1. Vyākaraṇa Mahābhāṣya of Patañjali

1.1.1.1

क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {1 10} अथ शब्दानुशासनम् . (पस्_1) क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {2 10} अथ इति अयम् शब्दः अधिकारार्थः प्रयुज्यते . (पस्_1) क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {3 10} शब्दानुशासनम् शास्त्रम् अधिकृतम् वेदितव्यम् . (पस्_1) क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {4 10} केषाम् शब्दानाम् . (पस्_1) क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {5 10} लौकिकानाम् वैदिकानाम् च . (पस्_1) क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {6 10} तत्र लौकिकाः तावत् : गौः अश्वः पुरुषः हस्ती शकुनिः मृगः ब्राह्मणः इति . (पस्_1) क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {7 10} वैदिकाः खलु अपि : शम् नः देवीः अभिष्टये . (पस्_1) क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {8 10} इषे त्वा ऊर्जे त्वा . (पस्_1) क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {9 10} अग्निम् ईळे पुरोहितम् . (पस्_1) क_इ,1.1-5 रो_इ,1-4 {10 10} अग्ने अयाहि वीतये इति . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {1 19} अथ गौः इति अत्र कः शब्दः . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {2 19} किम् यत् तत् सास्नालाङ्गूलककुदखुरविषाणि अर्थरूपम् सः शब्दः . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {3 19} न इति आह . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {4 19} द्रव्यम् नाम तत् . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {5 19} यत् तर्हि तत् इङ्गितम् चेष्टितम् निमिषितम् सः शब्दः . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {6 19} न इति आह . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {7 19} क्रिया नाम सा . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {8 19} यत् तर्हि तत् शुक्लः नीलः कृष्णः कपिलः कपोतः इति सः शब्दः . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {9 19} न इति आह . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {10 19} गुणः नाम सः . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {11 19} यत् तर्हि तत् भिन्नेषु अभिन्नम् छिन्नेषु अच्छिन्नम् सामान्यभूतम् सः शब्दः . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {12 19} न इति आह . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {13 19} आकृतिः नाम सा . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {14 19} कः तर्हि शब्दः . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {15 19} येन उच्चारितेन सास्नालाङ्गूलककुदखुरविषाणिनाम् सम्प्रत्ययः भवति सः शब्दः . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {16 19} अथ वा प्रतीतपदार्थकः लोके ध्वनिः शब्दः इति उच्यते . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {17 19} तत् यथा शब्दम् कुरु मा शब्दम् कार्षीः शब्दकारी अयम् माणवकः इति . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {18 19} ध्वनिम् कुर्वन् एवम् उच्यते . (पस्_2) क_इ,1.6-13 रो_इ,5-7 {19 19} तस्मात् ध्वनिः शब्दः . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {1 17} कानि पुनः शब्दानुशासनस्य प्रयोजनानि . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {2 17} रक्षोहागमलघ्वसन्देहाः प्रोयोजनम् . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {3 17} रक्षार्थम् वेदानाम् अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {4 17} लोपागमवर्णविकारज्ञः हि सम्यक् वेदान् परिपालयिष्यति . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {5 17} ऊहः खलु अपि. न सर्वैः लिङ्गैः न च सर्वाभिः विभक्तिभिः वेदे मन्त्राः निगदिताः. ते च अवश्यम् यज्ञगतेन यथायथम् विपरिणमयितव्याः. तान् न अवैयाकरणः शक्नोति यथायथम् विपरिणमयितुम्. तस्मात् अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {6 17} आगमः खलु अपि . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {7 17} ब्राह्मणेन निष्कारणः धर्मः षडङ्गः वेदः अध्येयः ज्ञेयः इति . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {8 17} प्रधानम् च षट्सु अङ्गेषु व्याकरणम् . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {9 17} प्रधाने च कृतः यत्नः फलवान् भवति . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {10 17} लघ्वर्थम् च अध्येयम् व्याकरणम्. ब्राह्मणेन अवश्यम् शब्दाः ज्ञेयाः इति . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {11 17} न च अन्तरेण व्याकरणम् लघुना उपायेन शब्दाः शक्याः ज्ञातुम् . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {12 17} असन्देहार्थम् च अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {13 17} याज्ञिकाः पठन्ति . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {14 17} स्थूलपृषतीम् आग्निवारुणीम् अनड्वाहीम् आलभेत इति . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {15 17} तस्याम् सन्देहः स्थूला च असौ पृषती च स्थूलपृषती स्थूलानि पृषन्ति यस्याः सा स्थूलपृषती . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {16 17} ताम् न अवैयाकरणः स्वरतः अध्यवस्यति . (पस्_3) क_इ,1.14-2.2 रो_इ,8-14 {17 17} यदि पूर्वपदप्रकृतिस्वरत्वम् ततः बहुव्रीहिः. अथ अन्तोदात्तत्वम् ततः तत्पुरुषः इति . (पस्_4.1) क_इ,2.3-9 रो_इ,11-12 {1 8} इमानि च भूयः शब्दानुशासनस्य प्रयोजनानि . (पस्_4.1) क_इ,2.3-9 रो_इ,11-12 {2 8} ते असुराः , दुष्टः शब्दः , यत् अधीतम् , यः तु प्रयुङ्क्ते , अविद्वांसः , विभक्तिम् कुर्वन्ति , यः वै इमाम् , चत्वारि , उत त्वः , सक्तुम् इव , सारस्वतीम् , दशम्याम् पुत्रस्य , सुदेवः असि वरुण इति . (पस्_4.1) क_इ,2.3-9 रो_इ,11-12 {3 8} ते असुराः . (पस्_4.1) क_इ,2.3-9 रो_इ,11-12 {4 8} ते असुराः हेलयः हेलयः इति कुर्वन्तः परा बभूवुः . (पस्_4.1) क_इ,2.3-9 रो_इ,11-12 {5 8} तस्मात् ब्राह्मणेन न म्लेच्छितवै न अपभाषितवै . (पस्_4.1) क_इ,2.3-9 रो_इ,11-12 {6 8} म्लेच्छः ह वै एषः यत् अपशब्दः . (पस्_4.1) क_इ,2.3-9 रो_इ,11-12 {7 8} म्लेच्छाः मा भूम इति अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_4.1) क_इ,2.3-9 रो_इ,11-12 {8 8} ते असुराः (पस्_4.2) क_इ,2.10-14 रो_इ,12-13 {1 5} दुष्टः शब्दः . (पस्_4.2) क_इ,2.10-14 रो_इ,12-13 {2 5} दुष्टः शब्दः स्वरतः वर्णतः वा मिथ्या प्रयुक्तः न तम् अर्थम् आह . (पस्_4.2) क_इ,2.10-14 रो_इ,12-13 {3 5} सः वाग्वज्रः यजमानम् हिनस्ति यथा इन्द्रशत्रुः स्वरतः अपराधात् . (पस्_4.2) क_इ,2.10-14 रो_इ,12-13 {4 5} दुष्टान् शब्दान् मा प्रयुक्ष्महि इति अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_4.2) क_इ,2.10-14 रो_इ,12-13 {5 5} दुष्टः शब्दः . (पस्_4.3) क_इ,2.14-17 रो_इ,3 {1 3} यत् अधीतम् . (पस्_4.3) क_इ,2.14-17 रो_इ,3 {2 3} यत् अधीतम् अविज्ञातम् निगदेन एव शब्द्यते अनग्नौ इव शुष्कैधः न तत् ज्वलति कर्हि चित् . (पस्_4.3) क_इ,2.14-17 रो_इ,3 {3 3} तस्मात् अनर्थकम् मा अधिगीष्महि इति अध्येयम् व्याकरणम्. यत् अधीतम् . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {1 27} यः तु प्रयुङ्क्ते . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {2 27} यः तु प्रयुङ्क्ते कुशलः विशेषे शब्दान् यथावत् व्यवहारकाले सः अनन्तम् आप्नोति जयम् परत्र वाग्योगवित् दुष्यति च अपशब्दैः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {3 27} कः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {4 27} वाग्योगवित् एव . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {5 27} कुतः एतत् . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {6 27} यः हि शब्दान् जानाति अपशब्दान् अपि असौ जानाति . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {7 27} यथा एव हि शब्दज्ञाने धर्मः एवम् अपशब्दज्ञाने अपि अधर्मः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {8 27} अथ वा भूयान् अधर्मः प्राप्नोति . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {9 27} भूयांसः अपशब्दाः अल्पीयांसः शब्दाः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {10 27} एकैकस्य हि शब्दस्य बहवः अपशब्दाः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {11 27} तत् यथा गौः इति अस्य शब्दस्य गावी गोणी गोता गोपोतलिका इति एवमादयः अपभ्रंशाः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {12 27} अथ यः अवाग्योगवित् . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {13 27} अज्ञानम् तस्य शरणम् . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {14 27} न अत्यन्ताय अज्ञानम् शरणम् भवितुम् अर्हति . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {15 27} यः हि अजानन् वै ब्राह्मणम् हन्यात् सुराम् वा पिबेत् सः अपि मन्ये पतितः स्यात्. एवम् तर्हि सः अनन्तम् आप्नोति जयम् परत्र वाग्योगवित् दुष्यति च अपशब्दैः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {16 27} कः. अवाग्योगवित् एव . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {17 27} अथ यः वाग्योगवित् . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {18 27} विज्ञानम् तस्य शरणम् . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {19 27} क्व पुनः इदम् पठितम् . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {20 27} भ्राजाः नाम श्लोकाः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {21 27} किम् च भोः श्लोकाः अपि प्रमाणम् . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {22 27} किम् च अतः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {23 27} यदि प्रमाणम् अयम् अपि श्लोकः प्रमाणम् भवितुम् अर्हति . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {24 27} यत् उदुम्बरवर्णानाम् घटीनाम् मण्डलम् महत् पीतम् न स्वर्गम् गमयेत् किम् तत् क्रतुगतम् नयेत् इति . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {25 27} प्रमत्तगीतः एषः तत्रभवतः . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {26 27} यः तु अप्रमत्तगीतः तत् प्रमानम् . (पस्_4.4) क_इ,2.18-3.5 रो_इ,13-15 {27 27} यस् तु प्रयुङ्क्ते . (पस्_4.5) क_इ,3.6-9 रो_इ,15 {1 4} अविद्वांसः . (पस्_4.5) क_इ,3.6-9 रो_इ,15 {2 4} अविद्वांसः प्रत्यभिवादे नाम्नः ये प्लुतिम् न विदुः कामम् तेषु तु विप्रोष्य स्त्रीषु इव अयम् अहम् वदेत् . (पस्_4.5) क_इ,3.6-9 रो_इ,15 {3 4} अभिवादे स्त्रीवत् मा भूम इति अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_4.5) क_इ,3.6-9 रो_इ,15 {4 4} अविद्वांसः (पस्_4.6) क_इ,3.10-11 रो_इ,16 {1 3} विभक्तिम् कुर्वन्ति . (पस्_4.6) क_इ,3.10-11 रो_इ,16 {2 3} याज्ञिकाः पठन्ति : प्रयाजाः सविभक्तिकाः कार्याः इति . (पस्_4.6) क_इ,3.10-11 रो_इ,16 {3 3} न च अन्तरेण व्याकरणम् प्रयाजाः सविभक्तिकाः शक्याः कर्तुम्. विभक्तिम् कुर्वन्ति (पस्_4.7) क_इ,3.12-13 रो_इ,16 {1 4} यः वै इमाम् . (पस्_4.7) क_इ,3.12-13 रो_इ,16 {2 4} यः वै इमाम् पदशः स्वरशः अक्षरशः वाचम् विदधाति सः आर्त्विजीनः . (पस्_4.7) क_इ,3.12-13 रो_इ,16 {3 4} आर्त्विजीनाः स्याम इति अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_4.7) क_इ,3.12-13 रो_इ,16 {4 4} यः वै इमाम् . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {1 29} चत्वारि . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {2 29} चत्वरि शृङ्गा त्रयः अस्य पदा द्वे शीर्षे सप्त हस्तासः अस्य त्रिधा बद्धः वृषभः रोरवीति महः देवः मर्त्यान् अ विवेश . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {3 29} चत्वारि शृङ्गानि चत्वारि पदजातानि नामाख्यातोपसर्गनिपाताः च . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {4 29} त्रयः अस्य पादाः त्रयः कालाः भूतभविष्यद्वर्तमानाः . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {5 29} द्वे शीर्षे द्वौ शब्दात्मानौ नित्यः कार्यः च . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {6 29} सप्त हस्तासः अस्य सप्त विभक्तयः . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {7 29} त्रिधा बद्धः त्रिषु स्थानेषु बद्धः उरसि कण्ठे शिरसि इति . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {8 29} वृषभः वर्षणात् . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {9 29} रोरवीति शब्दम् करोति . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {10 29} कुतः एतत् . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {11 29} रौतिः शब्दकर्मा . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {12 29} महः देवः मर्त्यान् आविवेश इति . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {13 29} महान् देवः शब्दः . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {14 29} मर्त्याः मरणधर्माणः मनुष्याः . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {15 29} तान् आविवेश . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {16 29} महता देवेन नः साम्यम् यथा स्यात् इति अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {17 29} अपरः आह : चत्वरि वक् परिमिता पदनि तनि विदुः ब्राह्मण ये मनीषिणः गुहा त्रीणि निहिता न इङ्गयन्ति तुरीयम् वाचः मनुष्याः वदन्ति . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {18 29} चत्वारि वाक् परिमिता पदानि . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {19 29} चत्वारि पदजातानि नामाख्यातोपसर्गनिपाताः च . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {20 29} तानि विदुः ब्राह्मणाः ये मनीषिणः . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {21 29} मनसः ईषिणः मनीषिणः . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {22 29} गुहा त्रीणि निहिता न इङ्गयन्ति . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {23 29} गुहायाम् त्रीणि निहितानि न इङ्गयन्ति . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {24 29} न चेष्टन्ते . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {25 29} न निमिषन्ति इति अर्थः . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {26 29} तुरीयम् वाचः मनुष्याः वदन्ति . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {27 29} तुरीयम् ह वै एतत् वाचः यत् मनुष्येषु वर्तते . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {28 29} चतुर्थम् इति अर्थः . (पस्_4.8) क_इ,3.14-29 रो_इ,16-18 {29 29} चत्वारि . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {1 11} उत त्वः . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {2 11} उत त्वः पश्यन् न ददर्श वचम् उत त्वः श्र्ण्वन् न शृणोति एनाम् उतो त्वस्मै तन्वम् विसस्रे जाय इव पत्ये उशती सुवसाः . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {3 11} अपि खलु एकः पश्यन् अपि न पश्यति वाचम् . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {4 11} अपि खलु एकः श्र्ण्वन् अपि न श्र्णोति एनाम् . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {5 11} अविद्वांसम् आह अर्धम् . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {6 11} उतो त्वस्मै तन्वम् विसस्रे . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {7 11} तनुम् विवृणुते . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {8 11} जाया इव पत्ये उशती सुवासाः . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {9 11} तद् यथा जाया पत्ये कामयमाना सुवासाः स्वम् आत्मानम् विवृणुते एवम् वाक् वाग्विदे स्वात्मानम् विवृणुते . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {10 11} वाक् नः विवृणुयात् आत्मानम् इति अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_4.9) क_इ,4.5-8 रो_इ,18-19 {11 11} उत त्वः . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {1 17} सक्तुम् इव . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {2 17} सक्तुम् इव तितौना पुनन्तः यत्र धीराः मनसा वचम् अक्रत अत्रा सखायः सख्यनि जानते भद्र एषाम् लक्ष्मीः निहिता अधि वाचि . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {3 17} सक्तुः सचतेः दुर्धावः भवति . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {4 17} कसतेः वा विपरीतात् विकसितो भवति . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {5 17} तितौ परिपवनम् भवति ततवत् वा तुन्नवत् वा . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {6 17} धीराः ध्यानवन्तः मनसा प्रज्ञानेन वाचम् अक्रत वाचम् अकृषत . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {7 17} अत्रा सखायः सख्यानि जानते . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {8 17} सायुज्यानि जानते . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {9 17} क्व . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {10 17} यः एषः दुर्घः मार्गः एकगम्यः वाग्विषयः . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {11 17} के पुनः ते . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {12 17} वैयाकरणाः . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {13 17} कुतः एतत् . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {14 17} भद्रा एषाम् लक्ष्मीः निहिता अधि वाचि . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {15 17} एषाम् वाचि भद्रा लक्ष्मीः निहिता भवति . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {16 17} लक्ष्मीः लक्षणात् भासनात् परिवृढा भवति . (पस्_4.10) क_इ,4.9-18 रो_इ,19-20 {17 17} सक्तुम् इव . (पस्_4.11) क_इ,4.19-21 रो_इ,21 {1 3} सारस्वतीम्. याज्ञिकाः पठन्ति : आहिताग्निः अपशब्दम् प्रयुज्य प्रायश्चित्तीयाम् सारस्वतीम् इष्टिम् निर्वपेत् इति . (पस्_4.11) क_इ,4.19-21 रो_इ,21 {2 3} प्रायश्चित्तीयाः मा भूम इति अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_4.11) क_इ,4.19-21 रो_इ,21 {3 3} सारस्वतीम् . (पस्_4.12) क_इ,4.22-25 रो_इ,21 {1 6} दशम्याम् पुत्रस्य . (पस्_4.12) क_इ,4.22-25 रो_इ,21 {2 6} याज्ञिकाः पठन्ति : दशम्युत्तरकालम् पुत्रस्य जातस्य नाम विदध्यात् घोषवदादि अन्तरन्तःस्थम् अवृद्धम् त्रिपुरुषानूकम् अनरिप्रतिष्ठितम् . (पस्_4.12) क_इ,4.22-25 रो_इ,21 {3 6} तत् हि प्रतिष्ठिततमम् भवति . (पस्_4.12) क_इ,4.22-25 रो_इ,21 {4 6} द्व्यक्षरम् चतुरक्षरम् वा नाम कृतम् कुर्यात् न तद्धितम् इति . (पस्_4.12) क_इ,4.22-25 रो_इ,21 {5 6} न च अन्तरेण व्याकरणम् कृतः तद्धिताः वा शक्याः विज्ञातुम् . (पस्_4.12) क_इ,4.22-25 रो_इ,21 {6 6} दशम्याम् पुत्रस्य . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {1 11} सुदेवः असि . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {2 11} सुदेवः असि वरुण यस्य ते सप्त सिन्धवः अनुक्षरन्ति काकुदम् सूर्म्यम् सुषिरम् इव . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {3 11} सुदेवः असि वरुण सत्यदेवः असि यस्य ते सप्त सिन्धवः सप्त विभक्तयः . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {4 11} अनुक्षरन्ति काकुदम् . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {5 11} काकुदम् तालु . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {6 11} काकुः जिह्वा सा अस्मिन् उद्यते इति काकुदम् . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {7 11} सूर्म्यम् सुषिराम् इव . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {8 11} तद् यथा शोभनाम् ऊर्मीम् सुषिराम् अग्निः अन्तः प्रविश्य दहति एवम् तव सप्त सिन्धवः सप्त विभक्तयः तालु अनुक्षरन्ति . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {9 11} तेन असि सत्यदेवः . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {10 11} सत्यदेवाः स्याम इति अध्येयम् व्याकरणम् . (पस्_4.13) क_इ,4.26-5.4 रो_इ,21-22 {11 11} सुदेवः असि . (पस्_5) क_इ,5.5-11 रो_इ,22-23 {1 8} किम् पुनः इदम् व्याकरनम् एव अधिजिगांसमानेभ्यः प्रयोजनम् अन्वाख्यायते न पुनः अन्यत् अपि किम् चित् . (पस्_5) क_इ,5.5-11 रो_इ,22-23 {2 8} ओम् इति उक्त्वा वृत्तान्तशः शम् इति एवमादीन् शब्दान् पठन्ति . (पस्_5) क_इ,5.5-11 रो_इ,22-23 {3 8} पुराकल्पे एतत् आसीत् : संस्कारोत्तरकालम् ब्राह्मणाः व्याकरणम् स्म अधीयते . (पस्_5) क_इ,5.5-11 रो_इ,22-23 {4 8} तेभ्यः तत्र स्थानकरणानुप्रदानज्ञेभ्यः वैदिकाः शब्दाः उपदिश्यन्ते . (पस्_5) क_इ,5.5-11 रो_इ,22-23 {5 8} तत् अद्यत्वे न तथा . (पस्_5) क_इ,5.5-11 रो_इ,22-23 {6 8} वेदम् अधीत्य त्वरिताः वक्तारः भवन्ति : वेदात् नः वैदिकाः शब्दाः सिद्धाः लोकात् च लौकिकाः . (पस्_5) क_इ,5.5-11 रो_इ,22-23 {7 8} अनर्थकम् व्याकरणम् इति . (पस्_5) क_इ,5.5-11 रो_इ,22-23 {8 8} तेभ्यः विप्रतिपन्नबुद्धिभ्यः अध्येतृभ्यः आचार्यः इदम् शास्त्रम् अन्वाचष्टे : इमानि प्रयोजनानि अध्येयम् व्याकरणम् इति . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {1 20} उक्तः शब्दः . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {2 20} स्वरूपम् अपि उक्तम् . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {3 20} प्रयोजनानि अपि उक्तानि . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {4 20} शब्दानुशासनम् इदानीम् कर्तव्यम् . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {5 20} तत् कथम् कर्तव्यम् . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {6 20} किम् शब्दोपदेशः कर्तव्यः आहोस्वित् अपशब्दोपदेशः आहोस्वित् उभयोपदेशः इति . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {7 20} अन्यतरोपदेशेन कृतम् स्यात् . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {8 20} तत् यथा भक्ष्यनियमेन अभक्ष्यप्रतिषेधो गम्यते . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {9 20} पञ्च पञ्चनखाः भक्ष्याः इति उक्ते गम्यते एतत् : अतः अन्ये अभक्ष्याः इति . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {10 20} अभक्ष्यप्रतिषेधेन वा भक्ष्यनियमः . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {11 20} तत् यथा अभक्ष्यः ग्राम्यकुक्कुटः अभक्ष्यः ग्राम्यशूकरः इति उक्ते गम्यते एतत् : आरण्यः भक्ष्यः इति . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {12 20} एवम् इह अपि : यदि तावत् शब्दोपदेशः क्रियते गौः इति एतस्मिन् उपदिष्टे गम्यते एतत् : गाव्यादयः अपशब्दाः इति . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {13 20} अथ अपशब्दोपदेशः क्रियते गाव्यादिषु उपदिष्टेषु गम्यते एतत् : गौः इति एषः शब्दः इति . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {14 20} किम् पुनः अत्र ज्यायः . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {15 20} लघुत्वात् शब्दोपदेशः . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {16 20} लघीयान् शब्दोपदेशः गरीयान् अपशब्दोपदेशः . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {17 20} एकैकस्य शब्दस्य बहवः अपभ्रंशाः . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {18 20} तत् यथा . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {19 20} गौः इति अस्य शब्दस्य गावीगोणीगोतागोपोतलिकादयः अपभ्रंशाः . (पस्_6) क_इ,5.11-22 रो_इ,23-24 {20 20} इष्टान्वाख्यानम् खलु अपि भवति . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {1 21} अथ एतस्मिन् शब्दोपदेशे सति किम् शब्दानाम् प्रतिपत्तौ प्रतिपदपाठः कर्तव्यः : गौः अश्वः पुरुषः हस्ती शकुनिः मृगः ब्राह्मणः इति एवमादयः शब्दाः पठितव्याः . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {2 21} न इति आह . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {3 21} अनभ्युपायः एषः शब्दानाम् प्रतिपत्तौ प्रतिपदपाठः . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {4 21} एवम् हि श्रूयते : बृहस्पतिः इन्द्राय दिव्यम् वर्षसहस्रम् प्रतिपदोक्तानाम् शब्दानाम् शब्दपारायणम् प्रोवाच न अन्तम् जगाम . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {5 21} बृहस्पतिः च प्रवक्ता इन्द्रः च अध्येता दिव्यम् वर्षसहस्रम् अध्ययनकालः न च अन्तम् जगाम . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {6 21} किम् पुनः अद्यत्वे . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {7 21} यः सर्वथा चिरम् जीवति सः वर्षशतम् जीवति . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {8 21} चतुर्भिः च प्रकारैः विद्या उपयुक्ता भवति आगमकालेन स्वाध्यायकालेन प्रवचनकालेन व्यवहारकालेन इति . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {9 21} तत्र च आगमकालेन एव आयुः पर्युपयुक्तम् स्यात् . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {10 21} तस्मात् अनभ्युपायः शब्दानाम् प्रतिपत्तौ प्रतिपदपाठः . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {11 21} कथम् तर्हि इमे शब्दाः प्रतिपत्तव्याः . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {12 21} किम् चित् सामन्यविशेषवत् लक्षणम् प्रवर्त्यम् येन अल्पेन यत्नेन महतः महतः शब्दौघान् प्रतिपद्येरन् . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {13 21} किम् पुनः तत् . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {14 21} उत्सर्गापवादौ . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {15 21} कः चित् उत्सर्गः कर्तव्यः कः चित् अपवादः . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {16 21} कथञ्जातीयकः पुनः उत्सर्गः कर्तव्यः कथञ्जातीयकः अपवादः . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {17 21} सामन्येन उत्सर्गः कर्तव्यः . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {18 21} तत् यथा कर्मणि अण् . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {19 21} तस्य विशेषेण अपवादः . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {20 21} तत् यथा . (पस्_7) क_इ,5.23-6.7 रो_इ,24-25 {21 21} आतः अनुपसर्गे कः . (पस्_8) क_इ,6.8-11 रो_इ,25-26 {1 6} किम् पुनः आकृतिः पदार्थः आहोस्वित् द्रव्यम् . (पस्_8) क_इ,6.8-11 रो_इ,25-26 {2 6} उभयम् इति आह . (पस्_8) क_इ,6.8-11 रो_इ,25-26 {3 6} कथम् ज्ञायते . (पस्_8) क_इ,6.8-11 रो_इ,25-26 {4 6} उभयथा हि आचार्येण सूत्राणि पठितानि . (पस्_8) क_इ,6.8-11 रो_इ,25-26 {5 6} आकृतिम् पदार्थम् मत्वा जात्याख्यायाम् एकस्मिन् बहुवचनम् अन्यतरस्याम् इति उच्यते . (पस्_8) क_इ,6.8-11 रो_इ,25-26 {6 6} द्रव्यम् पदार्थम् मत्वा सरूपाणाम् एकशेषः एकविभक्तौ इति एकशेषः आरभ्यते . (पस्_9) क_इ,6.12-14 रो_इ,26-27 {1 4} किम् पुनः नित्यः शब्दः आहोस्वित् कार्यः . (पस्_9) क_इ,6.12-14 रो_इ,26-27 {2 4} सङ्ग्रहे एतत् प्राधान्येन परीक्षितम् नित्यः वा स्यात् कार्यः वा इति . (पस्_9) क_इ,6.12-14 रो_इ,26-27 {3 4} तत्र उक्ताः दोषाः प्रयोजनानि अपि उक्तानि . (पस्_9) क_इ,6.12-14 रो_इ,26-27 {4 4} तत्र तु एषः निर्णयः यदि एव नित्यः अथ अपि कार्यः उभयथा अपि लक्षणम् प्रवर्त्यम् इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {1 33} कथम् पुनः इदम् भगवतः पाणिनेः आचार्यस्य लक्षणम् प्रवृत्तम् . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {2 33} सिद्धे शब्दार्थसम्बन्धे . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {3 33} सिद्धे शब्दे अर्थे सम्बन्धे च इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {4 33} अथ सिद्धशब्दस्य कः पदार्थः . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {5 33} नित्यपर्यायवाची सिद्धशब्दः . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {6 33} कथम् ज्ञायते . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {7 33} यत् कूटस्थेषु अविचालिषु भावेषु वर्तते . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {8 33} तत् यथा सिद्धा द्यौः , सिद्धा पृथिवी सिद्धम् आकाशम् इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {9 33} ननु च भोः कार्येषु अपि वर्तते . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {10 33} तत् यथा सिद्धः ओदनः , सिद्धः सूपः सिद्धा यवागूः इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {11 33} यावता कार्येषु अपि वर्तते तत्र कुतः एतत् नित्यपर्यायवाचिनः ग्रहणम् न पुनः कार्ये यः सिद्धशब्दः इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {12 33} सङ्ग्रहे तावत् कार्यप्रतिद्वन्द्विभावात् मन्यामहे नित्यपर्यायवाचिनः ग्रहणम् इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {13 33} इह अपि तत् एव . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {14 33} अथ वा सन्ति एकपदानि अपि अवधारणानि . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {15 33} तत् यथा : अब्भक्षः वायुभक्षः इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {16 33} अपः एव भक्षयति वायुम् एव भक्षयति इति गम्यते . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {17 33} एवम् इह अपि सिद्धः एव न साध्यः इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {18 33} अथ वा पूर्वपदलोपः अत्र द्रष्टव्यः : अत्यन्तसिद्धः सिद्धः इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {19 33} तत् यथा देवदत्तः दत्तः , सत्यभामा भामा इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {20 33} अथ वा व्याख्यानतः विशेषप्रतिपत्तिः न हि सन्देहात् अलक्षणम् इति नित्यपर्यायवाचिनः ग्रहणम् इति व्याख्यास्यामः . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {21 33} किम् पुनः अनेन वर्ण्येन . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {22 33} किम् न महता कण्ठेन नित्यशब्दः एव उपात्तः यस्मिन् उपादीयमाने असन्देहः स्यात् . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {23 33} मङ्गलार्थम् . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {24 33} माङ्गलिकः आचार्यः महतः शास्त्रौघस्य मङ्गलार्थम् सिद्धशब्दम् आदितः प्रयुङ्क्ते . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {25 33} मङ्गलादीनि हि शास्त्राणि प्रथन्ते वीरपुरुषकाणि च भवन्ति आयुष्मत्पुरुषकाणि च . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {26 33} अध्येतारः च सिद्धार्थाः यथा स्युः इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {27 33} अयम् खलु अपि नित्यशब्दः न अवश्यम् कूटस्थेषु अविचालिषु भावेषु वर्तते . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {28 33} किम् तर्हि . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {29 33} आभीक्ष्ण्ये अपि वर्तते . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {30 33} तत् यथा नित्यप्रहसितः नित्यप्रजल्पितः इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {31 33} यावता आभीक्ष्ण्ये अपि वर्तते तत्र अपि अन्येन एव अर्थः स्यात् व्याख्यानतः विशेषप्रतिपत्तिः न हि सन्देहात् अलक्षणम् इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {32 33} पश्यति तु आचार्यः मङ्गलार्थः च एव सिद्धशब्दः आदितः प्रयुक्तः भविष्यति शक्ष्यामि च एनम् नित्यपर्यायवाचिनम् वर्णयितुम् इति . (पस्_10.1) क_इ,6.14-7.7 रो_इ,27-30 {33 33} अतः सिद्धशब्दः एव उपात्तः न नित्यशब्दः (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {1 47} अथ कम् पुनः पदार्थम् मत्वा एषः विग्रहः क्रियते सिद्धे शब्दे अर्थे सम्बन्धे च इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {2 47} आकृतिम् इति आह . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {3 47} कुतः एतत् . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {4 47} आकृतिः हि नित्या . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {5 47} द्रव्यम् अनित्यम् . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {6 47} अथ द्रव्ये पदार्थे कथम् विग्रहः कर्तव्यः . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {7 47} सिद्धे शब्दे अर्थसम्बन्धे च इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {8 47} नित्यः हि अर्थवताम् अर्थैः अभिसम्बन्धः . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {9 47} अथ वा द्रव्ये एव पदार्थे एषः विग्रहः न्याय्यः सिद्धे शब्दे अर्थे सम्बन्धे च इति. द्रव्यम् हि नित्यम् आकृतिः अनित्या . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {10 47} कथम् ज्ञायते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {11 47} एवम् हि दृश्यते लोके . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {12 47} मृत् कया चित् आकृत्या युक्ता पिण्डः भवति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {13 47} पिण्डाकृतिम् उपमृद्य घटिकाः किर्यन्ते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {14 47} घटिकाकृतिम् उपमृद्य कुण्डिकाः क्रियन्ते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {15 47} तथा सुवर्णम् कया चित् आकृत्या युक्तम् पिण्डः भवति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {16 47} पिण्डाकृतिम् उपमृद्य रुचकाः क्रियन्ते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {17 47} रुचकाकृतिम् उपमृद्य कटकाः क्रियन्ते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {18 47} कटकाकृतिम् उप्मृद्य स्वस्तिकाः क्रियन्ते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {19 47} पुनः आवृत्तः सुवर्णपिण्डः पुनः अपरया आकृत्या युक्तः खदिरागारसवर्णे कुण्डले भवतः . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {20 47} आकृतिः अन्या च अन्या च भवति द्रव्यम् पुनः तद् एव . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {21 47} आकृत्युपमर्देन द्रव्यम् एव अवशिष्यते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {22 47} आकृतौ अपि पदार्थे एषः विग्रहः न्याय्यः सिद्धे शब्दे अर्थे सम्बन्धे च इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {23 47} ननु च उक्तम् आकृतिः अनित्या इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {24 47} न एतत् अस्ति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {25 47} नित्या आकृतिः . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {26 47} कथम् . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {27 47} न क्व चित् उपरता इति कृत्वा सर्वत्र उपरता भवति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {28 47} द्रव्यान्तरस्था तु उपलभ्यते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {29 47} अथ वा न इदम् एव नित्यलक्षणम् ध्रुवम् कूटस्थम् अविचालि अनपायोपजनविकारि अनुत्पत्ति अवृद्धि अव्यययोगि इति तन् नित्यम् इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {30 47} तत् अपि नित्यम् यस्मिन् तत्त्वम् न विहन्यते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {31 47} किम् पुनः तत्त्वम् . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {32 47} तद्भावः तत्त्वम् . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {33 47} आकृतौ अपि तत्त्वम् न विहन्यते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {34 47} अथ वा किम् नः एतेन इदम् नित्यम् इदम् अनित्यम् इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {35 47} यत् नित्यम् तम् पदार्थम् मत्वा एषः विग्रहः क्रियते सिद्धे शब्दे अर्थे सम्बन्धे च इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {36 47} कथम् पुनः ज्ञायते सिद्धः शब्दः अर्थः सम्बन्धः च इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {37 47} लोकतः . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {38 47} यत् लोके अर्थम् उपादाय शब्दान् प्रयुञ्जते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {39 47} न एषाम् निर्वृत्तौ यत्नम् कुर्वन्ति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {40 47} ये पुनः कार्याः भावाः निर्वृत्तौ तावत् तेषाम् यत्नः क्रियते . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {41 47} तत् यथा . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {42 47} घटेन कार्यम् करिष्यन् कुम्भकारकुलम् गत्वा आह कुरु घटम् . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {43 47} कार्यम् अनेन करिष्यामि इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {44 47} न तद्वत् शब्दान् प्रयोक्ष्यमाणः वैयाकरणकुलम् गत्वा आह . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {45 47} कुरु शब्दान् . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {46 47} प्रयोक्ष्ये इति . (पस्_10.2) क_इ,7.8-8.1 रो_इ,30-32 {47 47} तावति एव अर्थम् उपादाय शब्दान् प्रयुञ्जते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {1 35} यदि तर्हि लोकः एषु प्रमाणम् किम् शास्त्रेण क्रियते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {2 35} लोकतः अर्थप्रयुक्ते शब्दप्रयोगे शास्त्रेण धर्मनियमः . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {3 35} लोकतः अर्थप्रयुक्ते शब्दप्रयोगे शास्त्रेण धर्मनियमः क्रियते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {4 35} किम् इदम् धर्मनियमः इति . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {5 35} धर्माय नियमः धर्मनियमः धर्मार्थः वा नियमः धर्मनियमः धर्मप्रयोजनः वा नियमः धर्मनियमः . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {6 35} यथा लौकिकवैदिकेषु . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {7 35} प्रियतद्धिताः दाक्षिणात्याः . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {8 35} यथा लोके वेदे च इति प्रयोक्तव्ये यथा लौकिकवैदिकेषु इति प्रयुञ्जते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {9 35} अथ वा युक्तः एव तद्धितार्थः . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {10 35} यथा लौकिकेषु वैदिकेषु च कृतान्तेषु . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {11 35} लोके तावत् अभक्ष्यः ग्राम्यकुक्कुटः अभक्ष्यः ग्राम्यशूकरः इति उच्यते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {12 35} भक्ष्यम् च नाम क्षुत्प्रतीघातार्थम् उपादीयते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {13 35} शक्यम् च अनेन श्वमांसादिभिः अपि क्षुत् प्रतिहन्तुम् . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {14 35} तत्र नियमः क्रियते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {15 35} इदम् भक्ष्यम् . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {16 35} इदम् अभक्ष्यम् इति . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {17 35} तथा खेदात् स्त्रीषु प्रवृत्तिः भवति . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {18 35} समानः च खेदविगमः गम्यायाम् च अगम्यायाम् च . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {19 35} तत्र नियमः क्रियते : इयम् गम्या इयम् अगम्या इति . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {20 35} वेदे खलु अपि पयोव्रतः ब्राह्मणः यवागूव्रतः राजन्यः आमिक्षाव्रतः वैश्यः इति उच्यते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {21 35} व्रतम् च नाम अभ्यवहारार्थम् उपादीयते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {22 35} शक्यम् च अनेन शालिमांसादीनि अपि व्रतयितुम् . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {23 35} तत्र नियमः क्रियते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {24 35} तथा बैल्वः खादिरः वा यूपः स्यात् इति उच्यते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {25 35} यूपः च नाम पश्वनुबन्धार्थम् उपादीयते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {26 35} शक्यम् च अनेन किम् चित् एव काष्ठम् उच्छ्रित्य अनुच्छ्रित्य वा पशुः अनुबन्द्धुम् . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {27 35} तत्र नियमः क्रियते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {28 35} तथा अग्नौ कपालानि अधिश्रित्य अभिमन्त्रयते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {29 35} भृगूणाम् अङ्गिरसाम् घर्मस्य तपसा तप्यध्वम् इति . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {30 35} अन्तरेण अपि मन्त्रम् अग्निः दहनकर्मा कपालानि सन्तापयति . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {31 35} तत्र नियमः क्रियते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {32 35} एवम् क्रियमाणम् अभ्युदयकारि भवति इति . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {33 35} एवम् इह अपि समानायाम् अर्थगतौ शब्देन च अपशब्देन च धर्मनियमः क्रियते . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {34 35} शब्देन एव अर्थः अभिधेयः न अपशब्देन इति . (पस्_11) क_इ,8.1-22 रो_इ,32-35 {35 35} एवम् क्रियमाणम् अभ्युदयकारि भवति इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {1 62} अस्ति अप्रयुक्तः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {2 62} सन्ति वै शब्दाः अप्रयुक्ताः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {3 62} तत् यथा ऊष तेर चक्र पेच इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {4 62} किम् अतः यत् सन्ति अप्रयुक्ताः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {5 62} प्रयोगात् हि भवान् शब्दानाम् साधुत्वम् अध्यवस्यति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {6 62} ये इदानीम् अप्रयुक्ताः न अमी साधवः स्युः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {7 62} इदम् विप्रतिषिद्धम् यत् उच्यते सन्ति वै शब्दाः अप्रयुक्ताः इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {8 62} यदि सन्ति न अप्रयुक्ताः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {9 62} अथ अप्रयुक्ताः न सन्ति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {10 62} सन्ति च अप्रयुक्ताः च इति विप्रतिषिद्धम् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {11 62} प्रयुञ्जानः एव खलु भवान् आह सन्ति शब्दाः अप्रयुक्ताः इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {12 62} कः च इदानीम् अन्यः भवज्जातीयकः पुरुषः शब्दानाम् प्रयोगे साधुः स्यात् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {13 62} न एतत् विप्रतिषिद्धम् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {14 62} सन्ति इति तावत् ब्रूमः यत् एतान् शास्त्रविदः शास्त्रेण अनुविदधते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {15 62} अप्रयुक्ताः इति ब्रूमः यत् लोके अप्रयुक्ताः इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {16 62} यत् अपि उच्यते कः च इदानीम् अन्यः भवज्जातीयकः पुरुषः शब्दानाम् प्रयोगे साधुः स्यात् इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {17 62} न ब्रूमः अस्माभिः अप्रयुक्ताः इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {18 62} किम् तर्हि . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {19 62} लोके अप्रयुक्ताः इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {20 62} ननु च भवान् अपि अभ्यन्तरः लोके . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {21 62} अभ्यन्तरः अहम् लोके न तु अहम् लोकः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {22 62} अस्ति अप्रयुक्तः इति चेत् न अर्थे शब्दप्रयोगात् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {23 62} अस्ति अप्रयुक्तः इति चेत् तत् न . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {24 62} किम् कारणम् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {25 62} अर्थे शब्दप्रयोगात् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {26 62} अर्थे शब्दाः प्रयुज्यन्ते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {27 62} सन्ति च एषाम् शब्दानाम् अर्थाः येषु अर्थेषु प्रयुज्यन्ते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {28 62} अप्रयोगः प्रयोगान्यत्वात् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {29 62} अप्रयोगः खलु एषां शब्दानाम् न्याय्यः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {30 62} कुतः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {31 62} प्रयोगान्यत्वात् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {32 62} यत् एतेषाम् शब्दानाम् अर्थे अन्यान् शब्दान् प्रयुञ्जते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {33 62} तत् यथा . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {34 62} ऊष इति एतस्य शब्दस्य अर्थे क्व यूयम् उषिताः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {35 62} तेर इति अस्य अर्थे किम् यूयम् तीर्णाः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {36 62} चक्र इति अस्य अर्थे किम् यूयम् कृतवन्तः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {37 62} पेच इति अस्य अर्थे किम् यूयम् पक्ववन्तः इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {38 62} अप्रयुक्ते दीर्घसत्त्रवत् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {39 62} यदि अपि अप्रयुक्ताः अवश्यम् दीर्घसत्त्रवत् लक्षणेन अनुविधेयाः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {40 62} तत् यथा . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {41 62} दीर्घसत्त्राणि वार्षशतिकानि वार्षसहस्रिकाणि च . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {42 62} न च अद्यत्वे कः चित् अपि व्यवहरति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {43 62} केवलम् ऋषिसम्प्रदायः धर्मः इति कृत्वा याज्ञिकाः शास्त्रेण अनुविदधते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {44 62} सर्वे देशान्तरे . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {45 62} सर्वे खलु अपि एते शब्दाः देशान्तरे प्रयुज्यन्ते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {46 62} न च एते उपलभ्यन्ते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {47 62} उपलब्धौ यत्नः क्रियताम् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {48 62} महान् हि शब्दस्य प्रयोगविषयः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {49 62} सप्तद्वीपा वसुमती त्रयः लोकाः चत्वारः वेदाः साङ्गाः सरहस्याः बहुधा विभिन्नाः एकशतम् अध्वर्युशाखाः सहस्रवर्त्मा सामवेदः एकविंसतिधा बाह्वृच्यम् नवधा आथर्वणः वेदः वाकोवाक्यम् इतिहासः पुराणम् वैद्यकम् इति एतावान् शब्दस्य प्रयोगविषयः . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {50 62} एतावन्तम् शब्दस्य प्रयोगविषयम् अननुनिशम्य सन्ति अप्रयुक्ताः इति वचनम् केवलम् साहसमात्रम् . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {51 62} एतस्मिन् अतिमहति शब्दस्य प्रयोगविषये ते ते शब्दाः तत्र तत्र नियतविषयाः दृश्यन्ते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {52 62} तत् यथा . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {53 62} शवतिः गतिकर्मा कम्बोजेषु एव भाषितः भवति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {54 62} विकारे एनम् आर्याः भाषन्ते शवः इति . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {55 62} हम्मतिः सुराष्ट्रेषु रंहतिः प्राच्यमध्येषु गमिम् एव तु आर्याः प्रयुञ्जते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {56 62} दातिः लवनार्थे प्राच्येषु दात्रम् उदीच्येषु . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {57 62} ये च अपि एते भवतः अप्रयुक्ताः अभिमताः शब्दाः एतेषाम् अपि प्रयोगः दृश्यते . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {58 62} क्व . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {59 62} वेदे . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {60 62} यत् वः रेवतीः रेवत्यम् तत् ऊष . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {61 62} यत् मे नरः श्रुत्यम् ब्रह्म चक्र . (पस्_12) क_इ,8.23-10.3 रो_इ,35-39 {62 62} यत्र नः चक्र जरसम् तनुनाम् इति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {1 54} किम् पुनः शब्दस्य ज्ञाने धर्मः आहोस्वित् प्रयोगे . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {2 54} कः च अत्र विशेषः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {3 54} ज्ञाने धर्मः इति चेत् तथा अधर्मः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {4 54} ज्ञाने धर्मः इति चेत् तथा अधर्मः प्राप्नोति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {5 54} यः हि शब्दान् जानाति अपशब्दान् अपि असौ जानाति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {6 54} यथा एव शब्दज्ञाने धर्मः एवम् अपशब्दज्ञाने अपि अधर्मः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {7 54} अथ वा भूयान् अधर्मः प्राप्नोति .भूयांसः अपशब्दाः अल्पीयांसः शब्दाः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {8 54} एकैकस्य शब्दस्य बहवः अपभ्रंशाः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {9 54} तत् यथा . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {10 54} गौः इति अस्य गावी गोणी गोता गोपोतलिका इति एवमादयः अपभ्रंशाः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {11 54} आचारे नियमः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {12 54} आचारे पुनः ऋषिः नियमम् वेदयते . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {13 54} ते असुराः हेलयः हेलयः इति कुर्वन्तः पराबभूवुः इति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {14 54} अस्तु तर्हि प्रयोगे . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {15 54} प्रयोगे सर्वलोकस्य . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {16 54} यदि प्रयोगे धर्मः सर्वः लोकः अभ्युदयेन युज्येत . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {17 54} कः च इदानीम् भवतः मत्सरः यदि सर्वः लोकः अभ्युदयेन युज्येत . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {18 54} न खलु कः चित् मत्सरः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {19 54} प्रयत्नानर्थक्यम् तु भवति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {20 54} फलवता च नाम प्रयत्नेन भवितव्यम् न च प्रयत्नः फलात् व्यतिरेच्यः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {21 54} ननु च ये कृतप्रयत्नाः ते साधीयः शब्दान् प्रयोक्ष्यन्ते . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {22 54} ते एव साधीयः अभ्युदयेन योक्ष्यन्ते . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {23 54} व्यतिरेकः अपि वै लक्ष्यते . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {24 54} दृश्यन्ते हि कृतप्रयत्नाः च अप्रवीणाः अकृतप्रयत्नाः च प्रवीणाः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {25 54} तत्र फलव्यतिरेकः अपि स्यात् . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {26 54} एवम् तर्हि न अपि ज्ञाने एव धर्मः न अपि प्रयोगे एव . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {27 54} किम् तर्हि शास्त्रपूर्वके प्रयोगे अभ्युदयः तत् तुल्यम् वेदशब्देन . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {28 54} शास्त्रपूर्वकम् यः शब्दान् प्रयुङ्क्ते सः अभ्युदयेन युज्यते . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {29 54} तत् तुल्यम् वेदशब्देन . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {30 54} वेदशब्दाः अपि एवम् अभिवदन्ति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {31 54} यः अग्निष्टोमेन यजते यः उ च एनम् एवम् वेद . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {32 54} यः अग्निम् नाचिकेतम् चिनुते यः उ च एनम् एवम् वेद . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {33 54} अपरः आह : तत् तुल्यम् वेदशब्देन इति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {34 54} यथा वेदशब्दाः नियमपूर्वम् अधीताः फलवन्तः भवन्ति एवम् यः शास्त्रपूर्वकम् शब्दान् प्रयुङ्क्ते सः अभ्युदयेन युज्यते इति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {35 54} अथ वा पुनः अस्तु ज्ञाने एव धर्मः इति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {36 54} ननु च उक्तम् ज्ञाने धर्मः इति चेत् तथा अधर्मः इति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {37 54} न एषः दोषः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {38 54} शब्दप्रमाणकाः वयम् . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {39 54} यत् शब्दः आह तत् अस्माकम् प्रमाणम् . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {40 54} शब्दः च शब्दज्ञाने धर्मम् आह न अपशब्दज्ञाने अधर्मम् . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {41 54} यत् च पुनः अशिष्टाप्रतिषिद्धम् न एव तत् दोषाय भवति न अभ्युदयाय . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {42 54} तत् यथा . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {43 54} हिक्कितहसितकण्डूयितानि न एव दोषाय भवन्ति न अपि अभ्युदयाय . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {44 54} अथ वा अभ्युपायः एव अपशब्दज्ञानम् शब्दज्ञाने . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {45 54} यः अपशब्दान् जानाति शब्दान् अपि असौ जानाति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {46 54} तत् एवम् ज्ञाने धर्मः इति ब्रुवतः अर्थात् आपन्नम् भवति अपशब्दज्ञानपूर्वके शब्दज्ञाने धर्मः इति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {47 54} अथ वा कूपखानकवत् एतत् भवति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {48 54} तत् यथा कूपखानकः खनन् यदि अपि मृदा पांसुभिः च अवकीर्णः भवति सः अप्सु सञ्जातासु ततः एव तम् गुणम् आसादयति येन सः च दोषः निर्हण्यते भूयसा च अभ्युदयेन योगः भवति एवम् इह अपि यदि अपि अपशब्दज्ञाने अधर्मः तथा अपि यः तु …

… असौ शब्दज्ञाने धर्मः तेन सः च दोषः निर्घानिष्यते भूयसा च अभ्युदयेन योगः भविष्यति . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {49 54} यत् अपि उच्यते आचारे नियमः इति याज्ञे कर्मणि सः नियमः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {50 54} एवम् हि श्रूयते . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {51 54} यर्वाणः तर्वाणः नाम ऋषयः बभूवुः प्रत्यक्षधर्माणः परापरज्ञाः विदितवेदितव्याः अधिगतयाथातथ्याः . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {52 54} ते तत्रभवन्तः यत् वा नः तत् वा नः इति प्रोयोक्तव्ये यर् वा णः तर् वा णः इति प्रयुञ्जते याज्ञे पुनः कर्मणि न अपभाषन्ते . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {53 54} तैः पुनः असुरैः याज्ञे कर्मणि अपभाषितम् . (पस्_13) क_इ,10.4-11.14 रो_इ,39-42 {54 54} ततः ते पराबभूताः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {1 59} अथ व्याकरणम् इति अस्य शब्दस्य कः पदार्थः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {2 59} सूत्रम् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {3 59} सूत्रे व्याकरणे षष्ठ्यर्थः अनुपपन्नः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {4 59} सूत्रे व्याकरणे षष्ठ्यर्थः न उपपद्यते व्याकरणस्य सूत्रम् इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {5 59} किम् हि तत् अन्यत् सूत्रात् व्याकरणम् यस्य अदः सूत्रम् स्यात् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {6 59} शब्दाप्रतिपत्तिः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {7 59} शब्दानाम् च अप्रतिपत्तिः प्राप्नोति व्याकरणात् शब्दान् प्रतिपद्यामहे इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {8 59} न हि सूत्रतः एव शब्दान् प्रतिपद्यन्ते . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {9 59} किम् तर्हि . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {10 59} व्याख्यानतः च . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {11 59} ननु च तत् एव सूत्रम् विगृहीतम् व्याख्यानम् भवति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {12 59} न केवलानि चर्चापदानि व्याख्यनम् वृद्धिः आत् ऐच् इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {13 59} किम् तर्हि . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {14 59} उदाहरणम् प्रत्युदाहरणम् वाक्याध्याहारः इति एतत् समुदितम् व्याख्यानम् भवति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {15 59} एवम् तर्हि शब्दः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {16 59} शब्दे ल्युडर्थः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {17 59} यदि शब्दः व्याकरणम् ल्युडर्थः न उपपद्यते व्याक्रियते अनेन इति व्याकरणम् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {18 59} न हि शब्देन किम् चित् व्याक्रियते . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {19 59} केन तर्हि . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {20 59} सूत्रेण . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {21 59} भवे . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {22 59} भवे च तद्धितः न उपपद्यते व्याकरणे भवः योगः वैयाकरणः इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {23 59} न हि शब्दे भवः योगः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {24 59} क्व तर्हि . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {25 59} सूत्रे . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {26 59} प्रोक्तादयः च तद्धिताः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {27 59} प्रोक्तादयः च तद्धिताः न उपपद्यन्ते पाणिनिना प्रोक्तम् पाणिनीयम् , आपिशलम् , काशकृत्स्नम् इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {28 59} न हि पाणिनिना शब्दाः प्रोक्ताः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {29 59} किम् तर्हि . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {30 59} सूत्रम् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {31 59} किमर्थम् इदम् उभयम् उच्यते भवे प्रोक्तादयः च तद्धिताः इति न प्रोक्तादयः च तद्धिताः इति एव भवे अपि तद्धितः चोदितः स्यात् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {32 59} पुरस्तात् इदम् आचार्येण दृष्टम् भवे तद्धितः इति तत् पठितम् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {33 59} ततः उत्तरकालम् इदम् दृष्टम् प्रोक्तादयः च तद्धिताः इति तत् अपि पठितम् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {34 59} न च इदानीम् आचार्याः सूत्राणि कृत्वा निवर्तयन्ति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {35 59} अयम् तावत् अदोषः यत् उच्यते शब्दे ल्युडर्थः इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {36 59} न अवश्यम् करणाधिकरणयोः एव ल्युट् विधीयते किम् तर्हि अन्येषु अपि कारकेषु कृत्यल्युटः बहुलम् इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {37 59} तत् यथा प्रस्कन्दनम् प्रपतनम् इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {38 59} अथ वा शब्दैः अपि शब्दाः व्याक्रियन्ते . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {39 59} तत् यथा गौः इति उक्ते सर्वे सन्देहाः निवर्तन्ते न अश्वः न गर्दभः इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {40 59} अयम् तर्हि दोषः भवे प्रोक्तादयः च तद्धिताः इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {41 59} एवम् तर्हि लक्ष्यलक्षणे व्याकरणम् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {42 59} लक्ष्यम् च लक्षणम् च एतत् समुदितम् व्याकरणम् भवति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {43 59} किम् पुनः लक्ष्यम् लक्षणम् च . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {44 59} शब्दः लक्ष्यम् सूत्रम् लक्षणम् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {45 59} एवम् अपि अयम् दोषः समुदाये व्याकरणशब्दः प्रवृत्तः अवयवे न उपपद्यते . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {46 59} सूत्राणि च अधीयानः इष्यते वैयाकरणः इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {47 59} न एषः दोषः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {48 59} समुदायेषु हि शब्दाः प्रवृत्ताः अवयवेषु अपि वर्तन्ते . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {49 59} तत् यथा पूर्वे पञ्चालाः , उत्तरे पञ्चालाः , तैलम् भुक्तम् , घृतम् भुक्तम् , शुक्लः , नीलः , कृष्णः इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {50 59} एवम् अयम् समुदाये व्याकरणशब्दः प्रवृत्तः अवयवे अपि वर्तते . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {51 59} अथ वा पुनः अस्तु सूत्रम् . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {52 59} ननु च उक्तम् सूत्रे व्याकरणे षष्ठ्यर्थः अनुपपन्नः इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {53 59} न एष दोषः . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {54 59} व्यपदेशिवद्भावेन भविष्यति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {55 59} यत् अपि उच्यते शब्दाप्रतिपत्तिः इति न हि सूत्रतः एव शब्दान् प्रतिपद्यन्ते किम् तर्हि व्याख्यानतः च इति परिहृतम् एतत् तत् एव सूत्रम् विगृहीतम् व्याख्यानम् भवति इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {56 59} ननु च उक्तम् न केवलानि चर्चापदानि व्याख्यानम् वृद्धिः आत् ऐच् इति किम् तर्हि उदाहरणम् प्रत्युदाहरणम् वाक्याध्याहारः इति एतत् समुदितम् व्याख्यानम् भवति इति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {57 59} अविजानतः एतत् एवम् भवति . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {58 59} सूत्रतः एव हि शब्दान् प्रतिपद्यन्ते . (पस्_14) क_इ,11.14-12.27 रो_इ,42-47 {59 59} आतः च सूत्रतः एव यः हि उत्सूत्रम् कथयेत् न अदः गृह्येत . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {1 80} अथ किमर्थः वर्णानाम् उपदेशः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {2 80} वृत्तिसमवायार्थः उपदेशः . वृत्तिसमवायार्थः वर्णानाम् उपदेशः कर्तव्यः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {3 80} किम् इदम् वृत्तिसमवयार्थः इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {4 80} वृत्तये समवायः वृत्तिसमवायः , वृत्त्यर्थः वा समवायः वृत्तिसमवायः , वृत्तिप्रयोजनः वा वृत्तिसमवयः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {5 80} का पुनः वृत्तिः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {6 80} शास्त्रप्रवृत्तिः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {7 80} अथ कः समवयः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {8 80} वर्णानाम् आनुपूर्व्येण सन्निवेशः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {9 80} अथ कः उपदेशः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {10 80} उच्चारणम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {11 80} कुतः एतत् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {12 80} दिशिः उच्चारणक्रियः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {13 80} उच्चार्य हि वर्णान् आह : उपदिष्टाः इमे वर्णाः इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {14 80} अनुबन्धकरणार्थः च . अनुबन्धकरणार्थः च वर्णानाम् उपदेशः कर्तव्यः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {15 80} अनुबन्धान् आसङ्क्ष्यामि इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {16 80} न हि अनुपदिश्य वर्णान् अनुबन्धाः शक्याः आसङ्क्तुम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {17 80} सः एषः वर्णानाम् उपदेशः वृत्तिसमवायार्थः च अनुबन्धकरणार्थः च . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {18 80} वृत्तिसमवायः च अनुबन्धकरणार्थः च प्रत्याहारार्थम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {19 80} प्रत्याहारः वृत्त्यर्थः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {20 80} इष्टबुद्ध्यर्थः च . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {21 80} इष्टबुद्ध्यर्थः च वर्णानाम् उपदेशः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {22 80} इष्टान् वर्णान् भोत्स्ये इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {23 80} इष्टबुद्ध्यर्थः च इति चेत् उदात्तानुदात्तस्वरितानुनासिक्दीर्घप्लुतानाम् अपि उपदेशः . इष्टबुद्ध्यर्थः च इति चेत् उदात्तानुदात्तस्वरितानुनासिक्दीर्घप्लुतानाम् अपि उपदेशः कर्तव्यः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {24 80} एवङ्गुणाः अपि हि वर्णाः इष्यन्ते . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {25 80} आकृत्युपदेशात् सिद्धम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {26 80} आकृत्युपदेशात् सिद्धम् एतत् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {27 80} अवर्णाकृतिः उपदिष्टा सर्वम् अवर्णकुलम् ग्रहीष्यति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {28 80} तथा इवर्णकुलाकृतिः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {29 80} तथा उवर्णकुलाकृतिः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {30 80} आकृत्युपदेशात् सिद्धम् इति चेत् संवृतादीनाम् प्रतिषेधः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {31 80} आकृत्युपदेशात् सिद्धम् इति चेत् संवृतादीनाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {32 80} के पुनः संवृतादयः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {33 80} संवृतः कलः ध्मातः एणीकृतः अम्बूकृतः अर्धकः ग्रस्तः निरस्तः प्रगीतः उपगीतः क्ष्विण्णः रोमशः इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {34 80} अपरः आह : ग्रस्तम् निरस्तम् अविलम्बितम् निर्हतम् अम्बूकृतम् ध्मातम् अथो विकम्पितम् सन्दष्टम् एणीकृतम् अर्धकम् द्रुतम् विकीर्णम् एताः स्वरदोषभावनाः इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {35 80} अतः अन्ये व्यञ्जनदोषाः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {36 80} न एषः दोषः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {37 80} गर्गादिबिदादिपाठात् संवृतादीनाम् निवृत्तिः भविष्यति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {38 80} अस्ति अन्यत् गर्गादिबिदादिपाठे प्रयोजनम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {39 80} किम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {40 80} समुदायानाम् साधुत्वम् यथा स्यात् इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {41 80} एवम् तर्हि अष्टादशधा भिन्नाम् निवृत्तकलादिकाम् अवर्णस्य प्रत्यापत्तिम् वक्ष्यामि . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {42 80} सा तर्हि वक्तव्या . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {43 80} लिङ्गार्था तु प्रत्यापत्तिः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {44 80} लिङ्गार्थ सा तर्हि भविष्यति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {45 80} तत् तर्हि वक्तव्यम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {46 80} यदि अपि एतत् उच्यते अथ वा एतर्हि अनुबन्धशतम् न उच्चार्यम् इत्सञ्ज्ञा च न वक्तव्या लोपः च न वक्तव्यः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {47 80} यत् अनुबन्धैः क्रियते तत् कलादिभिः करिष्यति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {48 80} सिध्यति एवम् अपाणिनीयम् तु भवति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {49 80} यथान्यासम् एव अस्तु . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {50 80} ननु च उक्तम् आकृत्युपदेशात् सिद्धम् इति चेत् संवृतादीनाम् प्रतिषेधः इति .परिहृतम् एतत् गर्गादिबिदादिपाठात् संवृतादीनाम् निवृत्तिः भविष्यति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {51 80} ननु च अन्यत् गर्गादिबिदादिपाठे प्रयोजनम् उक्तम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {52 80} किम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {53 80} समुदायानाम् साधुत्वम् यथा स्यात् इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {54 80} एवम् तर्हि उभयम् अनेन क्रियते . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {55 80} पाठः च एव विशेष्यते कलादयः च निवर्त्यन्ते . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {56 80} कथम् पुनः एकेन यत्नेन उभयम् लभ्यम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {57 80} लभ्यम् इति आह . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {58 80} कथम् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {59 80} द्विगताः अपि हेतवः भवन्ति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {60 80} तत् यथा : आम्राः च सिक्ताः पितरः च प्रीणिताः इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {61 80} तथा वाक्यानि अपि ड्विष्ठानि भवन्ति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {62 80} श्वेतः धावति , अलम्बुसानाम् याता इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {63 80} अथ वा इदम् तावत् अयम् प्रष्टव्यः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {64 80} क्वे इमे संवृतादयः श्रूयेरन् इति . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {65 80} आगमेषु . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {66 80} आगमाः शुद्धाः पठ्यन्ते . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {67 80} विकारेषु तर्हि . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {68 80} विकाराः शुद्धाः पठ्यन्ते . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {69 80} प्रत्ययेषु तर्हि . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {70 80} प्रत्ययाः शुद्धाः पठ्यन्ते . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {71 80} धातुषु तर्हि . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {72 80} धातवः अपि शुद्धाः पठ्यन्ते . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {73 80} प्रातिपदिकेषु तर्हि . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {74 80} प्रातिपदिकानि अपि शुद्धानि पठ्यन्ते . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {75 80} यानि तर्हि अग्रहणानि प्रातिपदिकानि . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {76 80} एतेषाम् अपि स्वरवर्णानुपूर्वीज्ञानार्थः उपदेशः कर्तव्यः . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {77 80} शशः षषः इति मा भूत् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {78 80} पलाशः पलाषः इति मा भूत् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {79 80} मञ्चकः मञ्जकः इति मा भूत् . (पस्_15) क_इ,13.1-14.22 रो_इ,47-53 {80 80} आगमाः च विकाराः च प्रत्ययाः सह धातुभिः उच्चार्यन्ते ततः तेषु न इमे प्राप्ताः कलादयः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {1 74} अकारस्य विवृतोपदेशः आकारग्रहणार्थः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {2 74} अकारस्य विवृतोपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {3 74} किम् प्रयोजनम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {4 74} आकारग्रहणार्थः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {5 74} अकारः सवर्णग्रगणेन आकारम् अपि यथा गृह्णीयात् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {6 74} किम् च कारणम् न गृह्णीयात् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {7 74} विवारभेदात् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {8 74} किम् उच्यते विवारभेदात् इति न पुनः कालभेदाद् अपि . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {9 74} यथा एव हि विवारभिन्नः एवम् कालभिन्नः अपि . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {10 74} सत्यम् एतत् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {11 74} वक्ष्यति तुल्यास्यप्रयत्नम् सवर्णम् इति अत्र आस्यग्रहणस्य प्रयोजनम् आस्ये येषाम् तुल्यः देशः प्रयत्नः च ते सवर्णसञ्ज्ञकाः भवन्ति इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {12 74} बाह्यः च पुनः आस्यात् कालः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {13 74} तेन स्यात् एव कालभिन्नस्य ग्रहणम् न पुनः विवारभिन्नस्य . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {14 74} किम् पुनः इदम् विवृतस्य उपदिश्यमानस्य प्रयोजनम् अन्वाख्यायते आहोस्वित् संवृतस्य उपदिश्यमानस्य विवृतोपदेशः चोद्यते . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {15 74} विवृतस्य उपदिश्यमानस्य प्रयोजनम् अन्वाख्यायते . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {16 74} कथम् ज्ञायते . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {17 74} यत् अयम् अ अ इति अकारस्य विवृतस्य संवृतताप्रत्यापत्तिम् शास्ति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {18 74} न एतत् अस्ति ज्ञापकम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {19 74} अस्ति हि अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {20 74} किम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {21 74} अतिखट्वः , अतिमालः इति अत्र आन्तर्यतः विवृतस्य विवृतः प्राप्नोति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {22 74} संवृतः स्यात् इति एवमर्था प्रत्यापत्तिः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {23 74} न एतत् अस्ति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {24 74} न एव लोके न च वेदे अकारो विवृतः अस्ति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {25 74} कः तर्हि . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {26 74} संवृतः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {27 74} यः अस्ति सः भविष्यति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {28 74} तत् एतत् प्रत्यापत्तिवचनम् ज्ञापकम् एव भविष्यति विवृतस्य उपदिश्यमानस्य प्रयोजनम् अन्वाख्यायते इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {29 74} कः पुनः अत्र विशेषः विवृतस्य उपदिश्यमानस्य प्रयोजनम् अन्वाख्यायेत संवृतस्य उपदिश्यमानस्य वा विवृतोपदेशः चोद्येत इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {30 74} न खलु कः चिद् विशेषः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {31 74} आहोपुरुषिकामात्रम् तु भवान् आह संवृतस्य उपदिश्यमानस्य विवृतोपदेशः चोद्यते इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {32 74} वयम् तु ब्रूमः विवृतस्य उपदिश्यमानस्य प्रयोजनम् अन्वाख्यायते इति. तस्य विवृतोपदेशात् अन्यत्र अपि विवृतोपदेशः सवर्णग्रहणार्थः . तस्य एतस्य आक्षरसमाम्नायिकस्य विवृतोपदेशात् अन्यत्र अपि विवृतोपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {33 74} क्व अन्यत्र . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {34 74} धातुप्रातिपदिकप्रत्ययनिपातस्थस्य . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {35 74} किम् प्रयोजनम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {36 74} सवर्णग्रहणार्थः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {37 74} आक्षरसमाम्नायिकेन अस्य ग्रहणम् यथा स्यात् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {38 74} किम् च कारणम् न स्यात् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {39 74} विवारभेदात् एव . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {40 74} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति आक्षरसमाम्नायिकेन धात्वादिस्थस्य ग्रहणम् इति यत् अयम् अकः सवर्णे दीर्घः इति प्रत्याहारे अकः ग्रहणम् करोति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {41 74} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {42 74} न हि द्वयोः आक्षरसमाम्नायिकयोः युगपत् समवस्थानम् अस्ति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {43 74} न एतत् अस्ति ज्ञापकम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {44 74} अस्ति हि अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {45 74} किम्. यस्य आक्षरसमाम्नायिकेन ग्रहणम् अस्ति तदर्थम् एतत् स्यात् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {46 74} खट्वाढकम् मालाढकम् इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {47 74} सति प्रयोजने न ज्ञापकम् भवति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {48 74} तस्मात् विवृतोपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {49 74} कः एषः यत्नः चोद्यते विवृतोपदेशः नाम . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {50 74} विवृतः वा उपदिश्येत संवृतः वा कः नु अत्र विशेषः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {51 74} सः एषः सर्वः एवमर्थः यत्नः यानि एतानि प्रातिपदिकानि अग्रहणानि तेषाम् एतेन अभ्युपायेन उपदेशः चोद्यते . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {52 74} तत् गुरु भवति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {53 74} तस्मात् वक्तव्यम् धात्वादिस्थः च विवृतः इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {54 74} दीर्घप्लुतवचने च संवृतनिवृत्त्यर्थः . दीर्घप्लुतवचने च संवृतनिवृत्त्यर्थः विवृतोपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {55 74} दीर्घप्लुतौ संवृतौ मा भूताम् इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {56 74} वृक्षाभ्याम् देवदत्ता इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {57 74} न एव लोके न च वेदे दीर्घप्लुतौ संवृतौ स्तः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {58 74} कौ तर्हि . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {59 74} विवृतौ . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {60 74} यौ स्तः तौ भविष्यतः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {61 74} स्थानी प्रकल्पयेत् एतौ अनुस्वारः यथा यणम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {62 74} संवृतः स्थानी संवृतौ दीर्घप्लुतौ प्रकल्पयेत् अनुस्वारः यथा यणम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {63 74} तत् यथा सय्श्यन्ता सव्श्वत्सरः यल्श् लोकम् तल्श् लोकम् इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {64 74} अन्स्वारः स्थानी यणम् अनुनासिकम् प्रकल्पयति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {65 74} विषमः उपन्यासः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {66 74} युक्तम् यत् सतः तत्र प्रकॢप्तिः भवति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {67 74} सन्ति हि यणः सानुनासिकाः निरनुनासिकाः च . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {68 74} दीर्घप्लुतौ पुनः न एव लोके न च वेद संवृतौ स्तः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {69 74} कौ तर्हि . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {70 74} विवृतौ . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {71 74} यौ स्तः तौ भविष्यतः . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {72 74} एवम् अपि कुतः एतत् तुल्यस्थानौ प्रयत्नभिन्नौ भविष्यतः न पुनः तुल्यप्रयत्नौ स्थानभिन्नौ स्याताम् ईकारः ऊकारः वा इति . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {73 74} वक्ष्यति स्थाने अन्तरतमः इति अत्र स्थाने इति वर्तमाने पुनः स्थानेग्रहणस्य प्रयोजनम् . (श्स्_1.1) क_इ,15.2-16.18 रो_इ,54-60 {74 74} यत्र अनेकविधम् आन्तर्यम् तत्र स्थानतः एव आन्तर्यम् बलीयः यथा स्यात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {1 109} तत्र अनुवृत्तिनिर्देशे सवर्णाग्रहणम् अनण्त्वात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {2 109} तत्र अनुवृत्तिनिर्देशे सवर्णानाम् ग्रहणम् न प्राप्नोति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {3 109} अस्य च्वौ यस्य ईति च . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {4 109} किम् कारणम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {5 109} अनण्त्वात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {6 109} न हि एते अणः ये अनुवृत्तौ . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {7 109} के तर्हि . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {8 109} ये अक्षरसमाम्नये उपदिश्यन्ते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {9 109} एकत्वात् अकारस्य सिद्धम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {10 109} एकः अयम् अकारः यः च अक्षरसमाम्नये यः च अनुवृत्तौ यः च धात्वादिस्थः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {11 109} अनुबन्धसङ्करः तु . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {12 109} अनुबन्धसङ्करः तु प्राप्नोति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {13 109} कर्मणि अण् , आतः अनुपसर्गे कः इति के अपि णित्कृतम् प्राप्नोति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {14 109} एकाजनेकाज्ग्रहणेषु च अनुपपत्तिः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {15 109} एकाजनेकाज्ग्रहणेषु च अनुपपत्तिः भविष्यति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {16 109} तत्र कः दोषः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {17 109} किरिणा गिरिणा इति अत्र एकाज्लक्षणम् अन्तोदात्तत्वम् प्राप्नोति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {18 109} इह च घटेन तरति घटिक इति द्व्यज्लक्षणः ठन् न प्राप्नोति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {19 109} द्रव्यवत् च उपचाराः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {20 109} द्रव्यवत् च उपचाराः प्राप्नुवन्ति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {21 109} तत् यथा . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {22 109} द्रव्येषु न एकेन घटेन अनेकः युगपत् कार्यम् करोति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {23 109} एवम् इमम् अकारम् न अनेकः युगपत् उच्चारयेत् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {24 109} विषयेण तु नानालिङ्गकारणात् सिद्धम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {25 109} यत् अयम् विषये विषये नानालिङ्गम् अकारम् करोति कर्मणि अण् आतः अनुपसर्गे कः इति तेन ज्ञायते नानुबन्धसङ्करः अस्ति इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {26 109} यदि हि स्यात् नानालिङ्गकरणम् अनर्थकम् स्यात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {27 109} एकम् एव अयम् सर्वगुणम् उच्चारयेत् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {28 109} न एतत् अस्ति ज्ञपकम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {29 109} इत्सञ्ज्ञाप्रकॢप्त्यर्थम् एतत् स्यात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {30 109} न हि अयम् अनुबन्धैः शल्यकवत् शक्यः उपचेतुम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {31 109} इत्सञ्ज्ञयाम् हि दोषः स्यात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {32 109} आयम्य हि द्वयोः इत्सञ्ज्ञा स्यात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {33 109} कयोः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {34 109} आद्यन्तयोः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {35 109} एवम् तर्हि विषयेण तु पुनः लिङ्गकरणात् सिद्धम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {36 109} यत् अयम् विषये विषये पुनः लिङ्गम् अकारम् करोति प्राक् दीव्यतः अण् , शिवादिभ्यः अण् इति तेन ज्ञायते न अनुबन्धसङ्करः अस्ति इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {37 109} यदि हि स्यात् पुनः लिङ्गकरणम् अनर्थकम् स्यात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {38 109} अथ वा पुनः अस्तु विषयेण तु नानालिङ्गकारणात् सिद्धम् इति एव . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {39 109} ननु च उक्तम् इत्सञ्ज्ञाप्रकॢप्त्यर्थम् एतत् स्यात् इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {40 109} न एष दोषः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {41 109} लोकतः एतत् सिद्धम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {42 109} तत् यथा : लोके कः चित् देवदत्तम् आह : इह मुण्डो भव , इह जटी भव , इह शिखी भव इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {43 109} यल्लिङ्गः यत्र उच्यते तल्लिङ्गः तत्र उपतिष्ठते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {44 109} एवम् अकारः यल्लिङ्गः यत्र उच्यते तल्लिङ्गः तत्र उपस्थास्यते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {45 109} यत् अपि उच्यते एकाजनेकाज्ग्रहणेषु च अनुपपत्तिः इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {46 109} एकाजनेकाज्ग्रहणेषु च आवृत्तिसङ्ख्यानात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {47 109} एकाजनेकाज्ग्रहणेषु च आवृत्तेः सङ्ख्यानात् अनेकाच्त्वम् भविष्यति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {48 109} तत् यथा सप्तदश सामिधेन्यः भवन्ति इति त्रिः प्रथमम् अन्वाह त्रिः उत्तमम् इति आवृत्तितः सप्तदशत्वम् भवति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {49 109} एवम् इह अपि आवृत्तितः अनेकाच्त्वम् भविष्यति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {50 109} भवेद् आवृत्तितः कार्यम् परिहृतम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {51 109} इह तु खलु किरिणा गिरिणा इति एकाज्लक्षणम् अन्तोदात्तत्वम् प्राप्नोति एव . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {52 109} एतत् अपि सिद्धम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {53 109} कथम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {54 109} लोकतः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {55 109} तत् यथा लोके ऋषिसहस्रम् एकाम् कपिलाम् एकैकशः सहस्रकृत्वः दत्त्वा तया सर्वे ते सहस्रदक्षिणः संपन्नाः एवम् इह अपि अनेकाच्त्वम् भविष्यति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {56 109} यत् अपि उच्यते द्रव्यवत् च उपचाराः प्राप्नुवन्ति इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {57 109} भवेत् यत् असम्भवि कार्यम् तत् न अनेकः युगपत् कुर्यात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {58 109} यत् तु खलु सम्भवि कार्यम् अनेकः अपि तत् युगपत् करोति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {59 109} तत् यथा घटस्य दर्शनम् स्पर्शनम् वा . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {60 109} सम्भवि च इदम् कार्यम् अकारस्य उच्चारणम् नाम अनेकः अपि तत् युगपत् करिष्यति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {61 109} आन्यभाव्यम् तु कालशब्दव्यवायात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {62 109} आन्यभाव्यम् तु अकारस्य . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {63 109} कुतः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {64 109} कालशब्दव्यवायात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {65 109} कालव्यवायात् शब्दव्यवायात् च . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {66 109} कालव्यावायात् : दण्ड , अग्रम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {67 109} शब्दव्यवायात् : दण्डः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {68 109} न च एकस्य आत्मनः व्यवायेन भवितव्यम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {69 109} भवति चेत् भवति आन्यभाव्यम् अकारस्य . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {70 109} युगपत् च देशपृथक्त्वदर्शनात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {71 109} युगपत् च देशपृथक्त्वदर्शनात् मन्यामहे आन्यभाव्यम् अकारस्य इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {72 109} यत् अयम् युगपत् देशपृथक्त्वेषु उपलभ्यते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {73 109} अश्वः , अर्कः , अर्थः इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {74 109} न हि एकः देवदत्तः युगपत् स्रुघ्ने च भवति मथुरायाम् च . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {75 109} यदि पुनः इमे वर्णाः शकुनिवत् स्युः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {76 109} तत् यथा शकुनयः आशुगमित्वात् पुरस्तात् उत्पतिताः पश्चात् दृश्यन्ते एवम् अयम् अकारः द इति अत्र दृष्टः ण्ड इति अत्र दृश्यते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {77 109} न एवम् शक्यम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {78 109} अनित्यत्वम् एवम् स्यात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {79 109} नित्याः च शब्दाः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {80 109} नित्येषु च शब्देषु कूटस्थैः अविचालिभिः वर्णैः भवितव्यम् अनपायोपजनविकारिभिः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {81 109} यदि च अयम् द इति अत्र दृष्टः ण्ड इति अत्र दृश्येत न अयम् कूटस्थः स्यात् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {82 109} यदि पुनः इमे वर्णाः आदित्यवत् स्युः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {83 109} तत् यथा एकः आदित्यः अनेकाधिकरण्स्थः युगपत् देशपृथक्त्वेषु उपलभ्यते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {84 109} विषमः उपन्यासः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {85 109} न एकः द्रष्टा आदित्यम् अनेकाधिकरणस्थम् युगपत् देशपृथक्त्वेषु उपलभते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {86 109} अकारम् पुनः उपलभते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {87 109} अकारम् अपि न उपलभते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {88 109} किम् कारणम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {89 109} श्रोत्रोपलब्धिः बुद्धिनिर्ग्राह्यः प्रयोगेण अभिज्वलितः आकाशदेशः शब्दः एकम् च आकाशम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {90 109} आकाशदेशाः अपि बहवः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {91 109} यावता बहवः तस्मात् आन्यभाव्यम् अकारस्य . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {92 109} आकृतिग्रहणात् सिद्धम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {93 109} अवर्णाकृतिः उपदिष्टा सर्वम् अवर्णकुलम् ग्रहीष्यति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {94 109} तथा इवर्णाकृतिः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {95 109} तथा उवर्णाकृतिः . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {96 109} तद्वत् च तपरकरणम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {97 109} एवम् च कृत्वा तपराः क्रियन्ते . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {98 109} आकृतिग्रहणेन अतिप्रसक्तम् इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {99 109} ननु च सवर्णग्रहणेन अतिप्रसक्तम् इति कृत्वा तपराः क्रियेरन् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {100 109} प्रत्याख्यायते तत् : सवर्णे अण्ग्रहणम् अपरिभाष्यम् आकृतिग्रहणात् अनन्यत्वात् च इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {101 109} हल्ग्रहणेषु च . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {102 109} किम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {103 109} आकृतिग्रहणात् सिद्धम् इति एव . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {104 109} झलो झलि : अवात्ताम् अवात्तम् अवात्त यत्र एतत् न अस्ति : अण् सवर्णान् गृह्णाति इति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {105 109} रूपसामन्यात् वा . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {106 109} रूपसामान्यात् वा सिद्धम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {107 109} तत् यथा : तान् एव शाटकान् आच्छादयामः ये मथुरायाम् , तान् एव शालीन् भुञ्ज्महे ये मगधेषु , तत् एव इदम् भवतः कार्षापणम् यत् मथुरायाम् गृहीतम् . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {108 109} अन्यस्मिन् च अन्यस्मिन् च रूपसामान्यात् तत् एव इदम् इति भवति . (श्स्_1.2) क_इ,16.19-19.8 रो_इ,60-69 {109 109} एवम् इह अपि रूपसामान्यात् सिद्धम् (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {1 115} ळ्कारोपदेशः किमर्थः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {2 115} किम् विशेषेण ळ्कारोपदेशः चोद्यते न पुनः अन्येषाम् अपि वर्णानाम् उपदेशः चोद्यते . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {3 115} यदि किम् चित् अन्येषाम् अपि वर्णानाम् उपदेशे प्रयोजनम् अस्ति ळ्कारोपदेशस्य अपि तत् भवितुम् अर्हति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {4 115} कः वा विशेषः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {5 115} अयम् अस्ति विशेषः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {6 115} अस्य हि ळ्कारस्य अल्पीयान् च एव प्रयोगविषयः यः च अपि प्रयोगविषयः सः अपि कॢपिस्थस्य . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {7 115} कॢपेः च लत्वम् असिद्धम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {8 115} तस्य असिद्धत्वात् ऋकारस्य एव अच्कार्याणि भविष्यन्ति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {9 115} न अर्थः ळ्कारोपदेशेन . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {10 115} अतः उत्तरम् पठति : ळ्कारोपदेशः यदृच्छाशक्तिजानुकरणप्लुत्याद्यर्थः . ळ्कारोपदेशः क्रियते यदृच्छाशब्दार्थः अशक्तिजानुकरणार्थः प्लुत्याद्यर्थः च . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {11 115} यदृच्छाशब्दार्थः तावत् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {12 115} यदृच्छया कः चित् ळ्तकः नाम तस्मिन् अच्कार्याणि यथा स्युः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {13 115} दधि ळ्तक देहि . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {14 115} मधु ळ्तक देहि . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {15 115} उदङ् ळ्तकः अगमत् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {16 115} प्रत्यङ् ळ्तकः अगमत् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {17 115} चतुष्टयी शब्दानाम् प्रवृत्तिः : जातिशब्दाः गुणशब्दाः क्रियाशब्दाः यदृच्छाशब्दाः चतुर्थाः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {18 115} अशक्तिजानुकरणार्थः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {19 115} अशक्त्या कया चित् ब्राह्मण्या ऋतकः इति प्रयोक्तव्ये ळ्तकः इति प्रयुक्तम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {20 115} तस्य अनुकरणम् : ब्राह्मणी ळ्तकः इति आह . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {21 115} कुमारी ळ्तकः इति आह इति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {22 115} प्लुताद्यर्थः च ळ्कारोपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {23 115} के पुनः प्लुतादयः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {24 115} प्लुतिद्विर्वचनस्वरिताः : कॢप्तशिख कॢप्प्तः , प्रकॢप्तः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {25 115} प्लुत्यादिषु कार्येषु कॢपेः लत्वम् सिद्धम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {26 115} तस्य सिद्धत्वात् अच्कार्याणि न सिध्यन्ति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {27 115} तस्मात् ळ्कारोपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {28 115} न एतानि सन्ति प्रयोजनानि . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {29 115} न्याय्यभावात् कल्पनम् सञ्ज्ञादिषु . न्याय्यस्य ऋतकशब्दस्य भावात् कल्पनम् सञ्ज्ञादिषु साधु मन्यन्ते . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {30 115} ऋतकः एव असौ न ळ्तकः इति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {31 115} अपरः आह : न्याय्यः ऋतकशब्दः शास्त्रान्वितः अस्ति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {32 115} सः कल्पयितव्यः साधुः सञ्ज्ञादिषु . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {33 115} ऋतकः एव असौ न ळ्तकः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {34 115} अयम् तर्हि यदृच्छाशब्दः अपरिहार्यः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {35 115} ळ्फिडः ळ्फिड्डः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {36 115} एषः अपि ऋफिडः ऋफिड्डः च . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {37 115} कथम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {38 115} अर्तिप्रवृत्तिः च एव लोके लक्ष्यते फिडिफिड्डौ औणादिकौ प्रत्ययौ . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {39 115} त्रयी च शब्दानाम् प्रवृत्तिः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {40 115} जातिशब्दाः गुणशब्दाः क्रियाशब्दाः इति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {41 115} न सन्ति यदृच्छाशब्दाः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {42 115} अन्यथा कृत्वा प्रयोजनम् उक्तम् अन्यथा कृत्वा परिहारः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {43 115} सन्ति यदृच्छाशब्दाः इति कृत्वा प्रयोजनम् उक्तम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {44 115} न सन्ति इति परिहारः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {45 115} समाने च अर्थे शास्त्रान्वितः अशास्त्रान्वितस्य निवर्तकः भवति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {46 115} तत् यथा . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {47 115} देवदत्तशब्दः देवदिण्णशब्दं निवर्तयति न गाव्यादीन् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {48 115} न एष दोषः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {49 115} पक्षान्तरैः अपि परिहाराः भवन्ति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {50 115} अनुकरणम् शिष्टाशिष्टाप्रतिषिद्धेषु यथा लौकिकवैदिकेषु . अनुकरणम् हि शिष्टस्य साधु भवति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {51 115} अशिष्टाप्रतिषिद्धस्य वा न एव तत् दोषाय भवति न अभ्युदयाय . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {52 115} यथा लौकिकवैदिकेषु . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {53 115} यथा लौकिकेषु वैदिकेषु च कृतान्तेषु . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {54 115} लोके तावत् : यः एवम् असौ ददाति यः एवम् असौ यजते यः एवम् असौ अधीते इति तस्य अनुकुर्वन् दद्यात् च यजेत च अधीयीत च सः अभ्युदयेन युज्यते . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {55 115} वेदे अपि : ये एवम् विश्वसृजः सत्त्राणि अध्यासते इति तेषाम् अनुकुर्वन् तद्वत् सत्त्राणि अध्यासीत सः अपि अभ्युदयेन युज्यते . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {56 115} अशिष्टाप्रतिषिद्धम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {57 115} यः एवम् असौ हिक्कति यः एवम् असौ हसति यः एवम् असौ कण्डूयति इति तस्य अनुकुर्वन् हिक्केत् च हसेत् च कण्डूयेत् च न एव तत् दोषाय स्यात् न अभ्युदयाय . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {58 115} यः तु खलु एवम् असौ ब्राह्मणम् हन्ति एवम् असौ सुराम् पिबति इति तस्य अनुकुर्वन् ब्राह्मणम् हन्यात् सुराम् वा पिबेत् सः अपि मन्ये पतितः स्यात् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {59 115} विषमः उपन्यासः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {60 115} यः च एवम् हन्ति यः च अनुहन्ति उभौ तौ हतः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {61 115} यः च पिबति यः च अनुपिबति उभौ तौ पिबतः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {62 115} यः तु खलु एवम् असौ ब्राह्मणम् हन्ति एवम् असौ सुराम् पिबति इति तस्य अनुकुर्वन् स्नातानुलिप्तः माल्यगुणकण्ठः कदलीस्तम्भम् छिन्द्यात् पयः वा पिबेत् न स मन्ये पतितः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {63 115} एवम् इह अपि यः एवम् असौ अपशब्दम् प्रयुङ्क्ते इति तस्य अनुकुर्वन् अपशब्दम् प्रयुञ्जीत सः अपि अपशब्दभाक् स्यात् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {64 115} अयम् तु अन्यः अपशब्दपदार्थकः शब्दः यदर्थः उपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {65 115} न च अपशब्दपदार्थकः शब्दः अपशब्दः भवति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {66 115} अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {67 115} यः हि मन्येत अपशब्दपदार्थकः शब्दः अपशब्दः भवति इति अपशब्दः इति एव तस्य अपशब्दः स्यात् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {68 115} न च एषः अपशब्दः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {69 115} अयम् खलु अपि भूयः अनुकरणशब्दः अपरिहार्यः यदर्थः उपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {70 115} साधु ळ्कारम् अधीते . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {71 115} मधु ळ्कारम् अधीते इति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {72 115} क्वस्थस्य पुनः एतत् अनुकरणम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {73 115} कॢपिस्थस्य . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {74 115} यदि कॢपिस्थस्य कॢपेः च लत्वम् असिद्धम् तस्य असिद्धत्वात् ऋकारे एव अच्कार्याणि भविष्यन्ति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {75 115} भवेत् तदर्थेन न अर्थः स्यात् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {76 115} अयम् तु अन्यः कॢपिस्थपदार्थकः शब्दः यदर्थः उपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {77 115} न कर्तव्यः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {78 115} इदम् अवश्यम् वक्तव्यम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {79 115} प्रकृतिवत् अनुकरणम् भवति इति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {80 115} किम् प्रयोजनम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {81 115} द्विः पचन्तु इति आह . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {82 115} तिङ् अतिङः इति निघातः यथा स्यात् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {83 115} अग्नी इति आह . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {84 115} ईदूदेत् द्विवचनम् प्रगृह्यम् इति प्रगृह्यसञ्ज्ञा यथा स्यात् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {85 115} यदि प्रकृतिवत् अनुकरणम् भवति इति उच्यते अपशब्दः एव असौ भवति कुमारीळ्तकः इति आह . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {86 115} ब्रह्मणी ळ्तकः इति आह . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {87 115} अपशब्दः हि अस्य प्रकृतिः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {88 115} न चापशब्दः प्रकृतिः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {89 115} न हि अपशब्दाः उपदिश्यन्ते . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {90 115} न च अनुपदिष्टा प्रकृतिः अस्ति. एकदेशविकृतस्य अनन्यत्वात् प्लुत्यादयः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {91 115} एकदेशविकृतम् अनन्यवत् भवति इति प्लुत्यादयः भविष्यन्ति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {92 115} यदि एकदेशविकृतम् अनन्यवत् भवति इति उच्यते राज्ञः क च राजकीयम् अल्लोपः अनः इति लोपः प्राप्नोति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {93 115} एकदेशविकृतम् अनन्यवत् षष्ठीनिर्दिष्टस्य इति वक्ष्यामि . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {94 115} यदि षष्ठीनिर्दिष्टस्य इति उच्यते कॢप्तशिख इति प्लुतः न प्राप्नोति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {95 115} न हि अत्र ऋकारः षष्ठीनिर्दिष्टः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {96 115} कः तर्हि . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {97 115} रेफः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {98 115} ऋकारः अपि अत्र षष्ठीनिर्दिष्टः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {99 115} कथम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {100 115} अविभक्तिकः निर्देशः . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {101 115} कृप उः रः लः कृपो रो लः इति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {102 115} अथ वा पुनः अस्तु अविशेषेण . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {103 115} ननु च उक्तम् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {104 115} राज्ञः क च राजकीयम् अल्लोपः अनः इति लोपः प्राप्नोति इति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {105 115} वक्ष्यति एतत् . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {106 115} श्वादीनाम् प्रसारणे नकारान्तग्रहणम् अनकारान्तप्रतिषेधार्थम् इति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {107 115} तत् प्रकृतम् उत्तरत्र अनुवर्तिष्यते . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {108 115} अल्लोपः अनः नकारान्तस्य इति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {109 115} इह तर्हि कॢप्तशिख इति अनृतः इति प्रतिषेधः प्राप्नोति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {110 115} रवत्प्रतिषेधात् च . रवत्प्रतिषेधात् च …

… एतत् सिध्यति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {111 115} गुरोः अरवतः इति वक्ष्यामि . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {112 115} यदि अरवतः इति उच्यते होतृ-ऋकार , होतॄऋकार , अत्र न प्राप्नोति . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {113 115} गुरोः अरवतः ह्रस्वस्य इति वक्ष्यामि . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {114 115} सः एषः सूत्रभेदेन ळ्कारः प्लुत्याद्यर्थः सन् प्रत्याख्यायते . (श्स्_2) क_इ,19.10-21.28 रो_इ,70-79 {115 115} सा एषा महतः वंशस्तम्बात् लट्वा अनुकृष्यते . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {1 80} इदम् विचार्यते . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {2 80} इमानि सन्ध्यक्षराणि तपराणि वा उपदिश्येरन् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {3 80} एत् , ओत् , ङ् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {4 80} ऐत् , औत् , च् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {5 80} अतपराणि वा यथान्यासम् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {6 80} कः च अत्र विशेषः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {7 80} सन्ध्यक्षरेषु तपरोपदेशः चेत् तपरोच्चारणम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {8 80} सन्ध्यक्षरेषु तपरोपदेशः चेत् तपरोच्चारणम् कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {9 80} प्लुत्यादिषु अज्विधिः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {10 80} प्लुत्यादिषु अजाश्रयः विधिः न सिध्यति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {11 80} गोत्रात नौत्रात इति अत्र अनचि च इति अचः उत्तरस्य यरः द्वे भवतः इति द्विर्वचनम् न प्राप्नोति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {12 80} इह च प्रत्यङ् ऐतिकयन उदङ् औपगव इति अचि इति ङमुट् न प्राप्नोति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {13 80} प्लुतसञ्ज्ञा च . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {14 80} प्लुतसञ्ज्ञा च न सिध्यति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {15 80} ऐतिकयन औपगव . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {16 80} ऊकलः अच् ह्रस्वदीर्घप्लुतः इति प्लुतसञ्ज्ञा न प्राप्नोति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {17 80} सन्तु तर्हि अतपराणि . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {18 80} अतपरे एचः इक् ह्रस्वादेशे . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {19 80} यदि अतपराणि एचः इक् ह्रस्वादेशे इति वक्तव्यम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {20 80} किम् प्रयोजनम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {21 80} एचः ह्रस्वादेशशासनेषु अर्धः एकारः अर्धः ओकारः वा मा भूत् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {22 80} ननु च यस्य अपि तपराणि तेन अपि एतत् वक्तव्यम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {23 80} इमौ ऐचौ समाहारवर्णौ मात्रा अवर्णस्य मात्रा इवर्णोवर्णयोः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {24 80} तयोः ह्रस्वादेशशासनेषु कदा चित् अवर्णः स्यात् कदा चित् इवर्णोवर्णौ . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {25 80} मा कदा चित् अवर्णम् भूत् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {26 80} प्रत्याख्यायते एतत् : ऐचोः च उत्तरभूयस्त्वात् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {27 80} यदि प्रत्याख्यानपक्षः इदम् अपि प्रत्याख्यायते : सिद्धम् एङः सस्थानत्वात् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {28 80} ननु च एङः सस्थानतरौ अर्धः एकारः अर्धः ओकारः च . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {29 80} न तौ स्तः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {30 80} यदि हि तौ स्याताम् तौ एव अयम् उपदिशेत् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {31 80} ननु च भोः छन्दोगानाम् सात्यमुग्रिराणायनीयाः अर्धम् एकारम् अर्धम् ओकारम् च अधीयते : सुजाते एश्वसूनृते , अध्वर्यो ओद्रिभिः सुतम् , शुक्रम् ते एन्यत् यजतम् ते एन्यत् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {32 80} पार्षदकृतिः एषा तत्रभवताम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {33 80} न एव हि लोके न अन्यस्मिन् वेदे अर्धः एकारः अर्धः ओकारः वा अस्ति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {34 80} एकादेशे दीर्घग्रहणम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {35 80} एकादेशे दीर्घग्रहणम् कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {36 80} आत् गुणः दीर्घः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {37 80} वृद्धिः एचि दीर्घः इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {38 80} किम् प्रयोजनम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {39 80} आन्तर्यतः त्रिमात्रचतुर्नात्राणाम् स्थानिनाम् त्रिमात्रचतुर्मात्राः आदेशाः मा भूवन् इति. खट्वा , इन्द्रः खट्वेन्द्रः , खट्वा , उदकम् खट्वोदकम् , खट्वा , ईषा खट्वेषा , खट्वा , ऊढा खट्वोढा , खट्वा , एलका खट्वैलका , खट्वा , ओदनः खट्वौदनः , खट्वा , ऐतिकायनः खट्वैतिकायनः , खट्वा , औपगवः खट्वौपगवः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {40 80} तत् तर्हि दीर्घग्रहणम् कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {41 80} न कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {42 80} उपरिष्टात् योगविभागः करिष्यते . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {43 80} अकः सवर्णे एकः भवति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {44 80} ततः दीर्घः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {45 80} दीर्घः च स भवति यः सः एकः पूर्वपरयोः इति एवम् निर्दिष्टः इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {46 80} इह अपि तर्हि प्राप्नोति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {47 80} पशुम् , विद्धम् , पचन्ति इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {48 80} न एषः दोषः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {49 80} इह तावत् पशुम् इति अमि एकः इति इयता सिद्धम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {50 80} सः अयम् एवम् सिद्धे सति यत् पूर्वग्रहणम् करोति तस्य एतत् प्रयोजनम् यथाजातीयकः पूर्वः तथाजातीयकः उभयोः यथा स्यात् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {51 80} विद्धम् इति पूर्वः इति एव अनुवर्तते . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {52 80} अथ वा आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न अनेन सम्प्रसारणस्य दीर्घः भवति इति यत् अयम् हलः उत्तरस्य सम्प्रसारणस्य दीर्घत्वम् शास्ति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {53 80} पचन्ति इति अतः गुणे परः इति इयता सिद्धम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {54 80} सः अयम् एवम् सिद्धे सति यत् रूपग्रहणम् करोति तस्य एतत् प्रयोजनम् यथाजातीयकम् परस्य रूपम् तथाजातीयकम् उभयोः यथा स्यात् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {55 80} इह तर्हि खट्वर्श्यः मालर्श्यः इति दीर्घवचनात् अकारः न आनन्तर्यात् एकाकौकारौ न . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {56 80} तत्र कः दोषः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {57 80} विगृहीतस्य श्रवणम् प्रसज्येत . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {58 80} न ब्रूमः यत्र क्रियमाणे दोषः तत्र कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {59 80} किम् तर्हि . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {60 80} यत्र क्रियमाणे न दोषः तत्र कर्तव्यम् इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {61 80} क्व च क्रियमाणे न दोषः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {62 80} सञ्ज्ञाविधौ . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {63 80} वृद्धीः आत् ऐच् दीर्घः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {64 80} अत् एङ् गुणः दीर्घः इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {65 80} तत् तर्हि दीर्घग्रहणम् कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {66 80} न कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {67 80} कस्मात् एव आन्तर्यतः त्रिमात्रचतुर्नात्राणाम् स्थानिनम् त्रिमात्रचतुर्मात्राः आदेशाः न भवन्ति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {68 80} तपरे गुणवृद्धी . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {69 80} ननु च भोः तः परः यस्मात् सः अयम् तपरः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {70 80} न इति आह . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {71 80} तात् अपि परः तपरः इति . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {72 80} यदि तात् अपि परः तपरः ॠदोः अप् इति इह एव स्यात् : यवः स्तवः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {73 80} लवः पवः इति अत्र न स्यात् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {74 80} न एषः तकारः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {75 80} कः तर्हि . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {76 80} दकारः . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {77 80} किम् दकारे प्रयोजनम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {78 80} अथ किम् तकारे प्रयोजनम् . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {79 80} यदि असन्देहार्थः तकारः दकारः अपि . (श्स्_3-4.1) क_इ,22.2-23.23 रो_इ,79-84 {80 80} अथ मुखसुखार्थः तकारः दकारः अपि . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {1 138} इदम् विचार्यते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {2 138} ये एते वर्णेषु वर्णैकदेशाः वर्णान्तरसमानाकृतयः एतेषाम् अवयवग्रहणेन ग्रहणम् स्यात् वा न वा इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {3 138} कुतः पुनः इयम् विचारणा . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {4 138} इह समुदायाः अपि उपदिश्यन्ते अवयवाः अपि . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {5 138} अभ्यन्तरः च समुदाये अवयवः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {6 138} तत् यथा : वृक्षः प्रचलन् सह अवयवैः प्रचलति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {7 138} तत्र समुदायस्थस्य अवयवस्य अवयवग्रहणेन ग्रहणम् स्यात् वा न वा इति जायते विचारणा . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {8 138} कः च अत्र विशेषः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {9 138} वर्णैकदेशाः वर्णग्रहणेन चेत् सन्ध्यक्ष्रे समानाक्षरविधिप्रतिषेधः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {10 138} वर्णैकदेशाः वर्णग्रहणेन इति चेत् सन्ध्यक्षरे समानाक्षराश्रयः विधिः प्राप्नोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {11 138} स प्रतिषेध्यः : अग्ने , इन्द्रम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {12 138} वायो , उदकम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {13 138} अकः सवर्णे दीर्घः इति दीर्घत्वम् प्राप्नोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {14 138} दीर्घे ह्रस्वविधिप्रतिषेधः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {15 138} दीर्घे ह्रस्वाक्षराश्रयः विधिः प्राप्नोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {16 138} स प्रतिषेध्यः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {17 138} ग्रामणीः , आलूय , प्रलूय . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {18 138} ह्रस्वस्य पिति कृति तुक् भवति इति तुक् प्राप्नोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {19 138} न एषः दोषः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {20 138} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न दीर्घे ह्रस्वाश्रयः विधिः भवति इति यत् अयम् दीर्घात् छे तुकम् शास्ति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {21 138} न एतत् अस्ति ज्ञापकम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {22 138} अस्ति हि अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {23 138} किम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {24 138} पदान्तात् वा इति विभाषाम् वक्ष्यामि इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {25 138} यत् तर्हि योगविभागम् करोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {26 138} इतरथा हि दीर्घात् पदान्तात् वा इति एव ब्रूयात् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {27 138} इह तर्हि खट्वाभिः , मालाभिः , अतः बिह्सः ऐस् , इति ऐस्भावः प्राप्नोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {28 138} तपरकरणसामर्थ्यात् न भविष्यति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {29 138} इह तर्हि याता वाता , अतः लोपः आर्धधातुके इति अकारलोपः प्राप्नोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {30 138} ननु च अत्र अपि तपरकरणसामर्थ्यात् एव न भविष्यति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {31 138} अस्ति हि अन्यत् तपरकरणे प्रयोजनम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {32 138} किम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {33 138} सर्वस्य लोपः मा भूत् इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {34 138} अथ क्रियमाणे अपि तपरे परस्य लोपे कृते पूर्वस्य कस्मात् न भवति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {35 138} परलोपस्य स्थानिवद्भावात् असिद्धत्वात् च . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {36 138} एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति नाकारस्थस्य अकारस्य लोपः भवति इति यत् अयम् आतः अनुपसर्गे कः इति ककारम् अनुबन्धम् करोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {37 138} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {38 138} कित्करणे एतत् प्रयोजनम् किति इति आकार्लोपः यथा स्यात् इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {39 138} यदि च आकारस्थस्य अपि अकार्लोपः स्यात् कित्करणम् अनर्थकम् स्यात् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {40 138} परस्य अकारस्य लोपे कृते द्वयोः अकारयोः पररूपे हि सिद्धम् रूपम् स्यात्: गोदः , कम्बलदः इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {41 138} पश्यति तु आचार्यः नाकारस्थस्य अकारस्य लोपः भवति इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {42 138} अतः ककारम् अनुबन्धम् करोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {43 138} न एतत् अस्ति ज्ञापकम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {44 138} उत्तरार्थम् एतत् स्यात् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {45 138} तुन्दशोकयोः परिमृजापनुदोः इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {46 138} यत् तर्हि गापोः ठक् इति अनन्यार्थम् ककारम् अनुबन्धम् करोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {47 138} एकवर्णवत् च . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {48 138} एकवर्णवत् च दीर्घः भवति इति वक्तव्यम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {49 138} किम् प्रयोजनम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {50 138} वाचा तरति इति द्व्यज्लक्षणः ठन् मा भूत् इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {51 138} इह च वाचः निमित्तम् , तस्य निमित्तम् संयोगोत्पात्तौ इति द्व्यज्लक्षणः यत् मा भूत् इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {52 138} अत्र अपि गोनौग्रहणम् ज्ञापकम् दीर्घात् द्व्यज्लक्षणः विधिः न भवति इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {53 138} अयम् तु सर्वेषाम् परिहारः : न अव्यपवृक्तस्य अवयवे तद्विधिः यथा द्रव्येषु . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {54 138} न अव्यपवृक्तस्य अवयव्स्य अवयवाश्रयः विधिः भवति यथा द्रव्येषु . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {55 138} तत् यथा द्रव्येषु : सप्तदश सामिधेन्यः भवन्ति इति न सप्तदशारत्निमात्रम् काष्ठम् अग्नौ अभ्याधीयते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {56 138} विषमः उपन्यासः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {57 138} प्रत्यृचम् च एव हि तत् कर्म चोद्यते असम्भवः च अग्नौ वेद्याम् च . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {58 138} यथा तर्हि सप्तदश प्रादेशमात्रीः अश्वत्थीः समिधः अभ्यादधीत इति न सप्तदशप्रादेशमात्रम् काष्ठम् अभ्याधीयते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {59 138} अत्र अपि प्रतिप्रवणम् च एतत् कर्म चोद्यते तुल्यः च असम्भवः अग्नौ वेद्याम् च . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {60 138} यथा तर्हि तैलम् न विक्रेतव्यम् , मांसम् न विक्रेतव्यम् इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {61 138} व्यपवृत्कम् च न विक्रीयते , अव्यपवृक्तम् च गावः च सर्षपाः च विक्रियन्ते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {62 138} तथा लोमनखम् स्पृष्ट्वा शौचम् कर्तव्यम् इति , व्यपवृक्तम् स्पृष्ट्वा नियोगतः कर्तव्यम् अव्यपवृक्ते कामचारः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {63 138} यत्र तर्हि व्यपवर्गः अस्ति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {64 138} क्व च व्यपवर्गः अस्ति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {65 138} सन्ध्यक्षरेषु . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {66 138} सन्ध्यक्षरेषु विवृतत्वात् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {67 138} यत् अत्र अवर्णम् विवृततरम् तत् अन्यस्मात् अवर्णात् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {68 138} ये अपि इवर्णोवर्णे विवृततरे ते अन्याभ्याम् इवर्णोवर्णाभ्याम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {69 138} अथवा पुनः न गृह्यन्ते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {70 138} अग्रहणम् चेत् नुड्विधिलादेशविनामेषु ऋकारग्रहणम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {71 138} अग्रहणम् चेत् नुड्विधिलादेशविनामेषु ऋकारस्य ग्रहणम् कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {72 138} तस्मात् नुट् द्विहलः , ऋकारे च इति वक्तव्यम् इह अपि यथा स्यात् : आनृधतुः , आनृधुः इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {73 138} यस्य पुनः गृह्यन्ते द्विहलः इति एव तस्य सिद्धम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {74 138} यस्य अपि न गृह्यन्ते तस्य अपि एषः न दोषः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {75 138} द्विहल्ग्रहणम् न करिष्यते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {76 138} तस्मात् नुट् भवति इति एव . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {77 138} यदि न क्रियते आटतुः , आटुः इति अत्र अपि प्राप्नोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {78 138} अश्नोतिग्रहणम् नियमार्थम् भविष्यति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {79 138} अश्नोतेः एव अवर्णोपधस्य न अन्यस्य अवर्णोपधस्य इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {80 138} लादेशे च ऋकारग्रहणम् कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {81 138} कृपः रः लः , ऋकारस्य च इति वक्तव्यम् इह अपि यथा स्यात् : कॢप्तः , कॢप्तवान् इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {82 138} यस्य पुनः गृह्यन्ते रः इति एव तस्य सिद्धम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {83 138} यस्य अपि न गृह्यन्ते तस्य अपि एषः न दोषः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {84 138} ऋकारः अपि अत्र निर्दिश्यते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {85 138} कथम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {86 138} अविभक्तिकः निर्देशः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {87 138} कृप , उः , रः , लः कृपो रो लः इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {88 138} अथ वा उभयतः स्फोटमात्रम् निर्दिश्यते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {89 138} रश्रुतेः लश्रुतिः भवति इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {90 138} विनामे ऋकारग्रहणम् कर्तव्यम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {91 138} रषाभ्याम् नः णः समानपदे , ऋकारात् च इति वक्तय्वम् इह अपि यथा स्यात् : मातॄणाम् , पितॄणाम् इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {92 138} यस्य पुनः गृह्यन्ते रषाभ्याम् इति एव तस्य सिद्धम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {93 138} न सिध्यति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {94 138} यत् तत् रेफात् परम् भक्तेः तेन व्यवहितत्वात् न प्राप्नोति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {95 138} मा भूत् एवम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {96 138} अड्व्यवाये इति एव सिद्धम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {97 138} न सिध्यति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {98 138} वर्णैकदेशाः के वर्णग्रहणेन गृह्यन्ते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {99 138} ये व्यपवृक्ताः अपि वर्णाः भवन्ति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {100 138} यत् च अपि रेफात् परम् भक्तेः न तत् क्व चित् अपि व्यपवृक्तम् दृश्यते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {101 138} एवम् तर्हि योगविभागः करिष्यते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {102 138} रषाभ्याम् नः णः समानपदे . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {103 138} ततः व्यवाये . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {104 138} व्यवाये च रषाभ्याम् नः णः भवति इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {105 138} ततः अट्कुप्वाङ्नुम्भिः इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {106 138} इदम् इदानीम् किमर्थम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {107 138} नियमार्थम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {108 138} एतैः एव आक्षरसमम्नायिकैः व्यवाये न अन्यैः इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {109 138} यस्य अपि न गृह्यन्ते तस्य अपि एषः न दोषः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {110 138} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति ऋकारात् नः णत्वम् इति यत् अयम् क्षुभादिषु नृनमनशब्दम् पठति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {111 138} न एतत् अस्ति ज्ञापकम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {112 138} वृद्ध्यर्थम् एतत् स्यात् : नार्नमनिः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {113 138} यत् तर्हि तृप्नोतिशब्दम् पठति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {114 138} यत् च अपि नृनमनशब्दम् पठति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {115 138} ननु च उक्तम् वृद्ध्यर्थम् एतत् स्यात् इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {116 138} बहिरङ्गा वृद्धिः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {117 138} अन्तरङ्गम् णत्वम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {118 138} असिद्धम् बहिरङ्गम् अन्तरङ्गे . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {119 138} अथ वा उपरिष्टात् योगविभागः करिष्यते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {120 138} ऋतो नः णः भवति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {121 138} ततः छन्दसि अवग्रहात् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {122 138} ऋतः इति एव . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {123 138} प्लुतौ ऐचः इदुतौ . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {124 138} एतत् च वक्तव्यम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {125 138} यस्य पुनः गृह्यन्ते गुरोः टेः इति एव प्लुत्या तस्य सिद्धम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {126 138} यस्य अपि न गृह्यन्ते तस्य अपि एषः न दोषः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {127 138} क्रियते एतत् न्यासे एव . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {128 138} तुल्यरूपे संयोगे द्विव्यञ्जनविधिः . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {129 138} तुल्यरूपे संयोगे द्विव्यञ्जनाश्रयः विधिः न सिध्यति : कुक्कुटः , पिप्पलः , पित्तम् इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {130 138} यस्य पुनः गृह्यन्ते तस्य द्वौ ककारौ द्वौ पकारौ द्वौ तकारौ . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {131 138} यस्य अपि न गृह्यन्ते तस्य अपि द्वौ ककारौ द्वौ पकारौ द्वौ तकारौ . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {132 138} कथम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {133 138} मात्राकालः अत्र गम्यते . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {134 138} न च मात्रिकम् व्यञ्जनम् अस्ति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {135 138} अनुपदिष्टम् सत् कथम् शक्यम् विज्ञातुम् . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {136 138} यदि अपि तावत् अत्र एतत् शक्यते वक्तुम् यत्र एतत् न अस्ति अण् सवर्णान् गृह्णाति इति इह तु कथम् सय्श्यन्ता सव्श्वत्सरः यल्श् लोकम् तल्श् लोकम् इति यत्र एतत् अस्ति अण् सवर्णान् गृह्णाति इति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {137 138} अत्र अपि मात्राकलः गृह्यते न च मात्रिकम् व्यञ्जनम् अस्ति . (श्स्_3-4.2) क_इ,23.24-26.27 रो_इ,84-93 {138 138} अनुपदिष्टम् सत् कथम् शक्यम् प्रतिपत्तुम् . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {1 30} सर्वे वर्णाः सकृत् उपदिष्टाः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {2 30} अयम् हकारः द्विः उपदिश्यते पूर्वः च परः च . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {3 30} यदि पुनः पूर्वः एव उपदिश्येत परः एव वा . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {4 30} कः च अत्र विशेषः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {5 30} हकारस्य परोपदेशे अड्ग्रहणेषु हग्रहणम् . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {6 30} हकारस्य परोपदेशे अड्ग्रहणेषु हग्रहणम् कर्तव्यम् . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {7 30} आतः अटि नित्यम् , शः छः अटि , दीर्घात् अटि समानपदे . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {8 30} हकारे च इति वक्तव्यम् इह अपि यथा स्यात् : महाश् हि सः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {9 30} उत्त्वे च . उत्त्वे च हकारग्रहणम् कर्तव्यम् . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {10 30} अतः रोः अप्लुतात् अप्लुते , हशि च . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {11 30} हकारे च इति वक्तव्यम् इह अपि यथा स्यात् : पुरुषः हसति , ब्राह्मणः हसति इति . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {12 30} अस्तु तर्हि पूर्वोपदेशः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {13 30} पूर्वोपदेशे कित्त्वक्सेड्विधयः झल्ग्रहणानि च . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {14 30} यदि पूर्वोपदेशः कित्त्वम् विधेयम् . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {15 30} स्निहित्वा स्नेहित्वा सिस्निहिषति सिस्नेहिषति . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {16 30} रलः व्युपधात् हलादेः इति कित्त्वम् न प्राप्नोति . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {17 30} क्सविधिः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {18 30} क्सः च विधेयः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {19 30} अधुक्षत् अलिक्षत् . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {20 30} शलः इगुपधात् अनिटः क्सः इति क्सः न प्राप्नोति . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {21 30} इड्विधिः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {22 30} इट् च विधेयः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {23 30} रुदिहि स्वपिहि . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {24 30} वलादिलक्षणः इट् न प्राप्नोति. झल्ग्रहणानि च . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {25 30} किम् . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {26 30} अहकाराणि स्युः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {27 30} तत्र कः दोषः . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {28 30} झलः झलि इति इह न स्यात् : अदाग्धाम् अदाग्धम् . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {29 30} तस्मात् पूर्वः च उपदेष्टव्यः परः च . (श्स्_5.1) प्. इ.27.2-20 रो_इ,93-94 {30 30} यदि च किम् चित् अन्यत्र अपि उपदेशे प्रयोजनम् अस्ति तत्र अपि उपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {1 36} इदम् विचार्यते : अयम् रेफः यकारवकाराभ्याम् पूर्वः एव उपदिश्येत ह र य वट् इति परः एव वा यथान्यासम् इति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {2 36} कः च अत्र विशेषः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {3 36} रेफस्य परोपदेशे अनुनासिकद्विर्वचनपरसवर्णप्रतिषेधः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {4 36} रेफस्य परोपदेशे अनुनासिकद्विर्वचनपरसवर्णानाम् प्रतिषेधः वक्तव्यः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {5 36} अनुनासिकस्य : स्वः नयति , प्रातः नयति इति यरः अनुनासिके अनुनासिकः वा इति अनुनासिकः प्राप्नोति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {6 36} द्विर्वचनस्य : भद्रह्रदः , मद्रह्रदः इति यरः इति द्विर्वचनम् प्राप्नोति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {7 36} परसवर्णस्य : कुण्डम् रथेन , वनम् रथेन . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {8 36} अनुस्वारस्य ययि इति परसवर्णः प्राप्नोति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {9 36} अस्तु तर्हि पूर्वोपदेशः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {10 36} पूर्वोपदेशे कित्त्वप्रतिषेधः व्यलोपवचनम् च . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {11 36} यदि पूर्वोपदेशः कित्त्वम् प्रतिषेध्यम् . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {12 36} देवित्वा दिदेविषति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {13 36} रलः व्युपधात् इति कित्त्वम् प्राप्नोति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {14 36} न एषः दोषः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {15 36} न एवम् विज्ञायते रलः व्युपधात् इति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {16 36} किम् तर्हि . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {17 36} रलः अव्व्युपधात् इति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {18 36} किम् इदम् अव्व्युपधात् इति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {19 36} अवकारान्तात् व्युव्पधात् अव्व्युपधात् इति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {20 36} व्यलोपवचनम् च . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {21 36} व्योः च लोपः वक्तव्यः : गौधेरः , पचेरन् यजेरन् . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {22 36} जीवेः रदानुक् : जीरदानुः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {23 36} वलि इति लोपः न प्राप्नोति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {24 36} न एषः दोषः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {25 36} रेफः अपि अत्र निर्दिश्यते . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {26 36} लोपः व्योः वलि इति रेफे च वलि च इति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {27 36} अथ वा पुनः अस्तु परोपदेशः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {28 36} ननु च उक्तम् रेफस्य परोपदेशे अनुनासिकद्विर्वचनपरसवर्णप्रतिषेधः इति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {29 36} अनुनासिकपरसवर्णयोः तावत् प्रतिषेधः न वक्तव्यः . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {30 36} रेफोष्मणाम् सवर्णाः न सन्ति . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {31 36} द्विर्वचने अपि न इमौ रहौ कार्यिणौ द्विर्वचनस्य . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {32 36} किम् तर्हि . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {33 36} निमित्तम् इमौ रहौ द्विर्वचनस्य . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {34 36} तत् यथा . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {35 36} ब्राह्मणाः भोज्यन्ताम् . (श्स्_5.2) क_इ,27.21-28.15 रो_इ,95-97 {36 36} माठरकौण्डिन्यौ परिवेविष्टाम् इति. न इदानीम् तौ भुञ्जाते . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {1 74} इदम् विचार्यते . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {2 74} इमे अयोगवाहाः न क्व चित् उपदिश्यन्ते श्रूयन्ते च . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {3 74} तेषाम् कार्यार्थः उपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {4 74} के पुनः अयोगवाहाः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {5 74} विसर्जनीयजिह्वामूलीयोपध्मानीयानुस्वारानुनासिक्ययमाः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {6 74} कथम् पुनः अयोगवाहाः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {7 74} यत् अयुक्ताः वहन्ति अनुपदिष्टाः च श्रूयन्ते . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {8 74} क्व पुनः एषाम् उपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {9 74} अयोगवाहानाम् अट्सु णत्वम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {10 74} अयोगवाहानाम् अट्सु उपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {11 74} किम् प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {12 74} णत्वम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {13 74} उरःकेण , उरःपेण : अड्व्यवाये इति णत्वम् सिद्धम् भवति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {14 74} शर्षु जश्भावषत्वे . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {15 74} शर्षु उपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {16 74} किम् प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {17 74} जश्भावषत्वे . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {18 74} अयम् उब्जिः उपध्मानीयोपधः पठ्यते . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {19 74} तस्य जश्त्वे कृते उब्जिता उब्जितुम् इति एतत् रूपम् यथा स्यात् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {20 74} यदि उब्जिः उपध्मानीयोपधः पठ्यते उब्जिजिषति इति उपध्मानीयादेः एव द्विर्वचनम् प्राप्नोति. दकारोपधे पुनः नन्द्राः संयोगादयः इति प्रतिषेधसः सिद्धः भवति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {21 74} यदि दकारोपधः पठ्यते का रूपसिद्धिः : उब्जिता उब्जितुम् इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {22 74} असिद्धे भः उद्जेः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {23 74} इदम् अस्ति स्तोः श्चुना श्चुः इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {24 74} ततः वक्ष्यामि भः उद्जेः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {25 74} उद्जेः श्चुना सन्निपाते भः भवति इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {26 74} तत् तर्हि वक्तव्यम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {27 74} न वक्तव्यम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {28 74} निपातनात् एव सिद्धम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {29 74} किम् निपातनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {30 74} भुजन्युब्जौ पण्युपतपयोः इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {31 74} इह अपि तर्हि प्राप्नोति अभ्युद्गः , समुद्गः इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {32 74} अकुत्वविषये तत् निपातनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {33 74} अथ वा न एतत् उब्जेः रूपम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {34 74} गमेः द्व्युपर्सर्गात् डः विधीयते . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {35 74} अभ्युद्गतः अभ्युद्गः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {36 74} समुद्गतः समुद्गः इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {37 74} षत्वम् च प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {38 74} सर्पिःषु धनुःषु . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {39 74} शर्व्यवाये इति षत्वम् सिद्धम् भवति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {40 74} नुम्विसर्जनीयशर्व्यवाये अपि इति विसर्जनीयग्रहणम् न कर्तव्यम् भवति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {41 74} नुमः च अपि तर्हि ग्रहणम् शक्यम् अकर्तुम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {42 74} कथम् सर्पींषि धनूंषि . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {43 74} अनुस्वारे कृते शर्व्यवाये इति एव सिद्धम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {44 74} अवश्यम् नुमः ग्रहणम् कर्तव्यम् अनुस्वारविशेषणम् नुम्ग्रहणम् नुमः यः अनुस्वारः तत्र यथा स्यात् इह मा भूत् : पुंसु इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {45 74} अथ वा अविशेषेण उपदेशः कर्तव्यः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {46 74} किम् प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {47 74} अविशेषेण संयोगोपधासञ्ज्ञालोन्त्यद्विर्वचनस्थानिवद्भावप्रतिषेधाः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {48 74} अविशेषेण संयोगसञ्ज्ञा प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {49 74} ऊब्जक . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {50 74} हलः अनन्तराः संयोगः इति संयोगसञ्ज्ञा संयोगे गुरु इति गुरुसञ्ज्ञा गुरोः इति प्लुतः भवति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {51 74} उपधासञ्ज्ञा च प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {52 74} दुष्कृतम् , निष्कृतम् , निष्पीतम् , दुष्पीतम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {53 74} इदुदुपधस्य च अप्रत्ययस्य इति षत्वम् सिद्धम् भवति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {54 74} न एतत् अस्ति प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {55 74} न इदुदुपधग्रहणनेन विसर्जनीयः विशेष्यते . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {56 74} किम् तर्हि . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {57 74} सकारः विशेष्यते . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {58 74} इदुदुपधस्य सकारस्य यः विसर्जनीयः इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {59 74} अथ वा उपधाग्रहणम् न करिष्यते . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {60 74} इदुद्भ्याम् तु विसर्जनीयम् विशेषयिष्यामः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {61 74} इदुद्भ्याम् उत्तरस्य विसर्जनीयस्य इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {62 74} अलः अन्त्यविधिः प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {63 74} वृक्षः तरति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {64 74} प्लक्षः तरति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {65 74} अलः अन्त्यस्य विधयः भवन्ति इति अलः अन्त्यस्य सत्वम् सिद्धम् भवति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {66 74} एतत् अपि न अस्ति प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {67 74} निर्दिश्यमानस्य आदेशाः भवन्ति इति विसर्जनीयस्य एव भविष्यति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {68 74} द्विर्वचनम् प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {69 74} उरःकः , उरःपः . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {70 74} अनचि च . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {71 74} अचः उत्तरस्य यरः द्वे भवतः इति द्विर्वचनम् सिद्धम् भवति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {72 74} स्थानिवद्भावप्रतिषेधः च प्रयोजनम् . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {73 74} यथा इह भवति उरःकेण , उरःपेण इति अड्व्यवाये अपि इति णत्वम् एवम् इह अपि स्थानिवद्भावात् प्राप्नोति व्यूढोरस्केन महोरस्केन इति . (श्स्_5.3) क_इ,28.16-29.28 रो_इ,97-101 {74 74} तत्र अनल्विधौ इति प्रतिषेधः सिद्धः भवति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {1 101} किम् पुनः इमे वर्णाः अर्थवन्तः आहोस्वित् अनर्थकाः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {2 101} अर्थवन्तः वर्णाः धातुप्रातिपदिकप्रत्ययनिपातानाम् एकवर्णानाम् अर्थदर्शनात् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {3 101} धातवः एकवर्णाः अर्थवन्तः दृश्यन्ते : एति , अध्येति , अधीते इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {4 101} प्रातिपदिकनि एकवर्णानि अर्थवन्ति : आभ्याम् , एभिः , एषु . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {5 101} प्रत्ययाः एकवर्णाः अर्थवन्तः : औपगवः , कापटवः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {6 101} निपाताः एकवर्णाः अर्थवन्तः : अ अपेहि . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {7 101} इ इन्द्रम् पश्य . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {8 101} उ उत्तिष्ठ . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {9 101} धातुप्रातिपदिकप्रत्ययनिपातानाम् एकवर्णानाम् अर्थदर्शनात् मन्यामहे अर्थवन्तः वर्णाः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {10 101} वर्णव्यत्यये च अर्थान्तरगमनात् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {11 101} वर्णव्यत्यये च अर्थान्तरगमनात् मन्यामहे अर्थवन्तः वर्णाः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {12 101} कूपः , सूपः , यूपः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {13 101} कूपः इति सककारेण कः चित् अर्थः गम्यते . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {14 101} सूपः इति ककारापाये सकारोपजने च अर्थान्तरम् गम्यते . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {15 101} यूपः इति ककारसकारापाये यकारोपजने च अर्थान्ततम् गम्यते . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {16 101} ते मन्यामहे : यः कूपे कूपार्थः सः ककारस्य . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {17 101} यः सूपे सूपार्थः सः सकारस्य . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {18 101} यः यूपे यूपार्थः सः यकारस्य इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {19 101} वर्णानुपलब्धौ च अनर्थगतेः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {20 101} वर्णानुपलब्धौ च अनर्थगतेः मन्यामहे अर्थवन्तः वर्णाः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {21 101} वृक्षः , ऋक्षः , काण्डीरः , आण्डीरः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {22 101} वृक्षः इति सककारेण कः चित् अर्थः गम्यते . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {23 101} ऋक्षः इति वकारापाये सः अर्थः न गम्यते . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {24 101} काण्डीरः इति सककारेण कः चित् अर्थः गम्यते . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {25 101} आण्डीरः इति ककारापाये सः अर्थः न गम्यते . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {26 101} किम् तर्हि उच्यते अनर्थगतेः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {27 101} न साधीयः हि अत्र अर्थस्य गतिः भवति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {28 101} एवम् तर्हि इदम् पठितव्यम् स्यात् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {29 101} वर्णानुपलब्धौ च अतदर्थगतेः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {30 101} किम् इदम् अतदर्थगतेः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {31 101} तस्य अर्थः तदर्थः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {32 101} तदर्थस्य गतिः तदर्थगतिः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {33 101} न तदर्थगतिः अतदर्थगतिः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {34 101} अतदर्थगतेः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {35 101} अथ वा सः अर्थः तदर्थः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {36 101} तदर्थस्य गतिः तदर्थगतिः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {37 101} न तदर्थगतिः अतदर्थगतिः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {38 101} अतदर्थगतेः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {39 101} सः तर्हि तथा निर्देशः कर्तव्यः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {40 101} न कर्तव्यः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {41 101} उत्तरपदलोपः अत्र द्रष्टव्यः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {42 101} तत् यथा: उष्ट्रमुखम् इव मुखम् अस्य उष्ट्रमुखः , खरमुखम् इव मुखम् अस्य खरमुखः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {43 101} एवम् अतदर्थगतेः अनर्थगतेः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {44 101} सङ्घातार्थवत्त्वात् च . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {45 101} सङ्घातार्थवत्त्वात् च मन्यामहे अर्थवन्तः वर्णाः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {46 101} येषाम् सङ्घाताः अर्थवन्तः अवयवाः अपि तेषाम् अर्थवन्तः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {47 101} येषाम् पुनः अवयवाः अनर्थकाः समुदायाः अपि तेषाम् अनर्थकाः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {48 101} तत् यथा: एकः चक्षुष्मान् दर्शने समर्थः तत्समुदायः च शतम् अपि समर्थम् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {49 101} एकः च तिलः तैलदाने समर्थः तत्समुदायः च खारी अपि समर्था . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {50 101} येषाम् पुनः अवयवाः अनर्थकाः समुदायाः अपि तेषाम् अनर्थकाः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {51 101} तत् यथा: एकः अन्धः दर्शने असमर्थः तत्समुदायः च शतम् अपि असमर्थम् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {52 101} एका च सिकता तैलदाने असमर्था तत्समुदायः च खारीशतम् अपि असमर्थम् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {53 101} यदि तर्हि इमे वर्णाः अर्थवन्तः अर्थवत्कृतानि प्राप्नुवन्ति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {54 101} कानि . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {55 101} अर्थवत् प्रातिपदिकम् इति प्रातिपदिकसञ्ज्ञा प्रातिपदिकात् इति स्वाद्युत्पत्तिः सुबन्तम् पदम् इति पदसञ्ज्ञा . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {56 101} तत्र कः दोषः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {57 101} पदस्य इति नलोपादीनि प्राप्नुवन्ति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {58 101} धनम् , वनम् इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {59 101} सङ्घातस्य ऐकार्थ्यात् सुबभावः वर्णात् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {60 101} सङ्घातस्य एकत्वम् अर्थः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {61 101} तेन वर्णात् सुबुत्पत्तिः न भविष्यति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {62 101} अनर्थकाः तु प्रतिवर्णम् अर्थानुपलब्धेः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {63 101} अनर्थकाः तु वर्णाः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {64 101} कुतः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {65 101} प्रतिवर्णम् अर्थानुपलब्धेः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {66 101} न हि प्रतिवर्णम् अर्थाः उपलभ्यन्ते . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {67 101} किम् इदम् प्रतिवर्णम् इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {68 101} वर्णम् वर्णम् प्रति प्रतिवर्णम् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {69 101} वर्णव्यत्ययापायोपजनविकारेषु अर्थदर्शनात् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {70 101} वर्णव्यत्ययापायोपजनविकारेषु अर्थदर्शनात् मन्यामहे अनर्थकाः वर्णाः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {71 101} वर्णव्यत्यये: कृतेः तर्कुः , कसेः सिकताः , हिंसेः सिंहः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {72 101} वर्णव्यत्ययः न अर्थव्यत्ययः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {73 101} अपायः लोपः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {74 101} घ्नन्ति , घन्तु , अघ्नन् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {75 101} वर्णापायः नार्थापायः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {76 101} उपजनः आगमः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {77 101} लविता , लवितुम् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {78 101} वर्णोपजनः न अर्थोपजनः . (श्स्_5.4) …

… क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {79 101} विकारः आदेशः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {80 101} घातयति , घातकः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {81 101} वर्णविकारः न अर्थविकारः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {82 101} यथा एव वर्णव्यत्ययापायोपजनविकाराः भवन्ति तद्वत् अर्थव्यत्ययापायोपजनविकारैः भवितव्यम् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {83 101} न च इह तद्वत् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {84 101} अतः मन्यामहे अनर्थकाः वर्णाः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {85 101} उभयम् इदम् वर्णेषु उक्तम् अर्थवन्तः अनर्थकाः इति च . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {86 101} किम् अत्र न्याय्यम् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {87 101} उभयम् इति आह . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {88 101} कुतः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {89 101} स्वभावतः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {90 101} तत् यथा: समानम् ईहमानानाम् अधीयानानाम् च के चित् अर्थैः युज्यन्ते अपरे न . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {91 101} न च इदानीम् कः चित् अर्थवान् इति कृत्वा सर्वैः अर्थवद्भिः शक्यम् भवितुम् , कः चित् अनर्थकः इति कृत्वा सर्वैः अनर्थकैः . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {92 101} तत्र किम् अस्माभिः शक्यम् कर्तुम् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {93 101} यत् धातुप्रत्ययप्रातिपदिकनिपाताः एकवर्णाः अर्थवन्तः अतः अन्ये अनर्थकाः इति स्वाभाविकम् एतत् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {94 101} कथम् यः एषः भवता वर्णानाम् अर्थवत्तायाम् हेतुः उपदिष्टः अर्थवन्तः वर्णाः धातुप्रातिपदिकप्रत्ययनिपातानाम् एकवर्णानाम् अर्थदर्शनात् वर्णव्यत्यये च अर्थान्तरगमनात् वर्णानुपलब्धौ च अनर्थगतेः सङ्घातार्थवत्त्वात् च इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {95 101} सङ्घातान्तराणि एव एतानि एवञ्जातीयकानि अर्थान्तरेषु वर्तन्ते: कूपः , सूपः , यूपः इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {96 101} यदि हि वर्णव्यत्ययकृतम् अर्थान्तरगमनम् स्यात् भूयिष्ठः कूपार्थः सूपे स्यात् सूपार्थः च कूपे कूपार्थः च यूपे यूपार्थः च कूपे सूपार्थः च यूपे यूपार्थः च सूपे . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {97 101} यतः तु खलु न कः चित् कूपस्य वा सूपे सूपस्य वा कूपे कूपस्य वा यूपे यूपस्य वा कूपे सूपस्य वा यूपे यूपस्य वा सूपे अतः मन्यामहे सङ्घातान्तराणि एव एतानि एवञ्जातीयकानि अर्थान्तरेषु वर्तन्ते इति . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {98 101} इदम् खलु अपि भवता वर्णानाम् अर्थवत्ताम् ब्रुवता साधीयः अनर्थकत्वम् द्योतितम् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {99 101} यः मन्यते यः कूपे कूपार्थः सः ककारस्य सूपे सूपार्थः सः सकारस्य यूपे यूपार्थः सः यकारस्य इति ऊपशब्दः तस्य अनर्थकः स्यात् . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {100 101} तत्र इदम् अपरिहृतम् सङ्घातार्थवत्त्वात् च . (श्स्_5.4) क_इ,30.1-32.11 रो_इ,101-106 {101 101} एतस्य अपि प्रातिपदिकस्ञ्ज्ञायाम् वक्ष्यति . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {1 29} अ , इ , उण् ऋ , ळ्क् ए , ओङ् ऐ , औच् . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {2 29} प्रत्याहारे अनुबन्धानाम् कथम् अज्ग्रहणेषु न . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {3 29} ये एते अक्षु प्रत्याहारार्थाः अनुबन्धाः क्रियन्ते एतेषाम् अज्ग्रहणेषु ग्रहणम् कस्मात् न भवति . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {4 29} किम् च स्यात् . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {5 29} दधि णकारीयति मधु णकारीयति इति . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {6 29} इकः यण् अचि इति यणादेशः प्रसज्येत . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {7 29} आचारात् . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {8 29} किम् इदम् आचारात् इति . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {9 29} आचार्याणाम् उपचारात् . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {10 29} न एतेषु आचार्याः अच्कार्याणि कृतवन्तः . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {11 29} अप्रधानत्वात् . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {12 29} अप्रधानत्वात् च . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {13 29} न खलु अपि एतेषाम् अक्षु प्राधान्येन उपदेशः क्रियते . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {14 29} क्व तर्हि . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {15 29} हल्षु . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {16 29} कुतः एतत् . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {17 29} एषा हि आचार्यस्य शैली लक्ष्यते यत् तुल्यजातीयान् तुल्यजातीयेषु उपदिशति . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {18 29} अचः अक्षु हलः हल्षु . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {19 29} लोपः च बलवत्तरः . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {20 29} लोपः खलु अपि तावत् भवति . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {21 29} ऊकालः अच् इति वा योगः तत्कालानाम् यथा भवेत् अचाम् ग्रहणम् अच्कार्यम् तेन एतेषाम् न भविष्यति . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {22 29} अथ वा योगविभागः करिष्यते . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {23 29} ऊकालः अच् . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {24 29} उ ऊ उ इति एवङ्कालः अच् भवति . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {25 29} ततः ह्रस्वदीर्घप्लुतः . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {26 29} ह्रस्वदीर्घप्लुतसञ्ज्ञः च भवति ऊकालः अच् . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {27 29} एवम् अपि कुक्कुटः इति अत्र अपि प्राप्नोति . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {28 29} तस्मात् पूर्वोक्तः एव परिहारः . (श्स्_5.5) क_इ,32.12-33.4 रो_इ,107-108 {29 29} एषः एव अर्थः. अपरः आह : ह्रस्वादीनाम् वचनात् प्राक् यावत् तावत् एव योगः अस्तु अच्कार्याणि यथा स्युः तत्कालेषु अक्षु कार्याणि (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {1 43} अथ किमर्थम् अन्तःस्थानाम् अण्सु उपदेशः क्रियते . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {2 43} इह सय्श्य्श्यन्ता सव्श्व्श्वत्सरः यल्श् ल्श्लोकम् तल्श् ल्श्लोकम् इति परसवर्णस्य असिद्धत्वात् अनुस्वारस्य एव द्विर्वचनम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {3 43} तत्र परस्य परसवर्णे कृते तस्य यय्ग्रहणेन ग्रहणात् पूर्वस्य अपि परसवर्णः यथा स्यात् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {4 43} न एतत् अस्ति प्रयोजनम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {5 43} वक्ष्यति एतत् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {6 43} द्विर्वचने परसवर्णत्वम् सिद्धम् वक्तव्यम् इति . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {7 43} यावता सिद्धत्वम् उच्यते परसवर्णः एव तावद् भवति . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {8 43} परसवर्णे तर्हि कृते तस्य यर्ग्रहणेण ग्रहणात् द्विर्वचनम् यथा स्यात् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {9 43} मा भूत् द्विर्वचनम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {10 43} ननु च भेदः भवति. सति द्विर्वचने त्रियकारम् असति द्विर्वचने द्वियकारम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {11 43} न अस्ति भेदः . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {12 43} सति अपि द्विर्वचने द्वियकारम् एव . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {13 43} कथम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {14 43} हलः यमाम् यमि लोपः इति एवम् एकस्य लोपेन भवितव्यम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {15 43} एवम् अपि भेदः . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {16 43} सति द्विर्वचने कदा चित् द्वियकारम् कदा चित् त्रियकारम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {17 43} सः एषः कथम् भेदः न स्यात् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {18 43} यदि नित्यः लोपः स्यात् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {19 43} विभाषा च सः लोपः . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {20 43} यथा अभेदः तथा अस्तु . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {21 43} अनुवर्तते विभाषा शरः अचि यत् वारयति अयम् द्वित्वम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {22 43} यत् अयम् शरः अचि इति द्विर्वचनप्रतिषेधम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः अनुवर्तते विभाषा इति . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {23 43} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {24 43} नित्ये हि तस्य लोपे प्रतिषेधार्थः न कः चित् स्यात् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {25 43} यदि नित्यः लोपः स्यात् प्रतिषेधवचनम् अनर्थकम् स्यात् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {26 43} अस्तु अत्र द्विर्वचनम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {27 43} झरः झरि सवर्णे इति लोपः भविष्यति . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {28 43} पश्यति तु आचार्यः विभाषा सः लोपः इति . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {29 43} ततः द्विर्वचनप्रतिषेधम् शास्ति . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {30 43} न एतत् अस्ति ज्ञापकम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {31 43} नित्ये अपि तस्य लोपे सः प्रतिषेधः अवश्यम् वक्तव्यः . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {32 43} यत् एतत् अचः रहाभ्याम् इति द्विर्वचनम् लोपापवादः सः विज्ञायते . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {33 43} कथम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {34 43} यरः इति उच्यते . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {35 43} एतावन्तः च यरः यत् उत झरः वा यमः वा . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {36 43} यदि च अत्र नित्यः लोपः स्यात् द्विर्वचनम् अनर्थकम् स्यात् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {37 43} किम् तर्हि तयोः योगयोः उदाहरणम् . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {38 43} यत् अकृते द्विर्वचने त्रिव्यञ्जनः संयोगः . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {39 43} प्रत्त्तम् , अवत्त्तम् , आदित्य्यः . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {40 43} इह इदानीम् कर्त्ता , हर्त्ता इति द्विर्वचनसामर्थ्यात् लोपः न भवति . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {41 43} एवम् इह अपि लोपः न स्यात्:: कर्षति वर्षति इति . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {42 43} तस्मात् नित्ये अपि लोपे अवश्यम् सः प्रतिषेधः वक्तव्यः . (श्स्_5.6) क_इ,33.5-34.2 रो_इ,108-110 {43 43} तत् एतत् अत्यन्तम् सन्दिग्धम् वर्तते आचार्याणाम् विभाषा अनुवर्तते न वा इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {1 81} अयम् णकारः द्विः अनुबध्यते पूर्वः च परः च . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {2 81} तत्र अण्ग्रहणेषु इण्ग्रहणेषु च सन्देहः भवति पूर्वेण वा स्युः परेण वा इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {3 81} कतरस्मिन् तावत् अण्ग्रहणे सन्देहः . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {4 81} ढ्रलोपे पूर्वस्य दीर्घः अणः इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {5 81} असन्दिग्धम् पूर्वेण न परेण . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {6 81} कुतः एतत् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {7 81} पराभावात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {8 81} न हि ढ्रलोपे परे अणः सन्ति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {9 81} ननु च अयम् अस्ति : आतृढम् आवृढम् इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {10 81} एवम् तर्हि सामर्थ्यात् पूर्वेण न परेण . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {11 81} यदि हि परेण स्यात् अण्ग्रहणम् अनर्थकम् स्यात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {12 81} ढ्रलोपे पूर्वस्य दीर्घः अचः इति एव ब्रूयात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {13 81} अथ वा एतत् अपि न ब्रूयात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {14 81} अचः हि एतत् भवति ह्रस्वः दीर्घः प्लुतः इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {15 81} अस्मिन् तर्हि अण्ग्रहणे सन्देहः के अणः इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {16 81} असन्दिग्धम् पूर्वेण न परेण . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {17 81} कुतः एतत् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {18 81} पराभावात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {19 81} न हि के परे अणः सन्ति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {20 81} ननु च अयम् अस्ति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {21 81} गोका नौका इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {22 81} एवम् तर्हि सामर्थ्यात् पूर्वेण न परेण . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {23 81} यदि हि परेण स्यात् अण्ग्रहणम् अनर्थकम् स्यात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {24 81} के अचः इति एव ब्रूयात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {25 81} अथ वा एतत् अपि न ब्रूयात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {26 81} अचः हि एतत् भवति ह्रस्वः दीर्घः प्लुतः इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {27 81} अस्मिन् तर्हि अण्ग्रहणे सन्देहः अणः अप्रगृह्यस्य अनुनासिकः इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {28 81} असन्दिग्धम् पूर्वेण न परेण . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {29 81} कुतः एतत् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {30 81} पराभावात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {31 81} न हि पदान्ताः परे अणः सन्ति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {32 81} ननु च अयम् अस्ति कर्तृ हर्तृ इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {33 81} एवम् तर्हि सामर्थ्यात् पूर्वेण न परेण . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {34 81} यदि हि परेण स्यात् अण्ग्रहणम् अनर्थकम् स्यात् .अचः अप्रगृह्यस्य अनुनासिकः इति एव ब्रूयात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {35 81} अथ वा एतत् अपि न ब्रूयात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {36 81} अचः एव हि प्रगृह्याः भवन्ति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {37 81} अस्मिन् तर्हि अण्ग्रहणे सन्देहः उः अण् रपरः इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {38 81} असन्दिग्धम् पूर्वेण न परेण . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {39 81} कुतः एतत् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {40 81} पराभावात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {41 81} न हि उः स्थाने परे अणः सन्ति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {42 81} ननु च अयम् अस्ति कर्त्रर्थम् हर्त्रर्थम् इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {43 81} किम् च स्यात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {44 81} यदि अत्र रपरत्वम् स्यात् द्वयोः रेफयोः श्रवणम् प्रसज्येत . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {45 81} हलः यमाम् यमि लोपः इति एवम् एकस्य अत्र लोपः भवति. विभाषा सः लोपः . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {46 81} विभाषा श्रवणम् प्रसज्येत . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {47 81} अयम् तर्हि नित्यः लोपः रः रि इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {48 81} पदान्तस्य इति एवम् सः . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {49 81} न शक्यः पदान्तस्य विज्ञातुम् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {50 81} इह हि लोपः न स्यात् जर्गृधेः लङ् अजर्घाः पास्पर्धेः अपास्पाः इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {51 81} इह तर्हि मातॄणाम् पितॄणाम् इति रपरत्वम् प्रसज्येत . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {52 81} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न अत्र रपरत्वम् भवति इति यत् अयम् ॠतः इत् धातोः इति धातुग्रहणम् करोति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {53 81} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {54 81} धातुग्रहणस्य एतत् प्रयोजनम् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {55 81} इह मा भूत् : मातॄणाम् , पितॄणाम् इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {56 81} यदि च अत्र रपरत्वम् स्यात् धातुग्रहणम् अनर्थकम् स्यात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {57 81} रपरत्वे कृते अनन्त्यत्वात् इत्त्वम् न भविष्यति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {58 81} पश्यति तु आचार्यः न अत्र रपरत्वम् भवति इति ततः धातुग्रहणम् करोति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {59 81} इह अपि तर्हि इत्त्वम् न प्राप्नोति चिकीर्षति जिहीर्षति इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {60 81} मा भूत् एवम् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {61 81} उपधायाः च इति एवम् भविष्यति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {62 81} इह अपि तर्हि प्राप्नोति मातॄणाम् , पितॄणाम् इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {63 81} तस्मात् तत्र धातुग्रहणम् कर्तव्यम् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {64 81} एवम् तर्हि अण्ग्रहणसामर्थ्यात् पूर्वेण न परेण . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {65 81} यदि परेण स्यात् अण्ग्रहणम् अनर्थकम् स्यात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {66 81} उः अच् रपरः इति एव ब्रूयात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {67 81} अस्मिन् तर्हि अण्ग्रहणे सन्देहः : अणुदित्सवर्णस्य च अप्रत्ययः इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {68 81} असन्दिग्धम् परेण न पूर्वेण इति. कुतः एतत् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {69 81} सवर्णे अण् तपरम् हि उः ऋत् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {70 81} यत् अयम् उः ऋत् इति ऋकारम् तपरम् करोति तत् ज्ञापयति आचार्यः परेण न पूर्वेण . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {71 81} इण्ग्रहणेषु तर्हि सन्देहः . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {72 81} असन्दिग्धम् परेण न पूर्वेण इति. कुतः एतत् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {73 81} य्वोः अन्यत्र परेण इण् स्यात् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {74 81} यत्र इच्छति पूर्वेण सम्मृद्य ग्रहणम् तत्र करोति य्वोः इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {75 81} तत् च गुरु भवति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {76 81} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {77 81} तत्र विभक्तिनिर्देशे सम्मृद्य ग्रहणे अर्धचतस्रः मात्राः . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {78 81} प्रत्याहारग्रहणे पुनः तिस्रः मात्राः . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {79 81} सः अयम् एवम् लघीयसा न्यासेन सिद्धे सति यत् गरीयांसम् यत्नम् आरभते तत् ज्ञापयति आचार्यः परेण न पूर्वेण इति . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {80 81} किम् पुनः वर्णोत्सत्तौ इव णकारः द्विः अनुबध्यते . (श्स्_6) क_इ,34.4-35.18 रो_इ,111-115 {81 81} एतत् ज्ञापयति आचार्यः भवति एषा परिभाषा व्याख्यानतः विशेषप्रतिपत्तिः न हि सन्देहात् अलक्षणम् इति. अणुदित्सवर्णम् परिहाय पूर्वेण अण्ग्रहणम् परेण इण्ग्रहणम् इति व्याख्यास्यामः . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {1 17} किमर्थम् इमौ मुखनासिकावचनौ वर्णौ उभौ अपि अनुबध्येते न ञकार एव अनुबध्येत . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {2 17} कथम् यानि मकारेण ग्रहणानि हलः यमाम् यमि लोपः इति . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {3 17} सन्तु ञकारेण हलः यञाम् यञि लोपः इति . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {4 17} न एवम् शक्यम्. झकारभकारपरयोः अपि हि झकारभकार्योः लोपः प्रसज्येत . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {5 17} न झकारभकारौ झकारभकारयोः स्तः . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {6 17} कथम् पुमः खय्यि अम्परे इति . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {7 17} एतत् अपि अस्तु ञकारेण पुमः खय्यि अञ्परे इति . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {8 17} न एवम् शक्यम् . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {9 17} झकारभकारपरे हि खय्यि रुः प्रसज्येत . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {10 17} न झकारभकारपरः खय् अस्ति .कथम् ङमः ह्रस्वात् अचि ङमुट् नित्यम् इति . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {11 17} एतत् अपि अस्तु ञकारेण ङञः ह्रस्वात् अचि ङञुट् नित्यम् इति . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {12 17} न एवम् शक्यम् . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {13 17} झकारभकारपरयोः अपि हि पदान्तयोः झकारभकारौ आगमौ स्याताम् . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {14 17} न झकारभकारौ पदान्तौ स्तः . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {15 17} एवम् अपि पञ्च आगमाः त्रयः आगमिनौ वैषम्यात् सङ्ख्यातानुदेशः न प्राप्नोति . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {16 17} सन्तु तावत् येषाम् आगमानाम् आगमिनः सन्ति . (श्स्_7-8.1) क_इ,35.20-36.4 रो_इ,115-116 {17 17} झकारभकारौ पदान्तौ न स्तः इति कृत्वा आगमौ अपि न भविष्यतः . (श्स्_7-8.2) क_इ,36.5-11 रो_इ,117 {1 6} अथ किम् इदम् अक्षरम् इति . (श्स्_7-8.2) क_इ,36.5-11 रो_इ,117 {2 6} अक्षरम् न क्षरम् विद्यात् . न क्षीयते न क्षरति इति वा अक्षरम् . (श्स्_7-8.2) क_इ,36.5-11 रो_इ,117 {3 6} अश्नोतेः वा सरः अक्षरम् . (श्स्_7-8.2) क_इ,36.5-11 रो_इ,117 {4 6} अश्नोतेः वा पुनः अयम् औणादिकः सरन्प्रत्ययः . (श्स्_7-8.2) क_इ,36.5-11 रो_इ,117 {5 6} वर्णम् वा आहुः पूर्वसूत्रे . (श्स्_7-8.2) क_इ,36.5-11 रो_इ,117 {6 6} अथ वा पूर्वसूत्रे वर्णस्य अक्षरम् इति सञ्ज्ञा क्रियते . (श्स्_7-8.3) क_इ,36.12-18 रो_इ,118-120 {1 7} किमर्थम् इदम् उपदिश्यते . (श्स्_7-8.3) क_इ,36.12-18 रो_इ,118-120 {2 7} अथ किमर्थम् इदम् उपदिश्यते . (श्स्_7-8.3) क_इ,36.12-18 रो_इ,118-120 {3 7} वर्णज्ञानम् वाग्विषयः यत्र ब्रह्म वर्तते . (श्स्_7-8.3) क_इ,36.12-18 रो_इ,118-120 {4 7} तदर्थम् इष्टद्बुद्ध्यर्थम् लघ्वर्थम् च उपदिश्यते . (श्स्_7-8.3) क_इ,36.12-18 रो_इ,118-120 {5 7} सः अयम् अक्षरसमाम्नायः वाक्समाम्नायः पुष्पितः फलितः चन्द्रतारकवत् प्रतिमण्डितः वेदितव्यः ब्रह्मराशिः . (श्स्_7-8.3) क_इ,36.12-18 रो_इ,118-120 {6 7} सर्ववेदपुण्यफलावाप्तिः च अस्य ज्ञाने भवति . (श्स्_7-8.3) क_इ,36.12-18 रो_इ,118-120 {7 7} मातापितरौ च अस्य स्वर्गे लोके महीयेते . (

*ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {1 10} atha śabdānuśāsanam . (pas_1) ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {2 10} atha iti ayam śabdaḥ adhikārārthaḥ prayujyate . (pas_1) ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {3 10} śabdānuśāsanam śāstram adhikṛtam veditavyam . (pas_1) ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {4 10} keṣām śabdānām . (pas_1) ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {5 10} laukikānām vaidikānām ca . (pas_1) ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {6 10} tatra laukikāḥ tāvat : gauḥ aśvaḥ puruṣaḥ hastī śakuniḥ mṛgaḥ brāhmaṇaḥ iti . (pas_1) ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {7 10} vaidikāḥ khalu api : śam naḥ devīḥ abhiṣṭaye . (pas_1) ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {8 10} iṣe tvā ūrje tvā . (pas_1) ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {9 10} agnim īḷe purohitam . (pas_1) ka_i,1.1-5 ro_i,1-4 {10 10} agne ayāhi vītaye iti . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {1 19} atha gauḥ iti atra kaḥ śabdaḥ . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {2 19} kim yat tat sāsnālāṅgūlakakudakhuraviṣāṇi artharūpam saḥ śabdaḥ . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {3 19} na iti āha . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {4 19} dravyam nāma tat . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {5 19} yat tarhi tat iṅgitam ceṣṭitam nimiṣitam saḥ śabdaḥ . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {6 19} na iti āha . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {7 19} kriyā nāma sā . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {8 19} yat tarhi tat śuklaḥ nīlaḥ kṛṣṇaḥ kapilaḥ kapotaḥ iti saḥ śabdaḥ . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {9 19} na iti āha . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {10 19} guṇaḥ nāma saḥ . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {11 19} yat tarhi tat bhinneṣu abhinnam chinneṣu acchinnam sāmānyabhūtam saḥ śabdaḥ . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {12 19} na iti āha . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {13 19} ākṛtiḥ nāma sā . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {14 19} kaḥ tarhi śabdaḥ . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {15 19} yena uccāritena sāsnālāṅgūlakakudakhuraviṣāṇinām sampratyayaḥ bhavati saḥ śabdaḥ . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {16 19} atha vā pratītapadārthakaḥ loke dhvaniḥ śabdaḥ iti ucyate . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {17 19} tat yathā śabdam kuru mā śabdam kārṣīḥ śabdakārī ayam māṇavakaḥ iti . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {18 19} dhvanim kurvan evam ucyate . (pas_2) ka_i,1.6-13 ro_i,5-7 {19 19} tasmāt dhvaniḥ śabdaḥ . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {1 17} kāni punaḥ śabdānuśāsanasya prayojanāni . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {2 17} rakṣohāgamalaghvasandehāḥ proyojanam . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {3 17} rakṣārtham vedānām adhyeyam vyākaraṇam . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {4 17} lopāgamavarṇavikārajñaḥ hi samyak vedān paripālayiṣyati . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {5 17} ūhaḥ khalu api. na sarvaiḥ liṅgaiḥ na ca sarvābhiḥ vibhaktibhiḥ vede mantrāḥ nigaditāḥ. te ca avaśyam yajñagatena yathāyatham vipariṇamayitavyāḥ. tān na avaiyākaraṇaḥ śaknoti yathāyatham vipariṇamayitum. tasmāt adhyeyam vyākaraṇam . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {6 17} āgamaḥ khalu api . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {7 17} brāhmaṇena niṣkāraṇaḥ dharmaḥ ṣaḍaṅgaḥ vedaḥ adhyeyaḥ jñeyaḥ iti . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {8 17} pradhānam ca ṣaṭsu aṅgeṣu vyākaraṇam . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {9 17} pradhāne ca kṛtaḥ yatnaḥ phalavān bhavati . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {10 17} laghvartham ca adhyeyam vyākaraṇam. brāhmaṇena avaśyam śabdāḥ jñeyāḥ iti . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {11 17} na ca antareṇa vyākaraṇam laghunā upāyena śabdāḥ śakyāḥ jñātum . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {12 17} asandehārtham ca adhyeyam vyākaraṇam . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {13 17} yājñikāḥ paṭhanti . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {14 17} sthūlapṛṣatīm āgnivāruṇīm anaḍvāhīm ālabheta iti . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {15 17} tasyām sandehaḥ sthūlā ca asau pṛṣatī ca sthūlapṛṣatī sthūlāni pṛṣanti yasyāḥ sā sthūlapṛṣatī . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {16 17} tām na avaiyākaraṇaḥ svarataḥ adhyavasyati . (pas_3) ka_i,1.14-2.2 ro_i,8-14 {17 17} yadi pūrvapadaprakṛtisvaratvam tataḥ bahuvrīhiḥ. atha antodāttatvam tataḥ tatpuruṣaḥ iti . (pas_4.1) ka_i,2.3-9 ro_i,11-12 {1 8} imāni ca bhūyaḥ śabdānuśāsanasya prayojanāni . (pas_4.1) ka_i,2.3-9 ro_i,11-12 {2 8} te asurāḥ , duṣṭaḥ śabdaḥ , yat adhītam , yaḥ tu prayuṅkte , avidvāṃsaḥ , vibhaktim kurvanti , yaḥ vai imām , catvāri , uta tvaḥ , saktum iva , sārasvatīm , daśamyām putrasya , sudevaḥ asi varuṇa iti . (pas_4.1) ka_i,2.3-9 ro_i,11-12 {3 8} te asurāḥ . (pas_4.1) ka_i,2.3-9 ro_i,11-12 {4 8} te asurāḥ helayaḥ helayaḥ iti kurvantaḥ parā babhūvuḥ . (pas_4.1) ka_i,2.3-9 ro_i,11-12 {5 8} tasmāt brāhmaṇena na mlecchitavai na apabhāṣitavai . (pas_4.1) ka_i,2.3-9 ro_i,11-12 {6 8} mlecchaḥ ha vai eṣaḥ yat apaśabdaḥ . (pas_4.1) ka_i,2.3-9 ro_i,11-12 {7 8} mlecchāḥ mā bhūma iti adhyeyam vyākaraṇam . (pas_4.1) ka_i,2.3-9 ro_i,11-12 {8 8} te asurāḥ (pas_4.2) ka_i,2.10-14 ro_i,12-13 {1 5} duṣṭaḥ śabdaḥ . (pas_4.2) ka_i,2.10-14 ro_i,12-13 {2 5} duṣṭaḥ śabdaḥ svarataḥ varṇataḥ vā mithyā prayuktaḥ na tam artham āha . (pas_4.2) ka_i,2.10-14 ro_i,12-13 {3 5} saḥ vāgvajraḥ yajamānam hinasti yathā indraśatruḥ svarataḥ aparādhāt . (pas_4.2) ka_i,2.10-14 ro_i,12-13 {4 5} duṣṭān śabdān mā prayukṣmahi iti adhyeyam vyākaraṇam . (pas_4.2) ka_i,2.10-14 ro_i,12-13 {5 5} duṣṭaḥ śabdaḥ . (pas_4.3) ka_i,2.14-17 ro_i,3 {1 3} yat adhītam . (pas_4.3) ka_i,2.14-17 ro_i,3 {2 3} yat adhītam avijñātam nigadena eva śabdyate anagnau iva śuṣkaidhaḥ na tat jvalati karhi cit . (pas_4.3) ka_i,2.14-17 ro_i,3 {3 3} tasmāt anarthakam mā adhigīṣmahi iti adhyeyam vyākaraṇam. yat adhītam . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {1 27} yaḥ tu prayuṅkte . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {2 27} yaḥ tu prayuṅkte kuśalaḥ viśeṣe śabdān yathāvat vyavahārakāle saḥ anantam āpnoti jayam paratra vāgyogavit duṣyati ca apaśabdaiḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {3 27} kaḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {4 27} vāgyogavit eva . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {5 27} kutaḥ etat . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {6 27} yaḥ hi śabdān jānāti apaśabdān api asau jānāti . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {7 27} yathā eva hi śabdajñāne dharmaḥ evam apaśabdajñāne api adharmaḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {8 27} atha vā bhūyān adharmaḥ prāpnoti . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {9 27} bhūyāṃsaḥ apaśabdāḥ alpīyāṃsaḥ śabdāḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {10 27} ekaikasya hi śabdasya bahavaḥ apaśabdāḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {11 27} tat yathā gauḥ iti asya śabdasya gāvī goṇī gotā gopotalikā iti evamādayaḥ apabhraṃśāḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {12 27} atha yaḥ avāgyogavit . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {13 27} ajñānam tasya śaraṇam . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {14 27} na atyantāya ajñānam śaraṇam bhavitum arhati . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {15 27} yaḥ hi ajānan vai brāhmaṇam hanyāt surām vā pibet saḥ api manye patitaḥ syāt. evam tarhi saḥ anantam āpnoti jayam paratra vāgyogavit duṣyati ca apaśabdaiḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {16 27} kaḥ. avāgyogavit eva . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {17 27} atha yaḥ vāgyogavit . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {18 27} vijñānam tasya śaraṇam . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {19 27} kva punaḥ idam paṭhitam . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {20 27} bhrājāḥ nāma ślokāḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {21 27} kim ca bhoḥ ślokāḥ api pramāṇam . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {22 27} kim ca ataḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {23 27} yadi pramāṇam ayam api ślokaḥ pramāṇam bhavitum arhati . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {24 27} yat udumbaravarṇānām ghaṭīnām maṇḍalam mahat pītam na svargam gamayet kim tat kratugatam nayet iti . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {25 27} pramattagītaḥ eṣaḥ tatrabhavataḥ . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {26 27} yaḥ tu apramattagītaḥ tat pramānam . (pas_4.4) ka_i,2.18-3.5 ro_i,13-15 {27 27} yas tu prayuṅkte . (pas_4.5) ka_i,3.6-9 ro_i,15 {1 4} avidvāṃsaḥ . (pas_4.5) ka_i,3.6-9 ro_i,15 {2 4} avidvāṃsaḥ pratyabhivāde nāmnaḥ ye plutim na viduḥ kāmam teṣu tu viproṣya strīṣu iva ayam aham vadet . (pas_4.5) ka_i,3.6-9 ro_i,15 {3 4} abhivāde strīvat mā bhūma iti adhyeyam vyākaraṇam . (pas_4.5) ka_i,3.6-9 ro_i,15 {4 4} avidvāṃsaḥ (pas_4.6) ka_i,3.10-11 ro_i,16 {1 3} vibhaktim kurvanti . (pas_4.6) ka_i,3.10-11 ro_i,16 {2 3} yājñikāḥ paṭhanti : prayājāḥ savibhaktikāḥ kāryāḥ iti . (pas_4.6) ka_i,3.10-11 ro_i,16 {3 3} na ca antareṇa vyākaraṇam prayājāḥ savibhaktikāḥ śakyāḥ kartum. vibhaktim kurvanti (pas_4.7) ka_i,3.12-13 ro_i,16 {1 4} yaḥ vai imām . (pas_4.7) ka_i,3.12-13 ro_i,16 {2 4} yaḥ vai imām padaśaḥ svaraśaḥ akṣaraśaḥ vācam vidadhāti saḥ ārtvijīnaḥ . (pas_4.7) ka_i,3.12-13 ro_i,16 {3 4} ārtvijīnāḥ syāma iti adhyeyam vyākaraṇam . (pas_4.7) ka_i,3.12-13 ro_i,16 {4 4} yaḥ vai imām . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {1 29} catvāri . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {2 29} catvari śṛṅgā trayaḥ asya padā dve śīrṣe sapta hastāsaḥ asya tridhā baddhaḥ vṛṣabhaḥ roravīti mahaḥ devaḥ martyān a viveśa . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {3 29} catvāri śṛṅgāni catvāri padajātāni nāmākhyātopasarganipātāḥ ca . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {4 29} trayaḥ asya pādāḥ trayaḥ kālāḥ bhūtabhaviṣyadvartamānāḥ . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {5 29} dve śīrṣe dvau śabdātmānau nityaḥ kāryaḥ ca . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {6 29} sapta hastāsaḥ asya sapta vibhaktayaḥ . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {7 29} tridhā baddhaḥ triṣu sthāneṣu baddhaḥ urasi kaṇṭhe śirasi iti . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {8 29} vṛṣabhaḥ varṣaṇāt . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {9 29} roravīti śabdam karoti . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {10 29} kutaḥ etat . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {11 29} rautiḥ śabdakarmā . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {12 29} mahaḥ devaḥ martyān āviveśa iti . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {13 29} mahān devaḥ śabdaḥ . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {14 29} martyāḥ maraṇadharmāṇaḥ manuṣyāḥ . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {15 29} tān āviveśa . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {16 29} mahatā devena naḥ sāmyam yathā syāt iti adhyeyam vyākaraṇam . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {17 29} aparaḥ āha : catvari vak parimitā padani tani viduḥ brāhmaṇa ye manīṣiṇaḥ guhā trīṇi nihitā na iṅgayanti turīyam vācaḥ manuṣyāḥ vadanti . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {18 29} catvāri vāk parimitā padāni . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {19 29} catvāri padajātāni nāmākhyātopasarganipātāḥ ca . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {20 29} tāni viduḥ brāhmaṇāḥ ye manīṣiṇaḥ . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {21 29} manasaḥ īṣiṇaḥ manīṣiṇaḥ . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {22 29} guhā trīṇi nihitā na iṅgayanti . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {23 29} guhāyām trīṇi nihitāni na iṅgayanti . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {24 29} na ceṣṭante . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {25 29} na nimiṣanti iti arthaḥ . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {26 29} turīyam vācaḥ manuṣyāḥ vadanti . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {27 29} turīyam ha vai etat vācaḥ yat manuṣyeṣu vartate . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {28 29} caturtham iti arthaḥ . (pas_4.8) ka_i,3.14-29 ro_i,16-18 {29 29} catvāri . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {1 11} uta tvaḥ . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {2 11} uta tvaḥ paśyan na dadarśa vacam uta tvaḥ śrṇvan na śṛṇoti enām uto tvasmai tanvam visasre jāya iva patye uśatī suvasāḥ . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {3 11} api khalu ekaḥ paśyan api na paśyati vācam . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {4 11} api khalu ekaḥ śrṇvan api na śrṇoti enām . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {5 11} avidvāṃsam āha ardham . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {6 11} uto tvasmai tanvam visasre . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {7 11} tanum vivṛṇute . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {8 11} jāyā iva patye uśatī suvāsāḥ . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {9 11} tad yathā jāyā patye kāmayamānā suvāsāḥ svam ātmānam vivṛṇute evam vāk vāgvide svātmānam vivṛṇute . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {10 11} vāk naḥ vivṛṇuyāt ātmānam iti adhyeyam vyākaraṇam . (pas_4.9) ka_i,4.5-8 ro_i,18-19 {11 11} uta tvaḥ . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {1 17} saktum iva . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {2 17} saktum iva titaunā punantaḥ yatra dhīrāḥ manasā vacam akrata atrā sakhāyaḥ sakhyani jānate bhadra eṣām lakṣmīḥ nihitā adhi vāci . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {3 17} saktuḥ sacateḥ durdhāvaḥ bhavati . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {4 17} kasateḥ vā viparītāt vikasito bhavati . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {5 17} titau paripavanam bhavati tatavat vā tunnavat vā . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {6 17} dhīrāḥ dhyānavantaḥ manasā prajñānena vācam akrata vācam akṛṣata . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {7 17} atrā sakhāyaḥ sakhyāni jānate . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {8 17} sāyujyāni jānate . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {9 17} kva . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {10 17} yaḥ eṣaḥ durghaḥ mārgaḥ ekagamyaḥ vāgviṣayaḥ . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {11 17} ke punaḥ te . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {12 17} vaiyākaraṇāḥ . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {13 17} kutaḥ etat . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {14 17} bhadrā eṣām lakṣmīḥ nihitā adhi vāci . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {15 17} eṣām vāci bhadrā lakṣmīḥ nihitā bhavati . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {16 17} lakṣmīḥ lakṣaṇāt bhāsanāt parivṛḍhā bhavati . (pas_4.10) ka_i,4.9-18 ro_i,19-20 {17 17} saktum iva . (pas_4.11) ka_i,4.19-21 ro_i,21 {1 3} sārasvatīm. yājñikāḥ paṭhanti : āhitāgniḥ apaśabdam prayujya prāyaścittīyām sārasvatīm iṣṭim nirvapet iti . (pas_4.11) ka_i,4.19-21 ro_i,21 {2 3} prāyaścittīyāḥ mā bhūma iti adhyeyam vyākaraṇam . (pas_4.11) ka_i,4.19-21 ro_i,21 {3 3} sārasvatīm . (pas_4.12) ka_i,4.22-25 ro_i,21 {1 6} daśamyām putrasya . (pas_4.12) ka_i,4.22-25 ro_i,21 {2 6} yājñikāḥ paṭhanti : daśamyuttarakālam putrasya jātasya nāma vidadhyāt ghoṣavadādi antarantaḥstham avṛddham tripuruṣānūkam anaripratiṣṭhitam . (pas_4.12) ka_i,4.22-25 ro_i,21 {3 6} tat hi pratiṣṭhitatamam bhavati . (pas_4.12) ka_i,4.22-25 ro_i,21 {4 6} dvyakṣaram caturakṣaram vā nāma kṛtam kuryāt na taddhitam iti . (pas_4.12) ka_i,4.22-25 ro_i,21 {5 6} na ca antareṇa vyākaraṇam kṛtaḥ taddhitāḥ vā śakyāḥ vijñātum . (pas_4.12) ka_i,4.22-25 ro_i,21 {6 6} daśamyām putrasya . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {1 11} sudevaḥ asi . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {2 11} sudevaḥ asi varuṇa yasya te sapta sindhavaḥ anukṣaranti kākudam sūrmyam suṣiram iva . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {3 11} sudevaḥ asi varuṇa satyadevaḥ asi yasya te sapta sindhavaḥ sapta vibhaktayaḥ . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {4 11} anukṣaranti kākudam . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {5 11} kākudam tālu . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {6 11} kākuḥ jihvā sā asmin udyate iti kākudam . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {7 11} sūrmyam suṣirām iva . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {8 11} tad yathā śobhanām ūrmīm suṣirām agniḥ antaḥ praviśya dahati evam tava sapta sindhavaḥ sapta vibhaktayaḥ tālu anukṣaranti . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {9 11} tena asi satyadevaḥ . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {10 11} satyadevāḥ syāma iti adhyeyam vyākaraṇam . (pas_4.13) ka_i,4.26-5.4 ro_i,21-22 {11 11} sudevaḥ asi . (pas_5) ka_i,5.5-11 ro_i,22-23 {1 8} kim punaḥ idam vyākaranam eva adhijigāṃsamānebhyaḥ prayojanam anvākhyāyate na punaḥ anyat api kim cit . (pas_5) ka_i,5.5-11 ro_i,22-23 {2 8} om iti uktvā vṛttāntaśaḥ śam iti evamādīn śabdān paṭhanti . (pas_5) ka_i,5.5-11 ro_i,22-23 {3 8} purākalpe etat āsīt : saṃskārottarakālam brāhmaṇāḥ vyākaraṇam sma adhīyate . (pas_5) ka_i,5.5-11 ro_i,22-23 {4 8} tebhyaḥ tatra sthānakaraṇānupradānajñebhyaḥ vaidikāḥ śabdāḥ upadiśyante . (pas_5) ka_i,5.5-11 ro_i,22-23 {5 8} tat adyatve na tathā . (pas_5) ka_i,5.5-11 ro_i,22-23 {6 8} vedam adhītya tvaritāḥ vaktāraḥ bhavanti : vedāt naḥ vaidikāḥ śabdāḥ siddhāḥ lokāt ca laukikāḥ . (pas_5) ka_i,5.5-11 ro_i,22-23 {7 8} anarthakam vyākaraṇam iti . (pas_5) ka_i,5.5-11 ro_i,22-23 {8 8} tebhyaḥ vipratipannabuddhibhyaḥ adhyetṛbhyaḥ ācāryaḥ idam śāstram anvācaṣṭe : imāni prayojanāni adhyeyam vyākaraṇam iti . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {1 20} uktaḥ śabdaḥ . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {2 20} svarūpam api uktam . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {3 20} prayojanāni api uktāni . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {4 20} śabdānuśāsanam idānīm kartavyam . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {5 20} tat katham kartavyam . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {6 20} kim śabdopadeśaḥ kartavyaḥ āhosvit apaśabdopadeśaḥ āhosvit ubhayopadeśaḥ iti . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {7 20} anyataropadeśena kṛtam syāt . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {8 20} tat yathā bhakṣyaniyamena abhakṣyapratiṣedho gamyate . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {9 20} pañca pañcanakhāḥ bhakṣyāḥ iti ukte gamyate etat : ataḥ anye abhakṣyāḥ iti . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {10 20} abhakṣyapratiṣedhena vā bhakṣyaniyamaḥ . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {11 20} tat yathā abhakṣyaḥ grāmyakukkuṭaḥ abhakṣyaḥ grāmyaśūkaraḥ iti ukte gamyate etat : āraṇyaḥ bhakṣyaḥ iti . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {12 20} evam iha api : yadi tāvat śabdopadeśaḥ kriyate gauḥ iti etasmin upadiṣṭe gamyate etat : gāvyādayaḥ apaśabdāḥ iti . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {13 20} atha apaśabdopadeśaḥ kriyate gāvyādiṣu upadiṣṭeṣu gamyate etat : gauḥ iti eṣaḥ śabdaḥ iti . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {14 20} kim punaḥ atra jyāyaḥ . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {15 20} laghutvāt śabdopadeśaḥ . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {16 20} laghīyān śabdopadeśaḥ garīyān apaśabdopadeśaḥ . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {17 20} ekaikasya śabdasya bahavaḥ apabhraṃśāḥ . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {18 20} tat yathā . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {19 20} gauḥ iti asya śabdasya gāvīgoṇīgotāgopotalikādayaḥ apabhraṃśāḥ . (pas_6) ka_i,5.11-22 ro_i,23-24 {20 20} iṣṭānvākhyānam khalu api bhavati . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {1 21} atha etasmin śabdopadeśe sati kim śabdānām pratipattau pratipadapāṭhaḥ kartavyaḥ : gauḥ aśvaḥ puruṣaḥ hastī śakuniḥ mṛgaḥ brāhmaṇaḥ iti evamādayaḥ śabdāḥ paṭhitavyāḥ . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {2 21} na iti āha . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {3 21} anabhyupāyaḥ eṣaḥ śabdānām pratipattau pratipadapāṭhaḥ . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {4 21} evam hi śrūyate : bṛhaspatiḥ indrāya divyam varṣasahasram pratipadoktānām śabdānām śabdapārāyaṇam provāca na antam jagāma . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {5 21} bṛhaspatiḥ ca pravaktā indraḥ ca adhyetā divyam varṣasahasram adhyayanakālaḥ na ca antam jagāma . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {6 21} kim punaḥ adyatve . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {7 21} yaḥ sarvathā ciram jīvati saḥ varṣaśatam jīvati . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {8 21} caturbhiḥ ca prakāraiḥ vidyā upayuktā bhavati āgamakālena svādhyāyakālena pravacanakālena vyavahārakālena iti . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {9 21} tatra ca āgamakālena eva āyuḥ paryupayuktam syāt . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {10 21} tasmāt anabhyupāyaḥ śabdānām pratipattau pratipadapāṭhaḥ . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {11 21} katham tarhi ime śabdāḥ pratipattavyāḥ . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {12 21} kim cit sāmanyaviśeṣavat lakṣaṇam pravartyam yena alpena yatnena mahataḥ mahataḥ śabdaughān pratipadyeran . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {13 21} kim punaḥ tat . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {14 21} utsargāpavādau . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {15 21} kaḥ cit utsargaḥ kartavyaḥ kaḥ cit apavādaḥ . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {16 21} kathañjātīyakaḥ punaḥ utsargaḥ kartavyaḥ kathañjātīyakaḥ apavādaḥ . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {17 21} sāmanyena utsargaḥ kartavyaḥ . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {18 21} tat yathā karmaṇi aṇ . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {19 21} tasya viśeṣeṇa apavādaḥ . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {20 21} tat yathā . (pas_7) ka_i,5.23-6.7 ro_i,24-25 {21 21} ātaḥ anupasarge kaḥ . (pas_8) ka_i,6.8-11 ro_i,25-26 {1 6} kim punaḥ ākṛtiḥ padārthaḥ āhosvit dravyam . (pas_8) ka_i,6.8-11 ro_i,25-26 {2 6} ubhayam iti āha . (pas_8) ka_i,6.8-11 ro_i,25-26 {3 6} katham jñāyate . (pas_8) ka_i,6.8-11 ro_i,25-26 {4 6} ubhayathā hi ācāryeṇa sūtrāṇi paṭhitāni . (pas_8) ka_i,6.8-11 ro_i,25-26 {5 6} ākṛtim padārtham matvā jātyākhyāyām ekasmin bahuvacanam anyatarasyām iti ucyate . (pas_8) ka_i,6.8-11 ro_i,25-26 {6 6} dravyam padārtham matvā sarūpāṇām ekaśeṣaḥ ekavibhaktau iti ekaśeṣaḥ ārabhyate . (pas_9) ka_i,6.12-14 ro_i,26-27 {1 4} kim punaḥ nityaḥ śabdaḥ āhosvit kāryaḥ . (pas_9) ka_i,6.12-14 ro_i,26-27 {2 4} saṅgrahe etat prādhānyena parīkṣitam nityaḥ vā syāt kāryaḥ vā iti . (pas_9) ka_i,6.12-14 ro_i,26-27 {3 4} tatra uktāḥ doṣāḥ prayojanāni api …

… uktāni . (pas_9) ka_i,6.12-14 ro_i,26-27 {4 4} tatra tu eṣaḥ nirṇayaḥ yadi eva nityaḥ atha api kāryaḥ ubhayathā api lakṣaṇam pravartyam iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {1 33} katham punaḥ idam bhagavataḥ pāṇineḥ ācāryasya lakṣaṇam pravṛttam . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {2 33} siddhe śabdārthasambandhe . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {3 33} siddhe śabde arthe sambandhe ca iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {4 33} atha siddhaśabdasya kaḥ padārthaḥ . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {5 33} nityaparyāyavācī siddhaśabdaḥ . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {6 33} katham jñāyate . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {7 33} yat kūṭastheṣu avicāliṣu bhāveṣu vartate . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {8 33} tat yathā siddhā dyauḥ , siddhā pṛthivī siddham ākāśam iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {9 33} nanu ca bhoḥ kāryeṣu api vartate . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {10 33} tat yathā siddhaḥ odanaḥ , siddhaḥ sūpaḥ siddhā yavāgūḥ iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {11 33} yāvatā kāryeṣu api vartate tatra kutaḥ etat nityaparyāyavācinaḥ grahaṇam na punaḥ kārye yaḥ siddhaśabdaḥ iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {12 33} saṅgrahe tāvat kāryapratidvandvibhāvāt manyāmahe nityaparyāyavācinaḥ grahaṇam iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {13 33} iha api tat eva . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {14 33} atha vā santi ekapadāni api avadhāraṇāni . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {15 33} tat yathā : abbhakṣaḥ vāyubhakṣaḥ iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {16 33} apaḥ eva bhakṣayati vāyum eva bhakṣayati iti gamyate . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {17 33} evam iha api siddhaḥ eva na sādhyaḥ iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {18 33} atha vā pūrvapadalopaḥ atra draṣṭavyaḥ : atyantasiddhaḥ siddhaḥ iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {19 33} tat yathā devadattaḥ dattaḥ , satyabhāmā bhāmā iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {20 33} atha vā vyākhyānataḥ viśeṣapratipattiḥ na hi sandehāt alakṣaṇam iti nityaparyāyavācinaḥ grahaṇam iti vyākhyāsyāmaḥ . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {21 33} kim punaḥ anena varṇyena . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {22 33} kim na mahatā kaṇṭhena nityaśabdaḥ eva upāttaḥ yasmin upādīyamāne asandehaḥ syāt . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {23 33} maṅgalārtham . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {24 33} māṅgalikaḥ ācāryaḥ mahataḥ śāstraughasya maṅgalārtham siddhaśabdam āditaḥ prayuṅkte . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {25 33} maṅgalādīni hi śāstrāṇi prathante vīrapuruṣakāṇi ca bhavanti āyuṣmatpuruṣakāṇi ca . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {26 33} adhyetāraḥ ca siddhārthāḥ yathā syuḥ iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {27 33} ayam khalu api nityaśabdaḥ na avaśyam kūṭastheṣu avicāliṣu bhāveṣu vartate . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {28 33} kim tarhi . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {29 33} ābhīkṣṇye api vartate . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {30 33} tat yathā nityaprahasitaḥ nityaprajalpitaḥ iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {31 33} yāvatā ābhīkṣṇye api vartate tatra api anyena eva arthaḥ syāt vyākhyānataḥ viśeṣapratipattiḥ na hi sandehāt alakṣaṇam iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {32 33} paśyati tu ācāryaḥ maṅgalārthaḥ ca eva siddhaśabdaḥ āditaḥ prayuktaḥ bhaviṣyati śakṣyāmi ca enam nityaparyāyavācinam varṇayitum iti . (pas_10.1) ka_i,6.14-7.7 ro_i,27-30 {33 33} ataḥ siddhaśabdaḥ eva upāttaḥ na nityaśabdaḥ (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {1 47} atha kam punaḥ padārtham matvā eṣaḥ vigrahaḥ kriyate siddhe śabde arthe sambandhe ca iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {2 47} ākṛtim iti āha . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {3 47} kutaḥ etat . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {4 47} ākṛtiḥ hi nityā . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {5 47} dravyam anityam . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {6 47} atha dravye padārthe katham vigrahaḥ kartavyaḥ . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {7 47} siddhe śabde arthasambandhe ca iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {8 47} nityaḥ hi arthavatām arthaiḥ abhisambandhaḥ . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {9 47} atha vā dravye eva padārthe eṣaḥ vigrahaḥ nyāyyaḥ siddhe śabde arthe sambandhe ca iti. dravyam hi nityam ākṛtiḥ anityā . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {10 47} katham jñāyate . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {11 47} evam hi dṛśyate loke . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {12 47} mṛt kayā cit ākṛtyā yuktā piṇḍaḥ bhavati . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {13 47} piṇḍākṛtim upamṛdya ghaṭikāḥ kiryante . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {14 47} ghaṭikākṛtim upamṛdya kuṇḍikāḥ kriyante . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {15 47} tathā suvarṇam kayā cit ākṛtyā yuktam piṇḍaḥ bhavati . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {16 47} piṇḍākṛtim upamṛdya rucakāḥ kriyante . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {17 47} rucakākṛtim upamṛdya kaṭakāḥ kriyante . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {18 47} kaṭakākṛtim upmṛdya svastikāḥ kriyante . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {19 47} punaḥ āvṛttaḥ suvarṇapiṇḍaḥ punaḥ aparayā ākṛtyā yuktaḥ khadirāgārasavarṇe kuṇḍale bhavataḥ . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {20 47} ākṛtiḥ anyā ca anyā ca bhavati dravyam punaḥ tad eva . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {21 47} ākṛtyupamardena dravyam eva avaśiṣyate . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {22 47} ākṛtau api padārthe eṣaḥ vigrahaḥ nyāyyaḥ siddhe śabde arthe sambandhe ca iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {23 47} nanu ca uktam ākṛtiḥ anityā iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {24 47} na etat asti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {25 47} nityā ākṛtiḥ . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {26 47} katham . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {27 47} na kva cit uparatā iti kṛtvā sarvatra uparatā bhavati . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {28 47} dravyāntarasthā tu upalabhyate . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {29 47} atha vā na idam eva nityalakṣaṇam dhruvam kūṭastham avicāli anapāyopajanavikāri anutpatti avṛddhi avyayayogi iti tan nityam iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {30 47} tat api nityam yasmin tattvam na vihanyate . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {31 47} kim punaḥ tattvam . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {32 47} tadbhāvaḥ tattvam . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {33 47} ākṛtau api tattvam na vihanyate . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {34 47} atha vā kim naḥ etena idam nityam idam anityam iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {35 47} yat nityam tam padārtham matvā eṣaḥ vigrahaḥ kriyate siddhe śabde arthe sambandhe ca iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {36 47} katham punaḥ jñāyate siddhaḥ śabdaḥ arthaḥ sambandhaḥ ca iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {37 47} lokataḥ . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {38 47} yat loke artham upādāya śabdān prayuñjate . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {39 47} na eṣām nirvṛttau yatnam kurvanti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {40 47} ye punaḥ kāryāḥ bhāvāḥ nirvṛttau tāvat teṣām yatnaḥ kriyate . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {41 47} tat yathā . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {42 47} ghaṭena kāryam kariṣyan kumbhakārakulam gatvā āha kuru ghaṭam . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {43 47} kāryam anena kariṣyāmi iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {44 47} na tadvat śabdān prayokṣyamāṇaḥ vaiyākaraṇakulam gatvā āha . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {45 47} kuru śabdān . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {46 47} prayokṣye iti . (pas_10.2) ka_i,7.8-8.1 ro_i,30-32 {47 47} tāvati eva artham upādāya śabdān prayuñjate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {1 35} yadi tarhi lokaḥ eṣu pramāṇam kim śāstreṇa kriyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {2 35} lokataḥ arthaprayukte śabdaprayoge śāstreṇa dharmaniyamaḥ . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {3 35} lokataḥ arthaprayukte śabdaprayoge śāstreṇa dharmaniyamaḥ kriyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {4 35} kim idam dharmaniyamaḥ iti . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {5 35} dharmāya niyamaḥ dharmaniyamaḥ dharmārthaḥ vā niyamaḥ dharmaniyamaḥ dharmaprayojanaḥ vā niyamaḥ dharmaniyamaḥ . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {6 35} yathā laukikavaidikeṣu . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {7 35} priyataddhitāḥ dākṣiṇātyāḥ . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {8 35} yathā loke vede ca iti prayoktavye yathā laukikavaidikeṣu iti prayuñjate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {9 35} atha vā yuktaḥ eva taddhitārthaḥ . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {10 35} yathā laukikeṣu vaidikeṣu ca kṛtānteṣu . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {11 35} loke tāvat abhakṣyaḥ grāmyakukkuṭaḥ abhakṣyaḥ grāmyaśūkaraḥ iti ucyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {12 35} bhakṣyam ca nāma kṣutpratīghātārtham upādīyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {13 35} śakyam ca anena śvamāṃsādibhiḥ api kṣut pratihantum . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {14 35} tatra niyamaḥ kriyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {15 35} idam bhakṣyam . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {16 35} idam abhakṣyam iti . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {17 35} tathā khedāt strīṣu pravṛttiḥ bhavati . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {18 35} samānaḥ ca khedavigamaḥ gamyāyām ca agamyāyām ca . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {19 35} tatra niyamaḥ kriyate : iyam gamyā iyam agamyā iti . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {20 35} vede khalu api payovrataḥ brāhmaṇaḥ yavāgūvrataḥ rājanyaḥ āmikṣāvrataḥ vaiśyaḥ iti ucyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {21 35} vratam ca nāma abhyavahārārtham upādīyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {22 35} śakyam ca anena śālimāṃsādīni api vratayitum . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {23 35} tatra niyamaḥ kriyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {24 35} tathā bailvaḥ khādiraḥ vā yūpaḥ syāt iti ucyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {25 35} yūpaḥ ca nāma paśvanubandhārtham upādīyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {26 35} śakyam ca anena kim cit eva kāṣṭham ucchritya anucchritya vā paśuḥ anubanddhum . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {27 35} tatra niyamaḥ kriyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {28 35} tathā agnau kapālāni adhiśritya abhimantrayate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {29 35} bhṛgūṇām aṅgirasām gharmasya tapasā tapyadhvam iti . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {30 35} antareṇa api mantram agniḥ dahanakarmā kapālāni santāpayati . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {31 35} tatra niyamaḥ kriyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {32 35} evam kriyamāṇam abhyudayakāri bhavati iti . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {33 35} evam iha api samānāyām arthagatau śabdena ca apaśabdena ca dharmaniyamaḥ kriyate . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {34 35} śabdena eva arthaḥ abhidheyaḥ na apaśabdena iti . (pas_11) ka_i,8.1-22 ro_i,32-35 {35 35} evam kriyamāṇam abhyudayakāri bhavati iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {1 62} asti aprayuktaḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {2 62} santi vai śabdāḥ aprayuktāḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {3 62} tat yathā ūṣa tera cakra peca iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {4 62} kim ataḥ yat santi aprayuktāḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {5 62} prayogāt hi bhavān śabdānām sādhutvam adhyavasyati . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {6 62} ye idānīm aprayuktāḥ na amī sādhavaḥ syuḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {7 62} idam vipratiṣiddham yat ucyate santi vai śabdāḥ aprayuktāḥ iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {8 62} yadi santi na aprayuktāḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {9 62} atha aprayuktāḥ na santi . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {10 62} santi ca aprayuktāḥ ca iti vipratiṣiddham . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {11 62} prayuñjānaḥ eva khalu bhavān āha santi śabdāḥ aprayuktāḥ iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {12 62} kaḥ ca idānīm anyaḥ bhavajjātīyakaḥ puruṣaḥ śabdānām prayoge sādhuḥ syāt . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {13 62} na etat vipratiṣiddham . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {14 62} santi iti tāvat brūmaḥ yat etān śāstravidaḥ śāstreṇa anuvidadhate . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {15 62} aprayuktāḥ iti brūmaḥ yat loke aprayuktāḥ iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {16 62} yat api ucyate kaḥ ca idānīm anyaḥ bhavajjātīyakaḥ puruṣaḥ śabdānām prayoge sādhuḥ syāt iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {17 62} na brūmaḥ asmābhiḥ aprayuktāḥ iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {18 62} kim tarhi . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {19 62} loke aprayuktāḥ iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {20 62} nanu ca bhavān api abhyantaraḥ loke . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {21 62} abhyantaraḥ aham loke na tu aham lokaḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {22 62} asti aprayuktaḥ iti cet na arthe śabdaprayogāt . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {23 62} asti aprayuktaḥ iti cet tat na . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {24 62} kim kāraṇam . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {25 62} arthe śabdaprayogāt . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {26 62} arthe śabdāḥ prayujyante . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {27 62} santi ca eṣām śabdānām arthāḥ yeṣu artheṣu prayujyante . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {28 62} aprayogaḥ prayogānyatvāt . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {29 62} aprayogaḥ khalu eṣāṃ śabdānām nyāyyaḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {30 62} kutaḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {31 62} prayogānyatvāt . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {32 62} yat eteṣām śabdānām arthe anyān śabdān prayuñjate . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {33 62} tat yathā . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {34 62} ūṣa iti etasya śabdasya arthe kva yūyam uṣitāḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {35 62} tera iti asya arthe kim yūyam tīrṇāḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {36 62} cakra iti asya arthe kim yūyam kṛtavantaḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {37 62} peca iti asya arthe kim yūyam pakvavantaḥ iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {38 62} aprayukte dīrghasattravat . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {39 62} yadi api aprayuktāḥ avaśyam dīrghasattravat lakṣaṇena anuvidheyāḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {40 62} tat yathā . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {41 62} dīrghasattrāṇi vārṣaśatikāni vārṣasahasrikāṇi ca . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {42 62} na ca adyatve kaḥ cit api vyavaharati . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {43 62} kevalam ṛṣisampradāyaḥ dharmaḥ iti kṛtvā yājñikāḥ śāstreṇa anuvidadhate . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {44 62} sarve deśāntare . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {45 62} sarve khalu api ete śabdāḥ deśāntare prayujyante . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {46 62} na ca ete upalabhyante . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {47 62} upalabdhau yatnaḥ kriyatām . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {48 62} mahān hi śabdasya prayogaviṣayaḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {49 62} saptadvīpā vasumatī trayaḥ lokāḥ catvāraḥ vedāḥ sāṅgāḥ sarahasyāḥ bahudhā vibhinnāḥ ekaśatam adhvaryuśākhāḥ sahasravartmā sāmavedaḥ ekaviṃsatidhā bāhvṛcyam navadhā ātharvaṇaḥ vedaḥ vākovākyam itihāsaḥ purāṇam vaidyakam iti etāvān śabdasya prayogaviṣayaḥ . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {50 62} etāvantam śabdasya prayogaviṣayam ananuniśamya santi aprayuktāḥ iti vacanam kevalam sāhasamātram . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {51 62} etasmin atimahati śabdasya prayogaviṣaye te te śabdāḥ tatra tatra niyataviṣayāḥ dṛśyante . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {52 62} tat yathā . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {53 62} śavatiḥ gatikarmā kambojeṣu eva bhāṣitaḥ bhavati . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {54 62} vikāre enam āryāḥ bhāṣante śavaḥ iti . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {55 62} hammatiḥ surāṣṭreṣu raṃhatiḥ prācyamadhyeṣu gamim eva tu āryāḥ prayuñjate . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {56 62} dātiḥ lavanārthe prācyeṣu dātram udīcyeṣu . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {57 62} ye ca api ete bhavataḥ aprayuktāḥ abhimatāḥ śabdāḥ eteṣām api prayogaḥ dṛśyate . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {58 62} kva . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {59 62} vede . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {60 62} yat vaḥ revatīḥ revatyam tat ūṣa . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {61 62} yat me naraḥ śrutyam brahma cakra . (pas_12) ka_i,8.23-10.3 ro_i,35-39 {62 62} yatra naḥ cakra jarasam tanunām iti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {1 54} kim punaḥ śabdasya jñāne dharmaḥ āhosvit prayoge . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {2 54} kaḥ ca atra viśeṣaḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {3 54} jñāne dharmaḥ iti cet tathā adharmaḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {4 54} jñāne dharmaḥ iti cet tathā adharmaḥ prāpnoti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {5 54} yaḥ hi śabdān jānāti apaśabdān api asau jānāti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {6 54} yathā eva śabdajñāne dharmaḥ evam apaśabdajñāne api adharmaḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {7 54} atha vā bhūyān adharmaḥ prāpnoti .bhūyāṃsaḥ apaśabdāḥ alpīyāṃsaḥ śabdāḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {8 54} ekaikasya śabdasya bahavaḥ apabhraṃśāḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {9 54} tat yathā . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {10 54} gauḥ iti asya gāvī goṇī gotā gopotalikā iti evamādayaḥ apabhraṃśāḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {11 54} ācāre niyamaḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {12 54} ācāre punaḥ ṛṣiḥ niyamam vedayate . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {13 54} te asurāḥ helayaḥ helayaḥ iti kurvantaḥ parābabhūvuḥ iti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {14 54} astu tarhi prayoge . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {15 54} prayoge sarvalokasya . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {16 54} yadi prayoge dharmaḥ sarvaḥ lokaḥ abhyudayena yujyeta . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {17 54} kaḥ ca idānīm bhavataḥ matsaraḥ yadi sarvaḥ lokaḥ abhyudayena yujyeta . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {18 54} na khalu kaḥ cit matsaraḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {19 54} prayatnānarthakyam tu bhavati . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {20 54} phalavatā ca nāma prayatnena bhavitavyam na ca prayatnaḥ phalāt vyatirecyaḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {21 54} nanu ca ye kṛtaprayatnāḥ te sādhīyaḥ śabdān prayokṣyante . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {22 54} te eva sādhīyaḥ abhyudayena yokṣyante . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {23 54} vyatirekaḥ api vai lakṣyate . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {24 54} dṛśyante hi kṛtaprayatnāḥ ca apravīṇāḥ akṛtaprayatnāḥ ca pravīṇāḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {25 54} tatra phalavyatirekaḥ api syāt . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {26 54} evam tarhi na api jñāne eva dharmaḥ na api prayoge eva . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {27 54} kim tarhi śāstrapūrvake prayoge abhyudayaḥ tat tulyam vedaśabdena . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {28 54} śāstrapūrvakam yaḥ śabdān prayuṅkte saḥ abhyudayena yujyate . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {29 54} tat tulyam vedaśabdena . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {30 54} vedaśabdāḥ api evam abhivadanti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {31 54} yaḥ agniṣṭomena yajate yaḥ u ca enam evam veda . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {32 54} yaḥ agnim nāciketam cinute yaḥ u ca enam evam veda . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {33 54} aparaḥ āha : tat tulyam vedaśabdena iti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {34 54} yathā vedaśabdāḥ niyamapūrvam adhītāḥ phalavantaḥ bhavanti evam yaḥ śāstrapūrvakam śabdān prayuṅkte saḥ abhyudayena yujyate iti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {35 54} atha vā punaḥ astu jñāne eva dharmaḥ iti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {36 54} nanu ca uktam jñāne dharmaḥ iti cet tathā adharmaḥ iti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {37 54} na eṣaḥ doṣaḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {38 54} śabdapramāṇakāḥ vayam . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {39 54} yat śabdaḥ āha tat asmākam pramāṇam . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {40 54} śabdaḥ ca śabdajñāne dharmam āha na apaśabdajñāne adharmam . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {41 54} yat ca punaḥ aśiṣṭāpratiṣiddham na eva tat doṣāya bhavati na abhyudayāya . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {42 54} tat yathā . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {43 54} hikkitahasitakaṇḍūyitāni na eva doṣāya bhavanti na api abhyudayāya . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {44 54} atha vā abhyupāyaḥ eva apaśabdajñānam śabdajñāne . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {45 54} yaḥ apaśabdān jānāti śabdān api asau jānāti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {46 54} tat evam jñāne dharmaḥ iti bruvataḥ arthāt āpannam bhavati apaśabdajñānapūrvake śabdajñāne dharmaḥ iti . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {47 54} atha vā kūpakhānakavat etat bhavati . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {48 54} tat yathā kūpakhānakaḥ khanan yadi api mṛdā pāṃsubhiḥ ca avakīrṇaḥ bhavati saḥ apsu sañjātāsu tataḥ eva tam guṇam āsādayati yena saḥ ca doṣaḥ nirhaṇyate bhūyasā ca abhyudayena yogaḥ bhavati evam iha api yadi api apaśabdajñāne adharmaḥ tathā api yaḥ tu asau śabdajñāne dharmaḥ tena saḥ ca doṣaḥ nirghāniṣyate bhūyasā ca abhyudayena yogaḥ bhaviṣyati . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {49 54} yat api ucyate ācāre niyamaḥ iti yājñe karmaṇi saḥ niyamaḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {50 54} evam hi śrūyate . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {51 54} yarvāṇaḥ tarvāṇaḥ nāma ṛṣayaḥ babhūvuḥ pratyakṣadharmāṇaḥ parāparajñāḥ viditaveditavyāḥ adhigatayāthātathyāḥ . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {52 54} te tatrabhavantaḥ yat vā naḥ tat vā naḥ iti proyoktavye yar vā ṇaḥ tar vā ṇaḥ iti prayuñjate yājñe punaḥ karmaṇi na apabhāṣante . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {53 54} taiḥ punaḥ asuraiḥ yājñe karmaṇi apabhāṣitam . (pas_13) ka_i,10.4-11.14 ro_i,39-42 {54 54} tataḥ te parābabhūtāḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {1 59} atha vyākaraṇam iti asya śabdasya kaḥ padārthaḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {2 59} sūtram . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {3 59} sūtre vyākaraṇe ṣaṣṭhyarthaḥ anupapannaḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {4 59} sūtre vyākaraṇe ṣaṣṭhyarthaḥ na upapadyate vyākaraṇasya sūtram iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {5 59} kim hi tat anyat sūtrāt vyākaraṇam yasya adaḥ sūtram syāt . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {6 59} śabdāpratipattiḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {7 59} śabdānām ca apratipattiḥ prāpnoti vyākaraṇāt śabdān pratipadyāmahe iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {8 59} na hi sūtrataḥ eva śabdān pratipadyante . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {9 59} kim tarhi . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {10 59} vyākhyānataḥ ca . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {11 59} nanu ca tat eva sūtram vigṛhītam vyākhyānam bhavati . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {12 59} na kevalāni carcāpadāni vyākhyanam vṛddhiḥ āt aic iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {13 59} kim tarhi . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {14 59} udāharaṇam pratyudāharaṇam vākyādhyāhāraḥ iti etat samuditam vyākhyānam bhavati . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {15 59} evam tarhi śabdaḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {16 59} śabde lyuḍarthaḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {17 59} yadi śabdaḥ vyākaraṇam lyuḍarthaḥ na upapadyate vyākriyate anena iti vyākaraṇam . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {18 59} na hi śabdena kim cit vyākriyate . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {19 59} kena tarhi . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {20 59} sūtreṇa . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {21 59} bhave . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {22 59} bhave ca taddhitaḥ na upapadyate vyākaraṇe bhavaḥ yogaḥ vaiyākaraṇaḥ iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {23 59} na hi śabde bhavaḥ yogaḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {24 59} kva tarhi . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {25 59} sūtre . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {26 59} proktādayaḥ ca taddhitāḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {27 59} proktādayaḥ ca taddhitāḥ na upapadyante pāṇininā proktam pāṇinīyam , āpiśalam , kāśakṛtsnam iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {28 59} na hi pāṇininā śabdāḥ proktāḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {29 59} kim tarhi . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {30 59} sūtram . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {31 59} kimartham idam ubhayam ucyate bhave proktādayaḥ ca taddhitāḥ iti na proktādayaḥ ca taddhitāḥ iti eva bhave api taddhitaḥ coditaḥ syāt . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {32 59} purastāt idam ācāryeṇa dṛṣṭam bhave taddhitaḥ iti tat paṭhitam . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {33 59} tataḥ uttarakālam idam dṛṣṭam proktādayaḥ ca taddhitāḥ iti tat api paṭhitam . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {34 59} na ca idānīm ācāryāḥ sūtrāṇi kṛtvā nivartayanti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {35 59} ayam tāvat adoṣaḥ yat ucyate śabde lyuḍarthaḥ iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {36 59} na avaśyam karaṇādhikaraṇayoḥ eva lyuṭ vidhīyate kim tarhi anyeṣu api kārakeṣu kṛtyalyuṭaḥ bahulam iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {37 59} tat yathā praskandanam prapatanam iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {38 59} atha vā śabdaiḥ api śabdāḥ vyākriyante . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {39 59} tat yathā gauḥ iti ukte sarve sandehāḥ nivartante na aśvaḥ na gardabhaḥ iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {40 59} ayam tarhi doṣaḥ bhave proktādayaḥ ca taddhitāḥ iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {41 59} evam tarhi lakṣyalakṣaṇe vyākaraṇam . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {42 59} lakṣyam ca lakṣaṇam ca etat samuditam vyākaraṇam bhavati . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {43 59} kim punaḥ lakṣyam lakṣaṇam ca . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {44 59} śabdaḥ lakṣyam sūtram lakṣaṇam . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {45 59} evam api ayam doṣaḥ samudāye vyākaraṇaśabdaḥ pravṛttaḥ avayave na upapadyate . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {46 59} sūtrāṇi ca adhīyānaḥ iṣyate vaiyākaraṇaḥ iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {47 59} na eṣaḥ doṣaḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {48 59} samudāyeṣu hi śabdāḥ pravṛttāḥ avayaveṣu api vartante . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {49 59} tat yathā pūrve pañcālāḥ , uttare pañcālāḥ , tailam bhuktam , ghṛtam bhuktam , śuklaḥ , nīlaḥ , kṛṣṇaḥ iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {50 59} evam ayam samudāye vyākaraṇaśabdaḥ pravṛttaḥ avayave api vartate . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {51 59} atha vā punaḥ astu sūtram . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {52 59} nanu ca uktam sūtre vyākaraṇe ṣaṣṭhyarthaḥ anupapannaḥ iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {53 59} na eṣa doṣaḥ . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {54 59} vyapadeśivadbhāvena bhaviṣyati . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {55 59} yat api ucyate śabdāpratipattiḥ iti na hi sūtrataḥ eva śabdān pratipadyante kim tarhi vyākhyānataḥ ca iti parihṛtam etat tat eva sūtram vigṛhītam vyākhyānam bhavati iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {56 59} nanu ca uktam na kevalāni carcāpadāni vyākhyānam vṛddhiḥ āt aic iti kim tarhi udāharaṇam pratyudāharaṇam vākyādhyāhāraḥ iti etat samuditam vyākhyānam bhavati iti . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {57 59} avijānataḥ etat evam bhavati . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {58 59} sūtrataḥ eva hi śabdān pratipadyante . (pas_14) ka_i,11.14-12.27 ro_i,42-47 {59 59} ātaḥ ca sūtrataḥ eva yaḥ hi utsūtram kathayet na adaḥ gṛhyeta . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {1 80} atha kimarthaḥ varṇānām upadeśaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {2 80} vṛttisamavāyārthaḥ upadeśaḥ . vṛttisamavāyārthaḥ varṇānām upadeśaḥ kartavyaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {3 80} kim idam vṛttisamavayārthaḥ iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {4 80} vṛttaye samavāyaḥ vṛttisamavāyaḥ , vṛttyarthaḥ vā samavāyaḥ vṛttisamavāyaḥ , vṛttiprayojanaḥ vā vṛttisamavayaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {5 80} kā punaḥ vṛttiḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {6 80} śāstrapravṛttiḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {7 80} atha kaḥ samavayaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {8 80} varṇānām ānupūrvyeṇa sanniveśaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {9 80} atha kaḥ upadeśaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {10 80} uccāraṇam . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {11 80} kutaḥ etat . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {12 80} diśiḥ uccāraṇakriyaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {13 80} uccārya hi varṇān āha : upadiṣṭāḥ ime varṇāḥ iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {14 80} anubandhakaraṇārthaḥ ca . anubandhakaraṇārthaḥ ca varṇānām upadeśaḥ kartavyaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {15 80} anubandhān āsaṅkṣyāmi iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {16 80} na hi anupadiśya varṇān anubandhāḥ śakyāḥ āsaṅktum . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {17 80} saḥ eṣaḥ varṇānām upadeśaḥ vṛttisamavāyārthaḥ ca anubandhakaraṇārthaḥ ca . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {18 80} vṛttisamavāyaḥ ca anubandhakaraṇārthaḥ ca pratyāhārārtham . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {19 80} pratyāhāraḥ vṛttyarthaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {20 80} iṣṭabuddhyarthaḥ ca . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {21 80} iṣṭabuddhyarthaḥ ca varṇānām upadeśaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {22 80} iṣṭān varṇān bhotsye iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {23 80} iṣṭabuddhyarthaḥ ca iti cet udāttānudāttasvaritānunāsikdīrghaplutānām api upadeśaḥ . iṣṭabuddhyarthaḥ ca iti cet udāttānudāttasvaritānunāsikdīrghaplutānām api upadeśaḥ kartavyaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {24 80} evaṅguṇāḥ api hi varṇāḥ iṣyante . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {25 80} ākṛtyupadeśāt siddham . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {26 80} ākṛtyupadeśāt siddham etat . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {27 80} avarṇākṛtiḥ upadiṣṭā sarvam avarṇakulam grahīṣyati . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {28 80} tathā ivarṇakulākṛtiḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {29 80} tathā uvarṇakulākṛtiḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {30 80} ākṛtyupadeśāt siddham iti cet saṃvṛtādīnām pratiṣedhaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {31 80} ākṛtyupadeśāt siddham iti cet saṃvṛtādīnām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {32 80} ke punaḥ saṃvṛtādayaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {33 80} saṃvṛtaḥ kalaḥ dhmātaḥ eṇīkṛtaḥ ambūkṛtaḥ ardhakaḥ grastaḥ nirastaḥ pragītaḥ upagītaḥ kṣviṇṇaḥ romaśaḥ iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {34 80} aparaḥ āha : grastam nirastam avilambitam nirhatam ambūkṛtam dhmātam atho vikampitam sandaṣṭam eṇīkṛtam ardhakam drutam vikīrṇam etāḥ svaradoṣabhāvanāḥ iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {35 80} ataḥ anye vyañjanadoṣāḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {36 80} na eṣaḥ doṣaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {37 80} gargādibidādipāṭhāt saṃvṛtādīnām nivṛttiḥ bhaviṣyati . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {38 80} asti anyat gargādibidādipāṭhe prayojanam . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {39 80} kim . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {40 80} samudāyānām sādhutvam yathā syāt iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {41 80} evam tarhi aṣṭādaśadhā bhinnām nivṛttakalādikām avarṇasya pratyāpattim vakṣyāmi . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {42 80} sā tarhi vaktavyā . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {43 80} liṅgārthā tu pratyāpattiḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {44 80} liṅgārtha sā tarhi bhaviṣyati . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {45 80} tat tarhi vaktavyam . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {46 80} yadi api etat ucyate atha vā etarhi anubandhaśatam na uccāryam itsañjñā ca na vaktavyā lopaḥ ca na vaktavyaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {47 80} yat anubandhaiḥ kriyate tat kalādibhiḥ kariṣyati . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {48 80} sidhyati evam apāṇinīyam tu bhavati . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {49 80} yathānyāsam eva astu . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {50 80} nanu ca uktam ākṛtyupadeśāt siddham iti cet saṃvṛtādīnām pratiṣedhaḥ iti .parihṛtam etat gargādibidādipāṭhāt saṃvṛtādīnām nivṛttiḥ bhaviṣyati . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {51 80} nanu ca anyat gargādibidādipāṭhe prayojanam uktam . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {52 80} kim . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {53 80} samudāyānām sādhutvam yathā syāt iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {54 80} evam tarhi ubhayam anena kriyate . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {55 80} pāṭhaḥ ca eva viśeṣyate kalādayaḥ ca nivartyante . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {56 80} katham punaḥ ekena yatnena ubhayam labhyam . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {57 80} labhyam iti āha . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {58 80} katham . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {59 80} dvigatāḥ api hetavaḥ bhavanti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {60 80} tat yathā : āmrāḥ ca siktāḥ pitaraḥ ca prīṇitāḥ iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {61 80} tathā vākyāni api ḍviṣṭhāni bhavanti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {62 80} śvetaḥ dhāvati , alambusānām yātā iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {63 80} atha vā idam tāvat ayam praṣṭavyaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {64 80} kve ime saṃvṛtādayaḥ śrūyeran iti . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {65 80} āgameṣu . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {66 80} āgamāḥ śuddhāḥ paṭhyante . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {67 80} vikāreṣu tarhi . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {68 80} vikārāḥ śuddhāḥ paṭhyante . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {69 80} pratyayeṣu tarhi . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {70 80} pratyayāḥ śuddhāḥ paṭhyante . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {71 80} dhātuṣu tarhi . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {72 80} dhātavaḥ api śuddhāḥ paṭhyante . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {73 80} prātipadikeṣu tarhi . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {74 80} prātipadikāni api śuddhāni paṭhyante . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {75 80} yāni tarhi agrahaṇāni prātipadikāni . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {76 80} eteṣām api svaravarṇānupūrvījñānārthaḥ upadeśaḥ kartavyaḥ . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {77 80} śaśaḥ ṣaṣaḥ iti mā bhūt . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {78 80} palāśaḥ palāṣaḥ iti mā bhūt . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {79 80} mañcakaḥ mañjakaḥ iti mā bhūt . (pas_15) ka_i,13.1-14.22 ro_i,47-53 {80 80} āgamāḥ ca vikārāḥ ca pratyayāḥ saha dhātubhiḥ uccāryante tataḥ teṣu na ime prāptāḥ kalādayaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {1 74} akārasya vivṛtopadeśaḥ ākāragrahaṇārthaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {2 74} akārasya vivṛtopadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {3 74} kim prayojanam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {4 74} ākāragrahaṇārthaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {5 74} akāraḥ savarṇagragaṇena ākāram api yathā gṛhṇīyāt . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {6 74} kim ca kāraṇam na gṛhṇīyāt . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {7 74} vivārabhedāt . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {8 74} kim ucyate vivārabhedāt iti na punaḥ kālabhedād api . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {9 74} yathā eva hi vivārabhinnaḥ evam kālabhinnaḥ api . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {10 74} satyam etat . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {11 74} vakṣyati tulyāsyaprayatnam savarṇam iti atra āsyagrahaṇasya prayojanam āsye yeṣām tulyaḥ deśaḥ prayatnaḥ ca te savarṇasañjñakāḥ bhavanti iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {12 74} bāhyaḥ ca punaḥ āsyāt kālaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {13 74} tena syāt eva kālabhinnasya grahaṇam na punaḥ vivārabhinnasya . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {14 74} kim punaḥ idam vivṛtasya upadiśyamānasya prayojanam anvākhyāyate āhosvit saṃvṛtasya upadiśyamānasya vivṛtopadeśaḥ codyate . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {15 74} vivṛtasya upadiśyamānasya prayojanam anvākhyāyate . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {16 74} katham jñāyate . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {17 74} yat ayam a a iti akārasya vivṛtasya saṃvṛtatāpratyāpattim śāsti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {18 74} na etat asti jñāpakam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {19 74} asti hi anyat etasya vacane prayojanam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {20 74} kim . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {21 74} atikhaṭvaḥ , atimālaḥ iti atra āntaryataḥ vivṛtasya vivṛtaḥ prāpnoti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {22 74} saṃvṛtaḥ syāt iti evamarthā pratyāpattiḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {23 74} na etat asti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {24 74} na eva loke na ca vede akāro vivṛtaḥ asti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {25 74} kaḥ tarhi . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {26 74} saṃvṛtaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {27 74} yaḥ asti saḥ bhaviṣyati . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {28 74} tat etat pratyāpattivacanam jñāpakam eva bhaviṣyati vivṛtasya upadiśyamānasya prayojanam anvākhyāyate iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {29 74} kaḥ punaḥ atra viśeṣaḥ vivṛtasya upadiśyamānasya prayojanam anvākhyāyeta saṃvṛtasya upadiśyamānasya vā vivṛtopadeśaḥ codyeta iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {30 74} na khalu kaḥ cid viśeṣaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {31 74} āhopuruṣikāmātram tu bhavān āha saṃvṛtasya upadiśyamānasya vivṛtopadeśaḥ codyate iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {32 74} vayam tu brūmaḥ vivṛtasya upadiśyamānasya prayojanam anvākhyāyate iti. tasya vivṛtopadeśāt anyatra api vivṛtopadeśaḥ savarṇagrahaṇārthaḥ . tasya etasya ākṣarasamāmnāyikasya vivṛtopadeśāt anyatra api vivṛtopadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {33 74} kva anyatra . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {34 74} dhātuprātipadikapratyayanipātasthasya . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {35 74} kim prayojanam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {36 74} savarṇagrahaṇārthaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {37 74} ākṣarasamāmnāyikena asya grahaṇam yathā syāt . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {38 74} kim ca kāraṇam na syāt . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {39 74} vivārabhedāt eva . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {40 74} ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati ākṣarasamāmnāyikena dhātvādisthasya grahaṇam iti yat ayam akaḥ savarṇe dīrghaḥ iti pratyāhāre akaḥ grahaṇam karoti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {41 74} katham kṛtvā jñāpakam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {42 74} na hi dvayoḥ ākṣarasamāmnāyikayoḥ yugapat samavasthānam asti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {43 74} na etat asti jñāpakam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {44 74} asti hi anyat etasya vacane prayojanam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {45 74} kim. yasya ākṣarasamāmnāyikena grahaṇam asti tadartham etat syāt . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {46 74} khaṭvāḍhakam mālāḍhakam iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {47 74} sati prayojane na jñāpakam bhavati . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {48 74} tasmāt vivṛtopadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {49 74} kaḥ eṣaḥ yatnaḥ codyate vivṛtopadeśaḥ nāma . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {50 74} vivṛtaḥ vā upadiśyeta saṃvṛtaḥ vā kaḥ nu atra viśeṣaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {51 74} saḥ eṣaḥ sarvaḥ evamarthaḥ yatnaḥ yāni etāni prātipadikāni agrahaṇāni teṣām etena abhyupāyena upadeśaḥ codyate . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {52 74} tat guru bhavati . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {53 74} tasmāt vaktavyam dhātvādisthaḥ ca vivṛtaḥ iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {54 74} dīrghaplutavacane ca saṃvṛtanivṛttyarthaḥ . dīrghaplutavacane ca saṃvṛtanivṛttyarthaḥ vivṛtopadeśaḥ …

… kartavyaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {55 74} dīrghaplutau saṃvṛtau mā bhūtām iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {56 74} vṛkṣābhyām devadattā iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {57 74} na eva loke na ca vede dīrghaplutau saṃvṛtau staḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {58 74} kau tarhi . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {59 74} vivṛtau . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {60 74} yau staḥ tau bhaviṣyataḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {61 74} sthānī prakalpayet etau anusvāraḥ yathā yaṇam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {62 74} saṃvṛtaḥ sthānī saṃvṛtau dīrghaplutau prakalpayet anusvāraḥ yathā yaṇam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {63 74} tat yathā sayśyantā savśvatsaraḥ yalś lokam talś lokam iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {64 74} ansvāraḥ sthānī yaṇam anunāsikam prakalpayati . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {65 74} viṣamaḥ upanyāsaḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {66 74} yuktam yat sataḥ tatra prakḷptiḥ bhavati . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {67 74} santi hi yaṇaḥ sānunāsikāḥ niranunāsikāḥ ca . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {68 74} dīrghaplutau punaḥ na eva loke na ca veda saṃvṛtau staḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {69 74} kau tarhi . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {70 74} vivṛtau . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {71 74} yau staḥ tau bhaviṣyataḥ . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {72 74} evam api kutaḥ etat tulyasthānau prayatnabhinnau bhaviṣyataḥ na punaḥ tulyaprayatnau sthānabhinnau syātām īkāraḥ ūkāraḥ vā iti . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {73 74} vakṣyati sthāne antaratamaḥ iti atra sthāne iti vartamāne punaḥ sthānegrahaṇasya prayojanam . (śs_1.1) ka_i,15.2-16.18 ro_i,54-60 {74 74} yatra anekavidham āntaryam tatra sthānataḥ eva āntaryam balīyaḥ yathā syāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {1 109} tatra anuvṛttinirdeśe savarṇāgrahaṇam anaṇtvāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {2 109} tatra anuvṛttinirdeśe savarṇānām grahaṇam na prāpnoti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {3 109} asya cvau yasya īti ca . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {4 109} kim kāraṇam . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {5 109} anaṇtvāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {6 109} na hi ete aṇaḥ ye anuvṛttau . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {7 109} ke tarhi . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {8 109} ye akṣarasamāmnaye upadiśyante . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {9 109} ekatvāt akārasya siddham . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {10 109} ekaḥ ayam akāraḥ yaḥ ca akṣarasamāmnaye yaḥ ca anuvṛttau yaḥ ca dhātvādisthaḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {11 109} anubandhasaṅkaraḥ tu . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {12 109} anubandhasaṅkaraḥ tu prāpnoti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {13 109} karmaṇi aṇ , ātaḥ anupasarge kaḥ iti ke api ṇitkṛtam prāpnoti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {14 109} ekājanekājgrahaṇeṣu ca anupapattiḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {15 109} ekājanekājgrahaṇeṣu ca anupapattiḥ bhaviṣyati . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {16 109} tatra kaḥ doṣaḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {17 109} kiriṇā giriṇā iti atra ekājlakṣaṇam antodāttatvam prāpnoti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {18 109} iha ca ghaṭena tarati ghaṭika iti dvyajlakṣaṇaḥ ṭhan na prāpnoti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {19 109} dravyavat ca upacārāḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {20 109} dravyavat ca upacārāḥ prāpnuvanti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {21 109} tat yathā . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {22 109} dravyeṣu na ekena ghaṭena anekaḥ yugapat kāryam karoti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {23 109} evam imam akāram na anekaḥ yugapat uccārayet . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {24 109} viṣayeṇa tu nānāliṅgakāraṇāt siddham . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {25 109} yat ayam viṣaye viṣaye nānāliṅgam akāram karoti karmaṇi aṇ ātaḥ anupasarge kaḥ iti tena jñāyate nānubandhasaṅkaraḥ asti iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {26 109} yadi hi syāt nānāliṅgakaraṇam anarthakam syāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {27 109} ekam eva ayam sarvaguṇam uccārayet . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {28 109} na etat asti jñapakam . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {29 109} itsañjñāprakḷptyartham etat syāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {30 109} na hi ayam anubandhaiḥ śalyakavat śakyaḥ upacetum . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {31 109} itsañjñayām hi doṣaḥ syāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {32 109} āyamya hi dvayoḥ itsañjñā syāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {33 109} kayoḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {34 109} ādyantayoḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {35 109} evam tarhi viṣayeṇa tu punaḥ liṅgakaraṇāt siddham . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {36 109} yat ayam viṣaye viṣaye punaḥ liṅgam akāram karoti prāk dīvyataḥ aṇ , śivādibhyaḥ aṇ iti tena jñāyate na anubandhasaṅkaraḥ asti iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {37 109} yadi hi syāt punaḥ liṅgakaraṇam anarthakam syāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {38 109} atha vā punaḥ astu viṣayeṇa tu nānāliṅgakāraṇāt siddham iti eva . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {39 109} nanu ca uktam itsañjñāprakḷptyartham etat syāt iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {40 109} na eṣa doṣaḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {41 109} lokataḥ etat siddham . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {42 109} tat yathā : loke kaḥ cit devadattam āha : iha muṇḍo bhava , iha jaṭī bhava , iha śikhī bhava iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {43 109} yalliṅgaḥ yatra ucyate talliṅgaḥ tatra upatiṣṭhate . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {44 109} evam akāraḥ yalliṅgaḥ yatra ucyate talliṅgaḥ tatra upasthāsyate . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {45 109} yat api ucyate ekājanekājgrahaṇeṣu ca anupapattiḥ iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {46 109} ekājanekājgrahaṇeṣu ca āvṛttisaṅkhyānāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {47 109} ekājanekājgrahaṇeṣu ca āvṛtteḥ saṅkhyānāt anekāctvam bhaviṣyati . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {48 109} tat yathā saptadaśa sāmidhenyaḥ bhavanti iti triḥ prathamam anvāha triḥ uttamam iti āvṛttitaḥ saptadaśatvam bhavati . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {49 109} evam iha api āvṛttitaḥ anekāctvam bhaviṣyati . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {50 109} bhaved āvṛttitaḥ kāryam parihṛtam . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {51 109} iha tu khalu kiriṇā giriṇā iti ekājlakṣaṇam antodāttatvam prāpnoti eva . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {52 109} etat api siddham . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {53 109} katham . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {54 109} lokataḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {55 109} tat yathā loke ṛṣisahasram ekām kapilām ekaikaśaḥ sahasrakṛtvaḥ dattvā tayā sarve te sahasradakṣiṇaḥ saṃpannāḥ evam iha api anekāctvam bhaviṣyati . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {56 109} yat api ucyate dravyavat ca upacārāḥ prāpnuvanti iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {57 109} bhavet yat asambhavi kāryam tat na anekaḥ yugapat kuryāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {58 109} yat tu khalu sambhavi kāryam anekaḥ api tat yugapat karoti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {59 109} tat yathā ghaṭasya darśanam sparśanam vā . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {60 109} sambhavi ca idam kāryam akārasya uccāraṇam nāma anekaḥ api tat yugapat kariṣyati . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {61 109} ānyabhāvyam tu kālaśabdavyavāyāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {62 109} ānyabhāvyam tu akārasya . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {63 109} kutaḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {64 109} kālaśabdavyavāyāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {65 109} kālavyavāyāt śabdavyavāyāt ca . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {66 109} kālavyāvāyāt : daṇḍa , agram . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {67 109} śabdavyavāyāt : daṇḍaḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {68 109} na ca ekasya ātmanaḥ vyavāyena bhavitavyam . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {69 109} bhavati cet bhavati ānyabhāvyam akārasya . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {70 109} yugapat ca deśapṛthaktvadarśanāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {71 109} yugapat ca deśapṛthaktvadarśanāt manyāmahe ānyabhāvyam akārasya iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {72 109} yat ayam yugapat deśapṛthaktveṣu upalabhyate . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {73 109} aśvaḥ , arkaḥ , arthaḥ iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {74 109} na hi ekaḥ devadattaḥ yugapat srughne ca bhavati mathurāyām ca . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {75 109} yadi punaḥ ime varṇāḥ śakunivat syuḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {76 109} tat yathā śakunayaḥ āśugamitvāt purastāt utpatitāḥ paścāt dṛśyante evam ayam akāraḥ da iti atra dṛṣṭaḥ ṇḍa iti atra dṛśyate . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {77 109} na evam śakyam . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {78 109} anityatvam evam syāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {79 109} nityāḥ ca śabdāḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {80 109} nityeṣu ca śabdeṣu kūṭasthaiḥ avicālibhiḥ varṇaiḥ bhavitavyam anapāyopajanavikāribhiḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {81 109} yadi ca ayam da iti atra dṛṣṭaḥ ṇḍa iti atra dṛśyeta na ayam kūṭasthaḥ syāt . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {82 109} yadi punaḥ ime varṇāḥ ādityavat syuḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {83 109} tat yathā ekaḥ ādityaḥ anekādhikaraṇsthaḥ yugapat deśapṛthaktveṣu upalabhyate . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {84 109} viṣamaḥ upanyāsaḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {85 109} na ekaḥ draṣṭā ādityam anekādhikaraṇastham yugapat deśapṛthaktveṣu upalabhate . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {86 109} akāram punaḥ upalabhate . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {87 109} akāram api na upalabhate . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {88 109} kim kāraṇam . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {89 109} śrotropalabdhiḥ buddhinirgrāhyaḥ prayogeṇa abhijvalitaḥ ākāśadeśaḥ śabdaḥ ekam ca ākāśam . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {90 109} ākāśadeśāḥ api bahavaḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {91 109} yāvatā bahavaḥ tasmāt ānyabhāvyam akārasya . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {92 109} ākṛtigrahaṇāt siddham . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {93 109} avarṇākṛtiḥ upadiṣṭā sarvam avarṇakulam grahīṣyati . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {94 109} tathā ivarṇākṛtiḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {95 109} tathā uvarṇākṛtiḥ . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {96 109} tadvat ca taparakaraṇam . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {97 109} evam ca kṛtvā taparāḥ kriyante . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {98 109} ākṛtigrahaṇena atiprasaktam iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {99 109} nanu ca savarṇagrahaṇena atiprasaktam iti kṛtvā taparāḥ kriyeran . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {100 109} pratyākhyāyate tat : savarṇe aṇgrahaṇam aparibhāṣyam ākṛtigrahaṇāt ananyatvāt ca iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {101 109} halgrahaṇeṣu ca . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {102 109} kim . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {103 109} ākṛtigrahaṇāt siddham iti eva . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {104 109} jhalo jhali : avāttām avāttam avātta yatra etat na asti : aṇ savarṇān gṛhṇāti iti . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {105 109} rūpasāmanyāt vā . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {106 109} rūpasāmānyāt vā siddham . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {107 109} tat yathā : tān eva śāṭakān ācchādayāmaḥ ye mathurāyām , tān eva śālīn bhuñjmahe ye magadheṣu , tat eva idam bhavataḥ kārṣāpaṇam yat mathurāyām gṛhītam . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {108 109} anyasmin ca anyasmin ca rūpasāmānyāt tat eva idam iti bhavati . (śs_1.2) ka_i,16.19-19.8 ro_i,60-69 {109 109} evam iha api rūpasāmānyāt siddham (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {1 115} ḷkāropadeśaḥ kimarthaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {2 115} kim viśeṣeṇa ḷkāropadeśaḥ codyate na punaḥ anyeṣām api varṇānām upadeśaḥ codyate . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {3 115} yadi kim cit anyeṣām api varṇānām upadeśe prayojanam asti ḷkāropadeśasya api tat bhavitum arhati . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {4 115} kaḥ vā viśeṣaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {5 115} ayam asti viśeṣaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {6 115} asya hi ḷkārasya alpīyān ca eva prayogaviṣayaḥ yaḥ ca api prayogaviṣayaḥ saḥ api kḷpisthasya . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {7 115} kḷpeḥ ca latvam asiddham . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {8 115} tasya asiddhatvāt ṛkārasya eva ackāryāṇi bhaviṣyanti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {9 115} na arthaḥ ḷkāropadeśena . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {10 115} ataḥ uttaram paṭhati : ḷkāropadeśaḥ yadṛcchāśaktijānukaraṇaplutyādyarthaḥ . ḷkāropadeśaḥ kriyate yadṛcchāśabdārthaḥ aśaktijānukaraṇārthaḥ plutyādyarthaḥ ca . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {11 115} yadṛcchāśabdārthaḥ tāvat . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {12 115} yadṛcchayā kaḥ cit ḷtakaḥ nāma tasmin ackāryāṇi yathā syuḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {13 115} dadhi ḷtaka dehi . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {14 115} madhu ḷtaka dehi . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {15 115} udaṅ ḷtakaḥ agamat . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {16 115} pratyaṅ ḷtakaḥ agamat . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {17 115} catuṣṭayī śabdānām pravṛttiḥ : jātiśabdāḥ guṇaśabdāḥ kriyāśabdāḥ yadṛcchāśabdāḥ caturthāḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {18 115} aśaktijānukaraṇārthaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {19 115} aśaktyā kayā cit brāhmaṇyā ṛtakaḥ iti prayoktavye ḷtakaḥ iti prayuktam . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {20 115} tasya anukaraṇam : brāhmaṇī ḷtakaḥ iti āha . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {21 115} kumārī ḷtakaḥ iti āha iti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {22 115} plutādyarthaḥ ca ḷkāropadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {23 115} ke punaḥ plutādayaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {24 115} plutidvirvacanasvaritāḥ : kḷptaśikha kḷpptaḥ , prakḷptaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {25 115} plutyādiṣu kāryeṣu kḷpeḥ latvam siddham . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {26 115} tasya siddhatvāt ackāryāṇi na sidhyanti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {27 115} tasmāt ḷkāropadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {28 115} na etāni santi prayojanāni . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {29 115} nyāyyabhāvāt kalpanam sañjñādiṣu . nyāyyasya ṛtakaśabdasya bhāvāt kalpanam sañjñādiṣu sādhu manyante . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {30 115} ṛtakaḥ eva asau na ḷtakaḥ iti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {31 115} aparaḥ āha : nyāyyaḥ ṛtakaśabdaḥ śāstrānvitaḥ asti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {32 115} saḥ kalpayitavyaḥ sādhuḥ sañjñādiṣu . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {33 115} ṛtakaḥ eva asau na ḷtakaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {34 115} ayam tarhi yadṛcchāśabdaḥ aparihāryaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {35 115} ḷphiḍaḥ ḷphiḍḍaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {36 115} eṣaḥ api ṛphiḍaḥ ṛphiḍḍaḥ ca . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {37 115} katham . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {38 115} artipravṛttiḥ ca eva loke lakṣyate phiḍiphiḍḍau auṇādikau pratyayau . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {39 115} trayī ca śabdānām pravṛttiḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {40 115} jātiśabdāḥ guṇaśabdāḥ kriyāśabdāḥ iti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {41 115} na santi yadṛcchāśabdāḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {42 115} anyathā kṛtvā prayojanam uktam anyathā kṛtvā parihāraḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {43 115} santi yadṛcchāśabdāḥ iti kṛtvā prayojanam uktam . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {44 115} na santi iti parihāraḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {45 115} samāne ca arthe śāstrānvitaḥ aśāstrānvitasya nivartakaḥ bhavati . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {46 115} tat yathā . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {47 115} devadattaśabdaḥ devadiṇṇaśabdaṃ nivartayati na gāvyādīn . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {48 115} na eṣa doṣaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {49 115} pakṣāntaraiḥ api parihārāḥ bhavanti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {50 115} anukaraṇam śiṣṭāśiṣṭāpratiṣiddheṣu yathā laukikavaidikeṣu . anukaraṇam hi śiṣṭasya sādhu bhavati . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {51 115} aśiṣṭāpratiṣiddhasya vā na eva tat doṣāya bhavati na abhyudayāya . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {52 115} yathā laukikavaidikeṣu . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {53 115} yathā laukikeṣu vaidikeṣu ca kṛtānteṣu . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {54 115} loke tāvat : yaḥ evam asau dadāti yaḥ evam asau yajate yaḥ evam asau adhīte iti tasya anukurvan dadyāt ca yajeta ca adhīyīta ca saḥ abhyudayena yujyate . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {55 115} vede api : ye evam viśvasṛjaḥ sattrāṇi adhyāsate iti teṣām anukurvan tadvat sattrāṇi adhyāsīta saḥ api abhyudayena yujyate . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {56 115} aśiṣṭāpratiṣiddham . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {57 115} yaḥ evam asau hikkati yaḥ evam asau hasati yaḥ evam asau kaṇḍūyati iti tasya anukurvan hikket ca haset ca kaṇḍūyet ca na eva tat doṣāya syāt na abhyudayāya . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {58 115} yaḥ tu khalu evam asau brāhmaṇam hanti evam asau surām pibati iti tasya anukurvan brāhmaṇam hanyāt surām vā pibet saḥ api manye patitaḥ syāt . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {59 115} viṣamaḥ upanyāsaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {60 115} yaḥ ca evam hanti yaḥ ca anuhanti ubhau tau hataḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {61 115} yaḥ ca pibati yaḥ ca anupibati ubhau tau pibataḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {62 115} yaḥ tu khalu evam asau brāhmaṇam hanti evam asau surām pibati iti tasya anukurvan snātānuliptaḥ mālyaguṇakaṇṭhaḥ kadalīstambham chindyāt payaḥ vā pibet na sa manye patitaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {63 115} evam iha api yaḥ evam asau apaśabdam prayuṅkte iti tasya anukurvan apaśabdam prayuñjīta saḥ api apaśabdabhāk syāt . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {64 115} ayam tu anyaḥ apaśabdapadārthakaḥ śabdaḥ yadarthaḥ upadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {65 115} na ca apaśabdapadārthakaḥ śabdaḥ apaśabdaḥ bhavati . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {66 115} avaśyam ca etat evam vijñeyam . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {67 115} yaḥ hi manyeta apaśabdapadārthakaḥ śabdaḥ apaśabdaḥ bhavati iti apaśabdaḥ iti eva tasya apaśabdaḥ syāt . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {68 115} na ca eṣaḥ apaśabdaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {69 115} ayam khalu api bhūyaḥ anukaraṇaśabdaḥ aparihāryaḥ yadarthaḥ upadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {70 115} sādhu ḷkāram adhīte . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {71 115} madhu ḷkāram adhīte iti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {72 115} kvasthasya punaḥ etat anukaraṇam . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {73 115} kḷpisthasya . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {74 115} yadi kḷpisthasya kḷpeḥ ca latvam asiddham tasya asiddhatvāt ṛkāre eva ackāryāṇi bhaviṣyanti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {75 115} bhavet tadarthena na arthaḥ syāt . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {76 115} ayam tu anyaḥ kḷpisthapadārthakaḥ śabdaḥ yadarthaḥ upadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {77 115} na kartavyaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {78 115} idam avaśyam vaktavyam . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {79 115} prakṛtivat anukaraṇam bhavati iti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {80 115} kim prayojanam . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {81 115} dviḥ pacantu iti āha . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {82 115} tiṅ atiṅaḥ iti nighātaḥ yathā syāt . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {83 115} agnī iti āha . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {84 115} īdūdet dvivacanam pragṛhyam iti pragṛhyasañjñā yathā syāt . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {85 115} yadi prakṛtivat anukaraṇam bhavati iti ucyate apaśabdaḥ eva asau bhavati kumārīḷtakaḥ iti āha . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {86 115} brahmaṇī ḷtakaḥ iti āha . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {87 115} apaśabdaḥ hi asya prakṛtiḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {88 115} na cāpaśabdaḥ prakṛtiḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {89 115} na hi apaśabdāḥ upadiśyante . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {90 115} na ca anupadiṣṭā prakṛtiḥ asti. ekadeśavikṛtasya ananyatvāt plutyādayaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {91 115} ekadeśavikṛtam ananyavat bhavati iti plutyādayaḥ bhaviṣyanti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {92 115} yadi ekadeśavikṛtam ananyavat bhavati iti ucyate rājñaḥ ka ca rājakīyam allopaḥ anaḥ iti lopaḥ prāpnoti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {93 115} ekadeśavikṛtam ananyavat ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya iti vakṣyāmi . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {94 115} yadi ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya iti ucyate kḷptaśikha iti plutaḥ na prāpnoti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {95 115} na hi atra ṛkāraḥ ṣaṣṭhīnirdiṣṭaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {96 115} kaḥ tarhi . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {97 115} rephaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {98 115} ṛkāraḥ api atra ṣaṣṭhīnirdiṣṭaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {99 115} katham . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {100 115} avibhaktikaḥ nirdeśaḥ . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {101 115} kṛpa uḥ raḥ laḥ kṛpo ro laḥ iti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {102 115} atha vā punaḥ astu aviśeṣeṇa . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {103 115} nanu ca uktam . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {104 115} rājñaḥ ka ca rājakīyam allopaḥ anaḥ iti lopaḥ prāpnoti iti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {105 115} vakṣyati etat . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {106 115} śvādīnām prasāraṇe nakārāntagrahaṇam anakārāntapratiṣedhārtham iti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {107 115} tat prakṛtam uttaratra anuvartiṣyate . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {108 115} allopaḥ anaḥ nakārāntasya iti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {109 115} iha tarhi kḷptaśikha iti anṛtaḥ iti pratiṣedhaḥ prāpnoti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {110 115} ravatpratiṣedhāt ca . ravatpratiṣedhāt ca etat sidhyati . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {111 115} guroḥ aravataḥ iti vakṣyāmi . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {112 115} yadi aravataḥ iti ucyate hotṛ-ṛkāra , hotṝṛkāra , atra na prāpnoti . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {113 115} guroḥ aravataḥ hrasvasya iti vakṣyāmi . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {114 115} saḥ eṣaḥ sūtrabhedena ḷkāraḥ plutyādyarthaḥ san pratyākhyāyate . (śs_2) ka_i,19.10-21.28 ro_i,70-79 {115 115} sā eṣā mahataḥ vaṃśastambāt laṭvā anukṛṣyate . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {1 80} idam vicāryate . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {2 80} imāni sandhyakṣarāṇi taparāṇi vā upadiśyeran . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {3 80} et , ot , ṅ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {4 80} ait , aut , c iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {5 80} ataparāṇi vā yathānyāsam iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {6 80} kaḥ ca atra viśeṣaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {7 80} sandhyakṣareṣu taparopadeśaḥ cet taparoccāraṇam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {8 80} sandhyakṣareṣu taparopadeśaḥ cet taparoccāraṇam kartavyam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {9 80} plutyādiṣu ajvidhiḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {10 80} plutyādiṣu ajāśrayaḥ vidhiḥ na sidhyati . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {11 80} gotrāta nautrāta iti atra anaci ca iti acaḥ uttarasya yaraḥ dve bhavataḥ iti dvirvacanam na prāpnoti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {12 80} iha ca pratyaṅ aitikayana udaṅ aupagava iti aci iti ṅamuṭ na prāpnoti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {13 80} plutasañjñā ca . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {14 80} plutasañjñā ca na sidhyati . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {15 80} aitikayana aupagava . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {16 80} ūkalaḥ ac hrasvadīrghaplutaḥ iti plutasañjñā na prāpnoti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {17 80} santu tarhi ataparāṇi . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {18 80} atapare ecaḥ ik hrasvādeśe . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {19 80} yadi ataparāṇi ecaḥ ik hrasvādeśe iti vaktavyam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {20 80} kim prayojanam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {21 80} ecaḥ hrasvādeśaśāsaneṣu ardhaḥ ekāraḥ ardhaḥ okāraḥ vā mā bhūt iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {22 80} nanu ca yasya api taparāṇi tena api etat vaktavyam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {23 80} imau aicau samāhāravarṇau mātrā avarṇasya mātrā ivarṇovarṇayoḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {24 80} tayoḥ hrasvādeśaśāsaneṣu kadā cit avarṇaḥ syāt kadā cit ivarṇovarṇau . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {25 80} mā kadā cit avarṇam bhūt iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {26 80} pratyākhyāyate etat : aicoḥ ca uttarabhūyastvāt iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {27 80} yadi pratyākhyānapakṣaḥ idam api pratyākhyāyate : siddham eṅaḥ sasthānatvāt iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {28 80} nanu ca eṅaḥ sasthānatarau ardhaḥ ekāraḥ ardhaḥ okāraḥ ca . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {29 80} na tau staḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {30 80} yadi hi tau syātām tau eva ayam upadiśet . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {31 80} nanu ca bhoḥ chandogānām sātyamugrirāṇāyanīyāḥ ardham ekāram ardham okāram ca adhīyate : sujāte eśvasūnṛte , adhvaryo odribhiḥ sutam , śukram te enyat yajatam te enyat iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {32 80} pārṣadakṛtiḥ eṣā tatrabhavatām . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {33 80} na eva hi loke na anyasmin vede ardhaḥ ekāraḥ ardhaḥ okāraḥ vā asti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {34 80} ekādeśe dīrghagrahaṇam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {35 80} ekādeśe dīrghagrahaṇam kartavyam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {36 80} āt guṇaḥ dīrghaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {37 80} vṛddhiḥ eci dīrghaḥ iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {38 80} kim prayojanam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {39 80} āntaryataḥ trimātracaturnātrāṇām sthāninām trimātracaturmātrāḥ ādeśāḥ mā bhūvan iti. khaṭvā , indraḥ khaṭvendraḥ , khaṭvā , udakam khaṭvodakam , khaṭvā , īṣā khaṭveṣā , khaṭvā , ūḍhā khaṭvoḍhā , khaṭvā , elakā khaṭvailakā , khaṭvā , odanaḥ khaṭvaudanaḥ , khaṭvā , aitikāyanaḥ khaṭvaitikāyanaḥ , khaṭvā , aupagavaḥ khaṭvaupagavaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {40 80} tat tarhi dīrghagrahaṇam kartavyam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {41 80} na kartavyam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {42 80} upariṣṭāt yogavibhāgaḥ kariṣyate . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {43 80} akaḥ savarṇe ekaḥ bhavati . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {44 80} tataḥ dīrghaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {45 80} dīrghaḥ ca sa bhavati yaḥ saḥ ekaḥ pūrvaparayoḥ iti evam nirdiṣṭaḥ iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {46 80} iha api tarhi prāpnoti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {47 80} paśum , viddham , pacanti iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {48 80} na eṣaḥ doṣaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {49 80} iha tāvat paśum iti ami ekaḥ iti iyatā siddham . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {50 80} saḥ ayam evam siddhe sati yat pūrvagrahaṇam karoti tasya etat prayojanam yathājātīyakaḥ pūrvaḥ tathājātīyakaḥ ubhayoḥ yathā syāt iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {51 80} viddham iti pūrvaḥ iti eva anuvartate . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {52 80} atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na anena samprasāraṇasya dīrghaḥ bhavati iti yat ayam halaḥ uttarasya samprasāraṇasya dīrghatvam śāsti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {53 80} pacanti iti ataḥ guṇe paraḥ iti iyatā siddham . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {54 80} saḥ ayam evam siddhe sati yat rūpagrahaṇam karoti tasya etat prayojanam yathājātīyakam parasya rūpam tathājātīyakam ubhayoḥ yathā syāt iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {55 80} iha tarhi khaṭvarśyaḥ mālarśyaḥ iti dīrghavacanāt akāraḥ na ānantaryāt ekākaukārau na . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {56 80} tatra kaḥ doṣaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {57 80} vigṛhītasya śravaṇam prasajyeta . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {58 80} na brūmaḥ yatra kriyamāṇe doṣaḥ tatra kartavyam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {59 80} kim tarhi . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {60 80} yatra kriyamāṇe na doṣaḥ tatra kartavyam iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {61 80} kva ca kriyamāṇe na doṣaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {62 80} sañjñāvidhau . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {63 80} vṛddhīḥ āt aic dīrghaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {64 80} at eṅ guṇaḥ dīrghaḥ iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {65 80} tat tarhi dīrghagrahaṇam kartavyam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {66 80} na kartavyam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {67 80} kasmāt eva āntaryataḥ trimātracaturnātrāṇām sthāninam trimātracaturmātrāḥ ādeśāḥ na bhavanti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {68 80} tapare guṇavṛddhī . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {69 80} nanu ca bhoḥ taḥ paraḥ yasmāt saḥ ayam taparaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {70 80} na iti āha . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {71 80} tāt api paraḥ taparaḥ iti . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {72 80} yadi tāt api paraḥ taparaḥ ṝdoḥ ap iti iha eva syāt : yavaḥ stavaḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {73 80} lavaḥ pavaḥ iti atra na syāt . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {74 80} na eṣaḥ takāraḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {75 80} kaḥ tarhi . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {76 80} dakāraḥ . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {77 80} kim dakāre prayojanam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {78 80} atha kim takāre prayojanam . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {79 80} yadi asandehārthaḥ takāraḥ dakāraḥ api . (śs_3-4.1) ka_i,22.2-23.23 ro_i,79-84 {80 80} atha mukhasukhārthaḥ takāraḥ dakāraḥ api . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {1 138} idam vicāryate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {2 138} ye ete varṇeṣu varṇaikadeśāḥ varṇāntarasamānākṛtayaḥ eteṣām avayavagrahaṇena grahaṇam syāt vā na vā iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {3 138} kutaḥ punaḥ iyam vicāraṇā . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {4 138} iha samudāyāḥ api upadiśyante avayavāḥ api . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {5 138} abhyantaraḥ ca samudāye avayavaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {6 138} tat yathā : vṛkṣaḥ pracalan saha avayavaiḥ pracalati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {7 138} tatra samudāyasthasya avayavasya avayavagrahaṇena grahaṇam syāt vā na vā iti jāyate vicāraṇā . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {8 138} kaḥ ca atra viśeṣaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {9 138} varṇaikadeśāḥ varṇagrahaṇena cet sandhyakṣre samānākṣaravidhipratiṣedhaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {10 138} varṇaikadeśāḥ varṇagrahaṇena iti cet sandhyakṣare samānākṣarāśrayaḥ vidhiḥ prāpnoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {11 138} sa pratiṣedhyaḥ : agne , indram . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {12 138} vāyo , udakam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {13 138} akaḥ savarṇe dīrghaḥ iti dīrghatvam prāpnoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {14 138} dīrghe hrasvavidhipratiṣedhaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {15 138} dīrghe hrasvākṣarāśrayaḥ vidhiḥ prāpnoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {16 138} sa pratiṣedhyaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {17 138} grāmaṇīḥ , ālūya , pralūya . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {18 138} hrasvasya piti kṛti tuk bhavati iti tuk prāpnoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {19 138} na eṣaḥ doṣaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {20 138} ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na dīrghe hrasvāśrayaḥ vidhiḥ bhavati iti yat ayam dīrghāt che tukam śāsti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {21 138} na etat asti jñāpakam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {22 138} asti hi anyat etasya vacane prayojanam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {23 138} kim . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {24 138} padāntāt vā iti vibhāṣām vakṣyāmi iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {25 138} yat tarhi yogavibhāgam karoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {26 138} itarathā hi dīrghāt padāntāt vā iti eva brūyāt . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {27 138} iha tarhi khaṭvābhiḥ , mālābhiḥ , ataḥ bihsaḥ ais , iti aisbhāvaḥ prāpnoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {28 138} taparakaraṇasāmarthyāt na bhaviṣyati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {29 138} iha tarhi yātā vātā , ataḥ lopaḥ ārdhadhātuke iti akāralopaḥ prāpnoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {30 138} nanu ca atra api taparakaraṇasāmarthyāt eva na bhaviṣyati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {31 138} asti hi anyat taparakaraṇe prayojanam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {32 138} kim . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {33 138} sarvasya lopaḥ mā bhūt iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {34 138} atha kriyamāṇe api tapare parasya lope kṛte pūrvasya kasmāt na bhavati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {35 138} paralopasya sthānivadbhāvāt asiddhatvāt ca . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {36 138} evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati nākārasthasya akārasya lopaḥ bhavati iti yat ayam ātaḥ anupasarge kaḥ iti kakāram anubandham karoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {37 138} katham kṛtvā jñāpakam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {38 138} kitkaraṇe etat prayojanam kiti iti ākārlopaḥ yathā syāt iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {39 138} yadi ca ākārasthasya api akārlopaḥ syāt kitkaraṇam anarthakam syāt . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {40 138} parasya akārasya lope kṛte dvayoḥ akārayoḥ pararūpe hi siddham rūpam syāt: godaḥ , kambaladaḥ iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {41 138} paśyati tu ācāryaḥ nākārasthasya akārasya lopaḥ bhavati iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {42 138} ataḥ kakāram anubandham karoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {43 138} na etat asti jñāpakam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {44 138} uttarārtham etat syāt . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {45 138} tundaśokayoḥ parimṛjāpanudoḥ iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {46 138} yat tarhi gāpoḥ ṭhak iti ananyārtham kakāram anubandham karoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {47 138} ekavarṇavat ca . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {48 138} ekavarṇavat ca dīrghaḥ bhavati iti vaktavyam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {49 138} kim prayojanam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {50 138} vācā tarati iti dvyajlakṣaṇaḥ ṭhan mā bhūt iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {51 138} iha ca vācaḥ nimittam , tasya nimittam saṃyogotpāttau iti dvyajlakṣaṇaḥ yat mā bhūt iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {52 138} atra api gonaugrahaṇam jñāpakam dīrghāt dvyajlakṣaṇaḥ vidhiḥ na bhavati iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {53 138} ayam tu sarveṣām parihāraḥ : na avyapavṛktasya avayave tadvidhiḥ yathā dravyeṣu . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {54 138} na avyapavṛktasya avayavsya avayavāśrayaḥ vidhiḥ bhavati yathā dravyeṣu . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {55 138} tat yathā dravyeṣu : saptadaśa sāmidhenyaḥ bhavanti iti na saptadaśāratnimātram kāṣṭham agnau abhyādhīyate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {56 138} viṣamaḥ upanyāsaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {57 138} pratyṛcam ca eva hi tat karma codyate asambhavaḥ ca agnau vedyām ca . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {58 138} yathā tarhi saptadaśa prādeśamātrīḥ aśvatthīḥ samidhaḥ abhyādadhīta iti na saptadaśaprādeśamātram kāṣṭham abhyādhīyate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {59 138} atra api pratipravaṇam ca etat karma codyate tulyaḥ ca asambhavaḥ agnau vedyām ca . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {60 138} yathā tarhi tailam na vikretavyam , māṃsam na vikretavyam iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {61 138} vyapavṛtkam ca na vikrīyate , avyapavṛktam ca gāvaḥ ca sarṣapāḥ ca vikriyante . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {62 138} tathā lomanakham spṛṣṭvā śaucam kartavyam iti , vyapavṛktam spṛṣṭvā niyogataḥ kartavyam avyapavṛkte kāmacāraḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {63 138} yatra tarhi vyapavargaḥ asti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {64 138} kva ca vyapavargaḥ asti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {65 138} sandhyakṣareṣu . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {66 138} sandhyakṣareṣu vivṛtatvāt . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {67 138} yat atra avarṇam vivṛtataram tat anyasmāt avarṇāt . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {68 138} ye api ivarṇovarṇe vivṛtatare te anyābhyām ivarṇovarṇābhyām . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {69 138} athavā punaḥ na gṛhyante . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {70 138} agrahaṇam cet nuḍvidhilādeśavināmeṣu ṛkāragrahaṇam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {71 138} agrahaṇam cet nuḍvidhilādeśavināmeṣu ṛkārasya grahaṇam kartavyam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {72 138} tasmāt nuṭ dvihalaḥ , ṛkāre ca iti vaktavyam iha api yathā syāt : ānṛdhatuḥ , ānṛdhuḥ iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {73 138} yasya punaḥ gṛhyante dvihalaḥ iti eva tasya siddham . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {74 138} yasya api na gṛhyante tasya api eṣaḥ na doṣaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {75 138} dvihalgrahaṇam na kariṣyate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {76 138} tasmāt nuṭ bhavati iti eva . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {77 138} yadi na kriyate āṭatuḥ , āṭuḥ iti atra api prāpnoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {78 138} aśnotigrahaṇam niyamārtham bhaviṣyati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {79 138} aśnoteḥ eva avarṇopadhasya na anyasya avarṇopadhasya iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {80 138} lādeśe ca ṛkāragrahaṇam kartavyam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {81 138} kṛpaḥ raḥ laḥ , ṛkārasya ca iti vaktavyam iha api yathā syāt : kḷptaḥ , kḷptavān iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {82 138} yasya punaḥ gṛhyante raḥ iti eva tasya siddham . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {83 138} yasya api na gṛhyante tasya api eṣaḥ na doṣaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {84 138} ṛkāraḥ api atra nirdiśyate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {85 138} katham . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {86 138} avibhaktikaḥ nirdeśaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {87 138} kṛpa , uḥ , raḥ , laḥ kṛpo ro laḥ iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {88 138} atha vā ubhayataḥ sphoṭamātram nirdiśyate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {89 138} raśruteḥ laśrutiḥ bhavati iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {90 138} vināme ṛkāragrahaṇam kartavyam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {91 138} raṣābhyām naḥ ṇaḥ samānapade , ṛkārāt ca iti vaktayvam iha api yathā syāt : mātṝṇām , pitṝṇām iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {92 138} yasya punaḥ gṛhyante raṣābhyām iti eva tasya siddham . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {93 138} na sidhyati . …

… (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {94 138} yat tat rephāt param bhakteḥ tena vyavahitatvāt na prāpnoti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {95 138} mā bhūt evam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {96 138} aḍvyavāye iti eva siddham . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {97 138} na sidhyati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {98 138} varṇaikadeśāḥ ke varṇagrahaṇena gṛhyante . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {99 138} ye vyapavṛktāḥ api varṇāḥ bhavanti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {100 138} yat ca api rephāt param bhakteḥ na tat kva cit api vyapavṛktam dṛśyate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {101 138} evam tarhi yogavibhāgaḥ kariṣyate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {102 138} raṣābhyām naḥ ṇaḥ samānapade . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {103 138} tataḥ vyavāye . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {104 138} vyavāye ca raṣābhyām naḥ ṇaḥ bhavati iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {105 138} tataḥ aṭkupvāṅnumbhiḥ iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {106 138} idam idānīm kimartham . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {107 138} niyamārtham . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {108 138} etaiḥ eva ākṣarasamamnāyikaiḥ vyavāye na anyaiḥ iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {109 138} yasya api na gṛhyante tasya api eṣaḥ na doṣaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {110 138} ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati ṛkārāt naḥ ṇatvam iti yat ayam kṣubhādiṣu nṛnamanaśabdam paṭhati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {111 138} na etat asti jñāpakam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {112 138} vṛddhyartham etat syāt : nārnamaniḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {113 138} yat tarhi tṛpnotiśabdam paṭhati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {114 138} yat ca api nṛnamanaśabdam paṭhati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {115 138} nanu ca uktam vṛddhyartham etat syāt iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {116 138} bahiraṅgā vṛddhiḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {117 138} antaraṅgam ṇatvam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {118 138} asiddham bahiraṅgam antaraṅge . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {119 138} atha vā upariṣṭāt yogavibhāgaḥ kariṣyate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {120 138} ṛto naḥ ṇaḥ bhavati . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {121 138} tataḥ chandasi avagrahāt . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {122 138} ṛtaḥ iti eva . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {123 138} plutau aicaḥ idutau . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {124 138} etat ca vaktavyam . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {125 138} yasya punaḥ gṛhyante guroḥ ṭeḥ iti eva plutyā tasya siddham . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {126 138} yasya api na gṛhyante tasya api eṣaḥ na doṣaḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {127 138} kriyate etat nyāse eva . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {128 138} tulyarūpe saṃyoge dvivyañjanavidhiḥ . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {129 138} tulyarūpe saṃyoge dvivyañjanāśrayaḥ vidhiḥ na sidhyati : kukkuṭaḥ , pippalaḥ , pittam iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {130 138} yasya punaḥ gṛhyante tasya dvau kakārau dvau pakārau dvau takārau . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {131 138} yasya api na gṛhyante tasya api dvau kakārau dvau pakārau dvau takārau . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {132 138} katham . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {133 138} mātrākālaḥ atra gamyate . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {134 138} na ca mātrikam vyañjanam asti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {135 138} anupadiṣṭam sat katham śakyam vijñātum . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {136 138} yadi api tāvat atra etat śakyate vaktum yatra etat na asti aṇ savarṇān gṛhṇāti iti iha tu katham sayśyantā savśvatsaraḥ yalś lokam talś lokam iti yatra etat asti aṇ savarṇān gṛhṇāti iti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {137 138} atra api mātrākalaḥ gṛhyate na ca mātrikam vyañjanam asti . (śs_3-4.2) ka_i,23.24-26.27 ro_i,84-93 {138 138} anupadiṣṭam sat katham śakyam pratipattum . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {1 30} sarve varṇāḥ sakṛt upadiṣṭāḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {2 30} ayam hakāraḥ dviḥ upadiśyate pūrvaḥ ca paraḥ ca . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {3 30} yadi punaḥ pūrvaḥ eva upadiśyeta paraḥ eva vā . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {4 30} kaḥ ca atra viśeṣaḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {5 30} hakārasya paropadeśe aḍgrahaṇeṣu hagrahaṇam . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {6 30} hakārasya paropadeśe aḍgrahaṇeṣu hagrahaṇam kartavyam . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {7 30} ātaḥ aṭi nityam , śaḥ chaḥ aṭi , dīrghāt aṭi samānapade . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {8 30} hakāre ca iti vaktavyam iha api yathā syāt : mahāś hi saḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {9 30} uttve ca . uttve ca hakāragrahaṇam kartavyam . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {10 30} ataḥ roḥ aplutāt aplute , haśi ca . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {11 30} hakāre ca iti vaktavyam iha api yathā syāt : puruṣaḥ hasati , brāhmaṇaḥ hasati iti . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {12 30} astu tarhi pūrvopadeśaḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {13 30} pūrvopadeśe kittvakseḍvidhayaḥ jhalgrahaṇāni ca . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {14 30} yadi pūrvopadeśaḥ kittvam vidheyam . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {15 30} snihitvā snehitvā sisnihiṣati sisnehiṣati . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {16 30} ralaḥ vyupadhāt halādeḥ iti kittvam na prāpnoti . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {17 30} ksavidhiḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {18 30} ksaḥ ca vidheyaḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {19 30} adhukṣat alikṣat . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {20 30} śalaḥ igupadhāt aniṭaḥ ksaḥ iti ksaḥ na prāpnoti . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {21 30} iḍvidhiḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {22 30} iṭ ca vidheyaḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {23 30} rudihi svapihi . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {24 30} valādilakṣaṇaḥ iṭ na prāpnoti. jhalgrahaṇāni ca . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {25 30} kim . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {26 30} ahakārāṇi syuḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {27 30} tatra kaḥ doṣaḥ . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {28 30} jhalaḥ jhali iti iha na syāt : adāgdhām adāgdham . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {29 30} tasmāt pūrvaḥ ca upadeṣṭavyaḥ paraḥ ca . (śs_5.1) p. i.27.2-20 ro_i,93-94 {30 30} yadi ca kim cit anyatra api upadeśe prayojanam asti tatra api upadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {1 36} idam vicāryate : ayam rephaḥ yakāravakārābhyām pūrvaḥ eva upadiśyeta ha ra ya vaṭ iti paraḥ eva vā yathānyāsam iti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {2 36} kaḥ ca atra viśeṣaḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {3 36} rephasya paropadeśe anunāsikadvirvacanaparasavarṇapratiṣedhaḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {4 36} rephasya paropadeśe anunāsikadvirvacanaparasavarṇānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {5 36} anunāsikasya : svaḥ nayati , prātaḥ nayati iti yaraḥ anunāsike anunāsikaḥ vā iti anunāsikaḥ prāpnoti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {6 36} dvirvacanasya : bhadrahradaḥ , madrahradaḥ iti yaraḥ iti dvirvacanam prāpnoti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {7 36} parasavarṇasya : kuṇḍam rathena , vanam rathena . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {8 36} anusvārasya yayi iti parasavarṇaḥ prāpnoti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {9 36} astu tarhi pūrvopadeśaḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {10 36} pūrvopadeśe kittvapratiṣedhaḥ vyalopavacanam ca . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {11 36} yadi pūrvopadeśaḥ kittvam pratiṣedhyam . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {12 36} devitvā dideviṣati . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {13 36} ralaḥ vyupadhāt iti kittvam prāpnoti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {14 36} na eṣaḥ doṣaḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {15 36} na evam vijñāyate ralaḥ vyupadhāt iti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {16 36} kim tarhi . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {17 36} ralaḥ avvyupadhāt iti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {18 36} kim idam avvyupadhāt iti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {19 36} avakārāntāt vyuvpadhāt avvyupadhāt iti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {20 36} vyalopavacanam ca . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {21 36} vyoḥ ca lopaḥ vaktavyaḥ : gaudheraḥ , paceran yajeran . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {22 36} jīveḥ radānuk : jīradānuḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {23 36} vali iti lopaḥ na prāpnoti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {24 36} na eṣaḥ doṣaḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {25 36} rephaḥ api atra nirdiśyate . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {26 36} lopaḥ vyoḥ vali iti rephe ca vali ca iti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {27 36} atha vā punaḥ astu paropadeśaḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {28 36} nanu ca uktam rephasya paropadeśe anunāsikadvirvacanaparasavarṇapratiṣedhaḥ iti . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {29 36} anunāsikaparasavarṇayoḥ tāvat pratiṣedhaḥ na vaktavyaḥ . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {30 36} rephoṣmaṇām savarṇāḥ na santi . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {31 36} dvirvacane api na imau rahau kāryiṇau dvirvacanasya . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {32 36} kim tarhi . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {33 36} nimittam imau rahau dvirvacanasya . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {34 36} tat yathā . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {35 36} brāhmaṇāḥ bhojyantām . (śs_5.2) ka_i,27.21-28.15 ro_i,95-97 {36 36} māṭharakauṇḍinyau pariveviṣṭām iti. na idānīm tau bhuñjāte . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {1 74} idam vicāryate . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {2 74} ime ayogavāhāḥ na kva cit upadiśyante śrūyante ca . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {3 74} teṣām kāryārthaḥ upadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {4 74} ke punaḥ ayogavāhāḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {5 74} visarjanīyajihvāmūlīyopadhmānīyānusvārānunāsikyayamāḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {6 74} katham punaḥ ayogavāhāḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {7 74} yat ayuktāḥ vahanti anupadiṣṭāḥ ca śrūyante . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {8 74} kva punaḥ eṣām upadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {9 74} ayogavāhānām aṭsu ṇatvam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {10 74} ayogavāhānām aṭsu upadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {11 74} kim prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {12 74} ṇatvam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {13 74} uraḥkeṇa , uraḥpeṇa : aḍvyavāye iti ṇatvam siddham bhavati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {14 74} śarṣu jaśbhāvaṣatve . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {15 74} śarṣu upadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {16 74} kim prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {17 74} jaśbhāvaṣatve . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {18 74} ayam ubjiḥ upadhmānīyopadhaḥ paṭhyate . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {19 74} tasya jaśtve kṛte ubjitā ubjitum iti etat rūpam yathā syāt . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {20 74} yadi ubjiḥ upadhmānīyopadhaḥ paṭhyate ubjijiṣati iti upadhmānīyādeḥ eva dvirvacanam prāpnoti. dakāropadhe punaḥ nandrāḥ saṃyogādayaḥ iti pratiṣedhasḥ siddhaḥ bhavati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {21 74} yadi dakāropadhaḥ paṭhyate kā rūpasiddhiḥ : ubjitā ubjitum iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {22 74} asiddhe bhaḥ udjeḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {23 74} idam asti stoḥ ścunā ścuḥ iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {24 74} tataḥ vakṣyāmi bhaḥ udjeḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {25 74} udjeḥ ścunā sannipāte bhaḥ bhavati iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {26 74} tat tarhi vaktavyam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {27 74} na vaktavyam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {28 74} nipātanāt eva siddham . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {29 74} kim nipātanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {30 74} bhujanyubjau paṇyupatapayoḥ iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {31 74} iha api tarhi prāpnoti abhyudgaḥ , samudgaḥ iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {32 74} akutvaviṣaye tat nipātanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {33 74} atha vā na etat ubjeḥ rūpam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {34 74} gameḥ dvyuparsargāt ḍaḥ vidhīyate . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {35 74} abhyudgataḥ abhyudgaḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {36 74} samudgataḥ samudgaḥ iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {37 74} ṣatvam ca prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {38 74} sarpiḥṣu dhanuḥṣu . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {39 74} śarvyavāye iti ṣatvam siddham bhavati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {40 74} numvisarjanīyaśarvyavāye api iti visarjanīyagrahaṇam na kartavyam bhavati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {41 74} numaḥ ca api tarhi grahaṇam śakyam akartum . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {42 74} katham sarpīṃṣi dhanūṃṣi . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {43 74} anusvāre kṛte śarvyavāye iti eva siddham . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {44 74} avaśyam numaḥ grahaṇam kartavyam anusvāraviśeṣaṇam numgrahaṇam numaḥ yaḥ anusvāraḥ tatra yathā syāt iha mā bhūt : puṃsu iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {45 74} atha vā aviśeṣeṇa upadeśaḥ kartavyaḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {46 74} kim prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {47 74} aviśeṣeṇa saṃyogopadhāsañjñālontyadvirvacanasthānivadbhāvapratiṣedhāḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {48 74} aviśeṣeṇa saṃyogasañjñā prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {49 74} ūbjaka . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {50 74} halaḥ anantarāḥ saṃyogaḥ iti saṃyogasañjñā saṃyoge guru iti gurusañjñā guroḥ iti plutaḥ bhavati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {51 74} upadhāsañjñā ca prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {52 74} duṣkṛtam , niṣkṛtam , niṣpītam , duṣpītam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {53 74} idudupadhasya ca apratyayasya iti ṣatvam siddham bhavati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {54 74} na etat asti prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {55 74} na idudupadhagrahaṇanena visarjanīyaḥ viśeṣyate . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {56 74} kim tarhi . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {57 74} sakāraḥ viśeṣyate . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {58 74} idudupadhasya sakārasya yaḥ visarjanīyaḥ iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {59 74} atha vā upadhāgrahaṇam na kariṣyate . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {60 74} idudbhyām tu visarjanīyam viśeṣayiṣyāmaḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {61 74} idudbhyām uttarasya visarjanīyasya iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {62 74} alaḥ antyavidhiḥ prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {63 74} vṛkṣaḥ tarati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {64 74} plakṣaḥ tarati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {65 74} alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti iti alaḥ antyasya satvam siddham bhavati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {66 74} etat api na asti prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {67 74} nirdiśyamānasya ādeśāḥ bhavanti iti visarjanīyasya eva bhaviṣyati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {68 74} dvirvacanam prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {69 74} uraḥkaḥ , uraḥpaḥ . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {70 74} anaci ca . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {71 74} acaḥ uttarasya yaraḥ dve bhavataḥ iti dvirvacanam siddham bhavati . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {72 74} sthānivadbhāvapratiṣedhaḥ ca prayojanam . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {73 74} yathā iha bhavati uraḥkeṇa , uraḥpeṇa iti aḍvyavāye api iti ṇatvam evam iha api sthānivadbhāvāt prāpnoti vyūḍhoraskena mahoraskena iti . (śs_5.3) ka_i,28.16-29.28 ro_i,97-101 {74 74} tatra analvidhau iti pratiṣedhaḥ siddhaḥ bhavati . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {1 101} kim punaḥ ime varṇāḥ arthavantaḥ āhosvit anarthakāḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {2 101} arthavantaḥ varṇāḥ dhātuprātipadikapratyayanipātānām ekavarṇānām arthadarśanāt . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {3 101} dhātavaḥ ekavarṇāḥ arthavantaḥ dṛśyante : eti , adhyeti , adhīte iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {4 101} prātipadikani ekavarṇāni arthavanti : ābhyām , ebhiḥ , eṣu . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {5 101} pratyayāḥ ekavarṇāḥ arthavantaḥ : aupagavaḥ , kāpaṭavaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {6 101} nipātāḥ ekavarṇāḥ arthavantaḥ : a apehi . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {7 101} i indram paśya . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {8 101} u uttiṣṭha . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {9 101} dhātuprātipadikapratyayanipātānām ekavarṇānām arthadarśanāt manyāmahe arthavantaḥ varṇāḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {10 101} varṇavyatyaye ca arthāntaragamanāt . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {11 101} varṇavyatyaye ca arthāntaragamanāt manyāmahe arthavantaḥ varṇāḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {12 101} kūpaḥ , sūpaḥ , yūpaḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {13 101} kūpaḥ iti sakakāreṇa kaḥ cit arthaḥ gamyate . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {14 101} sūpaḥ iti kakārāpāye sakāropajane ca arthāntaram gamyate . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {15 101} yūpaḥ iti kakārasakārāpāye yakāropajane ca arthāntatam gamyate . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {16 101} te manyāmahe : yaḥ kūpe kūpārthaḥ saḥ kakārasya . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {17 101} yaḥ sūpe sūpārthaḥ saḥ sakārasya . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {18 101} yaḥ yūpe yūpārthaḥ saḥ yakārasya iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {19 101} varṇānupalabdhau ca anarthagateḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {20 101} varṇānupalabdhau ca anarthagateḥ manyāmahe arthavantaḥ varṇāḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {21 101} vṛkṣaḥ , ṛkṣaḥ , kāṇḍīraḥ , āṇḍīraḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {22 101} vṛkṣaḥ iti sakakāreṇa kaḥ cit arthaḥ gamyate . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {23 101} ṛkṣaḥ iti vakārāpāye saḥ arthaḥ na gamyate . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {24 101} kāṇḍīraḥ iti sakakāreṇa kaḥ cit arthaḥ gamyate . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {25 101} āṇḍīraḥ iti kakārāpāye saḥ arthaḥ na gamyate . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {26 101} kim tarhi ucyate anarthagateḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {27 101} na sādhīyaḥ hi atra arthasya gatiḥ bhavati . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {28 101} evam tarhi idam paṭhitavyam syāt . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {29 101} varṇānupalabdhau ca atadarthagateḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {30 101} kim idam atadarthagateḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {31 101} tasya arthaḥ tadarthaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {32 101} tadarthasya gatiḥ tadarthagatiḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {33 101} na tadarthagatiḥ atadarthagatiḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {34 101} atadarthagateḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {35 101} atha vā saḥ arthaḥ tadarthaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {36 101} tadarthasya gatiḥ tadarthagatiḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {37 101} na tadarthagatiḥ atadarthagatiḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {38 101} atadarthagateḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {39 101} saḥ tarhi tathā nirdeśaḥ kartavyaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {40 101} na kartavyaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {41 101} uttarapadalopaḥ atra draṣṭavyaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {42 101} tat yathā: uṣṭramukham iva mukham asya uṣṭramukhaḥ , kharamukham iva mukham asya kharamukhaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {43 101} evam atadarthagateḥ anarthagateḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {44 101} saṅghātārthavattvāt ca . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {45 101} saṅghātārthavattvāt ca manyāmahe arthavantaḥ varṇāḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {46 101} yeṣām saṅghātāḥ arthavantaḥ avayavāḥ api teṣām arthavantaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {47 101} yeṣām punaḥ avayavāḥ anarthakāḥ samudāyāḥ api teṣām anarthakāḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {48 101} tat yathā: ekaḥ cakṣuṣmān darśane samarthaḥ tatsamudāyaḥ ca śatam api samartham . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {49 101} ekaḥ ca tilaḥ tailadāne samarthaḥ tatsamudāyaḥ ca khārī api samarthā . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {50 101} yeṣām punaḥ avayavāḥ anarthakāḥ samudāyāḥ api teṣām anarthakāḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {51 101} tat yathā: ekaḥ andhaḥ darśane asamarthaḥ tatsamudāyaḥ ca śatam api asamartham . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {52 101} ekā ca sikatā tailadāne asamarthā tatsamudāyaḥ ca khārīśatam api asamartham . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {53 101} yadi tarhi ime varṇāḥ arthavantaḥ arthavatkṛtāni prāpnuvanti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {54 101} kāni . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {55 101} arthavat prātipadikam iti prātipadikasañjñā prātipadikāt iti svādyutpattiḥ subantam padam iti padasañjñā . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {56 101} tatra kaḥ doṣaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {57 101} padasya iti nalopādīni prāpnuvanti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {58 101} dhanam , vanam iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {59 101} saṅghātasya aikārthyāt subabhāvaḥ varṇāt . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {60 101} saṅghātasya ekatvam arthaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {61 101} tena varṇāt subutpattiḥ na bhaviṣyati . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {62 101} anarthakāḥ tu prativarṇam arthānupalabdheḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {63 101} anarthakāḥ tu varṇāḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {64 101} kutaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {65 101} prativarṇam arthānupalabdheḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {66 101} na hi prativarṇam arthāḥ upalabhyante . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {67 101} kim idam prativarṇam iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {68 101} varṇam varṇam prati prativarṇam . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {69 101} varṇavyatyayāpāyopajanavikāreṣu arthadarśanāt . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {70 101} varṇavyatyayāpāyopajanavikāreṣu arthadarśanāt manyāmahe anarthakāḥ varṇāḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {71 101} varṇavyatyaye: kṛteḥ tarkuḥ , kaseḥ sikatāḥ , hiṃseḥ siṃhaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {72 101} varṇavyatyayaḥ na arthavyatyayaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {73 101} apāyaḥ lopaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {74 101} ghnanti , ghantu , aghnan . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {75 101} varṇāpāyaḥ nārthāpāyaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {76 101} upajanaḥ āgamaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {77 101} lavitā , lavitum . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {78 101} varṇopajanaḥ na arthopajanaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {79 101} vikāraḥ ādeśaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {80 101} ghātayati , ghātakaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {81 101} varṇavikāraḥ na arthavikāraḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {82 101} yathā eva varṇavyatyayāpāyopajanavikārāḥ bhavanti tadvat arthavyatyayāpāyopajanavikāraiḥ bhavitavyam . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {83 101} na ca iha tadvat . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {84 101} ataḥ manyāmahe anarthakāḥ varṇāḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {85 101} ubhayam idam varṇeṣu uktam arthavantaḥ anarthakāḥ iti ca . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {86 101} kim atra nyāyyam . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {87 101} ubhayam iti āha . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {88 101} kutaḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {89 101} svabhāvataḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {90 101} tat yathā: samānam īhamānānām adhīyānānām ca ke cit arthaiḥ yujyante apare na . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {91 101} na ca idānīm kaḥ cit arthavān iti kṛtvā sarvaiḥ arthavadbhiḥ śakyam bhavitum , kaḥ cit anarthakaḥ iti kṛtvā sarvaiḥ anarthakaiḥ . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {92 101} tatra kim asmābhiḥ śakyam kartum . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {93 101} yat dhātupratyayaprātipadikanipātāḥ ekavarṇāḥ arthavantaḥ ataḥ anye anarthakāḥ iti svābhāvikam etat . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {94 101} katham yaḥ eṣaḥ bhavatā varṇānām arthavattāyām hetuḥ upadiṣṭaḥ arthavantaḥ varṇāḥ dhātuprātipadikapratyayanipātānām ekavarṇānām arthadarśanāt varṇavyatyaye ca arthāntaragamanāt varṇānupalabdhau ca anarthagateḥ saṅghātārthavattvāt ca iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {95 101} saṅghātāntarāṇi eva etāni evañjātīyakāni arthāntareṣu vartante: kūpaḥ , sūpaḥ , yūpaḥ iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {96 101} yadi hi varṇavyatyayakṛtam arthāntaragamanam syāt bhūyiṣṭhaḥ kūpārthaḥ sūpe syāt sūpārthaḥ ca kūpe kūpārthaḥ ca yūpe yūpārthaḥ ca kūpe sūpārthaḥ ca yūpe yūpārthaḥ ca sūpe . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {97 101} yataḥ tu khalu na kaḥ cit kūpasya vā sūpe sūpasya vā kūpe kūpasya vā yūpe yūpasya vā kūpe sūpasya vā yūpe yūpasya vā sūpe ataḥ manyāmahe saṅghātāntarāṇi eva etāni evañjātīyakāni arthāntareṣu vartante iti . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {98 101} idam khalu api bhavatā varṇānām arthavattām bruvatā sādhīyaḥ anarthakatvam dyotitam . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {99 101} yaḥ manyate yaḥ kūpe kūpārthaḥ saḥ kakārasya sūpe sūpārthaḥ saḥ sakārasya yūpe yūpārthaḥ saḥ yakārasya iti ūpaśabdaḥ tasya anarthakaḥ syāt . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {100 101} tatra idam aparihṛtam saṅghātārthavattvāt ca . (śs_5.4) ka_i,30.1-32.11 ro_i,101-106 {101 101} etasya api prātipadikasñjñāyām vakṣyati . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {1 29} a , i , uṇ ṛ , ḷk e , oṅ ai , auc . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {2 29} pratyāhāre anubandhānām katham ajgrahaṇeṣu na . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {3 29} ye ete akṣu pratyāhārārthāḥ anubandhāḥ kriyante eteṣām ajgrahaṇeṣu grahaṇam kasmāt na bhavati . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {4 29} kim ca syāt . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {5 29} dadhi ṇakārīyati madhu ṇakārīyati iti . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {6 29} ikaḥ yaṇ aci iti yaṇādeśaḥ prasajyeta . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {7 29} ācārāt . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {8 29} kim idam ācārāt iti . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {9 29} ācāryāṇām upacārāt . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {10 29} na eteṣu ācāryāḥ ackāryāṇi kṛtavantaḥ . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {11 29} apradhānatvāt . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {12 29} apradhānatvāt ca . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {13 29} na khalu api eteṣām akṣu prādhānyena upadeśaḥ kriyate . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {14 29} kva tarhi . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {15 29} halṣu . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {16 29} kutaḥ etat . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {17 29} eṣā hi ācāryasya śailī lakṣyate yat tulyajātīyān tulyajātīyeṣu upadiśati . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {18 29} acaḥ akṣu halaḥ halṣu . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {19 29} lopaḥ ca balavattaraḥ . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {20 29} lopaḥ khalu api tāvat bhavati . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {21 29} ūkālaḥ ac iti vā yogaḥ tatkālānām yathā bhavet acām grahaṇam ackāryam tena eteṣām na bhaviṣyati . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {22 29} atha vā yogavibhāgaḥ kariṣyate . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {23 29} ūkālaḥ ac . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {24 29} u ū u iti evaṅkālaḥ ac bhavati . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {25 29} tataḥ hrasvadīrghaplutaḥ . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {26 29} hrasvadīrghaplutasañjñaḥ ca bhavati ūkālaḥ ac . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {27 29} evam api kukkuṭaḥ iti atra api prāpnoti . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {28 29} tasmāt pūrvoktaḥ eva parihāraḥ . (śs_5.5) ka_i,32.12-33.4 ro_i,107-108 {29 29} eṣaḥ eva arthaḥ. aparaḥ āha : hrasvādīnām vacanāt prāk yāvat tāvat eva yogaḥ astu ackāryāṇi yathā syuḥ tatkāleṣu akṣu kāryāṇi (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {1 43} atha kimartham antaḥsthānām aṇsu upadeśaḥ kriyate . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {2 43} iha sayśyśyantā savśvśvatsaraḥ yalś lślokam talś lślokam iti parasavarṇasya asiddhatvāt anusvārasya eva dvirvacanam . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {3 43} tatra parasya parasavarṇe kṛte tasya yaygrahaṇena grahaṇāt pūrvasya api parasavarṇaḥ yathā syāt . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {4 43} na etat asti prayojanam . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {5 43} vakṣyati etat . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {6 43} dvirvacane parasavarṇatvam siddham vaktavyam iti . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {7 43} yāvatā siddhatvam ucyate parasavarṇaḥ eva tāvad bhavati . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {8 43} parasavarṇe tarhi kṛte tasya yargrahaṇeṇa grahaṇāt dvirvacanam yathā syāt . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {9 43} mā bhūt dvirvacanam . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {10 43} nanu ca bhedaḥ bhavati. sati dvirvacane triyakāram asati dvirvacane dviyakāram . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {11 43} na asti bhedaḥ . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {12 43} sati api dvirvacane dviyakāram eva . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {13 43} katham . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {14 43} halaḥ yamām yami lopaḥ iti evam ekasya lopena bhavitavyam . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {15 43} evam api bhedaḥ . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {16 43} sati dvirvacane kadā cit dviyakāram kadā cit triyakāram . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {17 43} saḥ eṣaḥ katham bhedaḥ na syāt . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {18 43} yadi nityaḥ lopaḥ syāt . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {19 43} vibhāṣā ca saḥ lopaḥ . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {20 43} yathā abhedaḥ tathā astu . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {21 43} anuvartate vibhāṣā śaraḥ aci yat vārayati ayam dvitvam . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {22 43} yat ayam śaraḥ aci iti dvirvacanapratiṣedham śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ anuvartate vibhāṣā iti . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {23 43} katham kṛtvā jñāpakam . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {24 43} nitye hi tasya lope pratiṣedhārthaḥ na kaḥ cit syāt . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {25 43} yadi nityaḥ lopaḥ syāt pratiṣedhavacanam anarthakam syāt . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {26 43} astu atra dvirvacanam . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {27 43} jharaḥ jhari savarṇe iti lopaḥ bhaviṣyati . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {28 43} paśyati tu ācāryaḥ vibhāṣā saḥ lopaḥ iti . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {29 43} tataḥ dvirvacanapratiṣedham śāsti . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {30 43} na etat asti jñāpakam . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {31 43} nitye api tasya lope saḥ pratiṣedhaḥ avaśyam vaktavyaḥ . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {32 43} yat etat acaḥ rahābhyām iti dvirvacanam lopāpavādaḥ saḥ vijñāyate . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {33 43} katham . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {34 43} yaraḥ iti ucyate . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {35 43} etāvantaḥ ca yaraḥ yat uta jharaḥ vā yamaḥ vā . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {36 43} yadi ca atra nityaḥ lopaḥ syāt dvirvacanam anarthakam syāt . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {37 43} kim tarhi tayoḥ yogayoḥ udāharaṇam . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {38 43} yat akṛte dvirvacane trivyañjanaḥ saṃyogaḥ . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {39 43} pratttam , avatttam , ādityyaḥ . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {40 43} iha idānīm karttā , harttā iti dvirvacanasāmarthyāt lopaḥ na bhavati . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {41 43} evam iha api lopaḥ na syāt:: karṣati varṣati iti . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {42 43} tasmāt nitye api lope avaśyam saḥ pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . (śs_5.6) ka_i,33.5-34.2 ro_i,108-110 {43 43} tat etat atyantam sandigdham vartate ācāryāṇām vibhāṣā anuvartate na vā iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {1 81} ayam ṇakāraḥ dviḥ anubadhyate pūrvaḥ ca paraḥ ca . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {2 81} tatra aṇgrahaṇeṣu iṇgrahaṇeṣu ca sandehaḥ bhavati pūrveṇa vā syuḥ pareṇa vā iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {3 81} katarasmin tāvat aṇgrahaṇe sandehaḥ . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {4 81} ḍhralope pūrvasya dīrghaḥ aṇaḥ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {5 81} asandigdham pūrveṇa na pareṇa . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {6 81} kutaḥ etat . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {7 81} parābhāvāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {8 81} na hi ḍhralope pare aṇaḥ santi . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {9 81} nanu ca ayam asti : ātṛḍham āvṛḍham iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {10 81} evam tarhi sāmarthyāt pūrveṇa na pareṇa . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {11 81} yadi hi pareṇa syāt aṇgrahaṇam anarthakam syāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {12 81} ḍhralope pūrvasya dīrghaḥ acaḥ iti eva brūyāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {13 81} atha vā etat api na brūyāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {14 81} acaḥ hi etat bhavati hrasvaḥ dīrghaḥ plutaḥ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {15 81} asmin tarhi aṇgrahaṇe sandehaḥ ke aṇaḥ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {16 81} asandigdham pūrveṇa na pareṇa . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {17 81} kutaḥ etat . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {18 81} parābhāvāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {19 81} na hi ke pare aṇaḥ santi . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {20 81} nanu ca ayam asti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {21 81} gokā naukā iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {22 81} evam tarhi sāmarthyāt pūrveṇa na pareṇa . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {23 81} yadi hi pareṇa syāt aṇgrahaṇam anarthakam syāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {24 81} ke acaḥ iti eva brūyāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {25 81} atha vā etat api na brūyāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {26 81} acaḥ hi etat bhavati hrasvaḥ dīrghaḥ plutaḥ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {27 81} asmin tarhi aṇgrahaṇe sandehaḥ aṇaḥ apragṛhyasya anunāsikaḥ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {28 81} asandigdham pūrveṇa na pareṇa . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {29 81} kutaḥ etat . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {30 81} parābhāvāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {31 81} na hi padāntāḥ pare aṇaḥ santi . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {32 81} nanu ca ayam asti kartṛ hartṛ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {33 81} evam tarhi sāmarthyāt pūrveṇa na pareṇa . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {34 81} yadi hi pareṇa syāt aṇgrahaṇam anarthakam syāt .acaḥ apragṛhyasya anunāsikaḥ iti eva brūyāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {35 81} atha vā etat api na brūyāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {36 81} acaḥ eva hi pragṛhyāḥ bhavanti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {37 81} asmin tarhi aṇgrahaṇe sandehaḥ uḥ aṇ raparaḥ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {38 81} asandigdham pūrveṇa na pareṇa . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {39 81} kutaḥ etat . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {40 81} parābhāvāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {41 81} na hi uḥ sthāne pare aṇaḥ santi . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {42 81} nanu ca ayam asti kartrartham hartrartham iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {43 81} kim ca syāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {44 81} yadi atra raparatvam syāt dvayoḥ rephayoḥ śravaṇam prasajyeta . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {45 81} halaḥ yamām yami lopaḥ iti evam ekasya atra lopaḥ bhavati. vibhāṣā saḥ lopaḥ . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {46 81} vibhāṣā śravaṇam prasajyeta . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {47 81} ayam tarhi nityaḥ lopaḥ raḥ ri iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {48 81} padāntasya iti evam saḥ . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {49 81} na śakyaḥ padāntasya vijñātum . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {50 81} iha hi lopaḥ na syāt jargṛdheḥ laṅ ajarghāḥ pāspardheḥ apāspāḥ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {51 81} iha tarhi mātṝṇām pitṝṇām iti raparatvam prasajyeta . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {52 81} ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na atra raparatvam bhavati iti yat ayam ṝtaḥ it dhātoḥ iti dhātugrahaṇam karoti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {53 81} katham kṛtvā jñāpakam . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {54 81} dhātugrahaṇasya etat prayojanam . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {55 81} iha mā bhūt : mātṝṇām , pitṝṇām iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {56 81} yadi ca atra raparatvam syāt dhātugrahaṇam anarthakam syāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {57 81} raparatve kṛte anantyatvāt ittvam na bhaviṣyati . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {58 81} paśyati tu ācāryaḥ na atra raparatvam bhavati iti tataḥ dhātugrahaṇam karoti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {59 81} iha api tarhi ittvam na prāpnoti cikīrṣati jihīrṣati iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {60 81} mā bhūt evam . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {61 81} upadhāyāḥ ca iti evam bhaviṣyati . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {62 81} iha api tarhi prāpnoti mātṝṇām , pitṝṇām iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {63 81} tasmāt tatra dhātugrahaṇam kartavyam . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {64 81} evam tarhi aṇgrahaṇasāmarthyāt pūrveṇa na pareṇa . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {65 81} yadi pareṇa syāt aṇgrahaṇam anarthakam syāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {66 81} uḥ ac raparaḥ iti eva brūyāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {67 81} asmin tarhi aṇgrahaṇe sandehaḥ : aṇuditsavarṇasya ca apratyayaḥ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {68 81} asandigdham pareṇa na pūrveṇa iti. kutaḥ etat . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {69 81} savarṇe aṇ taparam hi uḥ ṛt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {70 81} yat ayam uḥ ṛt iti ṛkāram taparam karoti tat jñāpayati ācāryaḥ pareṇa na pūrveṇa . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {71 81} iṇgrahaṇeṣu tarhi sandehaḥ . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {72 81} asandigdham pareṇa na pūrveṇa iti. kutaḥ etat . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {73 81} yvoḥ anyatra pareṇa iṇ syāt . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {74 81} yatra icchati pūrveṇa sammṛdya grahaṇam tatra karoti yvoḥ iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {75 81} tat ca guru bhavati . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {76 81} katham kṛtvā jñāpakam . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {77 81} tatra vibhaktinirdeśe sammṛdya grahaṇe ardhacatasraḥ mātrāḥ . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {78 81} pratyāhāragrahaṇe punaḥ tisraḥ mātrāḥ . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {79 81} saḥ ayam evam laghīyasā nyāsena siddhe sati yat garīyāṃsam yatnam ārabhate tat jñāpayati ācāryaḥ pareṇa na pūrveṇa iti . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {80 81} kim punaḥ …

… varṇotsattau iva ṇakāraḥ dviḥ anubadhyate . (śs_6) ka_i,34.4-35.18 ro_i,111-115 {81 81} etat jñāpayati ācāryaḥ bhavati eṣā paribhāṣā vyākhyānataḥ viśeṣapratipattiḥ na hi sandehāt alakṣaṇam iti. aṇuditsavarṇam parihāya pūrveṇa aṇgrahaṇam pareṇa iṇgrahaṇam iti vyākhyāsyāmaḥ . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {1 17} kimartham imau mukhanāsikāvacanau varṇau ubhau api anubadhyete na ñakāra eva anubadhyeta . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {2 17} katham yāni makāreṇa grahaṇāni halaḥ yamām yami lopaḥ iti . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {3 17} santu ñakāreṇa halaḥ yañām yañi lopaḥ iti . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {4 17} na evam śakyam. jhakārabhakāraparayoḥ api hi jhakārabhakāryoḥ lopaḥ prasajyeta . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {5 17} na jhakārabhakārau jhakārabhakārayoḥ staḥ . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {6 17} katham pumaḥ khayyi ampare iti . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {7 17} etat api astu ñakāreṇa pumaḥ khayyi añpare iti . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {8 17} na evam śakyam . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {9 17} jhakārabhakārapare hi khayyi ruḥ prasajyeta . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {10 17} na jhakārabhakāraparaḥ khay asti .katham ṅamaḥ hrasvāt aci ṅamuṭ nityam iti . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {11 17} etat api astu ñakāreṇa ṅañaḥ hrasvāt aci ṅañuṭ nityam iti . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {12 17} na evam śakyam . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {13 17} jhakārabhakāraparayoḥ api hi padāntayoḥ jhakārabhakārau āgamau syātām . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {14 17} na jhakārabhakārau padāntau staḥ . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {15 17} evam api pañca āgamāḥ trayaḥ āgaminau vaiṣamyāt saṅkhyātānudeśaḥ na prāpnoti . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {16 17} santu tāvat yeṣām āgamānām āgaminaḥ santi . (śs_7-8.1) ka_i,35.20-36.4 ro_i,115-116 {17 17} jhakārabhakārau padāntau na staḥ iti kṛtvā āgamau api na bhaviṣyataḥ . (śs_7-8.2) ka_i,36.5-11 ro_i,117 {1 6} atha kim idam akṣaram iti . (śs_7-8.2) ka_i,36.5-11 ro_i,117 {2 6} akṣaram na kṣaram vidyāt . na kṣīyate na kṣarati iti vā akṣaram . (śs_7-8.2) ka_i,36.5-11 ro_i,117 {3 6} aśnoteḥ vā saraḥ akṣaram . (śs_7-8.2) ka_i,36.5-11 ro_i,117 {4 6} aśnoteḥ vā punaḥ ayam auṇādikaḥ saranpratyayaḥ . (śs_7-8.2) ka_i,36.5-11 ro_i,117 {5 6} varṇam vā āhuḥ pūrvasūtre . (śs_7-8.2) ka_i,36.5-11 ro_i,117 {6 6} atha vā pūrvasūtre varṇasya akṣaram iti sañjñā kriyate . (śs_7-8.3) ka_i,36.12-18 ro_i,118-120 {1 7} kimartham idam upadiśyate . (śs_7-8.3) ka_i,36.12-18 ro_i,118-120 {2 7} atha kimartham idam upadiśyate . (śs_7-8.3) ka_i,36.12-18 ro_i,118-120 {3 7} varṇajñānam vāgviṣayaḥ yatra brahma vartate . (śs_7-8.3) ka_i,36.12-18 ro_i,118-120 {4 7} tadartham iṣṭadbuddhyartham laghvartham ca upadiśyate . (śs_7-8.3) ka_i,36.12-18 ro_i,118-120 {5 7} saḥ ayam akṣarasamāmnāyaḥ vāksamāmnāyaḥ puṣpitaḥ phalitaḥ candratārakavat pratimaṇḍitaḥ veditavyaḥ brahmarāśiḥ . (śs_7-8.3) ka_i,36.12-18 ro_i,118-120 {6 7} sarvavedapuṇyaphalāvāptiḥ ca asya jñāne bhavati . (śs_7-8.3) ka_i,36.12-18 ro_i,118-120 {7 7} mātāpitarau ca asya svarge loke mahīyete . (*

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {1 13} कुत्वम् कस्मात् न भवति चोः कुः पदस्य इति . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {1 13} kutvam kasmāt na bhavati coḥ kuḥ padasya iti . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {2 13} भत्वात् . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {2 13} bhatvāt . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {3 13} कथम् भसञ्ज्ञा . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {3 13} katham bhasañjñā . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {4 13} अयस्मयादीनि छन्दसि इति . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {4 13} ayasmayādīni chandasi iti . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {5 13} छन्दसि इति उच्यते . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {5 13} chandasi iti ucyate . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {6 13} न च इदम् छन्दः . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {6 13} na ca idam chandaḥ . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {7 13} छन्दोवत् सूत्राणि भवन्ति . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {7 13} chandovat sūtrāṇi bhavanti . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {8 13} यदि भसञ्ज्ञा वृद्धिः आद् ऐच् अत् एङ् गुणः इति जश्त्वम् अपि न प्राप्नोति . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {8 13} yadi bhasañjñā vṛddhiḥ ād aic at eṅ guṇaḥ iti jaśtvam api na prāpnoti . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {9 13} उभयसञ्ज्ञानि अपि छन्दांसि दृश्यन्ते . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {9 13} ubhayasañjñāni api chandāṃsi dṛśyante . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {10 13} तत् यथा . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {10 13} tat yathā . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {11 13} सः सुष्टुभा सः ऋक्वता गणेन . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {11 13} saḥ suṣṭubhā saḥ ṛkvatā gaṇena . (

1.1.1.1

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {12 13} पदत्वात् कुत्वम् भत्वात् जश्व्तम् न भवति . (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {12 13} padatvāt kutvam bhatvāt jaśvtam na bhavati . (

1.1.1.2

) क_इ,37.2-7 रो_इ,121-123 {13 13} एवम् इह अपि भत्वात् कुत्वम् न भविष्यति (

) ka_i,37.2-7 ro_i,121-123 {13 13} evam iha api bhatvāt kutvam na bhaviṣyati (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {1 23} किम् पुनः इदम् तद्भावितग्रहणम् : वृद्धिः इति एवम् ये आकारैकारौकाराः भाव्यन्ते तेषाम् ग्रहणम् आहोस्वित् आदैज्मात्रस्य . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {1 23} kim punaḥ idam tadbhāvitagrahaṇam : vṛddhiḥ iti evam ye ākāraikāraukārāḥ bhāvyante teṣām grahaṇam āhosvit ādaijmātrasya . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {2 23} किम् च अतः . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {2 23} kim ca ataḥ . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {3 23} यदि तद्भावितग्रहणम् शालीयः मालीयः इति वृद्धलक्षणः छः न प्राप्नोति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {3 23} yadi tadbhāvitagrahaṇam śālīyaḥ mālīyaḥ iti vṛddhalakṣaṇaḥ chaḥ na prāpnoti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {4 23} आम्रमयम् शालमयम् वृद्धलक्षणः मयट् न प्राप्नोति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {4 23} āmramayam śālamayam vṛddhalakṣaṇaḥ mayaṭ na prāpnoti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {5 23} आम्रगुप्तायनिः शालगुप्तयनिः वृद्धलक्षणः फिञ् न प्राप्नोति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {5 23} āmraguptāyaniḥ śālaguptayaniḥ vṛddhalakṣaṇaḥ phiñ na prāpnoti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {6 23} अथ ऐज्मात्रस्य ग्रहणम् सर्वः भासः सर्वभासः इति उत्तरपदपदवृद्धौ सर्वम् च इति एषः विधिः प्राप्नोति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {6 23} atha aijmātrasya grahaṇam sarvaḥ bhāsaḥ sarvabhāsaḥ iti uttarapadapadavṛddhau sarvam ca iti eṣaḥ vidhiḥ prāpnoti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {7 23} इह च तावती भार्या अस्य तावद्भार्यः यावद्भार्यः वृद्धिनिमित्तस्य इति पुंवद्भावप्रतिषेधः प्राप्नोति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {7 23} iha ca tāvatī bhāryā asya tāvadbhāryaḥ yāvadbhāryaḥ vṛddhinimittasya iti puṃvadbhāvapratiṣedhaḥ prāpnoti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {8 23} अस्तु तर्हि ऐज्मात्रस्य . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {8 23} astu tarhi aijmātrasya . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {9 23} ननु च उक्तम् सर्वः भासः सर्वभासः इति उत्तरपदपदवृद्धौ सर्वम् च इति एषः विधिः प्राप्नोति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {9 23} nanu ca uktam sarvaḥ bhāsaḥ sarvabhāsaḥ iti uttarapadapadavṛddhau sarvam ca iti eṣaḥ vidhiḥ prāpnoti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {10 23} न एषः दोषः . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {10 23} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {11 23} न एवम् विज्ञायते उत्तरपदस्य वृद्धिः उत्तरपदवृद्धिः उत्तरपदवृद्धौ इति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {11 23} na evam vijñāyate uttarapadasya vṛddhiḥ uttarapadavṛddhiḥ uttarapadavṛddhau iti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {12 23} कथम् तर्हि . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {12 23} katham tarhi . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {13 23} उत्तरपदस्य इति एवम् प्रकृत्य या वृद्धिः तद्वति उत्तरपदे इति एवम् एतत् विज्ञायते . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {13 23} uttarapadasya iti evam prakṛtya yā vṛddhiḥ tadvati uttarapade iti evam etat vijñāyate . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {14 23} अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {14 23} avaśyam ca etat evam vijñeyam . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {15 23} तद्भावितग्रहणे सति अपि इह प्रसज्येत : सर्वः कारकः सर्वकारकः इति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {15 23} tadbhāvitagrahaṇe sati api iha prasajyeta : sarvaḥ kārakaḥ sarvakārakaḥ iti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {16 23} यद् अपि उच्यते इह तावती भार्या अस्य तावद्भार्यः यावद्भार्यः वृद्धिनिमित्तस्य इति पुंवद्भावप्रतिषेधः प्राप्नोति इति न एषः दोषः . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {16 23} yad api ucyate iha tāvatī bhāryā asya tāvadbhāryaḥ yāvadbhāryaḥ vṛddhinimittasya iti puṃvadbhāvapratiṣedhaḥ prāpnoti iti na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {17 23} न एवम् विज्ञायते वृद्धेः निमित्तम् वृद्धिनिमित्तम् वृद्धिनिमित्तस्य इति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {17 23} na evam vijñāyate vṛddheḥ nimittam vṛddhinimittam vṛddhinimittasya iti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {18 23} कथम् तर्हि . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {18 23} katham tarhi . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {19 23} वृद्धेः निमित्तम् यस्मिन् सः अयम् वृद्धिनिमित्तः वृद्धिनिमित्तस्य इति . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {19 23} vṛddheḥ nimittam yasmin saḥ ayam vṛddhinimittaḥ vṛddhinimittasya iti . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {20 23} किम् च वृद्धेः निमित्तम्. यः असौ ककारः णकारः ञकारः वा . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {20 23} kim ca vṛddheḥ nimittam. yaḥ asau kakāraḥ ṇakāraḥ ñakāraḥ vā . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {21 23} अथ वा यः कृत्स्नायाः वृद्धेः निमित्तम् . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {21 23} atha vā yaḥ kṛtsnāyāḥ vṛddheḥ nimittam . (

1.1.1.2

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {22 23} कः च कृत्स्नायाः वृद्धेः निमित्तम् . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {22 23} kaḥ ca kṛtsnāyāḥ vṛddheḥ nimittam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.8-24 रो_इ,123-124 {23 23} यः त्रयाणाम् आकारैकारौकाराणाम् . (

) ka_i,37.8-24 ro_i,123-124 {23 23} yaḥ trayāṇām ākāraikāraukārāṇām . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {1 139} सञ्ज्ञाधिकारः सञ्ज्ञासम्प्रत्ययार्थः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {1 139} sañjñādhikāraḥ sañjñāsampratyayārthaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {2 139} अथ सञ्ज्ञा इति प्रकृत्य वृद्ध्यादयः शब्दाः पठितव्याः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {2 139} atha sañjñā iti prakṛtya vṛddhyādayaḥ śabdāḥ paṭhitavyāḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {3 139} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {3 139} kim prayojanam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {4 139} सञ्ज्ञासम्प्रत्ययार्थः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {4 139} sañjñāsampratyayārthaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {5 139} वृद्ध्यादीनाम् शब्दानाम् सञ्ज्ञा इति एषः सम्प्रत्ययः यथा स्यात् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {5 139} vṛddhyādīnām śabdānām sañjñā iti eṣaḥ sampratyayaḥ yathā syāt . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {6 139} इतरथा हि असम्प्रत्ययः यथा लोके . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {6 139} itarathā hi asampratyayaḥ yathā loke . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {7 139} अक्रियमाणे हि सञ्ज्ञाधिकारे वृद्ध्यादीनाम् सञ्ज्ञा इति एषः सम्प्रत्ययः न स्यात् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {7 139} akriyamāṇe hi sañjñādhikāre vṛddhyādīnām sañjñā iti eṣaḥ sampratyayaḥ na syāt . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {8 139} इदम् इदानीम् बहुसूत्रम् अनर्थकम् स्यात् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {8 139} idam idānīm bahusūtram anarthakam syāt . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {9 139} अनर्थकम् इति आह . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {9 139} anarthakam iti āha . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {10 139} कथम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {10 139} katham . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {11 139} यथा लोके . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {11 139} yathā loke . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {12 139} लोके हि अर्थवन्ति च अनर्थकानि च वाक्यानि दृश्यन्ते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {12 139} loke hi arthavanti ca anarthakāni ca vākyāni dṛśyante . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {13 139} अर्थवन्ति तावत् : देवदत्त गाम् अभ्याज शुक्लाम् दण्डेन . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {13 139} arthavanti tāvat : devadatta gām abhyāja śuklām daṇḍena . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {14 139} देवदत्त गाम् अभ्याज कृष्णाम् इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {14 139} devadatta gām abhyāja kṛṣṇām iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {15 139} अनर्थकानि च . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {15 139} anarthakāni ca . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {16 139} दश दाडिमानि षट् अपूपाः कुण्डम् अजाजिनम् पललपिण्डः अधोरुकम् एतत् कुमार्याः स्फैयकृतस्य पिता प्रतिशीनः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {16 139} daśa dāḍimāni ṣaṭ apūpāḥ kuṇḍam ajājinam palalapiṇḍaḥ adhorukam etat kumāryāḥ sphaiyakṛtasya pitā pratiśīnaḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {17 139} सञ्ज्ञासञ्ज्ञ्यसन्देहः च . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {17 139} sañjñāsañjñyasandehaḥ ca . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {18 139} क्रियमाणे अपि सञ्ज्ञाधिकारे सञ्ज्ञासञ्ज्ञिनोः असन्देहः वक्तव्यः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {18 139} kriyamāṇe api sañjñādhikāre sañjñāsañjñinoḥ asandehaḥ vaktavyaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {19 139} कुतः हि एतत् वृद्धिशब्दः सञ्ज्ञा आदैचः सञ्ज्ञिनः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {19 139} kutaḥ hi etat vṛddhiśabdaḥ sañjñā ādaicaḥ sañjñinaḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {20 139} न पुनः आदैचः सञ्ज्ञा वृद्धिशब्दः सञ्ज्ञी इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {20 139} na punaḥ ādaicaḥ sañjñā vṛddhiśabdaḥ sañjñī iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {21 139} यत् तावत् उच्यते सञ्ज्ञाधिकारः कर्तव्यः सञ्ज्ञासम्प्रत्ययार्थः इति न कर्तव्यः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {21 139} yat tāvat ucyate sañjñādhikāraḥ kartavyaḥ sañjñāsampratyayārthaḥ iti na kartavyaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {22 139} आचार्याचारात् सञ्ज्ञासिद्धिः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {22 139} ācāryācārāt sañjñāsiddhiḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {23 139} आचार्याचारात् सञ्ज्ञासिद्धिः भविष्यति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {23 139} ācāryācārāt sañjñāsiddhiḥ bhaviṣyati . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {24 139} किम् इदम् आचार्याचारात् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {24 139} kim idam ācāryācārāt . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {25 139} आचार्याणाम् उपचारात् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {25 139} ācāryāṇām upacārāt . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {26 139} यथा लौकिकवैदिकेषु . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {26 139} yathā laukikavaidikeṣu . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {27 139} तत् यथा लौकिकेषु वैदिकेषु च कृतान्तेषु . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {27 139} tat yathā laukikeṣu vaidikeṣu ca kṛtānteṣu . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {28 139} लोके तावत् : मातापितरौ पुत्रस्य जातस्य संवृते अवकाशे नाम कुर्वाते देवदत्तः यज्ञदत्तः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {28 139} loke tāvat : mātāpitarau putrasya jātasya saṃvṛte avakāśe nāma kurvāte devadattaḥ yajñadattaḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {29 139} तयोः उपचारात् अन्ये अपि जानन्ति इयम् अस्य सञ्ज्ञा इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {29 139} tayoḥ upacārāt anye api jānanti iyam asya sañjñā iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {30 139} वेदे : याज्ञिकाः सञ्ज्ञाम् कुर्वन्ति स्फ्यः यूपः चषालः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {30 139} vede : yājñikāḥ sañjñām kurvanti sphyaḥ yūpaḥ caṣālaḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {31 139} तत्रभवताम् उपचारात् अन्ये अपि जानन्ति इयम् अस्य सञ्ज्ञा इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {31 139} tatrabhavatām upacārāt anye api jānanti iyam asya sañjñā iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {32 139} अपरे पुनः सिचि वृद्धिः इति उक्त्वा आकारैकारौकारान् उदाहरन्ति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {32 139} apare punaḥ sici vṛddhiḥ iti uktvā ākāraikāraukārān udāharanti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {33 139} ते मन्यामहे : यया प्रत्याय्यन्ते सा सञ्ज्ञा ये प्रतीयन्ते ते सञ्ज्ञिनः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {33 139} te manyāmahe : yayā pratyāyyante sā sañjñā ye pratīyante te sañjñinaḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {34 139} यत् अपि उच्यते क्रियमाणे अपि सञ्ज्ञाधिकारे सञ्ज्ञासञ्ज्ञिनोः असन्देहः वक्तव्यः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {34 139} yat api ucyate kriyamāṇe api sañjñādhikāre sañjñāsañjñinoḥ asandehaḥ vaktavyaḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {35 139} सञ्ज्ञासञ्ज्ञ्यसन्देहः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {35 139} sañjñāsañjñyasandehaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {36 139} सञ्ज्ञासञ्ज्ञिनोः असन्देहः सिद्धः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {36 139} sañjñāsañjñinoḥ asandehaḥ siddhaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {37 139} कुतः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {37 139} kutaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {38 139} आचार्याचारात् एव . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {38 139} ācāryācārāt eva . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {39 139} उक्तः आचार्याचारः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {39 139} uktaḥ ācāryācāraḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {40 139} अनाकृतिः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {40 139} anākṛtiḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {41 139} अथ वा अनाकृतिः सञ्ज्ञा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {41 139} atha vā anākṛtiḥ sañjñā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {42 139} आकृतिमन्तः सञ्ज्ञिनः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {42 139} ākṛtimantaḥ sañjñinaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {43 139} लोके अपि हि आक्र्तिमतः मांसपिण्डस्य देवदत्तः इति सञ्ज्ञा क्रियते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {43 139} loke api hi ākrtimataḥ māṃsapiṇḍasya devadattaḥ iti sañjñā kriyate . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {44 139} लिङ्गेन वा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {44 139} liṅgena vā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {45 139} अथ वा किम् चित् लिङ्गम् आसज्य वक्ष्यामि इत्थंलिङ्गा सञ्ज्ञा इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {45 139} atha vā kim cit liṅgam āsajya vakṣyāmi itthaṃliṅgā sañjñā iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {46 139} वृद्धिशब्दे च तत् लिङ्गम् करिष्यते न आदैच्छब्दे . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {46 139} vṛddhiśabde ca tat liṅgam kariṣyate na ādaicchabde . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {47 139} इदम् तावत् अयुक्तम् यत् उच्यते आचार्याचारात् इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {47 139} idam tāvat ayuktam yat ucyate ācāryācārāt iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {48 139} किम् अत्र अयुक्तम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {48 139} kim atra ayuktam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {49 139} तम् एव उपालभ्य अगमकम् ते सूत्रम् इति तस्य एव पुनः प्रमाणीकरणम् इति एतत् अयुक्तम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {49 139} tam eva upālabhya agamakam te sūtram iti tasya eva punaḥ pramāṇīkaraṇam iti etat ayuktam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {50 139} अपरितुष्यन् खलु अपि भवान् अनेन परिहारेण आकृतिः लिङ्गेन वा इति आह . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {50 139} aparituṣyan khalu api bhavān anena parihāreṇa ākṛtiḥ liṅgena vā iti āha . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {51 139} तत् च अपि वक्तव्यम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {51 139} tat ca api vaktavyam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {52 139} यदि अपि एतत् उच्यते अथ वा एतर्हि इत्सञ्ज्ञा न वक्तव्या लोपः च न वक्तव्यः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {52 139} yadi api etat ucyate atha vā etarhi itsañjñā na vaktavyā lopaḥ ca na vaktavyaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {53 139} सञ्ज्ञालिङ्गम् अनुबन्धेषु करिष्यते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {53 139} sañjñāliṅgam anubandheṣu kariṣyate . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {54 139} न च सञ्ज्ञायाः निवृत्तिः उच्यते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {54 139} na ca sañjñāyāḥ nivṛttiḥ ucyate . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {55 139} स्वभावतः सञ्ज्ञाः सञ्ज्ञिनः प्रत्याय्य निवर्तन्ते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {55 139} svabhāvataḥ sañjñāḥ sañjñinaḥ pratyāyya nivartante . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {56 139} तेन अनुबन्धानाम् अपि निवृत्तिः भविष्यति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {56 139} tena anubandhānām api nivṛttiḥ bhaviṣyati . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {57 139} सिध्यति एवम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {57 139} sidhyati evam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {58 139} अपाणिनीयम् तु भवति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {58 139} apāṇinīyam tu bhavati . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {59 139} यथान्यासम् एव अस्तु . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {59 139} yathānyāsam eva astu . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {60 139} ननु च उक्तम् सञ्ज्ञाधिकारः सञ्ज्ञासम्प्रत्ययार्थः इतरथा हि असम्प्रत्ययः यथा लोके इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {60 139} nanu ca uktam sañjñādhikāraḥ sañjñāsampratyayārthaḥ itarathā hi asampratyayaḥ yathā loke iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {61 139} न यथा लोके तथा व्याकरणे . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {61 139} na yathā loke tathā vyākaraṇe . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {62 139} प्रमाणभूतः आचार्यः दर्भपवित्रपाणिः शुचौ अवकाशे प्राङ्मुखः उपविश्य महता यत्नेन सूत्रम् प्रणयति स्म . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {62 139} pramāṇabhūtaḥ ācāryaḥ darbhapavitrapāṇiḥ śucau avakāśe prāṅmukhaḥ upaviśya mahatā yatnena sūtram praṇayati sma . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {63 139} तत्र अशक्यम् वर्णेन अपि अनर्थकेन भवितुम् किम् पुनः इयता सूत्रेण . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {63 139} tatra aśakyam varṇena api anarthakena bhavitum kim punaḥ iyatā sūtreṇa . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {64 139} किम् अतः यत् अशक्यम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {64 139} kim ataḥ yat aśakyam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {65 139} अतः सञ्ज्ञासञ्ज्ञिनौ एव . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {65 139} ataḥ sañjñāsañjñinau eva . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {66 139} कुतः नु खलु एतत् सञ्ज्ञासञ्ज्ञिनौ एव इति न पुनः साध्वनुशासने अस्मिन् शास्त्रे साधुत्वम् अनेन किर्यते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {66 139} kutaḥ nu khalu etat sañjñāsañjñinau eva iti na punaḥ sādhvanuśāsane asmin śāstre sādhutvam anena kiryate . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {67 139} कृतम् अनयोः साधुत्वम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {67 139} kṛtam anayoḥ sādhutvam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {68 139} कथम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {68 139} katham . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {69 139} वृधिः अस्मै अविशेषेण उपदिष्टः प्रकृतिपाठे . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {69 139} vṛdhiḥ asmai aviśeṣeṇa upadiṣṭaḥ prakṛtipāṭhe . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {70 139} तस्मात् क्तिन्प्रत्ययः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {70 139} tasmāt ktinpratyayaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {71 139} आदैचः अपि अक्षरसमाम्नाये उपदिष्टाः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {71 139} ādaicaḥ api akṣarasamāmnāye upadiṣṭāḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {72 139} प्रयोगनियमार्थम् तर्हि इदम् स्यात् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {72 139} prayoganiyamārtham tarhi idam syāt . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {73 139} वृद्धिशब्दात् परः आदैचः प्रयोक्तव्याः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {73 139} vṛddhiśabdāt paraḥ ādaicaḥ prayoktavyāḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {74 139} न इह प्रयोगनियमः आरभ्यते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {74 139} na iha prayoganiyamaḥ ārabhyate . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {75 139} किम् तर्हि . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {75 139} kim tarhi . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {76 139} संस्कृत्य संस्कृत्य पदानि उत्सृज्यन्ते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {76 139} saṃskṛtya saṃskṛtya padāni utsṛjyante . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {77 139} तेषाम् यथेष्ठम् अभिसम्बन्धः भवति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {77 139} teṣām yatheṣṭham abhisambandhaḥ bhavati . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {78 139} तत् यथा : आहर पात्रम् , पात्रम् आहर इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {78 139} tat yathā : āhara pātram , pātram āhara iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {79 139} आदेशाः तर्हि इमे स्युः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {79 139} ādeśāḥ tarhi ime syuḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {80 139} वृद्धिशब्दस्य आदैचः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {80 139} vṛddhiśabdasya ādaicaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {81 139} षष्ठीनिर्दिष्टस्य आदेशाः उच्यन्ते न च अत्र षष्ठीम् पश्यामः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {81 139} ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya ādeśāḥ ucyante na ca atra ṣaṣṭhīm paśyāmaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {82 139} आगमाः तर्हि इमे स्युः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {82 139} āgamāḥ tarhi ime syuḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {83 139} वृद्धिशब्दस्य आदैचः आगमाः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {83 139} vṛddhiśabdasya ādaicaḥ āgamāḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {84 139} आगमाः अपि षष्ठीनिर्दिष्टस्य एव उच्यन्ते लिङ्गेन च . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {84 139} āgamāḥ api ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya eva ucyante liṅgena ca . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {85 139} न च अत्र षष्ठीम् न खलु अपि आगमलिङ्गम् पश्यामः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {85 139} na ca atra ṣaṣṭhīm na khalu api āgamaliṅgam paśyāmaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {86 139} इदम् खलु अपि भूयः सामनाधिकरण्यम् एकविभक्तिकत्वम् च . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {86 139} idam khalu api bhūyaḥ sāmanādhikaraṇyam ekavibhaktikatvam ca . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {87 139} द्वयोः च एतत् भवति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {87 139} dvayoḥ ca etat bhavati . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {88 139} कयोः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {88 139} kayoḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {89 139} विशेषणविशेष्ययोः वा सञ्ज्ञासञ्ज्ञिनोः वा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {89 139} viśeṣaṇaviśeṣyayoḥ vā sañjñāsañjñinoḥ vā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {90 139} तत्र एतत् स्यात् विशेषणविशेष्ये इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {90 139} tatra etat syāt viśeṣaṇaviśeṣye iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {91 139} तत् च न . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {91 139} tat ca na . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {92 139} द्वयोः हि प्रतीत्पदार्थकयोः लोके विशेषणविशेष्यभावः भवति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {92 139} dvayoḥ hi pratītpadārthakayoḥ loke viśeṣaṇaviśeṣyabhāvaḥ bhavati . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {93 139} न च आदैच्छब्दः प्रतीतपदार्थकः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {93 139} na ca ādaicchabdaḥ pratītapadārthakaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {94 139} तस्मात् सञ्ज्ञासञ्ज्ञिनौ एव . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {94 139} tasmāt sañjñāsañjñinau eva . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {95 139} तत्र तु एतावान् सन्देधः कः सञ्ज्ञी का सञ्ज्ञा इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {95 139} tatra tu etāvān sandedhaḥ kaḥ sañjñī kā sañjñā iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {96 139} सः च अपि क्व सन्देहः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {96 139} saḥ ca api kva sandehaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {97 139} यत्र उभे समानाक्षरे . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {97 139} yatra ubhe samānākṣare . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {98 139} यत्र तु अन्यतरत् लघु यत् लघु सा सञ्ज्ञा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {98 139} yatra tu anyatarat laghu yat laghu sā sañjñā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {99 139} कुतः एतत् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {99 139} kutaḥ etat . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {100 139} लघ्वर्थम् हि सञ्ज्ञाकरणम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {100 139} laghvartham hi sañjñākaraṇam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {101 139} तत्र अपि अयम् न अवश्यम् गुरुलघुताम् एव उपलक्षयितुम् अर्हति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {101 139} tatra api ayam na avaśyam gurulaghutām eva upalakṣayitum arhati . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {102 139} किम् तर्हि . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {102 139} kim tarhi . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {103 139} अनाकृतिताम् अपि . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {103 139} anākṛtitām api . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {104 139} अनाकृतिः सञ्ज्ञा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {104 139} anākṛtiḥ sañjñā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {105 139} आकृतिमन्तः सञ्ज्ञिनः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {105 139} ākṛtimantaḥ sañjñinaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {106 139} लोके हि आकृतिमतः मांसपिण्डस्य देवदत्तः इति सञ्ज्ञा क्रियते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {106 139} loke hi ākṛtimataḥ māṃsapiṇḍasya devadattaḥ iti sañjñā kriyate . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {107 139} अथ वा आवर्तिन्यः सञ्ज्ञाः भवन्ति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {107 139} atha vā āvartinyaḥ sañjñāḥ bhavanti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {108 139} वृद्धिशब्दः च आवर्तते न आदैच्छब्दः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {108 139} vṛddhiśabdaḥ ca āvartate na ādaicchabdaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {109 139} तत् यथा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {109 139} tat yathā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {110 139} इतरत्र अपि देवदत्तशब्दः आवर्तते न मांसपिण्डः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {110 139} itaratra api devadattaśabdaḥ āvartate na māṃsapiṇḍaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {111 139} अथ वा पूर्वोच्चारितः सञ्ज्ञी परोच्चारिता सञ्ज्ञा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {111 139} atha vā pūrvoccāritaḥ sañjñī paroccāritā sañjñā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {112 139} कुतः एतत् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {112 139} kutaḥ etat . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {113 139} सतः हि कार्यिणः कार्येण भवितव्यम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {113 139} sataḥ hi kāryiṇaḥ kāryeṇa bhavitavyam . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {114 139} तत् यथा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {114 139} tat yathā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {115 139} इतरत्र अपि सतः मांसपिण्डस्य देवदत्तः इति सञ्ज्ञा क्रियते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {115 139} itaratra api sataḥ māṃsapiṇḍasya devadattaḥ iti sañjñā kriyate . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {116 139} कथम् वृद्धिः आत् ऐच् इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {116 139} katham vṛddhiḥ āt aic iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {117 139} एतत् एकम् आचार्यस्य मङ्गलार्थम् मृष्यताम् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {117 139} etat ekam ācāryasya maṅgalārtham mṛṣyatām . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {118 139} माङ्गलिकः आचार्यः महतः शास्त्रौघस्य मङ्गलार्थम् वृद्धिशबम् आदितः प्रयुङ्क्ते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {118 139} māṅgalikaḥ ācāryaḥ mahataḥ śāstraughasya maṅgalārtham vṛddhiśabam āditaḥ prayuṅkte . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {119 139} मङ्गलादीनि हि शास्त्राणि प्रथन्ते वीरपुरुषकाणि च भवन्ति आयुष्मत्पुरुषकाणि च . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {119 139} maṅgalādīni hi śāstrāṇi prathante vīrapuruṣakāṇi ca bhavanti āyuṣmatpuruṣakāṇi ca . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {120 139} अध्येतारः च सिद्धार्थाः यथा स्युः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {120 139} adhyetāraḥ ca siddhārthāḥ yathā syuḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {121 139} सर्वत्र एव हि व्याकरणे पूर्वोच्चारितः सञ्ज्ञी परोच्चारिता सञ्ज्ञा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {121 139} sarvatra eva hi vyākaraṇe pūrvoccāritaḥ sañjñī paroccāritā sañjñā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {122 139} अत् एङ् गुणः इति यथा . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {122 139} at eṅ guṇaḥ iti yathā . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {123 139} दोषवान् खलु अपि सञ्ज्ञाधिकारः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {123 139} doṣavān khalu api sañjñādhikāraḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {124 139} अष्टमे अपि हि सञ्ज्ञा क्रियते तस्य परम् आम्रेडितम् इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {124 139} aṣṭame api hi sañjñā kriyate tasya param āmreḍitam iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {125 139} तत्र अपि इदम् अनुवर्त्यम् स्यात् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {125 139} tatra api idam anuvartyam syāt . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {126 139} अथ वा अस्थाने अयम् यत्नः क्रियते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {126 139} atha vā asthāne ayam yatnaḥ kriyate . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {127 139} न हि इदम् लोकात् भिद्यते . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {127 139} na hi idam lokāt bhidyate . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {128 139} यदि इदम् लोकात् भिद्येत ततः यत्नार्हम् स्यात् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {128 139} yadi idam lokāt bhidyeta tataḥ yatnārham syāt . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {129 139} तत् यथा अगोज्ञाय कः चित् गाम् सक्थनि कर्णे वा गृहीत्वा उपदिशति अयम् गौः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {129 139} tat yathā agojñāya kaḥ cit gām sakthani karṇe vā gṛhītvā upadiśati ayam gauḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {130 139} न च अस्मै आचष्टे इयम् अस्य सञ्ज्ञा इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {130 139} na ca asmai ācaṣṭe iyam asya sañjñā iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {131 139} भवति च अस्य सम्प्रत्ययः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {131 139} bhavati ca asya sampratyayaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {132 139} तत्र एतत् स्यात् कृतः पूर्वैः अभिसम्बन्धः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {132 139} tatra etat syāt kṛtaḥ pūrvaiḥ abhisambandhaḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {133 139} इह अपि कृतः पूर्वैः अभिसम्बन्धः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {133 139} iha api kṛtaḥ pūrvaiḥ abhisambandhaḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {134 139} कैः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {134 139} kaiḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {135 139} आचार्यैः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {135 139} ācāryaiḥ . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {136 139} तत्र एतत् स्यात् . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {136 139} tatra etat syāt . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {137 139} यस्मै सम्प्रति उपदिशति तस्य अकृतः इति . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {137 139} yasmai samprati upadiśati tasya akṛtaḥ iti . (

1.1.1.3

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {138 139} लोके अपि यस्मै सम्प्रति उपदिशति तस्य अकृतः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {138 139} loke api yasmai samprati upadiśati tasya akṛtaḥ . (

1.1.1.4

) क_इ,37.25-40.17 रो_इ,125-133 {139 139} अथ तत्र कृतः इह अपि कृतः द्रष्टव्यः . (

) ka_i,37.25-40.17 ro_i,125-133 {139 139} atha tatra kṛtaḥ iha api kṛtaḥ draṣṭavyaḥ . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {1 30} सतः वृद्ध्यादिषु सञ्ज्ञाभावात् तदाश्रये इतरेतराश्रयत्वात् असिद्धिः . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {1 30} sataḥ vṛddhyādiṣu sañjñābhāvāt tadāśraye itaretarāśrayatvāt asiddhiḥ . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {2 30} सतः सञ्ज्ञिनः सञ्ज्ञाभावात् सञ्ज्ञाश्रये सञ्ज्ञिनि वृद्ध्यादिषु इतरेतराश्रयत्वात् अप्रसिद्धिः . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {2 30} sataḥ sañjñinaḥ sañjñābhāvāt sañjñāśraye sañjñini vṛddhyādiṣu itaretarāśrayatvāt aprasiddhiḥ . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {3 30} का इतेरेतराश्रयता . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {3 30} kā iteretarāśrayatā . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {4 30} सताम् आदैचाम् सञ्ज्ञया भवितव्यम् सञ्ज्ञया च आदैचः भाव्यन्ते . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {4 30} satām ādaicām sañjñayā bhavitavyam sañjñayā ca ādaicaḥ bhāvyante . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {5 30} तत् इतरेतराश्रयम् भवति , इतरेतराश्रयाणि च कार्याणि न प्रकल्पन्ते . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {5 30} tat itaretarāśrayam bhavati , itaretarāśrayāṇi ca kāryāṇi na prakalpante . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {6 30} तत् यथा . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {6 30} tat yathā . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {7 30} नौः नावि बद्धा न इतरत्राणाय भवति. ननु च भोः इतरेतराश्रयाणि अपि कार्याणि दृश्यन्ते . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {7 30} nauḥ nāvi baddhā na itaratrāṇāya bhavati. nanu ca bhoḥ itaretarāśrayāṇi api kāryāṇi dṛśyante . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {8 30} तत् यथा . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {8 30} tat yathā . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {9 30} नौः शकटम् वहति शकटम् च नावम् वहति . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {9 30} nauḥ śakaṭam vahati śakaṭam ca nāvam vahati . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {10 30} अन्यत् अपि तत्र किम् चित् भवति जलम् स्थलम् वा . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {10 30} anyat api tatra kim cit bhavati jalam sthalam vā . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {11 30} स्थले शकटम् नावम् वहति . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {11 30} sthale śakaṭam nāvam vahati . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {12 30} जले नौः शकटम् वहति . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {12 30} jale nauḥ śakaṭam vahati . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {13 30} यथा तरि त्रिविष्टब्धकम् . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {13 30} yathā tari triviṣṭabdhakam . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {14 30} तत्र अपि अन्ततः सूत्रकम् भवति . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {14 30} tatra api antataḥ sūtrakam bhavati . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {15 30} इदम् पुनः इतरेतराश्रयम् एव . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {15 30} idam punaḥ itaretarāśrayam eva . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {16 30} सिद्धम् तु नित्यशब्दत्वात् . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {16 30} siddham tu nityaśabdatvāt . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {17 30} सिद्धम् एतत् . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {17 30} siddham etat . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {18 30} कथम् . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {18 30} katham . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {19 30} नित्यशब्दत्वात् . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {19 30} nityaśabdatvāt . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {20 30} नित्याः शब्दाः . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {20 30} nityāḥ śabdāḥ . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {21 30} नित्येषु शब्देषु सताम् आदैचाम् सञ्ज्ञा क्रियते . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {21 30} nityeṣu śabdeṣu satām ādaicām sañjñā kriyate . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {22 30} न सञ्ज्ञया आदैचः भाव्यन्ते . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {22 30} na sañjñayā ādaicaḥ bhāvyante . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {23 30} यदि तर्हि नित्याः शब्दाः किमर्थम् शास्त्रम् . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {23 30} yadi tarhi nityāḥ śabdāḥ kimartham śāstram . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {24 30} किमर्थम् शास्त्रम् इति चेत् निवर्तकत्वात् सिद्धम् . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {24 30} kimartham śāstram iti cet nivartakatvāt siddham . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {25 30} निवर्तकम् शास्त्रम् . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {25 30} nivartakam śāstram . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {26 30} कथम् . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {26 30} katham . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {27 30} मृजिः अस्मै अविशेषेण उपदिष्टः . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {27 30} mṛjiḥ asmai aviśeṣeṇa upadiṣṭaḥ . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {28 30} तस्य सर्वत्र मृजिबुद्धिः प्रसक्ता . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {28 30} tasya sarvatra mṛjibuddhiḥ prasaktā . (

1.1.1.4

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {29 30} तत्र अनेन निवृत्तिः क्रियते . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {29 30} tatra anena nivṛttiḥ kriyate . (

1.1.1.5

) क_इ,40.18-41.4 रो_इ,133-134 {30 30} मृजेः अक्ङित्सु प्रत्ययेषु मृजिप्रसङ्गे मार्जिः साधुः भवति इति . (

) ka_i,40.18-41.4 ro_i,133-134 {30 30} mṛjeḥ akṅitsu pratyayeṣu mṛjiprasaṅge mārjiḥ sādhuḥ bhavati iti . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {1 21} प्रत्येकम् वृद्धिगुणसञ्ज्ञे भवतः इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {1 21} pratyekam vṛddhiguṇasañjñe bhavataḥ iti vaktavyam . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {2 21} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {2 21} kim prayojanam . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {3 21} समुदाये मा भूताम् इति . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {3 21} samudāye mā bhūtām iti . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {4 21} अन्यत्र सहवचनात् समुदाये सञ्ज्ञाप्रसङ्गः . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {4 21} anyatra sahavacanāt samudāye sañjñāprasaṅgaḥ . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {5 21} अन्यत्र सहवचनात् समुदाये वृद्धिगुणसञ्ज्ञयोः अप्रसङ्गः . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {5 21} anyatra sahavacanāt samudāye vṛddhiguṇasañjñayoḥ aprasaṅgaḥ . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {6 21} यत्र इच्छति सहभूतानाम् कार्यम् करोति तत्र सहग्रहणम् . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {6 21} yatra icchati sahabhūtānām kāryam karoti tatra sahagrahaṇam . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {7 21} तत् यथा . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {7 21} tat yathā . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {8 21} सह सुपा . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {8 21} saha supā . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {9 21} उभे अभ्यस्तम् सह इति . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {9 21} ubhe abhyastam saha iti . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {10 21} प्रत्यवयवम् च वाक्यपरिसमाप्तेः . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {10 21} pratyavayavam ca vākyaparisamāpteḥ . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {11 21} प्रत्यवयवम् च वाक्यपरिसमाप्तिः दृश्यते . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {11 21} pratyavayavam ca vākyaparisamāptiḥ dṛśyate . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {12 21} तत् यथा . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {12 21} tat yathā . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {13 21} देवदत्तयज्ञदत्तविष्णुमित्राः भोज्यन्ताम् इति . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {13 21} devadattayajñadattaviṣṇumitrāḥ bhojyantām iti . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {14 21} न च उच्यते प्रत्येकम् इति . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {14 21} na ca ucyate pratyekam iti . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {15 21} प्रत्येकम् च भुजिः परिसमाप्यते . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {15 21} pratyekam ca bhujiḥ parisamāpyate . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {16 21} ननु च अयम् अपि अस्ति दृष्टान्तः समुदाये वाक्यपरिसमाप्तिः इति . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {16 21} nanu ca ayam api asti dṛṣṭāntaḥ samudāye vākyaparisamāptiḥ iti . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {17 21} तत् यथा . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {17 21} tat yathā . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {18 21} गर्गाः शतम् दण्ड्यन्ताम् इति . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {18 21} gargāḥ śatam daṇḍyantām iti . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {19 21} अर्थिनः च राजानः हिरण्येन भवन्ति न च प्रत्येकम् दण्डयन्ति . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {19 21} arthinaḥ ca rājānaḥ hiraṇyena bhavanti na ca pratyekam daṇḍayanti . (

1.1.1.5

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {20 21} सति एतस्मिन् दृष्टान्ते यदि तत्र सहग्रहणम् क्रियते इह अपि प्रत्येकम् इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {20 21} sati etasmin dṛṣṭānte yadi tatra sahagrahaṇam kriyate iha api pratyekam iti vaktavyam . (

1.1.1.6

) क_इ,41.5-16 रो_इ,134-136 {21 21} अथ तत्र अन्तरेण सहग्रहणम् सहभूतानाम् कार्यम् भवति इह अपि न अर्थः प्रत्येकम् इति वचनेन . (

) ka_i,41.5-16 ro_i,134-136 {21 21} atha tatra antareṇa sahagrahaṇam sahabhūtānām kāryam bhavati iha api na arthaḥ pratyekam iti vacanena . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {1 68} अथ किमर्थम् आकारः तपरः क्रियते . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {1 68} atha kimartham ākāraḥ taparaḥ kriyate . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {2 68} आकारस्य तपरकरणम् सवर्णार्थम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {2 68} ākārasya taparakaraṇam savarṇārtham . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {3 68} आकारस्य तपरकरणम् क्रियते . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {3 68} ākārasya taparakaraṇam kriyate . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {4 68} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {4 68} kim prayojanam . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {5 68} सवर्णार्थम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {5 68} savarṇārtham . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {6 68} तपरः तत्कालस्य इति तत्कालानाम् ग्रहणम् यथा स्यात् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {6 68} taparaḥ tatkālasya iti tatkālānām grahaṇam yathā syāt . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {7 68} केषाम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {7 68} keṣām . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {8 68} उदात्तानुन्दात्तस्वरितानाम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {8 68} udāttānundāttasvaritānām . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {9 68} किम् च कारणम् न स्यात् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {9 68} kim ca kāraṇam na syāt . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {10 68} भेदकत्वात् स्वरस्य . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {10 68} bhedakatvāt svarasya . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {11 68} भेदकाः उदात्तादयः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {11 68} bhedakāḥ udāttādayaḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {12 68} कथम् पुनः ज्ञायते भेदकाः उदात्तादयः इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {12 68} katham punaḥ jñāyate bhedakāḥ udāttādayaḥ iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {13 68} एवम् हि दृश्यते लोके . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {13 68} evam hi dṛśyate loke . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {14 68} यः उदात्ते कर्तव्ये अनुदात्तम् करोति खण्डिकोपाध्यायः तस्मै चपेटाम् ददाति अन्यत् त्वम् करोषि इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {14 68} yaḥ udātte kartavye anudāttam karoti khaṇḍikopādhyāyaḥ tasmai capeṭām dadāti anyat tvam karoṣi iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {15 68} अस्ति प्रयोजनम् एतत् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {15 68} asti prayojanam etat . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {16 68} किम् तर्हि इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {16 68} kim tarhi iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {17 68} भेदकत्वात् गुणस्य इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {17 68} bhedakatvāt guṇasya iti vaktavyam . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {18 68} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {18 68} kim prayojanam . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {19 68} आनुनासिक्यम् नाम गुणः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {19 68} ānunāsikyam nāma guṇaḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {20 68} तद्भिन्नस्य अपि यथा स्यात् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {20 68} tadbhinnasya api yathā syāt . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {21 68} किम् च कारणम् न स्यात् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {21 68} kim ca kāraṇam na syāt . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {22 68} भेदकत्वात् गुणस्य . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {22 68} bhedakatvāt guṇasya . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {23 68} भेदकाः गुणाः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {23 68} bhedakāḥ guṇāḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {24 68} कथम् पुनः ज्ञायते भेदकाः गुणाः इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {24 68} katham punaḥ jñāyate bhedakāḥ guṇāḥ iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {25 68} एवम् हि दृश्यते लोके . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {25 68} evam hi dṛśyate loke . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {26 68} एकः अयम् आत्मा उदकम् नाम . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {26 68} ekaḥ ayam ātmā udakam nāma . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {27 68} तस्य गुणभेदात् अन्यत्वम् भवति : अन्यत् इदम् शीतम् अन्यत् इदम् ऊष्णम् इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {27 68} tasya guṇabhedāt anyatvam bhavati : anyat idam śītam anyat idam ūṣṇam iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {28 68} ननु च भोः अभेदकाः अपि गुणाः दृश्यन्ते . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {28 68} nanu ca bhoḥ abhedakāḥ api guṇāḥ dṛśyante . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {29 68} तत् यथा . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {29 68} tat yathā . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {30 68} देवदत्तः मुण्डी अपि जटी अपि शिखी अपि स्वाम् आख्याम् न जहाति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {30 68} devadattaḥ muṇḍī api jaṭī api śikhī api svām ākhyām na jahāti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {31 68} तथा बालः युवा वृद्धः वत्सः दम्यः बलीवर्दः इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {31 68} tathā bālaḥ yuvā vṛddhaḥ vatsaḥ damyaḥ balīvardaḥ iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {32 68} उभयम् इदम् गुणेषु उक्तम् भेदकाः अभेदकाः इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {32 68} ubhayam idam guṇeṣu uktam bhedakāḥ abhedakāḥ iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {33 68} किम् पुनः अत्र न्याय्यम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {33 68} kim punaḥ atra nyāyyam . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {34 68} अभेदकाः गुणाः इति एव न्याय्यम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {34 68} abhedakāḥ guṇāḥ iti eva nyāyyam . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {35 68} कुतः एतत् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {35 68} kutaḥ etat . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {36 68} यत् अयम् अस्थिदधिसक्थ्यक्ष्णाम् अनङ् उदात्तः इति उदात्तग्रहणम् करोति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {36 68} yat ayam asthidadhisakthyakṣṇām anaṅ udāttaḥ iti udāttagrahaṇam karoti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {37 68} यदि भेदकाः गुणाः स्युः उदात्तम् एव उच्चारयेत् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {37 68} yadi bhedakāḥ guṇāḥ syuḥ udāttam eva uccārayet . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {38 68} यदि तर्हि अभेदकाः गुणाः अनुदात्तादेः अन्तोदात्तात् च यत् उच्यते तत् स्वरितादेः स्वरितान्तात् च प्राप्नोति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {38 68} yadi tarhi abhedakāḥ guṇāḥ anudāttādeḥ antodāttāt ca yat ucyate tat svaritādeḥ svaritāntāt ca prāpnoti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {39 68} न एषः दोषः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {39 68} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {40 68} आश्रीयमाणः गुणः भेदकः भवति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {40 68} āśrīyamāṇaḥ guṇaḥ bhedakaḥ bhavati . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {41 68} तत् यथा . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {41 68} tat yathā . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {42 68} शुक्लम् आलभेत . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {42 68} śuklam ālabheta . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {43 68} कृष्णम् आलभेत . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {43 68} kṛṣṇam ālabheta . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {44 68} तत्र यः शुक्ले आलब्धव्ये कृष्णम् आलभेत न हि तेन यथोक्तम् कृतम् भवति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {44 68} tatra yaḥ śukle ālabdhavye kṛṣṇam ālabheta na hi tena yathoktam kṛtam bhavati . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {45 68} असन्देहार्थः तर्हि तकारः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {45 68} asandehārthaḥ tarhi takāraḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {46 68} ऐच् इति उच्यमने सन्देहः स्यात् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {46 68} aic iti ucyamane sandehaḥ syāt . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {47 68} किम् इमौ ऐचौ एव आहोस्वित् आकारः अपि अत्र निर्दिश्यते इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {47 68} kim imau aicau eva āhosvit ākāraḥ api atra nirdiśyate iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {48 68} सन्देहमात्रम् एतत् भवति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {48 68} sandehamātram etat bhavati . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {49 68} सर्वसन्देहेषु च इदम् उपतिष्ठते व्याख्यानतः विशेषप्रतिपत्तिः न हि सन्देहात् अलक्षणम् इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {49 68} sarvasandeheṣu ca idam upatiṣṭhate vyākhyānataḥ viśeṣapratipattiḥ na hi sandehāt alakṣaṇam iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {50 68} त्रयाणाम् ग्रहणम् इति व्याख्यास्यामः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {50 68} trayāṇām grahaṇam iti vyākhyāsyāmaḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {51 68} अन्यत्र अपि हि अयम् एवञ्जातीयकेषु सन्देहेषु न कम् चिद् यत्नम् करोति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {51 68} anyatra api hi ayam evañjātīyakeṣu sandeheṣu na kam cid yatnam karoti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {52 68} तत् यथा . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {52 68} tat yathā . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {53 68} औतः अम्शसोः इति .इदम् तर्हि प्रयोजनम् : आन्तर्यतः त्रिमात्रचतुर्नात्राणाम् स्थानिनाम् त्रिमात्रचतुर्मात्राः आदेशाः मा भूवन् इति : खट्वा इन्द्रः खट्वेन्द्रः , खट्वा उदकम् खट्वोदकम् , खट्वा ईषा खट्वेषा खट्वा ऊढा खट्वोढा खट्वा एलका खट्वैलका खट्वा ओदनः , खट्वौदनः , खट्वा ऐतिकायनः , खट्वैतिकायनः , खट्वा औपगवः , खट्वौपगवः इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {53 68} autaḥ amśasoḥ iti .idam tarhi prayojanam : āntaryataḥ trimātracaturnātrāṇām sthāninām trimātracaturmātrāḥ ādeśāḥ mā bhūvan iti : khaṭvā indraḥ khaṭvendraḥ , khaṭvā udakam khaṭvodakam , khaṭvā īṣā khaṭveṣā khaṭvā ūḍhā khaṭvoḍhā khaṭvā elakā khaṭvailakā khaṭvā odanaḥ , khaṭvaudanaḥ , khaṭvā aitikāyanaḥ , khaṭvaitikāyanaḥ , khaṭvā aupagavaḥ , khaṭvaupagavaḥ iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {54 68} अथ क्रियमाणे अपि तकारे कस्मात् एव त्रिमात्रचतुर्नात्राणाम् स्थानिनम् त्रिमात्रचतुर्मात्राः आदेशाः न भवन्ति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {54 68} atha kriyamāṇe api takāre kasmāt eva trimātracaturnātrāṇām sthāninam trimātracaturmātrāḥ ādeśāḥ na bhavanti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {55 68} तपरः तत्कालस्य इति नियमात् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {55 68} taparaḥ tatkālasya iti niyamāt . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {56 68} ननु तः परः यस्मात् सः अयम् तपरः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {56 68} nanu taḥ paraḥ yasmāt saḥ ayam taparaḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {57 68} न इति आह . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {57 68} na iti āha . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {58 68} तात् अपि परः तपरः इति . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {58 68} tāt api paraḥ taparaḥ iti . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {59 68} यदि तात् अपि परः तपरः ॠदोः अप् इति इह एव स्यात् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {59 68} yadi tāt api paraḥ taparaḥ ṝdoḥ ap iti iha eva syāt . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {60 68} यवः स्तवः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {60 68} yavaḥ stavaḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {61 68} लवः पवः इति अत्र न स्यात् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {61 68} lavaḥ pavaḥ iti atra na syāt . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {62 68} न एषः तकारः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {62 68} na eṣaḥ takāraḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {63 68} कः तर्हि . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {63 68} kaḥ tarhi . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {64 68} दकारः . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {64 68} dakāraḥ . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {65 68} किम् दकारे प्रयोजनम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {65 68} kim dakāre prayojanam . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {66 68} अथ किम् तकारे प्रयोजनम् . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {66 68} atha kim takāre prayojanam . (

1.1.1.6

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {67 68} यदि असन्देहार्थः तकारः दकारः अपि . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {67 68} yadi asandehārthaḥ takāraḥ dakāraḥ api . (

1.1.3.1

) क_इ,41.17-42.24 रो_इ,136-140 {68 68} अथ मुखसुखार्थः तकारः दकारः अपि . (

) ka_i,41.17-42.24 ro_i,136-140 {68 68} atha mukhasukhārthaḥ takāraḥ dakāraḥ api . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {1 80} इग्ग्रहणम् किमर्थम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {1 80} iggrahaṇam kimartham . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {2 80} इग्ग्रहणम् आत्सन्ध्यक्षरव्यञ्जननिवृत्त्यर्थम् . इग्ग्रहणम् क्रियते आकारनिवृत्त्यर्थम् सन्ध्यक्षरनिवृत्त्यर्थम् व्यञ्जननिवृत्त्यर्थम् च. आकारनिवृत्त्यर्थम् तावत् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {2 80} iggrahaṇam ātsandhyakṣaravyañjananivṛttyartham . iggrahaṇam kriyate ākāranivṛttyartham sandhyakṣaranivṛttyartham vyañjananivṛttyartham ca. ākāranivṛttyartham tāvat . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {3 80} याता वाता . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {3 80} yātā vātā . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {4 80} आकारस्य गुणः प्राप्नोति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {4 80} ākārasya guṇaḥ prāpnoti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {5 80} इग्ग्रहणात् न भवति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {5 80} iggrahaṇāt na bhavati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {6 80} सन्ध्यक्षरनिवृत्त्यर्थम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {6 80} sandhyakṣaranivṛttyartham . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {7 80} ग्लायति म्लायति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {7 80} glāyati mlāyati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {8 80} सन्ध्यक्षरस्य गुणः प्राप्नोति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {8 80} sandhyakṣarasya guṇaḥ prāpnoti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {9 80} इग्ग्रहणात् न भवति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {9 80} iggrahaṇāt na bhavati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {10 80} व्यञ्जननिवृत्त्यर्थम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {10 80} vyañjananivṛttyartham . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {11 80} उम्भिता , उम्भितुम् उम्भितव्यम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {11 80} umbhitā , umbhitum umbhitavyam . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {12 80} व्यञ्जनस्य गुणः प्राप्नोति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {12 80} vyañjanasya guṇaḥ prāpnoti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {13 80} इग्ग्रहणात् न भवति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {13 80} iggrahaṇāt na bhavati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {14 80} आकारनिवृत्त्यर्थेन तावत् नार्थः . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {14 80} ākāranivṛttyarthena tāvat nārthaḥ . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {15 80} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न आकारस्य गुणः भवति इति यत् अयम् आतः अनुपसर्गे कः इति ककारम् अनुबन्धम् करोति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {15 80} ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na ākārasya guṇaḥ bhavati iti yat ayam ātaḥ anupasarge kaḥ iti kakāram anubandham karoti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {16 80} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {16 80} katham kṛtvā jñāpakam . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {17 80} कित्करणे एतत् प्रयोजनम् किति इति आकारलोपः यथा स्यात् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {17 80} kitkaraṇe etat prayojanam kiti iti ākāralopaḥ yathā syāt . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {18 80} यदि च आकारस्य गुणः स्यात् कित्करणम् अनर्थकम् स्यात् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {18 80} yadi ca ākārasya guṇaḥ syāt kitkaraṇam anarthakam syāt . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {19 80} गुणे कृते द्वयोः अकारयोः पररूपेण सिद्धम् रूपम् स्यात् गोदः , कम्बलदः इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {19 80} guṇe kṛte dvayoḥ akārayoḥ pararūpeṇa siddham rūpam syāt godaḥ , kambaladaḥ iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {20 80} पश्यति तु आचार्यः न आकारस्य गुणः भवति इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {20 80} paśyati tu ācāryaḥ na ākārasya guṇaḥ bhavati iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {21 80} ततः ककारम् अनुबन्धम् करोति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {21 80} tataḥ kakāram anubandham karoti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {22 80} सन्ध्यक्षरार्थेन अपि न अर्थः . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {22 80} sandhyakṣarārthena api na arthaḥ . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {23 80} उपदेशसामर्थ्यात् सन्ध्यक्षरस्य गुणः न भविष्यति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {23 80} upadeśasāmarthyāt sandhyakṣarasya guṇaḥ na bhaviṣyati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {24 80} व्यञ्जननिवृत्त्यर्थेन अपि न अर्थः . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {24 80} vyañjananivṛttyarthena api na arthaḥ . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {25 80} आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न व्यञ्जनस्य गुणः भवति इति यत् अयम् जनेः डम् शास्ति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {25 80} ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na vyañjanasya guṇaḥ bhavati iti yat ayam janeḥ ḍam śāsti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {26 80} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {26 80} katham kṛtvā jñāpakam . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {27 80} डित्करणे एतत् प्रयोजनम् डिति इति टिलोपः यथा स्यात् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {27 80} ḍitkaraṇe etat prayojanam ḍiti iti ṭilopaḥ yathā syāt . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {28 80} यदि व्यञ्जन्स्य गुणः स्यात् डित्करणम् अनर्थकम् स्यात् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {28 80} yadi vyañjansya guṇaḥ syāt ḍitkaraṇam anarthakam syāt . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {29 80} गुणे कृते त्रयाणाम् अकाराणाम् पररूपेण सिद्धम् रूपम् स्यात् : उपसरजः , मन्दुरजः इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {29 80} guṇe kṛte trayāṇām akārāṇām pararūpeṇa siddham rūpam syāt : upasarajaḥ , mandurajaḥ iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {30 80} पश्यति तु आचार्यः न व्यञ्जनस्य गुणः भवति इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {30 80} paśyati tu ācāryaḥ na vyañjanasya guṇaḥ bhavati iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {31 80} ततः जनेः डम् शास्ति. न एतानि सन्ति प्रयोजनानि . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {31 80} tataḥ janeḥ ḍam śāsti. na etāni santi prayojanāni . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {32 80} यत् तावत् उच्यते कित्करणम् ज्ञापकम् आकारस्य गुणः न भवति इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {32 80} yat tāvat ucyate kitkaraṇam jñāpakam ākārasya guṇaḥ na bhavati iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {33 80} उत्तरार्थम् एतत् स्यात् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {33 80} uttarārtham etat syāt . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {34 80} तुन्दशोकयोः परिमृजापनुदोः इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {34 80} tundaśokayoḥ parimṛjāpanudoḥ iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {35 80} यत् तर्हि गापोः ठक् इति अनन्यार्थम् ककारम् अनुबन्धम् करोति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {35 80} yat tarhi gāpoḥ ṭhak iti ananyārtham kakāram anubandham karoti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {36 80} यत् अपि उच्यते उपदेशसामर्थ्यात् सन्ध्यक्षरस्य गुणः न भवति इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {36 80} yat api ucyate upadeśasāmarthyāt sandhyakṣarasya guṇaḥ na bhavati iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {37 80} यदि यत् यत् सन्ध्यक्षरस्य प्राप्नोति तत् तत् उपदेशसामर्थ्यात् बाध्यते आयादयः अपि तर्हि न प्राप्नुवन्ति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {37 80} yadi yat yat sandhyakṣarasya prāpnoti tat tat upadeśasāmarthyāt bādhyate āyādayaḥ api tarhi na prāpnuvanti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {38 80} न एषः दोषः . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {38 80} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {39 80} यम् विधिम् प्रति उपदेशः अनर्थकः स विधिः बाध्यते . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {39 80} yam vidhim prati upadeśaḥ anarthakaḥ sa vidhiḥ bādhyate . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {40 80} यस्य तु विधेः निमित्तम् एव न असौ बाध्यते . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {40 80} yasya tu vidheḥ nimittam eva na asau bādhyate . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {41 80} गुणम् च प्रति उपदेशः अनर्थकः आयादीनाम् पुनः निमित्तम् एव . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {41 80} guṇam ca prati upadeśaḥ anarthakaḥ āyādīnām punaḥ nimittam eva . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {42 80} यत् अपि उच्यते जनेः डवचनम् ज्ञापकम् न व्यञ्जनस्य गुणः भवति इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {42 80} yat api ucyate janeḥ ḍavacanam jñāpakam na vyañjanasya guṇaḥ bhavati iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {43 80} सिद्धे विधिः आरभ्यमाणः ज्ञापकार्थः भवति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {43 80} siddhe vidhiḥ ārabhyamāṇaḥ jñāpakārthaḥ bhavati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {44 80} न च जनेः गुणेन सिध्यति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {44 80} na ca janeḥ guṇena sidhyati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {45 80} कुतः हि एतत् जनेः गुणः उच्यमानः अकारः भवति न पुनः एकारः वा स्यात् ओकारः वा इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {45 80} kutaḥ hi etat janeḥ guṇaḥ ucyamānaḥ akāraḥ bhavati na punaḥ ekāraḥ vā syāt okāraḥ vā iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {46 80} आन्तर्यतः अर्धमात्रिकस्य व्यञ्जनस्य मात्रिकः अकारः भविष्यति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {46 80} āntaryataḥ ardhamātrikasya vyañjanasya mātrikaḥ akāraḥ bhaviṣyati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {47 80} एवम् अपि अनुनासिकः प्राप्नोति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {47 80} evam api anunāsikaḥ prāpnoti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {48 80} पररूपेण शुद्धः भविष्यति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {48 80} pararūpeṇa śuddhaḥ bhaviṣyati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {49 80} एवम् तर्हि गमेः अपि अयम् डः वक्तव्यः . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {49 80} evam tarhi gameḥ api ayam ḍaḥ vaktavyaḥ . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {50 80} गमेः च गुणः उच्यमानः आन्तर्यतः ओकारः प्राप्नोति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {50 80} gameḥ ca guṇaḥ ucyamānaḥ āntaryataḥ okāraḥ prāpnoti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {51 80} तस्मात् इग्ग्रहणम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {51 80} tasmāt iggrahaṇam kartavyam . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {52 80} यदि इग्ग्रहणम् क्रियते द्यौः , पन्थाः , सः , इमम् इते एते अपि इकः प्राप्नुवन्ति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {52 80} yadi iggrahaṇam kriyate dyauḥ , panthāḥ , saḥ , imam ite ete api ikaḥ prāpnuvanti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {53 80} सञ्ज्ञया विधाने नियमः . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {53 80} sañjñayā vidhāne niyamaḥ . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {54 80} सञ्ज्ञया ये विधीयन्ते तेषु नियमः . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {54 80} sañjñayā ye vidhīyante teṣu niyamaḥ . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {55 80} किम् वक्तव्यम् एतत् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {55 80} kim vaktavyam etat . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {56 80} न हि . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {56 80} na hi . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {57 80} कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {57 80} katham anucyamānam gaṃsyate . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {58 80} गुणवृद्धिग्रहणसामर्थ्यात् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {58 80} guṇavṛddhigrahaṇasāmarthyāt . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {59 80} कथम् पुनः अन्तरेण गुणवृद्धिग्रहणम् इकः गुणवृद्धी स्याताम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {59 80} katham punaḥ antareṇa guṇavṛddhigrahaṇam ikaḥ guṇavṛddhī syātām . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {60 80} प्रकृतम् गुणवृद्धिग्रहणम् अनुवर्तते . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {60 80} prakṛtam guṇavṛddhigrahaṇam anuvartate . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {61 80} क्व प्रकृतम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {61 80} kva prakṛtam . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {62 80} वृद्धिः आत् ऐच् अत् एङ् गुणः इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {62 80} vṛddhiḥ āt aic at eṅ guṇaḥ iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {63 80} यदि तत् अनुवर्तते अत् एङ् गुणः वृद्धिः च इति अदेङाम् अपि वृद्धिसञ्ज्ञा प्राप्नोति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {63 80} yadi tat anuvartate at eṅ guṇaḥ vṛddhiḥ ca iti adeṅām api vṛddhisañjñā prāpnoti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {64 80} सम्बन्धम् अनुवर्तिष्यते . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {64 80} sambandham anuvartiṣyate . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {65 80} वृद्धिः आत् ऐच् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {65 80} vṛddhiḥ āt aic . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {66 80} अत् एङ् गुणः वृद्धिः आत् ऐच् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {66 80} at eṅ guṇaḥ vṛddhiḥ āt aic . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {67 80} ततः इकः गुणवृद्धी इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {67 80} tataḥ ikaḥ guṇavṛddhī iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {68 80} गुणवृद्धिग्रहणम् अनुवर्तते आदैज्ग्रहणम् निवृत्तम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {68 80} guṇavṛddhigrahaṇam anuvartate ādaijgrahaṇam nivṛttam . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {69 80} अथ वा मण्डूकगतयः अधिकाराः . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {69 80} atha vā maṇḍūkagatayaḥ adhikārāḥ . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {70 80} यथा मण्डूकाः उत्प्लुत्य उत्प्लुत्य गच्छन्ति तद्वत् अधिकाराः . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {70 80} yathā maṇḍūkāḥ utplutya utplutya gacchanti tadvat adhikārāḥ . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {71 80} अथ वा एकयोगः करिष्यते वृद्धिः आत् ऐच् अत् एङ् गुणः इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {71 80} atha vā ekayogaḥ kariṣyate vṛddhiḥ āt aic at eṅ guṇaḥ iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {72 80} ततः इको गुणवृद्धी इति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {72 80} tataḥ iko guṇavṛddhī iti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {73 80} न च एकयोगे अनुवृत्तिः भवति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {73 80} na ca ekayoge anuvṛttiḥ bhavati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {74 80} अथ वा अन्यवचनात् चकाराकरणात् प्रकृतापवादः विज्ञायते यथा उत्सर्गेण प्रसक्तस्य अपवादः बाधकः भवति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {74 80} atha vā anyavacanāt cakārākaraṇāt prakṛtāpavādaḥ vijñāyate yathā utsargeṇa prasaktasya apavādaḥ bādhakaḥ bhavati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {75 80} अन्यस्याः सञ्ज्ञायाः वचनात् चकारस्य अनुकर्षणार्थस्य अकरणात् प्रकृतायाः वृद्धिसञ्ज्ञायाः गुणसञ्ज्ञ बाधिका भविष्यति यथा उत्सर्गेण प्रसक्तस्य अपवादः बाधकः भवति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {75 80} anyasyāḥ sañjñāyāḥ vacanāt cakārasya anukarṣaṇārthasya akaraṇāt prakṛtāyāḥ vṛddhisañjñāyāḥ guṇasañjña bādhikā bhaviṣyati yathā utsargeṇa prasaktasya apavādaḥ bādhakaḥ bhavati . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {76 80} अथ वा वक्ष्यति एतत् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {76 80} atha vā vakṣyati etat . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {77 80} अनुवर्तन्ते च नाम विधयः न च अनुवर्तनात् एव भवन्ति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {77 80} anuvartante ca nāma vidhayaḥ na ca anuvartanāt eva bhavanti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {78 80} किम् तर्हि यत्नात् भवन्ति . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {78 80} kim tarhi yatnāt bhavanti . (

1.1.3.1

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {79 80} अथ वा उभयम् निवृत्तम् . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {79 80} atha vā ubhayam nivṛttam . (

1.1.3.2

) क_इ,42.26-44.14 र् 140-146 {80 80} तत् अपेक्षिष्यामहे . (

) ka_i,42.26-44.14 r 140-146 {80 80} tat apekṣiṣyāmahe . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {1 123} किम् पुनः अयम् अलोन्त्यशेषः आहोस्वित् अलोन्त्यापवादः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {1 123} kim punaḥ ayam alontyaśeṣaḥ āhosvit alontyāpavādaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {2 123} कथम् च अयम् तच्छेषः स्यात् कथम् वा तदपवादः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {2 123} katham ca ayam taccheṣaḥ syāt katham vā tadapavādaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {3 123} यदि एकम् वाक्यम् तत् च इदम् च अलः : अन्त्यस्य विधयः भवन्ति इकः गुणवृद्धी अलः अन्त्यस्य इति ततः अयम् तच्छेषः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {3 123} yadi ekam vākyam tat ca idam ca alaḥ : antyasya vidhayaḥ bhavanti ikaḥ guṇavṛddhī alaḥ antyasya iti tataḥ ayam taccheṣaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {4 123} अथ नाना वाक्यम् : अलः अन्त्यस्य विधयः भवन्ति , इकः गुणवृद्धी अन्त्यस्य च अनन्त्यस्य च इति ततः अयम् तदपवादः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {4 123} atha nānā vākyam : alaḥ antyasya vidhayaḥ bhavanti , ikaḥ guṇavṛddhī antyasya ca anantyasya ca iti tataḥ ayam tadapavādaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {5 123} कः च अत्र विशेषः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {5 123} kaḥ ca atra viśeṣaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {6 123} वृद्धिगुणौ अलः अन्त्यस्य इति चेत् मिदिपुगन्तलघूपधर्च्छिदृशिक्षिप्रक्षुद्रेषु इग्ग्रहणम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {6 123} vṛddhiguṇau alaḥ antyasya iti cet midipugantalaghūpadharcchidṛśikṣiprakṣudreṣu iggrahaṇam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {7 123} वृद्धिगुणौ अलः अन्त्यस्य इति चेत् मिदिपुगन्तलघूपधर्च्छिदृशिक्षिप्रक्षुद्रेषु इग्ग्रहणम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {7 123} vṛddhiguṇau alaḥ antyasya iti cet midipugantalaghūpadharcchidṛśikṣiprakṣudreṣu iggrahaṇam kartavyam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {8 123} मिदेः गुणः इकः इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {8 123} mideḥ guṇaḥ ikaḥ iti vaktavyam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {9 123} अनन्त्यत्वात् हि न प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {9 123} anantyatvāt hi na prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {10 123} पुगन्तलघूपधस्य गुणः इकः इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {10 123} pugantalaghūpadhasya guṇaḥ ikaḥ iti vaktavyam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {11 123} अनन्त्यत्वात् हि न प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {11 123} anantyatvāt hi na prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {12 123} ऋच्छेः लिटि गुणः इकः इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {12 123} ṛccheḥ liṭi guṇaḥ ikaḥ iti vaktavyam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {13 123} अनन्त्यत्वात् हि न प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {13 123} anantyatvāt hi na prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {14 123} ऋदृसः अङि गुणः इकः इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {14 123} ṛdṛsaḥ aṅi guṇaḥ ikaḥ iti vaktavyam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {15 123} अनन्त्यत्वात् हि न प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {15 123} anantyatvāt hi na prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {16 123} क्षिप्रक्षुद्रयोः गुणः इकः इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {16 123} kṣiprakṣudrayoḥ guṇaḥ ikaḥ iti vaktavyam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {17 123} अनन्त्यत्वात् हि न प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {17 123} anantyatvāt hi na prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {18 123} सर्वादेशप्रसङ्गः च अनिगन्तस्य . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {18 123} sarvādeśaprasaṅgaḥ ca anigantasya . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {19 123} सर्वादेशः च गुणः च अनिगन्तस्य प्राप्नोति : याता वाता . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {19 123} sarvādeśaḥ ca guṇaḥ ca anigantasya prāpnoti : yātā vātā . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {20 123} किम् कारणम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {20 123} kim kāraṇam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {21 123} अलः अन्त्यस्य इति षष्ठी च एव हि अन्त्यम् इकम् उपसङ्क्रान्ता , अङ्गस्य इति च स्थानषष्ठी . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {21 123} alaḥ antyasya iti ṣaṣṭhī ca eva hi antyam ikam upasaṅkrāntā , aṅgasya iti ca sthānaṣaṣṭhī . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {22 123} तत् यत् इदानीम् अनिगन्तम् अङ्गम् तस्य गुणः सर्वादेशः प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {22 123} tat yat idānīm anigantam aṅgam tasya guṇaḥ sarvādeśaḥ prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {23 123} न एषः दोषः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {23 123} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {24 123} यथा एव हि अलः अन्त्यस्य इति षष्ठी अन्त्यम् इकम् उपसङ्क्रान्ता एवम् अङ्गस्य इति अपि स्थानषष्ठी . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {24 123} yathā eva hi alaḥ antyasya iti ṣaṣṭhī antyam ikam upasaṅkrāntā evam aṅgasya iti api sthānaṣaṣṭhī . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {25 123} तत् यद् इदानीम् अनिगन्तम् अङ्गम् , तत्र षष्ठी एव न अस्ति कुतः गुणः कुतः सर्वादेशः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {25 123} tat yad idānīm anigantam aṅgam , tatra ṣaṣṭhī eva na asti kutaḥ guṇaḥ kutaḥ sarvādeśaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {26 123} एवम् तर्हि न अयम् दोषसमुच्चयः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {26 123} evam tarhi na ayam doṣasamuccayaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {27 123} किम् तर्हि . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {27 123} kim tarhi . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {28 123} पूर्वापेक्षः अयम् दोषः , ह्यर्थे च अयम् चः पठितः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {28 123} pūrvāpekṣaḥ ayam doṣaḥ , hyarthe ca ayam caḥ paṭhitaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {29 123} मिदिपुगन्तलघूपधर्च्छिदृशिक्षिप्रक्षुद्रेषु इग्ग्रहणम् सर्वादेशप्रसङ्गः हि अनिगन्तस्य इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {29 123} midipugantalaghūpadharcchidṛśikṣiprakṣudreṣu iggrahaṇam sarvādeśaprasaṅgaḥ hi anigantasya iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {30 123} मिदेः गुणः इकः इति वचनात् अन्त्यस्य न . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {30 123} mideḥ guṇaḥ ikaḥ iti vacanāt antyasya na . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {31 123} अन्त्यस्य इति वचनात् इकः न . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {31 123} antyasya iti vacanāt ikaḥ na . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {32 123} उच्यते तु गुणः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {32 123} ucyate tu guṇaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {33 123} सः सर्वादेशः प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {33 123} saḥ sarvādeśaḥ prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {34 123} एवम् सर्वत्र . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {34 123} evam sarvatra . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {35 123} अस्तु तर्हि तदपवादः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {35 123} astu tarhi tadapavādaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {36 123} इग्मात्रस्य इति चेत् जुसिसार्वधातुकार्धधातुकह्रस्वाद्योः गुणेषु अनन्त्यप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {36 123} igmātrasya iti cet jusisārvadhātukārdhadhātukahrasvādyoḥ guṇeṣu anantyapratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {37 123} इग्मात्रस्य इति चेत् जुसिसार्वधातुकार्धधातुकह्रस्वाद्योः गुणेषु अनन्त्यप्रतिषेधः वक्तव्यः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {37 123} igmātrasya iti cet jusisārvadhātukārdhadhātukahrasvādyoḥ guṇeṣu anantyapratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {38 123} जुसि गुणः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {38 123} jusi guṇaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {39 123} सः यथा इह भवति : अजुहवुः , अबिभयुः , एवम् अनेनिजुः , पर्यविविषुः , अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {39 123} saḥ yathā iha bhavati : ajuhavuḥ , abibhayuḥ , evam anenijuḥ , paryaviviṣuḥ , atra api prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {40 123} सार्वधातुकार्धधातुकयोः गुणः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {40 123} sārvadhātukārdhadhātukayoḥ guṇaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {41 123} सः यथा इह भवति : कर्ता हर्ता नयति तरति भवति , एवम् ईहिता , ईहितुम् इति अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {41 123} saḥ yathā iha bhavati : kartā hartā nayati tarati bhavati , evam īhitā , īhitum iti atra api prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {42 123} ह्रस्वस्य गुणः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {42 123} hrasvasya guṇaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {43 123} सः यथा इह भवति : हे अग्ने हे वायो , एवम् हे अग्निचित् , हे सोमसुत् इति अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {43 123} saḥ yathā iha bhavati : he agne he vāyo , evam he agnicit , he somasut iti atra api prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {44 123} जसि गुणः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {44 123} jasi guṇaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {45 123} सः यथा इह भवति अग्नयः , वायवः इति एवम् अग्निचितः , सोमसुतः इति अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {45 123} saḥ yathā iha bhavati agnayaḥ , vāyavaḥ iti evam agnicitaḥ , somasutaḥ iti atra api prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {46 123} ऋतो ङिसर्वनामस्थानयोः गुणः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {46 123} ṛto ṅisarvanāmasthānayoḥ guṇaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {47 123} सः यथा इह भवति कर्तरि कर्तारौ कर्तारः इति एवम् सुकृति सुकृतौ सुकृतः इति अत्र अपि प्राप्नोति .घेः ङिति गुणः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {47 123} saḥ yathā iha bhavati kartari kartārau kartāraḥ iti evam sukṛti sukṛtau sukṛtaḥ iti atra api prāpnoti .gheḥ ṅiti guṇaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {48 123} सः यथा इह भवति अग्नये वायवे एवम् अग्निचिते सोमसुते इति अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {48 123} saḥ yathā iha bhavati agnaye vāyave evam agnicite somasute iti atra api prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {49 123} ओः गुणः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {49 123} oḥ guṇaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {50 123} सः यथा इह भवति बाभ्रव्यः , माण्डव्यः इति एवम् सुश्रुत् , सौश्रुतः इति अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {50 123} saḥ yathā iha bhavati bābhravyaḥ , māṇḍavyaḥ iti evam suśrut , sauśrutaḥ iti atra api prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {51 123} न एषः दोषः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {51 123} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {52 123} पुगन्तलघूपधग्रहणम् अनन्त्यनियमार्थम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {52 123} pugantalaghūpadhagrahaṇam anantyaniyamārtham . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {53 123} पुगन्तलघूपधग्रहणम् अनन्त्यनियमार्थम् भविष्यति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {53 123} pugantalaghūpadhagrahaṇam anantyaniyamārtham bhaviṣyati . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {54 123} पुगन्तलघूपधस्य एव अनन्त्यस्य न अन्यस्य अनन्त्यस्य इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {54 123} pugantalaghūpadhasya eva anantyasya na anyasya anantyasya iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {55 123} प्रकृतस्य एषः नियमः स्यात् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {55 123} prakṛtasya eṣaḥ niyamaḥ syāt . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {56 123} किम् च प्रकृतम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {56 123} kim ca prakṛtam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {57 123} सार्वधातुकार्धधातुकयोः इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {57 123} sārvadhātukārdhadhātukayoḥ iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {58 123} तेन भवेत् इह नियमात् न स्यात् ईहिता , ईहितुम् , ईहितव्यम् इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {58 123} tena bhavet iha niyamāt na syāt īhitā , īhitum , īhitavyam iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {59 123} ह्रस्वाद्योः गुणः तु अनियतः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {59 123} hrasvādyoḥ guṇaḥ tu aniyataḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {60 123} सः अनन्त्यस्य अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {60 123} saḥ anantyasya api prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {61 123} अथ अपि एवम् नियमः स्यात् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {61 123} atha api evam niyamaḥ syāt . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {62 123} पुगन्तलघूपधस्य सार्वधातुकार्धधातुकयोः एव इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {62 123} pugantalaghūpadhasya sārvadhātukārdhadhātukayoḥ eva iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {63 123} एवम् अपि सार्वधातुकार्धधातुकयोः गुणः अनियतः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {63 123} evam api sārvadhātukārdhadhātukayoḥ guṇaḥ aniyataḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {64 123} सः अनन्त्यस्य अपि प्राप्नोति : ईहिता , ईहितुम् ईहितव्यम् इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {64 123} saḥ anantyasya api prāpnoti : īhitā , īhitum īhitavyam iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {65 123} अथ अपि उभयतः नियमः स्यात् : पुगन्तलघूपधस्य एव सार्वधातुकार्धधातुकयोः , सार्वधातुकार्धधातुकयोः एव पुगन्तलघूपधस्य इति , एवम् अपि अयम् जुसि गुणः अनियतः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {65 123} atha api ubhayataḥ niyamaḥ syāt : pugantalaghūpadhasya eva sārvadhātukārdhadhātukayoḥ , sārvadhātukārdhadhātukayoḥ eva pugantalaghūpadhasya iti , evam api ayam jusi guṇaḥ aniyataḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {66 123} सः अनन्त्यस्य अपि प्राप्नोति : अनेनिजुः , पर्यविविषुः इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {66 123} saḥ anantyasya api prāpnoti : anenijuḥ , paryaviviṣuḥ iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {67 123} एवम् तर्हि न अयम् तच्छेषः न अपि तदपवादः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {67 123} evam tarhi na ayam taccheṣaḥ na api tadapavādaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {68 123} अन्यत् एव इदम् परिभाषान्तरम् असम्बद्धम् अनया परिभाषया . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {68 123} anyat eva idam paribhāṣāntaram asambaddham anayā paribhāṣayā . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {69 123} परिभाषान्तरम् इति च मत्वा क्रोष्ट्रीयाः पठन्ति : नियमात् इकः गुणवृद्धी भवतः विप्रतिषेधेन इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {69 123} paribhāṣāntaram iti ca matvā kroṣṭrīyāḥ paṭhanti : niyamāt ikaḥ guṇavṛddhī bhavataḥ vipratiṣedhena iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {70 123} यदि च अयम् तच्छेषः स्यात् तेन एव तस्य अयुक्तः विप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {70 123} yadi ca ayam taccheṣaḥ syāt tena eva tasya ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {71 123} अथ अपि तदपवादः उत्सर्गापवादयोः अपि अयुक्तः विप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {71 123} atha api tadapavādaḥ utsargāpavādayoḥ api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {72 123} तत्र नियमस्य अवकाशः : राज्ञः क च , राजकीयम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {72 123} tatra niyamasya avakāśaḥ : rājñaḥ ka ca , rājakīyam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {73 123} इकः गुणवृद्धी इति अस्य अवकाशः : चयनम् , चायकः , लवनम् , लावकः इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {73 123} ikaḥ guṇavṛddhī iti asya avakāśaḥ : cayanam , cāyakaḥ , lavanam , lāvakaḥ iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {74 123} इह उभयम् प्राप्नोति : मेद्यति मार्ष्टि इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {74 123} iha ubhayam prāpnoti : medyati mārṣṭi iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {75 123} इकः गुणवृद्धी इति एतत् भवति विप्रतिषेधेन . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {75 123} ikaḥ guṇavṛddhī iti etat bhavati vipratiṣedhena . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {76 123} न एषः युक्तः विप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {76 123} na eṣaḥ yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {77 123} विप्रतिषेधे हि परम् इति उच्यते , पूर्वः च अयम् योगः परः नियमः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {77 123} vipratiṣedhe hi param iti ucyate , pūrvaḥ ca ayam yogaḥ paraḥ niyamaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {78 123} इष्टवाची परशब्दः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {78 123} iṣṭavācī paraśabdaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {79 123} विप्रतिषेधे परम् यत् इष्टम् तत् भवति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {79 123} vipratiṣedhe param yat iṣṭam tat bhavati . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {80 123} एवम् अपि अयुक्तः विप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {80 123} evam api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {81 123} द्विकार्ययोगः हि विप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {81 123} dvikāryayogaḥ hi vipratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {82 123} न च अत्र एकः द्विकार्ययुक्तः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {82 123} na ca atra ekaḥ dvikāryayuktaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {83 123} न अवश्यम् द्विकार्ययोगः एव विप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {83 123} na avaśyam dvikāryayogaḥ eva vipratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {84 123} किम् तर्हि. असम्भवः अपि . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {84 123} kim tarhi. asambhavaḥ api . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {85 123} सः च अस्ति अत्र असम्भवः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {85 123} saḥ ca asti atra asambhavaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {86 123} कः असौ अस्म्भवः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {86 123} kaḥ asau asmbhavaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {87 123} इह तावत् : वृक्षेभ्यः , प्लक्षेभ्यः इति एकः स्थानी द्वौ आदेशौ . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {87 123} iha tāvat : vṛkṣebhyaḥ , plakṣebhyaḥ iti ekaḥ sthānī dvau ādeśau . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {88 123} न च अस्ति सम्भवः यत् एकस्य स्थानिनः द्वौ आदेशौ स्याताम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {88 123} na ca asti sambhavaḥ yat ekasya sthāninaḥ dvau ādeśau syātām . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {89 123} इह इदानीम् मेद्यति मेद्यतः मेद्यन्ति इति द्वौ स्थानिनौ एकः आदेशः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {89 123} iha idānīm medyati medyataḥ medyanti iti dvau sthāninau ekaḥ ādeśaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {90 123} न च अस्ति सम्भवः यत् द्वयोः स्थानिनोः एकः आदेशः स्यात् इति एषः असम्भवः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {90 123} na ca asti sambhavaḥ yat dvayoḥ sthāninoḥ ekaḥ ādeśaḥ syāt iti eṣaḥ asambhavaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {91 123} सत्यम् एतस्मिन् असम्भवे युक्तः विप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {91 123} satyam etasmin asambhave yuktaḥ vipratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {92 123} एवम् अपि अयुक्तः विप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {92 123} evam api ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {93 123} द्वयोः हि सावकाशयोः समवस्थितयोः विप्रतिषेधः भवति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {93 123} dvayoḥ hi sāvakāśayoḥ samavasthitayoḥ vipratiṣedhaḥ bhavati . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {94 123} अनवकाशः च अयम् योगः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {94 123} anavakāśaḥ ca ayam yogaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {95 123} ननु च इदानीम् एव अस्य अवकाशः प्रकॢप्तः : चयनम् , चायकः , लवनम् , लावकः इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {95 123} nanu ca idānīm eva asya avakāśaḥ prakḷptaḥ : cayanam , cāyakaḥ , lavanam , lāvakaḥ iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {96 123} अत्र अपि नियमः प्राप्नोति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {96 123} atra api niyamaḥ prāpnoti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {97 123} यावता न अप्राप्ते नियमे अयम् योगः आरभ्यते अतः तदपवादः अयम् योगः भवति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {97 123} yāvatā na aprāpte niyame ayam yogaḥ ārabhyate ataḥ tadapavādaḥ ayam yogaḥ bhavati . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {98 123} उत्सर्गापवादयोः च अयुक्तः विप्रतिषेधः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {98 123} utsargāpavādayoḥ ca ayuktaḥ vipratiṣedhaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {99 123} अथ अपि कथम् चित् इकः गुणवृद्धी इति अस्य अवकाशः स्यात् , एवम् अपि यथा इह विप्रतिषेधात् इकः गुणः भवति : मेद्यति मेद्यतः मेद्यन्ति , एवम् इह अपि स्यात् : अनेनिजुः , पर्यवेविषुः इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {99 123} atha api katham cit ikaḥ guṇavṛddhī iti asya avakāśaḥ syāt , evam api yathā iha vipratiṣedhāt ikaḥ guṇaḥ bhavati : medyati medyataḥ medyanti , evam iha api syāt : anenijuḥ , paryaveviṣuḥ iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {100 123} एवम् तर्हि वृद्धिः भवति गुणः भवति इति यत्र ब्रूयात् इकः इति एतत् तत्र उपस्थितम् द्रष्टव्यम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {100 123} evam tarhi vṛddhiḥ bhavati guṇaḥ bhavati iti yatra brūyāt ikaḥ iti etat tatra upasthitam draṣṭavyam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {101 123} किम् कृतम् भवति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {101 123} kim kṛtam bhavati . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {102 123} द्वितीया षष्ठी प्रादुः भाव्यते . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {102 123} dvitīyā ṣaṣṭhī prāduḥ bhāvyate . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {103 123} तत्र कामचारः : गृह्यमाणेन वा इकम् विशेषयितुम् इका वा गृह्यमाणम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {103 123} tatra kāmacāraḥ : gṛhyamāṇena vā ikam viśeṣayitum ikā vā gṛhyamāṇam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {104 123} यावता कामचारः इह तावत् : मिदिपुगन्तलघूपधर्च्छिदृशिक्षिप्रक्षुद्रेषु गृह्यमाणेन इकम् विशेषयिष्यामः : एतेषाम् यः इक् इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {104 123} yāvatā kāmacāraḥ iha tāvat : midipugantalaghūpadharcchidṛśikṣiprakṣudreṣu gṛhyamāṇena ikam viśeṣayiṣyāmaḥ : eteṣām yaḥ ik iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {105 123} इह इदानीम् : जुसिसार्वधातुकार्धधातुकह्रस्वाद्योः गुणेषु इका गृह्यमाणम् विशेषयिष्यामः : एतेषाम् गुणः भवति इकः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {105 123} iha idānīm : jusisārvadhātukārdhadhātukahrasvādyoḥ guṇeṣu ikā gṛhyamāṇam viśeṣayiṣyāmaḥ : eteṣām guṇaḥ bhavati ikaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {106 123} इगन्तानाम् इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {106 123} igantānām iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {107 123} अथ वा सर्वत्र एव स्थानी निर्दिश्यते . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {107 123} atha vā sarvatra eva sthānī nirdiśyate . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {108 123} इह तावत् : मिदेः इति , अविभक्तिकः निर्देशः : मिद , एः , मिदेः , मिदेः इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {108 123} iha tāvat : mideḥ iti , avibhaktikaḥ nirdeśaḥ : mida , eḥ , mideḥ , mideḥ iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {109 123} अथ वा षष्ठीसमासः भविष्यति मिदः इः , मिदिः , मिदेः इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {109 123} atha vā ṣaṣṭhīsamāsaḥ bhaviṣyati midaḥ iḥ , midiḥ , mideḥ iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {110 123} पुगन्तलघूपधस्य इति न एवम् विज्ञायते : पुगन्तस्य अङ्गस्य लघूपधस्य च इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {110 123} pugantalaghūpadhasya iti na evam vijñāyate : pugantasya aṅgasya laghūpadhasya ca iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {111 123} कथम् तर्हि . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {111 123} katham tarhi . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {112 123} पुकि अन्तः पुगन्तः , लघ्वी उपधा लघूपधा , पुगन्तः च लघूपधा च पुगन्तलघूपधम् पुगन्तलघूपधस्य इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {112 123} puki antaḥ pugantaḥ , laghvī upadhā laghūpadhā , pugantaḥ ca laghūpadhā ca pugantalaghūpadham pugantalaghūpadhasya iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {113 123} अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {113 123} avaśyam ca etat evam vijñeyam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {114 123} अङ्गविशेषणे हि सति इह प्रसज्येत : भिनत्ति छिनत्ति इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {114 123} aṅgaviśeṣaṇe hi sati iha prasajyeta : bhinatti chinatti iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {115 123} ऋच्छेः अपि प्रश्लिष्टनिर्देशः अयम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {115 123} ṛccheḥ api praśliṣṭanirdeśaḥ ayam . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {116 123} ऋच्छति , ऋ , ऋ , ॠताम् ऋच्छत्यॄताम् इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {116 123} ṛcchati , ṛ , ṛ , ṝtām ṛcchatyṝtām iti . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {117 123} दृशेः अपि योगविभागः करिष्यते . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {117 123} dṛśeḥ api yogavibhāgaḥ kariṣyate . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {118 123} उः अङि गुणः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {118 123} uḥ aṅi guṇaḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {119 123} उः अङि गुणः भवति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {119 123} uḥ aṅi guṇaḥ bhavati . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {120 123} ततः दृशेः . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {120 123} tataḥ dṛśeḥ . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {121 123} दृशेः च अङि गुणः भवति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {121 123} dṛśeḥ ca aṅi guṇaḥ bhavati . (

1.1.3.2

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {122 123} उः इति एव. क्षिप्रक्षुद्रयोः अपि यणादिपरम् गुण इति इयता सिद्धम् . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {122 123} uḥ iti eva. kṣiprakṣudrayoḥ api yaṇādiparam guṇa iti iyatā siddham . (

1.1.3.3

) क_इ,44.15-47.13 रो_इ,146-155 {123 123} सः अयम् एवम् सिद्धे सति यत् पूर्वग्रहणम् करोति तस्य एतत् प्रयोजनम् इकः यथा स्यात् अनिकः मा भूत् इति . (

) ka_i,44.15-47.13 ro_i,146-155 {123 123} saḥ ayam evam siddhe sati yat pūrvagrahaṇam karoti tasya etat prayojanam ikaḥ yathā syāt anikaḥ mā bhūt iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {1 118} अथ वृद्धिग्रहणम् किमर्थम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {1 118} atha vṛddhigrahaṇam kimartham . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {2 118} किम् विशेषेण वृद्धिग्रहणम् चोद्यते न पुनः गुणग्रहणम् अपि . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {2 118} kim viśeṣeṇa vṛddhigrahaṇam codyate na punaḥ guṇagrahaṇam api . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {3 118} यदि किम् चित् गुणग्रहणस्य प्रयोजनम् अस्ति वृद्धिग्रहणस्य अपि तत् भवितुम् अर्हति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {3 118} yadi kim cit guṇagrahaṇasya prayojanam asti vṛddhigrahaṇasya api tat bhavitum arhati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {4 118} कः वा विशेषः . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {4 118} kaḥ vā viśeṣaḥ . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {5 118} अयम् अस्ति विशेषः . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {5 118} ayam asti viśeṣaḥ . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {6 118} गुणविधौ न क्व चित् स्थानी निर्दिश्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {6 118} guṇavidhau na kva cit sthānī nirdiśyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {7 118} तत्र अवश्यम् स्थानिनिर्देशार्थम् गुणग्रहणम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {7 118} tatra avaśyam sthāninirdeśārtham guṇagrahaṇam kartavyam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {8 118} वृद्धिविधौ पुनः सर्वत्र एव स्थानी निर्दिश्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {8 118} vṛddhividhau punaḥ sarvatra eva sthānī nirdiśyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {9 118} अचः ञ्णिति अतः उपधायाः तद्धितेषु अचाम् आदेः इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {9 118} acaḥ ñṇiti ataḥ upadhāyāḥ taddhiteṣu acām ādeḥ iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {10 118} अतः उत्तरम् पठति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {10 118} ataḥ uttaram paṭhati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {11 118} वृद्धिग्रहणम् उत्तरार्थम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {11 118} vṛddhigrahaṇam uttarārtham . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {12 118} वृद्धिग्रहणम् क्रियते उत्तरार्थम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {12 118} vṛddhigrahaṇam kriyate uttarārtham . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {13 118} क्ङिति इति प्रतिषेधम् वक्ष्यति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {13 118} kṅiti iti pratiṣedham vakṣyati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {14 118} सः वृद्धेः अपि यथा स्यात् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {14 118} saḥ vṛddheḥ api yathā syāt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {15 118} कः च इदानीम् क्ङित्प्रत्ययेषु वृद्धेः प्रसङ्गः यावता ञ्णिति इति उच्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {15 118} kaḥ ca idānīm kṅitpratyayeṣu vṛddheḥ prasaṅgaḥ yāvatā ñṇiti iti ucyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {16 118} तत् च मृज्यर्थम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {16 118} tat ca mṛjyartham . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {17 118} मृजेः वृद्धिः अविशेषेण उच्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {17 118} mṛjeḥ vṛddhiḥ aviśeṣeṇa ucyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {18 118} सा क्ङिति मा भूत् : मृष्टः , मृष्टवान् इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {18 118} sā kṅiti mā bhūt : mṛṣṭaḥ , mṛṣṭavān iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {19 118} इहार्थम् च अपि मृज्यर्थम् वृद्धिग्रहणम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {19 118} ihārtham ca api mṛjyartham vṛddhigrahaṇam kartavyam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {20 118} मृजेः वृद्धिः अविशेषेण उच्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {20 118} mṛjeḥ vṛddhiḥ aviśeṣeṇa ucyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {21 118} सा इकः यथा स्यात् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {21 118} sā ikaḥ yathā syāt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {22 118} अनिकाः मा भूत् इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {22 118} anikāḥ mā bhūt iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {23 118} मृज्यर्थम् इति चेत् योगविभागात् सिद्धम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {23 118} mṛjyartham iti cet yogavibhāgāt siddham . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {24 118} मृज्यर्थम् इति चेत् योगविभागः करिष्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {24 118} mṛjyartham iti cet yogavibhāgaḥ kariṣyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {25 118} मृजेः वृद्धिः . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {25 118} mṛjeḥ vṛddhiḥ . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {26 118} ततः ञ्णिति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {26 118} tataḥ ñṇiti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {27 118} ञिति णिति च वृद्धिः भवति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {27 118} ñiti ṇiti ca vṛddhiḥ bhavati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {28 118} अचः इति एव . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {28 118} acaḥ iti eva . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {29 118} यदि अचः वृद्धिः उच्यते न्यमार्ट् : अटः अपि वृद्धिः प्राप्नोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {29 118} yadi acaḥ vṛddhiḥ ucyate nyamārṭ : aṭaḥ api vṛddhiḥ prāpnoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {30 118} अटि च उक्तम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {30 118} aṭi ca uktam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {31 118} किम् उक्तम्. अनन्त्यविकारे अन्त्यसदेशस्य कार्यम् भवति इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {31 118} kim uktam. anantyavikāre antyasadeśasya kāryam bhavati iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {32 118} वृद्धिप्रतिषेधानुपपत्तिः तु इक्प्रकरणात् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {32 118} vṛddhipratiṣedhānupapattiḥ tu ikprakaraṇāt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {33 118} वृद्धेः तु प्रतिषेधः न उपपद्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {33 118} vṛddheḥ tu pratiṣedhaḥ na upapadyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {34 118} किम् कारणम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {34 118} kim kāraṇam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {35 118} इक्प्रकरणात् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {35 118} ikprakaraṇāt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {36 118} इग्लक्षणयोः गुणवृद्ध्योः प्रतिषेधः न च एवम् सति मृजेः इग्लक्षणा वृद्धिः भवति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {36 118} iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ na ca evam sati mṛjeḥ iglakṣaṇā vṛddhiḥ bhavati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {37 118} तस्मात् मृजेः इग्लक्षणा वृद्धिः एषितव्या . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {37 118} tasmāt mṛjeḥ iglakṣaṇā vṛddhiḥ eṣitavyā . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {38 118} एवम् तर्हि इह अन्ये वैयाकरणाः मृजेः अजादौ सङ्क्रमे विभाषा वृद्धिम् आरभन्ते : परिमृजन्ति परिमार्जन्ति परिमृजन्तु परिमार्जन्तु परिममृजतुः , परिममार्जतुः इत्याद्यर्थम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {38 118} evam tarhi iha anye vaiyākaraṇāḥ mṛjeḥ ajādau saṅkrame vibhāṣā vṛddhim ārabhante : parimṛjanti parimārjanti parimṛjantu parimārjantu parimamṛjatuḥ , parimamārjatuḥ ityādyartham . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {39 118} तत् इह अपि साध्यम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {39 118} tat iha api sādhyam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {40 118} तस्मिन् साध्ये योगविभागः करिष्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {40 118} tasmin sādhye yogavibhāgaḥ kariṣyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {41 118} मृजेः वृद्धिः अचः भवति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {41 118} mṛjeḥ vṛddhiḥ acaḥ bhavati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {42 118} ततः अचि क्ङिति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {42 118} tataḥ aci kṅiti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {43 118} अजादौ च क्ङिति मृजेः वृद्धिः भवति : परिमार्जन्ति परिमार्जन्तु . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {43 118} ajādau ca kṅiti mṛjeḥ vṛddhiḥ bhavati : parimārjanti parimārjantu . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {44 118} किमर्थम् इदम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {44 118} kimartham idam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {45 118} नियमार्थम् : अजादौ एव क्ङिति न अन्यत्र . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {45 118} niyamārtham : ajādau eva kṅiti na anyatra . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {46 118} क्व अन्यत्र मा भूत् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {46 118} kva anyatra mā bhūt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {47 118} मृष्टः , मृष्टवान् इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {47 118} mṛṣṭaḥ , mṛṣṭavān iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {48 118} ततः वा . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {48 118} tataḥ vā . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {49 118} वा अचि क्ङिति मृजेः वृद्धिः भवति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {49 118} vā aci kṅiti mṛjeḥ vṛddhiḥ bhavati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {50 118} परिमृजन्ति , परिमार्जन्ति , परिममृजतुः , परिममार्जतुः इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {50 118} parimṛjanti , parimārjanti , parimamṛjatuḥ , parimamārjatuḥ iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {51 118} इहार्थम् एव सिजर्थम् वृद्धिग्रहणम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {51 118} ihārtham eva sijartham vṛddhigrahaṇam kartavyam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {52 118} सिचि वृद्धिः अविशेषेण उच्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {52 118} sici vṛddhiḥ aviśeṣeṇa ucyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {53 118} सा इकः यथा स्यात् , अनिकः मा भूत् इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {53 118} sā ikaḥ yathā syāt , anikaḥ mā bhūt iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {54 118} कस्य पुनः अनिकः प्राप्नोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {54 118} kasya punaḥ anikaḥ prāpnoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {55 118} अकारस्य : अचिकीर्षीत् , अजिहीर्षीत् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {55 118} akārasya : acikīrṣīt , ajihīrṣīt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {56 118} न एतत् अस्ति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {56 118} na etat asti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {57 118} लोपः अत्र बाधकः भविष्यति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {57 118} lopaḥ atra bādhakaḥ bhaviṣyati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {58 118} आकारस्य तर्हि प्राप्नोति : अयासीत् , अवासीत् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {58 118} ākārasya tarhi prāpnoti : ayāsīt , avāsīt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {59 118} न अस्ति अत्र विशेषः सत्याम् वृद्धौ असत्याम् वा . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {59 118} na asti atra viśeṣaḥ satyām vṛddhau asatyām vā . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {60 118} सन्ध्यक्षरस्य तर्हि प्राप्नोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {60 118} sandhyakṣarasya tarhi prāpnoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {61 118} न एव सन्ध्यक्षरम् अन्त्यम् अस्ति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {61 118} na eva sandhyakṣaram antyam asti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {62 118} ननु च इदम् अस्ति ढलोपे कृते उदवोढाम् उदवोढम् उदवोढ इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {62 118} nanu ca idam asti ḍhalope kṛte udavoḍhām udavoḍham udavoḍha iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {63 118} न एतत् अस्ति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {63 118} na etat asti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {64 118} असिद्धः ढलोपः . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {64 118} asiddhaḥ ḍhalopaḥ . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {65 118} तस्य असिद्धत्वात् न एतत् अन्त्यम् भवति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {65 118} tasya asiddhatvāt na etat antyam bhavati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {66 118} व्यञ्जनस्य तर्हि प्राप्नोति : अभैत्सीत् , अच्छैत्सीत् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {66 118} vyañjanasya tarhi prāpnoti : abhaitsīt , acchaitsīt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {67 118} हलन्तलक्षणा वृद्धिः बाधिका भविष्यति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {67 118} halantalakṣaṇā vṛddhiḥ bādhikā bhaviṣyati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {68 118} यत्र तर्हि सा प्रतिषिध्यते : अकोषीत् , अमोषीत् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {68 118} yatra tarhi sā pratiṣidhyate : akoṣīt , amoṣīt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {69 118} सिचि वृद्धेः अपि एषः प्रतिषेधः . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {69 118} sici vṛddheḥ api eṣaḥ pratiṣedhaḥ . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {70 118} कथम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {70 118} katham . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {71 118} लक्षणम् हि नाम ध्वनति भ्रमति मुहूर्तम् अपि न अवतिष्ठते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {71 118} lakṣaṇam hi nāma dhvanati bhramati muhūrtam api na avatiṣṭhate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {72 118} अथ वा सिचि वृद्धिः परस्मैपदेषु इति सिचि वृद्धिः प्राप्नोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {72 118} atha vā sici vṛddhiḥ parasmaipadeṣu iti sici vṛddhiḥ prāpnoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {73 118} तस्याः हलन्तलक्षणा वृद्धिः बाधिका . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {73 118} tasyāḥ halantalakṣaṇā vṛddhiḥ bādhikā . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {74 118} तस्याः अपि न इटि इति प्रतिषेधः . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {74 118} tasyāḥ api na iṭi iti pratiṣedhaḥ . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {75 118} अस्ति पुनः क्व चिद् अन्यत्र अपि अपवादे प्रतिषिद्धे उत्सर्गः अपि न भवति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {75 118} asti punaḥ kva cid anyatra api apavāde pratiṣiddhe utsargaḥ api na bhavati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {76 118} अस्ति इति आह . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {76 118} asti iti āha . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {77 118} सुजाते अश्वसूनृते , अध्वर्यो अद्रिभिः सुतम् , शुक्रम् ते अन्यत् इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {77 118} sujāte aśvasūnṛte , adhvaryo adribhiḥ sutam , śukram te anyat iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {78 118} पूर्वरूपत्वे प्रतिषिद्धे अयादयः अपि न भवन्ति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {78 118} pūrvarūpatve pratiṣiddhe ayādayaḥ api na bhavanti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {79 118} उत्तरार्थम् एव तर्हि सिजर्थम् वृद्धिग्रहणम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {79 118} uttarārtham eva tarhi sijartham vṛddhigrahaṇam kartavyam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {80 118} सिचि वृद्धिः अविशेषेण उच्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {80 118} sici vṛddhiḥ aviśeṣeṇa ucyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {81 118} सा क्ङिति मा भूत् न्यनुवीत् , न्यधुवीत् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {81 118} sā kṅiti mā bhūt nyanuvīt , nyadhuvīt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {82 118} न एतत् अस्ति प्रयोजनम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {82 118} na etat asti prayojanam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {83 118} अन्तरङ्गत्वात् अत्र उवङादेशे कृते अनन्त्यत्वात् वृद्धिः न भविष्यति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {83 118} antaraṅgatvāt atra uvaṅādeśe kṛte anantyatvāt vṛddhiḥ na bhaviṣyati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {84 118} यदि तर्हि सिचि अन्तरङ्गम् भवति , अकार्षीत् , अहार्षीत् : गुणे कृते रपरत्वे च अनन्त्यत्वात् वृद्धिः न प्राप्नोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {84 118} yadi tarhi sici antaraṅgam bhavati , akārṣīt , ahārṣīt : guṇe kṛte raparatve ca anantyatvāt vṛddhiḥ na prāpnoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {85 118} मा भूत् एवम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {85 118} mā bhūt evam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {86 118} हलन्तस्य इति एवम् भविष्यति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {86 118} halantasya iti evam bhaviṣyati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {87 118} इह तर्हि : न्यस्तारीत् , व्यदारीत् : गुणे रपरत्वे च अनन्त्यत्वात् वृद्धिः न प्राप्नोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {87 118} iha tarhi : nyastārīt , vyadārīt : guṇe raparatve ca anantyatvāt vṛddhiḥ na prāpnoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {88 118} हलन्तलक्षणायाः च न इटि इति प्रतिषेधः . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {88 118} halantalakṣaṇāyāḥ ca na iṭi iti pratiṣedhaḥ . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {89 118} मा भूत् एवम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {89 118} mā bhūt evam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {90 118} र्लान्तस्य इति एवम् भविष्यति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {90 118} rlāntasya iti evam bhaviṣyati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {91 118} इह तर्हि : अलावीत् अपावीत् : गुणे कृते अवादेशे च अनन्त्यत्वात् वृद्धिः न प्राप्नोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {91 118} iha tarhi : alāvīt apāvīt : guṇe kṛte avādeśe ca anantyatvāt vṛddhiḥ na prāpnoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {92 118} हलन्तलक्षणायाः च न इटि इति प्रतिषेधः . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {92 118} halantalakṣaṇāyāḥ ca na iṭi iti pratiṣedhaḥ . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {93 118} मा भूत् एवम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {93 118} mā bhūt evam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {94 118} र्लान्तस्य इति एवम् भविष्यति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {94 118} rlāntasya iti evam bhaviṣyati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {95 118} र्लान्तस्य इति उच्यते न च इदम् र्लान्तम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {95 118} rlāntasya iti ucyate na ca idam rlāntam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {96 118} र्लान्तस्य इति अत्र वकारः अपि निर्दिश्यते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {96 118} rlāntasya iti atra vakāraḥ api nirdiśyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {97 118} किम् वकारः न श्रूयते . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {97 118} kim vakāraḥ na śrūyate . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {98 118} लुप्तनिर्दिष्तः वकारः . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {98 118} luptanirdiṣtaḥ vakāraḥ . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {99 118} यदि एवम् मा भवान् मवीत् : अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {99 118} yadi evam mā bhavān mavīt : atra api prāpnoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {100 118} अविमव्योः इति वक्ष्यामि . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {100 118} avimavyoḥ iti vakṣyāmi . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {101 118} तत् वक्तव्यम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {101 118} tat vaktavyam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {102 118} णिश्विभ्याम् तौ निमातव्यौ . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {102 118} ṇiśvibhyām tau nimātavyau . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {103 118} यदि अपि एतत् उच्यते अथ वा एतर्हि णिश्व्योः प्रतिषेधः न वक्तव्यः भवति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {103 118} yadi api etat ucyate atha vā etarhi ṇiśvyoḥ pratiṣedhaḥ na vaktavyaḥ bhavati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {104 118} गुणे कृते अयादेशे च यान्तानम् न इति प्रतिषेधः भविष्यति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {104 118} guṇe kṛte ayādeśe ca yāntānam na iti pratiṣedhaḥ bhaviṣyati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {105 118} एवम् तर्हि आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति न सिचि अन्तरङ्गम् भवति इति यत् अयम् अतः हलादेः लघोः इति अकारग्रहणम् करोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {105 118} evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na sici antaraṅgam bhavati iti yat ayam ataḥ halādeḥ laghoḥ iti akāragrahaṇam karoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {106 118} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {106 118} katham kṛtvā jñāpakam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {107 118} अकारग्रहणस्य एतत् प्रयोजनम् इह मा भूत् : अकोषीत् , अमोषीत् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {107 118} akāragrahaṇasya etat prayojanam iha mā bhūt : akoṣīt , amoṣīt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {108 118} यदि सिचि अन्तरङ्गम् स्यात् अकारग्रहणम् अनर्थकम् स्यात् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {108 118} yadi sici antaraṅgam syāt akāragrahaṇam anarthakam syāt . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {109 118} गुणे कृते अलघुत्वात् वृद्धिः न भविष्यति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {109 118} guṇe kṛte alaghutvāt vṛddhiḥ na bhaviṣyati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {110 118} पश्यति तु आचार्यः न सिचि अन्तरङ्गम् भवति इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {110 118} paśyati tu ācāryaḥ na sici antaraṅgam bhavati iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {111 118} ततः अकारग्रहणम् करोति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {111 118} tataḥ akāragrahaṇam karoti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {112 118} न एतत् अस्ति ज्ञापकम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {112 118} na etat asti jñāpakam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {113 118} अस्ति अन्यत् एतस्य वचने प्रयोजनम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {113 118} asti anyat etasya vacane prayojanam . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {114 118} किम् . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {114 118} kim . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {115 118} यत्र गुणः प्रतिषिध्यते तदर्थम् एतत् स्यात् : न्यकुटीत् , न्यपुटीत् इति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {115 118} yatra guṇaḥ pratiṣidhyate tadartham etat syāt : nyakuṭīt , nyapuṭīt iti . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {116 118} यत् तर्हि णिश्व्योः प्रतिषेधम् शास्ति तेन न इह अन्तरङ्गम् अस्ति इति दर्शयति . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {116 118} yat tarhi ṇiśvyoḥ pratiṣedham śāsti tena na iha antaraṅgam asti iti darśayati . (

1.1.3.3

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {117 118} यत् च करोति अकारग्रहणम् लघोः इति कृते अपि . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {117 118} yat ca karoti akāragrahaṇam laghoḥ iti kṛte api . (

1.1.3.4

) क_इ,47.14-49.21 रो_इ,155-161 {118 118} तस्मात् इग्लक्षणा वृद्धिः . तस्मात् इग्लक्षणा वृद्धिः आस्थेया . (

) ka_i,47.14-49.21 ro_i,155-161 {118 118} tasmāt iglakṣaṇā vṛddhiḥ . tasmāt iglakṣaṇā vṛddhiḥ āstheyā . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {1 26} षष्ठ्याः स्थानेयोगत्वात् इग्निवृत्तिः . षष्ठ्याः स्थानेयोगत्वात् सर्वेषाम् इकाम् निवृत्तिः प्राप्नोति . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {1 26} ṣaṣṭhyāḥ sthāneyogatvāt ignivṛttiḥ . ṣaṣṭhyāḥ sthāneyogatvāt sarveṣām ikām nivṛttiḥ prāpnoti . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {2 26} अस्य अपि प्राप्नोति : दधि मधु . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {2 26} asya api prāpnoti : dadhi madhu . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {3 26} पुनर्वचनम् इदानीम् किमर्थम् स्यात् . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {3 26} punarvacanam idānīm kimartham syāt . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {4 26} अन्यतरार्थम् पुनर्वचनम् . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {4 26} anyatarārtham punarvacanam . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {5 26} अन्यतरार्थम् एतत् स्यात् . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {5 26} anyatarārtham etat syāt . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {6 26} सार्वधादुकार्धधातुकयोः गुणः एव इति . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {6 26} sārvadhādukārdhadhātukayoḥ guṇaḥ eva iti . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {7 26} प्रसारणे च . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {7 26} prasāraṇe ca . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {8 26} प्रसारणे च सर्वेषम् यणाम् निवृत्तिः प्राप्नोति . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {8 26} prasāraṇe ca sarveṣam yaṇām nivṛttiḥ prāpnoti . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {9 26} अस्य अपि प्राप्नोति : याता वाता . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {9 26} asya api prāpnoti : yātā vātā . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {10 26} पुनर्वचनम् इदानीम् किमर्थम् स्यात् . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {10 26} punarvacanam idānīm kimartham syāt . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {11 26} विषयार्थम् पुनर्वचनम् . विषयार्थम् एतत् स्यात् . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {11 26} viṣayārtham punarvacanam . viṣayārtham etat syāt . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {12 26} वचिस्वपियजादीनाम् किति एव इति . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {12 26} vacisvapiyajādīnām kiti eva iti . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {13 26} उः अण् रपरे च . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {13 26} uḥ aṇ rapare ca . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {14 26} उः अण् रपरे च सर्वर्काराणाम् निवृत्तिः प्राप्नोति . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {14 26} uḥ aṇ rapare ca sarvarkārāṇām nivṛttiḥ prāpnoti . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {15 26} अस्य अपि प्राप्नोति कर्तृ हर्तृ . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {15 26} asya api prāpnoti kartṛ hartṛ . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {16 26} सिद्धम् तु षष्ठ्यधिकारे वचनात् . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {16 26} siddham tu ṣaṣṭhyadhikāre vacanāt . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {17 26} सिद्धम् एतत् . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {17 26} siddham etat . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {18 26} कथम् . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {18 26} katham . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {19 26} षष्ठ्यधिकारे इमे योगाः कर्तव्याः . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {19 26} ṣaṣṭhyadhikāre ime yogāḥ kartavyāḥ . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {20 26} एकः तावत् क्रियते तत्र एव . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {20 26} ekaḥ tāvat kriyate tatra eva . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {21 26} इमौ अपि योगौ षष्ठधिकारम् अनुवर्तिष्येते . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {21 26} imau api yogau ṣaṣṭhadhikāram anuvartiṣyete . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {22 26} अथ वा षष्ठधिकारे इमौ योगौ अपेक्षिष्यामहे . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {22 26} atha vā ṣaṣṭhadhikāre imau yogau apekṣiṣyāmahe . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {23 26} अथ वा इदम् तावद् अयम् प्रष्टव्यः . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {23 26} atha vā idam tāvad ayam praṣṭavyaḥ . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {24 26} सार्वधातुकार्धधातुकयोः गुणः भवति इति इह कस्मात् न भवति : याता वाता . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {24 26} sārvadhātukārdhadhātukayoḥ guṇaḥ bhavati iti iha kasmāt na bhavati : yātā vātā . (

1.1.3.4

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {25 26} इदम् तत्र अपेक्षिष्यते इकः गुणवृद्धी इति . (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {25 26} idam tatra apekṣiṣyate ikaḥ guṇavṛddhī iti . (

1.1.4.1

) क_इ,49.24-50.16 रो_इ,161-163 {26 26} यथा एव तर्हि इदम् तत्र अपेक्षिष्यते एवम् इह अपि तद् अपेक्षिष्यामहे सार्वधातुकार्धधातुकयोः इकः गुणवृद्धी इति. (

) ka_i,49.24-50.16 ro_i,161-163 {26 26} yathā eva tarhi idam tatra apekṣiṣyate evam iha api tad apekṣiṣyāmahe sārvadhātukārdhadhātukayoḥ ikaḥ guṇavṛddhī iti. (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {1 22} धातुग्रहणम् किमर्थम् . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {1 22} dhātugrahaṇam kimartham . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {2 22} इह मा भूत्: लूञ् लविता लवितुम् पूञ् पविता पवितुम् . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {2 22} iha mā bhūt: lūñ lavitā lavitum pūñ pavitā pavitum . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {3 22} आर्धधातुके इति किमर्थम् . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {3 22} ārdhadhātuke iti kimartham . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {4 22} त्रिधा बद्धः वृषभः रोरवीति . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {4 22} tridhā baddhaḥ vṛṣabhaḥ roravīti . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {5 22} किम् पुनः इदम् आर्धधातुकग्रहणम् लोपविशेषणम् : आर्धधातुकनिमित्ते लोपे सति ये गुणवृद्धी प्राप्नुतः ते न भवतः इति , आहोस्वित् गुणवृद्धिविशेषणम् आर्धधातुकग्रहणम् : धातुलोपे सति आर्धधातुकनिमित्ते ये गुणवृद्धी प्राप्नुतः ते न भवतः इति . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {5 22} kim punaḥ idam ārdhadhātukagrahaṇam lopaviśeṣaṇam : ārdhadhātukanimitte lope sati ye guṇavṛddhī prāpnutaḥ te na bhavataḥ iti , āhosvit guṇavṛddhiviśeṣaṇam ārdhadhātukagrahaṇam : dhātulope sati ārdhadhātukanimitte ye guṇavṛddhī prāpnutaḥ te na bhavataḥ iti . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {6 22} किम् च अतः . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {6 22} kim ca ataḥ . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {7 22} यदि लोपविशेषणम् उपेद्धः प्रेद्धः अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {7 22} yadi lopaviśeṣaṇam upeddhaḥ preddhaḥ atra api prāpnoti . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {8 22} अथ गुणवृद्धिविशेषणम् क्नोपयति इति अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {8 22} atha guṇavṛddhiviśeṣaṇam knopayati iti atra api prāpnoti . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {9 22} यथा इच्छसि तथा अस्तु . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {9 22} yathā icchasi tathā astu . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {10 22} अस्तु लोपविशेषणम् . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {10 22} astu lopaviśeṣaṇam . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {11 22} कथम् उपेद्धः प्रेद्धः इति . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {11 22} katham upeddhaḥ preddhaḥ iti . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {12 22} बहिरङ्गः गुणः अन्तरङ्गः प्रतिषेधः . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {12 22} bahiraṅgaḥ guṇaḥ antaraṅgaḥ pratiṣedhaḥ . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {13 22} असिद्धम् बहिरङ्गम् अन्तरङ्गे . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {13 22} asiddham bahiraṅgam antaraṅge . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {14 22} यदि एवम् न अर्थः धातुग्रहणेन . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {14 22} yadi evam na arthaḥ dhātugrahaṇena . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {15 22} इह कस्मात् न भवति: लूञ् लविता लवितुम् . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {15 22} iha kasmāt na bhavati: lūñ lavitā lavitum . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {16 22} आर्धधातुकनिमित्ते लोपे प्रतिषेधः न च एषः आर्धधातुकनिमित्तः लोपः . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {16 22} ārdhadhātukanimitte lope pratiṣedhaḥ na ca eṣaḥ ārdhadhātukanimittaḥ lopaḥ . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {17 22} अथ वा पुनः अस्तु गुणवृद्धिविशेषणम् . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {17 22} atha vā punaḥ astu guṇavṛddhiviśeṣaṇam . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {18 22} ननु च उक्तम् क्नोपयति इति अत्र अपि प्राप्नोति इति . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {18 22} nanu ca uktam knopayati iti atra api prāpnoti iti . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {19 22} न एषः दोषः . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {19 22} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {20 22} निपातनात् सिद्धम् . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {20 22} nipātanāt siddham . (

1.1.4.1

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {21 22} किम् निपातनम् . (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {21 22} kim nipātanam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.2-13 रो_इ,164-166 {22 22} चेले क्नोपेः इति (

) ka_i,51.2-13 ro_i,164-166 {22 22} cele knopeḥ iti (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {1 47} परिगणनम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {1 47} parigaṇanam kartavyam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {2 47} यङ्यक्क्यवलोपे प्रतिषेधः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {2 47} yaṅyakkyavalope pratiṣedhaḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {3 47} यङ्यक्क्यवलोपे प्रतिषेधः वक्तव्यः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {3 47} yaṅyakkyavalope pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {4 47} यङ्: बेभिदिता मरीमृजः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {4 47} yaṅ: bebhiditā marīmṛjaḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {5 47} यक्: कुषुभिता मगधकः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {5 47} yak: kuṣubhitā magadhakaḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {6 47} क्य: समिधिता दृषदकः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {6 47} kya: samidhitā dṛṣadakaḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {7 47} वलोपे : जीरदानुः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {7 47} valope : jīradānuḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {8 47} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {8 47} kim prayojanam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {9 47} नुम्लोपस्रिव्यनुबन्धलोपे अप्रतिषेधार्थम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {9 47} numlopasrivyanubandhalope apratiṣedhārtham . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {10 47} नुम्लोपे स्रिव्यनुबन्धलोपे च प्रतिषेधः मा भूत् इति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {10 47} numlope srivyanubandhalope ca pratiṣedhaḥ mā bhūt iti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {11 47} नुम्लोपे: अभाजि रागः उपबर्हणम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {11 47} numlope: abhāji rāgaḥ upabarhaṇam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {12 47} स्रिवेः : आस्रेमाणम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {12 47} sriveḥ : āsremāṇam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {13 47} अनुबन्धलोपे : लूञ् लविता लवितुम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {13 47} anubandhalope : lūñ lavitā lavitum . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {14 47} यदि परिगणनम् क्रियते स्यदः, प्रश्रथः, हिमश्रथः इति अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {14 47} yadi parigaṇanam kriyate syadaḥ, praśrathaḥ, himaśrathaḥ iti atra api prāpnoti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {15 47} वक्ष्यति एतत् निपातनात् स्यदादिषु इति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {15 47} vakṣyati etat nipātanāt syadādiṣu iti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {16 47} तत् तर्हि परिगणनम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {16 47} tat tarhi parigaṇanam kartavyam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {17 47} न कर्तव्यम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {17 47} na kartavyam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {18 47} नुम्लोपे कस्मात् न भवति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {18 47} numlope kasmāt na bhavati . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {19 47} इक्प्रकरणात् नुम्लोपे वृद्धिः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {19 47} ikprakaraṇāt numlope vṛddhiḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {20 47} इग्लक्षणयोः गुणवृद्ध्योः प्रतिषेधः न च एषा इग्लक्षणा वृद्धिः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {20 47} iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ na ca eṣā iglakṣaṇā vṛddhiḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {21 47} यदि इग्लक्षणयोः गुणवृद्ध्योः प्रतिषेधः स्यदः, प्रश्रथः, हिमश्रथः इति अत्र न प्राप्नोति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {21 47} yadi iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ syadaḥ, praśrathaḥ, himaśrathaḥ iti atra na prāpnoti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {22 47} इह च प्राप्नोति: अवोदः, एधः, ओद्मः इति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {22 47} iha ca prāpnoti: avodaḥ, edhaḥ, odmaḥ iti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {23 47} निपातनात् स्यदादिषु . निपातनात् स्यदादिषु प्रतिषेधः भविष्यति न च भविष्यति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {23 47} nipātanāt syadādiṣu . nipātanāt syadādiṣu pratiṣedhaḥ bhaviṣyati na ca bhaviṣyati . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {24 47} यदि इग्लक्षणयोः गुणवृद्ध्योः प्रतिषेधः स्रिव्यनुबन्धलोपे कथम् स्रिवेः आस्रेमाणम् लूञ् लविता . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {24 47} yadi iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ srivyanubandhalope katham sriveḥ āsremāṇam lūñ lavitā . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {25 47} प्रत्ययाश्रयत्वात् अन्यत्र सिद्धम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {25 47} pratyayāśrayatvāt anyatra siddham . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {26 47} आर्धधातुकनिमित्ते लोपे प्रतिषेधः न च एषः आर्धधातुकनिमित्तः लोपः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {26 47} ārdhadhātukanimitte lope pratiṣedhaḥ na ca eṣaḥ ārdhadhātukanimittaḥ lopaḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {27 47} यदि आर्धधातुकनिमित्ते लोपे प्रतिषेधः जीरदानुः अत्र न प्राप्नोति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {27 47} yadi ārdhadhātukanimitte lope pratiṣedhaḥ jīradānuḥ atra na prāpnoti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {28 47} रकि ज्यः प्रसारणम् . न एतत् जीवेः रूपम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {28 47} raki jyaḥ prasāraṇam . na etat jīveḥ rūpam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {29 47} रकि एतत् ज्यः प्रसारणम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {29 47} raki etat jyaḥ prasāraṇam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {30 47} यावता च इदानीम् रकि जीवेः अपि सिद्धम् भवति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {30 47} yāvatā ca idānīm raki jīveḥ api siddham bhavati . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {31 47} कथम् उपबर्हणम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {31 47} katham upabarhaṇam . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {32 47} बृहिः प्रकृत्यन्तरम् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {32 47} bṛhiḥ prakṛtyantaram . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {33 47} कथम् ज्ञायते बृहिः प्रकृत्यन्तरम् इति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {33 47} katham jñāyate bṛhiḥ prakṛtyantaram iti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {34 47} अचि इति हि लोपः उच्यते अनजादौ अपि दृश्यते: निबृह्यते . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {34 47} aci iti hi lopaḥ ucyate anajādau api dṛśyate: nibṛhyate . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {35 47} अनिटि इति च उच्यते . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {35 47} aniṭi iti ca ucyate . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {36 47} इडादौ अपि दृश्यते: निबर्हिता निबर्हितुम् इति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {36 47} iḍādau api dṛśyate: nibarhitā nibarhitum iti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {37 47} अजादौ अपि न दृश्यते: बृंहयति बृंहकः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {37 47} ajādau api na dṛśyate: bṛṃhayati bṛṃhakaḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {38 47} तस्मात् न अर्थः परिगणनेन . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {38 47} tasmāt na arthaḥ parigaṇanena . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {39 47} यदि परिगणनम् न क्रियते भेद्यते छेद्यते अत्र अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {39 47} yadi parigaṇanam na kriyate bhedyate chedyate atra api prāpnoti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {40 47} न एषः दोषः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {40 47} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {41 47} धातुलोपे इति न एवम् विज्ञायते: धातोः लोपः धातुलोपः, धातुलोपे इति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {41 47} dhātulope iti na evam vijñāyate: dhātoḥ lopaḥ dhātulopaḥ, dhātulope iti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {42 47} कथम् तर्हि . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {42 47} katham tarhi . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {43 47} धातोः लोपः अस्मिन् तत् इदम् धातुलोपम्, धातुलोपे इति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {43 47} dhātoḥ lopaḥ asmin tat idam dhātulopam, dhātulope iti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {44 47} तस्मात् इग्लक्षणयोः गुणवृद्ध्योः प्रतिषेधः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {44 47} tasmāt iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {45 47} यदि तर्हि इग्लक्षणयोः गुणवृद्ध्योः प्रतिषेधः पापचकः, पापठकः, मगधकः, दृषदकः अत्र न प्राप्नोति . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {45 47} yadi tarhi iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ pāpacakaḥ, pāpaṭhakaḥ, magadhakaḥ, dṛṣadakaḥ atra na prāpnoti . (

1.1.4.2

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {46 47} अल्लोपस्य स्थानिवत्वात् . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {46 47} allopasya sthānivatvāt . (

1.1.4.3

) क_इ,51.14-52.20 रो_इ,166-169 {47 47} अकारलोपे कृते तस्य स्थानिवत्वात् गुणवृद्धी न भविष्यतः . (

) ka_i,51.14-52.20 ro_i,166-169 {47 47} akāralope kṛte tasya sthānivatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {1 41} अनारम्भः वा . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {1 41} anārambhaḥ vā . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {2 41} अनारम्भः वा पुनः अस्य योगस्य न्याय्यः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {2 41} anārambhaḥ vā punaḥ asya yogasya nyāyyaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {3 41} कथम् बेभिदिता, मरीमृजकः, कुषुभिता समिधिता इति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {3 41} katham bebhiditā, marīmṛjakaḥ, kuṣubhitā samidhitā iti . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {4 41} अत्र अपि अकारलोपे कृते तस्य स्थानिवत्वात् गुणवृद्धी न भविष्यतः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {4 41} atra api akāralope kṛte tasya sthānivatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {5 41} यत्र तर्हि स्थानिवद्भावः न अस्ति तदर्थम् अयम् योगः वक्तव्यः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {5 41} yatra tarhi sthānivadbhāvaḥ na asti tadartham ayam yogaḥ vaktavyaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {6 41} क्व च स्थानिवद्भावः न अस्ति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {6 41} kva ca sthānivadbhāvaḥ na asti . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {7 41} यत्र हलचोः आदेशः: लोलुवः पोपुवः मरीमृजः सरीसृपः इति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {7 41} yatra halacoḥ ādeśaḥ: loluvaḥ popuvaḥ marīmṛjaḥ sarīsṛpaḥ iti . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {8 41} अत्र अपि अकारलोपे कृते तस्य स्थानिवत्वात् गुणवृद्धी न भविष्यतः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {8 41} atra api akāralope kṛte tasya sthānivatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {9 41} लुकि कृते न प्राप्नोति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {9 41} luki kṛte na prāpnoti . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {10 41} इदम् इह सम्प्रधार्यम्: लुक् क्रियताम् अल्लोपः इति किम् अत्र कर्तव्यम् . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {10 41} idam iha sampradhāryam: luk kriyatām allopaḥ iti kim atra kartavyam . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {11 41} परत्वात् अल्लोपः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {11 41} paratvāt allopaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {12 41} नित्यः लुक् . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {12 41} nityaḥ luk . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {13 41} कृते अपि अल्लोपे प्राप्नोति अकृते अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {13 41} kṛte api allope prāpnoti akṛte api prāpnoti . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {14 41} लुक् अपि अनित्यः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {14 41} luk api anityaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {15 41} कथम् . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {15 41} katham . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {16 41} अन्यस्य कृते अल्लोपे प्राप्नोति अन्यस्य अकृते . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {16 41} anyasya kṛte allope prāpnoti anyasya akṛte . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {17 41} शब्दान्तरस्य च प्राप्नुवन् विधिः अनित्यः भवति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {17 41} śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {18 41} अनवकाशः तर्हि लुक्. सावकाशः लुक् . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {18 41} anavakāśaḥ tarhi luk. sāvakāśaḥ luk . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {19 41} कः अवकाशः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {19 41} kaḥ avakāśaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {20 41} अवशिष्टः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {20 41} avaśiṣṭaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {21 41} अथम् कथम् चित् अनवकाशः लुक् स्यात् एवम् अपि न दोषः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {21 41} atham katham cit anavakāśaḥ luk syāt evam api na doṣaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {22 41} अल्लोपे योगविभागः करिष्यते : अतः लोपः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {22 41} allope yogavibhāgaḥ kariṣyate : ataḥ lopaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {23 41} ततः यस्य : यस्य च लोपः भवति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {23 41} tataḥ yasya : yasya ca lopaḥ bhavati . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {24 41} अतः इति एव . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {24 41} ataḥ iti eva . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {25 41} किमर्थम् इदम् . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {25 41} kimartham idam . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {26 41} लुकम् वक्ष्यति तद्बाधनार्थम् . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {26 41} lukam vakṣyati tadbādhanārtham . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {27 41} ततो हलः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {27 41} tato halaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {28 41} हलः उत्तरस्य च यस्य लोपः भवति इति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {28 41} halaḥ uttarasya ca yasya lopaḥ bhavati iti . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {29 41} इह अपि परत्वात् योगविभागात् व लोपः लुकम् बाधेत: कृष्णः नोनाव वृषभः यदि इदम् . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {29 41} iha api paratvāt yogavibhāgāt va lopaḥ lukam bādheta: kṛṣṇaḥ nonāva vṛṣabhaḥ yadi idam . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {30 41} नोनूयतेः नोनाव . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {30 41} nonūyateḥ nonāva . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {31 41} समानाश्रयः लुक् लोपेन बाध्यते . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {31 41} samānāśrayaḥ luk lopena bādhyate . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {32 41} कः च समानाश्रयः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {32 41} kaḥ ca samānāśrayaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {33 41} यः प्रत्ययाश्रयः . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {33 41} yaḥ pratyayāśrayaḥ . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {34 41} अत्र च प्राक् एव प्रत्ययोत्पत्तेः लुक् भवति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {34 41} atra ca prāk eva pratyayotpatteḥ luk bhavati . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {35 41} कथम् स्यदः, प्रश्रथः, हिमश्रथः, जीरदानुः, निकुचितः इति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {35 41} katham syadaḥ, praśrathaḥ, himaśrathaḥ, jīradānuḥ, nikucitaḥ iti . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {36 41} उक्तम् शेषे . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {36 41} uktam śeṣe . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {37 41} किम् उक्तम् . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {37 41} kim uktam . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {38 41} निपातनात् स्यदादिषु . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {38 41} nipātanāt syadādiṣu . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {39 41} प्रत्ययाश्रत्वात् अन्यत्र सिद्धम् . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {39 41} pratyayāśratvāt anyatra siddham . (

1.1.4.3

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {40 41} रकि ज्यः प्रसारणम् इति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {40 41} raki jyaḥ prasāraṇam iti . (

1.1.5.1

) क_इ,52.21-53.15 रो_इ,169-171 {41 41} निकुचिते अपि उक्तम् सन्निपातलक्षणः विधिः अनिमित्तम् तद्विघातस्य इति . (

) ka_i,52.21-53.15 ro_i,169-171 {41 41} nikucite api uktam sannipātalakṣaṇaḥ vidhiḥ animittam tadvighātasya iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {1 34} क्ङिति प्रतिषेधे तन्निमित्तग्रहणम् . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {1 34} kṅiti pratiṣedhe tannimittagrahaṇam . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {2 34} क्ङिति प्रतिषेधे तन्निमित्तग्रहणम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {2 34} kṅiti pratiṣedhe tannimittagrahaṇam kartavyam . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {3 34} क्ङिन्निमित्ते ये गुणवृद्धी प्राप्नुतः ते न भवतः इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {3 34} kṅinnimitte ye guṇavṛddhī prāpnutaḥ te na bhavataḥ iti vaktavyam . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {4 34} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {4 34} kim prayojanam . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {5 34} उपधारोरवीत्यर्थम् . उपधार्थम् रोरवीत्यर्थम् च . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {5 34} upadhāroravītyartham . upadhārtham roravītyartham ca . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {6 34} उपधार्थम् तावत् : भिन्नः , भिन्नवान् इति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {6 34} upadhārtham tāvat : bhinnaḥ , bhinnavān iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {7 34} किम् पुनः कारणम् न सिध्यति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {7 34} kim punaḥ kāraṇam na sidhyati . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {8 34} क्ङिति इति उच्यते . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {8 34} kṅiti iti ucyate . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {9 34} तेन यत्र क्ङिति अनन्तरः गुणभावी अस्ति तत्र एव स्यात्: चितम् स्तुतम् . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {9 34} tena yatra kṅiti anantaraḥ guṇabhāvī asti tatra eva syāt: citam stutam . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {10 34} इह तु न स्यात्: भिन्नः , भिन्नवान् इति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {10 34} iha tu na syāt: bhinnaḥ , bhinnavān iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {11 34} ननु च यस्य गुणः उच्यते तत् क्ङित्परत्वेन विशेषयिष्यामः . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {11 34} nanu ca yasya guṇaḥ ucyate tat kṅitparatvena viśeṣayiṣyāmaḥ . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {12 34} पुगन्तलघूपधस्य च गुणः उच्यते तत् च अत्र क्ङित्परम् . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {12 34} pugantalaghūpadhasya ca guṇaḥ ucyate tat ca atra kṅitparam . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {13 34} पुगन्तलघूपधस्य इति न एवम् विज्ञायते : पुगन्तस्य अङ्गस्य लघूपधस्य च इति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {13 34} pugantalaghūpadhasya iti na evam vijñāyate : pugantasya aṅgasya laghūpadhasya ca iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {14 34} कथम् तर्हि . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {14 34} katham tarhi . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {15 34} पुकि अन्तः पुगन्तः , लघ्वी उपधा लघूपधा , पुगन्तः च लघूपधा च पुगन्तलघूपधम् , पुगन्तलघूपधस्य इति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {15 34} puki antaḥ pugantaḥ , laghvī upadhā laghūpadhā , pugantaḥ ca laghūpadhā ca pugantalaghūpadham , pugantalaghūpadhasya iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {16 34} अवश्यम् च एतत् एवम् विज्ञेयम् . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {16 34} avaśyam ca etat evam vijñeyam . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {17 34} अङ्गविशेषणे हि सति इह प्रसज्येत : भिनत्ति छिनत्ति इति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {17 34} aṅgaviśeṣaṇe hi sati iha prasajyeta : bhinatti chinatti iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {18 34} रोरवीत्यर्थम् च . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {18 34} roravītyartham ca . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {19 34} त्रिधा बद्धः वृषभः रोरवीति इति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {19 34} tridhā baddhaḥ vṛṣabhaḥ roravīti iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {20 34} यदि तन्निमित्तग्रहणम् क्रियते शचङन्ते दोषः . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {20 34} yadi tannimittagrahaṇam kriyate śacaṅante doṣaḥ . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {21 34} रियति पियति धियति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {21 34} riyati piyati dhiyati . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {22 34} प्रादुद्रुवत् प्रासुस्रुवत् . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {22 34} prādudruvat prāsusruvat . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {23 34} अत्र प्राप्नोति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {23 34} atra prāpnoti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {24 34} शचङन्तस्य अन्तरङ्गलक्षणत्वात् . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {24 34} śacaṅantasya antaraṅgalakṣaṇatvāt . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {25 34} अन्तरङ्गलक्षणत्वात् अत्र इयङुवङोः कृतयोः अनुपधात्वात् गुणः न भविष्यति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {25 34} antaraṅgalakṣaṇatvāt atra iyaṅuvaṅoḥ kṛtayoḥ anupadhātvāt guṇaḥ na bhaviṣyati . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {26 34} एवम् क्रियते च इदम् तन्निमित्तग्रहणम् न च कः चित् दोषः भवति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {26 34} evam kriyate ca idam tannimittagrahaṇam na ca kaḥ cit doṣaḥ bhavati . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {27 34} इमानि च भूयः तन्निमित्तग्रहणस्य प्रयोजनानि : हतः , हथः , उपोयते , औयत , लौयमानिः , पौयमानिः , नेनिक्ते इति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {27 34} imāni ca bhūyaḥ tannimittagrahaṇasya prayojanāni : hataḥ , hathaḥ , upoyate , auyata , lauyamāniḥ , pauyamāniḥ , nenikte iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {28 34} न एतानि सन्ति प्रयोजनानि . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {28 34} na etāni santi prayojanāni . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {29 34} इह तावत् हतः , हथः इति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {29 34} iha tāvat hataḥ , hathaḥ iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {30 34} प्रसक्तस्य अनभिनिर्वृत्तस्य प्रतिषेधेन निवृत्तिः शक्या कर्तुम् अत्र च धातूपदेशावस्थायाम् एव अकारः . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {30 34} prasaktasya anabhinirvṛttasya pratiṣedhena nivṛttiḥ śakyā kartum atra ca dhātūpadeśāvasthāyām eva akāraḥ . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {31 34} इह च उपोयते , औयत , लौयमानिः , पौयमानिः इति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {31 34} iha ca upoyate , auyata , lauyamāniḥ , pauyamāniḥ iti . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {32 34} बहिरङ्गे गुणवृद्धी अन्तरङ्गः प्रतिषेधः . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {32 34} bahiraṅge guṇavṛddhī antaraṅgaḥ pratiṣedhaḥ . (

1.1.5.1

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {33 34} असिद्धम् बहिरङ्गम् अन्तरङ्गे . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {33 34} asiddham bahiraṅgam antaraṅge . (

1.1.5.2

) क_इ,53.17-54.13 रो_इ,171-174 {34 34} नेनिक्ते इति परेण रूपेण व्यवहितत्वात् न भविष्यति . (

) ka_i,53.17-54.13 ro_i,171-174 {34 34} nenikte iti pareṇa rūpeṇa vyavahitatvāt na bhaviṣyati . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {1 42} उपधार्थेन तावत् न अर्थः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {1 42} upadhārthena tāvat na arthaḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {2 42} धातोः इति वर्तते . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {2 42} dhātoḥ iti vartate . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {3 42} धातुम् क्ङित्परत्वेन विशेषयिष्यामः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {3 42} dhātum kṅitparatvena viśeṣayiṣyāmaḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {4 42} यदि धातुः विशेष्यते विकरणस्य न प्राप्नोति : चिनुतः , सुनुतः , लुनीतः , पुनीतः इति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {4 42} yadi dhātuḥ viśeṣyate vikaraṇasya na prāpnoti : cinutaḥ , sunutaḥ , lunītaḥ , punītaḥ iti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {5 42} न एषः दोषः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {5 42} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {6 42} विहितविशेषणम् धातुग्रहणम् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {6 42} vihitaviśeṣaṇam dhātugrahaṇam . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {7 42} धातोः यः विहितः इति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {7 42} dhātoḥ yaḥ vihitaḥ iti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {8 42} धातोः एव तर्हि न प्राप्नोति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {8 42} dhātoḥ eva tarhi na prāpnoti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {9 42} न एवम् विज्ञायते धातोः विहितस्य क्ङिति इति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {9 42} na evam vijñāyate dhātoḥ vihitasya kṅiti iti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {10 42} कथम् तर्हि . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {10 42} katham tarhi . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {11 42} धातोः विहिते क्ङिति इति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {11 42} dhātoḥ vihite kṅiti iti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {12 42} अथ वा कार्यकालम् हि सञ्ज्ञापरिभाषम् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {12 42} atha vā kāryakālam hi sañjñāparibhāṣam . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {13 42} यत्र कार्यम् तत्र द्रष्टव्यम् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {13 42} yatra kāryam tatra draṣṭavyam . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {14 42} पुगन्तलघूपधस्य गुणः भवति इति उपस्थितम् इदम् भवति क्ङिति न इति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {14 42} pugantalaghūpadhasya guṇaḥ bhavati iti upasthitam idam bhavati kṅiti na iti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {15 42} अथ वा यत् एतस्मिन् योगे क्ङिद्ग्रहणम् तद् अनवकाशम् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {15 42} atha vā yat etasmin yoge kṅidgrahaṇam tad anavakāśam . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {16 42} तस्य अनवकाशत्वात् गुणवृद्धी न भविष्यतः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {16 42} tasya anavakāśatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {17 42} अथ वा आचार्यप्रवृत्तिः ज्ञापयति भवति उपधालक्षणस्य गुणस्य प्रतिषेधः इति यत् अयम् त्रसिगृधिधृषिक्षिपेः क्नुः इकः झल् हलन्तात् च इति क्नुसनौ कितौ करोति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {17 42} atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati bhavati upadhālakṣaṇasya guṇasya pratiṣedhaḥ iti yat ayam trasigṛdhidhṛṣikṣipeḥ knuḥ ikaḥ jhal halantāt ca iti knusanau kitau karoti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {18 42} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {18 42} katham kṛtvā jñāpakam . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {19 42} कित्करणे एतत् प्रयोजनम् गुणः कथम् न स्यात् इति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {19 42} kitkaraṇe etat prayojanam guṇaḥ katham na syāt iti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {20 42} यदि च अत्र गुणप्रतिषेधः न स्यात् कित्करणम् अनर्थकम् स्यात् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {20 42} yadi ca atra guṇapratiṣedhaḥ na syāt kitkaraṇam anarthakam syāt . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {21 42} पश्यति तु आचार्यः भवति उपधालक्षणस्य गुणस्य प्रतिषेधः इति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {21 42} paśyati tu ācāryaḥ bhavati upadhālakṣaṇasya guṇasya pratiṣedhaḥ iti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {22 42} ततः क्नुसनौ कितौ करोति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {22 42} tataḥ knusanau kitau karoti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {23 42} रोरवीत्यर्थेन अपि न अर्थः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {23 42} roravītyarthena api na arthaḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {24 42} क्ङिति इति उच्यते . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {24 42} kṅiti iti ucyate . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {25 42} न च अत्र क्ङितम् पश्यामः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {25 42} na ca atra kṅitam paśyāmaḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {26 42} प्रत्ययलक्षणेन प्राप्नोति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {26 42} pratyayalakṣaṇena prāpnoti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {27 42} न लुमता तस्मिन् इति प्रत्ययलक्षणप्रतिषेधः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {27 42} na lumatā tasmin iti pratyayalakṣaṇapratiṣedhaḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {28 42} अथ अपि न लुमता अङ्गस्य इति उच्यते एवम् अपि न दोषः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {28 42} atha api na lumatā aṅgasya iti ucyate evam api na doṣaḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {29 42} कथम् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {29 42} katham . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {30 42} न लुमता लुप्ते अङ्गाधिकारः प्रतिनिर्दिश्यते . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {30 42} na lumatā lupte aṅgādhikāraḥ pratinirdiśyate . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {31 42} किम् तर्हि . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {31 42} kim tarhi . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {32 42} यः असौ लुमता लुप्यते तस्मिन् यत् अङ्गम् तस्य यत् कार्यम् तत् न भवति इति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {32 42} yaḥ asau lumatā lupyate tasmin yat aṅgam tasya yat kāryam tat na bhavati iti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {33 42} अथ अपि आङ्गाधिकारः प्रतिनिर्दिश्यते एवम् अपि न दोषः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {33 42} atha api āṅgādhikāraḥ pratinirdiśyate evam api na doṣaḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {34 42} कथम् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {34 42} katham . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {35 42} कार्यकालम् हि सञ्ज्ञापरिभाषम् यत्र कार्यम् तत्र द्रष्टव्यम् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {35 42} kāryakālam hi sañjñāparibhāṣam yatra kāryam tatra draṣṭavyam . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {36 42} सार्वधातुकार्धधातुकयोः गुणः भवति इति उपस्थितम् इदम् भवति क्ङिति न इति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {36 42} sārvadhātukārdhadhātukayoḥ guṇaḥ bhavati iti upasthitam idam bhavati kṅiti na iti . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {37 42} अथ वा छान्दसम् एतत् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {37 42} atha vā chāndasam etat . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {38 42} दृष्टानुविधिः च छन्दसि भवति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {38 42} dṛṣṭānuvidhiḥ ca chandasi bhavati . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {39 42} अथ वा बहिरङ्गः गुणः अन्तरङ्गः प्रतिषेधः . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {39 42} atha vā bahiraṅgaḥ guṇaḥ antaraṅgaḥ pratiṣedhaḥ . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {40 42} असिद्धम् बहिरङ्गम् अन्तरङ्गे . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {40 42} asiddham bahiraṅgam antaraṅge . (

1.1.5.2

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {41 42} अथ वा पूर्वस्मिन् योगे यद् आर्धधातुकग्रहणम् तत् अनवकाशम् . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {41 42} atha vā pūrvasmin yoge yad ārdhadhātukagrahaṇam tat anavakāśam . (

1.1.5.3

) क_इ,54.13-55.5 रो_इ,175-177 {42 42} तस्य अनवकाशत्वात् गुणः भविष्यति . (

) ka_i,54.13-55.5 ro_i,175-177 {42 42} tasya anavakāśatvāt guṇaḥ bhaviṣyati . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {1 14} इह कस्मात् न भवति : लैगवायनः , कामयते . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {1 14} iha kasmāt na bhavati : laigavāyanaḥ , kāmayate . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {2 14} तद्धितकाम्योः इक्प्रकरणात् . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {2 14} taddhitakāmyoḥ ikprakaraṇāt . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {3 14} इग्लक्षणयोः गुणवृद्ध्योः प्रतिषेधः न च एते इग्लक्षणे . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {3 14} iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ na ca ete iglakṣaṇe . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {4 14} लकारस्य ङित्त्वात् आदेशेषु स्थानिवद्भावप्रसङ्गः . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {4 14} lakārasya ṅittvāt ādeśeṣu sthānivadbhāvaprasaṅgaḥ . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {5 14} लकारस्य ङित्त्वात् आदेशेषु स्थानिवद्भावः प्राप्नोति : अचिनवम् असुनवम् अकरवम् . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {5 14} lakārasya ṅittvāt ādeśeṣu sthānivadbhāvaḥ prāpnoti : acinavam asunavam akaravam . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {6 14} लकारस्य ङित्त्वात् आदेशेषु स्थानिवद्भावप्रसङ्गः इति चेत् यासुटः ङिद्वचनात् सिद्धम् . यत् अयम् यासुटः ङिद्वचनम् शास्ति तत् ज्ञापयति आचार्यः न ङिदादेशाः ङितः भवन्ति इति . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {6 14} lakārasya ṅittvāt ādeśeṣu sthānivadbhāvaprasaṅgaḥ iti cet yāsuṭaḥ ṅidvacanāt siddham . yat ayam yāsuṭaḥ ṅidvacanam śāsti tat jñāpayati ācāryaḥ na ṅidādeśāḥ ṅitaḥ bhavanti iti . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {7 14} यदि एतत् ज्ञाप्यते कथम् नित्यम् ङितः इतः च इति . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {7 14} yadi etat jñāpyate katham nityam ṅitaḥ itaḥ ca iti . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {8 14} ङितः यत् कार्यम् तत् भवति ङिति यत् कार्यम् तत् न भवति इति . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {8 14} ṅitaḥ yat kāryam tat bhavati ṅiti yat kāryam tat na bhavati iti . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {9 14} किम् वक्तव्यम् एतत् . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {9 14} kim vaktavyam etat . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {10 14} न हि . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {10 14} na hi . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {11 14} कथम् अनुच्यमानम् गंस्यते . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {11 14} katham anucyamānam gaṃsyate . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {12 14} यासुटः एव ङिद्वचनात् . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {12 14} yāsuṭaḥ eva ṅidvacanāt . (

1.1.5.3

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {13 14} अपर्याप्तः च एव हि यासुट् समुदायस्य ङित्त्वे ङितम् च एनम् करोति . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {13 14} aparyāptaḥ ca eva hi yāsuṭ samudāyasya ṅittve ṅitam ca enam karoti . (

1.1.6

) क_इ,55.6-18 रो_इ,177-180 {14 14} तस्य एतत् प्रयोजनम् ङितः यत् कार्यम् तत् यथा स्यात् ङिति यत् कार्यम् तत् मा भूत् इति . (

) ka_i,55.6-18 ro_i,177-180 {14 14} tasya etat prayojanam ṅitaḥ yat kāryam tat yathā syāt ṅiti yat kāryam tat mā bhūt iti . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {1 40} किमर्थम् इदम् उद्यते . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {1 40} kimartham idam udyate . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {2 40} गुणवृद्धी मा भूताम् इति : आदीध्यनम् आदीध्यकः , आवेव्यनम् आवेव्यकः इति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {2 40} guṇavṛddhī mā bhūtām iti : ādīdhyanam ādīdhyakaḥ , āvevyanam āvevyakaḥ iti . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {3 40} अयम् योगः शक्यः अकर्तुम् . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {3 40} ayam yogaḥ śakyaḥ akartum . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {4 40} कथम् . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {4 40} katham . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {5 40} दीधीवेव्योः छन्दोविषयत्वात् दृष्टानुविधित्वात् च छन्दसः अदीधेत् अदीधयुः इति च गुणदर्शनात् अप्रतिषेधः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {5 40} dīdhīvevyoḥ chandoviṣayatvāt dṛṣṭānuvidhitvāt ca chandasaḥ adīdhet adīdhayuḥ iti ca guṇadarśanāt apratiṣedhaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {6 40} दीधीवेव्योः छन्दोविषयत्वात् . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {6 40} dīdhīvevyoḥ chandoviṣayatvāt . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {7 40} दीधीवेव्यौ छन्दोविषयौ . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {7 40} dīdhīvevyau chandoviṣayau . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {8 40} दृष्टानुविधित्वात् च छन्दसः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {8 40} dṛṣṭānuvidhitvāt ca chandasaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {9 40} दृष्टानुविधिः च छन्दसि भवति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {9 40} dṛṣṭānuvidhiḥ ca chandasi bhavati . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {10 40} अदीधेत् , अदीधयुः इति च गुणदर्शनात् अप्रतिषेधः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {10 40} adīdhet , adīdhayuḥ iti ca guṇadarśanāt apratiṣedhaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {11 40} अनर्थकः प्रतिषेधः अप्रतिषेधः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {11 40} anarthakaḥ pratiṣedhaḥ apratiṣedhaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {12 40} प्रजपतिः वै यत् किम् चन मनसा अदीधेत् . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {12 40} prajapatiḥ vai yat kim cana manasā adīdhet . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {13 40} होत्रय वृतः कृपयन् अदीधेत् . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {13 40} hotraya vṛtaḥ kṛpayan adīdhet . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {14 40} अदीधयुः दाशराज्ञे वृतसः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {14 40} adīdhayuḥ dāśarājñe vṛtasaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {15 40} भवेत् इदम् युक्तम् उदाहरणम् : अदीधेत् इति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {15 40} bhavet idam yuktam udāharaṇam : adīdhet iti . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {16 40} इदम् तु अयुक्तम् : अदीधयुः इति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {16 40} idam tu ayuktam : adīdhayuḥ iti . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {17 40} अयम् जुसि गुणः प्रतिषेधविषये [प्रतिषेधविषयः] आरभ्यते . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {17 40} ayam jusi guṇaḥ pratiṣedhaviṣaye [pratiṣedhaviṣayaḥ] ārabhyate . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {18 40} सः यथा एव क्ङिति न इति एतम् प्रतिषेधम् बाधते एवम् इमम् अपि बाधते . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {18 40} saḥ yathā eva kṅiti na iti etam pratiṣedham bādhate evam imam api bādhate . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {19 40} न एषः दोषः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {19 40} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {20 40} जुसि गुणः प्रतिषेधविषये आरभ्यमाणः तुल्यजातीयम् प्रतिषेधम् बाधते . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {20 40} jusi guṇaḥ pratiṣedhaviṣaye ārabhyamāṇaḥ tulyajātīyam pratiṣedham bādhate . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {21 40} कः च तुल्यजातीयः प्रतिषेधः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {21 40} kaḥ ca tulyajātīyaḥ pratiṣedhaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {22 40} यः प्रत्ययाश्रयः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {22 40} yaḥ pratyayāśrayaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {23 40} प्रकृत्याश्रयः च अयम् . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {23 40} prakṛtyāśrayaḥ ca ayam . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {24 40} अथ वा येन न अप्राप्ते तस्य बाधनम् भवति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {24 40} atha vā yena na aprāpte tasya bādhanam bhavati . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {25 40} न च अप्राप्ते क्ङिति न इति एतस्मिन् प्रतिषेधे जुसि गुणः आरभ्यते . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {25 40} na ca aprāpte kṅiti na iti etasmin pratiṣedhe jusi guṇaḥ ārabhyate . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {26 40} अस्मिन् पुनः प्राप्ते च अप्राप्ते च . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {26 40} asmin punaḥ prāpte ca aprāpte ca . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {27 40} यदि तर्हि अयम् योगः न आरभ्यते कथम् दीध्यत् इति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {27 40} yadi tarhi ayam yogaḥ na ārabhyate katham dīdhyat iti . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {28 40} दीध्यत् इति श्यन्व्यत्ययेन . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {28 40} dīdhyat iti śyanvyatyayena . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {29 40} दीध्यत् इति श्यन् एषः व्यत्ययेन भविष्यति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {29 40} dīdhyat iti śyan eṣaḥ vyatyayena bhaviṣyati . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {30 40} इटः च अपि ग्रहणम् शक्यम् अकर्तुम् . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {30 40} iṭaḥ ca api grahaṇam śakyam akartum . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {31 40} कथम् अकणिषम् अरणिषम् , कणिता श्वः , रणिता श्वः इति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {31 40} katham akaṇiṣam araṇiṣam , kaṇitā śvaḥ , raṇitā śvaḥ iti . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {32 40} आर्धधातुकस्य इट् वलादेः इति अत्र इट् इति वर्तमाने पुनः इड्ग्रहणस्य प्रयोजनम् इट् एव यथा स्यात् यत् अन्यत् प्राप्नोति तत् मा भूत् इति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {32 40} ārdhadhātukasya iṭ valādeḥ iti atra iṭ iti vartamāne punaḥ iḍgrahaṇasya prayojanam iṭ eva yathā syāt yat anyat prāpnoti tat mā bhūt iti . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {33 40} किम् च अन्यत् प्राप्नोति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {33 40} kim ca anyat prāpnoti . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {34 40} गुणः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {34 40} guṇaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {35 40} यदि नियमः क्रियते पिपठिषतेः अप्रत्ययः पिपटःईः : दीर्घत्वम् न प्राप्नोति . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {35 40} yadi niyamaḥ kriyate pipaṭhiṣateḥ apratyayaḥ pipaṭḥīḥ : dīrghatvam na prāpnoti . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {36 40} न एषः दोषः . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {36 40} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {37 40} आङ्गम् यत् कार्यम् तत् नियम्यते . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {37 40} āṅgam yat kāryam tat niyamyate . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {38 40} न च एतत् आङ्गम् . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {38 40} na ca etat āṅgam . (

1.1.6

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {39 40} अथ वा असिद्धम् दीर्घत्वम् . (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {39 40} atha vā asiddham dīrghatvam . (

1.1.7.1

) क_इ,55.20-56.16 रो_इ,180-182 {40 40} तस्य असिद्धत्वात् नियमः न भविष्यति (

) ka_i,55.20-56.16 ro_i,180-182 {40 40} tasya asiddhatvāt niyamaḥ na bhaviṣyati (

1.1.7.1

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {1 10} अनन्तराः इति कथम् इदम् विज्ञायते : अविद्यमानम् अन्तरम् एषाम् इति आहोस्वित् अविद्यमानाः अन्तरा एषाम् इति . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {1 10} anantarāḥ iti katham idam vijñāyate : avidyamānam antaram eṣām iti āhosvit avidyamānāḥ antarā eṣām iti . (

1.1.7.1

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {2 10} किम् च अतः . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {2 10} kim ca ataḥ . (

1.1.7.1

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {3 10} यदि विज्ञायते अविद्यमानम् अन्तरम् एषाम् इति अवग्रहे संयोगसञ्ज्ञा न प्राप्नोति अप्सु इति अप्-सु इति . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {3 10} yadi vijñāyate avidyamānam antaram eṣām iti avagrahe saṃyogasañjñā na prāpnoti apsu iti ap-su iti . (

1.1.7.1

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {4 10} विद्यते हि अत्र अन्तरम् . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {4 10} vidyate hi atra antaram . (

1.1.7.1

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {5 10} अथ विज्ञायते अविद्यमानाः अन्तरा एषाम् इति न दोषः भवति . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {5 10} atha vijñāyate avidyamānāḥ antarā eṣām iti na doṣaḥ bhavati . (

1.1.7.1

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {6 10} यथा न दोषः तथा अस्तु . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {6 10} yathā na doṣaḥ tathā astu . (

1.1.7.1

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {7 10} अथ वा पुनः अस्तु अविद्यमानम् अन्तरम् एषाम् इति . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {7 10} atha vā punaḥ astu avidyamānam antaram eṣām iti . (

1.1.7.1

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {8 10} ननु च उक्तम् अवग्रहे संयोगसञ्ज्ञा न प्राप्नोति अप्-सु इति अप्सु इति . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {8 10} nanu ca uktam avagrahe saṃyogasañjñā na prāpnoti ap-su iti apsu iti . (

1.1.7.1

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {9 10} विद्यते हि अत्र अन्तरम् इति . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {9 10} vidyate hi atra antaram iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.18-23 रो_इ,182-183 {10 10} न एव दोषः न प्रयोजनम् . (

) ka_i,56.18-23 ro_i,182-183 {10 10} na eva doṣaḥ na prayojanam . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {1 45} संयोगसञ्ज्ञायाम् सहवचनम् यथा अन्यत्र . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {1 45} saṃyogasañjñāyām sahavacanam yathā anyatra . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {2 45} संयोगसञ्ज्ञायाम् सहवचनम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {2 45} saṃyogasañjñāyām sahavacanam kartavyam . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {3 45} हलः अनन्तराः संयोगः सह इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {3 45} halaḥ anantarāḥ saṃyogaḥ saha iti vaktavyam . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {4 45} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {4 45} kim prayojanam . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {5 45} सहभूतानाम् संयोगसञ्ज्ञा यथा स्यात् एकैकस्य मा भूत् इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {5 45} sahabhūtānām saṃyogasañjñā yathā syāt ekaikasya mā bhūt iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {6 45} यथा अन्यत्र . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {6 45} yathā anyatra . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {7 45} तत् यथा अन्यत्र अपि यत्र इच्छति सहबूतानाम् कार्यम् करोति तत्र सहग्रहणम् . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {7 45} tat yathā anyatra api yatra icchati sahabūtānām kāryam karoti tatra sahagrahaṇam . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {8 45} तत् यथा . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {8 45} tat yathā . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {9 45} सह सुपा . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {9 45} saha supā . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {10 45} उभे अभ्यस्तम् सह इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {10 45} ubhe abhyastam saha iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {11 45} किम् च स्यात् यदि एकैकस्य हलः संयोगसञ्ज्ञा स्यात् . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {11 45} kim ca syāt yadi ekaikasya halaḥ saṃyogasañjñā syāt . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {12 45} इह निर्यायात् , निर्वायात् , वा अन्यस्य संयोगादेः इति एत्त्वम् प्रसज्येत . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {12 45} iha niryāyāt , nirvāyāt , vā anyasya saṃyogādeḥ iti ettvam prasajyeta . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {13 45} इह च संहृषीष्ट इति ऋतः च संयोगादेः इति इट् प्रसज्येत . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {13 45} iha ca saṃhṛṣīṣṭa iti ṛtaḥ ca saṃyogādeḥ iti iṭ prasajyeta . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {14 45} इह च संह्रियते इति गुणः अर्तिसंयोगाद्योः इति गुणः प्रसज्येत . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {14 45} iha ca saṃhriyate iti guṇaḥ artisaṃyogādyoḥ iti guṇaḥ prasajyeta . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {15 45} इह च दृषत् करोति समित् करोति इति संयोगान्तस्य लोपः प्रसज्येत . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {15 45} iha ca dṛṣat karoti samit karoti iti saṃyogāntasya lopaḥ prasajyeta . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {16 45} इह च शक्ता वस्ता इति स्कोः संयोगाद्योः इति लोपः प्रसज्येत . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {16 45} iha ca śaktā vastā iti skoḥ saṃyogādyoḥ iti lopaḥ prasajyeta . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {17 45} इह च निर्यातः , निर्वातः संयोगादेः आतः धातोः यण्वतः इति निष्ठानत्वम् प्रसज्येत . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {17 45} iha ca niryātaḥ , nirvātaḥ saṃyogādeḥ ātaḥ dhātoḥ yaṇvataḥ iti niṣṭhānatvam prasajyeta . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {18 45} न एषः दोषः . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {18 45} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {19 45} यत् तावत् उच्यते इह तावत् निर्यायात् , निर्वायात् वा अन्यस्य संयोगादेः इति एत्त्वम् प्रसज्येत इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {19 45} yat tāvat ucyate iha tāvat niryāyāt , nirvāyāt vā anyasya saṃyogādeḥ iti ettvam prasajyeta iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {20 45} न एवम् विज्ञायते संयोगः आदिः यस्य सः अयम् संयोगादिः , संयोगादेः इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {20 45} na evam vijñāyate saṃyogaḥ ādiḥ yasya saḥ ayam saṃyogādiḥ , saṃyogādeḥ iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {21 45} कथम् तर्हि . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {21 45} katham tarhi . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {22 45} संयोगौ आदी यस्य सः अयम् संयोगादिः , संयोगादेः इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {22 45} saṃyogau ādī yasya saḥ ayam saṃyogādiḥ , saṃyogādeḥ iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {23 45} एवम् तावत् सर्वम् आङ्गम् परिहृतम् . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {23 45} evam tāvat sarvam āṅgam parihṛtam . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {24 45} यत् अपि उच्यते इह च दृषत् करोति समित् करोति इति संयोगान्तस्य लोपः प्रसज्येत इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {24 45} yat api ucyate iha ca dṛṣat karoti samit karoti iti saṃyogāntasya lopaḥ prasajyeta iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {25 45} न एवम् विज्ञायते संयोगः अन्तः यस्य तत् इदम् संयोगान्तम् , संयोगान्तस्य इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {25 45} na evam vijñāyate saṃyogaḥ antaḥ yasya tat idam saṃyogāntam , saṃyogāntasya iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {26 45} कथम् तर्हि . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {26 45} katham tarhi . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {27 45} संयोगौ अन्तौ अस्य तद् इदम् संयोगान्तम् , संयोगान्तस्य इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {27 45} saṃyogau antau asya tad idam saṃyogāntam , saṃyogāntasya iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {28 45} यत् अपि उच्यते इह च शक्ता वस्ता इति स्कोः संयोगाद्योः इति लोपः प्रसज्येत इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {28 45} yat api ucyate iha ca śaktā vastā iti skoḥ saṃyogādyoḥ iti lopaḥ prasajyeta iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {29 45} न एवम् विज्ञायते संयोगौ आदी संयोदादी संयोगाद्योः इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {29 45} na evam vijñāyate saṃyogau ādī saṃyodādī saṃyogādyoḥ iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {30 45} कथम् तर्हि . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {30 45} katham tarhi . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {31 45} संयोगयोः आदी संयोगादी संयोगाद्योः इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {31 45} saṃyogayoḥ ādī saṃyogādī saṃyogādyoḥ iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {32 45} यत् अपि उच्यते इह च निर्यातः , निर्वातः संयोगादेः आतः धातोः यण्वतः इति निष्ठानत्वम् प्रसज्येत इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {32 45} yat api ucyate iha ca niryātaḥ , nirvātaḥ saṃyogādeḥ ātaḥ dhātoḥ yaṇvataḥ iti niṣṭhānatvam prasajyeta iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {33 45} न एवम् विज्ञायते संयोगः आदिः यस्य सः अयम् संयोगादिः , संयोगादेः इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {33 45} na evam vijñāyate saṃyogaḥ ādiḥ yasya saḥ ayam saṃyogādiḥ , saṃyogādeḥ iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {34 45} कथम् तर्हि . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {34 45} katham tarhi . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {35 45} संयोगौ आदी यस्य सः अयम् संयोगादिः , संयोगादेः इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {35 45} saṃyogau ādī yasya saḥ ayam saṃyogādiḥ , saṃyogādeḥ iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {36 45} कथम् कृत्वा एकैकस्य संयोगसञ्ज्ञा प्राप्नोति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {36 45} katham kṛtvā ekaikasya saṃyogasañjñā prāpnoti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {37 45} प्रत्येकम् वाक्यपरिसमाप्तिः दृष्टा . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {37 45} pratyekam vākyaparisamāptiḥ dṛṣṭā . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {38 45} तत् यथा . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {38 45} tat yathā . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {39 45} वृद्धिगुणसञ्ज्ञे प्रत्येकम् भवतः . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {39 45} vṛddhiguṇasañjñe pratyekam bhavataḥ . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {40 45} ननु च अयम् अपि अस्ति दृष्टान्तः : समुदाये वाक्यपरिसमाप्तिः इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {40 45} nanu ca ayam api asti dṛṣṭāntaḥ : samudāye vākyaparisamāptiḥ iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {41 45} तत् यथा . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {41 45} tat yathā . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {42 45} गर्गाः शतम् दण्ड्यन्ताम् इति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {42 45} gargāḥ śatam daṇḍyantām iti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {43 45} अर्थिनः च राजानः हिरण्येन भवन्ति न च प्रत्येकम् दण्डयन्ति . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {43 45} arthinaḥ ca rājānaḥ hiraṇyena bhavanti na ca pratyekam daṇḍayanti . (

1.1.7.2

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {44 45} सति एतस्मिन् दृष्टान्ते यदि तत्र प्रत्येकम् इति उच्यते इह अपि सहग्रहणम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {44 45} sati etasmin dṛṣṭānte yadi tatra pratyekam iti ucyate iha api sahagrahaṇam kartavyam . (

1.1.7.3

) क_इ,56.24-57.26 रो_इ,183-186 {45 45} अथ तत्र अन्तरेण प्रत्येकम् इति वचनम् प्रत्येकम् वृद्धिगुणसञ्ज्ञे भवतः इह अपि न अर्थः सहग्रहणेन (

) ka_i,56.24-57.26 ro_i,183-186 {45 45} atha tatra antareṇa pratyekam iti vacanam pratyekam vṛddhiguṇasañjñe bhavataḥ iha api na arthaḥ sahagrahaṇena (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {1 43} अथ यत्र बहूनाम् आनन्तर्यम् किम् तत्र द्वयोः द्वयोः संयोगस्ञ्ज्ञा भवति आहोस्वित् अविशेषेण . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {1 43} atha yatra bahūnām ānantaryam kim tatra dvayoḥ dvayoḥ saṃyogasñjñā bhavati āhosvit aviśeṣeṇa . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {2 43} कः च अत्र विशेषः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {2 43} kaḥ ca atra viśeṣaḥ . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {3 43} समुदाये संयोगादिलोपः मस्जेः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {3 43} samudāye saṃyogādilopaḥ masjeḥ . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {4 43} समुदाये संयोगादिलोपः मस्जेः न सिध्यति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {4 43} samudāye saṃyogādilopaḥ masjeḥ na sidhyati . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {5 43} मङ्क्ता मङ्क्तुम् . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {5 43} maṅktā maṅktum . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {6 43} इह च निर्ग्लेयात् , निर्ग्लायात् , निर्म्लेयात् , निर्म्लायात् : वा अन्यस्य संयोगादेः इति एत्त्वम् न प्राप्नोति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {6 43} iha ca nirgleyāt , nirglāyāt , nirmleyāt , nirmlāyāt : vā anyasya saṃyogādeḥ iti ettvam na prāpnoti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {7 43} इह च संस्वरिषीष्ट इति ऋतः च संयोगादेः इति इट् न प्राप्नोति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {7 43} iha ca saṃsvariṣīṣṭa iti ṛtaḥ ca saṃyogādeḥ iti iṭ na prāpnoti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {8 43} इह च संस्वर्यते इति गुणः अर्तिसंयोगाद्योः इति गुणः न प्राप्नोति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {8 43} iha ca saṃsvaryate iti guṇaḥ artisaṃyogādyoḥ iti guṇaḥ na prāpnoti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {9 43} इह च गोमान् करोति यवमान् करोति इति संयोगान्तस्य लोपः इति लोपः न प्राप्नोति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {9 43} iha ca gomān karoti yavamān karoti iti saṃyogāntasya lopaḥ iti lopaḥ na prāpnoti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {10 43} इह च निर्ग्लानः , निर्म्लानः इति संयोगादेः आतः धातोः यण्वतः इति निष्ठानत्वम् न प्राप्नोति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {10 43} iha ca nirglānaḥ , nirmlānaḥ iti saṃyogādeḥ ātaḥ dhātoḥ yaṇvataḥ iti niṣṭhānatvam na prāpnoti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {11 43} अस्तु तर्हि द्वयोः द्वयोः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {11 43} astu tarhi dvayoḥ dvayoḥ . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {12 43} द्वयोः हलोः संयोगः इति चेत् द्विर्वचनम् . द्वयोः हलोः संयोगः इति चेत् द्विर्वचनम् न सिध्यति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {12 43} dvayoḥ haloḥ saṃyogaḥ iti cet dvirvacanam . dvayoḥ haloḥ saṃyogaḥ iti cet dvirvacanam na sidhyati . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {13 43} इन्द्रम् इच्छति इन्द्रीयति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {13 43} indram icchati indrīyati . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {14 43} इन्द्रीयतेः सन् : इन्दिद्रीयिषति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {14 43} indrīyateḥ san : indidrīyiṣati . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {15 43} न न्द्राः संयोगादयः इति दकारस्य द्विर्वचनम् न प्राप्नोति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {15 43} na ndrāḥ saṃyogādayaḥ iti dakārasya dvirvacanam na prāpnoti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {16 43} न वा अज्विधेः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {16 43} na vā ajvidheḥ . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {17 43} न वा एषः दोषः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {17 43} na vā eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {18 43} किम् कारणम् . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {18 43} kim kāraṇam . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {19 43} अज्विधेः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {19 43} ajvidheḥ . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {20 43} न्द्राः संयोगादयः न द्विः उच्यन्ते . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {20 43} ndrāḥ saṃyogādayaḥ na dviḥ ucyante . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {21 43} अजादेः इति वर्तते . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {21 43} ajādeḥ iti vartate . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {22 43} अथ यदि एव बहूनाम् संयोगस्ञ्ज्ञा अथ अपि द्वयोः द्वयोः किम् गतम् एतत् इयता सूत्रेण आहोस्वित् अन्यतरस्मिन् पक्षे भूयः सूत्रम् कर्तव्यम् . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {22 43} atha yadi eva bahūnām saṃyogasñjñā atha api dvayoḥ dvayoḥ kim gatam etat iyatā sūtreṇa āhosvit anyatarasmin pakṣe bhūyaḥ sūtram kartavyam . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {23 43} गतम् इति आह . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {23 43} gatam iti āha . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {24 43} कथम् . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {24 43} katham . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {25 43} यद तावत् बहूनाम् संयोगस्ञ्ज्ञा तदा एवम् विग्रहः करिष्यते : अविद्यमानम् अन्तरम् एषाम् इति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {25 43} yada tāvat bahūnām saṃyogasñjñā tadā evam vigrahaḥ kariṣyate : avidyamānam antaram eṣām iti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {26 43} यदा द्वयोः द्वयोः तदा एवम् विग्रहः करिष्यते : अविद्यमानाः अन्तरा एषाम् इति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {26 43} yadā dvayoḥ dvayoḥ tadā evam vigrahaḥ kariṣyate : avidyamānāḥ antarā eṣām iti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {27 43} द्वयोः च एव अन्तरा कः चित् विद्यते न वा . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {27 43} dvayoḥ ca eva antarā kaḥ cit vidyate na vā . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {28 43} एवम् अपि बहूनाम् एव प्राप्नोति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {28 43} evam api bahūnām eva prāpnoti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {29 43} यान् हि भवान् षष्ठ्या प्रतिनिर्दिशति एतेषाम् अन्येन व्यवाये न भवितव्यम् . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {29 43} yān hi bhavān ṣaṣṭhyā pratinirdiśati eteṣām anyena vyavāye na bhavitavyam . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {30 43} अस्तु तर्हि समुदाये सञ्ज्ञा . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {30 43} astu tarhi samudāye sañjñā . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {31 43} ननु च उक्तम् समुदाये संयोगादिलोपः मस्जेः इति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {31 43} nanu ca uktam samudāye saṃyogādilopaḥ masjeḥ iti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {32 43} न एषः दोषः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {32 43} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {33 43} वक्ष्यति एतत् . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {33 43} vakṣyati etat . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {34 43} अन्त्यात् पूर्वः मस्जेः मित् अनुषङ्गसंयोगादिलोपार्थम् इति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {34 43} antyāt pūrvaḥ masjeḥ mit anuṣaṅgasaṃyogādilopārtham iti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {35 43} अथ वा अविशेषेण संयोगसञ्ज्ञा विज्ञास्यते द्वयोः अपि बहूनाम् अपि . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {35 43} atha vā aviśeṣeṇa saṃyogasañjñā vijñāsyate dvayoḥ api bahūnām api . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {36 43} तत्र द्वयोः या संयोगस्ञ्ज्ञा तदाश्रयः लोपः भविष्यति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {36 43} tatra dvayoḥ yā saṃyogasñjñā tadāśrayaḥ lopaḥ bhaviṣyati . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {37 43} यत् अपि उच्यते इह च निर्ग्लेयात् , निर्ग्लायात् , निर्म्लेयात् , निर्म्लायात् : वा अन्यस्य संयोगादेः इति एत्त्वम् न प्राप्नोति इति अङ्गेन संयोगादिम् विशेषयिष्यामः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {37 43} yat api ucyate iha ca nirgleyāt , nirglāyāt , nirmleyāt , nirmlāyāt : vā anyasya saṃyogādeḥ iti ettvam na prāpnoti iti aṅgena saṃyogādim viśeṣayiṣyāmaḥ . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {38 43} अङ्गस्य संयोगादेः इति . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {38 43} aṅgasya saṃyogādeḥ iti . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {39 43} एवम् तावत् सर्वम् आङ्गम् परिहृतम् . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {39 43} evam tāvat sarvam āṅgam parihṛtam . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {40 43} यत् अपि उच्यते इह च गोमान् करोति यवमान् करोति इति संयोगान्तस्य लोपः इति लोपः न प्राप्नोति इति पदेन संयोगान्तम् विशेषयिष्यामः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {40 43} yat api ucyate iha ca gomān karoti yavamān karoti iti saṃyogāntasya lopaḥ iti lopaḥ na prāpnoti iti padena saṃyogāntam viśeṣayiṣyāmaḥ . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {41 43} पदस्य संयोगान्तस्य . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {41 43} padasya saṃyogāntasya . (

1.1.7.3

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {42 43} यत् अपि उच्यते इह च निर्ग्लानः , निर्म्लानः इति संयोगादेः आतः धातोः यण्वतः इति निष्ठानत्वम् न प्राप्नोति इति धातुन संयोगादिम् विशेषयिष्यामः . (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {42 43} yat api ucyate iha ca nirglānaḥ , nirmlānaḥ iti saṃyogādeḥ ātaḥ dhātoḥ yaṇvataḥ iti niṣṭhānatvam na prāpnoti iti dhātuna saṃyogādim viśeṣayiṣyāmaḥ . (

1.1.7.4

) क_इ,57.27-59.2 रो_इ,186-190 {43 43} धातोः संयोगादेः इति (

) ka_i,57.27-59.2 ro_i,186-190 {43 43} dhātoḥ saṃyogādeḥ iti (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {1 42} स्वरानन्तर्हितवचनम् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {1 42} svarānantarhitavacanam . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {2 42} स्वरैः अनन्तर्हिताः हलः संयोगसञ्ज्ञाः भवन्ति इति वक्तव्यम् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {2 42} svaraiḥ anantarhitāḥ halaḥ saṃyogasañjñāḥ bhavanti iti vaktavyam . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {3 42} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {3 42} kim prayojanam . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {4 42} व्यवहितानाम् मा भूत् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {4 42} vyavahitānām mā bhūt . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {5 42} पचति पनसम् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {5 42} pacati panasam . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {6 42} ननु च अनन्तराः इति उच्यते . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {6 42} nanu ca anantarāḥ iti ucyate . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {7 42} तेन व्यवहितानाम् न भविष्यति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {7 42} tena vyavahitānām na bhaviṣyati . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {8 42} दृष्टम् आनन्तर्यम् व्यवहिते . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {8 42} dṛṣṭam ānantaryam vyavahite . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {9 42} व्यवहिते अपि अनन्तरशब्दः दृश्यते . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {9 42} vyavahite api anantaraśabdaḥ dṛśyate . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {10 42} तत् यथा : अनन्तरौ इमौ ग्रामौ इति उच्यते . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {10 42} tat yathā : anantarau imau grāmau iti ucyate . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {11 42} तयोः च एव अन्तरा नद्यः च पर्वताः च भवन्ति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {11 42} tayoḥ ca eva antarā nadyaḥ ca parvatāḥ ca bhavanti . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {12 42} यदि तर्हि व्यवहिते अपि अनन्तरशब्दः भवति आनन्तर्यवचनम् इदानीम् किमर्थम् स्यात् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {12 42} yadi tarhi vyavahite api anantaraśabdaḥ bhavati ānantaryavacanam idānīm kimartham syāt . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {13 42} आनन्तर्यवचनम् किमर्थम् इति चेत् एकप्रतिषेधार्थम् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {13 42} ānantaryavacanam kimartham iti cet ekapratiṣedhārtham . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {14 42} एकस्य हलः संयोगसञ्ज्ञा मा भूत् इति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {14 42} ekasya halaḥ saṃyogasañjñā mā bhūt iti . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {15 42} किम् च स्यात् यदि एकस्य हलः संयोगसञ्ज्ञा स्यात् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {15 42} kim ca syāt yadi ekasya halaḥ saṃyogasañjñā syāt . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {16 42} इयेष , उवोष . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {16 42} iyeṣa , uvoṣa . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {17 42} इजादेः च गुरुमतः अनृच्छः इति आम् प्रसज्येत . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {17 42} ijādeḥ ca gurumataḥ anṛcchaḥ iti ām prasajyeta . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {18 42} न वा अतज्जातीयव्यवायात् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {18 42} na vā atajjātīyavyavāyāt . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {19 42} न वा एषः दोषः . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {19 42} na vā eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {20 42} किम् कारणम् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {20 42} kim kāraṇam . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {21 42} अतज्जातीयस्य व्यवायात् . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {21 42} atajjātīyasya vyavāyāt . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {22 42} अतज्जातीयकम् हि लोके व्यवधायकम् भवति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {22 42} atajjātīyakam hi loke vyavadhāyakam bhavati . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {23 42} कथम् पुनः ज्ञायते अतज्जातीयकम् लोके व्यवधायकम् भवति इति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {23 42} katham punaḥ jñāyate atajjātīyakam loke vyavadhāyakam bhavati iti . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {24 42} एवम् हि कम् चित् कः चित् पृच्छति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {24 42} evam hi kam cit kaḥ cit pṛcchati . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {25 42} अनन्तरे एते ब्राह्मणकुले इति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {25 42} anantare ete brāhmaṇakule iti . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {26 42} सः आह . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {26 42} saḥ āha . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {27 42} न अनन्तरे . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {27 42} na anantare . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {28 42} वृषलकुलम् अनयोः अन्तरा इति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {28 42} vṛṣalakulam anayoḥ antarā iti . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {29 42} किम् पुनः कारणम् क्व चित् अतज्जातीयकम् व्यवधायकम् भवति क्व चित् न . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {29 42} kim punaḥ kāraṇam kva cit atajjātīyakam vyavadhāyakam bhavati kva cit na . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {30 42} सर्वत्र एव हि अतज्जातीयकम् व्यवधायकम् भवति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {30 42} sarvatra eva hi atajjātīyakam vyavadhāyakam bhavati . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {31 42} कथम् अनन्तरौ इमौ ग्रामौ इति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {31 42} katham anantarau imau grāmau iti . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {32 42} ग्रामशब्दः अयम् बह्वर्थः . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {32 42} grāmaśabdaḥ ayam bahvarthaḥ . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {33 42} अस्ति एव शालासमुदाये वर्तते . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {33 42} asti eva śālāsamudāye vartate . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {34 42} तत् यथा ग्रामः दग्धः इति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {34 42} tat yathā grāmaḥ dagdhaḥ iti . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {35 42} अस्ति वाटपरिक्षेपे वर्तते . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {35 42} asti vāṭaparikṣepe vartate . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {36 42} तत् यथा ग्रामम् प्रविष्टः . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {36 42} tat yathā grāmam praviṣṭaḥ . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {37 42} अस्ति मनुष्येषु वर्तते . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {37 42} asti manuṣyeṣu vartate . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {38 42} तत् यथा ग्रामः गतः , ग्रामः आगतः इति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {38 42} tat yathā grāmaḥ gataḥ , grāmaḥ āgataḥ iti . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {39 42} अस्ति सारण्यके ससीमके सस्थण्डिलके वर्तते . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {39 42} asti sāraṇyake sasīmake sasthaṇḍilake vartate . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {40 42} तत् यथा ग्रामः लब्धः इति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {40 42} tat yathā grāmaḥ labdhaḥ iti . (

1.1.7.4

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {41 42} तत् यः सारण्यके ससीमके सस्थण्डिलके वर्तते तम् अभिसमीक्ष्य एतत् प्रयुज्यते : अनन्तरौ इमौ ग्रामौ इति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {41 42} tat yaḥ sāraṇyake sasīmake sasthaṇḍilake vartate tam abhisamīkṣya etat prayujyate : anantarau imau grāmau iti . (

1.1.8.1

) क_इ,59.3-24 रो_इ,190-192 {42 42} सर्वत्र एव हि अतज्जातीयकम् व्यवधायकम् भवति . (

) ka_i,59.3-24 ro_i,190-192 {42 42} sarvatra eva hi atajjātīyakam vyavadhāyakam bhavati . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {1 11} किम् इदम् मुखनासिकावचनः इति . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {1 11} kim idam mukhanāsikāvacanaḥ iti . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {2 11} मुखम् च नासिका च मुखनासिकम् . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {2 11} mukham ca nāsikā ca mukhanāsikam . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {3 11} मुखनासिकम् वचनम् अस्य सः अयम् मुखनासिकावचनः . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {3 11} mukhanāsikam vacanam asya saḥ ayam mukhanāsikāvacanaḥ . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {4 11} यदि एवम् मुखनासिकवचनः इति प्राप्नोति . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {4 11} yadi evam mukhanāsikavacanaḥ iti prāpnoti . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {5 11} निपातनात् दीर्घत्वम् भविष्यति . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {5 11} nipātanāt dīrghatvam bhaviṣyati . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {6 11} अथ वा मुखनासिकम् आवचनम् अस्य सः अयम् मुखनासिकावचनः . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {6 11} atha vā mukhanāsikam āvacanam asya saḥ ayam mukhanāsikāvacanaḥ . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {7 11} किम् इदम् आवचनम् इति . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {7 11} kim idam āvacanam iti . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {8 11} ईषद्वचनम् आवचनम् . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {8 11} īṣadvacanam āvacanam . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {9 11} किम् चित् मुखवचनम् किम् चित् नासिकावचनम् . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {9 11} kim cit mukhavacanam kim cit nāsikāvacanam . (

1.1.8.1

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {10 11} मुखद्वितीया वा नासिका वचनम् अस्य सः अयम् मुखनासिकावचनः . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {10 11} mukhadvitīyā vā nāsikā vacanam asya saḥ ayam mukhanāsikāvacanaḥ . (

1.1.8.2

) क_इ,59.26-60.5 रो_इ,192-193 {11 11} मुखोपसंहिता वा नासिका वचनम् अस्य सः अयम् मुखनासिकावचनः . (

) ka_i,59.26-60.5 ro_i,192-193 {11 11} mukhopasaṃhitā vā nāsikā vacanam asya saḥ ayam mukhanāsikāvacanaḥ . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {1 20} अथ मुखग्रहणम् किमर्थम् . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {1 20} atha mukhagrahaṇam kimartham . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {2 20} नासिकावचनः अनुनासिकः इति इयति उच्यमाने यमानुस्वाराणाम् एव प्रसज्येत . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {2 20} nāsikāvacanaḥ anunāsikaḥ iti iyati ucyamāne yamānusvārāṇām eva prasajyeta . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {3 20} मुखग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {3 20} mukhagrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {4 20} अथ नासिकाग्रहणम् किमर्थम् . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {4 20} atha nāsikāgrahaṇam kimartham . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {5 20} मुखवचनः अनुनासिकः इति इयति उच्यमाने कचटतपानाम् एव प्रसज्येत . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {5 20} mukhavacanaḥ anunāsikaḥ iti iyati ucyamāne kacaṭatapānām eva prasajyeta . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {6 20} नासिकाग्रहणे पुनः क्रियमाणे न दोषः भवति . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {6 20} nāsikāgrahaṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {7 20} मुखग्रहणम् शक्यम् अकर्तुम् . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {7 20} mukhagrahaṇam śakyam akartum . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {8 20} केन इदानीम् उभयवचनानाम् भविष्यति . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {8 20} kena idānīm ubhayavacanānām bhaviṣyati . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {9 20} प्रासादवासिन्यायेन . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {9 20} prāsādavāsinyāyena . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {10 20} तत् यथा . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {10 20} tat yathā . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {11 20} के चित् प्रासादवासिनः के चित् भूमिवासिनः के चित् उभयवासिनः . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {11 20} ke cit prāsādavāsinaḥ ke cit bhūmivāsinaḥ ke cit ubhayavāsinaḥ . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {12 20} ये प्रासादवासिनः गृह्यन्ते ते प्रासादवासिग्रहणेन . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {12 20} ye prāsādavāsinaḥ gṛhyante te prāsādavāsigrahaṇena . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {13 20} ये भूमिवासिनः गृह्यन्ते ते भूमिवासिन्यायेन . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {13 20} ye bhūmivāsinaḥ gṛhyante te bhūmivāsinyāyena . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {14 20} ये उभयवासिनः गृह्यन्ते ते प्रासादवासिग्रहणेन भूमिवासिन्यायेन च . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {14 20} ye ubhayavāsinaḥ gṛhyante te prāsādavāsigrahaṇena bhūmivāsinyāyena ca . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {15 20} एवम् इह अपि के चित् मुखवचनाः के चित् नासिकावचनाः के चित् उभयवचनाः . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {15 20} evam iha api ke cit mukhavacanāḥ ke cit nāsikāvacanāḥ ke cit ubhayavacanāḥ . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {16 20} तत्र ये मुखवचनाः गृह्यन्ते ते मुखग्रहणेन . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {16 20} tatra ye mukhavacanāḥ gṛhyante te mukhagrahaṇena . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {17 20} ये नासिकावचनाः गृह्यन्ते ते नासिकाग्रहणेन . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {17 20} ye nāsikāvacanāḥ gṛhyante te nāsikāgrahaṇena . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {18 20} ये उभयवचनाः गृह्यन्ते एव ते मुखग्रहणेन नासिकाग्रहणेन च. भवेत् उभयवचनानाम् सिद्धम् . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {18 20} ye ubhayavacanāḥ gṛhyante eva te mukhagrahaṇena nāsikāgrahaṇena ca. bhavet ubhayavacanānām siddham . (

1.1.8.2

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {19 20} यमानुस्वाराणाम् अपि प्राप्नोति . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {19 20} yamānusvārāṇām api prāpnoti . (

1.1.8.3

) क_इ,60.5-16 रो_इ,193-194 {20 20} न एव दोषः न प्रयोजनम् . (

) ka_i,60.5-16 ro_i,193-194 {20 20} na eva doṣaḥ na prayojanam . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {1 18} इतरेतराश्रयम् तु भवति . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {1 18} itaretarāśrayam tu bhavati . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {2 18} का इतरेतराश्रयता . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {2 18} kā itaretarāśrayatā . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {3 18} सतः अनुनासिकस्य सञ्ज्ञया भवितव्यम् सञ्ज्ञया च नाम अनुनासिकः भाव्यते . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {3 18} sataḥ anunāsikasya sañjñayā bhavitavyam sañjñayā ca nāma anunāsikaḥ bhāvyate . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {4 18} तत् इतरेतराश्रयम् भवति . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {4 18} tat itaretarāśrayam bhavati . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {5 18} इतरेतराश्रयाणि च कार्याणि न प्रकल्पन्ते . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {5 18} itaretarāśrayāṇi ca kāryāṇi na prakalpante . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {6 18} अनुनासिकसञ्ज्ञायाम् इतरेतराश्रये उक्तम् . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {6 18} anunāsikasañjñāyām itaretarāśraye uktam . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {7 18} सिद्धम् तु नित्यशब्दत्वात् इति . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {7 18} siddham tu nityaśabdatvāt iti . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {8 18} नित्याः शब्दाः . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {8 18} nityāḥ śabdāḥ . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {9 18} नित्येषु शब्देषु सतः अनुनासिकस्य सञ्ज्ञा क्रियते . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {9 18} nityeṣu śabdeṣu sataḥ anunāsikasya sañjñā kriyate . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {10 18} न सञ्ज्ञया अनुनासिकः भाव्यते . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {10 18} na sañjñayā anunāsikaḥ bhāvyate . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {11 18} यदि तर्हि नित्याः शब्दाः किमर्थम् शास्त्रम् . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {11 18} yadi tarhi nityāḥ śabdāḥ kimartham śāstram . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {12 18} किमर्थम् शास्त्रम् इति चेत् निवर्तकत्वात् सिद्धम् . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {12 18} kimartham śāstram iti cet nivartakatvāt siddham . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {13 18} निवर्तकम् शास्त्रम् . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {13 18} nivartakam śāstram . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {14 18} कथम् . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {14 18} katham . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {15 18} आङ् अस्मै अविशेषेण उपदिष्टः अननुनासिकः . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {15 18} āṅ asmai aviśeṣeṇa upadiṣṭaḥ ananunāsikaḥ . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {16 18} तस्य सर्वत्र अननुनासिकबुद्धिः प्रसक्ता . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {16 18} tasya sarvatra ananunāsikabuddhiḥ prasaktā . (

1.1.8.3

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {17 18} तत्र अनेन निवृत्तिः क्रियते . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {17 18} tatra anena nivṛttiḥ kriyate . (

1.1.9.1

) क_इ,60.17-26 रो_इ,194-195 {18 18} छन्दसि अचि परतः आङः अननुनासिकस्य प्रसङ्गे अनुनासिकः साधुः भवति इति . (

) ka_i,60.17-26 ro_i,194-195 {18 18} chandasi aci parataḥ āṅaḥ ananunāsikasya prasaṅge anunāsikaḥ sādhuḥ bhavati iti . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {1 14} तुलया सम्मितम् तुल्यम् . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {1 14} tulayā sammitam tulyam . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {2 14} आस्यम् च प्रयत्नः च आस्यप्रयत्नम् . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {2 14} āsyam ca prayatnaḥ ca āsyaprayatnam . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {3 14} तुल्यास्यम् तुल्यप्रयत्नम् च सवर्णसञ्ज्ञम् भवति . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {3 14} tulyāsyam tulyaprayatnam ca savarṇasañjñam bhavati . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {4 14} किम् पुनः आस्यम् . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {4 14} kim punaḥ āsyam . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {5 14} लौकिकम् आस्यम् ओष्ठात् प्रभृति प्राक् काकलकात् . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {5 14} laukikam āsyam oṣṭhāt prabhṛti prāk kākalakāt . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {6 14} कथम् पुनः आस्यम् . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {6 14} katham punaḥ āsyam . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {7 14} अस्यन्ति अनेन वर्णान् इति आस्यम् . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {7 14} asyanti anena varṇān iti āsyam . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {8 14} अन्नम् एतत् आस्यन्दते इति वा आस्यम् . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {8 14} annam etat āsyandate iti vā āsyam . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {9 14} अथ कः प्रयत्नः . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {9 14} atha kaḥ prayatnaḥ . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {10 14} प्रयतनम् प्रयत्नः . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {10 14} prayatanam prayatnaḥ . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {11 14} प्रपूर्वात् यततेः भावसाधनः नङ्प्रत्ययः . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {11 14} prapūrvāt yatateḥ bhāvasādhanaḥ naṅpratyayaḥ . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {12 14} यदि लौकिकम् आस्यम् किम् आस्योपादाने प्रयोजनम् . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {12 14} yadi laukikam āsyam kim āsyopādāne prayojanam . (

1.1.9.1

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {13 14} सर्वेषाम् हि तत् तुल्यम् भवति . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {13 14} sarveṣām hi tat tulyam bhavati . (

1.1.9.2

) क_इ,61.2-7 रो_इ,195-197 {14 14} वक्ष्यति एतत् : प्रयत्नविशेषणम् आस्योपादानम् इति . (

) ka_i,61.2-7 ro_i,195-197 {14 14} vakṣyati etat : prayatnaviśeṣaṇam āsyopādānam iti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {1 69} सवर्णसञ्ज्ञायाम् भिन्नदेशेषु अतिप्रसङ्गः प्रयत्नसामान्यात् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {1 69} savarṇasañjñāyām bhinnadeśeṣu atiprasaṅgaḥ prayatnasāmānyāt . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {2 69} सवर्णसञ्ज्ञायाम् भिन्नदेशेषु अतिप्रसङ्गः भवति जबगडदशाम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {2 69} savarṇasañjñāyām bhinnadeśeṣu atiprasaṅgaḥ bhavati jabagaḍadaśām . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {3 69} किम् कारणम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {3 69} kim kāraṇam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {4 69} प्रयत्नसामान्यात् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {4 69} prayatnasāmānyāt . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {5 69} एतेषाम् हि समानः प्रयत्नः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {5 69} eteṣām hi samānaḥ prayatnaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {6 69} सिद्धम् तु आस्ये तुल्यदेशप्रयत्नम् सवर्णम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {6 69} siddham tu āsye tulyadeśaprayatnam savarṇam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {7 69} सिद्धम् एतत्. कथम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {7 69} siddham etat. katham . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {8 69} आस्ये येषाम् तुल्यः देशः यत्नः च ते सवर्णसञ्ज्ञाः भवन्ति इति वक्तव्यम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {8 69} āsye yeṣām tulyaḥ deśaḥ yatnaḥ ca te savarṇasañjñāḥ bhavanti iti vaktavyam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {9 69} एवम् अपि किम् आस्योपादाने प्रयोजनम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {9 69} evam api kim āsyopādāne prayojanam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {10 69} सर्वेषाम् हि तत् तुल्यम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {10 69} sarveṣām hi tat tulyam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {11 69} प्रयत्नविशेषणम् आस्योपादानम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {11 69} prayatnaviśeṣaṇam āsyopādānam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {12 69} सन्ति हि आस्यात् बाह्याः प्रयत्नाः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {12 69} santi hi āsyāt bāhyāḥ prayatnāḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {13 69} ते हापिताः भवन्ति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {13 69} te hāpitāḥ bhavanti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {14 69} तेषु सत्सु असत्सु अपि सवर्णसञ्ज्ञा सिध्यति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {14 69} teṣu satsu asatsu api savarṇasañjñā sidhyati . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {15 69} के पुनः ते . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {15 69} ke punaḥ te . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {16 69} विवारसंवारौ श्वासनादौ घोषवदघोषता अल्पप्राणता महाप्राणता इति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {16 69} vivārasaṃvārau śvāsanādau ghoṣavadaghoṣatā alpaprāṇatā mahāprāṇatā iti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {17 69} तत्र वर्गाणाम् प्रथमद्वितीयाः विवृतकण्ठाः श्वासानुप्रदानाः अघोषाः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {17 69} tatra vargāṇām prathamadvitīyāḥ vivṛtakaṇṭhāḥ śvāsānupradānāḥ aghoṣāḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {18 69} एके अल्पप्राणाः अपरे महाप्राणाः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {18 69} eke alpaprāṇāḥ apare mahāprāṇāḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {19 69} तृतीयचतुर्थाः संवृतकण्ठाः नादानुप्रदानाः घोषवन्तः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {19 69} tṛtīyacaturthāḥ saṃvṛtakaṇṭhāḥ nādānupradānāḥ ghoṣavantaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {20 69} एके अल्पप्राणाः अपरे महाप्राणाः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {20 69} eke alpaprāṇāḥ apare mahāprāṇāḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {21 69} यथा तृतीयाः तथा पञ्चमाः आनुनासिक्यवर्जम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {21 69} yathā tṛtīyāḥ tathā pañcamāḥ ānunāsikyavarjam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {22 69} आनुनासिक्यम् तेषाम् अधिकः गुणः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {22 69} ānunāsikyam teṣām adhikaḥ guṇaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {23 69} एवम् अपि अवर्णस्य सवर्णसञ्ज्ञा न प्राप्नोति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {23 69} evam api avarṇasya savarṇasañjñā na prāpnoti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {24 69} किम् कारणम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {24 69} kim kāraṇam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {25 69} बाह्यम् हि आस्यात् स्थानम् अवर्णस्य . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {25 69} bāhyam hi āsyāt sthānam avarṇasya . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {26 69} सर्वमुखस्थानम् अवर्णम् एके इच्छन्ति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {26 69} sarvamukhasthānam avarṇam eke icchanti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {27 69} एवम् अपि व्यपदेशः न प्रकल्पते : आस्ये येषाम् तुल्यः देशः इति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {27 69} evam api vyapadeśaḥ na prakalpate : āsye yeṣām tulyaḥ deśaḥ iti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {28 69} व्यपदेशिवद्भावेन व्यपदेशः भविष्यति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {28 69} vyapadeśivadbhāvena vyapadeśaḥ bhaviṣyati . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {29 69} सिध्यति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {29 69} sidhyati . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {30 69} सूत्रम् तर्हि भिद्यते . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {30 69} sūtram tarhi bhidyate . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {31 69} यथान्यासम् एव अस्तु . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {31 69} yathānyāsam eva astu . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {32 69} ननु च उक्तम् सवर्णसञ्ज्ञयाम् भिन्नदेशेषु अतिप्रसङ्गः प्रयत्नसामान्यात् इति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {32 69} nanu ca uktam savarṇasañjñayām bhinnadeśeṣu atiprasaṅgaḥ prayatnasāmānyāt iti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {33 69} न एषः दोषः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {33 69} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {34 69} न हि लौकिकम् आस्यम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {34 69} na hi laukikam āsyam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {35 69} किम् तर्हि . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {35 69} kim tarhi . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {36 69} तद्धितान्तम् आस्यम् : आस्ये भवम् आस्यम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {36 69} taddhitāntam āsyam : āsye bhavam āsyam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {37 69} शरीरावयवात् यत् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {37 69} śarīrāvayavāt yat . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {38 69} किम् पुनः आस्ये भवम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {38 69} kim punaḥ āsye bhavam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {39 69} स्थानम् करणम् च . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {39 69} sthānam karaṇam ca . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {40 69} एवम् अपि प्रयत्नः अविशेषितः भवति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {40 69} evam api prayatnaḥ aviśeṣitaḥ bhavati . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {41 69} प्रयत्नः च विशेषितः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {41 69} prayatnaḥ ca viśeṣitaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {42 69} कथम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {42 69} katham . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {43 69} न हि प्रयतनम् प्रयत्नः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {43 69} na hi prayatanam prayatnaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {44 69} किम् तर्हि . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {44 69} kim tarhi . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {45 69} प्रारम्भः यत्नस्य प्रयत्नः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {45 69} prārambhaḥ yatnasya prayatnaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {46 69} यदि प्रारम्भः यत्नस्य प्रयत्नः एवम् अपि अवर्णस्य एङोः च सवर्णसञ्ज्ञा प्राप्नोति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {46 69} yadi prārambhaḥ yatnasya prayatnaḥ evam api avarṇasya eṅoḥ ca savarṇasañjñā prāpnoti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {47 69} प्रश्लिष्टवर्णौ एतौ . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {47 69} praśliṣṭavarṇau etau . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {48 69} अवर्णस्य तर्हि ऐचोः च सवर्णसञ्ज्ञा प्राप्नोति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {48 69} avarṇasya tarhi aicoḥ ca savarṇasañjñā prāpnoti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {49 69} विवृततरावर्णौ एतौ . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {49 69} vivṛtatarāvarṇau etau . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {50 69} एतयोः एव तर्हि मिथः सवर्णसञ्ज्ञा प्राप्नोति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {50 69} etayoḥ eva tarhi mithaḥ savarṇasañjñā prāpnoti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {51 69} न एतौ तुल्यस्थानौ . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {51 69} na etau tulyasthānau . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {52 69} उदात्तादीनाम् तर्हि सवर्णसञ्ज्ञा न प्राप्नोति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {52 69} udāttādīnām tarhi savarṇasañjñā na prāpnoti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {53 69} अभेदकाः उदात्तादयः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {53 69} abhedakāḥ udāttādayaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {54 69} अथ वा किम् नः एतेन प्रारम्भः यत्नस्य प्रयत्नः इति .प्रयतनम् एव प्रयत्नः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {54 69} atha vā kim naḥ etena prārambhaḥ yatnasya prayatnaḥ iti .prayatanam eva prayatnaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {55 69} तत् एव च तद्धितान्तम् आस्यम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {55 69} tat eva ca taddhitāntam āsyam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {56 69} यत् समानम् तत् आश्रयिष्यामः . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {56 69} yat samānam tat āśrayiṣyāmaḥ . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {57 69} किम् सति भेदे . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {57 69} kim sati bhede . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {58 69} सति इति आह . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {58 69} sati iti āha . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {59 69} सति एव हि भेदे सवर्णसञ्ज्ञया भवितव्यम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {59 69} sati eva hi bhede savarṇasañjñayā bhavitavyam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {60 69} कुतः एतत् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {60 69} kutaḥ etat . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {61 69} भेदाधिष्ठाना हि सवर्णसञ्ज्ञा . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {61 69} bhedādhiṣṭhānā hi savarṇasañjñā . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {62 69} यदि हि यत्र सर्वम् समानम् तत्र स्यात् सवर्णसञ्ज्ञावचनम् अनर्थकम् स्यात् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {62 69} yadi hi yatra sarvam samānam tatra syāt savarṇasañjñāvacanam anarthakam syāt . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {63 69} यदि तर्हि सति भेदे किम् चित् समानम् इति कृत्व सवर्णसञ्ज्ञा भविष्यति शकारछकारयोः षकारठकारहोः सकारथकारयोः सवर्णसञ्ज्ञा प्राप्नोति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {63 69} yadi tarhi sati bhede kim cit samānam iti kṛtva savarṇasañjñā bhaviṣyati śakārachakārayoḥ ṣakāraṭhakārahoḥ sakārathakārayoḥ savarṇasañjñā prāpnoti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {64 69} एतेषाम् हि सर्वम् अन्यत् समानम् करणवर्जम् . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {64 69} eteṣām hi sarvam anyat samānam karaṇavarjam . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {65 69} एवम् तर्हि प्रयतनम् एव प्रयत्नः तत् एव तद्धितान्तम् आस्यम् न तु अयम् द्वन्द्वः : आस्यम् च प्रयत्नः च आस्यप्रयत्नम् इति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {65 69} evam tarhi prayatanam eva prayatnaḥ tat eva taddhitāntam āsyam na tu ayam dvandvaḥ : āsyam ca prayatnaḥ ca āsyaprayatnam iti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {66 69} किम् तर्हि . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {66 69} kim tarhi . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {67 69} त्रिपदः बहुव्रीहिः : तुल्यः आस्ये प्रयत्नः एषाम् इति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {67 69} tripadaḥ bahuvrīhiḥ : tulyaḥ āsye prayatnaḥ eṣām iti . (

1.1.9.2

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {68 69} अथ वा पूर्वः तत्पुरुषः ततः बहुव्रीहिः : तुल्यः आस्ये तुल्यास्यः , तुल्यास्यः प्रयत्नः एषाम् इति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {68 69} atha vā pūrvaḥ tatpuruṣaḥ tataḥ bahuvrīhiḥ : tulyaḥ āsye tulyāsyaḥ , tulyāsyaḥ prayatnaḥ eṣām iti . (

1.1.9.3

) प्. इ.61.8-62.14 रो_इ,197-202 {69 69} अथ वा परः तत्पुरुषः ततः बहुव्रीहिः : आस्ये यत्नः आस्ययत्नः , तुल्यः आस्ययत्नः एषाम् इति . (

) p. i.61.8-62.14 ro_i,197-202 {69 69} atha vā paraḥ tatpuruṣaḥ tataḥ bahuvrīhiḥ : āsye yatnaḥ āsyayatnaḥ , tulyaḥ āsyayatnaḥ eṣām iti . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {1 16} तस्य . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {1 16} tasya . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {2 16} तस्य इति तु वक्तव्यम् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {2 16} tasya iti tu vaktavyam . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {3 16} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {3 16} kim prayojanam . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {4 16} यः यस्य तुल्यास्यप्रयत्नः सः तस्य सवर्णसञ्ज्ञः यथा स्यात् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {4 16} yaḥ yasya tulyāsyaprayatnaḥ saḥ tasya savarṇasañjñaḥ yathā syāt . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {5 16} अन्यस्य तुल्यास्यप्रयत्नः अन्यस्य सवर्णसञ्ज्ञः मा भूत् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {5 16} anyasya tulyāsyaprayatnaḥ anyasya savarṇasañjñaḥ mā bhūt . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {6 16} तस्य अवचनम् वचनप्रामाण्यात् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {6 16} tasya avacanam vacanaprāmāṇyāt . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {7 16} तस्य इति न वक्तव्यम् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {7 16} tasya iti na vaktavyam . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {8 16} अन्यस्य तुल्यास्यप्रयत्नः अन्यस्य सवर्णसञ्ज्ञः कस्मात् न भवति . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {8 16} anyasya tulyāsyaprayatnaḥ anyasya savarṇasañjñaḥ kasmāt na bhavati . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {9 16} वचनप्रामाण्यात् : सवर्णसञ्ज्ञावचनसामर्थ्यात् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {9 16} vacanaprāmāṇyāt : savarṇasañjñāvacanasāmarthyāt . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {10 16} यदि हि अन्यस्य तुल्यास्यप्रयत्नः सः अन्यस्य सवर्णसञ्ज्ञः स्यात् सवर्णसञ्ज्ञावचनम् अनर्थकम् स्यात् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {10 16} yadi hi anyasya tulyāsyaprayatnaḥ saḥ anyasya savarṇasañjñaḥ syāt savarṇasañjñāvacanam anarthakam syāt . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {11 16} सम्बन्धिशब्दैः वा तुल्यम् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {11 16} sambandhiśabdaiḥ vā tulyam . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {12 16} सम्बन्धिशब्दैः वा पुनः तुल्यम् एतत् . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {12 16} sambandhiśabdaiḥ vā punaḥ tulyam etat . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {13 16} तत् यथा सम्बन्धिशब्दाः : मातरि वर्तितव्यम् , पितरि शुश्रूषितव्यम् इति . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {13 16} tat yathā sambandhiśabdāḥ : mātari vartitavyam , pitari śuśrūṣitavyam iti . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {14 16} न च उच्यते स्वस्याम् मातरि स्वस्मिन् वा पितरि इति सम्बन्धात् च एतत् गम्यते या यस्य माता यः च यस्य पिता इति . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {14 16} na ca ucyate svasyām mātari svasmin vā pitari iti sambandhāt ca etat gamyate yā yasya mātā yaḥ ca yasya pitā iti . (

1.1.9.3

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {15 16} एवम् इह अपि तुल्यास्यप्रयत्नम् सवर्णम् इति अत्र सम्बन्दिशब्दौ एतौ . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {15 16} evam iha api tulyāsyaprayatnam savarṇam iti atra sambandiśabdau etau . (

1.1.9.4

) क_इ,62.15-26 रो_इ,202-203 {16 16} तत्र सम्बन्धात् एतत् गन्तव्यम् : यत् प्रति यत् तुल्यास्यप्रयत्नम् तत् प्रति तत् सवर्णसञ्ज्ञम् भवति इति . (

) ka_i,62.15-26 ro_i,202-203 {16 16} tatra sambandhāt etat gantavyam : yat prati yat tulyāsyaprayatnam tat prati tat savarṇasañjñam bhavati iti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {1 37} ऋकारळ्कारयोः सवर्णविधिः . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {1 37} ṛkāraḷkārayoḥ savarṇavidhiḥ . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {2 37} ऋकारळ्कारयोः सवर्णसञ्ज्ञा विधेया . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {2 37} ṛkāraḷkārayoḥ savarṇasañjñā vidheyā . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {3 37} होतृ , ळ्कारः , होतॄळ्कारः . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {3 37} hotṛ , ḷkāraḥ , hotṝḷkāraḥ . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {4 37} किम् प्रयोजनम् . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {4 37} kim prayojanam . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {5 37} अकः सवर्णे दीर्घः इति दीर्घत्वम् यथा स्यात् . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {5 37} akaḥ savarṇe dīrghaḥ iti dīrghatvam yathā syāt . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {6 37} न एतत् अस्ति प्रयोजनम् . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {6 37} na etat asti prayojanam . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {7 37} वक्ष्यति एतत् . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {7 37} vakṣyati etat . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {8 37} सवर्णदीर्घत्वे ऋति , रृवावचनम् ळ्ति , लॢवावचनम् इति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {8 37} savarṇadīrghatve ṛti , rṛvāvacanam ḷti , lḷvāvacanam iti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {9 37} तत् सवर्णे यथा स्यात् . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {9 37} tat savarṇe yathā syāt . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {10 37} इह मा भूत् : दधि , ळ्कारः , मधु , ळ्कारः इति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {10 37} iha mā bhūt : dadhi , ḷkāraḥ , madhu , ḷkāraḥ iti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {11 37} यत् एतत् सवर्णदीर्घत्वे ऋति इति एतत् ऋतः इति वक्ष्यामि . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {11 37} yat etat savarṇadīrghatve ṛti iti etat ṛtaḥ iti vakṣyāmi . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {12 37} ततः ळ्ति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {12 37} tataḥ ḷti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {13 37} ळ्ति च वा लॢ भवति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {13 37} ḷti ca vā lḷ bhavati . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {14 37} ऋतः इति एव . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {14 37} ṛtaḥ iti eva . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {15 37} तत् न वक्तव्यम् भवति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {15 37} tat na vaktavyam bhavati . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {16 37} अवश्यम् तत् वक्तव्यम् . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {16 37} avaśyam tat vaktavyam . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {17 37} ऊकालः अच् ह्रस्वर्दीर्घप्लुतसञ्ज्ञः भवति इति उच्यते . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {17 37} ūkālaḥ ac hrasvardīrghaplutasañjñaḥ bhavati iti ucyate . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {18 37} न च रृकारः लॢकारः वा अच् अस्ति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {18 37} na ca rṛkāraḥ lḷkāraḥ vā ac asti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {19 37} रृकारस्य , लॢकारस्य च अच्त्वम् वक्ष्यामि . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {19 37} rṛkārasya , lḷkārasya ca actvam vakṣyāmi . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {20 37} तत् च अवश्यम् वक्तव्यम् प्लुतः यथा स्यात् : होतृ , ऋकारः होतॄकारः , होतृकारः , होतृ , ळ्कारः , होतॢकारः , होतॢकारः . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {20 37} tat ca avaśyam vaktavyam plutaḥ yathā syāt : hotṛ , ṛkāraḥ hotṝkāraḥ , hotṛkāraḥ , hotṛ , ḷkāraḥ , hotḷkāraḥ , hotḷkāraḥ . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {21 37} किम् पुनः अत्र ज्यायः . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {21 37} kim punaḥ atra jyāyaḥ . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {22 37} सवर्णसञ्ज्ञावचनम् एव ज्यायः . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {22 37} savarṇasañjñāvacanam eva jyāyaḥ . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {23 37} दीर्घत्वम् च एव हि सिद्धम् भवति. अपि च ऋकारग्रहणे ळ्कारग्रहणम् सन्निहितम् भवति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {23 37} dīrghatvam ca eva hi siddham bhavati. api ca ṛkāragrahaṇe ḷkāragrahaṇam sannihitam bhavati . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {24 37} यथा इह भवति : ऋति अकः: खट्व ऋश्यः , माल ऋश्यः इदम् अपि सङ्गृहीतम् बहवति : खट्व , ळ्कारः, माल , ळ्कारः इति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {24 37} yathā iha bhavati : ṛti akaḥ: khaṭva ṛśyaḥ , māla ṛśyaḥ idam api saṅgṛhītam bahavati : khaṭva , ḷkāraḥ, māla , ḷkāraḥ iti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {25 37} वा सुपि आपिशलेः : उपर्कारीयति , उपार्कारीयति , इदम् अपि सिद्धम् भवति : उपल्कारीयति, उपाल्कारीयति इति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {25 37} vā supi āpiśaleḥ : uparkārīyati , upārkārīyati , idam api siddham bhavati : upalkārīyati, upālkārīyati iti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {26 37} यदि तर्हि ऋकारग्रहणे ळ्कारग्रहणम् सन्निहितम् भवति उः अण् रपरः , ळ्कारस्य अपि रपरत्वम् प्राप्नोति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {26 37} yadi tarhi ṛkāragrahaṇe ḷkāragrahaṇam sannihitam bhavati uḥ aṇ raparaḥ , ḷkārasya api raparatvam prāpnoti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {27 37} ळ्कारस्य लपरत्वम् वक्ष्यामि . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {27 37} ḷkārasya laparatvam vakṣyāmi . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {28 37} तत् च अवश्यम् वक्तव्यम् असत्याम् सवर्णसञ्ज्ञायाम् विध्यर्थम् . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {28 37} tat ca avaśyam vaktavyam asatyām savarṇasañjñāyām vidhyartham . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {29 37} तत् एव सत्याम् रेफबाधनार्थम् भविष्यति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {29 37} tat eva satyām rephabādhanārtham bhaviṣyati . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {30 37} इह तर्हि रषाभ्याम् नः णः समानपदे इति ऋकारग्रहणम् चोदितम् मातॄणाम् , पितॄणाम् इति एवमर्थम् . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {30 37} iha tarhi raṣābhyām naḥ ṇaḥ samānapade iti ṛkāragrahaṇam coditam mātṝṇām , pitṝṇām iti evamartham . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {31 37} तत् इह अपि प्राप्नोति : कॢप्यमानम् पश्य इति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {31 37} tat iha api prāpnoti : kḷpyamānam paśya iti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {32 37} अथ असत्याम् अपि सवर्णसञ्ज्ञायाम् इह कस्मात् न भवति : प्रकॢप्यमानम् पश्य इति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {32 37} atha asatyām api savarṇasañjñāyām iha kasmāt na bhavati : prakḷpyamānam paśya iti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {33 37} चुटुतुलशर्व्यवाये न इति वक्ष्यामि . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {33 37} cuṭutulaśarvyavāye na iti vakṣyāmi . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {34 37} अपरः आह : त्रिभिः च मध्यमैः वर्गैः लशसैः च व्यवाये न इति वक्ष्यामि इति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {34 37} aparaḥ āha : tribhiḥ ca madhyamaiḥ vargaiḥ laśasaiḥ ca vyavāye na iti vakṣyāmi iti . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {35 37} वर्णैकदेशाः च वर्णग्रहणेन गृह्यन्ते इति यः असौ ळ्कारे लकारः तदाश्रयः प्रतिषेधः भविष्यति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {35 37} varṇaikadeśāḥ ca varṇagrahaṇena gṛhyante iti yaḥ asau ḷkāre lakāraḥ tadāśrayaḥ pratiṣedhaḥ bhaviṣyati . (

1.1.9.4

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {36 37} यदि एवम् न अर्थः रषाभ्याम् णत्वे ऋकारग्रहणेन . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {36 37} yadi evam na arthaḥ raṣābhyām ṇatve ṛkāragrahaṇena . (

1.1.10

) क_इ,62.27-63.23 रो_इ,203-207 {37 37} वर्णैकदेशाः च वर्णग्रहणेन गृह्यन्ते इति यः असौ ऋकारे रेफः तदाश्रयम् णत्वम् भविष्यति . (

) ka_i,62.27-63.23 ro_i,203-207 {37 37} varṇaikadeśāḥ ca varṇagrahaṇena gṛhyante iti yaḥ asau ṛkāre rephaḥ tadāśrayam ṇatvam bhaviṣyati . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {1 80} अज्झलोः प्रतिषेधे शकारप्रतिषेधः अज्झल्त्वात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {1 80} ajjhaloḥ pratiṣedhe śakārapratiṣedhaḥ ajjhaltvāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {2 80} अज्झलोः प्रतिषेधे शकारस्य शकारेण सवर्णसञ्ज्ञायाः प्रतिषेधः प्राप्नोति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {2 80} ajjhaloḥ pratiṣedhe śakārasya śakāreṇa savarṇasañjñāyāḥ pratiṣedhaḥ prāpnoti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {3 80} किम् कारणम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {3 80} kim kāraṇam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {4 80} अज्झल्त्वात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {4 80} ajjhaltvāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {5 80} अच् च एव हि शकारः हल् च . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {5 80} ac ca eva hi śakāraḥ hal ca . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {6 80} कथम् तावत् अच्त्वम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {6 80} katham tāvat actvam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {7 80} इकारः सवर्णग्रहणेन शकारम् अपि गृह्णाति इति अच्त्वम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {7 80} ikāraḥ savarṇagrahaṇena śakāram api gṛhṇāti iti actvam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {8 80} हल्षु उपदेशात् हल्त्वम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {8 80} halṣu upadeśāt haltvam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {9 80} तत्र कः दोषः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {9 80} tatra kaḥ doṣaḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {10 80} तत्र सवर्णलोपे दोषः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {10 80} tatra savarṇalope doṣaḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {11 80} तत्र सवर्णलोपे दोषः भवति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {11 80} tatra savarṇalope doṣaḥ bhavati . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {12 80} परश्शतानि कार्याणि . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {12 80} paraśśatāni kāryāṇi . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {13 80} झरः झरि सवर्णे इति लोपः न प्राप्नोति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {13 80} jharaḥ jhari savarṇe iti lopaḥ na prāpnoti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {14 80} सिद्धम् अनच्त्वात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {14 80} siddham anactvāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {15 80} सिद्धम् एतत् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {15 80} siddham etat . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {16 80} कथम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {16 80} katham . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {17 80} अनच्त्वात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {17 80} anactvāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {18 80} कथम् अनच्त्वम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {18 80} katham anactvam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {19 80} स्पृष्टम् स्पर्शानाम् करणम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {19 80} spṛṣṭam sparśānām karaṇam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {20 80} ईषत्स्पृष्टम् अन्तःस्थानाम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {20 80} īṣatspṛṣṭam antaḥsthānām . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {21 80} विवृतम् ऊष्मणाम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {21 80} vivṛtam ūṣmaṇām . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {22 80} ईषत् इति अनुवर्तते . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {22 80} īṣat iti anuvartate . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {23 80} स्वराणाम् विवृतम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {23 80} svarāṇām vivṛtam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {24 80} ईषत् इति निवृत्तम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {24 80} īṣat iti nivṛttam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {25 80} वाक्यापरिसमाप्तेः वा . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {25 80} vākyāparisamāpteḥ vā . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {26 80} वाक्यापरिसमाप्तेः वा सिद्धम् एतत् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {26 80} vākyāparisamāpteḥ vā siddham etat . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {27 80} किम् इदम् वाक्यापरिसमाप्तेः इति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {27 80} kim idam vākyāparisamāpteḥ iti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {28 80} वर्णानाम् उपदेशः तावत् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {28 80} varṇānām upadeśaḥ tāvat . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {29 80} उपदेशोत्तरकाला इत्सञ्ज्ञा . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {29 80} upadeśottarakālā itsañjñā . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {30 80} इत्सञ्ज्ञोत्तरकालः आदिः अन्त्येन सह इता इति प्रत्याहारः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {30 80} itsañjñottarakālaḥ ādiḥ antyena saha itā iti pratyāhāraḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {31 80} प्रत्याहारोत्तरकाला सवर्णसञ्ज्ञा . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {31 80} pratyāhārottarakālā savarṇasañjñā . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {32 80} सवर्णसञ्ज्ञोत्तरकालम् अण् उदित् सवर्णस्य च अप्रत्ययः इति सवर्णग्रहणम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {32 80} savarṇasañjñottarakālam aṇ udit savarṇasya ca apratyayaḥ iti savarṇagrahaṇam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {33 80} एतेन सर्वेण समुदितेन वाक्येन अन्यत्र सवर्णानाम् ग्रहणम् भवति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {33 80} etena sarveṇa samuditena vākyena anyatra savarṇānām grahaṇam bhavati . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {34 80} च च अत्र इकारः शकारम् गृह्णाति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {34 80} ca ca atra ikāraḥ śakāram gṛhṇāti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {35 80} यथा एव तर्हि इकारः शकारम् न गृह्णाति एवम् ईकारम् अपि न गृह्णीयात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {35 80} yathā eva tarhi ikāraḥ śakāram na gṛhṇāti evam īkāram api na gṛhṇīyāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {36 80} तत्र कः दोषः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {36 80} tatra kaḥ doṣaḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {37 80} कुमारी , ईहते कुमारीहते . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {37 80} kumārī , īhate kumārīhate . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {38 80} अकः सवर्णदीर्घत्वम् न प्राप्नोति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {38 80} akaḥ savarṇadīrghatvam na prāpnoti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {39 80} न एषः दोषः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {39 80} na eṣaḥ doṣaḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {40 80} यत् एतत् अकः सवर्णे दीर्घः इति प्रत्याहारग्रहणम् तत इकारः ईकारम् गृह्णाति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {40 80} yat etat akaḥ savarṇe dīrghaḥ iti pratyāhāragrahaṇam tata ikāraḥ īkāram gṛhṇāti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {41 80} शकारम् न गृह्णाति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {41 80} śakāram na gṛhṇāti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {42 80} अपरः आह : अज्झलोः प्रतिषेधे शकारप्रतिषेधः अझल्त्वात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {42 80} aparaḥ āha : ajjhaloḥ pratiṣedhe śakārapratiṣedhaḥ ajhaltvāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {43 80} अज्झलोः प्रतिषेधे शकारस्य शकारेण सवर्णसञ्ज्ञायाः प्रतिषेधः प्राप्नोति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {43 80} ajjhaloḥ pratiṣedhe śakārasya śakāreṇa savarṇasañjñāyāḥ pratiṣedhaḥ prāpnoti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {44 80} किम् कारणम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {44 80} kim kāraṇam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {45 80} अज्झल्त्वात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {45 80} ajjhaltvāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {46 80} अच् च एव शकारः हल् च . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {46 80} ac ca eva śakāraḥ hal ca . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {47 80} कथम् तावत् अच्त्वम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {47 80} katham tāvat actvam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {48 80} इकारः सवर्णग्रहणेन शकारम् अपि गृह्णाति इति अच्त्वम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {48 80} ikāraḥ savarṇagrahaṇena śakāram api gṛhṇāti iti actvam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {49 80} हल्षु उपदेशात् हल्त्वम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {49 80} halṣu upadeśāt haltvam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {50 80} तत्र कः दोषः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {50 80} tatra kaḥ doṣaḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {51 80} तत्र सवर्णलोपे दोषः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {51 80} tatra savarṇalope doṣaḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {52 80} तत्र सवर्णलोपे दोषः भवति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {52 80} tatra savarṇalope doṣaḥ bhavati . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {53 80} परश्शतानि कार्याणि . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {53 80} paraśśatāni kāryāṇi . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {54 80} झरः झरि सवर्णे इति लोपः न प्राप्नोति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {54 80} jharaḥ jhari savarṇe iti lopaḥ na prāpnoti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {55 80} सिद्धम् अनच्त्वात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {55 80} siddham anactvāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {56 80} सिद्धम् एतत् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {56 80} siddham etat . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {57 80} कथम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {57 80} katham . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {58 80} अनच्त्वात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {58 80} anactvāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {59 80} कथम् अनच्त्वम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {59 80} katham anactvam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {60 80} वाक्यापरिसमाप्तेः वा . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {60 80} vākyāparisamāpteḥ vā . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {61 80} उक्ता वाक्यापरिसमाप्तिः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {61 80} uktā vākyāparisamāptiḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {62 80} अस्मिन् पक्षे वा इति एतत् असमर्थितम् भवति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {62 80} asmin pakṣe vā iti etat asamarthitam bhavati . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {63 80} एतत् च समर्थितम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {63 80} etat ca samarthitam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {64 80} कथम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {64 80} katham . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {65 80} अस्तु वा शकारस्य शकारेण सवर्णसञ्ज्ञा मा वा भूत् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {65 80} astu vā śakārasya śakāreṇa savarṇasañjñā mā vā bhūt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {66 80} ननु च उक्तम् : परश्शतानि कार्याणि . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {66 80} nanu ca uktam : paraśśatāni kāryāṇi . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {67 80} झरः झरि सवर्णे इति लोपः न प्राप्नोति इति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {67 80} jharaḥ jhari savarṇe iti lopaḥ na prāpnoti iti . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {68 80} मा भूत् लोपः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {68 80} mā bhūt lopaḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {69 80} ननु च भेदः भवति . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {69 80} nanu ca bhedaḥ bhavati . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {70 80} सति लोपे द्विशकारम् असति लोपे त्रिशकारम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {70 80} sati lope dviśakāram asati lope triśakāram . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {71 80} न अस्ति भेदः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {71 80} na asti bhedaḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {72 80} असति अपि लोपे द्विशकारम् एव . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {72 80} asati api lope dviśakāram eva . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {73 80} कथम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {73 80} katham . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {74 80} विभाषा द्विर्वचनम् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {74 80} vibhāṣā dvirvacanam . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {75 80} एवम् अपि भेदः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {75 80} evam api bhedaḥ . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {76 80} असति लोपे कदा चित् द्विशकारम् कदा चित् त्रिशकारम् सति लोपे द्विशकारम् एव . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {76 80} asati lope kadā cit dviśakāram kadā cit triśakāram sati lope dviśakāram eva . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {77 80} सः एषः कथम् भेदः न स्यात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {77 80} saḥ eṣaḥ katham bhedaḥ na syāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {78 80} यदि नित्यः लोपः स्यात् . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {78 80} yadi nityaḥ lopaḥ syāt . (

1.1.10

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {79 80} विभाषा तु सः लोपः . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {79 80} vibhāṣā tu saḥ lopaḥ . (

1.1.11.1

) क_इ,63.25-65.6 रो_इ,207-211 {80 80} यथा अभेदः तथा अस्तु . (

) ka_i,63.25-65.6 ro_i,207-211 {80 80} yathā abhedaḥ tathā astu . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {1 57} किमर्थम् ईदादीनाम् तपराणाम् प्रगृह्यसञ्ज्ञा उच्यते . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {1 57} kimartham īdādīnām taparāṇām pragṛhyasañjñā ucyate . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {2 57} तपरः तत्कालस्य इति तत्कालानाम् सवर्णानाम् ग्रहणम् यथा स्यात् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {2 57} taparaḥ tatkālasya iti tatkālānām savarṇānām grahaṇam yathā syāt . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {3 57} केषाम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {3 57} keṣām . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {4 57} उदात्तानुदात्तस्वरितानाम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {4 57} udāttānudāttasvaritānām . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {5 57} अस्ति प्रयोजनम् एतत् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {5 57} asti prayojanam etat . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {6 57} किम् तर्हि इति . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {6 57} kim tarhi iti . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {7 57} प्लुतानाम् तु प्रगृह्यसञ्ज्ञा न प्राप्नोति . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {7 57} plutānām tu pragṛhyasañjñā na prāpnoti . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {8 57} किम् कारणम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {8 57} kim kāraṇam . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {9 57} अतत्कालत्वात् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {9 57} atatkālatvāt . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {10 57} न हि प्लुताः तत्कालाः . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {10 57} na hi plutāḥ tatkālāḥ . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {11 57} असिद्धः प्लुतः . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {11 57} asiddhaḥ plutaḥ . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {12 57} तस्यासिद्धत्वात् तत्कालाः एव भवन्ति . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {12 57} tasyāsiddhatvāt tatkālāḥ eva bhavanti . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {13 57} सिद्धः प्लुतः स्वरसन्धिषु . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {13 57} siddhaḥ plutaḥ svarasandhiṣu . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {14 57} कथम् ज्ञायते सिद्धः प्लुतः स्वरसन्धिषु इति . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {14 57} katham jñāyate siddhaḥ plutaḥ svarasandhiṣu iti . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {15 57} यत् अयम् प्लुतप्रगृह्याः अचि इति प्लुतस्य प्रकृतिभावम् शास्ति . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {15 57} yat ayam plutapragṛhyāḥ aci iti plutasya prakṛtibhāvam śāsti . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {16 57} कथम् कृत्वा ज्ञापकम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {16 57} katham kṛtvā jñāpakam . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {17 57} सतः हि कार्यिणः कार्येण भवितव्यम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {17 57} sataḥ hi kāryiṇaḥ kāryeṇa bhavitavyam . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {18 57} किम् एतस्य ज्ञापने प्रयोजनम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {18 57} kim etasya jñāpane prayojanam . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {19 57} अप्लुतात् अप्लुते इति एतत् न वक्तव्यम् भवति . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {19 57} aplutāt aplute iti etat na vaktavyam bhavati . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {20 57} किम् अतः यत् सिद्धः प्लुतः स्वरसन्धिषु . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {20 57} kim ataḥ yat siddhaḥ plutaḥ svarasandhiṣu . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {21 57} सञ्ज्ञाविधौ असिद्धः . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {21 57} sañjñāvidhau asiddhaḥ . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {22 57} तस्य असिद्धत्वात् तत्कालाः एव भवन्ति . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {22 57} tasya asiddhatvāt tatkālāḥ eva bhavanti . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {23 57} सञ्ज्ञाविधौ च सिद्धः . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {23 57} sañjñāvidhau ca siddhaḥ . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {24 57} कथम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {24 57} katham . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {25 57} कार्यकालम् सञ्ज्ञापरिभाषम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {25 57} kāryakālam sañjñāparibhāṣam . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {26 57} यत्र कार्यम् तत्र उपस्थितम् द्रष्टव्यम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {26 57} yatra kāryam tatra upasthitam draṣṭavyam . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {27 57} प्रगृह्यः प्रकृत्या इति उपस्थितम् इदम् भवति ईदूदेत् द्विवचनम् प्रगृह्यम् इति . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {27 57} pragṛhyaḥ prakṛtyā iti upasthitam idam bhavati īdūdet dvivacanam pragṛhyam iti . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {28 57} किम् पुनः प्लुतस्य प्रगृह्यसञ्ज्ञावचने प्रयोजनम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {28 57} kim punaḥ plutasya pragṛhyasañjñāvacane prayojanam . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {29 57} प्रगृह्याश्रयः प्रकृतिभावः यथा स्यात् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {29 57} pragṛhyāśrayaḥ prakṛtibhāvaḥ yathā syāt . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {30 57} मा भूत् एवम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {30 57} mā bhūt evam . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {31 57} प्लुतः प्रकृत्या इति एवम् भविष्यति . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {31 57} plutaḥ prakṛtyā iti evam bhaviṣyati . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {32 57} न एवम् शक्यम् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {32 57} na evam śakyam . (

1.1.11.1

) क_इ,66.2-67.2 रो_इ,213-217 {33 57} उपस्थिते हि दोषः स्यात् . (

) ka_i,66.2-67.2 ro_i,213-217 {33 57} upasthite hi doṣaḥ syāt . (

1.1.11.1