1. Krishna Upanishad
Page 1
|| कृष्णोपनिषत् ||
kR`ishhNopanishat.h1
||श्री गुरुभ्यो नमः हरिः ॐ||
1
यो रामः कृष्णतामेत्य सार्वात्म्यं प्राप्य लीलया ।
1
अतोषयांचैव सततं हि नतोस्स्येहं ||१||
ॐ भद्रं कर्णेभिरिति शान्तिः ।
|| अथ प्रथम खंडः||
1
हरिः ॐ । श्रीमहाविष्णुं सच्चिदानन्दलक्षणं रामचन्द्रं
1
दृष्टवा सर्वाङ्गसुन्दरं मुनयो वनवासिनो विस्मिता बभूवुः ।
1
तं होचुर्नोऽत्रयमवतारानवै गणयन्ते आलिङ्गमो भवन्तमिति ।
1
1
भवान्तरे कृष्णावतारे यूयं गोपिका भूत्या मालिङ्गिर्ढथ
1
1
अन्ये येऽवतारास्ते हि गोपा न स्त्रीषु नो कुरू । अन्योन्यविग्रहं
1
1
धायं तयोः स्पर्शनादिह । शाङ्गत्सराश्चिततास्माकं
1
1
गृण्हीमोवतारान्वयम् || १||
1
2
रुद्रादीनां वचः श्रुत्वा प्रोवाच भगवान्स्वयम् ।
1
2
अङ्गयद्धं करिष्यामि भवद्धाक्यं करोम्यहम् ||२||
1
3
मोदितास्ते सुराः सर्वे कृतकृत्याधुना वयम् ।
1
3
यो नन्दः परमानन्दो यशोदा मुक्तिगेहिनी ||३||
1
4
माया सा त्रिविधा प्रोक्ता सत्वराजसतामसी ।
1
4
प्रोकता च सात्विकी रुद्रे भक्ते ब्रह्मणि राजसी || ४||
1
5
तामसी दैत्यपक्षेषु माया श्रेधा हृदाहृता ।
1
5
अजेया वैष्णवी माया जप्येन च सुता पुरा ||५||
1
6
देवकी ब्रह्मपुत्र सा या वेदैरुपगीयते ।
1
6
निगमो वसुदेवो यो वेदार्थः कृष्णरामयोः || ६ ||
1
7
स्तुवते सततं यस्सु सोऽवतीर्णो महीतले ।
1
7
Page 2
७
वने वृन्दावने कीडडोपगोपीसुरैः सह ।
५
गोप्यो गाव ऋचस्तस्य यष्टिका कमलासनः । वंशस्तु भगवान् रुद्रः शृङ्गंमिन्द्रः सगोसुरः
९
गोकुलं वनवैकुण्ठं तपसास्तत्र ते द्वमा: । लोभक्रोधादयो दैत्या: कलिकालस्तरस्कृतः
१०
गोपैरुपाहृताः साक्षाद्वाममार्गप्रवर्तकाः । दुर्बोधं कुहकं तस्य मायया मोहितं जगत् ।
११
दुर्जया सा सुरैः सर्वैर्धृष्टिरूपो भवेद्वृजः । रुद्रो येन कृतो वंशस्तस्य माया जगत्कथम्
१२
बलं ज्ञानं सुराणां वै तेषां ज्ञानं हुतं क्षणात् । शेषनागो भवेद्रद्रमः कृष्णो ब्रह्मैव शाश्वतम्
१३
अष्टावष्टसहस्रे द्वे शताधिक्यः स्त्रियस्तथा । ऋचोपनिषदस्ता वै ब्रह्मरूपा ऋचः स्त्रियाः
१४
दृशास्पाणिर्मल्लोडयं मत्तरो मु�्टिको जयः । दर्पः कुवलयापीडो गर्वो रक्षः खगो बकः ।
१५
दया सा रोहिणी माता सत्यभामा धरेइ वै । अघासुरो महाव्याधिः कलिः कंसः स भूपतिः
१६
शमो मित्रः सुदामा च सत्यात्रोद्वो दमः । यः शब्धः स स्वयं विष्णुलक्ष्मीरूपो व्यवस्थितः
१७
दुग्धासिन्दौ समुद्रत्रो मेघघोषस्तु संस्मृतः । दुर्गतोध्दिः कृतस्तेन भग्नभाण्डो दधिगृहे
१८
कीडते बालको भूत्या पूर्ववत्समहोदधौ । संहाराय च शत्रूणां रक्षणाय च संस्थिः
१९
कृपार्थे सर्वभूतानां गोप्तारं धर्ममात्मजम् । यत्पृष्ठे श्रीश्वरेणासीतचक्रं ब्रह्मरूपधृक्
२०
जयन्तीसंभवो वायुश्चमरौ धर्मसंहितः । यस्यासौ ज्वलनाभासः खड्गरूपो महेश्वरः
कश्यपोत्पलः श्येतो रजजुमांताडदितिस्थथा ।
Page 3
1
21
चक्रं शङ्खं च संसिद्धिं बिन्दुं च सर्वमूर्धनि ।
1
21
यावन्ति देव रूपाणि वन्दन्ति विभुभा जना: ।
1
22
नमन्ति देव रूपेभ्य एवमादि न संशय: ।
1
23
गदा च काळिका साक्षात्सर्वशत्रुनिर्वहिणी ।
1
23
धनु: शार्ङ्गं स्वमायाच शरत्काल: सुभोजन: ।
1
24
अन्जनाकाण्ड जगत्बाणैर्धृत पाणौ स्वलोलया ।
1
24
गरुडो वटभाण्डीर: सुदामा नारदो मुनि: ।
1
25
वृन्दा भक्ति: क्रिया बुद्धी: सर्वजन्तुप्रकाशिनी ।
1
25
तस्मान्न भिन्नं नामभिन्नमाभिन्नो न वै विभु: ।
1
25
भूभावुत्तारितं सर्वं वैकुण्ठं स्वर्गवासिनाम् ।
2
शेषो ह वै वासुदेवात् संकर्षणो नाम जीव आसीत् ।
2
सोड कामयत प्रजा: सृजेयेति ।
2
तत: प्रद्युम्नसंज्ञक आसीत् ।
2
तस्मात् अहंकारनामानिरुद्धो हिरण्यगर्भोऽजायत ।
2
तस्मात् दश प्रजापतयो मरीच्याद्या:
2
स्थानुदक्षकर्दमप्रियव्रतोत्तानपादवायवो व्यजायन्त ।
2
तेभ्यो: सर्वाणि भूतानि च ।
2
तस्माच्छेषादेव सर्वाणि च भूतानि समुत्पद्यन्ते ।
2
तस्मान्नव प्रलियन्ते ।
2
स एव बहुधा जायमान: सर्वान् परिपाति ।
2
स एव कादवेयो व्याकरणज्योतिषादिशास्त्राणि निर्मिमाणो
2
बहूभिर्मुमुक्षुभिरुपास्यमानोऽखिलां भुवमेकस्मिन्
2
शीर्ष्णा सिद्वार्थवदवदध्रियमाण: सर्वैरमुनिभि:
2
सप्रार्थ्यमान: सहस्रशिखराणि मेरो:
Page 4
शिरोभिरावार्यमाणो महावायवह्निकारं निराचकार ।
स एव भगवान् भगवन्तं बहुधा विप्रीयमाणः अखिलेन स्वेन रूपेण युगे युगे तेनैव जयमानः स एव सौमित्रिरैक्वाकः सर्वाणि धनुष्शास्त्राणि सर्वाण्यस्त्रशास्त्राणि बहुधा विप्रीयमाणो रक्षांसि सर्वाणि विनिच्छन्धशातुर्वर्गधर्मान् प्रवर्तयामास ।
स एव भगवान् युगसंधिकाले शारदाभ्रसंनिकाशो रौहिनेयो वासुदेवः सर्वाणि गदाद्यायुधशास्त्राणि व्याचक्षाणो नै कान् राजन्यमण्डलान्निराचिकीर्षुः भुभारमक्षलं निचखान ।
स एव भगवान् युगे तुरीयेऽपि ब्रह्मकुले जायमानः सर्व उपनिषदः उद्दिधीर्षुः सर्वाणि धर्मशास्त्राणि विस्तारियिषुः सर्वानपि जनान् संतारयिषुः सर्वानपि वैष्णवान् धर्मान् विजृम्भयन् सर्वानपि पाषण्डान् निचखान ।
स एष जगदन्तर्यामी ।
स एष सर्वात्मकः ।
स एव मुमुक्षुभिःध्येयः ।
स एव मोक्षप्रदः ।
एतां स्मृत्वा सर्वेभ्यः पापेभ्यो मुच्यते ।
तन्नाम संकीर्तनं विष्णुसायुज्यं गच्छति ।
तदेतद् दिवा अधीयानः रात्रिकृतं पापं नाशयति ।
नक्तमर्थीयानो दिवस्कृतं पापं नाशयति ।
तदेतद्द्वादशानां रहस्यं तदेतदुपनिषदां रहस्यम् ।
एतदधीयानः सर्वत्रतुफलं लभते शान्तिमेति मनःशुद्धिमेति सर्वतीर्थफलं लभते ।
य एवं वेद देहवन्धाद्द्विमुच्यते इत्युपनिषत् ॥
४
Page 5
2
|| इति द्वितीय: खण्ड: || हरि: ऊँ तत्सत् ऊँ भद्रं कर्णेभिरिति शान्ति: || इति कृष्णोपनिषत्समाप्ता ||
|| भारतीरमणमुख्यप्राणंतर्गत श्रीकृष्णापणमस्तु ||