1. Kena Upanishad
Page 1
ग्राप्यायन्तु ममाङ्गानि वाक्प्राणाश्चक्षुः श्रोत्रमथो बलमिन्द्रियाणि च सर्वाणि सर्वं ब्रह्मोपनिषदं माहं ब्रह्म निराकुर्यां मा मा ब्रह्म निराकरोदनिराकारसम- स्वनिराकरसं मेडस्तु तदात्मनि निरते य उपनिषत्सु धर्मास्ते मथि सन्तु ते मथि सन्तु
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
1
1
केनेषितं पतति प्रेषितं मनः केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः केनेषितां वाचमिमां वदन्ति चक्षुः श्रोत्रं क उ देवो युनक्ति
1
2
श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो मनो यद्वाचो ह वाचं स उ प्राणस्य प्राणः चक्षुषश्चक्षुरतिमुच्य धीराः प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति
1
3
न तत्र चक्षुर्गच्छति न वाग्गच्छति नो मनो न विद्मो न विजानीमो यथैतदनुशिष्यादन्यदेव तद्विदितादथो अविदितादधि इति शुश्रुम पूर्वेषां ये नस्तद्व्याचचक्षिरे
1
4
यद्वाचानभ्युदितं येन वागभ्युद्यते तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
1
5
यनमनसा न मनुते येनाहुर्मनो मतम् तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
1
6
यच्चक्षुषा न पश्यति येन चक्षूंषि पश्यति तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
1
7
यच्छ्रोत्रेण न शृणोति येन श्रोत्रमिदं श्रुतम् तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
1
यत्प्राणेन न प्राणिति येन प्राणः प्राणीयते
Page 2
1
8
तदेव ब्रह्म त्वं विद्धि नेदं यदिदमुपासते
1
इति केनोपनिषत्सु प्रथमः खण्डः
1
1
यदि मन्यसे सुवेदेति दभ्रमेवापि नूनं त्वं वेत्थ ब्रह्मणो रूपम्
1
1
यदस्य त्वं यदस्य च देवेष्वथ नु मीमांस्यमेव ते मन्यो विदितम्
1
2
नाहं मन्ये सुवेदेति नो न वेदेति वेद च
1
2
यो नस्तद्वेद तद्वेद नो न वेदेति वेद च
1
3
यस्यामतं तस्य मतं मतं यस्य न वेद सः
1
3
अविज्ञातं विजानतां विज्ञातमविजानताम्
1
4
प्रतिबोधविदितं मतममृतत्वं हि विन्दते
1
4
आत्मना विन्दते वीर्यं विद्यया विन्दतेऽमृतम्
2
5
इह चेदवेदीदथ सत्यमस्ति न चेदिहावेदीन्महती विनष्टिः
2
5
भूतेषु भूतेषु विचित्य धीरा: प्रेत्यास्माल्लोकादमृता भवन्ति
2
इति द्वितीय: खण्ड:
2
1
ब्रह्म ह देवेभ्यो विजिग्ये तस्य ह ब्रह्मणो विजये देवा अमहीयन्त
2
1
त ऐच्छन्तास्माकमेवायं विजयोऽस्माकमेवायं महिमेति
2
2
तदृषिर्विजज्ञौ तेभ्यो ह प्रादुर्बभूव तन्न व्यजानत किमिदं यक्षमिति
2
3
तेऽग्रमब्रुवन्ज्ञातवेद एतद्द्ज्ञानीहि किमेतद्यक्षमिति तथेति
2
4
तदभ्यद्रवत्तमभ्यवदत्कोऽसि त्वमग्रिर्वा ग्रहमस्मीति ब्रवीमि
Page 3
4
3
तस्मिंन्स्त्वयि किं वीर्यमित्यपीदं सर्वं दहेयं यदि पृथिव्यामिति
4
4
तस्मै तृणं निदधावेतद्हेति तदुपप्रेयाय सर्वजवेन तन्न शशाक दग्धुं स तत एव निवृत्ते नैतदशर्कं विज्ञातुं यदेतद्यक्षमिति
4
5
ग्रथे वायुमभुवन्वायवेतद्विजानीहि किमेतद्यक्षमिति तेथे
4
6
तदभ्यद्रवत्तमभ्यवदत्कोऽसीति वायुर्वा अग्रहमस्मीत्यब्रवीन्मातरिश्वा वा अग्रहमस्मीति
4
7
तस्मिंन्स्त्वयि किं वीर्यमित्यपीदं सर्वमाददीय यदि पृथिव्यामिति
4
8
तस्मै तृणं निदधावेतदादत्स्वेति तदुपप्रेयाय सर्वजवेन तन्न शशाकादातुं स तत एव निवृत्ते नैतदशर्कं विज्ञातुं यदेतद्यक्षमिति
4
9
ग्रथेन्द्रमभुवनमघवञ्चेतद्विजानीहि किमेतद्यक्षमिति तेथे
4
10
तदभ्यद्रवत्तस्मात्तिरोदधे
4
11
स तस्मिन्नेवाकाशे स्त्रियमाजगाम बहुशोभमानामुमां हैमवतीं तां होवाच किमेतद्यक्षमिति
3
1
सा ब्रह्मेति होवाच ब्रह्मणो वा एतद्विजये महीयध्वमिति ततो हैव विदांचकार ब्रह्मेति
3
2
तस्माद्वा एते देवा अतितरामिवान्यान्देवान्यदग्रिवायुरिन्द्रस्ते ह्येनं न्वेदिष्ठं पस्पृशुस्ते ह्येनत्प्रथमो विदांचकार ब्रह्मेति
3
3
तस्माद्वा इन्द्रोजितरामिवान्यांदेवान्स होनन्न्वेदिष्ठं पस्पर्श स होनत्प्रथमो विदांचकार ब्रह्मेति
Page 4
4
4
तस्यैष आदेशो यदेतद्विद्युतो व्यद्युतदाः इतीन्यमीषमिषा इत्यधिदैवतम्
4
5
अथाध्यात्मं यदेतदिच्छतीव च मनोऽनेन चैतदुपस्मरत्यभीत्सं संकल्पः
4
6
तद् वद्नं नाम तद्वद्नमित्युपासितव्यं स य एतदेवं वेदाभि हैनं सर्वाणि भूता-नि संवाङ्चन्ति
4
7
उपनिषदं भो ब्रूहि य उपनिषदब्राह्मीं वाव त उपनिषदमब्रूवमेति
4
8
तस्यै तपो दमः कर्मेति प्रतिष्ठा वेदाः सर्वाङ्गानि सत्यमायतनम्
4
9
यो वा एतामेवं वेदापहत्य पाप्मानमनन्ते स्वर्गे लोके ज्येये प्रतितिष्ठति प्र-तितिष्ठति
इति चतुर्थः खण्डः
आप्रायणन्त ममाऽऽदानि वाङ्मग्राश्रुतिः श्रोत्रमथो बलमिन्द्रियेषु च सर्वेषु सर्वं ब्रह्मोपनिषदं माहं ब्रह्म निराकुर्यां मा मा ब्रह्म निराकरोनि-राकरोनिराकरोऽमस्व-निराकरसं मेऽस्तु तिदात्मनि निरते य उपनिषत्सु धर्मास्ते मयि सन्तु ते मयि सन्तु
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
इति सामवेदीया केनोपनिषत्समाप्ता