1. Kulārṇava Tantra

Kulārṇava Tantra

॥ श्रीः

|| śrīḥ

कुलार्णवतन्त्रम् अथ प्रथमोल्लासः कैलासशिखरासीनं देवदेवं जगद्गुरुम् । पप्रच्छेशं परानन्दं पार्वती परमेश्वरम्

kulārṇavatantram atha prathamollāsaḥ kailāsaśikharāsīnaṃ devadevaṃ jagadgurum | papraccheśaṃ parānandaṃ pārvatī parameśvaram

श्रीदेव्युवाच भगवन् देवदेवेश पञ्चक्रतुविधायक । सर्वज्ञ भक्तिसुलभ शरणागतवत्सल

śrīdevyuvāca bhagavan devadeveśa pañcakratuvidhāyaka | sarvajña bhaktisulabha śaraṇāgatavatsala

कुलेश परमेशान करुणामृतवारिधे । असारे घोरसंसारे सर्वदुःखमलीमसाः

kuleśa parameśāna karuṇāmṛtavāridhe | asāre ghorasaṃsāre sarvaduḥkhamalīmasāḥ

नानाविधशरीरस्था अनन्ता जीवराशयः । जायन्ते च मिरयन्ते च तेषां मोक्षो न विद्यते

nānāvidhaśarīrasthā anantā jīvarāśayaḥ | jāyante ca mirayante ca teṣāṃ mokṣo na vidyate

सदा दुःखातुरा देव न सुखी विद्यते क्वचित् । केनोपायेन देवेश मुच्यते वद मे प्रभो

sadā duḥkhāturā deva na sukhī vidyate kvacit | kenopāyena deveśa mucyate vada me prabho

श्रीईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण संसाराद् मुच्यते नरः

śrīīśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa saṃsārād mucyate naraḥ

अस्ति देविं परब्रह्मस्वरूपो निष्कलः शिवः । सर्वज्ञः सर्वकर्त्ता च सर्वेशो निर्मलोऽद्वयः

asti deviṃ parabrahmasvarūpo niṣkalaḥ śivaḥ | sarvajñaḥ sarvakarttā ca sarveśo nirmalo'dvayaḥ

स्वयं ज्योतिरनाद्यन्तो निवीकारः परात् परः । निर्गुणः सच्चिदानन्दस्तदंशा जीवसंज्ञकाः

svayaṃ jyotiranādyanto nivīkāraḥ parāt paraḥ | nirguṇaḥ saccidānandastadaṃśā jīvasaṃjñakāḥ

अनाद्यविद्योपहिता यथाग्नौ विस्फुलिङ्गकाः । गर्भाद्युपाधिसंभिन्नाः कर्मभिः करणादिभिः

anādyavidyopahitā yathāgnau visphuliṅgakāḥ | garbhādyupādhisaṃbhinnāḥ karmabhiḥ karaṇādibhiḥ

सर्वदुःखप्रदैः स्वीयपुण्यपापैनीयन्त्रिताः । तत्तज्जातियुतं देहम् आयुर्भोगञ्च कर्मजम्

sarvaduḥkhapradaiḥ svīyapuṇyapāpainīyantritāḥ | tattajjātiyutaṃ deham āyurbhogañca karmajam

प्रतिजन्म प्रपद्यन्ते मानुषा मूढचेतसः । सूक्ष्मलिङ्गशरीरन्तदामोक्षादक्षयं प्रिये

pratijanma prapadyante mānuṣā mūḍhacetasaḥ | sūkṣmaliṅgaśarīrantadāmokṣādakṣayaṃ priye

स्थावराः क्रिमयश्चाब्जाः पक्षिणः पशवो नराः। धामीकास्त्रिदशास्तद्वन्मोक्षिणश्च यथाक्रमम्

sthāvarāḥ krimayaścābjāḥ pakṣiṇaḥ paśavo narāḥ| dhāmīkāstridaśāstadvanmokṣiṇaśca yathākramam

चतुवीधशरीराणि धृत्वा धृत्वा सहस्रशः । सुकृतान्मानवो भूत्वा ज्ञानी चेन्मोक्षमाप्नुयात्

catuvīdhaśarīrāṇi dhṛtvā dhṛtvā sahasraśaḥ | sukṛtānmānavo bhūtvā jñānī cenmokṣamāpnuyāt

चतुरशीतिलक्षेषु शरीरेषु शरीरिणाम् । न मानुष्यं विना यत्र तत्त्वज्ञानं तु लभ्यते

caturaśītilakṣeṣu śarīreṣu śarīriṇām | na mānuṣyaṃ vinā yatra tattvajñānaṃ tu labhyate

अत्र जन्मसहस्रेषु सहस्रैरपि पार्वति । कदाचिल्लभते जन्तुर्मानुष्यं पुण्यसञ्चयात्

atra janmasahasreṣu sahasrairapi pārvati | kadācillabhate janturmānuṣyaṃ puṇyasañcayāt

सोपानभूतं मोक्षस्य मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम् । यस्तारयति नात्मानं तस्मात् पापतरोऽत्र कः

sopānabhūtaṃ mokṣasya mānuṣyaṃ prāpya durlabham | yastārayati nātmānaṃ tasmāt pāpataro'tra kaḥ

ततश्चाप्युत्तमं जन्म लब्ध्वा चेन्द्रियसौष्ठवम् । न वेत्त्यात्महितं यस्तु स भवेत् आत्मघातकः

tataścāpyuttamaṃ janma labdhvā cendriyasauṣṭhavam | na vettyātmahitaṃ yastu sa bhavet ātmaghātakaḥ

विना देहेन कस्यापि पुरुषार्थो न विद्यते । तस्माद्देहधनं प्राप्य पुण्यकर्माणि साधयेत्

vinā dehena kasyāpi puruṣārtho na vidyate | tasmāddehadhanaṃ prāpya puṇyakarmāṇi sādhayet

रक्षेत् सर्वात्मनात्मानम् आत्मा सर्वस्य भाजनम् । रक्षणे यत्नमातिष्ठेत् यावत्तत्त्वं न पश्यति

rakṣet sarvātmanātmānam ātmā sarvasya bhājanam | rakṣaṇe yatnamātiṣṭhet yāvattattvaṃ na paśyati

पुनर्ग्रामाः पुनः क्षेत्रं पुनवीत्तं पुनर्गृहम् । पुनः शुभाशुभं कर्म न शरीरं पुनः पुनः

punargrāmāḥ punaḥ kṣetraṃ punavīttaṃ punargṛham | punaḥ śubhāśubhaṃ karma na śarīraṃ punaḥ punaḥ

शरीररक्षणायासः क्रियते सर्वदा जनैः । नहीच्छन्ति तनुत्यागमपि कुष्ठादिरोगतः

śarīrarakṣaṇāyāsaḥ kriyate sarvadā janaiḥ | nahīcchanti tanutyāgamapi kuṣṭhādirogataḥ

तद्गोपितं स्याद् यत्नेन धर्मो ज्ञानार्थमेव च । ज्ञानञ्च ध्यानयोगार्थं सोऽचिरात् परिमुच्यते

tadgopitaṃ syād yatnena dharmo jñānārthameva ca | jñānañca dhyānayogārthaṃ so'cirāt parimucyate

आत्मैव यदि नात्मानमहितेभ्यो निवारयेत् । कोऽन्यो हितकरस्तस्मादात्मानं तारयिष्यति

ātmaiva yadi nātmānamahitebhyo nivārayet | ko'nyo hitakarastasmādātmānaṃ tārayiṣyati

इहैव नरकव्याधेश्चिकित्सां न करोति यः । गत्वा निरौषधं स्थानं व्याधिस्थः किं करिष्यति

ihaiva narakavyādheścikitsāṃ na karoti yaḥ | gatvā nirauṣadhaṃ sthānaṃ vyādhisthaḥ kiṃ kariṣyati

सुदीप्त भवने को वा कूपं खनति दुर्मतिः । यावत्तिष्ठति देहोऽयं तावत्तत्त्वं समभ्यसेत्

sudīpta bhavane ko vā kūpaṃ khanati durmatiḥ | yāvattiṣṭhati deho'yaṃ tāvattattvaṃ samabhyaset

व्याघ्रीवास्ते जरा चायुर्याति भिन्नघटाम्बुवत् । निघ्नन्ति रिपुवद्रोगास्तस्माच्छ्रेयः समाचरेत्

vyāghrīvāste jarā cāyuryāti bhinnaghaṭāmbuvat | nighnanti ripuvadrogāstasmācchreyaḥ samācaret

यावन्नाश्रयते दुःखं यावन्नायान्ति चापदः । यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावच्छ्रेयः समाचरेत्

yāvannāśrayate duḥkhaṃ yāvannāyānti cāpadaḥ | yāvannendriyavaikalyaṃ tāvacchreyaḥ samācaret

कालो न ज्ञायते नानाकार्यैः संसारसम्भवैः । सुखदुःखरतो जन्तुर्न वेत्ति हितमात्मनः

kālo na jñāyate nānākāryaiḥ saṃsārasambhavaiḥ | sukhaduḥkharato janturna vetti hitamātmanaḥ

जडानार्त्तान्मृतानापद्गतान् दृष्ट्वाऽतिदुःखितान् । लोको मोहसुरां पीत्वा न विभेति कदाचन

jaḍānārttānmṛtānāpadgatān dṛṣṭvā'tiduḥkhitān | loko mohasurāṃ pītvā na vibheti kadācana

सम्पदः स्वप्नसङ्काशा यौवनं कुसुमोपमम् । तडिच्चञ्चलमायुश्च कस्य स्याज्जगतो धृतिः

sampadaḥ svapnasaṅkāśā yauvanaṃ kusumopamam | taḍiccañcalamāyuśca kasya syājjagato dhṛtiḥ

शतं जीवितमत्यल्पं निद्रा स्यादर्द्धहारिणी । बाल्यरोगजरादुःखैरर्द्धं तदपि निष्फलम्

śataṃ jīvitamatyalpaṃ nidrā syādarddhahāriṇī | bālyarogajarāduḥkhairarddhaṃ tadapi niṣphalam

प्रारब्धव्ये निरुद्योगो जागर्त्तव्ये सुषुप्तकः । विश्वस्तव्यो भयस्थाने घातकैः किं न हन्यते

prārabdhavye nirudyogo jāgarttavye suṣuptakaḥ | viśvastavyo bhayasthāne ghātakaiḥ kiṃ na hanyate

तोयफेनसमे देहे जीवे शकुनिवत् स्थिते । अनित्येऽप्रियसंसारे कथं तिष्ठन्ति निर्भयाः

toyaphenasame dehe jīve śakunivat sthite | anitye'priyasaṃsāre kathaṃ tiṣṭhanti nirbhayāḥ

अहिते हितबुद्धिः स्यादध्रुवे ध्रुवचिन्तकः । अनर्थं चार्थविज्ञानी स्वमृत्युं यो न वेत्ति च

ahite hitabuddhiḥ syādadhruve dhruvacintakaḥ | anarthaṃ cārthavijñānī svamṛtyuṃ yo na vetti ca

पश्यन्नपि न पश्येत् स शृण्वन्नपि न बुध्यति । पठन्नपि न जानाति तव मायाविमोहितः

paśyannapi na paśyet sa śṛṇvannapi na budhyati | paṭhannapi na jānāti tava māyāvimohitaḥ

सन्निमज्जज्जगदिदं गम्भीरे कालसागरे । मृत्युरोगजराग्राहे न किञ्चिदपि बुध्यति

sannimajjajjagadidaṃ gambhīre kālasāgare | mṛtyurogajarāgrāhe na kiñcidapi budhyati

प्रतिक्षणमयं कायो जीर्यमाणो न लक्ष्यते । आमकुम्भ इवाम्भःस्थो विशीर्णो नैव भाव्यते

pratikṣaṇamayaṃ kāyo jīryamāṇo na lakṣyate | āmakumbha ivāmbhaḥstho viśīrṇo naiva bhāvyate

युज्यते वेष्टनं वायोराकाशस्य च खण्डनम् । ग्रथनञ्च तरङ्गाणामास्था नायुषि युज्यते

yujyate veṣṭanaṃ vāyorākāśasya ca khaṇḍanam | grathanañca taraṅgāṇāmāsthā nāyuṣi yujyate

पृथिवी दह्यते येन मेरुश्चापि विशीर्यते । शुष्यते सागरजलं शरीरे देवि का कथा

pṛthivī dahyate yena meruścāpi viśīryate | śuṣyate sāgarajalaṃ śarīre devi kā kathā

अपत्यं मे कलत्रं मे धनं मे बान्धवश्च मे । लपन्तमिति मर्त्त्यं हि हन्ति कालवृको बलात्

apatyaṃ me kalatraṃ me dhanaṃ me bāndhavaśca me | lapantamiti marttyaṃ hi hanti kālavṛko balāt

इदं कृतमिदं कार्यमिदमन्यत् कृताकृतम् । एवमीहासमायुक्तं मृत्युरत्ति जनं प्रिये

idaṃ kṛtamidaṃ kāryamidamanyat kṛtākṛtam | evamīhāsamāyuktaṃ mṛtyuratti janaṃ priye

श्वःकार्यमद्य कर्त्तव्यं पूर्वाह्णे चापराह्निकम् । न हि प्रतीक्षते मृत्युः कृतं वाऽस्य न वा कृतम्

śvaḥkāryamadya karttavyaṃ pūrvāhṇe cāparāhnikam | na hi pratīkṣate mṛtyuḥ kṛtaṃ vā'sya na vā kṛtam

जरादशीतपन्थानं प्रचण्डव्याधिसैनिकम् । मृत्युशत्रुमभिज्ञोऽसि आयान्तं किं न पश्यसि

jarādaśītapanthānaṃ pracaṇḍavyādhisainikam | mṛtyuśatrumabhijño'si āyāntaṃ kiṃ na paśyasi

आशा सूचीविनिभीन्नं सिक्तं विषयसपीषा । रागद्वेषानले पक्वं मृत्युरश्नाति मानवम्

āśā sūcīvinibhīnnaṃ siktaṃ viṣayasapīṣā | rāgadveṣānale pakvaṃ mṛtyuraśnāti mānavam

बालांश्च यौवनस्थांश्च वृद्धान् गर्भगतानपि । सर्वांश्च हिंसते मृत्युरेवम्भूतमिदं जगत्

bālāṃśca yauvanasthāṃśca vṛddhān garbhagatānapi | sarvāṃśca hiṃsate mṛtyurevambhūtamidaṃ jagat

ब्रह्माविष्णुमहेशादिदेवता भूतजातयः । नाशमेवानुधावन्ति तस्माच्छ्रेयः समाचरेत्

brahmāviṣṇumaheśādidevatā bhūtajātayaḥ | nāśamevānudhāvanti tasmācchreyaḥ samācaret

स्वस्ववर्णाश्रमाचारलङ्घनाद् दुष्प्रतिग्रहात् । परस्त्रीधनलोभाच्च नॄणामायुःक्षयो भवेत्

svasvavarṇāśramācāralaṅghanād duṣpratigrahāt | parastrīdhanalobhācca nṝṇāmāyuḥkṣayo bhavet

वेदशास्त्राद्यनभ्यासात्तथैव गुर्वनर्चनात् । नॄणामायुःक्षयो भूयादिन्द्रियाणामनिग्रहात्

vedaśāstrādyanabhyāsāttathaiva gurvanarcanāt | nṝṇāmāyuḥkṣayo bhūyādindriyāṇāmanigrahāt

व्याधिराधिवीषं शस्त्रं ना सर्पः पशवो मृगाः । मरणं येन निद्र्दष्टं तेन गच्छन्ति जन्तवः

vyādhirādhivīṣaṃ śastraṃ nā sarpaḥ paśavo mṛgāḥ | maraṇaṃ yena nidrdaṣṭaṃ tena gacchanti jantavaḥ

जीवस्तृणजलौकेव देहाद्देहान्तरं व्रजेत् । सम्प्राप्य परमंशेन देहं त्यजति पूर्वजम्

jīvastṛṇajalaukeva dehāddehāntaraṃ vrajet | samprāpya paramaṃśena dehaṃ tyajati pūrvajam

बाल्ययौवनवृद्धत्वं यथा देहान्तरादिकम् । तथा देहान्तरप्राप्तिर्गृहाद्गृहमिवागतः

bālyayauvanavṛddhatvaṃ yathā dehāntarādikam | tathā dehāntaraprāptirgṛhādgṛhamivāgataḥ

जनाः कृत्वेह कर्माणि सुखदुःखानि भुञ्जते । परत्राज्ञानिनो देवि यान्त्यायान्ति पुनः पुनः

janāḥ kṛtveha karmāṇi sukhaduḥkhāni bhuñjate | paratrājñānino devi yāntyāyānti punaḥ punaḥ

इह यत् क्रियते कर्म तत् परत्रोपभुज्यते । सिक्तमूलस्य वृक्षस्य फलं शाखासु दृश्यते

iha yat kriyate karma tat paratropabhujyate | siktamūlasya vṛkṣasya phalaṃ śākhāsu dṛśyate

दारिद्र्यदुःखरोगाश्च बन्धनव्यसनानि च । आत्मापराधवृक्षस्य फलान्येतानि देहिनाम्

dāridryaduḥkharogāśca bandhanavyasanāni ca | ātmāparādhavṛkṣasya phalānyetāni dehinām

निःसङ्ग एव मोक्षः स्याद्दोषाः सर्वे च सङ्गजाः । तस्मात् सङ्गं परित्यज्य तत्त्वनिष्ठः सुखी भवेत् । सङ्गाच्च चलते ज्ञानी चावश्यं किमुताल्पवित्

niḥsaṅga eva mokṣaḥ syāddoṣāḥ sarve ca saṅgajāḥ | tasmāt saṅgaṃ parityajya tattvaniṣṭhaḥ sukhī bhavet | saṅgācca calate jñānī cāvaśyaṃ kimutālpavit

सङ्गः सर्वात्मना त्याज्यः स चेत्त्यक्तुं न शक्यते । सद्भः सह स कर्त्तव्यः सतां सङ्गो हि भेषजम्

saṅgaḥ sarvātmanā tyājyaḥ sa cettyaktuṃ na śakyate | sadbhaḥ saha sa karttavyaḥ satāṃ saṅgo hi bheṣajam

सत्सङ्गश्च विवेकश्च निर्मलं नयनद्वयम् । यस्य नास्ति नरः सोऽन्धः कथं न स्यादमार्गगः

satsaṅgaśca vivekaśca nirmalaṃ nayanadvayam | yasya nāsti naraḥ so'ndhaḥ kathaṃ na syādamārgagaḥ

यावतः कुरुते जन्तुः सम्बन्धान्मनसः प्रियान् । तावन्तोऽस्य विशन्त्येते हृदये शोकशङ्कवः

yāvataḥ kurute jantuḥ sambandhānmanasaḥ priyān | tāvanto'sya viśantyete hṛdaye śokaśaṅkavaḥ

स्वदेहमपि जीवोऽयं त्यक्त्वा याति कुलेश्वरि । स्त्रीमातृपितृपुत्रादिसम्बन्धः केन हेतुना

svadehamapi jīvo'yaṃ tyaktvā yāti kuleśvari | strīmātṛpitṛputrādisambandhaḥ kena hetunā

दुःखमूलो हि संसारः स यस्यास्ति स दुःखितः। तस्य त्यागः कृतो येन स सुखी नापरः प्रिये

duḥkhamūlo hi saṃsāraḥ sa yasyāsti sa duḥkhitaḥ| tasya tyāgaḥ kṛto yena sa sukhī nāparaḥ priye

प्रभवं सर्वदुःखानामाश्रयं सकलापदाम् । आलयं सर्वपापानां संसारं वर्जयेत् प्रिये

prabhavaṃ sarvaduḥkhānāmāśrayaṃ sakalāpadām | ālayaṃ sarvapāpānāṃ saṃsāraṃ varjayet priye

अबन्धबन्धनं घोरं मिश्रीकृतमहाविषम् । अशस्त्रखण्डनं देवि संसारासक्तचेतसाम्

abandhabandhanaṃ ghoraṃ miśrīkṛtamahāviṣam | aśastrakhaṇḍanaṃ devi saṃsārāsaktacetasām

आदिमध्यावसानेषु सर्वं दुःखमिदं यतः । तस्मात् सन्त्यज्य संसारं तत्त्वनिष्ठः सुखी भवेत्

ādimadhyāvasāneṣu sarvaṃ duḥkhamidaṃ yataḥ | tasmāt santyajya saṃsāraṃ tattvaniṣṭhaḥ sukhī bhavet

लौहदारुमयैः पाशैर्दृढबन्धोऽपि मुच्यते । स्त्रीधनादिषु संसक्तो मुच्यते न कदाचन

lauhadārumayaiḥ pāśairdṛḍhabandho'pi mucyate | strīdhanādiṣu saṃsakto mucyate na kadācana

कुटुम्बचिन्तायुक्तस्य श्रुतशीलादयो गुणाः । अपक्वकुम्भजलवत् नश्यन्त्यङ्गेन केवलम्

kuṭumbacintāyuktasya śrutaśīlādayo guṇāḥ | apakvakumbhajalavat naśyantyaṅgena kevalam

वञ्चिताशेषचित्तैस्तैनीत्यं लोको विनाशितः । हा हन्त विषयाहारैर्देहस्थेन्द्रियतस्करैः

vañcitāśeṣacittaistainītyaṃ loko vināśitaḥ | hā hanta viṣayāhārairdehasthendriyataskaraiḥ

मांसलुब्धो यथा मत्स्यो लौहशंकुं न पश्यति । सुखलुब्धस्तथा देही यमबाधां न पश्यति

māṃsalubdho yathā matsyo lauhaśaṃkuṃ na paśyati | sukhalubdhastathā dehī yamabādhāṃ na paśyati

हिताहितं ना जानन्तो नित्यमुन्मार्गगामिनः । कुक्षिपूरणनिष्ठा ये तेऽबुधा नारकाः प्रिये

hitāhitaṃ nā jānanto nityamunmārgagāminaḥ | kukṣipūraṇaniṣṭhā ye te'budhā nārakāḥ priye

निद्रादिमैथुनाहाराः सर्वेषां प्राणिनां समाः । ज्ञानवान् मानवः प्रोक्तो ज्ञानहीनः पशुः प्रिये

nidrādimaithunāhārāḥ sarveṣāṃ prāṇināṃ samāḥ | jñānavān mānavaḥ prokto jñānahīnaḥ paśuḥ priye

प्रभाते मलमूत्राभ्यां क्षुत्तृड्भ्यां मध्यगे रवौ । रात्रौ मदननिद्राभ्यां बाध्यन्ते मानवाः प्रिये

prabhāte malamūtrābhyāṃ kṣuttṛḍbhyāṃ madhyage ravau | rātrau madananidrābhyāṃ bādhyante mānavāḥ priye

स्वदेहधर्मदारादिनिरताः सर्वजन्तवः । जायन्ते च मिरयन्ते च हा हन्ताज्ञानमोहिताः

svadehadharmadārādiniratāḥ sarvajantavaḥ | jāyante ca mirayante ca hā hantājñānamohitāḥ

स्वस्ववर्णाश्रमाचारनिरताः सर्वमानवाः । न जानन्ति परं तत्त्वं मूढा नश्यन्ति पार्वति

svasvavarṇāśramācāraniratāḥ sarvamānavāḥ | na jānanti paraṃ tattvaṃ mūḍhā naśyanti pārvati

क्रियायासपराः केचित् क्रतुचर्यादि संयुताः । अज्ञानसंयुतात्मानः सञ्चरन्ति प्रतारकाः

kriyāyāsaparāḥ kecit kratucaryādi saṃyutāḥ | ajñānasaṃyutātmānaḥ sañcaranti pratārakāḥ

नाममात्रेण सन्तुष्टाः कर्मकाण्डरता नराः । मन्त्रोच्चारणहोमाद्यैर्भ्रामिताः क्रतुविस्तरैः

nāmamātreṇa santuṣṭāḥ karmakāṇḍaratā narāḥ | mantroccāraṇahomādyairbhrāmitāḥ kratuvistaraiḥ

एकभक्तोपवासाद्यैनीयमैः कायशोषणैः । मूढः परोक्षमिच्छन्ति तव मायाविमोहिताः

ekabhaktopavāsādyainīyamaiḥ kāyaśoṣaṇaiḥ | mūḍhaḥ parokṣamicchanti tava māyāvimohitāḥ

देहदण्डनमात्रेण का मुक्तिरविवेकिनाम् । वल्मीकताडनाद्देवि मृतः किन्नु महोरगः

dehadaṇḍanamātreṇa kā muktiravivekinām | valmīkatāḍanāddevi mṛtaḥ kinnu mahoragaḥ

धनाहारार्जने युक्ता दाम्भिका वेषधारिणः । भ्रमन्ति ज्ञानिवल्लोके भ्रामयन्ति जनानपि

dhanāhārārjane yuktā dāmbhikā veṣadhāriṇaḥ | bhramanti jñānivalloke bhrāmayanti janānapi

सांसारिकसुखासक्तं ब्रह्मज्ञोऽस्मीति वादिनम् । कर्मब्रह्मोभयभ्रष्टं तं त्यजेदन्त्यजं यथा

sāṃsārikasukhāsaktaṃ brahmajño'smīti vādinam | karmabrahmobhayabhraṣṭaṃ taṃ tyajedantyajaṃ yathā

गृहारण्यसमा लोके गतव्रीडा दिगम्बराः । चरन्ति गर्दभाद्याश्च योगिनस्ते भवन्ति किम्

gṛhāraṇyasamā loke gatavrīḍā digambarāḥ | caranti gardabhādyāśca yoginaste bhavanti kim

मृद्भस्मम्रक्षणाद् देवि मुक्ताः स्युर्यदि मानवाः । मृद्भस्मवासिनो ग्राम्याः किं ते मुक्ता भवन्ति हि

mṛdbhasmamrakṣaṇād devi muktāḥ syuryadi mānavāḥ | mṛdbhasmavāsino grāmyāḥ kiṃ te muktā bhavanti hi

तृणपर्णोदकाहाराः सततं वनवासिनः । हिरणादिमृगा देवि योगिनस्ते भवन्ति किम्

tṛṇaparṇodakāhārāḥ satataṃ vanavāsinaḥ | hiraṇādimṛgā devi yoginaste bhavanti kim

आजन्ममरणान्तञ्च गङ्गादितटिनीस्थिताः । मण्डूकमत्स्यप्रमुखा व्रतिनस्ते भवन्ति किम्

ājanmamaraṇāntañca gaṅgāditaṭinīsthitāḥ | maṇḍūkamatsyapramukhā vratinaste bhavanti kim

वदन्ति हृदयानन्दं पठन्ति शुकसारिकाः । जनानां पुरतो देवि विबुधाः किं भवन्ति हि

vadanti hṛdayānandaṃ paṭhanti śukasārikāḥ | janānāṃ purato devi vibudhāḥ kiṃ bhavanti hi

पारावताः शिलाहाराः परमेश्वरि चातकाः । न पिबन्ति महीतोयं योगिनस्ते भवन्ति किम्

pārāvatāḥ śilāhārāḥ parameśvari cātakāḥ | na pibanti mahītoyaṃ yoginaste bhavanti kim

शीतवातातपसहा भक्ष्याभक्ष्यसमाः प्रिये । तिष्ठन्ति शूकराद्याश्च योगिनस्ते भवन्ति किम्

śītavātātapasahā bhakṣyābhakṣyasamāḥ priye | tiṣṭhanti śūkarādyāśca yoginaste bhavanti kim

तस्मादित्यादिकं कर्म लोकवञ्चनकारकम् । मोक्षस्य कारणं साक्षात्तत्त्वज्ञानं कुलेश्वरि

tasmādityādikaṃ karma lokavañcanakārakam | mokṣasya kāraṇaṃ sākṣāttattvajñānaṃ kuleśvari

षड्दर्शनमहाकूपे पतिताः पशवः प्रिये । परमार्थं न जानन्ति पशुपाशानियन्त्रिताः

ṣaḍdarśanamahākūpe patitāḥ paśavaḥ priye | paramārthaṃ na jānanti paśupāśāniyantritāḥ

वेदशास्त्रार्णवे घोरे ताड्यमाना इतस्ततः । कालोमीग्राहग्रस्ताश्च तिष्ठन्ति हि कुताकीकाः

vedaśāstrārṇave ghore tāḍyamānā itastataḥ | kālomīgrāhagrastāśca tiṣṭhanti hi kutākīkāḥ

वेदागमपुराणज्ञः परमार्थं न वेत्ति यः । विडम्बकस्य तस्यापि तत् सर्वं काकभाषितम्

vedāgamapurāṇajñaḥ paramārthaṃ na vetti yaḥ | viḍambakasya tasyāpi tat sarvaṃ kākabhāṣitam

इदं ज्ञानमिदं ज्ञेयमिति चिन्तासमाकुलाः । पठन्त्यहनीशं देवि परतत्त्वपराङ्मुखः

idaṃ jñānamidaṃ jñeyamiti cintāsamākulāḥ | paṭhantyahanīśaṃ devi paratattvaparāṅmukhaḥ

वाक्यच्छन्दोनिबन्धेन काव्यालङ्कारशोभिना । चिन्तया दुःखिता मूढास्तिष्ठन्ति व्याकुलेन्द्रियाः

vākyacchandonibandhena kāvyālaṅkāraśobhinā | cintayā duḥkhitā mūḍhāstiṣṭhanti vyākulendriyāḥ

अन्यथा परमं तत्त्वं जनाः क्लिश्यन्ति चान्यथा । अन्यथा शास्त्रसद्भावो व्याख्यां कुर्वन्ति चान्यथा

anyathā paramaṃ tattvaṃ janāḥ kliśyanti cānyathā | anyathā śāstrasadbhāvo vyākhyāṃ kurvanti cānyathā

कथयन्त्युन्मनीभावं स्वयं नानुभवन्ति हि । अहङ्कारहताः केचिदुपदेशविवजीताः

kathayantyunmanībhāvaṃ svayaṃ nānubhavanti hi | ahaṅkārahatāḥ kecidupadeśavivajītāḥ

पठन्ति वेदशास्त्राणि विवदन्ति परस्परम् । न जानन्ति परं तत्त्वं दर्वी पाकरसं यथा

paṭhanti vedaśāstrāṇi vivadanti parasparam | na jānanti paraṃ tattvaṃ darvī pākarasaṃ yathā

शिरो वहति पुष्पाणि गन्धं जानाति नासिका । पठन्ति वेदशास्त्राणि दुर्लभो भाववेदकः

śiro vahati puṣpāṇi gandhaṃ jānāti nāsikā | paṭhanti vedaśāstrāṇi durlabho bhāvavedakaḥ

तत्त्वमात्मस्थमज्ञात्त्वा मूढः शास्त्रेषु मुह्यति । गोपः कक्षगतं छागं कूपे पश्यति दुर्मतिः

tattvamātmasthamajñāttvā mūḍhaḥ śāstreṣu muhyati | gopaḥ kakṣagataṃ chāgaṃ kūpe paśyati durmatiḥ

संसार मोहनाशाय शाब्दबोधो न हि क्षमः । न निवर्त्तेत तिमिरं कदाचिद्दीपवार्त्तया

saṃsāra mohanāśāya śābdabodho na hi kṣamaḥ | na nivartteta timiraṃ kadāciddīpavārttayā

प्रज्ञाहीनस्य पठनम् अन्धस्यादर्शदर्शनम् । देवि प्रज्ञावतः शास्त्रं तत्त्वज्ञानस्य कारणम्

prajñāhīnasya paṭhanam andhasyādarśadarśanam | devi prajñāvataḥ śāstraṃ tattvajñānasya kāraṇam

अग्रतः पृष्ठतः केचित् पार्श्वयोरपि केचन । तत्त्वमीदृक् तादृगिति विवदन्ति परस्परम् । सद्विद्यादानशूराद्यैर्गुणैवीख्यातमानवाः

agrataḥ pṛṣṭhataḥ kecit pārśvayorapi kecana | tattvamīdṛk tādṛgiti vivadanti parasparam | sadvidyādānaśūrādyairguṇaivīkhyātamānavāḥ

100

प्रत्यक्षग्रहणं नास्ति वार्त्तया ग्रहणं कुतः । एवं ये शास्त्रसम्मूढास्ते दूरस्था न संशयः

pratyakṣagrahaṇaṃ nāsti vārttayā grahaṇaṃ kutaḥ | evaṃ ye śāstrasammūḍhāste dūrasthā na saṃśayaḥ

101

इदं ज्ञानमिदं ज्ञेयं सर्वतः श्रोतुमिच्छति । देवि वर्षसहस्रायुः शास्त्रान्तं नैव गच्छति

idaṃ jñānamidaṃ jñeyaṃ sarvataḥ śrotumicchati | devi varṣasahasrāyuḥ śāstrāntaṃ naiva gacchati

102

वेदाद्यनेकशास्त्राणि स्वल्पायुवीघ्नकोटयः । तस्मात् सारं विजानीयात् क्षीरं हंस इवाम्भसः

vedādyanekaśāstrāṇi svalpāyuvīghnakoṭayaḥ | tasmāt sāraṃ vijānīyāt kṣīraṃ haṃsa ivāmbhasaḥ

103

अभ्यस्य सर्वशास्त्राणि तत्त्वं ज्ञात्वा हि बुद्धिमान् । पलालमिव धान्यार्थी सर्वशास्त्रं परित्यजेत्

abhyasya sarvaśāstrāṇi tattvaṃ jñātvā hi buddhimān | palālamiva dhānyārthī sarvaśāstraṃ parityajet

104

यथामृतेन तृप्तस्य नाहारेण प्रयोजनम् । तत्त्वज्ञस्य तथा देवि न शास्त्रेण प्रयोजनम्

yathāmṛtena tṛptasya nāhāreṇa prayojanam | tattvajñasya tathā devi na śāstreṇa prayojanam

105

न वेदाध्ययनान्मुक्तिर्न शास्त्रपठनादपि । ज्ञानादेव हि मुक्तिः स्यान्नान्यथा वीरवन्दिते

na vedādhyayanānmuktirna śāstrapaṭhanādapi | jñānādeva hi muktiḥ syānnānyathā vīravandite

106

नाश्रमाः कारणं मुक्तेर्दर्शनानि न कारणम् । तथैव सर्वशास्त्राणि ज्ञानमेव हि कारणम्

nāśramāḥ kāraṇaṃ mukterdarśanāni na kāraṇam | tathaiva sarvaśāstrāṇi jñānameva hi kāraṇam

107

मुक्तिदा गुरुवागेका विद्याः सर्वा विडम्बकाः । काष्ठभारश्रमादस्मादेकं सञ्जीवनं परम्

muktidā guruvāgekā vidyāḥ sarvā viḍambakāḥ | kāṣṭhabhāraśramādasmādekaṃ sañjīvanaṃ param

108

अद्वैतन्तु शिवेनोक्तं क्रियायासविवजीतम् । गुरुवक्त्रेण लभ्येत नान्यथागमकोटिभिः

advaitantu śivenoktaṃ kriyāyāsavivajītam | guruvaktreṇa labhyeta nānyathāgamakoṭibhiḥ

109

आगमोत्थं विवेकोत्थं द्विधा ज्ञानं प्रचक्षते । शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्म विवेकजम्

āgamotthaṃ vivekotthaṃ dvidhā jñānaṃ pracakṣate | śabdabrahmāgamamayaṃ paraṃ brahma vivekajam

110

अद्वैतं केचिदिच्छन्ति द्वैतमिच्छन्ति चापरे । मम तत्त्वं च जानन्ति द्वैताद्वैतविवजीतम्

advaitaṃ kecidicchanti dvaitamicchanti cāpare | mama tattvaṃ ca jānanti dvaitādvaitavivajītam

111

द्वे पदे बन्धमोक्षाय ममेति निर्ममेति च । ममेति बाध्यते जन्तुर्न ममेति विमुच्यते

dve pade bandhamokṣāya mameti nirmameti ca | mameti bādhyate janturna mameti vimucyate

112

तत् कर्म यन्न बन्धाय विद्या सा या विमुक्तये । आयासायापरं कर्म विद्यान्या शिल्पनैपुणम्

tat karma yanna bandhāya vidyā sā yā vimuktaye | āyāsāyāparaṃ karma vidyānyā śilpanaipuṇam

113

यावत् कामादि दीप्येत यावत् संसारवासना । यावदिन्द्रियचापल्यं तावत्तत्त्वकथा कुतः

yāvat kāmādi dīpyeta yāvat saṃsāravāsanā | yāvadindriyacāpalyaṃ tāvattattvakathā kutaḥ

114

यावत् प्रयत्नवेगोऽस्ति यावत् सङ्कल्पकल्पना । यावन्न मनसः स्थैर्यं तावत्तत्त्वकथा कुतः

yāvat prayatnavego'sti yāvat saṅkalpakalpanā | yāvanna manasaḥ sthairyaṃ tāvattattvakathā kutaḥ

115

यावद्देहाभिमानश्च ममता यावदस्ति हि । यावन्न गुरुकारुण्यं तावत्तत्त्वकथा कुतः

yāvaddehābhimānaśca mamatā yāvadasti hi | yāvanna gurukāruṇyaṃ tāvattattvakathā kutaḥ

116

तावत्तपो व्रतं तीथरं जपहोमार्च्चनादिकम् । वेदशास्त्रागमकथा यावत्तत्त्वं न विन्दते

tāvattapo vrataṃ tītharṃ japahomārccanādikam | vedaśāstrāgamakathā yāvattattvaṃ na vindate

117

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सर्वावस्थासु सर्वदा । तत्त्वनिष्ठो भवेद्देवि यदीच्छेन्मोक्षमात्मनः

tasmāt sarvaprayatnena sarvāvasthāsu sarvadā | tattvaniṣṭho bhaveddevi yadīcchenmokṣamātmanaḥ

118

धर्मज्ञानसुपुष्पस्य स्वर्गलोक फलस्य च । तापत्रयात्तीसन्तप्तश्छायां मोक्षतरोः श्रयेत्

dharmajñānasupuṣpasya svargaloka phalasya ca | tāpatrayāttīsantaptaśchāyāṃ mokṣataroḥ śrayet

119

बहुनात्र किंमुक्तेन रहस्यं शृणु पार्वति । कुलधर्ममृते मुक्तर्नास्ति सत्यं न संशयः

bahunātra kiṃmuktena rahasyaṃ śṛṇu pārvati | kuladharmamṛte muktarnāsti satyaṃ na saṃśayaḥ

120

तस्माद्वदामि तत्त्वन्ते विज्ञाय श्रीगुरोर्मुखात् । सुखेन मुच्यते देवि घोरसंसारबन्धनात्

tasmādvadāmi tattvante vijñāya śrīgurormukhāt | sukhena mucyate devi ghorasaṃsārabandhanāt

121

इति ते कथिता काचिज्जीवजातिस्थितिः प्रिये । समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitā kācijjīvajātisthitiḥ priye | samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे जीव- स्थितिकथनं नाम प्रथमोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre jīva- sthitikathanaṃ nāma prathamollāsaḥ

अथ द्वितीयोल्लासः श्रीदेव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि सर्वजीवदयानिधे । कुलधर्मस्त्वया देव सूचितो न प्रकाशितः

atha dvitīyollāsaḥ śrīdevyuvāca kuleśa śrotumicchāmi sarvajīvadayānidhe | kuladharmastvayā deva sūcito na prakāśitaḥ

तस्य धर्मस्य माहात्म्यं सर्वधर्मोत्तमस्य च । ऊद्र्ध्वाम्नायस्य माहात्म्यं तन्मतं वद मे प्रभो । वद मे परमेशान यदि तेऽस्ति कृपा मयि

tasya dharmasya māhātmyaṃ sarvadharmottamasya ca | ūdrdhvāmnāyasya māhātmyaṃ tanmataṃ vada me prabho | vada me parameśāna yadi te'sti kṛpā mayi

श्री ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण योगिनीनां प्रियो भवेत्

śrī īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa yoginīnāṃ priyo bhavet

ब्रह्माविष्णुगुहादीनां न मया कथितं पुरा । कथयामि तव स्नेहात् शृणुष्वैकाग्रमानसा

brahmāviṣṇuguhādīnāṃ na mayā kathitaṃ purā | kathayāmi tava snehāt śṛṇuṣvaikāgramānasā

पारम्पर्य्यक्रमायातं पञ्चवक्त्रेषु संस्थितम् । अकथ्यं परमार्थेन तथापि कथयामि ते

pāramparyyakramāyātaṃ pañcavaktreṣu saṃsthitam | akathyaṃ paramārthena tathāpi kathayāmi te

त्वयापि गोपितव्यं हि न देयं यस्य कस्यचित् । देयं भक्ताय शिष्याय अन्यथा पतनं भवेत्

tvayāpi gopitavyaṃ hi na deyaṃ yasya kasyacit | deyaṃ bhaktāya śiṣyāya anyathā patanaṃ bhavet

सर्वेभ्यश्चोत्तमा वेदा वेदेभ्यो वैष्णवं परम् । वैष्णवादुत्तमं शैवं शैवाद्दक्षिणमुत्तमम्

sarvebhyaścottamā vedā vedebhyo vaiṣṇavaṃ param | vaiṣṇavāduttamaṃ śaivaṃ śaivāddakṣiṇamuttamam

दक्षिणादुत्तमं वामं वामात् सिद्धान्तमुत्तमम् । सिद्धान्तादुत्तमं कौलं कौलात् परतरं न हि

dakṣiṇāduttamaṃ vāmaṃ vāmāt siddhāntamuttamam | siddhāntāduttamaṃ kaulaṃ kaulāt parataraṃ na hi

गुह्याद् गुह्यतरं देवि सारात् सारं परात् परम् । साक्षात् शिवप्रदं देवि कर्णाकणीगतं कुलम्

guhyād guhyataraṃ devi sārāt sāraṃ parāt param | sākṣāt śivapradaṃ devi karṇākaṇīgataṃ kulam

मथित्वा ज्ञानदण्डेन वेदागममहार्णवम् । सारज्ञेन मया देवि कुलधर्मः समुद्धृतः

mathitvā jñānadaṇḍena vedāgamamahārṇavam | sārajñena mayā devi kuladharmaḥ samuddhṛtaḥ

एकतः सकला धर्मा यज्ञतीर्थव्रतादयः । एकतः कुलधर्मश्च तत्र कौलोऽधिकः प्रिये

ekataḥ sakalā dharmā yajñatīrthavratādayaḥ | ekataḥ kuladharmaśca tatra kaulo'dhikaḥ priye

प्रविशन्ति यथा नद्यः समुद्रम् ऋजुवक्रगाः । तथैव विविधा धर्माः प्रविष्टाः कुलमेव हि

praviśanti yathā nadyaḥ samudram ṛjuvakragāḥ | tathaiva vividhā dharmāḥ praviṣṭāḥ kulameva hi

यथा हस्तिपदे लीनं सर्वप्राणीपदं भवेत् । दर्शनानि च सर्वाणि कुल एव तथा प्रिये

yathā hastipade līnaṃ sarvaprāṇīpadaṃ bhavet | darśanāni ca sarvāṇi kula eva tathā priye

यदा जाम्बुनदानाञ्च सदृशं लौहमस्ति चेत् । तदा च कुलधर्मेण समयोऽन्यः समो भवेत्

yadā jāmbunadānāñca sadṛśaṃ lauhamasti cet | tadā ca kuladharmeṇa samayo'nyaḥ samo bhavet

यथामरतरङ्गिण्या न समाः सकलापगाः । तथैव समयाः सर्वे कुलधर्मेण नो समाः

yathāmarataraṅgiṇyā na samāḥ sakalāpagāḥ | tathaiva samayāḥ sarve kuladharmeṇa no samāḥ

मेरुसर्षपयोर्यद्वत् सूर्यखद्योतयोर्यथा । तथान्यसमयस्यापि कुलस्य महदन्तरम्

merusarṣapayoryadvat sūryakhadyotayoryathā | tathānyasamayasyāpi kulasya mahadantaram

अस्ति चेत्त्वत्समा नारी मत्समः पुरुषोऽस्ति चेत् । कुलेन समधर्मस्तु तथापि न कदाचन

asti cettvatsamā nārī matsamaḥ puruṣo'sti cet | kulena samadharmastu tathāpi na kadācana

कुलधर्मं हि मोहेन योऽन्यधर्मेण दुर्मतिः । बद्धः संसारपाशेन सोऽन्त्यजानां प्रियो भवेत्

kuladharmaṃ hi mohena yo'nyadharmeṇa durmatiḥ | baddhaḥ saṃsārapāśena so'ntyajānāṃ priyo bhavet

यो वा कुलाधिकं धर्ममज्ञानाद्वदति प्रिये । ब्रह्महत्याधिकं पापं स प्राप्नोति न संशयः

yo vā kulādhikaṃ dharmamajñānādvadati priye | brahmahatyādhikaṃ pāpaṃ sa prāpnoti na saṃśayaḥ

कुलधर्मप्रवहणं समारुह्य नरोत्तमः । स्वर्गादि द्वीपान्तरं गत्वा मोक्षरत्नं समश्नुते

kuladharmapravahaṇaṃ samāruhya narottamaḥ | svargādi dvīpāntaraṃ gatvā mokṣaratnaṃ samaśnute

दर्शनेषु च सर्वेषु चिराभ्यासेन मानवाः । मोक्षं लभन्ते कौले तु सद्य एव न संशयः

darśaneṣu ca sarveṣu cirābhyāsena mānavāḥ | mokṣaṃ labhante kaule tu sadya eva na saṃśayaḥ

बहुनात्र किमुक्तेन शृणु मत्प्राणवल्लभे । न कौलसमधर्मोऽस्ति त्वां शपे कुलनायिके

bahunātra kimuktena śṛṇu matprāṇavallabhe | na kaulasamadharmo'sti tvāṃ śape kulanāyike

योगी चेन्नैव भोगी स्याद्भोगी चेन्नैव योगवित् । भोगयोगात्मकं कौलं तस्मात् सर्वाधिकं प्रिये

yogī cennaiva bhogī syādbhogī cennaiva yogavit | bhogayogātmakaṃ kaulaṃ tasmāt sarvādhikaṃ priye

भोगो योगायते साक्षात् पातकं सुकृतायते । मोक्षायते च संसारः कुलधर्मे कुलेश्वरि

bhogo yogāyate sākṣāt pātakaṃ sukṛtāyate | mokṣāyate ca saṃsāraḥ kuladharme kuleśvari

ब्रह्मेन्द्राच्युतरुद्रादिदेवतामुनिपुङ्गवाः । कुलधर्मपरा देवि मानुषेषु च का कथा

brahmendrācyutarudrādidevatāmunipuṅgavāḥ | kuladharmaparā devi mānuṣeṣu ca kā kathā

विहाय सर्वधर्मांश्च नानागुरुमतानि च । कुलमेव विजानीयाद्यदीच्छेत् सिद्धिमात्मनः

vihāya sarvadharmāṃśca nānāgurumatāni ca | kulameva vijānīyādyadīcchet siddhimātmanaḥ

पूर्वजन्मकृताभ्यासात् कुलज्ञानं प्रकाशते । स्वप्नोत्थित प्रत्ययवदुपदेशादिकं विना

pūrvajanmakṛtābhyāsāt kulajñānaṃ prakāśate | svapnotthita pratyayavadupadeśādikaṃ vinā

जन्मान्तरसहस्रेषु या बुद्धिवीहिता नृणाम् । तामेव लभते जन्तुरुपदेशो निरर्थकः

janmāntarasahasreṣu yā buddhivīhitā nṛṇām | tāmeva labhate janturupadeśo nirarthakaḥ

शैववैष्णवदौर्गार्कगाणपत्येन्दुसम्भवैः । मन्त्रैवीशुद्धचित्तस्य कुलज्ञानं प्रकाशते

śaivavaiṣṇavadaurgārkagāṇapatyendusambhavaiḥ | mantraivīśuddhacittasya kulajñānaṃ prakāśate

सर्वधर्माश्च देवेशि पुनरावर्त्तकाः स्मृताः । कुलधर्मस्थिता ये च ते सर्वेऽप्यनिवर्त्तकाः

sarvadharmāśca deveśi punarāvarttakāḥ smṛtāḥ | kuladharmasthitā ye ca te sarve'pyanivarttakāḥ

पुराकृततपोदानयज्ञतीर्थजपव्रतैः । क्षीणांहसां नृणां देवि कुलज्ञानं प्रकाशते

purākṛtatapodānayajñatīrthajapavrataiḥ | kṣīṇāṃhasāṃ nṛṇāṃ devi kulajñānaṃ prakāśate

त्वमहं देवि कल्याणि यस्य तुष्टावुभावपि । देवतागुरुभक्त्या च कुलज्ञानं प्रकाशते

tvamahaṃ devi kalyāṇi yasya tuṣṭāvubhāvapi | devatāgurubhaktyā ca kulajñānaṃ prakāśate

शुद्धचित्तस्य शान्तस्य कमीणो गुरुसेविनः । अतिभक्तस्य गुह्यस्य कुलज्ञानं प्रकाशते

śuddhacittasya śāntasya kamīṇo gurusevinaḥ | atibhaktasya guhyasya kulajñānaṃ prakāśate

श्रीगुरौ कुलशास्त्रेषु कौलिकेषु कुलाश्रये । यस्य भक्तिर्दृढा तस्य कुलज्ञानं प्रकाशते

śrīgurau kulaśāstreṣu kaulikeṣu kulāśraye | yasya bhaktirdṛḍhā tasya kulajñānaṃ prakāśate

श्रद्धा विनयहर्षाद्यैः सदाचारदृढव्रतैः । गुर्वाज्ञापालकैर्धर्मैः कुलज्ञानमवाप्यते

śraddhā vinayaharṣādyaiḥ sadācāradṛḍhavrataiḥ | gurvājñāpālakairdharmaiḥ kulajñānamavāpyate

अनर्हे कुलविज्ञानं न तिष्ठति कदाचन । तस्मात् परीक्ष्य वक्तव्यं कुलज्ञानं मयोदितम्

anarhe kulavijñānaṃ na tiṣṭhati kadācana | tasmāt parīkṣya vaktavyaṃ kulajñānaṃ mayoditam

न ब्रूयात् कुलधर्मं तमयोग्ये कुलशासनम् । आज्ञाभङ्गञ्च यः कुर्याद्देवताशापमाप्नुयात्

na brūyāt kuladharmaṃ tamayogye kulaśāsanam | ājñābhaṅgañca yaḥ kuryāddevatāśāpamāpnuyāt

आराध्य समयाचारं कुलज्ञानं वदेद्यदि । स गुरुश्चापि शिष्यश्च योगिनीनां भवेत् पशुः

ārādhya samayācāraṃ kulajñānaṃ vadedyadi | sa guruścāpi śiṣyaśca yoginīnāṃ bhavet paśuḥ

बोधयित्वा गुरुः शिष्यं कुलज्ञानं प्रकाशयेत् । लभेते तावुभौ साक्षाद्योगिनीवीरमेलनम्

bodhayitvā guruḥ śiṣyaṃ kulajñānaṃ prakāśayet | labhete tāvubhau sākṣādyoginīvīramelanam

अनायासेन संसारसागरं यस्तितीर्षति । कुलधर्ममिमं ज्ञात्वा मुच्यते नात्र संशयः

anāyāsena saṃsārasāgaraṃ yastitīrṣati | kuladharmamimaṃ jñātvā mucyate nātra saṃśayaḥ

कुलधर्ममहामार्गगन्ता मुक्तिपुरीं व्रजेत् । अचिरान्नात्र सन्देहस्तस्मात् कौलं समाश्रयेत्

kuladharmamahāmārgagantā muktipurīṃ vrajet | acirānnātra sandehastasmāt kaulaṃ samāśrayet

कुलशास्त्रमनादृत्य पशुशास्त्राणि योऽभ्यसेत् । स्वगृहे पायसं त्यक्त्वा भिक्षामटति पार्वति

kulaśāstramanādṛtya paśuśāstrāṇi yo'bhyaset | svagṛhe pāyasaṃ tyaktvā bhikṣāmaṭati pārvati

विहाय कुलधर्म यः परधर्मपरो भवेत् । करस्थं रत्नमुत्सृज्य दूरस्थं काचमीहते

vihāya kuladharma yaḥ paradharmaparo bhavet | karasthaṃ ratnamutsṛjya dūrasthaṃ kācamīhate

संत्यज्य कुलमन्त्राणि पशुमन्त्राणि यो जपेत् । स धान्यराशिमुत्सृज्य पांसुराशिं जिघृक्षति

saṃtyajya kulamantrāṇi paśumantrāṇi yo japet | sa dhānyarāśimutsṛjya pāṃsurāśiṃ jighṛkṣati

कुलान्वयं समुत्सृज्य योऽन्यमन्वयमीक्षते । तडागादिव तृष्णार्त्तो मृगतृष्णां प्रधावति

kulānvayaṃ samutsṛjya yo'nyamanvayamīkṣate | taḍāgādiva tṛṣṇārtto mṛgatṛṣṇāṃ pradhāvati

यथेन्द्राजालजा मायाः क्षणमेव सुखावहाः । श्रीकौलादन्यसमयास्तादृशाः कुलनायिके

yathendrājālajā māyāḥ kṣaṇameva sukhāvahāḥ | śrīkaulādanyasamayāstādṛśāḥ kulanāyike

कुलधर्ममजानन् यः संसारान्मोक्षमिच्छति । पारावारमपारं स पाणिभ्यां तर्त्तुमिच्छति

kuladharmamajānan yaḥ saṃsārānmokṣamicchati | pārāvāramapāraṃ sa pāṇibhyāṃ tarttumicchati

यो वान्यदर्शनेभ्यश्च भुक्तिं मुक्तिञ्च काङ्क्षति । स्वप्नलब्धधनेनैव धनवान् स भवेत्तदा

yo vānyadarśanebhyaśca bhuktiṃ muktiñca kāṅkṣati | svapnalabdhadhanenaiva dhanavān sa bhavettadā

शुक्तौ रजतविभ्रान्तिर्यथा जायेत पार्वति । तथान्यसमयेभ्यश्च भुक्तिर्मुक्तिः प्रकाशते

śuktau rajatavibhrāntiryathā jāyeta pārvati | tathānyasamayebhyaśca bhuktirmuktiḥ prakāśate

सर्वकर्मविहीनोऽपि वर्णाश्रमविवजीतः । कुलनिष्ठः कुलेशानि भुक्तिमुक्त्योः स भाजनम्

sarvakarmavihīno'pi varṇāśramavivajītaḥ | kulaniṣṭhaḥ kuleśāni bhuktimuktyoḥ sa bhājanam

कुलज्ञानविहीनोऽपि कुलभक्त्याश्रयो भवेत् । सोऽपि सद्गतिमाप्नोति किमुतास्य परायणः

kulajñānavihīno'pi kulabhaktyāśrayo bhavet | so'pi sadgatimāpnoti kimutāsya parāyaṇaḥ

कुलधर्मो हतो हन्ति रक्षितो रक्षति प्रिये । पूजितः पूजयत्याशु तस्मात्तं न परित्यजेत्

kuladharmo hato hanti rakṣito rakṣati priye | pūjitaḥ pūjayatyāśu tasmāttaṃ na parityajet

निन्दन्तु बान्धवाः सर्वे त्यजन्तु स्त्रीसुतादायः । जना हसन्तु मां दृष्ट्वा राजानो दण्डयन्तु वा

nindantu bāndhavāḥ sarve tyajantu strīsutādāyaḥ | janā hasantu māṃ dṛṣṭvā rājāno daṇḍayantu vā

सेवे सेवे पुनःसेवे त्वामेव परदेवते । त्वद्धर्म नैव मुञ्चामि मनोवाक्कायकर्मभिः

seve seve punaḥseve tvāmeva paradevate | tvaddharma naiva muñcāmi manovākkāyakarmabhiḥ

एवमापद्गतस्यापि यस्य भक्तिः सुनिश्चला । स तु सम्पूज्यते देवैरमुत्र स शिवो भवेत्

evamāpadgatasyāpi yasya bhaktiḥ suniścalā | sa tu sampūjyate devairamutra sa śivo bhavet

रोगदारिद्र्यदुःखाद्यैः पीडितोऽप्यनिशं शिवे । यस्त्वामुपास्ते भक्त्या स नरः सद्गतिमाप्नुयात्

rogadāridryaduḥkhādyaiḥ pīḍito'pyaniśaṃ śive | yastvāmupāste bhaktyā sa naraḥ sadgatimāpnuyāt

जनाः स्तुवन्तु निन्दन्तु लक्ष्मीर्गच्छतु तिष्ठतु । मृतिरद्य युगान्ते वा कुलं नैव परित्यजेत्

janāḥ stuvantu nindantu lakṣmīrgacchatu tiṣṭhatu | mṛtiradya yugānte vā kulaṃ naiva parityajet

नापि लोभान्न च क्रोधान्न द्वेषान्न च मत्सरात् । न कामन्न भयाद्वापि कुलधर्मं परित्यजेत्

nāpi lobhānna ca krodhānna dveṣānna ca matsarāt | na kāmanna bhayādvāpi kuladharmaṃ parityajet

यो जन्तुर्नार्चयेत्त्वान्तु कुलधर्मसमाश्रितः । क्लिश्यते जातमात्रेण भूतारिणात्मशत्रुणा

yo janturnārcayettvāntu kuladharmasamāśritaḥ | kliśyate jātamātreṇa bhūtāriṇātmaśatruṇā

पुलाका इव धान्येषु पतंगा इव जन्तुषु । बुद्बुदा इव तोयेषु ये कौलविमुखा हि ते

pulākā iva dhānyeṣu pataṃgā iva jantuṣu | budbudā iva toyeṣu ye kaulavimukhā hi te

तरवोऽपि हि जीवन्ति जीवन्ति मृगपक्षिणः । स जीवति मनो यस्य कुलधर्मे व्यवस्थितम्

taravo'pi hi jīvanti jīvanti mṛgapakṣiṇaḥ | sa jīvati mano yasya kuladharme vyavasthitam

कुलधर्मविहीनस्य दिनान्यायान्ति यान्ति च । स लोहकारभस्रेवश्वसन्नपि न जीवति

kuladharmavihīnasya dinānyāyānti yānti ca | sa lohakārabhasrevaśvasannapi na jīvati

गच्छतस्तिष्ठतो वापि जाग्रतः स्वपतोऽपि वा । कुलेश्वरि कुलाज्ञस्य तत् पशोरिव जीवितम्

gacchatastiṣṭhato vāpi jāgrataḥ svapato'pi vā | kuleśvari kulājñasya tat paśoriva jīvitam

विद्वानपि च मूर्खोऽसौ धामीको वाप्यधामीकः । व्रतस्थोऽप्यव्रतस्थो वा यः कौलविमुखो जनः

vidvānapi ca mūrkho'sau dhāmīko vāpyadhāmīkaḥ | vratastho'pyavratastho vā yaḥ kaulavimukho janaḥ

जातास्त एव जगति जन्तवः साधु जीविनः । कुलधर्मपरा देवि शेषाश्च द्वारगर्दभाः

jātāsta eva jagati jantavaḥ sādhu jīvinaḥ | kuladharmaparā devi śeṣāśca dvāragardabhāḥ

स पुमानुच्यते सद्भिः कुलधर्मपरायणः । अपरस्तु परं सत्यमस्थिकूटत्वचावृतः

sa pumānucyate sadbhiḥ kuladharmaparāyaṇaḥ | aparastu paraṃ satyamasthikūṭatvacāvṛtaḥ

चतुर्वेदी कुलाज्ञानी श्वपचादधमः प्रिये । श्वपचोऽपि कुलज्ञानी ब्राह्मणादतिरिच्यते

caturvedī kulājñānī śvapacādadhamaḥ priye | śvapaco'pi kulajñānī brāhmaṇādatiricyate

गुरुकारुण्ययुक्तस्तु दीक्षानिर्धूतपातकः । कुलपूजारतो देवि सोऽयं कौलो न चेतरेः

gurukāruṇyayuktastu dīkṣānirdhūtapātakaḥ | kulapūjārato devi so'yaṃ kaulo na cetareḥ

यः कौलिकः कुलज्ञानं न पश्यति न विन्दति । न पूजयति धिक् तस्य तत् काकस्येव जीवितम्

yaḥ kaulikaḥ kulajñānaṃ na paśyati na vindati | na pūjayati dhik tasya tat kākasyeva jīvitam

ते धन्याः पुण्यकर्माणस्ते सन्तस्ते च योगिनः । येषां भाग्यवशाद्देवि कुलज्ञानं प्रकाशते

te dhanyāḥ puṇyakarmāṇaste santaste ca yoginaḥ | yeṣāṃ bhāgyavaśāddevi kulajñānaṃ prakāśate

ते वन्द्यास्ते महात्मानः कृतार्थस्ते नरोत्तमाः । येषामुत्पद्यते चित्ते कुलज्ञानं मयोदितम्

te vandyāste mahātmānaḥ kṛtārthaste narottamāḥ | yeṣāmutpadyate citte kulajñānaṃ mayoditam

सर्वप्रकाशगमनं सर्वतीर्थावगाहनम् । यत् सर्वयज्ञाचरणं कुलधर्मप्रवेशनम्

sarvaprakāśagamanaṃ sarvatīrthāvagāhanam | yat sarvayajñācaraṇaṃ kuladharmapraveśanam

प्रविशन्ति कुलं धर्म ये वै सुकृतिनो नराः । ते पुनर्जननीगर्भ न विशन्ति कदाचन

praviśanti kulaṃ dharma ye vai sukṛtino narāḥ | te punarjananīgarbha na viśanti kadācana

प्रसङ्गेनापि यः कश्चित् कुलं कुलमितीरयेत् । कुल तत् पावनं देवि भवति त्वदनुग्रहात् । कुलज्ञानस्य कुलेशानि नान्यधर्मैः प्रयोजनम्

prasaṅgenāpi yaḥ kaścit kulaṃ kulamitīrayet | kula tat pāvanaṃ devi bhavati tvadanugrahāt | kulajñānasya kuleśāni nānyadharmaiḥ prayojanam

कुलेशि कुलनिष्ठानां कौलिकानां महात्मनाम् । ददामि परमं ज्ञानं चान्तकाले न संशयः

kuleśi kulaniṣṭhānāṃ kaulikānāṃ mahātmanām | dadāmi paramaṃ jñānaṃ cāntakāle na saṃśayaḥ

चिरायासाल्पफलदं काङ्क्षते समयं जनाः । सुखेन सर्वफलदं कुलं कोऽपि त्यजत्यहो

cirāyāsālpaphaladaṃ kāṅkṣate samayaṃ janāḥ | sukhena sarvaphaladaṃ kulaṃ ko'pi tyajatyaho

कुलज्ञो हि च सर्वज्ञो वेदशास्त्रोज्झितोऽपि वा । वेदशास्त्रागमज्ञोऽपि कुलाज्ञस्त्वज्ञ एव हि

kulajño hi ca sarvajño vedaśāstrojjhito'pi vā | vedaśāstrāgamajño'pi kulājñastvajña eva hi

जानन्ति कुलमाहात्म्यं त्वद्भक्ता एव नापरे । चकोरा एव जानन्ति नान्ये चन्द्रगतां रुचिम्

jānanti kulamāhātmyaṃ tvadbhaktā eva nāpare | cakorā eva jānanti nānye candragatāṃ rucim

कुलज्ञा एव तुष्यन्ति श्रुत्वा कुलकथां प्रिये । स्वल्पा नद्यो विवर्द्धन्ते ज्योत्स्नया किं समुद्रवत्

kulajñā eva tuṣyanti śrutvā kulakathāṃ priye | svalpā nadyo vivarddhante jyotsnayā kiṃ samudravat

Kulārṇava Tantra (cont. 2)

नान्यधर्ममवेक्षन्ते कौलिकाः सारवेदिनः । भृङ्गाः पुष्पान्तरं लुब्धा मन्दारामोदसेविनः

nānyadharmamavekṣante kaulikāḥ sāravedinaḥ | bhṛṅgāḥ puṣpāntaraṃ lubdhā mandārāmodasevinaḥ

मानयन्ते हि सारज्ञाः कुलधर्म न चेतरे । शिवः शिरसि धत्तेऽब्जं सैंहिकेया गिलत्यहो

mānayante hi sārajñāḥ kuladharma na cetare | śivaḥ śirasi dhatte'bjaṃ saiṃhikeyā gilatyaho

अभिज्ञा एव जानन्ति नाभिज्ञाः कुलर्दशनम् । जलमिश्रपयःपानं बकः किं वेत्ति हंसवत्

abhijñā eva jānanti nābhijñāḥ kulardaśanam | jalamiśrapayaḥpānaṃ bakaḥ kiṃ vetti haṃsavat

शिवशक्तिमयो लोको लोके कौलं प्रतिष्ठितम् । तस्मात् सर्वाधिकं कौलं सर्वसाधारणं कथम्

śivaśaktimayo loko loke kaulaṃ pratiṣṭhitam | tasmāt sarvādhikaṃ kaulaṃ sarvasādhāraṇaṃ katham

षड्दर्शनानि मेऽङ्गानि पादो कुक्षिः करौ शिरः । तेषु भेदन्तु यः कुर्यान्ममाङ्गं च्छेदयेत्तु सः

ṣaḍdarśanāni me'ṅgāni pādo kukṣiḥ karau śiraḥ | teṣu bhedantu yaḥ kuryānmamāṅgaṃ cchedayettu saḥ

एतान्येव कुलस्यापि षडङ्गानि भवन्ति हि । तस्माद्वेदात्मकं शास्त्रं विद्धि कौलात्मकं प्रिये

etānyeva kulasyāpi ṣaḍaṅgāni bhavanti hi | tasmādvedātmakaṃ śāstraṃ viddhi kaulātmakaṃ priye

दर्शनेष्वखिलेष्वेव फलदं चैकदैवतम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं नृणां कुलेऽस्मिन् दैवतं प्रिये

darśaneṣvakhileṣveva phaladaṃ caikadaivatam | bhuktimuktipradaṃ nṛṇāṃ kule'smin daivataṃ priye

लोकधर्मविरुद्धञ्च सिद्धयोगीश्वरि प्रिये । कुलं प्रमाणतां याति प्रत्यक्षफलदं यतः

lokadharmaviruddhañca siddhayogīśvari priye | kulaṃ pramāṇatāṃ yāti pratyakṣaphaladaṃ yataḥ

प्रत्यक्षञ्च प्रमाणाय सर्वेषां प्राणिनां प्रिये । उपलब्धिबलात्तस्य हताः सर्वे कुताकीकाः

pratyakṣañca pramāṇāya sarveṣāṃ prāṇināṃ priye | upalabdhibalāttasya hatāḥ sarve kutākīkāḥ

परोक्षं को नु जानीते कस्य किं वा भविष्यति । यद्वा प्रत्यक्षफलदं तदेवोत्तमदर्शनम्

parokṣaṃ ko nu jānīte kasya kiṃ vā bhaviṣyati | yadvā pratyakṣaphaladaṃ tadevottamadarśanam

कुलधर्ममिमं ज्ञात्वा मुच्यन्ते सर्वमानवाः । इति मत्वा महेशानि मया कौलं विगहीतम्

kuladharmamimaṃ jñātvā mucyante sarvamānavāḥ | iti matvā maheśāni mayā kaulaṃ vigahītam

त्वत्कारुण्यविहीनानां कुलज्ञानविरोधिनाम् । पशुनामनभिज्ञानां कुलधर्मो विगहीतः

tvatkāruṇyavihīnānāṃ kulajñānavirodhinām | paśunāmanabhijñānāṃ kuladharmo vigahītaḥ

यस्य जन्मान्तरे पापकर्मबन्धोऽधिको भवेत् । न तस्य गुरुकारुण्यं कुलज्ञानञ्च जायते

yasya janmāntare pāpakarmabandho'dhiko bhavet | na tasya gurukāruṇyaṃ kulajñānañca jāyate

यथान्धो नैव पश्यन्ति सूर्य सर्वप्रकाशकम् । तथा कुलं न जानन्ति तव मयाविमोहिताः

yathāndho naiva paśyanti sūrya sarvaprakāśakam | tathā kulaṃ na jānanti tava mayāvimohitāḥ

शैववैष्णवसौरादि दर्शनान्यपि भक्तितः । भजन्ते मानवा नित्यं वृथायासफलानि च

śaivavaiṣṇavasaurādi darśanānyapi bhaktitaḥ | bhajante mānavā nityaṃ vṛthāyāsaphalāni ca

वेदशास्त्रागमैः प्रोक्तं भोगमोक्षैकसाधनम् । मूढा निन्दन्ति हा हन्त मत्प्रियं तव दर्शनम्

vedaśāstrāgamaiḥ proktaṃ bhogamokṣaikasādhanam | mūḍhā nindanti hā hanta matpriyaṃ tava darśanam

भ्रामिता हि मया देवि पशवः शास्त्रकोटिषु । कुलधर्म न जानन्ति वृथा ज्ञानाभिमानिनः

bhrāmitā hi mayā devi paśavaḥ śāstrakoṭiṣu | kuladharma na jānanti vṛthā jñānābhimāninaḥ

पशुशास्त्राणि सर्वाणि मयैव कथितानि हि । मूर्त्त्यन्तरन्तु गत्वैव मोहनाय दुरात्मनाम्

paśuśāstrāṇi sarvāṇi mayaiva kathitāni hi | mūrttyantarantu gatvaiva mohanāya durātmanām

महापापवशान्नृणां तेषु वाञ्छाभिजायते । तेषाञ्च सदागतिर्नास्ति कल्पकोटिशतैरपि

mahāpāpavaśānnṛṇāṃ teṣu vāñchābhijāyate | teṣāñca sadāgatirnāsti kalpakoṭiśatairapi

प्रेर्यमाणोऽपि पापात्मा कुले नैव प्रवर्त्तते । वार्यमाणोऽपि पुण्यात्मा कुलमेवाभिलम्वते

preryamāṇo'pi pāpātmā kule naiva pravarttate | vāryamāṇo'pi puṇyātmā kulamevābhilamvate

100

कुलधर्मेण देवत्वं देवाः सम्प्रतिपेदिरे । मुनियोगीश्वराद्याश्च सुसिद्धिं परमां गताः

kuladharmeṇa devatvaṃ devāḥ sampratipedire | muniyogīśvarādyāśca susiddhiṃ paramāṃ gatāḥ

101

पशुव्रतादिनिरताः सुलभा दाम्भिका भुवि । ये कौलमेव सेवन्ते ते महान्तोऽति दुर्लभाः

paśuvratādiniratāḥ sulabhā dāmbhikā bhuvi | ye kaulameva sevante te mahānto'ti durlabhāḥ

102

मानवा बहवः सन्ति मिथ्यातत्त्वार्थवेदिनः । दुर्लभोऽयं महेशानि कुलतत्त्वविशारदः

mānavā bahavaḥ santi mithyātattvārthavedinaḥ | durlabho'yaṃ maheśāni kulatattvaviśāradaḥ

103

यथा रोगातुराः केचिन्मानवाः कुलनायिके । दिव्यौषधं न सेवन्ते महाव्याधिविनाशनम्

yathā rogāturāḥ kecinmānavāḥ kulanāyike | divyauṣadhaṃ na sevante mahāvyādhivināśanam

104

तद्व्याधिवर्द्धनापथ्यं कुर्वन्ति हि कुभेषजम् । तथैव जन्ममरणकृतं सांसारिकीं क्रियाम्

tadvyādhivarddhanāpathyaṃ kurvanti hi kubheṣajam | tathaiva janmamaraṇakṛtaṃ sāṃsārikīṃ kriyām

105

समाचरन्ति सततं त्वत्कारुण्यविवजीताः । न भजन्ते कुलं धर्म भववन्धविमोचनम्

samācaranti satataṃ tvatkāruṇyavivajītāḥ | na bhajante kulaṃ dharma bhavavandhavimocanam

106

यथा चारण्यजातांस्तु मरीचादीन् वणिग्जनान् । मोहतो मानवाः प्रीत्या याचन्ते कुलनायिके

yathā cāraṇyajātāṃstu marīcādīn vaṇigjanān | mohato mānavāḥ prītyā yācante kulanāyike

107

अनर्घ्याणि च रत्नानि न याचन्ते हि केचन । तथैव पशुशास्त्राणि कर्मपाशफलानि च

anarghyāṇi ca ratnāni na yācante hi kecana | tathaiva paśuśāstrāṇi karmapāśaphalāni ca

108

इति पृच्छन्ति मूर्खास्ते तव मायाविमोहिता । कुलधर्म न पृच्छन्ति भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

iti pṛcchanti mūrkhāste tava māyāvimohitā | kuladharma na pṛcchanti bhuktimuktiphalapradam

109

कस्तूरीं कर्दमधिया कर्पूरं लवणेच्छया । शार्करं शकराभ्रान्त्या मणिं काचमनीषया

kastūrīṃ kardamadhiyā karpūraṃ lavaṇecchayā | śārkaraṃ śakarābhrāntyā maṇiṃ kācamanīṣayā

110

यथादृष्टं न मन्यन्ते करस्थमपि पामराः । तथा कौलं न जानन्ति त्वत्प्रसादविवजीताः

yathādṛṣṭaṃ na manyante karasthamapi pāmarāḥ | tathā kaulaṃ na jānanti tvatprasādavivajītāḥ

111

अहो मोहस्य माहात्म्यं त्वन्मायाजनितस्य च । किमज्ञानपि देवेशि मोहयेदमरानपि

aho mohasya māhātmyaṃ tvanmāyājanitasya ca | kimajñānapi deveśi mohayedamarānapi

112

पेयं मद्यं पलं खाद्यं समालोक्य प्रियामुखम् । इत्येवाचरणं जाप्यं परिप्राप्यं परम्रपदम्

peyaṃ madyaṃ palaṃ khādyaṃ samālokya priyāmukham | ityevācaraṇaṃ jāpyaṃ pariprāpyaṃ paramrapadam

113

गुरुकारुण्यसंलभ्यमीदृशं कुलदर्शनम् । त्वद्भक्ता एव जानन्ति नेतरे भुक्तिमुक्तिदम्

gurukāruṇyasaṃlabhyamīdṛśaṃ kuladarśanam | tvadbhaktā eva jānanti netare bhuktimuktidam

114

गुरूपदेशरहिता महान्त इति केचन । मोहयन्ति जनान् सर्वान् स्वयं पूर्वविमोहिताः

gurūpadeśarahitā mahānta iti kecana | mohayanti janān sarvān svayaṃ pūrvavimohitāḥ

115

दुराचारपराः केचिद्वाचयन्ति च पामराः । कथंभूतो भवेत् स्वामी सेवकाः स्युस्तथाविधाः

durācāraparāḥ kecidvācayanti ca pāmarāḥ | kathaṃbhūto bhavet svāmī sevakāḥ syustathāvidhāḥ

116

बहवः कौलिकं धर्म मिथ्याज्ञानविडम्बकाः । स्वबुध्द्या कल्पयन्तीत्थं पारम्पर्यविवजीताः

bahavaḥ kaulikaṃ dharma mithyājñānaviḍambakāḥ | svabudhdyā kalpayantītthaṃ pāramparyavivajītāḥ

117

मद्यपानेन मनुजो यदि सिद्धं लभेत वै । मद्यपानरताः सर्वे सिद्धिं गच्छन्तु पामराः

madyapānena manujo yadi siddhaṃ labheta vai | madyapānaratāḥ sarve siddhiṃ gacchantu pāmarāḥ

118

मांसभक्षणमात्रेण यदि पुण्या गतिर्भवेत् । लोके मासाशिनः सर्वे पुण्यभाजो भवन्ति हि

māṃsabhakṣaṇamātreṇa yadi puṇyā gatirbhavet | loke māsāśinaḥ sarve puṇyabhājo bhavanti hi

119

शक्तिसम्भोगमात्रेण यदि मोक्षो भवेत वै । सर्वेऽपि जन्तवो लोके मुक्ताः स्युः स्त्रीनिषेवनात्

śaktisambhogamātreṇa yadi mokṣo bhaveta vai | sarve'pi jantavo loke muktāḥ syuḥ strīniṣevanāt

120

कुलमार्गो महादेवि न मया निन्दितः क्वचित् । आचाररहिता येऽत्र निन्दितास्ते न चेतरे

kulamārgo mahādevi na mayā ninditaḥ kvacit | ācārarahitā ye'tra ninditāste na cetare

121

अन्यथा कौलिके धर्मे आचारः कथितो मया । विचरन्त्यन्था देवि मूढाः पण्डितमानिनः

anyathā kaulike dharme ācāraḥ kathito mayā | vicarantyanthā devi mūḍhāḥ paṇḍitamāninaḥ

122

कृपाणधारागमनात् व्याघ्रकण्ठावलम्बनात् । भुजङ्गधारणान्नूनमशक्यं कुलवर्त्तनम्

kṛpāṇadhārāgamanāt vyāghrakaṇṭhāvalambanāt | bhujaṅgadhāraṇānnūnamaśakyaṃ kulavarttanam

123

वृथा पानन्तु देवेशि सुरापानं तदुच्यते । तत्महापातकं ज्ञेयं वेदादिषु निरूपितम्

vṛthā pānantu deveśi surāpānaṃ taducyate | tatmahāpātakaṃ jñeyaṃ vedādiṣu nirūpitam

124

अनाघ्रेयमनालोक्यमस्पृश्यञ्चाप्यपेयकम् । मद्यं मंसं पशूनान्तु कौलिकानां महाफलम्

anāghreyamanālokyamaspṛśyañcāpyapeyakam | madyaṃ maṃsaṃ paśūnāntu kaulikānāṃ mahāphalam

125

अमेध्यानि द्विजातीनां मद्यान्येकादशैव तु । द्वादशन्तु महामद्यं सर्वेषामुत्तमोत्तमम्

amedhyāni dvijātīnāṃ madyānyekādaśaiva tu | dvādaśantu mahāmadyaṃ sarveṣāmuttamottamam

126

सुरा वै मलमन्नानां पाप्मा तु मलमुच्यते । तस्माद्ब्राह्मणराजन्यौ वैश्य न सुरां पिबेत्

surā vai malamannānāṃ pāpmā tu malamucyate | tasmādbrāhmaṇarājanyau vaiśya na surāṃ pibet

127

सुरादर्शनमात्रेण कुर्यात् सूर्यावलोकनम् । तत्समाघ्राणमात्रेण प्राणायामत्रयं चरेत्

surādarśanamātreṇa kuryāt sūryāvalokanam | tatsamāghrāṇamātreṇa prāṇāyāmatrayaṃ caret

128

आजानुभ्यां भवेन्मग्नो जले चोपवसेदहः । ऊद्र्ध्व नाभेस्त्रिरात्रन्तु मद्यस्य स्पर्शने विधिः

ājānubhyāṃ bhavenmagno jale copavasedahaḥ | ūdrdhva nābhestrirātrantu madyasya sparśane vidhiḥ

129

सुरापाने कामकृते ज्वलन्तीं तां विनिक्षिपेत् । मुखे तया विनिर्दग्धे ततः शुद्धिमवाप्नुयात्

surāpāne kāmakṛte jvalantīṃ tāṃ vinikṣipet | mukhe tayā vinirdagdhe tataḥ śuddhimavāpnuyāt

130

मद्यस्पर्शादिदोषस्य प्रायश्चित्तविधिः स्मृतः । अविधानेन यो हन्यादात्मार्थं प्राणिनः प्रिये

madyasparśādidoṣasya prāyaścittavidhiḥ smṛtaḥ | avidhānena yo hanyādātmārthaṃ prāṇinaḥ priye

131

निवसेन्नरके घोरे दिनानि पशुरोमभिः । स मृतोऽपि दुराचारस्तिर्र्यग्योनिषु जायते

nivasennarake ghore dināni paśuromabhiḥ | sa mṛto'pi durācārastirryagyoniṣu jāyate

132

अनुमन्ता विश्वसिता निहन्ता क्रयविक्रयी । संस्कर्ता चोपहर्त्ता च खादिताऽष्टौ च घातकाः

anumantā viśvasitā nihantā krayavikrayī | saṃskartā copaharttā ca khāditā'ṣṭau ca ghātakāḥ

133

धनैवीक्रयिको हन्ति खादिता चोपभोगतः । घातको वध बन्धाभ्यां इत्येष त्रिविधो वधः

dhanaivīkrayiko hanti khāditā copabhogataḥ | ghātako vadha bandhābhyāṃ ityeṣa trividho vadhaḥ

134

मांससन्दर्शनं कृत्वा सुरादर्शनवच्चरेत् । तस्मादविधिना मांसं मद्यं न सेवते क्वचित्

māṃsasandarśanaṃ kṛtvā surādarśanavaccaret | tasmādavidhinā māṃsaṃ madyaṃ na sevate kvacit

135

विधिना सेव्यते देवि तरसा त्वं प्रसीदसि । नाशयत्यपरिज्ञानात् सत्यमेव वरानने

vidhinā sevyate devi tarasā tvaṃ prasīdasi | nāśayatyaparijñānāt satyameva varānane

136

तृणं वाप्यविधानेन छेदयेन्न कदाचन । विधिना गां द्विजं वापि हत्या पापैर्न लिप्यते

tṛṇaṃ vāpyavidhānena chedayenna kadācana | vidhinā gāṃ dvijaṃ vāpi hatyā pāpairna lipyate

137

बहुनात्र किमुक्तेन सारमेकं शृणु प्रिये । जीवन्मुक्तिसुखोपायं कुलशास्त्रेषु गोपितम्

bahunātra kimuktena sāramekaṃ śṛṇu priye | jīvanmuktisukhopāyaṃ kulaśāstreṣu gopitam

138

यन्मुमुक्षोः फलं देवि कनकस्येव सौरभम् । कुलज्ञेऽप्यूर्ध्वविख्याते ज्ञानं तत्तदनुत्तमम्

yanmumukṣoḥ phalaṃ devi kanakasyeva saurabham | kulajñe'pyūrdhvavikhyāte jñānaṃ tattadanuttamam

139

कुलशास्त्राणि सर्वाणि मयैवोक्तानि पार्वति । प्रमाणानि न सन्देहो न हन्तव्यानि हेतुभिः

kulaśāstrāṇi sarvāṇi mayaivoktāni pārvati | pramāṇāni na sandeho na hantavyāni hetubhiḥ

140

देवताभ्यः पितृभ्यश्च मधु वाता ऋतायते । स्वादिष्ठया मदिष्ठया क्षीरं सपीर्मधूदकम्

devatābhyaḥ pitṛbhyaśca madhu vātā ṛtāyate | svādiṣṭhayā madiṣṭhayā kṣīraṃ sapīrmadhūdakam

141

हिरण्यपावाः खादिश्च अबध्नन् पुरुषं पशुम् । दीक्षामुपेयादित्याद्याः प्रमाणं श्रुतयः प्रिये

hiraṇyapāvāḥ khādiśca abadhnan puruṣaṃ paśum | dīkṣāmupeyādityādyāḥ pramāṇaṃ śrutayaḥ priye

142

इत्येतत् कथितं किञ्चित् कुलमाहात्म्यमम्बिके । समासेन कुलशानि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

ityetat kathitaṃ kiñcit kulamāhātmyamambike | samāsena kulaśāni kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे कुलमाहात्म्यकथनं नाम द्वितीयोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre kulamāhātmyakathanaṃ nāma dvitīyollāsaḥ

अथ तृतीयोल्लासः श्रीदेव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि सर्वधर्मोत्तमोत्तमम् । ऊर्ध्वाम्नायञ्च तन्मन्त्रं माहात्म्यं वद मे प्रभो

atha tṛtīyollāsaḥ śrīdevyuvāca kuleśa śrotumicchāmi sarvadharmottamottamam | ūrdhvāmnāyañca tanmantraṃ māhātmyaṃ vada me prabho

श्रीईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण देवता सुप्रसीदति

śrīīśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa devatā suprasīdati

न कदाचिन्मया प्रोक्तमितः पूर्व कुलेश्वरि । कथयामि तव स्नेहादूर्ध्वाम्नायं शृणु प्रिये

na kadācinmayā proktamitaḥ pūrva kuleśvari | kathayāmi tava snehādūrdhvāmnāyaṃ śṛṇu priye

वेदशास्त्रपुराणानि प्रकाश्यानि कुलेश्वरि । शैवशाक्तागमाः सर्वे रहस्याः परिकीत्तीताः

vedaśāstrapurāṇāni prakāśyāni kuleśvari | śaivaśāktāgamāḥ sarve rahasyāḥ parikīttītāḥ

रहस्यातिरहस्यानि कुलशास्त्राणि पार्वति । रहस्यातिरहस्यानां रहस्यमिदमम्बिके

rahasyātirahasyāni kulaśāstrāṇi pārvati | rahasyātirahasyānāṃ rahasyamidamambike

ऊद्र्ध्वाम्नायस्य तत्त्वं हि पूर्णब्रह्मात्मकं परम् । सुगोपितं मया यत्नादिदानीन्तु प्रकाश्यते

ūdrdhvāmnāyasya tattvaṃ hi pūrṇabrahmātmakaṃ param | sugopitaṃ mayā yatnādidānīntu prakāśyate

मम पञ्चमुखेभ्यश्च पञ्चाम्नायाः समुद्गताः । पूर्वश्च पश्चिमश्चैव दक्षिणश्चोत्तरस्तथा । ऊर्ध्वाम्नायश्च पञ्चैते मोक्षमार्गाः प्रकीत्तीताः

mama pañcamukhebhyaśca pañcāmnāyāḥ samudgatāḥ | pūrvaśca paścimaścaiva dakṣiṇaścottarastathā | ūrdhvāmnāyaśca pañcaite mokṣamārgāḥ prakīttītāḥ

आम्नाया बहवः सन्ति नोर्ध्वाम्नायेन ते समाः । सत्यमेतद्वरारोहे नात्र कार्या विचारणा

āmnāyā bahavaḥ santi nordhvāmnāyena te samāḥ | satyametadvarārohe nātra kāryā vicāraṇā

आम्नाया बहवो गुप्तश्चतुराम्नायभेदजाः । अस्मिंस्तन्त्रे समाख्याताः पूर्वं ते कुलनायिके

āmnāyā bahavo guptaścaturāmnāyabhedajāḥ | asmiṃstantre samākhyātāḥ pūrvaṃ te kulanāyike

चतुराम्नाय वेत्तारो बहवः सन्ति कामिनि । ऊर्ध्वाम्नायस्य तत्त्वज्ञा विरला वीरवन्दिते

caturāmnāya vettāro bahavaḥ santi kāmini | ūrdhvāmnāyasya tattvajñā viralā vīravandite

यावन्तः पांसवो भूमेस्तावन्तः समुदीरिताः । एकैकाम्नायजा मन्त्रा भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः

yāvantaḥ pāṃsavo bhūmestāvantaḥ samudīritāḥ | ekaikāmnāyajā mantrā bhuktimuktiphalapradāḥ

उपमन्त्राश्च तावन्तः सारदाः समुदीरिताः । मयैव कथितास्ते तु लोकानुग्रहकाङ्क्षया

upamantrāśca tāvantaḥ sāradāḥ samudīritāḥ | mayaiva kathitāste tu lokānugrahakāṅkṣayā

सर्वेषामपि मन्त्राणां देवतास्तत्फलप्रदाः । आवयोरंशसम्भूताः समुद्दिष्टाः शुचिस्मिते

sarveṣāmapi mantrāṇāṃ devatāstatphalapradāḥ | āvayoraṃśasambhūtāḥ samuddiṣṭāḥ śucismite

सर्वमन्त्रानहं वेद्मि नान्यो जानाति कश्चन । मत्प्रसादेन यः कश्चिद्वेत्ति मानवकोटिषु

sarvamantrānahaṃ vedmi nānyo jānāti kaścana | matprasādena yaḥ kaścidvetti mānavakoṭiṣu

एकाम्नायञ्च यो वेत्ति स मुक्तो नात्र संशयः । किं पुनश्चतुराम्नायवेत्ता साक्षाच्छिवो भवेत्

ekāmnāyañca yo vetti sa mukto nātra saṃśayaḥ | kiṃ punaścaturāmnāyavettā sākṣācchivo bhavet

चतुराम्नायविज्ञानादूर्ध्वाम्नायः परः प्रिये । तस्मात्तदेव जानीयाद् यदीच्छेत् सिद्धिमात्मनः

caturāmnāyavijñānādūrdhvāmnāyaḥ paraḥ priye | tasmāttadeva jānīyād yadīcchet siddhimātmanaḥ

ऊर्ध्वत्वात् सर्वधर्माणामूर्ध्वाम्नायः प्रशस्यते । ऊर्ध्वं नयत्यधःस्थञ्च ऊर्ध्वाम्नाय इतीरितः

ūrdhvatvāt sarvadharmāṇāmūrdhvāmnāyaḥ praśasyate | ūrdhvaṃ nayatyadhaḥsthañca ūrdhvāmnāya itīritaḥ

ऊर्ध्वतत्त्वात् कुलेशानि ध्वस्तसंसारसागरात् । ऊर्ध्वलोकैकसेव्यत्वादूर्ध्वाम्नाय इति स्मृतः

ūrdhvatattvāt kuleśāni dhvastasaṃsārasāgarāt | ūrdhvalokaikasevyatvādūrdhvāmnāya iti smṛtaḥ

तस्माद्देवेशि जानीहि साक्षान्मोक्षैकसाधनम् । सर्वाम्नायाधिकफलमूर्ध्वाम्नायं परात् परम्

tasmāddeveśi jānīhi sākṣānmokṣaikasādhanam | sarvāmnāyādhikaphalamūrdhvāmnāyaṃ parāt param

सर्वलोकेषु सर्वेभ्यो ह्यहं पूज्यो यथा प्रिये । अम्नायेषु च सर्वेषु ऊर्ध्वाम्नायस्तथा शिवे

sarvalokeṣu sarvebhyo hyahaṃ pūjyo yathā priye | amnāyeṣu ca sarveṣu ūrdhvāmnāyastathā śive

देवतानां यथा विष्णुर्ज्योतिषां भास्करो यथा । तीर्थानान्तु यथा काशी स्वर्नदी सरितां यथा

devatānāṃ yathā viṣṇurjyotiṣāṃ bhāskaro yathā | tīrthānāntu yathā kāśī svarnadī saritāṃ yathā

पर्वतानां यथा मेरुस्तरूणां चन्दनं यथा । अश्वमेधः क्रतूनाञ्च पाषाणानां यथा मणिः

parvatānāṃ yathā merustarūṇāṃ candanaṃ yathā | aśvamedhaḥ kratūnāñca pāṣāṇānāṃ yathā maṇiḥ

यथा रसानां माधुर्यं धातूनां काञ्चनं यथा । चतुष्पदां यथा धेनुर्यथा हंसस्तु पक्षिणाम्

yathā rasānāṃ mādhuryaṃ dhātūnāṃ kāñcanaṃ yathā | catuṣpadāṃ yathā dhenuryathā haṃsastu pakṣiṇām

आश्रमाणां यथा भिक्षुर्वर्णानां ब्राह्मणो यथा । मनुष्याणां यथा राजाऽवयवानां यथा शिरः

āśramāṇāṃ yathā bhikṣurvarṇānāṃ brāhmaṇo yathā | manuṣyāṇāṃ yathā rājā'vayavānāṃ yathā śiraḥ

आमोदानाञ्च कस्तूरी यथा काञ्चीपुरी पुराम् । तथैव सर्वधर्माणामूर्ध्वाम्नायोऽधिकः प्रिये

āmodānāñca kastūrī yathā kāñcīpurī purām | tathaiva sarvadharmāṇāmūrdhvāmnāyo'dhikaḥ priye

नानाजन्माजीतापारपुण्यकर्मफलोदयात् । ऊर्ध्वाम्नायं विजानीयान्नान्यथा वीरवन्दिते

nānājanmājītāpārapuṇyakarmaphalodayāt | ūrdhvāmnāyaṃ vijānīyānnānyathā vīravandite

धन्यो मनुष्यलक्षेषु जानाति कुलदर्शनम् । तेषां लक्षेषु यः कश्चिदूर्ध्वाम्नायं प्रवेत्ति च

dhanyo manuṣyalakṣeṣu jānāti kuladarśanam | teṣāṃ lakṣeṣu yaḥ kaścidūrdhvāmnāyaṃ pravetti ca

न वेदैर्नागमैः शास्त्रैर्न पुराणैः सुविस्तरैः । न यज्ञैर्न तपोभिर्वा न तीर्थव्रतकोटिभिः

na vedairnāgamaiḥ śāstrairna purāṇaiḥ suvistaraiḥ | na yajñairna tapobhirvā na tīrthavratakoṭibhiḥ

नान्यैरुपायैर्द्देवेशि मन्त्रौषधिपुरःसरैः । आम्नायो ज्ञायते चोद्र्ध्वः श्रीमद्गुरुमुखं विना

nānyairupāyairddeveśi mantrauṣadhipuraḥsaraiḥ | āmnāyo jñāyate codrdhvaḥ śrīmadgurumukhaṃ vinā

तमेवान्वेषयेत्तत्र सर्वज्ञं करुणानिधिम् । सर्वलक्षणसम्पन्नं ऊर्ध्वाम्नायार्थकोविदम् । तस्माद्देवेशि जानीयादूर्ध्वाम्नायं कुलेश्वरि

tamevānveṣayettatra sarvajñaṃ karuṇānidhim | sarvalakṣaṇasampannaṃ ūrdhvāmnāyārthakovidam | tasmāddeveśi jānīyādūrdhvāmnāyaṃ kuleśvari

आम्नायं यो नरो देवि विजानाति च तत्त्वतः । लभते काङ्क्षतां सिद्धिं सत्यं सत्यं वरानने

āmnāyaṃ yo naro devi vijānāti ca tattvataḥ | labhate kāṅkṣatāṃ siddhiṃ satyaṃ satyaṃ varānane

ऊर्ध्वाम्नायं विजानाति यः सम्यक् श्रीगुरोर्मुखात् । शास्त्रमार्गेण स नरो जीवन्मुक्तो न संशयः

ūrdhvāmnāyaṃ vijānāti yaḥ samyak śrīgurormukhāt | śāstramārgeṇa sa naro jīvanmukto na saṃśayaḥ

आम्नायमीदृशं देवि विजानाति च तत्त्वतः । स वन्द्यः सद्गुरुः सोऽर्च्यः स दैवज्ञः स मान्त्रिकः । स सेव्यः स च संस्तुत्यः स द्रष्टव्यः स सात्त्विकः

āmnāyamīdṛśaṃ devi vijānāti ca tattvataḥ | sa vandyaḥ sadguruḥ so'rcyaḥ sa daivajñaḥ sa māntrikaḥ | sa sevyaḥ sa ca saṃstutyaḥ sa draṣṭavyaḥ sa sāttvikaḥ

स व्रती स तपस्वी च सोऽनुष्ठाता स पूजकः । स वेदागमशास्त्रादिसर्वविद्याविशारदः

sa vratī sa tapasvī ca so'nuṣṭhātā sa pūjakaḥ | sa vedāgamaśāstrādisarvavidyāviśāradaḥ

स आचार्यः स मतिमान् स यतिः स च कौलिकः । स यज्वा स च पूतात्मा स जापी स च साधकः

sa ācāryaḥ sa matimān sa yatiḥ sa ca kaulikaḥ | sa yajvā sa ca pūtātmā sa jāpī sa ca sādhakaḥ

स योगी स कृतार्थस्तु स वीरः स च उत्तमः । स पुण्यात्मा स सर्वज्ञः स मुक्तः स शिवः प्रिये

sa yogī sa kṛtārthastu sa vīraḥ sa ca uttamaḥ | sa puṇyātmā sa sarvajñaḥ sa muktaḥ sa śivaḥ priye

तत्कुलं पावनं देवि धन्या तज्जननी स्मृता । तत्पिता च कृतार्थः स्यान्मुक्तास्तत्पितरः प्रिये । पुण्यास्तद्वंशजाः सर्वे पूतास्तन्मित्रबान्धवाः

tatkulaṃ pāvanaṃ devi dhanyā tajjananī smṛtā | tatpitā ca kṛtārthaḥ syānmuktāstatpitaraḥ priye | puṇyāstadvaṃśajāḥ sarve pūtāstanmitrabāndhavāḥ

बहुनेह किमुक्तेन चोर्ध्वाम्नायपरस्य च । स्मरणं कीर्त्तनं वापि दर्शनं वन्दनं तथा । सम्भाषणञ्च कुरुते राजसूयाधिकं फलम्

bahuneha kimuktena cordhvāmnāyaparasya ca | smaraṇaṃ kīrttanaṃ vāpi darśanaṃ vandanaṃ tathā | sambhāṣaṇañca kurute rājasūyādhikaṃ phalam

स यत्र वसते देवि तत्र श्रीवीजयो भवेत् । अनामयं सुभिक्षञ्च सुवृष्टिनीरुपद्रवम्

sa yatra vasate devi tatra śrīvījayo bhavet | anāmayaṃ subhikṣañca suvṛṣṭinīrupadravam

तस्माद् गुरुप्रसादेन ऊर्ध्वाम्नायं नरोत्तमः । यो वेत्ति तत्त्वतो देवि स मे प्रियतमो भवेत्

tasmād guruprasādena ūrdhvāmnāyaṃ narottamaḥ | yo vetti tattvato devi sa me priyatamo bhavet

पूर्वाम्नायः सृष्टिरूपः स्थितिरूपश्च दक्षिणः । संहारः पश्चिमो देवि उत्तरोऽनुग्रहो भवेत्

pūrvāmnāyaḥ sṛṣṭirūpaḥ sthitirūpaśca dakṣiṇaḥ | saṃhāraḥ paścimo devi uttaro'nugraho bhavet

मन्त्रयोगं विदुः पूर्वं भक्तियोगञ्च दक्षिणम् । पश्चिमं कर्मयोगञ्च ज्ञानयोगं तथोत्तरम्

mantrayogaṃ viduḥ pūrvaṃ bhaktiyogañca dakṣiṇam | paścimaṃ karmayogañca jñānayogaṃ tathottaram

पूर्वाम्नायस्य सङ्केताश्चतुवींशतिरीरिताः । दक्षिणाम्नायसङ्केताः पञ्चवींशतिरीरिताः

pūrvāmnāyasya saṅketāścatuvīṃśatirīritāḥ | dakṣiṇāmnāyasaṅketāḥ pañcavīṃśatirīritāḥ

पश्चिमाम्नायसङ्केताः द्वात्रिंशत् समुदाहृताः । विदुः षट्त्रिंशदाम्नाये सङ्केताः श्रीमदुत्तरे

paścimāmnāyasaṅketāḥ dvātriṃśat samudāhṛtāḥ | viduḥ ṣaṭtriṃśadāmnāye saṅketāḥ śrīmaduttare

ऊद्र्ध्वाम्नायस्य चैतानि न सन्ति कुलनायिके । साक्षाच्छिवस्वरूपत्वान्न किञ्चित् कर्म विद्यते

ūdrdhvāmnāyasya caitāni na santi kulanāyike | sākṣācchivasvarūpatvānna kiñcit karma vidyate

ऊर्ध्वाम्नायस्य माहात्म्यमहं वेद्मि न चापरः । मत्स्नेहात्त्वञ्च जानासि सत्यमेतद्वरानने

ūrdhvāmnāyasya māhātmyamahaṃ vedmi na cāparaḥ | matsnehāttvañca jānāsi satyametadvarānane

ऊर्ध्वाम्नायस्य माहात्म्यमिति ते कथितं मया । समासेन कुलेशानि मन्त्रमाहात्म्यमुच्यते

ūrdhvāmnāyasya māhātmyamiti te kathitaṃ mayā | samāsena kuleśāni mantramāhātmyamucyate

इतः पूर्वं मया नोक्तं यस्य कस्यापि पार्वति । तद्वदामि तव स्नेहाच्छृणु मत्प्राणवल्लभे

itaḥ pūrvaṃ mayā noktaṃ yasya kasyāpi pārvati | tadvadāmi tava snehācchṛṇu matprāṇavallabhe

श्रीप्रासादपरामन्त्रमूर्ध्वाम्नायमधिष्ठितम् । आवयोः परमाकारं यो वेत्ति स स्वयं शिवः

śrīprāsādaparāmantramūrdhvāmnāyamadhiṣṭhitam | āvayoḥ paramākāraṃ yo vetti sa svayaṃ śivaḥ

शिवादिक्रिमिपर्यन्तं प्राणिनां प्राणवर्त्मना । निश्वासोच्छ्वासरूपेण मन्त्रोऽयं वर्त्तते प्रिये

śivādikrimiparyantaṃ prāṇināṃ prāṇavartmanā | niśvāsocchvāsarūpeṇa mantro'yaṃ varttate priye

अनिलेन विना मेघो यथाकाशे न वेष्टते । पराप्रसादमन्त्रेण विना लोकस्तथा प्रिये

anilena vinā megho yathākāśe na veṣṭate | parāprasādamantreṇa vinā lokastathā priye

पराप्रासादमन्त्रेण स्यूतमेतच्चराचरम् । अभिन्नं तत्त्वतो देवि तालवृन्ते यथानिलः

parāprāsādamantreṇa syūtametaccarācaram | abhinnaṃ tattvato devi tālavṛnte yathānilaḥ

बीजेऽङ्कुरस्तिले तैलमग्नावुष्णं रवौ प्रभा । चन्द्रे ज्योत्स्नाऽनलः काष्ठे पुष्पे गन्धे जले द्रवः

bīje'ṅkurastile tailamagnāvuṣṇaṃ ravau prabhā | candre jyotsnā'nalaḥ kāṣṭhe puṣpe gandhe jale dravaḥ

शब्दे चार्थः शिवे शक्तिः क्षीरे सपीः फले रुचिः । शर्करायाञ्च माधुर्यं घनसारे च शीतलम्

śabde cārthaḥ śive śaktiḥ kṣīre sapīḥ phale ruciḥ | śarkarāyāñca mādhuryaṃ ghanasāre ca śītalam

निग्रहानुग्रहो मन्त्रे प्रतिमायाञ्च देवता । दर्पणे प्रतिबिम्बञ्च समीरे चलनं यथा । पराप्रसादमन्त्रेऽपि प्रपञ्चोऽयं तथा स्थितः

nigrahānugraho mantre pratimāyāñca devatā | darpaṇe pratibimbañca samīre calanaṃ yathā | parāprasādamantre'pi prapañco'yaṃ tathā sthitaḥ

वटबीजे यथा वृक्षः सूक्ष्मरूपेण तिष्ठति । पराप्रासादमन्त्रेऽस्मिन् ब्रह्माण्डोऽपि तथा स्थितः

vaṭabīje yathā vṛkṣaḥ sūkṣmarūpeṇa tiṣṭhati | parāprāsādamantre'smin brahmāṇḍo'pi tathā sthitaḥ

सुपक्वेषु पदार्थेषु सुरसेषु कुलेश्वरि । लवणेन विना स्वादु यथा भोक्तुर्न जायते

supakveṣu padārtheṣu suraseṣu kuleśvari | lavaṇena vinā svādu yathā bhokturna jāyate

पराप्रासादमन्त्रेण ये वा मन्त्रा न सङ्गताः । ते फलं न प्रयच्छन्ति मन्त्रं शक्तिविवजीताः

parāprāsādamantreṇa ye vā mantrā na saṅgatāḥ | te phalaṃ na prayacchanti mantraṃ śaktivivajītāḥ

श्रीप्रासादपरामन्त्रो गोपनीयः प्रयत्नतः

śrīprāsādaparāmantro gopanīyaḥ prayatnataḥ

विचार्याहं पुराणार्थान् दर्शनाम्नायभेदजान् । ग्रसमान् वेद्म्यहं मन्त्रान् शास्त्राणि विविधानि च

vicāryāhaṃ purāṇārthān darśanāmnāyabhedajān | grasamān vedmyahaṃ mantrān śāstrāṇi vividhāni ca

सहस्राक्षादयो देवाः शास्त्रेषु विविधेषु च । भ्रमन्ति तेषु मूढास्ते तव मायाविमोहिताः

sahasrākṣādayo devāḥ śāstreṣu vividheṣu ca | bhramanti teṣu mūḍhāste tava māyāvimohitāḥ

जायन्ते च मिरयन्ते च संसारक्लेशभागिनः । श्रीप्रासादपरामन्त्रं न गायन्तः कुलेश्वरि । न लभन्ते हि मोक्षं ते तव मायाविमोहिताः

jāyante ca mirayante ca saṃsārakleśabhāginaḥ | śrīprāsādaparāmantraṃ na gāyantaḥ kuleśvari | na labhante hi mokṣaṃ te tava māyāvimohitāḥ

मद्रूपे श्रीगुरौ यस्य दृढा भक्तिः प्रजायते । श्रीप्रासादपरामन्त्रं स ज्ञात्वा परिमुच्यते

madrūpe śrīgurau yasya dṛḍhā bhaktiḥ prajāyate | śrīprāsādaparāmantraṃ sa jñātvā parimucyate

पूर्वजन्मसहस्रेषु शैवादिसमयोद्यतान् । चतुराम्नायजान् मन्त्रान् गुर्वाज्ञां यो भजिष्यति

pūrvajanmasahasreṣu śaivādisamayodyatān | caturāmnāyajān mantrān gurvājñāṃ yo bhajiṣyati

स पापकञ्चुकान्मुक्तः शुद्धात्मा गुरुवत्सलः । श्रीप्रासादपरामन्त्रं विजानाति न चान्यथा

sa pāpakañcukānmuktaḥ śuddhātmā guruvatsalaḥ | śrīprāsādaparāmantraṃ vijānāti na cānyathā

सब्रह्माविष्णुरुद्राश्च शक्रादिसुरपुङ्गवाः । वसुरुद्रार्कदिक्पाला मनुचन्द्रादयः प्रिये

sabrahmāviṣṇurudrāśca śakrādisurapuṅgavāḥ | vasurudrārkadikpālā manucandrādayaḥ priye

मार्कण्डेयादिमुनयो वसिष्ठादिमुनीश्वराः । सनकाद्याश्च योगीशा जीवन्मुक्ताः शुकादयः

mārkaṇḍeyādimunayo vasiṣṭhādimunīśvarāḥ | sanakādyāśca yogīśā jīvanmuktāḥ śukādayaḥ

यक्षकिन्नरगन्धर्वाः सिद्धविद्याधरादयः । श्रीप्रासादपरामन्त्रप्रभवञ्चामितं फलम् । प्राप्य मन्त्रमिमं पुण्यं जपन्त्यद्यापि पार्वति

yakṣakinnaragandharvāḥ siddhavidyādharādayaḥ | śrīprāsādaparāmantraprabhavañcāmitaṃ phalam | prāpya mantramimaṃ puṇyaṃ japantyadyāpi pārvati

सामर्थ्यं पूज्यता विद्या तेजः सौख्यमरोगिता । राज्यं स्वर्गञ्च मोक्षञ्च पराप्रासादजापिनः

sāmarthyaṃ pūjyatā vidyā tejaḥ saukhyamarogitā | rājyaṃ svargañca mokṣañca parāprāsādajāpinaḥ

ब्रह्मेन्द्ररुद्रविष्णूनामपि दूरायते पदम् । सर्वकर्मविहीनोऽपि पराप्रासादमन्त्रवित् । सुखेन यां गतिं याति न तां सर्वेऽपि धामीकाः

brahmendrarudraviṣṇūnāmapi dūrāyate padam | sarvakarmavihīno'pi parāprāsādamantravit | sukhena yāṃ gatiṃ yāti na tāṃ sarve'pi dhāmīkāḥ

तस्य चिन्तामणिः कामधेनुः कल्पतरुर्गृहे । कुबेरः किङ्करः साक्षात् पराप्रासादजापिनः

tasya cintāmaṇiḥ kāmadhenuḥ kalpatarurgṛhe | kuberaḥ kiṅkaraḥ sākṣāt parāprāsādajāpinaḥ

यथा दिव्यमणि स्पर्शाल्लौहो भवति काञ्चनम् । पराप्रासादजापाच्च पशुः पशुपतिर्भवेत्

yathā divyamaṇi sparśāllauho bhavati kāñcanam | parāprāsādajāpācca paśuḥ paśupatirbhavet

श्रीप्रासादपरामन्त्रं यो विजानाति तत्त्वतः । स मां त्वाञ्च विजानाति चावयोरप्यतिप्रियः

śrīprāsādaparāmantraṃ yo vijānāti tattvataḥ | sa māṃ tvāñca vijānāti cāvayorapyatipriyaḥ

पराप्रासादमन्त्रज्ञः श्वपचोऽपि हि पार्वति । देवतास्थापने शक्तः प्रतिमादौ न संशयः

parāprāsādamantrajñaḥ śvapaco'pi hi pārvati | devatāsthāpane śaktaḥ pratimādau na saṃśayaḥ

मन्त्रमात्रन्तु यो वेत्ति पराप्रासादसंज्ञकम् । श्वपचोऽपि हि मुच्येत किं पुनस्तद्विधानवित्

mantramātrantu yo vetti parāprāsādasaṃjñakam | śvapaco'pi hi mucyeta kiṃ punastadvidhānavit

पराप्रासादमन्त्रज्ञो यत् करोति यदिच्छति । यद्ब्रूते तन्महेशानि तपो ध्यानं जपो भवेत्

parāprāsādamantrajño yat karoti yadicchati | yadbrūte tanmaheśāni tapo dhyānaṃ japo bhavet

दीक्षापूर्वं महेशानि पारम्पर्यसमन्वितम् । पराप्रासादमन्त्रं यो वेत्ति सोऽहं न संशयः

dīkṣāpūrvaṃ maheśāni pāramparyasamanvitam | parāprāsādamantraṃ yo vetti so'haṃ na saṃśayaḥ

चराचरसमेतानि भुवनानि चतुर्दश । पराप्रासादमन्त्रज्ञदेहे तिष्ठन्ति नित्यशः

carācarasametāni bhuvanāni caturdaśa | parāprāsādamantrajñadehe tiṣṭhanti nityaśaḥ

पराप्रासादमन्त्रज्ञो यत्र तिष्ठति भामिनि । दिव्यक्षेत्रं समुद्दिष्टं समन्ताद्दशयोजनम्

parāprāsādamantrajño yatra tiṣṭhati bhāmini | divyakṣetraṃ samuddiṣṭaṃ samantāddaśayojanam

पराप्रासादमन्त्रार्थतत्त्वज्ञं कुलनायिके । सुरासुराश्च वन्दन्ते किं पुनर्मानवादयः

parāprāsādamantrārthatattvajñaṃ kulanāyike | surāsurāśca vandante kiṃ punarmānavādayaḥ

पराप्रासादमन्त्रज्ञो यत्र तिष्ठति पार्वति । सिद्धक्षेत्रं मदीयं वा मुनिदेवगणैः सह

parāprāsādamantrajño yatra tiṣṭhati pārvati | siddhakṣetraṃ madīyaṃ vā munidevagaṇaiḥ saha

शैव वैष्णवदौर्गार्कगाणपत्येन्दुसम्भवान् । सर्वमन्त्रान् स जानाति पराप्रासादमन्त्रवित्

śaiva vaiṣṇavadaurgārkagāṇapatyendusambhavān | sarvamantrān sa jānāti parāprāsādamantravit

श्रीप्रासादपरामन्त्रो जिह्वाग्रे यस्य वर्त्तते । तस्य दर्शनमात्रेण श्वपचोऽपि विमुच्यते

śrīprāsādaparāmantro jihvāgre yasya varttate | tasya darśanamātreṇa śvapaco'pi vimucyate

ब्राह्मणो वाऽन्त्यजो वापि शुचिर्वाप्यशुचिः प्रिये । पराप्रासादजापी यः स मुक्तो नात्र संशयः

brāhmaṇo vā'ntyajo vāpi śucirvāpyaśuciḥ priye | parāprāsādajāpī yaḥ sa mukto nātra saṃśayaḥ

गच्छतस्तिष्ठतो वापि जाग्रतः स्वपतोऽपि वा । पराप्रासादमन्त्रोऽयं देवेशि न च निष्फलः

gacchatastiṣṭhato vāpi jāgrataḥ svapato'pi vā | parāprāsādamantro'yaṃ deveśi na ca niṣphalaḥ

चिरेणैकैकफलदा मन्त्राः सन्ति सहस्रशः । कुलेशि मन्त्रराजोऽयं शीघ्रं सर्वफलप्रदः

cireṇaikaikaphaladā mantrāḥ santi sahasraśaḥ | kuleśi mantrarājo'yaṃ śīghraṃ sarvaphalapradaḥ

पराप्रासादमन्त्रोऽयं सर्वमन्त्रोत्तमोत्तमः । ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि भजतां कामदो मनुः

parāprāsādamantro'yaṃ sarvamantrottamottamaḥ | jñānato'jñānato vāpi bhajatāṃ kāmado manuḥ

शचीन्द्रौ रोहिणीचन्द्रौ स्वाहाग्नी च प्रभारवी । लक्ष्मीनारायणौ वाणीधातारौ रात्रिवासरौ

śacīndrau rohiṇīcandrau svāhāgnī ca prabhāravī | lakṣmīnārāyaṇau vāṇīdhātārau rātrivāsarau

अग्नीषोमौ बिन्दुनादौ देवि प्रकृतिपूरुषौ । आधाराधेयनामानौ भोगमोक्षौ कुलेश्वरि

agnīṣomau bindunādau devi prakṛtipūruṣau | ādhārādheyanāmānau bhogamokṣau kuleśvari

प्राणापानौ च वागर्थौ प्रिये विधिनिषेधकौ । सुखदुःखादि यद् द्वन्द्वं दृश्यते श्रूयते मया । सर्वलोकेषु तत् सर्वमावामेव न संशयः

prāṇāpānau ca vāgarthau priye vidhiniṣedhakau | sukhaduḥkhādi yad dvandvaṃ dṛśyate śrūyate mayā | sarvalokeṣu tat sarvamāvāmeva na saṃśayaḥ

पुंस्त्रीरूपाणि सर्वाणि चावयोरंशकानि हि । पराप्रासादमन्त्रोऽयं तस्मात् सर्वात्मको भवेत्

puṃstrīrūpāṇi sarvāṇi cāvayoraṃśakāni hi | parāprāsādamantro'yaṃ tasmāt sarvātmako bhavet

अरूपं भावनागम्यं परं ब्रह्म कुलेश्वरि । निष्कलं निर्मलं नित्यं निर्गुणं व्योमसन्निभम्

arūpaṃ bhāvanāgamyaṃ paraṃ brahma kuleśvari | niṣkalaṃ nirmalaṃ nityaṃ nirguṇaṃ vyomasannibham

अनन्तमव्ययं तत्त्वं मनोवाचामगोचरम् । पराप्रासादमन्त्रार्थसन्धानात् सम्प्रकाशते

anantamavyayaṃ tattvaṃ manovācāmagocaram | parāprāsādamantrārthasandhānāt samprakāśate

तस्मान्मन्त्रमिदं देवि पराप्रासादसंज्ञकम् । परतत्त्वस्वरूपत्वात् सच्चिदानन्दलक्षणात्

tasmānmantramidaṃ devi parāprāsādasaṃjñakam | paratattvasvarūpatvāt saccidānandalakṣaṇāt

शिवशक्तिमयत्वाच्च भुक्तिमुक्तिप्रदानतः । सकर्मापि च निष्कर्म सगुणञ्चापि निर्गुणम्

śivaśaktimayatvācca bhuktimuktipradānataḥ | sakarmāpi ca niṣkarma saguṇañcāpi nirguṇam

श्रीप्रासादपरामन्त्रं सर्वमन्त्रशिरोमणि । जपन् भुक्तिञ्च मुक्तिञ्च लभते नात्र संशयः

śrīprāsādaparāmantraṃ sarvamantraśiromaṇi | japan bhuktiñca muktiñca labhate nātra saṃśayaḥ

बहुनात्र किमुक्तेन सर्वसारं शृणु प्रिये । श्रीप्रासादपरामन्त्रसमं मन्त्रं न विद्यते

bahunātra kimuktena sarvasāraṃ śṛṇu priye | śrīprāsādaparāmantrasamaṃ mantraṃ na vidyate

इदमेव परं ज्ञानमिदमेव परं तपः । इदमेव परं ध्यानमिदमेव परार्चनम्

idameva paraṃ jñānamidameva paraṃ tapaḥ | idameva paraṃ dhyānamidameva parārcanam

इदमेव परा दीक्षा इदमेव परो जपः । इदमेव परं तत्त्वमिदमेव परं व्रतम्

idameva parā dīkṣā idameva paro japaḥ | idameva paraṃ tattvamidameva paraṃ vratam

100

इदमेव परो यज्ञ इदमेव परात् परम् । इदमेव परं श्रेय इदमेव परं फलम्

idameva paro yajña idameva parāt param | idameva paraṃ śreya idameva paraṃ phalam

101

इदमेव परं ब्रह्म इदमेव परा गतिः । इदमेव परं गुह्यं सत्यं सत्यं न संशयः । इति मत्वा मनुवरं तन्निष्ठः स्यात् सदा प्रिये

idameva paraṃ brahma idameva parā gatiḥ | idameva paraṃ guhyaṃ satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ | iti matvā manuvaraṃ tanniṣṭhaḥ syāt sadā priye

102

आगमोक्तेन विधिना क्रमपूजापुरःसरम् । श्रीप्रसादपरामन्त्रं शतमष्टोत्तरं जपेत् । मुच्यते ब्रह्महत्यादिमहापापैश्च पञ्चभिः

āgamoktena vidhinā kramapūjāpuraḥsaram | śrīprasādaparāmantraṃ śatamaṣṭottaraṃ japet | mucyate brahmahatyādimahāpāpaiśca pañcabhiḥ

103

द्विशतं यो जपेद्देवि श्रीप्रासादपरामनुम् । चतुरशीतिलक्षांशधारणाचरितैरपि

dviśataṃ yo japeddevi śrīprāsādaparāmanum | caturaśītilakṣāṃśadhāraṇācaritairapi

104

स्वयोनिजाङ्गवरितैरसंख्यजननाजीतैः । वार्द्धके यौवने बाल्ये जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु

svayonijāṅgavaritairasaṃkhyajananājītaiḥ | vārddhake yauvane bālye jāgratsvapnasuṣuptiṣu

105

कर्मणा मनसा वाचा ज्ञानाज्ञानकृतैरपि । महापातकसंघैश्च ह्युपपातककोटिभिः । मुच्यते नात्र सन्देहः सत्यमेतद्वरानने

karmaṇā manasā vācā jñānājñānakṛtairapi | mahāpātakasaṃghaiśca hyupapātakakoṭibhiḥ | mucyate nātra sandehaḥ satyametadvarānane

106

त्रिशतं यो जपेद्देवि श्रीप्रासादपरामनुम् । सर्वक्रतुषु यत् पुण्यं सर्वदानेषु यत् फलम्

triśataṃ yo japeddevi śrīprāsādaparāmanum | sarvakratuṣu yat puṇyaṃ sarvadāneṣu yat phalam

107

सर्वव्रतेषु यत् पुण्यं सर्वतीर्थेषु यत् फलम् । तत् फलं लभते देवि नात्र कार्या विचारणा

sarvavrateṣu yat puṇyaṃ sarvatīrtheṣu yat phalam | tat phalaṃ labhate devi nātra kāryā vicāraṇā

108

चतुःशतं जपेद् यस्तु श्रीप्रासादपरामनुम् । सदा तस्य गृहद्वारे ह्यणिमाद्यष्टसिद्धयः । सेवन्ते नात्र सन्देहः सर्वसिद्धिसमन्विताः

catuḥśataṃ japed yastu śrīprāsādaparāmanum | sadā tasya gṛhadvāre hyaṇimādyaṣṭasiddhayaḥ | sevante nātra sandehaḥ sarvasiddhisamanvitāḥ

109

यद् यन्मनोऽभिलषितं तत्तत् प्राप्नोत्यसंशयः । धर्मार्थकाममोक्षाश्च साक्षात्तस्य करे स्थिताः

yad yanmano'bhilaṣitaṃ tattat prāpnotyasaṃśayaḥ | dharmārthakāmamokṣāśca sākṣāttasya kare sthitāḥ

110

सालोक्यप्रमुखां देवि लभेन्मुक्तिं चतुवीधाम् । सत्यमेतन्न सन्देहः साधकः कुलनायिके

sālokyapramukhāṃ devi labhenmuktiṃ catuvīdhām | satyametanna sandehaḥ sādhakaḥ kulanāyike

111

जपेत् पञ्चशतं यस्तु श्रीप्रासादपरामनुम् । तत्फलं नैव शक्नोमि कथितुं कुलनायिके

japet pañcaśataṃ yastu śrīprāsādaparāmanum | tatphalaṃ naiva śaknomi kathituṃ kulanāyike

112

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सर्वावस्थासु सर्वदा । श्रीप्रासादपरामन्त्रं जपेद् भुक्तिविमुक्तये

tasmāt sarvaprayatnena sarvāvasthāsu sarvadā | śrīprāsādaparāmantraṃ japed bhuktivimuktaye

113

नास्ति गुर्वधिकं तत्त्वं न शिवाधिकदैवतम् । न हि वेदाधिका विद्या न कौलसमदर्शनम्

nāsti gurvadhikaṃ tattvaṃ na śivādhikadaivatam | na hi vedādhikā vidyā na kaulasamadarśanam

114

न कुलादधिकं ज्ञानं न ज्ञानादधिकं सुखम् । नाष्टाङ्गादधिका पूजा न हि मोक्षाधिकं फलम् । इदं सत्यमिदं सत्यं सत्यं सत्यं न संशयः

na kulādadhikaṃ jñānaṃ na jñānādadhikaṃ sukham | nāṣṭāṅgādadhikā pūjā na hi mokṣādhikaṃ phalam | idaṃ satyamidaṃ satyaṃ satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

115

श्रीप्रासादपरामन्त्रमाहात्म्यमिह वणीतुम् । न शक्नोमि वरारोहे कल्पकोटिशतैरपि

śrīprāsādaparāmantramāhātmyamiha vaṇītum | na śaknomi varārohe kalpakoṭiśatairapi

116

गिरौ सर्षपमात्रन्तु सागरे वालुका यथा । तथा च मन्त्रमाहात्म्यं किञ्चित्ते कथितं मया

girau sarṣapamātrantu sāgare vālukā yathā | tathā ca mantramāhātmyaṃ kiñcitte kathitaṃ mayā

117

ऊर्ध्वाम्नायस्य माहात्म्यं श्रीप्रासादपरामनोः । इति ते कथितं देवि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

ūrdhvāmnāyasya māhātmyaṃ śrīprāsādaparāmanoḥ | iti te kathitaṃ devi kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे श्रीप्रासादपरामन्त्रकथनं नाम तृतीयोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre śrīprāsādaparāmantrakathanaṃ nāma tṛtīyollāsaḥ

अथ चतुर्थोल्लासः श्रीदेव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि श्रीप्रासादपरामनुम् । मन्त्रराजं वदेशान न्यासध्यानादिभिः सह

atha caturthollāsaḥ śrīdevyuvāca kuleśa śrotumicchāmi śrīprāsādaparāmanum | mantrarājaṃ vadeśāna nyāsadhyānādibhiḥ saha

श्रीईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण शिवाकारः प्रजायते

śrīīśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa śivākāraḥ prajāyate

इतः पूर्व मया नोक्तो मन्त्रोऽयं यस्य कस्यचित् । तव स्नेहाद्वदाम्यद्य शृणु मत्प्राणवल्लभे

itaḥ pūrva mayā nokto mantro'yaṃ yasya kasyacit | tava snehādvadāmyadya śṛṇu matprāṇavallabhe

अनन्तचन्द्रभुवनमिन्दुबिन्दुयुगान्वितः । श्रीप्रासादपरामन्त्रो भुक्तिमुक्तिफलप्रदः

anantacandrabhuvanamindubinduyugānvitaḥ | śrīprāsādaparāmantro bhuktimuktiphalapradaḥ

पराप्रासादमन्त्रस्तु सादिरुक्तः कुलेश्वरि । प्रकाशानन्दरूपत्वात् प्रत्यक्षफलदानतः

parāprāsādamantrastu sādiruktaḥ kuleśvari | prakāśānandarūpatvāt pratyakṣaphaladānataḥ

प्रसन्नचित्तवश्यत्वात् प्रसिद्धार्थनिरूपणात् । प्राक्तनाघप्रशमनात् प्रपन्नात्तीविनाशनात् । प्रसादकरणाच्छीघ्रं प्रासादमनुरीरितः

prasannacittavaśyatvāt prasiddhārthanirūpaṇāt | prāktanāghapraśamanāt prapannāttīvināśanāt | prasādakaraṇācchīghraṃ prāsādamanurīritaḥ

परतत्त्वस्वरूपत्वात् परमात्मप्रकाशनात् । परमानन्दजननात् परधर्मनिदर्शनात्

paratattvasvarūpatvāt paramātmaprakāśanāt | paramānandajananāt paradharmanidarśanāt

परोक्षफलदानाच्च परमैश्वर्यकारणात् । परत्वात् सर्वमन्त्राणां परामन्त्र इतीरितः

parokṣaphaladānācca paramaiśvaryakāraṇāt | paratvāt sarvamantrāṇāṃ parāmantra itīritaḥ

कुलमन्त्रमिदं देवि न्यासं शृणु वदामि ते । आदौ प्रातः समुत्थाय गुरुदेवानुचिन्तनम्

kulamantramidaṃ devi nyāsaṃ śṛṇu vadāmi te | ādau prātaḥ samutthāya gurudevānucintanam

कन्दमूले मनः कृत्वा कुर्याद्विण्मूत्रमोचनम् । शौचास्यशोधनं स्नानं सन्ध्यातर्पणमाचरेत्

kandamūle manaḥ kṛtvā kuryādviṇmūtramocanam | śaucāsyaśodhanaṃ snānaṃ sandhyātarpaṇamācaret

एकान्ते द्वारयजनं विघ्नत्रयनिवारणम् । पूजास्थानप्रवेशश्च तथासनोपवेशनम्

ekānte dvārayajanaṃ vighnatrayanivāraṇam | pūjāsthānapraveśaśca tathāsanopaveśanam

देवीपूजागृहध्यानं शिवादिगुरुवन्दनम् । आसनं गणपक्षेत्रपालवन्दनमीश्वरि

devīpūjāgṛhadhyānaṃ śivādiguruvandanam | āsanaṃ gaṇapakṣetrapālavandanamīśvari

पादुकास्मरणञ्चैव दिननाथार्चनं प्रिये । कराङ्गशोधनं प्राणायामः स्वब्रह्मरन्ध्रके

pādukāsmaraṇañcaiva dinanāthārcanaṃ priye | karāṅgaśodhanaṃ prāṇāyāmaḥ svabrahmarandhrake

Kulārṇava Tantra (cont. 3)

दिग्बन्धनञ्चाङ्गयुग्म विधियुक्ताञ्च मातृकाम् । दशप्रकारभूताख्यां लिपिं कमठसंज्ञकाम्

digbandhanañcāṅgayugma vidhiyuktāñca mātṛkām | daśaprakārabhūtākhyāṃ lipiṃ kamaṭhasaṃjñakām

ऋषिरस्य परः शम्भुश्छन्दश्चाव्यक्तपूवीका । गायत्री देवता चात्र सर्वमन्त्रेश्वरी परा

ṛṣirasya paraḥ śambhuśchandaścāvyaktapūvīkā | gāyatrī devatā cātra sarvamantreśvarī parā

दीर्घत्रययुतं मूलं बीजं शक्तिश्च कीलकम् । षड्दीर्घयुक्तमूलबीजेन षडङ्गानि च पार्वति

dīrghatrayayutaṃ mūlaṃ bījaṃ śaktiśca kīlakam | ṣaḍdīrghayuktamūlabījena ṣaḍaṅgāni ca pārvati

ईशतत्पुरुषाघोरसद्योजातात्मनस्तथा । पञ्चाङ्गुलिषु विन्यस्य मूत्तीं वक्त्रेषु विन्यसेत्

īśatatpuruṣāghorasadyojātātmanastathā | pañcāṅguliṣu vinyasya mūttīṃ vaktreṣu vinyaset

पञ्चसु ब्रह्मणि तथैवाङ्गविन्यासमाचरेत् । आधारशक्तिमारभ्य पीठमन्त्रान्तमम्बिके

pañcasu brahmaṇi tathaivāṅgavinyāsamācaret | ādhāraśaktimārabhya pīṭhamantrāntamambike

अल्पषोढां कुलेशानि कुर्यात् पूर्वोक्तवर्त्मना । महाषोढाह्वयं न्यासं ततः कुर्यात् समाहितः । वक्ष्यमाणेन विधिना देवताभावसिद्धये

alpaṣoḍhāṃ kuleśāni kuryāt pūrvoktavartmanā | mahāṣoḍhāhvayaṃ nyāsaṃ tataḥ kuryāt samāhitaḥ | vakṣyamāṇena vidhinā devatābhāvasiddhaye

यस्य कस्यापि नैवोक्तं तव स्नेहाद्वदाम्यहम् । प्रपञ्चो भुवनं मूतीर्मन्त्रदेवतमातरः । महाषोढाह्वयो न्यासः सर्वन्यासोत्तमोत्तमः

yasya kasyāpi naivoktaṃ tava snehādvadāmyaham | prapañco bhuvanaṃ mūtīrmantradevatamātaraḥ | mahāṣoḍhāhvayo nyāsaḥ sarvanyāsottamottamaḥ

तत्रादौ परमेशानि प्रपञ्चन्यास उच्यते । प्रपञ्चद्वीपजलधिगिरिपत्तनपीठकाः

tatrādau parameśāni prapañcanyāsa ucyate | prapañcadvīpajaladhigiripattanapīṭhakāḥ

क्षेत्रं वनाश्रमगुहानदीचत्वरकोद्भिदः । स्वेदाण्डजजरायुजा इत्युक्तास्ते हि षोडश

kṣetraṃ vanāśramaguhānadīcatvarakodbhidaḥ | svedāṇḍajajarāyujā ityuktāste hi ṣoḍaśa

श्रीर्माया कमला विष्णुवल्लभा पद्मधारिणी । समुद्रतनया लोकमाता कमलवासिनी

śrīrmāyā kamalā viṣṇuvallabhā padmadhāriṇī | samudratanayā lokamātā kamalavāsinī

इन्दिरा मा रमा पद्मा तथा नारायणप्रिया । सिद्धलक्ष्मी राजलक्ष्मीर्महालक्ष्मीरितीरिताः । शक्तयस्तु प्रपञ्चानां स्वराणामधिदेवताः

indirā mā ramā padmā tathā nārāyaṇapriyā | siddhalakṣmī rājalakṣmīrmahālakṣmīritīritāḥ | śaktayastu prapañcānāṃ svarāṇāmadhidevatāḥ

लवस्त्रुटिः कला काष्ठा निमेषः श्वास एव हि । घटिका च मुहूर्त्तश्च प्रहरो दिवसस्तथा

lavastruṭiḥ kalā kāṣṭhā nimeṣaḥ śvāsa eva hi | ghaṭikā ca muhūrttaśca praharo divasastathā

सन्ध्या रात्रिस्तिथिश्चैव वारो नक्षत्रमेव च । योगश्च करणं पक्षौ मासो राशिरृतुस्तथा

sandhyā rātristithiścaiva vāro nakṣatrameva ca | yogaśca karaṇaṃ pakṣau māso rāśirṛtustathā

अयनं वत्सरयुगप्रलयाः पञ्चविंशतिः । एतेषां स्थाननियमो हृदयान्तः समीरितः

ayanaṃ vatsarayugapralayāḥ pañcaviṃśatiḥ | eteṣāṃ sthānaniyamo hṛdayāntaḥ samīritaḥ

आर्योमा चण्डिका दुर्गा शिवाऽपर्णाऽम्बिका सती । ईश्वरी शाम्भवीशानी पार्वती सर्वमङ्गला

āryomā caṇḍikā durgā śivā'parṇā'mbikā satī | īśvarī śāmbhavīśānī pārvatī sarvamaṅgalā

दाक्षायणी हैमवती महामाया महेश्वरी । मृडानी चैव रुद्राणी सर्वाणी परमेश्वरी

dākṣāyaṇī haimavatī mahāmāyā maheśvarī | mṛḍānī caiva rudrāṇī sarvāṇī parameśvarī

काली कात्यायनी गौरी भवानीति समीरिता । शक्तयः स्युर्लवादीनां स्पर्शानामधिदेवताः । एतासां स्थाननियमो हृदयान्तः समीरितः

kālī kātyāyanī gaurī bhavānīti samīritā | śaktayaḥ syurlavādīnāṃ sparśānāmadhidevatāḥ | etāsāṃ sthānaniyamo hṛdayāntaḥ samīritaḥ

पञ्चभूतानि तन्मात्रं ज्ञानकर्मेन्द्रियाणि च । गुणान्तःकरणावस्था ध्यायेद्दोषान् दशानिलान्

pañcabhūtāni tanmātraṃ jñānakarmendriyāṇi ca | guṇāntaḥkaraṇāvasthā dhyāyeddoṣān daśānilān

ब्राह्मी वागीश्वरी वाणी सावित्री च सरस्वती । गायत्री वाक्प्रदा पश्चात् शारदा भारती प्रिये । विद्यात्मिका पञ्चभूतव्यापकानामधीश्वराः

brāhmī vāgīśvarī vāṇī sāvitrī ca sarasvatī | gāyatrī vākpradā paścāt śāradā bhāratī priye | vidyātmikā pañcabhūtavyāpakānāmadhīśvarāḥ

वाग्भवं भुवनेशीञ्च लक्ष्मीबीजं त्रितारकम् । त्रितारमूलीविद्यान्त मातृकाक्षरतः परम्

vāgbhavaṃ bhuvaneśīñca lakṣmībījaṃ tritārakam | tritāramūlīvidyānta mātṛkākṣarataḥ param

वदेत् प्रपञ्चरूपायै श्रियै नम इति क्रमात् । प्रपञ्चादिभिरायोज्य वर्णान शक्तीनीयोजयेत् । मातृकान्याससंप्रोक्तस्थानेष्वेवं न्यसेत् प्रिये

vadet prapañcarūpāyai śriyai nama iti kramāt | prapañcādibhirāyojya varṇāna śaktīnīyojayet | mātṛkānyāsasaṃproktasthāneṣvevaṃ nyaset priye

त्रितारमूलसकलप्रपञ्चादि स्वरूपतः । आयै पराम्बादेव्यैनम उक्त्वा व्यापकं न्यसेत्

tritāramūlasakalaprapañcādi svarūpataḥ | āyai parāmbādevyainama uktvā vyāpakaṃ nyaset

प्रपञ्चन्यास एव स्याद् भुवनन्यास उच्यते । त्रितारमूलमन्त्रान्ते अ आं इं अतलं वदेत्

prapañcanyāsa eva syād bhuvananyāsa ucyate | tritāramūlamantrānte a āṃ iṃ atalaṃ vadet

लोकञ्च निलयञ्चैव शतकोटिपदं ततः । गुह्याद्या योगिनी मूलङेयुतन्तु वदेत् प्रिये

lokañca nilayañcaiva śatakoṭipadaṃ tataḥ | guhyādyā yoginī mūlaṅeyutantu vadet priye

वदेदाधारशक्त्यम्बादेव्यै च पादयोर्न्यसेत् । ई उं ऊं वितलं गुह्यतरं चानन्तसंज्ञकम् । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य गुल्फयोर्देवि विन्यसेत्

vadedādhāraśaktyambādevyai ca pādayornyaset | ī uṃ ūṃ vitalaṃ guhyataraṃ cānantasaṃjñakam | śeṣañca pūrvavat procya gulphayordevi vinyaset

ऋं ऋं ळं सुतलञ्चातिगुह्यं चाविन्त्यसंज्ञकम् । शेषच्च पूर्ववत् प्रोच्य जङ्घयोवीन्यसेत् प्रिये

ṛṃ ṛṃ ḷṃ sutalañcātiguhyaṃ cāvintyasaṃjñakam | śeṣacca pūrvavat procya jaṅghayovīnyaset priye

ळं एं एं महातलञ्च महागुह्यं पदं ततः । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य देवि जान्वोः प्रविन्यसेत्

ḷṃ eṃ eṃ mahātalañca mahāguhyaṃ padaṃ tataḥ | śeṣañca pūrvavat procya devi jānvoḥ pravinyaset

ओं औं तलातलं देवि परं गुह्याभिधानकम् । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य ऊर्वोर्देवेशि विन्यसेत्

oṃ auṃ talātalaṃ devi paraṃ guhyābhidhānakam | śeṣañca pūrvavat procya ūrvordeveśi vinyaset

अं अः रसातलञ्चैव रहस्यं ज्ञानसंज्ञकम् । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य गुह्यदेशे प्रविन्यसेत्

aṃ aḥ rasātalañcaiva rahasyaṃ jñānasaṃjñakam | śeṣañca pūrvavat procya guhyadeśe pravinyaset

कवर्गणापि पातालं लोकेति निलयेति च । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य मूलाधारे तु विन्यसेत्

kavargaṇāpi pātālaṃ loketi nilayeti ca | śeṣañca pūrvavat procya mūlādhāre tu vinyaset

चवर्गं भूतलञ्चेति रहस्यं डाकिनीमपि । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य स्वाधिष्ठाने न्यसेत् प्रिये

cavargaṃ bhūtalañceti rahasyaṃ ḍākinīmapi | śeṣañca pūrvavat procya svādhiṣṭhāne nyaset priye

टवर्गेण भुवो लोकं रहस्यं राकिणीमपि । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य नाभौ च विन्यसेत् प्रिये

ṭavargeṇa bhuvo lokaṃ rahasyaṃ rākiṇīmapi | śeṣañca pūrvavat procya nābhau ca vinyaset priye

तवर्गं स्वश्च परमरहस्य लाकिनीमपि । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य हृदये विन्यसेत् प्रिये

tavargaṃ svaśca paramarahasya lākinīmapi | śeṣañca pūrvavat procya hṛdaye vinyaset priye

पवर्गञ्च महर्लोकं रहस्यं काकिनीमपि । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य तालुमूले न्यसेत् प्रिये

pavargañca maharlokaṃ rahasyaṃ kākinīmapi | śeṣañca pūrvavat procya tālumūle nyaset priye

यवर्गञ्च जनो गुप्ततरञ्च शाकिनीमपि । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य आज्ञायाञ्च न्यसेत् प्रिये

yavargañca jano guptatarañca śākinīmapi | śeṣañca pūrvavat procya ājñāyāñca nyaset priye

शवर्गञ्च तपश्चातिगुह्यञ्च हाकिनीमपि । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य ललाटे विन्यसेत् प्रिये

śavargañca tapaścātiguhyañca hākinīmapi | śeṣañca pūrvavat procya lalāṭe vinyaset priye

लं क्षं सत्यं महागुह्यं यक्षिणीमपि च प्रिये । शेषञ्च पूर्ववत् प्रोच्य ब्रह्मरन्ध्रे च विन्यसेत्

laṃ kṣaṃ satyaṃ mahāguhyaṃ yakṣiṇīmapi ca priye | śeṣañca pūrvavat procya brahmarandhre ca vinyaset

त्रितारमूलमन्त्रान्ते चतुर्दशभुवं वदेत् । नाधिपायै श्रीपरायै देव्यै च व्यापकं न्यसेत्

tritāramūlamantrānte caturdaśabhuvaṃ vadet | nādhipāyai śrīparāyai devyai ca vyāpakaṃ nyaset

कृत्वैवं भुवनन्यासं मूत्तीन्यासमथाचरेत् । केशवनारायणमाधवगोविन्दविष्णवः

kṛtvaivaṃ bhuvananyāsaṃ mūttīnyāsamathācaret | keśavanārāyaṇamādhavagovindaviṣṇavaḥ

मधुसूदनसंज्ञश्च स्यात्त्रिविक्रमवामनौ । श्रीधरश्च हृषीकेशः पद्मनाभो दामोदरः । वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

madhusūdanasaṃjñaśca syāttrivikramavāmanau | śrīdharaśca hṛṣīkeśaḥ padmanābho dāmodaraḥ | vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ

अक्षोरोष्टदा चेशानी चोग्रोद्ध्र्वनयना तथा । ऋद्धिश्च रूपिणी लुप्ता लूनदोषैकनायिका

akṣoroṣṭadā ceśānī cogroddhrvanayanā tathā | ṛddhiśca rūpiṇī luptā lūnadoṣaikanāyikā

एङ्कारिणी चौघवती सर्वकामाञ्जनप्रभा । अस्थि मालाधरा चेति सम्प्रोक्ताः स्वरदेवताः

eṅkāriṇī caughavatī sarvakāmāñjanaprabhā | asthi mālādharā ceti samproktāḥ svaradevatāḥ

440

भवः शर्वांऽथ रुद्रश्च पशुपतिश्चोग्र एव च । महादेवस्तथा भीम ईशस्तत्पुरुषाह्वयः

bhavaḥ śarvāṃ'tha rudraśca paśupatiścogra eva ca | mahādevastathā bhīma īśastatpuruṣāhvayaḥ

अघोरसद्योजातौ च वामदेव इतीरिताः

aghorasadyojātau ca vāmadeva itīritāḥ

करभद्रा खगबला गरिमादिफलप्रदा । घण्टाधरोग्रनयना चन्द्रधर्त्री ततः परम् । छन्दोमयी जगत्स्थाना ज्वलत्तारा ततः परम्

karabhadrā khagabalā garimādiphalapradā | ghaṇṭādharogranayanā candradhartrī tataḥ param | chandomayī jagatsthānā jvalattārā tataḥ param

ज्ञानदा च टङ्कधरा धृतिर्द्वादश ईरिताः । कभादीनां ठडान्तानां वर्णानां देवतास्त्विमाः

jñānadā ca ṭaṅkadharā dhṛtirdvādaśa īritāḥ | kabhādīnāṃ ṭhaḍāntānāṃ varṇānāṃ devatāstvimāḥ

444

ब्रह्मा प्रजापतिर्वेधाः परमेष्ठी पितामहः । विधाता च विरिञ्चिश्च स्रष्टा च चतुराननः

brahmā prajāpatirvedhāḥ parameṣṭhī pitāmahaḥ | vidhātā ca viriñciśca sraṣṭā ca caturānanaḥ

हिरण्यगर्भ इत्युक्ताः क्रमाद् ब्रह्मादयो दश

hiraṇyagarbha ityuktāḥ kramād brahmādayo daśa

यक्षिणी रञ्जिनी लक्ष्मीवज्रिणी शशिधारिणी । षडाधारलया सर्वनायिका हसितानना । ललिता च क्षमा चेति प्रोक्ता याद्यर्णदेवताः

yakṣiṇī rañjinī lakṣmīvajriṇī śaśidhāriṇī | ṣaḍādhāralayā sarvanāyikā hasitānanā | lalitā ca kṣamā ceti proktā yādyarṇadevatāḥ

त्रितारमूलमन्त्रान्ते स्वरान् विष्णून् सशक्तिकान् । चतुर्थ्या नमसा युक्तान् मस्तके चानने न्यसेत्

tritāramūlamantrānte svarān viṣṇūn saśaktikān | caturthyā namasā yuktān mastake cānane nyaset

सस्कन्धपार्श्वकट्यूरु जानुजङ्घापदेषु च । दक्षादिवामपर्यन्तं विन्यसेत् परमेश्वरि

saskandhapārśvakaṭyūru jānujaṅghāpadeṣu ca | dakṣādivāmaparyantaṃ vinyaset parameśvari

कभाद्यर्णयुतान् मन्त्री भवादीन शक्तिसंयुतान् । पादपार्श्वबाहुकण्ठपञ्चवक्त्रेषु विन्यसेत् । दशाधारेषु ब्रह्मादीन् यादि शक्तियुतान्न्यसेत्

kabhādyarṇayutān mantrī bhavādīna śaktisaṃyutān | pādapārśvabāhukaṇṭhapañcavaktreṣu vinyaset | daśādhāreṣu brahmādīn yādi śaktiyutānnyaset

त्रितारमूलमन्त्रान्ते श्रीत्रिमूर्त्त्यम्बिकां वदेत् । आयै पराम्बादेव्यै च नमसा व्यापकं न्यसेत् । मूतीन्यासं विधायेत्थं मन्त्रन्यासं समाचरेत्

tritāramūlamantrānte śrītrimūrttyambikāṃ vadet | āyai parāmbādevyai ca namasā vyāpakaṃ nyaset | mūtīnyāsaṃ vidhāyetthaṃ mantranyāsaṃ samācaret

त्रितारमूलं अं आं इं एकलक्षञ्च कोटि च । भेदश्च प्रणवाद्येकाक्षरात्माखिलमन्त्रतः

tritāramūlaṃ aṃ āṃ iṃ ekalakṣañca koṭi ca | bhedaśca praṇavādyekākṣarātmākhilamantrataḥ

ततोऽधिदेवतायै स्यात् सकलञ्च फलप्रदाम् । आयै तथैककूटेश्वर्यम्बादेव्यै नमो वदेत्

tato'dhidevatāyai syāt sakalañca phalapradām | āyai tathaikakūṭeśvaryambādevyai namo vadet

ई उं ऊं आदि हंसादे द्विकूटं पूर्ववत् परम् । ऋं ऋं ळं आदि वह्न्यादि त्रिकूटं पूर्ववत् परम्

ī uṃ ūṃ ādi haṃsāde dvikūṭaṃ pūrvavat param | ṛṃ ṛṃ ḷṃ ādi vahnyādi trikūṭaṃ pūrvavat param

ॡं एं एं चतुर्लक्षं चन्द्रादि पूर्ववत् परम् । ओं औं अं अः पञ्चलक्षं सूर्यादि पूर्ववत् परम्

ḹṃ eṃ eṃ caturlakṣaṃ candrādi pūrvavat param | oṃ auṃ aṃ aḥ pañcalakṣaṃ sūryādi pūrvavat param

कं खं गं चैव षड्लक्षं स्कन्दादि पूर्ववत् परम् । घं ङं चं सप्तलक्षं गणेशादि पूर्ववत् परम्

kaṃ khaṃ gaṃ caiva ṣaḍlakṣaṃ skandādi pūrvavat param | ghaṃ ṅaṃ caṃ saptalakṣaṃ gaṇeśādi pūrvavat param

छं जं झं अष्टलक्षं वटुकादि पूर्ववत् परम् । ञं टं ठं नवलक्षञ्च ब्रह्मादि पूर्ववत् परम्

chaṃ jaṃ jhaṃ aṣṭalakṣaṃ vaṭukādi pūrvavat param | ñaṃ ṭaṃ ṭhaṃ navalakṣañca brahmādi pūrvavat param

डं ढं णं दशलक्षञ्च विष्ण्वादि पूर्ववत् परम् । तं थं दं एकादशलक्षं रुद्रादि पूर्ववत् परम्

ḍaṃ ḍhaṃ ṇaṃ daśalakṣañca viṣṇvādi pūrvavat param | taṃ thaṃ daṃ ekādaśalakṣaṃ rudrādi pūrvavat param

धं नं पं द्वादशलक्षं वाण्यादि पूर्ववत् परम् । फं बं भं त्रयोदशलक्षं लक्ष्म्यादि पूर्ववत् परम्

dhaṃ naṃ paṃ dvādaśalakṣaṃ vāṇyādi pūrvavat param | phaṃ baṃ bhaṃ trayodaśalakṣaṃ lakṣmyādi pūrvavat param

मं यं रं चतुर्दशलक्षं गौर्य्यादि पूर्ववत् परम् । लं वं शं पञ्चदशलक्षं दुर्गादि पूर्ववत् परम् । षं सं हं लं क्षं षोडशलक्षं त्रिपुरादि च षोडशा

maṃ yaṃ raṃ caturdaśalakṣaṃ gauryyādi pūrvavat param | laṃ vaṃ śaṃ pañcadaśalakṣaṃ durgādi pūrvavat param | ṣaṃ saṃ haṃ laṃ kṣaṃ ṣoḍaśalakṣaṃ tripurādi ca ṣoḍaśā

अक्षरात्मा खिलमन्त्राधिदेवतायै सकलं ततः । तथा फलप्रदायै च षोडश कूटेश्वरी पुनः

akṣarātmā khilamantrādhidevatāyai sakalaṃ tataḥ | tathā phalapradāyai ca ṣoḍaśa kūṭeśvarī punaḥ

अम्बादेव्यै नमः प्रोक्तो मन्त्रन्यासो महेश्वरि । आधारलिङ्गयोर्नाभिहृत्कण्ठे नेत्रयोरपि

ambādevyai namaḥ prokto mantranyāso maheśvari | ādhāraliṅgayornābhihṛtkaṇṭhe netrayorapi

निबोधिकायामर्द्धेन्दौ बिन्दौ चैव कलापदे । उन्मन्यां विष्णुक्त्रे च नादे नादान्त एव च । ध्रुवमण्डलदेशे च विन्यसेत् कुलनायिके

nibodhikāyāmarddhendau bindau caiva kalāpade | unmanyāṃ viṣṇuktre ca nāde nādānta eva ca | dhruvamaṇḍaladeśe ca vinyaset kulanāyike

त्रितारमूलमन्त्रान्ते सर्वमन्त्रात्मिकापदम् । आयै पराम्बादेव्यै च हृदये व्यापकं न्यसेत्

tritāramūlamantrānte sarvamantrātmikāpadam | āyai parāmbādevyai ca hṛdaye vyāpakaṃ nyaset

मन्त्रन्यासं विधायेत्थं दैवतन्यासमाचरेत् । त्रितारमूलमन्त्रान्ते अं आं सहस्रकोटि च

mantranyāsaṃ vidhāyetthaṃ daivatanyāsamācaret | tritāramūlamantrānte aṃ āṃ sahasrakoṭi ca

योगिनीकुलशब्दान्ते सेवितायै पदं वदेत् । निवृत्त्यम्बापदं देव्यै नम इत्युच्चरेत् प्रिये

yoginīkulaśabdānte sevitāyai padaṃ vadet | nivṛttyambāpadaṃ devyai nama ityuccaret priye

इं ई योगिनीप्रतिष्ठां शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । उं ऊं तपस्वि विद्याञ्च शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

iṃ ī yoginīpratiṣṭhāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret | uṃ ūṃ tapasvi vidyāñca śeṣaṃ pūrvavaduccaret

ऋं ॠं शान्तं तथा शान्तिं शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । ळं ॡं मुनिं शान्त्यतीतां शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

ṛṃ ṝṃ śāntaṃ tathā śāntiṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret | ḷṃ ḹṃ muniṃ śāntyatītāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret

एं ए देवञ्च हृल्लेखां शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । ओं औं राक्षसशब्दान्ते गगनां पूर्ववत् परम् । अं अः विद्याधरं रक्तां शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

eṃ e devañca hṛllekhāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret | oṃ auṃ rākṣasaśabdānte gaganāṃ pūrvavat param | aṃ aḥ vidyādharaṃ raktāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret

कं खं सिद्धिमहोच्छ्रुष्मां शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । गं घं साध्यकरालाञ्च शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

kaṃ khaṃ siddhimahocchruṣmāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret | gaṃ ghaṃ sādhyakarālāñca śeṣaṃ pūrvavaduccaret

डं चं साप्सरसं जयां शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । छं जं गन्धर्वविजयां शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

ḍaṃ caṃ sāpsarasaṃ jayāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret | chaṃ jaṃ gandharvavijayāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret

झं ञं गुह्यकशब्दान्ते अजितां शेषं पूर्ववत् परम् । टं ठं यक्षापराजितां शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

jhaṃ ñaṃ guhyakaśabdānte ajitāṃ śeṣaṃ pūrvavat param | ṭaṃ ṭhaṃ yakṣāparājitāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret

डं ढं किन्नरवामाञ्च शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । णं तं पन्नगज्येष्ठाञ्च शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

ḍaṃ ḍhaṃ kinnaravāmāñca śeṣaṃ pūrvavaduccaret | ṇaṃ taṃ pannagajyeṣṭhāñca śeṣaṃ pūrvavaduccaret

थं दं चं पितृरौद्राम्बां शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । धं नं गणेशमायाञ्च शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

thaṃ daṃ caṃ pitṛraudrāmbāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret | dhaṃ naṃ gaṇeśamāyāñca śeṣaṃ pūrvavaduccaret

पं फं भैरवशब्दान्ते कुण्डलीं पूर्ववत् परम् । बं भं वटुक कालीञ्च शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

paṃ phaṃ bhairavaśabdānte kuṇḍalīṃ pūrvavat param | baṃ bhaṃ vaṭuka kālīñca śeṣaṃ pūrvavaduccaret

मं यं क्षेत्रेशशब्दान्ते कालरात्रिञ्च पूर्ववत् । रं लं प्रमथभगवतीं शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

maṃ yaṃ kṣetreśaśabdānte kālarātriñca pūrvavat | raṃ laṃ pramathabhagavatīṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret

वं शं ब्रह्मसर्वेश्वरीं शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । षं सं विष्णुञ्च सर्वज्ञां शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

vaṃ śaṃ brahmasarveśvarīṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret | ṣaṃ saṃ viṣṇuñca sarvajñāṃ śeṣaṃ pūrvavaduccaret

हं लं रुद्रसर्वकर्त्री शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । क्षं चराचरशक्तिञ्च शेषं पूर्ववदुच्चरेत्

haṃ laṃ rudrasarvakartrī śeṣaṃ pūrvavaduccaret | kṣaṃ carācaraśaktiñca śeṣaṃ pūrvavaduccaret

अङ्गुष्ठगुल्फजंघासु जानूरुकटिपार्श्वके । स्तनकक्ष करस्कन्धकर्णमूर्द्धस्वपि क्रमात्

aṅguṣṭhagulphajaṃghāsu jānūrukaṭipārśvake | stanakakṣa karaskandhakarṇamūrddhasvapi kramāt

दक्षभागदिवामान्तं विन्यसेत् कुलनायिके । त्रितारमूलमन्त्रान्ते सर्वदेवात्मिकां पदम्

dakṣabhāgadivāmāntaṃ vinyaset kulanāyike | tritāramūlamantrānte sarvadevātmikāṃ padam

आयै पराम्बादेव्यै च हृदये व्यापकं न्यसेत् । देवन्यासं विधायेत्थं मातृकान्यासमाचरेत्

āyai parāmbādevyai ca hṛdaye vyāpakaṃ nyaset | devanyāsaṃ vidhāyetthaṃ mātṛkānyāsamācaret

त्रितारमूलमन्त्रान्ते कवर्गानन्तकोटिभू । चरीकुलसेवितायै आं क्षां हि मङ्गलापदम्

tritāramūlamantrānte kavargānantakoṭibhū | carīkulasevitāyai āṃ kṣāṃ hi maṅgalāpadam

अम्बादेव्यै नमो ब्रूयादां क्षां ब्रह्माण्यतः परम् । अम्बादेव्यै ततोऽनन्तकोटिभूतं कुलं वदेत्

ambādevyai namo brūyādāṃ kṣāṃ brahmāṇyataḥ param | ambādevyai tato'nantakoṭibhūtaṃ kulaṃ vadet

सहितायै ततो मङ्गलनाथाय अं क्षं वदेत् । अं क्षं असिताङ्गभैरवनाथाय नम उच्चरेत्

sahitāyai tato maṅgalanāthāya aṃ kṣaṃ vadet | aṃ kṣaṃ asitāṅgabhairavanāthāya nama uccaret

चवर्गं खेचरीं ई लां चचीकाञ्च महेश्वरीम् । वेतालं इं लं चचीकं रुरुं शेषञ्च पूर्ववत्

cavargaṃ khecarīṃ ī lāṃ cacīkāñca maheśvarīm | vetālaṃ iṃ laṃ cacīkaṃ ruruṃ śeṣañca pūrvavat

टवंर्ग पातालचरीं ऊं हां योगेश्वरीं वदेत् । कौमारीञ्च पिशाचञ्च उं हं योगेशचण्डकौ

ṭavaṃrga pātālacarīṃ ūṃ hāṃ yogeśvarīṃ vadet | kaumārīñca piśācañca uṃ haṃ yogeśacaṇḍakau

100

तवर्गं दिक्चरीं ऋं सां हरसिद्धाञ्च वैष्णवीम् । अपस्मारं ऋं सं हरसिद्धक्रोधादिपूर्ववत्

tavargaṃ dikcarīṃ ṛṃ sāṃ harasiddhāñca vaiṣṇavīm | apasmāraṃ ṛṃ saṃ harasiddhakrodhādipūrvavat

101

पवर्गं सहचरीं ळं षां भट्टि वाराह्यतः परम् । ब्रह्मराक्षसकं ळं षां भट्टोन्मत्तादि पूर्ववत्

pavargaṃ sahacarīṃ ḷṃ ṣāṃ bhaṭṭi vārāhyataḥ param | brahmarākṣasakaṃ ḷṃ ṣāṃ bhaṭṭonmattādi pūrvavat

102

यवर्ग स्याद्गिरिचरीं एं शां किलकिलेति च । इद्राणीं चेटकं एं शं किलिः कापालिकस्तथा

yavarga syādgiricarīṃ eṃ śāṃ kilakileti ca | idrāṇīṃ ceṭakaṃ eṃ śaṃ kiliḥ kāpālikastathā

103

शवर्गं स्यात् वनचरीं औं वां कालादिरात्रि च । चामुण्डां प्रेतं ओं वं च कालरात्रिश्च भीषणः

śavargaṃ syāt vanacarīṃ auṃ vāṃ kālādirātri ca | cāmuṇḍāṃ pretaṃ oṃ vaṃ ca kālarātriśca bhīṣaṇaḥ

104

लं क्षं जलचरीं अः लां वदेत् वश्चञ्च भीषणाम् । महालक्ष्मीं शाकिनीश्च अं लं पश्चाच्च भीषणम्

laṃ kṣaṃ jalacarīṃ aḥ lāṃ vadet vaścañca bhīṣaṇām | mahālakṣmīṃ śākinīśca aṃ laṃ paścācca bhīṣaṇam

105

संहारभैरवञ्चैव शेषं पूर्ववदुच्चरेत् । मूलाधारलिङ्गनाभिष्वनाहतविशुद्धयोः

saṃhārabhairavañcaiva śeṣaṃ pūrvavaduccaret | mūlādhāraliṅganābhiṣvanāhataviśuddhayoḥ

106

आज्ञाभाल तलब्रह्मरन्ध्रेष्वेवं प्रविन्यसेत् । त्रितारमूलमन्त्रान्ते मातृभैरवशब्दतः

ājñābhāla talabrahmarandhreṣvevaṃ pravinyaset | tritāramūlamantrānte mātṛbhairavaśabdataḥ

107

अधिपायै पराम्बा देव्यै नमो व्यापकं न्यसेत् । मातृन्यास महेशानि कुर्यादेवं समाहितः

adhipāyai parāmbā devyai namo vyāpakaṃ nyaset | mātṛnyāsa maheśāni kuryādevaṃ samāhitaḥ

108

एवं न्यस्ततनुर्दैवि ध्यायेद्देवमनन्यधीः । अमृतार्णवमध्योद्यन्मणिद्वीपे सुशोभिते

evaṃ nyastatanurdaivi dhyāyeddevamananyadhīḥ | amṛtārṇavamadhyodyanmaṇidvīpe suśobhite

109

कल्पवृक्षवनान्तःस्थमणि माणिक्यमण्डपे । नवरत्नमय श्रीमत्सिंहासनगतेम्बुजे

kalpavṛkṣavanāntaḥsthamaṇi māṇikyamaṇḍape | navaratnamaya śrīmatsiṃhāsanagatembuje

110

त्रिकोणान्तःसमासीनं चन्द्रसूर्यायुतप्रभम् । अर्द्धाम्बिकासमायुक्तं प्रविभक्तविभूषणम्

trikoṇāntaḥsamāsīnaṃ candrasūryāyutaprabham | arddhāmbikāsamāyuktaṃ pravibhaktavibhūṣaṇam

111

कोटिकन्दर्पलावण्यं सदा षोडशवाषीकम् । मन्दस्मितमुखाम्भोजं त्रिनेत्रं चन्द्रशेखरम्

koṭikandarpalāvaṇyaṃ sadā ṣoḍaśavāṣīkam | mandasmitamukhāmbhojaṃ trinetraṃ candraśekharam

112

दिव्याम्बरस्रगालेपं दिव्याभरणभूषितम् । पानपात्रञ्च चिन्मुदां त्रिशूलं पुस्तकं करैः

divyāmbarasragālepaṃ divyābharaṇabhūṣitam | pānapātrañca cinmudāṃ triśūlaṃ pustakaṃ karaiḥ

113

विद्यासंसिद्धिं बिभ्राणां सदानन्दमुखेक्षणम् । महाषोढोदिताशेषदेवतागणसेवितम्

vidyāsaṃsiddhiṃ bibhrāṇāṃ sadānandamukhekṣaṇam | mahāṣoḍhoditāśeṣadevatāgaṇasevitam

114

एवं चित्ताम्बुजे ध्यायेदर्द्धनारीश्वरं शिवम् । पुंरूपं वा स्मरेद्देवि स्त्रीरूपं वा विचिन्तयेत्

evaṃ cittāmbuje dhyāyedarddhanārīśvaraṃ śivam | puṃrūpaṃ vā smareddevi strīrūpaṃ vā vicintayet

115

अथवा निष्कलं ध्यायेत् सच्चिदानन्दलक्षणम् । सवतेजोमयं देवि सचराचरविग्रहम्

athavā niṣkalaṃ dhyāyet saccidānandalakṣaṇam | savatejomayaṃ devi sacarācaravigraham

116

ततः सन्दर्शयेन्मुद्रादशकं परमेश्वरि । योनि लिङ्गञ्च सुरभि हेतिमुद्राचतुष्टयम्

tataḥ sandarśayenmudrādaśakaṃ parameśvari | yoni liṅgañca surabhi hetimudrācatuṣṭayam

117

वनमालां महामुद्रां नभोमुद्रामिति क्रमात् । यथाशक्ति मन्त्रमूलं जपेत् श्रीपादुकामपि । मूध्नी सञ्चिन्तयेद्देवि श्रीगुरुं शिवरूपिणम्

vanamālāṃ mahāmudrāṃ nabhomudrāmiti kramāt | yathāśakti mantramūlaṃ japet śrīpādukāmapi | mūdhnī sañcintayeddevi śrīguruṃ śivarūpiṇam

118

सहस्रदलपङ्कजे सकलशीतरश्मिप्रभम् वराभयकराम्बुजं विमलगन्धपुष्पाम्बरम् । प्रसन्नवदनेक्षणं सकलदेवतारूपिणम् स्मरेत् शिरसि हंसगं तदभिधानपूर्वं गुरुम्

sahasradalapaṅkaje sakalaśītaraśmiprabham varābhayakarāmbujaṃ vimalagandhapuṣpāmbaram | prasannavadanekṣaṇaṃ sakaladevatārūpiṇam smaret śirasi haṃsagaṃ tadabhidhānapūrvaṃ gurum

119

एवं न्यासे कृते देवि साक्षात् परशिवो भवेत् । मन्त्री नैवात्र सन्देहो निग्रहानुग्रहक्षमः

evaṃ nyāse kṛte devi sākṣāt paraśivo bhavet | mantrī naivātra sandeho nigrahānugrahakṣamaḥ

120

महाषोढाह्वयं न्यासं यः करोति दिने दिने । देवाः सर्वे नमस्यन्ति तं नमामि न संशयः

mahāṣoḍhāhvayaṃ nyāsaṃ yaḥ karoti dine dine | devāḥ sarve namasyanti taṃ namāmi na saṃśayaḥ

121

महाषोढाह्वयं न्यासं करोति यत्र पार्वति । दिव्यक्षेत्रं समुद्दिष्टं समन्ताद्दशयोजनम्

mahāṣoḍhāhvayaṃ nyāsaṃ karoti yatra pārvati | divyakṣetraṃ samuddiṣṭaṃ samantāddaśayojanam

122

कृत्वा न्यासमिमं देवि यत्र गच्छति मानवः । तत्र स्याद्विजयो लाभः सम्मानः पौरुषं प्रिये

kṛtvā nyāsamimaṃ devi yatra gacchati mānavaḥ | tatra syādvijayo lābhaḥ sammānaḥ pauruṣaṃ priye

123

महाषोढाकृतन्यासस्तेन यो वन्द्यते शिवे । षण्मासान्मृत्युमाप्नोति यदि त्राता शिवः स्वयम्

mahāṣoḍhākṛtanyāsastena yo vandyate śive | ṣaṇmāsānmṛtyumāpnoti yadi trātā śivaḥ svayam

124

वज्रपञ्जरनामानमेतं न्यासं करोति यः । दिव्यन्तरीक्षभूशैलजलारण्यनिवासिनः

vajrapañjaranāmānametaṃ nyāsaṃ karoti yaḥ | divyantarīkṣabhūśailajalāraṇyanivāsinaḥ

125

प्रचण्डभूतवेतालदेवरक्षोग्रहादयः । भयग्रस्तेन मनसा नेक्षन्ते तं कुलेश्वरि

pracaṇḍabhūtavetāladevarakṣograhādayaḥ | bhayagrastena manasā nekṣante taṃ kuleśvari

126

महाषोढाकृतन्यासं ब्रह्माविष्णुशिवादयः । देवाः सर्वे नमस्यन्ति ऋषयोऽपि मुनीश्वराः

mahāṣoḍhākṛtanyāsaṃ brahmāviṣṇuśivādayaḥ | devāḥ sarve namasyanti ṛṣayo'pi munīśvarāḥ

127

बहुनोक्तेन किं देवि न्यासमेतं मम प्रियम् । नापुत्राय वदेद्देवि नाशिष्याय प्रकाशयेत्

bahunoktena kiṃ devi nyāsametaṃ mama priyam | nāputrāya vadeddevi nāśiṣyāya prakāśayet

128

आज्ञासिद्धिमवाप्नोति तस्मान्न्यासं समाचरेत् । अस्मात् परतरा रक्षा देवताभावसिद्धिदा । लोके नास्ति न सन्देहः सत्यं सत्यं वरानने

ājñāsiddhimavāpnoti tasmānnyāsaṃ samācaret | asmāt paratarā rakṣā devatābhāvasiddhidā | loke nāsti na sandehaḥ satyaṃ satyaṃ varānane

129

ऊर्ध्वाम्नायप्रवेशश्च पराप्रासादचिन्तनम् । महाषोढापरिज्ञानं नाल्पस्य तपसः फलम्

ūrdhvāmnāyapraveśaśca parāprāsādacintanam | mahāṣoḍhāparijñānaṃ nālpasya tapasaḥ phalam

130

इति ते कथितं देवि मन्त्रोद्धारादिकं प्रिये । समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ devi mantroddhārādikaṃ priye | samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे माहाषोढाकथनं नाम चतुर्थोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre māhāṣoḍhākathanaṃ nāma caturthollāsaḥ

अथ पञ्चमोल्लासः श्रीदेव्युवाच कुलेशाधारपात्राणां पिशितानाञ्च लक्षणम् । कुलद्रव्यस्य निर्माणं भेदं माहात्म्यमेव च

atha pañcamollāsaḥ śrīdevyuvāca kuleśādhārapātrāṇāṃ piśitānāñca lakṣaṇam | kuladravyasya nirmāṇaṃ bhedaṃ māhātmyameva ca

अविधानेन यत् पापं सविधानेन यत् फलम् । तत् सर्वं श्रोतुमिच्छामि वद मे करुणानिधे

avidhānena yat pāpaṃ savidhānena yat phalam | tat sarvaṃ śrotumicchāmi vada me karuṇānidhe

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण त्रिदशैः समतां व्रजेत्

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa tridaśaiḥ samatāṃ vrajet

आधारेण विना भ्रंशो न च तृप्यन्ति मातरः । तस्माद्विधिवदाधारं कल्पयेत् कुलनायिके

ādhāreṇa vinā bhraṃśo na ca tṛpyanti mātaraḥ | tasmādvidhivadādhāraṃ kalpayet kulanāyike

आधारं त्रिपदं प्राहुः षट्पदं वा चतुष्पदम् । अथवा वर्तुलाकारं कुर्याद्देवि मनोहरम्

ādhāraṃ tripadaṃ prāhuḥ ṣaṭpadaṃ vā catuṣpadam | athavā vartulākāraṃ kuryāddevi manoharam

स्वर्णरौप्यशिलाकूर्मकपालालाबुमृण्मयम् । नारिकेलशङ्खताम्रमुक्ताशुक्तिसमुद्भवम्

svarṇaraupyaśilākūrmakapālālābumṛṇmayam | nārikelaśaṅkhatāmramuktāśuktisamudbhavam

पुण्यवृक्ष समुद्भूतं पात्रं कुर्याद्विचक्षणः । अतिसूक्ष्ममतिस्थूलं छिन्नं भिन्नञ्च वर्जयेत्

puṇyavṛkṣa samudbhūtaṃ pātraṃ kuryādvicakṣaṇaḥ | atisūkṣmamatisthūlaṃ chinnaṃ bhinnañca varjayet

सुवर्णरौप्यताम्राणि सर्वसिद्धकराणि च । शान्तिके च शिलापात्रं स्तम्भने चैव मृण्मयम्

suvarṇaraupyatāmrāṇi sarvasiddhakarāṇi ca | śāntike ca śilāpātraṃ stambhane caiva mṛṇmayam

नारिकेलञ्च वश्ये स्यादभिचारे च कूर्मजम् । शङ्गं ज्ञानप्रदं शुक्तिर्देवीप्रीतिप्रदायिनी

nārikelañca vaśye syādabhicāre ca kūrmajam | śaṅgaṃ jñānapradaṃ śuktirdevīprītipradāyinī

कपालालाबुपात्राणि योगसिद्धिकराणि च । पुण्यवृक्षज पात्राणि सर्वपापहराणि च । उक्तेष्वेतेषु देवेशि पात्रमेकं प्रकल्पयेत्

kapālālābupātrāṇi yogasiddhikarāṇi ca | puṇyavṛkṣaja pātrāṇi sarvapāpaharāṇi ca | ukteṣveteṣu deveśi pātramekaṃ prakalpayet

कुलद्रव्यं प्रवक्ष्यामि शृणु देवि समाहिता । अम्भसां द्वादशप्रस्थं प्रस्थार्द्धं तक्रमेव च

kuladravyaṃ pravakṣyāmi śṛṇu devi samāhitā | ambhasāṃ dvādaśaprasthaṃ prasthārddhaṃ takrameva ca

तण्डुलानां चतुःप्रस्थं द्विप्रस्थञ्च तथान्धसाम् । मुष्टिमात्राङ्कुरैः सार्द्धम् एकस्मिन् योजयेद् घटे

taṇḍulānāṃ catuḥprasthaṃ dviprasthañca tathāndhasām | muṣṭimātrāṅkuraiḥ sārddham ekasmin yojayed ghaṭe

शीतादिरहिते स्थाने स्थापयेद्दिवसद्वयम् । तस्मादग्निं समारोप्य जम्बालसदृशं पचेत्

śītādirahite sthāne sthāpayeddivasadvayam | tasmādagniṃ samāropya jambālasadṛśaṃ pacet

अवरोप्य पुनः शीतामवस्थां प्रापयेत्ततः । पादोनप्रस्थकैः पिष्ट्वा हस्ताभ्यां मेलयेत् सुधीः

avaropya punaḥ śītāmavasthāṃ prāpayettataḥ | pādonaprasthakaiḥ piṣṭvā hastābhyāṃ melayet sudhīḥ

प्रस्थार्द्धान् तण्डुलान् वाप्यपरेद्युस्तत् समुद्धरेत् । सम्यक् संमद्ये तक्रेण पाकमालोड्य मेलयेत् । एषा पैष्टीति विख्याता पूजिता देवदानवैः

prasthārddhān taṇḍulān vāpyaparedyustat samuddharet | samyak saṃmadye takreṇa pākamāloḍya melayet | eṣā paiṣṭīti vikhyātā pūjitā devadānavaiḥ

गौडी च श्वेतबर्बुरजम्बुत्वक्सधिताम्भसाम् । दशप्रस्थं कुलेशानि धातकीकुसुमं शुभम्

gauḍī ca śvetabarburajambutvaksadhitāmbhasām | daśaprasthaṃ kuleśāni dhātakīkusumaṃ śubham

नारिकेलप्रसूनं वा चैकप्रस्थं विनिक्षिपेत् । हरीतकी चाक्षफलं वसुनिष्कप्रमाणतः

nārikelaprasūnaṃ vā caikaprasthaṃ vinikṣipet | harītakī cākṣaphalaṃ vasuniṣkapramāṇataḥ

वह्निं त्रिकटुकञ्चापि निष्कमार्धं क्षिपेत् पृथक् । अशीतिगुडसम्मिश्रमेकस्मिन् योजयेद् घटे

vahniṃ trikaṭukañcāpi niṣkamārdhaṃ kṣipet pṛthak | aśītiguḍasammiśramekasmin yojayed ghaṭe

करेण भ्रामयेत् सम्यगनुलोमविलोमतः । अष्टोत्तरशतावृत्त्या त्रिसन्ध्यं प्रतिवासरम्

kareṇa bhrāmayet samyaganulomavilomataḥ | aṣṭottaraśatāvṛttyā trisandhyaṃ prativāsaram

द्वादशाहेन पाकः स्यात् पालयेत्तत्त्रयोदशे । एषा गौडीति कथिता शिवसायुज्यहेतुकी

dvādaśāhena pākaḥ syāt pālayettattrayodaśe | eṣā gauḍīti kathitā śivasāyujyahetukī

द्विगुणं मकरन्दस्य वारि संयोजयेद् घटे । द्वादशाहेन पाकः स्याच्छेषमन्यत् पुरोक्तवत् । एषा माध्वी समुद्दिष्टा देवताप्रीतिकारिणी

dviguṇaṃ makarandasya vāri saṃyojayed ghaṭe | dvādaśāhena pākaḥ syāccheṣamanyat puroktavat | eṣā mādhvī samuddiṣṭā devatāprītikāriṇī

एका शुण्ठी द्विवह्निश्च मरीचत्रितयं तथा । धातकी च चतुष्कं स्यात् पञ्च पुष्पाणि षण्मधु

ekā śuṇṭhī dvivahniśca marīcatritayaṃ tathā | dhātakī ca catuṣkaṃ syāt pañca puṣpāṇi ṣaṇmadhu

अशीतिगुडसम्मिश्रं शेषमन्यत् पुरोक्तवत् । इदं मनोहरं द्रव्यं योगिनीपानमुत्तमम्

aśītiguḍasammiśraṃ śeṣamanyat puroktavat | idaṃ manoharaṃ dravyaṃ yoginīpānamuttamam

सार्द्धेन्दुपलकं दघ्नो माहिषं प्रस्थमात्रकम् । मोचापक्वशतञ्चापि योगोऽयं मदिरा शुभा

sārddhendupalakaṃ daghno māhiṣaṃ prasthamātrakam | mocāpakvaśatañcāpi yogo'yaṃ madirā śubhā

तं मेलयित्वा संयोज्य सान्द्गे वंशपुटे पचेत् । चत्वारिंशद्दिनान्यष्टौ पङ्के पङ्कजसम्भवे

taṃ melayitvā saṃyojya sāndge vaṃśapuṭe pacet | catvāriṃśaddinānyaṣṭau paṅke paṅkajasambhave

निधायोद्धृत्य किरणैः सौरैः सम्यग् विशोषयेत् । यदा च कठिनीभावस्तदा संगृह्य मानवः

nidhāyoddhṛtya kiraṇaiḥ sauraiḥ samyag viśoṣayet | yadā ca kaṭhinībhāvastadā saṃgṛhya mānavaḥ

गुञ्जाफलप्रमाणन्तु जलैः सम्मिलितं शुभम् । आत्मेच्छं पूरयेत् पात्रं परमानन्ददं परम्

guñjāphalapramāṇantu jalaiḥ sammilitaṃ śubham | ātmecchaṃ pūrayet pātraṃ paramānandadaṃ param

एतादप्युत्तमं द्रव्यं सर्वदेवप्रियं प्रिये । एतानि मदहेतूनि मद्यान्यन्यानि कारयेत्

etādapyuttamaṃ dravyaṃ sarvadevapriyaṃ priye | etāni madahetūni madyānyanyāni kārayet

पानसं द्राक्षमाधूकं खार्जूरं तालमैक्षवम् । मधूत्थं शीधु माध्वीकं मैरेयं नारिकेलजम्

pānasaṃ drākṣamādhūkaṃ khārjūraṃ tālamaikṣavam | madhūtthaṃ śīdhu mādhvīkaṃ maireyaṃ nārikelajam

मद्यान्येकादशैतानि भुक्तिमुक्तिकराणि च । द्वादशन्तु सुरा मद्य सर्वेषामुत्तमं प्रिये

madyānyekādaśaitāni bhuktimuktikarāṇi ca | dvādaśantu surā madya sarveṣāmuttamaṃ priye

पैष्टी गौडी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा । सर्वसिद्धिकरी पैष्टी गौडी भोगप्रदायिनी

paiṣṭī gauḍī ca mādhvī ca vijñeyā trividhā surā | sarvasiddhikarī paiṣṭī gauḍī bhogapradāyinī

माध्वी मुक्तिकरी ज्ञेया सुरा स्याद्देवताप्रिया । विद्याप्रदैक्षवी ज्ञेया द्राक्षी राज्यप्रदा भवेत्

mādhvī muktikarī jñeyā surā syāddevatāpriyā | vidyāpradaikṣavī jñeyā drākṣī rājyapradā bhavet

तालजा स्तम्भने शस्ता खार्जूरी रिपुनाशिना । नारिकेलभवा श्रीदा पानसी च शुभप्रदा

tālajā stambhane śastā khārjūrī ripunāśinā | nārikelabhavā śrīdā pānasī ca śubhapradā

मधूकजा ज्ञानकरी माध्वीकी रोगनाशिनी । मैरेयाख्या कुलेशानि सर्वदा पापहारिणी

madhūkajā jñānakarī mādhvīkī roganāśinī | maireyākhyā kuleśāni sarvadā pāpahāriṇī

क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मद्यं वल्कलसम्भवम् । मधुपुष्पसमुद्भूतम् आसवं तण्डुलोद्रवम्

kṣīravṛkṣasamudbhūtaṃ madyaṃ valkalasambhavam | madhupuṣpasamudbhūtam āsavaṃ taṇḍulodravam

यस्यानन्दो निवीकार आमोदश्च मनोहरः । मद्यं तदुत्तमं देवि देवानां प्रीतिदायकम्

yasyānando nivīkāra āmodaśca manoharaḥ | madyaṃ taduttamaṃ devi devānāṃ prītidāyakam

आत्मेच्छं पूरयेत् पात्रं परमानन्दवर्द्धनम् । एतदामोदकं द्रव्यं सर्वदेवप्रियं प्रिये

ātmecchaṃ pūrayet pātraṃ paramānandavarddhanam | etadāmodakaṃ dravyaṃ sarvadevapriyaṃ priye

सुरादर्शनमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते । तद्गन्धाघ्राणमात्रेण शतक्रतुफलं लभेत्

surādarśanamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate | tadgandhāghrāṇamātreṇa śatakratuphalaṃ labhet

मद्यस्पर्शनमात्रेण तीर्थकोटिफलं लभेत् । देवि तत्पानतः साक्षाल्लभेन्मुक्तिं चतुवीधाम्

madyasparśanamātreṇa tīrthakoṭiphalaṃ labhet | devi tatpānataḥ sākṣāllabhenmuktiṃ catuvīdhām

इच्छाशक्तिः सुरामोदे ज्ञानशक्तिश्च तद्रसे । तत्स्वादे च क्रियाशक्तिस्तदुल्लासे परा स्थिता

icchāśaktiḥ surāmode jñānaśaktiśca tadrase | tatsvāde ca kriyāśaktistadullāse parā sthitā

मदिरा ब्रह्मगाः प्रोक्ताः चित्तशोधनसाधनाः । तासामेकां समाहृत्य पूजाकर्म समाचरेत्

madirā brahmagāḥ proktāḥ cittaśodhanasādhanāḥ | tāsāmekāṃ samāhṛtya pūjākarma samācaret

मत्स्य मांसादिविजयां चाष्टगन्धैः सुमिश्रिताम् । संमर्द्य वटिकां कृत्वा संगृह्याथ विचक्षणः । मद्याभावे तु वटिकां जले संयुज्य तर्पयेत्

matsya māṃsādivijayāṃ cāṣṭagandhaiḥ sumiśritām | saṃmardya vaṭikāṃ kṛtvā saṃgṛhyātha vicakṣaṇaḥ | madyābhāve tu vaṭikāṃ jale saṃyujya tarpayet

गुडमिश्रेण तक्रेण तर्पयेत् मधुभाजिना । सौवीरेणाथवा कुर्यादेतत् कर्म न लोपयेत् । प्रमादाद् यदि लुप्येत देवताशापमाप्नुयात्

guḍamiśreṇa takreṇa tarpayet madhubhājinā | sauvīreṇāthavā kuryādetat karma na lopayet | pramādād yadi lupyeta devatāśāpamāpnuyāt

मांसन्तु त्रिविधं प्रोक्तं खभूजलचरं प्रिये । यथासम्भवमप्येकं तर्पणार्थं प्रकल्पयेत् । मांसदर्शनमात्रेण सुरादर्शनवत् फलम्

māṃsantu trividhaṃ proktaṃ khabhūjalacaraṃ priye | yathāsambhavamapyekaṃ tarpaṇārthaṃ prakalpayet | māṃsadarśanamātreṇa surādarśanavat phalam

पितृदैवतयज्ञेषु वैधहिंसा विधीयते । आत्मार्थं प्राणिनां हिंसा कदाचिन्नोदिता प्रिये

pitṛdaivatayajñeṣu vaidhahiṃsā vidhīyate | ātmārthaṃ prāṇināṃ hiṃsā kadācinnoditā priye

अनिमित्तं तृणं वापि छेदयेन्न कदाचन । देवतार्थं द्विजार्थ वा हत्वा पापैर्न लिप्यते

animittaṃ tṛṇaṃ vāpi chedayenna kadācana | devatārthaṃ dvijārtha vā hatvā pāpairna lipyate

मामनादृत्य यत् पुण्यं पापं स्यात् प्रतिभाषतः । मन्निमित्तं चरेत् पापं पुण्यं भवति शाम्भवि

māmanādṛtya yat puṇyaṃ pāpaṃ syāt pratibhāṣataḥ | mannimittaṃ caret pāpaṃ puṇyaṃ bhavati śāmbhavi

यैरेव पतनं द्रव्यैः सिद्धिस्तैरेव चोदिता । श्रीकौलदर्शने चापि भैरवेण महात्मना

yaireva patanaṃ dravyaiḥ siddhistaireva coditā | śrīkauladarśane cāpi bhairaveṇa mahātmanā

मत्कर्म कुर्वतां पुंसां कर्मलोपो भवेन्नहि (यदि) । तत्कर्म ते प्रकुर्वन्ति सप्तकोटिमुनीश्वराः

matkarma kurvatāṃ puṃsāṃ karmalopo bhavennahi (yadi) | tatkarma te prakurvanti saptakoṭimunīśvarāḥ

हन्यान्मन्त्रेण चानेन त्वभिमन्त्र्य पशुं प्रिये । गन्धपुष्पाक्षतैः पूज्य चान्यथा नरकं व्रजेत्

hanyānmantreṇa cānena tvabhimantrya paśuṃ priye | gandhapuṣpākṣataiḥ pūjya cānyathā narakaṃ vrajet

शिवोत्कृत्तमिदं पिण्डमतस्त्वं शिवतां गतः । तद् बुध्यस्य पशो त्वं हि मा शिवस्त्वं शिवोऽसि हि

śivotkṛttamidaṃ piṇḍamatastvaṃ śivatāṃ gataḥ | tad budhyasya paśo tvaṃ hi mā śivastvaṃ śivo'si hi

ब्रह्मा स्यात् पलले विष्णुर्गन्धे रुद्रश्च तद्रसे । परमात्मा तदानन्दे तस्मात् सेव्यमिदं प्रिये

brahmā syāt palale viṣṇurgandhe rudraśca tadrase | paramātmā tadānande tasmāt sevyamidaṃ priye

मांसाभावे तु लशुनं सार्द्रकं नागरन्तु वा । आदाय पूजयेद्देवि चान्यथा निष्फलं भवेत्

māṃsābhāve tu laśunaṃ sārdrakaṃ nāgarantu vā | ādāya pūjayeddevi cānyathā niṣphalaṃ bhavet

मत्स्यमांसविहीनेन मद्येनापि न तर्पयेत् । न कुर्यान्मत्स्यमांसाभ्यां विना द्रव्येण पूजनम्

matsyamāṃsavihīnena madyenāpi na tarpayet | na kuryānmatsyamāṃsābhyāṃ vinā dravyeṇa pūjanam

पिशितं तिलमात्रन्तु तिलार्द्धमपि बिन्दुना । सकृत्तर्पणमात्रेण कोटियज्ञफलं लभेत्

piśitaṃ tilamātrantu tilārddhamapi bindunā | sakṛttarpaṇamātreṇa koṭiyajñaphalaṃ labhet

कुलपूजासमं नास्ति पुण्यमन्यज्जगत्त्रये । तस्माद् यः पूजयेद्भक्त्या भुक्तिमुक्त्योः स भाजनम्

kulapūjāsamaṃ nāsti puṇyamanyajjagattraye | tasmād yaḥ pūjayedbhaktyā bhuktimuktyoḥ sa bhājanam

अनधीतोऽप्यशास्त्रज्ञो गुरुभक्तो दृढव्रतः । कुलपूजारतो यस्तु स मे प्रियतमो भवेत्

anadhīto'pyaśāstrajño gurubhakto dṛḍhavrataḥ | kulapūjārato yastu sa me priyatamo bhavet

चतुर्णामपि वर्णानामाश्रमाणामपीश्वरि । पुंस्त्रीनपुंसकानान्तु पूजितेष्टफलप्रदा

caturṇāmapi varṇānāmāśramāṇāmapīśvari | puṃstrīnapuṃsakānāntu pūjiteṣṭaphalapradā

इहामुत्र फलं दद्याः पूजिता सुवधूरिव । अपूजिता त्वं देवेशि दुःखदा कुवधूरिव

ihāmutra phalaṃ dadyāḥ pūjitā suvadhūriva | apūjitā tvaṃ deveśi duḥkhadā kuvadhūriva

कुलपूजां विना यस्तु करोत्येवं सुदुर्मतिः । स याति नरकं घोरमेकविंशतिभिः कुलैः

kulapūjāṃ vinā yastu karotyevaṃ sudurmatiḥ | sa yāti narakaṃ ghoramekaviṃśatibhiḥ kulaiḥ

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कुलपूजारतो भवेत् । लभते सर्वसिद्धींश्च नात्र कार्या विचारणा

tasmāt sarvaprayatnena kulapūjārato bhavet | labhate sarvasiddhīṃśca nātra kāryā vicāraṇā

आराधनासमर्थश्चेद्दद्यादर्चनसाधनम् । यो दातुं नैव शक्नोति कुर्यादर्चनदर्शनम्

ārādhanāsamarthaśceddadyādarcanasādhanam | yo dātuṃ naiva śaknoti kuryādarcanadarśanam

सम्यक् शतक्रतून् कृत्वा यत् फलं समवाप्नुयात् । तत् फलं समवाप्नोति सकृत् कृत्वा क्रमार्चनम्

samyak śatakratūn kṛtvā yat phalaṃ samavāpnuyāt | tat phalaṃ samavāpnoti sakṛt kṛtvā kramārcanam

महाषोडशदानानि कृत्वा यच्च फलं लभेत् । तत् फलं समवाप्नोति कृत्वा श्रीचक्रदर्शनम्

mahāṣoḍaśadānāni kṛtvā yacca phalaṃ labhet | tat phalaṃ samavāpnoti kṛtvā śrīcakradarśanam

सार्द्धत्रिकोटितीर्थेषु स्नात्वा यत् फलमाप्नुयात् । तत् फलं लभते देवि सकृत् कृत्वा क्रमार्चनम्

sārddhatrikoṭitīrtheṣu snātvā yat phalamāpnuyāt | tat phalaṃ labhate devi sakṛt kṛtvā kramārcanam

बहुनोक्तेन किं देवि यथाभक्त्या ददाति यः । कुलाचार्याय पूजार्थं कुलद्रव्यं स धर्मवित्

bahunoktena kiṃ devi yathābhaktyā dadāti yaḥ | kulācāryāya pūjārthaṃ kuladravyaṃ sa dharmavit

शैवे वा वैष्णवे शाक्ते सौरे सुगतदर्शने । बौद्धे पाशुपते सांख्ये व्रते कुलमुखे तथा

śaive vā vaiṣṇave śākte saure sugatadarśane | bauddhe pāśupate sāṃkhye vrate kulamukhe tathā

सदक्षवामसिद्धान्ते वैदिकादिषु पार्वति । विनाऽलिपिशिताभ्यान्तु पूजनं निष्फलं भवेत्

sadakṣavāmasiddhānte vaidikādiṣu pārvati | vinā'lipiśitābhyāntu pūjanaṃ niṣphalaṃ bhavet

कुलद्रव्यैवीना कुर्याज्जपयज्ञ तपोव्रतम् । निष्फलं तद्भवेद्देवि भस्मनीव यथा हुतम्

kuladravyaivīnā kuryājjapayajña tapovratam | niṣphalaṃ tadbhaveddevi bhasmanīva yathā hutam

यथैवान्तश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः । तथान्तर्यागनिष्ठा ये ते प्रिया देवि नापरे

yathaivāntaścarā rājñaḥ priyāḥ syurna bahiścarāḥ | tathāntaryāganiṣṭhā ye te priyā devi nāpare

समर्पयन्ति ये भक्त्या आवाभ्यां पिशितासवम् । उत्पादयन्ति चानन्दं मत्प्रियाः कौलिकाश्च ते

samarpayanti ye bhaktyā āvābhyāṃ piśitāsavam | utpādayanti cānandaṃ matpriyāḥ kaulikāśca te

Kulārṇava Tantra (cont. 4)

आवयोः परमाकारं सच्चिदानन्दलक्षणम् । कुलद्रव्योपभोगेन परिस्फुरति नान्यथा

āvayoḥ paramākāraṃ saccidānandalakṣaṇam | kuladravyopabhogena parisphurati nānyathā

अन्तःस्थानुभवोल्लासो मनोवाचामगोचरः । कुलद्रव्योपभोगेन जायते नान्यथा प्रिये

antaḥsthānubhavollāso manovācāmagocaraḥ | kuladravyopabhogena jāyate nānyathā priye

सेविते च कुलद्रव्ये कुलतत्त्वार्थदर्शनः । जायते भैरवावेशः सर्वत्र समदर्शनः

sevite ca kuladravye kulatattvārthadarśanaḥ | jāyate bhairavāveśaḥ sarvatra samadarśanaḥ

तमःपरिवृतं वेश्म यथा दीपेन दृश्यते । तथा मायावृतो ह्यात्मा द्रव्यपानेन दृश्यते

tamaḥparivṛtaṃ veśma yathā dīpena dṛśyate | tathā māyāvṛto hyātmā dravyapānena dṛśyate

मन्त्रपूतं कुलद्रव्यं गुरुदेवापीतं प्रिये । ये पिबन्ति जनास्तेषां स्तन्यपानं न विद्यते

mantrapūtaṃ kuladravyaṃ gurudevāpītaṃ priye | ye pibanti janāsteṣāṃ stanyapānaṃ na vidyate

मद्यन्तु भैरवो देवो मद्यं शक्तिः समीरिता । अहो भोक्ता च मद्यस्य मोहयेदमरानपि

madyantu bhairavo devo madyaṃ śaktiḥ samīritā | aho bhoktā ca madyasya mohayedamarānapi

तन्मैरेयं नरः पीत्वा यो न विकुरुते प्रिये । मद्ध्यानैकपरो भूत्वा स मुक्तः स च कौलिकः

tanmaireyaṃ naraḥ pītvā yo na vikurute priye | maddhyānaikaparo bhūtvā sa muktaḥ sa ca kaulikaḥ

सुरा शक्तिः शिवो मांसं तद्भोक्ता भैरवः स्वयम् । तयोरैक्यसमुत्पन्न आनन्दो मोक्ष उच्यते

surā śaktiḥ śivo māṃsaṃ tadbhoktā bhairavaḥ svayam | tayoraikyasamutpanna ānando mokṣa ucyate

आनन्दं ब्रह्मणो रूपं तच्च देहे व्यवस्थितम् । तस्याभिव्यञ्जकं मद्यं योगिभिस्तेन पीयते

ānandaṃ brahmaṇo rūpaṃ tacca dehe vyavasthitam | tasyābhivyañjakaṃ madyaṃ yogibhistena pīyate

कुण्डी कम्बुकपालानि मधुपूर्णानि बिभ्रतः । किं न पश्यति लोकोऽयं ब्रह्मविष्णुमहेश्वरान्

kuṇḍī kambukapālāni madhupūrṇāni bibhrataḥ | kiṃ na paśyati loko'yaṃ brahmaviṣṇumaheśvarān

निःशङ्को निर्भयो वीरो निर्लज्जो निष्कुतूहलः । निर्णीतवेदशास्त्रार्थो वरदां वारुणीं पिबेत्

niḥśaṅko nirbhayo vīro nirlajjo niṣkutūhalaḥ | nirṇītavedaśāstrārtho varadāṃ vāruṇīṃ pibet

मन्त्रसंस्कारसंशुद्धामृतपानेन पार्वति । जायते देवताभावो भवबन्धविमोचकः

mantrasaṃskārasaṃśuddhāmṛtapānena pārvati | jāyate devatābhāvo bhavabandhavimocakaḥ

ब्राह्मणस्य सदा पेयं क्षत्रियस्य रणागमे । गोलम्भने तु वैश्यस्य शूद्रस्यान्त्येष्टिकर्मणि

brāhmaṇasya sadā peyaṃ kṣatriyasya raṇāgame | golambhane tu vaiśyasya śūdrasyāntyeṣṭikarmaṇi

देवान् पितृन् समभ्यर्च्य देवि शास्त्रोक्तवर्त्मना । गुरुं स्मरन् पिबन्मद्यं खादन् मांसंन दोषभाक्

devān pitṛn samabhyarcya devi śāstroktavartmanā | guruṃ smaran pibanmadyaṃ khādan māṃsaṃna doṣabhāk

तृप्त्यर्थं पितृदेवानां ब्रह्मध्यानस्थिराय च । सेवेत मधुमांसानि तृष्णया चेत् स पातकी

tṛptyarthaṃ pitṛdevānāṃ brahmadhyānasthirāya ca | seveta madhumāṃsāni tṛṣṇayā cet sa pātakī

मन्त्रार्थं स्फुरणार्थाय मनसः स्थैर्यहेतवे । भवपाशनिवृत्त्यर्थं मधुपानं समाचरेत्

mantrārthaṃ sphuraṇārthāya manasaḥ sthairyahetave | bhavapāśanivṛttyarthaṃ madhupānaṃ samācaret

सेवेत स्वसुखार्थं यो मद्यादीनि स पातकी । प्राशयेद्देवताप्रीत्यै स्वाभिलाषविवजीतः

seveta svasukhārthaṃ yo madyādīni sa pātakī | prāśayeddevatāprītyai svābhilāṣavivajītaḥ

मत्स्यमांससुरादीनां मादकानां निषेवणम् । यागकालं बिनान्यत्र दूषणं कथितं प्रिये

matsyamāṃsasurādīnāṃ mādakānāṃ niṣevaṇam | yāgakālaṃ binānyatra dūṣaṇaṃ kathitaṃ priye

यथा क्रतुषु विप्राणां सोमपानं विधीयते । मद्यपानं तथा कार्यं समये भोगमोक्षदम्

yathā kratuṣu viprāṇāṃ somapānaṃ vidhīyate | madyapānaṃ tathā kāryaṃ samaye bhogamokṣadam

श्रीगुरोः कुलशास्त्रेभ्यः सम्यग्विज्ञाय वासनाम् । पञ्चमुद्रा निषेवेत चान्यथा पतितो भवेद्

śrīguroḥ kulaśāstrebhyaḥ samyagvijñāya vāsanām | pañcamudrā niṣeveta cānyathā patito bhaved

आवृत्तिं गुरुपंक्तिश्च वटुकादीन्न पूज्य यः । वीरोऽप्यत्र वृथापानी देवताशापमाप्नुयात्

āvṛttiṃ gurupaṃktiśca vaṭukādīnna pūjya yaḥ | vīro'pyatra vṛthāpānī devatāśāpamāpnuyāt

अयष्ट्वा भैरवं देवमकृत्वा मन्त्रतर्पणम् । पशुपानविधौ पीत्वा वीरोऽपि नरकं व्रजेत्

ayaṣṭvā bhairavaṃ devamakṛtvā mantratarpaṇam | paśupānavidhau pītvā vīro'pi narakaṃ vrajet

अज्ञात्वा कौलिकाचारमयष्ट्वा गुरुपादुकाम् । योऽस्मिन् शास्त्रे प्रवर्त्तेत तं त्वं पीडयसि ध्रुवम्

ajñātvā kaulikācāramayaṣṭvā gurupādukām | yo'smin śāstre pravartteta taṃ tvaṃ pīḍayasi dhruvam

कौलज्ञाने ह्यसिद्धो यस्तद्द्रव्यं भोक्तुमिच्छति । स महापातकी ज्ञेयः सर्वधर्मबहिष्कृतः

kaulajñāne hyasiddho yastaddravyaṃ bhoktumicchati | sa mahāpātakī jñeyaḥ sarvadharmabahiṣkṛtaḥ

समयाचारहीनस्य स्वैरवृत्तेर्दुरात्मनः । न सिद्धयः कुलभ्रंशस्तत्संसर्गं न कारयेत्

samayācārahīnasya svairavṛtterdurātmanaḥ | na siddhayaḥ kulabhraṃśastatsaṃsargaṃ na kārayet

यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्त्तते कामकारतः । स सिद्धिमिह नाप्नोति परत्र न परां गतिम्

yaḥ śāstravidhimutsṛjya varttate kāmakārataḥ | sa siddhimiha nāpnoti paratra na parāṃ gatim

स्वेच्छया रममाणो यो दीक्षासंस्कारवजीतः । न तस्य सद्गतिः क्वापि तपस्तीर्थव्रतादिभिः

svecchayā ramamāṇo yo dīkṣāsaṃskāravajītaḥ | na tasya sadgatiḥ kvāpi tapastīrthavratādibhiḥ

असंस्कृतं पिबेद्द्रव्यं बलात्कारेण मैथुनम् । स्वप्रियेण हतं मांसं रौरवं नरकं व्रजेत्

asaṃskṛtaṃ pibeddravyaṃ balātkāreṇa maithunam | svapriyeṇa hataṃ māṃsaṃ rauravaṃ narakaṃ vrajet

100

कौलाः पशुव्रतस्याश्चेत् पक्षद्वयविडम्बकाः । केशसंख्या स्मृता यावत्तावत्तिष्ठन्ति रौरवे

kaulāḥ paśuvratasyāścet pakṣadvayaviḍambakāḥ | keśasaṃkhyā smṛtā yāvattāvattiṣṭhanti raurave

101

कुलद्रव्याणि सेवेत योऽन्यदर्शनमाश्रितः । तदङ्गरोमसंख्यातं भूतयोनिषु जायते

kuladravyāṇi seveta yo'nyadarśanamāśritaḥ | tadaṅgaromasaṃkhyātaṃ bhūtayoniṣu jāyate

102

मदप्रच्छादितात्मा च न किञ्चिदपि वेत्ति च । न ध्यानं न तपो नार्चा न धर्मो न च सत्क्रिया

madapracchāditātmā ca na kiñcidapi vetti ca | na dhyānaṃ na tapo nārcā na dharmo na ca satkriyā

103

न दैवं न गुरुर्नात्मविचारो न स कौलिकः । केवलं विषयासक्तः पतत्येव न संशयः

na daivaṃ na gururnātmavicāro na sa kaulikaḥ | kevalaṃ viṣayāsaktaḥ patatyeva na saṃśayaḥ

104

मद्यासक्तो न पूजार्थी मांसाशी स्त्रीनिषेवकः । कौलोपदेशहीनो यः सोऽक्षयं नरकं व्रजेत्

madyāsakto na pūjārthī māṃsāśī strīniṣevakaḥ | kaulopadeśahīno yaḥ so'kṣayaṃ narakaṃ vrajet

105

असंस्कारी तु यो नौ स्यात् पञ्च मुद्रा निषेवते । कुलेशि ब्रह्यनिष्ठोऽपि निन्द्यतामधिगच्छति

asaṃskārī tu yo nau syāt pañca mudrā niṣevate | kuleśi brahyaniṣṭho'pi nindyatāmadhigacchati

106

लिङ्गत्रयविशेषज्ञः षडाधारविभेदकः । पीठस्थानानि चागत्य महापद्मवनं व्रजेत्

liṅgatrayaviśeṣajñaḥ ṣaḍādhāravibhedakaḥ | pīṭhasthānāni cāgatya mahāpadmavanaṃ vrajet

107

आमूलाधारमाब्रह्मरन्ध्रं गत्वा पुनः पुनः । चिच्चन्द्रकुण्डलीशक्तिसामरस्य सुखोदयः

āmūlādhāramābrahmarandhraṃ gatvā punaḥ punaḥ | ciccandrakuṇḍalīśaktisāmarasya sukhodayaḥ

108

व्योमपङ्कजनिस्यन्दसुधापानरतो नरः । सुधापानमिदं प्रोक्तमितरे मद्यपायिनः

vyomapaṅkajanisyandasudhāpānarato naraḥ | sudhāpānamidaṃ proktamitare madyapāyinaḥ

109

पुण्यापुण्यपशुं हत्वा ज्ञानखड्गेन योगवित् । परे लयं नयेच्चितं पलाशी स निगद्यते

puṇyāpuṇyapaśuṃ hatvā jñānakhaḍgena yogavit | pare layaṃ nayeccitaṃ palāśī sa nigadyate

110

मनसा चेन्द्रियगणं संयम्यात्मनि योजयेत् । मत्त्स्याशी स भवेद्देवि शेषाः स्युः प्राणिहिंसकाः

manasā cendriyagaṇaṃ saṃyamyātmani yojayet | mattsyāśī sa bhaveddevi śeṣāḥ syuḥ prāṇihiṃsakāḥ

111

अप्रबुद्धा पशोः शक्तिः प्रबुद्धा कौलिकस्य च । शक्तिं तां सेवयेत् यस्तु स भवेत् शक्तिसेवकः

aprabuddhā paśoḥ śaktiḥ prabuddhā kaulikasya ca | śaktiṃ tāṃ sevayet yastu sa bhavet śaktisevakaḥ

112

पराशक्त्यात्ममिथुनसंयोगानन्दनिर्भरः । य आस्ते मैथुनं तत् स्यादपरे स्त्रीनिषेवकाः

parāśaktyātmamithunasaṃyogānandanirbharaḥ | ya āste maithunaṃ tat syādapare strīniṣevakāḥ

113

इत्यादि पञ्चमुद्राणां वासनां कुलनायिके । ज्ञात्वा गुरुमुखाद्देवि यः सेवेत स मुच्यते

ityādi pañcamudrāṇāṃ vāsanāṃ kulanāyike | jñātvā gurumukhāddevi yaḥ seveta sa mucyate

114

इति ते कथितं देवि कुलद्रव्यादिलक्षणम् । समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ devi kuladravyādilakṣaṇam | samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे कुलमाहात्म्यकथनं नाम पञ्चमोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre kulamāhātmyakathanaṃ nāma pañcamollāsaḥ

अथ षष्ठोल्लासः श्रीदेव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि पूजकस्य च लक्षणम् । कुलद्रव्यादिसंस्कारमर्चनं वद मे प्रभो

atha ṣaṣṭhollāsaḥ śrīdevyuvāca kuleśa śrotumicchāmi pūjakasya ca lakṣaṇam | kuladravyādisaṃskāramarcanaṃ vada me prabho

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण स्तूयते देवदानवैः

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa stūyate devadānavaiḥ

निरस्तपातका यत्र मानवाः पुण्यकमीणः । कुलज्ञानसुसम्पन्ना भजन्ते ये दृढव्रताः

nirastapātakā yatra mānavāḥ puṇyakamīṇaḥ | kulajñānasusampannā bhajante ye dṛḍhavratāḥ

पूर्णाभिषेकसहितो वेदशास्त्रार्थतत्त्ववित्। देवतागुरुभक्तस्तु नियतात्मार्चयेत् प्रिये

pūrṇābhiṣekasahito vedaśāstrārthatattvavit| devatāgurubhaktastu niyatātmārcayet priye

कुलागमरहस्यज्ञो देवताराधनोत्सुकः । गुरूपदेशसंयुक्तः पूजयेत् कुलनायिके

kulāgamarahasyajño devatārādhanotsukaḥ | gurūpadeśasaṃyuktaḥ pūjayet kulanāyike

शुद्धात्मा चातिसंहृष्टः क्रोधलौल्यविवजीतः । पशुव्रतादिविमुखः सुमुखस्तु यजेत् प्रिये

śuddhātmā cātisaṃhṛṣṭaḥ krodhalaulyavivajītaḥ | paśuvratādivimukhaḥ sumukhastu yajet priye

यदा पुंसः कृतार्थस्य कालेन बहुना प्रिये । मत्प्रसादेन भूयाच्च दृढभक्तिसमागमः

yadā puṃsaḥ kṛtārthasya kālena bahunā priye | matprasādena bhūyācca dṛḍhabhaktisamāgamaḥ

तदर्थं तर्पणं कुर्याद् द्रव्यैः श्रीभैरवोदितेः । गुरूपदेशविधिना चान्यथा पतनं भवेत्

tadarthaṃ tarpaṇaṃ kuryād dravyaiḥ śrībhairavoditeḥ | gurūpadeśavidhinā cānyathā patanaṃ bhavet

मन्त्रयोगेन देवेशि कुर्यात् श्रीचक्रपूजनम् । तदहन्तु त्वया सार्धं गृह्णामि स्वयमादरात्

mantrayogena deveśi kuryāt śrīcakrapūjanam | tadahantu tvayā sārdhaṃ gṛhṇāmi svayamādarāt

भैरवोऽहमिति ज्ञानात् सर्वज्ञादिगुणान्वितः । इति संचिन्त्य योगीन्द्रः कुलपूजारतो भवेत्

bhairavo'hamiti jñānāt sarvajñādiguṇānvitaḥ | iti saṃcintya yogīndraḥ kulapūjārato bhavet

इत्यादिलक्षणोपेतः कौलिको नियतव्रतः । यस्त्वां समर्चयेद्देवि भुक्तिमुक्त्योः स भाजनम्

ityādilakṣaṇopetaḥ kauliko niyatavrataḥ | yastvāṃ samarcayeddevi bhuktimuktyoḥ sa bhājanam

एकान्ते विजनेऽरण्ये देशे बाधाविवजीते । सुखासने समासीनः प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः

ekānte vijane'raṇye deśe bādhāvivajīte | sukhāsane samāsīnaḥ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ

अमृताब्धौ मणिद्वीपे कल्पवृक्षतरोस्तले । रत्नप्राकारसन्दीप्तं स्मरेन्माणिक्यमण्डपम्

amṛtābdhau maṇidvīpe kalpavṛkṣatarostale | ratnaprākārasandīptaṃ smarenmāṇikyamaṇḍapam

पुष्पमालावितानाढ्यं प्रच्छन्नपटसंवृतम् । कर्पूरदीपभास्वन्तं धूपामोदसुगन्धिकम्

puṣpamālāvitānāḍhyaṃ pracchannapaṭasaṃvṛtam | karpūradīpabhāsvantaṃ dhūpāmodasugandhikam

तन्मण्डपस्थमात्मानं ध्यात्वाऽनाकुलचेतसा । श्रीगुरोराज्ञया देवि कुलपूजां समाचरेत्

tanmaṇḍapasthamātmānaṃ dhyātvā'nākulacetasā | śrīgurorājñayā devi kulapūjāṃ samācaret

आत्मस्थानमनुद्रव्यदेवशुद्धिस्तु पञ्चमी । यावन्न कुरुते मन्त्री तावद्देवार्चनं कुतः

ātmasthānamanudravyadevaśuddhistu pañcamī | yāvanna kurute mantrī tāvaddevārcanaṃ kutaḥ

सुस्नानभूतसंशुद्धिप्राणायामादिभिः प्रिये । षडङ्गाद्यखिलन्यासेरात्मशुद्धिः समीरिता

susnānabhūtasaṃśuddhiprāṇāyāmādibhiḥ priye | ṣaḍaṅgādyakhilanyāserātmaśuddhiḥ samīritā

सम्मार्जनानुलेपाद्यैर्दर्पणोदरवत्कृतम् । वितानधूपदीपादिपुष्पमालोपशोभितम् । पञ्चवर्णरजश्चित्रं स्थानशुद्धिरितीरिता

sammārjanānulepādyairdarpaṇodaravatkṛtam | vitānadhūpadīpādipuṣpamālopaśobhitam | pañcavarṇarajaścitraṃ sthānaśuddhiritīritā

ग्रथित्वा मातृकावर्णैर्मूलमन्त्राक्षराणि च । क्रमोत्क्रमाद् द्विरावृत्त्या मन्त्रशुद्धिरितीरिता

grathitvā mātṛkāvarṇairmūlamantrākṣarāṇi ca | kramotkramād dvirāvṛttyā mantraśuddhiritīritā

पूजाद्रव्याणि संप्रोक्ष्य मूलास्त्राद्भिवीधानवित् । दर्शयेद्धेनुमुद्राञ्च द्रव्यशुद्धिरितारिता

pūjādravyāṇi saṃprokṣya mūlāstrādbhivīdhānavit | darśayeddhenumudrāñca dravyaśuddhiritāritā

पीठे देवं प्रतिष्ठाप्य सकलीकृत्य मन्त्रवित् । मूलमन्त्रेण दीप्तात्मा न्यासद्रव्योदकेन च । त्रिवारं प्रोक्षयेद्विद्वान् देवशुद्धिरितीरिता

pīṭhe devaṃ pratiṣṭhāpya sakalīkṛtya mantravit | mūlamantreṇa dīptātmā nyāsadravyodakena ca | trivāraṃ prokṣayedvidvān devaśuddhiritīritā

पञ्चशुद्धिं विधायेत्थं पश्चाद् यजनमाचरेत् । सा पूजा सफला प्रोक्ता चान्यथा निष्फला भवेत्

pañcaśuddhiṃ vidhāyetthaṃ paścād yajanamācaret | sā pūjā saphalā proktā cānyathā niṣphalā bhavet

मण्डलेन विना पूजा निष्फला कथिता प्रिये । तस्मान्मण्डलमालिख्य विधिवत्तत्र पूजयेत्

maṇḍalena vinā pūjā niṣphalā kathitā priye | tasmānmaṇḍalamālikhya vidhivattatra pūjayet

अखण्डमण्डलाकारं विश्वं व्याप्य व्यवस्थितम् । त्रैलोक्यं मण्डितं येन मण्डलं तत् सदा शिवम्

akhaṇḍamaṇḍalākāraṃ viśvaṃ vyāpya vyavasthitam | trailokyaṃ maṇḍitaṃ yena maṇḍalaṃ tat sadā śivam

उड्डीयानां चतुरस्रं कामरूपञ्च वर्त्तुलम् । जालन्धरञ्च चन्द्रार्धं त्र्यस्रः पूर्णगिरिर्भवेत्

uḍḍīyānāṃ caturasraṃ kāmarūpañca varttulam | jālandharañca candrārdhaṃ tryasraḥ pūrṇagirirbhavet

अभ्यर्च्य मण्डलं पश्चादाधारान् स्थापयेत् क्रमात् । समान्यश्रीगुरुभोगबलिपात्राणि पञ्चधा

abhyarcya maṇḍalaṃ paścādādhārān sthāpayet kramāt | samānyaśrīgurubhogabalipātrāṇi pañcadhā

द्विपात्रं वा त्रिपात्रं वा एकपात्रं न कारयेत् । स्वदक्षिणादिवामान्तं स्थाप्याभ्यर्च्यासवेन तु

dvipātraṃ vā tripātraṃ vā ekapātraṃ na kārayet | svadakṣiṇādivāmāntaṃ sthāpyābhyarcyāsavena tu

संपूर्य मूलमन्त्रेण कुलेश्वरि विनिधानवित् । तत्र माषप्रमाणन्तु मत्स्यं मांसं विनिक्षेपेत्

saṃpūrya mūlamantreṇa kuleśvari vinidhānavit | tatra māṣapramāṇantu matsyaṃ māṃsaṃ vinikṣepet

नष्टैः पर्युषितोच्छिष्टैर्दुर्गन्धैर्गन्धवजीतैः । हेतुभिः परपात्रस्थैस्तपीतं निष्फलं भवेत्

naṣṭaiḥ paryuṣitocchiṣṭairdurgandhairgandhavajītaiḥ | hetubhiḥ parapātrasthaistapītaṃ niṣphalaṃ bhavet

न पूरयेत्तु पात्राणि अप्रियैस्तैः कुलेश्वरि । स्वादिष्ठैश्च मदिरौष्ठैश्च द्रव्यैरमृतसन्निभैः । मनोहरैर्महेशानि तर्पणं सफलं भवेत्

na pūrayettu pātrāṇi apriyaistaiḥ kuleśvari | svādiṣṭhaiśca madirauṣṭhaiśca dravyairamṛtasannibhaiḥ | manoharairmaheśāni tarpaṇaṃ saphalaṃ bhavet

असंस्कृता सुरा पापकलहव्याधिदुःखदा । आयुःश्रीकीत्तीसौभाग्यधनधान्यविनाशिनी

asaṃskṛtā surā pāpakalahavyādhiduḥkhadā | āyuḥśrīkīttīsaubhāgyadhanadhānyavināśinī

तस्मात् संस्कृत्य विधिवत् कुलद्रव्यं ततोऽर्चयेत् । अन्यथा नरकं याति दाता भोक्ता न संशयः

tasmāt saṃskṛtya vidhivat kuladravyaṃ tato'rcayet | anyathā narakaṃ yāti dātā bhoktā na saṃśayaḥ

विना द्रव्यादिवासेन न जपेन्न स्मरेत् प्रिये । ये स्मरन्ति नरा मूढास्तेषां दुःखं पदे पदे

vinā dravyādivāsena na japenna smaret priye | ye smaranti narā mūḍhāsteṣāṃ duḥkhaṃ pade pade

नासवेन विना मन्त्रो न मन्त्रेण विनासवः । परस्परविरोधित्वात् कथं पूजा विधीयते

nāsavena vinā mantro na mantreṇa vināsavaḥ | parasparavirodhitvāt kathaṃ pūjā vidhīyate

तत्संशयनिवृत्तिञ्च ज्ञात्वा गुरुमुखात् प्रिये । वीक्षणं प्रोक्षणं ध्यानं मन्त्रमुद्राविशोधनम् । द्रव्यं तर्पणयोग्यं स्याद्देवताप्रीतिकारकम्

tatsaṃśayanivṛttiñca jñātvā gurumukhāt priye | vīkṣaṇaṃ prokṣaṇaṃ dhyānaṃ mantramudrāviśodhanam | dravyaṃ tarpaṇayogyaṃ syāddevatāprītikārakam

अग्निसूर्येन्दुब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्रसदाशिवैः । चतुवींशतिमन्त्रैः स्यान्मद्यञ्चैव परामृतम्

agnisūryendubrahmendraviṣṇurudrasadāśivaiḥ | catuvīṃśatimantraiḥ syānmadyañcaiva parāmṛtam

अमृता मानदा पूषा तुष्टिः पुष्टी रतिर्धृतिः । शशिनी चन्द्रिका कान्तिर्ज्योत्स्ना श्रीः प्रीतिरङ्गदा

amṛtā mānadā pūṣā tuṣṭiḥ puṣṭī ratirdhṛtiḥ | śaśinī candrikā kāntirjyotsnā śrīḥ prītiraṅgadā

पूर्णा पूर्णामृता चेति कथिताः कुलनायिके । सौम्याः कामप्रदायिन्यः षोडश स्वरजाः कलाः

pūrṇā pūrṇāmṛtā ceti kathitāḥ kulanāyike | saumyāḥ kāmapradāyinyaḥ ṣoḍaśa svarajāḥ kalāḥ

तपनी तापिनी धूम्रा मरीचिर्ज्वालिनी रुचिः । सुषुम्ना भोगदा विश्वा रोधिनी धारिणी क्षमा । कभाद्या वसुदाः सौराष्ठडान्ता द्वादशेरिताः

tapanī tāpinī dhūmrā marīcirjvālinī ruciḥ | suṣumnā bhogadā viśvā rodhinī dhāriṇī kṣamā | kabhādyā vasudāḥ saurāṣṭhaḍāntā dvādaśeritāḥ

धूम्राचीरुष्मा ज्वलिनी ज्वालिनी विस्फुलिङ्गिनी । सुश्रीः सुरूपा कपिला हव्यकव्यवहे अपि । आग्नेया यादिवर्णाद्या दश धर्मप्रदाः कलाः

dhūmrācīruṣmā jvalinī jvālinī visphuliṅginī | suśrīḥ surūpā kapilā havyakavyavahe api | āgneyā yādivarṇādyā daśa dharmapradāḥ kalāḥ

सृष्टिर्मेधा स्मृतिरृद्धिः कान्तिर्लक्ष्मीर्द्युतिः स्थिरा । स्थितिः सिद्धिरिति प्रोक्ताः कचवर्गकला दश । अकारप्रभवा ब्रह्मजाताः स्युः सृष्टये कलाः

sṛṣṭirmedhā smṛtirṛddhiḥ kāntirlakṣmīrdyutiḥ sthirā | sthitiḥ siddhiriti proktāḥ kacavargakalā daśa | akāraprabhavā brahmajātāḥ syuḥ sṛṣṭaye kalāḥ

जरा च पालिनी शान्तिरीश्वरी रतिकामिके । वरदाह्लादिनीप्रीतिदीर्घाः स्युष्टतवर्गजाः । उकारप्रभवा विष्णुजाताः स्युः स्थितये कलाः

jarā ca pālinī śāntirīśvarī ratikāmike | varadāhlādinīprītidīrghāḥ syuṣṭatavargajāḥ | ukāraprabhavā viṣṇujātāḥ syuḥ sthitaye kalāḥ

तीक्ष्ण रौद्री भया निद्रा तन्द्रा क्षुत् क्रोधिनी क्रिया । उत्कारी मृत्युरित्युक्ता पयवर्गकला दश । मकारप्रभवा रुद्रजाताः संहृतये कलाः

tīkṣṇa raudrī bhayā nidrā tandrā kṣut krodhinī kriyā | utkārī mṛtyurityuktā payavargakalā daśa | makāraprabhavā rudrajātāḥ saṃhṛtaye kalāḥ

षवर्गगाश्चतस्रः स्युः पीता श्वेतारुणासिताः । कलाश्चेश्वरसञ्जातास्तिरोधानाय बिन्दुजाः

ṣavargagāścatasraḥ syuḥ pītā śvetāruṇāsitāḥ | kalāśceśvarasañjātāstirodhānāya bindujāḥ

निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथैव च । इन्धिका दीपिका चापि रेचिका मोचिका परा

nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntistathaiva ca | indhikā dīpikā cāpi recikā mocikā parā

सूक्ष्मा सूक्ष्मामृता ज्ञानाऽमृता चाप्यायिनी तथा । व्यापिनी व्योमरूपा च षोडश स्वरजाः कलाः । सदाशिवभवा नादादनुग्रहकलाः क्रमात्

sūkṣmā sūkṣmāmṛtā jñānā'mṛtā cāpyāyinī tathā | vyāpinī vyomarūpā ca ṣoḍaśa svarajāḥ kalāḥ | sadāśivabhavā nādādanugrahakalāḥ kramāt

प्रथमं प्रकृतेर्हंसःप्रतद्विष्णुरनन्तरम् । त्र्यम्बकन्तु तृतीयं स्याच्चतुर्थस्तत्पदादिकः

prathamaṃ prakṛterhaṃsaḥpratadviṣṇuranantaram | tryambakantu tṛtīyaṃ syāccaturthastatpadādikaḥ

विष्णुर्योनिं कल्पयतु पञ्चमः कल्पनामनुः । चतुर्नवतिमन्त्रात्मदेवताभावसिद्धिदाः

viṣṇuryoniṃ kalpayatu pañcamaḥ kalpanāmanuḥ | caturnavatimantrātmadevatābhāvasiddhidāḥ

मन्त्रजापश्च संप्रोक्त आत्मस्तवश्च पञ्चभिः । अत्र ये (ते) पञ्च संप्रोक्ता मन्त्रास्ते कुलनायिके

mantrajāpaśca saṃprokta ātmastavaśca pañcabhiḥ | atra ye (te) pañca saṃproktā mantrāste kulanāyike

अखण्डैकरसानन्दाकरे परसुधात्मनि । स्वच्छन्दस्फुरणामत्र निधेह्यकुलरूपिणि

akhaṇḍaikarasānandākare parasudhātmani | svacchandasphuraṇāmatra nidhehyakularūpiṇi

अकुलस्थामृताकारे सिद्धिज्ञानकरे परे । अमृतत्वं विधेह्यस्मिन् वस्तुनि क्लिन्नरूपिणि

akulasthāmṛtākāre siddhijñānakare pare | amṛtatvaṃ vidhehyasmin vastuni klinnarūpiṇi

तद्रूपेणैकरस्यञ्च कृत्वार्घ्यं तत्स्वरूपिणि । भूत्वा परामृताकारं मयि चित्स्फुरणं कुरु

tadrūpeṇaikarasyañca kṛtvārghyaṃ tatsvarūpiṇi | bhūtvā parāmṛtākāraṃ mayi citsphuraṇaṃ kuru

वाग्भवं पार्श्वगं भूमिः पुष्टिरिन्दुसमन्विता । स्थितिश्च पावकानुग्रहार्थेन्दुसमलङ्कृता

vāgbhavaṃ pārśvagaṃ bhūmiḥ puṣṭirindusamanvitā | sthitiśca pāvakānugrahārthendusamalaṅkṛtā

स्थिरेन्धिकेन्दुसंयुक्ता श्वेता बिन्दुयुगान्विता । तथामृते पदं ब्रूयात्तत्पश्चादमृतोद्भवे

sthirendhikendusaṃyuktā śvetā binduyugānvitā | tathāmṛte padaṃ brūyāttatpaścādamṛtodbhave

तथामृतेश्वरीत्युक्त्वा पश्चादमृतवषीणि । अमृतं स्रावयद् द्वन्द्वं द्विठान्तो द्रव्यशुद्धिकृत् । अमृतेशीमनुः प्रोक्तः पञ्चत्रिंशद्भिरक्षरैः

tathāmṛteśvarītyuktvā paścādamṛtavaṣīṇi | amṛtaṃ srāvayad dvandvaṃ dviṭhānto dravyaśuddhikṛt | amṛteśīmanuḥ proktaḥ pañcatriṃśadbhirakṣaraiḥ

वाग्भवं वदयुग्मञ्च वाग्वादिनीति वाग्भवम् । कामराजं ततः क्लिन्ने क्लेदिनि क्लेदयेति च

vāgbhavaṃ vadayugmañca vāgvādinīti vāgbhavam | kāmarājaṃ tataḥ klinne kledini kledayeti ca

महामोक्षं कुरुयुग्मं कामराजमतः परम् । तार्त्तीयं मोक्षशब्दान्ते कुरुयुग्मं वदेत्ततः

mahāmokṣaṃ kuruyugmaṃ kāmarājamataḥ param | tārttīyaṃ mokṣaśabdānte kuruyugmaṃ vadettataḥ

स्यात् प्रासादपरा चान्तेसप्तत्रिंशद्भिरक्षरैः । दीपनीमनुरित्युक्तः सर्वसिद्धिकरः प्रिये

syāt prāsādaparā cāntesaptatriṃśadbhirakṣaraiḥ | dīpanīmanurityuktaḥ sarvasiddhikaraḥ priye

एताः कला मातृकाञ्चाप्यख(ण्डेन्द्वा)ण्डैकादिकान् मनून् । अमृतेशीं दीपनीञ्च मूलामन्त्रमपि क्रमात्

etāḥ kalā mātṛkāñcāpyakha(ṇḍendvā)ṇḍaikādikān manūn | amṛteśīṃ dīpanīñca mūlāmantramapi kramāt

एकद्वित्रिचतुःपञ्च द्विचतुर्वारमम्बिके । संस्मृत्याभ्यर्च्य पात्रन्तु पूजयेद्धेनुमुद्रया

ekadvitricatuḥpañca dvicaturvāramambike | saṃsmṛtyābhyarcya pātrantu pūjayeddhenumudrayā

ब्रह्माण्डखण्डसम्भूतमशेषरससम्भृतम् । आपूरितं महापात्रं पीयूषरसमावह

brahmāṇḍakhaṇḍasambhūtamaśeṣarasasambhṛtam | āpūritaṃ mahāpātraṃ pīyūṣarasamāvaha

शुद्धद्रव्येण तेनापि गन्धपुष्पाक्षतैरपि । न्यासोक्तसर्वमन्त्रैश्चाप्यात्मानं पूजयेत् प्रिये

śuddhadravyeṇa tenāpi gandhapuṣpākṣatairapi | nyāsoktasarvamantraiścāpyātmānaṃ pūjayet priye

मूध्नी श्रीगुरुपङ्क्तीश्च मूलाधारे च पादुकाम् । दिव्यौघे चादिनाथश्च तच्छक्तिश्च सदाशिवः

mūdhnī śrīgurupaṅktīśca mūlādhāre ca pādukām | divyaughe cādināthaśca tacchaktiśca sadāśivaḥ

तत्पत्नी चेश्वरस्तस्य भार्या रुद्रश्च तद्वधूः । विष्णुश्च तत्प्रिया ब्रह्मा तत्कान्ता द्वादशेरिताः

tatpatnī ceśvarastasya bhāryā rudraśca tadvadhūḥ | viṣṇuśca tatpriyā brahmā tatkāntā dvādaśeritāḥ

सिद्धौघे सनकश्चैव सनन्दश्च सनातनः । सनत्कुमारश्च सनत्सुजातश्च ऋभुक्षजः

siddhaughe sanakaścaiva sanandaśca sanātanaḥ | sanatkumāraśca sanatsujātaśca ṛbhukṣajaḥ

दत्तात्रेयो रैवतको वामदेवस्ततः परम् । ततो व्यासः शुकश्चैव एकादश समीरिताः

dattātreyo raivatako vāmadevastataḥ param | tato vyāsaḥ śukaścaiva ekādaśa samīritāḥ

मानवौघे नृसिंहश्च महेशो भास्करस्तथा । महेन्द्रो माधवो विष्णुः षडेते च प्रकीत्तीताः

mānavaughe nṛsiṃhaśca maheśo bhāskarastathā | mahendro mādhavo viṣṇuḥ ṣaḍete ca prakīttītāḥ

नमोऽन्ते योजयेद्देवि दिव्यौघे परमं शिवम् । महाशिवञ्च सिद्धौघे मानवौघे सदाशिवम्

namo'nte yojayeddevi divyaughe paramaṃ śivam | mahāśivañca siddhaughe mānavaughe sadāśivam

ततः पीठं समभ्यर्च्य देवीमावाहयेत् प्रिये । महापद्मवनान्तःस्थे कारणानन्दविग्रहे । सर्वभूतहिते मातरेह्येहि परमेश्वरि

tataḥ pīṭhaṃ samabhyarcya devīmāvāhayet priye | mahāpadmavanāntaḥsthe kāraṇānandavigrahe | sarvabhūtahite mātarehyehi parameśvari

देवेशि भक्तिसुलभे सर्वावरणसंयुते । यावत्त्वां पूजयामीह तावत्त्वं सुस्थिरा भव

deveśi bhaktisulabhe sarvāvaraṇasaṃyute | yāvattvāṃ pūjayāmīha tāvattvaṃ susthirā bhava

मन्त्रेणानेन चावाह्य यजेद्देवीमनन्यधीः । ध्यात्वा मुद्रां प्रदर्श्यार्चेत् गन्धपुष्पाक्षतादिभिः

mantreṇānena cāvāhya yajeddevīmananyadhīḥ | dhyātvā mudrāṃ pradarśyārcet gandhapuṣpākṣatādibhiḥ

चिन्मयस्याप्रमेयस्य निर्गुणस्याशरीरिणः । साधकानां हितार्थाय ब्रह्मणो रूपकल्पना

cinmayasyāprameyasya nirguṇasyāśarīriṇaḥ | sādhakānāṃ hitārthāya brahmaṇo rūpakalpanā

लिङ्गस्थण्डिलवह्न्यम्बुसूपकुड्यपटेषु च । मण्डले फलके मूध्नी हृदि वा दश कीत्तीताः

liṅgasthaṇḍilavahnyambusūpakuḍyapaṭeṣu ca | maṇḍale phalake mūdhnī hṛdi vā daśa kīttītāḥ

एषु स्थानेषु देवेशि यजन्ति परमां शिवाम् । अरूपां रूपिणीं कृत्वा कर्मकाण्डरता नराः

eṣu sthāneṣu deveśi yajanti paramāṃ śivām | arūpāṃ rūpiṇīṃ kṛtvā karmakāṇḍaratā narāḥ

गवां सर्वाङ्गजं क्षीरं स्रवेत् स्तनमुखाद् यथा । तथा सर्वगतो देवः प्रतिमादिषु राजते

gavāṃ sarvāṅgajaṃ kṣīraṃ sravet stanamukhād yathā | tathā sarvagato devaḥ pratimādiṣu rājate

आभिरूप्याच्च बिम्बस्य पूजायाश्च विशेषतः । साधकस्य च विश्वासात् सन्निधौ देवता भवेत्

ābhirūpyācca bimbasya pūjāyāśca viśeṣataḥ | sādhakasya ca viśvāsāt sannidhau devatā bhavet

गवां सपीः शरीरस्थं न करोत्यङ्गपोषणम् । स्वकर्मरचितं दत्तं पुनस्तामेव पोषयेत्

gavāṃ sapīḥ śarīrasthaṃ na karotyaṅgapoṣaṇam | svakarmaracitaṃ dattaṃ punastāmeva poṣayet

एवं सर्वशरीरस्था सपीर्वत् परमेश्वरी । विना चोपासनां देवि न ददाति फलं नृणाम्

evaṃ sarvaśarīrasthā sapīrvat parameśvarī | vinā copāsanāṃ devi na dadāti phalaṃ nṛṇām

सकलीकृत्य तत्प्राणान् समुद्दीप्येन्द्रियाणि च । प्रतिष्ठाप्यार्चयेद्देवि चान्यथा निष्फलं भवेत्

sakalīkṛtya tatprāṇān samuddīpyendriyāṇi ca | pratiṣṭhāpyārcayeddevi cānyathā niṣphalaṃ bhavet

मन्त्रहीनं क्रियाहीनं विधिहीनञ्च यद् भवेत् । क्षमया साधयेत् सर्वं हीनमङ्गं पदं तथा

mantrahīnaṃ kriyāhīnaṃ vidhihīnañca yad bhavet | kṣamayā sādhayet sarvaṃ hīnamaṅgaṃ padaṃ tathā

नियमादतिरेकेण यद् यत् कर्म करोति यः । न किञ्चिदप्यस्य फलं सिध्यति क्रमदोषतः

niyamādatirekeṇa yad yat karma karoti yaḥ | na kiñcidapyasya phalaṃ sidhyati kramadoṣataḥ

न्यूनातिरिक्तकर्माणि न फलन्ति कदाचन । यथाविधि कृतानीह सत्कर्माणि फलन्ति हि

nyūnātiriktakarmāṇi na phalanti kadācana | yathāvidhi kṛtānīha satkarmāṇi phalanti hi

तद्विधानकृतं कर्म जपहोमार्चनादिषु । देवताप्रीतिदं भूयाद् भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

tadvidhānakṛtaṃ karma japahomārcanādiṣu | devatāprītidaṃ bhūyād bhuktimuktiphalapradam

देवस्य मन्त्ररूपस्य मन्त्रव्याप्तिमजानताम् । कृतार्चनादिकां सर्वं व्यर्थं भवति शाम्भवि

devasya mantrarūpasya mantravyāptimajānatām | kṛtārcanādikāṃ sarvaṃ vyarthaṃ bhavati śāmbhavi

यन्त्रं मन्त्रमयं प्रोक्तं देवता मन्त्ररूपिणी । यन्त्रे सा पूजिता देवि सहसैव प्रसीदति

yantraṃ mantramayaṃ proktaṃ devatā mantrarūpiṇī | yantre sā pūjitā devi sahasaiva prasīdati

कामक्रोधादिदोषोत्थसर्वदुःखनियन्त्रणात् । यन्त्रमित्याहुरेतस्मिन् देवः प्रीणाति पूजितः

kāmakrodhādidoṣotthasarvaduḥkhaniyantraṇāt | yantramityāhuretasmin devaḥ prīṇāti pūjitaḥ

शरीरमिव जीवस्य दीपस्य स्नेहवत् प्रिये । सर्वेषामपि देवानां तथा यन्त्रं प्रतिष्ठितम्

śarīramiva jīvasya dīpasya snehavat priye | sarveṣāmapi devānāṃ tathā yantraṃ pratiṣṭhitam

तस्माद् यन्त्रं लिखित्वा वा ध्यात्वा सावृतिकं शिवम् । ज्ञात्वा गुरुमुखात् सर्वं पूजयेद्विधिना प्रिये

tasmād yantraṃ likhitvā vā dhyātvā sāvṛtikaṃ śivam | jñātvā gurumukhāt sarvaṃ pūjayedvidhinā priye

एकपीठे पृथक्पूजां विना यन्त्रं करोति यः । अङ्गाङ्गित्वं परित्यज्य देवताशापमाप्नुयात्

ekapīṭhe pṛthakpūjāṃ vinā yantraṃ karoti yaḥ | aṅgāṅgitvaṃ parityajya devatāśāpamāpnuyāt

एकपीठे कुलेशानि स्वे स्वे यन्त्रे पृथक्पृथक् । यजेदावरणोपेता देवतास्तद्विधानतः

ekapīṭhe kuleśāni sve sve yantre pṛthakpṛthak | yajedāvaraṇopetā devatāstadvidhānataḥ

आवाह्य देवतामेकां पूजयेदन्यदेवताम् । उभाभ्यां लभते पापं मन्त्री चञ्चलमानसः

āvāhya devatāmekāṃ pūjayedanyadevatām | ubhābhyāṃ labhate pāpaṃ mantrī cañcalamānasaḥ

इत्यादिलक्षणं ज्ञात्वा गुरुतः शास्त्रतः प्रिये । विधिनाभ्यर्चयेत् सम्यग्देवता सुप्रसीदति

ityādilakṣaṇaṃ jñātvā gurutaḥ śāstrataḥ priye | vidhinābhyarcayet samyagdevatā suprasīdati

षोडशैरुपचारैस्तु साङ्गं सावरणं शिवम् । पूजयेन्मूलमन्त्रेण गन्धपुष्पाक्षतादिभिः

ṣoḍaśairupacāraistu sāṅgaṃ sāvaraṇaṃ śivam | pūjayenmūlamantreṇa gandhapuṣpākṣatādibhiḥ

महाषोढोदिताशेषपरिवारांश्च शाम्भवि । प्रणवादिनमोऽन्तेन तत्तन्नाम्ना समर्चयेत्

mahāṣoḍhoditāśeṣaparivārāṃśca śāmbhavi | praṇavādinamo'ntena tattannāmnā samarcayet

आगमोक्तेन मार्गेण तर्पयेदलिबिन्दुभिः । अङ्गुष्ठानामिकाभ्याञ्च नखे निःसृतमूर्ध्वतः । स्वपात्रस्पन्दनिस्यन्दं विधिवत् कुलनायिके

āgamoktena mārgeṇa tarpayedalibindubhiḥ | aṅguṣṭhānāmikābhyāñca nakhe niḥsṛtamūrdhvataḥ | svapātraspandanisyandaṃ vidhivat kulanāyike

सकृत्तर्पणमुत्सृज्य जप्त्वा मूलञ्च पादुकाम् । अन्तःशक्तिं समुत्थाप्य तर्पयेद्देहदेवताः

sakṛttarpaṇamutsṛjya japtvā mūlañca pādukām | antaḥśaktiṃ samutthāpya tarpayeddehadevatāḥ

अङ्गुष्ठो भैरवो देवो अनामा चण्डिका प्रिये । अनामाङ्गुष्ठयोगेन तर्पयेत् कुलसन्ततिम्

aṅguṣṭho bhairavo devo anāmā caṇḍikā priye | anāmāṅguṣṭhayogena tarpayet kulasantatim

अङ्गुष्ठानामिकाभ्याञ्च वश्यकर्मणि तर्पयेत् । तर्जन्यङ्गुष्ठयोगेन तर्पयेदभिचारके । कनिष्ठाङ्गुष्ठयोगेन स्तम्भने तर्पयेत् प्रिये

aṅguṣṭhānāmikābhyāñca vaśyakarmaṇi tarpayet | tarjanyaṅguṣṭhayogena tarpayedabhicārake | kaniṣṭhāṅguṣṭhayogena stambhane tarpayet priye

एवं सन्तर्प्य देवेशि कुलद्रव्यैर्यथाविधि । देवतापुरतो देवि गुरुपङ्क्तीश्च पूजयेत् । पङ्क्तित्रयक्रमेणाथ ज्ञात्वा सम्यगनन्यधीः

evaṃ santarpya deveśi kuladravyairyathāvidhi | devatāpurato devi gurupaṅktīśca pūjayet | paṅktitrayakrameṇātha jñātvā samyagananyadhīḥ

100

कराभ्यां चिन्मुद्रां समधुनृकपालञ्च दधतीं द्रुतस्वर्णप्रख्यामरुणकुसुमालेपवसनाम् । कृपापूर्णापाङ्गीमरुणनयनामम्बरजटा- मुपेतां सिद्धौघैर्यजतु गुरुपंक्तिं क्रमगतिम्

karābhyāṃ cinmudrāṃ samadhunṛkapālañca dadhatīṃ drutasvarṇaprakhyāmaruṇakusumālepavasanām | kṛpāpūrṇāpāṅgīmaruṇanayanāmambarajaṭā- mupetāṃ siddhaughairyajatu gurupaṃktiṃ kramagatim

101

एवं संपूज्य धूपञ्च दीपं नैवेद्यमेव च । आसवं पिशितोपेतं भक्ष्याणि विविधानि च । कदल्यादिफलान्येव ताम्बूलञ्च समर्पयेत्

evaṃ saṃpūjya dhūpañca dīpaṃ naivedyameva ca | āsavaṃ piśitopetaṃ bhakṣyāṇi vividhāni ca | kadalyādiphalānyeva tāmbūlañca samarpayet

102

इति ते कथितं देवि कुलाचारस्य लक्षणम् । द्गव्यसंस्कारशुद्ध्यादि किमन्यत् श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ devi kulācārasya lakṣaṇam | dgavyasaṃskāraśuddhyādi kimanyat śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे द्रव्यसंस्कारविधानकथनं नाम षष्ठोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre dravyasaṃskāravidhānakathanaṃ nāma ṣaṣṭhollāsaḥ

अथ सप्तमोल्लासः श्रीदेव्युवाच कुलेश बटुकादीनां बलिञ्च शक्तिलक्षणम् । तदद्रव्यस्यैव स्वीकारं वद मे करुणानिधे

atha saptamollāsaḥ śrīdevyuvāca kuleśa baṭukādīnāṃ baliñca śaktilakṣaṇam | tadadravyasyaiva svīkāraṃ vada me karuṇānidhe

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण तत्त्वज्ञानं प्रकाशते

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa tattvajñānaṃ prakāśate

यावन्नो वटुके दद्यात्तावन्नैव कुलेश्वरि । तृप्यन्ति देवताः सर्वाः स्मरणाद् यजनादपि

yāvanno vaṭuke dadyāttāvannaiva kuleśvari | tṛpyanti devatāḥ sarvāḥ smaraṇād yajanādapi

वटुकादीन् यजेत्तस्माद् गन्धपुष्पासवामिषैः । तत्तन्मन्त्रविधानेन देवता प्रीतिमाप्नुयात्

vaṭukādīn yajettasmād gandhapuṣpāsavāmiṣaiḥ | tattanmantravidhānena devatā prītimāpnuyāt

यत्किञ्चिद्धव्यसंघातं पूजार्थं भोगहेतुना । आनीतं दीयते भक्त्या क्षेत्रपेभ्यः कुलेश्वरि

yatkiñciddhavyasaṃghātaṃ pūjārthaṃ bhogahetunā | ānītaṃ dīyate bhaktyā kṣetrapebhyaḥ kuleśvari

वटुकमन्त्रान् वक्ष्यामि शृणुष्व कुलनायिके । यैः समचीतमात्रेण सर्वे नश्यन्त्युपद्रवाः

vaṭukamantrān vakṣyāmi śṛṇuṣva kulanāyike | yaiḥ samacītamātreṇa sarve naśyantyupadravāḥ

तारत्रयं ततो देवीपुत्रेति बटुकेति वा । नाथेति कपिलजटाभारभास्वरपिङ्गल

tāratrayaṃ tato devīputreti baṭuketi vā | nātheti kapilajaṭābhārabhāsvarapiṅgala

त्रिनेत्रेति पदं पश्चाज्ज्वालामुखपदं ततः । इमां पूजां बलिं गृह्णद्वयं पावकवल्लभा । उक्तो वटुकमन्त्रोऽयं चतुश्चत्वारिंशदक्षरैः

trinetreti padaṃ paścājjvālāmukhapadaṃ tataḥ | imāṃ pūjāṃ baliṃ gṛhṇadvayaṃ pāvakavallabhā | ukto vaṭukamantro'yaṃ catuścatvāriṃśadakṣaraiḥ

बलिदानेन सन्तुष्टो बटुकः सर्वसिद्धिदः । शान्तिं करोतु मे नित्यं भूतवेतालसेवितः

balidānena santuṣṭo baṭukaḥ sarvasiddhidaḥ | śāntiṃ karotu me nityaṃ bhūtavetālasevitaḥ

तारत्रयं ततः सर्वयोगिनीभ्यः पदं वदेत् । तत्पश्चात् सवर्भूतेभ्यः सर्वभूताधिवत्ती च

tāratrayaṃ tataḥ sarvayoginībhyaḥ padaṃ vadet | tatpaścāt savarbhūtebhyaḥ sarvabhūtādhivattī ca

पदं ताभ्यो डाकिनीभ्यः शाकिनीभ्यः पदं वदेत् । त्रैलोक्येति पदं चैव वासिनीभ्य इमां वदेत्

padaṃ tābhyo ḍākinībhyaḥ śākinībhyaḥ padaṃ vadet | trailokyeti padaṃ caiva vāsinībhya imāṃ vadet

पूजां बलिं गृह्णयुग्मं स्वाहान्तो योगिनीमनुः । कथितोऽयं महेशानि मन्त्रः पञ्चादशाक्षरः

pūjāṃ baliṃ gṛhṇayugmaṃ svāhānto yoginīmanuḥ | kathito'yaṃ maheśāni mantraḥ pañcādaśākṣaraḥ

या काचिद् योगिनी रौद्रा सौम्या घोरतरा परा । खेचरी भूचरी व्योमचरी प्रीतास्तु मे सदा

yā kācid yoginī raudrā saumyā ghoratarā parā | khecarī bhūcarī vyomacarī prītāstu me sadā

तारत्रयं वदेत् सर्वभूतेभ्यः सर्व एव हि । पश्चाद् भूतपतिभ्यो हृद्युक्तः सप्तदशाक्षरः

tāratrayaṃ vadet sarvabhūtebhyaḥ sarva eva hi | paścād bhūtapatibhyo hṛdyuktaḥ saptadaśākṣaraḥ

भूता ये विविधाकारा दिव्या भौमान्तरिक्षगाः । पातालसंस्था मे केविच्छिवयोगेन भाविताः

bhūtā ye vividhākārā divyā bhaumāntarikṣagāḥ | pātālasaṃsthā me kevicchivayogena bhāvitāḥ

ध्रुवाद्याः सत्यसन्धाश्च इन्द्राद्याः स्वर्व्यवस्थिताः। तृप्यन्तु प्रीतमनसः प्रतिगृह्णन्त्विमं बलिम्

dhruvādyāḥ satyasandhāśca indrādyāḥ svarvyavasthitāḥ| tṛpyantu prītamanasaḥ pratigṛhṇantvimaṃ balim

तारत्रयं वदेद्देहियुग्मं देवीपदं वदेत् । पुत्राय बटुकनाथाय पश्चादुच्छिष्टहारिणे । सर्वविघ्नान् पदं पश्चात् नाशयद्वितयं तथा

tāratrayaṃ vadeddehiyugmaṃ devīpadaṃ vadet | putrāya baṭukanāthāya paścāducchiṣṭahāriṇe | sarvavighnān padaṃ paścāt nāśayadvitayaṃ tathā

गृह्णयुग्मं रुरुपदं क्षेत्रपालपदं ततः । सर्वोपचारसहितामिमां पूजां बलिं वदेत् । गृह्ण गृह्ण द्विठान्तोऽयं क्षेत्रपालमनुः प्रिये

gṛhṇayugmaṃ rurupadaṃ kṣetrapālapadaṃ tataḥ | sarvopacārasahitāmimāṃ pūjāṃ baliṃ vadet | gṛhṇa gṛhṇa dviṭhānto'yaṃ kṣetrapālamanuḥ priye

चतुःषष्ट्यक्षरैः प्रोक्तः सर्वसिद्धिप्रदायकः । योऽस्मिन् क्षेत्रे निवासी च क्षेत्रपालस्य किङ्करः । प्रीतोऽयं बलिदानेन सर्वरक्षां करोतु मे

catuḥṣaṣṭyakṣaraiḥ proktaḥ sarvasiddhipradāyakaḥ | yo'smin kṣetre nivāsī ca kṣetrapālasya kiṅkaraḥ | prīto'yaṃ balidānena sarvarakṣāṃ karotu me

तारत्रयं वदेत्तारं श्रीप्रासादपरामनुः । ह्रां ह्रीं ह्रूञ्च युगञ्चादौ भैरवाधिष्ठिताय च

tāratrayaṃ vadettāraṃ śrīprāsādaparāmanuḥ | hrāṃ hrīṃ hrūñca yugañcādau bhairavādhiṣṭhitāya ca

अक्षोभ्यानन्दतः पश्चाद्धृदयाभीष्टदः परम् । सिद्धार्थपदमाभाष्य पश्चादवतरद्वयम्

akṣobhyānandataḥ paścāddhṛdayābhīṣṭadaḥ param | siddhārthapadamābhāṣya paścādavataradvayam

क्षेत्रपालपदं पश्चात् महाशान्त पदं ततः । मातृपुत्रपदं पश्चात् कुलपुत्रपदं तथा

kṣetrapālapadaṃ paścāt mahāśānta padaṃ tataḥ | mātṛputrapadaṃ paścāt kulaputrapadaṃ tathā

सिद्धिपुत्रपदं चास्मिन् स्थानाधिपपदं ततः । ग्रामाधिपतयेऽस्मिन् स्याद्देशाधिपतये ततः

siddhiputrapadaṃ cāsmin sthānādhipapadaṃ tataḥ | grāmādhipataye'smin syāddeśādhipataye tataḥ

वदेद् बटुकनाथेति देवीपुत्रपदं ततः । मेघनादपदं पश्चात् प्रचण्डोग्रपदं वदेत्

vaded baṭukanātheti devīputrapadaṃ tataḥ | meghanādapadaṃ paścāt pracaṇḍograpadaṃ vadet

कपालीति पदं पश्चाद्भीषणेति पदं वदेत् । स्यात् सर्वविघ्नाधिपतये इमां पूजां बलिं वदेत्

kapālīti padaṃ paścādbhīṣaṇeti padaṃ vadet | syāt sarvavighnādhipataye imāṃ pūjāṃ baliṃ vadet

गृह्ण गृह्ण कुरुद्वन्द्वं मम दूरययुग्मकम् । ज्वलयुक्प्रज्वलयुगं सर्वविघ्नानीतीरयेत्

gṛhṇa gṛhṇa kurudvandvaṃ mama dūrayayugmakam | jvalayukprajvalayugaṃ sarvavighnānītīrayet

नाशयद्वितयं क्षां क्षं पश्चाद् बुद्धिमितीरयेत् । क्षेत्रपालाय वौषट् ह्रूं षष्ट्युत्तरशताक्षरः

nāśayadvitayaṃ kṣāṃ kṣaṃ paścād buddhimitīrayet | kṣetrapālāya vauṣaṭ hrūṃ ṣaṣṭyuttaraśatākṣaraḥ

तारत्रयं वदेत् पश्चादमुक क्षेत्रपाल च । राजराजेश्वर इमां पूजां बलिमतः परम् । गृह्णयुग्मं द्विठान्तोऽयमष्टाविंशाक्षरो मनुः

tāratrayaṃ vadet paścādamuka kṣetrapāla ca | rājarājeśvara imāṃ pūjāṃ balimataḥ param | gṛhṇayugmaṃ dviṭhānto'yamaṣṭāviṃśākṣaro manuḥ

अनेन बलिदानेन वटुवंशसमन्वितः । राजराजेश्वरो देवो मे प्रसीदतु सर्वदा

anena balidānena vaṭuvaṃśasamanvitaḥ | rājarājeśvaro devo me prasīdatu sarvadā

पश्चिमे वटुकं देवमुत्तरे योगिनीबलिम् । पूर्वे भूतबलिं दद्यात् क्षेत्रपालञ्च दक्षिणे । राजराजेश्वरं मध्ये पूजयेत् कुलनायिके

paścime vaṭukaṃ devamuttare yoginībalim | pūrve bhūtabaliṃ dadyāt kṣetrapālañca dakṣiṇe | rājarājeśvaraṃ madhye pūjayet kulanāyike

अङ्गुष्ठानामिकाभ्याञ्च बटुकस्य बलिः स्मृतः । तर्जनीमध्यमानामिकाङ्गुष्ठैर्योगिनीबलिः

aṅguṣṭhānāmikābhyāñca baṭukasya baliḥ smṛtaḥ | tarjanīmadhyamānāmikāṅguṣṭhairyoginībaliḥ

अङ्गुलीभिश्च सर्वाभिरुक्तो भूतबलिः प्रिये । अङ्गुष्ठतर्जनीभ्याञ्च क्षेत्रपालबलिर्भवेत् । अङ्गुष्ठमध्यमाभ्याञ्च राजराजेश्वरस्य च

aṅgulībhiśca sarvābhirukto bhūtabaliḥ priye | aṅguṣṭhatarjanībhyāñca kṣetrapālabalirbhavet | aṅguṣṭhamadhyamābhyāñca rājarājeśvarasya ca

बटुकादीन् समर्च्यैवं कुलदीपान् प्रदर्शयेत् । ईषद्रक्तसुपिष्टेन चतुरङ्गुलिमानतः

baṭukādīn samarcyaivaṃ kuladīpān pradarśayet | īṣadraktasupiṣṭena caturaṅgulimānataḥ

दीपान् डमरुकाकारान् त्रिकोणानतिशोभनान् । कर्षाज्यग्राहिणः कुर्य्यान्नव सप्ताथ पञ्च वा

dīpān ḍamarukākārān trikoṇānatiśobhanān | karṣājyagrāhiṇaḥ kuryyānnava saptātha pañca vā

अन्तस्तेजो बहिस्तेज एकीकृत्यामितप्रभान् । त्रिधा देव्युपरि भ्राम्य कुलदीपान् निवेदयेत्

antastejo bahisteja ekīkṛtyāmitaprabhān | tridhā devyupari bhrāmya kuladīpān nivedayet

समस्तचक्रचक्रेशि देवेशि सकलात्मिके । आरात्रीकमिदं देवि गृहाण मम सिद्धये । कुलदीपान् प्रदर्श्याथ शक्तिपूजां समाचरेत्

samastacakracakreśi deveśi sakalātmike | ārātrīkamidaṃ devi gṛhāṇa mama siddhaye | kuladīpān pradarśyātha śaktipūjāṃ samācaret

स्वशक्तिं वीरशक्तिं वा दीक्षितां गुरुमार्गतः । पाययित्वा चरेत् पानमिति शास्त्रस्य निश्चयः

svaśaktiṃ vīraśaktiṃ vā dīkṣitāṃ gurumārgataḥ | pāyayitvā caret pānamiti śāstrasya niścayaḥ

अदीक्षितां स्त्रियं कुर्यात् सद्यः संस्कारमम्बिके । मन्त्रदीक्षाविधानेन् शुद्धा भवति नान्यथा

adīkṣitāṃ striyaṃ kuryāt sadyaḥ saṃskāramambike | mantradīkṣāvidhānen śuddhā bhavati nānyathā

तस्मात् सुलक्षणां शक्तिं गन्धपुष्पाक्षतादिभिः । अभ्यर्च्य देवताबुद्ध्या भोगपात्रं निवेदयेत्

tasmāt sulakṣaṇāṃ śaktiṃ gandhapuṣpākṣatādibhiḥ | abhyarcya devatābuddhyā bhogapātraṃ nivedayet

तदन्ते कन्यकाश्चापि प्रमदाश्च मनोहराः । सम्पूज्य देवताबुद्ध्या दद्यात् पात्रं पृथक् पृथक्

tadante kanyakāścāpi pramadāśca manoharāḥ | sampūjya devatābuddhyā dadyāt pātraṃ pṛthak pṛthak

अनिवेद्य तु यः शक्त्यै कुलद्रव्यं निषेवते । पूजितं निष्फलं तस्य देवता न प्रसीदति

anivedya tu yaḥ śaktyai kuladravyaṃ niṣevate | pūjitaṃ niṣphalaṃ tasya devatā na prasīdati

चण्डाली चर्मकारी च मातङ्गी पुक्कसी तथा । श्वपची खट्टकी चैव कैवर्त्ती विश्वयोषितः

caṇḍālī carmakārī ca mātaṅgī pukkasī tathā | śvapacī khaṭṭakī caiva kaivarttī viśvayoṣitaḥ

Kulārṇava Tantra (cont. 5)

कुलाष्टकमिदं प्रोक्तमकुलाष्टकमुच्यते । कन्दुकी शौण्डिकी चैव शस्त्रजीवी च रञ्जकी

kulāṣṭakamidaṃ proktamakulāṣṭakamucyate | kandukī śauṇḍikī caiva śastrajīvī ca rañjakī

गायकी रजकी शिल्पी कौलिकी च तथाष्टमी । तन्त्रमन्त्रसमायुक्ता समयाचारपालिका

gāyakī rajakī śilpī kaulikī ca tathāṣṭamī | tantramantrasamāyuktā samayācārapālikā

कुमारी च व्रतस्था च योगमुद्राधरापि वा । पूजाकाले स्वतः प्राप्ता सा ज्ञेया सहजा बुधैः

kumārī ca vratasthā ca yogamudrādharāpi vā | pūjākāle svataḥ prāptā sā jñeyā sahajā budhaiḥ

उक्तजात्यङ्गनाभावे चातुर्वर्ण्याङ्गनां यजेत् । सुरूपा तरुणी शान्ता कुलाचारयुता शुचिः

uktajātyaṅganābhāve cāturvarṇyāṅganāṃ yajet | surūpā taruṇī śāntā kulācārayutā śuciḥ

शङ्काहीना भक्तियुक्ता गूढा शास्त्रोपजीविनी । अलोलुपा सुशीला च स्मितास्या प्रियवादिनी

śaṅkāhīnā bhaktiyuktā gūḍhā śāstropajīvinī | alolupā suśīlā ca smitāsyā priyavādinī

गुरुदैवतसम्भक्ता सुचिता कौलिकप्रिया । विमत्सरा विशेषज्ञा देवताराधनोत्सुका । मनोहरा सदाचारा शक्तिरेषा सुलक्षणा

gurudaivatasambhaktā sucitā kaulikapriyā | vimatsarā viśeṣajñā devatārādhanotsukā | manoharā sadācārā śaktireṣā sulakṣaṇā

दुष्टोग्रा कर्कशा क्रूरा दुःखिता कुलदूषणी । दुराचारा पराधीना भीता लुब्धातुराऽलसा

duṣṭogrā karkaśā krūrā duḥkhitā kuladūṣaṇī | durācārā parādhīnā bhītā lubdhāturā'lasā

निद्रासक्तातिदुर्म्मेधा हीनाङ्गी व्याधिपीडिता । दुर्गन्धा कुत्सिता मूढा वृद्धोन्मत्ता रहस्यभित्

nidrāsaktātidurmmedhā hīnāṅgī vyādhipīḍitā | durgandhā kutsitā mūḍhā vṛddhonmattā rahasyabhit

कुतर्का कुत्सितालापा निर्लज्जा कलहप्रिया । विरूपोन्मार्गगा स्तब्धा पङ्ग्वन्धविकृतानना । ईदृशीं मन्त्रयुक्ताञ्च शक्तिं यागे विवर्जयेत्

kutarkā kutsitālāpā nirlajjā kalahapriyā | virūponmārgagā stabdhā paṅgvandhavikṛtānanā | īdṛśīṃ mantrayuktāñca śaktiṃ yāge vivarjayet

ततोऽर्चनादिकं सर्वं मन्त्रोदकपुरःसरम् । इतः पूर्वादिमनुना मन्त्री देव्यै समर्पयेत्

tato'rcanādikaṃ sarvaṃ mantrodakapuraḥsaram | itaḥ pūrvādimanunā mantrī devyai samarpayet

तारत्रयमितः पूर्वं प्राणबुद्धी ततः परम् । देहधर्माधिकारतो जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु

tāratrayamitaḥ pūrvaṃ prāṇabuddhī tataḥ param | dehadharmādhikārato jāgratsvapnasuṣuptiṣu

मनसा चेतसा वाचा कर्मणा तत्परं वदेत् । हस्ताभ्याञ्च ततः पद्भयामुदरेण ततः परम्

manasā cetasā vācā karmaṇā tatparaṃ vadet | hastābhyāñca tataḥ padbhayāmudareṇa tataḥ param

शिश्ना च यत् स्मृतं पश्चाद् यदुक्तं यत् कृतं वदेत् । तत् सर्वं गुरवे चान्ते मत्समपीतमस्त्विति । स्वाहान्तो मनुरित्युक्तस्त्रिसप्तत्यक्षरः प्रिये

śiśnā ca yat smṛtaṃ paścād yaduktaṃ yat kṛtaṃ vadet | tat sarvaṃ gurave cānte matsamapītamastviti | svāhānto manurityuktastrisaptatyakṣaraḥ priye

ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि यन्मया क्रियते शिवे । तव कृत्यमिदं सर्वमिति ज्ञात्वा क्षमस्व मे

jñānato'jñānato vāpi yanmayā kriyate śive | tava kṛtyamidaṃ sarvamiti jñātvā kṣamasva me

एवं सम्प्रार्थ्य देवेशि स्तुत्वा नत्वा च भक्तितः । प्रधानदेवतामूर्त्तौ परिवारान् समर्चयेत् । एवं सावरणां देवीं चिन्तयेत् स्वहृदम्बुजे

evaṃ samprārthya deveśi stutvā natvā ca bhaktitaḥ | pradhānadevatāmūrttau parivārān samarcayet | evaṃ sāvaraṇāṃ devīṃ cintayet svahṛdambuje

शेषिकाये समर्प्यात्ममूलमन्त्रेण शोधयेत् । स्याद्वाग्भवं हृदुच्छिष्टचाण्डालि तदनन्तरम्

śeṣikāye samarpyātmamūlamantreṇa śodhayet | syādvāgbhavaṃ hṛducchiṣṭacāṇḍāli tadanantaram

वदेन्मातङ्गि सर्वन्ते वश्यंकुरुयुगन्ततः । एकविंशतिवर्णैश्च शेषिकामनुरीरितः

vadenmātaṅgi sarvante vaśyaṃkuruyugantataḥ | ekaviṃśativarṇaiśca śeṣikāmanurīritaḥ

मन्त्रेणानेन निर्माल्यं शेषिकायै समर्पयेत् । देवीमुच्छिष्टमातङ्गीं ध्यायेत् त्रैलोक्यमोहिनीम्

mantreṇānena nirmālyaṃ śeṣikāyai samarpayet | devīmucchiṣṭamātaṅgīṃ dhyāyet trailokyamohinīm

वीणावाद्यविनोदगीतनिरतां नीलांशुकोल्लासिनीं बिम्बोष्ठीं नवयावकार्द्रचरणामाकीर्णकेशालकाम् । मृद्वङ्गीं सिंतशङ्खकुण्डलधरां माणिक्यभूषोज्ज्वलां मातङ्गीं प्रणतोऽस्मि सुस्मितमुखीं देवीं शुकश्यामलाम् ॥61। ततः श्रीगुरुरूपाय साक्षात् परशिवाय च । कराभ्यां पात्रमुद्धृत्य सद्वितीयं समर्पयेत्

vīṇāvādyavinodagītaniratāṃ nīlāṃśukollāsinīṃ bimboṣṭhīṃ navayāvakārdracaraṇāmākīrṇakeśālakām | mṛdvaṅgīṃ siṃtaśaṅkhakuṇḍaladharāṃ māṇikyabhūṣojjvalāṃ mātaṅgīṃ praṇato'smi susmitamukhīṃ devīṃ śukaśyāmalām ||61| tataḥ śrīgururūpāya sākṣāt paraśivāya ca | karābhyāṃ pātramuddhṛtya sadvitīyaṃ samarpayet

स्वसम्प्रदायसंयुक्तैर्वीरैश्च सह पूजयेत् । अन्योन्यवन्दनं कृत्वा पिबेत्तत्तदनुज्ञया

svasampradāyasaṃyuktairvīraiśca saha pūjayet | anyonyavandanaṃ kṛtvā pibettattadanujñayā

सव्येनोद्धृत्य पात्रन्तु मुद्रां कृत्वाऽपसव्यतः । यथाविधि द्वितीयेन गृह्णीयान्मन्त्रमुच्चरन्

savyenoddhṛtya pātrantu mudrāṃ kṛtvā'pasavyataḥ | yathāvidhi dvitīyena gṛhṇīyānmantramuccaran

पिशितं माषमात्रन्तु द्रव्यं चुल्लुकसम्मितम् । आत्मदेहत्रयं तत्त्वं त्रयेणाथ विशोधयेत्

piśitaṃ māṣamātrantu dravyaṃ cullukasammitam | ātmadehatrayaṃ tattvaṃ trayeṇātha viśodhayet

तरुणोल्लाससहितः प्रसन्नवदनेक्षणः । गुरुः शिष्यान् समाहूय दद्यात्तत्त्वत्रयं प्रिये

taruṇollāsasahitaḥ prasannavadanekṣaṇaḥ | guruḥ śiṣyān samāhūya dadyāttattvatrayaṃ priye

शिष्योपायनमादाय शुद्धात्मा कुसुमादिकम् । यथाशक्ति निवेद्याथ वित्तशाठ्यविवजीतः

śiṣyopāyanamādāya śuddhātmā kusumādikam | yathāśakti nivedyātha vittaśāṭhyavivajītaḥ

प्रणम्य बहिरष्टाङ्गं प्रविश्यान्तः शनैः प्रिये । समर्प्योपायनं भक्त्या शिवाय गुरुरूपिणे

praṇamya bahiraṣṭāṅgaṃ praviśyāntaḥ śanaiḥ priye | samarpyopāyanaṃ bhaktyā śivāya gururūpiṇe

ग्रथिताङ्गुष्ठकौ कृत्वा करौ सक्ताग्रतर्जनी । जानुभ्यामवनिं गत्वा पञ्चाङ्गं प्रणमेद् गुरुम्

grathitāṅguṣṭhakau kṛtvā karau saktāgratarjanī | jānubhyāmavaniṃ gatvā pañcāṅgaṃ praṇamed gurum

वामाऽङ्गुष्ठानामिकाभ्यां दक्षहस्तप्रसारितम् । स्पृष्ट्वा विशुद्धहृदय ईषदानतमस्तकः

vāmā'ṅguṣṭhānāmikābhyāṃ dakṣahastaprasāritam | spṛṣṭvā viśuddhahṛdaya īṣadānatamastakaḥ

वामाङ्गुष्ठानामिकाभ्यां शिष्याय श्रीगुरुः प्रिये । प्रकृत्याद्यैः पृथिव्यन्तैश्चतुवींशतिभिः प्रिये

vāmāṅguṣṭhānāmikābhyāṃ śiṣyāya śrīguruḥ priye | prakṛtyādyaiḥ pṛthivyantaiścatuvīṃśatibhiḥ priye

स्वरैरशुद्धतत्त्वैश्च वाग्भवेन कुलेश्वरि । संयुक्तेनात्मतत्त्वेन स्थूलदेहं विशोधयेत्

svarairaśuddhatattvaiśca vāgbhavena kuleśvari | saṃyuktenātmatattvena sthūladehaṃ viśodhayet

मायादिपुरुषान्तैश्च शुद्धाशुद्धैश्च सप्तभिः । तत्त्वैः स्पर्शाह्वयैर्वर्णैः कामराजेन मन्त्रवित् । युक्तेन विद्यातत्त्वेन सूक्ष्मदेहं विशोधयेत्

māyādipuruṣāntaiśca śuddhāśuddhaiśca saptabhiḥ | tattvaiḥ sparśāhvayairvarṇaiḥ kāmarājena mantravit | yuktena vidyātattvena sūkṣmadehaṃ viśodhayet

शुद्धैः शिवादिविद्यान्तैः पञ्चतत्त्वैश्च व्यापकैः । परया शिवतत्त्वेन परं देहं विशोधयेत्

śuddhaiḥ śivādividyāntaiḥ pañcatattvaiśca vyāpakaiḥ | parayā śivatattvena paraṃ dehaṃ viśodhayet

षट्त्रिंशत्तत्त्वसहितमालिन्या बालया प्रिये । सर्वतत्त्वाश्रयं बीजं सर्वतत्त्वैवीशोधयेत्

ṣaṭtriṃśattattvasahitamālinyā bālayā priye | sarvatattvāśrayaṃ bījaṃ sarvatattvaivīśodhayet

शोधयेति पदं दद्यात् सद्वितीयमलिं गुरुः । चुल्लुकं गुरुणा दत्तं शोधयामीति चोच्चरन् । भक्त्या चावनतः शिष्यो निःशब्दं त्रिः पिबेदलिम्

śodhayeti padaṃ dadyāt sadvitīyamaliṃ guruḥ | cullukaṃ guruṇā dattaṃ śodhayāmīti coccaran | bhaktyā cāvanataḥ śiṣyo niḥśabdaṃ triḥ pibedalim

पाणिभ्यां संस्पृशेद्देहं सर्वतत्त्वं समुच्चरन् । शिरःप्रभृतिपादान्तं शुद्धं देहं विचिन्तयेत्

pāṇibhyāṃ saṃspṛśeddehaṃ sarvatattvaṃ samuccaran | śiraḥprabhṛtipādāntaṃ śuddhaṃ dehaṃ vicintayet

स्थूलान्तमात्मतत्त्वं स्यात् सूक्ष्मं विद्यान्तगोचरम् । परान्तं शिवतत्त्वं स्यादिति तत्त्वत्रयं जगत्

sthūlāntamātmatattvaṃ syāt sūkṣmaṃ vidyāntagocaram | parāntaṃ śivatattvaṃ syāditi tattvatrayaṃ jagat

एवं तत्त्वत्रयज्ञानं गुरोर्ज्ञात्वा य आचरेत् । स जीवन्नेव मुक्तः स्यादिति शङ्करभाषितम्

evaṃ tattvatrayajñānaṃ gurorjñātvā ya ācaret | sa jīvanneva muktaḥ syāditi śaṅkarabhāṣitam

ततः स्वीकृत्य च गुरुः शिष्येभ्यः शेषदो भवेत् । आदाय गुरुणा दत्तं सद्वितीयासवं पिबेत्

tataḥ svīkṛtya ca guruḥ śiṣyebhyaḥ śeṣado bhavet | ādāya guruṇā dattaṃ sadvitīyāsavaṃ pibet

श्रीगुरुज्येष्ठपूज्यानां पुरतः कुलनायिके । नोपविश्य पिबेन्मद्यं इति शास्त्रस्य निर्णयः

śrīgurujyeṣṭhapūjyānāṃ purataḥ kulanāyike | nopaviśya pibenmadyaṃ iti śāstrasya nirṇayaḥ

प्राणभेदफलोल्लासप्रणामस्थितिलक्षणम् । अविज्ञायाचरेद् यस्तु स भवेदापदाम्पदम्

prāṇabhedaphalollāsapraṇāmasthitilakṣaṇam | avijñāyācared yastu sa bhavedāpadāmpadam

निर्मन्त्रं न पिबेन्मद्यं प्रायश्चित्तं विधीयते । तस्मान्मन्त्रविधानेन कर्तव्यं कुलनायिके

nirmantraṃ na pibenmadyaṃ prāyaścittaṃ vidhīyate | tasmānmantravidhānena kartavyaṃ kulanāyike

इदं पवित्रममृतं पिबामि भवभेषजम् । पशुपाशसमुच्छेदकारणं भैरवोदितम्

idaṃ pavitramamṛtaṃ pibāmi bhavabheṣajam | paśupāśasamucchedakāraṇaṃ bhairavoditam

चित्ते स्वातन्त्र्यसारत्वात्तदानन्दमयात्मनः । तन्मयत्वाच्च भावानां भावाश्चान्तहीता रसे

citte svātantryasāratvāttadānandamayātmanaḥ | tanmayatvācca bhāvānāṃ bhāvāścāntahītā rase

सुषुम्नान्तं विकाशाय सुरसस्तेन पीयते । तस्मादिमां सुरां देवीं पूर्णोऽहं त्वां पिबाम्यहम्

suṣumnāntaṃ vikāśāya surasastena pīyate | tasmādimāṃ surāṃ devīṃ pūrṇo'haṃ tvāṃ pibāmyaham

मन्त्रेणानेन देवेशि मूलमन्त्रेण मन्त्रवित् । अनाकुलमनाः कुर्यादलिपानं शनैः शनैः

mantreṇānena deveśi mūlamantreṇa mantravit | anākulamanāḥ kuryādalipānaṃ śanaiḥ śanaiḥ

स्वात्ममूलत्रिकोणस्थे कोटिसूर्यसमप्रभे । कुण्डल्याकृतिचिद्रूपे हुनेद् द्रव्यं समन्त्रकम्

svātmamūlatrikoṇasthe koṭisūryasamaprabhe | kuṇḍalyākṛticidrūpe huned dravyaṃ samantrakam

महन्तापात्रभरितमिदन्तापरमामृतम् । पराहन्तामये वह्नौ होमस्वीकारलक्षणम्

mahantāpātrabharitamidantāparamāmṛtam | parāhantāmaye vahnau homasvīkāralakṣaṇam

गुरुदैवतमन्त्राणामैक्यं सञ्चिन्तयेद्धिया । यावदुल्लासपर्यन्तमुपदेशे पिबेन्मधु

gurudaivatamantrāṇāmaikyaṃ sañcintayeddhiyā | yāvadullāsaparyantamupadeśe pibenmadhu

चुल्लनं सिद्धिदं प्रोक्तं दीपो ज्ञानप्रदायकः । पानात् परपदप्राप्तिः कौले त्रयमितीरितम्

cullanaṃ siddhidaṃ proktaṃ dīpo jñānapradāyakaḥ | pānāt parapadaprāptiḥ kaule trayamitīritam

भोजनान्ते बिषं मद्यं मद्यान्ते भोजनं विषम् । अमृतं तद्विजानीयाद् यदन्नं सुरया सह

bhojanānte biṣaṃ madyaṃ madyānte bhojanaṃ viṣam | amṛtaṃ tadvijānīyād yadannaṃ surayā saha

चर्वणेन युतं पानममृतं कथितं प्रिये । चर्वणेन बिना पानं केवलं विषवर्द्धनं

carvaṇena yutaṃ pānamamṛtaṃ kathitaṃ priye | carvaṇena binā pānaṃ kevalaṃ viṣavarddhanaṃ

पानञ्च त्रिविधं प्रोक्तं दिव्यवीरपशुक्रमात् । दिव्यं देव्यग्रतः पानं वीरं मुद्रासने कृतम्

pānañca trividhaṃ proktaṃ divyavīrapaśukramāt | divyaṃ devyagrataḥ pānaṃ vīraṃ mudrāsane kṛtam

स्वेच्छया पशुवत्पीतं पशुपानमितीरितम्

svecchayā paśuvatpītaṃ paśupānamitīritam

भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं वीरं भुक्तिप्रदं भवेत् । पशुपानं नरकदं प्रोक्तं पानफलं प्रिये

bhuktimuktipradaṃ divyaṃ vīraṃ bhuktipradaṃ bhavet | paśupānaṃ narakadaṃ proktaṃ pānaphalaṃ priye

दृष्टिमानसवाक्काये यावन्नो भवति भ्रमः । तावत् पानं प्रकुर्वीत पशुपानमतः परम्

dṛṣṭimānasavākkāye yāvanno bhavati bhramaḥ | tāvat pānaṃ prakurvīta paśupānamataḥ param

यावन्नेन्द्रियवैकल्यं यावन्नो मुखवैकृतम् । तावदेव पिबेन्मद्यमन्यथा पतनं भवेत्

yāvannendriyavaikalyaṃ yāvanno mukhavaikṛtam | tāvadeva pibenmadyamanyathā patanaṃ bhavet

पूर्णाभिषेकयुक्तानां पानं देवि निगद्यते । कराभ्यां पात्रमुद्धृत्य स्मरेन्मूलञ्च पादुकाम् । आगलान्तं पिबेद्द्रव्यं स मुक्तो नात्र संशयः

pūrṇābhiṣekayuktānāṃ pānaṃ devi nigadyate | karābhyāṃ pātramuddhṛtya smarenmūlañca pādukām | āgalāntaṃ pibeddravyaṃ sa mukto nātra saṃśayaḥ

100

पीत्वा पीत्वा पुनः पीत्वा यावत् पतति भूतले । उत्थाय च पुनः पीत्वा पुनर्जन्म न विद्यते

pītvā pītvā punaḥ pītvā yāvat patati bhūtale | utthāya ca punaḥ pītvā punarjanma na vidyate

101

आनन्दात्तृप्यते देवी मूर्च्छया भैरवः स्वयम् । वमनात् सर्वदेवाश्च तस्मात्रिविधमाचरेत्

ānandāttṛpyate devī mūrcchayā bhairavaḥ svayam | vamanāt sarvadevāśca tasmātrividhamācaret

102

दिव्यपानरतानां वै यत् सुखं कुलयोगिनाम् । तत् सुखं सार्वभौमस्य नृपस्यापि न विद्यते

divyapānaratānāṃ vai yat sukhaṃ kulayoginām | tat sukhaṃ sārvabhaumasya nṛpasyāpi na vidyate

103

यत् सुखं कुलनिष्ठानां कुलद्रव्यनिषेवनात् । तत् सौख्यमेव मोक्षः स्यात् सत्यमेव वरानने

yat sukhaṃ kulaniṣṭhānāṃ kuladravyaniṣevanāt | tat saukhyameva mokṣaḥ syāt satyameva varānane

104

इति ते कथितं किञ्चित् वटुशक्त्यादिपूजनम् । समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ kiñcit vaṭuśaktyādipūjanam | samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे बटुकशक्त्यादिपूजनं नाम सप्तमोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre baṭukaśaktyādipūjanaṃ nāma saptamollāsaḥ

अथाष्टमोल्लासः श्रीदेव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि करुणामृतवारिधे । उल्लासभेदं देवेश द्रव्यपात्रादिसङ्गमम्

athāṣṭamollāsaḥ śrīdevyuvāca kuleśa śrotumicchāmi karuṇāmṛtavāridhe | ullāsabhedaṃ deveśa dravyapātrādisaṅgamam

रत्युद्वासनकालञ्च श्रीचक्रस्थितिमेव च । चेष्टां कौलिकशक्तीनां वद मे परमेश्वर

ratyudvāsanakālañca śrīcakrasthitimeva ca | ceṣṭāṃ kaulikaśaktīnāṃ vada me parameśvara

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण जायते दिव्यभावना

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa jāyate divyabhāvanā

आरम्भस्तरुणश्चैव यौवनं प्रौढमेव च । तदन्तश्चोन्मनाश्चैव ततोल्लासश्च सप्तमः

ārambhastaruṇaścaiva yauvanaṃ prauḍhameva ca | tadantaśconmanāścaiva tatollāsaśca saptamaḥ

तत्त्वत्रयं स्यादारम्भः कथितः कुलनायिके । कथितस्तरुणोल्लासस्तरुणं सुखमम्बिके

tattvatrayaṃ syādārambhaḥ kathitaḥ kulanāyike | kathitastaruṇollāsastaruṇaṃ sukhamambike

यौवनं मनसः सम्यगुल्लासः सुस्थितिः प्रिये । स्खलनं दृङ्मनोवाचां प्रौढमित्यभिधीयते

yauvanaṃ manasaḥ samyagullāsaḥ susthitiḥ priye | skhalanaṃ dṛṅmanovācāṃ prauḍhamityabhidhīyate

समुल्लासपरे चक्रे य इच्छेत् पात्रमेलनम् । अर्वाक् प्रौढसमुल्लासं नैव कुर्यात् कदाचन । यथाधिकारं तत्रापि कर्त्तव्यं पात्रमेलनम्

samullāsapare cakre ya icchet pātramelanam | arvāk prauḍhasamullāsaṃ naiva kuryāt kadācana | yathādhikāraṃ tatrāpi karttavyaṃ pātramelanam

अदीक्षितैरनाचारैरतन्त्रज्ञदैवतैः । दूषकैः समयभ्रष्टैर्न कुर्याद् द्रव्यसङ्गतिम्

adīkṣitairanācārairatantrajñadaivataiḥ | dūṣakaiḥ samayabhraṣṭairna kuryād dravyasaṅgatim

अभिज्ञं मन्यमानैश्च प्रपञ्चव्रतधारिभिः । पशुभिः क्षुद्रकर्मस्थैर्न कुर्याद् द्रव्यसङ्गतिम्

abhijñaṃ manyamānaiśca prapañcavratadhāribhiḥ | paśubhiḥ kṣudrakarmasthairna kuryād dravyasaṅgatim

स्त्रीद्विष्टैर्गुरुभिः शप्तैर्भक्तिहीनैर्दुरात्मभिः । कुलोपदेशहीनैश्च न कुर्याद् द्रव्यसङ्गतिम्

strīdviṣṭairgurubhiḥ śaptairbhaktihīnairdurātmabhiḥ | kulopadeśahīnaiśca na kuryād dravyasaṅgatim

पदवाक्यप्रमाणज्ञाः श्रुतिस्मृत्यर्थवेदिनः । कुलधर्मानभिज्ञाश्चेत्तत्सङ्गं परिवर्जयेत्

padavākyapramāṇajñāḥ śrutismṛtyarthavedinaḥ | kuladharmānabhijñāścettatsaṅgaṃ parivarjayet

सत्कुले च प्रसूता वा वृद्धाश्चाचारवत्तीनः । त्वत्पूजाविमुखाः स्युश्चेत्तत्संसर्गं परित्यजेत्

satkule ca prasūtā vā vṛddhāścācāravattīnaḥ | tvatpūjāvimukhāḥ syuścettatsaṃsargaṃ parityajet

स्त्रीपुत्रमित्रबन्धूनां स्निग्धानामपि पार्वति । कुलाचारानभिज्ञानां सङ्गतिं वर्जयेत्प्रिये

strīputramitrabandhūnāṃ snigdhānāmapi pārvati | kulācārānabhijñānāṃ saṅgatiṃ varjayetpriye

अदृष्टपौरुषाणाञ्च देशान्तरनिवासिनाम् । विना सङ्केतयोगेन न कुर्याद् द्रव्यसङ्गतिम्

adṛṣṭapauruṣāṇāñca deśāntaranivāsinām | vinā saṅketayogena na kuryād dravyasaṅgatim

एकपात्रं न कुर्वीत यदि साक्षात् कुलेश्वरः । मन्त्राः पराङ्मुखा यान्ति विघ्नश्चैव पदे पदे

ekapātraṃ na kurvīta yadi sākṣāt kuleśvaraḥ | mantrāḥ parāṅmukhā yānti vighnaścaiva pade pade

स्वपात्रस्थितहेतुञ्च न दद्याद्भैरवाय च । यदि दद्यात्कुलेशानि देवताशापमाप्नुयात्

svapātrasthitahetuñca na dadyādbhairavāya ca | yadi dadyātkuleśāni devatāśāpamāpnuyāt

आसनं भोजनं पात्रमम्बरं शयनादिकम् । अनभिज्ञैरनर्हैश्च सङ्गमं नैव कारयेत्

āsanaṃ bhojanaṃ pātramambaraṃ śayanādikam | anabhijñairanarhaiśca saṅgamaṃ naiva kārayet

स्रोतोभेदेन वा कुर्यात्कौलिकः पात्रमेलनम् । पूर्वदक्षिणयोरैक्यमुदक्पश्चिमयोस्तथा

srotobhedena vā kuryātkaulikaḥ pātramelanam | pūrvadakṣiṇayoraikyamudakpaścimayostathā

तस्मिन् क्रमार्चनपरैर्वीरैः स्वसदृशैरपि । कामिनीभिश्च तत्कुर्यात् स्रोतसाञ्च चतुष्टये

tasmin kramārcanaparairvīraiḥ svasadṛśairapi | kāminībhiśca tatkuryāt srotasāñca catuṣṭaye

योगिभिर्योगिनीभिश्च प्रदत्तं पूर्णपात्रकम् । स्वमातृपादुकामूलमन्त्रजप्तं पिबेत्प्रिये

yogibhiryoginībhiśca pradattaṃ pūrṇapātrakam | svamātṛpādukāmūlamantrajaptaṃ pibetpriye

क्वचित् यदृच्छया प्राप्तमलिपात्रन्तु भक्तितः । आदाय पूर्ववज्जप्त्वा पिबेद्देवि गुरुं स्मरन्

kvacit yadṛcchayā prāptamalipātrantu bhaktitaḥ | ādāya pūrvavajjaptvā pibeddevi guruṃ smaran

गुरुशक्तिसुतानाञ्च गुरुज्येष्ठकनिष्ठयोः । स्वज्येष्ठस्यापि चोच्छिष्टं खादेन्नान्यस्य पार्वति

guruśaktisutānāñca gurujyeṣṭhakaniṣṭhayoḥ | svajyeṣṭhasyāpi cocchiṣṭaṃ khādennānyasya pārvati

शक्त्युच्छिष्टं पिबेद् द्रव्यं वीरोच्छिष्टञ्च चर्वणम् । आत्मोच्छिष्टं न दातव्यं परकीयं न भक्षयेत्

śaktyucchiṣṭaṃ pibed dravyaṃ vīrocchiṣṭañca carvaṇam | ātmocchiṣṭaṃ na dātavyaṃ parakīyaṃ na bhakṣayet

उच्छिष्टं भक्षयेत् स्त्रीणां ताभ्यो नोच्छिष्टमर्पयेत् । चक्रमध्येऽपि देवेशि अन्यथा पतनं भवेत्

ucchiṣṭaṃ bhakṣayet strīṇāṃ tābhyo nocchiṣṭamarpayet | cakramadhye'pi deveśi anyathā patanaṃ bhavet

कनिष्ठानां स्वशिष्याणां दद्यादुच्छिष्टमम्बिके । दद्यात् स्नेहेन योऽन्येभ्यः स भवेदापदाम्पदम्

kaniṣṭhānāṃ svaśiṣyāṇāṃ dadyāducchiṣṭamambike | dadyāt snehena yo'nyebhyaḥ sa bhavedāpadāmpadam

आसवोच्छिष्टपात्रन्तु यो वा गृह्णति मोहतः । स्नेहाल्लोभात् भयाद्वापि देवताशापमाप्नुयात्

āsavocchiṣṭapātrantu yo vā gṛhṇati mohataḥ | snehāllobhāt bhayādvāpi devatāśāpamāpnuyāt

प्रौढोल्लासे कुलेशानि कुर्याद्बलिविसर्जनम् । पूजागृहाद्बहिः कुर्यात्त्रिकोणे तु गृहान्तरे

prauḍhollāse kuleśāni kuryādbalivisarjanam | pūjāgṛhādbahiḥ kuryāttrikoṇe tu gṛhāntare

गन्धपुष्पाक्षतैः पूज्य ध्यायेदुच्छिष्टभैरवम् । गदात्रिशूलडमरुपात्रहस्तं त्रिलोचनम् । कृष्णाभं भैरवं ध्यायेत् सर्वविघ्ननिवारणम्

gandhapuṣpākṣataiḥ pūjya dhyāyeducchiṣṭabhairavam | gadātriśūlaḍamarupātrahastaṃ trilocanam | kṛṣṇābhaṃ bhairavaṃ dhyāyet sarvavighnanivāraṇam

तारत्रयं समुच्चार्यं पश्चादुच्छिष्टभैरवम् । एहियुग्मं बलिं गृह्णयुग्मं फट् च द्विठान्तकः

tāratrayaṃ samuccāryaṃ paścāducchiṣṭabhairavam | ehiyugmaṃ baliṃ gṛhṇayugmaṃ phaṭ ca dviṭhāntakaḥ

बल्युद्वासनमन्त्रोऽयं द्वाविंशतिभिरक्षरैः । शान्तिस्तवं पठेत्पश्चात्तर्पयेदलिबिन्दुभिः

balyudvāsanamantro'yaṃ dvāviṃśatibhirakṣaraiḥ | śāntistavaṃ paṭhetpaścāttarpayedalibindubhiḥ

यजन्ति देव्यो हरपादपङ्कजम् प्रसन्नधामामृतमोक्षदायकम् । अनन्तसिद्धान्तमयप्रबोधकं नमामि चाष्टाष्टकयोगिनीगणम्

yajanti devyo harapādapaṅkajam prasannadhāmāmṛtamokṣadāyakam | anantasiddhāntamayaprabodhakaṃ namāmi cāṣṭāṣṭakayoginīgaṇam

योगिनीचक्रमध्यस्थं मातृमण्डलवेष्टितम् । नमामि शिरसा नाथं भैरवं भैरवीप्रियम्

yoginīcakramadhyasthaṃ mātṛmaṇḍalaveṣṭitam | namāmi śirasā nāthaṃ bhairavaṃ bhairavīpriyam

अनादिघोरसंसारध्वान्तैकध्वंसकारिणे । नमः श्रीनाथवैद्याय कुलौषधिविधायिने

anādighorasaṃsāradhvāntaikadhvaṃsakāriṇe | namaḥ śrīnāthavaidyāya kulauṣadhividhāyine

आपदो दुरितं रोगाः समयाचारलंघनात् । ये ते सर्वे व्यपोहन्तु दिव्यचक्रस्य मेलनात्

āpado duritaṃ rogāḥ samayācāralaṃghanāt | ye te sarve vyapohantu divyacakrasya melanāt

आयुरारोग्यमैश्वर्यं कीत्तीर्लाभः सुखं जयः । कान्तिर्मनोहरा चास्तु पान्तु सर्वाश्च देवताः

āyurārogyamaiśvaryaṃ kīttīrlābhaḥ sukhaṃ jayaḥ | kāntirmanoharā cāstu pāntu sarvāśca devatāḥ

सम्पूजकानां प्रतिपालकानां यतीन्द्रयोगीन्द्रतपोधनानाम् । देशस्य राष्ट्रस्य कुलस्य राज्ञः करोतु शान्ति भगवान् कुलेशः

sampūjakānāṃ pratipālakānāṃ yatīndrayogīndratapodhanānām | deśasya rāṣṭrasya kulasya rājñaḥ karotu śānti bhagavān kuleśaḥ

नन्दन्तु साधककुलाद्वयदर्शका ये सिंहासनाद्युषितशाक्तमहान्वया ये । नन्दन्तु सर्वकुलकौलरताः परे ये चान्ये विशेषपदभेदकशाम्भवा ये

nandantu sādhakakulādvayadarśakā ye siṃhāsanādyuṣitaśāktamahānvayā ye | nandantu sarvakulakaularatāḥ pare ye cānye viśeṣapadabhedakaśāmbhavā ye

नन्दन्तु सिद्धगुरवस्तदनुक्रमज्ञा ज्येष्ठान्वया समयिनो वटुकाः कुमार्यः । ये योगिनीप्रवरवीरकुले प्रसूता नन्दन्तु भूमिपतिगोद्विजसाधुलोकाः

nandantu siddhaguravastadanukramajñā jyeṣṭhānvayā samayino vaṭukāḥ kumāryaḥ | ye yoginīpravaravīrakule prasūtā nandantu bhūmipatigodvijasādhulokāḥ

नन्दन्तु नीतिनिपुणा निरवद्यनिष्टा निर्मत्सरा निरुपमा निरुपद्रवाश्च । नित्यं निरञ्जनरता गुरवो निरीहाः शान्ताश्च शान्तमनसो हृतशोकशङ्काः

nandantu nītinipuṇā niravadyaniṣṭā nirmatsarā nirupamā nirupadravāśca | nityaṃ nirañjanaratā guravo nirīhāḥ śāntāśca śāntamanaso hṛtaśokaśaṅkāḥ

नन्दन्तु योगनिरताः कुलयोगयुक्ता ह्याचार्यसामयिकसाधकपुत्रकाश्च । गावो द्विजा युवतयो यतयः कुमार्यो धर्मे चरन्तु निरता गुरुभक्तलोकाः

nandantu yoganiratāḥ kulayogayuktā hyācāryasāmayikasādhakaputrakāśca | gāvo dvijā yuvatayo yatayaḥ kumāryo dharme carantu niratā gurubhaktalokāḥ

नन्दन्तु साधककुला ह्यलमात्मनिष्ठाः शापाः पतन्तु समयद्विषि योगिनीनाम् । सा शाम्भवी स्फुरतु कापिं समाप्यवस्था यस्यां गुरोश्चरणपङ्कजमेव सत्यम्

nandantu sādhakakulā hyalamātmaniṣṭhāḥ śāpāḥ patantu samayadviṣi yoginīnām | sā śāmbhavī sphuratu kāpiṃ samāpyavasthā yasyāṃ guroścaraṇapaṅkajameva satyam

याश्चक्रक्रमभूमिकावसतयो नाडीषु याः संस्थिता याः कायोद्गतरोमकूपनिलया याः संस्थिता धातुषु । उच्छ्वासोमीमरुत्तरङ्गनिलया निश्वासवासाश्च या- स्ता देव्यो रिपुपक्षभक्षणरता नन्दन्तु कौलाचीताः

yāścakrakramabhūmikāvasatayo nāḍīṣu yāḥ saṃsthitā yāḥ kāyodgataromakūpanilayā yāḥ saṃsthitā dhātuṣu | ucchvāsomīmaruttaraṅganilayā niśvāsavāsāśca yā- stā devyo ripupakṣabhakṣaṇaratā nandantu kaulācītāḥ

या देव्यः कुलसम्भवाः क्षितिगता या देवतास्तोयगा या नित्यं प्रथितप्रभाः शिखिगता या मातरिश्वालयाः । या व्योमाहितमण्डलामृतमया याः सर्वगाः सर्वदा- स्ताः सर्वाः कुलमार्गपालनपराः शान्ति प्रयच्छन्तु मे

yā devyaḥ kulasambhavāḥ kṣitigatā yā devatāstoyagā yā nityaṃ prathitaprabhāḥ śikhigatā yā mātariśvālayāḥ | yā vyomāhitamaṇḍalāmṛtamayā yāḥ sarvagāḥ sarvadā- stāḥ sarvāḥ kulamārgapālanaparāḥ śānti prayacchantu me

ऊर्ध्वे ब्रह्माण्डतो वा दिवि गगनतले भूतले वा तले वा पाताले वानले वा सलिलपवनयोर्यत्र कुत्र स्थिता वा । क्षेत्रे पीठोपपीठादिषु च कृतपदा धूपदीपादिकेन प्रीता देव्यः सदा नः शुभबलिविधिना पान्तु वीरेन्द्रवन्द्याः

ūrdhve brahmāṇḍato vā divi gaganatale bhūtale vā tale vā pātāle vānale vā salilapavanayoryatra kutra sthitā vā | kṣetre pīṭhopapīṭhādiṣu ca kṛtapadā dhūpadīpādikena prītā devyaḥ sadā naḥ śubhabalividhinā pāntu vīrendravandyāḥ

ब्रह्मा श्रीः शेषदुर्गागुहवटुकगणा भैरवाः क्षेत्रपाद्या वेतालादित्यरुद्रग्रहवसुमनुसिद्धाप्सरोगुह्यकाद्याः । भूता गन्धर्वविद्याधरऋषिपितृयक्षासुराः किन्नराद्या योगीशाश्चारणाः किम्पुरुषमुनिवराश्चक्रगाः पान्तु सर्वे ॥45। देहस्थाखिलदेवता गजमुखाः क्षेत्राधिपा भैरवा योगिन्यो वटुकाश्च यक्षपितरो भूताः पिशाचा ग्रहाः । अन्ये भूचरखेचरा दिशिचरा वेतालकाश्चेटका- स्तृप्यन्तां कुलपुत्रकस्य पिबतः पानं सदीपञ्चरुम्

brahmā śrīḥ śeṣadurgāguhavaṭukagaṇā bhairavāḥ kṣetrapādyā vetālādityarudragrahavasumanusiddhāpsaroguhyakādyāḥ | bhūtā gandharvavidyādharaṛṣipitṛyakṣāsurāḥ kinnarādyā yogīśāścāraṇāḥ kimpuruṣamunivarāścakragāḥ pāntu sarve ||45| dehasthākhiladevatā gajamukhāḥ kṣetrādhipā bhairavā yoginyo vaṭukāśca yakṣapitaro bhūtāḥ piśācā grahāḥ | anye bhūcarakhecarā diśicarā vetālakāśceṭakā- stṛpyantāṃ kulaputrakasya pibataḥ pānaṃ sadīpañcarum

सत्यञ्चेद् गुरुवाक्यमेव पितरो देवाश्च चेद् योगिनी प्रीता चेत् परदेवता यदि भवेद्वेदाः प्रमाणं हि चेत् । शाक्तेयं यदि दर्शनं भवति चेदाज्ञाप्यमोघापि चेत् सत्यञ्चापि च कौलधर्मपरमं स्यान्मे जयः सर्वदा

satyañced guruvākyameva pitaro devāśca ced yoginī prītā cet paradevatā yadi bhavedvedāḥ pramāṇaṃ hi cet | śākteyaṃ yadi darśanaṃ bhavati cedājñāpyamoghāpi cet satyañcāpi ca kauladharmaparamaṃ syānme jayaḥ sarvadā

नन्दन्तु साधकाः सर्वे नश्यन्तु कुलदूषकाः । अन्तःस्था शाम्भवी मेऽस्तु प्रसन्नोऽस्तु गुरुः सदा

nandantu sādhakāḥ sarve naśyantu kuladūṣakāḥ | antaḥsthā śāmbhavī me'stu prasanno'stu guruḥ sadā

यद्येषा भैरवी देवी यदि भैरवशासनम् । यद्येष कुलधर्मः स्यात्तदा नश्यन्तु दूषकाः

yadyeṣā bhairavī devī yadi bhairavaśāsanam | yadyeṣa kuladharmaḥ syāttadā naśyantu dūṣakāḥ

यासामाज्ञाप्रभावेण स्थापितं भुवनत्रयम् । नमस्ताभ्यः समस्ताभ्यो योगिनीभ्यो निरन्तरम्

yāsāmājñāprabhāveṇa sthāpitaṃ bhuvanatrayam | namastābhyaḥ samastābhyo yoginībhyo nirantaram

पिबन्तु मातरः सर्वाः पिबन्तु कुलसत्तमाः । पिबन्तु भैरवाः सर्वे मम देहे व्यवस्थिताः

pibantu mātaraḥ sarvāḥ pibantu kulasattamāḥ | pibantu bhairavāḥ sarve mama dehe vyavasthitāḥ

तृप्यन्तु मातरः सर्वाः समुद्राः सगणाधिपाः । योगिन्यः क्षेत्रपालाश्च मम देहे व्यवस्थिताः

tṛpyantu mātaraḥ sarvāḥ samudrāḥ sagaṇādhipāḥ | yoginyaḥ kṣetrapālāśca mama dehe vyavasthitāḥ

शिवाद्यवनिपर्यन्तं ब्रह्मादिस्तम्बसंयुतम् । कालाग्न्यादिशिवान्तञ्च जगद् यज्ञेन तृप्यतु

śivādyavaniparyantaṃ brahmādistambasaṃyutam | kālāgnyādiśivāntañca jagad yajñena tṛpyatu

द्वारस्था मणिमण्डपस्य परितः श्रीनन्दने कानने शून्यागारविहारकन्दरमठे व्योम्नि श्मशाने स्थिताः । कूपस्थानगताश्चतुष्पथगताः सन्देशसंस्थाश्च ये पङ्कार्थावहकेतुमानकुसुमात् गृह्णन्तु ते पान्तु च

dvārasthā maṇimaṇḍapasya paritaḥ śrīnandane kānane śūnyāgāravihārakandaramaṭhe vyomni śmaśāne sthitāḥ | kūpasthānagatāścatuṣpathagatāḥ sandeśasaṃsthāśca ye paṅkārthāvahaketumānakusumāt gṛhṇantu te pāntu ca

पठित्वाभ्यर्चनापात्रं समुद्धृत्य गुरुः प्रिये । ततो दद्यात् स्वशिष्याय प्रसादं कुलनायिके

paṭhitvābhyarcanāpātraṃ samuddhṛtya guruḥ priye | tato dadyāt svaśiṣyāya prasādaṃ kulanāyike

स्वाभीष्टचेष्टाचरणं प्रौढान्तः परिकीत्तीतः । प्रौढान्तोल्लासिताद्देवि मुदिते योगिमण्डले । योगिनीमण्डले चैव क्रमादानन्दमुच्यते

svābhīṣṭaceṣṭācaraṇaṃ prauḍhāntaḥ parikīttītaḥ | prauḍhāntollāsitāddevi mudite yogimaṇḍale | yoginīmaṇḍale caiva kramādānandamucyate

तदारूढेषु वीरेषु कार्याकार्यं न विद्यते । इच्छैव शास्त्रसम्पत्तिरित्याज्ञा परमेश्वरि

tadārūḍheṣu vīreṣu kāryākāryaṃ na vidyate | icchaiva śāstrasampattirityājñā parameśvari

तत्र यद् यत् कृतं कर्म शुभं वा यदि वाऽशुभम् । तत्सर्वं देवताप्रीत्यै जायते सुरसुन्दरि

tatra yad yat kṛtaṃ karma śubhaṃ vā yadi vā'śubham | tatsarvaṃ devatāprītyai jāyate surasundari

जल्पो जपफलं तन्द्रा समाधिरभिजायते । विक्रिया पूजनं देवि उदितं भैरवीबलिः

jalpo japaphalaṃ tandrā samādhirabhijāyate | vikriyā pūjanaṃ devi uditaṃ bhairavībaliḥ

मुक्तिः स्याच्छक्तिसंयोगः स्तोत्रं तत्कालभाषितम् । न्यासोऽवयवसंस्पर्शो भोजनं हवनक्रिया

muktiḥ syācchaktisaṃyogaḥ stotraṃ tatkālabhāṣitam | nyāso'vayavasaṃsparśo bhojanaṃ havanakriyā

वीक्षणं ध्यानमीशानि शयनं वन्दनं भवेत् । तदुल्लासे कृता नाना या चेष्टा सा च सत्क्रिया । कार्याकार्यविचारन्तु यः करोति स पातकी

vīkṣaṇaṃ dhyānamīśāni śayanaṃ vandanaṃ bhavet | tadullāse kṛtā nānā yā ceṣṭā sā ca satkriyā | kāryākāryavicārantu yaḥ karoti sa pātakī

एतच्चक्रगता वीरा विज्ञेयाः परयोगिनः । येनाप्नुवन्ति मनुजाः साक्षाद्भैरवरूपताम्

etaccakragatā vīrā vijñeyāḥ parayoginaḥ | yenāpnuvanti manujāḥ sākṣādbhairavarūpatām

सम्मोदः परमानन्दः पतनं ज्ञानवर्द्धनम् । वेणुवीणादिवाद्यञ्च कवितारचनादिकम्

sammodaḥ paramānandaḥ patanaṃ jñānavarddhanam | veṇuvīṇādivādyañca kavitāracanādikam

रोदनं भाषणं पातः समुत्थानं विजृम्भनम् । गमनं विक्रिया देवि योग इत्यभिधीयते

rodanaṃ bhāṣaṇaṃ pātaḥ samutthānaṃ vijṛmbhanam | gamanaṃ vikriyā devi yoga ityabhidhīyate

चक्रेऽस्मिन् योगिनो वीरा योगिन्यो मदमन्थराः । समाचरन्ति देवेशि यथोल्लासं मनोगतम्

cakre'smin yogino vīrā yoginyo madamantharāḥ | samācaranti deveśi yathollāsaṃ manogatam

शनैः पृच्छन्ति पार्श्वस्थान् विस्मृत्यात्मविवक्षितम् । निधाय वदने पात्रं निवीण्णा निवसन्ति च

śanaiḥ pṛcchanti pārśvasthān vismṛtyātmavivakṣitam | nidhāya vadane pātraṃ nivīṇṇā nivasanti ca

मत्ता स्वपुरुषं मत्वा कान्तान्यमवलम्बते । तथैव पुरुषश्चापि प्रौढान्तोल्लाससंयुतः

mattā svapuruṣaṃ matvā kāntānyamavalambate | tathaiva puruṣaścāpi prauḍhāntollāsasaṃyutaḥ

पुरुषः पुरुषं मोहादालिङ्गत्यनाङ्गनाम् । पृच्छति स्वपतिं मुग्धा कस्त्वं काहम् इमे च के

puruṣaḥ puruṣaṃ mohādāliṅgatyanāṅganām | pṛcchati svapatiṃ mugdhā kastvaṃ kāham ime ca ke

किं कार्यं वयमायातः किमर्थमिह संस्थिताः । उद्यानं किमिदं हन्त गृहं किं प्राङ्गणं किमु

kiṃ kāryaṃ vayamāyātaḥ kimarthamiha saṃsthitāḥ | udyānaṃ kimidaṃ hanta gṛhaṃ kiṃ prāṅgaṇaṃ kimu

मुखे आपूर्य मदिरां पाययन्ति स्त्रियः प्रियान् । उपदंशं मुखे क्षिप्त्वा निक्षिपन्ति प्रियानने

mukhe āpūrya madirāṃ pāyayanti striyaḥ priyān | upadaṃśaṃ mukhe kṣiptvā nikṣipanti priyānane

गृह्णन्त्यन्योन्यपात्राणि व्यञ्जनानि च शाम्भवि । धृत्वा शिरसि नृत्यन्ति मद्यभाण्डानि योगिनः

gṛhṇantyanyonyapātrāṇi vyañjanāni ca śāmbhavi | dhṛtvā śirasi nṛtyanti madyabhāṇḍāni yoginaḥ

अज्ञानकरतालान्तमस्पष्टाक्षरगीतकम् । प्रस्खलत्पदविन्यासं नृत्यन्ति कुलशक्तयः

ajñānakaratālāntamaspaṣṭākṣaragītakam | praskhalatpadavinyāsaṃ nṛtyanti kulaśaktayaḥ

योगिनो मदमत्ताश्च पतन्ति प्रमदोरसि । मदाकुलाश्च योगिन्यः पतन्ति पुरुषोपरि

yogino madamattāśca patanti pramadorasi | madākulāśca yoginyaḥ patanti puruṣopari

मनोरथसुखं पूर्णं कुर्वन्ति च परस्परम् । इत्यादिविविधां चेष्टां कुर्वन्ति कुलनायिके

manorathasukhaṃ pūrṇaṃ kurvanti ca parasparam | ityādivividhāṃ ceṣṭāṃ kurvanti kulanāyike

विकृतिं मनसो हित्वा यदोल्लासः प्रवर्त्तते । तदा तु देवताभावं भजन्ते योगिपुङ्गवाः

vikṛtiṃ manaso hitvā yadollāsaḥ pravarttate | tadā tu devatābhāvaṃ bhajante yogipuṅgavāḥ

कौलिकान् भैरवावेशान् यो वा निन्दति मूढधीः । तं नाशयन्त्यसन्देहं योगिन्यः कुलनायिके

kaulikān bhairavāveśān yo vā nindati mūḍhadhīḥ | taṃ nāśayantyasandehaṃ yoginyaḥ kulanāyike

न निन्देन्न हसेत् क्वापि चक्रे मधुमदालसान् । एतच्चक्रगतां वार्त्तां बहिर्नैव प्रकाशयेत्

na nindenna haset kvāpi cakre madhumadālasān | etaccakragatāṃ vārttāṃ bahirnaiva prakāśayet

तेभ्यो द्रोहं न कुर्वीत नाहितञ्च समाचरेत् । भक्त्या सत्कारयेदेतान् गोपयेच्च प्रयत्नतः

tebhyo drohaṃ na kurvīta nāhitañca samācaret | bhaktyā satkārayedetān gopayecca prayatnataḥ

चक्रे मदाकुलान् दृष्ट्वा चिन्तयेद्देवताधिया । मोदते वन्दते भक्त्या स गच्छेत् योगिनीपदम्

cakre madākulān dṛṣṭvā cintayeddevatādhiyā | modate vandate bhaktyā sa gacchet yoginīpadam

पश्यतेदेवम्विधं चक्रं यो भक्त्या कौलिकः प्रिये । व्रततीर्थतपोदानयज्ञकोटिफलं लभेत्

paśyatedevamvidhaṃ cakraṃ yo bhaktyā kaulikaḥ priye | vratatīrthatapodānayajñakoṭiphalaṃ labhet

उन्मनाः पतनोत्थाने मूर्च्छना च मुहुर्मुहुः । उन्मनाख्यतदुल्लासे चक्रे वीरसमचीते

unmanāḥ patanotthāne mūrcchanā ca muhurmuhuḥ | unmanākhyatadullāse cakre vīrasamacīte

चिरं संविदधाते तौ यौ हि कर्मपराक्षरौ । परं ब्रह्मानुसन्धानाकाङ्क्षिणौ कुलनायिके

ciraṃ saṃvidadhāte tau yau hi karmaparākṣarau | paraṃ brahmānusandhānākāṅkṣiṇau kulanāyike

देहेन्द्रियाणामवशः समवस्था निगद्यते । समवस्थामिधे तस्मिन् ततोल्लासे समं भवेत्

dehendriyāṇāmavaśaḥ samavasthā nigadyate | samavasthāmidhe tasmin tatollāse samaṃ bhavet

परामन्त्रस्वरूपोऽसौ जायते मूर्च्छना परा । मूर्च्छनासन्निकर्षो हि मूलमुक्तेः परं विदुः

parāmantrasvarūpo'sau jāyate mūrcchanā parā | mūrcchanāsannikarṣo hi mūlamukteḥ paraṃ viduḥ

अन्तर्लक्ष्यो बहिर्दृष्टिनीमेषोन्मेषवजीतः । एषा तु शाम्भवी मुद्रा सर्वतन्त्रेषु गोपिता

antarlakṣyo bahirdṛṣṭinīmeṣonmeṣavajītaḥ | eṣā tu śāmbhavī mudrā sarvatantreṣu gopitā

सर्वोत्तीर्णा सदाऽहन्ता सामरस्यसमाकृतिः । अनयोल्लासिनो वीराः शिवा एव न संशयः

sarvottīrṇā sadā'hantā sāmarasyasamākṛtiḥ | anayollāsino vīrāḥ śivā eva na saṃśayaḥ

नराः किमपि जानन्ति स्वात्मध्यानपरायणाः । तदा यत्परमं सौख्यमिति वक्तुं न शक्यते

narāḥ kimapi jānanti svātmadhyānaparāyaṇāḥ | tadā yatparamaṃ saukhyamiti vaktuṃ na śakyate

स्वयमेवानुभूयन्ते शर्कराः क्षीरपानवत् । ईदृशं तादृशं सौख्यमिति वक्तुं न शक्यते । दृश्यते पुलकाद्येर्यत् तद्ब्रह्मध्यानमुच्यते

svayamevānubhūyante śarkarāḥ kṣīrapānavat | īdṛśaṃ tādṛśaṃ saukhyamiti vaktuṃ na śakyate | dṛśyate pulakādyeryat tadbrahmadhyānamucyate

यत्सुखं विद्यते ध्याने देवावेशकरं परम् । कथितुं नैव शक्नोमि प्रबुद्धस्तत्समाहितः

yatsukhaṃ vidyate dhyāne devāveśakaraṃ param | kathituṃ naiva śaknomi prabuddhastatsamāhitaḥ

ब्रह्मध्यानपरानन्दपराः सुकृतिनो नराः । क्षणेऽप्यन्तहीते तस्मिन् शोचयन्ति हतप्रभाः

brahmadhyānaparānandaparāḥ sukṛtino narāḥ | kṣaṇe'pyantahīte tasmin śocayanti hataprabhāḥ

सप्तमोल्लासयुक्तानां त्वद्भक्तानां महाफलम् । अष्टौ त्रिकालज्ञानोत्थाः प्रत्ययाश्च कुलेश्वरि । अष्टावस्थाश्च कम्पाद्या जायन्ते नात्र संशयः

saptamollāsayuktānāṃ tvadbhaktānāṃ mahāphalam | aṣṭau trikālajñānotthāḥ pratyayāśca kuleśvari | aṣṭāvasthāśca kampādyā jāyante nātra saṃśayaḥ

बहुनात्र किमुक्तेन अणिमाद्यष्टसिद्धयः । प्रतीहारि पदं प्राप्ताः सेवन्ते मन्दिरं चिरम्

bahunātra kimuktena aṇimādyaṣṭasiddhayaḥ | pratīhāri padaṃ prāptāḥ sevante mandiraṃ ciram

ये गुणाः परमेशस्य पञ्चवक्त्रतनोः शुभाः । ते गुणाः कुलतत्त्वज्ञे तत्त्वज्ञानसमाहृताः

ye guṇāḥ parameśasya pañcavaktratanoḥ śubhāḥ | te guṇāḥ kulatattvajñe tattvajñānasamāhṛtāḥ

आरम्भस्तरुणश्चैव यौवनं प्रौढमेव च । तदन्तो जाग्रदित्युक्तश्चोन्मनाः स्वप्न उच्यते

ārambhastaruṇaścaiva yauvanaṃ prauḍhameva ca | tadanto jāgradityuktaśconmanāḥ svapna ucyate

समवस्था सुषुप्तिः स्यादवस्थात्रयसंयुता । सप्तोल्लासञ्च यो वेत्ति स मुक्तः स च कौलिकः

samavasthā suṣuptiḥ syādavasthātrayasaṃyutā | saptollāsañca yo vetti sa muktaḥ sa ca kaulikaḥ

प्रवृत्ते भैरवीचक्रे सर्वे वर्णा द्विजातयः । निवृत्ते भैरवीचक्रे सर्वे वर्णाः पृथक् पृथक्

pravṛtte bhairavīcakre sarve varṇā dvijātayaḥ | nivṛtte bhairavīcakre sarve varṇāḥ pṛthak pṛthak

स्त्री वाथ पुरुषः षण्डश्चण्डालो वा द्विजोत्तमः । चक्रेऽस्मिन्नैव भेदोऽस्ति सर्वे शिवसमाः स्मृताः

strī vātha puruṣaḥ ṣaṇḍaścaṇḍālo vā dvijottamaḥ | cakre'sminnaiva bhedo'sti sarve śivasamāḥ smṛtāḥ

नागरि निर्झ्रराद्यम्बु गङ्गां प्राप्य यथैकताम् । याति श्रीचक्रमध्येऽपि चैकत्वं सर्वमानवाः

nāgari nirjhrarādyambu gaṅgāṃ prāpya yathaikatām | yāti śrīcakramadhye'pi caikatvaṃ sarvamānavāḥ

क्षीरेण सहितं तोयं क्षीरमेव यथा भवेत् । तथा श्रीचक्रमध्ये तु जातिभेदो न विद्यते

kṣīreṇa sahitaṃ toyaṃ kṣīrameva yathā bhavet | tathā śrīcakramadhye tu jātibhedo na vidyate

100

स्वर्गादिपुण्यलोकेषु देवादन्यद् यथा नहि । तथैव चक्रमध्येऽपि देवताः सर्वमानवाः

svargādipuṇyalokeṣu devādanyad yathā nahi | tathaiva cakramadhye'pi devatāḥ sarvamānavāḥ

101

जातिभेदो न चक्रेऽस्मिन् सर्वे शिवसमाः स्मृताः । वेदेऽपि स्थितमेवं हि सर्वे हि ब्रह्म चाब्रवीत्

jātibhedo na cakre'smin sarve śivasamāḥ smṛtāḥ | vede'pi sthitamevaṃ hi sarve hi brahma cābravīt

102

बहुनात्र किमुक्तेन चक्रमध्ये कुलेश्वरि । मद्रूपा पुरुषाः सर्वे त्वद्रूपाः प्रमदाः प्रिये

bahunātra kimuktena cakramadhye kuleśvari | madrūpā puruṣāḥ sarve tvadrūpāḥ pramadāḥ priye

103

चक्रमध्ये तु मूढात्मा जातिभेदं करोति यः । तं भक्षयन्ति योगिन्यस्त्वां शपे कुलनायिके

cakramadhye tu mūḍhātmā jātibhedaṃ karoti yaḥ | taṃ bhakṣayanti yoginyastvāṃ śape kulanāyike

104

स्त्रीणामन्यतमं स्थानं पुंसामन्यतमं पृथक् । अथवा मिथुनं कृत्वा क्रमात्समुपवेशयेत्

strīṇāmanyatamaṃ sthānaṃ puṃsāmanyatamaṃ pṛthak | athavā mithunaṃ kṛtvā kramātsamupaveśayet

105

पङ्क्त्याकारेण वा सम्यक् चक्राकारेण वा प्रिये । शिवशक्तिधिया सर्वे चक्रमध्ये समर्चयेत्

paṅktyākāreṇa vā samyak cakrākāreṇa vā priye | śivaśaktidhiyā sarve cakramadhye samarcayet

106

अविभक्तौ यथा आवां लक्ष्मीनारायणौ यथा । यथा वाणीविधातारौ तथा वीरः सशक्तिकः

avibhaktau yathā āvāṃ lakṣmīnārāyaṇau yathā | yathā vāṇīvidhātārau tathā vīraḥ saśaktikaḥ

107

मधुकुम्भसहस्रैस्तु मांसभारशतैरपि । न तुष्यामि वरारोहे भगलिङ्गामृतं विना

madhukumbhasahasraistu māṃsabhāraśatairapi | na tuṣyāmi varārohe bhagaliṅgāmṛtaṃ vinā

108

न चक्राङ्कं न पद्माङ्कं न व्रजाङ्कमिदं जगत् । लिङ्गाङ्कञ्च भगाङ्कञ्च तस्माच्छक्तिशिवात्मकम्

na cakrāṅkaṃ na padmāṅkaṃ na vrajāṅkamidaṃ jagat | liṅgāṅkañca bhagāṅkañca tasmācchaktiśivātmakam

109

शिवशक्तिसमायोगो यस्मिन् काले प्रजायते । सा सन्ध्या कुलनिष्ठानां समाधिः स विधीयते

śivaśaktisamāyogo yasmin kāle prajāyate | sā sandhyā kulaniṣṭhānāṃ samādhiḥ sa vidhīyate

110

कामुको न स्त्रियं गच्छेद् यदीच्छन्तीमदीक्षिताम् । सद्यः संस्कारसंशुद्धां विहितत्वात् स्त्रियं व्रजेत्

kāmuko na striyaṃ gacched yadīcchantīmadīkṣitām | sadyaḥ saṃskārasaṃśuddhāṃ vihitatvāt striyaṃ vrajet

111

इति तत्त्वत्रयोल्लासपानभेदादि चोदितम् । समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti tattvatrayollāsapānabhedādi coditam | samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे तत्त्वत्रितयपानादिभेदकथनं नाम अष्टमोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre tattvatritayapānādibhedakathanaṃ nāma aṣṭamollāsaḥ

अथ नवमोल्लासः श्री देव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि योगं योगीशलक्षणम् । कुलभक्त्यार्चनफलं वद मे करुणानिधे

atha navamollāsaḥ śrī devyuvāca kuleśa śrotumicchāmi yogaṃ yogīśalakṣaṇam | kulabhaktyārcanaphalaṃ vada me karuṇānidhe

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण योगः साक्षात् प्रकाशते

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa yogaḥ sākṣāt prakāśate

ध्यानन्तु द्विविधं प्रोक्तं स्थूलसूक्ष्मप्रभेदतः । साकारं स्थूलमित्याहुनिराकारन्तु सूक्ष्मकम्

dhyānantu dvividhaṃ proktaṃ sthūlasūkṣmaprabhedataḥ | sākāraṃ sthūlamityāhunirākārantu sūkṣmakam

स्थिरार्थमनसः केचित् स्थूलध्यानं प्रचक्षते । स्थूलेऽपि निश्चलं चेतो भवेत् सूक्ष्मेऽपि निश्चलम्

sthirārthamanasaḥ kecit sthūladhyānaṃ pracakṣate | sthūle'pi niścalaṃ ceto bhavet sūkṣme'pi niścalam

करपादोदरास्यादिरहितं परमेश्वरम् । सर्वतेजोमयं ध्यायेत् सच्चिदानन्दनिष्कलम्

karapādodarāsyādirahitaṃ parameśvaram | sarvatejomayaṃ dhyāyet saccidānandaniṣkalam

नोदेति नास्तमभ्येति न वृद्धिं याति न क्षयम् । स्वयं विभात्यथान्यानि भासयन् साधनं विना

nodeti nāstamabhyeti na vṛddhiṃ yāti na kṣayam | svayaṃ vibhātyathānyāni bhāsayan sādhanaṃ vinā

Kulārṇava Tantra (cont. 6)

अनन्तं गतभारूपं सत्तामात्रमगोचरम् । मनसा मात्रसम्वेद्यं तज्ज्ञानं ब्रह्मसंज्ञितम्

anantaṃ gatabhārūpaṃ sattāmātramagocaram | manasā mātrasamvedyaṃ tajjñānaṃ brahmasaṃjñitam

प्रणष्टवायुसञ्चारः पाषाण इव निश्चलः । परजीवैकधामज्ञो योगी योगविदुच्यते

praṇaṣṭavāyusañcāraḥ pāṣāṇa iva niścalaḥ | parajīvaikadhāmajño yogī yogaviducyate

यदत्र नात्र निर्भासः स्तिमितोदधिवत् स्थितम् । स्वरूपशून्यं तद्ध्यानं समाधिरभिधीयते

yadatra nātra nirbhāsaḥ stimitodadhivat sthitam | svarūpaśūnyaṃ taddhyānaṃ samādhirabhidhīyate

न किञ्चिच्चिन्तनादेव स्वयं तत्त्वं प्रकाशते । स्वयं प्रकाशिते तत्त्वे तत्क्षणात्तन्मयो भवेत्

na kiñciccintanādeva svayaṃ tattvaṃ prakāśate | svayaṃ prakāśite tattve tatkṣaṇāttanmayo bhavet

स्वप्नजाग्रदवस्थायां सुप्तवत् योऽवतिष्ठते । निश्वासोच्छ्वासहीनश्च निश्चितं मुक्त एव सः

svapnajāgradavasthāyāṃ suptavat yo'vatiṣṭhate | niśvāsocchvāsahīnaśca niścitaṃ mukta eva saḥ

निष्पन्दकरणग्रामः स्वात्मलीनमनोऽनिलः । य आस्ते मृतवत्साक्षात् जीवन्मुक्तः स उच्यते

niṣpandakaraṇagrāmaḥ svātmalīnamano'nilaḥ | ya āste mṛtavatsākṣāt jīvanmuktaḥ sa ucyate

न शृणोति न चाघ्राति न स्पृशति न पश्यति । न जानाति सुखं दुःखं न सङ्कल्पयते मनः

na śṛṇoti na cāghrāti na spṛśati na paśyati | na jānāti sukhaṃ duḥkhaṃ na saṅkalpayate manaḥ

न चापि किञ्चिज्जानाति न च बुध्यति काष्ठवत् । एवं शिवे विलीनात्मा समाधिस्थ इहोच्यते

na cāpi kiñcijjānāti na ca budhyati kāṣṭhavat | evaṃ śive vilīnātmā samādhistha ihocyate

यथा जले जलं क्षिप्तं क्षीरे क्षीरं घृते घृतम् । अविशेषो भवेत्तद्वज्जीवात्मपरमात्मनोः

yathā jale jalaṃ kṣiptaṃ kṣīre kṣīraṃ ghṛte ghṛtam | aviśeṣo bhavettadvajjīvātmaparamātmanoḥ

यथा ध्यानस्य सामर्थ्यात् कीटोऽपि भ्रमरायते । तथा समाधिसामर्थ्याद् ब्रह्मभूतो भवेन्नरः

yathā dhyānasya sāmarthyāt kīṭo'pi bhramarāyate | tathā samādhisāmarthyād brahmabhūto bhavennaraḥ

क्षीरोद्धृतं घृतं यद्वत्तत्र क्षिप्तं न पूर्ववत् । पृथक्कृतो गुणेभ्यः स्यादात्मा तद्वदिहोच्यते

kṣīroddhṛtaṃ ghṛtaṃ yadvattatra kṣiptaṃ na pūrvavat | pṛthakkṛto guṇebhyaḥ syādātmā tadvadihocyate

यथा गाढान्धकारस्थो न किञ्चिदिह पश्यति । अलक्ष्यञ्च तथा योगी प्रपञ्चं नैव पश्यति

yathā gāḍhāndhakārastho na kiñcidiha paśyati | alakṣyañca tathā yogī prapañcaṃ naiva paśyati

यथा निमीलने काले प्रपञ्चं नैव पश्यति । तथैवोन्मीलनेऽपि स्यादेतद्ध्यानस्य लक्षणम्

yathā nimīlane kāle prapañcaṃ naiva paśyati | tathaivonmīlane'pi syādetaddhyānasya lakṣaṇam

जनः स्वदेहकण्डूतिं विजानाति यथा तथा । परं ब्रह्मस्वरूपी च वेत्ति विश्वविचेष्टितम्

janaḥ svadehakaṇḍūtiṃ vijānāti yathā tathā | paraṃ brahmasvarūpī ca vetti viśvaviceṣṭitam

विदिते परमे तत्त्वे वर्णातीते ह्यविक्रिये । किङ्करत्वं हि गच्छन्ति मन्त्रा मन्त्राधिपैः सह

vidite parame tattve varṇātīte hyavikriye | kiṅkaratvaṃ hi gacchanti mantrā mantrādhipaiḥ saha

आत्मैकभावनिष्ठस्य या या चेष्टा तदर्चनम् । यो यो जल्पः स सन्मन्त्रस्तद्ध्यानं यन्निरीक्षणम्

ātmaikabhāvaniṣṭhasya yā yā ceṣṭā tadarcanam | yo yo jalpaḥ sa sanmantrastaddhyānaṃ yannirīkṣaṇam

देहाभिमाने गलिते विज्ञाते परमात्मनि । यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्र समाधयः

dehābhimāne galite vijñāte paramātmani | yatra yatra mano yāti tatra tatra samādhayaḥ

भिद्यते हृदयग्रन्थिश्छिद्यन्ते सर्वसंशयाः । क्षीयन्ते चास्य कर्माणि तस्मिन् दृष्टे परात्मनि

bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ | kṣīyante cāsya karmāṇi tasmin dṛṣṭe parātmani

योगीन्द्रेण यदा प्राप्तं निर्मलं परमं पदम् । देवासुरपदं यत्तत्प्राप्तञ्चापि न गृह्यते

yogīndreṇa yadā prāptaṃ nirmalaṃ paramaṃ padam | devāsurapadaṃ yattatprāptañcāpi na gṛhyate

यः पश्येत् सर्वगं शान्तमानन्दात्मकमव्ययम् । तस्य किञ्चिदनालभ्यं ज्ञातव्यं नावशिष्यते

yaḥ paśyet sarvagaṃ śāntamānandātmakamavyayam | tasya kiñcidanālabhyaṃ jñātavyaṃ nāvaśiṣyate

सम्प्राप्ते ज्ञानविज्ञाने ज्ञेये च हृदि संस्थिते । लब्धे शान्तिपदे देवि न योगो नैव धारणा

samprāpte jñānavijñāne jñeye ca hṛdi saṃsthite | labdhe śāntipade devi na yogo naiva dhāraṇā

परे ब्रह्मणि विज्ञाते समस्तैनीयमैरलम् । तालवृन्तेन किं कार्यं लब्धे मलयमारुते

pare brahmaṇi vijñāte samastainīyamairalam | tālavṛntena kiṃ kāryaṃ labdhe malayamārute

आसिकाबन्धनं नास्ति नासिकाबन्धनं न हि । न यमो नियमो नास्ति स्वयमोमिति पश्यताम्

āsikābandhanaṃ nāsti nāsikābandhanaṃ na hi | na yamo niyamo nāsti svayamomiti paśyatām

न पद्मासनतो योगो न नासाग्रनिरीक्षणम् । एक्यं जीवात्मनोराहुर्योगं योगविशारदाः

na padmāsanato yogo na nāsāgranirīkṣaṇam | ekyaṃ jīvātmanorāhuryogaṃ yogaviśāradāḥ

ध्यायतां क्षणमात्रं हि श्रद्धया परमन्त्विह । यद्भवेत् सुमहत् पुण्यं तस्यान्तो नैव गण्यते

dhyāyatāṃ kṣaṇamātraṃ hi śraddhayā paramantviha | yadbhavet sumahat puṇyaṃ tasyānto naiva gaṇyate

क्षणं ब्रह्माहमस्मीति यः कुर्यादात्मचिन्तनम् । स सर्वं पातकं हन्यात्तमः सूर्योदयो यथा

kṣaṇaṃ brahmāhamasmīti yaḥ kuryādātmacintanam | sa sarvaṃ pātakaṃ hanyāttamaḥ sūryodayo yathā

व्रतक्रतुतपस्तीर्थदानदेवार्चनादिषु । यत् फलं कोटिगुणितं तदवाप्नोति तत्त्ववित्

vratakratutapastīrthadānadevārcanādiṣu | yat phalaṃ koṭiguṇitaṃ tadavāpnoti tattvavit

उत्तमा सहजावस्था मध्यमा ध्यानधारणा । जपस्तुतिः स्यादधमा होमपूजाऽधमाधमा

uttamā sahajāvasthā madhyamā dhyānadhāraṇā | japastutiḥ syādadhamā homapūjā'dhamādhamā

उत्तमा तत्त्वचिन्ता स्याज्जपचिन्ता तु मध्यमा । शास्त्रचिन्ताऽधमा ज्ञेया लोकचिन्ताऽधमाधमा

uttamā tattvacintā syājjapacintā tu madhyamā | śāstracintā'dhamā jñeyā lokacintā'dhamādhamā

पूजाकोटिसमं स्तोत्रं स्तोत्रकोटिसमो जपः । जपकोटिसमं ध्यानं ध्यानकोटिसमो लयः

pūjākoṭisamaṃ stotraṃ stotrakoṭisamo japaḥ | japakoṭisamaṃ dhyānaṃ dhyānakoṭisamo layaḥ

न हि ध्यानात् परो मन्त्रो न देवस्त्वात्मनः परः । नानुसन्धात् परा पूजा न हि तृप्तेः परं फलम्

na hi dhyānāt paro mantro na devastvātmanaḥ paraḥ | nānusandhāt parā pūjā na hi tṛpteḥ paraṃ phalam

अक्रियैव परा पूजा मौनमेव परो जपः । अचिन्तेव परं ध्यानमनिच्छैव परं फलम्

akriyaiva parā pūjā maunameva paro japaḥ | acinteva paraṃ dhyānamanicchaiva paraṃ phalam

मन्त्रोदकैवीना सन्ध्यां पूजाहोमैवीना तपः । उपचारैवीना पूजां योगी नित्यं समाचरेत्

mantrodakaivīnā sandhyāṃ pūjāhomaivīnā tapaḥ | upacāraivīnā pūjāṃ yogī nityaṃ samācaret

निःसङ्गश्च विसङ्गश्च निस्तीर्णोपाधिवासनः । निजस्वरूपनिर्मग्नः स योगी परतत्त्ववित्

niḥsaṅgaśca visaṅgaśca nistīrṇopādhivāsanaḥ | nijasvarūpanirmagnaḥ sa yogī paratattvavit

देहो देवालयो देवि जीवो देवः सदाशिवः । त्यजेदज्ञाननिर्माल्यं सोऽहम्भावेन पूजयेत्

deho devālayo devi jīvo devaḥ sadāśivaḥ | tyajedajñānanirmālyaṃ so'hambhāvena pūjayet

जीवः शिवः शिवो जीवः स जीवः केवलः शिवः । पाशबद्धः स्मृतो जीवः पाशमुक्तः सदाशिवः

jīvaḥ śivaḥ śivo jīvaḥ sa jīvaḥ kevalaḥ śivaḥ | pāśabaddhaḥ smṛto jīvaḥ pāśamuktaḥ sadāśivaḥ

तुषेण बद्धो व्रीहिः स्यात्तुषाभावे हि तण्डुलः । कर्मबद्धः स्मृतो जीवः कर्ममुक्तः सदाशिवः

tuṣeṇa baddho vrīhiḥ syāttuṣābhāve hi taṇḍulaḥ | karmabaddhaḥ smṛto jīvaḥ karmamuktaḥ sadāśivaḥ

अग्नी तिष्ठति विप्राणां हृदि देवो मनीषिणाम् । प्रतिमास्वप्रबुद्धानां सर्वत्र विदितात्मनाम्

agnī tiṣṭhati viprāṇāṃ hṛdi devo manīṣiṇām | pratimāsvaprabuddhānāṃ sarvatra viditātmanām

यो निन्दास्तुतिशीतोष्णसुखदुःखारिबन्धुषु । सम आस्ते स योगीन्द्रो हर्षाहर्षविवजीतः

yo nindāstutiśītoṣṇasukhaduḥkhāribandhuṣu | sama āste sa yogīndro harṣāharṣavivajītaḥ

निस्पृहो नित्यसन्तुष्टः समदर्शी जितेन्द्रियः । आस्ते देहे प्रवासीव योगी परमतत्त्ववित्

nispṛho nityasantuṣṭaḥ samadarśī jitendriyaḥ | āste dehe pravāsīva yogī paramatattvavit

निःसङ्कल्पो निवीकल्पो निलीप्तोपाधिवासनः । निजस्वरूपनिर्मग्नः स योगी परतत्त्ववित्

niḥsaṅkalpo nivīkalpo nilīptopādhivāsanaḥ | nijasvarūpanirmagnaḥ sa yogī paratattvavit

यथा पङ्ग्वन्धबधिरक्लीबोन्मत्तजडादयः । निवसन्ति कुलेशानि तथा योगी च तत्त्ववित्

yathā paṅgvandhabadhiraklībonmattajaḍādayaḥ | nivasanti kuleśāni tathā yogī ca tattvavit

पञ्चमुद्रासमुत्पन्नपरमानन्दनिर्भरः । य आस्ते स तु योगीन्द्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि

pañcamudrāsamutpannaparamānandanirbharaḥ | ya āste sa tu yogīndraḥ paśyatyātmānamātmani

अलिमांसाङ्गनासङ्गे यत् सुखं जायते प्रिये । तदेव मोक्षो विदुषामबुधानान्तु पातकम्

alimāṃsāṅganāsaṅge yat sukhaṃ jāyate priye | tadeva mokṣo viduṣāmabudhānāntu pātakam

सदा मांसासवोल्लासी सदा चरणचिन्तकः । सदासंशयहीनो यः कुलयोगी स उच्यते

sadā māṃsāsavollāsī sadā caraṇacintakaḥ | sadāsaṃśayahīno yaḥ kulayogī sa ucyate

पिबन्मद्यं पलं खादन् स्वेच्छाचारपरायणः । अहं तदनयोरैक्यं भावयन्निवसेत् सुखी

pibanmadyaṃ palaṃ khādan svecchācāraparāyaṇaḥ | ahaṃ tadanayoraikyaṃ bhāvayannivaset sukhī

आमिषासवसौरभ्यहीनं यस्य मुखं भवेत् । प्रायश्चित्ती स वर्ज्यश्च पशुरेव न संशयः

āmiṣāsavasaurabhyahīnaṃ yasya mukhaṃ bhavet | prāyaścittī sa varjyaśca paśureva na saṃśayaḥ

यावदासवगन्धः स्यात् पशुः पशुपतिः स्वयम् । विनालिमांसगन्धेन साक्षात् पशुपतिः पशुः

yāvadāsavagandhaḥ syāt paśuḥ paśupatiḥ svayam | vinālimāṃsagandhena sākṣāt paśupatiḥ paśuḥ

लोके निकृष्टमुत्कृष्टं लोकोत्कृष्टं निकृष्टकम् । कुलमार्ग समुद्दिष्टं भैरवेण महात्मना

loke nikṛṣṭamutkṛṣṭaṃ lokotkṛṣṭaṃ nikṛṣṭakam | kulamārga samuddiṣṭaṃ bhairaveṇa mahātmanā

अनाचारः सदाचारस्त्वकार्य कार्यमुत्तमम् । असत्यमपि सत्यं स्यात् कौलिकानां कुलेश्वरि

anācāraḥ sadācārastvakārya kāryamuttamam | asatyamapi satyaṃ syāt kaulikānāṃ kuleśvari

अपेयमपि पेयं स्यादभक्ष्यं भक्ष्यमेव च । अगम्यमपि गम्यं स्यात् कौलिकानां कुलेश्वरि

apeyamapi peyaṃ syādabhakṣyaṃ bhakṣyameva ca | agamyamapi gamyaṃ syāt kaulikānāṃ kuleśvari

न विधिर्न निषेधः स्यान्न पुण्यं न च पातकम् । न स्वर्गो नैव नरकं कौलिकानां कुलेश्वरि

na vidhirna niṣedhaḥ syānna puṇyaṃ na ca pātakam | na svargo naiva narakaṃ kaulikānāṃ kuleśvari

अनभिज्ञा अभिज्ञन्ति दरिद्रा धनयन्ति च । विनष्टा अपि वर्द्धन्ते कौलिकाः कुलनायिके

anabhijñā abhijñanti daridrā dhanayanti ca | vinaṣṭā api varddhante kaulikāḥ kulanāyike

रिपवश्चापि मित्रन्ति साक्षाद्दासन्ति भूमिपाः । बान्धवन्ति जनाः सर्वे कौलिकानां कुलेश्वरि

ripavaścāpi mitranti sākṣāddāsanti bhūmipāḥ | bāndhavanti janāḥ sarve kaulikānāṃ kuleśvari

विमुखाः सुमुखाः सर्वे गवीताः प्रणयन्ति च । बाधकाः साधकायन्ते कौलिकानां कुलेश्वरि

vimukhāḥ sumukhāḥ sarve gavītāḥ praṇayanti ca | bādhakāḥ sādhakāyante kaulikānāṃ kuleśvari

निर्गुणाः सगुणायन्ते अकुलं सुकुलायते । अधर्माश्चापि धर्मन्ति कौलिकानां कुलेश्वरि

nirguṇāḥ saguṇāyante akulaṃ sukulāyate | adharmāścāpi dharmanti kaulikānāṃ kuleśvari

मृत्युर्वैद्यायते देवि साक्षात् स्वर्गायते गृहम् । पुण्यायन्तेऽङ्गनासङ्गाः कौलिकानां कुलेश्वरि

mṛtyurvaidyāyate devi sākṣāt svargāyate gṛham | puṇyāyante'ṅganāsaṅgāḥ kaulikānāṃ kuleśvari

बहुनात्र किमुक्तेन कुलयोगीश्वराः प्रिये । सदा सङ्कल्पसिद्धाः स्युर्नात्र कार्या विचारणा

bahunātra kimuktena kulayogīśvarāḥ priye | sadā saṅkalpasiddhāḥ syurnātra kāryā vicāraṇā

येन केनापि वेशेन येन केनाप्यलक्षितः । यत्र कुत्राश्रमे तिष्ठेत् कुलयोगी कुलेश्वरि

yena kenāpi veśena yena kenāpyalakṣitaḥ | yatra kutrāśrame tiṣṭhet kulayogī kuleśvari

योगिनो विविधैर्वेशैर्नराणां हितकारिणः । भ्रमन्ति पृथिवीमेतामविज्ञातस्वरूपिणः

yogino vividhairveśairnarāṇāṃ hitakāriṇaḥ | bhramanti pṛthivīmetāmavijñātasvarūpiṇaḥ

सकृन्नैवात्मविज्ञानं क्षपयन्ति कुलेश्वरि । उन्मत्तमूकजडवन्निवसेल्लोकमध्यतः

sakṛnnaivātmavijñānaṃ kṣapayanti kuleśvari | unmattamūkajaḍavannivasellokamadhyataḥ

अलक्ष्यो हि यथा लोके व्योम्नि चन्द्रार्कयोगतः । नक्षत्राणां ग्रहाणाञ्च तथा वृत्तन्तु योगिनाम्

alakṣyo hi yathā loke vyomni candrārkayogataḥ | nakṣatrāṇāṃ grahāṇāñca tathā vṛttantu yoginām

आकाशे पक्षिणां देवि जलेऽपि जलचारिणाम् । यथा गतिर्न दृश्येत तथा वृत्तं हि योगिनाम्

ākāśe pakṣiṇāṃ devi jale'pi jalacāriṇām | yathā gatirna dṛśyeta tathā vṛttaṃ hi yoginām

असन्त इव भाषन्ते चरन्त्यज्ञा इव प्रिये । पामरा इव दृश्यन्ते कुलयोग विशारदाः

asanta iva bhāṣante carantyajñā iva priye | pāmarā iva dṛśyante kulayoga viśāradāḥ

जना यथावमन्यन्ते गच्छेयुर्नैव सङ्गतिम् । न किञ्चिदपि भाषन्ते तथा योगी प्रवर्त्तते

janā yathāvamanyante gaccheyurnaiva saṅgatim | na kiñcidapi bhāṣante tathā yogī pravarttate

मुक्तोऽपि बालवत् क्रीडेत् कुलेशो जडवच्चरेत् । वदेदुन्मत्तवद्विद्वान् कुलयोगी महेश्वरि

mukto'pi bālavat krīḍet kuleśo jaḍavaccaret | vadedunmattavadvidvān kulayogī maheśvari

यथा हसति लोकोऽयं जुगुप्सति च कुत्सति । विलोक्य दूरतो याति तथा योगी प्रवर्त्तते

yathā hasati loko'yaṃ jugupsati ca kutsati | vilokya dūrato yāti tathā yogī pravarttate

क्वचिच्छिष्टः क्वचिद्भ्रष्टः क्वचिद् भूतपिशाचवत् । नानावेशधरो योगी विचरेज्जगतीतले

kvacicchiṣṭaḥ kvacidbhraṣṭaḥ kvacid bhūtapiśācavat | nānāveśadharo yogī vicarejjagatītale

योगी लोकोपकाराय भोगान् भुङ्क्ते न कांङ्क्षया । अनुगृह्णन् जनान् सर्वान् क्रीडेच्च पृथिवीतले

yogī lokopakārāya bhogān bhuṅkte na kāṃṅkṣayā | anugṛhṇan janān sarvān krīḍecca pṛthivītale

सर्वशोषी यथा सूर्यः सवभोगी यथाऽनलः । योगी भुक्त्वाखिलान् भोगान् तथा पापैर्न लिप्यते

sarvaśoṣī yathā sūryaḥ savabhogī yathā'nalaḥ | yogī bhuktvākhilān bhogān tathā pāpairna lipyate

सर्वस्पर्शी यथा वायुर्यथाकाशश्च सर्वगः । सर्वे यथा नदीस्नातास्तथा योगी सदा शुचिः

sarvasparśī yathā vāyuryathākāśaśca sarvagaḥ | sarve yathā nadīsnātāstathā yogī sadā śuciḥ

यथा ग्रामगतं तोयं नदीयुक्तं भवेच्छुचि । तथा म्लेच्छगृहान्नादि योगिहस्तापीतं शुचि

yathā grāmagataṃ toyaṃ nadīyuktaṃ bhavecchuci | tathā mlecchagṛhānnādi yogihastāpītaṃ śuci

यथाऽऽचरन्ति देवेशि कुलज्ञानविशारदाः । तदेव विदुषां मान्यमात्मनो हितकाङ्क्षिणाम्

yathā''caranti deveśi kulajñānaviśāradāḥ | tadeva viduṣāṃ mānyamātmano hitakāṅkṣiṇām

यस्मिंश्चरन्ति योगीशाः सा मार्गः परमो मतः । यस्यामुदेति सूर्यो हि पूर्वाशा सा निगद्यते

yasmiṃścaranti yogīśāḥ sā mārgaḥ paramo mataḥ | yasyāmudeti sūryo hi pūrvāśā sā nigadyate

यत्र यत्र गजो याति तत्र मार्गो यथा भवेत् । कुलयोगी वरेद् यत्र स स मार्गः कुलेश्वरि

yatra yatra gajo yāti tatra mārgo yathā bhavet | kulayogī vared yatra sa sa mārgaḥ kuleśvari

नदीं वक्रामृजुं कर्त्तुं निरोद्धुं तत्प्रवाहकम् । स्वेच्छाविहारिणं शान्तं को वा वारयितुं क्षमः

nadīṃ vakrāmṛjuṃ karttuṃ niroddhuṃ tatpravāhakam | svecchāvihāriṇaṃ śāntaṃ ko vā vārayituṃ kṣamaḥ

यद्वन्मन्त्रबलोपेतः क्रीडनीयैर्न दृश्यते । तद्वन्न दृश्यते ज्ञानी क्रीडन्निन्द्रियपन्नगैः

yadvanmantrabalopetaḥ krīḍanīyairna dṛśyate | tadvanna dṛśyate jñānī krīḍannindriyapannagaiḥ

निवृत्तदुःखसन्तुष्टा निर्द्वन्द्वा गतमत्सराः । कुलज्ञानरताः शान्तास्त्वद्भक्तास्ते च कौलिकाः

nivṛttaduḥkhasantuṣṭā nirdvandvā gatamatsarāḥ | kulajñānaratāḥ śāntāstvadbhaktāste ca kaulikāḥ

अमदक्रोधदम्भाशाहङ्काराः सत्यवादिनः । कौलिकेन्द्रा ह्यचपला ये नेन्द्रियवशानुगाः

amadakrodhadambhāśāhaṅkārāḥ satyavādinaḥ | kaulikendrā hyacapalā ye nendriyavaśānugāḥ

कीर्त्त्यमाने कुले येषां रोमाञ्चो गद्गदस्वरः । आनन्दाश्रु पतेद्देवि कथिताः कौलिकोत्तमाः

kīrttyamāne kule yeṣāṃ romāñco gadgadasvaraḥ | ānandāśru pateddevi kathitāḥ kaulikottamāḥ

सर्वधर्माधिको लोके कुलधर्मः शिवोदितः । इति ते निश्चितधियः प्रोक्तास्ते कौलिकोत्तमाः

sarvadharmādhiko loke kuladharmaḥ śivoditaḥ | iti te niścitadhiyaḥ proktāste kaulikottamāḥ

यो भवेत् कुलतत्त्वज्ञः कुलशास्त्रविशारदः । कुलार्चनरतः स स्यात् कौलिको नापरः प्रिये

yo bhavet kulatattvajñaḥ kulaśāstraviśāradaḥ | kulārcanarataḥ sa syāt kauliko nāparaḥ priye

कुलभक्तान् कुलज्ञानान् कुलाचारकुलव्रतान् । प्रीतो भवति यो दृष्ट्वा कौलिकः स च मे प्रियः

kulabhaktān kulajñānān kulācārakulavratān | prīto bhavati yo dṛṣṭvā kaulikaḥ sa ca me priyaḥ

तत्त्वत्रयश्रीचरणमूलमन्त्रार्थतत्त्ववित् । देवतागुरुभक्ताश्च कौलिकः स्याच्च दीक्षया

tattvatrayaśrīcaraṇamūlamantrārthatattvavit | devatāgurubhaktāśca kaulikaḥ syācca dīkṣayā

दुर्लभं सर्वलोकेषु कुलाचार्यस्य दर्शनम् । सुपाकेनैव पुण्यानां लभ्यते नान्यथा प्रिये

durlabhaṃ sarvalokeṣu kulācāryasya darśanam | supākenaiva puṇyānāṃ labhyate nānyathā priye

संस्मृतः कीत्तीतो दृष्टो वन्दिनो भाषितोऽपि वा । पुनाति कुलधमीष्ठश्चाण्डालोऽपि यदृच्छया

saṃsmṛtaḥ kīttīto dṛṣṭo vandino bhāṣito'pi vā | punāti kuladhamīṣṭhaścāṇḍālo'pi yadṛcchayā

सर्वज्ञो वापि मूर्खो वाप्युत्तमो वाऽधमोऽपि वा । यत्र देवि कुलज्ञानी तत्राहञ्च त्वया सह

sarvajño vāpi mūrkho vāpyuttamo vā'dhamo'pi vā | yatra devi kulajñānī tatrāhañca tvayā saha

नाहं वसामि कैलासे न मेरौ न च मन्दिरे । कुलज्ञा यत्र तिष्ठन्ति तत्र तिष्ठामि भामिनि

nāhaṃ vasāmi kailāse na merau na ca mandire | kulajñā yatra tiṣṭhanti tatra tiṣṭhāmi bhāmini

सुदूरमपि गन्तव्यं यत्र माहेश्वरो जनः । द्रष्टव्यञ्च प्रयत्नेन तत्र सन्निहितो ह्यहम्

sudūramapi gantavyaṃ yatra māheśvaro janaḥ | draṣṭavyañca prayatnena tatra sannihito hyaham

अतिदूरस्थितो वापि द्रष्टव्यः कुलदेशिकः । समीपे वर्त्तमानोऽपि न द्रष्टव्यः पशुः प्रिये

atidūrasthito vāpi draṣṭavyaḥ kuladeśikaḥ | samīpe varttamāno'pi na draṣṭavyaḥ paśuḥ priye

कुलज्ञानी वसेद् यत्र स देशः पुण्यभाक् ततः । दर्शनादर्चनात्तस्य त्रिसप्तकुलमुद्धरेत्

kulajñānī vased yatra sa deśaḥ puṇyabhāk tataḥ | darśanādarcanāttasya trisaptakulamuddharet

कुलज्ञानिनमालोक्य स्वसन्तानगृहे स्थितम् । शंसन्ति पितरस्तस्य यास्यामः परमां गतिम्

kulajñāninamālokya svasantānagṛhe sthitam | śaṃsanti pitarastasya yāsyāmaḥ paramāṃ gatim

समाश्वसन्ति पितरः सुवृष्टिमिव कर्षकाः । योऽस्मत्कुलेषु पुत्रो वा पौत्रो वा कौलिको भवेत्

samāśvasanti pitaraḥ suvṛṣṭimiva karṣakāḥ | yo'smatkuleṣu putro vā pautro vā kauliko bhavet

100

स धन्यः खलु लोकेऽस्मिन् पुरुषः क्षीणकल्मषः । यत्समीपं समायान्ति कुलाचार्या मुदा प्रिये

sa dhanyaḥ khalu loke'smin puruṣaḥ kṣīṇakalmaṣaḥ | yatsamīpaṃ samāyānti kulācāryā mudā priye

101

कौलिकेन्द्रे समायाते कौलिकावसथं प्रति । समायान्ति मुदा देवि योगिन्यो योगिभिः सह

kaulikendre samāyāte kaulikāvasathaṃ prati | samāyānti mudā devi yoginyo yogibhiḥ saha

102

प्रविश्य कुलयोगीन्द्रं भणन्ते पितृदेवताः । तस्मात् सम्पूजयेद्भक्त्या कुलज्ञानपरायणान्

praviśya kulayogīndraṃ bhaṇante pitṛdevatāḥ | tasmāt sampūjayedbhaktyā kulajñānaparāyaṇān

103

अभ्यर्चयित्वा त्वां देवि त्वद्भक्तान्नार्चयन्ति ये । पापिष्ठास्त्वत्प्रसादस्य भाजनं न भवन्ति ते

abhyarcayitvā tvāṃ devi tvadbhaktānnārcayanti ye | pāpiṣṭhāstvatprasādasya bhājanaṃ na bhavanti te

104

नैवेद्यं पुरतो न्यस्तं दर्शनात् स्वीकृतं त्वया । रसान् भक्तस्य जिह्वाग्रादश्नामि कमलेक्षणे

naivedyaṃ purato nyastaṃ darśanāt svīkṛtaṃ tvayā | rasān bhaktasya jihvāgrādaśnāmi kamalekṣaṇe

105

त्वद्भक्तपूजनाद्देवि पूजितोऽहं न संशयः । तस्मान्मम प्रियाकाङ्क्षी त्वद्भक्तानेव पूजयेत्

tvadbhaktapūjanāddevi pūjito'haṃ na saṃśayaḥ | tasmānmama priyākāṅkṣī tvadbhaktāneva pūjayet

106

यत् कृतं कुलनिष्ठानां तद्देवानां कृतं भवेत् । सुराः कुलप्रियाः सर्वे तस्मात् कौलिकमर्चयेत्

yat kṛtaṃ kulaniṣṭhānāṃ taddevānāṃ kṛtaṃ bhavet | surāḥ kulapriyāḥ sarve tasmāt kaulikamarcayet

107

न तुष्याम्यहमन्यत्र तथा भक्त्या सुपूजितः । कौलिकेन्द्रेऽचीते सम्यक् यथा तुष्यामि पार्वति

na tuṣyāmyahamanyatra tathā bhaktyā supūjitaḥ | kaulikendre'cīte samyak yathā tuṣyāmi pārvati

108

यत् फलं कौलिकेन्द्राणां पूजया लभते प्रिये । तत् फलं नाप्नुयात्तीर्थतपोदानमखव्रतैः

yat phalaṃ kaulikendrāṇāṃ pūjayā labhate priye | tat phalaṃ nāpnuyāttīrthatapodānamakhavrataiḥ

109

दत्तमिष्टं हुतं तप्तं पूजितं जप्तमम्बिके । कौलिकस्य भवेद्वयर्थं कुलज्ञं योऽवमानयेत्

dattamiṣṭaṃ hutaṃ taptaṃ pūjitaṃ japtamambike | kaulikasya bhavedvayarthaṃ kulajñaṃ yo'vamānayet

110

श्मशानं तद् गृहं देवि स पापी श्वपचाधमः । यः प्रविश्य कुलं धर्म कुलाचारं न वेत्ति चेत्

śmaśānaṃ tad gṛhaṃ devi sa pāpī śvapacādhamaḥ | yaḥ praviśya kulaṃ dharma kulācāraṃ na vetti cet

111

कुलनिष्ठान् परित्यज्य यच्चान्यस्मै प्रदीयते । तद्दानं निष्फलं देवि दाता च नरकं व्रजेत्

kulaniṣṭhān parityajya yaccānyasmai pradīyate | taddānaṃ niṣphalaṃ devi dātā ca narakaṃ vrajet

112

भिन्नभाण्डे जलं यद्वत् शिलायामुप्तबीजवत् । भस्मनीव हुतं हव्यं तद्वद्दानमकौलिके

bhinnabhāṇḍe jalaṃ yadvat śilāyāmuptabījavat | bhasmanīva hutaṃ havyaṃ tadvaddānamakaulike

113

यथाशक्त्या तु यत् किञ्चिद् यो दद्यात् कुलयोगिने । विशेषतिथिषु प्रीत्या तत्फलं नैव वर्ण्यते

yathāśaktyā tu yat kiñcid yo dadyāt kulayogine | viśeṣatithiṣu prītyā tatphalaṃ naiva varṇyate

114

यो देवि स्वयमाहूय कुलज्ञानान् शुभे दिने । अभ्यर्च्य देवताबुद्ध्या गन्धपुष्पाक्षतादिभिः

yo devi svayamāhūya kulajñānān śubhe dine | abhyarcya devatābuddhyā gandhapuṣpākṣatādibhiḥ

115

मादिभिः पञ्चमुद्राभिः सद्भक्त्या परितोषयेत् । तेषु तुष्टेष्वहं तुष्टस्तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः

mādibhiḥ pañcamudrābhiḥ sadbhaktyā paritoṣayet | teṣu tuṣṭeṣvahaṃ tuṣṭastuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ

116

भगिनीं वा सुतां भार्यां यो दद्यात् कुलयोगिने । मधुमत्ताय देवेशि तस्य पुण्यं न गण्यते

bhaginīṃ vā sutāṃ bhāryāṃ yo dadyāt kulayogine | madhumattāya deveśi tasya puṇyaṃ na gaṇyate

117

अनिखातविनिक्षिप्तमप्रयत्नेन वद्धीतम् । परलोकस्य पाथेयं वीरचक्रेऽपीतं मधु

anikhātavinikṣiptamaprayatnena vaddhītam | paralokasya pātheyaṃ vīracakre'pītaṃ madhu

118

पापाचारसमायुक्तं सर्वलोकबहिष्कृतम् । जायते हि कुलद्रव्यं कुलयोगीश्वरापीतम्

pāpācārasamāyuktaṃ sarvalokabahiṣkṛtam | jāyate hi kuladravyaṃ kulayogīśvarāpītam

119

यस्मिन् देशे वसेत् वीरः कुलपूजारतः प्रिये । सोऽपि देशो भवेत् पूतः किं पुनस्तत्पुरस्थिताः

yasmin deśe vaset vīraḥ kulapūjārataḥ priye | so'pi deśo bhavet pūtaḥ kiṃ punastatpurasthitāḥ

120

कौलिकेन्द्रे सकृद्भुक्ते पुण्यं कोटिगुणं भवेत् । किं पुनर्बहुभिर्भुक्तैस्तत् पुण्यं नैव गण्यते

kaulikendre sakṛdbhukte puṇyaṃ koṭiguṇaṃ bhavet | kiṃ punarbahubhirbhuktaistat puṇyaṃ naiva gaṇyate

121

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सर्वावस्थासु सर्वदा । कुलधर्मरतो भूयात् कुलज्ञानिनमर्चयेत्

tasmāt sarvaprayatnena sarvāvasthāsu sarvadā | kuladharmarato bhūyāt kulajñāninamarcayet

122

ज्ञानिनोऽज्ञानिनो वापि यावत् देहस्य धारणा । तावद्वर्णाश्रमाचारः कर्त्तव्यः कर्ममुक्तये

jñānino'jñānino vāpi yāvat dehasya dhāraṇā | tāvadvarṇāśramācāraḥ karttavyaḥ karmamuktaye

123

कर्मणोन्मूलितेऽज्ञाने ज्ञानेन शिवतां व्रजेत् । शिवे तेनैव मुक्तिः स्यादतः कर्म समाचरेत्

karmaṇonmūlite'jñāne jñānena śivatāṃ vrajet | śive tenaiva muktiḥ syādataḥ karma samācaret

124

कुर्यादनिन्द्यकर्माणि नित्यकर्माणि वा चरेत् । कर्ममुक्तः सुखाकाङ्क्षी कर्मनिष्ठः सुखं व्रजेत्

kuryādanindyakarmāṇi nityakarmāṇi vā caret | karmamuktaḥ sukhākāṅkṣī karmaniṣṭhaḥ sukhaṃ vrajet

125

सर्वकर्माणि संत्यक्तुं न शक्यं देहधारिणा । त्यजेत् कर्मफलं यो वा स त्यागीत्यभिधीयते

sarvakarmāṇi saṃtyaktuṃ na śakyaṃ dehadhāriṇā | tyajet karmaphalaṃ yo vā sa tyāgītyabhidhīyate

126

स्वकार्येषु प्रवर्त्तन्ते करणानीति चिन्तयेत् । अहम्भावमपास्यैव यः कुर्यात् स न लिप्यते

svakāryeṣu pravarttante karaṇānīti cintayet | ahambhāvamapāsyaiva yaḥ kuryāt sa na lipyate

127

क्रियमाणानि कर्माणि ज्ञानप्राप्तेरनन्तरम् । न च स्पृशन्ति तत्त्वज्ञं जलं पद्मदलं यथा

kriyamāṇāni karmāṇi jñānaprāpteranantaram | na ca spṛśanti tattvajñaṃ jalaṃ padmadalaṃ yathā

128

तन्निष्ठस्य च कर्माणि पुण्यापुण्यानि संक्षयम् । प्रयान्ति नैव लिप्यन्ते क्रियमाणानि वा पुनः

tanniṣṭhasya ca karmāṇi puṇyāpuṇyāni saṃkṣayam | prayānti naiva lipyante kriyamāṇāni vā punaḥ

129

उत्पन्नसहजानन्दतत्त्वज्ञानरतः प्रिये । संत्यक्तसर्वसङ्कल्पः स विद्वान् कर्म सन्त्यजेत्

utpannasahajānandatattvajñānarataḥ priye | saṃtyaktasarvasaṅkalpaḥ sa vidvān karma santyajet

130

वृथैव यैः परित्यक्तं कर्मकाण्डमपण्डितैः । पाषण्डाः पण्डितम्मन्यास्ते यान्ति नरकं प्रिये

vṛthaiva yaiḥ parityaktaṃ karmakāṇḍamapaṇḍitaiḥ | pāṣaṇḍāḥ paṇḍitammanyāste yānti narakaṃ priye

131

फलं प्राप्य यथा वृक्षः पुष्पं त्यजति निस्पृहः । तत्त्वं प्राप्य तथा योगी त्यजेत् कर्मपरिग्रहम्

phalaṃ prāpya yathā vṛkṣaḥ puṣpaṃ tyajati nispṛhaḥ | tattvaṃ prāpya tathā yogī tyajet karmaparigraham

132

अश्वमेधायुतेनापि ब्रह्महत्यायुतेन च । पुण्यपापैर्न लिप्यन्ते येषां ब्रह्म हृदि स्थितम्

aśvamedhāyutenāpi brahmahatyāyutena ca | puṇyapāpairna lipyante yeṣāṃ brahma hṛdi sthitam

133

पृथिव्यां यानि कर्माणि जिह्वोपस्थनिमित्ततः । जिह्वोपस्थपरित्यागी कर्मणा किं करिष्यति

pṛthivyāṃ yāni karmāṇi jihvopasthanimittataḥ | jihvopasthaparityāgī karmaṇā kiṃ kariṣyati

134

इति ते कथितं किञ्चित् योगं योगीशलक्षणम् । समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ kiñcit yogaṃ yogīśalakṣaṇam | samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे योगसंस्थापनकथनं नाम नवमोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre yogasaṃsthāpanakathanaṃ nāma navamollāsaḥ

अथ दशमोल्लासः श्री देव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि विशेषदिवसार्चनम् । तत्सपर्याफलं देव वद मे परमेश्वर

atha daśamollāsaḥ śrī devyuvāca kuleśa śrotumicchāmi viśeṣadivasārcanam | tatsaparyāphalaṃ deva vada me parameśvara

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण सर्वपापैः प्रमुच्यते

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate

उत्तमा नित्यपूजा स्यात् मध्यमं पर्वपूजनम् । मासपूजाऽधमा देवि मासादूर्ध्व पशुर्भवेत्

uttamā nityapūjā syāt madhyamaṃ parvapūjanam | māsapūjā'dhamā devi māsādūrdhva paśurbhavet

विहितैर्मादिभिर्द्रव्यैर्मासादूर्ध्वं समर्चनम् । पशोर्भूयः प्रवेशेच्छा यदि स्याद्दीक्षयेत् पुनः

vihitairmādibhirdravyairmāsādūrdhvaṃ samarcanam | paśorbhūyaḥ praveśecchā yadi syāddīkṣayet punaḥ

मद्यं मांसञ्च मत्स्यश्च मुद्रा मैथुनमेव च । मकारपञ्चकं देवि देवताप्रीतिकारकम्

madyaṃ māṃsañca matsyaśca mudrā maithunameva ca | makārapañcakaṃ devi devatāprītikārakam

मादिपञ्चकमीशानि देवताप्रीतये सुधीः । यथाविधि निषेवेत तृष्णया चेत् स पातकी

mādipañcakamīśāni devatāprītaye sudhīḥ | yathāvidhi niṣeveta tṛṣṇayā cet sa pātakī

कृष्णाष्टमीचतुर्द्दश्यावमावास्याथ पूणीमा । संक्रान्तिः पञ्च पर्वाणि तेषु पुण्यदिनेषु च

kṛṣṇāṣṭamīcaturddaśyāvamāvāsyātha pūṇīmā | saṃkrāntiḥ pañca parvāṇi teṣu puṇyadineṣu ca

गुरुजन्मदिने प्राप्ते तद्गुरोस्तद्गुरोरपि । मानवौघादिपुंसाञ्च स्वजन्मदिवसे तथा

gurujanmadine prāpte tadgurostadgurorapi | mānavaughādipuṃsāñca svajanmadivase tathā

सम्पत्तौ च यजेल्लाभे तपोदीक्षाव्रतोत्सवे । पीठोपगमने वीरपीठे स्वजनदर्शने

sampattau ca yajellābhe tapodīkṣāvratotsave | pīṭhopagamane vīrapīṭhe svajanadarśane

देशिकागमने पुण्यतीर्थदैवतदर्शने । एवमादिषु देवेशि विशेषदिवसेषु च

deśikāgamane puṇyatīrthadaivatadarśane | evamādiṣu deveśi viśeṣadivaseṣu ca

यथाधनं यथाश्रद्धं यथाद्रव्यं यथोचितम् । यथाकालं यथादेशं तथा पूजां समाचरेत्

yathādhanaṃ yathāśraddhaṃ yathādravyaṃ yathocitam | yathākālaṃ yathādeśaṃ tathā pūjāṃ samācaret

आचार्येण विधानेन कारयेच्चक्रपूजनम् । स्वयं वा पूजयेद्देवि बिन्दुपूजापुरःसरम्

ācāryeṇa vidhānena kārayeccakrapūjanam | svayaṃ vā pūjayeddevi bindupūjāpuraḥsaram

स ते लोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिवजीतम् । अकुर्वन् कौलिको मोहाद्देवताशापमाप्नुयात्

sa te lokamavāpnoti punarāvṛttivajītam | akurvan kauliko mohāddevatāśāpamāpnuyāt

मासे वापि त्रिमासे वा षण्मासे वत्सरेऽपि वा । श्रीगुरुं पूजयेद्भक्त्याऽप्राप्ते तत्स्त्रीसुतादिकान्

māse vāpi trimāse vā ṣaṇmāse vatsare'pi vā | śrīguruṃ pūjayedbhaktyā'prāpte tatstrīsutādikān

तदभावे कुलज्ञञ्च तच्छिष्यं वान्ययोगिनम् । सन्तोषयेत् कुलद्रव्यैः कुलपूजापुरःसरम्

tadabhāve kulajñañca tacchiṣyaṃ vānyayoginam | santoṣayet kuladravyaiḥ kulapūjāpuraḥsaram

रोगेष्वापत्सु दोषेषु दुःसङ्गे दुनीमित्तके । पूजयेद् योगिनीवृन्दं देवि तद्दोषशान्तये

rogeṣvāpatsu doṣeṣu duḥsaṅge dunīmittake | pūjayed yoginīvṛndaṃ devi taddoṣaśāntaye

यत्रैकाम्नायतत्त्वज्ञः कुलाचार्यः कुलेश्वरि । कौलिकास्त्रिचतुःपञ्च शक्तयश्च तथा प्रिये

yatraikāmnāyatattvajñaḥ kulācāryaḥ kuleśvari | kaulikāstricatuḥpañca śaktayaśca tathā priye

पृथग्वा पूजयेद्देवि मिथुनाकारतोऽपि वा । गन्धपुष्पाक्षताद्यैस्तु देवेशि समलङ्कृताः । भक्ष्यभोज्यादिपिशितैः पदार्थैः षड्रसान्वितैः

pṛthagvā pūjayeddevi mithunākārato'pi vā | gandhapuṣpākṣatādyaistu deveśi samalaṅkṛtāḥ | bhakṣyabhojyādipiśitaiḥ padārthaiḥ ṣaḍrasānvitaiḥ

प्रौढोल्लासेन सहिता यदि ता निवसन्ति च । तच्छ्रीचक्रमिति प्रोक्तं वृन्दञ्चापि तदुच्यते

prauḍhollāsena sahitā yadi tā nivasanti ca | tacchrīcakramiti proktaṃ vṛndañcāpi taducyate

कुर्यान्नवकुमारीणां पूजामाश्विनमासके । प्रातनीमन्त्रयेद्भक्त्या साधकः शुद्धमानसः

kuryānnavakumārīṇāṃ pūjāmāśvinamāsake | prātanīmantrayedbhaktyā sādhakaḥ śuddhamānasaḥ

मनोहरामेकवर्षी बालाञ्च शुभलक्षणाम् । मन्त्री स्नात्वाथ शुद्धात्मा कुर्याद्देवि क्रमार्चनम्

manoharāmekavarṣī bālāñca śubhalakṣaṇām | mantrī snātvātha śuddhātmā kuryāddevi kramārcanam

अभ्यङ्गस्नानशुद्धान्तां पूजासदनमानयेत् । देवतासन्निधौ बालामुपवेश्य समर्चयेत्

abhyaṅgasnānaśuddhāntāṃ pūjāsadanamānayet | devatāsannidhau bālāmupaveśya samarcayet

गन्धपुष्पादिभिर्धूपैर्दीपैश्च कुलदीपकैः । भोग्यभोज्यान्नपानाद्यैः क्षीराज्यमधुमांसकैः । कदलीनारिकेलादिफलैस्तां परितोषयेत्

gandhapuṣpādibhirdhūpairdīpaiśca kuladīpakaiḥ | bhogyabhojyānnapānādyaiḥ kṣīrājyamadhumāṃsakaiḥ | kadalīnārikelādiphalaistāṃ paritoṣayet

सशक्तिकः स्वयं देवि प्रौढान्तोल्लाससंयुतः । यथाशक्ति जपेदेकोत्तरवृद्ध्याऽथवा मनुम्

saśaktikaḥ svayaṃ devi prauḍhāntollāsasaṃyutaḥ | yathāśakti japedekottaravṛddhyā'thavā manum

बालामलङ्कृतां पश्यन् चिन्तयेत् स्वेष्टदेवताम् । ततस्तां देवताबुद्ध्या नमस्कृत्य विसर्जयेत्

bālāmalaṅkṛtāṃ paśyan cintayet sveṣṭadevatām | tatastāṃ devatābuddhyā namaskṛtya visarjayet

द्वितीयायां द्विवर्षान्तामेकवर्षाञ्च पूजयेत् । एवं तिथौ कुमारीञ्च यजेत् पूर्वदिनाचीताम्

dvitīyāyāṃ dvivarṣāntāmekavarṣāñca pūjayet | evaṃ tithau kumārīñca yajet pūrvadinācītām

नवम्यामेकवर्षादि-नववर्षान्तकन्यकाः । बाला शुद्धा च ललिता मालिनी च वसुन्धरा । सरस्वती रमा गौरी दुर्गा च नव कीत्तीताः

navamyāmekavarṣādi-navavarṣāntakanyakāḥ | bālā śuddhā ca lalitā mālinī ca vasundharā | sarasvatī ramā gaurī durgā ca nava kīttītāḥ

त्रिताराद्यैर्नमोऽन्तैश्च देवतापदपश्चिमैः । नामभिश्च चतुर्थ्यन्तैः पूजयेत्ताः पृथक् पृथक्

tritārādyairnamo'ntaiśca devatāpadapaścimaiḥ | nāmabhiśca caturthyantaiḥ pūjayettāḥ pṛthak pṛthak

बटुकं पञ्चवर्षञ्च नववर्षं गणेश्वरम् । गन्धपुष्पाम्बराकल्पैर्यथाविभवविस्तरैः

baṭukaṃ pañcavarṣañca navavarṣaṃ gaṇeśvaram | gandhapuṣpāmbarākalpairyathāvibhavavistaraiḥ

अभ्यर्च्य देवताबुद्ध्या पदार्थैः परितोषयेत् । स्वकार्यफलसिद्ध्यर्थं वित्तशाठ्यविवजीतः

abhyarcya devatābuddhyā padārthaiḥ paritoṣayet | svakāryaphalasiddhyarthaṃ vittaśāṭhyavivajītaḥ

नवरात्रं जपेदेकोत्तरवृद्ध्या क्रमेण च । नवरात्रकृतां पूजां देवि देव्यै समर्पयेत्

navarātraṃ japedekottaravṛddhyā krameṇa ca | navarātrakṛtāṃ pūjāṃ devi devyai samarpayet

ताम्बूलं दक्षिणां दत्त्वा कुमारीस्ता विसर्जयेत् । एवं नवकुमारीणामर्चनं प्रातवत्सरम्

tāmbūlaṃ dakṣiṇāṃ dattvā kumārīstā visarjayet | evaṃ navakumārīṇāmarcanaṃ prātavatsaram

यः करोति स पुण्यात्मा देवताप्रीतिमाप्नुयात् । मनोऽभिलाषं सम्प्राप्य निवसेत्तव सन्निधौ

yaḥ karoti sa puṇyātmā devatāprītimāpnuyāt | mano'bhilāṣaṃ samprāpya nivasettava sannidhau

अथवा यौवनारूढाः प्रमदा नव पार्वति । मनोज्ञाः पूजयेद्भक्त्या नवरात्रिषु मन्त्रवित्

athavā yauvanārūḍhāḥ pramadā nava pārvati | manojñāḥ pūjayedbhaktyā navarātriṣu mantravit

हृल्लेखां गगनां रक्तां महोच्छुष्मां करालिकाम् । इच्छां ज्ञानां क्रियां दुर्गां बटुकञ्च गणेश्वरम् । पूर्ववत् पूर्वमद्याद्यैः पदार्थैः परितोषयेत्

hṛllekhāṃ gaganāṃ raktāṃ mahocchuṣmāṃ karālikām | icchāṃ jñānāṃ kriyāṃ durgāṃ baṭukañca gaṇeśvaram | pūrvavat pūrvamadyādyaiḥ padārthaiḥ paritoṣayet

प्रौढान्तोल्लाससंयुक्ताः सन्तुष्टा यदि ताः प्रिये । साधकस्तुष्टिमासाद्य निवसेत्तव सन्निधौ

prauḍhāntollāsasaṃyuktāḥ santuṣṭā yadi tāḥ priye | sādhakastuṣṭimāsādya nivasettava sannidhau

एवं यः पूजयेद्देवि प्रतिवर्षं यतव्रतः । षण्मासे वा त्रिमासे वा मासे मासेऽथवा प्रिये

evaṃ yaḥ pūjayeddevi prativarṣaṃ yatavrataḥ | ṣaṇmāse vā trimāse vā māse māse'thavā priye

तिस्रो वा पञ्च वा सप्त पूजयेद्देवताधिया । सर्वैश्वर्यसमृद्धात्मा स भवेदावयोः प्रियः

tisro vā pañca vā sapta pūjayeddevatādhiyā | sarvaiśvaryasamṛddhātmā sa bhavedāvayoḥ priyaḥ

भृगुवारे कुलेशानि कान्तामारूढयौवनाम् । सर्वलक्षणसम्पन्नामनुकूलां मनोरमाम्

bhṛguvāre kuleśāni kāntāmārūḍhayauvanām | sarvalakṣaṇasampannāmanukūlāṃ manoramām

कुलाकुलाष्टकां देवि निमन्त्र्याहूय पुष्पिणीम् । अभ्यङ्गस्नानशुद्धाङ्गीमासने चोपवेशयेत्

kulākulāṣṭakāṃ devi nimantryāhūya puṣpiṇīm | abhyaṅgasnānaśuddhāṅgīmāsane copaveśayet

गन्धपुष्पाम्बराकल्पैरलङ्कृत्य विधानवित् । आत्मानं गन्धपुष्पाद्यैरलङ्कुर्यात् कुलेश्वरि

gandhapuṣpāmbarākalpairalaṅkṛtya vidhānavit | ātmānaṃ gandhapuṣpādyairalaṅkuryāt kuleśvari

आवाह्य देवतां तस्यां यजेन्न्यासक्रमेण च । कृत्वा क्रमार्चनं धूपदीपाञ्च कुलदीपकान्

āvāhya devatāṃ tasyāṃ yajennyāsakrameṇa ca | kṛtvā kramārcanaṃ dhūpadīpāñca kuladīpakān

प्रदर्श्य देवताबुद्ध्या पदार्थैः षड्रसान्वितैः । मांसादिभक्ष्यभोज्याद्यैस्तोषयेद्देवि भक्तितः

pradarśya devatābuddhyā padārthaiḥ ṣaḍrasānvitaiḥ | māṃsādibhakṣyabhojyādyaistoṣayeddevi bhaktitaḥ

प्रौढान्तोल्लाससहितां तां प्रपश्यन् जपेन्मनुम् । यौवनोल्लाससहितः स्वयं तद्ध्यानतत्परः

prauḍhāntollāsasahitāṃ tāṃ prapaśyan japenmanum | yauvanollāsasahitaḥ svayaṃ taddhyānatatparaḥ

निवीकारेण चित्तेन ह्यष्टोत्तरसहस्रकम् । जपादिकं समर्प्याथ तया सह निशां नयेत्

nivīkāreṇa cittena hyaṣṭottarasahasrakam | japādikaṃ samarpyātha tayā saha niśāṃ nayet

त्रिपञ्चसप्तनवसु भृगुवारेषु यः प्रिये । पूजयेद्विधिनाऽनेन तस्य पुण्यं न गण्यते

tripañcasaptanavasu bhṛguvāreṣu yaḥ priye | pūjayedvidhinā'nena tasya puṇyaṃ na gaṇyate

चतुः पीठार्चनफलं स प्राप्नोति कुलेश्वरि । यद् यत् स्वमनसोऽभीष्टं तत्तदाप्नोत्यसंशयम्

catuḥ pīṭhārcanaphalaṃ sa prāpnoti kuleśvari | yad yat svamanaso'bhīṣṭaṃ tattadāpnotyasaṃśayam

नवम्यां वार्चयेदेवं विधानेन विधानवित् । स्तोत्रैः संपूजयेत् सर्वैर्महदैश्वर्यमाप्नुयात्

navamyāṃ vārcayedevaṃ vidhānena vidhānavit | stotraiḥ saṃpūjayet sarvairmahadaiśvaryamāpnuyāt

कुर्यात् कर्कटके वापि मकरे मिथुनार्चनम् । तुलायां सिंहमेषे वा सर्वसंक्रान्तिषु प्रिये

kuryāt karkaṭake vāpi makare mithunārcanam | tulāyāṃ siṃhameṣe vā sarvasaṃkrāntiṣu priye

गौरीशिवौ रमाविष्णू वाणीसरसिजासनौ । शचीन्द्रौ रोहिणीचन्द्रौ स्वाहाग्नी च प्रभारवी

gaurīśivau ramāviṣṇū vāṇīsarasijāsanau | śacīndrau rohiṇīcandrau svāhāgnī ca prabhāravī

भद्रकालीवीरभद्रौ भैरवीभैरवावपि । मिथुनानि नवाभ्यर्च्य पूर्वोक्तेनैव वर्त्मना

bhadrakālīvīrabhadrau bhairavībhairavāvapi | mithunāni navābhyarcya pūrvoktenaiva vartmanā

त्रितारादिनमोऽन्तेन तत्तन्नाम्ना विधानवित् । गन्धपुष्पादिभिः पूज्य मद्याद्यैः परितोषयेत्

tritārādinamo'ntena tattannāmnā vidhānavit | gandhapuṣpādibhiḥ pūjya madyādyaiḥ paritoṣayet

प्रौढान्तोल्लासयुक्तानि कुर्वीत मिथुनानि च । एवं कृते न सन्देहस्तुष्टा मिथुनदेवताः । अनुगृह्णन्ति तं देवि प्रयच्छन्ति मनोरथम्

prauḍhāntollāsayuktāni kurvīta mithunāni ca | evaṃ kṛte na sandehastuṣṭā mithunadevatāḥ | anugṛhṇanti taṃ devi prayacchanti manoratham

प्रतिवर्षन्तु यः कुर्यात् सभक्त्या मिथुनार्चनम् । तव लोके स निवसेत् सर्वैश्वर्यसमन्वितः

prativarṣantu yaḥ kuryāt sabhaktyā mithunārcanam | tava loke sa nivaset sarvaiśvaryasamanvitaḥ

अथ वैशाखमासस्य शुक्लप्रतिपदीश्वरि । ब्राह्मे मुहूर्त्ते उत्थाय स्नानं सन्ध्यामुपास्य च

atha vaiśākhamāsasya śuklapratipadīśvari | brāhme muhūrtte utthāya snānaṃ sandhyāmupāsya ca

मनोज्ञे रहसि स्थाने पूर्वाशाभिमुखस्थितः । आत्मानं गन्धपुष्पाद्यैरलङ्कृत्य विधानवित्

manojñe rahasi sthāne pūrvāśābhimukhasthitaḥ | ātmānaṃ gandhapuṣpādyairalaṅkṛtya vidhānavit

कृत्वा पुरोदितन्यासान् देवताभावमास्थितः । किञ्चिदभ्युदिते सूर्ये मण्डले स्वेष्टदेवताम्

kṛtvā puroditanyāsān devatābhāvamāsthitaḥ | kiñcidabhyudite sūrye maṇḍale sveṣṭadevatām

ध्यात्वा सावरणां सम्यक् पूजयेद्विधिना प्रिये । षोडशैरुपचारैस्तु चक्रपूजापुरःसरम्

dhyātvā sāvaraṇāṃ samyak pūjayedvidhinā priye | ṣoḍaśairupacāraistu cakrapūjāpuraḥsaram

कुलदीपान् प्रदर्श्याथ शिवाय गुरुरूपिणे । मत्स्यमांसादि विधिवद्भक्ष्य भोज्यसमन्वितम्

kuladīpān pradarśyātha śivāya gururūpiṇe | matsyamāṃsādi vidhivadbhakṣya bhojyasamanvitam

अर्घ्यं निवेद्य तच्छेषं स्वयं भक्त्या पिबेत् प्रिये । यौवनोल्लाससहितो निवीकारेण चेतसा

arghyaṃ nivedya taccheṣaṃ svayaṃ bhaktyā pibet priye | yauvanollāsasahito nivīkāreṇa cetasā

ध्यायंस्तन्मण्डलं देवीमष्टोत्तरसहस्रकम् । जप्त्वा समर्प्य तत्पूजां देवताञ्च समुद्धरेत्

dhyāyaṃstanmaṇḍalaṃ devīmaṣṭottarasahasrakam | japtvā samarpya tatpūjāṃ devatāñca samuddharet

एवं शुक्लप्रतिपदं समारभ्य दिने दिने । कुर्याज्जपार्चनं कृष्णचतुर्द्दश्यन्तमम्बिके

evaṃ śuklapratipadaṃ samārabhya dine dine | kuryājjapārcanaṃ kṛṣṇacaturddaśyantamambike

अमावस्यादिने देवि पूजयेच्छक्तिकौलिकान् । त्रिपञ्चसप्त नव वा वित्तलोभविवजीतः

amāvasyādine devi pūjayecchaktikaulikān | tripañcasapta nava vā vittalobhavivajītaḥ

एवं यो मासमात्रन्तु कुर्यात् सूर्योदयार्चनम् । देवता तस्य सन्तुष्टा ददाति फलमीप्सितम्

evaṃ yo māsamātrantu kuryāt sūryodayārcanam | devatā tasya santuṣṭā dadāti phalamīpsitam

माध्याह्ने चार्चयेद्देवं सायाह्ने चार्चयेत् प्रिये । स तु तत्फलमाप्नोति योगिनीनां प्रियो भवेत्

mādhyāhne cārcayeddevaṃ sāyāhne cārcayet priye | sa tu tatphalamāpnoti yoginīnāṃ priyo bhavet

त्रिसन्धां योऽर्चयेदेवं मासमात्रं विधानवित् । काङ्क्षितां लभते सिद्धिं देववद् विचरेद् भुवि

trisandhāṃ yo'rcayedevaṃ māsamātraṃ vidhānavit | kāṅkṣitāṃ labhate siddhiṃ devavad vicared bhuvi

माघशुक्लप्रतिपदि दिवाहारविवजीतः । स्नात्वा शुक्लाम्बरधरः सायं सन्ध्यामुपास्य च

māghaśuklapratipadi divāhāravivajītaḥ | snātvā śuklāmbaradharaḥ sāyaṃ sandhyāmupāsya ca

सूर्यार्चनोक्तमार्गेण सर्वद्रव्यसमन्वितः । यौवनोल्लाससहितश्चन्द्रस्थां देवतां स्मरन्

sūryārcanoktamārgeṇa sarvadravyasamanvitaḥ | yauvanollāsasahitaścandrasthāṃ devatāṃ smaran

चन्द्रास्तमयपर्यन्तं जपेन्मन्त्रनन्यधीः । एवं प्रतिदिनं शुक्लचतुर्द्दश्यन्तमर्चयेत्

candrāstamayaparyantaṃ japenmantrananyadhīḥ | evaṃ pratidinaṃ śuklacaturddaśyantamarcayet

पौर्णमास्यां यथाशक्त्या पूजयेच्छक्तिकौलिकान् । एवं यः कुरुते भक्त्या शुक्लपक्षार्चनं प्रिये

paurṇamāsyāṃ yathāśaktyā pūjayecchaktikaulikān | evaṃ yaḥ kurute bhaktyā śuklapakṣārcanaṃ priye

Kulārṇava Tantra (cont. 7)

सर्व पापविशुद्धात्मा सर्वैश्वर्यसमन्वितः । सर्वलोकैकसंपूज्यः शिववन्निवसेद् भुवि

sarva pāpaviśuddhātmā sarvaiśvaryasamanvitaḥ | sarvalokaikasaṃpūjyaḥ śivavannivased bhuvi

शुक्लपक्षेऽर्चनं यद्वत्तद्वत् पक्षे सितेतरे । यः करोति विधानेन सर्वान् कामान् समश्नुते

śuklapakṣe'rcanaṃ yadvattadvat pakṣe sitetare | yaḥ karoti vidhānena sarvān kāmān samaśnute

इह भुक्त्वाऽखिलान् भोगान् देववत् प्रियदर्शनः । योगिनीवीरमेलनं लभते नात्र संशयः

iha bhuktvā'khilān bhogān devavat priyadarśanaḥ | yoginīvīramelanaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

अथ कात्तीकमासस्य शुक्लप्रतिपदीश्वरि । स्नात्वाचम्य विशुद्धात्मा न्यासान् कृत्वा पुरोदितान्

atha kāttīkamāsasya śuklapratipadīśvari | snātvācamya viśuddhātmā nyāsān kṛtvā puroditān

प्रसुप्ते जीवलोके तु मुदितात्मा महानिशि । पूर्वार्चनोक्त विधिना सर्वद्रव्यसमन्वितः

prasupte jīvaloke tu muditātmā mahāniśi | pūrvārcanokta vidhinā sarvadravyasamanvitaḥ

आज्येनानामिकास्थूलवत्तीं प्रज्वाल्य पार्वति । पञ्चवर्णरजश्चित्रवसुपत्रसरोरुहे

ājyenānāmikāsthūlavattīṃ prajvālya pārvati | pañcavarṇarajaścitravasupatrasaroruhe

मधुपूर्णे च कलसे कांस्यपात्रे मनोहरे । दीपं संस्थाप्य पुरत उत्तराभिमुखस्थितः

madhupūrṇe ca kalase kāṃsyapātre manohare | dīpaṃ saṃsthāpya purata uttarābhimukhasthitaḥ

दीपे सावरणां देवीं ध्यात्वा विधिवदर्चयेत् । यौवनोल्लाससहितो दीपस्थां देवतां स्मरन्

dīpe sāvaraṇāṃ devīṃ dhyātvā vidhivadarcayet | yauvanollāsasahito dīpasthāṃ devatāṃ smaran

अष्टोत्तरसहस्रन्तु जपेन्मन्त्रमनन्यधीः । एवं समर्चयेत् कृष्णचतुर्द्दश्यन्तमम्बिके

aṣṭottarasahasrantu japenmantramananyadhīḥ | evaṃ samarcayet kṛṣṇacaturddaśyantamambike

अमावास्यादिने भक्त्या पूजयेच्छक्तिकौलिकान् । एवं कृते कुलेशानि देवता प्रीतिमाप्नुयात्

amāvāsyādine bhaktyā pūjayecchaktikaulikān | evaṃ kṛte kuleśāni devatā prītimāpnuyāt

सर्वकामसमृद्धात्मा सर्वैश्वर्यसमन्वितः । सर्वलोकैकसम्मान्यः सञ्चरेत् स यथासुखम्

sarvakāmasamṛddhātmā sarvaiśvaryasamanvitaḥ | sarvalokaikasammānyaḥ sañcaret sa yathāsukham

अष्टाष्टकार्चनं कुर्यात् शक्तश्चेदेकवासरे । अथवाष्टाष्टदिवसेष्वथ द्व्यष्टदिनेषु च । द्वात्रिंशद्दिवसेष्वेवं चतुःषष्टिदिनेषु च

aṣṭāṣṭakārcanaṃ kuryāt śaktaścedekavāsare | athavāṣṭāṣṭadivaseṣvatha dvyaṣṭadineṣu ca | dvātriṃśaddivaseṣvevaṃ catuḥṣaṣṭidineṣu ca

गुरुणा कारयेद्देवि क्रमज्ञेनापरेण वा । क्रमज्ञश्चेत् स्वयं कुर्याद्वित्तशाठ्यविवजीतः

guruṇā kārayeddevi kramajñenāpareṇa vā | kramajñaścet svayaṃ kuryādvittaśāṭhyavivajītaḥ

मूलाष्टकन्तु ब्रह्माद्याश्चासिताङ्गादिभैरवाः । मङ्गलाद्यैश्च मिथुनैरष्टभिः शब्दिताः प्रिये

mūlāṣṭakantu brahmādyāścāsitāṅgādibhairavāḥ | maṅgalādyaiśca mithunairaṣṭabhiḥ śabditāḥ priye

मूलाष्टकोद्भवानीति प्रसिद्धानि कुलागमे । अक्षोभ्यादिचतुःषष्टिमिथुनानि समर्चयेत्

mūlāṣṭakodbhavānīti prasiddhāni kulāgame | akṣobhyādicatuḥṣaṣṭimithunāni samarcayet

पूर्वोक्तेन विधानेन यथाविभवविस्तरम् । क्रमलोपं न कुर्वीत स्वेष्टकार्यार्थसिद्धये

pūrvoktena vidhānena yathāvibhavavistaram | kramalopaṃ na kurvīta sveṣṭakāryārthasiddhaye

गन्धपुष्पाक्षताद्यैश्च मत्स्यमांसासवादिभिः । भक्ष्यभोज्यादिभिर्नानापदार्थैः षड्रसान्वितैः । सम्यक् सन्तोषयेद्देवि मिथुनान्यतिभक्तितः

gandhapuṣpākṣatādyaiśca matsyamāṃsāsavādibhiḥ | bhakṣyabhojyādibhirnānāpadārthaiḥ ṣaḍrasānvitaiḥ | samyak santoṣayeddevi mithunānyatibhaktitaḥ

प्रौढान्तोल्लासपर्यन्तं कुर्यात् श्रीचक्रमम्बिके । एवं यः कुरुते देवि सकृदष्टाष्टकार्चनम्

prauḍhāntollāsaparyantaṃ kuryāt śrīcakramambike | evaṃ yaḥ kurute devi sakṛdaṣṭāṣṭakārcanam

ब्रह्मविष्णुमहेशादिदेवताभिः स पूज्यते । किं पुनर्मानवाद्यैश्च साक्षात् शिव इवापरः

brahmaviṣṇumaheśādidevatābhiḥ sa pūjyate | kiṃ punarmānavādyaiśca sākṣāt śiva ivāparaḥ

यदर्चनाच्चतुःषष्टियोगिनीगणसंस्तुतः । पुनरावृत्तिरहितो निवसेत्तव सन्निधौ

yadarcanāccatuḥṣaṣṭiyoginīgaṇasaṃstutaḥ | punarāvṛttirahito nivasettava sannidhau

समस्तदेवताप्रीतिकारणं परमेश्वरि । अस्मात् परतरा पूजा नास्ति सत्यं न संशयः

samastadevatāprītikāraṇaṃ parameśvari | asmāt paratarā pūjā nāsti satyaṃ na saṃśayaḥ

पश्यदेवंविधं चक्रं यो भक्त्याष्टाष्टकं प्रिये । यज्ञदानतपस्तीर्थव्रतकोटिफलं लभेत्

paśyadevaṃvidhaṃ cakraṃ yo bhaktyāṣṭāṣṭakaṃ priye | yajñadānatapastīrthavratakoṭiphalaṃ labhet

राजा यः कारयेद्देवि भक्त्याष्टाष्टकपूजनम् । चतुःसागरपर्यन्तां महीं शास्ति न संशयः

rājā yaḥ kārayeddevi bhaktyāṣṭāṣṭakapūjanam | catuḥsāgaraparyantāṃ mahīṃ śāsti na saṃśayaḥ

श्रीकण्ठादीनि पञ्चाशन्मिथुनानि समर्चयेत् । पूर्वोक्तेन विधानेन कुलेश्वरि विधानवित्

śrīkaṇṭhādīni pañcāśanmithunāni samarcayet | pūrvoktena vidhānena kuleśvari vidhānavit

स्वकार्यफलसिद्ध्यर्थं वित्तशाठ्यविवजीतः । प्रौढान्तोल्लासयुक्तानि मिथुनानि समर्चयेत्

svakāryaphalasiddhyarthaṃ vittaśāṭhyavivajītaḥ | prauḍhāntollāsayuktāni mithunāni samarcayet

सन्तुष्टानि प्रयच्छन्ति साधकायेप्सितं फलम् । अव्याहताज्ञः सर्वत्र पूज्यते देववत् प्रिये । तव लोके वसेद्देवि ब्रह्मादिसुरसंस्तुतः

santuṣṭāni prayacchanti sādhakāyepsitaṃ phalam | avyāhatājñaḥ sarvatra pūjyate devavat priye | tava loke vaseddevi brahmādisurasaṃstutaḥ

केशवादि गणेशादि कामादि मिथुनानि च । श्रीकण्ठादि समभ्यर्च्य तत्फलं लभते ध्रुवम्

keśavādi gaṇeśādi kāmādi mithunāni ca | śrīkaṇṭhādi samabhyarcya tatphalaṃ labhate dhruvam

अनुग्रहन्तु यः कुर्यात् डाकिन्यादिसमर्चने । मासे मासेऽथवा वर्षे स्वजन्मदिवसे प्रिये

anugrahantu yaḥ kuryāt ḍākinyādisamarcane | māse māse'thavā varṣe svajanmadivase priye

पूर्वोक्तेन विधानेन यथाविभवविस्तरम् । प्रौढान्तोल्लासपर्यन्तं तोषयेत्तद्विधानवित्

pūrvoktena vidhānena yathāvibhavavistaram | prauḍhāntollāsaparyantaṃ toṣayettadvidhānavit

100

कुर्वन्त्यनुग्रहं देवि सन्तुष्टाः सर्वदेवताः । सर्वोपद्रव रहितः सर्वैश्वर्यसमन्वितः

kurvantyanugrahaṃ devi santuṣṭāḥ sarvadevatāḥ | sarvopadrava rahitaḥ sarvaiśvaryasamanvitaḥ

101

लोकेऽस्मिन् संस्तुतः सर्वैः स जीवेच्छरदां शतम् । देहान्ते समवाप्नोति तव लोकं न संशयः

loke'smin saṃstutaḥ sarvaiḥ sa jīveccharadāṃ śatam | dehānte samavāpnoti tava lokaṃ na saṃśayaḥ

102

दूतीयागन्तु यः कुर्यात् पूर्वोक्तविधिना प्रिये । निवीकल्पेन चित्तेन नवशक्तिसमन्वितः

dūtīyāgantu yaḥ kuryāt pūrvoktavidhinā priye | nivīkalpena cittena navaśaktisamanvitaḥ

103

वर्षे वर्षे चतुःषष्टिपीठार्चनफलं लभेत् । आज्ञासिद्धिर्भवेत्तस्य देवताप्रीतिमाप्नुयात्

varṣe varṣe catuḥṣaṣṭipīṭhārcanaphalaṃ labhet | ājñāsiddhirbhavettasya devatāprītimāpnuyāt

104

त्रिकपूजान्तु यः कुर्यादिच्छाज्ञानक्रियात्मिकाम् । आगमोक्तेत विधिना पूर्ववेत्तद्विधानवित्

trikapūjāntu yaḥ kuryādicchājñānakriyātmikām | āgamokteta vidhinā pūrvavettadvidhānavit

105

पदार्थैस्तोषयेत् सम्यक् यथाविभवविस्तरम् । सन्तुष्टा देवतास्तिस्रः सर्वकर्मफलप्रदाः । देवेशि साधकाभीष्टं प्रयच्छन्ति न संशयः

padārthaistoṣayet samyak yathāvibhavavistaram | santuṣṭā devatāstisraḥ sarvakarmaphalapradāḥ | deveśi sādhakābhīṣṭaṃ prayacchanti na saṃśayaḥ

106

इत्यादिदेवतापूजां विशेषदिवसेषु यः । करोति शस्त्रविधिना स भवेदावयोः प्रियः

ityādidevatāpūjāṃ viśeṣadivaseṣu yaḥ | karoti śastravidhinā sa bhavedāvayoḥ priyaḥ

107

श्रीचक्रं कौलिको मोहाद्विशेषदिवसेषु यः । न करोति समर्थः सन् स भवेद् योगिनीपशुः

śrīcakraṃ kauliko mohādviśeṣadivaseṣu yaḥ | na karoti samarthaḥ san sa bhaved yoginīpaśuḥ

108

कुलपूजां विना चक्रे नाधिकारः कथञ्चन । कुलपूजां सुनियतं यः करोति स कौलिकः

kulapūjāṃ vinā cakre nādhikāraḥ kathañcana | kulapūjāṃ suniyataṃ yaḥ karoti sa kaulikaḥ

109

विना मन्त्रेण पूजा चेद्देवता न प्रसीदति । कुलपूजां सुनियतं यः करोति हि कौलिकः । कुलेशि सर्वदाप्नोति योगिनीवीरमेलनम्

vinā mantreṇa pūjā ceddevatā na prasīdati | kulapūjāṃ suniyataṃ yaḥ karoti hi kaulikaḥ | kuleśi sarvadāpnoti yoginīvīramelanam

110

नीचोऽपि वा सकृद्भक्त्या कारयेद् यः कुलार्चनम् । स सद्गतिमवाप्नोति किमुतान्ये द्विजातयः

nīco'pi vā sakṛdbhaktyā kārayed yaḥ kulārcanam | sa sadgatimavāpnoti kimutānye dvijātayaḥ

111

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सर्वावस्थासु सर्वदा । कुलपूजारतो भूयादभीष्टफलसिद्धये

tasmāt sarvaprayatnena sarvāvasthāsu sarvadā | kulapūjārato bhūyādabhīṣṭaphalasiddhaye

112

कुलपूजाधिको यज्ञः कुलपूजाधिकं व्रतम् । कुलपूजाधिकं तीर्थं कुलपूजाधिकं तपः

kulapūjādhiko yajñaḥ kulapūjādhikaṃ vratam | kulapūjādhikaṃ tīrthaṃ kulapūjādhikaṃ tapaḥ

113

कुलपूजाधिकं दानं कुलपूजाधिका क्रिया । कुलपूजाधिकं ज्ञानं कुलपूजाधिकं सुखम्

kulapūjādhikaṃ dānaṃ kulapūjādhikā kriyā | kulapūjādhikaṃ jñānaṃ kulapūjādhikaṃ sukham

114

कुलपूजाधिको धर्मः कुलपूजाधिकं फलम् । कुलपूजाधिकं ध्यानं कुलपूजाधिकं महः

kulapūjādhiko dharmaḥ kulapūjādhikaṃ phalam | kulapūjādhikaṃ dhyānaṃ kulapūjādhikaṃ mahaḥ

115

कुलपूजाधिको योगः कुलपूजाधिका गतिः । कुलपूजाधिकं भाग्यं कुलपूजाधिकाऽर्चना

kulapūjādhiko yogaḥ kulapūjādhikā gatiḥ | kulapūjādhikaṃ bhāgyaṃ kulapūjādhikā'rcanā

116

नास्ति नास्ति पुनर्नास्ति त्वां शपे कुलनायिके । बहुनात्र किमुक्तेन रहस्यं शृणु पार्वति

nāsti nāsti punarnāsti tvāṃ śape kulanāyike | bahunātra kimuktena rahasyaṃ śṛṇu pārvati

117

वेदशास्त्रोक्तमार्गेण कुलपूजां करोति यः । तत्समीपे स्थितं मां त्वां विद्धि नान्यत्र भामिनी । इदं सत्यमिदं सत्यं सत्यं सत्यं न संशयः

vedaśāstroktamārgeṇa kulapūjāṃ karoti yaḥ | tatsamīpe sthitaṃ māṃ tvāṃ viddhi nānyatra bhāminī | idaṃ satyamidaṃ satyaṃ satyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ

118

खभूमिदिग्जलगिरिवनसर्वचराः प्रिये । सहस्रकोटियोगिन्यस्तावन्तो भैरवा अपि । नियुक्ता हि मया देवि कुलसंरक्षणाय च

khabhūmidigjalagirivanasarvacarāḥ priye | sahasrakoṭiyoginyastāvanto bhairavā api | niyuktā hi mayā devi kulasaṃrakṣaṇāya ca

119

दिवसे दिवसे सर्वे पार्वति मुदिताननाः । साधकानेव वीक्षन्ते स्वस्वपूजनलिप्सया

divase divase sarve pārvati muditānanāḥ | sādhakāneva vīkṣante svasvapūjanalipsayā

120

अपूजितास्तु विघ्नन्ति पालयन्ति सुपूजिताः । गुरुभक्तान् सदाचारान् गुह्यधर्मान् सदाशिवान्

apūjitāstu vighnanti pālayanti supūjitāḥ | gurubhaktān sadācārān guhyadharmān sadāśivān

121

भक्तिहीनान् दुराचारान् नाशयन्ति प्रकाशकान् । श्रीचक्रे संस्मरेत्तस्माद् योगिनीभैरवान् प्रिये

bhaktihīnān durācārān nāśayanti prakāśakān | śrīcakre saṃsmarettasmād yoginībhairavān priye

122

न स्मरेद् यदि मूढात्मा योगिनीनां भवेत् पशुः । तस्मात् श्रीचक्रमध्ये तु संस्मरेत् सर्वदेवताः

na smared yadi mūḍhātmā yoginīnāṃ bhavet paśuḥ | tasmāt śrīcakramadhye tu saṃsmaret sarvadevatāḥ

123

अनुगृह्णन्ति देवेशि साधकान् नात्र संशयः । अनुग्रहन्तु वक्ष्यामि शृणु देवि यथाक्रमम्

anugṛhṇanti deveśi sādhakān nātra saṃśayaḥ | anugrahantu vakṣyāmi śṛṇu devi yathākramam

124

आत्मनोऽनुग्रहार्थं वा परार्थं श्रेष्ठमुत्तमम् । शुचिद्रव्यसमायुक्तं चक्रपूजासमन्वितम्

ātmano'nugrahārthaṃ vā parārthaṃ śreṣṭhamuttamam | śucidravyasamāyuktaṃ cakrapūjāsamanvitam

125

सर्वेषां दक्षिणां दत्त्वा होमपात्रं पृथक पृथक् । प्रपूजयेच्च वर्णस्थाः सर्वाभरणभूषिताः

sarveṣāṃ dakṣiṇāṃ dattvā homapātraṃ pṛthaka pṛthak | prapūjayecca varṇasthāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ

126

हर्षानन्दस्वयंयुक्ताः प्रसन्नाश्च पृथक् पृथक् । पायसाज्यौदनैर्युक्तैर्नैवेद्यैर्भक्तिसंयुतैः

harṣānandasvayaṃyuktāḥ prasannāśca pṛthak pṛthak | pāyasājyaudanairyuktairnaivedyairbhaktisaṃyutaiḥ

127

गन्धपुष्पादिभिः सम्यगर्चयित्वा गणेश्वरम् । हसख फ्रें हेसौं(ह्सौं) डां डीं डमलवरयूं ततः

gandhapuṣpādibhiḥ samyagarcayitvā gaṇeśvaram | hasakha phreṃ hesauṃ(hsauṃ) ḍāṃ ḍīṃ ḍamalavarayūṃ tataḥ

128

श्रीपादुकां हेसौ(ह्सौ)मिति च हसखफ्रें पुटन्ततः । सङ्कल्प्य मनसोऽभीष्टं मधुरत्रितयः प्रिये

śrīpādukāṃ hesau(hsau)miti ca hasakhaphreṃ puṭantataḥ | saṅkalpya manaso'bhīṣṭaṃ madhuratritayaḥ priye

129

गन्धपुष्पादिभिः सम्यगर्चयित्वा पृथक् पृथक् । पूजयित्वेप्सितान् कामान् प्रार्थयेत् कमलानने

gandhapuṣpādibhiḥ samyagarcayitvā pṛthak pṛthak | pūjayitvepsitān kāmān prārthayet kamalānane

130

ईप्सितानि च सर्वाणि साधको लभते वरम् । आत्मनश्च परस्यापि रक्षार्थं पूजयेत् प्रिये

īpsitāni ca sarvāṇi sādhako labhate varam | ātmanaśca parasyāpi rakṣārthaṃ pūjayet priye

131

रोगाणां नाशनार्थञ्च यथात्र पुत्रसिद्धये । वश्यार्थं मङ्गलार्थञ्च धर्मकर्मार्थसिद्धये

rogāṇāṃ nāśanārthañca yathātra putrasiddhaye | vaśyārthaṃ maṅgalārthañca dharmakarmārthasiddhaye

132

सप्ताहं पूजयेद्देवि चतुर्द्दशदिनानि च । एकविंशदिनान्यत्र लभते चेप्सितं फलम्

saptāhaṃ pūjayeddevi caturddaśadināni ca | ekaviṃśadinānyatra labhate cepsitaṃ phalam

133

दक्षिणाञ्च पृथग् दद्याद्वस्त्रभूषाङ्गुरीयकम् । कुलाष्टकसमायुक्तं चतुःषष्टिसमन्वितम्

dakṣiṇāñca pṛthag dadyādvastrabhūṣāṅgurīyakam | kulāṣṭakasamāyuktaṃ catuḥṣaṣṭisamanvitam

134

अचीतञ्च प्रयत्नेन सिद्धिर्भवत्यनेकशः । वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत् सिद्धिमात्मनः

acītañca prayatnena siddhirbhavatyanekaśaḥ | vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadīcchet siddhimātmanaḥ

135

एवं षट्कं समाख्यातमनुग्रहं वरानने । अचीतव्यं प्रयत्नेन साधकैः स्वेष्टसिद्धये

evaṃ ṣaṭkaṃ samākhyātamanugrahaṃ varānane | acītavyaṃ prayatnena sādhakaiḥ sveṣṭasiddhaye

136

ध्यात्वैव पूजयेदेता डाकिन्याद्या वरानने । संपूज्य सप्तमीं देवीं पूजयेत् सर्वसिद्धये

dhyātvaiva pūjayedetā ḍākinyādyā varānane | saṃpūjya saptamīṃ devīṃ pūjayet sarvasiddhaye

137

शक्तिदेहसमुत्पन्नं शक्तिनिर्माल्यभोजने । स्ववर्गेण समायुक्ता दत्तनिर्माल्यमित्यपि । प्रतिगृह्णयुगं स्वाहा इति निर्माल्यसर्जनम्

śaktidehasamutpannaṃ śaktinirmālyabhojane | svavargeṇa samāyuktā dattanirmālyamityapi | pratigṛhṇayugaṃ svāhā iti nirmālyasarjanam

138

डाकिनी सर्पवदना वित्तजा ज्वलनप्रभा । कमण्डलुं कर्त्तृकाञ्च धारयन्ती वरप्रदा

ḍākinī sarpavadanā vittajā jvalanaprabhā | kamaṇḍaluṃ karttṛkāñca dhārayantī varapradā

139

उलूकवदना देवी राकिणी नीलसन्निभा । खड्गखेटकसंयुक्ता सर्वालङ्कारभूषिता

ulūkavadanā devī rākiṇī nīlasannibhā | khaḍgakheṭakasaṃyuktā sarvālaṅkārabhūṣitā

140

लाकिनी श्रीकपालाढ्या पाशांकुशधरा सती । पाटलीपुष्पसङ्काशा सर्वाभरणभूषिता

lākinī śrīkapālāḍhyā pāśāṃkuśadharā satī | pāṭalīpuṣpasaṅkāśā sarvābharaṇabhūṣitā

141

काकिनी हयवक्त्रा च माणिक्यसदृशप्रभा । त्रिमुखीं मुण्डसंयुक्ता सिद्धिदा सर्वशोभना

kākinī hayavaktrā ca māṇikyasadṛśaprabhā | trimukhīṃ muṇḍasaṃyuktā siddhidā sarvaśobhanā

142

शाकिनी त्वञ्जनप्रख्या मार्जारास्या सुशोभना । कुलिशञ्च तथा दण्डं धारयन्ति शुचिस्मिता

śākinī tvañjanaprakhyā mārjārāsyā suśobhanā | kuliśañca tathā daṇḍaṃ dhārayanti śucismitā

143

हाकिनी ऋक्षवदना नीलनीरदसन्निभा । कपालशूलहस्ता च खेटकैरुपशोभिता । एकद्वित्रिचतुःपञ्चषण्मुखा सरभाभया

hākinī ṛkṣavadanā nīlanīradasannibhā | kapālaśūlahastā ca kheṭakairupaśobhitā | ekadvitricatuḥpañcaṣaṇmukhā sarabhābhayā

144

इति ते कथितं किञ्चिद्विशेषदिवसार्चनम् । समासेन कुलेशानि किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ kiñcidviśeṣadivasārcanam | samāsena kuleśāni kimbhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे विशेषदिवसार्चनं नाम दशमोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre viśeṣadivasārcanaṃ nāma daśamollāsaḥ

अथैकादशोल्लासः श्री देव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि सर्वलोकैकपूजित । कुलाचारक्रमं देव वद मे करुणानिधे

athaikādaśollāsaḥ śrī devyuvāca kuleśa śrotumicchāmi sarvalokaikapūjita | kulācārakramaṃ deva vada me karuṇānidhe

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण पशुपाशैः प्रमुच्यते

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa paśupāśaiḥ pramucyate

यदि चेद्दीक्षितो ज्येष्ठः कुलपूजादिवजीतः । तत्कनिष्ठः क्रमज्ञश्चेत् कुलपूजां समाचरेत्

yadi ceddīkṣito jyeṣṭhaḥ kulapūjādivajītaḥ | tatkaniṣṭhaḥ kramajñaścet kulapūjāṃ samācaret

तत्समीपं ततो गत्वा नमस्कृत्य गुरुं यथा । तस्मै निवेद्य तत्सर्वं शेष भुञ्जीत पार्वती

tatsamīpaṃ tato gatvā namaskṛtya guruṃ yathā | tasmai nivedya tatsarvaṃ śeṣa bhuñjīta pārvatī

पूजामध्ये गुरौ ज्येष्ठे पूज्ये वापि समागते । नत्वा ब्रूयात् स्थितं शिष्टमाचरेत्तदनुज्ञया

pūjāmadhye gurau jyeṣṭhe pūjye vāpi samāgate | natvā brūyāt sthitaṃ śiṣṭamācarettadanujñayā

ज्येष्ठस्य च कनिष्ठस्य शिष्यावेकत्र संस्थितौ । तत्र पूर्ववदाचारः कथितः कुलनायिके

jyeṣṭhasya ca kaniṣṭhasya śiṣyāvekatra saṃsthitau | tatra pūrvavadācāraḥ kathitaḥ kulanāyike

अज्ञातकौलिके प्राप्ते पौर्वापर्यन्तु चिन्तयेत् । स्मृत्वा स्वस्य गुरुं देवि स्वस्य मार्गेण तर्पयेत्

ajñātakaulike prāpte paurvāparyantu cintayet | smṛtvā svasya guruṃ devi svasya mārgeṇa tarpayet

नित्यार्चनं दिने कुर्याद्रात्रौ नैमित्तिकार्चनम् । उभयोः काम्यकर्माणि चेति शास्त्रस्य निर्णयः

nityārcanaṃ dine kuryādrātrau naimittikārcanam | ubhayoḥ kāmyakarmāṇi ceti śāstrasya nirṇayaḥ

अस्नात्वाऽनासनस्थो वा भुक्त्वा वा प्रलपन्नपि । गन्धपुष्पाक्षता कल्पवस्त्राद्यैरनलंकृतः । अविन्यस्तशरीरो वा कुलपूजां न चाचरेत्

asnātvā'nāsanastho vā bhuktvā vā pralapannapi | gandhapuṣpākṣatā kalpavastrādyairanalaṃkṛtaḥ | avinyastaśarīro vā kulapūjāṃ na cācaret

विना मन्त्रेण या पूजा विना मांसेन तर्पणम् । विना शक्त्या तु यत्पानं निष्फलं कथितं प्रिये

vinā mantreṇa yā pūjā vinā māṃsena tarpaṇam | vinā śaktyā tu yatpānaṃ niṣphalaṃ kathitaṃ priye

श्रीचक्रमेको वा कुर्यादेकपात्रन्तु नार्चयेत् । नार्चयेदेकहस्तेन न पिबेदेकपाणिना

śrīcakrameko vā kuryādekapātrantu nārcayet | nārcayedekahastena na pibedekapāṇinā

मत्स्यमांसासवैर्द्देवि नार्चयेत् पशुसन्निधौ । प्रणम्य प्रविशेच्चक्रं विनिर्गच्छेत्प्रणम्य च

matsyamāṃsāsavairddevi nārcayet paśusannidhau | praṇamya praviśeccakraṃ vinirgacchetpraṇamya ca

श्रीचक्रे नासने तिष्ठेन्न च वीरासने प्रिये । श्रीचक्रदर्शने देवि नेत्रयोः पापनाशनम् । तन्नास्ति चेद् व्रणद्वन्द्वं कौलिकस्याक्षियुग्मकम्

śrīcakre nāsane tiṣṭhenna ca vīrāsane priye | śrīcakradarśane devi netrayoḥ pāpanāśanam | tannāsti ced vraṇadvandvaṃ kaulikasyākṣiyugmakam

अनाचारान् सदाचारान् चक्रस्थान् शक्तिकौलिकान् । शिवगौरीधिया देवि भावयेन्नावमानयेत्

anācārān sadācārān cakrasthān śaktikaulikān | śivagaurīdhiyā devi bhāvayennāvamānayet

कुलाचार्यगृहं गत्वा भक्त्या पापविशुद्धये । याचेदमृतञ्चान्नञ्च तदभावे जलं पिबेत्

kulācāryagṛhaṃ gatvā bhaktyā pāpaviśuddhaye | yācedamṛtañcānnañca tadabhāve jalaṃ pibet

कुलाचार्येण तच्छक्त्या दत्तं पात्रञ्च भक्तितः । नमस्कृत्य तु गृह्णीयादन्यथा नरकं व्रजेत्

kulācāryeṇa tacchaktyā dattaṃ pātrañca bhaktitaḥ | namaskṛtya tu gṛhṇīyādanyathā narakaṃ vrajet

अस्नात्वा वाप्यभक्त्या वा लोभाद्वापि कुलेश्वरि । यः सेवेत कुलद्रव्यं दारिद्र्यं समवाप्नुयात्

asnātvā vāpyabhaktyā vā lobhādvāpi kuleśvari | yaḥ seveta kuladravyaṃ dāridryaṃ samavāpnuyāt

उष्णीषी कञ्चुकी नग्नो मुक्तकेशो गणावृतः । व्यग्रो रुष्टो विवादी च न सेवेत कुलामृतम्

uṣṇīṣī kañcukī nagno muktakeśo gaṇāvṛtaḥ | vyagro ruṣṭo vivādī ca na seveta kulāmṛtam

योगामृतेन निष्ठीवान्मद्यभाण्डपरिभ्रमात् । ऊर्ध्व नालेन पानाच्च देवताशापमाप्नुयात्

yogāmṛtena niṣṭhīvānmadyabhāṇḍaparibhramāt | ūrdhva nālena pānācca devatāśāpamāpnuyāt

एकासने निविष्टस्तु भुञ्जानस्त्वेकभाजने । एकपात्रे पिबेद्द्रव्यं ते यान्ति नरकं प्रिये

ekāsane niviṣṭastu bhuñjānastvekabhājane | ekapātre pibeddravyaṃ te yānti narakaṃ priye

यः सेवेत कुलद्रव्यमेकग्रामे स्थिते गुरौ । तत्कुलज्ञे च तत्पुत्रे स्वजेष्ठे कुलदेशिके । विनानुज्ञां महेशानि सोऽक्षयं नरकं व्रजेत्

yaḥ seveta kuladravyamekagrāme sthite gurau | tatkulajñe ca tatputre svajeṣṭhe kuladeśike | vinānujñāṃ maheśāni so'kṣayaṃ narakaṃ vrajet

उच्छिष्टो न स्पृशेच्चक्रे कुलद्रव्याणि पार्वति । बहिःप्रक्षाल्य च करौ कुलद्रव्याणि दापयेत्

ucchiṣṭo na spṛśeccakre kuladravyāṇi pārvati | bahiḥprakṣālya ca karau kuladravyāṇi dāpayet

मद्यभाण्डं समुधृत्च न पात्रं पूरयेत् प्रिये । भोगपात्रं सुराकुण्डे निक्षिपेन्न कदाचन

madyabhāṇḍaṃ samudhṛtca na pātraṃ pūrayet priye | bhogapātraṃ surākuṇḍe nikṣipenna kadācana

चक्रमध्ये शुचिधिया करप्रक्षालनादिकम् । यः करोति हि मूढात्मा स भवेदापदाम्पदम्

cakramadhye śucidhiyā karaprakṣālanādikam | yaḥ karoti hi mūḍhātmā sa bhavedāpadāmpadam

निष्ठीवनं मलं मूत्रमधोवायुविसर्जनम् । श्रीचक्रमध्ये यः कुर्यात् स भवेद् योगिनीपशुः

niṣṭhīvanaṃ malaṃ mūtramadhovāyuvisarjanam | śrīcakramadhye yaḥ kuryāt sa bhaved yoginīpaśuḥ

चक्रमध्ये घटे भग्ने पात्रे च पतिते भुवि । दीपनाशे च शान्त्यर्थं श्रीचक्रं कारयेत् प्रिये

cakramadhye ghaṭe bhagne pātre ca patite bhuvi | dīpanāśe ca śāntyarthaṃ śrīcakraṃ kārayet priye

मत्ता जपन्ति ध्यायन्ति स्तुवन्ति प्रणमन्ति च । बोधयन्ति च पृच्छन्ति नन्दन्ति ज्ञानिनः प्रिये

mattā japanti dhyāyanti stuvanti praṇamanti ca | bodhayanti ca pṛcchanti nandanti jñāninaḥ priye

मत्ता भ्रमन्ति गर्जन्ति हसन्ति विवदन्ति च । रुदन्ति स्त्रियमिच्छन्ति निन्दन्त्यज्ञानिनः प्रिये

mattā bhramanti garjanti hasanti vivadanti ca | rudanti striyamicchanti nindantyajñāninaḥ priye

परिहासं प्रलापञ्च वितण्डां बहुभाषितम् । औदासीन्यं भयं क्रोधं चक्रमध्ये विवर्जयेत्

parihāsaṃ pralāpañca vitaṇḍāṃ bahubhāṣitam | audāsīnyaṃ bhayaṃ krodhaṃ cakramadhye vivarjayet

पात्रहस्तो महादेवि न भ्रमेच्चक्रमध्यतः । पूर्णपात्रं करे कृत्वा न तिष्ठेत्तु चिरं प्रिये

pātrahasto mahādevi na bhrameccakramadhyataḥ | pūrṇapātraṃ kare kṛtvā na tiṣṭhettu ciraṃ priye

नालपेत् पात्रहस्तः सन् न भिन्द्यात् पात्रमम्बिके । पादाभ्यां न स्पृशेत् पात्रं न बिन्दुं पातयेदधः

nālapet pātrahastaḥ san na bhindyāt pātramambike | pādābhyāṃ na spṛśet pātraṃ na binduṃ pātayedadhaḥ

नैकहस्तेन दातव्यं न मुद्रावजीतं प्रिये । पात्रं न चालयेत स्थानान्न कुर्यात् पात्रसङ्करम्

naikahastena dātavyaṃ na mudrāvajītaṃ priye | pātraṃ na cālayeta sthānānna kuryāt pātrasaṅkaram

सशब्दं न पिबेन्मद्यं तथैव न च पूरयेत् । नान्योन्यं ताडयेत्पात्रं तथा न पातयेदधः

saśabdaṃ na pibenmadyaṃ tathaiva na ca pūrayet | nānyonyaṃ tāḍayetpātraṃ tathā na pātayedadhaḥ

साधारं नोद्धरेत् पात्रमनाधारे न निक्षिपेत् । रिक्तपात्रं न कुर्वीत न पात्रं भ्रामयेत् प्रिये

sādhāraṃ noddharet pātramanādhāre na nikṣipet | riktapātraṃ na kurvīta na pātraṃ bhrāmayet priye

न पात्रं लंघयेद्धीमान् पात्रं नोत्पातयेत् प्रिये । प्रक्षाल्य गोपयेत् पात्रमित्याज्ञा परमेश्वरि

na pātraṃ laṃghayeddhīmān pātraṃ notpātayet priye | prakṣālya gopayet pātramityājñā parameśvari

यदा सन्दीपितोल्लासः कौलिकः पशुमीक्षते । पठेद्वा पशुशास्त्राणि सङ्गच्छेद्वा पशुस्त्रियम्

yadā sandīpitollāsaḥ kaulikaḥ paśumīkṣate | paṭhedvā paśuśāstrāṇi saṅgacchedvā paśustriyam

कुर्यात् पशुप्रसङ्गं वा पशुकार्याणि वा चरेत् । धर्मार्थायुर्यशःपुण्यमर्थसौख्यादि नश्यति

kuryāt paśuprasaṅgaṃ vā paśukāryāṇi vā caret | dharmārthāyuryaśaḥpuṇyamarthasaukhyādi naśyati

श्रीचक्रस्थं कुलद्रव्यं यः पशुभ्यः प्रयच्छति । स्नेहाल्लोभाद्भयाद्वापि स भवेद् योगिनीपशुः

śrīcakrasthaṃ kuladravyaṃ yaḥ paśubhyaḥ prayacchati | snehāllobhādbhayādvāpi sa bhaved yoginīpaśuḥ

रिपुणापि न कर्त्तव्यो वाग्वादश्चक्रमध्यतः । पितृमातृसमं पश्येत्तेनोक्तं परुषं सहेत्

ripuṇāpi na karttavyo vāgvādaścakramadhyataḥ | pitṛmātṛsamaṃ paśyettenoktaṃ paruṣaṃ sahet

यथास्त्रीपुत्रमित्रादि दृष्ट्वा चेतः प्रहृष्यति । तथा चेत् कौलिकान् दृष्ट्वा स भवेद् योगिनीप्रियः

yathāstrīputramitrādi dṛṣṭvā cetaḥ prahṛṣyati | tathā cet kaulikān dṛṣṭvā sa bhaved yoginīpriyaḥ

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं यस्य मे गुरुसन्ततिः । यस्य मे सर्वशिष्यस्य को न पूज्यो महीतले । द्दति निश्चितबुद्धिर्यः स भवेदावयोः प्रियः

brahmādistambaparyantaṃ yasya me gurusantatiḥ | yasya me sarvaśiṣyasya ko na pūjyo mahītale | ddati niścitabuddhiryaḥ sa bhavedāvayoḥ priyaḥ

अहं गुरुरहं ज्येष्ठस्त्वहं वेद्मीति गवीतः । अहमेव गतिर्येषां कौलिका न भवन्ति ते

ahaṃ gururahaṃ jyeṣṭhastvahaṃ vedmīti gavītaḥ | ahameva gatiryeṣāṃ kaulikā na bhavanti te

श्रीगुरुं कुलशास्त्राणि पूजास्थानानि यानि च । भक्त्या श्रीपूर्वकं देवि प्रणम्य परिकीर्त्तयेत्

śrīguruṃ kulaśāstrāṇi pūjāsthānāni yāni ca | bhaktyā śrīpūrvakaṃ devi praṇamya parikīrttayet

गुरुं नाम्ना न भावेत जपकालादृते प्रिये । श्रीनाथ देव स्वामीति विवादे साधने वदेत्

guruṃ nāmnā na bhāveta japakālādṛte priye | śrīnātha deva svāmīti vivāde sādhane vadet

श्रीगुरोः पादुकां मुद्रां मूलमन्त्रं स्वपादुकाम् । शिष्यादन्यस्य देवेशि न वदेद् यस्य कस्यचित्

śrīguroḥ pādukāṃ mudrāṃ mūlamantraṃ svapādukām | śiṣyādanyasya deveśi na vaded yasya kasyacit

पारम्पर्यागमाम्नायं मन्त्राचारादिकं प्रिये । सर्व गुरुमुखाल्लब्धं सफलं स्यान्न चान्यथा

pāramparyāgamāmnāyaṃ mantrācārādikaṃ priye | sarva gurumukhāllabdhaṃ saphalaṃ syānna cānyathā

श्रीशास्त्राश्रयमूलञ्च पुस्तकं न वदेत् प्रिये । नित्यं समर्चयेद्भक्त्या पशुहस्ते न निक्षिपेत्

śrīśāstrāśrayamūlañca pustakaṃ na vadet priye | nityaṃ samarcayedbhaktyā paśuhaste na nikṣipet

स्वदारवन्निषेवेत कुलशास्त्राणि पार्वति । पशुशास्त्राणि सर्वाणि वर्जयेत् परदारवत्

svadāravanniṣeveta kulaśāstrāṇi pārvati | paśuśāstrāṇi sarvāṇi varjayet paradāravat

स्वचर्मस्थं यथा क्षीरमपेयं स्याद् द्विजोत्तमैः । तथा पशुमुखाद्धर्मो न श्रोतव्यो हि कौलिकैः

svacarmasthaṃ yathā kṣīramapeyaṃ syād dvijottamaiḥ | tathā paśumukhāddharmo na śrotavyo hi kaulikaiḥ

यः शृणोति कुलाचारं यथाशास्त्रञ्च यो वदेत् । तावुभौ गच्छतः साक्षाद् योगिनीवीरमेलनम्

yaḥ śṛṇoti kulācāraṃ yathāśāstrañca yo vadet | tāvubhau gacchataḥ sākṣād yoginīvīramelanam

अश्रद्धधाना ये चात्र कुलधर्मे कुलेश्वरि । नरकान्नो निवर्त्तन्ते यावदाहूत संप्लवम्

aśraddhadhānā ye cātra kuladharme kuleśvari | narakānno nivarttante yāvadāhūta saṃplavam

ऊढा धृता तथा क्रीता मूल्येन च समाहृता । सकृत् कामरता वापि पञ्चधा गुरुयोषितः । अलंघ्याः पूजनीयाः स्युर्गुरुवद्गुरुयोषितः

ūḍhā dhṛtā tathā krītā mūlyena ca samāhṛtā | sakṛt kāmaratā vāpi pañcadhā guruyoṣitaḥ | alaṃghyāḥ pūjanīyāḥ syurguruvadguruyoṣitaḥ

गुरुशक्तिं वीरभार्यां कुमारीं व्रतधारिणीम् । व्यङ्गाङ्गी विकृताङ्गीञ्च कुब्जामपि न कामयेत्

guruśaktiṃ vīrabhāryāṃ kumārīṃ vratadhāriṇīm | vyaṅgāṅgī vikṛtāṅgīñca kubjāmapi na kāmayet

सुताञ्च भगिनीं पौत्रीं स्नुषां वापि प्रियामपि । न कामयेद् गुरोरग्रे कुर्यान्नान्योन्यसंग्रहम्

sutāñca bhaginīṃ pautrīṃ snuṣāṃ vāpi priyāmapi | na kāmayed guroragre kuryānnānyonyasaṃgraham

कृष्णांशुकां कृष्णवणारं कुमारीञ्च कृशोदरीम् । मनोहरां यौवनस्थामर्चयेद्देवताधिया

kṛṣṇāṃśukāṃ kṛṣṇavaṇārṃ kumārīñca kṛśodarīm | manoharāṃ yauvanasthāmarcayeddevatādhiyā

एकदापि न सेवेत बलेन कुलयोगिनीम् । चक्रमध्ये स्वयं क्षुब्धां कामयेत् कुलसुन्दरि

ekadāpi na seveta balena kulayoginīm | cakramadhye svayaṃ kṣubdhāṃ kāmayet kulasundari

आममांसं सुराकुम्भं मत्तेभं सिद्धिलिङ्गिनम् । सहकारमशोकञ्च क्रीडालोलाः कुमारिकाः

āmamāṃsaṃ surākumbhaṃ mattebhaṃ siddhiliṅginam | sahakāramaśokañca krīḍālolāḥ kumārikāḥ

एक्रवृक्षं श्मशानञ्च समूहं योषतामपि । नारीञ्च रक्तवसनां दृष्ट्वा वन्देत भक्तितः

ekravṛkṣaṃ śmaśānañca samūhaṃ yoṣatāmapi | nārīñca raktavasanāṃ dṛṣṭvā vandeta bhaktitaḥ

गुरुशक्तिसुतज्येष्ठकनिष्ठान् कुलदेशिकान् । कुलदर्शनशास्त्राणि कुलद्रव्याणि कौलिकान्

guruśaktisutajyeṣṭhakaniṣṭhān kuladeśikān | kuladarśanaśāstrāṇi kuladravyāṇi kaulikān

प्रेरकान् सूचकांश्चापि वाचकान् दर्शकांस्तथा । शिक्षकान् बोधकान् योगी योगिनीसिद्धिरूपकान्

prerakān sūcakāṃścāpi vācakān darśakāṃstathā | śikṣakān bodhakān yogī yoginīsiddhirūpakān

कन्यां कुमारिकां नग्नामुन्मत्तां वापि योषितम् । न निन्देन्न जुगुप्सेत न हसेन्नावमानयेत्

kanyāṃ kumārikāṃ nagnāmunmattāṃ vāpi yoṣitam | na nindenna jugupseta na hasennāvamānayet

नाप्रियं नानृतं ब्रूयात् कस्यापि कुलयोगिनः । कुरूपा चेति कृष्णेति न वदेत् कुलयोषितम्

nāpriyaṃ nānṛtaṃ brūyāt kasyāpi kulayoginaḥ | kurūpā ceti kṛṣṇeti na vadet kulayoṣitam

परीक्षयेन्न भक्तानां वीराणाञ्च कृताकृतम् । न पश्येद्वनितां नग्नामुन्मत्तां प्रकटस्तनीम्

parīkṣayenna bhaktānāṃ vīrāṇāñca kṛtākṛtam | na paśyedvanitāṃ nagnāmunmattāṃ prakaṭastanīm

दिवसे न रमेन्नारीं तद्योनिं नैव वीक्षयेत् । या काचिदङ्गना लोके सा मातृ कुलसम्भवा

divase na ramennārīṃ tadyoniṃ naiva vīkṣayet | yā kācidaṅganā loke sā mātṛ kulasambhavā

कुप्यन्ति कुलयोगिन्यो वनितानां व्यतिक्रमात् । स्त्रियं शतापराधाञ्चेत् पुष्पेणापि न ताडयेत् । दोषान्न गणयेत् स्त्रीणां गुणानेव प्रकाशयेत्

kupyanti kulayoginyo vanitānāṃ vyatikramāt | striyaṃ śatāparādhāñcet puṣpeṇāpi na tāḍayet | doṣānna gaṇayet strīṇāṃ guṇāneva prakāśayet

तिष्ठन्ति कुलयोगिन्यः कुलवृक्षेषु सर्वदा । तत्पत्रेषु न भोक्तव्यमर्चयेत्तु विशेषतः

tiṣṭhanti kulayoginyaḥ kulavṛkṣeṣu sarvadā | tatpatreṣu na bhoktavyamarcayettu viśeṣataḥ

न स्वपेत् कुलवृक्षाधो न चोपद्रवमाचरेत् । दृष्ट्वा भक्त्या नमस्कुर्याच्छेदयेन्न कदाचन

na svapet kulavṛkṣādho na copadravamācaret | dṛṣṭvā bhaktyā namaskuryācchedayenna kadācana

श्लेष्मातकं करञ्जाख्यं निम्बाश्वत्थकदम्बकाः । बिल्ववटोडुम्बराश्च तिन्तिडी नवमी स्मृता

śleṣmātakaṃ karañjākhyaṃ nimbāśvatthakadambakāḥ | bilvavaṭoḍumbarāśca tintiḍī navamī smṛtā

प्रायश्चित्तं भृगोः पातं संन्यासं व्रतधारणम् । तीर्थयात्राभिगमनं कौलः पञ्च विवर्जयेत्

prāyaścittaṃ bhṛgoḥ pātaṃ saṃnyāsaṃ vratadhāraṇam | tīrthayātrābhigamanaṃ kaulaḥ pañca vivarjayet

वीरहत्या वृथापानं वीरपत्नीनिषेवणम् । वीरद्रव्यापहरणम् तत्संयोगश्च पञ्चमः । महापातकमित्युक्तं कौलिकानां कुलान्वये

vīrahatyā vṛthāpānaṃ vīrapatnīniṣevaṇam | vīradravyāpaharaṇam tatsaṃyogaśca pañcamaḥ | mahāpātakamityuktaṃ kaulikānāṃ kulānvaye

शैवे तत्त्वपरिज्ञानं गारुडे विषभक्षणम् । ज्योतिषे ग्रहणं सारं कौलेऽनुग्रहनिग्रहौ

śaive tattvaparijñānaṃ gāruḍe viṣabhakṣaṇam | jyotiṣe grahaṇaṃ sāraṃ kaule'nugrahanigrahau

देवतागुरुशास्त्राणां सिद्धाचारविडम्बकाः । विद्याचौरो गुरुद्रोही ब्रह्मराक्षसतां व्रजेत्

devatāguruśāstrāṇāṃ siddhācāraviḍambakāḥ | vidyācauro gurudrohī brahmarākṣasatāṃ vrajet

गुरुवाक्यं हतं कृत्वा वीरान् निर्भर्त्स्य च प्रिये । गुरुं हुङ्कृत्य तुङ्कृत्य वीरं निजीत्य वादतः । विकल्प्य कुलशास्त्राणि भवन्ति ब्रह्मराक्षसाः

guruvākyaṃ hataṃ kṛtvā vīrān nirbhartsya ca priye | guruṃ huṅkṛtya tuṅkṛtya vīraṃ nijītya vādataḥ | vikalpya kulaśāstrāṇi bhavanti brahmarākṣasāḥ

एकाक्षरप्रदातारं यो गुरुञ्चावमानयेत् । श्वानं योनिशतं गत्वा चण्डालत्वमवाप्नुयात्

ekākṣarapradātāraṃ yo guruñcāvamānayet | śvānaṃ yoniśataṃ gatvā caṇḍālatvamavāpnuyāt

मातरं पितरं भार्यां भ्रातरं बान्धवं सुतम् । कुलनिन्दाकरं देवि हन्यादेवाविचारयन्

mātaraṃ pitaraṃ bhāryāṃ bhrātaraṃ bāndhavaṃ sutam | kulanindākaraṃ devi hanyādevāvicārayan

गुर्वर्थं देवतार्थं वा कौलिकार्थं कुलेश्वरि । कुलागमार्थमथवा कुलधर्मार्थमेव वा

gurvarthaṃ devatārthaṃ vā kaulikārthaṃ kuleśvari | kulāgamārthamathavā kuladharmārthameva vā

देवि निन्दाकरं हत्वा बाधितः स्वयमेव वा । यस्त्यजेद्दुस्त्यजप्राणान् स परे लीयते शिवे

devi nindākaraṃ hatvā bādhitaḥ svayameva vā | yastyajeddustyajaprāṇān sa pare līyate śive

एकस्मिन्निधनं यत्र प्रापिते दुष्टचारिणि । बहूनां भवति क्षेमं पुण्यं तस्य वधे भवेत्

ekasminnidhanaṃ yatra prāpite duṣṭacāriṇi | bahūnāṃ bhavati kṣemaṃ puṇyaṃ tasya vadhe bhavet

श्रीचक्रकृतवृत्तान्तं शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कदाचिन्नैव वक्तव्यमित्याज्ञा परमेश्वरि

śrīcakrakṛtavṛttāntaṃ śubhaṃ vā yadi vā'śubham | kadācinnaiva vaktavyamityājñā parameśvari

कुलधर्मप्रसङ्गञ्च पशूनां पुरतः प्रिये । कदाचिन्नैव कुर्वीत शूद्राग्रे देवपाठवत्

kuladharmaprasaṅgañca paśūnāṃ purataḥ priye | kadācinnaiva kurvīta śūdrāgre devapāṭhavat

पीठक्षेत्रागमाम्नायं तद्विद्याचारकौलिकान् । कुलद्रव्यादिकं देवि न वदेत् पशुसन्निधौ

pīṭhakṣetrāgamāmnāyaṃ tadvidyācārakaulikān | kuladravyādikaṃ devi na vadet paśusannidhau

यथा रक्षति चौरेभ्यो धनधान्यादिकं प्रिये । कुलधर्मं तथा देवि पशुभ्यः परिरक्षयेत्

yathā rakṣati caurebhyo dhanadhānyādikaṃ priye | kuladharmaṃ tathā devi paśubhyaḥ parirakṣayet

अन्तः कौलो बहिः शैवो जनमध्ये तु वैष्णवः । कौलं सुगोपयेद्देवि नारिकेलफलाम्बुवत्

antaḥ kaulo bahiḥ śaivo janamadhye tu vaiṣṇavaḥ | kaulaṃ sugopayeddevi nārikelaphalāmbuvat

कुलधर्मादिकं सर्वं सर्वावस्थासु सर्वदा । गोपयेच्च प्रयत्नेन जननीजारगर्भवत्

kuladharmādikaṃ sarvaṃ sarvāvasthāsu sarvadā | gopayecca prayatnena jananījāragarbhavat

वेदशास्त्रपुराणानि स्पष्टानि गणिका इव । इयन्तु शाम्भवी विद्या गुप्ता कुलवधूरिव

vedaśāstrapurāṇāni spaṣṭāni gaṇikā iva | iyantu śāmbhavī vidyā guptā kulavadhūriva

सुगुप्तकौलिकाचारमनुगृह्णन्ति देवताः । वाञ्छासिद्धिं प्रयच्छन्ति नाशयन्ति प्रकाशकान्

suguptakaulikācāramanugṛhṇanti devatāḥ | vāñchāsiddhiṃ prayacchanti nāśayanti prakāśakān

कुलेशि कुलशास्त्रज्ञाः कुलपूजापरायणाः । ये त्वां रहसि सेवन्ते ते तिष्ठन्ति तवान्तिके

kuleśi kulaśāstrajñāḥ kulapūjāparāyaṇāḥ | ye tvāṃ rahasi sevante te tiṣṭhanti tavāntike

गुरुं प्रकाशयेद्धीमान् मन्त्रं यत्नेन गोपयेत् । अप्रकाशप्रकाशाभ्यां नश्यतः सम्पदायुषी

guruṃ prakāśayeddhīmān mantraṃ yatnena gopayet | aprakāśaprakāśābhyāṃ naśyataḥ sampadāyuṣī

सर्वाचारपरिभ्रष्टः कुलाचारं समाश्रयेत् । कुलाचारपरिभ्रष्टौ रौरवं नरकं व्रजेत्

sarvācāraparibhraṣṭaḥ kulācāraṃ samāśrayet | kulācāraparibhraṣṭau rauravaṃ narakaṃ vrajet

शास्त्रेषु निष्कृतिर्दृष्टा महापातकिनामपि । कुलभ्रष्टस्य देवेशि न दृष्टा निष्कृतिः क्वचित्

śāstreṣu niṣkṛtirdṛṣṭā mahāpātakināmapi | kulabhraṣṭasya deveśi na dṛṣṭā niṣkṛtiḥ kvacit

कुलधर्म समाश्रित्य आचारं यो न पालयेत् । यथेच्छचारिणस्तस्य महापातकिनः प्रिये

kuladharma samāśritya ācāraṃ yo na pālayet | yathecchacāriṇastasya mahāpātakinaḥ priye

आपदो दुरितं रोगा दारिद्र्यं कलहो भयम् । योगिनीनां प्रकोपश्च स्खलितानि पदे पदे

āpado duritaṃ rogā dāridryaṃ kalaho bhayam | yoginīnāṃ prakopaśca skhalitāni pade pade

भ्रंशमानः प्रनष्टश्च तेजोहीनोऽतिदुर्मतिः । निन्दितः सर्वविद्विष्टो विह्वलः सङ्गवजीतः । देशाद्देशान्तरं याति कार्यहानिश्च सर्वदा

bhraṃśamānaḥ pranaṣṭaśca tejohīno'tidurmatiḥ | ninditaḥ sarvavidviṣṭo vihvalaḥ saṅgavajītaḥ | deśāddeśāntaraṃ yāti kāryahāniśca sarvadā

तत्रापि कुलमार्गस्थाः शाकिन्यः कुलपालिकाः । भक्षयन्ति पुरा तासां वरो दत्तो मयेव तु

tatrāpi kulamārgasthāḥ śākinyaḥ kulapālikāḥ | bhakṣayanti purā tāsāṃ varo datto mayeva tu

तस्मादाचारवान् देवि योगिनीनां प्रियो भवेत् । नाशयन्ति चतुर्वेदाननाचाराः कुलेश्वरि

tasmādācāravān devi yoginīnāṃ priyo bhavet | nāśayanti caturvedānanācārāḥ kuleśvari

पादुकामात्रसारज्ञः सदाचारेषु यन्त्रितः । सदाचारेण देवत्वं योगिनीवीरमेलनम् । सम्प्राप्नुवन्ति तिर्यक्त्वं कौलिकास्तद्विपर्ययात्

pādukāmātrasārajñaḥ sadācāreṣu yantritaḥ | sadācāreṇa devatvaṃ yoginīvīramelanam | samprāpnuvanti tiryaktvaṃ kaulikāstadviparyayāt

आज्ञासिद्धमिदं कौलमनाचाराद्विनश्यति । आचारपालनात् सत्यमाज्ञासिद्धिर्भविष्यति

ājñāsiddhamidaṃ kaulamanācārādvinaśyati | ācārapālanāt satyamājñāsiddhirbhaviṣyati

नाभिषेको न मन्त्रो वा न शास्त्रपठनादिकम् । कारणं कुलधर्मस्य सदाचारः कुलेश्वरि

nābhiṣeko na mantro vā na śāstrapaṭhanādikam | kāraṇaṃ kuladharmasya sadācāraḥ kuleśvari

परा श्रीपादुकातत्त्वत्रयाचारादिवासनाः । यो वेत्ति समयी स स्यात् कौलिकश्चापि शाम्भवि

parā śrīpādukātattvatrayācārādivāsanāḥ | yo vetti samayī sa syāt kaulikaścāpi śāmbhavi

100

तावन्न कौलिको देवि यावन्न समयीकृतः । देहपाते विमोक्षः स्यात् समयाचारपालनात्

tāvanna kauliko devi yāvanna samayīkṛtaḥ | dehapāte vimokṣaḥ syāt samayācārapālanāt

101

संस्कारेण विहीनत्वाद् गुरुवाक्यस्य लङ्घनात् । आचारवर्जनाद्देवि कौलिकः पतितो भवेत्

saṃskāreṇa vihīnatvād guruvākyasya laṅghanāt | ācāravarjanāddevi kaulikaḥ patito bhavet

102

नित्यं नैमित्तिकं द्रव्यं मन्त्रयन्त्रादिलोपनम् । अनर्हपशुदुःसङ्गमन्त्रसाङ्कर्यसम्भवम्

nityaṃ naimittikaṃ dravyaṃ mantrayantrādilopanam | anarhapaśuduḥsaṅgamantrasāṅkaryasambhavam

103

गुप्तप्रकटसम्भूतं ज्ञानाज्ञानकृतं प्रिये । एवमादिषु दोषेषु पापस्य गुरुलाघवम्

guptaprakaṭasambhūtaṃ jñānājñānakṛtaṃ priye | evamādiṣu doṣeṣu pāpasya gurulāghavam

104

देशं कालं वयो वित्तं सम्यग् ज्ञात्वा यथाविधि । प्रायश्चित्तं गुरुर्द्दद्यात् सर्वपापविशुद्धये

deśaṃ kālaṃ vayo vittaṃ samyag jñātvā yathāvidhi | prāyaścittaṃ gururddadyāt sarvapāpaviśuddhaye

105

शिष्योऽपि गुरुणाऽऽज्ञप्तं प्रायश्चित्तं समाचरेत् । अथवा सर्वपापानां गुरुनामजपः स्मृतः

śiṣyo'pi guruṇā''jñaptaṃ prāyaścittaṃ samācaret | athavā sarvapāpānāṃ gurunāmajapaḥ smṛtaḥ

106

जाम्बूनदस्य कलुषं परिशुद्धं यथाग्निना । अनाचारस्य मालिन्यं प्रायञ्चित्ताग्निना दहेत्

jāmbūnadasya kaluṣaṃ pariśuddhaṃ yathāgninā | anācārasya mālinyaṃ prāyañcittāgninā dahet

107

बहुनात्र किमुक्तेन रहस्यं शृणु पार्वती । वर्णाश्रमाणां सर्वेषामाचारः सद्गतिप्रदः

bahunātra kimuktena rahasyaṃ śṛṇu pārvatī | varṇāśramāṇāṃ sarveṣāmācāraḥ sadgatipradaḥ

108

गुरुस्त्रिवारमाचारं कथयेच्च कुलेश्वरि । न गृह्णाति हि शिष्यश्चेत्तदा पापं गुरोर्न हि

gurustrivāramācāraṃ kathayecca kuleśvari | na gṛhṇāti hi śiṣyaścettadā pāpaṃ gurorna hi

109

मन्त्रिदोषश्च राजानं जायादोषः पतिं यथा । तथा प्राप्नोत्यसन्देहं शिष्यपापं गुरुं प्रिये

mantridoṣaśca rājānaṃ jāyādoṣaḥ patiṃ yathā | tathā prāpnotyasandehaṃ śiṣyapāpaṃ guruṃ priye

110

इति ते कथितं किञ्चित् समासेन कुलेश्वरि । कुलाचारविधिं देवि किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ kiñcit samāsena kuleśvari | kulācāravidhiṃ devi kimbhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे कुलाचारकथनं नाम एकादशोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre kulācārakathanaṃ nāma ekādaśollāsaḥ

अथ द्वादशोल्लासः श्री देव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि पादुका भक्तिलक्षणम् । आचारमपि देवेश वद मे करुणानिधे

atha dvādaśollāsaḥ śrī devyuvāca kuleśa śrotumicchāmi pādukā bhaktilakṣaṇam | ācāramapi deveśa vada me karuṇānidhe

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण भक्तिराशु प्रजापते

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa bhaktirāśu prajāpate

वाग्भवा मूलवलये सूत्राद्याः कवलीकृताः । एवं कुलार्णवे ज्ञानं पादुकायां प्रतिष्ठितम्

vāgbhavā mūlavalaye sūtrādyāḥ kavalīkṛtāḥ | evaṃ kulārṇave jñānaṃ pādukāyāṃ pratiṣṭhitam

कोटिकोटिमहादानात् कोटिकोटिमहाव्रतात् । कोटिकोटिमहायज्ञात् परा श्रीपादुकास्मृतिः

koṭikoṭimahādānāt koṭikoṭimahāvratāt | koṭikoṭimahāyajñāt parā śrīpādukāsmṛtiḥ

कोटिकोटिमन्त्रजापात् कोटितीर्थावगाहनात् । कोटिदेवार्चनाद्देवि परा श्रीपादुकास्मृतिः

koṭikoṭimantrajāpāt koṭitīrthāvagāhanāt | koṭidevārcanāddevi parā śrīpādukāsmṛtiḥ

महारोगे महोत्पाते महादोषे महाभये । महापदि महापापे स्मृता रक्षति पादुका

mahāroge mahotpāte mahādoṣe mahābhaye | mahāpadi mahāpāpe smṛtā rakṣati pādukā

दुराचारे दुरालापे दुःसङ्गे दुष्प्रतिग्रहे । दुराचारे च दुर्बुद्धौ स्मृता रक्षति पादुका

durācāre durālāpe duḥsaṅge duṣpratigrahe | durācāre ca durbuddhau smṛtā rakṣati pādukā

Kulārṇava Tantra (cont. 8)

तेनाधीतं स्मृतं ज्ञातम् इष्टं दत्तञ्च पूजितम् । जिह्वाग्रे वर्त्तते यस्य सदा श्रीपादुकास्मृतिः

tenādhītaṃ smṛtaṃ jñātam iṣṭaṃ dattañca pūjitam | jihvāgre varttate yasya sadā śrīpādukāsmṛtiḥ

सकृत् श्रीपादुकां देवि यो वा जपति भक्तितः । स सर्वपापरहितः प्राप्नोति परमां गतिम्

sakṛt śrīpādukāṃ devi yo vā japati bhaktitaḥ | sa sarvapāparahitaḥ prāpnoti paramāṃ gatim

शुचिर्वाप्यशुचिर्वापि भक्त्या स्मरति पादुकाम् । अनायासेन धर्मार्थकाममोक्षान् लभते सः

śucirvāpyaśucirvāpi bhaktyā smarati pādukām | anāyāsena dharmārthakāmamokṣān labhate saḥ

श्रीनाथचरणाम्भोजं यस्यां दिशि विराजते । तस्यां दिशि नमस्कुर्यात् भक्त्या प्रतिदिनं प्रिये

śrīnāthacaraṇāmbhojaṃ yasyāṃ diśi virājate | tasyāṃ diśi namaskuryāt bhaktyā pratidinaṃ priye

न पादुकापरो मन्त्रो न देवः श्रीगुरोः परः । न हि शाक्तात् परा दीक्षा न पुण्यं कुलपूजनात्

na pādukāparo mantro na devaḥ śrīguroḥ paraḥ | na hi śāktāt parā dīkṣā na puṇyaṃ kulapūjanāt

ध्यानमूलं गुरोर्मूत्तीः पूजामूलं गुरोः पदम् । मन्त्रमूलं गुरोर्वाक्यं मोक्षमूलं गुरोः कृपा

dhyānamūlaṃ gurormūttīḥ pūjāmūlaṃ guroḥ padam | mantramūlaṃ gurorvākyaṃ mokṣamūlaṃ guroḥ kṛpā

गुरुमूलाः क्रियाः सर्वा लोकेऽस्मिन् कुलनायिके । तस्मात् सेव्यो गुरुनीत्यं सिद्ध्यर्थं भक्तिसंयुतैः

gurumūlāḥ kriyāḥ sarvā loke'smin kulanāyike | tasmāt sevyo gurunītyaṃ siddhyarthaṃ bhaktisaṃyutaiḥ

तावदात्तीर्भयं शोको लोभमोहभ्रमादयः । यावन्नायाति शरणं श्रीगुरुं भक्तवत्सलम्

tāvadāttīrbhayaṃ śoko lobhamohabhramādayaḥ | yāvannāyāti śaraṇaṃ śrīguruṃ bhaktavatsalam

तावद् भ्रमन्ति संसारे सर्वदुःखमलीमसाः । न भवेत् सद्गुरौ भक्तिर्यावद्देवेशि देहिनाम्

tāvad bhramanti saṃsāre sarvaduḥkhamalīmasāḥ | na bhavet sadgurau bhaktiryāvaddeveśi dehinām

सर्वसिद्धिफलोपेतो मन्त्रः शुध्यति शोभनः । गुरुप्रसादमूलोऽयं परतत्त्वमहाक्रमः

sarvasiddhiphalopeto mantraḥ śudhyati śobhanaḥ | guruprasādamūlo'yaṃ paratattvamahākramaḥ

यथा ददाति सन्तुष्टः प्रसन्नो वरदो मनुम् । तथा भक्त्या धनैः प्राणैर्गुरुं यत्नेन तोषयेत्

yathā dadāti santuṣṭaḥ prasanno varado manum | tathā bhaktyā dhanaiḥ prāṇairguruṃ yatnena toṣayet

यदा दद्यात् स्वशिष्याय स्वात्मानं देशिकोत्तमः । तदा मुक्तो भवेच्छिष्यस्ततो नास्ति पुनर्भवः

yadā dadyāt svaśiṣyāya svātmānaṃ deśikottamaḥ | tadā mukto bhavecchiṣyastato nāsti punarbhavaḥ

तावदाराधयेच्छिष्यः प्रसन्नोऽसौ यदा भवेत् । गुरौ प्रसन्ने शिष्यस्य सद्यः पापक्षयो भवेत्

tāvadārādhayecchiṣyaḥ prasanno'sau yadā bhavet | gurau prasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayo bhavet

मनसापि न काङ्क्षन्ते यान् कामाननुजीविनः । सम्पादयन्ति तान् सर्वान् स्वामिनो भक्तवत्सलाः

manasāpi na kāṅkṣante yān kāmānanujīvinaḥ | sampādayanti tān sarvān svāmino bhaktavatsalāḥ

ब्रह्मविष्णुमहेशादिदेवतामुनियोगिनः । कुर्वन्त्यनुग्रहं तुष्टा गुरौ तुष्टे न संशयः

brahmaviṣṇumaheśādidevatāmuniyoginaḥ | kurvantyanugrahaṃ tuṣṭā gurau tuṣṭe na saṃśayaḥ

भक्त्या तुष्टेन गुरुणा यः प्रदिष्टः कृपालुना । कर्ममुक्तो भवेच्छिष्योः भुक्तिमुक्त्योः स भाजनम्

bhaktyā tuṣṭena guruṇā yaḥ pradiṣṭaḥ kṛpālunā | karmamukto bhavecchiṣyoḥ bhuktimuktyoḥ sa bhājanam

शिष्येणापि तथा कार्यं तथा सन्तोषितो गुरुः । प्रियं कुर्याच्च देवेशि मनोवाक्कायकर्मभिः

śiṣyeṇāpi tathā kāryaṃ tathā santoṣito guruḥ | priyaṃ kuryācca deveśi manovākkāyakarmabhiḥ

यदि तुष्टेन गुरुणात्मशिष्यो यत्र कुत्रचित् । मुक्तोऽसीति समादिष्टः सोऽपि मुक्तिं व्रजेत् प्रिये

yadi tuṣṭena guruṇātmaśiṣyo yatra kutracit | mukto'sīti samādiṣṭaḥ so'pi muktiṃ vrajet priye

अथवा निष्प्रपञ्चेन धाम्ना केनचिदीश्वरः । करोति गुरुरूपेण पशुपाशविमोचनम्

athavā niṣprapañcena dhāmnā kenacidīśvaraḥ | karoti gururūpeṇa paśupāśavimocanam

न मे प्रियश्चतुर्वेदी मद्भक्तः श्वपचोऽपि वा । तस्मै देयं ततो ग्राह्यं स तु पूज्यो ह्यहं तथा

na me priyaścaturvedī madbhaktaḥ śvapaco'pi vā | tasmai deyaṃ tato grāhyaṃ sa tu pūjyo hyahaṃ tathā

विप्रः षड्गुणयुक्तश्चेदभक्तो न प्रशस्यते । म्लेच्छोऽपि गुणहीनोऽपि भक्तिमान् शिष्य उच्यते

vipraḥ ṣaḍguṇayuktaścedabhakto na praśasyate | mleccho'pi guṇahīno'pi bhaktimān śiṣya ucyate

गुरुभक्तिविहीनस्य तपो विद्या कुलं व्रतम् । सर्वं नश्यति तत्रैव भूषणं लोकरञ्जनम्

gurubhaktivihīnasya tapo vidyā kulaṃ vratam | sarvaṃ naśyati tatraiva bhūṣaṇaṃ lokarañjanam

गुरुभक्त्यग्निना सम्यग्दग्धदुर्मतिकल्मषः । श्वपचोऽपि परैः पूज्यो विद्वानपि न नास्तिकः

gurubhaktyagninā samyagdagdhadurmatikalmaṣaḥ | śvapaco'pi paraiḥ pūjyo vidvānapi na nāstikaḥ

धर्मार्थकामैः किन्तस्य मोक्ष एव करे स्थितः । सर्वार्थैः श्रीगुरौ देवि यस्य भक्तिः सदा स्थिरा

dharmārthakāmaiḥ kintasya mokṣa eva kare sthitaḥ | sarvārthaiḥ śrīgurau devi yasya bhaktiḥ sadā sthirā

स शिवो गुरुरूपेण भुक्तिमुक्तिप्रदो मम । इति भक्त्या स्मरेद् यस्तु तस्य सिद्विरदूरतः

sa śivo gururūpeṇa bhuktimuktiprado mama | iti bhaktyā smared yastu tasya sidviradūrataḥ

यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ । तस्य ते कथिता ह्यर्थाः प्रकाशन्ते कुलेश्वरि

yasya deve parā bhaktiryathā deve tathā gurau | tasya te kathitā hyarthāḥ prakāśante kuleśvari

नारायणे महादेवे मातापित्रोश्च राजनि । भक्तिर्यथा महादेवि तथा कार्या निजे गुरौ

nārāyaṇe mahādeve mātāpitrośca rājani | bhaktiryathā mahādevi tathā kāryā nije gurau

लक्ष्मीनारायणौ वाणीधातारौ गिरिजाशिवौ । श्रीगुरुं गुरुपत्नीञ्च पितराविति चिन्तयेत्

lakṣmīnārāyaṇau vāṇīdhātārau girijāśivau | śrīguruṃ gurupatnīñca pitarāviti cintayet

गुरुभक्त्या यथा देवि प्राप्यन्ते सर्वसिद्धयः । यज्ञः दानतपस्तीर्थव्रताद्यैर्न तथा प्रिये

gurubhaktyā yathā devi prāpyante sarvasiddhayaḥ | yajñaḥ dānatapastīrthavratādyairna tathā priye

श्रीगुरौ निश्चला भक्तिर्वर्द्धते हि यथा यथा । तथा तथास्य विज्ञानं वर्द्धते कुलनायिके

śrīgurau niścalā bhaktirvarddhate hi yathā yathā | tathā tathāsya vijñānaṃ varddhate kulanāyike

कि तीर्थाद्यैर्महायासैः किं व्रतैः कायशोषणैः । निर्व्याजसेवा देवेशि भक्तिरेषा हि सद्गुरोः

ki tīrthādyairmahāyāsaiḥ kiṃ vrataiḥ kāyaśoṣaṇaiḥ | nirvyājasevā deveśi bhaktireṣā hi sadguroḥ

कायाक्लेशेन महता तपसा वापि यत् फलम् । तत् फलं लभते देवि सुखेन गुरुसेवया

kāyākleśena mahatā tapasā vāpi yat phalam | tat phalaṃ labhate devi sukhena gurusevayā

भोगमोक्षाथीनां ब्रह्मविष्ण्वीशपदकाङ्क्षिणाम् । भक्तिरेव गुरौ देवि नान्यः पन्था इति श्रुतिः

bhogamokṣāthīnāṃ brahmaviṣṇvīśapadakāṅkṣiṇām | bhaktireva gurau devi nānyaḥ panthā iti śrutiḥ

अशुभानि च कर्माणि महापातकजानि च । भक्तिः क्षणेन दहति तूलराशिमिवानलः

aśubhāni ca karmāṇi mahāpātakajāni ca | bhaktiḥ kṣaṇena dahati tūlarāśimivānalaḥ

विश्वासाय नमस्तस्मै सर्वसिद्धिप्रदायिने । येन मृद्दारुद्दषदः फलन्त्यविफलं फलम्

viśvāsāya namastasmai sarvasiddhipradāyine | yena mṛddāruddaṣadaḥ phalantyaviphalaṃ phalam

न योगो न तपो नार्चाक्रमः कोऽपि प्रलीयते । अमाये कुलमार्गेऽस्मिन् भक्तिरेव विशिष्यते

na yogo na tapo nārcākramaḥ ko'pi pralīyate | amāye kulamārge'smin bhaktireva viśiṣyate

साक्षाद् गुरुमये देवि सर्वस्मिन् भुवनान्तरे । किन्नु भक्तिमतां क्षेत्रे मन्त्रः केषां न सिध्यति

sākṣād gurumaye devi sarvasmin bhuvanāntare | kinnu bhaktimatāṃ kṣetre mantraḥ keṣāṃ na sidhyati

गुरौ मनुष्यबुद्धिञ्च मन्त्रे चाक्षरबुद्धिकम् । प्रतिमासु शिलाबुद्धि कुर्वाणो नरकं व्रजेत्

gurau manuṣyabuddhiñca mantre cākṣarabuddhikam | pratimāsu śilābuddhi kurvāṇo narakaṃ vrajet

गुरुं न मर्त्त्यं बुध्येत यदि बुध्येत तस्य हि । न कदाचिद्भवेत् सिद्धिर्मन्त्रैर्वा देवतार्चनैः

guruṃ na marttyaṃ budhyeta yadi budhyeta tasya hi | na kadācidbhavet siddhirmantrairvā devatārcanaiḥ

श्रीगुरुं प्राकृतैः सार्द्धं ये स्मरन्ति वदन्ति च । तेषां हि सुकृतं सर्वं पातकं भवति प्रिये

śrīguruṃ prākṛtaiḥ sārddhaṃ ye smaranti vadanti ca | teṣāṃ hi sukṛtaṃ sarvaṃ pātakaṃ bhavati priye

जन्महेतू हि पितरौ पूजनीयौ प्रयत्नतः । गुरुवीशेषतः पूज्यो धर्माधर्मप्रदर्शकः

janmahetū hi pitarau pūjanīyau prayatnataḥ | guruvīśeṣataḥ pūjyo dharmādharmapradarśakaḥ

गुरुः पिता गुरुर्माता गुरुर्द्देवो महेश्वरः । शिवे रुष्टे गुरुस्त्राता गुरौ रुष्टे न कश्चन

guruḥ pitā gururmātā gururddevo maheśvaraḥ | śive ruṣṭe gurustrātā gurau ruṣṭe na kaścana

गुरोहीतं हि कर्त्तव्यं मनोवाक्कायकर्मभिः । अहिताचरणाद्देवि विष्ठायां जायते क्रिमिः

gurohītaṃ hi karttavyaṃ manovākkāyakarmabhiḥ | ahitācaraṇāddevi viṣṭhāyāṃ jāyate krimiḥ

शरीरवित्तप्राणैश्च श्रीगुरुं वञ्चयन्ति ये । क्रिमिकीटपतङ्गत्वं प्रात्नुवन्ति न संशयः

śarīravittaprāṇaiśca śrīguruṃ vañcayanti ye | krimikīṭapataṅgatvaṃ prātnuvanti na saṃśayaḥ

मन्त्र त्यागाद्भवेन्मृत्युर्गुरुत्यागाद्दरिद्रता । गुरुमन्त्रपरित्यागाद्रौरवं नरकं व्रजेत्

mantra tyāgādbhavenmṛtyurgurutyāgāddaridratā | gurumantraparityāgādrauravaṃ narakaṃ vrajet

गुर्वर्थं धारयेद्देहं तदर्थं धनमर्जयेत् । निजप्राणान् परित्यज्य गुरुकार्यं समाचरेत्

gurvarthaṃ dhārayeddehaṃ tadarthaṃ dhanamarjayet | nijaprāṇān parityajya gurukāryaṃ samācaret

गुरूक्तं परुषं वाक्यमाशिषं परिचिन्तयेत् । तेन सन्ताडितो वापि प्रसादमिति संस्मरेत्

gurūktaṃ paruṣaṃ vākyamāśiṣaṃ paricintayet | tena santāḍito vāpi prasādamiti saṃsmaret

भोग्य भोज्यानि वस्तूनि गुरुवे च समर्पयेत् । तच्छेषमिति सञ्चिन्त्य चानुभूयात् कुलेश्वरि

bhogya bhojyāni vastūni guruve ca samarpayet | taccheṣamiti sañcintya cānubhūyāt kuleśvari

गुर्वग्रे न तपः कुर्यान्नोपवासव्रतादिकम् । तीर्थयात्रां न कुर्याच्च न स्नायादात्मशुद्धये

gurvagre na tapaḥ kuryānnopavāsavratādikam | tīrthayātrāṃ na kuryācca na snāyādātmaśuddhaye

न वियोगं गुरोः कुर्यात् युष्मदो नैव भाषयेत् । ऋणदानं तथाऽऽदानं वस्तूनां क्रयविक्रयम् । न कुर्याद् गुरुभिः सार्द्धं शिष्यो भूत्वा कथञ्चन

na viyogaṃ guroḥ kuryāt yuṣmado naiva bhāṣayet | ṛṇadānaṃ tathā''dānaṃ vastūnāṃ krayavikrayam | na kuryād gurubhiḥ sārddhaṃ śiṣyo bhūtvā kathañcana

न कुर्यान्नास्तिकैर्वादं सम्भाषणमपीश्वरि । विलोक्य दूरतो गच्छेन्नासीत सह तैः क्वचित्

na kuryānnāstikairvādaṃ sambhāṣaṇamapīśvari | vilokya dūrato gacchennāsīta saha taiḥ kvacit

गुरौ सन्निहिते यस्तु पूजयेदन्यमम्बिके । स याति नरकं घोरं सा पूजा निष्फला भवेत्

gurau sannihite yastu pūjayedanyamambike | sa yāti narakaṃ ghoraṃ sā pūjā niṣphalā bhavet

शिरसा न वहेद्भारं गुरुपादाब्जधारिणा । तदाज्ञया तु कर्त्तव्यमाज्ञारूपो गुरुः स्मृतः

śirasā na vahedbhāraṃ gurupādābjadhāriṇā | tadājñayā tu karttavyamājñārūpo guruḥ smṛtaḥ

मन्त्रागमाद्यमन्यत्र श्रुतं यस्मै निवेदयेत् । गुर्वाज्ञया तु गृह्णीयात्तन्निषिद्धं विवर्जयेत्

mantrāgamādyamanyatra śrutaṃ yasmai nivedayet | gurvājñayā tu gṛhṇīyāttanniṣiddhaṃ vivarjayet

स्वशास्त्रोक्तं रहस्यार्थं न वदेद् यस्य कस्यचित् । यदि ब्रूयात् स समयाच्च्युत एव न संशयः

svaśāstroktaṃ rahasyārthaṃ na vaded yasya kasyacit | yadi brūyāt sa samayāccyuta eva na saṃśayaḥ

अद्वैतं भावयेन्नित्यं न द्वैतं गुरुणा सह । आत्मवत् सर्वभूतेभ्यो हितं कुर्यात् कुलेश्वरि

advaitaṃ bhāvayennityaṃ na dvaitaṃ guruṇā saha | ātmavat sarvabhūtebhyo hitaṃ kuryāt kuleśvari

आत्मार्थमानसद्भावैः शुश्रूषा स्याच्चतुवीधा । शुश्रूषया धिया देवि शिष्यः सन्तोषयेद् गुरुम्

ātmārthamānasadbhāvaiḥ śuśrūṣā syāccatuvīdhā | śuśrūṣayā dhiyā devi śiṣyaḥ santoṣayed gurum

पदे पदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोत्यसंशयः । शुश्रूषणपरो यस्तु गुरुदेवमहात्मनाम्

pade pade'śvamedhasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayaḥ | śuśrūṣaṇaparo yastu gurudevamahātmanām

केवलं गुरुशुश्रूषा त्वत्कृपाकारिणी प्रिये । सद्भक्तिसहिता चेत् सा सर्वकामफलप्रदा

kevalaṃ guruśuśrūṣā tvatkṛpākāriṇī priye | sadbhaktisahitā cet sā sarvakāmaphalapradā

क्षीयन्ते सर्वपापानि वर्द्धन्ते पुण्यराशयः । सिध्यन्ति सर्वकार्याणि गुरुशुश्रूषया प्रिये

kṣīyante sarvapāpāni varddhante puṇyarāśayaḥ | sidhyanti sarvakāryāṇi guruśuśrūṣayā priye

यद् यदात्महितं वस्तु तत्तद्धितमुपाचरेत् । गुरुदेवार्चको यस्तु तस्य पुण्यं न गण्यते

yad yadātmahitaṃ vastu tattaddhitamupācaret | gurudevārcako yastu tasya puṇyaṃ na gaṇyate

भक्त्या वित्तानुसारेण गुरुमुद्दिश्य यत् कृतम् । अल्पे महति वा तुल्यं पुण्यमाढ्यदरिद्रयोः

bhaktyā vittānusāreṇa gurumuddiśya yat kṛtam | alpe mahati vā tulyaṃ puṇyamāḍhyadaridrayoḥ

सर्वस्वमपि यो दद्याद् गुरौ भक्तिविवजीतः । शिष्यो न फलमाप्नोति भक्तिरेव हि कारणम्

sarvasvamapi yo dadyād gurau bhaktivivajītaḥ | śiṣyo na phalamāpnoti bhaktireva hi kāraṇam

यस्मिन् द्रव्ये गुरोरस्ति स्पृहा नानुभवेत्तु तत् । अवश्यं यदि वाञ्छा स्यादनुभूयात्तदाज्ञया

yasmin dravye gurorasti spṛhā nānubhavettu tat | avaśyaṃ yadi vāñchā syādanubhūyāttadājñayā

यस्तिलार्द्धं तदर्द्धं वा गुरुस्वमुपजीवति । लोभान्मोहात् स पच्येत नरके च त्रिसप्तके

yastilārddhaṃ tadarddhaṃ vā gurusvamupajīvati | lobhānmohāt sa pacyeta narake ca trisaptake

अत्यल्पं हि गुरोर्द्रव्यमदत्तं स्वीकरोति यः । स तिर्यग् योनिमापन्नः क्रव्यादैर्भक्ष्यते प्रिये

atyalpaṃ hi gurordravyamadattaṃ svīkaroti yaḥ | sa tiryag yonimāpannaḥ kravyādairbhakṣyate priye

गुरुद्रव्याभिलाषी च गुरुस्त्रीगमनोत्सुकः । पतितस्य क्षुल्लकस्य प्रायश्चित्तं न विद्यते

gurudravyābhilāṣī ca gurustrīgamanotsukaḥ | patitasya kṣullakasya prāyaścittaṃ na vidyate

आज्ञाभङ्गोऽर्थहरणं गुरोरप्रियवर्त्तनम् । गुरुद्रोहमिदं प्राहुर्यः करोति स पातकी

ājñābhaṅgo'rthaharaṇaṃ gurorapriyavarttanam | gurudrohamidaṃ prāhuryaḥ karoti sa pātakī

स्वद्रव्यविनियोगञ्च नानिवेद्य गुरौ चरेत् । अनिवेद्य तु यः कुर्यात् स भवेद् ब्रह्मघातकः

svadravyaviniyogañca nānivedya gurau caret | anivedya tu yaḥ kuryāt sa bhaved brahmaghātakaḥ

गुरोः स्थानं सम्प्रदायं तद्धर्मं यो विनाशयेत् । गुरुभिः स बहिष्कार्यो दण्ड्यो वध्यः स घातकैः

guroḥ sthānaṃ sampradāyaṃ taddharmaṃ yo vināśayet | gurubhiḥ sa bahiṣkāryo daṇḍyo vadhyaḥ sa ghātakaiḥ

गुरुकोपाद्विनाशः स्याद् गुरुद्रोहात्तु पातकम् । विमृत्युगुरुनिन्दायां गुर्वनिष्टान्महापदः

gurukopādvināśaḥ syād gurudrohāttu pātakam | vimṛtyugurunindāyāṃ gurvaniṣṭānmahāpadaḥ

जीवेदग्निप्रविष्टो वा नरः पीतविषोऽपि वा । मृत्युहस्तगतो वापि नापराधकरो गुरोः

jīvedagnipraviṣṭo vā naraḥ pītaviṣo'pi vā | mṛtyuhastagato vāpi nāparādhakaro guroḥ

यत्र श्रीगुरुनिन्दा स्यात् पिधाय श्रवणेऽम्बिके । सद्यस्तस्माद्विनिष्क्रामेत् पुनर्न श्रवणं यथा । गुरोर्नाम स्मरेत् पश्चात् श्रवणे सा प्रतिक्रिया

yatra śrīgurunindā syāt pidhāya śravaṇe'mbike | sadyastasmādviniṣkrāmet punarna śravaṇaṃ yathā | gurornāma smaret paścāt śravaṇe sā pratikriyā

गुरुमित्रसुहृद्दासीदासाद्यान् नावमानयेत् । न निन्देदस्य समयान् वेदशास्त्रागमादिकान्

gurumitrasuhṛddāsīdāsādyān nāvamānayet | na nindedasya samayān vedaśāstrāgamādikān

गुरोः श्रीपादुकाभूषा गुरुनामस्मृतिर्जपः । गुर्वाज्ञाकरणं कृत्यं शुश्रूषा भजनं गुरोः

guroḥ śrīpādukābhūṣā gurunāmasmṛtirjapaḥ | gurvājñākaraṇaṃ kṛtyaṃ śuśrūṣā bhajanaṃ guroḥ

विविक्षुर्द्देशिकावासं शान्तचित्तोऽतिभक्तिमान् । वाहनं पादुकां छत्रं चामरं व्यजनादिकम् । ताम्बूलं कज्जलं वेशमुत्सृज्य प्रविशेच्छनैः

vivikṣurddeśikāvāsaṃ śāntacitto'tibhaktimān | vāhanaṃ pādukāṃ chatraṃ cāmaraṃ vyajanādikam | tāmbūlaṃ kajjalaṃ veśamutsṛjya praviśecchanaiḥ

पादुकामासनं वस्त्रं वाहनं छत्रचामरे । दृष्ट्वा गुरोर्नमस्कुर्यान्नात्मभोगाय कामयेत्

pādukāmāsanaṃ vastraṃ vāhanaṃ chatracāmare | dṛṣṭvā gurornamaskuryānnātmabhogāya kāmayet

पादप्रक्षालनं स्नानमभ्यङ्गं दन्तधावनम् । मूत्रं निष्ठीवनं क्षौरं शयनं स्त्रीनिषेवनम्

pādaprakṣālanaṃ snānamabhyaṅgaṃ dantadhāvanam | mūtraṃ niṣṭhīvanaṃ kṣauraṃ śayanaṃ strīniṣevanam

वीरासनं सुदुर्वाक्यं शासनं हास्यरोदनम् । केशमोचनमुष्णीषं कञ्चुकं नग्नतां तथा

vīrāsanaṃ sudurvākyaṃ śāsanaṃ hāsyarodanam | keśamocanamuṣṇīṣaṃ kañcukaṃ nagnatāṃ tathā

पादप्रसारणं वादं कलहं दूषणं प्रिये । अङ्गभङ्गाङ्गवाद्यादिकरास्फालनधूननम्

pādaprasāraṇaṃ vādaṃ kalahaṃ dūṣaṇaṃ priye | aṅgabhaṅgāṅgavādyādikarāsphālanadhūnanam

द्यूतकौतुकमल्लादियुद्धनृत्यादि चाम्बिके । गुरुयोगिमहासिद्धिपीठक्षेत्राश्रमेषु च । ना चरेदाचरेन्मोहाद्देवताशापमाप्नुयात्

dyūtakautukamallādiyuddhanṛtyādi cāmbike | guruyogimahāsiddhipīṭhakṣetrāśrameṣu ca | nā caredācarenmohāddevatāśāpamāpnuyāt

उपचारेण सन्तिष्ठेद् गुर्वग्रे नेच्छया विशेत् । मुखावलोकी सेवेत तदुक्तञ्च समाचरेत्

upacāreṇa santiṣṭhed gurvagre necchayā viśet | mukhāvalokī seveta taduktañca samācaret

गुरूक्तानुक्त कार्येषु नोपेक्षां कारयेत् प्रिये । शिरसा यद्गुरुर्ब्रूयात्तत् कार्यमविशङ्कया

gurūktānukta kāryeṣu nopekṣāṃ kārayet priye | śirasā yadgururbrūyāttat kāryamaviśaṅkayā

निग्रहेऽनुग्रहे वापि गुरुः सर्वस्य कारणम् । निर्गतं यद्गुरोर्वक्त्रात् सर्वं शास्त्रं तदुच्यते

nigrahe'nugrahe vāpi guruḥ sarvasya kāraṇam | nirgataṃ yadgurorvaktrāt sarvaṃ śāstraṃ taducyate

गुरुकार्ये स्वयं शक्तो नापरं प्रेषयेत् प्रिये । बहुभृत्यपरैर्भृत्यैः सहितोऽप्यतिभक्तिमान्

gurukārye svayaṃ śakto nāparaṃ preṣayet priye | bahubhṛtyaparairbhṛtyaiḥ sahito'pyatibhaktimān

गच्छंस्तिष्ठन् स्वपन् जाग्रज्जपन् जुह्वात् प्रपूजयेत् । गुर्वाज्ञामेव कुर्वीत तदगतेनान्तरात्मना

gacchaṃstiṣṭhan svapan jāgrajjapan juhvāt prapūjayet | gurvājñāmeva kurvīta tadagatenāntarātmanā

अभिमानो न कर्त्तव्यो जातिविद्याधनादिभिः । सर्वदा सेवयेत् नित्यं शिष्यः भ्रीगुरुसन्निधौ

abhimāno na karttavyo jātividyādhanādibhiḥ | sarvadā sevayet nityaṃ śiṣyaḥ bhrīgurusannidhau

कामक्रोधपरित्यागी विनीतः स्तुतिभक्तिमान् । देवि भूम्यासने तिष्ठेद् गुरुकार्यं समाचरेत्

kāmakrodhaparityāgī vinītaḥ stutibhaktimān | devi bhūmyāsane tiṣṭhed gurukāryaṃ samācaret

स्वकार्यमन्यकार्यं वा शिष्यः स्वगुरुचित्तवित् । गुरुपार्श्वगतो नम्रः प्रसन्नवदनो भवेत्

svakāryamanyakāryaṃ vā śiṣyaḥ svagurucittavit | gurupārśvagato namraḥ prasannavadano bhavet

सामान्यतो निषिद्धञ्च तद्गुरोर्यदि सन्निधौ । आचरेत्तस्य सर्वस्य दोषः कोटिगुणो भवेत्

sāmānyato niṣiddhañca tadguroryadi sannidhau | ācarettasya sarvasya doṣaḥ koṭiguṇo bhavet

अनादृत्य गुरोर्वाक्यं शृणुयाद् यः पराङ्मुखः । अहितं वा हितं वापि रौरवं नरकं व्रजेत्

anādṛtya gurorvākyaṃ śṛṇuyād yaḥ parāṅmukhaḥ | ahitaṃ vā hitaṃ vāpi rauravaṃ narakaṃ vrajet

गोब्राह्मणवधं कृत्वा यत् पापं समवाप्नुयात् । तत् पापं समवाप्नोति गुर्वग्रेऽनृतभाषणात्

gobrāhmaṇavadhaṃ kṛtvā yat pāpaṃ samavāpnuyāt | tat pāpaṃ samavāpnoti gurvagre'nṛtabhāṣaṇāt

100

स्थानान्तरगताचार्ये व्यसने विषमे स्थिते । श्रीगुरुं न त्यजेत् क्वापि तदादिष्टो व्रजेत् प्रिये

sthānāntaragatācārye vyasane viṣame sthite | śrīguruṃ na tyajet kvāpi tadādiṣṭo vrajet priye

101

अधः स्थिते गुरावूर्ध्वे न तिष्ठेत कदाचन । न गच्छेदग्रतस्तस्य न तिष्ठेदुत्थिते गुरौ

adhaḥ sthite gurāvūrdhve na tiṣṭheta kadācana | na gacchedagratastasya na tiṣṭhedutthite gurau

102

शक्तिच्छायां सुरच्छायां गुरुच्छायां न लङ्घयेत् । न तेषु कुर्यात् स्वच्छायां न स्वपेद् गुरुसन्निधौ

śakticchāyāṃ suracchāyāṃ gurucchāyāṃ na laṅghayet | na teṣu kuryāt svacchāyāṃ na svaped gurusannidhau

103

भाषणं पाठनं गानं भोजनं शयनादिकम् । अनादिष्टो न कुर्वीत न चावन्दनपूर्वकम्

bhāṣaṇaṃ pāṭhanaṃ gānaṃ bhojanaṃ śayanādikam | anādiṣṭo na kurvīta na cāvandanapūrvakam

104

ब्रह्महत्याशतं कुर्यात् गुर्वाज्ञापरिपालनात् । विना गुर्वाज्ञया शिष्यौ विश्वसेन्नान्यशासनात्

brahmahatyāśataṃ kuryāt gurvājñāparipālanāt | vinā gurvājñayā śiṣyau viśvasennānyaśāsanāt

105

सर्वं गुर्वाज्ञया कुर्यान्न निन्देत्तत्स्त्रियं प्रिये । भक्त्या प्रणम्य चोत्तिष्ठेत् कृताञ्जलिपुटः प्रिये

sarvaṃ gurvājñayā kuryānna nindettatstriyaṃ priye | bhaktyā praṇamya cottiṣṭhet kṛtāñjalipuṭaḥ priye

106

पश्चात्पदेन निर्गच्छेन्नमस्कृत्य गुरोर्गृहात् । एकासने नोपविशेद् गुरुणा तत्समैः सह

paścātpadena nirgacchennamaskṛtya gurorgṛhāt | ekāsane nopaviśed guruṇā tatsamaiḥ saha

107

न विशेदासने देवि देवतागुरुसन्निधौ । गुरोः सिंहासनं देयं ज्येष्ठानामुत्तमासनम् । देश्यासनं कनिष्ठानामितरेषां समासनम्

na viśedāsane devi devatāgurusannidhau | guroḥ siṃhāsanaṃ deyaṃ jyeṣṭhānāmuttamāsanam | deśyāsanaṃ kaniṣṭhānāmitareṣāṃ samāsanam

108

जाति विद्याधनाढ्यो वा दूरे दृष्ट्वा गुरुं मुदा । दण्डप्रणामं कृत्वैकं त्रिः प्रदक्षिणमाचरेत्

jāti vidyādhanāḍhyo vā dūre dṛṣṭvā guruṃ mudā | daṇḍapraṇāmaṃ kṛtvaikaṃ triḥ pradakṣiṇamācaret

109

ततस्त्रिः षड् द्वादश वा ज्येष्ठादिष्वेकमेव वा । गुरुप्रगुरुयोगेन वन्देत प्रगुरु प्रिये

tatastriḥ ṣaḍ dvādaśa vā jyeṣṭhādiṣvekameva vā | gurupraguruyogena vandeta praguru priye

110

ततो नमेद् गुरुं वापि गुर्वाज्ञां न विचारयेत् । प्रगुरोः सन्निधौ शिष्यः स्वगुरुं मनसा नमेत्

tato named guruṃ vāpi gurvājñāṃ na vicārayet | praguroḥ sannidhau śiṣyaḥ svaguruṃ manasā namet

111

गुरुबुद्ध्या नमेत् सर्व दैवतं तृण्मेव वा । न नमेद्देवबुद्ध्या तु प्रतिमां लौहमृण्मयीम्

gurubuddhyā namet sarva daivataṃ tṛṇmeva vā | na nameddevabuddhyā tu pratimāṃ lauhamṛṇmayīm

112

गुरोः प्रणामत्रितयं ज्येष्ठानामेक एव च । पूज्यानामञ्जलिस्तद्वदन्येषां वाक्यवन्दनम्

guroḥ praṇāmatritayaṃ jyeṣṭhānāmeka eva ca | pūjyānāmañjalistadvadanyeṣāṃ vākyavandanam

113

देवान् गुरून् कुलाचार्यान् ज्ञानवृद्धान् तपोधनान् । विद्याधिकान् स्वधर्मस्थान् प्रणमेत् कुलनायिके

devān gurūn kulācāryān jñānavṛddhān tapodhanān | vidyādhikān svadharmasthān praṇamet kulanāyike

114

स्त्रीद्विष्टं गुरुभिः शप्तं पाषण्डं पण्डितं शठम् । विकर्माणं कृतघ्नञ्चानाश्रमिणञ्च नो नमेत्

strīdviṣṭaṃ gurubhiḥ śaptaṃ pāṣaṇḍaṃ paṇḍitaṃ śaṭham | vikarmāṇaṃ kṛtaghnañcānāśramiṇañca no namet

115

अनिवेद्य गुरोर्भुङ्क्ते यस्त्वेकग्रामसंस्थितः । अमेध्यं तद्भवेदन्नं शूकरो जायते मृतः

anivedya gurorbhuṅkte yastvekagrāmasaṃsthitaḥ | amedhyaṃ tadbhavedannaṃ śūkaro jāyate mṛtaḥ

116

एकग्रामस्थितः शिष्यस्त्रिसन्ध्यं प्रणमेद् गुरुम् । क्रोशामात्रस्थितः शिष्यो गुरुं प्रतिदिनं नमेत्

ekagrāmasthitaḥ śiṣyastrisandhyaṃ praṇamed gurum | krośāmātrasthitaḥ śiṣyo guruṃ pratidinaṃ namet

117

अर्द्धयोजनगः शिष्यः प्रणमेत् पञ्चपर्वसु । एकयोजनमारम्य योजनद्वादशावधि

arddhayojanagaḥ śiṣyaḥ praṇamet pañcaparvasu | ekayojanamāramya yojanadvādaśāvadhi

118

तत्संख्यादिवसैर्मासैः श्रीगुरुं प्रणमेत् प्रिये । दूरदेशस्थितः शिष्यो भक्त्या तत्सन्निधिं गतः

tatsaṃkhyādivasairmāsaiḥ śrīguruṃ praṇamet priye | dūradeśasthitaḥ śiṣyo bhaktyā tatsannidhiṃ gataḥ

119

तत्र योजनसंख्योक्तमासेन प्रणमेद् गुरुम् । अतिदूरगतः शिष्यो यदिच्छा स्यात्तदा व्रजेत्

tatra yojanasaṃkhyoktamāsena praṇamed gurum | atidūragataḥ śiṣyo yadicchā syāttadā vrajet

120

रिक्तहस्तश्च नोपेयाद्राजानं देवतां गुरुम् । फलपुष्पाम्बरादीनि यथाशक्त्या समर्पयेत्

riktahastaśca nopeyādrājānaṃ devatāṃ gurum | phalapuṣpāmbarādīni yathāśaktyā samarpayet

121

एवं यो न चरेद्देवि ब्रह्मराक्षसतां व्रजेत् । गुरुशक्तिश्च तत्पुत्रो ज्येष्ठभ्राता गुरुः स्मृतः

evaṃ yo na careddevi brahmarākṣasatāṃ vrajet | guruśaktiśca tatputro jyeṣṭhabhrātā guruḥ smṛtaḥ

122

आत्मविच्च कनीयांसं पुत्रवत् परिपालयेत् । कुलाचार्यस्य देवेशि गुरुज्येष्ठकनिष्ठयोः । गुरुकल्पस्य कुर्वीत प्रणामं स्वरगुरोर्यथा

ātmavicca kanīyāṃsaṃ putravat paripālayet | kulācāryasya deveśi gurujyeṣṭhakaniṣṭhayoḥ | gurukalpasya kurvīta praṇāmaṃ svaraguroryathā

123

यागज्येष्ठः क्रमज्येष्ठः कुलज्येष्ठस्तृतीयकः । गुरुज्येष्ठसुतो देवि इति ज्येष्ठचतुष्टयम्

yāgajyeṣṭhaḥ kramajyeṣṭhaḥ kulajyeṣṭhastṛtīyakaḥ | gurujyeṣṭhasuto devi iti jyeṣṭhacatuṣṭayam

124

यागज्येष्ठाभिवादेन क्रमिकाष्टाङ्गयोगतः । गुरुश्च कुलवृक्षश्च वन्दनीयौ विधानतः

yāgajyeṣṭhābhivādena kramikāṣṭāṅgayogataḥ | guruśca kulavṛkṣaśca vandanīyau vidhānataḥ

125

पितृमात्रादिसर्वेषु पूज्यकोटिषु बन्धुषु । अभ्युत्थानप्रणामाद्यैरव्यक्तो दोषभाग्बहिः

pitṛmātrādisarveṣu pūjyakoṭiṣu bandhuṣu | abhyutthānapraṇāmādyairavyakto doṣabhāgbahiḥ

126

यदा त्वाचार्यरूपेण चात्मानं सम्प्रकाशयेत् । अभ्युत्थानप्रणामाद्यैर्द्दोषभाक् स भवेत्तदा

yadā tvācāryarūpeṇa cātmānaṃ samprakāśayet | abhyutthānapraṇāmādyairddoṣabhāk sa bhavettadā

127

पतिर्भूत्वा पशुभ्यश्च प्रणामं यः करिष्यति । स महापशुरित्युक्तो देवताशापमाप्नुयात्

patirbhūtvā paśubhyaśca praṇāmaṃ yaḥ kariṣyati | sa mahāpaśurityukto devatāśāpamāpnuyāt

128

यो गुरुस्थानकं प्राप्तः पादुकापरिसंख्यया । गुरुवत् स तु मन्तव्यो ज्येष्ठैर्वन्द्यो न च प्रिये

yo gurusthānakaṃ prāptaḥ pādukāparisaṃkhyayā | guruvat sa tu mantavyo jyeṣṭhairvandyo na ca priye

129

इति ते कथितं किञ्चित् पादुकाभक्तिलक्षणम् । समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ kiñcit pādukābhaktilakṣaṇam | samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे पादुकाकथनं नाम द्वादशोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre pādukākathanaṃ nāma dvādaśollāsaḥ

अथ त्रयोदशोल्लासः श्री देव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि करुणामृतवारिधे । वक्तुमर्हसि देवेश लक्षणं गुरुशिष्ययोः

atha trayodaśollāsaḥ śrī devyuvāca kuleśa śrotumicchāmi karuṇāmṛtavāridhe | vaktumarhasi deveśa lakṣaṇaṃ guruśiṣyayoḥ

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण गुरुभावः प्रजायते

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa gurubhāvaḥ prajāyate

दुष्टवंशोद्भवं दुष्टं गुणहीनं विरूपिणम् । परशिष्यञ्च पाषण्डं षण्डं पण्डितमानिनम्

duṣṭavaṃśodbhavaṃ duṣṭaṃ guṇahīnaṃ virūpiṇam | paraśiṣyañca pāṣaṇḍaṃ ṣaṇḍaṃ paṇḍitamāninam

हीनाधिकविकाराङ्गं विकलावयवान्वितम् । पङ्गुमन्धञ्च बधिरं मलिनं व्याधिपीडितम्

hīnādhikavikārāṅgaṃ vikalāvayavānvitam | paṅgumandhañca badhiraṃ malinaṃ vyādhipīḍitam

उत्सृष्टं दुर्मुखञ्चापि स्वेच्छावेशधरं प्रिये । दुवीकाराङ्गचेष्टादिगतिभाषणवीक्षणम्

utsṛṣṭaṃ durmukhañcāpi svecchāveśadharaṃ priye | duvīkārāṅgaceṣṭādigatibhāṣaṇavīkṣaṇam

निद्रातन्द्राजडालस्यद्यूतादिव्यसनान्वितम् । कपाटकुड्यस्तम्भादौ तिरोहिततनुं सदा । अन्तर्भक्तिकरं क्षुद्रं बाह्यभक्तिविवजीतम्

nidrātandrājaḍālasyadyūtādivyasanānvitam | kapāṭakuḍyastambhādau tirohitatanuṃ sadā | antarbhaktikaraṃ kṣudraṃ bāhyabhaktivivajītam

व्यलीकवादिनं स्तब्धं प्रोषितं प्रेषकं शठम् । धनस्त्रीशुद्धिरहितं निषेधविधिवजीतम्

vyalīkavādinaṃ stabdhaṃ proṣitaṃ preṣakaṃ śaṭham | dhanastrīśuddhirahitaṃ niṣedhavidhivajītam

रहस्यभेदकं वापि देवि कार्यविनाशकम् । मार्जारबकवृत्तिञ्च रन्ध्रान्वेषणतत्परम्

rahasyabhedakaṃ vāpi devi kāryavināśakam | mārjārabakavṛttiñca randhrānveṣaṇatatparam

मायाविनं कृतघ्नञ्च प्रच्छन्नान्तरदायकम् । विश्वासघातकं स्वामिद्रोहिणं पापकारिणम्

māyāvinaṃ kṛtaghnañca pracchannāntaradāyakam | viśvāsaghātakaṃ svāmidrohiṇaṃ pāpakāriṇam

अविश्वासकरं संशयात्मकं सिद्ध्यकाङ्क्षिणम् । आततायिनमादित्सु कोपितं कूटसाक्षिणम्

aviśvāsakaraṃ saṃśayātmakaṃ siddhyakāṅkṣiṇam | ātatāyinamāditsu kopitaṃ kūṭasākṣiṇam

सर्वप्रतारकं देवि सर्वोत्कृष्टाभिमानिनम् । असत्यं निष्ठुरासक्तं ग्राम्यादिबहुभाषिणम्

sarvapratārakaṃ devi sarvotkṛṣṭābhimāninam | asatyaṃ niṣṭhurāsaktaṃ grāmyādibahubhāṣiṇam

दुवीचारकुतर्कादिकारकं कलहप्रियम् । वृथाक्षेपकरं मूर्खं चपलं वाग्विडम्बकम्

duvīcārakutarkādikārakaṃ kalahapriyam | vṛthākṣepakaraṃ mūrkhaṃ capalaṃ vāgviḍambakam

परोक्षे दूषणकरं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम् । वाग्ब्रह्मवादिनं विद्या चौरमात्मप्रशंसकम्

parokṣe dūṣaṇakaraṃ pratyakṣe priyavādinam | vāgbrahmavādinaṃ vidyā cauramātmapraśaṃsakam

गुणासहिष्णुमहितमार्त्तक्रोधनमम्बिके । वाचालं दुर्जनसखं सर्वलोकविगहीतम्

guṇāsahiṣṇumahitamārttakrodhanamambike | vācālaṃ durjanasakhaṃ sarvalokavigahītam

पिशुनं परसन्ताप्यं सम्विदप्रणयं प्रिये । स्वक्लेशवादिनं स्वामिद्रोहिणं स्वात्मवञ्चकम्

piśunaṃ parasantāpyaṃ samvidapraṇayaṃ priye | svakleśavādinaṃ svāmidrohiṇaṃ svātmavañcakam

जिह्वोपस्थपरं देवि तस्करं पशुचेष्टितम् । अकारणद्वेषहासक्लेशक्रोधादिकारिणम्

jihvopasthaparaṃ devi taskaraṃ paśuceṣṭitam | akāraṇadveṣahāsakleśakrodhādikāriṇam

अतिहासमकर्माणं मर्मान्तपरिहासकम् । कामुकञ्चातिनिर्लज्जं मिथ्यादुश्चेष्टसूचकम्

atihāsamakarmāṇaṃ marmāntaparihāsakam | kāmukañcātinirlajjaṃ mithyāduśceṣṭasūcakam

असूयामदमात्सर्यदम्भाहङ्कारसंयुतम् । ईर्ष्यापारुष्यपैशुन्यकार्पण्यक्रोधमानसम्

asūyāmadamātsaryadambhāhaṅkārasaṃyutam | īrṣyāpāruṣyapaiśunyakārpaṇyakrodhamānasam

अधीरं दुःखिनं भीरुमशक्तस्तवमातुरम् । अप्रबुद्धमतिं मन्दं मूढं चिन्ताकुलं विटम्

adhīraṃ duḥkhinaṃ bhīrumaśaktastavamāturam | aprabuddhamatiṃ mandaṃ mūḍhaṃ cintākulaṃ viṭam

तृष्णालोभयुतं दीनमतुष्टं सर्वयाचकम् । बह्वाशिनं कपटिनं भ्रामकं कुटिलं प्रिये

tṛṣṇālobhayutaṃ dīnamatuṣṭaṃ sarvayācakam | bahvāśinaṃ kapaṭinaṃ bhrāmakaṃ kuṭilaṃ priye

भक्तिश्रद्धादयाशान्तिधर्माचारविवजीतम् । मातापितृगुरुप्राज्ञसद्वचोहास्यकारकम्

bhaktiśraddhādayāśāntidharmācāravivajītam | mātāpitṛguruprājñasadvacohāsyakārakam

कुलद्रव्यादिबीभत्सं गुरुसेवाभिमानिनम् । स्त्रीद्विष्टं समयभ्रष्टं गुरुशप्तं कुलेश्वरि । इत्यादिदुर्गुणोपेतं गुरुः शिष्यं विवर्जयेत्

kuladravyādibībhatsaṃ gurusevābhimāninam | strīdviṣṭaṃ samayabhraṣṭaṃ guruśaptaṃ kuleśvari | ityādidurguṇopetaṃ guruḥ śiṣyaṃ vivarjayet

सच्छिष्यन्तु कुलेशानि शुभलक्षणसंयुतम् । समाधि साधनोपेतं गुणशीलसमन्वितम्

sacchiṣyantu kuleśāni śubhalakṣaṇasaṃyutam | samādhi sādhanopetaṃ guṇaśīlasamanvitam

स्वच्छदेहाम्बरं प्राज्ञं धामीकं शुद्धमानसम् । दृढव्रतं सदाचारं श्रद्धाभक्तिसमन्वितम्

svacchadehāmbaraṃ prājñaṃ dhāmīkaṃ śuddhamānasam | dṛḍhavrataṃ sadācāraṃ śraddhābhaktisamanvitam

दक्षमल्पाशिनं गूढचित्तं निर्व्याजसेवकम् । विमृश्यकारिणं वीरं मनोदारिद्र्यवजीतम्

dakṣamalpāśinaṃ gūḍhacittaṃ nirvyājasevakam | vimṛśyakāriṇaṃ vīraṃ manodāridryavajītam

सर्वकार्यातिकुशलं स्वच्छं सर्वोपकारिणम् । कृतज्ञं पापभीतञ्च साधुसज्जनसम्मतम्

sarvakāryātikuśalaṃ svacchaṃ sarvopakāriṇam | kṛtajñaṃ pāpabhītañca sādhusajjanasammatam

आस्तिकं दानशीलञ्च सर्वभूतहिते रतम् । विश्वासविनयोपेतं धनदेहाद्यवञ्चकम्

āstikaṃ dānaśīlañca sarvabhūtahite ratam | viśvāsavinayopetaṃ dhanadehādyavañcakam

असाध्यसाधकं शूरमुत्साहबलसंयुतम् । अनुकूलं क्रियायुक्तमप्रमत्तं विचक्षणम्

asādhyasādhakaṃ śūramutsāhabalasaṃyutam | anukūlaṃ kriyāyuktamapramattaṃ vicakṣaṇam

हितसत्यमितस्मेरभाषणं मुक्तदूषणम् । सकृदुक्तगृहातार्थं चतुरं बुद्धिविस्तरम्

hitasatyamitasmerabhāṣaṇaṃ muktadūṣaṇam | sakṛduktagṛhātārthaṃ caturaṃ buddhivistaram

स्वस्तुतौ परनिन्दायां विमुखं सुमुखं प्रिये । जितेन्द्रियं सुसन्तुष्टं धीमन्तं ब्रह्मचारिणम्

svastutau paranindāyāṃ vimukhaṃ sumukhaṃ priye | jitendriyaṃ susantuṣṭaṃ dhīmantaṃ brahmacāriṇam

त्यक्ताधिव्याधिचापल्यदुःखभ्रान्तिमसंशयम् । गुरुध्यानस्तुतिकथादेवार्चावन्दनोत्सुकम्

tyaktādhivyādhicāpalyaduḥkhabhrāntimasaṃśayam | gurudhyānastutikathādevārcāvandanotsukam

गुरुदैवतसम्भक्तं कामिनीपूजकं परम् । नित्यं गुरुसमीपस्थं गुरुसन्तोषकारकम्

gurudaivatasambhaktaṃ kāminīpūjakaṃ param | nityaṃ gurusamīpasthaṃ gurusantoṣakārakam

मनोवाक्तनुभिनीत्यं परिचर्या समुद्यतम् । गुर्वाज्ञापालकं देवि गुरुकीत्तीप्रकाशकम्

manovāktanubhinītyaṃ paricaryā samudyatam | gurvājñāpālakaṃ devi gurukīttīprakāśakam

गुरुवाक्यप्रमाणज्ञं गुरुशुश्रूषणे रतम् । चित्तानुवत्तीनं प्रेष्यकारिणं कुलनायिके

guruvākyapramāṇajñaṃ guruśuśrūṣaṇe ratam | cittānuvattīnaṃ preṣyakāriṇaṃ kulanāyike

जातिमानधने गर्ववजीतं गुरुसन्निधौ । निरपेक्षं गुरुद्रव्ये तत्प्रसादाभिकाङ्क्षिणम्

jātimānadhane garvavajītaṃ gurusannidhau | nirapekṣaṃ gurudravye tatprasādābhikāṅkṣiṇam

कुलधर्मकथायोगियोगिनीकौलिकप्रियम् । कुलार्चनादिनिरतं कुलद्रव्याजुगुप्सकम्

kuladharmakathāyogiyoginīkaulikapriyam | kulārcanādinirataṃ kuladravyājugupsakam

जपध्यानादिनिरतं मोक्षमार्गाभिकाङ्क्षिणम् । कुलशास्त्रप्रियं देवि पशुशास्त्रपराङ्मुखम् । इत्यादिलक्षणोपेतं गुरुः शिष्यं परिग्रहेत्

japadhyānādinirataṃ mokṣamārgābhikāṅkṣiṇam | kulaśāstrapriyaṃ devi paśuśāstraparāṅmukham | ityādilakṣaṇopetaṃ guruḥ śiṣyaṃ parigrahet

श्रीगुरुः परमेशानि शुद्धवेशो मनोहरः । सर्वलक्षणसम्पन्नः सर्वावयवशोभितः

śrīguruḥ parameśāni śuddhaveśo manoharaḥ | sarvalakṣaṇasampannaḥ sarvāvayavaśobhitaḥ

सर्वागमार्थतत्त्वज्ञः सर्वमन्त विधानवित् । लोकसम्मोहनकरो देववत् प्रियदर्शनः

sarvāgamārthatattvajñaḥ sarvamanta vidhānavit | lokasammohanakaro devavat priyadarśanaḥ

सुमुखः सुलभः स्वच्छो भ्रमसंशयनाशकः । इङ्गिताकारवित् प्राज्ञ ऊहापोहविदुज्ज्वलः

sumukhaḥ sulabhaḥ svaccho bhramasaṃśayanāśakaḥ | iṅgitākāravit prājña ūhāpohavidujjvalaḥ

अन्तर्लक्ष्यो बहिर्दृष्टिः सर्वज्ञो देशकालवित् । आज्ञासिद्धिस्त्रिकालज्ञो निग्रहानुग्रहक्षमः

antarlakṣyo bahirdṛṣṭiḥ sarvajño deśakālavit | ājñāsiddhistrikālajño nigrahānugrahakṣamaḥ

वेधको बोधकः शान्तः सर्वजीवदयापरः । स्वाधीनेन्द्रियसञ्चारषड्वर्गविजयक्षमाः

vedhako bodhakaḥ śāntaḥ sarvajīvadayāparaḥ | svādhīnendriyasañcāraṣaḍvargavijayakṣamāḥ

अग्रगण्योऽतिगम्भीरः पात्रापात्रविशेषवित् । शिवविष्णुसमः साधुर्मन्ददर्शनदूषकः

agragaṇyo'tigambhīraḥ pātrāpātraviśeṣavit | śivaviṣṇusamaḥ sādhurmandadarśanadūṣakaḥ

निर्मलो नित्यसन्तुष्टः स्वतन्त्रो मन्त्रशक्तिमान् । सद्भक्तवत्सलो धीरः कृपालुः स्मितपूर्णवाक्

nirmalo nityasantuṣṭaḥ svatantro mantraśaktimān | sadbhaktavatsalo dhīraḥ kṛpāluḥ smitapūrṇavāk

भक्तप्रियः सदोदारो गम्भीरः शिष्टसाधकः । स्वेष्टदेवगुरुज्येष्ठ वनितापूजनोत्सुकः

bhaktapriyaḥ sadodāro gambhīraḥ śiṣṭasādhakaḥ | sveṣṭadevagurujyeṣṭha vanitāpūjanotsukaḥ

नित्ये नैमित्तिके काम्ये रतः कर्मण्यनिन्दिते । रागद्वेषभयक्लेशदम्भाहङ्कारवजीतः

nitye naimittike kāmye rataḥ karmaṇyanindite | rāgadveṣabhayakleśadambhāhaṅkāravajītaḥ

स्वविद्यानुष्ठानरतो धर्मादीनामुपार्जकः । यदृच्छालाभसन्तुष्टो गुणदोषविभेदकः

svavidyānuṣṭhānarato dharmādīnāmupārjakaḥ | yadṛcchālābhasantuṣṭo guṇadoṣavibhedakaḥ

स्त्रीधनादिष्वनासक्तो दुःसङ्गव्यसनादिषु । सर्वाहम्भावसंयुक्तो निर्द्वन्द्वो नियतव्रतः

strīdhanādiṣvanāsakto duḥsaṅgavyasanādiṣu | sarvāhambhāvasaṃyukto nirdvandvo niyatavrataḥ

अलोलुपो ह्यसङ्कल्पपक्षपाती विचक्षणः । वित्तविद्यादिभिर्मन्त्रयन्त्रतन्त्राद्यविक्रयी

alolupo hyasaṅkalpapakṣapātī vicakṣaṇaḥ | vittavidyādibhirmantrayantratantrādyavikrayī

निःसङ्गो निवीकल्पश्च निर्णीतार्थोऽतिधामीकः । तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनो निरपेक्षो निरामयः । इत्यादिलक्षणोपेतः श्रीगुरुः कथितः प्रिये

niḥsaṅgo nivīkalpaśca nirṇītārtho'tidhāmīkaḥ | tulyanindāstutirmauno nirapekṣo nirāmayaḥ | ityādilakṣaṇopetaḥ śrīguruḥ kathitaḥ priye

यः शिवः सर्वगः सूक्ष्मश्चोन्मना निष्कलोऽव्ययः । व्योमाकारो ह्यजोऽनन्तः स कथं पूज्यते प्रिये

yaḥ śivaḥ sarvagaḥ sūkṣmaśconmanā niṣkalo'vyayaḥ | vyomākāro hyajo'nantaḥ sa kathaṃ pūjyate priye

अत एव शिवः साक्षाद्गुरुरूपं समाश्रितः । भक्त्या सम्पूजितो देवि भुक्तिं मुक्तिं प्रयच्छति

ata eva śivaḥ sākṣādgururūpaṃ samāśritaḥ | bhaktyā sampūjito devi bhuktiṃ muktiṃ prayacchati

शिवोऽहं नाकृतिर्द्देवि नरदृग्गोचरो नहि । तस्मात् श्रीगुरुरूपेण शिष्यान् रक्षति धामीकान्

śivo'haṃ nākṛtirddevi naradṛggocaro nahi | tasmāt śrīgururūpeṇa śiṣyān rakṣati dhāmīkān

मनुष्यचर्मणा बद्धः साक्षात् परशिवः स्वयम् । सच्छिष्यानुग्रहार्थाय गूढं पर्यटति क्षितौ

manuṣyacarmaṇā baddhaḥ sākṣāt paraśivaḥ svayam | sacchiṣyānugrahārthāya gūḍhaṃ paryaṭati kṣitau

सद्भक्तरक्षणायैव निराकारोऽपि साकृतिः । शिवः कृपानिधिर्लोके संसारीव हि चेष्टते

sadbhaktarakṣaṇāyaiva nirākāro'pi sākṛtiḥ | śivaḥ kṛpānidhirloke saṃsārīva hi ceṣṭate

ललाटलोचनं चान्दीं कलामपि च दोर्द्दयम् । अन्तर्धाय च वर्त्तेयं गुरुरूपो महीतले

lalāṭalocanaṃ cāndīṃ kalāmapi ca dorddayam | antardhāya ca vartteyaṃ gururūpo mahītale

अत्रिनेत्रः शिवः साक्षादचतुर्बाहुरच्युतः । अचतुर्वदनो ब्रह्मा श्रीगुरुः कथितं प्रिये

atrinetraḥ śivaḥ sākṣādacaturbāhuracyutaḥ | acaturvadano brahmā śrīguruḥ kathitaṃ priye

नरवद्दृश्यते लोके श्रीगुरुः पापकर्मणा । शिववद् दृश्यते लोके भवानि पुण्यकर्मणा

naravaddṛśyate loke śrīguruḥ pāpakarmaṇā | śivavad dṛśyate loke bhavāni puṇyakarmaṇā

श्रीगुरुं परमं तत्त्वं तिष्ठन्तं चक्षुरग्रतः । मन्दभाग्या न पश्यन्ति ह्यन्धाः सूर्यमिवोदितम्

śrīguruṃ paramaṃ tattvaṃ tiṣṭhantaṃ cakṣuragrataḥ | mandabhāgyā na paśyanti hyandhāḥ sūryamivoditam

गुरुः सदाशिवः साक्षात् सत्यमेव न संशयः । शिव एव गुरुर्नो चेद्भुक्ति मुक्ति ददाति कः

guruḥ sadāśivaḥ sākṣāt satyameva na saṃśayaḥ | śiva eva gururno cedbhukti mukti dadāti kaḥ

सदाशिवस्य देवस्य श्रीगुरोरपि पार्वती । उभयोरन्तरं नास्ति यः करोति स पातकी

sadāśivasya devasya śrīgurorapi pārvatī | ubhayorantaraṃ nāsti yaḥ karoti sa pātakī

देशिकाकृतिमास्थाय पशोः पाशानशेषतः । छित्त्वा परं पदं देवि नयत्येनमतो गुरुः

deśikākṛtimāsthāya paśoḥ pāśānaśeṣataḥ | chittvā paraṃ padaṃ devi nayatyenamato guruḥ

सर्वानुग्रहकर्त्तृत्वादीश्वरः करुणानधिः । आचार्यरूपमास्थाय दीक्षया मोक्षयेत् पशून्

sarvānugrahakarttṛtvādīśvaraḥ karuṇānadhiḥ | ācāryarūpamāsthāya dīkṣayā mokṣayet paśūn

यथा घटश्च कलसः कुम्भश्चैकार्थवाचकः । तथा देवश्च मन्त्रश्च गुरुश्चैकार्थ उच्यते

yathā ghaṭaśca kalasaḥ kumbhaścaikārthavācakaḥ | tathā devaśca mantraśca guruścaikārtha ucyate

यथा देवस्तथा मन्त्रो यथा मन्त्रस्तथा गुरुः । देवमन्त्रगुरूणाञ्च पूजया सदृशं फलम्

yathā devastathā mantro yathā mantrastathā guruḥ | devamantragurūṇāñca pūjayā sadṛśaṃ phalam

शिवरूपं समास्थाय पूजां गृह्णामि पार्वती । गुरुरूपं समादाय भवपाशान्निकृन्तये

śivarūpaṃ samāsthāya pūjāṃ gṛhṇāmi pārvatī | gururūpaṃ samādāya bhavapāśānnikṛntaye

सिद्धान्तशारवेत्ताहं बीजोऽहमिति बोधकृत् । अविच्छिन्नः सदा हृष्टहृदयो गुरुरुच्यते

siddhāntaśāravettāhaṃ bījo'hamiti bodhakṛt | avicchinnaḥ sadā hṛṣṭahṛdayo gururucyate

यो विलंघ्याश्रमान् वर्णानात्मन्येव स्थितः सदा । ज्योतिवर्णाश्रमी योगी स गुरुः कथितः प्रिये

yo vilaṃghyāśramān varṇānātmanyeva sthitaḥ sadā | jyotivarṇāśramī yogī sa guruḥ kathitaḥ priye

षडध्वानं षडाधारं षोडशाधारनिर्णयम् । यो जानाति विधानेन स गुरुः कथितः प्रिये

ṣaḍadhvānaṃ ṣaḍādhāraṃ ṣoḍaśādhāranirṇayam | yo jānāti vidhānena sa guruḥ kathitaḥ priye

दृश्यं विना स्थिरा दृष्टिर्मनश्चालम्बनं विना । विनायासं स्थिरो वायुर्यस्य स्यात् स गुरुः प्रिये

dṛśyaṃ vinā sthirā dṛṣṭirmanaścālambanaṃ vinā | vināyāsaṃ sthiro vāyuryasya syāt sa guruḥ priye

यत्तु संवित्तिजननं परानन्दसमुद्भवम् । तत्तत्त्वं विदितं येन स गुरुः कुलनायिके

yattu saṃvittijananaṃ parānandasamudbhavam | tattattvaṃ viditaṃ yena sa guruḥ kulanāyike

भूतभव्यौ तन्त्रमन्त्रौ वेत्ति यः शाक्तशाम्भवम् । वेधञ्च षड्विधं देवि स हि वेधकरो गुरुः

bhūtabhavyau tantramantrau vetti yaḥ śāktaśāmbhavam | vedhañca ṣaḍvidhaṃ devi sa hi vedhakaro guruḥ

पदमन्त्रकलायन्त्रसतत्त्वतभुवनाश्रयम् । शोधयेद् यः षडध्वानं स गुरुः कथितः प्रिये

padamantrakalāyantrasatattvatabhuvanāśrayam | śodhayed yaḥ ṣaḍadhvānaṃ sa guruḥ kathitaḥ priye

वेधं पदं विरोधञ्च ग्रहणं मोक्षणं तथा । यो वा सम्यग्विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये

vedhaṃ padaṃ virodhañca grahaṇaṃ mokṣaṇaṃ tathā | yo vā samyagvijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye

Kulārṇava Tantra (cont. 9)

जाग्रत् स्वप्नः सुषुप्तिश्च तुरीयं तदतीतकम् । यो वेत्ति पञ्चकं देवि स गुरुः कथितः प्रिये

jāgrat svapnaḥ suṣuptiśca turīyaṃ tadatītakam | yo vetti pañcakaṃ devi sa guruḥ kathitaḥ priye

पिण्डं पदं तथा रूपं रूपातीतं चतुष्टयम् । यो वा सम्यग्विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये

piṇḍaṃ padaṃ tathā rūpaṃ rūpātītaṃ catuṣṭayam | yo vā samyagvijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye

यो वा पराञ्च पश्यन्तीं मध्यमां वैखरीमपि । चतुष्टयं विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये

yo vā parāñca paśyantīṃ madhyamāṃ vaikharīmapi | catuṣṭayaṃ vijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye

आत्मविद्याशिवसर्वमिति तत्त्वचतुष्टयम् । यो वेत्ति परमेशानि स गुरुर्नापरः प्रिये

ātmavidyāśivasarvamiti tattvacatuṣṭayam | yo vetti parameśāni sa gururnāparaḥ priye

पाशच्छेदं वेधदीक्षां पशुग्रहणमेव च । त्रिविधं यो विजानाति स गुरुः परमो मतः

pāśacchedaṃ vedhadīkṣāṃ paśugrahaṇameva ca | trividhaṃ yo vijānāti sa guruḥ paramo mataḥ

पदं पाशं पशुनाञ्च रहस्यार्थं विधानतः । यो जानाति वरारोहे स गुरुः कथितः प्रिये

padaṃ pāśaṃ paśunāñca rahasyārthaṃ vidhānataḥ | yo jānāti varārohe sa guruḥ kathitaḥ priye

चक्रसङ्केतकं मन्त्रं पूजासङ्केतकं तथा । त्रितयं यो विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये

cakrasaṅketakaṃ mantraṃ pūjāsaṅketakaṃ tathā | tritayaṃ yo vijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye

वाणेतरस्वयम्भ्वाख्यलिङ्गत्रितयसंस्थितिम् । तत्त्वतो यो विजानाति स गुरुः कथितः प्रिये

vāṇetarasvayambhvākhyaliṅgatritayasaṃsthitim | tattvato yo vijānāti sa guruḥ kathitaḥ priye

आणवं कार्मणञ्चैव मायीयञ्च मलत्रयम् । यो विशोधयितुं शक्तः स गुरुः परमो मतः

āṇavaṃ kārmaṇañcaiva māyīyañca malatrayam | yo viśodhayituṃ śaktaḥ sa guruḥ paramo mataḥ

आरक्तशुक्लमिश्रा(कृष्णा)ख्यचरणत्रयवासनाम् । यो जानाति महादेवि स गुरुः परमो मतः

āraktaśuklamiśrā(kṛṣṇā)khyacaraṇatrayavāsanām | yo jānāti mahādevi sa guruḥ paramo mataḥ

महामुद्रां नभोमुद्राम् उङ्डीयानं जलन्धरम् । मूलबन्धञ्च यो वेत्ति स गुरुः परमो मतः

mahāmudrāṃ nabhomudrām uṅḍīyānaṃ jalandharam | mūlabandhañca yo vetti sa guruḥ paramo mataḥ

शिवादिक्षितिपर्यन्तं षट्त्रिंशत्तत्त्वनिर्णयम् । यो विजानाति तत्त्वेन स गुरुः परमो मतः

śivādikṣitiparyantaṃ ṣaṭtriṃśattattvanirṇayam | yo vijānāti tattvena sa guruḥ paramo mataḥ

अन्तर्यागं बहिर्यागं कलाज्ञानस्थितिं प्रिये । चारुयन्त्रविधानञ्च यो वेत्ति स गुरुः प्रिये

antaryāgaṃ bahiryāgaṃ kalājñānasthitiṃ priye | cāruyantravidhānañca yo vetti sa guruḥ priye

पिण्डब्रह्माण्डयोरैक्यं स्थितिं यो वेत्ति तत्त्वतः । शिरास्थिरोमसंख्यादि स गुरुर्नापरः प्रिये

piṇḍabrahmāṇḍayoraikyaṃ sthitiṃ yo vetti tattvataḥ | śirāsthiromasaṃkhyādi sa gururnāparaḥ priye

पद्मादिचतुरशीतिनानासनविचक्षणः । यमाद्यष्टाङ्गयोगज्ञः स गुरुः परमो मतः

padmādicaturaśītinānāsanavicakṣaṇaḥ | yamādyaṣṭāṅgayogajñaḥ sa guruḥ paramo mataḥ

घृणा सङ्का भयं लज्जा जुगुप्सा चेति पञ्चमी । कुलं शीलं तथा जातिरष्टौ पाशाः प्रकीत्तीताः

ghṛṇā saṅkā bhayaṃ lajjā jugupsā ceti pañcamī | kulaṃ śīlaṃ tathā jātiraṣṭau pāśāḥ prakīttītāḥ

पाशबद्धः पाशुर्ज्ञेयः पाशमुक्तो महेश्वरः । तस्मात् पाशहरो यस्तु स गुरुः परमो मतः

pāśabaddhaḥ pāśurjñeyaḥ pāśamukto maheśvaraḥ | tasmāt pāśaharo yastu sa guruḥ paramo mataḥ

बन्धनं योनिमुद्राया मन्त्रचैतन्यदर्शनम् । यन्त्रमन्त्रस्वरूपञ्च यो वेत्ति स गुरुः प्रिये

bandhanaṃ yonimudrāyā mantracaitanyadarśanam | yantramantrasvarūpañca yo vetti sa guruḥ priye

विनिक्षिप्तां गतायातां संक्लिष्टां संविनीतकाम् । चतुवीधां मनोऽवस्थां यो वेत्ति स गुरुः प्रिये

vinikṣiptāṃ gatāyātāṃ saṃkliṣṭāṃ saṃvinītakām | catuvīdhāṃ mano'vasthāṃ yo vetti sa guruḥ priye

मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तसप्ताम्भोजदलेषु यः । जीवाचारफलं वेत्ति स गुरुर्नापरः प्रिये

mūlādibrahmarandhrāntasaptāmbhojadaleṣu yaḥ | jīvācāraphalaṃ vetti sa gururnāparaḥ priye

शिवादिगुरुपर्यन्तं पारम्पर्यक्रमेण यः । अवाप्ततत्त्वसम्भारः स गुरुर्नापरः प्रिये

śivādiguruparyantaṃ pāramparyakrameṇa yaḥ | avāptatattvasambhāraḥ sa gururnāparaḥ priye

येन वा दशीते तत्त्वे तत्क्षणात्तन्मयो भवेत् । मन्यते मुक्तमात्मानं स गुरुर्नापरः प्रिये

yena vā daśīte tattve tatkṣaṇāttanmayo bhavet | manyate muktamātmānaṃ sa gururnāparaḥ priye

ये दत्त्वा सहजानन्दं दरन्तीन्द्रियजं सुखम् । सेव्यास्ते गुरवः शिष्यैरन्ये त्याज्याः प्रतारकाः

ye dattvā sahajānandaṃ darantīndriyajaṃ sukham | sevyāste guravaḥ śiṣyairanye tyājyāḥ pratārakāḥ

संसारभयभीतस्य शिष्यस्य गुरुरादरात् । व्रतोपवासनियमैनीयन्ता स गुरुर्मतः

saṃsārabhayabhītasya śiṣyasya gururādarāt | vratopavāsaniyamainīyantā sa gururmataḥ

यः प्रसन्नः क्षणार्द्धेन मोक्षलक्ष्मीं प्रयच्छति । दुर्लभं तं विजानीयाद् गुरुं संसारतारकम्

yaḥ prasannaḥ kṣaṇārddhena mokṣalakṣmīṃ prayacchati | durlabhaṃ taṃ vijānīyād guruṃ saṃsāratārakam

100

यः क्षणेनात्मसामर्थ्यं स्वशिष्याय ददाति हि । क्रियायासादिरहितं स गुरुर्द्देवदुर्लभः

yaḥ kṣaṇenātmasāmarthyaṃ svaśiṣyāya dadāti hi | kriyāyāsādirahitaṃ sa gururddevadurlabhaḥ

101

य सद्यः प्रत्ययकरं सुलभञ्चात्मसौख्यदम् । ज्ञानोपदेशं कुरुते स गुरुर्द्देवदुर्लभः

ya sadyaḥ pratyayakaraṃ sulabhañcātmasaukhyadam | jñānopadeśaṃ kurute sa gururddevadurlabhaḥ

102

द्वीपाद् द्वीपान्तरं देवि सञ्चरेद्यथा तथा । यो दद्यात् स गुरुर्ज्ञानमभ्यासादिविवजीतम्

dvīpād dvīpāntaraṃ devi sañcaredyathā tathā | yo dadyāt sa gururjñānamabhyāsādivivajītam

103

क्षुधितस्य यथा तृप्तिराहारादाशु जायते । तथोपदेशमात्रेण ज्ञानदो दुर्लभो गुरुः

kṣudhitasya yathā tṛptirāhārādāśu jāyate | tathopadeśamātreṇa jñānado durlabho guruḥ

104

गुरवो बहवः सन्ति दीपवच्च गृहे गृहे । दुर्लभोऽयं गुरुर्देवि सूर्यवत् सर्वदीपकः

guravo bahavaḥ santi dīpavacca gṛhe gṛhe | durlabho'yaṃ gururdevi sūryavat sarvadīpakaḥ

105

गुरवो बहवः सन्ति वेदशास्त्रादिपारगाः । दुर्लभोऽयं गुरुर्द्देवि परतत्त्वार्थपारगः

guravo bahavaḥ santi vedaśāstrādipāragāḥ | durlabho'yaṃ gururddevi paratattvārthapāragaḥ

106

गुरवो बहवः सन्ति आत्मनोऽन्यप्रदा भुवि । दुर्लभोऽयं गुरुर्द्देवि लोकेष्वात्मप्रकाशकः

guravo bahavaḥ santi ātmano'nyapradā bhuvi | durlabho'yaṃ gururddevi lokeṣvātmaprakāśakaḥ

107

गुरवो बहवः सन्ति कुमन्त्रौषधिवेदिनः । निगमागमशास्त्रोक्तमन्त्रज्ञो दुर्लभो भुवि

guravo bahavaḥ santi kumantrauṣadhivedinaḥ | nigamāgamaśāstroktamantrajño durlabho bhuvi

108

गुरवो बहवः सन्ति शिष्यवित्तापहारकाः । दुर्लभोऽयं गुरुर्द्देवि शिष्यदुःखापहारकः

guravo bahavaḥ santi śiṣyavittāpahārakāḥ | durlabho'yaṃ gururddevi śiṣyaduḥkhāpahārakaḥ

109

वर्णाश्रमकुलाचारनिरता बहवो भुवि । सर्वसङ्कल्पहीनो यः स गुरुर्द्देवि दुर्लभः

varṇāśramakulācāraniratā bahavo bhuvi | sarvasaṅkalpahīno yaḥ sa gururddevi durlabhaḥ

110

गुरोर्यस्यैव सम्पर्कात् परानन्दोऽभिजायते । गुरुं तमेव वृणुयान्नापरं मतिमान्नरः

guroryasyaiva samparkāt parānando'bhijāyate | guruṃ tameva vṛṇuyānnāparaṃ matimānnaraḥ

111

यस्यानुभवपर्यन्तं बुद्धिस्तत्र प्रवर्त्तते । यस्यालोकनमात्रेण मुच्यते नात्र संशयः

yasyānubhavaparyantaṃ buddhistatra pravarttate | yasyālokanamātreṇa mucyate nātra saṃśayaḥ

112

शङ्कया भक्षितं सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । सा शङ्का भक्षिता येन स गुरुर्द्देविदुर्लभः

śaṅkayā bhakṣitaṃ sarvaṃ trailokyaṃ sacarācaram | sā śaṅkā bhakṣitā yena sa gururddevidurlabhaḥ

113

यथा वह्निसमीपस्थं नवनीतं विलीयते । तथा पापं विलीयते सदाचार्य समीपतः

yathā vahnisamīpasthaṃ navanītaṃ vilīyate | tathā pāpaṃ vilīyate sadācārya samīpataḥ

114

यथा दीप्तानलः काष्ठं शुष्कमार्द्रञ्च निर्दहेत् । तथा गुरुकटाक्षस्तु शिष्यपापं दहेत् क्षणात्

yathā dīptānalaḥ kāṣṭhaṃ śuṣkamārdrañca nirdahet | tathā gurukaṭākṣastu śiṣyapāpaṃ dahet kṣaṇāt

115

यथा महानिलोद्धूतं तूलं दशदिशो व्रजेत् । तथैव गुरुकारुण्यात् पापराशिः पलायते

yathā mahāniloddhūtaṃ tūlaṃ daśadiśo vrajet | tathaiva gurukāruṇyāt pāparāśiḥ palāyate

116

दीपदर्शनमात्रेण प्रणश्यति तमो यथा । सद्गुरोर्द्दर्शनाद्देवि तथाऽज्ञानं विनश्यति

dīpadarśanamātreṇa praṇaśyati tamo yathā | sadgurorddarśanāddevi tathā'jñānaṃ vinaśyati

117

सर्वलक्षणसम्पन्नो वेदशास्त्रविधानवित् । सर्वोपायविधानज्ञस्तत्त्वज्ञानी गुरुः स हि

sarvalakṣaṇasampanno vedaśāstravidhānavit | sarvopāyavidhānajñastattvajñānī guruḥ sa hi

118

पूजाहोमाश्रमाचारतपस्तीर्थव्रतादिकम् । मन्त्रागमादिविज्ञानं तत्त्वहीनस्य निष्फलम्

pūjāhomāśramācāratapastīrthavratādikam | mantrāgamādivijñānaṃ tattvahīnasya niṣphalam

119

स्वयं वेद्ये परे तत्त्वे स्वात्मानं वेत्ति निश्चलः । आत्मनोऽनुग्रहो नास्ति परस्यानुग्रहः कथम्

svayaṃ vedye pare tattve svātmānaṃ vetti niścalaḥ | ātmano'nugraho nāsti parasyānugrahaḥ katham

120

ब्रह्माकारं मनोरूपं प्रप्यक्षं स्वतनुस्थितम् । यो न जानाति चान्यस्य कथं मोक्षं ददात्यसौ

brahmākāraṃ manorūpaṃ prapyakṣaṃ svatanusthitam | yo na jānāti cānyasya kathaṃ mokṣaṃ dadātyasau

121

सर्वलक्षणहीनोऽपि तत्त्वज्ञानी गुरुः स्मृतः । तस्मात्तत्त्वविदेवेह मुक्तो मोचक एव च

sarvalakṣaṇahīno'pi tattvajñānī guruḥ smṛtaḥ | tasmāttattvavideveha mukto mocaka eva ca

122

यस्तत्त्वविन्महेशानि स पशुं बोधयत्यपि । तत्त्वहीनात् कुतोऽध्यात्मतत्त्वज्ञानपरिग्रहः

yastattvavinmaheśāni sa paśuṃ bodhayatyapi | tattvahīnāt kuto'dhyātmatattvajñānaparigrahaḥ

123

तत्त्वज्ञैरुपदिष्टा ये तत्त्वाज्ञस्ते न संशयः । पशुभिश्चोपदिष्टा ये देवि ते पशवः स्मृताः

tattvajñairupadiṣṭā ye tattvājñaste na saṃśayaḥ | paśubhiścopadiṣṭā ye devi te paśavaḥ smṛtāḥ

124

विद्धस्तु वेधयेद्देवि नाविद्धो वेधको भवेत् । मुक्तस्तु मोचयेद् बद्धं न मुक्तो मोचकः कथम्

viddhastu vedhayeddevi nāviddho vedhako bhavet | muktastu mocayed baddhaṃ na mukto mocakaḥ katham

125

अभिज्ञश्चोद्धरेन्मूर्ख न मूर्खो मूर्खमुद्धरेत् । शिलां सन्तारयेन्नौही किं शिला तारयेच्छिलाम्

abhijñaścoddharenmūrkha na mūrkho mūrkhamuddharet | śilāṃ santārayennauhī kiṃ śilā tārayecchilām

126

तत्त्वहीनं गुरुं लब्ध्वा केवलं भव तत्परः । इहामुत्र फलं किञ्चित् स नरो नाप्नुयात् प्रिये

tattvahīnaṃ guruṃ labdhvā kevalaṃ bhava tatparaḥ | ihāmutra phalaṃ kiñcit sa naro nāpnuyāt priye

127

शैवे गुरुत्रयं प्रोक्तं वैष्णवे गुरुपञ्चकम् । वेदशास्त्रेषु शतशो गुरुरेकः कुलान्वये

śaive gurutrayaṃ proktaṃ vaiṣṇave gurupañcakam | vedaśāstreṣu śataśo gururekaḥ kulānvaye

128

प्रेरकः सूचकश्चैव वाचको दर्शकस्तथा । शिक्षको बोधकश्चैव षडेते गुरुवः स्मृताः

prerakaḥ sūcakaścaiva vācako darśakastathā | śikṣako bodhakaścaiva ṣaḍete guruvaḥ smṛtāḥ

129

पञ्चैते कार्यभूताः स्युः कारणं बोधको भवेत् । पूर्णाभिषेककर्त्ता यो गुरुस्तस्यैव पादुका । पूजनीया महेशानि बहुत्वेऽपि न संशयः

pañcaite kāryabhūtāḥ syuḥ kāraṇaṃ bodhako bhavet | pūrṇābhiṣekakarttā yo gurustasyaiva pādukā | pūjanīyā maheśāni bahutve'pi na saṃśayaḥ

130

श्रीगुरु लक्षणोपेतं संशयच्छेदकारकम् । लब्ध्वा ज्ञानप्रदं देवि न गुर्वन्तरमाश्रयेत्

śrīguru lakṣaṇopetaṃ saṃśayacchedakārakam | labdhvā jñānapradaṃ devi na gurvantaramāśrayet

131

अनभिज्ञं गुरुं प्राप्य सदा संशयकारकम् । गुर्वन्तरन्तु गत्वा स नैतद्दोषेण लिप्यते

anabhijñaṃ guruṃ prāpya sadā saṃśayakārakam | gurvantarantu gatvā sa naitaddoṣeṇa lipyate

132

मधुलुब्धो यथा भृङ्गः पुष्पात् पुष्पान्तरं व्रजेत् । ज्ञानलुब्धस्तथा शिष्यः गुरोगुर्वन्तरं व्रजेत्

madhulubdho yathā bhṛṅgaḥ puṣpāt puṣpāntaraṃ vrajet | jñānalubdhastathā śiṣyaḥ gurogurvantaraṃ vrajet

133

इति ते कथितं किञ्चिल्लक्षणं गुरुशिष्ययोः । समासेन कुलेशानि किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ kiñcillakṣaṇaṃ guruśiṣyayoḥ | samāsena kuleśāni kimbhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे गुरुशिष्यलक्षणं नाम त्रयोदशोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre guruśiṣyalakṣaṇaṃ nāma trayodaśollāsaḥ

अथ चतुर्दशोल्लासः श्री देव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि परीक्षां गुरुशिष्ययोः । उपदेशक्रमं दीक्षाभेदांश्च वद मे प्रभो

atha caturdaśollāsaḥ śrī devyuvāca kuleśa śrotumicchāmi parīkṣāṃ guruśiṣyayoḥ | upadeśakramaṃ dīkṣābhedāṃśca vada me prabho

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण चित्तशुद्धिः प्रजायते

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa cittaśuddhiḥ prajāyate

विना दीक्षां न मोक्षः स्यात्तदुक्तं शिवशासने । सा च न स्याद्विनाचार्यमित्याचार्यपरम्परा

vinā dīkṣāṃ na mokṣaḥ syāttaduktaṃ śivaśāsane | sā ca na syādvinācāryamityācāryaparamparā

तस्मात् सिद्धान्तं सम्प्राप्य सम्प्रदायादिहेतुभिः । अन्तरेणोपदेष्टारं मन्त्राः स्युनीष्फला यतः

tasmāt siddhāntaṃ samprāpya sampradāyādihetubhiḥ | antareṇopadeṣṭāraṃ mantrāḥ syunīṣphalā yataḥ

देवास्तमेव शंसन्ति पारम्पर्यप्रवर्त्तकम् । गुरुं मन्त्रागमाभिज्ञं समयाचारपालकम्

devāstameva śaṃsanti pāramparyapravarttakam | guruṃ mantrāgamābhijñaṃ samayācārapālakam

गुरुः शिष्याधिकारार्थं विरक्तोऽपि शिवाज्ञया । किञ्चित्कालं विधायेत्थं स्वशिष्याय समर्पयेत्

guruḥ śiṣyādhikārārthaṃ virakto'pi śivājñayā | kiñcitkālaṃ vidhāyetthaṃ svaśiṣyāya samarpayet

तस्यापीताधिकारस्य योगः साक्षात् परे शिवे । देहान्ते शाश्वती मुक्तिरिति शङ्करभाषितम्

tasyāpītādhikārasya yogaḥ sākṣāt pare śive | dehānte śāśvatī muktiriti śaṅkarabhāṣitam

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन साक्षात्परशिवोदितम् । सम्प्रदायमविच्छिन्नं सदा कुर्यात् गुरुः प्रिये

tasmāt sarvaprayatnena sākṣātparaśivoditam | sampradāyamavicchinnaṃ sadā kuryāt guruḥ priye

शक्तिसिद्धिसुसिद्ध्यर्थं परीक्ष्य विधिवद् गुरुः । पश्चादुपदिशेन्मन्त्रमन्यथा निष्फलं भवेत्

śaktisiddhisusiddhyarthaṃ parīkṣya vidhivad guruḥ | paścādupadiśenmantramanyathā niṣphalaṃ bhavet

अन्यायेन तु यो दद्याद् गृह्णात्यन्यायतश्च यः । ददता गृह्णता देवि कुलशापो भविष्यति

anyāyena tu yo dadyād gṛhṇātyanyāyataśca yaḥ | dadatā gṛhṇatā devi kulaśāpo bhaviṣyati

गुरुशिष्यावुभौ मोहादपरीक्ष्य परस्परम् । उपदेशं ददद् गृह्णन् प्राप्नुयातां पिशाचताम्

guruśiṣyāvubhau mohādaparīkṣya parasparam | upadeśaṃ dadad gṛhṇan prāpnuyātāṃ piśācatām

अशास्त्रीयोपदेशञ्च यो गृह्णाति ददाति हि । भुञ्जाते तावुभौ घोरान्नरकानेकविंशतिम्

aśāstrīyopadeśañca yo gṛhṇāti dadāti hi | bhuñjāte tāvubhau ghorānnarakānekaviṃśatim

असंस्कृतोपदेशञ्च यः करोति स पातकी । विनश्यति च तन्मन्त्रं सैकते शालिबीजवत्

asaṃskṛtopadeśañca yaḥ karoti sa pātakī | vinaśyati ca tanmantraṃ saikate śālibījavat

अनर्हे मन्त्रविज्ञानं न तिष्ठति कदाचन । तस्मात् परीक्ष्य कर्त्तव्यमन्यथा निष्फलं भवेत्

anarhe mantravijñānaṃ na tiṣṭhati kadācana | tasmāt parīkṣya karttavyamanyathā niṣphalaṃ bhavet

कृत्वा समयदीक्षाञ्च दत्त्वा समयपादुकाम् । सन्निधायात्मनः शिष्यं वदेन्मन्त्रं न चान्यथा

kṛtvā samayadīkṣāñca dattvā samayapādukām | sannidhāyātmanaḥ śiṣyaṃ vadenmantraṃ na cānyathā

सच्छिष्यायातिभक्ताय यज्ज्ञानमुपदिश्यते । तज्ज्ञानं तत्तुशास्त्रार्थं तद्विदध्यादखण्डितम्

sacchiṣyāyātibhaktāya yajjñānamupadiśyate | tajjñānaṃ tattuśāstrārthaṃ tadvidadhyādakhaṇḍitam

असच्छिष्येष्वभक्तेषु यज्ज्ञानमुपदिश्यते । तत् प्रयात्यपवित्रत्वं गोक्षीरं श्वघृतादिव

asacchiṣyeṣvabhakteṣu yajjñānamupadiśyate | tat prayātyapavitratvaṃ gokṣīraṃ śvaghṛtādiva

धनेच्छाभयलोभाद्यैरयोग्यं यदि दीक्षयेत् । देवताशापमाप्नोति कृतञ्च निष्फलं भवेत्

dhanecchābhayalobhādyairayogyaṃ yadi dīkṣayet | devatāśāpamāpnoti kṛtañca niṣphalaṃ bhavet

ज्ञानेन क्रियया वापि गुरु शिष्यं परीक्षयेत् । संवत्सरं तदर्द्धं वा तदर्द्धं वा प्रयत्नतः

jñānena kriyayā vāpi guru śiṣyaṃ parīkṣayet | saṃvatsaraṃ tadarddhaṃ vā tadarddhaṃ vā prayatnataḥ

उत्तमांश्चाधमे कुर्यान्नीचानुत्तमकर्मणि । प्राणद्रव्यप्रणामाद्यैरादेशैश्च स्वयं समैः

uttamāṃścādhame kuryānnīcānuttamakarmaṇi | prāṇadravyapraṇāmādyairādeśaiśca svayaṃ samaiḥ

तत्कर्मसूचकैर्वाक्यैर्मायाभिः क्रूरचेष्टितैः । पक्षपातैरुदासीनैरनेकैश्च मुहुर्मुहुः

tatkarmasūcakairvākyairmāyābhiḥ krūraceṣṭitaiḥ | pakṣapātairudāsīnairanekaiśca muhurmuhuḥ

आकृष्टस्ताडितो वापि यो विषादं न याति च । गुरुः कृपां करोतीति मुदा सञ्चिन्तयेत् सदा

ākṛṣṭastāḍito vāpi yo viṣādaṃ na yāti ca | guruḥ kṛpāṃ karotīti mudā sañcintayet sadā

श्रीगुरोः स्मरणे चापि कीर्त्तनं दर्शनेऽपि च । वन्दने परिचर्यायामाह्वाने प्रेषणे प्रिये

śrīguroḥ smaraṇe cāpi kīrttanaṃ darśane'pi ca | vandane paricaryāyāmāhvāne preṣaṇe priye

आनन्दकम्परोमाञ्चस्वरनेत्रादिविक्रियाः । येषां स्युस्तेऽत्र योग्याश्च दीक्षासंस्कारकर्मणि

ānandakamparomāñcasvaranetrādivikriyāḥ | yeṣāṃ syuste'tra yogyāśca dīkṣāsaṃskārakarmaṇi

शिष्योऽपि लक्षणैरेतैः कुर्याद् गुरुपरीक्षणम् । आनन्दाद्यैर्जपस्तोत्रध्यानहोमार्चनादिषु

śiṣyo'pi lakṣaṇairetaiḥ kuryād guruparīkṣaṇam | ānandādyairjapastotradhyānahomārcanādiṣu

ज्ञानोपदेशसामर्थ्यं मन्त्रसिद्धिमपीश्वरि । वेधकत्वं परिज्ञाय शिष्यो भूयान्न चान्यथा

jñānopadeśasāmarthyaṃ mantrasiddhimapīśvari | vedhakatvaṃ parijñāya śiṣyo bhūyānna cānyathā

आदिमध्यावसानेषु योग्याः शक्तिनिपातिताः । अधमा मध्यमाः श्रेष्ठाः शिष्या देवि प्रकीत्तीताः

ādimadhyāvasāneṣu yogyāḥ śaktinipātitāḥ | adhamā madhyamāḥ śreṣṭhāḥ śiṣyā devi prakīttītāḥ

आदौ भक्तिर्भवेद्देवि दीक्षार्थं समुदन्ति ये । पुनवीपुलहृष्टास्ते आदियोग्या इतीरिताः

ādau bhaktirbhaveddevi dīkṣārthaṃ samudanti ye | punavīpulahṛṣṭāste ādiyogyā itīritāḥ

दीक्षासमयसम्प्राप्ता ज्ञानविज्ञानवजीताः । भक्त्या प्रध्वस्तपर्याया मध्ययोग्याश्च ते स्मृताः

dīkṣāsamayasamprāptā jñānavijñānavajītāḥ | bhaktyā pradhvastaparyāyā madhyayogyāśca te smṛtāḥ

आदौ भक्तिविहीना ये मध्यभक्तास्तु ये नराः । अन्तप्रवृद्धभक्ताश्च अन्तयोग्या भवन्ति ते । उत्तमज्ञानसंज्ञाश्चेत्युपदेशस्त्रिधा प्रिये

ādau bhaktivihīnā ye madhyabhaktāstu ye narāḥ | antapravṛddhabhaktāśca antayogyā bhavanti te | uttamajñānasaṃjñāścetyupadeśastridhā priye

यथा पिपीलिका मन्दमन्दं वृक्षाग्रगं फलम् । चिरेणाप्नोति कर्मोपदेशश्चापि तथा स्मृतः

yathā pipīlikā mandamandaṃ vṛkṣāgragaṃ phalam | cireṇāpnoti karmopadeśaścāpi tathā smṛtaḥ

यथा कपिश्च शाखायां शाखामुल्लंघ्य यत्नतः । फलं प्राप्नोति धर्मस्य चोपदेशस्तथा प्रिये

yathā kapiśca śākhāyāṃ śākhāmullaṃghya yatnataḥ | phalaṃ prāpnoti dharmasya copadeśastathā priye

यथा वियद्गमः शीघ्रं फल एव निषीदति । तथा ज्ञानोपदेशश्च कथितः कुलनायिके

yathā viyadgamaḥ śīghraṃ phala eva niṣīdati | tathā jñānopadeśaśca kathitaḥ kulanāyike

स्पर्शाख्या देवि दृक्संज्ञा मानसाख्या महेश्वरि । क्रियायासादिरहिता देवा दीक्षा त्रिधा स्मृता

sparśākhyā devi dṛksaṃjñā mānasākhyā maheśvari | kriyāyāsādirahitā devā dīkṣā tridhā smṛtā

यथा पक्षी स्वपक्षाभ्यां शिशून् संवर्द्धयेच्छनैः । स्पर्शदीक्षोपदेशच्च तादृशः कथितः प्रिये

yathā pakṣī svapakṣābhyāṃ śiśūn saṃvarddhayecchanaiḥ | sparśadīkṣopadeśacca tādṛśaḥ kathitaḥ priye

स्वापत्यानि यथा मत्स्यो वीक्षणेनैव पोषयेत् । दृग्भ्यां दीक्षोपदेशश्च तादृशः परमेश्वरि

svāpatyāni yathā matsyo vīkṣaṇenaiva poṣayet | dṛgbhyāṃ dīkṣopadeśaśca tādṛśaḥ parameśvari

यथा कूर्मः स्वतनयान् ध्यानमात्रेण पोषयेत् । वेधदीक्षोपदेशश्च मानसः स्यात् तथाविधः

yathā kūrmaḥ svatanayān dhyānamātreṇa poṣayet | vedhadīkṣopadeśaśca mānasaḥ syāt tathāvidhaḥ

शक्तिपातानुसारेण शिष्योऽनुग्रहमर्हति । यत्र शक्तिर्न पतति तत्र सिद्धिर्न जायते

śaktipātānusāreṇa śiṣyo'nugrahamarhati | yatra śaktirna patati tatra siddhirna jāyate

क्रियावर्णकलास्पर्शवाग्दृङ्मानससंज्ञया । दीक्षा मोक्षप्रदा देवि सप्तधा परिकीत्तीता

kriyāvarṇakalāsparśavāgdṛṅmānasasaṃjñayā | dīkṣā mokṣapradā devi saptadhā parikīttītā

समयाख्या विशेषा च साधिका पुत्रिकाह्वया । वेधका पूर्णसंज्ञा चाचार्या निर्वाणसंज्ञिका

samayākhyā viśeṣā ca sādhikā putrikāhvayā | vedhakā pūrṇasaṃjñā cācāryā nirvāṇasaṃjñikā

क्रियादीक्षाष्टधा प्रोक्ता कुण्डमण्डपपूवीका । कलसादिसमायुक्ता कर्त्तव्या गुरुणा बहिः । देवेशि देहशुद्ध्यर्थं पूर्वोक्तविधिनाचरेत्

kriyādīkṣāṣṭadhā proktā kuṇḍamaṇḍapapūvīkā | kalasādisamāyuktā karttavyā guruṇā bahiḥ | deveśi dehaśuddhyarthaṃ pūrvoktavidhinācaret

वर्णदीक्षा त्रिधा प्रोक्ता द्विचत्वारिंशदक्षरैः । पञ्चाशद्वर्णैर्वा देवि द्विषष्टिलिपिभिस्तु ता

varṇadīkṣā tridhā proktā dvicatvāriṃśadakṣaraiḥ | pañcāśadvarṇairvā devi dviṣaṣṭilipibhistu tā

वर्णान् शिष्यतनौ न्यस्य प्रतिलोमेन संहरेत् । परमात्मनि संयोज्य तच्चैतन्यं गुरुः प्रिये

varṇān śiṣyatanau nyasya pratilomena saṃharet | paramātmani saṃyojya taccaitanyaṃ guruḥ priye

तस्मादुत्पाद्य तान् वर्णान् न्यसेच्छिष्यतनौ पुनः । सृष्टिक्रमेण विधिना चैतन्यञ्च प्रयोजयेत्

tasmādutpādya tān varṇān nyasecchiṣyatanau punaḥ | sṛṣṭikrameṇa vidhinā caitanyañca prayojayet

जायते देवताभावः परानन्दमयः शिशोः । एषा वर्णमयी प्रोक्ता दीक्षा पाशहरा प्रिये

jāyate devatābhāvaḥ parānandamayaḥ śiśoḥ | eṣā varṇamayī proktā dīkṣā pāśaharā priye

कलादीक्षा त्रिधा ज्ञेया कर्त्तव्या विधिवत् प्रिये । निवृत्तिर्जानुपर्यन्तं तलादारभ्य संस्थिता

kalādīkṣā tridhā jñeyā karttavyā vidhivat priye | nivṛttirjānuparyantaṃ talādārabhya saṃsthitā

जानुनोर्नाभिपर्यन्तं प्रतिष्ठा तिष्ठति प्रिये । नाभेः कण्ठावधि व्याप्ता विद्या शान्तिस्ततः परम्

jānunornābhiparyantaṃ pratiṣṭhā tiṣṭhati priye | nābheḥ kaṇṭhāvadhi vyāptā vidyā śāntistataḥ param

कण्ठाल्ललाटपर्यन्तं व्याप्ता तस्माच्छिरोऽवधि । शान्त्यतीता कला चैषा कलाव्याप्तिरितीरिता

kaṇṭhāllalāṭaparyantaṃ vyāptā tasmācchiro'vadhi | śāntyatītā kalā caiṣā kalāvyāptiritīritā

संहारक्रमयोगेन स्थानात् स्थानान्तरं प्रिये । संयोज्य विधिवत् सम्यग्विधिवेत्ता शिरोऽवधि

saṃhārakramayogena sthānāt sthānāntaraṃ priye | saṃyojya vidhivat samyagvidhivettā śiro'vadhi

इयं प्रोक्ता कुलेशानि दिव्यभावप्रदायिनी । अष्टत्रिंशत्कलाभिर्वा पञ्चाशद्भिरथापि वा

iyaṃ proktā kuleśāni divyabhāvapradāyinī | aṣṭatriṃśatkalābhirvā pañcāśadbhirathāpi vā

तत्त्वन्यासक्रमेणैव सृष्टिसंहारमार्गतः । ज्ञात्वा गुरुमुखाद्देविं शिष्ये संयोज्य वेधयेत्

tattvanyāsakrameṇaiva sṛṣṭisaṃhāramārgataḥ | jñātvā gurumukhāddeviṃ śiṣye saṃyojya vedhayet

जायते देवताभावो योगिनीवीरमेलनम् । कलादीक्षा समुद्दिष्टा पशुपाशापहारिणी

jāyate devatābhāvo yoginīvīramelanam | kalādīkṣā samuddiṣṭā paśupāśāpahāriṇī

द्दस्ते शिवं गुरुं ध्यात्वा जपेन्मूलाङ्गमालिनीम् । गुरुः स्पृशेच्छिष्यतनुं स्पर्शदीक्षा भवेदियम्

ddaste śivaṃ guruṃ dhyātvā japenmūlāṅgamālinīm | guruḥ spṛśecchiṣyatanuṃ sparśadīkṣā bhavediyam

चित्तं तत्त्वे समाधाय परतत्त्वोपबृंहितान् । उच्चरेत् संहतान्मन्त्रान् वाग्दीक्षेति निगद्यते

cittaṃ tattve samādhāya paratattvopabṛṃhitān | uccaret saṃhatānmantrān vāgdīkṣeti nigadyate

निमील्य नयने ध्यात्वा परतत्त्वप्रसन्नधीः । सम्यक् पश्येद्गुरुः शिष्यं दृग्दीक्षा च भवेत् प्रिये

nimīlya nayane dhyātvā paratattvaprasannadhīḥ | samyak paśyedguruḥ śiṣyaṃ dṛgdīkṣā ca bhavet priye

गुरोरालोकमात्रेण भाषणात् स्पर्शनादपि । सद्यः सञ्जायते ज्ञानं सा दीक्षा शाम्भवी मता

gurorālokamātreṇa bhāṣaṇāt sparśanādapi | sadyaḥ sañjāyate jñānaṃ sā dīkṣā śāmbhavī matā

मनोदीक्षा द्विधा प्रोक्ता तीव्रा तीव्रतरापि च । अध्वानं षड्विधं ज्ञात्वा शिष्यदेहे स्मरन् प्रिये

manodīkṣā dvidhā proktā tīvrā tīvratarāpi ca | adhvānaṃ ṣaḍvidhaṃ jñātvā śiṣyadehe smaran priye

कल्पयेद्भुवनं तत्त्वं कलां वर्णं पदं मनुम् । आजानुनाभिहृत्कण्ठतालुमूर्द्धान्तमम्बिके

kalpayedbhuvanaṃ tattvaṃ kalāṃ varṇaṃ padaṃ manum | ājānunābhihṛtkaṇṭhatālumūrddhāntamambike

गुरूपदिष्टमार्गेण वेधं कुर्याद्विचक्षणः । पाशयुक्तः क्षणाच्छिष्यश्छिन्नपाशस्तदा भवेत् । एषा मुक्तिप्रदा प्रोक्ता तीव्रदीक्षा कुलेश्वरि

gurūpadiṣṭamārgeṇa vedhaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ | pāśayuktaḥ kṣaṇācchiṣyaśchinnapāśastadā bhavet | eṣā muktipradā proktā tīvradīkṣā kuleśvari

देवि तीव्रतरा चापि गुरुणा स्मृतमात्रतः । सम्यक् संवेधिनः शिष्यश्छिन्नपापस्तदा भवेत्

devi tīvratarā cāpi guruṇā smṛtamātrataḥ | samyak saṃvedhinaḥ śiṣyaśchinnapāpastadā bhavet

वाह्यव्यापारनिर्मुक्तो भूमौ पतति तत्क्षणात् । सञ्जातदिव्यभावोऽसौ सर्वं जानाति शाम्भवि

vāhyavyāpāranirmukto bhūmau patati tatkṣaṇāt | sañjātadivyabhāvo'sau sarvaṃ jānāti śāmbhavi

यदस्ति वेधकाले तत् स्वयमेवानुभूयते । प्रबुद्धः सन् न शक्नोति तत् सुखं वक्तुमीश्वरि

yadasti vedhakāle tat svayamevānubhūyate | prabuddhaḥ san na śaknoti tat sukhaṃ vaktumīśvari

वेधविद्धः शिवः साक्षान्न पुनर्जन्मभाग् भवेत् । एषा तीव्रतरा दीक्षा भवबन्धविमोचनी । शिवभावप्रदा साक्षात् त्वां शपे कुलनायिके

vedhaviddhaḥ śivaḥ sākṣānna punarjanmabhāg bhavet | eṣā tīvratarā dīkṣā bhavabandhavimocanī | śivabhāvapradā sākṣāt tvāṃ śape kulanāyike

आनन्दश्चैव कम्पश्चेद्भवो घूर्णा कुलेश्वरि । निद्रा मूर्च्छा च वेधस्य षडवस्थाः प्रकीत्तीताः

ānandaścaiva kampaścedbhavo ghūrṇā kuleśvari | nidrā mūrcchā ca vedhasya ṣaḍavasthāḥ prakīttītāḥ

दृश्यन्ते षड्गुणा ह्येते वेधकाले कुलेश्वरि । वेधितो यत्र कुत्रापि तिष्ठेन्मुक्ता न संशयः

dṛśyante ṣaḍguṇā hyete vedhakāle kuleśvari | vedhito yatra kutrāpi tiṣṭhenmuktā na saṃśayaḥ

वेधदीक्षाकरो लोके श्रीगुरुर्दुर्लभः प्रिये । शिष्योऽपि दुर्लभस्ताद्दृक् पुण्ययोगेन लभ्यते । न दद्याद् यस्य कस्यापि इत्याज्ञा परमेश्वरि

vedhadīkṣākaro loke śrīgururdurlabhaḥ priye | śiṣyo'pi durlabhastāddṛk puṇyayogena labhyate | na dadyād yasya kasyāpi ityājñā parameśvari

कुलद्रव्यैः समभ्यर्च्य कुलचक्रं विधानतः । शिष्याय दर्शयेद्देवि दीक्षैषा कौलिकी स्मृता

kuladravyaiḥ samabhyarcya kulacakraṃ vidhānataḥ | śiṣyāya darśayeddevi dīkṣaiṣā kaulikī smṛtā

कुलद्रव्यं मुखे पूर्व पञ्चगव्यामृतान्वितम् । अभिषिञ्चेद् गुरुः शिष्यं गण्डूषाख्या समीरिता

kuladravyaṃ mukhe pūrva pañcagavyāmṛtānvitam | abhiṣiñced guruḥ śiṣyaṃ gaṇḍūṣākhyā samīritā

सजीवमीनयुक्तेन सुरया पूरितेन च । पञ्चामृतैः सुसम्पूर्णशङ्खेन कलसेन वा । अभिषेकं ततः कुर्याद्बाह्ये तत् कथितं प्रिये

sajīvamīnayuktena surayā pūritena ca | pañcāmṛtaiḥ susampūrṇaśaṅkhena kalasena vā | abhiṣekaṃ tataḥ kuryādbāhye tat kathitaṃ priye

मीनस्तु लम्बिका देवि वक्त्रं कलस उच्यते । पञ्चगवयामृतापूर्णं शिष्यं तेनाभिषेचयेत्

mīnastu lambikā devi vaktraṃ kalasa ucyate | pañcagavayāmṛtāpūrṇaṃ śiṣyaṃ tenābhiṣecayet

अयं सिद्धाभिषेकः स्यादाचार्यस्यापि पार्वति । त्रिकालं दन्तकाष्ठञ्च पुष्पाञ्जलिरपि प्रिये

ayaṃ siddhābhiṣekaḥ syādācāryasyāpi pārvati | trikālaṃ dantakāṣṭhañca puṣpāñjalirapi priye

शङ्खे वेदकलान्यासस्तज्ज्ञानञ्चाष्टधा भवेत् । समयो दन्तकाष्ठेन साधकः कुसुमाञ्जलिः

śaṅkhe vedakalānyāsastajjñānañcāṣṭadhā bhavet | samayo dantakāṣṭhena sādhakaḥ kusumāñjaliḥ

पुत्रं शङ्खाभिषेकेण बोधको वेधसंज्ञया । पूर्णाभिषेकेणाचार्यः पञ्चावस्थाः प्रकीत्तीताः

putraṃ śaṅkhābhiṣekeṇa bodhako vedhasaṃjñayā | pūrṇābhiṣekeṇācāryaḥ pañcāvasthāḥ prakīttītāḥ

कुलाचारैकनिरता गुरुभक्ता दृढव्रताः । पूर्णाभिषेकपूता ये ते मुक्ताश्चेह जन्मनि

kulācāraikaniratā gurubhaktā dṛḍhavratāḥ | pūrṇābhiṣekapūtā ye te muktāśceha janmani

पूर्णाभिषेकपूता ये मृताश्च कुलनायिके । पुनर्लब्ध्वोत्तमं जन्म गुरुणा शिवरूपिणा

pūrṇābhiṣekapūtā ye mṛtāśca kulanāyike | punarlabdhvottamaṃ janma guruṇā śivarūpiṇā

शुद्धाः पूर्णाभिषेकेण शिवसायुज्यदायिना । तेन मुक्तिं व्रजेयुस्ते शाम्भवी वाचमव्रवीत्

śuddhāḥ pūrṇābhiṣekeṇa śivasāyujyadāyinā | tena muktiṃ vrajeyuste śāmbhavī vācamavravīt

पूर्णा(दीक्षा)भिषेकहीनो यः कौलिको मिरयते यदि । पिशाचत्वमवाप्नोति यावदाहूतसंप्लवम्

pūrṇā(dīkṣā)bhiṣekahīno yaḥ kauliko mirayate yadi | piśācatvamavāpnoti yāvadāhūtasaṃplavam

दीक्षा च द्विविधा प्रोक्ता बाह्याभ्यन्तरभेदतः । क्रियादीक्षा भवेद्बाह्या वेधाख्याभ्यन्तरी मता

dīkṣā ca dvividhā proktā bāhyābhyantarabhedataḥ | kriyādīkṣā bhavedbāhyā vedhākhyābhyantarī matā

अन्तः शुद्धिर्बहिः शुद्धिद्वीविधा परिकीत्तीता । अन्तरा च क्रियाशुद्धिर्बहिः शुद्धिश्च दीक्षया

antaḥ śuddhirbahiḥ śuddhidvīvidhā parikīttītā | antarā ca kriyāśuddhirbahiḥ śuddhiśca dīkṣayā

दीक्षया मोक्षदीपेन चण्डालोऽपि विमुच्यते । आभ्यां विना कुलेशानि कौलिको नैव मुच्यते

dīkṣayā mokṣadīpena caṇḍālo'pi vimucyate | ābhyāṃ vinā kuleśāni kauliko naiva mucyate

शरीरस्य न संस्कारो जायते न च कर्मणः । आत्मनः कारयेद्दीक्षामनादिकुलकुण्डलीम्

śarīrasya na saṃskāro jāyate na ca karmaṇaḥ | ātmanaḥ kārayeddīkṣāmanādikulakuṇḍalīm

दीक्षा ह्येताः कर्मसाम्ये भिन्नार्थप्रतिपादिकाः । अभिसन्धानतो देवि देशिकोत्तमशिष्ययोः

dīkṣā hyetāḥ karmasāmye bhinnārthapratipādikāḥ | abhisandhānato devi deśikottamaśiṣyayoḥ

मन्त्रौषधेर्यथा हन्याद्विषशक्तिं कुलेश्वरि । पशुपाशं तथा छिन्द्याद्दीक्षया मन्त्रवित् क्षणात्

mantrauṣadheryathā hanyādviṣaśaktiṃ kuleśvari | paśupāśaṃ tathā chindyāddīkṣayā mantravit kṣaṇāt

अस्मात् प्रवितताद्वन्धात् परसंस्थानबोधकात् । दीक्षैव मोक्षयेत् पूर्वं दिव्यं धाम नयत्यपि

asmāt pravitatādvandhāt parasaṃsthānabodhakāt | dīkṣaiva mokṣayet pūrvaṃ divyaṃ dhāma nayatyapi

उपपातकलक्षाणि महापातककोटिशः । क्षणाद्दहति देवेशि दीक्षा हि विधिना कृता

upapātakalakṣāṇi mahāpātakakoṭiśaḥ | kṣaṇāddahati deveśi dīkṣā hi vidhinā kṛtā

यया चोन्मीलितात्मानो भवन्ति पशवः शिवाः । सा दीक्षा ह्युदिता देवि पशुपाशविमोचिका

yayā conmīlitātmāno bhavanti paśavaḥ śivāḥ | sā dīkṣā hyuditā devi paśupāśavimocikā

यया दीक्षितमात्रेण जायन्ते प्रत्ययाः प्रिये । सा दीक्षा मोक्षदा ज्ञेया शेषास्तु जनसेविकाः

yayā dīkṣitamātreṇa jāyante pratyayāḥ priye | sā dīkṣā mokṣadā jñeyā śeṣāstu janasevikāḥ

उपासनाशतेनापि यां विना नैव सिध्यति । तां दीक्षामाश्रयेद् यत्नात् श्रीगुरोर्मन्त्रसिद्धये

upāsanāśatenāpi yāṃ vinā naiva sidhyati | tāṃ dīkṣāmāśrayed yatnāt śrīgurormantrasiddhaye

रसेन्द्रेण यथा विद्धमयः सुवर्णतां व्रजेत् । दीक्षाविद्धस्तथा ह्यात्मा शिवत्वं लभते प्रिये

rasendreṇa yathā viddhamayaḥ suvarṇatāṃ vrajet | dīkṣāviddhastathā hyātmā śivatvaṃ labhate priye

दीक्षाग्निदग्धकर्मासौ मायाविच्छिन्नबन्धनः । गतः परां ज्ञानकाष्ठां निर्बीजस्तु शिवो भवेत्

dīkṣāgnidagdhakarmāsau māyāvicchinnabandhanaḥ | gataḥ parāṃ jñānakāṣṭhāṃ nirbījastu śivo bhavet

गतं शूद्रस्य शूद्रत्वं विप्रस्यापि च विप्रता । दीक्षासंस्कारसम्पन्ने जातिभेदो न विद्यते

gataṃ śūdrasya śūdratvaṃ viprasyāpi ca vipratā | dīkṣāsaṃskārasampanne jātibhedo na vidyate

शिवलिङ्गे शिला बुद्धिं कुर्वन् यत् पापमश्नुते । दीक्षितश्चापि पूर्वत्वस्मृत्या तत् पापमाप्नुयात्

śivaliṅge śilā buddhiṃ kurvan yat pāpamaśnute | dīkṣitaścāpi pūrvatvasmṛtyā tat pāpamāpnuyāt

दार्वश्मलौहमृद्रत्नजातिलिङ्गप्रतिष्ठितम् । यथोच्यते तथा शुद्धाः सर्ववर्णास्तु दीक्षिताः

dārvaśmalauhamṛdratnajātiliṅgapratiṣṭhitam | yathocyate tathā śuddhāḥ sarvavarṇāstu dīkṣitāḥ

येन पूजितमात्रेण चाब्रह्मभुवनान्तिकम् । पूजितं तेन सर्वं स्याद्दीक्षितेन न संशयः

yena pūjitamātreṇa cābrahmabhuvanāntikam | pūjitaṃ tena sarvaṃ syāddīkṣitena na saṃśayaḥ

दीक्षितस्य न कार्यं स्यात्तपोभिनीयमव्रतैः । न तीर्थक्षेत्रगमनैर्न च शरीरयन्त्रणैः

dīkṣitasya na kāryaṃ syāttapobhinīyamavrataiḥ | na tīrthakṣetragamanairna ca śarīrayantraṇaiḥ

अदीक्षिता ये कुर्वन्ति जपपूजादिकाः क्रियाः । न फलन्ति प्रिये तेषां शिलायामुप्तबीजवत्

adīkṣitā ye kurvanti japapūjādikāḥ kriyāḥ | na phalanti priye teṣāṃ śilāyāmuptabījavat

देवि दीक्षाविहीनस्य न सिद्धिर्न च सद्गतिः । तस्मात् सर्वप्रयत्नेन गुरुणा दीक्षितो भवेत्

devi dīkṣāvihīnasya na siddhirna ca sadgatiḥ | tasmāt sarvaprayatnena guruṇā dīkṣito bhavet

द्विजो यो दीक्षितः पश्चादन्त्यजः पूर्वदीक्षितः । द्विजः कनिष्ठः स ज्येष्ठ इति शास्त्रार्थनिर्णयः

dvijo yo dīkṣitaḥ paścādantyajaḥ pūrvadīkṣitaḥ | dvijaḥ kaniṣṭhaḥ sa jyeṣṭha iti śāstrārthanirṇayaḥ

गुरुशक्तिसुतानाञ्च यो वा स्यात् पूर्वदीक्षितः । गुरुवत्तेन ते पूज्या नावमान्याः कथञ्चन

guruśaktisutānāñca yo vā syāt pūrvadīkṣitaḥ | guruvattena te pūjyā nāvamānyāḥ kathañcana

100

शिष्यो दीक्षितमात्रश्चेद् यदि स्वर्गं गतो गुरुः । एकसन्तानकेनैव पूर्णसंस्कारमाचरेत्

śiṣyo dīkṣitamātraśced yadi svargaṃ gato guruḥ | ekasantānakenaiva pūrṇasaṃskāramācaret

101

दर्शनेषु च सर्वेषु गुरुणा ज्ञानशालिना । दीक्षितो यस्तु विधिना स युक्तो नापरः प्रिये

darśaneṣu ca sarveṣu guruṇā jñānaśālinā | dīkṣito yastu vidhinā sa yukto nāparaḥ priye

102

अधिवासनपूर्वन्तु चक्रपूजापुरःसरम् । दीक्षया शोधयेच्छिष्यमन्यथा निष्फलं भवेत्

adhivāsanapūrvantu cakrapūjāpuraḥsaram | dīkṣayā śodhayecchiṣyamanyathā niṣphalaṃ bhavet

103

शूद्रसङ्करजातीनामादिशुद्धिवीधीयते । पादोदकप्रदानाद्यैः कुर्यात् पापविमोचनम्

śūdrasaṅkarajātīnāmādiśuddhivīdhīyate | pādodakapradānādyaiḥ kuryāt pāpavimocanam

104

एकाब्देन द्विजो योग्यः क्षत्रियो वत्सरद्वयात् । वैश्यो योग्यस्त्रिभिर्वर्षैश्चतुभिः शूद्र एव च

ekābdena dvijo yogyaḥ kṣatriyo vatsaradvayāt | vaiśyo yogyastribhirvarṣaiścatubhiḥ śūdra eva ca

105

विधवायाः सुतादेशात् कन्यायाः पितुराज्ञया । नाधिकारः स्वतो नार्या भार्याया भर्त्तुराज्ञया

vidhavāyāḥ sutādeśāt kanyāyāḥ piturājñayā | nādhikāraḥ svato nāryā bhāryāyā bhartturājñayā

106

स्याद्वेदाध्ययने शूद्रो नाधिकारी यथा प्रिये । तथैवादीक्षितश्चापि नाधिकारी कुलेश्वरि

syādvedādhyayane śūdro nādhikārī yathā priye | tathaivādīkṣitaścāpi nādhikārī kuleśvari

107

श्रीगुरुं गुरुपत्नीञ्च तत्पुत्रं शक्ति कौलिकान् । दीक्षितस्तोषयेद्देवि यथाविभवविस्तरम्

śrīguruṃ gurupatnīñca tatputraṃ śakti kaulikān | dīkṣitastoṣayeddevi yathāvibhavavistaram

108

इति ते कथितं किञ्चित् परीक्षा गुरुशिष्ययोः । दीक्षाभेदादिकं देवि किम्भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ kiñcit parīkṣā guruśiṣyayoḥ | dīkṣābhedādikaṃ devi kimbhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे गुरुशिष्यपरीक्षाकथनं नाम चतुर्दशोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre guruśiṣyaparīkṣākathanaṃ nāma caturdaśollāsaḥ

अथ पञ्चदशोल्लासः श्री देव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि पुरश्चरणलक्षणम् । स्थानाहारादिभेदञ्च वद मे परमेश्वर

atha pañcadaśollāsaḥ śrī devyuvāca kuleśa śrotumicchāmi puraścaraṇalakṣaṇam | sthānāhārādibhedañca vada me parameśvara

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण मन्त्रतत्त्वं प्रकाशते

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa mantratattvaṃ prakāśate

जपयज्ञात् परो यज्ञो नापरोऽस्तीह कश्चन । तस्माज्जपेन धर्मार्थकाममोक्षांश्च साधयेत्

japayajñāt paro yajño nāparo'stīha kaścana | tasmājjapena dharmārthakāmamokṣāṃśca sādhayet

सर्वपादान् परित्यज्य मन्त्रपादं समभ्यसेत् । अप्रमादाद् भवेत् सिद्धिः प्रमादादशुभं फलम्

sarvapādān parityajya mantrapādaṃ samabhyaset | apramādād bhavet siddhiḥ pramādādaśubhaṃ phalam

भोगापवर्गसङ्कल्पकल्पव्रतशुभो जपः । जपध्यानमयं योगं तस्माद्देवि समाचरेत्

bhogāpavargasaṅkalpakalpavrataśubho japaḥ | japadhyānamayaṃ yogaṃ tasmāddevi samācaret

आब्रह्मबीजदोषाश्च नियमातिक्रमोद्भवाः । ज्ञानाज्ञानकृताः सर्वं प्रणश्यन्ति जपात् प्रिये

ābrahmabījadoṣāśca niyamātikramodbhavāḥ | jñānājñānakṛtāḥ sarvaṃ praṇaśyanti japāt priye

संसारे दुःखभूयिष्ठे यदीच्छेत् सिद्धिमात्मनः । पञ्चाङ्गोपासनेनैव मन्त्रजापी व्रजेत् सुखम्

saṃsāre duḥkhabhūyiṣṭhe yadīcchet siddhimātmanaḥ | pañcāṅgopāsanenaiva mantrajāpī vrajet sukham

पूजा त्रैकालिकी नित्यं जपस्तर्पणमेव च । होमो ब्राह्मणभुक्तिश्च पुरश्चरणमुच्यते

pūjā traikālikī nityaṃ japastarpaṇameva ca | homo brāhmaṇabhuktiśca puraścaraṇamucyate

यद् यदङ्गं विहीयेत तत्संख्याद्विगुणो जपः । कुर्याद् द्वित्रिचतुःपञ्च-संख्यां वा साधकः प्रिये

yad yadaṅgaṃ vihīyeta tatsaṃkhyādviguṇo japaḥ | kuryād dvitricatuḥpañca-saṃkhyāṃ vā sādhakaḥ priye

कुर्वीत चाङ्गसिद्ध्यर्थं तदशक्तौ स भक्तितः । तच्चेदङ्गं विहीयेत मन्त्री नेष्टमवाप्नुयात्

kurvīta cāṅgasiddhyarthaṃ tadaśaktau sa bhaktitaḥ | taccedaṅgaṃ vihīyeta mantrī neṣṭamavāpnuyāt

अन्नैश्चतुवीधैर्देवि पदार्थैः षड्रसान्वितैः । सुभोजितेषु विप्रेषु सर्वं हि सफलं भवेत्

annaiścatuvīdhairdevi padārthaiḥ ṣaḍrasānvitaiḥ | subhojiteṣu vipreṣu sarvaṃ hi saphalaṃ bhavet

सम्यक्सिद्धैकमन्त्रस्य पञ्चाङ्गोपासनेन च । सर्वमन्त्राश्च सिध्यन्ति त्वत्प्रसादात् कुलेश्वरि

samyaksiddhaikamantrasya pañcāṅgopāsanena ca | sarvamantrāśca sidhyanti tvatprasādāt kuleśvari

उपदेशस्य सामर्थ्यात् श्रीगुरोश्च प्रसादतः । मन्त्रप्रभावाद्भक्त्या च मन्त्रसिद्धिः प्रजायते

upadeśasya sāmarthyāt śrīgurośca prasādataḥ | mantraprabhāvādbhaktyā ca mantrasiddhiḥ prajāyate

सिद्धमन्त्राद् गुरोर्लब्धो मन्त्रो यः सिद्धिभाग्भवेत् । पूर्वजन्मकृताभ्यासान्मन्त्रो वा शीघ्रसिद्धिदः

siddhamantrād gurorlabdho mantro yaḥ siddhibhāgbhavet | pūrvajanmakṛtābhyāsānmantro vā śīghrasiddhidaḥ

दीक्षापूर्वं कुलेशानि पारम्पर्यक्रमागतम् । न्यायलब्धश्च यो मन्त्रः स च सिद्धो न संशयः

dīkṣāpūrvaṃ kuleśāni pāramparyakramāgatam | nyāyalabdhaśca yo mantraḥ sa ca siddho na saṃśayaḥ

सहस्रं प्रजपेन्मन्त्रं मातृकाक्षरसंपुटम् । अनुलोमविलोमेन मन्त्रसिद्धिः प्रजायते

sahasraṃ prajapenmantraṃ mātṛkākṣarasaṃpuṭam | anulomavilomena mantrasiddhiḥ prajāyate

त्रिषष्ट्यक्षरसंयुक्तमातृकाक्षरसंपुटम् । क्रमोत्क्रमात्सहस्रन्तु तस्य सिद्धो भवेन्मनुः

triṣaṣṭyakṣarasaṃyuktamātṛkākṣarasaṃpuṭam | kramotkramātsahasrantu tasya siddho bhavenmanuḥ

मातृकाजपमात्रेण मन्त्राणां कोटिकोटयः । जषिताः स्युर्न सन्देहो यतः सर्वं तदुद्भवम्

mātṛkājapamātreṇa mantrāṇāṃ koṭikoṭayaḥ | jaṣitāḥ syurna sandeho yataḥ sarvaṃ tadudbhavam

अनेककोटिमन्त्राणि चित्ताकुलकराणि च । मन्त्रं गुरुकृपाप्राप्तमेकं स्यात् सर्वसिद्धिदम्

anekakoṭimantrāṇi cittākulakarāṇi ca | mantraṃ gurukṛpāprāptamekaṃ syāt sarvasiddhidam

यदृच्छया श्रुतं मन्त्रं दृष्टेनापि छलेन च । पत्रे स्थितं वा चाध्याप्य तज्जपः स्यादनर्थकृत्

yadṛcchayā śrutaṃ mantraṃ dṛṣṭenāpi chalena ca | patre sthitaṃ vā cādhyāpya tajjapaḥ syādanarthakṛt

पुस्तके लिखितान्मन्त्रान् विलोक्य प्रजपन्ति ये । ब्रह्महत्यासमं तेषां पातकं व्याधिदुःखदम्

pustake likhitānmantrān vilokya prajapanti ye | brahmahatyāsamaṃ teṣāṃ pātakaṃ vyādhiduḥkhadam

पुण्यक्षेत्रं नदीतीरं गुहा पर्वतमस्तकम् । तीर्थप्रदेशाः सिन्धूनां सङ्गमः पावनं वनम्

puṇyakṣetraṃ nadītīraṃ guhā parvatamastakam | tīrthapradeśāḥ sindhūnāṃ saṅgamaḥ pāvanaṃ vanam

उद्यानानि विविक्तानि विल्वमूलं तटं गिरेः । देवतायतनं कूलं समुद्रस्य निजं गृहम्

udyānāni viviktāni vilvamūlaṃ taṭaṃ gireḥ | devatāyatanaṃ kūlaṃ samudrasya nijaṃ gṛham

साधनेषु प्रशस्तानि स्थानान्येतानि मन्त्रिणाम् । अथवा निवसेत्तत्र यत्र चित्तं प्रसीदति

sādhaneṣu praśastāni sthānānyetāni mantriṇām | athavā nivasettatra yatra cittaṃ prasīdati

सूर्यस्याग्नेर्गुरोरिन्दोर्दीपस्य च जलस्य च । गोविप्रकुलवृक्षाणां सन्निधौ शस्यते जपः

sūryasyāgnergurorindordīpasya ca jalasya ca | goviprakulavṛkṣāṇāṃ sannidhau śasyate japaḥ

गृहे शतगुणं विद्याद् गोष्ठे लक्षगुणं भवेत् । कोटिर्देवालये पुण्यमनन्तं शिवसन्निधौ

gṛhe śataguṇaṃ vidyād goṣṭhe lakṣaguṇaṃ bhavet | koṭirdevālaye puṇyamanantaṃ śivasannidhau

म्लेच्छदुष्टमृगव्यालशङ्कातङ्कविवजीतः । एकान्तपावने निन्दारहिते भक्तिसंयुते

mlecchaduṣṭamṛgavyālaśaṅkātaṅkavivajītaḥ | ekāntapāvane nindārahite bhaktisaṃyute

Kulārṇava Tantra (cont. 10)

स्वदेशे धामीके देशे सुभिक्षे निरुपद्रवे । राजभक्तजनस्थाने निवसेत्तापसाश्रये

svadeśe dhāmīke deśe subhikṣe nirupadrave | rājabhaktajanasthāne nivasettāpasāśraye

राजानः सचिवा राज्ञां पुरुषाः प्रभवो जनाः । चरन्ति येन मार्गेण न वसेत्तत्र मन्त्रवित्

rājānaḥ sacivā rājñāṃ puruṣāḥ prabhavo janāḥ | caranti yena mārgeṇa na vasettatra mantravit

जीर्णदेवालयोद्यानगृहवृक्षतलेषु च । नदीतडागकूपेषु भूच्छिद्रादिषु नो वसेत्

jīrṇadevālayodyānagṛhavṛkṣataleṣu ca | nadītaḍāgakūpeṣu bhūcchidrādiṣu no vaset

दीपनाथमयष्ट्वा यो जपपूजादिकं चरेत् । तत्फलं गृह्यते तेन तस्यायासः फलं भवेत्

dīpanāthamayaṣṭvā yo japapūjādikaṃ caret | tatphalaṃ gṛhyate tena tasyāyāsaḥ phalaṃ bhavet

वंशाश्मधरणीदारुतृणपल्लवनिमीतम् । वर्जयेदासनं धीमान् दारिद्र्यव्याधिदुःखदम्

vaṃśāśmadharaṇīdārutṛṇapallavanimītam | varjayedāsanaṃ dhīmān dāridryavyādhiduḥkhadam

तूलकम्बलवस्त्राणां सिंहव्याघ्रमृगाजिनम् । कल्पयेदासनं धीमान् सौभाग्यज्ञानवृद्धिदम्

tūlakambalavastrāṇāṃ siṃhavyāghramṛgājinam | kalpayedāsanaṃ dhīmān saubhāgyajñānavṛddhidam

पद्मस्वस्तिकवीरादिष्वासनेषूपविश्य च । जपार्च्चनादिकं कुर्यादन्यथा निष्फलं भवेत्

padmasvastikavīrādiṣvāsaneṣūpaviśya ca | japārccanādikaṃ kuryādanyathā niṣphalaṃ bhavet

द्वादशावर्त्तयन् बुद्ध्या प्रणवन्तु त्रिमात्रकम् । मुञ्चेत् पिङ्गलया वायुमन्तःस्थं रेचको भवेत्

dvādaśāvarttayan buddhyā praṇavantu trimātrakam | muñcet piṅgalayā vāyumantaḥsthaṃ recako bhavet

षोडशावर्त्तयन् तारं पूरयेद् बाह्यमारुतम् । शनकैरिडया बद्ध्वा पूरकं परिकीत्तीतम्

ṣoḍaśāvarttayan tāraṃ pūrayed bāhyamārutam | śanakairiḍayā baddhvā pūrakaṃ parikīttītam

द्वादशावर्त्तयन् तारं वायुं मध्ये च कुम्भयेत् । शोषयेद्वायुबीजेन देहशोषणमीरितम्

dvādaśāvarttayan tāraṃ vāyuṃ madhye ca kumbhayet | śoṣayedvāyubījena dehaśoṣaṇamīritam

पुनश्च पूर्ववद्वायुं विरेच्यापूर्य कुम्भयेत् । दहेत् दहनबीजेन देहदाहनमीरितम्

punaśca pūrvavadvāyuṃ virecyāpūrya kumbhayet | dahet dahanabījena dehadāhanamīritam

पुनश्च पूर्ववद्वायुं विरेच्यापूर्य कुम्भयेत् । शिवकुण्डलिनीयोगस्यन्दनामृतधारया । आपादमस्तकं देवि प्लावयेत् प्लावनं भवेत्

punaśca pūrvavadvāyuṃ virecyāpūrya kumbhayet | śivakuṇḍalinīyogasyandanāmṛtadhārayā | āpādamastakaṃ devi plāvayet plāvanaṃ bhavet

जपध्यानं विनाऽगर्भः सगर्भस्तद्विपर्ययात् । अगर्भाद् गर्भसंयुक्तः प्राणायामः शताधिकः

japadhyānaṃ vinā'garbhaḥ sagarbhastadviparyayāt | agarbhād garbhasaṃyuktaḥ prāṇāyāmaḥ śatādhikaḥ

तपांसि तीर्थयात्राद्या मखदानव्रतादयः । प्राणायामस्य तस्यैते कलां नार्हन्ति षोडशीम्

tapāṃsi tīrthayātrādyā makhadānavratādayaḥ | prāṇāyāmasya tasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

मानसं वाचिकं पापं कायिकं वापि यत् कृतम् । तत् सर्वं निर्द्दहेच्छीघ्रं प्राणायामत्रयं शिवे

mānasaṃ vācikaṃ pāpaṃ kāyikaṃ vāpi yat kṛtam | tat sarvaṃ nirddahecchīghraṃ prāṇāyāmatrayaṃ śive

दह्यते ध्मार्यमानानां धातूनाञ्च यथा मलम् । तथेन्द्रियाणां दह्यन्ते दोषाः प्राणस्य संयमात्

dahyate dhmāryamānānāṃ dhātūnāñca yathā malam | tathendriyāṇāṃ dahyante doṣāḥ prāṇasya saṃyamāt

प्राणायामैवीशुद्धात्मा यद् यत् कर्म करोति हि । तत्तत् फलत्यसन्देहस्त्वप्रयत्नेन वा कृतम्

prāṇāyāmaivīśuddhātmā yad yat karma karoti hi | tattat phalatyasandehastvaprayatnena vā kṛtam

आगमोक्तेन मार्गेणाभ्यासं नित्यं करोति यः । देवताभावमाप्नोति मन्त्रसिद्धिः प्रजायते

āgamoktena mārgeṇābhyāsaṃ nityaṃ karoti yaḥ | devatābhāvamāpnoti mantrasiddhiḥ prajāyate

यो न्यासकवचच्छन्दो मन्त्रं जपति तं प्रिये । विघ्ना दृष्ट्वा पलायन्ते सिंहं दृष्टवा यथा गजाः

yo nyāsakavacacchando mantraṃ japati taṃ priye | vighnā dṛṣṭvā palāyante siṃhaṃ dṛṣṭavā yathā gajāḥ

अकृत्वा न्यासजालं यो मूढात्मा प्रजपेन्मनुम् । वाध्यते सर्वविघ्नैश्च व्याघ्रैर्मृगशिशुर्यथा

akṛtvā nyāsajālaṃ yo mūḍhātmā prajapenmanum | vādhyate sarvavighnaiśca vyāghrairmṛgaśiśuryathā

अक्षमाला द्विधा प्रोक्ता कल्पिताऽकल्पितेति च । कल्पिता मणिभिः कॢप्ता मातृका स्यादकल्पिता

akṣamālā dvidhā proktā kalpitā'kalpiteti ca | kalpitā maṇibhiḥ kḷptā mātṛkā syādakalpitā

आदिक्षान्ताक्षवर्णत्वादक्षमालेति कीत्तीता । अनुलोमविलोमाभ्यां गणयेन्मन्त्रवित्तमः

ādikṣāntākṣavarṇatvādakṣamāleti kīttītā | anulomavilomābhyāṃ gaṇayenmantravittamaḥ

एकैकमङ्गुलीभिः स्याद्रेखाभिर्द्दशधा फलम् । मणिभिः शतसाहस्रं माणिक्याऽनन्तमुच्यते

ekaikamaṅgulībhiḥ syādrekhābhirddaśadhā phalam | maṇibhiḥ śatasāhasraṃ māṇikyā'nantamucyate

त्रिंशद्भिः स्याद्धनं पुष्टिः सप्तविंशतिभिर्भवेत् । पञ्चविंशतिभिर्मोक्षं पञ्चदश्याभिचारके । पञ्चाशद्भिः कुलेशानि सर्वसिद्धिरुदीरिता

triṃśadbhiḥ syāddhanaṃ puṣṭiḥ saptaviṃśatibhirbhavet | pañcaviṃśatibhirmokṣaṃ pañcadaśyābhicārake | pañcāśadbhiḥ kuleśāni sarvasiddhirudīritā

अङ्गुष्ठेन च मोक्षः स्यात्तर्जनी शत्रुनाशिनी । मध्यमां धनदां विद्यात् शान्तिकर्मण्यनामिका । कनिष्ठा स्तम्भन्याकर्षण्यङ्गुली सुप्रकीत्तीता

aṅguṣṭhena ca mokṣaḥ syāttarjanī śatrunāśinī | madhyamāṃ dhanadāṃ vidyāt śāntikarmaṇyanāmikā | kaniṣṭhā stambhanyākarṣaṇyaṅgulī suprakīttītā

एतज्जपिष्यामीत्यादौ सङ्कल्प्य मन्त्रवित्तमः । स्थिरासनो जपित्वाऽथ देव्यै सोदकमर्पयेत्

etajjapiṣyāmītyādau saṅkalpya mantravittamaḥ | sthirāsano japitvā'tha devyai sodakamarpayet

उच्चैर्जपोऽधमः प्रोक्त उपांशुमध्यमः स्मृतः । उत्तमो मानसो देवि त्रिविधः कथितो जपः

uccairjapo'dhamaḥ prokta upāṃśumadhyamaḥ smṛtaḥ | uttamo mānaso devi trividhaḥ kathito japaḥ

अतिह्रस्वो व्याधिहेतुरतिदीर्घस्तपःक्षयः । अक्षराक्षरसंयुक्तो यो मन्त्रः स न सिध्यति

atihrasvo vyādhiheturatidīrghastapaḥkṣayaḥ | akṣarākṣarasaṃyukto yo mantraḥ sa na sidhyati

मनसा यः स्मरेत् स्तोत्रं वचसा वा मनुं जपेत् । उभयं निष्फलं देवि भिन्नभाण्डोदकं यथा

manasā yaḥ smaret stotraṃ vacasā vā manuṃ japet | ubhayaṃ niṣphalaṃ devi bhinnabhāṇḍodakaṃ yathā

जातसूतकमादौ स्यात्तदन्ते मृतसूतकम् । सूतकद्वयसंयुक्तो यो मन्त्रः स न सिध्यति

jātasūtakamādau syāttadante mṛtasūtakam | sūtakadvayasaṃyukto yo mantraḥ sa na sidhyati

आद्यन्तरहितं कृत्वा मन्त्रमावर्त्तयेद्धिया । सूतकद्वयनिर्मुक्तो यो मन्त्रः सर्वसिद्धिदः

ādyantarahitaṃ kṛtvā mantramāvarttayeddhiyā | sūtakadvayanirmukto yo mantraḥ sarvasiddhidaḥ

मन्त्रार्थं मन्त्रचैतन्यं योनिमुद्रां न वेत्ति यः । शतकोटिजपेनापि तस्य सिद्धिर्न जायते

mantrārthaṃ mantracaitanyaṃ yonimudrāṃ na vetti yaḥ | śatakoṭijapenāpi tasya siddhirna jāyate

सुप्तबीजाश्च ये मन्त्रा न दास्यन्ति फलं प्रिये । मन्त्रा चैतन्यसहिताः सर्वसिद्धिकराः स्मृताः

suptabījāśca ye mantrā na dāsyanti phalaṃ priye | mantrā caitanyasahitāḥ sarvasiddhikarāḥ smṛtāḥ

चैतन्यरहिता मन्त्राः प्रोक्ता वर्णास्तु केवलम् । फलं नैव प्रयच्छन्ति लक्षकोटिजपादपि

caitanyarahitā mantrāḥ proktā varṇāstu kevalam | phalaṃ naiva prayacchanti lakṣakoṭijapādapi

मन्त्रोच्चारे कृते यादृक् स्वरूपं प्रथमं भवेत् । शतैः सहस्रैर्लक्षैर्वा कोटिजापेन् तत् फलम्

mantroccāre kṛte yādṛk svarūpaṃ prathamaṃ bhavet | śataiḥ sahasrairlakṣairvā koṭijāpen tat phalam

हृत्कण्ठग्रन्थिभेदश्च सर्वावयववर्द्धनम् । आनन्दाश्रु च पुलको देहावेशः कुलेश्वरि । गद्गदोक्तिश्च सहसा जायते नात्र संशयः

hṛtkaṇṭhagranthibhedaśca sarvāvayavavarddhanam | ānandāśru ca pulako dehāveśaḥ kuleśvari | gadgadoktiśca sahasā jāyate nātra saṃśayaḥ

सकृदुच्चरितेऽप्येवं मन्त्रे चैतन्यसंयुते । दृश्यन्ते प्रत्यया यत्र पारम्पर्य तदुच्यते

sakṛduccarite'pyevaṃ mantre caitanyasaṃyute | dṛśyante pratyayā yatra pāramparya taducyate

रुद्धः कूटाक्षरो मुग्धो बद्धः क्रुद्धश्च भेदितः । बालः कुमारो युवकः प्रौढो वृद्धश्च गवीतः

ruddhaḥ kūṭākṣaro mugdho baddhaḥ kruddhaśca bheditaḥ | bālaḥ kumāro yuvakaḥ prauḍho vṛddhaśca gavītaḥ

स्तम्भितो र्मूच्छितो मत्तः कीलितः खण्डितः शठः । मन्दः पराङ्मुखश्छिन्नो बधिरोऽन्धस्त्वचेतनः

stambhito rmūcchito mattaḥ kīlitaḥ khaṇḍitaḥ śaṭhaḥ | mandaḥ parāṅmukhaśchinno badhiro'ndhastvacetanaḥ

किङ्करः क्षुधितः स्तब्धः स्थानभ्रष्टञ्च पीडितः । निःस्नेहो विकलो ध्वस्तो निर्जीवः खण्डितारिकः

kiṅkaraḥ kṣudhitaḥ stabdhaḥ sthānabhraṣṭañca pīḍitaḥ | niḥsneho vikalo dhvasto nirjīvaḥ khaṇḍitārikaḥ

सुप्तस्तिरस्कृतो नीचो मलिनश्च दुरासदः । निःसत्त्वो निजीतो दग्धचपलश्च भयङ्करः

suptastiraskṛto nīco malinaśca durāsadaḥ | niḥsattvo nijīto dagdhacapalaśca bhayaṅkaraḥ

निस्त्रिंशो निन्दितः क्रूरः फलहीनो निकृन्तनः । निर्वीर्यो भ्रमितो शप्त रुग्णः कष्टोऽङ्गहीनकः । जडो रिपुरुदासीनो लज्जितो मोहितोऽलसः

nistriṃśo ninditaḥ krūraḥ phalahīno nikṛntanaḥ | nirvīryo bhramito śapta rugṇaḥ kaṣṭo'ṅgahīnakaḥ | jaḍo ripurudāsīno lajjito mohito'lasaḥ

षष्ट्येतान् मन्त्रदोषांश्च योऽज्ञात्वा प्रजपेन्मनुम् । सिद्धिर्न जायते तस्य लक्षकोटिजपादपि

ṣaṣṭyetān mantradoṣāṃśca yo'jñātvā prajapenmanum | siddhirna jāyate tasya lakṣakoṭijapādapi

कथ्यन्ते दश संस्कारा मन्त्रदोषहराः प्रिये । जननं जीवनं पश्चात्ताडनं बोधनं ततः

kathyante daśa saṃskārā mantradoṣaharāḥ priye | jananaṃ jīvanaṃ paścāttāḍanaṃ bodhanaṃ tataḥ

अभिषेकोऽथ विमलीकरणाप्यायने तथा । तर्पणं दीपनं गुप्तिः संस्काराः कुलनायिके

abhiṣeko'tha vimalīkaraṇāpyāyane tathā | tarpaṇaṃ dīpanaṃ guptiḥ saṃskārāḥ kulanāyike

शाणोल्लोढानि शस्त्राणि यथा स्युनीशितानि वै । मन्त्राश्च स्फूत्तीमायान्ति संस्कारैर्द्दशभिस्तथा

śāṇolloḍhāni śastrāṇi yathā syunīśitāni vai | mantrāśca sphūttīmāyānti saṃskārairddaśabhistathā

भक्ष्यं हविष्यं शाकादि विहितानि फलान्यपि । मूलं शक्तु यवानाञ्च शस्तान्येतानि मन्त्रिणाम्

bhakṣyaṃ haviṣyaṃ śākādi vihitāni phalānyapi | mūlaṃ śaktu yavānāñca śastānyetāni mantriṇām

यस्यान्नपानपुष्टाङ्गः कुरुते धर्मसञ्चयम् । अन्नदातुः फलं चार्द्धं कर्त्तुश्चार्द्धं न संशयः

yasyānnapānapuṣṭāṅgaḥ kurute dharmasañcayam | annadātuḥ phalaṃ cārddhaṃ karttuścārddhaṃ na saṃśayaḥ

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन परान्नं वर्जयेत् सुधीः । पुरश्चरणकाले च काम्यकर्मस्वपीश्वरि

tasmāt sarvaprayatnena parānnaṃ varjayet sudhīḥ | puraścaraṇakāle ca kāmyakarmasvapīśvari

जिह्वा दग्धा परान्नेन करौ दग्धौ प्रतिग्रहात् । मनो दग्धं परस्त्रीभिः कार्यसिद्धिः कथं भवेत्

jihvā dagdhā parānnena karau dagdhau pratigrahāt | mano dagdhaṃ parastrībhiḥ kāryasiddhiḥ kathaṃ bhavet

इन्द्राग्निरुद्रग्रहदृग्वेदार्कदिक्षडष्टसु । षोडशमनुबाणाब्धितिथित्रयोदशस्वपि

indrāgnirudragrahadṛgvedārkadikṣaḍaṣṭasu | ṣoḍaśamanubāṇābdhitithitrayodaśasvapi

लिखेत् षोडशकोष्ठेषु मातृकार्णान् विचक्षणः । स्वनामाद्यक्षराद् यावन्मन्त्राद्यक्षरदर्शनम्

likhet ṣoḍaśakoṣṭheṣu mātṛkārṇān vicakṣaṇaḥ | svanāmādyakṣarād yāvanmantrādyakṣaradarśanam

सिद्धादीन् कल्पयेन्मन्त्री कुर्यात् साध्यादिभिः पुनः । चतुश्चतुवीभागेन सिद्धादीन् गणयेत् पुनः

siddhādīn kalpayenmantrī kuryāt sādhyādibhiḥ punaḥ | catuścatuvībhāgena siddhādīn gaṇayet punaḥ

सिद्धसिद्धो जपात् सिद्धो द्विगुणात् सिद्धसाध्यकः । सिद्धसुसिद्धोऽर्द्धजपात् सिद्धारिर्हन्ति बान्धवान्

siddhasiddho japāt siddho dviguṇāt siddhasādhyakaḥ | siddhasusiddho'rddhajapāt siddhārirhanti bāndhavān

साध्यसिद्धोऽतिसंक्लेशात् साध्यसाध्यो निरर्थकः । साध्यसुसिद्धो भजनात् साध्यारिहन्ति गोत्रजान्

sādhyasiddho'tisaṃkleśāt sādhyasādhyo nirarthakaḥ | sādhyasusiddho bhajanāt sādhyārihanti gotrajān

सुसिद्धसिद्धोऽर्द्धजपात्तत्साध्यस्तु यथोक्ततः । तत्सुसिद्धो ग्रहादेव सुसिद्धारिः स्वगोत्रहा

susiddhasiddho'rddhajapāttatsādhyastu yathoktataḥ | tatsusiddho grahādeva susiddhāriḥ svagotrahā

अरिसिद्धः सुतं हन्यादरिसाध्यस्तु योषितम् । तत्सुसिद्धः कुलं हन्ति स्वात्मानं हन्ति तद्रिपुः

arisiddhaḥ sutaṃ hanyādarisādhyastu yoṣitam | tatsusiddhaḥ kulaṃ hanti svātmānaṃ hanti tadripuḥ

सिद्धार्णा बान्धवाः प्रोक्ताः साध्यास्ते सेवकाः स्मृताः । सुसिद्धाः पोषका ज्ञेयाः शत्रवो घातकाः स्मृताः

siddhārṇā bāndhavāḥ proktāḥ sādhyāste sevakāḥ smṛtāḥ | susiddhāḥ poṣakā jñeyāḥ śatravo ghātakāḥ smṛtāḥ

बान्धवा नवबार्णकाः स्युद्विषड्दश सेवकाः । वह्निरुद्रमुनयस्तु(पोषका) द्वादशाष्टकचतुरस्तु(घातकाः) ।86 प्राप लोभा पटु प्राह्यं रुद्रस्याद्रिरुरुः करम् । लोक लोप पटुः प्रायः खलोघोभेदिताः प्रिये । वर्णाः क्रमात् स्वरान्तौ तु रेवत्यंशगतौ तदा

bāndhavā navabārṇakāḥ syudviṣaḍdaśa sevakāḥ | vahnirudramunayastu(poṣakā) dvādaśāṣṭakacaturastu(ghātakāḥ) |86 prāpa lobhā paṭu prāhyaṃ rudrasyādriruruḥ karam | loka lopa paṭuḥ prāyaḥ khaloghobheditāḥ priye | varṇāḥ kramāt svarāntau tu revatyaṃśagatau tadā

जन्म सम्पद् विपत् क्षेम प्रत्यरिः साधको वधः । मित्रं परममित्रञ्च जन्मादीनि पुनः पुनः

janma sampad vipat kṣema pratyariḥ sādhako vadhaḥ | mitraṃ paramamitrañca janmādīni punaḥ punaḥ

वालं गौरं खुरं शोणं शमीशोभेति राशिषु । क्रमेण भेदिता वर्णाः कन्यायां शादयः स्मृता

vālaṃ gauraṃ khuraṃ śoṇaṃ śamīśobheti rāśiṣu | krameṇa bheditā varṇāḥ kanyāyāṃ śādayaḥ smṛtā

लग्नो धनं भ्रातृबन्धुपुत्रशत्रुकलत्रकाः । मरणं धर्मकर्माय व्यया द्वादश राशयः

lagno dhanaṃ bhrātṛbandhuputraśatrukalatrakāḥ | maraṇaṃ dharmakarmāya vyayā dvādaśa rāśayaḥ

स्वराशेर्मन्त्रशश्यन्तं गणनीयं विचक्षणैः । अज्ञाते राशिनक्षत्रे नामाद्यक्षरराशितः

svarāśermantraśaśyantaṃ gaṇanīyaṃ vicakṣaṇaiḥ | ajñāte rāśinakṣatre nāmādyakṣararāśitaḥ

नामाद्यक्षरमारभ्य यावन्मन्त्रादिमाक्षरम् । त्रिधा कृत्वा स्वरैभिन्द्यात्तदन्यद्विपरीतकम्

nāmādyakṣaramārabhya yāvanmantrādimākṣaram | tridhā kṛtvā svaraibhindyāttadanyadviparītakam

कृत्वाधिकमृणं ज्ञेयं ऋणी चेन्मन्त्रवित्तमः । स्वयमृणी चेत्तन्मन्त्रं जपेत्पूर्वमृणी यतः

kṛtvādhikamṛṇaṃ jñeyaṃ ṛṇī cenmantravittamaḥ | svayamṛṇī cettanmantraṃ japetpūrvamṛṇī yataḥ

वाय्वग्निभूजलाकाशाः पञ्चाशल्लिपयः क्रमात् । पञ्च ह्रस्वाः पञ्च दीर्घा बिन्द्वन्ताः सन्धिसम्भवाः । कादयः पञ्चशः षक्षसहान्ताश्च प्रकीत्तीताः

vāyvagnibhūjalākāśāḥ pañcāśallipayaḥ kramāt | pañca hrasvāḥ pañca dīrghā bindvantāḥ sandhisambhavāḥ | kādayaḥ pañcaśaḥ ṣakṣasahāntāśca prakīttītāḥ

महीसलिलयोमीत्रमनिलानलयोरपि । शात्रवं वैपरीत्येन मैत्रं सर्वत्र चापरम्

mahīsalilayomītramanilānalayorapi | śātravaṃ vaiparītyena maitraṃ sarvatra cāparam

परस्परविरुद्धानां वर्णानां यत्र सङ्गतिः । वर्जयेत्तादृशं मन्त्रं नाशकृत्तत् कुलेश्वरि

parasparaviruddhānāṃ varṇānāṃ yatra saṅgatiḥ | varjayettādṛśaṃ mantraṃ nāśakṛttat kuleśvari

एकाक्षरे तथा कूटे त्रैपुरे मन्त्रनायिके । स्त्रीदत्ते स्वप्नलब्धे च सिद्धादीन्नैव शोधयेत्

ekākṣare tathā kūṭe traipure mantranāyike | strīdatte svapnalabdhe ca siddhādīnnaiva śodhayet

मन्त्रसिद्धोपदिष्टेषु चतुराम्नायजेषु च । मालामन्त्रेषु देवेशि सिद्धादीन्नैव शोधयेत्

mantrasiddhopadiṣṭeṣu caturāmnāyajeṣu ca | mālāmantreṣu deveśi siddhādīnnaiva śodhayet

नृसिंहार्कवराहाणां प्रासादप्रणवस्य च । सपिण्डाक्षरमन्त्राणां सिद्धादीन्नैव शोधयेत्

nṛsiṃhārkavarāhāṇāṃ prāsādapraṇavasya ca | sapiṇḍākṣaramantrāṇāṃ siddhādīnnaiva śodhayet

100

मनोऽन्यत्र शिवोऽन्यत्र शक्तिरन्यत्र मारुतः । न सिध्यति वरारोहे लक्षकोटिजपादपि

mano'nyatra śivo'nyatra śaktiranyatra mārutaḥ | na sidhyati varārohe lakṣakoṭijapādapi

101

वादार्थं पठ्यते विद्या परार्थं क्रियते जपः । ख्यात्यर्थं दीयते दानं कथं सिद्धिर्वरानने

vādārthaṃ paṭhyate vidyā parārthaṃ kriyate japaḥ | khyātyarthaṃ dīyate dānaṃ kathaṃ siddhirvarānane

102

धनार्थं गम्यते तीर्थं दम्भार्थं क्रियते तपः । कार्यार्थे देवतापूजा कथं सिद्धिर्नु जायते

dhanārthaṃ gamyate tīrthaṃ dambhārthaṃ kriyate tapaḥ | kāryārthe devatāpūjā kathaṃ siddhirnu jāyate

103

अमेध्येन तु देहेन न्यासं देवार्चनं जपम् । होमं कुवन्ति चेन्मूढास्तत् सर्वं निष्फलं भवेत्

amedhyena tu dehena nyāsaṃ devārcanaṃ japam | homaṃ kuvanti cenmūḍhāstat sarvaṃ niṣphalaṃ bhavet

104

विण्मूत्रत्यागशेषादियुक्तः कर्म करोति यः । जपार्चनादिकं सर्वमपवित्रं भवेत् प्रिये

viṇmūtratyāgaśeṣādiyuktaḥ karma karoti yaḥ | japārcanādikaṃ sarvamapavitraṃ bhavet priye

105

मलिनाम्बरकेशादिमुखदौर्गन्धसंयुतः । यो जपेत्तं दहत्याशु देवता सुजुगुप्सिता

malināmbarakeśādimukhadaurgandhasaṃyutaḥ | yo japettaṃ dahatyāśu devatā sujugupsitā

106

आलस्यं जृम्भणं निद्रां क्षुतं निष्ठीवनं भयम् । नीचाङ्गस्पर्शनं कोपं जपकाले विवर्जयेत्

ālasyaṃ jṛmbhaṇaṃ nidrāṃ kṣutaṃ niṣṭhīvanaṃ bhayam | nīcāṅgasparśanaṃ kopaṃ japakāle vivarjayet

107

अत्याहारः प्रलापश्च प्रजल्पो नियमाग्रहः । अन्यासङ्गश्च लौल्यञ्च षड्भिर्मन्त्रो न सिध्यति

atyāhāraḥ pralāpaśca prajalpo niyamāgrahaḥ | anyāsaṅgaśca laulyañca ṣaḍbhirmantro na sidhyati

108

उष्णीशी कञ्चुकी नग्नो मुक्तकेशो गणावृतः । अपवित्रोत्तरीयश्चाशुचिर्गच्छंश्च नो जपेत्

uṣṇīśī kañcukī nagno muktakeśo gaṇāvṛtaḥ | apavitrottarīyaścāśucirgacchaṃśca no japet

109

जाड्यं दुःखं तृणच्छेदं विवादं वा मनोरथम् । बहिस्तु देहवायुञ्च जपकाले विवर्जयेत्

jāḍyaṃ duḥkhaṃ tṛṇacchedaṃ vivādaṃ vā manoratham | bahistu dehavāyuñca japakāle vivarjayet

110

शान्तः शुचिमिताहारो भूशायी भक्तिमान् वशी । निर्द्वन्द्वः स्थिरधीमौनी संयतात्मा जपेत् प्रिये

śāntaḥ śucimitāhāro bhūśāyī bhaktimān vaśī | nirdvandvaḥ sthiradhīmaunī saṃyatātmā japet priye

111

विश्वासास्तिक्यकरुणाश्रद्धानियमनिश्चयैः । सन्तोषौत्सुक्यधर्मादिगुणैर्युक्तो जपेन्नरः

viśvāsāstikyakaruṇāśraddhāniyamaniścayaiḥ | santoṣautsukyadharmādiguṇairyukto japennaraḥ

112

सुगन्धिपुष्पाभरणवस्त्रादिभिरलङ्कृतः । तस्य हस्तगता सिद्धिर्नान्यस्य जपकोटितः

sugandhipuṣpābharaṇavastrādibhiralaṅkṛtaḥ | tasya hastagatā siddhirnānyasya japakoṭitaḥ

113

तन्निष्ठस्तद्गतप्राणस्तच्चित्तस्तत्परायणः । तत्पदार्थानुसन्धानं कुर्वन् मन्त्रं जपेत् प्रिये

tanniṣṭhastadgataprāṇastaccittastatparāyaṇaḥ | tatpadārthānusandhānaṃ kurvan mantraṃ japet priye

114

जपात् श्रान्तः पुनर्ध्यायेद्ध्यानात् श्रान्तः पुनर्जपेत् । जपध्यानादियुक्तस्य क्षिप्रं मन्त्रः प्रसिध्यति

japāt śrāntaḥ punardhyāyeddhyānāt śrāntaḥ punarjapet | japadhyānādiyuktasya kṣipraṃ mantraḥ prasidhyati

115

इति ते कथितं किञ्चित् पुरश्चरणलक्षणम् । समासेन कुलेशानि किं भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaṃ kiñcit puraścaraṇalakṣaṇam | samāsena kuleśāni kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे पुरश्चरणादिकथनं नाम पञ्चदशोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre puraścaraṇādikathanaṃ nāma pañcadaśollāsaḥ

अथ षोडशोल्लासः श्रीदेव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि करुणामृतवारिधे । काम्यकर्मविधानञ्च वद मे परमेश्वर

atha ṣoḍaśollāsaḥ śrīdevyuvāca kuleśa śrotumicchāmi karuṇāmṛtavāridhe | kāmyakarmavidhānañca vada me parameśvara

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणामात्रेण प्रयोगनिपुणो भवेत्

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇāmātreṇa prayoganipuṇo bhavet

मन्त्री विशुद्धहृदयः पूर्वोक्तनियमान्वितः । श्रीप्रासादपरामन्त्रं तत्त्वलक्षं जपेत् प्रिये

mantrī viśuddhahṛdayaḥ pūrvoktaniyamānvitaḥ | śrīprāsādaparāmantraṃ tattvalakṣaṃ japet priye

दशांशं जुहुयाद्देवि संस्कृते हव्यवाहने । दशांशं तर्पयेद्दुग्धैः सलिलैः शालितण्डुलैः

daśāṃśaṃ juhuyāddevi saṃskṛte havyavāhane | daśāṃśaṃ tarpayeddugdhaiḥ salilaiḥ śālitaṇḍulaiḥ

गन्धपुष्पाक्षताकल्पधनवस्त्रादिभिः प्रिये । भक्ष्याथोन्यान्नपानाद्यैर्हव्यद्रव्यैर्मनोहरैः

gandhapuṣpākṣatākalpadhanavastrādibhiḥ priye | bhakṣyāthonyānnapānādyairhavyadravyairmanoharaiḥ

तोषयेद् योगिनीचक्रं यथाविभवविस्तरम् । एवं न्यासजपध्यानसहोमार्च्चनतर्पणः

toṣayed yoginīcakraṃ yathāvibhavavistaram | evaṃ nyāsajapadhyānasahomārccanatarpaṇaḥ

मन्त्री सिद्धिमनुर्द्देवि साक्षात् परशिवो भवेत् । ततः स्वमनसोऽभीष्टान् प्रयोगान् कुलनायिके

mantrī siddhimanurddevi sākṣāt paraśivo bhavet | tataḥ svamanaso'bhīṣṭān prayogān kulanāyike

मन्त्रेणानेन मतिमान् साधयेद् भुक्तिमुक्तये । सिद्धमन्त्रस्य सिध्यन्ति षट् कर्माणि न संशयः । नैव सिध्यन्त्यसिद्धस्य देवताशापमाप्नुयात्

mantreṇānena matimān sādhayed bhuktimuktaye | siddhamantrasya sidhyanti ṣaṭ karmāṇi na saṃśayaḥ | naiva sidhyantyasiddhasya devatāśāpamāpnuyāt

काम्यप्रयोगकर्त्तॄणां परलोको न विद्यते । प्रयोगसिद्धिरेवैषां फलमन्यन्न तु प्रिये

kāmyaprayogakarttṝṇāṃ paraloko na vidyate | prayogasiddhirevaiṣāṃ phalamanyanna tu priye

एकस्यापि विधानस्य न कुत्रापि फलद्वयम् । देवेशि दृश्यते तस्मान्निष्कामो देवतां यजेत्

ekasyāpi vidhānasya na kutrāpi phaladvayam | deveśi dṛśyate tasmānniṣkāmo devatāṃ yajet

होमतर्पणमन्त्राद्यैर्न्यासध्यानविशेषकैः । आत्मनश्च परस्यापि षट् कर्माणि समाचरेत्

homatarpaṇamantrādyairnyāsadhyānaviśeṣakaiḥ | ātmanaśca parasyāpi ṣaṭ karmāṇi samācaret

प्रयोगान्ते चक्रपूजां विधिनैव समाचरेत् । लक्षमेकं जपेन्मन्त्रं न्यासध्यानसमन्वितः

prayogānte cakrapūjāṃ vidhinaiva samācaret | lakṣamekaṃ japenmantraṃ nyāsadhyānasamanvitaḥ

प्रयोगदोषशान्त्यर्थमात्मरक्षार्थमेव च । न चेत् फलं न चाप्नोति देवताशापमाप्नुयात्

prayogadoṣaśāntyarthamātmarakṣārthameva ca | na cet phalaṃ na cāpnoti devatāśāpamāpnuyāt

तिथिवारञ्च नक्षत्रं योगमासर्त्तु पक्षकम् । दीपेशं कुलचक्राणि ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

tithivārañca nakṣatraṃ yogamāsarttu pakṣakam | dīpeśaṃ kulacakrāṇi jñātvā karmāṇi sādhayet

ऋषिष्छन्दोदेवताङ्गन्यासध्यानार्च्चनादिकम् । बीजं शक्तिं कीलकञ्च ज्ञात्वा मन्त्राणि साधयेत्

ṛṣiṣchandodevatāṅganyāsadhyānārccanādikam | bījaṃ śaktiṃ kīlakañca jñātvā mantrāṇi sādhayet

पुत्रबान्धवदाराश्च राशिवर्णानुकूलता । भूतमैत्रीं तथोद्यन्तं ज्ञात्वा मन्त्राणि साधयेत्

putrabāndhavadārāśca rāśivarṇānukūlatā | bhūtamaitrīṃ tathodyantaṃ jñātvā mantrāṇi sādhayet

मन्त्रविद्याऽभेदरूपं निद्राञ्च बोधरूपकम् । स्त्रीपुंनपुंसकादींश्च ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

mantravidyā'bhedarūpaṃ nidrāñca bodharūpakam | strīpuṃnapuṃsakādīṃśca jñātvā karmāṇi sādhayet

स्वरवर्णपदद्वित्वं विदुश्चैतन्यसूतकम् । हृस्वदीर्घप्लुतादींश्च ज्ञात्वा मन्त्राणि साधयेत्

svaravarṇapadadvitvaṃ viduścaitanyasūtakam | hṛsvadīrghaplutādīṃśca jñātvā mantrāṇi sādhayet

पञ्चशुद्ध्यासनप्राणायामन्यासाक्षमालिकाः । दोषसंस्कारमुद्रादीन् ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

pañcaśuddhyāsanaprāṇāyāmanyāsākṣamālikāḥ | doṣasaṃskāramudrādīn jñātvā karmāṇi sādhayet

तथैवासनदिग्बन्धनाडीबन्धादिसङ्गतिम् । देवताकालमुद्रादि ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

tathaivāsanadigbandhanāḍībandhādisaṅgatim | devatākālamudrādi jñātvā karmāṇi sādhayet

साध्यसाधककर्माणि लेखनीद्रव्यपञ्चकम् । स्थानं यन्त्रं प्रमाणञ्च ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

sādhyasādhakakarmāṇi lekhanīdravyapañcakam | sthānaṃ yantraṃ pramāṇañca jñātvā karmāṇi sādhayet

उत्पत्तिवासनावर्णमूत्तीसंस्कारसंस्थितम् । कुण्डद्रव्यप्रमाणादीन् ज्ञात्वा होमं समाचरेत्

utpattivāsanāvarṇamūttīsaṃskārasaṃsthitam | kuṇḍadravyapramāṇādīn jñātvā homaṃ samācaret

अग्निप्रभां धूम्रवर्णध्वनिगन्धशिखाकृतीः । शुभचेष्टादिकं ज्ञात्वा कल्पयेत्तु शुभाशुभम्

agniprabhāṃ dhūmravarṇadhvanigandhaśikhākṛtīḥ | śubhaceṣṭādikaṃ jñātvā kalpayettu śubhāśubham

मन्त्रतत्त्वानुसन्धानदेहावेशादिलक्षणम् । मन्त्रोच्चारणभेदञ्च ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

mantratattvānusandhānadehāveśādilakṣaṇam | mantroccāraṇabhedañca jñātvā karmāṇi sādhayet

मण्डलं कलसद्रव्यशुद्धि गन्धाष्टकादिकम् । दीक्षानामप्रदानादि ज्ञात्वा दीक्षां समाचरेत्

maṇḍalaṃ kalasadravyaśuddhi gandhāṣṭakādikam | dīkṣānāmapradānādi jñātvā dīkṣāṃ samācaret

नित्यं नैमित्तिकं काम्यं नियमं नाम वासनाम् । पूजाधारणयन्त्रादि ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ niyamaṃ nāma vāsanām | pūjādhāraṇayantrādi jñātvā karmāṇi sādhayet

पूजागृहप्रवेशादिकुलपूजकलक्षणम् । कुलद्रव्यादिशुद्धिञ्च ज्ञात्वा पूजां समाचरेत्

pūjāgṛhapraveśādikulapūjakalakṣaṇam | kuladravyādiśuddhiñca jñātvā pūjāṃ samācaret

अन्तर्यागं बहिर्यागं घटार्घ्यस्थापनादिकम् । पञ्चपुष्पाञ्जलिं देवि ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

antaryāgaṃ bahiryāgaṃ ghaṭārghyasthāpanādikam | pañcapuṣpāñjaliṃ devi jñātvā karmāṇi sādhayet

पात्राधारालिपिशितं कलामुद्राध्वमेलनम् । बटुकादिबलिं देवि ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

pātrādhārālipiśitaṃ kalāmudrādhvamelanam | baṭukādibaliṃ devi jñātvā karmāṇi sādhayet

कुलाकुलाख्यसहजशक्तिभेदञ्च लक्षणम् । शुभलक्षणसंयुक्तं स्त्रीसंस्कारार्चनादिकम् । देवि सम्भोगकालञ्च ज्ञात्वा शक्तिं परिग्रहेत्

kulākulākhyasahajaśaktibhedañca lakṣaṇam | śubhalakṣaṇasaṃyuktaṃ strīsaṃskārārcanādikam | devi sambhogakālañca jñātvā śaktiṃ parigrahet

पानभेदं फलोल्लासप्रमाणं स्थितिलक्षणम् । तत्त्वत्रयस्य स्वीकारं ज्ञात्वा कुलसुधां पिबेत्

pānabhedaṃ phalollāsapramāṇaṃ sthitilakṣaṇam | tattvatrayasya svīkāraṃ jñātvā kulasudhāṃ pibet

चक्रप्रवेशं प्रणति स्थिति निर्गमनं प्रिये । योगिनीभोगचेष्टादि ज्ञात्वा भवति कौलिकः

cakrapraveśaṃ praṇati sthiti nirgamanaṃ priye | yoginībhogaceṣṭādi jñātvā bhavati kaulikaḥ

रत्युल्लासनकालञ्च कुलदीपनिवेदनम् । शान्तस्तवादिपठनं ज्ञात्वा स्यात् कुलदेशिकाः

ratyullāsanakālañca kuladīpanivedanam | śāntastavādipaṭhanaṃ jñātvā syāt kuladeśikāḥ

मिथुनानुग्रहाष्टाष्टपुष्पिणीकन्यकार्च्चनाम् । विशेषतिथिपूजाञ्च ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

mithunānugrahāṣṭāṣṭapuṣpiṇīkanyakārccanām | viśeṣatithipūjāñca jñātvā karmāṇi sādhayet

आम्नायभेदं सङ्केतं पुष्पसङ्कोचमेव च । गुरुत्रयं सम्प्रदाय ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

āmnāyabhedaṃ saṅketaṃ puṣpasaṅkocameva ca | gurutrayaṃ sampradāya jñātvā karmāṇi sādhayet

श्रौतविद्याकुलाचारं मनुभेदञ्च पादुकाम् । चरणत्रितयं देवि ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

śrautavidyākulācāraṃ manubhedañca pādukām | caraṇatritayaṃ devi jñātvā karmāṇi sādhayet

स्वाधिकस्य समन्यूनकौलिकाराधनक्रमम् । सिद्धमुद्राधरार्चादि ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

svādhikasya samanyūnakaulikārādhanakramam | siddhamudrādharārcādi jñātvā karmāṇi sādhayet

गुर्वग्निप्रेतसंस्कारमन्त्येष्टिं दिग्बलिक्रमम् । मोक्षदीपविधानादि ज्ञात्वा कर्माणि साधयेत्

gurvagnipretasaṃskāramantyeṣṭiṃ digbalikramam | mokṣadīpavidhānādi jñātvā karmāṇi sādhayet

इत्याद्याः कथिताः किञ्चिद्विशेषाः कुलनायिके । सर्वेषामेव मन्त्राणां विधिः साधारणक्रमः

ityādyāḥ kathitāḥ kiñcidviśeṣāḥ kulanāyike | sarveṣāmeva mantrāṇāṃ vidhiḥ sādhāraṇakramaḥ

मन्त्राः पुरुषदेवाः स्युवीद्याः स्त्रीदेवताः प्रिये । मन्त्राः पुंसो हुंफडन्ताः प्राणे चरति दक्षिणे । प्रबुध्यन्तेऽग्निजायान्ता विद्याः स्त्रीदेवताः प्रिये

mantrāḥ puruṣadevāḥ syuvīdyāḥ strīdevatāḥ priye | mantrāḥ puṃso huṃphaḍantāḥ prāṇe carati dakṣiṇe | prabudhyante'gnijāyāntā vidyāḥ strīdevatāḥ priye

वामे प्राणे प्रबुध्यन्ते नमोऽन्ताः स्युर्नपुंसकाः । नाडीद्वयगते प्राणे सर्वे बोधं प्रयान्ति च

vāme prāṇe prabudhyante namo'ntāḥ syurnapuṃsakāḥ | nāḍīdvayagate prāṇe sarve bodhaṃ prayānti ca

शान्तिके मनवः सौम्या भूयिष्ठेन्द्वमृताक्षराः । स्वाहान्ताः स्युवीयत्प्रायाश्चाग्नेयाः क्रूरकर्मसु

śāntike manavaḥ saumyā bhūyiṣṭhendvamṛtākṣarāḥ | svāhāntāḥ syuvīyatprāyāścāgneyāḥ krūrakarmasu

फट् च पुष्टौ वषट् वश्ये हुंफट् चैव तु मारणे । स्तम्भने च नमः प्रोक्तं स्वाहा शान्तिकपौष्टिके

phaṭ ca puṣṭau vaṣaṭ vaśye huṃphaṭ caiva tu māraṇe | stambhane ca namaḥ proktaṃ svāhā śāntikapauṣṭike

होमतर्पणयोः स्वाहा न्यासपूजनयोर्नमः । मन्त्रान्ते योजयेन्मन्त्री जपकाले यथास्थितम्

homatarpaṇayoḥ svāhā nyāsapūjanayornamaḥ | mantrānte yojayenmantrī japakāle yathāsthitam

शान्तिके राजतं ताम्रं भूर्जपत्रन्तु वश्यके । सर्वकार्येषु सौवर्णे क्रूरे स्यात् प्रेतकर्पटम्

śāntike rājataṃ tāmraṃ bhūrjapatrantu vaśyake | sarvakāryeṣu sauvarṇe krūre syāt pretakarpaṭam

त्रिगन्धं शान्तिके प्रोक्तं पञ्चगन्धञ्च वश्यके । सर्वकार्यंष्वष्टगन्धं क्रूरे चाष्टविषाणि च

trigandhaṃ śāntike proktaṃ pañcagandhañca vaśyake | sarvakāryaṃṣvaṣṭagandhaṃ krūre cāṣṭaviṣāṇi ca

शान्तके लेखनी दूर्वा वश्यादौ शिखिपुच्छिका । हेम्ना तु सर्वकार्याणि क्रूरे स्यात् काकपुच्छिका

śāntake lekhanī dūrvā vaśyādau śikhipucchikā | hemnā tu sarvakāryāṇi krūre syāt kākapucchikā

स्वगृहे शान्तिकर्मं स्याद्वश्याद्यं चण्डिकालये । सर्वकार्यं देवगृहे श्मशाने क्रूरकर्म च

svagṛhe śāntikarmaṃ syādvaśyādyaṃ caṇḍikālaye | sarvakāryaṃ devagṛhe śmaśāne krūrakarma ca

लक्षणान्येवमादीनि ज्ञात्वा गुरुमुखात् प्रिये । सर्वकर्माणि कुर्वीत मन्त्री तत्तत्फलाप्तये

lakṣaṇānyevamādīni jñātvā gurumukhāt priye | sarvakarmāṇi kurvīta mantrī tattatphalāptaye

मूले प्रासादबीजञ्च तरुणादित्यसन्निभम् । उत्तमाङ्गे पराबीजं चन्द्रायुतसमप्रभम्

mūle prāsādabījañca taruṇādityasannibham | uttamāṅge parābījaṃ candrāyutasamaprabham

परस्परजनस्पर्शजनितानन्दनिर्भरः । मूलादिब्रह्मरन्ध्रान्तं अनवच्छिन्नरूपिभिः

parasparajanasparśajanitānandanirbharaḥ | mūlādibrahmarandhrāntaṃ anavacchinnarūpibhiḥ

परामृतरसासेकैः सिक्तमापादमस्तकम् । आत्मानं भावयेन्नित्यं स भवेदजरामरः

parāmṛtarasāsekaiḥ siktamāpādamastakam | ātmānaṃ bhāvayennityaṃ sa bhavedajarāmaraḥ

एवं ध्यात्वा कुलेशानि सर्वकर्माणि साधयेत् । सिध्यन्ति तरसा देवि नात्र कार्या विचारणा

evaṃ dhyātvā kuleśāni sarvakarmāṇi sādhayet | sidhyanti tarasā devi nātra kāryā vicāraṇā

ध्यानभेदं प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिकरं प्रिये । ईप्सितं लभते येन पूजाहोमादिकं विना

dhyānabhedaṃ pravakṣyāmi sarvasiddhikaraṃ priye | īpsitaṃ labhate yena pūjāhomādikaṃ vinā

स्थाने मनोहरे देवि साधकः स्थिरमानसः । स्थितो मृद्वासने ध्यायेद् गुरुवन्दनपूर्वकम्

sthāne manohare devi sādhakaḥ sthiramānasaḥ | sthito mṛdvāsane dhyāyed guruvandanapūrvakam

मस्तकस्थितसम्पूर्णचन्द्रमण्डलमध्यगम् । श्रीप्रासादपराबीजं षोडशस्वरसंयुतम्

mastakasthitasampūrṇacandramaṇḍalamadhyagam | śrīprāsādaparābījaṃ ṣoḍaśasvarasaṃyutam

शुद्धस्फटिककर्पूरकुन्देन्दुधवलं प्रिये । सच्चन्द्रबिम्बसञ्जातसुधाप्लावितविग्रहम्

śuddhasphaṭikakarpūrakundendudhavalaṃ priye | saccandrabimbasañjātasudhāplāvitavigraham

आत्मानं भावयेन्नित्यं निश्चलेनान्तरात्मना । सर्वारिष्टं विलीयेत शुभश्रीपुष्टिकारकम्

ātmānaṃ bhāvayennityaṃ niścalenāntarātmanā | sarvāriṣṭaṃ vilīyeta śubhaśrīpuṣṭikārakam

श्रीप्रासादपरामन्त्रमष्टोत्तरसहस्रकम् । तरुणोल्लाससहितो मण्डलं पूजयेत् प्रिये

śrīprāsādaparāmantramaṣṭottarasahasrakam | taruṇollāsasahito maṇḍalaṃ pūjayet priye

अपमृत्युमहारोगजरामरणजं भयम् । ग्रहापस्मारवेतालभूतोन्मादादिजं भयम्

apamṛtyumahārogajarāmaraṇajaṃ bhayam | grahāpasmāravetālabhūtonmādādijaṃ bhayam

जित्वाधिव्याधिरहितः पुत्रपौत्रसमन्वितः । जीवेद्वर्षशतं साग्रं पूजितः सर्वमानवः

jitvādhivyādhirahitaḥ putrapautrasamanvitaḥ | jīvedvarṣaśataṃ sāgraṃ pūjitaḥ sarvamānavaḥ

अश्रुतं बुध्यते शास्त्रं कविता निर्मला भवेत् । चिन्मयो जायते साक्षान्नात्र कार्या विचारणा

aśrutaṃ budhyate śāstraṃ kavitā nirmalā bhavet | cinmayo jāyate sākṣānnātra kāryā vicāraṇā

ज्वरोन्मादादिरोगेषु जपेच्छिरसि चिन्तयन् । शूलवातव्रणग्रन्थिमूत्रकृच्छ्रादिसम्भवे । तत्तत्स्थानेषु देवेशि पूर्ववच्चिन्तयन् जपेत्

jvaronmādādirogeṣu japecchirasi cintayan | śūlavātavraṇagranthimūtrakṛcchrādisambhave | tattatsthāneṣu deveśi pūrvavaccintayan japet

महारोगेषु जातेषु सर्वाङ्गेषु विचिन्तयेत् । तत्क्षणाच्छान्तिमायान्ति रोगाः सर्वे न संशयः

mahārogeṣu jāteṣu sarvāṅgeṣu vicintayet | tatkṣaṇācchāntimāyānti rogāḥ sarve na saṃśayaḥ

दशेन्द्रियेषु यो ध्यायेल्लभेदिन्द्रियसौष्ठवम् । यत्र बीजं स्मरेत्तत्र तत्फलं भवति ध्रुवम्

daśendriyeṣu yo dhyāyellabhedindriyasauṣṭhavam | yatra bījaṃ smarettatra tatphalaṃ bhavati dhruvam

सदा यश्चिन्तयेन्मूध्नी स भवेदजरामरः । सर्वरोगप्रहरणं विद्यारोग्यप्रदं प्रिये

sadā yaścintayenmūdhnī sa bhavedajarāmaraḥ | sarvarogapraharaṇaṃ vidyārogyapradaṃ priye

अस्मात् परतरध्यानं नास्ति सत्यं न संशयः । सात्त्विकध्यानजं देवि फलमेतदुदीरितम्

asmāt parataradhyānaṃ nāsti satyaṃ na saṃśayaḥ | sāttvikadhyānajaṃ devi phalametadudīritam

शान्तिकर्माणि सर्वाणि विधिनानेन कारयेत् । विधिनानेन देवेशि सौभाग्यमतुलं भवेत्

śāntikarmāṇi sarvāṇi vidhinānena kārayet | vidhinānena deveśi saubhāgyamatulaṃ bhavet

द्वादशाधारपद्मेषु द्वादशस्वरसंयुतम् । बीजं सञ्चिन्तयेद् यस्तु स भवेदजरामरः

dvādaśādhārapadmeṣu dvādaśasvarasaṃyutam | bījaṃ sañcintayed yastu sa bhavedajarāmaraḥ

षडाधारेषु षड्दीर्घयुक्तं बीजं विचिन्तयेत् । षडाधारस्थदेवीभिः पूज्यते कुलनायिके

ṣaḍādhāreṣu ṣaḍdīrghayuktaṃ bījaṃ vicintayet | ṣaḍādhārasthadevībhiḥ pūjyate kulanāyike

हृत्पद्मकणीकामध्ये सूर्यमण्डलसंस्थितम् । पराप्रासादबीजन्तु तरुणारुणसन्निभम्

hṛtpadmakaṇīkāmadhye sūryamaṇḍalasaṃsthitam | parāprāsādabījantu taruṇāruṇasannibham

जवाबन्धूकसिन्दूरपद्मरागप्रभोज्ज्वलम् । पञ्चविशतिभिः स्पर्शाक्षरैः संवीतमम्बिके

javābandhūkasindūrapadmarāgaprabhojjvalam | pañcaviśatibhiḥ sparśākṣaraiḥ saṃvītamambike

तत्प्रभापटलच्छायाव्यक्तीकृतजगत्त्रयम् । आत्मानञ्च स्मरेद्देवि निश्चलेनान्तरात्मना

tatprabhāpaṭalacchāyāvyaktīkṛtajagattrayam | ātmānañca smareddevi niścalenāntarātmanā

पराप्रासादबीजन्तु तरुणोल्लाससंयुतः । अष्टोत्तरसहस्रन्तु मण्डलं प्रजपेत् सुधीः

parāprāsādabījantu taruṇollāsasaṃyutaḥ | aṣṭottarasahasrantu maṇḍalaṃ prajapet sudhīḥ

देवदानवगन्धर्वसिद्धकिन्नरगुह्यकान् । विद्याधरान्मुनीन् यक्षान् नागानप्सरसः स्त्रियः

devadānavagandharvasiddhakinnaraguhyakān | vidyādharānmunīn yakṣān nāgānapsarasaḥ striyaḥ

सिंहव्याघ्रोरगेन्द्रादीनन्यान् दुष्टमृगानपि । वश्यान् करोत्यसन्देहं किं पुनर्मानवादिकान्

siṃhavyāghroragendrādīnanyān duṣṭamṛgānapi | vaśyān karotyasandehaṃ kiṃ punarmānavādikān

महदैश्वर्यमाप्नोति स्वर्गभोगादिकं प्रिये । यस्य मूध्नी स्मरन् जप्यात् स वश्यो जायते हठात्

mahadaiśvaryamāpnoti svargabhogādikaṃ priye | yasya mūdhnī smaran japyāt sa vaśyo jāyate haṭhāt

राजसध्यानजं देवि फलमेतदुदीरितम् । वश्यकर्माणि सर्वाणि विधिनानेन कारयेत्

rājasadhyānajaṃ devi phalametadudīritam | vaśyakarmāṇi sarvāṇi vidhinānena kārayet

सर्ववश्यकरं देवि सर्वैश्वर्यफलप्रदम् । अस्मात् परतरं ध्यानं नास्ति सत्यं न संशयः

sarvavaśyakaraṃ devi sarvaiśvaryaphalapradam | asmāt parataraṃ dhyānaṃ nāsti satyaṃ na saṃśayaḥ

लिखेत्त्रिकोणं षट्कोणं अष्टारञ्च महीपुरम् । मूलमन्त्रं लिखेन्मध्ये साध्यनामसमन्वितम्

likhettrikoṇaṃ ṣaṭkoṇaṃ aṣṭārañca mahīpuram | mūlamantraṃ likhenmadhye sādhyanāmasamanvitam

षट्कोणेषु षडङ्गानि विलिखेत् परमेश्वरि । केशरेषु स्वरानष्टौ वर्गान् पत्रेषु पार्वति

ṣaṭkoṇeṣu ṣaḍaṅgāni vilikhet parameśvari | keśareṣu svarānaṣṭau vargān patreṣu pārvati

भूगृहस्य चतुष्कोणे विलिखेन्मूलमम्बिके । पञ्चवर्णरजोभिश्च शुभं दृष्टिमनोहरम्

bhūgṛhasya catuṣkoṇe vilikhenmūlamambike | pañcavarṇarajobhiśca śubhaṃ dṛṣṭimanoharam

एवं यन्त्रं समालिख्य विधिवन्मन्त्रवित्तमः । एकत्रिषड्वसुचतुःकलसान् स्थापयेत् प्रिये

evaṃ yantraṃ samālikhya vidhivanmantravittamaḥ | ekatriṣaḍvasucatuḥkalasān sthāpayet priye

मध्यादिचतुरस्रान्तं द्वात्रिंशत् कलसान् प्रिये । अथवाष्टादशेशानि सप्त वा दश वा प्रिये

madhyādicaturasrāntaṃ dvātriṃśat kalasān priye | athavāṣṭādaśeśāni sapta vā daśa vā priye

चतुरो वाप्यथैकं वा कुर्यात् साधकसत्तमः । अस्थिरक्तशिरातन्तुमृण्मांसं रुधिरं जलम्

caturo vāpyathaikaṃ vā kuryāt sādhakasattamaḥ | asthiraktaśirātantumṛṇmāṃsaṃ rudhiraṃ jalam

चर्मवस्त्रशिलाकूर्मनारिकेलफलं शिरः । मन्त्रप्राणसमायुक्तां यजेत् कलसदेवताम्

carmavastraśilākūrmanārikelaphalaṃ śiraḥ | mantraprāṇasamāyuktāṃ yajet kalasadevatām

सावित्रीनापराङ्गानि मातरोज् भैरवान्विताः । विदिक्षु गुरुविघ्नेशदुर्गाक्षेत्रपतीन् प्रिये

sāvitrīnāparāṅgāni mātaroj bhairavānvitāḥ | vidikṣu guruvighneśadurgākṣetrapatīn priye

कलसेषु समभ्यर्च्य विधिवन्मन्त्रवित्तमः । अभिषिञ्चेत् प्रियं शिष्यं सर्वपापप्रशान्तये

kalaseṣu samabhyarcya vidhivanmantravittamaḥ | abhiṣiñcet priyaṃ śiṣyaṃ sarvapāpapraśāntaye

आयुः श्रीकान्तिसौभाग्यविद्यारोग्यादिकं भवेत् । राजाभिषिक्तो लभते चतुःसागरगां महीम्

āyuḥ śrīkāntisaubhāgyavidyārogyādikaṃ bhavet | rājābhiṣikto labhate catuḥsāgaragāṃ mahīm

अकिञ्चनोऽभिषिक्तश्च महदैश्वर्यमाप्नुयात् । वन्ध्याभिषिक्ता लभते पुत्रं सर्वगुणान्वितम्

akiñcano'bhiṣiktaśca mahadaiśvaryamāpnuyāt | vandhyābhiṣiktā labhate putraṃ sarvaguṇānvitam

भूतापमृत्युरोगाद्या विनश्यन्ति न संशयः । त्रिलौहे वापि भूर्जे वा लिखित्वा यन्त्रमुत्तमम्

bhūtāpamṛtyurogādyā vinaśyanti na saṃśayaḥ | trilauhe vāpi bhūrje vā likhitvā yantramuttamam

विधृतं बाहुना देवि सर्वरक्षाकरं भवेत् । आयुरारोग्यमैश्वर्यं विद्यालाभं यशो जयम्

vidhṛtaṃ bāhunā devi sarvarakṣākaraṃ bhavet | āyurārogyamaiśvaryaṃ vidyālābhaṃ yaśo jayam

यद् यत् स्वमनसोऽभीष्टं तत्तदाप्नोत्यसंशयः । खड्गवश्यं वयःस्तम्भं यक्षिण्यञ्जनपादुकाम्

yad yat svamanaso'bhīṣṭaṃ tattadāpnotyasaṃśayaḥ | khaḍgavaśyaṃ vayaḥstambhaṃ yakṣiṇyañjanapādukām

अणिमाद्यष्टसिद्ध्यादि महारसरसायनम् । सञ्जीवयोगगुटिकाप्रमुखाखिलसिद्धयः

aṇimādyaṣṭasiddhyādi mahārasarasāyanam | sañjīvayogaguṭikāpramukhākhilasiddhayaḥ

पराप्रासादमन्त्रज्ञैर्दृश्यन्ते नात्र संशयः । षट् कर्माणि प्रयुञ्जीत नान्यथा भवति प्रिये

parāprāsādamantrajñairdṛśyante nātra saṃśayaḥ | ṣaṭ karmāṇi prayuñjīta nānyathā bhavati priye

पीतद्रव्यैर्हरिद्राद्यैः समित्पत्रफलादिभिः । जुहुयात् पूर्ववन्मन्त्री देवताध्यानतत्परः

pītadravyairharidrādyaiḥ samitpatraphalādibhiḥ | juhuyāt pūrvavanmantrī devatādhyānatatparaḥ

वाक्श्रोत्रगतिदृक्सेनानदीग्रहरिपून् प्रिये । नानादुष्टमृगान् देवि स्तम्भयेन्नात्र संशयः

vākśrotragatidṛksenānadīgraharipūn priye | nānāduṣṭamṛgān devi stambhayennātra saṃśayaḥ

ग्रहवेगादिदुष्टानां विनाशनकरं प्रिये । अस्मात् परतरं ध्यानं नास्ति सत्यं न संशयः

grahavegādiduṣṭānāṃ vināśanakaraṃ priye | asmāt parataraṃ dhyānaṃ nāsti satyaṃ na saṃśayaḥ

तामसध्यानजं देवि फलमेतदुदीरितम् । दुष्टमारणकर्माणि विधिनानेन साधयेत्

tāmasadhyānajaṃ devi phalametadudīritam | duṣṭamāraṇakarmāṇi vidhinānena sādhayet

100

इत्यादि ध्यानभेदेन ज्ञात्वा गुरुमुखात् प्रिये । षट् कर्माणि प्रयुञ्जीत नान्यथा वीरवन्दिते

ityādi dhyānabhedena jñātvā gurumukhāt priye | ṣaṭ karmāṇi prayuñjīta nānyathā vīravandite

101

खदिरश्वेतमन्दारसितभानुसमिद्वरैः । पलाशोदुम्बराश्वत्थप्लक्षापामार्गसत्वचैः

khadiraśvetamandārasitabhānusamidvaraiḥ | palāśodumbarāśvatthaplakṣāpāmārgasatvacaiḥ

102

नन्द्यावर्त्तसिताम्भोजहयारिकुसुमादिभिः । सितैरन्यैः शुभैर्द्र्रव्यैः समित्पत्रफलान्तरः

nandyāvarttasitāmbhojahayārikusumādibhiḥ | sitairanyaiḥ śubhairdrravyaiḥ samitpatraphalāntaraḥ

103

भक्ष्यैश्च पायसैर्दूर्वासहितैस्तिलतण्डुलैः । मधुरत्रयसंयुक्तैर्मन्त्रवित् कुलनायिके

bhakṣyaiśca pāyasairdūrvāsahitaistilataṇḍulaiḥ | madhuratrayasaṃyuktairmantravit kulanāyike

104

एकेन वाथ सर्वैर्वा तत्कार्यगुरुलाघवम् । ज्ञात्वा देवि सहस्रन्तु जुहुयादथ पञ्च वा

ekena vātha sarvairvā tatkāryagurulāghavam | jñātvā devi sahasrantu juhuyādatha pañca vā

105

अयुतं नियुतं वापि प्रयुतं वा कुलेश्वरि । तत्तत्कर्मोदिते कुण्डे संस्कृते हव्यवाहने

ayutaṃ niyutaṃ vāpi prayutaṃ vā kuleśvari | tattatkarmodite kuṇḍe saṃskṛte havyavāhane

106

आवाह्य देवतामस्मिन् ध्यात्वा सावरणां प्रिये । विधिवज्जुहुयाद्देवि तद्गतेनान्तरात्मना

āvāhya devatāmasmin dhyātvā sāvaraṇāṃ priye | vidhivajjuhuyāddevi tadgatenāntarātmanā

Kulārṇava Tantra (cont. 11)

107

सर्वरोगव्रणोन्मादापस्मारोत्पातयक्ष्मजम् । सर्वदुःखप्रशमनं तत्क्षणान्नात्र संशयः

sarvarogavraṇonmādāpasmārotpātayakṣmajam | sarvaduḥkhapraśamanaṃ tatkṣaṇānnātra saṃśayaḥ

108

अनेन सर्वशान्तिञ्च ज्ञानं विद्यां लभेत् प्रिये । कदम्बाशोकवकुलपुन्नागाम्रमधूकजैः

anena sarvaśāntiñca jñānaṃ vidyāṃ labhet priye | kadambāśokavakulapunnāgāmramadhūkajaiḥ

109

चम्पकद्वयपालाशपाटलश्रीकपित्थकैः । मालतीमल्लिकाजातिबन्धूकारुणपङ्कजैः

campakadvayapālāśapāṭalaśrīkapitthakaiḥ | mālatīmallikājātibandhūkāruṇapaṅkajaiḥ

110

कल्हारारुणमन्दारयूथिकुन्दजवादिभिः । सनारिकेलकदलीद्राक्षेक्षुपृथुकैरपि

kalhārāruṇamandārayūthikundajavādibhiḥ | sanārikelakadalīdrākṣekṣupṛthukairapi

111

चन्दनागुरुकर्पूररोचनाकुंकुमादिभिः । रक्तैरन्यैः शुभद्रव्यैः समिधृतफलोद्भवैः

candanāgurukarpūrarocanākuṃkumādibhiḥ | raktairanyaiḥ śubhadravyaiḥ samidhṛtaphalodbhavaiḥ

112

पूर्ववज्जुहुयाद्देवि विधिवन्मन्त्रवित्तमः । महीपतींश्च पुरुषान् कान्ता यौवनगवीताः

pūrvavajjuhuyāddevi vidhivanmantravittamaḥ | mahīpatīṃśca puruṣān kāntā yauvanagavītāḥ

113

सिंहान् मत्तान् तथा व्याघ्रान् मृगान् दुष्टान् गजानपि । सिद्धदेवाप्सरोयक्षगन्धर्ववनितास्तथा । देवानपि कुलेशानि वशयेन्नात्र संशयः

siṃhān mattān tathā vyāghrān mṛgān duṣṭān gajānapi | siddhadevāpsaroyakṣagandharvavanitāstathā | devānapi kuleśāni vaśayennātra saṃśayaḥ

114

वाजीलवणहोमेन स्त्रियमाकर्षयेद् ध्रुवम् । विधिनानेन देवेशि सौभाग्यमुत्तमं लभेत्

vājīlavaṇahomena striyamākarṣayed dhruvam | vidhinānena deveśi saubhāgyamuttamaṃ labhet

115

बहुनात्र किमुक्तेन त्रिषु लोकेषु मन्त्रिणाम् । अनेन मन्त्रराजेन नासाध्यं विद्यते क्वचित्

bahunātra kimuktena triṣu lokeṣu mantriṇām | anena mantrarājena nāsādhyaṃ vidyate kvacit

116

ऊर्ध्वाम्नायैकनिष्णातः पराप्रासादमन्त्रवित् । कुलार्णवार्थतत्त्वज्ञो जीवन्मुक्तः कुलेश्वरि

ūrdhvāmnāyaikaniṣṇātaḥ parāprāsādamantravit | kulārṇavārthatattvajño jīvanmuktaḥ kuleśvari

117

सुतीर्थे वाप्यतीर्थे वा जलमध्येऽपि वा वसन् । पराप्रासादमन्त्रज्ञो मुक्त एव न संशयः

sutīrthe vāpyatīrthe vā jalamadhye'pi vā vasan | parāprāsādamantrajño mukta eva na saṃśayaḥ

118

दिक्पीठक्षेत्रमुद्रादिवृक्षवल्लीमठादिकाः । ज्ञेया भैरवदेव्यश्च ऊर्ध्वाम्नायस्य पार्वति

dikpīṭhakṣetramudrādivṛkṣavallīmaṭhādikāḥ | jñeyā bhairavadevyaśca ūrdhvāmnāyasya pārvati

119

निम्बकारस्करोन्मत्तकण्टकीविप्रदन्तिभिः । अस्थिकण्टकवृक्षाद्यैर्द्रव्यैरशुभसाधनैः

nimbakāraskaronmattakaṇṭakīvipradantibhiḥ | asthikaṇṭakavṛkṣādyairdravyairaśubhasādhanaiḥ

120

वटुकैः कृष्णवर्णैश्च समित्पत्रफलान्तरैः । गृहधूमचिताङ्गारत्रिकट्वम्लचिताञ्जनैः

vaṭukaiḥ kṛṣṇavarṇaiśca samitpatraphalāntaraiḥ | gṛhadhūmacitāṅgāratrikaṭvamlacitāñjanaiḥ

121

उन्मत्तरससंसिक्तै पिष्ट्वा सम्यक् प्रसेचितैः । साध्यपादरजोभिश्च चिताभस्मसमन्वितैः

unmattarasasaṃsiktai piṣṭvā samyak prasecitaiḥ | sādhyapādarajobhiśca citābhasmasamanvitaiḥ

122

साध्यप्रतिकृतिं कुर्यादेकनक्षत्रवृक्षजाम् । सम्यक्प्रतिष्ठितप्राणां कुण्डस्योपरि लम्बयेत्

sādhyapratikṛtiṃ kuryādekanakṣatravṛkṣajām | samyakpratiṣṭhitaprāṇāṃ kuṇḍasyopari lambayet

123

खनेत्तत्प्रतिमां मन्त्री कुण्डस्याधो यथाविधि । मलीमसेन मनसा चोग्रदृष्टिरमर्षणः

khanettatpratimāṃ mantrī kuṇḍasyādho yathāvidhi | malīmasena manasā cogradṛṣṭiramarṣaṇaḥ

124

चितानले विषतरु सप्तकाष्ठसमेधिते । तद्द्रव्यैर्जुहुयाद्देवि विधिवन्मन्त्रवित्तमः

citānale viṣataru saptakāṣṭhasamedhite | taddravyairjuhuyāddevi vidhivanmantravittamaḥ

125

कुर्याद्विद्वेषणोच्चाटमारणानि न संशयः । शान्तिके सात्त्विकं देवि श्वेतवर्णं विचिन्तयेत्

kuryādvidveṣaṇoccāṭamāraṇāni na saṃśayaḥ | śāntike sāttvikaṃ devi śvetavarṇaṃ vicintayet

126

वश्ये तु राजसं देवि रक्तवर्णं विचिन्तयेत् । तामसं क्रूरकार्येषु कृष्णवर्णं विचिन्तयेत्

vaśye tu rājasaṃ devi raktavarṇaṃ vicintayet | tāmasaṃ krūrakāryeṣu kṛṣṇavarṇaṃ vicintayet

127

आत्मरक्षां पुरा कृत्वा पश्चात् कर्माणि साधयेत् । योऽन्यथा कुरुते मोहात् स भवेद्देवतापशुः

ātmarakṣāṃ purā kṛtvā paścāt karmāṇi sādhayet | yo'nyathā kurute mohāt sa bhaveddevatāpaśuḥ

128

तस्माद्देवि महाषोढान्यासं पूजां बलिं सुधीः । कृत्वा कर्माणि कुर्वीत नान्यथा वीरवन्दिते

tasmāddevi mahāṣoḍhānyāsaṃ pūjāṃ baliṃ sudhīḥ | kṛtvā karmāṇi kurvīta nānyathā vīravandite

129

मूलाधारसरोजान्तर्वह्निमध्यगतं प्रिये । पराप्रासादबीजं तत् कल्पान्ताग्निसमप्रभम्

mūlādhārasarojāntarvahnimadhyagataṃ priye | parāprāsādabījaṃ tat kalpāntāgnisamaprabham

130

प्रतिलोमसु संवीतं दशभिर्व्यापकाक्षरैः । स्वयं कालानलसमः सर्वभूतभयङ्करः

pratilomasu saṃvītaṃ daśabhirvyāpakākṣaraiḥ | svayaṃ kālānalasamaḥ sarvabhūtabhayaṅkaraḥ

131

दक्षिणाशामुखो भूत्वात्युग्रदृष्टिमलीमसः । यौवनोल्लाससहितः पराप्रासादसंज्ञकम्

dakṣiṇāśāmukho bhūtvātyugradṛṣṭimalīmasaḥ | yauvanollāsasahitaḥ parāprāsādasaṃjñakam

132

मन्त्रं मण्डलकं जप्यादष्टोत्तरसहस्रकम् । अनिष्टकारिणः सत्त्वान् कलहायासकारिणः

mantraṃ maṇḍalakaṃ japyādaṣṭottarasahasrakam | aniṣṭakāriṇaḥ sattvān kalahāyāsakāriṇaḥ

133

वृथा द्वेषकरान् क्रूरान् सपर्याविघ्नकारिणः । भूतोपग्रहवेतालान् पिशाचान् यक्षराक्षसान्

vṛthā dveṣakarān krūrān saparyāvighnakāriṇaḥ | bhūtopagrahavetālān piśācān yakṣarākṣasān

134

इत्यादिदुष्टजन्तूंश्च सदा क्लेशकरान् परान् । तद्वह्निमध्यपतितान्निर्दग्धांश्च चिन्तयेत् । क्षणेन नाशमायान्ति शलभा इव पावके

ityādiduṣṭajantūṃśca sadā kleśakarān parān | tadvahnimadhyapatitānnirdagdhāṃśca cintayet | kṣaṇena nāśamāyānti śalabhā iva pāvake

135

यस्यमूध्नी स्मरेद्बीजं स मृत्युमधिगच्छति । ध्यानेनानेन देवेशि कालादीनपि नाशयेत्

yasyamūdhnī smaredbījaṃ sa mṛtyumadhigacchati | dhyānenānena deveśi kālādīnapi nāśayet

136

इति ते कथितः किञ्चित् काम्यकर्मविधिः प्रिये । समासेन कुलेशानि कि भूयः श्रोतुमिच्छसि

iti te kathitaḥ kiñcit kāmyakarmavidhiḥ priye | samāsena kuleśāni ki bhūyaḥ śrotumicchasi

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे काम्यकर्मकथनं नाम षोडशोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre kāmyakarmakathanaṃ nāma ṣoḍaśollāsaḥ

अथ सप्तदशोल्लासः श्री देव्युवाच कुलेश श्रोतुमिच्छामि गुरुनामादिवासनाम् । तत्त्वं कुलपदार्थानां वद मे परमेश्वर

atha saptadaśollāsaḥ śrī devyuvāca kuleśa śrotumicchāmi gurunāmādivāsanām | tattvaṃ kulapadārthānāṃ vada me parameśvara

ईश्वर उवाच शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तस्य श्रवणमात्रेण कुलज्ञानं प्रकाशते

īśvara uvāca śṛṇu devi pravakṣyāmi yanmāṃ tvaṃ paripṛcchasi | tasya śravaṇamātreṇa kulajñānaṃ prakāśate

नमस्ते नाथ भगवन् शिवाय गुरुरूपिणे । विद्यावतारसंसिद्ध्यै स्वीकृतानेकविग्रह

namaste nātha bhagavan śivāya gururūpiṇe | vidyāvatārasaṃsiddhyai svīkṛtānekavigraha

नारायणस्वरूपाय परमात्मस्वरूपिणे । सर्वाज्ञानतमोभेदभानवे चैतन्याय च

nārāyaṇasvarūpāya paramātmasvarūpiṇe | sarvājñānatamobhedabhānave caitanyāya ca

सर्वज्ञाय दयाकॢप्तविग्रहाय शिवात्मने । परत्रेह च भक्तानां भव्यानां भावदायिने

sarvajñāya dayākḷptavigrahāya śivātmane | paratreha ca bhaktānāṃ bhavyānāṃ bhāvadāyine

पुरस्तात् पार्श्वयोः पृष्ठे नमः कुर्यामुपर्यधः । सदा सच्चित्तरूपेण विधेहि तव दासताम्

purastāt pārśvayoḥ pṛṣṭhe namaḥ kuryāmuparyadhaḥ | sadā saccittarūpeṇa vidhehi tava dāsatām

गुशब्दस्त्वन्धकारः स्यात् रुशब्दस्तन्निरोधकः । अन्धकारनिरोधत्वात् गुरुरित्यभिधीयते

guśabdastvandhakāraḥ syāt ruśabdastannirodhakaḥ | andhakāranirodhatvāt gururityabhidhīyate

गकारः सिद्धदः प्रोक्तो रेफः पापस्य दाहकः । उकारो विष्णुरित्युक्तस्त्रितयात्मा गुरुः परः

gakāraḥ siddhadaḥ prokto rephaḥ pāpasya dāhakaḥ | ukāro viṣṇurityuktastritayātmā guruḥ paraḥ

गकारो ज्ञानसम्पत्ती रेफस्तत्र प्रकाशकः । उकारः शिवतादात्म्यं गुरुरित्यभिधीयते

gakāro jñānasampattī rephastatra prakāśakaḥ | ukāraḥ śivatādātmyaṃ gururityabhidhīyate

गुह्यागमात्मतत्त्वान्धनद्धानां बोधनादपि । रुद्रादिदेवरूपत्वाद् गुरुरित्यभिधीयते

guhyāgamātmatattvāndhanaddhānāṃ bodhanādapi | rudrādidevarūpatvād gururityabhidhīyate

स्वयमाचरते शिष्यानाचारे स्थापयत्यपि । आचिनोतीह शास्त्रार्थानाचार्यस्तेन कथ्यते

svayamācarate śiṣyānācāre sthāpayatyapi | ācinotīha śāstrārthānācāryastena kathyate

चराचरसमासन्नमध्यापयति यः स्वयम् । यमादियोगसिद्धत्वादाचार्य इति कथ्यते

carācarasamāsannamadhyāpayati yaḥ svayam | yamādiyogasiddhatvādācārya iti kathyate

आत्मभावप्रदानात्तु रागद्वेषादिवर्ज्जनात् । ध्यानैकनिष्ठाचित्तत्वादाराध्य इति कथ्यते

ātmabhāvapradānāttu rāgadveṣādivarjjanāt | dhyānaikaniṣṭhācittatvādārādhya iti kathyate

देवतारूपधारित्वाच्छिष्यानुग्रहकारणात् । करुणामयमूत्तीत्वाद्देशिकः कथितः प्रिये

devatārūpadhāritvācchiṣyānugrahakāraṇāt | karuṇāmayamūttītvāddeśikaḥ kathitaḥ priye

स्वान्तःशान्तिसमुन्मीलत्परतत्त्वार्थचिन्तनात् । मिथ्याज्ञानविहीनत्वात् स्वामीति कथितः प्रिये

svāntaḥśāntisamunmīlatparatattvārthacintanāt | mithyājñānavihīnatvāt svāmīti kathitaḥ priye

मनोदोषादिदूरत्वाद्धेतुवादादिवर्ज्जनात् । श्वादिप्राणिषु सादृश्याद् रम्यत्वाच्च महेश्वरः

manodoṣādidūratvāddhetuvādādivarjjanāt | śvādiprāṇiṣu sādṛśyād ramyatvācca maheśvaraḥ

श्रीमोक्षज्ञानदातृत्वान्नादब्रह्मात्मबोधनात् । स्थगिताज्ञानचिह्नत्वात् श्रीनाथः कथितः प्रिये

śrīmokṣajñānadātṛtvānnādabrahmātmabodhanāt | sthagitājñānacihnatvāt śrīnāthaḥ kathitaḥ priye

देशकालाविरोधेन वर्त्तमानात् कुलागमे । वशीकृतजगज्जीवाद्देव इत्यभिधीयते

deśakālāvirodhena varttamānāt kulāgame | vaśīkṛtajagajjīvāddeva ityabhidhīyate

भवपाशप्रशमनात् टङ्कारेन्दुकशेखरात् । रक्षणात् कमनीयत्वात् भट्टारक इतीरितः

bhavapāśapraśamanāt ṭaṅkārendukaśekharāt | rakṣaṇāt kamanīyatvāt bhaṭṭāraka itīritaḥ

प्रगुप्तागमवेदान्तरहस्यार्थविभावनात् । भुक्तिमुक्तिप्रदानाच्च प्रभुरित्यभिधीयते

praguptāgamavedāntarahasyārthavibhāvanāt | bhuktimuktipradānācca prabhurityabhidhīyate

योनिमुद्रानुसन्धानात् प्रस्फुरन्मन्त्रवैभवात् । गीर्वाणगणपूज्यत्वाद् योगीति कथितः प्रिये

yonimudrānusandhānāt prasphuranmantravaibhavāt | gīrvāṇagaṇapūjyatvād yogīti kathitaḥ priye

सङ्गदुःखपरित्यागात् यत्र कुत्राश्रमाश्रयात् । मिथ आत्मनिबन्धत्वात् संयमीत्यभिधीयते

saṅgaduḥkhaparityāgāt yatra kutrāśramāśrayāt | mitha ātmanibandhatvāt saṃyamītyabhidhīyate

तत्त्वस्वरूपमननात् परिवादादिवजीतात् । स्वीकारात् शुभकार्याणां तपस्वीत्यभिधीयते

tattvasvarūpamananāt parivādādivajītāt | svīkārāt śubhakāryāṇāṃ tapasvītyabhidhīyate

अक्षरत्वाद्वरेण्यत्वाद्धूतसंसारबन्धनात् । तत्त्वमस्यर्थसिद्धत्वात् अवधूतोऽभिधीयते

akṣaratvādvareṇyatvāddhūtasaṃsārabandhanāt | tattvamasyarthasiddhatvāt avadhūto'bhidhīyate

वीतरागमदक्लेशकोपमात्सर्यमोहतः । रजस्तमोविदूरत्वाद्वीर इत्यभिधीयते

vītarāgamadakleśakopamātsaryamohataḥ | rajastamovidūratvādvīra ityabhidhīyate

कुलं गोत्रं समाख्यातं तच्च शक्तिशिवोद्भवम् । येन मोक्ष इति ज्ञानं कौलिकः सोऽभिधीयते

kulaṃ gotraṃ samākhyātaṃ tacca śaktiśivodbhavam | yena mokṣa iti jñānaṃ kaulikaḥ so'bhidhīyate

अकुलं शिव इत्युक्तं कुलं शक्तिः प्रकीत्तीता । कुलाकुलानुसन्धानान्निपुणाः कौलिकाः प्रिये

akulaṃ śiva ityuktaṃ kulaṃ śaktiḥ prakīttītā | kulākulānusandhānānnipuṇāḥ kaulikāḥ priye

सारसंग्रहणाच्चैव धर्ममार्गप्रवर्त्तनात् । करणग्रामनियमात् साधकः सोऽभिधीयते

sārasaṃgrahaṇāccaiva dharmamārgapravarttanāt | karaṇagrāmaniyamāt sādhakaḥ so'bhidhīyate

भजनात् परया भक्त्या मनोवाक्कायकर्मभिः । तरत्यखिलदुःखानि तस्माद्भक्त इतीरितः

bhajanāt parayā bhaktyā manovākkāyakarmabhiḥ | taratyakhiladuḥkhāni tasmādbhakta itīritaḥ

शरीरमर्थं प्राणांश्च सद्गुरुभ्यो निवेद्य यः । गुरुभ्यः शिक्षते योगं शिष्य इत्यभिधीयते

śarīramarthaṃ prāṇāṃśca sadgurubhyo nivedya yaḥ | gurubhyaḥ śikṣate yogaṃ śiṣya ityabhidhīyate

योनिमुद्रानुसन्धानात् गिरिजापादसेवनात् । निर्लीनोपाधिविभवाद् योगिनीत्यभिधीयते

yonimudrānusandhānāt girijāpādasevanāt | nirlīnopādhivibhavād yoginītyabhidhīyate

शतकोटिमहादिव्ययोगिनीप्रीतिकारणात् । तीव्रमुक्तिप्रदानाच्च शक्तिरित्यभिधीयते

śatakoṭimahādivyayoginīprītikāraṇāt | tīvramuktipradānācca śaktirityabhidhīyate

पालनाद्दुरितच्छेदात् कामितार्थस्य वर्द्धनात् । पादुकेति समाख्याता मम तत्त्वं तव प्रिये

pālanādduritacchedāt kāmitārthasya varddhanāt | pāduketi samākhyātā mama tattvaṃ tava priye

जन्मान्तरसहस्रेषु कृतपापप्रणाशनात् । परदेवप्रकाशाच्च जप इत्यभिधीयते

janmāntarasahasreṣu kṛtapāpapraṇāśanāt | paradevaprakāśācca japa ityabhidhīyate

स्तोकस्तोकेन मनसः परमप्रीतिकारणात् । स्तोतृसन्तारणाद्देवि स्तोत्रमित्यभिधीयते

stokastokena manasaḥ paramaprītikāraṇāt | stotṛsantāraṇāddevi stotramityabhidhīyate

यावदिन्द्रियसन्तापं मनसा संनियम्य च । स्वान्तेनाभीष्टदेवस्य चिन्तनं ध्यानमुच्यते

yāvadindriyasantāpaṃ manasā saṃniyamya ca | svāntenābhīṣṭadevasya cintanaṃ dhyānamucyate

चरितार्थविकाशाच्च रक्षणादपि पार्वति । नरनारीस्वरूपाच्च चरणं कथितं प्रिये

caritārthavikāśācca rakṣaṇādapi pārvati | naranārīsvarūpācca caraṇaṃ kathitaṃ priye

वेदिताऽखिलशास्त्रार्थसद्धर्मार्थनिरूपणात् । दर्शनानां प्रमाणत्वाद्वेद इत्यभिधीयते

veditā'khilaśāstrārthasaddharmārthanirūpaṇāt | darśanānāṃ pramāṇatvādveda ityabhidhīyate

पुण्यपापादिकथनाद्राक्षसादिनिवारणात् । नवभक्त्यादिजननात् पुराण इति कथ्यते

puṇyapāpādikathanādrākṣasādinivāraṇāt | navabhaktyādijananāt purāṇa iti kathyate

शासनादनिशं देवि वर्णाश्रमनिवासिनाम् । तारणात् सर्वपापेभ्यः शास्त्रमित्यभिधीयते

śāsanādaniśaṃ devi varṇāśramanivāsinām | tāraṇāt sarvapāpebhyaḥ śāstramityabhidhīyate

स्मरणोत्सुकनिष्ठानां धर्माधर्मनिरूपणात् । तिमिरोत्पाटनाद्देवि स्मृतिरित्यभिधीयते

smaraṇotsukaniṣṭhānāṃ dharmādharmanirūpaṇāt | timirotpāṭanāddevi smṛtirityabhidhīyate

इष्टधर्मादिकथनात्तिमिराज्ञानभञ्जनात् । हरणात् सर्वदुःखानां इतिहास इति स्मृतः

iṣṭadharmādikathanāttimirājñānabhañjanāt | haraṇāt sarvaduḥkhānāṃ itihāsa iti smṛtaḥ

आचारकथनाद्दिव्यगतिप्राप्तिनिदानतः । महात्मतत्त्वकथनादागमः कथितः प्रिये

ācārakathanāddivyagatiprāptinidānataḥ | mahātmatattvakathanādāgamaḥ kathitaḥ priye

शाकिनीगणपूज्यत्वात्तारणाद्भववारिधे । परादिशक्तिसान्निध्याच्छाक्त इत्यभिधीयते

śākinīgaṇapūjyatvāttāraṇādbhavavāridhe | parādiśaktisānnidhyācchākta ityabhidhīyate

कौमारादिनिरोधत्वात् लयजन्मादिभञ्जनात् । अशेषकुलसम्बन्धात् कौल इत्यभिधीयते

kaumārādinirodhatvāt layajanmādibhañjanāt | aśeṣakulasambandhāt kaula ityabhidhīyate

पाशच्छेदकराद्देवि रञ्जनात् परतेजसः । यतिभिश्चिन्त्यमानत्वात् परम्पर्यमितीरितम्

pāśacchedakarāddevi rañjanāt paratejasaḥ | yatibhiścintyamānatvāt paramparyamitīritam

संसारसारभूतत्वात् प्रकाशानन्ददानतः । यशः सौभाग्यकरणात् सम्प्रदाय इतीरितः

saṃsārasārabhūtatvāt prakāśānandadānataḥ | yaśaḥ saubhāgyakaraṇāt sampradāya itīritaḥ

आदित्वात् सर्वमार्गाणां मनोल्लासप्रवर्द्धनात् । यज्ञादिधर्महेतुत्वादाम्नाय इति कीतीतः

āditvāt sarvamārgāṇāṃ manollāsapravarddhanāt | yajñādidharmahetutvādāmnāya iti kītītaḥ

श्रुतानेकमहामन्त्रयन्त्रतन्त्रादिदैवतात् । श्रुतौ यदनविच्छिन्नाच्छ्रौत इत्यभिधीयते

śrutānekamahāmantrayantratantrādidaivatāt | śrutau yadanavicchinnācchrauta ityabhidhīyate

आम्नायतत्त्वरूपत्वाच्चातुर्यार्थनिरूपणात् । रागद्वेषादिशमनादाचार इति कीर्त्त्यते

āmnāyatattvarūpatvāccāturyārthanirūpaṇāt | rāgadveṣādiśamanādācāra iti kīrttyate

दिव्यभावप्रदानाच्च क्षालनात् कल्मषस्य च । दीक्षेति कथिता सद्भिर्भवबन्धविमोचनात्

divyabhāvapradānācca kṣālanāt kalmaṣasya ca | dīkṣeti kathitā sadbhirbhavabandhavimocanāt

अहम्भावहराद्भीतिमथनात् सेचनादपि । कम्पानन्दादिजननादभिषेक इति स्मृतः

ahambhāvaharādbhītimathanāt secanādapi | kampānandādijananādabhiṣeka iti smṛtaḥ

उल्बणत्वात् परत्वाच्च देवताप्रीतिदानतः । शक्तिपातनिमित्तादप्युपदेश इति स्मृतः

ulbaṇatvāt paratvācca devatāprītidānataḥ | śaktipātanimittādapyupadeśa iti smṛtaḥ

मननात्तत्त्वरूपस्य देवस्यामिततेजसः । त्रायते सर्वभयतस्तस्मान्मन्त्र इतीरितः

mananāttattvarūpasya devasyāmitatejasaḥ | trāyate sarvabhayatastasmānmantra itīritaḥ

देहमास्थाय भक्तानां वरदानाच्च पार्वति । तापत्रयादिशमनाद्देवता परिकीत्तीता

dehamāsthāya bhaktānāṃ varadānācca pārvati | tāpatrayādiśamanāddevatā parikīttītā

न्यायोपाजीतवित्तानामङ्गेषु विनिवेशनात् । सर्वरक्षाकराद्देवि न्यास इत्यभिधीयते

nyāyopājītavittānāmaṅgeṣu viniveśanāt | sarvarakṣākarāddevi nyāsa ityabhidhīyate

मुदं कुर्वन्ति देवानां मनांसि द्रावयन्ति च । तस्मान्मुद्रा इति ख्याता दशीतव्याः कुलेश्वरि

mudaṃ kurvanti devānāṃ manāṃsi drāvayanti ca | tasmānmudrā iti khyātā daśītavyāḥ kuleśvari

अनन्तफलदानाच्च क्षपिताशेषकल्मषात् । मातृकात्मतया लाभकरणादक्षमालिका

anantaphaladānācca kṣapitāśeṣakalmaṣāt | mātṛkātmatayā lābhakaraṇādakṣamālikā

मङ्गलत्वाच्च डाकिन्या योगिनीगणसंश्रयात् । ललितत्वाच्च देवेशि मण्डलं परिकीत्तीतम्

maṅgalatvācca ḍākinyā yoginīgaṇasaṃśrayāt | lalitatvācca deveśi maṇḍalaṃ parikīttītam

कमलासनरूपत्वाल्लघुतत्त्वादिनाशनात् । शमितापारपापाच्च कलशः परिकीत्तीतः

kamalāsanarūpatvāllaghutattvādināśanāt | śamitāpārapāpācca kalaśaḥ parikīttītaḥ

यमभूतादिसर्वेभ्यो भयेभ्योऽपि कुलेश्वरि । त्रायते सततञ्चैव तस्माद् यन्त्रमितीरितम्

yamabhūtādisarvebhyo bhayebhyo'pi kuleśvari | trāyate satatañcaiva tasmād yantramitīritam

आत्मसिद्धिप्रदानाच्च सर्वरोगनिवारणात् । नवसिद्धिप्रदानाच्च आसनं कथितं प्रिये

ātmasiddhipradānācca sarvaroganivāraṇāt | navasiddhipradānācca āsanaṃ kathitaṃ priye

मायाजालादिशमनान्मोक्षमार्गनिरूपणात् । अष्टदुःखादिविरहान् मद्यमित्यभिधीयते

māyājālādiśamanānmokṣamārganirūpaṇāt | aṣṭaduḥkhādivirahān madyamityabhidhīyate

महादानार्थरूपत्वाद् यागभूम्येककारणात् । मद्भावजननाद्देवि मद्यमित्यभिधीयते

mahādānārtharūpatvād yāgabhūmyekakāraṇāt | madbhāvajananāddevi madyamityabhidhīyate

सुमनसः सेवितत्वाद् राज्यदत्वात् सदा प्रिये । सुराकारप्रदानत्वात् सुरेति परिकीत्तीता

sumanasaḥ sevitatvād rājyadatvāt sadā priye | surākārapradānatvāt sureti parikīttītā

अमृतांशुस्वरूपत्वान्मृत्युभीतिनिवारणात् । तत्त्वप्रकाशहेतुत्वादमृतं कथितं प्रिये

amṛtāṃśusvarūpatvānmṛtyubhītinivāraṇāt | tattvaprakāśahetutvādamṛtaṃ kathitaṃ priye

पानाङ्गविश्वरूपत्वात्त्रिचतुष्ककलाश्रयात् । पतितत्राणनाद्देवि पात्रमित्यभिधीयते

pānāṅgaviśvarūpatvāttricatuṣkakalāśrayāt | patitatrāṇanāddevi pātramityabhidhīyate

आशुशुक्षणिरूपत्वाद्धातृदेवप्रियादपि । रक्षणादपि चाधेयस्याधारं तु विदुर्बुधाः

āśuśukṣaṇirūpatvāddhātṛdevapriyādapi | rakṣaṇādapi cādheyasyādhāraṃ tu vidurbudhāḥ

माङ्गल्यजननाद्देवि संविवदानन्ददानतः । सर्वदेवप्रियत्वाच्च मांस इत्यभिधीयते

māṅgalyajananāddevi saṃvivadānandadānataḥ | sarvadevapriyatvācca māṃsa ityabhidhīyate

पूर्वजन्मानुशमनाज्जन्ममृत्युनिवारणात् । सम्पूर्णफलदानाच्च पूजेति कथिता प्रिये

pūrvajanmānuśamanājjanmamṛtyunivāraṇāt | sampūrṇaphaladānācca pūjeti kathitā priye

अभीष्टफलदानाच्च चतुर्वर्गफलाश्रयात् । नन्दनात् सर्वदेवानामर्चनं समुदाहृतम्

abhīṣṭaphaladānācca caturvargaphalāśrayāt | nandanāt sarvadevānāmarcanaṃ samudāhṛtam

तत्त्वात्मकस्य देवस्य परिवारवृतस्य च । नवानन्दप्रजननात्तर्पणं समुदाहृतम्

tattvātmakasya devasya parivāravṛtasya ca | navānandaprajananāttarpaṇaṃ samudāhṛtam

गम्भीरापारदौर्भाग्यक्लेशनाशनकारणात् । धर्मज्ञानप्रदानाच्च गन्ध इत्यभिधीयते

gambhīrāpāradaurbhāgyakleśanāśanakāraṇāt | dharmajñānapradānācca gandha ityabhidhīyate

आघ्राणनप्रजननान् मोक्षमार्गप्रदर्शनात् । दग्धदुःखादिदमनादामोद इति कथ्यते

āghrāṇanaprajananān mokṣamārgapradarśanāt | dagdhaduḥkhādidamanādāmoda iti kathyate

अन्नदानात् कुलेशानि क्षपिताशेषकल्मषात् । तादात्म्यकरणाद्देवि अक्षताः परिकीत्तीताः

annadānāt kuleśāni kṣapitāśeṣakalmaṣāt | tādātmyakaraṇāddevi akṣatāḥ parikīttītāḥ

पुण्यसंवर्द्धनाच्चापि पापौघपरिहारतः । पुष्कलार्थप्रदानाच्च पुष्पमित्यभिधीयते

puṇyasaṃvarddhanāccāpi pāpaughaparihārataḥ | puṣkalārthapradānācca puṣpamityabhidhīyate

धूताशेषमहादोषपूतिगन्धप्रभावतः । परमानन्दजननाद्धूप इत्यभिधीयते

dhūtāśeṣamahādoṣapūtigandhaprabhāvataḥ | paramānandajananāddhūpa ityabhidhīyate

दीर्घाज्ञानमहाध्वान्ताहङ्कारपरिवर्जनात् । परतत्त्वप्रकाशाच्च दीप इत्यभिधीयते

dīrghājñānamahādhvāntāhaṅkāraparivarjanāt | paratattvaprakāśācca dīpa ityabhidhīyate

मोहध्वान्तप्रशमनात् क्षयातीविनिवारणात् । दिव्यरूपप्रदानाच्च परतत्त्वप्रकाशनात् । ख्यातो मोक्षो दीप इति मोक्षमार्गैकसाधनः

mohadhvāntapraśamanāt kṣayātīvinivāraṇāt | divyarūpapradānācca paratattvaprakāśanāt | khyāto mokṣo dīpa iti mokṣamārgaikasādhanaḥ

चतुवीधं कुलेशानि द्रव्यञ्च षड्रसान्वितम् । निवेदनाद्भवेत्तृप्तिर्नैवेद्यं समुदाहृतम्

catuvīdhaṃ kuleśāni dravyañca ṣaḍrasānvitam | nivedanādbhavettṛptirnaivedyaṃ samudāhṛtam

बहुप्रकारविचरद् भूतौघप्रीतिकारणात् । लिप्तपापप्रशमनाद् बलिरित्यभिधीयते

bahuprakāravicarad bhūtaughaprītikāraṇāt | liptapāpapraśamanād balirityabhidhīyate

तत्त्वत्रयविशुद्धिः स्यात्त्वत्सेवामात्रतः प्रिये । तत्त्वप्रकाशहेतुत्वात्तत्त्वत्रयमितीरितम्

tattvatrayaviśuddhiḥ syāttvatsevāmātrataḥ priye | tattvaprakāśahetutvāttattvatrayamitīritam

चतुर्वर्गफलावापात् लुण्ठिताज्ञानबन्धनात् । कल्याणधर्ममूलत्वाच्चलुकं कथितं प्रिये

caturvargaphalāvāpāt luṇṭhitājñānabandhanāt | kalyāṇadharmamūlatvāccalukaṃ kathitaṃ priye

प्रकाशानन्दजननात् सामरस्यप्रदानतः । दर्शनात् परतत्त्वस्य प्रसाद इति कथ्यते

prakāśānandajananāt sāmarasyapradānataḥ | darśanāt paratattvasya prasāda iti kathyate

पाशसञ्छेदनाद्देवि नरकस्य निवारणात् । पाबनात् परमेशानि पानमित्यभिधीयते

pāśasañchedanāddevi narakasya nivāraṇāt | pābanāt parameśāni pānamityabhidhīyate

कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा । समीपसेवा विधिवत् उपास्तिरिति कथ्यते

karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā | samīpasevā vidhivat upāstiriti kathyate

पञ्चाङ्गोपासनेनेष्टदेवता प्रीतिदानतः । पुरश्चरति भक्तस्य तत् पुरश्चरणं प्रिये

pañcāṅgopāsaneneṣṭadevatā prītidānataḥ | puraścarati bhaktasya tat puraścaraṇaṃ priye

आवाहनादिकर्माणि षोडश द्वादशावधि । विधिनाचरणं प्रोक्तं उपहारमिति स्मृतम्

āvāhanādikarmāṇi ṣoḍaśa dvādaśāvadhi | vidhinācaraṇaṃ proktaṃ upahāramiti smṛtam

सम्पूज्य सावृतिं देवं षोडशैरुपचारकैः । स्वस्थानप्रेषणं प्रोक्तं मृद्वासनमिति प्रिये

sampūjya sāvṛtiṃ devaṃ ṣoḍaśairupacārakaiḥ | svasthānapreṣaṇaṃ proktaṃ mṛdvāsanamiti priye

देवं पूजार्थमाह्वानमावाहनमिति स्मृतम् । आसने सन्निवेशः स्यात् स्थापनं कुलनायिके

devaṃ pūjārthamāhvānamāvāhanamiti smṛtam | āsane sanniveśaḥ syāt sthāpanaṃ kulanāyike

अन्योन्यसम्मुखाकारः सन्निधापनमीरितम् । यत्र कुत्राप्यचलनं सन्निरोधनमीरितम्

anyonyasammukhākāraḥ sannidhāpanamīritam | yatra kutrāpyacalanaṃ sannirodhanamīritam

देवताङ्गे षडङ्गानां न्यासः स्यात् सकलीकृतिः । आच्छादनं समुद्दिष्टमवगुण्ठनमीरितम्

devatāṅge ṣaḍaṅgānāṃ nyāsaḥ syāt sakalīkṛtiḥ | ācchādanaṃ samuddiṣṭamavaguṇṭhanamīritam

दर्शनं धेनुमुद्राया अमृतीकरणं प्रिये । क्षमस्वेत्यञ्जलिर्द्देवि परमीकरणं प्रिये । स्वागतं कुशलप्रश्नं निगदेद्देवताग्रतः

darśanaṃ dhenumudrāyā amṛtīkaraṇaṃ priye | kṣamasvetyañjalirddevi paramīkaraṇaṃ priye | svāgataṃ kuśalapraśnaṃ nigadeddevatāgrataḥ

पाद्यं श्यामाकदूर्वाब्जविष्णुक्रान्ताभिरुच्यते । जातालवङ्गकक्कोलैरुक्तमाचमनीयकम्

pādyaṃ śyāmākadūrvābjaviṣṇukrāntābhirucyate | jātālavaṅgakakkolairuktamācamanīyakam

अखिलाघप्रशमनार्द्धनपुत्रविवर्द्धनात् । अनर्घफलदानाच्च अर्घ्यमित्यभिधीयते

akhilāghapraśamanārddhanaputravivarddhanāt | anarghaphaladānācca arghyamityabhidhīyate

सिद्धार्थमक्षतञ्चैव कुशाग्रं तिलमेव च । यवं गन्धः फलं पुष्पमष्टाङ्गार्घ्यं प्रकीत्तीतम्

siddhārthamakṣatañcaiva kuśāgraṃ tilameva ca | yavaṃ gandhaḥ phalaṃ puṣpamaṣṭāṅgārghyaṃ prakīttītam

मध्वाज्यदधिभिः प्रोक्तो मधुपर्कः कुलेश्वरि । देहप्रक्षालनं स्नानं सुगन्धिसलिलैः सह

madhvājyadadhibhiḥ prokto madhuparkaḥ kuleśvari | dehaprakṣālanaṃ snānaṃ sugandhisalilaiḥ saha

चन्द्राचन्दनकस्तूरीकालागुरुभिरुच्यते । अष्टाङ्गप्रणिपातन्तु कथितं वन्दनं प्रिये

candrācandanakastūrīkālāgurubhirucyate | aṣṭāṅgapraṇipātantu kathitaṃ vandanaṃ priye

एतच्चराचरं सर्वं क्षेत्रमित्यभिधीयते । तत् क्षेत्रं पालितं येन क्षेत्रपालः स उच्यते

etaccarācaraṃ sarvaṃ kṣetramityabhidhīyate | tat kṣetraṃ pālitaṃ yena kṣetrapālaḥ sa ucyate

100

इति ते कथिता किञ्चिद् गुरुनामादिवासना । समासेन महेशानि यो जानाति स पूजकः

iti te kathitā kiñcid gurunāmādivāsanā | samāsena maheśāni yo jānāti sa pūjakaḥ

101

रहस्यातिरहस्यानां रहस्योऽयं महेश्वरि । ऊर्ध्वाम्नायोऽयमाख्यातः समासेन सविस्तरात्

rahasyātirahasyānāṃ rahasyo'yaṃ maheśvari | ūrdhvāmnāyo'yamākhyātaḥ samāsena savistarāt

102

कुलार्णवमिदं शास्त्रं योगिनीनां हृदि स्थितम् । प्रकाशितं मया चाद्य गोपनीयं प्रयत्नतः

kulārṇavamidaṃ śāstraṃ yoginīnāṃ hṛdi sthitam | prakāśitaṃ mayā cādya gopanīyaṃ prayatnataḥ

103

पुस्तकञ्च महेशानि पशुगेहे न निक्षिपेत् । न दद्यात् पशुहस्ते च न पठेत् पशुसन्निधौ । न पठेदासवोल्लासं ग्रन्थं भूमौ न निक्षिपेत्

pustakañca maheśāni paśugehe na nikṣipet | na dadyāt paśuhaste ca na paṭhet paśusannidhau | na paṭhedāsavollāsaṃ granthaṃ bhūmau na nikṣipet

104

नित्यं सम्पूजयेद्भक्त्या जानीयाद् गुरुवक्त्रतः । नापुत्राय प्रवक्तव्यं नाशिष्याय कदाचन

nityaṃ sampūjayedbhaktyā jānīyād guruvaktrataḥ | nāputrāya pravaktavyaṃ nāśiṣyāya kadācana

105

स्नेहाल्लोभाद्भयादुक्त्वा सोऽचिरान्नश्यति ध्रुवम् । देवि यद्विद्यते प्राज्ञे तत्तत् किञ्चिन्मयोदितम्

snehāllobhādbhayāduktvā so'cirānnaśyati dhruvam | devi yadvidyate prājñe tattat kiñcinmayoditam

106

साधकानां हितार्थाय भुक्तिमुक्तिफलेषिणाम् । यश्चोर्ध्वाम्नायमाहात्म्यं पठेत् श्रीचक्रसन्निधौ

sādhakānāṃ hitārthāya bhuktimuktiphaleṣiṇām | yaścordhvāmnāyamāhātmyaṃ paṭhet śrīcakrasannidhau

107

भक्त्या परमया देवि यः शृणोति स कौलिकः । व्रतं स्नानं तपस्तीर्थं यज्ञदेवार्चनादिषु

bhaktyā paramayā devi yaḥ śṛṇoti sa kaulikaḥ | vrataṃ snānaṃ tapastīrthaṃ yajñadevārcanādiṣu

108

तत् फलं कोटिगुणितं लभते नात्र संशयः । त्वत्सन्निधौ सन्निवसेन्नात्र कार्या विचारणा

tat phalaṃ koṭiguṇitaṃ labhate nātra saṃśayaḥ | tvatsannidhau sannivasennātra kāryā vicāraṇā

॥ इति श्रीकुलार्णवे निर्वाणमोक्षद्वारे महारहस्ये सर्वागमोत्तमोत्तमे सपादलक्षग्रन्थे पञ्चमखण्डे ऊर्ध्वाम्नायतन्त्रे काम्यकर्मकथनं नाम सप्तदशोल्लासः

|| iti śrīkulārṇave nirvāṇamokṣadvāre mahārahasye sarvāgamottamottame sapādalakṣagranthe pañcamakhaṇḍe ūrdhvāmnāyatantre kāmyakarmakathanaṃ nāma saptadaśollāsaḥ

2076

########### END OF FILE #######

########### END OF FILE #######