1. markandeya_purana_5

४०१

प्रमचः स महाभागस्तस्मिन्नेव महीतले ॥ २ई॥ तान्तु यौवनिनीं दष्टा कन्यकां रूपशालिनीं। स मुनिश्चिन्तयामास कोऽस्या भर्त्ता भवेदिति ॥२७॥ एवं चिन्तयतस्तस्य यथी कालो महान् मुने। न चामसाद सटशं वरं तरया महामुनिः ॥२८॥ ततस्त्रस्या वरं प्रष्टुममिं स प्रमुचो मुनिः । विवेश वहिशालां वै प्रष्टारं ग्राह हव्यमक ॥ २६। महाबलो याहावीर्य्यः म्रियवाग्धर्मावत्सलः। दुर्गमो नाम भविता भर्ता ह्यस्या महीपतिः।३०॥ मार्करडेय उवाच। प्रनन्तरञ्व मृगयाप्रसङ्गेनागतो मुने। तस्याश्रमपदं धीमान् दुर्गमः स नराधिपः ॥३१ ॥ प्रियव्रतान्वयभवो महाबलपराक्रमः । पुत्रो विक्रमशीलस्य कालिन्दीजठरोङ्गवः ॥ ३२॥ स प्रविश्याश्रमपदं तां तन्वीं जगतीपतिः। अपश्यमानस्तमृषिं प्रियेत्यामन्त्रा पृष्टवान्॥ ३३। राजोवाच।

तं प्रसेतुमिहेच्छ्रामि तत् त्वं प्रनूहि शोभने ॥ ३४॥ मार्कराडय उवाच। अरस्तिशालां गतो विप्रस्तच्ुत्वा तसय भाषिनं। प्रियेत्यामन्त्रसञ्वैव निश्चकाम त्वरान्वितः ।३५।। २ थ

४०२ मार्कगड़ेय पुरागं।

स ददर्श महात्मानं राजानं दुर्गमं भुनिः। नरेन्द्रचिहसहितं प्रश्नयावनतं पुरः ॥३६ ॥ तस्मिन् दृष्टे ततः शिष्यमवाच स तु गौतमं। गौतमानीयतां शीघ्रमर्घोऽस्य जगतीपतेः ॥३७॥ एकस्तावदयं भूपश्चिरकालादुपागतः। जामाता च विशेषेस योग्योऽर्घस्य मतो मम ॥ ३८॥ मार्कएइय उवाच। ततः स चिन्तयामास राजा जामातकारगं। विवेद च न तन्मौनी जगहेऽर्घञ्च तं न्पः ॥ ३६ ॥ तमासनगतं विप्रो गृहीताघें महामुनिः। स्वागतं प्राह राजेन्द्रमपि ते कुशलं गृहे॥ ४० ॥ कोषे बलेऽथ मिचेपु मत्यामात्ये नरेश्वर। तथात्मनि महावाहो यत सव्वें प्रतिष्ठितं॥ ४१॥ पत्नी च ते कुशलिनी यत एवानुतिष्ठति। पच्छाम्यस्यास्ततो नाहं कुशलिन्योऽपरार्तव ॥ ४२।। राजोवाच। त्वत्प्रसादादकुशलं न क्वचिन्मम सव्रत। जातकीतू हलश्चास्मि मम भार्य्यान का सने॥ ४३॥ नषिरुवाच । रवती समहाभागा चैलोकास्यापि सुन्दरी। तव भार्य्या वरारोहा तां त्वं राजन् वेत्सि किं। ४४।

पञ्चसप्रतितमोऽध्यायः। ४०३

राजोवाच। सुभद्रां शान्ततनयां कावेरीतनयां विभो। सुराष्ट्रजां मुजाताञ्च कदम्बाञ्च वरुथजां॥ ४५ ॥ विपाठां नन्दिनीञ्जैव वेझि भार्य्या गृहे द्विज। तिष्ठन्ति मे न भगवत्त्रेवतीं वेद्मि का न्वियं॥ ४६ ॥ ऋ षिरवाच । प्रियेति साम्प्रतं येयं त्वयोक्ता वरवर्गिनी। किं विस्मृतन्ते भूपाल स्साध्येयं गहिणी तव॥ ४७ ।। राजोवाच। सत्यमुत्तां मया किन्तु भावो दुष्टो न मे मुने। नाच कोपं भवान् कर्त्तुमर्द्दत्यस्मासु याचितः । ४८।। नषिरुवाच। तत्त्वं ब्रवीपि भूपाल न भावस्तव दूषितः । व्याजहार भवानेतइ्ह्रिना न्टप चोदित: ।। ४८। मया पृष्टो हुतवहः कोऽस्या भत्तति पार्थिव। भविता तेन चाप्युक्ती भवानेवाद्य वै वरः ॥ ५० ॥ तह्ह्यतां मया दत्ता तुभ्यं कन्या नरधिप। प्रियत्यामन्त्रिता चेयं विचारं कुरुषे कथं ॥। ५१॥ मार्कगडय उवाच। ततोऽसावभवन्मौनी तेनोक: पटथिवीपतिः। ऋपिस्तथोद्यतः कर्तु तस्या वैवाहिकं विधिं॥ ५२॥ तमुद्तं सा पितरं विवाहाय महामुने।

४०४ मार्यरय पुरागं॥

उवाच कन्या यत्किञ्चित् प्रश्यावनतानना॥ ५र। यदि मे प्रीतिमांस्तात प्रसादं कर्तुमर्हसि। रंवत्यृक्षे विवाहं मे तत्करोतु प्रसादित: ॥५४॥ ऋषिरुवाच। रवत्युक्षं न वै भद्रे चन्द्रयोगि व्यवस्थितं। अन्यानि रान्ति ऋशानि सुभ्रु वैवाहिकानि ते ॥ ५५ ॥ कन्योवाच। तात तेन विना कालो विफल: प्रतिभाति मे। विवाहो विफले काले मद्िधाया: कथं भवेत्॥ ५ू६॥ ऋ षिरुवाच। ऋतवागिति विस्थातस्तपस्वी रेवतीं प्रति। चकार कोपं क्रुद्न तेनचें विनिपातितं ॥५७॥ मया चास्से प्रतिज्ञाता भारय्यति मदिरेक्षणा। न चेच्छसि विवाह़ं त्वं सङ्कटं नः समागतं ॥ ५८ ॥ कन्योवाच। ऋतवाक स मनिस्तात किमवं तप्तवांस्तपः । न त्वया ममं तातेन ब्रह्मबन्धोः सुताम्मि किं । ५ूट ॥ ऋ षिरुवाच॥ ब्रह्मबन्धोः सुता न त्वं बाले नैव तपस्विनः । सुता त्वं मम यो देवान् कर्तुमन्यान् समुत्सहे॥ ई०॥ कन्योवाच। तपस्वी यदि मे तातस्तत्किमृक्षमिदं दिवि।

४०५ समारोप्य विवाहो मे तट्क्षे क्रियते न तु॥ ६१॥ ऋषिरवाच। एवं भवतु भद्रन्ते भद्र प्रीतिमती भव। आरोपयामीन्दुमागे रवत्यृचं कृते तव ॥ ६२॥ मार्कराईय उवाच। ततस्तरप: प्रभावेन रेवत्यृच्षं महामुनि: । यथा पूर्व्वन्तथा चक्रे सोमयोगि द्विजोत्तम॥ ६३॥ विवाहन्जैव दुहितुर्विधिवत् मन्त्रयोगिनं। निष्पाद्य प्रीतिमान् भूयो जामातारमथाब्रवीत्॥ ६४॥ शद्दाहिकन्ते भूपाल कथ्यतां कि ददाम्यहं। दुर्लभ्यमपि दास्यामि ममाप्रतिहतन्तपः ॥ ६५ ॥ राजोवाच। मनो: स्वायम्भुवस्याहमत्पन्नः सन्ततो मुने। मन्वन्तराधिपं पुचं त्वत्प्रसादात् टणोम्यहं॥ ६्६ ॥ ऋषिरुवाच॥ भविष्यत्येष ते कामो मनुस्वत्तनयो महीं। सकलां भोच्यते भूप धर्माविच्च भविष्यति ॥ ६७॥ मार्क रडय उवाच। तामादाय ततो भूपः स्मेव नगरं ययी। तस्मादजायत सतो रेवत्यां रैवतो मनुः ॥६८॥ समेतः सकलैर्धमार्मानवैरपराजितः। विज्ञाताखिलशास्त्रार्थो वेदविद्यार्थशास्त्रवित्॥ ६ट ॥

४०६ मार्केगडेस पुरामं।

तस्य मन्वन्तरे देवान् मुनिदेवेन्द्रपार्थिवान्। कथ्यमानान्मया ब्रहमान निवोध सुसमाहितः॥ ७०॥ सुमेधसस्तच देवास्तथा भूपतयो द्विज। वैकुए श्चामिताभश्च चतुरईश चतुईश ॥ ७१॥ तेषां देवगणानान्त चतुर्गाामपि चेश्वर। नाम्ना विभुरभुदिन्द्रः शतयज्ञोपलक्षकः । ७२॥ हिरस्यलोमा वेदश्रीरुर्ई्वाहुस्तथापरः। वेदबाहुः सुधामा च पर्जन्यश्च महामुनिः ॥३॥ वशिष्ठश्च महाभागो वेद्वेदान्तपारगः। एते सप्तर्यश्चासन् रैवतस्यान्तरे मनोः ॥७8॥ बलबन्धर्महावीर्य्यः सुयष्टव्यस्तथापरः। सत्यकाद्यास्तथैवासन् रैवतस्य मनोः सताः॥७५॥ रैवतान्तास्त मनवः कथिता ये मया तव। स्वायम्भवाश्रया ह्येते खवारोचिषमृतर्मनुं॥७६। इति श्रीमार्कगडेय पुरागे रैवत मन्चन्तरं समाप्ं । ७५॥

मार्कगडय उवाच। दूत्येतत्कथितं तुभ्यं पञ्च मन्वन्तरं तव। चाक्षपस्य मनोः पहठं भ्ूयतामिद्मन्तरं। १॥

४०७

अन्यजन्मनि जातोऽसी चन्तुपः परमेष्ठिनः । चाश्षुपत्वमतस्त्स्य जन्मन्यस्मिन्नपि द्विज ॥२ ॥ जातं माता निजोत्सङ्ग स्थितमल्ाप्य तं पनः। परिष्वजति हार्देन पुनरुल्ापयत्यथ ॥३॥ जातिस्मरः स जातो वै मातुरुत्सङ्गमास्थितः । जहास तं तदा माता संक्रुद्वा वाकयमन्रवीत्॥४ ॥ भीतास्म किमिदं वत्स हासो यद्ददने तव। अकालबोधः संजातः कच्चित्पश्यसि शोभनं ॥ ५ू ॥ पुत्र उवाच।। मामत्तुमिच्छति पुरो मार्ज्जारी किं न पश्यसि। अ्न्तर्वानगता चेयं द्वितीया जातहारियी॥ ६॥ पुत्रप्रीत्या च भवती सहार्दा मामवेक्षती। उल्लाप्योल्लाप्य बहुशः परिष्वजति मां यतः ।७। उडूतपुलका स्नेहसमवास्त्राविलेक्षया। ततो ममागतो हास: शृखु चाप्यच कारं ॥ ८॥ स्वार्थ प्रसक्ना मार्ज्जारी प्रसततं मामवेच्षते। तथान्तर्द्वानगा चैव द्वितीया जातहारिणी॥ ॥ स्वार्थाय स्तिरग्धहृदया यथैवैते ममोपरि। प्रृत्ते स्वार्थमास्थाय तथैव प्रतिभासि मे ॥१० ॥ किन्तु मदुपभोगाय मार्ज्जारी जातहारिखी। त्वन्तु क्रमेणोपभोग्यं मत्तः फलमभीप्ससि॥ ११ ॥ न मां जानासि कोऽप्येष नचैवोपकृतं मया।

४०t मार्केगडय पुरामं।

सङ्गतं नातिकालीनं पञ्चसप्तदिनात्मकं॥१२॥ तथापि स्निह्यसे सास्त्रा परिष्वजसि चाप्यति। तातेति वत्स भद्रेति निर्व्यलीकं व्रवीषि मां ॥ १३॥ मातोवाच। न त्वाहसुपकाराथं वत्स प्रीत्या परिष्वजे। न चेदेतङ्गवत्प्रीत्यै परित्यक्तास्म्यहं त्वया॥ १४ ॥ स्वार्थो मया परित्यको यस्तत्तो मे भविष्यति। दत्युक्क्ा सा तमुत्सृत्य निष्कान्ता सूतिकागहात्॥ १५॥ जडाङ्गवाह्यकर एं शुद्दान्तःकरणात्मकं। जहार तं परित्यनां सा तदा जातहारिणी। १६॥ सा हत्वा तं तदा बालं विक्रान्तस्य महीभतः। प्रसूतं पत्नीशयने न्यस्य तद्याददे सतं ॥१७॥ त्वमप्यन्यगहे नीत्वा गृहीत्वा तस्य चाताजं। वृतीयं भच्चयामास सा क्रमाज्जातहारिसी ॥ १८ ॥ हृत्वा हत्वा वृतीयन्तु भक्षयत्यतिनिघृया। करोत्यनदिनं सा तु परिवर्नन्तथान्ययोः ॥१८॥ विक्रान्तोऽपि ततस्तस्य सुतस्यैव महीपतिः। कारयामास संस्काराव्वाजन्यस्य भवन्ति ये ॥२०॥ पर्पानन्देति च नामास्य पिता चक्रे विधानतः । मुदा परमया युक्तो विक्रान्तः स नराधिप: ॥ २१॥ कृतोपनयनं तन्तु गुरुराह कुमारकं। जनन्या: प्रागुपस्थानं कियताञ्चाभिवादनं ॥ २२॥

षट्सप्तिसमोडध्यायः ॥ ४०९ स गुरोस्तद्दचः श्ुत्वा विह्यस्यैवमथाब्रवीत्। वन्द्या मे कतमा माता जननी पालनी नु किं ॥ २३॥ गुरुरवाच। न त्वियं ते महाभाग जनयित्री रुथातमजा। विकान्तस्याग्रमहिषी हैमिनी नाम नामतः।।२४।। आनन्द उवाच। दूयं जनित्री चैचर्य विशालग्रामवासिनः । विप्राग्यबोधपच्चस्य योऽस्यां जातोऽन्यतो वयं ॥ २५ ॥ गुरुरवाच। कुतसवं कथयानन्द चैत्रः को वा त्वयोच्यते। सङ्कटं महदाभाति क जातोऽत्र व्रवीपि किं ॥ २६॥ आ्नन्द उवाच। जातोऽहमवनीन्द्रस्य पचियस्य गृहे द्विज। तत्पत्नां गिरिभद्रायामाददे जातहारिी॥ २७॥ तयाच मुक्तो हैमिन्या गहीत्वा च सुतञ्च सा। बोधस्य द्विजमुख्यस्य गृहे नीतवती पुनः ॥२८॥ भष्टायामास च सुतं तस्य बोधद्दिजन्मनः । स तत्र द्विजसंस्कारैः संस्कृतो हैमिनीसुतः । २६ ॥ वयमन महाभाग संस्कृता गुरुखा त्वया। मया तव वचः कार्य्यमुपैमि कतमां गुरो। ३०॥ गुसरुवाच। ऋ्रतीव गहनं वत्स सङ्कटं महदागतं। २ द

४१० मार्फव्डेय पुराखं॥

न वेझि विश्चिन्मोहेन भ्रमन्तीव हि बुद्धयः ॥३१॥ व्यानन्द उवाच। मोहस्यावसरः कोऽच जगत्येवं व्यवस्थिते। कः कस्य पुच्ो विप्रष को वा कस्य न बान्धवः ॥ ३२॥ आरग्य जन्मनो नृणं सम्बन्धित्वमुपैति यः । अन्ये सम्वन्धिनो विग्र मृत्युना संनिवर्तिताः॥३३॥ अनापि जातरय सतः सम्बन्धो योऽस्य बान्धवैः। सोऽप्यस्तमन्ते देहस्य प्रयात्येपोऽखिलक्रमः॥३४॥ अतो ब्रवीमि संसारे वसतः को न बान्धवः । को वापि सततं बन्धुः किं वो विक्वाम्यते मतिः॥३५॥ पितृद्वयं मया प्राप्तमस्िनेव हि जन्गनि। मातृद्ययञ्जव किञ्चिचं यदन्यद्देहसमावे ॥३६ ॥ सोऽहं तपः करिष्यामि त्वया यो ह्यस्य भूपतेः। विशालग्रामतः पुत्रसेव आानीयतामिह॥३७॥ मार्कगडेय उवाच। ततः स विस्मितो राजा सभार्य्यः सह बन्धुभिः। तस्मान्निवर्त्य ममतामनुमेने वनाय तं॥३८ ॥ चैचमानीय तनयं राज्ययोग्यं चकार सः। संमान्य व्राह्ममं येन पुच्बुद्या स पालितः ।३ट। सोऽप्यानन्दस्तपस्त्रेपे बाल एव महावने। कर्ममखां शपसार्थाय विमुत्ते: परिपन्थिनां॥ ४०॥ तपस्यन्तं ततस्तञ्च प्राह्य देव: प्रजापतिः ।

४११ किमथें तप्यसे वत्स तपस्तीव्रं वदस्व तत् ।। ४१। आनन्द उवाच। आत्मनः शुद्धिकामोऽहं करोमि भगवंस्तपः । बन्धाय मम कर्ममाषि यानि तत्क्षपणोन्मुखः ॥ ४२॥ ब्रह्मोवाच। श्ीखाधिकारो भवति मुक्तियोग्यो न कर्म्मवान्। सत्त्वाधिकारवान् मुक्तिमवासस्यति ततो भवान्॥ ४३॥ भवता मनुना भाव्यं पष्ठेन व्रज तत्ुरु। अलन्ते तपसा तस्मिन् छते मुक्तिमवास्यसि॥ ४४॥ मार्कगडेय उवाच। दूत्युक्तो ब्रह्मणा सोऽपि तथेत्युक्क्ा महामतिः । तत्कर्माभिमुखो यातस्तपसो विरराम ह। ४५ ॥ चान्तुषेत्याह तं ब्रह्मा तपसो विनिवर्त्तयन्। पूव्वें नाम्ना बभूवाथ प्रस्यातश्चाष्षो मनः ॥४६। उपयेमे विदभीं स सतामुग्रस्य भूमतः । तस्याञ्चोत्पादयामास पुञ्ञान् प्रस्यातविकमान्॥४७॥ तस्य मन्वन्तरेशस्य येऽन्तरविदशा द्विज। ये चर्षयस्तथैवेन्द्रो ये सताश्चास्य तान् शृरु ॥४८। आार्य्या नाम सुरास्तच तेपामेकोऽष्टको गणः। प्रस्यातकर्म्मणां विप्र यज्ने हव्यभुजामयं ॥ ४ट ॥

द्वितीयश्च प्रसूतास्यो देवानामष्टको गयः । ५० ॥

४१२ मार्कसडेय पुरासं ।

तथैवाष्टक एवान्यो भव्यास्ो देवतागरः। चतुर्थश्च गणस्तत्र यूथगास्यस्तयाष्टक:।५१॥ लेखसंज्ञास्तथैवान्य तन मन्वन्तरे द्विज। पञ्वमे च गगो देवास्तत्संजा हयम्टताशिन: । ५२। शतं कतू नामाहृत्य यस्तेषामधिपोऽभवत्। मनोजवस्तथैवेन्द्रः संख्ातो यज्रभागभक ॥ ५३॥ समेधा विरजाश्चैव हविषानन्नतो मधुः । अरतिनामा सहिष्श्च सप्तासननिति चर्षयः ॥ ५४ ॥ उरूपुरुशतद्युम्नप्रमुखा: समहाबलाः । चाक्ट्षस्य मनो: पुच्ा: पृथिवीपतयोऽभवन्॥५५ ॥ एतत्ते कथितं षछठं मया मन्वन्तरं द्विज। चाष्ट्रषस्य तथा जन्म चरितञ्च महात्मनः ॥५ू६॥ साम्तं वर्चते योऽयं नाक्षा वैवस्वतो मनुः। सप्तमीयेऽन्तरे तस्य देवाद्यास्तान् श्ृणुप्व मे ॥५७॥ इति श्रीमार्कग्डेयपुराणे षछ मन्वन्तरं समापं॥ ७६॥

मार्कबडय उवाच । मार्चएडस्य रवेर्भार्यया तनया विश्वकर्मः। संज्ञा नाम महाभागा तस्यां भानरजीजनत्॥ १॥

समसप्तितमोऽध्यायः। ४१३

मनुं प्रस्ातयशसमनेकज्ञानपारगं। विवसतः सुतो यस्मात्तस्माद्वैवस्वतस्तु सः ॥२॥ संज्ञा च रविखा टष्टा निमीलयति लोचने। यतस्त्रत: सरोषोऽर्कः संज्ञां निषुनमव्रवीत् ॥ ३॥ मयि दष्टे सदा यस्मात् कुरुषे नेनसंयमं। तस्माज्जनिष्यसे मूढे प्रजासंयमनं यमं ॥४ ॥ मार्कणडय उवाच। ततः सा चपलां दृष्टिं देवी चक्रे भयाकुला। विलोलितदशं दृष्दा पुनराह च तां रविः । ५। यस्माद्विलोलिता दृष्टिमयि दष्टे त्वयाधुना। तस्माद्दिलोलां तनयां नदीं त्वं प्रसविष्यसि ॥ ६॥ मार्कडय उवाच। ततस्तस्यान्तु संजन्ने भर्वशापेन तेन वै। यमश्च यमुना चेयं प्रख्ाता सुमहानदी ॥ ७॥ सापि संज्ञा रवेस्तेज: सेहे दुःखेन भाविनी। असहन्ती च सा तेजश्चिन्तयामास वै तदा ॥८ ॥ किङ्गरोमि क्व गच्छामि क्व गतायाञ्च निर्दतिः । भवेग्सम कथं भर्त्ता कोपमर्कश्च नेष्यति॥॥ दूति संचिन्त्य बहुधा प्रजापतिसुता तदा। बहु मेने महाभागा पितसंश्रयमेव सा॥ १०॥ ततः पितृगहे गन्तुं कृतबुद्धियंशख्नी। छायामयीमात्मतनुं निर्म्ममे दयितां रवेः॥११॥

४१४ मार्कगड़ेय परायं।

ताञ्बोवाच त्वया वेश्मन्यन भानोर्यथा मया। तथा सम्यगपत्येषु वर्त्तितव्वं यथा रवौ ॥ १२ ॥ पष्टयापि न वाच्यन्ते तथैतद्गमनं मम। सैवास्गि नाम संज्नेति वाच्यमेतत्सदा वचः ॥१३॥ छायासंजोवाच। आकेशग्रहसाद्देवि आशापाच्च वचस्तव। करिष्ये कथयिप्यामि दृत्तन्तु शापकर्पखात्॥१४। दत्युक्ता सा तदा दवी जगाम भवनं पितु:। द्दर्श तत् त्वष्टारं तपसा धूतकल्मषं॥ १५॥ बहुमानाच्च तेनापि पूजिता विश्वकर्ममख। तस्थौ पितृगृहे सा तु कञ्चित्कालमनिन्दिता॥ १६॥ नतस्तां ग्राह चार्व्वङ्गीं पिता नातिचिरोषितां। स्त्रुत्वा च तनयां प्रेमबहुमानपुरःसरं॥१७॥ त्वान्त मे पश्यतो वत्से दिनानि सुबहन्यपि। मुहर्त्ताई्समानि स्युः किन्तु धर्ममो विलुप्यते ॥१८॥ बान्धवेष चिरं वासो नारीगां न यशस्करः । मनोरथो बान्धवानां नार्य्या भर्तृगृहे स्थितिः ॥१८ । सा त्वं चैलोवनाथेन भर्चा सूय्यण सङ्गता। पितृगेहे चिरं कालं वस्तुं नार्हसि पुच्िके ॥ २०॥ सा त्वं भर्तगृहं गच्छ तुष्टोऽहं पूजितासि मे। पुनरागमनं काय्यें दर्शनाय शुभे मम॥ २१ ॥

सप्तसप्तितमोऽध्यायः ॥ ४१५

मार्करंडेय उवाच। दत्युक्ता सा तदा पिचा तथेत्युक्का च सा मुने। संपूजयित्वा पितरं जगामाथोत्तरान् कुरुन् ॥ २२ ॥ सूर्य्यतापमनिच्छन्ती तेजसस्तस्य बिभ्यती। तपश्चचार तव्रापि वडवारूपधारिखी॥ २३॥ संज्ञेयमिति मन्वानो द्वितीयायामहस्यतिः । जनयामास तनयौ कन्याञ्वैकां मनोरमां ॥ २४॥ छायासंत्ा त्वपत्येषु यथा सवेष्वति वत्सला। तथा न सं्ा कन्यायां पुत्नयोश्चान्ववर्त्तत ॥२५ । नलिनाद्युपभोगेपु विशेषमनवासरं। मनुस्तत्क्षान्तवानस्या यमस्तस्या न चक्षमे ॥ २६॥ ताडनाय च वै कोपात्पादस्तेन समुद्यतः। तस्या: पुनः शान्तिमता न तु देहे निपातितः ।२७। ततः शशाप तं कोपाच्छायासंज्ञा यमं द्िज।

पितुः पत्नीममर्य्यादं यन्मां तज्जयसे पदा। भुवि तस्सादयं पादस्तवाद्यैव पतिष्यति ॥ २८॥ मार्कमडेय उवाच। इत्याकर्रा यमः शापं मात्रा दत्तं भयातुरः। अभ्येत्य पितरं प्राह प्रसिपातपरःसरं ॥ ३०॥ यम उवाच। गातेतन्मह दाश्चय्यें न दष्टमिति केनचित्।

४१६ मार्कएडेग पुरागं A

माता वात्सल्यमुत्सृज्य शापं पुचे प्रयच्छति॥ ३१॥ यथा मनुर्ममाचष्टे नेयं माता तथा मम। विगशष्वपि पुञ्लेषु न माता विगुखा भवेत्॥ ३२ ।। मार्कगडेय उवाच। यमस्येतद्वचः शुत्वा भगवांस्तिमिरापहः। छायासंज्ञां समाहय पप्रच्छ क्ा गतेति सा ॥३३॥ सा चाह तनया तट्टरहं संज्ञा विभावसो। पत्नी तव त्वयापत्यान्येतानि जनितानि मे ॥३४ ॥ दवत्यं विवस्वतः सा सु बहुशः प्टच्छतो यदा। नाचचक्षे ततः क्रदो भास्वांस्तां शप्तमुद्यतः ।३५।। ततः सा कथयामास यथा टत्तं विवखतः। विदितार्थश्च भगवान् जगाम तवट्टरालयं ॥ ३६॥ ततः स पूजयामास तदा चैलोकपूजितं। भास्वन्तं परया भत्तया निजगेहमपागतं॥३७॥ संज्ञां पृष्टस्दा तस्मे कथयामास विश्वकृत्। आगतैवेह मे वेश भवतः प्रेषितेति वै॥ ३८ ॥ दिवाकर: समाधिस्थो वडवारूपधारिखीं। तपश्चरन्तीं दद्टशे उत्तरेषु कुरुष्वय ॥ ३८ ॥ सौम्यमूर्त्तिः शुभाकारो मम भर्त्ता भवेदिति। अभिसन्धिञ्न तपसो बुबुधेऽस्या दिवाकरः ॥ ४०॥ शातनं तेजसो मेडद्य क्रियतामिति भास्करः। तञ्चाह विश्वकगमाणं संज्ञायाः पितरं द्विज ॥ ४१ ॥।

४१७ संवत्सरभ्रमेस्तस्य विश्वकर्ममा रवेस्ततः। तेजसः शातगञ्के स्तूयमानश्च दैवतैः ॥४२॥ इति श्रीमार्काण्डेयपुरागो वैवसत मन्नन्तर।७७॥

मार्कगडेय उवाव। ततरतं तुष्टुवुर्देवास्तथा देवर्षयो रविं। वा्तिनीत्यमशेषस्य नैलोक्यस्य समार्गताः ।। १ ॥ देवा ऊचु:॥ नमस्ते ककस्वरूपाय सामरूपाय ते नमः। यजुःस्वरूपरूपाय सास्ान्धामवते नगाः ॥ २ ॥ जानकधामभूताय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिःस्वरूपाय विशुद्धायामलात्मने॥ ३॥ वरिषाय वरेशयाय परस्मै परमात्मने।

ददं स्त्ोचवरं रम्यं श्रतव्यं शरद्धया नरैः। शिप्यो भूत्वा समाधिस्थो दत्वा देयं गरोरपि॥ ५ ॥ न भून्यभूतैः श्रोतव्यमेतत्तु सफलं भवत्। सर्व्वकारणभूताय निष्ठायै जानचेतसां ॥ ६॥ नमः सूर्य्यस्वरूपाय प्रकाशात्मस्वरूपिगो। भारकराय नमर्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः ॥ ७॥ २ ध

४१t मार्कमडेम पुरामं।

सर्व्वरीहेतवे चैव सन्ध्याज्योत्त्राकृते नमः । त्वं सर्व्वमेतङ्गगवान् जगदुङ्गुमता तया ॥ ८॥ क्षमत्याविद्मखिलं ब्रह्माएडं सचराचरं। त्वदंशुभिरिदं स्पृष्टं सव्वें सज्जायते शुचि॥ ई ।। क्रियते त्वत्करैःसार्शाज्जलादीनां पविन्ता। -होमदानादिकी धर्मो नोपकाराय जायते ॥ १० ॥ तावद्यावन्न संयोगि जगदेततदंशुभि: । ऋ चरते सकला ह्येता यजूंष्येतानि चान्यतः ।।११।। सकलानि च सामानि निपतन्ति त्वदङतः। ऋद्मयरवं जगनाध त्वगेव च यजुर्मयः ॥ १२ ॥ यतः साममयश्चैव ततो नाथ नयीमय। त्वमेव त्रह्माशो रूपं परस्वागरमेव च ॥ १३ ॥ मर्त्तामूर्त्तस्त्रथा सूक्ष: सूलरूपस्तथा स्घितः । निमेषकाछादिमयः कालरूपः शायात्मकः। प्रसीद स्वेछया रपं खतेज:गमनं कुरु॥ १४॥ मार्कमईय उवाच। एवं संस्ूयमानसतु देवैदेवर्णिभिस्त्रथा। मुमोच स्वरंतदा तेजस्ेजसां राशिरव्ययः ॥१५॥ यत्तस्य न डायं तेजो भविता तेन मेदिनी। यजुर्मयेनापि दिवं सवर्ग: साममयं रवेः ॥१६ ॥ शातितास्तेजसो भागा ये तष्टरा दश पञ्च च।. त्वट्ट्रैव तेन सर्व्वस्त कृतं भखं महात्मना ॥१७।।

अष्सपतितमोऽध्यायः। ४१९ चक्रं विषणोवसूनाञ्च् शङ्गरस्य सुदारुणा। पावकस्य तथा शक्ति: शिविका धनदस्य च ॥ १८॥ अन्येषाञ्न सुरारीणामख्वाखयुग्ासि यानि वै। यक्षविद्याधराणाञ्च तानि चके स विश्वकत् ॥ १६॥ ततश्च षोडशं भागं विभर्ति भगवान् विभुः । तत्तेजः पञ्दशधा शातितं विश्वकर्रमगा॥ २०॥

दट्टशे तत्र संज्ञाञ्च वडवारूपधारिखीं।।२१ ॥ सा च दृष्टा तमायान्तं परपुंसी विशङ्गया। जगाम संमुखं तस्य प्टष्ठरचसतत्परा ॥ २२॥ ततश्च नासिकायोगं तयोस्तन्न समेतयोः । नासत्यदस्त्रौ तनयावश्वीवत्ञाविनिर्गती॥२३॥ रेतसोऽन्ते च रेवन्तः खड्गी चर्म्मी तनुचधृक्। अश्वारूढ: समुदूतो वासतू रासमन्वितः । २४ ॥। ततः स्वरूपमतुलं दर्शयामास भानुमान्। तस्यैषा च समालोका स्वरूपं मुदमाददे। २५॥ स्वरूपधारिसीच्चेमामानिनाय निज्ञाशयं। संचां भाययीं प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्वारः॥ २६॥ ततः पूर्व्वसुतो योऽस्याः सोsभूद्वैवस्वतो मनुः। द्वितीयञ्च यमः शापाडर्माटष्टिरभृत्सुतः ।२७॥ तृतीयों मां समादाय पादतोऽस्य महीतले। पतिष्यतीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयं ॥ २८।।

४२० मार्केगड़ेय पुरासं।

धर्म्मद्दष्टिर्यतश्चासौ समो मिचे तथाऽहिते। ततो नियोगं तं याम्ये चकार तिमिरापढ़: ॥ २।। यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिनी। अश्विनी देवभिषजौ छती पिच्ा महात्मना॥। ३०॥ गुद्यकाधिपतित्वे च रेवन्तोऽपि नियोजितः । छायासंज्तासुतानाञ्च् नियोग: श्रूयतां मम ॥ ३१॥ पुर्व्वजस्य मनोस्तुल््छायासंत्तासुतोऽग्रजः। ततः सावर्गिकीं संज्ञामवाप तनयो रवेः ॥३२॥ भविष्यति मनुः सोऽपि बलिरिन्द्रो यदा तदा। पनैश्चरो ग्रहाणाञ्ज मध्ये पिच्ा नियोजितः ॥३३॥। तयोस्तृतीया या कन्या तपती नाम सा कुरूं। नृपात्सग्वरणात्युच्तमवाप मनुजेश्वरं॥ ३४॥ तस्य वैवस्वतस्याहं मनो: सप्तममन्तरं। कथयामि सुतान् भूपान्षीन् देवान सुराधियं ।। ३५ ।। इति श्रीमार्केरडेयपुरागे सावर्सिके मन्वन्तरे वैवखतोत्पत्तिनीम॥७८॥

ऊनाशीतितमोऽध्यायः॥

माकरडेय उवाच॥ आादित्या वसवो रुद्रा: साध्या विश्वे मरुदगाः । सृगवोडङ्गिगसश्चाष्टी यब देवगाः साताः॥१।

ऊनाशीतितमोऽध्यायः॥ ४२१

आदित्या वसवो रुद्रा विज्ञेया: कश्यपात्मजाः । साध्याश्च वसवो विश्वे धर्मापुच्गणास्त्रयः ।२॥ भृगोस्तु भगवो देवा: पुञ्ा ह्यद्गिरसः सुताः। एप सर्गश्च मारीचो विज्नेय: सालाताधियः॥३॥ ऊर्ज्जस्वी नाम चैवेन्द्रो महात्मा यत्तभागभुक्। अतीता नागता ये च वर्च्तन्ते सामातञ्त ये॥ ४॥ सर्व्चे ते चिदशेन्द्रास्तु विज्ञेयासतुख्यलक्णा:। सहस्राक्षा: कुलिशिन: सर्व् एव पुरन्दराः ॥५ ॥ मघवन्तो दषा: सर्वे शृद्गिनो गजगामिनः । ते शतक्रतवः सर्व्वे भूताभिभवतेजमः ॥ ६॥ धर्माद्यैः कारगैः शुद्वैराधिपत्यगुशान्विताः । भूतभव्यभवन्नाथाः शृणु चैतच्यं हिज ॥ ७॥ भुर्लोकोडयं स्मृता भूमिरन्तरीचं दिव: स्मतं। दिव्यास्यश्च तथा स्वर्गस्त्ैलोक्मिति गद्यते। ८ू । त्रनिश्चैव वशिष्ठञ्च काश्यपश्च महान्टषिः। गौतमन्न भरद्वाजो विश्वामित्रीऽथ कौशिकः ॥८ । तथैव पञ्चो भगवान्टचीकास्य महात्मनः। जमदग्िस्तु सप्तैते मुनयोऽन तथान्तरे ॥ १० ॥ ईच्चाकुर्नाभगस्चैव घृष्टशर्मातिरेव च। नरिष्यन्तश्च विस्यातो नाभगो दिष्ट एव च ॥ १ १ ॥ कुरूपश्च प्रषध्श्न वसुमान् लोकविश्रुतः। मनोवेवप्वतस्यैते नव पुञ्ाः प्रकीर्तिता: ॥१२॥

४२२ मार्कासडेय पुरामं॥

वैवस्वतमिदं ब्रह्मन् कथितन्ते मयानारं। अस्न् प्रुते नर: सद्य: पठिते चैव सत्तम। सुच्यते पातकेः सव्वेः पुगयञ्न महदम्ृते ॥१३॥ इति श्रीमार्करदेयपुराे सावर्सिके मन्वन्तरे वैवखतकीर्तनं ॥ ७६।

ययशीतितमोऽभ्यायः॥

क्रोषकिरुवाच। स्वायम्भवाद्याः कथिताः सप्तैते मनवो मया। तदन्तरेप ये देवा राजानो मनयर्तथा ॥ १॥ अस्मिन् कल्पे सप्त येऽन्े भविष्यन्ति महामुने। मनवस्तान् समाचच् ये च देवादयश्च ये॥ २॥ मार्कगंडेय उवाच। कथितस्तव सावर्गिा्छायासंनासुतश्च यः। पूर्व्वजस्य मनोरतुख्ः स मनुर्भविताष्टमः ॥३॥ रामो व्यासो गालवश्च दीप्तिमान् कवप एव च। प्यशृङ्गस्तथा द्रोसिस्तन सप्तर्षयोऽभवन्।। ४। सुतपाश्चामिताभाश्च मुख्याश्चैव चिधा सुराः। विंशकः कथिताश्च्ैपां नयणां निगो गयः । ५ । तपस्तपश्च शकथ्य द्युतिर्ज्योतिः प्रभाकरः । प्रभासो दयितो घर्म्मस्तेजोरशश्च वक्रतुः ॥ ६॥

अभीतितमोडयायः। ४२३

दूत्यादिकरतु सुतपा देवानां विंशको गयः । प्रभुर्विभुर्विभामाद्यस्तथान्यो विंशको गयाः ।७। सुराणाममितानान्तु ढृतीयमपि मे शृणु। दमो दान्तो ऋतः सोमो विन्ताद्याश्चैव विंशतिः ॥८॥ मख्या होते समाख्याता देवा मन्वन्तराधिपाः। मारीचस्यैव ते पुच्ाः काश्यपस्य प्रजापतेः ॥॥ भविष्याश्च भविष्यन्ति सावर्गास्यान्तरे मनोः । तेषामिन्द्रो भविष्यस्तु बलिर्वरोचनिर्मने ॥ १० ॥ पाताल आरते योऽद्यापि दैत्यः समयबन्धनः । विरजाश्चार्व्ववीरञ्च निर्म्मोहः सत्यवाक कृतिः ॥ विपावाद्याश्चैव तनयाः सावर्गास्य मनोर्न्पा: ॥११॥ इति श्रीमार्करडेयपुरागे सावर्सके।। ८० ।

दवीमाहातारमा: । ओं नमस्तगिडिकाये।

मार्कबडेय उवाच। सावर्गिाः सूर्य्यतनयो यो मनुः कथ्यतेऽष्टमः। निशामय तदुत्पत्तिं विस्तराद्दतो मम ॥१॥ महामायानुभावेन यथा मन्वन्तराधिपः । .

स बभूव महाभागः सावर्गिस्तनयो रवेः ॥२॥ खारोचिषेऽन्तर पूव्वें चैचवंशसमुङ्गवः । सुरथो नाम राजाऽभूत्समस्ते क्षितिमएडले॥ ३॥ तस्य पालयतः राम्यक् प्रजा: पचानिवौरसान्। बभूवुः शजवो भूपा: कोलाविध्वंसिनस्तथा॥४॥

न्यूनैरपि स तैर्युद्व कोलाविध्वंसिभिर्ज्जितः । ५ ।। ततः खपुरमायातो निजदेशाधिपोऽभवत्। स्राक्रान्तः स महाभागस्ैस्तदा प्रवलारिभिः ॥६॥ आमात्यव लिभिर्दुष्टैर्दुर्बलस्य दुशत्भिः। कोषो वलज्नापहृतं तचापि खपरे ततः ।७॥ ततो मृगयाव्याजेन हृतस्वाग्यः स भूपतिः । एकाकी हयमारुह जगाम गहनं वनं ॥८॥

४२५

स तचाश्रममद्राच्षीह्िजवर्य्यस्य मेधसः । प्रशान्तश्वापदाकीशीं मुनिशिष्योपशोसितं॥ ८ ।। तस्थौ कञ्वित्स कालञ्च मनिना तेन सत्कृतः। इतश्चेतश्व विचरंस्तस्मिन्मुनिवराश्रमे॥१०॥ सोर्रिन्तय तदा ततर ममत्वाकृष्टचेतनः। मत्पच्चः पालितं पूव्वें मया हीनं पुरं हि तत्। मद्ृत्येस्त्ैरसदृ त्तैर्धर्मातः पाल्ते न वा ॥ ११॥ न जाने स प्रधानो मे शूरहस्ती सदामदः। मम वैरिवशं यातः कान् भोगानपलस्यते ॥१२॥ ये ममानगता नित्यं प्रसादधनभोजनैः । अनुद्टत्तिं ध्रुवं तेऽद्य कुर्न्त्यन्यमहीभतां॥१३॥ छसम्यग्व्ययशीलेस्तेः कुर्व्वद्धि: सततं व्ययं। सञ्चजितः सोऽतिदुःखेन घयं कोषो गमिष्यति॥ १४॥ एतच्ान्यच्च सततं चिन्तयामास पार्थिवः। तच विप्राश्चमाभ्यासे वैश्यमेकं ददर्श सः ॥१५॥ स पष्टस्तेन करवं भो हेतुश्चागमनेऽच कः । राशोक दूव कस्सात्वं दुर्गाना इव लच्छसे ॥ १६ । द्त्याकगर्य व चस्तस्य भूपतेः प्रशयोदितं। प्रत्युवाच स तं वैश्यः प्रश्नयावनतो न्टपं ॥ १७। रामाधिर्नाम वैश्योऽहमृत्पन्नो धनिनां कुले। पुञदारैर्निरस्तश्च धनलोभादसाधुभिः ॥१८॥ विहीनश्च धनैर्दारैः पुच्ैरादाय मे धनं। २ न

४२६ मार्या मदेय पुरायां।

वनसम्यागतो दुःखी निरस्तश्चाप्तबन्धभिः। १६॥ सोऽहं न वेदि पुचाणां कुशलाकुशलातिकां। प्रदृत्तिं खजनानाञ्ज दागणाञ्चान संस्थितः।२०। किन्नु तेपां गृहे चेमभच्ेमं किन्तु सागातं। कशन्ते किन्तु सदवसा दुर्वृत्ताः किसु मे सुताः ॥ २१॥ राजोवाच॥ येर्निरस्तो भवाँलुसैः पुत्तदारादिमिर्धनेः। तेषु किं भवतः स्ेहसनुबभ्ाति मानसं ॥ २२ ॥ वैश्य उवाच॥ गवमेतद्यथा ग्राह भवानस्द्गतं वचः। किं करोमि न वभ्नाति मम निष्ठरतां मनः ॥२३॥ यैः सन्त्यन्य पितृस्नेहं धनसुव्यैर्निराछ्तः। पतिश्वजनहार्ईञ्व हार्दि तेप्वेव मे मनः ॥ २४ ॥ किमेतनाभिजानामि जानन्नपि महामते। यत्पेमप्रवसञ्नित्तं विगुशोप्वपि वन्धुपु॥ २५॥ तेपां कृति मे लिःश्वासा दौमनिस्यञ्च जायते। करोमि किं यन्न सनस्तेष्वप्रीतिप निषठुरं॥ २६ ॥ मार्कागड़ेय उवाच। ततस्त्री महितौ विप्र तं मुनिं समुपस्थिती। समाधिर्नाम वैश्योऽसी स च पार्थिवसत्तमः ॥२७॥ कृत्वा तु तो यथान्यायं तथार्हन्तेन संविदं। उपविष्टौ कथाः काश्चिचकतुव्वेश्यपार्थिवौ॥ २८॥

४२३

राजोवाच। भगवंसवामहं प्रष्टुमिच्छाम्येकं वदस्व तत्। दुःखाय यन्ने मनसः स्वचित्तायत्ततां विना॥ २ह॥ मसत्वं सम राज्यस्य राज्याङ्ेष्वन्विलेष्वपि। न्ञानतोऽपि यथान्तस्य किमेतन्मुनिसत्तम॥ ३० ॥ अयञ्न निकृतः पुचैर्दरिमत्यस्तथोजितः। स्वजनेन च संत्यक्स्तेषु हार्ी तथ्ाप्यति ॥ ६१ ॥ गवमेष तथाहञ्त द्वावप्यत्यन्तदुःखिती। दृष्टदोषेऽपि विषये ममत्वाककष्टमानसौ। ३२ । तत्केनैतनाहाभाग यन्मोहो ज्ानिनोरपि। समास्य च भवत्येषा विवेकान्धस्य गूढता ॥ ३३। ऋषिरवाच। ज्ञानमस्ति समस्तस्य जन्तोर्विषयगोचरे। विषयश्च महाभाग साति चैवं पृथक् पृथक् । ६8। दिवान्धा: प्रागिन: केचिद्राचावन्धास्तथापरे। केचिहिवा तथा रात्री प्रासिनस्तुल्यटष्टयः॥ ३५॥ नानिनो मनुजा: मत्यं किन्तु ते न हि केवलं। यतो हि ज्ञानिनः सव्व पशुपक्चिमृगाद्यः ॥ ३६ ॥ न्ानच्च तन्मनुष्यायां वत्तेषां सृगपश्िणां। मनुष्याणाञ्च्र यत्तेपां तुल्यमन्यत्तथोसयो: ॥३७॥ ज्ञानेऽपि सति पश्यैतान् पतगाञक्वावचञ्तुषु। वाममोक्षाहृतानसोहात् पीष्मानानषि छाधा। ३८॥

४२t माफगंडेय पुरागं ।

मानुपा मनुजव्याघ्र साभिलाषा: सुतान् प्रति। लोभात्मत्युपकाराय नन्वेते किं न पश्यसि ॥ ३६ ॥ तथापि ममतावर्त्ते मोहगर्त्ते निपातिताः । महामायाप्रभावेन संसारस्थितिकारिगः ॥ ४० ॥ तन्नात विसयः कार्य्यो योगनिद्रा जगत्पतेः। महामाया हरेश्चैतत्तया संमोह्यते जगत् ॥ ४१ ॥ नानिनामपि चेतांसि देवी भगवती हि सा। वलादाकृष्य मोहाय महामाया प्रयच्छति ॥ ४२ ॥ तया विसृज्यते विश्वं जगदेतच्चराचरं। सैषा प्रसन्ना वरदा न्टणां भवति मुकये॥ ४३॥ सा विद्या परमा मुक्ेहतुभूता सनातनी। संसारबन्धहेतुश्च सैव सव्वेश्वरेश्वरी॥ ४४ ॥। राजोवाच। भगवन् का हि सा देवी महामायेति यां भवान्। ब्रवीति कथमुत्पन्ना सा कर्म्ास्याश्च किं द्विज॥ ४५॥ यत्भावा च सा देवी यत्स्वरूपा यदुङ्गवा। तत्सवैं श्रोतुमिच्छामि त्वत्तो ब्रह्मविदां वर ॥ ४६ ॥ ऋषिगवाच। नित्यैव सा जगन्मूर्त्तिस्तया सर्व्वमिदं ततं। तथापि तत्समत्यत्तिर्ब्बहुधा श्रुयतां मम ॥४७॥ देवानां कार्य्यसिद्र्थमाविर्भवति सा यदा। उत्पन्नेति तदा लोके मा नित्याप्यभिधीयते॥४८॥

४२९

योगनिद्रां यदा विष्पुर्जगत्येकार्सवीकृते। आस्तीर्य्य शेषमभजत् कल्पान्ते भगवान् प्रभु: ॥ ४८ । तदा द्दावसुरौ घोरौ विस्यातौ मधुकैटभौ। विष्णु कर्गामू लोडूतौ हन्तुं ब्रह्माशमुद्यती॥ ५० ॥ स नाभिकमले विष्णो: स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः । दृष्टा तावसरौ चोग्रौ प्रसुप्तञ्व जनारईनं ॥ ५१॥ तुष्टाव योगनिद्रान्तामेकाग्रहृदयस्थितः । विबोधनार्थाय हरेर्हरिनेतऊतालयां ॥ ५२॥ विश्वेशवरों जगद्वाचीं स्थितिसंहारकारिखीं। निद्रां भगवतीं विष्णोरतुलान्तेजसः प्रभुः ॥५३॥ व्र ह्मोवाच। त्वं स्वाहा त्वं स्वधा त्वं हि वषट्कार: स्वरात्मिका। सुधा त्वमचरे नित्ये चिधामाचात्मिका स्थिता॥ ५४॥ ऋई्वमात्रा स्थिता नित्या यानुच्चार्य्याविशेषतः। त्वमेव सा त्वं साविती त्वं देवी जननी परा ॥ ५५ ॥ त्वयैव धार्थ्यते सव्वें त्वयैतत्सृज्यते जगत्। त्वयेतत्पाल्यते देवि त्वमत्स्यन्ते च सर्व्वदा ॥ ५६॥ विहष्टी हष्टिरूपा त्वं स्थितिरूपा च पालने। तथा संहृतिरूपान्ते जगतोऽस्य जगन्मये॥ ५७॥ महाविद्या महामाया महामेधा महास्मृतिः। महामोहा च भवती महादेवी महासुरी॥५८॥ प्रछृतिस्वञ्च सर्व्वस्य गुमचयविभाविनी।

४३० मार्कसडेा पुरागं।

त्वं श्रीस्वमीश्वरी त्वं हीस्वं बुद्धिर्बोधलक्षणा। लज्जा पुष्टिस्तथा तुष्टिस्वं शान्तिः श्ान्तिरेव च॥ ईै० ॥ खङ्गिनी शूलिनी घोरा गदिनी चक्रिगी तथा। शङ्गिनी चापिनी बासभुसुरडीपरिघायुधा॥ ६१॥

परापरामां परमा त्वमेव परमेशवरी ॥ ६२॥ यच्च किञ्वित्कचिद्वस्त् सदसद्वामिविलात्मिक। तस्य सर्व्वस्य या शक्ति: सा त्वंकिं स्तुयसे तदा ॥ ६३॥ यया त्वया जगत्सष्टा गजत्यातात्ति यो जगत्। सोऽपि निद्रावशं नीतः कमवां स्तोतुमिहेश्वरः ॥ ६४॥ विष्ण: शरीरग्रहममहमीशन एव च। कारितास्ते यतोऽतर्वां क: स्तोतुं शक्तिमान् भवेत्॥ ६५्॥ सा त्वमित्यं प्रभावैः खैरदारैदवि संस्तुता। मोहयैती दुराधर्षावसरौ मधुकैटभी॥ ६ई॥ प्रबोधञ्च जगत्ामी नीयतामच्युतो लघु। बोधश्च क्रियतामस्य हन्तुमेतौ महासुरौ॥ ६७॥ ऋषिरुवाच। एवं स्तुता तदा देवी तामसी तन्न वेधसा। विष्णो: प्रबोधनार्थाय निहन्तुं मधुकैटभी॥ ६८॥ नेवास्यनासिकावाह वृदयेभ्यरतथौरमः। निर्गम्य दर्शने तखथी व्रह्ामोन्यतजन्मनः ॥ ६६॥

देवीमाद्दावं -गकाशीतितमोऽध्यायः। ४३१

उत्तस्थौ च जगननाथख्वया मुक्तो जनार्हनः। एकार्गावे हि शयनात्ततः स ददृशे च तौ ॥ ७०॥ मधुकैटभी दुरात्मानावतिवीर्य्यपराक्रमी। क्रोधरक्रेश्षणावत्तुं ब्रह्मागां जनितोद्यमौ। ७१ ॥ मसुत्याय ततस्ताभ्यां युयुधे भगवान् इरिः। पञ् वर्षसहस्त्राणि वाहुप्रहरणो विभु: ॥७२।। तावप्यतिबलोन्मत्ती महाभायाविमोहिती। उक्रवन्तौ वरोऽसात्तो व्रियतामिति केशवं ॥ ७३॥ भगवानुवाच। भवेतामद्य मे तुष्टी मम बध्यावुभावपि। किमन्येन वरेखाच एतार्वाद्टि दतं मम ॥ ७8 ॥ ऋषिरवाच। वञ्च्वताभ्यामिति तदा सर्व्वमापोमयं जगत्। विल्ोक्य ताभ्यां गदितो भगवान् कमलेश्षखः ॥ आवां जहि न यतोर्ववी सलिलेन परिघुता ॥ ७५॥ ऋ षिरवाच॥ तथत्युक्का भगवता शङ्गचक्रगदाभृता। वृत्वा चकेष वै छिन्ने जघने शिरसी तयोः ॥ ७६॥ एवमेषा समुत्पना ब्रह्मणा संस्तुता स्यं। परभावमस्या देव्यास्तु भूयः शृणु वदामि ते ॥७७॥ इति श्रीमार्कग्डेयपुरागे सावर्सिक मन्वन्तरे देवीमाहातोन मधुकेटभबधः । प्१् ॥

४३२

द्यणितितमोडध्याय:।

फषिगवाच।

दवासुरमभूद्युद्दं पूर्गमब्दशतं पुरा। महिषेऽसुराणामधिपे देवानाञ्ज पुरन्दरे॥ १॥ तचासुरैमाहावीरय्येर्देवसैन्यं पराजितं। जित्वा च सकलान्देवानिन्द्रोऽभून्महिपासरः ॥२॥ ततः पराजिता देवाः पद्मयोनिं प्रजापतिं। पुरस्कृत्य गतास्तन यचेशगरुडध्वजी । ३ ॥

चिदशाः कथयामासुदेवाभिभवविस्तरं॥४॥ सूर्य्येन्द्रा मनिलेन्दूनां यमस्य वरुगस्य च। अन्येषाञ्वाधिकारान् स स्वयमेवाधितिष्ठति ॥ ५ ॥ स्वर्गान्निराकृताः सव्व तेन देवगा भवि। विचरन्ति यथा मर्त्या महिपेण दुरात्मना॥ ई॥ एतद्दः कथितं सर्व्वममरारिविचेष्टितं। गरसज्य प्रपन्नाःसो बधस्तस्य विचिन्त्यतां॥७। द्ूत्थं निशम्य देवानां वचासि मधुमूदनः । चकार कोपं शमाथ्च मकुटिकुटीलाननौ ॥८ ॥ ततोऽतिकोपपूर्णस्य चक्रिगो वदनात्ततः । निश्चकाम महत्ेजो ब्रह्मणः शङ्गरस्य च॥ ट ॥

४३३ पन्येषाञ्तैव देवानां शकादीनां शरीरतः । निर्गतं सुमहत्तेजस्तच्चैकं समगच्छत ॥ १०॥ सतीव तेजसः कूटं ज्वलन्तमिव पर्व्वतं। दद्टशुस्ते सुरस्तन् ज्वालाव्याप्तदिगन्तरं॥११॥ अतुलन्तन तन्तेज: सर्व्वदेवशरीरजं। सकस्पं तद्भून्नारी व्याप्तलोकचयं तिविपा ॥ १२ ॥ यदभूच्छामावन्तेज रत्ेना जायत तन्मुखं । याग्येन चाभवन् केशा बाहवो विष्पुतेजसा ॥ १३॥ सौम्येन स्तनयोर्युग्मं मध्यच्चैन्द्रेण चाभवत्। वारुगेन च जङ्गोरु नितम्वस्तेजसा भुवः ॥१४ । ब्रह्मणस्तेजसा पादौ तदङ्ल्योऽर्कतेजसा। वसूनाञ्त कराङ्गुल्यः कौवेरेश च नासिका ॥ १५ ॥ तस्यास्तु दन्ता: सस्ूता: प्राजापत्येन तेजसा। नयनचितयं जन्न तथा पावकतेजसा ॥ १६ ॥ भ्ुवौ च सन्धयोर्तेजः श्रवावनिलस्य च। ऋरन्येषाञ्चैव देवानां समावस्तेजसां शिवा॥ १७। ततः समस्तदेवानां नेजोराशिसमुङ्गवां। तां विलोवय मुदं प्रापुरमरा महिषाहिताः ॥१८॥ भ्रालवं भूलाद्दिनिष्कृष्य ददी तस्यै पिनाकधृक्। चक्ञ्च दत्तवान् कष्ण: रामुत्पाद्य स्वचकतः ॥ १८॥ पङञ् वरुणः शत्िं ददो तस्यै हुताशनः । सारुतो दत्तवांश्चापं वासपूर्णे तथेषुधी॥ २० ॥ २ प

४३४ मार्कमेडेय पुरामां।

वज्जमिन्द्रः समुत्याद्य कुलिशादमराधिपः। ददौ तस्यै सहस्राचो घगटामैरावतादजात्। २१॥ कालदगडादयमो दगडं पाशञ्ाम्वुपतिर्ददौ। प्रजापतिश्वाच्मालान्ददौ ब्रह्मा कमगडलुं । २२॥ समस्तरोमवूपेप निजरश्मोन्दिवाकरः। कालश्च दत्तवान् खड्गं तस्याश्चर्मा च निर्मालं॥ २३॥ क्षीरोदश्चामखं हारमजर च तथाम्बरे। चूडामगिन्तथा दिव्यं कुएडले कटकानि च ॥ २४॥ अरई्वचन्द्रं तथा शुभं के यूरन सव्वबाहुषु। नपुरौ विमलौ तह्वड्वैवेयकमनत्तमं ॥ २५॥ ऋङ्गरीयकरत्नानि समस्ताखङ्गलीपु च । विश्वकर्मा ददौ तस्यै परशुञ्नातिनिर्गालं ॥२६॥ त्पसत्नागय ने करू पासि तथाभेद्यव् दंशनं। अम्बानपङ्कजां मालां शिरस्युरसि चापरां । २७।

हिमवान् वाहनं सिंहं रत्नानि विविधानि च। २८।। ददावनून्यं सुरया पानपाचं धनाधिप: । शेपश्च सर्ल्वनागेगो महामणिविभूषितं । २ ॥ नागहारं ददी तस्य धत्ते यः पृथिवीमिमां। अन्येरपि सरर्देवी भपगौरायधैस्तरथा॥ ३० ॥ समाानिता ननादीच्ेः साट्टहासं मुहगुहः । तस्या नादेन घोरेंग कृकसमापूरितं नमः ॥ ३१॥

४३५

अमायतातिमहता प्रतिशब्दो महानभृत्। चुनुभु: सकला लोका: समुद्राश्च चकग्पिरे॥ ३२॥ चचाल वसुधा चेलुः सकलास् महीधराः। जयेति देवाश्च मुदा तामूचुः सिंहवाहिनीं॥ ३३ ॥

दृद्टा समस्तं संचुन्धं नैलोकाममरारयः॥३४॥

आः किमेतदिति क्रोधादाभाष्य महिपासुरः ॥६५॥ अभ्यधावत तं शब्दमशेषैरसुरैर्व्वृतः। स ददर्श ततो देवीं व्यापलोकनयं तिषा॥ ३६ ॥ पादाक्रान्त्यानतभुवं किरीटोझिखिताम्बरां। शोभिताशेषपातालां धनुर्ज्यानिःस्वनेन तां ॥ ३७॥ दिशो भुजसहस्रेया समन्ताझाप् संख्थितां। ततः प्रवटते युद्धं तथा देव्या सुरद्दिपां ॥ ३८॥ शस्त्रास्त्रैरबहुधा मुक्तैरादीपितदिगनरं। महिषासुरसेनानीश्चिचुराख्यो महासुरः॥३८ ॥

रथानामयुतैः पड्भिरुद ग्राख्यो महासुरः ॥४०॥ सयुध्यतायुतानान्व सहस्रेण महाहनु:। पञ्नाशङ्गित्त नियुतैरसिलोमा महासुरः ॥ ४१॥ अयुतानां शतैः षड्भिर्व्वास्कलो युयुधे रगे। गजवाजिसहस्त्रोघैरनेकैः परिवारितः ॥४२॥

४३६ मार्कमडेय पुराणं।

दृतो रथानां कोध्ा च यद्े तरिमन्नयुध्यत।

युयुध संयुग तच रथानां परिवारितः । अन्ये च तचायतशे रथनागहयैर्दताः॥४४॥ ययुधुः संयुगे देत्या सह तन महासुरा: । कोटिकोटिसह सैस रघानां दन्तिनान्क्ा ॥ ४५ ॥ हयानान्च दृतो युद्दे तज्ाभून्महिपासुरः।

युयुधुः संयगे देवा खड्गैः परशुपट्टिशैः। केचिच्च चिश्षिपः शक्तीः केचित्याशांरथापरे। ४७। देवीं खड्गप्रहारैरतुते तां हन्तुं प्रचकमुः । सापि देवी ततस्त्ानि शस्तरागयस्त्रासि चसिडका ॥ ४८ । लीलयैव मचिच्छेद निजशस्त्रारत्नवर्षिणी। त्रप्रनायस्तानना देवी सतूयमाना सरर्पिभि: ।। ४८ ।। मुमोचासुरदेहेपु शस्त्रा गयस्त्रासि चेश्वरी। सोऽपि क्रुद्गो धुतशटो देव्या वाहनकेशरी॥ ५० ॥ चचारासुरसैन्येषु वरनेष्विव हुताशनः । निश्वासान्गुमचे यांश्च युध्यमाना रसेडम्बिका॥ ५१ ॥ त एव सदः समाता गणाः शतसहसथः । युयुधुस्ते परशुभिर्भिन्दिपालासिपद्टिै: ॥ ५२ ॥

अवाढयन्त पट हान् गमा: शङ्गांस्तथापरे॥५३ ॥

देवीमाहामं-दशीतितमोऽध्यायः॥

मृद्द्गांश्न तथैवान्ये तस्मिन् युद्दमहोत्सवे। ततो देवी निशूलेन गदया शकिटष्टिमिः ॥५४॥ खड्गादिभिश्च शतशो निजधान महासुरान्। पातयामास चैवान्यान् घमाटाखनविमोहितान। ५५ ॥ असुरान् भुवि पाशेन वद्ढा चान्यानकर्पत।

विषोधिता निपातेन गदया भवि शेरते। वेभश्च केचिद्रधिरं मषलेन सृशं हता: ॥५७॥ केचिन्निपातिता भूमी मिन्ना: शूलेन वक्टसि। निरन्तरा: शरौघेन वृताः केचिद्रसाजिरे॥ ५८॥ सेनानकारिख: प्रामान्मुमुचस्त्रिदशारईनाः।

शिरांसि पेतुरन्येषामन्ये सध्ये विदारिताः । विच्छिन्नजङ्घासवपरे पेतुकर्व्वां महासुराः ॥ ६०॥ एकवाह्वश्षिचरणाः केचिदेव्या द्विधाछताः। छ्विन्नेऽपि चान्ये शिरसि पतिता: पुनरुस्धिताः ॥ ६१॥ कबन्धा युयुधुदव्या गहीतपरमायुधाः । नन्नतुञ्चापरे तत युद्धे तूर्थ्यलयाश्रिताः ॥ ६२॥ कवन्धाञ्छिन्नशिरसः खड्गशतुष्टिपारयः। तिछ तिष्ठेति भापन्तो देवीमन्ये महासरा: ॥ ६३॥ पातितै रथनागाश्वैरसुरैश्च वसुन्धरा। सगम्या साडभवत्तच यत्राभूतय महारग: ॥ ई४ ॥

४३t मार्फमडेय पुरायां॥

शोसितौघा महानद्यः सद्यस्तव विसुसवुः। मध्ये चासुरसैन्यस्य वारणासुरवाजिनां॥ ६५ ॥

निन्ये शयं यथा वह्िस्तृगदारुमहाचयं॥ ६६॥ स च सिंहो महानादमुत्सृजन् धुतकेशरः। शरीरेग्योऽमरारीणामसूनिव विचिन्वति ॥ ६७॥ देव्या गसैश्च तैस्तन छतं युदं तथाडसुरैः। यथेपान्तृतुषदवाः पुप्पृष्टिमुचो दिवि ॥ ६८॥ इति श्रीमार्कगडेयपुराशे सावर्सिके मन्वन्तरे देवीमाहातम्ये गदिषासर रन्यबघ:। ८२॥

सशीतितमोऽधयाय:।

फषिगवाच॥ निह्न्यमानं तत्सैन्यमवलोक महासुरः। सेनानीश्चिक्षरः कोपादयो योडडमथाम्बिकां॥१॥ स देवीं शरवर्पस ववर्ष समरेऽसुरः। यथा मेरुगिरे: शृङ्धं तोयवर्पेण तोयदः ॥ २ ॥ तस्य च्छित्वा ततो देवी लीलयैव शरोकरान्। जघान तुरगान् वाणैर्यन्तारज्वैव वाजिनां॥ ३॥ चिच्छेद च धनुः सदो ध्वजन्वातिसमुच््ितं। विष्याय चैव गाचेपु छिनधन्वानगाशुगैः ॥8॥

४३९

स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः। अभ्यधावत तां देवीं खड्गचर्ममाधरोऽसुरः॥५ू॥ सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्षपधारेश मूर्द्दनि। आाजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान् ॥ ६॥ तस्या: खङ्गो भुजं प्राप्य पफाल न्टपनन्दन। ततो जग्राह शूलं स कोपादरुसलोचन: । ७। चिच्ेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासरः। जाज्वल्यमानन्तेजोभीर विविम्बमिवाम्बरात् ॥८॥ दृष्षा तदापतच्छलं देवी शूलममुञ्चत। तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासरः ॥ । हते तसिन्महावीर्य्ये महिषस्य चमूपतौ।

सोऽपि शक्तिं ममोचाध देव्यास्तामम्विका द्रुतं। हंकाराभिहतां भूमौ पातयामास निप्पुभां ।११॥ भग्नां शत्रिं निपतितां हष्दा क्रोधसमन्वितः। चिश्षेप चामरः शूलं वागेस्तदपि साच्छिनत् ॥ १२॥ ततः सिंहः समत्पत्य गजकुम्भान्तरस्थितः । बाहुयुद्देन युयुधे तेनोचेस्तिद्शारिगा॥१३॥ सुध्यमानौ ततस्त्ी तु तस्मानागान्महीं गती। युयुधातेऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारूणैः ॥१४॥ ततो वेगात् खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिया। करप्रहारेस शिरञ्चामरस्य पृथक् हतं ॥ १५ ॥

४४० मार्फमडेग पुरागां॥

उदग्रश्न रगे देव्या शिलादृक्षादिभिर्हतः। दन्तमुष्टितलैथ्षैव करालश्च निपातितः ॥१६। देवी क्रुद्दा गदापातैश्नर्सायामास चोड्तं। वास्कलं भिन्दिपालेन वागैस्ताम्रं तथान्धकं ॥१७॥ उग्रास्यमुग्रवीर्थ्यञ् तथैव च महाहनुं। चिनेवा च चिशूलेन जघान परमेश्वरी॥१८ ॥ विडालस्यासिना कायात् पातयामास वे शिरः। दुर्द्वरं दुर्गाखञ्तोभौ शरैर्निन्ये यमचयं॥ १८॥ एवं संक्षीयमाणे तु खसैन्ये महिषासुरः। माहिषेस स्वरूपेण चासयामास तान् गणान्॥ २०॥

लाङ्गलताडितांय्ान्यान् शृङ्गाम्याच्त विदारितान्॥२१॥ वेगेन कांश्चिदपरान्नादेन खमगोन च। निश्चासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले ॥ २२ ॥ निपात्य प्रमथानीकसभ्यधावत सोडसुरः। सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपञ्चक्रे ततोऽम्बिका ॥ २३॥ सोऽपि कीपान्हावीर्य्यः चुरक्षगामह्ीतलः। शुद्गाभ्यां पर्व्वतानचांश्चिक्षेप च ननाद च।। २४। वेगभ्रमसविच्ुगा मही तस्य व्यशीर्यत। लाङ्गूलेनाइतश्चान्चिः पावयामास सर्व्वेतः।।२५।। धुतशुङ्गविभिन्नाथ्च खएडखएडं ययुर्धनाः । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसोऽचलाः ॥२६॥

देवीमा हात्म्यं-ययशीतितमोऽध्यायः ।। ४४१

दूति क्रोधसमाध्मातमापतन्तं महासुरं। दष्ट्ा सा चशिडका कोपं तद्दधाय तदाकरोत् ॥२७॥ सा चित्ता तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरं। तत्याज माहिषं रूपं सोsपि बड्ो महामृधे ॥२८॥ ततः सिंहोऽ्भवत्सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः। छिनत्ति तावत् पुरुषः खङ्गपासिरदृश्यत ॥ २६ ॥ तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद शायकैः । तं ग्वङ्ग चर्म्मणा माड्वे ततः सोडभून्महागज: । ६० ॥ करेश च महासिंहं तञ्व्वकर्ष जगज्ज च। कषतस्तु करन्देवी खङ्गेन निरछन्तत। ३१ ॥ ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः। तथैव शोभयामास चैलोकां सचराचरं ॥ ३२ ॥ ततः क्रुद्धा जगन्माता चषिडका पानमुत्तमं। पपौ पनः पुनश्चैव जहासारूसलोचना ॥ ३३॥ ननई चासरः सोडपि बलवीर्य्यमदोद्वतः। विषाणाभ्याञ्च चिक्षेप चसिडकां प्रति भूधरान्॥३४॥ सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्सयन्ती शरोत्करैः। उवाच तं मदोड्कूतमुखरामाकुलाश्षरं ।३५। देवुवाच। गज्ज गर्ज्ज दगां मूढ मधु यावत् पिवाम्यहं। मया त्वयि हतेऽ्चैव गर्ज्जिष्यन््याशु देवताः ॥३६॥ एवमुक्ा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरं।

४४२ मार्फमडेव पुरायं।

पादेनाक्रम्य करठे च गूलेनैनमताव्यत् ॥३७॥ ततः सोडपि पदाकान्तस्त्रया निजमुखात्ततः । ऋद्वनिष्कुान्त सवाति दव्या वीर्य्येण संदतः ॥३८। अद्वनिष्कान्त एवासौ युध्यमानी महासुरः। तथा महासिना देव्या शिरश्छ्वत्वा निपातितः ॥३६।। ततो हाद्ावृतं सव्वें दैत्यसैन्यं ननाश तत्। प्रहर्षश्व परं जग्मः सकला देवतागखाः ॥ ४० ॥ तुष्टुवुस्तां सरा देवीं सह दिव्दैर्मा हर्षिभिः। जगुर्गन्धर्व्वपतयो नन्तुश्चाममरोगयाः ।। ४१ ॥ इति श्रीमार्करडेयपुरामो सावर्सिके मन्वन्तर देवीमाहात्म्ये महिषासरवध्: । ८ ३ ।

ऋषिरवाच। शकादयः सुरगणा निहतेऽ्रतिवीर्य्ये तम्िन् दुरात्मनि सरारिवले च देव्या। तां तुष्टुवुः प्रगतिनम्रशिरोऽधरांसा वाम्भि: प्रहर्षपुलकोज्गमचारूदह्ाः ॥ १ ॥ देव्ा यया ततमिदं जगदात्शत्ता निःशेषदेवगमाशक्तिसमू हमूर्च्या।

४४३

तामम्बिकामखिलदेवमह षिपूज्यां भत्नवा नताः सम विद्धातु शुभानि सा नः ॥ २॥ यस्या: प्रभावमतुलं भगवाननन्तो ब्रह्मा हरश्च न हि वक्ुमलं बलञ्च।

नाशाय चाशुभभयस्य मतिं करोतु ॥३ ॥ या श्रीः स्वयं मुर्ातनां भवनेष्वलच्भी: पापात्मनां कृतधियां हृदयेषु बुद्धि: । श्रद्वा सतां कुलजनप्रभस्य लज्जा तां त्वां नता: स्म परिपालय देवि विशवं॥ ४॥ किं वर्सयाम तव रूपमचिन्त्यमेतत्

किञ्ाहवेषु चरितानि तवाति यानि सव्वष देव्यसरदेवगसादिकेषु॥ ५ ॥ हेतुः समस्तजगतां चिगुसापि दोषै- न जायसे हरिहरादिभिरप्यपारा। सर्व्वाश्रयाखिलमिदं जगदंशभूत- मव्यालता हि परमा प्रकृतिस्वमाद्या ॥ ६॥ यस्या: समस्तसुरता समुदीरगोन तृप्तिं प्रयाति सकलेषु मखेषु देवि। स्वाहासि वे पितृगसस्य च तृप्तिहेतु- रुच्ार्थ्यस्े त्वमत एव जनैः खधा च । ७॥

४४४ मार्कगदेश पुराणं ।

या मुक्तिहेतुरविचिन्त्यमहाव्रता च अभ्यस्यसे सनियतेन्द्रियत्त्वसारैः । मोक्षार्थिभिर्मु निभिर स्तममस्तदोषै- र्व्विद्यासि सा भगवती परमा हि देवि ॥ ८॥ शब्दात्मिका सुविमलर्ग्यजुपां निधान- मुन्ीतरम्यपद पाठवताञ्च साम्ां। देवी चयी भगवती भवभावनाय वार्त्ता च सर्व्वजगतां परमार्त्तिहन्त्री ॥८ । मेधासि देवि विदिताखिलशास्त्रसारा दुर्गासि दुर्गभवसागरनौरमङ्गा। श्री: कैटभारि हृद्यैकक्वताधिवासा गौरी त्वमेव शशिमौलिकृतप्रतिष्ठा॥ १०॥ ईपत्सहा सममलं परिपूर्गा चन्द्र- विम्बानुकारि कणकोत्तमकान्ति कान्तं। अत्यद्गुतं प्रहतमाप्तरुषा तथापि वत्नं विलनोक्य सहसा महिषासुरेय॥ ११ ॥ दष्टा तु देवि कुपितं भृकुटीकगल- मुदच्छ शाङ्गसटृशच्कवि यनन सदः। प्राणान्मुमोच महिषस्तदतीव चिचं कैर्जीव्यते हि कुपितान्तकदर्शनेन ॥ १२॥ देवि प्रसीद परमा भवती भवाय सदो विनाशयसि कोपवती कुलानि।

.

४४५

विन्ञातमेतदधुनैव यदस्तमेतन्नीतं बलं सुविपुलं महिषासरस्य ॥ १३॥ ते समाता जनपदेष धनानि तेषां तेषां यशांसि नच सीदति धर्मावर्गः । धन्यास्त एव निमृतात्मजमृत्यदारा येषां सदाभ्युदयदा भवती प्रसन्ना ॥ १४ । धर्म्याषि देवि सकलानि सदैव कर्मा- रयत्याट्टतः प्रतिदिनं सुकृती करोति। स्वर्ग प्रयाति च ततो भवतीप्रासादा- त्ोकचयेऽपि फलदा ननु देवि तेन । १५ ॥ दुर्गे स्मृता हरमि भीतिमशेषजन्तोः स्वस्थैः स्मृता मतिमतीव शुभान्ददासि। दारिघ्दुःखभयहारिसि का त्वदन्या सर्व्वोपकारकरणाय सदार्द्रचित्ता॥ १६ । एभिर्हतैर्जगदुपैति सुखं तथैते कुर्व्वन्तु नाम नरकाय चिराय पापं। संग्राममृत्युभधिगम्य दिवं प्रयान्तु मत्वेति नूनमहितान् विनिहंसि देवि॥१७॥ दृष्टव किन्न भवती प्रकरोति भर्म सर्व्वासुरानरिषु यत् प्रहिशोषि शस्त्रम्। लोकान् प्रयान्तु रिपवोऽपि हि शस्त्रपूता दूत्थं मतिर्भवति तेष्वपि तेऽतिसाध्वी॥१८॥

४४६ मार्याराडेय पुरायं। खङ्गप्रभानिकर विष्फ़र सैस्तथोगै: शू लाग्रकान्तिनिव ह्ेन दशोऽसरायां। यन्नागता विलयमंशुमदिन्दुखएड- योग्याननं तव विलोकयतां तदेतत्॥ १६ ॥ दुर्द्त्तरत्तशमनं तव देवि शीलं रूपं तथैतदविचिन्त्यमतुल्यमन्येः । वीर्य्यच्च हन्तृ हृतदेवपराक्रमाखां वैरिष्वपि प्रकटितेव दया त्वयेत्थं । २०॥ केनोपमा भवतु तेऽस्य पराक्रमस्व रूपञ्च शत्रभयकार्य्यतिहारि कुच। चित्ते कृपा समरनिष्ठरता च टष्टा त्वय्येव देवि वरदे भुवननयेऽपि।। २१॥ चैलोका मेतदखिलं रिपुनाशनेन ातं त्वया समरमर्द्नि तेऽपि हत्वा। नीता दिवं रिपुगणा भयमप्यपास्त-

शूलेन पाहि नो देवि पाहि खङ्गेन चाम्बिके। घसटास्वनेन नः पाहि चापज्यानिस्वनेन च । २३॥ प्राच्यां रक्ष प्रतीच्याञ्व चिडके रक्ष दक्षिये। आामगोनात्मशूलस्य उत्तरस्यान्तथेश्वरि॥ २४। सौम्यानि यानि रूपानि चैलोक्े विचरन्ति ते। यानि चात्यर्थंघोराणि तै रचास्मांस्तथा भुवं ।२५॥

४४७

खङ्गशूलगदादीनि यानि चाखवाशि तेऽम्बिके। करपल्नवसङ्गीनि तैरस्मान्रक्ष सर्व्वतः ॥२६॥ ऋषिरवाच । एवं स्त्ुता सरर्दिव्येः कुसमैर्नन्दनोङ्गवैः। अर्च्चिता जगतां धाची तथा गन्धानलेपनैः ॥२७॥ भन्नधा समस्तैस्त्रिद गैर्दिव्यैर्धूंपैस्तु धूपिता। प्राह प्रसादसमुखी समस्तान् प्रसातान् सुरान् ॥ २८॥ देवुवाच। व्रियतां चिदशाः सव्व यदसात्तोऽभिवाञ्छितं। ददाम्यहमिति प्रीत्या स्त्रवैरेभि: सुपूजिता ॥ २८। देवा ऊच:॥ भगवत्या कृतं सव्ें न किञ्विद्वशिष्यते। यद्यं निहृतः शचुरस्माकं महिषासुरः ॥ ३०॥ यदि वापि वरो देयस्वयास्माकं महेश्वरि। संस्मृता संम्मृता त्वन्नो हिंसेथा: परमापदः ॥ ३१॥ यश्च मर्त्यःस्तरवैरेभिख्वां स्तोष्यत्यमलानने। तस्य वित्तर्ा्िविभवैर्धनदारादिसम्पदा। दद्गयेऽस्मत्पसन्ना त्वं भवेथाः सर्व्वदाम्बिके ॥ ३२ ॥ ऋषिसवाच॥ पूति प्रसादिता देवैर्जगतोऽर्थे तथात्मनः । तथेत्युक्का भद्रकाली बभ्वान्तहिंता नृप॥ ३३॥ दूत्येतत्कथितं भूप सम्भूता सा यथा पुरा।

४४t मार्कगडेय पुरागं। देवी देवशरीरेभ्यो जगच्यहितैषिणी॥ ३४॥ पुनश्च गौरीदेहा सा समुद्ूता यथाभवत्। वधाय दुष्टदैत्यानां तथा शुस्भनिशुभ्भयोः ॥३५॥ रक्षणाय च लोकानां देवानामुपकारिसी। तच्छृणुष्व मयाख्यातं यधावत्कथयामि ते ॥ ३६ ॥ इति श्रीमार्केगडेयपुरागे सावर्गिके मन्वन्तरे देवीमाहातम्ये महिषासर- बधः ममापः॥८४ ।

फ मिगवाच। पुरा शुम्निशुआाभ्यामसुराभ्यां शचीपतेः। चैकोकं यज्रभागास्च हृता मदवलाशरयात्॥१॥ तावेव सूर्य्यतां तद्ददधिकारं तथैन्दवं। कौवेरमथ याग्यच्ज चक्राते वरुसास्य च ।।२। तावेव पवनद्िंञ् चकतुर्व्वहिकर्गा च। ततो देवा विनिर्धूता अष्टराज्याः पराजिताः ॥३॥ हृताधिकारास्त्रिद शास्ताभ्यां सव्वे निराकृताः। महामुराभ्यां तां देवीं संसारन्त्यपराजितां॥ ४॥ त्वयाग्याकं वरो दत्तो यथापत्म स्मृताखिलाः। भवतां नाशयिष्यामि तत्श्सात् परमापदः । ५ू ।

दवीमाहातान-पचाभीतितमोज्ध्याय: । ४४ ९

इूति कृत्वा मतिं देवा हिमवन्तं नगेश्वरं। जग्मस्तन ततो देवीं विष्णुमायां प्रतुष्टवुः ॥६॥

देवा ऊच:। नमो देव्ये महादेव्यै शिवायै सततं नमः। नमः प्रहत्ये भद्राये नियता: प्रणताः सतां॥७ रौद्रायै नमो नित्यायै गौर्य्ये धाच्यै नमो नमः। ज्योतसायै चेन्दुरूपिरयै सुखायै सततं नमः॥८॥ कल्याएये प्रणता टद्ये सिद्ै कर्मो नमो नमः। नैर्चत्यै भूभृतां लच्चौर शर्व्वागयै ते नमो नमः ॥ ६ ॥ दुर्गायै दुर्गपारायै साराये सर्व्वकारिगयै। ख्ात्यै तथैव कृष्णायै धूम्नायै सततं नमः ॥ १० ॥ अतिसोम्यातिरौद्रायै नतास्तस्यै नमो नमः। नमो जगत्प्रतिष्ठायै देव्ये कृत्यै नमो नमः ॥११॥ या देवी सर्व्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता। नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्त्स्यै नमो नमः ॥१२॥ या देवी सर्व्वभूतेपु चेतनेत्यभिधीयते। नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१३॥ या देवी सर्व्वभूतेषु बुद्धिरुपेष संस्थिता । नमस्तस्यै नमस्तख्ै नमस्तस्यै नमो नमः ॥१४॥ या देवी सर्व्वभूतेषु निद्रारूपेग संस्थिता। ममस्तसै नमस्तष्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥॥ १५॥ २ ब

840 मार्कगइ़य पुरायं।।

या देवी सर्व्वभूनेषु चुधारूपेय संस्थिता। नमस्तव्सै नमस्तस्यै नमस्तव्वै नमो नमः ॥१६॥ या देवी सर्व्वभूतेषु छायारूपेण संस्थिता। नमस्तस्टी नमस्तव्यै नमस्तसै नमो नमः ॥१७॥ या देवी सर्व्वभृतेषु शक्तिरुपेय संस्थिता। नमस्त्यै नमस्तस्सै नमस्तखै नमो नमः ॥१८॥ या देवी सर्व्वरभूतेष तृप्णारूपेय संस्थिता। नमस्तष्यै नमस्तसै नमस्त्रस्यैं नमो नमः ॥ १६॥ या देवी सर्व्वभूतेषु क्षान्तिरुपेण संस्थिता। नमस्तव्ये नमस्तस्यै नमस्तसै नमो नमः ॥ २०॥ या देवी सर्व्वभूतेषु जातिरुपेय संस्थिता। नमस्तस्यै नमस्तव्यै नमस्तस्ै नमो नमः ॥ २१॥ या देवी सर्व्वभूतेष लज्जारूपेण संस्थिता। नमस्त्रस्यै नमस्तव्ै नमस्तसै नमो नमः ॥ २२ ॥ या देवी सर्व्वभूतेपु शान्तिरुपेय संस्थिता। नमस्तखे नमस्तसै नमस्तखै नमो नमः ॥२३॥ या देवी सर्व्वभूतेपु श्रद्धारूपेण संस्थिता। नमस्तष्यै नमस्तवयै नमस्तस्यै नमो नमः॥२४॥ या देवी सर्व्वभूतेषु कान्तिरुपेण संस्थिता। नमस्तस्ौ नमस्तखै नमस्तखै नमो नमः ॥ २५॥ या देवी सर्व्वभूतेषु लक्ष्ीरूपेण संस्थिता। नमस्तरयै नमस्तस्सै नमस्तथ्यै नमो नमः ॥ २६॥

849

या देवी सर्व्वभू तेषु एत्तिरूपेण संस्थिता। नमस्तस्ये नमस्तव्यै नमस्तस्ये नमो नमः ॥२७॥ या दवी सर्व्वभूतेए स्गुतिरुपेस संस्थिता। नमस्तस्यै नमस्तम्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥ २८ ॥ या देवी सर्व्वभूतेषु दयारूपेण संस्थिता। नमस्तस्यै नमस्तम्यै नमस्तव्यै नमी नमः ॥ २८ ॥ या देवी सर्व्वभूतेष तट्टिरुपेण संस्थिता। नमस्तस्ये नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥ ३० ॥ या देवी सर्व्वभूतेषु मातरूपे संस्थिता। नमस्तस्ये नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः ॥३१॥ या देवी सर्व्वभूतेष भ्रान्तिरुपेण संस्थिता। नमस्त स्ये नमस्तस्यै नमस्तम्ये नमो नमः ॥३२॥ दृन्द्रियागामधिष्ठात्री भूतानाव्बाखिलेपु या। भूतेपु सततं तस्ये व्याप्तिदेव्ये नमो नमः ॥३३॥ चितिरपेण या लत्समेतझाप्य स्थिता जगत्। नमस्तस्यै नमस्तम्ये नमस्तस्यै नमो नमः ॥३४॥ स्तुता सुरैः पूर्व्वमभीष्टसंश्रयात् तथा सुरेन्द्रेश दिनेपु सेविता। करोतु सा नः शुभहेतुरीखरी शुभानि भद्रान्यभिद्दन्तु चापदः । ३५.। या साम्पतं चोद्तदैत्यतापितै- रस्माभिरीशा च सुरैर्नमस्यते।

४५२ मार्थरद्वेय पुरागां।

या घ स्मृता सत्श्षसामेव इन्ति नः सर्व्वापदो भक्तिविनम्र्रमूर्तिमि: ॥३६ । सषिययाप । एवं स्तवादियुक्ताना देवानां तव पार्व्वती। सातुमभ्याययी तोये जाहव्या नृपनन्दन ॥ ३०। साड ब्रवीत्तान् सुरान् सभुर्भवद्धि: स्नूयतेऽच का। शरीरकोषतश्चास्याः समुद्ूताम्वीच्छिवा ॥ ३८ ॥ स्त्रोनं ममैतत्कियते शुभ्भदैत्यनिराकृतैः। देवैः समेतैः समरे निशुम्भेन पराजितैः ॥ ३८॥ शरीरकोपाद्य तस्या: पार्वत्या निःसृताम्विका। कीपिकीति समस्तेयु ततो लोकेष गीयते॥ ४० ॥ तस्यां विनिर्गतायान्त कृष्णाभूत्सापि पार्वती। कास्निकेति समाख्याता हिमाचलकृताश्रया।। ४१। ततोऽम्बिकां परं रूपं विभ्राणं सुमनोदरं। ददर्श चएडो मएडश्च भृत्यौ गुभ्भनिशुसयो: ।४२॥ नाभ्यां शुम्भाय चाखवाता अ्र्प्रतीव सुमनोह्रा। काप्यास्ते स्त्री महाराज भासयन्ती हिमाचलं ॥ ४३। नैव तादक् क्वचिद्रपं दष्टं केनचिदुत्तमं। नायतां काप्यसौ देवी शृह्यतान्वासरेखर। ४४ । सोरत्नमतिचार्ववङ्गी योतयन्ती दिशस्त्विया। सा तु तिष्ठति दैत्येन्द्र तां भवान् द्रष्ट्मति ॥ ४५॥ यानि रत्नागि मसयो गजाश्वादीनि वे प्रंभो।

४५३ वैलोको तु समस्तानि साम्प्रतं भान्ति ते गहे॥ ४६ ॥ ऐरावतः समानीतो गजरत्नं पुरन्दरात्। पारिजाततरुञ्चायं तथैवोचजैःश्रवा हयः ॥४७॥ विमानं हंससंयक्तमेतत्तिष्ठति तेऽ्ङ्गने। रत्नभूतमद्दानीतं यदासीद्वेधसोऽङुतं ।४८॥ निधिरेष महापम्मः समानीतो धनेशवरात्। किञ्जल्किनीं ददौ चाब्धिर्मालामम्लानपङ्गजां ।४८॥ छचन्ते वारुगं गेहे काश्वनस्रावि तिष्ठति। तथायं स्यन्दनवरो यः पुरासीत् प्रजापतेः ॥५ू०॥ मृत्योकत्कान्तिदा नाम शक्तिरीश त्वया हता। पाश: सल्लिलराजस्य भ्रातुस्तव परिग्रहे॥ ५१ ॥ निशुमास्याव्धिजाताश्च समस्ता रत्नजातयः। वहिरपि ददी तुभ्यमग्निशौचे च वाससी॥ ५२॥ एवं दैत्येन्द्र रत्नानि समस्तान्याहृतानि ते। स्त्रीरत्नमेषा कल्याणी त्वया कस्मान्न गृह्यते।। ५३। पषिरुवाच । निशम्येति वचः शुम्भः स तदा चएडमएडयोः। प्रेषयामास सग्रीवं दूतं देव्या महासुरं ॥ ५४ ॥ दूति चेति च वक्तव्या सा गत्वा वचनान्मम। यथा चाभ्येति संग्रीत्या तथा कारय्यं त्वया लघ॥५ू५ ॥ स तत्र गत्वा यत्रास्ते शैलोदेशेऽतिशोभने। सा देवी तां ततः प्राह क्षष््णं मधरया गिरा ॥ ५ू६॥

४५४ मार्कमडेय पुरागां ।

दूत उवाच । देवि दैत्येशर: ूम्स्वैलोके परमेश्वरः। दूतोऽहं प्रेषितस्त्रेन त्वत्सकाशमिहागतः ।५७।। अव्याहतान्ः सर्व्वामु यः सदा देवयोनिषु। निर्ज्जिताखिलदैत्यारिः स यदाह ऋृणुष्व तत्॥ ५ू८॥ मम चैलोकमखिलं मम देवा वशानुगाः। यज्रभागानहं सर्व्वानुपाश्नामि पृथक् पृथक् ॥ ५ूट ॥ वैलोके वररन्नानि मम वश्यान्यशेषतः । तथैव गजरत्नानि हृत्वा देवेन्द्रवाहनं ॥ ई० ॥ क्षीरोद मधनोङ्गृतमशरत्नं ममामरैः। उच्जैःअवससंनं तत्मणिपत्य समर्पितं ॥ ६१॥ यानि चान्यानि देवेषु गन्धव्व सूरगेष च। रत्नभूतानि भूतानि तानि मय्येव शोभने ॥ ६२॥ स्त्रीरत्नभूतां त्वां देवि लोके मन्यामहे वयं। सा त्वमस्मानुपागच्छ यतो रत्नभुजो वयं ॥ ६३ ॥ मां वा ममानजं वापि निशुमामुरुविक्रमं। भज त्वं चञ्चलापाङ्गि रत्नभूतासि वै यतः ॥ह४॥ परमैश्वर्य्यमतुलं प्राश्यसे मत्परिग्रहात्। एतड्दुद्या समालोच्य गत्परिग्रहतां व्रज ॥ ६५ ॥ ऋषिरुवाच। दत्युक्ता सा तदा देवी गभ्भीरान्तःस्मिता जगी। दुर्गा भगवती भद्रा ययेदं धार्य्यते जगत् ॥ ६६॥

844

देवुवाच। सत्यमुत्तं त्वया नाच मिथ्या किञ्वितवयोदितं। वैलोक्याधिपतिः शुभ्भो निशुसाश्चापि ताटशः ॥ ६७। किं त्वच यत्प्रतिज्ञातं मिथ्या तल्कियते कथं। स्रूयतामल्पबुद्धित्वात् प्रतिज्वा या कृता पुरा ॥ ई८॥ यो मां जयति संग्रामे यो मे दपें व्यपोहति। यो मे प्रतिबलो लोके स मे भर्त्ता भविष्यति ॥ ६६॥ तदागच्छतु शुमभोऽन निशुम्भो वा महासरः। मां जित्वा किश्चिरेखाच पाणिं एृक्षात मे लघ ॥ ७०॥

दूत उवाच। अवलिनिप्तासि मैवं त्वं देवि ब्रूहि ममाग्रतः। चैलोको कः पुमांस्तिष्ठेदग्रे शुस्भनिशुस्योः ॥ ७॥ ऋपन्येषामपि दैत्यानां सव्व देवा न वै युधि। तिष्ठन्ति संमुखे देवि किं पुनः स्त्री त्वमेकिका ॥७२॥ इून्द्राद्याः सकला देवास्तस्थुर्येषां न संयुगे। शूम्भादीनां कथन्तेषां स्त्री प्रयास्यसि संमखं ॥ ७३॥ सा त्वं गच्छ मयैवोक्ता पार्शें शुम्भनिशुभ्भयोः। केशाकर्षसनिर्धूतगौरवा मा गमिष्यसि।७४॥ देवुवाच। एवमेतदली शुभभो निशुभ्भश्चातिवीर्य्यवान्। किं करोमि प्रतिच्वा मे यदनालोचिता पुरा। ७५॥

४५६ मार्फगडेय पुरायं:

स त्वं गच्छ मयोतन्ते यदेतकर्व्वमादृतः । तदाचक्वासुरेन्द्राय स च युक्तं करोतु यत् । ७६। इति श्रीमार्कराइयपुरगे सावर्सिक मन्चन्तरे देवीमाछ्ातम्ये देवा दूस- संवाद: ८५ ।

ऋषिरवाच। दूत्याकगर्य वचो देवाः स दूतोऽमर्षपूरितः । समाचष्ट समागम्य दैत्यराजाय विस्तरात्॥ १॥ तस्य दूतस्य नद्दावमाकखासरराट् ततः। सक्रोधः प्राह देत्यानामधिपं घूस्रलोचनं ॥ २ ॥ हे धूम्रलोचनाशु त्वं सवसैन्यपरिवारितः। तामानय बलाढष्टां केशाकर्पसविहूलां॥ ३॥ तत्परित्रासद: कश्चिद्यदि वोतिष्ठतेऽपरः। स हन्तव्योऽमरो वापि यक्षो गन्धर्व्व एव वा ॥ ४ ॥ ऋषिरवाच। तेनाच्प्तस्ततः शीव्रं स दैत्यो घूम्रलोचनः। एतः पध्ा सहस्त्रासामसुराखां द्रुतं ययौ। ५॥ स दृष्टा तां ततो देवीं तुहिनाचलसंस्थितां। जगादोचैः प्रयाद्दीति मूलं शुसानिशुसयोः ॥ ६॥

849

न चेत् प्रीत्याद्य भवती मद्धर्त्तारमपैष्यति। ततो बलान्नयाम्येष केशाकर्षमविहलां ॥ ७ ॥ देवुवाच। दैत्येश्वरेस प्रहितो बलवान् बलसंटतः । नन्ान्नयसि मामेवं ततः किन्ते करोग्यहं॥ ८॥ फषिखवाच॥ दृत्युक्त: सोऽभ्यधावत्तामसुरो धुम््रलोचनः। ंकारेगैव तं भस्म सा चकाराम्विका ततः ॥ ई ।।

ववर्ष शायकैस्तीद्गौस्तथा शक्रिपरश्वघैः ॥१०॥ ततो धुतसटः कोपात् कत्वा नादं सभेरवं। पपातासुरसेनायां सिंहो देव्या: स्ववाहन: ॥११॥ कांश्चितकारप्रहारेण दैव्यानास्येन चापरान्। पाक्रान्त्या चाधरेखान्यान् जघान सुमहासरान्॥ १२॥ केषाञ्चित्पाटयामास नखैः कोछ्ठानि केशरी। तथा तलप्रहारेण शिरांसि छतवान् पृथक ॥ १३॥ विछिन्नवाहुशिरसः कतास्तेन तथापरे। पपो च रुधिरं कौछादन्येषां धुतकेशरः ॥ १४॥ शगोन तद्दलं सव्वें क्षयं नीतं महात्मना। तेन केशरिखा देव्या वाहनेनातिकोपिना । १५॥ स्रुत्वा तमसुरं देव्या निद्दतं धूम्रलोचनं। बल्ज्न कयितं हत्ं देवीकेशरिया ततः ॥ १६॥ २ अ

मार्कगंदेय पुरागां। चुकोप दैत्याधिपतिः शुम्भ: प्रस्फरिताघरः । आान्तापयामास च तौ चएडमुएडौ महामुरी ॥ १७॥ हे चएड हे मुएड बलैरबहुलैः परिवारितौ। तत्र गच्छतं गत्वा च सा समानीयतां लघु ॥१८॥ केशेष्वाकृष्य बद्धा वा यदि वः संभयो युधि। तदाशेषायुधैः सर्व्वेरसरै्विनिहन्यतां ।१६॥ तस्यां हतायां दुष्टायां सिंहे च विनिपातिते। शीध्रमागम्यतां बद्धा गृहीत्वा तामथाग्बिकां ।। २०॥ इति श्रीमार्याणडेयपुरागे सावर्सिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये मुमभ-श्ुम्भ-

प षिरुवाच॥ आन्प्ास्त ततो दैत्याश्चएडमएडपुरोगमाः । चतुरङ्गबलोपेता ययुर्युद्यतायुधाः ॥१॥ दद्ृशुस्ते ततो देवीमीषद्वासां व्यवस्थितां। सिंहस्योपरि शैलेन्द्रशृङ्गे महति काञ्वने ॥२॥ ने दष्टा तां समादातुमुद्यमच्चकुरुद्यताः। आ्कृष्टचापासिधरास्तथान्ये तत्समीपगाः । ३ । ततः कीपश्कारोच्चैरम्विका तानरीन् प्रति। कोपेन चास्या वदनं मसीवर्गामभूत्तदा।। ४ ।।

मकुटीकुटिला त्तस्या ललाटफ लकाट्रतं। काली करालवदना विनिष्कान्तासिपाशिनी ॥ ५ ॥ विचित्खट्टाङ्गधरा नरमालाविभूषखा। द्वीपिचर्म्मपरीधाना शुष्कमांसातिभैरा। ६॥ अतिविस्तारवदना जिद्वाललनभीषणा। निमग्ना रतानयना नादापूरितदिझ्ुखा ॥ ७॥ सा वेगेनाभिपतिता घातयन्ती महासुरान्। सैन्ये तत्र सुरारीखामभष्टयत तद्दलं।८। पार्षिणिग्राहाङ्गशग्राहियोधघ सटासमन्वितान्। समादायैकहस्तेन मखे चित्तेप वारखान् ॥ ह। तथैव योधं तुरगै रथं सारशिना सह। निशिप्य वक्रे दशनैश्चर्व्वयत्यतिभैरवं॥ १०॥ एकं जग्राह केशेष ग्रोवायामध चापरं। पादेनाक्रम्य चैवान्यमुरसान्यमपोथयत् ॥ ११॥ नैम्मुक्तानि च शस्त्राणि महास्त्रासि तघासुरैः। मुखेन जग्राह रुषा दशनैग्मथितान्यपि॥ १२ ॥ बलिनां तद्दलं सर्व्वमसुराणं महात्मनां। ममर्दाभक्षयच्चान्यानन्यांश्चाताडयत्तथा ॥१३॥ असिना निहता: केचित् केचित् खट्टाङ्गताडिताः । जग्मुर्व्विनाशमसुरा दन्ताग्राभिहृतास्तथा॥१४॥ क्षमेन तद्दलं सर्व्वमसुराणां निपातितं। दष्टा चगडोभिदुद्राव तां कालीसतिभीपसा॥ १५॥

गार्यमडेय गुरामं ।

प्रारवर्षम हामी सेर्भीमा्नीं तां महामुरः। छादयामास चकौश्र मुगडः चित्रेः सहसरशः ॥१६ ॥ तानि चकागयनेकानि विशमानानि तन्मुखं। बभर्यथार्कविव्वानि सुबहनि घनोदरं।१७।। ततो जहासातिरुपा भीमं भैरवनादिनी। काली कराखव क्ान्तर्दुर्दर्भदशनोज्वला॥१८॥ उत्थाय च महासिंहं देवी नएडमधावत। मृहीला चास्य केशेषु शिरसेनासिनाच्छिनत् ॥ १६। न्पथ सुगडोऽप्यधावत्तां दृष्टा चएडं निपातितं। नमप्यपातयङ्ग मौ सा खद्गाभिहतं रुषा ॥२॥ हतशेषं ततः सैन्यं द्ृष्टा चणडं निपातितं। गुणडच्च समहावीय्यें दिशो भेजे भयातुरं॥ २१॥ शिरख्चएडस्य काली च गहीत्ा मुसडमेव य। प्राह प्रचडाट्टहासमिश्रमभ्येत्य चबिडकां ॥ २२॥ मया तवाजोपहतौ चएडमुएडी महापशू। युद्दयच्न स्वयं शुखां निशुभाञ्न हनिष्यसि॥ २३॥ ऋमिरुवाच ॥ तावागीतौ ततो दृष्टा चाडमुगडौ महासुगै। उपाच कालीं कलाणी ललितं चसिडिका वचः ॥ २४॥ गसापमडज्ब सुएडम महीत्वा त्वमपागता। चासुरजति तती लोके खाता देवि भविष्यसि ॥ २५ ॥ इति सीमार्नगेयपससे सावर्रिके मनन्तरे देवीमा दालगे

४६१

पाकाशीतिनमोऽधयायः।

ऋषिमवाच। चगाडे च निहने दैत्ये मएडे च विनिपातिते। बहुलेषु च सैन्येषु क्यितेष्वसुरेश्वरः ॥ १॥ ततः कोपपराधीनचेता: शुभ्भः प्रतापवान्। उद्योगं सर्व्वसैन्यानान्दैत्यानामादिदेश है।२॥ श्रद्य सर्व्ववलैदेत्याः पडशीतिरदायघाः।

कोटिवीर्य्यासि पञ्ाशदसुराखां कुलानि वै। शतं कुानि धौम्नाणं निर्गच्छन्तु ममाजया॥ 8॥ कालका दोर्हता मौर्य्या: कालकेयास्तधासुराः। युद्धाय सज्जा निर्यान्त आराज्तया त्वरिता सम ॥ ५ू ॥ इत्यान्ाप्यासुरपतिः शूम्भो सैरवशासनः । निर्जगाम महासैन्यसहस्रैबेहुमिर्दतः ॥ ६॥ आयातं चसिडका दृष्टा तत्सैन्यगतिभीपरं। ज्याध्यने: पूरयामास घरसीगगनानरं।७। ततः सिंहो महानादसतीव छृतवान्नृप। घमट़ास्वनेन तान्नादानस्विका चोपटंहयत् ॥८॥

विनाहैर्सीगगैः काली जिग्ये विस्तारितानना ।ट।

मार्यागड़ेय पुरागं।

देवीसिंहस्त्था काली सरोषै: परिवारिता॥१०॥ एतस्मिन्नन्तरे भूप विनाशाय सुरद्दिषां।

ब्र ह्मेशगुहविष्णुनां तथेन्द्रस्य च शत्तयः। शरीरेभ्यो विनिष्कम्य तद्रपैश्चसिडकां ययुः ॥१२॥ यस्य देवस्य यद्रपं यथा भूषसवाहनं। तत्तदेव हि तच्छक्िरसुरान् योडुमाययी॥ १३॥ हंसयुक्ते विमानाग्रे साक्षसूचकमएडलुः। आयाता ब्रह्मणः शक्तिर्व्रह्माणी साभिधायते। १४॥ माहेशरी टपारूढा निशूलवरधारिखी। महाहिवलया प्राप्ता चन्द्ररेखाविभूषखा॥ १५॥ कौमारी शक्तिहस्ता च मयूरवरवाहना। योङ्गगग्याययौ दैत्यानम्विका गुहरूपिणी ॥ १६ ॥ तथैव वैष्णवी शक्रिर्गरुडोपरि संस्थिता।

यन्वाराहमतुलं रूपं या विभ्रती हरेः। शक्ति: माप्याययौ तच वाराहीं विम्रती तनुं॥१८। नारसिंही नसिंहस बिभ्रती सद्टशं वपुः । प्राप्ता तन् सटाक्षेपश्िप्तनक्षत्रसंहतिः ॥१८। बजजहस्ता तथैवैन्द्री गजराजोपरि खिथिता। प्ाप्ता महसतवयना यथा पकरतथैव सा। २ ॥

४६३ =

तनः परिष्टतस्ताभिरीशानो देवशक्तिभिः । हन्यन्तामसुरा: शीघ्रं मम प्रीत्याह चसिडकां ।२१॥ ततो देवीशरीरात्तु विनिष्कान्तातिभीषखा। चरिडकाशक्तिरत्युग्रा शिवाशतनिनादिनी॥ २२ ॥ सा चाह धूस्रजटिलमीानमपराजिता। दूतत्वं गच्छ भगवन् पाश्वें शुभ्भनिशुस्नयोः । २३॥ ब्रूहि शुां निशुस्भञ्न दानवावतिगर्वितौ। ये चान्ये दानवास्तन युद्धाय समुपस्थिताः ॥२४॥ चैलोवमिन्द्रो लभतां देवा: सन्तु हविर्भुजः। यूयं प्रयात पातालं यदि जीवितुमिच्छय ॥ २५ ॥

तदागच्छत तृप्यन्तु मच्छिवाः पिशितेन वः ॥२६॥ यतो नियुक्तो दैत्येन तया देव्या शिवः स्वयं। शिवदूतीति लोकेऽस्गंस्ततः सा ख्यातिमागता॥२७॥ तेऽपि ृत्वा वचो देव्याः सर्व्वाख्यातं महासुराः । अमर्षापूरिता जग्मुर्यतः कात्यायनी खििता ॥ २८।। ततः प्रथममेवाग्रे शरशत्यृष्टिद्ृष्टिभिः। ववर्षुरुद्दतामर्षास्तां देवीममरारयः ॥ २८॥ सा च तान् प्रतिहान् बाखान शूलचक्रपरखधान्। चिच्छेद लीलयाध्मातघनुम्ु तौर्महेषुभिः॥३०॥ तस्याग्रतस्तथा काली शूलपातविदारितान्। खट्टाङ्गपोथितांश्चारीन् कर्व्वती व्यचरचदा ।। ३१॥

४६४ मार्चमड्ेय पुरागां॥

कमुगडलुजलाचेपहतवीर्यान् हतीजसः। ब्रह्वाणी चाकरोच्छचन् येन येन रम धावति ॥ ३२ ॥ माहेश्वरी चिशूलेन तथा चक्रेष वैष्णवी। दैत्यान् जघान कौमारी तथा शातयातिकोपना ॥ ३३। ऐेन्द्रीकृलिशपातेन शतशो दैत्यदानवाः। पेतुर्विदारिता: पृथ्वां रुधिरौघप्रवर्पियः ॥३४॥ तुएडप्रहार विध्वस्ता दंष्टराग्रचतवच्षसः। वराहमूर्च्या व्यपतंश्नकेण च विदारिताः ॥३५ ॥ नखैर्विदारितांश्चान्यान् भशयन्ती महासरान्। नारसिंही चचाराजी नादापूर्गादिगम्वरा॥ ३६॥ चएडाट्ट हासैरसुरा: शिवदूत्यभिदूषिताः । पेतुः पथिव्यां पतितास्तांथखादाथ सा तदा ।३७। इति मातृगगां कुदं सर्दयन्तं महासुरान्। दृष्टाग्युपायैर्विविधैन गुर्देवारिसैनिकाः ॥३८॥ पलायनपरान् दृष्टा दैत्यान्माृगशार्दितान्। योद्गमभ्याययौ क्रुद्गो रत्तावीजो महासुरः ।३६ ॥ रक्विन्दुर्यदा भूगी पतत्वस्य शरीरतः। समृत्पतति मेदिन्यास्तत्पमागस्तदासरः ।। ४० ।। युयुधे स गदापासिरिन्दशत्ा महासुरः। ततश्चैन्द्री खवजेय रत्तावीजमताडयत् ॥ ४१। कुलिशेनाहतस्याशु तस्य सुखाव शोगितं। समुत्तलुखतो योधारतद्रूपास्तताराक्रमा: ।। ४२।।

४ ६५

यावन्तः पतितास्तस्य शरीराद्रताविन्दुनः। तावन्तः परषा जातासहीर्व्यवसनिकमा:॥४३॥ ते चापि युशुधुस्तव पुरुषा रकाससपवाः।

पुनश्च वज्जपातेन इतमस्य शिरो यदा। ववाह रकं पुरुषास्ततो जाता: सहसशः॥४५॥ वैषवी समरे चैनं चक्रेणाभिजधान ह। गदया ताडयामास ऐन्ट्री तमसुरेशवरं॥ ४६॥ चैप्वी चकभिनरय रुधिर सावसकवैः। सहसशो जगद्यापं तत्पमासैर्सहासुरैः ॥ ४ शता जघान कौमारी वारही च तथाशिना। गाहेश्वरी निशूलेन रकवीजं महारानं ॥४८ ॥ ग चापि गदया हैत्यः सव्ची एवाहनत पृथक्। गातृ: कोपससानिष्टो रक्वीजो महासरः । ४६॥ तस्याहतरय्र बहुषा शक्रिशूलादि भिरभुवि। पपात योघै रक्ीघरतेनासञ्छतशोऽसुराः । ५ू०॥ तैश्चासुराष्टकसम्भू तैरस रैः सकां जगत्। हमापतमासीसतो देवा भयमाजग्सुरुत्तमं । ५१ ॥ तान् विपसन् सुशन् दष्टा चसिडका प्राह सत्वरा। लवाच कालीं चामुगडे विस्तरं वदनं कुरु॥ ५२॥

रत्ाविन्दोः पतीळ त्वं वकेगानेव वेगिता। ५ू३।। २ म

४६६ मार्पावदेय पुरागां ॥

भक्टयन्सी चर रसे तदुत्पस्नान् महासुरान्। एवमेष घ्यं दैत्यः कीसरक्तो गमिष्यति ॥ ५४ ॥ मच्यमागारवया चोगा न चोत्पक्यन्ति चापरे। दूत्युक्का ता ततो देवी शूलेनाभिजधान तं॥ ५५॥ मुखेन काली जगहे रक्तवीजस्य शोगितं। ततोऽसावाजघानाथ गदया तत्र चसिडकां । ५ू६॥ न चाखा वेदनाश्सके गदापातोडलकामपि। तस्ाहतख देहाशु बहु सुसाव शोसितं ।५७॥ यतस्ततस्तद्वक्ोणा चामुवडा संभ्रतीच्छति। मुखे समुद्ता येडय्या रक्तपातानाहासुराः ॥५८॥ मांश्चखादाथ चामएडा पपी तस्य च शोगितं। देवी शूलेन वञ्तेग बाैरसिमिर्स्र्सटटभि: ॥ ५ूट। जघान रक्वीजं तं चामुएडापीतशोखितं। स पपात गहीपृष्ठे शस्त्रसंघसमाहतः ॥ ६० ॥ नीरक्तश्च महीपाल रावीजो महासुरः। ततस्त्रे हर्षमतुलमवापस्तिदशा नटप। तेपां मातृगणो जातो ननर्त्तामृददोङ्गतः। ६१॥ इति सोमार्फाेयपुरागे सावर्सिके मन्यनरे देयीमाहारम्ये रहवीजवधा। ८८॥

४६७

ऊनगवतितम।ऽध्यायः।

राजोवाच।

विचिचभिद्माख्वातं भगवन् भवता मम। देव्ाश्चरितमाहात्म्यं रक्वीजबधाश्नितं॥ १॥ भूयश्चच्छाम्यहं श्रोतुं रक्वीजे निपातिसे। चकार शुस्ो यत्कर्मा निशुसभश्चातिकोपनः ॥२॥ नषिगवाच । चकार कोपमतुलं रक्वीजे निपातिते। शुस्भामुरो निशुाश्च हतेष्वन्येष चाहवे॥ ३॥ हन्यमानं महासैन्यं विल्तोवयामर्षमद्दहन्। ञग्य्धावन्निशुम्भोऽथ गुख्याऽसुरसेनया॥ ४ ॥ तस्याग्रतस्तथा पृष्ठे पार्श्वयोश्च महासुराः। रन्दष्टौपपुटा: कुद्वा हन्तुं देवीमुपाययुः ॥५ ॥ आाजगाम महावीर्य्य: शुम्भोऽपि स्वबलैर्ष्टतः । निहन्तुं चशिडकां कोपात्कृत्वा युद्धन्त मातृभिः ॥६॥ ततो युद्धमतीवासीदेव्याः शुम्भनिशुस्भयोः । परवर्षमतीवोग्रं मेघयोरिव वर्षतोः ॥७॥ चिच्हेदासता ्करांस्ताभ्यां चगिडकाशु शरेत्रैः। नाडयामास चाश्रेष गरीपैरसुरेखरी।।८ू॥

४६८ मार्कगडेय पुरायं: निशुभो निशितं ससं चर्मा चादाय सुप्रभं। अताडयनाड्ि सिंहं देव्या वाहनमुर्सं।ट। ताडिते वाहने देवी धुरप्रेशासिमत्तमं। निशुमास्याशु चिच्छेद चस्तरा चाप्यष्टचन्द्रकं॥ १०॥ छिने चर्माणि खङ्गे च शक्ति चिव्नेप सोडसरः। तामप्यम् दविषा चे चकेशाभिसुसागतां । १ १ ॥ कोपाप्सातो निशुसीऽथ गूलं जयाह दानवः । सयातं सृष्टिपातन देवी तच्चाप्प चूर्गायत् ॥ १३॥ आ्राविध्याथ गदां सोऽषि चिष्षेप चषिडकां प्रति। सापि देव्या निशूखेन सिन्वा भसात्वमागता । १३। ततः परशुहस्तं तमायान्तं दैत्यपुङ्गवं। 5पाहत्य देवी वासौघेरपातयत भूतले ॥ १४ ॥ तस्मिन्निपतिते सूसौ निशुस्से भीगविक्रमे। आातर्य्यतीवसंकुङ्वः प्रययी हन्तुसम्बिकां ॥१५॥ का रध खस्तघात्य चर्ग हीतपर सायथैः। भुजैरहाभिरतु सैर्व्याप्याश्ेषं वभी नभः ॥१६॥ तभायान्तं समालोकत दंवी पङ्गसवादयत्। ध्याशब्दआपि मनुषख्चकावातीव दुःशईं। १७॥ पूरयामास ककमो निजघमटास्वनेन च। समरतदैत्यसैन्धानां तेजोवधविध्ायिना॥ १८ ॥ ततः सिंहो महावादस्याजितममहामदैः।

४६९

ततः काली समुत्पत्य गगगां च्ामताउयत्। कराभ्यां तन्निनादेन प्राकुस्तनास्ते तिरोहिताः । २०॥ अटटृट्टहासमशनिवं शिवदूती चकार ह। तैः शब्दैरसरास्त्रेष शुग्भाः कोयं परं ययौ ॥ २१॥ दुरात्मंरितिष्ठ तिष्ठेति व्याजहाराम्विका यदा। तदा जयेत्यभिहितं देवैराकाशसंर्थिते: ॥ २२॥ शुभ्भेनागत्य या शक्रिर्मुक्का व्वालातिभीपखा। आायान्ती वहिकूटाभा सा निरस्ता महोत्कघा॥ २३॥ सिंहनादेन शुभ्भस्व व्याप्तं लोकचयान्तरं। निर्घातनिस्वनो घोरो जितवानवनीपते॥ २४॥

चिच्छेद सवशरैरूग्रैः शतशोऽथ सहसशः॥२५ ॥ ततः सा चषिडका क्रद्ा शूलेनाभिजधान तं। स तदाभिहतो भूमी मूर्छितो निपपात ह। २६॥ ततो निशुभ्भ: संग्राप्य चतनामाचकार्सुक्कः। पाजधान शरैर्देवी कालीं केशरियां तथा ॥२७॥ पुनश्र कृत्वा बाहूनामयुतं दनुजेश्वरः । वकायुषेन दितिजमंछ्ाद्यामास चशिडकां ॥२८॥ नतो भगवती कुडा दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी। चिच्छेद तानि चक्राषि खशर: शायकांश्च ताम् । र। ततो निशुस्ो वेगेन गदामादाय चमिडकां। अ्यधावत वे हनुं दैव्यसेनासमारतः ॥३०॥

मार्कगडय चुरयं॥

तस्यापतत एवाशु गदाब्चिक्ेद चशिडका। सङ्गेन शितधारेश स च शूलं समाददे॥ ३१ ॥ पूलहरतं समायान्तं निशुभाममरार्दनं। ह्वदि विव्याध शूखेन वगाविद्वेन चषिडका ॥ ३२॥ भिन्नस्य तख्य शूलेन हृदयान्निःरतोडपर:। महावलो महावीर्य्यरितिष्ठेति पुरुषो वदन् ॥३३॥ तस्य निष्कामतो देवी प्रहख्य सवनवत्तदा। शिरश्चिछवेद खङ्गेन ततोऽसावपतडुवि॥ ३४॥

असुरंस्ांसतथा काली शिवदूती तथापरान्॥ ३५॥ कीमारीशक्तिनिर्भिना: केचिन्नेशुर्महासुराः। म्रह्माणीमन्त्रपूतेन तोयेनान्ये निराकृताः ॥३६॥ माहेशवरीचिशूलेन भिन्नाः पेतुस्तथापरे। वारादीतुगडघातेन केचिच्चुर्णीहाता भुवि॥ ३७॥ खगडखवएडन्व चक्रेष वैष्व्या दानवाः कृताः । वज्जेग चैन्द्रीहस्तागविभक्नेन तथापरे॥ ३८॥ केचिद्दिनेशुरसुरा: केचिव्रष्टा महाहवात्। भष्िताश्तापरे कालीशिवदूतीसगाधिपैः ॥ ३ट।। इति शीमार्फ गडेगपुरागो सावर्सिके गम्वगरे देवीमा दासये मियुसवभ:।सटा

४७१

नवसितमोडछ्ायः।।

ऋमिगवाच॥

विशुभ्भं निहतं दृष्टा र प्रामां हन्यमावं बल्ञ्वेव शुस्भ: छुड्ोऽनवीद्चः ॥ १ ॥ बलाबखेगदुष्टे लं मा दुग गर्ववमावह। सव्यासां बसमाश्रित्य युद्दरे यातिभानिनी ॥ २ ॥ देवुवाच। एकैवाहं जगत्यच द्वितीया का समापरा। पश्यैता दुष्ट मय्येव विशन्यो मद्विभूतयः ॥३। ततः समस्तास्ता देव्यो ब्रह्मागीप्रमखा लयं। तस्या देव्याः स्तनौ जग्मुरेकैवासीत्तदास्निका॥ ४ ॥ देशवाच। अ्रहं विभूत्या बहुभिरिह रूपैर्यदा स्थिता। तत्संहृतं मयैकैव तिष्ठाम्याजी खिरो भव ॥ ५ू ॥ फषिसवाच। तनः प्रवद्टते युद्धं देव्याः शुम्भर चोभयोः। पश्यतां सर्व्वदेवानामसुराणाञ् दारसं॥। ६् ॥ पारवर्षेः शितः शस्त्रैस्तथास्तैश्षैव दारूगौः । तयोर्यइवगभृडय: गर्व्ववोकभयद्गं॥७।

४७२ गार्कसाड्ेय पुगामां॥

दिव्याव्यस्त्रागि शतभो मुसुचे यान्ययाखिका। वभञ्ज्न तानि दैत्येन्द्रस्ततप्रतीघातकर्तृभिः ॥८॥ सुक्ानि तेन चास्त्नागि दिव्यानि परमेख्वरी।

ततः शरशतैदवीमाछादयत सोडसुरः। सापि तत्कृपिता देवी घनुश्चिछवेद चेषभि: ॥१०॥ छिन्ने घनुषि दैत्येन्द्रस्तथा शक्तिमथादढे। चिच्छेद देवी चक्रेस तामप्यस्य करस्थितां॥ ११ ॥ ततः खङ्गमुपादाय गतचन्द्रञ्व भानसत्। अभ्यवावत्तदा देवी दैत्यानामषिपेश्वरः ॥ १२॥ तश्यापतत एवाशु खङ्म्तिक्वेद सबिडका। धनुर्मात्तैः शितैर्वागौश्नर्सा चार्ककरामलं॥ १३॥ हताश्वः म सदा दैव्यञ्छिनधन्वा विसारथि:। जग्राह मुहरं घोरमम्विकानिघनोद्यतः ॥ १४।। चिच्छेदापततरत्सव मुङरं निशितैः शरैः । तथापि मो्यवावत्तां मुष्टिमुद्यम्य वेगवान्॥ १५॥ स मृष्टिं पातयामास हृदये दैतयपुङ्गवः । देव्ास्तव्वापि सा देवी तलेनोरस्यताउयत् ॥ १६॥ तलप्रहाराभिहृ्तो निपपात महीतले। स दैत्यराजः सहपा पुनरव तथो्तः ॥१७। उत्पत्य च प्रगृहोचैर्देवीं गगसगास्थितः । तनापि सा निगधाग युयुधे तेन चगिदका ॥१८॥

४७३

नियुइं खे तदा दैत्यश्चाडका च परस्परं। चक्रतुः प्रथमं सिद्धमुनिविस्सयकारकं ॥ १६ ॥ ततो नियुद्धं सुचिरं कृत्वा तेनाम्विका सह। उत्पात्य भ्रामयामास चिक्चेप घरगीतले ॥ २०॥ स क्षिप्तो घरणीं प्राप्य मुष्टिमुद्यम्य वेगितः । अम्घधावत दुष्टात्मा चशिडकानिधनेच्छया ॥२१॥ तमायान्तं ततो देवी सर्व्वदेत्यजनेश्वरं। जगत्यां पातयामास भित्त्वा शूलेन वश्चसि ॥ २२॥ स गतासुः पपातोव्यीं देवीशूलाग्रविक्षतः। चालयन सकलां पथ्वीं साब्धिद्वीपां सपर्व्वंतां । २३। ततः प्रसन्नमखिलं हते तम्मिन् दुगत्मनि। जगत् स्वास्थ्यमतीवाप निर्म्मालश्वाभवन्नभः ॥२४॥ उत्पातमेघाः सोल्का ये प्रागासंस्ते शमं ययुः। सरितो मार्गवाहिन्यस्तथासंस्तत्र पातिते। २५।। ततो देवगखा: सव्व हर्षनिर्भरमानमाः । बभूवर्निहते तम्मिन् गन्धर्व्वा ललितं जगुः ॥२६ ॥

ववुः पुगयास्तथा वाताः सुप्रभोऽभूददिवाकरः॥ जज्वलश्थागमयः शान्ताः शान्तदिग्जनितस्वनाः ॥२७॥ इति श्रीमा र्कराडेयपुरागो सावर्सिके मन्वन्तरे देवोमाहातम्ये

२ य

४७४

एकनवतिसमोउध्यायः ।

ऋषिगवाच॥ देव्या हते त महासरेन्द्रे सेन्द्रा: सुरा वहिपुरोगमास्तां। कात्यायनीं तुष्टवरिष्टलम्भा- द्विकाशिवक्कास्त विकाशिताशाः ॥१॥ देवि प्रपम्नार्ततिहर प्रसीद प्रसीद मातर्जगतोऽखिस्मस्य। प्रसीद विश्वेश्वरि पाषि विश्वं त्वमीश्वरी देवि चराचरस्य ॥ ₹ ॥ आधारभता जगतरत्वमेका महीस्वरूपेण यतः स्थितासि। अपां स्वरूपस्थितया त्वयैत- दाप्याय्यते कृत्स्मसहूनवीय्य॥३॥ त्वं वेष्णवी शक्रिरनन्तवीर्या विश्वस्य वीजं परमासि माया। सम्मोहितं देवि समस्तमेतत् त्वं वै प्रपन्ना भूवि मुक्रिहेतुः ॥ ४ ॥ विद्याः समस्तास्तव देवि भेदाः स्त्रियः समस्ता: मकम्मा जगत्मुं।

४७५

त्वयैकया पूरितमम्वयैतत् का ते स्तुति: स्त्रव्यपरा परोकि: । ५ू । सर्व्वभृता यदा देवी खर्गसुक्तिप्रदायिनी। व्वं रतुता स्त्रुतये का वा भवन्तु परमोक्रयः । ६। सव्वस्य बद्धिरुपेण जनस्य हृदि संस्थिते। रर्गापवर्गदे देवि नारायि नमोडर ते ॥ ७॥ कलाकाष्ठादिरूपेण परिणामप्रदायिनी। विश्वश्यापरतौ शत्रे नारायसि सनोऽसतु ते ॥८॥ सर्व्वमङ्गसमङगल्ये शिवे सर्ववार्थसाधिके। शरराये त्यम्बके गौरि नारायसि बमोऽस ते ॥८ ॥ हृष्टिस्थितिविनाशानां शक्तिभूते सनातनि। गुणाश्नये गुमसये नारायि नमोऽसतु ते ॥ १०॥ हंसयक्तविमानसथे व्रम्माशीरूपधारिसि। कौशाम्भःक्षरिके देवि नारायशि नमोऽरु ते ॥ ११॥ चिशूलचन्द्राहिघरे महारपभवाह़िनि। माहेश्वरीस्वरूपेश नारायणि नमोडरतु ते ॥ १२॥

कौमारीरूपसंस्थाने नारायसि नमोऽस्तु ते ॥१३ ॥

पसीद वैष्पवीरुपे नारायसि नमोडसतु ते ॥ १४ ॥

नगहरपिशि जिवे वारयसि नगोडर ते ॥१५॥

४७६ मार्फगदेय गुराम।

वसिंहरूपेखोयेय हन्तुं दैव्यान् हवतोययमे। वैलोकवनाससहिते नावायगि नमोऽसत ते ॥१६ ॥ किरीटिनि महावजे सहसनयनोऊवले। वृच्नप्रामहरे चेन्द्रि नारायसि नमोडसु तं ॥ ॥ शिवदृतीसवररुपम इतदैत्यमहाबले। घोररुपे महारावे नारारयाि नमोडस्तु ते॥१८॥ दंप्टाकरालवदने शिरोमालाविभपगो। चामगडे मणडमथने नारयगि नमोऽस्तु ते ॥ १ ्८ ॥ लच्ि लब्जे महाविद्ये श्रह्े पृष्टि स्वध ध्रुवे। महारातरि महाविद्ये नारायगि नमोऽस्तु ते ॥ २०॥ मेघे सरखवति वरे भृति वा्वि तामसि। नियते वं पयीषेशे नारायमि नमोडसु ते । २१ ॥ सर्व्वसवरूपे सर्वशे सर्व्शक्िसमन्वते। भयेग्यश्वाहि नो देयि दुग देवि नमोऽस्तु ते॥ २२॥ एतत्ते वदनं सौम्यं लोचनसरभृपितं। पातु नः सर्व्वभूतेश्यः काव्यायनि नमोऽस्तु ते ॥२३॥

तिशूलं पातु नो भीतेर्भद्रकालि नमोडस्तु ते ॥ २४॥ हिनरिति दैव्यतेजांसि खनेनापर्य्य या जगत्। सा घग़रा पातु नो देवि पापेभ्यो नः सतानिव ॥ २५ ॥ ससुरासरतसापङ्ट चर्र्चितारते करोज्वल: । गुभाय खडगो सवतु नशडके त्वां नता नयं ।। २६ ॥

४७७

रोगानशेषानपहंसि तुष्टा रष्टा तु कामान् सकलानभीहान। त्वामाश्रितानां न विपन्नराणां त्वामाश्रिता द्यानयतां प्रयान्ति॥२७॥ एतत्कतं यत्कदनं त्वयाद्य ध्रर्मद्विषां देवि महासराखां। रूपै रनेकर्वहुधातामृर्तिं हत्वाम्विके तत्पकरोति कान्या॥ २८ ॥ विद्यास शास्त्रेष विवेकदीपे- ष्वाद्येष वाकाष च का लदव्या।

विश्वामयत्येतदतीव विश्वं॥ २८।। रशांसि यतोग्रविषाश्च नागा यधारयो दृवयुबलानि यच। दावानलो यन तथान्धिसध्ये तन्न स्थिता त्वं परिपासि सिशं॥ ३०॥ विश्वेश्वरि त्वं परिपासि विश्वं विश्वात्मिका धारयसीति विश्वं। विश्वेशवन्दा भवती भवन्ति विश्वाश्त्रया ये त्वयि भक्रिनमाः ॥३१॥ देवि प्रसीद परिपालय नोडरिभीते- नित्यं यथा मृश्यमाद्भुनेम रयः।

मार्यगदेय पुरागां।

पामानि सर्व्वचगताच्त्र शम नयाशु उत्पातपाकजनितांख्च महोपसर्गान् । ३२।। प्रगतानां गसीद तवं देवि विश्वार्तिहारिसि। तेलोक्वासिनामीद्ये लोकानां वरदा भव। ३३।। देवुताप। वरदाहं सरगया वरं यं सवसेल्सथ। तं राुपं प्रयच्छामि जयतामुयकारकं।। ३४ ।। देवा ऊपः॥ सर्व्वाबाधागशमनं वैलोववयाखिल्ेश्वरि। एवमेव त्वश्ा कार्य्यमसादवैरिविनाशनं।। ३५ ।। देव्यवाच। वैवस्वतेऽन्तरे मराप्ते अ्रष्टाविंशतिमे युगे। गुमो निशुमाश्षैवान्यावुत्यलयेते महासुरी ॥ ३६ ॥ नन्दगोपगहे जाता यशोदागर्भसमावा। ततस्त्रौ नाशयिष्यामि विन्ध्याचलनिवासिनी ॥३७॥ पनरप्यतिरौद्रेण रूपेस पृथिवीतले। अवतीर्य हनिष्यामि वैगचित्तांस्तु दानवान्॥ ३८॥ मदयन्याश्च तानग्रान् वैगचित्तान् महासुरान्। रक्ा दन्ता भविषान्ति दाडिमीकुमुमोपमाः । ३ट ॥ ततो मां देवता: खर्गे मर्त्यचोके च मानवाः । स्तुवन्तो व्याहरिष्यन्ति मततं रक्दन्िकां ॥ ४० ॥

दवीमा हातं।-एकनवतितगोऽ्ध्यायः। ४७९

मुनिभि: संस्तुता भमी सरविष्याग्ययोनिजा ॥ ४१ ॥ ततः शतेन नेवाणां निरोधिष्यामि सन्युनीन। कीर्चयिष्यन्ति मनुजा: शताष्ीमिति भानतः ॥ ४२।।

भरिष्यामि सुराः शाकैराषट्टेः ग्रामधारकैः॥४३।। शाकग्भरीति विख्यातिं तदा यास्याम्यहं भुवि। तचैव च वधिप्यामि दुर्गमास्यं महासुरं॥ ४४॥ पुनश्नाहं यदा भीमं रूपं हत्वा हिमाचले। रष्षांसि चययिष्यामि मुनीनां चासकारणात्॥। ४५ । तदा मां मुनयः सर्व्वे स्रोष्यन्यानस्मर्त्तयः। भीमा देवीति विस्यातं तन्मे नाम भविष्यति ॥ ४६ । यदारुणक्षस्त्रैलोके महाबाधां करिष्यति। तदाहं भ्रामरं रूपं कृत्वासंख्ेयपटपदं । ४७। नैलोकस्य हितार्थाय वधिष्यामि महासुरं। सामरीति च मां लोकास्तदा स्रोप्यन्ति सर्वतः॥४८॥ दवत्थं यदा यदा बाधा दानवोत्था भविष्वति। तदा तदावतीर्य्याहं करिष्याम्यरिसंक्षयं ॥४८॥। इति श्रीमार्केगडेयपुरागे सावर्सिके मन्चन्तरे देवीमाहात्म्ये देवा: सति:। ६१ |

देखवाच। पभिस्तवैख मां नित्वं स्ोष्यते यः समाहितः। तस्याहं सवलां बाधां शमयिष्याम्सशयं । १॥ मधुकैटभनाशव गहिपासुरघातनं। कीर तयिष्यन्ति ये तदद्दधं गुभ्निशुमायोः ॥२॥ अष्टम्याञ्च चतुर्हश्ां नवम्घाञ्वैकचेतसः । श्रोष्यन्ति चैव ये भत्ता सम माहातयमुत्तसं ॥३॥ न तेपां दुष्कृतं विश्विद्द ष्कृतोत्या न चापदः। भविष्यति न दारिद्रं न चैवेष्वियोजनं ॥ ४। शत्रुतो न भयं तस्य दसयतो वा न रजतः। न शस्त्रानखतोयौघात् कदाचित् समाविष्यति॥५ ॥ त्ान्ममैतन्माहालयं पठितव्यं समाहितै:। सोतवच्च सदा मझवा परं स्वस्ायनं दि तत् ॥ ई। उपस मनश्ेषांस्तु महामारीससुद्धान्। तथा निविधसृत्यातं माहाहयं शमयेनहाम।७। सच्ैतत्पवते सम्यङनित्यमायतने गम। मदा न तद्िमोद्यामि सान्तिध्यं तन मे सिपितं ॥८॥ बचिप्रदाने पजायामसिकाव्य सहोवावे।

जानताऽजानता वापि बलिपूजां तथा हतां। प्रतीच्छ्विप्याम्यहं ग्रीत्या वहिहोमं तथा वृतं॥१०॥ शरत्काले गहापूजा कियते या च वार्षिकी। तस्यां ममैतन्माहालयं ख्ुत्वा भक्तिसमन्वितः ॥ ११। सर्व्वावाधाविनिग्मुक्तो धनधान्यसतान्वितः । मनुष्यो मत्यसादेन भविष्यति न संशयः ॥१२। ख्ुत्वा ममैतन्माहातयं तथाचोत्यचयः शुभाः। पराक्रमच्च युद्वेष जायते निर्भयः पुमान्॥१३॥ रिपवः संचयं यान्ति कल्यासन्ोपपद्यते। नन्दते च कुलं पुंसां माहातयं मम शुखतां ॥ १४ ॥ शान्तिकसाषि सर्व्वत् तथा दुःखप्रदर्शने। ग्रहपीडासु चोग्रासु माहालयं शृणुयानम ॥ १५॥ उपमर्गा: शमं यान्ति ग्रहपीडाश्च दारुगा: । दुःखप्नन्न वमिर्ट्टष्टं सुखप्रमुपजायते॥ १६ ॥ वानग्रहाभिभूतानां बालानां शान्तिकारकं। संघातभेदे व नृगां मैतीकरगमृत्तमं ॥ २७॥ दुर्दत्तानामशेपाणां बलहानिकरं परं। रन्नोभूतपिशाचानां पठनादेव नाशनं ॥ १८ ॥। सव्चें ममैतन्माहात्यं मम सन्निधिकारकं। पशुपुष्पार्ध्यधूपैश्च गन्धदीपैस्तथोत्तमैः ॥ १८॥ विप्रासं भोजनैर्होंमेः प्रोक्षणीयैरहर्निशं। उन्ेश्न विविधैर्भोंगै: प्रदानैर्वत्सरेय या॥ २०॥

मार्चशहेय पुरागां। प्रीतिम कियते सारिसन् सहतुचरिते सुते। झुतं इरति पापानि तथारोग्यं प्रयच्छति ॥ २१॥ रछाङ्गरोति भृतेम्यो जव्मनां कीर्चनं मम। युद्वेु चवितं यनो दुष्टदैत्यनिवर्हनं ॥ २२ ॥ अस्तिककुते वैरिकृतं भयं पुंसां न जायते। युग्माभि: सतुतयो याश्च याश्च व्रहार्षिभि: कृताः ॥२३॥ बहाम व हतारास्तु प्रयच्छन्ति शुभां मतिं। अरसये प्रान्तरे वापि दावाम्निपरिवारितः ॥२४॥ दृव्युभिर्वाद्ृतः भूब्ये ग्हीतो वाषि शत्रुभिः। सिंहव्याञ्ानुयातो वा वने वा वनहस्तिभिः ॥२५ ॥ राज्ा क्रद्ेन वाझ्याप्तो बध्यो बन्धगतोऽपि वा। इाघूर्मितो वा वातेन स्घितः पीते महार्णावे ॥ २६। पतत्तु वापि शस्त्रेपु संगामे समदारुमे। गर्व्वावाधासु घोरास वेदनाम्धर्दितोऽपि वा ॥ २॥ रव्यसैतचरितं नरी गुच्ेत सङ्कटात्। सम प्रभावात् सिंहाद्या दस्यवो वेरिणस्तथा॥ दरदेव पलायन्ते सारतश्चवरितं मम ॥२८ ॥ प विरुनाच। इत्युक्ा सा भगवती चणडिका चाडविक्रमा। पश्वतासेव देवानां तवैवान्तरघीयत । २.। तेडपि देवा निरातङ्गा: राधिकारान् यथा पूरा। यत्भागभुजः पव्वं चतुर्निगिद्तारयः ॥ ३०॥

दवीमाहातं।-तरिनव तितमोऽध्यायः॥

दैत्याश्ष देव्या निहते शुमो देवरिपी युधि।

निशुसो ज गहावीय्य शेषा: पातालमाययुः। एवं भगवती देवी सा नित्यापि पुनः पुनः॥३२॥ समूय करूते भूप जगतः परिपालनं। तयेतन्ोह्यत विश्वं सैव विम्रें प्रसूयते॥३३॥ सा याचिता व विज्ञानं तुष्टा ऋदिं प्रयच्छति। व्यापं तथेतत्सकलं ब्रह्माएडं मनुजेश्वर॥ ३४॥ महाकाल्या महाकाले महामारीसरूपया। सैव काले महामारी सैव सट्टिर्भवत्यजा॥ ३५ ॥ स्थितिं करोति भूतानां सैव काले सनातनी। भवकाले नमां सैव लच्जीर्दद्विप्रदा गहे॥ ३६ ॥ सेवाभावे तथाऽलच्ीर्विनाशायोपजायते। सतता संपूजिता पुष्पैर्धूपगन्धादिभिस्तथा। ददाति वित्तं पुचांश्च मतिं धमा तथा शुभां ॥३७॥ इति श्रीमार्कगडेयपुरागो सावर्सिके मन्व्तरे देवीमाहात्म्ये शुमभनिशुग्भवधः समापः।। हर ।।

तिनवतितमोऽछायः ।

ऋृषिरवाच॥ एतते कथितं भप देवीमाहात्मासृत्तमं। सवंग्राभावा सा देवी ययेदं थार््यत अ्गत् ॥१।।

विद्या तथैव क्रियते भगवद्दिप्ण मायया। तया त्वगेष वैश्यश्च तथैवान्ये विवेकिग: ॥२ ।। मोहयन्ते महिताक्षेव मोहमेष्यन्ति चापरे। तागुपैहि महाराज शरं परमेश्वरीं। आराधिता सैव नृखां भोगखर्गापवर्गदा॥ ३॥

मार्कारडेय उवाच। दूति तख वचः खत्वा सुरथः स नराधिपः । प्रणिपत्य महाभागं तमषिं शंसितन्रतं ॥४ ॥ निर्विगोऽतिममत्वेन राज्यापहरगोन च। जगाम सद्यस्तपसे स च वैश्यो महामुने॥ ५ू ॥ सन्दर्शनार्थमम्बाया नदीपुलिनसंखितः । स च वैश्यस्तपस्तेपे देवीसूत्रं परं जपन् ॥ ६।। तौ तस्मिन पुलिने देव्याः छत्वा मूर्ति महीमयीं।

निराहारी यताहारी तनानस्की समाहितौ। ददतुस्ती बलिन्वैव निजगाचासरगक्षितं॥८॥

परितुष्टा जगद्वाजी प्रत्यक्षं माह चषिडका ॥ टै। टेच्ुवाच॥ यत्पथ्यते त्वया भूप त्वया च कुल्नन्दन। सत्तसतताप्यतां सव्ये परितुष्टा दृदासि तत् ॥ १०॥ --

मार्कराडेय उवाच। ततो वव्रे वृपो राज्यसविस्ंस्यन्यजनानि। ऋत् चैव निजं राज्यं हतशचुबलं बलात् ॥ ११ ॥ सोऽपि वैश्यरततो ज्ञानं वव्रे निर्विगामानसः । ममेत्यहमिति प्रान्तः सङ्गविच्चुतिकारकं ॥ १२ ॥ देवुवाप। स्वल्पैर होभिर्न्वपते स्वराज्यं प्राएयते भवान्। हत्वा रिपूनसवलितं तव तच भविष्यति ॥१३॥ मृतश्च भूयः संप्राप्य जन्म देवाद्विवस्वतः। सार्वार्गको नाम मनुर्भवान् भुवि भविष्यति ॥१४॥ वैश्यवर्य्य त्वया यञ्च वरोऽसत्तोऽभिवाञ्छितः। तं प्रयच्छामि संसिद्य तव ज्ञानं भविष्यति ॥१५ ॥ मार्कगडेय उवाच। दूति दत्वा तयोदवी यथाभिलषितं वरं। वभवान्तर्हिता सदो भत्या ताभ्यामभिष्टता॥ १६॥ एवं देव्या वरं लव्धा सुरधः च्चियर्षभः। मूर्य्याज्जन्म समासाद्य सावर्सिर्भविता मनः ॥१७॥ इति श्रीमार्कगडेयपुरागो सावर्सिक मननन्तरे देवीमाहातमवं समापं । ६३ ।

चतुर्न वतितमाडय्यायः॥

मार्कगडेय उवाच।

सावर्गिकमिदं सव्यक प्रोक्कं मन्वन्तरं तव। तथैव देवीमाहालय महिषासुरघातनं॥ १ ॥ उत्पत्तयश्च या देव्या मातृसाञ्च महाहवे। तथैव स्षावो देव्याश्चामुएडाया यथा भवः॥२॥ शिवदूत्याश्च माहातय बघः शुमानिशुमायोः। रक्रवीजबधश्चैव सर्व्वमेतत्तवोदितं ॥ ३ ॥ म्रूयतां मुनिशार्दूल सावर्सिकमधापरं। दचपुचश्च सावर्गो भावी यो नवमो मनुः ॥४॥ कथयामि मनोस्तस ये देवा मुनयो नपाः । पारामरीचिभर्ाश्च सुधर्म्माणास्तधा सुराः ।। ५॥ एने चिधा भविष्यन्ति सत्व द्वादशका गयाः। तेषामिन्द्रो भविष्यस सहस्राक्षो महाबलः ॥ ई। सामातं कार्तिकयो यो वहिपुत्ः षडाननः। अद्धतो नाम शक्रोऽसौ भावी तर्यान्तरे मनोः ॥७॥ मेघातिथिर्व्वसः सत्यो ज्योतिपान् द्युतिमांस्तथा। ससर्षयोजन्यः सवलस्तथान्यो हव्यवाहनः ॥८॥ भृष्टकेतुर्व्वर्ईकेतुः पच्चहस्तो निरामयः। पृशुप्रताग्नवार्चिममान् भूगयुरिस्ो टहृहय: । ई ।।

चतुर्न वतितमोजध्यायः।

एते न्टपसुनास्तस्य दृक्षपत्रस्य वै नृपाः । मनोस्तु दणमस्यान्यच्छणु सन्वन्तरं द्विज ॥ १० ॥ मन्नन्तरे च दशमे ब्रह्मपच्चस्य घीमतः । सग्वासीना निरुद्वाश्च चिःप्रकारा: सुराः खृताः ॥११॥ शतसंख्या हि ते देवा भविष्या भाविनो मनोः । यत्मासिनां शतं भावि तह्देबानां तदा शतं । १२ ।। शान्तिरिन्द्रस्तथा भावी सर्व्वेरिन्द्रगशर्युतः। सपर्षीरंतान् निबोध त्वं ये भविष्यन्ति वै तदा॥ १३॥ आपोमनतिर्हविष्यांश्च सुकृती सत्य एव व। नाभागोऽप्रतिमश्चैव वाशिष्ठश्चैव सप्तमः॥१४ ॥ सक्षेनश्चीत्तमौजाश्च भूमिसेनश्च वीर्य्यवान्। शतानीकोऽय टपभो ह्यनमिचो जयद्रथः ।१५। भूनिघ्युस्नः सुपर्व्वा च तस्यैते तनया मनोः। भविष्या धर्म्मपज्चस्य सावर्सास्यान्तरं शृशु॥ १६्॥ विहङ्गमाः कामगाश्च निर्म्माखरतयस्तथा। चिःप्रकार भविष्यन्ति एकैकरित्रंशतो गयाः ।१७। मासर्त्तुर्दिवसा ये तु निर्माासरतयस्तु ते। विहङ्गमा रात्रयोऽध मौहर्त्ताः कामगा गया: ॥१८॥ दन्द्रो छषाख्यो भविता तेपां प्रख्ातविक्रमः । हविणाांश्च वरिष्ठश्र ऋष्टिरन्यसतथारुशि: ॥१६॥ निश्चरश्चानघश्चैव विष्टिश्चान्यो महामुनिः राम्र्षयोऽन्तरे तमिानसिदेवश् सममः॥२॥

at t सार्यमदेय पुरायां ।

सर्ननगः सुशर्गराा च देवानीकः पुरुद्दह्ः। हेमधन्वा दढायुश्च भाविनस्ततता नपाः। २१। द्वादशे रुद्रपुत्स्य प्राप्ते मन्वन्तरे मनोः । सावर्सास्वयश्य ये देवा मुनयश्च शृणुष्व तान् । २२॥ सुधर्मााः मुसनसो हरिता रोहितासथा। सुवर्णाश्च सुरास्तन पञ्नैते दशका गयाः ॥ २३॥ तेषामिन्द्रस्तु विज्ञेय ऋतधामा महावलः । सव्वरिन्द्रगुगैर्युत्त: सप्तर्यीनपि मे शृणु ॥ २४ ॥ द्युतिस्तपस्वी मुतपासतपोमूर्तिस्तपोनिधि: । तपोरतिस्तथैवान्यः सप्तमस्तु तपोधृति: ॥२५ ॥ देववानपदेवश्च देवसेछो विद्रर्थः। मित्वान् मिनविन्दश्च भाविनस्तत्सुता नपाः ॥ २६ ॥ चयोदशस्य पर्य्याये रौन्यास्यस्य मनोः सुतान्। सप्तपींश्च नृपांश्वैव गदतो मे निशामय ॥२७॥ सुधर्मााः सुरार्तत सुकर्ग्मागास्तथापर। सुशर्म्मागः सुरा ह्येते समस्ता मुनिसत्तम ॥ २८।। महानलो महावीर्य्यस्ेषामिन्द्रो दिवस्पतिः । भविष्यानथ सप्तर्पीन् गदतो मे निशामय ॥ २ह।। धृतिमानव्ययश्चैव त्त्वदर्शी निरुत्मकः । निर्ग्मोहः सतपाथ्ान्यो निष्पुकम्पश्च सप्तमः ॥३०॥ चितसेनो विचिचञ् नयतिर्निर्भयो हढः। सनेचः दत्रवुद्धिश्च सुव्रतश्चैव तत्मुताः ॥३१॥ इति शीमार्कगडेयपगसे रैवमनतरे। 8 ।

४te

·पक्षगवतितमोऽथ्यायः॥

मार्वागडेय उवाच।

रचिः प्रजापतिः पू्व्वं निर्ममो निरहङ्गतः। अचस्तो मितशायी च चचार पथिवीमिमां ।। १ ॥ अनग्मनिकेतन्तमेका हारमनाश्रमं। विमुक्तसङ्गं तं दृष्टा प्रोचस्तत्पितरो मुनिंः ॥२॥ पितर ऊचः॥ वत्स कस्साच्वया पुगयो न छतो दारसंग्रहः। खर्गापवर्गहेतुत्वाद्दन्धस्तेनानिशं बिना। ३।। गृही समस्तदेवानां पितृणञ् तथाहयां।

साहोच्वारसतो देवान खघोच्चारगतः पितृन्। विभजत्यन्वदानेन भूताद्यानतिथीनपि॥ ५ ॥ रा त्वं दैवाट्टणाद्दन्धं बन्धमस्ादृणादपि। त्रवाप्रोषि मनुष्येभ्यो भूतभ्यश्च दिने दिने ॥ ६ ॥ नुत्पाद्य सुतान् देवानसन्तर्प्य पितृंस्तथा। अकृत्वा च कथं मौद्यात् सुगतिं गन्तुमिछ्वसि ॥ ७॥ क्लेशमेकैककं पुञ् मन्यामोऽच भवेत्तव। मृतश्य नरकं तद्त् केशमेवान्यजनानि ॥८॥ २ ल

४९० गार्योड्ेय पुरमां।

रुचिरवाच। परिग्रह्ोडतिदुःखाय पापायाधोगतिसाथा। भवत्यतो मया पूव्वैं न कृतो दारसंग्रहः॥। आात्मनः संयमो योऽयं क्रियते सुनियन्त्रखात्। स मुक्तिहेतुर्नभवत्यसावपि परिग्रहात् ॥१॥ प्रचाल्यतेऽनुदिवसं यदात्मा निष्परिग्रहैः। ममत्वपङ्गदिग्धोऽपि चित्ताम्भोभिर्व्वरं हि तत् ॥ १ १ ॥ अनेकभव संभूतकर्मपङ्गाद्ितो बुघैः। इात्मा सदासनातोयेः प्रक्षाल्यो नियतेन्द्रियैः ॥१२॥ पितर ऊचुः॥ युत्तं प्रशालनं कर्तुमात्मनो नियतेन्द्रियैः। किन्तु मोकाय भार्गोडयं यत त्वं पुत्र वर्त्तसे।। १३॥। परन्तु दानैरशुभं नुद्यतेऽनभिसन्धितैः । फलैस्तथोपभोगैश्न पूर्ववकर्मशुभाशुमै: ॥१४॥ एवं न बन्धो भवति कुर्ववतः करुणात्मकं। न च वन्धाय तत्कर्म भवत्यनभिसन्धितं ॥ १५॥ पुर्व्वकर्म छतं भोगैः ्ीयतेऽहर्निशं तथा। सुखदुःखात्मकैर्व्वत्स पुरापुगयाताकं नृां ॥ १६ ॥ एवं प्रशाल्यते प्राजैरात्मा बन्धैश्च रच्यते। न त्वेवमविवेकेन पापपङ्मेन गृह्यते ॥ १७॥ रचिगवाच। सविद्या पव्धते वेदे कर्ममार्गः पितामहाः।

पघगवतितमोऽध्यायः॥ ४९१

तलाथं कर्मसो मार्गे भवन्तो योजयन्ति मां ॥१८॥ पितर ऊचुः॥ ऋरपविद्या सत्यमेवैत्कर्म नैतन्मृषा वचः । किन्तु विद्यापरिप्राप्ती हेतु: कर्म न संशयः ॥१६॥ विहिताकरखात् पुंभिरसङ्गि: करियते तु यः। संयमो मुकये सोऽन्ते प्रत्युताऽधोगतिप्रद्ः ॥२०॥ प्रश्ालयामीति भवान् वत्सात्मानन्तु मन्यते। विहिताकरखोडगते: पापैसवन्त विदह्यसे ॥ २१॥ अविद्याष्ुपकाराय विषवज्जायते नगां। अनुष्ठिताभ्युपायेन बन्धायान्यापि नो हि सा । २२ ॥ तम्साद्वत्स कुरुष्व त्वं विधिवहार संग्रहं। मा जन्म विफलं तेडस्तु तरसम्ग्राप्य तु लौकिकं ॥ २३॥ सचिरवाच । वद्दोऽहं साम्परतं को मे पितरः संप्रदास्यति। भार्य्यान्तथा दरिद्रस्य दुष्करो दारसंग्रहः ॥२४॥ पितर ऊच:॥ अमकं पतनं वत्स भवतश्चाप्यधोगतिः । नूनं भावि भवित्री च नाभिनन्दसि नो वचः ॥ २५॥ मार्कगड़ेय उवाच। इंत्युक्का पितरस्तस्य पश्यतो मुनिसत्तम। वभवः सहसाऽटृश्या दीपा वाताहता दूव ॥ २६॥

षगावतितमोऽछायः।

मार्कगड़ेय उवाच। स तेन पितृवावेन भृशमुद्दिस्तमानसः। कन्याभिलाषी विप्रर्षिः परिवभ्राम मेदिनीं ॥ १॥ कन्यामलभमानोऽसी पितृवाक्याग्निदीपितः । . चिन्तामवाप महतीमतीवोद्दिग्नमानसः ॥२॥ किं करोमि क्व गछामि करथं मे दारसंग्रहः। क्षिप्रं भवेत् मत्पितृणां स चाभ्युदयकारकः ॥ ३॥ दूति चिन्तयतस्तस्य मतिर्जाता महात्मनः। तपसाराधयाम्येनं ब्रह्मां कमलोद्धवं ।। ४ । ततो वर्षशतं दिव्यं तपरतेपे स वेधमः । आराधनाय स तदा परं नियममास्थितः ॥ ५ ॥ ततः सं दर्शयामास ब्रह्मा लोकपितामहः।

ततोऽसौ प्रगिपत्याह व्रह्मायं जगतो गतिं। पिटृसां वचनात्तेन यत्क र्ततुर्भिवाञ्छ्ितं। व्रह्मा चाह रुचिं विप्रं सुत्वा तस्याभिवाञ्छितं ॥७॥ व्रझ्मोवाच। प्रजापतिसवं भविता सष्व्या भवता प्रजाः । हृष्टा प्रजाः सुतान् विप्र समुत्पाद्य क्रियासतथा ॥॥ हत्वा हृताधिकारानं ततः सिद्धिमवाएयमि।

घस्व तितमोऽध्यायः॥ ४९३

स त्वं यथोतं पितृभिः कुरु दारपरिग्रहं ॥ ॥ कामञ्जेममभिध्याय क्रियतां पितपूजनं। त एव तुष्टा: पितरः प्रदास्यन्ति तवेभितान्॥ पत्नीं सुतांश्च.सन्तुष्टाः किन्न दद्युः पितामहाः ॥१०॥ मार्केगडेय उवाच । दवत्युपेर्वचनं स्रुत्वा ब्रह्मसोडव्यकजनानः । नद्या विविके पुलिने चकार पितृतर्पगां ॥११॥ तुष्टाव च पितृन् विग्र स्त्वैरेभिस्तथाट्टतः । एकाग्र: प्रयतो भूत्वा भक्तिनम्र्रातमकन्धरः ॥१२॥ रचिरुवाच। नमक्लेऽहं पितृन् श्राड्डे ये वसन्त्यधिदेवताः। त्वैरपि हि तर्र्यन्ते ये च श्राद्धे स्वघोत्तरैः ॥ १३ ॥ नमस्येऽहं पितृन् स्वग ये तर््यन्ते महर्षिभिः।

नमस्टोऽहं पितृन् स्वर्गे सिद्धाः सन्तर्पयन्ति यान्। आ्रद्वेष दिव्यैः सकलैरुपहारैरनत्तमैः ॥ १५॥ नमस्ये5हं पितृन् भत्नया येडर्च्यन्ते गुह्यकैरपि। तन्मयत्वेन वाञ्कूद्विर्त्नद्विमात्यन्तिकीं परां ॥१६॥ नमस्वेऽहं पितृन्मत्येर र्च्यन्ते भुवि ये सदा।

नमखेऽहं पितृन् विप्रैरच्यन्ते भवि ये सदा।

४९४ मार्कगडेय सुरागं। नमसेडहं पितृन् ये वै तर्प्यन्तेऽरगयवासिभिः ।

नगस्येऽहं पितृन् विप्रैर्नेष्ठिकव्रतचारिभि: । ये संयतात्मभिर्नित्यं सन्तर्प्यन्ते समाधिभिः॥ २०॥ नमख्ेऽहं पितृन् श्राद्दैः राजन्यास्तर्पयन्ति यान्। कव्यैरशषैर्विधिवल्लोकचयफलगरदान् ।। २ १ ।। नमस्येडहं पितृन् वैश्यैरर्च्यन्ते भुवि ये सदा। स्कर्माभिरतैर्नित्यं पुष्पधूपान्नवारिमिः ॥२२॥ नगक्येऽहं पितृन् श्राड्वैय प्रूद्रैरपि भक्तितः । सन्तर्प्यन्ते जगत्यन नाम्ना ख्याताः सकालिनः ॥ २३॥ नमखेऽहं पितृन् खाह्ैः पाताले ये महासुरैः। सन्तर्प्यन्ते सधाहारा्तयक्तदमामदैः सदा॥ २४॥ नमगयेऽहं पितृन् श्राद्वैरर्च्यन्ते ये रसातले। भोगैरशेपैरविधिवन्नागेः कामानभीमुमिः । २५।। नमस्येऽहं पितृन् श्रद्मैः सपेः सन्तर्पितान् सदा। .. तचैव विधिवन्मन्तभोगसम्पत्समन्वितैः ॥२६॥ पिटृन्नमस्ये निवसन्ति साच्षात् ये देवलोके च तथान्तरीक्षे। महीतले ये च सुरादिपुज्या- स्त्े मे प्रतीछन्तु सयोपनीनं ॥२७॥ पितृननगस्े परगाताभूता ये वे विगाने निवसन्ति मूर्ता: ।

घगतितमोऽध्यायः। ४९५

यतन्ति यानस्तमलैर्मनोभि- र्यर्योगीश्वराः सोशवियुक्किहेतृन्॥ २८॥ पितृन्नम के दिवि ये च मूर्ता: स्वधाभुज: काम्यफलामिसन्धौ। प्रदानशक्ता: सकलेमिमितानां विगुक्िदा येऽनमिसंहितेस॥ २६॥ वृप्यन्तु तेडरिसन् पितरः समस्ता दूछावतां ये प्रदिशन्ति कामान्। सुरत्वमिन्द्रत्वमतोऽधिकं बा सतान् पशून् स्वानि वलं ग्रहागि॥ ३०॥ सोमस्य ये रपिपु येडर्कविम्बे शुल्नो विमाने च सदा वसन्ति। तृण्पन्त तेडसिन् पितरोऽन्नतोये- र्गन्धादिना पुष्टिमितो व्रजन्त ॥ ३१ ॥ येपां हुतेडस हविषा च तप्ति- य भुञ्जते विप्रशरीरसंस्थाः। ये पिएड़दानेन मुदं प्रयान्ति तृप्यन्तु तेऽस्मिन् पितरोडननतोय: ॥३२॥ से खद्गिमांसेन सुरैरभीष्टै: कृषणर्तिलैर्दिव्यमनो हरैय्षव। कालेन शाकेन महर्षिवय्ये: संग्रीखितारते मुद्मच्न वान्तु॥ ३३॥

४ ९६ गार्कमटेय पुरागं ॥

काव्यान्यशेपागि न यान्यथीष्टा- न्यतीव तेषासमरार्चिनानां। तेषान्तु सानिध्यमिहास्तु पुष्प- गन्धान्नभोज्येष मया कृतेपु॥ ३४ ॥ दिने दिने ये प्रतिगृसतेऽर्ञ्ञा मासान्तपूज्या भुवि येऽष्टकास। ये वत्सरान्तेऽभ्यदय च पूज्या: प्रयान्तु ते से पितरोऽच तृप्तिं । ६५ ॥ पूज्या द्विजानां कुशुदेन्द्भासी ये चत्रियाणाञ्त नवार्कवर्षाः। तथा विशां ये कमकावदाता नीलीनिभा: शूद्रजनस्य ये च।३६॥ ते ऽस्मिन् सगरता सम पुष्पगन्ध- धुपान्नतोयादिनिवेदनेन। तथासििहोमेन च यान्तु तृप्तिं सदा पितृम्ध: ग्रसतोऽरिग तम्यः ॥३७। ये देवपुर्व्वान्यतितृप्तिहेतो- रश्वन्ति कव्यानि शुभाहुतानि। तृप्ताश्च ये भतिसृजो सवन्ति तृप्यन्तु तेडशिन् प्रसतोऽरि तेम्य: । ३८। रक्षांसि भूतान्यसुरांस्तयोग्रान्- निर्नाशयन्तस्वशिवं गजानां।

घसाववितमोडय्याय: ।

पाद्याः सुरासागमरेशपज्या स्तृप्यन्तु तेऽसिन् प्रगतोडविस तेग्य: । २९ ॥ अस्तिख्वात्ता वर्हिषद आज्यपा: सोगपारतथा। व्रजन्तु वृप्तिं श्राद्वेऽरिपल् पितरसर्पिता मया ॥ ४० ॥ अग्निस्वात्ताः पितृगणाः प्राचीं रकना गे दिशं। तथा वर्हिषदः पान्तु याग्यां ये पितरः साताः ॥ 8१॥

सर्व्वतश्चाधिपस्त्ेपां यमो रक्षां करोतु से। विश्वो विश्वभुगाराध्ो घर्द्ाे धन्यः शुसाननः॥ ४६।। शृतिदो सूतिद्वद्धतिः पितृखां वे गणा नव। कल्याखः कल्यता कर्ता कस्यः वस्यतराश्यः ॥४8॥ कल्यताहेतुरनघः पडिमे ते गणा: साताः । वरो वरेगषो वरदः पुषिदस्तुष्टिदरतथा। ४५॥ विश्लपाता तथा धाता समैनैते तथा गमाः। महान्महात्मा महितो महिमानासहावलः । ४६॥ गणाः पञ्च तथैवैते पितुखां पापनाशनाः । सखदो धनदश्चान्यो धर्मदोऽन्यञ् भूतिक: ॥४७॥ पितृगां कथ्यते चैतरधा गसचतुड्ृयं। एकनिंशत्पितृगणा वैत्ाप्तमखिलं जगत्। से सेडनतृपारतुप्यकु यछ्यंन्तु च सदा हितं ।४८ । इवि श्रीमार्योगशपरासा कृनापा स्थाने॥ ॥

समनवतितमोऽध्यायः॥

माकरडय उताच॥

एवन्तु स्तुवतस्ास्य तेजसो राशियक्ितः । गादुर्वभूव सहसा गगमाव्याप्रिकारक: ।। १ ॥ तत् दृद्दा सुमहतेजः रामासाद् स्थितं जगत्। जानुभ्यामवनिं गत्वा रुचिः स्रोनमिदं जगौ ॥ २ ॥ मचिरुवाच। अर्च्ितानाममूर्त्तानां पितृषां दीप्तेजसां। नमश्यामि सदा तेपां ध्यानिनां दिव्यचच्तुषां ॥ ३। दन्दादीगाज् नेतारो दचमारीचयोस्तथा। गमर्पीखां तथान्यषां तानमस्यामि कामदान् । ४।। सन्वादीनां मुनीन्द्रामां सूर्य्याचन्द्रमसोस्था। तानमस्याम्यहं सर्व्वान् पितृनप्रृद्धावपि॥ ५ ॥ नच्नामां ग्रहासाञ्छ वायुस्ोनभसस्तथा। द्यावापृथित्योष्च तथा नमस्यामि कृताञ्ज्लि: ॥ ६॥ देवर्पीणां जनितुंच सार्ववलोकनमस्कृतान्। अषय्यस्य रादा दातन् नमस्ेऽहं कृताञ्जलि: । ७। प्रजापते: कश्यपाय सोमाय वरुषाय च। योगेश्ववेव्यक्ष सदा नमश्यामि कृताञ्जलि: ।८॥

४९९

नमो गगोभ्यः सप्तभ्यस्तथा लोकेषु सप्तसु। स्वयमावे नमस्यामि ब्रह्मगे योगचनुषे ॥ ट ॥ सोमाधारान् पितृगणान् योगमूर्ततिधरांस्तया। नमस्यामि तथा सोमं पितरं जगतामहं॥१०॥ अग्तिरूपांस्तथैवान्यान्नमस्यामि पितृनहं। अग्रीषोममयं विश्वं यत एतदशेपतः ॥११॥ ये तु तेजसि ये चैते सोमसूर्य्यारिनमूर्त्तयः। जगत्वरूपिण श्चैव तथा ब्रह्मास्वरूपिरः ॥ १२३ तेभ्योऽखिलेग्यो योगिभ्यः पिृभ्यो यतमानसः। नमो नमो नमस्ते मे प्रसीदन्तु खधाभुजः ॥१३॥ मार्करडेय उवाच॥ एवं स्तुतास्त्रतस्तेन तेजसा मुनिसत्तम। निश्चकमुस्ते पितरो भासयन्तो दिशो दश ॥ १४ ॥ निवेदितञ्ज् यत्तेन पुष्पगन्धानुलेपनं। तङ्गषितानय स तान् दददशे पुरतः सिथितान ॥ १५॥ प्रसिपत्य पुनर्भत्ञया पुनरेव कृताञ्जलिः । नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यमित्याह पघगादृतः ॥ १६ । ततः प्रसन्नाः पितरस्तमूचु्मुनिसत्तमं। वरं वृशीव्वेति स नानुवाचानतकन्धरः ॥१७॥ रुचिरुवाच। सामातं सर्गकर्तृत्वमादिष्टं ब्रह्मणा मम। सोऽहं पत्नीमभीपामि धन्यां दिव्यां प्रजावतीं॥१८॥

400 सार्कमदन पुरासं।

पितर ऊच: ॥ प्वेव सदः पत्नी ते भवत्वतिमनोर्मा। तश्याञ्च पञ्चो भविता भवतो मनुरुत्तमः ॥१६॥ मन्वन्राधिपो धीसांखनाखैवोपखक्षितः। रूचे रौच्य इति स्ातिं यो यास्यति जगन्नये ॥ २०॥ तथ्ापि वहवः पुन्ना महावलपराक्माः । भविष्यन्ति महात्मानः प्थिवीपरिपालकाः ।।२१॥ त्वञ् प्रजापतिर्भृत्वा प्रजाः कद्षा चतुर्विविधाः । क्षीगानिकारो धर्मन्न ततः सिद्धिमवाष्यसि ॥ ६२॥ स्तोचेणानेन च नरी योऽम्ांस्तोप्यति भक्तितः । तस्य तुष्टा वयं भोगानाताज्ानं तथोत्तमं । २३।।

वाञ्कद्धिः सततं स्तता: स्ोनेगानेग वै यतः ॥२४॥ श्राद्वे च य इमं अलया अ्ग्ीतिकरं स्तवं। पठिप्यति द्विजाग्राणां भुज्जतां पुरतः सखिथितः। २५ ।। स्त्ोचश्रवणसंग्रीत्या सन्निधान परे कृते। अम्गाकमश्यं श्राद्ं तङ्गविष्यत्यसंशयं॥ २६। यद्यप्यशोनियं शाद्वं यद्यणुपहृतं भवेत्। अन्यायोपात्तवित्तेन यदि वा कृतमन्यथा॥२७। अश्नाद्वाह रुपहतैरपहारैस्तया कृतं। त्कालेऽष्यथवाऽदेशे विधिहीनमथापि वा ॥ २८॥ नास्चया वा पुरुौर्टसामासिता वा कृतं।