1. Nadabindu Upanishad

::::::॥ नादबिन्दूपनिषत् ॥ ::::ॐ वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता । मनो मे वाचि प्रतिष्ठितम् । आविरावीर्म एधि । वेदस्य मा आणीस्थः । श्रुतं मे माप्रहासीः । ::::अनेनाधीतेनाहोरात्रान्सन्दधामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु मामवतुवक्तारम् ॥ :::::ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ::::ॐ अकारो दक्षिणः पक्ष उकारस्तूत्तरः स्मृतः । ::::मकारं पुच्छमित्याहुरर्धमात्रा तु मस्तकम् ॥ १ ॥

::::::// nādabindūpaniṣat // ::::ॐ vāṅme manasi pratiṣṭhitā / mano me vāci pratiṣṭhitam / āvirāvīrma edhi / vedasya mā āṇīsthaḥ / śrutaṃ me māprahāsīḥ / ::::anenādhītenāhorātrānsandadhāmi / ṛtaṃ vadiṣyāmi / satyaṃ vadiṣyāmi / tanmāmavatu / tadvaktāramavatu / avatu māmavatuvaktāram // :::::ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // ::::ॐ akāro dakṣiṇaḥ pakṣa ukārastūttaraḥ smṛtaḥ / ::::makāraṃ pucchamityāhurardhamātrā tu mastakam // 1 //

::::पादादिकं गुणास्तस्य शरीरं तत्त्वमुच्यते । ::::धर्मोऽस्य दक्षिणश्चक्षुरधर्मो योऽपरः स्मृतः ॥ २ ॥

::::pādādikaṃ guṇāstasya śarīraṃ tattvamucyate / ::::dharmo'sya dakṣiṇaścakṣuradharmo yo'paraḥ smṛtaḥ // 2 //

::::भूर्लोकः पादयोस्तस्य भुवर्लोकस्तु जानुनि । ::::सुवर्लोकः कटीदेशे नाभिदेशे महर्जगत् ॥ ३ ॥

::::bhūrlokaḥ pādayostasya bhuvarlokastu jānuni / ::::suvarlokaḥ kaṭīdeśe nābhideśe maharjagat // 3 //

::::जनोलोकस्तु हृद्देशे कण्ठे लोकस्तपस्ततः । ::::भ्रुवोर्ललाटमध्ये तु सत्यलोको व्यवस्थितः ॥ ४ ॥

::::janolokastu hṛddeśe kaṇṭhe lokastapastataḥ / ::::bhruvorlalāṭamadhye tu satyaloko vyavasthitaḥ // 4 //

::::सहस्रार्णमतीवात्र मन्त्र एष प्रदर्शितः । ::::एवमेतां समारूढो हंसयोगविचक्षणः ॥ ५ ॥

::::sahasrārṇamatīvātra mantra eṣa pradarśitaḥ / ::::evametāṃ samārūḍho haṃsayogavicakṣaṇaḥ // 5 //

::::न भिद्यते कर्मचारैः पापकोटिशतैरपि । ::::आग्नेयी प्रथमा मात्रा वायव्येषा तथापरा ॥ ६ ॥

::::na bhidyate karmacāraiḥ pāpakoṭiśatairapi / ::::āgneyī prathamā mātrā vāyavyeṣā tathāparā // 6 //

::::भानुमण्डलसङ्काशा भवेन्मात्रा तथोत्तरा । ::::परमा चार्धमात्रा या वारुणीं तां विदुर्बुधाः ॥ ७ ॥

::::bhānumaṇḍalasaṅkāśā bhavenmātrā tathottarā / ::::paramā cārdhamātrā yā vāruṇīṃ tāṃ vidurbudhāḥ // 7 //

::::कालत्रयेऽपि यत्रेमा मात्रा नूनं प्रतिष्ठिताः । ::::एष ओङ्कार आख्यातो धारणाभिर्निबोधत ॥ ८ ॥

::::kālatraye'pi yatremā mātrā nūnaṃ pratiṣṭhitāḥ / ::::eṣa oṅkāra ākhyāto dhāraṇābhirnibodhata // 8 //

::::घोषिणी प्रथमा मात्रा विद्युन्मात्रा तथाऽपरा । ::::पतङ्गिनी तृतीया स्याच्चतुर्थी वायुवेगिनी ॥ ९ ॥

::::ghoṣiṇī prathamā mātrā vidyunmātrā tathā'parā / ::::pataṅginī tṛtīyā syāccaturthī vāyuveginī // 9 //

::::पञ्चमी नामधेया तु षष्ठी चैन्द्र्यभिधीयते । ::::सप्तमी वैष्णवी नाम अष्टमी शाङ्करीति च ॥ १० ॥

::::pañcamī nāmadheyā tu ṣaṣṭhī caindryabhidhīyate / ::::saptamī vaiṣṇavī nāma aṣṭamī śāṅkarīti ca // 10 //

::::नवमी महती नाम धृतिस्तु दशमी मता । ::::एकादशी भवेन्नारी ब्राह्मी तु द्वादशी परा ॥ ११ ॥

::::navamī mahatī nāma dhṛtistu daśamī matā / ::::ekādaśī bhavennārī brāhmī tu dvādaśī parā // 11 //

::::प्रथमायां तु मात्रायां यदि प्राणैर्वियुज्यते । ::::भरते वर्षराजासौ सार्वभौमः प्रजायते ॥ १२ ॥

::::prathamāyāṃ tu mātrāyāṃ yadi prāṇairviyujyate / ::::bharate varṣarājāsau sārvabhaumaḥ prajāyate // 12 //

::::द्वितीयायां समुत्क्रान्तो भवेद्यक्षो महात्मवान् । ::::विद्याधरस्तृतीयायां गान्धर्वस्तु चतुर्थिका ॥ १३ ॥

::::dvitīyāyāṃ samutkrānto bhavedyakṣo mahātmavān / ::::vidyādharastṛtīyāyāṃ gāndharvastu caturthikā // 13 //

::::पञ्चम्यामथ मात्रायां यदि प्राणैर्वियुज्यते । ::::उषितः सह देवत्वं सोमलोके महीयते ॥ १४ ॥

::::pañcamyāmatha mātrāyāṃ yadi prāṇairviyujyate / ::::uṣitaḥ saha devatvaṃ somaloke mahīyate // 14 //

::::षष्ठ्यामिन्द्रस्य सायुज्यं सप्तम्यां वैष्णवं पदम् । ::::अष्टम्यां व्रजते रुद्रं पशूनां च पतिं तथा ॥ १५ ॥

::::ṣaṣṭhyāmindrasya sāyujyaṃ saptamyāṃ vaiṣṇavaṃ padam / ::::aṣṭamyāṃ vrajate rudraṃ paśūnāṃ ca patiṃ tathā // 15 //

::::नवम्यां तु महर्लोकं दशम्यां तु जनं व्रजेत् । ::::एकादश्यां तपोलोकं द्वादश्यां ब्रह्म शाश्वतम् ॥ १६ ॥

::::navamyāṃ tu maharlokaṃ daśamyāṃ tu janaṃ vrajet / ::::ekādaśyāṃ tapolokaṃ dvādaśyāṃ brahma śāśvatam // 16 //

::::ततः परतरं शुद्धं व्यापकं निर्मलं शिवम् । ::::सदोदितं परं ब्रह्म ज्योतिषामुदयो यतः ॥ १७ ॥

::::tataḥ parataraṃ śuddhaṃ vyāpakaṃ nirmalaṃ śivam / ::::sadoditaṃ paraṃ brahma jyotiṣāmudayo yataḥ // 17 //

::::अतीन्द्रियं गुणातीतं मनो लीनं यदा भवेत् । ::::अनूपमं शिवं शान्तं योगयुक्तं सदा विशेत् ॥ १८ ॥

::::atīndriyaṃ guṇātītaṃ mano līnaṃ yadā bhavet / ::::anūpamaṃ śivaṃ śāntaṃ yogayuktaṃ sadā viśet // 18 //

::::तद्युक्तस्तन्मयो जन्तुः शनैर्मुञ्चेत्कलेवरम् । ::::संस्थितो योगचारेण सर्वसङ्गविवर्जितः ॥ १९ ॥

::::tadyuktastanmayo jantuḥ śanairmuñcetkalevaram / ::::saṃsthito yogacāreṇa sarvasaṅgavivarjitaḥ // 19 //

::::ततो विलीनपाशोऽसौ विमलः कमलाप्रभुः । ::::तेनैव ब्रह्मभावेन परमानन्दमश्नुते ॥ २० ॥

::::tato vilīnapāśo'sau vimalaḥ kamalāprabhuḥ / ::::tenaiva brahmabhāvena paramānandamaśnute // 20 //

::::आत्मानं सततं ज्ञात्वा कालं नय महामते । ::::प्रारब्धमखिलं भुञ्जन्नेद्वेगं कर्तुमर्हसि ॥ २१ ॥

::::ātmānaṃ satataṃ jñātvā kālaṃ naya mahāmate / ::::prārabdhamakhilaṃ bhuñjannedvegaṃ kartumarhasi // 21 //

::::उत्पन्ने तत्त्वविज्ञाने प्रारब्धं नैव मुञ्चति । ::::तत्त्वज्ञानोदयादूर्ध्वं प्रारब्धं नैव विद्यते ॥ २२ ॥

::::utpanne tattvavijñāne prārabdhaṃ naiva muñcati / ::::tattvajñānodayādūrdhvaṃ prārabdhaṃ naiva vidyate // 22 //

::::देहादीनामसत्त्वात्तु यथा स्वप्नो विबोधतः । ::::कर्म जन्मान्तरीयं यत्प्रारब्धमिति कीर्तितम् ॥ २३ ॥

::::dehādīnāmasattvāttu yathā svapno vibodhataḥ / ::::karma janmāntarīyaṃ yatprārabdhamiti kīrtitam // 23 //

::::तत्तु जन्मान्तराभावात्पुंसो नैवास्ति कर्हिचित् । ::::स्वप्नदेहो यथाध्यस्तस्तथैवायं हि देहकः ॥ २४ ॥

::::tattu janmāntarābhāvātpuṃso naivāsti karhicit / ::::svapnadeho yathādhyastastathaivāyaṃ hi dehakaḥ // 24 //

::::अध्यस्तस्य कुतो जन्म जन्माभावे कुतः स्थितिः । ::::उपादानं प्रपञ्चस्य मृद्भाण्डस्येव पश्यति ॥ २५ ॥

::::adhyastasya kuto janma janmābhāve kutaḥ sthitiḥ / ::::upādānaṃ prapañcasya mṛdbhāṇḍasyeva paśyati // 25 //

::::अज्ञानं चेति वेदान्तैस्तस्मिन्नष्टे क्व विश्वता । ::::यथा रज्जुं परित्यज्य सर्पं गृह्णाति वै भ्रमात् ॥ २६ ॥

::::ajñānaṃ ceti vedāntaistasminnaṣṭe kva viśvatā / ::::yathā rajjuṃ parityajya sarpaṃ gṛhṇāti vai bhramāt // 26 //

::::तद्वत्सत्यमविज्ञाय जगत्पश्यति मूढधीः । ::::रज्जुखण्डे परिज्ञाते सर्परूपं न तिष्ठति ॥ २७ ॥

::::tadvatsatyamavijñāya jagatpaśyati mūḍhadhīḥ / ::::rajjukhaṇḍe parijñāte sarparūpaṃ na tiṣṭhati // 27 //

::::अधिष्ठाने तथा ज्ञाते प्रपञ्चे शून्यतां गते । ::::देहस्यापि प्रपञ्चत्प्रारब्धावस्थितिः कृतः ॥ २८ ॥

::::adhiṣṭhāne tathā jñāte prapañce śūnyatāṃ gate / ::::dehasyāpi prapañcatprārabdhāvasthitiḥ kṛtaḥ // 28 //

::::अज्ञानजनबोधार्थं प्रारब्धमिति चोच्यते । ::::ततः कालवशादेव प्रारब्धे तु क्षयं गते ॥ २९ ॥

::::ajñānajanabodhārthaṃ prārabdhamiti cocyate / ::::tataḥ kālavaśādeva prārabdhe tu kṣayaṃ gate // 29 //

::::ब्रह्मप्रणवसन्धानं नादो ज्योतिर्मयः शिवः । ::::स्वयमाविर्भवेदात्मा मेघापायेंऽशुमानिव ॥ ३० ॥

::::brahmapraṇavasandhānaṃ nādo jyotirmayaḥ śivaḥ / ::::svayamāvirbhavedātmā meghāpāyeṃ'śumāniva // 30 //

::::सिद्धासने स्थितो योगी मुद्रां सन्धाय वैष्णवीम् । ::::शृणुयाद्दक्षिणे कर्णे नादमन्तर्गतं सदा ॥ ३१ ॥

::::siddhāsane sthito yogī mudrāṃ sandhāya vaiṣṇavīm / ::::śṛṇuyāddakṣiṇe karṇe nādamantargataṃ sadā // 31 //

::::अभ्यस्यमानो नादोऽयं बाह्यमावृणुते ध्वनिम् । ::::पक्षाद्विपक्षमखिलं जित्वा तुर्यपदं व्रजेत् ॥ ३२ ॥

::::abhyasyamāno nādo'yaṃ bāhyamāvṛṇute dhvanim / ::::pakṣādvipakṣamakhilaṃ jitvā turyapadaṃ vrajet // 32 //

::::श्रूयते प्रथमाभ्यासे नादो नानाविधो महान् । ::::वर्धमानस्तथाभ्यासे श्रूयते सूक्ष्मसूक्ष्मतः ॥ ३३ ॥

::::śrūyate prathamābhyāse nādo nānāvidho mahān / ::::vardhamānastathābhyāse śrūyate sūkṣmasūkṣmataḥ // 33 //

::::आदौ जलधिजीमूतभेरीनिर्झरसम्भवः । ::::मध्ये मर्दलशब्दाभो घण्टाकाहलजस्तथा ॥ ३४ ॥

::::ādau jaladhijīmūtabherīnirjharasambhavaḥ / ::::madhye mardalaśabdābho ghaṇṭākāhalajastathā // 34 //

::::अन्ते तु किण्किणीवंशवीणाभ्रमरनिःस्वनः । ::::इति नानाविधा नादाः श्रूयन्ते सूक्ष्मसूक्ष्मतः ॥ ३५ ॥

::::ante tu kiṇkiṇīvaṃśavīṇābhramaraniḥsvanaḥ / ::::iti nānāvidhā nādāḥ śrūyante sūkṣmasūkṣmataḥ // 35 //

::::महति श्रूयमाणे तु महाभेर्यादिकध्वनौ । ::::तत्र सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं नादमेव परामृशेत् ॥ ३६ ॥

::::mahati śrūyamāṇe tu mahābheryādikadhvanau / ::::tatra sūkṣmaṃ sūkṣmataraṃ nādameva parāmṛśet // 36 //

::::घनमुत्सृज्य वा सूक्ष्मे सूक्ष्ममुत्सृज्य वा घने । ::::रममाणमपि क्षिप्तं मनो नान्यत्र चालयेत् ॥ ३७ ॥

::::ghanamutsṛjya vā sūkṣme sūkṣmamutsṛjya vā ghane / ::::ramamāṇamapi kṣiptaṃ mano nānyatra cālayet // 37 //

::::यत्र कुत्रापि वा नादे लगति प्रथमं मनः । ::::तत्र तत्र स्थिरीभूत्वा तेन सार्धं विलीयते ॥ ३८ ॥

::::yatra kutrāpi vā nāde lagati prathamaṃ manaḥ / ::::tatra tatra sthirībhūtvā tena sārdhaṃ vilīyate // 38 //

::::विस्मृत्य सकलं बाह्यं नादे दुग्धाम्बुवन्मनः । ::::एकीभूयाथ सहसा चिदाकाशे विलीयते ॥ ३९ ॥

::::vismṛtya sakalaṃ bāhyaṃ nāde dugdhāmbuvanmanaḥ / ::::ekībhūyātha sahasā cidākāśe vilīyate // 39 //

::::उदासीनस्ततो भूत्वा सदाभ्यासेन संयमी । ::::उन्मनीकारकं सद्यो नादमेवावधारयेत् ॥ ४० ॥

::::udāsīnastato bhūtvā sadābhyāsena saṃyamī / ::::unmanīkārakaṃ sadyo nādamevāvadhārayet // 40 //

::::सर्वचिन्तां समुत्सृज्य सर्वचेष्टाविवर्जितः । ::::नादमेवानुसंदध्यान्नादे चित्तं विलीयते ॥ ४१ ॥

::::sarvacintāṃ samutsṛjya sarvaceṣṭāvivarjitaḥ / ::::nādamevānusaṃdadhyānnāde cittaṃ vilīyate // 41 //

::::मकरन्दं पिबन्भृङ्गो गन्धान्नापेक्षते तथा । ::::नादासक्तं सदा चित्तं विषयं न हि काङ्क्षति ॥ ४२ ॥

::::makarandaṃ pibanbhṛṅgo gandhānnāpekṣate tathā / ::::nādāsaktaṃ sadā cittaṃ viṣayaṃ na hi kāṅkṣati // 42 //

::::बद्धः सुनादगन्धेन सद्यः संत्यक्तचापलः । ::::नादग्रहणतश्चित्तमन्तरङ्गभुजङ्गमः ॥ ४३ ॥

::::baddhaḥ sunādagandhena sadyaḥ saṃtyaktacāpalaḥ / ::::nādagrahaṇataścittamantaraṅgabhujaṅgamaḥ // 43 //

::::विस्मृत्य विश्वमेकाग्रः कुत्रचिन्न हि धावति । ::::मनोमत्तगजेन्द्रस्य विषयोद्यानचारिणः ॥ ४४ ॥

::::vismṛtya viśvamekāgraḥ kutracinna hi dhāvati / ::::manomattagajendrasya viṣayodyānacāriṇaḥ // 44 //

::::नियामनसमर्थोऽयं निनादो निशिताङ्कुशः । ::::नादोऽन्तरङ्गसारङ्गबन्धने वागुरायते ॥ ४५ ॥

::::niyāmanasamartho'yaṃ ninādo niśitāṅkuśaḥ / ::::nādo'ntaraṅgasāraṅgabandhane vāgurāyate // 45 //

::::अन्तरङ्गसमुद्रस्य रोधे वेलायतेऽपि च । ::::ब्रह्मप्रणवसंलग्ननादो ज्योतिर्मयात्मकः ॥ ४६ ॥

::::antaraṅgasamudrasya rodhe velāyate'pi ca / ::::brahmapraṇavasaṃlagnanādo jyotirmayātmakaḥ // 46 //

::::मनस्तत्र लयं याति तद्विष्णोः परमं पदम् । ::::तावदाकाशसङ्कल्पो यावच्छब्दः प्रवतते ॥ ४७ ॥

::::manastatra layaṃ yāti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam / ::::tāvadākāśasaṅkalpo yāvacchabdaḥ pravatate // 47 //

::::निःशब्दं तत्परं ब्रह्म परमात्मा समीर्यते । ::::नादो यावन्मनस्तावन्नादान्तेऽपि मनोन्मनी ॥ ४८ ॥

::::niḥśabdaṃ tatparaṃ brahma paramātmā samīryate / ::::nādo yāvanmanastāvannādānte'pi manonmanī // 48 //

::::सशब्दश्चाक्षरे क्षीणे निःशब्दं परमं पदम् । ::::सदा नादानुसन्धानात्संक्षीणा वासना भवेत् ॥ ४९ ॥

::::saśabdaścākṣare kṣīṇe niḥśabdaṃ paramaṃ padam / ::::sadā nādānusandhānātsaṃkṣīṇā vāsanā bhavet // 49 //

::::निरञ्जने विलीयेते मनोवायू न संशयः । ::::नादकोटिसहस्राणि बिन्दुकोटिशतानि च ॥ ५० ॥

::::nirañjane vilīyete manovāyū na saṃśayaḥ / ::::nādakoṭisahasrāṇi bindukoṭiśatāni ca // 50 //

::::सर्वे तत्र लयं यान्ति ब्रह्मप्रणवनादके । ::::सर्वावस्थाविनिर्मुक्तः सर्वचिन्ताविवर्जितः ॥ ५१ ॥

::::sarve tatra layaṃ yānti brahmapraṇavanādake / ::::sarvāvasthāvinirmuktaḥ sarvacintāvivarjitaḥ // 51 //

::::मृतवत्तिष्ठते योगी स मुक्तो नात्र संशयः । ::::शङ्खदुन्दुभिनादं च न श्रुणोति कदाचन ॥ ५२ ॥

::::mṛtavattiṣṭhate yogī sa mukto nātra saṃśayaḥ / ::::śaṅkhadundubhinādaṃ ca na śruṇoti kadācana // 52 //

::::काष्ठवज्ज्ञायते देह उन्मन्यावस्थया ध्रुवम् । ::::न जानाति स शीतोष्णं न दुःखं न सुखं तथा ॥ ५३ ॥

::::kāṣṭhavajjñāyate deha unmanyāvasthayā dhruvam / ::::na jānāti sa śītoṣṇaṃ na duḥkhaṃ na sukhaṃ tathā // 53 //

::::न मानं नावमानं च संत्यक्त्वा तु समाधिना । ::::अवस्थात्रयमन्वेति न चित्तं योगिनः सदा ॥ ५४ ॥

::::na mānaṃ nāvamānaṃ ca saṃtyaktvā tu samādhinā / ::::avasthātrayamanveti na cittaṃ yoginaḥ sadā // 54 //

::::जाग्रन्निद्राविनिर्मुक्तः स्वरूपावस्थतामियात् ॥ ५५ ॥

::::jāgrannidrāvinirmuktaḥ svarūpāvasthatāmiyāt // 55 //

::::दृष्टिः स्थिरा यस्य विना सदृश्यं वायुः स्थिरो यस्य विना प्रयत्नम् । ::::चित्तं स्थिरं यस्य विनावलम्बं स ब्रह्मतारान्तरनादरूपः इत्युपनिषत् ॥ ५६ ॥

::::dṛṣṭiḥ sthirā yasya vinā sadṛśyaṃ vāyuḥ sthiro yasya vinā prayatnam / ::::cittaṃ sthiraṃ yasya vināvalambaṃ sa brahmatārāntaranādarūpaḥ ityupaniṣat // 56 //

::::ॐ वाङ्मे मनसि प्रतिष्ठिता । मनो मे वाचि प्रतिष्ठितम् । आविरावीर्म एधि । वेदस्य मा आणीस्थः । श्रुतं मे माप्रहासीः । ::::अनेनाधीतेनाहोरात्रान्सन्दधामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । अवतु मामवतुवक्तारम् ॥ :::::ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ ::::::॥ इति नादबिन्दूपनिषत्समाप्ता ॥ == अधिकाध्ययनाय == वर्गः:उपनिषदः

::::ॐ vāṅme manasi pratiṣṭhitā / mano me vāci pratiṣṭhitam / āvirāvīrma edhi / vedasya mā āṇīsthaḥ / śrutaṃ me māprahāsīḥ / ::::anenādhītenāhorātrānsandadhāmi / ṛtaṃ vadiṣyāmi / satyaṃ vadiṣyāmi / tanmāmavatu / tadvaktāramavatu / avatu māmavatuvaktāram // :::::ॐ śāntiḥ śāntiḥ śāntiḥ // ::::::// iti nādabindūpaniṣatsamāptā // == adhikādhyayanāya == vargaḥ:upaniṣadaḥ