1. Kamakhya Tantra Biswanarayan Shastri

कामाख्यातन्त्रम्

KĀMĀKHYĀ-TANTRA

डॉ० विशवनारायण शास्त्रिणा सम्पादितम्

भारतीय विद्या प्रकाशन

दिल्ली वाराणसी

प्रकाशक :

भारतीय विद्या प्रकाशन

१ यू०बी०, जवाहर नगर, बेंगलो रोड, दिल्ली-११०००७

मो०बा० श १०६, कचौड़ीगली, वाराणसी-२२१००१

प्रथम संस्करण : 1990

Price : Rs. 75.00 (Rupees Seventyfive only)

ISBN : 81-217-0055-8

मुद्रक :

उपासना प्रिन्टर्स

दिल्ली-११००३२

Introduction

Writing a precise introduction to work on Tantra baffales the ingenuity of a scholar because it demands something more than mere bookish knowledge, sādhana is essential to delve deep into the subject. The ritual practices carried on as per prescribed rules of Tantra have always been a closely guarded secret, performed in a place away from the public gaze. The knowledge, the ritual procedure and instructions are transmitted only to the initiated ones by the preceptor, chosen for the purpose. The preceptor has always been under obligation not to divulge the secret to any one else except the initiated ones, who are devoted to, and believe it. As a result this occult science has been the subject for discussion between a preceptor and his disciple (s). It seems it is confined to two. The trend has been set by presenting Pārvatī asking Mahādeva in secret in a secluded place at the peak of Kailāsa (kailāsa-śikhare ramye gaurī prcchati śankaram). No-body is allowed to pry into the privacy of discourse by Mahādeva, which he has been doing out of compassion to his charming beloved (tava snehād varānane).

The age-old practice of providing the most exalted position to guru and the reverence shown him as the fountain head of knowledge in the Tantra-cult has relegated the scriptures into a secondary position. Though there are innumerable works on Tantra the proper understanding of the import of the text is entirely dependent on guru; his explanation is accepted as superior to that of the text even if it goes against the text. The code words or the technical terms, the mystic formulii, cryptic description, incorrect language, and riddlelike expressions together with the strict instruction for keeping the practice and knowledge of the cult as secret are the main factors responsible for creating a condition not conducive for a critical study of

6 Kāmākhyā-Tantra

Tantra. Scholars do not evince keen interest in the study of Tantra. It is obvious that for an interpretative study critically edited texts are the first requisite. The above mentioned factors seem to be main hurddle in editing Tantra-text.

Though the study on other works in Sanskrit, Pāli etc. relating to Indian religion and culture was taken up by the Western and Indian scholars from the beginning the 19th century there is lack of interest of scholars in the study of Tantra. Only in the last quarter of the nineteenth century Tantras were printed, the pioneer being Rasikmohan Chattopadhyaya of Dacca, who brought out a series of Tantras. This was followed by publication of some more Tantras by Jibānanda Vidyāsāgar and others.

The teaching of Tantra however remained as somewhat obscurantist cult and has not been discussed and explained for the benefit of the average reader. When the discussion on theory is lacking the question of sādhana is obviously a far cry.

Pt. Śivachandra Vidyārnava of Bengal perhaps for the first time has focussed the attention of the scholarly world on Tantra by his unique work Tantratattva. His work succeeded in inducing a jurist-scholar of the stature of Sir John George Woodroffe of then High Court of Calcutta, who, under his pen name Arthur Avalon had not only brought out dependable edition of some Tantras with introductory remarks but also thrown flood of light on the subject through his original essays on them. He was assisted by one or two devoted scholars and followed by a few. It is, therefore, evident that the critical edition of work on Tantra and study on them started rather late, and what is more, was not taken up with right earnestness by the scholars as the importance of the subject demands.

YOGA AND TANTRA

The Vedic and non-vedic traditions are the two main streams of Indian culture. Though outwardly these two differ in their approach there is a common meeting point. That is

no artificial distinction is sought to be maintained between animates and inanimates, and both have been treated as one. In other words, mind for that matter the soul, and body when attuned in unison for realising the Supreme Being, the process begins with the self. Both Yoga and Tantra are allied disciplines to achieve this. While the process of Yoga is confined to mind i.e. to restrain its involution (yogāścittavṛttinirodhaḥ) the restraint in Tantra extends to body also, it covers function of both body and mind. Thus the scope of Tantra is wider than that of Yoga. On the other hand Tantra envisages Yoga and invariably presupposes some elements of the process of Yoga to be gone through in its sādhana. Thus Tantra rather the tāntric practices are a way, a process of self-realisation, which can be followed and has been followed within the frame work of any religious faith in India. Tantrism itself is not a separate religious faith as such; it is the essence of all the religious faiths that are followed and practised in India. Its all pervading influence can be realised when one observes that not only the faiths like Śaiva, Vaiṣṇava etc. but Jainism and Buddhism had also taken recourses to tāntric practices, particulary the latter has switched over to tāntrism after the advent of the Mahāyāna school of thoughts.

THE ORIGIN AND DEVELOPMENT OF TANTRA:

According to the tradition Tantras like the Vedas are not authored by any human-being, and are apauruṣeya. Some scholars are of opinion that the term Śruti covers Tantras also, because the knowledge is handed down like the Vedas since time immemorial. Śruti, it has been said by the sage Hārīta and the lexicographer Medini, is both Vaidic and Tāntri (śrutiṣca dvidhā proktā vaidiki tāntrikīti ca). The Vedas coming out from the mouth of Brahman are for pravṛtti-dharma while Tantras from the mouth of Śiva are guides on the path of nivṛtti. It is not our purpose to go into detail of that aspect. We want to give a very brief traditional account of the origin of Tantra. The interpretation of the account, however, in the light of modern research, is left to the scholars.

8 Kāmākhyā-Tantra

It is held that the knowledge exists in the form of nāda (sound) called Śiva, which when reached the ground, called Sadā-Śiva i.e. the second stage, emanated in the form of Tantras from the five mouths of Sadā-Śiva. Thus Tantra is regarded as comprising of five streams, or say divided into five different branches. Making it more elaborate the Kāmikā-gama-tantra says that five streams of Tantras are issued forth from each of the five mouths of Sadā-Śiva and, therefore, at the very beginning Tantra have been divided into 5×5=25 streams.

The Kāmikāgama further states that Tantras emanated from the five mouths of Sadā-Śiva are different in their approach, and purpose. That stream of Tantra comes forth from the mouth of Sadā-Śiva facing up is capable of liberation from bondage and is known Mokṣa-tantra, that comes out of the eastern face is capable of counter-acting all poisons and hence is known as Gāruḍa-tantra; that comes out from the northern face is meant for exercising spell on every one, and hence known as Saṁ-mohana-tantra; and that comes out from the western face is known as Bhūta-tantra, which is to be used in driving away the evil spirit; and that emanates from the southern face is called the Bhairava-tantra, intended for the subjugation of enemies.

The simply shows the division of Tantras into various branches on the basis of subject matter i.e. the purpose. There are other factors which are also responsible for the division of Tantras into various streams. Mrgendra-tantra makes a statement showing the number of Śaivāgamas into 66; of which 10 belong to Śivajñāna and 18 Rudrajñāna. Again it varies on the basis of inter-locutors, thus there are three sets in Śivajñāna and two sets in Rudrajñāna, which make the number (10×3=30 +18×2 =36=66) sixty-six. There are more divisions on other basis.

M.M. Gopinath Kavirāj refers to one Niśvāsa-samhitā and states that the streams of Āgama are divided into five in the said work, and each stream is known as sūtra; such as (I) Laukika-dharma-sūtra, (II) Mūla-sūtra, (III) Uttara-sūtra, (IV) Nāya-sūtra, and (V) Guhya-sūtra. Of these sūtras Uttara-sūtra alone contains 18 Śiva-sūtras.

Again traditionally the number of Tantras is 64 and the list of these 64 Tantras differ from work to work. Because the number is a notional one, where as in reality the number of Tantras exceeds that of 64. Therefore the list given in one Tantra does not tally with the list given by another Tantra.

In course of time Tantras like Purāṇas have expanded their scope and become encyclopedic in approach and contents. It is well known that since the day of Amara-kosa, Purāṇa termed as pañca-lakṣaṇa; which is a synonym of Purāṇa (purāṇam pañca-lakṣaṇam). In other words a Purāṇa should have five characteristics, or, it should deal with five different subjects. The same way Yāmalas, a class of Tantra should have dealt with eight subjects (yāmalascāṣta-lakṣaṇam). However, the opinion differs and it is said that aṣṭa (eight) stands for the number of Yāmala. There are eight well-known Yāmalas.

We may have an idea of variety of subjects that Tantras are expected to cover from the subjects mentioned below. The Tantras among others, deal with the primary and secondary creations, dissolution, reckoning of mantras, placement of deities, of seats of pilgrimage, modes of four-fold āśrama-life of the man, maintainance of superior like vipras as well as bhūtas, ascertainment of yantras (symbolic diagrams) the origination of constellation, the calculation of aeon (kāla), knowledge of astronomy and astrology (jyotiṣa), mythology and ancient anecdots, (purāṇa and ākhyāna), discourse on lexicography, instruction on observance of vows (vrata), discrimination between purity and impurity, deliniation of the state of bell, description of the wheel of destruction (Haracakra), the auspicious signs of male and female (palmistry) the duty of kings (rāja-dharma), the merits of charity, the mode of living of the contemporary society (yuga-dharma), litigation system (vyavahāra), descriptio n of the spiritual life etc., and above all kāma-kalā.

On a crtitical scrutiny of tantra-texts various references are found to almost all the ancient basic sciences like Botany, Biology, Alcamy, Astronomy, Astrology, Etheral sciences. Anatomy, Physiology, and technical sciences like Architecture; stone-technology relating to sculpture, weaving, colour prepa-

10 Kāmākhyā-Tantra

ration, wood-technology etc., and also applied arts such as painting, iconometry, icon-making, decorative art and the art relating to crafts, jewellery etc.

Moreover references can be traced in some Tantras as acquiring knowledge of Logic, Epistemology, Language, Philosophy, Hsitory, Religion, spiritual practices on esoterism and such other branches of knowledge.

It has been mentioned at the beginning that Tantras cover the function of both body and mind, and body and soul of a human being is the epitome of the universe. Thus the underlying meaning of Tantras through the jumbles of rituals and practices is to visualise the Universe, both phenomenal and spiritual within one's own. To achieve this one is to behave as one lives in the contemporary society; one is obliged to observe functionality of the mundane world befitting to the time and place and socio-religious condition. Thus Tantras have the capability of adjusting the prevailing socio-religious trend of all sections of the society and has nothing to confront. It is why divergent views are seen in the works on Tantra.

On the basis of the deities also Tantras have grown into different branches. A deity is conceived by a sādhaka in his meditation. The deity appears in his mind in a shape as meditated upon possessing all the weapons on her hands and also with her mount. A sādhaka again meditates upon that image and he gets his desire fulfilled. The process of meditation of worship differ mainly on the basis of concept, and expressed in a distinct form. The concept of Daśmahā-vidyā may be cited as the manifestation of the Supreme Goddess into ten. By the way it may be mentioned that the concept of ten incarnations of Viṣṇu, some of the opinion, has been developed on the concept of Daśa-mahāvidyā.

The eternal time is without beginning and end, and indivisible, the cause of creation and destruction.

kālo nāma svayaṁ devaḥ sṛṣṭi-sthityanta-kārakaḥ /

says Kalika-purāṇa. That time eternal is Mahākāla. The creative Force of Mahākāla resides in Him, represented by the

Goddess Mahākālī. Thus Mahākālī is the personified embodiment of the Primordial Force, the Creative Energy and the Destructive Force.

The Mahākāla-samhitā deals with all the aspects of sādhana relating to Mahākālī. There are a number of works, such as Kālī-kulakramārcana, Bhadrakālīcintāmani, Vāmakesa-saṁhitā, Kāliyāmala, Kālīkāpurāṇa etc. which give the details of worshipping Kālī.

The Primordial Force conceived as Mahākālī has manifested Herself in many forms and shapes. Dasa-mahāvidyās (ten great goddesses) are the different forms of Kālī accepted in kaula tradition. Mundamālā-tantra gives the names of Dasa-Mahāvidyā, Sakti-saṁgamatantra also gives a similar description.

DASA MAHĀVIDYĀ1:

Kālī. Tārā, Ṣoḍāśī, Bhuvaneśvarī, Bhairavī, Chinnamastā, Dhūmāvatī, Bagalā, Mātaṅgī, and Kamalā—these ten manifestations of Goddess are called ten Mahāvidyās.

Kālī:

Of the ten Mahāvidyās Kālī comes first and is more prominent then others. A good number of Tantras deal with Her worship and the ritual procedure in details and describe Her form. Kālī is terrible with a horrible face, four arms, dishevelled hair, wearing a sword and a just severed human head in two of Her hands, bloods dripping from the severed human-heads which are formed into a garland on Her neck, with three eyes, She is completely naked.

Rudra-yāmāla states that the severed human head represents mahāmohā (extreme delusion), and three eyes are to be regarded as the symbol of Agni, Sūrya, and Candra. Kālī or Mahā-

1. kālī tārā mahāvidyā ṣoḍaśī bhuvaneśvarī, bhairavī chinnamastā ca vidyā dhūmāvatī tathā// bagalā siddhavidyā ca mātaṅgī kama1ātmikā, etā daśa mahāvidyāḥ siddhavidyāḥ prakiritāḥ//

12 Kāmākhyā-Tantra

kāī is engaged in eternal sexual union with Mahādeva in the reverse order (viparīta-rata), who is lying supine on the cremation ground, which turns to be the bed. This form of Kali is different from Dakṣiṇā-kālī, who stands on the chest of Mahā-deva with Her right leg putting forward.

Tārā:

Tārā is regarded as the goddess of knowledge; she is called Parā-vāk, and often described as Nīlasarasvatī. Tārā is also identified with Ugra-tārā. The etymology of the term Tārā and Ugratārā as given seems to be not convincing.

līlayā vākapradā ceti tena tīlā-sarasvatī/ tārakatvāt sadā tārā sukha-mokṣa-pradāyinī// ugrāpat-tāriṇī yasmāt ugratārā prakīrtitā/

The Kālikā-purāṇa identifies the goddess Ekajaṭā with Ugra-tārā. Ugratārā is cursed by the sage Vaśiṣṭha to be worshipped only by mlecchas in left hand method.1

Tārā is considered as goddess of the Buddhist pantheon by some scholars, and later on accepted, they say, as the manifestation of the Goddess. Nīla-tantra, Mahā-nila-tantra-, Nīla-sarasvatī-tantra, Cīnācāra-tantra, Mahācīnācāra-krama, Eka-jaṭā-tantra and some others give in details, the procedure of worshipping Tārā. This lends support to the view that Tārā is from the Buddhist pantheon.

Ṣoḍaśī:

Ṣoḍāśī is the third Mahāvidyā. Ṣoḍaśī is also called Śrīvidyā. The concept of Śrīvidyā is one of the most important concepts in the tāntric lore. Ṣodaśī is described as Mahāṣoḍaśī with some variation. Jñānārṇava and some other Tantra give the dhyāna-mantra and other details of worship of Śrīvidyā. Śrīvidyā is

1. yasmādahaṁ dhṛto vāme tvayot sārayituṁ munim, tasmāttvaṁ vāmyabhāveda pūjyā bhava samantrikā/ bramanti mlecchavad yasmāt gaṇānāṁ mandabudhayah, bhavantu mlecchāstasmād vai bhavntaḥ kāmarūpake/ Kp. 81. 19–21.

regarded as another form of Tripura-sundarī. Kāma or Manmatha is the main aspect in worshipping Tripura-sundarī, and Kāṃkalās form a part of it. Tripura-sundarī has many manifestations and each one of them is known by the epithets like Bhagā, Bhaga-mālinī, Bhaga-jihvā etc.1

The followers of Śrīvidyā are known as Vidyeśvara. There are twelve Vidyeśvaras, who are regarded the founders of schools in the system. They are Manu, Candra, Kubera, Lopāmudrā, Manmatha, Agastya, Agni, Sūrya, Indra, Skanda, Śiva and Durvāsā. The king may give up his kingdom one one's head but not the sixteen syllable mantra applicable to Śrīvidyā.

Śrīvidyā is worshipped in many places by Ācāryas. It is to be noted that meditation of Śrīvidyā and worship of Śrīcakra is still followed in Saṅkaramaṭhas established by Saṅkarāchārya.

Bhuvaneśvarī:

Bhuvaneśvarī is the fourth of the ten Mahāvidyās. Bhuvaneśvarī-parijāta and some other works prescribe the procedure of worshipping Bhuvaneśvarī. Prthvīdhara is said to be one of the renowned follower of Bhuvaneśvari cult which was further carried on by Brahma-caitanya, and others.

Bhairavī:

Bhairavī is the fifth Mahāvidyā. There are many forms of Bhairavī known by different names such as Siddhi-bhairavī, Tripura-bhairavī, Caitanya-bhairavī, Kamaleśvarī-bhairavī etc. The method of worshipping Bhairavī and her bīja-mantra is described in Bhairava:yāmala.

Chinnamastā:

Chinnamastā is another manifestation of Goddess. Chinnamasta is also called Pracanda-caṇḍikā. Saktisaṃgama-tantra, Chinnamastā-tantra etc. describe her form, mantras, bīja and the procedure of worship. She is to be meditated upon by the devotees in her naked form, holding her own severed head in left

1. subha-gāṁ ca bhagāṁ devīṁ tṛtīyāṁ bhagarūpiṇīṁ/ bhagmālāṁ ca caturthīṁ tu anaṅgakusumāṁ tataḥ //

hand and a small sword in the right hand, and is drinking the blood oozing out from her neck; she remains standing, with the right leg forward and the left little bending on the body of Rati and Madan who are engaged in sexual intercourse in woman-top-position.

Dhūmāvatī:

Dhūmāvatī counted at seventh is one of the ten Mahāvidyās. She is regarded as a widow. Dhūmāvatī is the goddess of uttarāmnāya, who moves in a chariot having the flag marked by a crow. Her body is imatiated and she seems to be hungry. Dhūmāvatī is to be propitiated for killing and subjugating enimies on the fourteenth day of the black fort night of the moon.

Bagalā:

Bagalā is the eighth Mahāvidyā. Iśvara (Śiva) describes Bagalā in Krauñcabhedana in Sāmkhyāyana-tantra Bagalā is called Bagalāmukhī and described in Bagalāmukhītantra. Bagalā is of burning golden hue, with two hands (or, four hands) seated on a simhāsana in an iceland etc. Bagalā is also meditated upon as holding the tongue of the enemy with one hand, and thrashing him with a club. By the grace of Bagalā the adept becomes powerful enough to enchant the world.

Mātaṅgī:

Mātaṅgī, the ninth Mahāvidyā is known by various names such as Sumukhī, Ucchiṣṭcāndālinī and Mahāpiśacinī. Mātaṅgī also appears in different forms and different names, such as Rājā-mātaṅgī, Vaśya-mātaṅgī, Karṇa-mātaṅgī etc. The legend goes that the sage Mataṅga practised austerity for long long years and at last the Goddess born to him as his daughter, hence she came to be known as Mātaṅgī. Her bhairava is Śiva. Their union was termed as Dūtī-yāga, and since then Dūtī-yāga has become an important aspect of sādhana. Vāmakeśvara-tantara says that by propitiating Mātaṅgī an adept acquires such power as that becomes true whatever he utters (asyopāsanā matrẹ̄ṇa vāksiddhim labhate dhruvam).

Kamalā:

Kamalā is the tenth of the Mahāvidyās. From the name and

the description it appears that the Lakṣmī, the goddess of wealth and fortune of the purāṇas is identical with the goddess Kamalā. Kamalā is described as of the golden hue and seated on a golden lotus wearing lotuses on her two hands, while four elephants are busy in pouring water on her head from golden pots held by their trunks.

× × ×

Mantra:

Mantras occupy an important position in sādhana. What is meant by a mantra? Is it a combination of some words? No, it has something more than that. It is to be learnt from a guru, who is alone capable of imparting its meaning along with the wordings. In Tantras, mantras are usually described in reverse order so that these can be understood only by the initiated ones.

It is explained that the sound vibrations caused by the creative evolution are constituents of a mantra. The sound is taken as having four phases, Parā, Pśyantī, Madhyamā and Vaikharī.

The theory according to Tantra-śāstra is like this: The union of Śiva and Śakti is the ‘Complete Full’, which is termed as ‘pūrṇāhantā’. This is in the state of nirvikalpajñāna (knowledge not dependent on sense) indivisible and one. The division such as subject-object knowledge illusory. This jñāna is Parā-vāk, which when becomes divisible appears as Paśyantī, Madhyamā, and Vaikharī. In a mantra which is in the form of Vaikharī the adept meditates upon its former forms.

Yantra:

The Yantras are symbolic representation of the Goddess in Her different manifestations. Yantras are drawn on the ground, on a piece of cloth, or on bhurja patra with vermilion, coloured poweders, and with some other ingradients. A yantra is worshipped by an adept while meditating upon the Goddess. There are variety of yantras, such as Kā l ī-yantra, Bhuvaneśvarī-yantra, Śrī-yantra and others. Śrī-yantra is also called nava-yoni.

Mantra, yantra and bīja are the main elements in the worship of the Goddess.

16 Kāmākhyā-Tantra

Kāmākhyā-tantra is devoted to the goddess Kāmākhyā and for her glorification, the goddess is in the form of pudendum. It is a small work of 45 couplets and divided into ten paṭalas (chapters). This small work differs from many other Tantras in its contents and treatment. The Subject which are usually described in a work of Tantra are absent in this work. The work is a monolithic in its approach because it gives instruction for worshipping the goddess Kāmākhyā with prescribed mantras and tells the result of the same.

The first paṭala begins as usual in the form of a dialogue between Śiva and Pārvatī. Pārvatī expresses her desire to hear the most excellent one among Tantras and requests Śiva to narrate the best, if he knows one. Śiva in compliance with the request of his beloved states that Mahāmāyā Kāmākhyā exists in the form of pudendum, who is the embodiment of all Vidyās, who grants boons for success to all. She herself is dharma, artha, kāma, and mokṣa and nirvāna. She grants liberation from bondage known as sālokya (being in the abode sphere with the divine being) sāyujya (communion or absorption in the divine being) and sārūpya (sameness with the divinity). She had been worshipped by Viṣṇu, Candra and other gods in the past. She is Soḍaśī. All movables and immovables merge in her.

The second paṭala is termed as mantroddhāra. The mantra applicable to the goddes Kāmākhyā is described following the usual method adopted in Tantras in reverse order (avarohanakrama). The mantra is all powerful by reciting which an adept may acquire anything he desires; he becomes powerful enough to enchant gods and demons, kings and people alike, and the kings behave like a herd of sheep before him. The followers of all other faiths act like bulls yoked to the grinding oil mill (tailayantre vrṣa iva).

The third paṭala describes the ritual procedure of worshipping the goddess Kāmākhyā. The Goddess is to be worshipped on a triangular yantrā drawn with vermilion within a given circle. The eight vajras of the circle spread into eight directions. One should meditate upon the goddess Kāmākhyā on that triangular after one repeated the bījas belonging to the goddess.

The goddess Kāmākhyā has been described: Kāmākhyā is exceedingly beautiful, wears red garments, is bedecked with all ornaments, eternal, with three eyes, wears bows and arrows made of flowers, surrounded by the vidyās, dākinīs, yoginīs and vidyādharīs and also by women and nāyikās with betel nuts in their hands, she has been praised by the kinnara women by chanting the words denoting male and female genitals.

The goddess is to be worshipped with pañcatattva (the five elements) and is followed by the worship of pārśvadevatā (associated deities). The worship on the pudendum causes great pleasure to the goddess. None should ever denounce this rituals; if an wicked one ever indulges in condemnation one goes to the hell called Raurava.

The fourth patala describes dhyāna-mantra (the mantra used for meditating upon the goddess).

ati-sulalitveśāṁ hāsya-vaktrāṁ trinetrāṁ jita-jalada-sukāntim̀ pattavastrāṁ prakāśāṁ /

madana-sarasamāktāṁ kāminīṁ kāmadātrīṁ //

Then it describes the union of the adept (sādhaka) with his female counter part (kulaśakti) in detail. It begins with the kissing on lips, biting on chick, embrace, cupping the breasts of the kulanāyikā and finally the sexual intercourse with her. Then an adept should repeat muttering the mantra on her pudendum. All these should be performed keeping in mind the instructions given by an honest preceptor otherwise it becomes ridiculous.

The fifth patala discusses the importance of guru (preceptor). It says that the real guru is Sadāśīva, who is always in the company of Kālī and called Ādinātha. A human being, in fact is not the guru, but such a guru is accepted as convention demands. An adept may accept a person as guru provided he is capable of enlightening the adept because whoever possesses knowledge he only deserves to be called guru. This patala further prescribes the quality of a guru and the merit that one may acquire by worshipping a guru. It distinguishes vīra (initiated) from paśu (uninitiated) and praises the state of vīra.

18 Kāmākhyā-Tantra

The sixth patala deals with pañcatattva (the five elements associated with the tāntric ritual known as pañca-makāra). It prescribes that an adept should worship the goddess Ambikā with pañcatattva i.e. madya (wine), māmsa (meat), matsya (fish), mudrā (fried grain) and maithuna (sexual intercourse).

madyair-māmsai-stathā matsyai-mudrābhir-maithunairapi / strībhiḥ sārdham sadā sādhur-arcayed jagadambikām //

Then it describes kāma-kalā i.e. the art relating to sex.

The seventh patala begins with a query by Pārvatī regarding subjugation of and killing enemies. Mahādeva states the process of performance of ritual for the destruction of enemies. If one performs the ritual with prescribed mantras one's enemy either turns mad or comes under complete control.

The eighth patala gives a lengthy description of pūrṇābhi-seka (complete initiation) of kaula. The ritual of initiation is to be performed in an extremely secret place. A few prostitutes are to be brought there and kaulas are also to be assembled in that place. A fully qualified preceptor is to be worshipped for initiating the kaulas by offering clothes and ornaments. The preceptor is requested to narrate the kuladharma. The preceptor performs the prescribed ritual and he himself shall eat and drink and cause the adepts to eat and drink. He shall engage himself in sexual intercourse with the prostitutes. This procedure is continued for three days.

The merit of pūrṇābhiṣeka and the power that a fully initiated adept acquires are described in detail. The mantras that are used for a pūrṇābhiṣeka is also stated. This is to be repeated on the eighth day.

In the ninth patala the means of liberation from bondage is stated. It denounces the doctrines of the six systems of Indian philosophy and compares the doctrines with a deep well. Whoever had fallen in this deep well he has no hope of liberation. It is nothing but an illusion and is to be avoided. The teaching of philosophy keeps a person in tight bondage the way king binds an wicked one.

nigaḍena yathā devī badhnāti durjanam் nṛpāḥ/ tathā mugdhīkṛtā loke darśanaiśca tatha mayā//

It states that the pure knowledge caused to dawn by bhakti is the only means for liberation. For acquiring bhakti many factors are behind it; first the grace of the goddess, secondly the grace of guru, and the third the merits that accrue due to various initiations and pure meditations.

Then the four states of liberation sālokya, sāṛūpya, sāyujya and nirvāṇa are defined.

sālokyam் vasati loke sāṛūpyam் tu svarūpatā/ sāyujyam் kalayā yuktam் nirvāṇañca manolayaḥ//

In the tenth paṭala the identity of Kāmākhyā with Kālī has been established.

yā devī kālikā mātā sarva vidyā-svarūpiṇī/ kāmākhyā śaiva vikhyātā satyam் devi nacānyathā//

That the world emerges from her and sub-merges in her. Then the definition of Dakṣiṇā kālī is given.

The work comes to an end by the statement that this Tantra is like a sparśamani (the touch stone), whoever takes shelter in this Tantra he achieves all success and remains free from all impediments and dangers. This however is not to be revealed to those who are indifferent, proud, lacking in devotion, fool, poor; the knowledge of this is to be imparted to the devoted ones and initiated ones.

Kālikāpurāṇa states that Mahāmāyā, the mother of the world resides in Kāmarūpa in the form of Kāmākhyā.

atra devī mahāmāyā yogindrā jagat-prasūḥ/ kāmākhyā-rūpamāsthāya sadā tiṣṭhati sobhanā//

The same work further identifies Kāmākhyā with Mahāmāyā, Sarasvatī and Lakṣmī, who resides in the bosom of Viṣṇu. Yoginī-tantra states categorically Kālī is the Supreme Vidyā (of the ten Mahāvidyās), who exists in the form of Brahman.

20 Kāmākhyā-Tantra

yā kālī paramā vidyā brahmarūpā samātanī/ kāmākhyā saiva deveśī sarva-siddhi pradāyinī//

It is to be noted that in the Yoginītantra Pārvatī asks her husband in secret as to - who is Kāmākhyā?

'guptena tvāmaham pṛcche kāmākhyā kā me vada prabho/'

It is eckowed in Kāmākhyātantra; Pārvatī asks:

kāmākhyā yā mahadevi kathitā sarvarūpiṇī/ sā kā vada jagannātha kapaṭaṁ mā kuru prabho// ratāu kā kāminī yonim samyag na darśayet patim/

In response to the query Mahādeva states:

yā devī kālikā mātā sarvavidyā-svarūpiṇī kāmākhyā saiva vikhyātā satyaṁ devi na cānyathā//

It may be noted that not only the theory of identity of Kāmā-khyā with Kā l ī , the Supreme Being, has been taken from the Kālikāpurāṇa and the Yoginītantra but the wordings are also imitated.

The worship of tāntric goddess is carried on by two different methods - dakṣiṇabhāva, the right hand method or the orthodox method, and vāmabhāva, the left hand method or the hiterdox method. While dakṣiṇabhāva or orthodox method is adopted for worshipping all gods and goddess vāmabhāva is restricted entirely for worshipping the tāntric goddesses. Kālikāpurāṇa states that the tāntri c goddesses like Ucchiṣṭa-bhairavī, Caṇḍī, Tripura-bhairavī and others are always to be worshipped following left hand method only. The goddess Kāmākhyā may be worshipped by both the methods - vām a and dakṣiṇabhāva. This suggests that the two methods were current and both were followed.

In the last paṭala the work deals with thh concept of liberation from bondage and explains the four different states of existence in liberation. Along with sālokya, sārūpya and sāyujya, nirvāṇa is also mentioned as a kind of liberation (mukti) and places it above the three others (nirvānañca parāt param). It is obvious that it differs from the concept of Buddhist nirvāṇa for the reason that it conveys the idea of existence as against the

Buddhist concept. The term nirvāna used in the sense of complete merger (brahma-nirvāna) is well known and by the expression similar meaning is intended (nirvānanica manolayah).

The work gives the impression that the ultimate aim of tantras is liberation, which can be attained by practising sādhana as per prescribed rules. It is asserted that the actions (karma) generate devotion (bhakti) which is instrumental for acquiring pure knowledge (suddha jñāna). Pure knowledge alone is capable to cause liberation. Thus beginning with karma the process ends at jñāna, the synthesis of three principles.

An earnest attempt has been made to edit critically this work; though small in volume the problems are enoromous. All the factors which present difficulty in critically editing a Tantra text have been faced.

Variant readings are given at the foot of the text. The reading which appears to be more appropriate than others is accepted an given in the text, and others as footnote. Grammatical mistakes or inaccuracies are not corrected, neither the expressions like 'hunet' 'homet' etc. etc. which cannot be justified grammatically are touched, because such words and expressions are familiar in Tantras.

I regret to say that inspite of care taken by the proof reader (I could not read the proof) a few printing mistakes have crept in. An errata i attached.

Shri K.C. Jain of the Bharatiya Vidya Prakashan deserves thanks for taking up the publication in the midst of his heavy publication schedule.

I hope and trust that the work will be considered useful by those for whom it is intended.

Biswanarayan Sastri.

29 October (Dīpavali)

'Ritayana'

Red Cross Road,

Guwahati—3.

KĀMĀKHYĀ-TANTRA

ॐ नमः परदेवतायै

कामाख्यातन्त्रम्

प्रथमः पटलः

ॐ नमः कालिकाये । श्रीकामाख्या जयति ॥३॥

श्रीदेव्युवाच -

भगवान् सर्वधर्मज्ञ सर्वविद्याधिप प्रभो ।

सर्वदातानदहृदय सर्वगम-विकाशक ॥ १ ॥

श्रुत्वानि सर्वतन्त्राणि यामलानि च भूरिशः ।

विद्यास्ताः सकला देव सफलास्त्वत्प्रसादतः ॥ २ ॥

सारात् सारतरं तन्त्रं किं जानासि वद प्रभो ।

अतीवेदं रहस्यन्तं तेन मे शुश्रुषा सदा ॥ ३ ॥

श्रीशिव उवाच-

श्रृणुदेवी प्रवक्ष्यामि मदोये प्राणवल्लभे ।

योनिरूपा महाविद्या कामाख्या वरदायिनी ॥ ४ ॥

वरदानन्ददा नित्या महाविभववर्द्धिनी ।

सर्वेषां जननी सापि सर्वेषां तारणी मता ॥ ५ ॥

रमणी चैव सर्वेषां स्थूला सूक्ष्मा शुभा सदा ।

तस्यास्तन्त्रं प्रवक्ष्यामि सावधानावधारय ॥ ६ ॥

निखिलस्य च विद्यासु यासु सिद्धयन्ति साधकाः ।

यत्न कुत्रापि केनापि कामाख्या फलदायिनी ॥ ७ ॥

कामाख्या सिद्धिदा तेनां सर्वविद्या स्वरुपिणी ।

कामाख्या-विमुखालोका निन्दिता भुवनत्रये ॥ ८ ॥

१. अधिकः पाठः । २. तन्त्रे । ३. अधिकः पाठः । ४. विद्याप्रिय ।

५. साधनानि । ६. फलानि त्वन । ७. मन्त्रं । ८. अतिप्रियं ।

९. रक्तसिस्यं । १०. तेनाहं श्रवणीयता । श्रवणे स्थिता । ११. मदीयप्राणवल्लभे ।

१२. अधिकः पाठः ।

विना कामात्मिकां क्वापि न दात्री सिद्धिसम्पदाम् ।

कामाख्येवं १३ सदा धर्मः कामाख्या चार्थ एव च ॥ ९ ॥

कामाख्या कामसम्पत्तिः कामाख्या मोक्ष एव च ।

निर्वाणं सेव'१४ देवेशि सैव सायुज्यमोरिता'५ ॥१०॥

सालोक्यं सहरूपत्वं १६ कामाख्या परमा गतिः ।

सेविता ब्रह्मादिदेवैः १७ चन्द्रेण १८ विष्णुना तथा ॥११॥

देवत्वं सर्वदेवानां निश्चितं कामरूपिणी ।

सर्वासामपि विद्यानां लौकिक'९ वाव्यमेव च'२० ॥१२॥

कामाख्याया महादेव्या: स्वरूपं सर्वमेव हि ।

पश्यत् पश्य प्रिये सर्वं चिन्तयित्वा हृदि स्वयम् ॥१३॥

कामाख्यां न विना किञ्चिद् विद्यते भुवनत्रये'२० ।

लक्षकोटिमहाविद्यास्तन्त्रादौ २१ परिकीर्तिता: ॥१४॥

सारात्सारतरं देवी सर्वेषां षोडशी मता ।

तस्यापि २२ कारणं देवी कालिका जगदम्बिका ॥१५॥

चन्द्रकान्तिर्यथा २३ देवी जायते लीयते पुनः ।

स्थावराणि चराणि च नित्यानित्यानि यानि च ॥१६॥

सत्यं सत्यं पुनः सत्यं विना तां नैक जायते ॥१७॥

इति कामाख्यातन्त्रे शिवपार्वतीसंवादे प्रथमः पटलः ॥

द्वितीयः पटलः

मन्त्रोद्धारः ९

श्रीशिव उवाच—

मन्त्रोद्धारं प्रवक्ष्यामि श्रृणु देवी परात् परम् ।

यज्ञ ज्ञानत्वा जायते सिद्धि देवानामपि दुर्लंभाम् २ ॥ १ ॥

मन्त्रस्यास्य प्रभावेण ३ मोहयेद्देविलं जगत् ।

ब्रह्मादीन् मोहयेद्देवी बालकं ४ जननी ५ यथा ॥ २ ॥

१३. कामाख्या च । १३a. 'विनाकामातिकामं' इत्यारम्य 'चार्थ एव च' इत्यन्तं

पाठः अपरत्र नास्ति १४. सर्व । १५. ईरितम । १६. ब्रह्मता देवी ।

१७. चन्द्रता । १८. लौकिकां । १९. आस्त च । २०. भुवनेषु च ।

२१. तन्त्रादौ, स्वतन्त्रादौ । २२. तस्यापि च । २६. यदा ।

१. अधिकः पाठः । २. दुर्लंभम् । ३, प्रतापेन । ४. बालको । ५. जननो ।

देवदानवगन्धर्वकिन्नारादीनां सुरेश्वरि।

मोहयंत्त क्षणमात्रेण प्रजार्दितास्तृप्तिर्यथा ॥ ३ ॥

मन्त्रस्य पुरतो देवी राजानः सचिवावदयः ।

अन्ये च मानवाः सर्वे मेषादि जन्तवो यथा ॥ ४ ॥

मोहोत्तमारण राज्ञः सहस्रस्यवरथार्चितम् ।

उर्वश्यादिसु स्ववेश्या राजपत्न्यादिकाः क्षणात्‌॥ ५ ॥

स्तम्भनं मोहनं देवी क्षोभणं जृम्भणं तथा ।

द्रावर्णं त्रासनञ्चैव विद्वेषोच्चाटनं तथा ॥ ६ ॥

आकर्षणञ्च नारोणां विशेषेण महेश्वेररि ।

वशोकरणम्यानि साधयेत् साधकोत्तम ॥ ७ ॥

अग्निः स्तम्भति वायुरच सूर्यो वारिसमृङ्कहः ।

कटाक्षेणैव सर्वाणि साधकस्य न वान्यथा ॥ ८ ॥

जगज्जयति मन्त्रज्ञः कामदेवो यथा जयी ।

तस्यासाध्यं त्रिभुवने न किञ्चित् प्राणवल्लभे ॥ ९ ॥

जृम्भणान्तं त्यक्तपाशं यात्रावारणरोहकम्‌ ।

वर्ग्यवर्णयुतं देवी नादबिन्दुयुतं पुनः ॥१०॥

एतत् त्रिगुणीकृत्य कल्पवृक्षममुं जपेत् ।

एकं वापि द्वयं वापि चतुर्थं वा जपेत्‌ सुधोः ॥ ११ ॥

कामाख्या-साधनं कार्यं सर्वविद्यासु पारगैः ।

अन्यथा सिद्धिहानिः स्यात् विघ्नस्तेषां पदे पदे ॥ १२ ॥

कि शाक्ता वैष्णवा किंवा कि सौरा गाणपत्यकाः ।

महामायावताः सर्वे तैलयन्त्रे वृथा इव ॥ १३ ॥

अथास्यां साधनं देवी शाक्तानामेव सुन्दरि ।

नात्र चकविशुद्धिस्तु कालादिशोधनं न च ॥ १४ ॥

कृते च नरकं याति सर्वं तस्यः विनश्यति ।

क्लेशशून्यं परं देवी साधनं दृढबोधकम्‌ ॥ १५ ॥

इति श्रीकामाख्यातन्त्रे शिवपार्वतीसंवादे द्वितीयः पटलः ॥

६. गन्धर्वान् । ७. प्रजासु । ८. राजानं । ९. राज्यं ।

१०. राजपत्न्यादिकटाक्षात् । ११. मारणं । १२. दावनं । १३. समुद्रकः ।

१४. कटाक्षेण च । १५. रोहणम् । १६. व्यञ्चावर्ण । १७. त्रयं ।

१८. वापि सक्कपेत् । १९. नैव सिद्धिः । २०. युतः । २१. शैवा ।

२२. पोषकम् २३. वारण सीमद्रणे अत्र पटलसामासिनिर्मिति ।

कामाख्यातन्त्रम्

तृतीय: पटल:

श्रीदेवयुवाच-

कालीतारमन्त्रदाने चक्रचिन्तां करोति य:।

का गतिस्तस्य देवेश निस्तारो विद्यते न वा॥ १ ॥

श्रीशिव उवाच-

वयमगिनइच कालोऽपि या या माता' महेश्वरि।

किं कूर्मो देव देवेशि कालिकातारणोमनुम्॥ २ ॥

अज्ञानात् यदि वा मोहात् कालोतारमन्त्रौ प्रिये।

कृते चक्रादिगणने शून्योविष्टकृमिभैवेत्॥ ३ ॥

कल्याण्ते' च महादेवी निस्तारो विद्यते न च।

तस्याः पूजां प्रवक्ष्यामि त्रैलोक्यसाधनप्रदम्॥ ४ ॥

हृदाद्रठाच्च' देवेशि या या सिद्धिश्च जायते।

प्राप्त्ये तत्क्षणेनैव नात्र कार्यो विचारणा॥ ५ ॥

सिन्दूरमण्डलं कृत्वा त्रिकोणञ्च समालिखेत्।

निजबोजानि' तन्मध्ये योजयेत् साधकोत्तम:॥ ६ ॥

चतुरस्त्रं लिखेदेवि ततो वज्राष्टकं प्रिये।

अष्ट' दिक्षु यजेत्तासु न्यासजालं विधाय च॥ ७ ॥

अक्षोभ्यर्षि: प्रोक्त: छन्दोडनुष्टुबाहुतम्।

कामाख्या देवता सर्वसिद्धये' विनियोजिता'॥ ८ ॥

कराङ्गन्यासकादीनि'० निजबीजेन कारयेत्।

पड्दीद्भोंजां ध्यायेतु कामाख्याभीष्टदायिनीम्॥ ९ ॥

रक्तवस्त्रां'११ वरोद्युक्तां सिन्दूरतिलकान्विताम्।

निष्कलङ्कां'१२ सुधाधाम-वदनकमलोज्ज्वलाम्'३॥ १० ॥

स्वर्णादिमणिमाणिवय-भूषणैर्भूषितां पराम्।

नानारत्नादिनिर्माण-सिंहासनोपरिस्थिताम्॥ ११ ॥

१. का गतिस्तस्य देवेश। का गतिविद्यते तस्म।

२. नयनामिन-कामा वापि माया ज्ञाता। स्वयमग्नि-कामा वापि।

३. महाम्। कल्पान्तां।

५. हृदाकुटाच्च। ६. लीज****। ७. चाष्ट। ८. सिद्धयर्थे।

९. विनियोगक:। विनियोजक:। विनियोग: प्रक्रीतित:। १०. करांगन्यासकं।

११. रक्तवर्णां। १२. निष्कलंकां। १३. वदनमालकोज्ज्वलां।****माणिकोज्ज्वलाम्।

हास्यवक्त्रां पद्मराग-मणिकान्तिमनूत्तमाभ्र् ।

पीनोन्नतुकुचां कुङ्ज्यां श्रुतिमूलगतेक्षणाम् ॥ १२ ॥

कटाक्षेरुच महासम्पदुदायिनीं परमेश्वरीम्"" ।

सर्वाङ्गसुन्दरीं नित्यां विद्याभिः "" परिवेष्टिताम् ॥ १३ ॥

डाकिनीयोगिनी-विद्याधरीभिः परिशोभिताम् ।

कामिनीभिरियुतां नानागन्धादिभिः परिगन्धिताम् ॥ १४ ॥

ताम्बूलादिकराभिश्व नायिकाभिविराजिताम् ।

समस्तसिद्धवर्गाणां"" प्रणतानां प्रतीक्षणाम् ॥ १५ ॥ '""

त्रिनेत्रां सम्मोहकरां पुष्पचापेषु बिभ्रतीम् ।

भृङ्गार्ज्ज-समाख्यानां"" किन्त्रीभ्योडपि श्रूयते""म् ॥१६॥

वाणी-लक्ष्मी-सुधा-वक्त्र-प्रतिवाक्य-महत्सुकाम् ।

अशेषगुणसम्पन्नां करुणासागरां शिवाम् ॥ १७॥

आवाहयेततो देवोमेवं ध्यात्वा च साधकः ।

पूजयेच्च"" यथाशक्ति"" विधानेन हरप्रिये"" ॥ १८॥

कुण्डुमादिभिः रक्तपुष्पैः सुगन्धिकुसुमेस्थथा ।

जप्त्वायैक-सिन्दूरैः करवीरैर्विशेषतः ॥ १९॥

करवीरेश देवींश कामाख्यां तिष्ठति स्वयम् ।

जप्त्वायाज्ञा तथा विद्धि मालत्यादि समोंपके ॥२०॥

करवीरस्य माहात्म्यं कथितं नैव शक्यते ।

प्रदानात् जप्त्वायाच गाणपत्यमवाप्नुयात् ॥२१॥

पूजयेदस्मिकां देवीं"" पञ्चतत्वेन सर्वदा ।

पञ्चतत्त्वं विना पूजामभिचाराय कल्पते ॥२२॥

पञ्चतत्त्वेन देव्या स्तु प्रसादो जायते क्षणात् ।

पञ्चभूतैर्महादेवि"" शिवो भवति साधकः ॥२३॥

पञ्चतत्त्वसमं देवीं नास्ति नास्ति कलौ युगे ।

पञ्चतत्त्वं परं ब्रह्म पञ्चतत्त्वं परा गतिः ॥२४॥

पञ्चतत्त्वं महादेवी"" पञ्चतत्त्वं सदाशिवः ।

पञ्चतत्त्वं स्वयं ब्रह्मा पञ्चतत्त्वं जनार्दनः ॥२५॥

१४. तुष्टा। १५: हरमोहिनीम् । १६. सर्वैगानिनिन्दिता नानाविद्याभिः । सर्वोगिरामो ।

१७: कामां तुः सिद्धवर्गाणां । १८. प्रतीक्षणाम् ।

१९. मोहनकरीं । २०. समाख्यानं । २१. मुस्स्थिताम् । २२. पूजयित्वा

२३. यथोक्तेन । २४. हरप्रियाम् । २५. देवी । २६. महासांघुं ।

पञ्चतत्त्वं भुक्तिमुक्तो महायोगः प्रकटीकृतः।

पञ्चतत्त्वेन देवेशि महापातककोटयः ॥२६॥

नश्यन्ति तत्क्षणेनैव तृणराशिमिवानलः।

यत्रैव पञ्चतत्त्वानि तत्र देवी वसेध्रुवम् ॥२७॥

पञ्चतत्त्वविहीने तु विमुखी जगदम्बिका।

पञ्चतत्त्वं विना नान्यत् शाक्तानां सुखमोक्षयोः ॥२८॥

शैवानां वैष्णवानाञ्च शाक्तानाञ्च विशेषतः।

मद्येन मोदते स्वर्गे मांसेन मानवाधिपः ॥२९॥

सत्स्येन भैरवोपुत्रो मुद्रया धातृतां व्रजेत्।

परेण च महादेवि सायुज्यं लभते नरः ॥३०॥

भक्तियुक्तो यजेद देवीन् तदा सर्वं प्रजायते।

स्वयम्भूषुमेः शुक्ले कुण्डगोलोद्भवेः शुभे ॥३१॥

कुङ्कुमाद्यैरासनं चाद्यं देवये निवेदयेत्।

नानोपहारैर्‌विदेधीरसाये पायसैरपि ॥३२॥

वस्त्रभूषादिभिर्देवि प्रपूज्यावर्णं यजेत्।

इन्द्रादीन् पूजयेत्‌त्र तेषां यन्त्राणि शङ्कुरि ॥३३॥

पाश्वंयोः कमलां वाणिं पूजयेत्‌साधकोत्तमः।

क्षेमदारोगदा चैव शुभदा धनदा तथा ॥३४॥

वरदामोहदा देविऋद्धिदा सिद्धिदापि च।

बुद्धिदा शुद्धिदा चैव भुक्तिदा मुक्तिदा तथा ॥३५॥

मोक्षदा सुखदा चैव ज्ञानदा कान्तिदा तथा।

एता: पूज्या महादेव्यः सर्वदा यन्त्रमध्यतः ॥३६॥

डाकिन्याद्यास्तथापूज्या: सिद्धयो यत्नतः शिवे।

षडङ्गानि ततो देव्यां यजेत् पुष्पाञ्जलि क्षिपेत् ॥३७॥

यथाशक्ति जपेन्मन्त्रं शुद्धभावेन साधकः।

जपं समर्प्य वाद्याद्यैः स्तोषयेत् परदेवताम् ॥३८॥

२७. तृणराशिमिवा । २८. 'पञ्चतत्त्वम्' इत्यारम्भ 'विशेषतः' इत्यन्तः पाठोऽधिकः ।

३०. भवेद देवी । ३१. शुद्धः । ३२. दद्यान्मनोहरम् ।

३३. दुर्गाद्यैरेन्नादि ३४. देवी । ३५. अन्नदा धनदा चैव सुखदा ( पूतना ) जया ( वरदा ) तथा । रसदा मोहदा देवी । ३६. पाद्यादि: ।

३७. परमेश्वरीम् ।

तृतीयः पटलः

पठेत् स्तोत्रञ्च कवचं प्रणमेद् विधिवन्मुदा३८ ।

ततश्च हृदये देवीन् संयोज्य शौषिकां३९ प्रति ॥३९॥

निर्माल्यं निक्षिपेदेशे त्रिकोणं परिकलपयेत्४० ।

निर्माल्यं साधकैः साध्यं गृह्लीयाद्भक्तिभावतः ॥४०॥

विहरेत् पञ्चतत्त्वेन यथाविधि स्वशक्तितः ।

शक्तिमूलं साधनञ्च शक्तिमूलं जपादिकम् ॥४१॥

शक्तिमूला गतिश्चैव शक्तिमूलञ्च जीवनम् ।

ऐहिकं शक्तिमूलञ्च पारत्रं शक्तिमूलकम् ॥४२॥

शक्तिमूलं तपः सर्वं चतुर्वर्गस्थ प्रिये ।

शक्तिमूलानि सर्वाणि स्थावराणि चराणि च ॥४३॥

अज्ञात्वा पापिनो देवि रौरवं यान्ति निश्चितम्४१ ।

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन साधकैश्च शिवाज्ञया ॥४४॥

शक्त्यचिद्धटं भक्तितत्त्वं४२ चान्यथा४३ यान्ति रौरवम् ।

शक्त्यै यद् दीयते देवी तत्तु देवापिंतं भवेत् ॥४५॥

सफलं तस्य तत् कर्म सत्यं सत्यं कुलेश्वरि ।

शक्ति बिना कौलचक्रं४४ करोति कार्येदपि ॥४६॥

स याति नरकं घोरं निस्तारो नहि विद्यते ।

एवञ्च पूजयेद् देवीन् यं यं चोदिश्य४५ साधकः ॥४७॥

तं तं कर्मं करे कृत्वा प्रिये जयति४६ निश्चितम् ।

पुरश्चरणकाले तु लक्ष्मेकं४७ जपेत् सुधीः ॥४८॥

तद् दशांशं हुतेदाज्ये: शर्करामधुपायसे: ।

तर्पयेतददशांशेन४८ जलैश्चन्दनर्मिश्रिते: ॥४९॥

गन्धाद्यै: साधकाधीशस्तद् दशाभिषेचयेत् ।

अभिषेकदशांशेन भोजयेच्च द्विजोत्तमम् ॥५०॥

मिष्टान्नै: साधकान् देवी देवीभक्तांश्च पञ्चमैः ।

एवं पुरश्चर्या कृत्वा सिद्धो भवति साधक:४९ ॥५१॥

प्रयोगेषु५० तततो देवी योग्यो भवति निश्चितम् ।

एतत् पूजादिकं सर्वं कामाख्याप्रीतिकारकम् ॥५२॥

३८. विधिना मुदा । ३९. शौषिकान् । ४०. परिकल्प्य च । ४१. निश्चितम् ।

४५. पीयते हि । ४३. नान्यथा । ४४. कलो चक्रं । ४५. वाञ्छति ।

४९. जपति । ४७. लक्ष्ममत्रं । ४८. धुदिग्भागे: । ४९. सज्जन: ।

५०. प्रयोगेण ।

महाप्रीतिकरी पूजा योनिचक्रे कुलेश्वरि ।

योनिपूजा महापूजा तत्समा नास्ति॥९३ सिद्धिदा ।

तत्र देवों यजेदीमान् सैव देवी न चान्यथा ।

भावहानादि कर्माणि न तत्र सर्वथा प्रिये ॥५४॥

लेपयेत् सुगन्धिभिः५३ पूजयेत्तिविधैर्धूपैः च ।

महाप्रीतिंवेद देव्या: सिद्धो भवति तत्क्षणात् ॥५५॥

योनिपूजासमा पूजा नास्ति ज्ञाने तु मामके ।

चुम्बनाल्लेहनाद् योनेः९ कलवृक्षमतिक्रमेत् ॥५६॥

दर्शनात् साधकाधीश: स्पर्शनात् सर्वमोहनः ।

लिंगयोनिसमायानं कामाख्याप्रीतिवर्धनम् ॥५७॥

तदेव जीवनं तस्या गिरिजे बहु किं वचः ।

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन योनिपूजां समाचरेत् ॥५८॥

परखोद्योगनिपाधं विशेषे यजते सुधीः ।

वेश्यायोगिनः परा देवी साधनं तत्र कल्पयेत्५४ ॥५९॥

त्रिरात्रादेव५५ सिध्यन्ति नात्र कार्य्या विचारणा ।

ऋतुयुक्त९६ लतामध्ये साधयेद्विविधान्मुदा ॥६०॥

अचिरात् सिद्धिमाप्नोति देवानामपि दुर्लंभाम् ।

सारात् सारतरं देवी योनिसाधनमीरितम् ॥६१॥

विना तत्साधनं देवी महापापः प्रजायते ।

योन्निनिन्दां घृणां योनौ९७ य: करोति नराधमः ॥६२॥

अन्नरात्रं शवतुल्यं याति देवी सख्या शिवाशया ।

योन्निमध्ये वसेद् देवी योगिन्यश्चिकुरे स्थिता:९८ ॥६३॥

त्रिकोणेपु त्रयो देवाः शिव-विष्णु-पितामहाः ।

तस्मात्त्र निन्दयेद् योनिं यदोच्छेदात्मनो हितम् ॥६४॥

योनिनिन्दां प्रकुर्वाणः सर्वशेन विनश्यति ।

योनिसुतिपरो देवी शिवः स्यात् तत्क्षणेन च ॥६५॥

किं ब्रमे योनिमाहात्म्यं योनिपूजाफलानि च ।

चाञ्छल्यात् गदितं किञ्चित् क्षन्तव्यं कामरूपिणि ॥६६॥

इति कामाख्यात्रे देवीश्वरसंवादे वतीयं: पटलः५९ ॥

५१. न हि । ५२. तां तु गन्धा.... । ५३. योनौ । ५४. कारयेत् । ५५. तिरात्रादेव । ५६. ....युक्तं । ५७. देवी । ५८. त्रिकोणेपु' इयारय 'पितामहा:' इत्यन्तोऽधिक: पाठः । ५९. द्वितीय: पटल: इति वाराणसीपाठः ।

सतुयः पटलः

चतुर्थः पटलः

भैरव उवाच²—

वरमन्त्रं³ प्रवक्ष्यामि सादरं शृणु पार्वति । यस्य⁴ प्रसादमासाद्य ब्रह्म-विष्णुशिवा अपि ॥ १ ॥

इन्द्राद्या देवता: सर्वा भजन्ते कामिनीम्‌युताः⁵ । गन्धर्वा: किन्तरादेवी तथा विद्याधरादय: ॥ २ ॥

यत्प्रसादात् समागत्य स्वकीयविषयान्नित्ता: । योगिनी-डाकिनी-विद्या-भैरवो-नायिकादिका: ॥ ३ ॥

कामाख्यामन्त्र¹मासाद्य भजन्ति योगतां पराम्⁶ । स्वर्गे मर्त्ये च पाताले ये ये सिध्यन्ति साधका: ॥ ४ ॥

निजबोजजयंदेवी . क्रोधद्रयमतः परम्⁷ । वधबोजद्रयस्थदेव कामाख्ये⁸ च पुनर्वदेत् ॥५॥

प्रसीदति पद॑च्चैव पूर्वबीजानि कल्पयेत् । ठद्दयान्ते मनुः प्रोक्तः सर्वतन्त्रेषु दुर्लंभः ॥६॥

[ क्रों कीं क्रों हूं हूँ स्त्रों स्त्रों कामाख्ये प्रसोद । कीं क्रों हूं हूं स्त्रीं स्त्रों स्वाहा । ]

प्रणवाद्या महाविद्या⁹ त्रैलोक्ये चातिदुर्लभा । चतुर्वर्गप्रदा साक्षात् महापातकनाशिनी ॥७॥

स्मरणादेकमन्त्रस्य सर्वे विघ्नाः समाकुला: । नश्यन्ति चानले दोष्ते¹⁰ पट्टजे इव पार्वति ॥८॥

मन्त्रग्रहणमात्रेण जीवन्मुक्तो हि साधकः¹¹ । भुक्तिमुक्तिं¹² करे तस्य सर्वेषां प्रियतां ब्रजेत् ॥९॥

आवृणोति स्वयं लक्ष्मींवंदने गी: सदा वसेत्¹² । पुत्रा: पौत्रा: प्रजोत्रिश्च भवन्ति चिरजीविन: ॥१०॥

पृथिव्यां सर्वपीठेषु कामाख्यादिषु शङ्करि¹³ । सिद्धिरुचलति¹³ तस्यैव नात्र कार्य्या विचारणा ॥११॥

१. तृतीय: इति वाराणसीष्ठ: । २. अधिक: पाठ: । ३. मन्त्रान् । ४. यस्या । ५. भवन्ति कामनायुताः । भजन्ते काममाश्रिता: । ६. योग्यता: परा: । ७. समासाद्य । ८. तन्त्रमासादघ । ९. महादेवी । १०. दीपे । ११. भवेच्चर: । १२. ग्रीवंसेदृ ध्रवम् । १३. लिपि‌श्वलति ।

तस्य नाम च संस्मृत्य प्रणमन्ति सदा जना: । नाम श्रुत्वा वारमेकं पालयन्ते च हिंसका: ।।१२।। यावद्रय: सिद्धिय: सन्ति स्वर्गो मृत्ये रसातले । साधकानां परिचर्या कुर्वन्ति नात्र संशय: ।।१३।। तं दृष्टवा साधकेन्द्रं च वादी स्वलतित तत्क्षणात् । सभायां कोटिसूर्याभं पश्यन्ति सर्वसज्जना: ।।१४।। जिह्वाकोटिसहस्रैस्तु वक्ककोटिशतैरपि । वर्णितुं नैव शक्नोमि मन्त्रमेकं कुलेश्वरि ।।१५।। न्यासपूजादिकं सर्वं पूर्ववच्च वरानने । पुरश्चर्याविधौ किन्तु पट्सहस्रं मनुं जपेत् ।।१६।। यथाविधि पट्शतानि होमादींश्च समाचरेत् । सिद्धो भवति मन्त्रज्ञ: प्रयोगेषु तत: क्षम: ।।१७।। ध्यानं श्रुणु महादेव्या धन-धान्यसुतप्रदम् । दारिद्रच्यानाशनं देवी क्षणत:ैव न चान्यथा ।।१८।। अतिसुललितवेशां हास्यवक्त्रां त्रिनेत्राम् । जितजलदमुकान्तिं पट्टवस्त्रां प्रकाशाम् ।। अभयवरकराढ्यां रत्नभूषातिभव्याम् । सुरतरुतलपीठे रत्नसिंहासनस्थाम् ।।१९।। हरिहरवचिवन्द्यां शुद्धबुद्धिस्वरूपाम् । मदनशरसमाक्तां कामिनों कामदात्रीम् ।। निखिलजनविलासां कामरूपां भवानि । कलिकलुषनिहन्त्रों योनिरूपां भजामि ।।२०।। गुह्याद् गुह्यतरं देवि ध्यानं दारिद्रनाशनम् । गोपितं सर्वतन्त्रेषु तव भावात् प्रकाशितम् ।।२१।। स्वयम्भू कुसुमेनैव तिलकं परिकल्प्य च । तूलिकाया महादेवी कुलशक्तिं समाविशेत् ।।२३।। कर्पूरतिमुख: साधकशुम्बयेनमुदा । तस्याधरो यथा भजो नीरजव्याकुल: शिवे ।।२४।।

१४. तत्क्षणात् । १५. मन्त्रमेतत् महेश्वरि । १६. पूर्ववत् । १७. महेशानि । १८. महादेवि । १९. तत्त्वक्षये । २०. तव प्रीति । २१. पद्मवस्त्रां । २२. बुद्धवृत्तिस्वरूपाम् । २३. मदनशरसयुक्तां । २४: विलासोल्लासरूपां । २५. कुसुमेश्वर । २६. कर्पूरितमुख: स्वादु । कर्पूरताम्बूलमुख: २७. प्रिये ।

दन्तक्षतवितानोच्चैः परमं तत्न कारयेत् ।

आलिङ्गयेन्मदोन्मत्तः सुदृढं कुचमर्दनम् ॥२५॥

नखघातैर्नतम्बे च रमयेद् रतिपण्डितः ।

पुनःपुंसवनोच्चैः योनौ कुर्सोऽपि कुलेश्वरी ॥२६॥

सुकृतं सुमुखी योनिर्लिङ्गं चोभयतः प्रिये ।

आधारे स्तोभयेत्स्तम्भु सन्धानभेदतः ॥२७॥

ततो लिङ्गे स्थिते योनावज्ञां तस्य प्रगृह्य च ।

अष्टोत्तरशतं मन्त्रं जपेद्भोमादिकक्षयात् ॥२८॥

दिनत्रयं महावीरः प्रजपेत् ध्यानतत्परः ।

प्राप्यते मानस वास्तु नात्र कार्याविचारणा ॥

ऋतुयुक्तां तु देविं निवेश्य तूलिकोपरि ॥३०॥

करवोरप्रसूनस्य तस्या लिङ्गोपरि न्यसेत् ।

तद्वोध्या देवदेवेशि जपेदष्टसहस्रकम् ॥३१॥

दिनत्रयं ततः प्रीतिः स्यादचला प्रिये ।

धनं विन्दति तस्यैव लक्ष्यसंख्यं न संशयः ॥३२॥

आनन्दं वदते नित्यं साधकस्य न चान्यथा ।

अष्टोत्तरशतं योनिं संचुम्ब्यं पूज्य सज्जते ॥३३॥

पुनर्लिङ्गे स्थिते योनौ जपेदष्टसहस्रकम् ।

काङ्क्षितापूणरितं वित्तं प्राप्यते सर्वदा सुखी ॥३४॥

तस्म्यं तस्य महेशानि नायिकासङ्गमो भवेत् ।

वेश्यालतां सुमानीय कलचक्रं विधाय च ॥३५॥

तस्या योनौ यजेद्देवों हृष्टचित्तेन साधकः ।

मगलिङ्गं समाक्यानं मुस्वरेण समुच्चरते ॥३६॥

योनिं वीक्ष्य जपेन्त्रं सक्त्वारमतन्द्रितः ।

प्रत्यहं त्रिशतं कृत्वा सोऽपि सिद्धीश्वरः कलौ ॥३७॥

आज्ञा मृग्भ्रति धनदस्तस्य देहि न संशयः ।

सद्गुरोः स्मरणं कृत्वा योनेश्च साधनं यदि ।

तदा सिद्धिमवाप्नोति चान्यथा हास्यमेव च ॥३८॥

इति कामाख्यातन्त्रे देवेश्वरसंवादे चतुर्थः पटलः ॥

२८. वितानं च परं तत्न च कारयेत् ।

२९. मदनोन्मत्तां ।

३०. महाधीरः ।

३१. तत्स्च सांधिकां ।

३२. जपेच्चाष्ट ।

३३. अर्चनात्व ।

३४. बहुदीयेत् ।

३५. जपेच्चाष्ट ।

३६. समाचरेत् ।

३७. मन्त्रत्रितः ।

३८. सततं ।

३९. सद्गुहविचारणं ।

श्रीदेव्युवाच—

गुरुतत्त्वं महादेव विशेषेण वद प्रभो। दुर्वहा गुरुतादेव1 सम्भवन्तु माशु कशया2।। १ ।।

तत्रैव सद्गुरु: को वा श्रेष्ठ3 को वा वद प्रभो। दूरोकुरू महादेव संशयं मे महोत्कटम्4 ।। २ ।।

इति देव्या वच: श्रुत्वा प्रोवाच शंकरप्रभुः।

शंकर उवाच—

श्रृणु सारतरं ज्ञानं साधूनां हितकारणम्5 ।। ३ ।।

गुरु: सदाशिव: प्रोक्त आदिनाथ: स उच्च्यते6। महाकाल्य7 युतो देव: सच्चिदानन्दविग्रह:8 ।। ४ ।।

सनातन: परं ब्रह्म श्रीधर्ममस्त्रिगुण:9 प्रभु:10। तत्प्रसादान्महामाये11 शिवोज्जमजारामर:12 ।। ५ ।।

अत एव गुरुरेव मनुज: किन्नु कल्पना1। दीक्षाये2 साधकानां च वृक्षादौ3 पूजनं यथा ।। ६ ।।

मन्त्रदातु4 शिर: पञ्च5 यज्ञानं कुरुते6 गुरो:7। तज्ज्ञानं8 शिष्यशिरसि चोपदिष्टं न चान्यथा9 ।। ७ ।।

अत एव महेशानि कुतो हि मानुषो गुरु:10। मानुषे गुरुतादेवी कल्पना न तु मुख्यता11 ।। ८ ।।

अखण्डमण्डलाकारं12 व्याप्तं येन चराचरम्13। तत्पदं दर्शितं येन तस्मै श्रीगुरवे नम:14 ।। ९ ।।

प्रसिद्धमिति यद्देवि तत्पदं दर्शको नर:15। अत्न एव नरे देवी गुरुताकल्पनैव हि16 ।।१०।।

१. या तु। २. बहुपुं न दृश्यते। ३. श्रष्टः। ४. ईश्वरः। ५. श्रीधर्ममस्त्रिगुणः। ६. महादेवी। ७. गुरोने। ८. ब्रह्मादो। ९. मन्त्रदाता शिव: परचात्। १०. तदृध्यानं। ११. अखण्डमण्डलाकार- मिति मन्त्रांशयं पठेद । १२. कल्पनं त्विति ।

न तु गुरु: स्वयं न च मुख्तमा’ चोभयोरपि ।

अयं गुरुरति ज्ञानं शिष्योऽयं खलु मे सदा ॥११॥

दर्शक: पठनस्मेव’ न स्वयं मानुषो गुरु: ।

मोक्षो न जायते सत्यं मानुषे गुरुभावना ॥१२॥

यथा भोजनं भोज्यं हि स्वर्णादौ” पात्रकरण च ।

दीयते च तथा देवी तस्मै सर्वं समर्पणम् ॥१३॥

यदि निन्द्रा” तत्सात्रं भग्नं वापि कुलेश्वरि’ ।

तदा त्यजेत् तत्सात्रं अन्यपात्रेऽपि तोषयेत्” ॥१४॥

अतो हि मनुजं लुब्धं दुष्टं शिष्यं हि संत्यजेत् ।

अहं कृतस्तु” लोकेयस्तत्र रुष्ट: सदाशिव: ॥१५॥

राजास्वं दीयते राज्ञे प्रजाभिर्मण्डलादिभि: ।

यथा तथैव तस्मै तु शिष्यदानं समर्पणम् ॥१६॥

तत्रैव” ग्राहका हिंसा म पड़लाद्या: शुभे” यद्‌ ।

अन्यद्वारेण दातव्यं तांस्तान् संत्यज्य सर्वदा ॥१७॥

सर्वेषां भुवने सत्यं ज्ञानाय गुरसेवनम् ।

ज्ञानान्मोक्षमवाप्नोति तस्मात् ज्ञानं परात् परम् ॥१८॥

अतो यो ज्ञानदाता’हस्तमेव संश्रयेद्‌ गुरुं ।

अन्नकांक्षी निरन्नञ्च यथा संत्ज्यजति श्रिये ॥१९॥

ज्ञानं यत्र न समाभाति” स गुरु: शिव एव हि ।

अज्ञानिनं वर्जयित्वा शरणं ज्ञानिनं ब्रजेत् ॥२०॥

ज्ञानाद्भर्मो’ भवेन्नित्यं ज्ञानादर्थो” हि पार्वति ।

ज्ञानात् कामानवाप्नोति ज्ञानान्मेक्रो हि निर्मल: ॥२१॥

ज्ञानं हि परमं वस्तु ज्ञानं सारतरं हि च ।

ज्ञानाय भजते देवं ज्ञानं हि तु फलम् ॥२२॥

१३. न तु स्वयं गुरुन्तु च मुख्ता । गुरुन्त्रिंच ।

१४. पटलश्चैव । पटलस्यैव ।

१५ पूण्णान्ति ।

१६. विश्रयं न श ।

१७ महेश्वरि ।

१८. अन्य-

पात्रं च भोजनम् ।

१९. लुब्धं दुष्टं संत्जयेत् ।

२०. असम्मवस्तु ।

२१.मानुषार्दिभ: ।

ज्ञानंदाने हि न क्षमस्तं त्यजेद् ।

२२. अत्रैव ।

२३. स्मृता: ।

२४. अतो यो

ज्ञानदाने हि न क्षमस्तं त्यजेद् ।

२५. ज्ञानत्रयं ।

२६. यदा भाति !

मध्युलुन्धो यथा भृङ्गः पुष्पात् पुष्पान्तरं ब्रजेत्। ज्ञानलुब्धस्तथा शिष्यो गुरोरगुर्वन्तरं ब्रजेत् ॥२३॥

गुरवो बहवः सन्ति शिष्यवित्तापहारकाः। दुल्लभः स गुरुदेवः शिष्यसन्तापहारकः ॥२४॥

अज्ञानतिमिरान्धस्य ज्ञानाञ्जनशलाकया। चक्षुरुन्मीलितं येन तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥२५॥

इति ज्ञात्वा साधकेन्द्रो गुरुतां कुलपैतृ सद्‌। ज्ञातृन्येव शिष्यभक्तः केवलं कल्पनां शिवे ॥२६॥

शान्तो‌दान्तः कुलीनश्च शुद्धान्तः कुरणः सद्‌। पञ्चतत्वार्चकौ यस्तु सद्गुरुः स प्रकीर्तितः ॥२७॥

सिद्धो‌साविति विख्यातो बहुभिः शिष्यपालकः। चमत्कारो‌द्भविकृत्या सद्गुरुः को‌थवा प्रियः ॥२८॥

अख्खुतं संवृतं वाक्यं शक्तिः साधु मनोहरम्‌। तन्त्रं मन्त्रं समं वेत्ति य एवं सद्गुरु सदा ॥२९॥

शिष्यबोधाय निपुणो हिताय तत्परः च । निग्रहानुग्रहे शक्तः सद्गुरुः परिकीर्तितः ॥३०॥

परमार्थे सदा दृष्टः परमार्थप्रकोर्तनः‌। गुरुपादाम्बुजे भक्तियस्येव सद्गुरुमन्तः ॥३१॥

इत्यादि गुणसम्पन्नो दृष्टः देवी गुरूं ब्रजेत्‌। त्यक्त्वाक्षरं गुरुः शिष्यो नात्र कार्या विचारणा ॥३२॥

केवलं शिष्यसम्पत्ति-ग्राहको बहुयाचकः। व्याझ्झितश्च समं क्षेमो लोकैर्नित्यो गुर्यन्तः ॥३३॥

कायेन मनसा वाचा शिष्यभक्तियुतं यदि। दृश्यादनुमोदनं नास्ति यस्य देवी स निन्दितः ॥३४॥

२७. मत्या । २८. निश्चितं । २९. व्यक्तं । ३०. वक्लित । ३१. सद्गुरुरेव सः ।

३२. सदा यः शिष्यबोधीय (बोधन) हिताय च समाकुलः । ३३. गीयते बुधैः । ३४. स्मृतः । ३५. ब्रजेत्‌ । ३६. मारकः ।

३७ समक्षे यो । ३८. निन्यः । ३९. तस्य तद् वस्तुकामदः ।

कर्मंणा गर्हितेनैव हन्ति शिष्यधनादिकम् ।

शिष्याहिंतैषिणं लोके वर्जयेत् तं नराधमम् ॥३५॥

महाविद्यां समादाय वीराचारं ददाति च ।

स याति नरकं घोरं शिष्योऽपि पतितो ध्रुवम् ॥३६॥

पशुभावे स्थितो यो हि कालिका-तारणो-हनुम् ।

दत्वाच वदनेन्नैव नरकान्न निवर्तते ॥३७॥

तस्मात् पशुगुरुस्त्याज्यः साधके: सर्वदा प्रिये ।

पशोर्दीक्षाधमा प्रोक्ता चतुर्वर्ग-विघातिनी ॥३८॥

यदि देवात् पशोर्दीक्षां लभते शक्तिमान्नरः ।

कौलात्तु कौलकां प्राथ्र्य तन्मनं पुनरालभेत् ॥३९॥

तदा विद्या प्रसन्ना स्यात् फलदा जने समा ।

अन्यथा विमुखो देवो न कुर्यात्सौभाग्यदाति: ॥४०॥

पूर्वोक्तदोषयुक्तश्च दिव्यो वा वीर एव च ।

तयोरपि न वर्त्तव्यं शिष्येण गुरुभावनम् ॥४१॥

किन्तु भाव्यं हितैषित्वं गुरुताकल्पनां त्यजेत् ।

दिव्ये वीरे वरारोहे न दोषोत्र शिवाज्ञया ॥४२॥

श्रोदेवयुवाच—

दिव्यतो वीरतो देव पशुत्वं कि विशेषतः ।

वद मे परमेशान श्रोतुमिच्छामि शंकर ॥४३॥

श्रोशिव उवाच—

श्रृणु देवी जगद्वन्द्ये यत् पृष्टं तत्वमुत्तमम् ।

दिव्यः सर्वमनोहारी सत्यवादी सिथरासनः ॥४४॥

गम्भीर: शिष्यवक्ता च स भावध्यानतत्परः ।

गुरुपादाम्बुजे भौः: सवंत्र भयवर्जितः ॥४५॥

४०. न ।

४१. हीनो ।

४२. कर्त्तव्या ।

४३. गुरुभावना ।

४४. वीरवरे वापि ।

४५. विशेषक: ।

४६. मे चित्रमुत्सुकम् ।

४८. श्लिष्ट ।

४९. शांतांबधानक: सुखी ।

सर्वदर्शी सर्ववक्ता सर्वदुष्टनिवारकः।

सर्वगुणान्वितो दिव्यः सोज्जं किं बहुवाक्यत:50 ॥४६॥

निर्भयोऽभयदो वीरों गुरुभक्तिपरायणः ।

वाचालो'51बलवान् शुद्धः पञ्चतत्त्वे सदा रतिः॥४७॥

महोत्साहो महाबुद्धिर्महासाहसिकौजपि च52 ।

महाशयः सदावीरो साधूनां पालने रतिः43 ॥४८॥

तत्त्वमयः54 सदावीरो विनयेन महोत्सुकः ।

एवं बहुगुणैर्युको वीरोद्धर्षमः51 - प्रिये ॥४९॥

पशून् शृणु वरारोहे52 सर्वदेव-बहिष्कृतान् ।

अधमान् पापचित्तांश्च पञ्चतत्त्वविनिन्दकान् ॥५०॥

केचिच्छगोपमा देवी केचिन्मेषोपमा भुवि57 ।

केचित् खरपमा ब्रह्मन्58 केचिच्छूकरोपमा: ॥५१॥

इत्याद्या पशवो देवी जेया दुष्टा नराधमा: ।

एषां देवयजनं सिद्धिगरषणं वा कुतो भवेत् ॥५२॥

ततो हि पशवश्छेद्या मेध्या59 खज्जेन वीरकैः ।

वर्जिता: सर्वथा भद्रे परमार्थबहिष्कृताः ॥५३॥

श्रीदेव्युवाच—

किं चित्रं60 कथितं नाथ सन्देहः प्रबलीकृतः91 ।

धुत्रो हि पशभावंश्च गदितोऽयं स्वयं सदां92 ॥५४॥

अर्चितं पशुभावेन परं93 साधारणं यदि ।

देवता नैव जानाति तस्मात् समर्पितं नहि॥५५॥

भज्ज भज्जाशु सन्देहं करुणासागर प्रभो ।

सूर्यो यथा सदा हन्ति चान्धकारं क्षणादपि ॥५६॥

५०. ब्रह्मवाक्यतः । ५१. विशालो । ५२. साहसिकः शुचिः । ५३, महायशः सदा देवी साधूनां पालने रतिः । ५४. तमोमयः । ५५. स्वयं । ५६. महादेवी । ५७. इह । ५८. दृष्टा: । ५९ मेध्या: ६०. किं चित्रु । विचित्रं । ६१ प्रचलोकृतः । ६२. कथितोद्गं न सन्देहः । ६३. वरं ।

श्रीशिव उवाच-

भद्रमुक्तं स्वया विशे' ४ तत्नु श्रुणु विस्तरम् ५ । य उत्तः पशुभावो' हि कलो कस्तदुपासकः ९ ॥५७॥

पञ्चतत्त्वं न गृह्णाति तत्र निन्दां करोति न । शिवेन कथितं यत्र तत् सत्यामाति भावयन् ७ ॥ ५८ ॥

निन्दासु तारयेल्लोकान् निन्दासु भयवि्हुल । निन्दायां पातकं वेत्ति पाशवः संप्रकीर्तितः ८ ॥५९॥

तस्याचारं वदाम्याशु श्रुणु संशयनाशकम् ९ । हविष्यं भक्षयेत्स्नित्यं ताम्बूलं न स्पृशेदपि ॥६०॥

ऋतुस्नातांं विना नारों काम-भावे' न संस्पृशेत् ० । परस्त्रियां कामभावाद् दृष्ट्वा स्वप्नं समुत् सूजेत् ॥६१॥

संत्यजेत् मत्स्यमांसानि पशुश्र नित्यमेव च । गन्धमाल्यैर्वस्र्रैणि चारणैः प्रभजेक्ष हि १ ॥६२॥

देवालये सदा तिष्ठेदाहारार्थी गृहं व्रजेत् । कन्यापुत्रादिवात्सल्यं कु्र्यात्स्नित्यं समाकुलः ॥६३॥

ऐश्वर्यं प्रार्थयेत्नेव यद्यस्ति तन्न त्यजेत् । सदा दानं समाकुर्यात् यदि सन्ति धनानि च ॥६४॥

कार्पण्यं नैव कर्तव्यं यदीच्छेदात्मनो हितम् २ । सेवनं परमं कु्र्यांत् पित्रोनित्यं समाहितः ॥६५॥

परनिन्दां परद्रोहानहङ्कारादिकान् क्षिपेत् ३ । विशेषण महादेवि कोधं संजयेदपि ॥६६॥

कदाचिद् दीक्षयत्रैव पशुश्र परमेश्वररि । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं नान्यथा वचनं मम ॥६७॥

अज्ञानाद् यदि वा मोहात् ४ मन्त्रदानं करोति यः । सत्यं सत्यं महादेवी देवोशापः प्रजायते ॥६८॥

इत्यादि वहुधाचारः कथितोऽयं ५ पशोर्मतः । तथापि न च मोक्षः स्यात् सिद्धिनैव कदाचन ॥६९॥

६४. भद्रे । ६५. संस्कृतम् । ६६. पालकः । ६७. भावयेत् । ६८. पशवः संप्रकीर्तिता: । ६९. नाशनम् । ७०. कामभावैः संस्मृशेत् ७१. न च । ७२. कार्यंद्रोहादि खिपेत सर्वनहङ्कारादिकांस्ततः । ७३. सेवनं इत्यारम्भ क्षिपेत इत्यन्तः पाठोऽधिकः । ७४. लोभात । ७५. वाचिदूष्मः । ७६. ....मन्त्रा ।

यदि चंक्रमणे शक्तिः³⁰ खड्गधारे सदा मरः¹।

पश्चाचारं³¹ सदां³¹ कुयात् किन्तु सिद्धिं जायते ॥७०॥

जम्बूद्वीपे कलौ देवी ब्राह्मणो हि विशेषतः³⁰ ।

पशुनं स्यात् पशुनं स्यात् पशुनं स्यात् शिवाज्ञया ॥७१॥

सत्ये क्रमेच्चतुर्विधिः³¹ । क्षीरजेमधु पायसे³² ।

त्रेतायां पूजिता देवी घृतेन सर्वजातिंभिः ॥७२॥

मधुभिः³³ सर्ववर्णैश्च पूजिता द्वापरे युगे ।

पूजनीया कलौ देवी केवलैरासवेश्³³ तु³⁴ ॥७३॥

नानुकल्पः कलौ दुर्गे नानुकल्पः कलौ युगे ।

न सन्देहो न सन्देहो न सन्देहः कलौ युगे ॥७४॥

सत्यमेतत् सत्यमेतत् सत्यमेतच्च वोदितम् ।

सद्गुरोः शरणं गत्वा³⁴ कुलाचारं भजेत्नरः ॥७५॥

दिव्यत्वं लभते किंवा वीरत्वं लभते शुंभे ।

असाध्यं साध्येद्धैरोग्यनायासेन यद्भुवि ॥७६॥

वीरत्वं क्लेशतो देवी प्राप्तोर्हि न चान्यथा ।

पशुकल्पशतेर्वापि साधितं न च तत्क्षमः ॥७७॥

लडि.घतं नैव शक्नोति यथा पंगुर्गिरिं ववचित् ।

अति गुह्यमिदं प्रोक्तं रहस्यं त्वकि सुन्दरि ॥७८॥

गोपनीयं गोपनीयं गोपनीयं सदाऽनघे ॥७९॥

इति कामाख्यातन्त्रे देवीश्वरसंवादे पञ्चमः पटलः ।

षष्ठः पटलः

श्रीदेव्युवाच—

कस्या देव्या: साधकानमेकात्-निन्दनं¹ महत् ।

न कृत्वा पञ्चतत्त्वेन पूजनं परमेश्वर ॥१॥

श्रीशिव उवाच—

कलौ तु सर्वशक्तानां ब्राह्मणानां विशेषतः ।

पञ्चतत्त्वविहीनानां निन्दनं परमेश्वरि ॥२॥

७७. शक्तिः । ७८. पञ्चाचार । ७९. तदा । ८०. कदाचन

८१. वर्जे: । ८२. पिष्टके: । ८३. रासवै भवे: । ८४. नीतिवां

९. ........मेकत्वं निर्णयं महत् ।

तन्मध्ये कालिकातारा-साधनानां कुलेश्वरि ।

मद्यं विना साधनञ्च महाहास्याय कलते ॥ ३॥

यथा दीक्षां विना देवी साधनं हास्यमेव हि ।

तथान्योः साधनानां झेयं तत्वं विना सदा ॥४॥

शिलायों शस्यवापेक्षु न भवेद्दूरो यथा ।

अनावृष्ट्या क्षितो देवी शस्यञ्चेव यथा न हि ॥५॥

ऋतुं विना क्रिया देवी कुतोदपत्यं प्रजायते ।

गमनञ्च विना देवी ग्रामं प्राप्स्यथां न हि ॥६॥

अतो देव्याः साधने तु पञ्चतत्वं सदा लभेत् ।

पञ्चतत्वैः साधकेंद्रः साधयेद विधिना मुखा ॥७॥

मद्येमांसैस्तथा मৎসैर्मुद्राभिमैथुनैरपि ।

स्त्रीभिः साधं सदा साधुरर्चयेत जगदम्बिकाम् ॥८॥

अन्यथा च महानिन्दा गीयते पण्डितैः सुरैः ।

कायेन मनसा वाचा तस्मात्तत्वपरो भवेत् ॥९॥

कालिकातारीदीक्षां गृहीत्वा मद्यसेवनम् ।

न करोति नरो यस्तु स कलों पतितो भवेत् ॥१०॥

वैदिकों-तांत्रिकी-संध्या-जपहोम-वह्निष्कृतः ।

अन्नाद्रुणः स एवोक्क स एव हस्तिमूत्रंकः ॥११॥

शूनोमूत्रसमं तस्य तप्पणंयतु पितृप्यपि ।

अतो न तप्येत सोऽपि यदीच्छेदात्मनो हितम् ॥१२॥

कालोतारमुनं प्राप्य वीराचारं करोति न ।

शूद्रत्वं तच्छरीरेण प्राप्तं तेन न चान्यथा ॥१३॥

क्षत्रियोडपि तथा देवी वैश्यश्वाण्डालतां ब्रजेत् ।

शूद्रोहि श्वकरत्वञ्च याति याति न संशयः ॥१४॥

अवरयं ब्राह्मणो नित्यं राजा वैश्यय्च शुद्रकः ।

पञ्चतत्वेभंजेद्देवीनं कुर्ग्यात संशय कवचित ॥१५॥

पञ्चतत्वैः कलौ देवी पूजयेद यः कुलेश्वरिम् ।

तस्यासाध्यं त्रिभुवनेऽपि न किज्चिदपि विद्यते ॥१६॥

स ब्राह्मणो वेधनवश्र स शाक्तो गाणपतोडपि च ।

शैवः स परमार्थों च स एव पूणदोक्षितः ॥१७॥

१. ३. कर्षणं । ४. विना । ५. वैदिकों तांत्रिकों सन्ध्यां जपेद्होम ... ।

ति.१ ७.आत्मनः शुभम् । ८. शरीरे तु । ९. शूद्रोऽपि ।

स एव धार्मिकः साधुर्जानी चैव महाकृतो ।

याज्ञिकः सर्वकर्माहिः सोऽपि१० देवो न चान्यथा ॥१८॥

पावनानीहि तीर्थानि सर्वेषामिति सम्मतम् ।

तीर्थानां पावनः कौलो गिरिजे बहु किं वचः ॥१९॥

अस्यैव जननी धन्या धन्या हि जनकादयः ।

धन्या जातिकुटुम्बाश्च धन्या आलापिनो जनाः ॥२०॥

नृत्यन्ति पितरः सर्वे गाथां गायन्ति ते मुदा ।

अपि कश्चित् कुलेऽस्माकं कुलजानी भविष्यति ॥२१॥

तदा योग्या भविष्यामः कुलीनानां सभातले ।

समागन्तुमिति ज्ञात्वा सोत्सुका: पितरः परे ॥२२॥

कुलाचारस्य माहात्म्यं कि ब्रूमः परमेश्वरि ।

पठचवक्रोण देव्या हि९१ सनातन्या:९२ फलानि च ॥२३॥

श्रीबेैयुवाच—

साधनं वद कौलानां१३ साधकानां सुखावहम् ।

दिव्यं रम्यं मनोहारि सर्वाभीष्टफलप्रदाम् ॥२४॥

श्रीशिव उवाच—

शृणु कामकले कान्ते१४ साधकस्य सुखावहम् ।

यत्किञ्चित् गदितं पूर्वं विस्तृतं तद वदाम्यहम् ॥२५॥

भति सुल्लितं दिव्यं स्थानमालोच्य भक्त्या

हृदि च परमदेवीनं सम्भाव्यैक चित्तः ।

मयूर-कुसुमगन्धे व्याप्तिमाहृत्य९५ साधु

तदुपरि खलु तिष्ठेत् साधनार्थं कुलज्ञः ॥२६॥

जयवति यतमानः शब्द पुष्पं क्षिपेत्तत्

स खलु करकवीजानन्यत्र दुर्गे ततो हि ।

चिरभव-वकपुष्पं वर्जयित्वार्चयित्वा

यदि जपतिं विधिज्ञसत्कक्षणात् सोऽप्यहङ् ॥२७॥

उपवनपरियुक्ते शुद्धरम्यालये यो

विधिधृतं वरीलिङ्गं९६ लेपयित्वा सुगन्धे ।

९ . स हि । ११. देवेभि । १२. सनातन्या: । १३. कौले/देवेश

१४. कामकलाकान्ते । १५.''माकृष्ट-साधु । १६. …कृतबर… ।

विविधकुसुम धूपै धूपयित्वा लतां ७ सः प्रतिजप्ति सुभक्त्या त्वत् सुते जायते सः ॥२८॥

अचल शिखर रम्ये शोभ्रमालम्बयित्वा कनककुसुमसाधं मध्य ८ पुष्पं निवेद्य । कृतबहुविधपूजः ९ श्रीगुरु ० भावयित्वा, जपति यदि विलासी विष्णुरेव सयं सः ॥२९॥

परिचरति स साधुः सिद्धिवर्गः सशङ्कः परमतम ९ -लतानां जयति भुवनमध्ये निज्जररुचमरोजपि ब्रजति तमनु नित्यं सार्वभौमो नृपां सः ॥३०॥

अभिनव शुभनीरं रक्तपद्मप्रकर्णंमू विविध-कमलरम्यं भर्ज्जमीन ० प्रयुक्तमू । अपर विहितवस्तु विगतजनसमूहे व्याप्ते २४ देवी प्रकारे २५ ॥३१॥

धन धनित-सुशोमे विद्युद्दोप्तरम्ये २६ हृदि च परमदेवों चिन्तयित्वा सभक्तया । विधिविहित विचाने: स्नानपूजां समाप्य प्रतिजप्तनिशायां गह्हरे ब्रह्मा: २७ स्यात् ॥३२॥

इह च गुरुवराज्ञां प्राप्य शीर्षे निधाय प्रतिजप्ति २८ कुलज्ञो भावभेदात् कुलेशि । सुर गुरुरिह को वा कोऽपि चन्द्रो दिनेशो ब्रजति भुवनमध्ये दिक्पतितत्ववश कोऽपि ॥३३॥

इति च परमदेव्या: साधनं यन्मयोक्तमू यदि पठति सुभग्यो गन्धाढ्ये वा नमेइच्च २९ । अभिमतफरसिद्धि: सर्वैलोकैर्वरेण्यो ३० भवति भुवनमध्ये पुत्रदारैयुतोऽपि ॥३४॥

१७. नतां । १८. शबद ** । १९. कृतवलिभुपूजय । २०. स्व गुरू । २१. परबधू ** । २२. भव्यमीन । २३. व्याप्तमीने श्वरोजपि । २४. प्राप्त । २५. प्रकरणे । २६. दीप्ति...। २७. ब्रह्मरूपः । २८. त्वपि भजति । २९. गदगदो वासनाभि: । ३०. ...लोकेपु गण्यः ।

अंचलधनसमहस्तस्य भोगे वसेतुं प्रतिदिनमभिपूजा देवताया गृहे च । परिजनगणभक्ति: सर्वदा तत्र तिष्ठेत् सदसि वसति रों: सादर: सोडपि वन्द्य: ॥३५॥

इति कामाख्यायां तन्त्रे पार्वतीउववर संवादे पष्ठ: पटल: ॥

सप्तम: पटल:

श्रोदेव्युवाच-( श्रोदेवी उवाच ) श्रुतं रहस्यं देवेश कामाख्याया महेश्वरि । महाशत्रुविनाशाय साधनं किं वद प्रभो ॥ १ ॥

श्रोशिव उवाच- अतिगुह्यतमं देवी तवं स्नेहादितन्यते । महावीर: साधकेन्द्र: प्रयोगन्तु समाचरेत् ॥ २ ॥

पूजयित्वा महादेविं पञ्चतत्वेन साधक: । महानन्दमयो भूत्वा साधयेत् साधनं महत् ॥ ३ ॥

स्वमत्रं तु समादाय कूर्च्चबीजेन शोधयेत् । तपयेद् भैरवीं घोरां शत्रुनाम्ना विवेतु स्वयम् ॥ ४ ॥

दशदिक्षु महापीठे प्रक्षिपेदलेडपि च । नग्नो भूत्वा भ्रमेत्तत्र शत्रुनाशो भवेद् ध्रुवम् ॥ ५ ॥

शक्तिशोणितमत्रेषु वीरो यदि घृणी भवेत् । भैरवि कुपिता तस्य सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥ ६ ॥

दृष्ट्वा श्रुत्वा महेशानि निन्दां करोति यो नर: । स महा¹नरकं याति यावच्चन्द्रदिवाकरौ ॥ ७ ॥

वीराचारं महेशानि न निन्देदमनसापि च । वीरो य: स महादेव: स्वेच्छाचारी सदा शुचि: ॥ ८ ॥

मृत्पात्रान्त समादाय साधनानां लिखेच् शिवे । वायुना पूरितं कृत्वा स्वमूत्रं तत् निक्षिपेत् ॥ ९ ॥

३१. …मपि । ३२. गण शक्तिः । ३३. सिरसि ।

१. …गुह्यतरं । २. महाधीर: । ३. सकलं वा । ४. न संशय: ।

५. सहसा नरकं । ६. वमनासापुष्टिं ।

ससमः पटलः

३२३

मायावोजं महेशानि अष्टोत्तरशतं जपेत् । भैरव्ये तर्पयेद्रेवि मारणोच्चारणं भवेत् ॥१०॥

स्वमूत्रेण समादाय वामहस्तेन शङ्करि । शोधितं भैरवमन्त्रेण निःक्षिपेत् साधकोत्तमः ॥११॥

उन्मादो जायते शान्त्रुन्निप्यते वा महेश्वरि । मोहितः क्षोभितश्चापि वशयो वापि भवेत् ध्रुवम् ॥१२॥

मूत्रसाधनमात्रेण सहस्राक्षसमं रिपुम् । नाशयेत् साधको वीरो नात्र कार्य्या विचारणा ॥१३॥

श्रीदेव्युवाच-

शुक्रशोणितमूत्राणि शुद्धान्नोह कथं प्रभो । तद्‌द्रवं महेशान स्र्देहनाशनं मम ॥१४॥

श्रीशिव उवाच-

श्रृणु देवी रहस्यं च महाज्ञानं वराम्यहम् । शुक्रोज्ज्वं शोणितस्त्व हि द्वयोरेवाखिलं जगत् ॥१५॥

शुद्धं सर्वशरीरं तु शुक्रशोणितर्ज यतः । एवं भूतशरीरेऽ तु यद् यदस्तु प्रजायते ॥१६॥

अशुद्धं तत् कथं देवी पामरो निन्दति ध्रुवम् । ब्रह्मज्ञानविदो देवी मया तेऽ गदितं किम् न ॥१७॥

अंतः शुद्धं जगत् सर्वं स्वकायस्थेक्का कथा । ब्रह्मज्ञानं विना देवी न च मोक्षः प्रजायते ॥१८॥

ब्रह्मज्ञानो शिवः साक्षात् विष्णुब्रह्मा च पार्वति । स एवं दीक्षितः शुद्धो ब्राह्मणे वेदपारगः ॥१९॥

कोटे तस्य वसन्तीह सर्वे तीर्थानि निश्चिता ॥२०॥

इति कामाख्यातन्त्रे पार्वतीश्वर-संवादे सप्तमः पटलः ॥

७. दशयेद । ८. शोणित्वा । ९. भैरवी मात्रे । १०. शत्रोर्मियते । ११. तद्‌द्रस्व । इत्यारम्य 'मम' इत्यन्तः पाठोऽधिकः । १२. भैरवी त्वं च । १३. ततः । १४. किल । १५. कायस्थेषु सर्वदा । १६. शरीरः ।

श्रीदेव्युवाच—

महादेव जगद्रन्य' करुणा सागर प्रभो। पूणामिषेकं कौलिनां वंदे शुभप्रदेदमु ॥ १ ॥

श्रीशिव उवाच—

श्रुणु' देवी मम प्राणवल्लभे परमा न्दूतमु । पूर्णामिषेकं सर्वाशापूरकं शिवत्वप्रदमु ॥ २ ॥

आगत्य सद्गुरु सिद्ध तन्त्रमन्त्र-विशारदमु । कौलं सर्वजनश्रेष्ठमभिषेकविधिह्वरेतु ॥३॥

अंतिगुप्तालये शुद्धे रम्ये कौलिकसंपाते । वेधाख्यो नाः समानोय तर्पणि च सुगन्धत ॥ ४ ॥

विशिष्टानु कौलिकानु भक्त्या तत्रैव सन्नवेशयेत । अच्छेदभिषेकार्थ गुरुद्द वस्रादिभूषणोः ॥ ५ ॥

प्रणमेद त्रिविधाभक्त्या स्तोषयेत स्तुति वाक्यतः । प्राथंयेत शुद्धभावेन कुलधर्म वदेति च ॥ ६ ॥

कृतार्थ कुर्ह मे नाथ श्री गुरो करुणानिधे । अधिपिच्च साधकश्च सेवार्थ शरणागत ॥ ७ ॥

ततोरंभिषिच्य तत्वानि शोधयेत शक्तिमान्मुदा । स्वापिधया पुरः कुलं मन्त्रमुद्रादिभिः प्रिये ॥ ८ ॥

वितानैर्धूपदीपेश्च कृतवा चामोदितं स्थलम । नानागन्धैस्थथा पुष्पैः सर्वोपरकरणैयजेत ॥ ९ ॥

समाप्य महतीं पूजां तत्त्वानि सन्निवेद्य च । आदि स्त्रीभिः समरथै प्रसादं प्र अजेतत ॥१०॥

शुभ-चक्रं विनिर्माय आगमोक्तविधानतः । अभिषेक्ता साधकांश्च पाययेतु स्वयं पिबेत ॥११॥

१. देवदेव । २. ……. सद्गुरुः सिद्धो मन्त्रतन्त्रविशारदः । कौकः सर्वजनश्रेष्ठः

३. विशिय । विशिष्टकौलिकान । ४. अभिषेक्कारं । ५. गुरुवद भावितातमन ।

६. अभिषिक्तैः । ७. साधकैः । ८. देवाहं । ९. ……गवतः ।

१०. मन्त्रमुद्रादिभिः यन्त्र । ११. घूपदीपानां । १२. आत्मानं ।

१३. प्रसादालयं ।

अष्टमः पटलः

भुक्त्वा मत्समांसाद्यैश्चर्व्यंचोष्यादिभिर्ॠचैः तैः । रमेच्च'४ वदेयुः कर्मेतुंच सिद्धिभवंतु निश्चला । अभिषेचनकर्मास्तु'५ निर्विध्नद्रेति निश्चितम् ॥१३॥

चक्रालयान्तःसरेन्न जन एकोऽपि शंकरि । प्रातः कृत्यादिकर्माणि कुयात्तत्रैव साधकः ॥१४॥ दिनानि त्रीणि संव्याप्य भक्त्या तास्तु समर्चयेत् । शिष्यैश्चालौ दिवारात्रमभिषिक्तो भवेतततः ॥१५॥ अनुष्ठानविधिं वक्ष्ये सादरं शृणु पावंती । न . प्रकाण्डं नहि शुद्धं'६ प्रमाणं घटयाहरेत् ॥१६॥ ताम्रेण निर्मितं वापि स्वर्णेन निर्मितं वा । प्रवालं होरकं स्वर्णी मुक्तारुप्ये तथैव च'७ ॥१७॥ गजालंकृतवस्त्राणि नागा ह्यप्यनि भूषिताः'८ । कस्तूरी कुंकुमादिनि नाना गन्धानि चाहरेत् ॥१८॥ नानापुष्पाणि माल्यानि पञ्चतत्त्वानि यत्नतः । विहितान् धूपदीपांश्च घृताक्तान् परमेश्वरि ॥१९॥ ततः शिष्यं समानीय गुरु: शुद्धालये प्रिये । वेश्याभिः साधके: साध्यं पूजनञ्च समाचरेत् ॥२०॥ परलोकविधानेन सावधानेन भक्तितः । पूजां समाप्य, देव्यास्तु स्तवैस्तु प्रणमेन्मुदा ॥२१॥

ततो हि शिवभक्तेशो गृह्यमाल्यादि दापयेत् । आसनं वस्रभूषां च प्रत्येकेन कुलेश्वरि ॥२२॥ ततः शंखादिवाद्यैश्च मंगलाचरणैः परं । घटस्थापनकं कुयात् क्रमं तत्र वदामि तै'९ ॥२३॥ कामबीजेन'° संप्रोक्य वाग्भवेनैव शोधयेत् । शक्त्या कलशमारोप्य मायया पूरयेत् जले: ॥२४॥ प्रवालादीन्पञ्चरत्नान्'१ विन्यसेत् तत्र चालयतः । भावाह्येच्च तीर्थानि मन्त्रेणानेन देशिकः ॥२५॥

१४. रमेत् । १५. … कर्माशु । १६. स्थूलं । १७. प्रवालहीरक-स्वर्ण-मुक्तारुप्यभवेन च । १८. भूषितः । १९. शृणु प्रिये । २०. कामराजेन । २१. प्रवालादिपञ्चरत्नलं ।

ॐ गंगााद्या: सरितः सर्वाः समुद्राश्च सरांसि च ।

सर्वे समुद्रा: सरितः सरांसि जलदा नदा: ॥२६॥

हदा: प्रस्रवणाः पुण्या: स्वर्म्पातालभूगता: ।

सर्वतीर्थानि पुण्यानि घटेऽस्मिन् कुर्वन्तु सन्निधिम् ॥२७॥

रमावैजन जप्तेन २३ पल्लवैः २३ प्रतिदापयेत् ।

कूर्चेन फर्दानं स्यात् गन्धवस्त्रे हुदामुदा २४ ॥२८॥

ललनयेन सिन्दूरं पुष्पं दघातु कामत: ।

मूलेन दूर्वां प्रणवै: कुयाद्भ्युकषणं ततः ॥२९॥

हौं फट् स्वाहेति मन्त्रेण कुयाद्‌दर्भैश्च ताडनम् ।

विचिन्त्य मूलपीठन्तु तथ्र सपूज्य पूरयेत् ॥३०॥

स्वतन्त्रोक्त-विधानेन प्रार्थयेदमुना बुधः ।

तदघटे हस्तमारोप्य शिष्यं पाद्यन्तु गुरुरच सः ॥३१॥

उत्तिष्ठ ब्रह्मरशं देवतामूष्टदायक ।

सर्वतीर्थै:सम्पूर्णे २८ पूरयत्वं २८ मनोरथम् ॥३२॥

अभिषिञ्चतु गुरु: शिष्यं ततो मन्त्रैश्च पावंन्ति ।

मण्डलैरिनिखिलै: सर्वे: २९ साधकै: शक्तिभि: सह ॥३३॥

पल्लवैराम्रकेश्चैव ३० लतां संवीक्ष्य एव च ३१ ।

आानन्दै: परमेशानि भक्तानां हितकारिणी ॥३४॥

अस्याभिषेकमन्त्रस्य —

ॐ दक्षिणामूत्तिकऋषिरिनुष्टुप् छन्द: शक्तिदेवता ।

सर्वसंकल्पसिद्ध्यर्थे विनियोग: ॥३५॥

ॐ राजराजेश्वरी शक्तिरभैवी हुं ३२ भैरवी ।

इमशानभैरवी देवी त्रिपुरानन्द-भैरवी ॥३६॥

त्रिकुरा ३३ त्रिपुटा दंवी तथा त्रिपुरसुन्दरी ।

त्रिपुरेशी महादेवी तथा त्रिपुरमालिनिका ॥३७॥

त्रिपुरानन्दिनी देवी तथैव त्रिपुरातनी ।

एतास्वामभिषिच्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥३८॥

२२. जप्तेन । २३. पल्लवं । २४. बध्बीजे स्थिराकृति: । हृदात्मना । २५. कुम्भेन ।

२६. बुधै: । २७. सर्वतीर्थै:सम्पूणैन् । २८. पूरयास्मन् । २९. खिलैर्द्रव्यै: ।

३०: …राम्रकादयैश्र । ३१. नतिमच्छिष्यमेव च । ३२. काल: ।

३३. त्रिजटा ।

ॐ छिन्नमस्ता महाविद्या तथैकजटेश्वरी । परा तारा जयदुर्गा शूलिनी भुवनेश्वरी ॥३९॥ हरिताख्या महादेवी तथैव च त्रिखण्डका । नित्यानित्य-स्वरूपा च वज्रप्रस्तारिणी तथा । एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥४०॥

ॐ अश्वारूढा महादेवी तथा महिषमर्दिनी । दुर्गा च नवदुर्गा च श्रीदुर्गा भगमालिनी ॥४१॥ तथा भगन्दरी देवी भगक्लिन्ना तथा परा । सर्वचक्रेश्वरी देवी तथा नीलसरस्वती ॥४२॥ सर्वसिद्धिकरी देवी सिद्धगन्धर्वसेविता । उग्रतारा महादेवी तथा च भद्रकालिका ॥४३॥ एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ।

ॐ क्षेमंकरी महामाया चानित्युद्रसरस्वती ॥४४॥ मातङ्गी चान्नपूर्णाच राजराजेश्वरी तथा । एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥४५॥ ॐ उग्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका । चण्डा च चण्डवती चैव चण्डरूपाति चण्डिका । एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥४६॥

ॐ उग्रदंष्ट्रा सुदंष्ट्राच महादंष्ट्रा कपालिनी ॥४७॥ भीमनेत्रा विशालाक्षी मंगला विजया जया । एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥४८॥

ॐ मंगला नन्दिनी भद्रा लक्ष्मीः कान्तिः शशिस्वनी । पुष्टिमेंधा शिवाधात्री यशा शोभा जया धृति: ॥४९॥ श्रीनन्दा च सुनन्दा च नन्दिनी नन्दपूजिता । एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥५०॥

ॐ विजया मंगला भद्रा घृति: शान्ति: शिवा क्षमा । सिद्धिसृष्टिरुमा पुष्टि: श्रद्धा चैव रतिस्तथा ॥५१॥

३४ महादेवी । ३५. तारा च जयदुर्गा च । ३६. तडिताद्या । ३७. नित्या च नित्यरूपा च । ३८. महेशानि । ३९. करालिनी । ४०. कीर्तियंशस्वनी । ४१: साध्वी । ४२. शिवज्ञ्या । ४३. सिद्धिसृष्टिरमा । ४४. श्रीकृद्दिरच ।

दीक्षि: कांन्तर्यशो लक्ष्मीरेश्वरी बुद्धदेव च ।

एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥५२॥

ॐ चक्रि जयावती ब्राह्मी जयन्ती चापराजिता ।

अजिता मानवी श्वेता अदितिश्चादितेव च ॥५३॥

माया चैव महामाया क्षोहिनी इलोभिनी तथा ।

कमला विमला गौरी शरणयम्बुधिसुन्दरी ॥५४॥

दुर्गा क्रियारुनधती घण्टाहस्ता कपालिनी ।

एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥५५॥

ॐ रौद्री काली च मायूरो त्रिनेत्राडचापराजिता ।

सुरुपा च करुपा च तथैव विग्रहात्मका ॥५६॥

चर्चिका चापरा ज्वेया तथैव सुरपूजिता ।

एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा' ॥५७॥

ॐ वैष्णवी च कौमारो तथा माहेश्वरी परा ।

वैष्णवी च महालक्ष्मी: कार्तिकी कौशिकी तथा ॥५८॥

शिवदूती च चामुण्डा मुण्डमालाविभूषिता ।

एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा '५९॥

ॐ इन्द्रोग्नि: यमश्चैव निर्ऋन्तिवङ्कणस्थथा ।

पवनो धनदेशनो ब्रह्मादन्तो दिगीश्वरा: ।

एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥६०॥

ॐ संवत्सराश्चायनश्च मासापक्षौ दिनानि च ।

तिथयश्चाभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥६१॥

ॐ रवि: सोम: कुरूज: सौम्यो गुरु: शुक्र: शानैश्चर: ।

राहु: केतुरच सततमभिषिञ्चन्तु ते ग्रहा: ॥६२॥

ॐ नक्षत्रं करणं योगोऽमृतं सिद्धिसतत: परम् ।

दग्धं पापं तथा भद्रा योगा वारा: क्षणास्तथा ॥६३॥

वारवेला कालवेला दण्डा राज्यादयस्तथा' ।

अभिषिञ्चन्तु सततं मन्त्रपूतेन वारिणा ॥६४॥

ॐ असि षाड़रो रुरुचण्ड: क्रोध उन्मत्त संज्ञक: ।

कपाली भीषणास्यरच संहाराष्टभैरव: ' ॥६५॥

४५. दीक्षा । ४६. घन्टाकर्णा । ४७. कौमारो । ४८. बहुरूपा च ।

४९. एषा पङ्क्तिर्नास्ति बहुषु । ५०. वृद्धाद्यस्तथा । ५१. संहाराष्टौष्टौ ।

अभिषिञ्चन्तु सततं मन्त्रपूतेन वारिणा ।

ॐ डाकिन्यै पुत्रकाश्चैव राकिन्यै पुत्रकास्तथा ।

लाकिन्यै पुत्रकाश्चान्ये काकिन्यै पुत्रकापरे ॥६६॥

शाकिन्यैपुत्रका भूयो हाकिन्यैपुत्रकास्तथा ।

ततक्ष्ण दक्षिणीपुत्रा:५२ देवीपुत्रास्तत: परम् ॥६७॥

मातृणां च तथा पुत्रा: ऊर्ध्वमुख्याः सुताश्च ते ।

अधोमुख्याः सुताश्चैव कालमुख्याः सुताः परे५३ ।

अभिषिञ्चन्तु ते सर्वे मन्त्रपूतेन वारिणा ॥६८॥

ॐ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च ईश्वरश्च सदाशिव: ।

एतेत्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥६९॥

ॐ पुरुष: प्रकृतिश्चैव विकाराश्चैव पोड़श: ।

आत्माज्ञान्तरात्मा परमज्ञानातमनः प्रकृतितता: ॥७०॥

आत्मनस्तु गुणाश्चैव स्थूला: सूक्ष्माश्च ये परे ।

एतेत्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥७१॥

ॐ वेदबीजं श्रीबीजं तथा तन्नींल केतनम्" ५४ ।

शक्तिबीजं रमाबीजं मायाबीजं गुणात्मकम्" ॥७२॥

चिन्तामणिर्महाबीजं नार्मीसहितच्च शंकरम् ।

मातण्डभैरवं दौर्गा बीजं श्रीपुरुषोत्तमम् ॥७३॥

गाणपत्यच्च वाराहं कालबीजं भयापहम् ।

एतानि चाभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥७४॥

ॐ गंगा गोदावरी रेवा यमुना च सरस्वती ।

आत्रेयी भारतीचैव सरयूर्गण्डकी तथा ॥७५॥

करतोया चन्द्रभागा इवेतगंगा च कौशिकी ।

भोगवती च पाताले स्वर्गे मन्दाकिनी तथा ।

एतास्त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥७६॥

ॐ भैरवो भीमरूपश्च शोनो घर्घर एव च ।

सिन्धुश्चैव हदरश्चैव तथा पाताल सम्भवा: ॥७७॥

एते त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतेन वारिणा ॥७८॥

ॐ यानि कानि च तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ।

तानि त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रतन्त्रोषधानि च" ५६ ॥७९॥

५२. याविनी । ५३. उन्मुख्याश्र सुताश्र ये । ५४. स्त्रीबीजं मीनकेतनम् ।

५५. सुभाकरम् । ५६. मन्त्रपूतेन वारिणा ।

ॐ जम्बूद्वीपादयो द्वीपाः सागरा लवणादयः । अनन्ताद्यास्तथा नागाः सर्पाद्याः तक्षकादयः ॥८०॥

एते त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतैन वारिणा ॥८१॥

ॐ रतिश्रीः वलभद्रश्चैवृषट कूर्चमतः परमू । यौपष्ट करन्तु फट्कारमभिषिञ्चन्तु सप्तपात् ॥८२॥

जम्बूद्वीपादयो द्वीपाः सागरा लवणादयः । अनन्ताद्यास्तथा नागाः सर्पा ये तक्षकादयः ॥

एते त्वामभिषिञ्चन्तु मन्त्रपूतैन वारिणा । नश्यन्तु प्रेतकुष्माण्डा दानवा राक्षसाश्च ये । पिशाच्चा गuhyakā भूताः अभिषेकेण ताडिताः ॥८३॥

अलक्ष्मोः कालरात्रिश्च पार्वान्ति च महान्ति च । नश्यन्तु चाभिषेकेण ताराबीजेन ताडिताः ॥८४॥

रोगाः शोकाश्च दारिद्रयं चिन्ताविक्रिया । नश्यन्तु चाभिषेकेण वाग्बीजेनैव ताडिताः ॥८५॥

लोकानुरागत्यागश्च दौर्भाग्यमपि दुर्यंशः । नश्यन्तु चाभिषेकेण मन्त्रथेन च ताडिताः ॥८६॥

तेजोनाशः बुद्धिनाशः शक्तिनाशस्तथैव च । नश्यन्तु चाभिषेकेण कालबीजेन ताडिता: ॥८७॥

विषादपमृत्युरोगाश्च डाकिन्यादिभयं तथा । घोरारभिचारकूष्माश्च ग्रहा नागास्तथा परे ॥८८॥

नश्यन्तु विपदः सर्वाः सम्पदः सन्तु सुस्थिराः । अभिषेकनमात्रेण पूणाः सन्तु मुरोथाः ॥८९॥

ततो गुरुः प्राप्तमन्त्रं दीक्षयेत् पुत्रवत् हि । तदा सिध्यिभवेत् सत्यं नान्यथा वचनं मम ॥९०॥

ततः शिष्यो गुरुं देवीन प्रणमेद् बहुधा मुदा । दक्षिणां गुरवे दद्यात् कनकाज्जलिमानत: ॥९१॥

नाना वचैरलङ्कारैर्गन्धमाल्यादिभिस्तथा । तोषयेत् स्तुतिवाक्यैश्च प्रणमेद् पुनरेव हि ॥९२॥

५७. मतिश्र । ५८. काललक्ष्मीश्र कर्णी च । ५९. कालबीजेनैव ।

६०. तेजोहासः । ६१. बुद्धिहासः । ६२. शक्तिहासः । ६३. शक्तिं ।

६४. अभिषेकेण शक्तेन । ६५. ततो देवीं गुरुं चैव । ६६. स्वर्णकाञ्चनमाल्यनत: ।

कांयेन मनसा वाचा गुरु: कुयात् तथाशिष: । वचनेर्विधि: शिष्यं ग्राह्येत् तत्वमुत्तमम्‌ ॥९३॥

गुरुरेव भैरवै: साध शक्तिर्भैरवेरुदा । भैरव: शक्तियुक्तापि कुयुराशी: सुत्नतत: ॥९४॥

तथा त्रिदिवसं व्याप्य भोजयेत् भैरवं बुध: । अष्टमे दिवसे शिष्यं पुन: कुयात् सेचनम्‌ ॥९५॥

तंत्रप्रचारोदके देवी विद्या राज्ञां जपन सुधी: । कुम्भकांच तथा सम संपूर्यत: सिद्धिहेतवे ॥९६॥

शक्तिभ्यो भैरवेभ्योऽपि तत्‍ो‌ वस्‍त्रालभूषणम्‌ । दद्यात प्रयत्नत: साधुवृद्धि देवी समापनम्‌ ॥९७॥

श्री देव्युवाच— श्रुतं रहस्यं देवेश चाभिषेचनकमं: । गुरु: को वाधिकारी स्यादत्र तन्मे वद प्रभो ॥ ९८ ॥

श्री शिवउवाच— महाज्ञानी स कौलेन्द्र: शुद्धो गुरु परायण: । निग्रहानुग्रहे शक्त: शिष्यपालन तत्पर: ॥ ९९ ॥

पुत्रदारादिभिर्युक्त: सज्जने श्‍व प्रपूरित: । श्रद्धावान्‌ अगमे नित्यं सोज्जधिकार्ता च नायक: ॥१००॥

अन्धे खुजं तथा ह्रस्वं स्वल्पज्ञानी युतं पुन: । सामान्यकौलं वरदे वज्येन मतिमान्‌ सदा ॥१०१॥

उदासीनं विशेषेण वर्जयेत सिद्धिकामुक: । उदासीनमुखाद्दिक्षा वन्ध्या नारी, यथा तथा ॥१०२॥

अज्ञानाद यदि वा मोहात उदासीनात्‌ पामर: । अभिषिक्तो भवेद्देवी विध्नस्तस्य पदे पदे ॥१०३॥

कि तस्य जपपूजा भि: कि ध्यानै: किश्च भक्तित: । सर्वं हि विफलं तस्य नरकं याति वान्तिमे ॥१०४॥

६७. वात्सल्यादिविधि: । ६८. शिष्य: । ६९. विद्यारत्नं । ७०. कर्माणि । ७१. कौलाधिकारी । ७२. कौलिकेन्द्र: । ७३. सज्जनश्च । ७४. श्रुद्बालोगमे नित्यं । ७५. न चान्यर्था । ७६. कारकं । ७७. रतियंथा/यथा प्रिये । ७८ उदासीनं तु ।

कल्पकोटिशतं देवी भुक्ते स नरकं सदा । ततो हि बहुजन्मेष्यो देवीमन्त्रान्नवायुयात् ॥१०५॥

ततोऽ९ हितं महाशुद्धं१० गृहस्थः गुरुमालभेत् । अभिषेचनकर्माणि पुनः कुर्यात् प्रयत्नतः ॥१०६॥

सफलं हि सदा९१ कर्म सर्वं तस्य भवेत् ध्रुवम् । विद्यापि जननीतुल्या पालितं सततं प्रिये ॥१०७॥

यथा पशुं परित्यज्य कौलिकं गुरुमालभेत् । उदासीनं परित्यज्यतथाभिषेचनं मतम्१२ ॥१०८॥

अभिषिक्तः शिवः साक्षादभिषिक्तो हि दीक्षितः । सएव ग्राह्याणो धन्यो देवी देवप रायणः ॥१०९॥

तस्यैव सफलं जन्म धरण्यां श्रृणु पार्वति । तस्यैव सफलं कर्म तस्यैव सफलं धनम् ॥११०॥

तस्यैव सफलो धर्मः काममश्र फलदो३ मतः४८ ॥१११॥

दीक्षा हि सफला देवी क्रिया च सफला तनुः । सर्वं हि सफलं तस्य गिरिजे बहु किं वचः ॥११२॥

यत्र देशे वसेत् साधुः सोऽपि वाराणसीमः५ ॥११२॥

तस्य कृते वसन्तीह सर्वतोर्थान्न नि:श्वितम् । सत्यं सत्यं महामाये गुरुतत्वं९१ मयोदितम् ॥११३॥

उक्तानि यानि यानीह सेचनानि च पार्वति । सर्वतन्त्रेषु तान्त्रस्य९७ कलां नाइन्ति पोड़शीम् ॥११४॥

योग्यं गुरूं तथा शिष्यं विनीतदृढगुणं९ न हि । जायते देवदेवेशि सत्यं सत्यं मयोदितम् ॥११५॥

इदन्तु सेचनं देवी त्रिषु लोकेषु दुर्लभम् । गणेशः पात्रमत्रैव कार्तिकेयोऽपि पार्वति ॥११६॥

मम तुल्यो विष्णु तुल्यो ब्रह्मातुल्योऽत्र भजनम् । पञ्चवक् त्रेश शक्तो न वर्णितुं परमेश्वरि ॥११७॥

इति ते कथितं गुह्यं९ सेचनं परमं महत् । गोपनीयं गोपनीयं गोपनीयं प्रयत्नतः ॥११८॥

७९. अतः । ८०. हितं विहितं शुद्धं । ८१. तदा ८२. शतम् । ८३. सफलः। ८४. मनुः । ८५. मतः । ८६. पुनः सत्यं । ८७. सर्वतन्त्रज्ञता तस्य कलां नाइन्ति । ८८. ...पटलं । ८९. गुरुः ।

यथा रतिगोपनीयातथा हि स्तनमण्डलम्°।

यथा योनिगोपनीया तथाभिषेचनं परम्° ॥१९९॥

निखाते धनमारोप्य गोपयेतु यथा नरः ।

तथैव तु महामाये गोपनीयं ममाज्ञया ॥१२०॥

इति कामाख्या तन्त्रे देवीश्वर-संवादे अष्टमः पटलः ।

नवमः पटलः

श्री पार्वत्युवाच-

मुक्तितत्वं महादेव वद मे करुणानिधे ।

यस्मिन् षड् दर्शंनानोह चोपहास्यगतानिच ॥ १ ॥

श्री शिव उवाच

श्रुणुदेविँ शुभे विझे यत् पृष्ठं तत्वमुत्तमम् ।

एतन्मर्मं च त्वं वेत्सि अहं वेधि° तथा हरिः ॥ २ ॥

मोदकेन यथा लोकः प्रतारयति बालकान् ।

निगडेन यथा देवी बध्नाति दुर्जनं नृपः ॥ ३ ॥

तथा मुग्धीकृतालोके° दर्शनेश्राथवा° मया ।

दुर्जने यदि मुक्तिः स्यात् शंकयेतिं शुभानने ॥ ४ ॥

षड्दर्शन महाकूपे पतिता° पशवः प्रिये ।

परमार्थं नजानन्ति तत् सर्व काक भाषितम्° ॥ ५ ॥

न सारः कदलीवृक्षे ऐरण्डे तु° यथाघे° ॥ ६ ॥

दर्शनेषु तथा मुक्तिर्नास्ति नास्ति कलौ युगे° ॥ ७ ॥

यथा मरीचिकायाश्र निवार्तंतें पुलिन्मृगाः ।

दर्शनेभ्यो निवर्तंतें तथा मुमुक्षवः पुनः ॥ ८ ॥

श्रीगुरोरश्र प्रसादेन मुक्तिमादौ समालम्भित॥° ॥ ८ ॥

९०. तथाभिषेचनं परम् ।

९१. यथायोनिः इत्यारम्या परम् इत्यन्तः पाठो न दृश्यते कवचित् ।

१. एतदूर्ध्वमार्चनं वेत्सि ।

२. वेत्सि त्वमर्ह वेधि° ।

३. प्रभार्चिति ।

४. तथानंगीकृतो ।

५. दर्शनेर्वरो माया तथा मुग्धाकृता लोकः ।

६. शंकियति ।

७. शंकया ।

८. द्वीं पाकरसं यथा ।

९. एरण्डेतु ।

१०. शुभानने ।

११. मयोदितम् ।

१२. सदालम्भेत् ।

विचरेत् सर्वशास्त्रेषु कौतुकाय ततः सुधीः ।

मुक्तितत्त्वं प्रवक्ष्यामि सारख्यं93 ऋणु पार्वंती ॥ ९ ॥

शरोरं धारणं यत्नु'8 कुवंतीह पुनः पुनः ।

आदावनुग्रहो देव्या: श्री गुरोस्तदनन्तरम् ॥ १० ॥

तथा नाना शुभा दीक्षा'1 भक्तिसतस्य प्रजायते ।

ततो हि साधनं शुद्धं तस्माज्ज्ञानं सुचिन्मलम् ॥११॥

ज्ञानान्मोक्षो भवेत् सत्यमिति शास्त्रस्य निर्णयः ।

मुक्तिश्चितिविधा प्रोक्ता सालोक्यन्तु शुभानने ॥१२॥

सारुप्यं सहयोज्यञ्च निर्वाणं9५ परात् परम् ।

सालोक्यं वसति लोके सारुप्यन्तु स्वरूपा'9७ ॥

सायोज्यं कलया युक्तं निर्वाणं मनोलयः ॥१३॥

श्रोदेव्युवाच—

सम्यग्लयो जनस्यैव निर्वाणं यतत् तु कथ्यते ।

तत् किं वद महादेव संशयं लयसात्'8 कुह ॥१४॥

श्रोशिव उवाच—

व्यक्तिलयात्मकामुक्तिरसुराणां दयानिधे ।

दुर्जनत्वाल्लोपपत्तवा कीट'ड्यामि सुरानहम् ॥१५॥

मनोलयात्मिका मुक्तिरिति जानीहि शंकरि ।

प्राप्ता या विष्णुना च ब्रह्मणा नारदादिभिः ॥१६॥

सालोक्यं केवलं तत्तु सारुप्यं युगलद्वयम्9९ !

त्रिधा सायोज्यवान्तेति निर्वाणो सर्वमेव हि ॥१७॥

नीलोत्पलदलश्यामा मुक्तिद्विदलवर्तिनी ।

मुक्तस्तयैव सदा स्फीता स्फुरत्यविरतं प्रिये9९ ॥१८॥

सानातनी जगन्माता'०2 सच्चिदानन्दरूपिणो'23 ।

परा च जननी सैव सर्वाभीष्ट प्रदायिनी ॥१९॥

इष्टे निश्चलसम्बन्धः स च निर्वाणमोरितः ।

मुक्तिज्ञानं कुलज्ञानं नान्यज्ञानं महेश्वरि ॥२०॥

साधनान् देवदेवेशि सर्वेषां विद्धि निश्चितम् ।

स्वर्गं मर्त्यं च पाताले ये ये मुक्ता भवन्ति हि ॥२१॥

१३ साधरं । १४. यस्य । १५. तदनन्तान्त तत्सो दीर्घा । १६. निर्वाणं हि ।

१७. स्वरूपभाकू । १८ नयतां । १९. सालोकी केवलं यत् तु याति सारुप्ययुगं द्वयम् ।

२०. सर्वत्र एव । २१. तत् तु । २२. जगन्वन्द्या । २३. … दायिनी ।

दशमः पटलः

बमूवृष भविष्यन्ति सर्वेषां मुक्तिरिदृशी ।

तथा हि साधनं ज्ञानं पद्मतत्त्वैश्च मुक्तिदम् ॥२२॥

अनुग्रहश्च देयश्च कुलमार्गप्रदर्शकः ।

दीक्षा कुलात्तमिका देवी श्रीगुरोमुखपङ्कजात् ॥२३॥

कुलद्रव्येण या भक्तिः सा मोक्षदायिनी मता ।

ज्ञात्वा नैव प्रयत्नेन कुलज्ञानो भवेद् बुधः ॥२४॥

यदि भाग्यवशाद्देवी मन्त्रमेतत्तु लभ्यते ।

मुक्तेश्च कारणं तस्याः स्वयम् ज्ञातं न चान्यथा ॥२५॥

अश्रुतं मुक्ति तत्‍वं हि कथितं ते महेश्वररि ।

आत्मयोगनिरथया देवी तथा गोप्यं ममाज्ञया ॥२६॥

इति कामाख्यातन्त्रे देवीश्वरसंवादे नवमः पटलः ॥

दशमः पटलः

श्रीदेव्युवाच—

कामाख्या या महादेवी कथिता सर्वरूपिणी ।

सा का वद जगन्नाथ कपटं मा कुरु प्रभो ॥ ९ ॥

कुर्यास्तु कपटं नाथ यदि मे श्रपथस्त्वयि ।

रतौ का कामिनो योनौ सम्यग् न दर्शयेत् पतिम् ॥ २ ॥

श्रुत्वेत् गिरिजा वाक्यं प्रहस्योवाच शंकरः ।

शृणु देवी मम प्राणवल्लभे कथयामि ते ॥३॥

या देवी कालिका माता सर्वविद्या स्वरूपिणी ।

कामाख्या सैव विख्याता सत्यं देवि न चान्यथा ॥ ४ ॥

सेव² ब्रह्मेति जानीहि संज्ञार्थं दर्शनानि च ॥ ५ ॥

विचरन्ति चतुष्कानि⁴ तथा चन्द्रे हि वामनः⁵ ।

अस्याः हि जायते सर्वं जगदेतच्चराचरम् ॥ ६ ॥

२४. बहुवृष्‍ तरिष्यन्ति । २५. त्वं । २६. तस्य ।

१. सत्यं । २. शिवं । ३. यज्ञार्थं । ४. श्रृणु कलि…! ५. चन्द्रे चकोरका । ६. तस्यां ।

लोयते पुनरस्यान्न सन्देहं मा कुरू प्रिये । स्थूला सूक्ष्मा परा देवी सच्चिदानन्दरूपिणो ॥ ७ ॥

अमेयविक्रमाख्यासा मताः । मुक्तिमयी जगद्वात्री सदाआनन्दमयी तथा ॥ ८ ॥

विश्वम्भरी क्रियाशक्ति स्तात सैव सनातनी । यथा कमं समाप्नो च दक्षिणा फल सिद्धिदा ॥ ९ ॥

तथा मुक्तिरसी देवी सर्वेषा फलदायिनी । अतो हि दक्षिणाकाली कथ्यते वरवार्णिनि ॥१०॥

कृष्णवर्णा सदा काली आगमेषु निर्णयः । उत्तानि सर्व तन्त्राणि तन्त्रेणानेन निश्चितम ॥ ११ ॥

कृत्वा संकल्पमित्यस्य काम्येषु पाठयेद बुधः । पठेत वा पाठयेद्वापि श्रृणोति श्रावयेदपि ॥ १२ ॥

तं तं काममवाप्नोति श्रोमत काली प्रसादतः । यथा स्पर्शामणिदेवी तथैतत्तन्त्रमुत्तमम ॥ १३ ॥

यथा कल्पतरूदाता तथा ज्जेयं मनोषिभिः । यथा सर्वाणि रत्नानि सागरे सन्ति निश्चितम ॥ १४ ॥

तथात्र सिद्धयः सर्वा भुक्तिमुक्तिर्वरानने । सर्वदेवाश्रयो मेहर्यथा सिद्दिसतथा पुनः ॥ १५ ॥

सर्वविद्यायुत तन्त्र शपथेन वदाम्यहम । यस्य गेहे वसेत देवी तन्त्रमेतद भयापहम ॥ १६ ॥

रोगशोकपातकाना लेशो नास्ति कदाचन । तत्र दस्युभयं नास्ति ग्रहराजभयं न च ॥ १७ ॥

न चोत्पातभयं तस्य न च मारी भयं तथा । न पराजयस्तेषा हि भयं नैव मयोदितम ॥ १८ ॥

भूतप्रेतपिशाचाना दानवानाच्च रक्षसाम । न भयं क्वापि सर्वेषा व्याध्रादीनां तथैव च ॥ १९ ॥

कुष्माण्डानां भयं नैव यक्षादीनां भयं न च । विनायकाना सर्वेषा गन्धर्वाना तथा न च ॥ २० ॥

७. अमेयविक्रमस्स्याः । ८. सदा । ९. सततः । १०. आगमस्येति ।

११. तथा नान्येति निर्णयः । १२. संकल्प सिद्धघो । १३. पठित्वा श्रावमेद

वापि शृणोति पूजयेत यदी । १४. मन्त्र । १५. देवी ।

परिशिष्टम्

सवर्गे मृत्यें च पाताले ये ये सन्ति भयानकाः ।

ये येऽ1 विध्नकाराश्चैव न तेषां भयमीश्वरि ॥ २१ ॥

यमदूताः पालयन्ते विमुखा भयविह्हुलाः ।

सत्यं सत्यं महादेवि शपथेन वदाम्यहम् ॥ २२ ॥

सम्पत्तिरजतं2 त्रितयं3 तिष्ठति साधु पौष्पम् ।

वाणी तथैव देव्यास्तु प्रसादा चन्द्र ईरिता4 :॥ २३ ॥

एतत्तु कथितं स्नेहात् न प्रकाश्यं कदाचन ।

गोपनीयं गोपनीयं गोपनीयं सदा प्रिये ॥ २४ ॥

पशोरग्रे विशेषेण गोपयेतु प्रयत्नतः ।

भ्रष्टानां साधकानां च सात्निध्ये न वदेदपि ॥ २५ ॥

न दद्यात् काणखजेम्यो5 ऽपि गोतेभ्ये6 स्तथैव च ।

उदासीनजनस्पैव सात्निध्ये न वदेदपि ॥ २६ ॥

दाम्भिकाय न दातव्यं नाभक्ताय विशेषतः ।

मूर्खाय भावहीनाय दरिद्राय7 ममाज्ञया ॥ २७ ॥

दच्यात् शान्ताय शुद्धाय कौलिकाय महेश्वरि ।

काली भक्ताय शैवाय वैष्णवाय शिवाज्ञया ॥ २८ ॥

अद्वैत भावयुक्ताय महाकालप्रजापिने ।

सुरारिवधकायापि शिवाबलिप्रद8 ॥ २९ ॥

ॐ कालिकायै नमः

इति श्री कामाख्या तन्त्रे देवीश्वर संवादे दशमः पटलः ॥

समासश्रयं ग्रन्थ:

परिशिष्टम् (९)

( कालिकापुराणस्य एकपद्याशोडध्यायतः )

मुनिरुवाच

श्रृणु त्वं कथयाम्यद्य यत्र चाराधितो हरः ।

न च विलम्बते9 भक्तो10 राघास्यति11 सम्भलाम्बु ॥ ४९ ॥

१६. हिंसा: । १७. सम्पत्तिरतुला । १८. प्रसादेन तु ईरिता ।

१९. ... विगीतेभ्यः । २०. दुरिताय । २१. शिवाय विनीतायच ।

नित्यं यत्र महादेवो वसन्तं भवति तुष्ट्ये ।

युवां' तत् संप्रवक्ष्यामि स्थानं गुह्यं प्रकाशितम् ॥ ६० ॥

वाराणसी नाम पुरो गं'गातोरे मनोहरे ।

वरणायास्तथा² चासेर्मध्ये चापाकृति: सदां ॥ ६१ ॥

स्वयं कूर्मवजस्तत्र नित्यं वसति योगिनाम् ।

सदां प्रीतकरो योगी स्वयं चाप्यात्मचिन्तक: ॥ ६२ ॥

वियत्स्था सा पुरी नित्यं .भर्गयोमबलाद् धृता

दिव्यज्ञानं ददात्येषा तत्र यो (म्र)पयते नर: ॥ ६३ ॥

तस्मै स्वयं महादेव: संसार-ग्रन्थमुक्तये ।

स भूतवा परमो योगी मृतस्तत्र भवान्तरे ॥ ६४ ॥

सुलभैनैव निर्वाणमाप्नोति हरसमम्तत: ।

योगयुक्तो महादेव: पार्वत्या सहित:³ सदां ॥ ६५ ॥

देवगन्धर्वयक्षाणां मानुषाणां च नित्यश: ।

जेयो हर: प्रकाशश्र क्षेत्रं तच्च प्रशाशितम् ॥ ६६ ॥

न तत्र कामदो देवो नचिराच्च प्रसोदति ।

आराधितश्शिरं' प्रीत्या निर्वाणाय प्रसोदति ॥ ६७ ॥

गोयो'निविजिता* सा तु पुरी तत्र न गच्छति ।

योगस्थांनं महाक्षेत्रं कदाचिदपि शंकरो ॥ ६८ ॥

आसन्नं युदयो: क्षेत्रमिदं वाराणसी तु यत् ।

कथितं नातिदूरे च वतंते नरसत्तमौ ॥ ६९ ॥

अपरं तु प्रवद्यामि गुह्यं पीठं सर्धपिठर ।

हरगौरीसमायुक्तं परं धर्मार्थकामदम् ॥ ७० ॥

तपसा चाति तोत्रेण चिराद् भवति मोक्षदम् ।

नाचिरात् कामदं पुण्यं क्षेत्रं पीठं निगदयते ॥७१॥

चिरत् तु कामदो देवो न चिराद् यत्र ज्ञानद: ।

तत् क्षेत्रमिति लोकेषु गदयते पूर्ववन्दिभि:⁴ ॥७२॥

कामरूपं महापीठं गुह्यादगुह्यतमं परम् ।

पदा सन्निहतस्तत्र पावंत्या सह शंकर: ॥७३॥

१. तसौ । २. वरुण आयास्तथावपे.... ३." सहितं । ४. गौय्यादिवजिता ।

५. ....'सूरिभि: ।

परिशिष्टम्

नचिरात् पूजितो देवस्तस्मिन् पीठे प्रसोदति ।

पार्वंती चानुरक्ताऽऽति भृंगभक्तं तु तत्न वै ॥७४॥

ददाति नाचिरात् कामं भक्ताय परमेश्वरः ।

तव तु पीठं प्रवक्ष्यामि श्रुणुत साम्प्रतं युवाम् ॥७५॥

करतोया नदी-पर्व यावद् दिक्करवासिनीम् ।

त्रिशद् योजनविस्तीर्णं योजने विस्तारयत्नम् ॥७६॥

त्रिकोनं कृष्णवर्णं च प्रभूताचलपूंरितम् ।

नदीशतसमायुक्तं कामरूपं प्रकीर्तितम् ॥७७॥

शम्भुंनित्राग्निनिर्दग्ध कामः शम्भोरनुग्रहत् ।

तत्ररूपं यतः प्राप कामरूपं ततोऽभवत्॥ ॥७८॥

तस्य पीठस्य वायव्यां नैर्ऋृत्यां मध्यभागत: ।

ऐशान्यां च तथाग्नेय्यां मध्ये पाश्वे च शंकरः ॥७९॥

स्वमाश्रपदं कृत्वा पटसु स्यान्नेभु शोभनम् ,

नित्यं वसति तत्रापि पार्वंत्या सह नमंमि: ॥८०॥

परिशिष्टम् (२)

कामाख्या-माहात्म्यम्

कालिका पुराणो द्विषष्टितमोऽध्याये

भगवानुवाच -

कामार्धमागता यस्मान्मया सार्धं महागिरो ।

कामाख्या प्रच्यते देवी तैलेकूले रहोगिता ॥ १ ॥

कामदा कामिनी कामा कान्ता कामांगदायिनी ।

कामांगनाशिनी यस्मात् कामाख्या तेन वोच्यते॥ २ ॥

एतस्याः श्रुणु माहात्म्यं कामाख्याया विशेषतः ।

या सा प्रकृतिरूपेण जगत्सर्वं नियोजयेत् ॥ ३ ॥

मधुकैटभनाशाय महामायाविमोहितः ।

यदा संयूयुधे विष्णुस्तदैषामोहपद्धरिमः॥ ४ ॥

दैननिद्रिने तु प्रलये प्रसुप्ते मधुद्वजे ।

तस्य श्रवणविडजाताविसुरो मधुकैटभो॥ ५ ॥

६. तवो मतः । १. सोच्यते, २. मोहयद् दृढम् ।

कूर्मपृष्ठे सिथता देवी विशीर्णोंऽभवज्जलैः ।

तां विशीर्णां योगनिद्रा महामाया व्यलोकयत् ॥ ६ ॥

तां वै दृढतरां पृथ्वी कतुं प्रति तदेभ्वरी ।

उपायं चिन्तयामास कथं पृथ्वी भवेद्दृढा ॥ ७ ॥

इदानীমाज्यवत् पृथ्वी प्रवृत्ता कोमला जलैः ।

सृष्टिकाले जनान् सोढुं कथं शक्ता भविष्यति ॥ ८ ॥

इति संचिन्त्य सा माया जगतां सृष्टिरूपिणी ।

उपागम्य तदा विष्णुमासाद मुहिनिद्रितम् ॥ ९ ॥

तं तु सुप्तं समासाद्य जगन्नाथं जगत्पतिम् ।

वमहस्तकनिष्ठाग्रं तस्य कर्णे न्यवेशयत् ॥१०॥

निवेश्य नखराग्रेण प्रोद्घृत्य श्रावणं मलम् ।

चूर्णीचकार सा देवी योगनिद्रा जगत्प्रसूः ॥११॥

तत्कर्णं मलचूर्णिभ्यो मधुनामासुरोडभवत् ।

तलो दक्षिणहस्तस्य कनिष्ठाग्रं तु दक्षिणे ॥१२॥

कर्णे न्यवेशयद् देवी तस्मादप्युद्भूतं मलम् ।

तच्चापि क्षोदयामास करशाखाद्रयेन तु ॥१३॥

ततोडभूत् कैटभो नाम बलवान् सोऽसुरो महान् ।

उत्पन्नः स च पानार्थे यस्मान्मृगितवान्मधु ॥१४॥

ततस्तस्य महादेवी मधुनामाकरोत्तदा ।

उत्पन्नः कीटवद्भाति महामायाकरे यतः ॥१५॥

ततोडस्य कैटभं नाम महामाया तदाकरोत् ।

तावुवाच महामाया युद्धतां हरिणा सह ॥१६॥

युवां तौ श्रद्धयेवात्र भवन्तौ निहनिष्यति ।

युवां यदा प्रभापेक्षे आवां विष्णो वघान भो ॥१७॥

तदैवां युवां हन्ता नान्यथा हरिरप्यथ ।

महामायामोहितो तौ विष्णुगात्रं तदा गतौ ॥१८॥

भ्रममाणौ ददृशतुरभिप्रद्योतितं विधिम् ।

तमूचतुस्तो धातारं हनिष्यावोड्य त्वामिह ॥१९॥

तं जागरय वैकुण्ठं यदि जीवितुमिच्छसि ।

ततां ब्रह्मा महामाया योगनिद्रा जगत्प्रसूः ॥१९॥

३. पृथ्वी, ४. कूर्मपृष्ठगता पृथ्वी प्रवृत्ता कोमलाजलैः, ५. इदानों साभवत् ।

प्रसादयामास तदा स्तुतिभिर्वंदैर्भिर्यैमत् । चिरं स्तुताथ सा देवी ब्रह्मणा जगदातमना ॥२१॥

प्रस्तुता तरसा व्यग्रमुवाच च यथाविधि । विमर्यं संरुतां चाहं किं करिष्याम्यहं तव ॥२२॥

तद् वद त्वं महाभाग करिष्याम्यहमद्य ते । तत्तेन महामाया प्रोक्ता धात्र्रा महात्मना ॥२३॥

प्रबोधय जगन्नाथं यावत्तो मां हनिष्यति । सम्मोहय दुराधर्षासुरो मधुकैटभौ ॥२४॥

इत्युक्ता सा तदा देवी ब्रह्मणा जगदात्मना । बोधयामास वैकुण्ठं मोहयामास तौ तदा ॥२५॥

ततः प्रभुद्धः कृष्णस्तु ददर्श भयशालिनम् । ब्रह्माणं तौ तदा घोरासुरौ मधुकैटभौ ॥२६॥

ततस्ताभ्यां स युद्धे ह्यासुराभ्यां जनार्दनः । नाशकदरितुं वीरासुरौ मधुकैटभौ ॥२७॥

अनन्तोदपि फणाग्रेण तन्नो धर्तुं क्षमोऽभवत् । युद्धमानान्त महावीरान् वैकुण्ठं मधुकैटभान् ॥२८॥

अथ ब्रह्मा शिलारूपां स्थितिशाक्तिं तदाकरोत् । अध्ययोजनविस्तीर्णामध्येज्ञानमयताम् ॥२९॥

तस्यां शिलायां गोविन्दो युद्धे नृपसत्तम । सह ताभ्यां शिला सा तु प्रविवेश जलान्तरम् ॥३०॥

तस्यां तु शक्त्यां मग्नायां तोये स युद्धे हरिः । पञ्चवर्षसहस्राणि बाहुयुद्धेनरन्तरम् ॥३१॥

यदा ने नाशकद् हस्तौ तौ विष्णुर्जगतां पतिः । परां चिन्तां तदावाप विधातापि भियात् ततः ॥३२॥

ततस्तावेव तं विष्णुमूचतुर्वलदर्पितौ । पुत्रः पुनर्जननमात्र-महामाया-विमोहितौ ॥३३॥

तुष्टौ स्वस्त्वनियुद्धेन वरं वरय माधव । तवेष्टं सम्प्रदास्यावः सत्यमेतद् ब्रुवोऽधुना ॥३४॥

तयोस्तदवचनं श्रुत्वा माधवो जगतां पतिः । उवाच तौ युवा वध्यौ भवतां मे महाबले ॥३५॥

६. योध्यामास । ७. भगवान् गरुडध्वजः ।

इति देहि वरं मह्यां दातव्यं यदि विद्यते ।

तौ तदा प्राहतुनाशिसत्त्वतौ नौ शोभनोऽधुना ॥३६॥

त्रात्रां जहि नो यत्र तोयं सम्प्रति विद्यते ।

तथोस्तद्वचनं श्रुत्वा माधवो जगतां पतिः ॥३७॥

ब्रहाणं मां च शीघ्रेण प्राहेदं चातमसंज्ञया ।

ब्रह्माशक्तिशिलां शीघ्रमुद्रुत्य धियतां यथा ॥३८॥

तत्र स्थित्वा महाघोरो हनिष्यामि महाबलो ।

ततो ब्रह्मा ह्रहं चैव उद्धार शिलां तु ताम् ॥३९॥

तस्यां मध्ये पूर्वभागे ह्रहं पर्वतरूपधृक् ।

ऊर्ध्वे स्थित्वा शिलां भित्वा प्रविवेशा रसातलम् ॥४०॥

ऐशान्यामभवत् कूर्मः पर्वतश्रृंगहीच्छिलाम् ।

वायव्यां च तथान्ततो नैऋृत्यां च सुरेश्वरि ॥४१॥

महामाया जगद्धात्री शैलरूपप्रधारिणी ।

आननेयं च तथा विष्णुरेकरूपेण संस्थितः ॥४२॥

ब्रह्माशक्तिशिलां गृहीत्वा भगवान् परमेश्वरः ।

मध्ये ब्रह्मा त्वहं चैव वराहश्व तथापरः ॥४३॥

ततो वराहपृष्ठास्य चरमे जगतांपतिः ।

स्थित्वा शिलामवष्टभ्य ब्रह्माशक्तिमधोगताम् ॥४४॥

वामोरुजघने यत्नादारोप्य शिरसी तयोः ।

जगदाधारभूतः स सर्वैस्तनेन संयुक्तः ॥४५॥

सर्वबेलैः समाक्रम्य चिच्छेद च पृथक् पृथक् ।

मधुकैटभयोः सम्यग् प्रेक्ष्योः पृथिवीमृते ॥४६॥

तस्य चाक्रमत स्येम्ना ब्रह्माशक्तिरधोगता ।

प्रियमाणापि देवौघैरयन्तादपि मुहुर्मुहुः ॥४७॥

ततस्तयोस्तु मृत्योः शरोरे जगतां पतिः ।

ब्रह्माशक्ति समुद्रुत्य न्यधात् तस्यां प्रयत्नतः ॥४८॥

उद्धृतायां पृथिव्यां तु तयोमेदोविलेपनैः ।

सुधामकरोत् पृथ्वीं क्लेदितां तोयराशिभिः ॥४९॥

मेदोविलेपनाद यस्माद् गीयते मेदिनी च सा ।

अतापि पृथिवी देवी देवरक्षासमानतुः ॥५०॥

व. बौ तदा प्राह युष्मत्तो योग्यो नौ शोभनो वरः ।

९. वीर्योः ।

अथ काले बहुतिथे व्यतीते प्राणिसर्जने ।

अगृह्लां दक्षतनयां भार्यार्थेऽहं वधूं वराम् ॥५१॥

सा मेsद्भूत् प्रेयसी भार्या प्रादाय समयं पितुः ।

निष्ठाकारी त्वं चेत् स्या: प्राणान्तेऽपि तदा त्वहम्॥५२॥

ततो यज्ञे समस्तांस्तु स च वच्ने चराचरम् ।

न मां नापि सतीं वच्ने तदानिष्ठान्मृता तु सा ॥५३॥

ततो मोहं9 समाक्रान्तस्तमादाय मृतामहम् ।

प्राप्त:10 पीठवरं तं तु श्रममाण इतस्ततः ॥५४॥

तस्यास्त्वज्ञाने पर्यायात् पतितानि यतो यतः ।

तत् तत् पुण्यतमं जातं योगनिद्राप्रभावतः ॥५५॥

तत्स्मस्तु कुब्जिकापीठे सत्यास्तद्रूपनिमण्डलम् ।

पतितं तत्र सा देवी महामाया व्यलीयत ॥५६॥

लीनां योगनिद्रायां मयि पर्वतरूपिणि ।

स नीलवर्ण: शैलोऽभूत्तत्पिते योनिमण्डले ॥५७॥

स तु शैले महातुङ्ग: पातालतलमाविशत् ।

तस्या आक्रमणादगाढं12 हन्तस्यं दुरितो ह्यघावत् ॥५८॥

स तु पूर्व ब्रह्मशक्ति शिलां धृत्वा चतुमुख: ।

शैलरूपोभवत् तेन शैलरूपेण मामधात् ॥५९॥

ब्रह्मा पर्वतरूपी स मयि पर्वतरूपिणि ।

स शक्रौद्योगमद गाढमाक्रान्तो मामया विधे:13 ॥६०॥

ततो वराह: संसक्तो मयि मां स तु माधव: ।

शैलरूप: शैलरूपं धातुं समुपचक्रमे ॥६१॥

सौष्यधोडयान्त्मया साधं तदा पर्वतरूपिणि ।

आक्रम्य देवीं पृथिवीं स्थितो भुवि निखानित: ॥६२॥

शतं शतं योषनानां तुङ्गमासीद गिरित्रयम् ।

तदाक्रान्तं महादेव्या सर्वमेव ह्यधोगतम् ॥६३॥

क्रोशमात्रस्थितं तुङ्गशेषं तत्रित्रयस्य तु ।

एक समस्तजगतां प्रकृति सा यतस्ततः ॥६४॥

ब्रह्मविष्णुशिवैर्देवैर्देङ्गैर्ता स जगतां प्रसू: ।

तत्र पूर्वा ब्रह्मशिला: श्वेत इत्युन्यते सुरै: ॥६५॥

१०. सम्पन्न: । ११. प्राप्त: । १२. वांच । १३. विधो

मृदूधारौ शैलस्तु नील इत्युच्यते तथा । स तु मध्यगतः पीठस्त्रिकोणोलूखलाकृति: ॥ ६७॥

विप्राजमान: सततं मध्ये वराहयो: । वराह: शैलरूपो य: स चित्र इति कथ्यते ॥ ६८॥

सर्वेषां संस्थित: पश्चाद् दीर्घ: सर्वेष्य एव तु । ऐशान्यां योडभवत् कूर्म: शैलरूपो महायुति: ॥ ६९ ॥

मणिकर्णि: स नाम्ना तु ह्यातो देवीघसेवित: । योनन्तरूप: शैलस्तु वायव्यां समवस्थित: ॥ ७० ॥

मणिपर्वतसंज्ञोडसौ पर्वतो माधवप्रिय: । महामाया गिरियंस्तु नैऋत्यां समवस्थित: ॥ ७१ ॥

स गन्धमादनो नाम्ना सर्वदा रक्षरप्रिय: । वराहपृष्ठचरमे यतश्छिन्नो महासुरो ॥ ७२ ॥

हरिणा तत् संयात: पाण्डुनाथ इति स्मृत: । ब्रह्मशक्तिशिलायास्तु पूर्वभागे तु मध्यतः ॥ ७३ ॥

यस्तु पर्वतरूपोऽहं स तु भस्मचलाद्रय: । एवं पुण्यतमे पीठे कुब्जिकापीठसंज्ञके ॥ ७४ ॥

नीलकूटे मया साधं देवी रहसि संस्थित । सत्यास्तु पतितं तत्र विशीर्ण योनिमण्डलम् ॥ ७५ ॥

शिलात्वमगमच्छले कामाख्या तत्र संस्थित । संस्पृशय तां शिलां मर्त्यो ह्यमरत्वमवाप्नुयात् ॥ ७६ ॥

अमर्त्यां ब्रह्मसदनं तत्स्थो मोक्षमवाप्नुयात् । तस्याः शिलाया माहात्म्यं यत्र कामेश्वरी स्थिता ॥ ७७ ॥

अद्भुतं यस्य गुह्यो तु लोर्हं भस्म भवेद्गतम् । स चापि प्रत्यहं तत्र पञ्चमूर्तिधराभवत् ॥ ७८ ॥

मोहार्थ सर्वलोकानां ममापि प्रीतये शिवा । अज्ञां पञ्चमुखेताशु पञ्चभागे व्यवस्थित: ॥ ७९ ॥

ईशान: पूर्वभागस्थ: कामेश्वर्या: प्रधानत: । ऐशान्यां वै तत्पुरुषो ह्याघोरस्तस्य सत्रिधो ॥ ८० ॥

सच्योजातोदथ वायव्यां वामदेवस्तु संगत: । दैत्यारिचापि नरश्रेष्ठ पञ्चरूपाण भरव ॥ ८१ ॥

१४. नो देव्याार्च ।

श्रृणु वेताल गुह्यानी देवैरपि सदैव हि । कामाख्या त्रिपुरा चैव तथा कामेश्वरी शिवा ॥८१॥

शारदाथ - महालोका कामरूपगुणैयुता । मयि लिङ्गत्मकापन्ने शिलायां योनिमण्डले ॥८२॥

सर्वं शिलात्मकं चैव निजंरा: । यथाहं निजरूपेण रमे वै सह कामया ॥८३॥

शिलारूपप्रतिच्छन्नास्तथा सर्वस्तु देवता: । शिलारूपप्रतिच्छन्ना: शैलै शैलै व्यवस्थिताः ॥८४॥

रमन्ते च स्वरूपेण नित्यं रहसि सज्जता: । ब्रह्मा विष्णुहरश्चात्र दिक्पाला: सर्व एव ते ॥८५॥

अन्येडप्यत्र स्थिता देवा: सानुकूला: सदा मयि । उपासितुं तदा देवीन् कामाख्यां कामरूपिणीम् ॥८६॥

नीलशैलस्त्रिकोणस्तु मध्यनिम्न: सदाशिव: । तन्मध्ये मण्डलं चारु त्रिशच्छक्तिसमन्वितम् ॥८७॥

गुहा मनोभवा तत्र मनोभवविनिर्मिता । योनिसतस्यां शिलायां तु शिलारूपा मनोहरा ॥८८॥

वितस्तिमात्राबिस्तीर्णा एकवीशाड़कुलीयता । कमसूक्ष्मविनत्रा सा भस्मशैलानुगामिनी ॥८९॥

महामाया जगद्धात्री मूलभूता सनातनी । सिन्दूरकुङ्कुमारक्ता सर्वकामप्रदायिनी ॥९०॥

तस्यां योनौ पञ्चरूपा नित्यं क्रोडीदति कामिनी । तत्राष्टो योगिनीनित्या मूलभूता: सनातनी: ॥९१॥

पूर्वोक्ता: शैलपुत्र्याद्या: स्थिता देव्या: समन्ततः । तासां तु पीठनामानि श्रृणु चैक्र भैरव ॥९२॥

गुहकामा च श्रीकामा तथान्या विन्ध्यवासिनी । कोटेश्वरी वनस्थातु पाददुर्गा तथापरा ॥९३॥

दीर्घेश्वरी क्रमादेव प्रकटा भुवनेश्वरी । स्वययोगिन्य: पीठनाम्ना ह्याता अष्टो च देवता: ॥९४॥

सवतीशक्तिर्नैकच चक्रं जलहपापिया भैरव ॥९४॥

१५. शरीरेण ।

स्थितानि नाम्ना सौभाग्यसरस्यल्पापि पुण्यदा ।

विष्णुस्तु तीरे तस्यास्तु नाम्ना कमल हत्युत ॥९५॥

कामुकाख्यस्तु वटुकः कामाख्याम्यर्णसंस्थितः ।

लक्ष्मीः सरस्वती देवौ देव्या: संगे व्यवस्थिते ॥९६॥

ललिताख्याभवललक्ष्मीरमातृज्जी तु सरस्वती ।

गणाध्यक्षः पूर्वभागे तस्य शैलस्य संस्थितः ॥९७॥

सिद्धः स नाम्ना विख्यातो द्वारे देव्या: प्रियः सुतः ।

कल्पवृक्षः कल्पवल्ली तिन्तिडी चापराजिता ॥९८॥

भूतत्व तस्मिन् महाशैले स्थितौ देव्या घृतः प्रिये ।

वरराहः पाण्डुनाथाख्यः स्थिततस्तत्र हरियंतः ॥९९॥

जघने शिरसी कृत्वा जधान मधुकैटभौ ।

तस्यासनने ब्रह्मकुण्डं ब्रह्मणा निर्मितं पुरा ॥१००॥

ईशानाख्यः शिवो यत्र तत् सिद्धेश्वरसञ्जकम् ।

शिलारूपं सिद्धकुण्डं मध्यस्थं विधि'⁶ भैरवं ॥१०१॥

तस्यासनने गयाक्षेत्रं क्षेत्रं वाराणसी तथा ।

योिनिमण्डलसङ्काशं कुण्डं भूत्या व्यवस्थितम् ॥१०२॥

तत्रैकामृतकुण्डं तु सुधासद्भि:पूरीतं ।

मम प्रियार्येमिन्द्रेण स्थापितं सह निजैरः ॥१०३॥

वामदेवाह्ययं शोषं श्रीकामेश्वरसञ्जकं ।

कामकुण्डं महापुण्यं तस्यासन्त्रे व्यवस्थितं ॥१०४॥

केदारसञ्ज्ञकं क्षेत्रं मध्यस्थं सिद्धकामयः ।

दैघ्घं चतुर्दशगव्यमच्छ्छायाच्छत्राह्य तु तत् ॥१०५॥

तस्यासन्त्रे शैलपुत्री गुप्तकामाह्यया तु सा ।

गुरुकुण्डस्य मध्यस्था कामेशग्रावपि सङ्गता ॥१०६॥

कामेश्वरशिलासक्ता कामाख्यासङ्जिता सदा ।

पूर्वभागेऽण सक्ता योनेऽस्तु परमार्गतः: ⁷ ॥१०७॥

कामकामाख्ययोर्मध्ये कालरात्र्यंवस्थितता ।

पीठे दीर्घेश्वरी नाम्ना सीमाभागे अवस्थितता ॥१०८॥

कामाख्याप्रस्तरप्रान्ते कृष्माण्डी नाम योगिनी ।

पोटे कोटीश्वरी नाम्ना योगिनीरूपण संस्थिता ॥१०९॥

१६. सिद्ध । १७. परभागता । १८. कामाख्या भैरवमध्ये ।

यच्चाघोराहयं शीर्षं तत्कामायास्तु दक्षिणे ।

पीठे भैरवतामा तु गदिते परमार्थिभिः ॥१९०॥

चामुण्डा भैरवी नाम्ना भैरवासनसंस्थिता ।

नायिका कामदा भक्तेशण्डमुण्डविनाशिनी ॥१९१॥

कामाभैरवरूपे तु स्वयं देवी सुरार्चिता ।

हिताय सञ्जगतां देव्या स्तु प्रीतये सदा ॥१९२॥

सत्योजाताहयं शीर्षं पीठे त्वाम्रातकेश्वरम् ।

भैरवास्ये गहरे तु स्थितं देवैरपिसेवितम् ॥१९३॥

वृद्धि तत्रैव दुर्गाद्यां नायिकां योमरूपिणीम् ।

सिद्धकामेश्वरी नाम्ना व्याता देवैः नित्यशः ॥१९४॥

वटरीपपत्रः सुच्छायो वृक्षस्तत्र सुसंस्थितः ।

आम्रातकः कल्पवृक्षः कल्पवल्लीसमन्वितः ॥१९५॥

पीठे तु सिध्यझश्लेषा स्वयं गुञ्जा समुत्थिताः ।

आम्रातकस्य निकटे मम प्रीतिविवृद्धये ॥१९६॥

पुष्कराख्यं तु तत्क्षेत्रं पीठे त्वाम्रातकाद्यम् ।

ऐशान्यां तत्पुरुषाख्यं मम शीर्षं व्यवस्थितम् ॥१९७॥

भुवनेश्वरनाम्ना तु पीठे व्यातं च भैरव ।

गह्वरं भुवनेशस्य भुवनानन्दसञ्जकम् ॥१९८॥

तस्यासनने तु सुरभिः शिलारूपेण संस्थिता ।

कामधेनुरुरिति व्याता पीठे कामप्रदायिनी ॥१९९॥

योनेसा शरभूते तु मध्यखण्डप्रचण्डके ।

महाभैरवनाम्ना तु कोटिलिङ्गाहयस्तु सः ॥२००॥

मूर्तिभिः पञ्चभिः पञ्चभैगेपु समवस्थितः ।

अहं पञ्चादिप्रित्या भैरवाख्यः स्थितो धरे ॥२०१॥

महागौरी तु या देवी योगिनी सिद्धरूपिणी ।

सा ब्रह्मपर्वते चास्ते शिलारूपेण चोद्धतः ॥२०२॥

अतीवरूपसम्पन्ना नाम्ना सा भुवनेश्वरी ।

यत्र ब्रह्मा तु संसक्तो मयि पर्वतरूपिणी ॥२०३॥

कल्पवल्ली तु तत्रैस्ते नाम्ना सा त्वपराजिता ।

कामधेनुरदू रस्था पूर्वभागे महेश्वरी ॥२०४॥

श्रीकामाख्या योनिरूपा चण्डिका सा तु योगिनी ।

आपने्यां वृद्धिं तों संस्थां सर्वंकामप्रदां शुभाम्‌ ॥१२५॥

योगिनो चन्द्रघण्टाख्या पीठडूर्वा विन्ध्यवासिनी ।

योगिनी स्कन्दमाता सत्पीठडूर्वा वनवासिनी ॥१२६॥

कात्यायनी पीठनाम्ना पादुकेति गद्यते ।

नेत्रहृत्यां नीलशैलस्य प्रान्ते सा संस्थिता शिवा ॥१२७॥

योऽसो नन्दी मम तनुः स तु पापनिरूपधृक् ।

संस्थितः पश्चिमद्वारि हनुमान् पीठनामत॥ ॥१२८॥

औद्र्व उवाच

इति तस्य वचः श्रुत्वा शम्भोरमिततेजसः ।

भैरवस्तं तु पप्रच्छ वेतालोऽपि समुत्सुकः ॥१२९॥

वेतालभैरवावूचतुः

श्रुतः पीठक्रमस्तात देव्याः पूजाक्रमस्तथा ।

श्रोतुमिच्छामि मूर्तीनां पृथचानामपि शङ्कर ॥१३०॥

रूपाणि पृथचमूर्तीनां मन्त्राणि च समन्ततः ।

तच मन्त्राणि तंत्राणि वद नो वृषभध्वज ॥१३१॥

श्रर उवाच

शृणु वक्ष्यामि वेताल मन्त्रं तन्त्रं प्रियकं पृथक् ।

कामाख्यापंचमूर्तीनां रूपं कल्पं च भैरव ॥१३२॥

कामस्थं काममध्येयं कामदेवपुटीकृतम ।

कामेन कामयेत्कामां कामं नित्याजयेद्धियः ॥१३३॥

येष्ठं तु व्यञ्जनं ब्रह्मन् परः शान्तं तदुच्यते ।

प्रथमं क्रमतः कुर्यात्तत्संस्कतं सुधामयम्‌ ॥१३४॥

प्रजापतिस्थथा शक्तिबीजं संस्थादिसंयुतम ।

चन्द्रार्धंसहितं बीजं कामाख्याया: प्रचक्ष्यते ॥१३५॥

इदं धर्मप्रदं काममोक्षार्थिनां प्रदायकम्‌ ।

इदं रहस्यं परमं न गोप्यं तु सुललितभ्रम्‌ ॥१३६॥

श्रोतृणोऽप्यम्य श्रणुयाद गुरुकत्रासरोत्तमः ।

स मां कामान्निलीनं प्राप्य शिवलोके महीयते ॥१३७॥

१९. यन्त्राणि ।

२०. कामं रूपं च ।

श्रुतिसकलितसारं देवकण्ठोघहारं सकलकलुषहारि श्रीधरानन्दकारि । सुनयभुगगेहे भृङ्गजियेऽप्यच शोभ- स्तदिह शिवसमस्तं विध्नहन्त्रीजितार्थम् ॥१३८॥

नयननकरमकारि ध्यानिना चोपकारि प्रणयसुनयसंस्थं देवसत्याहिकस्यम् । परमपदविशोर्ण सर्वदौर्भाग्यजीर्णं श्रृणु शिवपदरूपं कामदेव्या: स्वरूपम् ॥१३९॥

श्रवणगगनमात्रा चादितं यस्य नाम प्रभवति बहुभूत्ये गीतामग्नकध्वाम । सुरगणगणनायां कुण्डली यस्य शक्तिस्तदिह परमरूपं चिन्तनीयं हताशै: ॥१४०॥

रविशशियुतकर्णा कुंकुमापीतवर्णा मणिकनकविचित्रा लोचनर्णा त्रिनेत्रा । अभयवरदहस्ता साक्षसूत्रप्रहस्ता प्रणतसुरनरेशा सिद्धकामेश्वरी सा ॥१४१॥

अरुणकमलसंस्था रक्तपद्मासनस्था नवतरुणशरीरा मुक्तकेशी सुहारा । शवहृदि पृथुतुंगस्तनयुग्मा मनोज्ञा शिशिरुविषमवक्त्रा सर्वकामेश्वरी सा ॥१४२॥

विपुलविभवदात्री स्मेरवक्त्रा सुकेशी ललितनखरदन्ता सामिचन्द्रावनम्रा । मनसिजदृशदिस्था योनिमुद्रालसन्ती पवनगमनशक्ता संश्रुतस्थानभागा ॥१४३॥

चिन्त्या चैवं विद्युदग्निप्रकाशा धर्मार्थयै: साधकैर्विनिचितार्थ: । कल्पान्त श्रीण्यस्तद सम्यगरं वैताल त्वं भैरव श्रीमतिष्ठम् ॥१४४॥

२१. शुद्ध । ३२. कृतौश: ।

तस्मिन्नर्धर्च मण्डलं यद्वा पञ्चात्तं कायं चेतचन्दने: पुष्पयुक्कं: । पर्यायो यो लेखने पूर्वमुक्तो देवीतन्त्रे सोऽत्र पूर्वं विघ्नेय: ॥१४५॥

इति श्रीकालिकापुराणे कामाख्या-माहात्म्यं समाप्तम् ।

२३. तस्मिस्तावत् ।

श्लोकानुक्रमणी

श्लोकपाठ:

प० सं०

श्लोकपाठ:

प० सं०

भूखण्डमण्डलाकारं

अग्निः स्तम्भति वायुंश्च

अचलधनसमहस्तस्य

अचलशिखररम्ये

अचिराद् रौरवं याति

अचिरात् सिद्धिमाप्नोति

अज्ञात्वा पापिनो देवी

अज्ञानतिमिरान्धस्य

अज्ञानाद् यदि वा ज्ञानात्

अज्ञानाद् यदि वा मोहात्

अज्ञानाद् यदि वा मोहात्

अतएव गुरुनैव

अत एव महेशानि

अति गुसालये शुद्धे

अति गुद्यतमं देवी

अति मुल्लितवेशां

अति मुल्लितदिव्यं

अतो देव्या: साधने तु

अतो यो ज्ञानदाताहं

अतोहि मनुजं लुब्धं

आकर्षणं च नारीणां

आगत्य सद्गुरू

अ

5.9

ततः शुद्धं जगत् सर्वं

7.18

2.8

अथास्मा: साधनं देवि

2.14

6.35

अद्वैतभावयुक्ताय

10.29

6.29

अनुग्रहश्च देव्याश्च

9.23

3.63

अनुष्ठानवृध्दि वक्ष्ये

8.16

3.61

अन्यं खड्गं तथा रत्नं

8.101

3.44

अन्यथा च महानिन्दा

6.9

5.25

अभयवरकराद्यां

4.19

8.103

अभिनवशुभमनीरं

6.31

3.3

अभिषिक्त: शिव: साक्षात्

8.109

8.103

अभिषिच्चतु सततं

8.66

5.68

अभिषिच्चेद्गुरु: शिष्यं

8.33

5.6

अमेयकिक्रमाल्यपा सां

10.8

5.8

अर्चितं पशुभावेन

5.55

8.4

अलक्ष्मी: कालरात्रिश्च

8.84

7.2

अवरयं ब्राह्मणो नित्यं

6.15

4.19

अशुद्धं तत् कयं देवि

7.17

6.26

अधुना मुक्तिहेतुं हि

9.26

6.7

अश्रुंतं संवर्तं वाक्यं

5.29

5.19

अस्पैव जननी धन्या

6.20

5.15

अक्षोम्यश्च ऋषि: प्रोक्त:

3.8

बा

2.7

आज्ञां गृह्हातिधनद:

4.38

8.3

आत्मनश्च गुणारचैव

8.71

२

कामाख्यातन्त्रम्

आनन्दं वर्धन्ते नित्यं आवाहयेत् ततो देवीं

इति ज्ञात्वा साध केन्द्र इति च परमदेव्या:

इति ते कथितं गुह्यं इति देव्या वच:

इत्यादिगुणसम्पत्ति:

उक्रानि यानि यानि उत्तिष्ठ ब्रह्मकलस उदासीनं विशेषेण

ऋतुं विना स्त्रिया देवी

एतव् तु कथितं स्नेहाव् एतत्तु त्रिगुणी कृत्य एतास्तामभिपिञ्चन्तु

ऐश्वर्यं प्रार्थयेल्लैव.

ॐ अश्वारूढा महादेवी

ॐ असितांगो रुद्रश्चण्ड:

ॐ इन्द्रोग्निरश्चयमश्चैव

ॐ उग्रचण्डा प्रचण्डा च

ॐ उप्रदन्ध्रा सुदुन्ध्रा च

ॐ मंगागोदावरी रेवा

ॐ गंगादुचा: सरित: सर्वा:

ॐ चक्रि जयावती ब्राह्मी

ॐ छिन्नमस्ता महाविद्या

आवृणोति स्वयं लक्ष्मी:

इत्यादि बहुधा चार:

इत्याद्यै: पशव:

इन्द्नु सेचनं देवी

इन्द्राद्या देवता: सर्वा:

इष्टे निश्रल सम्बन्ध:

इह च गुरवराज्ञां

उन्मादी जायते शत्रु

उपवन परियुक्ते

ऋतुस्नातां विना नारीं

एते त्वामभिषिञ्चन्तु

एते त्वामभिषिञ्चन्तु

4.33

3.18

इ

5.26

6.34

4.10

5.69

5.52

8.118

4.2

9.20

6.33

उ

8.114

8.32

8.102

ऋ

6.6

ए

10.24

2.11

8.44

ऐ

5.64

ॐ

8.41

8.65

8.60

8.46

8.47

8.75

8.26

8.53

8.39

ॐ जम्बुद्वीपादयो द्वीपा:

ॐ रक्षिणामूर्ति ऋतंषि:

ॐ नक्षत्रकरनं योग:

ॐ पुरुष प्रकृतिश्चैव

ॐ ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च

ॐ भैरवी भीमरूपश्च

ॐ मंगलानन्दिनी भद्रा

ॐ यानि कानि च तीर्थानि

ॐ रतिश्च वल्लभा वह्नि:

8.80

8.35

8.63

8.70

8.69

8.77

8.49

8.79

8.82

7.12

6.28

5.61

8.78

8.81

ॐ रवि: सोम: कुञ्ज: सोम्प:

8.62

ॐ वेदादिकीजं श्रीवीजं

8.72

ॐ राजराजेश्वरी शक्त:

8.36

ॐ चैवस्वती च कौमारी

8.58

ॐ रौद्री काली च मायूरी

8.56

ॐ सम्वत्सरीतन इच

8.61

ॐ विजया मंगलभद्रा

8.51

कटाक्षैश्च महासम्पत्

3.13

कार्पण्यं नैव कर्तव्यं

5.65

कदाचिद्धीक्षयेनैव

5.67

कालिका तारिणी दीक्षा

6.10

करतोया चन्द्रभागा

8.76

कालीतारमनूदाने

3.1

करवीरस्य माहात्म्यं

3.21

कालीतारमनं प्राप्य

6.13

करवीर प्रसूनच्च

4.31

कि चित्रं कारितं नाथ

5.54

करवीरेशु देवेशि

3.20

कि तु भाव्यं हितैषितवं

5.42

कलो तु सर्वशाक्तानां

6.2

कि तस्य जपपूजाभि:

8.104

कल्पकोटिशतं देवि

8.105

कि भूमो योनिमाहात्म्यं

3.66

कर्पूरपूरितमुख:

4.24

कि शक्तिवर्णनै: कि वा

2.13

कर्मणा गर्हितेन

5.35

कुंकुमादये रक्तपुष्पै:

3.19

कलयन्ते च महादेवि

3.4

कुंकुमाधैरासवेन:

3.32

कस्या: देव्या: साधकेन

6.1

कुलद्रव्येषु या भक्ति:

9.24

कामबीजेन संप्रोक्ष्य

8.24

कुलाचारस्य माहात्म्यं

6.23

कामाख्या काम सम्पत्ति

1.10

कुर्यास्तु कपटं नाथ

10.2

कामाख्यां न विनां किंचित्

1.14

कुष्माण्डानां भयं

17.20

कामाख्याया महादेव्या:

1.13

कृतार्यं कुरु मे नाथ

8.7

कामाख्यामन्त्रमासाद्य

4.4

कृतवा संकल्पमात्रंस्य

1n.12

कामाख्या या महादेवी

10.1

कृते च नरकं यान्ति

2.15

कामाख्या साधनं कार्यं

2.12

कृष्णवर्णा सदा काली

10.11

कायेन मनसा वाचा

8.93

केचिच्छागोपमा देिव

5.51

कायेन मनसा वाचा

5.34

केवलं शिष्यसम्पत्ति:

5.33

कोटे तस्य वसन्तीह

7.20

ग

गम्भीर: शिष्टवक्ता

5.45

गुरवो बहव: सन्ति

5.24

गन्धाद्यै साधकाधीश:

3.50

गुरुतन्त्रं महादेव

5:1

गाणपत्यं च वाराहं

8.74

गुरुदच भैरव: साधु:

8.94

४

कामाख्यातन्त्रम्

गुरु: सदाशिव प्रोक्त: गुह्याद् गुह्यतरं देवी

5.4

गोपनीयं गोपनीयम्

4.21 गोपितं सर्वतन्त्रेषु

5.79

4.22

चक्रालयान्ति: सरेन्न चतुरसं लिखेद् देवी चन्द्रकान्तियैथा देव

8.14

चर्चिका चापरा जेया

3.7 चिन्तामणिमहाबीजं

8.57

1.16

8.73

ज

जगज्जयति मन्त्रज्ञ

2.9 ज्ञानं यत्र समाभाति

5.20

जम्बुद्दीपादयो द्वीपा:

8.83 ज्ञानं हि परमं वस्तु

5.22

जम्बुद्दीपे कलौ देवी जयति यतमान:

5.71 ज्ञानाद् धर्मो भवेत्

5.21

जयति यतमान: जृम्भणान्तं व्यातिपाशं

6.27 ज्ञानान् मोक्षो भवेत्

2.10

9.12

डाकिनी योगिनी विद्या

3.14 डाकिन्यादिस्थथा

3.37

त

तं तं काममवाप्नोति तं तं कामं करे कृत्वा

1.13 तथा नाना गुहा दीक्षा

9.11

3.48 तथात्र सिद्धय सर्वा:

10.15

ततोडभिषिच्य तत्त्वामि तथा मुक्तिरसो देवी

8.8

10.10

ततो गुरो: प्राप्तमन्त्रं तथा मुग्धी कृता लोके

8.90

9.4

ततोडपि प्रथवहलेध्या: तद् दशां नुनेद्यै:

5.53

3.49

ततो लिङ्गे स्थिते योनी ततः शिवभक्त

4.28 तदा योग्या भविष्याम:

6.22

तत: शं खादिवादैश्च तथा विद्या प्रसन्ना स्यात्

8.22

5.40

तत: शिष्यो गुरुं देवीं तदेव जीवनं तस्या

8.23

3.58

तत: शिष्यं समानीय तत्रैव ग्राहका हि सा:

8.91

5.17

ततो हितं महाशुद्धं तत्र देवीं यजेदधीमान्

8.20

5.2

तत्वमय: सदाशीर: तस्मात् पशु गुरुस्याज्य:

5.49

5.38

तत्वमध्ये कालिका तारा तस्या नाम च संस्मृत्य

6.3

4.12

तथा भगन्दरी देवी तस्याचार वदश्यागु

8.42

5.60

तथा त्रिदिवसं प्राप्य तस्यैव सफलं जन्म

8.95

8.101

श्लोकानुक्रमणणी

तस्यैव सफलो धर्मः: 8.111 तेजोनाशी बुद्धिनाथ:: 8.87

तस्य क्रोडे वसन्तीही 8.113 त्रिकुरा त्रिपुटा देवी: 8.37

तसया यो नी यजेददेवीं 4.36 त्रिकोकोनेषु त्रयो देवा:: 3.64

ताम्ब्रलाददिराभिश्च 3.15 त्रिनेत्रा सम्मोहकरां 3.16

ताम्ब्रेण निर्मितितं वापि 8.17 त्रिरतावेव सिद्धध्यन्त्रि: 3.60

ताम्ब्रापा्रीकैदैद्वि 8.96 त्रिपुरा नन्दिनीनी देवी: 8.38

द

ददात् शान्ताय शुदाय 10.28 दिनानि तीनोंणि संवाप्य 8.15

दन्तक्षति वितनााश्च 4.25 दिव्यतो वीरतो देव 5.43

दर्शनक: पठनश्चवेव 5.12 दिवत्वं लभते कि वा 5.76

दर्शनात् साधकाधीश: 3.57 दीप्ति: कान्तिर्येशो लक्ष्मी: 8.52

दर्शनेभ्यो निवर्तन्ते 9.8 दीक्षा ही फला देवी 8.112

दर्शनेषु तथा मुक्ति: 9.7 दुर्गार्क्रियार्ुन्धती 8.55

दश दिक्षु महापीठे 7.5 दृष्ट्वा श्रत्वा महेशानि 7.7

दाम्भिकाय च दात्यं 10.27 देव दानव गन्धर्व 2.3

दारिद्रच्छचनाशं देवी 4.18 देवत्वं सर्वदेवानां 11.12

दिनत्रयं महावीर 4.29 దేవालये सदा तिष्ठेत् 5.63

दिनत्रयं ततो देभ्या: 4.32

घ

धनधनितसुभो 6.32

न

नखघातार्नितम्बे च 4.26 नानावस्त्रैर्लंकारै: 8.92

न चोत्पातभयं तस्य 10.18 नानुकल्प:: कलो दुर्गर् 5.74

न तु गुरू: स्वयं 5.11 निखाते धनमाररोप 8.120

न ददायात् खञ्जकाणेभ्य 10.26 निखजनविलासां 4.20

नश्यन्तु ततक्षणैव 3.27 निखलाषु च विद्यासु 1.7

नश्यन्तु विपद: सर्वा: 8.89 निबीजत्रयं देवी 4.5

न सार: कदली वृक्षे 9.6 नित्यं तस्य महेशानि 4.35

नाना पुष्ष्पाणि माल्यानि 8.19 निनन्दाषु तारयेल्लोकान् 5.59

नानालंकार वस्त्राणि 8.18 निर्मल्यं निक्षिपेदेदेश: 3.40

६ कामाख्यातन्त्रम्

निभंयो भयदो वीर: 5.47 नृत्यन्ति पितर: सर्भे 6.21

नीलोत्पदलशश्यामा । 9.18

प

पञ्चतस्तेन देव्यास्तु 3.23 पशोर्रेविविषेण 10.25

पञ्चतत्वं भुक्तिमुक्त: 3.26 पावनानीह तीर्थर्िन 6.19

पञ्चतत्वं महादेवी 3.25 पार्श्वर्वयो: कमलां 3.34

पञ्चतत्वं समं देवि 3.24 पुत्रदारादिभिर्युग्रै: 8.100

पञ्चतत्वस्विहीने तु 3.28 पुनर्लिंगे स्तिते योनी 4.34

पञ्चतत्वै: कलो देवि 6.16 पुरश्चर्याविधे किं तु 4.16

पञ्चवक्त्रं न गृणाति 5.58 पूजयित्वा महादेवी 7.3

पठ् स्तोत्रं च कवचं 3.39 पूजयेदम्बिकां देवी 3.22

परिनन्दां परद्रोहं 5.66 पृथ्वीब्यां सर्वें तीर्थेषु 4.11

परार्थें सदादृष्ट: 5.31 पूर्वार्क्तदोषयुक्तस्य 5.41

परलोकं विधानेन 8.21 प्राणवाद्या महाविद्या 4.7

परस्त्रीयोनिमासयध्य 3.59 प्राणमेद्विविधर्भक्तच्चा 8.6

परिचरति स साधु: 6.30 प्रयोगेषु ततो: देवीं 3.52

पल्लवौद्रामक्रैैव 8.34 प्रवालादीन् पञ्च 8.25

पशशुभावे स्तिते योहि 5.37 सिद्धद्धिमितियददेवी 5.10

पशून्ष्टृण बररोहे 5.50 प्रसीदेति पदञ्चैव 4.6

ब

भञभुवरश्च भविष्यन्ति 9.22 ब्रह्मज्ञानी शिव: साक्षात् 7.19

भ

भक्तियुक्तो यजेद देवी 3.31 भीमनेत्रा विशाललाक्षी 8.48

भगवान् सर्वं धर्मञ । 1.1 भुञजीत मत्स्यामांसादाद्यै: 8.12

भञ्ज भ्जाषु सन्देहं 5.56 भूतप्रेतपिशाचनां 10.19

भद्रयुक्तं त्वया विजे 5.57

म

मत्स्येन भैरवीपुत्र 3.30 मनो लयात्मिका भक्ति: 9.16

मद्ययैमौसैस्तथा मत्स्य: 6.8 मन्त्रग्रहणमात्राण 4.9

मधुभि: संवर्र्णदञ्च 5.73 मन्त्रत्रादातु: शिर: पदमे 5.7

मधलुद्धो यथा भुंगो 5.23 मन्त्रोदारं प्रवक्ष्यामि 2.1

इलोकअनुक्रमणणी

मन्त्रस्यास्य प्रभावेन 2.2

माया चै महामाया 8.54

मन्त्रस्य पुरतो देवि 2.4

माया बीजं महेशानि 7.10

समतुल्यो विष्णु तुल्य: 8.117

मिष्ठान्न: साधकान् 3.15

महाजानो स कोलेनन्द्र: 8.99

मुक्ितत्वं महादेव 9.1

महादेव जगद् वन्दच 8 1

मृदपात्रं तद् समादाय 7.9

महाप्रतिकरी पूजा 3.53

मन्त्र्रसाधन मात्रेण 7.13

महाविद्यायां समादाय 5.36

मोदकेन यथालोक: 9.3

महोत्साहो महाबुद्धि: 5.48

मोहो स्नगरं राज: 2.5

मातंगी चात्रपूर्णा च 8.45

मोक्षदा सुखदा चैव 3 36

मातृणां च तथा पुत्रा: 8.68

य

यद् प्रसादा समागत्य 4.3

यदि दैवात् पशोर्दीक्षा 5.39

यथा कल्पतरर्दाता 10.14

यदि निन्यक्ष तत् पात्रां 5 14

या दीक्षां बिना देवि 6.4

यदि भाग्यवशाद् देवि 9.25

यथा पशुं परित्यज्य 8.108

यमदूता: पलायन्ते 10 22

यथा भोक्तरि भोजज्य 5.13

या देवी कालीमाता 10.4

यथा रतिर्गौपनीया 8 119

योग्यं गुुरुं तथा शिष्यं 8.115

यथा शक्ति जपेन्नमन्त्र 3 38

योनिनिदां प्रकुर्ण: 3.65

यदि चक्रमणे शक्ति: 5 70

योनिपूजा समाप्ता 3.56

योनि दीक्ष्य जपेन्नमन्त्र 4.37

र

रक्तवस्त्रां वरोदयुक्ता 3.10

राजवं दीयेतेजे 5.61

रमणी चैव सर्वेक्षें 1 6

रोगशोकपाकाननां 10.17

रमाबीजन जप्तेन 8.28

रोग: शोकान् दारिद्रंच 8.85

ल

लघितुं नै शक्नोति 5.78

लीयते पुनरस्तायाक्ष 10.7

ललनयैव सिद्धित्रं 8.29

लेयेत्ंं सुगन्धाः 3.54

लोकानुरागत्यागक्ष 8.86

व

बदेये:: कर्मक्तुंश 8.13

वस्त्रभूषादिभि देवीं 3.33

वयमग्निनिश्च् कालोऽपि 3 2

वाणी लक्ष्मी सुधा-वाक्य 3.17

वरदानन्दनदा नित्या 1.5

वारवेला कालवेला 8.64

वरदा मोहदा देवि 3.35

विचरेत् सर्व शास्त्रषु 9.9

वरमन्त्रं प्रवक्षयामि 4.1

विचरायन्ति चोत्सुका: 1.06

वर्णितुं नैव शक्नोमि 4.15

कामाख्यायातन्त्रम्

वितानर्धुपदीपपंक्ष 8.9 विहरे पञ्चतत्वेन 3.41

विना कामात्मिकं कवापि 1.9 वीररतं क्लेशतो देवि 5.77

विना ततसाधनं देवि 3.62 वीराचारं महेशानि 7.7

विशिष्टात् कौलिकात् 8.5 वैदिकदी तान्त्र्रीकी संख्या 6.11

विश्वम्भरी क्रिया शक्ति: 10.9 व्यक्तिलयात्मिका मुक्ति: 9.15

विषपमृत्युरोगश्च 8.88

श

शक्तिभ्यो भैररवेध्य: 8.97 शुभचक्रं निर्मर्मय 8.11

शक्तिमूलं तप: सर्वं 3.43 शूनीत्रसम तस्य 6.12

शक्तिमूला गतिित्र् व 3.42 शृणु कामले कान्ते 6.25

शक्तियुच्छष्टं भिक्षितव्यं 3.45 शृणु देवि प्रवक्षया 1.4

शरीरं साधनं यततु 9.10 शृणु देवि रहस्यं च 7.15

शाकिनी पुत्रका भूयो 8.67 शृणु देवि मम प्राण 8.2

शान्तदान्त: कुलीनक्ष 5.27 शृणु देवि शुभे विश्व 9.2

शिलायां शस्ययवापैक्ष 6.5 शृणु देवि जगद् वन्दचे च 5.44

शिवदूती च चामुण्डा 8.59 शैवानां वैष्णष्णवानां च 3.29

शिष्द्धबोधायनिपुण: 5.30 श्रीनन्दा च सुनन्दा च 8.50

शुक्रशोणितमूत्रणि 7.14 श्रुतं रहसयं देवेशि 8.98

शुक्रशोणितमूत्रयेदेवीर: 7.6 श्रुतं रहसयं देवेश: 7.1

शुक्रं तस्तम्भभयदेवीर: 4.27 श्रुतानि सर्वतन्त्रत्राणि 1.2

शुद्धं सर्वशरीरं तु 7.16 श्रुतवैत् गिरिजजा वावयं 10.3

स

पद्दर्शनमहाकूपे 9.5

स एव धार्मिक: साधु: 6.18 स ब्राह्मणो वैष्णष्णवक्ष 6.17

संत्यजजेत्मस्यमांसानि 5.62 सभायां कोटिसूर्भाभं 4.14

सत्ये क्रमेच्छचतुवर्ण 5.72 समाप्य महती पूजा 8.10

सत्यं सत्यं पुनः: सत्यं 1.17 सम्यग लयो जनस्यैव 9.14

सत्यमेतत् सत्यमेतत् 5.75 सम्प्टิตिरचना तित्र 10.23

सवातनं परं ब्रह्म 5.5 स यति नरकं घोरं 3.475

सanaतनी जगन्माता 9.19 सर्वदर्शी सर्ववक्ता 5.46

सफलं तस्य तत् कर्म् 3.46 सर्वविद्यायुक्तं तन्त्रं, 10.16

सफलं हि सदा कर्म् 8.107 सर्वसिद्धिकरी देवी 8.43

श्लोकानुक्रमणणी

सर्वेषां भुवने सत्यम् 5.18 सिन्दूरमण्डलं कृत्वा 3.6

साधकानां परिचयेया 4.13 सैव ब्रह्मोति जानीहि 10.5

साधनं व कोलानाः 6.24 स्तम्भर्ं मोहं देवि 2.6

साधूनां देवदेवेशि 9.21 स्मरणादेव मन्त्रसय 4.8

सारात् सारतरं तन्त्रं 1.3 स्वततन्त्रोक्तविधानेन 8.31

सारात् सारतरं देवि 1.15 स्वममूत्रच्छ समादाय 7.11

सारूप्यं सहयोज्यं 9.13 स्वममूत्रं तु समुदाय 7.4

सालोोक्य सहरूपं च 1.11 स्वर्र्णार्दिमणिमणिक 3.11

सालोोक्य केवल तत्तु 9.17 स्वर्गे म्त्ये च पाताले 10.21

सिद्धो भवति मन्त्रज्ञः 4.17 स्वयम्बुकुसुमेनैव 4.23

सिद्धोष्टावति 5.28 ह

हठादाहृठाच्च देवेशि 3.5 हास्यवक्त्रां पद्मराम 3.12

हरिताख्या महादेवी 8.40 हूँट् स्वाहेति 8.30

हरिहरविधि वन्द्या 4.20 हल्दा प्रसवना: पुण्यः 8.27

क्षत्रियोडपि तथा देवि 6.14

संशोधनपत्रकम्

( केबन् गुरुमुद्राष्टप्रमादा: लघुप्रमादा उपक्षिता: )

अशुद्धम शुद्धम पंक्तौ पृष्ठे

भगववान् भगवन् 1 1

तस्य: तस्य 25 3

1 2 6 4

कल्यान्ते कल्पानते 9 4

कथितु कथितु 19 5

सत्स्येन मत्स्येन 9 6

हुतेव हुनेव 21 7

यावत्रय: यावतय: 3 10

तस्याधरो तस्याधरं 28 10

भञ्ञो मृञ्ञो 28 10

श्रेष्टो श्रेष्ठ: 3 12

पठनस्मैव पठनच्यैव 3 13

सद्गुरु सदगुरु 14 14

दत्वाचा द्वाचारं 6 15

सतमेतछिच्छ सतमेदिधि 11 18

साधकानमे... साधकानामेकान्त... 23 18

पञ्चतबन पञ्चतत्रेन 24 18

मद्ययेर्मासै... मद्ययेर्मासै... 11 19

संभव संभव 26 19

वक्र चक्र 8 20

कुलज्ञनी कुलज्ञानी 8 20

सार्म्भव... सम््विभाभव्य... 20 20

श्रीगुरु... श्रीगुहं 5 21

विद्युदयदीपस... विद्युदादीप्समि 15 21

...फर... ... फल... 25 21

मृपात्रन्तः मृत्पातन्तु 25 22

संशोधनपत्रत्रम् ११

तत्व तत्र 26 22

ध्ववम् ध्रुवम् 17 23

ब्राह्मण् ब्राह्मणी 22 23

निविधञ्ति निविधञ्ति 4 25

चलत: जलत: 27 25

शरणम्बुद्धि... शरणामम्बुद्धि 6 28

मातृणां मात्राणा 6 29.

मनशा मनसा 1 31

प्रार्ध सार्ध 3 31

...कमण: कर्मण: 12 31

पञ्चवक्र्रीक्ष पञ्चवक्र्रीक्ष 26 32

गोपनीयं गोपनीयं 28 32

मुक्तिसरौ मुक्तिसरौ 7 36

...मณिदेवि मणिदेवि 14 36

...तित्र ...तत्र 5 37

...चन्दन तन् 6 37

चिरत् चिरात 25 38

...सत्र सत्र 28 38

पाठवरे पीठवरे 28 45

पर्वतरूपिणी पर्वतरूपिनि 3 46

पर्वतरूपिणी पर्वतरूपिनि 9 46

सर्वत ... सर्वत... 13 46

सार्ध सार्ध 7 47

क्षत्रं क्षेत्रं 3 49

समवक्रा ... समवक्त्रा 6 52

.. दशदिसया दृष्टदिस्ता 9 52

विषय: विधेय: 18 52

SHASTRI INDO-CANADIAN INSTITUTE

5, Bhai Vir Singh Marg,

New Delhi-110 001.