाशिनी या तु प्रकृतिः कामरूपिणी । या सूते त्रिजगत्कृतं वेदाश्र त्रिगुणात्मिका ॥ ४ ॥ ते वेदाभिगदर्मशासना धर्मनाशना: । भक्तिप्रवर्तंकां लोके कामिनां विषयैषणाम्॥ ५ ॥ वातस्यादिमुनुयो मनवो 'धर्मंशासका: । वहन्ति बलिमिच्छास्य वेदवाक्यानुसारिता: ॥ ६ ॥ वयं तदनुगा: 'सर्वेऽं स्वधर्मंपरिपालका: । जिघांसन्तं जिघांसामो वेदार्थकृत'निश्रया: ॥ ७ ॥

'अवध्यस्य वधे यावांस्तावान् वध्यस्य रक्षणे। इत्याह भगवान् व्यास: सर्व'veदार्थान्तरपरः ॥ ८ ॥ 'प्रायश्चित्तं न तत्रास्ति तत्त्राधमंः प्रवर्तते । अतोडन वशिनीन् हत्वा भवतां युषि दुर्जयस्य ॥ ९ ॥ धर्मं कृतं च 'कल्क तु समान्नीयागता वयम् । एषां भक्तिमं मताः तवाभिप्रेत'मोरया ॥ १० ॥ 'तदेवं वोऽनुवक्ष्यामि वेदवाक्यानुसारतः । यदि विष्णुः स सर्वत्र तदा कं हन्ति को हतः॥ ११ ॥ हन्ता विष्णुहतो विष्णुवेधः कस्यास्ति' तत्र चेत् । युद्धयज्ञादिषु वधे न वघो वेदशासनात् ॥ १२ ॥ 'तथा गायन्ति मुनयो मनवश्र चतुर्दश । इत्यं युद्दे'क्ष युष्मेक्ष भजामो भ'वष्णुमीश्वरं॥ १३ ॥ 'अतो भापवतीं मायामार्शित्यं विधान्ति यजन् । 'प्रभुदासभाबैदेव सुतं लभते पुष्कलं ॥ १४ ॥

भ्रपा उवाच

'निमेंभूपस्य भूपाल सुरो शापान् मृतस्य च । 'धारीरे तादृशं नूनं विरागः कथयुच्यताम्॥ १५ ॥

कल्किपुराणम्

वैद्यनाथचौडाय:

शिष्यशापाद् वसिष्ठस्य देहावासिमुंतस्य च । श्रूयते किल मुक्तानां जन्म भक्त'विमुक्तये ॥ १६ ॥

अतो भागवती माया दुर्बोंध्याविजितात्मनाम् । विमोहयति संसारे नानावादिनंद्रजालवत् ॥ १७ ॥

ज्ञानगमं वचः श्रुत्वा राजा चासौ शशिष्वजः । प्रोत्रवच वदतां श्रेष्ठो भक्तिप्रवणया धिया ॥ १८ ॥

शाशिष्वज उवाच

बहूनां जन्मनामनते तीर्यक्षेत्रादियोगत: । दैवाद भवेत साधुसङ्गस्त स्मादीक्वरदानसंम् ॥ १९ ॥

तत: सालोक्यतां प्राप्य भजन्यादृतचेतस: । भुक्त्वा भोगाननु'पमान भको भवति संसुतौ ॥ २० ॥

रजोजुष: कम्पराः हरिपूजा'परायणा: । तन्नामानि प्रगायन्ति तदूपस्मरणोत्सुका: ॥ २१ ॥

अवतारानुकीरणपवव्रतमहोत्सवा: भगवद्रूपकित'वंधूला परमानंदसंयुता: ॥ २२ ॥

मोक्षं न कामयते ते दृष्ठमुक्तिफलोदया: । भुक्त्वा लभन्ते जन्मानि हरिप्रेमविकाशका: ॥ २३ ॥

१. य च विमुक्तता २. य बहो

३. क दुर्बोंध्यासि जडारमनामु

४. य इति देवां वच: श्रुत्वा राजा कारिष्वज: ९. य राजा

७. य तत: स्वातृ

५. य सुदुर्लंभान्

८. क भजनाहृतचेतस:

११. क च

१२. य तन्नामप्रवणोत्सुका:

१३. व पुजाल्या:

१४. क मुक्ता

१५. व भगवद्रूपकित

१६. क य कर्माणि

१७. व हरिभावप्रकाशका:

हरिरुपा: क्षेत्रतीर्थंपावना घर्मंत'पररा: । सारासारविद: सेव्यसेवका द्वेतविप्रहा: ॥ २४ ॥

यथावतार: कृष्णस्य तथा तदसेविनामिह । एवं निर्मो'निमिशता लीला भक्तस्य लोचने ॥ २५ ॥

मुक्तस्यापि वसिष्ठस्य शरीर'भजादर: । एतदृ कपितं भूपा महात्म्यं भक्तिमचकयो: ॥ २६ ॥

सच: पापहरं पुंसां हरिभक्ति'विवर्धनम । सर्वेन्द्रियसथदेवानामाननदसुखसश्रयम्

कामरागादिदोषष्नं मायामोहनिवारणम । नानाशास्रपुराणवेदविमलमध्यात्म्यामृताम्भोर्निधि

संमध्यातिचरं त्रिलोकमुनयो व्यासादयो भावुका: । कृष्णे भावमन्यमेवममले हैयड्कवीयं नवं

लड्वा संवृतिनाशान त्रिभुने श्रीकृष्णनुल्यायते ॥ २८ ॥

इति शोकलिकपुराणे जुगभते भविष्ये भक्ति'भक्महात्म्यं नाम पचदिंशोडध्य्या:

१. य सारासारभिज्ञा: २. क एवं निर्मो'निमिशता भक्तस्य लोचने यथा

३. क भजनालय: ४. क भक्तिमुक्तये

५. क रसमू

७. क × इति भी

९. क काममोहादि

११. य + समाधि: १९

८. य राजन्‌

१०. य × नाम

सप्तविंशोऽध्याय:

सूत उवाच

इति' राजा सभायां स कथयित्वा 'निजा: कथा: ।

'सन्तोषं परमं लेमे प्राहु: काल्क कृतात्मजौ: ॥ १ ॥

शाशिष्यज उवाच

तं हि नोऽथ 'त्रिलोकेश एते भूपास्वतदाश्रया: ।

'मां तथा विद्धि राजानं त्वन्निदेशकरं 'हरे ॥ २ ॥

तपस्तप्तं 'ध्रुवं यामि हरिद्वारं 'मुनिश्रितम् ।

एते मातृपितृत्राश्र पालनीयास्त्वदाश्रया: ॥ ३ ॥

ममापि कामं जानासि पुरा जाम्बवती यथा ।

निष्कयं द्विवदस्यापि 'तथा सर्वं सुरेश्वर ॥ ४ ॥

इत्युक्त्वा गन्टुमुद्युक्तं भारंया सहितं नृपम् ।

लज्जयाऽघोमुखं काल्क प्राहुभं'पा: 'किमित्युत ॥ ५ ॥

है नाथ किमनेनोकं यच्छ्रुता स्वमशोमुख: ।

कथं तद् बूषि कामं नः किं वा न: शाघि संशयात् ॥ ६ ॥

कात्किरुवाच

अस्मुं प्रच्छत वो भूप युष्माकं संशयच्छदम् ।

'महाप्राज्ञं मन्त्रूक्तिकृतनिश्रयम् ॥ ७ ॥

'कल्केवंचनमाकर्ण्यं ते भूपा: 'प्रश्नकारिण: ।

'शिष्यवजं पुन: प्राहु: संशयापत्रमानसा: ॥ ८ ॥

'कि त्वया कथितं राजन् 'घर्मनिष्ठ महामते ।

कथं कल्कस्तदिदं श्रुत्वैवाभूदघोमुख: ॥ ९ ॥

शाशिष्यज उवाच

पुरा रामावतारेण लक्मणादिन्द्रजिदवधम् ।

लक्षं चालक्ष्य द्विविदो राक्षसत्वात् सदाऽरुणात् ॥ १० ॥

अत्यागारे 'बहुवीरतवनेकहिते ज्वर: ।

'लक्मणस्य शरीरेण प्रविष्टो मोहकारक: ॥ ११ ॥

तं व्याकुलमभिप्रेष्य द्विविदो भिषजां वर: ।

'अभिवन्दन संजात: स्वापयामास लक्मणम् ॥ १२ ॥

लिखित्वा रामभद्रस्य 'संज्ञापत्रीमतन्द्रित: ।

लक्मणं दर्शयामास उद्ध्वस्तक्षण 'महाभुज ॥ १३ ॥

'तां च पत्रों समाद्राय विज्वरोरभूत स लक्मण: ।

'स ततों द्विविदं प्राहु वरं वरय वानर ॥ १४ ॥

द्विविदस्तद वच: श्रुत्वा 'लक्मणमब्रवीत प्रियम् ।

त्वत्तो मे मरणं प्राङ्यं वानरत्वाच्च मोचनम् ॥ १५ ॥

पुनस्तं लक्मण: प्राह मम जन्मान्तरे तव ।

मोचनं भावितां 'कोऽपि वलरामश्वो:रण: ॥ १६ ॥

समुद्रस्योत्तरे तीरे द्विविधो नाम वानरः । ऐकाहिकं ज्वरं हन्ति लिखितं यस्तु पश्यति ॥ १७ ॥

इति मन्त्राक्षरं द्वारि लिखित्वा तालपत्रके । 'यस्तु पश्यति तस्यापि नश्यत्येकाहिकज्वरः ॥ १८ ॥

इति तस्य वरं लड्वा 'चिरायु: सुस्यवानरः । 'बलरामास्त्रमिश्रात्मा 'मोक्षमापाकुतोभयम् ॥ १९ ॥

'नैमिषारण्ये भवत इच्छया लोमहर्षणः । बलरामाख्ययुकात्मा 'सूतपुत्रो हतस्तथा ॥ २० ॥

जाम्बवान् पुरा भूपा 'वामनत्वं गते हरौ । तस्याप्यूषरगतं 'पादं त्रणं चक्रे प्रदक्षिणम् ॥ २१ ॥

मनोजवं 'तमालोक्य वामनः प्राह विस्मितः । मत्तो वृपु वरं काममुखाधीश महाबल ॥ २२ ॥

'प्रश्रवदनस्तं च ब्रह्मांशो जाम्बवान् मुदा । प्राह 'भो चक्रधनान मम मृग्युंभविष्यति ॥ २३ ॥

इत्युक्ते वामनः प्राह कृष्णजन्मनि मे तव । मोक्षश्रकेण संमित्र'शिरसः संभविष्यति ॥ २४ ॥

मम कृष्णावतारे तु सूर्यभक्तस्य भूपते: । सत्राजितस्तु मण्यर्थे 'दुर्वादः समजायत ॥ २५ ॥

'मणिनां कारणं हि प्रसेनस्य वधस्य च । सिंहातस्यापि मण्यर्थे वहो जाम्बवता 'तथा ॥ २६ ॥

'परीवादभयात्तस्य कृष्णस्यामिततेजसः । मण्यन्वेषणचित्तस्य ऋक्षेणाभूद् *दारुणो रणः ॥ २७ ॥

स निजेभ्यः 'परिज्ञाय तच्चक्रप्रस्ताबनंनम् । मुक्तो बभूव सहसा कृष्णं पदयन सलक्ष्मणम् ॥ २८ ॥

'नवद्वारादलस्यां दृष्ट्वा प्रदान निजात्मजाम् । तदा जाम्बवती कन्या 'प्रगृह्य मणिना सह ॥ २९ ॥

द्वारकां 'पुरमागत्य सभार्यां मामुपाह्रयत् । आहूय मह्यं प्रददौ मणिं 'निजगणाच्चितः ॥ ३० ॥

'सौजर्हे तां लज्जया तेन मणिना कन्यका स्वकाम् । विवाहेन ददावस्मै 'लावण्याज्जगुहे मणिम् ॥ ३१ ॥

'सत्यभामां तथादाय मणिं 'मह्यं ददौ प्रभुः । 'द्वारकायास्ततः पुनर्हस्तिनापुरमागमत् ॥ ३२ ॥

गते 'कृष्णे मां निहत्य शतधन्वाप्रहृतो मणिम् । 'इदम् सर्वं यज्जानामि पूर्वजन्मनि यत्कृतम् ॥ ३३ ॥

भतोज्झं कल्किरूपाय कृष्णाय परमात्मने । दत्त्वा रमां सत्यभामारूपिणी यामि सद्गतिम् ॥ ३४ ॥

कल्किपुराणम्

सुदर्शनाभ्यागातेन मरणं मम काड्क्षतम्‌ । 'मरणोद्भूतिर्जात्वा रणेऽवछामि मोचनम्‌ ॥ ३५ ॥ इत्यसौ जगतामोशः कल्कि: श्वशुरघातनम्‌ । श्रुत्वैवाघोमुवस्तस्थौ जिह्वा घर्माम्बुभि: 'प्रभुः ॥ ३६ ॥ 'अत्याश्र्यंमुपूर्वमुत्तममिदं श्रुत्वा नृपा विस्त्र्तिता लोकाः संसदि हर्षिता मुनिगणाः "कल्केर्गुणकार्षिता: । आध्यानान्‌ परमादरेण सुवदन्‌ धन्यं यशस्यं परं श्रीमत्प्रभाप्रशोभिजननततयो मोक्षप्रदं चामवनं ॥ ३७ ॥ 'इति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते भविष्ये 'रणास्यानं नाम सप्तविंशोऽध्यायः ।

अष्टाविंशोऽध्यायः

स्तव उवाच

ततः कल्किमहातेजाः श्वशुरं तं शशिष्वजम्‌ । समामन्र्य 'समाश्वास्य सह 'भूपेश्र प्रस्नितः ॥ १ ॥ शशिष्वजो तं लब्ध्वा तु "शुद्रलर्मे महेश्वररीम्‌ । स्तुत्वा मायां त्यक्कमायः सप्रियः प्रययौ वनम्‌ ॥ २ ॥ कल्कि: "सैन्यपरावृतः प्रययौ काञ्चीं पुरीम्‌ । गिरिदुर्गावृतां गुसां भोगिभिर्विषयव्विभिः ॥ ३ ॥ विदारयं दुङ्गं सगणः कल्कि: "यात्रुनिपीडकः । छित्वा . विषायुधान्‌ बाणैस्तां पुरीं 'प्रविवेश ह ॥ ४ ॥ मणिकाञ्चनचित्राढचां नागकन्या 'समाचिताम्‌ । हरिचन्दनवृक्षाढचां मनुजे: परिव्र्जिताम्‌ ॥ ५ ॥ 'नागपुरी तथा रम्या 'नराणां भयदायिनी । 'नागानां स्त्रीभिः सङ्कीर्णा नक यास्यामो वदन्तिवह ॥ ६ ॥ इतिकर्तव्यताचिन्त्यां च रमणीयां चकृप्रभुः । भूप्रोदतनुरूपाश्र लेऽ वागाहाशरोऽरणी ॥ ७ ॥

विलोक्य 'नेमां सेनाभिः प्रवेष्टुं मोस्तवमहंसी । त्वां विनान्ये मरीषयन् 'विषकन्यादूषितादपि ॥ ८ ॥

आकाशवाणीमाकर्ण्य कालिकः शुमसहायकृत् । ययावेकः खड्गधरस्तुरगेण च सत्परम् ॥ ९ ॥

गत्वा तां ददृशो वीरो 'धीराणां धैर्यनाशिनोम । रूपेणालक्ष्य लक्ष्मीशं प्राह प्रहसितानना ॥ १० ॥

चित्तप्रियोवाच्य

चित्तप्रियोवस्य सुलोचनेऽति विष्यात 'पतिप्रेमविवर्धिनी ॥ १८ ॥ भार्यांहं गन्धवंशस्य महामते ।

कदाप्यहं विमानेन पत्या पीठेन सज्जता । गन्धमादनकुञ्जेषु रेमे कामकलातुरा ॥ १५ ॥

तत्र 'यक्षमुनीन रूपयोवनगर्व 'कटाक्षणाहसं मदाल् ॥ १६ ॥

सोपालमं 'मुनिः श्रुता वचनं च ममाप्रियं । शशाप मां कृथा तत्र तेनाहं विषदर्शना ॥ १७ ॥

निक्षिप्ताहं 'संपुरे काश्यां नागिनीगणे । पतिहीना दैवहीना चरामि विश्ववार्षिणी ॥ १८ ॥

न जाने केन तपसा भवदृष्टिपथं गता । व्यक्तशापा'मूताक्षाहं पतिलोकं ब्रजामि च ॥ १९ ॥

अहो 'तेऽमस्तु शापः प्रसादो मा सतामिह । पत्युः 'शापादृशंमोक्षात् तव पादान्जदर्शनम् ॥ २० ॥

इत्युक्त्वा सा ययौ स्वर्गं विमानेशकुलंबसा । कल्किस्तु 'वतुराधीशं 'पतुर्यं चक्रे महामतिम् ॥ २१ ॥

अमर्षस्तसुतो घीमान् ³सहल्लो नाम तत्सुतः । ²सहल्लतः सुतश्वासीद् राजा ⁴विश्रुतवानिति ॥ २२ ॥

²बहुश्रलानां भूपानां ³संभूता यस्म वंशजा: । तं ⁴मनुं भूपशार्दूलं नानामुनिगणेन्द्रवत् । अयोध्यायां चाभिषिच्य मथुरामगमादरि: ॥ २३ ॥

तस्यां भूपं सूर्यकेतुमभिषिच्य ³महाप्रभुम् । भूपं चक्रे ततो गत्वा देवान् वारणावते ॥ २४ ॥

²अरिस्पलं वृकस्थलं ³माकन्दं हस्तिनापुरम् । पञ्चदेशेश्वरं ⁴कृत्या हरि: ³शाम्भलमाययौ ॥ २५ ॥

शौर्भं पौण्ड्रं पुलिन्दं च सुराष्ट्रं मर्गधं तथा । कविप्राज्ञ³शुमन्तेभ्य: प्रददौ भ्रातृवत्सल: ॥ २६ ॥

कीकटं मध्यकरण्टमधोमुखी कलिङ्गकं । अङ्ङं वङ्ङं स्वगोत्रेभ्य: प्रददौ ⁴जगदीश्वर: ॥ २७ ॥

स्वयं शाम्भलमध्यस्थ: ³कड्ककेन कलापकान् । ¹⁰देवान् विशाखयूपाय प्रदातुं ³कल्किदारधी: ॥ २८ ॥

चोलबर्हर्कवाक्ष्यान् द्वारकादेशमध्यगान् । ¹¹स्वपुत्रेभ्य: ददौ कल्कि: ³कृतवमुपुरस्कृतान् ॥ २९ ॥

पित्रे धनानि रत्नानि ददौ परम³भक्तितः । ²तथा प्रजा: समाश्वास्य ³शम्भलप्रभमवासिन: ॥ ३० ॥

पद्मया रमया कल्किर्गृहस्थो मुगुदे भृषाम । धर्म³श्रुतु³पादभवत् ⁴कृतपुरण् जगत्नयम् ॥ ३१ ॥

देवा ³यथोक्तफलदाश्च रन्ति भुवि सर्वतः । ³मही शस्यसमृद्धासीद् हस्तपुषा ⁴जनास्तथा । शाठघचौर्यनुर्तेहिना आभिष्याधिविर्जिता: ॥ ३२ ॥

विप्रा वेदविद: सुम³ज्ञलक्षित्ता नार्यस्तु ³चार्यत्रतै: । पूजाहोमपरा: पतिव्रतघरा यागोचयता: क्षत्रियाः । वैश्यो वस्तुपु धर्मतो विनिमयै: श्रीविष्णुपूजापरा: शूद्रास्तु द्विजसेवनादररतया: सपर्यंपरा: ॥ ३३ ॥

¹इति श्रीकल्किपुराणडनुभागवते भविष्ये विपकऽन्या³मोक्ष ²धर्मंप्रवृत्तिकथनं ³नाम अष्टाविंशोऽध्याय:²

उत्तरत्रिंशोऽध्यायः

शौनक उवाच

शशिध्वजः 'कयं स्तौति मायां नाम महाराजः । का वा मायास्तुतिः 'सूत वद तत्त्वविदां वर ॥ १ ॥ 'त्वं वैष्णवो व्यासशिष्यः स राजा हरिसेवकः । 'यावत् कथा हरिकथा सारोच्चया वाग्निगद्यो ॥ २ ॥

सूत उवाच

श्रुणुध्वं मुनयः सर्वे मार्कण्डेयाय पूच्छते । शुक्रः प्राह 'प्रसन्नात्मा मायास्तवमन्तुतमम् ॥ ३ ॥ 'तमहं वः प्रवक्ष्यामि यथाधीतं यथाश्रुतम् । सर्वकामप्रदं नृणां पापतापविनाशनम् ॥ ४ ॥

शुक्र उवाच

भल्लाटनगरं त्यक्त्वा विष्णुभक्तः शशिध्वजः । आत्मसंसरमोक्षाय माया'स्तवरिमं जगौ ॥ ५ ॥

शशिध्वज उवाच

ॐ हौंकारां सच्चसारां विशुद्धां ब्रह्मादीनां मातरं वेदबोध्याम् । त्वां स्वाहां भूततन्मात्रकक्षां वन्दे वन्यां देवगणैः‌वन्दिते ॥ ६ ॥ लोकातीतां 'द्वैतभूतां समीहे भूतिमंव्यां व्याससामासिकादः । विद्धदगीतां 'कालकलोलोलोलां लीलापाङ्कखिप्तसंसारदुर्गम् ॥ ७ ॥

पूर्णा प्राप्यां द्वैतलभ्यां शरण्यामाद्ये 'शेषे मध्यतो या विभाति । 'कालो दैवं कर्म चोपाध्यो ये तस्यां भाषां तां विशिष्टां नमामि ॥ ८ ॥

भूमौ गल्यो रसताम्पु प्रतिष्ठा रूपं तेजस्येव वायौ सुशीतलम् । सै शब्दो वा 'यच्चिदाभास्ति 'तामाद्यां त्वां विश्वरूपां नमामि ॥ ९ ॥

सावित्री त्वं ब्रह्मरूपा भवानि भूतेशस्य श्रीपते: श्रीस्वरूपा । शाची शाक्रस्यापि नाकेश्वस्य पत्नी श्रेष्ठा भासि माये जगत्सु ॥१०॥

वाल्ये बाला युवती यौवने त्वं वादर्शक्ये या 'स्वविरा कालकल्या । 'नानाकारैयगिरौगिरुपास्या 'ज्ञानतीता 'कामरूपा विभासि ॥११॥

तव चरणसरोजं देवी देवि दिवादिवन्ध्यं यदि हृदयसरोजे भावयन्न्तीह भक्त्या । 'श्रुतियुगकुहरेऽ वां संश्रुतं धर्मसंशप- ज्जनयति जगद्येऽ सर्वसिद्धिं च तेऽसाम् ॥ १२ ॥

मायास्तवमिदं पुण्यं शुक्रदेवेन भाषितम् । मार्कण्डेयाद'वाप्यसौ स त्विद्ध लेमे शशिध्वजः ॥ १३ ॥

कोकामुखे तपस्तप्वा 'हूरि ध्यात्वा वनान्तरे । सुदर्शनिन निहुतो वैकुण्ठं शरणं ययौ ॥ १४ ॥

'इति श्रीमक्कल्किपुराणेऽनुत्रिंशोऽध्यायः' ।

त्रिंशोऽध्यायः

सूत उवाच

तत् सर्वं कथितं विप्राः शाशिवंशज विमोक्षणम् । कल्के कथामपिंतां श्रृण्वन्तु वाग्विदां वराः ॥ १ ॥

वेदो धर्मः कृतयुगं द्वापरं लोकानुराजनः । दृष्टा जाता सुस्नुषा कल्कौ राजनि घासति ॥ २ ॥

नानादेवादिलिङ्गेषु भूषणेभूषितेषु च । इन्द्रजालिकवददृष्टिकलपका: पूजका जना: ॥ ३ ॥

न सन्ति मायामोहाढ्या: पाषण्डा: साधुवेषका: । तिलकाचितसर्वाङ्गा कल्कौ राजनि कुत्रचित् ॥ ४ ॥

शाम्भले वसतस्तस्य पञ्चया रमया सह । ऐच्छद् विष्णुयशा: पुत्रं देवान् यष्टुं कृपापरान् ॥ ५ ॥

तच्छुत्वा प्राह पितरं कल्किः परमधार्मिकः । विनयावनतो भूत्वा सर्वकामस्य सिद्धये ॥ ६ ॥

राजसूयैवजपेयैषु रथमेधैर्हैममेखलैः । नानायागैः कमन्त्रै रीजै यज्ञेश्वरं प्रभुम् ॥ ७ ॥

त्रिंशोऽध्यायः

कृपरामवसिष्ठाद्यैर्व्यासौम्यकृतप्रणैः । अश्वत्याममघुच्छन्दा मन्त्रपालैरंहातमनः ॥ ८ ॥

गङ्गायमुनयोर्मध्ये स्नात्वावभृथमादरात् । दक्षिणाभिः समभ्यर्च्य ब्राह्मणान् वेदपारगान् ॥ ९ ॥

बव्यंश्रोष्यैश्र पेयैश्र मधुमांसै लफले रत्नैश्च । विविधैश्च श्र तान् ॥ १० ॥

भोजयामास तान् बहुवरान्ब्राह्मणान् । यज्ञ वह्निवंतः पाके वरणो जलदो मधु ॥ ११ ॥

परिवेष्टा द्विजान् कामैः सदसाचैरतोषयत् । गीतरुत्यादिभि रक्षैः पितृयज्ञमहोत्सवैः ॥ १२ ॥

कल्किः कमलपत्राक्ष प्रहसन् प्रददौ वसु । जीवास्यविरादिम्यः सर्वेभ्यश्च यथोचितम् ॥ १३ ॥

दत्वा दानानि पात्रेभ्यो ब्राह्मणेभ्यः स ईश्वरः । गजाती रमभजत पितृवाक्यानुमोदितः ॥ १४ ॥

सभायां विष्णुयशाः पूर्वराजकथा: प्रियाः । आलपन्तो हर्षयन्तो कथयन्तः पुनः पुनः ॥ १५ ॥

तत्रागतस्तुभुरुणा 'देवार्षिनारदस्थथा । तं पूजयामास मुदा 'पित्रा सह यथाविधि ॥ १६ ॥ 'तथा संपूज्य 'राजाहू चिनयेन कृताक्षलि: । नारदं वैष्णवं प्रीत्या वोणापाणि महामुनिम् ॥ १७ ॥

विष्णुयशा उवाच अहो भाग्यं 'दुष्पिततस्य मम 'जन्मशतार्जितम् । 'भद्रद्विषमहात्मनां यत् मे मोक्षाय दर्शनम् ॥ १८ ॥ अद्याग्नयश्र सुहृतास्त्वा 'हि पितरः परम् । देवाश्र परिलुष्टतस्तवा'गमनकारणात् ॥ १९ ॥ यत्पूजयां भवेत् पूज्यो 'विष्णुयशं मम दर्शनम् । 'पापक्ष विलयं याति भवता पुण्यदर्शनात् ॥ २० ॥ साधूनां 'हृदयं धर्मो 'वाचो 'देवा: 'सनातनाः । कर्मक्षयाणि कर्माणि यत् साधुहृद्भिः स्वयम् ॥ २१ ॥ मन्ये न भौतिको देहो वैष्णवस्य जगत्प्रिये । यथावतारे कृष्णस्य सततो दुष्ट'निपीडने ॥ २२ ॥ 'नत्वमेव हि परा बुद्धिर्मायासंसरवारिषौ । नोकायां विष्णुभक्त्या च कर्णधारोऽसि पारकृत् ॥ २३ ॥

'पूच्छामि त्वामतो केन निर्वाणपदमुत्तमम् । लप्स्यामि'ह जगद्बन्धो कर्मणा शरमं तद्‌दद ॥ २४ ॥ नारद उवाच अहो बलवती माया सर्वो'श्रयेमयो 'शुभा । पितरं मातरं 'विष्णुं मोचयति कर्हिचित् ॥ २५ ॥ स्वयं नारायणो यस्म्य सुतः कल्कीजंगत्प्रति: । तं विहाय 'महाराज मत्तो 'मुक्तिमभीप्सति ॥ २६ ॥ 'विचिन्ल्येत्यं ब्रह्मसुतः 'कल्किः प्राह जगद्गुरुम् । विविक्ते विष्णुपदसं ब्रह्मसंप्रद्विवदंनम् ॥ २७ ॥

'नारद उवाच 'देहावसानेजीवं सा दुष्टा देहावलम्बनम् । 'मायाह मतुंमिच्छन्तं यम्भे तच्छृणु 'मोक्षदम् ॥ २८ ॥ विन्ध्याद्रौ रमणी भूत्वा 'मायोवाच 'जीवं प्रति । मायोवाच अहं माया मया त्यक्तः करं जीवितुमिच्छसि ॥ २९ ॥ जीव उवाच नाहं जीवाम्यहो माये कायेऽस्मिन्मृ'नाश्रये । देहं करं 'भवेत् ॥ ३० ॥

मायोवाच

देहबन्धे यथाश्लेषास्तथा बुद्धिः कथं तव । मायाधीनां बिना चेष्टां विशिष्टां ते कुतो वद ॥ ३? ॥

मायया जीवति जन्तुश्रेष्ठे हतचेतनः । नि:सार: बलवद भाति गजभुक्तकपित्थवत् ॥ ३२ ॥

जीव उवाच

मम संसर्गजाता त्वं नानानामस्वरूपिणी । कथं मां निन्दसि मूढे स्वैरिणी स्वामिनं यथा ॥ ३३ ॥

ममाभवे तवाभावः प्रोत्पत्तिसूय्यं तमो यथा । मामावायं प्रकाशस्ते रंवि नवघनो यथा ॥ ३४ ॥

लीलाबीजकुलासि मम माये जगन्मये । नाद्यन्ते मध्यता भासि नानास्त्वादिदृशालवत् ॥ ३५ ॥

एवं निर्विषयं नित्यं मनोव्यापारवर्जितम् । अभौतिकमजीवं च शरीरं वीक्ष्य सात्यजत् ॥ ३६ ॥

विहाय मां ददौ शापमिति लोके तवाप्रिय । न स्थितिभं'नविता काचकुठधोपम कथ्यते ॥ ३७ ॥

सा माया तव पुत्रस्य कल्केरुद्विश्वात्मनः प्रभोः । तां विशाध यथायोग्यं मर्तुं पोरिहितात्मनः ॥ ३८ ॥

विष्णवे जर्गदिदं शस्त्वा विष्णुर्जगति वासृकृत् । निमंमो निरहङ्कारः सवंतो विरतो भव ॥ ३९ ॥

एवं तं महाराजमन्त्र्य च मुनीश्वरौ । कल्पक् प्रणम्य बहुशो जमदग्नतुः किलाश्रमम् ॥ ४० ॥

नारदोक्तामित्यं कल्पक् सुतमुनुत्तमम् । नारायणं तथ्यामन्र्य वनं विष्णुप्रशा ययौ ॥ ४? ॥

बदरिकाश्रमं प्राप्त्य तपस्तप्त्वा सुदारुणम् । जीवं बृंहति संयोज्य पूरस्तत्याज भौतिकम् ॥ ४२ ॥

मृतं स्वामिनमालिङ्ग्य चुमितः स्नेहविकलवा । विवेश दहनं साध्वी शुरेशोर्दिवि संसुता ॥ ४३ ॥

कल्कि: श्रुत्वा मुनिमुखात् पितृणांऽर्यणमीश्वरः । शोकं निगृह्य रमसा पित्रा: समकरोत् क्रियाम् ॥ ४४ ॥

पद्यया रमया कल्कि: शमले सुरवाच्छते । चकार राज्यं धर्मात्मा लोकवेदपुरस्कृतः ॥ ४५ ॥

महेन्द्रशिखराद् रामस्तीर्थं पयटनाादृतः । प्रायात् कल्केर्दशनार्थं शमलं तीर्यथाकृत ॥ ४६ ॥

आगन्तुक् मुनिं दृष्ठ्रा कल्कि: परममोदितः । प्रहृष्टो विधिवत् पूजां चक्रे तस्य महात्मनः ॥ ४७ ॥

नानारसैगुंणमयैर्मुनिमुक्त्वा यथोचितम् । पर्यंददूमूल्यवस्त्राढ्ये शयित्वा च मुदं ययौ ॥ ४८ ॥ तं भुक्तवन्तं विश्रान्तं पादसंवाहनैर्गुणम् । सन्तोष्य विनयापन्नः कल्किरंधुरमवब्रवीत् ॥ ४९ ॥ धर्मार्थकाममोक्षाणां प्रदातासि त्वमेव नः । तदा पच्छा रमा प्राह श्रृणु प्रभो निवेदनम् ॥ ५० ॥ व्रतजपानियमेवैः ध्याननैवद्यरायणः । पुत्रलाभो यथा वा स्यात् वरं देहि तथैव नः ॥ ५१ ॥

एकत्रिंशोऽध्यायः

स्वाति उवाच

जामदग्न्यः समाकर्ण्य रामायाः पुत्रकामनम् । कल्केरभिमतं ज्ञात्वाकारयद् ऋक्मिणीव्रतम् ॥ १ ॥ व्रतेन तेन च रमा पुत्राढ्या सुभगा सती । सर्वभावेन संयुक्ता वभूव स्थिरयौवना ॥ २ ॥

शौनक उवाच

विधानं बृहि मे सुत व्रतस्यास्य च यत् फलम् । पुरा केन कृतं धम्यं ऋक्मिणीव्रतममुत्तमम् ॥ ३ ॥

स्वाति उवाच

शृणु ब्रह्मन् राजपुत्री शृणुष्वा वरवार्णिनी । अवगाह्य सरोनीरं सोमं हरमपस्यत ॥ ८ ॥ सा सखीभिः परिवृता देवयान्या च संगता । देवभूत्या समुत्थाय पर्यंधुवंसनं द्रुतम् ॥ ५ ॥ तत्रात्मनो वधवतीं शुक्रकन्या ददर्श ताम् । शर्मिष्ठा कपिता प्राह वसन्तं त्वं निशामय ॥ ६ ॥ कृष्णा दानवकन्या सा देवयानीन् निपीक्ष्य च । आत्मनो वाससा बद्ध्वा कूपे क्षिप्त्वा गता गृहम् ॥ ७ ॥

इति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते भविष्ये विष्णुयशसो मोक्षे रामवर्शनं नाम त्रिंशोऽध्यायः

तां मपां रुदतीं कृपे जलार्धी नहुषात्मजः। करे स्पृशय समुद्रस्य प्राह 'कस्यासि भामिनी'।। ८ ।।

सा 'शुकपुत्री वसन् परिष्ठाय हिया मिया। 'शौमिष्ठा:' ऋतं सवेंमित्याह नृपमोक्षती।। ९ ।।

ययातिस्तदभिप्रायं ज्ञात्वानुत्रज्य शोभनम्। 'समाश्वास्य' यौ गेहं तस्या: परिणयादृतः।। १० ।।

'देवयानी' गृंह गत्वा प्राह सवें स्वापत्नं च। तच्छ्रुत्वा क्रुपितं 'शुक्रं वृषपर्वाह सल्त्वयन।। ११ ।।

'दण्डं धारय मे ब्रह्मन् 'कोपो यदास्ति ते मयि। शौमिष्ठां वाप्यपकृतां कुरु यन् मनसेप्सितम्।। १२ ।।

'पितृपादे न तं दृष्टा देवयानी रुषान्वितः। 'शौमिष्ठा तव कन्या 'द्वे मम दासी भवत्विति।। १३ ।।

समानोय तदा राजा वाच्ये तां 'विनियुज्य सः। ययौ निजगृहं ज्ञानी 'देवं परमकं स्मरन्।। १४ ।।

ततः शुक्रं'स्तमानोय यर्यात प्रतिलोमतम्! तस्मै ददौ 'शौमिष्ठां च देवयानीं तय सह।। १५ ।।

दत्त्वा प्राह नृपं विप्रोष्येनां राजसुतां बन्दि। 'शायने हृयसे सद्यो जरा त्वामुपमोक्ष्यति।। १६ ।।

गुक्रत्येतद् वचः श्रुत्वा राजा तां 'वरवर्णीनीम्। अद्रुयां स्थापयामास देवयान्यनुजां मिया।। १७ ।।

सा शौमिष्ठा 'राजपुत्री 'दुःखेनोद्विग्नमानसा। 'देवयानीं सेवनाना नितयं दासीभवंतते।। १८ ।।

एकदा सा 'वनगता 'रोदिति जालवीतते। विश्वामित्रं मुनी 'तत्र ददृशो स्त्रीमिरावृतम्।। १९ ।।

व्रतिनं पुण्यगन्धाभिः 'शुरुपाभिः सुवासितम्। कारयन्तं व्रतं माल्यघूप**द्विपोपहारकैः।। २० ।।

निर्मायाष्टदलं पद्मं वेदिकायां' सुचिस्नितम्। रम्भापोतैश्चतुर्भिस्तु चतुष्कोणं विराजितम्।। २१ ।।

वाससा निर्मितगृहे स्वर्णपट्टै'द्विचित्रिते। निर्मितं श्रीवासुदेवं नानारलविचित्रितम्।। २२ ।।

'वेदपुरुषसूक्तेन नातागन्धोदकैः शुभैः। पद्मामृतैः पद्मगन्धैर्यथामनैश्चेरेजरैः।। २३ ।।

स्नापयित्वा अद्भि:ठे कर्णिकायां प्रपूजयन्। पद्माभिदेशमिवरांपि पोड़शैःरुपचारकैः।। २४ ।।

पाद्यामधवश्रमहरं शीतलं सुमनोहरम् । परमानन्द¹जनकं गृहाण परमेश्वर ॥ २५ ॥

दूर्वांचन्दनगन्धाढ्यं युक्तं प्रयत्नतः । गृहाण रविणीनाथ प्रसन्नस्य²मम प्रभो ॥ २६ ॥

नानातिर्थोद्भवं वारि सुगन्धि सुमनोहरम् । गृहाणाचमनীয়ं त्वं 'जगन्नाथ श्रिया सह ॥ २७ ॥

नानाकुसुमगन्धाढ्यं³ सूत्र⁴ग्रथितमुत्तमम् । वक्षःस्थोभाकरं तारं माल्यं गृहाण मे प्रभो ॥ २८ ॥

तन्तुसन्तानसंभूतं 'वस्त्रं हरे । गृहाणावरणं शुद्धं निरावरण⁵सप्रिय ॥ २९ ॥

यज्ञसूत्रमिदं देव प्रजापतिविनिर्मितम् । गृहाण वासुदेव 'त्वं रविणण्या रमया सह ॥ ३० ॥

'मणिरत्नसमाकीर्णं स्वर्णमुक्ताविभूषितम् । प्रियया सह देवेश गृहाणाभरणं मम ॥ ३१ ॥

दक्षिणीरगुडात्तोपीय⁶मिष्टान्नसलण्डकान् । 'गृहाण रविणीनाथ सतां कु रु मां प्रभो ॥ ३२ ॥

कर्पूरागुरुगन्धाढ्य⁷ घृतं गृहाण 'मे कान्त वैदभ्या प्रियया सह ॥ ३३ ॥

भक्तानां 'गृहमन्नानां संसारध्वान्तनाशनम् । दीपमालोकय 'प्रभो जगदालोकनादर ॥ ३४ ॥

श्यामसुन्दर पद्माक्ष 'गोलोकेऽवर श्रीहरे । प्राप्तं पाहि देवेश रविणण्या¹सहिताच्युत ॥ ३५ ॥

इति तासां व्रतं दुष्ट्रा मुनी नत्वा सुहुःखिता । धर्मिष्ठा 'दीनमलिना ऋताज्ञलिङ्गवाच ताः ॥ ३६ ॥

राजपुत्री दुर्भगा¹²शोकेनातिनिपीडिता । त्रातुमर्हे 'मां देव्यों व्रतेनानेन कमणा ॥ ३७ ॥

श्रुत्वा तु ता वचस्तस्या 'कारुण्याच्च कियत् कियत् । पूजोपकरणं दत्वा कारयामासु 'सुन्दरम् ॥ ३८ ॥

व्रतं कृत्वा तु धर्मिष्ठा स्वामिन²³मादरात् । सूत्बा 'पुत्रान् सुसंयुक्ता³² 'सा चाभूत् स्थिरयौवना ॥ ३९ ॥

सीता चाशोकवनिकामध्ये सरमया सह । व्रतं कृत्वा पतिं लेभे रामं 'राक्षसनाशनम् ॥ ४० ॥

बहुद्रव्यप्रसादेन कृत्वेमां द्रोपदी व्रतम् । पतियुक्ता दुःखमुक्ता भूत्वा 'स्थिरयौवना ॥ ४१ ॥

तथा रमा सतीते पक्षा वैशाखे द्वादशीदिने । जामदग्न्यादि व्रते चक्रे पूर्ण³² वर्षचतुष्टयम् ॥ ४२ ॥

पट्सूत्रं करे बद्ध्वा भोजयित्वा द्विजान् बहून् । मुक्त्वा हवींषि क्षीरं सुमिष्टं च स्वामिना सह ॥ ४३ ॥

बुभुजे पृथिवीं कृत्स्नां लेभे च विपुलं सुखम् । काले च सुपुत्रौ पुत्रौ मेघमालबलाहकौ ॥ ४४ ॥

देवानामुपकार्तारौ यज्ञदानतपोप्रतैः । महोत्साहौ महावीर्यौ सुभगे कल्किसम्मतौ ॥ ४५ ॥

व्रतवरामिति कृत्वा सर्वसंमतसमृद्धया । भवति विदिततस्वा पूजिता पूर्णकामा ॥ ४६ ॥

हरिचरणसरोजद्वन्द्वभक्तियेकतानां ब्रह्मविष्णुश्ररगम्याम् ।

इति श्रीकल्किपुराणेऽनुयोगे अभिष्ये 'रमाहक्षिमणीब्रतं' नाम एकत्रिंशोऽध्यायः ।

एतद् वः कथितं 'सर्वं व्रतं' त्रैलोक्यविश्रुतम् । भतःपरं कल्किकृतं च 'कात्स्न्येन' भणुत ॥ १ ॥

शम्भले वसतस्तस्य सहस्रपारवत्सराः । व्यतीताः भ्रातृपुत्रस्वजातिसम्भन्धिभिः सह ॥ २ ॥

शम्भले शशुने श्रेणी 'श्वापणकचत्वरैः । 'पताकाष्ठचित्राढ्यैर्यैन्द्रस्यामरावती ॥ ३ ॥

यन्त्राश्रयाश्रितीर्थानां सम्भवः शम्भलेऽभवत् । मृत्योमोक्षः क्षितौ कल्कैरकलस्य पदाश्रयात् ॥ ४ ॥

वनोपवनसन्तानानाकुसुमैः शुम्भलं ग्रामं मच्ये 'मोक्षपदं' भुवि ॥ ५ ॥

तत्र कल्किः पुरबीणां 'नयनानन्दवर्धनः । पदधया रमया 'रेसे' यथेच्छं जगतीपतिः ॥ ६ ॥

सुरासुरिप्रदत्तेन कामगेन 'विमानेन । नदीपवंतकुज्जेषु 'द्वीपेषु' परया मुदा ॥ ७ ॥

'रममाणोज्ह्निनां पचारमाभ्यां विलसद्वपुः। 'कायंमन्यान्त्न बू बुघे 'स्त्रैणएव कामलम्पटः ॥ ८ ॥ पचामुखामोद'सरोजसीधुजुचोभभोगी सुविलासवासः । प्रभूतीनलेन्द्रमणिप्रकाशो गुहाविशेषे प्रविवेश कल्किः ॥ ९ ॥ पच्चा तु पच्चाशतरूपरुपा रमा च पीयूषकलाविलासा । "अनुप्रविष्टं गिरिगहरे ते नारोसीहस्साकुल्लितेत्वगाताम् ॥ १० ॥ पच्चा पंति प्रेक्ष्य गुहान्तविश्रं रतं मनोज्ञा प्रविवेश पच्चात् । 'रमावलायूयसमन्विता तत् पच्चाद् गता कल्कि'महोग्रकामा ॥१ ९॥ 'तत्रेन्द्रनोलोत्पलगह्हरान्ते कान्ताभिरातंप्रतिमाभिरोशम् । कल्कि च दृष्ठा नवनोरदाभं 'तत्र स्थितं 'पुष्परसावमोहम् ॥१ २॥ रमा सखोभिः प्रमदाभिराचार्तीं विलोकयन्ती 'विदिशामकुला सा । पच्चापि पच्चाशतघोममानां विषण्णचित्ता 'नियन्ते स्मरार्त्ता ॥१ ३॥ भूषौ लिखन्न्ती निजकज्जलेन कल्कि 'शुकं तं कुचकुक्षुमेन । कस्तूरिकाभिस्तु तदग्रमध्ये निर्माय चालिज्जुघ ननाम भावात् ॥१ ४॥ रमा कलालापपरा स्तुवन्ती कामार्तिदंता तं हृदये 'निधाय । ध्यात्वा निजालड्करणैः प्रपूज्य "तस्यो विषण्णां करणावसत्रा ॥१ ५॥

क्षणात् समुत्थाय हररोद रामा कलापिनः कणठनिनं स्वनाधाम् । हृदोपगूढं न पुनः 'प्रलम्या कामार्दितेत्याह हरे प्रसोद ॥१६॥ पच्चापि निमुंच्य निजाझ्झुभाष्रकार 'घूलोपटले विलासम् । कण्ठं च 'कस्तूरिकपडूनीलं कामं निहतं शिवतातुमपश्य ॥१७॥ कलावतीनां कलयाकलव्य क्षोणेक्षणानां हरिरातबन्यु: । कामप्रपूराय 'वचार मध्ये कल्कि: प्रियाणि "रतिमाततान ॥१८॥ ताः सान्द्रेशाम्पाति पतन्ति: क्रोशन्त्यो यथापंति यथेऽपि । सानन्दभावा विष्णानुवृत्ता वनेषु 'वामाः परिपूणकामा: ॥१९॥ वैब्राजके चैत्ररथे सुपुष्पी सुन्नन्दने मन्दरकन्दरान्ते । रेमे स रामाभि'रुदारतेजा रथेन 'भास्करमरीचिकान्तिः ॥२०॥ पच्चामुखाब्जामृतपान'मत्तो रमासमालिङ्गनवसरज्ज्ञः । वराझ्झनानां 'कुचकुङ्माक्तो रतिप्रसज्जो विपरीतयुक्तः ॥२१॥ मुले विदष्टा रसनावशिष्टामोदः स कल्किनं हि वेद 'देहम् ॥२१॥ 'रमा: समाना: पुऱ्ह्योत्तमं तं वक्षोजमध्ये विनिधाय घोरा: । परस्पराह्लेषणजतहासा रेमुमु'कुन्दं विलसच्च्हरीरा: ॥२२॥ ततः सरोवरं त्वरा स्त्रियौ ययुः 'कल्मज्वराः । निमेष'नेन्रे कल्किना 'निष्कान्ते विहारिणा ॥

१. च रममाणौडह्निनात् पचारमाभ्यी रमापतिः २. क स्त्रैणवत् ३. च दिवानिशं न ४. क मोदसुचासुवासो रमाचलालापविलास- वासः ५. ग रमावलानामयुः: समन्विता ६. च हृददवेधन ७. ग अमोघकामा ८. च ततः ९. च दिशामकुलाकुलो १०. च प्रस्तरवन्तु भूमोद ११. घ न वभो स्म वार्ता १२. हु सतकुचू कुमदेमेन १३. क प्रायप्रपञ्चा

१. क प्रलम्या २. क घूलोपटलम् ३. च कस्तूरिकयापि ४. च सुरतोत्सवाय ५. ग घ रारार्चिता ६. ग घ रामा: ७. क हृदारचिता ८. च भास्वत् खगमेन कल्कि: ९. क लुञ्चो १०. क नटनप्रसज्ज्ञौ: गीतेन कामोऽस्वमाहु कल्कि: ११. क वेदमु १२. ग पचारमा सा १३. ग ऋतुज्वराः १४. ग राज्ञा

सूत उवाच

ततो 'देवादयः सर्वे यानमारुह्य सत्करम् । स्वैः स्वैगणैः परिवृत्ताः काल्किदृष्टमुपाययुः ॥ १ ॥

महर्षयः सङ्गत्स्वाः किशोराश्वामराङ्गणाः । समाजग्मुः 'प्रसन्नाश्र शम्भलं 'मुनिपूजितम् ॥ २ ॥

तत्र गत्वा समाजस्थ्ये काल्किदेवं जगत्पतिम् । तेजोर्निधि 'प्रपन्नानां जनानां 'भयहरकं ॥ ३ ॥

नीलजीमूतसंकाशं दीर्घपीवरबाहुकम् । किरीटिनाकंवर्णेन स्थितविद्युद्भिमेन तम् ॥ ४ ॥

शोभमानं धुमिणिना कुष्णलेनातिशोभिना । वदनं स्मितशोभिनम् ॥ ५ ॥

कृपाकटाक्षविक्षेपपरिक्षिसदृपक्षपक्षकम् । तारहारोल्लसत्कक्षश्वेतद्रकान्तमणिश्रिया ॥ ६ ॥

कुमुद्वतीमोदवहं सुरच्छत्रायुधाम्बरम् । श्वदंवानन्दसन्दोहरसोल्लसितविग्रहम् ॥ ७ ॥

देवा उवाच:

²जयारोषसंक्लेशकक्षप्रकीर्णनिलोदामस³कीर्णंहीषं ⁴देवेषु विशेषे भूतेश भाव: । "तवान्त्त चान्तःस्थितो⁵ड्जारातलप्रभाभातपादाजिता- नन्तधैके प्रकाशीकृताशेषलोकत्र²यान्त्र वक्षःस्थले भावस्तकौस्तुभरयाम- श्रेघोरराजच्छुरोरन्द्वि¹जाग्रौपुझानान् त्राहि विष्णो सदारा: वयं त्वां प्रपन्ना: सरोषा: ।

⁶यद्वास्त्यनुत्रहो³डस्मासु व्रज वेऋुण्णमीश्वर । ¹परित्यज्य घराधारं सत्यघर्माविरोधतः: ॥ ८ ॥ कल्किस्वेषामिति वच्च: श्रुत्वा ⁸हृ्षंवाप सः । पात्रमित्रै: परिवृतश्वकार गमने ⁹मतिम् ॥ ९ ॥ पुत्रानाहूय चतुरो महाबलपराक्रमान् । ¹²राज्ये निक्षिप्य सहसा धर्मिष्ठान् ¹⁰प्रकृतिप्रियान् ॥ १० ॥ ततः प्रजा: समाहूय कथयित्वा ¹¹निजा: कया । ¹³घराधामपरित्यागं स्कुटमाह जगद्गुरुः ॥ ११ ॥

तच्‍छुत्वा ताः प्रजा: सर्वी रुदन्: ³खिस्रमानसा: । तं ⁴प्राहुरात्मनां प्रियं स्वपितरं यथा सुताः ॥ १२ ॥

भो नाथ सर्वशर्मज्ञ नास्मान् व्यक्तुमिहार्हसि । यत्र त्वं तत्‍त्र तु वयं यामः प्रणतवत्सल ॥ १३ ॥ ²दारा गृहा धनान्‍यन्‍ ¹प्रिया पुत्रास्त्वानुगाः । परमेश विषोकाय कालाय ¹³त्वामदिपुरुषम् ॥ १४ ॥ इति ¹⁴श्रुत्वा तु वचनं सान्त्वयित्वा सदुक्षिभः । प्रययौ ¹⁵दीनमनसा पत्‍नीभ्यां ⁵सुमहद् वनम् ॥ १५ ॥ हिमालयं मुनिगणैराजीर्णं जाह्नवीजलैः । परिपूर्ण देवगणै: सेवितं ⁶योगिभिस्‍तथा ॥ १६ ॥ गत्‍वा विष्णु: सुरगणैर्वंतश्राहचतुरमुंजः । उषित्‍वा जाह्नवीतीरे ⁷लेले च परमां गतिम् ॥ १७ ॥ पूर्णंज्योतिरमंय: साक्षी परमात्मा ⁹सनातनः । बभौ सूर्यसहस्राणां तेजोराशि⁸रमध्‍युतिः ॥ १८ ॥ शश्वच्‍चक्रगदापद्मशाⁿर्ख्चै: समभिष्ठितः । नानालंकरणानां च समलंकरणाकृतिः ॥ १९ ॥

कल्किपुराणम्

'ववुस्तं सुराः पुष्पैः कौस्तुभानुक्तकन्धरम्। सुगन्धिकुसुमासारैर्देवैर्दुनुदुभिनिःस्वनेः ॥ २० ॥ तुष्टदुमुं मुदुः सर्वे लोकाः 'स्थावरराज्ञमा। ददृशा रूपम'रूपस्य 'प्रयायो वैष्णवं पदम् ॥ २१ ॥ तद् ददृशा महदाश्रयं पत्युः कल्केःमहात्मनः । रमा पथा च 'ज्वलनं प्रविश्य तमवापतुः ॥ २२ ॥ धर्मःः कृतयुगां 'नाम नतोऽस्मिन् पृथिवीतले । निःस्पन्दो च 'सुखिनो भू लोकं चेरतु'स्थथा ॥ २३ ॥ देवापिश्श्र महः कामं कल्केरादेशकारिणौ । प्रजा 'सम्यकू पालन्तौ भुवं जुगुपतुः 'पृथ्यक् ॥ २४ ॥ विशाखयूपभूपालः श्रुत्त्वा स्वपुत्रं विषये 'अभिषिच्य गतो वनम् ॥ २५ ॥ अन्ये 'तु पृथिवीपालाः कल्केरव रहं'कातराः । तं ध्यायन्तो 'स्मरन्तश्व विरकाः स्थुर्यंपसाने ॥ २६ ॥ 'तथा कल्केरनन्तस्य कयां भुवनपावनीम् । 'निवेद्य च शुचः प्रायान् नरनारायणाश्रमम् ॥ २७ ॥

प्रयाग्लिड्गाध्यायः

'माकंडेयादयो ये च मुनयो 'ह्योचरेतसः । 'श्रुत्वानुभावं कल्केस्ते तं 'गायन्तो जगुर्यशः ॥ २८ ॥ यस्यानुशासनाद् भूमौ 'ब्रजा धर्महिते रताः । नाल्पायु षो दरिद्राश्च न पाखण्डा न 'वचकाः ॥ २९ ॥ 'नाघयो व्याघयः क्लेशा देवभूतात्मसम्भवाः । निमंत्सराः सदाऽऽनन्दा बहु'दुर्ज्जीवजातयः ॥ ३० ॥ इत्येतत्कथितं कल्केरकर्तारं 'महोदधवम् । धन्यं यस्यसिमांयुष्यं स्वस्यै स्वस्त्ययनं परम् ॥ ३१ ॥ 'शोकसंतापपापानं 'कलिप्यालोविनाशनम् । सुखदं मोक्षदं लोके वाञ्छितार्थफलप्रदम् ॥ ३२ ॥ तावच्छास्त्रप्रदीपानां प्रकारशो 'भुवि रोचते । भाति भानुः पुराणाल्यो 'यावल्लोके'र्तिकमघुक् ॥ ३३ ॥ श्रुत्वैतद् भृगुवंशाजो मुनिगणैः साकं 'सहर्षों वचः 'ज्ञात्वा सूतममेयबोधविदितं श्रीलोमहर्षातमजम् । 'श्रीकल्केरवतारसारममलं भक्तिदं श्रीहरेः शुश्रूषः पुनराह साधुवचसा गद्यास्तवं सत्कृतः ॥ ३४ ॥ 'इति श्रीकल्किपुराणेऽनुतु'भागवते भविष्ये कल्कि'निर्णयं 'नाम त्रयस्त्रिशोऽध्यायः

चतुस्त्रिशोऽध्यायः

श्लोक उद्धाव

हे सूत 'सर्वमंज्ञ यत् त्वया कवितं पुरा । गड्नां स्तुत्वा समायाता मुनयः कल्किसन्निधिम् ॥ १ ॥

स्तवं तं वद गड्नाया: सर्वपापप्रणाशनम् । मोक्षदा पुण्यदा लोके गड्ना गगनमेखला ॥ २ ॥

स्तुत उद्धाव

श्रृणुष्वमृष्यः सर्वे गड्नास्तवमनुत्तमम् । धोकमोहहरं पुंसां देवर्षिपरिरक्षितम् ॥ ३ ॥

ऋषय ऊचुः

इयं सुरतररड्णी भवनवारिरिघेस्तारिणी स्तुता हरिपादम्नुजादुपगता जगत् संसदः । सुमेरुशिखरामरप्रियां मलक्षालिनी 'प्रसन्नवदना शुभा 'भवभयस्य विद्राविणी ॥ ४ ॥

अगोचयमस्थानगा सुरकरीन्द्रदर्पपीठा महेशामुकुटप्रभा मिररिशिरःपताका सिता । सुरासुरनरो रौरजभवाच्च्युतैः संस्तुता विमुक्तिफलशालिनी 'कल्मषनाशिनी राजते ॥ ५ ॥

पितामहकमण्डलुप्रभवमुक्तिबीजालता श्रुतिस्मृतिगणास्तुता द्विजकुलालवालावृता । 'सुमेरुशिखराभिदा निपतिता त्रिलोकावृता सुधर्मफलशालिनी मुखपलाशिनी राजते ॥ ६ ॥

'नदत्पतड्मालिनी सगरवंशमुक्तिपदा मुनिनोन्द्रवरनन्दिनी दिवि मता च मन्दाकिनी । सदा दुरितनाशिनी 'विधलवारिसंदर्शन्-प्रणामगुणकीर्तनाद्धि जगतसु सराजते ॥ ७ ॥

महाभिषसुताद्भना हिमगिरीशकूटस्तनी स्फेनजलह्लासिनी सितमरालसंचारिणी । चलल्लहुरिसत्करा वरसरोजमालाघरा रसोल्लसितगामिनी जलधिं कामिनी राजते ॥ ८ ॥

क्वचित् कलकलस्वना क्वचिदघोरयादोगणा क्वचिद् मुनिगणैः स्तुता कचिदनन्तसम्पूजिता । क्वचिद् रविकरोज्ज्वला क्वचिदुदग्रपाताकुला क्वचिद्वनविगाहिता जयति भौष्ममाता 'वरा ॥ ९ ॥

स एव 'कुशालो जनाः प्रणमतீह भागीरथीं स एव 'तपसां निधिपति जाह्नवीमादरात् । स एव पुरुपोत्तमः स्मरति 'यस्तु मन्दाकिनीं स एव विजयी प्रभुः सुरतररड्णीं सेवते ॥ १० ॥

१. क य सर्वमञ्ञ

२. घ शुभदं भक्स्या श्रृण्वतां पठतामिम्द्ध

३. घ ऋषिभिः

४. क प्रसन्नजनसौर्मा

७. क हरिमालिनी

४. क मुदा

६. ग भूत

१. क सुमेरुशिरसस्निधा

२. घ चरदवि दुग्मालिनी

३. क स्नपनपानसंदरशन्

४. क भामिनी

५. व सती

९. ग कुशलो

७. व तपसो

८. घ साधु

तवामलजलाचितं खगश्रुगालमींनक्षतं चलल्लहरिरोलितं रचिरतीरंसमाश्रितम् । कदा निजपुमुंदा सुरनरोरेगौः ससुतुजौः-प्ययं त्रिपथगा|मिनि प्रियमतिव पश्यामहे ॥ १९ ॥

तवोदयचित्रासंलापनं पावनम् । गज्ञे मे तव सेवनैकनिपुणोऽन्यानन्दतश्रादुतो नत्वा त्वद्गतपातको भवि कदा शान्तश्ररिष्यास्यहम् ॥ १२ ॥

इत्येतदु|शि|भः प्रोक्तं गज्ञाया: स्तवमुत्तमम् । स्वर्गं यशस्यमायुष्यं श्रवणाल्लभ्यते ध्रुवम् ॥ १३ ॥

ह्ररति सकलपापं बलमायु|युं यच्छति । सन्ध्यात्रियंमुपासीत गज्ञासस्रिधावे हि ॥ १४ ॥

इत्येतद् भागवत्यानं श|क|मुखाल्ल|च|छुतं मया । पठितं श्रावितं चात्र पुण्यं धन्यं यशस्करम् ॥ १५ ॥

अवतारं महाविष्णोः कल्केश परमद्भुतम् । पततां श्रृणवतां भक्त्या सर्वो|भुवनाशनम् ॥ १६ ॥

ऊ|ति श्रीकल्किपुराणे|द्भागवते भविष्ये गज्ञास्तवो नाम चतु|वि|शोऽध्यायः १

अत्रापि शुकसंवादो माकण्डेयेन घीमता । आधर्मवंशकथनं कलेशच वर्णनं ततः ॥ १ ॥

देवानां ब्रह्मसदनप्रयाणं पृ|थि|व्यां सह । ब्रह्मवाक्याद विष्णो|क्ष जन्म विष्णुप|शो|गृहे ॥ २ ॥

सुमत्यां स्त्री|चिके|त्रात|च|तु|मु|खः शम्भल पुरे । पितुः पुत्रेण संवादस्थापनंयत्नं हरेः ॥ ३ ॥

पुत्रेण सह संवासो वेदाध्ययनमुत्तमम् । शा|ला|ब|णाणां परिज्ञानं शिवसंदर्शनं ततः ॥ ४ ॥

कल्केः स्तवं शिवपुरे वरलाभः शु|कात पुनः । श|म्भ|ला|गमनं चक्रे ज्ञातिभ्यो वरकीर्तनम् ॥ ५ ॥

विशाख|यूपभूपेन आ|त|मनः सर्ववर्णनंम । महा|भा|ग्याद् ब्राह्मणानां शु|का|गमनं ततः च ॥ ६ ॥

कल्किनां शुकसंवादः सिंहलाश्यानमुत्तमम् । शिवदत्तवरा पद्मा तस्या भूपस्वयं वरे ॥ ७ ॥

दर्शनाद् नृपसद्भानां स्त्री|मा|व|प|री|की|त|नंम । तथास्त्वा निसादः कल्केर|व|धा|र्थं संवृण्हमः ॥ ८ ॥

थुकस्य प्रेरणं दौत्ये तया तस्यापि दर्शनम्। शुक्रपद्यापरिचय: श्रीविष्णो: पूजनादिकम्॥ ९ ॥

स्मरणं मननं ध्यानं सर्वं तत् परिवर्तितम्। शुक्राय भूपणं दानं पुन: शुक्रसमागम:॥ १० ॥

कल्के: पद्माविवाहार्थं गमनं सम्मत्तिसत्यो:। जलक्रोडाप्रसङ्जेन विवाहस्तदनन्तरम्॥ ११ ॥

पुत्रप्रासिद्धि भूपानां कल्केर्दर्शनमात्रत:। अनन्तस्यागमनं तत् राज्ञ: संवादस्तेन च॥ १२ ॥

षणड्वादातमनो जन्म कर्म तत् शिवस्तव:। मृतेऽपितरि तद्विष्णो: क्षेत्रे माया प्रदर्शितम्॥ १३ ॥

अत्राश्र्यानमनन्तस्य राज्ञां प्रयाणं कल्केश पद्याया सह शाम्भले॥ १४ ॥

विश्वकर्मविशा च ज्ञातिभ्रातृसुहृदुपने: कवित्वश्रुत्र तेषां च क्षोणां रगं महाघोरम्। ततोडन्न बालकिल्यानां मुनीनां स्वस्तनिवेदनम्॥ १६ ॥

सुप्त्वागा: कथोद्य वधश्रुत्र प्रकटित:। हरिद्वारगतस्यापि कल्केमुनिसमागम:॥ १७ ॥

सूर्यवंशसमाख्यान सोमस्य च विध्नानत:। श्रीरामचरितं तत् सर्वपापभयापहम्॥ १८ ॥

देवापेक्ष मरो: सज्जो युद्धयात्रा प्रकटिता। महाघोराहवे कोकविकोकविनिपातनम्॥ १९ ॥

भल्लाटगमनं तत् शव्याकरणादिभि: सह। युद्धं शशिध्वजेनात्र सुशान्ताभक्तिकीतनम्॥ २० ॥

युद्धे कल्केऽरगमनं धर्मस्य च कृतस्य च। सुशान्ताया: स्तवस्तत्र मरोडाहस्तु कल्किना॥ २१ ॥

सभार्यां पूर्वकथनं निजगृहेत्कारणम्। भक्तिप्रार्थ्यनितुर्विभो॥ २२ ॥

मोक्ष: शशिध्वजस्यात्र मुक्तिक्ष नृपाणामभिषेचनम्। विषकन्याया मायास्तव: शाम्भलेपु नानायज्ञादिसाधनम्॥ २३ ॥

विष्णुप्रशसो मोक्षश नारदेन प्रकटित:। कृतधर्मंप्रवृत्तिश्रु ह्रविणी व्रतकोत्संनम्॥ २४ ॥

ततो विहार: कल्केश पुत्रपौत्रादिसंभव:। कयितो देवान्ववंशगणागमन'मत्र हि॥ २५ ॥

ततो वैकुण्ठगमनं विष्णो: कल्के रिहोदितम्। शुक्रप्रस्थान तत् च कथ्यत्वा कथा: शुभा॥ २६ ॥

कल्किपुराणम्

गड्डास्नोत्रमिह प्रोक्तं 'सिद्धिवृद्धिविधायकम्‌ । जगतामानन्दकरं 'भुक्तिं पुण्यकरं नृणाम्‌ ॥ २७ ॥ सकलसिद्धिदं इलोकैः षट्सहस्रं शताधिकम्‌ । सर्वशास्त्रार्थतत्त्ववानां सारं श्रुतिमनोहरम्‌ ॥ २८ ॥ 'वर्माङ्काममोक्षाणां तत्त्वं कल्किपुराणं हि । प्रलयात्ते हरिमुखाग्निःसुतं लोकविसृष्टितम्‌ ॥ २९ ॥ 'व्यासेन मुनिना प्रोक्तं द्विजरूपेण भूतले । विष्णोः कल्केभंगवतो 'माहात्म्यं परमाद्भुतम्‌ ॥ ३० ॥ 'श्रित्या च पुराणसारममलं श्रीविष्णुभावव्याप्तुतं श्रुण्वन्तीह वदन्ति साधुसदसि क्षेत्रे सुतीर्थाश्रमे । दत्वा गाॅं तुरगां रजं 'मद्भरं स्वर्ण द्विजायादराद्‌ वर्णालङ्करणे: प्रयुञ्ज्य विधिवदनु'मुक्तास्त एवोत्तमा: ॥ ३१ ॥ श्रुत्वा विधानां 'विधिना ब्राह्मणो वेदपारगः । क्षत्रियो भूपतिवंशयो धनी शूद्रो महान् भवेत्‌ ॥ ३२ ॥ पुनरार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम्‌ । विद्यार्थी लभते विद्यां पठनाच्छ्रवणादपि ॥ ३३ ॥ इत्येतत्‌ पुण्यमास्यानं लोभरहणजो मुनिः । श्रावयित्वा मुनीन् भक्त्या यौौ 'तीर्थाटनादृतः ॥ ३४ ॥

पश्चात्त्रिलोच्यध्यायः

शौनको मुनिभिः सार्द्धं सुतमामन्र्य घमंवितः । पुण्यारण्ये हरेर्न ध्यात्वा ब्रह्म प्राप 'स योगवित्‌ ॥ ३५ ॥ लोमहर्षणजं सर्वंपुराणकथनव्रतम्‌ । व्यासशिष्यं मुनीवरं तं 'सूतं प्रणम्याहुम्‌ ॥ ३६ ॥ आलोक्य सर्वशास्त्राणि 'विचार्यात्मधिया पुनः । 'इदमेव सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा ॥ ३७ ॥ वेदे रामायणे चैव पुराणे भारते तथा । आदावन्ते च मध्ये च हरिः सर्वत्र गीयते ॥ ३८ ॥ सजलजलदेेहो वातवेगैवाहः करघृतकरवालः सर्वलोकैकपालः । 'कलिकुलवहन्ता सत्यधर्मप्रणेता कलयतु कुशलं वः कल्किरूपः स भूपः ॥ ३९ ॥

१. घ पुराणे मुनिसम्मतम्‌ २. घ पुराणं पञ्चलक्षणम्‌ ३. घ लोके: ४. घ चतुर्दशप्रपञ्च कल्किपुराणं परिकीलितम्‌ ५. घ प्रभवं ६. घ महत्यान्त्र ७. घ भक्त्यात्र ८. क मुक्ता भवन्त्युतमा: ९. क × इति श्री , १०. म × घ विधिवत्‌ ११. म तौर्थ्यविचारणो २. घ पुराणं यतव्रतम्‌ ४. घ विचारं च पुनः ५. म गुह्यं ६. क कलिकुलविनिहन्ता ७. क × नाम ८. म + समास्र: क + ब्जानादि विस्मृतेःप्रान्त्या यत्नूनेनमधिकं कृतम्‌ । विपरीतं तु तत्‌ सर्वं कल्मषं परमेश्वर । ९ संवत्‌ १६९५ शाके १७९० मोिति पौष सुदि १४ शनिवासरे लिखीकृतमिदं पुस्तकं शुभं भूयात्‌ मााङ्गल्यं दधातु श्रीकृष्णाय नमः । म + समासग्रायं ग्रन्थः । श्री हरये नमः :

कल्किपुराणम्

समीक्षणम्

अष्टादशमहापुराणवदुपपुराणानामपि प्रामाण्यं प्राचीनतर्व चाकामेनापि स्वीकृतंध्यम् । सर्वेष्वैव महापुराणेष्वेवमूललेखः परिचयः प्रसड्गश्व उपलभ्यते । किन्तु इमानी, महापुराणानि इव न सम्मानमहन्ति, महापुराणप्रभावातिशयात् । भारतीये जनसमाजे च पुराणपदेन महापुराणस्यैव स्वीकृतयुपपुराणानां नैतादृश आदरः । महापुराणमतानुसारेण उपपुराणानि तेषामुपमेवा एव न स्वातन्त्र्यमहन्ति इति न वस्तुस्थितिः । स्वातन्त्र्यपेणैषां स्थिति: सर्वैरैव स्वीक्रियते । बहुधा सङ्घकारैः एम्यो विभिन्नानांशानां नाम्ना उद्धृतिः, पृथिव्यां बहुषु स्थानेषु मातृकामग्नानामेषां स्वातन्त्र्येणावस्यामित्यादिभिः उपपुराणानि महत्वं प्रमाणपदवीं व भजन्ते ।

महापुराणानां संख्याविषये नामविषये च प्रायशः सर्वेषामेवैकमत्यमस्ति किन्तु न तथोपपुराणविषये । यद्यपि कूर्मस्कन्धेऽप्यग्रे रुद्रब्रह्मवैवर्त्तादिमहापुराणेषु अन्येषु निबन्धेषु च महापुराणवदुपपुराणसङ्ख्या अष्टादश एव स्वीकृता तथापि,

भन्याश्र संहिता: सर्वे मारीचकापिलादयः । सर्वत्र धर्मकथने तुल्यसामध्यंमुख्यते ।

इत्याद्युक्तिभिरष्टादशातिरिक्तानां विशिष्टानामुपपुराणानां प्रामाण्यमध्यभ्युपगम्यते । अथोपपुराणानां नामानि सर्वत्र भिन्नरूपाणि । वस्तुतस्तु तान्यसंख्यानीत्येव मन्तव्यम् ।

शैवब्राह्माद्युक्तवैष्णवेत्यादिभियांथा महापुराणानि भिद्यन्ते तथा उपपुराणेऽप्यप्यं भेदः संभवति । वैष्णवान्युपपुराणानि यथा—

वि‌ष्णुधर्मं, वि‌ष्णुधर्मोत्तरपुराणं, नृसिंहपुराणं, क्रियायोगसारपुराणं, कल्किपुराणं, आदिपुराणमित्यादीनि । सौराणुपपुराणि यथा—साम्बपुराणं, सूर्यपुराणं, सौरधर्मपुराणं, सौरधमोत्तरपुराणमित्यादिनी । शाक्तोपपुराणानि यथा—देवीपुराणं, कालिकापुराणं, महाभागवतं, देवीभागवतं, नन्दापुराणं, सारदापुराणं, ब्रह्माण्डके‌श्वरपुराणमित्यादीनि ।

तन्मध्ये यद्यपि कल्किपुराणं न वि‌ष्णुधर्मोत्तरवत् प्राचीनत्वमर्हति तथापि धार्मिकदृष्ट्या उपपुराणत्वं त्वतुलनीयमेव । नेङ्ग स्वल्पतन्न्वति ग्राह्यम् । दशावतारमहात्म्यानिमित्तं कल्किपुराणं भगवत: कल्के: वेदमार्गप्रतिष्ठाया अपूर्वंतमं रसभंर वसु । धर्मस्य ग्लानिर्निर्मीतिदूरं वर्तते । अधर्मस्याभ्युत्यानां संघो‌ष्मेव हृदयपटं विदारयन्नास्ते । आस्तिक्रे‌षु भावसरे किमत्र चितं यदावालबु‌द्धद्वनिता: सनातनधर्मे दत्तात्मान: कलिकालक्‍ष्यहारिणो भगवतो वि‌ष्णोरन्तिमावाताररूपं कल्कि स्तुवंति । अत: कल्किमहात्म्यसमुज्ज्वलं पुराणमिदं सर्वे‌षामेव प्रेमपदवीं भजते ।

इतिहासविदां मते कल्किपुराणं न तादृशं प्राचीनत्वमर्हति । अस्य पुराणस्य हस्तलिखितमातृकाणां पुष्पिकास्विदमुपलभ्यते यदिदं नाम श्रीमद्भागवतस्य अर्वाचीनो भाग:, उताहो श्रीमद्भागवतस्य संक्षिप्त रूपं । प्राय:क: समस्तवच पुष्टिकायामित्थमुल्लिखति—“इति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते भविष्योऽपि” । आगामिनि काले यद भविष्यति तन्मूलकतया‌षि माहात्म्यं वीक्ष्यते । सनातनरहिन्द्रदृष्ट्या पुराणानि द्वापरयुगे श्रीमद्व्यासदेवेन लिखितानि । अत: कलियुगसम्बन्धिनी कापि वार्ता लिखिता चेत् तर्हि भविष्यद्वचर्नाविधायिनो नूनं स्यात् । वस्तुत: कलियुगस्यांते वि‌ष्णोरमहात्म्यवर्णनमेवास्य पुराणस्य मुख्यं लक्ष्यं । कलियुगे कल्क्यवातारूपेण जन्म ल‌क्ष्यवा वि‌ष्णु: स्वमहात्म्यप्रचारधारा सर्वांन् सुस्पिरान् करिष्यतीति वातं तत्र सुप्रसिद्धा ।

सुमतिश्रास्य मातुर्नाम । तस्य पितरौ शम्भलग्रमनिवासिनाविति ।

सर्वास्वव मातृकास्वस्यांषतया विभागो न दृश्यते । साकल्येन पर्श्वात्रिशद्‌ध्यायात्मकं केवलं मुनितेषु संस्कारगे‌षवेवांशत्रये विभक्तं । अस्य विभिन्नाध्यायस्य संक्षिप्तपरिचयो‌धुनु प्रदीयते ।

तत्र प्रथमाध्याये वैदिकतान्त्रिकादिरोत्या विघ्नेशां नमस्कृत्य कल्कि-महात्म्यमुद्घोष्यते । स कल्कि: स्वयमेव हरिनारायण: । नैमिषारण्ये शौनकादय ऋषय: सूततात् कल्किधर्मं श्रोतुमेच्छन् । किन्तु तस्योत्तरे सूतो भागवतपुराणे यथा तेन मार्कण्डेयाय भागवतधर्मां निवेदितास्तदेव स वक्तुमारभते । अधर्मे स्वयमेव ब्राह्मणो जन्म लेभे । तस्यैवाधर्मस्य वंशे भयङ्कररूपी कलिरपि जन्म ल‌क्ष्यवा स्वकालो‌ष्य पृथिव्यां सर्वत्र यथायथं प्रचारयन्नास्ते । तस्मिन्नेवावसरे लोका अपि भ्रंशं नीचमनसो‌वन्ते: परां काष्ठामपन्ना: भयावहंरपि परधर्ममाश्रित्य स्वेच्छया वेदपुराणविरु‌द्धाचरणे कृतमतयो विहरन्ति । तत्तापपीडिता ग‌स्त्री मनोदैन्यनिरासाय ब्रह्माणं प्रार्थितवति ।

द्वितीयेऽध्याये ब्रह्मा वि‌ष्णुमुपागम्य ग‌स्त्रीविषयं तस्मै श्रावयति । वि‌ष्णुरपीमानि सर्वाणि निशाम्य तत्स प्रतिकाराराय स‌पति एव शम्भलग्रमवस्थितध्यस्य वि‌ष्णुप्रसादो गृ‌हेआत्मानां प्रकटय्य पापभाजनापरो‌क्षतामध्ये पयुक्कों व्यवस्थां गूह्यति । वि‌�्णुवचनादाधस्ततो ब्रह्मा स्वालयं जगाम । वि‌ष्णोरनु‌रो‌धेन देवा अपि पृथिव्यामात्मन: परिग्रहं लभन्ते । नररूपेण वि‌ष्णोरवतरणं “कल्किरूपेण तस्य नामगुणमह‌क्खण्डं पृथिवीं कलिप्रभावात् मोचयतु” इति तस्य भगवदावातारूपस्य कल्के: प्रतिज्ञां सर्वांन् प्रबोधयति ।

तृतीयाध्याये वेदादीनि सर्वशास्त्राणि पठित्वा भगवान् कल्कि: भगवद्‌बिल्बोदके‌श्वरशिवसकाशात् कच्‍छन् कामचारणमह‌वममूल्यं

शुकपक्षिणमथ च निशितं खड्गमेकं लब्धवान्। ततस्त्र स कलिक् शम्भलग्रां प्रतियागत्य वर्णाश्रमधर्मं वृढयति, वेदमार्गं सुप्रतिष्ठापयति । अत्ते च माहिष्मतोऽनुपेण विशाललोचनेन सह कलियुगमाहात्म्यं प्रकटीकर्तु प्रयतते । विशाललोचनानुपाय सृष्टिप्रलयस्थितिरिलयादिकं विषयं तथा ब्रह्माणान् चरित्रमाहात्म्ये कलिक: निवेदयति । सिंहलद्वीपवास्तव्यस्य राजो बहुद्रथस्य कन्या पद्मावती नामधेयासीत । लक्ष्म्या अवताररूपिण्यास्तस्या: सन्देशाहरणाय कलिकप्रेषित: श्लोक: सिंहलं प्रत्यागत्य शिववरात् पञ्चावती नारायणमेव पतिरूपेण प्राप्स्यति इति निवेद्यति ।

पञ्चमेऽध्याये सिंहलद्वीपस्य मनोहारिण्यतदभूता च वार्ता श्रुकेन कीर्त्यते । अत्र पद्मावत्या: स्वयंबरसभायां सर्वे प्रार्थिनो यदैव पद्मावतीं प्रेमदृशा अवलोकितवन्तस्तदैव शरोरूपेण परिणता: । तस्या एब कन्याया दासीतवं स्वेच्छाकुरिति निवेदयति ।

षट्तेडध्याये कल्किनावृत्त: श्लोक: पुनरपि सिंहलदेशो प्रत्यागत्य पद्मावत्या सह यथायथं वार्तालापं करोति । “अहं नारायणमेव पतिरूपेण लप्स्यामि, नान्य: कश्चित् श्रीहेरम्भो मम पतिंभवितुमर्हति” इति पद्मावत्या आत्मनिवेदनं श्रुत्वा कल्कि: प्रसीदति ।

सममेऽध्याये 'ओम नमो नारायणाये'ति अष्टाक्षरेण मन्त्रेण विष्णुभक्तानं वर्णंयति ।

अष्टमतो दशमाध्यायेषु विष्णुध्यानस्य विशदं वर्णनं वतते । पद्मावत्या: सकाशात् तामामनुज्ञ च शुक: कल्कि प्राप्नोति । तस्यैव शुक्रस्य आग्रहातिदायेन दैवनिर्बन्धबालाच्च कल्कि: सिंहलमागत पद्मावत्या: पार्ण गृह्णाति । तत्न स्वयंबरसभायां समागता ये वासन भूतपूर्वा राजान: ते सर्वे दैवप्रसादात कल्केरनुग्रहाच्च स्वं रूपं लभन्ते । विष्णोदंशावातारं ते स्तुवन्ति ।

एकादशद्वादश्याध्याययोस्तेषामनुरोधेन कल्कि: तेभ्यो नुपेभ्यो वर्णाश्रमधर्ममुपादिशति । तस्मिन्नेवासरे कल्केरिच्छयानन्तलास्यो कश्चिन् मुनीन् तत्न समागम्य पुरुषोत्तमे क्षेत्रे आत्मनो विष्णुमायासमभिव्यक्तीनां कानिचदभिज्ञातां प्रकटयति । अनन्तस्य मते कल्कौ भगवान् कल्कीरेव एको य: खलु निखिल-प्राणिभ्यो मुक्तिं दातुमलम् ।

त्रयोदश्याध्याये स्वश्शुरालयं सिंहलं परित्यज्य पञ्चावत्या सह कल्कि: पित्रालयं पुनरागच्छति । कालक्रमेण अनयोदंपत्योजंयविजया-स्वौ द्रे मित्रे जायेते । तत्न बौद्धानामुपद्रवं श्रुत्वा तं निर्बर्त्सितं च कीकटास्यप्रदेशे गत्बा तत्नासंख्यभक्तजनसमावेष्टितं जिनं न परयति ।

चतुर्दशाध्याये जिनोपदिष्टे: बौद्धै: सह कल्केरमहति रणेऽभियासर्वे बौद्धा विनाशमुपगच्छन्ति । अन्ते चेमे सर्वे म्लेच्छा आहूय कालिकपराजेतुं वाञ्छन्ति ।

पञ्चदशाध्याये कल्किस्तु बौद्धान् तथा म्लेच्छान् सर्वानपि पराजित्य तेन सह योधुमागताभ्यो म्लेच्छबौद्धस्त्रीभ्यो ज्ञानभक्तिपरमयोगमुपदिशति ।

षोडशाध्याये कीकटप्रदेशात प्रत्यागम्य चक्रतोर्थे बालखिल्यै: सह कल्के: वार्ता प्रचलति । तत्न ते सर्वे ऋषय: इत्याश्रया राक्षसा: तस्या: पुत्रात् विक्रान्ताद् भयभीताः रास्ता भूत्वा पीडिताश्वेति विज्ञाय तयोर्हनने कृतमति: स कल्कि: हिमालयं गत्बा तान् हन्ति ।

समदशाध्याये तस्मिन्नेव हिमालये पर्वते सूर्यवंशास्थितनुपस्य मधुरेत्याद्यस्य तथा चन्द्रवंशसंभूतस्य देवकी इत्याद्यस्य राज्ञो वर्णनमुपलभ्यते । मरु: इक्ष्वाकुवंशगौरवं कल्कये निवेदयति । प्रसङ्गक्रमेण च भगवतो रामचन्द्रस्य कथा आलोच्यते ।

अष्टादशाध्याये रामवंशस्य परिचय उपलभ्यते । तस्य वंशे बुध इत्यपरनामधेयस्यं मरोजन्म अभूदित्यादिवातां प्रचलति । अत ऊध्वं चन्द्रवंशस्य नुपाणां वर्णनं देहापिना क्रियते । तयो: सकाशाद इदं

सर्वं विज्ञाय म्लेच्छानां पुंस्कसानां च निधनान्ते प्रयोध्याया हस्तिना-पुंरवश्र सिंहासनं यथाक्रमं मः देवापिरुच राजा भविष्यति इति कल्कि-प्रतिस्मुणोति । तस्यैवानुरोधेन राज्ञो विशाखयूपस्य कन्या मः परिगृह्णाति । रुचिराभस्य कन्या च देवापिः । कल्केः वरेपु स्वयं रथं लङ्वा मघदेवापी प्रमुदितो वर्णाश्रमधर्मस्य पुनः संस्थापनाय प्रयतते ।

एकोनविंशत्यध्याये कृतयुगो यथा चतुदंशमन्वन्तराणां क्रमशः उत्पत्स्यादिकं भवति तथा सर्वं वर्णितमस्ति । कलिपीडिता देवद्यः सर्वे कल्किमुपेल्य तैषामातिहरणाय प्रार्थयन्ते । विश्वसननगरीं प्रविष्टुं काले हनिष्यामोति प्रतिज्ञाय भगवान् कल्कि: स्वपुरात् प्रचलन्ति ।

विशाखयेरकविशत्यध्यायोः मः देवापिः अन्ये च विश्वस्तान् अनु-चरान् संग्रहृ कल्कि: कलिनाशनाय कृतमति: प्रयत्नमाथयते । विश्वासन-नगऽ्या धर्मं कलिना विताडितः । स एवं धर्मं आत्मनः प्रतिप-hiसं जिघृक्षन् कल्किना सह प्रचलति । एतत् सर्वे निशाम्य शत्रा;, काम्बोजा:, शबरा:, बर्बराश्चीनाः, पुलिन्दाश्चोलाः, निषादा विशेषतः कोकः विकोकरचेमे सर्वे कलिसहायका: कल्किना सह योधयुमुद्यता । अस्मिन् समये पराजयं स्वीकृत्य कल्कि: अन्यस्मिन् वर्षे पालयाते ।

कल्किश्र यथेच्छं कलि संयम्य निहन्ति । कल्के: पराक्रमात् कोक-निकोकृषु पक्चतमुपगतो ।

द्वाविंशत्यध्यायात् सम्भवश्चितिमाग्यायपर्यन्तं भल्लाटनगरे कल्के- रुपस्थितिर्लिखित । तस्मिन्नेव समये तत्र शशिध्वजजननामध्ये काश्मीरद वैष्णवो नुपो राजासीत् । स राजा कल्केरागमनं श्रुत्वा तेन सह सकोपः कृतितं कृतं बबन्ध । कल्किशशिध्वजयोरंघ्ये संघट्टिते घोरदुम्मदे रणेः शशिध्वजो हतचेतनः कल्किना पराजितः । द्वैताद्वैतदर्शननिष्णातः स राजा सपत्यै सुशान्त्यै द्वैताद्वैतमतवादस्य वैशिष्ट्यं प्राक् प्रतिपाद्य कल्किना सह तस्य युद्धं समर्थितवान् । किन्त्वपुना परास्तस्तं स कल्कि

स्तौति । अथ चातमनः कन्या रामां तस्मै विवाहार्थाय प्रयच्छति । अनन्ते च पूर्वजन्मनि प्रासङ्गुद्धावस्थयोस्तयोः प्रागू जननंो विसृष्टं वर्णं-मुपलभ्यते । कयाप्रसङ्गेन विष्णोर्माहात्म्यं, विष्णुपूजा, विष्णुभक्तिरित्यादीनि सर्वाणि श्राव्यायन्ते । प्राक् कृष्णाग्रजेन बलरामेण निहतौ द्विविधौ यथा स्वर्गी लभे तथा सोडपि राजा शाशध्वजः स्वर्ग कामयते । प्रसङ्गेऽस्मिन् शश-ध्वजमुखात् श्रोत्रिकृष्णस्यापूर्वलीलाचातुरी सर्वेषां श्रोतॄणां मनो हरति ।

अष्टाविंशत्यध्याये भगवान् कल्केरपरा अद्भुता कथा: प्रचलन्ति । काश्मीरपुत्रा से विश्वकन्या स्वर्ग गमनाय । म्लेच्छै च तस्य दर्शनम् । तस्मै च तैः दत्तवान् । तया अयोध्यायां मथुरायां वारणावत्यां पुणड्र अझ्झे वङ्झे कीकटे च स्वसेकान् सिंहासने प्रददाविति सर्वं वर्णयते ।

एकोनत्रिंशत्यध्याये भगवान् कल्कि: शम्भलग्रामे प्रत्यागच्छति । एवं च तत्र लुप्तप्रायं कृतयुगं पुनः स गौरवमाहात्म्येन दृढं प्रतिष्ठापयति । कोकामुखतोः शाशिध्वजः मायां प्रहसंस । अस्मादेव कारणात् तस्य मुक्तिः अनिवार्या इति कल्कि: उदघोषयति ।

त्रिंशत्तमेऽध्याये सोऽयं विष्णुपचा राजा राजसूयं तथापरं च यज्ञं करोति । तत्र यज्ञस्थले नारदः समागम्य तस्मै विष्णुयशसे मायाया: स्वरूपं कल्के: माहात्म्यं चोपदिशति । शम्भलग्रामे भगवान्वातारभूतस्य एकोनत्रिंशत्तमेऽध्याये ऋषिमणिग्रीतोपाख्यानं वर्णितमस्ति । केन प्रकारेण व्रतमिदमनुष्ठीयते, कीदृशी वा विधिः, किं वा तस्यानुष्ठानफलमिति सर्वं रामेण पृथः परशुरामो व्याख्याति । कचर्शिमिष्ठादेव्यान्या आश्चर्या-वसरे सन्निविष्ट्रमेव पुत्रलाभार्थमेव ऋषिमणीत्रतमवस्यमाचरणीयमिति निगदितार्यों बोध्यते ।

द्वात्रिंशत्तुत्रयास्त्रिंशत्तमेऽध्याये भगवान् कल्के: स्त्रीमिः सह केलिकला प्रेममयो विलासश्रोपलभ्यते । ब्रह्मादयः प्रमुखा देवास्तत्र शम्भलग्रामे आगच्छन्ति, एवं शनैः स भगवान् कल्कि: स्वर्ग गच्छति ।

कल्किपुराणसम्पादनाय संगृहीतानामालोचितानां हस्तलिखितपुस्तिकानां परिचय:

कुवेरनाथ शुक्ल, डेस्क्रिप्टिभ क्याटलग आफ संस्कृत म्यानुस्क्रिप्ट्स् इन दि सरस्वती भवन, भलयुम ५, नं० १४७८३ प्राचीनेऽपरे लिखिता, सम्पूर्णा पत्रसङ्ख्या ६३ । लिपिकाल: संवत् १८९५ । देवनागरलिपिभिरेव लिखितेयम् । दैर्घ्येण ३२'४ से० मो०, प्रस्थेन च १५'३ से० मो० । द्वयम् । सर्वपन्त्रेषु द्वादशपङ्क्तय:, किन्तु अन्तिमपत्रे ( ६३ ख ) सप्त एव पङ्क्तय: ।

वाराणसेयसंस्कृतविश्वविद्यालयसरस्वतीभवनग्रन्थागारस्य पुस्तिका।

कलिकपुराणम्

सेन्द्रा देवगणा मुनेश्ररजना लोका: सपाला: सदा स्वं स्वं कर्म सुसिद्धये प्रतिदिनं भक्त्या भजन्त्युत्तमा: । तं विध्नेशमनन्तमच्युतमजं सर्वज्ञसरवश्रियं वन्दे वैदिकतान्त्रिकादिविधौ शास्त्रे: पुरो वन्दितम् ॥

अन्तिम: अंश:— कल्किपुराणेऽनुभागवते भविष्ये पञ्चात्रिशोऽध्याय: । अज्ञानाद विस्मृतेःश्रान्त्या यन्नूनमधिकं कृतम् । विपरीतं तु तत् सर्वं धामन् सोमस्य परमेष्ठिन: ॥ १ संवत् १८९५ शाके १७९० मोति पौष सुदि १४ शनिवासरे लिपीकृतमिदं पुस्तकं, शुभं भूयात्, माङ्गल्यं दद्यात्, श्रीकृष्णाय नम: ।

( क ) वाराणसीयसंस्कृतविश्वविद्यालयसरस्वतीभवनप्रन्थागारस्य पुस्तिका । कुबेरनाथ शुक्ल, डेस्क्रिप्टिभ्यू क्याटलग आफ संस्कृत म्यानुस्क्रिप्टस् इन दि सरस्वती भवन, भल्युम ५, नं० १५५३३, प्राचोने देशजे पत्ते लिखित्ता । खण्डिता चेयम् । संपुर्णा पत्रसंख्या ३८, लिपिकालो नोल्लिखित:, वङ्कुलिपिभि: लिखितेयम्, दैर्घ्येण ३२'८ से० मो० । प्रसथेन च १२'२ से० मो० इयम्, सस-पड़क्तिर्द्धादशपड़क्तिमेनेन पत्रेभ्य: पड़क्तिसंख्या भिन्ना ।

भारम्भ:— ॐ नमो गणेशाय ॐ नमो वेदव्यासाय । सेन्द्रा देवगणा मुनेश्ररजना लोका: सपाला: सदा स्वं स्वं कर्म सुसिद्धये प्रतिदिनं भक्त्या भजन्त्युत्तमा: । तं विध्नेशमनन्तमच्युतमजं सर्वज्ञसरवश्रियं वन्दे वैदिकतान्त्रिकादिविधौ शास्त्रे: पुरो वन्दितम् ॥

अन्तिम: अंश:— सजलजलददेहो वातवेगैर्विराह: प्रमथितकरवाल: सर्वलोकैकपाल: । कल्किकुलबलहन्ता सत्यधर्मप्रणेता कलयतु कुशलं व: कल्किप्रभु: स भूप: ॥ इति श्रीकल्किपुराणेऽनुभागवते भविष्ये पञ्चात्रिशोऽध्याये समाप्त: चतुर्थ ग्रन्थ: ।

श्रीहरये नमः

( ग ) कलिकातासंस्कृतपाठागारस्य पुस्तिका । हृषीकेशशास्त्री शिवचन्द्र गूँड़ाई, डेसक्रिप्टिभ्यू क्याटलग आफ संस्कृत म्यानुस्क्रिप्टस् इन कयालकट । संस्कृत कलेज, भल्युम ४, नं० १९, सुप्राचोने देशजपत्ते लिखित्ता । स्पले वृटिता, संपुर्णा पत्रसंख्या ८०, लिपिकालो नोल्लिखित:, वङ्कुलिपिभि: लिखितेयम्, दैर्घ्येण ४०'६४ से० मी०, प्रसथेन च १०'७० से० मी० इयम् । त्रिपड्क्त्यग्रपड्क्तिरूपक्रमेनेन पत्रेभ्य: पड़क्तिसंख्या भिन्ना ।

आरम्भ:— ॐ नमो गणेशाय सेन्द्रा देवगणा मुनेश्ररजना लोका: सपाला: सदा आत्मकर्मसुसिद्धये प्रतिदिनं भक्त्या भजन्त्युत्तमा: । तं विध्नेशमनन्तमच्युतमजं सर्वज्ञसरवश्रियं वन्दे वैदिकतान्त्रिकादिविधौ शास्त्रे: पुरो वन्दितम् ॥

अन्तिम: अंश:— रूपिणो मामथोऽजुस्टे भोजन्न इति ते दश । दिग्वातातकं प्रचं ..................॥

कल्किपुराण

पञ्चाननतर्करल्नेन सम्पादितं

वङ्गवासी-संस्करण, कलिकाता

१३१४

आचारभूषण

त्र्यम्बक ओक इत्यनेन विरचितं, हरिनारायण भट्टेन प्रकाशितं

आनन्दाश्रम संस्कृत सिरोज, पुना

१९०८

आचारादर्श

श्रीदत्तोपाध्यायेन विरचितं

वाराणस्या प्रकाशितं

१९२४

आपस्तम्बबोधमन्त्रसूत्र

हरदत्तमिश्रस्य टीकया सह, ए० चित्रस्वामिशास्त्रि्णा सम्पादितं

काशी संस्कृत सिरोज, नं० ९३, वाराणसी

१९३२

आर्यंकडजुश्रीमूलकल्प

टी० गणपतिशास्त्रि्णा सम्पादितं

त्रिवान्द्रं संस्कृत सिरोज, त्रिवान्द्रं

१९२०, १९२२

आभलायनगृह्यसूत्र

हरदत्ताचार्यस्य अनाविलटीकया सह टी० गणपति शास्त्रि्णा सम्पादितं

त्रिवान्द्रं संस्कृत सिरोज, नं० ७८, त्रिवान्द्रं

१९२३

उर्णावशासंहिता

पञ्चाननतर्करल्नेन सम्पादितं

वङ्गवासी-संस्करण, कलिकाता

१३१६

ऋग्वेदसंहिता

सायणाचार्यं भाष्येण सह मैक्समूलरेण सम्पादितं

लण्डन

१८४९-१८७४

कल्पस इन्स्क्रूप्सनं लैटिनाच्चं

कात्यायनश्रोतसूत्र

विद्याधरशर्मेण सम्पादितं

अच्युतग्रन्थमाला कार्याल्य, वाराणसी

१९८७

कल्किपुराणम्

जीवानन्दविद्यासागरेṇ प्रकाशितम्

कैटालाग आफ संस्कृत मैनुस्क्रिप्ट्स् इन लाईब्रेरी आफ डेकान कालेज

१८५०

कल्किपुराण--

जगन्मोहनतर्कालङ्कारेण प्रकाशितम्

कैटालाग आफ संस्कृत मैनुस्क्रिप्ट्स् इन सरस्वती भवन, बनारस

१८७३

कल्किपुराण--

पञ्चाननतर्करत्नेन सम्पादितम्

वाल्युम ५, श्री कुबेरनाथशुक्ल

१३१५

कल्किपुराणम्

भारतर्षमंमहामण्डलतः प्रकाशितम्

वाल्युम ५, श्री कुबेरनाथशुक्ल, वाराणसी

१६५८

कालनिर्णय--

माधवाचार्यविरचितम्, चन्द्रकान्ततर्कालङ्कार-रेण सम्पादितम्

रुद्रस्कन्ददैवज्ञा सह ए० महादेवशास्त्रिणा तथा ए० श्रीनिवासाचार्येण सम्पादितम्, गवर्नमेण्ट ओरिएण्टल लाईब्रेरी सिरोज

१८०९

कादम्बरी--

काशीनाथ पाण्डुरङ्ग परवेण सम्पादितम्

बिब्लियोथेका संस्कृत ४१, माइसोर

१९३२

किरातार्जुनीय---

वासुदेव लक्ष्मणशास्त्रिो पणशीकरेण सम्पादितम्

क्षेमराज श्रीकृष्णदासेन प्रकाशितम्, वेङ्कटेश्वर प्रेस

१९३३

कृत्यकल्पतरु--

लक्ष्मीधर विरचितम्, पाछो भागः, व्रतकाण्ड

एम० भिन्तारनीतस्, लाईब्रिज

के० बी० रक्वस्वामी आयङ्गारेण सम्पातिदम्, गायकवाड ओरियन्टल सिरिज, नं० १२३ बडौदा, १९५३

कैम्ब्रिज हिस्ट्री आफ इण्डिया---

बाल्युम ३, कैम्ब्रिज

जनल आफ दी अमेरिकन ओरिएण्टल सोसाइटी--

१९२८

कैटालाग आफ संस्कृत मैनुस्क्रिप्ट्स् इन दी लायब्रेरी आफ हिज हाइनेस महाराजा आफ बीकानेर--

आर० एल० मित्र, कलिकाता

जनल आफ दी एसियाटिक सोसाइटी--

१८३३

खादिरगुह्यसूत्र --

रुद्रस्कन्ददैवज्ञा सह ए० महादेवशाश्रिणा तथा ए० श्रीनिवासाचार्येण सम्पादितम्

गवर्नमेण्ट ओरिएण्टल लाईब्रेरी सिरोज

१६१३

गरुडपुराण--

क्षेमराज श्रीकृष्णदासेन प्रकाशितम्

वेङ्कटेश्वर प्रेस

१९६३

गेसिस्टे डेर इण्डियन लोटारेडर--

एम० भिन्तारनीतस्, लाईपजिक

चन्द्रकान्ततर्कालङ्कारेण सम्पादितम्, एसियाटिक सोसाइटी

१९०५-१८०२

गोभिलगृह्यसूत्र--

चन्द्रकान्ततर्कालङ्कारेण सम्पादितम्

आनन्दाश्रम संस्कृत ग्रन्थावली

एसियाटिक सोसाइटी, कलिकाता, १८०२

गौतमधर्मसूत्र--

हरदत्तकृतया मिताक्षरावृत्त्या सह हरिनारायण-आप्तेन प्रकाशितम्

आनन्दाश्रम संस्कृत ग्रन्थावली

ग्रन्थांक ६१, पूना, १९१०

कल्कि पुराणम्

जर्नल आफ ओरिएण्टल रिसर्च्—

जनल आफ दी गज्जानाथ झा रिसर्च इनस्टिट्यूट—

जनल आफदी बाम्बे ब्राञ्च आफ दी रायल एशियाटिक सोसाइटी—

जर्नल आफ दी रायल एशियाटिक सोसाइटी—

जनल आफ दो विहार एण्ड उड़ीसा रिसर्च सोसाइटी—

जैमिनिगृह्यसूत्र —

डब्ल्यू कैलण्ड इत्यनेन सम्पादितम्, पञ्जाब संस्कृत सिरोज, नं० २, मोतीलाल बनारसी दास, लाहौर, १९२२

डास पराणपञ्चलक्षण—

कीरफेल इत्यनेन रचितम्, लाईडेन, १९२७

डी कोसमोग्राफी डेर इण्डार—

कीरफेल इत्यनेन रचितम्, वन, १९२०

डेर उरस्प्रुंग डो एण्ट-भोकलुं डेर वामन-लोजेङ्डे इन डेर इण्डियन लॉटररेउर—गयाप्रसादत्रिपाठिना रचितम्, अटो हारासो-भीतस्, भीसवाडेन, १९६८

डेसक्रिप्टिव कैटालाग आफ संस्कृत मैनुस्क्रिप्ट्स् इन—बाल्युम ३, के० पी० जायसवाल एण्ड ए० मिथिला

वी० बनर्जी शास्त्री, पटना, १९२७

डेसक्रिप्टिव कैटालाग आफ संस्कृत मैनुस्क्रिप्ट्स् इन दी लाइब्रेरी आफ दो संस्कृत कालेज, कलकत्ता—

बाल्युम ४, कलकत्ता, १६०२

तारीक-इ-फिरोजशाही—

इलियट, बाल्युम ३,

देवीपुराण—

पञ्चाननतर्कंरलनेन सम्पादितम्, वङ्गवासी संस्करणम्, कलिकाता, १३३४

नोटिटसेस ग्राफ संस्कृत मैनुस्क्रिप्ट्स् पब्लिस्ड अण्डर आउस्पिसेज आफ दी गवनमेन्ट आफ बंगाल—

आर० एल० मित्र, कलिकाता, १४७१, १८८८

पद्मपुराण-ए ष्ट्राडी—

अशोक चटोपाध्याय शास्त्री, संस्कृत कलेज, कलिकाता, १९६७

पितृभक्ति—

श्रीदत्तोपाध्यायेन विरचितम्, अशोक चट्टोपाध्याय शास्त्रीणा सम्पादितम्, चौखम्बा संस्कृत सीरिज, वाराणसी, १६७१

ब्रह्यपुराण—

पञ्चाननतर्करलनेन सम्पादितम्, वङ्गवासी संस्करणम्, कलिकाता, १३१६

भविष्यपुराण —

वेङ्कटेश्वर संस्करणम्, खेमराज श्रीकृष्णदासेन सम्पादितम्, बम्बई

भागवतपुराण —

श्रीधरस्वामिविरचितया टीकया सह पञ्चाननतर्करलनेन सम्पादितम्, वङ्गवासी संस्करणम्, कलिकाता, १३३४

कल्किपुराणम्

भारद्धाजगृह्यसूत्र

हेनरियेट जे० डब्ल्यू० सलोमन्स इत्यनेन सम्पादितम्, लाईडेन

१९१३

मत्स्यपुराण

पञ्चाननतर्करत्नेन सम्पादितम्, वङ्गवासी संस्करणम्, कलिकाता

१३१६

मनुस्मृति

कुल्लूकभट्टस्य टीकया सह पञ्चाननतर्करत्नेन सम्पादितम्, वङ्गवासी संस्करणम्, कलिकाता

१३२०

मानवश्रौतसूत्र

गेलोलर इत्यनेन सम्पादितम्, लाईपजिक

१९२१

मार्कण्डेय पुराण

पञ्चाननतर्करत्नेन प्रकाशितम्, वङ्गवासी संस्करणम्, कलिकाता

१३१६

याज्ञवल्क्यस्मृति

मिताक्षरया सह वासुदेवलक्षण शास्त्री पणसीकरेण सम्पादितम्, तृतीयं संस्करणम्, पाण्डुरङ्ग-जवजीना प्रकाशितम्, बम्बई

१९२८

शिवपुराण

पञ्चाननतर्करत्नेन सम्पादितम्, वङ्गवासी संस्करणम्, कलिकाता

१३१८

शिशुपालवध

चौखम्बा विद्याभवन, वाराणसी

१९६५

श्राद्धकल्प

श्रीदत्तोपाध्यायेन विरचितम्, अशोक चट्टोपाध्याय शास्त्रिणा सम्पादितम्, संस्कृत विश्वविद्यालय, वाराणसी

१९७१

समयप्रदीप

श्रीदत्तोपाध्यायेन विरचितम्, अशोक चट्टोपाध्याय-शास्त्रिणा सम्पादितम्, एसियाटिक सोसाइटी, कलिकाता

१९७१

स्मृतितत्त्व

रघुनन्दनभट्टाचार्यं विरचितम्, खण्डद्वयात्मकम्, जीवनन्दनविद्यासागरेण सम्पादितम्, कलिकाता

१८९५

स्मृतितत्त्व

रघुनन्दनभट्टाचार्यं विरचितम्, वाल्यूम १, श्रीरामपुर १८३४ वाल्यूम २, श्रीरामपुर १८४५

हरिभक्तिविलास

गोपालभट्टेन विरचितम्, स्यामाचरणकविरत्नेन सम्पादितम्, कलिकाता

१३१५

हिस्ट्री ऑफ़ इण्डियन

एम० भिनतारनित्सु, वाल्यूम १, कलिकाता

लिटरेचर

१९२७

हिस्ट्री ऑफ़ धर्मशास्त्र

पो० वी० काणे, वाल्यूम १, भण्डारकर ओरिएण्टल रिसर्च इंस्टीट्यूट, पूना

१९३०

हिस्ट्री ऑफ़ बंगाल

वाल्यूम २, यदुनाथ सरकार इत्यनेन सम्पादितम्, ढाका विश्वविद्यालय

१९४८

हिस्ट्री ऑफ़ मिथिला

उपेन्द्रठाकुर, मिथिला इंस्टीट्यूट, दरभंगा

१९४८

हिस्ट्री ऑफ़ संस्कृत लिटरेचर

वाल्यूम १, एस० एन० दासगुप्ता एण्ड एस० के० दे, यूनिवर्सिटी ऑफ़ कलकत्ता

१९४७

स्कन्दपुराण

पञ्चाननतर्करत्नेन सम्पादितम्, वङ्गवासी संस्करणम्, कलिकाता

१३१८

स्वर्गखण्ड ऑफ़

अशोक चट्टोपाध्यायशास्त्री, आल इण्डिया

१९७२

पद्मपुराण

काशीराज ट्रस्ट, वाराणसी

१९७२

शब्दसूची

उ

बंधुमान्

१७१७

व्यक्षम्

५११३

अग्निवर्णक

१८१३

भण्

२७१७

अभ्रद

१७१२२

१८1१९

अभिज्ञा

१९१५

अनुयुत

१९; ३२१५

वण

१९; १२१०; १७१२१, २५

१७।२८; १८1२३, २८

वजमेढ

१८1१४

अतिथि

१८1१९, १९

वत्रि

१०1४; ३११९

अधमर्ण

१।१५

अनन्त

११; १७१७; १२1७,३,५;१२1९,१२, २५,३०,३२,४०,४७; २३; २४1६; ३२1१२, १४

अनारण्य

१७1१५

अद्वत

३।२३

वनश्र

२७1१७

अप्सरस

२।१४

अभिमन्यु

१९1०

अमरावती

३२1३

अमर

२७1२२

अभिका

२।१६

अनुयाय्

१०1१८

अयोध्य

१७।२८; १८1२३, २८

अरिष्ट

२७1२५

अरुण

१७1१६

अर्क

१८1२३

अर्हन्

२।४४

अर्हत्

१८1२३

अवसथ

२।४३

अश्वत्थामन्

१७1४; ३०1८

अश्वमेध

३।२०; ३०1७

असिर्मज्

१७1१७

असुर

१२1१७

अहिमेढ

१८1४४

क

भादिदेव

३।४४

३।१३

आम्र

२।४३

इ

इक्ष्वाकु

१७1१४

१८1२३; २०1७; ३२1३

इद्विद

१७1२०

इन्द्र

३।२७; ११1७३; १३1३,६;

१९1१९

इन्द्रजित

२७1१०

इन्द्रवारुणी

ईश्वर

रारद; ७१४; ६१३; ७१७४; १९१९; २०१९; ९१६,९७; ९३१९,९७; ९४१९६; ९५१९७; ९६१९८; ९७१९९;

१९१९; २०१९; ९२१९,९३; ९०१९४; ९३१९५

उच्चैःश्रवस्

२१२७

उमा

९११४

उत्तम

९११३

उरुक्रम

१९११३

उपनयन

२१४०

ऋक्

२१४

ऋषभ

९११९

ऋषि

९९१९,९२

ऋषभाचल

१७१३७

ऋतुपर्ण

९६१९

ऐन्द्र

२०१२७

कंसारि

२१३०

कनकग्राम

९८१३०

कंक

५११२

कलि

९१,९२,९८,९९; २९,३७; २९,३९,४९,५०,५४; ३०,३१,३३,३५; ९०,९१,९२,९३,९४; ९२५,९२६, ९२७,९२८; ९२९,९३०;

कंकट

२०१२९

कृष्ण

९१९५

कदम्भ

२१; ९२१९२; ९०१९,९२,९३

कलिङ्ग

कपिस्थ

२१४९

कपिलाश्रम

२०१८०

कलियुग

रार; ९२१९२; ३०१९२

कपीसार

१७१४९

कतत्रण

३०१९८

कपोतरेकला

७१२२; ९१९; ९९१९२

कुप्

रार; ९७१९४; ९०१९८

कमला

कल्की

रार; ९७१९४; ९५१९७; ९६१९८; २०१८९

कलानाथ

२०१८७

कृतयुग

रार; ९२१९२; ३०१९२

कलापति

९१२९; २०११४

कृतवर्म्मा

२०१८९

कमलेध्या

काककृष्ण

९५१९५

कण्टक

२०१२७

काककाष्ठ

९५१९५

कलाप

९९१९४

कामकन्दला

६११९; ९९१९२

काम्योक्त

२०१९,३१,४१९; ९१९१

काममती

९३१९,९१

कृष्ण

९१९,९७; ९२१९३; ९५१९५, ९७; ९६१९६,९८; ९७१९७,९९, ९८,९९,९९; ९९१९९,९९; २०१८२

कालकूट

९६१९६

कालकल्प

२०११४

कृष्णासार

५११२

काष्ठ

५११२

केकयी

९७१३०

किन्नर

९०१९:४५; ९९१९२

कीटक

९११३९; ९६१९२; २११२७

केशव

७१८; २०१९; ९२१९२; ९४१९४

कुमोदरी

९६१८,९९,२०; २०११७

कैटभ

२०११४

कुमुदाल

२१४३

कोक

२०१४२, २०१४४; ९९,९६; २०१८५

कुमुदा

६११९

कोकामुख

२०१४४

कुम्भकर्ण

९५१९; ९७१९५

कुरू

९०१९

कोकुदी

र१७; ४१९; ६१८; ९९१९५

कुच

१७१५३; ९४१९१

कौसुम्भ

६११९

कुष्ठाग्र

९९१९५

कुष्ठिक

१७१२५

कथन

५११२

कृत

२०१९

कमुक

२०१८४

कृतयुग

रार; ९२१९२; ३०१९२

करूवदन

५११२

कृतवर्म्मा

२०१८९

कौश

९१९७

कृतत्रण

३०१९८

क्रतुमोक्षा

२१९६

कुप्

रार; ९७१९४; ९०१९८

खग्वचन्या

९९१९

स्वाहा

१७१२०

लज्जा

२१४३

खर

१७१३७

लधा

२०१३९,४०

गजा

र१९; ७१९; ९९१९६; ९५१९७, ९८; ९६१९९; ९७१९९; ९९१९७; २०१८७; ९९१९९; ९४१९२,९३; ९५१९७

गर्ग

९४१९३

गण्ढकी

गार्ङ्ग

२०१८२

गन्धर्व

र१९; ६;२१, ३३; २१७,२८; ९०१९७; ९९१९९; २०१८७; ९५१९७

निसिदुर्य

९१३३

युगमित्र

५११३

गोनोदक

र१३

कल्कि पुराणम्

निकृति

१११७

निषधाचल

१९१८

निमि

२६१४

निषाद

२७१३५

निरय

९१२०

नैमिषारण्य

११४; २७१२०

निषध

१८११५

पञ्चास्य

३११७

पीताम्बर

६१२१

पद्मनाम

१०११५; १८११६

पुष्कर

१८१२३; २९११२

पद्मलोचन

१८११२

पुण्यकारीक

१९१८

पद्मा

२१९; ३१५; ३७३; ४१३,२५; १३ र२५; ३१९, ३,५, १५, २७१२८; १९ र२९; ७४१३२,२९; ९१३३; २६१३५; ३०१३७; ३२१३८; ३४१३९; ३६,३९; ९०१४०; ६,१४,१७; ९२१४२; ९३१४३; ९५; १२१४७; १५,१७,२५,२७; ९०१५० पू० ४५; २३१९५; ३०१९६

पुरन्दर

९११६

पद्मावती

७१२७; १४१२८

पुरमेध

१८११४

पद्माभम्

८१३

पुराण

२७१२२; ३२१३२; ३३१३७, ३१,३२ र३८; २६ र३९; ३०१४०; ९०१४२

पद्मेया

१५११७,३७

पुरिका

१९११५,३०

पनस

२६१७

पुरुषोत्तम

१९१३

परशुराम

१०१पू० ४५

पुरुषसूक्त

३३१२३

पराशर

१७१७८

पुरुषोत्तम

१९१२,३०,७५; ३४१९०

परिखिन्दू

१८११६

पुलस्त्य

१०१पू० ४५

परिप्ल

१८११२

पुलिन्द

२०१४१; २९११२; ३२१२६

पवन

२१२०; १७१७८

पुष्करराक्ष

१८११५

पवननन्दन

१७१७७

पुष्प

१८१८

पारद

३११२

पुष्पवान

१८१८

पार्वती

४१५७

पूग

३०१९०

पाराशण्ड

१०१पू० ४५; २३१९५; ३०१९६

पूरु

१८११९

प्रभास्यी

५११९

प्रह्लाद

९११३,१४

प्रवीर

१८११२

प्राण

२१२३; १९१२३; १९१२४; २९१३५,

प्रसेन

२७१२९

२८१२९

प्रहस्त

१७१७८

फल

११३७

बदरिकाश्रम

३०१७८

बृहद्रय

२१९; ७१३०,३५; ४१९; १०१९

बलमद्र

१०१पू० ४५

बृहद्रथ

९३१२

बलराम

२७११९,१८,२०

बृहद्बाहु

रत्नारू

वलहक

१८११२; ३२१८

बृहल्ल

रत्नारू

वली

१०१पू० ४५

व्रहान्

११९,१४,१८,७५,७६; १६११,२, १०,१२,२०; ९१३; ११२, १४,१९,२०; २११२; १०१२३; १२१२७,१४,१५,१६,१७,१८,१९, ३४; १५,१६,१७,२१,२५, ३०१३५; ३२,३३; १०१३६; ३२१३९

वालखिल्य

२६११४; ३३११५

वैकुण्ठ

३११२

वाली

१७१३७,३८

वैकुण्ठोद्केश्वर

३११२

वैकुण्ठोद्केश्वर

३११२

भद्र

१०१पू० ४५, ३३११५

बुद्र

१९१४२,७४; १२१२७; १८१८; ३५१९; २९१२५; ९२१३५

भूतकृत्

१३१९

वृहत्कीर्ति

१३१९

भूतकेतु

२२१२०,३७,१८,७०,७५

वृहत्केतु

२२१२०,३७,१८,७०,७५

भूतक्षय

१८११३

वृहत्क्षय

१८११३

नखवीर

२७१८

वृद्दश्व

३३१८

नखासावर्णि

१९१६

भगीरथ

१७१८; ३४१९

मामीरषि

३४१९०

भय

९१२०

मरत

३४१३७

भरत

१७१३२,३५

मार्गव

१७१३२; ३४१३५

भष्क

१७१७७

मार्ग

९११२

मगं

३१६,२६

मार्ग

९११२

भग्यं

२१३२; १४१३३; ९२१३५; २६१८

मीष्म

३२१८

महल्लक

२९११७

मृतावास

३११४; १११८

महल्लाट

२९१३७; २२१९,१२; २४१६; २९१४; ३४१२०; ३५१२१

सुगु

३१२; १७१४; ३२११२

मैत्री

९११३

कल्कि पुराणम्

कव्वसूची

२१५

मगध

१८१२५

मास

११३७

मथुरा

१०१२३,२५; माकन्द

र०१२५

मदिराक्ष

म११९

माचव

२११५; १५१३८

मधु

११३९

मान्यता

१०११३; १०११४

मधुच्छन्दा

३०१५

माया

१११७; १११७; १२१४२; १२१६१, १९,२५,४३; १४१३६,३१; १५१३०, १४७; र०११९, १३; र०१८; २६११६, २६; ३०१८

मधुसूदन

१९११२

मार्कण्डेय

१११९; १२११०,२१९, र०१८; १९; ३१२१२; ३५११९

मनु

७८; १११८; १६१६; १०१०; २६१६ १९; र०१८; २६११६, २६; ३०१८

मित्र

३११५

मनस्वी

१०११२

मुनि

१६११८

मनुपाल

३०१५

मुनिस्वर

१६११८

मनुवर

१०१पृ: म११९

मूलं

११३७

मन्दाकिनी

२४ ७ १०

मूर्ख

११२०

मरीचि

१७११८

मेषशाल

३११८४

मर

२११; ३११०, ३२; १११८, १३८; १९११४ २१,२२; २०११,२४, ७०; २१११९; र०११८, ३३, ३५, ३६; र०१८; ३३११९; ३५११९

म्लेच्छ

१९११५; १०पृ ४५५; १८१८४; १९११,२१, ७०,७१; २०११२; २६११८; ३०११४

मस्करि

१९११८

महादेवी

र०११८

महाश्वि

र०११६

महेन्द्रविक्रम

२०१४३

महेन्द्राद्रि

३११,४

महेषा

३१४४

महेश्वर

३११३,१६; ६११९

महेश्वरौ

२८११२

यज्ञ

र०११६

यदुनाथ

१०११९

यजु

२१२४;१११८

यदुपति

६११२

यज्ञरात

१११२७

यम

१५११,२,१३; १०११३; २१११७; २७११८; ३३११८

यशस्व

४१८

यदु

१०पृ ४५; १८११०

यमुना

३०१९

ययाति

१०११०; ३११८

युताशु

१८११८

यातना

२१२१; १०११०

युवानाश्व

१७११५

ऋक्ष

१७१२१, ४७

राक्षव

१०१३७

ऋक्षनायक

१७१२४,४४५

राजसूय

३१३०;३०१७

ऋक्षपति

१७१२३,२५,३२, ३६, ४७, ४८, ५०, ५२, ५७, ६२, ६३

राम

३११,६; १०पृ:४५; १६१८२; १७१४,२१,२२, २४, ३०, ३४, ३५, ४७, ५३; १८१९; १०१८; २०११०; ३११८०

ऋक्षवर

१७१२४

ऋक्षवीर

१७१२५

ऋचूक

१७१२५,४४

ऋचूकह

१७१२५,४४

ऋतध्वज

८१४३

रामायण

३५११८

ऋतनाभ

१९११८

रावण

१०पृ:०५४; १७१४९

रमा

७१२५; ११२४; २७१२४, २७,३८; २७१३५; २८११९; ३०१४, ५४,५५; ३११९, ३०,४२; ३२१८, १०,११९, १३, १४,२२, ३२; ३३१८; ३४११९

रक्षिमणी

३११९,३१०,३५; ३५११७

रमानाथ

२५११९; र०१८

रक्षिमणीनाथ

३११२६

रमापति

१०१२; २५१३३

रचिराक्ष

१८१३०

लक्ष्मण

१७१३३,४३; २७११०,११९,१२, १४, १५,१६

लव

१७१४३

लक्ष्मी

र०१६; ८११६

लीला

६११९

वर्मोपति

६१४

लोभ

१११७; र०१२

वर्मौषध

र०११०

कोमलवर्षण

११; २७१२०; ३२११२; ३५१३४, ३६

वक्षा

१७१४०

वज्र

२५१८१

वसुदेव

१०पृ:४५

वज्रनाम

१८११२

वसुमान

५११२

वर्वर

२०१३१,४०; २९११९; र०१८; ३०१८

वायुपेय

३०१७

वचिष्ठ

१२११९; १७१४,४४५; २५११६, २६; ३०१८

वाजिमेय

१७१४१

वादस्यान

२६११६

वानर

१०।पृ० १४

विश्वनाथ

३।१४;

वामदेव

१२।१९; १७।१७

विश्वभवसु

१०।पृ०५४

वामन

२७।१९,२२,२४

विश्वसह

१७।२०

वारणावत

२८।१२८

विश्वामित्र

१०।पृ० ४५; ३।१।१५

वासव

१५।१२

विभूतवान्

२०।१२२

वासुकि कष्टभूषण

३।१४; ११।१५

विषकन्या

२०।११,१४

वासुदेव

७।२५,२७; ८।१२; रस।१२; रध।१७, ३५; ३।१।१०; ३रा।१२४

विष्णु

२।१३,१७,१९,२३,२०,२५, ४६; ३८; ७।२०; ९।२०; ९।४,६; ६।१५, ७; ७।१८,१६,२०; ८।१, २९; ९।२३; १०।१, २७, ३०; १२।१, २५;

विकडा

१६।१६,१६।२०

विकट

१७।१४३

१०।१४,१७; १३।१२६,२०,२६; १४।१५;

विकुम्भ

१५।१७

१२।१४; १३।१६; १४।१,२२;

विकोण

२०।१४२; २१।१४,१७,१८,१९; ३४।१३

१७।१७; रश।१३; रस।१२, ४५,१३, २५;

विम्नेश

६।१९

२६।११ १२,१३; ३०।१३, ४५, ४६, ४७;

विम्नेश

६।१९

२६।११ १२,१३; ३०।१३, ४५, ४६, ४७;

विम्नेश

६।१९

२६।११ १२,१३; ३०।१३, ४५, ४६, ४७;

विमाय

११।४२; १३।१३४

२३,२६; ३।१।१७,पृ० ७६; ३२।१७; ३३।१७,३०,३१

३४।१२,१३,२९,३०

विकाभ

५५।१३

विन्द्रुम

३।१९४,१९,२१

विष्णुमक्त

११।१।०

विश्रुत

१५।१८

विष्णुमक्ति

१२।१३६

विन्ध्याद्रि

३०।१२६

विष्णुयक्षस्

६।४,१२,२४,३५; ३।१।२२;

विमल

११।१४२

१०।१७; १३।२०,२७; १६।१६;

विमला

६।१९

३०।१४, १५,१६,१७, २५, २७;

३।१।२२

विरम

१८।१८

विराट

९।१।९

विष्णुरात

५।१०

विरासन

१६।१८; २०।१३५; रश।१।६

वेदपुरुष

८।४३

विधाख्ययूप

रश।१३; र६।०,२५,२७,२८; ३।१५; १३।१९; १४।१३; १५।१८; २०।१८; २४५; २९, ४६; ३०।१२४; ३२।१६; ३३।१६

वोरवाहु

१२।१२२

विधाल

र६।१९; रश।१९; १४।१३; १५।१९; १६।१९; रश।१२; २०।१८; २४५; ३०।१६; ३२।१६; ३३।१६

वृक

१७।१७

विश्वकर्मन्

१३।१,३,४,१७; २०।१३; ३३।१३; ३५।१।१४

वेद

१।१२,२४,२५,३०; २।१।४, ३; ३।१, ४,६, ८;

वेदज्ञ

५।७,१०,१४,१७,१९; ३।२।८;

वेदाङ्ग

५।१३

वेदकृत

२९।१८४; ३३।१८; ३५।१२६

वेदर्मि

३२।१३३

वेदप्रभु

वैद्यस्वत

१।१।८

वेदवती

५५; ७।१६७

व्यास

१९; १८।१५; १९।१६; २०।१८; २६।१२,६; २०।१८; ३४।१०,३६

वेदसावर्णि

१९।१।०

धाक

रश।१३

२२; २६।१, ४८, १९, ९३;

धाकुनि

रश।१।५

२७।१२,१५,१९,१०; २०।११,१२;

धाक

१०।पृ०५४; १३।१७; १८।१३५;

रश।१।०

३४।२०,१२

धाहुर

३।१२; ६।१३; ११।१८

धर्मकृत

३०।१।०

धान्वी

१३।२७

धाक

२०।१।२३

धातृकन्या

२७।३।३

धान्तनु

१।१।२०

धाम्मल

२।४,१२,२२; ५।१,१६,२५; ६।१, २, ३, ६, ७, १६, १७, २४, २५; ७।३; रश।१।५; रस।१४, २५; ३रा।१२; ९०; ३।१, ४५, २४; ३२।१, ३, ४;

धाल

२।४३

धान्ता

१।१।३०

विध्यप

२।४३

धिव

३।१,१३,१४, १६, १८; ४।१, ६, १८; ७।२०, २७, ३२; ४।१।२०; ४३।१२;

७; ७।१, ४, २६; ३०।१७, २८, ३२; ४३।१।२; ६।१३;

धाम्मु

६।१४

धार्याकर्ण

३५।१२०

३२।१७; ३४।१, ०, १३

धर्मिष्ठा

१।१।९; ३।१।४, ६, ८; १२।१।२, १५, १६, ३७, ३५;

शिवपुर

३५।१५

धार्वर

२०।१२,१३; ३९।१६१

शिवाभय

९।१

धाधिष्वज

२१।१३१; २२।१३, ६, १०, १६, १९, ३१;

श्रीम

१।२।८

धुक

३।१६; ४।१७,२८,२९; ६।१।८, १६, २१, ३९; ७।१; ३०।१६, ३२;

१२।१७३; १३।१४, १९।१६; ६।१।८, १६, २१, ३९; ७।१; ३०।१६, ३२;

कालिकपुराणम्

२२०

गुक्

३१९;६,१०,१४,१९

श्रीतुलु

६।२१

गुदोदन

१४१२,३०,३२,३३,३४,३५

शिवसुतः,व

३।१२२

गुम्भ

२०१८

श्रीविष्णु

११।३०; १२।२४; २६।३०; ३५।१८

नोष

१७१२६

धौनक

७।४; १२।२२; रह।१३; रश।१३; ३४।१; रध।१४

श्रीषा

७।१५; ३।१२

धौम्य

रत।१४

श्रीहरिः

९।४०; १३।३४; ३३।१२

इयामसुन्दर

३।१३४

भक्ति

३४।६

श्रीकृष्ण

२६।१८

शयपच

२०।४१

संवरण

१०।१४

शिवंमौम

१०।१८

सगर

१७।१७; ३४।७

साचर्णी

१९।८

सदाय

४।१२

साविन्री

२०१९,३६,३६,३७,४८; ७।१२२

सत्यजित

१०।१६

सिंहल

२।१९; ३।९; ८।१९,३२; ६।१९६; १०।१६; ३।१९,७,२१; ३५।१३

सत्यभामा

२७।३३,३४

सिंहलप्रिया

६।१९

सत्यवतीसुत

१०।४५

सिंहलेशा

४।१५

सनाभित्

२७।४५

सनक

१।४५; १०।१७; २५।१२; ३५।८

सौता

१०।७,४७; १७।३५; ३२।४०

सनन्द

१।४५

चिन्धुदीप

१७।१८

सनातन

१।४५

सम्प्या

२।४२

सौतावति

१७।३०

सक्राति

१३।३३

सरमा

३।१४०

शुकर्मन्

५।१९

सरस्वती

९।२

सुम्रिय

१७।१८

सहदेव

१०।१७

सुदर्शन

२७।३५; २६।१४

सहल्ल

२०।१२

सुदास

१७।१९

साम

२।२४; ७।१५; ०१९४; ०१९५

सुष्ठु

९।१५

सारस

५।१९

सुचोच्य

५।१२

सुमति

२।५,१२,२३,२०; १३।२७; ३०।४३; ३५।१३

वसु

८।४,७,८; १२; १२।१,२२,२३, २४; १३।१; १९।१; २०।१; २२।१; २३।१; २४।१,२; २६।१; २७।१,४; ३०।१; ३१।१,४; ३३।१४

सुमन्त

रत।१६

सुमन्त्र

७।२६

सुमन्न

रश।१५

सुमन्नक

२।१५; १३।४४; १५।१२

सुमित्र

१०।४

सुरकेतु

२२।१६,३२,३४; रत।१४

सुमित्रा

१७।३१

सुरसुत्ना

२२।१८

सुमेख

३।१४,६

सुरथ

१०।१८

सुरसन्धा

३४।१

सुरपति

१७।३५

तडाग

५।१३

सुराधिप

३।१७

शोभा

११।१६

सुराश्र

२८।१२

सोमापिः

१०।१७

सुरोचना

२२।१४

सोमिमित्र

१७।३६

सुधान्ता

२२।१६,१४; २३।१८,२०; २४।१, ११,१२,१९,२४; रध।१९; ३५।२०,२१

स्मृति

३४।६

सुधोम

१८।१४

स्यन्दन

१०।११

स्वायम्भुव

१२।७

स्वारोचिष्

१९।७

हंस

६।१९; १९।४६; १२।१३

३५,३६,७८; २६।२१,२४,२७; २७।८,१९; रत।१७,१९; ३०।१८,३२; ३५।३

हयमेध

१३।१६,२८

हर

७।१३१ ३८,३९ ७३; ३३।१४

रह।१६,१८; १०।१८,२८; १३।१७

२६।१४; ३०।१, ३; ३१।१७, ३२; ३३।१, ३, ७, १०, १७, २२; ३४।१५, १७; ३५।१०, १५, १७, २०, २१, २३, २७, २८, ३०; ३६।१, ३, ४, ७, ९, १०, १२, १३, १५, १६, १९, २०, २१, २२, २४, २५, २७, २८, ३०, ३१, ३२, ३३; रध।१, ३, ५; रत।१५, १६; रश।१, ३, ५, ७, ९, १०, १२, १३, १५, १६, १७, १८, १९, २०, २१, २२, २३, २४, २५, २६, २७, २८, २९, ३०, ३१, ३२, ३३, ३४; रह।१, ३, ५, ७, ९, १०, ११, १२, १३, १४, १५, १६, १७, १८, १९, २०, २१, २२, २३, २४, २५, २६, २७, २८, २९, ३०, ३१, ३२, ३३; रध।१७, १९; ३०।१८, ३२; ३५।३

हरिदार

९।४५; २७।२; ३५।१७

हरिवल

१७।१७

हरिमतिः

१२।३७

हरिसुत

१२।३७

हरिमन्द्र

१७।१६

हयक्ष

१७।१६

हस्तिनापुर

१०।१७,१४; २६।१२

२२१

शम्भुसूची

कालिकपुराणम्

कल्किपुराणम्

श्लोकानुक्रमणिका

अक्षौहिणीमिरवंद्याभिः

२०१९

अघुना तेऽखिलाघार

२०।२२

अभन्यागारे ब्रह्मवीर

२७।१९

अघुनाहं कृतयुगं

२४।२९

अभ्रानि देवास्त्वेषां तु

२५।३६

अनन्त विष्णुभक्तोडसि

११।५०

भृगमीढोर्हिमीडक्ष

१८।१४

अनन्तस्य कथामेता

१२।४३

भजादिविवुधैराथितो

१७।२५

अन्यानां बंधिराणां च

१२।३३

अत:परं तामसानां

२५।४६

अन्ये तु पृथिवीपाला:

३३।२५

अतस्ती मर्दे देवापि

२०।१९

अपदस्य श्रुतं वाक्यम्

१२।४०

अतो भगवंतं मायाम्

२६।१४

अभरयं ब्राह्मणानां च

१६।११

अतो भगवती माया

२६।१७

अभयेन जिवत: क्रोध:

२१।१६

अतो मामिन्द्रियाणां च

१२।२५

अमरर्षस्तत: सुतो धीमान्

२०।२२

अतोऽजं कलिकलुपाय

२७।२४

अमुं पृच्छत वो भूपा

२७।७

अतोऽजं प्रभुणा योधं

२२।१४

अयं पितेतिं भावनया

११।२६

अतोऽजं वनमसाद्य

१२।२९

अयुते द्रे जघानाजौ

१४।१४

अव्याश्रयां सम्पुवंमुत्तममिमं

२७।३७

अरिष्टस्य वृक्षस्य

२१।२५

अन्नाश्यानमनन्ततस्य

३५।१४

अल्पसस्य वसुमती

११३३

अन्नापि श्रुकसम्वादो

३५।१९

अवतारं महाविष्णो:

३४।१६

अथ कल्कि: समालोक्य

१६।१९

अवतारानुकरण

२६।२२

अथवातमन् वाणभिया

२३।४

अवध्यस्य वधे यावां

२६।८

अथोत्तरमिमां हरि

१७।३९

अवहित्वमुपालक्ष्य

१६।१५

प्रध्याग्नयश्र सुहुता

३०।१९

अवैषणवानमन्येषां

२०।२५

अधमांवशाजा: सर्वे

३२।२३

अस्तो पतिमें भार्याहमस्य

१५।३१

अधमस्य प्रिया रम्मा

११।१९

अस्माकं त्वं पतिं हंसी

१५।२४

अहं कृतपुत्रां श्रोषा

१९१४

अहमेव परो लोके

३३१

अहं च पुत्राभ्युदये

११४६

अहो तेऽमस्तु शापः

२८२०

अहं त्वयैतयोभक्त्या

२४२०

अहो नु भाग्यमस्माकं

१७३३

अहं त्वामभिषेक्ष्यामि

१८१४

अहो बलवती माया

१२१६

अहं भाग्यवशादत्त्र

७१२

अहो बलवती माया

३०२५

अहं वटस्थो परिकर्षितात्मा

५२७

अहो भाग्यं दुःस्थिततस्य

३०१८

अहं स्वल्पेन सैन्येन

१६२७

अहरार्णं च पक्षौ च

१६१८

आकावाशणीरमाकण्यं

२८१६

आधिव्याधिव्यथाद्यदय

२१८

श्रागन्तुकं मुनेन ददृश

३०४७

आलोक्य सर्वेशान्‌भाणि

२५१३७

आज्ञां कुरु पदाम्भोजं

१०१४

आवां गृहीत्वा गण्डषया:

२५१९

आधियोगेन च व्याधिः

२०१३८

इति कतञ्‍यताव्यग्रं

२८१७

इति तस्य वचः श्रुत्वा

२०१२८

इति कल्किवचः श्रुत्वा

४२६

इति तस्य वरं लब्धवा

२७१६

इति कल्किवचः श्रुत्वा

१८१८

इति तस्या वचः श्रुत्वा

५१४

इति कल्किवचस्तेभ्यां

२४२३

इति तस्याः सुशान्तायां

२४११

इति कल्केरवचः श्रुत्वा

१११३

इति तासां व्रतं ददृश

३१३६

इति कल्केरवचः श्रुत्वा

१११३

इति तेषां वचः श्रुत्वा

११७

इति क्रोधाद् वाणजालैः

१४२०

इति तेषां वचः श्रुत्वा

१११६

इति तद्वच आश्रुत्य

१२१३

इति दत्वा वरं सोमः

६१३४

इति तद्वचनं श्रुत्वा

३१४

इति देवैः परिद्वतो

२१३

इति तद्वचनं श्रुत्वा

३१३३

इति नानाविलापिन्या

६१८

इति तस्य वचः श्रुत्वा

६११३

इति नृपवचनं निशाम्य

३१३४

इति तस्य वचः श्रुत्वा

८१३५

इति नृपवचसा विनोद

३३२१

इति पथा तदाश्र्यानं

८१२६

इत्यादिबहुभिः स्तोत्रैः

११२०

इति पथा रूपसच्‍या

१०१४

इत्यावां हरिपूजासु

२४१८

इति पद्मावचः श्रुत्वा

८१९

इत्याप्‍वासकथास्तसस्य

१८३१

इति पद्मावचः श्रुत्वा

७२९

इत्युक्ते वामनः प्राह

२७२८

इति ध्रुवत्यभयदे

१९१३२

इत्युक्त्वा गन्तुमुद्युक्तं

२७१५

इति भार्यावनागार

१११४८

इत्युक्त्वा तं पूजयित्वा

१०१८

इति भाषितमाकर्ण्य

६११९

इत्युक्त्वा सा ययौ स्वर्गं

२६२१

इति मिथुः समाधातुं

१३१०

इत्युक्त्वा स्थास्यति पञ्चात् तावत्‌

१६१३८

इति मन्नाक्षरं द्वारि

२१०

इत्युदीरितमाकर्ण्य

इति रतिपतिलील

३२१२४

इत्येतत्कथितं कल्के

३३१९

इति रत्नं शिवाख्यऋषा

३१६

इत्येतत् पुण्यमास्थायां

३४१३४

इति राजगणान्‌ भूपः

५१७

इत्येतद् दृशिभिः श्लोकं

३४१३

इति राजसभायां सः

२४१२०

इत्येतद् भगवत ईश्वरस्य

२५१८५

इति राजसभायां सः

२७१९

इत्येतद् भागवतास्थायां

३४१५

इति वाग्भिरपूरवाङ्‌मि

२०१२३

इत्येतद् वचनं श्रुत्वा

३१२

इति श्रुत्वा मुनीनां तु

१६१८

इन्द्रप्रोतिकारकं

२५१८५

इति श्रुत्वा सान्त्वयित्वा

३३१५

इन्द्रियाणां वरं देवा

१२३१

इत्यं कल्किवचः श्रुत्वा

२०१७

इमां स्तोयंवरां पद्मां

५१६

इत्यं वचनमाकर्ण्य

२५१७७

इयं भार्या सहाय ते

१२१६

इत्यसौ जगतामीशः

२७१३६

इयं सुरतरराझ्‌णि

३४१८

इत्यश्रानां वचः श्रुत्वा

१४१३६

इह तां वेध्य तास्तत्न

१११४६

इत्याश्याय स्वशिविकामारुह्य

१५१३

इहैहि सुस्वागतमस्तु

७१२६

उचिछछ्र्तमरश्मिष्ठं वा

२५१८४

उपविष्टे तदा हुंसे

१२१९

उदीय प्रययौ कोधः

७१३०

उत्क्षयाच्च श्रथाणि

१५१३

उपतकां च समासः

१६१२

उपणिषहूंसा: संच्चिच्छन्न

२२१३२

उपविष्टास्ततो देवा

२१

कल्किपुराणम्

ऊचुः प्रहृष्टमनसः

नहतं प्रसादमभयं २०११० ऋतुपर्णस्तत्सुतोद्भूत १७१९

एकं स्तनं पाययति १९१९ एवं नानाविचेरस्त्रै २३१११

एकदा शुष्कः कू्रो २५१५ एवं निर्विषयं नित्यं ३०१३६

एकदा सा वनगता ३११९ एवं पादादिकेशान्तं ५१३

एतद् वः कथितं सर्वं ३५१९ एवं प्रवृत्ताः संग्रामे २२१३३

एतान् वर्णय राजेन्द्र २५१२६ एवं बदति देवे तु १९१३६

एताः सख्यो नृपाः ६१३४ एवं विजित्य तान् सर्वान् २११३७

एतास्तेन सहायता २०११३ एवंविधा भगवतो १५१४०

एतैः परिवृतोऽमाल्यैः १२१३६ एवं वृत्ते द्वादशाब्दे १११३३

एवं तं महाराजमामन्र्य ३०११४० एवं मन्ये गार्ग्यमभयं २११२६

एवं ध्यात्वा वाक्यमनो २५१३५ एवं मन्योन्यसम्वाद ५११०

कः कलिः कुतो वा जातो ११६ कर्णी लसन् मकरकुण्डल ७१२५

कर्णं मृणालममलं ७१२० कपूरागुरुगन्धाढ्य ३११३३

कथमन्वागतौ स्तुत्वा १९११९ कर्म यत्स्य जीव्यस्य १२१२५

कपितश्रात्र तेषां च ३५१९६ कमंयोगं चात्मनिष्ठं १५१२८

कदाचिदेशेऽप्यतिबलो ८१२६ कलापग्रामममासाद्य ९१८१४

कदाप्यहं विमानेन २०११४ कलावतीनां कलयाकल्य ३२११८

कनख्रं सूर्यंकान्तेन ८११७ कलिना बलिना धरं २१८५

कपोतरौमा काकाक्षः १५१४३ कलिरमित्रवाणौचै २११२

कराघातादेककाले २११२८ कलिराजानुगाश्चैव ११२३

कलिविप्युतसर्वाङ्को १११० कल्केरंशा: पुरो जाता २१३२

कल्कि कमलपत्राक्षं १२४१ कल्केरतीरितं श्रूत्वा १९१४१७

कल्कि दिदृक्षुरापातः १२१३९ कल्केज्येष्ठास्त्रयः सूराः २१३१

कल्कि वक्षस्युपादाय २३११७ कल्केनारायणांचास्य २५११९

कल्कि सुराषिपर्प्रति २३११८ कल्केवंचनमाकन्यं १९२११७

कल्कि स्तुवन्तो ध्यायन्तो २५१२४ कल्केवंचनमाकन्यं २७१८

कल्किः कमलपत्राक्षः १६२५ कल्के: स्तवं शिवपुरे ३५११५

कल्किः कमलपत्रीक्षः २०११५ कलिस्तु गत्या गुरुभिः १९१३३

कल्कि: कोकविकोकाभ्यां २०१४० कविस्तु तं बाणवर्षैः १९१४२५

कल्कि: कोकविकोकाभ्यां २१११४ कवे: पत्नी कामकला १३१३२

कल्किदासस्यापि वयः १५११५ कस्त्वं कस्मादागतोसि ६१२०

कल्किना शोकसंवादः ३५१९७ कसमात् कुतो वा

कल्कि: परमतेस्वी ८१३२ कस्मिन् वा १११५

कल्किद्विजवरं प्राप्त्य २०११९ कसमाद् यूंय समायाताःः १६११६

कल्कींलङ्घवा प्रियां भायां १०११५ कस्य कन्यासु शुश्रोणि २८११३

कल्कि: श्रुत्वा मुनिमुखात २०१४८ कस्य वा शिक्षिता राजन् २५११४

कल्कि: सरोवराभ्यसे ५११ काकोदरं करालास्यं १११९

कल्कि: सैन्यपरावृतः २८११८ कान्तस्य सोपानमिदं ६१३०

कल्किस्थानालोकिय निजानं १५१८ काक मोक्षः संसृतिहरः २५१३०

कल्किस्तु जलधेरम्भो १३११९ का भोतिस्ते क मोहोऽस्ति २०१२६

कल्किस्तु तं वृक्षारूढं १८१२३ कामभावेन भुवने ८१४०

कल्किस्तुरङ्गमारुह्य ३१२४ कामात्मा तस्कृपणधीः ११५२

कल्किस्तु सिंहलाद द्वीपाद १३११९ कामिनी नयननानन्द १३२६

कल्किसे त्वामिमित वचः ३५११६ कामिनी नयननानन्द १४१४९

कल्कि: स्वयं हृदि ३५१२० कारण्यसचिररक्षणौ २०१३

कल्के: पद्माविवाहार्थं ३५११९ कालकङ्क्षस्य महिषी १६१९

श्लोकानुक्रमणीका

कालकर्मगुणवास

कालकल्पो दुराधर्ष्यो

कालस्वभावकर्मात्मा

कालस्वभावसंस्कार

कालागुरुसुगन्धाढ्यै

काले तस्मिन् द्विजो मूल्वा

कालेन ब्रह्मणो नाशे

मोलेनाच्छादिताकारा

कारेणुध्ववलाकारं

कारि पञ्चपलाशाक्षि

कि त्वया कथितं राजन्

कि धात्रा सर्वंजगतां

कि मायां मोहजननं

कि रूपेण कुलेत्पन्न

किन्तु त्वां काश्चनमयीं

किन्तु पारे समुद्रस्य

किमनेनापि कथितं

कीकटं मध्यकार्णाट

कृतः कालः कृतिर्मृत्युः

कृतकंवादबहुला

कुन्रास्ते स द्विजो येन

कुतोषितः कुतो लब्धं

खगणाद्रिद्युतस्तस्मा

खगः समुद्रपारेण स्नात्वा

खड्गराशक्तिधनुर्वि

कुमुद्वतीमोदवहं

कुरोः परिक्षित् सुव्रतु

कुशलं ते वरारोहे

कृतं दृष्टं त्वया ज्ञातं

कृतार्थाङ्झं त्वया विष्णु

कृत्वाग्ने मरुदेवापी

कुपरामवसिष्ठायै

कुपवक्त्रक्षयावेश्च

क्व चितं कलकलस्वना

क्व च मे भाग्यविहीनाया

क्वचाहं मानुषी दीना

गगनेहुणना देवाः

गङ्गातीरेऽहरिद्रारे

गङ्गायमुनयोर्मध्ये

गङ्गावारिपरिक्लिन्न

गङ्गास्रोतस्त्रिह प्रोत्कं

गदाघातेन महता

गजतुरङ्गैः समापिता

गजमालाकुलो वक्षो

गजरथतुरगान् नरानश्र

गजाश्वरथसंबाधैः

गजाश्वरथसड्ढानां

गजैर्गंजा नरेश्वा

गतायुतसमाः प्रियेऽनिजगुणे:

गते कृष्णे मां निहित्य

गते त्वव्यतिक्रमाहं

गते त्रिपगणे कल्किः

गते बहुधितये काले

गते राजनि सन्ध्यायां

गत्वा तां ददृशो वीरौ

गत्वा तु कट्टिसेनायां

गत्वा पारं भुकं प्राह

गत्वा विष्णुः सुरगणै

गदाहस्तं समालोक्य

गमनायोचितं दूध्र्रा

गर्गो जच्नुः रप्षिशातं

गार्ग्यं भरयविशालाक्षाः

गिरिदुर्गे वस्सिहुरिं

गुम्फन्न् मणिप्रणयचित्रित

गुरुमित्रः प्रमाथी च

गुरौ प्रसन्ने भगवान्

गोमांसपुपितगन्धाढ्यं

गौरीं चन्द्राननां श्यामां

गौरीनाथं विश्ननाथं शरण्यं

घटिकान्तरं चास्याः

घनाघनोपिर यथा

घोरं जगदूद्यकरं

चक्राङ्कितशिलाग्रे

चक्राङ्कूतशिलास्पर्शः

चतुर्देशेन्द्रसारवर्ण

चरुंमिश्रात्रुभिर्ज्ञाति

चरुंमुजिमदं रूपं

चराचरात्मा जगतामधीरः

कल्किपुराणम्

इलोकानुक्रमणिका

कल्किपुराणम्

इलो कानुस्मरणिका

कलिकपुराणम्

द

घ

तिलकालकसंमिश्रं तुष्टदुन्दुमुमुद्रः सर्व तुष्टो हरिमे भगवान तेजसाामलयः कलिक ते जानुनी खगपते तेनाहं तान् नमस्यामि ते निगांतास्ततस्तत्स्था: तेऽपि मामसंतः कृत्वा ते वेदास्त्रिजगद्गरं तेषां युद्धमभूद घोरं तेषां स्तुत्वा प्रसन्नात्मा तेषां स्त्रियो रथारूढा तेषां स्मरणमात्रेण तेऽमनुरुपहेनाहं तौ तत्र भयमस्तिलबकौ त्यक्तपुच्छौ मूर्छितौ तौ

त्यकत्वा गृहं शिववनं त्रिगुणं तत्प्रतियुक्तं त्रिभुवनजनकं सदासनस्थ्यं त्वं गृहस्थ: स्वधर्मंजो त्वं च समतिवर्षीय त्वं राजान् वैष्णवश्रेष्ठ: त्वं वैष्णवो व्याससिशिष्य: त्वं सेवक: स च प्रभु त्वं हि नाथ त्रिलोकेश स्वतीरे वर्षाति तवामलजल त्वमेव हि परा बुद्धि त्वया ध्यानं तु यत्प्रयं त्वया यथोक्तकमाणि त्वया साधु मम पतिः त्वामेवानुगच्छाम्यहं

दक्षिणां प्रायंय विभो दण्ड धरियं मे ब्रह्मन् दण्ड्याहं दण्डय स्वामिन् दद्वा दानानि पात्रेभ्यो दत्वा प्राह नृपं विभो ददर्श पुरतो राजा ददृशुस्ते सदो मधये ददौ गजानामयुर्तं

दाराः गृहाः वनानित्र दित्सु: कर्माणि वेदज्ञ दिव्यास्त्रशास्त्रसम्पातै देवा: साराऽऽथ सारथ्यं देवा बाणाग्नितापेन देवा मन्वादयो लोकाः देवा यथोक्तफलदा देवाश्र कुसुमासारै

दुर्वासा देवर्लः कण्वो दुर्वासाचन्दनगन्धाढ्यम दृश्या तस्याः सुललितमुख दृश्या प्रभावं कल्केक्तु दृश्या दृष्टन्तः शुंकं देवकं भूपतितकं वा देवयानी गृहं गलवा देवानां तहचः श्रुत्वा देवानां ब्रह्मसदन देवानामप्रणिहींध्य देवानामुपकर्तारौ देवानोंकस्ततो हीनः देवार्पितं महः कामं देवार्पितसुगन्धीन्यं देवापे तव राज्ये त्वां देवापेष्ट मरो सज्जो

देवानो रिकार्वैब्रहस्ते. द्रन्दातोते यदि द्रन्द्ध द्वादशब्दसहल्रेण द्वादृश्या शुलपक्षस्य द्वारकां पुरमागत्य द्वारकां पुरमागतं द्वारकां पुरमागत्य द्वारकां पुरमागत्य द्वारकां पुरमागत्य

देवभवे यथाश्लेषा देहावसाने जीवं सा देहावेशाद्वैश्वरसय दौवारिकैवैब्रहस्ते.

दक्षिकोरगुडाश्रादि दन्ताघातैः सटाक्षेपै दम्पती तौ स्वपितरौ दम्भः सम्भोगरहितो दम्भाचारदुराचारा दरशनाद नृपसदृशानां दशयज्ञः संस्कृता ये दशाननर्मति ततः दशाननसहोदरां

घनरत्नाचितं सम्र घनाऽऽलयतवक् साधुचे घनुन्नसज्ज मनिरयं घनुर्वाणिधरं रत्न घने: स्त्रोभिमनक्यभोज्यै:

देवापे: सारऽऽथ सारथ्यं देवा बाणाग्नितापेन देवा मन्वादयो लोकाः देवा यथोक्तफलदा देवाश्र कुसुमासारै देहवन्चे यथाश्लेषा देहावसाने जीवं सा देहावेशाद्वैश्वरसय दौवारिकैवैब्रहस्ते.

देवानां तहचः श्रुत्वा देवानां ब्रह्मसदन देवानामप्रणिहींध्य देवानामुपकर्तारौ देवानोंकस्ततो हीनः देवार्पितं महः कामं देवार्पितसुगन्धीन्यं देवापे तव राज्ये त्वां देवापेष्ट मरो सज्जो

घनरत्नाचितं सम्र घनाऽऽलयतवक् साधुचे घनुन्नसज्ज मनिरयं घनुर्वाणिधरं रत्न घने: स्त्रोभिमनक्यभोज्यै:

घनाऽऽलयतवक् साधुचे घनुन्नसज्ज मनिरयं घनुर्वाणिधरं रत्न घने: स्त्रोभिमनक्यभोज्यै:

घनुर्वाणिधरं रत्न घने: स्त्रोभिमनक्यभोज्यै:

घने: स्त्रोभिमनक्यभोज्यै:

देवो वा दानवो वान्यो देशो बृहद्रथो राजा देहावसाने जीवं सा देहावेशाद्वैश्वरसय दौवारिकैवैब्रहस्ते.

देवानो रिकार्वैब्रहस्ते. द्रन्दातोते यदि द्रन्द्ध द्वादशब्दसहल्रेण द्वादृश्या शुलपक्षस्य द्वारकां पुरमागत्य द्वारकां पुरमागतं द्वारकां पुरमागत्य द्वारकां पुरमागत्य द्वारकां पुरमागत्य

दित्सु: कर्माणि वेदज्ञ दिव्यास्त्रशास्त्रसम्पातै देवा: साराऽऽथ सारथ्यं देवा बाणाग्नितापेन देवा मन्वादयो लोकाः देवा यथोक्तफलदा देवाश्र कुसुमासारै

देवानां तहचः श्रुत्वा देवानां ब्रह्मसदन देवानामप्रणिहींध्य देवानामुपकर्तारौ देवानोंकस्ततो हीनः देवार्पितं महः कामं देवार्पितसुगन्धीन्यं देवापे तव राज्ये त्वां देवापेष्ट मरो सज्जो

देवभवे यथाश्लेषा देहावसाने जीवं सा देहावेशाद्वैश्वरसय दौवारिकैवैब्रहस्ते.

देवो वा दानवो वान्यो देशो बृहद्रथो राजा देहावसाने जीवं सा देहावेशाद्वैश्वरसय दौवारिकैवैब्रहस्ते.

देवानो रिकार्वैब्रहस्ते. द्रन्दातोते यदि द्रन्द्ध द्वादशब्दसहल्रेण द्वादृश्या शुलपक्षस्य द्वारकां पुरमागत्य द्वारकां पुरमागतं द्वारकां पुरमागत्य द्वारकां पुरमागत्य द्वारकां पुरमागत्य

कल्किपुराणम्

इलोकारुक्रमसूचिका

पञ्चामुखाज्जमतपानमत्तो

३२१९

पुत्रनाहूय चतुरो

३३१९०

पञ्चामुखामोदसरोजशीघु

३२१९

पुत्रेण सह संवासो

३३१४

पञ्चावतीं तां प्रसमीक्ष्य भूप्राः

३२१८

पुत्रैः क्षोभिनिजगणैः

२०१८

पञ्चोरितमिंदे पुण्यं

७२९

पुनः कृतयुगं कल्पवा

२९

प्रच्छं का नद्दी चेर्यं

१६१९

पुनलंने समालोक्य

२१।२२

परं प्राप्स्यति निर्वोणं

१२।३८

पुनस्तं लक्मणः प्राह

२७।१६

परबुद्धियंदि दुःखं

२३।३

पुनस्तौ मिलितौ तत्न

२१।२०

पराशरोकसोगुणा विदिप्र

१।३४

पुन्रागमनसेनिगड़नं

८।४४

परिकेक्ष्टा द्विजान कामैः

२०।१२

पुरस्त्रोपधिनोपच

८।८०

परिवादभयात्तस्य

२७।२०

पुराद विशसनात प्रागन्

२०।३५

पाताले द्विव वा क्षितौ

२४।१६

पुरा ब्रह्मसमामध्ये

३५।२८

पादाम्बुजं तेऽङ्घ्रिलिप्त्रचित्रिंत

९।३२

पुरा युगसहस्रान्ते

२५।६

पाद्यमध्वश्रमहरन्

३१।३५

पुरा रामावतारेण

२७।१०

पाद्याध्यांचमनोयाचः

७१८

पुरीकायां पुर्वा च पिता

१९।१५

पापसारा दुराचार

२८।९

पुरोहितैस्त्रिभुवनैश्वर

१०।७

पारणं कुत्र तद् ब्रूहि

११।४८

पूजयित्वा यथान्यायं

३१।३३

पाशहस्तौः खादशाकौऽपिशूले:

२०।४०

पूजयित्वा वासुदेव

२५।३४

पितरं मातरं भ्रातृन्

३।९

पूजितास्ते स्वासनेषु

२।२७

पितामहकमण्डलं

३४।१५

पूराजन्मजयस्तस्मात्

१७।१९

पितदेवाचंनाहौनं

१३।४५

पूर्णंज्योतिमयं: साक्षी

३३।१८

पितुपादे न तद् दुःखा

३१।१३

पूर्णा प्राप्यां द्वैतलभ्यां

पित्रे घनानि रत्नानि

२८।३०

शरण्यामध्ये

२९।८

पुंसा महदंगसेनापि

८।२९

पृच्छामि त्वामतो केन

३०।२४

पुस्त्वप्राप्तविश्र भूपानां

३५।१२

प्रकामानां कामपुरं

८।७

पुण्ण्ड्मक्जुलिमानं तु

४।२९

प्रतिकाराय धावतः

२१।१९

पुत्रपौत्रपरिक्रुता

१६।२२

प्रतिप्रहरता: शून्राः

१।३०

पुत्रार्थी लेभते पुत्रं

३२।३३

प्रतिदाने क्षमा वाच्चौ

१।३१

प्रत्यक्षवादिनो बौद्धा

१४।८

प्राज्ञस्य सततिभार्ग्यो

१३।४२

प्रलयान्ते जगत्संस्था

९।९

प्राप्तो वैकुण्ठनिलयं

२५।१३

प्रलयान्ते नामिपद्मा

८।९

प्रायशः साघवो लोके

२६।३

प्रलये या स्वया दुःख्या

१२।९

प्रायशो मानवो लोके

१९।३

प्रवृत्तानां निवृत्तानां

९।१२

प्रायश्चितं न तत्रास्ति

२६।९

प्रवृत्ते च महाघोरे

२०।३९

प्रासादसदनाग्रेशु

८।३९

प्रसन्नवदनस्त च

२७।२३

प्रासादहमंसदन

४।२२

प्रसादताडितो लोभी

२१।५

प्राह त्वां पाठयिष्यामि

३।२

प्रसीद जगतां नाथ

१०।२

प्रियानुजगुतसस्ततो

१७।३२

प्रसुप्तलोकतन्त्रस्य

४।३

प्रोत्या च पुराणसारमलं

३४।३१

प्राचोमुखे संयतात्मा

७७

प्रदेश्य भक्तिकितानं वां

२५।३

प्राज्ञः शातसहस्राणां

२१।३५

वदरिकाश्रमं प्राप्य

३०।४२

बृहद्रथस्तु कौमुद्या

१३।८

वमुतुः सर्वसंत्वानाम्

२।१४

बृहद्रथस्य भूपस्य

२७

बलं वास्या निशाचर्या

१६।२०

बृहद्रथान्यभायोयां

१८।१७

वहिर्भाव सर्वेशः

१६।३७

बृहसलानां भूपानां

२८।३३

बहूनां जन्मनाम्ने

२६।१९

बहुज्ञा भवितः श्रोको

८।३२

बाणार्गिन् चेलचर्याभ्यां

१६।२४

बाहुणा प्रार्थितो भूभन

३।८

बालाश्रयापि ज्ञानवृद्वा

४।२४

बाहुण्यपि द्विजाभूते

१२।१४

बाल्ये बाला युवती यौवने

२९।११

ब्रह्मातो ब्रह्मतश्चस्य

२२।१२

बुचस्य ज्येष्ठपुत्रस्य

११।४४

ब्रह्मलोके पञ्चशांतं

२५।१४

बुमुजे पृथिवी कृत्स्नां

३१।४४

ब्रह्मा तदुपभायोऽपु

२।८

बहुकेतुं दुःखं जने

२२।३९

ब्रह्मास्त्रस्य च ब्रह्मास्त्रै

२३।१०

बृहदार्श्रप्रसादेन

३१।४१

ब्राह्मणान् करे स्वर्गां

४।२१

कल्किपुराणम्

लोकालोककुम्भणिका

कल्किपुराणम्

इलोकानुक्रमणिका

यत्राऽऽयु:क्षयितोऽर्थानां यत्सेवकानां जगतां यथावतार: कृष्णस्य यथावृत्तं द्वीपगतं ययोषरे बीजमुचं यदन्राज्ञा विवाहादि यदि भेत्यासि वाणौधे यदि शम्भोश्चिरो निधि: यदि हुरिनं ददाति यदोद्दंडकरालसपंकवल यथासत्यनुप्रहोऽड्स्मासु यन्रमाया या जगज्जाता यमसाद्धा वयौ नायं यो यातिसतदभिग्रायं यशश्रीकिंकरं सर्वं यस्या दर्शनमात्रेण यस्यानुशासनाद् भूमौ यातनायां भगीर्यान्तु यात ययं भृशं देवाः युधे कल्केरागमनं रक्ताम्बुजं दर्शनहासविका रजोजुष: कर्मपराः रपे निजगणान्वितो रत्नस्फटिकवेदूर्यं रत्नानि च महाधानि

३२१४ युपुष्पते महावीरौ २४१९७ युपुधे तेन सहसा २६१२५ युवनाश्व इति स्व्यातो ४१३० युर्वा नारायणस्यास्य ९४२२ युर्वा परमधर्मज्ञौ १३१९६ युर्वा शाल्वालकुशालौ १४१९५ युवामादित्यसोमेन्द्र यूकाश्चैव न च न्यग्रा येऽभक्त्याद्यां ध्यायिमानां येऽश्रृण्वन्ति रघुवीरसस्य येऽश्रृण्वन्ति वरदन्ति बौद्ध-निवनं येऽश्रृण्वन्ति वरदन्ति भाव-वतुरा

रमा समाना: पुरुषोत्तमं तं ३२१२२ रुद्रसावर्णिकस्तत्र ६१३१ रधिरार्तं धातुचित्त्रं ३२१९ रधिराक्षसहल्लानां २०१६ रधिराक्षो वीरबाहु: ३१३७ रधिराक्षो दुर्मेंगां च २०१७ रधिष्ठा दानवकन्या सा ९१७ रधान: क्षोत्रवमप्त्र: १२१२२ रूपण्णे मामथोचुस्ते २५८५ राज्ञो वचनमाकर्ण्य ९१२० राज्यं शान्तनवे दत्वा १८१२० रेवा वारिपरिस्नातं १७१२२ रे क्षिय: श्रुणुतास्माकं लज्जयाधोमुखींमपे ६१३२ लोलाबीजकुसूलासि ९४१६ लवसंज्ञस्तथा कल्किः ११९६ लल्वा स्वर्णविमंडितां तां १२१३३ लये लीने त्रिजगति लिखित्वा रामभद्रस्य

वक्ष: पयोधितनयाकुचकुचुमेन ७१९७ वने ब्रह्मा ध्यायितो मेऽपि १२२२६ वचांसि ब्रह्माण: श्रुत्वा २१२० वनोपवनसन्तानं ८१२ वद पचे साज्ञपूजां २५१० वयमेतैस्तु सन्तुष्टा: ३१९१ वचशुषस्तं सुराः पुष्पैः ८१७३ वचं कदमकुद्दालं १३१२० वान्तं यूपाद्रुतोच्यानं ९१८२ वनाद वनान्तरं तत्र १७१३६ वात्स्थानादिमुनतयो

वामौ भुजौ मुररिपोर्ध्वंत

विसाखयूपभूपालः

२०१८

७१९

वायुलोलत्ताजाल

विसाखयूपभूपालं

८१२५

१४३

वालखिल्यादिकानल्प

विसाखयूपभूपालः

२१३३

१६१५

वाससा निर्मितग्रृहे

विसाखयूपभूपालः

३१२०

३१२२

वाहू तवैतौ सुरूपौ

विसाखयूपभूपालः

३१२४

५२८

वाहू सुवैशसदनौ

विसाखयूपभूपालः

१८२६

७१८

विकड्कोडपि तथा वीक्ष्य

विसाखयूपभूपालः

२०४१

१६४९

विचित्रभोगाभरणा:

विसाखयूपभूपालः

२२२१

२४१३

विचिन्त्येत्थं ब्रह्मासुत

विसाखयूपभूपालः

३५१२४

३०१२५

विच्छात्रपेचकरथः

विसाखयूपपोऽपि तथा

१४८

२१३

विदार्य दुर्गं सगण

विसाखयूपपोऽपि तथा

१५१२

२८१५

विदित्वैति कुरुव्वातमन

विसाखयूपपोज्जनत:

३१२८

२११२९

विद्रुम्भो मे पिता प्राह

विध्वक्सम्‌छछम्भले त्वं

१३१३

१११२२

विधानं बूहि मे सूत

विश्वकर्मंविधानं च

३४११४

३१२

विधाय जनमोहन

विश्वासावतै रुडडौय

१४११२

१७१९

विना नारायणं देवं

विषकन्याा मुक्तिक्ष्रा

३४१२३

४१४

विन्ध्याद्रौ रमणी भूत्वा

विष्णुप्रशसो मोक्कक्ष्रा

३४१२४

३०१२४

विप्रस्य लक्षणं ऋद्धि

विष्णो: कर्तं विधिकृतान्त

७१४

४११९

विप्रा वेदविद: सुमज्जलयुता

विष्णौ जगदिदं ज्ञात्वा

३०१३६

२४१३ ३

विप्रान्ततारब्रह्मरं

विष्णुवर्‌चं शिवेनोकं

७१९

१५१२०

विमला मालिनी लीला

विस्मया‌विस्‍टमनस:

१९४१९

९१९

विमले किं कृतं ज्ञात्रा

विहाय मो ददौ थाप

३०१३७

६१२

विलासहास्यसनातिचित्रा:

वृकासुरस्य पुत्रौ तौ

२१११४

५१२५

विलोक्य नेमां सेनाभिः

वृक्षादागच्छ पूजां ते

८११४

२८१८

विदावकलहसुध्या:

वृद्धं संवेष्ट्य तं मिस्‍सु

१९१२

११२८

विविधस्‍ते र‌ज्जगता:

१९१२

४११४

वेदपुरुषसूकेन

वैराजके चैत्ररथे

३२१२०

३१२३

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञं

व्यग्रा: केडिप पलायन्टे

१५१८

३१३

वेदा मातृश्वरं प्राहु

व्यासेन मुनिना प्रोक्तं

३५१३०

७१८

वेदिमध्यारुणक्षौम

द्रतं कृतवा तु शमिष्ठा

३१३६

५१२३

वेदे रामायणे चैव

द्रतजपनियमैर्वा

९०५१९

३५१३८

वेदो धर्मः कृतयुगं

द्रतवरमिति कृतवा

३११४५

३०१२

वेदो हरेवांक सावित्री

द्रतिनं पुण्यगन्धाभिः

३११२०

२१३७

वेलालो‌ऽपियततनु

द्रतेन तेन च रमां

३११२

१११४७

शह्हचक्रगदापद्मः

शितधारै: स्वर्णपुंलैः

२२१४०

३३१९

शतसंवत्सरेै ब्रह्मा

शिवं शान्तं सर्वलोकैकनाथं

१११९६

१९१५

शास्त्रप्रत्थ्य: कर्थं साधु

शिवसेवापरा गौरी

४१३६

२४११५

शाम्बलग्रामनगरी

शिवस्य वरदानश्र्च

२१९ ८

१३१२५

शाम्भले वसतस्तस्य

शिष्यशिष्यापाद वशिष्ठस्य

२६१६

३०१५

शाम्भले वसतस्तस्य

शुक: सकरुण: साधुवचने:

९१७

३२१२

शाम्भले शुशुमे श्रेणी

शुकस्य प्रेरणं दौल्त्ये

३५९

३२१३

शक्याकार्णनुपेर्णापि

शुकस्य वचनं श्रुत्वा

६१८

२४१२६

शरिरे पीतवासासि

शकस्यैतत् वच: श्रुत्वा

३१११७

१०१२१

शर्मिष्ठा‌हयाततो दुधु:

शरुद्रोनस्तमालोकेय

१४१३६

१९१९

शशिध्वजः कर्थं स्तौति

शुभुंे शाम्बलग्रामो

१३२४

२११९

शशिध्वजचमुना‌थ्या:

शूरारातमजावसथयगन्ध

७२२

२२१२६

शशिध्वजसुतः श्रीमान्

शूलव्यां विहायाजी

१०११४

२२१९६

शशिध्वजसततप्रहार

शूलेन तुरगं हत्वा

१४८६

३२१६

शशिध्वजो वरं लबध्वा

शूले: प्रासैर्गदाघातै

२२१२३

२५१२

शस्त्रास्त्रास्तेजसा दीप्ता

श्रृणु कल्के ममाश्र्यानं

२०१९

५१९

शान्तोदरं भगवत:

श्रृणु कल्के लोतस्विन्या:

१६१९६

७१९६

कलिकपुराणम्

श्रृणु कीर समास्यानं श्रृणुध्वं मुनय: सर्वे मृपुत्रविमिदमास्यानं श्रृणुध्वमुपय: सर्वे श्रृणु ब्रह्मन्‌ राजपुत्रीं श्रृणु विष्णोयश: पुत्र श्रृण्वन्ती हंसगमन शोकसन्तापपापध्नं शोभनं ज्योर्मणिना शौनको मुनिभि: सार्द्धं शौम्भं पौण्ड्रं पूलिन्द्व च श्यामसुन्दर पद्माक्ष श्रद्धा मैत्री दया शान्तिं प्रिया विरहकातरो श्रीवासुदेवचिकुरं

षण्डत्वादात्मनो जन्म संजात: शोकद: पित्रो संताडितेन तेनापि सम्पूरिता दिश: सर्वा सम्प्रवृत्तेऽष्ठ संग्रमे संवादा त्मनस्लस्या संवोक्ष्य मायामिव मोहिनों संसाराब्धिविनाशालालस्मति: संसारे मे नयनयोरुददीक्षण सजलजलददेहो

श्रीविष्णोरचं पुण्यं श्रीहेर: परिछयोनां श्रुता जिनो निजगणे: श्रुता तु ता वचस्तस्या: श्रुता नुपाणां भक्तानां श्रुता विष्णां विधिना श्रुता हरेःवंचो विश्वकर्मा श्रुत्वेति वचनं कल्कि: श्रुत्वेति वचनं विष्णो: श्रुत्वे तद भगवंरशजो श्रुत्वे तद्रचनामृतं श्रानां षट्सहलं तु श्वासवातातिचातेन

स तु शुद्धोदनस्तेन सत्वारिगुणतामेति सत्यभामा तथादादाय सत्बरं तु त्रिश्युयशा: सच्च संभाषममलं सद्य: पापहरं पुंसां सद्य: पापहरं पुंसां सद्य: समभवं भूपा: स निजेशं परिज्ञाय सन्र्रह: साधुसत्कारेः सन्यासिनो गृहाशकता सपुत्राया: कुयोध्या समयोजनविस्तीर्णं समयस्सराष्थो भूदेव स भललाटेक्षरो योगी सभायां पूर्वंकथनं सभायां विष्णुपूजास: सभासद इति श्रुता स आप्तपार्षिजनो समयादभयं क्रोधो स मां विज्ञाय बहुधा समागतास्तानालोक्य समागत्य पुन: प्राह सामानौय तदा राजा समाप्य पथि दानवं स मायां भगिन्यान्तु समीक्ष्य कल्क्क: प्रोबाच

स तु शुद्धोदनस्तेन समीरितं श्रुतं साध्वि समुद्ध्रियगतास्तत्र समुद्धपारममलं समुद्रवीरस्स्वार: समुद्रस्योत्तरे तीरें समुवासासने चित्ते स मूच्छितो नृप: कोपात स राजा कार्यामास सरितसमुद्रा गिरयो स रेमे पद्मया तत्त्र सरोजलं सारसहं स्नादितं सरोजसौरभव्यग्र सर्वं जानासि महात्मन्‌ सर्वं सुतवच: श्रुता सर्वजोऽसि विधिज्ञोऽसि सर्वजोऽहं कामगामोऽहं सर्वं तु सुलभं रम्यं सर्वे समागता द्रष्टुं सर्वसमय: सभायोऽहं स शशिध्वज: सर्वजगन

स्लोकातुसंमणिका

सा तमालोक्य वरदं स तमाह पति देवो सात्रिकानां बने वासो साधूनां हृदयं धरमो साधो भूपाल लोकानां सा पद्मा तं हृदि गत्वा सा माया तव पुत्रता स मे प्रिया पतिरहं स रथांश गजांश्रापि सारपिस्रतमपो वाहु सावित्री कण्ठकुहरा सावित्री त्वं ब्रह्मरूपा सा शार्मिष्ठा राजपुत्री सा शुक्रपुत्री वसनं स सखोभिः परिवृता सिंहलेशुते स्वार्धि सीता चाशोकवनिका

सुखे धयानं मणिवेदिकागंतं सुदर्शनाब्धातेन सुबलमिलनहर्षः सुमतिरिंदिता पुत्रं सुमतिस्तं सुतं लबध्वा सुमत्यां मातरि विभो सुमत्यां विष्णुप्रससा सुमत्यां स्वांशकैप्रातृ सुमन्त्रकस्तु मालिन्यां

सुरथाद विरथस्तस्मात सुराधिप्रदत्तेन मुशान्तां पुरतो ददृशा मुशान्ते परमो घरमः सूर्यवंशसमाख्यानं सूर्याकारं तत्वसारं सेनागणगजाश्वादि सेनागणास्तदुदरं सेनागणे: परिवृत्त: सेनागणै: परिवृत्तः सेनाज्जनां तां रतिं सेन्द्रा देवगणा मुनिभरजन्ता सेव्य: कृष्ण: सेवकोड्जहम सेव्यसेवकता त्रिण्णो सोपाध्ये इमे लोका सोपार्लमं मुनि: श्रुत्वा सोड्यमन्तो मुनिवर सोमसूर्यंकुले जातो

स्त्रीणामेव युतसुनां स्त्रीत्वं वाय्ययवा पुंस्वं स्त्रीपुसोरावयोस्ततच्छ्रृणु स्त्रीभि: पुत्रेश सहितः स्नापयित्वा भद्रपीठे स्नेहमोहनिबन्धनां स्मरणं मनतं ध्यानं स्मरत्यामोदयत्स्येव स्मरेदन्त्यमा चिता स्वजनेबन्धुभिः पुत्रैः

हंसस्तेषां मतं ज्ञात्वा हत्वा ऋतं युगं कत्वा हन्ता विष्णुर्हतो विष्णु हयमेधं करिष्यामि हया हयैर्मार्गवेमे: हरति सकलपापं हरवरेभति सा निशाम्य पद्मा

हरस्तामाह सुभगे हरितमत्तगुतस्तस्माद हरिरूपा: क्षेत्रतीर्थ हरिलिङ्गमी पतिः सर्वं हरीश्वरगणाबुतो हरेः कल्याणकृद्विष्णु

हर्षान्तकुल्लः स श्रीमान हसोपहासै: सरसः हस्त्यालपासवीसद्ध हिमालयं मुनिगणै हुदि धयानास्पदं रुपं हे धर्म हे ऋतयुग हे नाथ किमनेनोकं हे मत सर्वेश्वर्य हे सुत सर्वगमञ्ज हे सुत सर्वसङ्गमञ्ज

हरस्तामाह सुभगे हस्ताकाराः पापसाराः हिया भिया च शत्रूणां हीनकारां सत्वसारां विशुद्धा हेंप्तियैषणोतकुष्टे हे शितेद्विहितेदन्त

स्वधर्मंनिरतानं ज्ञात्वा स्वयं नारायणो यस्य स्वयंवरगतानां मां ते स्वयंवरार्थं पद्मायाः स्वयं शम्भलमध्यस्थः स्वर्गे कितौ वा पाताले स्वागतात्ते सुखासिना स्वायम्भुवस्तु प्रयथम स्वैरिण्योडप्यतिकामिन्यो