1. Mīmāṃsā Sūtra of Jaimini

1.1.1

अथातो धर्मजिज्ञासा

athāto dharmajijñāsā

---

1.1.2

चोदनालक्षणो ऽर्थो धर्मः

codanālakṣaṇo 'rtho dharmaḥ

---

1.1.3

तस्य निमित्तपरीष्टिः

tasya nimittaparīṣṭiḥ

---

1.1.4

सत्संप्रयोगे पुरुषस्येन्द्रियाणां बुद्धिजन्म तत्प्रत्यक्षम् अनिमित्तं विद्यमानोपलम्भनत्वात्

satsaṃprayoge puruṣasyendriyāṇāṃ buddhijanma tatpratyakṣam animittaṃ vidyamānopalambhanatvāt

---

1.1.5

औत्पत्तिकस् तु शब्दस्यार्थेन संबन्धस् तस्य ज्ञानम् उपदेशो ऽव्यतिरेकश् चार्थे ऽनुपलब्धे तत्प्रमाणं बादरायणस्यानपेक्षत्वात्

autpattikas tu śabdasyārthena saṃbandhas tasya jñānam upadeśo 'vyatirekaś cārthe 'nupalabdhe tatpramāṇaṃ bādarāyaṇasyānapekṣatvāt

---

1.1.6

कर्मैके तत्र दर्शनात्

karmaike tatra darśanāt

---

1.1.7

अस्थानात्

asthānāt

---

1.1.8

करोति शब्दात्

karoti śabdāt

---

1.1.9

सत्त्वान्तरे च यौगपद्यात्

sattvāntare ca yaugapadyāt

---

1.1.10

प्रकृति विकृत्योश् च

prakṛti vikṛtyoś ca

---

1.1.11

वृद्धिश् च कर्तृभूम्नास्य

vṛddhiś ca kartṛbhūmnāsya

---

1.1.12

समं तु तत्र दर्शनम्

samaṃ tu tatra darśanam

---

1.1.13

सतः परमदर्शनं विषयानागमात्

sataḥ paramadarśanaṃ viṣayānāgamāt

---

1.1.14

प्रयोगस्य परम्

prayogasya param

---

1.1.15

आदित्त्यवद्यौगपद्यम्

ādittyavadyaugapadyam

---

1.1.16

वर्णान्तरम् अविकारः

varṇāntaram avikāraḥ

---

1.1.17

नादवृद्धिपरा

nādavṛddhiparā

---

1.1.18

नित्यस् तु स्याद् दर्शनस्य परार्थत्वात्

nityas tu syād darśanasya parārthatvāt

---

1.1.19

सर्वत्र यौगपद्यात्

sarvatra yaugapadyāt

---

1.1.20

संख्याभावात्

saṃkhyābhāvāt

---

1.1.21

अनपेक्षत्वात्

anapekṣatvāt

---

1.1.22

प्रख्याभावाच् च योगस्य

prakhyābhāvāc ca yogasya

---

1.1.23

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

1.1.24

उत्त्पत्तौ वावचनाः स्युर् अर्थस्यातन् निमित्तत्वात्

uttpattau vāvacanāḥ syur arthasyātan nimittatvāt

---

1.1.25

तद्भूतानां क्रियार्थेन सामाम्नायो ऽर्थस्य तन्निमित्तत्त्वात्

tadbhūtānāṃ kriyārthena sāmāmnāyo 'rthasya tannimittattvāt

---

1.1.26

लोके सन्नियमात् प्रयोगसन्निकर्षः स्यात्

loke sanniyamāt prayogasannikarṣaḥ syāt

---

1.1.27

वेदांश् चैके सन्निकर्षं पुरुषाख्याः

vedāṃś caike sannikarṣaṃ puruṣākhyāḥ

---

1.1.28

अनित्यदर्शनाच् च

anityadarśanāc ca

---

1.1.29

उक्तं तु शब्दपूर्वत्वम्

uktaṃ tu śabdapūrvatvam

---

1.1.30

आख्या प्रवचनात्

ākhyā pravacanāt

---

1.1.31

परन्तु श्रुतिसामान्यमात्रम्

parantu śrutisāmānyamātram

---

1.1.32

कृते वा विनियोगः स्यात् कर्मणः संबन्धात्

kṛte vā viniyogaḥ syāt karmaṇaḥ saṃbandhāt

---

1.2.1

आम्नायस्य क्रियार्थत्वाद् आनर्थक्यम् अतदर्थानां तस्माद् अनित्यम् उच्यते

āmnāyasya kriyārthatvād ānarthakyam atadarthānāṃ tasmād anityam ucyate

---

1.2.2

शास्त्रदृष्टाविरोधाच् च

śāstradṛṣṭāvirodhāc ca

---

1.2.3

तथाफलाभावात्

tathāphalābhāvāt

---

1.2.4

अन्यानर्थक्यात्

anyānarthakyāt

---

1.2.5

अभागिप्रतिषेधाच् च

abhāgipratiṣedhāc ca

---

1.2.6

अनित्यसंयोगात्

anityasaṃyogāt

---

1.2.7

विधिना त्व् एकवाक्यत्वात् स्तुत्यर्थेन विधीनां स्युः

vidhinā tv ekavākyatvāt stutyarthena vidhīnāṃ syuḥ

---

1.2.8

तुल्यं च साम्प्रदायिकम्

tulyaṃ ca sāmpradāyikam

---

1.2.9

आप्ता चानुपपत्तिः प्रयोगे हि विरोधः स्याच् छब्दार्थस् त्व् अप्रयोगभूतस् तस्माद् उपपद्येत

āptā cānupapattiḥ prayoge hi virodhaḥ syāc chabdārthas tv aprayogabhūtas tasmād upapadyeta

---

1.2.10

गुणवादस् तु

guṇavādas tu

---

1.2.11

रूपात् प्रायात्

rūpāt prāyāt

---

1.2.12

दूरभूयस्त्वात्

dūrabhūyastvāt

---

1.2.13

अपराधात् कर्तुश् च पुत्रदर्शनम्

aparādhāt kartuś ca putradarśanam

---

1.2.14

आकालिकेप्सा

ākālikepsā

---

1.2.15

विद्याप्रशंसा

vidyāpraśaṃsā

---

1.2.16

सर्वत्वम् आधिकारिकम्

sarvatvam ādhikārikam

---

1.2.17

फलस्य कर्मनिष्पत्तेस् तेषां लोकवत्परिमाणतः फलविशेषः स्यात्

phalasya karmaniṣpattes teṣāṃ lokavatparimāṇataḥ phalaviśeṣaḥ syāt

---

1.2.18

अन्त्ययोर् यथोक्तम्

antyayor yathoktam

---

1.2.19

विधिर् वा स्याद् अपूर्वत्वाद् वादमात्रम ह्य् अनर्थकम्

vidhir vā syād apūrvatvād vādamātrama hy anarthakam

---

1.2.20

लोकवद् इति चेत्

lokavad iti cet

---

1.2.21

न पूर्वत्वात्

na pūrvatvāt

---

1.2.22

उक्तं तु वाक्यशेषत्वम्

uktaṃ tu vākyaśeṣatvam

---

1.2.23

विधिश् चानर्थकः क्वचित् तस्मात् स्तुतिः प्रतीयेत तत्सामान्याद् इतरेषु तथात्वम्

vidhiś cānarthakaḥ kvacit tasmāt stutiḥ pratīyeta tatsāmānyād itareṣu tathātvam

---

1.2.24

प्रकरणे सम्भवन्नपकर्षो न कल्प्येत विध्यानर्थक्यं हि तं प्रति

prakaraṇe sambhavannapakarṣo na kalpyeta vidhyānarthakyaṃ hi taṃ prati

---

1.2.25

विधौ च वाक्यभेदः स्यात्

vidhau ca vākyabhedaḥ syāt

---

1.2.26

हेतुर् वा स्याद् अर्थवत्वोपपत्तिभ्याम्

hetur vā syād arthavatvopapattibhyām

---

1.2.27

स्थितिस् तु शब्दपूर्वत्वादचोदनाच तस्य

sthitis tu śabdapūrvatvādacodanāca tasya

---

1.2.28

व्यर्थे स्तुतिर् अन्याय्येति चेत्

vyarthe stutir anyāyyeti cet

---

1.2.29

अर्थस् तु विधिशेषत्वाद् यथा लोके

arthas tu vidhiśeṣatvād yathā loke

---

1.2.30

यदि च हेतुर् अवतिष्ठेत निर्देशात् सामान्याद् इति चेद् अवस्था विधीनां स्यात्

yadi ca hetur avatiṣṭheta nirdeśāt sāmānyād iti ced avasthā vidhīnāṃ syāt

---

1.2.31

तदर्थशास्त्रात्

tadarthaśāstrāt

---

1.2.32

वाक्यनियमात्

vākyaniyamāt

---

1.2.33

बुद्धिशास्त्रात्

buddhiśāstrāt

---

1.2.34

अविद्यमानवचनात्

avidyamānavacanāt

---

1.2.35

अचेतने ऽर्थबन्धनात्

acetane 'rthabandhanāt

---

1.2.36

अर्थविप्रतिषेधात्

arthavipratiṣedhāt

---

1.2.37

स्वाध्यायवद्वचनात्

svādhyāyavadvacanāt

---

1.2.38

अविज्ञेयात्

avijñeyāt

---

1.2.39

अनित्यसंयोगान् मन्त्रार्थानर्थक्यम्

anityasaṃyogān mantrārthānarthakyam

---

1.2.40

अविशिष्टस् तु वाक्यार्थः

aviśiṣṭas tu vākyārthaḥ

---

1.2.41

गुणार्थेन पुनः श्रुतिः

guṇārthena punaḥ śrutiḥ

---

1.2.42

परिसंख्या

parisaṃkhyā

---

1.2.43

अर्थवादो वा

arthavādo vā

---

1.2.44

अविरुद्धं परम्

aviruddhaṃ param

---

1.2.45

संप्रैषे कर्मगर्हानुपालम्भः संस्कारत्त्वात्

saṃpraiṣe karmagarhānupālambhaḥ saṃskārattvāt

---

1.2.46

अभिधाने ऽर्थवादः

abhidhāne 'rthavādaḥ

---

1.2.47

गुणाद् अप्रतिषेधः स्यात्

guṇād apratiṣedhaḥ syāt

---

1.2.48

विद्यावचनम् असंयोगात्

vidyāvacanam asaṃyogāt

---

1.2.49

सतः परमविज्ञानम्

sataḥ paramavijñānam

---

1.2.50

उक्तश् चानित्यसंयोगः

uktaś cānityasaṃyogaḥ

---

1.2.51

लिङ्गोपदेशश् च तदर्थवत्

liṅgopadeśaś ca tadarthavat

---

1.2.52

ऊहः

ūhaḥ

---

1.2.53

विधिशब्दाश् च

vidhiśabdāś ca

---

1.3.1

धर्मस्य शब्दमूलत्वाद् अशब्दम् अनपेक्षं स्यात्

dharmasya śabdamūlatvād aśabdam anapekṣaṃ syāt

---

1.3.2

अपि वा कर्तृसामान्यात् प्रमाणम् अनुमानं स्यात्

api vā kartṛsāmānyāt pramāṇam anumānaṃ syāt

---

1.3.3

विरोधे त्व् अनपेक्ष्यं स्याद् असति ह्य् अनुमानम्

virodhe tv anapekṣyaṃ syād asati hy anumānam

---

1.3.4

हेतुदर्शनाच् च

hetudarśanāc ca

---

1.3.5

शिष्टाकोपे ऽविरुद्धम् इति चेत्

śiṣṭākope 'viruddham iti cet

---

1.3.6

न शास्त्रपरिमाणत्वात्

na śāstraparimāṇatvāt

---

1.3.7

अपि वा कारणग्रहणे प्रयुक्तानि प्रतीयेरन्

api vā kāraṇagrahaṇe prayuktāni pratīyeran

---

1.3.8

तेष्व् अदर्शनाद् विरोधस्य समा विप्रतिपत्तिः स्यात्

teṣv adarśanād virodhasya samā vipratipattiḥ syāt

---

1.3.9

शास्त्रस्था वा तन्निमित्तत्वात्

śāstrasthā vā tannimittatvāt

---

1.3.10

चोदितं तु प्रतीयेताविरोधात् प्रमाणेन

coditaṃ tu pratīyetāvirodhāt pramāṇena

---

1.3.11

प्रयोगशास्त्रम् इति चेत्

prayogaśāstram iti cet

---

1.3.12

नासन्नियमात्

nāsanniyamāt

---

1.3.13

अवाक्यशेषाच् च

avākyaśeṣāc ca

---

1.3.14

सर्वत्र च प्रयोगात् सन्निधानशास्त्राच् च

sarvatra ca prayogāt sannidhānaśāstrāc ca

---

1.3.15

अनुमानव्यवस्थानात् तत्संयुक्तं प्रमाणं स्यात्

anumānavyavasthānāt tatsaṃyuktaṃ pramāṇaṃ syāt

---

1.3.16

अपि वा सर्व धर्मः स्यात् तन्न्यायत्वाद् विधानस्य

api vā sarva dharmaḥ syāt tannyāyatvād vidhānasya

---

1.3.17

दर्शनाद् विनियोगः स्यात्

darśanād viniyogaḥ syāt

---

1.3.18

लिङ्गाभावाच् च नित्यस्य

liṅgābhāvāc ca nityasya

---

1.3.19

आख्या हि देशसंयोगात्

ākhyā hi deśasaṃyogāt

---

1.3.20

न स्याद् देशान्तरेष्व् इति चेत्

na syād deśāntareṣv iti cet

---

1.3.21

स्याद्योगाख्या हि माथुरवत्

syādyogākhyā hi māthuravat

---

1.3.22

कर्मधर्मो वा प्रवणवत्

karmadharmo vā pravaṇavat

---

1.3.23

तुल्यं तु कर्तृधर्मेण

tulyaṃ tu kartṛdharmeṇa

---

1.3.24

प्रयोगोत्पत्यशास्त्रत्वाच् छब्देषु न व्यवस्था स्यात्

prayogotpatyaśāstratvāc chabdeṣu na vyavasthā syāt

---

1.3.25

शब्दे प्रयत्ननिष्पत्तेर् अपराधस्य भागित्वम्

śabde prayatnaniṣpatter aparādhasya bhāgitvam

---

1.3.26

अन्यायश् चानेकशब्दत्त्वम्

anyāyaś cānekaśabdattvam

---

1.3.27

तत्र तत्त्वम् अभियोगविशेषात् स्यात्

tatra tattvam abhiyogaviśeṣāt syāt

---

1.3.28

तदशक्तिश् चानुरूपत्वात्

tadaśaktiś cānurūpatvāt

---

1.3.29

एक देशत्वाच् च विभाक्तिव्यत्यये स्यात्

eka deśatvāc ca vibhāktivyatyaye syāt

---

1.3.30

प्रयोगचोदनाभावाद् अर्थैकत्वम् अविभागात्

prayogacodanābhāvād arthaikatvam avibhāgāt

---

1.3.31

अद्रव्यशब्दत्वात्

adravyaśabdatvāt

---

1.3.32

अन्यदर्शनाच् च

anyadarśanāc ca

---

1.3.33

आकृतिस् तु क्रियार्थत्वात्

ākṛtis tu kriyārthatvāt

---

1.3.34

न क्रिया स्याद् इति चेदर्थान्तरे विधानं न द्रव्यम् इति चेत्

na kriyā syād iti cedarthāntare vidhānaṃ na dravyam iti cet

---

1.3.35

तदर्थत्वात् प्रयोगस्याविभागः

tadarthatvāt prayogasyāvibhāgaḥ

---

1.4.1

उक्तं समाम्नायैदम् अर्थ्यं तस्मात् सर्वं तदर्थं स्यात्

uktaṃ samāmnāyaidam arthyaṃ tasmāt sarvaṃ tadarthaṃ syāt

---

1.4.2

अपि वा नामधेयं स्याद् यदुत्पत्तावपूर्वम् अविधायकत्वात्

api vā nāmadheyaṃ syād yadutpattāvapūrvam avidhāyakatvāt

---

1.4.3

यस्मिन् गुणोपदेशः प्रधानतो ऽभिसम्बन्धः

yasmin guṇopadeśaḥ pradhānato 'bhisambandhaḥ

---

1.4.4

तत्प्रख्यञ् चान्यशास्त्रम्

tatprakhyañ cānyaśāstram

---

1.4.5

तद्व्यपदेशं च

tadvyapadeśaṃ ca

---

1.4.6

नामधेये गुणश्रुतेः स्याद् विधानम् इति चेत्

nāmadheye guṇaśruteḥ syād vidhānam iti cet

---

1.4.7

तुल्यत्वात् क्रिययोर् न

tulyatvāt kriyayor na

---

1.4.8

ऐकशब्द्ये परार्थवत्

aikaśabdye parārthavat

---

1.4.9

तद्गुणास् तु विधायेर् अन्नविभागाद् विधानार्थे न चेद् अन्येन शिष्टाः

tadguṇās tu vidhāyer annavibhāgād vidhānārthe na ced anyena śiṣṭāḥ

---

1.4.10

बर्हिराज्ययोर् असंस्कारे शब्दलाभाद् अतच्छब्दः

barhirājyayor asaṃskāre śabdalābhād atacchabdaḥ

---

1.4.11

प्रोक्षणीष्व् अर्थसंयोगात्

prokṣaṇīṣv arthasaṃyogāt

---

1.4.12

तथानिर्मन्थ्ये

tathānirmanthye

---

1.4.13

वैश्वदेवे विकल्प इति चेत्

vaiśvadeve vikalpa iti cet

---

1.4.14

न वा प्रकरणात् प्रत्यक्षविधानाच् च न हि प्रकरणं द्रव्यस्य

na vā prakaraṇāt pratyakṣavidhānāc ca na hi prakaraṇaṃ dravyasya

---

1.4.15

मिथश् चानर्थसम्बन्धः

mithaś cānarthasambandhaḥ

---

1.4.16

परार्थत्वाद् गुणानाम्

parārthatvād guṇānām

---

1.4.17

पूर्ववन्तो ऽविधानार्थास् तत्सामर्थ्यं समाम्नाये

pūrvavanto 'vidhānārthās tatsāmarthyaṃ samāmnāye

---

1.4.18

गुणस्य तु विधानार्थे तद्गुणाः प्रयोगे स्युर् अनर्थका न हि तं प्रत्यर्थवत्तास्ति

guṇasya tu vidhānārthe tadguṇāḥ prayoge syur anarthakā na hi taṃ pratyarthavattāsti

---

1.4.19

तच्छेषो नोपपद्यते

taccheṣo nopapadyate

---

1.4.20

अविभागाद् विधानार्थे स्तुत्यर्थेनोपपद्येरन्

avibhāgād vidhānārthe stutyarthenopapadyeran

---

1.4.21

कारणं स्याद् इति चेत्

kāraṇaṃ syād iti cet

---

1.4.22

आनर्थक्याद् अकारणं कर्तुर् हि कारणानि गुणार्थो हि विधीयते

ānarthakyād akāraṇaṃ kartur hi kāraṇāni guṇārtho hi vidhīyate

---

1.4.23

तत्सिद्धिः

tatsiddhiḥ

---

1.4.24

जातिः

jātiḥ

---

1.4.25

सारूप्यात्

sārūpyāt

---

1.4.26

प्रशंसा

praśaṃsā

---

1.4.27

भूमा

bhūmā

---

1.4.28

लिङ्गसमवायात्

liṅgasamavāyāt

---

1.4.29

सन्दिग्धेषु वाक्यशेषात्

sandigdheṣu vākyaśeṣāt

---

1.4.30

अर्थाद् वा कल्पनैकदेशत्वात्

arthād vā kalpanaikadeśatvāt

2.1.1

भावार्थाः कर्मशब्दास् तेभ्यः क्रिया प्रतीयेतैष ह्य् अर्थो विधीयते

bhāvārthāḥ karmaśabdās tebhyaḥ kriyā pratīyetaiṣa hy artho vidhīyate

---

2.1.2

सर्वेषां भावो ऽर्थ इति चेत्

sarveṣāṃ bhāvo 'rtha iti cet

---

2.1.3

येषाम् उत्पत्तौ स्वे प्रयोगे रूपोपलब्धिस् तानि नामानि तस्मात् तेभ्यः पराकाङ्क्षा भूतत्वात् स्वे प्रयोगै

yeṣām utpattau sve prayoge rūpopalabdhis tāni nāmāni tasmāt tebhyaḥ parākāṅkṣā bhūtatvāt sve prayogai

---

2.1.4

येषां तूत्पत्ताव् अर्थे स्वे प्रयोगो न विद्यते तान्य् आख्यातानि तस्मात् तेभ्यः प्रतीयेताश्रितत्वात् प्रयोगस्य

yeṣāṃ tūtpattāv arthe sve prayogo na vidyate tāny ākhyātāni tasmāt tebhyaḥ pratīyetāśritatvāt prayogasya

---

2.1.5

चोदना पुनर् आरम्भः

codanā punar ārambhaḥ

---

2.1.6

तानि द्वैधं गुणप्रधानभूतानि

tāni dvaidhaṃ guṇapradhānabhūtāni

---

2.1.7

यैर् द्रव्यं न चिकीर्ष्यते तानि प्रधानभूतानि द्रव्यस्य गुणभूतत्वात्

yair dravyaṃ na cikīrṣyate tāni pradhānabhūtāni dravyasya guṇabhūtatvāt

---

2.1.8

यैस् तु द्रव्यं चिकीर्ष्यते गुणस् तत्र प्रतीयेत तस्य द्रव्यप्रधानत्वात्

yais tu dravyaṃ cikīrṣyate guṇas tatra pratīyeta tasya dravyapradhānatvāt

---

2.1.9

धर्ममात्रे तु कर्म स्याद् अनिर्वृत्तेः प्रयाजवत्

dharmamātre tu karma syād anirvṛtteḥ prayājavat

---

2.1.10

तुल्यश्रुतित्वाद् वेतरैः सधर्मः स्यात्

tulyaśrutitvād vetaraiḥ sadharmaḥ syāt

---

2.1.11

द्रव्योपदेश इति चेत्

dravyopadeśa iti cet

---

2.1.12

न तदर्थत्वाल् लोकवत् तस्य च शेषभूतत्वात्

na tadarthatvāl lokavat tasya ca śeṣabhūtatvāt

---

2.1.13

स्तुतशस्त्रयोस् तु संस्कारो याज्यावद् देवताभिधानत्वात्

stutaśastrayos tu saṃskāro yājyāvad devatābhidhānatvāt

---

2.1.14

अर्थेन त्व् अपकृष्येत देवतानाम् अचोदनार्थस्य गुणभूतत्वात्

arthena tv apakṛṣyeta devatānām acodanārthasya guṇabhūtatvāt

---

2.1.15

वशावद् वा गुणार्थं स्यात्

vaśāvad vā guṇārthaṃ syāt

---

2.1.16

न श्रुतिसमवायित्वात्

na śrutisamavāyitvāt

---

2.1.17

व्यपदेशभेदाच् च

vyapadeśabhedāc ca

---

2.1.18

गुणश् चानर्थकः स्यात्

guṇaś cānarthakaḥ syāt

---

2.1.19

तथा याज्यापुरोरुचोः

tathā yājyāpurorucoḥ

---

2.1.20

वशायाम् अर्थसमवायात्

vaśāyām arthasamavāyāt

---

2.1.21

यच् चेति वार्थवत्त्वात् स्यात्

yac ceti vārthavattvāt syāt

---

2.1.22

न त्वाम्नातेषु

na tvāmnāteṣu

---

2.1.23

दृश्यते

dṛśyate

---

2.1.24

अपि वा श्रुतिसंयोगात् प्रकरणे स्तौतिशंसती क्रियोत्पात्तिं विदध्याताम्

api vā śrutisaṃyogāt prakaraṇe stautiśaṃsatī kriyotpāttiṃ vidadhyātām

---

2.1.25

शब्दपृथक्त्वाच् च

śabdapṛthaktvāc ca

---

2.1.26

अनर्थकं च तद्वचनम्

anarthakaṃ ca tadvacanam

---

2.1.27

अन्यश् चार्थः प्रतीयते

anyaś cārthaḥ pratīyate

---

2.1.28

अभिधानं च कर्मवत्

abhidhānaṃ ca karmavat

---

2.1.29

फलनिर्वृत्तिश् च

phalanirvṛttiś ca

---

2.1.30

विधिमन्त्रयोर् ऐकार्थ्यम् ऐकशब्द्यात्

vidhimantrayor aikārthyam aikaśabdyāt

---

2.1.31

अपि वा प्रयोगसामर्थ्यान् मन्त्रो ऽभिधानवाची स्यात्

api vā prayogasāmarthyān mantro 'bhidhānavācī syāt

---

2.1.32

तच्चोदकेषु मन्त्राख्या

taccodakeṣu mantrākhyā

---

2.1.33

शेषे ब्राह्मणशब्दः

śeṣe brāhmaṇaśabdaḥ

---

2.1.34

अनाम्नातेष्व् अमन्त्रत्वमाम्नातेषु हि विभागः

anāmnāteṣv amantratvamāmnāteṣu hi vibhāgaḥ

---

2.1.35

तेषाम् ऋग्यत्रार्थवशेन पादव्यवस्था

teṣām ṛgyatrārthavaśena pādavyavasthā

---

2.1.36

गीतिषु स माख्या

gītiṣu sa mākhyā

---

2.1.37

शेषे यजुः शब्दाः

śeṣe yajuḥ śabdāḥ

---

2.1.38

निगदो वा चतुर्थं स्याद् धर्मविशेषात्

nigado vā caturthaṃ syād dharmaviśeṣāt

---

2.1.39

व्यपदेशाच् च

vyapadeśāc ca

---

2.1.40

यजूंषि वा तद्रूपत्वात्

yajūṃṣi vā tadrūpatvāt

---

2.1.41

वचनाद् धर्मविशेषः

vacanād dharmaviśeṣaḥ

---

2.1.42

अर्थाच् च

arthāc ca

---

2.1.43

गुणार्थो व्यपदेशः

guṇārtho vyapadeśaḥ

---

2.1.44

सर्वेषाम् इति चेत्

sarveṣām iti cet

---

2.1.45

न, ऋग्व्यपदेशात्

na, ṛgvyapadeśāt

---

2.1.46

अर्थैकत्वाद् एकं वाक्यं साकाङ्क्षं चेद् विभागे स्यात्

arthaikatvād ekaṃ vākyaṃ sākāṅkṣaṃ ced vibhāge syāt

---

2.1.47

समेषु वाक्यभेदः स्यात्

sameṣu vākyabhedaḥ syāt

---

2.1.48

अनुषङ्गो वाक्यसमाप्तिः सर्वेषु तुल्ययोगित्वात्

anuṣaṅgo vākyasamāptiḥ sarveṣu tulyayogitvāt

---

2.1.49

व्यवायान् नानुषज्येत

vyavāyān nānuṣajyeta

---

2.2.1

शब्दान्तरे कर्मभेदः कृतानुबन्धत्वात्

śabdāntare karmabhedaḥ kṛtānubandhatvāt

---

2.2.2

एकस्यैवं पुनः श्रुतिर् अविशेषाद् अनर्थकं हि स्यात्

ekasyaivaṃ punaḥ śrutir aviśeṣād anarthakaṃ hi syāt

---

2.2.3

प्रकरणं तु पौर्णमास्यां रूपावचनात्

prakaraṇaṃ tu paurṇamāsyāṃ rūpāvacanāt

---

2.2.4

विशेषदर्शनाच् च सर्वेषां समेषु ह्य् अप्रवृत्तिः स्यात्

viśeṣadarśanāc ca sarveṣāṃ sameṣu hy apravṛttiḥ syāt

---

2.2.5

गुणस् तु श्रुतिसंयोगात्

guṇas tu śrutisaṃyogāt

---

2.2.6

चोदना वा गुणानां युगपच्छास्त्राच् चोदिते हि तदर्थत्वात् तस्यतस्योपदिश्येत

codanā vā guṇānāṃ yugapacchāstrāc codite hi tadarthatvāt tasyatasyopadiśyeta

---

2.2.7

व्यपदेशश् च तद्वत्

vyapadeśaś ca tadvat

---

2.2.8

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

2.2.9

पौर्णमासीवद् उपांशुयाजः स्यात्

paurṇamāsīvad upāṃśuyājaḥ syāt

---

2.2.10

चोदना वाप्रकृतत्वात्

codanā vāprakṛtatvāt

---

2.2.11

गुणोपबन्धात्

guṇopabandhāt

---

2.2.12

प्राये वचनाच् च

prāye vacanāc ca

---

2.2.13

आघाराग्निहोत्रम् अरूपत्वात्

āghārāgnihotram arūpatvāt

---

2.2.14

संज्ञोपबन्धात्

saṃjñopabandhāt

---

2.2.15

अप्रकृतत्वाच् च

aprakṛtatvāc ca

---

2.2.16

चोदना वा शब्दार्थस्य प्रयोगभूतत्वात् तत्सन्निधेर् गुणार्थेन पुनः श्रुतिः

codanā vā śabdārthasya prayogabhūtatvāt tatsannidher guṇārthena punaḥ śrutiḥ

---

2.2.17

द्रव्यसंयोगाच् चोदना पशुसोमयोः प्रकरणे ह्य् अनर्थको द्रव्यसंयोगो न हि तस्य गुणार्थेन

dravyasaṃyogāc codanā paśusomayoḥ prakaraṇe hy anarthako dravyasaṃyogo na hi tasya guṇārthena

---

2.2.18

अचोदकाश् च संस्काराः

acodakāś ca saṃskārāḥ

---

2.2.19

तद्भेदात् कर्मणो ऽभ्यासो द्रव्यपृथक्त्वाद् अनर्थकं हि स्याद् भेदो द्रव्यगुणीभावात्

tadbhedāt karmaṇo 'bhyāso dravyapṛthaktvād anarthakaṃ hi syād bhedo dravyaguṇībhāvāt

---

2.2.20

संस्कारस् तु न भिद्येत परार्थत्वाद् द्रव्यस्य गुणभूतत्वात्

saṃskāras tu na bhidyeta parārthatvād dravyasya guṇabhūtatvāt

---

2.2.21

पृथक्त्त्वनिवेशात् संख्यया कर्मभेदः स्यात्

pṛthakttvaniveśāt saṃkhyayā karmabhedaḥ syāt

---

2.2.22

संज्ञा चोत्पत्तिसंयोगात्

saṃjñā cotpattisaṃyogāt

---

2.2.23

गुणाश् चापूर्वसंयोगे वाक्योः समत्त्वात्

guṇāś cāpūrvasaṃyoge vākyoḥ samattvāt

---

2.2.24

अगुणे तु कर्मशब्दे गुणस् तत्र प्रतीयेत

aguṇe tu karmaśabde guṇas tatra pratīyeta

---

2.2.25

फलश्रुतेस् तु कर्म स्यात् फलस्य कर्मयोगित्वात्

phalaśrutes tu karma syāt phalasya karmayogitvāt

---

2.2.26

अतुल्यत्वात् तु वाक्ययोर् गुणे तस्य प्रतीयेत

atulyatvāt tu vākyayor guṇe tasya pratīyeta

---

2.2.27

समेषु कर्मयुक्तं स्यात्

sameṣu karmayuktaṃ syāt

---

2.2.28

सौभरे पुरुषश्रुतेर् निधनं कामसंयोगः

saubhare puruṣaśruter nidhanaṃ kāmasaṃyogaḥ

---

2.2.29

सर्वस्य वोक्तकामत्वात् तस्मिन् कामश्रुतिः स्यान् निधनार्था पुनः श्रुतिः

sarvasya voktakāmatvāt tasmin kāmaśrutiḥ syān nidhanārthā punaḥ śrutiḥ

---

2.3.1

गुणस् तु क्रतुसंयोगात् कर्मान्तरं प्रयोजयेत् संयोगस्याशेषभूत्वात्

guṇas tu kratusaṃyogāt karmāntaraṃ prayojayet saṃyogasyāśeṣabhūtvāt

---

2.3.2

एकस्य तु लिङ्गभेदात् प्रयोजनार्थम् उच्येतैकत्वं गुणवाक्यत्वात्

ekasya tu liṅgabhedāt prayojanārtham ucyetaikatvaṃ guṇavākyatvāt

---

2.3.3

अवेष्टौ यज्ञसंयोगात्क्रतुप्रधानमुच्यते

aveṣṭau yajñasaṃyogātkratupradhānamucyate

---

2.3.4

आधाने सर्वशेषत्वात्

ādhāne sarvaśeṣatvāt

---

2.3.5

अयनेषु चोदनान्तरं संज्ञोपबन्धात्

ayaneṣu codanāntaraṃ saṃjñopabandhāt

---

2.3.6

अगुणाच् च कर्मचोदना

aguṇāc ca karmacodanā

---

2.3.7

समाप्तं च फले वाक्यम्

samāptaṃ ca phale vākyam

---

2.3.8

विकारो वा प्रकरणात्

vikāro vā prakaraṇāt

---

2.3.9

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

2.3.10

गुणात् संज्ञोपबन्धः

guṇāt saṃjñopabandhaḥ

---

2.3.11

समाप्तिर् अविशिष्टा

samāptir aviśiṣṭā

---

2.3.12

संस्कारश् चाप्रकरणे ऽकर्मशब्दत्वात्

saṃskāraś cāprakaraṇe 'karmaśabdatvāt

---

2.3.13

यावद् उक्तं वा कर्मणः श्रुतिमूलत्वात्

yāvad uktaṃ vā karmaṇaḥ śrutimūlatvāt

---

2.3.14

यजतिस् तु द्रव्यफलभोक्तृसंयोगाद् एतेषां कर्मसम्बन्धात्

yajatis tu dravyaphalabhoktṛsaṃyogād eteṣāṃ karmasambandhāt

---

2.3.15

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

2.3.16

विषये प्रायदर्शनात्

viṣaye prāyadarśanāt

---

2.3.17

अर्थवादोपपत्तेश् च

arthavādopapatteś ca

---

2.3.18

संयुक्तस् त्व् अर्थशब्देन तदर्थः श्रुतिसंयोगात्

saṃyuktas tv arthaśabdena tadarthaḥ śrutisaṃyogāt

---

2.3.19

पात्नीवते तु पूर्वत्वाद् अवच्छेदः

pātnīvate tu pūrvatvād avacchedaḥ

---

2.3.20

अद्रव्यत्वात् कवेले कर्मशेषः स्यात्

adravyatvāt kavele karmaśeṣaḥ syāt

---

2.3.21

अग्निस् तु लिङ्गदर्शनात् क्रतुशब्दः प्रतीयेत

agnis tu liṅgadarśanāt kratuśabdaḥ pratīyeta

---

2.3.22

द्रव्यं वा स्याच् चोदनायास् तदर्थत्वात्

dravyaṃ vā syāc codanāyās tadarthatvāt

---

2.3.23

तत्संयोगात् क्रतुस् तदाख्यः स्यात् तेन धर्मविधानानि

tatsaṃyogāt kratus tadākhyaḥ syāt tena dharmavidhānāni

---

2.3.24

प्रकरणान्तरे प्रयोजनान्यत्वम्

prakaraṇāntare prayojanānyatvam

---

2.3.25

फलं चाकर्मसंनिधौ

phalaṃ cākarmasaṃnidhau

---

2.3.26

संनिधौ त्व् अविभागात् फलार्थेन पुनः श्रुतिः

saṃnidhau tv avibhāgāt phalārthena punaḥ śrutiḥ

---

2.3.27

आग्नेयसूक्तहेतुत्वाद् अभ्यासेन प्रतीयेत

āgneyasūktahetutvād abhyāsena pratīyeta

---

2.3.28

अविभागात् तु कर्मणां द्विरुक्तेर् न विधीयते

avibhāgāt tu karmaṇāṃ dvirukter na vidhīyate

---

2.3.29

अन्यार्था वा पुनः श्रुतिः

anyārthā vā punaḥ śrutiḥ

---

2.4.1

यावज्जीविको ऽभ्यासः कर्मधर्मः प्रकरणात्

yāvajjīviko 'bhyāsaḥ karmadharmaḥ prakaraṇāt

---

2.4.2

कर्तुर् वा श्रुतिसंयोगात्

kartur vā śrutisaṃyogāt

---

2.4.3

लिङ्गदर्शनाच् च कर्मधर्मे हि प्रक्रमेण नियम्येत तत्रानर्थकम् अन्यत् स्यात्

liṅgadarśanāc ca karmadharme hi prakrameṇa niyamyeta tatrānarthakam anyat syāt

---

2.4.4

व्यपवर्गं च दर्शयति कालश् चेत् कर्मभेदः स्यात्

vyapavargaṃ ca darśayati kālaś cet karmabhedaḥ syāt

---

2.4.5

अनित्यत्वात् तु नैवं स्यात्

anityatvāt tu naivaṃ syāt

---

2.4.6

विरोधश् चापि पूर्ववत्

virodhaś cāpi pūrvavat

---

2.4.7

कर्तुस् तु धर्मनियमात् कालशास्त्रं निमित्तं स्यात्

kartus tu dharmaniyamāt kālaśāstraṃ nimittaṃ syāt

---

2.4.8

नामरूपधर्मविशेषपुनरुक्तिनिन्दाशाक्तिसमाप्तिवचनप्रायश्चित्तान्यार्थदर्शनाच् छाखान्तरेषु कर्मभेदः स्यात्

nāmarūpadharmaviśeṣapunaruktinindāśāktisamāptivacanaprāyaścittānyārthadarśanāc chākhāntareṣu karmabhedaḥ syāt

---

2.4.9

एकं वा संयोगरूपचोदनाख्याविशेषात्

ekaṃ vā saṃyogarūpacodanākhyāviśeṣāt

---

2.4.10

न नाम्ना स्याद् अचोदनाभिधानत्वात्

na nāmnā syād acodanābhidhānatvāt

---

2.4.11

सर्वेषां चैककर्म्यं स्यात्

sarveṣāṃ caikakarmyaṃ syāt

---

2.4.12

कृतकं चाभिधानम्

kṛtakaṃ cābhidhānam

---

2.4.13

एकत्वे ऽपि परम्

ekatve 'pi param

---

2.4.14

विद्यायां धर्मशास्त्रम्

vidyāyāṃ dharmaśāstram

---

2.4.15

अग्नेयवत्पुनर्वचनम्

agneyavatpunarvacanam

---

2.4.16

अद्विर्वचनं वा श्रुतिसंयोगाविशेषात्

advirvacanaṃ vā śrutisaṃyogāviśeṣāt

---

2.4.17

अर्थासन्निधेश् च

arthāsannidheś ca

---

2.4.18

न चैकं प्रतिशिष्यते

na caikaṃ pratiśiṣyate

---

2.4.19

समाप्तिवच् च संप्रेक्षा

samāptivac ca saṃprekṣā

---

2.4.20

एकत्वे ऽपि पराणि निन्दाशक्तिसमाप्तिवचनानि

ekatve 'pi parāṇi nindāśaktisamāptivacanāni

---

2.4.21

प्रायश्चित्तं निमित्तेन

prāyaścittaṃ nimittena

---

2.4.22

प्रक्रमाद् वा नियोगेन

prakramād vā niyogena

---

2.4.23

समाप्तिः पूर्ववत्त्वाद्यथाज्ञाते प्रतीयेत

samāptiḥ pūrvavattvādyathājñāte pratīyeta

---

2.4.24

लिङ्गमविशिष्टं सर्वशेषत्वान् न हि तत्र कर्मचोदना तस्मात् द्वादशाहस्याहारव्यपदेशः स्यात्

liṅgamaviśiṣṭaṃ sarvaśeṣatvān na hi tatra karmacodanā tasmāt dvādaśāhasyāhāravyapadeśaḥ syāt

---

2.4.25

द्रव्ये चाचोदितत्वाद् विधीनाम् अव्यवस्था स्यान् निर्देशाद् व्यतिष्ठेत तस्मान् नित्यानुवादः स्यात्

dravye cācoditatvād vidhīnām avyavasthā syān nirdeśād vyatiṣṭheta tasmān nityānuvādaḥ syāt

---

2.4.26

विहितप्रतिषेधात् पक्षे ऽतिरेकः स्यात्

vihitapratiṣedhāt pakṣe 'tirekaḥ syāt

---

2.4.27

सारस्वते विप्रतिषेधाद्यदेति स्यात्

sārasvate vipratiṣedhādyadeti syāt

---

2.4.28

उपहव्ये ऽप्रतिप्रसवः

upahavye 'pratiprasavaḥ

---

2.4.29

गुणार्था वा पुनः श्रुतिः

guṇārthā vā punaḥ śrutiḥ

---

2.4.30

प्रत्ययं चापि दर्शयति

pratyayaṃ cāpi darśayati

---

2.4.31

अपि वा क्रमसंयोगाद् विधिपृथक्त्वम् एकस्यां व्यवतिष्ठेत

api vā kramasaṃyogād vidhipṛthaktvam ekasyāṃ vyavatiṣṭheta

---

2.4.32

विरोधिना त्व् असंयोगाद् ऐककर्म्ये तत्संयोगाद् विधीनां सर्वकर्मप्रत्ययः स्यात्

virodhinā tv asaṃyogād aikakarmye tatsaṃyogād vidhīnāṃ sarvakarmapratyayaḥ syāt

3.1.1

अथातः शेषलक्षणम्

athātaḥ śeṣalakṣaṇam

---

3.1.2

शेषः परार्थत्वात्

śeṣaḥ parārthatvāt

---

3.1.3

द्रव्यगुणसंस्कारेषु बादरिः

dravyaguṇasaṃskāreṣu bādariḥ

---

3.1.4

कर्माण्यपि जैमिनिः फलार्थत्वात्

karmāṇyapi jaiminiḥ phalārthatvāt

---

3.1.5

फलं च पुरुषार्थत्वात्

phalaṃ ca puruṣārthatvāt

---

3.1.6

पुरुषश् च कर्मार्थत्वात्

puruṣaś ca karmārthatvāt

---

3.1.7

तेषाम् अर्थेन सबन्धः

teṣām arthena sabandhaḥ

---

3.1.8

विहितस् तु सर्वधर्मः स्यात् संयोगतो ऽविशेषात् प्रकरणाविशेषाच् च

vihitas tu sarvadharmaḥ syāt saṃyogato 'viśeṣāt prakaraṇāviśeṣāc ca

---

3.1.9

अर्थलोपाद् अकर्मे स्यात्

arthalopād akarme syāt

---

3.1.10

फलं तु सह चेष्टया शब्दार्थो ऽभावाद् विप्रयोगे स्यात्

phalaṃ tu saha ceṣṭayā śabdārtho 'bhāvād viprayoge syāt

---

3.1.11

द्रव्यं चोत्पत्तिसंयोगात् तद् अर्थम् एव चोद्येत

dravyaṃ cotpattisaṃyogāt tad artham eva codyeta

---

3.1.12

अर्थैकत्वे द्रव्यगुणयोर् ऐककर्म्यान् नियमः स्यात्

arthaikatve dravyaguṇayor aikakarmyān niyamaḥ syāt

---

3.1.13

एकत्वयुक्तम् एकस्य श्रुतिसंयोगात्

ekatvayuktam ekasya śrutisaṃyogāt

---

3.1.14

सर्वेषां वा लक्षणत्वाद् अविशिष्टं हि लक्षणम्

sarveṣāṃ vā lakṣaṇatvād aviśiṣṭaṃ hi lakṣaṇam

---

3.1.15

चोदितेतुपरार्थत्वाद् यथाश्रुति प्रतीयेता

coditetuparārthatvād yathāśruti pratīyetā

---

3.1.16

संस्काराद् वागुणानाम् अव्यवस्था स्यात्

saṃskārād vāguṇānām avyavasthā syāt

---

3.1.17

व्यवस्थावार्थस्य श्रुतिसंयोगात् तस्य शब्द प्रमाणत्वात्

vyavasthāvārthasya śrutisaṃyogāt tasya śabda pramāṇatvāt

---

3.1.18

आनर्थक्यात्तदङ्गेषु

ānarthakyāttadaṅgeṣu

---

3.1.19

कर्तृगुणे तु कर्मासमवायाद् वाक्यभेदः स्यात्

kartṛguṇe tu karmāsamavāyād vākyabhedaḥ syāt

---

3.1.20

साकाङ्क्षं त्व् एकवाक्यं स्याद् असमाप्तं हि पूर्वेण

sākāṅkṣaṃ tv ekavākyaṃ syād asamāptaṃ hi pūrveṇa

---

3.1.21

सन्दिग्धे तुब्यवायाद् वाक्यभेदः स्यात्

sandigdhe tubyavāyād vākyabhedaḥ syāt

---

3.1.22

गुणानां च परार्थत्त्वाद् असम्बन्धः समत्वात् स्यात्

guṇānāṃ ca parārthattvād asambandhaḥ samatvāt syāt

---

3.1.23

मिथश् चानर्थसम्वन्धात्

mithaś cānarthasamvandhāt

---

3.1.24

आनन्तर्यम् अचोदना

ānantaryam acodanā

---

3.1.25

बाक्यानां च समाप्तत्वात्

bākyānāṃ ca samāptatvāt

---

3.1.26

शेषस् तु गुणसंयुक्तः साधारणः प्रतीयेत मिथस् तेषाम् असम्बन्धात्

śeṣas tu guṇasaṃyuktaḥ sādhāraṇaḥ pratīyeta mithas teṣām asambandhāt

---

3.1.27

व्यवस्था वार्थसंयोगाल् लिङ्गस्यार्थेन सम्बन्धाल्लक्षणार्था गुणश्रुतिः

vyavasthā vārthasaṃyogāl liṅgasyārthena sambandhāllakṣaṇārthā guṇaśrutiḥ

---

3.2.1

अर्थाभिधानसामर्थ्यान् मन्त्रेषु शेषभावः स्यात् तस्माद् उत्पत्तिसम्बन्धो ऽर्थेन नित्यसंयोगात्

arthābhidhānasāmarthyān mantreṣu śeṣabhāvaḥ syāt tasmād utpattisambandho 'rthena nityasaṃyogāt

---

3.2.2

संस्कारकत्वाद् अचोदितेन स्यात्

saṃskārakatvād acoditena syāt

---

3.2.3

वचनात् त्व् अयथार्थम् ऐन्द्री स्यात्

vacanāt tv ayathārtham aindrī syāt

---

3.2.4

गुणाद् वाप्य् अभिधानं स्यात् सम्बन्धस्याशास्त्रहेतुत्वात्

guṇād vāpy abhidhānaṃ syāt sambandhasyāśāstrahetutvāt

---

3.2.5

तथाहवानम् अपीति चेत्

tathāhavānam apīti cet

---

3.2.6

नकालविधिश् चोदितत्वात्

nakālavidhiś coditatvāt

---

3.2.7

गुणाभावात्

guṇābhāvāt

---

3.2.8

लिङ्गाच् च

liṅgāc ca

---

3.2.9

विधिकोपश् चोपदेशे स्यात्

vidhikopaś copadeśe syāt

---

3.2.10

तथोत्थानविसर्जने

tathotthānavisarjane

---

3.2.11

सूक्तवाके च कालविधिः परार्थत्वात्

sūktavāke ca kālavidhiḥ parārthatvāt

---

3.2.12

उपदेशो वा याज्याशब्दो हि नाकस्मात्

upadeśo vā yājyāśabdo hi nākasmāt

---

3.2.13

सदेवतार्थस् तत्संयोगात्

sadevatārthas tatsaṃyogāt

---

3.2.14

प्रतिपत्तिर् इति चेत् स्विष्टकृद्वदुभयसंस्कारः स्यात्

pratipattir iti cet sviṣṭakṛdvadubhayasaṃskāraḥ syāt

---

3.2.15

कृत्स्नोपदेशाद् उभयत्र सर्ववचनम्

kṛtsnopadeśād ubhayatra sarvavacanam

---

3.2.16

यथार्थं वा शेषभूतसंस्कारात्

yathārthaṃ vā śeṣabhūtasaṃskārāt

---

3.2.17

वचनाद् इति चेत्

vacanād iti cet

---

3.2.18

प्रकरणाविभागाद् उभे प्रति कृत्स्नशब्दः

prakaraṇāvibhāgād ubhe prati kṛtsnaśabdaḥ

---

3.2.19

लिङ्गक्रमसमाख्यानात् काम्ययुक्तं समामनानम्

liṅgakramasamākhyānāt kāmyayuktaṃ samāmanānam

---

3.2.20

अधिकारे च मन्त्रविधिर् अतदाख्येषु शिष्टत्वात्

adhikāre ca mantravidhir atadākhyeṣu śiṣṭatvāt

---

3.2.21

तदाख्यो वा प्रकरणोपपत्तिभ्याम्

tadākhyo vā prakaraṇopapattibhyām

---

3.2.22

अनर्थकश् चोपदेशः स्याद् असम्बन्धात् फलवता न ह्य् उपस्थानं फलवत्

anarthakaś copadeśaḥ syād asambandhāt phalavatā na hy upasthānaṃ phalavat

---

3.2.23

सर्वेषां चोपदिष्टत्वात्

sarveṣāṃ copadiṣṭatvāt

---

3.2.24

लिङ्गसमाख्यानाभ्यां भक्षार्थतानुवाकस्य

liṅgasamākhyānābhyāṃ bhakṣārthatānuvākasya

---

3.2.25

तस्य रूपोपदेशाभ्याम् अपकर्षो ऽर्थस्य चोदितत्वात्

tasya rūpopadeśābhyām apakarṣo 'rthasya coditatvāt

---

3.2.26

गुणाभिधानान् मन्द्रादिर् एकमन्त्रः स्यात् तयोर् एकार्थसंयोगात्

guṇābhidhānān mandrādir ekamantraḥ syāt tayor ekārthasaṃyogāt

---

3.2.27

लिङ्गविशेषनिर्देशात् समानविधानेष्व् अनैन्द्राणाम् अमन्त्रत्वम्

liṅgaviśeṣanirdeśāt samānavidhāneṣv anaindrāṇām amantratvam

---

3.2.28

यथादेवतं वा तत्प्रकृतित्वं हि दर्शयति

yathādevataṃ vā tatprakṛtitvaṃ hi darśayati

---

3.2.29

पुनरभ्युन्नीतेषु सर्वेषाम् उपलक्षणं द्विशेषत्वात्

punarabhyunnīteṣu sarveṣām upalakṣaṇaṃ dviśeṣatvāt

---

3.2.30

अनयाद् वा पूर्वस्यानुपलक्षणम्

anayād vā pūrvasyānupalakṣaṇam

---

3.2.31

ग्रहणाद् वापनयः स्यात्

grahaṇād vāpanayaḥ syāt

---

3.2.32

पात्नीवते तु पूर्ववत्

pātnīvate tu pūrvavat

---

3.2.33

ग्रहणाद् वापनीतं स्यात्

grahaṇād vāpanītaṃ syāt

---

3.2.34

त्वष्टारं तूपलक्षयेत् पानात्

tvaṣṭāraṃ tūpalakṣayet pānāt

---

3.2.35

अतुल्यत्वात् तु नैवं स्यात्

atulyatvāt tu naivaṃ syāt

---

3.2.36

त्रिंशच् च परार्थत्वात्

triṃśac ca parārthatvāt

---

3.2.37

वषट्कारश् च कर्तृवत्

vaṣaṭkāraś ca kartṛvat

---

3.2.38

छन्दः प्रतिषेधस् तु सर्वगामित्वात्

chandaḥ pratiṣedhas tu sarvagāmitvāt

---

3.2.39

ऐन्द्राग्ने तु लिङ्गभाबात् स्यात्

aindrāgne tu liṅgabhābāt syāt

---

3.2.40

एकस्मिन् वा देवतान्तराद् विभागवत्

ekasmin vā devatāntarād vibhāgavat

---

3.2.41

छन्दश् च देवतावत्

chandaś ca devatāvat

---

3.2.42

सर्वेषु वाभावाद् एकच्छन्दसः

sarveṣu vābhāvād ekacchandasaḥ

---

3.2.43

सर्वेषां वैकमन्त्र्यम् ऐतिशायनस्य भक्तिपानत्वात् सवनाधिकारो हि

sarveṣāṃ vaikamantryam aitiśāyanasya bhaktipānatvāt savanādhikāro hi

---

3.3.1

श्रुतेर् जाताधिकारः स्यात्

śruter jātādhikāraḥ syāt

---

3.3.2

वेदो वा प्रायदर्शनात्

vedo vā prāyadarśanāt

---

3.3.3

लिङ्गाच् च

liṅgāc ca

---

3.3.4

धर्मोपदेशाच् च न हि द्रव्येण सम्बन्धः

dharmopadeśāc ca na hi dravyeṇa sambandhaḥ

---

3.3.5

त्रयीविद्याख्या च तद्विद् धि

trayīvidyākhyā ca tadvid dhi

---

3.3.6

व्यक्तिक्रमे यथाश्रुतीति चेत्

vyaktikrame yathāśrutīti cet

---

3.3.7

न सर्वस्मिन् निवेशात्

na sarvasmin niveśāt

---

3.3.8

वेदसंयोगान् न प्रकरणेन बाध्यते

vedasaṃyogān na prakaraṇena bādhyate

---

3.3.9

गुणमुख्यव्यतिक्रमे तदर्थत्वान् मुख्येन वेदसंयोगः

guṇamukhyavyatikrame tadarthatvān mukhyena vedasaṃyogaḥ

---

3.3.10

भूयस्त्वेनोभयश्रुति

bhūyastvenobhayaśruti

---

3.3.11

असंयुक्तं प्रकरणाद् इति कर्तव्यतार्थित्वात्

asaṃyuktaṃ prakaraṇād iti kartavyatārthitvāt

---

3.3.12

क्रमश् च देशसामान्यात्

kramaś ca deśasāmānyāt

---

3.3.13

आख्या चैवम तदर्थत्वात्

ākhyā caivama tadarthatvāt

---

3.3.14

श्रुति-लिङ्ग-वाक्य-प्रकरण-स्थान-समाख्यानां समवाये पारदौर्बल्यम् अर्थविप्रकर्षात्

śruti-liṅga-vākya-prakaraṇa-sthāna-samākhyānāṃ samavāye pāradaurbalyam arthaviprakarṣāt

---

3.3.15

अहीनो वा प्रकरणाद् गौणः

ahīno vā prakaraṇād gauṇaḥ

---

3.3.16

असंयोगात् तु मुख्यस्य तस्माद् अपकृष्येत

asaṃyogāt tu mukhyasya tasmād apakṛṣyeta

---

3.3.17

द्वित्वबहुत्वयुक्तं वा चोदनात् तस्य

dvitvabahutvayuktaṃ vā codanāt tasya

---

3.3.18

पक्षेणार्थकृतस्येति चेत्

pakṣeṇārthakṛtasyeti cet

---

3.3.19

नकृतेर् एकसंयोगात्

nakṛter ekasaṃyogāt

---

3.3.20

जाघनी चैकदेशत्वात्

jāghanī caikadeśatvāt

---

3.3.21

चोदना वापूर्वत्वात्

codanā vāpūrvatvāt

---

3.3.22

एकदेश इति चेत्

ekadeśa iti cet

---

3.3.23

न प्रकृतेर् अशास्त्रनिष्पत्तेः

na prakṛter aśāstraniṣpatteḥ

---

3.3.24

सन्तर्दनं प्रकृतौ क्रयणवदनर्थलोपात् स्यात्

santardanaṃ prakṛtau krayaṇavadanarthalopāt syāt

---

3.3.25

उत्कर्षो वा ग्रहणाद् विशेषस्य

utkarṣo vā grahaṇād viśeṣasya

---

3.3.26

कर्तृतो वा विशेषस्य तन्निमित्तत्वात्

kartṛto vā viśeṣasya tannimittatvāt

---

3.3.27

क्रतुतो वार्थवादान् उपपत्तेः स्यात्

kratuto vārthavādān upapatteḥ syāt

---

3.3.28

संस्थाश् च कर्तृवद् धारणार्थाविशेषात्

saṃsthāś ca kartṛvad dhāraṇārthāviśeṣāt

---

3.3.29

उक्थ्यादिषु वार्थस्य विद्यमानत्वात्

ukthyādiṣu vārthasya vidyamānatvāt

---

3.3.30

अविशेषात् स्तुतिर् व्यर्थेति चेत्

aviśeṣāt stutir vyartheti cet

---

3.3.31

स्याद् अनित्यत्वात्

syād anityatvāt

---

3.3.32

सङ्ख्यायुक्तं क्रतोः प्रकरणात् स्यात्

saṅkhyāyuktaṃ kratoḥ prakaraṇāt syāt

---

3.3.33

नैमित्तिकं वा कर्तृसंयोगाल् लिङ्गस्य तन्निमित्तत्वात्

naimittikaṃ vā kartṛsaṃyogāl liṅgasya tannimittatvāt

---

3.3.34

पौष्णं पैषणं विकृतौ प्रतीयेताचोदनात् प्रकृतौ

pauṣṇaṃ paiṣaṇaṃ vikṛtau pratīyetācodanāt prakṛtau

---

3.3.35

तत्सर्वार्थम् अविशेषात्

tatsarvārtham aviśeṣāt

---

3.3.36

चरौवार्थोक्तं पुरोडाशे ऽर्थविप्रतिषेधात् पशौ न स्यात्

carauvārthoktaṃ puroḍāśe 'rthavipratiṣedhāt paśau na syāt

---

3.3.37

चराव् अपीति चेत्

carāv apīti cet

---

3.3.38

न पक्तिनामत्वात्

na paktināmatvāt

---

3.3.39

एकस्मिन्न् एकसंयोगात्

ekasminn ekasaṃyogāt

---

3.3.40

धर्माविप्रतिषेधाच् च

dharmāvipratiṣedhāc ca

---

3.3.41

अपि वा सद्वितीये स्याद् देवतानिमित्तत्वात

api vā sadvitīye syād devatānimittatvāta

---

3.3.42

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

3.3.43

वचनात् सर्वपेषणं तं प्रति शास्त्रवत्वाद् अर्थाभावाद् विचराव् अपेषणं भवति

vacanāt sarvapeṣaṇaṃ taṃ prati śāstravatvād arthābhāvād vicarāv apeṣaṇaṃ bhavati

---

3.3.44

एकस्मिन् वार्थधर्मत्वाद् ऐन्द्राग्नव् अदुभयोर् न स्याद् अचोदितत्वात्

ekasmin vārthadharmatvād aindrāgnav adubhayor na syād acoditatvāt

---

3.3.45

हेतुमात्रम् अदन्तत्वम्

hetumātram adantatvam

---

3.3.46

वचनं परम्

vacanaṃ param

---

3.4.1

निवीताम् इति मनुष्यधर्मः शब्दस्य तत्प्रधानत्वात्

nivītām iti manuṣyadharmaḥ śabdasya tatpradhānatvāt

---

3.4.2

अपदेशो वार्थस्य विद्यमानतत्त्वात्

apadeśo vārthasya vidyamānatattvāt

---

3.4.3

विधिस्तवर्पूर्वत्वात् स्यात्

vidhistavarpūrvatvāt syāt

---

3.4.4

स प्रायात् कर्मधर्मः स्यात्

sa prāyāt karmadharmaḥ syāt

---

3.4.5

वाक्यशेषत्वात्

vākyaśeṣatvāt

---

3.4.6

तत्प्रकरणे यत् तत् संयुक्तम् अविप्रतिषेधात्

tatprakaraṇe yat tat saṃyuktam avipratiṣedhāt

---

3.4.7

तत्प्रधाने वा तुल्यवत् प्रसंख्यानाद् इतरस्य तदर्थत्वात्

tatpradhāne vā tulyavat prasaṃkhyānād itarasya tadarthatvāt

---

3.4.8

अर्थवादो वा प्रकरणात्

arthavādo vā prakaraṇāt

---

3.4.9

विधिना चैकवाक्यत्वात्

vidhinā caikavākyatvāt

---

3.4.10

दिग्विभागश् च तद्वत् सम्बन्धस्यार्थहेतुत्वात्

digvibhāgaś ca tadvat sambandhasyārthahetutvāt

---

3.4.11

परुषि दितपूर्णघृतविदग्धं च तद्वत्

paruṣi ditapūrṇaghṛtavidagdhaṃ ca tadvat

---

3.4.12

अकर्म क्रतुसंयुक्तं संयोगान् नित्यानुवादः स्यात्

akarma kratusaṃyuktaṃ saṃyogān nityānuvādaḥ syāt

---

3.4.13

विधिर् वा संयोगान्तरात्

vidhir vā saṃyogāntarāt

---

3.4.14

अहीनवत् पुरुषस् तदर्थत्वात्

ahīnavat puruṣas tadarthatvāt

---

3.4.15

प्रकरणविशेषाद् वा तद्युक्तस्य संस्कारो द्रव्यवत्

prakaraṇaviśeṣād vā tadyuktasya saṃskāro dravyavat

---

3.4.16

व्यपदेशाद् अपकृष्येत

vyapadeśād apakṛṣyeta

---

3.4.17

शंयौ च सर्वपरिदानात्

śaṃyau ca sarvaparidānāt

---

3.4.18

प्रागपरोधान् मलवद् वाससः

prāgaparodhān malavad vāsasaḥ

---

3.4.19

अन्नप्रतिषेधाच् च

annapratiṣedhāc ca

---

3.4.20

अप्रकरणे तु तद्वर्मस् ततो विशेषात्

aprakaraṇe tu tadvarmas tato viśeṣāt

---

3.4.21

अद्रव्यत्वात् तु शेषः स्यात्

adravyatvāt tu śeṣaḥ syāt

---

3.4.22

वेदसंयोगात्

vedasaṃyogāt

---

3.4.23

द्रव्यसंयोगाच् च

dravyasaṃyogāc ca

---

3.4.24

स्याद् वास्य संयोगवत् फलेन सम्बन्धस् तस्मात् कर्मैतिशायनः

syād vāsya saṃyogavat phalena sambandhas tasmāt karmaitiśāyanaḥ

---

3.4.25

शेषाः प्रकरणे ऽविशेषात् सर्वकर्मणाम्

śeṣāḥ prakaraṇe 'viśeṣāt sarvakarmaṇām

---

3.4.26

होमास् तु व्यवतिष्ठेर् अन्नाहवनीयसंयोगात्

homās tu vyavatiṣṭher annāhavanīyasaṃyogāt

---

3.4.27

शेषश् च समाख्यानात्

śeṣaś ca samākhyānāt

---

3.4.28

दोषात् त्व् इष्टिर् लौकिके स्याच् छास्त्राद् धि वैदिक न दोषः स्यात्

doṣāt tv iṣṭir laukike syāc chāstrād dhi vaidika na doṣaḥ syāt

---

3.4.29

अर्थवादो वानुपपातत् तस्माद् यज्ञे प्रतीयेत

arthavādo vānupapātat tasmād yajñe pratīyeta

---

3.4.30

अचोदित च कर्मभेदात्

acodita ca karmabhedāt

---

3.4.31

लिङ्गाद् आर्त्विजे स्यात्

liṅgād ārtvije syāt

---

3.4.32

पानव्यापच् च तद्वत्

pānavyāpac ca tadvat

---

3.4.33

दोषात् तु वैदिके स्याद् अर्थाद् धि लौकिके न दोषः स्यात्

doṣāt tu vaidike syād arthād dhi laukike na doṣaḥ syāt

---

3.4.34

तत्सर्वत्राविशेषात्

tatsarvatrāviśeṣāt

---

3.4.35

स्वामिनो वा तदर्थत्वात्

svāmino vā tadarthatvāt

---

3.4.36

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

3.4.37

सर्वप्रदानं हविषस् तदर्थत्वात्

sarvapradānaṃ haviṣas tadarthatvāt

---

3.4.38

निरवदानात् तु शेषः स्यात्

niravadānāt tu śeṣaḥ syāt

---

3.4.39

उपायो वा तदर्थत्वात्

upāyo vā tadarthatvāt

---

3.4.40

कृतत्वात् तु कर्मणः सकृत् स्याद् द्रव्यस्य गुणभूतत्वात्

kṛtatvāt tu karmaṇaḥ sakṛt syād dravyasya guṇabhūtatvāt

---

3.4.41

शेषदर्शनाच् च

śeṣadarśanāc ca

---

3.4.42

अप्रयोजकत्वाद् एकस्मात् क्रियेरञ् छेषस्य गुणभूतत्वात्

aprayojakatvād ekasmāt kriyerañ cheṣasya guṇabhūtatvāt

---

3.4.43

संस्कृतत्वाच् च

saṃskṛtatvāc ca

---

3.4.44

सर्वेभ्यो वा कारणाविशेषात् संस्कारस्य तदर्थत्वात्

sarvebhyo vā kāraṇāviśeṣāt saṃskārasya tadarthatvāt

---

3.4.45

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

3.4.46

एकस्माच् चेद् यथाकाम्यम् अविशेषात्

ekasmāc ced yathākāmyam aviśeṣāt

---

3.4.47

मुख्याद् वा पूर्वकालत्वात्

mukhyād vā pūrvakālatvāt

---

3.4.48

भक्षाश्रवणाद् दानशब्दः परिक्रये

bhakṣāśravaṇād dānaśabdaḥ parikraye

---

3.4.49

तत्संस्तवाच् च

tatsaṃstavāc ca

---

3.4.50

भक्षार्थो वा द्रव्ये समत्वात्

bhakṣārtho vā dravye samatvāt

---

3.4.51

व्यादेशाद् दानसंस्तुतिः

vyādeśād dānasaṃstutiḥ

---

3.5.1

आज्याच् च सर्वसंयोगात्

ājyāc ca sarvasaṃyogāt

---

3.5.2

कारणाच् च

kāraṇāc ca

---

3.5.3

एकस्मिन्त् समवत्तशब्दात्

ekasmint samavattaśabdāt

---

3.5.4

आज्ये च दर्शनात्स्विष्टकृदर्थवदस्य

ājye ca darśanātsviṣṭakṛdarthavadasya

---

3.5.5

अशेषत्वात् तु नैवं स्यात् सर्वादानाद् अशेषता

aśeṣatvāt tu naivaṃ syāt sarvādānād aśeṣatā

---

3.5.6

साधारण्यान् न ध्रुवायां स्यात्

sādhāraṇyān na dhruvāyāṃ syāt

---

3.5.7

अवत्तत्वाच् च जुह्वां तस्य च होमसंयोगात्

avattatvāc ca juhvāṃ tasya ca homasaṃyogāt

---

3.5.8

चमसवद् इति चेत्

camasavad iti cet

---

3.5.9

न चोदनाविरोधाद् धविः प्रकल्पनात्वाच् च

na codanāvirodhād dhaviḥ prakalpanātvāc ca

---

3.5.10

उत्पन्नाधिकारात् सति सर्ववचनम्

utpannādhikārāt sati sarvavacanam

---

3.5.11

जातिविशेषात् परम्

jātiviśeṣāt param

---

3.5.12

अन्त्यम् अरेकार्थे

antyam arekārthe

---

3.5.13

साकम्प्रस्थाय्ये स्विष्टकृद् इडं च तद्वत्

sākamprasthāyye sviṣṭakṛd iḍaṃ ca tadvat

---

3.5.14

सौत्रामण्यां च ग्रहेषु

sautrāmaṇyāṃ ca graheṣu

---

3.5.15

तद्वच् च शेषवचनम्

tadvac ca śeṣavacanam

---

3.5.16

द्रव्यैकत्वे कर्मभेदात् प्रतिकर्म क्रियेरन्

dravyaikatve karmabhedāt pratikarma kriyeran

---

3.5.17

अविभागाच् च शेषस्य सर्वान् प्रत्यविशिष्ठत्वात्

avibhāgāc ca śeṣasya sarvān pratyaviśiṣṭhatvāt

---

3.5.18

ऐन्द्रवायवे तु वचनात् प्रतिकर्म भक्षः स्यात्

aindravāyave tu vacanāt pratikarma bhakṣaḥ syāt

---

3.5.19

सोमे ऽवचनाद् भक्षो न विद्यते

some 'vacanād bhakṣo na vidyate

---

3.5.20

स्याद् वान्यार्थदर्शनात्

syād vānyārthadarśanāt

---

3.5.21

वचनानि त्व् अपूर्वत्वात् तस्माद् यथोपदेशं स्युः

vacanāni tv apūrvatvāt tasmād yathopadeśaṃ syuḥ

---

3.5.22

चमसेषु समाख्यानात् संयोगस्य तन्निमित्तत्त्वात्

camaseṣu samākhyānāt saṃyogasya tannimittattvāt

---

3.5.23

उद्गातृचमसमेकः श्रुतिसंयोगात्

udgātṛcamasamekaḥ śrutisaṃyogāt

---

3.5.24

सर्वे वा सर्वसंयोगात्

sarve vā sarvasaṃyogāt

---

3.5.25

स्तोत्रकारिणां वा तत्संयोगाद् बहुश्रुतेः

stotrakāriṇāṃ vā tatsaṃyogād bahuśruteḥ

---

3.5.26

सर्वे तु वेदसंयोगात् कारणाद् एकदेशे स्यात्

sarve tu vedasaṃyogāt kāraṇād ekadeśe syāt

---

3.5.27

ग्रावस्तुतो भक्षो न विद्यते ऽनाम्नानात्

grāvastuto bhakṣo na vidyate 'nāmnānāt

---

3.5.28

हारियोजने वा सर्वसंयोगात्

hāriyojane vā sarvasaṃyogāt

---

3.5.29

चमसिनां वा सन्निधानात्

camasināṃ vā sannidhānāt

---

3.5.30

सर्वेषां तु विधित्वात् तदर्था चमसिश्रुतिः

sarveṣāṃ tu vidhitvāt tadarthā camasiśrutiḥ

---

3.5.31

वषट्काराच् च भक्षयेत्

vaṣaṭkārāc ca bhakṣayet

---

3.5.32

होमाभिषबाभ्यां च

homābhiṣabābhyāṃ ca

---

3.5.33

प्रत्यक्षोपदेशाच् चमसानाम् अव्यक्तः शेषे

pratyakṣopadeśāc camasānām avyaktaḥ śeṣe

---

3.5.34

स्याद् वा कारणभावाद् अनिर्देशश् चमसानां कर्तुस् तद्वचनत्वात्

syād vā kāraṇabhāvād anirdeśaś camasānāṃ kartus tadvacanatvāt

---

3.5.35

चमसे चान्यदर्शनात्

camase cānyadarśanāt

---

3.5.36

एकपात्रे क्रमाद् अध्वर्युः पूर्वो भक्षयेत्

ekapātre kramād adhvaryuḥ pūrvo bhakṣayet

---

3.5.37

होता वा मन्त्रवर्णात्

hotā vā mantravarṇāt

---

3.5.38

वचनाच् च

vacanāc ca

---

3.5.39

कारणानुपूर्व्याच् च

kāraṇānupūrvyāc ca

---

3.5.40

वचनाद् अनुज्ञातभक्षणम्

vacanād anujñātabhakṣaṇam

---

3.5.41

तदुपहूत उपह्वयस्वेत्य् अनेनानुज्ञापयेलिङ्गात्

tadupahūta upahvayasvety anenānujñāpayeliṅgāt

---

3.5.42

तत्रार्थात् प्रतिवचनम्

tatrārthāt prativacanam

---

3.5.43

तदेकत्राणां समवायात्

tadekatrāṇāṃ samavāyāt

---

3.5.44

याज्यापनयेनापनीतो भक्षः प्रवरवत्

yājyāpanayenāpanīto bhakṣaḥ pravaravat

---

3.5.45

यष्टुर् वा कारणागमात्

yaṣṭur vā kāraṇāgamāt

---

3.5.46

प्रवृत्तत्वात् प्रवरस्यानपायः

pravṛttatvāt pravarasyānapāyaḥ

---

3.5.47

फलचमसो नैमित्तिको भक्षविकारः श्रुतिसंयोगात्

phalacamaso naimittiko bhakṣavikāraḥ śrutisaṃyogāt

---

3.5.48

इज्याबिकारो वा संस्कारस्य तदर्थत्वात्

ijyābikāro vā saṃskārasya tadarthatvāt

---

3.5.49

होमात्

homāt

---

3.5.50

चमसैश् च तुल्यकालत्वात्

camasaiś ca tulyakālatvāt

---

3.5.51

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

3.5.52

अनुप्रसर्पिषु सामान्यात्

anuprasarpiṣu sāmānyāt

---

3.5.53

ब्रह्मणा वा तुल्यशब्दत्वात्

brahmaṇā vā tulyaśabdatvāt

---

3.6.1

तत् सर्वार्थम् अप्रकरणात्

tat sarvārtham aprakaraṇāt

---

3.6.2

प्रकृतौ वाद्विरुक्तत्वात्

prakṛtau vādviruktatvāt

---

3.6.3

तद्वर्जं तु वचनप्राप्ते

tadvarjaṃ tu vacanaprāpte

---

3.6.4

दर्शनाद् इति चेत्

darśanād iti cet

---

3.6.5

न चोदनैकार्थ्यात्

na codanaikārthyāt

---

3.6.6

उत्पत्तिर् इति चेत्

utpattir iti cet

---

3.6.7

न तुल्यत्वात्

na tulyatvāt

---

3.6.8

चोदनार्थकार्त्स्न्यात् तु मुख्यविप्रतिषेधात् प्रकृत्यर्थः

codanārthakārtsnyāt tu mukhyavipratiṣedhāt prakṛtyarthaḥ

---

3.6.9

प्रकरणविशेषात् तु विकृतौ विरोधि स्यात्

prakaraṇaviśeṣāt tu vikṛtau virodhi syāt

---

3.6.10

नैमित्तिकं तु प्रकृतौ तद्विकारः संयोगविशेषात्

naimittikaṃ tu prakṛtau tadvikāraḥ saṃyogaviśeṣāt

---

3.6.11

इष्टयर्थमग्न्याधेयं प्रकरणात्

iṣṭayarthamagnyādheyaṃ prakaraṇāt

---

3.6.12

न वा तासां तदर्थत्वात्

na vā tāsāṃ tadarthatvāt

---

3.6.13

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

3.6.14

तत्प्रकृत्यर्थं यथान्ये ऽनारभ्यवादाः

tatprakṛtyarthaṃ yathānye 'nārabhyavādāḥ

---

3.6.15

सर्वार्थ वाग्न्यधानस्य स्वकालत्वात्

sarvārtha vāgnyadhānasya svakālatvāt

---

3.6.16

तासाम् अग्निः प्रकृतितः प्रयाजवत् स्यात्

tāsām agniḥ prakṛtitaḥ prayājavat syāt

---

3.6.17

न वा तासां तदर्थत्वात्

na vā tāsāṃ tadarthatvāt

---

3.6.18

तुल्यः सर्वेषां पशुविधिः प्रकरणाविशेषात्

tulyaḥ sarveṣāṃ paśuvidhiḥ prakaraṇāviśeṣāt

---

3.6.19

स्थानाच् च पूर्वस्य

sthānāc ca pūrvasya

---

3.6.20

श्वस् त्व् एकेषां तत्र प्राक्श्रुतिर् गुणार्था

śvas tv ekeṣāṃ tatra prākśrutir guṇārthā

---

3.6.21

तेनोत्कृष्टस्य कालविधिर् इति चेत्

tenotkṛṣṭasya kālavidhir iti cet

---

3.6.22

नैकदेशत्वात्

naikadeśatvāt

---

3.6.23

अर्थेनेति चेत्

artheneti cet

---

3.6.24

न श्रुतिविप्रतिषेधात्

na śrutivipratiṣedhāt

---

3.6.25

स्थानात् तु पूर्वस्य संस्कारस्य तदर्थत्वात्

sthānāt tu pūrvasya saṃskārasya tadarthatvāt

---

3.6.26

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

3.6.27

अचोदना गुणार्थेन

acodanā guṇārthena

---

3.6.28

दोहयोः कालभेदाद् असंयुक्तं शृतं स्यात्

dohayoḥ kālabhedād asaṃyuktaṃ śṛtaṃ syāt

---

3.6.29

प्रकरणविभागाद् वा तत्संयुक्तस्य कालशास्त्रम्

prakaraṇavibhāgād vā tatsaṃyuktasya kālaśāstram

---

3.6.30

तद्वत् सवनान्तरे ग्रहाम्नानम्

tadvat savanāntare grahāmnānam

---

3.6.31

रशना च लिङ्गदर्शनात्

raśanā ca liṅgadarśanāt

---

3.6.32

आराच् छिष्टम् असंयुक्तम् इतरैः सन्निधानात्

ārāc chiṣṭam asaṃyuktam itaraiḥ sannidhānāt

---

3.6.33

संयुक्तं वा तदर्थत्वाच् छेषस्य तन्निमित्तत्वात्

saṃyuktaṃ vā tadarthatvāc cheṣasya tannimittatvāt

---

3.6.34

निर्देशाद् व्यवतिष्ठेत

nirdeśād vyavatiṣṭheta

---

3.6.35

अग्न्यङ्गम् अप्रकरणे तद्वत्

agnyaṅgam aprakaraṇe tadvat

---

3.6.36

नैमित्तिकम् अतुल्यत्वाद् असमानविथानां स्यात्

naimittikam atulyatvād asamānavithānāṃ syāt

---

3.6.37

प्रतिनिधिश् च

pratinidhiś ca

---

3.6.38

तद्वत्प्रयोजनैकत्वात्

tadvatprayojanaikatvāt

---

3.6.39

अशास्त्रलक्षणत्वाच् च

aśāstralakṣaṇatvāc ca

---

3.6.40

नियमार्था गुणश्रुतिः

niyamārthā guṇaśrutiḥ

---

3.6.41

संस्थास् तु समानविधानाः प्रकरणाविशेषात्

saṃsthās tu samānavidhānāḥ prakaraṇāviśeṣāt

---

3.6.42

व्यपदेशश् च तुल्यवत्

vyapadeśaś ca tulyavat

---

3.6.43

विकासस् तु कामसंयोगे नित्यस्य समत्वात्

vikāsas tu kāmasaṃyoge nityasya samatvāt

---

3.6.44

अपि वा द्विरुक्तत्वात् प्रकृतेर् भविष्यन्तीति

api vā dviruktatvāt prakṛter bhaviṣyantīti

---

3.6.45

बचनात् तु समुच्चयः

bacanāt tu samuccayaḥ

---

3.6.46

प्रतिषेधाच् च पूर्वलिङ्गनाम्

pratiṣedhāc ca pūrvaliṅganām

---

3.6.47

गुणविशेषाद् एकस्य व्यपदेशः

guṇaviśeṣād ekasya vyapadeśaḥ

---

3.7.1

प्रकरणविशेषाद् असंयुक्तं प्रधानस्य

prakaraṇaviśeṣād asaṃyuktaṃ pradhānasya

---

3.7.2

सर्वेषां वा शेषत्वस्यातत्प्रयुक्तत्वात्

sarveṣāṃ vā śeṣatvasyātatprayuktatvāt

---

3.7.3

आरादपीति चेत्

ārādapīti cet

---

3.7.4

न तद्वाक्यं हि तदर्थत्वात्

na tadvākyaṃ hi tadarthatvāt

---

3.7.5

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

3.7.6

फलसंयोगात् तु स्वामियुक्तं प्रधानस्य

phalasaṃyogāt tu svāmiyuktaṃ pradhānasya

---

3.7.7

चिकीर्षयो च संयोगात्

cikīrṣayo ca saṃyogāt

---

3.7.8

तथाभिधानेन

tathābhidhānena

---

3.7.9

तद्युक्ते तु फलश्रुतिस् तस्मात् सर्वचिकीर्षा स्यात्

tadyukte tu phalaśrutis tasmāt sarvacikīrṣā syāt

---

3.7.10

गुणाभिधानात् सर्वार्थम् अभिधानम्

guṇābhidhānāt sarvārtham abhidhānam

---

3.7.11

दीक्षादक्षिणं तु वचनात् प्रधानस्य

dīkṣādakṣiṇaṃ tu vacanāt pradhānasya

---

3.7.12

निवृत्तिदर्शनाच् च

nivṛttidarśanāc ca

---

3.7.13

तथा यूपस्य वेदि

tathā yūpasya vedi

---

3.7.14

देशमात्रं वा शिष्टेनैकवाक्यत्वात्

deśamātraṃ vā śiṣṭenaikavākyatvāt

---

3.7.15

सामधेनीस् तद् अन्वाहुर् इति हविर् द्धानयोर् वचनात् सामधेनीनाम्

sāmadhenīs tad anvāhur iti havir ddhānayor vacanāt sāmadhenīnām

---

3.7.16

देशमात्रं वा प्रत्यक्षं ह्य् अर्थकर्म सोमस्य

deśamātraṃ vā pratyakṣaṃ hy arthakarma somasya

---

3.7.17

समाख्यानं च तद्वत्

samākhyānaṃ ca tadvat

---

3.7.18

शास्त्रफलं प्रयोक्तरि तल्लक्षणत्वात् तस्मात् स्वयं प्रयोगे स्यात्

śāstraphalaṃ prayoktari tallakṣaṇatvāt tasmāt svayaṃ prayoge syāt

---

3.7.19

उत्सर्गे तु प्रधानत्वाच् छेषकारी प्रधानस्य तस्माद् अन्यः स्वयं वा स्यात्

utsarge tu pradhānatvāc cheṣakārī pradhānasya tasmād anyaḥ svayaṃ vā syāt

---

3.7.20

अन्यो वा स्यात् परिक्रयाम्नानाद् विप्रतिषेधात् प्रत्यग् आत्मनि

anyo vā syāt parikrayāmnānād vipratiṣedhāt pratyag ātmani

---

3.7.21

तत्रार्थात् कर्तृपरिमाणं स्याद् अनियमो ऽविशेषात्

tatrārthāt kartṛparimāṇaṃ syād aniyamo 'viśeṣāt

---

3.7.22

अपि वा श्रुति भेदात् प्रतिनामधेयं स्युः

api vā śruti bhedāt pratināmadheyaṃ syuḥ

---

3.7.23

एकस्य कर्मभेदाद् इति चेत्

ekasya karmabhedād iti cet

---

3.7.24

नोत्पत्तौ हि

notpattau hi

---

3.7.25

चमसाध्वर्यवश् च तैर् व्यपदेशात्

camasādhvaryavaś ca tair vyapadeśāt

---

3.7.26

उत्पत्तौ तु बहुश्रुतेः

utpattau tu bahuśruteḥ

---

3.7.27

दशत्वं लिङ्गदर्शनात्

daśatvaṃ liṅgadarśanāt

---

3.7.28

शमिता च शब्दभेदात्

śamitā ca śabdabhedāt

---

3.7.29

प्रकरणाद् वोत्पत्त्यसंयोगात्

prakaraṇād votpattyasaṃyogāt

---

3.7.30

उपगाश् च लिङ्गदर्शनात्

upagāś ca liṅgadarśanāt

---

3.7.31

विक्रयी त्वन्यः कर्मणो ऽचोदित्वात्

vikrayī tvanyaḥ karmaṇo 'coditvāt

---

3.7.32

कर्मकार्यात् सर्वेषाम् ऋत्विक्त्वम् अविशेषात्

karmakāryāt sarveṣām ṛtviktvam aviśeṣāt

---

3.7.33

न वा परिसंख्यानात्

na vā parisaṃkhyānāt

---

3.7.34

पक्षेणेति चेत्

pakṣeṇeti cet

---

3.7.35

न सर्वेषाम् अधिकारः

na sarveṣām adhikāraḥ

---

3.7.36

नियमस् तु दक्षिणाभिः श्रुतिसंयोगात्

niyamas tu dakṣiṇābhiḥ śrutisaṃyogāt

---

3.7.37

उक्त्वा च यजमानत्वं तेषां दीक्षाबिधानात्

uktvā ca yajamānatvaṃ teṣāṃ dīkṣābidhānāt

---

3.7.38

स्वामिसप्तदशाः कर्मसामान्यात्

svāmisaptadaśāḥ karmasāmānyāt

---

3.7.39

ते सर्वार्थाः प्रयुक्तत्वाद् अग्नयश् च स्वकालत्वात्

te sarvārthāḥ prayuktatvād agnayaś ca svakālatvāt

---

3.7.40

तत्सयोगात् कर्मणो व्यवस्था स्यात् संयोगास्यार्थवत्वात्

tatsayogāt karmaṇo vyavasthā syāt saṃyogāsyārthavatvāt

---

3.7.41

तस्योपदेशसमाख्यानेन निर्देशः

tasyopadeśasamākhyānena nirdeśaḥ

---

3.7.42

तद्वच् च लिङ्गदर्शम्

tadvac ca liṅgadarśam

---

3.7.43

प्रैषानुवचनं मैत्रावरुणस्योपदेशात्

praiṣānuvacanaṃ maitrāvaruṇasyopadeśāt

---

3.7.44

पुरो ऽनुवाक्याधिकारो वा प्रैषसन्निधानात्

puro 'nuvākyādhikāro vā praiṣasannidhānāt

---

3.7.45

प्रातर् अनुवाके च होतृदर्शनात्

prātar anuvāke ca hotṛdarśanāt

---

3.7.46

चमसांश्चमसाध्वर्यवः सामाख्यानात्

camasāṃścamasādhvaryavaḥ sāmākhyānāt

---

3.7.47

अध्वर्युर्वा तन्न्यायत्वात्

adhvaryurvā tannyāyatvāt

---

3.7.48

चमसे चान्यदर्शनात्

camase cānyadarśanāt

---

3.7.49

अशक्तौ ते प्रतीयेरन्

aśaktau te pratīyeran

---

3.7.50

वेदोपदेशात् पूर्ववद्वेदान्यत्वे यथोपदेशं स्युः

vedopadeśāt pūrvavadvedānyatve yathopadeśaṃ syuḥ

---

3.7.51

तद्गुणाद् वा स्वधर्मः स्याद् अधिकारसामथ्यात् सहाङ्गैर् अव्यक्तः शेषे

tadguṇād vā svadharmaḥ syād adhikārasāmathyāt sahāṅgair avyaktaḥ śeṣe

---

3.8.1

स्वामिकर्मपरिक्रयः कर्मणस् तदर्थत्वात्

svāmikarmaparikrayaḥ karmaṇas tadarthatvāt

---

3.8.2

वचनाद् इतरेषां स्यात्

vacanād itareṣāṃ syāt

---

3.8.3

संस्कारास् तु पुरुषसामर्थ्ये यथावेदं कर्मवद्व्यवतिष्ठेरन्

saṃskārās tu puruṣasāmarthye yathāvedaṃ karmavadvyavatiṣṭheran

---

3.8.4

याजमानास् तु तत्प्रधानत्वात् कर्मवत्

yājamānās tu tatpradhānatvāt karmavat

---

3.8.5

व्यपदेशाच् च

vyapadeśāc ca

---

3.8.6

गुणत्त्वे तस्य निर्देशः

guṇattve tasya nirdeśaḥ

---

3.8.7

चोदना प्रति भावाच् च

codanā prati bhāvāc ca

---

3.8.8

अतुल्यत्वाद् असमानविधानाः स्युः

atulyatvād asamānavidhānāḥ syuḥ

---

3.8.9

तपश् च फलसिद्धित्वाल् लोकवत्

tapaś ca phalasiddhitvāl lokavat

---

3.8.10

वाक्यशेषश् च तद्वत्

vākyaśeṣaś ca tadvat

---

3.8.11

वचनाद् इतरेषां स्यात्

vacanād itareṣāṃ syāt

---

3.8.12

गुणत्वाच् च वेदेन न व्यवस्था स्यात्

guṇatvāc ca vedena na vyavasthā syāt

---

3.8.13

तथा कामो ऽर्थसंयोगात्

tathā kāmo 'rthasaṃyogāt

---

3.8.14

व्यपदेशाद् इतरेषां स्यात्

vyapadeśād itareṣāṃ syāt

---

3.8.15

मन्त्राश् चाकर्मकरणास् तद्वत्

mantrāś cākarmakaraṇās tadvat

---

3.8.16

विप्रयोगे च दर्शनात्

viprayoge ca darśanāt

---

3.8.17

द्व्याम्नातेषूभौ द्व्याम्नानस्यार्थवत्त्वात्

dvyāmnāteṣūbhau dvyāmnānasyārthavattvāt

---

3.8.18

ज्ञाते च वाचनं न ह्य् अविद्वान् विहितो ऽस्ति

jñāte ca vācanaṃ na hy avidvān vihito 'sti

---

3.8.19

याजमाने समाख्यानात् कर्माणि याजमानं स्युः

yājamāne samākhyānāt karmāṇi yājamānaṃ syuḥ

---

3.8.20

अध्वर्युर् वा तदर्थो हि न्यायपूर्वे समाख्यानम्

adhvaryur vā tadartho hi nyāyapūrve samākhyānam

---

3.8.21

विप्रतिषेधे करणः समावायविशेषाद् इतरम् अन्यस् तेषां यतो विशेषः स्यात्

vipratiṣedhe karaṇaḥ samāvāyaviśeṣād itaram anyas teṣāṃ yato viśeṣaḥ syāt

---

3.8.22

प्रैषेणु च पराधिकारात्

praiṣeṇu ca parādhikārāt

---

3.8.23

अध्वर्युस् तु दर्शनात्

adhvaryus tu darśanāt

---

3.8.24

गौणो वा कर्मसामान्यात्

gauṇo vā karmasāmānyāt

---

3.8.25

ऋत्विक् फलं करणेष्व् अर्थत्त्वात्

ṛtvik phalaṃ karaṇeṣv arthattvāt

---

3.8.26

स्वामिनो वा तदर्थत्वात्

svāmino vā tadarthatvāt

---

3.8.27

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

3.8.28

कर्मार्थ फलं तेषां स्वामिनं प्रत्यर्थवत्त्वात्

karmārtha phalaṃ teṣāṃ svāminaṃ pratyarthavattvāt

---

3.8.29

व्यपदेशाच् च

vyapadeśāc ca

---

3.8.30

द्रव्यसंस्कारः प्रकारणाविशेषात् सर्वकर्मणाम्

dravyasaṃskāraḥ prakāraṇāviśeṣāt sarvakarmaṇām

---

3.8.31

निर्देशात् तु विकृताव् अपूर्वस्यानधिकारः

nirdeśāt tu vikṛtāv apūrvasyānadhikāraḥ

---

3.8.32

विरोधे च श्रुतिविशेषाद् अव्यक्तः शेषे

virodhe ca śrutiviśeṣād avyaktaḥ śeṣe

---

3.8.33

अपनयस् त्व् एकदेशस्य विद्यमानसंयोगात्

apanayas tv ekadeśasya vidyamānasaṃyogāt

---

3.8.34

विकृतौ सर्वार्थः शेषः प्रकृतिवत्

vikṛtau sarvārthaḥ śeṣaḥ prakṛtivat

---

3.8.35

मुख्यार्थो वाङ्गस्याचोदितत्वात्

mukhyārtho vāṅgasyācoditatvāt

---

3.8.36

सन्निधानाविशेषाद् असम्भवेद् अतदङ्गानाम्

sannidhānāviśeṣād asambhaved atadaṅgānām

---

3.8.37

आधाने ऽपि तथेति चेत्

ādhāne 'pi tatheti cet

---

3.8.38

नाप्रकरणत्वाद् अङ्गस्यातन्निमित्तत्वात्

nāprakaraṇatvād aṅgasyātannimittatvāt

---

3.8.39

तत्काले वा लिङ्गदर्शनात्

tatkāle vā liṅgadarśanāt

---

3.8.40

सर्वेषां वाविशेषात्

sarveṣāṃ vāviśeṣāt

---

3.8.41

न्यायोक्ते लिङ्गदर्शनम्

nyāyokte liṅgadarśanam

---

3.8.42

मांसं तु सवनीयानां चोदनाविशेषात्

māṃsaṃ tu savanīyānāṃ codanāviśeṣāt

---

3.8.43

भक्तिर् असन्निधावन्याय्येति चेत्

bhaktir asannidhāvanyāyyeti cet

---

3.8.44

स्यात् प्रकृतिलिङ्गाद् वैराजवत्

syāt prakṛtiliṅgād vairājavat

4.1.1

अथातः क्रत्वर्थपुरुषार्थयोर् जिज्ञासा

athātaḥ kratvarthapuruṣārthayor jijñāsā

---

4.1.2

यस्मिन् प्रीतिः पुरुषस्य तस्य लिप्सार्थलक्षणाविभक्तत्वात्

yasmin prītiḥ puruṣasya tasya lipsārthalakṣaṇāvibhaktatvāt

---

4.1.3

तदुत्सर्गे कर्माणि पुरुषार्थाय शास्त्रस्यानतिशङ्क्यत्वान् न च द्रव्यं चिकीर्ष्यते तेनार्थेनाभिसम्बन्धात् क्रियायां पुरुषश्रुतिः

tadutsarge karmāṇi puruṣārthāya śāstrasyānatiśaṅkyatvān na ca dravyaṃ cikīrṣyate tenārthenābhisambandhāt kriyāyāṃ puruṣaśrutiḥ

---

4.1.4

अविशेषात् तु शास्त्रस्य यथाश्रुति फलानि स्युः

aviśeṣāt tu śāstrasya yathāśruti phalāni syuḥ

---

4.1.5

अपि वा कारणाग्रहणे तदर्थम् अर्थस्यानभिसम्बन्धात्

api vā kāraṇāgrahaṇe tadartham arthasyānabhisambandhāt

---

4.1.6

तथा च लोकभूतेषु

tathā ca lokabhūteṣu

---

4.1.7

द्रव्याणि त्व् अविशेषेणानर्थक्यात् प्रदीयेरन्

dravyāṇi tv aviśeṣeṇānarthakyāt pradīyeran

---

4.1.8

स्वेन त्वर्थे न सम्बन्धो द्रव्याणां पृथगर्थत्वात् तस्माद् यथाश्रुति स्युः

svena tvarthe na sambandho dravyāṇāṃ pṛthagarthatvāt tasmād yathāśruti syuḥ

---

4.1.9

चोद्यन्ते चार्थकर्मसु

codyante cārthakarmasu

---

4.1.10

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

4.1.11

तत्रैकत्वमयज्ञाङ्गम् अर्थस्य गुणभूतत्वात्

tatraikatvamayajñāṅgam arthasya guṇabhūtatvāt

---

4.1.12

एकश्रुतित्वाच् च

ekaśrutitvāc ca

---

4.1.13

प्रतीयते इति चेत्

pratīyate iti cet

---

4.1.14

नाशब्दं तत्प्रमाणत्वात् पूर्ववत्

nāśabdaṃ tatpramāṇatvāt pūrvavat

---

4.1.15

शब्दवत् तूपलभ्यते तदागमे हि तद्दृश्यते तस्य ज्ञानं हि यथान्येषाम्

śabdavat tūpalabhyate tadāgame hi taddṛśyate tasya jñānaṃ hi yathānyeṣām

---

4.1.16

तद्वच् च लिङ्गदर्शनम्

tadvac ca liṅgadarśanam

---

4.1.17

तथा च लिङ्गम्

tathā ca liṅgam

---

4.1.18

आश्रयिष्व् अविशेषेण भावो ऽर्थः प्रतीयेत

āśrayiṣv aviśeṣeṇa bhāvo 'rthaḥ pratīyeta

---

4.1.19

चोदनायां त्व् अनारम्भो ऽविभक्तत्वान् न ह्य् अन्येन विधीयते

codanāyāṃ tv anārambho 'vibhaktatvān na hy anyena vidhīyate

---

4.1.20

स्याद् वा द्रव्यचिकीर्षायां भावो ऽर्थे च गुणभूतताश्रयाद् धि गुणीभावः

syād vā dravyacikīrṣāyāṃ bhāvo 'rthe ca guṇabhūtatāśrayād dhi guṇībhāvaḥ

---

4.1.21

अर्थे समवैषम्यतो द्रव्यकर्मणाम्

arthe samavaiṣamyato dravyakarmaṇām

---

4.1.22

एकनिष्पत्तेः सर्वे समं स्यात्

ekaniṣpatteḥ sarve samaṃ syāt

---

4.1.23

संसर्गरसनिश्पत्तेरामिक्षा वा प्रधानं स्यात्

saṃsargarasaniśpatterāmikṣā vā pradhānaṃ syāt

---

4.1.24

मुख्यशब्दाभिसंस्तवाच् च

mukhyaśabdābhisaṃstavāc ca

---

4.1.25

पदकर्माप्रयोजकं नयनस्य परार्थत्वात्

padakarmāprayojakaṃ nayanasya parārthatvāt

---

4.1.26

अर्थाभिधानकर्म च भविष्यता संयोगस्य तन्निमित्तत्वात् तदर्थो हि विधीयते

arthābhidhānakarma ca bhaviṣyatā saṃyogasya tannimittatvāt tadartho hi vidhīyate

---

4.1.27

पशाव् अनालम्भाल् लोहितशकृतोर् अकर्मत्वम्

paśāv anālambhāl lohitaśakṛtor akarmatvam

---

4.1.28

एकदेशद्रव्यश् चोत्पत्तौ वद्यमानसंयोगात्

ekadeśadravyaś cotpattau vadyamānasaṃyogāt

---

4.1.29

निर्देशात् तस्यान्यद् अर्थाद् इति चेत्

nirdeśāt tasyānyad arthād iti cet

---

4.1.30

न शेषसन्निधानात्

na śeṣasannidhānāt

---

4.1.31

कर्मकार्यात्

karmakāryāt

---

4.1.32

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

4.1.33

अभिघारणे विप्रकर्षाद् अनूयाजवत् पात्रभेदः स्यात्

abhighāraṇe viprakarṣād anūyājavat pātrabhedaḥ syāt

---

4.1.34

न वा पात्रत्वाद् अपात्रत्वं त्व् एकदेशत्वात्

na vā pātratvād apātratvaṃ tv ekadeśatvāt

---

4.1.35

हेतुत्वाच् च सहप्रयोगस्य

hetutvāc ca sahaprayogasya

---

4.1.36

अभावदर्शनाच् च

abhāvadarśanāc ca

---

4.1.37

सति सव्यवचनम्

sati savyavacanam

---

4.1.38

न तस्येति चेत्

na tasyeti cet

---

4.1.39

स्यात् तस्य मुख्यत्वात्

syāt tasya mukhyatvāt

---

4.1.40

समानयनं तु मुख्यं स्याल् लिङ्गदर्शनात्

samānayanaṃ tu mukhyaṃ syāl liṅgadarśanāt

---

4.1.41

वचने हि हेत्वसामर्थ्यम्

vacane hi hetvasāmarthyam

---

4.1.42

तत्रोत्पत्तिर् अविभक्ता स्यात्

tatrotpattir avibhaktā syāt

---

4.1.43

तत्र जौहवम् अनूयाजप्रतिषेधार्थम्

tatra jauhavam anūyājapratiṣedhārtham

---

4.1.44

औपभृतं तथेति चेत्

aupabhṛtaṃ tatheti cet

---

4.1.45

स्याज् जुहूप्रतिषेधान् नित्यानुवादः

syāj juhūpratiṣedhān nityānuvādaḥ

---

4.1.46

तदष्टसङ्ख्यं श्रवणात्

tadaṣṭasaṅkhyaṃ śravaṇāt

---

4.1.47

अनुग्रहाच् च जौहवस्य

anugrahāc ca jauhavasya

---

4.1.48

द्वयोस् तु हेतुसामर्थयं श्रवणं च समानयने

dvayos tu hetusāmarthayaṃ śravaṇaṃ ca samānayane

---

4.2.1

स्वरुस् त्व् अनेकनिष्पत्तिः स्वकर्मशब्दत्वात्

svarus tv anekaniṣpattiḥ svakarmaśabdatvāt

---

4.2.2

जात्यन्तराच् च शङ्कते

jātyantarāc ca śaṅkate

---

4.2.3

तदेकदेशो वा स्वरुत्वस्य तन्निमित्तत्वात्

tadekadeśo vā svarutvasya tannimittatvāt

---

4.2.4

शकलश्रुतेश् च

śakalaśruteś ca

---

4.2.5

प्रतियूपं च दर्शनात्

pratiyūpaṃ ca darśanāt

---

4.2.6

आदाने करोतिशब्दः

ādāne karotiśabdaḥ

---

4.2.7

शाखायां तत्प्रधानत्वात्

śākhāyāṃ tatpradhānatvāt

---

4.2.8

शाखायां तत्प्रधानत्वाद् उपवेषेण विभागः स्याद् वैषम्यं तत्

śākhāyāṃ tatpradhānatvād upaveṣeṇa vibhāgaḥ syād vaiṣamyaṃ tat

---

4.2.9

श्रुत्यपायाच् च

śrutyapāyāc ca

---

4.2.10

हरणे तु जुहोतिर् योगसामान्याद् द्रव्याणां चार्थशेषत्वात्

haraṇe tu juhotir yogasāmānyād dravyāṇāṃ cārthaśeṣatvāt

---

4.2.11

प्रतिपत्तिर् वा शब्दस्य तत्प्रधानत्वात्

pratipattir vā śabdasya tatpradhānatvāt

---

4.2.12

अर्थे ऽपि चेत्

arthe 'pi cet

---

4.2.13

न तस्यानधिकाराद् अर्थस्य च कृतत्वात्

na tasyānadhikārād arthasya ca kṛtatvāt

---

4.2.14

उत्पत्त्यसंयोगात् प्रणीतानाम् आज्यवद् विभागः स्यात्

utpattyasaṃyogāt praṇītānām ājyavad vibhāgaḥ syāt

---

4.2.15

संयवनार्थानां वा प्रतिपत्तिर् इतरासां तत्प्रधानत्वात्

saṃyavanārthānāṃ vā pratipattir itarāsāṃ tatpradhānatvāt

---

4.2.16

प्रासनवन् मैत्रावरुणस्य दण्डप्रदानं कृतार्थत्वात्

prāsanavan maitrāvaruṇasya daṇḍapradānaṃ kṛtārthatvāt

---

4.2.17

अर्थकर्म वा कर्तृसंयोगात् स्रग्वत्

arthakarma vā kartṛsaṃyogāt sragvat

---

4.2.18

कर्मयुक्ते च दर्शनात्

karmayukte ca darśanāt

---

4.2.19

उत्पत्तौ येन संयुक्तं तदर्थं तच्छ्रुतिहेतुत्वात् तस्यार्थान्तरगमने शेषत्वात् प्रतिपत्तिः स्यात्

utpattau yena saṃyuktaṃ tadarthaṃ tacchrutihetutvāt tasyārthāntaragamane śeṣatvāt pratipattiḥ syāt

---

4.2.20

सौमिके च कृतार्थत्वात्

saumike ca kṛtārthatvāt

---

4.2.21

अर्थकर्म वाभिधानसंयोगात्

arthakarma vābhidhānasaṃyogāt

---

4.2.22

प्रतिपत्तिर् वा तन्न्यायत्वाद् देशार्थावभृथश्रुतिः

pratipattir vā tannyāyatvād deśārthāvabhṛthaśrutiḥ

---

4.2.23

कर्तृदेशकालानाम् अचोदनं प्रयोगे नित्यसमवायात्

kartṛdeśakālānām acodanaṃ prayoge nityasamavāyāt

---

4.2.24

नियमार्था वा श्रुतिः

niyamārthā vā śrutiḥ

---

4.2.25

तथा द्रव्येषु गुणश्रुतिर् उत्पत्तिसंयोगात्

tathā dravyeṣu guṇaśrutir utpattisaṃyogāt

---

4.2.26

संस्कारे च तत्प्रधानत्वात्

saṃskāre ca tatpradhānatvāt

---

4.2.27

यजति चोदनाद्रव्यदेवताक्रियं समुदाये कृतार्थत्वात्

yajati codanādravyadevatākriyaṃ samudāye kṛtārthatvāt

---

4.2.28

तदुक्ते श्रवणाज् जुहोतिर् आसेचनाधिकः स्यात्

tadukte śravaṇāj juhotir āsecanādhikaḥ syāt

---

4.2.29

विधेः कर्मापवर्गित्वाद् अर्थान्तरे विधिप्रदेशः स्यात्

vidheḥ karmāpavargitvād arthāntare vidhipradeśaḥ syāt

---

4.2.30

अपि वोत्पत्तिसंयोगाद् अर्थसम्बन्धो ऽविशिष्टानां प्रयोगैकत्वहेतुः स्यात्

api votpattisaṃyogād arthasambandho 'viśiṣṭānāṃ prayogaikatvahetuḥ syāt

---

4.3.1

द्रव्यसंस्कारकर्मसु परार्थत्वात् फलश्रुतिर् अर्थवादः स्यात्

dravyasaṃskārakarmasu parārthatvāt phalaśrutir arthavādaḥ syāt

---

4.3.2

उत्पत्तेश् चातत्प्रधानत्वात्

utpatteś cātatpradhānatvāt

---

4.3.3

फलं तु तत्प्रधानायाम्

phalaṃ tu tatpradhānāyām

---

4.3.4

नैमित्तिके विकारत्वात् क्रतुप्रधानम् अन्यत् स्यात्

naimittike vikāratvāt kratupradhānam anyat syāt

---

4.3.5

एकस्य तूभयत्वे संयोगपृथक्त्वम्

ekasya tūbhayatve saṃyogapṛthaktvam

---

4.3.6

शेष इति चेत्

śeṣa iti cet

---

4.3.7

नार्थपृथक्त्वात्

nārthapṛthaktvāt

---

4.3.8

द्रव्याणान्तु क्रियार्थानां संस्कारः क्रतुधर्मस्यात्

dravyāṇāntu kriyārthānāṃ saṃskāraḥ kratudharmasyāt

---

4.3.9

पृथक्त्वाद्व्यवतिष्ठेत

pṛthaktvādvyavatiṣṭheta

---

4.3.10

चोदनायां फलाश्रुतेः कर्ममात्रं विधीयेत न ह्य् अशब्दं प्रतीयते

codanāyāṃ phalāśruteḥ karmamātraṃ vidhīyeta na hy aśabdaṃ pratīyate

---

4.3.11

अपि वाम्नानसामथर्थ्याच् चोदनार्थेन गम्येतार्थानां ह्य् अर्थत्वेन वचनानि प्रतीयन्ते ऽर्थतोप्य् असमर्थानाम् आनन्तर्ये ऽप्य् असम्बन्धस् तस्माच् छ्रुत्येकदेशः सः

api vāmnānasāmatharthyāc codanārthena gamyetārthānāṃ hy arthatvena vacanāni pratīyante 'rthatopy asamarthānām ānantarye 'py asambandhas tasmāc chrutyekadeśaḥ saḥ

---

4.3.12

वाक्यार्थश् च गुणार्थवत्

vākyārthaś ca guṇārthavat

---

4.3.13

तत्सर्वार्थम् अनादेशात्

tatsarvārtham anādeśāt

---

4.3.14

एकं वा चोदनैकत्वात्

ekaṃ vā codanaikatvāt

---

4.3.15

स स्वर्गः स्यात् सर्वान् प्रत्यविशिष्टत्वात्

sa svargaḥ syāt sarvān pratyaviśiṣṭatvāt

---

4.3.16

प्रत्ययाच् च

pratyayāc ca

---

4.3.17

क्रतौ फलार्थवादमङ्गवत् कार्ष्णाजिनिः

kratau phalārthavādamaṅgavat kārṣṇājiniḥ

---

4.3.18

फलमात्रेयो निर्देशाद् अश्रुतौ ह्य् अनुमानं स्यात्

phalamātreyo nirdeśād aśrutau hy anumānaṃ syāt

---

4.3.19

अङ्गेषु स्तुतिः परार्थत्वात्

aṅgeṣu stutiḥ parārthatvāt

---

4.3.20

काम्ये कर्मणि नित्यः स्वर्गे यथा यज्ञाङ्गे क्रत्वर्थः

kāmye karmaṇi nityaḥ svarge yathā yajñāṅge kratvarthaḥ

---

4.3.21

वीते च कारणे नियमात्

vīte ca kāraṇe niyamāt

---

4.3.22

कामो वा तत्संयोगेन चोद्यते

kāmo vā tatsaṃyogena codyate

---

4.3.23

अङ्गेषु स्तुतिः परार्थत्वात्

aṅgeṣu stutiḥ parārthatvāt

---

4.3.24

वीते च नियमस् तदर्थम्

vīte ca niyamas tadartham

---

4.3.25

सर्वकाम्यम् अङ्गकामैः प्रकरणात्

sarvakāmyam aṅgakāmaiḥ prakaraṇāt

---

4.3.26

फलोपदेशो वा प्रधानशब्दसंयोगात्

phalopadeśo vā pradhānaśabdasaṃyogāt

---

4.3.27

तत्र सर्वे ऽविशेषात्

tatra sarve 'viśeṣāt

---

4.3.28

योगसिद्धिर् वार्थस्योत्पत्यसंयोगित्वात्

yogasiddhir vārthasyotpatyasaṃyogitvāt

---

4.3.29

समवाये चोदनासंयोगस्यार्थवत्वात्

samavāye codanāsaṃyogasyārthavatvāt

---

4.3.30

कालश्रुतौ काल इति चेत्

kālaśrutau kāla iti cet

---

4.3.31

नासमवायात्प्रयोजनेन

nāsamavāyātprayojanena

---

4.3.32

उभयार्थाम् इति चेत्

ubhayārthām iti cet

---

4.3.33

न शब्दैकत्वात्

na śabdaikatvāt

---

4.3.34

प्रकरणाद् इति चेत्

prakaraṇād iti cet

---

4.3.35

नोत्पत्तिसंयोगात्

notpattisaṃyogāt

---

4.3.36

अनुत्पत्तौ तु कालः स्यात् प्रयोजनेन सम्बन्धात्

anutpattau tu kālaḥ syāt prayojanena sambandhāt

---

4.3.37

उतपत्तिकालविशये कालः स्याद् वाक्यस्य तत्प्रधानत्वात्

utapattikālaviśaye kālaḥ syād vākyasya tatpradhānatvāt

---

4.3.38

फलसंयोगस् त्व् अचोदिते न स्याद् अशेषभूतत्वात्

phalasaṃyogas tv acodite na syād aśeṣabhūtatvāt

---

4.3.39

अङ्गानां तूपघातसंयोगो निमित्तार्थः

aṅgānāṃ tūpaghātasaṃyogo nimittārthaḥ

---

4.3.40

प्रधानेनाभिसंयोगाद् अङ्गानां मुख्यकालत्वम्

pradhānenābhisaṃyogād aṅgānāṃ mukhyakālatvam

---

4.3.41

अपवृत्ते तु चोदना तत्सामान्यात् स्वकाले स्यात्

apavṛtte tu codanā tatsāmānyāt svakāle syāt

---

4.4.1

प्रकरणाविभागे च विप्रतिषिद्धं ह्य् उभयम्

prakaraṇāvibhāge ca vipratiṣiddhaṃ hy ubhayam

---

4.4.2

अपि वाङ्गमनिज्याः स्युस् ततो विशिष्टत्वात्

api vāṅgamanijyāḥ syus tato viśiṣṭatvāt

---

4.4.3

मध्यस्थं यस्य तन्मध्ये

madhyasthaṃ yasya tanmadhye

---

4.4.4

सर्वासां वा समत्वाच् चोदनातः स्यान् न हि तस्य प्रकरणं देशार्थम् उच्यते मध्ये

sarvāsāṃ vā samatvāc codanātaḥ syān na hi tasya prakaraṇaṃ deśārtham ucyate madhye

---

4.4.5

प्रकरणाविभागे च विप्रतिषिद्धं ह्य् उभयम्

prakaraṇāvibhāge ca vipratiṣiddhaṃ hy ubhayam

---

4.4.6

अपि वा कालमात्रं स्याद् अदर्शनाद् विशेशस्य

api vā kālamātraṃ syād adarśanād viśeśasya

---

4.4.7

फलवद् वोक्तहेतुत्वाद् इतरस्य प्रधानं स्यात्

phalavad voktahetutvād itarasya pradhānaṃ syāt

---

4.4.8

दधिग्रहो नैमित्तिकः श्रुतिसंयोगात्

dadhigraho naimittikaḥ śrutisaṃyogāt

---

4.4.9

नित्यश् च ज्येष्ठशब्दात्

nityaś ca jyeṣṭhaśabdāt

---

4.4.10

सार्वरूप्याच् च

sārvarūpyāc ca

---

4.4.11

नित्यो वा स्याद् अर्थवादस्तयोः कर्मण्य् असम्बन्धाद् भङ्गित्वाच् चान्तरायस्य

nityo vā syād arthavādastayoḥ karmaṇy asambandhād bhaṅgitvāc cāntarāyasya

---

4.4.12

वैश्वानरश् च नित्यः स्यान् नित्यैः समानसङ्ख्यत्वात्

vaiśvānaraś ca nityaḥ syān nityaiḥ samānasaṅkhyatvāt

---

4.4.13

पक्षे वोत्पन्नसंयोगात्

pakṣe votpannasaṃyogāt

---

4.4.14

षट्चितिः पूर्ववत्त्वात्

ṣaṭcitiḥ pūrvavattvāt

---

4.4.15

ताभिश् च तुल्यसंख्यानात्

tābhiś ca tulyasaṃkhyānāt

---

4.4.16

अर्थवादोपपत्तेश् च

arthavādopapatteś ca

---

4.4.17

एकचितिर् वा स्याद् अपवृक्ते हि चोद्यते निमित्तेन

ekacitir vā syād apavṛkte hi codyate nimittena

---

4.4.18

विप्रतिषेधात् ताभिः समानसङ्ख्यत्वम्

vipratiṣedhāt tābhiḥ samānasaṅkhyatvam

---

4.4.19

पितृयज्ञः स्वकालत्वाद् अनङ्गं स्यात्

pitṛyajñaḥ svakālatvād anaṅgaṃ syāt

---

4.4.20

तुल्यवच् च प्रसङ्ख्यानात्

tulyavac ca prasaṅkhyānāt

---

4.4.21

प्रतिषिद्धे च दर्शनात्

pratiṣiddhe ca darśanāt

---

4.4.22

पश्वङ्ग रशमा स्यात् तदागमे विधानात्

paśvaṅga raśamā syāt tadāgame vidhānāt

---

4.4.23

यूपाङ्गं वा तत्संस्कारात्

yūpāṅgaṃ vā tatsaṃskārāt

---

4.4.24

अर्थवादश् च तदर्थवत्

arthavādaś ca tadarthavat

---

4.4.25

स्वरुश्चाप्य् एकदेशत्वात्

svaruścāpy ekadeśatvāt

---

4.4.26

निष्क्रयश् च तदङ्गवत्

niṣkrayaś ca tadaṅgavat

---

4.4.27

पश्वङ्गं वार्थकर्मत्वात्

paśvaṅgaṃ vārthakarmatvāt

---

4.4.28

भक्त्या निष्क्रयवादः स्यात्

bhaktyā niṣkrayavādaḥ syāt

---

4.4.29

दर्शपूर्णमासयोर् इज्याः प्रधानान्य् अविशेषात्

darśapūrṇamāsayor ijyāḥ pradhānāny aviśeṣāt

---

4.4.30

अपि वाङ्गानि कानि चिद्येश्वङ्गत्वेन संस्तुतिः सामान्यो ह्य् अभिसंस्तवः

api vāṅgāni kāni cidyeśvaṅgatvena saṃstutiḥ sāmānyo hy abhisaṃstavaḥ

---

4.4.31

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

---

4.4.32

अवशिष्टं तु कारणं प्रधानेषु गुणस्य विद्यमानत्वात्

avaśiṣṭaṃ tu kāraṇaṃ pradhāneṣu guṇasya vidyamānatvāt

---

4.4.33

नानुक्ते ऽन्यार्थदर्शनं परार्थत्वात्

nānukte 'nyārthadarśanaṃ parārthatvāt

---

4.4.34

पृथवत्वे त्व् अभिधानयोर् निवेशः श्रुतितो व्यपदेशाच् च तत्पुनर्मुख्यलक्षणं यत्फलवत्वं तत्सन्निधाव् असंयुक्तं तदङ्गंस्याद्भागित्वात् कारणस्याश्रुतश् चान्यसम्बन्धः

pṛthavatve tv abhidhānayor niveśaḥ śrutito vyapadeśāc ca tatpunarmukhyalakṣaṇaṃ yatphalavatvaṃ tatsannidhāv asaṃyuktaṃ tadaṅgaṃsyādbhāgitvāt kāraṇasyāśrutaś cānyasambandhaḥ

---

4.4.35

गुणाश् च नामसंयुक्ता विधीयन्ते नाङ्गेषूषपद्यन्ते

guṇāś ca nāmasaṃyuktā vidhīyante nāṅgeṣūṣapadyante

---

4.4.36

तुल्या च कारणश्रुतिर् अन्यैर् अङ्गाङ्गिसम्बन्धः

tulyā ca kāraṇaśrutir anyair aṅgāṅgisambandhaḥ

---

4.4.37

उत्पत्ताव् अभिसम्बन्धस् तस्माद् अङ्गोपदेशः स्यात्

utpattāv abhisambandhas tasmād aṅgopadeśaḥ syāt

---

4.4.38

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

---

4.4.39

ज्योतिष्टोमे तुल्यान्य् अविशिष्टं हि कारणम्

jyotiṣṭome tulyāny aviśiṣṭaṃ hi kāraṇam

---

4.4.40

गुणानां तूत्पत्तिवाक्येन सम्बन्धात् कारणश्रुतिस् तस्मात् सोमः प्रधानं स्यात्

guṇānāṃ tūtpattivākyena sambandhāt kāraṇaśrutis tasmāt somaḥ pradhānaṃ syāt

---

4.4.41

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

5.1.1

श्रुतिलक्षणम् आनुपूर्व्यं तत्प्रमाणत्वात्

śrutilakṣaṇam ānupūrvyaṃ tatpramāṇatvāt

---

5.1.2

अर्थाच् च

arthāc ca

---

5.1.3

अनियमो ऽन्यत्र

aniyamo 'nyatra

---

5.1.4

क्रमेण वा नियम्येत क्रत्वेकत्वे तद्गुणत्वात्

krameṇa vā niyamyeta kratvekatve tadguṇatvāt

---

5.1.5

अशाब्द इति चेत् स्याद् वाक्यशब्दत्वात्

aśābda iti cet syād vākyaśabdatvāt

---

5.1.6

अर्थकृते वानुमानं स्यात् क्रत्वेकत्वे परार्थत्वात् स्वेन त्व् अर्थेन सम्बन्धस् तस्मात् स्वशब्दम् उच्येत

arthakṛte vānumānaṃ syāt kratvekatve parārthatvāt svena tv arthena sambandhas tasmāt svaśabdam ucyeta

---

5.1.7

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

---

5.1.8

प्रवृत्या तुल्यकालानां गुणानां तदुपक्रमात्

pravṛtyā tulyakālānāṃ guṇānāṃ tadupakramāt

---

5.1.9

सर्वम् इति चेत्

sarvam iti cet

---

5.1.10

नाकृतत्वात्

nākṛtatvāt

---

5.1.11

क्रत्वन्तरवद् इति चेत्

kratvantaravad iti cet

---

5.1.12

नासमवायात्

nāsamavāyāt

---

5.1.13

स्थानाच् चोत्पत्तिसंयोगात्

sthānāc cotpattisaṃyogāt

---

5.1.14

मुख्यक्रमेण वाङ्गानां तदर्थत्वात्

mukhyakrameṇa vāṅgānāṃ tadarthatvāt

---

5.1.15

प्रकृतौ तु स्वशब्दत्वाद्याक्रमं प्रतीयेत

prakṛtau tu svaśabdatvādyākramaṃ pratīyeta

---

5.1.16

मन्त्रतस् तु विरोधे स्यात् प्रयोगरूपसामर्थ्यात् तस्माद् उत्पत्तिदेशः सः

mantratas tu virodhe syāt prayogarūpasāmarthyāt tasmād utpattideśaḥ saḥ

---

5.1.17

तद्वचनाद् विकृतौ यथा प्रधानं स्यात्

tadvacanād vikṛtau yathā pradhānaṃ syāt

---

5.1.18

विप्रतिपत्तौ वा प्रकृत्यन्वयाद् यथाप्रकृति

vipratipattau vā prakṛtyanvayād yathāprakṛti

---

5.1.19

विकृतिः प्रकृतिधर्मत्वात् तत्काला स्याद् यथा शिष्टम्

vikṛtiḥ prakṛtidharmatvāt tatkālā syād yathā śiṣṭam

---

5.1.20

अपि वा क्रमकालसंयुक्ता सद्यः क्रियेत तत्र विधेर् अनुमानात् प्रकृतिधर्मलोपः स्यात्

api vā kramakālasaṃyuktā sadyaḥ kriyeta tatra vidher anumānāt prakṛtidharmalopaḥ syāt

---

5.1.21

कालोत्कर्ष इति चेत्

kālotkarṣa iti cet

---

5.1.22

न तत्सम्बन्धात्

na tatsambandhāt

---

5.1.23

अङ्गानां मुख्यकालत्वाद् यथोक्तम् उत्कर्षे स्यात्

aṅgānāṃ mukhyakālatvād yathoktam utkarṣe syāt

---

5.1.24

तदादि वाभिसम्बन्धात् तदन्तम् अपकर्षे स्यात्

tadādi vābhisambandhāt tadantam apakarṣe syāt

---

5.1.25

प्रवृत्या कृतकालानाम्

pravṛtyā kṛtakālānām

---

5.1.26

शब्दविप्रतिषेधाच् च

śabdavipratiṣedhāc ca

---

5.1.27

असंयोगात् तु वैकृतं तद् एव प्रतिकृष्येत

asaṃyogāt tu vaikṛtaṃ tad eva pratikṛṣyeta

---

5.1.28

प्रासङ्गिकं च नोत्कर्षेद् असंयोगात्

prāsaṅgikaṃ ca notkarṣed asaṃyogāt

---

5.1.29

तथापूर्वम्

tathāpūrvam

---

5.1.30

सान्तपनीया तूत्कर्षेद् अग्निहोत्रं सवनवद् वैगुण्यात्

sāntapanīyā tūtkarṣed agnihotraṃ savanavad vaiguṇyāt

---

5.1.31

अञ्यवायाच् च

añyavāyāc ca

---

5.1.32

असम्बन्धात् तु नोत्कर्षेत्

asambandhāt tu notkarṣet

---

5.1.33

प्रापणाच् च निमित्तस्य

prāpaṇāc ca nimittasya

---

5.1.34

सम्बन्धात् सवनोत्कर्मः

sambandhāt savanotkarmaḥ

---

5.1.35

षोडशी चोक्थ्यसंयोगात्

ṣoḍaśī cokthyasaṃyogāt

---

5.2.1

सन्निपाते प्राधानानाम् एकैकस्य गुणानां सर्वकर्म स्यात्

sannipāte prādhānānām ekaikasya guṇānāṃ sarvakarma syāt

---

5.2.2

सर्वेषां वैकजातीयं कृतानुपूर्व्यत्वात्

sarveṣāṃ vaikajātīyaṃ kṛtānupūrvyatvāt

---

5.2.3

कारणाद् अभ्यावृत्तिः

kāraṇād abhyāvṛttiḥ

---

5.2.4

मुष्टिकपालावदानाञ्जनाभ्यञ्जनवपनपावनेषु चैकेन

muṣṭikapālāvadānāñjanābhyañjanavapanapāvaneṣu caikena

---

5.2.5

सर्वाणि त्व् एककार्यत्वादेषां तद्गुणत्वात्

sarvāṇi tv ekakāryatvādeṣāṃ tadguṇatvāt

---

5.2.6

संयुक्ते तु प्रक्रमात् तदङ्गं स्याद् इतरस्य तदर्थत्वात्

saṃyukte tu prakramāt tadaṅgaṃ syād itarasya tadarthatvāt

---

5.2.7

वचनात् तु परिव्याणान्तम् अञ्जनादिः स्यात्

vacanāt tu parivyāṇāntam añjanādiḥ syāt

---

5.2.8

कारणाद्वा(न) वसर्गः स्याद् यथा पात्रवृद्धिः

kāraṇādvā(na) vasargaḥ syād yathā pātravṛddhiḥ

---

5.2.9

न वा शब्दकृतत्वान् न्यायमात्रमितरदर्थात् पात्रविवृद्धिः

na vā śabdakṛtatvān nyāyamātramitaradarthāt pātravivṛddhiḥ

---

5.2.10

पशुगणे तस्यतस्यापवर्जयेत् पश्वैकत्वात्

paśugaṇe tasyatasyāpavarjayet paśvaikatvāt

---

5.2.11

दैवतैर् वैककर्म्यात्

daivatair vaikakarmyāt

---

5.2.12

मन्त्रस्य चार्थवत्त्वात्

mantrasya cārthavattvāt

---

5.2.13

नानाबीजेष्वेकमुलूखलं विभवात्

nānābījeṣvekamulūkhalaṃ vibhavāt

---

5.2.14

विवृद्धिर् वा नियामादानुपूर्व्यस्य तदर्थत्वात्

vivṛddhir vā niyāmādānupūrvyasya tadarthatvāt

---

5.2.15

एकं वा तण्डुलभावाद् धन्तेस् तदर्थत्वात्

ekaṃ vā taṇḍulabhāvād dhantes tadarthatvāt

---

5.2.16

विकारे त्व् अनूयाजानां पात्रभेदो ऽर्थभेदात् स्यात्

vikāre tv anūyājānāṃ pātrabhedo 'rthabhedāt syāt

---

5.2.17

प्रकृतेः पूर्वोक्तत्वाद् अपूर्वम् अन्ते स्यान् न ह्य् अचोदितस्य शेषाम्नानम्

prakṛteḥ pūrvoktatvād apūrvam ante syān na hy acoditasya śeṣāmnānam

---

5.2.18

मुख्यानन्तर्यमात्रेयस् तेन तुल्यश्रुतित्वाद् अशब्दत्वात् प्राकृतानां व्यवायः स्यात्

mukhyānantaryamātreyas tena tulyaśrutitvād aśabdatvāt prākṛtānāṃ vyavāyaḥ syāt

---

5.2.19

अन्ते तु बादरायणस् तेषां प्रधानशब्दत्वात्

ante tu bādarāyaṇas teṣāṃ pradhānaśabdatvāt

---

5.2.20

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

---

5.2.21

कृतदेशात् तु पूर्वेषां स देशः स्यात् तेन प्रत्यक्षसंयोगान् नयायमात्रमितरत्

kṛtadeśāt tu pūrveṣāṃ sa deśaḥ syāt tena pratyakṣasaṃyogān nayāyamātramitarat

---

5.2.22

प्रकृताच् च पुरस्ताद् यत्

prakṛtāc ca purastād yat

---

5.2.23

सन्निपातश् चेद् यथोक्तमन्ते स्यात्

sannipātaś ced yathoktamante syāt

---

5.3.1

विवृद्धिः कर्मभेदात् पृषदाज्यवत् तस्यतस्योपदिश्येत

vivṛddhiḥ karmabhedāt pṛṣadājyavat tasyatasyopadiśyeta

---

5.3.2

अपि वा सर्वसङ्ख्यत्वाद् विकारः प्रतीयेत

api vā sarvasaṅkhyatvād vikāraḥ pratīyeta

---

5.3.3

स्वस्थानात् तु विवृध्येरन् कृतानुपूर्व्यत्वात्

svasthānāt tu vivṛdhyeran kṛtānupūrvyatvāt

---

5.3.4

समिध्यमानवतीं समिद्धवतीं चान्तरेण धाय्याः स्युर् द्यावापृथिञ्योरन्तरालं समर्हणात्

samidhyamānavatīṃ samiddhavatīṃ cāntareṇa dhāyyāḥ syur dyāvāpṛthiñyorantarālaṃ samarhaṇāt

---

5.3.5

तच्छब्दो वा

tacchabdo vā

---

5.3.6

उष्णिक्ककुभोरन्ते दर्शनात्

uṣṇikkakubhorante darśanāt

---

5.3.7

स्तोमविवृद्धौ वहिष्पवमाने पुरस्तात् पर्यासाद् आगन्तवः स्युस् तथा हि दृष्टं द्वादशाहे

stomavivṛddhau vahiṣpavamāne purastāt paryāsād āgantavaḥ syus tathā hi dṛṣṭaṃ dvādaśāhe

---

5.3.8

पर्यास इति चान्ताख्या

paryāsa iti cāntākhyā

---

5.3.9

अन्ते वा तदुक्तम्

ante vā taduktam

---

5.3.10

वचनात् तु द्वादशाहे

vacanāt tu dvādaśāhe

---

5.3.11

अतद्विकारश् च

atadvikāraś ca

---

5.3.12

तद्विकारे ऽप्य् अपूर्वत्वात्

tadvikāre 'py apūrvatvāt

---

5.3.13

अन्ते तूत्तरयोर् दध्यात्

ante tūttarayor dadhyāt

---

5.3.14

अपि वा गायत्रीबृहत्यनुष्टुप्सु वचनात्

api vā gāyatrībṛhatyanuṣṭupsu vacanāt

---

5.3.15

ग्रहेष्टकम् औपानुवाक्यं सवनचितिशेषः स्यात्

graheṣṭakam aupānuvākyaṃ savanacitiśeṣaḥ syāt

---

5.3.16

क्रत्वग्निशेषा वा चोदितत्वाद् अचोदनानुपूर्वस्य

kratvagniśeṣā vā coditatvād acodanānupūrvasya

---

5.3.17

अन्ते स्युर् अव्यवायात्

ante syur avyavāyāt

---

5.3.18

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

5.3.19

मध्यमायां तु वचनाद् ब्राह्मणवत्यः

madhyamāyāṃ tu vacanād brāhmaṇavatyaḥ

---

5.3.20

प्राग्लोकम्पृणायास् तस्याः सम्पूरणार्थत्वात्

prāglokampṛṇāyās tasyāḥ sampūraṇārthatvāt

---

5.3.21

संस्कृते कर्म संस्काराणां तदर्थत्वात्

saṃskṛte karma saṃskārāṇāṃ tadarthatvāt

---

5.3.22

अनन्तरं व्रतं तद्भूतत्वात्

anantaraṃ vrataṃ tadbhūtatvāt

---

5.3.23

पूर्वं च लिङ्गदर्शनात्

pūrvaṃ ca liṅgadarśanāt

---

5.3.24

अर्थवादो वार्थस्य विद्यमानत्वात्

arthavādo vārthasya vidyamānatvāt

---

5.3.25

न्यायविप्रतिषेधाच् च

nyāyavipratiṣedhāc ca

---

5.3.26

सञ्चिते त्व् अग्निचिद् युक्तं प्रापणान् निमित्तस्य

sañcite tv agnicid yuktaṃ prāpaṇān nimittasya

---

5.3.27

क्रत्वन्ते वा प्रयोगवचनाभावात्

kratvante vā prayogavacanābhāvāt

---

5.3.28

अग्नेः कर्मत्वनिर्देशात्

agneḥ karmatvanirdeśāt

---

5.3.29

परेणावेदनाद् दीक्षितः स्यात् सर्वैर् दीक्षाभिसम्बन्धात्

pareṇāvedanād dīkṣitaḥ syāt sarvair dīkṣābhisambandhāt

---

5.3.30

इष्ट्यन्ते वा तदर्था ह्य् अविशेषार्थसन्वन्धात्

iṣṭyante vā tadarthā hy aviśeṣārthasanvandhāt

---

5.3.31

समाख्यानं च तद्वत्

samākhyānaṃ ca tadvat

---

5.3.32

अङ्गवत् क्रतूनाम् आनुपूर्व्यम्

aṅgavat kratūnām ānupūrvyam

---

5.3.33

न वासम्बन्धात्

na vāsambandhāt

---

5.3.34

काम्यत्वाच् च

kāmyatvāc ca

---

5.3.35

आनर्थक्यान् नेति चेत्

ānarthakyān neti cet

---

5.3.36

स्याद् विद्यार्थत्वाद् यथा परेषु सर्वस्वारात्

syād vidyārthatvād yathā pareṣu sarvasvārāt

---

5.3.37

य एतेनेत्य् अग्निष्टोमः प्रकरणात्

ya etenety agniṣṭomaḥ prakaraṇāt

---

5.3.38

लिङ्गाच् च

liṅgāc ca

---

5.3.39

अथान्येनेति संस्थानां सन्निधानात्

athānyeneti saṃsthānāṃ sannidhānāt

---

5.3.40

तत्प्रकृतेर् वापत्तिविहारौ न तुल्येषूपपद्यते

tatprakṛter vāpattivihārau na tulyeṣūpapadyate

---

5.3.41

प्रशसा च विहरणाभावात्

praśasā ca viharaṇābhāvāt

---

5.3.42

विधिप्रत्ययाद् वा न ह्य् अकस्मात् प्रशंसा स्यात्

vidhipratyayād vā na hy akasmāt praśaṃsā syāt

---

5.3.43

एकस्तोमे वा क्रतुसंयोगात्

ekastome vā kratusaṃyogāt

---

5.3.44

सर्वेषां वा चोदनाविशेषात् प्रशंसा स्तोमानाम्

sarveṣāṃ vā codanāviśeṣāt praśaṃsā stomānām

---

5.4.1

क्रमकोयो ऽर्थशब्दाभ्यां श्रुतिविशेषाद् अर्थपरत्वाच् च

kramakoyo 'rthaśabdābhyāṃ śrutiviśeṣād arthaparatvāc ca

---

5.4.2

अवदानाभिघारणासादनेष्व् आनुपूर्व्यं प्रवृत्या स्यात्

avadānābhighāraṇāsādaneṣv ānupūrvyaṃ pravṛtyā syāt

---

5.4.3

यथारप्रदानं वा तदर्थत्वात्

yathārapradānaṃ vā tadarthatvāt

---

5.4.4

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

5.4.5

वचनाद् इष्टिपूर्वत्वम्

vacanād iṣṭipūrvatvam

---

5.4.6

सोमश् चैकेषाम् अग्नयाधेयस्यर्तुनक्षत्रातिक्रमवचनात् तदन्तेनानर्थकं हि स्यात्

somaś caikeṣām agnayādheyasyartunakṣatrātikramavacanāt tadantenānarthakaṃ hi syāt

---

5.4.7

तदर्थवचनाच् च नाविशेषात् तदर्थत्वं

tadarthavacanāc ca nāviśeṣāt tadarthatvaṃ

---

5.4.8

अयक्ष्यमाणस्य च पवमानहविषां कालनिर्देशाद् आनन्तर्याद् विशङ्का स्यात्

ayakṣyamāṇasya ca pavamānahaviṣāṃ kālanirdeśād ānantaryād viśaṅkā syāt

---

5.4.9

इष्टिर् अयक्ष्यमाणस्य तदर्थ्ये न सोमपूर्वत्वम्

iṣṭir ayakṣyamāṇasya tadarthye na somapūrvatvam

---

5.4.10

उत्कर्षाद् ब्राह्मणस्य सोमः स्यात्

utkarṣād brāhmaṇasya somaḥ syāt

---

5.4.11

पौर्णमासी वा श्रुतिसंयोगात्

paurṇamāsī vā śrutisaṃyogāt

---

5.4.12

सर्वस्य वैककर्म्यात्

sarvasya vaikakarmyāt

---

5.4.13

स्याद् वा विधिस् तदर्थेन

syād vā vidhis tadarthena

---

5.4.14

प्रकरणात् तु कालः स्यात्

prakaraṇāt tu kālaḥ syāt

---

5.4.15

स्वकाले स्याद् अविप्रतिषेधात्

svakāle syād avipratiṣedhāt

---

5.4.16

अपनयो वाधानस्य सर्वकालत्वात्

apanayo vādhānasya sarvakālatvāt

---

5.4.17

पौर्णमास्य् ऊर्ध्वं सोमाद् ब्राह्मणस्य वचनात्

paurṇamāsy ūrdhvaṃ somād brāhmaṇasya vacanāt

---

5.4.18

एकं वा शब्दसामर्थ्यात् प्राक् कृत्स्नविधानम्

ekaṃ vā śabdasāmarthyāt prāk kṛtsnavidhānam

---

5.4.19

पुरोडाशस् त्व् अनिर्देशे तद्युक्ते देवताभावात्

puroḍāśas tv anirdeśe tadyukte devatābhāvāt

---

5.4.20

आज्यमपीति चेत्

ājyamapīti cet

---

5.4.21

न मिश्रदेवतत्वाद् ऐन्द्राग्नवत्

na miśradevatatvād aindrāgnavat

---

5.4.22

विकृतेः प्रकृतिकालत्वात् सद्यस्कालोत्तरा विकृतिस् तयोः प्रत्यक्षशिष्टत्वात्

vikṛteḥ prakṛtikālatvāt sadyaskālottarā vikṛtis tayoḥ pratyakṣaśiṣṭatvāt

---

5.4.23

द्वैयहकाल्ये तु यथान्यायम्

dvaiyahakālye tu yathānyāyam

---

5.4.24

वचनाद् वैककाल्यं स्यात्

vacanād vaikakālyaṃ syāt

---

5.4.25

सन्नाय्याग्नीषोमीयविकारा ऊर्ध्वं सोमात्प्रकृतिवत्

sannāyyāgnīṣomīyavikārā ūrdhvaṃ somātprakṛtivat

---

5.4.26

तथा सोमविकारा दर्शपूर्णमासाभ्याम्

tathā somavikārā darśapūrṇamāsābhyām

6.1.1

द्रव्याणां कर्मसंयोगे गुणत्वेनाभिसम्बन्धः

dravyāṇāṃ karmasaṃyoge guṇatvenābhisambandhaḥ

---

6.1.2

असाधकं तु तादर्थ्यात्

asādhakaṃ tu tādarthyāt

---

6.1.3

प्रत्यर्थं चाभिसंयोगात्कर्मतो ह्य् अभिसम्बन्धस् तस्मात् कर्मोपदेशः स्यात्

pratyarthaṃ cābhisaṃyogātkarmato hy abhisambandhas tasmāt karmopadeśaḥ syāt

---

6.1.4

फलार्थत्वात् कर्मणः शास्त्रं सर्वाधिकारं स्यात्

phalārthatvāt karmaṇaḥ śāstraṃ sarvādhikāraṃ syāt

---

6.1.5

कर्तुर् वा श्रुतिसंयोगाद् विधिः कार्त्स्न्येन गम्यते

kartur vā śrutisaṃyogād vidhiḥ kārtsnyena gamyate

---

6.1.6

लिङ्गविशेषनिर्देशात् पुंयुक्तम् ऐतिशायनः

liṅgaviśeṣanirdeśāt puṃyuktam aitiśāyanaḥ

---

6.1.7

तदुक्तित्वाच् च दोषश्रुतिर् अविज्ञाते

taduktitvāc ca doṣaśrutir avijñāte

---

6.1.8

जातिं तु बादरायणो ऽविशेषात् तस्मात् स्त्र्य् अपि प्रतीयेत जात्यर्थस्याविशिष्टत्वात्

jātiṃ tu bādarāyaṇo 'viśeṣāt tasmāt stry api pratīyeta jātyarthasyāviśiṣṭatvāt

---

6.1.9

चोदितत्वाद् यथाश्रुति

coditatvād yathāśruti

---

6.1.10

द्रव्यवत्त्वात् तु पुंसां स्याद् द्रव्यसंयुक्तं क्रयविक्रयाभ्याम् अद्रव्यत्वं स्त्रीणां द्रव्यैः समानयोगित्वात्

dravyavattvāt tu puṃsāṃ syād dravyasaṃyuktaṃ krayavikrayābhyām adravyatvaṃ strīṇāṃ dravyaiḥ samānayogitvāt

---

6.1.11

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

---

6.1.12

तादर्थ्यात् कर्म तादर्थ्यम्

tādarthyāt karma tādarthyam

---

6.1.13

फलोत्साहाविशेषात् तु

phalotsāhāviśeṣāt tu

---

6.1.14

अर्थेन च समवेतत्वात्

arthena ca samavetatvāt

---

6.1.15

क्रयस्य थर्ममात्रत्वम्

krayasya tharmamātratvam

---

6.1.16

स्ववत्ताम् अपि दर्शयति

svavattām api darśayati

---

6.1.17

स्ववतोस् तु वचनाद् ऐककर्म्यं स्यात्

svavatos tu vacanād aikakarmyaṃ syāt

---

6.1.18

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

6.1.19

क्रीतत्वात् तु भक्त्या स्वामित्वम् उच्यते

krītatvāt tu bhaktyā svāmitvam ucyate

---

6.1.20

फलार्थित्वात् तु स्वामित्वेनाभिसम्बन्धः

phalārthitvāt tu svāmitvenābhisambandhaḥ

---

6.1.21

फलवत्तां च दर्शयति

phalavattāṃ ca darśayati

---

6.1.22

द्व्याधानं च द्वियज्ञवत्

dvyādhānaṃ ca dviyajñavat

---

6.1.23

गुणस्य तु विधानत्वात् पत्न्या द्वितीयशब्दः स्यात्

guṇasya tu vidhānatvāt patnyā dvitīyaśabdaḥ syāt

---

6.1.24

तस्या यावदुक्तम् आशीर् ब्रह्मचर्यम् अतुल्यत्वात्

tasyā yāvaduktam āśīr brahmacaryam atulyatvāt

---

6.1.25

चातुर्वर्ण्यम् अविशेषात्

cāturvarṇyam aviśeṣāt

---

6.1.26

निर्देशाद् वा त्रयाणां स्याद् अग्न्याधेये ऽसम्बन्धः क्रतुषु ब्राह्मणश्रुतेर् इत्य् आत्रेयः

nirdeśād vā trayāṇāṃ syād agnyādheye 'sambandhaḥ kratuṣu brāhmaṇaśruter ity ātreyaḥ

---

6.1.27

निमित्तार्थे न बादरिस् तस्मात् सर्वाधिकारं स्यात्

nimittārthe na bādaris tasmāt sarvādhikāraṃ syāt

---

6.1.28

अपि वान्यार्थदर्शनाद् यथाश्रुति प्रतीयेत

api vānyārthadarśanād yathāśruti pratīyeta

---

6.1.29

निर्देशात् तु पक्षे स्यात्

nirdeśāt tu pakṣe syāt

---

6.1.30

वैगुण्यान् नेति चेत्

vaiguṇyān neti cet

---

6.1.31

न काम्यत्वात्

na kāmyatvāt

---

6.1.32

संस्कारे च तत्प्रधानत्वात्

saṃskāre ca tatpradhānatvāt

---

6.1.33

अपि वा वेदनिर्देशाद् अपशूद्राणां प्रतीयेत

api vā vedanirdeśād apaśūdrāṇāṃ pratīyeta

---

6.1.34

गुणार्थित्वान् नेति चेत्

guṇārthitvān neti cet

---

6.1.35

संस्कारस्य तदर्थत्वाद् विद्यायां पुरुषश्रुतिः

saṃskārasya tadarthatvād vidyāyāṃ puruṣaśrutiḥ

---

6.1.36

विद्यानिर्देशान् नेति चेत्

vidyānirdeśān neti cet

---

6.1.37

अबैद्यत्वाद् अभावः कर्मणि स्यात्

abaidyatvād abhāvaḥ karmaṇi syāt

---

6.1.38

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

---

6.1.39

त्रयाणां द्रव्यसम्पन्नः कर्मणी द्रव्यसिद्धत्वात्

trayāṇāṃ dravyasampannaḥ karmaṇī dravyasiddhatvāt

---

6.1.40

अनित्यत्वात् तु नैवं स्याद् अर्थाद् धि द्रव्यसंयोगः

anityatvāt tu naivaṃ syād arthād dhi dravyasaṃyogaḥ

---

6.1.41

अङ्गहीनश् च तद्धर्मा

aṅgahīnaś ca taddharmā

---

6.1.42

उत्पत्तौ नित्यसंयोगात्

utpattau nityasaṃyogāt

---

6.1.43

अत्र्यार्षेयस्य हानं स्यात्

atryārṣeyasya hānaṃ syāt

---

6.1.44

वचनाद् रथकारस्याधाने ऽस्य सर्वशेषत्वात्

vacanād rathakārasyādhāne 'sya sarvaśeṣatvāt

---

6.1.45

न्याय्यो वा कर्मसंयोगाच् छूद्रस्य प्रतिषिद्धतत्वात्

nyāyyo vā karmasaṃyogāc chūdrasya pratiṣiddhatatvāt

---

6.1.46

अकर्मत्वात् तु नैवं स्यात्

akarmatvāt tu naivaṃ syāt

---

6.1.47

आनर्थक्यं च संयोगात्

ānarthakyaṃ ca saṃyogāt

---

6.1.48

गुणार्थेनेति चेत्

guṇārtheneti cet

---

6.1.49

उक्तम् अनिमित्तत्वम्

uktam animittatvam

---

6.1.50

सौधन्वनास् तु हीनत्वान् मन्त्रवर्णात् प्रतीयेरन्

saudhanvanās tu hīnatvān mantravarṇāt pratīyeran

---

6.1.51

रथपतिर् निषादः स्याच् छब्दसामर्थ्यात्

rathapatir niṣādaḥ syāc chabdasāmarthyāt

---

6.1.52

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

6.2.1

पुरुषार्थैकसिद्धित्वात् तस्य तस्याधिकारः स्यात्

puruṣārthaikasiddhitvāt tasya tasyādhikāraḥ syāt

---

6.2.2

अपि चोत्पत्तिसंयोगो यथा स्यात् सत्वदर्यशनं तथाभावो विभागे स्यात्

api cotpattisaṃyogo yathā syāt satvadaryaśanaṃ tathābhāvo vibhāge syāt

---

6.2.3

प्रयोगे पुरुषश्रुतेर् यथाकामी प्रयोगे स्यात्

prayoge puruṣaśruter yathākāmī prayoge syāt

---

6.2.4

प्रत्यर्थं श्रुतिभाव इति चेत्

pratyarthaṃ śrutibhāva iti cet

---

6.2.5

तादर्थ्ये न गुणार्थतानुक्ते ऽर्थान्तरत्वात् कर्तुः प्रधानभूतत्वात्

tādarthye na guṇārthatānukte 'rthāntaratvāt kartuḥ pradhānabhūtatvāt

---

6.2.6

अपि वा कामसंयोगे सम्बन्धात् प्रयोगायोपदिश्येत प्रत्यर्थं हि विधिश्रुतिर् विषाणावत्

api vā kāmasaṃyoge sambandhāt prayogāyopadiśyeta pratyarthaṃ hi vidhiśrutir viṣāṇāvat

---

6.2.7

अन्यस्य स्याद् इति चेत्

anyasya syād iti cet

---

6.2.8

अन्यार्थेनाभिसम्बन्धः

anyārthenābhisambandhaḥ

---

6.2.9

फलकामो निमित्तम् इति चेत्

phalakāmo nimittam iti cet

---

6.2.10

न नित्यत्वात्

na nityatvāt

---

6.2.11

कर्म तथेति चेत्

karma tatheti cet

---

6.2.12

न समवायात्

na samavāyāt

---

6.2.13

प्रकमात् तु नियम्येतारम्भस्य क्रियानिमित्तत्वात्

prakamāt tu niyamyetārambhasya kriyānimittatvāt

---

6.2.14

फलार्थित्वाद् वानियमो यथानुपक्रान्ते

phalārthitvād vāniyamo yathānupakrānte

---

6.2.15

नियमो वा तन्निमित्तत्वात् कर्तुस् तत्कारणं स्यात्

niyamo vā tannimittatvāt kartus tatkāraṇaṃ syāt

---

6.2.16

लोके कर्माणि वेदवत् ततो ऽधिपुरुषज्ञानम्

loke karmāṇi vedavat tato 'dhipuruṣajñānam

---

6.2.17

अपराधे ऽपि च तैः शास्त्रम्

aparādhe 'pi ca taiḥ śāstram

---

6.2.18

अशास्त्रात् तूपसम्प्राप्तिः शास्त्रं स्यान् न प्रकल्पकं तस्माद् अर्थेन गम्येताप्राप्ते शास्त्रम् अर्थवत्

aśāstrāt tūpasamprāptiḥ śāstraṃ syān na prakalpakaṃ tasmād arthena gamyetāprāpte śāstram arthavat

---

6.2.19

प्रतिषेधेष्व् अकर्मत्वात् क्रिया स्यात् प्रतिषिद्धानां विभक्तत्वाद् अकर्मणाम्

pratiṣedheṣv akarmatvāt kriyā syāt pratiṣiddhānāṃ vibhaktatvād akarmaṇām

---

6.2.20

शास्त्राणां त्व् अर्थवत्वेन पुरुषार्थो विधीयते तयोर् असमवायित्वात् तादर्थ्ये विध्यतिक्रमः

śāstrāṇāṃ tv arthavatvena puruṣārtho vidhīyate tayor asamavāyitvāt tādarthye vidhyatikramaḥ

---

6.2.21

तस्मिंस् तु शिष्यमाणानि जननेन प्रवर्तेरन्

tasmiṃs tu śiṣyamāṇāni jananena pravarteran

---

6.2.22

अपि वा वेदतुल्यत्वाद् उपायेन प्रवर्तेरन्

api vā vedatulyatvād upāyena pravarteran

---

6.2.23

अभ्यासो ऽकर्मशेषत्वात् पुरुषार्थो विधीयते

abhyāso 'karmaśeṣatvāt puruṣārtho vidhīyate

---

6.2.24

तस्मिन्न् असम्भवन्न् अर्थात्

tasminn asambhavann arthāt

---

6.2.25

न कालेभ्य उपदिश्यन्ते

na kālebhya upadiśyante

---

6.2.26

दर्शनात् काललिङ्गानां कालविधानम्

darśanāt kālaliṅgānāṃ kālavidhānam

---

6.2.27

तेषाम् औत्पत्तिकत्वाद् आगमेन प्रवर्तेत

teṣām autpattikatvād āgamena pravarteta

---

6.2.28

तथा हि लिङ्गदर्शनम्

tathā hi liṅgadarśanam

---

6.2.29

तथान्तःक्रतुप्रयुक्तानि

tathāntaḥkratuprayuktāni

---

6.2.30

आचाराद् गृह्यमाणेषु तथा स्यात् पुरुषार्थत्वात्

ācārād gṛhyamāṇeṣu tathā syāt puruṣārthatvāt

---

6.2.31

ब्राह्मणस्य तु सोमविद्याप्रजम् ऋणवाक्येन संयोगात्

brāhmaṇasya tu somavidyāprajam ṛṇavākyena saṃyogāt

---

6.3.1

सर्वशक्तौ प्रवृत्तिः स्यात् तथाभूतोपदेशात्

sarvaśaktau pravṛttiḥ syāt tathābhūtopadeśāt

---

6.3.2

अपि वाप्य् एकदेशे स्यात् प्रधाने ह्य् अर्थनिर्वृत्तिर् गुणमात्रम् इतरत् तदर्थत्वात्

api vāpy ekadeśe syāt pradhāne hy arthanirvṛttir guṇamātram itarat tadarthatvāt

---

6.3.3

तदकर्मणि च दोषस् तस्मात् ततो विशेषः स्यात् प्रधानेनाभिसम्बन्धात्

tadakarmaṇi ca doṣas tasmāt tato viśeṣaḥ syāt pradhānenābhisambandhāt

---

6.3.4

कर्माभेदं तु जैमिनिः प्रयोगवचनैकत्वात् सर्वेषाम् उपदेशः स्याद् इति

karmābhedaṃ tu jaiminiḥ prayogavacanaikatvāt sarveṣām upadeśaḥ syād iti

---

6.3.5

अर्थस्य व्यपवर्गित्वाद् एकस्यापि प्रयोगे स्याद् यथा क्रत्वन्तरेषु

arthasya vyapavargitvād ekasyāpi prayoge syād yathā kratvantareṣu

---

6.3.6

विध्यपराधे च दर्शनात् समाप्तेः

vidhyaparādhe ca darśanāt samāpteḥ

---

6.3.7

प्रायश्चित्तविधानाच् च

prāyaścittavidhānāc ca

---

6.3.8

काम्येषु चैवम् अर्थित्वात्

kāmyeṣu caivam arthitvāt

---

6.3.9

असंयोगात् तु नैवं स्याद् विधेः शब्दप्रमाणत्वात्

asaṃyogāt tu naivaṃ syād vidheḥ śabdapramāṇatvāt

---

6.3.10

अकर्मणि चाप्रत्यवायात्

akarmaṇi cāpratyavāyāt

---

6.3.11

क्रियाणाम् आश्रितत्वाद् द्रव्यान्तरे विभागः स्यात्

kriyāṇām āśritatvād dravyāntare vibhāgaḥ syāt

---

6.3.12

अपि वाव्यतिरेकाद् रूपशब्दाविभागाच् च गोत्ववद् ऐककर्म्यं स्यान् नामधेयं च सत्त्ववत्

api vāvyatirekād rūpaśabdāvibhāgāc ca gotvavad aikakarmyaṃ syān nāmadheyaṃ ca sattvavat

---

6.3.13

श्रुतिप्रमाणत्वाच् छिष्टाभावे ऽनागमो ऽन्यस्याशिष्टत्वात्

śrutipramāṇatvāc chiṣṭābhāve 'nāgamo 'nyasyāśiṣṭatvāt

---

6.3.14

क्वचिद् विधानाच् च

kvacid vidhānāc ca

---

6.3.15

आगमो वा चोदनार्थाविशेषात्

āgamo vā codanārthāviśeṣāt

---

6.3.16

नियमार्थः क्वाचिद् विधिः

niyamārthaḥ kvācid vidhiḥ

---

6.3.17

तन् नित्यं तच्चिकीर्षा हि

tan nityaṃ taccikīrṣā hi

---

6.3.18

न देवताग्निशब्दक्रियमन्यार्थसंयोगात्

na devatāgniśabdakriyamanyārthasaṃyogāt

---

6.3.19

देवतायां च तदर्थत्वात्

devatāyāṃ ca tadarthatvāt

---

6.3.20

प्रतिषिद्धं चाविशेषेण हि तच्छ्रुतिः

pratiṣiddhaṃ cāviśeṣeṇa hi tacchrutiḥ

---

6.3.21

तथा स्वामिनः फलसमवायात् फलस्य कर्मयोगित्वात्

tathā svāminaḥ phalasamavāyāt phalasya karmayogitvāt

---

6.3.22

बहूनां तु प्रवृत्ते ऽन्यमागमयेद् अवैगुण्यात्

bahūnāṃ tu pravṛtte 'nyamāgamayed avaiguṇyāt

---

6.3.23

स स्वामी स्यात् संयोगात्

sa svāmī syāt saṃyogāt

---

6.3.24

कर्मकरो वा भृतत्वात्

karmakaro vā bhṛtatvāt

---

6.3.25

तस्मिंश् च फलदर्शनात्

tasmiṃś ca phaladarśanāt

---

6.3.26

स तद्धर्मा स्यात् कर्मसंयोगात्

sa taddharmā syāt karmasaṃyogāt

---

6.3.27

सामान्यं तच्चिकीर्षा हि

sāmānyaṃ taccikīrṣā hi

---

6.3.28

निर्देशात् तु विकल्पे यत् प्रवृत्तम्

nirdeśāt tu vikalpe yat pravṛttam

---

6.3.29

अशब्दम् इति चेत्

aśabdam iti cet

---

6.3.30

नानङ्गत्वात्

nānaṅgatvāt

---

6.3.31

वचनाच् चान्याय्यम् अभावे तत्सामान्येन प्रतिनिधिर् अभावाद् इतरस्य

vacanāc cānyāyyam abhāve tatsāmānyena pratinidhir abhāvād itarasya

---

6.3.32

न प्रतिनिधौ समत्वात्

na pratinidhau samatvāt

---

6.3.33

स्याच् छ्रुतिलक्षणे नियतत्वात्

syāc chrutilakṣaṇe niyatatvāt

---

6.3.34

न तदीप्सा हि

na tadīpsā hi

---

6.3.35

मुख्याधिगमे मुख्यम् आगमो हि तदभावात्

mukhyādhigame mukhyam āgamo hi tadabhāvāt

---

6.3.36

प्रबृत्ते ऽपीति चेत्

prabṛtte 'pīti cet

---

6.3.37

नानर्थकत्वात्

nānarthakatvāt

---

6.3.38

द्रव्यसंस्कारविरोधे द्रव्यं तदर्थत्वात्

dravyasaṃskāravirodhe dravyaṃ tadarthatvāt

---

6.3.39

अर्थद्रव्यविरोधे ऽर्थो द्रव्याभावे तदुत्पत्तेर् द्रव्याणाम् अर्थशेषत्वात्

arthadravyavirodhe 'rtho dravyābhāve tadutpatter dravyāṇām arthaśeṣatvāt

---

6.3.40

विधिर् अप्य् एकदेशे स्यात्

vidhir apy ekadeśe syāt

---

6.3.41

अपि वार्थस्य शक्यत्वाद् एकदेशेन निर्वर्तेतार्थानाम् अविभक्तत्वाद् गुणमात्रम् इतरत् तदर्थत्वात्

api vārthasya śakyatvād ekadeśena nirvartetārthānām avibhaktatvād guṇamātram itarat tadarthatvāt

---

6.4.1

शेषाद् द्व्यवदाननाशे स्यात् तदर्थत्वात्

śeṣād dvyavadānanāśe syāt tadarthatvāt

---

6.4.2

निर्देशाद् वान्यद् आगमयेत्

nirdeśād vānyad āgamayet

---

6.4.3

अपि वा शेषभाजां स्याद् विशिष्टकारणत्वात्

api vā śeṣabhājāṃ syād viśiṣṭakāraṇatvāt

---

6.4.4

निर्देशाच् छेषभक्षो ऽन्यैः प्रधानवत्

nirdeśāc cheṣabhakṣo 'nyaiḥ pradhānavat

---

6.4.5

सर्वैर् वा समवायात् स्यात्

sarvair vā samavāyāt syāt

---

6.4.6

निर्देशस्य गुणार्थत्वम्

nirdeśasya guṇārthatvam

---

6.4.7

प्रधाने श्रुतिलक्षणम्

pradhāne śrutilakṣaṇam

---

6.4.8

अर्थवद् इति चेत्

arthavad iti cet

---

6.4.9

न चोदनाविरोधात्

na codanāvirodhāt

---

6.4.10

अर्थसमवायत् प्रायश्चित्तम् एकदेशे ऽपि

arthasamavāyat prāyaścittam ekadeśe 'pi

---

6.4.11

न त्व् अशेषे वैगुण्यात् तदर्थं हि

na tv aśeṣe vaiguṇyāt tadarthaṃ hi

---

6.4.12

स्याद् वा प्राप्तनिमित्तत्वाद् अतद्धर्मो नित्यसंयोगान् न हितस्य गुणार्थेनानित्यत्वात्

syād vā prāptanimittatvād ataddharmo nityasaṃyogān na hitasya guṇārthenānityatvāt

---

6.4.13

गुणानां च परार्थत्वाद् वचनाद् व्यपाश्रय स्यात्

guṇānāṃ ca parārthatvād vacanād vyapāśraya syāt

---

6.4.14

भेदार्थम् इति

bhedārtham iti

---

6.4.15

न शेषभूतत्वात्

na śeṣabhūtatvāt

---

6.4.16

अनर्थकश् च सर्वनाशे स्यात्

anarthakaś ca sarvanāśe syāt

---

6.4.17

क्षामे तु सर्वदाहे स्याद् एकदेशस्यावर्जनीयत्वात्

kṣāme tu sarvadāhe syād ekadeśasyāvarjanīyatvāt

---

6.4.18

दर्शनाद् एकदेशे स्यात्

darśanād ekadeśe syāt

---

6.4.19

अन्येन वैतच् छास्त्राद् धि कारणप्राप्तिः

anyena vaitac chāstrād dhi kāraṇaprāptiḥ

---

6.4.20

तद्धविःशब्दान् नेति चेत्

taddhaviḥśabdān neti cet

---

6.4.21

स्याद् अन्यायत्वादिज्यागामी हविः शब्दस् तल्लिङ्गसंयोगात्

syād anyāyatvādijyāgāmī haviḥ śabdas talliṅgasaṃyogāt

---

6.4.22

यथाश्रुतीति चेत्

yathāśrutīti cet

---

6.4.23

न तल्लक्षणत्वाद् उपपातो हि कारणम्

na tallakṣaṇatvād upapāto hi kāraṇam

---

6.4.24

होमाभिषवभक्षणं च तद्वत्

homābhiṣavabhakṣaṇaṃ ca tadvat

---

6.4.25

उभाभ्यां वा न हि तयोर् धर्मशास्त्रम्

ubhābhyāṃ vā na hi tayor dharmaśāstram

---

6.4.26

पुनर् आधेयम् ओदनवत्

punar ādheyam odanavat

---

6.4.27

द्रव्योत्पत्तेर् वोभयोः स्यात्

dravyotpatter vobhayoḥ syāt

---

6.4.28

पञ्चशरावस् तु द्रव्यश्रुतेः प्रतिनिधिः स्यात्

pañcaśarāvas tu dravyaśruteḥ pratinidhiḥ syāt

---

6.4.29

चोदना वा द्रव्यदेवताविधिर् अवाच्ये हि

codanā vā dravyadevatāvidhir avācye hi

---

6.4.30

स प्रत्यामनेत् स्थानात्

sa pratyāmanet sthānāt

---

6.4.31

अङ्गविधिर् वा निमित्तसंयोगात्

aṅgavidhir vā nimittasaṃyogāt

---

6.4.32

विश्वजित्वप्रवृत्ते भावः कर्मणि स्यात्

viśvajitvapravṛtte bhāvaḥ karmaṇi syāt

---

6.4.33

निष्क्रयवादाच् च

niṣkrayavādāc ca

---

6.4.34

वत्ससंयोगे व्रतचोदना स्यात्

vatsasaṃyoge vratacodanā syāt

---

6.4.35

कालो वोत्पन्नसंयोगाद् यथोक्तस्य

kālo votpannasaṃyogād yathoktasya

---

6.4.36

अर्थापरिमाणाच् च

arthāparimāṇāc ca

---

6.4.37

वत्सस् तु श्रुतिसंयोगात् तदङ्गं स्यात्

vatsas tu śrutisaṃyogāt tadaṅgaṃ syāt

---

6.4.38

कालस् तु स्याद् अचोदनात्

kālas tu syād acodanāt

---

6.4.39

अनर्थकश् च कर्मसंयोगे

anarthakaś ca karmasaṃyoge

---

6.4.40

अवचनाच् च स्वशब्दस्य

avacanāc ca svaśabdasya

---

6.4.41

कालश् चेत् सन्नयत्पक्षे तल्लिङ्गसंयोगात्

kālaś cet sannayatpakṣe talliṅgasaṃyogāt

---

6.4.42

कालार्थत्वाद् वोभयोः प्रतीयेत

kālārthatvād vobhayoḥ pratīyeta

---

6.4.43

प्रस्तरे शाखाश्रयणवत्

prastare śākhāśrayaṇavat

---

6.4.44

कालविधिर् वोभयोर् विद्यामानत्वात्

kālavidhir vobhayor vidyāmānatvāt

---

6.4.45

अतत्संस्कारार्थत्वाच् च

atatsaṃskārārthatvāc ca

---

6.4.46

तस्माच् च विप्रयोगे स्यात्

tasmāc ca viprayoge syāt

---

6.4.47

उपवेषश् च पक्षे स्यात्

upaveṣaś ca pakṣe syāt

---

6.5.1

अभ्युदये कालापराधाद् इज्याचोदना स्याद् यथा पञ्चशरावे

abhyudaye kālāparādhād ijyācodanā syād yathā pañcaśarāve

---

6.5.2

अपनयो वा विद्यानत्वात्

apanayo vā vidyānatvāt

---

6.5.3

तद्रूपत्वाच् च शब्दानाम्

tadrūpatvāc ca śabdānām

---

6.5.4

आतञ्चनाभ्यासस्य दर्शनात्

ātañcanābhyāsasya darśanāt

---

6.5.5

अपूर्वत्वाद् विधानं स्यात्

apūrvatvād vidhānaṃ syāt

---

6.5.6

पयोदोषात् पञ्चशरावे ऽदुष्टं हीतरत्

payodoṣāt pañcaśarāve 'duṣṭaṃ hītarat

---

6.5.7

सान्नाय्यो ऽपि तथेति चेत्

sānnāyyo 'pi tatheti cet

---

6.5.8

न तस्यादुष्टत्वाद् अविशिष्टं हि कारणम्

na tasyāduṣṭatvād aviśiṣṭaṃ hi kāraṇam

---

6.5.9

लक्षणार्थाश्रुतिः

lakṣaṇārthāśrutiḥ

---

6.5.10

उपांशुयाजे ऽवचनाद् यथाप्रकृति

upāṃśuyāje 'vacanād yathāprakṛti

---

6.5.11

अपनयो वा प्रवृत्या यथेतरेषाम्

apanayo vā pravṛtyā yathetareṣām

---

6.5.12

निरुप्ते स्यात् तत्संयोगात्

nirupte syāt tatsaṃyogāt

---

6.5.13

प्रवृत्ते वा प्रापणान् निमित्तस्य

pravṛtte vā prāpaṇān nimittasya

---

6.5.14

लक्षणमात्रम् इतरत्

lakṣaṇamātram itarat

---

6.5.15

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

---

6.5.16

अनिरुप्ते ऽभ्युदिते प्राकृतीभ्यो निर्वपेद् इत्य् आश्मरथ्यस् तण्डुलभूतेष्व् अपनयात्

anirupte 'bhyudite prākṛtībhyo nirvaped ity āśmarathyas taṇḍulabhūteṣv apanayāt

---

6.5.17

व्यूर्ध्वभाग्भ्यस् त्व् आलेखनस् तत्कारित्वाद् देवतापनयस्य

vyūrdhvabhāgbhyas tv ālekhanas tatkāritvād devatāpanayasya

---

6.5.18

विनिरुप्ते न मुष्टीनाम् अपनयस् तद्गुणत्वात्

vinirupte na muṣṭīnām apanayas tadguṇatvāt

---

6.5.19

अप्राकृतेन हि संयोगस् तत्स्थानीयत्वात्

aprākṛtena hi saṃyogas tatsthānīyatvāt

---

6.5.20

अभावाच् चेतरस्य स्यात्

abhāvāc cetarasya syāt

---

6.5.21

सान्नाय्यसंयोगान् नासन्नायतः स्यात्

sānnāyyasaṃyogān nāsannāyataḥ syāt

---

6.5.22

औषधसंयोगाद् वोभयोः

auṣadhasaṃyogād vobhayoḥ

---

6.5.23

वैगुण्यान् नेति चेत्

vaiguṇyān neti cet

---

6.5.24

नातत्संस्कारत्वात्

nātatsaṃskāratvāt

---

6.5.25

साम्युत्थाने विश्वजित्क्रीते विभागसंयोगात्

sāmyutthāne viśvajitkrīte vibhāgasaṃyogāt

---

6.5.26

प्रवृते वा प्रापणान् निमित्तस्य

pravṛte vā prāpaṇān nimittasya

---

6.5.27

आदेशार्थेतरा श्रुतिः

ādeśārthetarā śrutiḥ

---

6.5.28

दीक्षापरिमाणे यथाकाम्यविशेषात्

dīkṣāparimāṇe yathākāmyaviśeṣāt

---

6.5.29

द्वादशाहस् तु लिङ्गात् स्यात्

dvādaśāhas tu liṅgāt syāt

---

6.5.30

पौर्णमास्याम् अनियमो ऽविशेषात्

paurṇamāsyām aniyamo 'viśeṣāt

---

6.5.31

आनन्तर्यात् तु चैत्री स्यात्

ānantaryāt tu caitrī syāt

---

6.5.32

माघी वैकाष्टकाश्रुतेः

māghī vaikāṣṭakāśruteḥ

---

6.5.33

अन्या अपीति चेत्

anyā apīti cet

---

6.5.34

न भक्तित्वाद् एषा हि लोके

na bhaktitvād eṣā hi loke

---

6.5.35

दीक्षापराधे चानुग्रहात्

dīkṣāparādhe cānugrahāt

---

6.5.36

उत्थाने चानुप्ररोहात्

utthāne cānuprarohāt

---

6.5.37

अस्यां च सर्वलिङ्गानि

asyāṃ ca sarvaliṅgāni

---

6.5.38

दीक्षाकालस्य शिष्टत्वाद् अतिक्रमे नियतानाम् अनुत्कर्षः प्राप्तकालत्वात्

dīkṣākālasya śiṣṭatvād atikrame niyatānām anutkarṣaḥ prāptakālatvāt

---

6.5.39

उत्कर्षो वा दीक्षितत्वाद् अविशिष्टं हि कारणम्

utkarṣo vā dīkṣitatvād aviśiṣṭaṃ hi kāraṇam

---

6.5.40

तत्र प्रतिहोमो न विद्यते यथा पूर्वेषाम्

tatra pratihomo na vidyate yathā pūrveṣām

---

6.5.41

कालप्राधान्याच् च

kālaprādhānyāc ca

---

6.5.42

प्रतिषेधाच् चोर्ध्वम् अवभृथादेष्टे

pratiṣedhāc cordhvam avabhṛthādeṣṭe

---

6.5.43

प्रतिहोमश् चेत् सायम् अग्निहोत्रप्रभृतीनि हूयेरन्

pratihomaś cet sāyam agnihotraprabhṛtīni hūyeran

---

6.5.44

प्रातस् तु षोडशिनि

prātas tu ṣoḍaśini

---

6.5.45

प्रायश्चित्तम् अधिकारे सर्वत्र दोषमामान्यात्

prāyaścittam adhikāre sarvatra doṣamāmānyāt

---

6.5.46

प्रकरणे वा शब्दहेतुत्वात्

prakaraṇe vā śabdahetutvāt

---

6.5.47

अतिद्विकारश् च

atidvikāraś ca

---

6.5.48

व्यापन्नस्याप्सु गतौ यद् अभोज्यम् आर्याणां तत् प्रतीयेत

vyāpannasyāpsu gatau yad abhojyam āryāṇāṃ tat pratīyeta

---

6.5.49

विभागश्रुतेः प्रायश्चित्तं यौगपद्ये न विद्यते

vibhāgaśruteḥ prāyaścittaṃ yaugapadye na vidyate

---

6.5.50

स्याद् वा प्राप्तनिमित्तत्वात् कालमात्रम् एकम्

syād vā prāptanimittatvāt kālamātram ekam

---

6.5.51

तत्र विप्रतिषेधाद् विकल्पः स्यात्

tatra vipratiṣedhād vikalpaḥ syāt

---

6.5.52

प्रयोगान्तरे वोभयानुग्रहः स्यात्

prayogāntare vobhayānugrahaḥ syāt

---

6.5.53

न चैकसंयोगात्

na caikasaṃyogāt

---

6.5.54

पौर्वापर्ये पूर्वदौर्बल्यं प्रकृतिवत्

paurvāparye pūrvadaurbalyaṃ prakṛtivat

---

6.5.55

यद्य् उद्गाता जघन्यः स्यात् पुनर् यज्ञे सर्ववेदसं दद्याद् यथेतरस्मिन्

yady udgātā jaghanyaḥ syāt punar yajñe sarvavedasaṃ dadyād yathetarasmin

---

6.5.56

अहर्गणे यस्मिन्न् अपच्छेदस् तद् आवर्तेत कर्म पृथक्त्वात्

ahargaṇe yasminn apacchedas tad āvarteta karma pṛthaktvāt

---

6.6.1

सन्निपाते वैगुण्यात् प्रकृतिवत् तुल्यकल्पा यजेरन्

sannipāte vaiguṇyāt prakṛtivat tulyakalpā yajeran

---

6.6.2

वचनाद् वाशिरोवत्स्यात्

vacanād vāśirovatsyāt

---

6.6.3

न वानारभ्यवादत्वात्

na vānārabhyavādatvāt

---

6.6.4

स्याद् वा यज्ञार्थत्वाद् औदुम्बरीवत्

syād vā yajñārthatvād audumbarīvat

---

6.6.5

न तत्प्रधानत्वात्

na tatpradhānatvāt

---

6.6.6

औदुम्बर्याः परार्थत्वात् कपालवत्

audumbaryāḥ parārthatvāt kapālavat

---

6.6.7

अन्येनापीति चेत्

anyenāpīti cet

---

6.6.8

नैकत्वात्तस्य चानधिकाराच् छब्दस्य चाविभक्तत्वात्

naikatvāttasya cānadhikārāc chabdasya cāvibhaktatvāt

---

6.6.9

सन्निपातात् तु निमित्तविघातः स्याद् बृहद्रथन्तरवद् विभक्तशिष्टत्वाद् वसिष्ठनिर्वर्त्ये

sannipātāt tu nimittavighātaḥ syād bṛhadrathantaravad vibhaktaśiṣṭatvād vasiṣṭhanirvartye

---

6.6.10

अपि वा कृत्स्नसंयोगाद् अविघातः प्रतीयेत स्वामित्वेनाभिसंबन्धात्

api vā kṛtsnasaṃyogād avighātaḥ pratīyeta svāmitvenābhisaṃbandhāt

---

6.6.11

साम्नोः कर्मवृद्ध्यैकदेशेन संयोगे गुणत्वेनाभिसंबन्धस् तस्मात् तत्र विघातः स्यात्

sāmnoḥ karmavṛddhyaikadeśena saṃyoge guṇatvenābhisaṃbandhas tasmāt tatra vighātaḥ syāt

---

6.6.12

वचनात् तु द्विसंयोगस् तस्माद् एकस्य पाणिवत्

vacanāt tu dvisaṃyogas tasmād ekasya pāṇivat

---

6.6.13

अर्थाभावात् तु नैवं स्यात्

arthābhāvāt tu naivaṃ syāt

---

6.6.14

अर्थानां च विभक्तत्वान् न तच्छ्रुतेन संबन्धः

arthānāṃ ca vibhaktatvān na tacchrutena saṃbandhaḥ

---

6.6.15

प्राणेः प्रत्यङ्गभावाद् असंबन्धः प्रतीयेत

prāṇeḥ pratyaṅgabhāvād asaṃbandhaḥ pratīyeta

---

6.6.16

सत्राणि सर्ववर्णामाम् अविशेषात्

satrāṇi sarvavarṇāmām aviśeṣāt

---

6.6.17

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

6.6.18

ब्राह्मणानां वेतरयोर् आर्त्विज्यभावात्

brāhmaṇānāṃ vetarayor ārtvijyabhāvāt

---

6.6.19

वचनाद् इति चेत्

vacanād iti cet

---

6.6.20

न स्वामित्वं हि विधीयते

na svāmitvaṃ hi vidhīyate

---

6.6.21

गार्हपते वा स्याताम् अविप्रतिषेधात्

gārhapate vā syātām avipratiṣedhāt

---

6.6.22

न वा कल्पविरोधात्

na vā kalpavirodhāt

---

6.6.23

स्वामित्वाद् इतरेषाम् अहीने लिङ्गदर्शनम्

svāmitvād itareṣām ahīne liṅgadarśanam

---

6.6.24

वासिष्ठानां वा ब्रह्मत्वनियमात्

vāsiṣṭhānāṃ vā brahmatvaniyamāt

---

6.6.25

सर्वेषां वा प्रतिप्रसवात्

sarveṣāṃ vā pratiprasavāt

---

6.6.26

विश्वामित्रस्य हौत्रनियमाद् भृगुशुनकवसिष्ठानाम् अनधिकारः

viśvāmitrasya hautraniyamād bhṛguśunakavasiṣṭhānām anadhikāraḥ

---

6.6.27

विहारस्य प्रभुत्वाद् अनग्नीनाम् अपि स्यात्

vihārasya prabhutvād anagnīnām api syāt

---

6.6.28

सारस्वते च दर्शनात्

sārasvate ca darśanāt

---

6.6.29

प्रायश्चित्तविधानाच् च

prāyaścittavidhānāc ca

---

6.6.30

साग्नीनां वेष्टिपूर्वत्वात्

sāgnīnāṃ veṣṭipūrvatvāt

---

6.6.31

स्वार्थेन च प्रयुक्तत्वात्

svārthena ca prayuktatvāt

---

6.6.32

सन्निवापं च दर्शयति

sannivāpaṃ ca darśayati

---

6.6.33

जुह्वादीनाम् अप्रयुक्तत्वात् संदेहे यथाकामी प्रतीयेत

juhvādīnām aprayuktatvāt saṃdehe yathākāmī pratīyeta

---

6.6.34

अपि वान्यानि पात्राणि साधारणानि कुर्वीरन् विप्रतिषेधाच् छास्त्रकृत्वात्

api vānyāni pātrāṇi sādhāraṇāni kurvīran vipratiṣedhāc chāstrakṛtvāt

---

6.6.35

प्रायश्चित्तम् आपदि स्यात्

prāyaścittam āpadi syāt

---

6.6.36

पुरुषकल्पेन विकृतौ कर्तृनियमः स्याद् यज्ञस्य तद्गुणत्वाद् अभावाद् इतरान् प्रत्येकस्मिन्न् अधिकारः स्यात्

puruṣakalpena vikṛtau kartṛniyamaḥ syād yajñasya tadguṇatvād abhāvād itarān pratyekasminn adhikāraḥ syāt

---

6.6.37

लिङ्गाच् चेज्याविशेषवत्

liṅgāc cejyāviśeṣavat

---

6.6.38

न वा संयोगपृथक्त्वाद् गुणस्येज्याप्रधानत्वाद् असंयुक्ता हि चोदना

na vā saṃyogapṛthaktvād guṇasyejyāpradhānatvād asaṃyuktā hi codanā

---

6.6.39

इज्यायां तद्गुणत्वाद् विशेषेण नियमयेत

ijyāyāṃ tadguṇatvād viśeṣeṇa niyamayeta

---

6.7.1

स्वदाने सर्वम् अविशेषात्

svadāne sarvam aviśeṣāt

---

6.7.2

यस्य वा प्रभुः स्याद् इतरस्याशक्यत्वात्

yasya vā prabhuḥ syād itarasyāśakyatvāt

---

6.7.3

न भूमिः स्यात् सर्वान् प्रत्यविशिष्टत्वात्

na bhūmiḥ syāt sarvān pratyaviśiṣṭatvāt

---

6.7.4

अकार्यत्वाच् च ततः पुनर् विशेषः स्यात्

akāryatvāc ca tataḥ punar viśeṣaḥ syāt

---

6.7.5

नित्यत्वाच् चानित्यैर् नास्ति संबन्धः

nityatvāc cānityair nāsti saṃbandhaḥ

---

6.7.6

शूद्रश् च धर्मशास्त्रत्वात्

śūdraś ca dharmaśāstratvāt

---

6.7.7

दक्षिणाकाले यत् स्वं तत् प्रतीयेत तद्दानसंयोगात्

dakṣiṇākāle yat svaṃ tat pratīyeta taddānasaṃyogāt

---

6.7.8

अशेषत्वात् तदन्तः स्यात् कर्मणो द्रव्यसिद्धित्वात्

aśeṣatvāt tadantaḥ syāt karmaṇo dravyasiddhitvāt

---

6.7.9

अपि वा शेषकर्म स्यात् क्रतोः प्रत्यक्षशिष्टत्वात्

api vā śeṣakarma syāt kratoḥ pratyakṣaśiṣṭatvāt

---

6.7.10

तथा चान्यार्थदर्शनम्

tathā cānyārthadarśanam

---

6.7.11

अशेषं तु समञ्जसादानेन शेषकर्म स्यात्

aśeṣaṃ tu samañjasādānena śeṣakarma syāt

---

6.7.12

नादानस्यानित्यत्वात्

nādānasyānityatvāt

---

6.7.13

दीक्षासु विनिर्देशाद् अक्रत्वर्थेन संयोगस् तस्माद् अविरोधः स्यात्

dīkṣāsu vinirdeśād akratvarthena saṃyogas tasmād avirodhaḥ syāt

---

6.7.14

अहर्गणे च तद्धर्मः स्यात् सर्वेषाम् अविशेषात्

ahargaṇe ca taddharmaḥ syāt sarveṣām aviśeṣāt

---

6.7.15

द्वादशशतं वा प्रकृतिवत्

dvādaśaśataṃ vā prakṛtivat

---

6.7.16

अतद्गुणत्वात् नैवं स्यात्

atadguṇatvāt naivaṃ syāt

---

6.7.17

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

6.7.18

विकारः सन्न् उभयतो ऽविशेषात्

vikāraḥ sann ubhayato 'viśeṣāt

---

6.7.19

अधिकं वा प्रतिप्रसवात्

adhikaṃ vā pratiprasavāt

---

6.7.20

अनुग्रहाच् च पादवत्

anugrahāc ca pādavat

---

6.7.21

अपरिमिते शिष्टस्य सङ्ख्याप्रतिषेधस् तच्छ्रुतित्वात्

aparimite śiṣṭasya saṅkhyāpratiṣedhas tacchrutitvāt

---

6.7.22

कल्पान्तरं वा तुल्यवत् प्रसङ्ख्यानात्

kalpāntaraṃ vā tulyavat prasaṅkhyānāt

---

6.7.23

अनियमो ऽविशेषात्

aniyamo 'viśeṣāt

---

6.7.24

अधिकं वा स्याद् बहूर्थत्वाद् इतरेषां सन्निधानात्

adhikaṃ vā syād bahūrthatvād itareṣāṃ sannidhānāt

---

6.7.25

अर्थवादश् च तदर्थवत्

arthavādaś ca tadarthavat

---

6.7.26

परकृतिपुराकल्पं च मनुष्यधर्मः स्याद् अर्थाय ह्य् अनुकीर्तनम्

parakṛtipurākalpaṃ ca manuṣyadharmaḥ syād arthāya hy anukīrtanam

---

6.7.27

तद्युक्ते च प्रतिषेधात्

tadyukte ca pratiṣedhāt

---

6.7.28

निर्देशाद् वा तद्धर्मः स्यात् पञ्चावत्तवत्

nirdeśād vā taddharmaḥ syāt pañcāvattavat

---

6.7.29

विधौ तु वेदसंयोगाद् उपदेशः स्यात्

vidhau tu vedasaṃyogād upadeśaḥ syāt

---

6.7.30

अर्थवादो वा विधिशेषत्वात् तस्मान् नित्यानुवादः स्यात्

arthavādo vā vidhiśeṣatvāt tasmān nityānuvādaḥ syāt

---

6.7.31

सहस्रसंवत्सरं तदायुषाम् असंभवान् मनुष्येषु

sahasrasaṃvatsaraṃ tadāyuṣām asaṃbhavān manuṣyeṣu

---

6.7.32

अपि वा तदधिकारान् मनुष्यधर्मः स्यात्

api vā tadadhikārān manuṣyadharmaḥ syāt

---

6.7.33

नासामर्थ्यात्

nāsāmarthyāt

---

6.7.34

सम्बन्धादर्शनात्

sambandhādarśanāt

---

6.7.35

स कुलकल्पः स्याद् इति कार्ष्णाजिनिर् एकस्मिन्न् असंभवात्

sa kulakalpaḥ syād iti kārṣṇājinir ekasminn asaṃbhavāt

---

6.7.36

अपि वा कृत्स्नसंयोगाद् एकस्यैव प्रयोगः स्यात्

api vā kṛtsnasaṃyogād ekasyaiva prayogaḥ syāt

---

6.7.37

विप्रतिषेधात् तु गुण्यन्यतरः स्याद् इति लावुकायनः

vipratiṣedhāt tu guṇyanyataraḥ syād iti lāvukāyanaḥ

---

6.7.38

संवत्सरो विचालित्वात्

saṃvatsaro vicālitvāt

---

6.7.39

सा प्रकृतिः स्याद् अधिकारात्

sā prakṛtiḥ syād adhikārāt

---

6.7.40

अहानि वाभिसंख्यत्वात्

ahāni vābhisaṃkhyatvāt

---

6.8.1

इष्टिपूर्वत्वाद् अक्रतुशेषो होमः संस्कृतेष्व् अग्निषु स्याद् पूर्वो ऽप्य् आधानस्य सर्वशेषत्वात्

iṣṭipūrvatvād akratuśeṣo homaḥ saṃskṛteṣv agniṣu syād pūrvo 'py ādhānasya sarvaśeṣatvāt

---

6.8.2

इष्टित्वे न तु संस्तवश् चतुर्होतॄन् असंस्कृतेषु दर्शयति

iṣṭitve na tu saṃstavaś caturhotṝn asaṃskṛteṣu darśayati

---

6.8.3

उपदेशस् त्व् अपूर्वत्वात्

upadeśas tv apūrvatvāt

---

6.8.4

स सर्वेषाम् अविशेषात्

sa sarveṣām aviśeṣāt

---

6.8.5

अपि वा क्रत्वभावाद् अनाहिताग्नेर् अशेषभूतनिर्देशः

api vā kratvabhāvād anāhitāgner aśeṣabhūtanirdeśaḥ

---

6.8.6

जपो वानग्निसंयोगात्

japo vānagnisaṃyogāt

---

6.8.7

इष्टित्वेन संस्तुते होमः स्याद् अनारभ्याग्निसंयोगाद् इतरेषाम् अवाच्यत्वात्

iṣṭitvena saṃstute homaḥ syād anārabhyāgnisaṃyogād itareṣām avācyatvāt

---

6.8.8

उभयोः पितृयज्ञवत्

ubhayoḥ pitṛyajñavat

---

6.8.9

निर्देशो वानाहिताग्नेर् अनारभ्याग्निसंयोगात्

nirdeśo vānāhitāgner anārabhyāgnisaṃyogāt

---

6.8.10

पितृयज्ञे संयुक्तस्य पुनर् वचनम्

pitṛyajñe saṃyuktasya punar vacanam

---

6.8.11

उपनयन्न् आदधीत होमसंयोगात्

upanayann ādadhīta homasaṃyogāt

---

6.8.12

स्थपतीष्टवल् लौकिके वा विद्याकर्मानुपूर्वत्वात्

sthapatīṣṭaval laukike vā vidyākarmānupūrvatvāt

---

6.8.13

आधानं च भार्यासंयुक्तम्

ādhānaṃ ca bhāryāsaṃyuktam

---

6.8.14

अकर्म चोर्ध्वम् आधानात् तत्समवायो हि कर्मभिः

akarma cordhvam ādhānāt tatsamavāyo hi karmabhiḥ

---

6.8.15

श्राद्धवद् इति चेत्

śrāddhavad iti cet

---

6.8.16

न श्रुतिविप्रतिषेधात्

na śrutivipratiṣedhāt

---

6.8.17

सर्वार्थत्वाच् च पुत्रार्थो न प्रयोजयेत्

sarvārthatvāc ca putrārtho na prayojayet

---

6.8.18

सोमपानात् तु प्रापणं द्वितीयस्य तस्माद् उपयच्छेत्

somapānāt tu prāpaṇaṃ dvitīyasya tasmād upayacchet

---

6.8.19

पितृयज्ञे तु दर्शनात् प्राग् आधानात् प्रतीयेत

pitṛyajñe tu darśanāt prāg ādhānāt pratīyeta

---

6.8.20

स्थपतीष्टिः प्रयाजवद् अग्नयाधेयं प्रयोजयेत् तादर्थ्याच् चापवृज्येत

sthapatīṣṭiḥ prayājavad agnayādheyaṃ prayojayet tādarthyāc cāpavṛjyeta

---

6.8.21

अपि वा लौकिके ऽग्नौ स्याद् आधानस्यासर्वशेषत्वात्

api vā laukike 'gnau syād ādhānasyāsarvaśeṣatvāt

---

6.8.22

अवकीर्णिपशुश् च तद्वद् आधानस्याप्राप्तकलत्वात्

avakīrṇipaśuś ca tadvad ādhānasyāprāptakalatvāt

---

6.8.23

उदगयनपूर्वपक्षाहः पुण्याहेषु दैवानि स्मृतिरूपान्य् आर्थदर्शनात्

udagayanapūrvapakṣāhaḥ puṇyāheṣu daivāni smṛtirūpāny ārthadarśanāt

---

6.8.24

अहनि च कर्मसाकल्यम्

ahani ca karmasākalyam

---

6.8.25

इतरेषु तु पित्र्याणि

itareṣu tu pitryāṇi

---

6.8.26

याच्ञाक्रयणम् अविद्यमाने लोकवत्

yācñākrayaṇam avidyamāne lokavat

---

6.8.27

नियतं वार्थवत्वात् स्यात्

niyataṃ vārthavatvāt syāt

---

6.8.28

तथा भक्षप्रैषाच् छादनसंज्ञप्तहोमद्वेषम्

tathā bhakṣapraiṣāc chādanasaṃjñaptahomadveṣam

---

6.8.29

अनर्थकं त्व् अनित्यं स्यात्

anarthakaṃ tv anityaṃ syāt

---

6.8.30

पशुचोदनायाम् अनियमो ऽविशेषात्

paśucodanāyām aniyamo 'viśeṣāt

---

6.8.31

छागो वा मन्त्रवर्णात्

chāgo vā mantravarṇāt

---

6.8.32

न चोदनाविरोधात्

na codanāvirodhāt

---

6.8.33

आर्षेयवद् इति चेत्

ārṣeyavad iti cet

---

6.8.34

न तत्र ह्य् अचोदित्वात्

na tatra hy acoditvāt

---

6.8.35

नियमो वैकार्थ्यं ह्य् अर्थभेदाद् भेदः पृथवत्वेनाभिधानात्

niyamo vaikārthyaṃ hy arthabhedād bhedaḥ pṛthavatvenābhidhānāt

---

6.8.36

अनियमो वार्थान्तरत्वाद् अन्यत्वं व्यतिरेकशब्दभेदाभ्याम्

aniyamo vārthāntaratvād anyatvaṃ vyatirekaśabdabhedābhyām

---

6.8.37

रूपाल् लिङ्गाच् च

rūpāl liṅgāc ca

---

6.8.38

छागे न कर्माख्या रूपलिङ्गाभ्याम्

chāge na karmākhyā rūpaliṅgābhyām

---

6.8.39

रूपान्यत्वान् न जातिशब्दः स्यात्

rūpānyatvān na jātiśabdaḥ syāt

---

6.8.40

विकारो नौत्पत्तिकत्वात्

vikāro nautpattikatvāt

---

6.8.41

स नैमित्तिकः पशोर् गुणस्याचोदितत्वात्

sa naimittikaḥ paśor guṇasyācoditatvāt

---

6.8.42

जातेर् वा तत्प्रायवचनार्थवत्वाभ्याम्

jāter vā tatprāyavacanārthavatvābhyām

7.1.1

श्रुतिप्रमाणत्वाच् छेषाणां मुख्यभेदे यथाधिकारं भावः स्यात्

śrutipramāṇatvāc cheṣāṇāṃ mukhyabhede yathādhikāraṃ bhāvaḥ syāt

---

7.1.2

उत्पत्त्यर्थाविभागाद् वा सत्त्ववद् ऐकधर्म्यं स्यात्

utpattyarthāvibhāgād vā sattvavad aikadharmyaṃ syāt

---

7.1.3

चोदनाशेषभावाद् वा तद्भेदाद् व्यवतिष्ठेरन्न् उत्पत्तेर् गुणभूतत्वात्

codanāśeṣabhāvād vā tadbhedād vyavatiṣṭherann utpatter guṇabhūtatvāt

---

7.1.4

सत्वे लक्षणसंयोगात् सार्वत्रिकं प्रतीयेत

satve lakṣaṇasaṃyogāt sārvatrikaṃ pratīyeta

---

7.1.5

अविभागात् तु नैवं स्यात्

avibhāgāt tu naivaṃ syāt

---

7.1.6

द्व्यर्थत्वं च विप्रतिषिद्धम्

dvyarthatvaṃ ca vipratiṣiddham

---

7.1.7

उत्पत्तौ विध्यभावाद् वा चोदनायां प्रवृत्तिः स्यात् ततश् च कर्मभेदः स्यात्

utpattau vidhyabhāvād vā codanāyāṃ pravṛttiḥ syāt tataś ca karmabhedaḥ syāt

---

7.1.8

यदि वाप्य् अभिधानवत् सामान्यात् सर्वधर्मः स्यात्

yadi vāpy abhidhānavat sāmānyāt sarvadharmaḥ syāt

---

7.1.9

अर्थस्य त्व् अविभक्तत्वात् तथा स्याद् अभिधानेषु पूर्ववत्त्वात् प्रयोगस्य कर्मणः शब्दभाव्यत्वाद् विभागाच् छेषाणाम् अप्रवृत्तिः स्यात्

arthasya tv avibhaktatvāt tathā syād abhidhāneṣu pūrvavattvāt prayogasya karmaṇaḥ śabdabhāvyatvād vibhāgāc cheṣāṇām apravṛttiḥ syāt

---

7.1.10

स्मृतिर् इति चेत्

smṛtir iti cet

---

7.1.11

न पूर्ववत्वात्

na pūrvavatvāt

---

7.1.12

अर्थस्य शब्दभाव्यत्वात् प्रकरणनिबन्धनाच् छब्दाद् एवान्यत्र भावः स्यात्

arthasya śabdabhāvyatvāt prakaraṇanibandhanāc chabdād evānyatra bhāvaḥ syāt

---

7.1.13

सामाने पूर्ववत्वाद् उत्पन्नाधिकारः स्यात्

sāmāne pūrvavatvād utpannādhikāraḥ syāt

---

7.1.14

श्येनस्येति चेति

śyenasyeti ceti

---

7.1.15

नासन्निधानात्

nāsannidhānāt

---

7.1.16

अपि वा यद्य् अपूर्वत्वाद् इतरदधिकार्थे ज्यौतिष्टोमिकाद् विधेस् तद्वाचकं समानं स्यात्

api vā yady apūrvatvād itaradadhikārthe jyautiṣṭomikād vidhes tadvācakaṃ samānaṃ syāt

---

7.1.17

पञ्चसञ्चरेष्व् अर्थवादातिदेशः सन्निधानात्

pañcasañcareṣv arthavādātideśaḥ sannidhānāt

---

7.1.18

सर्वस्य वैकशब्द्यात्

sarvasya vaikaśabdyāt

---

7.1.19

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

7.1.20

विहिताम्नानान् नेति चेत्

vihitāmnānān neti cet

---

7.1.21

नेतरार्थत्वात्

netarārthatvāt

---

7.1.22

एककपालैन्द्राग्नौ च तद्वत्

ekakapālaindrāgnau ca tadvat

---

7.1.23

एककपालानां वैश्वदेविकः प्रकृतिर् आग्रयणे सर्वहोमापरिवृत्तिदर्शनाद् अवभृथे च सकृद् द्व्यवदानस्य वचनात्

ekakapālānāṃ vaiśvadevikaḥ prakṛtir āgrayaṇe sarvahomāparivṛttidarśanād avabhṛthe ca sakṛd dvyavadānasya vacanāt

---

7.2.1

साम्नो ऽभिधानशब्देन प्रवृत्तिः स्याद् यथाशिष्टम्

sāmno 'bhidhānaśabdena pravṛttiḥ syād yathāśiṣṭam

---

7.2.2

शब्दैस् त्व् अर्थविधित्वाद् अर्थान्तरे ऽप्रवृत्तिः स्यात् पृथग्भावात् क्रियाया ह्य् अभिसम्बन्धः

śabdais tv arthavidhitvād arthāntare 'pravṛttiḥ syāt pṛthagbhāvāt kriyāyā hy abhisambandhaḥ

---

7.2.3

स्वार्थे वा स्यात् प्रयोजनं क्रियायास् तदङ्गभावेनोपदिश्येरन्

svārthe vā syāt prayojanaṃ kriyāyās tadaṅgabhāvenopadiśyeran

---

7.2.4

शब्दमात्रम् इति चेत्

śabdamātram iti cet

---

7.2.5

नौत्पत्तिकत्वात्

nautpattikatvāt

---

7.2.6

शास्त्रं चैवम् अनर्थकं स्यात्

śāstraṃ caivam anarthakaṃ syāt

---

7.2.7

स्वरस्येति चेत्

svarasyeti cet

---

7.2.8

नार्थाभावाच् छ्रुतेर् असंबन्धः

nārthābhāvāc chruter asaṃbandhaḥ

---

7.2.9

स्वरस् तूत्पत्तिषु स्यान् मात्रावर्णाविभक्तत्वात्

svaras tūtpattiṣu syān mātrāvarṇāvibhaktatvāt

---

7.2.10

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

7.2.11

अश्रुतेस् तु विकारस्योत्तरासु यथाश्रुति

aśrutes tu vikārasyottarāsu yathāśruti

---

7.2.12

शब्दानां चासामञ्जस्यम्

śabdānāṃ cāsāmañjasyam

---

7.2.13

अपि तु कर्मशब्दः स्याद् भावो ऽर्थः प्रसिद्धग्रहणत्वाद् विकारो ह्य् अविशिष्टो ऽन्यैः

api tu karmaśabdaḥ syād bhāvo 'rthaḥ prasiddhagrahaṇatvād vikāro hy aviśiṣṭo 'nyaiḥ

---

7.2.14

अद्रव्यं चापि दृश्यते

adravyaṃ cāpi dṛśyate

---

7.2.15

तस्य च क्रिया ग्रहणार्था नानार्थेषु विरूपित्वाद् अर्थो ह्य् आसामलौकिको विधानात्

tasya ca kriyā grahaṇārthā nānārtheṣu virūpitvād artho hy āsāmalaukiko vidhānāt

---

7.2.16

तस्मिन् संज्ञाविशेषाः स्युर् विकारपृथक्त्वात्

tasmin saṃjñāviśeṣāḥ syur vikārapṛthaktvāt

---

7.2.17

योनिशस्याश् च तुल्यवद् इतराभिर् विधीयन्ते

yoniśasyāś ca tulyavad itarābhir vidhīyante

---

7.2.18

अयोनौ चापि दृश्यते ऽतथायोनि

ayonau cāpi dṛśyate 'tathāyoni

---

7.2.19

ऐकार्थ्ये नास्ति वैरूप्यम् इति चेत्

aikārthye nāsti vairūpyam iti cet

---

7.2.20

स्याद् अर्थान्तरेष्व् अनिष्पत्तेर् यथा पाके

syād arthāntareṣv aniṣpatter yathā pāke

---

7.2.21

शब्दानां च सामञ्जस्यं

śabdānāṃ ca sāmañjasyaṃ

---

7.3.1

उक्तं क्रियाभिधानं तच्छ्रुताव् अन्यत्र विधिप्रदेशः स्यात्

uktaṃ kriyābhidhānaṃ tacchrutāv anyatra vidhipradeśaḥ syāt

---

7.3.2

अपूर्वे वापि भागित्वात्

apūrve vāpi bhāgitvāt

---

7.3.3

नाम्नस् त्व् औत्पत्तिकत्वात्

nāmnas tv autpattikatvāt

---

7.3.4

प्रत्यक्षाद् गुणसंयोगात् क्रियाभिधानं स्यात् तदभावे ऽप्रसिद्धं स्यात्

pratyakṣād guṇasaṃyogāt kriyābhidhānaṃ syāt tadabhāve 'prasiddhaṃ syāt

---

7.3.5

अपि वा सत्रकर्मणि गुणार्थैषा श्रुतिः स्यात्

api vā satrakarmaṇi guṇārthaiṣā śrutiḥ syāt

---

7.3.6

विश्वजिति सर्वपृष्ठे तत्पूर्वकत्वाज् ज्यौतिष्टोमिकानि पृष्ठान्य् अस्ति च पृष्ठशब्दः

viśvajiti sarvapṛṣṭhe tatpūrvakatvāj jyautiṣṭomikāni pṛṣṭhāny asti ca pṛṣṭhaśabdaḥ

---

7.3.7

षडहाद् वा तत्र हि चोदना

ṣaḍahād vā tatra hi codanā

---

7.3.8

लिङ्गाच् च

liṅgāc ca

---

7.3.9

उत्पन्नाधिकारो ज्योतिष्टोमः

utpannādhikāro jyotiṣṭomaḥ

---

7.3.10

द्वयोर् विधिर् इति चेत्

dvayor vidhir iti cet

---

7.3.11

न व्यर्थत्वात् सर्वशब्दस्य

na vyarthatvāt sarvaśabdasya

---

7.3.12

तथावभृथः सोमात्

tathāvabhṛthaḥ somāt

---

7.3.13

प्रकृतेर् इति चेत्

prakṛter iti cet

---

7.3.14

न भक्तित्वात्

na bhaktitvāt

---

7.3.15

लिङ्गदर्शनाच् च

liṅgadarśanāc ca

---

7.3.16

द्रव्यादेशे तद्द्रव्यः श्रुतिसंयोगात् पुरोडाशस् त्व् अनादेशे तत्प्रकृतित्वात्

dravyādeśe taddravyaḥ śrutisaṃyogāt puroḍāśas tv anādeśe tatprakṛtitvāt

---

7.3.17

गुणविधिस् तु न गृह्णीयात् समत्वात्

guṇavidhis tu na gṛhṇīyāt samatvāt

---

7.3.18

निर्मन्थ्यादिषु चैवम्

nirmanthyādiṣu caivam

---

7.3.19

प्रणयनं तु सौमिकम् अवाच्यं हीतरत्

praṇayanaṃ tu saumikam avācyaṃ hītarat

---

7.3.20

उत्तरवेदिप्रतिषेधश् च तद्वत्

uttaravedipratiṣedhaś ca tadvat

---

7.3.21

प्राकृतं वानामत्वात्

prākṛtaṃ vānāmatvāt

---

7.3.22

परिसङ्ख्यर्थं श्रवणं गुणार्थवादो वा

parisaṅkhyarthaṃ śravaṇaṃ guṇārthavādo vā

---

7.3.23

प्रथमोत्तमयोः प्रणयनमुत्तरवेदिप्रतिषेधात्

prathamottamayoḥ praṇayanamuttaravedipratiṣedhāt

---

7.3.24

मध्यमयोर् वा गत्यर्थवादात्

madhyamayor vā gatyarthavādāt

---

7.3.25

औत्तरवेदिको ऽनारभ्यवादप्रतिषेधः

auttaravediko 'nārabhyavādapratiṣedhaḥ

---

7.3.26

स्वरसामैककपालामिक्षं च लिङ्गदर्शनात्

svarasāmaikakapālāmikṣaṃ ca liṅgadarśanāt

---

7.3.27

चोदनासामान्याद् वा

codanāsāmānyād vā

---

7.3.28

कर्मजे कर्म यूपवत्

karmaje karma yūpavat

---

7.3.29

रूपं वाशेषभूतत्वात्

rūpaṃ vāśeṣabhūtatvāt

---

7.3.30

विशये लौकिकः स्यात् सर्वार्थत्वात्

viśaye laukikaḥ syāt sarvārthatvāt

---

7.3.31

न वैदिकम् अर्थनिर्देशात्

na vaidikam arthanirdeśāt

---

7.3.32

तथोत्पत्तिर् इतरेषां समत्वात्

tathotpattir itareṣāṃ samatvāt

---

7.3.33

संस्कृतं स्यात् तच्छब्दत्वात्

saṃskṛtaṃ syāt tacchabdatvāt

---

7.3.34

भक्त्या वायज्ञशेषत्वाद् गुणानाम् अभिधानत्वात्

bhaktyā vāyajñaśeṣatvād guṇānām abhidhānatvāt

---

7.3.35

कर्मणः पृष्टशब्दः स्यात् तथाभूतोपदेशात्

karmaṇaḥ pṛṣṭaśabdaḥ syāt tathābhūtopadeśāt

---

7.3.36

अभिधानोपदेशाद् वा विप्रतिषेधाद् द्रव्येषु पृष्ठशब्दः स्यात्

abhidhānopadeśād vā vipratiṣedhād dravyeṣu pṛṣṭhaśabdaḥ syāt

---

7.4.1

इतिकर्तव्यता विधेर् यजतेः पूर्ववत्त्वम्

itikartavyatā vidher yajateḥ pūrvavattvam

---

7.4.2

स लौकिकः स्याद् दृष्टप्रवृत्तित्वात्

sa laukikaḥ syād dṛṣṭapravṛttitvāt

---

7.4.3

वचनात् तु ततो ऽन्यत्वम्

vacanāt tu tato 'nyatvam

---

7.4.4

लिङ्गेन वा नियम्येत लिङ्गस्य तद्गुणत्वात्

liṅgena vā niyamyeta liṅgasya tadguṇatvāt

---

7.4.5

अपि वान्यायपूर्वत्वाद् यत्र नित्यानुवादवचनानि स्युः

api vānyāyapūrvatvād yatra nityānuvādavacanāni syuḥ

---

7.4.6

मिथो विप्रतिषेधाच् च गुणानां यथार्थतल्पना स्यात्

mitho vipratiṣedhāc ca guṇānāṃ yathārthatalpanā syāt

---

7.4.7

भागित्वात् तु नियम्येत गुणानाम् अभिधानत्वात् सम्बन्धाद् अभिधानवद् यथा धेनुः किशोरेण

bhāgitvāt tu niyamyeta guṇānām abhidhānatvāt sambandhād abhidhānavad yathā dhenuḥ kiśoreṇa

---

7.4.8

उत्पत्तीनां समत्वाद् वा यथाधिकारं भावः स्यात्

utpattīnāṃ samatvād vā yathādhikāraṃ bhāvaḥ syāt

---

7.4.9

उत्पत्तिशेषवचनं च विप्रतिषिद्धम् एकस्मिन्

utpattiśeṣavacanaṃ ca vipratiṣiddham ekasmin

---

7.4.10

विध्यन्तो वा प्रकृतिवच् चोदनायां प्रवर्तेत तथा हि लिङ्गदर्शनम्

vidhyanto vā prakṛtivac codanāyāṃ pravarteta tathā hi liṅgadarśanam

---

7.4.11

लिङ्गहेतुत्वाद् अलिङ्गे लौकिकं स्यात्

liṅgahetutvād aliṅge laukikaṃ syāt

---

7.4.12

लिङ्गस्य पूर्ववत्तवाच् चोदनाशब्दसामान्याद् एकेनापि निरूप्येत यथा स्थालीपुलाकेन

liṅgasya pūrvavattavāc codanāśabdasāmānyād ekenāpi nirūpyeta yathā sthālīpulākena

---

7.4.13

द्वादशाहिकम् अहर्गणे तत्प्रकृतित्वाद् ऐकाहिकम् अधिकागमात् तदाख्यं स्याद् एकाहवत्

dvādaśāhikam ahargaṇe tatprakṛtitvād aikāhikam adhikāgamāt tadākhyaṃ syād ekāhavat

---

7.4.14

लिङ्गाच् च

liṅgāc ca

---

7.4.15

न वा क्रत्वभिधानाद् अधिकानाम् अशब्दत्वम्

na vā kratvabhidhānād adhikānām aśabdatvam

---

7.4.16

लिङ्गं संघातधर्मः स्यात् तदर्थापत्तेर् द्रव्यवत्

liṅgaṃ saṃghātadharmaḥ syāt tadarthāpatter dravyavat

---

7.4.17

न वार्थधर्मत्वात् संघातस्य गुणत्वात्

na vārthadharmatvāt saṃghātasya guṇatvāt

---

7.4.18

अर्थापत्तेर् द्रव्येषु धर्मलाभः स्यात्

arthāpatter dravyeṣu dharmalābhaḥ syāt

---

7.4.19

प्रवृत्त्या नियतस्य लिङ्गदर्शनम्

pravṛttyā niyatasya liṅgadarśanam

---

7.4.20

विहारदर्शनं विशिष्टस्यानारभ्यवादानां प्रकृत्यर्थतवात्

vihāradarśanaṃ viśiṣṭasyānārabhyavādānāṃ prakṛtyarthatavāt