1. Laghusiddhāntakaumudī of Varadarāja

Section

लघुसिद्धान्तकौमुदी अथ संज्ञाप्रकरणम् हलन्त्यम्

laghusiddhāntakaumudī atha saṃjñāprakaraṇam halantyam

= प्_1,3.3 उपदेशे ऽन्त्यं हलित्स्यात् उपदेश आद्योच्चारणम् सूत्रेष्वदृष्टं पदं सूत्रान्तरादनुवर्तनीयं सर्वत्र अदर्शनं लोपः

= p_1,3.3 upadeśe 'ntyaṃ halitsyāt upadeśa ādyoccāraṇam sūtreṣvadṛṣṭaṃ padaṃ sūtrāntarādanuvartanīyaṃ sarvatra adarśanaṃ lopaḥ

= प्_1,1.60 प्रसक्तस्यादर्शनं लोपसंज्ञं स्यात् तस्य लोपः

= p_1,1.60 prasaktasyādarśanaṃ lopasaṃjñaṃ syāt tasya lopaḥ

= प्_1,3.9 तस्येतो लोपः स्यात् णादयो ऽणाद्यर्थाः आदिरन्त्येन सहेता

= p_1,3.9 tasyeto lopaḥ syāt ṇādayo 'ṇādyarthāḥ ādirantyena sahetā

= प्_1,1.71 अन्त्येनेता सहति आदिर्मध्यगानां स्वस्य च संज्ञा स्यात् यथाणिति अ इ उ वर्णानां संज्ञा एवमच् हल् अलित्यादयः ऊकालो ऽज्झ्रस्वदीर्घप्लुतः

= p_1,1.71 antyenetā sahati ādirmadhyagānāṃ svasya ca saṃjñā syāt yathāṇiti a i u varṇānāṃ saṃjñā evamac hal alityādayaḥ ūkālo 'jjhrasvadīrghaplutaḥ

= प्_1,2.27 उश्च ऊश्च ऊश्च वः; वां कालो यस्य सो ऽच् क्रमाद् ह्रस्वदीर्घप्लुतसंज्ञः स्यात् स प्रत्येकमुदात्तादि भेदेन त्रिधा उच्चैरुदात्तः

= p_1,2.27 uśca ūśca ūśca vaḥ; vāṃ kālo yasya so 'c kramād hrasvadīrghaplutasaṃjñaḥ syāt sa pratyekamudāttādi bhedena tridhā uccairudāttaḥ

= प्_1,2.29 नीचैरनुदात्तः

= p_1,2.29 nīcairanudāttaḥ

= प्_1,2.30 समाहारः स्वरतिः

= p_1,2.30 samāhāraḥ svaratiḥ

= प्_1,2.31 स नवविधो ऽपि प्रत्येकमनुनासिकत्वाननुनासिकत्वाभ्यां द्विधा मुखनासिकावचनो ऽनुनासिकः

= p_1,2.31 sa navavidho 'pi pratyekamanunāsikatvānanunāsikatvābhyāṃ dvidhā mukhanāsikāvacano 'nunāsikaḥ

= प्_1,2.8 मुखसहतिनासिकयोच्चार्यमाणो वर्णो ऽनुनासिकसंज्ञः स्यात् तदित्थम् - अ इ उ ऋ एषां वर्णानां प्रत्येकमष्टादश भेदाः ळ्वर्णस्य द्वादश, तस्य दीर्घाभावात् एचामपि द्वादश, तेषां ह्रस्वाभावात् तुल्यास्यप्रयत्नं सवर्णम्

= p_1,2.8 mukhasahatināsikayoccāryamāṇo varṇo 'nunāsikasaṃjñaḥ syāt tadittham - a i u ṛ eṣāṃ varṇānāṃ pratyekamaṣṭādaśa bhedāḥ ḷvarṇasya dvādaśa, tasya dīrghābhāvāt ecāmapi dvādaśa, teṣāṃ hrasvābhāvāt tulyāsyaprayatnaṃ savarṇam

= प्_1,1.8 ताल्वादिस्थानमाभ्यन्तरप्रयत्नश्चेत्येतद्द्वयं यस्य येन तुल्यं तन्मिथः सवर्णसंज्ञं स्यात् (ऋळ्वर्णयोर्मिथः सावर्ण्यं वाच्यम्) अकुहविसर्जनीयानां कण्ठः इचुयशानां तालु ऋटुरषाणां मूर्धा ळ्तुलसानां दन्ताः उपूपध्मानीयानामोष्ठौ ञमङणनानां नासिका च एदैतोः कण्ठ तालु ओदौतोः कण्ठोष्टम् वकारस्य दन्तोष्ठम् जिह्वामूलीयस्य जिह्वामूलम् नासिकानुस्वारस्य यत्नो द्विधा - आभ्यन्तरो बाह्यश्च आद्यः पञ्चधा - स्पृष्टेषत्स्पृष्टेषद्विवृतविवृतसंवृत भेदात् तत्र स्पृष्टं प्रयतनं स्पर्शानाम् ईषत्स्पृष्टमन्तःस्थानाम् ईषद्विवृतमूष्मणाम् विवृतं स्वराणाम् ह्रस्वस्यावर्णस्य प्रयोगे संवृतम् प्रक्रियादशायां तु विवृतमेव बाह्यप्रयत्नस्त्वेकादशधा - विवारः संवारः श्वासो नादो घोषो ऽघोषो ऽल्पप्राणोमहाप्राण उदात्तो ऽनुदात्तः स्वरतिश्चेति खरो विवाराः श्वासा अघोषाश्च हशः संवारा नादा घोषाश्च वर्गाणां प्रथमतृतीयपञ्चमा यणश्चाल्पप्राणाः वर्गाणां द्वितीयचतुर्थौ शलश्च महाप्राणाः कादयो मावसानाः स्पर्शाः यणो ऽन्तःस्थाः शल ऊष्माणः अचः स्वराः -क-ख इति कखाभ्यां प्रगर्धविसर्गसदृशो जिह्वामूलीयः -प-फ इति पफाभ्यां प्रागर्धविसर्गसदृश उपध्मानीयः अं अः इत्यचः परावनुस्वारविसर्गौ अणुदित्सवर्णस्य चाप्रत्ययः

= p_1,1.8 tālvādisthānamābhyantaraprayatnaścetyetaddvayaṃ yasya yena tulyaṃ tanmithaḥ savarṇasaṃjñaṃ syāt (ṛḷvarṇayormithaḥ sāvarṇyaṃ vācyam) akuhavisarjanīyānāṃ kaṇṭhaḥ icuyaśānāṃ tālu ṛṭuraṣāṇāṃ mūrdhā ḷtulasānāṃ dantāḥ upūpadhmānīyānāmoṣṭhau ñamaṅaṇanānāṃ nāsikā ca edaitoḥ kaṇṭha tālu odautoḥ kaṇṭhoṣṭam vakārasya dantoṣṭham jihvāmūlīyasya jihvāmūlam nāsikānusvārasya yatno dvidhā - ābhyantaro bāhyaśca ādyaḥ pañcadhā - spṛṣṭeṣatspṛṣṭeṣadvivṛtavivṛtasaṃvṛta bhedāt tatra spṛṣṭaṃ prayatanaṃ sparśānām īṣatspṛṣṭamantaḥsthānām īṣadvivṛtamūṣmaṇām vivṛtaṃ svarāṇām hrasvasyāvarṇasya prayoge saṃvṛtam prakriyādaśāyāṃ tu vivṛtameva bāhyaprayatnastvekādaśadhā - vivāraḥ saṃvāraḥ śvāso nādo ghoṣo 'ghoṣo 'lpaprāṇomahāprāṇa udātto 'nudāttaḥ svaratiśceti kharo vivārāḥ śvāsā aghoṣāśca haśaḥ saṃvārā nādā ghoṣāśca vargāṇāṃ prathamatṛtīyapañcamā yaṇaścālpaprāṇāḥ vargāṇāṃ dvitīyacaturthau śalaśca mahāprāṇāḥ kādayo māvasānāḥ sparśāḥ yaṇo 'ntaḥsthāḥ śala ūṣmāṇaḥ acaḥ svarāḥ -ka-kha iti kakhābhyāṃ pragardhavisargasadṛśo jihvāmūlīyaḥ -pa-pha iti paphābhyāṃ prāgardhavisargasadṛśa upadhmānīyaḥ aṃ aḥ ityacaḥ parāvanusvāravisargau aṇuditsavarṇasya cāpratyayaḥ

= प्_1,1.69 प्रतीयते विधीयत इति प्रत्ययः अविधीयमानो ऽणुदिच्च सवर्णस्य संज्ञा स्यात् अत्रैवाण् परेण णकारेण कु चु टु तु पु एते उदितः तदेवम् - अ इत्यष्टादशानां संज्ञा तथेकारोकारौ ऋकारस्त्रिंशतः एवं ळ्कारो ऽपि एचो द्वादशानाम् अनुनासिकाननुनासिकभेदेन यवला द्विधा; तेनाननुनासिकास्ते द्वयोर्द्वयोस्संज्ञा परः संनिकर्षः संहता

= p_1,1.69 pratīyate vidhīyata iti pratyayaḥ avidhīyamāno 'ṇudicca savarṇasya saṃjñā syāt atraivāṇ pareṇa ṇakāreṇa ku cu ṭu tu pu ete uditaḥ tadevam - a ityaṣṭādaśānāṃ saṃjñā tathekārokārau ṛkārastriṃśataḥ evaṃ ḷkāro 'pi eco dvādaśānām anunāsikānanunāsikabhedena yavalā dvidhā; tenānanunāsikāste dvayordvayossaṃjñā paraḥ saṃnikarṣaḥ saṃhatā

= प्_1,1.109 विर्णानामतिशयितः संनिधिः संहतासिंज्ञः स्यात् हलो ऽनन्तराः संयोगः

= p_1,1.109 virṇānāmatiśayitaḥ saṃnidhiḥ saṃhatāsiṃjñaḥ syāt halo 'nantarāḥ saṃyogaḥ

= प्_1,1.7 अज्भिरव्यवहता हलिः संयोगसंज्ञाः स्युः सुप्तिङन्तं पदम्

= p_1,1.7 ajbhiravyavahatā haliḥ saṃyogasaṃjñāḥ syuḥ suptiṅantaṃ padam

= प्_1,4.14 सुबन्तं तिङन्तं च पदसंज्ञं स्यात् इति संज्ञाप्रकरणम् अथाच्सन्धिः इको यणचि

= p_1,4.14 subantaṃ tiṅantaṃ ca padasaṃjñaṃ syāt iti saṃjñāprakaraṇam athācsandhiḥ iko yaṇaci

= प्_6,1.77 इकः स्थाने यण् स्यादचि संहितायां विषये सुधी उपास्य इति स्थिते तस्मिन्निति निर्दिष्टे पूर्वस्य

= p_6,1.77 ikaḥ sthāne yaṇ syādaci saṃhitāyāṃ viṣaye sudhī upāsya iti sthite tasminniti nirdiṣṭe pūrvasya

= प्_1,1.66 सप्तमीनिर्देशेन विधीयमानं कार्यं वर्णान्तरेणाव्यवहतिस्य पूर्वस्य बोध्यम् स्थाने ऽन्तरतमः

= p_1,1.66 saptamīnirdeśena vidhīyamānaṃ kāryaṃ varṇāntareṇāvyavahatisya pūrvasya bodhyam sthāne 'ntaratamaḥ

= प्_1,1.50 प्रसङ्गे सति सदृशतम आदेशः स्यात् सुध्य् उपास्य इति जाते अनचि च

= p_1,1.50 prasaṅge sati sadṛśatama ādeśaḥ syāt sudhy upāsya iti jāte anaci ca

= प्_8,4.47 अचः परस्य यरो द्वे वा स्तो न त्वचि इति धकारस्य द्वित्वेन सुध्ध्य् उपास्य इति जाते झलां जश् झशि

= p_8,4.47 acaḥ parasya yaro dve vā sto na tvaci iti dhakārasya dvitvena sudhdhy upāsya iti jāte jhalāṃ jaś jhaśi

= प्_8,4.53 स्पष्टम् इति पूर्वधकारस्य दकारः संयोगान्तस्य लोपः

= p_8,4.53 spaṣṭam iti pūrvadhakārasya dakāraḥ saṃyogāntasya lopaḥ

= प्_8,2.23 संयोगान्तं यत्पदं तदन्तस्य लोपः स्यात् अलो ऽन्त्यस्य

= p_8,2.23 saṃyogāntaṃ yatpadaṃ tadantasya lopaḥ syāt alo 'ntyasya

= प्_1,1.52 षष्ठीनिर्दिष्टाऽन्त्यस्याल आदेशः स्यात् इति यलोपे प्राप्ते - (यणः प्रतिषेधो वाच्यः) सुद्ध्युपास्यः मद्धरिः धात्रशः लाकृतिः एचो ऽयवायावः

= p_1,1.52 ṣaṣṭhīnirdiṣṭā'ntyasyāla ādeśaḥ syāt iti yalope prāpte - (yaṇaḥ pratiṣedho vācyaḥ) suddhyupāsyaḥ maddhariḥ dhātraśaḥ lākṛtiḥ eco 'yavāyāvaḥ

= प्_6,1.78 एचः क्रमादय् अव् आय् आव् एते स्युरचि यथासंख्यमनुदेशः समानाम्

= p_6,1.78 ecaḥ kramāday av āy āv ete syuraci yathāsaṃkhyamanudeśaḥ samānām

= प्_1,3.10 समसंबन्धी विधिर्यथासंख्यं स्यात् हरये विष्णवे नायकः पावकः वान्तो यि प्रत्यये

= p_1,3.10 samasaṃbandhī vidhiryathāsaṃkhyaṃ syāt haraye viṣṇave nāyakaḥ pāvakaḥ vānto yi pratyaye

= प्_6,1.79 यकारादौ प्रत्यये परे ओदौतोरव् आव् एतौ स्तः गव्यम् नाव्यम् (अध्वपरमाणे चि) गव्यूतिः अदेङ् गुणः

= p_6,1.79 yakārādau pratyaye pare odautorav āv etau staḥ gavyam nāvyam (adhvaparamāṇe ci) gavyūtiḥ adeṅ guṇaḥ

= प्_1,1.2 अत् एङ् च गुणसंज्ञः स्यात् तपरस्तत्कालस्य

= p_1,1.2 at eṅ ca guṇasaṃjñaḥ syāt taparastatkālasya

= प्_1,1.70 तः परो यस्मात्स च तात्परश्चोच्चार्यमाणसमकालस्यैव संज्ञा स्यात् आद्गुणः

= p_1,1.70 taḥ paro yasmātsa ca tātparaścoccāryamāṇasamakālasyaiva saṃjñā syāt ādguṇaḥ

= प्_6,1.87 अवर्णादचि परे पूर्वपरयोरेको गुण आदेशः स्यात् उपेन्द्रः गङ्गोदकम् उपदेशे ऽजनुनासिक इत्

= p_6,1.87 avarṇādaci pare pūrvaparayoreko guṇa ādeśaḥ syāt upendraḥ gaṅgodakam upadeśe 'janunāsika it

= प्_1,3.2 उपदेशे ऽनुनासिको ऽजित्संज्ञः स्यात् प्रतिज्ञानुनासिक्याः पाणिनीयाः लण्सूत्रस्थावर्णेन सहोच्चार्यमाणो रेफो रलयोः संज्ञा उरण् रपरः

= p_1,3.2 upadeśe 'nunāsiko 'jitsaṃjñaḥ syāt pratijñānunāsikyāḥ pāṇinīyāḥ laṇsūtrasthāvarṇena sahoccāryamāṇo repho ralayoḥ saṃjñā uraṇ raparaḥ

= प्_1,1.51 ऋ इति त्रिंशतः संज्ञेत्युक्तम् तत्स्थाने यो ऽण् स रपरः सन्नेव प्रवर्तते कृष्णर्द्धिः तवल्कारः लोपः शाकल्यस्य

= p_1,1.51 ṛ iti triṃśataḥ saṃjñetyuktam tatsthāne yo 'ṇ sa raparaḥ sanneva pravartate kṛṣṇarddhiḥ tavalkāraḥ lopaḥ śākalyasya

= प्_8,3.19 अवर्णपूर्वयोः पदान्तयोर्यवयोर्लोपो वाशि परे पूर्वत्रासिद्धम्

= p_8,3.19 avarṇapūrvayoḥ padāntayoryavayorlopo vāśi pare pūrvatrāsiddham

= प्_8,2.1 सपादसप्ताध्यायीं प्रति त्रिपाद्यसिद्धा, त्रिपाद्यामपि पूर्वं प्रति परं शास्त्रमसिद्धम् हर इह, हरयिह विष्ण इह, विष्णविह वृद्धिरादैच्

= p_8,2.1 sapādasaptādhyāyīṃ prati tripādyasiddhā, tripādyāmapi pūrvaṃ prati paraṃ śāstramasiddham hara iha, harayiha viṣṇa iha, viṣṇaviha vṛddhirādaic

= प्_1,1.1 आदैच्च वृद्धिसंज्ञः स्यात् वृद्धिरेचि

= p_1,1.1 ādaicca vṛddhisaṃjñaḥ syāt vṛddhireci

= प्_6,1.88 आदेचि परे वृद्धिरेकादेशः स्यात् गुणापवादः कृष्णैकत्वम् गङ्गौघः देवैश्वर्यम् कृष्णौत्कण्ठ्यम् एत्येधत्यूठ्सु

= p_6,1.88 ādeci pare vṛddhirekādeśaḥ syāt guṇāpavādaḥ kṛṣṇaikatvam gaṅgaughaḥ devaiśvaryam kṛṣṇautkaṇṭhyam etyedhatyūṭhsu

= प्_6,1.89 अवर्णादेजाद्योरेत्येधत्योरूठि च परे वृद्धिरेकादेशः स्यात् उपैति उपैधते प्रष्ठौहः एजाद्योः किम् ? उपेतः मा भवान्प्रेदिधत् (अक्षादूहन्यामुपिसंख्यानम्) अक्षौहणी सेना (प्रादूहोढोढ्येषैष्येषु) प्रौहः प्रौढः प्रौढिः प्रैषः प्रैष्यः (ऋते च तृतीयासमासे) सुखेन ऋतः सुखार्तः तृतीयेति किम् ? परमर्तः (प्रवत्सतरकम्बलवसनार्णदशानामृणे) प्रार्णम्, वत्सतर्राणम्, इत्यादि उपसर्गाः क्रियायोगे

= p_6,1.89 avarṇādejādyoretyedhatyorūṭhi ca pare vṛddhirekādeśaḥ syāt upaiti upaidhate praṣṭhauhaḥ ejādyoḥ kim ? upetaḥ mā bhavānpredidhat (akṣādūhanyāmupisaṃkhyānam) akṣauhaṇī senā (prādūhoḍhoḍhyeṣaiṣyeṣu) prauhaḥ prauḍhaḥ prauḍhiḥ praiṣaḥ praiṣyaḥ (ṛte ca tṛtīyāsamāse) sukhena ṛtaḥ sukhārtaḥ tṛtīyeti kim ? paramartaḥ (pravatsatarakambalavasanārṇadaśānāmṛṇe) prārṇam, vatsatarrāṇam, ityādi upasargāḥ kriyāyoge

= प्_1,4.59 प्रादयः क्रियायोगे उपसर्गसंज्ञाः स्युः प्र परा अप सम् अनु अव निस् निर दुस् दुर वि आङ् नि अधि अपि अति सु उत् अभि प्रति पर उपि - एते प्रादयः भूवादयो धातवः

= p_1,4.59 prādayaḥ kriyāyoge upasargasaṃjñāḥ syuḥ pra parā apa sam anu ava nis nira dus dura vi āṅ ni adhi api ati su ut abhi prati para upi - ete prādayaḥ bhūvādayo dhātavaḥ

= प्_1,3.1 क्रियावाचिनो भ्वादयो धातुसंज्ञाः स्युः उपसर्गादृति धातौ

= p_1,3.1 kriyāvācino bhvādayo dhātusaṃjñāḥ syuḥ upasargādṛti dhātau

= प्_6,1.91 अवर्णान्तादुपसर्गाद्दकारादौ धातौ परे वृद्धिरेकादेशः स्यात् प्रार्च्छति एङि पररूपम्

= p_6,1.91 avarṇāntādupasargāddakārādau dhātau pare vṛddhirekādeśaḥ syāt prārcchati eṅi pararūpam

= प्_6,1.94 आदुपसर्गादेङादौ धातौ पररूपमेकादेशः स्यात् प्रेजते उपोषति अचो ऽन्त्यादि टि

= p_6,1.94 ādupasargādeṅādau dhātau pararūpamekādeśaḥ syāt prejate upoṣati aco 'ntyādi ṭi

= प्_1,1.64 अचां मध्ये यो ऽन्त्यः स आदिर्यस्य तट् टिसंज्ञं स्यात् (शकन्ध्वादिषु पररूपं वाच्यम्) तच्च टेः शकन्धुः कर्कन्धुः मनीषा आकृतिगणो ऽयम् मार्त्तण्डः ओमाङोश्च

= p_1,1.64 acāṃ madhye yo 'ntyaḥ sa ādiryasya taṭ ṭisaṃjñaṃ syāt (śakandhvādiṣu pararūpaṃ vācyam) tacca ṭeḥ śakandhuḥ karkandhuḥ manīṣā ākṛtigaṇo 'yam mārttaṇḍaḥ omāṅośca

= प्_6,1.95 ओमि आङि चात्परे पररूपमेकादेशः स्यात् शिवायोंं नमः शिव एहि अन्तादिवच्च

= p_6,1.95 omi āṅi cātpare pararūpamekādeśaḥ syāt śivāyoṃṃ namaḥ śiva ehi antādivacca

= प्_6,1.85 यो ऽयमेकादेशः स पूर्वस्यान्तवत्परस्यादिवत् शिवेहि अकः सवर्णे दीर्घः

= p_6,1.85 yo 'yamekādeśaḥ sa pūrvasyāntavatparasyādivat śivehi akaḥ savarṇe dīrghaḥ

= प्_6,1.101 अकः सवर्णे ऽचि परे पूर्वपरयोर्दीर्घ एकादेशः स्यात् दैत्यारः श्रीशिः विष्णूदयः होतॄकारः एङः पदान्तादति

= p_6,1.101 akaḥ savarṇe 'ci pare pūrvaparayordīrgha ekādeśaḥ syāt daityāraḥ śrīśiḥ viṣṇūdayaḥ hotṝkāraḥ eṅaḥ padāntādati

= प्_6,1.109 पदान्तादेङोऽति परे पूर्वरूपमेकादेशः स्यात् हरेऽव विष्णो ऽव सर्वत्र विभाषाः गोः

= p_6,1.109 padāntādeṅo'ti pare pūrvarūpamekādeśaḥ syāt hare'va viṣṇo 'va sarvatra vibhāṣāḥ goḥ

= प्_6,1.122 लोके वेदे चैङन्तस्य गोरति वा प्रकृतिभावः पदान्ते गोअग्रम्, गो ऽग्रम् एङन्तस्य किम् ? चित्रग्वग्रम् पदान्ते किम्? गोः अनेकाल् शित्सर्वस्य

= p_6,1.122 loke vede caiṅantasya gorati vā prakṛtibhāvaḥ padānte goagram, go 'gram eṅantasya kim ? citragvagram padānte kim? goḥ anekāl śitsarvasya

= प्_1,1.55 इति प्राप्ते ङिच्च

= p_1,1.55 iti prāpte ṅicca

= प्_1,1.53 ङिदनेकालप्यन्त्यस्ययैव स्यात् अवङ् स्फोटायनस्य

= p_1,1.53 ṅidanekālapyantyasyayaiva syāt avaṅ sphoṭāyanasya

= प्_6,1.133 पदान्ते एङन्तस्य गोरवङ् वाचि गवाग्रम्, गो ऽग्रम् पदान्ते किम् ? गवि इन्द्रे च

= p_6,1.133 padānte eṅantasya goravaṅ vāci gavāgram, go 'gram padānte kim ? gavi indre ca

= प्_6,1.124 गोरवङ् स्यादिन्द्रे गवेन्द्रः दूराद्धूते च

= p_6,1.124 goravaṅ syādindre gavendraḥ dūrāddhūte ca

= प्_8,2.84 दूरात्सम्बोधने वाक्यस्य टेः प्लुतो वा प्लुतप्रगृह्या अचि नित्यम्

= p_8,2.84 dūrātsambodhane vākyasya ṭeḥ pluto vā plutapragṛhyā aci nityam

= प्_6,1.125 एते ऽचि प्रकृत्या स्युः आगच्छ कृष्ण 3 अत्र गौश्चरति ईदूदेद् द्विवचनं प्रगृह्यम्

= p_6,1.125 ete 'ci prakṛtyā syuḥ āgaccha kṛṣṇa 3 atra gauścarati īdūded dvivacanaṃ pragṛhyam

= प्_1,1.11 ईदूदेदन्तं द्विवचनं प्रगृह्यं स्यात् हरी एतौ विष्णू इमौ गङ्गे अमू अदसो मात्

= p_1,1.11 īdūdedantaṃ dvivacanaṃ pragṛhyaṃ syāt harī etau viṣṇū imau gaṅge amū adaso māt

= प्_1,1.12 अस्मात्परावीदूतौ प्रगृह्यौ स्तः अमी ईशाः रामकृष्णावमू आसाते मात्किम् ? अमुके ऽत्र चादयो ऽसत्वे

= p_1,1.12 asmātparāvīdūtau pragṛhyau staḥ amī īśāḥ rāmakṛṣṇāvamū āsāte mātkim ? amuke 'tra cādayo 'satve

= प्_1,4.57 अद्रव्यार्थाश्चादयो निपाताः स्युः प्रादयः

= p_1,4.57 adravyārthāścādayo nipātāḥ syuḥ prādayaḥ

= प्_1,4.58 एते ऽपि तथा निपात एकाजनाङ्

= p_1,4.58 ete 'pi tathā nipāta ekājanāṅ

= प्_1,1.14 एको ऽज् निपात आङ्वर्जः प्रगृह्यः स्यात् इ इन्द्रः उ उमेशः ऽवाक्यस्मरणयोरङित्; आ एवं नु मन्यसे आ एवं किल तत् अन्यत्र ङित् ; आ ईषदुष्णम् ओष्णम् ओत्

= p_1,1.14 eko 'j nipāta āṅvarjaḥ pragṛhyaḥ syāt i indraḥ u umeśaḥ 'vākyasmaraṇayoraṅit; ā evaṃ nu manyase ā evaṃ kila tat anyatra ṅit ; ā īṣaduṣṇam oṣṇam ot

= प्_1,1.15 ओदन्तो निपातः प्रगृह्यः स्यात् अहो ईशाः सम्बुद्धौ शाकल्यस्येतावनार्षे

= p_1,1.15 odanto nipātaḥ pragṛhyaḥ syāt aho īśāḥ sambuddhau śākalyasyetāvanārṣe

= प्_1,1.16 सम्बुद्धिनिमित्तक ओकारो वा प्रगृह्यो ऽवैदिके इतौ परे विष्णो इति, विष्ण इति, विष्णविति मय उञो वो वा

= p_1,1.16 sambuddhinimittaka okāro vā pragṛhyo 'vaidike itau pare viṣṇo iti, viṣṇa iti, viṣṇaviti maya uño vo vā

= प्_8,3.33 मयः परस्य उञो वो वाचि किम्वुक्तम्, किमु उक्तम् इको ऽसवर्णे शाकल्यस्य ह्रस्वश्च

= p_8,3.33 mayaḥ parasya uño vo vāci kimvuktam, kimu uktam iko 'savarṇe śākalyasya hrasvaśca

= प्_6,1.127 पदान्ता इको ह्रस्वा वा स्युरसवर्णे ऽचि ह्रस्वविधिसामर्थ्यान्न स्वरसन्धिः चक्रि अत्र, चक्रय्त्र पदान्ता इति किम् ? गौर्यौ -. अचो रहाभ्यां द्वे

= p_6,1.127 padāntā iko hrasvā vā syurasavarṇe 'ci hrasvavidhisāmarthyānna svarasandhiḥ cakri atra, cakraytra padāntā iti kim ? gauryau -. aco rahābhyāṃ dve

= प्_8,4.46 अचः पराभ्यां रेफहकाराभ्यां परस्य यरो द्वे वा स्तः गौर्य्यौ (न समासे) वाप्यश्वः ऋत्यकः

= p_8,4.46 acaḥ parābhyāṃ rephahakārābhyāṃ parasya yaro dve vā staḥ gauryyau (na samāse) vāpyaśvaḥ ṛtyakaḥ

= प्_6,1.128 ऋति परे पदान्ता अकः प्राग्वद्वा ब्रह्म ऋषिः, ब्रह्मर्षिः पदान्ताः किम् ? आर्छत् इत्यच्सन्धिः अथ हल् सन्धिः स्तोः श्चुना श्चुः

= p_6,1.128 ṛti pare padāntā akaḥ prāgvadvā brahma ṛṣiḥ, brahmarṣiḥ padāntāḥ kim ? ārchat ityacsandhiḥ atha hal sandhiḥ stoḥ ścunā ścuḥ

= प्_8,4.40 सकारतवर्गयोः शकारचवर्गाभ्यां योगे शकारचवर्गौ स्तः रामश्शेते रामश्चिनोति सच्चित् शार्ङ्गिञ्जय शात्

= p_8,4.40 sakāratavargayoḥ śakāracavargābhyāṃ yoge śakāracavargau staḥ rāmaśśete rāmaścinoti saccit śārṅgiñjaya śāt

= प्_8,4.44 शात्परस्य तवर्गस्य चुत्वं न स्यात् विश्नः प्रश्नः ष्टुना ष्टुः

= p_8,4.44 śātparasya tavargasya cutvaṃ na syāt viśnaḥ praśnaḥ ṣṭunā ṣṭuḥ

= प्_8,4.41 स्तोः ष्टुना योगे ष्टुः स्यात् रामष्षष्ठः रामष्टीकते पेष्टा तट्टीका चक्रिण्ढौकसे न पदान्ताट्टोरनाम्

= p_8,4.41 stoḥ ṣṭunā yoge ṣṭuḥ syāt rāmaṣṣaṣṭhaḥ rāmaṣṭīkate peṣṭā taṭṭīkā cakriṇḍhaukase na padāntāṭṭoranām

= प्_8,4.42 पदान्ताट्टवर्गात्परस्यानामः स्तोः ष्टुर्न स्यात् षट् सन्तः षट् ते पदान्तात्किम् ? ईट्टे टोः किम् ? सर्पिष्टमम् (अनाम्नवतिनगरीणामिति वाच्यम्) षण्णवतिः षण्णगर्य्यः तोः षि

= p_8,4.42 padāntāṭṭavargātparasyānāmaḥ stoḥ ṣṭurna syāt ṣaṭ santaḥ ṣaṭ te padāntātkim ? īṭṭe ṭoḥ kim ? sarpiṣṭamam (anāmnavatinagarīṇāmiti vācyam) ṣaṇṇavatiḥ ṣaṇṇagaryyaḥ toḥ ṣi

= प्_8,4.43 न ष्टुत्वम् सन्षष्ठः झलां जशो ऽन्ते

= p_8,4.43 na ṣṭutvam sanṣaṣṭhaḥ jhalāṃ jaśo 'nte

= प्_8,2.39 पदान्ते झलां जशः स्युः वागीशः यरो ऽनुनासिके ऽनुनासिको वा

= p_8,2.39 padānte jhalāṃ jaśaḥ syuḥ vāgīśaḥ yaro 'nunāsike 'nunāsiko vā

= प्_8,4.45 यरः पदान्तस्यानुनासिके परे ऽनुनासिको वा स्यात् एतन्मुरारिः, एतद् मुरारिः (प्रत्यये भाषायां नित्यम्) तन्मात्रम् चिन्मयम् तोर्लि

= p_8,4.45 yaraḥ padāntasyānunāsike pare 'nunāsiko vā syāt etanmurāriḥ, etad murāriḥ (pratyaye bhāṣāyāṃ nityam) tanmātram cinmayam torli

= प्_8,4.60 तवर्गस्य लकारे परे परसवर्णः तवर्गस्य लकारे परे परसवर्णः तल्लयः विद्वांल्लिखति नस्यानुनासिको लः उदः स्थास्तम्भोः पूर्वस्य

= p_8,4.60 tavargasya lakāre pare parasavarṇaḥ tavargasya lakāre pare parasavarṇaḥ tallayaḥ vidvāṃllikhati nasyānunāsiko laḥ udaḥ sthāstambhoḥ pūrvasya

= प्_8,4.41 उदः परयोः स्थास्तम्भोः पूर्वसवर्णः तस्मादित्युत्तरस्य

= p_8,4.41 udaḥ parayoḥ sthāstambhoḥ pūrvasavarṇaḥ tasmādityuttarasya

= प्_1,1.67 पञ्चमीनिर्देशेन क्रियमाणं कार्यं वर्णान्तरेणाव्यवहितस्य परस्य ज्ञेयम् आदेः परस्य

= p_1,1.67 pañcamīnirdeśena kriyamāṇaṃ kāryaṃ varṇāntareṇāvyavahitasya parasya jñeyam ādeḥ parasya

= प्_1,1.54 परस्य यद्विहितं तत्तस्यादेर्बोध्यम् इति सस्य थः झरो झरि सवर्णे

= p_1,1.54 parasya yadvihitaṃ tattasyāderbodhyam iti sasya thaḥ jharo jhari savarṇe

= प्_8,4.65 हलः परस्य झरो वा लोपः सवर्णे झरि खरि च

= p_8,4.65 halaḥ parasya jharo vā lopaḥ savarṇe jhari khari ca

= प्_8,4.55 खरि झलां चरः इत्युदो दस्य तः उत्थानम् उत्तम्भनम् झयो हो ऽन्यतरस्याम्

= p_8,4.55 khari jhalāṃ caraḥ ityudo dasya taḥ utthānam uttambhanam jhayo ho 'nyatarasyām

= प्_8,4.62 झयः परस्य हस्य वा पूर्वसवर्णः नादस्य घोषस्य संवारस्य महाप्राणस्य तादृशो वर्गचतुर्थः वाग्घरिः, वाघरिः शश्छो ऽटि

= p_8,4.62 jhayaḥ parasya hasya vā pūrvasavarṇaḥ nādasya ghoṣasya saṃvārasya mahāprāṇasya tādṛśo vargacaturthaḥ vāgghariḥ, vāghariḥ śaścho 'ṭi

= प्_8,4.63 झयः परस्य शस्य छो वाटि तद् शिव इत्यत्र दस्य श्चुत्वेन जकारे कृते खरि चेति जकारस्य चकारः तच्छिवः, तच्शिवः (छत्वममीति वाच्यम्) तच्छ्लोकेन मो ऽनुस्वारः

= p_8,4.63 jhayaḥ parasya śasya cho vāṭi tad śiva ityatra dasya ścutvena jakāre kṛte khari ceti jakārasya cakāraḥ tacchivaḥ, tacśivaḥ (chatvamamīti vācyam) tacchlokena mo 'nusvāraḥ

= प्_8,3.23 मान्तस्य पदस्यानुस्वारो हलि हरिं वन्दे नश्चापदान्तस्य झलि

= p_8,3.23 māntasya padasyānusvāro hali hariṃ vande naścāpadāntasya jhali

= प्_8,3.24 नस्य मस्य चापदान्तस्य झल्यनुस्वारः यशांसि आक्रंस्यते झलि किम् ? मन्यते अनुस्वारस्य ययि परसवर्णः

= p_8,3.24 nasya masya cāpadāntasya jhalyanusvāraḥ yaśāṃsi ākraṃsyate jhali kim ? manyate anusvārasya yayi parasavarṇaḥ

= प्_8,4.58 स्पष्टम् शान्तः वा पदान्तस्य

= p_8,4.58 spaṣṭam śāntaḥ vā padāntasya

= प्_8,4.59 त्वङ्करोषि, त्वं करोषि मो राजि समः क्वौ

= p_8,4.59 tvaṅkaroṣi, tvaṃ karoṣi mo rāji samaḥ kvau

= प्_8,3.25 क्विबन्ते राजतौ परे समो मस्य म एव स्यात् सम्राट् हे मपरे वा

= p_8,3.25 kvibante rājatau pare samo masya ma eva syāt samrāṭ he mapare vā

= प्_8,3.26 मपरे हकारे परे मस्य मो वा किम् ह्मलयति, किं ह्मलयति (यवलपरे यवला वा) किंय्ह्यः, किं ह्यः किंव्ह्वलयति, किं ह्वलयति किंल् ह्लादयति, किं ह्लादयति नपरे नः

= p_8,3.26 mapare hakāre pare masya mo vā kim hmalayati, kiṃ hmalayati (yavalapare yavalā vā) kiṃyhyaḥ, kiṃ hyaḥ kiṃvhvalayati, kiṃ hvalayati kiṃl hlādayati, kiṃ hlādayati napare naḥ

= प्_8,3.27 नपरे हकारे मस्य नो वा किन् ह्नुते, किं ह्नुते आद्यन्तौ टकितौ

= p_8,3.27 napare hakāre masya no vā kin hnute, kiṃ hnute ādyantau ṭakitau

= प्_1,1.46 टित्कितौ यस्योक्तौ तस्य क्रमादाद्यन्तावयवौ स्तः ङ्णोः कुक्टुक् शरि

= p_1,1.46 ṭitkitau yasyoktau tasya kramādādyantāvayavau staḥ ṅṇoḥ kukṭuk śari

= प्_8,3.28 वा स्तः (चयो द्वितीयाः शरि पौष्करसादेरिति वाच्यम्) प्राङ्ख् षष्ठः, प्राङ्क्षष्ठः, प्राङ् षष्ठः सुगण्ठ् षष्ठः सुगण्ट् षष्ठः, सुगण् षष्ठः डः सि धुट्

= p_8,3.28 vā staḥ (cayo dvitīyāḥ śari pauṣkarasāderiti vācyam) prāṅkh ṣaṣṭhaḥ, prāṅkṣaṣṭhaḥ, prāṅ ṣaṣṭhaḥ sugaṇṭh ṣaṣṭhaḥ sugaṇṭ ṣaṣṭhaḥ, sugaṇ ṣaṣṭhaḥ ḍaḥ si dhuṭ

= प्_8,3.29 डात्परस्य सस्य धुड्वा षट्त्सन्तः, षट् सन्तः नस्च

= p_8,3.29 ḍātparasya sasya dhuḍvā ṣaṭtsantaḥ, ṣaṭ santaḥ nasca

= प्_8,3.30 नान्तात्परस्य सस्य धुड्वा सन्त्सः, सन्सः शि तुक्

= p_8,3.30 nāntātparasya sasya dhuḍvā santsaḥ, sansaḥ śi tuk

= प्_8,3.31 पदान्तस्य नस्य शे परे तुग्वा सञ्छम्भुः, सञ्च्छम्भुः, सञ्च्शम्भुः, सञ्शम्भुः ङमो ह्रस्वादचि ङमुण् नित्यम्

= p_8,3.31 padāntasya nasya śe pare tugvā sañchambhuḥ, sañcchambhuḥ, sañcśambhuḥ, sañśambhuḥ ṅamo hrasvādaci ṅamuṇ nityam

= प्_8,3.32 ह्रस्वात्परे यो ङम् तदन्तं यत्पदं तस्मात्परस्याचो ङमुट् प्रत्यङ्ङात्मा सुगण्णीशः सन्नच्युतः समः सुटि

= p_8,3.32 hrasvātpare yo ṅam tadantaṃ yatpadaṃ tasmātparasyāco ṅamuṭ pratyaṅṅātmā sugaṇṇīśaḥ sannacyutaḥ samaḥ suṭi

= प्_8,3.5 समो रुः सुटि अत्रानुनासिकः पूर्वस्य तुवा

= p_8,3.5 samo ruḥ suṭi atrānunāsikaḥ pūrvasya tuvā

= प्_8,3.2 अत्र रुप्रकरणे रोः पूर्वस्यानुनासिको वा अनुनासिकात्परो ऽनुस्वारः

= p_8,3.2 atra ruprakaraṇe roḥ pūrvasyānunāsiko vā anunāsikātparo 'nusvāraḥ

= प्_8,3.4 अनुनासिकं विहाय रोः पूर्वस्मात्परो ऽनुस्वारागमः खरवसानयोर्विसर्जनीयः

= p_8,3.4 anunāsikaṃ vihāya roḥ pūrvasmātparo 'nusvārāgamaḥ kharavasānayorvisarjanīyaḥ

= प्_8,3.15 खरि अवसाने च पदान्तसाय रेफस्य विसर्गः (संपुंकानां सो वक्तव्यः) संस्स्कर्ता, संस्स्कर्ता पुमः खय्यम्परे

= p_8,3.15 khari avasāne ca padāntasāya rephasya visargaḥ (saṃpuṃkānāṃ so vaktavyaḥ) saṃsskartā, saṃsskartā pumaḥ khayyampare

= प्_8,3.6 अम्परे खयि पुमो रुः पुंस्कोकिलः, पुंस्कोकिलः नश्छव्यप्रशान्

= p_8,3.6 ampare khayi pumo ruḥ puṃskokilaḥ, puṃskokilaḥ naśchavyapraśān

= प्_8,3.7 अम्परे छवि नान्तस्य पदस्यरुः; न तु प्रशान्शब्दस्य विसर्जनीयस्य सः

= p_8,3.7 ampare chavi nāntasya padasyaruḥ; na tu praśānśabdasya visarjanīyasya saḥ

= प्_8,3.34 खरि चक्रिंस्त्रायस्व, चक्रिंस्त्रायस्व अप्रशान् किम् ? प्रशान्तनोति पदस्येति किम् ? हन्ति नॄन् पे

= p_8,3.34 khari cakriṃstrāyasva, cakriṃstrāyasva apraśān kim ? praśāntanoti padasyeti kim ? hanti nṝn pe

= प्_8,3.10 नॄनित्यस्य रुर्वा पे कुप्वोः एक एपौ च

= p_8,3.10 nṝnityasya rurvā pe kupvoḥ eka epau ca

= प्_8,3.37 कवर्गे पवर्गे च विसर्गस्य एक एपौ स्तः, चाद्विसर्गः नॄं पाहि, नॄंः पाहि, नॄंः पाहि नॄन् पाहि तस्य परमाम्रेडितम्

= p_8,3.37 kavarge pavarge ca visargasya eka epau staḥ, cādvisargaḥ nṝṃ pāhi, nṝṃḥ pāhi, nṝṃḥ pāhi nṝn pāhi tasya paramāmreḍitam

100

= प्_8,1.2 द्विरुक्तस्य परमाम्रेडितम् स्यात् कानाम्रेडिते

= p_8,1.2 dviruktasya paramāmreḍitam syāt kānāmreḍite

101

= प्_8,3.12 कान्नकारस्य रुः स्यादाम्रेडिते कांस्कान्, कांस्कान् छे च

= p_8,3.12 kānnakārasya ruḥ syādāmreḍite kāṃskān, kāṃskān che ca

102

= प्_6,1.73 ह्रस्वस्य छे तुक् शिवच्छाया पदान्ताद्वा

= p_6,1.73 hrasvasya che tuk śivacchāyā padāntādvā

103

= प्_6,1.79 दीर्घात् पदान्तात् छे तुग्वा लक्ष्मीच्छाया, लक्ष्मी छाया इति हल्सन्धिः अथ विसर्गसन्धिः विसर्जनीयस्य सः

= p_6,1.79 dīrghāt padāntāt che tugvā lakṣmīcchāyā, lakṣmī chāyā iti halsandhiḥ atha visargasandhiḥ visarjanīyasya saḥ

104

= प्_8,3.34 खरि विष्णुस्त्राता वा शरि

= p_8,3.34 khari viṣṇustrātā vā śari

105

= प्_8,3.36 शरि विसर्गस्य विसर्गो वा हरिः शेते, हरिश्शेते समजुषो रुः

= p_8,3.36 śari visargasya visargo vā hariḥ śete, hariśśete samajuṣo ruḥ

106

= प्_8,2.66 पदान्तस्य सस्य सजुषश्च रुः स्यात् अतो रोरप्लुतादप्लुतादप्लुते

= p_8,2.66 padāntasya sasya sajuṣaśca ruḥ syāt ato roraplutādaplutādaplute

107

= प्_6,1.113 अप्लुतादतः परस्य रोरुः स्यादप्लुते ऽति शिवोरऽच्यः हशि च

= p_6,1.113 aplutādataḥ parasya roruḥ syādaplute 'ti śivor'cyaḥ haśi ca

108

= प्_6,1.114 तथा शिवो वन्द्यः भो भगो अघो अपूर्वस्य यो ऽशि

= p_6,1.114 tathā śivo vandyaḥ bho bhago agho apūrvasya yo 'śi

109

= प्_8,3.17 एतत्पूर्वस्य रोर्यादेशो ऽशि देवा इह, देवायिह भोस् भगोस् अघोस् इति सान्ता निपाताः तेषां रोर्यत्वे कृते हलि सर्वेषाम्

= p_8,3.17 etatpūrvasya roryādeśo 'śi devā iha, devāyiha bhos bhagos aghos iti sāntā nipātāḥ teṣāṃ roryatve kṛte hali sarveṣām

110

= प्_8,3.22 भोभगोअघोअपूर्वस्य यस्य लोपः स्याद्धलि भो देवाः भगो नमस्ते अघो याहि रो ऽसुपि

= p_8,3.22 bhobhagoaghoapūrvasya yasya lopaḥ syāddhali bho devāḥ bhago namaste agho yāhi ro 'supi

111

= प्_8,2.69 अह्नो रेफादेशो न तु सुपि अहरहः अहर्गणः रो रि

= p_8,2.69 ahno rephādeśo na tu supi aharahaḥ ahargaṇaḥ ro ri

112

= प्_8,3.14 रेफस्य रेफे परे लोपः ढ्रलोपे पूर्वस्य दीर्घो ऽणः

= p_8,3.14 rephasya rephe pare lopaḥ ḍhralope pūrvasya dīrgho 'ṇaḥ

113

= प्_6,3.111 ढरेफयोर्लोपनिमित्तयोः पूर्वस्याणो दीर्घः पुना रमते हरी रम्यः शम्भू राजते अणः किम् ? तृढः वृढः मनस् रथ इत्यत्र रुत्वे कृते हशि चेत्युत्वे रोरीति लोपे च प्राप्ते विप्रतिषेधे परं कार्यम्

= p_6,3.111 ḍharephayorlopanimittayoḥ pūrvasyāṇo dīrghaḥ punā ramate harī ramyaḥ śambhū rājate aṇaḥ kim ? tṛḍhaḥ vṛḍhaḥ manas ratha ityatra rutve kṛte haśi cetyutve rorīti lope ca prāpte vipratiṣedhe paraṃ kāryam

114

= प्_1,4.2 तुल्यबलविरोधे परं कार्यं स्यात् इति लोपे प्राप्ते पूर्वत्रासिद्धमिति रोरीत्यस्यासिद्धत्वादुत्वमेव मनोरथः एतत्तदोः सुलोपो ऽकोरनञ्समासे हलि

= p_1,4.2 tulyabalavirodhe paraṃ kāryaṃ syāt iti lope prāpte pūrvatrāsiddhamiti rorītyasyāsiddhatvādutvameva manorathaḥ etattadoḥ sulopo 'koranañsamāse hali

115

= प्_6,1.132 अककारयोरेतत्तदोर्यः सुस्तस्य लोपो हलि न तु नञ्समासे एष विष्णुः स शम्भुः अकोः किम् ? एषको रुद्रः अनञ्समासे किम् ? असः शिवः हलि किम् ? एषो ऽत्र सो ऽचि लोपे चेत्पादपूरणम्

= p_6,1.132 akakārayoretattadoryaḥ sustasya lopo hali na tu nañsamāse eṣa viṣṇuḥ sa śambhuḥ akoḥ kim ? eṣako rudraḥ anañsamāse kim ? asaḥ śivaḥ hali kim ? eṣo 'tra so 'ci lope cetpādapūraṇam

116

= प्_6,1.134 स इत्यस्य सोर्लोपः स्यादचि पादश्चेल्लोपे सत्येव पूर्य्येत सेमामविड्ढि प्रभृतिम् सैष दाशरथी रामः इति विसर्गसन्धिः इति पञ्चसन्धिप्रकरणम् अथ षड्लिङ्गेषु अजन्तपुंल्लिङ्गाः अर्थवदधातुरप्रत्ययः प्रातिपदिकम्

= p_6,1.134 sa ityasya sorlopaḥ syādaci pādaścellope satyeva pūryyeta semāmaviḍḍhi prabhṛtim saiṣa dāśarathī rāmaḥ iti visargasandhiḥ iti pañcasandhiprakaraṇam atha ṣaḍliṅgeṣu ajantapuṃlliṅgāḥ arthavadadhāturapratyayaḥ prātipadikam

117

= प्_1,2.45 धातुं प्रत्ययं प्रत्ययान्तं च वर्जयित्वा अर्थवच्छब्दस्वरूपं प्रातिपदिकसंज्ञं स्यात् कृत्तद्धितसमासाश्च

= p_1,2.45 dhātuṃ pratyayaṃ pratyayāntaṃ ca varjayitvā arthavacchabdasvarūpaṃ prātipadikasaṃjñaṃ syāt kṛttaddhitasamāsāśca

118

= प्_1,2.46 कृत्तद्धितान्तौ समासाश्च तथा स्युः स्वौजसमौट्छष्टाभ्याम्भिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्याम्भ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप्

= p_1,2.46 kṛttaddhitāntau samāsāśca tathā syuḥ svaujasamauṭchaṣṭābhyāmbhisṅebhyāmbhyasṅasibhyāmbhyasṅasosāmṅyossup

119

= प्_4,1.2 सु औ जस् इति प्रथमा अम् औट् शस् इति द्वितीया टा भ्याम् भिस् इति तृतीया ङे भ्याम् भ्यस् इति चतुर्थी ङसि भ्याम् भ्यस् इति पञ्चमी ङस् ओस् आम् इति षष्ठी ङि ओस् सुप् इति सप्तमी ङ्याप्प्रातिपदिकात्

= p_4,1.2 su au jas iti prathamā am auṭ śas iti dvitīyā ṭā bhyām bhis iti tṛtīyā ṅe bhyām bhyas iti caturthī ṅasi bhyām bhyas iti pañcamī ṅas os ām iti ṣaṣṭhī ṅi os sup iti saptamī ṅyāpprātipadikāt

120

= प्_4,1.1 प्रत्ययः

= p_4,1.1 pratyayaḥ

121

= प्_3,1.1 परश्च

= p_3,1.1 paraśca

122

= प्_3,1.2 इत्यधिकृत्य ङ्यन्तादाबन्तात्प्रातिपदिकाच्च परे स्वादयः प्रत्ययाः स्युः सुपः

= p_3,1.2 ityadhikṛtya ṅyantādābantātprātipadikācca pare svādayaḥ pratyayāḥ syuḥ supaḥ

123

= प्_1,4.103 सुपस्त्रीणि त्रीणि वचनान्येकश एकवचनद्विवचनबहुवचनसंज्ञानि स्युः द्व्येकयोर्द्विवचनैकवचने

= p_1,4.103 supastrīṇi trīṇi vacanānyekaśa ekavacanadvivacanabahuvacanasaṃjñāni syuḥ dvyekayordvivacanaikavacane

124

= प्_1,4.22 द्वित्वैकत्वयोरेते स्तः विरामो ऽवसानम्

= p_1,4.22 dvitvaikatvayorete staḥ virāmo 'vasānam

125

= प्_1,4.110 वर्णानामभावो ऽवसानसंज्ञः स्यात् रुत्वविसर्गौ रामः सरूपाणामेकशेष एकविभक्तौ

= p_1,4.110 varṇānāmabhāvo 'vasānasaṃjñaḥ syāt rutvavisargau rāmaḥ sarūpāṇāmekaśeṣa ekavibhaktau

126

= प्_1,2.64 एकविभक्तौ यानि सरूपाण्येव दृष्टानि तेषामेक एव शिष्यते प्रथमयोः पूर्वसवर्णः

= p_1,2.64 ekavibhaktau yāni sarūpāṇyeva dṛṣṭāni teṣāmeka eva śiṣyate prathamayoḥ pūrvasavarṇaḥ

127

= प्_6,1.102 अकः प्रथमाद्वितीययोरचि पूर्वसवर्णदीर्घ एकादेशः स्यात् इति प्राप्ते नादिचि

= p_6,1.102 akaḥ prathamādvitīyayoraci pūrvasavarṇadīrgha ekādeśaḥ syāt iti prāpte nādici

128

= प्_6,1.104 आदिचि न पूर्वसवर्णदीर्घः वृद्धिरेचि रामौ बहुषु बहुवचनम्

= p_6,1.104 ādici na pūrvasavarṇadīrghaḥ vṛddhireci rāmau bahuṣu bahuvacanam

129

= प्_1,4.21 बहुत्वविवक्षायां बहुवचनं स्यात् चुटू

= p_1,4.21 bahutvavivakṣāyāṃ bahuvacanaṃ syāt cuṭū

130

= प्_1,3.7 प्रत्ययाद्यौ चुटू इतौ स्तः विभक्तिश्च

= p_1,3.7 pratyayādyau cuṭū itau staḥ vibhaktiśca

131

= प्_1,4.104 सुप्तिङौ विभक्तिसंज्ञौ स्तः न विभक्तौ तुस्माः

= p_1,4.104 suptiṅau vibhaktisaṃjñau staḥ na vibhaktau tusmāḥ

132

= प्_1,3.4 विभक्तिस्थास्तवर्गसमा नेतः इति सस्य नेत्त्वम् रामाः एकवचनं सम्बुद्धिः

= p_1,3.4 vibhaktisthāstavargasamā netaḥ iti sasya nettvam rāmāḥ ekavacanaṃ sambuddhiḥ

133

= प्_2,3.49 सम्बोधने प्रथमाया एकवचनं सम्बुद्धिसंज्ञं स्यात् यस्मात्प्रत्ययविधिस्तदादि प्रत्यये ऽङ्गम्

= p_2,3.49 sambodhane prathamāyā ekavacanaṃ sambuddhisaṃjñaṃ syāt yasmātpratyayavidhistadādi pratyaye 'ṅgam

134

= प्_1,4.13 यः प्रत्ययो यस्मात् क्रियते तदादिशब्दस्वरूपं तस्मिन्नङ्गं स्यात् एङ्ह्रस्वात्सम्बुद्धेः

= p_1,4.13 yaḥ pratyayo yasmāt kriyate tadādiśabdasvarūpaṃ tasminnaṅgaṃ syāt eṅhrasvātsambuddheḥ

135

= प्_6,1.69 एङन्ताद्ध्रस्वान्ताच्चाङ्गाद्धल्लुप्यते सम्बुद्धेश्चेत् हे राम हे रामौ हे रामाः अमि पूर्वः

= p_6,1.69 eṅantāddhrasvāntāccāṅgāddhallupyate sambuddheścet he rāma he rāmau he rāmāḥ ami pūrvaḥ

136

= प्_6,1.107 अको ऽम्यचि पूर्वरूपमेकादेशः रामम् रामौ लशक्वतद्धिते

= p_6,1.107 ako 'myaci pūrvarūpamekādeśaḥ rāmam rāmau laśakvataddhite

137

= प्_1,3.8 तद्धितवर्जप्रत्ययाद्या लशकवर्गा इतः स्युः तस्माच्छसो नः पुंसि

= p_1,3.8 taddhitavarjapratyayādyā laśakavargā itaḥ syuḥ tasmācchaso naḥ puṃsi

138

= प्_6,1.103 पूर्वसवर्णदीर्घात्परो यः शसः सस्तस्य नः स्यात्पुंसि अट्कुप्वाङ्नुम्व्यवाये ऽपि

= p_6,1.103 pūrvasavarṇadīrghātparo yaḥ śasaḥ sastasya naḥ syātpuṃsi aṭkupvāṅnumvyavāye 'pi

139

= प्_8,4.2 अट् कवर्गः पवर्गः आङ् नुम् एतैर्व्यस्तैर्यथासंभवं मिलितैश्च व्यवधाने ऽपि रषाभ्यां परस्य नस्य णः समानपदे इति प्राप्ते पदान्तस्य

= p_8,4.2 aṭ kavargaḥ pavargaḥ āṅ num etairvyastairyathāsaṃbhavaṃ militaiśca vyavadhāne 'pi raṣābhyāṃ parasya nasya ṇaḥ samānapade iti prāpte padāntasya

140

= प्_8,4.37 नस्य णो न रामान् टाङसिङसामिनात्स्याः

= p_8,4.37 nasya ṇo na rāmān ṭāṅasiṅasāminātsyāḥ

141

= प्_7,1.12 अदन्ताट्टादीनामिनादयः स्युः णत्वम् रामेण सुपि च

= p_7,1.12 adantāṭṭādīnāminādayaḥ syuḥ ṇatvam rāmeṇa supi ca

142

= प्_7,3.102 यञादौ सुपि अतो ऽङ्गस्य दीर्घः रामाभ्याम् अतो भिस ऐस्

= p_7,3.102 yañādau supi ato 'ṅgasya dīrghaḥ rāmābhyām ato bhisa ais

143

= प्_7,1.9 अनेकाल्शित्सर्वस्य रामैरः ङेयः

= p_7,1.9 anekālśitsarvasya rāmairḥ ṅeyaḥ

144

= प्_7,1.13 अतो ऽङ्गात्परस्य ङेयदिशः स्थानिवदादेशो ऽनल्विधौ

= p_7,1.13 ato 'ṅgātparasya ṅeyadiśaḥ sthānivadādeśo 'nalvidhau

145

= प्_1,1.56 आदेशः स्थानिवत्स्यान्न तु स्थान्यलाश्रयविधौ इति स्थानिवत्त्वात् सुपि चेति दीर्घः रामाय रामाभ्याम् बहुवचने झल्येत्

= p_1,1.56 ādeśaḥ sthānivatsyānna tu sthānyalāśrayavidhau iti sthānivattvāt supi ceti dīrghaḥ rāmāya rāmābhyām bahuvacane jhalyet

146

= प्_7,3.103 झलादौ बहुवचने सुप्यतो ऽङ्गस्यैकारः रामेभ्यः सुपि किम् ? पचध्वम् वावसाने

= p_7,3.103 jhalādau bahuvacane supyato 'ṅgasyaikāraḥ rāmebhyaḥ supi kim ? pacadhvam vāvasāne

147

= प्_8,4.56 अवसाने झलां चरो वा रामात्, रामाद् रामाभ्याम् रामेभ्यः रामस्य ओसि च

= p_8,4.56 avasāne jhalāṃ caro vā rāmāt, rāmād rāmābhyām rāmebhyaḥ rāmasya osi ca

148

= प्_7,3.104 अतो ऽङ्गस्यैकारः रामयोः ह्रस्वनद्यापो नुट्

= p_7,3.104 ato 'ṅgasyaikāraḥ rāmayoḥ hrasvanadyāpo nuṭ

149

= प्_7,1.54 ह्रस्वान्तान्नद्यन्तादाबन्ताच्चाङ्गात्परस्यामो नुडागमः नामि

= p_7,1.54 hrasvāntānnadyantādābantāccāṅgātparasyāmo nuḍāgamaḥ nāmi

150

= प्_6,4.3 अजन्ताङ्गस्य दीर्घः रामाणाम् रामे रामयोः सुपि - एत्त्वे कृते आदेशप्रत्यययोः

= p_6,4.3 ajantāṅgasya dīrghaḥ rāmāṇām rāme rāmayoḥ supi - ettve kṛte ādeśapratyayayoḥ

151

= प्_8,3.59 इण्कुभ्यां परस्यापदान्तस्यादेशस्य प्रत्ययावयवस्य यः सस्तस्य मूर्धन्यादेशः ईषद्विवृतस्य सस्य तादृश एव षः रामेषु एवं कृष्णादयो ऽप्यदन्ताः सर्वादीनि सर्वनामानि

= p_8,3.59 iṇkubhyāṃ parasyāpadāntasyādeśasya pratyayāvayavasya yaḥ sastasya mūrdhanyādeśaḥ īṣadvivṛtasya sasya tādṛśa eva ṣaḥ rāmeṣu evaṃ kṛṣṇādayo 'pyadantāḥ sarvādīni sarvanāmāni

152

= प्_1,1.27 सर्व विश्व उभ उभय डतर डतम अन्य अन्यतर इतर त्वत् त्व नेम सम सिम पूर्वपरावरदक्षिणोत्तरापराधराणि व्यवस्थायामसंज्ञायाम् स्वमज्ञातिधनाख्यायाम् अन्तरं बहिर्योगोपसंव्यानयोः त्यद् तद् यद् एतद् इदम् अदस् एक द्वि युष्मद् अस्मद् भवतु किम् जसः शी

= p_1,1.27 sarva viśva ubha ubhaya ḍatara ḍatama anya anyatara itara tvat tva nema sama sima pūrvaparāvaradakṣiṇottarāparādharāṇi vyavasthāyāmasaṃjñāyām svamajñātidhanākhyāyām antaraṃ bahiryogopasaṃvyānayoḥ tyad tad yad etad idam adas eka dvi yuṣmad asmad bhavatu kim jasaḥ śī

153

= प्_7,1.17 अदन्तात्सर्वनाम्नो जसः शी स्यात् अनेकाल्त्वात्सर्वादेशः सर्वे सर्वनाम्नः स्मै

= p_7,1.17 adantātsarvanāmno jasaḥ śī syāt anekāltvātsarvādeśaḥ sarve sarvanāmnaḥ smai

154

= प्_7,1.14 अतः सर्वनाम्नो डेः स्मै सर्वस्मै ङसिङ्योः स्मात्स्मिनौ

= p_7,1.14 ataḥ sarvanāmno ḍeḥ smai sarvasmai ṅasiṅyoḥ smātsminau

155

= प्_7,1.15 अतः सर्वनाम्न एतयोरेतौ स्तः सर्वस्मात् आमि सर्वनाम्नः सुट्

= p_7,1.15 ataḥ sarvanāmna etayoretau staḥ sarvasmāt āmi sarvanāmnaḥ suṭ

156

= प्_7,1.52 अवर्णान्तात्परस्य सर्वनाम्नो विहितस्यामः सुडागमः एत्वषत्वे सर्वेषाम् सर्वस्मिन् शेषं रामवत् एवं विश्वादयो ऽप्यदन्ताः उभशब्दो नित्यं द्विवचनान्तः उभौ 2 उभाभ्याम् 3 उभयोः 2 तस्येह पाठो ऽकजर्थः उभयशब्दस्य द्विवचनं नास्ति उभयः उभये उभयम् उभयान् उभयेन उभयैः उभयस्मै उभयेभ्यः उभयस्मात् उभयेभ्यः उभयस्य उभयेषाम् उभयस्मिन् उभयेषु डतरडतमौ प्रत्ययौ, प्रत्ययग्रहणे तदन्तग्रहणमिति तदन्ता ग्राह्याः नेम इत्यर्धे समः सर्वपर्याय स्तुल्यपर्यायस्तु न, यथासंख्यमनुदेशः समानामिति ज्ञापकात् पूर्वपरावरदक्षिणोत्तरापराधराणि व्यवस्थायामसंज्ञायाम्

= p_7,1.52 avarṇāntātparasya sarvanāmno vihitasyāmaḥ suḍāgamaḥ etvaṣatve sarveṣām sarvasmin śeṣaṃ rāmavat evaṃ viśvādayo 'pyadantāḥ ubhaśabdo nityaṃ dvivacanāntaḥ ubhau 2 ubhābhyām 3 ubhayoḥ 2 tasyeha pāṭho 'kajarthaḥ ubhayaśabdasya dvivacanaṃ nāsti ubhayaḥ ubhaye ubhayam ubhayān ubhayena ubhayaiḥ ubhayasmai ubhayebhyaḥ ubhayasmāt ubhayebhyaḥ ubhayasya ubhayeṣām ubhayasmin ubhayeṣu ḍataraḍatamau pratyayau, pratyayagrahaṇe tadantagrahaṇamiti tadantā grāhyāḥ nema ityardhe samaḥ sarvaparyāya stulyaparyāyastu na, yathāsaṃkhyamanudeśaḥ samānāmiti jñāpakāt pūrvaparāvaradakṣiṇottarāparādharāṇi vyavasthāyāmasaṃjñāyām

157

= प्_1,1.34 एतेषां व्यवस्थायामसंज्ञायां च सर्वनामसंज्ञा गणसूत्रात्सर्वत्र या प्राप्ता सा जसि वा स्यात् पूर्वे, पूर्वाः असंज्ञायां किम् ? उत्तराः कुरवः स्वाभिधेयापेक्षावधिनियमो व्यवस्था व्यवस्थायां किम् ? दक्षिणा गाथकाः, कुशला इत्यर्थः स्वमज्ञातिधनाख्यायाम्

= p_1,1.34 eteṣāṃ vyavasthāyāmasaṃjñāyāṃ ca sarvanāmasaṃjñā gaṇasūtrātsarvatra yā prāptā sā jasi vā syāt pūrve, pūrvāḥ asaṃjñāyāṃ kim ? uttarāḥ kuravaḥ svābhidheyāpekṣāvadhiniyamo vyavasthā vyavasthāyāṃ kim ? dakṣiṇā gāthakāḥ, kuśalā ityarthaḥ svamajñātidhanākhyāyām

158

= प्_1,1.35 ज्ञातिधनान्यवाचिनः स्वशब्दस्य प्राप्ता संज्ञा जसि वा स्वे, स्वाः; आत्मीयाः, आत्मान इति वा ज्ञातिधनवाचिनस्तु, स्वाः; ज्ञातयोरऽथा वा अन्तरं बहिर्योगोपसंव्यानयोः

= p_1,1.35 jñātidhanānyavācinaḥ svaśabdasya prāptā saṃjñā jasi vā sve, svāḥ; ātmīyāḥ, ātmāna iti vā jñātidhanavācinastu, svāḥ; jñātayor'thā vā antaraṃ bahiryogopasaṃvyānayoḥ

159

= प्_1,4.36 बाह्ये परिधानीये चार्थे ऽन्तरशब्दस्य प्राप्ता संज्ञा जसि वा अन्तरे, अन्तरा वा गृहाः; बाह्या इत्यर्थः अन्तरे, अन्तरा वा शाटकाः; परिधानीया इत्यर्थः पूर्वादिभ्यो नवभ्यो वा

= p_1,4.36 bāhye paridhānīye cārthe 'ntaraśabdasya prāptā saṃjñā jasi vā antare, antarā vā gṛhāḥ; bāhyā ityarthaḥ antare, antarā vā śāṭakāḥ; paridhānīyā ityarthaḥ pūrvādibhyo navabhyo vā

160

= प्_7,1.16 एभ्यो ङसिङ्योः स्मात्स्मिनौ वा स्तः पूर्वस्मात्, पूर्वात् पूर्वस्मिन्, पूर्वे एवं परादीनाम् शेषं सर्ववत् प्रथमचरमतयाल्पार्द्धकतिपयनेमाश्च

= p_7,1.16 ebhyo ṅasiṅyoḥ smātsminau vā staḥ pūrvasmāt, pūrvāt pūrvasmin, pūrve evaṃ parādīnām śeṣaṃ sarvavat prathamacaramatayālpārddhakatipayanemāśca

161

= प्_1,1.33 एते जसि उक्तसंज्ञा वा स्युः प्रथमे, प्रथमाः तयः प्रत्ययः द्वितये, द्वितयाः शेषं रामवत् नेमे, नेमाः शेषं सर्ववत् (तीयस्य ङित्सु वा) द्वितीयस्मै, द्वितीयायेत्यादि एवं तृतीयः निर्जरः जराया जरसन्यतरस्याम्

= p_1,1.33 ete jasi uktasaṃjñā vā syuḥ prathame, prathamāḥ tayaḥ pratyayaḥ dvitaye, dvitayāḥ śeṣaṃ rāmavat neme, nemāḥ śeṣaṃ sarvavat (tīyasya ṅitsu vā) dvitīyasmai, dvitīyāyetyādi evaṃ tṛtīyaḥ nirjaraḥ jarāyā jarasanyatarasyām

162

= प्_7,2.101 अजादौ विभक्तौ (प.) पदाङ्गाधिकारे तस्य च तदन्तस्य च (प.) निर्दिश्यमानस्यादेशा भवन्ति (प.) एकदेशविकृतमनन्यवत्, इति जरशब्दस्य जरस् निर्जरसौ निर्जरस इत्यादि पक्षे हलादौ च रामवत् विश्वपाः दीर्घाज्जसि च

= p_7,2.101 ajādau vibhaktau (pa.) padāṅgādhikāre tasya ca tadantasya ca (pa.) nirdiśyamānasyādeśā bhavanti (pa.) ekadeśavikṛtamananyavat, iti jaraśabdasya jaras nirjarasau nirjarasa ityādi pakṣe halādau ca rāmavat viśvapāḥ dīrghājjasi ca

Section (cont. 2)

163

= प्_6,1.105 दीर्घाज्जसि इचि च परे पूर्वसवर्णदीर्घो न स्यात् विश्वपौ विश्वपाः हे विश्वपाः विश्वपाम् विश्वपौ सुडनपुंसकस्य

= p_6,1.105 dīrghājjasi ici ca pare pūrvasavarṇadīrgho na syāt viśvapau viśvapāḥ he viśvapāḥ viśvapām viśvapau suḍanapuṃsakasya

164

= प्_1,1.43 स्वादिपञ्चवचनानि सर्वनामस्थानसंज्ञानि स्युरक्लीबस्य स्वादिष्वसर्वनामस्थाने

= p_1,1.43 svādipañcavacanāni sarvanāmasthānasaṃjñāni syuraklībasya svādiṣvasarvanāmasthāne

165

= प्_1,4.17 कप्प्रत्ययावधिषु स्वादिष्वसर्वनामस्थानेषु पूर्वं पदं स्यात् यचि भम्

= p_1,4.17 kappratyayāvadhiṣu svādiṣvasarvanāmasthāneṣu pūrvaṃ padaṃ syāt yaci bham

166

= प्_1,4.18 यादिष्वजादिषु च कप्प्रत्ययावधिषु स्वादिष्वसर्वनामस्थानेषु पूर्वं भसंज्ञं स्यात् आकडारादेका संज्ञा

= p_1,4.18 yādiṣvajādiṣu ca kappratyayāvadhiṣu svādiṣvasarvanāmasthāneṣu pūrvaṃ bhasaṃjñaṃ syāt ākaḍārādekā saṃjñā

167

= प्_1,4.1 इत ऊर्ध्वं कडाराः कर्मधारय इत्यतः प्रागेकस्यैकैव संज्ञा ज्ञेया या परानवकाशा च आतो धातोः

= p_1,4.1 ita ūrdhvaṃ kaḍārāḥ karmadhāraya ityataḥ prāgekasyaikaiva saṃjñā jñeyā yā parānavakāśā ca āto dhātoḥ

168

= प्_6,4.140 आकारान्तो यो धातुस्तदन्तस्य भस्याङ्गस्य लोपः अलो ऽन्त्यस्य विश्वपः विश्वपा विश्वपाभ्यामित्यादि एवं शङ्खध्मादयः धातोः किम् ? हाहान् हरिः हरी जसि च

= p_6,4.140 ākārānto yo dhātustadantasya bhasyāṅgasya lopaḥ alo 'ntyasya viśvapaḥ viśvapā viśvapābhyāmityādi evaṃ śaṅkhadhmādayaḥ dhātoḥ kim ? hāhān hariḥ harī jasi ca

169

= प्_7,3.109 ह्रस्वान्तस्याङ्गस्य गुणः हरयः ह्रस्वस्य गुणः

= p_7,3.109 hrasvāntasyāṅgasya guṇaḥ harayaḥ hrasvasya guṇaḥ

170

= प्_7,3.108 सम्बुद्धौ हे हरे हरिम् हरी हरीन् शेषो घ्यसखि

= p_7,3.108 sambuddhau he hare harim harī harīn śeṣo ghyasakhi

171

= प्_1,4.7 शेष इति स्पष्टार्थम् ह्रस्वौ याविदुतौ तदन्तं सखिवर्जं घिसंज्ञम् आङो नास्त्रियाम्

= p_1,4.7 śeṣa iti spaṣṭārtham hrasvau yāvidutau tadantaṃ sakhivarjaṃ ghisaṃjñam āṅo nāstriyām

172

= प्_7,3.120 घेः परस्याङो ना स्यादस्त्रियाम् आङिति टासंज्ञा हरिणा हरिभ्याम् हरिभिः घेर्ङिति

= p_7,3.120 gheḥ parasyāṅo nā syādastriyām āṅiti ṭāsaṃjñā hariṇā haribhyām haribhiḥ gherṅiti

173

= प्_7,3.111 घिसंज्ञस्य ङिति सुपि गुणः हरये हरिभ्याम् हरिभ्यः ङसिङसोश्च

= p_7,3.111 ghisaṃjñasya ṅiti supi guṇaḥ haraye haribhyām haribhyaḥ ṅasiṅasośca

174

= प्_6,1.110 एङो ङसिङसोरति पूर्वरूपमेकादेशः हरेः 2 हर्योः 2 हरीणाम् अच्च घेः

= p_6,1.110 eṅo ṅasiṅasorati pūrvarūpamekādeśaḥ hareḥ 2 haryoḥ 2 harīṇām acca gheḥ

175

= प्_7,3.119 इदुद्भ्यामुत्तरस्य ङेरौत्, घेरच्च हरौ हरिषु एवं कव्यादयः अनङ् सौ

= p_7,3.119 idudbhyāmuttarasya ṅeraut, gheracca harau hariṣu evaṃ kavyādayaḥ anaṅ sau

176

= प्_7,1.93 सख्युरङ्गस्यानङादेशो ऽसम्बुद्धौ सौ अलो ऽन्त्यात्पूर्व उपधा

= p_7,1.93 sakhyuraṅgasyānaṅādeśo 'sambuddhau sau alo 'ntyātpūrva upadhā

177

= प्_1,1.65 अन्त्यादलः पूर्वो वर्ण उपधासंज्ञः सर्वनामस्थाने चासम्बुद्धौ

= p_1,1.65 antyādalaḥ pūrvo varṇa upadhāsaṃjñaḥ sarvanāmasthāne cāsambuddhau

178

= प्_6,4.8 नान्तस्योपधाया दीर्घो ऽसम्बुद्धौ सर्वनामस्थाने अपृक्त एकाल् प्रत्ययः

= p_6,4.8 nāntasyopadhāyā dīrgho 'sambuddhau sarvanāmasthāne apṛkta ekāl pratyayaḥ

179

= प्_1,2.41 एकाल् प्रत्ययो यः सो ऽपृक्तसंज्ञः स्यात् हल्ङ्याब्भ्यो दीर्घात्सुतिस्यपृक्तं हल्

= p_1,2.41 ekāl pratyayo yaḥ so 'pṛktasaṃjñaḥ syāt halṅyābbhyo dīrghātsutisyapṛktaṃ hal

180

= प्_6,1.68 हलन्तात्परं दीर्घौ यौ ङ्यापौ तदन्ताच्च परं सुतिसीत्येतदपृक्तं हल् लुप्यते नलोपः प्रातिपदिकान्तस्य

= p_6,1.68 halantātparaṃ dīrghau yau ṅyāpau tadantācca paraṃ sutisītyetadapṛktaṃ hal lupyate nalopaḥ prātipadikāntasya

181

= प्_8,2.7 प्रातिपदिकसंज्ञकं यत्पदं तदन्तस्य नस्य लोपः सखा सख्युरसंबुद्धौ

= p_8,2.7 prātipadikasaṃjñakaṃ yatpadaṃ tadantasya nasya lopaḥ sakhā sakhyurasaṃbuddhau

182

= प्_7,1.92 सख्युरङ्गात्परं संबुद्धिवर्जं सर्वनामस्थानं णिद्वत्स्यात् अचो ञ्णिति

= p_7,1.92 sakhyuraṅgātparaṃ saṃbuddhivarjaṃ sarvanāmasthānaṃ ṇidvatsyāt aco ñṇiti

183

= प्_7,2.115 अजन्ताङ्गस्य वृद्धिर्ञिति णिति च परे सखायौ सखायः हे सखे सखायम् सखायौ सखीन् सख्या सख्ये ख्यत्यात्परस्य

= p_7,2.115 ajantāṅgasya vṛddhirñiti ṇiti ca pare sakhāyau sakhāyaḥ he sakhe sakhāyam sakhāyau sakhīn sakhyā sakhye khyatyātparasya

184

= प्_6,1.112 खितिशब्दाभ्यां खीतीशब्दाभ्यां कृतयणादेशाभ्यां परस्य ङसिङसोरत उः सख्युः औत्

= p_6,1.112 khitiśabdābhyāṃ khītīśabdābhyāṃ kṛtayaṇādeśābhyāṃ parasya ṅasiṅasorata uḥ sakhyuḥ aut

185

= प्_7,3.118 इतः परस्य ङेरौत् सख्यौ शेषं हरिवत् पतिः समास एव

= p_7,3.118 itaḥ parasya ṅeraut sakhyau śeṣaṃ harivat patiḥ samāsa eva

186

= प्_1,4.8 घिसंज्ञः पत्युः 2 पत्यौ शेषं हरिवत् समासे तु भूपतये कतिशब्दो नित्यं बहुवचनान्तः बहुगणवतुडति संख्या

= p_1,4.8 ghisaṃjñaḥ patyuḥ 2 patyau śeṣaṃ harivat samāse tu bhūpataye katiśabdo nityaṃ bahuvacanāntaḥ bahugaṇavatuḍati saṃkhyā

187

= प्_1,1.23 डति च

= p_1,1.23 ḍati ca

188

= प्_1,1.25 डत्यन्ता संख्या षट्संज्ञा स्यात् षड्भ्यो लुक्

= p_1,1.25 ḍatyantā saṃkhyā ṣaṭsaṃjñā syāt ṣaḍbhyo luk

189

= प्_7,1.22 जश्शसोः प्रत्ययस्य लुक्श्लुलुपः

= p_7,1.22 jaśśasoḥ pratyayasya lukślulupaḥ

190

= प्_1,1.61 लुक्श्लुलुप्शब्दैः कृतं प्रत्ययादर्शनं क्रमात्तत्तत्संज्ञं स्यात् प्रत्ययलोपे प्रत्ययलक्षणम्

= p_1,1.61 lukślulupśabdaiḥ kṛtaṃ pratyayādarśanaṃ kramāttattatsaṃjñaṃ syāt pratyayalope pratyayalakṣaṇam

191

= प्_1,1.62 प्रत्यये लुप्ते तदाश्रितं कार्यं स्यात् इति जसि चेति गुणे प्राप्ते न लुमताङ्गस्य

= p_1,1.62 pratyaye lupte tadāśritaṃ kāryaṃ syāt iti jasi ceti guṇe prāpte na lumatāṅgasya

192

= प्_1,1.63 लुमता शब्देन लुप्ते तन्निमित्तमङ्गकार्यं न स्यात् कति 2 कतिभिः कतिभ्यः 2 कतीनाम् कतिषु युष्मदस्मत्षट्संज्ञकास्त्रिषु सरूपाः त्रिशब्दो नित्यं बहुवचनान्तः त्रयः त्रीन् त्रिभिः त्रिभ्यः 2 त्रेस्त्रयः

= p_1,1.63 lumatā śabdena lupte tannimittamaṅgakāryaṃ na syāt kati 2 katibhiḥ katibhyaḥ 2 katīnām katiṣu yuṣmadasmatṣaṭsaṃjñakāstriṣu sarūpāḥ triśabdo nityaṃ bahuvacanāntaḥ trayaḥ trīn tribhiḥ tribhyaḥ 2 trestrayaḥ

193

= प्_7,1.53 त्रिशब्दस्य त्रयादेशः स्यादामि त्रयाणाम् त्रिषु गौणत्वे ऽपि प्रियत्रयाणाम् त्यदादीनामः

= p_7,1.53 triśabdasya trayādeśaḥ syādāmi trayāṇām triṣu gauṇatve 'pi priyatrayāṇām tyadādīnāmaḥ

194

= प्_7,2.102 एषामकारो विभक्तौ (द्विपर्य्यन्तानामेवेष्टिः) द्वौ 2 द्वाभ्याम् 3 द्वयोः 2 पाति लोकमिति पपीः सूर्यः दीर्घाज्जसि च

= p_7,2.102 eṣāmakāro vibhaktau (dviparyyantānāmeveṣṭiḥ) dvau 2 dvābhyām 3 dvayoḥ 2 pāti lokamiti papīḥ sūryaḥ dīrghājjasi ca

195

= प्_6,1.105 पप्यौ 2 पप्यः हे पपीः पपीम् पपीन् पप्या पपीभ्याम् 3 पपीभिः पप्ये पपीभ्यः 2 पप्यः 2 पप्योः दीर्घत्वान्न नुट्, पप्याम् ङौ तु सवर्णदीर्घः, पपी पप्योः पपीषु एवं वातप्रम्यादयः बह्व्यः श्रेयस्यो यस्य स बहुश्रेयसी यू स्त्र्याख्यौ नदी

= p_6,1.105 papyau 2 papyaḥ he papīḥ papīm papīn papyā papībhyām 3 papībhiḥ papye papībhyaḥ 2 papyaḥ 2 papyoḥ dīrghatvānna nuṭ, papyām ṅau tu savarṇadīrghaḥ, papī papyoḥ papīṣu evaṃ vātapramyādayaḥ bahvyaḥ śreyasyo yasya sa bahuśreyasī yū stryākhyau nadī

196

= प्_1,4.3 ईदूदन्तौ नित्यस्त्रीलिङ्गौ नदीसंज्ञौ स्तः (प्रथमलिङ्गग्रहणं च) पूर्वं स्त्र्याख्यस्योपसर्जनत्वे ऽपि नदीत्वं वक्तव्यमित्यर्थः अम्बार्थनद्योर्ह्रस्वः

= p_1,4.3 īdūdantau nityastrīliṅgau nadīsaṃjñau staḥ (prathamaliṅgagrahaṇaṃ ca) pūrvaṃ stryākhyasyopasarjanatve 'pi nadītvaṃ vaktavyamityarthaḥ ambārthanadyorhrasvaḥ

197

= प्_7,3.107 सम्बुद्धौ हे बहुश्रेयसि आण्नद्याः

= p_7,3.107 sambuddhau he bahuśreyasi āṇnadyāḥ

198

= प्_7,3.112 नद्यन्तात्परेषां ङितामाडागमः आटश्च

= p_7,3.112 nadyantātpareṣāṃ ṅitāmāḍāgamaḥ āṭaśca

199

= प्_6,1.90 आटो ऽचि परे वृद्धिरेकादेशः बहुश्रेयस्यै बहुश्रेयस्याः बहुश्रेयसीनाम् ङेराम्नद्याम्नीभ्यः

= p_6,1.90 āṭo 'ci pare vṛddhirekādeśaḥ bahuśreyasyai bahuśreyasyāḥ bahuśreyasīnām ṅerāmnadyāmnībhyaḥ

200

= प्_7,3.117 नद्यन्तादाबन्तान्नीशब्दाच्च परस्य ङेराम् बहुश्रेयस्याम् शेषं पपीवत् अङ्यन्तत्वान्न सुलोपः अतिलक्ष्मीः शेषं बहुश्रेयसीवत् प्रधीः अचि श्नुधातुभ्रुवां य्वोरियङुवङौ

= p_7,3.117 nadyantādābantānnīśabdācca parasya ṅerām bahuśreyasyām śeṣaṃ papīvat aṅyantatvānna sulopaḥ atilakṣmīḥ śeṣaṃ bahuśreyasīvat pradhīḥ aci śnudhātubhruvāṃ yvoriyaṅuvaṅau

201

= प्_6,4.77 श्नु प्रत्ययान्तस्येवर्णोवर्णान्तस्य धातोर्भ्रू इत्यस्य चाङ्गस्य चेयङुवङौ स्तो ऽजादौ प्रत्यये परे इति प्राप्ते एरनेकाचो ऽसंयोगपूर्वस्य

= p_6,4.77 śnu pratyayāntasyevarṇovarṇāntasya dhātorbhrū ityasya cāṅgasya ceyaṅuvaṅau sto 'jādau pratyaye pare iti prāpte eranekāco 'saṃyogapūrvasya

202

= प्_6,4.82 धात्ववयवसंयोगपूर्वो न भवति य इवर्णस्तदन्तो यो धातुस्तदन्तस्यानेकाचो ऽङ्गस्य यणजादौ प्रत्यये प्रध्यौ प्रध्यः प्रध्यम् प्रध्यौ प्रध्यः प्रध्यि शेषं पपीवत् एवं ग्रामणीः ङौ तु ग्रामण्याम् अनेकाचः किम् ? नीः नियौ नियः अमि शसि च परत्वादियङ्, नियम् ङेराम्; नियाम् असंयोगपूर्वस्य किम् ? सुश्रियौ यवक्रियौ गतिश्च

= p_6,4.82 dhātvavayavasaṃyogapūrvo na bhavati ya ivarṇastadanto yo dhātustadantasyānekāco 'ṅgasya yaṇajādau pratyaye pradhyau pradhyaḥ pradhyam pradhyau pradhyaḥ pradhyi śeṣaṃ papīvat evaṃ grāmaṇīḥ ṅau tu grāmaṇyām anekācaḥ kim ? nīḥ niyau niyaḥ ami śasi ca paratvādiyaṅ, niyam ṅerām; niyām asaṃyogapūrvasya kim ? suśriyau yavakriyau gatiśca

203

= प्_1,4.60 प्रादयः क्रियायोगे गतिसंज्ञाः स्युः (गतिकारकेतरपूर्वपदस्य यण् नेष्यते) शुद्धधियौ न भूसुधियोः

= p_1,4.60 prādayaḥ kriyāyoge gatisaṃjñāḥ syuḥ (gatikāraketarapūrvapadasya yaṇ neṣyate) śuddhadhiyau na bhūsudhiyoḥ

204

= प्_6,4.85 एतयोरचि सुपि यण्न सुधियौ सुधिय इत्यादि सुखमिच्छतीति सुखीः सुतीः सुख्यौ सुत्यौ सुख्युः सुत्युः शेषं प्रधीवत् शम्भुर्हरिवत् एवं भान्वादयः तृज्वत्क्रोष्टुः

= p_6,4.85 etayoraci supi yaṇna sudhiyau sudhiya ityādi sukhamicchatīti sukhīḥ sutīḥ sukhyau sutyau sukhyuḥ sutyuḥ śeṣaṃ pradhīvat śambhurharivat evaṃ bhānvādayaḥ tṛjvatkroṣṭuḥ

205

= प्_6,1.95 असम्बुद्धौ सर्वनामस्थाने परे क्रोष्टुशब्दस्य स्थाने क्रोष्टृशब्दः प्रयोक्तव्य इत्यर्थः ऋतो ङिसर्वनामस्थानयोः

= p_6,1.95 asambuddhau sarvanāmasthāne pare kroṣṭuśabdasya sthāne kroṣṭṛśabdaḥ prayoktavya ityarthaḥ ṛto ṅisarvanāmasthānayoḥ

206

= प्_7,1.110 ऋतो ऽङ्गस्य गुणो ङौ सर्वनामस्थाने च इति प्राप्ते . ऋदुशनस्पुरुदंसो ऽनेहसां च

= p_7,1.110 ṛto 'ṅgasya guṇo ṅau sarvanāmasthāne ca iti prāpte . ṛduśanaspurudaṃso 'nehasāṃ ca

207

= प्_7,1.94 ऋदन्तानाम् उशनसादीनाम् च अनङ् स्यात् असंबुद्धौ सौ अप्तृन्तृच्स्वसृनप्तृनेष्टृत्वष्टृक्षत्तृहोतृपोतृप्रशास्तॄणाम्

= p_7,1.94 ṛdantānām uśanasādīnām ca anaṅ syāt asaṃbuddhau sau aptṛntṛcsvasṛnaptṛneṣṭṛtvaṣṭṛkṣattṛhotṛpotṛpraśāstṝṇām

208

= प्_6,4.11 अबादीनाम् उपधाया दीर्घः असंबुद्धौ सर्वनामस्थाने क्रोष्टा क्रोष्टारौ क्रोष्टारः क्रोष्टून् विभाषा तृतीयादिष्वचि

= p_6,4.11 abādīnām upadhāyā dīrghaḥ asaṃbuddhau sarvanāmasthāne kroṣṭā kroṣṭārau kroṣṭāraḥ kroṣṭūn vibhāṣā tṛtīyādiṣvaci

209

= प्_7,1.97 अजादिषु तृतीयादिषु क्रोष्टुर्वा तृज्वत् क्रोष्ट्रा क्रोष्ट्रे ऋत उत्

= p_7,1.97 ajādiṣu tṛtīyādiṣu kroṣṭurvā tṛjvat kroṣṭrā kroṣṭre ṛta ut

210

= प्_6,1.111 ऋतो ङसिङसोरति उदेकादेशः रपरः रात्सस्य

= p_6,1.111 ṛto ṅasiṅasorati udekādeśaḥ raparaḥ rātsasya

211

= प्_8,2.24 रेफात्संयोगान्तस्य सस्यैव लोपो नान्यस्य रस्य विसर्गः क्रोष्टुः 2 क्रोष्ट्रोः 2 (नुमचिरतृज्वद्भावेभ्यो नुट् पूर्वविप्रतिषेधेन) क्रोष्टूनाम् क्रोष्टरि पक्षे हलादौ च शम्भुवत् हूहूः हूह्वौ हूह्वः हूहूम् इत्यादि अतिचमूशब्दे तु नदीकार्य्यं विशेषः हे अतिचमु अतिचम्वै अतिचम्वाः अतिचमूनाम् खलपूः ओः सुपि

= p_8,2.24 rephātsaṃyogāntasya sasyaiva lopo nānyasya rasya visargaḥ kroṣṭuḥ 2 kroṣṭroḥ 2 (numaciratṛjvadbhāvebhyo nuṭ pūrvavipratiṣedhena) kroṣṭūnām kroṣṭari pakṣe halādau ca śambhuvat hūhūḥ hūhvau hūhvaḥ hūhūm ityādi aticamūśabde tu nadīkāryyaṃ viśeṣaḥ he aticamu aticamvai aticamvāḥ aticamūnām khalapūḥ oḥ supi

212

= प्_6,4.83 धात्ववयवसंयोगपूर्वो न भवति य उवर्णस्तदन्तो यो धातुस्तदन्तस्यानेकाचो ऽङ्गस्य यण् स्यादचि सुपि खलप्वौ खलप्वः एवं सुल्वादयः स्वभूः स्वभुवौ स्वभुवः वर्षाभूः वर्षाभ्वश्च

= p_6,4.83 dhātvavayavasaṃyogapūrvo na bhavati ya uvarṇastadanto yo dhātustadantasyānekāco 'ṅgasya yaṇ syādaci supi khalapvau khalapvaḥ evaṃ sulvādayaḥ svabhūḥ svabhuvau svabhuvaḥ varṣābhūḥ varṣābhvaśca

213

= प्_6,4.84 अस्य यण् स्यादचि सुपि वर्षाभ्वावित्यादि दृन्भूः (दृन्करपुनः पूर्वस्य भुवो यण् वक्तव्यः) दृन्भ्वौ एवं करभूः धाता हे धातः धातारौ धातारः (ऋवर्णान्नस्य णत्वं वाच्यम्) धातॄणाम् एवं नप्त्रादयः नप्त्रादिग्रहणं व्युत्पत्तिपक्षे नियमार्थम् तेनेह न पिता पितरौ पितरः पितरम् शेषं धातृवत् एवं जामात्रादयः ना नरौ नृ च

= p_6,4.84 asya yaṇ syādaci supi varṣābhvāvityādi dṛnbhūḥ (dṛnkarapunaḥ pūrvasya bhuvo yaṇ vaktavyaḥ) dṛnbhvau evaṃ karabhūḥ dhātā he dhātaḥ dhātārau dhātāraḥ (ṛvarṇānnasya ṇatvaṃ vācyam) dhātṝṇām evaṃ naptrādayaḥ naptrādigrahaṇaṃ vyutpattipakṣe niyamārtham teneha na pitā pitarau pitaraḥ pitaram śeṣaṃ dhātṛvat evaṃ jāmātrādayaḥ nā narau nṛ ca

214

= प्_6,4.6 अस्य नामि वा धीर्घः नृणाम् नॄणाम् गोतो णित्

= p_6,4.6 asya nāmi vā dhīrghaḥ nṛṇām nṝṇām goto ṇit

215

= प्_7,1.90 ओकाराद्विहितं सर्वनामस्थानं णिद्वत् गौः गावौ गावः औतो ऽम्शसोः

= p_7,1.90 okārādvihitaṃ sarvanāmasthānaṃ ṇidvat gauḥ gāvau gāvaḥ auto 'mśasoḥ

216

= प्_6,1.93 ओतो ऽम्शसोरचि आकार एकादेशः गाम् गावौ गाः गवा गवे गोः इत्यादि रायो हलि

= p_6,1.93 oto 'mśasoraci ākāra ekādeśaḥ gām gāvau gāḥ gavā gave goḥ ityādi rāyo hali

217

= प्_7,2.85 अस्याकारादेशो हलि विभक्तौ राः रायौ रायः राम्यामित्यादि ग्लौः ग्लावौ ग्लावः ग्लौभ्यामित्यादि इत्यजन्तपुंल्लिङ्गाः अथाजन्तस्त्रीलिङ्गाः रमा औङ आपः

= p_7,2.85 asyākārādeśo hali vibhaktau rāḥ rāyau rāyaḥ rāmyāmityādi glauḥ glāvau glāvaḥ glaubhyāmityādi ityajantapuṃlliṅgāḥ athājantastrīliṅgāḥ ramā auṅa āpaḥ

218

= प्_7,1.18 आबन्तादङ्गात्परस्ययौङः शी स्यात् औङित्यौकारविभक्तेः संज्ञा रमे रमाः सम्बुद्धौ च

= p_7,1.18 ābantādaṅgātparasyayauṅaḥ śī syāt auṅityaukāravibhakteḥ saṃjñā rame ramāḥ sambuddhau ca

219

= प्_7,3.106 आप एकारः स्यात्सम्बुद्धौ एङ्ह्रस्वादिति संबुद्धिलोपः हे रमे हे रमे हे रमाः रमाम् रमे रमाः आङि चापः

= p_7,3.106 āpa ekāraḥ syātsambuddhau eṅhrasvāditi saṃbuddhilopaḥ he rame he rame he ramāḥ ramām rame ramāḥ āṅi cāpaḥ

220

= प्_7,3.105 आङि ओसि चाप एकारः रमया रमाभ्याम् रमाभिः याडापः

= p_7,3.105 āṅi osi cāpa ekāraḥ ramayā ramābhyām ramābhiḥ yāḍāpaḥ

221

= प्_7,3.113 आपो ङितो याट् वृद्धिः रमायै रमाभ्याम् रमाभ्यः रमायाः रमयोः रमाणाम् रमायाम् रमासु एवं दुर्गाम्बिकादयः सर्वनाम्नः स्याड्ढ्रस्वश्च

= p_7,3.113 āpo ṅito yāṭ vṛddhiḥ ramāyai ramābhyām ramābhyaḥ ramāyāḥ ramayoḥ ramāṇām ramāyām ramāsu evaṃ durgāmbikādayaḥ sarvanāmnaḥ syāḍḍhrasvaśca

222

= प्_7,3.114 आबन्तात्सर्वनाम्नो ङितः स्याट् स्यादापश्च ह्रस्वः सर्वस्यै सर्वस्याः सर्वासाम् सर्वस्याम् शेषं रमावत् एवं विश्वादय आबन्ताः विभाषा दिक्समासे बहुव्रीहौ

= p_7,3.114 ābantātsarvanāmno ṅitaḥ syāṭ syādāpaśca hrasvaḥ sarvasyai sarvasyāḥ sarvāsām sarvasyām śeṣaṃ ramāvat evaṃ viśvādaya ābantāḥ vibhāṣā diksamāse bahuvrīhau

223

= प्_1,1.28 सर्वनामता वा उत्तरपूर्वस्यै, उत्तरपूर्वायै तीयस्येति वा सर्वनामसंज्ञा द्वितीयस्यै, द्वितीयायै एवं तृतीया अम्बार्थेति ह्रस्वः हे अम्ब हे अक्क हे अल्ल जरा जरसौ इत्यादि पक्षे रमावत् गोपाः, विश्वपावत् मतीः मत्या ङिति ह्रस्वश्च

= p_1,1.28 sarvanāmatā vā uttarapūrvasyai, uttarapūrvāyai tīyasyeti vā sarvanāmasaṃjñā dvitīyasyai, dvitīyāyai evaṃ tṛtīyā ambārtheti hrasvaḥ he amba he akka he alla jarā jarasau ityādi pakṣe ramāvat gopāḥ, viśvapāvat matīḥ matyā ṅiti hrasvaśca

224

= प्_1,4.6 इयङुवङ्स्थानौ स्त्रीशब्दभिन्नौ नित्यस्त्रीलिङ्गावीदूतौ, ह्रस्वौ चेवर्णोवर्णौ, स्त्रियां वा नदीसंज्ञौ स्तो ङिति मत्यै, मतये मत्याः 2 मतेः 2 इदुद्भ्याम्

= p_1,4.6 iyaṅuvaṅsthānau strīśabdabhinnau nityastrīliṅgāvīdūtau, hrasvau cevarṇovarṇau, striyāṃ vā nadīsaṃjñau sto ṅiti matyai, mataye matyāḥ 2 mateḥ 2 idudbhyām

225

= प्_7,3.117 इदुद्भ्यां नदीसंज्ञकाभ्यां परस्य ङेराम् मत्याम्, मतौ शेषं हरिवत् एवं बुद्ध्यादयः त्रिचतुरोः स्त्रियां तिसृचतसृ

= p_7,3.117 idudbhyāṃ nadīsaṃjñakābhyāṃ parasya ṅerām matyām, matau śeṣaṃ harivat evaṃ buddhyādayaḥ tricaturoḥ striyāṃ tisṛcatasṛ

226

= प्_7,2.99 स्त्रीलिङ्गयोरेतौ स्तो विभक्तौ अचि र ऋतः

= p_7,2.99 strīliṅgayoretau sto vibhaktau aci ra ṛtaḥ

227

= प्_7,2.100 तिसृ चतसृ एतयोरृकारस्य रेफादेशः स्यादचि गुणदीर्घोत्वानामपवादः तिस्रः तिसृभ्यः तिसृभ्यः आमि नुट् न तिसृचतसृ

= p_7,2.100 tisṛ catasṛ etayorṛkārasya rephādeśaḥ syādaci guṇadīrghotvānāmapavādaḥ tisraḥ tisṛbhyaḥ tisṛbhyaḥ āmi nuṭ na tisṛcatasṛ

228

= प्_6,4.4 एतयोर्नामि दीर्घो न तिसृणाम् तिसृषु द्वे द्वे द्वाभ्याम् द्वाभ्याम् द्वाभ्याम् द्वयोः द्वयोः गौरी गौर्य्यौ गौर्य्यः हे गौरि गौर्य्यै इत्यादि एवं नद्यादयः लक्ष्मीः शेषं गौरीवत् एवं तरीतन्त्र्यादयः स्त्री हे स्त्रि स्त्रियाः

= p_6,4.4 etayornāmi dīrgho na tisṛṇām tisṛṣu dve dve dvābhyām dvābhyām dvābhyām dvayoḥ dvayoḥ gaurī gauryyau gauryyaḥ he gauri gauryyai ityādi evaṃ nadyādayaḥ lakṣmīḥ śeṣaṃ gaurīvat evaṃ tarītantryādayaḥ strī he stri striyāḥ

229

= प्_6,4.79 अस्येयङ् स्यादजादौ प्रत्यये परे स्त्रियौ स्त्रियः वाम्शसोः

= p_6,4.79 asyeyaṅ syādajādau pratyaye pare striyau striyaḥ vāmśasoḥ

230

= प्_6,4.80 अमि शसि च स्त्रिया इयङ् वा स्यात् स्त्रियम्, स्त्रीम् स्त्रियः, स्त्रीः स्त्रिया स्त्रियै स्त्रियाः परत्वान्नुट् स्त्रीणाम् स्त्रीषु श्रीः श्रियौ श्रियाः नेयङुवङ्स्थानावस्त्री

= p_6,4.80 ami śasi ca striyā iyaṅ vā syāt striyam, strīm striyaḥ, strīḥ striyā striyai striyāḥ paratvānnuṭ strīṇām strīṣu śrīḥ śriyau śriyāḥ neyaṅuvaṅsthānāvastrī

231

= प्_1,4.4 इयङुवङोः स्थितिर्ययोस्तावीदूतौ नदीसंज्ञौ न स्तो न तु स्त्री हे श्रीः श्रियै, श्रिये श्रियाः, श्रियः वामि

= p_1,4.4 iyaṅuvaṅoḥ sthitiryayostāvīdūtau nadīsaṃjñau na sto na tu strī he śrīḥ śriyai, śriye śriyāḥ, śriyaḥ vāmi

232

= प्_1,4.5 इयङुवङ्स्थानौ स्त्र्याख्यौ यू आमि वा नदीसंज्ञौ स्तो न तु स्त्री श्रीणाम्, श्रियाम् श्रियि, श्रियाम् धेनुर्मतिवत् स्त्रियां च

= p_1,4.5 iyaṅuvaṅsthānau stryākhyau yū āmi vā nadīsaṃjñau sto na tu strī śrīṇām, śriyām śriyi, śriyām dhenurmativat striyāṃ ca

233

= प्_7,1.96 स्त्रीवाची क्रोष्टुशब्दस्तृजन्तवद्रूपं लभते ऋन्नेभ्यो ङीप्

= p_7,1.96 strīvācī kroṣṭuśabdastṛjantavadrūpaṃ labhate ṛnnebhyo ṅīp

234

= प्_4,1.5 ऋदन्तेभ्यो नान्तेभ्यश्च स्त्रियां ङीप् क्रोष्ट्री गौरीवत् भ्रूः श्रीवत् स्वयम्भूः पुंवत् न षट्स्वस्रादिभ्यः

= p_4,1.5 ṛdantebhyo nāntebhyaśca striyāṃ ṅīp kroṣṭrī gaurīvat bhrūḥ śrīvat svayambhūḥ puṃvat na ṣaṭsvasrādibhyaḥ

235

= प्_4,1.10 ङीप्टापौ न स्तः स्वसा तिस्रश्चतस्रश्च ननान्दा दुहिता तथा याता मातेति सप्तैते स्वस्रादय उदाहृताः स्वसा स्वसारौ माता पितृवत् शसि मातॄः द्यौर्गोवत् राः पुंवत् नौर्ग्लौवत् इत्यजन्तस्त्रीलिङ्गाः अथाजन्तनपुंसकलिङ्गाः अतो ऽम्

= p_4,1.10 ṅīpṭāpau na staḥ svasā tisraścatasraśca nanāndā duhitā tathā yātā māteti saptaite svasrādaya udāhṛtāḥ svasā svasārau mātā pitṛvat śasi mātṝḥ dyaurgovat rāḥ puṃvat naurglauvat ityajantastrīliṅgāḥ athājantanapuṃsakaliṅgāḥ ato 'm

236

= प्_7,1.24 अतो ऽङ्गात् क्लीबात्स्वमोरम् अमि पूर्वः ज्ञानम् एङ्ह्रस्वादिति हल्लोपः हे ज्ञान नपुंसकाच्च

= p_7,1.24 ato 'ṅgāt klībātsvamoram ami pūrvaḥ jñānam eṅhrasvāditi hallopaḥ he jñāna napuṃsakācca

237

= प्_7,1.19 क्लीबादौङः शी स्यात् भसंज्ञायाम् यस्येति च

= p_7,1.19 klībādauṅaḥ śī syāt bhasaṃjñāyām yasyeti ca

238

= प्_6,4.148 कडारे तद्धिते च परे भस्येवर्णावर्णयोर्लोपः इत्यल्लोपे प्राप्ते (औङः श्यां प्रतिषेधो वाच्यः) ज्ञाने जश्शसोः शिः

= p_6,4.148 kaḍāre taddhite ca pare bhasyevarṇāvarṇayorlopaḥ ityallope prāpte (auṅaḥ śyāṃ pratiṣedho vācyaḥ) jñāne jaśśasoḥ śiḥ

239

= प्_7,1.20 क्लीबादनयोः शिः स्यात् शि सर्वनामस्थानम्

= p_7,1.20 klībādanayoḥ śiḥ syāt śi sarvanāmasthānam

240

= प्_1,1.42 शि इत्येतदुक्तसंज्ञं स्यात् नपुंसकस्य झलचः

= p_1,1.42 śi ityetaduktasaṃjñaṃ syāt napuṃsakasya jhalacaḥ

241

= प्_7,1.72 झलन्तस्याजन्तस्य च क्लीबस्य नुम् स्यात् सर्वनामस्थाने मिदचो ऽन्त्यात्परः

= p_7,1.72 jhalantasyājantasya ca klībasya num syāt sarvanāmasthāne midaco 'ntyātparaḥ

242

= प्_1,1.47 अचां मध्ये यो ऽन्त्यस्तस्मात्परस्तस्यैवान्तावयवो मित्स्यात् उपधादीर्घः ज्ञानानि पुनस्तद्वत् शेषं पुंवत् एवं धन वन फलादयः अद्ड्डतरादिभ्यः पञ्चभ्यः

= p_1,1.47 acāṃ madhye yo 'ntyastasmātparastasyaivāntāvayavo mitsyāt upadhādīrghaḥ jñānāni punastadvat śeṣaṃ puṃvat evaṃ dhana vana phalādayaḥ adḍḍatarādibhyaḥ pañcabhyaḥ

243

= प्_7,1.25 एभ्यः क्लीबेभ्यः स्वमोः अद्डादेशः स्यात् टेः

= p_7,1.25 ebhyaḥ klībebhyaḥ svamoḥ adḍādeśaḥ syāt ṭeḥ

244

= प्_6,4.143 डिति भस्य टेर्लोपः कतरत्, कतरद् कतरे कतराणि हे कतरत् शेषं पुंवत् एवं कतमत् इतरत् अन्यत् अन्यतरत् अन्यतमस्य त्वन्यतममित्येव (एकतरात्प्रतिषेधो वक्तव्यः) एकतरम् ह्रस्वो नपुंसके प्रातिपदिकस्य

= p_6,4.143 ḍiti bhasya ṭerlopaḥ katarat, katarad katare katarāṇi he katarat śeṣaṃ puṃvat evaṃ katamat itarat anyat anyatarat anyatamasya tvanyatamamityeva (ekatarātpratiṣedho vaktavyaḥ) ekataram hrasvo napuṃsake prātipadikasya

245

= प्_1,3.47 अजन्तस्येत्येव श्रीपं ज्ञानवत् स्वमोर्नपुंसकात्

= p_1,3.47 ajantasyetyeva śrīpaṃ jñānavat svamornapuṃsakāt

246

= प्_7,1.23 लुक् स्यात् वारि इको ऽचि विभक्तौ

= p_7,1.23 luk syāt vāri iko 'ci vibhaktau

247

= प्_7,1.73 इगन्तस्य क्लीबस्य नुमचि विभक्तौ वारिणी वारीणि न लुमतेत्यस्यानित्यत्वात्पक्षे संबुद्धिनिमित्तो गुणः हे वारे, हे वारि घेर्ङितीति गुणे प्राप्ते (वृद्ध्यौत्त्वतृज्वद्भावगुणेभ्यो नुम् पूर्वविप्रतिषेधेन) वारिणे वारिणः वारिणोः नुमचिरेति नुट् वारीणाम् वारिणि हलादौ हरिवत् अस्थिदधिसक्थ्यक्ष्णामनङुदात्तः

= p_7,1.73 igantasya klībasya numaci vibhaktau vāriṇī vārīṇi na lumatetyasyānityatvātpakṣe saṃbuddhinimitto guṇaḥ he vāre, he vāri gherṅitīti guṇe prāpte (vṛddhyauttvatṛjvadbhāvaguṇebhyo num pūrvavipratiṣedhena) vāriṇe vāriṇaḥ vāriṇoḥ numacireti nuṭ vārīṇām vāriṇi halādau harivat asthidadhisakthyakṣṇāmanaṅudāttaḥ

248

= प्_7,1.75 एषामनङ् स्याट्टादावचि अल्लोपो ऽनः

= p_7,1.75 eṣāmanaṅ syāṭṭādāvaci allopo 'naḥ

249

= प्_6,4.134 अङ्गावयवो ऽसर्वनामस्थानयजादिस्वादिपरो यो ऽन् तस्याकारस्य लोपः दध्ना दध्ने दध्नः दध्नः दध्नोः दध्नोः विभाषा ङिश्योः

= p_6,4.134 aṅgāvayavo 'sarvanāmasthānayajādisvādiparo yo 'n tasyākārasya lopaḥ dadhnā dadhne dadhnaḥ dadhnaḥ dadhnoḥ dadhnoḥ vibhāṣā ṅiśyoḥ

250

= प्_6,4.136 अङ्गावयवो ऽसर्वनामस्थानयजादिस्वादिपरो यो ऽन् तस्याकारस्य लोपो वा स्याङत् ङिश्योः परयोः दध्नि, दधनि शेषं वारिवत् एवमस्थिसक्थ्यक्षि सुधि सुधिनी सुधीनि हे सुधे, हे सुधि तृतीयादिषु भाषितपुंस्कं पुंवद्गालवस्य

= p_6,4.136 aṅgāvayavo 'sarvanāmasthānayajādisvādiparo yo 'n tasyākārasya lopo vā syāṅat ṅiśyoḥ parayoḥ dadhni, dadhani śeṣaṃ vārivat evamasthisakthyakṣi sudhi sudhinī sudhīni he sudhe, he sudhi tṛtīyādiṣu bhāṣitapuṃskaṃ puṃvadgālavasya

251

= प्_7,1.74 प्रवृत्तिनिमित्तैक्ये भाषितपुंस्कमिगन्तं क्लीबं पुंवद्वा टादावचि सुधिया, सुधिनेत्यादि मधु मधुनी मधूनि हे मधो, हे मधु सुलु सुलुनी सुलूनि सुलुनेत्यादि धातृ धातृणी धातॄणि हे धातः, हे धातृ धातॄणाम् एवं ज्ञात्रादयः एच इग्घ्रस्वादेशे

= p_7,1.74 pravṛttinimittaikye bhāṣitapuṃskamigantaṃ klībaṃ puṃvadvā ṭādāvaci sudhiyā, sudhinetyādi madhu madhunī madhūni he madho, he madhu sulu sulunī sulūni sulunetyādi dhātṛ dhātṛṇī dhātṝṇi he dhātaḥ, he dhātṛ dhātṝṇām evaṃ jñātrādayaḥ eca igghrasvādeśe

252

= प्_1,1.48 आदिश्यमानेषु ह्रस्वेषु एच इगेव स्यात् प्रद्यु प्रद्युनी प्रद्यूनि प्रद्युनेत्यादि प्ररि प्ररिणी प्ररीणि प्ररिणा एकदेशविकृतमनन्यवत् प्रराभ्याम् प्ररीणाम् सुनु सुनुनी सुनूनि सुनुनेत्यादि इत्यजन्तनपुंसकलिङ्गाः अथ हलन्त पुंल्लिङ्गाः हो ढः

= p_1,1.48 ādiśyamāneṣu hrasveṣu eca igeva syāt pradyu pradyunī pradyūni pradyunetyādi prari prariṇī prarīṇi prariṇā ekadeśavikṛtamananyavat prarābhyām prarīṇām sunu sununī sunūni sununetyādi ityajantanapuṃsakaliṅgāḥ atha halanta puṃlliṅgāḥ ho ḍhaḥ

253

= प्_8,2.31 हस्य ढः स्याज्झलि पदान्ते च लिट्, लिड् लिहौ लिहः लिड्भ्याम् लिट्त्सु, लिट्सु दादेर्धातोर्घः

= p_8,2.31 hasya ḍhaḥ syājjhali padānte ca liṭ, liḍ lihau lihaḥ liḍbhyām liṭtsu, liṭsu dāderdhātorghaḥ

254

= प्_8,2.32 झलि पदान्ते चोपदेशे दादेर्धातेर्हस्य घः एकाचो बशो भष् झषन्तस्य स्ध्वोः

= p_8,2.32 jhali padānte copadeśe dāderdhāterhasya ghaḥ ekāco baśo bhaṣ jhaṣantasya sdhvoḥ

255

= प्_8,2.37 धात्ववयवस्यैकाचो झषन्तस्य बशो भष् से ध्वे पदान्ते च धुक्, धुग् दुहौ दुहः धुग्भ्याम् धुक्षु वा द्रुहमुहष्णुहष्णिहाम्

= p_8,2.37 dhātvavayavasyaikāco jhaṣantasya baśo bhaṣ se dhve padānte ca dhuk, dhug duhau duhaḥ dhugbhyām dhukṣu vā druhamuhaṣṇuhaṣṇihām

256

= प्_8,2.33 एषां हस्य वा घो झलि पदान्ते च ध्रुक्, ध्रुग्, ध्रुट्, ध्रुड् द्रुहौ द्रुहः ध्रुग्भ्याम्, ध्रुड्भ्याम् ध्रुक्षु, ध्रुट्त्सु, ध्रुट्सु एवं मुक्, मुग् इत्यादि धात्वादेः षः सः

= p_8,2.33 eṣāṃ hasya vā gho jhali padānte ca dhruk, dhrug, dhruṭ, dhruḍ druhau druhaḥ dhrugbhyām, dhruḍbhyām dhrukṣu, dhruṭtsu, dhruṭsu evaṃ muk, mug ityādi dhātvādeḥ ṣaḥ saḥ

257

= प्_6,1.64 स्नुक्, स्नुग्, स्नुट्, स्नुड् एवं स्निक्, स्निग्, स्निट्, स्निड् विश्ववाट्, विश्ववाड् विश्ववाहौ विश्ववाहः विश्ववाहम् विश्ववाहौ इग्यणः संप्रसारणम्

= p_6,1.64 snuk, snug, snuṭ, snuḍ evaṃ snik, snig, sniṭ, sniḍ viśvavāṭ, viśvavāḍ viśvavāhau viśvavāhaḥ viśvavāham viśvavāhau igyaṇaḥ saṃprasāraṇam

258

= प्_1,1.45 यणः स्थाने प्रयुज्यमानो य इक् स संप्रसारणसंज्ञः स्यात् वाह ऊठ्

= p_1,1.45 yaṇaḥ sthāne prayujyamāno ya ik sa saṃprasāraṇasaṃjñaḥ syāt vāha ūṭh

259

= प्_6,4.132 भस्य वाहः संप्रसारणमूठ् संप्रसारणाच्च

= p_6,4.132 bhasya vāhaḥ saṃprasāraṇamūṭh saṃprasāraṇācca

260

= प्_6,1.108 संप्रसारणादचि पूर्वरूपमेकादेशः एत्येधत्यूठ्स्विति वृद्धिः विश्वौहः, इत्यादि चतुरनडुहोरामुदात्तः

= p_6,1.108 saṃprasāraṇādaci pūrvarūpamekādeśaḥ etyedhatyūṭhsviti vṛddhiḥ viśvauhaḥ, ityādi caturanaḍuhorāmudāttaḥ

261

= प्_7,1.98 अनयोराम् स्यात्सर्वनामस्थाने परे सावनडुहः

= p_7,1.98 anayorām syātsarvanāmasthāne pare sāvanaḍuhaḥ

262

= प्_7,1.82 अस्य नुम् स्यात् सौ परे अनड्वान् अम् संबुद्धौ

= p_7,1.82 asya num syāt sau pare anaḍvān am saṃbuddhau

263

= प्_7,1.99 हे अनड्वन् हे अनड्वाहौ हे अनड्वाहः अनडुहः अनडुहा वसुस्रंसुध्वंस्वनडुहां दः

= p_7,1.99 he anaḍvan he anaḍvāhau he anaḍvāhaḥ anaḍuhaḥ anaḍuhā vasusraṃsudhvaṃsvanaḍuhāṃ daḥ

264

= प्_8,2.72 सान्तवस्वन्तस्य स्रंसादेश्च दः स्यात्पदान्ते अनडुद्भ्यामित्यादि सान्तेति किम् ? विद्वान् पदान्ते किम् ? स्रस्तम् ध्वस्तम् सहेः साडः सः

= p_8,2.72 sāntavasvantasya sraṃsādeśca daḥ syātpadānte anaḍudbhyāmityādi sānteti kim ? vidvān padānte kim ? srastam dhvastam saheḥ sāḍaḥ saḥ

265

= प्_8,3.56 साडरूपस्य सहेः सस्य मूर्धन्यादेशः तुराषाट्, तुराषाड् तुरासाहौ तुरासाहः तुराषाड्भ्यामित्यादि दिव औत्

= p_8,3.56 sāḍarūpasya saheḥ sasya mūrdhanyādeśaḥ turāṣāṭ, turāṣāḍ turāsāhau turāsāhaḥ turāṣāḍbhyāmityādi diva aut

266

= प्_7,1.84 दिविति प्रातिपदिकस्यौत्स्यात्सौ सुद्यौः सुदिवौ दिव उत्

= p_7,1.84 diviti prātipadikasyautsyātsau sudyauḥ sudivau diva ut

267

= प्_6,1.131 दिवो ऽन्तादेश उकारः स्यात् पदान्ते सुद्युभ्यामित्यादि चत्वारः चतुरः चतुर्भिः चतुर्भ्यः षट्चतुर्भ्यश्च

= p_6,1.131 divo 'ntādeśa ukāraḥ syāt padānte sudyubhyāmityādi catvāraḥ caturaḥ caturbhiḥ caturbhyaḥ ṣaṭcaturbhyaśca

268

= प्_7,1.55 एभ्य आमो नुडागमः रषाभ्यां नो णः समानपदे

= p_7,1.55 ebhya āmo nuḍāgamaḥ raṣābhyāṃ no ṇaḥ samānapade

269

= प्_8,4.1 अचो रहाभ्यां द्वे

= p_8,4.1 aco rahābhyāṃ dve

270

= प्_8,4.46 अचः पराभ्यां रेफहकाराभ्यां परस्य यरो द्वे वा स्तः चतुर्ण्णाम्, चतुर्णाम् रोः सुपि

= p_8,4.46 acaḥ parābhyāṃ rephahakārābhyāṃ parasya yaro dve vā staḥ caturṇṇām, caturṇām roḥ supi

271

= प्_8,3.16 रोरेव विसर्गः सुपि षत्वम् षस्य द्वित्वे प्राप्ते शरो ऽचि

= p_8,3.16 roreva visargaḥ supi ṣatvam ṣasya dvitve prāpte śaro 'ci

272

= प्_8,4.49 अचि परे शरो न द्वे स्तः चतुर्षु मो नो धातोः

= p_8,4.49 aci pare śaro na dve staḥ caturṣu mo no dhātoḥ

273

= प्_8,2.64 धातोर्मस्य नः पदान्ते प्रशान् किमः कः

= p_8,2.64 dhātormasya naḥ padānte praśān kimaḥ kaḥ

274

= प्_7,2.103 किमः कः स्याद्विभक्तौ कः कौ के इत्यादि शेषं सर्ववत् इदमो मः

= p_7,2.103 kimaḥ kaḥ syādvibhaktau kaḥ kau ke ityādi śeṣaṃ sarvavat idamo maḥ

275

= प्_7,2.108 सौ त्यदाद्यत्वापवादः इदो ऽय् पुंसि

= p_7,2.108 sau tyadādyatvāpavādaḥ ido 'y puṃsi

276

= प्_7,2.111 इदम इदो ऽय् सौ पुंसि अयम् त्यदाद्यत्वे अतो गुणे

= p_7,2.111 idama ido 'y sau puṃsi ayam tyadādyatve ato guṇe

277

= प्_6,1.97 अपदान्तादतो गुणे पररूपमेकादेशः दश्च

= p_6,1.97 apadāntādato guṇe pararūpamekādeśaḥ daśca

278

= प्_7,2.109 इदमो दस्य मः स्याद्विभक्तौ इमौ इमे त्यदादेः सम्बोधनं नास्तीत्युत्सर्गः अनाप्यकः

= p_7,2.109 idamo dasya maḥ syādvibhaktau imau ime tyadādeḥ sambodhanaṃ nāstītyutsargaḥ anāpyakaḥ

279

= प्_7,2.112 अककारस्येदम इदो ऽनापि विभक्तौ आबिति प्रत्याहारः अनेन हलि लोपः

= p_7,2.112 akakārasyedama ido 'nāpi vibhaktau ābiti pratyāhāraḥ anena hali lopaḥ

280

= प्_7,2.113 अककारस्येदम इदो लोप आपि हलादौ नानर्थके ऽलो ऽन्त्यविधिरनभ्यासविकारे आद्यन्तवदेकस्मिन्

= p_7,2.113 akakārasyedama ido lopa āpi halādau nānarthake 'lo 'ntyavidhiranabhyāsavikāre ādyantavadekasmin

281

= प्_1,1.21 एकस्मिन्क्रियमाणं कार्यमादाविवान्त इव स्यात् सुपि चेति दीर्घः आभ्याम् नेदमदसोरकोः

= p_1,1.21 ekasminkriyamāṇaṃ kāryamādāvivānta iva syāt supi ceti dīrghaḥ ābhyām nedamadasorakoḥ

282

= प्_7,1.11 अककारयोरिदमदसोर्भिस ऐस् न एभिः अस्मै एभ्यः अस्मात् अस्य अनयोः एषाम् अस्मिन् अनयोः एषु द्वितीयाटौस्स्वेनः

= p_7,1.11 akakārayoridamadasorbhisa ais na ebhiḥ asmai ebhyaḥ asmāt asya anayoḥ eṣām asmin anayoḥ eṣu dvitīyāṭaussvenaḥ

283

= प्_2,4.34 इदमेतदोरन्वादेशे किञ्चित्कार्यं विधातुमुपात्तस्य कार्यान्तरं विधातुं पुनरुपादानमन्वादेशः यथा - अनेन व्याकरणमधीत मेनं छन्दो ऽध्यापयेति अनयोः पवित्रं कुलमेनयोः प्रभूतं स्वामिति एनम् एनौ एनान् एनेन एनयोः एनयोः राजा न ङिसम्बुद्ध्योः

= p_2,4.34 idametadoranvādeśe kiñcitkāryaṃ vidhātumupāttasya kāryāntaraṃ vidhātuṃ punarupādānamanvādeśaḥ yathā - anena vyākaraṇamadhīta menaṃ chando 'dhyāpayeti anayoḥ pavitraṃ kulamenayoḥ prabhūtaṃ svāmiti enam enau enān enena enayoḥ enayoḥ rājā na ṅisambuddhyoḥ

284

= प्_8,2.8 नस्य लोपो न ङौ सम्बुद्धौ च हे राजन् (ङावुत्तरपदे प्रतिषेधो वक्तव्यः) ब्रह्मनिष्ठः राजानौ राजानः राज्ञः नलोपः सुप्स्वरसंज्ञातुग्विधिषु कृति

= p_8,2.8 nasya lopo na ṅau sambuddhau ca he rājan (ṅāvuttarapade pratiṣedho vaktavyaḥ) brahmaniṣṭhaḥ rājānau rājānaḥ rājñaḥ nalopaḥ supsvarasaṃjñātugvidhiṣu kṛti

285

= प्_8,2.2 सुब्विधौ स्वरविधौ संज्ञाविधौ कृति तुग्विधौ च नलोपो ऽसिद्धो नान्यत्र - राजाश्व इत्यादौ इत्यसिद्धत्वादात्वमेत्त्वमैस्त्वं च न राजभ्याम् राजभिः राज्ञि, राजनि राजसु यज्वा यज्वानौ यज्वानः न संयोगाद्वमन्तात्

= p_8,2.2 subvidhau svaravidhau saṃjñāvidhau kṛti tugvidhau ca nalopo 'siddho nānyatra - rājāśva ityādau ityasiddhatvādātvamettvamaistvaṃ ca na rājabhyām rājabhiḥ rājñi, rājani rājasu yajvā yajvānau yajvānaḥ na saṃyogādvamantāt

286

= प्_6,4.137 वमन्तसंयोगादनो ऽकारस्य लोपो न यज्वनः यज्वा यज्वभ्याम् ब्रह्मणः ब्रह्मणा इन्हन्पूषार्यम्णां शौ

= p_6,4.137 vamantasaṃyogādano 'kārasya lopo na yajvanaḥ yajvā yajvabhyām brahmaṇaḥ brahmaṇā inhanpūṣāryamṇāṃ śau

287

= प्_6,4.12 एषां शावेवोपधाया दीर्घो नान्यत्र इति निषेधे प्राप्ते - . सौ च

= p_6,4.12 eṣāṃ śāvevopadhāyā dīrgho nānyatra iti niṣedhe prāpte - . sau ca

288

= प्_6,4.13 इन्नादीनामुपधाया दीर्घो ऽसंबुद्धौ सौ वृत्रहा हे वृत्रहन् एकाजुत्तरपदे णः

= p_6,4.13 innādīnāmupadhāyā dīrgho 'saṃbuddhau sau vṛtrahā he vṛtrahan ekājuttarapade ṇaḥ

289

= प्_8,4.12 एकाजुत्तपरदं यस्य तस्मिन्समासे पूर्वपदस्थान्निमित्तात्परस्य प्रतिपदिकान्तनुम्विभक्तिस्थस्य नस्य णः वृत्रहणौ हो हन्तेर्ञ्णिन्नेषु

= p_8,4.12 ekājuttaparadaṃ yasya tasminsamāse pūrvapadasthānnimittātparasya pratipadikāntanumvibhaktisthasya nasya ṇaḥ vṛtrahaṇau ho hanterñṇinneṣu

290

= प्_7,3.54 ञिति णिति प्रत्यये नकारे च परे हन्तेर्हकारस्य कुत्वम् वृत्रघ्नः इत्यादि एवं शार्ङ्गिन्, यशस्विन्, अर्यमन्, पूषन् मघवा बहुलम्

= p_7,3.54 ñiti ṇiti pratyaye nakāre ca pare hanterhakārasya kutvam vṛtraghnaḥ ityādi evaṃ śārṅgin, yaśasvin, aryaman, pūṣan maghavā bahulam

291

= प्_6,4.128 मघवन्शब्दस्य वा तृ इत्यन्तादेशः ऋ इत् उगिदचां सर्वनामस्थाने ऽधातोः

= p_6,4.128 maghavanśabdasya vā tṛ ityantādeśaḥ ṛ it ugidacāṃ sarvanāmasthāne 'dhātoḥ

292

= प्_7,1.70 अधातोरुगितो नलोपिनो ऽञ्चतेश्च नुम् स्यात्सर्वनामस्थाने परे मघवान् मघवन्तौ मघवन्तः हे मघवन् मघवद्भ्याम् तृत्वाभावे मघवा सुटि राजवत् श्वयुवमघोनामतद्धिते

= p_7,1.70 adhātorugito nalopino 'ñcateśca num syātsarvanāmasthāne pare maghavān maghavantau maghavantaḥ he maghavan maghavadbhyām tṛtvābhāve maghavā suṭi rājavat śvayuvamaghonāmataddhite

293

= प्_6,4.133 अन्नन्तानां भानामेषामतद्धिते संप्रसारणम् मघोनः मघवभ्याम् एवं श्वन्, युवन् न संप्रसारणे संप्रसारणम्

= p_6,4.133 annantānāṃ bhānāmeṣāmataddhite saṃprasāraṇam maghonaḥ maghavabhyām evaṃ śvan, yuvan na saṃprasāraṇe saṃprasāraṇam

294

= प्_6,1.37 संप्रसारणे परतः पूर्वस्य यणः संप्रसारणं न स्यात् इति यकारस्य नेत्वम् अत एव ज्ञापकादन्त्यस्य यणः पूर्वं संप्रसारणम् यूनः यूना युवभ्याम् इत्यादि अर्वा हे अर्वन् अर्वणस्त्रसावनञः

= p_6,1.37 saṃprasāraṇe parataḥ pūrvasya yaṇaḥ saṃprasāraṇaṃ na syāt iti yakārasya netvam ata eva jñāpakādantyasya yaṇaḥ pūrvaṃ saṃprasāraṇam yūnaḥ yūnā yuvabhyām ityādi arvā he arvan arvaṇastrasāvanañaḥ

295

= प्_6,4.127 नञा रहितस्यार्वन्नित्यस्याङ्गस्य तृ इत्यन्तादेशो न तु सौ अर्वन्तौ अर्वन्तः अर्वद्भ्यामित्यादि पथिमथ्यृभुक्षामात्

= p_6,4.127 nañā rahitasyārvannityasyāṅgasya tṛ ityantādeśo na tu sau arvantau arvantaḥ arvadbhyāmityādi pathimathyṛbhukṣāmāt

296

= प्_7,1.85 एषामाकारो ऽन्तादेशः स्यात् सौ परे इतो ऽत्सर्वनामस्थाने

= p_7,1.85 eṣāmākāro 'ntādeśaḥ syāt sau pare ito 'tsarvanāmasthāne

297

= प्_7,1.86 पथ्यादेरिकारस्याकारः स्यात्सर्वनामस्थाने परे थो न्थः

= p_7,1.86 pathyāderikārasyākāraḥ syātsarvanāmasthāne pare tho nthaḥ

298

= प्_7,1.87 पथिमथोस्थस्य न्थादेशः सर्वनामस्थाने पन्थाः पन्थानौ पन्थानः भस्य टेर्लोपः

= p_7,1.87 pathimathosthasya nthādeśaḥ sarvanāmasthāne panthāḥ panthānau panthānaḥ bhasya ṭerlopaḥ

299

= प्_7,1.88 भस्य पथ्यादेष्टेर्लोपः पथः पथा पथिभ्याम् एवं मथिन्, ऋभुक्षिन् ष्णान्ता षट्

= p_7,1.88 bhasya pathyādeṣṭerlopaḥ pathaḥ pathā pathibhyām evaṃ mathin, ṛbhukṣin ṣṇāntā ṣaṭ

300

= प्_1,1.24 षान्ता नान्ता च संख्या षट्संज्ञा स्यात् पञ्चन्शब्दो नित्यं बहुवचनान्तः पञ्च पञ्च पञ्चभिः पञ्चभ्यः पञ्चभ्यः नुट् नोपधायाः

= p_1,1.24 ṣāntā nāntā ca saṃkhyā ṣaṭsaṃjñā syāt pañcanśabdo nityaṃ bahuvacanāntaḥ pañca pañca pañcabhiḥ pañcabhyaḥ pañcabhyaḥ nuṭ nopadhāyāḥ

301

= प्_6,4.7 नान्तस्योपधाया दीर्घो नामि पञ्चानाम् पञ्चसु अष्टन आ विभक्तौ

= p_6,4.7 nāntasyopadhāyā dīrgho nāmi pañcānām pañcasu aṣṭana ā vibhaktau

302

= प्_7,2.84 हलादौ वा स्यात् अष्टाभ्य औश्

= p_7,2.84 halādau vā syāt aṣṭābhya auś

303

= प्_7,1.21 कृताकारादष्टनो जश्शसोरौश् अष्टभ्य इति वक्तव्ये कृतात्वनिर्देशो जश्शसोर्विषये आत्वं ज्ञापयति अष्टौ अष्टौ अष्टाभिः अष्टाभ्यः अष्टाभ्यः अष्टानाम् अष्टासु आत्वाभावे अष्ट, पञ्चवत् ऋत्विग्दधृक्स्रग्दिगुष्णिगञ्चुयुजिक्रुञ्चां च

= p_7,1.21 kṛtākārādaṣṭano jaśśasorauś aṣṭabhya iti vaktavye kṛtātvanirdeśo jaśśasorviṣaye ātvaṃ jñāpayati aṣṭau aṣṭau aṣṭābhiḥ aṣṭābhyaḥ aṣṭābhyaḥ aṣṭānām aṣṭāsu ātvābhāve aṣṭa, pañcavat ṛtvigdadhṛksragdiguṣṇigañcuyujikruñcāṃ ca

304

= प्_3,2.59 एभ्यः क्विन्, अञ्चेः सुप्युपपदे, युजिक्रुञ्चोः, केवलयोः, क्रुञ्चेर्नलोपाभावश्च निपात्यते कनावितौ कृदतिङ्

= p_3,2.59 ebhyaḥ kvin, añceḥ supyupapade, yujikruñcoḥ, kevalayoḥ, kruñcernalopābhāvaśca nipātyate kanāvitau kṛdatiṅ

305

= प्_3,1.93 अत्र धात्वधिकारे तिङ्भिन्नः प्रत्ययः कृत्संज्ञः स्यात् वेरपृक्तस्य

= p_3,1.93 atra dhātvadhikāre tiṅbhinnaḥ pratyayaḥ kṛtsaṃjñaḥ syāt verapṛktasya

306

= प्_6,1.67 अपृक्तस्य वस्य लोपः क्विन्प्रत्ययस्य कुः

= p_6,1.67 apṛktasya vasya lopaḥ kvinpratyayasya kuḥ

307

= प्_8,2.62 क्विन्प्रत्ययो यस्मात्तस्य कवर्गो ऽन्तादेशः पदान्ते अस्यासिद्धत्वाच्चोः कुरिति कुत्वम् ऋत्विक्, ऋत्विग् ऋत्विजौ ऋत्विग्भ्याम् युजेरसमासे

= p_8,2.62 kvinpratyayo yasmāttasya kavargo 'ntādeśaḥ padānte asyāsiddhatvāccoḥ kuriti kutvam ṛtvik, ṛtvig ṛtvijau ṛtvigbhyām yujerasamāse

308

= प्_7,3.71 युजेः सर्वनामस्थाने नुम् स्यादसमासे सुलोपः संयोगान्तलोपः कुत्वेन नस्य ङः युङ् अनुस्वारपरसवर्णौ युञ्जौ युञ्जः युग्भ्याम् चोः कुः

= p_7,3.71 yujeḥ sarvanāmasthāne num syādasamāse sulopaḥ saṃyogāntalopaḥ kutvena nasya ṅaḥ yuṅ anusvāraparasavarṇau yuñjau yuñjaḥ yugbhyām coḥ kuḥ

309

= प्_8,2.30 चवर्गस्य कवर्गः स्याज्झलि पदान्ते च सुयुक्, सुयुग् सुयुजौ सुयुग्भ्याम् खन् खञ्जौ खन्भ्याम् व्रश्चभ्रस्जसृजमृजयजराजभ्राजच्छशां षः

= p_8,2.30 cavargasya kavargaḥ syājjhali padānte ca suyuk, suyug suyujau suyugbhyām khan khañjau khanbhyām vraścabhrasjasṛjamṛjayajarājabhrājacchaśāṃ ṣaḥ

310

= प्_8,2.36 झलि पदान्ते च जश्त्वचर्त्वे राट्, राड् राजौ राजः राड्भ्याम् एवं विभ्राट्, देवेट्, विश्वसृट् (परौ व्रजेः षः पदान्ते) परावुपपदे व्रजेः क्विप् स्याद्दीर्घश्च पदान्ते षत्वमपि परिव्राट् परिव्राजौ विश्वस्य वसुराटोः

= p_8,2.36 jhali padānte ca jaśtvacartve rāṭ, rāḍ rājau rājaḥ rāḍbhyām evaṃ vibhrāṭ, deveṭ, viśvasṛṭ (parau vrajeḥ ṣaḥ padānte) parāvupapade vrajeḥ kvip syāddīrghaśca padānte ṣatvamapi parivrāṭ parivrājau viśvasya vasurāṭoḥ

311

= प्_6,3.128 विश्वशब्दस्य दीर्घो ऽन्तादेशः स्याद्सौ राट्शब्दे च परे विश्वराट्, विश्वराड् विश्वराजौ विश्वराड्भ्याम् स्कोः संयोगाद्योरन्ते च

= p_6,3.128 viśvaśabdasya dīrgho 'ntādeśaḥ syādsau rāṭśabde ca pare viśvarāṭ, viśvarāḍ viśvarājau viśvarāḍbhyām skoḥ saṃyogādyorante ca

312

= प्_8,2.29 पदान्ते झलि च यः संयोगस्तदाद्योः स्कोर्लोपः भृट् सस्य श्चुत्वेन सः झलां जश् झशि इति शस्य जः भृज्जौ भृड्भ्याम् त्यदाद्यत्वं पररूपत्वं च तदोः सः सावनन्त्ययोः

= p_8,2.29 padānte jhali ca yaḥ saṃyogastadādyoḥ skorlopaḥ bhṛṭ sasya ścutvena saḥ jhalāṃ jaś jhaśi iti śasya jaḥ bhṛjjau bhṛḍbhyām tyadādyatvaṃ pararūpatvaṃ ca tadoḥ saḥ sāvanantyayoḥ

313

= प्_7,2.106 त्यदादीनां तकारदकारयोरनन्त्ययोः सः स्यात्सौ स्यः त्यौ त्ये सः तौ ते यः यौ ये एषः एतौ एते ङेप्रथमयोरम्

= p_7,2.106 tyadādīnāṃ takāradakārayoranantyayoḥ saḥ syātsau syaḥ tyau tye saḥ tau te yaḥ yau ye eṣaḥ etau ete ṅeprathamayoram

314

= प्_7,1.28 युष्मदस्मद्भ्यां परस्य ङे इत्येतस्य प्रथमाद्वितीययोश्चामादेशः त्वाहौ सौ

= p_7,1.28 yuṣmadasmadbhyāṃ parasya ṅe ityetasya prathamādvitīyayoścāmādeśaḥ tvāhau sau

315

= प्_7,2.94 अनयोर्मपर्यन्तस्य त्वाहौ आदेशौ स्तः शेषे लोपः

= p_7,2.94 anayormaparyantasya tvāhau ādeśau staḥ śeṣe lopaḥ

316

= प्_7,2.90 एतयोष्टिलोपः त्वम् अहम् युवावौ द्विवचने

= p_7,2.90 etayoṣṭilopaḥ tvam aham yuvāvau dvivacane

317

= प्_7,2.82 द्वयोरुक्तावनयोर्मपर्यन्तस्य युवावौ स्तो विभक्तौ प्रथमायाश्च द्विवचने भाषायाम्

= p_7,2.82 dvayoruktāvanayormaparyantasya yuvāvau sto vibhaktau prathamāyāśca dvivacane bhāṣāyām

318

= प्_7,2.88 औङ्येतयोरात्वं लोके युवाम् आवाम् यूयवयौ जसि

= p_7,2.88 auṅyetayorātvaṃ loke yuvām āvām yūyavayau jasi

319

= प्_7,2.93 अनयोर्मपर्यन्तस्य यूयम् वयम् त्वमावेकवचने

= p_7,2.93 anayormaparyantasya yūyam vayam tvamāvekavacane

Section (cont. 3)

320

= प्_7,2.97 एकस्योक्तावनयोर्मपर्यन्तस्य त्वमौ स्तो विभक्तौ द्वितीयायाञ्च

= p_7,2.97 ekasyoktāvanayormaparyantasya tvamau sto vibhaktau dvitīyāyāñca

321

= प्_7,2.87 अनयोरात्स्यात् त्वाम् माम् शसो न

= p_7,2.87 anayorātsyāt tvām mām śaso na

322

= प्_7,1.29 आभ्यां शसो नः स्यात् अमो ऽपवादः आदेः परस्य संयोगान्तलोपः युष्मान् अस्मान् यो ऽचि

= p_7,1.29 ābhyāṃ śaso naḥ syāt amo 'pavādaḥ ādeḥ parasya saṃyogāntalopaḥ yuṣmān asmān yo 'ci

323

= प्_7,2.89 अनयोर्यकारादेशः स्यादनादेशे ऽजादौ परतः त्वया मया युष्मदस्मदोरनादेशे

= p_7,2.89 anayoryakārādeśaḥ syādanādeśe 'jādau parataḥ tvayā mayā yuṣmadasmadoranādeśe

324

= प्_7,2.86 अनयोरात्स्यादनादेशे हलादौ विभक्तौ युवाभ्याम् आवाभ्याम् युष्माभिः अस्माभिः तुभ्यमह्यौ ङयि

= p_7,2.86 anayorātsyādanādeśe halādau vibhaktau yuvābhyām āvābhyām yuṣmābhiḥ asmābhiḥ tubhyamahyau ṅayi

325

= प्_7,2.95 अनयोर्मपर्यन्तस्य टिलोपः तुभ्यम् मह्यम् भ्यसो ऽभ्यम्

= p_7,2.95 anayormaparyantasya ṭilopaḥ tubhyam mahyam bhyaso 'bhyam

326

= प्_7,1.30 आभ्यां परस्य युष्मभ्यम् अस्मभ्यम् एकवचनस्य च

= p_7,1.30 ābhyāṃ parasya yuṣmabhyam asmabhyam ekavacanasya ca

327

= प्_7,1.32 आभ्यां ङसेरत् त्वत् मत् पञ्चम्या अत्

= p_7,1.32 ābhyāṃ ṅaserat tvat mat pañcamyā at

328

= प्_7,1.31 आभ्यां पञ्चम्यां भ्यसो ऽत्स्यात् युष्मत् अस्मत् तवममौ ङसि

= p_7,1.31 ābhyāṃ pañcamyāṃ bhyaso 'tsyāt yuṣmat asmat tavamamau ṅasi

329

= प्_7,2.96 अनयोर्मपर्यन्तस्य तवममौ स्तो ङसि युष्मदस्मद्भ्यां ङसो ऽश्

= p_7,2.96 anayormaparyantasya tavamamau sto ṅasi yuṣmadasmadbhyāṃ ṅaso 'ś

330

= प्_7,1.27 तव मम युवयोः आवयोः साम आकम्

= p_7,1.27 tava mama yuvayoḥ āvayoḥ sāma ākam

331

= प्_7,1.33 आभ्यां परस्य साम आकं स्यात् युष्माकम् अस्माकम् त्वयि मयि युवयोः आवयोः युष्मासु अस्मासु युष्मदस्मदोः षष्ठीचतुर्थीद्वितीयास्थयोर्वांनावौ

= p_7,1.33 ābhyāṃ parasya sāma ākaṃ syāt yuṣmākam asmākam tvayi mayi yuvayoḥ āvayoḥ yuṣmāsu asmāsu yuṣmadasmadoḥ ṣaṣṭhīcaturthīdvitīyāsthayorvāṃnāvau

332

= प्_8,1.20 पदात्परयोरपादादौ स्थितयोः षष्ठ्यादिविशिष्टयोर्वां नौ इत्यादेशौ स्तः बहुवचनस्य वस्नसौ

= p_8,1.20 padātparayorapādādau sthitayoḥ ṣaṣṭhyādiviśiṣṭayorvāṃ nau ityādeśau staḥ bahuvacanasya vasnasau

333

= प्_8,1.21 उक्तविधयोरनयोः षष्ठ्यादिबहुवचनान्तयोर्वस्नसौ स्तः तेमयावेकवचनस्य

= p_8,1.21 uktavidhayoranayoḥ ṣaṣṭhyādibahuvacanāntayorvasnasau staḥ temayāvekavacanasya

334

= प्_8,1.22 उक्तविधयोरनयोष्षष्ठीचतुर्थ्येकवचनान्तयोस्ते मे एतौ स्तः त्वामौ द्वितीयायाः

= p_8,1.22 uktavidhayoranayoṣṣaṣṭhīcaturthyekavacanāntayoste me etau staḥ tvāmau dvitīyāyāḥ

335

= प्_8,1.23 द्वितीयैकवचनान्तयोस्त्वा मा इत्यादेशौ स्तः श्रीशस्तवावतु मापीह दत्तात्ते मे ऽपि शर्म सः स्वामी ते मे ऽपि स हरिः पातु वामपि नौ विभुः सुखं वां नौ ददात्वीशः पतिर्वामपि नौ हरिः सो ऽव्याद्वो नः शिवं वो नो दद्यात् सेव्यो ऽत्र वः स नः (एकवाक्ये युष्मदस्मदादेशा वक्तव्याः) एकतिङ् वाक्यम् ओदनं पच तव भविष्यति (एते वान्नावादयो ऽनन्वादेशे वा वक्तव्याः) अन्वादेशे तु नित्यं स्युः धाता ते भक्तो ऽस्ति, धाता तव भक्तो ऽस्ति वा तस्मै ते नम इत्येव सुपात्, सुपाद् सुपदौ पादः पत्

= p_8,1.23 dvitīyaikavacanāntayostvā mā ityādeśau staḥ śrīśastavāvatu māpīha dattātte me 'pi śarma saḥ svāmī te me 'pi sa hariḥ pātu vāmapi nau vibhuḥ sukhaṃ vāṃ nau dadātvīśaḥ patirvāmapi nau hariḥ so 'vyādvo naḥ śivaṃ vo no dadyāt sevyo 'tra vaḥ sa naḥ (ekavākye yuṣmadasmadādeśā vaktavyāḥ) ekatiṅ vākyam odanaṃ paca tava bhaviṣyati (ete vānnāvādayo 'nanvādeśe vā vaktavyāḥ) anvādeśe tu nityaṃ syuḥ dhātā te bhakto 'sti, dhātā tava bhakto 'sti vā tasmai te nama ityeva supāt, supād supadau pādaḥ pat

336

= प्_6,4.130 पाच्छब्दान्तं यदङ्गं भं तदवयवस्य पाच्छब्दस्य पदादेशः सुपदः सुपदा सुपाद्भ्याम् अग्निमत्, अग्निमद् अग्निमथौ अग्निमथः अनिदितां हल उपधायाः क्ङिति

= p_6,4.130 pācchabdāntaṃ yadaṅgaṃ bhaṃ tadavayavasya pācchabdasya padādeśaḥ supadaḥ supadā supādbhyām agnimat, agnimad agnimathau agnimathaḥ aniditāṃ hala upadhāyāḥ kṅiti

337

= प्_6,4.24 हलन्तानामनिदितामङ्गानामुपधाया नस्य लोपः किति ङिति नुम् संयोगान्तस्य लोपः नस्य कुत्वेन ङः प्राङ् प्राञ्चौ प्राञ्चः अचः

= p_6,4.24 halantānāmaniditāmaṅgānāmupadhāyā nasya lopaḥ kiti ṅiti num saṃyogāntasya lopaḥ nasya kutvena ṅaḥ prāṅ prāñcau prāñcaḥ acaḥ

338

= प्_6,4.138 लुप्तनकारस्याञ्चतेर्भस्याकारस्य लोपः चौ

= p_6,4.138 luptanakārasyāñcaterbhasyākārasya lopaḥ cau

339

= प्_6,3.138 लुप्ताकारनकारे ऽञ्चतौ परे पूर्वस्याणो दीर्गः प्राचः प्राचा प्राग्भ्याम् प्रत्यङ् प्रत्यञ्चौ प्रतीचः प्रत्यग्भ्याम् उदङ् उदञ्चौ उद ईत्

= p_6,3.138 luptākāranakāre 'ñcatau pare pūrvasyāṇo dīrgaḥ prācaḥ prācā prāgbhyām pratyaṅ pratyañcau pratīcaḥ pratyagbhyām udaṅ udañcau uda īt

340

= प्_6,4.139 उच्छब्दात्परस्य लुप्तनकारस्याञ्चतेर्भस्याकारस्य ईत् उदीचः उदीचा उदग्भ्याम् , समः समि

= p_6,4.139 ucchabdātparasya luptanakārasyāñcaterbhasyākārasya īt udīcaḥ udīcā udagbhyām , samaḥ sami

341

= प्_6,3.93 वप्रत्ययान्ते ऽञ्चतौ सम्यङ् सम्यञ्चौ समीचः सम्यग्भ्याम् , सहस्य सध्रिः

= p_6,3.93 vapratyayānte 'ñcatau samyaṅ samyañcau samīcaḥ samyagbhyām , sahasya sadhriḥ

342

= प्_6,3.95 तथा सध्र्यङ् , तिरसस्तिर्यलोपे

= p_6,3.95 tathā sadhryaṅ , tirasastiryalope

343

= प्_6,3.94 अलुप्ताकारे ऽञ्चतौ वप्रत्ययान्ते तिरसस्तिर्यादेशः तिर्यङ् तिर्यञ्चौ तिरश्चः तिर्यग्भ्याम् , नाञ्चेः पूजायाम्

= p_6,3.94 aluptākāre 'ñcatau vapratyayānte tirasastiryādeśaḥ tiryaṅ tiryañcau tiraścaḥ tiryagbhyām , nāñceḥ pūjāyām

344

= प्_6,4.30 पूजार्थस्याञ्चतेरुपधाया नस्य लोपो न प्राङ् प्राञ्चौ नलोपाभावादलोपो न प्राञ्चः प्राङ्भ्याम् प्राङ्क्षु एवं पूजार्थे प्रत्यङ्ङादयः क्रुङ् क्रुञ्चौ क्रुङ्भ्याम् पयोमुक्, पयोमुग् पयोमुचौ पयोमुग्भ्याम् उगित्त्वान्नुमि - , सान्तमहतः संयोगस्य

= p_6,4.30 pūjārthasyāñcaterupadhāyā nasya lopo na prāṅ prāñcau nalopābhāvādalopo na prāñcaḥ prāṅbhyām prāṅkṣu evaṃ pūjārthe pratyaṅṅādayaḥ kruṅ kruñcau kruṅbhyām payomuk, payomug payomucau payomugbhyām ugittvānnumi - , sāntamahataḥ saṃyogasya

345

= प्_6,4.10 सान्तसंयोगस्य महतश्च यो नकारस्तस्योपधाया दीर्घो ऽसम्बुद्धौ सर्वनामस्थाने महान् महान्तौ महान्तः हे महन् महद्भ्याम् , अत्वसन्तस्य चाधातोः

= p_6,4.10 sāntasaṃyogasya mahataśca yo nakārastasyopadhāyā dīrgho 'sambuddhau sarvanāmasthāne mahān mahāntau mahāntaḥ he mahan mahadbhyām , atvasantasya cādhātoḥ

346

= प्_6,4.14 अत्वन्तस्योपधाया दीर्घो धातुभिन्नासन्तस्य चासम्बुद्धौ सौ परे उगित्तवान्नुम् धीमान् धीमन्तौ धीमन्तः हे धीमन् शसादौ महद्वत् भातेर्डवतुः डित्त्वसामर्थ्यादभस्यापि टेर्लोपः भवान् भवान्तौ भवन्तः शत्रन्तस्य भवन् , उभे अभ्यस्तम्

= p_6,4.14 atvantasyopadhāyā dīrgho dhātubhinnāsantasya cāsambuddhau sau pare ugittavānnum dhīmān dhīmantau dhīmantaḥ he dhīman śasādau mahadvat bhāterḍavatuḥ ḍittvasāmarthyādabhasyāpi ṭerlopaḥ bhavān bhavāntau bhavantaḥ śatrantasya bhavan , ubhe abhyastam

347

= प्_6,1.5 षाष्ठद्वित्वप्रकरणे ये द्वे विहिते ते उभे समुदिते अभ्यस्तसंज्ञे स्तः , नाभ्यस्ताच्छतुः

= p_6,1.5 ṣāṣṭhadvitvaprakaraṇe ye dve vihite te ubhe samudite abhyastasaṃjñe staḥ , nābhyastācchatuḥ

348

= प्_7,1.78 अभ्यस्तात्परस्य शतुर्नुम् न ददत्, ददद् ददतौ ददतः , जक्षित्यादयः षट्

= p_7,1.78 abhyastātparasya śaturnum na dadat, dadad dadatau dadataḥ , jakṣityādayaḥ ṣaṭ

349

= प्_6,1.6 षड्धातवो ऽन्ये जक्षितिश्च सप्तम एते अभ्यस्तसंज्ञाः स्युः जक्षत्, जक्षद् जक्षतौ जक्षतः एवं जाग्रत् दरिद्रत् शासत् चकासत् गुप्, गुब् गुपौ गुपः गुब्भ्याम् , त्यदादिषु दृशो ऽनालोचने कञ्च

= p_6,1.6 ṣaḍdhātavo 'nye jakṣitiśca saptama ete abhyastasaṃjñāḥ syuḥ jakṣat, jakṣad jakṣatau jakṣataḥ evaṃ jāgrat daridrat śāsat cakāsat gup, gub gupau gupaḥ gubbhyām , tyadādiṣu dṛśo 'nālocane kañca

350

= प्_3,2.60 त्यदादिषूपपदेष्वज्ञानार्थाद्दृशेः कञ् स्यात् चात् क्विन् , आ सर्वनाम्नः

= p_3,2.60 tyadādiṣūpapadeṣvajñānārthāddṛśeḥ kañ syāt cāt kvin , ā sarvanāmnaḥ

351

= प्_6,3.91 सर्वनाम्न आकारो ऽन्तादेशः स्याद्दृग्दृशवतुषु तादृक्, तादृग् तादृशौ तादृशः तादृग्भ्याम् व्रश्चेति षः जश्त्वचर्त्वे विट्, विड् विशौ विशः विड्भ्याम् , नशेर्वा

= p_6,3.91 sarvanāmna ākāro 'ntādeśaḥ syāddṛgdṛśavatuṣu tādṛk, tādṛg tādṛśau tādṛśaḥ tādṛgbhyām vraśceti ṣaḥ jaśtvacartve viṭ, viḍ viśau viśaḥ viḍbhyām , naśervā

352

= प्_8,2.63 नशेः कवर्गो ऽन्तादेशो वा पदान्ते नक्, नग्; नट्, नड् नशौ नशः नग्भ्याम्, नड्भ्याम् , स्पृशो ऽनुदके क्विन्

= p_8,2.63 naśeḥ kavargo 'ntādeśo vā padānte nak, nag; naṭ, naḍ naśau naśaḥ nagbhyām, naḍbhyām , spṛśo 'nudake kvin

353

= प्_3,2.58 अनुदके सुप्युपपदे स्पृशेः क्विन् घृतस्पृक्, घृतस्पृग् घृतस्पृशौ घृतस्पृशः दधृक्, दधृग् दधृषौ दधृग्भ्याम् रत्नमुषौ रत्नमुड्भ्याम् षट्, षड् षड्भिः षङ्भ्यः षण्णाम् षट्सु रुत्वं प्रति षत्वस्यासिद्धत्वससजुषो रुरिति रुत्वर्म् , वोरुपधाया दीर्घ इकः

= p_3,2.58 anudake supyupapade spṛśeḥ kvin ghṛtaspṛk, ghṛtaspṛg ghṛtaspṛśau ghṛtaspṛśaḥ dadhṛk, dadhṛg dadhṛṣau dadhṛgbhyām ratnamuṣau ratnamuḍbhyām ṣaṭ, ṣaḍ ṣaḍbhiḥ ṣaṅbhyaḥ ṣaṇṇām ṣaṭsu rutvaṃ prati ṣatvasyāsiddhatvasasajuṣo ruriti rutvarm , vorupadhāyā dīrgha ikaḥ

354

= प्_8,2.76 रेफवान्तयोर्धात्वोरुपधाया इको दीर्घः पदान्ते पिपठीः पिपठिषौ पिपठीर्भ्याम् , नुम्विसर्जनीयशर्व्यवाये ऽपि

= p_8,2.76 rephavāntayordhātvorupadhāyā iko dīrghaḥ padānte pipaṭhīḥ pipaṭhiṣau pipaṭhīrbhyām , numvisarjanīyaśarvyavāye 'pi

355

= प्_8,3.58 एतैः प्रत्येकं व्यवधाने ऽपि इण्कुभ्यां परस्य सस्य मूर्धन्यादेशः ष्टुत्वेन पूर्वस्य षः पिपठीष्षु, पिपठीःषु चिकीः चिकीर्षौ चिकीर्भ्याम् चिकीर्षु विद्वान् विद्वांसौ हे विद्वन् , वसोः सम्प्रसारणम्

= p_8,3.58 etaiḥ pratyekaṃ vyavadhāne 'pi iṇkubhyāṃ parasya sasya mūrdhanyādeśaḥ ṣṭutvena pūrvasya ṣaḥ pipaṭhīṣṣu, pipaṭhīḥṣu cikīḥ cikīrṣau cikīrbhyām cikīrṣu vidvān vidvāṃsau he vidvan , vasoḥ samprasāraṇam

356

= प्_6,4.131 वस्वन्तस्य भस्य सम्प्रसारणं स्यात् विदुषः वसुस्रंस्विति दः विद्वद्भ्याम् पुंसो ऽसुङ्

= p_6,4.131 vasvantasya bhasya samprasāraṇaṃ syāt viduṣaḥ vasusraṃsviti daḥ vidvadbhyām puṃso 'suṅ

357

= प्_7,1.89 सर्वनामस्थाने विवक्षिते पुंसो ऽसुङ् स्यात् पुमान् हे पुमन् पुमांसौ पुंसः पुम्भ्याम् पुंसु ऋदुशनेत्यनङ् उशना उशनसौ (अस्य संबुद्धौ वानङ्, नलोपश्च वा वाच्यः) हे उशन, हेउशनन्, हेउशनः हे उशनसौ उशनोभ्याम् उशनस्सु अनेहा अनेहसौ हे अनेहः वेधाः वेधसौ हे वेधः वेधोभ्याम् अदस औ सुलोपश्च

= p_7,1.89 sarvanāmasthāne vivakṣite puṃso 'suṅ syāt pumān he puman pumāṃsau puṃsaḥ pumbhyām puṃsu ṛduśanetyanaṅ uśanā uśanasau (asya saṃbuddhau vānaṅ, nalopaśca vā vācyaḥ) he uśana, heuśanan, heuśanaḥ he uśanasau uśanobhyām uśanassu anehā anehasau he anehaḥ vedhāḥ vedhasau he vedhaḥ vedhobhyām adasa au sulopaśca

358

= प्_7,2.107 अदस औकारो ऽन्तादेशः स्यात्सौ परे सुलोपश्च तदोरिति सः असौ त्यदाद्यत्वम् वृद्धिः अदसो ऽसेर्दादु दो मः

= p_7,2.107 adasa aukāro 'ntādeśaḥ syātsau pare sulopaśca tadoriti saḥ asau tyadādyatvam vṛddhiḥ adaso 'serdādu do maḥ

359

= प्_8,2.80 अदसो ऽसान्तस्य दात्परस्य उदूतौ स्तो दस्य मश्च आन्तरतम्याद्ध्स्वस्य उः, दीर्घस्य ऊः अमू जसः शी गुणः एत ईद्बहुवचने

= p_8,2.80 adaso 'sāntasya dātparasya udūtau sto dasya maśca āntaratamyāddhsvasya uḥ, dīrghasya ūḥ amū jasaḥ śī guṇaḥ eta īdbahuvacane

360

= प्_8,2.81 अदसो दात्परस्यैत ईद्दस्य च मो बह्वर्थोक्तौ अमी पूर्वत्रासिद्धमिति विभक्तिकार्यं प्राक् पश्चादुत्वमत्वे अमुम् अमू अमून् मुत्वे कृते घिसंज्ञायां नाभावः न मु ने

= p_8,2.81 adaso dātparasyaita īddasya ca mo bahvarthoktau amī pūrvatrāsiddhamiti vibhaktikāryaṃ prāk paścādutvamatve amum amū amūn mutve kṛte ghisaṃjñāyāṃ nābhāvaḥ na mu ne

361

= प्_8,2.3 नाभावे कर्तव्ये कृते च मुभावो नासिद्धः अमुना अमूभ्याम् 3 अमीभिः अमुष्मै अमीभ्यः 2 अमुष्मात् अमुष्य अमुयोः 2 अमीषाम् अमुष्मिन् अमीषु इति हलन्त पुंल्लिङ्गाः अथ हलन्तस्त्रीलिङ्गाः नहो धः

= p_8,2.3 nābhāve kartavye kṛte ca mubhāvo nāsiddhaḥ amunā amūbhyām 3 amībhiḥ amuṣmai amībhyaḥ 2 amuṣmāt amuṣya amuyoḥ 2 amīṣām amuṣmin amīṣu iti halanta puṃlliṅgāḥ atha halantastrīliṅgāḥ naho dhaḥ

362

= प्_8,2.34 नहो हस्य धः स्याज्झलि पदान्ते च नहिवृतिवृषिव्यधिरुचिसहितनिषु क्वौ

= p_8,2.34 naho hasya dhaḥ syājjhali padānte ca nahivṛtivṛṣivyadhirucisahitaniṣu kvau

363

= प्_6,3.116 क्विबन्तेषु पूर्वपदस्य दीर्घः उपानत्, उपानद् उपानहौ उपानत्सु क्विन्नन्तत्वात् कुत्वेन घः उष्णिक्, उष्णिग् उष्णिहौ उष्णिग्भ्याम् द्यौः दिवौ दिवः द्युभ्याम् गीः गिरौ गिरः एवं पूः चतस्रः चतसृणाम् का के काः सर्वावत् यः सौ

= p_6,3.116 kvibanteṣu pūrvapadasya dīrghaḥ upānat, upānad upānahau upānatsu kvinnantatvāt kutvena ghaḥ uṣṇik, uṣṇig uṣṇihau uṣṇigbhyām dyauḥ divau divaḥ dyubhyām gīḥ girau giraḥ evaṃ pūḥ catasraḥ catasṛṇām kā ke kāḥ sarvāvat yaḥ sau

364

= प्_7,2.110 इदमो दस्य यः इयम् त्यदाद्यत्वम् पररूपत्वम् टाप् दश्चेति मः इमे इमाः इमाम् अनया हलि लोपः आभ्याम् आभिः अस्यै अस्याः अनयोः आसाम् अस्याम् आसु त्यदाद्यत्वम् टाप् स्या त्ये त्याः एवं तद्, एतद् वाक्, वाग् वाचौ वाग्भ्याम् वाक्षु अप्शब्दो नित्यं बहुवचनान्तः अप्तृन्निति दीर्घः आपः अपः अपो भि

= p_7,2.110 idamo dasya yaḥ iyam tyadādyatvam pararūpatvam ṭāp daśceti maḥ ime imāḥ imām anayā hali lopaḥ ābhyām ābhiḥ asyai asyāḥ anayoḥ āsām asyām āsu tyadādyatvam ṭāp syā tye tyāḥ evaṃ tad, etad vāk, vāg vācau vāgbhyām vākṣu apśabdo nityaṃ bahuvacanāntaḥ aptṛnniti dīrghaḥ āpaḥ apaḥ apo bhi

365

= प्_7,4.48 अपस्तकारो भादौ प्रत्यये अद्भिः अद्भ्यः अद्भ्यः अपाम् अप्सु दिक्, दिश् दिशौ दिशः दिग्भ्याम् त्यदादिष्विति दृशेः क्विन्विधानादन्यत्रापि कुत्वम् दृक्, दृग् दृशौ दृग्भ्याम् त्विट्, त्विड् त्विषौ त्विड्भ्याम् ससजुषो रुरिति रुत्वम् सजूः सजुषौ सजूर्भ्याम् आशीः आशिषौ आशीर्भ्याम् असौ उत्वमत्वे अमू अमूः अमुया अमूभ्याम् 3 अमूभिः अमुष्यै अमूभ्यः 2 अमुष्याः अमुयोः 2 अमूषाम् अमुष्याम् अमूषु इति हलन्तस्त्रीलिङ्गाः अथ हलन्तनपुंसकलिङ्गाः स्वमोर्लुक् दत्वम् स्वनडुत्, स्वनडुद् स्वनडुही चतुरनडुहोरित्याम् स्वनड्वांहि पुनस्तद्वत् शेषं पुंवत् वाः वारी वारि वार्भ्याम् चत्वारि किम् के कानि इदम् इमे इमानि (अन्वादेशे नपुंसके वा एनद्वक्तव्यः) एनत् एने एनानि एनेन एनयोः अहः विभाषा ङिश्योः अह्नी, अहनी अहानि अहन्

= p_7,4.48 apastakāro bhādau pratyaye adbhiḥ adbhyaḥ adbhyaḥ apām apsu dik, diś diśau diśaḥ digbhyām tyadādiṣviti dṛśeḥ kvinvidhānādanyatrāpi kutvam dṛk, dṛg dṛśau dṛgbhyām tviṭ, tviḍ tviṣau tviḍbhyām sasajuṣo ruriti rutvam sajūḥ sajuṣau sajūrbhyām āśīḥ āśiṣau āśīrbhyām asau utvamatve amū amūḥ amuyā amūbhyām 3 amūbhiḥ amuṣyai amūbhyaḥ 2 amuṣyāḥ amuyoḥ 2 amūṣām amuṣyām amūṣu iti halantastrīliṅgāḥ atha halantanapuṃsakaliṅgāḥ svamorluk datvam svanaḍut, svanaḍud svanaḍuhī caturanaḍuhorityām svanaḍvāṃhi punastadvat śeṣaṃ puṃvat vāḥ vārī vāri vārbhyām catvāri kim ke kāni idam ime imāni (anvādeśe napuṃsake vā enadvaktavyaḥ) enat ene enāni enena enayoḥ ahaḥ vibhāṣā ṅiśyoḥ ahnī, ahanī ahāni ahan

366

= प्_8,2.86 अहन्नित्यस्य रुः पदान्ते अहोभ्याम् दण्डि दण्डिनी दण्डीनि दण्डिना दण्डिभ्याम् सुपथि टेर्लोपः सुपथी सुपन्थानि ऊर्क, ऊर्ग ऊर्जी ऊन्र्जि नरजानां संयोगः तत् ते तानि यत् ये यानि एतत् एते एतानि गवाक्, गवाग् गोची गवाञ्चि पुनस्तद्वत् गोचा गवाग्भ्याम् शकृत् शकृती शकृन्ति ददत् वा नपुंसकस्य

= p_8,2.86 ahannityasya ruḥ padānte ahobhyām daṇḍi daṇḍinī daṇḍīni daṇḍinā daṇḍibhyām supathi ṭerlopaḥ supathī supanthāni ūrka, ūrga ūrjī ūnrji narajānāṃ saṃyogaḥ tat te tāni yat ye yāni etat ete etāni gavāk, gavāg gocī gavāñci punastadvat gocā gavāgbhyām śakṛt śakṛtī śakṛnti dadat vā napuṃsakasya

367

= प्_7,1.79 अभ्यस्तात्परो यः शता तदन्तस्य क्लीबस्य वा नुम् सर्वनामस्थाने ददन्ति, ददति तुदत् आच्छीनद्ययोर्नुम्

= p_7,1.79 abhyastātparo yaḥ śatā tadantasya klībasya vā num sarvanāmasthāne dadanti, dadati tudat ācchīnadyayornum

368

= प्_7,1.80 अवर्णान्तादङ्गात्परो यः शतुरवयस्तदन्तस्य नुम् वा शीनद्योः तुदन्ती, तुदती तुदन्ति शप्श्यनोर्नित्यम्

= p_7,1.80 avarṇāntādaṅgātparo yaḥ śaturavayastadantasya num vā śīnadyoḥ tudantī, tudatī tudanti śapśyanornityam

369

= प्_7,1.81 शप्श्यनोरात्परो यः शतुरवयवस्तदन्तस्य नित्यं नुम् शीनद्योः पचन्ती पचन्ति दीव्यत् दीव्यन्ती दीव्यन्ति धनुः धनुषी सान्तेति दीर्घः नुम्विसर्जनीयेति षः धनुषि धनुषा धनुर्भ्याम् एवं चक्षुर्हविरादयः पयः पयसी पयांसि पयसा पयाभ्याम् सुपुम् सुपुंसी सुपुमांसि अदः विभक्तिकार्यम् उत्वमत्वे अमू अमूनि शेषं पुंवत् , इति हलन्तनपुंसकलिङ्गाः इति षड्लिङ्गप्रकरणम् अथाव्ययानि स्वरादिनिपातमव्ययम्

= p_7,1.81 śapśyanorātparo yaḥ śaturavayavastadantasya nityaṃ num śīnadyoḥ pacantī pacanti dīvyat dīvyantī dīvyanti dhanuḥ dhanuṣī sānteti dīrghaḥ numvisarjanīyeti ṣaḥ dhanuṣi dhanuṣā dhanurbhyām evaṃ cakṣurhavirādayaḥ payaḥ payasī payāṃsi payasā payābhyām supum supuṃsī supumāṃsi adaḥ vibhaktikāryam utvamatve amū amūni śeṣaṃ puṃvat , iti halantanapuṃsakaliṅgāḥ iti ṣaḍliṅgaprakaraṇam athāvyayāni svarādinipātamavyayam

370

= प्_1,1.37 स्वरादयो निपाताश्चाव्ययसंज्ञाः स्युः स्वर् अन्तर् प्रातर् पुनर् सनुतर् उच्चैस् नीचैस् शनैस् ऋधक् ऋते युगपत् आरात् पृथक् ह्यस् श्वस् दिवा रात्रौ सायम् चिरम् मनाक् ईषत् जोषम् तूष्णीम् बहिस् अवस् समया निकषा स्वयम् वृथा नक्तम् नञ् हेतौ इद्धा अद्धा सामि वत् ब्राह्मणवत् क्षत्रियवत् सना सनत् सनात् उपधा तिरस् अन्तरा अन्तरेण ज्योक् कम् षम् सहसा विना नाना स्वस्ति स्वधा अलम् वषट् श्रौषट् वौषट् अन्यत् अस्ति उपांशु क्षमा विहायसा दोषा मृषा मिथ्या मुधा पुरा मिथो मिथस् प्रायस् मुहुस् प्रवाहुकम्, प्रवाहिका आर्यहलम् अभीक्ष्णम् साकम् सार्धम् नमस् हिरुक् धिक् अथ अम् आम् प्रताम् प्रशान् प्रतान् मा माङ् आकृतिगणो ऽयम् च वा ह अह एव एवम् नूनम् शश्वत् युगपत् भूयस् कूपत् कुवित् नेत् चेत् चण् कच्चित् यत्र नह हन्त माकिः माकिम् नकिः नकिम् माङ् नञ् यावत् तावत् त्वे द्वै त्वै रै श्रौषट् वौषट् स्वाहा स्वधा वषट् तुम् तथाहि खलु किल अथो अथ सुष्ठु स्म आदह (उपसर्गविभक्तिस्वरप्रतिरूपकाश्च) अवदत्तम् अहंयुः अस्तिक्षीरा अ आ इ ई उ ऊ ए ऐ ओ औ पशु शुकम् यथाकथाच पाट् प्याट् अङ्ग है हे भोः अये द्य विषु एकपदे युत् आतः चादिरप्याकृतिगणः तसिलादयः प्राक् पाशपः शस्प्रभृतयः प्राक् समासान्तेभ्यः अम् आम् कृत्वोर्थाः तसिवती नानाञौ एतदन्तमप्यव्ययम् कृन्मेजन्तः

= p_1,1.37 svarādayo nipātāścāvyayasaṃjñāḥ syuḥ svar antar prātar punar sanutar uccais nīcais śanais ṛdhak ṛte yugapat ārāt pṛthak hyas śvas divā rātrau sāyam ciram manāk īṣat joṣam tūṣṇīm bahis avas samayā nikaṣā svayam vṛthā naktam nañ hetau iddhā addhā sāmi vat brāhmaṇavat kṣatriyavat sanā sanat sanāt upadhā tiras antarā antareṇa jyok kam ṣam sahasā vinā nānā svasti svadhā alam vaṣaṭ śrauṣaṭ vauṣaṭ anyat asti upāṃśu kṣamā vihāyasā doṣā mṛṣā mithyā mudhā purā mitho mithas prāyas muhus pravāhukam, pravāhikā āryahalam abhīkṣṇam sākam sārdham namas hiruk dhik atha am ām pratām praśān pratān mā māṅ ākṛtigaṇo 'yam ca vā ha aha eva evam nūnam śaśvat yugapat bhūyas kūpat kuvit net cet caṇ kaccit yatra naha hanta mākiḥ mākim nakiḥ nakim māṅ nañ yāvat tāvat tve dvai tvai rai śrauṣaṭ vauṣaṭ svāhā svadhā vaṣaṭ tum tathāhi khalu kila atho atha suṣṭhu sma ādaha (upasargavibhaktisvarapratirūpakāśca) avadattam ahaṃyuḥ astikṣīrā a ā i ī u ū e ai o au paśu śukam yathākathāca pāṭ pyāṭ aṅga hai he bhoḥ aye dya viṣu ekapade yut ātaḥ cādirapyākṛtigaṇaḥ tasilādayaḥ prāk pāśapaḥ śasprabhṛtayaḥ prāk samāsāntebhyaḥ am ām kṛtvorthāḥ tasivatī nānāñau etadantamapyavyayam kṛnmejantaḥ

371

= प्_1,1.39 कृद्यो मान्त एजन्तश्च तदन्तमव्ययं स्यात् स्मारं स्मारम् जीवसे पिबध्यै क्त्वातोसुन्कसुनः

= p_1,1.39 kṛdyo mānta ejantaśca tadantamavyayaṃ syāt smāraṃ smāram jīvase pibadhyai ktvātosunkasunaḥ

372

= प्_1,1.40 एतदन्तमव्ययम् कृत्वा उदेतोः विसृपः अव्ययीभावश्च

= p_1,1.40 etadantamavyayam kṛtvā udetoḥ visṛpaḥ avyayībhāvaśca

373

= प्_1,1.41 अधिहरि अव्ययादाप्सुपः

= p_1,1.41 adhihari avyayādāpsupaḥ

375

= प्_2,4.82 अव्ययाद्विहितस्यापः सुपश्च लुक् तत्र शालायाम् सदृशं त्रिषु लिङ्गेषु सर्वासु च विभक्तिषु वचनेषु च सर्वेषु यन्न व्येति तदव्ययम् वष्टि भागुरिरल्लोपमवाप्योरुपसर्गयोः आपं चैव हलन्तानां यथा वाचा निशा दिशा वगाहः, अवगाहः पिधानम्, अपिधानम् इत्यव्ययानि अथ तिङन्ते भ्वादयः लट्, लिट्, लुट्, ळ्ट्, लेट्, लोट्, लङ्, लिङ्, लुङ्, ळ्ङ् एषु पञ्चमो लकारश्छन्दोमात्रगोचरः लः कर्मणि च भावे चाकर्मकेभ्यः

= p_2,4.82 avyayādvihitasyāpaḥ supaśca luk tatra śālāyām sadṛśaṃ triṣu liṅgeṣu sarvāsu ca vibhaktiṣu vacaneṣu ca sarveṣu yanna vyeti tadavyayam vaṣṭi bhāgurirallopamavāpyorupasargayoḥ āpaṃ caiva halantānāṃ yathā vācā niśā diśā vagāhaḥ, avagāhaḥ pidhānam, apidhānam ityavyayāni atha tiṅante bhvādayaḥ laṭ, liṭ, luṭ, ḷṭ, leṭ, loṭ, laṅ, liṅ, luṅ, ḷṅ eṣu pañcamo lakāraśchandomātragocaraḥ laḥ karmaṇi ca bhāve cākarmakebhyaḥ

376

= प्_3,4.69 लकाराः सकर्मकेभ्यः कर्मणि कर्तरि च स्युरकर्मकेभ्यो भावे कर्तरि च वर्तमाने लट्

= p_3,4.69 lakārāḥ sakarmakebhyaḥ karmaṇi kartari ca syurakarmakebhyo bhāve kartari ca vartamāne laṭ

377

= प्_3,2.123 वर्तमान क्रिया वृत्तेर्धातोर्लट् स्यात् अटावितौ उच्चारण सामर्थ्याल्लस्य नेत्वम् भू सत्तायाम् 1 कर्तृ विवक्षायां भू ल् इति स्थिते . तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्ताताञ्झथासाथाम्ध्वमिड्वहिमहिङ्

= p_3,2.123 vartamāna kriyā vṛtterdhātorlaṭ syāt aṭāvitau uccāraṇa sāmarthyāllasya netvam bhū sattāyām 1 kartṛ vivakṣāyāṃ bhū l iti sthite . tiptasjhisipthasthamibvasmastātāñjhathāsāthāmdhvamiḍvahimahiṅ

378

= प्_3,4.78 एते ऽष्टादश लादेशाः स्युः लः परस्मैपदम्

= p_3,4.78 ete 'ṣṭādaśa lādeśāḥ syuḥ laḥ parasmaipadam

379

= प्_1,4.99 लादेशाः परस्मैपद संज्ञाः स्युः तङानावात्मनेपदम्

= p_1,4.99 lādeśāḥ parasmaipada saṃjñāḥ syuḥ taṅānāvātmanepadam

380

= प्_1,4.100 तङ् प्रत्याहारः शानच्कानचौ चैतत्संज्ञाः स्युः पूर्व संज्ञापवादः अनुदात्तङित आत्मनेपदम्

= p_1,4.100 taṅ pratyāhāraḥ śānackānacau caitatsaṃjñāḥ syuḥ pūrva saṃjñāpavādaḥ anudāttaṅita ātmanepadam

381

= प्_1,3.12 अनुदात्तेतो ङितश्च धातोरात्मनेपदं स्यात् स्वरितञितः कर्त्रभिप्राये क्रियाफले

= p_1,3.12 anudātteto ṅitaśca dhātorātmanepadaṃ syāt svaritañitaḥ kartrabhiprāye kriyāphale

382

= प्_1,3.72 स्वरितेतो ञितश्च धातोरात्मनेपदं स्यात्कर्तृगामिनि क्रियाफले शेषात्कर्तरि परस्मैपदम्

= p_1,3.72 svariteto ñitaśca dhātorātmanepadaṃ syātkartṛgāmini kriyāphale śeṣātkartari parasmaipadam

383

= प्_1,3.78 आत्मनेपद निमित्त हीनाद्धातोः कर्तरि परस्मैपदं स्यात् तिङस्त्रीणि त्रीणि प्रथममध्यमोत्तमाः

= p_1,3.78 ātmanepada nimitta hīnāddhātoḥ kartari parasmaipadaṃ syāt tiṅastrīṇi trīṇi prathamamadhyamottamāḥ

384

= प्_1,4.101 तिङ उभयोः पदयोस्त्रिकाः क्रमादेतत्संज्ञाः स्युः तान्येकवचनद्विवचनबहुवचनान्येकशः

= p_1,4.101 tiṅa ubhayoḥ padayostrikāḥ kramādetatsaṃjñāḥ syuḥ tānyekavacanadvivacanabahuvacanānyekaśaḥ

385

= प्_1,4.102 लब्ध प्रथमादि संज्ञानि तिङस्त्रीणि त्रीणि प्रत्येकमेकवचनादि संज्ञानि स्युः युष्मद्युपपदे समानाधिकरणे स्थानिन्यपि मध्यमः

= p_1,4.102 labdha prathamādi saṃjñāni tiṅastrīṇi trīṇi pratyekamekavacanādi saṃjñāni syuḥ yuṣmadyupapade samānādhikaraṇe sthāninyapi madhyamaḥ

386

= प्_1,4.105 तिङ्वाच्यकारकवाचिनि युष्मदि प्रयुज्यमाने ऽप्रयुज्यमाने च मध्यमः अस्मद्युत्तमः

= p_1,4.105 tiṅvācyakārakavācini yuṣmadi prayujyamāne 'prayujyamāne ca madhyamaḥ asmadyuttamaḥ

387

= प्_1,4.107 तथाभूते ऽस्मद्युत्तमः शेषे प्रथमः

= p_1,4.107 tathābhūte 'smadyuttamaḥ śeṣe prathamaḥ

388

= प्_1,4.108 मध्यमोत्तमयोरविषये प्रथमः स्यात् भू ति इति जाते तिङ् शित्सार्वधातुकम्

= p_1,4.108 madhyamottamayoraviṣaye prathamaḥ syāt bhū ti iti jāte tiṅ śitsārvadhātukam

389

= प्_3,4.113 तिङः शितश्च धात्वधिकारोक्ता एतत्संज्ञाः स्युः कर्तरि शप्

= p_3,4.113 tiṅaḥ śitaśca dhātvadhikāroktā etatsaṃjñāḥ syuḥ kartari śap

390

= प्_3,1.68 कर्त्रर्थे सार्वधातुके परे धातोः शप् सार्वधातुकार्धधातुकयोः

= p_3,1.68 kartrarthe sārvadhātuke pare dhātoḥ śap sārvadhātukārdhadhātukayoḥ

391

= प्_7,3.84 अनयोः परयोरिगन्ताङ्गस्य गुणः अवादेशः भवति भवतः झो ऽन्तः

= p_7,3.84 anayoḥ parayorigantāṅgasya guṇaḥ avādeśaḥ bhavati bhavataḥ jho 'ntaḥ

392

= प्_7,1.3 प्रत्ययावयवस्य झस्यान्तादेशः अतो गुणे भवन्ति भवसि भवथः भवथ अतो दीर्घो यञि

= p_7,1.3 pratyayāvayavasya jhasyāntādeśaḥ ato guṇe bhavanti bhavasi bhavathaḥ bhavatha ato dīrgho yañi

393

= प्_7,3.101 अतो ऽङ्गस्य दीर्घो यञादौ सार्वधातुके भवामि भवावः भवामः स भवति तौ भवतः ते भवन्ति त्वं भवसि युवां भवथः यूयं भवथ अहं भवामि आवां भवावः वयं भवामः परोक्षे लिट्

= p_7,3.101 ato 'ṅgasya dīrgho yañādau sārvadhātuke bhavāmi bhavāvaḥ bhavāmaḥ sa bhavati tau bhavataḥ te bhavanti tvaṃ bhavasi yuvāṃ bhavathaḥ yūyaṃ bhavatha ahaṃ bhavāmi āvāṃ bhavāvaḥ vayaṃ bhavāmaḥ parokṣe liṭ

394

= प्_3,2.115 भूतानद्यतन परोक्षार्थवृत्तेर् धातोर्लिट् स्यात् लस्य तिबादयः परस्मैपदानां णलतुसुस्थलथुसणल्वमाः

= p_3,2.115 bhūtānadyatana parokṣārthavṛtter dhātorliṭ syāt lasya tibādayaḥ parasmaipadānāṃ ṇalatususthalathusaṇalvamāḥ

395

= प्_3,4.82 लिटस्तिबादीनां नवानां णलादयः स्युः भू अ इति स्थिते . भुवो वुग्लुङ्लिटोः

= p_3,4.82 liṭastibādīnāṃ navānāṃ ṇalādayaḥ syuḥ bhū a iti sthite . bhuvo vugluṅliṭoḥ

396

= प्_6,4.88 भुवो वुगागमः स्यात् लुङ्लिटोरचि लिटि धातोरनभ्यासस्य

= p_6,4.88 bhuvo vugāgamaḥ syāt luṅliṭoraci liṭi dhātoranabhyāsasya

397

= प्_6,1.8 लिटि परे ऽनभ्यासधात्ववयस्यैकाचः प्रथमस्य द्वे स्त आदिभूतादचः परस्य तु द्वितीयस्य भूव् भूव् अ इति स्थिते . पूर्वो ऽभ्यासः

= p_6,1.8 liṭi pare 'nabhyāsadhātvavayasyaikācaḥ prathamasya dve sta ādibhūtādacaḥ parasya tu dvitīyasya bhūv bhūv a iti sthite . pūrvo 'bhyāsaḥ

398

= प्_6,1.4 अत्र ये द्वे विहिते तयोः पूर्वो ऽभ्याससंज्ञः स्यात् हलादिः शेषः

= p_6,1.4 atra ye dve vihite tayoḥ pūrvo 'bhyāsasaṃjñaḥ syāt halādiḥ śeṣaḥ

399

= प्_7,4.60 अभ्यासस्यादिर्हल् शिष्यते अन्ये हलो लुप्यन्ते इति वलोपः ह्रस्वः

= p_7,4.60 abhyāsasyādirhal śiṣyate anye halo lupyante iti valopaḥ hrasvaḥ

400

= प्_7,4.59 अभ्यासत्याचो ह्रस्वः स्यात् भवतेरः

= p_7,4.59 abhyāsatyāco hrasvaḥ syāt bhavateraḥ

401

= प्_7,4.73 भवतेरभ्यासोकारस्य अः स्याल्लिटि अभ्यासे चर्च

= p_7,4.73 bhavaterabhyāsokārasya aḥ syālliṭi abhyāse carca

402

= प्_8,4.54 अभ्यासे झलां चरः स्युर्जशश्च झशां जशः खयां चर इति विवेकः बभूव बभुवतुः बभूवुः लिट् च

= p_8,4.54 abhyāse jhalāṃ caraḥ syurjaśaśca jhaśāṃ jaśaḥ khayāṃ cara iti vivekaḥ babhūva babhuvatuḥ babhūvuḥ liṭ ca

403

= प्_3,4.115 लिडादेशस्तिङ्ङार्धधातुकसंज्ञः आर्धधातुकस्येड्वलादेः

= p_3,4.115 liḍādeśastiṅṅārdhadhātukasaṃjñaḥ ārdhadhātukasyeḍvalādeḥ

404

= प्_7,2.35 वलादेरार्धधातुरस्येडागमः स्यात् बभूविथ बभूवथुः बभूव बभूव बभूविव बभूविम अनद्यतने लुट्

= p_7,2.35 valāderārdhadhāturasyeḍāgamaḥ syāt babhūvitha babhūvathuḥ babhūva babhūva babhūviva babhūvima anadyatane luṭ

405

= प्_3,3.15 भविष्यत्यनद्यतनेरऽथे धातोर्लुट् स्यात् स्यतासी ळ्लुटोः

= p_3,3.15 bhaviṣyatyanadyataner'the dhātorluṭ syāt syatāsī ḷluṭoḥ

406

= प्_3,1.33 धातोः स्य तासि एतौ प्रत्ययौ स्तो ळ्लुटोः परतः शबाद्यपवादः ळ् इति ळ्ङॢटोर्ग्रहणम् आर्धधातुकं शेषः

= p_3,1.33 dhātoḥ sya tāsi etau pratyayau sto ḷluṭoḥ parataḥ śabādyapavādaḥ ḷ iti ḷṅḷṭorgrahaṇam ārdhadhātukaṃ śeṣaḥ

407

= प्_2,4.114 तिङ्शिद्भ्यो ऽन्यो धातोरिति विहितः प्रत्यय एतत्संज्ञः स्यात् इट् लुटः प्रथमस्य डारौरसः

= p_2,4.114 tiṅśidbhyo 'nyo dhātoriti vihitaḥ pratyaya etatsaṃjñaḥ syāt iṭ luṭaḥ prathamasya ḍāraurasaḥ

408

= प्_2,4.85 डा रौ रस् एते क्रमात्स्युः डित्वसामर्थ्यादभस्यापि टेर्लोपः भविता तासस्त्योर्लोपः

= p_2,4.85 ḍā rau ras ete kramātsyuḥ ḍitvasāmarthyādabhasyāpi ṭerlopaḥ bhavitā tāsastyorlopaḥ

409

= प्_7,4.50 तासेरस्तेश्च सस्य लोपस्स्यात् सादौ प्रत्यये परे रि च

= p_7,4.50 tāserasteśca sasya lopassyāt sādau pratyaye pare ri ca

410

= प्_7,4.51 रादौ प्रत्यये तथा भवितारौ भवितारः भवितासि भवितास्थः भवितास्थ भवितास्मि भवितास्वः भवितास्मः ळ्ट् शेषे च

= p_7,4.51 rādau pratyaye tathā bhavitārau bhavitāraḥ bhavitāsi bhavitāsthaḥ bhavitāstha bhavitāsmi bhavitāsvaḥ bhavitāsmaḥ ḷṭ śeṣe ca

411

= प्_3,3.13 भविष्यदर्थाद्धातोरॢट् क्रियार्थायां क्रियायां सत्यामसत्यां वा स् य इट् भविष्यति भविष्यतः भविष्यन्ति भविष्यसि भविष्यथः भविष्यथ भविष्यामि भविष्यावः भविष्यामः लोट् च

= p_3,3.13 bhaviṣyadarthāddhātorḷṭ kriyārthāyāṃ kriyāyāṃ satyāmasatyāṃ vā s ya iṭ bhaviṣyati bhaviṣyataḥ bhaviṣyanti bhaviṣyasi bhaviṣyathaḥ bhaviṣyatha bhaviṣyāmi bhaviṣyāvaḥ bhaviṣyāmaḥ loṭ ca

412

= प्_3,3.162 विध्याद्यर्थेषु धातोर्लोट् आशिषि लिङ्लोटौ

= p_3,3.162 vidhyādyartheṣu dhātorloṭ āśiṣi liṅloṭau

413

= प्_3,3.173 एरुः

= p_3,3.173 eruḥ

414

= प्_3,4.86 लोट इकारस्य उः भवतु तुह्योस्तातङ्ङाशिष्यन्यतरस्याम्

= p_3,4.86 loṭa ikārasya uḥ bhavatu tuhyostātaṅṅāśiṣyanyatarasyām

415

= प्_7,1.35 आशिषि तुह्योस्तातङ् वा परत्वात्सर्वादेशः भवतात् लोटो लङ्वत्

= p_7,1.35 āśiṣi tuhyostātaṅ vā paratvātsarvādeśaḥ bhavatāt loṭo laṅvat

416

= प्_3,4.85 लोटस्तामादयस्सलोपश्च तस्थस्थमिपां तांतंतामः

= p_3,4.85 loṭastāmādayassalopaśca tasthasthamipāṃ tāṃtaṃtāmaḥ

417

= प्_3,4.101 ङितश्चतुर्णां तामादयः क्रमात्स्युः भवताम् भवन्तु सेर्ह्यपिच्च

= p_3,4.101 ṅitaścaturṇāṃ tāmādayaḥ kramātsyuḥ bhavatām bhavantu serhyapicca

418

= प्_3,4.87 लोटः सेर्हिः सो ऽपिच्च अतो हेः

= p_3,4.87 loṭaḥ serhiḥ so 'picca ato heḥ

419

= प्_6,4.105 अतः परस्य हेर्लुक् भव भवतात् भवतम् भवत मेर्निः

= p_6,4.105 ataḥ parasya herluk bhava bhavatāt bhavatam bhavata merniḥ

420

= प्_3,4.89 लोटो मेर्निः स्यात् आडुत्तमस्य पिच्च

= p_3,4.89 loṭo merniḥ syāt āḍuttamasya picca

421

= प्_3,4.92 लोडुत्तमस्याट् स्यात् पिच्च हिन्योरुत्वं न, इकारोच्चारण सामर्थ्यात् ते प्राग्धातोः

= p_3,4.92 loḍuttamasyāṭ syāt picca hinyorutvaṃ na, ikāroccāraṇa sāmarthyāt te prāgdhātoḥ

422

= प्_1,4.80 ते गत्युपसर्गसंज्ञा धातोः प्रागेव प्रयोक्तव्याः आनि लोट्

= p_1,4.80 te gatyupasargasaṃjñā dhātoḥ prāgeva prayoktavyāḥ āni loṭ

423

= प्_8,4.16 उपसर्गसिथान्निमित्तात्परस्य लोडादेशस्यानीत्यस्य नस्य णः स्यात् प्रभवाणि (दुरः षत्वणत्वयोरुपसर्गत्वप्रतिषेधो वक्तव्यः) दुःस्थितिः दुर्भवानि (अन्तश्शब्दस्याङ्कि विधिणत्वेषूपसर्गत्वं वाच्यम्) अन्तर्भवाणि नित्यं ङितः

= p_8,4.16 upasargasithānnimittātparasya loḍādeśasyānītyasya nasya ṇaḥ syāt prabhavāṇi (duraḥ ṣatvaṇatvayorupasargatvapratiṣedho vaktavyaḥ) duḥsthitiḥ durbhavāni (antaśśabdasyāṅki vidhiṇatveṣūpasargatvaṃ vācyam) antarbhavāṇi nityaṃ ṅitaḥ

424

= प्_3,4.99 सकारान्तस्य ङिदुत्तमस्य नित्यं लोपः अलो ऽन्त्यस्येति सलोपः भवाव भवाम अनद्यतने लङ्

= p_3,4.99 sakārāntasya ṅiduttamasya nityaṃ lopaḥ alo 'ntyasyeti salopaḥ bhavāva bhavāma anadyatane laṅ

425

= प्_3,2.111 अनद्यतन भूतार्थ वृत्तेर् धातोर् लङ् स्यात् लुङ्लङॢङ्क्ष्वडुदात्तः

= p_3,2.111 anadyatana bhūtārtha vṛtter dhātor laṅ syāt luṅlaṅḷṅkṣvaḍudāttaḥ

426

= प्_6,4.71 एष्वङ्गस्याट् इतश्च

= p_6,4.71 eṣvaṅgasyāṭ itaśca

427

= प्_3,4.100 ङितो लस्य परस्मैपदमिकारान्तं यत्तदन्तस्य लोपः अभवत् अभवताम् अभवन् अभवः अभवतम् अभवत अभवम् अभवाव अभवाम विधिनिमन्त्रणामन्त्रणाधीष्टसंप्रश्नप्रार्थनेषु लिङ्

= p_3,4.100 ṅito lasya parasmaipadamikārāntaṃ yattadantasya lopaḥ abhavat abhavatām abhavan abhavaḥ abhavatam abhavata abhavam abhavāva abhavāma vidhinimantraṇāmantraṇādhīṣṭasaṃpraśnaprārthaneṣu liṅ

428

= प्_3,3.161 एष्वर्थेषु धातोर्लिङ् यासुट् परस्मैपदेषूदात्तो ङिच्च

= p_3,3.161 eṣvartheṣu dhātorliṅ yāsuṭ parasmaipadeṣūdātto ṅicca

429

= प्_3,4.103 लिङः परस्मैपदानां यासुडागमो ङिच्च लिङः सलोपो ऽनन्त्यस्य

= p_3,4.103 liṅaḥ parasmaipadānāṃ yāsuḍāgamo ṅicca liṅaḥ salopo 'nantyasya

430

= प्_7,2.79 सार्वधातुकलिङोऽनन्त्यस्य सस्य लोपः इति प्राप्ते . अतो येयः

= p_7,2.79 sārvadhātukaliṅo'nantyasya sasya lopaḥ iti prāpte . ato yeyaḥ

431

= प्_7,2.80 अतः परस्य सार्वधातुकावयवस्य यास् इत्यस्य इय् गुणः लोपो व्योर्वलि

= p_7,2.80 ataḥ parasya sārvadhātukāvayavasya yās ityasya iy guṇaḥ lopo vyorvali

432

= प्_6,1.66 भवेत् भवेताम् झेर्जुस्

= p_6,1.66 bhavet bhavetām jherjus

433

= प्_3,4.108 लिङो झेर्जुस् स्यात् भवेयुः भवेः भवेतम् भवेत भवेयम् भवेव भवेम लिङाशिषि

= p_3,4.108 liṅo jherjus syāt bhaveyuḥ bhaveḥ bhavetam bhaveta bhaveyam bhaveva bhavema liṅāśiṣi

434

= प्_3,4.116 आशिषि लिङस्तिङार्धधातुकसंज्ञः स्यात् किदाशिषि

= p_3,4.116 āśiṣi liṅastiṅārdhadhātukasaṃjñaḥ syāt kidāśiṣi

435

= प्_3,4.104 आशिषि लिङो यासुट् कित् स्कोः संयोगाद्योरिति सलोपः क्ङिति च

= p_3,4.104 āśiṣi liṅo yāsuṭ kit skoḥ saṃyogādyoriti salopaḥ kṅiti ca

436

= प्_1,1.5 गित्किन्ङिन्निमित्ते इग्लक्षणे गुणवृद्धी न स्तः भूयात् भूयास्ताम् भूयासुः भूयाः भूयास्तम् भूयास्त भूयासम् भूयास्व भूयास्म लुङ्

= p_1,1.5 gitkinṅinnimitte iglakṣaṇe guṇavṛddhī na staḥ bhūyāt bhūyāstām bhūyāsuḥ bhūyāḥ bhūyāstam bhūyāsta bhūyāsam bhūyāsva bhūyāsma luṅ

437

= प्_3,2.110 भूतार्थे धातोर्लुङ् स्यात् माङि लुङ्

= p_3,2.110 bhūtārthe dhātorluṅ syāt māṅi luṅ

438

= प्_3,3.175 सर्वलकारापवादः स्मोत्तरे लङ् च

= p_3,3.175 sarvalakārāpavādaḥ smottare laṅ ca

439

= प्_3,3.176 स्मोत्तरे माङि लङ् स्याच्चाल्लुङ् च्लि लुङि

= p_3,3.176 smottare māṅi laṅ syāccālluṅ cli luṅi

440

= प्_3,1.43 शबाद्यपवादः च्लेः सिच्

= p_3,1.43 śabādyapavādaḥ cleḥ sic

441

= प्_3,1.44 इचावितौ गातिस्थापाभूभ्यः सिचः परस्मैपदेषु

= p_3,1.44 icāvitau gātisthāpābhūbhyaḥ sicaḥ parasmaipadeṣu

442

= प्_2,4.77 एभ्यः सिचो लुक् स्यात् गापाविहेणादेशपिबती गृह्यते भूसुवोस्तिङि

= p_2,4.77 ebhyaḥ sico luk syāt gāpāviheṇādeśapibatī gṛhyate bhūsuvostiṅi

443

= प्_7,3.88 भू सू एतयोः सार्वधातुके तिङि परे गुणो न अभूत् अभूताम् अभूवन् अभूः अभूतम् अभूत अभूवम् अभूव अभूम न माङ्योगे

= p_7,3.88 bhū sū etayoḥ sārvadhātuke tiṅi pare guṇo na abhūt abhūtām abhūvan abhūḥ abhūtam abhūta abhūvam abhūva abhūma na māṅyoge

444

= प्_6,4.74 अडाटौ न स्तः मा भवान् भूत् मा स्म भवत् मा स्म भूत् लिङ्निमित्ते ळ्ङ् क्रियातिपत्तौ

= p_6,4.74 aḍāṭau na staḥ mā bhavān bhūt mā sma bhavat mā sma bhūt liṅnimitte ḷṅ kriyātipattau

445

= प्_3,3.139 हेतुहेतुमद्भावादि लिङ्निमित्तं तत्र भविष्यत्यर्थे ळ्ङ् स्यात् क्रियाया अनिष्पत्तौ गम्यमानायाम् अभविष्यत् अभविष्यताम् अभविष्यन् अभविष्यः अभविष्यतम् अभविष्यत अभविष्यम् अभविष्याव अभविष्याम सुवृष्टिश्चेदभविष्यत्तदा सुभिक्षमभविष्यत्, इत्यादि ज्ञेयम् अत सातत्यगमने 2 अतति अत आदेः

= p_3,3.139 hetuhetumadbhāvādi liṅnimittaṃ tatra bhaviṣyatyarthe ḷṅ syāt kriyāyā aniṣpattau gamyamānāyām abhaviṣyat abhaviṣyatām abhaviṣyan abhaviṣyaḥ abhaviṣyatam abhaviṣyata abhaviṣyam abhaviṣyāva abhaviṣyāma suvṛṣṭiścedabhaviṣyattadā subhikṣamabhaviṣyat, ityādi jñeyam ata sātatyagamane 2 atati ata ādeḥ

446

= प्_6,4.70 अभ्यासस्यादेरतो दीर्घः स्यात् आत आततुः आतुः आतिथ आतथुः आत आत आतिव आतिम अतिता अतिष्यति अततु आडजादीनाम्

= p_6,4.70 abhyāsasyāderato dīrghaḥ syāt āta ātatuḥ ātuḥ ātitha ātathuḥ āta āta ātiva ātima atitā atiṣyati atatu āḍajādīnām

447

= प्_6,4.72 अजादेरङ्गस्याट् लुङ्लङॢङ्क्षु आतत् अतेत् अत्यात् अत्यास्ताम् लुङि सिचि इडागमे कृते . अस्तिसिचो ऽपृक्ते

= p_6,4.72 ajāderaṅgasyāṭ luṅlaṅḷṅkṣu ātat atet atyāt atyāstām luṅi sici iḍāgame kṛte . astisico 'pṛkte

448

= प्_7,3.96 विद्यमानात् सिचो ऽस्तेश्च परस्यापृक्तस्य हल ईडागमः इट ईटि

= p_7,3.96 vidyamānāt sico 'steśca parasyāpṛktasya hala īḍāgamaḥ iṭa īṭi

449

= प्_8,2.28 इटः परस्य सस्य लोपः स्यादीटि परे (सिज्लोप एकादेशे सिद्धो वाच्यः) आतीत् आतिष्टाम् सिजभ्यस्तविदिभ्यश्च

= p_8,2.28 iṭaḥ parasya sasya lopaḥ syādīṭi pare (sijlopa ekādeśe siddho vācyaḥ) ātīt ātiṣṭām sijabhyastavidibhyaśca

450

= प्_3,4.109 सिचो ऽभ्यस्ताद्विदेश्च परस्य ङित्संबन्धिनो झेर्जुस् आतिषुः आतीः आतिष्टम् आतिष्ट आतिषम् आतिष्व आतिष्म आतिष्यत् षिध गत्याम् 3 ह्रस्वं लघु

= p_3,4.109 sico 'bhyastādvideśca parasya ṅitsaṃbandhino jherjus ātiṣuḥ ātīḥ ātiṣṭam ātiṣṭa ātiṣam ātiṣva ātiṣma ātiṣyat ṣidha gatyām 3 hrasvaṃ laghu

451

= प्_1,4.10 संयोगे गरु

= p_1,4.10 saṃyoge garu

452

= प्_1,4.11 संयोगे परे ह्रस्वं गुरु स्यात् दीर्घं च

= p_1,4.11 saṃyoge pare hrasvaṃ guru syāt dīrghaṃ ca

453

= प्_1,4.12 गुरु स्यात् पुगन्तलघूपधस्य च

= p_1,4.12 guru syāt pugantalaghūpadhasya ca

454

= प्_7,3.86 पुगन्तस्य लघूपधस्य चाङ्गस्येको गुणः सार्वधातुकार्धधातुकयोः धात्वादेरिति सः सेधति षत्वम् सिषेध असंयोगाल्लिट् कित्

= p_7,3.86 pugantasya laghūpadhasya cāṅgasyeko guṇaḥ sārvadhātukārdhadhātukayoḥ dhātvāderiti saḥ sedhati ṣatvam siṣedha asaṃyogālliṭ kit

455

= प्_1,2.5 असंयोगात्परो ऽपिल्लिट् कित् स्यात् सिषिधतुः सिषिधुः सिषेधिथ सिषिधथुः सिषिध सिषेध सिषिधिव सिषिधिम सेधिता सेधिष्यति सेधतु असेधत् सेधेत् सिध्यात् असेधीत् असेधिष्यत् एवम् चिती संज्ञाने 4 शुच शोके 5 गद व्यक्तायां वाचि 6 गदति नेर्गदनदपतपदघुमास्यतिहन्तियातिवातिद्रातिप्सातिवपतिवहतिशाम्यति चिनोतिदेग्धिषु च

= p_1,2.5 asaṃyogātparo 'pilliṭ kit syāt siṣidhatuḥ siṣidhuḥ siṣedhitha siṣidhathuḥ siṣidha siṣedha siṣidhiva siṣidhima sedhitā sedhiṣyati sedhatu asedhat sedhet sidhyāt asedhīt asedhiṣyat evam citī saṃjñāne 4 śuca śoke 5 gada vyaktāyāṃ vāci 6 gadati nergadanadapatapadaghumāsyatihantiyātivātidrātipsātivapativahatiśāmyati cinotidegdhiṣu ca

456

= प्_8,4.17 उपसर्गस्थान्निमित्तात्परस्य नेर्नस्य णो गदादिषु परेषु प्रणिगदति कुहोश्चुः

= p_8,4.17 upasargasthānnimittātparasya nernasya ṇo gadādiṣu pareṣu praṇigadati kuhoścuḥ

457

= प्_7,4.62 अभ्यासकवर्गहकारयोश्चवर्गादेशः अत अपधायाः

= p_7,4.62 abhyāsakavargahakārayoścavargādeśaḥ ata apadhāyāḥ

458

= प्_7,2.116 उपधाया अतो वृद्धिः स्यात् ञिति णिति च प्रत्यये परे जगाद जगदतुः जगदुः जगदिथ जगदथुः जगद णलुत्तमो वा

= p_7,2.116 upadhāyā ato vṛddhiḥ syāt ñiti ṇiti ca pratyaye pare jagāda jagadatuḥ jagaduḥ jagaditha jagadathuḥ jagada ṇaluttamo vā

459

= प्_7,1.91 उत्तमो णल् वा णित्स्यात् जगाद, जगद जगदिव जगदिम गदिता गदिष्यति गदतु अगदत् गदेत् गद्यात् अतो हलादेर्लघोः

= p_7,1.91 uttamo ṇal vā ṇitsyāt jagāda, jagada jagadiva jagadima gaditā gadiṣyati gadatu agadat gadet gadyāt ato halāderlaghoḥ

460

= प्_7,2.7 हलादेर्लघोरकारस्य वृद्धिर्वेडादौ परस्मैपदे सिचि अगादीत्, अगदीत् अगदिष्यत् णद अव्यक्ते शब्दे 7 णो नः

= p_7,2.7 halāderlaghorakārasya vṛddhirveḍādau parasmaipade sici agādīt, agadīt agadiṣyat ṇada avyakte śabde 7 ṇo naḥ

461

= प्_6,1.65 धात्वादेर्णस्य नः णोपदेशास्त्वनर्द्नाटिनाथ्नाध्नन्दनक्कनॄनृतः उपसर्गादसमासे ऽपि णोपदेशस्य

= p_6,1.65 dhātvāderṇasya naḥ ṇopadeśāstvanardnāṭināthnādhnandanakkanṝnṛtaḥ upasargādasamāse 'pi ṇopadeśasya

462

= प्_8,4.14 उपसर्गस्थान्निमित्तात्परस्य धातोर्नस्य णः प्रणदति प्रणिनदति नदति ननाद अत एकहल्मध्ये ऽनादेशादेर्लिटि

= p_8,4.14 upasargasthānnimittātparasya dhātornasya ṇaḥ praṇadati praṇinadati nadati nanāda ata ekahalmadhye 'nādeśāderliṭi

463

= प्_6,4.120 लिण्निमित्तादेशादिकं न भवति यदङ्गं तदवयवस्यासंयुक्तहल्मध्यस्थस्यात एत्वमभ्यासलोपश्च किति लिटि नेदतुः नेदुः थलि च सेटि

= p_6,4.120 liṇnimittādeśādikaṃ na bhavati yadaṅgaṃ tadavayavasyāsaṃyuktahalmadhyasthasyāta etvamabhyāsalopaśca kiti liṭi nedatuḥ neduḥ thali ca seṭi

464

= प्_6,4.121 प्रागुक्तं स्यात् नेदिथ नेदथुः नेद ननाद, ननद नेदिव नेदिम नदिता नदिष्यति नदतु अनदत् नदेत् नद्यात् अनादीत्, अनदीत् अनदिष्यत् टु नदि समृद्धौ 8 आदिर्ञिटुडवः

= p_6,4.121 prāguktaṃ syāt neditha nedathuḥ neda nanāda, nanada nediva nedima naditā nadiṣyati nadatu anadat nadet nadyāt anādīt, anadīt anadiṣyat ṭu nadi samṛddhau 8 ādirñiṭuḍavaḥ

465

= प्_1,3.5 उपदेशे धातोराद्या एते इतः स्युः इदितो नुम् धातोः

= p_1,3.5 upadeśe dhātorādyā ete itaḥ syuḥ idito num dhātoḥ

466

= प्_7,1.58 नन्दति ननन्द नन्दिता नन्दिष्यति नन्दतु अनन्दत् नन्देत् नन्द्यात् अनन्दीत् अनन्दिष्यत् अर्च पूजायाम् 9 अर्चति तस्मान्नुड् द्विहलः

= p_7,1.58 nandati nananda nanditā nandiṣyati nandatu anandat nandet nandyāt anandīt anandiṣyat arca pūjāyām 9 arcati tasmānnuḍ dvihalaḥ

Section (cont. 4)

467

= प्_7,4.71 द्विहलो धातोर्दीर्घीभूतात्परस्य नुट् स्यात् आनर्च आनर्चतुः अर्चिता अर्चिष्यति अर्चतु आर्चत् अर्चेत् अर्च्यात् आर्चीत् आर्चिष्यत् व्रज गतौ 10 व्रजति वव्राज व्रजिता व्रजिष्यति व्रजतु अव्रजत् व्रजेत् व्रज्यात् वदव्रजहलन्तस्याचः

= p_7,4.71 dvihalo dhātordīrghībhūtātparasya nuṭ syāt ānarca ānarcatuḥ arcitā arciṣyati arcatu ārcat arcet arcyāt ārcīt ārciṣyat vraja gatau 10 vrajati vavrāja vrajitā vrajiṣyati vrajatu avrajat vrajet vrajyāt vadavrajahalantasyācaḥ

468

= प्_7,2.3 एषामचो वृद्धिः सिचि परस्मैपदेषु अव्राजीत् अव्रजिष्यत् कटे वर्षावरणयोः 11 कटति चकाट चकटतुः कटिता कटिष्यति कटतु अकटत् कटेत् कट्यात् ह्म्यन्तक्षणश्वसजागृणिश्व्येदिताम्

= p_7,2.3 eṣāmaco vṛddhiḥ sici parasmaipadeṣu avrājīt avrajiṣyat kaṭe varṣāvaraṇayoḥ 11 kaṭati cakāṭa cakaṭatuḥ kaṭitā kaṭiṣyati kaṭatu akaṭat kaṭet kaṭyāt hmyantakṣaṇaśvasajāgṛṇiśvyeditām

469

= प्_7,2.5 हमयान्तस्य क्षणादेर्ण्यन्तस्य श्वयतेरेदितश्च वृद्धिर्नेडादौ सिचि अकटीत् अकटिष्यत् गुपू रक्षणे 12 गुपूधूपविच्छिपणिपनिभ्य आयः

= p_7,2.5 hamayāntasya kṣaṇāderṇyantasya śvayatereditaśca vṛddhirneḍādau sici akaṭīt akaṭiṣyat gupū rakṣaṇe 12 gupūdhūpavicchipaṇipanibhya āyaḥ

470

= प्_3,1.28 एभ्य आयः प्रत्ययः स्यात् स्वार्थे सनाद्यन्ता धातवः

= p_3,1.28 ebhya āyaḥ pratyayaḥ syāt svārthe sanādyantā dhātavaḥ

471

= प्_3,1.32 सनादयः कमेर्णिङन्ताः प्रत्यया अन्ते येषां ते धातुसंज्ञकाः धातुत्वाल्लडादयः गोपायति आयादय आर्धधातुके वा

= p_3,1.32 sanādayaḥ kamerṇiṅantāḥ pratyayā ante yeṣāṃ te dhātusaṃjñakāḥ dhātutvāllaḍādayaḥ gopāyati āyādaya ārdhadhātuke vā

472

= प्_3,1.31 आर्धधातुकविवक्षायामायादयो वा स्युः (कास्यनेकाच आम् वक्तव्यः) लिटि आस्कासोराम्विधानान्मस्य नेत्त्वम् अतो लोपः

= p_3,1.31 ārdhadhātukavivakṣāyāmāyādayo vā syuḥ (kāsyanekāca ām vaktavyaḥ) liṭi āskāsorāmvidhānānmasya nettvam ato lopaḥ

473

= प्_6,4.48 आर्धधातुकोपदेशे यददन्तं तस्यातो लोप आर्धधातुके आमः

= p_6,4.48 ārdhadhātukopadeśe yadadantaṃ tasyāto lopa ārdhadhātuke āmaḥ

474

= प्_2,4.81 आमः परस्य लुक् कृञ् चानुप्रयुज्यते लिटि

= p_2,4.81 āmaḥ parasya luk kṛñ cānuprayujyate liṭi

475

= प्_3,1.40 आमन्ताल्लिट्पराः कृभ्वस्तयो ऽनुप्रयुज्यन्ते तेषां द्वित्वादि उरत्

= p_3,1.40 āmantālliṭparāḥ kṛbhvastayo 'nuprayujyante teṣāṃ dvitvādi urat

476

= प्_7,4.66 अभ्यासऋवर्णस्यात् प्रत्यये रपरः हलादिः शेषः वृद्धिः गोपायाञ्चकार द्वित्वात्परत्वाद्यणि प्राप्ते . द्विर्वचने ऽचि

= p_7,4.66 abhyāsaṛvarṇasyāt pratyaye raparaḥ halādiḥ śeṣaḥ vṛddhiḥ gopāyāñcakāra dvitvātparatvādyaṇi prāpte . dvirvacane 'ci

477

= प्_1,1.59 द्वित्वनिमित्ते ऽचि अच आदेशो न द्वित्वे कर्तव्ये गोपायाञ्चक्रतुः एकाच उपदेशे ऽनुदात्तात्

= p_1,1.59 dvitvanimitte 'ci aca ādeśo na dvitve kartavye gopāyāñcakratuḥ ekāca upadeśe 'nudāttāt

478

= प्_7,2.10 उपदेशे यो धातुरेकाजनुदात्तश्च तत आर्धधातुकस्येण्न ऊदॄदन्तैर्यौतिरुक्ष्णुशीङ्स्नुनुक्षुश्विडीङ्श्रिभिः वृङ्वृञ्भ्यां च विनैकाचो ऽजन्तेषु निहताः स्मृताः कान्तेषु शक्लेकः चान्तेषु पच्मुच्रिच्वच्विच्सिचः षट् छान्तेषु प्रच्छेकः जान्तेषु त्यज्निजिर्भज्भञ्ज्भुज्भ्रस्ज्मस्ज्यज्युज्रुज् रञ्ज्विजिर्स्वञ्ज्सञ्ज्सृजः पञ्चदश दान्तेषु अद्क्षुद्खिद्छिद्तुद् नुद्पद्यभिद्विद्यतिविनद्विन्द्शद्सद्स्विद्यस्कन्धदः षोडश धान्तेषु क्रुध्क्षुध्बुध्यबन्ध्युध्रुध्राध्व्यध्साध्शुध्सिध्या एकादश नान्तेषु मन्यहनी द्वौ पान्तेषु आप्छुप्क्षिप्तप्तिप्तृप्यदृप्यलिपलुप्वप्शप्स्वप् सृपस्त्रयोदश भान्तेषु यभ्रभ्लभस्त्रयः मान्तेषु गम्यम्नम्रमश्चत्वारः शान्तेषु क्रश्दंश्दिश्दृश्मृश्रिश्रुश्लिश्विश्स्पृशो दश षान्तेषु कृष् त्विष्तुष्द्विष्पुष्यपिष्विष्शिष्शुष्श्लिष्या एकादश सान्तेषु घस्वसती द्वौ हान्तेषु दह्दिह्दुह्नह्मिह्रुह्लिह्वहो ऽष्टौ अनुदात्ता हलन्तेषु धातवस्त्र्यधिकं शतम् गोपायाञ्चकर्थ गोपायाञ्चक्रथुः गोपायाञ्चक्र गोपायाञ्चकार गोपायाञ्चकर गोपायाञ्चकृव गोपायाञ्चकृम गोपायाम्बभूव, गोपायामास जुगोप जुगुपतुः जुगुपुः स्वरतिसूतिसूयतिधूञूदितो वा

= p_7,2.10 upadeśe yo dhāturekājanudāttaśca tata ārdhadhātukasyeṇna ūdṝdantairyautirukṣṇuśīṅsnunukṣuśviḍīṅśribhiḥ vṛṅvṛñbhyāṃ ca vinaikāco 'janteṣu nihatāḥ smṛtāḥ kānteṣu śaklekaḥ cānteṣu pacmucricvacvicsicaḥ ṣaṭ chānteṣu pracchekaḥ jānteṣu tyajnijirbhajbhañjbhujbhrasjmasjyajyujruj rañjvijirsvañjsañjsṛjaḥ pañcadaśa dānteṣu adkṣudkhidchidtud nudpadyabhidvidyativinadvindśadsadsvidyaskandhadaḥ ṣoḍaśa dhānteṣu krudhkṣudhbudhyabandhyudhrudhrādhvyadhsādhśudhsidhyā ekādaśa nānteṣu manyahanī dvau pānteṣu āpchupkṣiptaptiptṛpyadṛpyalipalupvapśapsvap sṛpastrayodaśa bhānteṣu yabhrabhlabhastrayaḥ mānteṣu gamyamnamramaścatvāraḥ śānteṣu kraśdaṃśdiśdṛśmṛśriśruśliśviśspṛśo daśa ṣānteṣu kṛṣ tviṣtuṣdviṣpuṣyapiṣviṣśiṣśuṣśliṣyā ekādaśa sānteṣu ghasvasatī dvau hānteṣu dahdihduhnahmihruhlihvaho 'ṣṭau anudāttā halanteṣu dhātavastryadhikaṃ śatam gopāyāñcakartha gopāyāñcakrathuḥ gopāyāñcakra gopāyāñcakāra gopāyāñcakara gopāyāñcakṛva gopāyāñcakṛma gopāyāmbabhūva, gopāyāmāsa jugopa jugupatuḥ jugupuḥ svaratisūtisūyatidhūñūdito vā

479

= प्_7,2.44 स्वरत्यादेरूदितश्च परस्य वलादेरार्धधातुकस्येड् वा स्यात् जुगोपिथ, जुगोप्थ गोपायिता, गोपिता, गोप्ता गोपायिष्यति, गोपिष्यति, गोप्स्यति गोपायतु अगोपायत् गोपायेत् गोपाय्यात्, गुप्यात् अगोपायीत् नेटि

= p_7,2.44 svaratyāderūditaśca parasya valāderārdhadhātukasyeḍ vā syāt jugopitha, jugoptha gopāyitā, gopitā, goptā gopāyiṣyati, gopiṣyati, gopsyati gopāyatu agopāyat gopāyet gopāyyāt, gupyāt agopāyīt neṭi

480

= प्_7,2.4 इडादौ सिचि हलन्तस्य वृद्धिर्न अगोपीत्, अगौप्सीत् झलो झलि

= p_7,2.4 iḍādau sici halantasya vṛddhirna agopīt, agaupsīt jhalo jhali

481

= प्_8,2.26 झलः परस्य सस्य लोपो झलि अगौप्ताम् अगौप्सुः अगौप्सीः अगौप्तम् अगौप्त अगौप्सम् अगौप्स्व अगौप्स्म अगोपायिष्यत्, अगोपिष्यत्, अगोप्स्यत् क्षि क्षये 13 क्षयति चिक्षाय चिक्षियतुः चिक्षियुः एकाच इति निषेधे प्राप्ते . कृसृभृवृस्तुद्रुस्रुश्रुवो लिटि

= p_8,2.26 jhalaḥ parasya sasya lopo jhali agauptām agaupsuḥ agaupsīḥ agauptam agaupta agaupsam agaupsva agaupsma agopāyiṣyat, agopiṣyat, agopsyat kṣi kṣaye 13 kṣayati cikṣāya cikṣiyatuḥ cikṣiyuḥ ekāca iti niṣedhe prāpte . kṛsṛbhṛvṛstudrusruśruvo liṭi

482

= प्_7,2.13 क्रादिभ्य एव लिट इण्न स्यादन्यस्मादनिटो ऽपि स्यात् अचस्तास्वत्थल्यनिटो नित्यम्

= p_7,2.13 krādibhya eva liṭa iṇna syādanyasmādaniṭo 'pi syāt acastāsvatthalyaniṭo nityam

483

= प्_7,2.61 उपदेशे ऽजन्तो यो धातुस्तासौ नित्यानिट् ततस्थल इण्न उपदेशे ऽत्वतः

= p_7,2.61 upadeśe 'janto yo dhātustāsau nityāniṭ tatasthala iṇna upadeśe 'tvataḥ

484

= प्_7,2.62 उपदेशे ऽकारवतस्तासौ नित्यानिटः परस्य थल इण्न स्यात् ऋतो भारद्वाजस्य

= p_7,2.62 upadeśe 'kāravatastāsau nityāniṭaḥ parasya thala iṇna syāt ṛto bhāradvājasya

485

= प्_7,2.63 तासौ नित्यानिट ऋदन्तादेव थलो नेट् भारद्वाजस्य मते तेन अन्यस्य स्यादेव अयमत्र संग्रहः अजन्तो ऽकारवान्वा यस्तास्यनिट्थलि वेडयम् ऋदन्त ईदृङ्नित्यानिट् क्राद्यन्यो लिटि सेड्भवेत् चिक्षयिथ, चिक्षेथ चिक्षियथुः चिक्षिय चिक्षाय, चिक्षय चिक्षियिव चिक्षियिम क्षेता क्षेष्यति क्षयतु अक्षयत् क्षयेत् अकृत्सार्वधातुकयोर्दीर्घः

= p_7,2.63 tāsau nityāniṭa ṛdantādeva thalo neṭ bhāradvājasya mate tena anyasya syādeva ayamatra saṃgrahaḥ ajanto 'kāravānvā yastāsyaniṭthali veḍayam ṛdanta īdṛṅnityāniṭ krādyanyo liṭi seḍbhavet cikṣayitha, cikṣetha cikṣiyathuḥ cikṣiya cikṣāya, cikṣaya cikṣiyiva cikṣiyima kṣetā kṣeṣyati kṣayatu akṣayat kṣayet akṛtsārvadhātukayordīrghaḥ

486

= प्_7,4.25 अजन्ताङ्गस्य दीर्घो यादौ प्रत्यये न तु कृत्सार्वधातुकयोः क्षीयात् सिचि वृद्धिः परस्मैपदेषु

= p_7,4.25 ajantāṅgasya dīrgho yādau pratyaye na tu kṛtsārvadhātukayoḥ kṣīyāt sici vṛddhiḥ parasmaipadeṣu

487

= प्_7,2.1 इगन्ताङ्गस्य वृद्धिः स्यात् परस्मैपदे सिचि अक्षैषीत् अक्षेष्यत् तप सन्तापे 14 तपति तताप तेपतुः तेपुः तेपिथ, ततप्थ तेपिव तेपिम तप्ता तप्स्यति तपतु अतपत् तपेत् तप्यात् अताप्सीत् अताप्ताम् अतप्स्यत् क्रमु पादविक्षेपे 15 वा भ्राशभ्लाशभ्रमुक्रमुक्लमुत्रसित्रुटिलषः

= p_7,2.1 igantāṅgasya vṛddhiḥ syāt parasmaipade sici akṣaiṣīt akṣeṣyat tapa santāpe 14 tapati tatāpa tepatuḥ tepuḥ tepitha, tataptha tepiva tepima taptā tapsyati tapatu atapat tapet tapyāt atāpsīt atāptām atapsyat kramu pādavikṣepe 15 vā bhrāśabhlāśabhramukramuklamutrasitruṭilaṣaḥ

488

= प्_3,1.70 एभ्यः श्यन्वा कर्त्रर्थे सार्वधातुके परे पक्षे शप् क्रमः परस्मैपदेषु

= p_3,1.70 ebhyaḥ śyanvā kartrarthe sārvadhātuke pare pakṣe śap kramaḥ parasmaipadeṣu

489

= प्_7,3.76 क्रमो दीर्घः परस्मैपदे शिति क्राम्यति, क्रामति चक्राम क्रमिता क्रमिष्यति क्राम्यतु, क्रामतु अक्राम्यत्, अक्रामत् क्राम्येत् क्रामेत् क्रम्यात् अक्रमीत् अक्रमिष्यत् पा पाने 16 पाघ्राध्मास्थाम्नादाण्दृश्यर्तिसर्तिशदसदां पिबजिघ्रधमतिष्ठमनयच्छपश्यर्च्छधौशीयसीदाः

= p_7,3.76 kramo dīrghaḥ parasmaipade śiti krāmyati, krāmati cakrāma kramitā kramiṣyati krāmyatu, krāmatu akrāmyat, akrāmat krāmyet krāmet kramyāt akramīt akramiṣyat pā pāne 16 pāghrādhmāsthāmnādāṇdṛśyartisartiśadasadāṃ pibajighradhamatiṣṭhamanayacchapaśyarcchadhauśīyasīdāḥ

490

= प्_7,3.78 पादीनां पिबादयः स्युरित्संज्ञकशकारादौ प्रत्यये परे पिबादेशो ऽदन्तस्तेन न गुणः पिबति आत औ णलः

= p_7,3.78 pādīnāṃ pibādayaḥ syuritsaṃjñakaśakārādau pratyaye pare pibādeśo 'dantastena na guṇaḥ pibati āta au ṇalaḥ

491

= प्_7,1.34 आदन्ताद्धातोर्णल औकारादेशः स्यात् पपौ आतो लोप इटि च

= p_7,1.34 ādantāddhātorṇala aukārādeśaḥ syāt papau āto lopa iṭi ca

492

= प्_6,4.64 अजाद्योरार्धधातुकयोः क्ङिदिटोः परयोरातो लोपः पपतुः पपुः पपिथ, पपाथ पपथुः पप पपौ पपिव पपिम पाता पास्यति पिबतु अपिबत् पिबेत् एर्लिङि

= p_6,4.64 ajādyorārdhadhātukayoḥ kṅidiṭoḥ parayorāto lopaḥ papatuḥ papuḥ papitha, papātha papathuḥ papa papau papiva papima pātā pāsyati pibatu apibat pibet erliṅi

493

= प्_6,4.67 घुसंज्ञकानां मास्थादीनां च एत्वं स्यादार्धधातुके किति लिङि पेयात् गातिस्थेति सिचो लुक् अपात् अपाताम् आतः

= p_6,4.67 ghusaṃjñakānāṃ māsthādīnāṃ ca etvaṃ syādārdhadhātuke kiti liṅi peyāt gātistheti sico luk apāt apātām ātaḥ

494

= प्_3,4.110 सिज्लुकि आदन्तादेव झेर्जुस् उस्यपदान्तात्

= p_3,4.110 sijluki ādantādeva jherjus usyapadāntāt

495

= प्_6,1.96 अपदान्तादकारादुसि पररूपमेकादेशः अपुः अपास्यत् ग्लै हर्षक्षये 17 ग्लायति आदेच उपदेशे ऽशिति

= p_6,1.96 apadāntādakārādusi pararūpamekādeśaḥ apuḥ apāsyat glai harṣakṣaye 17 glāyati ādeca upadeśe 'śiti

496

= प्_6,1.45 उपदेशे एजन्तस्य धातोरात्वं न तु शिति जग्लौ ग्लाता ग्लास्यति ग्लायतु अग्लायत् ग्लायेत् वान्यस्य संयोगादेः

= p_6,1.45 upadeśe ejantasya dhātorātvaṃ na tu śiti jaglau glātā glāsyati glāyatu aglāyat glāyet vānyasya saṃyogādeḥ

497

= प्_6,4.68 घुमास्थादेरन्यस्य संयोगादेर्धातोरात एत्वं वार्धधातुके किति लिङि ग्लेयात्, ग्लायात् यमरमनमातां सक् च

= p_6,4.68 ghumāsthāderanyasya saṃyogāderdhātorāta etvaṃ vārdhadhātuke kiti liṅi gleyāt, glāyāt yamaramanamātāṃ sak ca

498

= प्_7,2.73 एषां सक् स्यादेभ्यः सिच इट् स्यात्परस्मैपदेषु अग्लासीत् अग्लास्यत् ह्वृ कौटिल्ये 18 ह्वरति ऋतश्च संयोगादेर्गुणः

= p_7,2.73 eṣāṃ sak syādebhyaḥ sica iṭ syātparasmaipadeṣu aglāsīt aglāsyat hvṛ kauṭilye 18 hvarati ṛtaśca saṃyogāderguṇaḥ

499

= प्_7,4.10 ऋदन्तस्य संयोगादेरङ्गस्य गुणो लिटि उपधाया वृद्धिः जह्वार जह्वरतुः जह्वरुः जह्वर्थ जह्वरथुः जह्वर जह्वार, जह्वर जह्वरिव जह्वरिम ह्वर्ता ऋद्धनोः स्ये

= p_7,4.10 ṛdantasya saṃyogāderaṅgasya guṇo liṭi upadhāyā vṛddhiḥ jahvāra jahvaratuḥ jahvaruḥ jahvartha jahvarathuḥ jahvara jahvāra, jahvara jahvariva jahvarima hvartā ṛddhanoḥ sye

500

= प्_7,2.10 ऋतो हन्तेश्च स्यस्येट् ह्वरिष्यति ह्वरतु अह्वरत् ह्वरेत् गुणो ऽर्तिसंयोगाद्योः

= p_7,2.10 ṛto hanteśca syasyeṭ hvariṣyati hvaratu ahvarat hvaret guṇo 'rtisaṃyogādyoḥ

501

= प्_7,4.29 अर्तेः संयोगादेरृदन्तस्य च गुणः स्याद्यकि यादावार्धधातुके लिङि च ह्वर्यात् अह्वार्षीत् अह्वरिष्यत् श्रु श्रवणे 19 श्रुवः शृ च

= p_7,4.29 arteḥ saṃyogāderṛdantasya ca guṇaḥ syādyaki yādāvārdhadhātuke liṅi ca hvaryāt ahvārṣīt ahvariṣyat śru śravaṇe 19 śruvaḥ śṛ ca

502

= प्_6,1.74 श्रुवः शृ इत्यादेशः स्यात् श्नुप्रत्ययश्च शृणोति सार्वधातुकमपित्

= p_6,1.74 śruvaḥ śṛ ityādeśaḥ syāt śnupratyayaśca śṛṇoti sārvadhātukamapit

503

= प्_1,2.4 अपित्सार्वधातुकं ङिद्वत् शृणुतः हुश्नुवोः सार्वधातुके

= p_1,2.4 apitsārvadhātukaṃ ṅidvat śṛṇutaḥ huśnuvoḥ sārvadhātuke

504

= प्_6,4.87 हुश्नुवोरनेकाचो ऽसंयोगपूर्वस्योवर्णस्य यण् स्यादचि सार्वधातुके शृण्वन्ति शृणोषि शृणुथः शृणुथ शृणोमि लोपश्चास्यान्यतरस्यां म्वोः

= p_6,4.87 huśnuvoranekāco 'saṃyogapūrvasyovarṇasya yaṇ syādaci sārvadhātuke śṛṇvanti śṛṇoṣi śṛṇuthaḥ śṛṇutha śṛṇomi lopaścāsyānyatarasyāṃ mvoḥ

505

= प्_6,4.107 असंयोगपूर्वस्य प्रत्ययोकारस्य लोपो वा म्वोः परयोः शृण्वः, शृणुवः शृण्मः, शृणुमः शुश्राव शुश्रुवतुः शुश्रुवुः शुश्रोथ शुश्रुवथुः शुश्रुव शुश्राव, शुश्रव शुश्रुव शुश्रुम श्रोता श्रोष्यति शृणोतु, शृणुतात् शृणुताम् शृण्वन्तु उतश्च प्रत्ययादसंयोगपूर्वात्

= p_6,4.107 asaṃyogapūrvasya pratyayokārasya lopo vā mvoḥ parayoḥ śṛṇvaḥ, śṛṇuvaḥ śṛṇmaḥ, śṛṇumaḥ śuśrāva śuśruvatuḥ śuśruvuḥ śuśrotha śuśruvathuḥ śuśruva śuśrāva, śuśrava śuśruva śuśruma śrotā śroṣyati śṛṇotu, śṛṇutāt śṛṇutām śṛṇvantu utaśca pratyayādasaṃyogapūrvāt

506

= प्_6,4.106 असंयोगपूर्वात्प्रत्ययोतो हेर्लुक् शृणु, शृणुतात् शृणुतम् शृणुत गुणावादेशौ शृणवानि शृणवाव शृणवाम अशृणोत् अशृणुताम् अशृण्वन् अशृणोः अशृणुतम् अशृणुत अशृणवम् अशृण्व, अशृणुव अशृण्म, अशृणुम शृणुयात् शृणुयाताम् शृणुयुः शृणुयाः शृणुयातम् शृणुयात शृणुयाम् शृणुयाव शृणुयाम श्रूयात् अश्रौषीत् अश्रोष्यत् गमॢ गतौ 20 इषुगमियमां छः

= p_6,4.106 asaṃyogapūrvātpratyayoto herluk śṛṇu, śṛṇutāt śṛṇutam śṛṇuta guṇāvādeśau śṛṇavāni śṛṇavāva śṛṇavāma aśṛṇot aśṛṇutām aśṛṇvan aśṛṇoḥ aśṛṇutam aśṛṇuta aśṛṇavam aśṛṇva, aśṛṇuva aśṛṇma, aśṛṇuma śṛṇuyāt śṛṇuyātām śṛṇuyuḥ śṛṇuyāḥ śṛṇuyātam śṛṇuyāta śṛṇuyām śṛṇuyāva śṛṇuyāma śrūyāt aśrauṣīt aśroṣyat gamḷ gatau 20 iṣugamiyamāṃ chaḥ

507

= प्_7,3.77 एषां छः स्यात् शिति गच्छति जगाम गमहनजनखनघसां लोपः क्ङित्यनङि

= p_7,3.77 eṣāṃ chaḥ syāt śiti gacchati jagāma gamahanajanakhanaghasāṃ lopaḥ kṅityanaṅi

508

= प्_6,4.98 एषामुपधाया लोपो ऽजादौ क्ङिति न त्वङि जग्मतुः जग्मुः जगमिथ, जगन्थ जग्मथुः जग्म जगाम, जगम जग्मिव जग्मिम गन्ता गमेरिट् परस्मैपदेषु

= p_6,4.98 eṣāmupadhāyā lopo 'jādau kṅiti na tvaṅi jagmatuḥ jagmuḥ jagamitha, jagantha jagmathuḥ jagma jagāma, jagama jagmiva jagmima gantā gameriṭ parasmaipadeṣu

509

= प्_7,2.58 गमेः परस्य सादेरार्धधातुकस्येट् स्यात् परस्मैपदेषु गमिष्यति गच्छतु अगच्छत् गच्छेत् गम्यात् पुषादिद्युताद्यॢदितः परस्मैपदेषु

= p_7,2.58 gameḥ parasya sāderārdhadhātukasyeṭ syāt parasmaipadeṣu gamiṣyati gacchatu agacchat gacchet gamyāt puṣādidyutādyḷditaḥ parasmaipadeṣu

510

= प्_3,1.55 श्यन्विकरणपुषादेर्द्युतादेरॢदितश्च च्लेरङ् परस्मैपदेषु अगमत् अगमिष्यत् इति परस्मैपदिनः एध वृद्धौ 1 टित आत्मनपदानां टेरे

= p_3,1.55 śyanvikaraṇapuṣāderdyutāderḷditaśca cleraṅ parasmaipadeṣu agamat agamiṣyat iti parasmaipadinaḥ edha vṛddhau 1 ṭita ātmanapadānāṃ ṭere

511

= प्_3,4.79 टितो लस्यात्मनेपदानां टेरेत्वम् एधते आतो ङितः

= p_3,4.79 ṭito lasyātmanepadānāṃ ṭeretvam edhate āto ṅitaḥ

512

= प्_7,2.81 अतः परस्य ङितामाकारस्य इय् स्यात् एधेते एधन्ते थासः से

= p_7,2.81 ataḥ parasya ṅitāmākārasya iy syāt edhete edhante thāsaḥ se

513

= प्_3,4.80 टितो लस्य थासः से स्यात् एधसे एधेथे एधध्वे अतो गुणे एधे एधावहे एधामहे इजादेश्च गुरुमतो ऽनृच्छः

= p_3,4.80 ṭito lasya thāsaḥ se syāt edhase edhethe edhadhve ato guṇe edhe edhāvahe edhāmahe ijādeśca gurumato 'nṛcchaḥ

514

= प्_3,1.36 इजादिर्यो धातुर्गुरुमानृच्छत्यन्यस्तत आम् स्याल्लिटि आम्प्रत्ययवत्कृञो ऽनुप्रयोगस्य

= p_3,1.36 ijādiryo dhāturgurumānṛcchatyanyastata ām syālliṭi āmpratyayavatkṛño 'nuprayogasya

515

= प्_1,3.63 आम्प्रत्ययो यस्मादित्यतद्गुणसंविज्ञानो बहुव्रीहिः आम्प्रकृत्या तुल्यमनुप्रयुज्यमानात् कृञो ऽप्यात्मनेपदम् लिटस्तझयोरेशिरेच्

= p_1,3.63 āmpratyayo yasmādityatadguṇasaṃvijñāno bahuvrīhiḥ āmprakṛtyā tulyamanuprayujyamānāt kṛño 'pyātmanepadam liṭastajhayoreśirec

516

= प्_3,4.81 लिडादेशयोस्तझयोरेश् इरेजेतौ स्तः एधाञ्चक्रे एधाञ्चक्राते एधाञ्चक्रिरे एधाञ्चकृषे एधाञ्चक्राथे इणः षीध्वंलुङ्लिटां धो ऽङ्गात्

= p_3,4.81 liḍādeśayostajhayoreś irejetau staḥ edhāñcakre edhāñcakrāte edhāñcakrire edhāñcakṛṣe edhāñcakrāthe iṇaḥ ṣīdhvaṃluṅliṭāṃ dho 'ṅgāt

517

= प्_8,3.78 इणन्तादङ्गात्परेषां षीध्वंलुङ्लिटां धस्य ढः स्यात् एधाञ्चकृढ्वे एधाञ्चक्रे एधाञ्चकृवहे एधाञ्चकृमहे एधाम्बभूव एधामास एधिता एधितारौ एधितारः एधितासे एधितासाथे धि च

= p_8,3.78 iṇantādaṅgātpareṣāṃ ṣīdhvaṃluṅliṭāṃ dhasya ḍhaḥ syāt edhāñcakṛḍhve edhāñcakre edhāñcakṛvahe edhāñcakṛmahe edhāmbabhūva edhāmāsa edhitā edhitārau edhitāraḥ edhitāse edhitāsāthe dhi ca

518

= प्_8,2.25 धादौ प्रत्यये परे सस्य लोपः एधिताध्वे ह एति

= p_8,2.25 dhādau pratyaye pare sasya lopaḥ edhitādhve ha eti

519

= प्_7,4.25 तासस्त्योः सस्य हः स्यादेति परे एधिताहे एधितास्वहे एधितास्महे एधिष्यते एधिष्येते एधिष्यन्ते एधिष्यसे एधिष्येथे एधिष्यध्वे एधिष्ये एधिष्यावहे एधिष्यामहे आमेतः

= p_7,4.25 tāsastyoḥ sasya haḥ syādeti pare edhitāhe edhitāsvahe edhitāsmahe edhiṣyate edhiṣyete edhiṣyante edhiṣyase edhiṣyethe edhiṣyadhve edhiṣye edhiṣyāvahe edhiṣyāmahe āmetaḥ

520

= प्_3,4.90 लोट एकारस्याम् स्यात् एधताम् एधेताम् एधन्ताम् सवाभ्यां वामौ

= p_3,4.90 loṭa ekārasyām syāt edhatām edhetām edhantām savābhyāṃ vāmau

521

= प्_3,4.91 सवाभ्याम् परस्य लोडेतः क्रमाद्वामौ स्तः एधस्व एधेथाम् एधध्वम् एत ऐ

= p_3,4.91 savābhyām parasya loḍetaḥ kramādvāmau staḥ edhasva edhethām edhadhvam eta ai

522

= प्_3,4.93 लोडुत्तमस्य एत ऐ स्यात् एधै एधावहै एधामहै आटश्च ऐधत ऐधेताम् ऐधन्त ऐधथाः ऐधेथाम् ऐधध्वम् ऐधे ऐधावहि ऐधामहि लिडः सीयुट्

= p_3,4.93 loḍuttamasya eta ai syāt edhai edhāvahai edhāmahai āṭaśca aidhata aidhetām aidhanta aidhathāḥ aidhethām aidhadhvam aidhe aidhāvahi aidhāmahi liḍaḥ sīyuṭ

523

= प्_3,4.102 सलोपः एधेत एधेयाताम् झस्य रन्

= p_3,4.102 salopaḥ edheta edheyātām jhasya ran

524

= प्_3,4.105 लिङो झस्य रन् स्यात् एधेरन् एधेथाः एधेयाथाम् एधेध्वम् इटो ऽत्

= p_3,4.105 liṅo jhasya ran syāt edheran edhethāḥ edheyāthām edhedhvam iṭo 't

525

= प्_3,4.106 लिङादेशस्य इटो ऽत्स्यात् एधेय एधेवहि एधेमहि सुट् तिथोः

= p_3,4.106 liṅādeśasya iṭo 'tsyāt edheya edhevahi edhemahi suṭ tithoḥ

526

= प्_3,4.107 लिङस्तथोः सुट् यलोपः आर्धधातुकत्वात्सलोपो न एधिषीष्ट एधिषीयास्ताम् एधिषीरन् एधिषीष्ठाः एधिषीयास्थाम् एधिषीध्वम् एधिषीय एधिषीवहि एधिषीमहि ऐधिष्ट ऐधिषाताम् आत्मनेपदेष्वनतः

= p_3,4.107 liṅastathoḥ suṭ yalopaḥ ārdhadhātukatvātsalopo na edhiṣīṣṭa edhiṣīyāstām edhiṣīran edhiṣīṣṭhāḥ edhiṣīyāsthām edhiṣīdhvam edhiṣīya edhiṣīvahi edhiṣīmahi aidhiṣṭa aidhiṣātām ātmanepadeṣvanataḥ

527

= प्_7,1.5 अनकारात्परस्यात्मनेपदेषु झस्य अदित्यादेशः स्यात् ऐधिषत ऐधिष्ठाः ऐधिषाथाम् ऐधिढ्वम् ऐधिषि ऐधिष्वहि ऐधिष्महि ऐधिष्यत ऐधिष्येताम् ऐधिष्यन्त ऐधिष्यथाः ऐधिष्येथाम् ऐधिष्यध्वम् ऐधिष्ये ऐधिष्यावहि ऐधिष्यामहि कमु कान्तौ 2 क्रमेर्णिङ्

= p_7,1.5 anakārātparasyātmanepadeṣu jhasya adityādeśaḥ syāt aidhiṣata aidhiṣṭhāḥ aidhiṣāthām aidhiḍhvam aidhiṣi aidhiṣvahi aidhiṣmahi aidhiṣyata aidhiṣyetām aidhiṣyanta aidhiṣyathāḥ aidhiṣyethām aidhiṣyadhvam aidhiṣye aidhiṣyāvahi aidhiṣyāmahi kamu kāntau 2 kramerṇiṅ

528

= प्_3,1.30 स्वार्थे ङित्त्वात्तङ् कामयते अयामन्ताल्वाय्येत्न्विष्णुषु

= p_3,1.30 svārthe ṅittvāttaṅ kāmayate ayāmantālvāyyetnviṣṇuṣu

529

= प्_6,4.55 आम् अन्त आलु आय्य इत्नु इष्णु एषु णेरयादेशः स्यात् कामायाञ्चक्रे आयादय इति णिङ् वा चकमे चकमाते चकमिरे चकमिषे चकमाथे चकमिध्वे चकमे चकमिवहे चकमिमहे कामयिता कामयितासे कमिता कामयिष्यते, कमिष्यते कामयताम् अकामयत कामयेत कामयिषीष्ट विभाषेटः

= p_6,4.55 ām anta ālu āyya itnu iṣṇu eṣu ṇerayādeśaḥ syāt kāmāyāñcakre āyādaya iti ṇiṅ vā cakame cakamāte cakamire cakamiṣe cakamāthe cakamidhve cakame cakamivahe cakamimahe kāmayitā kāmayitāse kamitā kāmayiṣyate, kamiṣyate kāmayatām akāmayata kāmayeta kāmayiṣīṣṭa vibhāṣeṭaḥ

530

= प्_8,3.79 इणः परो य इट् ततः परेषां षीध्वंलुङ्लिटां धस्य वा ढः कामयिषीढ्वम्, कामयिषीध्वम् कमिषीष्ट कमिषीध्वम् णिश्रिद्रुश्रुभ्यः कर्तरि चङ्

= p_8,3.79 iṇaḥ paro ya iṭ tataḥ pareṣāṃ ṣīdhvaṃluṅliṭāṃ dhasya vā ḍhaḥ kāmayiṣīḍhvam, kāmayiṣīdhvam kamiṣīṣṭa kamiṣīdhvam ṇiśridruśrubhyaḥ kartari caṅ

531

= प्_3,1.48 ण्यन्तात् श्र्यादिभ्यश्च च्लेश्चङ् स्यात् कर्त्रर्थे लुङि परे अकामि अ त इति स्थिते . णेरनिटि

= p_3,1.48 ṇyantāt śryādibhyaśca cleścaṅ syāt kartrarthe luṅi pare akāmi a ta iti sthite . ṇeraniṭi

532

= प्_6,4.51 अनिडादावार्धधातुके परे णेर्लोपः स्यात् णौ चङ्युपधाया ह्रस्वः

= p_6,4.51 aniḍādāvārdhadhātuke pare ṇerlopaḥ syāt ṇau caṅyupadhāyā hrasvaḥ

533

= प्_7,4.1 चङ्परे णौ यदङ्गं तस्योपधाया ह्रस्वः स्यात् चङि

= p_7,4.1 caṅpare ṇau yadaṅgaṃ tasyopadhāyā hrasvaḥ syāt caṅi

534

= प्_6,1.11 चङि परे अनभ्यासस्य धात्ववयवस्यैकाचः प्रथमस्य द्वे स्तो ऽजादेर्द्वितीयस्य सन्वल्लघुनि चङ्परे ऽनग्लोपे

= p_6,1.11 caṅi pare anabhyāsasya dhātvavayavasyaikācaḥ prathamasya dve sto 'jāderdvitīyasya sanvallaghuni caṅpare 'naglope

535

= प्_7,4.93 चङ्परे णौ यदङ्गं तस्य यो ऽभ्यासो लघुपरः, तस्य सनीव कार्यं स्याण्णावग्लोपे ऽसति सन्यतः

= p_7,4.93 caṅpare ṇau yadaṅgaṃ tasya yo 'bhyāso laghuparaḥ, tasya sanīva kāryaṃ syāṇṇāvaglope 'sati sanyataḥ

536

= प्_7,4.79 अभ्यासस्यात इत् स्यात् सनि दीर्घो लघोः

= p_7,4.79 abhyāsasyāta it syāt sani dīrgho laghoḥ

537

= प्_7,4.94 लघोरभ्यासस्य दीर्घः स्यात् सन्वद्भावविषये अचीकमत, णिङ्भावपक्षे (कमेश्च्लेश्चङ् वाच्यः) अचकमत अकामयिष्यत, अकमिष्यत अय गतौ 3 अयते उपसर्गस्यायतौ

= p_7,4.94 laghorabhyāsasya dīrghaḥ syāt sanvadbhāvaviṣaye acīkamata, ṇiṅbhāvapakṣe (kameścleścaṅ vācyaḥ) acakamata akāmayiṣyata, akamiṣyata aya gatau 3 ayate upasargasyāyatau

538

= प्_8,2.19 अयतिपरस्योपसर्गस्य यो रेफस्तस्य लत्वं स्यात् प्लायते पलायते दयायासश्च

= p_8,2.19 ayatiparasyopasargasya yo rephastasya latvaṃ syāt plāyate palāyate dayāyāsaśca

539

= प्_3,1.37 दय् अय् आस् एभ्य आम् स्याल्लिटि अयाञ्चक्रे अयिता अयिष्यते अयताम् आयत अयेत अयिषीष्ट विभाषेटः अयिषीढ्वम्, अयिषीध्वम् आयिष्ट आयिढ्वम्, आयिध्वम् आयिष्यत द्युत दीप्तौ 4 द्योतते द्युतिस्वाप्योः सम्प्रसारणम्

= p_3,1.37 day ay ās ebhya ām syālliṭi ayāñcakre ayitā ayiṣyate ayatām āyata ayeta ayiṣīṣṭa vibhāṣeṭaḥ ayiṣīḍhvam, ayiṣīdhvam āyiṣṭa āyiḍhvam, āyidhvam āyiṣyata dyuta dīptau 4 dyotate dyutisvāpyoḥ samprasāraṇam

540

= प्_7,4.67 अनयोरभ्यासस्य सम्प्रसारणं स्यात् दिद्युते द्युद्भ्यो लुङि

= p_7,4.67 anayorabhyāsasya samprasāraṇaṃ syāt didyute dyudbhyo luṅi

541

= प्_1,3.91 द्युतादिभ्यो लुङः परस्मैपदं वा स्यात् पुषादीत्यङ् अद्युतत्, अद्योतिष्ट अद्योतिष्यत एवं श्विता वर्णे 5 ञिमिदा स्नेहने 6 ञिष्विदा स्नेहनमोचनयोः 7 मोहनयोरित्येके ञिक्ष्विदा चेत्येके रुच दीप्तावभिप्रीतौ च 8 घुट परिवर्तने 9 शुभ दीप्तौ 10 क्षुभ संचलने 11 णभ तुभ हिंसायाम् 12-13 स्रंसु भ्रंसु ध्वंसु अवस्रंसने 14-15-16 ध्वंसु गतौ च स्रम्भु विश्वासे 17 वृतु वर्तने 18 वर्तते ववृते वर्तिता वृद्भ्यः स्यसनोः

= p_1,3.91 dyutādibhyo luṅaḥ parasmaipadaṃ vā syāt puṣādītyaṅ adyutat, adyotiṣṭa adyotiṣyata evaṃ śvitā varṇe 5 ñimidā snehane 6 ñiṣvidā snehanamocanayoḥ 7 mohanayorityeke ñikṣvidā cetyeke ruca dīptāvabhiprītau ca 8 ghuṭa parivartane 9 śubha dīptau 10 kṣubha saṃcalane 11 ṇabha tubha hiṃsāyām 12-13 sraṃsu bhraṃsu dhvaṃsu avasraṃsane 14-15-16 dhvaṃsu gatau ca srambhu viśvāse 17 vṛtu vartane 18 vartate vavṛte vartitā vṛdbhyaḥ syasanoḥ

542

= प्_1,4.92 वृतादिभ्यः पञ्चभ्यो वा परस्मैपदं स्यात्स्ये सनि च न वृद्भ्यश्चतुर्भ्यः

= p_1,4.92 vṛtādibhyaḥ pañcabhyo vā parasmaipadaṃ syātsye sani ca na vṛdbhyaścaturbhyaḥ

543

= प्_7,2.59 वृतुवृधुशृधुस्यन्दूभ्यः सकारादेरार्धधातुकस्येण् न स्यात् तङानयोरभावे वर्त्स्यति, वर्तिष्यते वर्तताम् अवर्तत वर्तेत वर्तिषीष्ट अवर्तिष्ट अवर्त्स्यत्, अवर्तिष्यत् दद दाने 19 ददते न शसददवादिगुणानाम्

= p_7,2.59 vṛtuvṛdhuśṛdhusyandūbhyaḥ sakārāderārdhadhātukasyeṇ na syāt taṅānayorabhāve vartsyati, vartiṣyate vartatām avartata varteta vartiṣīṣṭa avartiṣṭa avartsyat, avartiṣyat dada dāne 19 dadate na śasadadavādiguṇānām

544

= प्_6,4.126 शसेर्ददेर्वकारादीनां गुणशब्देन विहितो यो ऽकारस्तस्य एत्त्वाभ्यासलोपौ न दददे दददाते दददिरे ददिता ददिष्यते ददताम् अददत ददेत ददिषीष्ट अददिष्ट अददिष्यत त्रपूष् लज्जायाम् 20 त्रपते तॄफलभजत्रपश्च

= p_6,4.126 śaserdadervakārādīnāṃ guṇaśabdena vihito yo 'kārastasya ettvābhyāsalopau na dadade dadadāte dadadire daditā dadiṣyate dadatām adadata dadeta dadiṣīṣṭa adadiṣṭa adadiṣyata trapūṣ lajjāyām 20 trapate tṝphalabhajatrapaśca

545

= प्_6,4.122 एषामत एत्त्वमभ्यासलोपश्च स्यात् किति लिटि सेटि थलि च त्रेपे त्रपिता, त्रप्ता त्रपिष्यते, त्रप्स्यते त्रपताम् अत्रपत त्रपेत त्रपिषीष्ट, त्रप्सीष्ट अत्रपिष्ट, अत्रप्त अत्रपिष्यत, अत्रप्स्यत इत्यात्मनेपदिनः श्रिञ् सेवायाम् 1 श्रयति, श्रयते शिश्राय, शिश्रिये श्रयितासि, श्रयितासे श्रयिष्यति, श्रयिष्यते श्रयतु, श्रयताम् अश्रयत्, अश्रयत श्रयेत्, श्रयेत श्रीयात्, श्रयिषीष्ट चङ् अशिश्रियत्, अशिश्रियत अश्रयिष्यत्, अश्रयिष्यत भृञ् भरणे 2 भरति, भरते बभार बभ्रतुः बभ्रुः बभर्थ बभृव बभृम बभ्रे बभृषे भर्तासि, भर्तासे भरिष्यति, भरिष्यते भरतु, भरताम् अभरत्, अभरत भरेत्, भरेत रिङ् शयग्लिङ्क्षु

= p_6,4.122 eṣāmata ettvamabhyāsalopaśca syāt kiti liṭi seṭi thali ca trepe trapitā, traptā trapiṣyate, trapsyate trapatām atrapata trapeta trapiṣīṣṭa, trapsīṣṭa atrapiṣṭa, atrapta atrapiṣyata, atrapsyata ityātmanepadinaḥ śriñ sevāyām 1 śrayati, śrayate śiśrāya, śiśriye śrayitāsi, śrayitāse śrayiṣyati, śrayiṣyate śrayatu, śrayatām aśrayat, aśrayata śrayet, śrayeta śrīyāt, śrayiṣīṣṭa caṅ aśiśriyat, aśiśriyata aśrayiṣyat, aśrayiṣyata bhṛñ bharaṇe 2 bharati, bharate babhāra babhratuḥ babhruḥ babhartha babhṛva babhṛma babhre babhṛṣe bhartāsi, bhartāse bhariṣyati, bhariṣyate bharatu, bharatām abharat, abharata bharet, bhareta riṅ śayagliṅkṣu

546

= प्_7,4.28 शे यकि यादावार्धधातुके लिङि च ऋतो रिङ् आदेशः स्यात् रीङि प्रकृते रिङ्विधानसामर्थ्याद्दीर्घो न भ्रियात् उश्च

= p_7,4.28 śe yaki yādāvārdhadhātuke liṅi ca ṛto riṅ ādeśaḥ syāt rīṅi prakṛte riṅvidhānasāmarthyāddīrgho na bhriyāt uśca

547

= प्_1,2.12 ऋवर्णात्परौ झलादी लिङ्सिचौ कितौ स्तस्तङि भृषीष्ट भृषीयास्ताम् अभार्षीत् ह्रस्वादङ्गात्

= p_1,2.12 ṛvarṇātparau jhalādī liṅsicau kitau stastaṅi bhṛṣīṣṭa bhṛṣīyāstām abhārṣīt hrasvādaṅgāt

548

= प्_8,2.27 सिचो लोपो झलि अभृत अभृषाताम् अभरिष्यत्, अभरिष्यत हृञ् हरणे 3 हरति, हरते जहार जहर्थ जह्रिव जह्रिम जह्रे जह्रिषे हर्तासि, हर्तासे हरिष्यति, हरिष्यते हरतु, हरताम् अहरत्, अहरत हरेत्, हरेत ह्रियात्, हृषीष्ट हृषीयास्ताम् अहार्षीत्, अहृत अहरिष्यत्, अहरिष्यत धृञ् धारणे 4 धरति, धरते णीञ् प्रापणे 5 नयति, नयते डुपचष् पाके 6 पचति, पचते पपाच पेचिथ, पपक्थ पेचे पक्तासि, पक्तासे भज सेवायाम् 7 भजति, भजते बभाज, भेजे भक्तासि, भक्तासे भक्ष्यति, भक्ष्यते अभाक्षीत्, अभक्त अभक्षाताम् यज देवपूजा सङ्गतिकरणदानेषु 8 यजति, यजते लिट्यभ्यासस्योभयेषाम्

= p_8,2.27 sico lopo jhali abhṛta abhṛṣātām abhariṣyat, abhariṣyata hṛñ haraṇe 3 harati, harate jahāra jahartha jahriva jahrima jahre jahriṣe hartāsi, hartāse hariṣyati, hariṣyate haratu, haratām aharat, aharata haret, hareta hriyāt, hṛṣīṣṭa hṛṣīyāstām ahārṣīt, ahṛta ahariṣyat, ahariṣyata dhṛñ dhāraṇe 4 dharati, dharate ṇīñ prāpaṇe 5 nayati, nayate ḍupacaṣ pāke 6 pacati, pacate papāca pecitha, papaktha pece paktāsi, paktāse bhaja sevāyām 7 bhajati, bhajate babhāja, bheje bhaktāsi, bhaktāse bhakṣyati, bhakṣyate abhākṣīt, abhakta abhakṣātām yaja devapūjā saṅgatikaraṇadāneṣu 8 yajati, yajate liṭyabhyāsasyobhayeṣām

549

= प्_6,1.17 वच्यादीनां ग्रह्यादीनां चाभ्यासस्य सम्प्रसारणं लिटि इयाज वचिस्वपियजादीनां किति

= p_6,1.17 vacyādīnāṃ grahyādīnāṃ cābhyāsasya samprasāraṇaṃ liṭi iyāja vacisvapiyajādīnāṃ kiti

550

= प्_6,1.15 वचिस्वप्योर्यजादीनां च संप्रसारणं स्यात् किति ईजतुः ईजुः इयजिथ, इयष्ठ ईजे यष्टा षढोः कः सि

= p_6,1.15 vacisvapyoryajādīnāṃ ca saṃprasāraṇaṃ syāt kiti ījatuḥ ījuḥ iyajitha, iyaṣṭha īje yaṣṭā ṣaḍhoḥ kaḥ si

551

= प्_8,2.41 यक्ष्यति, यक्ष्यते इज्यात्, यक्षीष्ट अयाक्षीत्, अयष्ट वह प्रापणे 9 वहति, वहते उवाह ऊहतुः ऊहुः उवहिथ झषस्ताथोर्धो ऽधः

= p_8,2.41 yakṣyati, yakṣyate ijyāt, yakṣīṣṭa ayākṣīt, ayaṣṭa vaha prāpaṇe 9 vahati, vahate uvāha ūhatuḥ ūhuḥ uvahitha jhaṣastāthordho 'dhaḥ

552

= प्_8,2.40 झषः परस्योस्तथोर्धः स्यान्न तु दधातेः ढो ढे लोपः

= p_8,2.40 jhaṣaḥ parasyostathordhaḥ syānna tu dadhāteḥ ḍho ḍhe lopaḥ

553

= प्_8,3.13 सहिवहोरोदवर्णस्य

= p_8,3.13 sahivahorodavarṇasya

554

= प्_6,3.112 अनयोरवर्णस्य ओत्स्याड्ढलोपे उवोढ ऊहे वोढा वक्ष्यति अवाक्षीत् अवोढाम् अवाक्षुः अवाक्षीः अवोढम् अवोढ अवाक्षम् अवाक्ष्व अवाक्ष्म अवोढ अवक्षाताम् अवक्षत अवोढाः अवक्षाथाम् अवोढ्वम् अवक्षि अवक्ष्वहि अवक्ष्महि इति भ्वादयः 1 अथादादयः अद भक्षणे 1 अदिप्रभृतिभ्यः शपः

= p_6,3.112 anayoravarṇasya otsyāḍḍhalope uvoḍha ūhe voḍhā vakṣyati avākṣīt avoḍhām avākṣuḥ avākṣīḥ avoḍham avoḍha avākṣam avākṣva avākṣma avoḍha avakṣātām avakṣata avoḍhāḥ avakṣāthām avoḍhvam avakṣi avakṣvahi avakṣmahi iti bhvādayaḥ 1 athādādayaḥ ada bhakṣaṇe 1 adiprabhṛtibhyaḥ śapaḥ

555

= प्_2,4.72 लुक् स्यात् अत्ति अत्तः अदन्ति अत्सि अत्थः अत्थ अद्मि अद्वः अद्मः लिट्यन्यतरस्याम्

= p_2,4.72 luk syāt atti attaḥ adanti atsi atthaḥ attha admi advaḥ admaḥ liṭyanyatarasyām

556

= प्_2,4.40 अदो घसॢ वा स्याल्लिटि जघास उपधालोपः शासिवसिघसीनां च

= p_2,4.40 ado ghasḷ vā syālliṭi jaghāsa upadhālopaḥ śāsivasighasīnāṃ ca

557

= प्_8,3.60 इण्कुभ्यां परस्यैषां सस्य षः स्यात् घस्य चर्त्वम् जक्षतुः जक्षुः जघसिथ जक्षथुः जक्ष जघास, जघस जक्षिव जक्षिम आद आदतुः आदुः इडत्त्यर्तिव्ययतीनाम्

= p_8,3.60 iṇkubhyāṃ parasyaiṣāṃ sasya ṣaḥ syāt ghasya cartvam jakṣatuḥ jakṣuḥ jaghasitha jakṣathuḥ jakṣa jaghāsa, jaghasa jakṣiva jakṣima āda ādatuḥ āduḥ iḍattyartivyayatīnām

558

= प्_7,2.66 अद् ऋ व्येञ् एभ्यस्थलो नित्यमिट् स्यात् आदिथ अत्ता अत्स्यति अत्तु अत्तात् अत्ताम् अदन्तु हुझल्भ्यो हेर्धिः

= p_7,2.66 ad ṛ vyeñ ebhyasthalo nityamiṭ syāt āditha attā atsyati attu attāt attām adantu hujhalbhyo herdhiḥ

559

= प्_6,4.101 होर्झलन्तेभ्यश्च हेर्धिः स्यात् अद्धि अत्तात् अत्तम् अत्त अदानि अदाव अदाम अदः सर्वेषाम्

= p_6,4.101 horjhalantebhyaśca herdhiḥ syāt addhi attāt attam atta adāni adāva adāma adaḥ sarveṣām

560

= प्_7,3.100 अदः परस्यापृक्तसार्वधातुकस्य अट् स्यात्सर्वमतेन आदत् आत्ताम् आदन् आदः आत्तम् आत्त आदम् आद्व आद्म अद्यात् अद्याताम् अद्युः अद्यात् अद्यास्ताम् अद्यासुः लुङ्सनोर्घसॢ

= p_7,3.100 adaḥ parasyāpṛktasārvadhātukasya aṭ syātsarvamatena ādat āttām ādan ādaḥ āttam ātta ādam ādva ādma adyāt adyātām adyuḥ adyāt adyāstām adyāsuḥ luṅsanorghasḷ

561

= प्_2,4.37 अदो घसॢ स्याल्लुङि सनि च ळ्दित्वादङ् अघसत् आत्स्यत् हन हिंसागत्योः 2 हन्ति अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति

= p_2,4.37 ado ghasḷ syālluṅi sani ca ḷditvādaṅ aghasat ātsyat hana hiṃsāgatyoḥ 2 hanti anudāttopadeśavanatitanotyādīnāmanunāsikalopo jhali kṅiti

562

= प्_6,4.37 अनुनासिकान्तानामेषां वनतेश्च लोपः स्याज्झलादौ किति ङिति परे यमिरमिनमिगमिहनिमन्यतयो ऽनुदात्तोपदेशाः तनु क्षणु क्षिणु ऋणु तृणु घृणु वनु मनु तनोत्यादयः हतः घ्नन्ति हंसि हथः हथ हन्मि हन्वः हन्मः जघान जघ्नतुः जघ्नुः अभ्यासाच्च

= p_6,4.37 anunāsikāntānāmeṣāṃ vanateśca lopaḥ syājjhalādau kiti ṅiti pare yamiraminamigamihanimanyatayo 'nudāttopadeśāḥ tanu kṣaṇu kṣiṇu ṛṇu tṛṇu ghṛṇu vanu manu tanotyādayaḥ hataḥ ghnanti haṃsi hathaḥ hatha hanmi hanvaḥ hanmaḥ jaghāna jaghnatuḥ jaghnuḥ abhyāsācca

563

= प्_7,3.55 अभ्यासात्परस्य हन्तेर्हस्य कुत्वं स्यात् जघनिथ, जघन्थ जघ्नथुः जघ्न जघ्निव जघ्निम हन्ता हनिष्यति हन्तु, हतात् हताम् घ्नन्तु हन्तेर्जः

= p_7,3.55 abhyāsātparasya hanterhasya kutvaṃ syāt jaghanitha, jaghantha jaghnathuḥ jaghna jaghniva jaghnima hantā haniṣyati hantu, hatāt hatām ghnantu hanterjaḥ

564

= प्_6,4.36 हौ परे असिद्धवदत्राभात्

= p_6,4.36 hau pare asiddhavadatrābhāt

565

= प्_6,4.22 इत उर्ध्वमापादसमाप्तेराभीयम्, समानाश्रये तस्मिन्कर्तव्ये तदसिद्धम् इति जस्यासिद्धत्वान्न हेर्लुक् जहि, हतात् हतम् हत हनानि हनाव हनाम अहन् अहताम् अघ्नन् अहन् अहतम् अहत अहनम् अहन्व अहन्म हन्यात् हन्याताम् हन्युः आर्धधातुके

= p_6,4.22 ita urdhvamāpādasamāpterābhīyam, samānāśraye tasminkartavye tadasiddham iti jasyāsiddhatvānna herluk jahi, hatāt hatam hata hanāni hanāva hanāma ahan ahatām aghnan ahan ahatam ahata ahanam ahanva ahanma hanyāt hanyātām hanyuḥ ārdhadhātuke

566

= प्_2,4.35 इत्यधिकृत्य हनो वध लिङि

= p_2,4.35 ityadhikṛtya hano vadha liṅi

567

= प्_2,4.41 लुङि च

= p_2,4.41 luṅi ca

568

= प्_2,4,43 वधादेशो ऽदन्तः अर्धधातुके इति विषयसप्तमी, तेन आर्धधातुकोपदेशे अकारान्तत्वादतो लोपः वध्यात् वध्यास्ताम् आदेशस्यानेकाच्त्वादेकाच इतीण्निषेधाभावादिट् ऽअतो हलादेःऽ; इति वृद्धौ प्राप्तायाम् . अचः परस्मिन् पूर्वविधौ

= p_2,4,43 vadhādeśo 'dantaḥ ardhadhātuke iti viṣayasaptamī, tena ārdhadhātukopadeśe akārāntatvādato lopaḥ vadhyāt vadhyāstām ādeśasyānekāctvādekāca itīṇniṣedhābhāvādiṭ 'ato halādeḥ'; iti vṛddhau prāptāyām . acaḥ parasmin pūrvavidhau

569

= प्_1,1.57 परनिमित्तो ऽजादेशः स्थानिवत्, स्थानिभूतादचः पूर्वत्वेन दृष्टस्य विधौ कर्तव्ये इत्यल्लोपस्य स्थानिवत्त्वान्न वृद्धिः अवधीत् अहनिष्यत् यु मिश्राणामिश्रणयोः 3 उतो वृद्धिर्लुकि हलि

= p_1,1.57 paranimitto 'jādeśaḥ sthānivat, sthānibhūtādacaḥ pūrvatvena dṛṣṭasya vidhau kartavye ityallopasya sthānivattvānna vṛddhiḥ avadhīt ahaniṣyat yu miśrāṇāmiśraṇayoḥ 3 uto vṛddhirluki hali

570

= प्_7,3.89 लुग्विषये उतो वृद्धिः पिति हलादौ सार्वधातुके नत्वभ्यस्तस्य यौति युतः युवन्ति यौषि युथः युथ यौमि युवः युमः युयाव यविता यविष्यति यौतु, युतात् अयौत् अयुताम् अयुवन् युयात् इह उतो वृद्धिर्न, भाष्ये - ऽपिच्च ङिन्न ङिच्च पिन्नऽ; इति व्याख्यानात् युयाताम् युयुः यूयात् यूयास्ताम् यूयासुः अयावीत् अयविष्यत् या प्रापणे 4 याति यातः यान्ति ययौ याता यास्यति यातु अयात् अयाताम् लङः शाकटायनस्यैव

= p_7,3.89 lugviṣaye uto vṛddhiḥ piti halādau sārvadhātuke natvabhyastasya yauti yutaḥ yuvanti yauṣi yuthaḥ yutha yaumi yuvaḥ yumaḥ yuyāva yavitā yaviṣyati yautu, yutāt ayaut ayutām ayuvan yuyāt iha uto vṛddhirna, bhāṣye - 'picca ṅinna ṅicca pinna'; iti vyākhyānāt yuyātām yuyuḥ yūyāt yūyāstām yūyāsuḥ ayāvīt ayaviṣyat yā prāpaṇe 4 yāti yātaḥ yānti yayau yātā yāsyati yātu ayāt ayātām laṅaḥ śākaṭāyanasyaiva

571

= प्_3,4.111 आदन्तात्परस्य लङो झेर्जुस् वा स्यात् अयुः, अयान् यायात् यायाताम् यायुः यायात् यायास्ताम् यायासुः अयासीत् अयास्यत् वा गतिगन्धनयोः 5 भा दीप्तौ 6 ष्णा शौचे 7 श्रा पाके 8 द्रा कुत्सायां गतौ 9 प्सा भक्षणे 10 रा दाने 11 ला आदाने 12 दाप् लवने 13 पा रक्षणे 14 ख्या प्रकथने 15 अयं सार्वधातुके एव प्रयोक्तव्यः विद ज्ञाने 16 विदो लटो वा

= p_3,4.111 ādantātparasya laṅo jherjus vā syāt ayuḥ, ayān yāyāt yāyātām yāyuḥ yāyāt yāyāstām yāyāsuḥ ayāsīt ayāsyat vā gatigandhanayoḥ 5 bhā dīptau 6 ṣṇā śauce 7 śrā pāke 8 drā kutsāyāṃ gatau 9 psā bhakṣaṇe 10 rā dāne 11 lā ādāne 12 dāp lavane 13 pā rakṣaṇe 14 khyā prakathane 15 ayaṃ sārvadhātuke eva prayoktavyaḥ vida jñāne 16 vido laṭo vā

572

= प्_3,4.83 वेत्तेर्लटः परस्मैपदानां णलादयो वा स्युः वेद विदतुः विदुः वेत्थ विदथुः विद वेद विद्व विद्म पक्षे वेत्ति वित्तः विदन्ति उषविदजागृभ्यो ऽन्यतरस्याम्

= p_3,4.83 vetterlaṭaḥ parasmaipadānāṃ ṇalādayo vā syuḥ veda vidatuḥ viduḥ vettha vidathuḥ vida veda vidva vidma pakṣe vetti vittaḥ vidanti uṣavidajāgṛbhyo 'nyatarasyām

573

= प्_3,1.38 एभ्यो लिटि आम्वा स्यात् विदेरन्तत्वप्रतिज्ञानादामि न गुणः विदाञ्चकार, विवेद वेदिता वेदिष्यति विदाङ्कुर्वन्त्वित्यन्यतरस्याम्

= p_3,1.38 ebhyo liṭi āmvā syāt viderantatvapratijñānādāmi na guṇaḥ vidāñcakāra, viveda veditā vediṣyati vidāṅkurvantvityanyatarasyām

574

= प्_3,1.41 वेत्तेर्लोटि आम् गुणाभावो लोटो लुक् लोडन्तकरोत्यनुप्रयोगश्च वा निपात्यते पुरुषवचने न विवक्षिते तनादिकृञ्भ्य उः

= p_3,1.41 vetterloṭi ām guṇābhāvo loṭo luk loḍantakarotyanuprayogaśca vā nipātyate puruṣavacane na vivakṣite tanādikṛñbhya uḥ

575

= प्_3,1.79 तनादेः कृञश्च उः प्रत्ययः स्यात् शपो ऽपवादः गुणौ विदाङ्करोतु अत उत्सार्वधातुके

= p_3,1.79 tanādeḥ kṛñaśca uḥ pratyayaḥ syāt śapo 'pavādaḥ guṇau vidāṅkarotu ata utsārvadhātuke

576

= प्_6,4.110 उत्प्रत्ययान्तस्य कृञो ऽत उत्सार्वधातुके क्ङिति विदाङ्कुरुतात् विदाङ्कुरुताम् विदाङ्कुर्वन्तु विदाङ्कुरु विदाङ्करवाणि अवेत् अवित्ताम् अविदुः दश्च

= p_6,4.110 utpratyayāntasya kṛño 'ta utsārvadhātuke kṅiti vidāṅkurutāt vidāṅkurutām vidāṅkurvantu vidāṅkuru vidāṅkaravāṇi avet avittām aviduḥ daśca

577

= प्_8,2.75 धातोर्दस्य पदान्तस्य सिपि रुर्वा अवेः, अवेत् विद्यात् विद्याताम् विद्युः विद्यात् विद्यास्ताम् अवेदीत् अवेदिष्यत् अस् भुवि 17 अस्ति श्नसोरल्लोपः

= p_8,2.75 dhātordasya padāntasya sipi rurvā aveḥ, avet vidyāt vidyātām vidyuḥ vidyāt vidyāstām avedīt avediṣyat as bhuvi 17 asti śnasorallopaḥ

578

= प्_6,4.111 श्नस्यास्तेश्चातो लोपः सार्वधातुके क्ङिति स्तः सन्ति असि स्थः स्थ अस्मि स्वः स्मः उपसर्गप्रादुर्भ्यामस्तिर्यच्परः

= p_6,4.111 śnasyāsteścāto lopaḥ sārvadhātuke kṅiti staḥ santi asi sthaḥ stha asmi svaḥ smaḥ upasargaprādurbhyāmastiryacparaḥ

579

= प्_8,3.87 उपसर्गेणः प्रादुसश्चास्तेः सस्य षो यकारे ऽचि च परे निष्यात् प्रनिषन्ति, प्रादुः षन्ति यच्परः किम् ? अभिस्तः अस्तेर्भूः

= p_8,3.87 upasargeṇaḥ prādusaścāsteḥ sasya ṣo yakāre 'ci ca pare niṣyāt praniṣanti, prāduḥ ṣanti yacparaḥ kim ? abhistaḥ asterbhūḥ

580

= प्_2,4.52 आर्धधातुके बभूव भविता भविष्यति अस्तु, स्तात् स्ताम् सन्तु घ्वसोरेद्धावभ्यासलोपश्च

= p_2,4.52 ārdhadhātuke babhūva bhavitā bhaviṣyati astu, stāt stām santu ghvasoreddhāvabhyāsalopaśca

581

= प्_6,4.119 घोरस्तेश्च एत्त्वं स्याद्धौ परे अभ्यासलोपश्च एत्त्वस्यासिद्धत्वाद्धेर्धिः श्नसोरित्यल्लोपः तातङ्पक्षे एत्त्वं न, परेण तातङा बाधात् एधि, स्तात् स्तम् स्त असानि असाव असाम आसीत् आस्ताम् आसन् स्यात् स्याताम् स्युः भूयात् अभूत् अभविष्यत् इण् गतौ 18 एति इतः इणो यण्

= p_6,4.119 ghorasteśca ettvaṃ syāddhau pare abhyāsalopaśca ettvasyāsiddhatvāddherdhiḥ śnasorityallopaḥ tātaṅpakṣe ettvaṃ na, pareṇa tātaṅā bādhāt edhi, stāt stam sta asāni asāva asāma āsīt āstām āsan syāt syātām syuḥ bhūyāt abhūt abhaviṣyat iṇ gatau 18 eti itaḥ iṇo yaṇ

582

= प्_6,4.81 अजादौ प्रत्यये परे यन्ति अभ्यासस्यासवर्णे

= p_6,4.81 ajādau pratyaye pare yanti abhyāsasyāsavarṇe

583

= प्_6,4.78 अभ्यासस्य इवर्णोवर्णयोरियङुवङौ स्तो ऽसवर्णे ऽचि इयाय दीर्घ इणः किति

= p_6,4.78 abhyāsasya ivarṇovarṇayoriyaṅuvaṅau sto 'savarṇe 'ci iyāya dīrgha iṇaḥ kiti

584

= प्_7,4.69 इणो ऽभ्यासस्य दीर्घः स्यात् किति लिटि ईयतुः ईयुः इययिथ, इयेथ एता एष्यति एतु ऐत् ऐताम् आयन् इयात् एतेर्लिङि

= p_7,4.69 iṇo 'bhyāsasya dīrghaḥ syāt kiti liṭi īyatuḥ īyuḥ iyayitha, iyetha etā eṣyati etu ait aitām āyan iyāt eterliṅi

585

= प्_7,4.24 उपसर्गात्परस्य इणो ऽणो ह्रस्व आर्धधातुके किति लिङि निरियात् उभयत आश्रयणे नान्तादिवत् अभीयात् अणः किम् ? समेयात् इणो गा लुङि

= p_7,4.24 upasargātparasya iṇo 'ṇo hrasva ārdhadhātuke kiti liṅi niriyāt ubhayata āśrayaṇe nāntādivat abhīyāt aṇaḥ kim ? sameyāt iṇo gā luṅi

586

= प्_2,4.45 गातिस्थेति सिचो लुक् अगात् ऐष्यत् शीङ् स्वप्ने 19 शीडः सार्वधातुके गुणः

= p_2,4.45 gātistheti sico luk agāt aiṣyat śīṅ svapne 19 śīḍaḥ sārvadhātuke guṇaḥ

587

= प्_7,4.21 क्क्ङिति चेत्यस्यापवादः शेते शयाते शीङो रुट्

= p_7,4.21 kkṅiti cetyasyāpavādaḥ śete śayāte śīṅo ruṭ

Section (cont. 5)

588

= प्_7,1.6 शीडः परस्य झादेशस्यातो रुडागमः स्यात् शेरते शेषे शयाथे शेध्वे शये शेवहे शेमहे शिश्ये शिश्याते शिश्यिरे शयिता शयिष्यते शेताम् शयाताम् अशेत अशयाताम् अशेरत शयीत शयीयाताम् शयीरन् शयिषीष्ट अशयिष्ट अशयिष्यत इङ् अध्ययने 20 इङिकावध्युपसर्गतो न व्यभिचारतः अधीते अधीयाते अधीयते गाङ् लिटि

= p_7,1.6 śīḍaḥ parasya jhādeśasyāto ruḍāgamaḥ syāt śerate śeṣe śayāthe śedhve śaye śevahe śemahe śiśye śiśyāte śiśyire śayitā śayiṣyate śetām śayātām aśeta aśayātām aśerata śayīta śayīyātām śayīran śayiṣīṣṭa aśayiṣṭa aśayiṣyata iṅ adhyayane 20 iṅikāvadhyupasargato na vyabhicārataḥ adhīte adhīyāte adhīyate gāṅ liṭi

589

= प्_2,4.49 इङो गाङ् स्याल्लिटि अधिजगे अधिजगाते अधिजगिरे अध्येता अध्येष्यते अधीताम् अधीयाताम् अधीयताम् अधीष्व अधीयाथाम् अधीध्वम् अध्ययै अध्ययावहै अध्ययामहै अध्यैत अध्यैयाताम् अध्यैयत अध्यैथाः अध्यैयाथाम् अध्यैध्वम् अध्यैयि अध्यैवहि अध्यैमहि अधीयीत अधीयीयाताम् अधीयीरन् अध्येषीष्ट विभाषा लुङॢङोः

= p_2,4.49 iṅo gāṅ syālliṭi adhijage adhijagāte adhijagire adhyetā adhyeṣyate adhītām adhīyātām adhīyatām adhīṣva adhīyāthām adhīdhvam adhyayai adhyayāvahai adhyayāmahai adhyaita adhyaiyātām adhyaiyata adhyaithāḥ adhyaiyāthām adhyaidhvam adhyaiyi adhyaivahi adhyaimahi adhīyīta adhīyīyātām adhīyīran adhyeṣīṣṭa vibhāṣā luṅḷṅoḥ

590

= प्_2,4.50 इङो गाङ् वा स्यात् गाङ्कुटादिभ्यो ऽञ्णिन्ङित्

= p_2,4.50 iṅo gāṅ vā syāt gāṅkuṭādibhyo 'ñṇinṅit

591

= प्_1,2.1 गाङादेशात्कृटादिभ्यश्च परे ऽञ्णितः प्रत्यया ङितः स्युः धुमास्थागापाजहातिसां हलि

= p_1,2.1 gāṅādeśātkṛṭādibhyaśca pare 'ñṇitaḥ pratyayā ṅitaḥ syuḥ dhumāsthāgāpājahātisāṃ hali

592

= प्_6,4.66 एषामात ईत्स्याद्धलादौ क्ङित्यार्धधातुके अध्यगीष्ट, अध्यैष्ट अध्यगीष्यत, अध्यैष्यत दुह प्रपूरणे 21 दोग्धि दुग्धः दुहन्ति धोक्षि दुग्धे दुहाते दुहते धुक्षे दुहाथे धुग्ध्वे दुहे दुह्वहे दुह्महे दुदोह, दुदुहे दोग्धासि, दोग्धासे धोक्ष्यति, धोक्ष्यते दोग्धु, दुग्धात् दुग्धाम् दुहन्तु दुग्धि, दुग्धात् दुग्धम् दुग्ध दोहानि दोहाव दोहाम दुग्धाम् दुहाताम् दुहताम् धुक्ष्व दुहाथाम् धुग्घ्वम् दोहै दोहावहै दोहामहै अधोक् अदुग्धाम् अदुहन् अदोहम् अदुग्ध अदुहाताम् अदुहत अधुग्ध्वम् दुह्यात्, दुहीत लिङ्सिचावात्मनेपदेषु

= p_6,4.66 eṣāmāta ītsyāddhalādau kṅityārdhadhātuke adhyagīṣṭa, adhyaiṣṭa adhyagīṣyata, adhyaiṣyata duha prapūraṇe 21 dogdhi dugdhaḥ duhanti dhokṣi dugdhe duhāte duhate dhukṣe duhāthe dhugdhve duhe duhvahe duhmahe dudoha, duduhe dogdhāsi, dogdhāse dhokṣyati, dhokṣyate dogdhu, dugdhāt dugdhām duhantu dugdhi, dugdhāt dugdham dugdha dohāni dohāva dohāma dugdhām duhātām duhatām dhukṣva duhāthām dhugghvam dohai dohāvahai dohāmahai adhok adugdhām aduhan adoham adugdha aduhātām aduhata adhugdhvam duhyāt, duhīta liṅsicāvātmanepadeṣu

593

= प्_1,2.11 इक्समीपाद्धलः परौ झलादी लिङ्सिचौ कितौ स्तस्तङि धुक्षीष्ट शल इगुपधादनिटः क्सः

= p_1,2.11 iksamīpāddhalaḥ parau jhalādī liṅsicau kitau stastaṅi dhukṣīṣṭa śala igupadhādaniṭaḥ ksaḥ

594

= प्_3,1.45 इगुपधो यः शलन्तस्तस्मादनिटश्च्लेः क्सादेशः स्यात् अधुक्षत् लुग्वा दुहदिहलिहगुहामात्मनेपदे दन्त्ये

= p_3,1.45 igupadho yaḥ śalantastasmādaniṭaścleḥ ksādeśaḥ syāt adhukṣat lugvā duhadihalihaguhāmātmanepade dantye

595

= प्_7,3.73 एषां क्सस्य लुग्वा स्याद्दन्त्ये तङि अदुग्ध, अधुक्षत क्सस्याचि

= p_7,3.73 eṣāṃ ksasya lugvā syāddantye taṅi adugdha, adhukṣata ksasyāci

596

= प्_7,3.72 अजादौ तङि क्सस्य लोपः अधुक्षाताम् अधुक्षन्त अदुग्धाः, अधुक्षथाः अधुक्षाथाम् अधुग्ध्वम्, अधुक्षध्वम् अधुक्षि अदुह्वहि, अधुक्षावहि अधुक्षामहि अधोक्ष्यत एवं दिह उपचये 22 लिह आस्वादने 23 लेढि लीढः लिहन्ति लेक्षि लीढे लिहाते लिहते लिक्षे लिहाथे लीढ्वे लिलेह, लिलिहे लेढासि, लेढासे लेक्ष्यति, लेक्ष्यते लेढु लीढाम् लिहन्तु लीढि लेहानि लीढाम् अलेट्, अलेड् अलिक्षत्, अलीढ, अलिक्षत अलेक्ष्यत्, अलेक्ष्यत ब्रूञ् व्यक्तायां वाचि 24 ब्रुवः पञ्चानामादित आहो ब्रुवः

= p_7,3.72 ajādau taṅi ksasya lopaḥ adhukṣātām adhukṣanta adugdhāḥ, adhukṣathāḥ adhukṣāthām adhugdhvam, adhukṣadhvam adhukṣi aduhvahi, adhukṣāvahi adhukṣāmahi adhokṣyata evaṃ diha upacaye 22 liha āsvādane 23 leḍhi līḍhaḥ lihanti lekṣi līḍhe lihāte lihate likṣe lihāthe līḍhve lileha, lilihe leḍhāsi, leḍhāse lekṣyati, lekṣyate leḍhu līḍhām lihantu līḍhi lehāni līḍhām aleṭ, aleḍ alikṣat, alīḍha, alikṣata alekṣyat, alekṣyata brūñ vyaktāyāṃ vāci 24 bruvaḥ pañcānāmādita āho bruvaḥ

597

= प्_3,4.84 ब्रुवो लटस्तिबादीनां पञ्चानां णलादयः पञ्च वा स्युर्ब्रुवश्चाहादेशः आह आहतुः आहुः आहस्थः

= p_3,4.84 bruvo laṭastibādīnāṃ pañcānāṃ ṇalādayaḥ pañca vā syurbruvaścāhādeśaḥ āha āhatuḥ āhuḥ āhasthaḥ

598

= प्_8,2.35 झलि परे चर्त्वम् आत्थ आहथुः ब्रुव ईट्

= p_8,2.35 jhali pare cartvam āttha āhathuḥ bruva īṭ

599

= प्_7,3.93 ब्रुवः परस्य हलादेः पित ईट् स्यात् ब्रवीति ब्रूतः ब्रुवन्ति ब्रूते ब्रुवाते ब्रुवते ब्रुवो वचिः

= p_7,3.93 bruvaḥ parasya halādeḥ pita īṭ syāt bravīti brūtaḥ bruvanti brūte bruvāte bruvate bruvo vaciḥ

600

= प्_2,4.53 आर्धधातुके उवाच ऊचतुः ऊचुः उवचिथ, उवक्थ ऊचे वक्तासि, वक्तासे वक्ष्यति, वक्ष्यते ब्रवीतु, ब्रूतात् ब्रुवन्तु ब्रूहि ब्रवाणि ब्रूताम् ब्रवै अब्रवीत्, अब्रूत ब्रूयात्, ब्रुवीत उच्यात्, वक्षीष्ट अस्यतिवक्तिख्यातिभ्यो ऽङ्

= p_2,4.53 ārdhadhātuke uvāca ūcatuḥ ūcuḥ uvacitha, uvaktha ūce vaktāsi, vaktāse vakṣyati, vakṣyate bravītu, brūtāt bruvantu brūhi bravāṇi brūtām bravai abravīt, abrūta brūyāt, bruvīta ucyāt, vakṣīṣṭa asyativaktikhyātibhyo 'ṅ

601

= प्_3,1.52 एभ्यश्चलेरङ् स्यात् वच उम्

= p_3,1.52 ebhyaścaleraṅ syāt vaca um

602

= प्_7,4.20 अङि परे अवोचत्, अवोचत अवक्ष्यत्, अवक्ष्यत (ग. सू.) चर्करीतं च चर्करीतमिति यङ्लुगन्तस्य संज्ञा, तददादौ बोध्यम् ऊर्णुञ् आच्छादने 25 ऊर्णोतेर्विभाषा

= p_7,4.20 aṅi pare avocat, avocata avakṣyat, avakṣyata (ga. sū.) carkarītaṃ ca carkarītamiti yaṅlugantasya saṃjñā, tadadādau bodhyam ūrṇuñ ācchādane 25 ūrṇotervibhāṣā

603

= प्_7,3.90 वा वृद्धिः स्याद्धलादौ पिति सार्वधातुके ऊर्णौति, ऊर्णोति ऊर्णुतः ऊर्णुवन्ति ऊर्णुते ऊर्णुवाते ऊर्णुवते (ऊर्णोतेराम्नेति वाच्यम्) न न्द्राः संयोगादयः

= p_7,3.90 vā vṛddhiḥ syāddhalādau piti sārvadhātuke ūrṇauti, ūrṇoti ūrṇutaḥ ūrṇuvanti ūrṇute ūrṇuvāte ūrṇuvate (ūrṇoterāmneti vācyam) na ndrāḥ saṃyogādayaḥ

604

= प्_6,1.3 अचः पराः संयोगादयो नदरा द्विर्न भवन्ति नुशब्दस्य द्वित्वम् ऊर्णुनाव ऊर्णुनुवतुः ऊर्णुनुवुः विभाषोर्णोः

= p_6,1.3 acaḥ parāḥ saṃyogādayo nadarā dvirna bhavanti nuśabdasya dvitvam ūrṇunāva ūrṇunuvatuḥ ūrṇunuvuḥ vibhāṣorṇoḥ

605

= प्_1,2.3 इडादिप्रत्ययो वा ङित्स्यात् ऊर्णुनुविथ, ऊर्णुनविथ ऊर्णुविता, ऊर्णविता ऊर्णुविष्यति, ऊर्णविष्यति ऊर्णौतु, ऊर्णोतु ऊर्णवानि ऊर्णवै गुणो ऽपृक्ते

= p_1,2.3 iḍādipratyayo vā ṅitsyāt ūrṇunuvitha, ūrṇunavitha ūrṇuvitā, ūrṇavitā ūrṇuviṣyati, ūrṇaviṣyati ūrṇautu, ūrṇotu ūrṇavāni ūrṇavai guṇo 'pṛkte

606

= प्_7,3.91 ऊर्णोतेर्गुणो ऽपृक्ते हलादौ पिति सार्वधातुके वृद्ध्यपवादः और्णोतु और्णोः ऊर्णुयात् ऊर्णुयाः ऊर्णुवीत ऊर्णूयात् ऊर्णुविषीष्ट, ऊर्णविषीष्ट ऊर्णोतेर्विभाषा

= p_7,3.91 ūrṇoterguṇo 'pṛkte halādau piti sārvadhātuke vṛddhyapavādaḥ aurṇotu aurṇoḥ ūrṇuyāt ūrṇuyāḥ ūrṇuvīta ūrṇūyāt ūrṇuviṣīṣṭa, ūrṇaviṣīṣṭa ūrṇotervibhāṣā

607

= प्_7,1.6 इडादौ सिचि वा वृद्धिः परस्मैपदे परे पक्षे गुणः और्णावीत्, और्णुवीत्, और्णवीत् और्णाविष्टाम्, और्णुविष्टाम्, और्णविष्टाम् और्णुविष्ट, और्णविष्ट और्णुविष्यत्, और्णविष्यत् और्णुविष्यत, और्णविष्यत इत्यदादयः 2 अथ जुहोत्यादयः हु दानादनयोः 1 जुहोत्यादिभ्यः श्लुः

= p_7,1.6 iḍādau sici vā vṛddhiḥ parasmaipade pare pakṣe guṇaḥ aurṇāvīt, aurṇuvīt, aurṇavīt aurṇāviṣṭām, aurṇuviṣṭām, aurṇaviṣṭām aurṇuviṣṭa, aurṇaviṣṭa aurṇuviṣyat, aurṇaviṣyat aurṇuviṣyata, aurṇaviṣyata ityadādayaḥ 2 atha juhotyādayaḥ hu dānādanayoḥ 1 juhotyādibhyaḥ śluḥ

608

= प्_2,4.75 शपः श्लुः स्यात् श्लौ

= p_2,4.75 śapaḥ śluḥ syāt ślau

609

= प्_6,1.10 धातोर्द्वे स्तः जुहोति जुहुतः अदभ्यस्तात्

= p_6,1.10 dhātordve staḥ juhoti juhutaḥ adabhyastāt

610

= प्_7,1.4 झस्यात्स्यात् हुश्नुवोरिति यण् जुह्वति भीह्रीभृहुवां श्लुवच्च

= p_7,1.4 jhasyātsyāt huśnuvoriti yaṇ juhvati bhīhrībhṛhuvāṃ śluvacca

611

= प्_3,1.39 एभ्यो लिटि आम् वा स्यादामि श्लाविव कार्यं च जुहवाञ्चकार, जुहाव होता होष्यति जुहोतु, जुहुतात् जुहुताम् जुह्वतु जुहुधि जुहवानि अजुहोत् अजुहुताम् जुसि च

= p_3,1.39 ebhyo liṭi ām vā syādāmi ślāviva kāryaṃ ca juhavāñcakāra, juhāva hotā hoṣyati juhotu, juhutāt juhutām juhvatu juhudhi juhavāni ajuhot ajuhutām jusi ca

612

= प्_7,3.83 इगन्ताङ्गस्य गुणो ऽजादौ जुसि अजुहवुः जुहुयात् हूयात् अहौषीत् अहोष्यत् ञिभी भये 2 बिभेति भियो ऽन्यतरस्याम्

= p_7,3.83 igantāṅgasya guṇo 'jādau jusi ajuhavuḥ juhuyāt hūyāt ahauṣīt ahoṣyat ñibhī bhaye 2 bibheti bhiyo 'nyatarasyām

613

= प्_6,4.115 इकारो वा स्याद्धलादौ क्ङिति सार्वधातुके बिभितः, बिभीतः बिभ्यति बिभयाञ्चकार, बिभाय भेता भेष्यति बिभेतु, बिभितात्, बिभीतात् अबिभेत् बिभीयात् भीयात् अभैषीत् अभेष्यत् ह्री लज्जायाम् 3 जिह्रेति जिह्रीतः जिह्रियति जिह्रयाञ्चकार, जिह्राय ह्रेता ह्रेष्यति जिह्रेतु अजिह्रेत् जिह्रियात् ह्रीयात् अह्रैषीत् अह्रेष्यत् पॄ पालन पूरणयोः 4 अर्तिपिपर्त्योश्च

= p_6,4.115 ikāro vā syāddhalādau kṅiti sārvadhātuke bibhitaḥ, bibhītaḥ bibhyati bibhayāñcakāra, bibhāya bhetā bheṣyati bibhetu, bibhitāt, bibhītāt abibhet bibhīyāt bhīyāt abhaiṣīt abheṣyat hrī lajjāyām 3 jihreti jihrītaḥ jihriyati jihrayāñcakāra, jihrāya hretā hreṣyati jihretu ajihret jihriyāt hrīyāt ahraiṣīt ahreṣyat pṝ pālana pūraṇayoḥ 4 artipipartyośca

614

= प्_7,4.77 अभ्यासस्य इकारो ऽन्तादेशः स्यात् श्लौ पिपर्ति उदोष्ठ्यपूर्वस्य

= p_7,4.77 abhyāsasya ikāro 'ntādeśaḥ syāt ślau piparti udoṣṭhyapūrvasya

615

= प्_7,1.102 अङ्गावयवौष्ठ्यपूर्वो य ॠत् तदन्तस्याङ्गस्य उत् स्यात् हलि च

= p_7,1.102 aṅgāvayavauṣṭhyapūrvo ya ṝt tadantasyāṅgasya ut syāt hali ca

616

= प्_8,2.77 रेफवान्तस्य धातेरुपधाया इको दीर्घो हलि पिपूर्तः पिपुरति पपार शॄदॄप्रां ह्रस्वो वा

= p_8,2.77 rephavāntasya dhāterupadhāyā iko dīrgho hali pipūrtaḥ pipurati papāra śṝdṝprāṃ hrasvo vā

617

= प्_7,4.12 एषां लिटि ह्रस्वो वा स्यात् पप्रतुः ऋच्छत्यॄताम्

= p_7,4.12 eṣāṃ liṭi hrasvo vā syāt papratuḥ ṛcchatyṝtām

618

= प्_7,4.11 तौदादिक ऋच्छेर् ऋधातोर् ॠतां च गुणो लिटि पपरतुः पपरुः वॄतो वा

= p_7,4.11 taudādika ṛccher ṛdhātor ṝtāṃ ca guṇo liṭi paparatuḥ paparuḥ vṝto vā

619

= प्_7,2.38 वृङ्वृञ्भ्यामॄदन्ताच्चेटो दीर्घो वा स्यान्न तु लिटि परिता, परीता परीष्यति, परिष्यति पिपर्तु अपिपः अपिपूर्ताम् अपिपरुः पिपूर्यात् पूर्यात् अपारीत् सिचि च परस्मैपदेषु

= p_7,2.38 vṛṅvṛñbhyāmṝdantācceṭo dīrgho vā syānna tu liṭi paritā, parītā parīṣyati, pariṣyati pipartu apipaḥ apipūrtām apiparuḥ pipūryāt pūryāt apārīt sici ca parasmaipadeṣu

620

= प्_7,2.40 अत्र इटो न दीर्घः अपारिष्टाम् अपरिष्यत्, अपरीष्यत् ओहाक् त्यागे 5 जहाति जहातेश्च

= p_7,2.40 atra iṭo na dīrghaḥ apāriṣṭām apariṣyat, aparīṣyat ohāk tyāge 5 jahāti jahāteśca

621

= प्_6,4.116 इद्वा स्याद्धलादौ क्ङिति सार्वधातुके जहितः ई हल्यघोः

= p_6,4.116 idvā syāddhalādau kṅiti sārvadhātuke jahitaḥ ī halyaghoḥ

622

= प्_6,4.113 श्नाभ्यस्तयोरात ईत् स्यात् सार्वधातुके क्ङिति हलादौ न तु घोः जहीतः श्नाभ्यस्तयोरातः

= p_6,4.113 śnābhyastayorāta īt syāt sārvadhātuke kṅiti halādau na tu ghoḥ jahītaḥ śnābhyastayorātaḥ

623

= प्_6,4.112 अनयोरातो लोपः क्ङिति सार्वधातुके जहति जहौ हाता हास्यति जहातु, जहितात्, जहीतात् आ च हौ

= p_6,4.112 anayorāto lopaḥ kṅiti sārvadhātuke jahati jahau hātā hāsyati jahātu, jahitāt, jahītāt ā ca hau

624

= प्_6,4.117 जहातेर्है परे आ स्याच्चादिदीतौ जहाहि, जहिहि, जहीहि अजहात् अजहुः लोपो यि

= p_6,4.117 jahāterhai pare ā syāccādidītau jahāhi, jahihi, jahīhi ajahāt ajahuḥ lopo yi

625

= प्_6,4.118 जहातेरालोपो यादौ सार्वधातुके जह्यात् एर्लिङि हेयात् अहासीत् अहास्यत् माङ् माने शब्दे च 6 भृञामित्

= p_6,4.118 jahāterālopo yādau sārvadhātuke jahyāt erliṅi heyāt ahāsīt ahāsyat māṅ māne śabde ca 6 bhṛñāmit

626

= प्_7,4.76 भृञ् माङ् ओहाङ् एषां त्रयाणामभ्यासस्य इत्स्यात् श्लौ मिमीते मिमाते मिमते ममे माता मास्यते मिमीताम् अमिमीत मिमीत मासीष्ट अमास्त अमास्यत ओहाङ् गतौ 7 जिहीते जिहाते जिहते जहे हाता हास्यते जिहीताम् अजिहीत जिहीत हासीष्ट अहास्त अहास्यत डु भृञ् धारणपोषणयोः 8 बिभर्ति बिभृतः बिभ्रति बिभृते बिभ्राते बिभ्रते विभराञ्चकार, बभार बभर्थ बभृव बिभराञ्चक्रे, बभ्रे भर्तासि, भर्तासे भरिष्यति, भरिष्यते बिभर्तु बिभराणि बिभृताम् अबिभः अबिभृताम् अबिभरुः अबिभृत बिभृयात्, बिभ्रीत भ्रियात्, भृषीष्ट अभार्षीत्, अभृत अभरिष्यत्, अभरिष्यत डु दाञ् दाने 9 ददाति दत्तः ददति दत्ते ददाते ददते ददौ, ददे दातासि, दातासे दास्यति, दास्यते ददातु दाधा घ्वदाप्

= p_7,4.76 bhṛñ māṅ ohāṅ eṣāṃ trayāṇāmabhyāsasya itsyāt ślau mimīte mimāte mimate mame mātā māsyate mimītām amimīta mimīta māsīṣṭa amāsta amāsyata ohāṅ gatau 7 jihīte jihāte jihate jahe hātā hāsyate jihītām ajihīta jihīta hāsīṣṭa ahāsta ahāsyata ḍu bhṛñ dhāraṇapoṣaṇayoḥ 8 bibharti bibhṛtaḥ bibhrati bibhṛte bibhrāte bibhrate vibharāñcakāra, babhāra babhartha babhṛva bibharāñcakre, babhre bhartāsi, bhartāse bhariṣyati, bhariṣyate bibhartu bibharāṇi bibhṛtām abibhaḥ abibhṛtām abibharuḥ abibhṛta bibhṛyāt, bibhrīta bhriyāt, bhṛṣīṣṭa abhārṣīt, abhṛta abhariṣyat, abhariṣyata ḍu dāñ dāne 9 dadāti dattaḥ dadati datte dadāte dadate dadau, dade dātāsi, dātāse dāsyati, dāsyate dadātu dādhā ghvadāp

627

= प्_1,1.20 दारूपा धारूपाश्च धातवो घुसंज्ञाः स्युर्दाप्दैपौ विना घ्वसोरित्येत्त्वम् देहि दत्तम् अददात्, अदत्त दद्यात्, ददीत देयात्, दासीष्ट अदात् अदाताम् अदुः स्थाघ्वोरिच्च

= p_1,1.20 dārūpā dhārūpāśca dhātavo ghusaṃjñāḥ syurdāpdaipau vinā ghvasorityettvam dehi dattam adadāt, adatta dadyāt, dadīta deyāt, dāsīṣṭa adāt adātām aduḥ sthāghvoricca

628

= प्_1,2.17 अनयोरिदन्तादेशः सिच्च कित्स्यादात्मनेपदे अदित अदास्यत्, अदास्यत डु धाञ् धारणपोषणयोः 10 दधाति दधस्तथोश्च

= p_1,2.17 anayoridantādeśaḥ sicca kitsyādātmanepade adita adāsyat, adāsyata ḍu dhāñ dhāraṇapoṣaṇayoḥ 10 dadhāti dadhastathośca

629

= प्_8,2.38 द्विरुक्तस्य झषन्तस्य धाञो बशो भष् स्यात्तयोः स्ध्वोश्च परतः धत्तः दधति दधासि धत्थः धत्थ धत्ते दधाते दधते धत्से धद्ध्वे घ्वसोरेद्धावभ्यास लोपश्च धेहि अदधात्, अधत्त दध्यात्, दधीत धेयात्, धासीष्ट अधात्, अधित अधास्यत् अधास्यत णिजिर् शौचपोषणयोः 11 (इर इत्संज्ञा वाच्या) णिजां त्रयाणां गुणः श्लौ

= p_8,2.38 dviruktasya jhaṣantasya dhāño baśo bhaṣ syāttayoḥ sdhvośca parataḥ dhattaḥ dadhati dadhāsi dhatthaḥ dhattha dhatte dadhāte dadhate dhatse dhaddhve ghvasoreddhāvabhyāsa lopaśca dhehi adadhāt, adhatta dadhyāt, dadhīta dheyāt, dhāsīṣṭa adhāt, adhita adhāsyat adhāsyata ṇijir śaucapoṣaṇayoḥ 11 (ira itsaṃjñā vācyā) ṇijāṃ trayāṇāṃ guṇaḥ ślau

630

= प्_7,4.57 णिज्विज्विषामभ्यासस्य गुणः स्यात् श्लौ नेनेक्ति नेनिक्तः नेनिजति नेनिक्ते निनेज, निनिजे नेक्ता नेक्ष्यति, नेक्ष्यते नेनेक्तु नेनिग्धि नाभ्यस्तस्याचि पिति सार्वधातुके

= p_7,4.57 ṇijvijviṣāmabhyāsasya guṇaḥ syāt ślau nenekti neniktaḥ nenijati nenikte nineja, ninije nektā nekṣyati, nekṣyate nenektu nenigdhi nābhyastasyāci piti sārvadhātuke

631

= प्_7,3.87 लघूपधगुणो न स्यात् नेनिजानि नेनिक्ताम् अनेनेक् अनेनिक्ताम् अनेनिजुः अनेनिजम् अनेनिक्त नेनिज्यात् नेनिजीत निज्यात्, निक्षीष्ट इरितो वा

= p_7,3.87 laghūpadhaguṇo na syāt nenijāni neniktām anenek aneniktām anenijuḥ anenijam anenikta nenijyāt nenijīta nijyāt, nikṣīṣṭa irito vā

632

= प्_3,2.57 इरितो धातोश्च्लेरङ् वा परस्मै पदेषु अनिजत्, अनैक्षीत्, अनिक्त अनेक्ष्यत्, अनेक्ष्यत इति जुहोत्यादयः 3 अथ दिवादयः दिवु क्रीडाविजिगीषाव्यवहारद्युतिस्तुतिमोदमदस्वप्नकान्तिगतिषु 1 दिवादिभ्यः श्यन्

= p_3,2.57 irito dhātoścleraṅ vā parasmai padeṣu anijat, anaikṣīt, anikta anekṣyat, anekṣyata iti juhotyādayaḥ 3 atha divādayaḥ divu krīḍāvijigīṣāvyavahāradyutistutimodamadasvapnakāntigatiṣu 1 divādibhyaḥ śyan

633

= प्_3,1.69 शपो ऽपवादः हलि चेति दीर्घः दीव्यति दिदेव देविता देविष्यति दीव्यतु अदीव्यत् दीव्येत् दीव्यात् अदेवीत् अदेविष्यत् एवं षिवु तन्तुसन्ताने 2 नृती गात्रविक्षेपे 3 नृत्यति ननर्त नर्तिता से ऽसिचि कृतचृतच्छृदतृदनृतः

= p_3,1.69 śapo 'pavādaḥ hali ceti dīrghaḥ dīvyati dideva devitā deviṣyati dīvyatu adīvyat dīvyet dīvyāt adevīt adeviṣyat evaṃ ṣivu tantusantāne 2 nṛtī gātravikṣepe 3 nṛtyati nanarta nartitā se 'sici kṛtacṛtacchṛdatṛdanṛtaḥ

634

= प्_7,2.57 एभ्यः परस्य सिज्भिन्नस्य सादेरार्धधातुकस्येड्वा नर्तिष्यति, नर्त्स्यति नृत्यतु अनृत्यत् नृत्येत् नृत्यात् अनर्तीत् अनर्तिष्यत्, अनर्त्स्यत् त्रसी उद्वेगे 4 वा भ्राशेति श्यन्वा त्रस्यति, त्रसति तत्रास वा जॄभ्रमुत्रसाम्

= p_7,2.57 ebhyaḥ parasya sijbhinnasya sāderārdhadhātukasyeḍvā nartiṣyati, nartsyati nṛtyatu anṛtyat nṛtyet nṛtyāt anartīt anartiṣyat, anartsyat trasī udvege 4 vā bhrāśeti śyanvā trasyati, trasati tatrāsa vā jṝbhramutrasām

635

= प्_6,4.124 एषां किति लिटि सेटि थलि च एत्वाभ्यासलोपौ वा त्रेसतुः, तत्रसतुः त्रेसिथ, तत्रसिथ त्रसिता शो तनूकरणे 5 ओतः श्यनि

= p_6,4.124 eṣāṃ kiti liṭi seṭi thali ca etvābhyāsalopau vā tresatuḥ, tatrasatuḥ tresitha, tatrasitha trasitā śo tanūkaraṇe 5 otaḥ śyani

636

= प्_7,3.71 लोपः स्यात् श्यति श्यतः श्यन्ति शशौ शशतुः शाता शास्यति विभाषा घ्राधेट्शाच्छासः

= p_7,3.71 lopaḥ syāt śyati śyataḥ śyanti śaśau śaśatuḥ śātā śāsyati vibhāṣā ghrādheṭśācchāsaḥ

637

= प्_2,4.78 एभ्यस्सिचो लुग्वा स्यात्परस्मैपदे परे अशात् अशाताम् अशुः इट्सकौ अशासीत् अशासिष्टाम् छो छेदने 6 छ्यति षो ऽन्तकर्मणि 7 स्यति ससौ दो ऽवखण्डने 8 द्यति ददौ देयात् अदात् व्यध ताडने 9 ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृञ्जतीनां ङिति च

= p_2,4.78 ebhyassico lugvā syātparasmaipade pare aśāt aśātām aśuḥ iṭsakau aśāsīt aśāsiṣṭām cho chedane 6 chyati ṣo 'ntakarmaṇi 7 syati sasau do 'vakhaṇḍane 8 dyati dadau deyāt adāt vyadha tāḍane 9 grahijyāvayivyadhivaṣṭivicativṛścatipṛcchatibhṛñjatīnāṃ ṅiti ca

638

= प्_6,1.16 एषां सम्प्रसारणं स्यात्किति ङिति च विध्यति विव्याध विविधतुः विविधुः विव्यधिथ, विव्यद्ध व्यद्धा व्यत्स्यति विध्येत् विध्यात् अव्यात्सीत् पुष पुष्टौ 10 पुष्यति पुपोष पुपोषिथ पोष्टा पोक्ष्यति पुषादीत्यङ् अपुषत् शुष शोषणे 11 शुष्यति शुशोष अशुषत् णश अदर्शने 12 नश्यति ननाश नेशतुः रधादिभ्यश्च

= p_6,1.16 eṣāṃ samprasāraṇaṃ syātkiti ṅiti ca vidhyati vivyādha vividhatuḥ vividhuḥ vivyadhitha, vivyaddha vyaddhā vyatsyati vidhyet vidhyāt avyātsīt puṣa puṣṭau 10 puṣyati pupoṣa pupoṣitha poṣṭā pokṣyati puṣādītyaṅ apuṣat śuṣa śoṣaṇe 11 śuṣyati śuśoṣa aśuṣat ṇaśa adarśane 12 naśyati nanāśa neśatuḥ radhādibhyaśca

639

= प्_7,2.45 रध् नश् तृप् दृप् द्रुह् मुह् ष्णुह् ष्णिह् एभ्यो वलाद्यार्धधातुकस्य वेट् स्यात् नेशिथ मस्जिनशोर्झलि

= p_7,2.45 radh naś tṛp dṛp druh muh ṣṇuh ṣṇih ebhyo valādyārdhadhātukasya veṭ syāt neśitha masjinaśorjhali

640

= प्_7,1.60 नुम् स्यात् ननंष्ठ नेशिव, नेश्व नेशिम, नेश्म नशिता, नंष्टा नशिष्यति, नङ्क्ष्यति नश्यतु अनश्यत् नश्येत् नश्यात् अनशत् षूङ् प्राणिप्रसवे 13 सूयते सुषुवे क्रादिनियमादिट् सुषुविषे सुषुविवहे सुषुविमहे सविता सोता दूङ् परितापे 14 दूयते दीङ् क्षये 15 दीयते दीङो युडचि क्ङिति

= p_7,1.60 num syāt nanaṃṣṭha neśiva, neśva neśima, neśma naśitā, naṃṣṭā naśiṣyati, naṅkṣyati naśyatu anaśyat naśyet naśyāt anaśat ṣūṅ prāṇiprasave 13 sūyate suṣuve krādiniyamādiṭ suṣuviṣe suṣuvivahe suṣuvimahe savitā sotā dūṅ paritāpe 14 dūyate dīṅ kṣaye 15 dīyate dīṅo yuḍaci kṅiti

641

= प्_6,4.63 दीङः परस्याजादेः क्ङित आर्धधातुकस्य युट् (वुग्युटावुवङ्यणोः सिद्धौ वक्तव्यौ) दिदीये मीनातिमिनोतिदीङां ल्यपि च

= p_6,4.63 dīṅaḥ parasyājādeḥ kṅita ārdhadhātukasya yuṭ (vugyuṭāvuvaṅyaṇoḥ siddhau vaktavyau) didīye mīnātiminotidīṅāṃ lyapi ca

642

= प्_6,1.50 एषामात्वं स्याल्ल्यपि चादशित्येज्निमित्ते दाता दास्यति (स्थाघ्वोरित्त्वे दीङः प्रतिषेधः) अदास्त डीङ् विहायसा गतौ 16 डीयते डिड्ये डयिता पीङ् पाने 17 पीयते पेता अपेष्ट माङ् माने 18 मायते ममे जनी प्रादुर्भावे 19 ज्ञाजनोर्जा

= p_6,1.50 eṣāmātvaṃ syāllyapi cādaśityejnimitte dātā dāsyati (sthāghvorittve dīṅaḥ pratiṣedhaḥ) adāsta ḍīṅ vihāyasā gatau 16 ḍīyate ḍiḍye ḍayitā pīṅ pāne 17 pīyate petā apeṣṭa māṅ māne 18 māyate mame janī prādurbhāve 19 jñājanorjā

643

= प्_7,3.79 अनयोर्जादेशः स्याच्छिति जायते जज्ञे जनिता जनिष्यते दीपजनबुधपूरितायिप्यायिभ्यो ऽन्यरतस्याम्

= p_7,3.79 anayorjādeśaḥ syācchiti jāyate jajñe janitā janiṣyate dīpajanabudhapūritāyipyāyibhyo 'nyaratasyām

644

= प्_3,1.61 एभ्यश्च्लेश्चिण् वा स्यादेकवचने तशब्दे परे चिणो लुक्

= p_3,1.61 ebhyaścleściṇ vā syādekavacane taśabde pare ciṇo luk

645

= प्_6,4.104 चिणः परस्य लुक् स्यात् जनिवध्योश्च

= p_6,4.104 ciṇaḥ parasya luk syāt janivadhyośca

646

= प्_7,3.35 अनयोरुपधाया वृद्धिर्न स्याच्चिणि ञ्णिति कृति च अजनि, अजनिष्ट दीपी दीप्तौ 20 दीप्यते दिदीपे अदीपि, अदीपिष्ट पद गतौ 21 पद्यते पेदे पत्ता पत्सीष्ट चिण् ते पदः

= p_7,3.35 anayorupadhāyā vṛddhirna syācciṇi ñṇiti kṛti ca ajani, ajaniṣṭa dīpī dīptau 20 dīpyate didīpe adīpi, adīpiṣṭa pada gatau 21 padyate pede pattā patsīṣṭa ciṇ te padaḥ

647

= प्_3,1.60 पदश्च्लेश्चिण् स्यात्तशब्दे परे अपादि अपत्साताम् अपत्सत विद सत्तायाम् 22 विद्यते वेत्ता अवित्त बुध अवगमने 23 बुध्यते बोद्धा भोत्स्यते भुत्सीष्ट अबोधि, अबुद्ध अभुत्साताम् युध संप्रहारे 24 युध्यते युयुधे योद्धा अयुद्ध सृज विसर्गे 25 सृज्यते ससृजे ससृजिषे सृजिदृशोर्झल्यमकिति

= p_3,1.60 padaścleściṇ syāttaśabde pare apādi apatsātām apatsata vida sattāyām 22 vidyate vettā avitta budha avagamane 23 budhyate boddhā bhotsyate bhutsīṣṭa abodhi, abuddha abhutsātām yudha saṃprahāre 24 yudhyate yuyudhe yoddhā ayuddha sṛja visarge 25 sṛjyate sasṛje sasṛjiṣe sṛjidṛśorjhalyamakiti

648

= प्_6,1.58 अनयोरमागमः स्याज्झलादावकिति स्रष्टा स्रक्ष्यति सृक्षीष्ट असृष्ट असृक्षाताम् मृष तितिक्षायाम् 26 मृष्यति, मृष्यते ममर्ष ममर्षिथ ममृषिषे मर्षितासि मर्षिष्यति, मर्षिष्यते णह बन्धने 27 नह्यति, नह्यते ननाह नेहिथ, ननद्ध नेहे नद्धा नत्स्यति अनात्सीत्, अनद्ध इति दिवादयः 4 अथ स्वादयः षुञ् अभिषवे 1 स्वादिभ्यः श्नुः

= p_6,1.58 anayoramāgamaḥ syājjhalādāvakiti sraṣṭā srakṣyati sṛkṣīṣṭa asṛṣṭa asṛkṣātām mṛṣa titikṣāyām 26 mṛṣyati, mṛṣyate mamarṣa mamarṣitha mamṛṣiṣe marṣitāsi marṣiṣyati, marṣiṣyate ṇaha bandhane 27 nahyati, nahyate nanāha nehitha, nanaddha nehe naddhā natsyati anātsīt, anaddha iti divādayaḥ 4 atha svādayaḥ ṣuñ abhiṣave 1 svādibhyaḥ śnuḥ

649

= प्_3,1.73 शपो ऽपवादः सुनोति सुनुतः हुश्नुवोरिति यण् सुन्वन्ति सुन्वः, सुनुवः सुनुते सुन्वाते सुन्वते सुन्वहे, सुनुवहे सुषाव, सुषुवे सोता सुनु सुनवानि सुनवै सुनुयात् सूयात् स्तुसुधूञ्भ्यः परस्मैपदेषु

= p_3,1.73 śapo 'pavādaḥ sunoti sunutaḥ huśnuvoriti yaṇ sunvanti sunvaḥ, sunuvaḥ sunute sunvāte sunvate sunvahe, sunuvahe suṣāva, suṣuve sotā sunu sunavāni sunavai sunuyāt sūyāt stusudhūñbhyaḥ parasmaipadeṣu

650

= प्_7,2.72 एभ्यस्सिच इट् स्यात्परस्मैपदेषु असावीत्, असोष्ट चिञ् चयने 2 चिनोति, चिनुते विभाषा चेः

= p_7,2.72 ebhyassica iṭ syātparasmaipadeṣu asāvīt, asoṣṭa ciñ cayane 2 cinoti, cinute vibhāṣā ceḥ

651

= प्_7,3.58 अभ्यासात्परस्य कुत्वं वा स्यात्सनि लिटि च चिकाय, चिचाय; चिक्ये, चिच्ये अचैषीत्, अचेष्ट स्तृञ् आच्छादने 3 स्तृणोति, स्तृणुते शर्पूर्वाः खयः

= p_7,3.58 abhyāsātparasya kutvaṃ vā syātsani liṭi ca cikāya, cicāya; cikye, cicye acaiṣīt, aceṣṭa stṛñ ācchādane 3 stṛṇoti, stṛṇute śarpūrvāḥ khayaḥ

652

= प्_7,4.61 अभ्यासस्य शर्पूर्वाः खयः शिष्यन्ते ऽन्ये हलो लुप्यन्ते तस्तार तस्तरतुः तस्तरे गुणोरऽतीति गुणः स्तर्यात् ऋतश्च संयोगादेः

= p_7,4.61 abhyāsasya śarpūrvāḥ khayaḥ śiṣyante 'nye halo lupyante tastāra tastaratuḥ tastare guṇor'tīti guṇaḥ staryāt ṛtaśca saṃyogādeḥ

653

= प्_7,2.43 ऋदन्तात्संयोगादेः परयोः लिङ्सिचोरिड्वा स्यात्तङि स्तरिषीष्ट, स्तृषीष्ट अस्तरिष्ट, अस्तृत धूञ् कम्पने 4 धूनोति, धूनुते दुधाव स्वरतीति वेट् दुधविथ, दुधोथ श्र्युकः किति

= p_7,2.43 ṛdantātsaṃyogādeḥ parayoḥ liṅsicoriḍvā syāttaṅi stariṣīṣṭa, stṛṣīṣṭa astariṣṭa, astṛta dhūñ kampane 4 dhūnoti, dhūnute dudhāva svaratīti veṭ dudhavitha, dudhotha śryukaḥ kiti

654

= प्_7,2.11 श्रिञ एकाच उगन्ताच्च गित्कितोरिण् न परमपि स्वरत्यादिविकल्पं बाधित्वा पुरस्तात्प्रतिषेध काण्डारम्भ सामर्थ्यादनेन निषेधे प्राप्ते क्रादिनियमान्नित्यमिट् दुधुविव दुधुवे अधावीत्, अधविष्ट, अधोष्ट अधविष्यत्, अधोष्यत् अधविष्यताम्, अधोष्यताम् अधविष्यत, अधोष्यत इति स्वादयः 5 अथ तुदादयः तुद व्यथने 1 तुदादिभ्यः शः

= p_7,2.11 śriña ekāca ugantācca gitkitoriṇ na paramapi svaratyādivikalpaṃ bādhitvā purastātpratiṣedha kāṇḍārambha sāmarthyādanena niṣedhe prāpte krādiniyamānnityamiṭ dudhuviva dudhuve adhāvīt, adhaviṣṭa, adhoṣṭa adhaviṣyat, adhoṣyat adhaviṣyatām, adhoṣyatām adhaviṣyata, adhoṣyata iti svādayaḥ 5 atha tudādayaḥ tuda vyathane 1 tudādibhyaḥ śaḥ

655

= प्_3,1.77 शपो ऽपवादः तुदति, तुदते तुतोद तुतोदिथ तुतुदे तोत्ता अतौत्सीत्, अतुत णुद प्रेरणे 2 नुदति, नुदते नुनोद नोत्ता भ्रस्ज पाके 3 ग्रहिज्येति सम्प्रसारणम् सस्य श्चुत्वेन शः शस्य जश्त्वेन जः भृज्जति, भृज्जते भ्रस्जो रोपधयो रमन्यतरस्याम्

= p_3,1.77 śapo 'pavādaḥ tudati, tudate tutoda tutoditha tutude tottā atautsīt, atuta ṇuda preraṇe 2 nudati, nudate nunoda nottā bhrasja pāke 3 grahijyeti samprasāraṇam sasya ścutvena śaḥ śasya jaśtvena jaḥ bhṛjjati, bhṛjjate bhrasjo ropadhayo ramanyatarasyām

656

= प्_6,4.47 भ्रस्जो रेफस्योपधायाश्च स्थाने रमागमो वा स्यादार्धधातुके मित्वादन्त्यादचः परः स्थानषष्ठीनिर्देशाद्रोपधयोर्निवृत्तिः बभर्ज बभर्जतुः बभर्जिथ, बभर्ष्ठ बभ्रज्ज बभ्रज्जतुः बभ्रज्जिथ स्कोरिति सलोपः व्रश्चेति षः बभ्रष्ठ बभर्जे, बभ्रज्जे भर्ष्टा, भ्रष्टा भर्क्ष्यति, भ्रक्ष्यति क्ङिति रमागमं बाधित्वा सम्प्रसारणं पूर्वविप्रतिषेधेन भृज्ज्यात् भृज्ज्यास्ताम् भृज्ज्यासुः भर्क्षीष्ट, भ्रक्षीष्ट अभार्क्षीत्, अभ्राक्षीत् अभर्ष्ट, अभ्रष्ट कृष विलेखने 4 कृषति कृषते चकर्ष, चकृषे अनुदात्तस्य चर्दुपधस्यान्यतरस्याम्

= p_6,4.47 bhrasjo rephasyopadhāyāśca sthāne ramāgamo vā syādārdhadhātuke mitvādantyādacaḥ paraḥ sthānaṣaṣṭhīnirdeśādropadhayornivṛttiḥ babharja babharjatuḥ babharjitha, babharṣṭha babhrajja babhrajjatuḥ babhrajjitha skoriti salopaḥ vraśceti ṣaḥ babhraṣṭha babharje, babhrajje bharṣṭā, bhraṣṭā bharkṣyati, bhrakṣyati kṅiti ramāgamaṃ bādhitvā samprasāraṇaṃ pūrvavipratiṣedhena bhṛjjyāt bhṛjjyāstām bhṛjjyāsuḥ bharkṣīṣṭa, bhrakṣīṣṭa abhārkṣīt, abhrākṣīt abharṣṭa, abhraṣṭa kṛṣa vilekhane 4 kṛṣati kṛṣate cakarṣa, cakṛṣe anudāttasya cardupadhasyānyatarasyām

657

= प्_6,1.59 उपदेशे ऽनुदात्तो य ऋदुपधस्तस्याम्वा स्याज्झलादावकिति क्रष्टा, कर्ष्टा कृक्षीष्ट (स्पृशमृशकृषतृपदृपां च्लेः सिज्वा वक्तव्यः) अक्राक्षीत्, अकार्क्षीत्, अकृक्षत् अकृष्ट अकृक्षाताम् अकृक्षत क्सपक्षे अकृक्षत अकृक्षाताम् अकृक्षन्त मिल संगमे 5 मिलति, मिलते, मिमेल मेलिता अमेलीत् मुचॢ मोचने 6 शे मुचादीनाम्

= p_6,1.59 upadeśe 'nudātto ya ṛdupadhastasyāmvā syājjhalādāvakiti kraṣṭā, karṣṭā kṛkṣīṣṭa (spṛśamṛśakṛṣatṛpadṛpāṃ cleḥ sijvā vaktavyaḥ) akrākṣīt, akārkṣīt, akṛkṣat akṛṣṭa akṛkṣātām akṛkṣata ksapakṣe akṛkṣata akṛkṣātām akṛkṣanta mila saṃgame 5 milati, milate, mimela melitā amelīt mucḷ mocane 6 śe mucādīnām

658

= प्_7,1.59 मुच् लिप् विद् लुप् सिच् कृत् खिद् पिशां नुम् स्यात् शे परे मुञ्चति, मुञ्चते मोक्ता मुच्यात् मुक्षीष्ट अमुचत्, अमुक्त अमुक्षाताम् लुपॢ छेदने 7 लुम्पति, लुम्पते लोप्ता अलुपत् अलुप्त विदॢ लाभे 8 विन्दति, विन्दते विवेद, विवेदे व्याघ्रभूतिमते सेट् वेदिता भाष्यमते ऽनिट् परिवेत्ता षिच क्षरणे 9 सिञ्चति, सिञ्चते लिपिसिचिह्वश्च

= p_7,1.59 muc lip vid lup sic kṛt khid piśāṃ num syāt śe pare muñcati, muñcate moktā mucyāt mukṣīṣṭa amucat, amukta amukṣātām lupḷ chedane 7 lumpati, lumpate loptā alupat alupta vidḷ lābhe 8 vindati, vindate viveda, vivede vyāghrabhūtimate seṭ veditā bhāṣyamate 'niṭ parivettā ṣica kṣaraṇe 9 siñcati, siñcate lipisicihvaśca

659

= प्_3,1.53 एभ्यश्च्लेरङ् स्यात् असिचत् आत्मनेपदेष्वन्यतरस्याम्

= p_3,1.53 ebhyaścleraṅ syāt asicat ātmanepadeṣvanyatarasyām

660

= प्_3,1.54 लिपिसिचिह्वः परस्य च्लेरङ् वा असिचत, असिक्त लिप उपदेहे 10 उपदेहो वृद्धिः लिम्पति, लिम्पते लेप्ता अलिपत्, अलिपत, अलिप्त इत्युभयपदिनः कृती छेदने 11 कृन्तति चकर्त कर्तिता कर्तिष्यति, कर्त्स्यति अकर्तीत् खिद परिघाते 12 खिन्दति चिखेद खेत्ता पिश अवयवे 13 पिंशति पेशिता ओव्रश्चू छेदने 14 वृश्चति वव्रश्च वव्रश्चिथ, वव्रष्ठ व्रश्चिता, व्रष्टा व्रश्चिष्यति, व्रक्ष्यति वृश्च्यात् अव्रश्चीत्, अव्राक्षीत् व्यच व्याजीकरणे 15 विचति विव्याच विविचतुः व्यचिता व्यचिष्यति विच्यात् अव्याचीत्, अव्यचीत् व्यचेः कुटादित्वमनसीति तु नेह प्रवर्तते, अनसीति पर्युदासेन कृन्मात्रविषयत्वात् उछि उञ्छे 16 उञ्छति ऽउञ्छः कणश आदानं कणिशाद्यर्जनं शिलम् ऽ; इति यादवः ऋच्छ गतीन्द्रियप्रलयमूर्तिभावेषु 17 ऋच्छति ऋच्छत्यॄतामिति गुणः द्विहल् ग्रहणस्य अनेक हलुपसक्षणत्वान्नुट् आनर्च्छ आनर्च्छतुः ऋच्छिता उज्झ उत्सर्गे 18 उज्झति लुभ विमोहने 19 लुभति तीषसहलुभरुषरिषः

= p_3,1.54 lipisicihvaḥ parasya cleraṅ vā asicata, asikta lipa upadehe 10 upadeho vṛddhiḥ limpati, limpate leptā alipat, alipata, alipta ityubhayapadinaḥ kṛtī chedane 11 kṛntati cakarta kartitā kartiṣyati, kartsyati akartīt khida parighāte 12 khindati cikheda khettā piśa avayave 13 piṃśati peśitā ovraścū chedane 14 vṛścati vavraśca vavraścitha, vavraṣṭha vraścitā, vraṣṭā vraściṣyati, vrakṣyati vṛścyāt avraścīt, avrākṣīt vyaca vyājīkaraṇe 15 vicati vivyāca vivicatuḥ vyacitā vyaciṣyati vicyāt avyācīt, avyacīt vyaceḥ kuṭāditvamanasīti tu neha pravartate, anasīti paryudāsena kṛnmātraviṣayatvāt uchi uñche 16 uñchati 'uñchaḥ kaṇaśa ādānaṃ kaṇiśādyarjanaṃ śilam '; iti yādavaḥ ṛccha gatīndriyapralayamūrtibhāveṣu 17 ṛcchati ṛcchatyṝtāmiti guṇaḥ dvihal grahaṇasya aneka halupasakṣaṇatvānnuṭ ānarccha ānarcchatuḥ ṛcchitā ujjha utsarge 18 ujjhati lubha vimohane 19 lubhati tīṣasahalubharuṣariṣaḥ

661

= प्_7,2.48 इच्छत्यादेः परस्य तादेरार्धधातुकस्येड्वा स्यात् लोभिता, लोब्धा लोभिष्यति तृप तृम्फ तृप्तौ 20-21 तृपति ततर्प तर्पिता अतर्पीत् तृम्फति (शे तृम्फादीनां नुम् वाच्यः) आदिशब्दः प्रकारे, तेन ये ऽत्र नकारानुषक्तास्ते तृम्फादयः ततृम्फ तृफ्यात् मृड पृड सुखने 22-23 मृडति पृडति शुन गतौ 24 शुनति इषु इच्छायाम् 25 इच्छति एषिता, एष्टा एषिष्यति इष्यात् ऐषीत् कुट कौटिल्ये 26 गाङ्कुटादीति ङित्त्वम् चुकुटिथ चुकोट, चुकुट कुटिता पुट संश्लेषणे 27 पुटति पुटिता स्फुट विकसने 28 स्पुटति स्पुटिता स्फुर स्फुल संचलने 29-30 स्फुरति स्फुलति स्फुरतिस्फुलत्योर्निर्निविभ्यः

= p_7,2.48 icchatyādeḥ parasya tāderārdhadhātukasyeḍvā syāt lobhitā, lobdhā lobhiṣyati tṛpa tṛmpha tṛptau 20-21 tṛpati tatarpa tarpitā atarpīt tṛmphati (śe tṛmphādīnāṃ num vācyaḥ) ādiśabdaḥ prakāre, tena ye 'tra nakārānuṣaktāste tṛmphādayaḥ tatṛmpha tṛphyāt mṛḍa pṛḍa sukhane 22-23 mṛḍati pṛḍati śuna gatau 24 śunati iṣu icchāyām 25 icchati eṣitā, eṣṭā eṣiṣyati iṣyāt aiṣīt kuṭa kauṭilye 26 gāṅkuṭādīti ṅittvam cukuṭitha cukoṭa, cukuṭa kuṭitā puṭa saṃśleṣaṇe 27 puṭati puṭitā sphuṭa vikasane 28 spuṭati spuṭitā sphura sphula saṃcalane 29-30 sphurati sphulati sphuratisphulatyornirnivibhyaḥ

662

= प्_8,3.76 षत्वं वा स्यात् निःष्फुरति, निःस्फुरति णू स्तवने 31 परिणूतगुणोदयः नुवति नुनाव नुविता टुमस्जो शुद्धौ 32 मज्जति ममज्ज ममज्जिथ मस्जिनशोरिति नुम् (मस्जेरन्त्यात्पूर्वो नुम्वाच्यः) संयेगादिलोपः ममङ्क्थ मङ्क्ता मङ्क्ष्यति अमाङ्क्षीत् अमाङ्क्ताम् अमाङ्क्षुः रुजो भङ्गे 33 रुजति रोक्ता रोक्ष्यति अरौक्षीत् भुजो कौटिल्ये 34 रुजिवत् विश प्रवेशने 35 विशति मृश आमर्शने 36 आमर्शनं स्पर्शः अनुदात्तस्य चर्दुपधस्यान्यतरस्याम् अम्राक्षीत्, अमार्क्षीत्, अमृक्षत् षदॢ विशरणगत्यवसादनेषु 37 सीदतीत्यादि शदॢ शातने 38 शदेः शितः

= p_8,3.76 ṣatvaṃ vā syāt niḥṣphurati, niḥsphurati ṇū stavane 31 pariṇūtaguṇodayaḥ nuvati nunāva nuvitā ṭumasjo śuddhau 32 majjati mamajja mamajjitha masjinaśoriti num (masjerantyātpūrvo numvācyaḥ) saṃyegādilopaḥ mamaṅktha maṅktā maṅkṣyati amāṅkṣīt amāṅktām amāṅkṣuḥ rujo bhaṅge 33 rujati roktā rokṣyati araukṣīt bhujo kauṭilye 34 rujivat viśa praveśane 35 viśati mṛśa āmarśane 36 āmarśanaṃ sparśaḥ anudāttasya cardupadhasyānyatarasyām amrākṣīt, amārkṣīt, amṛkṣat ṣadḷ viśaraṇagatyavasādaneṣu 37 sīdatītyādi śadḷ śātane 38 śadeḥ śitaḥ

663

= प्_1,3.60 शिद्भाविनो ऽस्मात्तङानौ स्तः शीयते शीयताम् अशीयत शीयेत शशाद शत्ता शत्स्यति अशदत् अशत्स्यत् कॄ विक्षेपे 39 ॠत इद्धातोः

= p_1,3.60 śidbhāvino 'smāttaṅānau staḥ śīyate śīyatām aśīyata śīyeta śaśāda śattā śatsyati aśadat aśatsyat kṝ vikṣepe 39 ṝta iddhātoḥ

664

= प्_7,1.100 ॠदन्तस्य धातोरङ्गस्य इत्स्यात् किरति चकार चकरतुः चकरुः करीता, करिता कीर्यात् किरतौ लवने

= p_7,1.100 ṝdantasya dhātoraṅgasya itsyāt kirati cakāra cakaratuḥ cakaruḥ karītā, karitā kīryāt kiratau lavane

665

= प्_6,1.140 उपात्किरतेः सुट् छेदने उपस्किरति (अडभ्यासव्यवाये ऽपि सुट्कात् पूर्व इति वक्तव्यम्) उपास्किरत् उपचस्कार हिंसायां प्रतेश्च

= p_6,1.140 upātkirateḥ suṭ chedane upaskirati (aḍabhyāsavyavāye 'pi suṭkāt pūrva iti vaktavyam) upāskirat upacaskāra hiṃsāyāṃ prateśca

666

= प्_6,1.141 उपात्प्रतेश्च किरतेः सुट् स्यात् हिंसायाम् उपस्किरति प्रतिस्किरति गॄ निगरणे 40 अचि विभाषा

= p_6,1.141 upātprateśca kirateḥ suṭ syāt hiṃsāyām upaskirati pratiskirati gṝ nigaraṇe 40 aci vibhāṣā

667

= प्_8,2.21 गिरते रेफस्य लो वाजादौ प्रत्यये गिरति, गिलति जगार, जगाल जगरिथ, जगलिथ गरीता, गरिता, गलीता, गलिता प्रच्छ ज्ञीप्सायाम् 42 ग्रहिज्येति सम्प्रसारणम् पृच्छति पप्रच्छ पप्रच्छतुः प्रष्टा प्रक्ष्यति अप्राक्षीत् मृङ् प्राणत्यागे 42 म्रियतेर्लुङ्लिङोश्च

= p_8,2.21 girate rephasya lo vājādau pratyaye girati, gilati jagāra, jagāla jagaritha, jagalitha garītā, garitā, galītā, galitā praccha jñīpsāyām 42 grahijyeti samprasāraṇam pṛcchati papraccha papracchatuḥ praṣṭā prakṣyati aprākṣīt mṛṅ prāṇatyāge 42 mriyaterluṅliṅośca

668

= प्_1,3.61 लुङ्लिङोः शितश्च प्रकृतिभूतान्मृङस्तङ् नान्यत्र रिङ् इयङ् म्रियते ममार मर्ता मरिष्यति मृषीष्ट अमृत पृङ् व्यायामे 43 प्रायेणायं व्याङ्पूर्वः व्याप्रियते व्यापप्रे व्यापप्राते व्यापरिष्यते व्यापृत व्यापृषाताम् जुषी प्रीतिसेवनयोः 44 जुषते जुजुषे ओविजी भयचलनयोः 45 प्रायेणायमुत्पूर्वः उद्विजते विज इट्

= p_1,3.61 luṅliṅoḥ śitaśca prakṛtibhūtānmṛṅastaṅ nānyatra riṅ iyaṅ mriyate mamāra martā mariṣyati mṛṣīṣṭa amṛta pṛṅ vyāyāme 43 prāyeṇāyaṃ vyāṅpūrvaḥ vyāpriyate vyāpapre vyāpaprāte vyāpariṣyate vyāpṛta vyāpṛṣātām juṣī prītisevanayoḥ 44 juṣate jujuṣe ovijī bhayacalanayoḥ 45 prāyeṇāyamutpūrvaḥ udvijate vija iṭ

669

= प्_1,2.2 विजेः पर इडादिप्रत्ययो ङिद्वत् उद्विजिता इति तुदादयः 6 अथ रुधादयः रुधिर् आवरणे 1 रुधादिभ्यः श्नम्

= p_1,2.2 vijeḥ para iḍādipratyayo ṅidvat udvijitā iti tudādayaḥ 6 atha rudhādayaḥ rudhir āvaraṇe 1 rudhādibhyaḥ śnam

670

= प्_3,1.78 शपो ऽपवादः रुणद्धि श्नसोरल्लोपः रुन्धः रुन्धन्ति रुणत्सि रुन्धः रुन्ध रुणध्मि रुन्ध्वः रुन्ध्मः रुन्धे रुन्धाते रुन्धते रुन्त्से रुन्धाथे रुन्ध्वे रुन्धे रुन्ध्वहे रुन्ध्महे रुरोध, रुरुधे रोद्धासि, रोद्धासे रोत्स्यसि, रोत्स्यसे रोत्स्यति, रोत्स्यते रुणद्धु, रुन्धात् रुन्धाम् रुन्धन्तु रुन्धि रुणधानि रुणधाव रुणधाम रुन्धाम् रुन्धाताम् रुन्धताम् रुन्त्स्व रुणधै रुणधावहै रुणधामहै अरुणत्, अरुणद् अरुन्धताम् अरुन्धन् अरुणः, अरुणत्, अरुणद् अरुन्ध अरुन्धाताम् अरुन्धत अरुन्धाः रुन्ध्यात् रुन्धीत रुध्यात्, रुत्सीष्ट अरुधत्, अरौत्सीत् अरुद्ध अरुत्साताम् अरुत्सत अरोत्स्यत्, अरौत्सीत् अरुद्ध अरुत्साताम् अरुत्सत अरोत्स्यत्, अरोत्स्यत भिदिर् विदारणे 2 छिदिर् द्वैधीकरणे 3 युजिर् योगे 4 रिचिर् विरेचने 5 रिणक्ति, रिङ्क्ते रिरेच रेक्ता रेक्ष्यति अरिणक् अरिचत्, अरैक्षीत्, अरिक्त विचिर् पृथग्भावे 6 विनक्ति विङ्क्ते क्षुदिर् संपेषणे 7 क्षुणत्ति, क्षुन्ते क्षोत्ता अक्षुदत्, अक्षौत्सीत्, अक्षुत्त उच्छृदिर् दीप्तिदेवनयोः 8 छृणत्ति छृन्ते चच्छर्द से ऽसिचीति वेट् चच्छृदिषे, चच्छृत्से छर्दिता छर्दिष्यति, छर्त्स्यति अच्छृदत्, अच्छर्दीत्, अच्छर्दिष्ट उत्तृदिर् हिंसानादरयोः 9 तृणत्ति, तृन्ते कृती वेष्टने 10 कृणत्ति तृह हिसि हिंसायाम् 11-12 तृणह इम्

= p_3,1.78 śapo 'pavādaḥ ruṇaddhi śnasorallopaḥ rundhaḥ rundhanti ruṇatsi rundhaḥ rundha ruṇadhmi rundhvaḥ rundhmaḥ rundhe rundhāte rundhate runtse rundhāthe rundhve rundhe rundhvahe rundhmahe rurodha, rurudhe roddhāsi, roddhāse rotsyasi, rotsyase rotsyati, rotsyate ruṇaddhu, rundhāt rundhām rundhantu rundhi ruṇadhāni ruṇadhāva ruṇadhāma rundhām rundhātām rundhatām runtsva ruṇadhai ruṇadhāvahai ruṇadhāmahai aruṇat, aruṇad arundhatām arundhan aruṇaḥ, aruṇat, aruṇad arundha arundhātām arundhata arundhāḥ rundhyāt rundhīta rudhyāt, rutsīṣṭa arudhat, arautsīt aruddha arutsātām arutsata arotsyat, arautsīt aruddha arutsātām arutsata arotsyat, arotsyata bhidir vidāraṇe 2 chidir dvaidhīkaraṇe 3 yujir yoge 4 ricir virecane 5 riṇakti, riṅkte rireca rektā rekṣyati ariṇak aricat, araikṣīt, arikta vicir pṛthagbhāve 6 vinakti viṅkte kṣudir saṃpeṣaṇe 7 kṣuṇatti, kṣunte kṣottā akṣudat, akṣautsīt, akṣutta ucchṛdir dīptidevanayoḥ 8 chṛṇatti chṛnte caccharda se 'sicīti veṭ cacchṛdiṣe, cacchṛtse charditā chardiṣyati, chartsyati acchṛdat, acchardīt, acchardiṣṭa uttṛdir hiṃsānādarayoḥ 9 tṛṇatti, tṛnte kṛtī veṣṭane 10 kṛṇatti tṛha hisi hiṃsāyām 11-12 tṛṇaha im

671

= प्_7,3.92 तृहः श्नमि कृते इमागमो हलादौ पिति सार्वधातुके तृणेढि तृण्ढः ततर्ह तर्हिता अतृणेट् श्नान्नलोपः

= p_7,3.92 tṛhaḥ śnami kṛte imāgamo halādau piti sārvadhātuke tṛṇeḍhi tṛṇḍhaḥ tatarha tarhitā atṛṇeṭ śnānnalopaḥ

672

= प्_6,4.23 श्नमः परस्य नस्य लोपः स्यात् हिनस्ति जिहिंस हिंसिता तिप्यनस्तेः

= p_6,4.23 śnamaḥ parasya nasya lopaḥ syāt hinasti jihiṃsa hiṃsitā tipyanasteḥ

673

= प्_8,2.73 पदान्तस्य सस्य दः स्यात्तिपि न त्वस्तेः ससजुषोरुरित्यस्यापवादः अहिनत्, अहिनद् अहिंस्ताम् अहिंसन् सिपि धातो रुर्वा

= p_8,2.73 padāntasya sasya daḥ syāttipi na tvasteḥ sasajuṣorurityasyāpavādaḥ ahinat, ahinad ahiṃstām ahiṃsan sipi dhāto rurvā

674

= प्_8,2.74 पदान्तस्य धातोः सस्य रुः स्याद्वा, पक्षे दः अहिनः, अहिनत्, अहिनद् उन्दी क्लेदने 13 उनत्ति उन्तः उन्दन्ति उन्दाञ्चकार औनत्, औनद् औन्ताम् औन्दन् औनः, औनत्, औनद् औनदम् अञ्जू व्यक्तिम्रक्षणकान्तिगतिषु 14 अनक्ति अङ्क्तः अञ्जन्ति आनञ्ज आनञ्जिथ, आनङ्क्थ अञ्जिता, अङ्क्ता अङ्ग्धि अनजानि आनक् अञ्जेः सिचि

= p_8,2.74 padāntasya dhātoḥ sasya ruḥ syādvā, pakṣe daḥ ahinaḥ, ahinat, ahinad undī kledane 13 unatti untaḥ undanti undāñcakāra aunat, aunad auntām aundan aunaḥ, aunat, aunad aunadam añjū vyaktimrakṣaṇakāntigatiṣu 14 anakti aṅktaḥ añjanti ānañja ānañjitha, ānaṅktha añjitā, aṅktā aṅgdhi anajāni ānak añjeḥ sici

675

= प्_7,2.71 अञ्जेः सिचो नित्यमिट् स्यात् आञ्जीत् तञ्चू संकोचने 15 तनक्ति तञ्चिता, तङ्क्ता ओविजी भयचलनयोः 16 विनक्ति विङ्क्तः विज इडिति ङित्त्वम् विविजिथ विजिता अविनक् अविजीत् शिषॢ विशेषणे 17 शिनष्टि शिं शिंष्टः शिंषन्ति शिनक्षि शिशेष शिशेषिथ शेष्टा शेक्ष्यति हेर्धिः शिण्ड्ढि शिनषाणि अशिनट् शिंष्यात् शिष्यात् अशिषत् एवं पिषॢ संचूर्णने 18 भञ्जो आमर्दने 19 श्नान्नलोपः भनक्ति बभञ्जिथ, बभङ्क्थ भङ्क्ता भङ्ग्धि अभाङ्क्षीत् भुज पालनाभ्यवहारयोः 20 भुनक्ति भोक्ता भोक्ष्यति अभुनक् भुजो ऽनवने

= p_7,2.71 añjeḥ sico nityamiṭ syāt āñjīt tañcū saṃkocane 15 tanakti tañcitā, taṅktā ovijī bhayacalanayoḥ 16 vinakti viṅktaḥ vija iḍiti ṅittvam vivijitha vijitā avinak avijīt śiṣḷ viśeṣaṇe 17 śinaṣṭi śiṃ śiṃṣṭaḥ śiṃṣanti śinakṣi śiśeṣa śiśeṣitha śeṣṭā śekṣyati herdhiḥ śiṇḍḍhi śinaṣāṇi aśinaṭ śiṃṣyāt śiṣyāt aśiṣat evaṃ piṣḷ saṃcūrṇane 18 bhañjo āmardane 19 śnānnalopaḥ bhanakti babhañjitha, babhaṅktha bhaṅktā bhaṅgdhi abhāṅkṣīt bhuja pālanābhyavahārayoḥ 20 bhunakti bhoktā bhokṣyati abhunak bhujo 'navane

676

= प्_1,3.66 तङानौ स्तः ओदनं भुङ्क्ते अनवने किम्? महीं भुनक्ति ञिइन्धी दीप्तौ 21 इन्द्धे इन्धाते इन्धाताम् इनधै ऐन्ध ऐन्धताम् ऐन्धाः विद विचारणे 22 विन्ते वेत्ता इति रुधादयः 7 अथ तनादयः तनु विस्तारे 1 तनादिकृञ्भ्य उः

= p_1,3.66 taṅānau staḥ odanaṃ bhuṅkte anavane kim? mahīṃ bhunakti ñiindhī dīptau 21 inddhe indhāte indhātām inadhai aindha aindhatām aindhāḥ vida vicāraṇe 22 vinte vettā iti rudhādayaḥ 7 atha tanādayaḥ tanu vistāre 1 tanādikṛñbhya uḥ

677

= प्_6,1.79 शपो ऽपवादः तनोति, तनुते ततान, तेने तनितासि, तनितासे तनोतु तनुताम् अतनोत्, अतनुत तनुयात्, तन्वीत तन्यात्, तनिषीष्ट अतानीत्, अतनीत् तनादिभ्यस्तथासोः

= p_6,1.79 śapo 'pavādaḥ tanoti, tanute tatāna, tene tanitāsi, tanitāse tanotu tanutām atanot, atanuta tanuyāt, tanvīta tanyāt, taniṣīṣṭa atānīt, atanīt tanādibhyastathāsoḥ

Section (cont. 6)

678

= प्_2,4.79 तनादेः सिचो वा लुक् स्यात्तथासोः अतत, अतनिष्ट अतथाः, अतनिष्टाः अतनिष्यत्, अतनिष्यत षणु दाने 2 सनोति, सनुते ये विभाषा

= p_2,4.79 tanādeḥ sico vā luk syāttathāsoḥ atata, ataniṣṭa atathāḥ, ataniṣṭāḥ ataniṣyat, ataniṣyata ṣaṇu dāne 2 sanoti, sanute ye vibhāṣā

679

= प्_6,4.43 जनसनखनामात्वं वा यादौ क्ङिति सायात्, सन्यात् जनसनखनां सञ्झलोः

= p_6,4.43 janasanakhanāmātvaṃ vā yādau kṅiti sāyāt, sanyāt janasanakhanāṃ sañjhaloḥ

680

= प्_6,4.42 एषामाकारे ऽन्तादेशः स्यात् सनि झलादौ क्ङिति असात, असनिष्ट क्षणु हिंसायाम् 3 क्षणोति, क्षणुते ह्म्यन्तेति न वृद्धिः अक्षणीत्, अक्षत, अक्षणिष्ट अक्षथाः, अक्षणिष्ठाः क्षिणु च 4 अप्रत्यये लघूपधस्य गुणो वा क्षेणोति, क्षिणोति क्षेणिता अक्षेणीत्, अक्षित, अक्षेणिष्ट तृणु अदने 5 तृणोति, तर्णोति; तृणुते, तर्णुते डुकृञ् करणे 6 करोति अत उत्सार्वधातुके

= p_6,4.42 eṣāmākāre 'ntādeśaḥ syāt sani jhalādau kṅiti asāta, asaniṣṭa kṣaṇu hiṃsāyām 3 kṣaṇoti, kṣaṇute hmyanteti na vṛddhiḥ akṣaṇīt, akṣata, akṣaṇiṣṭa akṣathāḥ, akṣaṇiṣṭhāḥ kṣiṇu ca 4 apratyaye laghūpadhasya guṇo vā kṣeṇoti, kṣiṇoti kṣeṇitā akṣeṇīt, akṣita, akṣeṇiṣṭa tṛṇu adane 5 tṛṇoti, tarṇoti; tṛṇute, tarṇute ḍukṛñ karaṇe 6 karoti ata utsārvadhātuke

681

= प्_6,4.110 उप्रत्ययान्तस्य कृञो ऽकारस्य उः स्यात् सार्वधातुके क्ङिति कुरुतः न भकुर्छुराम्

= p_6,4.110 upratyayāntasya kṛño 'kārasya uḥ syāt sārvadhātuke kṅiti kurutaḥ na bhakurchurām

682

= प्_8,2.79 भस्य कुर्छुरोरुपधाया न दीर्घः कुर्वन्ति नित्यं करोतेः

= p_8,2.79 bhasya kurchurorupadhāyā na dīrghaḥ kurvanti nityaṃ karoteḥ

683

= प्_6,4.108 करोतेः प्रत्ययोकारस्य नित्यं लोपो म्वोः परयोः कुर्वः कुर्मः कुरुते चकार, चक्रे कर्तासि, कर्तासे करिष्यति, करिष्यते करोतु कुरुताम् अकरोत् अकुरुत ये च

= p_6,4.108 karoteḥ pratyayokārasya nityaṃ lopo mvoḥ parayoḥ kurvaḥ kurmaḥ kurute cakāra, cakre kartāsi, kartāse kariṣyati, kariṣyate karotu kurutām akarot akuruta ye ca

684

= प्_6,4.109 कृञ उलोपो यादौ प्रत्यये परे कुर्यात्, कुर्वीत क्रियात्, कृषीष्ट अकार्षीत्, अकृत अकरिष्यत्, अकरिष्यत सम्परिभ्यां करोतौ भूषणे

= p_6,4.109 kṛña ulopo yādau pratyaye pare kuryāt, kurvīta kriyāt, kṛṣīṣṭa akārṣīt, akṛta akariṣyat, akariṣyata samparibhyāṃ karotau bhūṣaṇe

685

= प्_6,1.137 समवाये च

= p_6,1.137 samavāye ca

686

= प्_6,1.138 सम्परिपूर्वस्य करोतेः सुट् स्याद् भूषणे संघाते चार्थे संस्करोति अलङ्करोतीत्यर्थः संस्कुर्वन्ति सङ्घीभवन्तीत्यर्थः सम्पूर्वस्य क्वचिदभूषणे ऽपि सुट् संस्कृतं भक्षा इति ज्ञापकात् उपात्प्रतियत्नवैकृतवाक्याध्याहारेषु च

= p_6,1.138 samparipūrvasya karoteḥ suṭ syād bhūṣaṇe saṃghāte cārthe saṃskaroti alaṅkarotītyarthaḥ saṃskurvanti saṅghībhavantītyarthaḥ sampūrvasya kvacidabhūṣaṇe 'pi suṭ saṃskṛtaṃ bhakṣā iti jñāpakāt upātpratiyatnavaikṛtavākyādhyāhāreṣu ca

687

= प्_6,1.139 उपात्कृञः सुट् स्यादेष्वर्थेषु चात्प्रागुक्तयोरर्थयोः प्रतियत्नो गुणाधानम् विकृतमेव वैकृतं विकारः वाक्याध्याहार आकाङ्क्षितैकदेशपूरणम् उपस्कृता कन्या उपस्कृता ब्राह्मणाः एधोदकस्योपस्करोति उपस्कृतं भुङ्क्ते उपस्कृतं ब्रूते वनु याचने 7 वनुते ववने मनु अवबोधने 8 मनुते मेने मनिष्यते मनुताम् अमनुत मन्वीत मनिषीष्ट अमत, अमनिष्ट अमनिष्यत इति तनादयः 8 अथ क्र्यादयः डुक्रीञ् द्रव्यविनिमये 1 क्र्यादिभ्यः श्ना

= p_6,1.139 upātkṛñaḥ suṭ syādeṣvartheṣu cātprāguktayorarthayoḥ pratiyatno guṇādhānam vikṛtameva vaikṛtaṃ vikāraḥ vākyādhyāhāra ākāṅkṣitaikadeśapūraṇam upaskṛtā kanyā upaskṛtā brāhmaṇāḥ edhodakasyopaskaroti upaskṛtaṃ bhuṅkte upaskṛtaṃ brūte vanu yācane 7 vanute vavane manu avabodhane 8 manute mene maniṣyate manutām amanuta manvīta maniṣīṣṭa amata, amaniṣṭa amaniṣyata iti tanādayaḥ 8 atha kryādayaḥ ḍukrīñ dravyavinimaye 1 kryādibhyaḥ śnā

688

= प्_3,1.81 शपो ऽपवादः क्रीणाति ई हल्यघोः क्रीणीतः श्नाभ्यस्तयोरातः क्रीणन्ति क्रीणासि क्रीणीथः क्रीणीथ क्रीणामि क्रीणीवः क्रीणीमः क्रीणीते क्रीणाते क्रीणते क्रीणीषे क्रीणाथे क्रीणीध्वे क्रीणे क्रीणीवहे क्रीणीमहे चिक्राय चिक्रियतुः चिक्रियुः चिक्रयिथ, चिक्रेथ चिक्रिय चिक्रिये क्रेता क्रेष्यति, क्रेष्यते क्रीणातु, क्रीणीतात् क्रीणीताम् अक्रीणात्, अक्रीणीत क्रीणीयात्, क्रीणीत क्रीयात्, क्रेषीष्ट अक्रैषीत्, अक्रेष्यत प्रीञ् तर्पणे कान्तौ च 2 प्रीणाति, प्रीणीते श्रीञ् पाके 3 श्रीणाति, श्रीणीते मीञ् हिंसायाम् 4 हिनुमीना

= p_3,1.81 śapo 'pavādaḥ krīṇāti ī halyaghoḥ krīṇītaḥ śnābhyastayorātaḥ krīṇanti krīṇāsi krīṇīthaḥ krīṇītha krīṇāmi krīṇīvaḥ krīṇīmaḥ krīṇīte krīṇāte krīṇate krīṇīṣe krīṇāthe krīṇīdhve krīṇe krīṇīvahe krīṇīmahe cikrāya cikriyatuḥ cikriyuḥ cikrayitha, cikretha cikriya cikriye kretā kreṣyati, kreṣyate krīṇātu, krīṇītāt krīṇītām akrīṇāt, akrīṇīta krīṇīyāt, krīṇīta krīyāt, kreṣīṣṭa akraiṣīt, akreṣyata prīñ tarpaṇe kāntau ca 2 prīṇāti, prīṇīte śrīñ pāke 3 śrīṇāti, śrīṇīte mīñ hiṃsāyām 4 hinumīnā

689

= प्_8,4.15 उपसर्गस्थान्निमित्तात्परस्यैतयोर्नस्य णः स्यात् प्रमीणाति, प्रमीणीते मीनातीत्यात्वम् ममौ मिम्यतुः ममिथ, ममाथ मिम्ये माता मास्यति मीयात्, मासीष्ट अमासीत् अमासिष्टाम् अमास्त षिञ् बन्धने 5 सिनाति, सिनीते सिषाय, सिष्ये सेता स्कुञ् आप्लवने 6 स्तन्भुस्तुन्भुस्कन्भुस्कुन्भुस्कुञ्भ्यः श्नुश्च

= p_8,4.15 upasargasthānnimittātparasyaitayornasya ṇaḥ syāt pramīṇāti, pramīṇīte mīnātītyātvam mamau mimyatuḥ mamitha, mamātha mimye mātā māsyati mīyāt, māsīṣṭa amāsīt amāsiṣṭām amāsta ṣiñ bandhane 5 sināti, sinīte siṣāya, siṣye setā skuñ āplavane 6 stanbhustunbhuskanbhuskunbhuskuñbhyaḥ śnuśca

690

= प्_3,1.82 चात् श्ना स्कुनोति, स्कुनाति स्कुनुते, स्कुनीते चुस्काव, चुस्कुवे स्कोता अस्कौषीत्, अस्कोष्ट स्तन्भ्वादयश्चत्वारः सौत्राः सर्वे रोधनार्थाः परस्मैपदिनः हलः श्नः शानज्झौ

= p_3,1.82 cāt śnā skunoti, skunāti skunute, skunīte cuskāva, cuskuve skotā askauṣīt, askoṣṭa stanbhvādayaścatvāraḥ sautrāḥ sarve rodhanārthāḥ parasmaipadinaḥ halaḥ śnaḥ śānajjhau

691

= प्_3,1.83 हलः परस्य श्नः शानजादेशः स्याद्धौ परे स्तभान जॄस्तन्भुम्रुचुम्लुचुग्रुचुग्लुचुग्लुञ्चुश्विभ्यश्च

= p_3,1.83 halaḥ parasya śnaḥ śānajādeśaḥ syāddhau pare stabhāna jṝstanbhumrucumlucugrucuglucugluñcuśvibhyaśca

692

= प्_3,1.58 च्लेरङ् वा स्यात् स्तन्भेः

= p_3,1.58 cleraṅ vā syāt stanbheḥ

693

= प्_8,3.67 स्तन्भेः सौत्रस्य सस्य षः स्यात् व्यष्टभत् अस्तम्भीत् युञ् बन्धने 7 युनाति, युनीते योता क्नूञ् शब्दे 8 क्नूनाति, क्नूनीते द्रूञ् हिंसायाम् 9 द्रूणाति, द्रूणीते दॄ विदारणे 10 दृणाति, दृणीते पूञ् पवने 11 प्वादीनां ह्रस्वः

= p_8,3.67 stanbheḥ sautrasya sasya ṣaḥ syāt vyaṣṭabhat astambhīt yuñ bandhane 7 yunāti, yunīte yotā knūñ śabde 8 knūnāti, knūnīte drūñ hiṃsāyām 9 drūṇāti, drūṇīte dṝ vidāraṇe 10 dṛṇāti, dṛṇīte pūñ pavane 11 pvādīnāṃ hrasvaḥ

694

= प्_7,3.80 पूञ् लूञ् स्तॄञ् कॄञ् वॄञ् धूञ् शॄ पॄ वॄ भॄ मॄ दॄ जॄ झॄ धॄ नॄ कॄ ॠ गॄ ज्या री ली व्ली प्लीनां चतुर्विंशतेः शिति ह्रस्वः पुनाति, पुनीते पविता लूञ् छेदने 12 लुनाति, लुनीते स्तॄञ् आच्छादने 13 स्तृणाति शर्पूर्वाः खयः तस्तार तस्तरतुः तस्तरे स्तरीता स्तरिता स्तृणीयात्, स्तृणीत स्तीर्यात् लिङ्सिचोरात्मनेपदेषु

= p_7,3.80 pūñ lūñ stṝñ kṝñ vṝñ dhūñ śṝ pṝ vṝ bhṝ mṝ dṝ jṝ jhṝ dhṝ nṝ kṝ ṝ gṝ jyā rī lī vlī plīnāṃ caturviṃśateḥ śiti hrasvaḥ punāti, punīte pavitā lūñ chedane 12 lunāti, lunīte stṝñ ācchādane 13 stṛṇāti śarpūrvāḥ khayaḥ tastāra tastaratuḥ tastare starītā staritā stṛṇīyāt, stṛṇīta stīryāt liṅsicorātmanepadeṣu

695

= प्_7,2.42 वृङ्वृञ्भ्यामॄदन्ताच्च परयोर्लिङ्सिचोरिड् वा स्यात्तङि न लिङि

= p_7,2.42 vṛṅvṛñbhyāmṝdantācca parayorliṅsicoriḍ vā syāttaṅi na liṅi

696

= प्_7,2.39 वॄत इटो लिङि न दीर्घः स्तरिषीष्ट उश्चेति कित्त्वम् स्तीर्षीष्ट सिचि च परस्मैपदेषु अस्तारीत् अस्तारिष्टाम् अस्तारिषुः अस्तरीष्ट, अस्तरिष्ट, अस्तीर्ष्ट कृञ् हिंसायाम् 14 कृणाति, कृणीते चकार, चकरे वृञ् वरणे 15 वृणाति, वृणीते ववार, ववरे वरिता, वरीता उदोष्ठ्येत्युत्त्वम् वूर्यात् वरिषीष्ट, वूर्षीष्ट अवारीत् अवारिष्टाम् अवरिष्ट, अवरीष्ट, अवूर्ष्ट धूञ् कम्पने 16 धुनाति, धुनीते धविता, धोता अधावीत् अधविष्ट, अधोष्ट ग्रह उपादाने 17 गृह्णाति, गृह्णीते जग्राह, जगृहे ग्रहो ऽलिटि दीर्घः

= p_7,2.39 vṝta iṭo liṅi na dīrghaḥ stariṣīṣṭa uśceti kittvam stīrṣīṣṭa sici ca parasmaipadeṣu astārīt astāriṣṭām astāriṣuḥ astarīṣṭa, astariṣṭa, astīrṣṭa kṛñ hiṃsāyām 14 kṛṇāti, kṛṇīte cakāra, cakare vṛñ varaṇe 15 vṛṇāti, vṛṇīte vavāra, vavare varitā, varītā udoṣṭhyetyuttvam vūryāt variṣīṣṭa, vūrṣīṣṭa avārīt avāriṣṭām avariṣṭa, avarīṣṭa, avūrṣṭa dhūñ kampane 16 dhunāti, dhunīte dhavitā, dhotā adhāvīt adhaviṣṭa, adhoṣṭa graha upādāne 17 gṛhṇāti, gṛhṇīte jagrāha, jagṛhe graho 'liṭi dīrghaḥ

697

= प्_7,2.37 एकाचो ग्रहेर्विहितस्येटो दीर्घो न तु लिटि ग्रहीता गृह्णातु हलः श्नः शानज्झाविति श्नः शानजादेशः गृहाण गृह्यात्, ग्रहीषीष्ट ह्म्यन्तेति न वृद्धिः अग्रहीत् अग्रहीष्टाम् अग्रहीष्ट अग्रहीषाताम् कुष निष्कर्षे 18 कुष्णाति कोषिता अश भोजने 19 अश्नाति आश अशिता अशिष्यति अश्नातु अशान मुष स्तेये 20 मोषिता मुषाण ज्ञा अवबोधने 21 जज्ञौ वृङ् संभक्तौ 22 वृणीते ववृषे ववृढ्वे वरिता, वरीता अवरीष्ट, अवरिष्ट, अवृत इति क्र्यादयः 9 अथ चुरादयः चुर स्तेये 1 सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्ण चुरादिभ्यो णिच्

= p_7,2.37 ekāco grahervihitasyeṭo dīrgho na tu liṭi grahītā gṛhṇātu halaḥ śnaḥ śānajjhāviti śnaḥ śānajādeśaḥ gṛhāṇa gṛhyāt, grahīṣīṣṭa hmyanteti na vṛddhiḥ agrahīt agrahīṣṭām agrahīṣṭa agrahīṣātām kuṣa niṣkarṣe 18 kuṣṇāti koṣitā aśa bhojane 19 aśnāti āśa aśitā aśiṣyati aśnātu aśāna muṣa steye 20 moṣitā muṣāṇa jñā avabodhane 21 jajñau vṛṅ saṃbhaktau 22 vṛṇīte vavṛṣe vavṛḍhve varitā, varītā avarīṣṭa, avariṣṭa, avṛta iti kryādayaḥ 9 atha curādayaḥ cura steye 1 satyāpapāśarūpavīṇātūlaślokasenālomatvacavarmavarṇacūrṇa curādibhyo ṇic

698

= प्_2,1.25 एभ्यो णिच् स्यात् चूर्णान्तेभ्यः ऽप्रातिपदिकाद्धात्वर्थेऽ; इत्येव सिद्धे तेषामिह ग्रहणं प्रपञ्चार्थम् चुरादिभ्यस्तु स्वार्थे पुगन्तेति गुणः सनाद्यन्ता इति धातुत्वम् तिप्शबादि गुणायादेशौ चोरयति णिचश्च

= p_2,1.25 ebhyo ṇic syāt cūrṇāntebhyaḥ 'prātipadikāddhātvarthe'; ityeva siddhe teṣāmiha grahaṇaṃ prapañcārtham curādibhyastu svārthe puganteti guṇaḥ sanādyantā iti dhātutvam tipśabādi guṇāyādeśau corayati ṇicaśca

699

= प्_1,3.74 णिजन्तादात्मनेपदं स्यात्कर्तृगामिनि क्रियाफले चोरयते चोरयामास चोरयिता चोर्यात्, चोरयिषीष्ट णिश्रीति चङ् णौ चङीति ह्रस्वः चङीति द्वित्वम् हलादिः शेषः दीर्घो लघोरित्यभ्यासस्य दीर्घः अचूचुरत्, अचूचुरत कथ वाक्यप्रबन्धे 2 अल्लोपः अचः परस्मिन्पूर्वविधौ

= p_1,3.74 ṇijantādātmanepadaṃ syātkartṛgāmini kriyāphale corayate corayāmāsa corayitā coryāt, corayiṣīṣṭa ṇiśrīti caṅ ṇau caṅīti hrasvaḥ caṅīti dvitvam halādiḥ śeṣaḥ dīrgho laghorityabhyāsasya dīrghaḥ acūcurat, acūcurata katha vākyaprabandhe 2 allopaḥ acaḥ parasminpūrvavidhau

700

= प्_1,1.57 अल्विध्यर्थमिदम् परनिमित्तो ऽजादेशः स्थानिवत् स्यात्स्थानि भूतादचः पूर्वत्वेन दृष्टस्य विधौ कर्तव्ये इति स्थानिवत्वान्नोपधावृद्धिः कथयति अग्लोपित्वाद्दीर्घसन्वद्भावौ न अचकथत् गण संख्याने 3 गणयति ई च गणः

= p_1,1.57 alvidhyarthamidam paranimitto 'jādeśaḥ sthānivat syātsthāni bhūtādacaḥ pūrvatvena dṛṣṭasya vidhau kartavye iti sthānivatvānnopadhāvṛddhiḥ kathayati aglopitvāddīrghasanvadbhāvau na acakathat gaṇa saṃkhyāne 3 gaṇayati ī ca gaṇaḥ

701

= प्_7,4.97 गणयतेरभ्यासस्य ई स्याच्चङ्परे णौ चादत् अजीगणत्, अजगणत् इति चुरादयः अथ ण्यन्तप्रक्रिया स्वतन्त्रः कर्ता

= p_7,4.97 gaṇayaterabhyāsasya ī syāccaṅpare ṇau cādat ajīgaṇat, ajagaṇat iti curādayaḥ atha ṇyantaprakriyā svatantraḥ kartā

702

= प्_1,4.54 क्रियायां स्वातन्त्र्येण विवक्षितोरऽथः कर्ता स्यात् तत्प्रयोजको हेतुश्च

= p_1,4.54 kriyāyāṃ svātantryeṇa vivakṣitor'thaḥ kartā syāt tatprayojako hetuśca

703

= प्_1,4.55 कर्तुः प्रयोजको हेतुसंज्ञः कर्तृसंज्ञश्च स्यात् हेतुमति च

= p_1,4.55 kartuḥ prayojako hetusaṃjñaḥ kartṛsaṃjñaśca syāt hetumati ca

704

= प्_3,1.26 प्रयोजकव्यापारे प्रेषणादौ वाच्ये धातोर्णिच् स्यात् भवन्तं प्रेरयति भावयति ओः पुयण्ज्यपरे

= p_3,1.26 prayojakavyāpāre preṣaṇādau vācye dhātorṇic syāt bhavantaṃ prerayati bhāvayati oḥ puyaṇjyapare

705

= प्_7,4.80 सनि परे यदङ्गं तदवयवाभ्यासोकारस्य इत्स्यात् पवर्गयण्जकारेष्ववर्णपरेषु परतः अबीभवत् ष्ठा गतिनिवृत्तौ अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुङ् णौ

= p_7,4.80 sani pare yadaṅgaṃ tadavayavābhyāsokārasya itsyāt pavargayaṇjakāreṣvavarṇapareṣu parataḥ abībhavat ṣṭhā gatinivṛttau artihrīvlīrīknūyīkṣmāyyātāṃ puṅ ṇau

706

= प्_7,3.36 स्थापयति तिष्ठतेरित्

= p_7,3.36 sthāpayati tiṣṭhaterit

707

= प्_7,4.5 उपधाया इदादेशः स्याच्चङ्परे णौ अतिष्ठिपत् घट चेष्टायाम् मितां ह्रस्वः

= p_7,4.5 upadhāyā idādeśaḥ syāccaṅpare ṇau atiṣṭhipat ghaṭa ceṣṭāyām mitāṃ hrasvaḥ

708

= प्_6,4.92 घटादीनां ज्ञपादीनां चोपधाया ह्रस्वः स्याण्णौ घटयति ज्ञप ज्ञाने ज्ञापने च ज्ञपयति अजिज्ञपत् इति ण्यन्तप्रक्रिया अथ सन्नन्तप्रक्रिया धातोः कर्मणः समानकर्तृकादिच्छायां वा

= p_6,4.92 ghaṭādīnāṃ jñapādīnāṃ copadhāyā hrasvaḥ syāṇṇau ghaṭayati jñapa jñāne jñāpane ca jñapayati ajijñapat iti ṇyantaprakriyā atha sannantaprakriyā dhātoḥ karmaṇaḥ samānakartṛkādicchāyāṃ vā

709

= प्_3,1.7 इषिकर्मण इषिणैककर्तृकाद्धातोः सन्प्रत्ययो वा स्यादिच्छायाम् पठ व्यक्तायां वाचि सन्यङोः

= p_3,1.7 iṣikarmaṇa iṣiṇaikakartṛkāddhātoḥ sanpratyayo vā syādicchāyām paṭha vyaktāyāṃ vāci sanyaṅoḥ

710

= प्_6,1.9 सन्नन्तस्य यङन्तस्य च धातोरनभ्यासस्य प्रथमस्यैकाचो द्वे स्तो ऽजादेस्तु द्वितीयस्य सन्यतः पठितुमिच्छति पिपठिषति कर्मणः किम् ? गमनेनेच्छति समान कर्तृकात् किम् ? शिष्याः पठन्त्वितीच्छति गुरुः वा ग्रहणाद्वाक्यमपि लुङ्सनोर्घसॢ सः स्यार्धधातुके

= p_6,1.9 sannantasya yaṅantasya ca dhātoranabhyāsasya prathamasyaikāco dve sto 'jādestu dvitīyasya sanyataḥ paṭhitumicchati pipaṭhiṣati karmaṇaḥ kim ? gamanenecchati samāna kartṛkāt kim ? śiṣyāḥ paṭhantvitīcchati guruḥ vā grahaṇādvākyamapi luṅsanorghasḷ saḥ syārdhadhātuke

711

= प्_7,4.49 सस्य तः स्यात्सादावार्धधातुके अत्तुमिच्छति जिघत्सति एकाच इति नेट् अज्झनगमां सनि

= p_7,4.49 sasya taḥ syātsādāvārdhadhātuke attumicchati jighatsati ekāca iti neṭ ajjhanagamāṃ sani

712

= प्_6,4.16 अजन्तानां हन्तेरजादेशगमेश्च दीर्घो झलादौ सनि इको झल्

= p_6,4.16 ajantānāṃ hanterajādeśagameśca dīrgho jhalādau sani iko jhal

713

= प्_1,2.9 इगन्ताज्झलादिः सन् कित् स्यात् ॠत इद्धातोः कर्तुमिच्छति चिकीर्षति सनि ग्रहगुहोश्च

= p_1,2.9 igantājjhalādiḥ san kit syāt ṝta iddhātoḥ kartumicchati cikīrṣati sani grahaguhośca

714

= प्_7,2.12 ग्रहेर्गुहेरुगन्ताच्च सन इण् न स्यात् बुभूषति इति सन्नन्तप्रक्रिया अथ यङन्तप्रक्रिया धातोरेकाचो हलादेः क्रियासमभिहारे यङ्

= p_7,2.12 graherguherugantācca sana iṇ na syāt bubhūṣati iti sannantaprakriyā atha yaṅantaprakriyā dhātorekāco halādeḥ kriyāsamabhihāre yaṅ

715

= प्_3,1.22 पौनःपुन्ये भृशार्थे च द्योत्ये धातोरेकाचो हलादेर्यङ् स्यात् गुणो यङ्लुकोः

= p_3,1.22 paunaḥpunye bhṛśārthe ca dyotye dhātorekāco halāderyaṅ syāt guṇo yaṅlukoḥ

716

= प्_7,4.82 अभ्यासस्य गुणो यङि यङ्लुकि च परतः ङिदन्तत्वादात्मनेपदम् पुनः पुनरतिशयेन वा भवति बोभूयते बोभूयाञ्चक्रे अबोभूयिष्ट नित्यं कौटिल्ये गतौ

= p_7,4.82 abhyāsasya guṇo yaṅi yaṅluki ca parataḥ ṅidantatvādātmanepadam punaḥ punaratiśayena vā bhavati bobhūyate bobhūyāñcakre abobhūyiṣṭa nityaṃ kauṭilye gatau

717

= प्_3,1.23 गत्यर्थात्कौटिल्य एव यङ् स्यान्न तु क्रियासमभिहारे दीर्घो ऽकितः

= p_3,1.23 gatyarthātkauṭilya eva yaṅ syānna tu kriyāsamabhihāre dīrgho 'kitaḥ

718

= प्_7,4.83 अकितो ऽभ्यासस्य दीर्घो यङ्यङ्लुकोः कुटिलं व्रजति वाव्रज्यते यस्य हलः

= p_7,4.83 akito 'bhyāsasya dīrgho yaṅyaṅlukoḥ kuṭilaṃ vrajati vāvrajyate yasya halaḥ

719

= प्_6,4.49 यस्येति संघातग्रहणम् हलः परस्य यशब्दस्य लोप आर्धधातुके आदेः परस्य अतो लोपः वाव्रजाञ्चक्रे वाव्रजिता रीगृदुपधस्य च

= p_6,4.49 yasyeti saṃghātagrahaṇam halaḥ parasya yaśabdasya lopa ārdhadhātuke ādeḥ parasya ato lopaḥ vāvrajāñcakre vāvrajitā rīgṛdupadhasya ca

720

= प्_7,4.90 ऋदुपधस्य धातोरभ्यासस्य रीगागमो यङ्यङ्लुकोः वरीवृत्यते वरीवृताञ्चक्रे वरीवर्तिता क्षुभ्नादिषु च

= p_7,4.90 ṛdupadhasya dhātorabhyāsasya rīgāgamo yaṅyaṅlukoḥ varīvṛtyate varīvṛtāñcakre varīvartitā kṣubhnādiṣu ca

721

= प्_8,4.39 णत्वं न नरीनृत्यते जरीगृह्यते इति यङन्त प्रक्रिया अथ यङ्लुक् प्रक्रिया यङोऽचि च

= p_8,4.39 ṇatvaṃ na narīnṛtyate jarīgṛhyate iti yaṅanta prakriyā atha yaṅluk prakriyā yaṅo'ci ca

722

= प्_2,4.74 यङोऽचि प्रत्यये लुक् स्यात्, चकारात्तं विनापि क्वचित् अनैमित्तिको ऽय मन्तरङ्गत्वादादौ भवति ततः प्रत्ययलक्षणेन यङन्तत्वाद्द्वित्वम् अभ्यासकार्यम् धातुत्वाल्लडादयः शेषात्कर्तरीति परस्मैपदम् चर्करीतं चेत्यदादौ पाठाच्छपो लुक् यङो वा

= p_2,4.74 yaṅo'ci pratyaye luk syāt, cakārāttaṃ vināpi kvacit anaimittiko 'ya mantaraṅgatvādādau bhavati tataḥ pratyayalakṣaṇena yaṅantatvāddvitvam abhyāsakāryam dhātutvāllaḍādayaḥ śeṣātkartarīti parasmaipadam carkarītaṃ cetyadādau pāṭhācchapo luk yaṅo vā

723

= प्_7,3.94 यङ्लुगन्तात्परस्य हलादेः पितः सार्वधातुकस्येड् वा स्यात् भूसुवोरिति गुणनिषेधो यङ्लुकि भाषायां न, बोभोतु, तेतिक्ते इति छन्दसि निपातनात् बोभवीति, बोभोति बोभूतः अदभ्यस्तात् बोभुवति बोभवाञ्चकार, बोभवामास बोभविता बोभविष्यति बोभवीतु, बोभोतु, बोभूतात् बोभूताम् बोभुवतु बोभूहि बोभवानि अबोभवीत्, अबोभोत् अबोभूताम् अबोभवुः बोभूयात् बोभूयाताम् बोभूयुः बोभूयात् बोभूयास्ताम् बोभूयासुः गातिस्थेति सिचो लुक् यङो वेतीट्पक्षे गुणं बाधित्वा नित्यत्वाद्वुक् अबोभूवीत्, अबोभोत् अबोभूताम् अबोभूवुः अबोभविष्यत् . इति यङ्लुक् प्रक्रिया अथ नामधातवः सुप आत्मनः क्यच्

= p_7,3.94 yaṅlugantātparasya halādeḥ pitaḥ sārvadhātukasyeḍ vā syāt bhūsuvoriti guṇaniṣedho yaṅluki bhāṣāyāṃ na, bobhotu, tetikte iti chandasi nipātanāt bobhavīti, bobhoti bobhūtaḥ adabhyastāt bobhuvati bobhavāñcakāra, bobhavāmāsa bobhavitā bobhaviṣyati bobhavītu, bobhotu, bobhūtāt bobhūtām bobhuvatu bobhūhi bobhavāni abobhavīt, abobhot abobhūtām abobhavuḥ bobhūyāt bobhūyātām bobhūyuḥ bobhūyāt bobhūyāstām bobhūyāsuḥ gātistheti sico luk yaṅo vetīṭpakṣe guṇaṃ bādhitvā nityatvādvuk abobhūvīt, abobhot abobhūtām abobhūvuḥ abobhaviṣyat . iti yaṅluk prakriyā atha nāmadhātavaḥ supa ātmanaḥ kyac

724

= प्_3,1.8 इषिकर्मण एषितुः संबन्धिनः सुबन्तादिच्छायामर्थे क्यच् प्रत्ययो वा स्यात् सुपो धातुप्रातिपदिकयोः

= p_3,1.8 iṣikarmaṇa eṣituḥ saṃbandhinaḥ subantādicchāyāmarthe kyac pratyayo vā syāt supo dhātuprātipadikayoḥ

725

= प्_2,4.71 एतयोरवयवस्य सुपो लुक् क्यचि च

= p_2,4.71 etayoravayavasya supo luk kyaci ca

726

= प्_7,4.33 अवर्णस्य ईः आत्मनः पुत्रमिच्छति पुत्रीयति नः क्ये

= p_7,4.33 avarṇasya īḥ ātmanaḥ putramicchati putrīyati naḥ kye

727

= प्_1,4.15 क्यचि क्यङि च नान्तमेव पदं नान्यत् नलोपः राजीयति नान्तमेवेति किम्? वाच्यति हलि च गीर्यति पूर्यति धातोरित्येव नेह - दिवमिच्छति दिव्यति क्यस्य विभाषा

= p_1,4.15 kyaci kyaṅi ca nāntameva padaṃ nānyat nalopaḥ rājīyati nāntameveti kim? vācyati hali ca gīryati pūryati dhātorityeva neha - divamicchati divyati kyasya vibhāṣā

728

= प्_6,4.50 हलः परयोः क्यच्क्यङारेलोपो वार्धधातुके आदेः परस्य अतो लोपः तस्य स्थानिवत्त्वाल्लघूपधगुणो न समिधिता, समिध्यिता काम्यच्च

= p_6,4.50 halaḥ parayoḥ kyackyaṅārelopo vārdhadhātuke ādeḥ parasya ato lopaḥ tasya sthānivattvāllaghūpadhaguṇo na samidhitā, samidhyitā kāmyacca

729

= प्_3,1.9 उक्तविषये काम्यच् स्यात् पुत्रमात्मन इच्छति पुत्रकाम्यति पुत्रकाम्यिता उपमानादाचारे

= p_3,1.9 uktaviṣaye kāmyac syāt putramātmana icchati putrakāmyati putrakāmyitā upamānādācāre

730

= प्_3,1.10 उपमानात्कर्मणः सुबन्तादाचारेरऽथे क्यच् पुत्रमिवाचरति पुत्रीयति छात्रम् विष्णूयति द्विजम् (सर्वप्रातिपदिकेभ्यः क्विब्वा वक्तव्यः) अतो गुणे कृष्ण इवाचरति कृष्णति स्व इवाचरति स्वति सस्वौ अनुनासिकस्य क्विझलोः क्ङिति

= p_3,1.10 upamānātkarmaṇaḥ subantādācārer'the kyac putramivācarati putrīyati chātram viṣṇūyati dvijam (sarvaprātipadikebhyaḥ kvibvā vaktavyaḥ) ato guṇe kṛṣṇa ivācarati kṛṣṇati sva ivācarati svati sasvau anunāsikasya kvijhaloḥ kṅiti

731

= प्_6,4.15 अनुनासिकान्तस्योपधाया दीर्घः स्यात्क्वौ झलादौ च क्ङिति इदमिवाचरति इदामति राजेव राजानति पन्था इव पथीनति कष्टाय क्रमणे

= p_6,4.15 anunāsikāntasyopadhāyā dīrghaḥ syātkvau jhalādau ca kṅiti idamivācarati idāmati rājeva rājānati panthā iva pathīnati kaṣṭāya kramaṇe

732

= प्_2,1.14 चतुर्थ्यन्तात् कष्टशब्दादुत्साहेरऽथे क्यङ् स्यात् कष्टाय क्रमते कष्टायते पापं कर्तुमुत्सहत इत्यर्थः शब्दवैरकलहाभ्रकण्वमेघेभ्यः करणे

= p_2,1.14 caturthyantāt kaṣṭaśabdādutsāher'the kyaṅ syāt kaṣṭāya kramate kaṣṭāyate pāpaṃ kartumutsahata ityarthaḥ śabdavairakalahābhrakaṇvameghebhyaḥ karaṇe

733

= प्_3,1.17 एभ्यः कर्मभ्यः करोत्यर्थे क्यङ् स्यात् शब्दं करोति शब्दायते (गसू) तत्करोति तदाचष्टे; इति णिच् (गसू) प्रातिपदिकाद्धात्वर्थे बहुलमिष्ठवच्च प्रातिपदिकाद्धात्वर्थे णिच् स्यात्, इष्ठे यथा प्रातिपदिकस्य पुंवद्भाव-रभाव-टिलोप- विन्मतुब्लोप-यणादिलोप-प्रस्थस्फाद्यादेश-भसंज्ञास्तद्वण्णावपि स्युः इत्यल्लोपः घटं करोत्याचष्टे वा घटयति इति नामधातवः अथ कण्ड्वादयः कण्ड्वादिभ्यो यक्

= p_3,1.17 ebhyaḥ karmabhyaḥ karotyarthe kyaṅ syāt śabdaṃ karoti śabdāyate (gasū) tatkaroti tadācaṣṭe; iti ṇic (gasū) prātipadikāddhātvarthe bahulamiṣṭhavacca prātipadikāddhātvarthe ṇic syāt, iṣṭhe yathā prātipadikasya puṃvadbhāva-rabhāva-ṭilopa- vinmatublopa-yaṇādilopa-prasthasphādyādeśa-bhasaṃjñāstadvaṇṇāvapi syuḥ ityallopaḥ ghaṭaṃ karotyācaṣṭe vā ghaṭayati iti nāmadhātavaḥ atha kaṇḍvādayaḥ kaṇḍvādibhyo yak

734

= प्_3,1.27 एभ्यो धातुभ्यो नित्यं यक् स्यात्स्वार्थे कण्डूञ् गात्रविघर्षणे 1 कण्डूयति कण्डूयत इत्यादि इति कण्ड्वादयः अथात्मनेपदप्रक्रिया कर्तरि कर्मव्यतिहारे

= p_3,1.27 ebhyo dhātubhyo nityaṃ yak syātsvārthe kaṇḍūñ gātravigharṣaṇe 1 kaṇḍūyati kaṇḍūyata ityādi iti kaṇḍvādayaḥ athātmanepadaprakriyā kartari karmavyatihāre

735

= प्_1,3.14 क्रियाविनिमये द्योत्ये कर्तर्यात्मनेपदम् व्यतिलुनीते अन्यस्य योग्यं लवनं करोतीत्यर्थः न गतिहिंसार्थेभ्यः

= p_1,3.14 kriyāvinimaye dyotye kartaryātmanepadam vyatilunīte anyasya yogyaṃ lavanaṃ karotītyarthaḥ na gatihiṃsārthebhyaḥ

736

= प्_1,3.15 व्यतिगच्छन्ति व्यतिघ्नन्ति नेर्विशः

= p_1,3.15 vyatigacchanti vyatighnanti nerviśaḥ

737

= प्_1,3.17 निविशते परिव्यवेभ्यः क्रियः

= p_1,3.17 niviśate parivyavebhyaḥ kriyaḥ

738

= प्_1,3.18 परिक्रीणीते विक्रीणीते अवक्रीणीते विपराभ्यां जेः

= p_1,3.18 parikrīṇīte vikrīṇīte avakrīṇīte viparābhyāṃ jeḥ

739

= प्_1,3.19 विजयते पराजयते समवप्रविभ्यः स्थः

= p_1,3.19 vijayate parājayate samavapravibhyaḥ sthaḥ

740

= प्_1,3.22 संतिष्ठते अवतिष्ठते प्रतिष्ठते वितिष्ठते अपह्नवे ज्ञः

= p_1,3.22 saṃtiṣṭhate avatiṣṭhate pratiṣṭhate vitiṣṭhate apahnave jñaḥ

741

= प्_1,3.44 शतमपजानीते अपलपतीत्यर्थः अकर्मकाच्च

= p_1,3.44 śatamapajānīte apalapatītyarthaḥ akarmakācca

742

= प्_1,3.45 सर्पिषो जानीते सर्पिषोपायेन प्रवर्तत इत्यर्थः उदश्चरः सकर्मकात्

= p_1,3.45 sarpiṣo jānīte sarpiṣopāyena pravartata ityarthaḥ udaścaraḥ sakarmakāt

743

= प्_1,3.53 धर्ममुच्चरते उल्लङ्घ्य गच्छतीत्यर्थः समस्तृतीयायुक्तात्

= p_1,3.53 dharmamuccarate ullaṅghya gacchatītyarthaḥ samastṛtīyāyuktāt

744

= प्_1,3.54 रथेन सञ्चरते दाणश्च सा चेच्चतुर्थ्यर्थे

= p_1,3.54 rathena sañcarate dāṇaśca sā ceccaturthyarthe

745

= प्_1,3.55 सम्पूर्वाद्दाणस्तृतीयान्तेन युक्तादुक्तं स्यात् तृतीया चेच्चतुर्थ्यर्थे दास्या संयच्छते कामी पूर्ववत्सनः

= p_1,3.55 sampūrvāddāṇastṛtīyāntena yuktāduktaṃ syāt tṛtīyā ceccaturthyarthe dāsyā saṃyacchate kāmī pūrvavatsanaḥ

746

= प्_1,2.62 सनः पूर्वो यो धातुस्तेन तुल्यं सन्नन्तादप्यात्मनेपदं स्यात् एदिधिष्यते हलन्ताच्च

= p_1,2.62 sanaḥ pūrvo yo dhātustena tulyaṃ sannantādapyātmanepadaṃ syāt edidhiṣyate halantācca

747

= प्_1,2.10 इक्समीपाद्धलः परो झलादिः सन् कित् निविविक्षते गन्धनावक्षेपणसेवनसाहसिक्यप्रतियत्नप्रकथनोपयोगेषु

= p_1,2.10 iksamīpāddhalaḥ paro jhalādiḥ san kit nivivikṣate gandhanāvakṣepaṇasevanasāhasikyapratiyatnaprakathanopayogeṣu

748

= प्_1,3.32 कृञः गन्धनं सूचनम् उत्कुरुते सूचयतीत्यर्थः अवक्षेपणं भर्त्सनम् श्येनो वर्तिकामुत्कुरुते भर्त्सयतीत्यर्थः हरिमुपकुरुते सेवत इत्यर्थः परदारान् प्रकुरुते तेषु सहसा प्रवर्तते एधोदकस्योपस्कुरुते गुणमाधत्ते कथाः प्रकुरुते प्रकथयतीत्यर्थः शतं प्रकुरुते धर्मार्थं विनियुङ्क्ते एषु किम् ? कटं करोति भुजो ऽनवने

= p_1,3.32 kṛñaḥ gandhanaṃ sūcanam utkurute sūcayatītyarthaḥ avakṣepaṇaṃ bhartsanam śyeno vartikāmutkurute bhartsayatītyarthaḥ harimupakurute sevata ityarthaḥ paradārān prakurute teṣu sahasā pravartate edhodakasyopaskurute guṇamādhatte kathāḥ prakurute prakathayatītyarthaḥ śataṃ prakurute dharmārthaṃ viniyuṅkte eṣu kim ? kaṭaṃ karoti bhujo 'navane

748a

= प्_1,3.66 ओदनं भुङ्क्ते अनवने किम् ? महीं भुनक्ति इत्यात्मनेपदप्रक्रिया अथ परस्मैपदप्रक्रिया अनुपराभ्यां कृञः

= p_1,3.66 odanaṃ bhuṅkte anavane kim ? mahīṃ bhunakti ityātmanepadaprakriyā atha parasmaipadaprakriyā anuparābhyāṃ kṛñaḥ

749

= प्_1,3.79 कर्तृगे च फले गन्धनादौ च परस्मैपदं स्यात् अनुकरोति पराकरोति अभिप्रत्यतिभ्यः क्षिपः

= p_1,3.79 kartṛge ca phale gandhanādau ca parasmaipadaṃ syāt anukaroti parākaroti abhipratyatibhyaḥ kṣipaḥ

750

= प्_1,3.80 क्षिप प्रेरणे स्वरितेत् अभिक्षिपति प्राद्वहः

= p_1,3.80 kṣipa preraṇe svaritet abhikṣipati prādvahaḥ

751

= प्_1,3.81 प्रवहति परेर्मृषः

= p_1,3.81 pravahati parermṛṣaḥ

752

= प्_1,3.82 परिमृष्यति व्याङ्परिभ्यो रमः

= p_1,3.82 parimṛṣyati vyāṅparibhyo ramaḥ

753

= प्_1,3.83 रमु क्रीडायाम् विरमति उपाच्च

= p_1,3.83 ramu krīḍāyām viramati upācca

754

= प्_1,3.84 यज्ञदत्तमुपरमति उपरमयतीत्यर्थः अन्तर्भावितण्यर्थो ऽयम् इति परस्मैपदप्रक्रिया इति पदव्यवस्था अथ भावकर्मप्रक्रिया भावकर्मणोः

= p_1,3.84 yajñadattamuparamati uparamayatītyarthaḥ antarbhāvitaṇyartho 'yam iti parasmaipadaprakriyā iti padavyavasthā atha bhāvakarmaprakriyā bhāvakarmaṇoḥ

755

= प्_1,3.13 लस्यात्मनेपदम् सार्वधातुके यक्

= p_1,3.13 lasyātmanepadam sārvadhātuke yak

756

= प्_3,1.67 धातोर्यक् भावकर्मवाचिनि सार्वधातुके भावः क्रिया सा च भावार्थकलकारेणानूद्यते युष्मदस्मद्भ्यां सामानाधिकरण्याभावात्प्रथमः पुरुषः तिङ्वाच्यक्रियाया अद्रव्य रूपत्वेन द्वित्वाद्यप्रतीतेर्न द्विवचनादि किंत्वेकवचनमेवोत्सर्गतः त्वया मया अन्यैश्च भूयते बभूवे स्यसिच्सीयुट्तासिषु भावकर्मणोरुपदेशे ऽज्झनग्रहदृशां वा चिण्वदिट् च

= p_3,1.67 dhātoryak bhāvakarmavācini sārvadhātuke bhāvaḥ kriyā sā ca bhāvārthakalakāreṇānūdyate yuṣmadasmadbhyāṃ sāmānādhikaraṇyābhāvātprathamaḥ puruṣaḥ tiṅvācyakriyāyā adravya rūpatvena dvitvādyapratīterna dvivacanādi kiṃtvekavacanamevotsargataḥ tvayā mayā anyaiśca bhūyate babhūve syasicsīyuṭtāsiṣu bhāvakarmaṇorupadeśe 'jjhanagrahadṛśāṃ vā ciṇvadiṭ ca

757

= प्_6,4.62 उपदेशे यो ऽच् तदन्तानां हनादीनां च चिणीवाङ्गकार्यं वा स्यात्स्यादिषु भावकर्मणोर्गम्यमानयोः स्यादीनामिडागमश्च चिण्वद्भावपक्षे ऽयमिट् चिण्वद्भावाद् वृद्धिः भाविता, भविता भाविष्यते, भविष्यते भूयताम् अभूयत भाविषीष्ट, भविषीष्ट चिण् भावकर्मणोः

= p_6,4.62 upadeśe yo 'c tadantānāṃ hanādīnāṃ ca ciṇīvāṅgakāryaṃ vā syātsyādiṣu bhāvakarmaṇorgamyamānayoḥ syādīnāmiḍāgamaśca ciṇvadbhāvapakṣe 'yamiṭ ciṇvadbhāvād vṛddhiḥ bhāvitā, bhavitā bhāviṣyate, bhaviṣyate bhūyatām abhūyata bhāviṣīṣṭa, bhaviṣīṣṭa ciṇ bhāvakarmaṇoḥ

758

= प्_3,1.66 च्लेश्चिण्स्याद्भावकर्मवाचिनि तशब्दे परे अभावि अभाविष्यत, अभविष्यत अकर्मको ऽप्युपसर्गवशात्सकर्मकः अनुभूयते आनन्दश्चैत्रेण त्वया मया च अनुभूयेते अनुभूयन्ते त्वमनुभूयसे अहमनुभूये अन्वभावि अन्वभाविषाताम्, अन्वभविषाताम् णिलोपः भाव्यते भावयाञ्चक्रे, भावयाम्बभूवे, भावयामासे चिण्वदिट् आभीयत्वेना सिद्धत्वाण्णिलोपः भाविता, भावयिता भाविष्यते, भावयिष्यते अभाव्यत भाव्येत भाविषीष्ट, भावयिषीष्ट अभावि अभाविषाताम्, अभावयिषाताम् बुभूष्यते अकृत्सार्वधातुकयोर्दीर्घः स्तूयते विष्णुः स्ताविता, स्तोता स्ताविष्यते, स्तोष्यते अस्तावि अस्ताविषाताम्, अस्तोषाताम् ऋ गतौ गुणोरऽतीति गुणः अर्यते स्मृ स्मरणे स्मर्यते सस्मरे उपदेशग्रहणाच्चिण्वदिट् आरिता, अर्ता स्मारिता, स्मर्ता अनिदितामिति नलोपः त्रस्यते इदितस्तु नन्द्यते संप्रसारणम् इज्यते तनोतेर्यकि

= p_3,1.66 cleściṇsyādbhāvakarmavācini taśabde pare abhāvi abhāviṣyata, abhaviṣyata akarmako 'pyupasargavaśātsakarmakaḥ anubhūyate ānandaścaitreṇa tvayā mayā ca anubhūyete anubhūyante tvamanubhūyase ahamanubhūye anvabhāvi anvabhāviṣātām, anvabhaviṣātām ṇilopaḥ bhāvyate bhāvayāñcakre, bhāvayāmbabhūve, bhāvayāmāse ciṇvadiṭ ābhīyatvenā siddhatvāṇṇilopaḥ bhāvitā, bhāvayitā bhāviṣyate, bhāvayiṣyate abhāvyata bhāvyeta bhāviṣīṣṭa, bhāvayiṣīṣṭa abhāvi abhāviṣātām, abhāvayiṣātām bubhūṣyate akṛtsārvadhātukayordīrghaḥ stūyate viṣṇuḥ stāvitā, stotā stāviṣyate, stoṣyate astāvi astāviṣātām, astoṣātām ṛ gatau guṇor'tīti guṇaḥ aryate smṛ smaraṇe smaryate sasmare upadeśagrahaṇācciṇvadiṭ āritā, artā smāritā, smartā aniditāmiti nalopaḥ trasyate iditastu nandyate saṃprasāraṇam ijyate tanoteryaki

759

= प्_6,4.44 आकारो ऽन्तादेशो वा स्यात् तायते, तन्यते तपो ऽनुतापे च

= p_6,4.44 ākāro 'ntādeśo vā syāt tāyate, tanyate tapo 'nutāpe ca

760

= प्_3,1.65 तपश्च्लेश्चिण् न स्यात् कर्मकर्तर्यनुतापे च अन्वतप्त पापेन घुमास्थेतीत्त्वम् दीयते धीयते ददे आतो युक् चिण्कृतोः

= p_3,1.65 tapaścleściṇ na syāt karmakartaryanutāpe ca anvatapta pāpena ghumāsthetīttvam dīyate dhīyate dade āto yuk ciṇkṛtoḥ

761

= प्_7,3.33 आदन्तानां युगागमः स्याच्चिणि ञ्णिति कृति च दायिता, दाता दायिषीष्ट, दासीष्ट अदायि अदायिषाताम् भज्यते भञ्जेश्च चिणि

= p_7,3.33 ādantānāṃ yugāgamaḥ syācciṇi ñṇiti kṛti ca dāyitā, dātā dāyiṣīṣṭa, dāsīṣṭa adāyi adāyiṣātām bhajyate bhañjeśca ciṇi

762

= प्_6,4.33 नलोपो वा स्यात् अभाजि, अभञ्जि लभ्यते विभाषा चिण्णमुलोः

= p_6,4.33 nalopo vā syāt abhāji, abhañji labhyate vibhāṣā ciṇṇamuloḥ

763

= प्_7,1.69 लभेर्नुमागमो वा स्यात् अलम्भि, अलाभि इति भावप्रक्रिया अथ कर्मकर्तृप्रक्रिया यदा कर्मैव कर्तृत्वेन विवक्षितं तदा सकर्मकाणामप्यकर्मकत्वात्कर्तरि भावे च लकारः कर्मवत्कर्मणा तुल्यक्रियः

= p_7,1.69 labhernumāgamo vā syāt alambhi, alābhi iti bhāvaprakriyā atha karmakartṛprakriyā yadā karmaiva kartṛtvena vivakṣitaṃ tadā sakarmakāṇāmapyakarmakatvātkartari bhāve ca lakāraḥ karmavatkarmaṇā tulyakriyaḥ

764

= प्_3,1.87 कर्मस्थया क्रियया तुल्यक्रियः कर्ता कर्मवत्स्यात् कार्यातिदेशो ऽयम् तेन यगात्मनेपदचिण्वदिटः स्युः पच्यते फलम् भिद्यते काष्ठम् अभेदि भावे, भिद्यते काष्ठेन इति कर्मकर्तृप्रक्रिया अथ लकारार्थप्रक्रिया अभिज्ञावचने ळ्ट्

= p_3,1.87 karmasthayā kriyayā tulyakriyaḥ kartā karmavatsyāt kāryātideśo 'yam tena yagātmanepadaciṇvadiṭaḥ syuḥ pacyate phalam bhidyate kāṣṭham abhedi bhāve, bhidyate kāṣṭhena iti karmakartṛprakriyā atha lakārārthaprakriyā abhijñāvacane ḷṭ

765

= प्_3,1.112 स्मृतिबोधिन्युपपदे भूतानद्यतने धातोरॢट् लङोऽपवादः वस निवासे स्मरसि कृष्ण गोकुले वत्स्यामः एवं बुध्यसे, चेतयसे, इत्यादिप्रयोगे ऽपि न यदि

= p_3,1.112 smṛtibodhinyupapade bhūtānadyatane dhātorḷṭ laṅo'pavādaḥ vasa nivāse smarasi kṛṣṇa gokule vatsyāmaḥ evaṃ budhyase, cetayase, ityādiprayoge 'pi na yadi

766

= प्_3,1.113 यद्योगे उक्तं न अभिजानासि कृष्ण यद्वने अभुञ्ज्महि लट् स्मे

= p_3,1.113 yadyoge uktaṃ na abhijānāsi kṛṣṇa yadvane abhuñjmahi laṭ sme

767

= प्_3,2.118 लिटो ऽपवादः यजति स्म युधिष्ठिरः वर्तमानसमीप्ये वर्तमानवद्वा

= p_3,2.118 liṭo 'pavādaḥ yajati sma yudhiṣṭhiraḥ vartamānasamīpye vartamānavadvā

768

= प्_3,3.131 वर्तमाने ये प्रत्यया उक्तास्ते वर्तमानसामीप्ये भूते भविष्यति च वा स्युः कदागतो ऽसि अयमागच्छामि, अयमागमं वा कदा गमिष्यसि एष गच्छामि, गमिष्यामि वा हेतुहेतुमतोर्लिङ्

= p_3,3.131 vartamāne ye pratyayā uktāste vartamānasāmīpye bhūte bhaviṣyati ca vā syuḥ kadāgato 'si ayamāgacchāmi, ayamāgamaṃ vā kadā gamiṣyasi eṣa gacchāmi, gamiṣyāmi vā hetuhetumatorliṅ

769

= प्_3,3.156 वा स्यात् कृष्णं नमेच्चेत्सुखं यायात् कृष्णं नंस्यति चेत्सुखं यास्यति (भविष्यत्येवेष्यते) नेह हन्तीति पलायते विधिनिमन्त्रणेति लिङ् विधिः प्रेरणं भृत्यादेर्निकृष्टस्य प्रवर्तनम् यजेत निमन्त्रणं नियोगकरणम्, आवश्यके श्राद्धभोजनादौ दौहित्रादेः प्रवर्तनम् इह भुञ्जीत आमन्त्रणं कामचारानुज्ञा इहासीत अधीष्टं सत्कारपूर्वको व्यापारः पुत्रमध्यापयेद् भवान् संप्रश्नः संप्रधारणम् किं भो वेदमधीयीय उत तर्कम् प्रार्थनं याच्ञा भो भोजनं लभेय एवं लोट् इति लकारार्थप्रक्रिया इति तिङन्तं समाप्तम् अथ कृदन्ते कृत्प्रक्रिया धातोः

= p_3,3.156 vā syāt kṛṣṇaṃ nameccetsukhaṃ yāyāt kṛṣṇaṃ naṃsyati cetsukhaṃ yāsyati (bhaviṣyatyeveṣyate) neha hantīti palāyate vidhinimantraṇeti liṅ vidhiḥ preraṇaṃ bhṛtyādernikṛṣṭasya pravartanam yajeta nimantraṇaṃ niyogakaraṇam, āvaśyake śrāddhabhojanādau dauhitrādeḥ pravartanam iha bhuñjīta āmantraṇaṃ kāmacārānujñā ihāsīta adhīṣṭaṃ satkārapūrvako vyāpāraḥ putramadhyāpayed bhavān saṃpraśnaḥ saṃpradhāraṇam kiṃ bho vedamadhīyīya uta tarkam prārthanaṃ yācñā bho bhojanaṃ labheya evaṃ loṭ iti lakārārthaprakriyā iti tiṅantaṃ samāptam atha kṛdante kṛtprakriyā dhātoḥ

770

= प्_3,1.91 आतृतीयाध्यायसमाप्तेर्ये प्रत्ययास्ते धातोः परे स्युः कृदतिङिति कृत्संज्ञा वासरूपो ऽस्त्रियाम्

= p_3,1.91 ātṛtīyādhyāyasamāpterye pratyayāste dhātoḥ pare syuḥ kṛdatiṅiti kṛtsaṃjñā vāsarūpo 'striyām

771

= प्_3,1.94 अस्मिन्धात्वधिकारे ऽसरूपो ऽपवादप्रत्यय उत्सर्गस्य बाधको वा स्यात् स्त्र्यधिकारोक्तं विना कृत्याः

= p_3,1.94 asmindhātvadhikāre 'sarūpo 'pavādapratyaya utsargasya bādhako vā syāt stryadhikāroktaṃ vinā kṛtyāḥ

772

= प्_3,1.95 ण्वुल्तृचावित्यतः प्राक् कृत्यसंज्ञाः स्युः कर्तरि कृत्

= p_3,1.95 ṇvultṛcāvityataḥ prāk kṛtyasaṃjñāḥ syuḥ kartari kṛt

773

= प्_3,4.67 कृत्प्रत्ययः कर्तरि स्यात् इति प्राप्ते . तयोरेव कृत्यक्तखलर्थाः

= p_3,4.67 kṛtpratyayaḥ kartari syāt iti prāpte . tayoreva kṛtyaktakhalarthāḥ

774

= प्_3,4.70 एते भावकर्मणोरेव स्युः तव्यत्तव्यानीयरः

= p_3,4.70 ete bhāvakarmaṇoreva syuḥ tavyattavyānīyaraḥ

775

= प्_3,1.93 धातोरेते प्रत्ययाः स्युः एधितव्यम्, एधनीयं त्वया भावे औत्सर्गिकमेकवचनं क्लीबत्वं च चेतव्यश्चयनीयो वा धर्मस्त्वया (केलिमर उपसंख्यानम्) पचेलिमा माषाः पक्तव्या इत्यर्थः भिदेलिमाः सरलाः भेत्तव्या इत्यर्थः कर्मणि प्रत्ययः कृत्यल्युटो बहुलम्

= p_3,1.93 dhātorete pratyayāḥ syuḥ edhitavyam, edhanīyaṃ tvayā bhāve autsargikamekavacanaṃ klībatvaṃ ca cetavyaścayanīyo vā dharmastvayā (kelimara upasaṃkhyānam) pacelimā māṣāḥ paktavyā ityarthaḥ bhidelimāḥ saralāḥ bhettavyā ityarthaḥ karmaṇi pratyayaḥ kṛtyalyuṭo bahulam

776

= प्_3,3.113 क्वचित्प्रवृत्तिः क्वचिदप्रवृत्तिः क्वचिद्विभाषा क्वचिदन्यदेव विधेर्विधानं बहुधा समीक्ष्य चतुर्विधं बाहुलकं वदन्ति 1 स्नात्यनेनेति स्नानीयं चूर्णम् दीयते ऽस्मै दानीयो विप्रः अचो यत्

= p_3,3.113 kvacitpravṛttiḥ kvacidapravṛttiḥ kvacidvibhāṣā kvacidanyadeva vidhervidhānaṃ bahudhā samīkṣya caturvidhaṃ bāhulakaṃ vadanti 1 snātyaneneti snānīyaṃ cūrṇam dīyate 'smai dānīyo vipraḥ aco yat

777

= प्_3,1.97 अजन्ताद्धातोर्यत् स्यात् चेयम् ईद्यति

= p_3,1.97 ajantāddhātoryat syāt ceyam īdyati

778

= प्_6,4.65 यति परे आत ईत्स्यात् देयम् ग्लेयम् पोरदुपधात्

= p_6,4.65 yati pare āta ītsyāt deyam gleyam poradupadhāt

779

= प्_3,1.98 पवर्गान्ताददुपधाद्यत्स्यात् ण्यतो ऽपवादः शप्यम् लभ्यम् एतिस्तुशास्वृदृजुषः क्यप्

= p_3,1.98 pavargāntādadupadhādyatsyāt ṇyato 'pavādaḥ śapyam labhyam etistuśāsvṛdṛjuṣaḥ kyap

780

= प्_3,1.109 एभ्यः क्यप् स्यात् ह्रस्वस्य पिति कृति तुक्

= p_3,1.109 ebhyaḥ kyap syāt hrasvasya piti kṛti tuk

781

= प्_6,1.71 इत्यः स्तुत्यः शासु अनुशिष्टौ शास इदङ्हलोः

= p_6,1.71 ityaḥ stutyaḥ śāsu anuśiṣṭau śāsa idaṅhaloḥ

782

= प्_6,4.34 शास उपधाया इत्स्यादङि हलादौ क्ङिति शिष्यः वृत्यः आदृत्यः जुष्यः मृजेर्विभाषा

= p_6,4.34 śāsa upadhāyā itsyādaṅi halādau kṅiti śiṣyaḥ vṛtyaḥ ādṛtyaḥ juṣyaḥ mṛjervibhāṣā

783

= प्_3,1.113 मृजेः क्यब्वा मृज्यः ऋहलोर्ण्यत्

= p_3,1.113 mṛjeḥ kyabvā mṛjyaḥ ṛhalorṇyat

784

= प्_3,1.124 ऋवर्णान्ताद्धलन्ताच्च धातोर्ण्यत् कार्यम् हार्यम् धार्यम् चजोः कु घिण्ण्यतोः

= p_3,1.124 ṛvarṇāntāddhalantācca dhātorṇyat kāryam hāryam dhāryam cajoḥ ku ghiṇṇyatoḥ

785

= प्_7,3.52 चजोः कुत्वं स्यात् घिति ण्यति च परे मृजेर्वृद्धिः

= p_7,3.52 cajoḥ kutvaṃ syāt ghiti ṇyati ca pare mṛjervṛddhiḥ

786

= प्_7,2.114 मृजेरिको वृद्धिः सार्वधातुकार्धधातुकयोः मार्ग्यः भोज्यं भक्ष्ये

= p_7,2.114 mṛjeriko vṛddhiḥ sārvadhātukārdhadhātukayoḥ mārgyaḥ bhojyaṃ bhakṣye

787

= प्_7,6.69 भोग्यमन्यत् इति कृत्यप्रक्रिया अथ पूर्वकृदन्तम् ण्वुल्तृचौ

= p_7,6.69 bhogyamanyat iti kṛtyaprakriyā atha pūrvakṛdantam ṇvultṛcau

788

= प्_3,1.133 धातोरेतौ स्तः कर्तरि कृदिति कर्त्रर्थे युवोरनाकौ

= p_3,1.133 dhātoretau staḥ kartari kṛditi kartrarthe yuvoranākau

789

= प्_7,1.1 यु वु एतयोरनाकौ स्तः कारकः कर्ता नन्दिग्रहिपचादिभ्यो ल्युणिन्यचः

= p_7,1.1 yu vu etayoranākau staḥ kārakaḥ kartā nandigrahipacādibhyo lyuṇinyacaḥ

790

= प्_3,1.134 नन्द्यादेर्ल्युः, ग्रह्यादेर्णिनिः, पचादेरच् स्यात् नन्दयतीति नन्दनः जनमर्दयतीति जनार्दनः लवणः ग्राही स्थायी मन्त्री पचादिराकृतिगणः इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः

= p_3,1.134 nandyāderlyuḥ, grahyāderṇiniḥ, pacāderac syāt nandayatīti nandanaḥ janamardayatīti janārdanaḥ lavaṇaḥ grāhī sthāyī mantrī pacādirākṛtigaṇaḥ igupadhajñāprīkiraḥ kaḥ

791

= प्_3,1.135 एभ्यः कः स्यात् बुधः कृशः ज्ञः प्रियः किरः आतश्चोपसर्गे

= p_3,1.135 ebhyaḥ kaḥ syāt budhaḥ kṛśaḥ jñaḥ priyaḥ kiraḥ ātaścopasarge

792

= प्_3,1.136 प्रज्ञः सुग्लः गेहे कः

= p_3,1.136 prajñaḥ suglaḥ gehe kaḥ

793

= प्_3,1.144 गेहे कर्तरि ग्रहेः कः स्यात् गृहम् कर्मण्यण्

= p_3,1.144 gehe kartari graheḥ kaḥ syāt gṛham karmaṇyaṇ

794

= प्_3,2.1 कर्मण्युपपदे धातोरण् प्रत्ययः स्यात् कुम्भं करोतीति कुम्भकारः आतो ऽनुपसर्गे कः

= p_3,2.1 karmaṇyupapade dhātoraṇ pratyayaḥ syāt kumbhaṃ karotīti kumbhakāraḥ āto 'nupasarge kaḥ

795

= प्_3,2.3 आदन्ताद्धातोरनुपसर्गात्कर्मण्युपपदे कः स्यात् अणो ऽपवादः आतो लोप इटि च गोदः धनदः कम्बलदः अनुपसर्गे किम् ? गोसन्दायः (वा.) मूलविभुजादिभ्यः कः मूलानि विभुजति मूलविभुजो रथः आकृतिगणो ऽयम् महीध्रः कुध्रः चरेष्टः

= p_3,2.3 ādantāddhātoranupasargātkarmaṇyupapade kaḥ syāt aṇo 'pavādaḥ āto lopa iṭi ca godaḥ dhanadaḥ kambaladaḥ anupasarge kim ? gosandāyaḥ (vā.) mūlavibhujādibhyaḥ kaḥ mūlāni vibhujati mūlavibhujo rathaḥ ākṛtigaṇo 'yam mahīdhraḥ kudhraḥ careṣṭaḥ

796

= प्_3,2.16 अधिकरणे उपपदे कुरुचरः भिक्षा सेनादायेषु च

= p_3,2.16 adhikaraṇe upapade kurucaraḥ bhikṣā senādāyeṣu ca

797

= प्_3,2.17 भिक्षाचारः सेनाचारः आदायेति ल्यबन्तम् आदायचरः कृञो हेतुताच्छील्यानुलोम्येषु

= p_3,2.17 bhikṣācāraḥ senācāraḥ ādāyeti lyabantam ādāyacaraḥ kṛño hetutācchīlyānulomyeṣu

798

= प्_3,2.20 एषु द्योत्येषु करोतेष्टः स्यात् अतः कृकमिकंसकुम्भपात्रकुशाकर्णीष्वनव्ययस्य

= p_3,2.20 eṣu dyotyeṣu karoteṣṭaḥ syāt ataḥ kṛkamikaṃsakumbhapātrakuśākarṇīṣvanavyayasya

799

= प्_8,3.46 आदुत्तरस्यानव्ययस्य विसर्गस्य समासे नित्यं सादेशः करोत्यादिषु परेषु यशस्करी विद्या श्राद्धकरः वचनकरः एजेः खश्

= p_8,3.46 āduttarasyānavyayasya visargasya samāse nityaṃ sādeśaḥ karotyādiṣu pareṣu yaśaskarī vidyā śrāddhakaraḥ vacanakaraḥ ejeḥ khaś

800

= प्_3,2.28 ण्यन्तादेजेः खश् स्यात् अरुर्द्विषदजन्तस्य मुम्

= p_3,2.28 ṇyantādejeḥ khaś syāt arurdviṣadajantasya mum

801

= प्_6,3.67 अरुषो द्विषतो ऽजन्तस्य च मुमागमः स्यात्खिदन्ते परे न त्वव्ययस्य शित्त्वाच्छबादिः जनमेजयतीति जनमेजयः प्रियवशे वदः खच्

= p_6,3.67 aruṣo dviṣato 'jantasya ca mumāgamaḥ syātkhidante pare na tvavyayasya śittvācchabādiḥ janamejayatīti janamejayaḥ priyavaśe vadaḥ khac

802

= प्_3,2.38 प्रियंवदः वशंवदः अन्येभ्यो ऽपि दृश्यन्ते

= p_3,2.38 priyaṃvadaḥ vaśaṃvadaḥ anyebhyo 'pi dṛśyante

803

= प्_3,2.75 मनिन् क्वनिप् वनिप् विच् एते प्रत्यया धातोः स्युः नेड्वशि कृति

= p_3,2.75 manin kvanip vanip vic ete pratyayā dhātoḥ syuḥ neḍvaśi kṛti

804

= प्_7,2.8 वशादेः कृत इण् न स्यात् शॄ हिंसायाम् सुशर्मा प्रातरित्वा विड्वनोरनुनासिकस्याऽत्

= p_7,2.8 vaśādeḥ kṛta iṇ na syāt śṝ hiṃsāyām suśarmā prātaritvā viḍvanoranunāsikasyā't

Section (cont. 7)

805

= प्_6,4.41 अनुनासिकस्याऽत्स्यात् विजायत इति विजावा ओणृ अपनयने अवावा विच् रुष रिष हिंसायाम् रोट् रेट् सुगण् क्विप् च

= p_6,4.41 anunāsikasyā'tsyāt vijāyata iti vijāvā oṇṛ apanayane avāvā vic ruṣa riṣa hiṃsāyām roṭ reṭ sugaṇ kvip ca

806

= प्_3,2.76 अयमपि दृश्यते उखास्रत् पर्णध्वत् बाहभ्रट् सुप्यजातौ णिनिस्ताच्छील्ये

= p_3,2.76 ayamapi dṛśyate ukhāsrat parṇadhvat bāhabhraṭ supyajātau ṇinistācchīlye

807

= प्_3,2.78 अजात्यर्थे सुपि धातोर्णिनिस्ताच्छील्ये द्योत्ये उष्णभोजी मनः

= p_3,2.78 ajātyarthe supi dhātorṇinistācchīlye dyotye uṣṇabhojī manaḥ

808

= प्_3,2.82 सुपि मन्यतेर्णिनिः स्यात् दर्शनीयमानी आत्ममाने खश्च

= p_3,2.82 supi manyaterṇiniḥ syāt darśanīyamānī ātmamāne khaśca

809

= प्_3,2.83 स्वकर्मके मनने वर्त्तमानान्मन्यतेः सुपि खश् स्यात् चाण्णिनिः पण्डितमात्मानं मन्यते पण्डितंमन्यः पण्डितमानी खित्यनव्ययस्य

= p_3,2.83 svakarmake manane varttamānānmanyateḥ supi khaś syāt cāṇṇiniḥ paṇḍitamātmānaṃ manyate paṇḍitaṃmanyaḥ paṇḍitamānī khityanavyayasya

810

= प्_6,3.66 खिदन्ते परे पूर्वपदस्य ह्रस्वः ततो मुम् कालिम्मन्या करणे यजः

= p_6,3.66 khidante pare pūrvapadasya hrasvaḥ tato mum kālimmanyā karaṇe yajaḥ

811

= प्_3,2.85 करणे उपपदे भूतार्थे यजेर्णिनिः कर्तरि सोमेनेष्टवान् सोमयाजी अग्निष्टोमयाजी दृशेः क्वनिप्

= p_3,2.85 karaṇe upapade bhūtārthe yajerṇiniḥ kartari someneṣṭavān somayājī agniṣṭomayājī dṛśeḥ kvanip

812

= प्_3,2.94 कर्मणि भूते पारं दृष्टवान् पारदृश्वा राजनि युधि कृञ

= p_3,2.94 karmaṇi bhūte pāraṃ dṛṣṭavān pāradṛśvā rājani yudhi kṛña

813

= प्_3,2.95 क्वनिप्स्यात् युधिरन्तर्भावितण्यर्थः राजानं योधितवान् राजयुध्वा राजकृत्वा सहे च

= p_3,2.95 kvanipsyāt yudhirantarbhāvitaṇyarthaḥ rājānaṃ yodhitavān rājayudhvā rājakṛtvā sahe ca

814

= प्_3,2.96 कर्मणीति निवृत्तम् सह योधितवान् सहयुध्वा सहकृत्वा सप्तम्यां जनेर्डः

= p_3,2.96 karmaṇīti nivṛttam saha yodhitavān sahayudhvā sahakṛtvā saptamyāṃ janerḍaḥ

815

= प्_3,2.97 तत्पुरुषे कृति बहुलम्

= p_3,2.97 tatpuruṣe kṛti bahulam

816

= प्_6,3.14 ङेरलुक् सरसिजम्, सरोजम् उपसर्गे च संज्ञायाम्

= p_6,3.14 ṅeraluk sarasijam, sarojam upasarge ca saṃjñāyām

817

= प्_3,2.99 प्रजा स्यात्संततौ जने क्तक्तवतू निष्ठा

= p_3,2.99 prajā syātsaṃtatau jane ktaktavatū niṣṭhā

818

= प्_1,1.26 एतौ निष्ठासंज्ञौ स्तः निष्ठा

= p_1,1.26 etau niṣṭhāsaṃjñau staḥ niṣṭhā

819

= प्_3,2.102 भूतार्थवृत्तेर्धातोर्निष्ठा स्यात् तत्र तयोरेवेति भावकर्मणोः क्तः कर्तरि कृदिति कर्तरि क्तवतुः उकावितौ स्नातं मया स्तुतस्त्वया विष्णुः विश्वं कृतवान् विष्णुः रदाभ्यां निष्ठातो नः पूर्वस्य च दः

= p_3,2.102 bhūtārthavṛtterdhātorniṣṭhā syāt tatra tayoreveti bhāvakarmaṇoḥ ktaḥ kartari kṛditi kartari ktavatuḥ ukāvitau snātaṃ mayā stutastvayā viṣṇuḥ viśvaṃ kṛtavān viṣṇuḥ radābhyāṃ niṣṭhāto naḥ pūrvasya ca daḥ

820

= प्_8,2.42 रदाभ्यां परस्य निष्ठातस्य नः स्यात् निष्ठापेक्षया पूर्वस्य धातोर्दस्य च शृ हिंसायाम् ऋत इत् रपरः णत्वम् शीर्णः भिन्नः छिन्नः संयोगादेरातो धातोर्यण्वतः

= p_8,2.42 radābhyāṃ parasya niṣṭhātasya naḥ syāt niṣṭhāpekṣayā pūrvasya dhātordasya ca śṛ hiṃsāyām ṛta it raparaḥ ṇatvam śīrṇaḥ bhinnaḥ chinnaḥ saṃyogāderāto dhātoryaṇvataḥ

821

= प्_8,2.43 निष्ठातस्य नः स्यात् द्राणः ग्लानः ल्वादिभ्यः

= p_8,2.43 niṣṭhātasya naḥ syāt drāṇaḥ glānaḥ lvādibhyaḥ

822

= प्_8,2.44 एकविंशतेर्लूञादिभ्यः प्राग्वत् लूनः ज्या धातुः ग्रहिज्येति संप्रसारणम् हलः

= p_8,2.44 ekaviṃśaterlūñādibhyaḥ prāgvat lūnaḥ jyā dhātuḥ grahijyeti saṃprasāraṇam halaḥ

823

= प्_6,4.2 अङ्गावयवाद्धलः परं यत्संप्रसारणं तदन्तस्य दीर्घः जीनः ओदितश्च

= p_6,4.2 aṅgāvayavāddhalaḥ paraṃ yatsaṃprasāraṇaṃ tadantasya dīrghaḥ jīnaḥ oditaśca

824

= प्_8,2.45 भुजो भुग्नः टुओश्वि, उच्छूनः शुषः कः

= p_8,2.45 bhujo bhugnaḥ ṭuośvi, ucchūnaḥ śuṣaḥ kaḥ

825

= प्_8,2.51 निष्ठातस्य कः शुष्कः पचो वः

= p_8,2.51 niṣṭhātasya kaḥ śuṣkaḥ paco vaḥ

826

= प्_8,2.52 पक्वः क्षै क्षये क्षायो मः

= p_8,2.52 pakvaḥ kṣai kṣaye kṣāyo maḥ

827

= प्_8,2.53 क्षामः निष्ठायां सेटि

= p_8,2.53 kṣāmaḥ niṣṭhāyāṃ seṭi

828

= प्_6,4.52 णेर्लोपः भावितः भावितवान् दृह हिंसायाम् दृढः स्थूलबलयोः

= p_6,4.52 ṇerlopaḥ bhāvitaḥ bhāvitavān dṛha hiṃsāyām dṛḍhaḥ sthūlabalayoḥ

829

= प्_7,2.20 स्थूले बलवति च निपात्यते दधातेर्हिः

= p_7,2.20 sthūle balavati ca nipātyate dadhāterhiḥ

830

= प्_7,4.42 तादौ किति हितम् दो दद् घोः

= p_7,4.42 tādau kiti hitam do dad ghoḥ

831

= प्_7,4.46 घुसंज्ञकस्य दा इत्यस्य दथ् स्यात् तादौ किति चर्त्वंम् दत्तः लिटः कानज्वा

= p_7,4.46 ghusaṃjñakasya dā ityasya dath syāt tādau kiti cartvaṃm dattaḥ liṭaḥ kānajvā

832

= प्_3,2.106 क्वसुश्च

= p_3,2.106 kvasuśca

833

= प्_3,2.107 लिटः कानच् क्वसुश्च वा स्तः तङानावात्मनेपदम् चक्राणः म्वोश्च

= p_3,2.107 liṭaḥ kānac kvasuśca vā staḥ taṅānāvātmanepadam cakrāṇaḥ mvośca

834

= प्_8,2.65 मान्तस्य धातोर्नत्वं म्वोः परतः जगन्वान् लटः शतृशानचावप्रथमासमानाधिकरणे

= p_8,2.65 māntasya dhātornatvaṃ mvoḥ parataḥ jaganvān laṭaḥ śatṛśānacāvaprathamāsamānādhikaraṇe

835

= प्_3,2.124 अप्रथमान्तेन समानाधिकरणे लट एतौ वा स्तः शबादि पचन्तं चैत्रं पश्य आने मुक्

= p_3,2.124 aprathamāntena samānādhikaraṇe laṭa etau vā staḥ śabādi pacantaṃ caitraṃ paśya āne muk

836

= प्_7,2.82 अदन्ताङ्गस्य मुगागमः स्यादाने परे पचमानं चैत्रं पश्य लडित्यनुवर्तमाने पुनर्लड्ग्रहणात् प्रथमासामानाधिकरण्ये ऽपि क्वचित् सन् द्विजः विदेः शतुर्वसुः

= p_7,2.82 adantāṅgasya mugāgamaḥ syādāne pare pacamānaṃ caitraṃ paśya laḍityanuvartamāne punarlaḍgrahaṇāt prathamāsāmānādhikaraṇye 'pi kvacit san dvijaḥ videḥ śaturvasuḥ

837

= प्_7,1.36 वेत्तेः परस्य शतुर्वसुरादेशो वा विदन् विद्वान् तौ सत्

= p_7,1.36 vetteḥ parasya śaturvasurādeśo vā vidan vidvān tau sat

838

= प्_3,2.127 तौ शतृशानचौ सत्संज्ञौ स्तः ळ्टः सद्वा

= p_3,2.127 tau śatṛśānacau satsaṃjñau staḥ ḷṭaḥ sadvā

839

= प्_3,3.14 व्यवस्थितविभाषेयम् तेनाप्रथमासामानाधिकरण्ये प्रत्योत्तरपदयोः संबोधने लक्षणहेत्वोश्च नित्यम् करिष्यन्तं करिष्यमाणं पश्य आक्वेस्तच्छीलतद्धर्मतत्साधुकारिषु

= p_3,3.14 vyavasthitavibhāṣeyam tenāprathamāsāmānādhikaraṇye pratyottarapadayoḥ saṃbodhane lakṣaṇahetvośca nityam kariṣyantaṃ kariṣyamāṇaṃ paśya ākvestacchīlataddharmatatsādhukāriṣu

840

= प्_3,2.134 क्विपमभिव्याप्य वक्ष्यमाणाः प्रत्ययास्तच्छीलादिषु कर्तृषु बोध्याः तृन्

= p_3,2.134 kvipamabhivyāpya vakṣyamāṇāḥ pratyayāstacchīlādiṣu kartṛṣu bodhyāḥ tṛn

841

= प्_3,2.134 कर्ता कटान् जल्पभिक्षकुट्टलुण्टवृङः षाकन्

= p_3,2.134 kartā kaṭān jalpabhikṣakuṭṭaluṇṭavṛṅaḥ ṣākan

842

= प्_3,2.155 षः प्रत्ययस्य

= p_3,2.155 ṣaḥ pratyayasya

843

= प्_1,3.6 प्रत्ययस्यादिः ष इत्संज्ञः स्यात् जल्पाकः भिक्षाकः कुट्टाकः लुण्टाकः वराकः वराकी सनाशंसभिक्ष उः

= p_1,3.6 pratyayasyādiḥ ṣa itsaṃjñaḥ syāt jalpākaḥ bhikṣākaḥ kuṭṭākaḥ luṇṭākaḥ varākaḥ varākī sanāśaṃsabhikṣa uḥ

844

= प्_3,2.168 चिकीर्षुः आशंसुः भिक्षुः भ्राजभासधुर्विद्युतोर्जिपॄजुग्रावस्तुवः क्विप्

= p_3,2.168 cikīrṣuḥ āśaṃsuḥ bhikṣuḥ bhrājabhāsadhurvidyutorjipṝjugrāvastuvaḥ kvip

845

= प्_3,2.177 विभ्राट् भाः राल्लोपः

= p_3,2.177 vibhrāṭ bhāḥ rāllopaḥ

846

= प्_6,4.21 रेफाच्छ्वोर्लोपः क्वौ झलादौ क्ङिति धूः विद्युत् ऊर्क पूः दृशिग्रहणस्यापकर्षाज्जवतेर्दीर्घः जूः ग्रावस्तुत् (क्विब्वचिप्रच्छ्यायतस्तुकटप्रुजुश्रीणां दीर्घो ऽसम्प्रसारणं च) वक्तीति वाक् च्छ्वोः शूडनुनासिके च

= p_6,4.21 rephācchvorlopaḥ kvau jhalādau kṅiti dhūḥ vidyut ūrka pūḥ dṛśigrahaṇasyāpakarṣājjavaterdīrghaḥ jūḥ grāvastut (kvibvacipracchyāyatastukaṭaprujuśrīṇāṃ dīrgho 'samprasāraṇaṃ ca) vaktīti vāk cchvoḥ śūḍanunāsike ca

847

= प्_6,4.19 सतुक्कस्य छस्य वस्य च क्रामात् श् ऊठ् इत्यादेशौ स्तो ऽनुनासिके क्वौ झलादौ च क्ङिति पृच्छतीति प्राट् आयतं स्तौतीति आयतस्तूः कटं प्रवते कटप्रूः जूरुक्तः श्रयति हरिं श्रीः दाम्नीशसयुयुजस्तुतुदसिसिचमिहपतदशनहः करणे

= p_6,4.19 satukkasya chasya vasya ca krāmāt ś ūṭh ityādeśau sto 'nunāsike kvau jhalādau ca kṅiti pṛcchatīti prāṭ āyataṃ stautīti āyatastūḥ kaṭaṃ pravate kaṭaprūḥ jūruktaḥ śrayati hariṃ śrīḥ dāmnīśasayuyujastutudasisicamihapatadaśanahaḥ karaṇe

848

= प्_3,2.182 दाबादेः ष्ट्रन् स्यात्करणेरऽथे दात्यनेन दात्रम् नेत्रम् तितुत्रतथसिसुसरकसेषु च

= p_3,2.182 dābādeḥ ṣṭran syātkaraṇer'the dātyanena dātram netram titutratathasisusarakaseṣu ca

849

= प्_7,2.9 एषां दशानां कृत्प्रत्ययानामिण् न शस्त्रम् योत्रम् योक्त्रम् स्तोत्रम् तोत्त्रम् सेत्रम् सेक्त्रम् मेढ्रम् पत्रम् दंष्ट्रा नद्ध्री अर्तिलूधूसूखनसहचर इत्रः

= p_7,2.9 eṣāṃ daśānāṃ kṛtpratyayānāmiṇ na śastram yotram yoktram stotram tottram setram sektram meḍhram patram daṃṣṭrā naddhrī artilūdhūsūkhanasahacara itraḥ

850

= प्_6,2.184 अरित्रम् लवित्रम् धुवित्रम् सवित्रम् खनित्रम् सहित्रम् चरित्रम् पुवः संज्ञायाम्

= p_6,2.184 aritram lavitram dhuvitram savitram khanitram sahitram caritram puvaḥ saṃjñāyām

851

= प्_3,2.185 wएइतेर् स्. 139 पवित्रम् इति पूर्वकृदन्तम् अथोणादयः कृवापाजिमिस्वदिसाध्यशूभ्य उण् 1 करोतीति कारुः वातीति वायुः पायुर्गुदम् जायुरौषधम् मायुः पित्तम् स्वादुः साध्नोति परकार्यमिति साधुः आशु शीघ्रम् उणादयो बहुलम्

= p_3,2.185 weiter s. 139 pavitram iti pūrvakṛdantam athoṇādayaḥ kṛvāpājimisvadisādhyaśūbhya uṇ 1 karotīti kāruḥ vātīti vāyuḥ pāyurgudam jāyurauṣadham māyuḥ pittam svāduḥ sādhnoti parakāryamiti sādhuḥ āśu śīghram uṇādayo bahulam

852

= प्_3,3.1 एते वर्तमाने संज्ञायाम् च बहुलं स्युः केचिदविहिता अप्यूह्याः संज्ञासु धातुरूपाणि प्रत्ययाश्च ततः परे कार्याद्विद्यादनूबन्धमेतच्छास्त्रमुणादिषु इत्युणादयः अथोत्तरकृदन्तम् तुमुन्ण्वुलौ क्रियायां क्रियार्थायाम्

= p_3,3.1 ete vartamāne saṃjñāyām ca bahulaṃ syuḥ kecidavihitā apyūhyāḥ saṃjñāsu dhāturūpāṇi pratyayāśca tataḥ pare kāryādvidyādanūbandhametacchāstramuṇādiṣu ityuṇādayaḥ athottarakṛdantam tumunṇvulau kriyāyāṃ kriyārthāyām

853

= प्_3,3.10 क्रियार्थायां क्रियायामुपपदे भविष्यत्यर्थे धातोरेतौ स्तः मान्तत्वादव्ययत्वम् कृष्णं द्रष्टुं याति कृष्णं दर्शको याति कालसमयवेलासु तुमुन्

= p_3,3.10 kriyārthāyāṃ kriyāyāmupapade bhaviṣyatyarthe dhātoretau staḥ māntatvādavyayatvam kṛṣṇaṃ draṣṭuṃ yāti kṛṣṇaṃ darśako yāti kālasamayavelāsu tumun

854

= प्_3,3.167 कालार्थेषूपपदेषु तुमुन् कालः समयो वेला वा भोक्तुम् भावे

= p_3,3.167 kālārtheṣūpapadeṣu tumun kālaḥ samayo velā vā bhoktum bhāve

855

= प्_3,3.18 सिद्धावस्थापन्ने धात्वर्थे वाच्ये धातोर्घञ् पाकः अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्

= p_3,3.18 siddhāvasthāpanne dhātvarthe vācye dhātorghañ pākaḥ akartari ca kārake saṃjñāyām

856

= प्_3,3.19 कर्तृभिन्ने कारके घञ् स्यात् घञि च भावकरणयोः

= p_3,3.19 kartṛbhinne kārake ghañ syāt ghañi ca bhāvakaraṇayoḥ

857

= प्_6,4.27 रञ्जेर्नलोपः स्यात् रागः अनयोः किम्? रज्यत्यस्मिन्निति रङ्गः निवासचितिशरीरोपसमाधानेष्वादेश्च कः

= p_6,4.27 rañjernalopaḥ syāt rāgaḥ anayoḥ kim? rajyatyasminniti raṅgaḥ nivāsacitiśarīropasamādhāneṣvādeśca kaḥ

858

= प्_3,3.41 एषु चिनोतेर्घञ् आदेश्च ककारः उपसमाधानं राशीकरणम् निकायः कायः गोमयनिकायः एरच्

= p_3,3.41 eṣu cinoterghañ ādeśca kakāraḥ upasamādhānaṃ rāśīkaraṇam nikāyaḥ kāyaḥ gomayanikāyaḥ erac

859

= प्_3,3.46 इवर्णान्तादच् चयः जयः ॠदोरप्

= p_3,3.46 ivarṇāntādac cayaḥ jayaḥ ṝdorap

860

= प्_3,3.57 ॠवर्णान्तादुवर्णान्ताच्चाप् करः गरः यवः लवः स्तवः पवः (घञर्थे कविधानम्) प्रस्थः विघ्नः ड्वितः क्त्रिः

= p_3,3.57 ṝvarṇāntāduvarṇāntāccāp karaḥ garaḥ yavaḥ lavaḥ stavaḥ pavaḥ (ghañarthe kavidhānam) prasthaḥ vighnaḥ ḍvitaḥ ktriḥ

861

= प्_3,3.88 क्त्रेर्मम्नित्यम्

= p_3,3.88 ktrermamnityam

862

= प्_4,4.20 क्त्रिप्रत्ययान्तात्मप् निर्वृत्तेरऽथे पाकेन निर्वृत्तं पक्त्रिमम् डुवप् उप्त्रिमम् ट्वितो ऽथुच्

= p_4,4.20 ktripratyayāntātmap nirvṛtter'the pākena nirvṛttaṃ paktrimam ḍuvap uptrimam ṭvito 'thuc

863

= प्_3,3.89 टुवेपृ कम्पने, वेपथुः यजयाचयतविच्छप्रच्छरक्षो नङ्

= p_3,3.89 ṭuvepṛ kampane, vepathuḥ yajayācayatavicchapraccharakṣo naṅ

864

= प्_3,3.90 यज्ञः याच्ञा यत्नः विश्नः प्रश्नः रक्ष्णः स्वपो नन्

= p_3,3.90 yajñaḥ yācñā yatnaḥ viśnaḥ praśnaḥ rakṣṇaḥ svapo nan

865

= प्_3,3.91 स्वप्नः उपसर्गे घोः किः

= p_3,3.91 svapnaḥ upasarge ghoḥ kiḥ

866

= प्_3,3.92 प्रधिः उपधिः स्त्रियां क्तिन्

= p_3,3.92 pradhiḥ upadhiḥ striyāṃ ktin

867

= प्_3,3.94 स्त्रीलिङ्गे भावे क्तिन् स्यात् घञो ऽपवादः कृतिः स्तुतिः (ॠल्वादिभ्यः क्तिन्निष्ठावद्वाच्यः) तेन नत्वम् कीर्णिः लूनिः धूनिः पूनिः (संपदादिभ्यः क्विप्) संपत् विपत् आपत् (क्तिन्नपीष्यते) संपत्तिः विपत्तिः आपत्तिः ऊतियूतिजूतिसातिहेतिकीर्तयश्च

= p_3,3.94 strīliṅge bhāve ktin syāt ghaño 'pavādaḥ kṛtiḥ stutiḥ (ṝlvādibhyaḥ ktinniṣṭhāvadvācyaḥ) tena natvam kīrṇiḥ lūniḥ dhūniḥ pūniḥ (saṃpadādibhyaḥ kvip) saṃpat vipat āpat (ktinnapīṣyate) saṃpattiḥ vipattiḥ āpattiḥ ūtiyūtijūtisātihetikīrtayaśca

868

= प्_3,3.97 एते निपात्यन्ते ज्वरत्वरस्रिव्यविमवामुपधायाश्च

= p_3,3.97 ete nipātyante jvaratvarasrivyavimavāmupadhāyāśca

869

= प्_6,4.20 एषामुपधावकारयोरूठ् अनुनासिके क्वौ झलादौ क्ङिति अतः क्विप् जूः तूः स्रूः ऊः मूः इच्छा

= p_6,4.20 eṣāmupadhāvakārayorūṭh anunāsike kvau jhalādau kṅiti ataḥ kvip jūḥ tūḥ srūḥ ūḥ mūḥ icchā

870

= प्_3,3.101 इषेर्निपातो ऽयम् अ प्रत्ययात्

= p_3,3.101 iṣernipāto 'yam a pratyayāt

871

= प्_3,3.102 प्रत्ययान्तेभ्यो धातुभ्यः स्त्रियामकारः प्रत्ययः स्यात् चिकीर्षा पुत्रकाम्या गुरोश्च हलः

= p_3,3.102 pratyayāntebhyo dhātubhyaḥ striyāmakāraḥ pratyayaḥ syāt cikīrṣā putrakāmyā gurośca halaḥ

872

= प्_3,3.103 गुरुमतो हलन्तात्स्त्रियामकारः प्रत्ययः स्यात् ईहा ण्यासश्रन्थो युच्

= p_3,3.103 gurumato halantātstriyāmakāraḥ pratyayaḥ syāt īhā ṇyāsaśrantho yuc

873

= प्_3,3.107 अकारस्यापवादः कारणा हारणा नपुंसके भावे क्तः

= p_3,3.107 akārasyāpavādaḥ kāraṇā hāraṇā napuṃsake bhāve ktaḥ

874

= प्_3,3.11 ल्युट् च

= p_3,3.11 lyuṭ ca

875

= प्_3,3.115 हसितम्, हसनम् पुंसि संज्ञायां घः प्रायेण

= p_3,3.115 hasitam, hasanam puṃsi saṃjñāyāṃ ghaḥ prāyeṇa

876

= प्_3,3.188 छादेर्घे ऽद्व्युपसर्गस्य

= p_3,3.188 chāderghe 'dvyupasargasya

877

= प्_6,4.96 द्विप्रभृत्युपसर्गहीनस्य छादेर्ह्रस्वो घे परे दन्ताश्छाद्यन्ते ऽनेनेति दन्तच्छदः आकुर्वन्त्यस्मिन्नित्याकरः अवे तॄस्त्रोर्घञ्

= p_6,4.96 dviprabhṛtyupasargahīnasya chāderhrasvo ghe pare dantāśchādyante 'neneti dantacchadaḥ ākurvantyasminnityākaraḥ ave tṝstrorghañ

878

= प्_3,3.120 अवतारः कूपादेः अवस्तारो जवनिका हलश्च

= p_3,3.120 avatāraḥ kūpādeḥ avastāro javanikā halaśca

879

= प्_3,3.121 हलन्ताद्घञ् घापवादः रमन्ते योगिनो ऽस्मिन्निति रामः अपमृज्यते ऽनेन व्याध्यादिरित्यपामार्गः ईषद्दुस्सुषु कृच्छ्राकृच्छ्रार्थेषु खल्

= p_3,3.121 halantādghañ ghāpavādaḥ ramante yogino 'sminniti rāmaḥ apamṛjyate 'nena vyādhyādirityapāmārgaḥ īṣaddussuṣu kṛcchrākṛcchrārtheṣu khal

880

= प्_3,3.126 करणाधिकरणयोरिति निवृत्तम् एषु दुःखसुखार्थेषूपपदेषु खल् तयोरेवेति भावे कर्मणि च कृच्छ्रे - दुष्करः कटो भवता अकृच्छ्रे - ईषत्करः सुकरः आतो युच्

= p_3,3.126 karaṇādhikaraṇayoriti nivṛttam eṣu duḥkhasukhārtheṣūpapadeṣu khal tayoreveti bhāve karmaṇi ca kṛcchre - duṣkaraḥ kaṭo bhavatā akṛcchre - īṣatkaraḥ sukaraḥ āto yuc

881

= प्_3,3.128 खलो ऽपवादः ईषत्पानः सोमो भवता दुष्पानः सुपानः अलंखल्वोः प्रतिषेधयोः प्राचां क्त्वा

= p_3,3.128 khalo 'pavādaḥ īṣatpānaḥ somo bhavatā duṣpānaḥ supānaḥ alaṃkhalvoḥ pratiṣedhayoḥ prācāṃ ktvā

882

= प्_3,4.18 प्रतिषेधार्थेयोरलंखल्वोरुपपदयोः क्त्वा स्यात् प्राचां ग्रहणं पूजार्थम् अमैवाव्ययेनेति नियमान्नोपपदसमासः दो दद्घोः अलं दत्त्वा घुमास्थेतीत्त्वम् पीत्वा खलु अलंखल्वोः किम्? मा कार्षीत् प्रतिषेधयोः किम्? अलंकारः समानकर्तृकयोः पूर्वकाले

= p_3,4.18 pratiṣedhārtheyoralaṃkhalvorupapadayoḥ ktvā syāt prācāṃ grahaṇaṃ pūjārtham amaivāvyayeneti niyamānnopapadasamāsaḥ do dadghoḥ alaṃ dattvā ghumāsthetīttvam pītvā khalu alaṃkhalvoḥ kim? mā kārṣīt pratiṣedhayoḥ kim? alaṃkāraḥ samānakartṛkayoḥ pūrvakāle

883

= प्_3,4.21 समानकर्तृकयोर्धात्वर्थयोः पूर्वकाले विद्यमानाद्धातोः क्त्वा स्यात् भुक्त्वा व्रजति द्वित्वमतन्त्रम् भुक्त्वा पीत्वा व्रजति न क्त्वा सेट्

= p_3,4.21 samānakartṛkayordhātvarthayoḥ pūrvakāle vidyamānāddhātoḥ ktvā syāt bhuktvā vrajati dvitvamatantram bhuktvā pītvā vrajati na ktvā seṭ

884

= प्_1,2.18 सेट् क्त्वा किन्न स्यात् शयित्वा सेट् किम् ? कृत्वा रलो व्युपधाद्धलादेः संश्च

= p_1,2.18 seṭ ktvā kinna syāt śayitvā seṭ kim ? kṛtvā ralo vyupadhāddhalādeḥ saṃśca

885

= प्_2,2.26 इवर्णोवर्णोपधाद्धलादेः रलन्तात्परौ क्त्वासनौ सेटौ वा कितौ स्तः द्युतित्वा, द्योतित्वा लिखित्वा, लेखित्वा व्युपधात्किम् ? वर्तित्वा रलः किम् ? एषित्वा सेट् किम् ? भुक्त्वा उदितो वा

= p_2,2.26 ivarṇovarṇopadhāddhalādeḥ ralantātparau ktvāsanau seṭau vā kitau staḥ dyutitvā, dyotitvā likhitvā, lekhitvā vyupadhātkim ? vartitvā ralaḥ kim ? eṣitvā seṭ kim ? bhuktvā udito vā

886

= प्_7,2.56 उदितः परस्य क्तव इड्वा शमित्वा, शान्त्वा देवित्वा, द्यूत्वा दधातेर्हिः हित्वा जहातेश्च क्त्वि

= p_7,2.56 uditaḥ parasya ktava iḍvā śamitvā, śāntvā devitvā, dyūtvā dadhāterhiḥ hitvā jahāteśca ktvi

887

= प्_7,4.43 हित्वा हाङस्तु - हात्वा समासे ऽनञ्पूर्वे क्त्वो ल्यप्

= p_7,4.43 hitvā hāṅastu - hātvā samāse 'nañpūrve ktvo lyap

888

= प्_7,1.37 अव्ययपूर्वपदे ऽनञ्समासे क्त्वो ल्यबादेशः स्यात् तुक् प्रकृत्य अनञ् किम् ? अकृत्वा आभीक्ष्ण्ये णमुल् च

= p_7,1.37 avyayapūrvapade 'nañsamāse ktvo lyabādeśaḥ syāt tuk prakṛtya anañ kim ? akṛtvā ābhīkṣṇye ṇamul ca

889

= प्_3,4.22 आभीक्ष्ण्ये द्योत्ये पूर्वविषये णमुल् स्यात् क्त्वा च नित्यवीप्सयोः

= p_3,4.22 ābhīkṣṇye dyotye pūrvaviṣaye ṇamul syāt ktvā ca nityavīpsayoḥ

890

= प्_8,1.4 आभीक्ष्ण्ये वीप्सायां च द्योत्ये पदस्य द्वित्वं स्यात् आभीक्ष्ण्यं तिङन्तेष्वव्ययसंज्ञकेषु च कृदन्तेषु च स्मारंस्मारं नमति शिवम् स्मृत्वास्मृत्वा पायम्पायम् भोजम्भोजम् श्रावंश्रावम् अन्यथैवंकथमित्थंसु सिद्धाप्रयोगश्चेत्

= p_8,1.4 ābhīkṣṇye vīpsāyāṃ ca dyotye padasya dvitvaṃ syāt ābhīkṣṇyaṃ tiṅanteṣvavyayasaṃjñakeṣu ca kṛdanteṣu ca smāraṃsmāraṃ namati śivam smṛtvāsmṛtvā pāyampāyam bhojambhojam śrāvaṃśrāvam anyathaivaṃkathamitthaṃsu siddhāprayogaścet

891

= प्_3,4.27 एषु कृञो णमुल् स्यात् सिद्धो ऽप्रयोगो ऽस्य एवम्भूतश्चेत् कृञ् व्यर्थत्वात्प्रयोगानर्ह इत्यर्थः अन्यथाकारम् एवङ्कारम् कथङ्कारम् इत्थङ्कारं भुङ्क्ते सिद्धेति किम् ? शिरो ऽन्यथा कृत्वा भुङ्क्ते इत्युत्तरकृदन्तम् इति कृदन्तम् अथ विभक्तयर्थाः प्रातिपदिकार्थलिङ्गपरिमाणवचनमात्रे प्रथमा

= p_3,4.27 eṣu kṛño ṇamul syāt siddho 'prayogo 'sya evambhūtaścet kṛñ vyarthatvātprayogānarha ityarthaḥ anyathākāram evaṅkāram kathaṅkāram itthaṅkāraṃ bhuṅkte siddheti kim ? śiro 'nyathā kṛtvā bhuṅkte ityuttarakṛdantam iti kṛdantam atha vibhaktayarthāḥ prātipadikārthaliṅgaparimāṇavacanamātre prathamā

892

= प्_2,3.46 नियतोपस्थितिकः प्रातिपदिकार्थः मात्रशब्दस्य प्रत्येकं योगः प्रातिपदिकार्थमात्रे लिङ्गमात्राद्याधिक्ये परिमाणमात्रे संख्यामात्रे च प्रथमा स्यात् प्रातिपदिकार्थमात्रे - उच्चैः नीचैः कृष्णः श्रीः ज्ञानम् लिङ्गमात्रे - तटः, तटी, तटम् परिमाणमात्रे - द्रोणो व्रीहिः वचनं संख्या एकः, द्वौ, बहवः सम्बोधने च

= p_2,3.46 niyatopasthitikaḥ prātipadikārthaḥ mātraśabdasya pratyekaṃ yogaḥ prātipadikārthamātre liṅgamātrādyādhikye parimāṇamātre saṃkhyāmātre ca prathamā syāt prātipadikārthamātre - uccaiḥ nīcaiḥ kṛṣṇaḥ śrīḥ jñānam liṅgamātre - taṭaḥ, taṭī, taṭam parimāṇamātre - droṇo vrīhiḥ vacanaṃ saṃkhyā ekaḥ, dvau, bahavaḥ sambodhane ca

893

= प्_2,3.47 प्रथमा स्यात् हे राम इति प्रथमा कर्तुरीप्सिततमं कर्म

= p_2,3.47 prathamā syāt he rāma iti prathamā karturīpsitatamaṃ karma

894

= प्_1,4.49 कर्तुः क्रियया आप्तुमिष्टतमं कारकं कर्मसंज्ञं स्यात् कर्मणि द्वितीया

= p_1,4.49 kartuḥ kriyayā āptumiṣṭatamaṃ kārakaṃ karmasaṃjñaṃ syāt karmaṇi dvitīyā

895

= प्_2,3.2 अनुक्ते कर्मणि द्वितीया स्यात् हरिं भजति अभिहिते तु कर्मादौ प्रथमा - हरिः सेव्यते लक्ष्म्या सेवितः अकथितं च

= p_2,3.2 anukte karmaṇi dvitīyā syāt hariṃ bhajati abhihite tu karmādau prathamā - hariḥ sevyate lakṣmyā sevitaḥ akathitaṃ ca

896

= प्_1,4.51 अपादानादिविशेषैरविवक्षितं कारकं कर्मसंज्ञं स्यात् दुह्याच्पच्दण्ड् रुधिप्रच्छिचिब्रूशासुजिमथ्मुषाम् कर्मयुक् स्यादकथितं तथा स्यान्नीहृकृष्वहाम् 1 गां दोग्धि पयः बलिं याचते वसुधाम् तण्डुलानोदनं पचति गर्गान् शतं दण्डयति व्रजमवरुणद्धि गाम् माणवकं पन्थानं पृच्छति वृक्षमवचिनोति फलानि माणवकं धर्मं ब्रूते शास्ति वा शतं जयति देवदत्तम् सुधां क्षीरनिधिं मथ्नाति देवदत्तं शतं मुष्णाति ग्राममजां नयति हरति कर्षति वहति वा अर्थनिबन्धनेयं संज्ञा बलिं भिक्षते वसुधाम् माणवकं धर्मं भाषते अभिवत्ते वक्तीत्यादि इति द्वितीया स्वतन्त्रः कर्ता

= p_1,4.51 apādānādiviśeṣairavivakṣitaṃ kārakaṃ karmasaṃjñaṃ syāt duhyācpacdaṇḍ rudhipracchicibrūśāsujimathmuṣām karmayuk syādakathitaṃ tathā syānnīhṛkṛṣvahām 1 gāṃ dogdhi payaḥ baliṃ yācate vasudhām taṇḍulānodanaṃ pacati gargān śataṃ daṇḍayati vrajamavaruṇaddhi gām māṇavakaṃ panthānaṃ pṛcchati vṛkṣamavacinoti phalāni māṇavakaṃ dharmaṃ brūte śāsti vā śataṃ jayati devadattam sudhāṃ kṣīranidhiṃ mathnāti devadattaṃ śataṃ muṣṇāti grāmamajāṃ nayati harati karṣati vahati vā arthanibandhaneyaṃ saṃjñā baliṃ bhikṣate vasudhām māṇavakaṃ dharmaṃ bhāṣate abhivatte vaktītyādi iti dvitīyā svatantraḥ kartā

897

= प्_1,4.54 क्रियायां स्वातन्त्र्येण विवक्षितोरऽथः कर्ता स्यात् साधकतमं करणम्

= p_1,4.54 kriyāyāṃ svātantryeṇa vivakṣitor'thaḥ kartā syāt sādhakatamaṃ karaṇam

898

= प्_1,4.42 क्रियासिद्धौ प्रकृष्टोपकारकं करणसंज्ञं स्यात् कर्तृकरणयोस्तृतीया

= p_1,4.42 kriyāsiddhau prakṛṣṭopakārakaṃ karaṇasaṃjñaṃ syāt kartṛkaraṇayostṛtīyā

899

= प्_2,3.28 अनभिहिते कर्तरि करणे च तृतीया स्यात् रामेण बाणेन हतो वाली इति तृतीया कर्मणा यमभिप्रैति स सम्प्रदानम्

= p_2,3.28 anabhihite kartari karaṇe ca tṛtīyā syāt rāmeṇa bāṇena hato vālī iti tṛtīyā karmaṇā yamabhipraiti sa sampradānam

900

= प्_1,4.32 दानस्य कर्मणा यमभिप्रैति स सम्प्रदानसंज्ञः स्यात् चतुर्थी सम्प्रदाने

= p_1,4.32 dānasya karmaṇā yamabhipraiti sa sampradānasaṃjñaḥ syāt caturthī sampradāne

901

= प्_2,3.13 विप्राय गां ददाति नमस्स्वस्तिस्वाहास्वधालंवषड्योगाच्च

= p_2,3.13 viprāya gāṃ dadāti namassvastisvāhāsvadhālaṃvaṣaḍyogācca

902

= प्_2,3.16 एभिर्योगे चतुर्थी हरये नमः प्रजाभ्यः स्वस्ति अग्नये स्वाहा पितृभ्यः स्वधा अलमिति पर्याप्त्यर्थग्रहणम् तेन दैत्येभ्यो हरिरलं प्रभुः समर्थः शक्त इत्यादि इति चतुर्थी ध्रुवमपाये ऽपादानम्

= p_2,3.16 ebhiryoge caturthī haraye namaḥ prajābhyaḥ svasti agnaye svāhā pitṛbhyaḥ svadhā alamiti paryāptyarthagrahaṇam tena daityebhyo hariralaṃ prabhuḥ samarthaḥ śakta ityādi iti caturthī dhruvamapāye 'pādānam

903

= प्_1,4.24 अपायो विश्लेषस्तस्मिन्साध्ये यद् ध्रुवमवधिभूतं कारकं तदपादानं स्यात् अपादाने पञ्चमी

= p_1,4.24 apāyo viśleṣastasminsādhye yad dhruvamavadhibhūtaṃ kārakaṃ tadapādānaṃ syāt apādāne pañcamī

904

= प्_2,3.28 ग्रामादायाति धावतो ऽश्वात्पततीत्यादि इति पञ्चमी षष्ठी शेषे

= p_2,3.28 grāmādāyāti dhāvato 'śvātpatatītyādi iti pañcamī ṣaṣṭhī śeṣe

905

= प्_2,3.50 कारकप्रातिपदिकार्थव्यतिरिक्तः स्वस्वामिभावादिः संबन्धः शेषस्तत्र षष्ठी राज्ञः पुरुषः कर्मादीनापि संबन्धमात्रविवक्षायां षष्ठ्येव सतां गतम् सर्पिषो जानीते मातुः स्मरति एधोदकस्योपस्कुरुते भजे शम्भोश्चरणयोः इति षष्ठी आधारो ऽधिकरणम्

= p_2,3.50 kārakaprātipadikārthavyatiriktaḥ svasvāmibhāvādiḥ saṃbandhaḥ śeṣastatra ṣaṣṭhī rājñaḥ puruṣaḥ karmādīnāpi saṃbandhamātravivakṣāyāṃ ṣaṣṭhyeva satāṃ gatam sarpiṣo jānīte mātuḥ smarati edhodakasyopaskurute bhaje śambhoścaraṇayoḥ iti ṣaṣṭhī ādhāro 'dhikaraṇam

906

= प्_1,4.45 कर्तृकर्मद्वारा तन्निष्ठक्रियाया आधारः कारकमधिकरणं स्यात् सप्तम्यधिकरणे च

= p_1,4.45 kartṛkarmadvārā tanniṣṭhakriyāyā ādhāraḥ kārakamadhikaraṇaṃ syāt saptamyadhikaraṇe ca

907

= प्_2,3.36 अधिकरणे सप्तमी स्यात्, चकाराद्दूरान्तिकार्थेभ्यः औपश्लेषिको वैषयिको ऽ; भिव्यापकश्चेत्याधारस्त्रिधा कटे आस्ते स्थाल्यां पचति मोक्षे इच्छास्ति सर्वस्मिन्नात्मास्ति वनस्य दूरे अन्तिके वा इति सप्तमी इति विभक्त्यर्थाः अथ समासाः तत्रादौ केवलसमासः समासः पञ्चधा तत्र समसनं समासः स च विशेषसंज्ञा विनिर्मुक्तः केवलसमासः प्रथमः 1 प्रायेण पूर्वपदार्थप्रधानो ऽव्ययीभावो द्वितीयः 2 प्रायेणोत्तरपदार्थप्रधानस्तत्पुरुषस्तृतीयः तत्पुरुषभेदः कर्मधारयः कर्मधारयभेदो द्विगुः 3 प्रायेणान्यपदार्थप्रधानो बहुव्रीहिश्चतुर्थः 4 प्रायेणोभयपदार्थप्रधानो द्वन्द्वः पञ्चमः 5 समर्थः पदविधिः

= p_2,3.36 adhikaraṇe saptamī syāt, cakārāddūrāntikārthebhyaḥ aupaśleṣiko vaiṣayiko '; bhivyāpakaścetyādhārastridhā kaṭe āste sthālyāṃ pacati mokṣe icchāsti sarvasminnātmāsti vanasya dūre antike vā iti saptamī iti vibhaktyarthāḥ atha samāsāḥ tatrādau kevalasamāsaḥ samāsaḥ pañcadhā tatra samasanaṃ samāsaḥ sa ca viśeṣasaṃjñā vinirmuktaḥ kevalasamāsaḥ prathamaḥ 1 prāyeṇa pūrvapadārthapradhāno 'vyayībhāvo dvitīyaḥ 2 prāyeṇottarapadārthapradhānastatpuruṣastṛtīyaḥ tatpuruṣabhedaḥ karmadhārayaḥ karmadhārayabhedo dviguḥ 3 prāyeṇānyapadārthapradhāno bahuvrīhiścaturthaḥ 4 prāyeṇobhayapadārthapradhāno dvandvaḥ pañcamaḥ 5 samarthaḥ padavidhiḥ

908

= प्_2,1.1 पदसंबन्धी यो विधिः स समर्थाश्रितो बोध्यः प्राक्कडारात्समासः

= p_2,1.1 padasaṃbandhī yo vidhiḥ sa samarthāśrito bodhyaḥ prākkaḍārātsamāsaḥ

909

= प्_2,1.3 कडाराः कर्मधारय इत्यतः प्राक् समास इत्यधिक्रियते सह सुपा

= p_2,1.3 kaḍārāḥ karmadhāraya ityataḥ prāk samāsa ityadhikriyate saha supā

910

= प्_2,1.4 सुप् सुपा सह वा समस्यते समासत्वात्प्रातिपदिकत्वेन सुपो लुक् परार्थाभिधानं वृत्तिः कृत्तद्धितसमासैकशेषसनाद्यन्तधातुरूपाः पञ्च वृत्तयः वृत्त्यर्थावबोधकं वाक्यं विग्रहः सच लौकिको ऽलौकिकश्चेति द्विधा तत्र पूर्वं भूत इति लौकिकः "पूर्व अम् भूत सुऽ; इत्यलौकिकः भूतपूर्वः भूतपूर्वे चरडिति निर्देशात्पूर्वनिपातः (इवेन समासो विभक्त्यलोपश्च) वागर्थौ इव वागर्थाविव इति केवलसमासः 1 अथाव्ययीभावः अव्ययीभावः

= p_2,1.4 sup supā saha vā samasyate samāsatvātprātipadikatvena supo luk parārthābhidhānaṃ vṛttiḥ kṛttaddhitasamāsaikaśeṣasanādyantadhāturūpāḥ pañca vṛttayaḥ vṛttyarthāvabodhakaṃ vākyaṃ vigrahaḥ saca laukiko 'laukikaśceti dvidhā tatra pūrvaṃ bhūta iti laukikaḥ "pūrva am bhūta su'; ityalaukikaḥ bhūtapūrvaḥ bhūtapūrve caraḍiti nirdeśātpūrvanipātaḥ (ivena samāso vibhaktyalopaśca) vāgarthau iva vāgarthāviva iti kevalasamāsaḥ 1 athāvyayībhāvaḥ avyayībhāvaḥ

911

= प्_2,1.5 अधिकारो ऽयं प्राक् तत्पुरुषात् अव्ययं विभक्तिसमीपसमृद्धिव्यृद्ध्यर्थाभावात्ययासंप्रतिशब्दप्रादुर्भावपश्चाद्यथानुपूर्व्ययौगपद्यसादृश्यसम्पत्तिसाकल्यान्त वचनेषु

= p_2,1.5 adhikāro 'yaṃ prāk tatpuruṣāt avyayaṃ vibhaktisamīpasamṛddhivyṛddhyarthābhāvātyayāsaṃpratiśabdaprādurbhāvapaścādyathānupūrvyayaugapadyasādṛśyasampattisākalyānta vacaneṣu

912

= प्_2,1.6 विभक्त्यर्थादिषु वर्तमानमव्ययं सुबन्तेन सह नित्यं समस्यते सो ऽव्ययीभावः प्रायेणाविग्रहो नित्यसमासः, प्रायेणास्वपदविग्रहो वा विभक्तौ, हरि ङि अधि इति स्थिते प्रथमानिर्दिष्टं समास उपसर्जनम्

= p_2,1.6 vibhaktyarthādiṣu vartamānamavyayaṃ subantena saha nityaṃ samasyate so 'vyayībhāvaḥ prāyeṇāvigraho nityasamāsaḥ, prāyeṇāsvapadavigraho vā vibhaktau, hari ṅi adhi iti sthite prathamānirdiṣṭaṃ samāsa upasarjanam

913

= प्_1,2.43 समासशास्त्रे प्रथमानिर्दिष्टमुपसर्जनसंज्ञं स्यात् उपसर्जनं पूर्वम्

= p_1,2.43 samāsaśāstre prathamānirdiṣṭamupasarjanasaṃjñaṃ syāt upasarjanaṃ pūrvam

914

= प्_2,2.30 समासे उपसर्जनं प्राक्प्रयोज्यम् इत्यधेः प्राक् प्रयोगः सुपो लुक् एकदेशविकृतस्यानन्यत्वात्प्रातिपदिकसंज्ञायां स्वाद्युत्पत्तिः अव्ययीभावश्चेत्य व्ययत्वात्सुपो लुक् अधिहरि अव्ययीभावश्च

= p_2,2.30 samāse upasarjanaṃ prākprayojyam ityadheḥ prāk prayogaḥ supo luk ekadeśavikṛtasyānanyatvātprātipadikasaṃjñāyāṃ svādyutpattiḥ avyayībhāvaścetya vyayatvātsupo luk adhihari avyayībhāvaśca

915

= प्_2,4.18 अयं नपुंसकं स्यात् नाव्ययीभावादतो ऽम्त्वपञ्चम्याः

= p_2,4.18 ayaṃ napuṃsakaṃ syāt nāvyayībhāvādato 'mtvapañcamyāḥ

916

= प्_2,4.83 अदन्तादव्ययीभावात्सुपो न लुक्, तस्य पञ्चमी विना अमादेशश्च स्यात् गाः पातीति गोपास्तस्मिन्नित्यधिगोपम् तृतीयासप्तम्योर्बहुलम्

= p_2,4.83 adantādavyayībhāvātsupo na luk, tasya pañcamī vinā amādeśaśca syāt gāḥ pātīti gopāstasminnityadhigopam tṛtīyāsaptamyorbahulam

917

= प्_2,4.54 अदन्तादव्ययीभावात्तृतीयासप्तम्योर्बहुलमम्भावः स्यात् अधिगोपम्, अधिगोपेन, अधिगोपे वा कृष्णस्य समीपम् उपकृष्णम् मद्राणां समृद्धिः सुमद्रम् यवनानां व्यृद्धिर्दुर्यवनम् मक्षिकाणामभावो निर्मक्षिकम् हिमस्यात्ययो ऽतिहिमम् निद्रा संप्रति न युज्यत इत्यतिनिद्रम् हरिशब्दस्य प्रकाश इतिहरि विष्णोः पश्चादनुविष्णु योग्यतावीप्सापदार्थानतिवृत्तिसादृश्यानि यथार्थाः रूपस्य योग्यमनुरूपम् अर्थमर्थं प्रति प्रर्त्षथम् शक्तिमनतिक्रम्य यथाशक्ति अव्ययीभावे चाकाले

= p_2,4.54 adantādavyayībhāvāttṛtīyāsaptamyorbahulamambhāvaḥ syāt adhigopam, adhigopena, adhigope vā kṛṣṇasya samīpam upakṛṣṇam madrāṇāṃ samṛddhiḥ sumadram yavanānāṃ vyṛddhirduryavanam makṣikāṇāmabhāvo nirmakṣikam himasyātyayo 'tihimam nidrā saṃprati na yujyata ityatinidram hariśabdasya prakāśa itihari viṣṇoḥ paścādanuviṣṇu yogyatāvīpsāpadārthānativṛttisādṛśyāni yathārthāḥ rūpasya yogyamanurūpam arthamarthaṃ prati prartṣatham śaktimanatikramya yathāśakti avyayībhāve cākāle

918

= प्_6,3.81 सहस्य सः स्यादव्ययीभावे न तु काले हरेः सादृश्यं सहरि ज्येष्ठस्यानु पूर्व्येणेत्यनुज्येष्ठम् चक्रेण युगपत् सचक्रम् सदृशः सख्या ससखि क्षत्राणां संपत्तिः सक्षत्रम् तृणमप्यपरित्यज्य सतृणमत्ति अग्निग्रन्थपर्यन्तमधीते साग्नि नदीभिश्च

= p_6,3.81 sahasya saḥ syādavyayībhāve na tu kāle hareḥ sādṛśyaṃ sahari jyeṣṭhasyānu pūrvyeṇetyanujyeṣṭham cakreṇa yugapat sacakram sadṛśaḥ sakhyā sasakhi kṣatrāṇāṃ saṃpattiḥ sakṣatram tṛṇamapyaparityajya satṛṇamatti agnigranthaparyantamadhīte sāgni nadībhiśca

919

= प्_2,1.20 नदीभिः सह संख्या समस्यते (समाहारे चायमिष्यते) पञ्चगङ्गम् द्वियमुनम् तद्धिताः

= p_2,1.20 nadībhiḥ saha saṃkhyā samasyate (samāhāre cāyamiṣyate) pañcagaṅgam dviyamunam taddhitāḥ

920

= प्_4,1.76 आपञ्चमसमाप्तेरधिकारो ऽयम् अव्ययीभावे शरत्प्रभृतिभ्यः

= p_4,1.76 āpañcamasamāpteradhikāro 'yam avyayībhāve śaratprabhṛtibhyaḥ

921

= प्_5,4.107 शरदादिभ्यष्टच् स्यात्समासान्तो ऽव्ययीभावे शरदः समीपमुपशरदम् प्रतिविपाशम् (जराया जरश्च) उपजरसमित्यादि अनश्च

= p_5,4.107 śaradādibhyaṣṭac syātsamāsānto 'vyayībhāve śaradaḥ samīpamupaśaradam prativipāśam (jarāyā jaraśca) upajarasamityādi anaśca

922

= प्_5,4.108 अन्नन्तादव्ययीभावाट्टच् स्यात् नस्तद्धिते

= p_5,4.108 annantādavyayībhāvāṭṭac syāt nastaddhite

923

= प्_6,4.144 नान्तस्य भस्य टेर्लोपस्तद्धिते उपराजम् अध्यात्मम् नपुंसकादन्यतरस्याम्

= p_6,4.144 nāntasya bhasya ṭerlopastaddhite uparājam adhyātmam napuṃsakādanyatarasyām

924

= प्_5,4.109 अन्नन्तं यत् क्लीबं तदन्तादव्ययीभावाट्टज्वा स्यात् उपचर्मम् उपचर्म झयः

= p_5,4.109 annantaṃ yat klībaṃ tadantādavyayībhāvāṭṭajvā syāt upacarmam upacarma jhayaḥ

925

= प्_5,4.111 झयन्तादव्ययीभावाट्टज्वा स्यात् उपसमिधम् उपसमित् इत्यव्ययीभावः 2 अथ तत्पुरुषः तत्पुरुषः

= p_5,4.111 jhayantādavyayībhāvāṭṭajvā syāt upasamidham upasamit ityavyayībhāvaḥ 2 atha tatpuruṣaḥ tatpuruṣaḥ

926

= प्_2,1.22 अधिकारो ऽयं प्राग्बहुव्रीहेः द्विगुश्च

= p_2,1.22 adhikāro 'yaṃ prāgbahuvrīheḥ dviguśca

927

= प्_2,1.23 द्विगुरपि तत्पुरुषसंज्ञकः स्यात् द्वितीयाश्रितातीतपतितगतात्यस्तप्राप्तापन्नैः

= p_2,1.23 dvigurapi tatpuruṣasaṃjñakaḥ syāt dvitīyāśritātītapatitagatātyastaprāptāpannaiḥ

928

= प्_2,1.24 द्वितीयान्तं श्रितादिप्रकृतिकैः सुबन्तैः सह वा समस्यते स च तत्पुरुषः कृष्णं श्रितः कृष्णश्रित इत्यादि तृतीया तत्कृतार्थेन गुणवचनेन

= p_2,1.24 dvitīyāntaṃ śritādiprakṛtikaiḥ subantaiḥ saha vā samasyate sa ca tatpuruṣaḥ kṛṣṇaṃ śritaḥ kṛṣṇaśrita ityādi tṛtīyā tatkṛtārthena guṇavacanena

929

= प्_2,1.30 तृतीयान्तं तृतीयान्तार्थकृतगुणवचनेनार्थेन च सह वा प्राग्वत् शङ्कुलया खण्डः धान्येनार्थो धान्यार्थः तत्कृतेति किम् ? अक्ष्णा काणः कर्तृकरणे कृता बहुलम्

= p_2,1.30 tṛtīyāntaṃ tṛtīyāntārthakṛtaguṇavacanenārthena ca saha vā prāgvat śaṅkulayā khaṇḍaḥ dhānyenārtho dhānyārthaḥ tatkṛteti kim ? akṣṇā kāṇaḥ kartṛkaraṇe kṛtā bahulam

930

= प्_2,1.32 कर्तरि करणे च तृतीया कृदन्तेन बहुलं प्राग्वत् हरिणा त्रातो हरित्रातः नखैर्भिन्नः नखभिन्नः (प.) कृद्ग्रहणे गतिकारकपूर्वस्यापि ग्रहणम् नखनिर्भिन्नः चतुर्थी तदर्थार्थबलिहितसुखरक्षितैः

= p_2,1.32 kartari karaṇe ca tṛtīyā kṛdantena bahulaṃ prāgvat hariṇā trāto haritrātaḥ nakhairbhinnaḥ nakhabhinnaḥ (pa.) kṛdgrahaṇe gatikārakapūrvasyāpi grahaṇam nakhanirbhinnaḥ caturthī tadarthārthabalihitasukharakṣitaiḥ

931

= प्_2,1.36 चतुर्थ्यन्तार्थाय यत् तद्वाचिना अर्थादिभिश्च चतुर्थ्यंन्तं वा प्राग्वत् यूपाय दारु यूपदारु (तदर्थेन प्रकृतिविकृतिभाव एवेष्टः) तेनेह न - रन्धनाय स्थाली (अर्थेन नित्यसमासो विशेष्यलिङ्गता चेति वक्तव्यम्) द्विजार्थः सूपः द्विजार्था यवागूः द्विजार्थं पयः भूतबलिः गोहितम् गोसुखम् गोरक्षितम् पञ्चमी भयेन

= p_2,1.36 caturthyantārthāya yat tadvācinā arthādibhiśca caturthyaṃntaṃ vā prāgvat yūpāya dāru yūpadāru (tadarthena prakṛtivikṛtibhāva eveṣṭaḥ) teneha na - randhanāya sthālī (arthena nityasamāso viśeṣyaliṅgatā ceti vaktavyam) dvijārthaḥ sūpaḥ dvijārthā yavāgūḥ dvijārthaṃ payaḥ bhūtabaliḥ gohitam gosukham gorakṣitam pañcamī bhayena

932

= प्_2,1.37 चोराद्भयं चोरभयम् स्तोकान्तिकदूरार्थकृच्छ्राणि क्तेन

= p_2,1.37 corādbhayaṃ corabhayam stokāntikadūrārthakṛcchrāṇi ktena

933

= प्_2,1.39 पञ्चम्याः स्तोकादिभ्यः

= p_2,1.39 pañcamyāḥ stokādibhyaḥ

934

= प्_6,3.2 अलुगुत्तरपदे स्तोकान्मुक्तः अन्तिकादागतः अभ्याशादागतः दूरादागतः कृच्छ्रादागतः षष्ठी

= p_6,3.2 aluguttarapade stokānmuktaḥ antikādāgataḥ abhyāśādāgataḥ dūrādāgataḥ kṛcchrādāgataḥ ṣaṣṭhī

935

= प्_2,2.8 सुबन्तेन प्राग्वत् राजपुरुषः पूर्वापराधरोत्तरमेकदेशिनैकाधिकरणे

= p_2,2.8 subantena prāgvat rājapuruṣaḥ pūrvāparādharottaramekadeśinaikādhikaraṇe

936

= प्_2,2.1 अवयविना सह पूर्वादयः समस्यन्ते एकत्वसंख्याविशिष्टश्चेदवयवी षष्ठीसमासापवादः पूर्वं कायस्य पूर्वकायः अपरकायः एकाधिकरणे किम् ? पूर्वश्छात्राणाम् अर्धं नपुंसकम्

= p_2,2.1 avayavinā saha pūrvādayaḥ samasyante ekatvasaṃkhyāviśiṣṭaścedavayavī ṣaṣṭhīsamāsāpavādaḥ pūrvaṃ kāyasya pūrvakāyaḥ aparakāyaḥ ekādhikaraṇe kim ? pūrvaśchātrāṇām ardhaṃ napuṃsakam

937

= प्_2,2.2 समांशवाच्यर्धशब्दो नित्यं क्लीबे, स प्राग्वत् अर्धं पिप्पल्याः अर्धपिप्पली सप्तमी शौण्डैः

= p_2,2.2 samāṃśavācyardhaśabdo nityaṃ klībe, sa prāgvat ardhaṃ pippalyāḥ ardhapippalī saptamī śauṇḍaiḥ

938

= प्_2,1.40 सप्तम्यन्तं शौण्डादिभिः प्राग्वत् अक्षेषु शौण्डः अक्षशोण्ड इत्यादि द्वितीयातृतीयेत्यादियोगविभागादन्यत्रापि तृतीयादिविभक्तीनां प्रयोगवशात्समासो ज्ञेयः दिक्संख्ये संज्ञायाम्

= p_2,1.40 saptamyantaṃ śauṇḍādibhiḥ prāgvat akṣeṣu śauṇḍaḥ akṣaśoṇḍa ityādi dvitīyātṛtīyetyādiyogavibhāgādanyatrāpi tṛtīyādivibhaktīnāṃ prayogavaśātsamāso jñeyaḥ diksaṃkhye saṃjñāyām

939

= प्_2,1.50 संज्ञायामेवेति नियमार्थं सूत्रम् पूर्वेषुकामशमी सप्तर्षयः तेनेह न - उत्तरा वृक्षाः पञ्च ब्राह्मणाः तद्धितार्थोत्तरपदसमाहारे च

= p_2,1.50 saṃjñāyāmeveti niyamārthaṃ sūtram pūrveṣukāmaśamī saptarṣayaḥ teneha na - uttarā vṛkṣāḥ pañca brāhmaṇāḥ taddhitārthottarapadasamāhāre ca

940

= प्_2,1.51 तद्धितार्थे विषये उत्तरपदे च परतः समाहारे च वाच्ये दिक्संख्ये प्राग्वत् पूर्वस्यां शालायां भवः - पूर्वा शाला इति समासे जाते (सर्वनाम्नो वृत्तिमात्रे पुंवद्भावः) दिक्पूर्वपदादसंज्ञायां ञः

= p_2,1.51 taddhitārthe viṣaye uttarapade ca parataḥ samāhāre ca vācye diksaṃkhye prāgvat pūrvasyāṃ śālāyāṃ bhavaḥ - pūrvā śālā iti samāse jāte (sarvanāmno vṛttimātre puṃvadbhāvaḥ) dikpūrvapadādasaṃjñāyāṃ ñaḥ

941

= प्_4,2.107 अस्माद्भवाद्यर्थे ञः स्यादसंज्ञायाम् तद्धितेष्वचामादेः

= p_4,2.107 asmādbhavādyarthe ñaḥ syādasaṃjñāyām taddhiteṣvacāmādeḥ

942

= प्_7,2.117 ञिति णिति च तद्धितेष्वचामादेरचो वृद्धिः स्यात् यस्येति च पौर्वशालः पञ्च गावो धनं यस्येति त्रिपदे बहुव्रीहौ (द्वन्द्वतत्पुरुषयोरुत्तरपदे नित्य समासवचनम्) गोरतद्धितलुकि

= p_7,2.117 ñiti ṇiti ca taddhiteṣvacāmāderaco vṛddhiḥ syāt yasyeti ca paurvaśālaḥ pañca gāvo dhanaṃ yasyeti tripade bahuvrīhau (dvandvatatpuruṣayoruttarapade nitya samāsavacanam) gorataddhitaluki

943

= प्_5,4.92 गो ऽन्तात्तत्पुरुषाट्टच् स्यात् समासान्तो न तु तद्धितलुकि पञ्चगवधनः तत्पुरुषः समानाधिकरणः कर्मधारयः

= p_5,4.92 go 'ntāttatpuruṣāṭṭac syāt samāsānto na tu taddhitaluki pañcagavadhanaḥ tatpuruṣaḥ samānādhikaraṇaḥ karmadhārayaḥ

944

= प्_1,2.42 संख्यापूर्वो द्विगुः

= p_1,2.42 saṃkhyāpūrvo dviguḥ

945

= प्_2,1.52 तद्धितार्थेत्यत्रोक्तस्त्रिविधः संख्यापूर्वो द्विगुसंज्ञः स्यात् द्विगुरेकवचनम्

= p_2,1.52 taddhitārthetyatroktastrividhaḥ saṃkhyāpūrvo dvigusaṃjñaḥ syāt dvigurekavacanam

946

= प्_2,4.1 द्विग्वर्थः समाहार एकवत्स्यात् स नपुंसकम्

= p_2,4.1 dvigvarthaḥ samāhāra ekavatsyāt sa napuṃsakam

947

= प्_2,4.17 समाहारे द्विगुर्द्वन्द्वश्च नपुंसकं स्यात् पञ्चानां गवां समाहारः पञ्चगवम् विशेषणं विशेष्येण बहुलम्

= p_2,4.17 samāhāre dvigurdvandvaśca napuṃsakaṃ syāt pañcānāṃ gavāṃ samāhāraḥ pañcagavam viśeṣaṇaṃ viśeṣyeṇa bahulam

948

= प्_2,1.57 भेदकं भेद्येन समानाधिकरणेन बहुलं प्राग्वत् नीलमुत्पलं नीलोत्पलम् बहुलग्रहणात्क्वचिन्नित्यम् - कृष्णसर्पः क्वचिन्न - रामो जामदग्न्यः उपमानानि सामान्यवचनैः

= p_2,1.57 bhedakaṃ bhedyena samānādhikaraṇena bahulaṃ prāgvat nīlamutpalaṃ nīlotpalam bahulagrahaṇātkvacinnityam - kṛṣṇasarpaḥ kvacinna - rāmo jāmadagnyaḥ upamānāni sāmānyavacanaiḥ

949

= प्_2,1.55 घन इव श्यामो घनश्यामः (शाकपार्थिवादीनां सिद्धये उत्तरपदलोपस्योपसंख्यानम्) शाकप्रियः पार्थिवः शाकपार्थिवः देवपूजको ब्राह्मणो देवब्राह्मणः नञ्

= p_2,1.55 ghana iva śyāmo ghanaśyāmaḥ (śākapārthivādīnāṃ siddhaye uttarapadalopasyopasaṃkhyānam) śākapriyaḥ pārthivaḥ śākapārthivaḥ devapūjako brāhmaṇo devabrāhmaṇaḥ nañ

950

= प्_2,1.6 नञ् सुपा सह समस्यते नलोपो नञः

= p_2,1.6 nañ supā saha samasyate nalopo nañaḥ

951

= प्_6,3.73 नञो नस्य लोप उत्तरपदे न ब्राह्मणः अब्राह्मणः तस्मान्नुडचि

= p_6,3.73 naño nasya lopa uttarapade na brāhmaṇaḥ abrāhmaṇaḥ tasmānnuḍaci

952

= प्_6,3.74 लुप्तनकारान्नञ उत्तरपदस्याजादेर्नुडागमः स्यात् अनश्वः नैकधेत्यादौ तु नशब्देन सह सुप्सुपेति समासः कुगतिप्रादयः

= p_6,3.74 luptanakārānnaña uttarapadasyājādernuḍāgamaḥ syāt anaśvaḥ naikadhetyādau tu naśabdena saha supsupeti samāsaḥ kugatiprādayaḥ

953

= प्_2,2.18 एते समर्थेन नित्यं समस्यन्ते कुत्सितः पुरुषः कुपुरुषः ऊर्यादिच्विडाचश्च

= p_2,2.18 ete samarthena nityaṃ samasyante kutsitaḥ puruṣaḥ kupuruṣaḥ ūryādicviḍācaśca

954

= प्_1,4.61 ऊर्यादयश्च्व्यन्ता डाजन्ताश्च क्रियायोगे गतिसंज्ञाः स्युः ऊरीकृत्य शुक्लीकृत्य पटपटाकृत्य सुपुरुषः (प्रादयो गताद्यर्थे प्रथमया) प्रगत आचार्यः प्राचार्यः (अत्यादयः क्रान्ताद्यर्थे द्वितीयया) अतिक्रान्तो मालामिति विग्रहे - . एकविभक्ति चापूर्वनिपाते

= p_1,4.61 ūryādayaścvyantā ḍājantāśca kriyāyoge gatisaṃjñāḥ syuḥ ūrīkṛtya śuklīkṛtya paṭapaṭākṛtya supuruṣaḥ (prādayo gatādyarthe prathamayā) pragata ācāryaḥ prācāryaḥ (atyādayaḥ krāntādyarthe dvitīyayā) atikrānto mālāmiti vigrahe - . ekavibhakti cāpūrvanipāte

955

= प्_1,2.44 विग्रहे यन्नियतविभक्तिकं तदुपसर्जनसंज्ञं स्यान्न तु तस्य पूर्वनिपातः गोस्त्रियोरुपसर्जनस्य

= p_1,2.44 vigrahe yanniyatavibhaktikaṃ tadupasarjanasaṃjñaṃ syānna tu tasya pūrvanipātaḥ gostriyorupasarjanasya

Section (cont. 8)

956

= प्_1,2.48 उपसर्जनं यो गोशब्दः स्त्रीप्रत्ययान्तं च तदन्तस्य प्रातिपदिकस्य ह्रस्वः स्यात् अतिमालः (अवादयः क्रुष्टाद्यर्थे तृतीयया) अवक्रुष्टः कोकिलया - अवकोकिलः (पर्यादयो ग्लानाद्यर्थे चतुर्थ्या) परिग्लानो ऽध्ययनाय पर्यध्ययनः (निरादयः क्रान्ताद्यर्थे पञ्चम्या) निष्क्रान्तः कौशाम्ब्याः - निष्कौशाम्बिः तत्रोपपदं सप्तमीस्थम्

= p_1,2.48 upasarjanaṃ yo gośabdaḥ strīpratyayāntaṃ ca tadantasya prātipadikasya hrasvaḥ syāt atimālaḥ (avādayaḥ kruṣṭādyarthe tṛtīyayā) avakruṣṭaḥ kokilayā - avakokilaḥ (paryādayo glānādyarthe caturthyā) pariglāno 'dhyayanāya paryadhyayanaḥ (nirādayaḥ krāntādyarthe pañcamyā) niṣkrāntaḥ kauśāmbyāḥ - niṣkauśāmbiḥ tatropapadaṃ saptamīstham

957

= प्_3,1.92 सप्तम्यन्ते पदे कर्मणीत्यादौ वाच्यत्वेन स्थितं यत्कुम्भादि तद्वाचकं पदमुपपदसंज्ञं स्यात् उपपदमदिङ्

= p_3,1.92 saptamyante pade karmaṇītyādau vācyatvena sthitaṃ yatkumbhādi tadvācakaṃ padamupapadasaṃjñaṃ syāt upapadamadiṅ

958

= प्_2,2.19 उपपदं सुबन्तं समर्थेन नित्यं समस्यते अतिङन्तश्चायं समासः कुम्भम् करोति कुम्भकारः अतिङ् किम् ? मा भवान् भूत् माङि लुङिति सप्तमीनिर्देशान्माङुपपदम् (प.) गतिकारकोपपदानां कृद्भिः सह समासवचनं प्राक् सुबुत्पत्तेः व्याघ्री अश्वक्रीती कच्छपीत्यादि तत्पुरुषस्याङ्गुलेः संख्याव्ययादेः

= p_2,2.19 upapadaṃ subantaṃ samarthena nityaṃ samasyate atiṅantaścāyaṃ samāsaḥ kumbham karoti kumbhakāraḥ atiṅ kim ? mā bhavān bhūt māṅi luṅiti saptamīnirdeśānmāṅupapadam (pa.) gatikārakopapadānāṃ kṛdbhiḥ saha samāsavacanaṃ prāk subutpatteḥ vyāghrī aśvakrītī kacchapītyādi tatpuruṣasyāṅguleḥ saṃkhyāvyayādeḥ

959

= प्_5,4.86 संख्याव्ययादेरङ्गुल्यन्तस्य समासान्तो ऽच् स्यात् द्वे अङ्गुली प्रमाणमस्य द्व्यङ्गुलम् निर्गतमङ्गुल्यो निरङ्गुलम् अहःसर्वैकदेशसंख्यातपुण्याच्च रात्रेः

= p_5,4.86 saṃkhyāvyayāderaṅgulyantasya samāsānto 'c syāt dve aṅgulī pramāṇamasya dvyaṅgulam nirgatamaṅgulyo niraṅgulam ahaḥsarvaikadeśasaṃkhyātapuṇyācca rātreḥ

960

= प्_5,4.87 एभ्यो रात्रेरच् स्याच्चात्संख्याव्ययादेः अहर्ग्रहणं द्वन्द्वार्थम् रात्राह्नाहाः पुंसि

= p_5,4.87 ebhyo rātrerac syāccātsaṃkhyāvyayādeḥ ahargrahaṇaṃ dvandvārtham rātrāhnāhāḥ puṃsi

961

= प्_2,4.29 एतदन्तौ द्वन्द्वतत्पुरुषौ पुंस्येव अहश्च रात्रिश्चाहोरात्रः सर्वरात्रः संख्यातरात्रः (संख्यापूर्वं रात्रं क्लीबम्) द्विरात्रम् त्रिरात्रम् राजाहः सखिभ्यष्टच्

= p_2,4.29 etadantau dvandvatatpuruṣau puṃsyeva ahaśca rātriścāhorātraḥ sarvarātraḥ saṃkhyātarātraḥ (saṃkhyāpūrvaṃ rātraṃ klībam) dvirātram trirātram rājāhaḥ sakhibhyaṣṭac

962

= प्_5,4.91 एतदन्तात्तत्पुरुषाट्टच् स्यात् परमराजः आन्महतः समानाधिकरणजातीययोः

= p_5,4.91 etadantāttatpuruṣāṭṭac syāt paramarājaḥ ānmahataḥ samānādhikaraṇajātīyayoḥ

963

= प्_6,3.46 महत आकारो ऽन्तादेशः स्यात्समानाधिकरणे उत्तरपदे जातीये च परे महाराजः प्रकारवचने जातीयर् महाप्रकारो महाजातीयः द्व्यष्टनः संख्यायामबहुव्रीह्यशीत्योः

= p_6,3.46 mahata ākāro 'ntādeśaḥ syātsamānādhikaraṇe uttarapade jātīye ca pare mahārājaḥ prakāravacane jātīyar mahāprakāro mahājātīyaḥ dvyaṣṭanaḥ saṃkhyāyāmabahuvrīhyaśītyoḥ

964

= प्_6,3.47 आत्स्यात् द्वौ च दश च द्वादश अष्टाविंशतिः त्रेस्त्रयः

= p_6,3.47 ātsyāt dvau ca daśa ca dvādaśa aṣṭāviṃśatiḥ trestrayaḥ

965

= प्_6,3.48 त्रयोदश त्रयोविंशतिः त्रयस्त्रिंशत् परवल्लिङ्गं द्वन्द्वतत्पुरुषयोः

= p_6,3.48 trayodaśa trayoviṃśatiḥ trayastriṃśat paravalliṅgaṃ dvandvatatpuruṣayoḥ

966

= प्_2,4.26 एतयोः परपदस्येव लिङ्गं स्यात् कुक्कुटमयूर्याविमे मयूरीकुक्कुटाविमौ (द्विगुप्राप्तापन्नालम्पूर्वगतिसमासेषु प्रतिषेधो वाच्यः) पञ्चसु कपालेषु संस्कृतः पञ्चकपालः पुरोडाशः प्राप्तापन्ने च द्वितीयया

= p_2,4.26 etayoḥ parapadasyeva liṅgaṃ syāt kukkuṭamayūryāvime mayūrīkukkuṭāvimau (dviguprāptāpannālampūrvagatisamāseṣu pratiṣedho vācyaḥ) pañcasu kapāleṣu saṃskṛtaḥ pañcakapālaḥ puroḍāśaḥ prāptāpanne ca dvitīyayā

967

= प्_2,2.4 समस्येते अकारश्चानयोरन्तादेशः प्राप्तो जीविकां प्राप्तजीविकः आपन्नजीविकः अलं कुमार्यै - अलंकुमारिः अत एव ज्ञापकात्समासः निष्कौशाम्बिः अर्धर्चाः पुंसि च

= p_2,2.4 samasyete akāraścānayorantādeśaḥ prāpto jīvikāṃ prāptajīvikaḥ āpannajīvikaḥ alaṃ kumāryai - alaṃkumāriḥ ata eva jñāpakātsamāsaḥ niṣkauśāmbiḥ ardharcāḥ puṃsi ca

968

= प्_2,4.31 अर्धर्चादयः शब्दाः पुंसि क्लीबे च स्युः अर्धर्चः अर्धर्चम् एवं ध्वजतीर्थशरीरमण्डपयूपदेहाङ्कुशपात्रसूत्रादयः सामान्ये नपुंसकम् मृदु पचति प्रातः कमनीयम् इति तत्पुरुषः 3 अथ बहुव्रीहिः शेषो बहुव्रीहिः

= p_2,4.31 ardharcādayaḥ śabdāḥ puṃsi klībe ca syuḥ ardharcaḥ ardharcam evaṃ dhvajatīrthaśarīramaṇḍapayūpadehāṅkuśapātrasūtrādayaḥ sāmānye napuṃsakam mṛdu pacati prātaḥ kamanīyam iti tatpuruṣaḥ 3 atha bahuvrīhiḥ śeṣo bahuvrīhiḥ

969

= प्_2,2.23 अधिकारो ऽयं प्राग्द्वन्द्वात् अनेकमन्यपदार्थे

= p_2,2.23 adhikāro 'yaṃ prāgdvandvāt anekamanyapadārthe

970

= प्_2,2.24 अनेकं प्रथमान्तमन्यस्य पदस्यार्थे वर्तमानं वा समस्यते स बहुव्रीहिः सप्तमीविशेषणे बहुव्रीहौ

= p_2,2.24 anekaṃ prathamāntamanyasya padasyārthe vartamānaṃ vā samasyate sa bahuvrīhiḥ saptamīviśeṣaṇe bahuvrīhau

971

= प्_2,2.35 सप्तम्यन्तं विशेषणं च बहुव्रीहौ पूर्वं स्यात् अत एव ज्ञापकाद्व्यधिकरणपदो बहुव्रीहिः हलन्तात्सप्तम्याः संज्ञायाम्

= p_2,2.35 saptamyantaṃ viśeṣaṇaṃ ca bahuvrīhau pūrvaṃ syāt ata eva jñāpakādvyadhikaraṇapado bahuvrīhiḥ halantātsaptamyāḥ saṃjñāyām

972

= प्_6,3.9 हलन्ताददन्ताच्च सप्तम्या अलुक् कण्ठेकालः प्राप्तमुदकं यं स प्राप्तोदको ग्रामः ऊढरथो ऽनड्वान् उपहृतपशू रुद्रः उद्धृतौदना स्थाली पीताम्बरो हरिः वीरपुरुषको ग्रामः (प्रादिभ्यो धातुजस्य वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः) प्रपतितपर्णः, प्रपर्णः (नञो ऽस्त्यर्थानां वाच्यो वा चोत्तरपदलोपः) अविद्यमानपुत्रः, अपुत्रः स्त्रियाः पुंवद्भाषितपुंस्कादनूङ्समानाधिकरणे स्त्रियामपूरणीप्रियादिषु

= p_6,3.9 halantādadantācca saptamyā aluk kaṇṭhekālaḥ prāptamudakaṃ yaṃ sa prāptodako grāmaḥ ūḍharatho 'naḍvān upahṛtapaśū rudraḥ uddhṛtaudanā sthālī pītāmbaro hariḥ vīrapuruṣako grāmaḥ (prādibhyo dhātujasya vācyo vā cottarapadalopaḥ) prapatitaparṇaḥ, praparṇaḥ (naño 'styarthānāṃ vācyo vā cottarapadalopaḥ) avidyamānaputraḥ, aputraḥ striyāḥ puṃvadbhāṣitapuṃskādanūṅsamānādhikaraṇe striyāmapūraṇīpriyādiṣu

973

= प्_6,3.34 उक्तपुंस्कादनूङ् ऊङोऽभावो ऽस्यामिति बहुव्रीहिः निपातनात्पञ्चम्या अलुक् षष्ठ्याश्च लुक् तुल्ये प्रवृत्तिनिमित्ते यदुक्तपुंस्कं तस्मात्पर ऊङोऽभावो यत्र तथाभूतस्य स्त्रीवाचकशब्दस्य पुंवाचकस्येव रूपं स्यात् समानाधिकरणे स्त्रीलिङ्गे उत्तरपदे न तु पूरण्यां प्रियादौ च परतः गोस्त्रियोरिति ह्रस्वः चित्रगुः रूपवद्भार्यः अनूङ् किम् ? वामोरूभार्यः पूरण्यां तु - . अप्पूरणीप्रमाण्योः

= p_6,3.34 uktapuṃskādanūṅ ūṅo'bhāvo 'syāmiti bahuvrīhiḥ nipātanātpañcamyā aluk ṣaṣṭhyāśca luk tulye pravṛttinimitte yaduktapuṃskaṃ tasmātpara ūṅo'bhāvo yatra tathābhūtasya strīvācakaśabdasya puṃvācakasyeva rūpaṃ syāt samānādhikaraṇe strīliṅge uttarapade na tu pūraṇyāṃ priyādau ca parataḥ gostriyoriti hrasvaḥ citraguḥ rūpavadbhāryaḥ anūṅ kim ? vāmorūbhāryaḥ pūraṇyāṃ tu - . appūraṇīpramāṇyoḥ

974

= प्_5,4.116 पूरणार्थप्रत्ययान्तं यत्स्त्रीलिङ्गं तदन्तात्प्रमाण्यन्ताच्च बहुव्रीहे रप्स्यात् कल्याणी पञ्चमी यासां रात्रीणां ताः कल्याणी पञ्चमा रात्रयः स्त्री प्रमाणी यस्य स स्त्रीप्रमाणः अप्रियादिषु किम् ? कल्याणीप्रिय इत्यादि बहुव्रीहौ सक्थ्यक्ष्णोः स्वाङ्गात्षच्

= p_5,4.116 pūraṇārthapratyayāntaṃ yatstrīliṅgaṃ tadantātpramāṇyantācca bahuvrīhe rapsyāt kalyāṇī pañcamī yāsāṃ rātrīṇāṃ tāḥ kalyāṇī pañcamā rātrayaḥ strī pramāṇī yasya sa strīpramāṇaḥ apriyādiṣu kim ? kalyāṇīpriya ityādi bahuvrīhau sakthyakṣṇoḥ svāṅgātṣac

975

= प्_5,4.113 स्वाङ्गवाचिसक्थ्यक्ष्यन्ताद्बहुव्रीहेः षच् स्यात् दीर्घसक्थः जलजाक्षी स्वाङ्गात्किम् ? दीर्घसक्थि शकटम् स्थूलाक्षा वेणुयष्टिः अक्ष्णो ऽदर्शनादिति वक्ष्यमाणो ऽच् द्वित्रिभ्यां ष मूर्ध्नः

= p_5,4.113 svāṅgavācisakthyakṣyantādbahuvrīheḥ ṣac syāt dīrghasakthaḥ jalajākṣī svāṅgātkim ? dīrghasakthi śakaṭam sthūlākṣā veṇuyaṣṭiḥ akṣṇo 'darśanāditi vakṣyamāṇo 'c dvitribhyāṃ ṣa mūrdhnaḥ

976

= प्_5,4.115 आभ्यां मूर्ध्नः षः स्याद्बहुव्रीहौ द्विमूर्धः त्रिमूर्धः अन्तर्बहिभ्यां च लोम्नः

= p_5,4.115 ābhyāṃ mūrdhnaḥ ṣaḥ syādbahuvrīhau dvimūrdhaḥ trimūrdhaḥ antarbahibhyāṃ ca lomnaḥ

977

= प्_5,4.117 आभ्यां लोम्नो ऽप्स्याद्बहुव्रीहौ अन्तर्लोमः बहिर्लोमः पादस्य लोपो ऽहस्त्यादिभ्यः

= p_5,4.117 ābhyāṃ lomno 'psyādbahuvrīhau antarlomaḥ bahirlomaḥ pādasya lopo 'hastyādibhyaḥ

978

= प्_5,4.138 हस्त्यादिवर्जितादुपमानात्परस्य पादशब्दस्य लोपः स्याद्बहुव्रीहौ व्याघ्रस्येव पादावस्य व्याघ्रपात् अहस्त्यादिभ्यः किम् ? हस्तिपादः कुसूलपादः संख्यासुपूर्वस्य

= p_5,4.138 hastyādivarjitādupamānātparasya pādaśabdasya lopaḥ syādbahuvrīhau vyāghrasyeva pādāvasya vyāghrapāt ahastyādibhyaḥ kim ? hastipādaḥ kusūlapādaḥ saṃkhyāsupūrvasya

979

= प्_5,4.140 पादस्य लोपः स्यात्समासान्तो बहुव्रीहौ द्विपात् सुपात् उद्विभ्यां काकुदस्य

= p_5,4.140 pādasya lopaḥ syātsamāsānto bahuvrīhau dvipāt supāt udvibhyāṃ kākudasya

980

= प्_5,4.148 लोपः स्यात् उत्काकुत् विकाकुत् पूर्णाद्विभाषा

= p_5,4.148 lopaḥ syāt utkākut vikākut pūrṇādvibhāṣā

981

= प्_5,4.149 पूर्णकाकुत् पूर्णकाकुदः सुहृद्दुर्हृदौ मित्रामित्रयोः

= p_5,4.149 pūrṇakākut pūrṇakākudaḥ suhṛddurhṛdau mitrāmitrayoḥ

982

= प्_5,4.150 सुदुर्भ्यां हृदयस्य हृद्भावो निपात्यते सुहृन्मित्रम् दुर्हृदमित्रः उरः प्रभृतिभ्यः कप्

= p_5,4.150 sudurbhyāṃ hṛdayasya hṛdbhāvo nipātyate suhṛnmitram durhṛdamitraḥ uraḥ prabhṛtibhyaḥ kap

983

= प्_5,4.151 सो ऽपदादौ

= p_5,4.151 so 'padādau

984

= प्_8,3.38 पाशकल्पककाम्येषु विसर्गस्य सः कस्कादिषु च

= p_8,3.38 pāśakalpakakāmyeṣu visargasya saḥ kaskādiṣu ca

985

= प्_8,3.48 एष्विण उत्तरस्य विसर्गस्य षो ऽन्यस्य तु सः इति सः व्यूढोरस्कः इणः षः

= p_8,3.48 eṣviṇa uttarasya visargasya ṣo 'nyasya tu saḥ iti saḥ vyūḍhoraskaḥ iṇaḥ ṣaḥ

986

= प्_8,3.39 इण उत्तरस्य विसर्गस्य षः पाशकल्पककाम्येषु परेषु प्रियसर्पिष्कः निष्ठा

= p_8,3.39 iṇa uttarasya visargasya ṣaḥ pāśakalpakakāmyeṣu pareṣu priyasarpiṣkaḥ niṣṭhā

987

= प्_2,2.36 निष्ठान्तं बहुव्रीहौ पूर्वं स्यात् युक्तयोगः शेषाद्विभाषा

= p_2,2.36 niṣṭhāntaṃ bahuvrīhau pūrvaṃ syāt yuktayogaḥ śeṣādvibhāṣā

988

= प्_5,4.154 अनुक्तसमासान्ताद्बहुव्रीहेः कब्वा महायशस्कः, महायशाः इति बहुव्रीहिः 4 अथ द्वन्द्वः चार्थे द्वन्द्वः

= p_5,4.154 anuktasamāsāntādbahuvrīheḥ kabvā mahāyaśaskaḥ, mahāyaśāḥ iti bahuvrīhiḥ 4 atha dvandvaḥ cārthe dvandvaḥ

989

= प्_2,2.29 अनेकं सुबन्तं चार्थे वर्तमानं वा समस्यते स द्वन्द्वः समुच्चयान्वाचयेत रेतरयोगसमाहाराश्चार्थाः तत्र "ईश्वरं गुरुं च भजस्वऽ; इति परस्परनिरपेक्षस्यानेक स्यैकस्मिन्नन्वयः समुच्चयः "भिक्षामट गां चानयऽ; इत्यन्यतरस्यानुषङ्गिकत्वेन अन्वयो ऽन्वाचयः अनयोरसामर्थ्यात्समासो न "धवखदिरौ छिन्धिऽ; इति मिलितानामन्वय इतरेतरयोगः "संज्ञापरिभाषमऽ; इति समूहः समाहारः राजदन्तादिषु परम्

= p_2,2.29 anekaṃ subantaṃ cārthe vartamānaṃ vā samasyate sa dvandvaḥ samuccayānvācayeta retarayogasamāhārāścārthāḥ tatra "īśvaraṃ guruṃ ca bhajasva'; iti parasparanirapekṣasyāneka syaikasminnanvayaḥ samuccayaḥ "bhikṣāmaṭa gāṃ cānaya'; ityanyatarasyānuṣaṅgikatvena anvayo 'nvācayaḥ anayorasāmarthyātsamāso na "dhavakhadirau chindhi'; iti militānāmanvaya itaretarayogaḥ "saṃjñāparibhāṣam'; iti samūhaḥ samāhāraḥ rājadantādiṣu param

990

= प्_2,2.31 एषु पूर्वप्रयोगार्हं परं स्यात् दन्तानां राजानो राजदन्ताः (धर्मादिष्वनियमः) अर्थधर्मौ धर्मार्थावित्यादि द्वन्द्वे घि

= p_2,2.31 eṣu pūrvaprayogārhaṃ paraṃ syāt dantānāṃ rājāno rājadantāḥ (dharmādiṣvaniyamaḥ) arthadharmau dharmārthāvityādi dvandve ghi

991

= प्_2,2.32 द्वन्द्वे घिसंज्ञं पूर्वं स्यात् हरिश्च हरश्च हरिहरौ अजाद्यदन्तम्

= p_2,2.32 dvandve ghisaṃjñaṃ pūrvaṃ syāt hariśca haraśca hariharau ajādyadantam

992

= प्_2,2.33 द्वन्द्वे पूर्वं स्यात् ईशकृष्णौ अल्पाच्तरम्

= p_2,2.33 dvandve pūrvaṃ syāt īśakṛṣṇau alpāctaram

993

= प्_2,2.34 शिवकेशवौ पिता मात्रा

= p_2,2.34 śivakeśavau pitā mātrā

994

= प्_1,2.70 मात्रा सहोक्तौ पिता वा शिष्यते माता च पिता च पितरौ, मातापितरौ वा द्वन्द्वश्च प्राणितूर्यसेनाङ्गानाम्

= p_1,2.70 mātrā sahoktau pitā vā śiṣyate mātā ca pitā ca pitarau, mātāpitarau vā dvandvaśca prāṇitūryasenāṅgānām

995

= प्_2,4.2 एषां द्वन्द्व एकवत् पाणिपादम् मार्दङ्गिकवैणविकम् रथिकाश्वारोहम् द्वन्द्वाच्चुदषहान्तात्समाहारे

= p_2,4.2 eṣāṃ dvandva ekavat pāṇipādam mārdaṅgikavaiṇavikam rathikāśvāroham dvandvāccudaṣahāntātsamāhāre

996

= प्_5,4.106 चवर्गान्ताद्दषहान्ताच्च द्वन्द्वाट्टच् स्यात्समाहारे वाक् च त्वक् च वाक्त्वचम् त्वक्स्रजम् शमीदृषदम् वाक्त्विषम् छत्रोपानहम् समाहारे किम् ? प्रावृट्शरदौ इति द्वन्द्वः 5 अथ समासान्ताः ऋक्पूरब्धूःपथामानक्षे

= p_5,4.106 cavargāntāddaṣahāntācca dvandvāṭṭac syātsamāhāre vāk ca tvak ca vāktvacam tvaksrajam śamīdṛṣadam vāktviṣam chatropānaham samāhāre kim ? prāvṛṭśaradau iti dvandvaḥ 5 atha samāsāntāḥ ṛkpūrabdhūḥpathāmānakṣe

997

= प्_5,4.74 अ अनक्षे इतिच्छेदः ऋगाद्यन्तस्य समासस्य अप्रत्ययो ऽन्तावयवो ऽक्षे या धूस्तदन्तस्य तु न अर्धर्चः विष्णुपुरम् विमलापं सरः राजधुरा अक्षे तु अक्षधूः दृढधूरक्षः सखिपथः रम्यपथो देशः अक्ष्णो ऽदर्शनात्

= p_5,4.74 a anakṣe iticchedaḥ ṛgādyantasya samāsasya apratyayo 'ntāvayavo 'kṣe yā dhūstadantasya tu na ardharcaḥ viṣṇupuram vimalāpaṃ saraḥ rājadhurā akṣe tu akṣadhūḥ dṛḍhadhūrakṣaḥ sakhipathaḥ ramyapatho deśaḥ akṣṇo 'darśanāt

998

= प्_5,4.76 अचक्षुःपर्यायादक्ष्णो ऽच् स्यात्समासान्तः "गवामक्षीव गवाक्षःऽ; उपसर्गादध्वनः

= p_5,4.76 acakṣuḥparyāyādakṣṇo 'c syātsamāsāntaḥ "gavāmakṣīva gavākṣaḥ'; upasargādadhvanaḥ

999

= प्_5,4.85 प्रगतो ऽध्वानं प्राध्वो रथः न पूजनात्

= p_5,4.85 pragato 'dhvānaṃ prādhvo rathaḥ na pūjanāt

1000

= प्_5,4.69 पूजनार्थात्परेभ्यः समासान्ता न स्युः सुराजा अतिराजा इति समासान्ताः अथ तद्धिताः, तत्रादौ साधारणप्रत्ययाः समर्थानां प्रथमाद्वा

= p_5,4.69 pūjanārthātparebhyaḥ samāsāntā na syuḥ surājā atirājā iti samāsāntāḥ atha taddhitāḥ, tatrādau sādhāraṇapratyayāḥ samarthānāṃ prathamādvā

1001

= प्_4,1.82 इदं पदत्रयमधिक्रियते प्राग्दिश इति यावत् अश्वपत्यादिभ्यश्च

= p_4,1.82 idaṃ padatrayamadhikriyate prāgdiśa iti yāvat aśvapatyādibhyaśca

1002

= प्_4,1.84 एभ्यो ऽण् स्यात्प्राग्दीव्यतीयेष्वर्थेषु अश्वपतेरपत्यादि आश्वपतम् गाणपतम् दित्यदित्यादित्यपत्युत्तरपदाण्ण्यः

= p_4,1.84 ebhyo 'ṇ syātprāgdīvyatīyeṣvartheṣu aśvapaterapatyādi āśvapatam gāṇapatam dityadityādityapatyuttarapadāṇṇyaḥ

1003

= प्_7,2.117 दित्यादिभ्यः पत्युततरपदाच्च प्राग्दीव्यतियेष्वर्थेषु ण्यः स्यात् अणो ऽपवादः दितेरपत्यं दैत्यः अदितेरादित्यस्य वा हलो यमां यमि लोपः

= p_7,2.117 dityādibhyaḥ patyutatarapadācca prāgdīvyatiyeṣvartheṣu ṇyaḥ syāt aṇo 'pavādaḥ diterapatyaṃ daityaḥ aditerādityasya vā halo yamāṃ yami lopaḥ

1004

= प्_4,1.85 हलः परस्य यमो लोपः स्याद् वा यमि इति यलोपः आदित्यः प्राजापत्यः (देवाद्यञञौ) दैव्यम् दैवम् (बहिषष्टिलोपो यञ्च) बाह्यः (ईकक्च) किति च

= p_4,1.85 halaḥ parasya yamo lopaḥ syād vā yami iti yalopaḥ ādityaḥ prājāpatyaḥ (devādyañañau) daivyam daivam (bahiṣaṣṭilopo yañca) bāhyaḥ (īkakca) kiti ca

1005

= प्_7,2.118 किति तद्धिते चाचामादेरचो वृद्धिः स्यात् वाहीकः (गोरजादिप्रसङ्गे यत्) गोरपत्यादि गव्यम् उत्सादिभ्यो ऽञ्

= p_7,2.118 kiti taddhite cācāmāderaco vṛddhiḥ syāt vāhīkaḥ (gorajādiprasaṅge yat) gorapatyādi gavyam utsādibhyo 'ñ

1006

= प्_4,1.86 औत्सः इत्यपत्यादिविकारान्तार्थ साधारणप्रत्ययाः 1 अथापत्याधिकारः स्त्रीपुंसाभ्यां नञ्स्नञौ भवनात्

= p_4,1.86 autsaḥ ityapatyādivikārāntārtha sādhāraṇapratyayāḥ 1 athāpatyādhikāraḥ strīpuṃsābhyāṃ nañsnañau bhavanāt

1007

= प्_4,1.87 धान्यानां भवन इत्यतः प्रागर्थेषु स्त्रीपुंसाभ्यां क्रमान्नञ्स्नञौ स्तः स्त्रैणः पैंस्नः तस्यापत्यम्

= p_4,1.87 dhānyānāṃ bhavana ityataḥ prāgartheṣu strīpuṃsābhyāṃ kramānnañsnañau staḥ straiṇaḥ paiṃsnaḥ tasyāpatyam

1008

= प्_4,1.92 षष्ठ्यन्तात्कृतसन्धेः समर्थादपत्येरऽथे उक्ता वक्ष्यमाणाश्च प्रत्यया वा स्युः ओर्गुणः

= p_4,1.92 ṣaṣṭhyantātkṛtasandheḥ samarthādapatyer'the uktā vakṣyamāṇāśca pratyayā vā syuḥ orguṇaḥ

1009

= प्_6,4.146 उवर्णान्तस्य भस्य गुणस्तद्धिते उपगोरपत्यमौपगवः आश्वपतः दैत्यः औत्सः स्त्रैणः पैंस्नः अपत्यं पौत्रप्रभृति गोत्रम्

= p_6,4.146 uvarṇāntasya bhasya guṇastaddhite upagorapatyamaupagavaḥ āśvapataḥ daityaḥ autsaḥ straiṇaḥ paiṃsnaḥ apatyaṃ pautraprabhṛti gotram

1010

= प्_4,1.162 अपत्यत्वेन विवक्षितं पौत्रादि गोत्रसंज्ञं स्यात् एको गोत्रे

= p_4,1.162 apatyatvena vivakṣitaṃ pautrādi gotrasaṃjñaṃ syāt eko gotre

1011

= प्_4,1.93 गोत्रे एक एवापत्यप्रत्ययः स्यात् उपगोर्गोत्रापत्यमौपगवः गर्गादिभ्यो यञ्

= p_4,1.93 gotre eka evāpatyapratyayaḥ syāt upagorgotrāpatyamaupagavaḥ gargādibhyo yañ

1012

= प्_4,1.105 गोत्रापत्ये गर्गस्य गोत्रापत्यं गार्ग्यः वात्स्यः यञञोश्च

= p_4,1.105 gotrāpatye gargasya gotrāpatyaṃ gārgyaḥ vātsyaḥ yañañośca

1013

= प्_2,4.64 गोत्रे यद्यञन्तमञन्तं च तदवयवयोरेतयोर्लुक् स्यात्तत्कृते बहुत्वे न तु स्त्रियाम् गर्गाः वत्साः जीवति तु वंश्ये युवा

= p_2,4.64 gotre yadyañantamañantaṃ ca tadavayavayoretayorluk syāttatkṛte bahutve na tu striyām gargāḥ vatsāḥ jīvati tu vaṃśye yuvā

1014

= प्_4,1.163 वंश्ये पित्रादौ जीवति पौत्रादेर्यदपत्यं चतुर्थादि तद्युवसंज्ञमेव स्यात् गोत्राद्यून्यस्त्रियाम्

= p_4,1.163 vaṃśye pitrādau jīvati pautrāderyadapatyaṃ caturthādi tadyuvasaṃjñameva syāt gotrādyūnyastriyām

1015

= प्_4,1.94 यून्यपत्ये गोत्रप्रत्ययान्तादेव प्रत्ययः स्यात्, स्त्रियां तु न युवसंज्ञा यञिञोश्च

= p_4,1.94 yūnyapatye gotrapratyayāntādeva pratyayaḥ syāt, striyāṃ tu na yuvasaṃjñā yañiñośca

1016

= प्_4,1.101 गोत्रे यौ यञिञौ तदन्तात्फक् स्यात् आयनेयीनीयियः फढखछघां प्रत्ययादीनाम्

= p_4,1.101 gotre yau yañiñau tadantātphak syāt āyaneyīnīyiyaḥ phaḍhakhachaghāṃ pratyayādīnām

1017

= प्_7,1.2 प्रत्ययादेः फस्य आयन्, ढस्य एय्, खस्य ईन्, छस्य ईय्, घस्य इय् एते स्युः गर्गस्य युवापत्यं गार्ग्यायणः दाक्षायणः अत इञ्

= p_7,1.2 pratyayādeḥ phasya āyan, ḍhasya ey, khasya īn, chasya īy, ghasya iy ete syuḥ gargasya yuvāpatyaṃ gārgyāyaṇaḥ dākṣāyaṇaḥ ata iñ

1018

= प्_4,1.95 अपत्येरऽथे दाक्षिः बाह्वादिभ्यश्च

= p_4,1.95 apatyer'the dākṣiḥ bāhvādibhyaśca

1019

= प्_4,1.96 बाहविः औडुलोमिः (लोम्नो ऽपत्येषु बहुष्वकारो वक्तव्यः) उडुलोमाः आकृतिगणो ऽयम् अनृष्यानन्तर्ये बिदादिभ्यो ऽञ्

= p_4,1.96 bāhaviḥ auḍulomiḥ (lomno 'patyeṣu bahuṣvakāro vaktavyaḥ) uḍulomāḥ ākṛtigaṇo 'yam anṛṣyānantarye bidādibhyo 'ñ

1020

= प्_4,1.104 एभ्यो ऽञ् गोत्रे ये त्वत्रानृषयस्तेभ्यो ऽपत्ये ऽन्यत्र तु गोत्रे बिदस्य गोत्रं बैदः बैदौ बिदाः पुत्रस्यापत्यं पौत्रः पौत्रौ पौत्राः एवं दौहित्रादयः शिवादिभ्यो ऽण्

= p_4,1.104 ebhyo 'ñ gotre ye tvatrānṛṣayastebhyo 'patye 'nyatra tu gotre bidasya gotraṃ baidaḥ baidau bidāḥ putrasyāpatyaṃ pautraḥ pautrau pautrāḥ evaṃ dauhitrādayaḥ śivādibhyo 'ṇ

1021

= प्_4,1.112 अपत्ये शैवः गाङ्गः ऋष्यन्धकवृष्णिकुरुभ्यश्च

= p_4,1.112 apatye śaivaḥ gāṅgaḥ ṛṣyandhakavṛṣṇikurubhyaśca

1022

= प्_4,1.114 ऋषिभ्यः - वासिष्ठः वैश्वामित्रः अन्धकेभ्यः - श्वाफल्कः वृष्णिभ्यः - वासुदेवः कुरुभ्यः - नाकुलः साहदेवः मातुरुत्संख्यासंभद्रपूर्वायाः

= p_4,1.114 ṛṣibhyaḥ - vāsiṣṭhaḥ vaiśvāmitraḥ andhakebhyaḥ - śvāphalkaḥ vṛṣṇibhyaḥ - vāsudevaḥ kurubhyaḥ - nākulaḥ sāhadevaḥ māturutsaṃkhyāsaṃbhadrapūrvāyāḥ

1023

= प्_4,1.115 संख्यादिपूर्वस्य मातृशब्दस्योदादेशः स्यादण् प्रत्ययश्च द्वैमातुरः षाण्मातुरः सांमातुरः भाद्रमातुरः स्त्रीभ्यो ढक्

= p_4,1.115 saṃkhyādipūrvasya mātṛśabdasyodādeśaḥ syādaṇ pratyayaśca dvaimāturaḥ ṣāṇmāturaḥ sāṃmāturaḥ bhādramāturaḥ strībhyo ḍhak

1024

= प्_4,1.120 स्त्रीप्रत्ययान्तेभ्यो ढक् वैनतेयः कन्यायाः कनीन च

= p_4,1.120 strīpratyayāntebhyo ḍhak vainateyaḥ kanyāyāḥ kanīna ca

1025

= प्_4,1.116 चादण् कानीनो व्यासः कर्णश्च राजश्वशुराद्यत्

= p_4,1.116 cādaṇ kānīno vyāsaḥ karṇaśca rājaśvaśurādyat

1026

= प्_4,1.137 (राज्ञो जातावेवेति वाच्यम्) ये चाभावकर्मणोः

= p_4,1.137 (rājño jātāveveti vācyam) ye cābhāvakarmaṇoḥ

1027

= प्_6,4.168 यादौ तद्धिते परे ऽन् प्रकृत्या स्यान्न तु भावकर्मणोः राजन्यः जातावेवेति किम् ? - . अन्

= p_6,4.168 yādau taddhite pare 'n prakṛtyā syānna tu bhāvakarmaṇoḥ rājanyaḥ jātāveveti kim ? - . an

1028

= प्_6,4.167 अन् प्रकृत्या स्यादणि परे राजनः श्वशुर्यः क्षत्त्राद् घः

= p_6,4.167 an prakṛtyā syādaṇi pare rājanaḥ śvaśuryaḥ kṣattrād ghaḥ

1029

= प्_4,1.138 क्षत्त्रियः जातावित्येव क्षात्त्रिरन्यत्र रेवत्यादिभ्यष्ठक्

= p_4,1.138 kṣattriyaḥ jātāvityeva kṣāttriranyatra revatyādibhyaṣṭhak

1030

= प्_4,1.146 ठस्येकः

= p_4,1.146 ṭhasyekaḥ

1031

= प्_7,3.50 अङ्गात्परस्य ठस्येकादेशः स्यात् रैवतिकः जनपदशब्दात्क्षत्त्रियादञ्

= p_7,3.50 aṅgātparasya ṭhasyekādeśaḥ syāt raivatikaḥ janapadaśabdātkṣattriyādañ

1032

= प्_4,1.168 जनपदक्षत्त्रियवाचकाच्छब्दादञ् स्यादपत्ये पाञ्चालः (क्षत्त्रियसमान शब्दाज्जनपदात्तस्य राजन्यपत्यवत्) पञ्चालानां राजा पाञ्चालः (पूरोरण् वक्तव्यः) पौरवः (पाण्डोर्ड्यण्) पाण्ड्यः कुरुनादिभ्यो ण्यः

= p_4,1.168 janapadakṣattriyavācakācchabdādañ syādapatye pāñcālaḥ (kṣattriyasamāna śabdājjanapadāttasya rājanyapatyavat) pañcālānāṃ rājā pāñcālaḥ (pūroraṇ vaktavyaḥ) pauravaḥ (pāṇḍorḍyaṇ) pāṇḍyaḥ kurunādibhyo ṇyaḥ

1033

= प्_4,1.172 कौरव्यः नैषध्यः ते तद्राजाः

= p_4,1.172 kauravyaḥ naiṣadhyaḥ te tadrājāḥ

1034

= प्_4,1.174 अञादयस्तद्राजसंज्ञाः स्युः तद्राजस्य बहुषु तेनैवास्त्रियाम्

= p_4,1.174 añādayastadrājasaṃjñāḥ syuḥ tadrājasya bahuṣu tenaivāstriyām

1035

= प्_2,4.62 बहुष्वर्थेषु तद्राजस्य लुक् तदर्थकृते बहुत्वे न तु स्त्रियाम् इक्ष्वाकवः पञ्चालाः इत्यादि कम्बोजाल्लुक्

= p_2,4.62 bahuṣvartheṣu tadrājasya luk tadarthakṛte bahutve na tu striyām ikṣvākavaḥ pañcālāḥ ityādi kambojālluk

1036

= प्_4,1.175 अस्मात्तद्राजस्य लुक् कम्बोजः कम्बोजौ (कम्बोजादिभ्य इति वक्तव्यम्) चोलः शकः केरलः यवनः इत्यपत्याधिकारः 2 अथ रक्ताद्यर्थकाः तेन रक्तं रागात्

= p_4,1.175 asmāttadrājasya luk kambojaḥ kambojau (kambojādibhya iti vaktavyam) colaḥ śakaḥ keralaḥ yavanaḥ ityapatyādhikāraḥ 2 atha raktādyarthakāḥ tena raktaṃ rāgāt

1037

= प्_4,2.1 अण् स्यात् रज्यते ऽनेनेति रागः काषायेण रक्तं वस्त्रं काषायम् नक्षत्रेण युक्तः कालः

= p_4,2.1 aṇ syāt rajyate 'neneti rāgaḥ kāṣāyeṇa raktaṃ vastraṃ kāṣāyam nakṣatreṇa yuktaḥ kālaḥ

1038

= प्_4,2.3 अण् स्यात् (तिष्यपुष्ययोर्नक्षत्राणि यलोप इति वाच्यम्) पुष्येण युक्तं पौषमहः लुबविशेषे

= p_4,2.3 aṇ syāt (tiṣyapuṣyayornakṣatrāṇi yalopa iti vācyam) puṣyeṇa yuktaṃ pauṣamahaḥ lubaviśeṣe

1039

= प्_4,2.4 पूर्वेण विहितस्य लुप् स्यात् षष्टिदण्डात्मकस्य कालस्यावान्तरविशेषश्चेन्न गम्यते अद्य पुष्यः दृष्टं साम

= p_4,2.4 pūrveṇa vihitasya lup syāt ṣaṣṭidaṇḍātmakasya kālasyāvāntaraviśeṣaścenna gamyate adya puṣyaḥ dṛṣṭaṃ sāma

1040

= प्_4,2.7 तेनेत्येव वसिष्ठेन दृष्टं वासिष्ठं साम वामदेवाड्ड्यड्ड्यौ

= p_4,2.7 tenetyeva vasiṣṭhena dṛṣṭaṃ vāsiṣṭhaṃ sāma vāmadevāḍḍyaḍḍyau

1041

= प्_4,2.9 वामदेवेन दृष्टं साम वामदेव्यम् परिवृतो रथः

= p_4,2.9 vāmadevena dṛṣṭaṃ sāma vāmadevyam parivṛto rathaḥ

1042

= प्_4,2.10 अस्मिन्नर्थे ऽण् प्रत्ययो भवति वस्त्रेण परिवृतो वास्त्रो रथः तत्रोद्धृतममत्रेभ्यः

= p_4,2.10 asminnarthe 'ṇ pratyayo bhavati vastreṇa parivṛto vāstro rathaḥ tatroddhṛtamamatrebhyaḥ

1043

= प्_4,2.14 शरावे उद्धृतः शाराव ओदनः संस्कृतं भक्षाः

= p_4,2.14 śarāve uddhṛtaḥ śārāva odanaḥ saṃskṛtaṃ bhakṣāḥ

1044

= प्_4,2.16 सप्तम्यन्तादण् स्यात्संस्कृतेरऽथे यत्संस्कृतं भक्षाश्चेत्ते स्युः भ्राष्ट्रेषु संस्कृता भ्राष्ट्रा यवाः सास्य देवता

= p_4,2.16 saptamyantādaṇ syātsaṃskṛter'the yatsaṃskṛtaṃ bhakṣāścette syuḥ bhrāṣṭreṣu saṃskṛtā bhrāṣṭrā yavāḥ sāsya devatā

1045

= प्_4,2.24 इन्द्रो देवतास्येति ऐन्द्रं हविः पाशुपतम् बार्हस्पत्यम् शुक्राद्घन्

= p_4,2.24 indro devatāsyeti aindraṃ haviḥ pāśupatam bārhaspatyam śukrādghan

1046

= प्_4,2.26 शुक्रियम् सोमाट्ट्यण्

= p_4,2.26 śukriyam somāṭṭyaṇ

1047

= प्_4,2.30 सौम्यम् वाय्वृतुपित्रुषसो यत्

= p_4,2.30 saumyam vāyvṛtupitruṣaso yat

1048

= प्_4,2.31 वायव्यम् ऋतव्यम् रीङ् ऋतः

= p_4,2.31 vāyavyam ṛtavyam rīṅ ṛtaḥ

1049

= प्_7,4.27 अकृद्यकारे असार्वधातुके यकारे च्वौ च परे ऋदन्ताङ्गस्य रीङादेशः यस्येति च पित्र्यम् उषस्यम् पितृव्यमातुलमातामहपितामहाः

= p_7,4.27 akṛdyakāre asārvadhātuke yakāre cvau ca pare ṛdantāṅgasya rīṅādeśaḥ yasyeti ca pitryam uṣasyam pitṛvyamātulamātāmahapitāmahāḥ

1050

= प्_4,2.36 एते निपात्यन्ते पितुर्भ्राता पितृव्यः मातुर्भ्राता मातुलः मातुः पिता मातामहः पितुः पिता पितामहः तस्य समूहः

= p_4,2.36 ete nipātyante piturbhrātā pitṛvyaḥ māturbhrātā mātulaḥ mātuḥ pitā mātāmahaḥ pituḥ pitā pitāmahaḥ tasya samūhaḥ

1051

= प्_4,2.37 काकानां समूहः काकम् भिक्षादिभ्यो ऽण्

= p_4,2.37 kākānāṃ samūhaḥ kākam bhikṣādibhyo 'ṇ

1052

= प्_6,4.146 भिक्षाणां समूहो भैक्षम् गर्भिणीनां समूहो गार्भिणम् इह (भस्याढे तद्धिते) इति पुंवद्भावे कृते - . इनण्यनपत्ये

= p_6,4.146 bhikṣāṇāṃ samūho bhaikṣam garbhiṇīnāṃ samūho gārbhiṇam iha (bhasyāḍhe taddhite) iti puṃvadbhāve kṛte - . inaṇyanapatye

1053

= प्_4,2.37 अनपत्यार्थे ऽणि परे इन् प्रकृत्या स्यात् तेन नस्तद्धित इति टिलोपो न युवतीनां समूहो यौवनम् ग्रामजनबन्धुभ्यस्तल्

= p_4,2.37 anapatyārthe 'ṇi pare in prakṛtyā syāt tena nastaddhita iti ṭilopo na yuvatīnāṃ samūho yauvanam grāmajanabandhubhyastal

1054

= प्_4,2.43 तलन्तं स्त्रियाम् ग्रमता जनता बन्धुता (गजसहायाभ्यां चेति वक्तव्यम्) गजता सहायता (अह्नः खः क्रतौ) अहीनः अचित्तहस्तिधेनोष्ठक्

= p_4,2.43 talantaṃ striyām gramatā janatā bandhutā (gajasahāyābhyāṃ ceti vaktavyam) gajatā sahāyatā (ahnaḥ khaḥ kratau) ahīnaḥ acittahastidhenoṣṭhak

1055

= प्_4,2.47 इसुसुक्तान्तात्कः

= p_4,2.47 isusuktāntātkaḥ

1056

= प्_7,3.51 इस् उस् उक्तान्तात्परस्य ठस्य कः साक्तुकम् हास्तिकम् धैनुकम् तदधीते तद्वेद

= p_7,3.51 is us uktāntātparasya ṭhasya kaḥ sāktukam hāstikam dhainukam tadadhīte tadveda

1057

= प्_4,2.59 न य्वाभ्याम् पदान्ताभ्यां पूर्वौ तु ताभ्यामैच्

= p_4,2.59 na yvābhyām padāntābhyāṃ pūrvau tu tābhyāmaic

1058

= प्_7,3.3 पदान्ताभ्यां यकारवकाराभ्यां परस्य न वृद्धिः किंतु ताभ्यां पूर्वौ क्रमादैजावागमौ स्तः व्याकरणमधीते वेद वा वैयाकरणः क्रमादिभ्यो वुन्

= p_7,3.3 padāntābhyāṃ yakāravakārābhyāṃ parasya na vṛddhiḥ kiṃtu tābhyāṃ pūrvau kramādaijāvāgamau staḥ vyākaraṇamadhīte veda vā vaiyākaraṇaḥ kramādibhyo vun

1059

= प्_4,2.61 क्रमकः पदकः शिक्षकः मीमांसकः इति रक्ताद्यर्थकाः 3 अथ चातुरर्थिकाः तदस्मिन्नस्तीति देशे तन्नाम्नि

= p_4,2.61 kramakaḥ padakaḥ śikṣakaḥ mīmāṃsakaḥ iti raktādyarthakāḥ 3 atha cāturarthikāḥ tadasminnastīti deśe tannāmni

1060

= प्_4,2.67 उदुम्बराः सन्त्यस्मिन्देशे औदुम्बरो देशः तेन निर्वृत्तम्

= p_4,2.67 udumbarāḥ santyasmindeśe audumbaro deśaḥ tena nirvṛttam

1061

= प्_4,2.68 कुशाम्बेन निर्वृत्ता नगरी कौशाम्बी तस्य निवासः

= p_4,2.68 kuśāmbena nirvṛttā nagarī kauśāmbī tasya nivāsaḥ

1062

= प्_4,2.69 शिबीनां निवासो देशः शैबः अदूरभवश्च

= p_4,2.69 śibīnāṃ nivāso deśaḥ śaibaḥ adūrabhavaśca

1063

= प्_4,2.70 विदिशाया अदूरभवं नगरं वैदिशम् जनपदे लुप्

= p_4,2.70 vidiśāyā adūrabhavaṃ nagaraṃ vaidiśam janapade lup

1064

= प्_1,2.51 जनपदे वाच्ये चातुरर्थिकस्य लुप् लुपि युक्तवद्व्यक्तिवचने

= p_1,2.51 janapade vācye cāturarthikasya lup lupi yuktavadvyaktivacane

1065

= प्_1,2.51 लुपि सति प्रकृतिवल्लिङ्गवचने स्तः पञ्चालानां निवासो जनपदः पञ्चालाः कुरवः अङ्गाः वङ्गाः कलिङ्गाः वरणादिभ्यश्च

= p_1,2.51 lupi sati prakṛtivalliṅgavacane staḥ pañcālānāṃ nivāso janapadaḥ pañcālāḥ kuravaḥ aṅgāḥ vaṅgāḥ kaliṅgāḥ varaṇādibhyaśca

1066

= प्_4,2.82 अजनपदार्थ आरम्भः वरणानामदूरभवं नगरं वरणाः कुमुदनडवेतसेभ्यो ड्मतुप्

= p_4,2.82 ajanapadārtha ārambhaḥ varaṇānāmadūrabhavaṃ nagaraṃ varaṇāḥ kumudanaḍavetasebhyo ḍmatup

1067

= प्_4,2.87 झयः

= p_4,2.87 jhayaḥ

1068

= प्_8,2.10 झयन्तान्मतोर्मस्य वः कुमुद्वान् नड्वान् मादुपधायाश्च मतोर्वो ऽयवादिभ्यः

= p_8,2.10 jhayantānmatormasya vaḥ kumudvān naḍvān mādupadhāyāśca matorvo 'yavādibhyaḥ

1069

= प्_8,2.9 मवर्णावर्णान्तान्मवर्णावर्णोपधाच्च यवादिवर्जितात्परस्य मतोर्मस्य वः वेतस्वान् नडशादाड्ड्वलच्

= p_8,2.9 mavarṇāvarṇāntānmavarṇāvarṇopadhācca yavādivarjitātparasya matormasya vaḥ vetasvān naḍaśādāḍḍvalac

1070

= प्_4,2.88 नड्वलः शाद्वलः शिखाया वलच्

= p_4,2.88 naḍvalaḥ śādvalaḥ śikhāyā valac

1071

= प्_4,2.89 शिखावलः इति चातुरर्थिकाः 4 अथ शैषिकाः शेषे

= p_4,2.89 śikhāvalaḥ iti cāturarthikāḥ 4 atha śaiṣikāḥ śeṣe

1072

= प्_4,1.92 अपत्यादिचतुरर्थ्यन्तादन्योरऽथः शेषस्तत्राणादयः स्युः चक्षुषा गृह्यते चाक्षुषं रूपम् श्रावणः शब्दः औपनिषदः पुरुषः दृषदि पिष्टा दार्षदाः सक्तवः चतुर्भिरुह्यं चातुरं शकटम् चतुर्दश्यां दृश्यते चातुर्दशं रक्षः "तस्य विकारःऽ; इत्यतः प्राक् शेषाधिकारः राष्ट्रावारपाराद्घखौ

= p_4,1.92 apatyādicaturarthyantādanyor'thaḥ śeṣastatrāṇādayaḥ syuḥ cakṣuṣā gṛhyate cākṣuṣaṃ rūpam śrāvaṇaḥ śabdaḥ aupaniṣadaḥ puruṣaḥ dṛṣadi piṣṭā dārṣadāḥ saktavaḥ caturbhiruhyaṃ cāturaṃ śakaṭam caturdaśyāṃ dṛśyate cāturdaśaṃ rakṣaḥ "tasya vikāraḥ'; ityataḥ prāk śeṣādhikāraḥ rāṣṭrāvārapārādghakhau

1073

= प्_4,2.93 आभ्यां क्रमाद् घखौ स्तः शेषे राष्ट्रे जातादिः राष्ट्रियः अवारपारीणः (अवारपाराद्विगृहीतादपि विपरीताच्चेति वक्तव्यम्) अवारीणः पारीणः पारावारीणः इह प्रकृतिविशेषाद् घादयष्ट्युट्युलन्ताः प्रत्यया उच्यन्ते तेषां जातादयोरऽथविशेषाः समर्थ विभक्तयश्च वक्ष्यन्ते ग्रामाद्यखञौ

= p_4,2.93 ābhyāṃ kramād ghakhau staḥ śeṣe rāṣṭre jātādiḥ rāṣṭriyaḥ avārapārīṇaḥ (avārapārādvigṛhītādapi viparītācceti vaktavyam) avārīṇaḥ pārīṇaḥ pārāvārīṇaḥ iha prakṛtiviśeṣād ghādayaṣṭyuṭyulantāḥ pratyayā ucyante teṣāṃ jātādayor'thaviśeṣāḥ samartha vibhaktayaśca vakṣyante grāmādyakhañau

1074

= प्_4,2.94 ग्राम्यः ग्रामीणः नद्यादिभ्यो ढक्

= p_4,2.94 grāmyaḥ grāmīṇaḥ nadyādibhyo ḍhak

1075

= प्_4,2.97 नादेयम् माहेयम् वाराणसेयम् दक्षिणापश्चात्पुरसस्त्यक्

= p_4,2.97 nādeyam māheyam vārāṇaseyam dakṣiṇāpaścātpurasastyak

1076

= प्_4,2.98 दाक्षिणात्यः पाश्चात्यः पौरस्त्यः द्युप्रागपागुदक्प्रतीचो यत्

= p_4,2.98 dākṣiṇātyaḥ pāścātyaḥ paurastyaḥ dyuprāgapāgudakpratīco yat

1077

= प्_4,2.101 दिव्यम् प्राच्यम् अपाच्यम् उदीच्यम् प्रतीच्यम् अव्ययात्त्यप्

= p_4,2.101 divyam prācyam apācyam udīcyam pratīcyam avyayāttyap

1078

= प्_4,2.104 (अमेहक्वतसित्रेभ्य एव) अमात्यः इहत्यः क्वत्यः ततस्त्यः तत्रत्यः (त्यब्नेर्ध्रुव इति वक्तव्यम्) नित्यः वृद्धिर्यस्याचामादिस्तद्वृद्धम्

= p_4,2.104 (amehakvatasitrebhya eva) amātyaḥ ihatyaḥ kvatyaḥ tatastyaḥ tatratyaḥ (tyabnerdhruva iti vaktavyam) nityaḥ vṛddhiryasyācāmādistadvṛddham

1079

= प्_1,1.73 यस्य समुदायस्याचां मध्ये आदिर्वृद्धिस्तद्वृद्धसंज्ञं स्यात् त्यदादीनि च

= p_1,1.73 yasya samudāyasyācāṃ madhye ādirvṛddhistadvṛddhasaṃjñaṃ syāt tyadādīni ca

1080

= प्_1,1.74 वृद्धसंज्ञानि स्युः वृद्धाच्छः

= p_1,1.74 vṛddhasaṃjñāni syuḥ vṛddhācchaḥ

1081

= प्_4,2.114 शालीयः मालीयः तदीयः (वा नामधेयस्य वृद्धसंज्ञा वक्तव्या) देवदत्तीयः, दैवदत्तः गहादिभ्यश्च

= p_4,2.114 śālīyaḥ mālīyaḥ tadīyaḥ (vā nāmadheyasya vṛddhasaṃjñā vaktavyā) devadattīyaḥ, daivadattaḥ gahādibhyaśca

1082

= प्_4,2.138 गहीयः युष्मदस्मदोरन्यतरस्यां खञ् च

= p_4,2.138 gahīyaḥ yuṣmadasmadoranyatarasyāṃ khañ ca

1083

= प्_4,3.1 चाच्छः पक्षे ऽण् युवयोर्युष्माकं युष्मदीयः, अस्मदीयः तस्मिन्नणि च युष्माकास्माकौ

= p_4,3.1 cācchaḥ pakṣe 'ṇ yuvayoryuṣmākaṃ yuṣmadīyaḥ, asmadīyaḥ tasminnaṇi ca yuṣmākāsmākau

1084

= प्_4,3.2 युष्मदस्मदोरेतावादेशौ स्तः खञ्यणि च यौष्माकीणः आस्माकीनः यौष्माकः आस्माकः तवकममकावेकवचने

= p_4,3.2 yuṣmadasmadoretāvādeśau staḥ khañyaṇi ca yauṣmākīṇaḥ āsmākīnaḥ yauṣmākaḥ āsmākaḥ tavakamamakāvekavacane

1085

= प्_4,3.3 एकार्थवाचिनोर्युष्मदस्मदोस्तवकममकौ स्तः खञि अणि च तावकीनः तावकः मामकीनः मामकः छे तु - . प्रत्ययोत्तरपदयोश्च

= p_4,3.3 ekārthavācinoryuṣmadasmadostavakamamakau staḥ khañi aṇi ca tāvakīnaḥ tāvakaḥ māmakīnaḥ māmakaḥ che tu - . pratyayottarapadayośca

1086

= प्_7,2.98 मपर्यन्तयोरेतयोरेकार्थवाचिनोस्त्वमौ स्तः प्रत्यये उत्तरपदे च परतः त्वदीयः मदीयः त्वत्पुत्रः मत्पुत्रः मध्यान्मः

= p_7,2.98 maparyantayoretayorekārthavācinostvamau staḥ pratyaye uttarapade ca parataḥ tvadīyaḥ madīyaḥ tvatputraḥ matputraḥ madhyānmaḥ

1087

= प्_4,3.8 मध्यमः कालाट्ठञ्

= p_4,3.8 madhyamaḥ kālāṭṭhañ

1088

= प्_4,3.11 कालवाचिभ्यष्ठञ् स्यात् कालिकम् मासिकम् सांवत्सरिकम् (अव्ययानां भमात्रे टिलोपः) सायम्प्रातिकः पौनः पुनिकः प्रावृष एण्यः

= p_4,3.11 kālavācibhyaṣṭhañ syāt kālikam māsikam sāṃvatsarikam (avyayānāṃ bhamātre ṭilopaḥ) sāyamprātikaḥ paunaḥ punikaḥ prāvṛṣa eṇyaḥ

1089

= प्_4,3.17 प्रावृषेण्यः सायञ्चिरम्प्राह्णेप्रगे ऽव्ययेभ्यष्ट्युट्युलौ तुट् च

= p_4,3.17 prāvṛṣeṇyaḥ sāyañciramprāhṇeprage 'vyayebhyaṣṭyuṭyulau tuṭ ca

1090

= प्_4,3.23 सायमित्यादिभ्यश्चतुर्भ्यो ऽव्ययेभ्यश्च कालवाचिभ्यष्ट्युट्युलौ स्तस्तयोस्तुट् च सायन्तनम् चिरन्तनम् प्राह्णे प्रगे अनयोरेदन्तत्वं निपात्यते प्राह्णेतनम् प्रगेतनम् दोषातनम् तत्र जातः

= p_4,3.23 sāyamityādibhyaścaturbhyo 'vyayebhyaśca kālavācibhyaṣṭyuṭyulau stastayostuṭ ca sāyantanam cirantanam prāhṇe prage anayoredantatvaṃ nipātyate prāhṇetanam pragetanam doṣātanam tatra jātaḥ

1091

= प्_4,3.25 सप्तमीसमर्थाज्जात इत्यर्थे ऽणादयो घादयश्च स्युः स्रुग्घ्ने जातः स्रौग्घ्नः उत्से जात औत्सः राष्ट्रे जातो राष्ट्रियः अवारपारे जातः अवारपारीणः, इत्यादि प्रावृषष्ठप्

= p_4,3.25 saptamīsamarthājjāta ityarthe 'ṇādayo ghādayaśca syuḥ srugghne jātaḥ sraugghnaḥ utse jāta autsaḥ rāṣṭre jāto rāṣṭriyaḥ avārapāre jātaḥ avārapārīṇaḥ, ityādi prāvṛṣaṣṭhap

1092

= प्_4,3.26 एण्यापवादः प्रावृषिकः प्रायभवः

= p_4,3.26 eṇyāpavādaḥ prāvṛṣikaḥ prāyabhavaḥ

1093

= प्_4,3.39 तत्रेत्येव स्रुग्घ्ने प्रायेण बाहुल्येन भवति स्रौग्घ्नः सम्भूते

= p_4,3.39 tatretyeva srugghne prāyeṇa bāhulyena bhavati sraugghnaḥ sambhūte

1094

= प्_4,3.41 स्रुग्घ्ने संभवति स्रौग्घ्नः कोशाड्ढञ्

= p_4,3.41 srugghne saṃbhavati sraugghnaḥ kośāḍḍhañ

1095

= प्_4,3.42 कौशेयम् वस्त्रम् तत्र भवः

= p_4,3.42 kauśeyam vastram tatra bhavaḥ

1096

= प्_4,3.53 स्रुग्घ्ने भवः स्रौग्घ्नः औत्सः राष्ट्रियः दिगादिभ्यो यत्

= p_4,3.53 srugghne bhavaḥ sraugghnaḥ autsaḥ rāṣṭriyaḥ digādibhyo yat

1097

= प्_4,3.54 दिश्यम् वर्ग्यम् शरीरावयवाच्च

= p_4,3.54 diśyam vargyam śarīrāvayavācca

1098

= प्_4,3.55 दन्त्यम् कण्ठ्यम् (अध्यात्मादेष्ठञिष्यते) अध्यात्मं भवमाध्यात्मिकम् अनुशतिकादीनां च

= p_4,3.55 dantyam kaṇṭhyam (adhyātmādeṣṭhañiṣyate) adhyātmaṃ bhavamādhyātmikam anuśatikādīnāṃ ca

1099

= प्_7,3.20 एषामुभयपदवृद्धिर्ञिति णिति किति च आधिदैविकम् आधिभौतिकम् ऐहलौकिकम् पारलोकिकम् आकृतिगणो ऽयम् जिह्वामूलाङ्गुलेश्छः

= p_7,3.20 eṣāmubhayapadavṛddhirñiti ṇiti kiti ca ādhidaivikam ādhibhautikam aihalaukikam pāralokikam ākṛtigaṇo 'yam jihvāmūlāṅguleśchaḥ

1100

= प्_4,3.62 जिह्वामूलीयम् अङ्गुलीयम् वर्गान्ताच्च

= p_4,3.62 jihvāmūlīyam aṅgulīyam vargāntācca

1101

= प्_4,3.63 कवर्गीयम् तत आगतः

= p_4,3.63 kavargīyam tata āgataḥ

1102

= प्_4,3.74 स्रुग्घ्नादागतः स्रौग्घ्नः ठगायस्थानेभ्यः

= p_4,3.74 srugghnādāgataḥ sraugghnaḥ ṭhagāyasthānebhyaḥ

1103

= प्_4,3.75 शुल्कशालाया आगतः शौल्कशालिकः विद्यायोनिसंबन्धेभ्यो वुञ्

= p_4,3.75 śulkaśālāyā āgataḥ śaulkaśālikaḥ vidyāyonisaṃbandhebhyo vuñ

1104

= प्_4,3.77 औपाध्यायकः पैतामहकः हेतुमनुष्येभ्यो ऽन्यतरस्यां रूप्यः

= p_4,3.77 aupādhyāyakaḥ paitāmahakaḥ hetumanuṣyebhyo 'nyatarasyāṃ rūpyaḥ

1105

= प्_4,3.81 समादागतं समरूप्यम् पक्षे - गहादित्वाच्छः समीयम् विषमीयम् देवदत्तरूप्यम् दैवदत्तम् मयट् च

= p_4,3.81 samādāgataṃ samarūpyam pakṣe - gahāditvācchaḥ samīyam viṣamīyam devadattarūpyam daivadattam mayaṭ ca

1106

= प्_4,3.82 सममयम् देवदत्तमयम् प्रभवति

= p_4,3.82 samamayam devadattamayam prabhavati

1107

= प्_4,3.83 हिमवतः प्रभवति हैमवती गङ्गा तद्गच्छति पथिदूतयोः

= p_4,3.83 himavataḥ prabhavati haimavatī gaṅgā tadgacchati pathidūtayoḥ

1108

= प्_4,3.85 स्रुग्घ्नं गच्छति स्रौग्ध्नः पन्था दूतो वा अभिनिष्क्रामति द्वारम्

= p_4,3.85 srugghnaṃ gacchati sraugdhnaḥ panthā dūto vā abhiniṣkrāmati dvāram

1109

= प्_4,3.86 स्रुग्घ्नमभिनिष्क्रामति स्रौग्घ्नं कान्यकुब्जद्वारम् अधिकृत्य कृते ग्रन्थे

= p_4,3.86 srugghnamabhiniṣkrāmati sraugghnaṃ kānyakubjadvāram adhikṛtya kṛte granthe

1110

= प्_4,3.87 शारीरकमधिकृत्य कृतो ग्रन्थः शारीरकीयः सो ऽस्य निवासः

= p_4,3.87 śārīrakamadhikṛtya kṛto granthaḥ śārīrakīyaḥ so 'sya nivāsaḥ

1111

= प्_4,3.89 स्रुग्घ्नो निवासो ऽस्य स्रौग्घ्नः तेन प्रोक्तम्

= p_4,3.89 srugghno nivāso 'sya sraugghnaḥ tena proktam

1112

= प्_4,3.101 पाणिनिना प्रोक्तं पाणिनीयम् तस्येदम्

= p_4,3.101 pāṇininā proktaṃ pāṇinīyam tasyedam

1113

= प्_4,3.120 उपगोरिदम् औपगवम् इति शैषिकाः 5 अथ विकारार्थकाः तस्य विकारः

= p_4,3.120 upagoridam aupagavam iti śaiṣikāḥ 5 atha vikārārthakāḥ tasya vikāraḥ

1114

= प्_4,3.134 (अश्मनो विकारे टिलोपो वक्तव्यः) अश्मनो विकारः आश्मः भास्मनः मार्त्तिकः अवयवे च प्राण्योषधिवृक्षेभ्यः

= p_4,3.134 (aśmano vikāre ṭilopo vaktavyaḥ) aśmano vikāraḥ āśmaḥ bhāsmanaḥ mārttikaḥ avayave ca prāṇyoṣadhivṛkṣebhyaḥ

1115

= प्_4,3.135 चाद्विकारे मयूरस्यावयवो विकारो वा मायूरः मौर्वं काण्डं भस्म वा पैप्पलम् मयड्वैतयोर्भाषायामभक्ष्याच्छादनयोः

= p_4,3.135 cādvikāre mayūrasyāvayavo vikāro vā māyūraḥ maurvaṃ kāṇḍaṃ bhasma vā paippalam mayaḍvaitayorbhāṣāyāmabhakṣyācchādanayoḥ

1116

= प्_4,3.143 प्रकृतिमात्रान्मयड्वा स्यात् विकारावयवयोः अश्ममयम्, आश्मनम् अभक्ष्येत्यादि किम्? मौद्गः सूपः कार्पासमाच्छादनम् नित्यं वृद्धशरादिभ्यः

= p_4,3.143 prakṛtimātrānmayaḍvā syāt vikārāvayavayoḥ aśmamayam, āśmanam abhakṣyetyādi kim? maudgaḥ sūpaḥ kārpāsamācchādanam nityaṃ vṛddhaśarādibhyaḥ

1117

= प्_4,3.144 आम्रमयम् शरमयम् गोश्च पुरीषे

= p_4,3.144 āmramayam śaramayam gośca purīṣe

1118

= प्_4,3.145 गोः पुरीषं गोमयम् गोपयसोर्यत्

= p_4,3.145 goḥ purīṣaṃ gomayam gopayasoryat

1119

= प्_4,3.160 गव्यम् पयस्यम् इति विकारार्थाः (प्राग्दीव्यतीयाः) 6 अथ ठगधिकारः प्राग्वहतेष्ठक्

= p_4,3.160 gavyam payasyam iti vikārārthāḥ (prāgdīvyatīyāḥ) 6 atha ṭhagadhikāraḥ prāgvahateṣṭhak

1120

= प्_4,4.1 तद्वहतीत्यतः प्राक् ठगधिक्रियते तेन दीव्यति खनति जयति जितम्

= p_4,4.1 tadvahatītyataḥ prāk ṭhagadhikriyate tena dīvyati khanati jayati jitam

1121

= प्_4,4.2 अक्षैर्दीव्यति खनति जयति जितो वा आक्षिकः संस्कृतम्

= p_4,4.2 akṣairdīvyati khanati jayati jito vā ākṣikaḥ saṃskṛtam

1122

= प्_4,4.3 दध्ना संस्कृतम् दाधिकम् मारीचिकम् तरति

= p_4,4.3 dadhnā saṃskṛtam dādhikam mārīcikam tarati

1123

= प्_4,4.5 तेनेत्येव उडुपेन तरति औडुपिकः चरति

= p_4,4.5 tenetyeva uḍupena tarati auḍupikaḥ carati

1124

= प्_4,4.8 तृतीयान्ताद्गच्छति भक्षयतीत्यर्थयोष्ठक् स्यात् हस्तिना चरति हास्तिकः दध्ना चरति दाधिकः संसृष्टे

= p_4,4.8 tṛtīyāntādgacchati bhakṣayatītyarthayoṣṭhak syāt hastinā carati hāstikaḥ dadhnā carati dādhikaḥ saṃsṛṣṭe

1125

= प्_4,4.22 दध्ना संसृष्टं दाधिकम् उञ्छति

= p_4,4.22 dadhnā saṃsṛṣṭaṃ dādhikam uñchati

1126

= प्_4,4.32 बदराण्युञ्छति बादरिकः रक्षति

= p_4,4.32 badarāṇyuñchati bādarikaḥ rakṣati

1127

= प्_4,4.33 समाजं रक्षति सामाजिकः शब्ददर्दुरं करोति

= p_4,4.33 samājaṃ rakṣati sāmājikaḥ śabdadarduraṃ karoti

Section (cont. 9)

1128

= प्_4,4.34 शब्दं करोति शाब्दिकः दर्दुरं करोति दार्दुरिकः धर्मं चरति

= p_4,4.34 śabdaṃ karoti śābdikaḥ darduraṃ karoti dārdurikaḥ dharmaṃ carati

1129

= प्_4,4.41 धार्मिकः (अधर्माच्चेति वक्तव्यम्) आधर्मिकः शिल्पम्

= p_4,4.41 dhārmikaḥ (adharmācceti vaktavyam) ādharmikaḥ śilpam

1130

= प्_4,4.55 मृदङ्गवादनं शिल्पमस्य मार्दङ्गिकः प्रहरणम्

= p_4,4.55 mṛdaṅgavādanaṃ śilpamasya mārdaṅgikaḥ praharaṇam

1131

= प्_4,4.57 तदस्येत्येव असिः प्रहरणमस्य आसिकः धानुष्कः शीलम्

= p_4,4.57 tadasyetyeva asiḥ praharaṇamasya āsikaḥ dhānuṣkaḥ śīlam

1132

= प्_4,4.61 अपूपभक्षणं शीलमस्य आपूपिकः निकटे वसति

= p_4,4.61 apūpabhakṣaṇaṃ śīlamasya āpūpikaḥ nikaṭe vasati

1133

= प्_4,4.73 नैकटिको भिक्षुकः इति ठगधिकारः (प्राग्वहतीयाः) 7 अथ यदधिकारः प्राग्घिताद्यत्

= p_4,4.73 naikaṭiko bhikṣukaḥ iti ṭhagadhikāraḥ (prāgvahatīyāḥ) 7 atha yadadhikāraḥ prāgghitādyat

1134

= प्_4,4.75 तस्मै हितमित्यतः प्राग् यदधिक्रियते तद्वहति रथयुगप्रासङ्गम्

= p_4,4.75 tasmai hitamityataḥ prāg yadadhikriyate tadvahati rathayugaprāsaṅgam

1135

= प्_4,4.76 रथं वहति रथ्यः युग्यः प्रासङ्ग्यः धुरो यड्ढकौ

= p_4,4.76 rathaṃ vahati rathyaḥ yugyaḥ prāsaṅgyaḥ dhuro yaḍḍhakau

1136

= प्_4,4.77 हलि चेति दीर्घे प्राप्ते - . न भकुर्छुराम्

= p_4,4.77 hali ceti dīrghe prāpte - . na bhakurchurām

1137

= प्_8,2.79 भस्य कुर्छुरोश्चोपधाया इको दीर्घो न स्यात् धुर्यः धौरेयः नौवयोधर्मविषमूलमूलसीतातुलाभ्यस्तार्यतुल्यप्राप्यवध्यानाम्यसमसमितसंमितेषु

= p_8,2.79 bhasya kurchuroścopadhāyā iko dīrgho na syāt dhuryaḥ dhaureyaḥ nauvayodharmaviṣamūlamūlasītātulābhyastāryatulyaprāpyavadhyānāmyasamasamitasaṃmiteṣu

1137

= प्_4,4.91 नावा तार्यं नाव्यं जलम् वयसा तुल्यो वयस्यः धर्मेण प्राप्यं धर्म्यम् विषेण वध्यो विष्यः मूलेन आनाम्यं मूल्यम् मूलेन समो मूल्यः सीतया समितं सीत्यं क्षेत्रम् तुलया संमितम् तुल्यम् तत्र साधुः

= p_4,4.91 nāvā tāryaṃ nāvyaṃ jalam vayasā tulyo vayasyaḥ dharmeṇa prāpyaṃ dharmyam viṣeṇa vadhyo viṣyaḥ mūlena ānāmyaṃ mūlyam mūlena samo mūlyaḥ sītayā samitaṃ sītyaṃ kṣetram tulayā saṃmitam tulyam tatra sādhuḥ

1139

= प्_4,4.98 अग्रे साधुः - अग्र्यः सामसु साधुः सामन्यः ये चाभावकर्मणोरिति प्रकृति भावः कर्मण्यः शरण्यः सभाया यः

= p_4,4.98 agre sādhuḥ - agryaḥ sāmasu sādhuḥ sāmanyaḥ ye cābhāvakarmaṇoriti prakṛti bhāvaḥ karmaṇyaḥ śaraṇyaḥ sabhāyā yaḥ

1140

= प्_4,4.105 सभ्यः इति यतो ऽवधिः (प्राग्घितीयाः) 8 अथ छयतोरधिकारः प्राक् क्रीताच्छः

= p_4,4.105 sabhyaḥ iti yato 'vadhiḥ (prāgghitīyāḥ) 8 atha chayatoradhikāraḥ prāk krītācchaḥ

1141

= प्_5,1.1 तेन क्रीतमित्यतः प्राक् छो ऽधिक्रियते उगवादिभ्यो यत्

= p_5,1.1 tena krītamityataḥ prāk cho 'dhikriyate ugavādibhyo yat

1142

= प्_5,1.2 प्राक् क्रीतादित्येव उवर्णान्ताद्गवादिभ्यश्च यत् स्यात् छस्यापवादः शङ्कवे हितं शङ्कव्यं दारु गव्यम् (नाभि नभं च) नभ्यो ऽक्षः नभ्यमञ्जनम् तस्मै हितम्

= p_5,1.2 prāk krītādityeva uvarṇāntādgavādibhyaśca yat syāt chasyāpavādaḥ śaṅkave hitaṃ śaṅkavyaṃ dāru gavyam (nābhi nabhaṃ ca) nabhyo 'kṣaḥ nabhyamañjanam tasmai hitam

1143

= प्_5,1.5 वत्सेभ्यो हितो वत्सीयो गोधुक् शरीरावयवाद्यत्

= p_5,1.5 vatsebhyo hito vatsīyo godhuk śarīrāvayavādyat

1144

= प्_5,1.6 दन्त्यम् कण्ठ्यम् नस्यम् आत्मन्विश्वजनभोगोत्तरपदात्खः

= p_5,1.6 dantyam kaṇṭhyam nasyam ātmanviśvajanabhogottarapadātkhaḥ

1145

= प्_5,1.9 आत्माध्वानौ खे

= p_5,1.9 ātmādhvānau khe

1146

= प्_6,4.169 एतौ खे प्रकृत्या स्तः आत्मने हितम् आत्मनीनम् विश्वजनीनम् मातृभोगीणः इति छयतोरवधिः (प्राक्क्रीतीयाः) 9 अथ ठञधिकारः प्राग्वतेष्ठञ्

= p_6,4.169 etau khe prakṛtyā staḥ ātmane hitam ātmanīnam viśvajanīnam mātṛbhogīṇaḥ iti chayatoravadhiḥ (prākkrītīyāḥ) 9 atha ṭhañadhikāraḥ prāgvateṣṭhañ

1147

= प्_5,1.18 तेन तुल्यमिति वतिं वक्ष्यति, ततः प्राक् ठञधिक्रियते तेन क्रीतम्

= p_5,1.18 tena tulyamiti vatiṃ vakṣyati, tataḥ prāk ṭhañadhikriyate tena krītam

1148

= प्_5,1.37 सप्तत्या क्रीतं साप्ततिकम् प्रास्थिकम् सर्वभूमिपृथिवीभ्यामणञौ

= p_5,1.37 saptatyā krītaṃ sāptatikam prāsthikam sarvabhūmipṛthivībhyāmaṇañau

1149

= प्_5,1.41 तस्येश्वरः

= p_5,1.41 tasyeśvaraḥ

1150

= प्_5,1.42 सर्वभूमिपृथिवीभ्यामणञौ स्तः अनुशतिकादीनां च सर्वभूमेरीश्वरः सार्वभौमः पार्थिवः पङ्क्तिविंशतित्रिंशच्चत्वारिंशत्पञ्चाशत्षष्टिसप्तत्यशीतिनवतिशतम्

= p_5,1.42 sarvabhūmipṛthivībhyāmaṇañau staḥ anuśatikādīnāṃ ca sarvabhūmerīśvaraḥ sārvabhaumaḥ pārthivaḥ paṅktiviṃśatitriṃśaccatvāriṃśatpañcāśatṣaṣṭisaptatyaśītinavatiśatam

1151

= प्_5,1.59 एते रूढिशब्दा निपात्यन्ते तदर्हति

= p_5,1.59 ete rūḍhiśabdā nipātyante tadarhati

1152

= प्_5,1.63 लब्धुं योग्यो भवतीत्यर्थे द्वितीयान्ताट्ठञादयः स्युः श्वेतच्छत्रमर्हति श्वैतच्छत्रिकः दण्डादिभ्यो यत्

= p_5,1.63 labdhuṃ yogyo bhavatītyarthe dvitīyāntāṭṭhañādayaḥ syuḥ śvetacchatramarhati śvaitacchatrikaḥ daṇḍādibhyo yat

1153

= प्_5,1.66 एभ्यो यत् स्यात् दण्डमर्हति दण्ड्यः अर्घ्यः वध्यः तेन निर्वृत्तम्

= p_5,1.66 ebhyo yat syāt daṇḍamarhati daṇḍyaḥ arghyaḥ vadhyaḥ tena nirvṛttam

1154

= प्_5,1.79 अह्ना निर्वृत्तम् आह्निकम् इति ठञो ऽवधिः (प्राग्वतीयाः) 10 अथ त्वतलोरधिकारः तेन तुल्यं क्रिया चेद्वतिः

= p_5,1.79 ahnā nirvṛttam āhnikam iti ṭhaño 'vadhiḥ (prāgvatīyāḥ) 10 atha tvataloradhikāraḥ tena tulyaṃ kriyā cedvatiḥ

1155

= प्_5,1.115 ब्राह्मणेन तुल्यं ब्राह्मणवत् अधीते क्रिया चेदिति किम् ? गुणतुल्ये मा भूत् पुत्रेण तुल्यः स्थूलः तत्र तस्येव

= p_5,1.115 brāhmaṇena tulyaṃ brāhmaṇavat adhīte kriyā cediti kim ? guṇatulye mā bhūt putreṇa tulyaḥ sthūlaḥ tatra tasyeva

1156

= प्_5,1.116 मथुरायामिव मथुरावत् स्रुग्ध्ने प्रकारः चैत्रस्येव चैत्रवन्मैत्रस्य गावः तस्य भावस्त्वतलौ

= p_5,1.116 mathurāyāmiva mathurāvat srugdhne prakāraḥ caitrasyeva caitravanmaitrasya gāvaḥ tasya bhāvastvatalau

1157

= प्_5,1.119 प्रकृतिजन्यबोधे प्रकारो भावः गोर्भावो गोत्वम् गोता त्वान्तं क्लीबम् आ च त्वात्

= p_5,1.119 prakṛtijanyabodhe prakāro bhāvaḥ gorbhāvo gotvam gotā tvāntaṃ klībam ā ca tvāt

1158

= प्_5,1.120 ब्रह्मणस्त्व इत्यतः प्राक् त्वतलावधिक्रियेते अपवादैः सह समावेशार्थमिदम् चकारो नञ्स्नञ्भ्यामपि समावेशार्थः स्त्रिया भावः - स्त्रैणम् स्त्रीत्वम् स्त्रीता पौस्नम् पुंस्त्वम् पुंस्ता पृथ्वादिभ्य इमनिज्वा

= p_5,1.120 brahmaṇastva ityataḥ prāk tvatalāvadhikriyete apavādaiḥ saha samāveśārthamidam cakāro nañsnañbhyāmapi samāveśārthaḥ striyā bhāvaḥ - straiṇam strītvam strītā pausnam puṃstvam puṃstā pṛthvādibhya imanijvā

1159

= प्_5,1.122 वावचनमणादिसमावेशार्थम् र ऋतो हलादेर्लघोः

= p_5,1.122 vāvacanamaṇādisamāveśārtham ra ṛto halāderlaghoḥ

1160

= प्_6,4.161 हलादेर्लघोरृकारस्य रः स्यादिष्ठेयस्सु परतः पृथुमृदुभृशकृशदृढपरिवृढा नामेव रत्वम् टेः

= p_6,4.161 halāderlaghorṛkārasya raḥ syādiṣṭheyassu parataḥ pṛthumṛdubhṛśakṛśadṛḍhaparivṛḍhā nāmeva ratvam ṭeḥ

1161

= प्_6,4.155 भस्य टेर्लोप इष्ठेमेयस्सु पृथोर्भावः प्रथिमा - . इगन्ताच्च लघुपूर्वात्

= p_6,4.155 bhasya ṭerlopa iṣṭhemeyassu pṛthorbhāvaḥ prathimā - . igantācca laghupūrvāt

1162

= प्_5,1.131 इगन्ताल्लघुपूर्वात् प्रातिपदिकाद्भावे ऽण् प्रत्ययः पार्थवम् म्रदिमा, मार्दवम् वर्णदृढादिभ्यः ष्यञ्च

= p_5,1.131 igantāllaghupūrvāt prātipadikādbhāve 'ṇ pratyayaḥ pārthavam mradimā, mārdavam varṇadṛḍhādibhyaḥ ṣyañca

1163

= प्_5,1.123 चादिमनिच् शौक्ल्यम् शुक्लिमा दार्ढ्यम् द्रढिमा गुणवचनब्राह्मणादिभ्यः कर्मणि च

= p_5,1.123 cādimanic śauklyam śuklimā dārḍhyam draḍhimā guṇavacanabrāhmaṇādibhyaḥ karmaṇi ca

1164

= प्_5,1.124 चाद्भावे जडस्य भावः कर्म वा जाड्यम् मूढस्य भावः कर्म वा मौढ्यम् ब्राह्मण्यम् आकृतिगणो ऽयम् सख्युर्यः

= p_5,1.124 cādbhāve jaḍasya bhāvaḥ karma vā jāḍyam mūḍhasya bhāvaḥ karma vā mauḍhyam brāhmaṇyam ākṛtigaṇo 'yam sakhyuryaḥ

1165

= प्_5,1.126 सख्युर्भावः कर्म वा सख्यम् कपिज्ञात्योर्ढक्

= p_5,1.126 sakhyurbhāvaḥ karma vā sakhyam kapijñātyorḍhak

1166

= प्_5,1.127 कापेयम् ज्ञातेयम् पत्यन्तपुरोहितादिभ्यो यक्

= p_5,1.127 kāpeyam jñāteyam patyantapurohitādibhyo yak

1167

= प्_5,1.128 सैनापत्यम् पौरोहित्यम् इति त्वतलोरधिकारः 11 अथ भवनाद्यर्थकाः धान्यानां भवने क्षेत्रे खञ्

= p_5,1.128 saināpatyam paurohityam iti tvataloradhikāraḥ 11 atha bhavanādyarthakāḥ dhānyānāṃ bhavane kṣetre khañ

1168

= प्_5,2.1 भवत्यस्मिन्निति भवनम् मुद्गानां भवनं क्षेत्रं मौद्गीनम् व्रीहिशाल्योर्ढक्

= p_5,2.1 bhavatyasminniti bhavanam mudgānāṃ bhavanaṃ kṣetraṃ maudgīnam vrīhiśālyorḍhak

1169

= प्_5,2.2 व्रैहेयम् शालेयम् हैयङ्गवीनं संज्ञायाम्

= p_5,2.2 vraiheyam śāleyam haiyaṅgavīnaṃ saṃjñāyām

1170

= प्_5,2.23 ह्योगोदोहशब्दस्य हियङ्गुरादेशः विकारार्थे खञ्च निपात्यते दुह्यत इति दोहः क्षीरम् ह्योगोदोहस्य विकारः - हैयङ्गवीनं नवनीतम् तदस्य संजातं तारकादिभ्य इतच्

= p_5,2.23 hyogodohaśabdasya hiyaṅgurādeśaḥ vikārārthe khañca nipātyate duhyata iti dohaḥ kṣīram hyogodohasya vikāraḥ - haiyaṅgavīnaṃ navanītam tadasya saṃjātaṃ tārakādibhya itac

1171

= प्_5,2.36 तारकाः संजाता अस्य तारकितं नभः पण्डितः आकृतिगणो ऽयम् प्रमाणे द्वयसज्दघ्नञ्मात्रचः

= p_5,2.36 tārakāḥ saṃjātā asya tārakitaṃ nabhaḥ paṇḍitaḥ ākṛtigaṇo 'yam pramāṇe dvayasajdaghnañmātracaḥ

1172

= प्_5,2.37 तदस्येत्यनुवर्तते ऊरू प्रमाणमस्य - ऊरुद्वयसम् ऊरुदघ्नम् ऊरुमात्रम् यत्तदेतेभ्यः परिमाणे वतुप्

= p_5,2.37 tadasyetyanuvartate ūrū pramāṇamasya - ūrudvayasam ūrudaghnam ūrumātram yattadetebhyaḥ parimāṇe vatup

1173

= प्_5,2.39 यत्परिमाणमस्य यावान् तावान् एतावान् किमिदंभ्यां वो घः

= p_5,2.39 yatparimāṇamasya yāvān tāvān etāvān kimidaṃbhyāṃ vo ghaḥ

1174

= प्_5,2.40 आभ्यां वतुप् स्याद् वकारस्य घश्च इदंकिमोरीश्की

= p_5,2.40 ābhyāṃ vatup syād vakārasya ghaśca idaṃkimorīśkī

1175

= प्_6,3.90 दृग्दृशवतुषु इदम ईश् किमः किः कियान् इयान् संख्याया अवयवे तयप्

= p_6,3.90 dṛgdṛśavatuṣu idama īś kimaḥ kiḥ kiyān iyān saṃkhyāyā avayave tayap

1176

= प्_5,2.39 पञ्च अवयवा अस्य पञ्चतयम् द्वित्रिभ्यां तयस्यायज्वा

= p_5,2.39 pañca avayavā asya pañcatayam dvitribhyāṃ tayasyāyajvā

1177

= प्_5,2.43 द्वयम् द्वितयम् त्रयम् त्रितयम् उभादुदात्तो नित्यम्

= p_5,2.43 dvayam dvitayam trayam tritayam ubhādudātto nityam

1178

= प्_5,2.44 उभशब्दात्तयपो ऽयच् स्यात् स चाद्युदात्तः उभयम् तस्य पूरणे डट्

= p_5,2.44 ubhaśabdāttayapo 'yac syāt sa cādyudāttaḥ ubhayam tasya pūraṇe ḍaṭ

1179

= प्_5,2.48 एकादशानां पूरणः एकादशः नान्तादसंख्यादेर्मट्

= p_5,2.48 ekādaśānāṃ pūraṇaḥ ekādaśaḥ nāntādasaṃkhyādermaṭ

1180

= प्_5,2.49 डटो मडागमः पञ्चानां पूरणः पञ्चमः नान्तात्किम् ? . ति विंशतेर्डिति

= p_5,2.49 ḍaṭo maḍāgamaḥ pañcānāṃ pūraṇaḥ pañcamaḥ nāntātkim ? . ti viṃśaterḍiti

1181

= प्_6,4.142 विंशतेर्भस्य तिशब्दस्य लोपो डिति परे विंशः असंख्यादेः किम् ? एकादशः षट्कतिकतिपयचतुरां थुक्

= p_6,4.142 viṃśaterbhasya tiśabdasya lopo ḍiti pare viṃśaḥ asaṃkhyādeḥ kim ? ekādaśaḥ ṣaṭkatikatipayacaturāṃ thuk

1182

= प्_5,2.51 एषां थुगागमः स्याड्डटि षण्णां षष्ठः कतिथः कतिपयशब्दस्यासंख्यात्वे ऽप्यत एव ज्ञापकाड्डट् कतिपयथः चतुर्थः द्वेस्तीयः

= p_5,2.51 eṣāṃ thugāgamaḥ syāḍḍaṭi ṣaṇṇāṃ ṣaṣṭhaḥ katithaḥ katipayaśabdasyāsaṃkhyātve 'pyata eva jñāpakāḍḍaṭ katipayathaḥ caturthaḥ dvestīyaḥ

1183

= प्_5,2.54 डटो ऽपवादः द्वयोः पूरणो द्वितीयः त्रेः संप्रसारणं च

= p_5,2.54 ḍaṭo 'pavādaḥ dvayoḥ pūraṇo dvitīyaḥ treḥ saṃprasāraṇaṃ ca

1184

= प्_5,2.55 तृतीयः श्रोत्रियंश्छन्दो ऽधीते

= p_5,2.55 tṛtīyaḥ śrotriyaṃśchando 'dhīte

1185

= प्_5,2.84 श्रोत्रियः वेत्यनुवृत्तेश्छान्दसः पूर्वादिनिः

= p_5,2.84 śrotriyaḥ vetyanuvṛtteśchāndasaḥ pūrvādiniḥ

1186

= प्_5,2.86 पूर्वं कृतमनेन पूर्वी सपूर्वाच्च

= p_5,2.86 pūrvaṃ kṛtamanena pūrvī sapūrvācca

1187

= प्_5,2.87 कृतपूर्वा इष्टादिभ्यश्च

= p_5,2.87 kṛtapūrvā iṣṭādibhyaśca

1188

= प्_5,2.88 इष्टमनेन इष्टी अधीती इति भवनाद्यर्थकाः 12 अथ मत्वर्थीयाः तदस्यास्त्यस्मिन्निति मतुप्

= p_5,2.88 iṣṭamanena iṣṭī adhītī iti bhavanādyarthakāḥ 12 atha matvarthīyāḥ tadasyāstyasminniti matup

1189

= प्_5,2.94 गावो ऽस्यास्मिन्वा सन्ति गोमान् तसौ मत्वर्थे

= p_5,2.94 gāvo 'syāsminvā santi gomān tasau matvarthe

1190

= प्_1,4.19 तान्तसान्तौ भसंज्ञौ स्तो मत्वर्थे प्रत्यये परे गरुत्मान् वसोः संप्रसारणं विदुष्मान् (गुणवचनेभ्यो मतुपो लुगिष्टः) शुक्लो गुणो ऽस्यास्तीति शुक्लः पटः कृष्णः प्राणिस्थादातो लजन्यतरस्याम्

= p_1,4.19 tāntasāntau bhasaṃjñau sto matvarthe pratyaye pare garutmān vasoḥ saṃprasāraṇaṃ viduṣmān (guṇavacanebhyo matupo lugiṣṭaḥ) śuklo guṇo 'syāstīti śuklaḥ paṭaḥ kṛṣṇaḥ prāṇisthādāto lajanyatarasyām

1191

= प्_5,2.96 चूडालः चूडावान् प्राणिस्थात्किम् ? शिखावान्दीपः प्राण्यङ्गादेव मेधावान् लोमादिपामादिपिच्छादिभ्यः शनेलचः

= p_5,2.96 cūḍālaḥ cūḍāvān prāṇisthātkim ? śikhāvāndīpaḥ prāṇyaṅgādeva medhāvān lomādipāmādipicchādibhyaḥ śanelacaḥ

1192

= प्_5,2.100 लोमादिभ्यः शः लोमशः लोमवान् रोमशः रोमवान् पामादिभ्यो नः पामनः (ग. सू.) अङ्गात्कल्याणे अङ्गना (ग. सू.) लक्ष्म्या अच्च लक्ष्मणः पिच्छादिभ्य इलच् पिच्छिलः पिच्छवान् दन्त उन्नत उरच्

= p_5,2.100 lomādibhyaḥ śaḥ lomaśaḥ lomavān romaśaḥ romavān pāmādibhyo naḥ pāmanaḥ (ga. sū.) aṅgātkalyāṇe aṅganā (ga. sū.) lakṣmyā acca lakṣmaṇaḥ picchādibhya ilac picchilaḥ picchavān danta unnata urac

1193

= प्_5,2.106 उन्नता दन्ताः सन्त्यस्य दन्तुरः केशाद्वो ऽन्यतरस्याम्

= p_5,2.106 unnatā dantāḥ santyasya danturaḥ keśādvo 'nyatarasyām

1194

= प्_5,2.109 केशवः केशी केशिकः केशवान् (अन्येभ्यो ऽपि दृश्यते) मणिवः (अर्णसो लोपश्च) अर्णवः अत इनिठनौ

= p_5,2.109 keśavaḥ keśī keśikaḥ keśavān (anyebhyo 'pi dṛśyate) maṇivaḥ (arṇaso lopaśca) arṇavaḥ ata iniṭhanau

1195

= प्_5,2.115 दण्डी दण्डिकः व्रीह्यादिभ्यश्च

= p_5,2.115 daṇḍī daṇḍikaḥ vrīhyādibhyaśca

1196

= प्_5,2.116 व्रीही व्रीहिकः अस्मायामेधास्रजो विनिः

= p_5,2.116 vrīhī vrīhikaḥ asmāyāmedhāsrajo viniḥ

1197

= प्_5,2.121 यशस्वी यशस्वान् मायावी मेधावी स्रग्वी वचो ग्मिनिः

= p_5,2.121 yaśasvī yaśasvān māyāvī medhāvī sragvī vaco gminiḥ

1198

= प्_5,2.124 वाग्ग्मी अर्शआदिभ्यो ऽच्

= p_5,2.124 vāggmī arśaādibhyo 'c

1199

= प्_5,2.127 अर्शो ऽस्य विद्यते अर्शसः आकृतिगणो ऽयम् अहंशुभमोर्युस्

= p_5,2.127 arśo 'sya vidyate arśasaḥ ākṛtigaṇo 'yam ahaṃśubhamoryus

1200

= प्_5,2.140 अहंयुः अहङ्कारवान् शुभंयुस्तु शुभान्वितः इति मत्वर्थीयाः 13 अथ प्राग्दिशीयाः प्राग्दिशो विभक्तिः

= p_5,2.140 ahaṃyuḥ ahaṅkāravān śubhaṃyustu śubhānvitaḥ iti matvarthīyāḥ 13 atha prāgdiśīyāḥ prāgdiśo vibhaktiḥ

1201

= प्_5,3.1 दिक्छब्देभ्य इत्यतः प्राग्वक्ष्यमाणाः प्रत्यया विभक्तिसंज्ञाः स्युः किंसर्वनामबहुभ्यो ऽद्व्यादिभ्यः

= p_5,3.1 dikchabdebhya ityataḥ prāgvakṣyamāṇāḥ pratyayā vibhaktisaṃjñāḥ syuḥ kiṃsarvanāmabahubhyo 'dvyādibhyaḥ

1202

= प्_5,3.2 किमः सर्वनाम्नो बहुशब्दाच्चेति प्राग्दिशो ऽधिक्रियते पञ्चम्यास्तसिल्

= p_5,3.2 kimaḥ sarvanāmno bahuśabdācceti prāgdiśo 'dhikriyate pañcamyāstasil

1203

= प्_5,3.7 पञ्चम्यन्तेभ्यः किमादिभ्यस्तसिल् वा स्यात् कु तिहोः

= p_5,3.7 pañcamyantebhyaḥ kimādibhyastasil vā syāt ku tihoḥ

1204

= प्_7,2.104 किमः कुः स्यात्तादौ हादौ च विभक्तौ परतः कुतः, कस्मात् इदम इश्

= p_7,2.104 kimaḥ kuḥ syāttādau hādau ca vibhaktau parataḥ kutaḥ, kasmāt idama iś

1205

= प्_5,3.2 प्राग्दिशीये परे इतः अन्

= p_5,3.2 prāgdiśīye pare itaḥ an

1206

= प्_6,4.167 एतदः प्राग्दिशीये अनेकाल्त्वात्सर्वादेशः अतः अमुतः यतः ततः बहुतः द्व्यादेस्तु द्वाभ्याम् पर्यभिभ्यां च

= p_6,4.167 etadaḥ prāgdiśīye anekāltvātsarvādeśaḥ ataḥ amutaḥ yataḥ tataḥ bahutaḥ dvyādestu dvābhyām paryabhibhyāṃ ca

1207

= प्_5,3.9 आभ्यां तसिल् स्यात् परितः सर्वत इत्यर्थः अभितः उभयत इत्यर्थः सप्तम्यास्त्रल्

= p_5,3.9 ābhyāṃ tasil syāt paritaḥ sarvata ityarthaḥ abhitaḥ ubhayata ityarthaḥ saptamyāstral

1208

= प्_5,3.10 कुत्र यत्र तत्र बहुत्र इदमो हः

= p_5,3.10 kutra yatra tatra bahutra idamo haḥ

1209

= प्_5,3.11 त्रलो ऽपवादः इह किमो ऽत्

= p_5,3.11 tralo 'pavādaḥ iha kimo 't

1210

= प्_5,3.12 वाग्रहणमपकृष्यते सप्तम्यन्तात्किमो ऽद्वा स्यात् पक्षे त्रल् क्वाति

= p_5,3.12 vāgrahaṇamapakṛṣyate saptamyantātkimo 'dvā syāt pakṣe tral kvāti

1211

= प्_7,2.105 किमः क्वादेशः स्यादति क्व कुत्र इतराभ्यो ऽपि दृश्यन्ते

= p_7,2.105 kimaḥ kvādeśaḥ syādati kva kutra itarābhyo 'pi dṛśyante

1212

= प्_5,3.14 पञ्चमीसप्तमीतरविभक्त्यन्तादपि तसिलादयो दृश्यन्ते दृशिग्रहणाद्भवदादियोग एव स भवान् ततो भवान् तत्र भवान् तम्भवन्तम् ततो भवन्तम् तत्र भवन्तम् एवं दीर्घायुः, देवानाम्प्रियः, आयुष्मान् सर्वैकान्यकिंयत्तदः काले दा

= p_5,3.14 pañcamīsaptamītaravibhaktyantādapi tasilādayo dṛśyante dṛśigrahaṇādbhavadādiyoga eva sa bhavān tato bhavān tatra bhavān tambhavantam tato bhavantam tatra bhavantam evaṃ dīrghāyuḥ, devānāmpriyaḥ, āyuṣmān sarvaikānyakiṃyattadaḥ kāle dā

1213

= प्_5,3.15 सप्तम्यन्तेभ्यः कालार्थेभ्यः स्वार्थे दा स्यात् सर्वस्य सो ऽन्यतरस्यां दि

= p_5,3.15 saptamyantebhyaḥ kālārthebhyaḥ svārthe dā syāt sarvasya so 'nyatarasyāṃ di

1214

= प्_5,3.6 दादौ प्राग्दिशीये सर्वस्य सो वा स्यात् सर्वस्मिन् काले सदा सर्वदा अन्यदा कदा यदा तदा काले किम् ? सर्वत्र देशे इदमो र्हिल्

= p_5,3.6 dādau prāgdiśīye sarvasya so vā syāt sarvasmin kāle sadā sarvadā anyadā kadā yadā tadā kāle kim ? sarvatra deśe idamo rhil

1215

= प्_5,3.16 सप्तम्यन्तात् काल इत्येव एतेतौ रथोः

= p_5,3.16 saptamyantāt kāla ityeva etetau rathoḥ

1216

= प्_5,3.4 इदम्शब्दस्य एत इत् इत्यादेशौ स्तौ रेफादौ थकारादौ च प्राग्दिशीये परे अस्मिन् काले एतर्हि काले किम्? इह देशे अनद्यतने र्हिलन्यतरस्याम्

= p_5,3.4 idamśabdasya eta it ityādeśau stau rephādau thakārādau ca prāgdiśīye pare asmin kāle etarhi kāle kim? iha deśe anadyatane rhilanyatarasyām

1217

= प्_5,3.21 कर्हि, कदा यर्हि, यदा तर्हि, तदा एतदः

= p_5,3.21 karhi, kadā yarhi, yadā tarhi, tadā etadaḥ

1218

= प्_5,3.5 एत इत् एतौ स्तौ रेफादौ थादौ च प्राग्दिशीये एतस्मिन् काले एतर्हि प्रकारवचने थाल्

= p_5,3.5 eta it etau stau rephādau thādau ca prāgdiśīye etasmin kāle etarhi prakāravacane thāl

1219

= प्_5,3.23 प्रकारवृत्तिभ्यः किमादिभ्यस्थाल् स्यात् स्वार्थे तेन प्रकारेण तथा यथा इदमस्थमुः

= p_5,3.23 prakāravṛttibhyaḥ kimādibhyasthāl syāt svārthe tena prakāreṇa tathā yathā idamasthamuḥ

1220

= प्_5,3.24 थालो ऽपवादः (एतदो ऽपि वाच्यः) अनेन एतेन वा प्रकारेण इत्थम् किमश्च

= p_5,3.24 thālo 'pavādaḥ (etado 'pi vācyaḥ) anena etena vā prakāreṇa ittham kimaśca

1221

= प्_5,3.25 केन प्रकारेण कथम् इति प्राग्दिशीयाः 14 अथ प्रागिवीयाः अतिशायने तमबिष्ठनौ

= p_5,3.25 kena prakāreṇa katham iti prāgdiśīyāḥ 14 atha prāgivīyāḥ atiśāyane tamabiṣṭhanau

1222

= प्_5,3.55 अतिशयविशिष्टार्थवृत्तेः स्वार्थ एतौ स्तः अयमेषामतिशयेनाढ्यः आढ्यतमः लघुतमः, लघिष्ठः तिङश्च

= p_5,3.55 atiśayaviśiṣṭārthavṛtteḥ svārtha etau staḥ ayameṣāmatiśayenāḍhyaḥ āḍhyatamaḥ laghutamaḥ, laghiṣṭhaḥ tiṅaśca

1223

= प्_5,3.56 तिङन्तादतिशये द्योत्ये तमप् स्यात् तरप्तमपौ घः

= p_5,3.56 tiṅantādatiśaye dyotye tamap syāt taraptamapau ghaḥ

1224

= प्_1,1.22 एतौ घसंज्ञौ स्तः किमेत्तिङव्ययघादाम्वद्रव्यप्रकर्षे

= p_1,1.22 etau ghasaṃjñau staḥ kimettiṅavyayaghādāmvadravyaprakarṣe

1225

= प्_5,4.11 किम एदन्तात्तिङोऽव्ययाच्च यो घस्तदन्तादामुः स्यान्न तु द्रव्यप्रकर्षे किन्तमाम् प्राह्णेतमाम् पचतिमाम् उच्चैस्तमाम् द्रव्यप्रकर्षे तु उच्चैस्तमस्तरुः द्विवचनविभज्योपपदे तरबीयसुनौ

= p_5,4.11 kima edantāttiṅo'vyayācca yo ghastadantādāmuḥ syānna tu dravyaprakarṣe kintamām prāhṇetamām pacatimām uccaistamām dravyaprakarṣe tu uccaistamastaruḥ dvivacanavibhajyopapade tarabīyasunau

1226

= प्_5,3.57 द्वयोरेकस्यातिशये विभक्तव्ये चोपपदे सुप्तिङन्तादेतौ स्तः पूर्वयोरपवादः अयमनयोरतिशयेन लघुः लघुतरो लघीयान् उदीच्याः प्राच्येभ्यः पटुतराः पटीयांसः प्रशस्यस्य श्रः

= p_5,3.57 dvayorekasyātiśaye vibhaktavye copapade suptiṅantādetau staḥ pūrvayorapavādaḥ ayamanayoratiśayena laghuḥ laghutaro laghīyān udīcyāḥ prācyebhyaḥ paṭutarāḥ paṭīyāṃsaḥ praśasyasya śraḥ

1227

= प्_5,3.60 अस्य श्रादेशः स्यादजाद्योः परतः प्रकृत्यैकाच्

= p_5,3.60 asya śrādeśaḥ syādajādyoḥ parataḥ prakṛtyaikāc

1228

= प्_6,4.163 इष्ठादिष्वेकाच् प्रकृत्या स्यात् श्रेष्ठः, श्रेयान् ज्य च

= p_6,4.163 iṣṭhādiṣvekāc prakṛtyā syāt śreṣṭhaḥ, śreyān jya ca

1229

= प्_5,3.61 प्रशस्यस्य ज्यादेशः स्यादिष्ठेयसोः ज्येष्ठः ज्यादादीयसः

= p_5,3.61 praśasyasya jyādeśaḥ syādiṣṭheyasoḥ jyeṣṭhaḥ jyādādīyasaḥ

1230

= प्_6,4.160 आदेः परस्य ज्यायान् बहोर्लोपो भू च बहोः

= p_6,4.160 ādeḥ parasya jyāyān bahorlopo bhū ca bahoḥ

1231

= प्_6,4.158 बहोः परयोरिमेयसोर्लोपः स्याद्बहोश्च भूरादेशः भूमा भूयान् इष्ठस्य यिट् च

= p_6,4.158 bahoḥ parayorimeyasorlopaḥ syādbahośca bhūrādeśaḥ bhūmā bhūyān iṣṭhasya yiṭ ca

1232

= प्_6,4.159 बहोः परस्य इष्ठस्य लोपः स्याद् यिडागमश्च भूयिष्ठः विन्मतोर्लुक्

= p_6,4.159 bahoḥ parasya iṣṭhasya lopaḥ syād yiḍāgamaśca bhūyiṣṭhaḥ vinmatorluk

1233

= प्_5,3.65 विनो मतुपश्च लुक् स्यादिष्ठेयसोः अतिशयेन स्रग्वी स्रजिष्ठः स्रजीयान् अतिशयेन त्वग्वान् त्वचिष्ठः त्वचीयान् ईषदसमाप्तौ कल्पब्देश्यदेशीयरः

= p_5,3.65 vino matupaśca luk syādiṣṭheyasoḥ atiśayena sragvī srajiṣṭhaḥ srajīyān atiśayena tvagvān tvaciṣṭhaḥ tvacīyān īṣadasamāptau kalpabdeśyadeśīyaraḥ

1234

= प्_5,3.67 ईषदूनो विद्वान् विद्वत्कल्पः विद्वद्देश्यः विद्वद्देशीयः पचतिकल्पम् विभाषा सुपो बहुच् पुरस्तात्तु

= p_5,3.67 īṣadūno vidvān vidvatkalpaḥ vidvaddeśyaḥ vidvaddeśīyaḥ pacatikalpam vibhāṣā supo bahuc purastāttu

1235

= प्_5,3.68 ईषदसमाप्तिविशिष्टेरऽथे सुबन्ताद्बहुज्वा स्यात्स च प्रागेव न तु परतः ईषदूनः पटुर्बहुपटुः पटुकल्पः सुपः किम् ? जयति कल्पम् प्रगिवात्कः

= p_5,3.68 īṣadasamāptiviśiṣṭer'the subantādbahujvā syātsa ca prāgeva na tu parataḥ īṣadūnaḥ paṭurbahupaṭuḥ paṭukalpaḥ supaḥ kim ? jayati kalpam pragivātkaḥ

1236

= प्_5,3.70 इवे प्रतिकृतावित्यतः प्राक्काधिकारः अव्ययसर्वनाम्नामकच् प्राक् टेः

= p_5,3.70 ive pratikṛtāvityataḥ prākkādhikāraḥ avyayasarvanāmnāmakac prāk ṭeḥ

1237

= प्_5,3.71 कापवादः तिङश्चेत्यनुवर्तते अज्ञाते

= p_5,3.71 kāpavādaḥ tiṅaścetyanuvartate ajñāte

1238

= प्_5,3.73 कस्यायमश्वो ऽश्वकः उच्चकैः नीचकैः सर्वके (ओकारसकारभकारादौ सुपि सर्वनाम्नष्टेः प्रागकच्, अन्यत्र सुबन्तस्य) युष्मकाभिः युवकयोः त्वयका कुत्सिते

= p_5,3.73 kasyāyamaśvo 'śvakaḥ uccakaiḥ nīcakaiḥ sarvake (okārasakārabhakārādau supi sarvanāmnaṣṭeḥ prāgakac, anyatra subantasya) yuṣmakābhiḥ yuvakayoḥ tvayakā kutsite

1239

= प्_5,3.74 कुत्सितो ऽश्वो ऽश्वकः किंयत्तदो निर्धारणे द्वयोरेकस्य डतरच्

= p_5,3.74 kutsito 'śvo 'śvakaḥ kiṃyattado nirdhāraṇe dvayorekasya ḍatarac

1240

= प्_5,3.92 अनयोः कतरो वैष्णवः यतरः ततरः वा बहूनां जातिपरिप्रश्ने डतमच्

= p_5,3.92 anayoḥ kataro vaiṣṇavaḥ yataraḥ tataraḥ vā bahūnāṃ jātiparipraśne ḍatamac

1241

= प्_5,3.93 जातिपरिप्रश्न इति प्रत्याख्यातमाकरे बहूनां मध्ये एकस्य निर्धारणे डतमज्वा स्यात् कतमो भवतां कठः यतमः ततमः वाग्रहणमकजर्थम् यकः सकः इति प्रागिवीयाः 15 अथ स्वार्थिकाः इवे प्रतिकृतौ

= p_5,3.93 jātiparipraśna iti pratyākhyātamākare bahūnāṃ madhye ekasya nirdhāraṇe ḍatamajvā syāt katamo bhavatāṃ kaṭhaḥ yatamaḥ tatamaḥ vāgrahaṇamakajartham yakaḥ sakaḥ iti prāgivīyāḥ 15 atha svārthikāḥ ive pratikṛtau

1242

= प्_5,3.96 कन् स्यात् अश्व इव प्रतिकृतिरश्वकः (सर्वप्रातिपदिकेभ्यः स्वार्थे कन्) अश्वकः तत्प्रकृतवचने मयट्

= p_5,3.96 kan syāt aśva iva pratikṛtiraśvakaḥ (sarvaprātipadikebhyaḥ svārthe kan) aśvakaḥ tatprakṛtavacane mayaṭ

1243

= प्_5,4.21 प्राचुर्येण प्रस्तुतं प्रकृतम्, तस्य वचनं प्रतिपादनम् भावे अधिकरणे वा ल्युट् आद्ये प्रकृतमन्नमन्नमयम् अपूपमयम् द्वितीये तु अन्नमयो यज्ञः अपूपमयं पर्व प्रज्ञादिभ्यश्च

= p_5,4.21 prācuryeṇa prastutaṃ prakṛtam, tasya vacanaṃ pratipādanam bhāve adhikaraṇe vā lyuṭ ādye prakṛtamannamannamayam apūpamayam dvitīye tu annamayo yajñaḥ apūpamayaṃ parva prajñādibhyaśca

1244

= प्_5,4.38 अण् स्यात् प्रज्ञ एव प्राज्ञः प्राज्ञी स्त्री दैवतः बान्धवः बह्वल्पार्थाच्छस्कारकादन्यतरस्याम्

= p_5,4.38 aṇ syāt prajña eva prājñaḥ prājñī strī daivataḥ bāndhavaḥ bahvalpārthācchaskārakādanyatarasyām

1245

= प्_5,4.42 बहूनि ददाति बहुशः अल्पशः (आद्यादिभ्यस्तसेरुपसंख्यानम्) आदौ आदितः मध्यतः अन्ततः पृष्ठतः पार्श्वतः आकृतिगणो ऽयम् स्वरेण, स्वरतः वर्णतः कृभ्वस्तियोगे संपद्यकर्तरि च्विः

= p_5,4.42 bahūni dadāti bahuśaḥ alpaśaḥ (ādyādibhyastaserupasaṃkhyānam) ādau āditaḥ madhyataḥ antataḥ pṛṣṭhataḥ pārśvataḥ ākṛtigaṇo 'yam svareṇa, svarataḥ varṇataḥ kṛbhvastiyoge saṃpadyakartari cviḥ

1246

= प्_5,4.50 (अभूततद्भाव इति वक्तव्यम्) विकारात्मतां प्राप्नुवत्यां प्रकृतौ वर्तमानाद्विकारशब्दात् स्वार्थे च्विर्वा स्यात्करोत्यादिभिर्योगे अस्य च्वौ

= p_5,4.50 (abhūtatadbhāva iti vaktavyam) vikārātmatāṃ prāpnuvatyāṃ prakṛtau vartamānādvikāraśabdāt svārthe cvirvā syātkarotyādibhiryoge asya cvau

1247

= प्_7,3.32 अवर्णस्य ईत्स्यात् च्वौ वेर्लोपे च्व्यन्तत्वादव्ययत्वम् अकृष्णः कृष्णः संपद्यते तं करोति कृष्णीकरोति ब्रह्मीभवति गङ्गीस्यात् (अव्ययस्य च्वावीत्वं नेति वाच्यम्) दोषाभूतमहः दिवाभूता रात्रिः विभाषा साति कार्त्स्न्ये

= p_7,3.32 avarṇasya ītsyāt cvau verlope cvyantatvādavyayatvam akṛṣṇaḥ kṛṣṇaḥ saṃpadyate taṃ karoti kṛṣṇīkaroti brahmībhavati gaṅgīsyāt (avyayasya cvāvītvaṃ neti vācyam) doṣābhūtamahaḥ divābhūtā rātriḥ vibhāṣā sāti kārtsnye

1248

= प्_5,4,52 च्विविषये सातिर्वा स्यात्साकल्ये सात्पदाद्योः

= p_5,4,52 cviviṣaye sātirvā syātsākalye sātpadādyoḥ

1249

= प्_8,3.111 सस्य षत्वं न स्यात् कृत्स्नं शस्त्रमग्निः संपद्यते ऽग्निसाद्भवति दधि सिञ्चति च्वौ च

= p_8,3.111 sasya ṣatvaṃ na syāt kṛtsnaṃ śastramagniḥ saṃpadyate 'gnisādbhavati dadhi siñcati cvau ca

1250

= प्_7,4.26 च्वौ परे पूर्वस्य दीर्घः स्यात् अग्नीभवति अव्यक्तानुकरणाद्द्व्यजवरार्धादनितौ डाच्

= p_7,4.26 cvau pare pūrvasya dīrghaḥ syāt agnībhavati avyaktānukaraṇāddvyajavarārdhādanitau ḍāc

1251

= प्_5,4.57 द्व्यजेवावरं न्यूनं न तु ततो न्यूनमनेकाजिति यावत् तादृशमर्धं यस्य तस्माड्डाच् स्यात् कृभ्वस्तिभिर्योगे (डाचि विवक्षिते द्वे बहुलम्) इति डाचि विवक्षिते द्वित्वम् (नित्यमाम्रेडिते डाचीति वक्तव्यम्) डाच्परं यदाम्रेडितं तस्मिन्परे पूर्वपरयोर्वर्णयोः पररूपं स्यात् इति तकारपकारयोः पकारः पटपटाकरोति अव्यक्तानुकरणात्किम् ? ईषत्करोति द्व्यजवरार्धात्किम् ? श्रत्करोति अवरेति किम् ? खरटखरटाकरोति अनितौ किम् ? पटिति करोति इति स्वार्थिकाः 16 इति तद्धिताः अथ स्त्रीप्रत्ययाः स्त्रियाम्

= p_5,4.57 dvyajevāvaraṃ nyūnaṃ na tu tato nyūnamanekājiti yāvat tādṛśamardhaṃ yasya tasmāḍḍāc syāt kṛbhvastibhiryoge (ḍāci vivakṣite dve bahulam) iti ḍāci vivakṣite dvitvam (nityamāmreḍite ḍācīti vaktavyam) ḍācparaṃ yadāmreḍitaṃ tasminpare pūrvaparayorvarṇayoḥ pararūpaṃ syāt iti takārapakārayoḥ pakāraḥ paṭapaṭākaroti avyaktānukaraṇātkim ? īṣatkaroti dvyajavarārdhātkim ? śratkaroti avareti kim ? kharaṭakharaṭākaroti anitau kim ? paṭiti karoti iti svārthikāḥ 16 iti taddhitāḥ atha strīpratyayāḥ striyām

1252

= प्_4,1.3 अधिकारो ऽयम् समर्थानामिति यावत् अजाद्यतष्टाप्

= p_4,1.3 adhikāro 'yam samarthānāmiti yāvat ajādyataṣṭāp

1253

= प्_4,1.4 अजादीनामकारान्तस्य च वाच्यं यत् स्त्रीत्वं तत्र द्योत्ये टाप् स्यात् अजा एडका अश्वा चटका मूषिका बाला वत्सा होडा मन्दा विलाता इत्यादि मेधा गङ्गा सर्वा उगितश्य

= p_4,1.4 ajādīnāmakārāntasya ca vācyaṃ yat strītvaṃ tatra dyotye ṭāp syāt ajā eḍakā aśvā caṭakā mūṣikā bālā vatsā hoḍā mandā vilātā ityādi medhā gaṅgā sarvā ugitaśya

1254

= प्_4,1.6 उगिदन्तात्प्रातिपदिकात्स्त्रियां ङीप्स्यात् भवती भवन्ती पचन्ती दीव्यन्ती टिड्ढाणञ्द्वयसज्दघ्नञ्मात्रच्तयप्ठक्ठञ्कञ्क्वरपः

= p_4,1.6 ugidantātprātipadikātstriyāṃ ṅīpsyāt bhavatī bhavantī pacantī dīvyantī ṭiḍḍhāṇañdvayasajdaghnañmātractayapṭhakṭhañkañkvarapaḥ

1255

= प्_4,1.15 अनुपसर्दनं यट्टिदादि तदन्तं यददन्तं प्रातिपदिकं ततः स्त्रियां ङीप्स्यात् कुरुचरी नदट् नदी देवट् देवी सौपर्णेयी ऐन्द्री औत्सी ऊरुद्वयसी ऊरुदघ्नी ऊरुमात्री पञ्चतयी आक्षिकी लावणिकी यादृशी इत्वरी (नञ्स्नञीकक्ख्युंस्तरुणतलुनानामुपसंख्यानम्) स्त्रैणी पैंस्नी शाक्तीकी याष्टीकी आढ्यङ्करणी तरुणी तलुनी यञश्च

= p_4,1.15 anupasardanaṃ yaṭṭidādi tadantaṃ yadadantaṃ prātipadikaṃ tataḥ striyāṃ ṅīpsyāt kurucarī nadaṭ nadī devaṭ devī sauparṇeyī aindrī autsī ūrudvayasī ūrudaghnī ūrumātrī pañcatayī ākṣikī lāvaṇikī yādṛśī itvarī (nañsnañīkakkhyuṃstaruṇatalunānāmupasaṃkhyānam) straiṇī paiṃsnī śāktīkī yāṣṭīkī āḍhyaṅkaraṇī taruṇī talunī yañaśca

1256

= प्_4,1.16 यञन्तात् स्त्रियां ङीप्स्यात् अकारलोपे कृते - . हलस्तद्धितस्य

= p_4,1.16 yañantāt striyāṃ ṅīpsyāt akāralope kṛte - . halastaddhitasya

1257

= प्_6,1.150 हलः परस्य तद्धितयकारस्योपधाभूतस्य सोप ईति परे गार्गी प्राचां ष्फ तद्धितः

= p_6,1.150 halaḥ parasya taddhitayakārasyopadhābhūtasya sopa īti pare gārgī prācāṃ ṣpha taddhitaḥ

1258

= प्_4,1.17 यञन्तात् ष्फो वा स्यात्स च तद्धितः षिद्गौरादिभ्यश्च

= p_4,1.17 yañantāt ṣpho vā syātsa ca taddhitaḥ ṣidgaurādibhyaśca

1259

= प्_4,1.41 षिद्भ्यो गौरादिभ्यश्च स्त्रियां ङीष् स्यात् गार्ग्यायणी नर्तकी गौरी अनुडुही अनड्वाही आकृतिगणो ऽयम् वयसि प्रथमे

= p_4,1.41 ṣidbhyo gaurādibhyaśca striyāṃ ṅīṣ syāt gārgyāyaṇī nartakī gaurī anuḍuhī anaḍvāhī ākṛtigaṇo 'yam vayasi prathame

1260

= प्_4,1.20 प्रथमवयोवाचिनो ऽदन्तात् स्त्रियां ङीप्स्यात् कुमारी द्विगोः

= p_4,1.20 prathamavayovācino 'dantāt striyāṃ ṅīpsyāt kumārī dvigoḥ

1261

= प्_4,1.41 अदन्ताद् द्विगोर्ङीप्स्यात् त्रिलोकी अजादित्वात्त्रिफला त्र्यनीका सेना वर्णादनुदात्तात्तोपधात्तो नः

= p_4,1.41 adantād dvigorṅīpsyāt trilokī ajāditvāttriphalā tryanīkā senā varṇādanudāttāttopadhātto naḥ

1262

= प्_4,1.39 वर्णवाची यो ऽनुदात्तान्तस्तोपधस्तदन्तादनुपसर्जनात्प्रातिपदिकाद्वा ङीप् तकारस्य नकारादेशश्च एनी, एता रोहिणी, रोहिता वोतो गुणवचनात्

= p_4,1.39 varṇavācī yo 'nudāttāntastopadhastadantādanupasarjanātprātipadikādvā ṅīp takārasya nakārādeśaśca enī, etā rohiṇī, rohitā voto guṇavacanāt

1263

= प्_4,1.44 उदन्ताद् गुणवाचिनो वा ङीष् स्यात् मृद्वी, मृदुः बह्वादिभ्यश्च

= p_4,1.44 udantād guṇavācino vā ṅīṣ syāt mṛdvī, mṛduḥ bahvādibhyaśca

1264

= प्_4,1.45 एभ्यो वा ङीष् स्यात् बह्वी, बहुः (कृदिकारादक्तिनः) रात्री, रात्रिः (सर्वतो ऽक्तिन्नर्थादित्येके) शकटी शकटिः पुंयोगादाख्यायाम्

= p_4,1.45 ebhyo vā ṅīṣ syāt bahvī, bahuḥ (kṛdikārādaktinaḥ) rātrī, rātriḥ (sarvato 'ktinnarthādityeke) śakaṭī śakaṭiḥ puṃyogādākhyāyām

1265

= प्_4,1.48 या पुमाख्या पुंयोगात् स्त्रियां वर्तते ततो ङीष् गोपस्य स्त्री गोपी (पालकान्तान्न) - . प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्यात इदाप्यसुपः

= p_4,1.48 yā pumākhyā puṃyogāt striyāṃ vartate tato ṅīṣ gopasya strī gopī (pālakāntānna) - . pratyayasthātkātpūrvasyāta idāpyasupaḥ

1266

= प्_7,3.44 प्रत्ययस्थात्कात्पूर्वस्याकारस्येकारः स्यादापि स आप्सुपः परो न चेत् गोपालिका अश्वपालिका सर्विका कारिका अतः किम् ? नौका प्रत्ययस्थात्किम् ? शक्नोतीति शका असुपः किम् ? बहुपरिव्राजका नगरी (सूर्याद्देवतायां चाब्वाच्यः) सूर्यस्य स्त्री देवता सूर्या देवतायां किम् ? (सूर्यागस्त्ययोश्छे च ङ्यां च) यलोपः सूरी - कुन्ती; मानुषीयम् इन्द्रवरुणभवशर्वरुद्रमृडहिमारण्ययवयवनमातुलचार्याणामानुक्

= p_7,3.44 pratyayasthātkātpūrvasyākārasyekāraḥ syādāpi sa āpsupaḥ paro na cet gopālikā aśvapālikā sarvikā kārikā ataḥ kim ? naukā pratyayasthātkim ? śaknotīti śakā asupaḥ kim ? bahuparivrājakā nagarī (sūryāddevatāyāṃ cābvācyaḥ) sūryasya strī devatā sūryā devatāyāṃ kim ? (sūryāgastyayośche ca ṅyāṃ ca) yalopaḥ sūrī - kuntī; mānuṣīyam indravaruṇabhavaśarvarudramṛḍahimāraṇyayavayavanamātulacāryāṇāmānuk

1267

= प्_4,1.49 एषामानुगागमः स्यात् ङीष् च इन्द्रस्य स्त्री - इन्द्राणी वरुणानी भवानी शर्वाणी रुद्राणी मृडानी (हिमारण्ययोर्महत्त्वे) महद्धिमं हिमानी महदरण्यमरण्यानी (यवाद्दोषे) दुष्टो यवो यवानी (यवनाल्लिप्याम्) यवनानां लिपिर्यवनानी (मातुलोपाध्याययोरानुग्वा) मातुलानी, मातुली उपाध्यायानी, उपाध्यायी (आचार्यादणत्वं च) आचार्यस्य स्त्री आचार्यानी (अर्यक्षत्रियाभ्यां वा स्वार्थे), अर्याणी, अर्या क्षत्रियाणी, क्षत्रिया क्रीतात्करणपूर्वात्

= p_4,1.49 eṣāmānugāgamaḥ syāt ṅīṣ ca indrasya strī - indrāṇī varuṇānī bhavānī śarvāṇī rudrāṇī mṛḍānī (himāraṇyayormahattve) mahaddhimaṃ himānī mahadaraṇyamaraṇyānī (yavāddoṣe) duṣṭo yavo yavānī (yavanāllipyām) yavanānāṃ lipiryavanānī (mātulopādhyāyayorānugvā) mātulānī, mātulī upādhyāyānī, upādhyāyī (ācāryādaṇatvaṃ ca) ācāryasya strī ācāryānī (aryakṣatriyābhyāṃ vā svārthe), aryāṇī, aryā kṣatriyāṇī, kṣatriyā krītātkaraṇapūrvāt

1268

= प्_4,1.50 क्रीतान्ताददन्तात् करणादेः स्त्रियां ङीष्स्यात् वस्त्रक्रीती क्वचिन्न धनक्रीता स्वाङ्गाच्चोपसर्जनादसंयोगोपधात्

= p_4,1.50 krītāntādadantāt karaṇādeḥ striyāṃ ṅīṣsyāt vastrakrītī kvacinna dhanakrītā svāṅgāccopasarjanādasaṃyogopadhāt

1269

= प्_4,1.54 असंयोगोपधमुपसर्जनं यत् स्वाङ्गं तदन्ताददन्तान् ङीष्वा स्यात् केशानतिक्रान्ता - अतिकेशी, अतिकेशा चन्द्रमुखी चन्द्रमुखा असंयोगोपधात्किम् ? सुगुल्फा उपसर्जनात्किम् ? शिखा न क्रोडादिबह्वचः

= p_4,1.54 asaṃyogopadhamupasarjanaṃ yat svāṅgaṃ tadantādadantān ṅīṣvā syāt keśānatikrāntā - atikeśī, atikeśā candramukhī candramukhā asaṃyogopadhātkim ? sugulphā upasarjanātkim ? śikhā na kroḍādibahvacaḥ

1270

= प्_4,1.56 क्रोडादेर्बह्वचश्च स्वाङ्गान्न ङीष् कल्याणक्रोडा आकृतिगणो ऽयम् सुजघना नखमुखात्संज्ञायाम्

= p_4,1.56 kroḍāderbahvacaśca svāṅgānna ṅīṣ kalyāṇakroḍā ākṛtigaṇo 'yam sujaghanā nakhamukhātsaṃjñāyām

1271

= प्_4,1.58 न ङीष् पूर्वपदात्संज्ञायामगः

= p_4,1.58 na ṅīṣ pūrvapadātsaṃjñāyāmagaḥ

1272

= प्_8,4.3 पूर्वपदस्थान्निमित्तात्परस्य नस्य णः स्यात् संज्ञायां न तु गकारव्यवधाने शूर्पणखा गौरमुखा संज्ञायां किम् ? ताम्रमुखी कन्या जातेरस्त्रीविषयादयोपधात्

= p_8,4.3 pūrvapadasthānnimittātparasya nasya ṇaḥ syāt saṃjñāyāṃ na tu gakāravyavadhāne śūrpaṇakhā gauramukhā saṃjñāyāṃ kim ? tāmramukhī kanyā jāterastrīviṣayādayopadhāt

1273

= प्_4,1.63 जातिवाचि यन्न च स्त्रियां नियतमयोपधं ततः स्त्रियां ङीष् स्यात् तटी वृषली कठी बह्वृची जातेः किम् ? मुण्डा अस्त्रीविषयात्किम् ? बलाका अयोपधात्किम् ? क्षत्रिया (योपधप्रतिषेधे हयगवयमुकयमनुष्यमत्स्यानामप्रतिषेधः) हयी गवयी मुकयी हलस्तद्धितस्येति यलोपः मनुषी (मत्स्यस्य ङ्याम्) यलोपः मत्सी इतो मनुष्यजातेः

= p_4,1.63 jātivāci yanna ca striyāṃ niyatamayopadhaṃ tataḥ striyāṃ ṅīṣ syāt taṭī vṛṣalī kaṭhī bahvṛcī jāteḥ kim ? muṇḍā astrīviṣayātkim ? balākā ayopadhātkim ? kṣatriyā (yopadhapratiṣedhe hayagavayamukayamanuṣyamatsyānāmapratiṣedhaḥ) hayī gavayī mukayī halastaddhitasyeti yalopaḥ manuṣī (matsyasya ṅyām) yalopaḥ matsī ito manuṣyajāteḥ

1274

= प्_4,1.65 ङीष् दाक्षी ऊङुतः

= p_4,1.65 ṅīṣ dākṣī ūṅutaḥ

1275

= प्_4,1.66 उदन्तादयोपधान्मनुष्यजातिवाचिनः स्त्रियामूङ् स्यात् कुरूः अयोपधात्किम् ? अध्वर्युर्ब्राह्मणी पङ्गोश्च

= p_4,1.66 udantādayopadhānmanuṣyajātivācinaḥ striyāmūṅ syāt kurūḥ ayopadhātkim ? adhvaryurbrāhmaṇī paṅgośca

1276

= प्_4,1.68 पङ्गूः (श्वशुरस्योकाराकारलोपश्च) श्वश्रूः ऊरूत्तरपदादौपम्ये

= p_4,1.68 paṅgūḥ (śvaśurasyokārākāralopaśca) śvaśrūḥ ūrūttarapadādaupamye

1277

= प्_4,1.69 उपमानवाची पूर्वपदमूरूत्तरपदं यत्प्रातिपदिकं तस्मादूङ् स्यात् करभोरूः संहिताशफलक्षणवामादेश्च

= p_4,1.69 upamānavācī pūrvapadamūrūttarapadaṃ yatprātipadikaṃ tasmādūṅ syāt karabhorūḥ saṃhitāśaphalakṣaṇavāmādeśca

1278

= प्_4,1.70 अनौपम्यार्थं सूत्रम् संहितोरूः शफोरूः लक्षणोरूः वामोरूः शार्ङ्गरवाद्यञो ङीन्

= p_4,1.70 anaupamyārthaṃ sūtram saṃhitorūḥ śaphorūḥ lakṣaṇorūḥ vāmorūḥ śārṅgaravādyaño ṅīn

1279

= प्_4,1.73 शार्ङ्गरवादेरञो यो ऽकारस्तदन्ताच्च जातिवाचिनो ङीन् स्यात् शार्ङ्गरवी बैदी ब्राह्मणी (नृनरयोर्वृद्धिश्च) नारी यूनस्तिः

= p_4,1.73 śārṅgaravāderaño yo 'kārastadantācca jātivācino ṅīn syāt śārṅgaravī baidī brāhmaṇī (nṛnarayorvṛddhiśca) nārī yūnastiḥ