1. Samrajya Lakshmi Pithika (Dharma Shastra)- K Vasudeva Shastri

Tanjore Saraswathi Mahal Series No. 58

Samrajya Lakshmi Pithika

(The Emperor's Manual)

॥ साम्राज्यलक्ष्मीपीठिका ॥

Tanjore Saraswathi Mahal Series No. 58.

Samrajya Lakshmi Pithika.

(The Emperor's Manual)

Edited by

Sri. K. VASUDEVA SASTRI, B. A.

(Research Pandit, Saraswathi Mahal)

And

Sri K. S. SUBRAHMANYA SASTRI

(Sanskrit Pandit, Saraswathi Mahal)

Published by

Sri. S. GOPALAN. B. A., B. L.,

Honry. Secretary, for The Administrative Committee,

T. M. S. S. M. Library, Tanjore.

Price Rs. 8—0—0

॥ श्रीः ॥

परा किल

॥ श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीपीठिका ॥

न-अपुरोत्तरीशाजमानगजकीयश्रीसर-वनोमहालयस्थ

प्राक्तनमानुक्कानुमारेग्ण

के. वासुदेवशास्त्री, क्षे. शं. सुव्रत्मण्यशास्त्रिभ्यां

संशोध्य परिष्कृता

श्रीमस्स्वर्णोमहालयकार्येकदर्शीशिभिः

एस्. गोपालन्. वि. ए., वि. एल्., महाशयैः

प्राकाश्यनासुपनीता च

विजयतेतराम् ॥

मूल्यम्

[c. रौप्यकाणि

PREFACE

'Samrajyalakshmi Pithika' may be described as an Emperor's Manual. It is a part of Tantra Literature. The popular notion that Tantras or Agamas, and Puranas deal only with details of worship and mystical stories, is highly erroneous and the sooner it is corrected the better. The Agamas in fact are the most fruitful source of treatises on all our arts and sciences, and the accounts in the Agamas are generally more comprehensive than in professed treatises on the subject. Music and Medicine, Art and Architecture, Statecraft and military Science, Chemistry and Psychology, and the much vilified subject of Alchemy which however has now been recognised as an atomic phenomenon, all these are treated fully and clearly in Agamas. A large volume on Alchemy named ANANDAKANDADAM which has been printed by us and which is fuller and clearer than any other printed book or manuscript on the subject, is a part of Maha Saiva Tantra. The Puranas also contain all these subjects in a more scattered form. It may be news to some that Agni Purana is an Encyclopaedia of our culture and is otherwise called 'Vidya-Sara' or Essence of Culture.

Adult education which has recently received so much of attention at the hands of our Government is nothing new to our country and the Agamas and Puranas, regularly read and interpreted in public places, imparted the fullest knowledge on all subjects of cultural value to all and sundry without the aid of literacy. That is why an unlettered Indian is often more cultured than his lettered brother in other countries.

This book contains a detailed account of all the

subjects that a prince has to learn for discharging his

duties as a king in later life. The daily routine of the

Head of a State for self-culture and successful adminis-

tration of the country is fully dealt with. The propi-

tiation of deities for his own good and the good of the

people takes the first place in this book, and it is but

natural that in a country like ours where nothing is

begun without performing VIGHNESWARA PUJA for its

successful fulfilment, prayer and worship are considered

as of prime importance.

The work is written in simple Sanskrit and anyone

who knows the rudiments of the language can easily

follow the book and enjoy the flowing verses that make

study a pleasure.

The book has been carefully edited by Sri K. Vasudeva

Sastri B. A., Research Pandit of this Library and

Sri K. S. Subramania Sastri, Sanskrit Pandit of our Library

A learned introduction in Sanskrit has been contributed by

Vedanta Siromani Sri N. V. Venkatasubramania Sastri.

Sanskrit Pandit of our Library.

Our thanks are due to these learned scholars for

their valuable services.

We are thankful to the Government of Madras for

their timely grants which have enabled us to publish

this and other valuable manuscripts of this Library.

Sarasvathi Mahal S. GOPALAN,

Dated 19-8-'52. HONORARY SECRETARY.

முகவுரை

'சாம்ராஜ்யலக்ஷ்மீ பீடிகா' என்னும் இந்த கிரந்த இந்த 'ஆகாசபைரவதந்த்ரம்' என்னும் உகமநூலின் ஒர்பகுதியாகச்சொல்லப்பட்டிருக்கிறது. இந்நூல் களில் கடவுளோ வழிபடும் முறைகளும் மந்திரங்களுமே சொல் லப்பட்டிருக்கின்றன என்றும், புராணங்களில் ததிகள் தான் உள்ளன என்றும், பொதுவானதோர் அபிப்ராயம் நிலவி வரு கிறது. அது தவறு. நமது கால், விஞ்ஞான நூல்களில மிகவும் விரிவான நூல்கள் இங்கேங்களிலேயே காணப்படுகின்றன. சிற்பம், வைத்தியம், சகைதம், அரசியல், ராயணம், ரல வாதம், மனத்தத்துவம் முதலிய பல கலைகளுக்கும் விஞ்ஞா னங்களுக்கும் மூலல் நூல்கள் ஆசுமக்களிலேயே அகப்படுகின் றன. அதைப்போலவே புராணங்களிலும் சிலே விஞ்ஞானப்பகு திகள் பல அடங்கியிருக்கின்றன. பதினெட்டு புராணங்களில் ஒன்றுகிய 'அக்க்னி புராணம்' என்பது முழுவதும் நமது கலைக் களுஞ்சியமே என்பது குறிப்பிடத்தக்கது. அன்ற்க்கு 'வித்யா ஸாமம்' என்று மறுபெயரும் உண்டு.

முகியோர் கல்வி என்ற இயக்கத்தில் நமது அரசாங்கத் தார் சீர்பா காலத்தில் அதிக சிரத்தை கொண்டுள்ளனர். முகியோர் கல்வி என்பது நம் நாட்டிற்குப் புதிதல்ல. நமது ஆகமங் களும் புராணங்களும் தேவாலயம் மூலமிய பொதுஸ்தலங்களில் வாசிக்கப்பட்டுப் பொறுள் கூறப்பட்டு வந்ததனுள் எழுந்தகிறிவின் உதவியின்மேலே சகல கலைகளையும் விஞ்ஞானப்பகுதிகளும் நம் நாட்டினார் யாவரும் எளிதில் அறிந்து வந்தனர். அக்காரணம் பற்றியே நம் நாட்டில் எழுத்தறிவில்லாதவர்கள் கூடப் பிறகால் களில் எழுத்தறிவுள்ளவர்களோக காட்டிலும் கலையறிவில் மேம்பட் டவர்களாக இருந்து வந்திருக்கிறார்கள்.

இந்த நூலில், ஒர் அரசன் தனது கடமைகளைச் செவ்வனே ஆற்றுவதற்குவேண்டிய பயிற்சி முற்றிலும் அடங்கியிருக்கிறது. ஒர் அரசாங்கத்தின் தலைவன், தனக்காகவும் தன் நாட்டின் செவைக்காகவும் கற்கோண்டிய பல்துறைகல்வியும் 'இகில் விவ

சீக்கப்பட்டிருக்கிறது. தன்னுநன்மைக்காகவும் நாட்டின் நன்மைக்காகவும் செய்யவேண்டிய கடமைவழிபாடு, இதில் முதலிடம் பெற்றிருக்கிறது என்கிறபடியும் துவங்கழுமுன் இடையூறு வராவணம் விகிதமுறவாபூஜை செய்வது வழுவகமாகவுள்ள நமது நாட்டில் கடவுள் பக்திக்கும், கடமைவழிபாடு தரும முகமிடம் கொடுத்திருப்பதில் ஆச்சர்யம் ஒன்றுமில்லை

இன்று என்ரிய கடையிலுள்ள சமஸ்க்ருதத்தில், அதிகப்பயிற்சியில்லாதவர்களும் வாசித்தறியக்கூடியவகையில் அழகான செய்யுள்களால் அமைக்கப்பட்டுள்ளது.

இன்று ஸ்ரீசவதி மஹால் நாவலிச ஆராய்ச்சி ஆசிரியர் ஸ்ரீ K. வாஸுதேவசாஸ்திரி B.A., அவர்களாலும் டை மஹால் ஸம்ஸ்க்ருதப்பண்டிதர் ஸ்ரீ K. S. ஸீதரமண்ஸ்ரீ சாஸ்திரி அவர்களாலும் பகிப்பிக்கப்பட்டிருக்கிறது. ஸ்ரீசவதி மஹால் சமஸ்க்க்ருத பண்டிதர் வேதாந்த சிரோமணி ஸ்ரீ N. V. வெங்கடசுப்ரமண்ய சாஸ்திரி அவர்கள் சமஸ்க்ருதத்தில் இதற்கு ஒரு முகவுரை எழுதியுள்ளார். இவர்கள் செய்துள்ள அரிய சேவைக்கு நமது நன்றி உரித்தாகும்.

இந்நூலேயும் எண்ணிய அரிய நூல்களையும் வெளியிடுவதற்குப் போதிய நிதியுதவி செய்துவரும் சென்ன அரசாங்கத்தாருக்கு நாம் என்றும் கடமைப்பட்டுள்ளோம்.

ஸ்ரீசவதி மஹால், எஞ்சை. 31—8—52.

S. கோபாலன். கெழரவ காரியதரிசி.

INTRODUCTION.

'Samrajyalakshmi Peethika' is a Manual for the welfare of the State and has to be studied and practised by all Heads of State and State Departments. It describes in detail, the working of each department of state and gives useful advice for its proper administration.

The propitiation of various forms of God-head by Vedic rites and Tantric rites is also recommended as a valuable aid in warding off unforeseen obstacles and enemies, and securing the desired object. Prayer and offerings to God and the blessed~ ones, are universal practices recommended by all religions of the world. Each religion has its own peculiar mode of invoking His Grace. Temples, Deities, Mantras, Jap~ and Homa are the mode~ that have been in vogue in our country from time immemorial. It is not possible for a person belonging to one religion and accustomed to a particular religious practice to understand fully and appreciate the virtue of the practices of another religion in creating the devotional temper and securing the Grace of Providence. The impact of people belonging to more religions than one as invaders and conquerers in our country, and the habit of aping the fashions of the ruling class which is a com:non human weakness, have done not a little to disturb the deep faith and whole-hearted devotion to these religious practices in our land. The wave of short-sighted rationalism and triumph of material science which have done a lot of mischief in practically destroying the religious life of the West, have also extended their influence over the minds of the educated Indian whose system of education has been fashioned along western lines. A very deep study of our religious books is necessary for an Indian of to-day to get back even a fraction of the faith of his fore-fathers. In such an atmosphere, the recommendation of Mantrajapas has to be strengthened by a special appeal and explanation.

The purpose of every mantra and its repetition is for the person to transform himself in his own mind into the

Deity itself with all its powers and glory. Human mind is capable of miracles which modern science has yet to understand. All the powers of mind have been fully investigated and realized by experience by our seers, and we have a complete manual on the powers of the human mind in the Yoga Sutras of Patanjali. It is in fact the higher psychology by which the scientist can perfect the most important instrument, namely, the instrument of perception and understanding. 'Mind moves matter' is a well-known axiom. A well-developed mind has a mastery over men and things which is exemplified by the commanding personality of great men. The mantras do no less but more than what a developed personality can do by his moral force.

The various practices connected with Mantrajapa and Homa, that are recommended in the first 30 out of the 139 chapters of this book, have only to be read without prejudice, for anyone to realize the powerful personality that one is likely to develope by those practices, for getting over all obstacles and realizing every desired object.

The Deity representing the power and glory of the State is named Samrajyalakshmi. The first 5 chapters deal with the description of her glorious abode and her retinue. The next 4 chapters describe the method of japa and homa, that is, the repetition of the mantra and giving offerings in her name in sacrificial fire, as an aid to devotion and contemplation.

The next 18 chapters describe the special worship and practices for getting over calamities in the country like famine, epidemics, and invasion. The next two chapters deal with the regular seasonal and annual festivals in honour of the Deity. The 30th chapter is very useful and gives valuable information regarding the use of particular mantras, and invocation of particular deities, for particular ends in view.

From chapter 31 onwards begins a detailed description of the various departments of state. Chapter 31 to 38 deal with the planning and construction of the fort. The selection of the site is first dealt with. The hill fort is given the first place. 8 kinds of fort on the hill in different shapes are recommended, and 8 other shapes which have to be avoided are also stated. Next to the hill, 7 other sites surrounded by natural defences like water, mire, forest, and thick population are then enumerated. The inner and the outer ramparts and their defences are dealt with, in the next 3 chapters. The planning of the capital city with quarters for all departments, and men following different professions, in chapter 39, will richly repay perusal by the modern town-planning architect. The next two chapters deal with the construction of the king's palace and its adjuncts. Chapters 43 to 55 describe the coronation hall, the throne, the deities about the hall and the coronation ceremony. The observance of the coronation anniversary and the repetition of the same ceremony after a victory or annexation is dealt with, in the next 2 chapters. The state entry of the Emperor with the 72 groups of retinue is described in the next 3 chapters, as also the 64 arts of skill a king and every polished man has to acquaint himself with.

The next 17 chapters deal with the qualities that should adorn an Emperor and an Empress, and the details of daily routine of duties and diversions fit for them. This part contains valuable hints about the constitution of the several departments of the state. The new-year function is next described, and then the seasonal festivals of Ramanavami, Krishnajayanti, Navaratri, Deepavali, Holika etc. These occupy 41 chapters.

Chapter 124 deals with institutions for charity and promotion of culture. The next two chapters deal with pilgrimage to holy places. The next two chapters give a full description of the 'Dandayatra' or military campaign against insurgents. Chapter 130 describes a hunt in all its detail. Chapter 131 gives details about the

section of the army fighting on chariots. The next two chapters deal with the elephant corps-and the cavalry. Chapter 134 gives rules for selecting the military personnel from the ordinary soldier to the commander - in - chief. Chapters 135 and 136 give valuable information about archery, the different kinds of bows and arrows and detailed rules about practice and exercise. The next two chapters describe regular preparation for a full-scale military campaign against a foreign state, and the details of a victorious march over it. The next chapter gives a daily prayer invoking the grace of Samrajyalakshmi. There the manuscript stops. It looks as if the treatise in the manuscript is not complete, and portions dealing with further matters are missing; but even as it is, it is a very enjoyable and instructive piece of melodious poetry describing state-craft and policy and the duties and diversions of the head of a state. The daily routine and the seasonal festivals and worship of deities may well be taken as useful guides for fashioning the daily life of every individual whatever his station may be. It can safely be asserted that anyone following the rules of life laid down in this work as far as it is pcssible for his vocation in life, is sure of peace and plenty.

We have in Saraswati Mahal the personal copies of this work inscribed with the names of some of the Mahratta kings of Tanjore, and it is clear that this work has been regularly studied and practised by every prince and heir-apparent in our country. It is hoped that students intrerested in our national culture and a workable scheme fo an all-sided development of personality will study this work with profit.

Archery dealt with as a species of physical exercise promoting health, activity and powers of observation, which is described in chapter 136 can readily be adopted as a part of physical education in our schools.

Saraswati Mahal, Tanjore. 11-8-'52 K. VASUDEVA SASTRI, Joint-Editor.

முகவுரை

'சாம்ராஜ்யலக்ஷ்மீபீடிகை' என்னும் இந்நூல் ஓா நாட்டின் நலத்திற்கான அரசியல் நூலாகும். ஓா் அரசன் கற்று அனுஷ்டிக்க வேண்டிய எல்லாத்துறைகளுக்கான முழுவரலாறும் இதில் அடங்கியுள்ளது,

வேதாகமங்களில் கூறியபடி கடவுளை வழிபடுதல் ஈடிர்பாாா இன்னல்களை அகற்றுவதற்கும், நித்தியகாரியம் செய்வதற்கும் உதவிசெய்யும் என்ற காரணத்தால் அவ்வழிபாடுகளின் முறைமையும் இந்நூலின் ஓா் பகுதியாகக் கூறப்படுகின்றன. கடவுளுக்குறித்துப் பிராா்த்தனை செய்வதும், காணிக்கை செலுத்துவதும், கடவுள் அருள்பெற்ற பெரியோரை வழிபடுதலும், அவா் களுக்குக் காணிக்கை செலுத்துவதும் ஒவ்வொருநாட்டிலும் எல்லாமகத்தினாராலும் அனுஷ்டிக்கப்பட்டு வருகின்ற முறை. இனை ஒவ்வொரு நாட்டிலும் அதன் முறை மாறுபட்டிருக்கின்றன. நாட்டில் ஆளயம் தொழுவதும், இஷ்டடதெய்னக்கிப் பூஜிப புதும், அதற்காக மக்ஷிங்களையும், ஹோமங்களையும் செய்வதும், கடவுள்வழிபாட்டின் மூக்கிய முறைகளாகத் தொன்று தொட்டு வழங்கிவருகின்றன.

ஓா் நாட்டை ஆள்வதை மகத்தைச்சேர்ந்த ஒருவருக்கு உள் நாட்டின அல்லது மகத்தின் வழிபாட்டுமுறையே பழக்கத்தி ஊள்ளதாகையால் அதற்கு மாறுபாடான மற்றொரு நாடு அல்லது மகத்தின் முறையின்மகிமை எளிகில் புலப்படாது. மேலும் தேசத்தில் பலனாடுகளிருந்தும் பல மகத்தினரும் வந்து அரசாட்சி செய்து வழிவருப்பதாலும், அருமமவர்களின் மனப் பான்மையே மக்களின் மனப்பான்மை பிறமற்றுவது இயற் தையாகையாலும், பிறமகத்தினருக்கு நமது தேசியவழிபாட் களில் உள்ள அபிமானங்குறைவும், அறியாமையும் நம்மவா் பலரிடை பரவியுள்ளது. மேலும் பகுத்தறிவினால் யாவற்றையும் அளந்து விடக்கூடும் என்ற மனப்பான்மையும், விஞ்ஞான ஆாாய்ச்சி யினல் ஏற்பட்ட ஒர்பெருமிதமும், மேல் நாடுகளில் கடவுள்

என்னும் தத்துவக்கிலும், மதநூல்களிலும் பற்றுதலைக் குறைத்து தள்ளாது. மோடடைமுறையிலேயே கல்வி போதிக்கப்பட்டு வரும் நம்மவரில் பெரும்பாலரும் அதீதமான அபிமானக் குறைவை அடைந்திருக்கிறோம். நம் காட்டில் ஒருவன் நம்முன் ஓரின் ஆழ்த்த பக்கியின் ஓர் அம்சத்தையாவது பெறவேண்டு மானல் நடந்து வேதாகமம் முதலிய நூல்களை ஆழ்ந்து கற்றறி கல்வேண்டும். இவ்வித சூழ்நிலையில் மந்திரஜபங்களொப்பற்றிப் பேசுவதானல் அதன் தத்துவத்தைப்பற்றி சிறிது விளக்கிக்கூற வேண்டியது அவசியம்.

ஒவ்வொருமனிதரும், அகன்ஜபமும் அதற்குரிய தேவதை யின்சக்தி முழுவதையும் ஜபம் செய்கிறவன் அடைவதற்கு உதவி செய்யும் என்பது மந்திரசாஸ்திரத்தின் துணிவு. மனிதனது 'மீனது' என்றும் கருவியின் ஆச்சரியமான சக்திகள் தற்கால 'விஞ்ஞானம்' இன்றும் ஆராய்ச்சியிலே. அவ்வித சக்திகளை ஆராய்ந்து, அறிந்து, தேரில் அனுபவித்தவனிகள் நம் காட்டில் தங்கள் அனுபவங்களை நூல்களில் எழுதிவைத்திருக்கின்றனர். நமது மனத்தத்துவநூல்களில் மிகவும் சிறந்தது பதஞ்சலி மகரிஷியால் இயற்றப்பட்ட 'யோகசூத்திரம்' என்னும் நூலாகும். இந்நூல் சூத்திரம்படி ஒருவன், மனத்திற்கு பயிற்சி அளித்தால் விஞ்ஞான ஆராய்ச்சிக்கு வேண்டிய பல நூதனக்கருவிகளைக்காட்டி.இம் மிகவும் முக்கியமான கருவியாகிய மனத்தின் அறி யும் சக்தியை ஆச்சரியமாக விருத்திசெய்துகொண்டு புலன்களின் உதவியின்றியே பொருள்களின் உண்மையை அறியும் சக்தியை உடையவல்லம். அதன் உதவியாலேயே விஞ்ஞானத்தின் பலகுறை களிலும் புலன்களால் தேரில் கண்டறியமுடியாத பல தத்துவங் களை நட்நாட்டு ஞானிகளும், யோகிகளும், சித்தர்களும் கண்டறி நீது எழுதிவைத்திருக்கின்றனர். ஆங்கிலத்தில் மனதின் சக்தி யைப்பற்றி ஓர் அரியபழமொழி உண்டு. 'மனதே ஜட உலகத்த இயக்குகிறது' என்பது அதன்பொருள். மனோவலிமை உடைய ஒருவன் பலமக்கலேயும் தனது ஆணைக்கு இணங்கும்படியார் சக்தியைப் பெறுகிறான் என்பது நமது அனுபவத்தில் நாம்கண்ட உண்மை.' இவ்விதமான மனோவலிமையை மந்திரஜபமானது வேண்டிய அளவு கற்று உழவுவதால் கினைத்தகரியத்தை சாதிக்

கவும், இடையூறுகளோத் தவிர்க்கவும் லேண்்டிய மனோலேசத்தை அளிக்கிறது.

இன்றுளில் உள்ள 139 அத்தியாயங்களில் முதல் 30 அத்தியாயத்திலுள்ள மன்ராஜப, ஹோமங்கொப்பற்றிக் கூறப்பட்டிருக்கும் விவரங்களே ஒருவன் சிரத்தையபடன் வாசித்தாலே அவைகளினல் ஏற்படக்கூடிய மனோவளிமையின் ஆளவு ஒருவாழ்வு புலனறகும். ராஜ்யத்திற்க்கியே உருவான இஷ்ட்டதலவைக்கு 'சாம்ராஜ்யலக்ஷ்மி' என்றபெயர். இன்றிலின் முதல் 5 அத்தியாயங்களில் சாம்ராஜ்யலக்ஷ்மியின் இருப்பிடமும் அவளது பரிவாரங்களும் அழகாக வர்ணிக்கப்பட்டிருக்கின்றன.

அடுத்த மூன்று அத்தியாயங்களில் மன்ராஜபமும், ஹோமமும் செய்யும்முறை விவரிக்கப்பட்டிருகிறது. பிறகு 14அத்தியாயங்களில் நாட்டில் பஞ்சம், பிணி, படையெடுப்பு முதலியவை ஏற்படும் போது சாம்ராஜ்யலக்ஷ்மிக்குச் செய்யவேண்டிய தன்னியான பூஜைமுறையும் வருணிக்கப்பட்டிருக்கும் செய்யவேண்டிய உபசவக்களும் வர்ணிக்கப்பட்டிருக்கின்றன. 30வது அத்தியாயம்முக்கியம் வாய்ந்தது. அதில் ஒவ்வொருவித சாரியசித்திக்கும் தகுதியான மன்ராஹ்கள், பூஜை செய்யவேண்டிய திவசங்கள் சொல்லப்பட்டிருகின்றன. இதில் 25 மன்ராங்களின் விவரம் அடங்கியிருக்கிறது.

அடுத்த 30 அத்தியாயங்களில் ராஜ்பதிற்குரிய பல இலர்காக்களும் செவ்வனே விவரிக்கப்பட்டிருக்கின்றன. 31வது முதல் 8 அத்தியாயங்களில் கோட்டைகள் அமைக்கும் முறை சொல்லப்பட்டிருக்கின்றது. மலையில் கட்டடப்படும் அரண்ண மிகவும் சிலாக்கியமாகக் கருதப்படுகிறது. அதில் கைப்பாலங்ககு 8வகை உருவ அமைப்புகளும், தகாத 8வகை உருவங்களும் சூறப்பட்டிருக்கின்றன. மலைபரணுக்கு அடுத்தபடியாக, நீர்மில, சதப் புனிலம், காடு, ஜனனேருக்கம் மூதலிய பாதுகாப்புள்ள 7 வகை இடங்களும் அரணுக்குத் தகுதியானவைகளாகச் சொல்லப்பட்டிருக்கின்றன. அடுத்த 3 அத்தியாயங்களில் அரணுக்கான உள்மதில், வெளிமதில்களின் அமைப்பு அடங்கியுள்ளது. 39ம் அத்தியாயத்தில் முக்கியகாரத்தின் நிர்மாணமும் அதில் பல

இலாக்களுக்கும், பலதொழிலாளர்களுக்கும் இடவசதியும் தளிவாகக் குறிப்பிடப்பட்டிருகிறது. தற்காலம் நகரஅமைப்பில் ஊடுபட்டிருப்பவர்களுக்கு இவ்வதிகயம் மிகவும் உபயோகமானது. 40, 41 அத்தியாயங்களில் அரசன்மாளிகை, மகுடாபி ஷகமண்டபம், சிம்மாசனம் இவற்றின் அமைப்பின் விவரம் காணப்படுகிறது. பிறகு அரசன் மகுடாபிஷகத்திற்குப் பட்டணப்பிரவேசம் செய்யுமா முறையும்,அரசனது 72 பரிவாரங்களின் விவரமும், அரசனும், கல்விமான்களும் கற்கவேண்டிய 64 கலைகள் பற்றிய குறிப்பும் அடுத்த 3 அத்தியாயங்களில் அடங்கியிருக்கின்றன.

அடுத்த 17 அத்தியாயங்களில் சக்கரவர்த்தி, சக்கரவர்த்தினி இவர்களுக்குரிய குணங்களும், அவர்கள் தினசரி அனுஷ்டிக்க வேண்டிய கடைமைகளும், அனுபவிக்கவேண்டிய வினோதம் முதலியனவற்றும் விவரமாகக் கூறப்பட்டிருக்கின்றன. இத்தக் பகுதியில் அரசியல் இலாகாக்களுட்பம்பற்றிய சிலவிவரங்களும் காணப்படுகின்றன. பிறகு வருஷப்பிறப்புக் கொண்டாட்டமும் ராமநவமி, கிருஷ்ணஜயந்தி, சிவராத்திரி, தீபாவளி, ஹோளிகா முதலிய உத்ஸவக்கொண்டாட்டங்களும் முழுவிவரங்களுடன் வர்ணிக்கப்பட்டிருக்கின்றன.

124வது அத்தியாயத்தில் தர்மஸ்தாபனங்களும் கல்வி, கலாசார அபிவிருத்திஸ்தாபனங்களும் பேசப்படுகின்றன. இதற்கடுத்த 2 அத்தியாயங்களில் கலகம் செய்யும் சிற்றரசர்களை அடக்குவதற்காகச் செய்யப்படும் 'கணப் போர்க்கினை' என்னும் படைஇவப்புதல் கூறப்பட்டிருக்கிறது. 30வது அத்தியாயத்தில் அரசன் வேட்டையாடவேண்டிய எவ்வியயமும், அதன் முழுவிவரமும் வர்ணிக்கப்பட்டிருக்கின்றன. இன்னலில் நாம்பி யிருக்கும் உயர்ந்த சொற்சுவை, பொருட்சுவைகளுள் வேட்டை வர்ணிப்பு நன்றுக ரசிக்கக் கூடியதாக இருக்கிறது.

பிறகு 4அத்தியாயங்களில் ரத, கஜ, தூரக, பதாதிகள் என்னும் நாவகைச் சேனைகளோடு அமைக்கும் முறையும், அவர்களுக்குப் பயிற்சியளிக்கும் முறையும் கிறப்பாக விவ்வித்தையின் முழுவிவரங்களும், மற்ற ஆயுதங்களின் வகைகளும் கூறப்பட்டிருக்கின்றன.

றண. அடுத்த 2 அக்தியாயங்களில் ஒர் பெரிய படையெடுப்பின் முறை விவரிக்கப்பட்டுள்ளது. அக்தியாட்டை வென்று வெற்றியுடன கிரும்பும் விவரங்கள் அடுத்தாக வர்ணிக்கப்பட்டிருக்கின்றன.

கடையாக ராஜ்யத்தின் கேஷமத்திற்காக சாம்ராஜ்யலக்ஷ்மிக்குத் தினசரி செய்யக் கேள்வேண்டிய பிரார்த்தனை கூறப்பட் டிருக்கிறது. இதைத் தொடர்ந்து இந்திரலோகவாழ் முடிவடைகிறது. இனி மேலும் சில விஷயங்கள் இந்தாளின் கடைசிபாகத்தில் அடங்கி யிருக்கவேண்டும் என்று தோான்றுகிறது. அதில் அரசியலின் மற்ற அம்சங்கள் விவரிக்கப்பட்டிருக்கவேண்டும். ஆனால் அப் பகுதி நமக்குக் கிடைக்கவில்லை. எனினும் கிடைத்தத் தமாடி இரும் இந்த நூல் நாம் வாசித்து அனுபவித்து நன்மைபெறக்குடிய ஓர் அரிய இனிய நூலாகுமைந்திருக்கிறது. இதில் ஆரசனுக்கென்று கூறப்படடி ருக்கும் தினசரிகடமைகளும், பயிற்சிகளும் வழிபாடு களும் ஒவ்வொருவரும் கக் கள் நிதோமைக்கு முடிந் தவரையில் கையாளுவதற்கு உரியன. அன்படி.க கையாளுவதனில் ஒருவனு சகு மனசாட்சியும், பீடுமமும் விருத்தியடையும் என்பதில் ஐய மில்லை. இந்தால் ‘ஆகாசப் பசவத் திராம்’ என்னும் ஆகமத்தின் ஓர் பகுதியாகச் சொல்லப்பட்டிருக்கிறது. ஆகமங்களில் லோக வழிபாடுகளேத கவிர ஒருவன் அடையவேண்டிய அறம், பொருள், இன்பம், வீடு என்னும் கால்வகைப் பேறுகளையும் அடைவதற்கான கள், விஞ்ஞானம் முதகலியவைசளும் எராளமாக அடங்கியிருக் கின்றன. ஆகமங்களும் புராணங்களும் நமது கலை விஞ்ஞானப் பொக்கிஷங்களாக இருப்பகால் அவற்றை நம முன்னோர் உப யோகித்ததுபோல் முடிவோர்களவியின் ஓர் பகுதியாக நாம் உப யோகப்படுத்துவது அவசியம்.

சாஸவதிமஹால் நூல் நிதோயத்தில் இந்தாளின் சில பிரகி ரகள் தஞ்சையில் ஆண்ட மகாராஷ்டிராமன்னர்களின் சொந்தப் பிரதிகளாரக அவர்கள் வைத்திருந்தன. இதைக் கொண்டு இந்தாள் ஒவ்வொரு ஆரசகுமாரனும் கற்று அன்படிய சித்துவந்த நாள் என்பது நிச்சயமாகப் புலனகிறது. மேலும் இதில் அடங்கியுள்ள ஆரசனுடைய தினசரிவாழ்க்கைமுறை தஞ்சையாயக்கர்கள் காலத்திலும் வழக்கத்தில் இருந் திருக்கிறது என்பது தஞ்சையில் ஆண்ட ரகுநாதகாயக்கரின் ஜீவ

ஸ்ரீக்ரமாக்ய¹ ரகுநாத அப்யுதயம்' என்ற கெளலுங்கு நாளி விருந்தும் தெரியவருகிறது.

இந்நூலின் 136வது அத்தியாயத்தில் தேகாப்பியாசத்தின் ஓர் முறையாக வில்வித்தை விளக்கப்பட்டிருக்கிறது. அகை இலகுவாக நமது பள்ளிக்கூடங்களில் தேகாப்பியாசத்தின் ஓர் பகுதியாகக் கையாளத் தகுதிவாய்ந்ததாக இருக்கிறது.

1. இந்நூல் ஸரஸ்வதிமஹால் வெளியீடுகளில் ஏந்நூக வெளி யிடப்பட்டிருக்கிறது. இகை இயற்றியவர் ரகுநாதனாயக்கரின் மகனாகிய விஜயராகவனாயக்கர்.

|| श्रीः ||

|| भूमिका ||

अथि भो ! हृदयानन्दविविधानन्दप्रकाशकुनशेखुपीजुपो मनीषिणः ! अहो वाचामगोचरा हि प्राज्यराज्यसामानां भवन्तां भागधेयपरम्परा । यद्वत् धराधुराधरणनिश्चक्षणानां भवन्तां र.मक्ष्रमेव नान्टीनि सेयं चित्तरङ्गे । येयं कटाक्षमालेण विविधराज्यविधानकलाकौशलस्य संपादयित्री ; सकल-विद्यारत्नाकरा सारस्वतसुधाप्रसूने: 'सारस्वतीमहालयसरस्वतः', विभुधकृत-विधिधपणिश्र्मान् संज्ञाता; महालक्ष्मी: "साम्राज्यलक्ष्मीपीठिका" समाख्यां भूमिकामादधते । परिकर्मिणा परिष्कृतस्वरूपा च सेयं; भगवान्: पावतीजाने: परमेश्वरस्याऽऽडम्बनपटुर्ज्ज्ञप्तिप्रतिष्ठतमहतीति, नित्यप्रचुरितं विप्रकृष्टविधिमानं सेयं किल ; रुद्रयामलार्हतैर्नैपथ्यशालाया आकाशभैरवकल्पप्रतिसीरान्तशातत्यापहार च हट्टौर्ज्जनिकां, 'साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकात्मना" नृत्यति नेत्रपथे, मथितदुमिंक्षा लक्ष्मीः । अस्य किल साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकान्तस्तस्यादर्शभूतः: कोशा: पश्च सन्ति सरस्वतीमहालये । पश्चास्न्रपि तासु मात्रासु, द्वे किल कालपन्न्रात्मिके ; नित्यास्तनस्मृतु नाळपलातिमका: । पूर्वे च द्वे, देवनागये-ऽरमणिमालिकामणिडतं; नदिनशासन्वान्ध्रय । सर्वास्वेवेता: साजात्यविश्वासेनैव, मगध्न्ये कोशेऽन्यायमेदेन वा विषयमेदेन वा न भजन्ते । नथाडपि; ताळपल-कालपन्न्रात्मकग्रोथविषयमेदेऽपि, अध्यायसंभेदो विद्यात एवाध्यायानां पौर्वापर्य क्रमवचयल्ययज्ञ । अत्र चेदमवधेयं भवति भवद्भिः, यत्कालककोशापेक्षया प्रत्नतमा एव भद्रितुमर्हन्ति नाळपलातिमका मात्रका:, तत्रापि; यथासंभवं ज्येष्ठतममकनिष्ठोत्तमयस्कत्वमिति । अन्यच्च; पूर्वापराध्यायमध्यदितपरीक्षणे तन्न्रयने वा , कालककोशे यावान् भवति छेदशस्तावात्रैव भवति ताळपन्न्रच्यात्मके । आतश्च; कालपन्न्रात्मककोशापेक्षया ज्येष्ठतत्वात्, परस्परमध्यायानां सुच्छिष्टतरं सादृश्य्यात्, प्रतिपाद्यमानविषयानां कमसादृश्य्याच ; प्रत्नतरताळ-पत्रकोशानुसारेणैव, निखिलमात्रकानिरीक्षणपणिशीलनपूर्वकं यथामते परि-

शोध्य , तत्रतत्र पाठान्तरसङ्कुलनपूर्वकश्च विषयः प्रतिपाद्यन्ते । अत्र च ये मनुजसहजा मन्तवशशोधयितुस्ते न मन्तव्या मनीषिभिस्तस्सद्विरिति ;

सप्रश्रयमहंमर्थये ॥

शोधकनिवेदनांश: ——

अथि पण्डिततपकाण्डा: ! मण्डलेश्वराः ! रसिकशिखामणय: ! यदिच भवतां भवत्यत्न्न्मदमेधाप्रसरप्रसृमरकरडवपचिपीठा; आहोस्विदवननीतल -

धारणपोषणपुरीणचातुरीप्रतिपित्सा; अथवा, ' सरसतरणवरसभाजितचित्रतरान-

वचहृदयतमकाच्च्यमकरन्दास्वादनलोलुपता; आहो अखिलभूपधर्मेस्वरूपावगम-

श्रद्धा; निखिलदोषप्रमोषकशान्त्यान्वेषणामगणता वा; तर्हि प्रहिणुत भवता मक्षीकूटमसि मन्त्र लक्ष्मीपीठिकातन्त्रे । इदं हि तन्त्रं, न केवलं पौराणिकीसरणिमनुसरीसरिती; अवधीरितकादम्बरीसं, सरणी भगति च रसप्रवाहस्य ।

अत्र हि-लक्ष्यवेधनप्रकार, धनुर्गुणलक्षण, विलक्षणशिक्षाप्रकारादिकमुपदिश्य-

मानं क्षितिपतितमप्यातमलक्ष्योकरोति । विविधादप्रत्यय्लो पहारकंहारस्तत्_

दैवताव्याहारपुरस्सरमुत्कर्षज्ञानयिष्यति महीश्वराय । पद्यताखेटप्रकारवर्णन-

मन्त्र स्थालीपुलाकान्यायेन;

तुङ्गं तुङ्गतरङ्गारुहा नर्तयन्तं पुनः पुनः ।

वन्दिभिरन्न्न्यमानस्सनुञ्ज्ञाहुभिरुदारधी: ॥

हयारुढैहरतिप्रौढहैरङ्गयायां मृगेक्षणे ।

राजपुत्रैर्महावीर्यैर्यंस्सवयोभिस्समन्न्विलः ॥

कैश्चित्समीरविचलत्तमालततरुसन्निभैः ।

कैश्चिद्जुनन्दर्दण्डसहस्रान्तरनिस्तृतः ॥

शोभमानैरतिश्यामैः प्रवाहैश्च नदीमदैः ।

कैश्चिद्दूरमपचालितैस्तैः स्स्थैस्तमैरिवार्ज्जैनैः ॥

उपास्यमानः शवरैः समवर्त्तीव किड्डरैः ।

शुभिः कतिपयरेणकान्तवैधव्यद ॥यिभिः ।

दंष्ट्राकरालवदनैर्नैर्ऋलोकनभयङ्करैः ।

अयोऽमयैस्तिन्द्रघशृङ्गैल्लावद्धरकन्धरैः ॥

कैश्चिच्छृङ्गैः शुनैश्चैवदैः स्सिहीबृन्दैरिव स्थितैः ।

स्वभर्तृणां लुठथकेम्वोद्भयं याचितमुद्यतैः ॥

अनुयान्तो महारण्यं तरण्यश्चुिवर्ज्जितम् ।

कचिच्छ्रोणीलतटवदुश्चनम्लविकार्ज्जुनम् ॥

कचिद्विराजत्पनसं सुधीरकपिसैन्यवत् ।

कचित्सलक्ष्माणाक्षं प्रिये स्यानन्दनशुन्दवत् ॥

कचिद्धुलतालव्यातमपर्णे कृष्णपक्षवत् ।

इत्यादि बहु वर्णयितस्वा;

'प्रविष्टो नुपतिंव्र्याधाने योद्धुमिच प्रेषयेतदा ॥'

इत्यारभ्य विचित्रतरमुगाविहारो वर्ण्यते । अन्यत्र च, आयोधनवर्णने

पदयत साहिनी सौहितीम । यथा—

निस्त्रश्शोडयं सकोशश्चेेदानदक्षः कथम् भवेत ।

इति मतवै ते कोशोदयमूढतवान्निकै ॥

सङ्कुच्यात्मानमन्तर्मरिभूणडलं किमु ।

खेटडसम्बाधस्य राज्ञो वाहुमाश्रित्य तिष्ठति ॥

यशोदयान्वितश्चायं नेता गोपजनस्य च ।

पाता गोमण्डलस्यापि कथं न पुरूषोत्तमः ॥

युज्येत्‌चिरमेऽपि भीमेऽपि चर्गितैर्‌जुनोऽपि च ।

प्रज्ञया सहदेवेऽपि नकुलो न भवत्ययम्‌ ॥

चिरामम्वरग‌रवचनद्रः स पोङ्‌शकलान्वितः ।

अयं तु जगतीचन्द्रश्चतुष्पष्टिकलान्वितः ॥

तत्राधिकविधगुणस्यास्य कलङ्कोऽप्यस्ति किञ्चन ।

देशे देशे प्रमत्तेव कीर्तिः श्रेमति वद्धमा ॥१’॥ इत्यादि ॥

तस्माद्‌र्‌सिकनिष्ठः ! विवेकिनो विचक्षणः ! गृह्णत पठन् तुष्यत ॥

। शुभम्‌ ॥

इत्थम्‌

विद्वत्कुलविधेयः:

नी. वै. वेङ्कटसुब्बण्यशास्त्री.

|| श्रीगणेशाय नमः ||

|| श्रीमत्साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकाविषयानुक्रमणिका ||

विषयः

अध्याय संख्या

पृष्ठ संख्या

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीमाहात्म्यकथनम्

१

१

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीस्वरूपकथनम्

२

८

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रस्वरूपकथनम्*

३

९

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीयन्त्रस्वरूपकथनम्

४

११

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रजपस्वरूपकथनम्

५

१३

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रजपविधिस्वरूपकथनम्

६

१६

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रहोमस्वरूपकथनम्

७

१९

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रहोमविधिस्वरूपकथनम्

८

२३

श्रीसाम्राज्यलक्ष्म्या आवरणदेवतादिलक्षणम्

९

२६

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीमहापूजानिमित्तोत्पातस्वरूपकथनम्

१०

२८

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीमहापूजाथिमण्डपनिमाणस्वरूपकथनम्

११

३१

सावरणसाम्राज्यलक्ष्मीप्रतिमास्थापनस्वरूपकथनम्

१२

३४

श्रीसाम्राज्यलक्ष्म्याः पोडशोपचारपजामन्त्रस्वरूपकथनम्

१३

३६

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीमहापूजाद्रव्यानस्वरूपकथनम्

१४

४२

महाशान्तिप्रयुक्तमण्डपस्वरूपकथनम्

१५

४५

सावरणसाम्राज्यलक्ष्मीप्रतिमास्थापनस्वरूपकथनम्

१६

४८

महाशान्त्यर्थवास्तुहोमस्वरूपनिरूपणम्

१७

५१

विषया:

अध्याय संख्या

पुट संख्या

मद्दाशान्त्यड्कित्प्रहयस्वरूपकथनम्

१८

५७

महाशान्त्यड्कित्पाल्होमस्वरूपनिरूपणम्

१९

५९

महाशान्तिपूजार्कहेमस्वरूपकथनम्

२०

६२

महाशान्तिस्वरूपकथनम्

२१

६६

नानोत्पातदोषहरनानाशान्तिस्वरूपनिरूपणम्

२२

७१

नानोत्पातभग्रहरणानाशान्तिस्वरूपनिरूपणम्

२३

७५

नानाडपराकुनतत्फलस्वरूपनिरूपणम्

२४

८०

नानाडपराकुनदोषहरशान्तिस्वरूपकथनम्

२५

८५

दुःस्वप्नतत्फलतदोषनिवारकदानस्वरूपकथनम्

२६

८८

दुःस्वप्नदोषहरशान्तिस्वरूपकथनम्

२७

९६

नृपकर्तृकव्यनानादेवतोत्सवस्वरूपकथनम्

२८

१०१

नृपकर्तृक्यसाम्राज्यलक्ष्मीपूजास्वरूपकथनम्

२९

१०४

नृपावइयकतानामत्रस्वरूपकथनम्

३०

१०७

अष्टविधदुर्गेस्वरूपकथनम्

३१

१११

वर्जनीयगिरिदर्गाष्टकस्वरूपकथनम्

३२

११४

वनदुर्गाष्टविधदुर्गेस्वरूपकथनम्

३३

११६

अष्टविधकोष्टदुर्गेस्वरूपकथनम्

३४

११७

उपसाललक्षणम्

३५

१२१

सालद्धारनिर्माणस्वरूपकथनम्

३६

१२२

सालवप्रनिर्मातव्यगृहाष्टकस्वरूपकथनम्

३७

१२५

सालसस्थापनीयवस्तुस्वरूपकथनम्

पुरनिमाणस्वरूपकथनम्

राजडडस्थापनमण्टपादिनिमाणस्वरूपनिरूपणम्

नवरत्नादि कूटनिमाणस्वरूपकथनम्

अन्तःपुरनिमाणस्वरूपकथनम्

नूतननगजगृहप्रतिष्ठाविधिकथनम्

सिंहासननिर्माणकथनम्

सिंहासनप्रतिष्ठाविधिकथनम्

सिंहासनारोहणस्वरूपनिरूपणम्

नृपपट्टाभिषेकाद्र्मण्टपस्वरूपकथनम्

नृपपट्टाभिषेकाद् आचार्येतिवर्णनस्वरूपनिरूपणम्

नृपपट्टाभिषेकादसम्बारसम्पादनप्रकारकथनम्

नृपपट्टाभिषेकादहोमविधिस्वरूपनिरूपणम्

नृपाभिषेकप्रयुक्तनृपकर्तव्यपूजास्वरूपनिरूपणम्

नृपाभिषेकप्रकारकथनम्

नृपपट्टबन्धस्वरूपनिरूपणम्

नृपपट्टाभिषेकाददानस्वरूपनिरूपणम्

पुरातननृपपट्टाभिषेकस्वरूपनिरूपणम्

तृपनैमित्तिकाभिषेकार्थ कर्तव्यमण्टपकुण्डवेदिकास्वरूपकथनम्

तृपनैमित्तिकाभिषेकार्थ आचार्येतिवर्णनस्वरूपकथनम्

३८

३९

४०

४१

४२

४३

४४

४५

४६

४७

४८

४९

५०

५१

५२

५३

५४

५५

५६

५७

१२७

१२९

१३१

१३५

१३७

१३९

१४३

१४६

१४९

१५५

१५८

१६०

१६३

१६६

१६८

१७१

१७४

१७७

१८१

१८८

विषया:

नृपनैर्मित्तिकाभिषेकार्थ कटङ्कस्थापनस्वरूपनिरूपणम्

५८ १८७

नृपनामित्तिकाभिषेककृत्यादिकल्पोक्तपूजाहोमस्वरूपनिरूपणम्

५९ १९०

नृपाभिषेकसंस्कारस्वरूपकथनम्

६० १९३

नृपाभिषेकादिकर्मकलापस्वरूपनिरूपणम्

६१ १९५

नृपनगरप्रवेशनिरूपणम्

६२ २०१

द्विसप्ततिराज्याढ्यविनियोगस्वरूपनिरूपणम्

६३ २०३

चतुःषष्टिकलास्वरूपनिरूपणम्

६४ २०६

राजकृत्यस्वरूपनिरूपणम्

६५ २०९

सम्राट् शुभलक्षणस्वरूपकथनम्

६६ २१२

राज्यादिराजगुणस्वरूपनिरूपणम्

६७ २१५

सामान्यनृपलक्षणस्वरूप निरूपणम्

६८ २१७

राजमहिषीलक्षणस्वरूपनिरूपणम्

६९ २२१

राजधर्मस्वरूपनिरूपणम्

७० २२४

राज्ञ उषःकालकर्तव्यकमेस्वरूपनिरूपणम्

७१ २३२

ब्राह्मसूक्तं नृपकर्तव्यकमेस्वरूपनिरूपणम्

७२ २३६

प्रातःकालकर्तव्यराजकृत्यस्वरूपनिरूपणम्

७३ २४०

राज्ञां पुगणश्रवणस्वरूपनिरूपणम्

७४ २४४

राज्ञः कविबुधगायकैस्सह सम्भाषणम्

७५ २४७

राज्ञा मन्त्रिभिस्सह मन्त्रविचारस्वरूपकथनम्

७६ २४९

राज्ञा आमध्याहं कर्तव्यकमेस्वरूपनिरूपणम्

७७ २५३

नृपभोजनवैभवनिरूपणम्

सायन्तनातपत्रं राजकतैर्नयकर्मस्वरूपनिरूपणम्

राज्ञो लास्यदर्शनेस्वरूपनिरूपणम्

राज्ञो ज्योत्स्नाविहारस्वरूपनिरूपणम्

संवत्सराराम्बोत्सवस्वरूपकथनम्

सञ्चत्सराराम्बे मल्लयुद्धलास्यादिदर्शनेस्वरूपनिरूपणम्

चैत्रमासकर्तव्य श्रीरामनवमीव्रतस्वरूपकथनम्

वैशाखमासकर्तव्य अक्शय्यतृतीयाकर्तव्यदानस्वरूपकथनम्

वैशाखमासकर्तव्यनृसिंहजयन्तीस्वरूपनिरूपणम्

वैशाखकर्तव्य दानस्वरूपनिरूपणम्

ज्येष्ठमासकर्तव्य वृषभव्रतस्वरूपकथनम्

आषाढमासकर्तव्यसहस्रकलशाभिषेकस्वरूपकथनम्

श्रावणमासकर्तव्यवरलक्ष्मीव्रतस्वरूपकथनम्

नभसि कर्तव्यशकुरळीव्रतस्वरूपकथनम्

श्रावणमासकर्तव्यकृष्णजयन्तीत्रतस्वरूपकथनम्

भाद्रपदमासकर्तव्यसिद्धिविधानकव्रतस्वरूपकथनम्

भाद्रपदमासकर्तव्यमहालक्ष्मीव्रतस्वरूपकथनम्

भाद्रपदमासकर्तव्यवामनजयन्तीत्रतस्वरूपकथनम्

भाद्रपदमासकर्तव्यवामनव्रतस्वरूपनिरूपणम्

आश्विनमासकर्तव्यनवरात्रव्रतस्वरूपनिरूपणम्

विषया:

तन्त्रातन्त्रकृत्‌द्वय होमविधिस्वरूपकथनम्

९८

३१४

नवरात्रोत्सवकृत्‌विधिस्वरूपकथनम्

९९

३२१

नवरात्रकृत्‌द्वयलक्ष्म्यावाहनस्वरूपकथनम्

१००

३२४

राजधर्मोपदेशस्वरूपकथनम्

१०१

३२७

राज्ञः स्त्रोपदेशस्वरूपनिरूपणम्

१०२

३३२

राजाभिमन्त्रणस्वरूपनिरूपणम्

१०३

३३४

नवरात्रकृत्‌सूक्तजपस्वरूपकथनम्

१०४

३३६

नवरात्रकृत्‌द्वयलक्ष्मीस्वरसत्‍यादि पूजास्वरूपकथनम्

१०५

३४०

गजाश्वपूजार्दिस्वरूपकथनम्

१०६

३४३

नानाविनोदशोभेस्वरूपकथनम्

१०७

३४८

विजयदशमीकृत्‌क्रियास्वरूपकथनम्

१०८

३५१

विजयदशमीकृत्‌दशमीपूजाद्यु‌त्सवस्वरूपकथनम्

१०९

३५५

नवरात्रकृत्‌कुमार्रीपूजाविधिस्वरूपकथनम्

११०

३५९

कुमार्रीपूजोपयुक्तमन्त्रस्वरूपनिरूपणम्

१११

३६४

आश्विनमासकृत्‌द्वयान्तर्गत चतुर्दशीमहोत्सवस्वरूपनिरूपणम्

११२

३६६

कार्तिक शुक्लप्रतिपदि कृत्‌द्वादशद्विपावलीमहोत्सवस्वरूपनिरूपणम्

११३

३७०

कार्तिकशुक्लदश्यां कृत्‌द्वयविष्णुध्वजजन्त्रनस्वरूपकथनम्

११४

३७४

विष्णुध्वजजन्त्रमहात्म्यकथनम्

११५

३८०

धनुर्मासकृत्‌द्वयदेवताराधनस्वरूपकथनम्

११६

३८३

पौषमासकृत्‌कर्मकलापस्वरूपनिरूपणम्

११७

३८६

माघमासकृत्‌द्वयशिवरात्रित्रतस्वरूपनिरूपणम्

११८

३९०

शिवरात्रिव्रते श्राद्धपूजादिकृत्स्वरूपनिरूपणम्

११९

३९३

विषया:

शिवरात्रिमाहात्म्यकथनम्

शिवरात्रिमाहात्म्यकथनम्

भारतान्‌पणम्‌ नान्त्रितस्त्रीरुपणम्

फाल्गुनमासकते व्रत्यकामितनसवरूपकथनम्

पुण्यकालकृतं व्रयद नसवरूपनिरूपणम्

राज्ञस्तीर्थयात्राः कुलपस्तवरूपकथनम्

पुण्यतीर्थस्कलंठट कर्मस्वरुपनिरूपणम्

तीर्थयात्राफलस्वरुपनिरुपणम्

दण्डयात्रामरंसभास्वरूपकथनम्

दण्डयात्रास्वरूपकथनम्

सृगयालक्षणस्वरूपकथनम्

स्थनिर्माणस्वरूपकथनम्

गजोत्पत्तिलक्षणस्वरूपकथनम्

अश्वोत्पत्तिलक्षणादिस्वरूपकथनम्

पदातिलक्षणस्वरूपकथनम्

चापाद्यायुधलक्षणस्वरूपकथनम्

धानुष्कश्रमाभ्यासस्वरुपनिरुपणम्

युद्धस्वरूपनिरुपणम्

वीरगतिस्वरुपनिरुपणम्

साम्राज्यलक्ष्मीस्तुनिः

इति श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीपीठिकाविषयानुक्रमाणिका समाप्ता ॥

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां अध्यायप्रतिपाद्यविषयः ॥

अध्याय-संख्या

विषयानुक्रमः

पुटसंख्या

१

श्रीमत्कैलासशिखरे कलपद्ममध्ये विराजमानदिव्यसिद्धासनासीनस्य सर्वमङ्गळासमेतस्य सपरित्रारस्य भगवतः परमेश्ररसस्य दिव्यमङ्गळस्वरूपवर्णनम् । श्रीपरमेश्वरसविधे श्रीपार्वतीकृतः प्रहृत् । भगवता परमेश्वरेण पार्वतीप्रहृत्नोत्करसव्याजेन लोकानुग्रहार्थं उपदिष्टम् । अनश्रीसाम्राज्यलक्ष्मीप्रीठिकायां साङ्ग्र-ड्यलक्ष्मीमहिमातुवर्णनम् ॥

१-७

२-५

क्षीराडधिमध्यस्थिततथ्वेतद्वीपवर्णनम् । तन्नध्यविराजमानविजयाख्यपुरिवर्णनम् । तदन्तर्दीन्यत्साम्राज्यलक्ष्मीनिवासभूतं महाप्रासादवर्णनम् । तत्र अनर्घनगणमणिखचितमहामण्डपे निधोत्कटनग्नदिरहासनाधिष्ठिताया घटनलक्ष्म्याद्यष्टलक्ष्मींससेवितायास्सपरिवारायास्साम्राज्यलक्ष्म्या दिव्यमङ्गळस्वरूपवर्णनम् ॥

८-२४

साङ्ग्साम्राज्यलक्ष्मीषोडशार्णमन्त्रकथनं , तत्पुरश्चर्याविधि:, साम्राज्यलक्ष्मीयन्त्रस्वरूप-

कथनं, तत्प्रतिष्ठापन विधिः, जपविधिः, प्रतिष्ठापितयन्त्रधारणविधिः, तत्फलकथनं च ॥

पापनोदन, शान्त्युदातन, भयगरहित्यकर, १६-१९ यश्शमादिरोगनाशन, पापशङ्काप्रशान्तिकर, कृत्यादिविविधभयनाशन, रक्षःपिशाचादिपीडापहरण, अपस्मृत्युनिवारण, चोराग्निसङ्ङ्रामादिनिखिलभयापनोदन, शारीरकवलप्रासिकर, वर्षोर्त्पादन, दीर्घायुयुद्धप्रद, द्वादशविधफलदायकतद्रड्मनत्रोपंतद्वादशविधसाम्राज्यलक्ष्मींमन्त्रस्वरूपकथनम् ॥

होमार्थं प्रशस्ततस्थाथकथनम् । मण्डपवेदिकाकुएडस्रुक्सुवादिलक्षणम् । यन्त्रशुद्धिविधिः । यन्त्रप्रतिष्ठाविधिः । यन्त्रपूजाविधिः । अग्निप्रतिष्ठापनादिकर्मसमर्पणान्तहोमकर्मणि कर्तव्य कर्मकलापतत्वकथनम् । होमाझनविप्रभोजनतत्फलकथनम् । विविधफलदायकविविधहोमद्रव्य कथनं च ॥

साम्राज्यलक्ष्म्याषटङ्गदेवताघ्यानमन्त्रकथनम् ॥

महापूजाहेतुभूतानां, युगपदुत्पन्नविधघरोगत्पन्नबहुप्रजाक्षय, भूकम्प, उल्कापात, घूमकेतुद्रव, अतिवृष्टि, अनावृष्टि, वह्निदाह, आदिस्तमण्डलान्तश्विद्रदर्शन, स्वस्वप्रकृतिविरुद्धप्रसूतयुद्धव, रसहीनौषध्युद्भव, प्रतिसूर्यदर्शन,

रात्रिसूर्योदर्शनादीनां राज, राज्य, प्रजाक्षय, संसूचकानां विविधोत्त्पातानां स्वरूपकथनपुरस्सरं निखिलोत्पानदोषप्रशान्तिकर साम्राड्यलक्ष्मीमहापूजारत्यमहारान्तिकल्पप्रपञ्चनम् ॥

२२-२३ अशुभन्तागिनिभय, जनमार, पिशाचादिमहभय, अनावृष्टि, महावात, धननाश, शकाक्रूपनद्धादिदेवृत्ति, प्रसुतिविकृति, शत्रुदस्यूतदवपीडा, जलाश प्रविकृति, वृक्षगुल्मादि विकृति, आकस्मिकप्रादगोपुरादिपतन, वृष्टिविकृति, महायुद्धोचयम, स्वबलक्षय, परकृतक्रत्यानुयुद्धभय, देवनाविम्बविकृत्यादिमिहाभयसंसूचकनानाविधदोषनिहेरणार्थकतानादेवताप्रधाननाना शान्तिकल्पकथनम् ॥

२४-२७ विविधानिष्टफळसूचकनानाविधापशकुनस्वरूपकथनपूर्वकं तद्‍दोषहरभैरविशान्तिकथनम् । नानाविधदुस्स्वप्नस्वरूपतत्फलप्रदर्शनपूर्वकं नत्तद्दोषनाशकतानाविधदानस्वरूपकथनम् । सकलदुस्स्वप्नदोषहरत्रैमूर्तिकशान्तिकल्पकथनं च ॥

२८ क्षामक्षोभाद्यसंभवार्थं कालवृष्ट्यर्थं सर्वसस्यसमृद्ध्यर्थं स्वस्य प्रजानां च क्षेमलाभार्थी दीर्घायुष्यसिद्ध्यर्थं साम्राज्यस्थैर्येसिद्ध्यर्थं च प्रजापालैः प्रति संवत्सरकरतेग्नानादेवतोत्सवस्वरूपकथनम् ॥

२९ सप्ताढ़ुमहिनस्साम्राज्यस्थैयैसिद्ध्यर्थे समासमानसर्वशत्रुक्षयार्थं च प्रतिवर्षं नृपकृतेऽय-श्रीसाम्राज्यलक्ष्मीपूजाविधि: ॥

३० सर्ववित्तप्रनिवृत्ति, विजय, दीर्घायुध, अपमृत्यु निवृत्ति, अरोग्य, साम्राज्यसमृद्धि, सवैश्वर्य-समृद्धि, सर्वपापक्षय, नष्टद्रव्यलाभ, पृथिवीलाभ, रक्षोभूतादिभयराहित्य, ह्यनवब्धाविद्यासंप्राप्ति, वाहनादिरोगनिवृत्ति, समस्तविषभयनिवृत्ति, पराभिवारप्रशान्ति, परविद्वेषण, परवाकूस्तम्भन, सद्ग्रक्षासमुपपत्ति, शरीरबल-पुष्टितसमृद्धि, शत्रुमारण, सत्सन्तानसमृद्ध्यार्थैकविंशतिविधमहाफलसिद्ध्यर्थं प्रत्यहं नृपजप्यपृर्विंशतिमहामन्त्रकथनम् ॥

३१ राजधानीरक्षाहेतुभूतगिरिदुर्गोदिदुर्गाष्टककथनम् । गिरिदुर्गेसामान्यलक्षणम् । भद्र, अतिभद्र, चन्द्र, अर्थचन्द्र, नाभ, सुनाभ, रुचिर, वर्धमानाख्य, गिरिदुर्गाष्टकलक्षणं च ॥

३२ सूचिमुख, नरनिभ, शूरप्रभ, शंकटाकृति, मध्यखण्ड, अतिवक्र, दण्डाकार, ह्लादकृत्याख्यवर्जनीयगिरिदुर्गाष्टकस्वरूपकथनम् ॥

३३-३४ वन, गह्वर, जल, पद्म, मिश्र, तर, कोष्ठारल्य, गिरिदुर्गोयादिविचित्रदुर्गसम्प्रकलक्षणम् । चतुरस्र, दीर्घचतुरस्र, वृत्त, गोल, दीर्घवृत्त, वलय, पञ्चकोण,

षट्कोणं, अष्टाश्रं, पञ्चाश्यष्टविधकोष्ठ-दुर्गेलक्षणं उपसंललक्षणं परिधाललक्षणं च ॥

३६ प्रतिदिशं सालमध्यानिमितङ्गद्वारदैर्घ्य-रामादिलक्षणकथनम् । सालद्वारनिर्माणयोग्यपुंस्त्रीनपुंसकाद्रव्य त्रिविधशिलालक्षणम् । नाना-विधप्रतिमादिलिङ्गाद्याकरोपशोभिमुखभद्राद्रव्य- सालद्वारोपरिभागलक्षणम् । द्वारपालकयोध्यादि-वासार्थे पार्श्वद्रयनिर्मितवदव्यातप्रमुखलक्षणम् । नियमेन द्वारङ्गु स्थापनीयदेवतास्वरूपकथनम् । सालविदिशुर्कतद्वयसूत्रद्वारलक्षणम् । द्वाराभिमुखनिर्मातव्यगमनागमनयोग्यसडक्रमादिलक्षणंच ॥

३७ सालेःप्रवेशयत्कतद्व्यग्रहीष्टकलक्षणम् । सोलादिगुप्त्यर्थेकशातग्रिस्थापनक्रमः । दुर्गांभैरवा-दिदेवेनाष्टकशोभितध्वजाष्टकस्थापनविधिः । दुर्गसंरक्षणार्थं वप्रमध्यस्थापनीयदुर्गादिदेवता-स्वरूपकथनं च ॥

३८ दुर्गुप्त्यर्थं तत्र तत्र स्थापनीयसंप्रदाय-चापादियुद्रपरिमाणकथनम् । घृततै लसुराक्षौद्र-मांसाद्यन्वाधानवश्यकविधिवस्त्वजातकथनम् ॥

३९ दुर्गमध्येविनिर्मितराजमन्दिरबहिःप्राकार-सालभित्त्योरन्तराळे सुस्वादुजलसमृद्धवापी-कूपतटाकादिविविधजलाशयोपशोभितसवौंप-भोग्य धान्यादिनि खिलवस्तुजात, विविधवस्त्रा-

लक्ष्मीस्थनरत्नसुवर्णादिकृद्धिमद्विविधपण्यक्रिथि-काविराजित, गणेशहरिहरादिनिखिलदेवालयो-पेतं, राजकार्यनियोजितसकलराजपरिजन-निवासलोचिनगृहहर्म्येप्रासादादिरमणीयनानावी-थिकोपवीथिकाराजवीथीशोभित, नगरनिर्माण-विधिकथनम् ॥

४०-४२ सुस्वादुजलसमृद्धविविधविधापीकृतपटाटका - १३१-१३९ दिनानाजलाशय, स्वादुतरमनोहरनानाविध-फलपुष्पसमृद्धिमद्विविधवृक्षशोभितागुल्मादिशो -मितनानोद्यान, विचित्रतरविविधसौधोपशोभि-तशुद्धान्तं, स्नानगृहादिगृहाष्टकं, सौवर्णराजत-दान्नाविचित्रपरचन्द्रशोभादिनानाशिलामयाः, सा-स्थानोचितनानागृहैः सर्वतोभद्रादिकृतं, मन्त्र-पुरोहितकविबुथादिसुख्यपरिजननिवासस्थानं , गङ्कादिनिवासस्थानं, औपवाह्यरथगजतुरगा-ध्यावासानांव्यकक्ष्यापृथक्, ऊर्ध्वेभागनिर्मितगज-लक्ष्मीशोभितहरिहतरसारगळकवाटद्रयोपेतगजाश्व-स्थस्य द्वारयोग्यद्वारविराजमानमहाप्राकारपदि-वेष्टितं, राजभवननिर्माणलक्षणकथनम् ॥

४३ ब्रह्मादिपीठलिपिच्छाननुवास्तुचक्रदेवतापू - १३९-१४३ जपं, दिगीशपूजनं, ग्रहयज्ञं, वास्तुदेवताबलि-हरणपूर्वकं नूतनराजगृहप्रतिष्ठाविधिकथनम् । सुपुत्रामित्रकलनतस्य सपरिवारस्य राज्ञः विधि-वत्प्रतिष्ठितोपरराजगृहग्रप्रवेश, सिद्धासनारोहण, प्रजापालनं, विधिकथनम् ॥

४४-४५ आधारशक्तिकृमिसंततदुर्गादृष्टिकाळिकाष्टक- शोभिनपीठपश्चकोपविष्टसच्छत्रपत्रसरोरहविराजमानमित्याकारणादाष्टक, श्लाघ्यगतशरमणीयसुवर्णफलक, मणिमयाशिखरमणिहीराविविध- शिल्पविचित्रित, सिद्धासनतलक्षण, तत्प्रतिष्ठा- विधिकथनम् ॥

४६ आधारशक्तयादिसिसिद्धासनान्तं प्रतिष्ठापित- देवताप्रार्थनपुष्पाजलिप्रदानपूर्वकं राज्ञ: सिंहासनारोहणविधिकथनम् । इदंासनाधिष्ठ- तस्य राज्ञ: नित्यलपरिजनदर्शन, पौरजनपद्दर्शन, विविधत्रिविधोदर्शनकथनं च ॥

४७-५० नृपपद्टाभिषेकाङ्गमण्टपकुङ्गाडिलक्षण, आचार्यादिवरण, तत्कर्तृव्यकार्यकलाप, राजा- भिषेकार्थेमम्भारसम्पादन, पूजनोय लक्ष्मी- नारायणादिप्रतिमालक्षण, तत्पूजनजपहोम, नृपकर्तव्यपूजादिविधिकथनम् ॥

५१-५५ साम्राज्यपट्टाभिषेक, पट्टबन्धन, तदङ्गमहा- दानादि, विविधदानविधिकथनम् । पारौक्ष- तादिपुरातनृपपट्टाभिषेकस्वरूपकथनं च ॥

५६-६१ दुरिनिमित्तशत्रुपीडादिनिमित्तानन्तरकरणोय, नृपनेमित्तिकाभिषेकाङ्ग, नानाक्रियाकलापोपेत, नृपनैमित्तिकाभिषेकविधिकथनम् ॥

६२-६४ नृपनगरप्रवेशविधि, अमात्यादिदिस्सम्रतिष्ठा- २०१-२०८ ज्योऍं विनियोगकथनम् । चतुष्षष्टिकलास्वरूपकथनं च ॥

६५-७३ नृपविशयकगुणस्वरूप, समृद्धिक्षयलक्षण, २०९-२७३ नृपावइयकसामान्गगुण, सामान्यनृपलक्षण, राजमहिषीलक्षण, नृपदिनचर्यास्वरूपकथनम् ॥

८२-८३ अलक्ष्मीपरिहार, लक्ष्मीस्थैर्ये, अष्टैश्वर्ये- २७३-२७८ समृद्धि, राज्यरक्षा, दीर्घायुब्य, विजयाख्य नि:स्पत्न सर्वेश्वर्यथेसमृद्धिमद्राज्यरक्षा सामर्थ्याधायकफलसंपत्ति:सिद्धघर्थे प्रत्यबदं नृपकर्तव्यसंकल्परामफल्स्थेस्वरूपकथनम् ॥

८४-९६ रमणवम्रीत अक्षय्यतृतीयात्रत नृसिंहजय- २७८-३१६ न्त्रीत्रत वैशाखदान वृषभत्रत सहस्रकलशाभिषेक वरलक्ष्मीत्रत खुरळीतत्रत कृष्णजयन्तीत्रत सिद्धिविनायकत्रत महालक्ष्मीव्रत वामनजयन्तीव्रत अनन्तत्रनाद्यानां प्रत्यबदं स्वस्वकालकर्तव्यानां त्रयोदशव्रतानां मा.सतिध्यादिकालकथनपूर्वकं तत्त्वदृ.विधि कथनम् ॥

९५-१०० नवरात्रकर्ते ब्रनानादेवताजपहोमदानफल - ३१६-३२६ कथनपूर्वेकं मेरुनिर्माणसाम्राज्यलक्ष्यावाहनविधिकथनम् ॥

१०१-१०३ नवरात्रव्रतकाळे राज्ञो राजपुरोहितकर्तव्य- ३२७-३३६ राजधर्मोपदेश, तत्त्वोपदेश, राजाभिमन्त्रणविधिकथनम् ॥

१०४-१०६ नवरात्रकृतेय नानासूक्तजप दुर्गालक्ष्मी- ३४३-३४५ सरस्वतीपूजाविधिकथनम् । गजाश्वरथ द्वार्लि- शडायुस्सिहा पनादि पूजाविधिकथनं च ॥

१०७ हेमरत्नादिग्राहकृतध्वजपटोपरि . रथानीक ३४६-३४७ गजानीक अश्वानीक पदातिनिवह नाट्य नाटक पाश्चालिकाभिनय ऐन्द्रजालिकविद्या मल्लयुद्ध वनलुलाययुद्धादि तानाक्रीडनतस्वरूप- तत्त्वदर्शनकथनम् ॥ .

१०८-१०९ विजयदशमीस्वरूप विजयदशमीकर्तव्यश- ३४७-३४९ मीपूजन शस्त्रपखड पूजन राजकने व्यस्वमडल- विजयप्रार्थनत शर विमोक्षण नगरप्रवेशादि कथनम् ॥

११०-१११ नवरात्रिदिने षु कालान्तरेऽपु च कर्तव्य कुमारी- ३५९-३६६ पूजन तत्प्रकारमेऽ तत्फलं कुमारिपूजामन्त्र- स्वरूपकथनम् ॥

११२-११७ नरकचतुर्दशीमहोत्सव दीपावळीमहोत्सव- ३६६-३९० विष्णुध्वजजन्त तन्माहात्म्य धनुर्मासकर्तव्य- देवताराधन त्रिविध तत्प्रकथनम् ॥

११८-१२१ शिवरात्रिव्रत षोडशोपचारपूजा प्रत्युपच्चार- ३९०-४०४ फलं शिवरात्रिमाहात्म्यकथनम् ॥

१२२-१२३ भारतपौर्णमासीन्द्रन कामन्रत स्वरूपकथ- ४०४-४०९ नम् ॥

अयनद्विनस्य चन्द्रसूर्योपराग युगादिमन्वादि ४०५-४१२

अलभ्ययोग जन्मनक्षत्रादि पुण्यकालेषु दुस्स्व-प्रदुरशकुनोत्पानादि भयड्ङ्करकालेषु विवाहादि-ज्योत्सवकालेषु च ज्ञाताज्ञातेन वा कृतानां पापानां सद्यःसङ्क्षयसिद्ध्यर्थे सर्वशास्त्रानुसारार्थं विजयसिद्ध्यर्थे साम्राज्यस्थैर्यसिद्ध्यर्थे सत्स-न्तानसमृद्ध्यर्थे च राजकुलस्य तुङ्गपुरुषदान-घोडशमहादान दशपवित्रदान मेधदान त्रयो-दशाशिखरदान ज्ञानैकश्र्यकरविम्याविशेषदान कनकाश्वादिमहादानादि नानादानस्वरूपविधि-कथनम् ॥

१२५-१२७ तीर्थयात्रारसभकावलकथनंय वितृष्णेश्वरादिपूजन ४१२-४१९

सङ्कल्पनिग्रहप्रहण दानादिस्वरूपकथनम् । तीर्थक्षेत्रकरनंय श्राद्ध तर्पण देवनादर्शने तत्-न्माहात्म्यश्रवणादिकथनम् । स्वनगरमनिन्दा-रागमनानन्तरं कर्तव्यकार्यकलापकथनं । तीर्थ-यात्रामाहात्म्यकथनं च ॥

१२८-१२९ स्वदेशे स्वजने वा शान्तुभिर्ये जाते अचिरे-णैव जनेन राज्ञा कर्तव्याया दण्डयात्रां

खड्गधनुर्वाणपूजन तत्प्रार्थन जयदुर्गा वक्रतुङ्ड-पूजनादिपूर्वकं स्वसैन्यनिवहेहशशत्रुपुरं गत्वा शत्रुपराजयकरण तद्राज्यवशीकरणान्त दण्ड-यात्राविधिकथनम् ॥

१३० पुरे जनपदे च मृगबाधानिवृत्त्यर्थं स्वप्रताप-प्रसिद्ध्यर्थे शरीरबलपुष्ट्यर्थे च सादृवेशधर:

सखड्रःससहारचापधरस्तुज्झतुरङ्गमाधिरुढश्वरनर-पतिः मृगयाविचचक्ष्णौऐरियारुढेस्सायुधैस्सवयोधी राजपुत्रैस्सहितः सकलवनसृगगतिं चेष्ट्राहृदयङ्गमै-यड्ढ़रियमकिड्ड़रोपमेइश्वरङ्गयौऐः रत्नवास्यमातः-डंष्ट्रकरालठवन् नैविलोककइस्सयङ्केस्सयो पास्यात् -सिन्नधयुज्झाद्वादरचनन्धैरैः विश्वकटुधिरिपेतः नि-चिडतगविधिविधवृक्षगुल्मलतासन्नतानगहतं सि-द्दाश्रौलजलुलुयक्रोण्टनृगसुरङ्गचमरवानरा -दि मृगगणाकुलं महारणयसुपेत्य हेतुविच्चान-विविधसृगसंचारम् अत्युच्चवृक्षारुढ शवरञ्जनोप-लक्षित मृगगणसंकुलं च वनवोदेसमाझ्ञाय,

आरुहान्तं नरुशिखगणि विलोकयन्तं विदिशः-आकर्णयन्तं भीतानां मृगपक्षिणां वाशितानि गहयन्तं धनूषी सन्धीयान्तं निशिताइशारा: सर्वैरप्रमातृतसस्थीयानं विमुच्यमानं विश्वकद्रवः-कल्यान्तो वागुरा: इति शवरजनतुमुलङ्घनिवि-हुतान मृगगणान सतयगेभी राजपुत्रैः निशिततर-शरशोणैस्संहृत्य भल्लूकेशाखामृगङ्गुगादीन कां-ख्रिज्जी वग्राहं ग्राहयित्वा च स्वनगरमागत्य --स्वानुयायिनः प्रस्थाप्य हिंसोद्दूतवाघाशान्तये गोभू हिरण्यादीन दत्वा सुखं विहरेइदिनि मृगया-विहारस्वरूपकथनम् ॥

१३१ साझेपाझ्झुयुद्धाहरथलक्षण रथिलक्षण साब-थिलक्षण रथिमाहात्म्यकथनम् ॥ ४२९-४३३

१३२-१३३ गजोत्पत्ति गजलक्षण गजसैन्य महिमा- ४३४-४४५ कथनम् । अश्वोत्पत्ति अश्वलक्षण अश्वसैन्य-कथनम् ।

प्राशस्त्यकथनं च ॥

१३४ नानायुयुद्धविचक्षणयोज योध्याध्यक्षतच्च- ४४५-४४९ तेश सेनेशानां गुणवक्षणस्त्ररूपकथनम् ॥

१३५ दैवमानुष्चापद्रैलक्षणं चापगुणदोष ज्या- ४४९-४५६ लक्षणं शरदोषगुण शरयोजनायपक्षिपक्षसंख्या- न्तराळ पुंस्त्रीषण्डशरत्रयलक्षणं तदुपयोग- धारामुखादि दशविधशरालक्षणं तत्तदुपयोग- नाराचनालीकशरद्रयलक्षणं तत्तदुपयोगं अभेघ भेदन सामध्योंपपादकशरगुणलक्षणं त्रिविधलक्ष्य- वेधनलक्षणस्त्ररूपकथनम् ॥

१३६ धानुष्कावइयकश्रमयोग्यायोग्यकाल आलो- ४५६-४६४ हारिस्थानपश्र्चकलक्षणं पनाकादिसृष्टिपश्र्च- कलक्षणं श्रमयोग्यकालोचितिड्गनिरर्णय- तत्फलं उत्तममध्यमाधमलक्ष्यलक्षणं चापाव- लोकनादिलक्ष्यवेधनान्तक्रियाकलापक्रम श्रेष्ठा- दिधानुष्कलक्षणं लक्ष्यवेधनसमर्थलक्षणं आञुग- गतिचानुष्ठयकारणं अस्खलितलक्ष्यवेधक- बाणलक्षणं धानुष्कसामध्योत्पादकायश्रमेघट- मृत्पिण्डादिनानाविधलक्ष्यवेधनलक्षणादिकथ- नम् ॥

१३७-१३८ राष्ट्सानिद्धशु राष्टेवा प्रजासु पशुषुवा रिपु- ४६४-४८२ मिर्भये जाते सामादुपायनयसाध्ये अत्युद्यते च रिपुनूपे राष्ट्यस्थैयेसिद्ध्यर्थ प्रजादिक्षेमार्थ च अविक्लुबितमवघ्नकर्तव्ये युधे विजिगीषु राज्ञा

सध्याह्नेभे स्वानुकूले मुहूर्ते ऽसौ स्थित्वादिशुभोदन्तोत्तक्षणमुखप्रपमण्डलपतिनि:क्षिप्रमस्वचापं ध्यायूर्धपूजनं जयदुर्नुद्भिताडनं जयघोषश्च कारयित्वा सवेष्टदेवतांश्च ध्यात्वा नानायुधैर्विचक्षणभटाध्यक्राधिपतिचतुरङ्गमैः सैन्यैरुपसृतः। पादपाणग्राहकसुहृद्रन्धुसामन्तनृपसमेतः सखड्गचर्मे कवचः कुलागतमलङ्कृतं मन्त्रज्ञमधिमहात्क्षमशब्ददुर्नुद्भिनिर्योंपजजयोपसैन्यतीर्थेः सह प्रस्थाय, रिपुपुरपुरोभोगकलिप्तं नानापणसमाकीर्णं सर्वायुधसुसज्जं परितः परिकलिप्ताय: कणटकातृतिगुणं प्रतिपक्षभयान्तकृत्सायुधभट-रक्षितं सेनानिवेशातमासाद्य यथायोग्यं हेतुनिवेश्य क्रोधाद्ध्यान्तरे सामन्तनृपाणां पृथक्पृथक् शिविराणि परिकल्प्य, स्वशिविरमासाद्य, स्वः परक्षो वा भवतां व विक्रमस्य काल इत्यादिदैवकैः भटाध्यक्षाण् सामन्तनृपान् प्रत्यागतोदूतमुखान् अत्ययुद्धतं रिपुपक्षमद्रगत्य, सामन्तसुहृद्नृपनायसेनाध्यक्षांश्श्रावयित्वा, स्वः परेषामस्माकच्च महायुद्धं भविष्यति तदाहूयमान्तामनृपा: सन्नहन्तां सैनिका:, सज्जीकीय-न्तां तुरगाः प्रतिक्रम्येन्तां मतङ्गजा इत्यादिशय; परपराजयमातमजय स्वांशसमान:, परेभु:प्रभाते स्नातः कृतनित्यक्रियः भास्करसमभ्यर्च्य, स्वेष्टदेवं गुरुं विप्रांश्च प्रणम्य,तैः कृतजयाशीर्वचनः सखड्गचर्मकवचः सर्वाभरणभूषितः युद्धोप-

स्करसत्नाध्रं भद्रेभमारुहा श्वेतच्छतत्रव्राचामरादि-

राजलक्षणलक्षितः रथगजातुरगपदातिसैन्यपुर-

स्सरः परसेन्यांन्तिकमुपेत्य, गरुडपन्नगैरक्रादि-

व्यूहमध्यावस्थितः युद्धबद्धस्पृहो महीपतिः

स्वसेनाप्रवीतने: काञ्चनदण्डान् सपृष्य भेर-

दम्मादखिलमरिबलं स्वबलाविनिकं प्रापथ्य

राह्हदुनुदुमिनिर्योषैः जयघोषैः रथचक्रस्वने:

दन्तिभृङ्गितैरश्रहेषारवैः भयानकपत्तिसिद्ध-

नादैश्व महायुद्धं संप्रवर्त्यं रथैः रथान गजै-

गजान् अश्वैरस्थान भटैर्भैतैश्च धर्मेतो योध-

यित्वा, शस्त्राशस्त्र गदागदि खड्गाखड्गमि

भुजासुधि मुस्त्रिमुष्टि च प्रवृत्तेडनियतियद्धरे

सड्कले युधे स्वयमुपप्रवीणो विजिगीषू गजा

स्स्त्राणि प्रयुङ्के, अथ वा मानुष्यचापधरो

लघुहस्तः: ससंभ्रममविज्ञानशरसन्धानमोक्षः

तत्तत्कमोंचितनिशितशरौैः रिपुमहीसुजां

शिरांसि तालफलानीव पातयित्वा, अवसन्ने

शस्त्रसैन्ये एकहेळया स्वीयं सर्वं बलं संप्रेष्य

सबलं सबन्धुमित्रं सामात्यमरिमहीपालय रण-

शिरसि निहतत्य विजयी प्रतिनिवृत्य प्रजा

धमें पालयेदिति; युद्धकृत्यनिखिलक्रिया-कलाप-सङ्ग्रामहवीररतिस्वरूपकथनम् ॥ ४६४-४८२

साम्राज्यसिद्धयैसिद्धवार्थ अष्टादशाध्यायमित्रद्धय-

र्थे च प्रतिदिनं प्रातः पठनीयं साम्राज्यलक्ष्मी-

स्तोत्रम् ॥ (असम्पूर्णोऽध्यायः) ॥ ४८२ - ४८५

आवेदनम्-

१३७. अध्याये “स्वयमस्रप्रवीणाइचेदस्त्रै-युद्धचेत सत्वरम्” इत्यझ्झेतेन राज्ञाडस्त्रेयोङ्कल्यमिति प्रसङ्गं भजन्ति । तत्रहि १३८-

अध्याये—

“वज्रेण भिद्यते यस्तु स पदं याति वज्रिणः । ब्रह्मादण्डेन वाडस्त्रेण हन्यते यो महाहवे ॥ २५ ॥

स हंसयुक्त्यानेन ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् । यस्तु नारायणास्त्रेण युयुधानो निहन्यते ॥ २६ ॥

स दिव्येन विमानेन वैष्णुलोकमवाप्नुयात् । यस्तु पाशुपतास्त्रेण हतरुचेदारिणा रणे ॥ २७ ॥

स्थेन वृषचिह्नेत कैलासं समवाप्नुयात् । एवमिन्द्रादिदेवानामस्त्रैर्यः निहनो रणे ॥ २८ ॥

सम्प्राप्येनद्रादिलोकांस्ते रमन्नेऽप्सरसां गणैः । विचार्यांन्योऽन्यशास्त्रत्वं शस्त्रास्त्राणि प्रयोजयेत् ॥ २९ ॥

इति श्लोकपरिचकेन वज्राद्यास्त्रोपेतानां पारलौकीक गतिहशस्त्रास्त्राणां शत्रुमित्रभावश्चानुस्मर्यते । त चास्मन्नग्रन्थे ग्रन्थान्तरप्रतिपादिता विषया नाममात्रेणापि कापि निर्दिष्टा हश्यन्ते । अतोडस्मन्नग्रामास्तेषां सिद्धिक्रम-स्तथा प्रयोगोपसहारविधिरसत्राणां शत्रुमित्रभावः अर्थो देवासुरमायायुद्धविधिर्दैवादियुद्धोयुक्ताकाशयानादिनिर्माणविधिरित्यादिविधित्रविविधविषयोपसंफि-तेन ग्रन्थावशिष्टेनोपरितनेन महता भागेन भवितव्यमिति सुहृदाडस्माकं प्रती-तिरुदेति । विमर्शनचुरीणा विपश्चिदोडस्माकमिमां प्रतीतिमुररीकरिष्यन्नीति च विश्वसिमः । तद्योऽयं विषयोपगुम्फित उपरितनो भागः काप्युपलभ्येत तदवइयमस्माकं निश्रेयेयुस्सहदया विपश्चित इत्याशास्महे ॥ इति शाम् ॥

॥ विद्यामानविषयमूत्री ॥

अध्याया:

९ प्रसृतिः ९ निष्प्रत्यूरुमखण्डनास्वर्णडमण्डलेन्द्ररतापादन-

त आकारास्सत्रियाज्ञानशख्या प्राहत्न्यर्चंगितम् ।

संपल्लक्ष्यादृष्टलक्ष्मीनीष्पवितविभूषपिलाया: श्री-

देव्या: प्रकृत्यन्वीनदिङ्यमडलस्वरमुपतिसृ -

णम् । पोढशाण्महामन्वत्रयान्वन जपादि विधि-

निरूपणम् । वृजिनक्षयाद्यायपसृतयुथ्वन्सपर्यन्त्स-

फलविधायर्कविधिमन्त्रभेदततद्रुढविधिकलाप-

वितरणम् । षडङ्कदेवतादिस्वरूपप्रतिपादनञ्च ।

१०प्रभृति२० उद्दूतोत्पादतद:श्रुतनुःस्वप्नसंसूचितमसकल - २८ - १००

देनीयद्धुरितविधिशान्तियें सङ्ग्रह्यलक्ष्मीसंम्चा-

विधि: शान्तिकलपञ्च सपप्रपञ्चं निरूप्यते ।

२८प्रभृति३० नानादेवतोस्सवविधि:; श्रीसाम्राज्यलक्ष्मी - १०१-१२०

पूजाविधये विविधफलसिद्ध्यै स्वात्मलाभाय च

नृपकर्तव्यपथ्चविशनिमन्वाणां विनियोगइव

निरुक्तः॥

३१- ४६ अष्टविधदुर्गीस्वरूप, वर्जनीयगिरिदुर्गोष्टक- १२१-१४८

स्वरूपतत्सदृशभल, वनदुर्गादिप्रतिनियत-

लक्षणाष्टविधकोष्टदुर्गस्वरूपकथनम् । राज-

धानीगुमिहेतुभूतसालोपसालवप्रादिलक्षण ,

तत्तन्निर्माणस्वरूप, सालवप्रवालयनिर्माणादव्य-

गृहाष्टकलक्षण, तद्रूपस्थैर्येऽङ्कहावस्तुस्व-

रूपकथनम् । पुरनिर्माण, राजास्थानमण्डप-

२

निर्माणं, नगनृद्धिदिकृतान्तःपुरनिमाणादिविधिकथनम् । नूतनराजगृहप्रतिष्ठापन, सिद्धासनप्रतिष्ठापन, विधिस्वरूपकथनम् । सिंहासनाधिरोहणविधिप्रकाशनञ्च ॥

८१-८९ नृपपट्टबन्धाभिषेकार्थप्रहास्तकाल, तदर्थमण्टप- २५५-२७३ दिनिर्माणविधि, तदास्थकर्रव्यावश्यकविधकर्मकल्पापनिरूपणम् । पट्टबन्धस्वरूप, नृपपट्टाभिषेकविधिस्वरूपानिरूपणम् । नैमित्तिकाभिषेकविधि, नगरप्रवेशवधिनिरूपणम् । द्विसप्ततिज्याऽऽद्विनियोगस्वरूप, चतुःषष्टिकलास्वरूप, राजकर्तव्यतत्कयस्वरूपतिरूपणम् । सम्राट्चिह्नलक्षण, राज्याहरणलक्षण, राजसाधारणलक्षण, गजमहिषीलक्षणानि च । गजानुबन्ध्यधर्मस्वरूप, राजदिनचर्यास्वरूप, निरूपणञ्च ॥

८२-१२७ महीपतिना प्रतिहायनञ्च प्रतिपत्तव्यमहोत्सव- २७३-४१८ पद्वतिशैत्रमारस्य फल्गुनान्ततया, ततया सरण्या सेतिहासदेवतार्हणप्रकारप्रकारा च; नत्तत्पुण्यकालमहिमोद्वाटनपुरस्तरं प्रतिपाद्यते । राजकर्तव्यतीर्थयात्राविधिस्तत्फल- निरूपणञ्च ॥

१२८-१३० दण्डयात्राया: कर्तव्यत्वं तत्फलानिरूपणञ्च । ४१९-४२९ विजययात्राऽऽद्भूतजद्यश्शोकाष्टक, यात्रास्वरूपनिरूपणम् । विचित्रतरमृगयाविहारचयाहादश्व ॥

३

१३१-१३८ समराड्‌यप्रकर्षसांग्रामिकरथाश्वचयनापकार, रण-४२९-४८५

सुरल्याड्‌रथाश्वयुकता; युद्धावश्यकमतोत्तमगजतोत्पत्त्यादिक, तल्लक्षणतत्कल; समराड्‌णवरतुरङ्गजनि, तल्लक्षण, युद्धाविचक्षणतादिक;

बहुमत्तपत्तिनिरूपता;, जयप्राप्तिपत्तिकौशैल-निरीक्षणादिकम् । चापबाणलक्षण, तत्तदुप-योगविधिप्रकथनतम्! महेध्वासकर्तॄणांचापश्रमाप-

स्यासविधाप्रकार: । वीरतानि नियतगतिकथन-प्रकार: । श्रीसाम्राज्यसमुद्रजास्तुतिरृतिरिच ।

॥ श्रीः ॥

साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकामातृकाप्रबन्धके

विद्यमानपटलविपर्योससूचिका ॥

B. No. 12139—12141.

ताळपत्रातिमकां मातृकाणां

पटलसंख्या

B. No. 6707 & 6708.

पत्रातिमकयोर्मृकयो:

पटलसंख्या

1— 8

9

10— 21

22— 27

28& 29

30

31— 43

44— 46

47— 55

56— 62

63— 65

66& 67

68— 70

71— 81

82— 84

85& 86

87— 90

91

92

93

94

95

96—120

121

122—124

125—129

130

131—138

139

श्रीगणेशाय नमः॥

प्रथमः पटलः ।

साम्राज्यलक्ष्मीआह्निकम् ॥

शुक्कांबरधरं विष्णुं शाशिवर्णं चतुर्भुजं । प्रसन्नवदनं ध्यायेत्सर्वविघ्नोपशांतये ॥

कैलासशिखरे रम्ये रत्नामण्डपमध्ये । दिव्यकल्पतरोमूले रत्नसिंहासने शुभे ॥

आसीनमनतिकासीनचतुर्मुखसुखावामरम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशं दुर्निरीक्ष्यं सुरार्चितैः ॥

अनर्घरत्नकुटकुण्डलाढ़्यदभूषितम् । सुधाकरकराकारहारावारमनोहरम् ॥

चतुर्भुजं पञ्चवक्त्रं प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनम् । गदाऽशङ्खचन्द्रौ च व्याघ्रचर्माम्बरायिकम् ॥

मृगं वरं च परशुमभयं दधतं करैः । सेव्यमानं मुनीन्द्रैश्च रत्नैश्चैवर्हनि्शमम् ॥

नतदिग्भृङ्गिप्रथमुखैः प्रमथैः परिसेवितम् । मुनिन्द्रैैयोगिवृन्दैश्च दिक्पालैश्च समावृतम्

सर्वलक्षणसम्पन्नं सच्चिदानन्दरूपिणम् । सर्वलोकैकजनकं नत्वा देवं महेश्वरम् ॥ ॥ ७ ॥

समस्तलोकजननी पार्वती प्राह धूर्जटिम् । पार्वती- भगवन्देवदेवेश वात्सल्यकरुणानिधे ॥ ८ ॥

श्रुतं त्रैलोक्यवृत्तान्तं तन्मुखाम्भोजतः पुरा । इदानीं श्रोतुमिच्छामि माहात्म्यमतिपावनम् ॥ ९ ॥

साम्राज्यलक्ष्म्या: सर्वज्ञ तन्मे विस्तरतो वद । श्रीशिव:- साधु साधु वरारोहे यन्मां परिपृच्छसि ॥ १० ॥

तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि सावधानमना: शृणु । सन्मार्गवर्तिनां राज्ञां साम्राज्यप्रतिपादनात् ॥ ११ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीरिति सा कथ्यते श्रीर्जगत्‌त्रये । यस्या: कटाक्षपात्राणां नृपाणां नयचक्षुषाम् ॥ १२ ॥

घनधान्यसमृद्धानि राष्ट्राणि नगराणि च । अयत्नेनैव सिद्ध्यन्ति नात्र कार्यो विचारणा ॥ १३ ॥

पात्राणां यत्कटाक्षाणां नृपाणां धर्मशीलिनाम् । ऐश्वर्याणि नृत्यन्ति मूर्तिमन्त इवेहहे ॥ १४ ॥

यस्या: कटाक्षलक्ष्याणां गृहद्रवेषु भूरुजाम् । संप्रपचते नीतिंक जाम्बूनदीवि चित्रितं ॥ १५ ॥

यस्या: कटाक्षमात्रेण मातडामदविह्वला: । सुवर्णकक्ष्यौैवेया: सम्भवन्ति सहस्रश: ॥ ॥ ९६ ॥

यस्या: कटाक्षाधीरादवीरा योधा: सहस्रश: । सम्प्राप्य नृपतीन् सम्यक् सेवन्ते न्यायवर्तिन: ॥ ९७ ॥

यस्या: कटाक्षमात्रेण हाटकामरणैयुता: । घोटका नृपगेहेषु सम्भवन्ति सहस्रश: ॥ ९८ ॥

यस्या: कटाक्षमात्रेण पूर्णेन्दुवदना: स्त्रिय: । सर्वाभरणसयुक्ता रमयन्ति सहस्रश: ॥ ॥ ९९ ॥

युक्तकटाक्षैकलक्ष्यस्य नृपते: पादपङ्कजे । नीराजयन्ति मकुटमणिक्यै: शत्रभूसुज: ॥ २० ॥

कृतत्रेताद्वापराख्ययुगेषु युगपत्निये । मांघातृप्रमुखा भूপा रामाद्याश्च महीक्षित: ॥ २१ ॥

युधिष्ठिरप्रभृतयो नृपाश्चात्यन्तधार्मिका: । यामुपास्य पुरा देवीं प्राज्यं साम्राज्यमञ्जसा ॥ २२ ॥

साम्राज्यपतनोद्द्वृत्तौ पृथ्व्यां पृथुललोचने । इत्थ्येवं देवी साम्राज्यलक्ष्मीा माहात्म्यमुमन्थम् ॥ २३ ॥

सक्षेपात्ते निगदितं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २४ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां साम्राज्यलक्ष्मीमाहात्म्यकथनं नाम प्रथम: पटल: ॥ ९ ॥

अथ द्वितीयः पठलः ।

साम्राज्यलक्ष्मीस्वरूपम् ।

॥ पार्वती ॥ देवदेव विरूपाक्ष पञ्चकृत्यपरायण । साम्राज्यलक्ष्म्या माहात्म्यं त्वन्मुखाम्भोजतः श्रुतम् ॥ १ इदानीं श्रोतुमिच्छामि तत्स्वरूपं वद प्रभो । श्री शिवः- साधु साधु जगद्गुरो यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ २ ॥

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि सादरम् । मध्ये दुग्धाम्बुधेः श्रेतो नामास्ति द्वीपनायकः ॥ ३ ॥

लक्षयोजनविस्तारः सप्तप्राकारशोभितः । कुडिमौघप्रभाजालपाटलीकृत दिड्मुखः ॥ ४ ॥

जाम्बूनदमयैवृक्षैःरत्नसंख्यैरान्वितश यः । तन्मध्येsस्ति पुरी कान्चिद्रिजयार्कातिशोभना ॥ ५ ॥

सौवैदूर्यमिर्युता रत्नस्वर्णरुप्यविनिर्मितैः । तन्मध्येsस्ति गृहं रम्यं चिन्तामणिसमाहयम् ॥ ६ ॥

हेमप्राकारसंवीतं बहुकक्ष्यामिरन्वितम् । अत्युत्सेधैर्युतं सौधै रम्यैर्हेममयैःश्व शोभितम् ॥ ७ ॥

समन्वितं विशालाभि र्नन्द्रशालामिरद्रिजे । नानौपानसमाकीर्ण सरोभिः समलंकृतम् ॥ ८ ॥

गृहस्येदंविधस्यास्ति पुरतो रत्नमण्डपः । स्वर्णस्तंभसहस्रौघप्रत्युप्तस्समणिभास्वरः ॥ ९ ॥

प्रवालमणिसोपानो वैडूर्यमणिवेदिकः । मुक्तागुच्छसमाकीर्णमाणिक्यवलभीपुटः ॥ ९० ॥

तस्येदंशोभाप्रभावस्य मण्डपस्यार्तिं मध्यमे । रत्नसिंहासनं दिव्यं मनोज्ञं मण्जुभाषिणी ॥ ९१ ॥

तस्मिन्सहस्त्रपत्राद्यं सौवर्णं सरसीरुहं । तत्कर्णिकायां महति योगपीठेऽतिविस्तृते ॥ ९२ ॥

पद्मासनं समासीनां पद्माक्षींवल्कसप्रभा । श्वेतच्छत्रेण महता चामराभ्यां विराजिता ॥ ९३ ॥

समकालोदितानेककोटिसूर्यैःसमप्रभा । स्वदेहकान्तिपटलपाटलीकृतादिग्ज्वल ॥ ९४ ॥

तटित्कोटिप्रभापुञ्जदायादकनकाम्बरा । नीलोत्पलसमानाेभस्निग्धकुस्त्रितकुण्डला ॥ ९५ ॥

अष्टमीन्दुलसत्फालास्वायतभूालतान्विता । तिलपुष्पलसन्नासा पद्मपत्रानिमेषणा ॥ ९६ ॥

श्रीकाराकारसदृशकर्णशष्कुलिकान्विता । कुन्दसन्दोहिन्दोदघनमन्दस्मितम नोहरा ॥ ९७ ॥

बिम्बोष्ठी मज्जुजदाना कम्बुसङ्काशकन्धरा ।

सुस्तनायततोदर्‌ण्ड पयोधरभरनता ॥ १८ ॥

आवर्तविलसन्नाभिरलक्षितसुमध्यमा ।

पुलिनस्पर्धिजघना रस्मामोरुयुगान्विता ॥ १९ ॥

तनुजङ्घा गूढगुल्फा कच्छपाङ्गपदद्वया ।

वराभये चाब्जयुगं कलयन्ती कराम्बुजैः ॥ २० ॥

ललाटपट्टलिखितकस्तूरीतिलकाङ्किता ।

मज्जुमाणिक्यमकुटमनोज्ञमाणिकुण्डला ॥ २१ ॥

शुककोकारसमाकीर्णनासाभरणभूषिता ।

सुधाकरकरस्पर्धिहारवारमनोहरा ॥ २२ ॥

वज्ञवैडूर्यघटितमहाहारोज्ज्वलन्धना ।

कङ्कणाङ्गदसंशोभिबाहुदण्डचतुष्ट्या ॥ २३ ॥

ताटत्कोटरयुत्तकटिभिर्यमेखलादामरोभिता ।

शिस्नमज्जीरकटककिङ्किण्यङ्घ्रिपदाम्बुजा ॥ २४ ॥

धनलक्ष्म्या करधृतकलाच्चा कञ्जनेलया ।

धृतकुङ्कुमकया धान्यलक्ष्म्या चात्यन्तघन्यया ॥ २५ ॥

सन्तानलक्ष्म्या सन्मूर्त्या धृतश्वेतातपत्रया ।

सौभाग्यलक्ष्म्या सन्मत्या बिभ्रत्यामणिदर्पणम् ॥ २६ ॥

हेमभृङ्गारकरया विद्यालक्ष्म्या विनीतया । सस्वर्णवेतया शौर्यलक्ष्म्या शर्मदयाडनिशाम् ।। २७ ।।

वीरलक्ष्म्या विमलया वहन्त्या माणिपादुके । सतालवृन्तकरया लक्ष्म्या च विजयालवया ।। २८ ।।

सेव्यमानाडनिशं देवी ध्येया साम्राज्यसिद्धये । इत्येवं तव देवेशि स्वरूपसुपवर्णितम्

साम्राज्यलक्ष्म्या: सौभाग्यदायकं सर्वमंगळे ।। २९ ।। इत्याकाशभरद्वाल्ये महारौवसत्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

साम्राज्यलक्ष्मीस्वरूपकथनं नाम द्वितीय: पटल: ।।

।। साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रस्वरूपकथनम् ।। अथ तृतीय: पटल:

पार्वती-देवदेव दयासिन्धो शिव सर्वज्ञ शंकर । श्रुतं साम्राज्यलक्ष्म्यास्तु स्वरूपमतिपावनम् ।। १ ।।

इदानों श्रोतुमिच्छामि तन्मन्त्रं मन्त्रावित्तम । वक्तुमर्हसि देवेशि यद्यस्ति करुणा मयि ।। २ ।।

श्रीशिव:- साधु साधु जगद्गुर्ये यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तत् तेहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहिताः ।। ३ ।।

साम्राज्यलक्ष्म्या मन्त्रस्तु सर्वपापहरः परः । धन्यो यशस्करश्चैव मुक्तिमुक्तिप्रदायकः ॥ ४ ॥

साम्राज्यदो विशेषेण राज्ञां साम्राज्यकांक्षिणाम् । मन्त्रमेनं पुरोपास्य नामगनहुषादयः ॥ ५ ॥

राजानो लेभिरे तूर्णं प्राज्यं साम्राज्यमाद्रिजे । आदौ प्रणवमुदीर्य नमःपदमनन्तरम् ॥ ६ ॥

भगवत्यै पदं पश्चात्साम्राज्यपदमुदीर्य तत् । द्यै लक्ष्म्यै समुच्चार्य स्वाहाकारमुदीरयेत् ॥ ७ ॥

एवं ते कथितो देवी मन्त्रोयं षोडशाक्षरः । ऋषिरस्याहमार्यतो जगतीछन्द उच्यते ॥ ८ ॥

साम्राज्यदा महालक्ष्मीदेवता परिकीर्तिता । प्रणवो बीजमार्यतं स्वाहा शक्तिः समीरिता ॥ ९ ॥

षडङ्गर्मनुल्पदैःकुर्याद् षड्ज्ञानि यथाक्रमम् । इत्थं न्यासविधिं कृत्वा ध्यायेत्साम्राज्यदां श्रियम्॥१०॥

क्षीरसागरमध्येस्थां श्वेतद्वीपेन्दीविस्तृतम् । विजयार्ध्यपुure रम्ये चिन्तामणिगृहाग्रतः ॥ ११ ॥

रत्नसिंहपमध्येस्थवेद्यां कल्पतरोरधः । रत्नौघासन दिव्ये सहस्रदलपङ्कजे ॥ १२ ॥

तृतीय: पटल: ।

कर्णिकायां समासीनां पद्मासनविधानत: । चतुर्भुजां चारुदतीं बिम्बोष्ठीं कम्बुकन्धराम् ॥ २३ ॥

मन्दहसितमुखीं दिव्यवस्त्रौजितललितकलाकां कर्पूरवटीकापूर्णकतां वारिजलोचनाम् ॥ २४ ॥

दिव्यचन्दनसंलिप्तपीनोन्नतकुचानताम् । आविभ्रतीं करांभोजैरुज्जयुग्मं वराभये ॥ २५ ॥

आवर्तनाभिमानीलरोमराजिविराजिताम् । वलितत्रितयसंयुक्ति तनुबन्धनमध्ये स्थिताम् ॥ २६ ॥

पुलिनस्पर्धिजघनां कटीतटपटीयसीम् । करीन्द्रकरसंकाशकमनीयोरुंजिताम् ॥ २७ ॥

स्मरतूणीरसहश्राजंघामालीनगुष्फकाम् । कूर्मपृष्ठजयोयुक्तं पादयुग्मां परात्पराम् ॥ २८ ॥

अनर्घ्यरलकुटकुण्डलांगदकंकणै: । वालिकाभिर्मनोज्ञाभिर्नासामुक्ताफलेन च ॥ २९ ॥

कटकै रंगुलीयैश्व हारे रतिमनोहरै: । मेखलादामभि: शुद्धघंटिकादामभि: शिवे ॥ ३० ॥

नूपुरै: पादकटकैर्नैरातिविचित्रितै: । भूषणैर्भूषितां दिव्यपीताम्बरसमावृताम् ॥ ३१ ॥

कलाचींकुंचिकामुख्य राजचिह्नानि लीलया । वहन्तीभिः करांभोजैर्धनलक्ष्म्यादिभिः सदा ॥ २२ ॥

लक्ष्मीभिरष्टभिः सेव्यमानाममितविभ्रमाम् । जयकाहालिकां मेरुं शङ्खदुन्दुभिमदेलाः ॥ २३ ॥

पुरतो वादयन्तीभिः शक्तिभिर्विजयादिभिः । सेव्यमानामनुदिनं नेमिघोषमनोहरैः ॥ २४ ॥

जाम्बूनदमयैश्चित्रै रथैश्वरथिकान्वितैः । सुवर्णकक्ष्याग्रैवेयघण्टाचामरभूषितैः ॥ २५ ॥

साधोरणैर्मत्तगजेहेंमपल्याणभूषितैः । ससादिभिर्मिश्र तुरगैर्योधैर्नानायुधोहतैः ॥ २६ ॥

कोटिशःकोटिशोऽजस्रं सेव्यमानां सुमन्त्रतैः । सर्वलावण्यवसतिं विभ्रमावासमन्दिरम् ॥ २७ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं ध्यात्वैवं वर्णलक्षं जपेन्तनुम् । तर्पणं तदशांशेन होमं तद्रामांशतः ॥ २८ ॥

कृत्वा तद्रामांशेन सोजयेत् द्विजपुङ्गवान् । एवंसिद्धमनुमन्त्री सम्यग्गुरुकटाक्षितः ॥ २९ ॥

यन्त्रस्वरूपं जानीयात्सरहस्यं हिमाद्रिजे । इत्याकाराभैरवाहये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीमन्वस्वरूपकथनं नाम

तृतीयः पटलः ॥

॥ साम्राज्यलक्ष्मीगन्त्रस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-शिवसर्वज्ञ साम्राज्यलक्ष्मीमन्र्रस्य पावनम् । यन्त्रस्वरूपं देवेश वद मे करुणानिधे ॥ १ ॥

श्रीशिव:-श्रृणु पार्वति वक्ष्यामि मन्त्रस्यास्य यथाविधि । यन्त्रस्वरूपं परमं सर्वाभीष्टफलप्रदम् ॥ २ ॥

कामक्रोधादिदोषात्थमनोऽमिलनियन्त्रणात् । यन्त्रामित्याहुरेतसिन्प्रसीदेदेवतार्चिता ॥ ३ ॥

यं तं मन्त्रमयं प्राहुः मन्त्रात्मा देवतेति च । देहात्मनोर्यथाभेदो मन्त्रदेवतयोसतथा ॥ ४ ॥

विना यन्त्रेणचेत्पूजा देवता न प्रसीदति । तस्मादन्ते पूजनीयो देवता मन्त्रविग्रहैः ॥ ५ ॥

सौवर्णं राजतं वापि चतुरश्रं षडङ्गुलम् । अत्यन्तस्निग्धमच्छिद्रं पट्टं पटलवर्जितम् ॥ ६ ॥

शुशिल्पिना कारयित्वा तत् यन्त्रं समुद्दरेत् । आदौ वृत्तं च षट्कोणं अष्टपत्रमथांबुजम् ॥ ७ ॥

तद्रहिरूपयुगं शूलचिहितमाद्रिजे । रचयित्वा यंत्रमेवं वृत्ते साध्यारणगर्भितम् ॥

श्रियो बीजं समालिख्य षट्कोणे षड्वर्गमंतकान् । जातियुक्तान्समालिख्य वसुपत्रांबुजे ततः ॥

प्रधानमंत्रवर्णांस्तु द्वन्द्वशो विलिखेत्कमात् । शत्रुबीजेन बहिर्मंत्र्री वेष्टयित्वाथ तद्रहिः ॥

भूपुरद्वितयस्यांतराले सप्तस्वसमालिखित् । आकारादिक्षकारान्तान्मात्रकार्णान्यथाक्रमम् ॥

एवं यंत्रे विनिर्माय मध्यवृत्ते श्रियम् यजेत् । षट्कोणकोणेषु यजेत्कमान्मंत्रांगदेवता: ॥

धनलक्ष्म्याद्यष्टलक्ष्मीर्दलमूले षु संयजेत् । दलमध्ये तु दिक्पालान् तद्रतेन दलकोटिषु ॥

एवं यंत्रे सावृतीशां लक्ष्मीं साम्राज्यदां पराम् । संपूज्य मंत्राविन्मंत्रासिद्धिं प्राप्नोत्यसंशय: ॥

तस्य पापानि नश्यन्ति विपदो यान्ति संक्षयम् । भूतप्रेतपिशाचाद्या: पलायन्ते दिशो दश ॥

चराणि स्थिरतां यान्ति शत्रवो यान्ति मित्रताम् । ग्रहा: प्रसादमायान्ति दास्यं यान्ति महीभृत: ॥

किमत्र बहुनोक्तेन नास्त्यनेन समंशुवि ।

तस्माद्यन्त्रं पूजायित्वा जपेन्‍मन्त्रामिमं प्रिये ॥ १७ ॥

इत्यादिकथासंवादैर्महाशिवतन्र्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपाठिकायां

साम्राज्यलक्ष्मी यन्त्रस्वरूपकथनन्नाम

चतुर्थः पटलः ॥

अथ पञ्चमः पटलः

॥ साम्राज्यलक्ष्मीमन्र्तजपस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-देवदेव विरूपाक्ष सर्वज्ञ करुणानिधे ।

जपस्वरूपं साम्राज्यलक्ष्मीमन्र्तस्य मे वद ॥ १ ॥

श्रीशिवः-शृणु तद्‍देवी वक्ष्यामि यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।

पूर्वोक्तं देविच यन्‍त्रं तत् गव्यैः संशोध्य पञ्‍ञभिः ॥ २ ॥

श्रीसूक्तेन सुतीर्थेन कारयित्वाडमिषेचनम् ।

सामान्यधर्मोन्न्यन्र्तस्य बीजार्णाद्यान्विलिख्य च ॥ ३ ॥

पट्‍टवस्त्रे विनिक्षिप्य देवागारे निधाय तत् ।

गन्धाक्षतप्रसूनाद्‍भ्योर्धूपदीपफलादिकाम्

॥ ४ ॥

संपाद्य पूजासामग्रिं विन्यस्य स्वपुरो लुविः ।

आचम्य प्राङ्‍मुखो भूत्वा प्राणानायस्य मन्‍त्‍लवित् ॥ ५ ॥

चतुर्भिर्ब्रह्मणैस्साकं कृत्वा पुण्याहवाचनम् । भूरुद्धिं भूतशुद्धिं च मातृकान्यासमेव च ॥ ६ ॥

कृत्वा च वर्धनीपूजां शङ्खपूरणमेव च । राज्ञीतोयेन तद्यन्त्रे पीठपूजां विधाय तु ॥ ७ ॥

पञ्चादासनमन्त्रेण भावयित्वासनं ततः । प्रघानदेवतां तस्मिन्मूलेनैवावद् मन्त्रवित् ॥ ८ ॥

आवहानादिषण्मुद्रा दर्शयित्वा यथाक्रमम् । मूलमन्त्रेण पुष्पान्तपूजां कृत्वाडथ मन्त्रवित् ॥ ९ ॥

अङ्गैश्चाष्टदिदेवतां पर्वोक्तानां यथाक्रमम् । प्रणवादिन्चतुर्थ्यन्तमूलमन्त्रैरन्मोङ्कतैः ॥ १० ॥

पुष्पान्तपूजां कृत्वाडथ दत्वा धूपं च दीपकम् । प्रघानदेवतायै तत् आवृत्ताशान् यजेत् प्रिये ॥ ११ ॥

परमान्नं ससरपिष्कं शर्कराफलसंयुतम् । पानीयं चाथ ताम्बूलं नीराजनमतःपरम् ॥ १२ ॥

प्रदक्षिणनमस्कारान् कृत्वा पुष्पाञ्जलिं नयेत् । तद्यन्त्रं पाणिना स्पृष्ट्वा जपेत्पश्चसहस्रकम् ॥ १३ ॥

हविष्याणि प्रतिदिनं ब्रह्मचर्यपरायणः । गन्धताम्बूलरहितः मन्त्रवित्स्थण्डिलेशयः ॥ १४ ॥

एवं कृत्वा जपविधिं प्रत्यहं वरवर्णिनि ।

श्रियं मण्डलमालेण महर्तिं समवाप्नुयात् ॥ ८५ ॥

मण्डलान्ते तु मन्त्रज्ञः जपस्य दशमांशतः ।

तर्पयेच्छुद्धसलिलैर्दूर्वाबिल्वदलैर्युतेैः ॥ ८६ ॥

तर्पणस्य दशांशेन जुहुयाद्रोहृतेन तु ।

होमस्य दशमांशेन भोजयेत् विप्रपुङ्गवान् ॥ ८७ ॥

एवं कृत्वा स्वानुकूले मुहूर्तें मन्त्रवित्तमः ।

नदत्सु पञ्चवर्गेषु मेरोः कैलिकदीषु ॥ ८८ ॥

तद्गन्तं दक्षिणे हस्ते कण्ठे शिरसि वा प्रिये ।

धृत्वा दीनान्धकृपणान् तोषयित्वा धनादिभिः ॥ ८९ ॥

नीराजितः पुरन्र्रीभिः विप्राशिर्वचनाक्षतान् ।

धृत्वोत्तमाङ्गे मनुवित् महर्तिं श्रियमाप्नुयात् ॥ ९० ॥

रूपवान् कान्तिमान् धामन् कीर्तिमान्हि जायते ।

परं परमानन्ददायिपदं ब्रजेत् ॥ ९१ ॥

एवं जपविधिं कृत्वा मन्त्रस्यैतस्य मन्त्रवित् ।

जपप्रयोगभेदान् वै कुर्याच्चत्तफलासये ॥ ९२ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रजपस्वरूपकथनं नाम

पञ्चमः पटलः ॥

॥ साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रेऽपभेदस्वरूपकथनं ॥

पार्वती - मद्धाथ देशिक स्वामिन् शिव सर्वज्ञ शङ्कर ।

जपप्रभेदान् साम्राज्यलक्ष्मीमन्र्रस्य मे बद ॥ १ ॥

श्रीशिवः - साधु साधु वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।

तच्छेदं संप्रवक्ष्यामि गोश्र्याद् गोप्यतरं प्रिये ॥ २ ॥

पापसंक्षयमन्न्रिच्छन्मन्त्रविन्मनुनाडुना ।

कृत्या सम्पुटितो यन्मे गर्भ इत्यचमद्रिजे ॥ ३ ॥

सृष्ट्वा पूर्वोक्तयन्न्र्र तत् पाणिना प्रत्यहं सुधीः ।

सहस्रसंख्या जप्त्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ४ ॥

कृत्वैव मण्डलं देवी तदन्ते तत्तदक्षिणम् ।

यं तं द्विजातये दत्वा स्वशक्त्या भोजयेद् द्विजान् ॥५॥

स्वयं कर्तुमशक्तश्रेत् विप्रेणान्येन मन्त्रवित् ।

द्विगुणं कारयित्वैवं पूर्वोक्तफलभाग्भवेत् ॥ ६ ॥

शत्रूच्चाटनमन्न्रिच्छन् मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् ।

संश्रमित्यृचं कृत्वा पुष्टितां प्रत्यहं प्रिये ॥ ७ ॥

सहस्रसंख्या जप्त्वा शत्रूनुच्चाटयेत ध्रुवम् ।

पूर्ववन्मण्डलान्ते तु भोजयेद् द्विजपुङ्गवान् ॥ ८ ॥

भयराहित्यमान्विच्छन् मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् । ऋचं संपुटितां कृत्वा यदन्तीत्यान्वहं जपन् ॥ ९ ॥

सहस्रमण्डलावृत्तौ भयेभ्यो मुख्यते भृशम् । रुग्णो वारणमिच्छन् मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् ॥ १० ॥

ऋचं संपुटितामझ्गात् अङ्गाल्लोम्न इति प्रिये । कृत्वाडन्वहं जपित्वेमां सहस्रं मण्डलावधि ॥ ११ ॥

मुख्यते सर्वरोगेभ्यो राजयक्ष्मक्षयादिभिः । दुष्टप्रतिग्रहसंज्ञातपापसड्‌ड्‌प्रशान्तये ॥ १२ ॥

ऋचं तरत्समन्बदीति कृत्वा संपुटितां जपन । सहस्रमन्वहं देवे मण्डलावधि मन्त्रवित् ॥ १३ ॥

घोरप्रतिग्रहैर्जातपापेभ्यो मुख्यते भृशम् । परकृत्यामये प्राप्ते मन्त्रविन्मनुनाड्‌मुना ॥ १४ ॥

ऋचं यां कल्पयन्तीति कृत्वा संपुटितां प्रिये । सहस्रमन्वहं जप्त्वा मन्त्रीमंडलमात्रतः ॥ १५ ॥

निवार्य परकृत्यां तु जीवेद्‌वर्षशतं नरः । पिशाचग्रहरक्षोभ्यः पीड्यते मानवो यदा ॥ १६ ॥

तदानैव मनुना कृत्वा संपुटितामृचम् । पिशाच्चभृष्टिममिति जपित्वाडन्वहमद्रिजे ॥ १७ ॥

सहस्रमण्डलादर्वाक् रक्षोभिरुच्यते ग्रहैः । अपमृत्युयभये प्राप्ते मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् ॥ १८ ॥

ऋणचं त्रयस्बकामिति कृत्वा सम्पुटितां प्रिये । सहस्रमन्त्रं जप्त्वा मण्डलान्ते 'महेेश्वरम् ॥ १९ ॥

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैराभिषिच्य शुभैर्जलैः । सहस्रनामामृतेर्निन्दिप्रोक्तैरभ्यर्च्य 'शङ्करम् ॥ २० ॥

निवेदयित्वा नैवेद्यं अपमृत्युं विजित्य सः । आयुष्मान् रूपवान् वाग्मी भवेदत न संशयः ॥ २१ ॥

चोराभिरिपुसङ्ग्रामदुर्गादिभय आगते । अनेन मन्त्रेणा मन्त्री देवी सम्पुटितामृतचम् ॥ २२ ॥

कृत्वा दुर्गेःपु विषम इति प्रत्यहमादरात् । सहस्रं मण्डलं जप्त्वा चोरामिरिपुसङ्कटात् ॥ २३ ॥

मुक्तो भवति चोरेभ्यो नात्र कार्यो विचारणा । शरीरबलमद्विच्छन्नं मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् ॥ २४ ॥

ऋणचं सम्पुटितां कृत्वा बलं धेहि तनुष्टिाति । सहस्रं प्रत्यहं जप्त्वा मण्डलावधि पावोति ॥ २५ ॥

बलं महदवाप्नोति जपस्यास्य प्रभावतः । वृष्टिकामस्त्वनेनैव मन्त्रेण मनुवित्तमः ॥ २६ ॥

'तु मां पुनः' 'मां शिवे' इति पाठान्तरम् ।

ऋचं वर्षंतुत इति कृत्वा सम्पुटितां जपन ।

सहस्रमण्डलादर्वीच्छ्रहतींवृष्टिमाप्नुयात ॥

आयुष्कामोऽमस्वनेनैव मन्त्रेण पूटतामृच्छम ।

शतं जीवेत्यनुदिनं कृत्वा जप्त्वा सहस्रकम ॥

मन्त्रीमण्डलमात्रेण जीवेद्वर्षशतं प्रिये ।

एवं द्वादशधा देवी जपभेदा: प्रकीर्ïतिता: ॥

साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रस्य किमन्यच्छ्रोतुमिच्छासि ।

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपिठिकायां

साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रजपभेदस्वरूपकथनं नाम

षष्ट: पटल: ॥

अथ सप्तम: पटल: ॥

॥ साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रहोमस्वरूपकथनम ॥

श्रीपार्वती-शिव शङ्कर सर्वज्ञ लोकनाथ दयानिधे ।

साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रस्य जपभेदा मया श्रुता:

इदानों श्रोतुमिच्छामि होमकर्म यथाविधि ।

तन्ने विस्तारतो ब्रूहि यथास्सति करुणा मयि ॥

श्रीशिवः—ऋणु पार्वति साम्राज्यलक्ष्मीमन्वस्तस्य पावनम् । वक्ष्ये होमविधिं सम्यक् सावधानमनाः प्रिये ॥ ३ ॥

देवालये नदीतीरे गोष्टे वा भवनाङ्गणे । अष्टहस्तप्रमाणेन कृत्वा मण्डपसुत्तमम् ॥ ४ ॥

षोडशस्तम्भसंयुक्तं मध्ये चोन्नतमद्रिजे । प्राग्द्वारं वोत्तरद्वारं सकवाटं सतोरणम् ॥ ५ ॥

पारितो दर्भमालाभिरनीरनन्धं परिवेष्टितम् । वितानचामरादर्शैर्‌लंकृतमनेकधा ॥ ६ ॥

लोकपालपताकाभिर्ध्वजेन च विराजितम् । द्वारपार्श्वद्वयान्यस्तपूर्णकुम्भमनोहरम् ॥ ७ ॥

रत्नह्रदं मण्डपं कृत्वा मध्ये होमार्थमद्रिजे । चौतुरश्रं हस्तमात्रं मेखलालयसंयुतम् ॥ ८ ॥

अष्टतथदलुसङ्कुशाद्वादशाङ्गुल्योनिकम् । कुण्डमेकं कल्पयित्वा विलोचनमनोहरम् ॥ ९ ॥

तत्पूर्वभागे रच्यते वेदिं हस्तप्रमाणतः । मेखलावयसंयुक्तामर्धहस्तोन्नतां प्रिये ॥ १० ॥

कृत्वैवं वेदिकां यन्त्रस्थापनार्थं यथाविधि । तत्कुण्डं वेदिकां चैव गोमयेनानुलिप्य वै ॥ ११ ॥

रत्नाल्यादिभिः सम्यगलंकृत्याथ मन्त्रवित् । फलपुष्पादिकां पूजासामग्री हवनाय च ॥ ॥ १२ ॥

आज्यस्नाविकं चैव संपाद्य तदनन्तरम् । यजमानः स्वानुकूलदिने पत्नीसमन्वितः ॥ ॥ १३ ॥

स्वात्वा नद्यां तटाके वा धृत्वा पुण्डादिकं ततः । निर्वर्त्य नित्यकर्माणि गृहमागत्य मन्त्रवित् ॥ १४ ॥

चतुर्भिर्गोत्रैः साकं कृत्वा पुण्याहवाचनम् । यथाशक्ति सुवर्णेन रजतेनाथ वा प्रिये यन्त्रं पूर्वोक्तविधिना कार्यतवा विचारणः ॥ १५ ॥

संशोध्य पञ्चगव्येन्तु वेध्यां तत् पट्टवस्त्रके । निधाय भूतशुद्ध्यादीन् स्वयं कृत्वा यथाविधि ॥ प्राणप्रतिष्ठां यन्त्रस्य मन्त्रैस्तान्त्रिकवैदिकैः ॥ १७ ॥

कृत्वा तन्मूलमन्त्रेण संपूज्य कुसुमादिभिः । प्रधानदेवतां तद्वत् तदावरणदेवता ॥ १८ ॥

परमान्नं समर्प्यिष्यं सफलं च सहर्करम् । सम्प्रत्य पूजाशेषं च समाप्य विधिवत् प्रिये ॥ १९ ॥

ततः कुण्डे प्रतिष्ठाप्य विधिवजातवेदसम् । स्वगृह्योक्तविधानेन तान्त्रिकोक्तेन वा पुनः ॥ २० ॥

सप्तमः पटलः ।

साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रस्य संग्रहेण मयाड्‌द्रिजे ।

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

साम्राज्यलक्ष्मीहोमेष्टिविधिरष्टकथनं नाम

सप्तमः पटलः ॥

अथ अष्टमः पटलः ॥

॥ साम्राज्यलक्ष्मीहोममेधेदस्वरूपकथनं ॥

श्रीपार्वती-देवदेव दयासिन्धो लोकरक्षणतत्पर ।

साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रस्य होमकर्म मया श्रुतम् ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि तद्मेदानं सरहस्यकम् ।

वक्तुमहौसि देवेश यथास्ति करुणा मयि ॥ २ ॥

श्रीशिवः-शृणु वक्ष्यामि साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रस्य पार्वति ।

प्रत्यक्षसिद्धिजनकं होममेधोदनकथाः ॥ ३ ॥

पूर्वोक्तमन्त्रपे वेद्यां यन्त्रं पूर्वोक्तलक्षणम् ।

संपूज्य पूर्ववद्देवि कुण्डे संस्थाप्य पावकम् ॥ ४ ॥

आगमोक्तेन विधिना गृह्योक्तेनाथवाद्‌द्रिजे ।

कर्म कृत्वा चकुरुतं मन्त्रवित्प्रयतः शुचिः ॥ ५ ॥

दीर्घायुषे तिमध्वक्त दूर्वामिर्जुहुयाद्रिचरन् । अपमृत्युविनाशाय गुढूच्या होममाचरेत् ॥ ६ ॥

पाणकक्षयार्थं जुहुयात्तिलैर्मधुविमिश्रितैः । शरीरबलपुष्ट्यर्थं जुहुयद्द्रोघृतेन तु ॥ ७ ॥

अमिपाटवसिद्ध्यर्थं जुहुयातकटुककटयम् । ज्वरशान्त्यै प्रजुहुयात क्षीराक्तैैराम्रपल्लवैः ॥ ८ ॥

शत्रुक्षयार्थं जुहुयात कृष्णवर्णैस्तु राजिभिः कन्यार्थं जुहुयाल्लाजैः पुत्रार्थं पुत्रजीविभिः ॥ ९ ॥

कर्मलज्जुहुयान्मन्वन्त्र्या स्त्रीप्राप्त्यै गोधृतप्लुतैः । राज्यार्थं राजवृक्षोत्तैः जुहुयाच्च समिद्धरैः ॥ १० ॥

मेघासिद्धयै प्रजुहुयात पलाशकुसुमैस्तथैवैः । जुहुयाद्रोसमृद्धचर्थं गोक्शीरेण सुमध्यमे ॥ ११ ॥

सुवो लाभाय जुहुयाच्छालीलभिक्षिमधुप्लुतैः । वर्यार्थं जुहुयान्मन्त्री कुष्ठैरिन्दीवरैः प्रिये ॥ १२ ॥

आकर्षणाय जुहुयात अपामार्गस्य मञ्जरीः । विद्वेषाय प्रजुहुयाश्चित्रकतैलन मन्त्रवित् ॥ १३ ॥

विमीतकसमिद्धोमात शत्रूणां मरणं भवेत । कारस्करसिद्धोमाच्छत्रोरुच्चाटनं भवेत ॥ १४ ॥

निशाचूर्णेन जुहुयात् स्तंभनाय तु वैरिणाम् ।

एवं तत्तद्रव्यमेदैर्होमकर्म यथाविधि ॥ ९५ ॥

तत्त्कार्यानुसारेण सहस्राहुतिसंख्यया ।

कृत्वैवं प्रत्यहं देवी मण्डलं वा तदर्धकम् ॥ ९६ ॥

तदन्ते विप्रवर्याय दत्वा तयन्त्रमुक्त्तमम् ।

गोभूतिलहिरण्यादिदानानि स्वस्य शक्तितः ॥ ९७ ॥

कृत्वा दीनान्धकुपणान् तर्पयित्वा स्वशक्तितः ।

ब्राह्मणान् भोजयित्वाडथ स्वयं भुक्त्वा वाग्यतः ॥ ९८ ॥

स्वयं कर्तुमशक्तश्र्चेदवमेन्येन कारयेत् ।

द्विगुणं तु वरारोहे तत्कतकार्यफलाप्तये ॥ ९९ ॥

इत्येवं देवी साम्राज्यलक्ष्मीमन्वस्य पावना: ।

होममेदा निगदिता: किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २० ॥

इत्याकाशभैरवकल्पे महाशौनवतन्ने साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

साम्राज्यलक्ष्मीमन्र्स्य होममेदकथनं नाम

अष्टम: पटल: ॥

अष्टम: पटल: ॥

नवमः पटलः ॥

॥ आवरणदेवतादिलक्षणम् ॥

पार्वती-देवदेव, विरूपाक्ष, वृषभध्वज, शाङ्कर । साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रस्य होमभेदा मया श्रुता: ॥ १ ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि लक्षणानि मनूनपि । षडङ्गदेवतादीनां वदस्व वदतां वर ॥ ॥ २ ॥

श्रीशिव:-साधु साधु जगद्गुर्ये यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तच्चेदं शृणु वक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि साधुरम् ॥ ३ ॥

हृद्यादिषडङ्गदेवतास्तु पुरोदिता: । ध्येया: स्त्रीरूपधारिण्य: वराभयकरा: प्रिये ॥ ४ ॥

रमामुक्तेन्दुकान्ताभजहरिच्चीलानलप्रभा: । धनलक्ष्मीर्धनघटं कल्यन्ती करेण वै ॥ ५ ॥

ध्येया स्याद्भाग्यलक्ष्मीस्तु दधान शालिमञ्जरीम् । सन्तानलक्ष्मीर्विज्ञेया कटिविन्यस्तबालका ॥ ६ ॥

सौभाग्यलक्ष्मी: स्मर्तव्या मातुलुङ्गकरा सदा । विद्यालक्ष्मीर्विधातव्या करविन्यस्तपुस्तका ॥ ७ ॥

शौर्यलक्ष्मीश्रितनीया खड्गोद्यतकरा शुभा । वीरलक्ष्मीवोरवदनोदीनी सर्वदेवता ॥

वल्लभाम्बेन विजयलक्ष्मीर्नीन्दितवैभवा । इन्द्रस्त्वैरावतात्स्टो वज्रहस्तो हरित्प्रभः ॥ ९ ॥

रक्तवर्णोऽमिराक्ष्यातो मेषस्थइशक्तिधारकः । ध्येयो दण्डधरश्र्यामो यमो महिषवाहनः ॥ १० ॥

खड्गपाणिः कृष्णवर्णो नैऋृतः शववाहनः । वरुणः पाशाभृच्च्लूवेतवर्णो मकरवाहनः ॥ ११ ॥

धावद्ररिणगृहम्थो वायुरूधूम्रोऽङ्कुशान्वितः । दशाश्वरथगः सोमो गदापाणिः शुचिप्रभः ॥ १२ ॥

ईशानः शूलभृद्रक्तवर्णो वृषभवाहनः । दिक्पालहेतयः कार्या बद्धाङ्गुलिपुटा हदि ॥ १३ ॥

तत्तद्वेतिधरा मूर्धि पुरुषाकृतयः ऋमात् । नामानि प्रणवादीनि चतुर्थ्यन्तानि पार्वति ॥ १४ ॥

नमोयुक्तानि मन्त्रः प्रोक्तास्तासां मनीषिभिः । ऋषिप्रेषामहं छन्दांस्यूह्यान्यकसरसंख्यया ॥ १५ ॥

देवताहदयादीनि कथितानि यथाक्रमम् । इत्थेवं ते षडङ्गादिदेवतानामनुक्रमात्

लक्षणानि मयोक्तानि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ।

इत्याकर्ण्याभिरवाच्ये महाशैवतन्त्रे, साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां धात्रणदेवतादिलक्षणं नाम नवमः पटलः ॥

अथ दशमः पटलः ॥

॥ साम्राज्यलक्ष्मीमहापूजानिर्मित्स्रोत्पातस्वरूपकथनं ॥

पार्वती-शंभो शङ्कर सर्वज्ञ शिव शाश्वत शर्मन् ।

श्रुतान्यानृ्तिदेवानां लक्षणानि भवन्मुखात् ॥ १ ॥

इदानों श्रौतुमिच्छामि महापूजाविधिक्रमम् ।

साम्राज्यलक्ष्म्या: सर्वज्ञ तम्मे विस्तरतो वद ॥ २ ॥

श्रीशिव:-साधु साधु जगद्ग्रन्थे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।

तत्तेहं संप्रवक्ष्यामि सावधानमनाः शृणु ॥ ३ ॥

राष्ट्रे पूरे वा देवेशि जनमारो यदा भवेत् ।

यदा भवेदनावृष्टिः क्षामः क्षोभोऽथ वा यदा ॥ ४ ॥

यदा जनपदा देवि पूरे वा शस्त्रुराजिभिः ।

पीड्यते वा गजाश्वादिवाहनानामनेकधा ॥ ५ ॥

युगपद्रोगपीडा वा नेलेप्स्यश्रुनिपातनम् ।

यलवाड्डरामवृक्षेषु पयोऽधिरसंभवः ॥ ६ ॥

यदा वा देवताबिम्बचलनं हसनं तथा । नर्तनं भूमिकम्पक्ष स्फुटनं वा यदा भवेत् ॥ ७ ॥

नरगोमृगपक्ष्यादिप्रसृतिविकृतिसतथा । छत्राकमधुवत्मीका: पक्षयुक्ता: पिपीलिकाः ॥ ८ ॥

जायन्ते नगरे राष्ट्रे बहुधा वा गृहे गृहे । यदाडकस्माच्छुष्कवृक्ष: प्ररोहन्ति वने वने ॥ ९ ॥

यदा निशीन्द्रचापस्य दर्शनं भगणस्य च । दिवा प्रकाश: सुश्रृण्णे धूमकेतुसमुद्भव: ॥ १० ॥

रालौ यदा यदा पुच्छेनक्षत्रस्य समुद्भव: । आरण्यकसृगा: पुरीं यदा धावन्त्यकारणात ॥ ११ ॥

तृणगुल्मलतता वृक्षाः विपरीतफला यदा । अकस्मान्नगरे राष्ट्री बहिदाहो गृहे गृहे ॥ १२ ॥

कदलीपूगवृक्षाणामेकगर्भे फलद्वयम् । यदा वोध्यानगा रम्या दक्षिणाभिमुखी फलेः ॥ १३ ॥

अतिवर्षमवर्ष च यदा भवति भामिनि । ओषध्यो रसहीनाश्च भवन्ति बहुधा यदा ॥ १४ ॥

रश्मिहीनो यदादित्यो मध्ये छिद्रयुतो यदा । यदोऽकापतनं देवी दीपिका वा पतेद्दिवा ॥ १५ ॥

यदा' यदा' चतुर्दिक्षु प्रतिसूर्यस्य' दर्श'नम्‌।। चन्द्रस्य' वाथ सूर्यस्य' परिवेष्ट्रयं यदा' ।। ३६ ।।

यदू'डमेघे विधृयुंतां वां' दर्शंनं; तदर्शीनमम्‌ । मैघेन्दुभौ तथा' धूमदर्शंनं गगने यदा' ।। ३७ ।।

गन्धर्वनगरस्यापि दर्शंनं बहुधा' भिये । अस्मासूप्रासुसंवर्षाणि संभवंति यदा यदा ।। ३८ ।।

गन्धर्वगानश्रवणं वर्षं च तृणकाष्ठयोः। यदा भवति देवेशिं पुरे जनपदेऽपि वा ।। ३९ ।।

असुकृच्छेतेतकाकस्य दर्शंनं काकमेधनम्‌ । यदा वा हृश्यते भित्तिपतनं मण्टपस्य वा ।। ४० ।।

यदू'डचलं वाडपि चलं चलं वाडप्यचलं भवेत्‌ । तदा तद्दोषशान्यर्थं महापूर्जा मनीषिभिः ।। ४१ ।।

कर्तृच्याट्र विशेषेण राजमिश्र यथाविधि । वक्तुः श्रोतुश्र मन्त्रुश्रं दृष्टुरादेष्टुरेव च ।। ४२ ।।

उपदेष्टुश्र सर्वेषां उत्पातानां 'संम फलम्‌ । गृहयोग्यास्थितोत्पातः देवतातनये स्थितः ।। ४३ ।।

गोनिकर्सस्थितोत्पातः 'तत्तद्दू'ाधक उच्यते । 'थेन केम प्रकारेण बहूदोत्पातदर्शने ।। ४४ ।।

एकादशःः पटलःः ।।

सभ्यः पीठिका भवेदाशु सभाज वाडन्योडपि जायते ।।

मन्त्री पुरोहितो वाडपि जायतेsन्यो हिमाद्रिजे ।। २५ ।।

पुरे जनपदे कोशो वाहनं च पुरोहिते ।

पुत्रे चात्मनि भृत्ये च भवेदुत्पातजं नयम ।। २६ ।।

तस्मादान्ना प्रजापालनोच्युक्तेन विशेषतः ।

कर्तव्ययैषा महापूजा शक्तियुक्तेन चेतसा ।। २७ ।।

साम्राज्यलक्ष्म्यासृतुष्ट्यर्थं पुष्ट्यर्थं राष्ट्रवासिनाम ।

जनानां विविधोपातजातभीतिप्रशान्तये ।। ।। २८ ।।

आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थं क्षेमाय विजयाय च ।

इत्याकाशमैरवाराहये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

साम्राज्यलक्ष्मीमहापूजानिमित्तोत्पातस्वरूपकथनं समाप्त

द्वात्रिंशः पटलः ।।

॥ श्रीः ॥

अथ एकादशः पटलः ।।

।। साम्राज्यलक्ष्मी महापूजार्थमणडलनिर्माणस्वरूपकथनम् ।।

श्रीशिवः—मण्डलाधिपतिभूपः प्रजापालनतत्परः ।।

साम्राज्यलक्ष्म्या सर्वेशि महापूजार्थमण्डसा ।। ।। १ ।।

देवालये नदीतीरे स्वगृहस्याग्रतोडपि वा । शोधयित्वा हलैर्भूमिं लोष्टादीन् परिहत्य च ॥ २ ॥

तत्र प्रकल्पयेत् कूटं षोडशास्तम्भसंयुतम् । किशुकुन्दादशाविस्तारं तावदायाममात्रजे ॥ ३ ॥

परितः श्वेतकुड्येन वेष्टितं वेदिकान्वितम् । चतुद्वारसमायुक्तं कवाटाष्टकयान्वितम् ॥ ४ ॥

मध्ये महावेदियुतं ऊर्ध्वभागे समुन्नतम् । नारिकेलकटैर्वंशकटैर्वाड्ढचादितं प्रिये ॥ ५ ॥

लोकपालपताकाढ्यं मूर्ध्नि चित्रध्वजान्वितम् । वितानचामरादर्शैः सर्वतः समलंकृतम् ॥ ६ ॥

प्रतिद्वारं पाश्र्वयुगन्यास्पूर्णघटान्वितम् । ईड्यैंगविग्रहं कारयित्वा कूटं नरपतिः प्रिये ॥ ७ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीपूजार्थं देशिकं वेदपारगम् । सर्वमन्त्रवरह्रस्वज्ञं कृत्वोभयनिगलोत्पलम् ॥ ८ ॥

वृत्तावृत्तद्वर्णदेवानां पूजार्थं पुष्करेऽक्षणे । दिग्दशादिग्रान् पुनर्वृत्वा पातलक्षणलक्षितान् ॥ ९ ॥ सर्वकर्मानुसन्धानं कर्तुं ब्रह्माणमप्युमे ।

वेदपारायणार्थं वै व्रतवाडष्टौ जापकानपि ।

राजा देशिकमाहूय यथाशास्त्रं यथाविधि ॥ ९० ॥

उत्पातदोषशान्त्यर्थं राज्ञा राष्ट्रस्य वृद्धये ।

साम्राज्यलक्ष्म्यास्सर्वज्ञ महापूजा त्वयाडधुना ॥ ९१ ॥

ऋत्विग्भरस्सह कर्तव्या सावधानेन चेतसा ।

इत्युक्त्वति राजेन्द्रे देशिकरसहसोत्त्थितः ॥ ९२ ॥

त्वया यदुक्तं भूपाल तत्करिष्ये इति ब्रुवन् ।

राजानं प्रेषयित्वाथ स्वयमुत्सवमन्वितः ॥ ९३ ॥

स्वात्वा नद्यां हृदि वाडपि धृत्वा पुण्ड्रादिकं ततः ।

नित्यकर्म विनिर्वर्त्य वाच्यघोषपुरस्सरम् ॥ ९४ ॥

यानैः कूटं प्रविश्याथ पश्चिमद्वारतः प्रिये ।

मध्ये वेध्यान्तु कूटस्य तण्डुलैरर्मात्रमात्रकैः ॥ ९५ ॥

मण्डलं रचयित्वाडऽल पूर्वोक्तं यन्त्रमालिखेत ।

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

महापूजार्थमण्टपनिर्माणस्वरूपकथनं नाम

एकादशः पटलः ॥

एकादशः पटलः ॥

॥ अथ द्वादशः पटलः ॥

॥ सार्वभौमिकप्रतिमालक्ष्मीप्रतिमास्थापनविधिपकथनम् ॥

श्रीशिवः—अनन्तस्य मध्ये वृत्ते कलशं तीर्थपूरीतिम् । सुधाभालितं तन्तुवेष्टितं मृन्मयं नवम् ॥ १ ॥

पश्चत्वक्पञ्चल्वोपेतं गव्यरक्तसमन्वितम् । (गन्ध? ) संस्थाप्याराधितं कृत्वा तस्मिन्वस्त्रं प्रसार्य तु ॥ २ ॥

शतानिष्कसुवर्णेन तदर्धेनाथवा कृतम् । निधाय तत्र साम्राज्यलक्ष्मीं पूर्वोक्तलक्षणाम् ॥ ३ ॥

षट्कोणकोणेषु पुनः कलशानुक्तलक्षणान् । विन्यस्य तेषु प्रतिमा निष्कटयसुवर्णतः ॥ ४ ॥

पृथक्पृथक् कृताश्रृंगदेवतानां यथाक्रमम् । विन्यस्य तद्रहिः पद्मादळमूलेषु मृन्मयान् ॥ ५ ॥

पूर्वोक्तलक्षणानष्टौ विन्यस्य कलशान्ववान् । धनलक्ष्म्यादिलक्ष्मीणां प्रतिमाश्राष्ट विन्यसेत् ॥ ६ ॥

तत्परं दळमध्येस्थपूर्णकुम्भाष्टके पुनः । दिग्पालप्रतिमाश्राष्टौ प्रतिष्ठाप्य यथाविधि ॥ ७ ॥

पद्मास्य. दलकोटिस्थपूर्यकुम्माष्टके पुनः । दिक्पालहेतिप्रतिमाः सौवर्णीर्विनिवेशेय च ॥ < ॥

एवं संस्थाप्य साध्यायर्लक्ष्मीभ्यादिपतिमादिशुभमा: । नदत्सु पद्मवाच्येषु भरीकाहाळिकादिषु ॥ ९ ॥

आचार्य: प्राङ्मुखो भूत्वा प्राणानायस्य वाग्यतः । ऋत्विग्भिस्सह पुण्याहं वाचयित्वा यथाविधि ॥ १० ॥

भूशुद्धिभूतशुद्ध्यादीन् कृत्वा तदनु मन्त्रवित् । संकीर्त्य देशं कालं च पुरेऽस्मिन् राष्ट्र एव च ॥ ११ ॥

जातनानोत्पातभवभीतिशान्त्यै सुखाय च । राष्ट्रस्य राष्ट्राधिपते: प्रजानां च विशेषतः ॥ १२ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीभीष्ट्यर्थं महापूजां यथाविधि । करिष्य इति संकल्प्य वर्धनीं चन्दनादिभिः ॥ १३ ॥

संपूज्य कृतवा शङ्खस्य पूरणं कुसुमाक्षतैः । संपूज्य घण्टां शङ्खस्थतोयेनात्मानमन्दिरे ॥ १४ ॥

संप्रोक्ष्य पूजावस्तूनि मूलमन्त्रस्य देशिकः । ऋष्यादिकं षडङ्गं च कृत्वा मूलमन्त्रं प्रिये ॥ १५ ॥

शतवारं जपित्वाsथ ध्यात्वा देवीं च पूर्ववत् । अष्टदेव्यावारणदेवपूजां यथाविधि ॥ १६ ॥

यूयं कुरुध्वमिति तान्त्रविजो विनियोज्य न ।

ध्यायन्ते सर्वकर्मानुसन्धानं कुर्वन्ति भुवन ।।

वेदपारायणं यूयं कुरुध्वमिति जापकान् ॥ १७ ॥

चतुष्पञ्च द्वारदेशेषु द्वन्द्वशो विनिवेशय न ।

उपाकानृतिविजश्रैव गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ॥ १८ ॥

अभ्यर्च्य कण्ठाभरणैः कुण्डलै रंगुटीयकैः ।

अलंकृत्य स्वयं रत्नकुण्डलैरलंकृतः ॥ १९ ॥

प्राग्ब्रुवः प्रतिमायास्तु प्रत्यग्देशे स्थितः स्वयम् ।

साम्राज्यलक्ष्म्यप्रतिमां गव्यैससंशोध्य पञ्ञ्जलिभिः ॥ २० ॥

प्राणप्रतिष्ठां कृत्वा च मन्त्रैस्तान्त्रिकवैदिकैः ।

ततो मन्त्रैर्वक्ष्यमाणैः पूजां कर्तुं समारभेत् ॥ २१ ॥

इत्याकाशमैरवाख्ये महाशिवनत्ने माम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

सावरणसाम्राज्यलक्ष्मीप्रतिमास्थापनस्वरूपकथनं नाम

द्वादशः पटलः ॥

॥इति द्वादशोऽध्यायः पटलः ॥

॥ पौषशोऽपचारपूजामन्त्रस्वरूपकथनं ॥

श्रीशिवः--साम्राज्यलक्ष्मीपूजाया मन्त्रान्वक्ष्यामि सांप्रतम् ।

यैः पूजिता सा सकलवाञ्छितार्थप्रदा भवेत् ॥ १ ॥

द्वादेशः पटलः । ३७

पद्मासने समासीनां पद्महस्तां चतुर्युजाम् । मल्लिकामाधवीजातिचम्पकामोदिकुन्तलाम् ॥ २ ॥

सुनासां सुवृत्तगण्डमण्डलालोलकुण्डलां । करुणापूरनिप्यान्ततरुणायतलोचनाम् ॥ ३ ॥

कर्पूरवीटिकावक्त्रां कस्तूरीतिलकाड्ढिताम् । चन्दनागरुकर्पूरकुङ्कुमालकृतस्तनीम् ॥ ४ ॥

कटीतटोल्लसत्काञ्चीविराजितसितांशुकाम् । रम्भास्तम्भाभिरामोरुयुगलां रत्नभूषिताम् ॥ ५ ॥

धनलक्ष्म्याद्यष्टलक्ष्मीसेव्यमानपदाम्बुजाम् । जयकाहलिकारैरौरीशाङ्कदुनुद्भिरद्भुतैः ॥ ६ ॥

नदादिदेवपुरोऽग्रे रथनोमिखरस्खने: । वृहितैरग्नधनागानां घण्टाघणघणारवैः ॥ ७ ॥

अश्वहेषारवैः पत्तिसिंहानादैर्मृदङ्गैरैः । संघर्षितादिशांकां सर्वगीर्वाननिन्दिताम् ॥ ८ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं ध्यायामि साधकासृष्टदायिनीम् । आवाहयामि तां देवींमणिमायाष्टसिद्धिदाम् ॥ ९ ॥

अनर्घरत्नकुटडङ्कदभूषिताम् । जाम्बूनदमयं दिव्यं नानारत्नविचित्रितम् ॥ १० ॥

समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्यै सिद्धासनं शुभम् । सुरासुरशिरोरल्ननिघृष्टचरणाम्बुजे ॥

॥ ११ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं पाद्यार्थं पानीयं प्रदास्यहम् । उथाष्टापदपात्रस्थमधुर्यमष्टाड्र्संयुतम् ॥

॥ १२ ॥

समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्यै सर्वार्थसिद्धये । रत्नादिसरिदानीतं गङ्गेयकलराशितम् ॥

॥ १३ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं सलिलमिदमाचम्यतां त्वया । तद्विहितध्याज्यसम्मिश्रं मधुपर्क मनोहरम् ॥

॥ १४ ॥

समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्यै सर्वार्थसिद्धये । पञ्चामृतं सिताक्षीरदधिमध्वाज्यामिश्रितम् ॥

॥ १५ ॥

समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्या: स्नानार्थमादरात् । शातकुम्भमयै: कुम्भै: पुण्यतीर्थ समाहतम् ॥

॥ १६ ॥

समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्या: स्नानार्थममृत्सा । इत्युक्त्वा पुण्यसलिले: श्रीसूक्तेन तिवारकम् ॥

॥ १७ ॥

दक्षिणावर्तशङ्खेन ऋतुविभ्रमसाहितो गुरु: । नदत्सु पञ्चवायेषु व्याभिषिञ्चेत्समाहित: ॥

॥ १८ ॥

चीनदेशसमुदूतं चन्द्रांशुचयसन्निभम् । समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्यै वसनमुत्तमम् ॥

॥ १९ ॥

यज्ञोपवीतं सौवर्णं प्रशस्तं सर्वैकरससु । समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्यै सत्कर्मसिद्ध्यये ॥ ३० ॥

कर्पूरागुरुकस्तूरीमिश्रितं दिव्यचन्दनम् । समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्यै सत्कीर्तिसिद्धये ॥ ३१ ॥

जातिपुष्पागकुञ्चम्पकाशोकमल्लिका: । पद्मेन्दीवरसेवन्तीदूर्वाविबुधदलानि च ॥ ॥ ३२ ॥

एतान्‌यन्यानि तत्कालजातानि कुसुमानि वै । समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्या: पूजार्थमादरात् ॥ ३३ ॥

इत्युक्त्वा मन्त्रविद्याविधपुष्पै: समर्चयेत् । सहस्रनामभिर्‌लक्ष्मीस्थैर्याय सादरम्‌ ॥ ३४ ॥

एवं पुष्पान्तपूजायां कृतायां गुरणा ततः । ऋत्विजोऽभिमुखास्स्वसदेवतानां यथाक्रमम्‌ ॥ ३५ ॥

प्रणवादि॑चतुर्‌थ्यन्तैस्तत्तत्‌मन्त्रै: पृथक्‌पृथक्‌ । पुष्पान्तपूजां कृत्वाडथ तिष्ठेयुस्सततं तत्‍त्र तु ॥ ३६ ॥

ततो गुरुस्सावरणदेवतायै समाहित: । प्रधानदेवतायै सधूपं दीपं भद्रापयेत् ॥ ३७ ॥

वनस्पतिरसैर्दिग्वैर्गन्धाढ्यैस्सुमनोहरम्‌ । समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्यै धूपं सुपात्रगम्‌ ॥ ३८ ॥

प्रवर्तितं पट्टवस्त्रो स्वच्छया गोघृताक्तया । समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्यै दीपं दिव्यानिशाम् ॥ २९ ॥

इदं दिव्यन्नममृतं रसैषाढ़िस्समन्वितम् । समर्पयामि साम्राज्यलक्ष्म्यै नैवेद्यमुत्तमम् ॥ ३० ॥

इत्युक्त्वाड्‌थ दशद्रौणसूक्तमतण्डुलान्वितम् । द्रोणपुष्पसमन्वितामनेकरव्यकज्जनान्वितम् ॥ ३१ ॥

समर्पयित्वा शुद्धान्नं तदर्धपरिमाणकम् । मुद्रान्नं शर्करोपेतं तावद्‌ध्यान्नमद्रिजे ॥ ३२ ॥

नानोपदेशसंयुक्तं नानोपाहरकान्वितम् । परमाद्नं घटान्पञ्चदश पानकपूritान् ॥ ३३ ॥

कलशान्पञ्च पानीयपूritान् कलशानयम् । नानारसायतनोपेतान्कांश्र्च्च कलशानपि ॥ ३४ ॥

उच्चावचानि भक्ष्याणि वटकान्पूरकांस्तथा । अपूपपॉल्लुडुकांश्र्चैव मोदकान्सरसांस्तथा ॥ ३५ ॥

मण्डलान्सृष्टिमानानि फणिकारशकुलीरपि । एवमादीनि भक्ष्याणि प्रत्येकन्तु सहस्रकम् ॥ ३६ ॥

समर्प्य तत्परं नानाफलानि च समर्पयेत् । कदलीफलसाहस्रं खर्जूराणां सहस्रकम् ॥ ३७ ॥

तथोदशः पटलः ।

तथा कपित्थसाहसं इक्षुदण्डशातत्रयम् । चतुश्शातं गोस्तनीनां उर्वारिकशतन्तथा ॥ ३८ ॥

तथाम्रफलसाहस्रं नारिकेलशातत्रयम् । पनसानां शतं देय्यै समर्प्य तदनन्तरम् ॥ ३९ ॥

मध्ये मध्ये च मध्ये च पानীয়ं दत्वा चापोशनं ततः । हस्तप्रक्षालनार्थं चै दद्याज्जलमनन्तरम् ॥ ४० ॥

प्रधानदेवतापूजां कृत्वैवं मन्त्रवित्तमः । ऋत्विग्भः कार्येत्वाड्यैवर्त्तीशार्चनं क्रमात् ॥ ४१ ॥

ताम्बूलं देशिको दत्वा कृत्वाचैव प्रदक्षिणम् । नत्वा तां देवतां स्तुत्वा दत्वा पुष्पाञ्जलिं ततः ॥ ४२ ॥

वेद्याश्रेशानदिग्भागे कुण्डे वा स्थानिडलेड्य वा । स्वगृह्योक्तविधानेन प्रतिष्ठाप्य हुताशनम् ॥ ४३ ॥

कर्म कृत्वाड्ज्यभागान्तं आचार्यो गोधृतेन तु । साम्राज्यलक्ष्मीसुदिश्य मूलेनाष्टशाताहुति: ॥ ४४ ॥

हुत्वाड्ज्यवर्णदेवानां तत्तन्मन्त्रैः पृथक्पृथक् । अष्टावाज्याहुतीर्हुत्वा होमशेषं समाप्य च ॥ ४५ ॥

मूलमन्त्रं जपन्सित्थेत् ऋतुविग्रहस्सह देशिकः ॥ ४५ ॥

इत्याकाशमैरवाराहये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां साम्राज्यलक्ष्मीपोडशोपचारपूजामन्त्रस्वरूपकथनं नाम त्रयोदशः पटलः ॥

अथ चतुर्दशः पटलः ॥

॥ महापूजांगदानस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः-ततो नृपस्वानुकूले मुहूर्ते समुपस्थिते ।

श्वेतरशुक्लाम्बरधररशुक्लमाल्यानुलेपनः ॥ १ ॥

श्वेतद्रवे नमस्कृत्य भक्तियुक्तेन चेतसा ।

सकडूचर्मकवचस्सर्वाभरणभूषितः ॥ २ ॥

ग्रहाद्विग्रत्य भद्रेभमारुह्य स्वपुरो भुवि।

नदत्सु पञ्चवायेषु भेरीकाहलकादिषु ॥ ३ ॥

चतुरङ्गबलोपेतस्सामात्यस्सपुरोहितः ।

सामन्तनृपतौन्मुख्यनस्वस्य पाश्चानुयायिनः ॥ ४ ॥

वन्दिभिरिन्द्रमानस्सन्नुघुष्टाहुमिरुदारधीः ।

तूणीमभ्येत्य कूटाख्यं मण्डपं तन्मनोहरम् ॥ ५ ॥

ततः प्रदक्षिणमावृत्य पश्चिमद्वारतः प्रिये ।

प्रविश्यन्तदोशिकं तन्मृतिजो जापकानपि ॥ ६ ॥

कृत्वा प्रदक्षिणं नत्वा तत्परं नृपपुङ्गवः । पूर्वोक्तैरेव तन्मन्वैः पुरोहितमुखोदितैः

साम्राज्यलक्ष्मीं सम्पूज्य पूर्वोक्तैरुपचारकैः । ततोऽस्तां प्रार्थयेदेवीं वक्ष्यमाणक्रमेण वै

नमस्ते देवी साम्राज्यलक्ष्मै तैलोक्यपूजिते । मदृृहे मत्पुरे राष्टे नानोत्पातसमुद्भवम्

क्षामक्षोभभयं वाडपि भयं यत्समुपस्थितम् । तत्सर्वं नाशय क्षिप्रं प्रजानां हितकाम्यया

आयुर् देहि विपुलमेश्वर्यमाणिमौक्तिकम् । साम्राज्यं सन्ततिं देहि सन्ततं मम सादरम्

इति सम्प्रार्थ्य तां देवीं दद्यादुदकपूर्वकम् । मन्त्रेण वक्ष्यमाणेन गुरवे प्रीतिपूर्वकम्

साम्राज्यलक्ष्मीप्रतिमामिमां स्वर्णविनिर्मिताम् । पूजितां पुष्पगन्धैश्च सर्वलक्षणलक्षिताम्

तुभ्यं दास्यामि विप्रेन्द्र साम्राज्यस्थैर्यसिद्धये । सर्वशत्रुक्षयार्थाय विजयायामितायुषे

उत्पातभयरान्त्यर्थं पुरराष्ट्रनिवासिनाम् । जनानां क्षेमलाभार्थमुपसर्गनिवृत्तये

प्रतिमां प्रतिगृह्येमामभीष्टफलदो भव ।

एवं तां प्रतिमां दत्वा देशिकाय महीपतिः ॥ १६ ॥

दानसाद्रूण्यासिद्ध्यर्थं शतनिष्कांस्तु दक्षिणाम् ।

दत्वा तत्परमृतिंगभ्यस्तथावारनदेवताः ॥ १७ ॥

दत्वा दक्षिणया सार्धं जपकेस्यः पृथक्पृथक् ।

समर्प्य निष्कदशकं गोशतं समलंकृतम् ॥ १८ ॥

ग्रामान्हिरण्यं वासांसि गजानश्वांश्व शक्तितः ।

दत्वा दक्षिणया सार्धं ब्राह्मणेभ्यस्ततः परम् ॥ १९ ॥

दीनान्धान्तरपोयित्वाथ भोजयित्वा द्विजोत्तमान् ।

पुनर्भद्रेभमारुह्य प्रविशेद्विजमन्दिरम् ॥ २० ॥

एवं कृत्वा महापूजां यथोक्तविधिना नृपः ।

शत्रुभिर्नाभिभूयेत न रोगैर्न च तस्करैः ॥ २१ ॥

नोत्पातभीतिभिद्रौवि नोपसर्गभयेन च ।

परकृत्यामन्त्रयन्तवतन्त्रभीतिविवर्जितः ॥ २२ ॥

रूपसौभाग्यसम्पन्नो दीर्घायुर्निक्कण्ठकः ।

पुत्रपौत्रैः परिवृतो दिव्यस्त्रीगणसेवितः ॥ २३ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं संग्राप्य पालयेदरिलं जगत् ।

प्रजाश्च पुरराष्ट्रश्च नीरोगा निरुपद्रवाः ॥ २४ ॥

चतुर्दशः पटलः ।

धनधान्यसमायुक्ताः पुत्रपौत्रसमन्विताः । उत्पातभीतिरहितास्स्वधर्मनिरतास्सदा ॥ २५ ॥

दीर्घायुषो भवब्ध्यन्ते नात्र कार्यो विचारणा । इत्थेवं ते समारुह्याता महापूजा वरानने ॥ २६ ॥

साम्राज्यलक्ष्म्यास्सर्वार्थसिद्धिदा सिद्धपूजिते । वर्धापनदिने देवी वर्षे वर्षे विशेषतः ॥ २७ ॥

कर्तव्याैषा महापूजा द्वारोग्यायामितायुषे । महाशान्तिकृश् कर्तव्या कार्ये महति चागते ॥ २८ ॥

अग्रपूज्यैर्महीपालैः राष्ट्ररक्षार्थमद्रिजे ।

इत्याकाशैरवराल्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां महापूजास्वरूपकथनं नाम चतुर्दशः पटलः ॥

॥ अथ पञ्चदशः पटलः ॥

॥ महाशान्तिपयुक्त मणिपस्स्वरूपकथनम् ॥

श्रीपार्वती-देवदेव विरूपाक्ष लोकरक्षणतत्पर । महाशान्तिनृपपतिमि: कर्तव्योति त्वयोेरितम् ॥ १ ॥

कस्मिन्काले किमर्थं वा कर्तव्या सा वद् भ्रमो । श्रीशिवः- साधु साधु वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ २ ॥

तत्तेऽहं संपवक्ष्यामि सावधानमनाःशृणु । दुर्निमित्तेषु पूर्वोक्तेष्वद्भुतेषु महत्सु च ॥ ३ ॥

समुद्रोतेष्वनवृष्ट्यां सत्यां सामन्तराजभिः । समाक्रान्ते पुरे राष्टे दुर्भिक्षे समुपस्थिते ॥ ४ ॥

आक्रान्ते नृपनक्षत्रे यदावां दारणैग्रहैः । कर्तव्यैषा महाशान्तिस्तदा राज्ये स्वगुसये ॥ ५ ॥

राष्ट्रस्य च प्रजानां च रक्षणार्थं विशेषतः । निमित्तानन्तरङ्कार्यं नैमित्तिकमिति स्मृतम् ॥ ६ ॥

तस्मान्निमित्ते सज्जाते कार्येऽशा शान्तिरुक्तमा । देवालये नदीतीरे स्वग्र्हस्याग्रतोपि वा ॥ ७ ॥

विंशाद्दस्तप्रमाणेन कार्येन्यमण्टपं शुभम् । वीरेशस्तम्भसंयुक्तं मध्ये चोन्नतमध्ये शुभे ॥ ८ ॥

वेधर्ममालापरिवृतमुपर्योच्छादितं कट्टैः । गजैर्जिनैरिकेलोत्थैस्थ वा मृञ्जसम्भवैः ॥ ९ ॥

वतुद्दारं चतुर्भद्रं चतुस्तोरणसंयुतम् । लोकपाल्पताकासिर्ध्वजेन च विराजितम् ॥ १० ॥

वितानचामरादर्शी: सर्वतस्समलंकृतम् । प्रतिद्वारं पाश्र्वयुगन्यासतपर्णघटान्वितम् ॥ ११ ॥

ईदृशो मण्डपे रम्ये मध्ये वेदिं प्रकल्पयेत् । aष्टहस्तप्रमाणेन विस्तृतामायतान्तथा ॥ १२ ॥

चतुर्थीशोश्रितां रम्यामिष्टकाभिर्मृदाडपि वा । साम्राज्यलक्ष्मीपूजार्थं स्विग्धामादर्शविम्बवत् ॥ १३ ॥

तस्यास्तु पूर्वदिग्भागे कुण्डमेकं प्रकल्पयेन् । चतुरश्रं हस्तमात्रं मेखलालयसंयुतम् ॥ १४ ॥

अथवात्यद्भुताकारं द्वादशाहुलयोचितकम् । साम्राज्यलक्ष्मीहोमार्थं सर्वलक्षणलक्षितम् ॥ १५ ॥

कारयेद्रास्तुहोमार्थं वेद्या दक्षिणभागतः । कुण्डं र्वण्डेन्तुसदृशां पूर्ववल्लक्षणान्वितम् ॥ १६ ॥

पश्चिमे कार्यत्कुण्डं ग्रहयज्ञार्थेमद्रिजे । वृत्तं लक्षणसंयुक्तमुत्तरे पञ्चसन्निभम् ॥ १७ ॥

कारयेदष्टदिक्पालहोमार्थं कुण्डमुत्तमम् । एवं कुण्डानि चत्वारि वेदिकाच्छ सलक्षणाम् ॥ १८ ॥

कारायित्वा गोमयेन लेपयित्वा सवारिणा । pञ्चवर्णरलकृत्य रजोमिश्र समन्ततः: ॥ १९ ॥

संभार्य पूजाहोमादिसामग्रीं नृपपुत्रोऽवः । शुभे दिने शुभे लग्मे महाशान्तिं समाहितः ॥

द्विजातिभिर्मिश्रतुष्पष्टिसङ्ख्यैः कार्यातियोगे ॥ २० ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां महाशान्तिप्रयुक्त मण्डपस्वरूपकथनं नाम पञ्चदशः पटलः ॥

॥ अथ पोडशः पटलः ॥

॥ सावर्णसाम्राज्यलक्ष्मीप्रतिमास्थापनस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः—ततः पुरोधसा साकं सम्मन्त्र्य नृपपुत्रोऽवः । स्नात्वा नद्यां हृदे वाडपि धौतवस्त्रः प्रसन्नधीः ॥ १ ॥

धृतवोर्ध्वपुण्ड्रं निर्वर्त्य सत्यवर्मी यथोचितम् । क्षेत्रदेवं समाराध्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ॥ २ ॥

राज्ञोऽवः प्रयतो भूत्वा प्राणायामपुरःसरम् । संकीर्त्य देशरक्षां च नानोत्पातशान्तये ॥ ३ ॥

प्रजानामात्मनश्वैव राष्ट्रस्य नगरस्य च । रक्षार्थं कारयेदहं चतुषष्टि द्विजोत्तमैः ॥ ४ ॥

महाशान्तिं यथाशास्त्रमिति सङ्कुल्य सादरम्। साम्राज्यलक्ष्मीपूजार्थं होमार्थं च बहुश्रुतम् ॥ ५ ॥

आचार्यमेकं वृणुयाद्विन्यादिगुणान्वितम् । अङ्गावरणदेवादि देवता पूजनाय च ॥ ६ ॥

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञवृणुयात्त्रिशद्विजः । सर्वकर्मानुसन्धानं कर्तुं ब्रह्माणमेव च ॥ ७ ॥

वृत्वाडथ वास्तुपूजार्थं होमार्थं विप्रपुङ्गवान् । निमन्त्र्य दशसंख्याकानथाष्टौ वृणुयाद्द्विजान् ॥ ८ ॥

दिक्पालादिपूजार्थं ब्रह्मयज्ञार्थमपि द्विजे । विभज्य दशविप्रांस्तु चतुरोऽथ द्विजोत्तमन् ॥ ९ ॥

वेदपारायणार्थं तु वृत्वा तान्द्विजपुङ्गवान् । कुण्डलैः रंगुलीयैश्च पट्टवस्त्रैश्च चितितैः ॥ १० ॥

अलङ्कृत्य व्रतादेवं तान्विप्रान्पृथिवीपतिः । भो भो द्विजवराः यूयं वेदवेदान्तपारगाः ॥ ११ ॥

कृपालवः सत्यसन्धाः सर्वप्राणिहिते रताः । मया सङ्कल्पिते शान्तिकर्मण्यस्मिन्यथाविधि ॥ १२ ॥

वर्तितव्यं भवद्भिस्तु सावधानेन चेतसा । मन्त्रालोपालियालोपचारिष्टिं न भवेद्यथा ॥ १३ ॥

तथेदं कर्म युष्माभिस्समाप्यं सूक्ष्मया धिया । मम राष्ट्रो पुरे चैव संभूतोत्पातशान्तये ॥ १४ ॥

प्रज्ञानात्मनश्वैव रक्षणार्थे विशेषतः । कर्तव्यैषा महाशान्तिर्यथाशास्त्रं यथाविधि ॥ १५ ॥

साम्राज्यदा महालक्ष्मीस्सम्यक्तुष्टा यथा भवेत् । तथेदं कर्म युष्माभिः कर्तव्यमविशङ्कया ॥ १६ ॥

इति संप्रार्थ्य तान्विप्रानारोप्य शिबिकादिषु । निधाय तं पञ्चगव्ये पूरतो मण्डपान्तिकम् ॥ १७ ॥

गत्वा नरपतिस्तूर्णं मद्राभादवृत्य तम् । त्रिः प्रदक्षिणमावृत्य मण्डपास्य ततोऽद्रिरि ॥ १८ ॥

प्रवेशयित्वा तान्विप्रान्पश्चिमाद्दारदेशतः । तन्मण्डपान्तरासीना नासनेषु पृथक्पृथक् ॥ १९ ॥

वडवाग्नौ हुतो राजा नत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् । आचार्यं प्रार्थयेत्सम्यग्वक्ष्यमाणविधानतः ॥ २० ॥

भोः भोः ! देशिक सर्वज्ञ होतृभिस्साहितो भवान् । सङ्घेःपादिमिदं कर्म करोत्वद्य यथाविधि ॥ २१ ॥

अन्नहीनो दहेद्राष्ट्रमन्वहीनस्त्वथर्वविजः । आत्मानं दक्षिणाहीनो नाश्ति यज्ञसमो रिपः ॥ २२ ॥

समदशः पटलः ।

तस्माद्यथा मन्त्रहीनं कमेंन्दं न भवेत्तथा । क्रियतां भावता सम्यक्सावधानेन चेतसा ॥ २३ ॥

इति संप्रार्थ्य कुरुमैरभ्यर्च्यर्च्याचार्यमज्ञसा । पुनर्भद्रेशमारुह्य जयघोषपुरस्सरम् ॥ वन्दिभिर्निन्द्यमानस्सत्नप्रविशेत्स्विजमन्दिरम् ॥ २४ ॥

इत्याकाशमैरवत्ये मडागेवलन्त्रे, साम्राज्यलक्ष्मीपीठिक्यां आचार्यंकृतिलग्नवणनस्वरूपकथनं नाम पोडशः पटलः ॥

अथ सप्तदशः पटलः ॥

॥ महान्त्यझदवास्तुनोऽमस्वरूपनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः- अथ संप्रार्थितो राज्ञा होतृभिस्सहिनो गुरुः । नत्वा गुरुं गणाध्यक्षं कृत्वा भूशुद्धिमाद्रिजे ॥ ९ ॥

वाचयित्वाडथ पुण्याहं वायुघोषपुरस्सरम् । वास्तूपसमनं कर्तुं व्रतं राज्ञा पुरा गुरुम् ॥ २ ॥

आहूय वास्तुदेवानां पूजां होमं यथाविधि । कुरुतेति समाभाष्य स्वयं तिष्ठेत्तदग्रतः ॥ ३ ॥

आचार्योऽथाष्टभिरयुक्तो होतृभिरिव्रह्मणा सह । प्राङ्मुखः प्रयतो भुत्वा भाणायामपुरस्सरम् ॥ ४ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीपीठिका ।

सद्धीर्य्य देशं कालज्ञो राज्ञो राष्ट्रस्य वृद्धये । राज्ञा सद्धीर्य्यतमहाशान्त्यर्थं वास्तुपूजनम् ॥ ५ ॥

करिष्य इति सद्धीर्य्य वेधां दैक्षणभागतः । गोमयेनानुलिप्योर्वीं रड्‌डवल्या निधाय च ॥ ६ ॥

तत्र शुभैस्तण्डुलैस्तु यथाविभवसम्भवैः । विततस्युच्छ्रितायसंयुक्तां बाहुमात्रां समन्ततः ॥ ७ ॥

कृत्वा वेधं वास्तुचक्रं तस्यां सम्यक्प्रकल्पयेत् । दश प्रागायता रेखा दश चोद्दगायता: ॥ ८ ॥

समन्तरालास्संलिख्य समाः कुर्योद्विचक्षणः । एवं कृते भवेच्चक्रमेकाशीति पदास्मकम् ॥ ९ ॥

पदानि तानि च पुनः कोष्ठानि परिकल्पयेत् । पद्मचत्वारिंशदुक्तप्रकारेण विचक्षणः ॥ १० ॥

मध्ये चैकपदस्वेकश्वेतवाराह्रिपदास्स्मृता: । दिशु कोणेषु चैकपदाद्यन्तः परिकीर्‌त्तिता: ॥ ११ ॥

तद्राह्यो त्विशादिग्भागे चत्वारश्रैव कोष्ठका: । द्विपदा: पूर्वादिग्भागे पञ्चात्र परिकीर्‌त्तिता: ॥ १२ ॥

आग्रेयभागे चत्वारः पृथगेपदास्स्मृताः । पञ्च दक्षिणदिग्भागे द्विपदास्स्यु: पृथक्पृथक् ॥ १३ ॥

नैर्ऋत्यां दिशि चत्वारः पृथगेकपदास्स्मृताः । पश्चिेम द्विपदाः पश्च वायव्ये च तथा पुनः ॥ १४ ॥

कल्पयाश्रैःकपदास्सम्यक्चत्वारस्सौम्यादि दिश्शुभे । कर्तव्या द्विपदाः पश्च वास्तुशास्त्रोक्तमार्गतः ॥ १५ ॥

एवं विधाय कोष्ठानि क्रमशस्तेषु विन्यसेत् । सौवर्णान्त्राजतांस्स्ताप्यनुस्मरणमयान्वा स्वशक्तितः ॥ १६ ॥

कलशान्कोष्ठसंख्याकान्सुधाधवलितांश्छुभान् । तन्तुभिर्येष्ठितान्पश्चपलवैरूपशोभितान् ॥ १७ ॥

गन्धपुष्पार्चितांस्तीर्थपूरितान्फलसंयुतान् । प्रसार्य तेषु वस्त्राणि स्थापयेद्रास्तुदेवताः ॥ १८ ॥

माषात्सुवर्णपर्यन्तं शक्तितस्तस्वर्णनिर्मिताः । प्रत्येकं लक्षणोपेताः पञ्चगव्याभिषेचिताः ॥ १९ ॥

मध्ये नवपदे ब्रह्मा तत्पार्श्वे दक्षिणे शुभे । स्थिराक्यो वास्तुपुरुषो वामे तु चरसंज्ञितः ॥ २० ॥

ब्रह्मस्थानातु परितः प्रागादिषु यथाक्रमम् । दिक्वर्ग्यमा विवस्वांश्र मिलः पृथ्वीधराद्रुहयः ॥ २१ ॥

पूजनीया ऋमात्कोणेप्वैशानादिषु तत्परम् । आपवत्सश्व सविता तत्स्तु विबुधाधिपः ॥ २२ ॥

राजयक्ष्मा च पूज्यास्सुरेवं स्वात्मप्रथमाड्‌डवृतिः ।

अथ द्वितीयावरणे पूज्यश्रैशानकोणके ॥ २३ ॥

आपश्राश्रेयकोणे तु सप्तविंशतिनायकः जयः ।

रुदस्तु पूज्यो वायव्ये तृतीये परिधौ ततः ॥ २४ ॥

ईशानपदमारभ्य द्वाविंशत्कोष्ठकेषु च ।

भादक्षिण्येन पूज्यास्सुरैर्द्विंशच्छिखिपूर्वकाः ॥ २५ ॥

दिग्वीरौ चैवाथ पर्जन्यो जयन्तः कुलिशायुधः ।

सूर्यस्सत्यो भृगुश्रैव ह्याकाशो वायुरेव च ॥ २६ ॥

पूषा च वितथश्रैव बृहत्कत्रयमावुभौ ।

गन्धर्वो भृङ्गराजश्रृङ्गः पितृगणस्तथा ॥ २७ ॥

दौवारिकौथ सुग्रीवः पुष्पदन्तो जलाधिपः ।

असुरेशोषपापौ च रोगोऽहिमुरल्य एव च ॥ २८ ॥

भद्राट्टस्सोमनागौ च ह्यादित्यश्व दितास्सथा ।

तृतीयपरिधावेवं द्वात्रिंशद्विबुधास्स्मृता: ॥ २९ ॥

ब्रह्मा चतुस्सुखो रक्तो लम्बकूर्चश्शततुर्जः ।

वराहमा॒शासंयुक्तो वामे दण्डकमण्डलू ॥ ३० ॥

दधानश्शाङ्ग धननो यजनादौ व्यवस्थितः ।

वास्तुमत्यो महाकायः कृष्णाजिनो रक्तलोचनः ॥ ३१ ॥

एकाननो द्विबाहुश्र्च वर्बराढ़श्र्च दुर्धरः ।

वज्रदेहस्फुरत्कायो बहुरस्मश्रुशिरोरुहः ॥ ३२ ॥

ईशानमस्तकः कुट्टो नैर्ऋते गतपादकः ।

कृताञ्जलिरघोवक्त्रो वास्तुमत्ये प्रक्रीतितः ॥ ३३ ॥

शिर्यादिपिलिपिच्छान्ता वास्तुदेवा हिमाद्रिजे ।

हस्ति बद्धाञ्जलिपुटा मुकुटादिविभूषिता: ॥ ३४ ॥

प्रणवादि॑चतुर्थ्यन्तैर्नमन्तैर्‌नौममन्तकैः ।

उपचारैरषोडशभिरर्चनीयाः पृथक्पृथक् ॥ ३५ ॥

चकाद्रहिश्वतस्रुबु विदिक्षु क्रमशो यजेत् ।

चरकोष्ठ विदारीष्ठ पूतानां पापराक्षसीम ॥ ३६ ॥

दिक्षु स्कन्दं चार्यमणं जृम्भं च पिलिपिच्छकम् ।

सम्पूज्य नाममन्त्रैस्तु कुण्डे खण्डेन्दुसन्निभे ॥ ३७ ॥

स्वग्रृद्योक्तविधानेन संस्थाप्यामिं सदेशिकः ।

मुखान्ते कर्म कृत्वाडर्थे होतृभिर्ब्राह्मणैः सह ॥ ३८ ॥

ब्रह्मजज्ञानमन्त्रेण पालाशैर्होममाचरेत् ।

अष्टोत्तरशतं विद्धान्‌शतविंशातिमेव वा ॥ ३९ ॥

वास्तोष्पते प्रतिष्ठयुक्त्वा दूराहोमं समाचरेत् ।

वास्तोष्पते प्रतरण इति मन्त्रेण पायसम ॥ ४० ॥

हुत्वा वास्तोष्पते शममयोत खादिरसंभवैः ।

समिद्वरैः पूर्ववच्च हुत्वा पूर्वोक्तसंख्यया ॥ ४१ ॥

अमीवहोति मन्त्रेण तिलहोमं समाचरेत् ।

एवं पृथक्पृथकृतु्वा शिख्यादीनां हुनेत्ततःः ॥ ४२ ॥

वास्तावरणदेवानां समिद्धिश्रुणा ततः ।

गोधूमैस्तिलैश्चैव ह्याज्येन च पृथक्पृथक्‌ ॥ ४३ ॥

अष्टौ पञ्चाथ तिस्रो वा जुहुयादाहुतीः क्रमात् ।

एवं कृत्वा प्रधानारुयं होमकर्म यथाविधि ॥ ४४ ॥

तत्स्विष्टकृतं हुत्वा होमशेषं समापयेत् ।

बहूनां बहुशाकानां बहुभक्ष्यसमन्वितम् ॥ ४५ ॥

दत्वा बालं गुरुन्स्तुदेवानां होतॄभिस्सह ।

वास्तुसूक्तं जपस्तिष्ठेत्प्रार्थनान्तपतेऽशुभम् ॥ ४६ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

महाशान्त्यृङ्‌वास्तुहोमस्वरूपकथनं नाम

समदशः पटलः॥

|| अथ अष्टादशः पटलः ||

|| महाशान्तिप्रग्रहयज्ञस्वरूपकथनम् ||

श्रीशिवः-ततः पुरावृत्तो राज्ञा ग्रहयज्ञार्थमद्रिजे । आचार्यो ब्रह्मणा सार्धमृत्विग्भस्साहितोऽट्रामि: || १ ||

प्राड्मुखस्तु द्विजाचम्य प्राणायामपुरस्सरम् । सकृतीर्य देशं कालञ्च पुरे जनपदेऽपि च || २ ||

जातनानादृतादूर्ध्वतक्षामक्षोमाभानिवृत्तये । राज्ञाश्रिरायुधे सर्वप्रजानां च हिताय च || ३ ||

साम्राज्यलक्ष्मीप्रीत्यर्थं राज्ञा धर्मानुवर्तिना । सकृल्लिप्तमहाशान्तिकर्माङ्गत्वेन सादरम् || ४ ||

ग्रहयज्ञं करिष्येऽहमिति सकृल्लिप्य तत्परम् । वेध्यां पश्चिमदिग्भागे गोमयेन सवारिणा || ५ ||

संलिप्य समलङ्कृत्य रत्नैर्वल्चैश्च समन्ततः । तत्राढकमितैरशुभ्रतण्डुलैरब्हुसम्मिताम् || ६ ||

चतुरश्रां विनिर्माय वेदिं ततोऽगायतः । प्रागायताश्चतस्रश्च रेखास्सालिख्य देशिकः || ७ ||

नवकोष्ठानि सम्पाद्य तेषु पड्ढेरुहाणि च ।

षष्टपत्राणि संलिख्य तेषु स्वर्णविनिर्मितान् ॥ ८ ॥

राजतान्वाथ ताम्रान्वा मण्मयान्वा नवान्नव ।

सुधाधवलितान्सूत्रवेष्टितान्तीर्थपूरितान् ॥ ९ ॥

पश्चत्वक्पल्लवोपेतान्गन्धय रत्नसमन्वितान् ।

विन्यस्य कलशांस्तेषु दशाण्यास्तीर्थ्य तेषु वै ॥ १० ॥

पल्लवं वा तदर्धेन तदर्धार्धेन वा कृतः ।

सुवर्णेन वरारोहे ग्रहाणां प्रतिमा: शुभा: ॥ ११ ॥

तत्तत्क्षणसम्पन्नास्साधिभृत्याधिदेवता: ।

सादृण्यदेवतायुक्ता विन्यस्य तदनन्तरम् ॥ १२ ॥

संशोध्य पञ्चशिरिगवै: कृत्वा मूस्थापनं ततः ।

समावाह्या व्याहृतिभि: पुराणोक्तैश् वैदिकै: ॥ १३ ॥

तत्तत्प्रकारशकैर्मन्त्रैस्तैसम्पूज्य कुशुमादिमि: ।

उपचारैषोडशैभि: पृथक्पृथगनुक्रमात् ॥ १४ ॥

तत्परं ग्रहसूक्तानि होतृमि:स्सह देशिक: ।

पञ्चवारं जपित्वाडथ वृत्तकुङडे हुताशनम् ॥ १५ ॥

प्रतिष्ठाप्य स्वग्रद्योक्तविधिना चक्षुरन्तकम् ।

कर्म कृत्वा प्रधानाख्यं होमकर्म समारभेत् ॥ १६ ॥

एकोनविंशः पटलः ।

तत्तद्रहसामिद्धिस्तु चरुणा सर्पिषाडपि च ।

भक्ष्यैस्तिलैः फलैश्चैव प्रतिद्रव्यं पृथक्तृथक् ॥ १७ ॥

सूर्यचन्द्रार्ककार्तिकेयष्टदेवताविशददेवताः प्रातः ।

अष्टोत्तरशतं हुत्वा कृत्वा स्विष्टकृतादिकम् ॥ १८ ॥

होमशेषं समाप्यार्थ पुनः पूजां यथाविधि ।

कृत्वा सम्पातमाज्ञं तत् कुम्भे विन्यस्य वारुणे ॥ १९ ॥

ऋत्विग्भिरवृहेहाणा साकमाचार्यसुसंहितः ।

मृतसंज्ञीवननीसक्तं सूक्तमायुष्यसंयक् ॥ २० ॥

घृतसूक्तं महासौरं महाशान्तिमपि क्रमात् ।

जपित्वा दीर्घमायुष्यमारोग्यममितं बलम् ।

प्रार्थयन्स्तन्महीभर्तुर्वसेत्तत्र स्वलङ्कृतः ॥ २१ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे, साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

महाशान्त्यड्ग्रहयागस्वरूपकथनं नाम अष्टादशः पटलः ॥

॥ अथ एकोनविंशः पटलः ॥

॥ महाशान्त्यड्दिकपालहोमस्वरूपनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः-ततो दिक्पालहोमार्थं विप्रो राज्ञा वृतः पुरा ।

अष्टावष्टास्वासनेषु समासीनास्वलङ्कृताः ॥ ९ ॥

निधाय पञ्चगव्येन संशोध्य तदनन्तरम्‌ ।

कृत्वा सुस्थापनं मन्त्रैः पुराणोक्तैश्च वैदिकैः ॥ ११ ॥

ततो व्याहृतिभिस्तस्मैः समस्ताभिः पृथक्‌पृथक्‌ ।

समावाह्य समभ्यर्च्य लोकपालप्रकाशकैः ॥ १२ ॥

वैदिकैः सान्त्विकैर्मन्त्रैर्गन्धाद्यैः कुसुमैर्नवैः ।

कृतोपचारान्देवेशि षोडशात्र यथाक्रमम्‌ ॥ १३ ॥

ततो दिक्पालसूक्तानि जपित्वा पञ्चवारकम्‌ ।

पुनः पुष्पाञ्जलिं दत्वा प्रतिमामुप तिष्ठतु ॥ १४ ॥

ततः कुम्भे पदानिभे प्रतिष्ठाप्य हुताशनम्‌ ।

गृह्योक्तविधिना देवी तान्त्रिकोक्तेन वा पुनः ॥ १५ ॥

मुखान्तं कर्म कृत्वाडथ प्रधानं होममाद्रिजे ।

पलाशासमिदाज्यै रष्ट्रोत्तरसहस्रकम्‌ ॥ १६ ॥

अथोत्तरं शतम्‌ वाडपि कृत्वा स्विष्टकृदादिकम्‌ ।

होमशेषं समाप्याथ ज्ञातवेदसमद्रिजे ॥ १७ ॥

पुष्पाक्षतैरलङ्कृत्य पुनःपूजां यथाविधि ।

कृत्वाडथ लोकपालानां नत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम्‌ ॥ १८ ॥

तत्तद्दिक्पालकलशानिकटेषु स्थिता द्विजाः ।

शस्त्रचोटनसक्तास्तु रक्षोघ्नानि विशेषतः ॥ १९ ॥

तथाड्न्रशस्त्रसूक्तानि दौन्दुभं सूक्तमेव च ।

जयप्रदांस्तथा मन्त्रा न्वर्मे नारायणाह्ययम् ॥ २० ॥

जपन्नतस्तत्व तिष्ठेयुपविष्टिवरं तन्महीसुराः ।

प्रार्थयन्तोडमितायुय्यमारोग्यममितं बलम् ॥

विजयं विपुलां लक्ष्मीमसकृत्तन्महीसुराः: ॥ २१ ॥

इत्याकाशभैरववाक्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

महाशान्त्यड्कदिकपालहोमस्वरूपकथनं नाम

एकोनविंश: पटल: ॥

॥ अथ विंश: पटल: ॥

॥ महाशान्तिपूजाहोमस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिव:-अथ वक्ष्ये महाशान्तिविधानं विधिवद्निते ।

सर्वपापक्षयंकरं सर्वोपद्रवनाशनम् ॥ १ ॥

उत्पातभूतिशमनं राज्यं विजयदं शुभम् ।

आचार्यै: प्राग्वृतो राज्ञा महाशान्त्यर्थमद्रिजे ॥ २ ॥

सहितैरिशिरादित्यैर्ग्रहैर्णा च समन्वितः ।

प्राग्द्रुरस्तु द्विराचम्य देशकालामुकीलनम् ॥ ३ ॥

कृत्वा राज्ञाश्र राष्ट्रस्य प्रजानां च हिताय वै । चिकीर्षितां महाराज्ञा राज्य धर्मानुवर्तिना ॥ ४ ॥

करिष्य इति सङ्कल्प्य वेध्यां प्राग्दिशि संयतः । तण्डुलैर्भर्मात्रैस्तु कृत्वा मण्डलमद्रिजे ॥ ५ ॥

संलिख्य तत्न साम्राज्यलक्ष्मीयन्तं तु पूर्ववत् । तत्र विन्यस्य सौरर्णत्राजततान्वाडथ ताम्रजान् ॥ ६ ॥

मृन्मयान्कलशान्सूवर्णवेष्टितांस्तीर्थप्रपूरितान् । पञ्चत्वक्स्पल्चवोपेतान्गव्यरत्नसमन्वितान् ॥ ७ ॥

कुम्भेषु तेषु चास्तीर्य पल्लवस्वाणि पार्वति । मध्यवृत्तस्थिते कुम्भे शतानिष्कसुवर्णतः ॥ ८ ॥

कृतां संस्थाप्य साम्राज्यलक्ष्मीमूर्तिमनन्तरम् । षट्कोणकोणे विन्यस्तपूर्णकुम्भेषु षट्स्वपि ॥ ९ ॥

दशानिष्कसुवर्णेन निर्मिताश्र पृथक्पृथक् । क्रमेण विनिधायाद्रिदेवताश्र पृथक्पृथक् ॥ १० ॥

पद्मस्य दळमूलेषु विन्यस्तकलशोष्वथ । धनलक्ष्म्यादिलक्ष्मीणां प्रतिमाश्राष्ट वै कमात् ॥ ११ ॥

निधाय दशमध्यस्थकलशोष्वष्टसु क्रमात् । दिक्पालप्रतिमाश्राष्टौ विन्यस्य दशकोणिषु ॥ १२ ॥

स्थितेष्वध्रसु कुम्भेषु दिक्पालायुधचिहिता: । विन्यास्य चाष्टौ` प्रतिमा गड्यैस्संशोध्य ता: पुन: ॥१३॥

कृत्वा संस्थापनं तासां मन्त्रैवैदिकतान्त्रिकै: । महापूजोक्तोपचारमन्त्रै: पूजां यथाक्रमम् ॥ १४ ॥

सम्राज्यलक्ष्म्या: कृत्वाडथ महानैवेद्यमद्रिजे । महापूजोक्तर्मर्ौैग्ण समर्प्य तदनन्तरम् ॥ १५ ॥

ताम्बूलमुखवासादिं पूजोशेषं समाप्य तु । प्रदक्षिणानमस्कारान्कृत्वा पुष्पाञ्जलिं चापि ॥ १६ ॥

दत्वा श्रीसूक्तभूक्ते लक्ष्मीसूक्तमपि क्रमात् । त्रिवारं पञ्चवारं वा जपित्वा होत्रभिस्सह ॥ १७ ॥

जपकांशत्रुरो द्वारदेशेषु विनिकिर्य च । रक्षासूक्तं शाकुनं च रक्षोघ्नानि च काण्डचित्र् ॥ १८॥

तथा सुमङ्गलीसूक्तं सूक्तमायु:करं तथा । महाशान्तिं महासौर्माहोमन्तावधि क्रमात् ॥ १९ ॥

त्रिवारं पञ्चवारं वा जपच्चवमिति तान्गुरो: । विनियुज्याथ तुष्टौ श्रेष्ठे कुण्डे प्राभार्गकल्पते ॥ २० ॥

ऋष्यादिन्युक्तविधानेन प्रतिष्ठाप्याथिमाद्रिजे ।' चखुरन्तं कर्म कृत्वा मूलमन्त्रेण मैन्त्रचित्र् ॥ २१ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीमावाह्य तस्मिन्प्रज्वलितेऽनले । शब्दतोयेन समपूज्य सावृतौशां सदेशिकः ॥ २२ ॥

होमं निवेद्य स्थाने तु दशद्रव्यैः समाचरेत । पलाशासमिद्वाज्यैश्च फलभक्ष्यातिलैरपि ॥ २३ ॥

राजैः फुल्लैश्च कमलैः सक्तुभिः श्रेष्ठैरुपर्विभिः । एवं दशविधैर्द्रव्यैः पृथक्पृथक् पृथक् ॥ २४ ॥

सहस्रहुत्या: कृत्वा मूलमन्त्रेण देशिकः । ततस्तु प्रेरयेद्विद्वानृत्विजस्तान् यथाविधि ॥ २५ ॥

कुरुत स्वस्वदेवानां होमकर्मेति साधरम् । अथ संचितितास्तेन गुरुणा ते द्विजोत्तमा: ॥ २६ ॥

होमं कुयुर्देशद्रव्यैः स्वस्वावरणदेवता: । उद्दिश्याष्टोत्तरशतमाहुतीनां पृथक्पृथक् ॥ २७ ॥

प्रणवादिचतुथ्येन्तनमोडन्तैनोममन्त्रकैः । एवमावरणेशानां होमं सम्यगनुष्ठिते ॥ २८ ॥

आचार्योऽथ स्थापितं हुत्वा शेषं समाप्य तु । परिषिच्यानलं शङ्कदलदृत्याक्षतादिभिः ॥ २९ ॥

प्रसन्नपूजां साम्राज्यलक्ष्म्यास्सम्यङ्‌विधाय च । श्रीसूक्तैदैव भूसूक्तं लक्ष्मीसूक्तञ्च पावनम् ॥ ३० ॥

पावमानं तथा सूक्तं स्वस्तिसूक्तञ्च शाकुनम् ।

रात्रुच्चाटनसूक्तानि रक्षोघ्नानि च कानि चित् ॥ ३१ ॥

महासारं महाशान्तिमृतुसङ्ग्रहसंहितां गुरु: ।

जपन्त्रिवारं तद्राज्ञोडनुक्रमणं चिन्तयन्तु शुभम् ॥

साम्राज्यलक्ष्मीनिकटे वसेद्रद्राष्टालिहोदिते ॥ ३२ ॥

इत्याकाशभैरववलये महाशैवनतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

महागणिपूजाहोमसवरूपकथन नाम

विंशः पटलः ॥

॥ अथैकविंशः पटलः ॥

॥ महाशान्तिस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः—ततो नृपस्वानुकूले मौहूर्तिकविनिर्मिते ।

मुहुर्ते हेमकस्मस्थैः पुण्यतीर्थोहतर्जलैः ॥ १ ॥

स्वातङ्कुक्काम्बरधरशुक्कुमाल्याम्बरानुलेपनः ।

धृतवोर्ध्वपुण्ड्रमालिके कृत्वा पौर्वाह्निकीं कियाम् ॥ २ ॥

स्वेष्टदैवं समाराध्य नत्वा मार्ताण्डमद्रिजे ।

सखड्गरगसशिरस्स्नाणसर्वाभरणभूषितः ॥ ३ ॥

एकविंशः पटलः ।

अवलम्ब्य करद्वन्द्वं कराभ्यामाप्तपोतशानैः । गृहान्निर्गतप भद्रेभमारुह्य स्वकुलागतं ।। ४ ।। आलोकयन्सदैवस्मींश्चैवंहस्तसमाहितैः । जयघोषैः पौरजनमुखपद्माविनिर्गतैः ।। ५ ।।

रथनेमिस्खनेर्दीन्तिस्रंहितैश्च रतिभीषणैः । अश्वहेषारवैः पत्तिसिंहुनादैश्च भयङ्करैः ।। ६ ।।

संक्षोभितविधाचक्रो मागधैर्मेधुरस्वनैः । उद्धाहुभिरुदाराढैर्वैण्र्यैमानात्मवैभवः ।। ७ ।।

With the sound of the drums and the war drums, in the battle, the eighteen great war drums are sounded, and his own is in front. || 8 ||

पश्चात्सन्ताड्यमानेषु दुन्दुभिष्वलपदान्तिषु । गजस्कन्धसमारूढैस्तैः सामन्तनृपपुत्रकैः ।। ९ ।।

पुरोहितै रतिप्रौढैर्मैन्त्रिभिर्मिर्श समावृतः । तूर्णमागत्य तच्छ्रान्तिमण्टपं सुमनोहरं ।। १० ।।

वि:प्रदक्षिणमावृत्य पश्चाद्वद्वारमार्गतः । प्रविश्यन्ते दिशिकं तमृत्विजक्ष्वापि पार्थिवः ।। ११ ।।

वि:प्रदक्षिणमावृत्य नत्वा साष्टाङ्गमद्रिजे । आसीनः प्राञ्जलिर्भूत्वा द्विराचस्य शुमैर्‌जलैः ।। १२ ।।

प्राणानायस्य सङ्कीर्त्य देशेऽलङ्घ्य तत्परम् । महापूजोदितैर्मन्नैरुपदिष्टैः पुरोधसा ॥ १३ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं सम्पूज्य महापूजोक्तवर्त्मना । महानवद्यैर्मन्नैस्तं सम्पूज्य तदनन्तरम् ॥ १४ ॥

ब्रह्मादिवासुदेवानां पूजां कृत्वा यथाविधि । प्रणवादिचतुर्यन्त्रान्तनमोऽन्तैः स्वख्यानामभिः ॥ १५ ॥

ततो नवग्रहान्स्वमन्न्रैस्तान्त्रिकवैदिकैः । सम्पूज्य तेषां विधिवदधिप्रत्यधिदेवताः ॥ १६ ॥

साधुण्यदेवताश्रापि पूजयित्वाडक्षतादिभिः । ततश्श्चेन्द्रादिदिक्पालानन्वैस्तत्तत्प्रकाशकैः ॥ १७ ॥

वैङ्कैस्तान्त्रिकैश्चैव सम्पूज्य समनन्तरम् । आचार्योक्तविजश्रैष ब्राह्मणांश्र्च यथाविधि ॥ १८ ॥

सम्पूज्य गन्धपुष्पाद्यैः कुण्डलैरहुलीयकैः । कटकैर्बाहुलयैरङ्गदैरतिचित्रितैः ॥ १९ ॥

अलङ्कृत्याथ नृपतिदेशेऽलङ्घ्य पूर्ववत् । सङ्कीर्त्य मम राष्ट्स्य पुरस्य पुरवासिनः ॥ २० ॥

जनस्य च क्षेमलाभासिद्ध्यर्थं स्थैर्यसिद्धये । नानोत्स्वतभूवारिष्टशान्त्ये शत्रुभूसुजाम् ॥ २१ ॥

संक्शयार्थेन्न विजयसिद्धये सर्वदा मम ॥

आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थमैश्वर्याभिवृद्धये ।

साम्राज्यलक्ष्मीप्रीत्यर्थं कार्तिस्यास्य कर्मणः ।

मया सफल्यसिद्ध्यर्थं कर्माऽऽढत्वेन चाधुना ॥ २३ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीप्रतिमादानमुक्तविधानतः ।

तथा ऽऽवृतीशामूर्तीनां वास्त्वारव्यपुरुषस्य च ॥ २४ ॥

दानन्तदाऽऽवृतीशानां शिष्यादीनां यथाक्रमम् ।

साधिप्रत्यधिदेवानां ग्रहाणां दानमेव च ॥ २५ ॥

दिक्पालमूर्तिदानच्च करिष्येऽहं यथाक्रमम् ।

इति सङ्कल्प्य मन्त्रेण महापूजोदितेन च ॥ २६ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं संप्रार्थ्य दत्वा चोदकपूर्वकम् ।

तदाऽऽवृतीशाप्रतिमाश्राऽऽवृत्तिप्रतिमान्वितम् ॥ २७ ॥

दत्वा च वास्तुपुरुषं ग्रहमूर्तीः प्रदाय च ।

दिक्पालमूर्तिदानच्च कृत्वा भूमिपुरन्दरः ॥ २८ ॥

तत्तदाचार्यहोतृभ्यो दानसाधुण्यसिद्धये ।

ग्रामान् शतान् गजान् मत्तान् स्यन्दनानि बहूनि च ॥ २९ ॥

दासीदासांश्र रत्नानि सुवर्णं रजतन्तथा ।

सुवर्णशृङ्गाभरणं गोसहस्रमपि प्रिये ॥ ३० ॥

दत्वा ततदक्षिणार्थेन्ततनमन्त्रैः पृथक्पृथक् । भोजयित्वा तु मृष्टान्नैःसहसं द्विजसत्तमान् ॥ ३१ ॥

तदाशिषं रक्षितात्ममूर्ध्ना धृत्या नत्वा द्विजोत्तमान् । नीराजितः पुरन्ध्रीभिर्दीनान्धान्कृपणानपि ॥ ३२ ॥

तोषयित्वाडन्नपानाद्यैर्वसौर्निर्वैरैयथोचितम् । पुनर्मन्द्रैर्भमारुह्य जयघोषपुरस्सरम् ॥ ३३ ॥

वन्तिदभिरिन्दुमानसनप्रविशोत्सृजमान्दिरम् । एवं यः कुरुते राजा महाशान्तिमनुत्तमाम् ॥ ३४ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीसुदिश्य स भवेल्लोकपूजितः । रूपवान्धनवान्श्रीमान्कान्तिमान्कीर्तिमानपि ॥ ३५ ॥

न शात्रवभयन्तस्य न च क्षुद्रादिजं भयम् । नोत्पातजं भयं वापि न तस्करभयन्तथा ॥ ३६ ॥

जलं स्थलति तस्याशु पाथोधेः पल्लवायते । विषम्यामृत्ति क्षिप्रमेतच्चान्तःप्रभावतः ॥ ३७ ॥

प्रजाश्च पुरराष्ट्रस्था उत्पातभयवर्जिताः । पुत्रपौत्रसमायुक्ता नीरोगा निरुपद्रवाः ॥ ३८ ॥

धनधान्ययुता नित्यं जीवेयुरशरदां शतम् । इत्येवंते समाख्याता महाशान्तिविधान्तमा ॥

द्वाविंशः पटलः ।

सङ्गृह्येण वरारोहे किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३९ ॥

इत्याकाशभैरवादये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपिठिकायां महाशान्तिनिप्रपञ्चतुदानविधयमस्वरूपनिरूपणं नाम

एकविंशः पटलः ॥

॥ अथ द्वाविंशः पटलः ॥

॥ नानोत्पातदोषहरनानाशान्तिस्वरूपनिरूपणं ॥

पावती-शिव शङ्कर सर्वज्ञ लोकरक्षणतत्पर । उत्पातानामशेषाणां सामान्येन त्वयेरिता ॥ १ ॥

महापूजामहाशान्तिरिदानीन्तु पृथक्पृथक । शान्तिकर्माणि शुश्रूषोर्वेद मे वदतां वर ॥ २ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु जगत्पूज्ये यन्मान्त्वं परिपृच्छसि । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रणु वत्स्यामि साधरम ॥ ३ ॥

निवेदनम्—२२—३० पटलः: मात्रकान्तरयोः क्रमेण १०९—१२० ७९, ८०, १०१, पटला दृश्यन्ते । तथापि शान्तिकर्मेकथनप्रकरण पवदशान्ति-कर्माणि भावितुश्वरतीस्स्थतं, नृपानुग्रहेणानादेवतोरस्चानां, साम्राज्यलक्ष्मीं पूजाया:, नृपानुग्रेहीयवश्यक मन्त्रस्वरूपनिरूपणस्य च, इदमेव प्रकरणं न्याय- मित्यतः, मात्रकान्तरापेक्षया प्राक्तनेयं मालृकेयतश्च हे तोः २२—३० पटला: पतदनुसारेणालैव मुद्रापिता:-इत्यवधेयम् ॥

सार्वभौमो नरपतिर्‌मण्डलस्थेश्वरोरुपि वा । राजा वा राजमात्रो वा प्रजापालनतत्परः ॥ ४ ॥

स्वस्य राष्ट्रस्य रक्षार्थमुपद्रवग्नि भस्मरैः । कार्येच्छान्तिकर्माणि नानोत्पाताघशान्तये ॥ ५ ॥

हासे प्राप्ते प्रतापस्य तत्त्‌माप्यर्थं महीपतिः । ऐन्द्रीन्तु कार्येच्छान्तिं यथाविधि समाहितः ॥ ६ ॥

अतीवाभिभये प्राप्ते पुरे राष्ट्रोपि वा नृपः । कार्येच्छान्तिमभ्रयेन्तविष्टृृयै महीपतिः ॥ ७ ॥

जनमारे समुत्पन्ने ग्रामे ग्रामे पुरे पुरे । राजा तस्य निवृत्त्यर्थं यां शन्तिं समाचरेत्‌ ॥ ८ ॥

पिशाचादिग्रहभये प्राप्ते तस्य निवृत्तये । कर्तव्या नैर्ऋती शान्ती राज्ञा धैर्योवलम्बिना ॥ ९ ॥

अनावृष्टिभये प्राप्ते तत्रिदानाच्छान्तये । कर्तव्या वारुणीशान्तिस्तेनैव सुरमिच्छता ॥ १० ॥

महावातभये प्राप्ते रजसाड्‌डक्रान्तदिग्भूभृभ्‌ । तद्‌धारणार्थं कर्तव्या राज्ञा शान्तिस्तु वायवी ॥ ११ ॥

घननाशो समुत्पन्ने कर्तव्या धनवृद्धये । कौबेरीविधिना राज्ञा शस्त्रदृष्टेन वर्त्मना ॥ १२ ॥

मशकाखुपतङ्गादिजन्तुवृद्धौ महीक्षितः । तत्संक्षयार्थमैशानी कार्या शान्तिरनुत्तमा ॥ १३ ॥

प्रसूतिविकृतौ राष्ट्रे परे वा ब्रह्मघा प्रिये । ब्राह्मी शान्तिस्तु कर्तव्या राज्ञा धर्मानुवर्तिना ॥ १४ ॥

शत्रुमिर्दस्युमिर्ॐडपि पीडितासु प्रजासु वै । तद्रक्षणार्थं कर्तव्या राज्ञा शान्तिस्तु वैष्णवी ॥ १५ ॥

यदा यदा दुरात्मानो विडम्बन्ते तदा तदा । रौद्री शान्तिस्तु कर्तव्या तत्संहाराय भूभुजा ॥ १६ ॥

यदाडकस्मादयं घोरं जायते बहुधा नृणाम् । तदाडभयङ्करेन्द्रस्य शान्तिं राजा समाचरेत् ॥ १७ ॥

जलाशयानां विकृतौ सत्यां तद्दोषशान्तये । शान्तिरब्धे देवताप्रतियै कर्तव्या पृथिवीक्षितः ॥ १८ ॥

वृक्षगुल्मादिविकृतौ सत्यां तद्द्विनिवृत्तये । कुर्याद्वनस्पतिप्रीतियै शान्तिकर्म यथाविधि ॥ १९ ॥

प्रासादगोपुरादीनामकस्मात्पतने भृशम् । विश्वकर्माणमुद्दिश्य शान्तिः कार्या महीभुजा ॥ २० ॥

जातायां दृष्टिवैकृत्यां पुरे जनपदेऽपि वा । शान्तिः पर्जन्यमुद्दिश्य कार्या राज्ञा द्विजोत्तमैः ॥२९॥

वेदनाशो समुत्पन्ने ग्रामे ग्रामे हिमाद्रिजे । ब्राह्मीं शक्तिं समुद्दिश्य कार्यं शान्तिमहीभुजा ॥२३॥

युद्धे महति संकटे सर्वसैन्यावसाय वै । माहेश्वरीं समुद्दिश्य शान्तिः कार्यां विपश्व्रिता ॥ २३ ॥

बलस्य चतुरङ्गस्य प्राप्ते सति बलक्षये ॥ कौमारीं शक्तिमुद्दिश्य शान्तिः कार्यां बलासये ॥२४॥

यदा डाकसमात्रप्रजारक्षणेडशक्तिनृपतेर्भवेत् । तदा शक्तिं समुद्दिश्य वैष्णवीं शान्तिमाचरेत् ॥ २५ ॥

दुस्स्वप्ने च दृष्टे च प्रजामिर्बहुधा प्रिये । उद्दिश्य शान्तिं वाराहीं शक्तिं शक्यां तु कारयेत्॥२६॥

ऐश्वर्यस्य हठाद्दानौ सत्यां राज्ञा विपश्व्रिता । इन्द्राणीं शक्तिमुद्दिश्य शान्तिः कार्यां यथाविधि ॥२७॥

परकृत्या मन्त्रयन्त्रतन्त्रादिभिर्य आगते । चामुण्डां शक्तिमुद्दिश्य कार्येच्छान्तिममद्रिजे ॥ २८ ॥

आज्ञाभङ्गे समुत्पन्ने जाते भृत्यादिसंक्षये । एकनाथां समुद्दिश्य शक्तिं शान्तिं समाचरेत् ॥ २९ ॥

जातायामश्वपीडायां गान्धर्वीं शान्तिमाचरेत् । गजरोगेष्वाढ़िरोगेषु शान्तिं वै कार्येन्त्रूपः ॥ ३० ॥

त्रयोविंश: पटलः ।

जातायां देवताबिम्बवैकृतौ कार्येन्त्रुपः ।

उदिश्य देवतां तां तां शान्तिकर्म यथाविधि ॥ ३१ ॥

अपस्मारप्रशान्त्यर्थं त्वाष्ट्री शान्तिरुदाहता ।

महालक्ष्मीस्थैर्यसिद्ध्यैच मार्गवी शान्तिरीष्यते ॥ ३२ ॥

इत्येवंते समाख्याताः काष्ठिद्रुत्पातशान्तयः ।

संग्रहे ण वारोहे किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३३ ॥

इत्याकाशमैरवाक्ये महाशिवनत्नरे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नानोत्पातनिरूपणमहानाशान्तिस्वरूपनिरूपणं नाम

द्वाविंश: पटलः ॥

॥ अथ त्रयोविंश: पटलः ॥

॥ नानोत्पातभयहरणनानाशान्तिस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-शिव शर्व त्वयोक्तानां सर्वेषां शान्तिकर्मणाम् ।

विविधानां विधानं मे बदस्व वदतां वर ॥ ९ ॥

श्रीशिव:- देवी सम्यकत्वया प्रश्नः कृतो लोकहितेच्छया ।

प्रश्नानुरूपं वक्ष्यामि श्रृणुत्तरमगातमजे

सार्वभौमो नरपतिर्मण्डलस्येश्वरोडपि वा ॥ २ ॥

नानाद्रुतसमुद्भूतनानाघौघनिवृत्तये

नानाङ्कुतसमुद्भूतनानाघौघनिवृत्तये ॥ ३ ॥

चिकीर्षितशान्तिकर्माणि शुभलक्षणे शुभे दिने । देवालये नदीतीरे गृहे वा कार्ययेच्छुभम् ॥ ४ ॥

देशेहस्त प्रमाणेन मण्डपं चतुरश्रकम् । pोडशस्तम्भसंयुक्तं चतुद्वारं सुतोरणम् ॥ ५ ॥

दिग्जाष्टकसंयुक्तं दर्‌भेमालाविराजितम् । नानिकेलकदलीवंशकटटैर्वाच्छादितं प्रिये ॥ ६ ॥

उपवीयं विधायाथ वितानेन समन्ततः । अलंकृत्य प्रतिद्वारं प्रागादिक्रमतः शुभैः ॥ ७ ॥

अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षवटशाखादिनिर्भितः । द्वारशाखा: प्रविन्यास्य मध्यस्तम्भचतुष्टयम् ॥ ८ ॥

आवृत्य वेदिकां मध्ये कार्यितवा सुशिल्पिना । चतुर्हस्तायतां तावद्दिस्तृतां चतुरश्रिकाम् ॥ ९ ॥

हस्ततोऽनतां समतलां स्निग्धामादर्शबिम्बवत् । तस्याः पश्चिमदिग्भागे होमार्थकुण्डमाद्रिजे ॥ १० ॥

चतुरश्रं हस्तमात्रं मेखलात्रयशोभितम् । अश्वत्थदलसङ्काशाद्‌वदाराद्‌वाजुलोणिकम् ॥ ११ ॥

कल्पयित्वा मध्यवेद्यां भारमालैस्तु शालिभिः । चतुरश्रां कल्पयित्वा वेदिं तस्यां तदर्थतः ॥ १२ ॥

तण्डुलैर्वेदिकान्तत्र तदर्थपरिमाणकैः ।

तिलैर्विधाय वेदिन्तु तब विन्यास्य नूतनान् ॥ १३ ॥

कलशान्नवसूत्रेण वेष्टितान्तीर्थपूरितान् ।

पञ्चत्वक्पल्लवोपेतान्गव्यरत्नसमन्वितान्

द्वारपार्थिवद्वयालिन्दे स्थापयि विन्यास्य नूतनान् ।

पूर्वोक्तलक्षणान्कुम्भानिविधायैवं यथाविधि ॥ १५ ॥

यजमानो देशकालौ सङ्कीर्त्याचार्यमृत्विजः ।

अष्टौ ब्राह्मणमेकैकशः वृत्त्वा कुशासुमाक्षतैः ॥ १६ ॥

मया चिकित्सिते शान्तिकर्मण्यस्मिन्यथाविधि ।

पूजाहोमादिकं सर्वे कुर्वन्तोति च तान्पुनः ॥ १७ ॥

नियुज्य प्रापयेद्राजा शान्तिमण्डपमद्रिजे ।

ततो गुरुस्सहत्विजभृङ्वह्ना च सुसंयुतः ॥ १८ ॥

प्राणानायस्य सङ्कीर्त्ये देशङ्कालङ्ख्य तत्परम् ।

प्रधानदेवता यस्यां शान्तौ या समुदाहता ॥ १९ ॥

तस्या मूर्तिं सुवर्णेन निर्मितां शक्तितः प्रिये ।

विन्यास्य मध्यकलशो सम्यगाराधिते पुनः ॥ २० ॥

दिक्कुम्भेषु दिगीशानां सौवर्णीः प्रतिमाशुभाः ।

अष्टाश्रश्वरचितेषु विन्यास्य तदनन्तरम् ॥ २१ ॥

प्रधानदेवतामन्त्रैवैदिकैर्वाथ तान्त्रिकैः । अलामे नाममन्त्रैर्वी प्राणस्थापनपूर्वकम् ॥ २२ ॥

समपूज्य द्विपत्नीनाॠण पूजाद्रुत्वा यथाविधि । ततः कुण्डे समावाह्य प्रागेव संस्थाप्यनले ॥ २३ ॥

आवाय्य देवतास्तास्तु राज्यतोयेन देशिकः । उपपचारानासनादीन्कृत्वा तत्र परमाद्रिजे ॥ २४ ॥

होमाञ्जिवेच्च स्थाने तु कुयाद्विकल्पसमन्वितः । पालांशैः खादिरैर्वापि बोधिजैर्वा समिद्धरैः ॥ २५ ॥

पायसेन तिलसम्मिश्रैःसर्पिषा च यथाविधि । प्रतिदैवं प्रतिद्रव्यमष्टोत्तरशताहुतीः ॥ २६ ॥

कृत्वा स्विष्टकृतं हुत्वा होमशेषं समाप्य च । पुनश्च देवतापूजाङ्कृत्वा तान्त्रिकटे स्थितः ॥ २७ ॥

तत्तदेवस्य सूक्तानि जपेर्हविक्समम्न्वितः । ततो राजा स्वानुकूले मुहूर्ते समलंकृतः ॥ २८ ॥

कृतान्त्येष्टिक्रिया भद्रे!ऽजेमारुह्य शिबिकाम् । राज्यहस्तिन्दुभिनिर्घोषैस्स्ताकं संग्राप्य मण्डपम् ॥ २९ ॥

सङ्गीत्य देशङ्कालज्ञ पुरोहितमुखोदितैः । मन्त्रैवैदोदितैस्तैरागमोक्तैर्वा नाममन्त्रकैः ॥ ३० ॥

संपूज्याचार्यमृत्य्विग्भस्साहितं ब्रह्मणाडपि च । अलङ्कृत्याङ्गलियादैर्भूषणैः कुसुमादिभिः ॥ ३२ ॥

समभ्यर्च्याभिषिक्तोडथ तत्पुण्यकलशोदकैः । दत्वा ताः प्रतिमावरकलशैरन्िताः प्रिये ॥ ३३ ॥

दक्षिणां दानसादुण्यरिसिद्यये स्वस्य शक्तितः । कृत्वा गोभूहिरण्यादिद्दानानि च यथाबलम् ॥ ३३ ॥

कांश्रिद्दीनेनाहृतकल्पणांभन्वर्प्यिथास्वरादिभिः । पुनर्भद्रेसमारुह्य जयघोषपुरस्सरम् ॥ ३४ ॥

प्रविश्य स्वग्रुहं रम्यं सर्वतस्समलंकृतम् । ब्राह्मणैरेश्रुतसम्पन्नैराराधितोभिरिवार्चितः ॥ ३५ ॥

नीराजितः पुरन्ध्रीभिरिवैः कनकपात्रगैः । भोजयित्वा द्विजान्सम्यक्सहस्त्रं तदुनन्तरम् ॥ ३५ ॥

स्वयं पुत्रकलत्राचैर्मुण्डीयात्सहितो नृपः । एवं यः कुरते राजा यदुत्पाताधशान्तये ॥ ३७ ॥

तदुत्पातमवद्दोषान्मुच्यते नात्र संशयः । दीर्घायुष्मानरोगश्र पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ ३८ ॥

अज्याहुतत्रतापश्र समनेष्ट महोत्सतः । भवत्येव वरारोहे शान्तिकर्मप्रभावतः ॥ ३९ ॥

यदा जातो य उत्पातस्तदा तदोषशान्तये । शान्तिकर्मोऽप्रमत्नेन राज्ञा कर्तव्यमञ्जसा ॥ ४० ॥

एवंखुत्पातशान्तीनां विधानं सम्यगीरितम् । संक्षेपात्तव सुश्रोणि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ४१ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां नानोत्पातदोषरहमानाशान्तिस्वरूपणिरूपणन्नाम त्रयोविंशः पटलः ॥

॥ अथ चतुर्विंशः पटलः ॥

॥ नानापशाकुनतत्फलस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-शिव शङ्कर सर्वज्ञ सर्वभूतहिते रत । विधिहृत्पातशान्तीनान्तवन्तुुरखाम्मोज्ज्वलश्रुतः ॥ १ ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि नानापशाकुनोद्भवम् । फलन्तेषां स्वरूपञ्च वद मे वदतां वर ॥ २ ॥

श्रीशिवः-साधु पृष्टन्त्वया देवी लोकानुग्रहकाङ्क्षया । तेषां स्वरूपं वक्ष्यामि फलञ्चैव श्रुणुप्रिये ॥ ३ ॥

आरम्भे सर्वकार्याणां शुभानामशुभात्मनाम् । भूतं वञ्ज्रप्रशान्तेन सम्भमाहुर्महर्षयः ॥ ४ ॥

आसने शयने दाने भोजन वस्रसङ्गहे । विवाहे च विवादे च श्वतं सात्त्विक शोभनम् ॥ ५ ॥

स्त्रीनिमित्ते विवादे चेष्टेर्थे पुरुषश्वतसुत्कतम् । पुंर्थेऽचिन्त्यमानेऽर्थे स्त्रीश्वतं स्याच्छुभाशुभवहम् ॥ ६ ॥

आभिमुख्ये श्वते जाते कार्यसिद्धिर्भवेद् द्विजैः । पृष्ठदेशे तु सत्त्वान्त श्वते चोत्तरथो महान्भवेत् ॥ ७ ॥

पुंसान्तु दक्षिणे भागे द्रव्यलाभकरं श्वतम् । वामभागे मृत्युरोगसयक्लेशमदाहतम् ॥ ८ ॥

एतदेव विपर्यस्तं स्त्रीणामाहुः फलं बुधाः । शुभे वाड्‌प्यशुभे वाडपि दिनमेकमपिर्त्यजेत् ॥ ९ ॥

यत्किञ्चित्कार्यमुद्दिश्य यः कश्चिद्धि स्थलान्तरम् । यियासुरमोर्गमध्यये तु व्यालुन्देवलकन्तथा ॥ १० ॥

तिलधातकमत्युशं श्वां वा यदि पर्यति । स कार्यफलमप्राप्य मृत्युमाप्रोत्यसंशयः ॥ ११ ॥

यत्किञ्चित्कार्यमुद्दिश्य यः कश्चिन्मनुजो भुवि । ग्रामाद्‌ग्रान्तरङ्गच्छन्स्थलाद्वाडपि स्थलान्तरम् ॥ १२ ॥

उषःकाले श्रृणोत्येकस्वररोदनमद्रिजे । स मृत्युंवशमाप्नोति षण्मासाभ्यन्तरे ध्रुवम् ॥ १३ ॥

प्रयाणे यस्य कस्यापि मार्गमध्ये बिडालकः । तिर्यगगच्छति चेतस्य मृत्युमोक्षत्रयान्तरे ॥ १४ ॥

न चेदश्वक्रूरयादीनामवस्थाति न संशयः । प्रयाणकाले काकस्तु दक्षिणां ब्रजे चादि ॥ १५ ॥ कार्यहानिर्मवेत्येव नात कार्यो विचारणा ।

प्रयाणकाले गरुडो मद्रु दक्षिणाविहङ्गमः । वामादक्षिणमागच्छेत्कार्यहानिर्मवेत्स्थिरम् । यियासोः कार्यसिद्ध्यर्थन्नरस्याभिमुखं यदि ॥ १७ ॥

एको द्विजस्समागच्छेत्त्कार्ये ज्ञैव सिद्ध्यति । देवालये राजगृहे सभामध्ये गृहान्तरे ॥ १८ ॥ होमस्थाने जपस्थाने तथाडध्ययनचत्वरे । अपवासयोरुत्सर्गस्ततन्नाशकरस्स्मृतः ॥ १९ ॥

हीनयन्ते यस्य केशाग्रा हुतमुखस्पशुमूषकैः । तस्य स्यादायुुषो हानिरामयश्र भविष्यति ॥ २० ॥

यस्य देशे पुरे वार्डापि ग्रामे वार्डापि गृहे तथा । पांसुवृष्टिर्यदि भवेतत्तच्छीर्ण विनश्यति ॥ २१ ॥

गृध्रस्थूलोऽथ वा सूक्ष्मो यमदूतः प्रकटिंतिः । दर्शनेनऽथितन्तस्य सर्वकार्यविनाशनम् ॥ २२ ॥

वृत्तवंशः पटलः।

तस्य छाया यदि पतेदहे तस्याशुभं भवेत् । यन्ताडयति पादाभ्यामूर्ध्वि तस्य मृतिरभवेत् ॥ २३ ॥

काकस्पर्शो देहपीडा भवत्यत्र न संशयः । भृत्यैः प्रपतने देवि पतने सरतस्य च ॥ २४ ॥

शुभाङ्गेऽप्यशुभाङ्गे वा सचेलं स्नानमाचरेत् । शुना दृष्टेन्नरन्देवि लक्ष्मीश्रीर्धनं विमुञ्चति ॥ २५ ॥

*नरे नरपतौ मृत्युषण्मासाभ्यन्तरे भवेत् । पादप्रसवलनाद्रापि अ्रमणाच्छिरसोडथ वा ॥ २६ ॥

वेगात्संपन्दनिकाद्रिनां लड्‌ननेवादवरः पतेत् । जृम्भण्वाडवष्टभ्य देहद्ररोपरि नरो यदि ॥ २७ ॥

पतत्तस्यायुषो हानिरलक्ष्मीस्तं समाविशेत् । सभायां राजनिकटे नरोकस्मात्पततेहदि ॥ २८ ॥

मदमूर्छ्छान्वितो वाडपि रोगेणान्येन वाड्दितः । भूमौ निपात्य चरणौ चालयन्निकृताननः ॥ २९ ॥

षण्मासाभ्यन्तरे तस्य नृपतेर्मरणम्भवेत् । यस्य राज्ञो गृहे देवि प्रासादो मण्डपोऽपि वा ॥ ३० ॥

पतेऽकस्मात्तस्य श्रीषष्णमासात्संकश्यं ब्रजेत् । यस्य गेहे नरा देवि नार्यो वा कारणं विना ॥ ३१ ॥

• नरपाते नरे इति प्राक्तनमातृकापाठः ।

आवेशविवशास्तस्य महात्यपदृवेष्टृशम् ।

यस्यारोहेदृंहृन्देवी कपोतः प्रविशोदृशा ॥ ३२ ॥

नूतनहैनिमवत्सस्य नावि कार्य्या विचारणा ।

दोषकृद्दनिनाऽऽढे हि दरिद्राणान्तु सौरव्यकृत् ॥ ३३ ॥

*प्रविशेचस्य सदनं वृषभः कारणं विना ।

गोवत्सो वाडथ सर्पो वा शुनकस्सूकरोडपि वा ॥ ३४ ॥

पारावतो वा देवेशि भयन्तस्य विनिर्दृशेत् ।

सरटो यस्य सदनमप्रविशोकारणं विना ॥ ३५ ॥

दरिद्रयड्लहस्तस्य भवस्येव न संशायः ।

पिङ्गळी कृष्णशकुनिः प्रविशोदृश्य मन्दिरम् ॥ ३६ ॥

तस्य संर्व सरादवोद्धहारोगः प्रजायते ।

नूतनोद्यानकदली प्रतीचीन्दृक्षिणाम्प्रति ॥ ३७ ॥

पूगो वा नारिकेळो वा सूते पुष्पफलं यदा ।

यजमानस्य हानिस्स्यात्तस्मिन्नासन्न्तरे पुनः ॥ ३८ ॥

अम्रियाग्रादिभूयिष्ठं यस्य वेष्टम भवेत्प्रिये ।

तस्य मासत्रयादर्वाग्भवेदआपत्परम्परा ॥ ३९ ॥

पञ्चविंशः पटलः ।

एवस्म्यादपराकुनस्वरूपं फलमेव च । संक्षेपात्ते निगदिताड्‌ऽ मन्यच्छ्रोतुमिच्छासि ॥ ८० ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नानाविधापशकुनस्वरूपपतत्फलनिरूपणन्नाम चतुविंशः पटलः ॥

॥ अथ पञ्चविंशः पटलः ॥

॥ ननापशकुनदोषहरशान्तिकथनम् ॥

पार्वती—शम्भो श‍ृणु सर्वज्ञ विविधोत्पातलक्षणम् । तत्फलञ्च श्रुतं सम्यक्तच्छान्तिविधिरुच्यताम् ॥ १ ॥

श्रीशिवः—साधु साधु जगत्पूज्ये यन्मान्त्वं परिपृच्छसि । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि सादरम् ॥ २ ॥

नानापशकुनोत्पात्तर्भवेद्यस्मिन्निदने प्रिये । तस्मिन्नेव दिने शान्तिः कार्यातदो‌षशान्तये ॥ ३ ॥

स्वगृहे शुद्धदेशे तु चतुःस्तम्भसमन्वितम् । वितानचामरादर्शभास्वरं पुष्पमण्डपम् ॥ ४ ॥

यजमानः कार्यित्वा तन्मध्ये वेदिकामृदुधा । कल्पयित्वा बहुमुतां वीतस्त्युद्देशशालिनीम ॥ ५ ॥

गोमयेन विलिप्योवें रड्‌वह्न्यादीनिधाय तु । तस्यामाढकमात्रेस్తు राशिदृत्या तिलैर्निवै ॥ ६ ॥

तस्मिन्‌प्रसार्य वसनन्जीलं व्यामप्रमाṇकम् । तस्योपरि न्यसेदेवें सैर्वर्णी लक्षणान्विताम् ॥ ७ ॥

दिगम्बरामुक्तकेशीं ड्ढालनोरदसन्निभाम् । द्विभुजां भस्मदिग्धाढ्यां भुजङ्गाभरणैर्युताम् ॥ ८ ॥

लक्षणं बाहुमध्यस्य ध्यावन्तीम्मण्डलभ्रमम् । नानाप्रशकुनोङ्‌दूतदोषसड्‌गापनुत्तये ॥ ९ ॥

एवंविधान्ते देवेवीं भैरवीन्यस्य चासनं । ध्यात्वाड्‌थ नाममन्त्रेण भैरवों भयनाशिनीम् ॥ १० ॥

नीलगन्धाक्षते: पुष्पैरुग्रधूपैस्सदीपकै: । नैवेद्यैर्विविधैश्र्चैव प्रीणयित्वा यथाविधि ॥ ११ ॥

स्तुत्वा स्तुतिमिरथ्योभिरनन्तवा तां बहुधाड्‌द्रिजे । ततो ब्राह्मणमाहूय वेदवेदाङ्‌गपारगम् ॥ १२ ॥

कटाहस्थितहविष्येन स्वाचरां संयतेंद्रियम् । तेन होमड्डारयित्वा पृथगष्टोत्तरं शतम् ॥ १३ ॥

फलारासमिदन्नाज्यैस्तत्तो होमं समाप्य तु । स्वयं पूर्वोक्तविधिना पुनस्सम्पूज्य भैरवीम् ॥ १४ ॥

आचार्यञ्चाङ्गुलीयाद्यैस्सम्यक्संपूज्य भक्तितः ।

महामाये भगवति महामैरवरूपिणि ॥ ८५ ॥

महापसकुनवस्तुभिः सदा पाहि भैरवी ।

इति मन्त्रेण तान्दुल्यां भैरवांप्रतिमां प्रिये ॥ ८६ ॥

दानसादुःखसिद्ध्यर्थं रक्तगन्धाक्षतादिभिः ।

पूजितं यमदैवतं पुष्टावयवशोभितम् ॥ ८७ ॥

महिषन्दक्षिणाहस्तात्स्तीटलं साक्षतोदकम् ।

पदानि तस्य देवेशि द्वारदेशावधि क्रमेत् ॥ ८८ ॥

निर्गतों मृत्युरितदुचरन्वाक्यमथवा ।

मार्जयित्वा गोमयेन मिश्रीतेनाथ वारिणा ॥ ८९ ॥

निस्सारणध्वनयन्त्रग्रामाद्रहिस्तन्विजमद्रिजे ।

विसर्जयित्वा दीनान्धान्तर्पयित्वा स्वशक्तितः ॥ ९० ॥

ततरशुक्रांबरधराशुक्रमाल्यानुलेपनः ।

स्वेष्टदेवं हृदि ध्यात्वापौत्रभ्येन मानवः ॥ ९१ ॥

ब्राझणान्भोजयित्वाड्थ स्वयम्भुञ्जीत वाग्यतः ।

इति नानाप्राकुनशान्ति᳑ृत्वोक्तमार्गतः ॥ ९२ ॥

तदुत्पन्नभयास्तद्यो मुच्यते मनुजः क्षणात् ।

एवन्ते शान्तिरायातां संक्षेपात्तव भामिनि ॥

॥ दुर्निमित्तसमुद्भूतसर्वदोषनिवारिणी ॥ २३ ॥

इत्याकाशभैरवाराह्ये महारौवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकाया नानाप्रशकुनशान्तिविधानन्नाम

पञ्चविंश पटल ॥

अथ षड्विंशः पटल ॥

॥ दुःस्वप्नतत्फलतद्‌दोषनिवारकदानस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती- मन्नाथ देशिक स्वामिन्प्रसादकृत्यपरायण । नानाप्रशकुनानन्तु लक्षणं फलमेव च ॥ १ ॥

शान्तिकर्म च देवेश त्वन्मुखाम्बोजतदश्रुतम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामि दुःस्वप्नानन्तु लक्षणम् ॥ २ ॥

फलञ्च फलनयन वद मे वदतां वर । श्रीशिवः—साधु साधु वरारोहे यन्मान्त्वं परिपृच्छसि ॥ ३ ॥

तत्‌तेऽहं संप्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहितः । दिवा वा यदि वा रात्रौ स्वप्ने पश्यति मानवः ॥ ४ ॥

मुण्डिनखड्‌रिडननालीशूलिकक्ष्यान्वितञ्चरम् । भीषणन्तमतिद्भुतं षण्मासान्मृत्युमाप्नुयात् ॥ ५ ॥

तद्दोषशमनार्थाय कम्बलं प्रतिपादयेत् ।

यस्तु पश्यति निद्रान्ते स्त्रियन्तीलाम्बरावृताम् ॥ ६ ॥

रक्ताम्बरधरां वाडपि प्रविकीर्णशिरोरुहाम् ।

आस्फोटयन्तीझृञ्जन्ती रुदन्ती वाडतिभीषणाम् ॥ ७ ॥

आत्माभिमुखमयान्तीं बाहुमुच्यम्य दक्षिणम् ।

तस्य मासलयादर्वोच्चहाव्याधिमवविष्यति ॥ < ॥

तद्दोषशमनार्थाय चामुण्डीप्रतिमान्नरः ।

कारयित्वाडयर्सीं सम्यक्कृष्णगन्धाक्षतादिभिः ॥ ९ ॥

दत्वा द्विजाय ताम्मूर्तिंनतस्मादोषात्ममुच्यते ।

यस्तु पश्यति निद्रान्ते वराहं वानरड्बरम् ॥ ९० ॥

कृष्णाजाडृणमहिषमन्त्रं वा दंष्ट्रिणसम्भ्रमम् ।

स मृत्युंश्वरुरोगैस्तु पीड्यते नात्र संशयः ॥ ९९ ॥

तद्दोषपरिहारार्थं वाराहींन्तलपिष्टतः ।

कल्पयित्वा रक्तगन्धपुष्पैरम्यर्च्य तान्नरः ॥ १२ ॥

दद्याद्द्विजातये तान्तु तद्दोषस्य प्रशान्तये ।

यस्तु स्वप्ने गजमत्तमतमनोडमिमुखनन्नः ॥ १३ ॥

अभिद्रवन्तं क्रोधेन पश्येदापदिरक्षसा ।

पीड्यते तस्य दोषस्य शान्तये विघ्ननायकम् ॥ १४ ॥

कारयित्वाड्केकाष्ठेन पुष्करादीन् सुवर्णितः । अलङ्कृत्यार्ककुसुमैरम्यर्च्य प्रीतमानसः ॥ १५ ॥

तं प्रदाय दिग्जेन्द्राय तस्मादोषात्प्रमुच्यते । यस्तु पश्यति निद्रान्ते परेतमतीभषणम् ॥ १६ ॥

आत्मीयं वा परमम्त्यो नृत्यन्तमतिरम्भ्रमम् । हसन्तं वा रुदन्तं वा गर्जन्तं वाडितदारुणम् ॥ १७ ॥

सोऽचिरान्मृत्युमाप्नोति व्याधिं वा भयदायकम् । तद्दोषशमनार्थाय कौमार्रीं शक्तिमुज्ज्वलाम् ॥ १८ ॥

शालिपिष्टेन कृत्वाडथ रक्तेनाच्छाद्य वाससा । अलङ्कृत्य च सौवर्णभूषणैस्तां सुवाससः ॥ १९ ॥

सम्पूज्य दद्यादिप्राय तस्य दोषस्य शान्तये । यस्तु प्रपश्येद्निद्रान्ते जङ्घुकेन तृकेन वा ॥ २० ॥

दृष्टे स्वं प्रतिबुद्ध्येत सोऽचिरात्पीड्यते गदैः । तद्दोषशमनार्थाय तिलपिष्टेन मैरवम् ॥ २१ ॥

कृत्वा सम्पूज्य विप्राय दत्वा दोषात्प्रमुच्यते । यस्त्वङ्घ्रिबुधौ हृदे वाडपि नयां वाडङ्गाधपाथसि ॥ २२ ॥

निमज्जितोङ्घ्रिपतति स्वप्ने स तु भवेद्द्रुतम् । आधिभिर्व्याधिभिश्चैव पीडितोऽनुदिनन्नरः ॥ २३ ॥

तद्दोषपरिहारार्थं वरुणं यादसां पतिम्‌ । कल्पयित्वाडथ रूप्येण श्वेतगन्धाक्षतादिभिः ॥ २४ ॥

सम्पूज्य दत्वा विधाय तस्मादोषात्प्रमुच्यते । यस्तु गोमयतोयेषु पङ्के वा पूयगर्तके ॥ २५ ॥

आत्मानं संस्थितं पश्येत्सोडचिरेण मरिष्यति । तस्य दोषस्य शान्त्यर्थं सवत्सां सलक्षणाम्‌ ॥ २६ ॥

तिलपिष्टेन निर्माय दत्वा दोषात्प्रमुच्यते । यस्तु पश्यति निदान्ते शक्रयकृतस्थे स्थितम्‌ ॥ २७ ॥

आत्मानं शुष्कवृक्षाग्रे झूल्यागारेऽथ-वा मठे । ग्रासादे वाडथ शिथिले गोपुच्छालकेडपि वा ॥ २८ ॥

अचिरात्तस्य भवति भयम्मृत्युसमुद्भवम्‌ । तद्दोषशमनार्थाय यमस्म्महिषवाहनम्‌ ॥ २९ ॥

तिलपिष्टेन निर्माय रक्तगन्धाक्षतादिभिः । सम्पूज्य दद्यादिप्राय तस्य शान्तिर्भवेद्ध्रुवम्‌ ॥ ३० ॥

यस्तु पश्यति निदान्ते यमदूतैर्मयड्कुरैः । कृष्यमाणमतिक्रूरैरात्मानन्दक्षिणान्दिशम्‌ ॥ ३१ ॥

सोडचिरेण भवेद्व्याधिपीडितो नात्र संशयः । तद्दोषशान्त्यै पिष्टेन कृत्वा मृत्युः सकिड्कुरम्‌ ॥ ३२ ॥

नीलगन्धाक्षतैः पुष्पैश्चीयित्वा द्विजातये । दत्वा दक्षिणया साध्र्न्तस्मादोषात्समुच्यते ॥ ३३ ॥

यस्तु पश्यति निद्रान्ते नृत्यन्तं स्वपुरो भुवि । कबन्धड्ढोरमलयन्तनतस्य मृत्युर्भवेत्तृवम् ॥ ३४ ॥

तद्दोषशान्त्यै स्वर्णेन कृत्वा मृत्युद्र्याकृतिम् । सम्पूज्य दत्वा विप्राय तस्य शान्तिर्भविष्यति ॥ ३५ ॥

यस्तु पश्यति निद्रान्ते स्वप्नस्कन्नं भुजादिकम् । तस्याचिरेण पुत्रो वा भार्यो वा स्म्रियते ध्रुवम् ॥ ३६ ॥

तद्दोषशान्त्यै कृत्वा शूलनिवारणमिष्यते । स्वर्णेन वाडथ रूप्येण ताम्रेणाप्यथवाडथ वा ॥ ३७ ॥

दत्वा द्विजाय शुद्धाय तस्मादोषात्समुच्यते । यस्तु पश्यति निद्रान्ते विप्रानर्थोद्धरीर्षकान् ॥ ३८ ॥

त्रिहीर्षोच्च्छीर्षरहितान्पादान्सुजान्चरान् । विकृतस्वरसम्पन्नान्विकाराकारसंयुतान् ॥ ३९ ॥

स मृत्युरोगभीत्याैचैर्बाध्यते नात्र संशयः । तद्दोषशान्त्यै नृहरिद्वारयितवा सुवर्णतः ॥ ४० ॥

सम्पूज्य दत्वा विप्राय तस्मादोषात्समुच्यते । स्वपेषु यो नरः पश्येद्राक्षसानतिभीषणान् ॥ ४१ ॥

षड्विंशः पटलः ।

पाशमुद्गरशूलासिपाणीन्यक्षांश्र भैरवान् ।

तस्याचिरेण शान्त्रुभ्यो भयं मृत्योश्च जायते ॥ ४२ ॥

तच्छान्त्यै तिलकल्केन कृत्वा लक्षणसंयुतम् ।

हनुमन्तं पूजयित्वा गन्धाद्यैर्भक्तिभावितः ॥ ४३ ॥

दत्वा द्विजातये तस्मादोषान्मुक्ततसुखी भवेत् ।

य तु परयति निद्रान्ते गृ ह्रान्तलिमुजोडथवा ॥ ४४ ॥

श्येनान्दिवान्धान्कडूषाण्या गजाश्वादिकलेबरान् ।

भक्ष्यमाणौच्छ्ववासः कूष्माण्डैरन्तिमभक्षणः ॥ ४५ ॥

अचिरेणैव कालेन मृत्यु रोगभयादिभिः ।

पीड्यते तस्य दोषस्य शान्त्यर्थं हयशीर्षकम् ॥ ४६ ॥

कृत्वा स्वर्णेन रूपेण ताम्रेणाप्यथ वाऽथ विसुम् ।

सम्पूज्य श्वेतपुष्पैर्देवतया विप्राय सादरम् ॥ ४७ ॥

तस्मादोषात्प्रमुच्यते नात्र कार्यो विचारणा ।

यस्तु परयति निद्रान्ते शिलावर्षं स्ममूर्धनि ॥ ४८ ॥

पतन्तमकिळेगन सोडिचिरान्प्रतिमाप्रहस्तक:

तद्दोषशान्त्यै पर्जन्यडाकारयित्वा सुव्रतैः ॥*॥ ४९ ॥

सम्पूज्य दत्वा विप्राय तस्मादोषात्प्रमुच्यते ।

यस्तु परयति निद्रान्ते वाहनेत्खातपीड्युतम् ॥ ५० ॥

गजादश्वाद्रथाद्राडपि पीठादात्मा न मज्झसा ।

स भवेत्स्वपदाद्रष्टो नष्टश्रीश्व सेवेंद्रवत् ॥ ५१ ॥

तदोभयार्थं चै स्वर्णेन तिलपिष्टेन वा पिये ।

कृत्वाडडड्मनः प्रतिकृतिं परिवारसमन्विताम् ॥ ५२ ॥

स वाहना द्विजेंद्राय तस्मादोषात्प्रमुच्यते ।

यस्तु पश्यति निद्रांते मातृष्वान्तदारुणान् ॥ ५३ ॥

सोडचिरेण महाव्याधिग्रस्तो यमपुरं ब्रजेत् ।

तस्य दोषस्य शान्त्यर्थ दद्यान्माहिषमुत्तमम् ॥ ५४ ॥

यस्तु पश्यति निद्रांते प्रेतानतिभयान् ।

छिन्नशिरोभिश्चिन्नबाहूंश्चिन्ननासाश्चोरोहान् ॥ ५५ ॥

नगराद्रहिराकृष्टान्नरकान्यातना नितान् ।

विकेँडुरान्यमदूतांश्चा प्रमथांश्चा पिनाकिनः ॥ ५६ ॥

पाषाणकण्टकचितान भूभागांश्चा रसातलम् ।

रविः वा राहुणा ग्रस्तं चन्द्रं वोपप्लुतन्तथा ॥ ५७ ॥

दिक्चक्रं मन्धतामिस्रसदृशो लदेवतालयम् ।

देवविम्वैश्वरहितं श्वसुगालसमाकुलम् ॥ ५८ ॥

तटाकैरुच्छोषितान्कूपान्नदीस्सै कतरोषिता: ।

तथा वनानि शुष्काणि शून्यानि नगराणि वा ॥ ५९ ॥

पञ्चविंशः पटलः ।

प्रासादान्पतितान् ह्स्यांस्र्णवृक्षलताकुलान् । गोपुराणि विशालानि पुरद्धारच्च मुत्तिमम् ॥ ६० ॥

गजाश्वाश्वत्थच्छछूललिङ्गश्वा धावतश्व समन्ततः । स्त्रीबालवृद्धान्पतितबालान्वोपक्ष्य धावतः- ॥ ६१ ॥

मण्डपां श्रावसञ्जान्वा भित्तिं वा पतितान्तथा । तस्य तत्वामिनश्रैव सशस्त्रस्य च पुरस्य च ॥ ६२ ॥

भीतिर्भवति सर्वस्य प्राणस्यान्तकरी ध्वमः । तद्दोषशान्तये दध्यात्तलपात्राणि भूरिशः ॥ ६३ ॥

स्वलङ्कृतास्तथा गाश्र सुवर्णं वसुधामपि । नानाधान्यानि बीजानि वस्त्राणि विविधानि च ॥ ६४ ॥

अभ्यक्तमात्मनो देहं तैलेनापादमस्तकम् । रक्ताम्बरधरं वाडि रक्तस्रगनुलेपनम् ॥ ६५ ॥

स्त्रिया वाडि लिङ्गिते तादृशैया यस्तु पर्य्यंति । स मृत्युंवशमाप्नोति वर्षादर्वाड् न संशयः ॥ ६६ ॥

तद्दोषशमनार्थाय शालिपिष्टेन पार्वतीम् । अघोरमूर्त्तिं निर्माय भूषितां स्वर्णभूषणे: ॥ ६७ ॥

शूलसुद्गम्य हस्तेन क्षिपन्तीममृत्युचक्रम् । दंष्ट्राकरालवदनां दशोर्ध्वां भीमविक्रमाम् ॥ ६८ ॥

संपूज्य रक्तपुष्पैर्नैववेद्यैर्विविधैरपि । अघोरेभ्योडथ घोरेभ्य इति मन्त्रेण मानिनि ॥ ६९ ॥

दद्याददिजाय शक्त्यै स्वार्थे हृदि चित्तयं । स्वप्ने महिषमारुढं खरं वोष्ट्रमजाविकम् ॥ ७० ॥

प्रेतं वा भूतवेतालकूष्माण्डादीन्वृकादिकान् । आत्मानं यो नरः पश्येत् स मृत्युवशमाप्नुयात् ॥ ७१ ॥

तद्दोषशान्तये देवी दद्याद्रोमिथुनत्तरः । इत्थंन्ते देवी कथितं नानादुःस्वप्नलक्षणम् ॥

तत्फलं तत्फलव्यास नानादानाविकं न च ॥ ७२ ॥

इत्याकाशमैरवराहये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां दुःस्वप्नलक्षणतत्फलतदो‌षणिवारकद्रुतस्वरूपकथनन्नाम षड्विंशः पटलः ॥

अथ सप्तविंशः पटलः ॥

॥ दुःस्वप्नदोषहरशान्तिस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-स्वांमिरचिदात्मक श्रीमच्छ्रीकण्ठ शिव शङ्कर । दुःस्वप्मलक्षणं तज्जं फलं तद्द्रिवारकम् ॥ ९ ॥

दानजालद्ध देवेश तन्मुखवास्मोजतश्रुतम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामि जपहोमात्मकम्परम् ॥ २ ॥

शान्तिकर्म्म ममाचक्ष दुस्स्वप्नाघानिबर्हणम् । श्रीशिव:-महामाये भगवति लोकरक्षणदक्षया ॥ ३ ॥

त्वया पृष्टं हि यत्कर्म्म तत्त्वक्‍ष्यामि ते शृणु । दुस्स्वप्ने येन हष्ट्रस्यादिवा वा यदि वा निशि ॥ ४ ॥

तेन तद्दोषशान्त्यर्थं शान्तिः कार्य्या यथाबिधि । देवालये नदीतीरे स्वग्रृहे वा शुचिस्थले ॥ ५ ॥

अष्टहस्तप्रमाणेन मण्डपङ्कूटमेव वा । कारयित्वा विधानेन षोडशस्तम्भसंयुतम् ॥ ६ ॥

चतुद्द्वारसमायुक्तं वितानध्वजशोभितम् । तोरणैर्‌श्वमारादर्शै रम्भास्तम्भैर्‌लंकृतम् ॥ ७ ॥

पारितां दभेमालाभिर्‌आच्छादितेमगात्मजे । उपर्युच्छादितं वंशकटैर्वा नालिकेरजैः ॥ ८ ॥

द्वारालिन्दैश्‍व संयुक्तं मध्ये वेदिकयाडन्वितम् । वेद्या: पश्चिमदिग्भागे कुण्डमेकं सलक्षणम् ॥ ९ ॥

चतुरश्रं हस्तमात्रं मेखलात्रयसंयुतम् । सुरोशाल्पना करायित्या वेदिकुण्डादिकं प्रिये ॥ १० ॥

एवं होमड्कारायित्वा मार्जितः कलशोदकैः । दद्यात्पुष्पाञ्जलिं ब्रह्मविष्ण्वादिभ्यो यथाक्रमम् ॥ २० ॥

देवी मन्त्रैर्वक्ष्यमाणैः प्रहूः प्रयतमानसः । यस्सृष्टिकर्ता लोकानाम्ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ २१ ॥

दुस्स्वप्नजातड्ङलुषन्निवारयतु पद्मभूः । यो जगत्पालनपरः परमात्मा सनातनः ॥ २२ ॥

स विष्णुर्हरतु क्षिप्रं दुस्स्वप्नाघस्ममाखिलम् । यस्सर्वेश्वरकर्तारः प्रलयानीलसन्निभः ॥ २३ ॥

रुद्रस्स हरतु क्षिप्रं दुस्स्वप्नजनितस्भयम् । यो वज्रपाणिर्देवेशो दैत्यान्दानवर्दनः ॥ २४ ॥

इन्द्रस्स भगवानेदघ दुस्स्वप्नाघन्निकुत्ततु । यो मुखं सर्वदेवानां हव्यभुक्चक्रिताधारकः ॥ २५ ॥

सोऽभिदुदुस्स्वप्नजनिताद्द्रुयान्ममाप्तु पापकः । यः कर्मसाक्षी जगतां दण्डहस्तः प्रतापवान् ॥ २६ ॥

स धर्मराजो ममपातु दुस्स्वप्नदुरितादघात् । यो रक्षोनायकसाक्षाच्चैवृतः खड्गधारकः ॥ २७ ॥

दुस्स्वप्नसम्भवन्दोषं स कल्यादो वपोहतु । यः पार्श्वभृत्प्रसन्नात्मा सर्वेषां यादसाम्पति ॥ २८ ॥

सोडव्यान्मां वरुणसौम्यो दुस्स्वप्नजनितादघात्‌ । यस्तु कृष्णमृगारूढो वायुस्सर्वशरीरगः ॥ २९ ॥

दुरवग्रहजिनान्तसोऽध्यात्मव्रजहस्तस्समीरपः । योत्सौ निधिपतिस्तसाक्षाद्दाहस्तः पिङ्गलद्रृक्‌ ॥ ३० ॥

कुबेरस्तु मानिन्यं पातु दुस्स्वप्नदुष्कृतात्‌ । यो वाड्‌धेनुन्धरो देवः पिनाकी च त्रिशूलभृत्‌ ॥ ३१ ॥

ईशानसख्तु मां पातु पापाद्दुस्स्वप्नसंस्मवात्‌ । इति पुष्पाष्टलिन्दतवा ब्रह्मादिभ्यः पृथक्पृथक्‌ ॥ ३२ ॥

आचार्यादीनसमभ्यर्च्य वस्वैराभरणैश्शोभे । तेभ्यस्तः प्रतिमा दद्यात्तन्मन्त्रैः यथाक्रमम्‌ ॥ ३३ ॥

दक्षिणामिश्र सन्तोष्य दीनान्धास्तपयेत्पुनः । आचार्यावलोकनद्रृटवा ब्राह्मणान्भोजयेत्पुनः ॥ ३४ ॥

अनेन विधिना कृत्वा शान्तिकर्म नरः भुवि । दुस्स्वप्नजनिताद्रोराद्रयान्मुक्तो भवेत्प्रिये ॥ ३५ ॥

अमृत्युुभयन्त्रास्ति नास्ति व्याधिमयन्तथा । न शात्रवभयङ्कोरभयङ्कैव न विधते ॥ ३६ ॥

सुगतत्वं सुरूपत्वं वाग्मितत्वञ्चैव सम्भवेत्‌ । देव्येतच्च्छान्तिकर्तॄणां तथ्यमत्र न संशयः ॥ ३७ ॥

अष्टाविंश: पटल: ।

एवं दुस्स्वपदोषघ्नं शान्तिकर्म समीरितम् ।

संक्षेपात्ते सरोजाक्षि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३८ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

दुस्स्वप्नशान्तिस्वरूपकथनं नाम

सप्तविंश: पटल: ॥

॥ अष्टाविंश: पटल: ॥

नृपकर्तव्यनानादेवतोत्सवस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-भगवन्देवदेवेश वात्सल्यकरुणानिधे ।

दुस्स्वप्नशान्तिरन्तर्भवतश्रुता सम्यक्पुरा मया ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि विविधान्देवोत्सवान् ।

कर्तव्यान्पृथिवीपालैर्वक्तुमहेसि शङ्कर ॥ २ ॥

श्रीशिव:-साधु साधु जगत्पूज्ये यन्मान्त्वं परिपृच्छसि ।

तत्तेऽहं संग्रवक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि सादरम् ॥ ३ ॥

सार्वभौमो नृपतितर्मण्डलस्येश्वरोऽपि वा ।

देशस्य नगरस्यापि नायको वा महीपतिः ॥ ४ ॥

स्वस्य राष्ट्रे पुरे वाडपि कदाचिदपि कुत्रचित् ।

क्षामक्षोभासम्भवाय कालवृष्ट्यर्थमद्रिजे ॥ ५ ॥

सर्वसस्यसमृद्ध्यर्थं पुरराष्ट्रनिवासिनाम्‌ ।

जनानां क्षेमलाभार्थं स्वस्य दीर्घायुषे श्रियै ।

विजयाय विशेषेण कुलोच्छ्रायस्य सिद्धये ।

साम्राज्यलक्ष्मीस्थैर्यार्थं विष्णोर्मम च तुष्टये ॥ ७ ॥

पुरे जनपदे विचित्रमानानान्न हरेः हरेः ।

मूर्तीनान्तु स्वयंव्यक्तदैवसैषां द्वारभेदतः ॥ ८ ॥

चतुर्विधानां शैवश्रीवैष्णवागमकोविदैः ।

कारयित्वा च कैदेवि वर्षे वर्षे रथोत्सवम्‌ ॥ ९ ॥

पूर्वोत्सववंसन्तादीन्तततनमासोत्सवानपि ।

ततः प्रत्युत्सवं विप्रान्भोजयेत्सहस्रकम्‌ ॥ १० ॥

एवं मम हरेश्चैव कारयित्वोत्सवान्त्रिपः ।

तत्परं नगरे राष्टे मारीभयनिवृत्तये ॥ ११ ॥

कारयेदुत्सवम्मातृस्तत्तद्रामेषु पार्थिवः ।

मातृवै मन्दिरस्याग्रे सहस्रद्कूलशान्तवान्‌ ॥ १२ ॥

सम्यक्कुलालचुल्योऽपि क्रमान्निक्षिप्य पड्क्तिकशः ।

तत्कुम्भेष्वानतेषु क्षीरवृद्धिं महीपतिः ॥ १३ ॥

कारयित्वा ततस्तेषु निक्षिप्य सिततण्डुलान्‌ ।

सगुडम्पाचयित्वान्नमपरमान्नवद्रिजे ॥ १४ ॥

ताम्मातरम्पूजयित्वा तत्सतत्पुरतो भुवि । निधाय तस्यै तत्सर्वं समर्प्य तदनन्तरम् ॥ १५ ॥

निधाने पुरतस्तस्या घटयन्त्रान्निमित्तकृतौ । यन्त्रे दारुमये चोन्नताग्रभागावलम्बनि ॥ १६ ॥

अयोमये च वलये हृदलम्बाविलम्बया । नट्या कयाचिद्रचितनानाडिमिनयलीलया ॥ १७ ॥

ताम्मातरन्तोपयित्वा समारोप्य रथे पुनः । नदद्विरशब्दपटहैस्सह ताम्म्रामयेत्पुरे ॥ १८ ॥

तत्सुवासिनीदेवि शान्तं वृहैश्वर भूषणैः । अलङ्कृत्यन्नपानाद्यैस्तोषयेत्पृथिवीपतिः ॥ १९ ॥

एवम्मातुः करायित्वा प्रतिवर्षममहोत्सवम् । पीडाहार्याव्यशक्तेस्तु कार्येत्सम्यगुत्सवम् ॥ २० ॥

एवं राजा करायित्वा प्रत्यब्दन्देवतोत्सवान् । निहत्य समरे शत्रून्जयम्स्प्राप्य लीलया ॥ २१ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं सम्प्राप्य पालयेदवनिमिरम् । एवंनृपतिभिस्सम्यकर्तव्या देवतोत्सवाः ॥ संक्षेपात्ते निगदिता: किमन्यच्च्रोतुमिच्छसि ॥ २२ ॥

इत्याकाशमैरवराक्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नानाविधदेवतोत्सवस्वरूपकथनन्नामाष्टाविंशः पटलः ॥

॥ नृपकर्तव्यसाम्राज्यलक्ष्मीपूजास्वरूपवर्णनम् ॥

पार्वती-शिव शङ्कर सर्वज्ञ त्वन्मुखाम्भोजतश्रुतम् ।

प्रतिबदन्नृप कर्तव्यनदेवतोसत्सवैभवम्

इदानीं शिव साम्राज्यलक्ष्मीपूजाविधिक्रमम् ।

वक्तुमर्हसि मे देव यद्यस्ति करुणा मयि

श्रीशिवः--साधु देवी त्वया प्रश्नः कृतो लोकहितेच्छया ।

प्रक्षालनरूपं वक्ष्यामि श्रुणुत्तरमतन्द्रिता

चक्रवर्ती नरपतिस्सम्राडवा मण्डलेश्वरः ।

साम्राज्यस्थैर्यसिद्ध्यर्थं सतांधानां विवृद्धये

असमानसममानादिसर्वशत्रुक्षयाय च ।

विजयाय च साम्राज्यलक्ष्मीप्रीत्यर्थमाद्रिये

साम्राज्यलक्ष्मीं विधिना वक्ष्यमाणेन पूजयेत् ।

*उक्तःपुरोडनुपालः पुरतः कोषवैभवः

दारामिवेष्टकामिर्या कारयित्वा सुशिल्पिना ।

मन्दिरेऽतिस्पृहणीयौमेन हर्म्येणोपरि शोभितम्

• स्वगृहस्य पुरोभागे शुद्धान्ते वाडवनीपतिः । इति पाठान्तरम् ।

अतिस्वच्छपुरोभागस्फुरत्सोपानमण्डपम् । सुधासद्मद्धिततललक्ष्मीचित्रकुड्याविराजितम् सुस्तद्वारशाखावलयं सुकवाटं हृद्गार्गलम् । ईड्यद्विधस्य गेहस्य मध्ये हस्तोन्नतां समाम् ॥ ९ ॥

द्विहस्तायामविस्ताराढ्यारयित्वा वलैर्हृढैः । वेदिन्तस्यां सुवर्णेन कारयित्वा सुशिल्पिना ॥ १० ॥

साम्राज्यलक्ष्मीप्रतिमां रजतेनाथ वा प्रिये । ताम्रेण दन्तिदन्तेन सुवर्णा वाड़तिशोभनाम् ॥ ११ ॥

पद्मासनं समासीनामप्यकिञ्चल्कसप्रभाम् । वराभये पद्मयुग्मन्धानाच्च चतुर्भुजैः ॥ १२ ॥

पुष्टाष्टावयवोपेतां भाष्माणामिवात्मना । मन्दस्मितमुखीनीलदवीडूपापूरितलोचनाम् ॥ १३ ॥

कर्पूरवाटिकाकुसुमसौरभोदीतकटाक्षिताम् । अनङ्गरत्नकुट्टिमाटङ्कृतान्दर्भूषिताम् ॥ १४ ॥

धनलक्ष्म्यादिलक्ष्मीभिरस्थिभिः परिषेविताम् । सर्वालङ्कण्यवसतिं संस्थाप्याथ यथाविधि ॥ १५ ॥

प्रतिष्ठाढ्यारयित्वाड्थ द्विजैरागमवेदिभिः । तैरेवं पूजितान्देवीन्त्रिसन्ध्यं विधिपूर्वकम् ॥ १६ ॥

प्रत्यहं दृङ्न्धपुष्पादैर्धूपदीपनिवेदनैः ।

पार्थिवः प्रणतो भूत्वा प्रातर्मध्याह्निन्दिनेडपि च ॥ १७ ॥

सायाह्ने च विशेषेण प्रत्यहड्कुसुमाञ्जलिम् ।

दत्वा नृत्यैश्व गीतैश्व तोषयित्वा विशेषतः ॥ १८ ॥

पूर्वोदिताम्महापूजामुप्रतिमार्गववसरम् ।

कारयित्वा मासि मासि कुर्यात्पुष्परथोत्सवम् ॥ १९ ॥

तदङ्क्रत्वेन सुश्रोणि शतं वाडपि तदर्धकम् ।

सुवासिनीः पूजयित्वा वस्त्रालङ्करणादिभिः ॥ २० ॥

मृष्टान्नेन वरारोहे भोजयेद्भूपुरन्दरः ।

एवं साम्राज्यलक्ष्म्यास्तु कृत्वा पूजां यथाविधि ॥ २१ ॥

अष्टैश्वर्ययुतो राजा साम्राज्यम्सम्प्राप्य लीलया ।

विजित्य समरे शत्रून्पालयेद्वनिवाञ्छिरम् ॥ २२ ॥

एवमेव पुरा कृत्वा मान्धातृप्रभृतिं नृपाः ।

पूजां साम्राज्यलक्ष्म्यास्तु सार्वभौमत्वमाप्त्नुयुः ॥ २३ ॥

तस्मादेवन्निगदितं संक्षेपात्तव भामिनि ।

साम्राज्यलक्ष्मीपूजाया विधानं विधिवन्निदिते ॥ २४ ॥

विंशः पटलः ।

सर्वसौभाग्यजननं सर्वसम्पत्प्रदायकम् ।

प्राज्यसाम्राज्यदं देवी किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २५ ॥

इत्योकः श्लोकोक्तेन महाशिवतन्त्र सांग्राज्यलक्ष्मीपाठिकायां

नृपकर्तव्यसाम्राज्यलक्ष्मीपूजा स्वरूपकथनन्नाम

एकोनविंशः पटलः ॥

अथ त्रिंशः पटलः ॥

॥ नृपादियजनानापत्रस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-विश्वरूप विरूपाक्ष त्वन्मुखाम्भोजतो मया ।

साम्राज्यलक्ष्मीपूजाया विधानं श्रुतमुत्तमम् ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि धर्मशीलैर्नृपोत्तमैः ।

कैर्मन्त्रैर्वद कर्तव्या जपहोमादिकाः क्रियाः ॥ २ ॥

श्रीशिवः—साधु साधु वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहिताः ॥ ३ ॥

सार्वभौमो नृपतिमेर्ण्डलेश्वरोरपि वा ।

देशाध्यकः कतिपयग्रामाणामधिपोडपि वा ॥ ४ ॥

सर्वविघ्ननिवृत्त्यर्थं सर्वकार्यार्थोसिद्धये ।

गणेशमनुत्रैवेदोक्तैस्तान्निकैर्वा यथाविधि ॥ ५ ॥

कारयेज्जपहोमादीन् ब्राह्मणैर्मन्त्रवित्तरैः । पुरराष्ट्रातमरक्षार्थं सर्वेषड्‌उटशान्तये ॥ ६ ॥

समस्तभयनाशाय विजयाय विशेषतः । दुर्गामन्त्रैर्जपं होमं बलिकर्म च कारयेत् ॥ ७ ॥

दीर्घायुषे मदीयेन त्रियम्बकं मिति प्रिये । मन्त्रेण षडक्षरेणापि तान्त्रिकेण विधानतः ॥ ८ ॥

मृत्युज्जयाभिधानेन जपं होमञ्च कारयेत् । आरोग्यायान्वहं राजा मन्त्रैस्सूर्यप्रकाशकैः ॥ ९ ॥

वैदिकैस्तान्त्रिकैश्चैव जपाद्यहवनादिकं । कार्येत्कर्म सुश्रोणि यथाविधि महीपतिः ॥ १० ॥

साम्राज्यलक्ष्मीमन्त्रेण साम्राज्यप्रदाये जपम् । होमञ्च कार्येत्सम्यग् अन्वहं मण्डलावधि ॥ ११ ॥

श्रीसूक्तेन जपं होममैश्वर्यार्थम् अगातजे । कार्ययित्वा नरपतिरैश्वर्यम् अमितं लभेत् ॥ १२ ॥

दुर्गां वाडथ भवदूपां मां वोपास्य महीपतिः । प्राप्नुयाद्‌अन्वमण्डलाद्‌वर्गाष्टैश्वर्याणि लीलया ॥ १३ ॥

पञ्चाक्षरं मदीयन्तु जपित्वा मुख्यतोड्‌हसः । जपं होमं तर्पणं वा कारयित्वा द्विजन्मभिः ॥ १४ ॥

अष्टाक्षरेण वा विष्णोर्द्वादशाक्षरविद्यया ।

इह मुक्त्वाडखिल्तान्मोगान्ते मुक्तिं ब्रजेन्रूपः ॥ १५ ॥

नष्टद्रव्यस्य लाभार्थड्कार्तवीर्यमनुन्दिजैः ।

विंशत्यर्णं वरारोहे मण्डलावाधि जपयेत् ॥ १६ ॥

उपास्य मन्त्रं वाराहं पृथ्व्याः पृथ्वीस् लभेत्प्रिये ।

रक्षोभयानिवृत्त्यर्थन्न्रसिंह मनुना जपम् ॥ १७ ॥

होमञ्च कार्येदेवि मण्डलावाधि पार्थिवः ।

सौदर्शनेन मन्त्रेण कारायित्वा जपादिकम् ॥ १८ ॥

रक्षोभूतपिशाचादिभ्यान्मुच्येत पार्थिवः ।

विद्यार्थी दक्षिणामूर्तिमन्वेण मदीरेक्षणे

॥ १९ ॥

सारस्वतेन वा सम्यक्कारयित्वा जपादिकम् ।

गद्यपद्यादिकां विद्यां हृद्यामाम्रोति पार्थिवः ॥ २० ॥

वाहनानां रोगपीडां यदास्यादतिदारुणा ।

तच्छान्त्यर्थेन्तदा शास्त्रमन्त्रं विप्रेस्तु जापयेत् ॥ २१ ॥

समस्तविषनाशाय गारुडेन वरानने ।

मन्त्रेण जपहोमादिककारायेन मण्डलन्त्रुपः ॥ २२ ॥

पराभिचारनाशाय भद्रकाळ्या वरानने ।

मन्त्रेण कार्यद्दोमजपं वा बलिमन्ध्रहम् ॥ २३ ॥

परविद्वेषणार्थीय नारदस्य मनुजपेत्‌ । परवाक्स्तम्भनार्थीय पूजयेद्गलसुखींम् ॥ २४ ॥

वरयायः श्यामळामन्त्राल्लापयेद्द्विजपुङ्गवैः । क्षेत्रपालमनुं सर्वरक्षार्थञ्जपयेद्द्विजैः ॥ २५ ॥

शरीरबलपुष्ट्यर्थं हनूमान्मनुर्भिः । कारयेज्जपहोमादीन्यथाविधि समाहितः ॥ २६ ॥

परमारणमन्विच्छन्नथवोक्तैरिमाद्रिजे । मन्त्रैर्ब्रह्मर्पयन्तीति प्रसीदः करियन्त्रिपः ॥ २७ ॥

जपं होमं बालेष्टैव कीलकक्ष विशेषतः । पुवार्थड्कारयेद्धोमञ्जपञ्पञ्च वरवर्णिनि ॥ २८ ॥

देवी सन्तानगोपालमन्त्रेण तु यथाविधि । एकड्कञ्चन मन्त्रास्ते तत्तत्कर्मानुसारतः । राजशास्त्राद्यका देवी मया सदृश्निरूपिता ॥ २९ ॥

इत्याकाशभैरवाह्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नृपावश्यक मन्त्रस्वरूप निरूपणन्नाम त्रिंशः पटलः ॥

अथैकाचत्रिंशः पटलः ॥

॥ अष्टविधदुर्गस्वरूपकथनम् ॥

देव देव विरूपाक्ष सर्वज्ञ शिव शङ्कर । नानाविधानां मन्त्राणामज्ञप्तमेदा मया श्रुताः ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि दुर्गाणां लक्षणं परम् । दुर्गाणि कति ते भूपानां राज्यरक्षाकराणि वै ॥ २ ॥

किंरूपाणि किमाख्यानि तानि मे कथय प्रभो । श्रीशिवः-- साधु पृष्टं त्वया देवी लोकानुग्रहकांक्षया ॥ ३ ॥

एतत्तव प्रवक्ष्यामि सावधानमनाशृणु । नृपाणां सार्वभौमानां राष्ट्रेशनाम्महीसुजाम् ॥ ४ ॥

अन्येषाम्मण्डलेशानां दुर्गाण्येव बलम् महत् । येषाम् पुराणि सुश्राणि विदुर्गाणि महीसुजाम् ॥ ५ ॥

तांह्हीलया हि रिपवो झान्ति नास्यत्र संशयः । तस्माद् दुर्गाणि भूपालैर्निर्मातव्यानि यत्नतः ॥ ६ ॥

तेषां नामानि वक्ष्यामि स्वरूपमपि तेऽनघे ॥ प्रथमं षड्विधं दुर्गस्याद्रिदुर्गान् द्वितीयकम्

तृतीयपञ्चदशरान्तस्थजलदुर्गश्चतुर्थकम् । पञ्चमडङ्कद्वेमावीतं षष्ठंस्यादिमिश्रनामकम् ॥ ८ ॥

सप्तमन्नरदुर्गस्योक्ताष्टमगन्त्योष्टिमम् । कास्मिंश्रिद्दुचिरेदेशे मध्ये वाड्व्यग्रतः स्थिते ॥ ९ ॥

दुरारूढडतिविस्तीर्णं भृङ्गुपातसमन्विते । उपर्यधः सालेन महता परिवेष्टिते ॥ १० ॥

अशोष्यजलदुर्गाढ्ये गरীয়सी गिरौ प्रिये । विनिर्मितमपुरं यत्तद्विरिदुर्गोमितीरितम् ॥ ११ ॥

तत्पुनस्त्रिविधाप्रोक्तन्देवी भद्रादिमे तदः । भद्रञ्चैवातिभद्रञ्च चन्द्रञ्चैवार्धचन्द्रकम् ॥ १२ ॥

नामध्चैव सुनाभञ्च रुचिरं वर्धमानकम् । यद्वर्तुलमतिस्निग्धमसुन्नतं सर्वतः समम् ॥ १३ ॥

बहुवारिदरीयुक्तमेकोपलमगात्मजे । तदुदन्नाम दुर्गं स्यात्कर्ता भद्रमनुत्तमम् ॥ १४ ॥

समाकुल्य गजेन्द्रनामकैर्न्वितः सदा । जित्वा सपलसन्दोर्हं महीं पालयति ध्रुवम् ॥ १५ ॥

यदुद्दुरग्चतुरश्रं स्यादामूलाग्रमगात्मजे । अत्युन्नतं सुविस्तीर्णञ्चलगहरसयुतम् ॥ १६ ॥

तदेतदतिभद्रं स्वात्तदीशो नृपपुङ्गवः ।

सदाष्टैश्वर्यसम्पन्नः पालयेदखिलं जगत् ॥ १७ ॥

मूलमारभ्य दृढाभान्ते शिरसि चन्द्रवत् ।

विशालं बहुतोयाढ्यमगस्त्यममेरैरपि ॥ १८ ॥

यदेतच्चन्द्रदुर्ग स्वात्तकर्त्ता पृथिवीपतिः ।

चन्द्रवत्सर्वदा शान्तमना: पालयति प्रजा: ॥ १९ ॥

अर्धचन्द्रसमाकारमामूलाग्रमगात्मजे ।

नानावृततिभातिहृद्रत्नगर्भोभिताम् ॥ २० ॥

तदर्धचन्द्रदुर्ग स्वात्तकर्त्ता पृथिवीपतिः ।

अरीन्विजित्य समरे सुवं रक्षति लीलया ॥ २१ ॥

मूले कृशं शिरस्यग्रे विशालड्कमवृद्धितः ।

यत्कज्ज्जकर्णिकाकारतदूदुर्गन्नभमुच्यते ॥ २२ ॥

तददुर्गस्याधिपो राजा पद्मनाभइवावनिशाम् ।

विजित्य समरे शान्तदीर्घायु:स्यात्संशय: ॥ २३ ॥

मूले स्थूलं कृशान्तग्रे ऋमहान्या हिमाद्रिजे ।

यत्तत्सुनाभमित्युचन्तदीशस्सुचिरम्महीम् ॥ २४ ॥

पालयेष्टीलया देवी दुर्गस्यास्य प्रभावत: ।

महीमारभ्य सोपानपङ्क्तिवत्क्रमवृद्धित: ॥ २५ ॥

यदुच्यतं सुतोयाल्यन्दुर्गन्तद्रुचिरं भवेत्‌ ।

तन्नायको भवेद्राज्ञां सर्वेषामपि नायकः ।

यदुदुर्गं मदळाकारं वर्धेमान्तदुच्यते ॥ २६ ॥

तदीश्वरो व्रजेशाद्दिन्धनधान्यैः पदेपदे ।

एवमष्टविधस्योक्तं गिरिदुर्गस्य लक्षणम्‌ ।

सक्षेपात्तव मुश्रोणि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २७ ॥

इत्याकार्षैरवार्षाल्ये महाशैवलतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

अष्टविधदुर्गेस्वरूपकथनं नाम

एकत्रिंशः पटलः ॥

अथ द्वात्रिंशः पटलः

॥ वर्जनीय गिरिदुर्गाष्टकस्वरूपकथनम्‌ ॥

पार्वती-शिव शंकर सर्वज्ञ लोकनाथ दयानिधे ।

दुर्गाणिवर्जनीयानि यानि तानि वदाद्य मे ॥ १ ॥

श्रीशिवः-अथ दुर्गाणि वक्ष्यन्ते वर्जनीयानि राजभिः ।

तानि श्रृणु देवेश सावधानन्न चेतसा ॥ २ ॥

सूचीमुखच्चरनिभं शूरपां शक्ताकुतिे ।

मध्यवण्डच्याविकन्दण्डाकारन्तथैव च ॥ ३ ॥

हलाकारच नृपतिनिवासाय विरर्जयेत्‌ ।

सूचीमुखेन दुर्गेण संग्रामे विमुखो भवेत ॥ ४ ॥

त्रयस्त्रिंशः पटलः।

नराकारेṇ दुर्गेṇ धनलोभपरोर भवेत् ।

झूपाकारेण दुर्गेṇ शौर्यहीनस्तु जायते ॥ ५ ॥

शाकटाभेन दुर्गेṇ प्रमादो जायते सदा ।

मध्यखण्डेन दुर्गेṇ सदा व्याधियुतो भवेत ॥ ६ ॥

अतिवक्रेण दुर्गेṇ सदैव मरणं भवेत् ।

दण्डाकारेण दुर्गेṇ नृपो भवति निन्दितः ॥ ७ ॥

हलाकारेण दुर्गेṇ धनहीनस्सदा भवेत् ।

इत्येवं वर्जनीयस्य निषिद्धतादृशकस्य च ।

स्वरूपञ्च फलं प्राप्त्यं कथितन्ते तदीश्वरैः ॥ ८ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

वर्जनीयगिरिदुर्गोष्ट्रकस्वरूपानिरूपणन्नाम

द्वात्रिंशः पटलः ॥

अथ वाराहिकः पटलः ॥

॥ वनदुर्गादिदुर्गस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः-अथोच्यते मया देवी वनदुर्गस्य लक्षणम् ।

यदेतत्सर्वदुर्गाणामधिकं वरवर्णिनी ।

नानाकण्टकवृक्षौघलतागुल्मादिसङ्कुले ।

गूढमार्गे दृढप्रेक्ष्यो सूर्यांशुनामपि प्रिये ॥ २ ॥

सिहव्याघ्रवराहादिदुष्टजन्तुनिषेविते ।

पुलिन्दपुल्कसमलेच्छशबरादिभयड्कृते ॥ ३ ॥

अनाभिजनसम्भूताभिजात्याकुल्यसमन्विते ।

प्रकल्पितं पुरं यद्वै वनदुर्गन्तदुच्यते ॥ ४ ॥

विस्तीर्णे विषमे श्रेष्ठे गिरिगह्वरसंकुल्ले ।

शिलोच्चयैरतिकृद्धै: परितः परिवेष्टिते ॥ ५ ॥

अन्तिकस्थैरपि जनैरविज्ञातायता²वते ।

तृणकाष्ठजलैरयुक्तं पुरं यदुपकल्पितम् ॥ ६ ॥

तत्तु गह्वरदुर्ग स्याद्साध्यममैरपि ।

नदीनान्देवखातानामशोष्याणांजलान्तरे ॥ ७ ॥

महतां वा तटाकानामगाधजलमध्ये ।

द्वीपीकृतमपुरं यत्तज्जलदुर्गमितीरितम् (१९) ॥ ८ ॥

महीतलविनिर्झरद्ध्रु दृढप्रवेशो जलोष्मभिः ।

प्रच्छछ्वेवनमूल्लिङ्गग्रमड्कदम्बसंकृतैः ॥ ९ ॥

यसिन्क्षिप्रसिन्धुमहीमागे मध्यमेऽत्युच्चतस्थले ।

कवचितन्नगरं यत्तत्पद्र्ड दुर्गमुदाहृतम् ॥ १० ॥

गिरिणा विपिनेनापि संयुक्तञ्जलसंवृतम् ।

पारितः पड्कभूम्या च सहितं यत्पुरं शिवे ॥ ११ ॥

तन्निम्रशत्रामकन्दुर्गमसाध्यन्देवदानवैः |

खड्गमतोसरकुन्तासिवाणकार्मुकधारिभिः || १२ ||

भटैः सरक्यैर्वोराधिवीरराशानिशमुद्धतः |

परितो वलयाकारचितागारवर्तिाभिः || १३ ||

रक्षितं यत्पुरवर्न्नदुर्गोमितीरितम् |

सालेन महता युक्तं खेयेन महता वृतम् || १४ ||

नानावस्तुसमोपेतन्तृणेनेधनजलान्वितम् |

शतश्रीशतसंयुक्तं वीरैः कतिपयैरृप्तम् || १५ ||

यत्पुरन्नतपृथुश्रोणि कोष्ठदुर्गोमितीरितम् |

इत्येवं वनदुर्गादि दुर्गोणां लक्षणम्‌मया || १६ ||

कथितन्तव देवेशि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छासि |

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

वनदुर्गादिषट्‌विधदुर्गस्वरूपकथनन्नाम

त्र्यस्त्रिंशः पटलः ||

|| अथ चतुस्त्रिंशः पटलः ||

|| अष्टविधकोष्ठदुर्गस्वरूपकथनम् ||

पार्वती-शिवसंक्रान्तभगवच्छम्भुकृतसप्रपायण |

कोष्ठदुर्गोमिति प्रेक्ष्यमष्टमं यत्स्वायाधुना || १ ||

तस्य स्वरूपमे ब्रहि विस्तारेण वृषध्वज ॥

श्रीशिव:- साधु साधु वरारोहे यन्मान्तं परिपृच्छसि ॥ २ ॥

ततेऽहं संप्रवक्ष्यामि सावधानमनाः श्रृणु ।

कोष्ठागारोच्यते सालः कोष्ठदुर्गन्तदुर्वितम् ॥ ३ ॥

तदेव नृपवर्याणां प्रशस्तं बलमीरितम् ।

कोष्माष्टविधं प्रोक्तं शिल्पशास्त्रविशारदैः ॥ ४ ॥

वेदाश्रं दीर्घवेदाश्रं वर्तुलं दीर्घवर्तुलम् ।

पञ्चकोणञ्च षट्कोणमष्टाश्रं पद्मासनिभम् ॥ ५ ॥

पुष्पामन्यतमं कोष्ठं कारयित्वा सुशिल्पिभिः ।

आवासं कल्पयेद्राजा सआटम्बलवृद्धये ॥ ६ ॥

शुभेऽहि शुभनक्षत्रे स्थिरलग्ने गणाधिपम् ।

समपूज्य विश्वकर्माणन्तोषार्थं वा शिल्पिनः ॥ ७ ॥

अत्युन्नते महीभागे निम्नोन्नतविवर्जिते ।

क्षिप्रोपभोगया पृथ्व्या पृथ्व्या समुपवेष्टिते ॥ ८ ॥

शिलाभिरिष्टकामिर्या मृद्रा मर्दित्याडपि वा ।

कारयेन्र्पतिस्सालं वक्ष्यमाणप्रमाṇतःः ॥ ९ ॥

चतुर्विंशः पटलः ।

सितासिद्धार्थकैषाढूभ्रियेवमध्यमितीरितम् ।

यवमध्ये यानि तान्यष्टावडुलडूर्धितं बुधैः

चतुर्विंशाडुलो हस्तश्वतुरहस्तामितन्थनुः ।

धनुश्शतुष्ण्यनन्दडस्तदृष्टशतमानतः

उत्तमः कथितस्तालः षट्च्छतेन तु मध्यमः ।

चतुश्शातेनाधमस्यादित्येवंत्रिविधस्स्मृतः

सालानुरूपतो भूमिं खनित्वाडथ यथोचितम् ।

वालुकामिरधिष्ठानशुन्धिं कृत्वा यथाषिधि

दशहस्तोन्नतां मित्तिन्त्रहस्तायामशलिनिम् ।

दलयुक्तान्तत्र तत्र कारयित्वा शिलादिभिः

हढीकृतायां सुधया तस्यामिमत्तौ समन्ततः ।

युक्तस्ययोधरुप्यर्थं सालशोभार्थमेव च

न्यग्रोधाद्धदलामानि मध्ये छिद्रयुतानि च ।

शृङ्गाणि कल्पयित्वाडथ पडुक्तिशश्व समन्ततः

नाभिमात्रे ततस्तालवलये पडुक्तिशः ऋमात् ।

शिलासु मैरवं यन्त्रञ्चागयन्त्रञ्च दारुणम्

त्रिशूलं रजुयन्त्रञ्च काष्ठयन्त्रञ्च मौसलम् ।

विषकण्टकयन्त्रञ्च शूलं शूलमुखन्तथा ॥ १८ ॥

धनुयन्त्रादियन्न्राणि न्यस्तानि मतियत्नकम् ।

यक्षाकिन्नरगन्धर्वदैत्यान् विविधानि च ॥ १९ ॥

कारयेच्छिल्पिभिर्मिस्रैः शोमार्थेन्तृपकुज्जरः ।

तत्स्सालस्यान्तरतो दशहस्तप्रमाणतः ॥ २० ॥

परितः कल्पयेद्द्रप्रवेदिं सोपानसंयुताम् ।

शिलाभिरिष्टकाभिर्वा स्वच्छामादर्शविम्बकत् ॥ २१ ॥

एवं सालड्कल्पयित्वा कल्पयेतदनन्तरम् ।

उपासलन्तु परितः सर्वलक्षणलक्षितम् ॥ २२ ॥

इत्याकाशमैरंबाराख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

अष्टविधसालस्वरूपकथनन्तनाम् ।

चतुस्चत्वारिंशः पटलः ॥

• त्रिशूलयन्त्रं रज्वाख्ययन्त्रं कोष्ठमयन्त्रथा' ।

मौसलाद्यं धनुरयन्त्रं ध्यानयस्तमतियत्नकम् ॥

यक्षकिन्नरगन्धर्वदैत्यान् विविधानि च ।

विलसेकककार्यार्थकृत् सालड्करोमार्थेमद्रिजे ॥

कारयेच्छिल्पिभिः सम्यक्परितः पृथिवीप्रतिः ।

इति पाटन्यासम्प् ॥

अथ पञ्चत्रिंशः पटलः ॥

उपासाललक्षणम् ॥

पार्वती-शिव सर्वज्ञ भगवन्लोकरक्षणतत्पर । स्वरूपमुपसालस्य वद मे ड्य दयानिधे ॥ १ ॥

श्रीशिवः-शृणु देवि उपसालस्य वक्ष्यामि तव सादरम् । लक्षणं शिल्पशास्त्रोक्तमागण शुभलक्षणे ॥ २ ॥

पूर्वोक्तसालात्परितो बहिर्देशे समन्ततः । विंशद्वस्तमितां भूमिं न्यक्रवा पूर्ववदेव हि ॥ ३ ॥

अष्टहस्तायतं श्रृङ्गपड्क्त्या वप्रेण शोभितम् । उपसालं द्वारयित्वा बहुहालसमन्वितम् ॥ ४ ॥

तत्स्थान्योपसालस्य परितः प्रहरे जने । हस्तत्रयमितां भूमिं न्यक्र्वाडथ कटिसूत्रवत ॥ ५ ॥

तद्रहि विंशतिकानिम्मान्तावत्करायताम् । परिघाड्कुरायित्वाडथ बन्धयेतत्तटद्रयम ॥ ६ ॥

शिलाभिरिष्ठकाभिरवा तस्य दार्ढ्यतवसिद्धये । एतं सालं विनिर्माय दिशु द्वाराणि कारयेत ॥ ७ ॥

केचित्सालतयड्ङेयत्र यमिच्छन्ति भूमिपाः । अल्यासाध्यत्वसिद्ध्यर्थमेतद् दुर्गस्य भामिनि ॥ ८ ॥

इत्येवमुपसालस्य स्वरूपपद्धतितम्मया । सङ्ग्रहेण तवार्पणं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ९ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकाया-सुपसालस्वरूपनिरूपणत्राम पञ्चत्रिंशः पटलः ॥

अथ पञ्चत्रिंशः पटलः॥

॥ सालद्वारनिर्माणस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-मन्त्रनाथ देशिक स्वामिन् सालस्याष्टविधस्य तु । श्रुतं स्वरूपन्देवेश द्वाराणां लक्षणं वद ॥ १ ॥

श्रीशिवः-द्वाराणां लक्षणं वक्ष्ये तव प्रक्षालनुरूपतः । किष्कृत्यायतनद्वारं षट्किश्कून्नतमुत्तमम् ॥ २ ॥

पञ्चहस्तोन्नतं साधर्हस्तद्वितयाविस्तृतम् । द्वारस्मध्यममाख्यांतं शिल्पशास्त्राविशारदैः ॥ ३ ॥

चतुर्हस्तोन्नतं द्वारन्नद्धहस्तायतमादिजे । मज्जुद्वारं शिल्पोपतं मध्यमं परकीमतम् ॥ ४ ॥

पुंशिलाकलिपतं श्रेष्ठेम्मध्यमं स्त्रीशिलाकृतम्।

अधमदृश्यते द्वारन्नपुंसकशिलाकृतम् ॥ ५ ॥

घण्टास्वना पुंशिला स्यात्स्व्री स्वातन्त्रीस्वना शिला ।

नपुंसकाशिला मित्नकांस्यस्वनसमस्वना ॥ ६ ॥

प्रतिद्वारड्कपनोयसमुखमन्द्रं मुशोभनम् ।

ऊर्ध्वेमागोल्लसद्रक्षराक्षसप्रतिमाڈन्वितम् ॥ ७ ॥

उत्त्रमानसिवात्यन्तं मितौऽरतिभयङ्करैः ।

द्वारमेवड्कुल्पयित्वा तदुपर्यथ कारयेत् ॥ ८ ॥

पञ्चभौमान्त्रिसौमं वा सौधर्मसत्यन्तशोभनम् ।

प्रतिद्वारं वाह्यदेशे चतुरश्रं समन्ततः ॥ ९ ॥

कल्पयित्वा व्याघ्रमुखं सालोल्लासितमोच्ततम् ।

सत्यापसव्यकोष्ठाभ्याम्रुजुकोष्ठेन संयुक्तम् ॥ १० ॥

प्रतिकोष्ठन्वारयुतमन्तिमद्वारमूर्ध्नि ।

त्रिभूमावतदाङ्ग्रसौधिसङ्कुशाग्रपरम् ॥ ११ ॥

योधानान्द्वारपालानां सदावासार्थेमद्रिजे ।

परितोन्तरतः कुङ्क्यसंशिलेट्टेनातिचारुणा ॥ १२ ॥

एकपड्क्तिस्तम्भशोभि मण्डपेन मनोहरम् ।

एवं व्याघ्रमुखड्कृत्या तत्पूर्वोपरकुड्ययोः . ॥ १३ ॥

संयोजयेत्सान्तयुगसुपसालस्य भूमिनि ।

पूर्वद्वारनदक्षिणास्यन्दक्षिणं पश्चिमद्वारयकम् ॥ १४ ॥

पश्चिमन्तूततरमुखमुत्तमं प्राग्मुखं भवेत् ।

एवं द्वाराणि निर्मीय व्याघ्राननयुतानि वै ॥ १५ ॥

प्राग्द्वारे स्थापयेद्विश्राजं दक्षिणनामके ।

द्वारे संस्थापयेद्देवी मैरवं पाश्चिमे पुनः ॥ १६ ॥

भद्रकाळीं प्रतिष्ठाप्य हनुमन्तं तथोत्तरे ।

संस्थाप्यैवं ततः राजा विदिक्षु चतसृष्वापि ॥ १७ ॥

ध्वजद्वाराणि चत्वारि व्याघ्रवक्त्रविवर्जितम् ।

कारयित्वा प्रतिद्वारड्ढ्वाटयुगळन्वयसेतुं ॥ १८ ॥

हृद्गर्गेऽलसमोpetaj्च्छन्नमायसपट्टसैः ।

अरिमत्तेभरदनविदारणविचक्षणैः:

अयरश्रृङ्गमिराकीर्णड्ढण्डलीपुष्पसन्निभैः :

तत्परं खेयतरणयोग्यन्दारुविनिर्मितान्तरं ॥ २० ॥

सङ्क्रमान् फलकाकारान् सेतून्वा कार्येहजून् ।

शिलाभिरिष्टकाभिर्वा तत्तद्वाराभिमुख्यत: ॥ २१ ॥

सप्तत्रिंशः पटलः ।

एवं द्वाराणि निर्माय वप्रेऽगाराणि कारयेत् ।

इत्येवं द्वारनिर्माणप्रकारः कथितस्तव ।

सन्नहेतु सरोजाक्षि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २२ ॥

इत्याकारामभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां

साल्वातनिर्माणस्वरूपकथनन्नाम

षट्त्रिंशः पटलः ॥

अथ सप्तत्रिंशः पटलः ॥

सालवप्राणिमातव्यग्रहाष्टकस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-शिव शङ्कर तत्सालवप्रे गेहानि कानिचित् ।

कर्तव्यानि किमर्थं वा किमाख्यानि वदाच मे ॥ १ ॥

श्रीशिवः-साधु पृष्टं त्वया देवी लोकरक्षणदक्षया ।

यदहं तत्प्रवक्ष्यामि सावधानमना: शृणु ॥ २ ॥

ततस्तत्सालवलयप्रे दिक्षु विदिक्षु च ।

युद्धादिसमये स्वस्य वासार्थेऽल्पीयतेनृपः ॥ ३ ॥

भद्रञ्च सर्वतो भद्रञ्चावर्तयन्तकम् ।

वर्घेमानं स्वस्तिकञ्च पिच्छन्दडोष्ठमन्दिरम् ॥ ४ ॥

ततस्सस्थापयेदेवे शतशीर्ष पदे पदे।

भीमरूपाम्महादुर्गाम्मैरवरच्च भयङ्करम्॥ ५ ॥

कालमृत्युम्महारौद्रड्ढालपासाधरं यम्मम्।

अघोरमुग्रवदनं भेतालमतिभीषणम्॥ ६ ॥

वीरभद्रम्महाभीमं कालरात्रिं भयानकाम्।

ध्वजेष्वष्टसु संलिख्य वप्रे दिक्ष्वष्टसु न्यसेत्॥ ७ ॥

ततो दुर्गाधिपान्देवीन्दुर्गेस्याम्यन्तरे नृपः।

स्थापयित्वा चण्डिकाक्षं विद्वेशां क्षेतपालकम्॥ ८ ॥

शास्तारं महालक्ष्मीं केशवं भास्करन्तथा।

त्वष्टारष्ठैव वाग्देवों दुर्गसंरक्षणाय वै॥ ९ ॥

तेषाश्च कार्येतपूजां प्रत्येकं पुरवृद्धये।

एवं वप्रे विनिर्माय कानिचिन्मन्दिराणि वै॥

वस्तूनि कानिचित्सालरक्षार्थं संग्रहेण्णपः॥ १० ॥

इत्याकारा॑ैरवाराख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

सालवप्रनिमिर्तव्यगृहाष्टकस्वरूपकथनं

समाप्त्रिशः पटलः॥

॥ अथ अष्टत्रिंशः पटलः ॥

॥ सालसंस्थापनीयवस्तुस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-देवदेव महादेव सालगुढ़ै नृपोत्तमैः । वस्तूनि कानि सदृक्षाह्याण्याश्र्याहि वृषभध्वज ॥ ९ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु त्वया देवी यत्पृष्टंचारुभाषिणि । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि सादरम् ॥ २ ॥

ततो वस्तूनि सदृक्षाणि दुर्गसंरक्षणाय वै । तानि संस्थापयेद्दीमांस्तत्तत्स्थानेपु पार्थिवः ॥ ३ ॥

धनुर्देशासहस्राणि चतुद्दोरेपु विन्यसेत् । अर्थचन्द्रांशुरप्रांशु करीराद्दुरसन्निभान् ॥ ४ ॥

शरानांनविधाकारान्दशासाहस्रसंख्यया । पृथक्पृथक्स्थीतिहोमानन्तरे चान्तरे न्यसेत् ॥ ५ ॥

कुन्तानखड्गान्भाण्डिपालांच्छक्तीश्शक्राणि मुद्गरान् । मुसलांश्शैव पाशाणानट्दालेषु प्रविन्यसेत ॥ ६ ॥

घृतन्तैलं *सुरां क्षौद्र लवणममरिचादिकम् । द्रव्याणि जीरादीनि वचामास्ललुच्च सीसकम् ॥ ७ ॥

*शुभां इति पाठान्तरम् ॥

कारयित्वाडथ पूर्वोक्तराजवीध्या बहिः पुनः । वलयाकारतो देवि कल्पयेद्द्रीधिकारद्रयम् ॥ ९ ॥

सामन्तराजपुत्राणाममात्यानामपुरोहसाम् । दैवज्ञान्तथा कालसूचकानाज्ञ वन्दिनाम् ॥ १० ॥

धनुर्धराणां शूराणां रथिकानां विशेषतः । आधोरणानान्तुरगसादिनां शिल्पिनामपि ॥ ११ ॥

नटनानर्तकानाज्ञ वारमुख्यजनस्य च । कारूणाज्चर्मकाराणां वैणिकानां विशेषतः ॥ १२ ॥

तथा वैण्विकानाज्ञ पाणिघानमनन्तरम् । मार्दङ्गिकानामुख्यानाढचकारयितवा यथोचितम् ॥ १३ ॥

मन्दिराणि विचित्राणि तत्परनन्तत्र तत् तु । ध्यान्यकोष्ठान्युन्नतानि कल्पयित्वा ततस्ततः ॥ १४ ॥

देवालयांश्र कतिचिच्चत्वराणि च कानिचित् । कार्ययित्वा तथा वापीः दीर्घिकाः कल्पयेदथ ॥ १५ ॥

तटाकानि च रम्याणि सुखादुजलवन्नित च । एवंनिम्मि॑य वप्राघो यामिकानाज्ञहानपि ॥ १६ ॥

ततस्सालस्य परितो बहिदेशो महीपतिः । ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणामन्त्यवासिनाम् ॥ १७ ॥

चत्वारिंशः पटलः ।

शिबिराणि पृथक्तोऽङ्कुरायित्वा यथोचितम् ।

अश्वशालाश्रं कतिचित् गजकूटानि कानिचित् ॥ ८॥

आरक्षणं च्चतुर्दिक्षु नीक्ष्य समनन्तरम् ।

शुमे मुहूर्ते सुश्रोणे कारयेत्स्वस्य मन्दिरम् ॥ ९ ॥

इत्येवमपुरनिर्माणस्वरूपं कथितममया ।

सङ्ग्रहेṇ सरोजाक्षि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २० ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

पुरनिर्माणस्वरूपकथनन्नाम

एकोनचत्वारिंशः पटलः ॥

अथ चत्वारिंशः पटलः ॥

राजाऽSस्स्थानमण्डपादेनिर्माणस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-शिव सर्वज्ञ भगवन्सर्वलोकहिते रत ।

निर्मातव्यङ्कुथं राजमन्दिरं वद मे प्रभो ॥ १ ॥

श्रीशिवः-श्रृणु कल्याणि वक्ष्यामि राजमन्दिरलक्षणम् ।

तन्निर्मोणविधिं चापि सावधानेन चेतसा ॥ २ ॥

सालस्य मध्ये देशो क्लृप्ताम्भोमिबृंहस्य तु ।

शोधयित्वा हलमुरवैलोष्टास्थिशकलादिकान् ॥ ३ ॥

दूरे विसर्जयित्वा तु मृत्तिं प्रकाररूपिणीम् ।

किष्किन्ध्यपरिणाहामष्टकिष्कुसमुन्नताम् ॥ ४ ॥

किष्किन्ध्रितयसान्न भूसुरैः प्रवेशिताम् ।

शिलामिरिष्टकामिर्वा मृद्दा मर्दितयाडथ वा ॥ ५ ॥

कल्पयित्वा तदुपरि शङ्कुं स्तोक्षणमुखान्नवान् ।

अयोमयान्दारवान्वा सन्दष्ट्रान्तु परस्परम् ॥ ६ ॥

खातयित्वा तु परितो दुर्लेढचैःहद्दैचैरपि ।

विधाय पूर्वभागे वा हृदयभागेऽथ वा सुधीः ॥ ७ ॥

सर्वलक्षणसम्पन्नङ्कडारयेद्दारमुन्नतम् ।

हस्त्यश्वरथसङ्चारयोग्यं विचित्रविचित्रितम् ॥ ८ ॥

सुदृढद्वारशाखालङ्कडूवाटयुगशोभितम् ।

ऊर्ध्वभागेऽधिष्ठितया गजलक्ष्म्या विराजितम् ॥ ९ ॥

विधायैवंविधं द्वारं कल्पयेच्चतुरो भुवि ।

आस्थानमण्डपं रम्यं सारदारुमयं पुनः ॥ १० ॥

किष्किवष्टकसुविस्तीर्णं षट्त्रिंशाद्द्वारद्विस्थल्डीयतम् ।

पार्श्वोल्लिन्द्रद्रयोपेतं वलभ्या च विराजितम् ॥ ११ ॥

सोपानपङ्क्त्या पुरतशोभिताद्भित्रकुड्यकम् ।

पार्श्वेन्दुद्रयलसत्कुद्रद्रहर्य्यमत्युन्नतं शिवे ॥ १२ ॥

नवाभिस्स्वर्णशिरशरैस्सर्वतस्समलंकृतम् । तिथ्यड्गणान्वितस्तम्भं सुबोधिमृत्पट्टिकम् ॥ १३ ॥

सुधासड्गृहीतितलड्कृतवैद्य लक्षणान्वितम् । तत्पार्श्वविभागे प्रथमाद्रुष्ट्यादुर्योद्विधानत: ॥ १४ ॥

चतुरश्रां चतु:पार्श्वकलिपताच्छिन्नमण्टपाम् । शुभालिन्देन महता कलभ्या च समन्तत: ॥ १५ ॥

एकपड्क्तिस्थभसड्गां पारित: कुड्यसंवृताम् । राजवाटगजावासस्थाननिर्माणमल्लाम् ॥ १६ ॥

तत्परड्कूलपयेतकक्ष्याविन्द्रतीयं सुमनोहराम् । हृदद्द्वारकवाटाल्यामावृत्याकारशाल्या ॥ १७ ॥

सुसत्न्भालिन्दवलभिरस्मीया परितोड्न्विताम् । राजवाट्याश्वसतीयोग्यां सद्दृद्वितस्थलाम् ॥ १८ ॥

तत्परड्कूलपयेतकक्ष्याविन्द्रतीयं पूर्ववद्दृढढाम् । रथयानादिविन्यासयोग्यां लक्षणलक्षिताम् ॥ १९ ॥

तत्परड्कूलपयेतकक्ष्यान्तरीयं पूर्ववत्सुधी: । गणकानान्तिवासार्थं वारमुख्यजनस्य च ॥ २० ॥

तत्परड्कारयेतकक्ष्यां पञ्चमीमतिशोभनाम् । कवीनाड्यायकानान्न विकुधानां विशेषत: ॥ २१ ॥

तथा वैणिकमुख्यानाममन्त्रिणां च पुरोगस्साम् ।

निवासयोग्यां वाप्या च संयुक्तामुत्तमस्थलाम् ॥ २२ ॥

एवं सलक्षणरोजा च काच्योपश्चिकमोदिनी ।

कारयित्वा विधानेन शिवशास्त्राविशारदैः ॥ २३ ॥

दारुमिवेष्टकामिवा तत्परं पृथिवीपतिः ।

कोणमप्रकल्पयेदूद्वारं*मुपभद्रेण शोभितम् ॥ २४ ॥

ऊर्ध्वभागे विरचितगजलक्ष्म्या विराजितम् ।

अवकद्धारशाखाळ्यं सकवाटन्धकार्गलम् ॥ २५ ॥

द्वारमेव दृढीकृत्य कारयेतत्पुरो सुविः ।

तिरस्करिणवत्कुड्यद्वारायित्वा तदग्रतः ॥ २६ ॥

बोधिप्रासमाकारशिखराणि निधाय च ।

तत्परत्वादिकूटान्सम्यक्प्रकल्पयेत्* ॥ २७ ॥

इत्याकारशभैरवाल्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

राजास्थानमण्टपादिनिर्माणस्वरूपकथनं

चतुर्थः*रंशः पटलः ॥

*मुपभद्रेण इति पाठान्तरम् ॥

*तत्परत्वादिकूटान्सम्यक्प्रकल्पयेत् इति पाठः ।

अथैकचत्वारिंशः पटलः ।

नवरात्राटिकूर्चनिमोर्णास्त्ररूपकथनम्‌ ॥

पार्वती-देवदेव विरूपाक्ष लोकरक्षणतत्पर । कूष्मान्तु नवरात्राख्येऽथड्कार्यं वदाध्य मे ॥ १ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु जगत्पूज्ये यन्मान्तवं परिपृच्छ्हासि । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहितः ॥ २ ॥

तत्परङ्कारयेद्राजा नवरात्राख्यमुत्तमम्‌ । कूटस्थमहोत्सवं सारदाराभिस्सुसज्जैः प्रिये ॥ ३ ॥

सायंप्रातः प्रतिदिनं स्वस्यास्थानोचितं शुभम्‌ । महार्हस्तम्भसंयुक्तं चित्रितं राजमूर्तिभिः ॥ ४ ॥

दौवारिकशाताकीर्णद्वारदुश्शोभापितान्तरम्‌ । पुराभोगफुरद्दैर्घ्यं स्वच्छच्छन्नम्रुकुरोभिवर्त्त ॥ ५ ॥

तत्परङ्कारयेत्कूटं सर्वतोभद्रनामकम्‌ । चतुरश्रञ्चतुष्पष्टिस्तम्भगम्भीरसम्मुखम्‌ ॥ ६ ॥

पार्श्वभागे च परितः कुड्येन महता वृतम्‌ । महोन्नतम्महाहालिन्दं सुश्लिग्धवलभीपुटम्‌ ॥ ७ ॥

सुधासद्यादिततलं विस्तीर्णेन्द्रासन्युतम् । तत्परड्कारयेद्राजा कूटं स्वस्तिकनामकम् ॥ ८ ॥

कारयेच्चतपर राजा तत्र तत्र गृहान्बहून् । सौवर्णात्राजतान्दान्तान्तानानचित्रविचित्रितान् ॥ ९ ॥

ततः प्रकटपयेच्छालं शुभैश्रान्दनदारुभिः । चन्द्रशालादिशालाश्र काश्वित्काष्ठनविचित्रिताः ॥१०॥

अत्युत्सेधांस्तथा सौधान्बहुभूमसमन्वितान् । काञ्चिद्रत्नमयांस्तथा रत्नाकरितया महीपतिः ॥ ११ ॥

नाट्यशालां विशालाख्य कल्पयित्वा सलक्षणाम् । शुद्धान्तड्कूलपयेद्राजा वीथीभिरुपशोभितम् ॥ १२ ॥

एवन्ते नवरत्नादिकूटलक्षणमद्रिजे । सदृहे णोदितं सम्यगिमन्यच्चोत्रुमिच्छासि ॥ १३ ॥

इत्याकारमदालोच्य महीशैर्विन्त्र साम्राज्यश्रीमपीठिकायां नवरत्नकूटादिनिर्माणस्वरूपकथनन्नाम एकचत्वारिंशः पटलः ॥

अथ द्विचत्वारिंशः पटलः ॥

अन्तःपुरनिर्माणकथनम् ॥

पार्वती-शिव शड्कर सर्वज्ञ लोकनाथ दयानिधे । शुद्धान्तः केन विधिना कल्पनीयो वदास्य मे ॥ १ ॥

श्रीशिवः-कल्याणि यथावया पृष्टं लोकरक्षणदक्षया । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहितः ॥ २ ॥

प्रथमन्तु चतुश्शालमन्तर्द्वारद्वयसंयुतम् । अवकाशास्फुरन्मध्ये गृहाष्टकसमन्वितम् ॥ ३ ॥

राजवासोचितं रस्यं सुकवाटनद्धार्गलम् । प्राच्यान्तत्र ख्वानगेहैर्माम्रेभ्यां पवनालयः ॥ ४ ॥

दक्षिणे शयनागारं नैर्ऋत्ये रत्नमन्दिरम् । पश्चाद्द्वारोज्ज्वलशाला स्वाद्रायचर्ये पशुमन्दिरम् ॥ ५ ॥

उत्तरे सुवर्णशाला स्वादेशान्त्ये देवमन्दिरम् । अथ वान्यप्रकारेण चतुश्शालं प्रकल्पयेत् ॥ ६ ॥

गृहषोडशकोपेतं पूर्ववत्कक्षणान्वितम् । प्राच्यां क्षान्तगृहद्वार्यन्तरतमोगमन्दिरम् ॥ ७ ॥

त्रिचत्वारिंशः पटलः.

इत्थं गृहड्कूल्पयित्वा तत्प्रतिष्ठाख्यं कारयेत् ।

एवन्ते राजगेहस्य निर्माणविधिरीरितः ॥ १५६ ॥

सङ्कीर्णवरारोहे किमन्यच्छ्रोतुमिच्छासि ॥ १५६ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां

अनन्तःपुरनिर्माणस्वरूपकथनन्नाम

द्विचत्वारिंशः पटलः ॥

अथ त्रिचत्वारिंशः पटलः ॥

नूतनराजगृहप्रतिष्ठाविधिकथनम् ॥

पार्वती-भगवन्देवेश वात्सल्यकरुणानिधे ।

विधिं गृहप्रतिष्ठाया: वद मे वदतां वरे ॥ १ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु वरारोहे यन्मान्त्वं परिपृच्छसि ।

तत्तेहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहिता ॥ २ ॥

अथ राजा शुभे मासे शुक्लपक्षे विशेषतः ।

मलमूत्रादिरहिते शुभर्क्षे शुभवासरे ॥ ३ ॥

प्रातरुत्थाय विधिवत्कृत्वा कर्म तु नैत्यकम् ।

सङ्कीर्त्य देशकालाख्यं प्रतिष्ठामस्य वेइमनः ॥ ४ ॥

कारयिष्यामि विप्रेन्द्रैरिति सङ्कल्प्य सत्करम् ।

पुण्याहं वाचयित्वौदकं नान्दीश्राद्धान्तं तल्वरम् ॥ ५ ॥

कृतवा शास्त्रोक्तमार्गेण वृतवाचार्यन्तथर्विजः । यूयं प्रतिष्ठां विधिवत्कुरुष्वं शास्त्रमार्गत: ॥ ६ ॥

अस्य गेहस्य शुद्धचर्थेमपुष्पर्थेहृवासिनाम् । नियुज्य चैवान्तर्निर्ह्रान्स्रुयन्तिष्ठेतदग्रतः ॥ ७ ॥

ततस्स सर्विगणाचार्यो यजमानस्य सन्निधौ । सङ्कल्प्य गेह्येशान्ये तण्डुलैर्द्रैणमात्रकै: ॥ ८ ॥

चतुरश्रां समां वेदिं बाहुमात्रां विधाय तु । तस्यामेकाशीतिपदं रचयित्वा तु मण्डलम् ॥ ९ ॥

तत्र पञ्चाधिकांश्वतवारिंशदेवान्यथाक्रमम् । आवाह्यां चक्रात्परितो बहिरष्टौ यथाक्रमम् ॥ १० ॥

ब्रह्मादिपिलिपिच्छान्तान्सम्पूज्य तदनन्तरम् । तदुरारे कल्पयित्वा ग्रहचकं सिताक्षतै: ॥ ११ ॥

आदित्यादिग्रहान्स्तत्र समावाह्य यथाक्रमम् । अर्चयित्वा तु विधिवत्स्यान्न्योत्तरतस्तत: ॥ १२ ॥

भारमात्रेण धान्येन वेदिं सस्यगविणाय तु । तस्या उपरि पज्ञानि चाष्टौ संलिख्य तेषु वै ॥ १३ ॥

कलशानष्ट विन्यास्य तेष्वावाह्य दिगीश्वरान् । तत्तन्मन्त्रैरर्चयित्वा वास्तुचक्रस्य पश्चिमे ॥ १४ ॥

कुण्डे वा स्थण्डिले वाडपि प्रतिष्ठाप्य हुताशनम् । स्वग्र्योक्तविधानेन चक्षरन्तं विधाय तु ॥ १५ ॥

ग्रहयज्ञं पुरा कृत्वा समिच्चरुर्ऋतैः ऋमात् । होमशेषं समाप्याथ दिक्पालकलशोदकैः ॥ १६ ॥

यजमाने सपत्नीकसमभिषिच्यात्मपद्धवैः । मन्त्रैः पौरणिकैः साम्यग्वैदिकैश्च यथोचितम् ॥ १७ ॥

तेनानुगस्यनासक्तस्वस्तुदेवबर्हिर्हरन् । ब्रह्मादिपिलिपिच्छान्तानुद्दिश्य विधिवत्क्रमात् ॥ १८ ॥

नदत्सु पञ्चवारेषु भरीकाहालिकादिषु । पठत्सु विप्रसुव्येषु स्वस्तिसूक्तञ्च शाकुनम् ॥ १९ ॥

तत्हलिं सम्प्र्यार्थ पादौ प्रक्षाल्य तर्पयस्म् । दर्भेऽणावेष्टितां सूचिं सौवर्णींस्परिगृह्या तु ॥ २० ॥

तथा लिख्वेद्गृहेस्तम्भे प्रतिष्ठासिति मन्त्रकम् । ध्वा धौर्मन्त्रयुक्तमुच्च लिखित्वाडथ वदेत्पुनः ॥ २१ ॥

स्वस्ति चास्तु शिवश्चास्तु श्रेयश्चास्तु निरन्तरम् । इत्युक्त्वा शान्तिकाद्यायान्पठेद्वत्क्समन्बितः ॥ २२ ॥

ततः कर्ता नवान्यान्यस्यान्यस्वराणि समाहितः । धृत्वाडडचम्यार्थ सङ्कल्प्य सम्पूज्याचार्यमृत्विजः ॥ २३ ॥

दत्त्वा ताः प्रतिमास्सर्वा दक्षिणाभिस्सह ऋमात् । दीनान्धकृपणान्‌शक्या तोषयित्वा ततःपरम् ॥ २४ ॥

राज्ञे राष्ट्रकृतां श्रेष्ठमनुज्ञातद्त्वाडनुत्तमम् । सहस्रं वा शतं वाऽपि दत्त्वा गाश्वं प्रयच्छिनीः ॥२५॥

ततोऽनुकूलसमये तूर्यघोषपुरस्सरम् । पत्नीपुत्रसमेतस्सनस्सभृत्यपरिचारकः ॥ २६ ॥

सान्तःपुरपरिवारश्चिन्त्यतन्निष्टदेवताम् । पुरोहितं पुरस्कृत्य प्रविश्य नवमान्दिरम् ॥ २७ ॥

नदत्सु पञ्चवाचेषु भेरीकाहलिकोदिषु । वन्दिभिरिन्द्रमन्यास्सन्न् जयघोषपुरस्सरम् ॥ २८ ॥

सिहासने समारूढस्सर्वाभरणभूषितः । श्वेतच्छत्रेण महता चामराभ्यां विराजितः ॥ २९ ॥

नीराजिताडधियुगलो नमत्सामन्तमौलिभिः । विनयेन नयेनापि रञ्जयन्न्‌किल ताः प्रजा ॥ ३० ॥

पालयेदवनीं सर्वलोकानामवनाय च । anेनन विधिना यस्तु नववेश्मप्रवेशनम् ॥ ३१ ॥

करोति तस्य दीर्घायुर्‌भविष्येति न संशयः । धनवृद्धिर्‌धनोन्नति: पुत्रवृद्धिर्‌दिश जायते ॥ ३२ ॥

चतुश्चत्वारिंशः पटलः ।

सर्वसम्पत्समृद्धिदश्च भवेदत्र न संशायः ।

इत्येवंते निगादितञ्चवेशमप्रवेशाने ॥

विधानं सरहस्यं वै किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २३ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां

नवमनिर्दिष्टास्वरूपकथनन्नाम

त्रिचत्वारिंशः पटलः ॥

॥ अथ चतुश्चत्वारिंशः पटलः ॥

॥ सिद्धासननिर्माणकथनम् ॥

पार्वती-भव भर्गे भवद्रुक्जाद्राजवेशमप्रवेशाने ।

श्रुतं विधानं विविधमन्त्रतन्त्रमनोहरम्

इदानों श्रोतुमिच्छामि लक्षणं शुभलक्षण ।

सिद्धासनस्य मे ब्रूहि यच्चास्ति करुणा मयि ॥ २ ॥

श्रीशिवः-भो भो देवी त्वया प्रश्नः कृतो लोकहितेच्छया ।

प्रश्नानुरूपं वक्ष्यामि श्रुणुत्तरमगात्मजे ॥ ३ ॥

यदासनं सिद्धरूपैः पादैरष्टभिरन्वितम् ।

तत्सिद्धासनमित्युक्तं शिल्पशास्त्रविशारदैःः ॥ ४ ॥

सिद्धासनं यस्य राज्ञो वर्तते शुभलक्षणम् ।

स चिरं पालयेल्पृथ्वीमेकच्छत्रेण लीलया ॥ ५ ॥

यस्सहासनमारुह्य केपुचित्तस्थिरीपतिः ।

दिवसेपु विशेषेपु स्वदर्शनमहोत्सवम् ॥ ६ ॥

कल्पपयस्वद्रिसम्भूते द्विससत्याधिकारिगाम् ।

इतरेषाञ्च पौरणां यथोचितमतन्द्रितः ॥ ७ ॥

सिहासनस्थ इति स प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः ।

आधारः कथ्यते सिहासनमाधेयमुच्यते ॥ ८ ॥

सत्ताङ्गसंयुतं प्राज्ञ्यं साम्राज्यं सर्वमङ्गले ।

तस्मादावश्यकतया सार्वभौमो नराधिपः ॥ ९ ॥

मण्डलेश्वररो वाडपि कार्योच्छलिपिभिः प्रिये ।

सिहासनं सुवर्णेन सुवर्णेन यथाविधि ॥ १० ॥

अनर्घरलखचितममोनयनरञ्जनम् ।

त्रिहस्तायामविस्तारं षट्तुरंगं समन्ततः ॥ ११ ॥

हस्तमात्रोच्चतं स्वच्छमादर्शीतलवत्प्रिये ।

सिहैराधिष्ठितैः पादैरष्टदिक्षष्टाभिर्यतं ॥ १२ ॥

परितस्तु बाहुः पद्म मेखलाभिस्समन्वितम् ।

सोपानतुल्याकृतिभिरुपर्युपरि भामिनि ॥ १३ ॥

एवं पीठड्कुरायित्वा तदधस्तु लिखापयेत् ।

षट्कोणरूपमाधारशक्तिंतत्परमादिमे ॥ १४ ॥

चतुश्चत्वारिंशः पटलः ।

मेखलावये कुर्मोपरिवान्कारयेच्च ततः ।

द्वितीयायाम्मेखलायां वहमानानित्र स्थितान् ॥ ९५ ॥

दिग्गजान्कल्पयेदष्टावष्टदिक्षु यथाक्रमम् ।

तृतीयायाम्मेखलायां वहमानामिव स्वकैः ॥ ९६ ॥

फणैश्रोषड्कल्पयित्वा भोगावेष्टितपीठकम् ।

ततःपरन्तरीयाम्मेखलायां यथाक्रमम् ॥ ९७ ॥

अण्डद्वयषट्कदुर्गाणां वास्त्वादीनां व्रजन्ते ।

प्रतिमाः कारयित्वाडथ पञ्चम्याद्कारयेल्कमात् ॥ ९८ ॥

दिगष्टके कालिकानामष्टानां प्रतिमास्ततः ।

पीठस्योपरि देवेशि शतपत्रं सरोरुहम् ॥ ९९ ॥

लिखापयित्वा खचितन्नवरत्नैस्तु कारयेत् ।

ततस्तत्रैव कुड्यामैः फलकैःसंवर्णनैर्निर्मितैः ॥ १०० ॥

अनर्घरलखचितैर्विचित्रशिखरान्वितैः ।

पार्श्वयोः पाश्चभागे च घटितद्कारयेन्त्रपः ॥ १०१ ॥

एवं सिद्धासनं रस्यद्कारयित्वा मुशिल्पिभिः ।

पुरोधसं समाहूय सर्वाग्माविशारदम् ॥ १०२ ॥

वदेदेवस्महोपात्लः प्राञ्जलिर्वेनयान्वितः ।

मो भो पुरोहित श्रीमन् सर्वशास्त्रविशारद ॥ १०३ ॥

अस्य सिहासनस्याच प्रतिष्ठान्त्वं यथाविधि ।

कारयस्वेति तं राजा तत्कर्मणि नियोजयेत् ॥ २४ ॥

इत्याकाशरङ्गरवास्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां

सिहासननिर्माणकथनं

चतुरचत्वारिंशः पटलः ॥

अथ पंचचत्वारिंशः पटलः ॥

सिहासनप्रतिष्ठाविधिकथनम् ॥

श्रीहिवः-ततः पुरोहितो देवी शुभे मासे शुभेऽहनि ।

स्वातवा श्रौतसम्बन्धः प्राणायामपुरःसरम्

॥ १ ॥

सड्डुार्ये देशेऽल्पलुब्ध धर्मिष्ठस्यास्य भूभृतः ।

कीर्तिश्रतापसिद्ध्यर्थं साम्राज्यस्थैर्यसिद्धये

॥ २ ॥

प्रकल्पितस्य पीठस्य प्रतिष्ठां प्रकारोम्यहम् ।

इति सड्कल्प्य तत्पीठं विन्यासपात्राणि मष्टपे

॥ ३ ॥

तत्र पञ्चामृतैरिभागे शङ्खग्रहोक्तवेद्यामृतः ।

संस्थाप्य

प्रोक्षणी

ततैर्नैवे:

॥ ४ ॥

कृत्स्नां समृध्दिं श्रीहिभिस्तु तत् त्रिन्यास्य नूतनम् ।

मृन्मयड्ढरुसंन्देवी सुभाषवलितरुन्धुभम्

॥ ५ ॥

पञ्चत्वंप्रपलंवोपेतं दृश्यरत्नसमन्वितम्‌ ।। सकूर्चं सफलं सूक्ष्मशुभ्रान्तनुप्रवोष्टितं । पूरितंसंपुण्यतीर्थेन गन्धमाल्यैरलंकृतं ।। ६ ।।

तत्र वस्नं समप्रसार्य तस्मान्निन्यस्यं वारुणंमं ।। ७ ।।

प्रतिमां लक्षणोपेतां सौवर्णीनीचकंवंहनाम्‌ । कृत्वा सुस्थापनन्तस्या मन्त्रैस्तान्त्रिकवैदिकैः ।। < ।।

समपूज्यं मन्त्रैर्गन्धाद्यैर्वरुणनतत्पकारकैः । वारुणींनीन्चं सूक्तैन जपित्वा कालोचिातक्रमैः ।। ९ ।।

ततस्स्तत्पीठनिकटेऽप्टवा प्राङ्मुखंसमास्थितः । ततत्संधारंशंच्चादिदेवतानां यथाक्रमम्‌ ।। १० ।।

कृत्वा सुस्थापनन्तच्चन्राममन्त्रैर्यथाक्रमम्‌ । समपूज्यं गन्धपुष्पाद्यैर्देवता धूपन्न दीपकं ।। ११ ।।

बन्धून्‌ बहुरत्नकान्‌ बहुमद्यफलन्वितं । शुद्धध्वजंपताकाढ्यनन्दीफैर्बंहुमिरन्वितं ।। १२ ।।

दत्वा बलीं भद्रपीठदेवताभ्यस्ततः परं । गतवांडमिनिकटं पात्रसादनादिकमद्रिजे ।। १३ ।।

कृत्वां कर्म यथांशांशं प्रधांनाने होममांचरेत्‌ । पालाशैः पालसेनऽध्येनाश्वत्थविशंतिसड्ख्ययां ।। १४ ।।

प्रतिदैवं प्रतिद्रव्यनाममन्त्रैर्नमोऽन्तकैः । एवं होमं विनिर्वर्त्य कृत्वा स्वस्तिकृदादिकम् ॥ १५ ॥

रौद्रेन्दुद्युयुग्मनिःषेकवह्निसंयुक्तः । जलैवारुणकुम्भस्थैरबलैर्देविरुणैरपि ॥ १६ ॥

मन्त्रैश्चुचीव इत्याद्यैस्तत्सिद्ध्यासनमद्रिजे । पुरोहितोऽभिषिच्याथ ध्रुवाचौरिते मन्त्रतः ॥ १७ ॥

अभिमन्त्र्य प्रतिष्ठासौयेतनमन्त्रन्ततदासन । कुताचित्स्वर्णलेखिन्या विलिख्य प्रोक्ष्य तत्पुनः ॥ १८ ॥

जलैवारुणकुम्भस्थैस्तत्परं कुसुमाञ्जलिम् । तत्स्थ्याधारशक्त्यादिदेवताभ्यो यथाक्रमम् ॥ १९ ॥

दत्वा सिद्धासनायाथ वक्ष्यमाणेन पार्वति । मन्त्रेण दद्याद्रयत: पुष्पाञ्जलिमनेकधा ॥ २० ॥

त्वयि स्थितदिशावस्साक्षाच्चयि शाकसुरेश्वरः । त्वयि स्थितो हरिद्देवस्त्वदर्थेऽन्तप्यते तपः ॥ २१ ॥

नमस्ते सर्वतो भद्र भद्रदो भव भूपते: । वैलोक्यजयसर्वस्व सिद्धासन नमोडस्तु ते ॥ २२ ॥

इति पुष्पाञ्जलिदत्वा बहुधा वरवर्णिनि । कृतवा गोभूहिरण्यादिदानानाल्यपि च कानिचित् ॥ २३ ॥

षट्चत्वारिंशः पटलः ।

दीनान्धकृपणपार्श्वे सन्तर्प्य स्वस्य शक्तितः । भोजयित्वा द्विजवरान्सहस्रं सम्यगद्रिजे ॥ २४ ॥

सर्वं विज्ञापयेद्राज्ञे तद्वृत्तान्तं पुरोहितः । इत्थेवं सिद्धपीठस्य लक्षणं शुभलक्षणे ॥ प्रतिष्ठाकर्म चाप्यस्य मया सम्यक्प्रकीर्तितम् ॥ २५ ॥

इत्याकाशमैरवार्ङ्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां सिद्धासनप्रतिष्ठा-स्तवरूपनिरूपणत्राम

षट्चत्वारिंशः पटलः ॥

॥ अथ षट्चत्वारिंशः पटलः ॥

॥ सिद्धासनारोहणस्तवरूपनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः-ततो नृपस्समाकर्ण्य तत्प्रतिष्ठाविधिं प्रिये । तस्मिंशुभनक्षत्रे शुभवारे शुभे दिने ॥ १ ॥

लग्ने शुभग्रहयुक्ते वीक्षिते वा वरानने । ज्ञात्वा धौताम्बरघरो धृत्वा पुण्टं यथोचितम् ॥ २ ॥

नित्यकर्म विनिर्वर्त्य लक्ष्मीं साम्राज्यदायिनीम् । सम्पूज्यारुह्य कल्पभमासाच्यास्थानमण्डपम् ॥ ३ ॥

राहुद्रुमभिवीक्ष्यार्ज्यप्रदर्शेश्च वन्दिताम् । समाक्रान्ते दिशाचके ग्रहीत्वा कुसुमाञ्जलिम् ॥ ४ ॥

त्रिःप्रदक्षिणमादृत्य तत्पीठं भूपुरान्तरः ।

पुराधसौक्तमार्गेण मन्त्रैः पुष्पाञ्जलिं क्षिपेत् ॥ ५ ॥

सिद्धासन नमस्तुभ्यन्त्वमारुहा किलाखिलोः ।

मान्धातृप्रसुवा भूपाः प्रापुरस्साम्राज्यमूर्जितम् ॥ ६ ॥

इन्द्रेऽपि त्वामधिष्ठाय निर्जित्याखिलदानवान् ।

त्रैलोक्यवैश्वर्यमचापि भुजुक्ते शव्या समन्वितः ॥ ७ ॥

त्वामास्थाय किलाचापि ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।

सृष्टिपालनसंहारान्सम्यक्कुर्वन्ति लीलया ॥ ८ ॥

भद्रपीठ त्वदायततमखिलं राजकं सदैव ।

राजन्यकरच साम्राज्यशैर्यैकाड्क्षी महीतले ॥ ९ ॥

तस्मादीदृक्स्प्रभावस्त्वं कुरु मामापि सर्वदा ।

अज्ञातह्तप्रतापामिनिर्देधाखिलकण्टकम् ॥ १० ॥

श्रीमन्तड्रीतिमन्तञ्च समानेषु महोत्सतम् ।

इति सम्प्रार्थ्य तद्रद्रग्रन्थनदत्वा सुमञ्जलिम् ॥ ११ ॥

ततस्तत्पीठसिद्धौभ्यः प्रदद्यात्कुसुमाञ्जलिम् ।

प्राचीन्दिशं समारभ्य दिक्ष्वष्टसु यथाक्रममप् ॥ १२ ॥

बाह्यान्विजेतुंरखिलानरीनुरुम्बलानहेम् ।

विजयार्घ्याय सिद्धाय दास्यामि कुसुमाञ्जलिम् ॥१३॥

पष्टचत्वारिंशः पटलः ।

आन्तरान्तरिलान्जेतुमरीनत्यन्तदारुणान् । जयदारव्याय सिद्धाय दास्यामि कुसुमाञ्जलिम् ॥१४॥

बाह्यांश्शैवान्तरान्जेतुमेकदैव रिपूनहम् । जेतेति नाम्ना सिद्धाय ददामि कुसुमाञ्जलिम् ॥ १५ ॥

बहिर्मित्राण्यन्ततरतरशत्रून्हन्तु डुपूरुषान् । शत्रुघ्नात्याख्यसिद्धाय प्रयच्छामि सुमाञ्जलिम् ॥ १६ ॥

प्रियड्कुराणां वस्तूनां लाभाय मम सर्वदा । प्रियड्कुराख्यसिद्धाय दास्यामि कुसुमाञ्जलिम् ॥ १७ ॥

सर्वदुःखक्षयार्थाय दुःखहेति जगत्त्रये ॥ प्रविख्याताय सिद्धाय दास्यामि कुसुमाञ्जलिम् ॥१८॥

समस्तधर्मसिद्ध्यर्थन्धर्मधीरिति भूतले । विख्यातनाम्ने सिद्धाय ददामि कुसुमाञ्जलिम् ॥१९॥

सर्वारिष्टशमनार्थे सर्वारिष्टावनाशकः । इति ख्याताय सिद्धाय ददामि कुसुमाञ्जलिम् ॥२०॥

एवं पुष्पाञ्जलिंदत्वा सिद्धेभ्यस्तदनन्तरम् । तत्तत्याधारशक्त्यादि देवताभ्यो यथाक्रमम् ॥ २१ ॥

दच्यात्पुष्पाञ्जलीन्राजा मन्वैमौदिरलोचने । आधाराणां समस्तानामध्याधारतया ह्यसी ॥ २२ ॥

आधारशक्तिपूज्या त्वं कुरु त्वामिव मामपि । आदिकूर्मावतारस्त्वमादिविष्णोर्भवानपि ॥ २३ ॥

वोढुं सुव सुव मां सुवां भारं वोढु क्षमड्कुरु । अनन्तानन्तकल्याणगुणानन्तं सत्सागराम् ॥ २४ ॥

परिपालयितुं शक्तं मामच कुरु मानद । भो भो दिग्करणस्वीयकरोत्तम्भितभूतलः ॥ २५ ॥

भूमारं लीलया धर्तुं दक्षस्माड्डुरुताधुना । भो मोडष्टदुर्गो ब्राह्म्याद्यागिरिदुर्गादिभेदतः ॥ २६ ॥

दुर्गोणामष्टभेदानामधिपपड्कुरुताद्य माम् । हे कालिका मां काल्याचः कालकालमिवानिशम् ॥ २७ ॥

सदा षट्शैश्वर्यसम्पन्नड्कुरुताद्य महीतले । एवं पुष्पाञ्जलिंदत्वा तत्सिहासनमद्रिजे ॥ २८ ॥

त्रिः परिक्रम्य सम्पूज्य ब्राह्मणान्ब्रह्मानिष्ठितान् । राष्ट्रेन्द्रुब्धिमनिर्योग्यर्जयघोषैश् वन्दिनाम् ॥ २९ ॥

दिशांचके मुखारिर्ते समारुह्य नृपासनम् । श्वेतच्छत्रेण महता चामराभ्यां विराजितः ॥ ३० ॥

नमद्धिपक्षभूपालकोटिकोटीटिमि: । निघृष्टपादपीठस्संश्रिन्त्याद्यनिष्ठितदेवताम् ॥ ३१ ॥

षट्तत्वारिंशः पटलः ।

साम्राज्यलक्ष्मीं हृदये पौनःपुन्येन पार्थिवः । द्विसत्यधिकारिभ्यः पुरुषेभ्यो यथोचितम् ॥ ३२ ॥

तद् येभ्यश्र पौरेभ्यो मुहूर्तं वरवर्णिनि । स्वदर्शनड्कुलपयित्या ततः भूमिपुरन्दरः ॥ ३३ ॥

हृष्टवा नानाविधाकारान्विनोदान्विबुधैरसह । बहुमान्य ततस्तांस्तान्वसुधाताम्वूलचन्दने: ॥ ३४ ॥

नीराजितः पुरन्ध्रीभिरविप्राश्रीभिरविवृधितः । ततोध्वजैस्तत्प्रतापादिलक्ष्म्यैश्चाप्यो: ॥ ३५ ॥

चेलाश्वलावृतौ हस्तौ बहिर्निर्गत्य भूपतेः । आरुह्य कलमं कर्णचामरायुपशोभितम् ॥ ३६ ॥

पुरतो गीतकलया मिश्रिते वाद्यानिस्वने । विजृम्भत्यतिगम्भीरमन्दयाननेन पार्वती ॥ ३७ ॥

प्रविशयन्तःपुरं रम्यं शौरिदेशतड्कुलम् । पुत्रपौत्रैः परिवृत्तो लक्ष्मीं साम्राज्यदायिनीं ॥ ३८ ॥

संपूज्य निवेश्तस्वोः प्रजा धर्मेण पालन् । एवं समग्रगुणवान्दि राजाडन्वहं प्रिये ॥ ३९ ॥

सिह्यासनं समाश्रह्य पालयेदवनीश्वरम् । गुणैः कतिपयैर्हीनो यदि स्यात्पृथिवीपतिः ॥ ४० ॥

दिवसेपु विशेषेपु समारुह्य नृपासनम् । समस्तैश्वर्यसम्पूर्णः पालयेदखिलां: प्रजाः ॥ ४१ ॥

यदि स्वल्पगुणो राजा सृष्ट्वा सिद्धासनं प्रिये । करेण पालयेत्पृथ्वीं पृथ्वीलोचन ॥ ४२ ॥

एवन्त्रुपः स्वाधिकारं विचार्य बहुधा प्रिये । स्वाधिकारानुरूपेण भद्रपीठं समारुहेत ॥ ४३ ॥

पुरा मनुर्महीपाले मान्धाता नहुषरिषाबिः । यंयातिरुन्धुमारश्र कार्तवीर्यः पूरुरवा: ॥ ४४ ॥

रघुर्दिलीपो देवेशि पृथुः पृथुश्र नृपः । नाभागश्राम्बरीषश्र गयो रुक्माङ्गदस्तथा ॥ ४५ ॥

श्रयातिर्भरतश्रैव मरुतः परवीरहा । इक्ष्वाकुस्सर्वधर्मज्ञश्रान्तनुर्गाधिरेव च ॥ ४६ ॥

रामो निमिश्र जनको धर्ममूर्तिर्युघिष्ठिर: । एते चान्ये च भूपालास्सिद्धासनमनुत्तमम् ॥ ४७ ॥

समारुह्यखिलास्पृथ्वींनतत्सभावेन लीलया । पालयामासुर्वनिं चिरकालं वरानने ॥ ४८ ॥

तस्मादावश्यकतया धर्मशीलैर्नृपोत्तमैः । साम्राज्यलक्ष्मीस्थैय्यर्थं कीर्तिस्फूर्त्यर्थमाद्रिये ॥ ४९ ॥

सप्तचत्वारिंशः पटलः ।

आनन्याहतप्रतापार्थमैश्वर्योष्टकसिद्धये । सम्पादनीयं सहसा सिद्धपीठं सलक्षणम् ॥ ५० ॥

नवरत्नमयं हैमं पादपीठं च पार्वती । इत्येवं सिद्धपीठस्य समारोहक्रमोऽधुना । सम्यक्क्षया निगदितरसंक्शेपात्ते वरानने ॥ ५१ ॥

इदं याकाशमैरावताद्वय महाशैवत्रनेत्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां निबन्धनस्वारूपनिरूपणं नाम पट्चत्वारिंशः पटलः ॥

॥ अथ सप्तचत्वारिंशः पटलः ॥

॥ नृपपट्टाभिषेकादौ मणिपीठस्वरूपानिरूपणं ॥

पार्वती-शिव सर्वज्ञ भगवच्छ्रुतस्त्वन्मुखपङ्कजजात् । सिद्धासनारोहणस्य विधिरीवीधिमतां वर ॥ १ ॥

इदानीं नृपपट्टाभिषेकस्य विधिमत्त्वमम् । श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं वद मे वदतां वर ॥ २ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु वरोहे यन्मान्त्वं परिपृच्छसि । तत्तेहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहितः ॥ ३ ॥

प्रजापालनशीलस्य कुलीनस्य वरानने । विद्याविनयचारित्रसम्पन्नस्य महीपते: ॥ ४ ॥

पितृपैतामहस्थाने कर्तुं पट्टाभिषेचनम्‌ ।

पुरोहितत्समुदूयुक्तस्साकं सम्मन्त्र्यमन्त्रिभिः ॥ ५ ॥

शुभमासे शुक्लपक्षे मूलमूढादियर्जिते ।

प्रशस्ततिथिवारेष्ठ पुष्यक्षे श्रवणेडपि वा ॥ ६ ॥

रोहिण्यां पौष्णमे वाडपि द्याभिषेकार्थमाद्रिजे ॥

लम्नानिश्रित्य गूर्वादिसुसुमग्रहवीक्षितम् ॥ ७ ॥

तस्माद्द्वित्रिदिनेभ्यस्तु पूर्वमेव शुभे दिने ।

विष्णोरायतने रम्ये मण्डपंकार्येच्छुभम्‌ ॥ ८ ॥

दशहस्तप्रमाणेन चतुरश्रं समन्ततः ।

षोडशस्तम्भसंयुक्तषट्तद्भिः सुतोरणम्‌ ॥ ९ ॥

उपर्यत्युन्नतं वर्षवारणार्थंच वैः कटैः ।

वंशाजैर्नारिकेलैश्चैथैरथ वा मुक्तसम्पवैः ॥ ९० ॥

आच्छादितमधस्तात्तु पारतः पल्लोचने ।

दर्भमालापरिवृत्तन्यक्त्वा द्वारचतुष्टयम्‌ ॥ ११ ॥

एवं सुशिल्पिभिर्मिस्सम्यक्कारायितवा तु मण्डपम्‌ ।

लोकपालपताकामिः पञ्चवर्णध्वजेन च ॥ १२ ॥

तोरर्णैश्वामरादर्शैरडकृत्य तत्परम्‌ ।

तन्मध्ये कार्येद्रोंदिं पञ्चहस्तप्रमाणतः ॥ १३ ॥

विस्तीर्णोमायताद्भैव चतुरश्रां समन्ततः ।

एवं वेदं विधायाथ तस्यास्तु परितः प्रिये ॥ १४ ॥

कुण्डानि कार्येदिक्षु चत्वारि चतसृष्वथ ।

चतुरश्राणि वृत्तानि पद्माकाराणि वाडदिजे ॥ १५ ॥

दिक्कुण्डान्यथ वा हस्तमात्राणि च यथाक्रमम् ।

चतुरश्रं पूर्वादेशि दक्षिणेऽर्धेन्दुसन्निभम् ॥ १६ ॥

वृत्तं पश्चिमदिग्भागे पद्ममुत्तरादिस्युने ।

मेखलायोनीयुक्तानि कुण्डान्येवं यथाविधि ॥ १७ ॥

कारयित्वा गोमयेन लेपयित्वा सवारिणा ।

पञ्चवर्णरजोभिस्तमलड्कृत्य तु मण्डपम् ॥ १८ ॥

प्रतिद्वारं पार्श्वयुगरचितालिन्दयुगमके ।

विन्यस्य धान्यपीठेषु पूर्णकुम्भान्सलक्षणान् ॥ १९ ॥

शरावान्साद्कुरान्चूपपात्राणि विविधानि च ।

तत्र तत्र विनिक्षिप्यालड्कुर्यात्पुष्पदामभिः ॥ २० ॥

कूर्मासनानि चत्वारि दीपस्तम्भांश्र कांश्रन ।

कारयित्वा तत् तत्र पुरोधा विनिधापयेत् ॥ २१ ॥

एवं सोपस्करं रस्मिं कारयित्वाथ मण्टपम् । गुर्वादिवरणं राज्ञा कार्येतत्पुरोहितः ॥ २२ ॥

इत्याकारामैरववारहये महाशैवतन्त्र साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नृपपदोभिषेकाद्‌ञ्चार्यंत्निकम्वरनास्वरूपनिरूपणन्नाम समचत्वारिंशः पटलः ॥

अथाष्टचत्वारिंशः पटलः ॥

नृप रत्नाभिषेकाद्‌ञ्चार्यंत्निकम्वरनास्वरूपनिरूपणम् ॥

शौचादि:-नते राजा स्वामिभिषेकादिनीतिपूर्वादिने शुभे । प्रातरुत्थाय शयनात्पादौप्रक्षाळ्य वाग्यतः ॥ १ ॥

आचम्य प्राड्‌मुखो भुत्वा कृत्वा वै दन्तधावनम् । जाम्बूनदकटाहस्थैः पुण्यतीर्थैर्वारनने ॥ २ ॥

स्नातशुक्काम्बरधरः फाले धृत्वोद्वपुण्ड्रकम् । कृत्वा तात्कालिककृत्यं यथाविधि समाहितः ॥ ३ ॥

पुरोहितं पुरस्कृत्य चतुर्मिन्रांघणोत्तमैः । पुण्याहं वाचयित्वाथ नान्दीश्राद्धं यथाविधि ॥ ४ ॥

स्वयं‌कृतवाद्‌भिषेकाद्‌पूजाहोमादिकं प्रिये । कर्म कर्तुं‌दारयितुं वेदवेदाङ्गपारगम् ॥ ५ ॥

आचारवन्तन्धनञ्जं सत्यसन्धमलोलुपम्।

कुटुम्बिनडुलीनञ्च दयालुञ्च बहुश्रुतम्

वृत्या डचायेमथाष्टौ च वृणुयाद्वाल्त्विजः पुनः।

ब्रह्माणमेकं वृणुयात्पात्रलक्षणलक्षितम्

एवं वृत्या तु तान्सर्वानाचार्यादीन्महीपतिः।

आन्दोलिकासु चारोप्य तूर्यघोषपुरस्सरम्

प्रापायित्वाडभिषेकार्थं कल्पितमण्डपं शुभम्।

स्वपुरोहितमानीय वेददेवं महीपतिः।

शो भो पुरोहित श्रीमन्नाचार्यादीन् यथाविधि।

मधुपर्केण सम्पूज्य दत्वा धौताम्बरादिकम्

तैस्सर्वमभिषेकाद्पूजाहोमजपादिकम्।

कारयस्व यथाशास्त्रमिति तं प्रेरयेत्प्रिये

ततः पुरोहितो राज्ञा प्रेरितः प्राप्य मण्डपम्।

गुर्वादीन्मधुपर्केण पूजयित्वा यथाविधि

हेमकुम्मैः पुण्यतीर्थैर्जलमानाञ्च्य भूषुरैः।

शब्द्दुन्दुभिनिघोषैर्वेदैर्घोषैस्सहाद्रिजे

ततो देशिकमाहूय होतृन्ब्रह्माणमेव च।

तान्प्रत्येव वदेद्राजा चोदितस्तैः पुरोहितः।

यूयं सर्वे महात्मानो वेदवेदाङ्गपारगाः । कृपालवस्सतयस्न्धा राज्ञा धर्मानुवर्तिना ॥ १५ ॥

चिकीर्षितेऽभिषेकेऽस्मिन् कमण्यास्मिन् यथाविधि । दिक्पालपूजां होमञ्च तदनुध्याच्चिकीर्य्चन ॥ १६ ॥

कृत्यमस्रित तदप्यघ कुरुघ्वमिति सादरम् । विनियुज्य स्वयत्तत्र वसेदालोकयन्क्रियाम् ॥ १७ ॥

अथ्याकाङ्‌मैरवाराख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नृपपट्टाभिषेकाङ्‌काङ्‌चार्यैस्तद्ग्रन्थकरणस्वरूपनिरूपणत्र्‌राम

अष्टचत्वारिंशः पटलः ।

अथैकोनपञ्चाशः पटलः ।

त्रिपपट्टाभिषेकाङ्‌काङ्‌सम्भारसम्पादनमकारः ॥

श्रीशिवः-ततोऽपराल्ले सुश्रोणि होतृभिस्सह देशिकः । पुण्याहवाचनडूत्वा वास्तुपूजां यथाविधि ॥ १ ॥

कृत्वा मण्डपमध्येस्थवेदिकायां सितैर्र्नवैः । तण्डुलैैर्‌वेदिकाडूत्वा चतुरश्रां समन्ततः ॥ २ ॥

तन्मध्ये कलशं हैमं राजतं वाड्यथ ताम्रजम् । सलक्षणं विनिक्षिप्य चतुर्दिक्षु सलक्षणान् �:: ॥ ३ ॥

एकानपञ्चाशः पटलः ।

चतुरस्ताम्रकलशान्विन्यस्य तदनन्तरम् ।

पलपञ्चकमानेन सुवर्णेन विनिर्मिताम् ।

प्रतिमालक्षणोपेतां लक्ष्मीनारायणस्य वै ।

तदर्थपरिमाणेन सुवर्णेन विनिर्मिता: ॥ ४ ॥

चतस्रो दिक्पतिनाच्च प्रतिमा: पद्मलोचने ।

विन्यस्यैकत्र पूजाया गन्धपुष्पफलादिकाम् ।

सामग्री होमसामग्रीं समिच्चरुगतादिकाम् ॥ ६ ॥

सम्पाद्य तत्र तत्राथ विन्यस्य वरवर्णिनी ।

प्रागाद्यासु चतुर्दिक्षु न्यसेत्कुम्भचतुष्टयम् ।

प्राच्यां दधिघटन्तदेवि याम्यां क्षौद्रघटन्तथा ॥ ७ ॥

वारुण्यां घृतकुम्भञ्च जलकुम्भमुदङ्मुखे ।

पीठमौदुम्बरं हस्तमालं वेदाश्रमद्रिजे ॥ ८ ॥

प्रादेशोत्सेधमानाभ्यां रचितं तत्सुशिल्पिना ।

विन्यस्यैकत्र वैवाग्र्यधर्म्मे तत्र प्रसार्य तु ॥ ९० ॥

शङ्खञ्च दक्षिणावर्तं वृषशृङ्गञ्च गोमुखम् ।

पात्रं हिरण्मयं उदखामुदुम्बरतरूद्भवाम् ॥ ९१ ॥

सम्पाद्य च प्रतिमां हैमं हेमवेदिनिर्मिते ।

पात्रे निधाय रचिरास्सर्वाभरणभूषिता: ॥ ९२ ॥

कन्यासुग्रावधानाय च कृताचित । सुवर्णकक्ष्याग्रैवेयमौपवाहस्महागजम् ॥ १३ ॥

मण्टपस्य बहिद्रेशे निधाय वरवर्गानि । गन्धकपूरकस्तूरीपुष्पताम्बूलकादिकम् ॥ १४ ॥

शोभनद्रव्यजातञ्च विन्यासयैकत्र भामिनि । एवं सम्भृतसम्भारः प्राणानायस्य देशिकः ॥ १५ ॥

भूशुद्धिं भूतशुद्धिं च मातृकान्यासमेव च । कृत्वा कुम्भे प्रतिष्ठान्च कृत्वा शास्त्रोक्तमार्गतः ॥ १६ ॥

पञ्चत्वेकादशैर्वादिभिः तत्त्वमन्त्रैर्निरोध्य तु । हेमकुम्भाहतैस्तीर्थर्जलैरापूर्य तद्टनम् ॥ १७ ॥

तेष्वावाह्य जलाधीशां पूजयित्वा यथाविधि । नालिकेरानि कूर्चानि प्रतिकुम्भंनिधाय तु ॥ १८ ॥

गङ्गादिसर्वतीर्थानि समावाह्य ततःपरम् । क्षौमानि तेषु वस्र्राणि प्रसार्य कलशेष्वथ ॥ १९ ॥

विन्यास्य मध्ये कुम्भे लक्ष्मीनारायणस्य तु । सुवर्णेन कृतां रम्यां प्रतिमालक्षणान्विताम् ॥ २० ॥

दिक्कुम्भेष्वथ दिक्पालप्रतिमा लक्षणान्विताः । चतुर्षु क्रमशो देवी निधाय तदनन्तरम् ॥ २१ ॥

पञ्चाशः पटलः ।

प्राणप्रतिष्ठाडकृत्वाथ मन्त्रैर्वैदिकतान्त्रिकैः ।

ततस्तत्प्रतिमापूजान्देशिकः कर्तुमर्हति ॥ २२ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे मास्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नृप भट्टाभिषेकसम्भार तस्पादनग्रन्थैकखण्डत्नाम

पञ्चाशप षचारा: पटल: ॥

अथ पञ्चाशः पटलः ॥

नृपभट्टाभिषेकाडहोमविधिस्वरूपवर्णनमू ॥

श्रीशिवः—अथाचार्यो देशकालौ सङ्कीर्त्योक्त्विक्ससमन्वितः ।

गोत्रनामविशिष्टेन राज्ञा धर्मानुवर्तिना ॥ १ ॥

चिकीर्षितेडभिषेकाख्यकव्यकरमण्यस्मिन्यथाविधि ।

लक्ष्मीनारायणस्याहङ्करिष्याम्यर्चनं हरे: ॥ २ ॥

इति सङ्कल्प्य सूक्तेन पौरुषेण वरानने ।

गन्धैः पुष्पैश्च नैवेद्यैः पूजयित्वा यथाविधि॥ ३ ॥

ऋत्विजावथ देवेनद्रपूजार्थी विनियोजयेत् ।

ऋग्वेदवेदिनौ द्वौ तु यमपूजार्थमद्रिजे ॥ ४ ॥

यजुर्वेदविदौ द्वौ तु द्वापयवै करुणार्चने ।

सामवेदविदौ सोमपूजार्थमन्द्धावथर्वणौ ॥ ५ ॥

ततो द्वौ द्वात्रिंशतौ तौ प्राणायामपुस्सरम् । सङ्कीर्त्य देशकालञ्च स्वस्ववेदोदितैः प्रिये ॥ ६ ॥

दिक्पालकप्रकार्शैश्व तत्तन्मन्त्रैर्यथाक्रमम् । सम्पूज्य गन्धैः पुष्पैश्च नैवेद्यैर्विधैरपि ॥ ७ ॥

तत्तद्दिक्पालसूक्तानि स्वस्ववेदोदितानि वै । जपेतां पञ्चवारं वा त्रिवारं वा व्रवन्ने ॥ ८ ॥

ततो गुरुदेशकालौ पुनःसङ्कीर्त्य वाग्यतः । राज्ञा चिकीर्षिते ह्यस्मिन्नभिषेकार्य्यकर्मणि ॥ ९ ॥

लक्ष्मीनारायणप्रियै दिक्पालप्रीणनाय च । *होमड्कुरिष्यमाणोऽहं संस्थापयाम्यहम् ॥ १० ॥

इति सङ्कल्प्य पूर्वादिकुण्डेषु च चतुर्ष्वथ । अग्निं संस्थाप्य विधिवन्मुरवान्तकृदर्म चक्रयम् ॥११॥

कृत्वा विष्णोरनुकमिति मन्त्रेण ब्रह्मवृक्षजैः । समिद्धैरः पायसेन सर्पिषा च पृथक् पृथक् ॥ १२ ॥

अष्टोत्तरं शतं हुत्वा तत्प्रशस्तौ तदौतिजैः । atतद्देशोक्तदिक्पालमन्त्रैर्होमं यथाविधि ॥ १३ ॥

पलाशसमिद्भिर्नाज्यैरष्टोत्तरशताहुतीः । कुरुतं सम्यगित्युक्त्या तद्रोमन्त्रैर्यथाविधि ॥ १४ ॥

कारयित्वा स्वयं पक्षाश्चइषणा सहितः पुनः ।

प्रायश्चित्ताहुतीः कृत्वा होमशेषं समापयेत् ।

एवं कृत्वा होमकर्म कारयित्वा न होत्रिभिः ।

निवेदयेच्च तत्सर्वं यथार्थन्तत्पुरोधसे ।

ततः पुरोहितो राजनिकटं प्राप्य सत्स्वरम् ।

स्वामिनं त्वदीयपट्टाभिषेकाढ् हवनादिकम् ।

सम्यगाचारितं देव होत्रभिरिदंशिकेन च ।

श्रवः प्रातरमिषकाथिमगन्तव्यनन्वयान्वितैः ।

इत्युक्त्वा मण्डपमध्येः प्रविश्य तु पुरोहितः ।

आचार्योऽतिविग्रहाभिस्तैस्साकन्तद्रात्रिमद्रिजे ।

पुराणपठनेनाथ वेदपारायणेन च ।

नीत्वा परेद्यवि प्रातः खात्वा तद्देशिकादिमिः ।

साकं सन्ध्यादिकड्‌डर्म नित्यन्तद्विनिवर्त्य च ।

प्रविश्य मण्डपन्देवी लक्ष्मीनारायणं विष्णुम् ।

इन्द्रादीनपि दिक्पालान्पुनस्संपूज्य पूर्ववत् ।

राजागमनमाकाड्‌क्षन्बसेच्चतत् पुरोहितः ।

एकन्ते राजपट्टाभिषेकाङ्ं हवनादिकम्‌ ।

कर्म सम्प्यडूनिगदितं संक्षेपेण मयाधुना ॥ २३ ॥

इत्याकारमैवाव्ये महागौवत्ने साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नृपपट्टाभिषेकाङहोमस्वरूपवर्णनन्नाम

पञ्चाश पटल ॥

॥ अथ एकपञ्चाश पटल ॥

॥ नृपाभिषेकप्रयुक्तचर्यपकर्तव्य पूजास्वरूपनिरूपणम्‌ ॥

श्रौतहवि:-ततो नृपस्वाभिषेकादितने प्राप्तस्समास्वितः ।

पादौ प्रक्षाल्य वाचंस्य कृत्वा वै दन्तधावनम्‌ ॥ १ ॥

स्वात्वा हेमकटाहस्थैस्सलिलैरतिपावने?: ।

क्षौमे च वाससी धृत्वा पुणड्रूडूत्वाडलिकस्थले ॥ २ ॥

नैत्यं सन्ध्यादिकडूर्मे कृत्वा तात्कालिकं प्रिये ।

नदत्सु पञ्चवाग्येषु भरीकाहलिकादिषु ॥ ३ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं सम्पूज्य नत्वा गुरुजनानपि ।

बहिर्निर्गत्य भद्रेभमारुह्य स्वकुलागतम्‌ ॥ ४ ॥

राजदुन्दुभिनिर्घोषैर्जयघोषैश्र वन्दिनाम्‌ ।

साकनतन्मण्टपसप्राप्य भद्रेभादवरुह्य तु ॥ ५ ॥

मण्टपान्तः प्रविश्याथ नत्वा देशिकमृत्रिक्जः।

ब्रह्माणञ्च वारोहेहि लिःपरिक्रम्य तत्परम् ॥ ६ ॥

आचम्यप्राड्मुखो भूत्वा प्राणायामपुरस्सरम्।

पुरोधसोपदिष्टेन मार्गेण मदिरेक्षणे ॥ ७ ॥

देशङ्कालञ्च सङ्कीर्त्य ममारिष्टनिवृत्तये।

इष्टप्राप्त्यैच साम्राज्यलक्ष्मीस्थैर्यार्थमेव च ॥ ८ ॥

सर्वाः प्रजाः पालयितुं योगयतासिद्धयेडपि च।

मया चिकित्सिते सम्यक्कर्मण्यस्मिन्नथाविधि ॥ ९ ॥

लक्ष्मीनारायणान्देवान्दिक्पालांश्चतुरोपि च।

पूजयिष्याम्यहं शश्वदिति सङ्कल्प्य पार्थिवः ॥ १० ॥

पौरुषेण तु सूक्तेन मन्त्रेणाष्टाक्षरेण च।

तथैव विष्णुगायत्र्या लक्ष्मीनारायणं विष्णुम् ॥ ११ ॥

सम्पूज्याथ दिगीशांश्च तत्नमन्त्रैयथाविधि।

वैदिकैस्तान्त्रिकैश्चैव पुराणोक्तैश्च पूर्ववत ॥ १२ ॥

सम्पूज्य वक्ष्यमाणैस्तु मन्त्रैः पुष्पाञ्जलिं क्षिपेत्।

नमस्ते देवदेवेश लक्ष्मीनारायण प्रभो ॥ १३ ॥

महालक्ष्म्या: स्थैर्यसिद्ध्यै साम्राज्यप्राप्त्येडपि च।

विजयाय विशेषेण दास्यामि कुसुमाञ्जलिम् ॥ १४ ॥

एवं पुष्पाञ्जलिदत्तया लक्ष्मीनारायणाय तु । दिक्पालेभ्यस्ततो दद्याद्रार्थिवः कुसुमाञ्जलीन् ॥१५॥

नमस्तेऽस्तु सदा शक्रदैत्यदानवमर्दन । पुष्पाञ्जलिमहन्तुभ्यां नन्दास्यामीष्टार्थसिद्धये ॥ १६ ॥

समवर्तिन्च्चमस्तुभ्यं सदा सत्पुरुषप्रिय । पुष्पाञ्जलिमहन्तुभ्यं प्रयच्छामीष्टसिद्धये ॥ १७ ॥

पाशहस्त नमस्तेऽस्तु सर्वदा शान्तमानस । पुष्पाञ्जलिमहन्तुभ्यां नन्दास्यामीष्टार्थसिद्धये ॥ १८ ॥

सोम सोमगिरोश्वर नमस्तेऽस्तु सदाशिव । पुष्पाञ्जलिमहन्तुभ्यां नन्दास्यामीष्टार्थसिद्धये ॥ १९ ॥

एवं पुष्पाञ्जलिदत्त्या तत्परङ्गुरूणा नृपः । पूर्णाहुतिट्टङ्कारयित्वा कृत्वाचाञ्जलेः प्रदक्षिणम् ॥ पुरोहितं पुरस्कृत्य स्वयम्निष्ठेत्तदग्रतः ॥ २० ॥

आत्म्याकाशामरैर्वाक्यैः महाशैवतन्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां तृपाभिपेके नृपकृतो नृपजापस्वरुतनिकृपणश्राव्‌म् एकपञ्चाशः पटलः ॥

अथ दीपपूजनचारः पडलः ॥

नृपाभिषेकप्रकारकथनम् ॥

श्रीशिवः-ततः पुरोधा गुरुःणा होतृभिश्व समन्वितः । नदत्सु पणववाधेषु भेरीकाहलिकादिषु ॥ १ ॥

गायन्तीषु पुरनःश्रीषु पठत्सु ब्राह्मणेषु च । स्वस्तिसूक्तं शाकुनञ्च शान्तिसूक्तानि काञ्चिचित् ॥ २ ॥

नृत्यन्तीषु वरारोहे वारमुख्यासु सडड्गिणः । नृपमौदुम्बरे पीठे स्वास्तीर्णव्याघ्रचर्मणि ॥ ३ ॥

उपवेश्य प्राड्मुखन्तं बृहत्सामेति मन्त्रतः । हैमं प्रतिसरबद्धवा हारमनस्तेज इत्युमे ॥ ४ ॥

अञ्जनाञ्जत्रयुगले विन्यस्य तदनन्तरम् । इन्द्रबुद्धया नृपद्रव्यात्वा गन्धमाल्यैर्विभूषणैः ॥ ५ ॥

अलड्कृत्य घटनदक्षां पूर्णमादाय देशिकः । साकं पुरोधसा दक्षिणावर्त्तेन वरानने ॥ ६ ॥

राज्ञेन तु सुशुत्रेण तदक्षां पूर्वभूभुजः । शिरस्युरुयशःप्राप्त्यै ह्यभिषिञ्चेत्प्रदक्षिणम् ॥ ७ ॥

दाधीक्षण इति प्रोच्य सन्न्रास्मघुरभाषिणि । प्राचीतिष्ठत्सादघतीत्युकवा तत्परमाद्रिजे ॥ ८ ॥

तत्पीठतन्द्रक्षिणे भागे विन्यस्य नृपकुञ्जरम्। तत्रोपवेश्य स गुरुदक्षिणामिमुखं प्रिये ॥ ९ ॥

मन्त्रमालामौलिमुकुटा ध्यायत्वा तं समृद्धिदम् । मधुनाडीपूर्व्य वृषभशृङ्गसम्मदिरलोचने ॥ १० ॥

मधुवाता इति प्रोच्य मन्त्रान्त्राद्राजवक्षसि । अभिषिञ्चेत्सततापार्थेन्देशिकस्तदनन्तरम् ॥ ११ ॥

तन्द्रक्षिणेति मन्त्रेऽपि पठेत्स्रयतमानसः । तत्परन्तद्रद्रपीठं पश्चिमायान्दिशि प्रिये ॥ १२ ॥

विन्यस्य तत्र राजानमुपवेश्य स देशिकः । पश्चिमाभिमुखड्कृत्वा ह्यलड्कृत्यारम्भादिभिः ॥ १३ ॥

राजानं वरुणन्ध्यात्वा गोमुख्यादिय वै घृतम् । पात्र्यां पापप्रशान्त्यर्थं पार्थिवस्योदरे प्रिये ॥ १४ ॥

अभिषिञ्चेच्छुक्रमसीत्येतन्मन्त्रेण तत्परम् । तं प्रत्यञ्चामिति प्रोच्य मन्त्रममन्त्रस्वरूपिणि ॥ १५ ॥

तत्परन्तद्रद्रपीठं विन्यस्योत्तरदिश्युमे । तत्रोपवेश्य राजानमभ्यर्च्य कुसुमादिभिः ॥ १६ ॥

तं सोममेव साक्षिन्त्य जलकुम्भजलेन तु । अभिषिञ्चेदुरुसम्यक्तसुदुस्वरराख्यया ॥ १७ ॥

त्रिपुरचाशः पटलः ।

आब्लिड्डैर्वारुणैर्मन्त्रैः पावमान्यभिरेव च ।

ऋग्भिर्मैव वरोहे तत्परं समुदीरयेत्

॥ ३८ ॥

तमुद्रीच इति श्रेष्ठमन्त्रान्तत्परमादिजे ।

तत्पीठं वैदिकमध्ये निधाय तदुपर्युमे

॥ ३९ ॥

उपवेश्य महीपालमलङ्कृत्याम्बरादिभिः ।

जास्वूनदमयमपद्रस्फाले बध्वा वदेद्गुरुः

॥ ४० ॥

देवी सोमेन राज्ञोति मन्त्रन्यासं ततः पावनम् ।

इत्याकाशभैरवाग्र्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नृपपद्माम्बुपेकप्रकारकथनन्नाम

त्रिपुरचाशः पटलः ॥

अथ त्रिपुरचाशः पटलः ॥

॥ त्रिपुरत्रयस्वरूपनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः—स्वरूपं पट्टबन्धस्य वक्ष्यामि तव पार्वति ।

सांघ्रिकाडुलविस्तारमायतन्तु षडङ्गुलैः

॥ १ ॥

मुशिल्पिना कार्यत्वा शुद्धस्वर्णन तत् तु ।

वक्ष्यमाणप्रकारेण विलिखेच्छ्लोकपञ्चकम् ।

॥ २ ॥

सुरैर्महीसुरैश्शैव पुरैवव्निर्णयः कृतः ।

यस्य कस्यापि नृपतेस्साम्राज्यकृत्स्नोमिच्छतः ॥ ३ ॥

यो दुरजन शिक्षितं शिष्टपरिपालयितं क्षमः ।

गोदेवद्विजभक्तश्श पालयेत्स वसुन्धराम् ॥ ४ ॥

यो राजा वर्णसङ्करयराहित्समरक्षितः प्रजा: ।

व्यवस्थापयितुं शक्तस्स राज्यकृत्स्नुमर्हति ॥ ५ ॥

यो रक्षणार्थं षडंशामात्रं स्वीकरोन्मिच्छति ।

फलेष्टद्विजक्षेत्रमवे स राज्यकृत्स्नुमर्हंन्ति ॥ ६ ॥

प्रजासुखे सुखं यस्स तत्त्वज्ञेशो कृशितश्श यः ।

योऽमोघक्रोधहर्षश्श स शास्ति हि वसुन्धराम् ॥ ७ ॥

सत्यन्वदया दमश्शौचमहिंसौदार्यमार्जवम् ।

सन्ततं वर्तते यस्सिन्स महोम्पातुमर्हंन्ति ॥ ८ ॥

एवं सद्धिर्ख्य तत्पटृे पुरोधाश्शोकपञ्चकम् ।

राज्ञे विज्ञाप्य तद्वाले बन्धवा तत्पटृमद्रिजे ॥ ९ ॥

आमूरजेतिमन्न्वेण ताडयित्वाथ दुन्दुभिम् ।

सकिल्कैर्है้มकुम्भस्थै: पुण्यतीर्थसमाहतै: ॥ १० ॥

पुरोधा गुरुणा साकं होतृभित्रिग्णापि च ।

औदुम्बराद्दशाखाभिरेकहेल्या हिमाद्रिजे ॥ ११ ॥

त्रिपञ्चाशः पटलः ।

अब्जेऽद्रिवरुणैरमन्त्रैरभिषिच्य ततः परम् ।

दिव्याम्बरैर्दिव्यगन्धैर्दिव्यमाल्यैश्व तन्त्रपम् ॥ १२ ॥

अलङ्कृत्याचितं विप्रैरानार्य्याद्यैः समप्रभम् ।

जाम्बूनदमयज्ञानारत्नजालपरिषकृतम्

किरीटं विन्यसेन्मूर्धि स्रुक्कमायुष्यमुच्यते ॥ १३ ॥

पूर्णचन्द्रनिभच्छत्रं हेमदण्डोपशोभितम् ।

अच्छामुक्तागुच्छरम्यं कयाचित्कमनीयया ॥

कन्यया कल्पपत्राक्ष्या तस्योपरि निवेशयेत् ॥ १४ ॥

यथास्मुदा भावयन्तीत्येतन्मन्त्रसुदीरयेत् ।

ततो द्वाभ्यां कन्याभ्यां ग्राहयित्वा तु चामरे ॥ १६ ॥

शशाङ्ककरसंयुक्तश्वेतात्येतन्मन्त्रसुदारयन् ।

सम्यग्वीजयतां राज्यः पार्श्वयोरिति चोदयेत् ॥ १७ ॥

एकया कन्यया रत्नकरण्डं वाहयेत्स्रिये ।

वेतखङ्गावपरया धारयेद्दरणीभृतः ॥ १८ ॥

अन्यया कन्यया शङ्खदुन्दुभिसंघातपारणम् ।

एकान्त्रियोर्जयेत्कन्यां वह्निज्वालकुण्डिकाम् ॥ १९ ॥

कलाचीन्धारयेत्येकाड्कन्येकामग्रेरयेत्प्रिये । इत्येवमष्टकन्यााभिः कार्यितोपचारकान् ॥ ततः पञ्चामृतकाढ्यान्तेदानानि कार्यते ॥ २५ ॥

इत्याक्राशाभिषेकवाक्ये महादेववचने साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नॄपपङ्क्तिन पात्ररूपनेतॄपगत्राम् त्रिपश्चाशः पटलः ॥

॥ अथ चतुःपञ्चाशः पटलः ॥

॥ नॄपद्राभिषेकैकान्तरस्त्ररूपनिच्चपणम् ॥

श्रीशिवः-ततो राजा पुरसकृत्य पुरोधसममतन्द्रितः । प्राणानायम्य सद्कीत्ये देशाकालञ्च तत्परम् ॥ १ ॥

समाहितो निरासङ्गो निष्ट्रप्रत्ययितौ मताधुना । पित्रपैतामहपदे स्थातुज्ज्ञ सकलार्थदे ॥ २ ॥

ममाधिकारलिन्द्र्यर्थस्म्या सद्कविचिते शुभे । अस्मिन्नपद्ट्राभिषेकाख्ये कर्मण्यड्कतयोदितम् ॥ ३ ॥

दिक्पालप्रतिमादानं लक्ष्मीनारायणस्य च । दानझोभाहिरण्यादिदानानि विविधानि च ॥ ४ ॥

चतुःपञ्चाशः पटलः ।

करिष्ये हेममिति प्रोच्य कृत्वा दानानि तानि तु ।

दानसाधुगुणयसिद्धयर्थमृतिवश्यो गुरौपि च ॥ ५ ॥

सहस्रक्षिणाढ्यग्रामात्रस्थानैकद्वान्गजान्विते ।

दासी दासाङ्क बहुशो दत्वा तत्परमेशजे ॥ ६ ॥

गुरुपुरोहितचञ्चैव समूज्य बहुमान्य च ।

ततो बोहिविनिर्गतस्य मण्डपात्सृथिवीपतेः ॥ ७ ॥

दीनान्धकृपणान्देवी तोषयित्वा यथोचितम् ।

पुरोधसेक्तमार्गेण रथसुक्तेन पार्थिवः ॥ ८ ॥

अभिमन्य्य रथस्पर्शादश्वसूक्तेन वाजिनम् ।

गजोञ्च गजसूक्तेन ह्याभिमन्य्य स्वलङ्कृतः ॥ ९ ॥

इभमारुह्योपवाह्यौजयघोषपुरस्सरम् ।

वन्दिभिरन्नघमानसन्नुद्राहाहुिरुदारधीः ॥ १० ॥

रथैध्वजैस्तोरणैश्वर सर्वतस्समलङ्कृतम् ।

पुरं प्रदक्षिणीकृत्य पौरैरालोकितः प्रिये ॥ ११ ॥

अन्तःपुरं प्रविश्याथ सहिष्याचाभिषिक्तया ।

साकं रत्नमये पीठे समासीनो हृदम्बुजे ॥ १२ ॥

साम्राज्यलक्ष्मींमसकृचिन्तयाञ्चिष्ट देवताम् ।

कर्पूरदीपैः कनकपात्रस्थैः कामिनीजनैः ॥ १३ ॥

॥ अथ पञ्चपञ्चाशः पटलः ॥

॥ पुरातनृपपट्टाभिषेकस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-शम्भो श‍ृङ्गे सर्वज्ञ त्वन्मुखास्म्मोजतशुभमम्। नृपपट्टाभिषेकस्य विधानं विधिवन्दित ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि येडमिषिक्ता महीतले। पुरा महर्षिभिरूपास्तान्वै कथय मेऽनघ ॥ २ ॥

श्रीशिव-देवि सम्यक्त्वया प्रश्नः कृतो लोकहितेच्छया । प्रश्नानुरूपं वक्ष्यामि श्रुणूत्तरमतन्द्रिता ॥ ३ ॥

ऋग्व्राह्मणैडभिविहिता पुराणेषु च केषु चित्। अभिषिक्ता महीपाला मुनिभिस्तान्वदामि ते ॥ ४ ॥

येषां श्रुत्वा पुरावृत्तं राज्ञां सकृदगात्मजे। आजन्मकृतपापौघरस्सच्यो मुख्यतो मानवे ॥ ५ ॥

तुरेण कावषेयेण पुरा पारिक्षितः प्रिये। अभिषिक्तो यथाशास्त्रं पाॢथी वो जनमेजयः ॥ ६ ॥

जित्वा समन्ततः पृथ्वीं कृत्वा वाजिमखान्बुदीन्। लीलया' पाल्यामास नयेन निखिलाः प्रजा ॥ ७ ॥

मार्गवेण पुरा देवी च्यवनेन महात्मना ।

शार्यातो मानवो नाम राजा परमधार्मिक: ॥ ८ ॥

अभिषिक्तो विधानेन सुवर्णमय्य लीलया ।

कृत्वाडश्वमेधमपरमम्पदं प्राप्त इति श्रुतम् ॥ ९ ॥

वाजिरत्नायनेनाथ सुनिना सोमशुष्मणा ।

सात्राजितशतानोकनामा राजा यथाविधि ॥ १० ॥

अभिषिक्तः पुरा देवी पृथिवी स्वरशान्त्यतन् ।

साम्राज्यं सत्वरं प्राप्य कृत्वा वाजिमखान्‌हून्‌ ॥११॥

सायुज्यमब्रह्मणः प्राप्त इति श्रुतमगात्मजे ।

पुराडम्बष्ठ्यः पर्वतेन नारदेन च भामिनी ॥ १२ ॥

अभिषिक्तो यथाशास्त्राडऽत्नवा राजन्वतीभ्रुवम् ।

जित्वा सपलसन्दोहमिष्ट्वा वाजिमेखन च ॥ १३ ॥

देहान्ते ब्रह्मसायुज्यमम्या गत इति श्रुतम् ।

ताम्यामेव युद्धां श्रेष्ठैरौग्रसैन्यैः प्रतापवान् ॥ १४ ॥

पुराडभिषिक्तससुश्रोणि पारिक्रम्यावनीन्ट्रपः ।

जित्वा सपलसन्दोहेहृत्वा वाजिमखमपुनः ॥१५॥

जगामाकुण्ठवैकुण्ठमिति वार्ता श्रुता मया ।

भौवनो विश्वकर्माख्यः कद्यपेन महात्मना ॥ १६ ॥

पञ्चपञ्चाशः पटलः ।

आभिषिक्तः पुरा देवी परिक्रम्याखिलास्म्महीम् । जित्वाडरिंचहडूर्त्वा हयमेधं यथाविधि ॥ १७ ॥

सत्यं ज्ञानमनन्तं ध्येयमुदितरस्रग्धवादिभिः । ध्यायन्त्रवस्सहस्रंभोजे तस्मिष्ठान इति श्रुतम् ॥ १८ ॥

सुदाः पैजवनो देवी वसिष्ठेन महर्षिणा । अभिषिक्तोऽचिरेणैव परिक्रम्यावनींमरीन् ॥ १९ ॥

विजित्य समरे चेष्ट्वा हयमेधेन पार्थिवः । कृत्वा ब्रह्मासनस्थानं स्वरूपपत्तवानुमे ॥ २० ॥

संवर्तेन पुरा देवी मरुतो नाम पार्थिवः । अभिषिक्तो महीक्षित्वा कृत्वा वाजिमखान्बहून ॥२१॥

भुक्त्वा बहुविधान्भोगान्गतो लोकाननुत्तमान् । आत्रेयेणाभिषिक्तोऽस्सर्वतः पृथिवीमिमाम् ॥ २२ ॥

जित्वा वाजिमखान्कृत्वा गतो लोकाननुत्तमान् । दक्षिणावर्त्तश्रद्देन श्रीकृष्णेन महात्मना ॥ २३ ॥

अभिषिक्तो यथाशास्त्रान्धर्ममूर्तिर्य्युघिष्ठिरः । कृत्वा बहुविधान्यज्ञान्पालयित्वाडखिलाः प्रजाः ॥२४॥

सशरीरो गतस्वर्गमिति श्रुतमगातमजे ।

रामोऽपि परमोदारसत्यसन्धोऽनसूयकः ॥ २५ ॥

इक्ष्वाकुवंशतिलकस्सर्वभूतहिते रतः ।

वसिष्ठवामदेवाभ्यां चैरभिषिक्तो महात्मभिः ॥ २६ ॥

दशावर्षसहस्राणि दशावर्षशतानि च ।

राज्यं सम्प्राप्य सकलाः प्रजाश्र परिपालय वै ॥ २७ ॥

पुनश्च सच्चिदानन्दस्वरूपं रूपमास्थितः ।

इन्द्रोऽपि देवराजोऽलौकिकब्रहस्पतिपुरोगमैः ॥ २८ ॥

अभिषिक्तः पुरा देवी विमुक्तो वृत्रहत्यया ।

सम्प्राप्य सकलेश्वर्याण्यतिवेलमतन्द्रितः ॥ २९ ॥

अध्याप्यक्षि᳕देवैस्तु साकं साम्राज्यसम्पदम् ।

अमु᳕मुद्र᳕कैःओं᳕द᳕गि᳕सम्भूते शाच्या सह पुर᳕दरः ॥ ३० ॥

एवमिन्द्रे नृपतये यथातिनहुशादयः ।

अभिषिक्ताः पुरो᳕गोभि᳕ष᳕ग्निमि᳕श्व म᳕हात᳕म᳕भिः ॥ ३१ ॥

साम्राज्येऽम्प्राप्त्य सुचिरं पालयित्वा वसु᳕धा᳕रा᳕म् ।

देहान्ते दिव्यमारुह्य विमानं सूर्यसन्निभम् ॥ ३२ ॥

षट्पञ्चाशः पटलः १

हंसबाहिणसंयुक्तं प्राप्ताक्षं परमाझृतिम् । इत्थेवन्ते निगादितः पुरातनमहीसुजाम् ॥

पट्टाभिषेकनविधि: किमन्यैष्ष्रोतुमिच्छसि ॥ ३३ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां पुरातननृपपट्टाभिषेकस्वरूपवर्णनन्नाम पश्चपञ्चाशः पटलः ॥

॥ अथ पट्पञ्चाशः पटलः ॥

॥ तृपनैरमित्तिकाभिषेकार्थमूर्त्तनैच्यमणपकुण्डवेदिकास्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-शिव सर्वज्ञ भगवन्स्त्वन्मुखाम्मोजतश्रुतः । नृपपट्टाभिषेकस्य विधिविधिमतां वर

नैमित्तिकाभिषेकस्य विधानमधुनोच्यताम् । श्रीशिवः-सम्यगुक्तन्त्वया देवी लोकरक्षणदक्षया ॥ २ ॥

प्रक्षानुरूपं वक्ष्यामि श्रुणुत्तरमतन्द्रिता । प्रतिर्व्षमप्रकर्तव्यं राज्ञो जन्मदिने शुभे

अभिषेचनकर्मेदमप्राज्ञेन तु पुरोधसा । यदा पुरे वा राष्टे वा दुर्निमित्तसमुद्भवः ॥ ४ ॥

महामारी मसूरी वा यदा वा बाधते प्रजा: । यदा वा पीड्यते देशः पुरं वा शत्रुराजभिः ॥ ५ ॥

यदा वा नृपनक्षत्रमार्कान्तन्दारुणग्रहैः। यदा वा नृपनक्षत्रे ग्रहकूटो वरानने ॥ ६ ॥

यदा वा मालिकाकारग्रहयोगस्तुलादिषु । षट्सु राशिषु मेषादिष्वथ वा षट्सु राशिषु ॥ ७ ॥

दशाच्छिद्रो यदा राज्ञः कृग्रहदशा यदा । यदा रोगादिपीड़ा स्यात्पार्थिवस्य भयङ्करी ॥ ८ ॥

यदाडपमृत्युभीतिर्या यदा दुस्स्वप्नदर्शनम् । तदा पुरोधसा राज्ञः कर्तव्यमभिषेचनम् ॥ ९ ॥

निमित्तानन्तरद्रव्यैर्नैमित्तिकसमिङ्गितैः स्वस्तम् । मलमूत्रादिरहिते शुभमासे शुभे दिने ॥ १० ॥

मण्टपड्ढारयेद्राग्र्यममिषेकार्थमद्रिजे । दशाहस्तप्रमाणेन चतुरश्रं समस्तलम् ॥ ११ ॥

षोडशस्तम्भगम्भीरच्छतुर्द्वारं सुतोरुणम् । वितस्तिमात्रोच्चतया वेद्या सर्वत्र संयुक्तम् ॥ १२ ॥

परितो दर्ममालाभिरिवेष्टितत्नारिकेलजैः । वंशजैर्वा कटैरूढ्वमाच्छादितमगात्मजे ॥ १३ ॥

लोकपालपताकाभिर्ध्वजेन च विराजितम् । प्रतिद्वारस्रपविन्यस्तपूर्णकुम्भमनोहरम् ॥ १४ ॥

पट्पपुच्छाश: पटल: ।

नानाडुरशारवैश्व मर्वतस्समाधिष्ठितम् । एवमप्रकलिपतस्सस्य मण्टपास्य तु मध्यमे ॥ ९५ ॥

पञ्चहस्तप्रमाणेन कार्येद्द्रेदिकां शुभाम् । पादाधिककरोस्तिध्यां सिग्धामादर्शाविस्बवत ॥ ९६ ॥

तद्र्द्रेच्या: पाश्र्विमे भागे होमार्थं हस्तसम्मितम् । कुण्डं प्रकल्पयेद्रस्म्यम्मेखलावयशोभितम् ॥ ९७ ॥

अश्वत्थदलसङ्काशाद्राद्रादशाझुलयो निकम् । एवड्कुण्डं वेदिकाष्ठ कार्यित्वा सुशोभिप्मि: ॥ ९८ ॥

लेपयित्वा गोमयेन रजोभि: पञ्चवर्णकै: । अलङ्कृत्य पुरोघास्तदामिषेचनिकनिन्दिनम् ॥ ९९ ॥

प्रतीक्षमाण: प्रयत: पार्थिवस्य शुभं हृदि । चिन्तयन्निवसे देवी पौन:पुन्येन सादरम् ॥ २० ॥

एवं राजाभिषेकार्थं कर्तव्यस्य तलोडरी । मण्टपास्य स्वरूपन्ते सम्यक्सङ्कूधितं मया ॥ २१ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां तृपनैमित्तिकामिमेकार्थे द्विग्यमण्टपकुङ्डवेदिकास्वरूपकथनत्राम पट्पपुच्छाश: पटल: ॥

अथ सम्प्रतिष्ठाशः पटलः ॥

नृपतनैमित्तिकाभिषेकार्थमाचार्यैतद्गवरणम् ॥

श्रीशिवः:-अथ राजा स्वानुकूले दिने रसस्याभिषेचनम् ।

निश्रित्य तस्मात्पूर्वस्मिन् दिवसे प्रातस्समुत्थितः ॥ १ ॥

स्वात्वा नद्यां तटाके वा परिधायाथ वाससी ।

धृत्वोर्ध्वपुण्ड्रमलिके कृत्वा तात्कालिकीं क्रियाम् ॥ २ ॥

आरुह्य शिबिकां राजा प्रविश्य निजमन्दिरम् ।

पुरोहितम्पुरस्कृत्य तस्यानुज्ञामवाप्य च ॥ ३ ॥

प्राणानायस्म्य सदृशीत्थं देशकालोल्लिख्य तत्परम् ।

मम पाक्षेयार्थीय सर्वाभीष्टार्थसिद्धये ॥ ४ ॥

साम्राज्यस्थैर्यसिद्ध्यर्थं श्रः पुण्यदिवसे मया ।

चिकीर्षिताभिषेकस्य हृद्ट्वेन द्विजातिभिः ॥ ५ ॥

पुण्याहं वाचयित्वाडच नान्याहानड्करोम्यहम् ।

इति सङ्कल्प्य पुण्याहड्कारयित्वा द्विजन्मभिः ॥ ६ ॥

नान्दीश्राद्धं स्वयङ्कृत्वा वृणुयाहतिविजो गुरुम् ।

ब्रह्माणं वक्ष्यमाणेन प्रकरणे वरणने ॥ ७ ॥

सप्तपञ्चाशः पटलः ।

मया सदृक्तिपते सम्यगभिषेकार्हयकर्मणि । पूजाहोमादिकृत्सुम्परैः कारयितुन्न्द्रिज

विद्याविनयसंपन्नैर्न्वाम्नायै वृणीमहे । आस्मिन्कर्मणि दिक्षिपालहोमड्कृतीनिद्रिजोत्तमाः ॥ ९ ॥

भवतोडष्टावृत्तिविजश्र वृणीमह इति ब्रुवन् । ब्राह्मणं वृणुयात्सर्वकर्मसंस्थानासिद्धये

एवं वृत्या तु तान्प्राप्तानूपजपौर्मश्वरादिभिः । तोषयित्वा पूजयित्वा सधुपर्केण तान्द्विजान् ॥ ११ ॥

साकन्तूर्यानिनादेन ह्यारोप्य शिविकादिषु । स्वयम्पश्राद्धजारूढो जयघोषपुरस्सरम्

Having reached the mandapa with the bards and the Indra-naddhamāna, and having adorned the western door, having entered the mandapa.

आचार्यमतिविजश्रैव ब्रह्माणञ्च पुरोधसम् । त्रिःप्रदक्षिणमावृत्य वदेदेवम्महीपतिः

भो भो द्विजवरा यूयं वेदशास्त्रविशारदाः । कृपालवससंधा धर्मज्ञाश्र जितेन्द्रियाः ॥ १५ ॥

मया चिकीर्षिते सम्यगभिषेकार्हयकर्मणि । मन्त्रालोपो यथेदानीन्न सम्भवेत ॥ १६ ॥

वर्तितव्यन्तथा सर्वैयुष्माभिरनसूयकैः । मया ऽभिषेककर्माऽऽड्‌पूर्वाहोमाथर्माद्रात्रम् ॥ १७ ॥

सम्पादितं वस्तुजातं फलपुष्पादिकं च तत् । तस्यै तस्यै देवतायै न ममेत्यचरनृपः ॥ १८ ॥

पुनः प्रदक्षिणीकृत्य नत्वा तान्द्रिजपुङ्गवान् । पुरोहितन्त्रान्निकटे विनिवेश्य महीपतिः ॥ १९ ॥

निर्गत्य मण्डपात्स्माऽऽत्माद्द्रेहेमधिरुह्य वै । तूर्यघोषेण महता जयघोषेण चारणा ॥ २० ॥

आक्रान्तेषु दिगन्तेषु प्रविश्य निजमन्दिरम् । श्रेष्ठदेवं हृदि ध्यात्वा पौनःपुन्येन पार्थिवः ॥ २१ ॥

पाषण्डपतितम्लेच्छनीचसम्भाषणादिकम् । वर्जयित्वा मौनशीलो ध्यानयोगं समाश्रितः ॥ २२ ॥

यावत्तत्कर्मसम्पूर्णिस्तावदेवं वसन्नृपः । एवंनृपाभिषेकार्थमुद्वादिवर्णनक्रमः ॥ २३ ॥ संयन्ध्याया निगदितस्तसंक्षेपात्तव भामिनि ॥

अस्याऽऽकाराभिधानैरवार्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां निबन्धनैषितिकाभिषेकाऽऽचार्यतिङ्‌वरुणरूपनिरूपणन्नाम सप्तपञ्चाशः पटलः ॥

॥ अथ षट्पञ्चाचारः पटलः ॥

॥ नैमित्तिकाभिषेकार्थं कल्परास्थापनम् ॥

श्रीशिवः-अथाचार्यसहर्त्तृंगिभरब्रह्मणाच हिमाद्रिजे ।

विधाय मण्डले तस्मिन्वास्तुपूजां यथाविधि ॥ १ ॥

ततः पठन्या: प्रवत इत्येतामृचमुत्तमाम् ।

गत्वा नदीन्तु प्रस्रव आप इत्युच्चरन्त्रुचम् ॥ २ ॥

आपूर्यतच्चदीतोंयं हेमकुम्मेषु पञ्चसु ।

तानारोप्य गजस्कन्धेष्वप्रतो वरवार्णिनि ।

नदत्सु पञ्चवाचेषु भेरीकाहलिकादिषु ।

वारमुख्यासु नृत्यन्तीष्वनेकामिनयैस्सह ॥ ४ ॥

प्राप्यितन्मण्डपेन्द्रौौ ब्रह्माद्याष्टपुरस्सरम् ।

तांस्तीर्थकुम्भानेकत विन्यस्य तदनन्तरम् ॥ ५ ॥

वेदीमध्ये भारमात्रैसुशुभैरशालितण्डुलैः ।

चतुरश्रां पुनर्वेदिं रचयित्वा नवान्नव ।

ताम्रान्वा मृण्मयान्वाडपिकुम्भमौलिलक्षणलक्षितान् ।

सुधाधवलितान्सूक्ष्मतन्तुभिः परिवेष्टितान् ॥ ७ ॥

आनीय मध्ये तद्‌द्रव्यासेकं विन्यस्य दिक्षु च । अष्टावग्रसु संस्थाप्य प्रागादिषु यथाक्रमम् ॥ ८ ॥

दर्शिकःप्राग्सुखो भूत्वा प्राणायामपुरस्सरम् । सङ्कीर्त्य देशकालौ लक्ष्मी राज्ञा धर्मनु वर्तिना ॥ ९ ॥

नाम गोत्रविशिष्टेन स्वर्यानिष्टनिकुत्तये । इष्टप्राप्त्यै च देवेशि साम्राज्यस्यैव सिद्धये ॥ १० ॥

सङ्कल्पितेऽभिषेकार्थ्ये कर्मण्यस्मिन्‌निधाविधि । कलशस्थापनन्तत्‌तत्‌नमन्त्रैरच करोत्यहम् ॥ ११ ॥

इति सङ्कल्प्य तान्‌कुम्भान्‌प्रतिष्ठासीतिं मन्त्रतः । प्रतिष्ठाप्य मृदः पञ्चपल्लवैः पञ्च च त्वचः ॥ १२ ॥

रत्नानि पञ्चगव्यानि पञ्च सौगन्धिकानि च । पञ्चामृतानि नीवारं वैणवन्‌ध्यान्‌यमेव च ॥ १३ ॥

दूर्वाः फलानि निक्षिप्य तत्‌तत्‌नमन्‌त्रैर्यथाक्रमम् । हेमकुम्भाहतनदीतोयेन कलशान्‌नव ॥ १४ ॥

सम्पूर्य तेभु कुम्भेभु इमम् इति मन्त्रतः । गङ्गाद्धि यमुनाज्चैव शातद्रूञ्च सरस्वतीम् ॥ १५ ॥

असिक्नीज्चैव कावेरीडूङ्गणवेणीञ्च नर्मदाम् । गोदावररीञ्च तापीञ्च ताम्रपर्णीञ्महानदीम् ॥ १६ ॥

आष्टप्रचाशः पटलः ।

१८९

सागरान्स्त्त चावाह्य तीर्थान्यन्यानि तत्परम् ।

सूर्येमण्डलमध्यस्थान्याकृष्यावाह्य तत्तले ॥ ९७ ॥

वरुणन्तेषु कुम्भेषु समावाह्य जलाधिपम् ।

वस्त्रैरावेष्ट्य तान्कुम्भान्सकूर्चान्‌व्यान्याममालकैः ॥ ९८ ॥

फलानि नालिकेरस्य निक्षिप्य कलशेष्वथ ।

पूजाया गन्धपुष्पादिसामग्रीं हवनस्य च

सामिधाज्यस्रुक्स्रुवादिसामग्रीञ्ज यथाबलम् ।

सम्पाद्येन्द्रादिदिक्पालप्रतिमा लक्षणान्विता: ॥ २० ॥

पलत्रयप्रमाणेन तदर्धार्धेन वा कृता: ।

सुवर्णेन तथा विष्णो: प्रतिमान्द्रीगुणास्प्रिये ॥ २१ ॥

पञ्चामृतैः पञ्चगव्यैस्संशोध्य स्वपुरो भुवि ।

निधायैवं विधायाथ पूजासङ्कल्पमाचरेत् ॥ २२ ॥

एवन्त्रूपामिषेकार्थडुलरास्थापनक्रमः ।

सम्यगुक्तस्लवापर्णे सङ्क्रहेग मयाडधुना ॥ २३ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्‍त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नृपनैमित्तिकाभिषेकप्रयुक्तकलशस्थापनस्वरूपनिरूपणत्राम

आष्टप्रचाशः पटलः ॥

48

॥ अथैकादशप्टितमः पटलः ॥

॥ तृपनैरमितिक्काभिपेरूर्त्तव्यदिक्पालपूजा होमस्वरूपम् ॥

श्रीशिवः—अथाचायों देशकालौ सङ्कीत्य त्विकसन्निधौ । प्रतिष्ठितेषु कुम्भेषु क्षौमवस्त्राणि पार्व्वति ॥ १ ॥

प्रसार्य तेषु दिक्पालप्रतिमाश्राश्च चाश्रसु । विन्यस्य मध्ये कुम्भे विष्णुमूर्त्तिन्निधाय तु ॥ २ ॥

राज्ञा सङ्कल्पिते चासिन्नभिषेकव्यतिकर्म्मणि । दिक्पालप्रतिमापूजाद्धारायिष्यामि होतृभिः ॥ ३ ॥

इति सङ्कल्प्य दिक्पालप्रतिमानां यथाविधि । प्राणप्रतिष्ठांडूत्वाथ विष्णुमूर्त्तन्तरम् ॥ ४ ॥

कृत्वा सुस्थापनन्देवी मन्त्रैवैदिकतान्त्रिकैः । पूजयित्वा पौरुषेण सूक्तेन विधिपूर्वकम् ॥ ५ ॥

दिव्यगन्धैर्दिव्यमाल्यैर्नैवेद्यैर्विविधैरपि । ततो दिक्पालपूजां च मन्त्रैस्तत्तत्प्रकाशकैः ॥ ६ ॥

वैदिकैस्तान्त्रिकैश्चैव पुराणोक्तैश्चिमाद्रिजे । ऋत्विग्भिः कारयित्वाडथ तत्तत्सूक्तजपानपि ॥ ७ ॥

एकोनषष्टितमः पटलः ।

कारयित्वाडथ तैरेव जपित्वा स्वयमप्युमे । वैष्णवानी च सूक्तानि कानिचिच्छ्रेष्ठयान्वितः ॥८॥

कुण्डेऽनलस्प्रतिष्ठाप्य स्वगृह्योक्तविधानतः । चक्षुरन्तःकुरे कृत्वा प्रधानं होममाचरेत् ॥ ९ ॥

ब्रह्मब्रक्षसमिद्भिश्च परमाण्णेन सर्पिषा । तिलैश्चैव प्रतिद्व्यमष्टोत्तरसहस्रकम् ॥ ९० ॥

अष्टोत्तरशतं वापि तद्विष्णोःपरमिति स्मृतम् । हुत्वा ड्डहुतीहोम्त्रिभिश्र साकन्देशिकसत्तमः ॥ ११ ॥

पश्चात्तैरेव तत्त्कुण्डे द्रव्यैः पूर्वोक्तैः प्रिये । दिक्पालमन्त्रैः प्रत्येकमष्टोत्तरशताहुतीः ॥ १२ ॥

कारयित्वा ततस्तस्मिष्ठकृदादिकमगात्मजे । होमशेषं समाप्याथ पुनःपूजां यथाविधि ॥ १३ ॥

कृत्वा तत्तद्वतानाऽऽड्न्यपुष्पफलादिभिः । पूर्णाहुतिं विना सर्वमेवड्कृत्वा ततःपरम् ॥ १४ ॥

तत्तद्दिक्पालसूक्तानि जपध्वामिति देशिकः । ऋत्विजो विनियुञ्ज्याथ स्वयं सूक्तानि कानिचिच्च ॥ १५

वैष्णवांनि जपांस्त्रैष्ट्रेम्थार्थनमज्जळस्प्रभो: । तत्पुरोधां होमार्थेमण्टपे कुर्वीतस्थले ॥ १६ ॥

प्राणानायस्य सङ्कीर्त्य देशङ्कालञ्च भासिनि । स्वगृहोक्तविधानेन प्रतिष्ठाप्यानलन्ततः ॥ १७ ॥

तद्मेऽस्तु पुरोदेशे कलशान्नलमन्त्रणम् । प्रतिष्ठाप्याराधनञ्च कृत्वा पूर्ववदात् ॥ १८ ॥

तस्मिन्नबदेवतान्देवीन् वरुणञ्च यथाक्रमम् । अग्नीदैर्वरुणैरमन्त्रैरावाह्याराध्य तत्परम् ॥ १९ ॥

पुनस्तद्मे निकटे स्थित्वा राजपुरोहित: । चक्षुरन्तड्कर्म कृत्वा प्रधानं होममाचरेत् ॥ २० ॥

स्थालीपाकविधानेन चरुणा पाचिते तत: । आपोहिष्ठेत्य नवभि: ऋग्भिर्हूत्वा हिमाद्रिजे ॥ २१ ॥

पञ्चवारान्तिवारं वा बुद्धिस्याब्देवताम्रिये । तत्वायामीति मन्त्रेण वरुणाय च तद्वरम् ॥ २२ ॥

हुत्वा डज्यमिश्रितन्तद्हदष्टाविंशातिसङ्झ्यया । होमशेषं समाप्याथ सूक्तान्यदैवतान्यु मे ॥ २३ ॥

षष्टितमः पटलः ।

वारुणानि च सूक्तानि जपंस्तिष्ठेत्समाहितः ॥ एवन्नृपाभिषेकार्थेम्पूजाहोमादिकं कुर्यात् । कथितकर्म शुश्रोणि संक्षेपेण तदुध्दरणा ॥ २७ ॥

इत्याकाशमैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नृपाभिषेककरणादिकपाळपूजाहोमादिस्वरूपनिरूपणं नाम एकोनषष्टितमःपटलः ॥

अथ षष्टितमः पटलः ॥

नृपाभिषेकसरूपक्रमभस्वरूपकृतथनम्‌ ॥

श्रीशिवः-ततः पुरोधास्तद्राज्ञो निकटं सप्राप्य सत्करम्‌ । राज्ञे विज्ञापयेत्सर्वं वध्यमानक्रमेण तु ॥ १ ॥

भो भूपालौरे विजितनिखिलारे त्वयाडधुना । वृतसदेशिकरस्त्विङ्ग्रब्रह्मणा च समन्वितः ॥ २ ॥

श्वःकर्तव्यशेककाङ्क्षापूजाहोमादिकं यत्‌ । तत्सर्वड्ङ्क्तवान्देव यथाशास्त्रं समाहितः ॥ ३ ॥

श्वः प्रभाते त्वया राजन्नभिषेकार्थमादरात्‌ । आगन्तव्यमिति प्रोच्य पुनः प्राप्यतु मण्डपम्‌ ॥ ४ ॥

तां रालिमृतिगाचार्यब्रह्माभिससह भामिनी । अतिवाहा पुरोधास्तु पुराणपठनादिमि: ॥ ५ ॥

ततःप्रभाते स्नानादिकर्म कर्तव्यमाद्रिये ।

कृत्वा नृपाभिषेकार्थमदारुणौदुम्बरेण तु ॥ ६ ॥

निर्मितम्भद्रपीठन्तनतन्मण्डपे विनिवेशय तु ।

तस्मिन्नप्रसार्य त्वैणेयचर्म वैडाघ्रमेव वा ॥ ७ ॥

प्रागग्रीवमूर्ध्ववेलोमाथ शाखामौदुम्बरीन्तथा ।

शाखाञ्च दक्षिणावर्तेन्दूवोज्ज्वलरोचनान्तथा ॥ ८ ॥

तद्वच्च गोमुखम्पातं शुद्धस्वर्णविनिर्मितम् ।

धौतवस्त्राद्र्ययुग्मन्ध्यानपुष्पाणि विविधानि च ॥ ९ ॥

ताम्बूलानि च चित्राणि द्वादश क्षीरं घटस्मृदु ।

अक्षतांश्चैव सम्पाद्य तत् तत्र निधाय तु ॥ १० ॥

राजागमनममाकांक्षस्तत् तिष्ठेत्पुरोहितः ।

ततों राज्ञा स्वान्कल लमाज्ञश्विस्यं प्राप्तिते ॥ ११ ॥

तद्भार्यातृप्त्वक्चैहेंमकुम्भस्थवारिभिः ।

क्षालितो ब्राह्मणो धृत्वा धौते धृतौच्यपण्डकल ॥ १२ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीं सम्पूज्य नत्वा ताम्मेशदेवताम् ।

महाहविर्निर्गोष्ठेज्यैःसयोगैश्वर्य वलित्न्नाम ॥ १३ ॥

आलेख्यकार्टैःप्रमोभैर्जैर्चहस्तसमस्तैः ।

सकृन्मबाहुहीनर्मेन नृपवर्यसंपककृतः ॥ १४ ॥

एकपञ्चशत्तमः पटलः ॥

सभारुह्य सहसांशुरुदयाद्रिमिव प्रिये ।

तन्म्रष्टपस्य निकटमप्राप्य भूमिघुरन्दरः ॥ ९५ ॥

अन्तःप्रविश्य तान्विप्रानाचार्यादीनपुरोहितम् ।

नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य दत्वा पुप्पाञ्जलोनपि ।

हृदि बध्वाञ्जलिपुटो नम्रस्तिष्ठेत्तदग्रतः ॥ ९६ ॥

इत्यागमैरथर्वाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां

नृपाभिषेकंरसभस्स्वरूपनिरूपणं

घटितं पटलः ॥

अथैकपञ्चशत्तम पटल ॥

नृपाभिषेककर्मकलापनि रुपणम् ॥

श्रीशिवः-अथ राजा शुभे लग्ने पुरस्कृत्य पुरोहितम् ।

प्राड्मुखः प्रयतो भूम्ना प्राञ्जालामपरसरसम् ॥ १ ॥

सड्ढीर्य देशङ्कालञ्च ममारिष्ठनिवृत्तये ।

इष्टप्राप्त्यै च साम्राज्यलक्ष्म्याश्र श्रेयसिद्धये ॥ २ ॥

पुरे सदैशे राष्टे च क्षामक्षोमभनिवृत्तये ।

प्रजानां क्षेमलाभार्थमम्या सड्कल्पिते शुते ॥ ३ ॥

अस्मिन्मदीयाभिषेककर्मण्यद्य यथाविधि ।

श्रीविष्णुपूजां दिक्पालपूजां चैव यथाक्रमम् ॥ ४ ॥

करिष्यामिति मत्वा तु गृहोचितमखोदितैः ।

वैदिकैस्तान्त्रिकैर्मन्त्रैः पुराणोक्तैश्च भामिनी ॥ ५ ॥

सम्पूज्य वक्ष्यमाणैस्तु मन्त्रैः पुष्पाञ्जलिं द्विपेत् ।

सर्वलोकशरण्याय विष्णवे प्रभविष्णवे ॥ ६ ॥

पुष्पाञ्जलिं प्रयच्छामि सर्वाभीष्टार्थसिद्धये ।

इन्द्राय देवराजाय प्राग्दिगीशाय वज्रिणे ॥ ७ ॥

पुष्पाञ्जलिं प्रयच्छामि शौर्यवीर्यविवृद्धये ।

वैश्वानराय वर्याय सर्वेश्वर्यप्रदाय च ॥ ८ ॥

पुष्पाञ्जलिं प्रयच्छामि ममैश्वर्यविवृद्धये ।

यमाय दक्षिणाशाधिपतये दण्डपाणये ॥ ९ ॥

अपमृत्यु विनाशार्थमिन्द्रास्यामि कुसुमाञ्जलिम् ।

नमो रक्षोधिपतये वैरिघ्नाय न खड्गिने ॥ १० ॥

रक्षोभयानिवृत्त्यर्थमिन्दास्यामि कुसुमाञ्जलिम् ।

पश्चिमाशाधिपतये वरुणाय च पाशिने ॥ ११ ॥

पुष्पाञ्जलिम्रप्रदास्यामि चित्तेरैर्मल्य सिद्धये ।

धाक्दारुणसंस्थाय वायवे ध्वजपाणये ॥ १२ ॥

अत्यन्तबलपुष्ट्यर्थेन्दास्यामि कुसुमाञ्जलिम् । उत्तराशाधिपतये सोमाय च गदाभृते ॥ १३ ॥

अष्टैश्वर्याववृद्ध्यर्थेन्दास्यामि कुसुमाञ्जलिम् । ईशानाय वृषस्थाय शूलिने च कपालिने ॥ १४ ॥

ज्ञानविज्ञानसिद्ध्यर्थेन्दास्यामि कुसुमाञ्जलिम् । एवं पुष्पाञ्जलिदत्वा तत्परन्देशिकेन तु ॥ १५ ॥

पूर्णाहुतिंडारायित्वा कृत्वाडऽड्मेश प्रदक्षिणम् । नत्वा तदन्तिकन्यस्तभद्रपीठे मनोहरे ॥ १६ ॥

अभ्यर्चिते गन्धपुप्पैरास्तीर्णव्याघ्रचर्म्मणि । न्यस्तदार्घ्यादिपूस्तिष्ठेच्चिन्तयन्नष्टदेवताम् ॥ १७ ॥

ततः पुरोहितस्सद्विगाचार्यो ब्रह्मणा सह । उपवेश्य नृपं भद्रपीठे रत्नपरिष्कृते ॥ १८ ॥

दिव्याम्बरैरदिव्यगन्धैर्दिव्यैर्दिव्यमाल्यैश्र भूषणैः । अलङ्कृत्य महापालं तं सान्त्वयिष्णुं सनातनम् ॥ १९ ॥

अष्टदिक्पालकांश्र्चैव समावाह्याथ तत्करे । हैमं प्रतिसरं बद्ध्वा वृहद्सामेति मन्त्रतः ॥ २० ॥

भो भो नृपवर श्रीमन् तव सर्वाङ्गशान्तये । अलक्ष्मीपरिहारार्थं साम्राज्यस्थैर्यसिद्धये ॥ २१ ॥

सर्वराज्ञुक्सयार्थाय सर्वत्र विजयाय च । आरोग्यधनकायत्वसिद्धये चामितायुषे ॥ २२ ॥

अभिषेकऋषिप्रश्याम इति सडुल्ये तत्परम् । शाङ्खेन क्षीरमापूर्य मूर्धि तत्प्रथिवीपते: ॥ २३ ॥

आप्यायस्वेति मन्त्रेण ह्याभिषिञ्चेद्गुरायुषे । ततस्तनेव शाङ्खेन दृश्यादाय धरामृत: ॥ २४ ॥

उरोदेशे दधिक्षार्ण इति मन्त्रेण ते पुन: । अभिषिञ्चेद्युरारोग्यसिद्धये बुद्धयेऽपि च ॥ २५ ॥

ततो गोमुखपात्रेण हैमेनादाय वैन मधु । नामिदेशे नरपतेर्मधुवात इति मन्त्रत: ॥ २६ ॥

अभिषिञ्चेयुरनिमाग्र्यैश्वर्यामिवृद्धये । ततस्तनेव पात्रेण घृतमादाय ते पुन: ॥ २७ ॥

पादयो: पार्थिवेन्द्रस्य घृतमभ्येरिति प्रिये । मन्त्रेण त्वाभिषिञ्चेयुर्बलपुष्ट्यर्थमादरात् ॥ २८ ॥

ततो दिक्पालकुम्भस्थैर्ऋषिणकुम्भस्थितैरपि । सलिलैस्सकलामिष्टसिद्धये तन्महीभृत: ॥ २९ ॥

सर्वाङ्गेषु सरोजाक्षि शाखयौदुम्बरोत्थया । द्वाराम्बिरामृतशाखामिरबलैर्दर्वरुणैरपि ॥ ३० ॥

मन्त्रेश्व वैष्णवैस्सूक्तै रक्षोऽश्व विशेषतः । दिक्पालसूक्तैरायुय्ससूक्तेन वरवाणीनं ॥ ३१ ॥

सञ्जीवनाख्यसूक्तेन श्रीयुक्तेन विशेषतः । भूसूक्तेन च राजानमभिषिञ्चेयुरादरात् ॥ ३२ ॥

राजहस्तिन्दुबिनिर्घोषैर्जयघोषैश्व वन्दिनाम् । ब्राह्मणब्रह्मघोषैश्व पुरनश्रीगीतनिस्वने: ॥ ३३ ॥

समाप्तान्ते दिशाचक्रे कृतवैवमिषेचनम् । युवं वस्वाणि मन्त्रस्न्च्च्च्चत तत्परोहितः ॥ ३४ ॥

क्षौमवस्त्रद्वयं दद्यादुपवीतञ्च काञ्चनम् । यज्ञोपवीतिमिसेतन्मन्त्रेण मदिरेक्षणे ॥ ३५ ॥

दत्वा गन्धैश्व माल्यैश्व भूषणैरिविधैरपि । अलङ्कृत्याथ तद्भिष्णुदिक्पालप्रतिमादिकम् ॥ ३६ ॥

दापयित्वा द्विजातिभ्यस्समन्त्रं साक्षतोदकम् । गोभूतीलहिरण्यादिदानान्यपि विशेषतः ॥ ३७ ॥

कारयित्वाडथ गुरवे दानसाद्गुणसिद्धये । शतानिष्कांस्तदर्धं वा दापयित्वाडथ दक्षिणाम् ॥ ३८ ॥

ऋत्विग्भ्यो ब्रह्मणे चैव दापयेदर्थक्लृप्तितः । एवं पुरोधा दानानि कारत्वा महीभृता ॥ ३९ ॥

कन्याभिरष्टभिः पश्चाद्राजचिह्नानि कानिचित् ।

धारयेद्राजसिंहस्य साम्राज्यस्थैयैसिद्धये ॥ ४० ॥

एका छत्रमतिस्वच्छाम्भिम्रूयात्तस्य मूर्धनि ।

सितचामरधारीणौ द्वे कन्ये तस्य पार्श्वयो: ॥ ४१ ॥

कलाचीमिभ्रूयादेका ह्येका च जलकुण्डिकाम् ।

भवेदेका वेत्रधरा स्यादेका पादुकाधरा ॥ ४२ ॥

करण्डवाहिन्यप्येका भवेतस्य महीभृतः ।

ततश्श्रिये जात इति मन्त्रेण तु महीपतिम् ॥ ४३ ॥

नीराजयित्वा कपूरदीपैः कनकपात्रगैः ।

पुरनारीभिस्ततः परचात्साम्राज्यस्भोज्यमित्युमे ॥ ४४ ॥

ऋग्वार्जणेन राजानमभिमन्त्र्य पुरोहितः ।

तत्परं पर्वत इवाविचाचलिरिति प्रिये ॥ ४५ ॥

मन्त्रेण वर्धयित्वा तं ऋध्यास्मेति च मन्त्रतः ।

दत्त्वाडSडर्शीकृतात्त्राज्ञे वन्धुमिलादिभिस्ततः ॥ ४६ ॥

मन्त्रिभिः कविमिश्रैस्तैव विद्वद्भिः विविधैः प्रिये ।

सामन्तराजपुत्रैश्च कार्यितवादक्षतर्षणम् ॥ ४७ ॥

ततस्तदुत्सवे राजदर्शोनार्थं समागतान् ।

करासक्तकरान्देवि द्विसमत्याधिकारिणः ॥ ४८ ॥

द्विषष्टितमः पटलः ।

पुरुषान्गन्धताम्बूलचित्रवस्त्रादिभिः पुनः ।

बहुमान्य पुरोधास्तमाशीरिभिर्वर्धयेन्त्रपम् ॥ ४९ ॥

इत्याकारैरवाढ्ये महाशैवेन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नृपामिनेकेनिकेकलापस्वरूपनिरूपणन्नाम

एकवष्टितमः पटलः ॥

।। अथ द्विषष्टितमः पटलः ।।

।। नृपनगरप्रवेशकथनम् ।।

श्रीशिवः-तथा नृपो भद्रपीठादवरुह्यासयोः करो ।

अवलम्ब्य शनैस्तन्मान्मण्टपादाहिरद्रिजे

निर्गत्यालङ्कृतं भद्रमिममारुह्य सत्क्वरम् ।

नानाविधरथैश्वर्यैध्वजैः पद्धवतोरणैः

अलङ्कृतेषु रम्येषु राजमार्गेषु सड्डंशः ।

तत्र तत्र स्थितैः पारजनैसन्ट्रष्ट्टमुत्सुकैः

पुनःपुनर्वीक्ष्यमाणः परिक्रम्य स्वकम्पुरम् ।

शङ्खभेरीनिनादैश्व जयकाहालिकास्वनैः

रथनेमिनिनादैश्व गजानां ट्रम्हितैरपि ।

अश्वहेषारवैः पातीसिद्धनादैश्च पाविति ॥ ५ ॥

प्रतिध्वनति दिग्चक्रे प्रविश्यन्तःपुरान्तःपुरन्ृपः । कर्पूरदीपैः कनकपात्रस्थैरतिपावनैः ॥ ६ ॥

नीराजितः पुरनारीभिरासीनः कनकासनेः । ब्राह्मणानां सहस्रस्य दत्वायित्वाडन्नमादरात ॥ ७ ॥

दधिक्षीरगुडोपेतन्नतत्परं पृथिवीपति । पुत्रैः पौत्रैः प्रपौत्रैश्च सकम्मधुरपूर्वकम � ॥ ८ ॥

भुक्त्वा स्वीकृत्य ताम्बूलं स्त्रीमिःसह सुखी वसेत् । एवं यः पृथिवीपालः प्रतिवर्षं वरानने ॥ ९ ॥

वर्धयन्तीदिने डन्यासिन्दुनिर्मित्तेऽपि वा पुनः । पुरोहसाडभिषिक्तश्रेष्ठथाश्राश्रयं वरानने ॥ १० ॥

स श्रीमान्कीर्तिमान्धीमान्वान्तिमान्स्थैर्यवानपि । भूत्वेह सकलामपृथ्वीवीजिं पाल्यति ध्रुवम ॥ ११ ॥

कदाचिदपि साम्राज्यलक्ष्मीस्तत्नु विमुञ्चति । एवडूःताभिषेकस्य विधानं वरवर्णिनी ॥ १२ ॥

संक्षेपाच्चे निगदितं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि इत्याकारामरैराख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नृपनगरप्रवेशनिरूपणन्नाम

द्विषष्टितमः पटलः ।

विप्रक्षितमः पटलः ॥

॥ द्विस्सत्रतिराज्याद्विर्दि शे गा: ॥

पार्वती-भगवन् भगनेत्रजन्म श्रुतस्तवन्मुखपङ्कजजात् । नृपाभिषेकस्य विधिः प्राप्यसाम्राज्यदायकः ॥ १ ॥

इदानों श्रौतुमिच्छामि विनियुक्तान् द्विससतिम् । तत्कतकार्येषु पुरुषान् राज्यभृद्यये ॥ २ ॥

तान्विस्तरेण वद मे यथास्ति करुणा मयि । श्रीशिवः-साधु साधु जगत्पूज्ये यन्मान्त्वं परिपृच्छ्छसि ॥ ३ ॥

तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि सादरम् । मन्त्री सेनाधिपः पञ्चाङ्गुपाध्यायः पुरोहितः ॥ ४ ॥

पौराणिका ज्योतिषिका विद्वांसः कवयस्तथा । वाणिको गायनकौश्र्चैव नटाश्चैव परिहासिकाः ॥ ५ ॥

लेखकाश्च गणकाश्चैव भिषजः कालसूचकाः । देवार्चकाः प्राड्विवाकाश्च समयाशंसिनस्तथा ॥ ६ ॥

द्वारपालास्सौविदल्हास्सूत्रदाश्च करदीपिनः । धनकोशाधिपा धान्यकोष्ठाध्यक्षा वरानने ॥ ७ ॥

वस्त्रकोशाधिपास्तद्धद्रन्थकोशाधिपा: प्रिये । नेता चायुधशालाया: यानशालाधिपस्तथा ॥ ८ ॥

अधिपो गजकूटानाम्नदुरापरिपालक: । गोष्ठाधिपो वरारोहे दिनकृत्यव्याधिप: ॥ ९ ॥

पुरपालौ यमिकांश्च वनपालां वरानने । आक्षरक्षकारश्चैव मल्लांश्चैवाऽऽडरक्षकाः ॥ १० ॥

शिबिकावाहकासच्छत्रधरा: फलकपाणय: । राजचिह्नध्वजधरा वन्दिनो वाच्यवादकाः ॥ ११ ॥

कलान्तिकाध: परिघातकूष्माण्डकीलक: प्रिये । करपत्रवाहको हेमकुङ्कुमकाविलसत्कर: ॥ १२ ॥

पादुकावाहको रत्नकम्बलादिम्रसारकः । मालाकाराश्चित्रकारास्सुधाकर्मविन्चक्षणाः ॥ १३ ॥

रत्नकारास्ताम्रकांस्यकरा लोहरास्तथा । दारुकर्मकराश्चैव तथा पाषाणतक्षकाः ॥ १४ ॥

सौचिकाश्चर्मकाराश्च कुम्भकाराश्च नापिताः । निर्मातारो गृहादीनाऽऽचाराश्च वरवर्णिनि ॥ १५ ॥

गुलिका कार्मुकघ्ना: पालका मृगपक्षिणाम् । दाशाश्च विविधाकाराः कूटसूद्रपाणयः ॥ १६ ॥

त्रिषष्टितमः पटलः ।

गृहाऋणस्थले धर्मभटृिका जलसेचका: ।

नानाविधा विटपश्चैव गणिका: पीठमर्दका: ॥ १७ ॥

एवमिन्द्रससतात्: प्रोक्ता विनियुक्ता व्रतानने ।

एमिविराजते राजा नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ॥ १८ ॥

पुरा मनुर्महीपालो ययातिर्नहुषाश्रयि: ।

मान्याता धुन्युमारश्च हरिश्चन्द्र: पुरुरवा: ॥ १९ ॥

एते चान्ये च भूपाला विनियुज्य यथाक्रमम् ।

तत्तत्कार्येषु पुरुषान् तैरैव प्राप्य सत्स्वरम् ॥ २० ॥

साम्राज्यं सम्पदं लक्ष्मीं सन्ततिं सन्तुतं यशः ।

पाल्यामासुरवनेष्विरकालं व्रानाने

एवमिन्द्रससतीर्देवी विनियोगा यथाक्रमम् ।

सम्यग्ज्ञाया निगदिता: किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २२ ॥

इत्याकारामैरवाख्ये महाकैवर्तवत्सरे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

द्विसप्ततिराज्याड्‌विनियोगस्वरूपनिरूपणन्नाम

त्रिषष्टितमः पटलः ॥

॥ अथ चतुषष्टितम पटल ॥

॥ चतुषष्टिकलास्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-मननाथ देशिक स्वामिन् शिव सर्वज्ञ शङ्कर । श्रुता मया भवदुक्त्राद्विनियोगा द्विसप्तति: ॥ १ ॥

साम्राज्याहींभूमिपाले: साम्राज्यस्थैर्यसिद्धये । अभ्यस्तानाञ्चतुष्टिकलानाममी क्रमं वद ॥ २ ॥

श्रीशिव:-देवी सम्यक्तया प्रश्न: कृतो लोकहितेच्छया । प्रश्नानुरूपं वक्ष्यामि प्रत्युत्तरमगात्मजे ॥ ३ ॥

याभिर्विराजते राजा राजेव वरवर्णिनी । ताः कलाः कथयिष्यामि सावधानमनाशृणु ॥ ४ ॥

आदिमाक्षरविद्या स्वातद्वाचककला वरा । तद्विलेखनविद्या च ऋगविद्या डथ यजुःकला ॥ ५ ॥

सामविद्या डथर्वविद्या शिक्षाविद्या ततःपरम् । कल्पविद्या व्याकरणकला नैगतिकी कला ॥ ६ ॥

ज्योतिरविद्या छान्दसी च कला प्रोक्ता ततःपरम् । तर्कविद्या समाख्याता तथा वैशेषिकी कला ॥ ७ ॥

मीमांसाख्या कला देवी वेदान्ताख्या कला ततः । साङ्ख्यविद्या योगविद्या काव्यविद्या ततः परा ॥ ८ ॥

नानानाटकविद्या च हालडूरकला ततः । कवित्तविद्या देवेशि मन्त्रयन्त्रकला ततः ॥ ९ ॥

आयुर्विविद्या धनुर्विद्या शिल्पविद्या हिमाद्रिजे । सङ्ग्रामविद्या भेतालविद्याडाकिनीकला ततः ॥ १० ॥

सूदविद्या च गान्धर्वविद्या वीणाकला प्रिये । वेणुविद्या तालकला तथा मार्डङ्की कला ॥ ११ ॥

नृत्ताविद्या गीताविद्या चित्रकर्मकला तथा । स्थललक्षणविद्या च हस्तलाक्षणिकी कला ॥ १२ ॥

गजलक्षणविद्या च नरलक्षणलक्षिता । पक्षिलक्षणविद्या च भूलक्षणकला ततः ॥ १३ ॥

नवरत्नपरीक्षाख्या गतिस्तम्भकरी कला । अभिस्तम्भकरीविद्या जलस्तम्भकरी ततः ॥ १४ ॥

दृष्टिस्तम्भकरी विद्या खड्गस्तम्भनकारिणी । जिह्वास्तम्भकरी विद्या शुक्रस्तम्भविधायिनी ॥ १५ ॥

रसवादकरी विद्या धातुवादकरी कला । अहङ्कारविधायाख्या परकायप्रवेशिका ॥ १६ ॥

तथा गारुडविद्या च कृषिविद्या ततः परा । आकर्षविद्या विद्वेषविद्या मरणकारिणी ॥ १७ ॥

उच्चाटविद्या देवेशि चतुष्षष्टिकलास्मृता: । यः कश्चन चतुःषष्टिकलः कलयते नृपः ॥ १८ ॥

स कलानिधिवल्लभोऽकलं रज्येऽतिप्रिये । तस्मादावश्यकतया भूपालैस्सकलाः कलाः ॥ १९ ॥

अध्येतव्या: प्रयत्नेन साम्राज्यश्रैर्यसिद्धये । अभ्यसेदसमर्थश्वेतकलाः कार्तिचिद्रमाद्रिजे ॥ २० ॥

तामिरेवैति विख्यातिं सर्वज्ञ इति भूतले । तस्मादभ्यस्य नृपतिः कलाः कार्तिच्चयथामति ॥ २१ ॥

पालयेदवनीन्द्रैर्यशैर्यवीर्यसमन्वितः । इत्येवंते चतुःषष्टिकलः प्रोक्ता मयाsड्नुना ॥ सड्रूहेप वरारोहे किमन्यच्च्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २२ ॥

इत्याकाशभैरववाच्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां चतुःषष्टिकलास्वरूपनिरूपणाभ्राणं चतुःषष्टितमः पटलः ॥

॥ अथ पञ्चदशोऽध्यायः ॥

॥ राजकृत्येस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-भगवन्‌भगवनेत्रत्र शिव सर्वज्ञ शाङ्कर । श्रुतञ्चतुष्पष्टिकलास्वरूपनतवनसुरखान्मया ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि राजकृत्यानी कानिचित् । तानि विस्तरतो मेड़च वदस्व वदतां वर ॥ २ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु जगत्पूज्ये यन्मान्त्वं पोरिपृच्छसि । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रूणुष्व सुसमाहितः ॥ ३ ॥

न्यायानुवर्तिना राष्ट्रामितरेषाञ्च पार्वति । परोपकृतिरेकैव पुण्यमाहुरमर्षयः ॥ ४ ॥

परस्मैपु परार्थेपु पारिशुद्धिरिति द्वयम् । परलोकस्य पाठ्यमिति शंसन्ति सज्जनाः ॥ ५ ॥

सत्यं शौचमपारुष्यमिति त्रीणि महीसुराः । त्रिवर्गसाधकान्याहुर्‌वेेदवेदाङ्गपारगाः ॥ ६ ॥

शोभाकराणि वस्तूनि राज्ञाममहुः पदे पदे । क्षौमामभ्यद्धमच्छानि वस्त्राण्याभरणानि च ॥ ७ ॥

पञ्च लक्ष्मीकिरण्याहुः पार्थिवानामुरुस्स्थले । सन्ततस्वनदनालेपः कण्ठे हारोडितनिर्मलः ॥ ८ ॥

कर्पूरवीटिका वक्त्रे कस्तूरीतिलकङ्कलके ।

माला च मालतीपुष्पमालिकाजृम्भणोन्मुखी ॥ ९ ॥

आयुष्कराणि भूपानां षडेतानि विदुर्बुधाः ।

भक्तिस्सर्वोत्तमे विष्णौ विश्वासस्त्वष्रुगुरौ सदा ॥ १० ॥

द्विजेषु देवताबुद्धिःश्रद्धा च पितृकर्मसु ।

शुश्रूषाकरणंड्रेष्ठु सर्वभूतेष्वहिंसनम् ॥ ११ ॥

समसारोग्यकराण्याहुस्सन्तस्सर्वमहौषजाम् ।

प्रत्यहम्मास्करोपासितरात्रीतानामौषधार्पणम् ॥ १२ ॥

मोक्षाभयप्रदानञ्च क्षान्तानाम्मृगपक्षिणाम् ।

विमोचनं विरुध्दानां वस्तूनामपि वर्जनम् ॥ १३ ॥

सेवा च श्रुतवृद्धानां सर्वभूतदयाडपि च ।

अष्टैश्वर्यदद्यान्याहुरग्न्याराधनमत्रिजे ॥ १४ ॥

मत्पूजा च त्रयोदश्यां प्रदोषे प्रत्यहन्तु वा ।

आराधनममहालक्ष्म्या: प्रतीमार्गवासरम् ॥ १५ ॥

दिवसेपु विशेषेषु सुवासिन्याश्श पूजनम् ।

सत्पात्रदानं सर्वेशि त्वन्माहात्म्यपरिश्रमः ॥ १६ ॥

नवरात्रे शरत्काले नियमेन त्वदर्चनम् ।

रत्नवर्येन्द्रमन्त्रस्य जपक्ष्ष वरवर्णिनि ॥ १७ ॥

अथाभिधास्ये सत्ताड़ुनामानि क्रमशोडधुना ।

आन्दोलिकास्वरं हैमं भूषणानि च वाहनम् ॥ १८ ॥

ग्रामाक्ष गन्धकस्तूरी ताम्बूललब्ध वरानने ।

सत्ताड़्ज्ञानीति विद्धद्रिः कथितान्युत्सवादिषु ॥ १९ ॥

कृतश्रमाणामस्तानान्दातॄणि नृपोत्तमैः ।

धनन्धान्यडुमराश्र बान्धवा वाहनानि च ॥ २० ॥

वस्तूनि दास्यो दासाश्र ह्यष्टैश्वर्याणि पार्वति !

मृष्टान्नं मृदुवस्त्राश्र गन्धाः पुष्पाणि कामिनी ॥ २१ ॥

सड़गीतं पुष्पतल्पञ्च ताम्बूललब्ध यथाक्रमम् ।

अष्टभोगा इति प्रोक्ता मुनिभिस्तत्त्वचिन्तकैः ॥ २२ ॥

कुलं रूपगुणो विद्या धनञ्च बलमद्रिजे ।

राज्यस्प्रतापो भूम्नानम्मदाश्राष्टौ समीरिताः ॥ २३ ॥

एवन्ते राजकृत्यानि कानिचित्कमलेक्षणे ।

गदितानि मया सम्यकिमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २४ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

राजकृत्यस्वरूपनिरूपणन्नाम

पञ्चपश्चाशितमः पटलः ॥

॥ अथ षष्ठोऽध्यायः ॥

॥ सम्राज्यशुभलक्षणानि ॥

पार्वती-शिव सर्वज्ञ भगवन्मभव भक्ताभयप्रद । श्रुतानि राजकृत्यानि त्वन्मुखाम्भोजितो मया ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि कीदृग्भूतैश्वर लक्षणैः । समेतो मनुजस्सम्राड्भवेदूर्हि वृषध्वज ॥ २ ॥

श्रीशिवः-श्रृणु पार्वति वक्ष्यामि लक्षणानि शुभानि ते । सम्राटत्वहेतुभूतानि समुद्रकथितानि वै ॥ ३ ॥

यस्य पादतले रक्ते पद्ममस्त्यध्वजार्जिते । प्रवालमुदले स्त्रिग्धे स सम्राड्भवति ध्रुवम् ॥ ४ ॥

प्रपदे यस्य कूर्मोऽपि लीनडुल्लम्बद्रयं शिवे । तूणीरसदृशो जङ्घे स सम्राड्भवति ध्रुवम् ॥ ५ ॥

हस्वं जानुयुगं यस्य चोरू करिकरोपमौ । समम्भुष्कयुगन्दीर्घौ स सम्राड्भवति ध्रुवम् ॥ ६ ॥

यस्य प्रजननं हस्वमृजु स्त्रिग्धडूशाश्रृति । अपर्वरक्तवर्णेन स सम्राड्भवति ध्रुवम् ॥ ७ ॥

पञ्चधारऋषभतुङ्गोरुन्त्रिधारं वा पतेच्चादि । यस्य प्रदक्षिणमूत्रं स सम्राड्भवति ध्रुवम् ॥ ८ ॥

वृत्तनितम्बः पदलः ।

विस्तीर्णमुन्नतं यस्य कटिद्वन्द्वं समं शिवे । नामिः प्रदक्षिणावर्तेस्स सम्प्राडभवति ध्रुवम् ॥ ९ ॥

गम्भीरमदारं यस्य यस्येष्टत्तनमध्ये मम् । विस्तीर्णमुन्नतं वक्षः स सम्प्राडभवति ध्रुवम् ॥ १० ॥

युगायतौ यस्य बाहू सूक्ष्मरेखाश्रितौ करौ । अतीव कतिनौ रक्तौ स सम्प्राडभवति ध्रुवम् ॥ ११ ॥

यस्य दीर्घोसुपर्वाणासिन्गधास्साशिखराः प्रिये । ईषदृक्ता नखा यस्य स सम्प्राडभवति ध्रुवम् ॥ १२ ॥

अंसौ यस्योन्नतौ स्थूलौ कक्षौ निम्नचिवर्जितौ । गूढौ च जत्रुणी यस्य स सम्प्राडभवति ध्रुवम् ॥ १३ ॥

यस्य पृष्ठं लीनवंशमककं पृथु मांसलम् । विशिरं पाश्वीयुगलं स सम्प्राडभवति ध्रुवम् ॥ १४ ॥

ग्रीवा शुद्धनिमा यस्य रेखात्रयसमन्विता । ईषदृक्तः ककुदेस्स सम्प्राडभवति ध्रुवम् ॥ १५ ॥

चुबुकन्द्वयजुलं वृत्तमधराम्बुसान्निभम् । संरक्ते सृक्किणी यस्य स सम्प्राडभवति ध्रुवम् ॥ १६ ॥

सूक्ष्ममामस्यबिलं यस्य शुभादिशिखरिणो रदा । जिह्वा दीर्घा पल्ववामा स सम्प्राडभवति ध्रुवम् ॥ १७ ॥

दश द्वादशभिर्हीनो द्वित्रिग्रामाधिपो भवेत् । इत्येवन्ते समाख्यातं सम्राजइशुभलक्षणाम् ॥

स्वरूपन्तव देवेशि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २९ ॥ इत्याकाशाम्बरचारथे महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां सम्राजइशुभलक्षणस्वरूपकथनत्राम

॥ अथ सप्तषष्टितमः पटलः ॥

॥ राज्याईराजगुणस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-देवदेव विरूपाक्ष कीर्तिगरुपैर्गुर्णैयुतः । नर्रो भवति राज्याहो ब्रूहि मे वृषभध्वज ॥ १ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु जगद्गुर्ये यन्मात्वं परिपृच्छसि । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहितः ॥ २ ॥

यस्य देवी हृदा भक्तिरोहिकामुष्मिकप्रदे । सर्वदेवमये विष्णौ स राज्याहो भवेद्वारः ॥ ३ ॥

येन राज्ञा गुरोराज्ञा मनोज्ञा शिरसा धृतां । विज्ञाय सकलन्देवी स राज्याहो भवेद्वारः ॥ ४ ॥

यस्य चित्तं सदायत्तं शुश्रूषार्थमगात्मजे ।

ब्राह्मणानाङ्गवाङ्चैव स राज्याहों भवेत्नरः - ॥ ५ ॥

सत्यं वचसि नैमल्यञ्चेतस्युरसि धृष्टता ।

अनिशं वर्तते यस्य स राज्याहों भवेत्प्रिये ॥ ६ ॥

यस्य वित्तान्वितेन्द्रेषु चित्तं ब्रह्मणि शाश्वते ।

विनियुज्येत सततं स राज्याहों भवेत्प्रिये ॥ ७ ॥

यस्य कोपः प्रसादश्च स्वानुरूपफलप्रदः ।

भवेच्छादि भवत्येव स राज्याहों न संशयः ॥ ८ ॥

सुखं परसुखे यस्य तदुःखे दु:खमन्द्रजे ।

हृदयं सदयं यस्य स राज्याहों भवेत्प्रिये ॥ ९ ॥

यस्य चित्तमनायत्तं परार्थे परयोषिति ।

परापवादे देवेशि स राज्याहों भवेत्नरः ॥ १० ॥

स्वजने यस्य दाक्षिण्यं शाठ्यं शत्रुजनेऽनिशाम् ।

दया परिजने देवी स राज्याहों भवेत्नरः ॥ ११ ॥

यस्यानिशं रुचिर्धर्मेऽधर्मे त्वस्वरसाडनिशम् ।

अस्ति सत्कर्मसु श्रद्धा स राज्याहों भवेत्नरः ॥ १२ ॥

मनोडनुरूपा वाग्यस्य कर्म वागनुरूपकम् ।

कायेन्द्रियकृतन्देवी स राज्याहों भवेत्नरः ॥ १३ ॥

सुखे महति दुःखे च सम्पचापदि च प्रिये। स्वधर्मे च त्यजेद्वस्तु स राज्याहों भवेद्वरः ॥ १४ ॥

देवर्षिपितृकत्येषु नित्यनैमित्तिकेषु च । श्रद्धा यस्यास्ति देवेशि स राज्याहों भवेद्वरः ॥ १५ ॥

यस्य दित्सा सदा पात्रे पुण्यक्षेत्रनिषेवणे । यियासा सततन्देवि स राज्याहों भवेद्वरः ॥ १६ ॥

इत्येवडूर्ध्वताससम्यक्साम्राज्यप्राप्तिहेतवः । सदुणास्तव देवेशि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १७ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां राज्याहेराजगुणस्वरूपनिरूपणग्राम सप्तपष्टितमः पटलः ॥

॥ अथाष्टपष्टितमः पटलः ॥

॥ सामान्यंत्रपलक्षण निरूपणम् ॥

श्रीपार्वती-भव भक्तजनाधीन श्रुतन्त्वन्मुखपडूर्जात । श्रोतुश्रोतानन्दकरं राज्याहैंत्रपलक्षणम् ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि सामान्यंत्रपलक्षणम् । वक्तुमर्हसि देवेश यथास्ति करुणा मयि ॥ २ ॥

श्रीशिवः—शृणु कल्याणी वक्ष्यामि सामान्यानृपलक्षणम् ।

यस्य श्रवणमात्रेण श्रोत्रानन्दवशो भवेत् ।

स धन्यो यस्सुचरितः सर्वविद्याविशारदः ।

सदा सत्सज्जनरतस्सत्कथाश्रवणोत्सुकः ॥ ४ ॥

समस्तराजधर्मज्ञस्वदोषपरदोषवित् ।

अमोघक्रोधहर्षश्च सम्यक्परपुरञ्जयः ॥ ५ ॥

सर्वशस्त्रास्त्रकुशलोदीर्घसूत्रोऽनसूयकः ।

परोऽपि तन्वस्तेजस्वी गम्भीरः परधर्मवित् ॥ ६ ॥

सदाऽनुरक्तप्रकृतिः प्रजापालनतत्परः ।

आधारस्सर्वभूतानामप्रकम्प्योऽमरैरपि ॥ ७ ॥

दानक्षात्रसमुत्पन्नकीर्तिव्यासादिगन्तरः ।

गुप्तमन्त्रास्थिरप्रज्ञस्सर्वलक्षणलक्षितः ॥ ८ ॥

दीर्घनेत्रो दीर्घबाहुर्दीर्घनासो वरानने ।

दीर्घवक्षाश्र दीर्घोरुहस्वजानुयुगान्वितः ॥ ९ ॥

हस्वग्रोणो हस्वपृष्ठो ह्रस्वोङ्गुलिसमन्वितः ।

क्षुद्राज्ञुलिपरुस्सूक्ष्मकेशस्सूक्ष्मरदावళिः ॥ १० ॥

सूक्ष्मत्वक्सूक्ष्मनखवरश्रोत्रनासकन्धशोभितः ।

तथैवोन्नतवक्षाश्र कुशौ घ्राणेऽपि चोन्नतः ॥ ११ ॥

अथृषभषितमः पटलः ।

तथोन्नतललाटश्र बृंहन्नः कक्षमूलयोः ।

उन्नतस्कन्धयुगळो रक्तपाणितलद्वयः ॥ १२ ॥

रक्तनेत्रास्तियुगळो रक्ततालुयुगन्ध्रितः ।

रक्तजिह्वो रक्तनखो रक्तोष्ठो रक्तपद्मुगः ॥ १३ ॥

गम्भीरनाभिर्गम्भीरस्वरो गम्भीरस्वनन् ।

विस्तीर्णोरइशरोऽलो विस्तीर्णकटिपादयुक् ॥ १४ ॥

स्विग्धनेत्रस्विग्धधनस्तस्विग्धतवक् स्विग्धपादवान् ।

कराठशोणोदरभ्राजयवरे खोड्कुशोन च ॥ १५ ॥

रेखारूपेण मत्स्येन चक्रेण च दरेषा च ।

अङ्घ्रिपाणितलः पादतलश्र वर वर्णिनी ॥ १६ ॥

पञ्चरेखोऽष्टफालस्त्रिरेखा ळिलसद्रळः ।

गूढजत्रुर्गूढगुल्मो मध्योन्नताशिराः प्रिये ॥ १७ ॥

आस्वन्नपाणिपादः पञ्चाननेक्षण ।

अश्वारोहेडतिनिपुणो गजारोहे गभीरधीः ॥ १८ ॥

रथचर्यास्तिरथसन्नद्धो युद्धकर्मणि ।

इन्द्रवह्लभिदेवी वहित्पावकसदृशा ॥ १९ ॥

समवर्ती शमनवन्निर्ज्जितः कोणपालवत् ।

प्रचण्डः पाशिकृत्यं वायुवच्च सदागतिः ॥ २० ॥

श्रीदवदनदोर्जसमाशान इव शाङ्करः । विशेषसृष्टैर्विधिवद्विष्णुवद्विश्वरक्षणे ॥ २१ ॥

रुद्रवदूदुष्टसंहारे सदोघक्तस्ततलोदरी । वेदत्रयी विशुद्धात्मा कविगायकपोषकः ॥ २२ ॥

गुरुदेवद्विजपरः पुरोहितमतानुगः । मन्त्रविन्मन्त्रिचित्तज्ञश्शारच्चन्द्रुश्र सन्ततम् ॥ २३ ॥

दयादाक्षिण्यसंयुक्तो ज्ञातिस्वजनबन्धुषु । अनर्घरत्नविचितभूषणैर्भूषितसद्मा ॥ २४ ॥

दिव्यमाल्याव्यासबद्धरो दिव्यगन्धानुलेपनः । ललाटपट्टविलसत्कस्तूरीतिलकोनिशाम् ॥ २५ ॥

कर्पूरवीटिकापूर्णवक्तो वारिजलोचने । कम्बुकण्ठलसद्वारः कमनीयतराकृति: ॥ २६ ॥

रथेभवाजिपत्यारूढय चतुरङ्गबलान्वितः । राजनीतिभृतः शौर्यत्कौश्रिदैवद्युगधोरणीः ॥ २७ ॥

उच्चावचकथाडम्बिर्झैः कैश्विच्च परिहासकैः । नटैश्व नर्तकैः कैश्चिद्विणावेणुविचारदैः ॥ २८ ॥

गायकैः कविमिदैवि योगिभिश्च नियोगिभिः । मन्त्रिभिर्मन्त्रकुशलैः सेव्यमानो दिवानिशम् ॥ २९ ॥

राजा राजेव जगतां नयनानन्ददायकः । यासिन्नदेशे प्रजास्सर्वाः पाल्यन्ते निस्सत्कुमे ॥ ३० ॥

स राज्ञीति सदां प्रोच्यते ब्रह्मवादिभिः । इत्येवन्ते समाख्यातं सम्यक्सद्राजलक्षणम् ॥ सङ्ग्रहे ण वरारोहे किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३१ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां सामान्यगजलक्षणस्वरूपनिरूपणन्नाम अष्टपश्चदशः पटलः ॥

॥ अथ एकोनविंशतितमः पटलः ॥ राजमहिषीलक्षणनिरूपणम् ॥

पार्वती-शिव सर्वज्ञ सर्वेश त्वन्मुखाम्बोजतश्रुतम् । श्रोतुरानन्दजनकं राज्याहर्नृपलक्षणम् ॥ १ ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि महिष्या अपि लक्षणम् । वक्तुमर्हसि देवेश यथास्स्ति करुणा मयि ॥ २ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु वरारोहे यन्मान्त्वं परिपृच्छसि । तत्तेहं संप्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहिता ॥ ३ ॥

विशुद्धवंशजा साध्वी शुभलक्षणलक्षित । सम्भृतोपस्करा नित्यं युक्तहस्ता च सद्गृहे ॥ ४ ॥

अन्तःपुरजनानन्दजननी च जसोदिता । शुभव्रतपरा नित्यं शुभाचार्या शुभप्रिया ॥ ५ ॥

पतिशुश्रूषणपरा पतिचित्तानुवर्तिनी । कुटजवामनषण्टाडिशुद्धान्तजनपषका ॥ ६ ॥

भूतधात्रीव धात्रीषु क्षमावत्यनिचं प्रिये । सपत्नीष्वपि सक्षोहा सदा धर्मपरायणा ॥ ७ ॥

सुल्लटा सुकेशाल्या सुनासाडतिशुचिस्मिता । पूर्णेन्दुरम्यवदना पद्मपत्रनिमेषणा ॥ ८ ॥

बिम्बोष्ठी मृदुदर्शना कुसुमस्रग्वसङ्कन्धरा । कुम्भिकुम्भोपमकुचा तनुवृत्तसुमध्यमा ॥ ९ ॥

आवर्तनेत्रनीलरोमराजिविराजिता । तनुदीर्घमृदुमिङ्गधसुजवल्लीसमन्त्रिता ॥ १० ॥

पुलिनाकारजघना कटीतटपटीयसी । करिन्द्रकरकाण्डाबकनीयो रुशोभिता ॥ ११ ॥

तनुननद्ध गूढगुल्फा कमलाभपद द्वया । शिञ्जन्मज्जीरकटककिङ्किणीणयचत्पदा्सम्बुजा ॥ १२ ॥

अनर्घरत्नघटितमेखलादामशोभिता । रलाढुलीयकटकविचिल्लार्द्रभूषिता ॥ १३ ॥

एतत्सम्पत्तिनित्यमः पटलः ।

अनर्घरत्नाचितमनोझोरोजबन्धना । सुधाकरकराकारहारवारमनोहरा ॥ १४ ॥

मुक्ताताटङ्कडंसनेशामिकर्णशकुलिकान्विता । शुक्राकारसमाकारनासामौक्तिकरक्षित ॥ १५ ॥

दिव्याम्बरधरा दिव्यप्रवाराढ़ुरसंवृता । मल्लिकामालिकाराजत्सुग्धकबरीभरा ॥ १६ ॥

कर्पूरवीटीरम्यास्या कस्तूरीतिलकोज्ज्वला । प्रकृष्टैलालागिमनपोज्ज्वलतामरालका ॥ १७ ॥

कलाचीकुञ्चिकामुख्यराजचिह्नानि लीलया । बिभ्रतीभिरसंख्याभिः परिचारिभिरन्विता ॥ १८ ॥

वधूरेवंविधा ताढृनृपेण सह पार्वती । यथाविध्यभिषिक्ताचेनमहिषीत्युच्यते बुधैः ॥ १९ ॥

महिष्येवंविधा यस्य राजा भवति शोभने । स त्वष्टेश्वर्यसम्पन्नः पुत्रपौत्रसमन्वितः ॥ २० ॥

अव्याहतप्रतापश्व कीर्तिमान् जनवल्लभः । नमत्त्सामन्तभूपालमौलिमाणिक्यकान्तिभिः ॥ २१ ॥

नीराजितानिजाङ्गश्रि भवेदेविः न संशयः । यत्र चैवंविधा देवी देवी तिष्ठति शोभना ॥ २२ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीस्त्रैव नृत्यतैश्वर्यसंयुता ।

तस्मादावश्यकतया सर्वकर्माणि पार्थिवः ॥ २३ ॥

महिष्या सह कुर्वीत साम्राज्यस्थैर्यसिद्धये ।

इत्येवं राजमहिषीलक्षणं वरवर्णिनी ॥ २४ ॥

संक्षेपातकथितन्देवी किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

इत्याकर्ण्याभैरवार्ये महाशैवन्नत्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

राज्ञामहिषीलक्षणस्वरूपनिरूपणन्नाम

एक्कोन नमनितमः पटलः ॥

॥ अथ सप्तमितमः पटलः ॥

॥ राजधर्मस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती—शम्भो शङ्कर सर्वज्ञ त्वन्मुखाम्बोजत: श्रुतम् ।

संक्षेपाद्राजमहिषीलक्षणं शुभलक्षण ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि राजधर्माननुत्तमान् ।

वक्तुंमहेसि देवेश कांक्षितकामिनिप्रदन् ॥ २ ॥

श्रीशिव:—साधु पृष्टन्वया देवी लोकरक्षणदक्षया ।

यत्तद्रक्ष्यामि सुश्रोणि सावधानमनादृत्यपु ॥ ३ ॥

सर्वस्य जगतो हेतुर्देवदेवेश्वदाप्रियौ

लोचनानन्दजनक: पूर्णचन्द्र इवोदघे: ॥ ४ ॥

धार्मिको नीतिशास्त्रज्ञः पालयन्नृपतिः प्रजाः । पुरे जनपदे चापि पुरुषूत इवामरान् ॥ ५ ॥

रक्षत्प्रजां यः सुप्तेभ्यः पुनर्वध्यान्न्ति तम् । तसां प्रणाशो स्वस्यापि नाशस्याद्दारवर्णिनि ॥ ६ ॥

राजा प्रथममात्मानं योजयेद्दिनयेन तु । ततः पुत्रांस्ततोऽमात्यांस्ततो भृत्यांस्ततः प्रजाः ॥ ७ ॥

राज्ञि धर्मिणि धर्मिष्ठाः पापे पापास्समे समाः । राजानमनुवर्तन्ते यथा राजा तथा प्रजाः ॥ < ॥

यथा सस्यड्कुरास्सूक्ष्माः प्रयत्नेनाभिवर्धिताः । भवेयुः फलदाः काले तथा लोकास्सुरक्षिताः ॥ ९ ॥

वाहनानि च वस्तूनि भूषणानि विशेषतः । धनधान्यादिकं सर्वं प्रजाभ्यस्स्यान्महीपतेः ॥ १० ॥

नेष्ट्वतपीडयेद्राष्ट्रं स्तनवन्न विकर्षयेत् । जलौकावलिवत्खेद रक्तकरो भवेत् ॥ ११ ॥

रोपयन् पुनरन्तर्खातांश्रिनवन्कुसुमिताङ्गूून् । वर्जयन्नमृतान्नुच्चांस्ततान्समुदयन्पुनः ॥ १२ ॥

विश्लेषणसंहतांश्र शुद्धान्कण्टकिनो बहिः । विनयनसेवनस्लानान्माल्यकार इवानिशम् ॥ १३ ॥

यो लोकानुवर्त्तंत तन्मन्यमराऽऽपि । नरेंद्राणांऽनुराणाच्च केवलन्तुल्यमूर्तिता ॥ १४ ॥

दानक्षात्रक्षसाधैर्यैराधिक्यं स्यान्महौषिजाम् । नृपेण निजवार्थनिर्मातव्यमुपरममहत्त ॥ १५ ॥

सोऽसेषध्वप्रकारं खातेन महता कृतम् । रात्रीशातसम्वाध्रड्‌ज्ञाश्वरथसड्‌गुलम् ॥ १६ ॥

नानाशिल्पिजनाकीर्णनानाड्‌डपणविराजितम् । नानावणिग्वरोपेतन्नानावेश्योपशोभितम् ॥ १७ ॥

नानासविधजनैर्येष्टं हस्तप्राप्तैरसन्तततः । योजनेनायतं रम्यं विस्तृतव्चार्धमानत्तः ॥ १८ ॥

तत्पुरस्य वरारोहे पारितः पत्तनानि च । नानाबस्तुसमृद्धानि निर्मातव्यानि भूभुजा ॥ १९ ॥

पचनेपु पुरे चैव नानारूपाणि पर्वति । गिरिदुर्गादिदुर्गाणि कल्पितव्यानि सर्वतः ॥ २० ॥

तेषु विश्वमनीयास्तु मद्वर्ग्यैराश्रितव्रताः । स्थापनीयाः प्रयत्नेन स्वाम्यर्थे त्यक्तजीवनाः ॥ २१ ॥

मदहीनो यथा दन्ती विषहीनो यथोरगः । सर्वेषां व्रयतां याति दुर्गहीनस्तथा नृपः ॥ २२ ॥

मन्त्रालतमः पटलः ।

धर्मज्ञो नीतिनिपुणो देशकालविशेषवित् । स्वाम्यर्थे स्वात्मनः पुत्रानपि दण्डयितुं क्षमः ॥ २३ ॥

वह्नायोपायनिपुणस्वल्पव्ययकृतद्रिजे । अमात्यः पार्थिवेन्द्रेण सद्धृद्रायो राज्यवृद्धये ॥ २४ ॥

पुष्पहीनो यथावृक्षो दीपहीनो यथाऽऽडलयः । अमात्यहीनो नृपतिस्तथैव वरवर्णिनि ॥ २५ ॥

अमात्यस्त्वप्रियस्वार्थपरिणामसुखावहम् । परिणामकुशलरन्ध्रयात्रियमप्युमे ॥ २६ ॥

परिक्षितेन बहुधा सुविग्रहेण सुबुद्धिना । मन्त्रिणा धारये राज्यं शेषेणेव महीतलम् ॥ २७ ॥

तस्मादमात्यसद्धृद्यो राज्ञाड्‌डत्महितकारक्षिणा । सद्धर्मकेलिनिपुणशस्तुरड्‌डबलान्वितः ॥ २८ ॥

शूरोऽर्थसिद्धिनिपुणः कार्ये सेनापतिः प्रिये । स च स्वस्वामिकायोर्थे परसेनाग्रवर्तिनम् ॥ २९ ॥

आत्मजम्भातरं वापि हन्यादेवाविचारयन् । नचेदेवड्‌ड्यथाल्लोके सेनापतिरितीर्यते ॥ ३० ॥

लता यथा निगालस्था टटहीना यथाऽऽडुपमा । सेनापतिविहीनाऽपि तथा सेना न शोभते ॥ ३१ ॥

तस्मादावश्यकतया नृपेण जयमिच्छता । कल्पनीयः प्रयत्नेन सेनापतिरगात्यजे ॥ ३२ ॥

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जपहोमपरायणः । यथार्थवादी धीरश्र चिरकालड्कुलागतः ॥ ३३ ॥

प्रवीणस्सर्वभावज्ञो मन्त्रतन्त्रविशेषवित् । आशीर्वादपरोज्जस्सड्कल्पनीयः पुरोहितः ॥ ३४ ॥

पुर एव हितं यस्मादाचरत्यवनौपतेः । तस्माच्चिगयते सद्भिः पुरोहित इति प्रियैः ॥ ३५ ॥

पुरोहितोपदिष्टेन मार्गेण पृथिवीपतिः । नित्यनैमित्तिकादीनि सर्वकर्माणि साधयेत् ॥ ३६ ॥

कमागता कुलीनाश्र शौर्यवीर्यसमन्विताः । ताडिताश्र दुरुक्ताश्र दण्डिताश्रातमनाऽसकृत ॥ ३७ ॥

न चिन्तयन्ति ये पापं ते भृत्यास्सुमहौषजः । येडनाहूतास्सम्भ्येत्स द्वारि तिष्ठन्ति सर्वदा ॥ ३८ ॥

पृष्टास्तु सत्यं ब्रुवन्ते ते भृत्यास्सुमहौषजः । अप्रगल्भानव्यसनिनः क्रूरालुब्धांस्तथा ड्कुलान् ॥ ३९ ॥

असन्तुष्टानभक्तांश्र त्यजेद्भृत्यान्वराधिपः । स्वामिभक्ताः प्रवीणाश्र वाग्मिनस्सत्यवादिनः ॥ ४० ॥

ये डलुब्धाश्र प्रिये कुर्युस्तान्माण्डागारिकान्प्रसु: | जितेन्द्रियोडतिमेधावी धीरो लघुकर: प्रिये || ४१ ||

दौवारिक: प्रकृतव्यों राज्ञा शास्त्रार्थतश्चोचित: | कुलीना धर्मशास्त्रज्ञस्सततं सत्यवादिन: || ४२ ||

समा मित्रेऽप्यमित्रे च कार्यो राज्ञा समासद: | बान्धवा बहुधा देवी माननीया महीसुजा || ४३ ||

न कार्यो ज्ञातिमिस्साकं विरोधस्तु कदाचन | आस्त्रिता बहुधा राज्ञा सद्ग्राह्यामात्यवर्गतले || ४४ ||

नानामतप्रविष्टाश्र नानाविद्याविशारदा: | राज्ञाडपराध: क्षन्तव्योऽप्यल्पज्ञस्याश्रितस्य तु || ४५ ||

न हि सर्वत्र पाण्डित्यं सुलभसपुरुषे कचित् | चारा राज्ञा विधातव्याश्शीघ्रगा दीर्घदर्शिन: || ४६ ||

यथार्थवादिनो दक्षाः पराक्रान्तविवेक: प्रिय: | अतिदूर्स्थमज्ञातमप्यष्टिपथमप्नुमे || ४७ ||

ज्ञातुं शक्यं वस्तुजातं भूमुजा चारचक्षुषा | तस्मादावश्यकतया चारचक्षुर्नृपो भवेत् || ४८ ||

स्थिरचित्तोऽतिगम्भीर: पराविज्ञातचेष्टित: | वाक्पटु: कार्यतश्चोग्रा दूत: कार्यो महीसुजा || ४९ ||

आपद्यापि न वै हन्याददूतं वध्यमपि प्रिये । व्यड्ढन्तं कारयेद्राजा हन्ता चेत्नरकं ब्रजेत् ॥ ५० ॥

नियोगिसिरिविना राज्ये राष्ट्रा राज्ञो हि केवलम् । तस्माद्राज्ञा विधातव्यास्त्रिषु बुद्धिशालिनः ॥ ५१ ॥

भूषणैरम्बरैर्दन्त्यान्त्रात्राजा परितोषयेत् । नेत्रहीनं यथा वक्तं पदहीनं यथा सरः ॥ ५२ ॥

तथा नियोगिमिहीनं राज्यं वै न प्रकाशते । अतो नियोगिनो वृद्धास्सत्यसन्धाः क्रमागताः ॥ ५३॥

उहापोहविचारज्ञा माननीयाः महीसुजा । कौ देशकालौ विषमास्समा वा मम विद्विषः ॥ ५४ ॥

के मे सहायाः का शक्तिः कोऽभ्युपायः फलं कियत् । कीदृशी दैवसम्पच्चेत्येवं सविचारयन्सदा ॥ ५५ ॥

असिधारानुवर्तिन्तीं प्रजा राज्ञानुपालयेत् । सन्धिं श्वो विग्रहो यानमासनं संश्रयस्तथा ॥ ५६ ॥

द्विधाकरणमित्येते षड्गुणास्सुरमहीसुजः । उत्साहप्रसुमन्त्राणां तिसृणां शक्तय ईरिताः ॥ ५७ ॥

सामदानेऽभेददण्डावित्युपायचतुष्टयम् । हस्त्यश्वरथपादातं सेनाङ्गं स्वाच्चतुष्टयम् ॥ ५८ ॥

मनःप्रसादजननं स्नानमाहुर्महीसुजाम् । पापालन्दम्भप्रशमनं स्नन्दनाद्यनुलेपनम् वक्त्रालङ्कारकरणन्ताम्बूलनृपतेःस्मृतम् । दुश्शारिसड्डभयदन्नृपाणां शस्त्रधारणम्

राज्यलक्ष्म्यास्थैर्यकरंभूपानाच्छत्रधारणम् । राज्ञां श्रीकरसाध्यतां सितचामरवीजन्म

सिद्धासनं स्थिरैश्वर्यकरं राज्ञामुदीरितम् । सुमनोवरलताग्राणांधारणान्दिव्यरूपदम्

देवतातिथिपूजासम्पूजनं सत्पात्रदानम् । दानन्धर्मेःप्रदम्प्राहुरार्यैःसर्वर्महीसुजाम्

माणिक्यभूषणं राज्ञा धार्यमादित्यवासरे । मौक्तिकाभरणं सोमवारेऽङ्कारकवासरे

विद्रुमाभरणं सौम्यवोरे मरकतोद्रवम् । गुरुवारे पुष्परागमयम्भार्गववासरे

वज्ररत्नमचन्द्रदेवी भूषणन्धारयेनृपः । नीलरत्नमयन्त्रदेवी भूषणममन्दवासरे

सूर्यादिग्रहवारेषु तत्तद्रलविधारणम् । ग्रहपीडाहरम्राहुः प्राज्ञा राज्ञां वरानने

यस्मिन्नेवाधिपचक्रचूडामणिरोपयति पार्थिवः । सुतेऽमात्येऽन्युदासीनेऽपि स लक्ष्म्या ध्रियते नरः ॥ ६८ ॥

धवलान्यातपत्राणि वाजिनश्व मनोरमाः । सदा मत्ताश्च मातङ्गाः प्रसन्नाः सन्ति भूपतौ ॥ ६९ ॥

तस्मादेवी महाभागे राजा प्रत्यक्षदैवतम् । स हि श्वासनसंयुक्तश्वात्र कार्य्या विचारणा ॥ ७० ॥

इत्येवं राजनीतिस्थे कथिता सम्यगद्रिजे । सङ्ग्रहेण सरोजाक्षि किमन्यच्च्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ७१ ॥

अथैकसप्ततितमः पटलः ॥

॥ राझौषःकालकृतैर्व्यकरैःस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती—उव भक्तजनाधीन शिव शाश्वत शङ्कर । मयाडखिला राजधर्माश्श्रुतास्त्वदध्दनान्मुजत॥ १ ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि राज्ञो धर्मानुवर्तिनः । कर्तव्येऽकर्तृमुषःकाले कर्म तद्रकस्तुमहसि ॥ २ ॥

श्रीशिव:-साधु साधु वरारोहे यन्मान्तवं परिपृच्छसि ।

तत्तेऽहं सस्प्रकाश्यामि श्रृणु कल्याणि साधसम् ॥ ३ ॥

अन्तःपुरोचितवस्त्राणि सौरभैर्नन्दनद्रुमैः ।

कल्पिते काञ्चनमये: कुड्यैरुच्चैसमावृते ॥ ४ ॥

मौक्तिकस्तम्भभगम्भीरे माणिक्यवलभीपुटे ।

प्रवालमयसोपाने वैडूर्यमयवेदिके ॥ ५ ॥

प्रतिष्ठितम्भोल्लसच्छातकुम्भरम्मापरिष्कृते ।

सर्वालङ्कृत रत्नारङ्गशुभदकारणौः ॥ ६ ॥

कालागुरुःकृतधूपधूममनोहरे ।

अनर्घरत्नघटितकवाटद्वारशोभिते ॥ ७ ॥

चतुःशाले चकोराक्षि मध्ये मन्दरशृङ्गवत् ।

सुधास्नुलित्ते सुग्रीवकपिसैन्यवदद्रिजे ॥ ८ ॥

सगवाक्षे द्वारपार्श्वेन्यस्तचापशराससिभिः ।

दुर्निरीक्षेडतिविपुले शुभे शयनमन्दिरे ॥ ९ ॥

महाहीहेमपर्यङ्कड हंसतूलपरिच्छदे ।

शायितं पारतस्र्रीभिस्स्वपन्तीभिस्सह प्रभुम् ॥ १० ॥

प्राबोधयेदुषःकाले धात्र्येवंवादिनी सती ।

प्राप्तुं त्वन्नवयोरिस्साम्यमिव त्वद्गृहकल्पते ॥ ११ ॥

सरोवरे सरोजानि विकसन्ति महीतले । त्वच्छ्रियास्तीर्णपुष्पाणि तव देहस्य मार्दवम् ॥ १२ ॥

सौरभ्यं प्राप्तुमिव त्वद्वालासक्तितान्यहो । हीरकुण्डलमध्यस्थमुक्तापयोधरमध्यमे ॥ १३ ॥

शयानशेषशायीव क्षीराब्धौ त्वं हि लक्ष्यसे । इतरीयन्त्या नृपतिस्तथा धाघ्र्या प्रबोधितः ॥ १४ ॥

उत्थाय शयनात्पूर्णचन्द्रिमील्यैव तु लोचने । श्रेष्ठदेवं हृदि ध्यात्वापौनःपुन्येन पार्थिवः ॥ १५ ॥

श्रोत्राचिबकं स्वस्य चरितैडनुचितस्थले । कीर्तियत्यतिगम्मीरं सूतमागधवन्दिषु ॥ १६ ॥

वीणावेणुमृदङ्गादिनानावाद्यानि कानिचित् । वादयन्तीषु कचिद्रीतकलान्वितम् ॥ १७ ॥

विप्रेषु भगवदृक्तेष्वेकत्र श्रेष्ठदेवताम् । स्तुवत्सु नानाश्लोकौघैर्नानारागसनिवितम् ॥ १८ ॥

कोविदैरद्भुतघटादेशशुकगन्धसुमादिकम् । कान्ताजने करतले कलयत्यतिसम्भ्रमम् ॥ १९ ॥

श्रोत्रियं सुभगान्धेनुमाम्रिमश्रिचितान्त्रिजम् । स्तौकशायनिकौ द्वौ च विप्रौ पश्येद्भूतये ॥ २० ॥

ततः काचित्सरोजाक्षी धृतवाड्डदर्शी करार्जयोः । देव त्वदूपसदृशरूपो ना नास्ति भूतले ॥ २१ ॥

मुखा ते यदि मृद्वाक्यं परयादर्शो वदाकृतिम् । इत्थैवमीरयन्तीव दर्शयेत्सस्य दर्पणम् ॥ २२ ॥

अन्या पुष्पस्रजम्पात्रादुदृत्य स्वकरस्थितात् । त्वमप्येताहश्री बुद्धिमभजस्वाचन्द्रतारकम् ॥ २३ ॥

इति संसूचयन्तीव राज्ञे तां दर्शयेत्सजम् । अपरा शुकमादाय नृपतेः पुरतस्स्थिता ॥ २४ ॥

स्वामिस्ववदन्तःपुरिका वाच्याऽऽद्युर्यहरौडप्ययम् । त्वत्पादमूलमानीतो माननीयश्शुकस्त्वया ॥ २५ ॥

इति तन्नाथयन्तीव तस्मै तं दर्शयेच्छुकम् । काचिद्दुद्रुगघट्डूका न्ता धृतवाड्डत्मकर्योस्थथा ॥ २६ ॥

देव त्वत्कीर्तिकामिन्या लडितः कलशास्त्राऽऽडिः । लज्जयैव स्वमत्यन्तं सङ्कुच्यैतदूघटान्तरे ॥ २७ ॥

सह्ङीनस्स्वावमानन्तद्वक्तुकाम इवागतः । इति विज्ञापयन्तीव तस्मै तं दर्शयेदूघटम् ॥ २८ ॥

ततस्स राजा पर्यडवादवरुह्यासयोः करम् । अवलम्ब्य शनैरैत्वा महीपो मज्जनालयम् ॥ २९ ॥

पादौ करौ च प्रक्शालय दन्तान्संशोध्य तत्परम् ।

ब्राह्मे मुहूर्ते च पुनः कुर्यात्कानादिकन्नृपः ॥ ३० ॥

ब्राह्मे मुहूर्ते नृपतिर्यों निद्राडाकुते प्रिये ।

स सर्वदा डशुचिर्भूत्वा सर्वकर्मसु नाहंहति ॥ ३१ ॥

ब्राह्मे मुहूर्ते नृपतिस्त्यजेद्रिन्द्रां विशेषतः ।

पद्मं प्रातःप्रबुद्धं हि श्रयते श्रीगुणाश्रयम् ॥ ३२ ॥

तस्मादावश्यकतया साम्राज्यस्थैर्यसिद्धये ।

त्यजेद्रिन्द्राम्मह्हीपालो मुहूर्ते ब्राह्मसंज्ञके ॥ ३३ ॥

इत्येवंते समाख्यातमुषःकालेचिताम्प्रिये ।

नृपाणांडार्ङ्गं संक्षेपात्किमन्यच्छ्रोतुमर्हसि ॥ ३४ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

राज्ञोऽषःकालकर्तव्यकार्मस्वरूपनिरूपणन्नाम

एकसप्ततितमः पटलः ॥

॥ अथ द्विसप्ततितमः पटलः ॥

॥ ब्राह्ममुहूर्ते नृपकर्तव्यकार्मस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-शितिकण्ठ शिव स्वामिस्स्वद्वद्वक्त्राम्भोजतरश्रुतम् ।

कर्मोऽषःकालकर्तव्यं राज्ञा धर्मानुवर्तिना ॥ १ ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि यत्कर्तव्यंयस्महीशुजा। वाञ्छे मुहूर्त्तं सुशुभे तत्कर्माध्य वदस्व मे ॥२॥

श्रीशिवः-साधु साधु वराराहे यन्मान्त्वं परिपृच्छसि । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रूणुष्व सुसमाहितः ॥ ३ ॥

ब्राह्मे मुहूर्त्ते नृपतिलक्ष्मीनारायणं हार्दि । सक्तिन्त्य गरुडारूढमिन्द्रव्यपीताम्बरावृतम् ॥४॥

अनर्घरलमकुटकुण्डलाढ्यन्दभूषितम् । श्रीवत्सकस्तुभगधरं वनमालाविभूषितम् ॥५॥

शङ्खचक्रगदापद्मराजद्भुजचतुष्ट्यम् । कोटिसूर्यप्रतीकाशाढ्योमलावयवोज्ज्वलम् ॥ ६ ॥

सनकादिसुनिन्द्रौघैः स्तूयमानात्मवैभवम् । ततो मयाद्य कर्तव्यमिन्द्रादि धर्मत्रातादिकम् ॥ ७ ॥

एतावन्मात्रमित्यात्मन्यालोच्य समनन्तरम् । आसनाद्रत्नवचिताद्दैमादुत्थाय सत्वरम् ॥८॥

दिव्यनारीकरधृतदीपिकासि: पुरो भवि । *प्रकाशितायाञ्जय जीव जीवेति वादिनि ॥ ९ ॥

सताननिस्वनं सम्यग्वेत्रधारी वधूजने । पदक्ल्टसरवणमयपादुक: कनकाम्बरम् ॥ १० ॥

आजानुलम्बमाकण्ठादादधानदर्शनैशानैः । समालम्ब्य सरोजाक्ष्या: कस्याश्र्चित्करपङ्क्जम् ॥ ११ ॥

किकिद्विद्वि: शुथधाम्मिलद्धवेष्टितोष्णीषरक्षितः । किकिद्विद्भि: शिरीषकस्तूरीतिलकोल्लसदाननः ॥ १२ ॥

लक्ष्यालक्ष्याझ्झरागश्रीरमणीयसुजान्तरः । प्राप्याभिषेकसदनमारुह्य कनकासनम् ॥ १३ ॥

मूषणान्यपनयीयास्तवधूकरविधारते । निवेश्य भाजने हैमे नानारत्नविराजिते ॥ १४ ॥

प्राड्मुख: प्रयतो भुत्वा स्नातकामो नrupo भवेत् । एतस्मिन्नन्तरे काचिदपासार्य सुमसृजम ॥ १५ ॥

नारीणस्वमुखै: कुर्यो: सरलांश्रुकुरान्प्रभो: । काचिद्देमकटाहस्थैर्ॠगनसारसुगन्धिभि: ॥ १६ ॥

वारिभिर्वनजाताक्षी पुण्यतीर्थसमाहृतै: । ऋतुकुम्भमयैस्स्रक्ष्कमकुम्भैस्तन्नृपकुञ्जरम ॥ १७ ॥

अभिषिञ्चेत्करधृतकुञ्जलावनमज्जुलम । अपरा चापनुचाम्बु तनुलग्नसुमध्यमा ॥ १८ ॥

मूर्धि मूर्धावसिक्तस्य तस्य वस्र विवेष्ट्येत । पारिधानन्धृतवति राज्ञि राजीवलोचना ॥ १९ ॥

द्विसप्ततितमः पटलः ।

काचिदग्रे डगरुभवनधूपं सम्यक्प्रचारयेत् । नतमध्या नखमुखैः काचित्तस्य शिरोरुहान् ॥ २० ॥

विधाय विततांन्यड्‌कुमुदपङ्‌कैरविभावितान् । कृत्वा नहोतवदनसौरभालोलष्टपदा

अन्या विद्‌ध्याच्चिकुरबन्धनतस्य महीभृतः । बन्धुरं विमलैः पुष्पदामभिः काचिदड्‌ना ॥ २२ ॥

ततो महीभृत्तरणियुतिसन्निभम् । कयाचिदर्पितनन्ध्यात्रुरुङ्‌या कनकास्वरम् ॥ २३ ॥

काचित्तस्य विभोः कान्ता दर्शयेन्त्रुणिदर्पणम् । भवतस्तु तुला लोके भावानेवोति वादिनी ॥ २४ ॥

ततो महाहिमकुटकुञ्‌डलाढ्‌यनूपुरैः । हारैर्मनोहरैस्सम्यगलङ्‌कृततनुनृत्यपः ॥ २५ ॥

आस्थानकूटमासाद्य भद्रपीठोपरिस्थितः । पुरोहितसुरैश्च्छेत्स्थैः पद्यैः कुङ्‌कुमनिर्णयम् ॥ २६ ॥

दक्षिणावर्तशङ्‌खस्थैस्तोयैरैविप्रकरोति तैः । अवोक्ष्याद्‌भिः स्वर्णि सर्‌वाणि हरिस्मरणपूर्वकम् ॥ २७ ॥

ततः पुरोहितकरे णार्पितश्वेतमृत्खया । गोपीचन्दनतो वापि केवललक्ष्मीन्दनेन वा ॥ २८ ॥

घृतवोर्यपुष्टं विधिवत्कृत्वा कर्म यथोचितम्। अर्व्यदानादिकं सर्वमासीनाश्चित्रकर्म्मले ॥ २९ ॥

प्राणानायस्य चर्योक्तैस्तत्तदृशे निधाय तु । विधाय न्यासमेदांस्तु मुद्रामेदांश्र कांक्षन ॥ ३० ॥

मंत्राधिदेवतान् ध्यायन्नघोन्‍मीलितलोचनः । मुक्ताक्षमालावलयन्नद्ध्यानः करपङ्कजे ॥ ३१ ॥

आसीनस्वोचितस्मन्न्त्रज्ञपेदासूर्यदर्शनात् । एवंते कथितस्वाहे मुहूर्त्तं नृपपुङ्गवैः ॥ कर्तव्यं सुत्प्राणि किमन्यच्च्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३२ ॥

इत्याकाशभैरवाद्ये महाशैवतन्‍त्रे मम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां त्राह्मे मुहूर्त्तं नृपक न्‍ृपकृत्यस्वरूपणिरूपणत्राम द्विसमतितमः पटलः ॥

अथ त्रिसप्ततितमः पटलः ॥

॥ प्रातःकालकृत्यन्वयराजकृत्यस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-तनयीय विलोकेशा त्रिपुरारे त्रिलोचन । ब्राह्मे मुहूर्त्ते कर्तव्यडं रज्ञा श्रुतस्मया ॥ १ ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि कर्म सूयौदयात्परम् । प्रातःकाले प्रकटंव्यं राजभिस्तद्ददस्र मे ॥ २ ॥

श्रीशिवः-सार्वभौमो नरपतिमण्डलस्येश्वरोऽपि वा । साम्राज्यस्थैर्यसिद्ध्यर्थं सान्ध्यङ्कुर्य यथोचितम् ॥ ३ ॥

निर्वैर्यातः प्रागेव वरवर्‌णिनि । पश्चान्महीपतिः कुयाद्दक्ष्यमाणक्रमेण वै ॥ ४ ॥

आदित्योपासनं सर्वाभीष्टकार्यार्थसिद्धये । तपनोऽसि त्वमादित्य भक्तानान्तापमान्तरम् ॥ ५ ॥

हरसे भक्तस्तस्माद्वेत्ति करतत्र गौरवम् । वदादित्य दुराराध्यदेवता: फलदाः किमु ॥ ६ ॥

सकृत्स्पणामात्फलदस्त्वमेकोऽसि जगत्‌त्रये । कथं हरेहरस्यापि त्वमादित्यासी लोचनम् ॥ ७ ॥

एकदैव तद्वचक्षु विचिन्तनत्व कौशलम् । समस्तामरसन्दोहातिलकन्त्वामहस्करम् ॥ ८ ॥

लोकोड्यरप्वेदिकान्तातिलकप्रवदत्यहे । देवाः परशतं सन्तु भजनীয়ास्त्वमेव मे ॥ ९ ॥

विमूर्तयोऽपि त्वद्रूपभजनं हि वितन्वते । त्वं कैश्चिदुस्सैस्तपसि कैश्चिद्धर्षस्यहस्करः ॥ १० ॥

कैकृत्पासि जलं यस्मात्तस्माच्चित्रभानुता । यस्माच्चक्रमजतालोंके प्रददास्यमितं वसु ॥ ११ ॥

तस्मात्सहसधा वृद्धिमेति त्वद्वंशुसन्तति: । सदाऽहमुदयभक्तिसहैतः प्रतिपादये ॥ १२ ॥

इति सज्जिन्त्य हृदये किमुदेति दिनेदिने । एवं स्तवनबहुविधं शिरस्याधाय चाञ्जलिम् ॥ १३ ॥

सौरान्मन्वान्पुराणोक्तान्वैदिकांश्र यथोचितम् । त्रिवारमेकवारं वा जपित्वा प्रयतो नृप: ॥ १४ ॥

दण्डवत्प्रणिपत्योर्वीं साष्टाङ्गं समनन्तरम् । आसने सम्यगासीत: प्राणायामपुरस्सरम् ॥ १५ ॥

सङ्कीर्त्य देशकालञ्च समारिष्टनिवृत्तये । इष्टप्रासङ्गै: समस्तारिसंक्षयाय जयाय च ॥ १६ ॥

अरोगढङ्कायत्वसिद्ध्ये चामितायुषे । प्रीत्यर्थं स्वेष्टदेवस्य यथाशक्ति यथाविधि ॥ १७ ॥

पूजाङ्गारिष्य इत्युक्त्वा हारं हरमथापि वा । घ्यात्वा हृदम्बुजे देवेन्दक्षनासापुटाद्रहि: ॥ १८ ॥

अपसार्य तमारोप्य कुसुमं तत्सूनकम् । निधाय हैम्यां राजत्याम्प्रतिमायान्ततः परम् ॥ १९ ॥

अवाःयावाहनीसुद्रां स्थापनीं सन्निधापनீम् । सन्निरोधकरीं चैव सम्मुखीस्थ प्रसादिनीं ॥ २० ॥

दर्शयित्वाडSडSसनन्त्रं दत्त्वा पाद्यमनन्तरम् । अर्घ्यमाचमनीयं च मधुपर्कं यथाविधि ॥ २१ ॥

पञ्चामृतैश्वरूपेण पुण्यतीर्थेजलैरपि । कारयित्वाडSचमनं शुभ्रमुपवीतञ्च चन्दनम् ॥ २२ ॥

सम्प्रे मालतीपुष्पैः कोमलैस्तुलसीदलैः । करवीरजातिपुष्पैश्चैवधौम्रैः कुड्कुमेशुभमः ॥ २३ ॥

नीलाम्बुजेर्बिल्वदलैः पुष्पमाल्यैश्च शोभनैः । सहस्रनामभिरिवैन्यैरश्वेष्टतरशतैस्तु वा ॥ २४ ॥

पुरोहितोपदिष्टेन मार्गेणाऽऽस्यर्च्य पार्थिवः । घूपान्दीपञ्च दत्त्वाडथ नैवेद्यं विविधं प्रिये ॥ २५ ॥

सम्प्रे ताम्बूलमपि दत्त्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् । नत्वा बहुविधैस्तोत्रैः स्तुत्वा नीराजनादिकम् ॥ २६ ॥

राजोपचारान्किलान्कृत्वा तच्चीर्थमद्रिजे । तुलसीदलसमिश्रं पीत्वा चुलुकमात्रकम् ॥ २७ ॥

तत्पादलभान्तुलसीदलान्धृत्वा स्वमूर्धनि । सम्पूज्य कोष्ट्रनुजं तुङ्गं वडवां प्राक्षितादिमिः ॥ २८ ॥

तान्दतत्वा विप्रवर्याय सोदकञ्च सदक्षिणम्‌ ।

तिलान्सालग्रामशिलान्दत्वा दक्षिणया सह ॥ २९ ॥

गन्धप्रसूनताम्बूलान्यर्पयित्वा यथोचितम् ।

द्विजेभ्यस्तैः पुनर्दत्त्वानाशीवादाक्षतान्नृपः ॥ ३० ॥

धृत्वा स्वमुद्रिं तान्विप्रान्प्रस्थाप्य समनन्तरम्‌ ।

पुराणश्रवणोयुक्तो भवेन्त्रपतिरिद्रजे ॥ ३१ ॥

इत्येवंते समाख्यातं प्रातःकालेचितर्मया ।

सक्षेपात्कर्म सुश्रोणि किमन्यच्च्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३२ ॥

इत्याकाशमैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

प्रातःकालकृतेयरा जकृत्यस्वरूपनिरूपणन्नाम

त्रिसप्ततितमः पटलः ॥

॥ अथ चतुस्सप्ततितमः पटलः ॥

॥ राज्ञां पुराण श्रवणस्वरूपनिरूपणम्‌ ॥

पावितां-कथं पुराणश्रवणड्क्तनन्यनृपपुङ्गवैः ।

पौराणिको वा देवेश सड्ग्राह्यः कीदृशो वद ॥ १ ॥

श्रीशिवः-प्रातर्मृदङ्गतद्वितियादुपर्यन्दिन्द्रकन्यके ।

श्रोतव्यं भारतं राज्ञा नानानियमपूर्वकम्‌ ॥ २ ॥

चतुस्सप्ततितमः पटलः ॥

कैश्चिद्धृद्धैर्विद्वद्‌ऋषिसहान्तःपुरिकाजनैः ।

साकमाकल्पममरलोकवासाय केवलम्‌ ।

पुराणन्यायमीमांसावेदवेदाङ्‌वेदिनम्‌ ।

सुरूपं सुरवन्धीरचनानारागविशारदम्‌ ।

शृङ्गारवीरप्रसुरवरसाभिनयकोविदम्‌ ।

सदा स्मिताननन्देवी पौराणिकमकल्मषम्‌ ।

उपवेश्योन्नते पीठे प्राड्मुखः पार्थिवर्षभः ।

तं व्यासमेव सञ्चिन्त्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ॥ ६ ॥

सम्पूज्य तस्य पुरतो दारुयन्नाकृतौ शुभे ।

पीठे सारस्वते न्यस्तं पुस्तकं पुष्पदामभिः ॥ ७ ॥

अलङ्‌कृत्यामलैर्घूपैःपन्‍दतया फलान्यपि ।

नैवेद्यार्थं डलैःपयित्वा दत्वा ताम्बूलमप्युमे ॥ ८ ॥

स्वयञ्चीचासनस्थस्सनतस्मात्पौराणिकान्न्रुपः ।

श्रुत्वा द्वित्रानथाध्यायान्तस्मै दत्वा च दक्षिणाम्‌ ॥ ९ ॥

तं प्रस्थाप्यानलं सम्यगुपास्य तदनन्तरम्‌ ।

दिव्यमाल्याम्बरो धरो दिव्याभरणभूषितः ॥ १० ॥

हरिचन्दनलिम्प्ताङ्गो हारवारमनोहरः ।

लसन्बालातपत्रस्सनिःशेर इवाद्दिराट्‌ ॥ ११ ॥

मुखसौरभसंप्राप्तनिरचञ्चलभ्रमरप्रमम् । कलयन्तमिवात्यन्तडुक्कुस्तूरीतिलकं वहन् ॥ १२ ॥

स्वराशिकृतसराश्रुप्रवाहवणिप्रपञ्चकेढुरे । कलयन्खड्गलतिकामरीणामतिक्भीषणम् ॥ १३ ॥

करं कस्यनिदाघस्य वामेनालिङ्ग्य पाणिना । आस्थानशालामालाच हैमं सिहासनलत्पः ॥ १४ ॥

समारुह्याचलप्रस्थं सिंहशाब इवाद्रिजे । अच्छमौक्तिकरुच्येन श्रेतच्छत्रेण शोभितः ॥ १५ ॥

सर्वार्थमभितन्वेते सतारणं सुधाधुना । वधूविधूयमानाभ्यांचाराश्यां स्वपार्श्वयोः ॥ १६ ॥

सवत्निर्झरपूराभ्यामन्वितोदधिद्रिवाद्रिजे । विध्दद्रोष्टीसमुचक्तो भवेद्दूमिपुरन्दरः ॥ १७ ॥

इत्येवंते समाख्यातः पुराणश्रवणस्य तु । विधिर्विधुसमालास्ये किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १८ ॥

इत्याकर्ण्याभिरवाक्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां गझां पुराणश्रवणस्वरूपनिरूपणं नाम चतुस्त्रिंशतमः पटलः ॥

॥ अथ पञ्चरत्नातितमः पटलः ॥

॥ रात्रि रविचुम्णयकृतेऽस्मिँह मत्तेऽपणम् ॥

पार्वती-ग्रिव शाद्वल सर्वज्ञ पुराणश्रवणात्परम् ।

विद्युद्ग्रहण पटलेन ददृशे विस्ततंो यद्

श्रीशिवः-विद्युद्रसदृकः कर्तव्यः पुराणश्रवणात्परम् ।

पार्थिवेन प्रसिद्धयथड्ङुटिकामात्रमद्रिजे

कैश्चिद्याकरणामिज्ञः कैश्चित्कविकविशारदः ।

कैश्चिद्रौैशिकः प्रौढः कैश्चिन्नीमांसकः प्रिये

कैश्चिद्वैतराधान्तपारावारस्य पारगैः ।

कैश्चिच्च योगरासज्ञः कैश्चित्सांख्यविन्चक्षणैः ॥ ४ ॥

भाषामाण्डितगम्भीरमुक्तिप्रत्युक्तिपूर्वकम् ।

सभाास्तारेषु सर्वेषु सशिरःकम्पमद्रिजे

स्थागयत्सु स्तस्य बुद्धिचातुर्य साधु साध्विति ।

कथाश्र कथयकाश्रिच्चिरन्तनमहौषजाम्

एवं विधाय विद्वद्दिरसह गोष्ठीम्महीपतिः ।

तत्परड्ङुटिकामात्रं वर्तन्ते कविमिस्सह

कैश्चिच्च षड्भिर्भाषाभि: प्रबन्धकरणक्षमै: । कैश्चिच्चतुर्विधस्यापि कवित्वस्य च पारगै: ॥ ८ ॥

कौश्रदेवकवर्गोटक शतश्लोकाविधेयाभिः । कैश्चित्सकृल्लेखनिनां शतस्य समये समे ॥ ९ ॥

नानाविधसमस्याभिरशेषलोकान्वितानविधानपि । रचयित्वा वस्तुसुमे दृश्यै: कविवरैरैपि ॥ १० ॥

कैश्चिदेकद्वित्रिपादसमस्यापूरकैरपि । कैश्चित्प्रहेलिकाकारै: कैश्चिज्जातिप्रकाशकै: ॥ ११ ॥

कैश्चित्क्रियाकर्मकर्तृगुस्स्तोत्रप्रवर्तकै: । कैश्चिदन्तर्लापि बहिर्ल्यापि श्लोककैररपि ॥ १२ ॥

कैश्चिच्छ्लेषविशेषज्ञै: कैश्चिदृध्वानिविचक्षणै: । सन्धिगुसिकैर: कैश्चित्कवीश्वरनिर्विविघै: प्रिये ॥ १३ ॥

गद्यपद्यादिरचनां कृत्वा कैश्चच्चवै कथा: । पुरातनकवीनावृच्च कथ्यन्तत्परतन्त्रप: ॥ १४ ॥

वैणिकैस्सह वर्तंत धाष्टिकामातामद्रिजे । कैश्चित्सप्तवीणैवीणासु सुधास्यान्दिनिजस्वरै: ॥ १५ ॥

स्वरमण्डलतत्त्वज्ञै: कैश्चित्सुस्वरमण्डितै: । किन्नरस्नावद्रम्यस्नैन: किन्नरपाणिभि: ॥ १६ ॥

पञ्चसप्ततितमः पटलः।

कैशिद्धाणहस्ताचकरैः कैशिद्भि गायकैः ।

सहसङ्गीतस्वरं विवृण्वन्निव पार्थिवः ॥ २७ ॥

दर्शयन् रुद्रवीणायांद्वात्रिंशद्रीतचातुरीम् ।

स्वरानुकूल्यं विविधं स्फुटयन्तस्वरमण्डले ॥ २८ ॥

स्वतानमानड्कलयन्निकिन्रे किन्नरस्खनम् ।

यन्त्रे रावणहस्ताख्ये रज्जुयत्नक्तिपाटवम् ॥ २९ ॥

एवं बहुविधं सम्यक्सङ्गीतज्ञायकैः सह ।

प्रपञ्चयन्नयं परं प्रहृष्टान्मन्र्रयन्त्रमन्र्रिभिःसह ॥ ३० ॥

इत्येवंते समार्यातं विद्धत्सुकविगायकैः ।

साकं सम्भाषणं राज्ञः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३१ ॥

इत्याकाशभैरवार्कये महादेवतन्न्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां

राज्ञः कविबुधगायकैः सह सम्भाषणग्राम

पञ्चसप्ततितमः पटलः ॥

॥ अथ षट्सप्ततितमः पटलः ॥

॥ राजमन्त्रिणमन्वविचारनिरूपणम् ॥

पार्वती-शशांकहासैः हरेः शर्वस्य राज्ञो नयाथ्यह्नादिनी ।

कथयन्मत्तकेशी प्रचकर्षेयो मन्त्रिभिस्सदृ मे क्रत् ॥ ३२ ॥

श्रीशिवः-विदद्रद्रोष्ट्री विधायाथ नृपतिमोन्त्रिभिस्सह । मन्त्रयेनमन्त्रतत्स्वार्थड्ढटिकामात्रमद्रिजे

॥ २ ॥ ब्राह्मणः क्षत्रियवाड्मैव नीतिशास्त्रविशारदः । नृपोऽष्टमिश्रतुर्यो वा मन्त्रिभिस्स्वकुलागते:

॥ ३ ॥ समन्वितैसरोजाक्षि मरुद्द्रिरिव वासवः । तान्प्रत्येवं वदेद्राजा भवन्तस्सर्व एव हि

॥ ४ ॥ नीतिशास्त्रेषु निपुणा: प्रार्थयन्तक्श्र मे सदा । श्रेयःपरम्पराडूग्नीतां श्रियैवैनपाथिनीम्

॥ ५ ॥ मयोपचारो वक्तव्यो भवद्भिरोडस्ति किमध्य वै । कथस्म्या वर्तितव्यं राज्यक्षणकर्मणि

॥ ६ ॥ विदीक्षिण्यस्मभवन्तोडय वदन्तु मम वै हितम् । इति ब्रुवन्तं राजानं सर्वे ते सचिवाः प्रिये

॥ ७ ॥ कृताञ्जलिपुटा भूत्वा विनयानतकन्धराः । विज्ञापयुदेवांशै तस्मै गम्भोरया गिरा

॥ ८ ॥ भवत्समो भवानेव बुद्धया नास्त्यपरো भुवि । अस्माभिरस्ति चावेद्धिमिहाग्र वदस्व नः

॥ ९ ॥ विज्ञापयामो यत्किञ्चिद्विज्ञायतत्त्वन्थयाडपि ते । तद्रुवाच्चित्तसदृशं यदृढीकियतां विभो

॥ १० ॥

यो देवतान्यस्तभरो धीरोदात्तो दयापरः । शौर्यवान्सत्यसन्धश्श्रू पूज्यते स नृपो बुधैः ॥ ११ ॥

यस्त्यागी दीनरक्षायां धुरीणोडतीव कोविदः । विनयी नयतत्त्वज्ञस्स नृपः पूज्यते जनैः ॥ १२ ॥

चतुरुषु चाप्युपायेषु चतुरो यो महीपतिः । पराक्रमबलोपेतस्सोडरोनिविदालयेक्षणात् ॥ १३ ॥

बहुयतार्जितनन्द्रव्यं वितीर्य तृणवन्नृपः । कीणीयात्कीर्तिदेहारं वै कस्यार्थेन्तु जयश्रियः ॥ १४ ॥

अन्यो जनो रक्षितश्वेतसमयेडनयत्र गच्छति । ध्वांक्षेण वार्धितो राजन्कलकण्ठशिशुर्यथा ॥ १५ ॥

प्रतापवानपि नृपो बलवद्भिः प्रकाशयेत् । शत्रुं शाम्यति तमः सूर्यौैरस्तगैरव ॥ १६ ॥

स्फुरणीयरुणं सर्वे भजन्ते नृपतिंषिणा । भ्रमरा इव संहृष्टाः सहकारं ससौरभम् ॥ १७ ॥

राज्ञि युद्धेऽतिसन्नद्धे प्रसन्नास्स्युमरेभटाः । सूरये दिनमुखे सजत्यम्भोजौघा इवार्किलान्भसा ॥ १८ ॥

आत्मशुद्धघनुसारेण मन्त्रिभिर्यन्निवेदितम् । तसिन्नसाधु प्रगृह्नीयादथा मणिपरीक्षकः ॥ १९ ॥

एवं सुमन्त्रिभिस्सम्यग्बोधितो नृपसत्तमः ।

तत्तत्कार्याणि कुर्वीत साम्राज्यस्थैर्यासिद्धये ॥ २९ ॥

यो राजा मन्त्रिभिस्साकममनालोच्य निजेच्छया ।

पालयत्यवनोम्मौर्व्यात्सोडरिभिः परिभूयते ॥ ३० ॥

तस्मादावश्यकतया साम्राज्यस्थैर्यासिद्धये ।

मन्त्रिभिर्यन्त्रितवैवं प्रत्यहं पार्थिवर्षभः ॥ ३१ ॥

पालयेदवनीं सर्वांन्धैर्यस्थैर्यसमन्वितः ।

इत्येवन्ते समाख्यातसाचिवैःसह भूपते ॥ ३२ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां राजमन्त्रिमन्त्रविचारस्वरूपनिरूपणत्राम

षट्त्रिंशत्तमः पटलः ॥

॥ अथ सप्तसप्ततितमः पटलः ॥

॥ राज्ञाड्मध्येाहर्तव्यकरंस्वरूपनिरूपणम् ॥

पार्वती-देवदेव दयासिन्धो सर्वज्ञ भवतो मुखात् ।

मन्त्रस्वरूपसमिखिलं श्रुततन्नृपतिमन्त्रिणांम् ॥ १ ॥

इदानीं श्र्रोतुमिच्छामि कथं राज्ञां नियोगिभिः ।

ऊहापोहविचारस्तु कर्तव्यः कमलेक्षण ॥ २ ॥

वक्तुमहस्यशोषेण यचास्ति मधुर ते कृपा । श्रीशिवः-नृपो नियोगिभिरिवृंदैः प्रज्ञया वयसाडपि च ॥ ३ ॥

कुलक्रमागतैस्स्वाद्धृढैकामात्रसादृजे । देशकालप्रसङ्गान्तु कौंश्रित्कृतवा ततः परम् ॥ ४ ॥

पौराः कीदृकविधाचारा जाना जानपदा अपि । इति चारमुखाच्छ्रद्धद्धिचार्य समनन्तरम् ॥ ५ ॥

नाना दिग्भ्यस्समानीता नानादेशमहोदयाम् । पत्रिका दिनचर्याणां वाच्यश्रृङ्खलतिनिर्भरम् ॥ ६ ॥

लेखकेभ्यः पुनस्तत्द्राजवृत्तान्तमज्ञसा । विज्ञाय तत्परत्वादिनकृत्यपरान्नरान् ॥ ७ ॥

मौरिककण्टकौषिकान्ध्रान्यकोष्ठाध्यक्षानपि प्रिये । आह्वापयित्वा वादयन्न्यौ पृष्ट्वा ततः परम् ॥ ८ ॥

आनीय कुज्जरान्श्वान्सहास्तिपकसादिनः । पश्याणानि कुथार्चैव मोचयित्वाथ तान्पुनः ॥ ९ ॥

हृष्ट्वा सम्यङ्मुगर्त्तानाढ्यूल्यपयित्वौषधादिकम् । कुशानाढ्यामसममितन्दीयतामिति पार्थिवः ॥ १० ॥

नियोज्य मन्दुराधीशान्गजकूटाधिपानपि । तत्परं रथिकान्योधान्नानायुद्धविशारदान्॥ ११ ॥

आनायायित्वा तान्हप्ट्रवा तेभ्यो दत्वाथ वेतनम् । आमध्याह्नप्रदेयञ्च तत्परम्भूपुरन्दरः ॥ १२ ॥

सामन्तराजसुत्क्लानामितरेषाञ्च भूसुरजाम् । स्वदर्शनड्कारियत्वा घटिकामात्रमद्रिजे ॥ १३ ॥

तत्परनैस्समेलतस्सन्नखुरलीस्म्राप्य चोन्नताम् । स्वायताञ्च सुविस्तीर्णां सगवाक्षां समन्ततः ॥ १४ ॥

कुत्रचिद्रक्तमृद्राशिसंयुतां कचिदप्सुयुमे । आश्लेषस्तम्भगम्भीरां कचिच्चैव स्थलान्तरे ॥ १५' ॥

क्षुद्रपाषानसम्पूर्णमहाघोषणीसमन्विताम् । कचिच्च शेलकटकसड्ग्रसंशोभितान्तराम् ॥ १६ ॥

ततस्तस्यां समाराध्य भेतालस्म्रमथन्मम् । गन्धपुष्पाक्षतैर्धूपदीपनैवेद्यकैरपि ॥ १७ ॥

ततस्वयं रक्तकक्ष्यानद्धमध्ये महीपतिः । शीर्षण्यामुक्तकुलायश्व रक्तमृत्पांसुलेपितः ॥ १८ ॥

दक्षे साधनखड्गगण्ढ करे वामे च खेटकम् । दधानसत्परं यातायातैस्सव्यापसव्यतः ॥ १९ ॥

गोमूत्रवक्कगतिमिर्मण्डललड्घ्र्रमणैरपि । महदैस्सह श्रमं कृत्वा सुष्टामुष्टि ततः परम् ॥ २० ॥

राजपुत्रैर्महावीर्यैःससवयोभिस्सहोद्रिजे ।

आलोककाश्रर्यकरं खड्गाखड्गि गदागदि ॥ २१ ॥

कृत्वा श्रमं बहुविधं परचक्राजकमारकान् ।

प्रस्थाप्य मल्लैस्सहितो गत्वा मज्जनमन्दिरम् ॥ २२ ॥

नमज्जनशताकीर्णन्तत्र पीठे हिरण्मये ।

निषण्णस्सलिलैस्स्वर्णकटाहस्थैस्सुनिर्मले: ॥ २३ ॥

नृपस्सस्नापितो मल्लैर्धृतवा शुद्धाम्बरद्वयम् ।

धृतोर्ध्वपुण्ड्रं विधिवत्कृतवा माध्याह्निकीं क्रियाम् ॥ २४ ॥

स्वष्टदेव समाराध्य लक्ष्मीं साम्राज्यदायिनीम् ।

राज्ञा दुन्दुभिनिर्घोषैस्साकं सम्पूज्य तत्परम् ॥ २५ ॥

शुद्धान्तं प्रविशेद्राजा तूर्यघोषपुरस्सरम् ।

इत्येवन्ते समारुयातस्मध्याह्नोचितमन्दिरे ॥

राजकृत्यं समासेन किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २६ ॥

इत्याकाशभैरवान्त्र्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

आम्नायैकोलकः श्रीमद्वीररामिकृत्यस्तवह्यपण्णी म

समसमाप्तिमः पदलः ॥

॥ अथाष्टमप्ततितमः पटलः ॥

॥ नृपभोजनवैभवनिरूपणम् ॥

पार्वती-शम्भोः शरद्वार सर्वज्ञ मध्याह्नसमये नृपैः । कर्ने कतिविधमपि विलं श्रुततत्त्वददनामुजात्र ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि राज्ञो भोजनवैभवम् । वस्तुसमृद्धिसहितं देवेश यद्यास्ति मयि ते कृपा ॥ २ ॥

श्रीशिवः-संध्याल्लसमयेडतीते काञ्चिदुक्त्वार्पिताक्षालीः । भोजनागारं राज्ञे कान्तां विज्ञाप्योत्थितोऽभूत् ॥ ३ ॥

ततः नानाविधैस्वर्णभाजनैः कदलीदलैः । अन्वितं भोजनागारं प्रविश्य नृपपुङ्गवः ॥ ४ ॥

रत्नपीठे समासीनः कटाक्षकलननेन वै । वरासनेषु वनिताः पड्क्तिशो विनिवेशयेत् ॥ ५ ॥

एकत्र पुष्पाम्बुपात्रं द्विहस्तान्दोलितहृस्तथा । जामातृंश्व विशेषेण स्वास्तीर्णेषूपवेशयेत ॥ ६ ॥

रत्नपीठेषु देवेशि स्वयमेव महीपतिः । अन्नान्तरे डबला काचिदादाय व्यजनं इानैः ॥ ७ ॥

चालयेत्कारणीव स्वडिण्डन्तन्नृपपार्श्वग्मा । अथापरं करघृतरत्नां कमलेखणा ॥ ८ ॥

निवसेत्तस्य निकटे विनयानतमध्या । कन्याडन्या पार्श्वभागस्था मनोज्ञास्पटपाळिकाम् ॥९॥

वीजयेत्पाश्र्वयोस्तस्य विभोरंधुमुखी तदा । महानसादथागम्य काश्चित्कमललोचना: ॥ १० ॥

शंसन्त इव तद्राज्ञे रत्नाभरणशोभितै: । उत्कर्षममोजयवस्त्वादेहेंपात्रकै: प्रिये ॥ ११ ॥

कलयेयुर्भोजनेषु परिवेषणमादरात् । शाल्यन्नं विविधं सूपं शाकानि विविधानि च ॥ १२ ॥

उच्चावचानि भक्ष्याणि भोज्यान्यलयादर्शानि च । नानाविधानि चोष्याणि लेह्यान्यपि विशेषत: ॥ १३॥

नानाफलानि स्वादूनि पानीयान्‍‌प्यप्यगात्समजे । कान्ताजनेन तु परिवेषितानि पृथक्‍‌पृथक् ॥ १४ ॥

सह प्रियामिश्रतुरश्‍तरोक्तिपुरस्सरम् । भुक्त्वा गलन्ती सुकतों विगलद्रन्धवारिणा ॥ १५ ॥

प्रमृज्य वक्त्रं प्रक्शाल्य हस्तौ पादौ च तत्परम् । आचम्य धूपितो धूपौर्दिव्यैरुपभिस्तदा नृप: ॥ १६ ॥

मुक्तभोज्यादिजीर्णार्थडूरण स्वोदरं स्पृशन् । सद्‌भि: किल्यागस्त्यमन्वग्रहीत्‍वो शतपदक्रमम् ॥ १७ ॥

स्वासने सस्यगासीनश्रुत्वा रामायणमद्विजातु । द्विलान्सर्गान्प्रातिदिनडूतपापाविमुक्त्यै ॥ १८ ॥

मुक्त्यै च वारारोहे तत्परन्तुळसीदळम् । विष्णुपादार्पितदृङ्निशिदास्वाध्य नियतव्रतः ॥ १९ ॥

ततो महाहिमालय्य मण्णस्मणिमयन्त्रूपः । मूर्तिमानिव कन्दर्पस्तत्र तिष्ठेत्प्रियाडन्वितः ॥ २० ॥

करडूवाहिनी काचित्तत्परन्तनमहोभृते । वितोर्य पूरकवणडानि कर्पूरोनिमिश्रितानि वै ॥ २१ ॥

कनिष्ठिकायामवेष्य्य मार्षि शाटीमनोहराम् । मरकतप्रभाटतनागवल्ह्रीदळमद्रिजे ॥ २२ ॥

सुभानुलिसन्धवलं वेष्टितमप्रतिपादयेत । अन्यां संवाहयेत्पादं पादपीठे निषेदुषी ॥ २३ ॥

नमत्सामन्तमकुटसड्र्शोभदिव पाटलम् । कन्येङन्ये तदपाङ्शुशुभाड्नभ्योर्मिषु हंसकौ ॥ २४ ॥

चारयन्त्याविव द्रौ तु वीजयेताम्प्रकीर्णके । काचित्कमलपत्राक्षी नृपास्यासक्तलोचना ॥ २५ ॥

करे कलाचिकुनद्धत्वा निवेश्यस्तस्मुपाश्र्वेगे । काचिद्धलन्तिकान्दध्यात्काछन्नी हंसरूपिणीम् ॥ २६ ॥

सूचयन्तीव हंसोऽयडृढहीतो गतिच्चोरकः ।

कारिचित्कान्ता: कलाः काश्चिदर्शयेयुरमहोभृते ॥ २७ ॥

विलासाविभ्रमोपेतास्तदा तत्समयोचिताः ।

ततरशायानरशक्यायास्मृहूर्तेऽपि स्थिरवीपतिः ॥ २८ ॥

विनिद्र एव विश्रम्य शयनाल्लुत्थितः पुनः ।

सखड्गससशिरःखाणस्सर्वोऽमरपणभूपितः ॥ २९ ॥

बहिनिर्गत्य भद्रेभमारुह्य स्वकुलागतम् ।

चतुरङ्गबलोpetas्सामन्तत्रपसमयुतः ॥ ३० ॥

वन्दिभिरिन्नच्यमानस्सनुष्टहाहुरुदारधीः ।

पूर्वमाणे पुरोदेेशे शृद्धदुन्दुभिनिस्वने: ॥ ३१ ॥

रध्यासु राजमार्गेषु विपणीषु विशेषतः ।

रम्यहर्म्यान्तरचरल्ललनानयनो त्पलैः ॥ ३२ ॥

अलड्कृत इवापर्ण विचरेऽूपपुरन्दरः ।

इत्येवंते समाख्याताड्कितद्वैधोजनवैभवम् ॥

तत्परं राजकुल्यक्क्क्ष्णं वादित्रलयकैकके ॥ ३३ ॥

इत्याकाङ्क्षामैत्रदास्ये महाराज्ञे न्तरे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

वात्या भोजतवैभवदृशुपतिहृषणप्रास

अष्टमस्तनिम पटल ॥

अथैकोनाशीतितमः पटलः ।

॥ सायन्तनात्परं राजकृत्यंकरनिरूपणम् ॥

पावती-देवदेव महादेव राज्ञा सायन्तनात्परम् ।

कर्तव्यंखड्मे मे ऋहि मद्यस्ति यदि ते कृपा ॥ १ ॥

श्रीशिवः-देवि सरस्यत्वया प्रकृतः कुनो लोकोहितेच्छया ।

प्रक्षानुरूपं वक्ष्यामि श्रुणूत्तरमतन्द्रिता ॥ २ ॥

धर्मोनुवर्ती नृपति: पुरसच्वारत: परम् ।

सायन्तनालये समये प्रदीप इव पार्वति ॥ ३ ॥

पतत्पतड्रेष्टदिव सदुक्तकलमले प्रिये ।

उपास्य पश्रिमां सन्ध्यां समाराध्यानलन्दिजात् ॥ ४ ॥

श्रुत्वा भागवतड्क्खिभ्रिपश्चात्साम्राज्यदायिनीम् ।

सम्पूज्य लक्ष्मीं साम्राज्यस्थैयैसिद्धघर्थमद्रिजे ॥ ५ ॥

दिव्यमाल्याम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः ।

ललाटपट्ट्रचितकस्तूरीतिलकोज्वल: ॥ ६ ॥

कान्तकान्ताजनधृतकरदीपशातां शुभि: ।

प्रकाशिते पुरोदेशे विजृम्भत्यतिसम्भ्रमम् ॥ ७ ॥

तूर्यस्वने गीतकलामिश्रिते डतिमनोहरे ।

आस्थानकूटमासाद्य रत्नसिंहासनने शुभे ॥ < ॥

समासीनस्सरोजाक्षि सामन्ततनृपपुत्रवान् । विमुधान्कविमुख्यांश्च गायकान्परिहासकान् ॥ ९ ॥

नटांश्च वैणिकांश्चैव तथा वैणविकानपि । हाययित्वाडथ तैस्साकन्दिव्यवेष्टघरेनरैः ॥ १० ॥

अनेकशतसङ्घैः कौतृधानान्तु पुरो भुवि । सक्लेहानां सरोजाक्षि सदा सज्जनचित्तवत् ॥ ११ ॥

प्रणम्य करदीपानान्तरं वारयोषितः । दिव्यमाल्यास्वरधरो मनोज्ञमणिभूषणा ॥ १२ ॥

विलासविधुरैर्मैरवशोभिर्योजितामसरैः त्रिषे । सेना इव कपीन्द्राणां सुग्रीवाड्यनुशोभिता ॥ १३ ॥

अलकोद्द्रासिता यक्षनायकस्येव सम्पदः । मुष्टिग्राह्यविलम्बाढ्या यष्टिरिव च धन्विनाम् ॥ १४ ॥

समागतास्स्वसेवार्थमड्रीकृत्य कटाक्षतः । ता प्रस्थाप्य ततः राजा विद्वद्भिः सहर ॥ १५ ॥

देशकालोचिता काचित्कथास्तु कथयन्पुनः । तत्तद्देशान्तरानीततत्सद्न्देशाप्रतीका ॥ १६ ॥

वाचयद्रूयो लेखकेभ्यः श्रुत्वा तत्तन्महीभुजाम् । वृत्तान्तान्तैसमेतस्सद्न्नाट्यशालामनोहराम् ॥ १७ ॥

अष्टादशः पटलः ।

नटनतेकसंवादास्प्रविशेषभूपुरन्दरः । इत्येवंते समारुयात्कुर्ये सायन्तनातपरम् । कर्तव्यं राजभिदेवि किसन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १८ ॥

इत्याकाराम्भैरवारुचे महादेवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां राझा सायन्तनानुष्ठानतत्कर्तव्यशर्मस्वरूप निष्ठानम् एकोनाशीतितमः पटलः ॥

अथाष्टादशः पटलः ॥

॥ रझो लास्यावलोकनम् ॥

पवित्री-भव भक्तजनाधीन शिव शाश्वत राझ्कर । कथं लास्यकला राज्ञा दृष्टव्या डच वदस्व मे ॥ १ ॥

श्रीशिव-देवि सम्यक्तया प्रश्नः कृतो लोकहितेच्छया । प्रक्षानुरूपं वक्ष्यामि श्रुणुत्तरमगात्मजे ॥ २ ॥

सर्वभौमो नरपतिर्‌मण्डलस्येश्वरोऽपि वा । साम्राज्यलक्ष्म्यास्स्थैर्यार्थं सर्वसौभाग्यसिद्धये ॥ ३ ॥

परयेलास्यकलां रस्यान्तर्‌डीसिरभिसुचिताम् । आलोककाश्र्यकर्रीममनोयननन्दिनीम् ॥ ४ ॥

दिव्यमाल्याम्बरधरो दिग्याभरणभूषितः । मूर्तिमानिव कामदर्पः प्रेक्षणीयतराकृतिः ॥ ५ ॥

नृत्यशालां समासाद्य विशालां स्वायतां शुभाम् । अत्युक्ततां समतलां सुचितानां हुतोरणाम् ॥ ६ ॥

कालागरुजःकल्हत्तधूपगन्धम्नोहराम् । सुमनोदामसौरभ्यश्रवणानन्दमरसडुलाम् ॥ ७ ॥

कुत्रिमान्तः प्रतिफलन्नरीमिलितस्ववैभवम् । आगतामिरिव दृष्टुम्पातालादेह सादरम् �:: ८ ॥

धन्योऽभिजनकन्याभिरनन्याहृगन्धकान्तिभिः । शोभमानां सरोजाक्षि तत्परमपृथिवीपतिः ॥ ९ ॥

सिद्धासनं समासीनरश्वेतच्छत्रेण चारुणा । वधूविधूयमानाभ्यांमार्ज्जामराभ्याज्ञ शोमितः ॥ १० ॥

अङ्गवङ्ककलिङ्गान्ध्रचोलनेपाल्माळवान् । पाण्ड्यसौरौरसौराष्ट्रटङ्रपानन्यांश्र पार्थिवान् ॥ ११ ॥

आहाययित्वा पुरुषैर्वेत्रहस्तैस्तैस्सम्भ्रमम् । अपाड्रसंज्ञया सर्वानासनेषूपवेशिय तान् ॥१२॥

विबुधान्श्र कवीन्मुख्यान्गायकान्वन्दिनस्तथा । उपवेश्योचितस्थानेष्ववलोकनसंज्ञया ॥ १३ ॥

स्वयं भरतशास्त्रार्थं वितृणवन्निवबुधैस्सह । लास्यावलोकनपरौ भवेद्भूमिपुरन्दरः ॥ १४ ॥

अथ लास्यालोकनेच्छोनृपस्यापादु:सञ्जया । पुरुषैनाट्यशालायां सज्जितायान्तु कैश्चन ॥ १५ ॥

सहतालधरस्त्रीभिः काश्चित्कमललোচना: । वंशादिध्मानचातुर्यड्कूलयन्ति नृपाप्रतः ॥ १६ ॥

पुनः काश्चन कामिन्यः कडूणस्वनमांसलान् । रुचयन्ति प्रभोस्तस्य पुरतोनृत्यलक्षणान् ॥ १७ ॥

काश्चिद्यवनिकां बड्वा दृशे तु काचनचित्रिताम् । पुरस्ताद्राजसिंहस्य वहतोऽतिमनोहरे ॥ १८ ॥

ततो विरुदवद्यानान्निस्वनोऽतिमनोहरः । प्रभवेत्प्रभवे पात्रप्रागल्भ्यड्कुःथयन्निव ॥ १९ ॥

तत्प्रसादनिशीरी(?)रत्नर्मणिजुष्टानि स्वरान् । प्रभवन्ति प्रशंसन्तः इव पात्रप्रवेशनम् ॥ २० ॥

तत्प्रसादनिशीरीयामाहतायान्तु काचन । हृश्यते चन्द्रलेखेव विशिष्टा सन्ध्यया नटी ॥ २१ ॥

अथ सा नाट्यविद्याधिदेवतायै पुरो सुभि । कडूणप्रभया साकन्ददाती कुषुमाञ्जलिम् ॥ २२ ॥

ततोऽवलोकेनात्तस्य सा भवेदितिविभ्रमा । लता वसन्तसात्रिध्यादातिरम्येव साधवी ॥ २३ ॥

ततस्तस्यापाड्रसंज्ञा प्रेषिता सा नटी प्रभोः । स्फुटोकरोत्यभिनयानतीविस्सस्थदायिनः ॥ २४ ॥

अथ नाट्योचितैरड्गैर्हावैरसा नर्तकी पुनः । विविधैर्हृदये तस्य करोति रुचिरां रुचिम् ॥ २५ ॥

ततो नर्तति तदृध्द्वा मनोज्ञे नयनाच्छले । मानसन्तान्जहीभरुर्द्रद्याद्रागमहो नवम् ॥ २६ ॥

ततः परदशारता वध्वो रूपविध्रुणौससमा: । नटन्ति देशीगुरुयैचैरहंपूर्वंकियाड्डदरात ॥ २७ ॥

पयोदवदपाड्रस्य तस्योज्जृम्भति तेजसि । मयूरीव लसल्लास्या काञ्चिद्व्रवति लासिका ॥ २८ ॥

काचिद्यदि विमोर्ग्रे नृत्यन्त्यालसभुवा जिता । चलद्वारैस्तयाच्छाद्यास्सातिवकसिदबिन्दवः ॥ २९ ॥

च्छत्रपटौर्दण्डकृतनर्तनैस्तैर्नटनस्नुना: । कार्यम्पन्नविधैर्मोर्गतैल: कैश्चिद्धृजनै: ॥ ३० ॥

जयमड्डलतालेन सिद्धलीलाभिघेन च । शीलाजयार्ध्यतानेन रतिलीलाड़येन च

तुरङ्गलीलाडभिर्येष रङ्गाभरणकेन च । नन्दिनन्दनतालाङ्घ्रेः कर्तव्यचरणटं प्रिये ॥ ३२ ॥

कयाचिच्चरणडोर्यद्धूतरन्नातुर्ययुक्तया । स्थायिभ्वारिरसयुन्नभावहष्टिभिरादरात ॥ ३३ ॥

ततस्तल्हास्यशालायामूर्ध्वभागप्रकल्पितैः । प्रतिमानिवहेर्नाट्य कलान्द्रप्टुमिहागतैः ॥ ३४ ॥

त्रिदिवादसरसपङ्केरुहैरिव मज्जुलमूर्तिभिः । आपादित्यत्पुप्पत्राह्टमवन्तौपातरादरात ॥ ३५ ॥

श्लाघ्यतस्वध सेवेऽपु समास्तारेषु नर्तनम् । नटीना डरयेद्राज कनकेनाभिषेचनम ॥ ३६ ॥

ततोऽभिषेचनद्रव्यडूवि गायकवान्दिनाम् । दत्वा गन्धादिकञ्चापि पुनः प्रस्थाप्य तान्प्रिये ॥ ३७ ॥

नटीभिस्सह शुद्धान्तं प्रविशोदूभूपुरन्दरः । एवमाचारितं पूर्वड्कुत्स्थेन ययातिना ॥ ३८ ॥

सगरेण दिलीपेन कार्तवीर्येण गाधिना । तस्मादावश्यकतया साम्राज्यस्थैर्यैकाङ्क्षिभिः ॥ ३९ ॥

राजास्ये राजभिस्सम्यककार्यञ्चाट्यावलोकनम् । इत्यवन्त समाख्यातल्लास्यदर्शनवैभवम् ॥

सङ्गृह्हे सरोजाक्षि किमन्यैच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ४ ॥

इत्याकाशमैरवाक्ये महाशैवेननन्त्रं साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां लास्यदर्शनस्वरूपकथनत्राम्

अथैकादशितमः पटलः ॥

॥ राञ्ञो ज्योत्स्नाविहारस्वरूपकथनमप् ॥

पार्वती-चिन्त्रनेत्र त्रिपुराराते त्रिशूलधृक् राक्षर । लास्यावलोकनविधिरस्त्वया सम्यड्निरूपितः ॥ १ ॥

इदानों श्र्रोतुमिच्छामि चतुरेण महीक्षितः । ज्योत्स्नाविहारःकर्तव्यः कथड्क्थय मेऽनघ ॥ २ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु वारारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि । तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहितः ॥ ३ ॥

पार्थिवस्स्फाटिकतले निवसतिशीतले । विधुं वीक्ष्य सहस्रांशि रन्तुमुक्तमना भवेत् ॥ ४ ॥

विशालोरस्फुर द्वारशशन्द्रयुक्चन्दनादिकृतः । पुष्पस्रग्गुद्धसनमौलिर्भूत्वा भूपातिरेकजे ॥ ५ ॥

एकाशीतितमः पटलः ।

अतिरम्येषु हम्येषु कीडाशैलेषु चारुषु ।

दीर्घेषु दीर्घीकातीरेष्वाक्रीडेषु महत्सु च ॥ ६ ॥

लतागृहेषु मूलेषु नानापुष्पमहोरुहाम् ।

करेणुभि: परिवृतः करीन्द्र इव कानने ॥ ७ ॥

सुहृर्तमात्रडुक्कीडितवा प्रतिश्यान्तःपुरमपुनः ।

वीथीषु न त विशालामु सन्ध्यारस्तत्र तव तु ॥ ८ ॥

प्रविश्य गेहडकस्याश्चिद्धूपगन्धमनोहरम् ।

लज्जयाडवनतग्रीवामात्मानमभिवीक्ष्य तु ॥ ९ ॥

सखीसमक्षं पर्यङ्के तामारोप्यात्रनीपतिः ।

सखीजनेऽपि विनिरीक्षते कटाक्षाकलनेन तु ॥ १० ॥

सिरंसुस्तामतिप्रौढां वचनैरभीवर्गभितेः ।

वशीकरौद्धयमाणक्रमेण सरसो नृपः ॥ ११ ॥

त्वद्वक्त्रमार्दवस्पर्धीग्न्यमूर्त्तत्राधरीकुरु ।

पुष्पाणनं बदनुपलब्धुं तानुपवेशयेत् ॥ १२ ॥

कान्ते त्वद्वक्त्रसौभाग्यं वीटिकाडप्यमिलक्षति ।

मनोज्ञसौरभेयुक्त्वा तस्मै दद्यास्तु वीटिकाम् ॥ १३ ॥

पद्ये सौरभ्यमधिकमुत त्वद्वदनेऽधिकम् ।

बदेत्युदीर्ये तद्वक्त्रमाजिघ्रेत्स महीपतिः ॥ १४ ॥

प्रकाशते कोकयुग्मान्तद्वैव न तु रात्रिषु । प्रकाशयामि तदत्रौ पश्य मलकरचाटरीम् ॥ १५ ॥

इत्युदीर्योथ कञ्चुल्यादर्शस्थयेदूनधनन्नृप: । कपोलभ्यस्थिता डिम्भ्यस्ता रम्या: किलोकलेखनाः ॥१६॥

तान्प्रकाशाय शुश्रूषोऽमेति प्रवदेन्नृप: । अलकाकुलितं वक्त्रमभ्रमद्भ्रमरपङ्कावत् ॥ १७ ॥

मनोज्ञामिति मन्येऽहं साधयास्मन्मनोरथम् । इत्युदीर्य सरोजाक्षींस्तां समरोप्य चोपारी ॥ १८ ॥

चलाचलालकडि‌ड्विद्धलगमानकुचद्रयम् । सम्यक्सञ्जातरोमाञ्चमर्धोन्मीलितलोचनम् ॥ १९ ॥

कुर्योदनङ्गविद्याया हृद्याया: पारगान्नृप: । अथ तत्कुचयुग्मावमर्दनावात्तचन्दनम् ॥ २० ॥

वस्त्राञ्चलेन सञ्च्छाद्य वक्षोऽन्यामप्राप्तुयान्नृप: । तथायान्ततदा कान्तं विलोक्याथ तदङ्गना ॥ २१ ॥

वहतेदेवडि‌लक्षितां प्रगल्भा भावभाजनतम् । शृङ्गारस्य रसस्याऽनुभूतिमाचक्षते तव ॥ २२ ॥

कान्तान्यज्ञानि हे कान्त हेतुस्त्व हि चन्द्रिका । इतीरयन्तीस्तां राजा समाश्वास्य तलोंदरीम् ॥ २३ ॥

तया सह रमित्वाथ पुनरन्यामवाप्नुयात् । लुताड्रागं विगलन्माल्यमायान्तमन्तिकम् ॥ २४ ॥

कान्तमालोक्य सा कान्ता वदेदेवं सदा प्रियं । त्वरया किमिहायातस्त्यक्वा कार्यपरम्पराम् ॥ २५ ॥

अवैमि मयि दाक्षिण्यमस्तीति तव सर्वदा । इति ब्रुवाणां कान्तां हसन्नालिङ्ग्य सत्वरम् ॥२६॥

तया सह रमेताद्रिकन्ये नृपतिसत्तमः । अथ कौत्सात्रियाड्डयान्ते बिलम्ब्य सुचिरन्नुपम् ॥

दृष्ट्वा मया विलम्बस्ते भवद्वालस्थलाश्रितात् । लक्षणसात्त्व विदित इति निष्ठुरभाषिणीम् ॥ २८ ॥

सान्त्वयन्तं मधुरैर्वचैः प्रणयेद्रतिविभ्रमैः । अथापराधमात्मीयमप्रच्छाद्वासाच काञ्चन ॥ २९ ॥

दर्शयसे कुपितेव त्वमपराधोडस्ति चेन्मयि । वदेति वादिनम्भूपमप्रगल्भैवं वदेदध्रूः ॥ ३० ॥

कलामेकां विधोर्विभ्रश्चित्रवशस्सर्वज्ञतामगात् । तवारिलकलालस्य नास्ति सर्वज्ञता कथम् ॥ ३१ ॥

भवानेव भवत्कृत्यं सर्वं वेत्ति न संशयः । इति ब्रुवान्निश्रित्य प्रगत्भान्ताम्महीपति: ॥ ३२ ॥

तोषयेत्स्मितजुवचनभूषणालिझन्नादिभिः । अथात्मनोड्‌भ्यागमनस्मत्त्वा वेशं सखीजने: ॥ ३३ ॥

आकल्पयन्तीमपरंनासाचैवं वदेन्त्रुप: । तव्यक्त्राकल्पभूतायं श्लितगयं रमणीमगौ ॥ ३४ ॥

किमर्थनयलसायामरसदनलङ्कृलयने । इतीरयस्तया सारं रमेत नृपतिशिरम् ॥ ३५ ॥

ततो निसर्गरस्याणि निजाङ्गानि विभूषणै: । अलङ्कृतुं समुचुत्ताड़ूश्चित्रमप्य् प्रियान्त्रुप: ॥ ३६ ॥

वैलोक्यमूषणान्यङ्गान्यन्योत्तरम्‍यानि ते कथयम् । अलङ्करोषि भूषणास्मूषा: किं सन्ति भूतले ॥ ३७ ॥

इत्युदीर्य नृप: कान्तां कुयोत्कट्तमनोरथाम् । अमर्षादवधीर्य स्वम्‍पश्र्वात्तापसन्न्विताम् ॥ ३८ ॥

पार्थिव: प्राप्त्नुयादन्यास्पार्थितरस्तत्सखीजने: । कुलशीलादिरूपाचैरपरामात्मन्ससमाम् ॥ ३९ ॥

अलङ्कृतामतिक्रौघाम्मेजेदृधयुग्मुकीन्नृप: । तत्ससंवेशसदनमवाप्य मणिदोलिकाम् ॥ ४० ॥

समारुह्य सरोजाक्ष्या कयाचित्सह पार्थिव: । कर्णोस्स्ततद्रयानिष्ठु गायन्तीष्वमित: प्रिये ॥ ४१ ॥

संवेशसौरल्यं संप्राप्य पुनश्श्रोषसि शोभने ।

श्रोत्रचित्रकैरस्तोत्रैस्सूतमागधवन्दिनाम् ॥ ४२ ॥

वाणीवर्णसुमृदुलाङ्गुलिस्रवनश्रु प्रवोधितः ।

स्वेष्टदेवं हृदि ध्यायेत्पौनःपुन्येन पार्थिवः । ॥ ४३ ॥

एवं श्ज्योत्स्नाविहारस्ते मया सम्यड्निरूपितः ।

संग्रहेण सरोजाक्षि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ४४ ॥

इत्याकाशमैरवालये महाशिवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

ज्योत्स्नाविहारस्वरूपनिरूपणं

एकाशीतिनामः पटलः ॥

॥ अथ द्वयशीतितमः पटलः ॥

॥ संवत्सरारम्भोत्सवस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-शिव संवत्सरारम्भदिवसे पृथिवींभृता ।

किंडूतत्त्वान्यनुस्मृत्य जातंभ्यः किन्ददन्ति वेदांभे मॊ ॥ १ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु जगत्पूज्ये यन्मान्त्वमपिृच्छसि ।

तत्तेहं सम्भवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहिता ॥ २ ॥

अलक्ष्मीपरिहारार्थेऽलक्ष्मीस्थैर्यार्थमद्रिजे ।

ऐश्वर्येसमृद्ध्यर्थं राज्यरक्षार्थेमज्ञसा ॥ ३ ॥

स्वस्य दीर्घोयुषे शान्त्यक्ष्याय विजयाय च । वर्षे वर्षे चैत्रशुक्लप्रतिपादिवसे प्रिये ॥ ४ ॥

कुर्याज्जहोत्सवं सम्राडाज्ञया नणडेश्वरः । तथा कतिपयग्रामान्तनायकोवापि मानत्वः ॥ ५ ॥

वैश्रमासे शुक्लपक्षे प्रातस्तु प्रतिपदिने । स्वस्योचितचित्तियकर्म निर्वेश्य तु यथाविधि ॥ ६ ॥

प्राज्ञणाढ्यैतसम्पन्नान्पुत्रपौत्रवतिस्तथा । पुरन्ध्रीक्ष समाहूय ह्याभ्यच्यै कुषुमादिभिः ॥ ७ ॥

दत्वा दिक्पणया सार्वन्त्रस्वपूजानि फलानि च । कृत्वाप्रदक्षिणन्नत्वा तदाशीरक्षतनिर्वे ॥ ८ ॥

कृत्वा शिरसि तदत्तन्निस्पत्रं सहकंरम् । आस्वाद्य पुत्रमित्रादैः कलत्रैश्व समन्वितः ॥ ९ ॥

ज्ञाज्जणेभ्यः पुरन्द्रम्यो ह्याभ्यर्थ्यार्थं हिमाद्रिजे । दत्वा तैलं हेमपीठे मनोज्ञेधिष्ठितस्वयम् ॥ १० ॥

पुरतो गीतकलया मिश्रिते वाद्यनिस्वने । विजृम्भितेतिगम्मीरं सङ्घवे समुपास्रियते ॥ ११ ॥

अश्वत्थामबलिव्यासप्रभुखांश्श्रिरजीविनः । उदिश्य भूपतिभूमौ तैलबिन्दून्रिधाय च ॥ १२ ॥

ॠभूश्रीस्ततमः पटलः ।

कणटकडुणया कान्तदेहकान्त्याथ कान्तया । ab्यक्तो गन्धतैलेन स्थापितः कोष्णवारिभिः ॥ १३ ॥

गुणयैर्हेमकटाहस्थैर्धृता धौताम्बरशाणि च । धृतोधर्वपुटड्रुस्समूज्य गन्धाचैस्वेष्टदेवताम् ॥ १४ ॥

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै द्विजेभ्यो दक्षिणान्वितम् । कर्पूरदीपतितयन्धृत्वा तदनु भूपतिः ॥ १५ ॥

आयुःकराणि कृत्वाचित्कृत्वा दानानि सादरम् । पुरोहितमुखैः श्लुवां सवत्सरफलं शुभम् ॥ १६ ॥

तस्मै दिव्याम्बरन्दत्वा बहुमान्य ततःपरम् । नदत्सु पञ्चवायेषु भेरीकाहलिकादिषु ॥ १७ ॥

सिद्धासनं समारूढो जयघोषपुरस्सरम् । श्वेतच्छलेन महता चामराभ्यां विराजितः ॥ १८ ॥

उद्धाहुभिरुदाराढ्यैः मागधैर्मधुरस्वनैः । मनोज्ञकण्ठाभरणैर्निन्द्यमानातमवैभवः ॥ १९ ॥

आलोकैरब्धिगैर्गम्भीरैरवेगैस्तहस्तसमीरितैः । सामन्तराजपुलाकास्म्मन्तिणाच्छ पुरोधसाम् ॥ २० ॥

कवीनाझ्जायकानाच्छ विदुधानां विशेषतः । परराष्ट्रनृपप्रेषितानां नित्ययोगिनाम् ॥ २१ ॥

वैणिकानां विशेषेण वारमुर्याजनस्य च ।

तस्मिन्महोत्सवे देवि कल्पयित्वात्मदर्शनम् ॥ २२ ॥

रत्नमांसततस्तैर्नैरर्पितान्नान्नग्राणि च ।

पश्यन्स लीलया स्थित्वा सुहृत्तन्त्र तत्परम् ॥ २३ ॥

गन्धकुडुमकस्तूरीताम्बूलाने यथोचितम् ।

दत्वा च दापयित्वा च ततो भूमिपुरन्दर: ॥ २४ ॥

अवरुह्यासनात्तस्मादवलम्र्यास्तयो: करो ।

शुद्धान्तम्रविशोद्द्राजा सामात्यस्सपुरोहित: ॥ २५ ॥

इत्याकाशमैरवार्द्रे महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां संवत्सरारम्मदिनमहोत्सवस्वरूपकथनत्राम

द्वयशीतितम: पटल: ॥

॥ अथ ऋतुशीतितम पटल: ॥

॥ संवत्सरारम्मे मल्लयुद्धलास्यादिदर्शनम् ॥

श्रीशिव:-अन्त:पुरस्रप्रविश्याथ हेमपीठे मनोहरे ।

आसीनो गुरुणा साकम्मनित्रिमिश्र पुरोहितै: ॥ १ ॥

रमणीयमणिभिहेमपात्रमध्यप्रकल्पितै: ।

कर्पूरदीपैद्देवेशि दिव्येनोराजितोद्द्रिजे ॥ २ ॥

गुरोश्छ मन्त्रमुख्यानाम्पुरोहितजनस्य च ।

दत्त्वा सुवर्णचित्राणि वसनानि महान्ति वै ॥ ३ ॥

प्रेषयित्वाडथ तान्देवी श्रीरलत्परिवेष्टितम् ।

अन्नं षडरससंयुक्तमुक्त्वा मधुरपूर्वकम् ॥ ४ ॥

पुत्रैः पौत्रैस्तथा मिलैः कलत्रैस्सह पार्थिवः ।

ताम्बूलानि ततो दत्त्वा स्वयं स्वीकृत्य च प्रिये ॥ ५ ॥

पश्र्वात्सायन्तने देवी सर्वैः परिजनैस्सह ।

मल्लयुद्धगृृपः प्रह्योदलसैन्याप्रतिघातकम् ॥ ६ ॥

तत्परच्चात्रशालायांनिशायाम्पृथिवीपतिः ।

नियोगिभिर्योगिभिश्र कबिभिर्गीयैनैर्बुधैः ॥ ७ ॥

वैणिकैविविधैर्देवों वारमुख्याजनेन च ।

साकं सरसलल्पचतुरैनर्तकैः प्रिये ॥ ८ ॥

सुशिक्षितं नटींलासं वीणामुरजनादितम् ।

मनोज्ञानानामिनयनहृष्टवा भूमिपुरन्दरः ॥ ९ ॥

नानारदैर्नर्तकीनाढ्यारायित्वाडमिषेचनम् ।

बहुमान्य समास्तारान्सवांसतान्स्त्रस्रभूषणैः ॥ ९० ॥

ततः प्रविश्य शुद्धान्तं श्रीरलशातसडुलम् ।

सर्वं तन्नाट्यवृृत्तान्तं शंसन्शुद्धान्तवासिनि ॥ ९१ ॥

जनाय जगतीनाथो जयशब्दैस्तदीरितैः । हस्तैःस्मरत्नखेटैर्देवं सर्वैन्तसै सम्पूजयेत् ॥ १२ ॥

योगनेन विधिना वत्सरारम्मोत्सवमाचरेत् । स हत्वा समरे शत्रून्बिजयस्मप्राप्य लीलया ॥ १३ ॥

आयुष्मान्पुत्रवान्ध्रीमाञ्छ्रीमान्सत्कीर्तिमानपि । भूतादथ सुचिरङ्कालम्पालयेद्वनीन्नृपः ॥ १४ ॥

इत्येवं वत्सरारम्ममहोत्सवविधिकथनम् । संक्षेपतस्ते गदितः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छासि ॥ १५ ॥

मल्लश्रीकामुधान्ये महाराजवर्य तनये साम्राज्यलक्ष्मीपाठिकायां संवत्समारम्मे मल्लयुद्धरास्यादिदर्शनस्नरूपकथनन्नाम त्रयशीतितमः पटलः ॥

॥ अथ चतुरशीतितमः पटलः ॥

॥ श्रीरामनवमीव्रतस्वरूपकथनमू ॥

पार्वती-शिव शङ्कर सर्वज्ञ लोकरक्षणतत्पर । उत्सवो वत्सरारम्मकर्तव्यो नृपपुङ्गवैः ॥ १ ॥

श्रुतस्त्वदुदनान्भोजात्सरहस्यसुरेश्श्वर । इदानीं श्रोतुमिच्छामि प्रतिवर्षन्नृपोत्तमैः ॥ २ ॥

कर्तव्यानि व्रतान्यत्र नित्यानि वद मे प्रभो । श्रीशिवः-शृणु बकस्यामि राजेन्द्रेरनुष्टेयानि कानिचित् ॥ ३ ॥

व्रतानि चैत्रमासादिमासेषु च वरवार्णिनि । चैत्रमासे सिते पक्षे श्रीरामनवमीदिने ॥ ४ ॥

पुनर्वस्वृक्षसंयुक्ते केवलं वा हिमाद्रिजे । राजा प्रातःसमुत्थाय स्नात्वा धौताम्बररशुचिः ॥ ५ ॥

धृत्वोर्ध्वपुण्ड्रं निर्वर्त्य नित्यकर्म यथोचितम् । पवित्रपाणिरर्च्य प्राणायामपुरस्सरम् ॥ ६ ॥

सङ्कीर्त्य देशकालकृत्य पावने पापहारिणि । अस्मिन् श्रीरामनवमीदिवसे डहं समाहितः ॥ ७ ॥

सर्वपापविशुद्ध्यर्थं सर्वाभीष्टफलाप्तये । शत्रुक्षयाय विजयसिद्धये रामतुष्टये ॥ ८ ॥

उपोष्याष्टसु यामेषु करिष्ये रामपूजनम् । इति सङ्कल्प्य नृपतिस्स्वशक्त्या स्वर्णनिरिमिताम् ॥ ९ ॥

श्रीरामप्रतिमां सर्वपरिवारसमन्विताम् । पञ्चामृतैःरभिषिच्य जलैरपि ॥ १० ॥

पीठे निधाय रुचिरे पट्टवस्त्रपरिष्कृते । तस्याः प्राणप्रतिष्ठां च कृत्वा शास्त्रोक्तमार्गतः ॥ ११ ॥

आवाह्य मुद्राष्टकं दर्शयित्वा यथाविधि । कलपोक्तमन्रैस्तं रामपुरोहितसुखोदितैः ॥ १२ ॥

सम्पूज्य गन्धपुष्पाचैः परिवारसमन्वितम् । नदत्सु पञ्चवाचेषु महानैवेद्यमद्रिजे ॥ १३ ॥

सम्प्र्य पूजारोषं समाप्य समनन्तरम् । अर्ध्यन्नदत्वा विधानेन पश्वान्नीलोत्पलैरपि ॥ १४ ॥

पुणडरीकैर्विकसितैर्नैवेद्यैस्त्वदलैरपि । कुन्दैः कुरबकैदैव कोमलैस्तुलसीदलैः ॥ १५ ॥

सहस्रनामभिर्देवं श्रीरामं पूजयेद्नुपः । एवमग्रेषु यामेषु पूजा कार्यो प्रयत्नतः ॥ १६ ॥

रात्रौ जागरणं कुर्यां पुराणश्रवणादिमिः । एवडूक्तं तु माक्तश्रेण्मध्याह्ने कर्कटामिघे ॥ १७ ॥

तस्मे रामं पूजयित्वा परेधु: प्रातःस्थितः । स्नात्वा तत्कालकर्तव्यान्यनित्यकर्म समाप्त च ॥ १८ ॥

सम्पूज्य पूर्ववद्रारं विप्रमाहूय साध्रम् । वेदवेदान्ततत्त्वज्ञडुष्टुम्बिनमलोलुपम् ॥ १९ ॥

पादौ प्रक्षाल्य सम्पूज्य रामबुद्धयाड्मबरादिमिः । तस्मै ताम्रतिमान्दत्वा साकन्दक्षिणया नृपः ॥ २० ॥

चतुशीतितमः पटलः ।

भोजयित्वा द्विजान्पश्रात्स्वयमात्मजनैस्सह ।

कुर्यादुद्वतसम्पृत्यैँ पारणां नृपकुङ्करः ॥ २१ ॥

एवं श्रीरामनवमीव्रतङ्गृत्या यथाविधि ।

आजन्मसचितातपापान्मुक्तो भवति मानवः ॥ २२ ॥

सूर्यग्रहे कुरुश्रेष्ठे महाद्भिरसकृत्कृते ।

दानैर्यात्फलमाप्नोति तदेतद्वतकुल्लभेत् ॥ २३ ॥

यस्तु रमनवमीतन्तु नरः कुर्यादुपोषणम् ।

मातृगर्भं स नाश्नोति राम एव भवेत्स वै ॥ २४ ॥

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्रीरामनवमीव्रतम् ।

वर्षे वर्षे महीपालैः कर्तव्यमितैरपि ॥ २५ ॥

इत्येवं रस्सनवमीकृतं समयङ्गनिरूपितम् ।

आयुरारोग्यसम्पत्तौभाभग्यसम्पत्सारस्वतप्रदम् ॥ २६ ॥

इत्याकौशैमैश्वराख्ये महाकाव्येऽन्तर्गतन्ने साम्राज्यलक्ष्मीपीठीथिकायां

श्रीरामनवमीव्रतरूपकथनंग्राम

चतुरशीतिनमः पटलः ॥

॥ अथ पञ्चाशीतितमः पटलः ॥

॥ अक्षय्यतृतीयाकार्त्तव्यदानविधिर्निबन्धः ॥

श्रीशिवः—अथ वैशाखमासस्य शुक्लपक्षे शुभोदिते ।

तृतीयायामक्षयाभिधानायान्न्रपपुङ्गवैः ।

वाह्यैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः शैवै तथाडपरैः ।

कर्तव्यानी प्रवक्ष्यामि दानानि विविधानि वै ॥ २ ॥

उपानहौ पादुके च छत्रान्धध्योदनन्तथा ।

व्यजनड्ढरुकानन्नजल्पूर्णान्न फलानि च ॥ ३ ॥

उदकुम्मांश विप्रेभ्यो वस्वमाल्यविभूषितान् ।

धर्मराजं समुद्दिश्य दत्वा दक्षिणया सह ॥ ४ ॥

श्रीमाननरोगी तेजस्वी छत्रचामरशोभितः ।

दिव्यं विमानमारुह्य नृत्तगीतमनोहरम् ॥ ५ ॥

दिव्याऽऽद्नासमाकीर्ण्णं विष्णुलोकमवाप्नुयात् ।

नरश्शन्दनदानेन प्रीणयेत्कृष्णसम्भवम् ॥ ६ ॥

अक्षतानां प्रदानेन यक्षतां श्रियमश्नुते ।

यवगोधूमचणकदाननेन प्रीणयेद्धरीम् ॥ ७ ॥

सक्तुदानेन वाग्देवतींत्वाड्देक्षुरसदानतः ।

रमां क्षीरविकारस्य दानेन प्रीणयेद्विष्णिये ॥ ८ ॥

पञ्चाशीत्तमः पटलः ।

तिलोदकप्रदानेन पितॄनसन्तर्पयेद्बुधः ।

मिष्टान्नेन द्विजवरान्भोजयेत्स्वस्य शक्तितः ॥ ९ ॥

यत्किञ्चित्कुरते दानं स्वल्पं वा यदि वा बहु ।

तत्सर्वमक्षयं स्यादै तेनेयंश्राक्षया स्मृता ॥ ९० ॥

आदि: कृतयुगेयं युगादिस्तेन कथ्यते ।

रोहिण्या बुधवारेण युक्ता चेत्स्यान्महाफला ॥ ९९ ॥

पुरा महोदयाभिख्यपुरवासी वणिग्वरः ।

प्रियंवदाख्यसुश्रोणि निर्धनसत्त्ववाक्शुचिः ॥ ९२ ॥

भार्यया वायमाणोपि कृत्वा दानान्यमूनि वै ।

अस्यान्तिथाविह चिरम्सुक्तवा भोगाननेकधा ॥ ९३ ॥

ततः पञ्चत्वमापन्नः कुशावत्याम्पुरी प्रिये ।

कुन्साश्रितक्षितिजकुले जातो जगति विश्रुतः ॥ ९४ ॥

नाम्ना चित्रध्वज इति प्रेक्षणीयतराकृितः ।

समग्रैश्वर्यसम्पन्नः कृत्वा बहुविधान्मखान् ॥ ९५ ॥

दत्वा गोभूहिरण्यादीन्भुक्तवा भोगपरम्पराम् ।

देहान्ते दिव्यमारुह्य विमानं सूर्यसन्निभम् ॥ ९६ ॥

सम्प्राप्तो विष्णुभवनमिति वार्ता श्रुता मया ।

तस्माद्स्यान्तिथेऽदेवि यद्च्चं स्वस्य शक्तितः ॥ ९७ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीपीठिका ।

तदक्षरयस्माक्येव नात्र कार्य्या विचारणा ।

इत्येवमक्षरारथ्यायास्तृतীয়ायां वरानने ॥

माहात्म्यं सङ्ग्रहेगणाग्य मया! सम्पीडनिरूपितम् ॥१८॥

इत्याकाशमैरिवाल्ये महाशैवतनुत्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

अक्षरयत्नतीयाकर्णेध्यदातस्वरूपकथनन्नाम

पञ्चवाशीतितमः पटलः ॥

॥ अथ पडशीतितमः पटलः ॥

॥ त्रिसिधाजप्यन्तीसकलपनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः-अथाद्यक्तव वक्ष्यामि व्रतन्नैलेक्याविशुल्तम् ।

श्रीसृष्टिस्थितिजयन्त्यारभ्य सर्वाभीष्टफलप्रदम् ॥ १ ॥

बहुहस्त्यादिपक्षैः क्ष्विततनैर्मेल्यद्धदायकम् ।

सर्वराज्यकरं राज्ञां विजयं सकलं सदा ॥ २ ॥

सार्वभौमो नश्यत्यर्थे मण्डलस्येश्वरोडपि वा ।

साग्रालोक्यमलक्ष्मीकृतैर्यैर्यमातमतम् वशास्तिताशुषे ॥ ३ ॥

अष्टैश्वर्याभिवृद्ध्यर्थं व्रतमेतत्त्समाचरेत् ।

वैशाखे मासि शुक्लायां चतुर्दश्यां वरानने ॥ ४ ॥

स्वातीबकक्षत्समुक्त्ताशाऽडकेवलायामथापि वा ।

मानसस्नात्न नियतकर्म निर्जित्य समनन्तरम् ॥ ५ ॥

षडशीतितमः पटलः ।

सायाह्ने समनुप्रापे सन्ध्याकाले समाहितः ।

ग्रहस्प्येशानदिग्भागे कृत्वा कुशुममण्डपम् ॥ ६ ॥

तदन्तरे सरोजाक्षि राशिडःकृतवा सिताक्षतैः ।

तत्र संस्थाप्य कलशमत्रणान्तीर्थपूरितम् ॥ ७ ॥

सुधाघवलितं सूक्ष्मतन्तुजालप्रवेष्टितम् ।

पञ्चत्वक्पल्लवोपेतड्ढ्यवरलसमन्वितम् ॥ ८ ॥

तस्मिन्नावाह्य वरुणं सम्पूजयित्वोपचारकैः ।

तस्मिल्लौमं रत्नस्रार्य तत्रमूर्ति हिरण्मयीम् ॥ ९ ॥

संस्थाप्य श्रीनसिस्स्य कृत्वा सुश्थापनन्ततः ।

उपचारैषोडशाभिर्मन्त्रवेणानुष्ठुबेन तु ॥ १० ॥

सम्पूज्यार्घ्येन विधिवदतवा सम्प्रार्थ्य तमपुनः ।

रात्रौ जागरणं कृत्वा पुराणपठणादिभिः ॥ ११ ॥

परेद्यवुषसि स्नातवा पूजयित्वाडS पूर्ववत् ।

ब्राह्मणाय सुशीलाय श्रोत्रियाय कुडुम्बिने ॥ १२ ॥

दत्वा ताम्प्रतिमान्देवी भोजयित्वा द्विजोत्तमान् ।

स्वयन्नु पारणाड्कुर्याह्नद्भुमिस्सह पार्वती ॥ १३ ॥

अनेन विधिना यस्तु जयन्तीव्रतमाचरेत् ।

स ब्रह्महा सुरापो वा स्तेयो वा गुरुतल्पगः ॥ १४ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीपीठिका ।

श्रीबालघातको वाडपि तस्करो गुरुनिन्दकः ।

विमुक्तस्सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकमवाप्नुयात् ॥ १५ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां

नसिद्धाजयन्तीस्वरूपनिरूपणं

षडशीतितमः पटलः ॥

॥ अथ सप्ताशीतितमः पटलः ॥

॥ वैशाखव्रतव्यदानस्वरूपनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः-अथ वैशाखमासस्य पूर्णिमायान्त्रपोत्समैः ।

कर्तव्यानी प्रवक्ष्यामि दानानि कतिचित्प्रिये ॥ १ ॥

वैशाखस्य समो मासो नास्ति पुण्यतमो भुवि ।

तत्रापि पूर्णिमा देवि कोटिसूर्यग्रहाधिका ॥ २ ॥

विशाखर्क्षयुता सा चेत्फलं वक्तुं न शक्यते ।

योडस्याम्माधवमुद्दिश्य जपं होमं सुरार्चनम् ॥ ३ ॥

कारयेन्त्रपतिदेवि तत्सर्वं स्यादिहाक्षयम् ।

योडस्यांतिथौ पितॄणान्तु कुरुतेऽर्च्य तिलतर्पणम् ॥ ४ ॥

एतत्पुण्यप्रभावेन पितरो मोक्षमाप्नुयुः ।

योडस्यांन्तिथौ नरपतिब्रह्माणाम्भोजयेच्छिवे ॥ ५ ॥

भद्रैरुच्चावचैर्नैः पायसेन फलैरपि ।

घृतक्षीरजला यत्र नद्यः पायसकर्दमाः ।

यत्रान्नशैलाः पृथुलास्स तत्र निवसेद्‌ध्रुवम् ।

अस्याः छत्रन्नूपो दत्वा शास्त्र्येकच्छत्रतो महीम् ।

चामरस्य प्रदानेन धूयते दिव्यचामरैः ।

तालवृन्तप्रदानेन दिव्यैस्तैरन्नितो भवेत् ।

द्विजाय व्यजनन्दत्वा वायुलोके महीयते ।

फलानि दत्वा विप्रेभ्यो मनोरथफललभेत् ।

ताम्बूलदानादाम्रोति मानवो महतीं श्रियम् ।

गोपीचन्दनदो ब्रह्मप्रतिष्ठाफलमाप्नुयात् ।

याति चन्दनदानेन सान्द्रानन्दः पदं हरेः ।

कर्पूरदानादाम्रोति चन्द्रलोकं वरानने ।

दत्वा कुड्‌कुममाम्रोति तावकल्लोकमन्दिरे ।

कस्तूरीदानतो लक्ष्मीलोकमाम्रोति शाश्वतम् ।

दत्वा पुष्पाणि मनुजो लोकमाप्सरसंस व्रजेत् ।

लवङ्‌गदानादाम्रोति लोकमैन्द्र हिमाद्रिजे ।

एलादानाद्वाप्नोति लोकमानन्ददं शिवे ।

शस्यान्दत्वा शोषशायी भवेन्‌मत्योः न संशयः ।

दत्वोशिरं सदा देवैर्दिशारोभिरिश्राधितो भवेत् । चाम्पेयकोरकान्तत्ना प्राप्तुयात्सर्वसम्पदः ॥ १५ ॥

उपानधगलुन्तत्ना दिव्यं रथमवाप्नुयात् । मनुजः पादुके दत्वा यममार्गेऽपसर्यति ॥ १६ ॥

पायसम्पलसम्भिश्रान्तत्ना गोलोकमव्नुयात् । दध्यन्नदानादाप्नोति स्वर्गमत्यन्तसौख्यदम् ॥ १७ ॥

नरः पानकदानैन ब्रह्मलोकं ब्रजेत्प्रिये । दत्वैक्षवं रसलक्ष्म्या लोकमाप्नोति शाश्वतम् ॥ १८ ॥

उदकसम्प्रदानैन यमलोकन्न प्राप्नुति । नवनीतप्रदो नित्यन्नरोड्रुल्यन्तं सुखी भवेत् ॥ १९ ॥

दधिदानैन मनुजः कीर्तिमानिह जायते । क्षीरन्नत्ना द्विजेन्द्राय पदमाप्नोति वैष्णवम् ॥ २० ॥

सक्तुदानैन लभते नरस्सारस्वतमहः । नरः करकदानैन यमस्म्रीणयाति प्रिये ॥ २१ ॥

तस्मान्नरपतिस्तस्मिन्नौजसी वः मणडलेेश्वरः । तस्यान्तिथौ समुत्थाय प्रातःस्नात्वा विधानतः ॥ २२ ॥

नध्यां हुदे वा देवेशि धृत्वा धौताम्बराणि च । ऊर्ध्वपुण्ड्रधरो नित्यकर्म कृत्वा यथोचितम् ॥ २३ ॥

सप्ताशीतितमः पटलः ।

सङ्कीर्त्य देशङ्कलञ्च मम दीर्घायुषे श्रिये ।

सर्वशान्त्यर्थियार्थीय सर्वत्र विजयाय च ॥ २४ ॥

वसन्तमाधवप्रीत्यै करिष्येऽहं यथाविधि ।

छत्रदानादिदानानीतयेवं सङ्कल्प्य तत्परम् ॥ २५ ॥

तत्तद्रस्तूनि दत्वाडथ तत्तन्मन्त्रैः पृथक्पृथक् ।

स्वेष्टदेवाय तत्सर्वमर्पयेद्दूरवर्णिनी ॥ २६ ॥

एवन्तस्यान्तिथैः कृत्तवा दानानि विविधानि वै ।

राजा निजत्यिह समरे शत्रून्विजयमाप्नुयात् ॥ २७ ॥

रूपवान्धनवान्वाग्मी श्रीमान्सत्कीर्तिमानपि ।

भूत्वेह तत्परल्ळोकं वैष्णवं समवाप्नुयात् ॥ २८ ॥

इत्येवन्देवी वैशाख्यादृतवच्यानि नृपोत्तमैः ।

दानानि तव संक्षेपात्कथितानि मयाडधुना ॥ २९ ॥

॥ इत्याफाश्वरवाच्ये महाशिवतन्त्रे सौभाग्यशयलक्ष्मीपाठक्रियायि वैशाखकृतेऽव्यदानस्वरूपनिरूपणं नाम

सप्ताशीतितमः पटलः ॥

पुरोहितैरितैर्दैवि मन्त्रैस्तान्त्रिकवैदिकैः ।

सम्पूज्य तान्बूलोऽर्द्धान्नार्थीयेत्तदनन्तरम् ।

भो भो योद्धे बलोत्तदो धर्मरूपो महाबलः ।

भवद्विरेव सस्यानि प्रभवन्ति महीतले ।

प्रियते च महान्भारः प्राणिसंरक्षणाय वै ।

दयालुत्वं सहिष्णुत्वं भवत्स्वेव हि वर्तते ।

यतस्तस्माज्जनपदममदोयमखिलं सदा ।

नानासस्यसमृद्धश्चाद्भिरुदधिदुर्लक्ष्य मे ।

धनवृद्धिन्चान्नवृद्धिश्च पुत्रवृद्धिश्च शाश्वतीम् ।

इति सम्प्रार्थ्य नृपतिद्रवत्वा पुष्पाक्षतैर्ल प्रिये ।

धान्यकोष्ठेषु तान्सर्वान्बलीवर्दान्निधापयेत् ।

एवडूत्वा नरपतिरृप्षभतमतद्रिजे ।

धनधान्ययुतरश्रीमान्पुत्रपौत्रसमन्वितः ।

रूपवान्भाग्यसम्पन्नः पालयेद्वननीचिरम् ।

एवन्त्रपैंतुष्ठेयं वृषभतमतमम् ।

ज्येष्ठे मासि वरारोहे मया सम्यड्निरूपितम् ।

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

ज्येष्ठमासकृतेयद्यृपभव्रतस्वरूपकथनन्नाम

अष्टाशीतितमः पटलः ।

अष्टाशीतितमः पटलः ॥

॥ अथैकोननवतितमः पटलः ॥

॥ सहस्रकलशाभिषेकस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः-अथाष्टादशाहये मासि कर्तव्येऽस्मिन् राजाभिः ।

वक्ष्यामि वारिजमुखे संग्रहेण त्वाधुना ॥ १ ॥

आजन्मकृतपापानां प्रायश्चित्तमिदमपरम् ।

सर्वशत्रुक्षयकरं विशेषेण जयप्रदम् ॥ २ ॥

दीर्घायुष्यकरं राज्ञां पुत्रपौत्रामित्रवृद्धिदम् ।

सर्वसम्पत्करं पुण्यं प्राज्यसाम्राज्यदं सदा ॥ ३ ॥

शक्तिप्रसादमहान्त्यत्र मुक्तिप्रदं मगन्मतम् ।

आषाढे मासि शुक्लायामेकादश्याममहोपतिः ॥ ४ ॥

बाहो मुहूर्त उत्थाय कृतशौचक्रियशुचिः ।

पुण्यतीर्थजलैस्स्नात्वा धौतवस्त्रधरशुचिः ॥ ५ ॥

ऋतुधर्मपुण्ड्रदस्तत्कालकर्तव्यैरन्वित्रियकर्म वै ।

समाप्य प्राज्ञस्सो भूत्वा प्राणानायम्य भूपतिः ॥ ६ ॥

सङ्कीर्त्य देशड्कालौ च मम पापौघशान्तये ।

दीर्घायुषे देहपुष्ट्यै च सर्वशत्रुक्षयाय च ॥ ७ ॥

विजयाय महाविष्णोः प्रीत्यर्थं ब्राह्मणोत्तमैः ।

सहस्रकलशाभिषेकानुष्ठानं यथाविधि ॥ ८ ॥

इति सङ्कुल्य पयसा दध्नाड्ड्ज्येन फलैरपि । पञ्चामृतेन देवेशीं मधुनेष्टरसेन च ॥ ९ ॥

जम्बीरफलसारेण गन्धतोयेन चारुणा । अभिषेकड्कारयित्वा मन्त्रैरविष्णुप्रकाशकैः ॥ १० ॥

ततस्सहस्रकलशपूर्तितैः पुण्यवारिभिः । अभिषेकड्कारयित्वा सूक्तैरविष्णवसंज्ञितैः ॥ ११ ॥

दिव्यास्वराण्यपित्वा भूषणानि सम्प्रे च । दिव्यगन्धेन नातुल्यं देवर्लिङ्गीमवन्नितम् ॥ १२ ॥

सहस्रनामभिरिमुल्यैर्गौणैर्वा सम्यगर्चयेत् । मालतीजातिपुष्पाग्चाम्पेयकुवलयादिभिः ॥ १३ ॥

पद्मेन्दीवरकल्हारकेतकीडमनादिभिः । सम्पूज्याथ महापूजापकारोक्तेन वर्त्मना ॥ १४ ॥

महानैवेद्यमासाद्य सम्प्रयित्वा ततःपरम् । ताम्बूलं मुखवासञ्च दत्त्वा कृतवा प्रदक्षिणम् ॥ १५ ॥

नत्वा स्तुत्वा च तत्सर्वमपयित्वा महात्मने । विष्णवेऽथ वदेदेवं प्राज्ञलिः प्रयतो नृपः ॥ १६ ॥

अद्यप्रभृति देवेशि योगानिद्रां समाश्रितः । क्षीराब्धौ शेषशय्यायाह्लादकस्युतसङ्घाश्रिताड्डध्रिकः ॥ १७ ॥

वार्षिकांशतुरो मासान् शेषत्वामिन्यथासुखम् ।

एवमुक्त्वा महाविष्णुं स्वापयेत् तन्महीपतिः ॥ १८ ॥

नतस्यु पादयोः श्रेष्ठ मेधिकाह्लादिताद्रु ।

गीतरैनोऽनाविधै देवि चित्ताह्लादविधायकैः ॥ १९ ॥

इत्याषाढाहये मासि कर्तव्यडंर्म साम्रातम् ।

मया निगदितं सम्यक् संक्षेपात्तव पार्वति ॥ २० ॥

इत्येकाशीतिमैरवाल्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

सहस्रकलशाभिषेकसरुरपकथनं नाम

एकोननवतितमः पटलः ॥

॥ अथ नवतितमः पटलः ॥

॥ वरलक्ष्मीव्रतस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः- अथ ते संप्रवक्ष्यामि वरलक्ष्मीव्रतं प्रिये ।

श्रावणे मासि कर्तव्यं पुरनन्धीभिर् नित्यपस्थथा ॥ १ ॥

सर्वसम्पत्करं सर्वव्रतानामुत्तमोत्तमम् ।

साम्राज्यदं विशेषेण राज्ञां साम्राज्यकाङ्क्षिणाम् ॥ २ ॥

पुरा चारुमती येन व्रतेनाचरितेन वै ।

ऐश्वर्यममितं पुत्रपौत्रानपि च सद्गुणान् ॥ ३ ॥

संग्राप्य सर्वान्बेगौधान्बुभुजे पतिसम्मता ।

अन्ये चैतद्रतदूत्वा केचिदिष्टर्थमाप्नुयुः ॥ ४ ॥

तस्मादावश्यकतया कार्यमेतदहर्निशं नृपैः ।

श्रावणे पूर्णिमापूर्वभाविभागववासरे ॥ ५ ॥

गृहस्थेशानदिग्भागे नृपतिः पुष्पमण्डपम् ।

कारयित्वा विधानेन भद्रपीठान्तदन्त्तरे ॥ ६ ॥

निधाय तस्मिन्कलशान्वं तण्डुलपूरितम् ।

सुवाभवत्नितगृकूटपट्पक्षसंयुतम् ॥ ७ ॥

विन्यस्य तस्मिन्वाह्यां वरलक्ष्मीं यथाविधि ।

पत्नीभिः पुत्रपौत्रैरन्वितः पृथिवीपति॥ ८ ॥

देशाढ्यालक्ङ्‌ सज्जीत्य प्राणायामपुरस्सरम् ।

ममाष्टैश्वर्यसिद्ध्यर्थंलक्ष्मीस्थैर्यार्थमेव च ॥ ८ ॥

आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थंमारिपक्षक्षयाय च ।

वरलक्ष्मीव्रतमहंरिष्य इति सादरम् ॥ ९० ॥

सङ्कल्प्य तत्पर्न्देवि वाद्यघोषपुरस्सरम् ।

कल्पोक्तविधिनाड्म्यर्च्य वरलक्ष्मीं वरप्रदाम् ॥ ९९ ॥

श्रीसूक्तेन च सम्पूज्य दत्त्वोपायनमद्रिजे ।

नवसूत्रडूरे धृत्वा नवग्रन्थिसमन्वितम् ॥ ९२ ॥

दत्वा पुष्पाञ्जलिं श्रुत्वा कथां विप्रमुखान्नृपः । प्रार्थयेद्वरलक्ष्मींन्तां वक्ष्यमाणविधानतः ॥ १३ ॥

वरलक्ष्मीं नमस्तेऽस्तु सर्वेषां वरदाम्बरम् । साम्राज्यसम्पदन्दे हि सततं सन्ततिं मे ॥ १४ ॥

इति सम्प्रार्थ्य भद्रेमानश्शांक्ष वरवर्णिनी । राजचिह्नानि सर्वाणि कोशागाराणि चाद्रिजे ॥ १५ ॥

संपूज्य लक्ष्मीनिकटे हविष्याशी भवेन्तृपः । एवं व्रतमिदं कृत्वा राजा राष्ट्रत्रणाजिरे ॥ १६ ॥

हत्वा विज्जयमासाद्य पालयेद्वनमाश्रितम् । इत्येवं श्रावणे मासि कर्तव्यन्नृपपुंगवैः ॥ वरलक्ष्मींव्रतन्देवि संक्षेपेण मयोदितम् ॥ १७ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां वरलक्ष्मींव्रतस्वरूपकथनन्नाम नवतितमः पटलः ॥

॥ अथैकनवतितमः पटलः ॥

॥ खुरलक्ष्मींव्रतस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः--अथान्यदापि वक्ष्यामि खुरलक्ष्मींव्रताद्रिजे । सर्वसम्पत्करं राज्ञां बलपुष्टिविवर्धनम् ॥ १ ॥

एकादशोऽन्तत॑मः पटलः ।

सार्वभौमैर्नॄपतिभि॑र्मण्डलस्याधिपैरापि । श्रमकर्मर॑तै॑र॑तै॑र॑स॑श॑स्त्र॑ध॑रैर॑पि ॥ २ ॥

यैः शै कौश्रित॑क॑त॑व्यं खुर॑ळीपूजनं प्रिये । नभोमासे चतुर्दश्यामारभ्य तु दिनत्र॑यम् ॥ ३ ॥

कर्त॑व्य॑ा खुर॑ळीपूजा सर्व॑॑श॑स्त्र॑ध॑रै॑र्न॑रैः । स्वगृह॑स्य तु प॑श्च॑म्या॑ड॑क॑श्या॑याडू॑म॑ल॑क्ष॑णे ॥ ४ ॥

निर्मि॑तां शि॑ल्पि॑ना विश्वकर्म॑ण॑ेव महो॑न्न॑त॑म् । स्वायत॑ा॑न॑ सु॑वि॑स्ता॑रां सग॑वा॑क्ष॑ं॑ सम॑न्त॑तः ॥ ५ ॥

कुत्र॑चि॑द्र॑क॑त॑मृद्रा॑शि॑सं॑यु॑तां कचिद॑प्य॑ु॑मे । आश्लेष॑स्त॑म्भ॑ग॑म्भी॑रां कचि॑चै॑व स्थ॑लान्त॑रे ॥ ६ ॥

द्धु॑द्र॑पा॑षण॑सम्पूर्णीम॑हा॑घो॑र्णी॑स॑म॑न्नि॑त॑ाम् । कचि॑च॑ शै॑ल॑क॑ट॑क॑सड्रू॑सं॑शो॑भि॑त॑न्त॑राम् ॥ ७ ॥

मल्लै॑र्म॑त्त॑ग॑ज॑प्र॑ख॑यै॑र्डि॑णि॑ड॑मा॑ड॑म्॑ब॑रान्वि॑तैः । वन्दि॑भि॑र्न॑न॑द्य॑मा॑नै॑श्र सर्व॑त॑स॑स॑माधि॑ष्ठि॑त॑ाम् ॥ ८ ॥

खुर॑ळीं प्रा॑प्य नॄप॑तिस्साकं साम॑न्त॑प॑ार्थि॑वैः । श्रमक॑र्म॑विधा॑न॑ज्ञैः कै॑श्रि॑चै॑व भ॑टै॑र॑पि ॥ ९ ॥

त॑न्म॑ध्ये र॑क्त॑मृद्रा॑शि॑मलङ्कृत्य सुमादि॑मि॑ः । त॑त्र का॑श्रि॑च्॑छ॑र॑श॑क्ति॑ भे॑ता॑लं प्र॑म॑थ॑य॑ मे ॥ १० ॥

समावाद्या सरोजाक्षि दत्वा दीपञ्च धूपकम् । नानाफलानि भक्ष्याणि कल्पयित्वा निवेदनम् ॥ ११ ॥

तत्रार्घ्यमूले विन्यासं तत्त्वजालं शोषपससम् । तत्स्वयं रक्तकष्यानन्दमध्येो महीपति: ॥ १२ ॥

मूर्ध्न्योमुक्तकुलायश्र रक्तमृत्पांसुरूषित: । साञ्जलि्य हृदये कृष्णामल्लयुद्धविशारदम् ॥ १३ ॥

संपूजितान्सितान्तनूनून्धूत्वा यज्ञोपवीतवत् । धृत्वा कटिंणवदेवी करयो: पुष्पमालिका: ॥ १४ ॥

दक्षे साधनखड्गन्तु करे वामे च वेटकम् । दध्रानस्तुलवैस्साकाड्ढिबिदानम्रकन्धर: ॥ १५ ॥

यातायातैश्व सत्यापसत्यैर्गातिविशेषवै: । गोमूत्रवत्कगतिभिरिमेऽण्डलभ्रमैरपि ॥ १६ ॥

श्रमं कृत्वा बहुविधान्तपरं पृथिवीपतिः । मल्लैस्सह श्रमं कुय्यान्मुष्टिमुष्टि ततःपरम् ॥ १७ ॥

आरफोटघोरू तथोश्र नियुद्धन्त्रपरत्तम: । कुयाद्बबहुविधान्देवी पर्यतामतिभीषणम् ॥ १८ ॥

उत्क्षेपं समविक्षेपमुपेक्षणमनन्तरम् । आनायवच्च अ्रमणमूर्ध्वाधोवेक्षणस्मुहूः ॥ १९ ॥

आस्फोटनमविस्फोटनर्जनर्जनन्तथा । निर्‍निमेषक्षणडिण्डिम्भित्पतनोत्पतनन्तथा ॥ २० ॥

हाहा हाहेति चातक्न्दं साधु साध्वित्युदीरणम् । मुष्ट्यह्नलिप्रहारैश्व शिरोजानुप्रवल्गनै: ॥ २१ ॥

कृतवा श्रमं बहुविधं पश्चाद्राजकुमारकै: । आलोककाआश्र्यकरडडगाखडडगि गदागदि ॥ २२ ॥

काङ्क्षितैर्ला विरन्चयन् पश्चाद्भ्रमिपरन्तर: । श्रमविचोपदेशैरडरुमल्लांश्र कांश्चन ॥ २३ ॥

राजपुत्रान्सवयसो बहुमान्याम्बरादिभि: । बहिर्निर्गत्य तेनैक वेशेण नृपपुत्रव: ॥ २४ ॥

वन्दिभिर्ननन्धमानसन्न्शाङ्ख्दुन्‍दुभिनिस्वनै: । सकृन्नास्थानशालायां प्राङ्मण्डपमुपासज ॥ २५ ॥

विश्रम्य राजपुत्रादीन् प्रस्थाप्य समनन्तरम् । नीराजितो निजस्त्रीभिरिलेक्ष्मीं साम्राज्यदायिनीम् ॥२६॥

नत्वा महीपतिः कुर्वन्‍द्रतमेवान्‍दिनवयम् । अशक्तश्रेत्र्‌पूर्िणमायाडुः्यात्‌घुराळिकोत्सवम् ॥ २७ ॥

इत्येवंते समाख्यातं खुरळीपूजनवतम् । सर्वसम्पत्करं राज्ञां विशेषेण जयप्रदम् ॥ २८ ॥

ऋत्यकालौषधादिके महौषधवत्नः साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां खुरळीपूजनस्वरूपनिरूपणप्रकारम् एकृतवन्नितमः पटलः ॥

अथ द्वितीयतमः पटलः ॥ ॥ श्राकृष्णजयन्तींव्रतस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः-अथान्यदपि वक्ष्यामि कृष्णजन्माष्टमीवतम् । श्रावणे मासि कर्तव्यन्नैपरन्यैश्व पार्वति ॥ १ ॥

सगरण ककुत्स्थेन दिलीपेन महात्मना । नाम्रागेणाम्बरीषेण हरिशचन्द्रेण गाधिना ॥ २ ॥

एतैरन्यैश्च राजेन्द्रैर्धर्मज्ञैससत्यवादिभिः । तुष्टिकृथनद्वकासूनाव्रतमतत्कृतं शिवे ॥ ३ ॥

प्राजापत्यर्क्षसंयुक्ता नभोमास्यसिताष्टमी । जयन्तीति समाख्याता महापातकनाशिनी ॥ ४ ॥

श्रीकृष्णपूजनात्तस्यां क्षणेन विलयं ब्रजेत् ।

धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं च वरवर्णिनि ॥ ६ ॥

ददात्याचरितन्नृपःकृष्णजन्माष्टममीव्रतम् ।

कपिलानां सहस्रस्य प्रदानाच्चत्फलं भवेत् ॥ ७ ॥

तत्फलं समवामेति जयन्त्यां समुपोषणात् ।

स्वर्णभारसहस्रान्तु कुरुदेशे विधीयते ॥ ८ ॥

दत्वा यत्फलमाप्नोति तदेनैवतकृतंत् ।

कृष्णाष्टम्यां श्रावणस्यं भुक्त्वा तु यदघं भवेत् ॥ ९ ॥

तदघं समवामोति जयन्त्यामन्नभुङ्‌नरः ।

यो वै नराधमो मुडूक्ते कृष्णजन्माष्टमीदिने ॥ १० ॥

गृह्णात्ककौष्ठखरस्थानकाकमांसं स मुक्तवान् ।

ये कुर्वन्ति नरा देवि जयन्तींव्रतमुत्तमम् ॥ ११ ॥

तेषां द्वहे महालक्ष्मीरष्टैश्वर्यैःसहावसेत् ।

द्विजातिभिरन्नंपैवैश्यैशूद्रैस्त्रीभिरिच सद्दरैः ॥ १२ ॥

वैष्णवैर्दैशवभक्तैश्च तथा पाशुपतैरपि ।

राष्ट्रेऽस्तु विशेषण हनुष्ठेयमिदं व्रतम् ॥ १३ ॥

तस्माच्छरपतिः पूर्वदिने नियमपूर्वकम् ।

कृत्वैकभक्तं शुश्रोणि ब्रह्मचर्यपरायणः ॥ १४ ॥

परेद्युः प्रातरुत्थाय व्रतसङ्कल्पमाचरेत् । अथ स्थित्वा निराहारसंपूज्य त्वां सुरेश्वर ॥ १५ ॥

कृत्वा जागरणं रात्रौ श्वः प्रातः प्रतमास्नितः । दत्वा विप्राय तत्पश्चात्कारिष्ये पारणामहम् ॥ १६ ॥

इति सङ्कल्पयेशादिशि स्वग्रहे पृथिवीपतिः । पुष्पमण्टपिकां सम्यक्कारयित्वा तदन्तरे ॥ १७ ॥

निक्षिप्य भद्रपीठं वै तस्मिन्सम्यग्विनिक्षिपेत् । सुवर्णेनाथ रूप्येण मृद्रा वो विनिर्मिताम् ॥ १८ ॥

बालरूपधरांदूषणप्रतिमां लक्षणान्विताम् । देवीकासुदेवाभ्यामान्वितां वस्त्रावेष्टिताम् ॥ १९ ॥

निधाय फलपुष्पादिपूजोपस्करमद्रिजे । संपाद्य सकलोक्तियकर्म्म कृत्वा यथोचितम् ॥ २० ॥

सायं सन्ध्यादिकं पश्चादर्धरात्र उपस्थिते । प्रणामान्तस्य मृद्नल्प्य पादपीठसमन्वितः ॥ २१ ॥

सङ्कल्प्य देशकालञ्च सर्वपापक्षयाय वै । आयुरारोग्यसिद्ध्यर्थं सत्सन्तानाभिवृद्धये ॥ २२ ॥

श्रीबालकृष्णप्रीतियर्थंडूषणजन्माष्टमीवतम् । तदृङ्कृष्णपूजार्थञ्च हस्त्यादानं यथाविधि ॥ २३ ॥

द्विनवतितमः पटलः ।

करिष्य इति सङ्कल्प्य जातकर्मादिकाः क्रियाः ।

कृत्वा कल्पोक्तविधिना पूजायितवोपचारकैः ॥ २४ ॥

दिव्यगन्धैर्दिव्यमाल्यैर्नैवेद्यैश्चौर्विविधैरपि ।

ततो दत्वाडध्येमश्राद्धचन्द्रायाद्यं यथाविधि ॥ २५ ॥

क्षीरेण कल्पयित्वाडथ दत्वा पुष्पाञ्जलिं प्रिये ।

परेधुः प्रतिमान्दत्वा कृत्वा प्रातस्तु पारणाम् ॥ २६॥

राजा सर्व व्रतफलुन्ततो भगवतेर्पयेत् ।

अनेन विधिना यस्तु व्रतमेतत्समाचरेत् ॥ २७ ॥ .

स विधूयाशु पापानि लीलया नृपपुङ्गवः ।

नित्यं समरे शत्रून्विजयसप्राप्य सत्स्वरम् ॥ २८ ॥

रूपसौभाग्यसंपन्नः पालयित्वाडवनீश्वरम् ।

देहान्ते दिव्यमाल्याढ्यं विमानं सूर्यसन्निभम् ॥ २९ ॥

दिव्यमाल्याम्बरधरो दिन्यगन्धानुलेपनः ।

वर्णवैदग्ध्यलोकमासाद्य तदौ वसति ध्रुवम् ॥ ३० ॥

इत्येवंते समाख्यातञ्जयन्ती व्रतमद्रिजे ।

कर्तव्यं श्रावणे मासि नृपैःपर्विजयकाङ्क्षिभिः ॥ ३१ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

श्रीकृष्णजयन्तीतत्स्वरूपकथनत्राम

द्विनवतितमः पटलः ॥

अथ षिणवतितमः पटलः ॥

॥ श्रीसिद्धिविनायकव्रतस्वरूपकथनम् ॥

भीषिणः-अथ भाद्रपदे मासि कर्तव्यन्नतपूजितैः । व्रतं वक्ष्याम्यहं सिद्धिविनायकसमाहयम् ॥ १ ॥

पुरा रामेण कृष्णेन साम्बेन च हनूमता । भीषिरथेन पार्थेन गरुडेन सुमध्यमे ॥ २ ॥

सर्वविघ्ननिवृत्त्यर्थं स्वकार्यार्थसिद्धये । अनुष्ठितं व्रतसिदान्तदन्यैः पृथिवीश्वरैः ॥ ३ ॥

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन नृपेतेदव्रतोत्तमम् । अनुष्ठेयं विशेषेण वर्षे वर्षे जयेच्छुभिः ॥ ४ ॥

मासि भाद्रपदे शुक्लचतुर्थ्यां पृथिवीपतिः । प्रातः शुक्लतिलैस्नात्वा नित्यकर्म यथोचितम् ॥ ५ ॥

कृत्वा ग्रहे कारयित्वा पुष्पमण्टपसन्निजे । तदन्तरे भद्रपीठस्थितिधाय तदुपर्यथ ॥ ६ ॥

स्वर्णेन वाडथ रौप्येण मृत्तिका वा परिकल्पितम् । लम्बोदराढ्यमुखवता गयजोपीवितिनम् ॥ ७ ॥

पाशाड्कुशौ मोदककृ दन्तश्र दधत्करेैः । हस्ताजानुर्युंगलं सर्वाभरणभूषितम् ॥ ८ ॥

त्रिणवतितमः पटलः ।

संस्थाप्य राजा विशेषान्ततो मध्याह्न आगते ।

पत्नीभिः पुत्रपौत्रैश्च समेतो नृपकेसरी ॥ ९ ॥

प्राणानायाम्य सङ्कल्प्य देशकालोचित तत्परम् ।

सर्वविघ्ननिवृत्त्यर्थेऽऽर्यारम्भेषु वै सदा ॥ ९० ॥

रात्रिक्षयार्थं सर्वत्र विजयार्थेऽभिरायुषे ।

सर्वसंपत्समृद्धयर्थं विज्ञानायकतुष्टये ॥ ९१ ॥

करिष्येऽहं व्रतं सिद्धिविशेषस्य महात्मनः ।

इति सङ्कल्प्य विधिना कृत्वा संस्थापनं शिवे ॥ ९२ ॥

कल्पोक्तेन विधानेन संपूज्य कुसुमादिभिः ।

एकविंशतिपत्रैश्च संपूज्य तदनन्तरम् ॥ ९३ ॥

नैवेद्यडूल्पयेद्राजा एकविंशतिमोदकैः ।

तत्संपूज्य त्रिशोचान्तर्वीयुग्मैः पृथक् पृथक् ॥ ९४ ॥

नैवेद्यार्थंडूल्पितेषु मोदकेषु वरानने ।

आहुत्य दश विधाय दत्त्वोपायनमादरात् ॥ ९५ ॥

एकड़णाधिपे दत्वा कथां श्रुत्वा पुरोहितात् ।

दश नैवेद्यशिष्टांस्तान्मोदकान्प्राश्य च स्वयम् ॥ ९६ ॥

तस्मिन्निदने सरोजाक्षि मुझ्जीयाच्चैलवर्जितम् ।

औपवास्याद्नजानसर्वान्पूजयेदुपचारकैः ॥ ९७ ॥

अनेन विधिना यस्तु विध्नेशाग्रतमा चरैत् । नादिस्तु विध्नभयन्तस्य सर्वकार्येषु सर्वदा ॥ १८ ॥

मे शात्र्रभयेन्तस्य ने तस्करभयेन था । नगरे वाडपि राज्ये वा न दुर्भिक्षस्य भवेत् ॥ १९ ॥

एवं भाद्रपदे मासि कर्तव्यं राजभिः प्रिये । मया निगदितं सिद्धिविघ्नेशावतमुक्तमम् ॥ २० ॥

इन्यानि कार्याणिर्वाच्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां भाद्रपदेऽन्र्ते यत्नाद्विधिविनायकतत्स्वरूपकथनन्नाम लिङ्गवतनमः पटलः ॥

अथ चतुर्णवतितमः पटलः ॥

॥ श्रीमहालक्ष्मीव्रतस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः-अथान्यदापि वक्ष्यामि लक्ष्मीव्रतमनुत्तमम् । येन वाडरानुरबलांश्र्चितिः समरे जयम् ॥ १ ॥

समृद्धौ प्राप्नुयात् प्राज्यं साम्राज्यं सन्तति यशः । येन नृत्येशुरणिमाद्यष्टैश्वर्याणि सन्ततम् ॥ २ ॥

रमया सह राजेन्द्रसदनाडण्ठण्ठभूषितु । येन राजगृहहद्दारैर्देशेषु मदवारणा: ॥ ३ ॥

वसेयुस्सवर्णरचितकक्ष्याग्रैवेयभूषिता: । अश्वाश्व विश्वविल्यातां योषां भूषाभिरुज्ज्वला: ॥ ४ ॥

भवेयुर्येन राजानस्समरेप्सूत्तमा नृषु । भवेयेन महालक्ष्मीस्सनुतुष्टा सर्वदाsपि च ॥ ५ ॥

पुरा विराटनगरस्योपकण्ठवनान्तरे । कृत्वा व्रतमिदं सर्वेकामानापाप्सरोगण: ॥ ६ ॥

तस्माल्लबध्वा तत्पुरस्थ: कश्चिद्ब्राह्मणपालक: । कृत्वा व्रतमिदं सर्वसम्पदां प्राप्ततां गत: ॥ ७ ॥

तस्मात्तन्नगराधीशाश्चाश्चावदास इति प्रिये । राजा लबध्वा व्रतमिदं कृत्वा सम्यग्यथाविधि ॥ ८ ॥

जित्वा सपत्नसैन्योहं समरे लीलया भृशम् । संप्राप्य सकलां पृथ्वीमैश्वर्यैषणिभिरादिकम् ॥ ९ ॥

पाल्यमासु निखिला: प्रजा धर्मेण पार्वति । तस्माद्व्रतमिदं सर्वै: कर्तव्यं राजसत्तमै: ॥ १० ॥

भद्रे भाद्रपदे मासि शुद्धाष्टम्यां समाहित: । राजा वा राजपुत्रो वा प्रातरुत्थाय नैयकस्म ॥ ११ ॥

कृत्वा कर्म यथाशास्त्रान्तकल्पोचितमदिजे । स्वेन सद्य:फलिततममहालक्ष्मीकृतमस्सहोतस्स ॥ १२ ॥

अर्हत्‍वेन तु कर्तव्य कलशाराधनादिकम् ।

कलशं पुरोधसं स्वस्य वृत्या वै समन्ततः ॥ १३ ॥

आरोप्य शिविकामध्ये तूर्यघोषपुरःसरम् ।

प्रेषयेच्चतुर्दीतीरे कर्तुं वै कलशार्चनम् ॥ १४ ॥

तत्पुरोहितः प्राप्य नदीं वा ह्रदमद्रिजे ।

सौवर्ण राजतन्त्राम्रममृन्मयं वाड़तियोनभम् ॥ १५ ॥

पूरयित्वा पुण्यजले: पल्‍ववै: पुष्पदामभिः ।

अलङ्कृत्यावाद्य नदीर्गङ्गाद्या: पापनाशिनः ॥ १६ ॥

क्षौमवस्र्रेग सज्‍छाद्य कलशं तं पुरोहितः ।

विन्यस्य शिविकामध्ये स्वपुरोसुविच संयतः ॥ १७ ॥

प्रविश्य राजभवनन्तू र्‍यूघोषपुरस्सरम् ।

गृहस्येशानदिग्भागे रचिते पुष्पमण्डपे ॥ १८ ॥

पद्मोष्टदलसंयुक्ते कल्पिते श्वेततण्‍डुलैः ।

मूलतत्त्वाप्य क्षौमवस्र्रं प्रसाय्य कलशोपरी ॥ १९ ॥

पल्‍त्रतयप्रमाणेन तदर्धोर्ध्वेन वा पुनः ।

स्वर्णेन निर्मिताल्‍लक्मीं प्रतिमाल्‍लक्षणान्विताम् ॥ २० ॥

चतुर्हुस्तुजाड्‌र्जस्कन्धस्थितां शु्क्राम्बरावृताम् ।

पद्मयुगमभ्‍नाक्षमालां करञ्‍ञ दधतीड्‌गदैरः ॥ २१ ॥

पद्मासनस्थितां पद्मसुरभीं पद्मानिमेषक्षणाम् । दिग्गजैः स्वाप्यमानां च काञ्चनैः कलशोत्तमैः ॥ २२ ॥

अनर्घरलमकुटतटद्धग्नभूषिताम् । कर्पूरवेटिकापूर्णकमनीयसुखास्वुजाम् ॥ २३ ॥

संस्थाप्यानुस्थापनञ्च कृत्वा राज्ञे न्यवेदयेत् । ततो नृपालः पूर्वोक्ते माहिष्या सह संयुक्तः ॥ २४ ॥

पूजास्थानं समासाद्य धूपगन्धमनोहरम् । प्रातःस्थः प्रयतो मूत्वा माहिष्या सह सुस्थिरः ॥ २५ ॥

देशाढ्यालञ्च सद्भीष्टं मम राष्ट्रस्य वृद्धये । जनानां क्षेमलाभार्थं पुरराष्ट्रनिवासिनाम् ॥ २६ ॥

सर्वशत्रुक्षयार्थाय विजयाय विशेषतः । महालक्ष्म्यास्थैर्यसिद्ध्यै तस्याः प्रीत्यर्थमेव च ॥ २७ ॥

ऐश्वर्यसमृद्ध्यर्थेभ्यामभिषेकं समाचरेत् । शुक्लाष्टम्यां समारभ्य यावत्कृष्णाष्टमीदिनम् ॥ २८ ॥

पूज्याम्यन्वहन्देवोंमहालक्ष्मीं यथाविधि । इति सद्भिः सहसा महिष्या 'सह पार्थिवः ॥ २९ ॥

हस्ते प्रतिसरं बद्ध्वा शुद्धस्वर्णविनिर्मितम् । दिव्यगन्धैर्दिव्यमाल्यैः पुरोहितमुखोदितैः ॥ ३० ॥

मन्त्रै: पुराणसं सिद्धै रश्रीसूक्तेनाथ संयतः । पूजयित्वा डङ्कपूजां च कृत्वा धूपञ्च दीपकम् ॥ ३१ ॥

दत्त्वा नैवेद्यमामित फलमक्ष्यसमन्वितम् । समर्प्य मुखवासादि पूजाशेषं समाप्य तु ॥ ३२ ॥

ऋतोपदेष्टे विग्राय दत्वोपायनमद्रिजे । सुवासिनीषु संपूज्य तस्यै चोपायनं प्रिये ॥ ३३ ॥

दत्वाड्ज्यन्तु महालक्ष्म्यै फलयुक्‍तेन वारिणा । कृत्वा श्रीशङ्ग चन्द्रार्घ्येण तद्वा सुदारिकम् ॥ ३४ ॥

बाहुदण्डे कथां श्रुत्वा धृत्वा शिरसि चाक्षतान् । समर्प्य तां महालक्ष्मीन्द्रच्यातपत्रालिं नृपः ॥ ३५ ॥

एवं प्रतिदिनं कृत्वा लक्ष्मीपूजामहीपतिः । कृष्णाष्टम्यामर्घराले मध्ये ऽह्ने वा समाहितः ॥ ३६ ॥

नगान्तर्मध्यशान्तान्तं कृत्वा तूत्सवमाचरेत् । नित्यपूजां यथापूर्व विनिर्वर्त्य ततः परम् ॥ ३७ ॥

पुनः संपूज्यतान्देवीन् सुपचारैर् यथाक्रमम् । नदत्सु पञ्चवाचेषु भेरीकाहलि कादिषु ॥ ३८ ॥

ऋतोपदेष्टे विग्राय समार्यायार्चिताय च । दत्वा तां प्रतिमां लक्ष्म्यां दक्षिणाद्र्श्‍वशक्तितः ॥ ३९ ॥

समर्प्य दीनान्न्यांश्च कृपणांश्च विशेषतः। तोषयित्वात्रपानाद्यैर्ग्राह्मणांशु सुवासिनीः ॥४०॥

प्रणीयत्वा स्वयंपुत्रामत्राद्यैःसह पाथिवैः। भुक्त्वा तस्मिन्दिने ब्रह्मचर्यादिनियमो भवेत् ॥४१॥

एवं षोडश वर्षाणि कृत्वैतद्व्रतमद्रिजे। इह प्राप्याखिलान्कामान्ते लक्ष्मीपदं ब्रजेत् ॥४२॥

एवन्ते कथितमुपैः कर्तव्यन्तद्रधूजनैः। महालक्ष्मीव्रतन्देवि किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥४३॥

इत्याकाशवैरवाल्ये महाशैवतन्न्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां महालक्ष्मीव्रतस्वरूपकथनग्राम चतुर्थववितमः पटलः ॥

अथ पञ्चनवतितमः पटलः ॥

॥ वामनजयन्तीव्रतस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः-अथान्यदापि वक्ष्यामि व्रतानामुत्तमोत्तमम्। श्रीवामनजयन्त्याख्यं व्रतं सर्वार्थदं शिवे ॥१॥

पुत्रदं भाग्यदं राज्ञां विशेषेण जयप्रदम्। मासि भाद्रपदे शुक्ले द्वादश्यां रविवासरे ॥२॥

नक्षत्रे श्रवणाभिर्ये मध्याह्ने वृश्रिकोदये । अदित्यां वामनो जातो बलिनिग्रहणोत्सुकः ॥ ३ ॥

उपोष्य वा महापण्यां द्वादशीं केवलातपि वा । नैरृत्यैश्र विधिवदन्यथा रौरवं ब्रजेत् ॥ ४ ॥

सर्वभौमो नरपतिमण्डलेश्वरोडपि वा । प्रारतुत्थाय विधिवत्स्नात्वा नयास्तु सङ्गमे ॥ ५ ॥

नदीतीरे गृहे वाडि शुद्धदेशे स्वलड्कृते । कुम्भं सलिलसंपूर्णं स्थापयित्वा विचक्षणः ॥ ६ ॥

पद्मनतस्तपलैर्बहुपिटड्न्वयरलसमन्वितम् । तस्मिन् प्रसार्य वसनन्तत्र देवं हिरण्मयम् ॥ ७ ॥

वामनड्कालमेघां शु्कुयज्ञोपवीतिनम् । कृष्णाजिनधरच्छत्रकुण्डिकाविलसत्करम् ॥ ८ ॥

मौड्रीमेखलयोपेतं शुभ्रकौपीनधारिणम् । शु्कुदक्षायुगच्छन्नं संस्थाप्य समनन्तरम् ॥ ९ ॥

कृत्वा सुष्टाफ्नं सम्यगध्यात्वाडडवाह्यामोदितैः । मन्नैर्वेदैर्दितैर्वाडपि पूजाडSङ्क्रवा यथाविधि ॥ १० ॥

मूर्धादिपादपर्यन्तमड्नपूजाडSङ्कमात्सुधीः । कृत्वा षोडादिमूर्धान्तं पुनरस्सम्पूजय च प्रिये ॥ ११ ॥

कृत्वाऽऽदौ दानान्त दान्त्रिमपुराणश्रवणादिभिः । नीत्वा प्रभाते विमले नित्यकर्म यथाविधि ॥ ३२ ॥

निर्वर्त्ये दत्वा प्रतिमां वामनस्य द्विजातये । दत्वा दृश्योदनान्तस्य प्रीतये दक्षिणान्वितम् ॥ ३३ ॥

दशावतारानुदिश्य मत्स्यादीन् द्वादश यथाक्रमम् । दत्वा दृश्यन्नदानानि पश्चात् भुञ्जीत मानवः ॥ ३४ ॥

एवं कृत्वा व्रतमिदं वामनप्रियकारकम् । चतुर्युगेनि राजेन्द्र ह्येकविंशतिसंख्यया ॥ ३५ ॥

उपित्वा वैष्णवे लोके मुक्त्वा भोगान्यथोप्सितान् । पुनःसंप्राप्य भूलोकमप्रतिपक्षमथयङ्कुरः ॥ ३६ ॥

हस्त्यश्वरथपादातैरसङ्ख्यैरन्नवतस्सदा । रूपसौभाग्यसम्पन्नो जीवेच्छरदां शतम् ॥ ३७ ॥

इत्येवन्ते समाख्यातं सङ्क्षिप्रग्रहणं वरानने । श्रीवामनजयत्याख्यं कतनैलोक्यविश्रुतम् ॥ ३८ ॥

इत्याकारशरीरवाड्महे महारै खवस्तुनि साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां वामनजयन्ती व्रतस्वरूपनिरूपणन्नाम पञ्चनविंतमः पटलः ॥

॥ अथ षण्णवतितमः पटलः ॥

॥ अनन्ततृतीयस्वरूपनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः-अथान्यत्समप्रवक्ष्यामि मासि भाद्रपदे नृपैः । अनुष्ठेयं व्रतं श्रीमदनन्तस्य महात्मनः ॥ १ ॥

धन्यं यशस्करं पुण्यं पुत्रपौत्रप्रदायकम् । विशेषतो विजयदं राज्ञां विजयकांक्षिणाम् ॥ २ ॥

यदृतातचारणात्पूर्ववडौणिडिन्यो भाग्यवानभूत् । केचिन्नृपतयो देवी नाभागनहषादयः ॥ ३ ॥

आचरीतवा व्रतमिदं पुण्याऋतिमवाप्नुयु: । तस्मादेतत्कृतड्ङार्यमवश्यं राजपुत्रवैः ॥ ४ ॥

मासे भाद्रपदे शुकृचतुर्दश्याऽऽडुहाऽणो । कारयित्वा पुष्पमयं मण्डपं सुमनोहरम् ॥ ५ ॥

तदन्तरे सरोजाक्षि गोमयेन सवारिणा । सोलेँप्य सर्वतोभद्रं रत्नवल्लभया विलिख्यतु ॥ ६ ॥

तत्र धान्यस्थमात्रं विन्यास्य तदुपर्यथ । सुधाभवलितनौलड्ङुलरामपल्लवावृतम् ॥ ७ ॥

निधाय तत्कुम्भजले यमुनादिमहानदीः । समावाह्य समाराध्य सर्वैरेवोपचारकैः ॥ ८ ॥

ततस्तत्कलशे पञ्चवस्त्रमास्तीर्य तत्र तु । कृत्वा दर्भेमयन्देवमकणैस्सताभिरन्नितम् ॥ ९ ॥

अनन्ताख्यां लिखित्वा तु देवार्चनविधानतः । तदग्रभागे देवेशि गन्धपुष्पफलादिकान् ॥ १० ॥

सम्पाद्योपस्करान्सर्वेन्पूजार्थम्पुष्करेक्षणे । ततो मध्याह्नसमये वाचघोषपुरस्सरम् ॥ ११ ॥

प्राणानायाम्य सङ्कीर्त्य देशङ्कालञ्च तत्परम् । मम पन्थीसमेतस्य पुत्रपौत्रान्वितस्य च ॥ १२ ॥

सराष्ट्रस्य सकोशस्य सामात्यस्यायुषे श्रियै । सर्वेपापविशुद्ध्यर्थं सर्वशत्रुक्षयाय च ॥ १३ ॥

विजयाय विशेषेण देहान्ते मुक्त्येडपि च । अनन्तरूपिश्रीविष्णुप्रीत्यर्थं सर्वकामदम् ॥ १४ ॥

व्रतमेतत्कारिष्येऽहमिति सङ्कल्प्य सादरम् । कल्पोक्तेन विधानेन द्वादशाक्षरविद्यया ॥ १५ ॥

उपचारैरषोडशभिस्सम्पूज्य तदनन्तरम् । कृत्वा दोरग्रन्थिपूजां धृत्वा दोरं समनन्तकम् ॥ १६ ॥

स्वस्य दक्षिणदोर्दण्डे दत्वोपानन्मद्रिजे । तत्परन्तत्कथां श्रुत्वा धृत्वा मूर्धि कथाक्षतान् ॥ १७॥

समर्प्य तद्रतफलं विष्णवे परमात्मने । मुक्त्वा हविष्यान्नपतिसुरखी तिष्ठेत्स्वमन्दिरे ॥ १८ ॥

एवड्कृत्वा नरपतिरन्नव्रतमुक्तमम् । नव पञ्च च वर्षाणि पश्चादुद्यापनं प्रिये ॥ १९ ॥

कृत्वास्य व्रतमुख्यस्य नित्यत्वाद्वीतिवाधि । आचरेःपुत्रपौत्राद्यैस्सह तद्तमाद्रिजे ॥ २० ॥

एवम्माद्रपदे मासी कर्तव्यमपृथिवीक्षितः । मया सद्योऽननुज्ञातमनन्नव्रतमुक्तमम् ॥ २१ ॥

इत्यमाकाशभैरवहये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां भैरवपदवाक मकर ? ग्यानतत्परःस्वरुपकथनत्र्याम पञ्चविंशतिमः पटलः ॥

॥ अथ सप्तनवतितमः पटलः ॥ ॥ नवरात्रव्रतस्वरूपनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः--अथाष्टनाहूये मासि कर्तव्यं राजवत् भैः । नवरात्रव्रतन्देवी वद्यामि श्रुणु सदरम् ॥ १ ॥

वर्षे वर्षे शरत्कालावाशिने मासि शोभने । शुक्लपक्षे प्रतिपदमारभ्याष्टमीदिनम् ॥ २ ॥

नवरात्रामिति ख्यातम्महापातकनाशनम् ।

उपरागसहस्रेण व्यतीपातायुतेन च

रविभृगुकुजान्तलदोषः सनातनोक्तितस्त्रुभः ।

योऽसिन्नकरोत्येकसुकृतत्रयमपूर्वकम्

स दिव्येन विमानेन प्राप्नोति ब्रह्मणः पदम् ।

योऽसिन्नक्तत्रटङ्कुर्योच्छास्त्रोक्तविधिना नरः

स याति विष्णुभवनं योगिगम्यं सनातनम् ।

योऽसिन्नयाचितडङ्कुर्योऽनृतमुक्तविधानतः

स नरो याति कैलासं विलासम्मम पार्वती ।

योऽसिन्नकुर्यात्फलाहारञ्चवरात्रे जितेन्द्रियः

स दिव्येन विमानेन किडिणीजालमालिना ।

हंसबहिणयुक्तेन कामगेन हिमाद्रिजे

अमन्दानन्ददक्षेऽङ्कमपरं याति मानवः ।

योऽसिन्नपेत गायत्रीमामध्याह्नं समाहितः

स सप्तकोटिमन्त्राणांफलमाप्नुयात् ।

वेदपारायणं यस्तु करोत्यसिन्सुमध्यमे

स सत्सजन्मसु श्रुवेदानाक्यो वेदपारगः ।

योऽसिन्नपठति माहात्म्यनदेव्यास्तु सरहस्यकम्

90

स भृङ्गा सम्पदाम्पात्रमन्ते मोक्षं विन्दति । योऽसीन्नष्टाक्षरं विष्णोरपेद्धा द्वादशाक्षरम् ॥ १२ ॥

रामस्य वाड्मय कृष्णस्य मन्त्रान्वा वशनेत्स्य च । गायत्रीं वा नृसिंहस्य मन्त्रं सौदर्शनन्तु वा ॥ १३ ॥

गारुडं वा महामन्त्रझपेदस्तु समाहितः । फलश्रुटीरिगुणं प्राप्य मुक्त्वा भोगान्स्पृश्कलान् ॥ १४ ॥

सर्वेपापविनिर्मुक्तो देहान्ते माणिभास्वरम् । दिव्यं विमानमारुह्य प्राप्नोति परमं पदम् ॥ १५ ॥

योऽसीन्नपञ्चाक्षरन्नदेवी मदीयं पापनाशनम् । शैवानि वा पुराणानि श्रीरुद्राद्न्यासपूर्वकम् ॥ १६ ॥

पठेत्सतिदिनं शुद्धस्स लोकम्मामकं ब्रजेत । यो मन्त्रो यस्य देवस्य तज्जप्त्वा तस्य तुष्यये ॥ १७ ॥

तदेवलोकमामोति नात्र कार्य्या विचारणा । भवत्यास्तु विशेषेण मन्त्रान्माहात्म्यमेव च ॥ १८ ॥

जप्त्वैश्वर्यमवाप्नोति प्रेत्य मोक्षं विन्दति । पुनर्जन्मविधिस्मयड्कृतश्रावो मन्त्रीभवि: ॥

अष्टनवतितमः पटलः ।

कर्तव्यस्ते निगदितः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १९ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नवरात्रकृतव्यजपस्वरूपकथनं

नाम

सप्तनवतितमः पटलः ॥

॥ भयाष्टनवतितमः पटलः ॥

॥ नवरात्रहोमविधिस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-देवदेव दयासिन्धो कर्तव्यो नवरात्रके ।

श्रुतो जपविधिस्सम्यक्सङ्घोमभेदान्वितो मया ॥ २ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु जगद्गुरो यन्मान्त्वं परिपृच्छसि ।

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि सादरम् ॥ २ ॥

योऽसिन्नप्रतिदिनडुकुर्यांचिलहोमं समाहितः ।

लैयम्वकेण मन्त्रेण द्वापमृत्युहरेण वै

कारयेद्राश्मणैर्वा डपि मत्प्रीतियै मदिरेक्षणे ॥ ३ ॥

स मृत्युभीतिरहितो जीवेच्छरदां शतम् ।

योऽसिन्नव्विमधुसिक्ताभिदूर्वाभिहोममाचरेत् ॥ ४ ॥

मृत्युक्षय्यममुद्रिय स मृत्युक्क्षयतिं ध्रुवम् ॥ ४ ॥

योऽसिन्नररुड्मृताकांडैः क्षीराक्तैः प्रतिवस्सरम् ।

अष्टोत्तरेण जुहुयाद्वृषमुद्दिश्य मानवः ॥ ५ ॥

आयुतं वा सहस्रं वा शतं वा शक्तितः प्रिये । सर्वरोगविनिर्मुक्तो मुक्तिमन्ते ब्रजेन्नरः ॥ ॥

योऽसिनं तुर्चविधानेन कुुर्याद्यथ्यर्चनं नरः । आरोग्यभाग्यसम्पन्नो जीवेत्त शरदां शतम् ॥ ८ ॥

योऽसिनन्तिलाक्षतैः कुुर्यादर्पणं प्रतिवासरम् । देवान्पितॄन्त्समुद्दिश्य तत्तन्मन्त्रैर्विधानतः ॥ ९ ॥

तेन प्रीता भवेयुस्ते कल्पमेकञ्च संशयः । योऽसिन्मन्त्रतिदिनं विप्रान्मोजयेन्त्रष्टमादरात् ॥ ९० ॥

स याति दिव्ययानेन देवेन्द्रसवनन्नरः । यस्तु देवीम्भवदूपां दुर्गामुद्दिश्य भोजयेत् ॥ ११ ॥

सुभासिनीः प्रतिदिनडष्टमते सोडप्सरोगिणोः । चाण्डिकाष्टं भवदूपां समुद्धिश्य कुमारिकाः ॥ १२ ॥

भोजयेत्प्रत्यहन्देवि सर्वभाग्यमवाप्नुयात् । योऽसिन्मौनव्रतड्कुर्यादष्टमवरात्रे समाहितः ॥ १३ ॥

गृहपञ्चमर्थ्यीं विद्यात्तस्मै दद्यात्सरस्वती । योऽसिमन्नतते रमाश्रीत्यै गन्धाद्यैः सुमनोहरैः ॥ १४ ॥

दद्याच्चास्ये गृहे लक्ष्मीं विसेदाचनद्रतरकम् । योऽसिन्गोंभूर्हिरण्यादिर्द्रव्यार्णं प्रतिवासरम् ॥ १५ ॥

एकोनशततमः पटलः ।

करोति तस्य तद्वानफलड्करोऽटिगुणसम्भवेत् । एवम्रशस्तं सुश्रोणि नवरात्रव्रतगत्थये ॥ १६ ॥

देवैश्वर्य दानवैभवैर्यकशकिन्धरराक्षसैः । चीर्णम्सुनिगणैर्व्यैः पार्थिवैर्जयकाङ्क्षिभिः ॥ १९ ॥

एतस्मिन्यतु कर्तव्यन्तत्कुरू त्वं समाहिता । यद्यत्ते मनसोदेष्यन्ततस्तत्प्राप्स्यसि पुष्कलम्॥ १< ॥

इत्येवंते समाख्यातं नवरात्रस्य भामिनि । माहात्म्यन्देविऽि सङ्क्षेपात्किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १८ ॥

इत्याकाङ्क्षैरहवास्ये महाशैदवतन्ने सात्राज्यलक्ष्मीपीठिकां नवरात्रकृतौहोमविधिस्वरूपकथनग्राम

षट्तनवितमः पटलः ॥

॥ अथैकोनशततमः पटलः ॥

॥ मेहरुणपोणस्वरडुपकथनम् ॥

पार्वती-शिव शङ्कर सर्वज्ञ पञ्चकृत्यपरायण । माहात्म्यं नवरात्रस्य त्वन्मुखास्मोज्ज्वलतश्रुतम् ॥ १ ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि यत्कर्तव्यम्स्महोभुजाम् । नवरात्रे विशेषेण तत्सत्रे वद मे प्रभो ॥ २ ॥

श्रीशिवः--साधु साधु जगद्रून्घे यन्मान्तं परिपृच्छसि । सर्वलोकस्य रक्षार्थन्तद्रक्ष्यामि तव प्रिये ॥ ३ ॥

वर्षे वर्षे दरिद्राविष्टेन मासि पाविते । शुक्लपक्षे प्रतिपदमारभ्यादशमीदिनम् ॥ ४ ॥

यक्षकिन्नरगन्धर्वदेवदानवरक्षसाम् । भूतप्रेतपिशाचानान्त्रप्स्यर्थं राष्ट्रगुप्तये ॥ ५ ॥

कुर्यान्महोत्सवन्देवीनदुर्गामुदिश्य पार्थिवः । सर्वभौमो नरपतिर्‌मण्डलस्याधिपोडपि वा ॥ ६ ॥

देशस्य नम्रस्यापि नायको वा महीपतिः । सम्मान्न्य मन्त्रिभिःसाकमुत्सवार्थं हिमाद्रिजे ॥ ७ ॥

स्वगृहस्य पुरोभागे सुविस्तीर्णे समस्थले । आस्थानमण्डपं रम्यडकल्पयित्वा महोन्नतम् ॥ ८ ॥

प्रवालमयसोपानं वैडूर्यमयवेदिकम् । मौक्तिकस्तम्भगस्मीरम्माणिक्यवलभीपुटम् ॥ ९ ॥

चित्रध्वजपताकाढ्यं सुवितानं सुतोरणम् । ईदृशरूपस्य पुरतो मण्डपस्य तलेदरी ॥ १० ॥

नवरत्नकसद्वारयोग्यनदत्वा स्थलं महत् । द्वीपवृक्षान्दीपस्थान्कल्पयित्वा समन्ततः ॥ ११ ॥

तत्परम्परङ्कितशो मेरुमन्दराभात्नथान्नव । पिशाचवदनकारशिखरैरुपशोभितान्न ॥ १२ ॥

चित्रम्बुजप्रपतनकाञ्च्यांलेपभतापन्धितान्न । ध्वजाग्रबद्धकनकवण्टारवमनोहरान्न ॥ १३ ॥

उत्सवार्थङ्कलयित्वा सम्मुखे पृथिवीपतिः । स्वगृहे तत्तरे भागे कार्येत्पुप्पमण्टपम् ॥ १४ ॥

दुर्गेरिमादिपुरार्थेन्दिव्यधूपादिवासितम् । एवं सम्भृतसम्भारस्तस्मिस्तु प्रतिपदिने ॥ १५ ॥

ब्राह्मे मुहूर्ते उत्थाय कृतशौचक्रियशुचिः । पुरोहितमथाहूय सर्वागमविशारदम् ॥ १६ ॥

पुण्यतीर्थजलैःस्वर्णघटस्थैरतिपावनेैः । स्नातश्शुक्रास्नबरधरश्शुक्रुमाल्यानुलेपनः ॥ १७ ॥

धृतोर्ध्वपुण्ड्रसकलं कृत्वा कर्म यथोचितम् । महिष्या सहितो राजा पूजयित्वा पुरोहितम् ॥ १८ ॥

वृद्धान्द्विजान्पुरन्द्रीश्र पूजयित्वा यथाविधि । स्वेष्टदेवं हदि ध्यायन्स बसेत्सृथिवीपतिः ॥ १९ ॥

तत्पुरोधास्तैर्वर्णपात्रे विन्यस्य शोभनम् । हैममप्रतिसरं रस्म्यं सम्पूज्य कुरुमादिमिः ॥ २० ॥

साम्राज्यलक्ष्मीपीठिका ।

सिद्धासनेऽभीपालयुपवेश्य शुभाकृतिम् ।

आदाय तत्रतिसृन्धूपगन्धमनोहरम् ।

मन्त्रेण वक्ष्यमाणेन वाम्नीयादक्षिणे करे ॥ २१ ॥

इत्याकाशभैरववाक्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नवरात्रोत्सवकर्तव्यमेहेतुनिर्माणादिस्वरूपकथनत्रयम् ।

एकोनशततमः पटलः ॥

॥ अथ शततमः पटलः ॥

॥ साम्राज्यलक्ष्म्यावाहनम् ॥

श्रीशिवः—

अथ प्रतिसमबहुमन्त्रं वक्ष्यामि पार्वति ।

अनुष्ठेयं व्रतं येन सफलम्भवति प्रिये ॥ १ ॥

इमं प्रतिसरं राजन्हस्ते बध्नामि तेऽनघ ।

यावद्रतस्य सम्पूर्तिस्तावत्त्वं विजितेन्द्रियः ॥ २ ॥

एकभक्तपरो मानी ध्यानयोगं समाश्रितः ।

कुर्यात् त्वं महात्राणि सावधानेन चेतसा ॥ ३ ॥

एवम्रतिसरमबद्ध्वा पुरोधास्तदनन्तरम् ।

साम्राज्यलक्ष्मीन्निददातre सम्यगावाहयेत्सुधीः ॥ ४ ॥

मन्त्रेण वक्ष्यमाणेन यथाशास्त्रं समाहितः ।

सर्वज्ञ सर्वदेवात्मन्सर्वभूताहिते रत ॥ ५ ॥

शतमः पटलः ॥ ३९४

आवाहयामि साम्राज्यलक्ष्मीन्त्वयि जनेश्वर । समुद्रमेखलाम्पृथ्वीम्परिपालयितुन्न्वयि ॥ ६ ॥

आवाहयामि साम्राज्यलक्ष्मीं राजेन्द्र सादरम्। परिपालयितुं शिष्टान्दुष्टानसंहर्तुमच्युत ॥ ९ ॥

आवाहयामि साम्राज्यलक्ष्मीन्त्वयि नृपोत्तम । एवमावाहनाल्लक्ष्म्यास्तेजोबलपराक्रमैः ॥ ७ ॥

अधिकं शोभते राजा शाणोल्लोढो मणियेथा । यथा स्वल्पफलो वृक्षो दोहदेन फलाधिकः ॥ ८ ॥

साम्राज्यलक्ष्म्यासुत्वावाहाद्राजा वैश्र्यवान्भवेत् । यथा काष्ठगता ज्वाला गुणवतैलात्समाड्ढिका ॥ ९० ॥

तथा लक्ष्मीसमायोगाद्भूपोडपि स्वात्ममाड्ढिकः । श्रीवत्स्मूलिकायोगादयस्वर्णं यथा भवेत् ॥ ९१ ॥

तथा योगाद्राज्यलक्ष्म्या राजा लोकेश्वरो भवेत् । स्थाली गुणरसात्कडपि भाजते नामिना विना ॥ ९२ ॥

तथा श्रिया विना भूपो राष्ट्रोश्वर्यैर्न भासते । तस्मादावाहनं लक्ष्म्या: कार्यं राज्ञि पुरोऽहसा ॥ ९३ ॥

प्रतिमासु यथाडSवाह्र देवतां पूजयेदुंमे । भूपालेषु तथाडSवाह्र राज्यलक्ष्मीं प्रपूजयेत् ॥ ९४ ॥

तस्माल्लक्ष्मीं समावाह्य पुरोधास्तदनन्तरम् ।

आशीर्भिर्वर्धयेद्राज्यलक्ष्मीयुक्तं महीपतिम् ।

अभूत्स्वस्थगतस्सर्वमखिलाधीश्वर त्वया ।

चिरञ्जीव जगच्चिन्त्यन्धमेंण पारिपालय ।

सर्वोगमसमस्वान्त सर्वलोकसुखावह ।

सर्वदुष्टप्रशमन चिरञ्जीव सुखी भव ।

साम्राज्यतन्त्रविज्ञानसम्पादितयशोधन ।

प्रणतामाश्विषद चिरञ्जीव सुखी भव ।

वतुंपुष्टिफलालक्ष्मीसेव्य सिहासनेश्वर ।

प्रतापचक्रयूहस्थ चिरञ्जीव सुखी भव ।

सहता-माशिषामोघैर्नैर्घैरघहारिभिः ।

चिरञ्जीव चिरञ्जीव सुखी भव सुखी भव ।

इत्याशीर्भिर्महापालं वर्धयित्वा सुरोत्तमः ।

राजधर्मानुपदिशेत्कांश्रितक मललोचने ।

इत्याकाशमरिवाराख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नवश्रातप्रशंसायां साम्राज्यरक्षावाहनस्वरूपकथनन्नाम

शत तमः पटलः ॥

॥ अथैकशततमः पटलः ॥

॥ राजधर्मोपदेशस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-स्वामिन् त्रिनेत्र सर्वज्ञ लोकक्षणतत्पर ॥ केवा लोके राजधर्मो उपदेशाक्रमः कथम् ॥ १ ॥

तत्सर्वं वद् देवेश यथास्ति करुणा मयि । श्रीशिवः-कल्याणि राजधर्मामुपदेशाक्रमं प्रिये ॥ २ ॥

तत्स्वरूपञ्च सकलन्तव वक्ष्यामि सांप्रतम् । साम्राज्यलक्ष्म्या संयुक्तमाशीरभिरभिवर्धितम् ॥ ३ ॥

राजानं प्रत्युपदिशेद्राजधर्मान्पुरोहितः । नानाजनमुखोद्रीणवचोर्डार्थानुभवात्रथीः ॥ ४ ॥

श्रुत्वोपलब्ध्य पृष्टवा तान् जनानन्विव साधय । प्रत्यर्थिसङ्वहरणप्रवीणोपायतन्त्रतैः ॥ ५ ॥

गुप्तकृत्यो न्यदुद्भिस्य तत्सर्वं हर भूपर । समस्तमतिसिद्धान्तस्थापनव्याजतः प्रभो ॥ ६ ॥

सारस्य तरुणोद्दृत्य शास्त्रतन्त्रं विभेदय । गुरुदेवद्विजपितृमातृपूजापरायण ॥ ९ ॥

नारायणात्मकतया नयतन्त्रं प्रचारय । नानामायाकलाञ्जानगर्वितानभिमानिनः ॥ ७ ॥

एकशततमः पटलः ।

कुलीनान्सर्वशास्त्रज्ञानधर्ममार्गैकवर्तिनः ।

सिद्धामृतकरान्सिद्धविद्यानिस्सद्र्थवादिनः ॥ १८ ॥

सत्यसन्धान्सदाचारान्सर्वलोकाहितेषिणः ।

मिषग्वरान्परामृश्य प्रेम्णा त्वं परिपालय

॥ ९९ ॥

निग्रहानुग्रहकरान्त्रियकृत्यविशारदन् ।

निरन्तरात्मदैववैक्लव्यभाग्यसं सिद्धमानसान्

॥ २० ॥

मन्त्रयन्त्रहस्तज्ञानतन्त्राविद्या विशारदन् ।

चतुष्षष्टिकलाऽभिज्ञानज्ञानैश्वर्यमहोदधौन्

॥ २१ ॥

अशान्तमन्त्रमननानिग्रहीताखिलेन्द्रियान् ।

उपशान्तान्सदाचाराज्जित्यं तान्परिपालय

॥ २२ ॥

साङ्ख्वेदार्थविज्ञानशड्ध्वगतिदर्शिनः ।

सर्वसिद्धान्तशुद्धान्तःकरणानुब्‌रह्मानिष्ठितान्

॥ २३ ॥

कृतसोमाहुतीनश्रेष्ठानविच्छिन्नामिहोतिणः ।

सत्यसन्धान्समदर्शो नित्यं तान्परिपालय

॥ २४ ॥

कार्याकार्यविशेषज्ञांक्क्षितार्थोपदेशकान् ।

शैववैष्णवागमज्ञकुरालानात्मवेदिनः

॥ २५ ॥

अष्टादशापुराणार्थसारसङ्ग्रहपाटकान् ।

शब्दार्थचित्रगम्भीरपदबन्धविशारदान्

॥ २६ ॥

अत्याशु चित्रमधुररचनाचतुरान्कवीन् । मुषणैरस्बरैस्वरैण्णित्यं तान् परिपालय ॥ २७ ॥

गन्धर्वौषधसंशुद्धकण्ठगीतागमञ्चलान् । नादब्रह्मैकरसिकान्नित्यं तान्बहुमानय ॥ २८ ॥

ननानाट्यगतिज्ञानकुशलांश्छास्ब्रवेदिनः । तालमर्यादिवोषज्ञान्नित्यं तान् बहुमानय ॥ २९ ॥

धनुर्वेदमहामन्त्रतन्त्रविद्याविशारदान् । हस्तिलक्ष्यपदोहेदप्रबन्धगतिनिर्मानम् ॥ ३० ॥

मुष्टियुद्धवनत्कायजयपादावतारकान् । पुरदेशाखिलग्रामपालकान् बलवत्तरान् ॥ ३१ ॥

धीरांश्छूरान्महावीरान् सङ्गृद्य परिपालय । क्षत्रियांस्छरविद्याझ्ञान पुण्यलोकोपकारकान् ॥ ३२ ॥

दुर्वारवीरबलहननिर्याणविज्ञक्षणान् । सायुधान्हृष्टपुष्टाझ्ञान् दृढगम्भीरमानसान् ॥ ३३ ॥

वर्धमानव्योलक्ष्यानशेषान्परिपालय । विश्ववस्तुविशेषज्ञांश्शीत्यंशार्दिजीवनः ॥ ३४ ॥

विधोपकारसन्तुष्टान्वैश्यांस्वं परिपालय । सकलोपायकुशलान्धनाढ्यान्ससयर्थकान् ॥ ३५ ॥

शुश्रूषासक्तचित्तांस्तान्शूद्रांस्त्वं पारिपालय । अन्यान्वकृत्यानिरताननन्यपरिपन्थिनः ॥

अशेषजनपदांस्त्वन्नित्यांस्त्वं पारिपालय । सर्वोचारसमानीशान्तान्सर्वत्र प्रियवादिनः ॥

सर्वकर्मविनिर्मुक्तानन्ययोगिनः परिपालय । ज्ञानवृद्धांश्च शास्त्रवृद्धान्वयोवृद्धान्द्धिजन्मनः ॥

तारतम्यक्रमं ज्ञात्वा तांस्त्वंस्त्वं परिपालय । जात्युत्कर्षापकर्षौँ च विमृश्य च मुहुर्मुहुः ॥

जातिसाङ्ख्यैर्यराहित्यं कुरू साम्राज्यशासनम् । जात्या श्रेष्ठोऽथ वा हीनो यः कश्चित्स्वीयवर्त्मनि ॥

सद्भिरेतं सदा शोध्य तत्रैव परिपालय । व्यत्यस्ताचारभेदे तु यःकश्चिदनुवर्त्तते ॥

तं संशिक्ष्य यथापूर्वं संस्थाप्य परिपालय । चतुर्वर्णाश्रमस्थानां तारतम्यमवेक्ष्य च ॥

तत्तद्रूणानु गुणयेन परास्मृत्यैव पालय । गोगजाश्वोष्ट्रमहिष्येषु द्रिष्टानु गुणान्विमृश्य च ॥

जीवन्नौषधमेदैस्तान्नित्यान्तं परिपालय । नानाप्रकारसकनवीथिकापरिपालकान् ॥

सावधानेन मनसा परिपालय तान् सदा । धान्यैरबहुविधैरन्यैर्मरीचादिकवस्तुभिः ॥ ४५ ॥

परिपूर्ण यथा नित्यनद्धकोशं विराजीय । आदाय व्ययभेदेषु तुषान्तं परिमृश्य च ॥ ४६ ॥

अन्यूनाधिकमात्मेष्मशेषं परिपालय । हैमादिसर्वऽ्यापारिभेदान्स्वाधिकारिणः ॥ ४७ ॥

समस्तजनधीवृत्तिसूचकान् विश्वकारकान् । प्रशस्तकीर्तिंलक्ष्मीशस्वामिकार्यगुरूगुरान् ॥ ४८ ॥

सद्ग्रहग्रस्तं सुरसं सम्यक्पालय त्वं सुहत्तम । एवं नानाविधं कृत्स्नकृत्स्नं परिहृत्य च ॥ ४९ ॥

साघयन्तोधयन्त्सर्वान्पालयस्त्वं सुखी भव । एवं पुरोघा देवेशि राजधर्मोन्महिभृतः ॥ उपदिश्य तत्कुर्याज्ज्ञत्वबोधनमादरात् ॥ ५० ॥

इत्यावकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे समाज्यबन्धुपमीठिकायां राजधर्मोपदेशस्वरूपकथनन्नाम एकशततमः पटलः ॥

॥ अथ द्विशततमः पटलः ॥

॥ तत्वोपदेशस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती—भगवन् देव देवेश सर्वज्ञ करुणानिधे । तत्वबोधक्रमं सस्मगद मे वदतां वर ॥ १ ॥

श्रीशिवः—साधु साधु जगत्पूज्ये यन्मान्त्वं परिपृच्छसि । तदहं ते प्रवक्ष्यामि शृणु कल्याणि सादरम् ॥ २ ॥

ततस्वेनैवोपदिष्टराजधर्मस्य भूपते: । पुरोधा: शुभ्याच्चितस्य धर्मव्यत्ययशङ्कया ॥ ३ ॥

पुनश्चोपदिशेच्छेतत्वविच्चित्तनैर्मल्यसिद्धये । जन्म मानुषमास्थाय मायाकल्पितवस्तुषु ॥ ४ ॥

वृथा न मुह्यतु भवान् श्रुणोतवघ मयोरितम् । शरीरमास्थिरं सतधातुवैचित्र्यसङ्कितम् ॥ ५ ॥

शुद्धात्मनस्तवाप्यस्य शरीर्स्यापि सङ्गमः । सङ्कल्पजन्यो विज्ञेयस्त्वया सर्वात्मना दृढम् ॥ ६ ॥

अनुग्रहाय भूतानामवतीर्णोऽसि भूतले । त्वं विश्वमासि सतत्वन्तं मद्रूप: परिपालय ॥ ७ ॥

त्वमेव सर्वभूतेषु ज्ञानाकार: पृथक् कृतिः । मायासङ्कल्पवैचित्र्यान्नानेवाच्च विभाससे ॥ ८ ॥

वियद्वृतपरिपूर्णस्य लीलाहन्ताविशेषिणः ।

तव स्वरूपन्त्वं विद्धि त्वं विश्वमिति तत्वतःः ॥ ९ ॥

चित्रमध समाधाय पश्य निःशङ्कं सुहृत्स्तम् ।

न श्रूयते हृश्यते च त्वदन्यदपि किंचन ॥ १० ॥

यदेनमच्ययं शान्तमादिमध्यान्तवर्जितम् ।

तत्सन्न् सदा समारूढः कृतकृत्यो भवाधुना ॥ ११ ॥

एवं पुरोधास्सर्वज्ञो राज्ञस्तत्त्वं विशेषतः ।

उपादिश्याथ राजानम् बहुधा त्वभिमन्त्रयेत् ॥ १२ ॥

इत्येनदेक्र् तत्वोपदेशक्रम उदीरितः ।

सङ्क्षेपेण मया सम्यङ्‌निमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १३ ॥

इत्यागमैरवरवाच्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

तत्वोपदेशास्वरूपनिरूपणन्नाम

द्विशततमः पटलः ॥

॥ अथ त्रिशततमः पटलः ॥

॥ राजाभिमन्त्रणस्वरूपनिरूपणम्‌ ॥

पार्वती-शिव शङ्कर सर्वज्ञ कर्तव्यमभिमन्त्रणम् ।

ऋतं पुरोधसा राज्ञस्तन्मे विस्तरतो वद ॥ १ ॥

श्रीशिव:-साधु साधु वरारोहे यन्मान्त्रं परिपृच्छसि ।

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि सावधानमनाशृणु ॥ २ ॥

सत्सभाचक्रमध्यस्थमन्न्रिदीपैसमावृत्तम् ।

महादीपमिव श्रीशान्ध्यात्वा सम्मन्त्रयेच्छृयै ॥ ३ ॥

एकोदयोदितानेकदिवाकरसमप्रभम् ।

आस्थानचक्रमध्यस्थं प्रतापायाभिमन्त्रयेत् ॥ ४ ॥

राकाहिमकरानेकसमानोदयसन्निभम् ।

प्रभुं सम्मन्त्रयेद्ग्रात्वा सर्वसाम्राज्यमिद्धये ॥ ५ ॥

शत्रूच्चाटाय नृपतिंषणड्वायुमिव स्मरेत् ।

कालमेघमित्र ध्यायेद्दृशसिद्ध्यै महीपतिम् ॥ ६ ॥

कुलाचलमिव ध्यात्वा स्थैर्यार्थमभिमन्त्रयेत् ।

तं वेधसमिव ध्यात्वा सृष्टिकार्येऽभिमन्त्रयेत् ॥ ७ ॥

विष्णुवदूदृजरक्षार्थं संहारे रुद्रवत्प्रिये ।

ध्यात्वाडभिमन्त्रयेत्सम्यक्पुरोहितास्तमहीपतिम् ॥ ८ ॥

शौर्यार्थमिन्द्रवद् ध्यात्वा दाहकर्मणि वह्निवत् ।

भावयित्वोग्रकार्येषु वैवस्वतमिवाद्रिजे ॥ ९ ॥

आमन्रयेनमहीपालं रक्षोभयनिवृत्तये ।

तान्निरृतिमिव ध्यात्वा मन्त्रयेदेष्टे पुरोहितः ॥ १० ॥

जलसंतरणे ध्यायेच्चन्न्रुपं वरुणाकृतिम् । मलयानिलवदूध्यात्वा तमह्हादाय मन्त्रयेत् ॥ ११ ॥

ध्यात्वा धनदतनयसंपत्तिदं तमभिमन्त्रयेत् । ईशानवजज्ञानसिद्धयै ध्यात्वा त्वावाहयेन्त्रुपम् ॥१२॥

एवं नानाप्रभेदैस्तन्तत्तत्कर्मानुसारतः । अभिमन्त्र्य सहस्रेण ब्राह्मणानाम्महात्मनाम् ॥ १३ ॥

जापयेद्वैदिकान् मन्त्रान् पुराणोक्तांश्र तान्त्रिकान् । तत्र त्येवं ते समाख्यातमाभिमन्त्रणमद्रिजे ॥

तदक्षान्वित महापाल किमन्यच्च्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १४ ॥

इत्याकाराभैरवार्हये महाशैवलच्छे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां राजाभिमन्त्रणस्वरूपनिरूपणं नाम त्रिंशत्तमः पटलः ॥

॥ अथ चतुरशततमः पटलः ॥

॥ नवरत्नकरन्याससूक्तस्वरूपवर्णनम्॥

पार्वती- देवदेव दयासिन्धो सर्वलोकान्त्रिते रत । कियान्ति चात्र सूक्तानि किंवेदवत्प्रानि शङ्कर ॥ १ ॥

फलं किं वा जपाद्वेषान्तत्सर्वेभ्योऽथ याध मे । श्रीशिवः-संम्यगुक्तं त्वया देवी सर्वलोकहितेच्छया ॥ २ ॥

जपस्वरूपं सूक्तानांनामानि च वदामि ते ।

नवराले प्रतिपदि पुरोधा: पृथिवीपतं

तत्कार्यागुणगणेष्टाभिमुख्य बहुधा ततः ।

ब्राह्मणान् तसम्पन्नान्स्वाचारान्संयतेंद्रियान्

सहस्रं वा तदर्धं वा शतं वा शक्तितः प्रिये ।

आसनेपूपवेश्यैतान्गन्धपुष्पाक्षतादिभि:

सम्पूज्य देशड्कालज्ञ: सदक्षीर्ये तदनन्तरम् ।

दुर्गालक्ष्मीभारतीनां विष्ण्वादीनामगात्मजे

सर्वेषामपि देवानां प्रीत्यर्थं राष्ट्रवृद्धये ।

श्रियै दीर्घायुषे राज्ञ: क्षेमाय विजयाय च

पुत्रपौत्राभिवृद्ध्यर्थं संवत्सरसुखाय च ।

तत्तदेवतसूक्तानाढ़ारयिष्ये जपन्द्रिजै:

इति सद्द्कुल्य विप्रेन्द्रै: पुरोधा: कार्येज्जपम् ।

दुर्गासूक्तन्तथा लक्ष्मीसूक्त सारस्वतन्तथा ।

रेवन्तसूक्तमश्वानां सूक्तं सूक्ताड़्ङजस्य च ।

गोसूक्तमृषभस्यापि सूक्तं सूक्ताड़्णेशितु: ।

स्तवराजञ्च दौर्गौर्गौ जातवेदससूक्तकम् ।

वायुसूक्तन्तथा डकाशासूक्तद्याश्विनमेव च

सौरं सूक्तन्तथा चान्द्रं भौमसूक्तं बुधस्य च ।

सूक्तं बृहस्पतेस्सूक्तं शुक्रसूक्तन्तथा शने: ॥ १२॥

सूक्तं राहोस्तथा केतो: ऐन्द्रसाम्नेयमेव च ।

याम्यञ्च नैऋतञ्चैव वारुणं वायवीयकम् ॥ १३ ॥

कैबेरञ्च तथैशान्यं ब्राह्ममान्तमेव च ।

सूक्तञ्चैवार्कराशीनां रक्षोघ्नं सूक्तमुत्तमम् ॥ १४ ॥

सूक्तन्तथाडSप्रतिरथम्मन्युसूक्तञ्च दौन्दुभम् ।

सौमड्लन्तथा सूक्तं सूक्तं शाकुनमेव च ॥ १५ ॥

स्त्रीस्त्रीसूक्तं तथा रौद्रं वैष्णवं सौरमेव च ।

पावमानं तथा सूक्तं शान्तिसूक्तमनन्तरम् ॥ १६ ॥

संग्रामसूक्तमायुष्यं सूक्तं यक्ष्महरन्तथा ।

घृतसूक्तं रात्रिसूक्तं वास्तुसूक्तमनन्तरम् ॥ १७ ॥

मृतसञ्जीवनिसूक्तं सूक्तं वामनसञ्जकम् ।

नारायणाख्यसूक्तञ्च पौरुषं सूक्तमेव च ॥ १८ ॥

तथाष्टवसुसूक्तञ्च सप्तानाम्मरुतान्तथा ।

द्वादशादित्यसूक्तञ्च मातॄणां सूक्तमेव च ॥ १९ ॥

तथैकादशरुद्राणा सूक्तं सूक्तं वनस्पते: ।

शत्रक्षयकरं सूक्तं तत्पलायनकारकम् ॥ २० ॥

सूक्तमैन्द्रावैष्णवञ्च हरिसूक्तमनन्तरम् । नामत्रयन्तथा देवीमाहात्म्यमतिपावनम्

॥ २१ ॥

सहस्रनामस्तोत्रे दे शैलपुत्र्यादिक्रमं तथा । अष्टाक्षरं वैष्णवञ्च द्वादशाक्षरमेव च

॥ २२ ॥

कवचञ्च तथा शैवं श्रीरुद्रं न्यासपूर्वकम् । शिवसङ्कल्पमन्त्रांश्र रामानामसहस्रकम्

॥ २३ ॥

कवचं राघवेन्द्रस्य हनूमत्कवचञ्च तथा । सौदर्शनं तथा मन्त्रझारुडत्नारसिंहकम्

॥ २४ ॥

कार्तवीर्यस्य कवचमन्यानि कवचानि च । रक्षाकराणि देवेशि पञ्चशान्तिमनन्तरम्

॥ २५ ॥

महाशान्तिश्च विप्रेन्द्रैर्जपयित्वा यथाविधि । तन्मन्त्रिताक्षतान् देवी राज्ञे दत्वा ततःपरम्

॥ २६ ॥

आशीर्मिर्वर्धयित्वा तं दुर्गालक्ष्म्यादिपूजने । नियोजयेत्नृपं सर्वमन्त्रार्थज्ञः पुरोहितः

॥ २७ ॥

इत्याकाङ्क्ष्यमैरचाये महाराजतनये साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नवरत्नकनकाद्यसूक्तपठिस्वरूपकथनन्नाम

चतुरशनतमः पटलः ॥

॥ अथ पञ्चाशततमः पटलः ॥

॥ नवरात्रकृतद्यदुर्गालक्ष्म्यादिपूजा ॥

पार्वती-धेयदेव महादेव वृषभध्वज शङ्कर । दुर्गालक्ष्म्यादिपूजायां विधानक्रीडितं विभो ॥ १ ॥

तस्याः किंवा फलं सर्वं वक्तुमर्हसि सांप्रतम् । श्रीशिवः-पुरोधसा नियुक्तोऽथ राजा सन्तुष्टमानसः ॥ २ ॥

सखड्गचर्मेकवचस्सर्वाभरणभूषितः । विप्रयुग्मे पठत्यग्रे स्वस्तिसूक्तञ्च शाकुनम् ॥ ३ ॥

स्रेष्ठदेवं हृदि ध्यानं प्राप्य तत्पूर्वकल्पितम् । पुण्पमण्डपमत्यच्छच्छामरादर्शभास्वरम् ॥ ४ ॥

स्वासनेऽ सम्यगासीनः प्रणानायस्य वाग्यतः । सङ्कीर्त्य देशङ्कालञ्च पुरोहितसमुदीरितैः ॥ ५ ॥

मन्त्रैः पौरणिकैर्देवि तान्त्रिकैर्वैदिकैश्व वा । वर्णक्रमेऽशु चाऽह्ना सुपिधानेषु पार्थिवः ॥ ६ ॥

राजतेष्वथ वा ताम्रेष्वभावे मृन्मयेषु वा । हरिद्रया तण्डुलैश्व पूरितेषु सुमध्यमे ॥ ७ ॥

सम्पूज्य दुर्गालक्ष्मीञ्च वाग्देवीनञ्च ऋमात्नृपः । रेवन्तमश्वाधिपतिंम्पूजयेत्प्रयतशुचिः ॥ ८ ॥

पंचचततमः पटलः।

दिव्यगन्धैर्दिव्यमाल्यैर्नैवेद्यैर्विविधैरपि ।

प्रदक्षिणैश्च नतिभिस्तुतिभिश्च महीपतिः ॥ ९ ॥

आयुधानि ततो राजा द्वादशातपरिपूजयेत ।

आघ्रापोड्र कथितन्नद्रेदस्याचतुर्विधः ॥ १० ॥

कोदण्डद्न्रिणतबैव गुलिकास्त्रं भिदोचितम् ।

द्वितीयन्तु शरः प्रोक्तस्तद्रेदः पञ्चधा भवेत् ॥ ११ ॥

अर्धचन्द्रः शरप्रेच करीराड्कुरसन्निभः ।

करवीरदलाकारस्तथाSधोमुखकण्टकः ॥ १२ ॥

असिस्स्तृतौड्राथितन्नद्रेदस्तु चतुर्विधः ।

खड्गस्साधनखड्गैश्च पट्टसः करवालकः ॥ १३ ॥

चतुर्थं शरिका प्रोक्तमपञ्चममसिर्भवेत् ।

षष्ठन्तु चक्रमार्यातं सप्तमं शूलमुख्यते ॥ १४ ॥

अष्टमं शक्तिराख्यातन्नवमम्भाण्डिवालकम् ।

दशमस्सप्तारिघः प्रोक्तो वज्रमेकादश स्मृतम् ॥ १५ ॥

द्वादशाखङ्गुडम्रोक्तमयशङ्कुमिराचितम् ।

तयोदशाख्दा प्रोक्तष्टकन्नु चतुर्दशम् ॥ १६ ॥

भल्लः पञ्चदशम्रोक्तकन्नद्रेदस्यविधस्स्मृतः ।

भल्लो वराहभल्लश्च तोत्रश्च परिकीर्तितः ॥ १७ ॥

सश्लेष्षोडशामाल्यात्मुद्ररस्तदनन्तरम्‌ । कुन्तमष्टादशाम्रोक्तड्कुठारन्तदनन्तरम‌ ॥ १८ ॥

मुसलं विशोभव्यातं सूणस्यादिकवशिकरम‌ । द्वाविंशं याष्टिराख्यातन्तद्रवेदम्विविधो मतः ॥ १९ ॥

याष्टिश्च फणियाष्टिश्च द्वावलम्बनयष्टिका । ह्ययोविंशत्यलिकास्त्रं स्वस्तिकान्तदनन्तरम‌ ॥ २० ॥

पञ्चविंशान्तु टङ्कं स्यात्पड्विंशं हलमीरितम‌ । सप्तविंशान्तु वेतं स्यादष्टाविंशड्क्षोरिता ॥ २१ ॥

एकोनत्रिंशः प्रासस्यात्सादिहस्तौचितः प्रिये । त्रिंशान्तोमरमार्ल्यात्मेकत्रिंशान्तु कम्पणम‌ ॥ २२ ॥

कूटद्मायुधतत्त्वज्ञैद्वात्रिंशां परिकीर्तितम‌ । द्वात्रिंशादाकुधान्येवं सम्पूज्य कुष्मादिमिः ॥ २३ ॥

प्रभूतं त्रिविधैवाथ नैवेद्यमम्भक्षयसम्युतम‌ । विधिकृतैस्तन्त्रकृत्चैव पुराणोक्तमनुत्तमः ॥ २४ ॥

नत्बा गुष्पाझलिन्दत्वा कोशागारन्ततः परम‌ । पूजयित्बा विधानेन राजचिह्नानि षोडश ॥ २५ ॥

पूजयेद्‌ प्रयतो मन्त्रैस्तान्लिकैर्वाड्थ वैदिकैः । सिंहासनान्तु प्रथमं श्वेतच्छत्रमनन्तरम‌ ॥ २६ ॥

षट्त्रिंशत्तमः पटलः ।

तत्परञ्चामरद्धन्थड्कलार्ची कुञ्चिकामापि ।

कुञ्चिकां व्यजनं रक्तकमलं शिविकान्तथा ॥ २७ ॥

आन्दोलिकान्ध्वजच्चैव पताकान्धुनदुन्दुभिन्तथा ।

पत्यानद्ध खलीनञ्च कशाञ्चैव यथाक्रमम् ॥ २८ ॥

उपचारैः षोडशभिः पूजयित्वा पृथक्पृथक् ।

सम्प्राथ्ये राजचिह्नानि दृश्यात्पुष्पाञ्जलिन्ततः ॥ २९ ॥

एवड्कृतवा नरपतिदृङ्गपूजादिकड्ङ्गहे ।

बहिर्निर्गत्य भद्रपीठे चैव प्रपूजयेत् ॥ ३० ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नवगात्रकर्तव्यदुर्गालक्ष्म्यादिपूजास्वरूपकथनग्राम

पञ्चशततमः पटलः ॥

॥ अथ षट्त्रिंशत्तमः पटलः ॥

॥ मङ्गादिपूजास्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः-ततः परममहिपालो जयघोषपुरस्सरम् ।

नागाञ्चगनिभाननख्वानविश्वविख्यात लक्षणान् ॥ १ ॥

उपचारैः षोडशभिस्सम्पूज्य तदनन्तरम् ।

बध्वा प्रतिसरन्तेषाङ्कण्ठेषु पृथिवीपतिः: ॥ २ ॥

नत्वा प्रदक्षिणीकृत्य गजानश्वानुपूजितान्‌ । ततः परं वारमुख्यालास्यमालोकयेन्रपः ॥ ३ ॥

उद्बाहुमिरुदाराढचर्मगन्धैर्मधुरस्वैरः । वन्द्यमानस्वसेवार्थमगतां नृपपुत्रवान्‌ ॥ ४ ॥

समन्तराजसङ्घाश्च कवींश्च विभुधानपि । गायकांश्च नटान्वीणावेणुवादनकोविदान्‌ ॥ ५ ॥

शिरोवधूननात्कंश्चित्ककांशिच्चिन्तयन्मनसि तेन च । कटाक्षवीक्षणैः कांश्चिद्द्वित्रिभिस्समदाहतैः ॥ ६ ॥

आंलोकशब्दैरपरण्डीकुर्वन्ननन्तरम्‌ । तूर्णमारुह्य भद्रेसमुदयाद्रिमिवोडुराट्‌ ॥ ७ ॥

आस्थानमण्डपाभ्याशं सम्प्राप्याथ महीपतिः । भद्रेशादवरुह्यासकरमालम्ब्य पाणिना ॥ ८ ॥

आस्थानमण्डपे वेढिंमारुह्यासनजैरसह । प्राज्ञः प्रियतस्स्थत्वा चिन्तयन्प्रष्टदेवताम्‌ ॥ ९ ॥

दिव्यश्रीविजयमानाभ्यांच्छामराभ्यां विराजितः । स्वतविजयर्पूगाभ्यामन्वितो नगराधिदेव ॥ १० ॥

अच्छमौक्तिकगुच्छेन श्वेतच्छत्रेण शोभितः । सेवार्थमागतानेव सतारेण सुशोभितः ॥ ११ ॥

षट्चत्वारिंशत्तमः पटलः ।

मुहूर्तत्रितयज्ञानाविनोदालोकनोत्सुकः ।

सामन्तराजसद्धैश्व समेतस्सज्जनैरापि ॥ १२ ॥

विद्वद्भिः कविभिः सार्धं गायकैः परिहासकैः ।

नटैः सच नर्तकैः सच लेखकैः कालसूचकैः ॥ १३ ॥

गणकैर्गणिकाभिश्च मार्गधैरैमधुरस्वरैः ।

वीणावेणुप्रवीणाभिरणाक्षीभिश्च संयुक्तः ॥ १४ ॥

स्वेष्टदेवं हृदि ध्यानपौनःपुन्येन पार्थिवः ।

पुरोधसा मन्त्रिभिश्च कृतकौतुकमण्डलः ॥ १५ ॥

विनोददर्शनं यावतावच्चेष्टेन महीपति: ।

एवन्दत्वा महीपालस्सर्वेषां स्वस्य दर्शनम् ॥ १६ ॥

आयुरारोग्यमैश्वर्यं सम्प्राप्य विजयी भवेत् ।

पुत्रपौत्रैः परिवृत्तःसर्वान्कामानवानुयात् ॥ १७ ॥

इत्येवंते समारुह्यतड्नजैरर्चनमाद्रिजे ।

राज्ञश्च स्थातरास्थाने किमन्यच्च्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १८ ॥

इत्याकारामपेरेवास्ये मद्दारैवतनन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकस्यां

गजाश्वपूजादिस्वरूपकथनं नाम

षट्चत्वारिंशत्तमः पटलः ॥

॥ अथ सप्तशततमः पटलः ॥

॥ नानाविनोदस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती–मद्राथ देशिक स्वामिनं शिव सर्वज्ञ राघूः ।

राजपूजादिकं सर्वं श्रुतान्तत्फलमेव च ॥ १ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि विनोदानामनुत्तमम् ।

विनोदाः केऽपि वा राज्ञां दृष्टव्या: कथयस्व तान् ॥२

श्रीशिवः–भवत्या लोकरक्षार्थं यत्प्रप्रथमारुरासिनि ।

तद्हन्ते प्रवक्ष्यामि श्रुणु कल्याणि सादरम् ॥ ३ ॥

गयोरमेरूनीनदैर्मेघस्तानितनिस्वनैः ।

वृहत्तरगन्धनागानांदिक्चकेतिव बन्धुरे ॥ ४ ॥

आस्थानमण्डपे रम्ये सुमेरुशिखरोपमे ।

सिंहासने समारूढस्सर्वाभरणभूषितः ॥ ५ ॥

इवेतच्छत्रेण महता चामराभ्यां विराजितः ।

नमस्त्सामन्तभूपालमौलिमाणिक्यकान्तिभिः ॥ ६ ॥

नीराजितपदद्वन्द्वस्स्चिन्तयन्निष्टदेवताम् ।

सैन्यावलोकनसुखान्निनोदैर्निबुधैरिह ॥ ७ ॥

पद्मनृरपतिस्सम्राड्राजा वा मण्डलेरवरः ।

आदौ पश्येद्रथानीकं हेमरलपरिष्कृतम् ॥ ८ ॥

स्थितखलतकेतुपटैरश्राघयन्तामिवोत्सवम् ।

ततः पश्येद्रजानीकडकुल्यपयन्ताङिरेश्रमम्

कुम्भैः पथुरदर्दैवैः कमल्लीमिरहिमाद्रिजे ।

ततोरशनिवहं पश्येद्रमीभिरवसुधां भृशम्

जित्वोत्प्लुतिमिश्रं दिवञ्जेतुमुक्तमिव स्थितम् ।

ततः पदातिनिवहस्पाधेःश्रिमिव पार्थिवः

पश्येन्तुरगरिताशेषवनन्तुमुलस्वने: ।

ततः पश्येत्करान्दिव्यानधिकारीजनार्पितान्

नानाकरागतान्दिव्यरललौघानपि पार्थिवः ।

ततः पश्येद्रारमुख्यालास्यमास्योल्लसन्तिसतः

मनोज्ञानानाभिनयं वीणामुरजवादितम् ।

ततस्वत्युन्नतस्तम्भप्रोतशूलाग्रवर्तिनीम्

पश्येन्नानाविधाकारां विद्या|माश्र्यकारिणीम् ।

तत: पश्येन्राट्कथाभूमिकां विविधाकृतिः

यामिसर्वमपुरावृत्तमप्रत्यक्षमिव दृश्यते ।

ततो यवनिकावीतकाञ्चनमान्तरस्थिताः

पश्येत्पाञ्चालिका: पूर्वकथाभिनयसूचिका: ।

तत्परं विकटाटोपनाटाभूषणभूषितान्

नानावेषविशेषाव्यान्कवीनपश्येन्महीपतिः । ततो द्वीपान्तरजनप्रतिबिम्बैरधिष्ठितम् ॥ १८ ॥

नावङ्गरपतिः पद्येन्दीवराकारभीषणैः । ततस्तां विविधाश्चर्यकरों वियां विलोकयेत् ॥ १९ ॥

वेधस्सृष्टिवैचित्र्यं या स्फुरति फल्गुवत् । ततः पद्येजलस्तम्बविद्यान्ताम्पृथिवीश्वरः ॥ २० ॥

यया दुर्योधनस्येदृङ्मर्म संस्र्यते डुढुतम् । पद्येेदम्भस्तम्बविद्यान्ततस्ताम्पृथिवीपतिः ॥ २१ ॥

यया स्याद्वाल्मीकामेलेङ्ङ्याम्माहुतरस्मृतिः । मधुयुदन्ततः पद्येदुल्लसनृष्टिटाडनम् ॥ २२ ॥

युद्धमौष्ठिकचाणूरं येनाल्पसनुमीयते । ततः क्रोधान्मिषत्नेषुयुदं पद्येज्जनेश्वरः ॥ २३ ॥

शृङ्गशब्दित्तनोद्भूतस्फुलिङ्गशतसङ्कुलम् । तत्परन्नपतिः पद्येदयुयुंदं वनलुलाययोः ॥ २४ ॥

आनम्य मस्तकौ क्रोधात्खुरैरदारियतौ महीम् । ततः खगान्मृगान्दारुचेलचर्मोऽद्भिः कृतानन ॥ २५ ॥

पद्येन्दुस्नानविधकशरशैलाननश्चर्यवैश्वशिनः । तत्परन्तनृष्ठः पद्येत्प्रतिरुपं हनूमतः ॥ २६ ॥

सिन्धूलेक्खूनजध्यलसस्पर्यंते येन माति: । भूतद्रुन्दन्तत: पर्येदृ हृष्टिदोषोपशान्तये ॥ २७ ॥

दंष्ट्राट्रद्रुयसल्लेखै:रानैररतिभयड्कुरम् । तत:ो दीपस्थान् पर्येदृज्वलज्वभियाड्डगतान् ॥ २८ ॥

आत्मानं शररमप्राप्तुं सज्ज्योतिष इवाचलान् । तत: पर्येदारुयान्त्रविशेषान् सनन्दनाकृतीन् ॥ २९ ॥

दिवाभ्रान्तिदृक्ल्पयत: केनचित्तेजसा निशि । उच्चावचान् वाग्दृशसृत: पर्येजनेक्ष्वर: ॥ ३० ॥

स्कुलिड्गांश्वामराकारांस्तिर्यगुदीरतो बहून् । तत:प्रलयकालोघढनगर्‌जितभीषणम् ॥ ३१ ॥

श्रृणुयाद्राणानिनदं विनोदावाधि सूचकम् । एवं प्रतिदिनं राजा विनोदान्पश्यविंशतिम् ॥ ३२ ॥

हृष्ट्वा मनसि सङ्क्लिन्य स्वेष्टदेवं हृदम्बुजे । समर्प्य तस्सै तत्सर्वन्तत्परपृथिवीश्वर: ॥ ३३ ॥

आस्थानवार्तिनां राज्ञामन्त्रिणांच्च पुरोधसांम् । विबुधानाड्डवीना च गायकानां विनोदिनाम् ॥ ३४ ॥

नटानांर्तकानांच्च वारमुख्याजनस्य च । गन्धकस्तूरीकार्दिनि दत्वा द्रव्याण्यनन्तरम् ॥ ३५ ॥

ताम्बूलानि यथायोग्यन्दत्त्वा भूमिपुरन्दरः । सिद्धासनात्समुत्थाय करद्वन्द्वेन चारुणौ ॥ ३६ ॥

अवलम्ब्य करद्वन्द्वमासयोर्म्बरावेष्टितम् । आस्थानमण्डपादम्यादवरुह्य शनैः शनैः ॥ ३७ ॥

आरुह्य कल्मषोर्णंचामराचुपशोमितम् । पुरुषतो गीतकलया मिश्रीते वाद्यनिस्वने ॥ ३८ ॥

विजृम्भत्यतिगम्भीरं मन्द्रयानैः पर्वाति । प्रविष्टान्तःपुरं रस्यं स्त्रीरत्नैः सक्कलम् ॥ ३९ ॥

सर्वमोस्थानुवृत्तान्तं शुद्धान्तस्त्रीजनाय तत् । शङ्कनकपात्रस्थदीपैः कर्पूरानिर्मितैः ॥ ४० ॥

नीराजितस्सुखी तिष्ठेत्वीरबैससह पृथिवः । एवं प्रतिदिनं सायन्तनकसत्रे महोत्सकम् ॥ ४१ ॥

कुर्यात् कल्पतरुसम्भ्रान्ट राजा वा मण्डले श्वरः । विजित्य समरे सर्वानरीनुरबलानपि ॥ ४२ ॥

समृद्धशोकलां पृथ्वीं हि लया स्वराज्यंयेत् । अम्भुरारोग्यसौभाग्यरूपकान्तिसमन्वितः ॥ ४३ ॥

पुत्रपौत्रैः परिवृतः पालयेदरिलाः प्रजाः । एतदाचरितं पूर्वैर्देवदानव राक्षसैः ॥ ४४ ॥

अष्टाशततमः पटलः ।

यक्षकिन्नरगन्धवौस्सिद्धविद्याधरोर्गैः ।

सगरेण दिलीपेन कुत्स्थेन ययातिना

नहुषेण न रामेण कार्तवीर्येण गाधिना ।

एतैरन्यैश्व भूपालैः कृतमेतत्सुमध्यमे

एवं महोत्सवं कृत्या नवरात्रे महीपतिः ।

दशभ्यामरिमुदिश्य शरमोचनमाचरेत्

इत्येवं ते समारव्यातडूर्तेऽयनवरात्रके ।

यस्तोत्सवः पृथुश्रेणी किमन्यैः श्लाघ्यतेऽमिभिः

इत्याकाशभैरवाराह्ये महावेधतने नवरात्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

नानाविनोददर्शनकामं

सम्रष्टाततमः पटलः ॥

॥ अथाष्टाशततमः पटलः ॥

॥ विजयदशमीस्रवरूपकथनम् ॥

पार्वती-देवदेव विरूपाक्ष संर्वज्ञ करुणानिधे ।

श्रुतं नानाविनोदानां स्वरूपान्तवन्तमुखान्मया

इदानीं विजयार्हस्यायन्दर्शस्यां यन्महीसुरजैः ।

कर्तव्यं भूहे तत्सर्वं त्वदन्यो नास्ति वेदिता

श्रीशिवः-साधु साधु जगद्गुरुन्ये यन्मान्त्वं परिपृच्छसि । तदहं ते प्रवक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि सादरम् ॥ ३ ॥

आषाढे मासे या शुक्लपक्षे पापनाशिनी । यस्माद्विजयदा राज्ञां तस्मात्सा विजयाभिधा ॥ ४ ॥

योड्स्यामारं समुद्दिश्य नृपतिं शररुत्सृजेत् । एतत्तिथिप्रभावेन स जयस्याद्दृशं रिपुः ॥ ५ ॥

अस्यां याड्‌डरम्भते विद्या सा भवेत्पारगा भृशम् । आरम्भते यदस्यां तत्तत्सिद्धं भवेत्प्रिये ॥ ६ ॥

तस्मादस्यां तिथौ सर्वकायारम्भः प्रशस्यते । विजयार्थी नरपतिरस्यां विजयसिद्धये ॥ ७ ॥

अरीन् प्रति चतुर्दिक्षु शराहुतसृष्ट्‌मुच्यत: । स्वगृहस्योत्तरे भागे पूर्वभागेऽपि वाड्‌न्तरम् ॥ ८ ॥

कोशमार्गं परित्यज्य समभ्यूषौ हिमाद्रिजे । कल्पयित्वा चतुश्शालं सुविस्तीर्णं समुन्नतम् ॥ ९ ॥

चतुद्दारसमायुक्तं परितः कुट्यसंवृत्तम् । विचित्रस्तम्भगम्भीरं मनोज्ञवलभीपुटम् ॥ १० ॥

मध्ये‌डन्तरालसहितं सुवितानं सुतोरणम् । चित्रद्वजपताकाढ्यैर्युच्चमारदार्शीभास्वरम् ॥ ११ ॥

विमानमिव सिद्धानां विलोचनमनोहरम् । मध्येऽन्तराले त्वेतस्य कल्पयेत् कूटमुत्तमम् ॥ १२ ॥

चतुस्तम्भसमायुक्तंत्तन्मनोज्ञंमरुशोभितम् । तस्यान्तर्मध्ये देहो रोपयित्वा शमीतरुम् ॥ १३ ॥

तस्य वृक्षस्य परितः कल्पयित्वा तु वेदिकाम् । अलङ्कृत्य शमीवृक्षं विविधैः पुष्पदामभिः ॥ १४ ॥

चतुश्शालस्य परितश्श्तुदिश्शु हिमाद्रिजे । रथान्निर्माय चतुरो हेमरत्नध्वजादिभिः ॥ १५ ॥

अलङ्कृत्य द्विजवरैरौंचयेत् स्वस्तिवाचनम् । एवं राजा कल्पयित्वा पूर्वमेवोत्सवात्प्रिये ॥ १६ ॥

दशम्यां प्रातःस्थाथा कृतशौचक्रियश्शुचिः । [ *पुण्यतीर्थजलैस्स्नात्वा यतवाग्भ्यायमानसः ॥ १७ ॥

धृतव्रतोष्ठपुण्ड्रं सुश्रोणि कृतसन्ध्यादिसात्क्रियः । इष्टदेवं समाराध्य गुरुं सम्पूज्य सादरम् ॥ १८ ॥

तन्मुखेनार्ङ्किलां विद्यास्समारभ्य यथाक्रमम् । ततः राजा स्वानुकूले मुहूर्त्ते प्रयतश्शुचिः ॥ १९ ॥

• अयं पाठः 'प्राक्स्तनमतृप्तिकायां न दृश्यते ।

पुरोहितं पुरस्कृत्य तस्यानुज्ञामवाप्य च । जयदुर्गां वक्तुणडाणेशं वडुकामिघम्

मैरवडूर्तवीर्ययश नृसिंहडाकुरूडन्तथा । हनूमन्तञ्च कोडंडपाणिं रामम्महाबलम्

ब्रह्मविष्णुमहेशोन्द्रान् तथातमकुलदेवताम् । यथाशक्ति सुवर्णेन कृत्वान् सम्पूज्य यनत:

दत्वा द्विजेभ्यसन्तुष्टमांसो दक्षिणाडन्वितान् । तत्परं पूजितञ्चापं शरान् खड्गञ्च निर्मलम्

संप्रार्थ्य महानन्देहै: प्रार्थयित्वा पुरोहितम् । इष्टदेवं हन्दे ध्यान्वसेच्चत्निकटे नृप:

तत:पुरोहितस्तानि प्रार्थयेद्राजचोदित: । तीक्ष्णघार दुराघर्ष रणे शत्रुरिमर्दन

असे विशासनारातीन्निम्निन्ध पालय मत्प्रसुम् । सर्वायुधमहामात्र सर्वदैवारिसूदन

चाप शत्रूत्रणे छिन्धि विजयन्देहि मत्प्रभो: । सायकेश नमस्तुभ्यं वैरिमर्माविमेदिने

सड्ग्रामे सायुधाँश्चत्रून्निम्निन्ध पालय मत्प्रसुम् । इति संप्रार्थ्य तच्चापं शरान् खड्गं पुरोहित:

नवगतगनतमः पञलः ॥ ३५४ ॥

राजे दत्वा जयजयेत्याशिषा वर्धयेन्त्रूपम् ॥ २८ ॥

इन्याकाजभैरत्रास्ये महाशेरनन्रे मान्राज्यनलश्रीपीठिकायां

विजयशशाङ्कीस्वह्नपकः:तन्राम्

अधृशरन.मः पन.लः ॥

॥ अथ नवगनतमः पनलः ॥

॥ शमापूजास्वरूपानरूपणाम् ॥

श्रीशिव:-ततो राजा नमस्कृत्य तान्यस्राणि समाहितः ।

दत्वा पुरोधसं हस्ते त्वं विन्यस्य शमीतरौ ॥ १ ॥

पूजयस्वेति नृपति: प्रेरयेत्स्वपुरोहितम् ।

तत्पुरोहितोऽन्राणि निधाय शिविकान्तरे

॥ २ ॥

महावाचरवैसाकं शमीवृक्षं समाश्रितः ।

तस्मिन्निधाय तच्चापं शरान्खड्गं पुरोहितः

॥ ३ ॥

गन्धपुष्पैर्धूपदीपै: पूजयित्वाडडयुधत्रयम् ।

लक्ष्मीनारायणान्त्र पूजयित्वोपचारकैः

॥ ४ ॥

पुनर्न्र्पस्य निकटङत्वा तिष्ठेत्पुरोहितः ।

ततो राजा स्वष्टदेवसन्निधौ प्रयतसशुचि:

॥ ५ ॥

पठेच्छ्लोकात्मकं सम्यक्पुरोहितमुखोदितम् ।

अमृताहरणोदयुक्तचित्तस्य यदभूत पुरा

॥ ६ ॥

मढ़ळं वैनतेयस्य तन्मे भवतु मढ़ळम् । अमृतोत्पादने दैत्यान् जिघांसोर्दभूत् पुरा ॥ ७ ॥

मढ़ळं वज्रहस्तस्य तन्मे भवतु मढ़ळम् । तीनिविक्रमान्प्रक्रमतो वज्रलिध्वंसकर्मणि ॥ ८ ॥

पुराडडसीन्मढ़ळं विष्णोस्तन्मे भवतु मढ़ळम् । कूषात्रिपुरसंहारे महादेवस्य शूलिनः ॥ ९ ॥

यदासीन्मढ़ळं पूर्वन्तन्मे भवतु मढ़ळम् । सृष्टिस्थित्यन्तकर्तारो ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ॥ १० ॥

जययात्राप्रसक्तस्य जयन्तददतु मे भुशम् । सवाहनायुंधासर्वे दिक्पाला दिग्गजान्विताः ॥ ११ ॥

जययात्राप्रसक्तस्य जयन्तददतु मे सदा । आदित्या वसवो रुद्रा विभ्वेदधिमरुतस्तथा ॥ १२ ॥

जययात्राप्रसक्तस्य जयन्तददतु मे सदा । देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसकिन्नराः ॥ १३ ॥

जययात्राप्रसक्तस्य जयन्तददतु मे सदा । एवं श्लोकाष्टकं सम्यक्पठित्वा पृथिवीपतिः ॥ १४ ॥

यदि यान्ति शत्रुमुद्रिय तदिग्रीशं हृदि स्मरन् । गृहाच्चिरंत्य शिबिकामारुह्य कतिचित्पदम् ॥ १५ ॥

मार्गेर्नीत्या समारुह्य पुनरान्दोलिकां शुभाम् । नीत्वा मार्गं यथापूर्वन्ततः कीडारथन्र्पः ॥ ९६ ॥

आरुह्य पूर्ववन्मार्गेर्नीत्या डड्र्ं पुनरुत्तमम् । वन्दिभिरिन्नन्द्यमानसन्नुदबाहुभिरुदारधीः ॥ ९७ ॥

सशिरस्त्राणकवचस्सर्वाभरणभूषितः । ततो भद्रेभमारुह्य सुशीलं स्वकुलागतम् ॥ ९८ ॥

युद्धोपस्करसन्नद्धमुदयाद्रिमिवांशुमान् । तूर्णं यायान्नरपतिरेक्तं शत्रुक्षीणं प्रति ॥ ९९ ॥

उत्लुयोत्प्लुत्य धावत्सु खड्गखेटकपाणिषु । अग्रतो युद्धसन्नद्धयोधमुख्येषु सत्वरम् ॥ २० ॥

पार्श्वतः प्रासहस्तेऽपु पर्यटत्सु च सादिषु । परितो राजपुत्रेषु माच्छत्सु घनसिन्धुरैः ॥ २१ ॥

पुरतो वाद्यघोषेण दिक्षु केतुभिरक्खरे । पश्चादुदनुदुमिसन्र्देहे ताक्ष्यमानेऽल्पदन्तिषु ॥ २२ ॥

अश्वहेषारवैर्दान्तैर्न्त्रूहिरैतैरतिमोषणैः । पदातिसिघ्नानादैश्व कम्पिते सुवनत्रये ॥ २३ ॥

जैत्रस्ततो नृपः प्राप्य शामीवृक्षान्तिकं प्रिये । लक्ष्मीनारायणन्देकान्तास्मिन् सम्पूज्य सादरम् ॥ २४ ॥

गन्धै: पुष्पैर्दीपधूपै: नैवेद्यैर्विविधैरपि । प्रदक्षिणैश्च नतिभिस्तुतिभिश्चाद्रिकन्यके ॥ २५ ॥

प्रीणयित्वा शमोचैव सम्पूज्यास्वात्रयन्तथा । मन्त्रै: पौरणिकैर्दैवि तान्त्रिकैर्वाडथ वैदिकै: ॥ २६ ॥

आदाय खड्गं सहसा रघुप्रतान्तापकं रिपो: । बहिर्निरगत्य नृपतिस्थित: प्राग्देशि सत्वरम् ॥ २७ ॥

तदिगीशं हृदि ध्यायन्सतत्रयानप्यरीन् प्रति । विसृजेच्छरमाकर्णमाकृष्य वसुधोपरि ॥ २८ ॥

एवमेवावशिष्टाशु दिक्षु मुक्त्वा शरत्रयम् । शुनर्भद्रेभमारुह्य जयघोषपुरस्सरम् ॥ २९ ॥

पार्थद्रव्यस्थितं राजा चतुरङ्गबलान्वहन् । पडुक्तिरा: प्रविमक्तन्तत्पथ्यनपाथोधिसन्निभम् ॥ ३० ॥

प्रविश्य नगरम्भूयस्समास्थाय महोन्नतम् । आस्थानमण्डपं रम्यं सर्वतस्सुमलड्कतम् ॥ ३१ ॥

मुहूर्तं तत्र तु स्थित्वा मन्त्रिणश्च पुरोहितम् । बहुमान्याम्बरौर्दिव्यैग्रैवेयै: कुण्डलैरपि ॥ ३२ ॥

ततोऽन्त:पुरमाविश्य रमणीमणिभिस्सह । सह्झोऽपानं सरसान् कुर्वन् वसक्तत्र हिमाद्रिजे ॥ ३३ ॥

रात्रौ सह सभास्तारैर्नष्टव्यमालोक्य पार्थिवः । नटीन्टान् दिव्यवस्त्रैर्भूषणैश्चापि तोषयेत् ॥ ३४ ॥

एवं यः कुरते राजा दशम्यां विजयोत्सवम् । स सर्वेश्वर्यसम्पन्नो विजयी सर्वदा भवेत् ॥ ३५ ॥

अकाल्यात्राजनितदोषस्तत्र न जायते । इत्येवं विजयाख्यांद्र दशम्यांनृपपुत्रवैः ॥

यत्कर्तव्यन्तदारख्यातं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ३६ ॥

इत्याकाशमहावाराह्य महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां विजयदशम्युत्सवस्वरूपकथनग्राम नवशाततमः पटलः ॥

॥ अथ दशशाततमः पटलः ॥

॥ कुमार्यपूजार्चविधिस्वरूपकथनम् ॥

पर्वती—देवदेव विरूपाक्ष सर्वज्ञ करुणानिधे । कुमार्यपूजनविधिं ब्रूहि विस्तरतोऽपि मे ॥ १ ॥

श्रीशिवः—साधु साधु वरारोहे यन्मान्त्वं परिपृच्छसि । तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि सादरम् ॥ २ ॥

मासि चाश्वयुजे शुक्ले प्रतिपदादिषु । राजा दिनेषु नवसु कुमार्यः पूजयेत् क्रमात् ॥ ३ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीपीठिका ।

सर्वकामफलावाप्त्यै पुरराष्ट्रविवृद्धये । सर्वशत्रुविनाशाय सर्वत्र विजयाय च

एकवर्षान्त्यजेतकन्या पूजार्थं वरवर्णिनि । प्रीतिनोऽस्ति यतस्तस्या गन्धपुष्पफलादिषु ॥ ५ ॥

द्विहायनीं समारभ्य कन्यामादर्शवत्सराम् । पूजयेत प्रत्यहं राजा तत्त्कार्येस्य सिद्धये ॥ ६ ॥

द्विहायनी कुमारी स्यात् तिमूर्तिस्यात् त्रिवत्सरा । चतुरब्दा तु कल्याणी पञ्चवर्षा तु रोहिणी ॥ ७ ॥

षट्संस्था कालिका प्रोक्ता सप्तवर्षा तु चण्डिका । अष्टवर्षा शांभवी स्यात् दुर्गा स्यान्नववत्सरा ॥ ८ ॥

दशावर्षी भवेद्द्रानामतः परिकीर्तिता । अत ऊर्ध्वन्तु रजः प्रादुर्भोवावतेऽत्र तु ॥ ९ ॥

आवाहने न योग्या स्यात्कन्या कमललोचने । दुःखदारिद्रयनाशाय शस्त्रूणां नाशनाय च ॥ ९; ॥

आयुष्यबलवृद्ध्यर्थड्कुमार्या पूजयन्नृपः । धनधान्यसमृद्ध्यर्थं पुत्रपौत्राभिवृद्धये ॥ ११ ॥

त्रिमूर्ति पूजयेत्कन्या राज्ञः शत्रुक्षयाय च । अपमृत्युव्याधिपीडादुःखदारिद्र्यशान्तये ॥ १२ ॥

कल्याणों पूजयेद्राजान् नित्यड्कल्याणदायिनीम् । आयुष्काम्यच कामी च श्रीकामी च विशेषतः ॥ १२३ ॥

यशःकामी धनार्थी च गेहिणों पूजयेन्तृपः । विद्यार्थी च धनार्थी च राज्यार्थी च विशेषतः ॥ १२४ ॥

शत्रूणाच विनाशार्थड्कालिकां पूजयेत्प्रिये । सड्र्रामे जयकामी च राज्यकामी विशेषतः ॥ १२५ ॥

चण्डिकां पूजयेत्प्रित्यं चण्डविक्रमसिद्धये । दुःखदारिद्र्यनाशाय पित्रृणान्त्रसयेडपि च ॥ १२६ ॥

महापापप्रणाशाय शाम्भवींपूजयेन्तृपः । प्रबलोत्कटशत्रूणान्दुर्गसाधनकर्मणि ॥ १२७ ॥

दुर्गान्दुर्गतिनाशाय पूजयेत्पृथिवीपतिः । सौभाग्यधनधान्यादिवाज्छितार्थफललमये ॥ १२८ ॥

भद्रां सम्पूजयेद्राजा दासीदासाभिवृद्धये । कन्यामेकाम्पूजयित्वा महदैश्वर्यमाप्नुयात् ॥ १२९ ॥

कन्याद्रयम्पूजयित्वा सुकिंत मुत्तिमश विन्दति । कन्यात्नयम्पूजयित्वा त्रिवर्गफुलमाप्नुयात् ॥ २० ॥

चतस्रोडभ्यर्च्च लभते पुरुषार्थंचतुष्टयम् । पञ्चकन्याः पूजयित्वा नापमृत्युमवाप्नुयात् ॥ २१ ॥

कन्याष्टृकम्पूजयित्वा लभेदैश्वर्यमुत्तमम् ।

सप्त सम्पूजय लभते राजा मानोन्नति सदा ॥ २२ ॥

कन्याष्टकम्पूजयित्वा लभेदैश्वर्यमष्टधा ।

नवकन्या: पूजयित्वा राजा लोकेश्वरো भवेत् ॥ २३ ॥

हीनाधिकाझीर्डकृष्णाझीर्डनार्च्येयेद् दुष्टकुलोद्भवाम् ।

एकवंशसमुद्भूताडकुन्यां सम्यक्पूजयेत ॥ २४ ॥

ब्राह्मणी सर्वकार्यार्थी जयार्थी नृपसम्भवाम् ।

लाभार्थी वैश्यवंशोत्थां क्षेमार्थी शूद्रसम्भवाम् ॥ २५॥

दारुणां चान्त्यजादूग्न्यां पूजयेद्रधिना नृप: ।

एकां सम्पूजयेत्कन्यामन्वहं वैकृतृद्धित: ॥ २६ ॥

द्विगुणान्त्रिगुणं वाडपि प्रत्यह्नंवकं तु वा ।

एकयाsन्वहमाप्नोति कन्यया मङ्गळम्‌महत् ॥ २७ ॥

एकवृद्धयाsन्वहन्देवी कुलवृद्धिंहृभन्नृप: ।

द्विगुणेनान्वहं राजा द्विगुणां सम्पदंलभेत ॥ २८ ॥

त्रिगुणेन त्रिगुणितमैश्वर्यं प्राप्तुयान्नृप: ।

प्रत्यह्नवकन्याsभिस्साम्राज्यं समवाप्नुयात् ॥ २९ ॥

एवं सम्पूजय भक्त्या तां कुमारीन्‌देवताडत्मिकाम् ।

इत्तत्सफलमवाप्नोति नात्र कार्यो विचारणा ॥ ३० ॥

कञ्चुकैर्दिव्यवसनैः श्वैः गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ।

सम्पूज्य मध्यभोज्यैश्च भोजयेद् द्विजकन्यकाः ॥ ३१ ॥

मध्युमांसादिभिः पुष्टिगन्धचूपादिभिरिश्रवे ।

पूजयित्वा कुमारीन्तां शूद्रवंशसमुद्भवाम् ॥ ३२ ॥

ऐश्वर्येन्धनलाभेन विजयञ्च लभेत्नरः ।

प्रतिमासन्नवस्म्यां वा राजा पर्वणि पर्वणि ॥ ३३ ॥

वृषोत्सर्गे कामराजदर्शने वा महीपतिः ।

कुमार्या पूजयेत्सम्यङ्नित्यहीनां वडन्यजाति जाम् ॥ ३४ ॥

सर्वाभीष्टफलप्राप्त्यै सतताऽऽज्ञानाच्च वृद्धये ।

अथ वा स्थानमड़गे वा राजदण्डे समागते ॥ ३५ ॥

देशमड़गे समायाते शत्रुभ्यो भय आगते ।

मन्त्रभेदे च सन्नाते दुर्भिक्षे समुपस्थिते ॥ ३६ ॥

अनावृष्टिभयेऽपि प्रातः जनमङ्गल्य वाडवते ।

पूर्वोक्तविधिना राजा कुमार्या पूजयेत्प्रिये ॥ ३७ ॥

उक्तेष्वेषु निमित्तेषु सम्पूज्य तु कुमारिकाम् ।

ब्रह्मविष्णुशिवादीनां दिक्पालानां तथैव च ॥ ३८ ॥

ग्रहाणां वसुरुद्राणां पिटणाञ्च यदर्चनात् ।

फलमस्ति · वरारोहे तत्फलं समवाप्नुयात् ॥ ३९ ॥

एवं कुमार्याः पूजाया विधानं सम्यगीरितम् । सद्दृढेन मया देवी किमन्यच्च्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ४० ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपिठिकायां नवगात्रिकनैवेद्यकुमार्यपूजास्वरूपकथनन्नाम दशशततमः पटलः ॥

॥ अथैकादशशततमः पटलः ॥

॥ कुमार्यपूजामन्त्रादिनिरूपणम् ॥

पार्वती-शिव सर्वेऽपि भगवन्तः सर्वलोकहृते रत । कुमार्यपूजने मन्त्रान्वित् मन्त्रविदां वर ॥ १ ॥

श्रीशिव-वक्ष्ये कुमार्यपूजायाः मन्त्रांश्रैवासनानि च । तिलकानि च सुश्रोणि श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ २ ॥

ब्राह्मण्याश्चतुरश्रन्तु तिलकं चन्दनेन तु । क्षत्रियायास्तु रुद्ध्राङ्कितं रक्ततिलकं कुण्डकुमेन वै ॥ ३ ॥

वैश्यायाश्चोर्ध्वतिलकं चन्दनागरुमिश्रितम् । क्षुद्राया वर्तुलाक्षार्यं कस्तूरीचन्दनेन तु ॥ ४ ॥

अन्त्यजायास्तु वेदिमध्ये रक्तचन्दनसंभवम् । अष्टपत्रं षट्शृङ्गञ्च त्रिकोणञ्च चतुर्दलम् ॥ ५ ॥

चतुरश्रं स्वस्तिकाक्षड्क्रमशो मण्डलानि वै । कल्पयेदासनार्थे वै शालितण्डुलचूर्णत: ॥ ६ ॥

अभ्यड्न्नानमादौ तु कर्ता कृत्वा समाहित: । आवाहयेतत्त: कन्यां मन्त्रेणानेन पार्थिव: ॥ ९ ॥

मन्त्राक्षतमयीं लक्ष्मीं मातृणां रूपधारिणीम् । नवदुर्गात्मकां साक्षात् कन्यामावाहयाम्यहम् ॥ ८ ॥

जगत्पूज्ये जगद्धात्रे सर्वशक्तिस्वरूपिणि । पूजाधिष्ठान कौमारि जगन्मातर्नमोऽस्तु ते ॥ ९ ॥

त्रिपुरान्त्रिपुराधारान्त्रिवर्गज्ञानरूपिणीम् । त्रैलोक्यमोहिनीन्देवीन्त्रिमूर्ति पूजयाम्यहम् ॥ १० ॥

कलात्मिकाड्कलातीताड्कारुणयहृदयां शिवाम् । कल्याणजननन्देवीनड्कल्याणीम्पूजयाम्यहम् ॥ ११ ॥

अणिमादिगुणाधारामकाराच्छरात्मकाम् । शक्तिमेदात्मिकाहल्क्ष्मीं रोहिणीं पूजयाम्यहम् ॥ १२॥

कालात्मिकाड्कालरूपाड्कलनाथस्वरूपिणीम् । कामदां वरदान्देवीनड्काळीं सम्यगयजाम्यहम् ॥ १३ ॥

पूजयामि महादेवीन्यपिडकाछणडविक्रमाम् । सुन्दरीं स्वर्णवर्णोड्कीं पूजयाम्यसकिलार्थदाम् ॥ १४ ॥

सर्वरात्रक्षयकरड्ढाम्नानफलप्रदम् ।

आश्विने मासि कृष्णायांऽवतुर्दश्यान्त्रपोत्तमः ॥ ३ ॥

ब्राह्मे मुहूर्ते उत्थाय कृतशौचक्रियारशुचि: ।

प्रक्षाल्य पादावाचम्य दन्तधावनपूर्वकम् ॥ ४ ॥

पुरोहितं पुरस्कृत्य समार्योन् द्विजपुङ्गवान् ।

कांश्रिदाहूय सम्पूज्य तान् गन्धकुसुमादिभि: ॥ ५ ॥

दत्वा तद्द्विजवर्ग्येभ्यस्ताम्बूलानि फलानि च ।

तैश्शक्तितस्तान् ददानोयाचितलक्षणो नृप: ॥ ६ ॥

धृत्वा शिरसि चाङ्गड्गनिमित्तन्नतैलमुत्तमम् ।

दत्वा तद्द्विजमुख्येभ्यो नत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ ७ ॥

पुनः प्रस्थाप्य तान् विप्रान् तत्परं पृथिवीपतिः ।

हेमपीठे समासीनः प्राङ्मुखः प्रयतश्शुचि: ॥ < ॥

नत्व तस्मै पलाशाग्नौ बाह्यिकदयान्तर ततः ।

कणत्कङ्करणया वध्वा दरवल्गदुर्ज्जया ॥ ९ ॥

अभ्यक्तः स्थापितो मट्टी: कैश्चित्कोष्णेन वारिणा ।

धृत्वा धौताम्बरान्दिव्यं स्वर्णतन्तुवेष्टिताङ्घ्रिलम् ॥ १० ॥

इत्येवं मड्ढलस्थानेनडुत्वा प्रागुदयाद्रवैः ।

परचात्सूर्योदयादूर्ध्वेपुङ्गडन्धृत्वा महीपतिः ॥ ११ ॥

कर्म तत्कालकर्तव्यनित्यं निर्वर्त्य तत्परम् ।

श्रेष्ठदेवं समभ्यर्च्य गन्धपुष्पैर्यथाविधि ॥ १२ ॥

अलंकृतोपरहार्यैर्नद्यैर्दीपार्चनतर्पणः ।

सदक्षिणं द्विजातिभ्यस्तेन नीराजितः पुनः ॥ १३ ॥

सखड्गगस्सशिरोरत्नैः सर्वाभरणभूषितः ।

आस्थानकूटमासाद्य सर्वतस्समलंकृतम् ॥ १४ ॥

सपुत्रपौत्रस्सामात्यस्सभृत्यपरिचारकः ।

सिद्धासनं समासीनश्श्वेतच्छत्रेण चारुणा ॥ १५ ॥

वधूविधूयमानाभ्यांवामराभ्यां विराजितः ।

आस्थानवर्तिनां राज्ञां मान्रिणां च पुरोधसाम् ॥ १६ ॥

सामन्तराजपुत्राणां विद्वधानां विनोदिनाम् ।

कवीन्द्रनाट्यायकानाञ्च योगिनां नियोगिनाम् ॥ १७ ॥

नटानानर्तकानाञ्च गणकानां हिमाद्रिजे ।

तथैव गाणिकानां च तत्त्वदुद्गारवर्तिनाम् ॥ १८ ॥

शिरःकम्पेन केशाग्नित्केशाग्निन्दवलोकेन च ।

मन्दस्मितेन केशाग्निच्चिद्वाग्विलासतः ॥ १९ ॥

आलोकशब्दैः केशाग्निच्चेदत्रपाणिसम्मीरितैः ।

सम्भाव्यन् यथायोग्यमात्मदर्शनेनमाद्रिजे ॥ २० ॥

द्वादशतमः पटलः ।

मुहूर्तमात्रमासीनस्तस्मिन्न् सिहासनने नृपः । तत्परन्तैस्सभास्थैैरैरपितान्यम्बराणि वै ॥ २१॥

अङ्गीकृत्य पुनस्तेभ्यो दत्तवा प्रत्यम्बराणि च । गन्धकुडूमकस्तूरीताम्बूलानि यथोचितम् ॥ २२ ॥

दापयित्वासनान्तर्सादवरह्यास्त्योः करौ । अवलम्ब्य प्रविश्यान्तःपुरं स्त्रीजनसङ्कुलम् ॥ २३ ॥

पुत्रपौत्रैः परिवृते सुक्वाण्डनमृतोपमम् । ततस्वीकृत्य ताम्बूलमवरेधजनैस्सह ॥ २४ ॥

नीत्वा सरससल्लापदहशेषमद्रिजे । तत्ससेवार्थमागत्य बाह्यकक्ष्यान्तरस्थितान् ॥ २५ ॥

सामन्तराजपुत्रादीन् समाहूयाथ तैस्सह । निःशङ्कमुखे बाणविरच्यां हृद्यामालोक्य तत्परम् ॥ २६ ॥

विविधालं प्राप्य नृपतिनृव्यशालाश्च तैस्सह । नाट्यगीतनटैः सारैररुणानाडमिनयमञ्जुलम् ॥ २७ ॥

वीणामुरजन्तिस्निग्धामुरुमध्यवाध्यानिनादिलम् । हृष्टवान् प्राशयन् तान्सर्वानेवप्रविष्टान्तःपुरान्तर नृपः ॥ २८॥

पुत्रपौत्राक्रित्ततश्रीमान् सुस्त्रीस्नप्रघुरंपूर्वकम् । हंसतुलीकिरचिताश्यायां शसक्तिसुसुखवम् ॥ २९ ॥

कुर्वन् सरससल्लोपानं महिष्या सह पार्थिवः । तदर्पितानि ताम्बूलादल्यान्याकुंचितानि वै ॥ ३० ॥

आवदानमुखया साकं नग्नद्वानमयी भवेत् । इत्थं देवी नरकचतुर्दश्यान्नृपोत्तमैः ॥ कर्तव्यड्कर्म कथितं मया सड्गृहीतस्तव ॥ ३१ ॥

इत्याकाशमैररवाक्ष्ये महाशैवलत्नत्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां नरकचतुर्दशीकर्तृ ड्यमहोत्सवस्वरूपकथनन्नाम द्वादशशाततमः पटलः ॥

॥ अथ त्रयोदशकततमः पटलः ॥

॥ दीपावळीश्रीमहोत्सवनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः—अथ तत्त्कातिके मासि दीपावल्यां महीसुजा । यस्मै दैत्यघ्नमप्सुग्रुश्रोणि वक्ष्यामि तव सांप्रतम् ॥ १ ॥

कार्तिकस्य सिते पक्षे या तिथिः प्रतिपत्स्मृता । दीपांश्चोळीति विज्ञेया सा सर्वशुभदायिनी ॥ २ ॥

तस्यां तिथौ नृपः प्राप्तकृत्याय शयनात् प्रिये । कृतसंध्यौचक्रियाससम्यककृत्स्ना वै दन्तधावनम् ॥ ३ ॥

निष्ककर्मा विनिर्हृत्य तत्कालोचितमद्रिजे । उपाहृत्य भास्करं राज्ञः तत्ससड्घन आर्पते ॥ ४ ॥

पुरोहितं पुरस्कृत्य तदाशीर्भिरिविवर्धितः ।

स्वेष्टदेवं हृदि ध्यायन् पीठे रत्नमये शुभे ॥ ५ ॥

स्वासीनः प्राङ्मुखो देवि वाच्यघोषपुरस्सरम् ।

अभ्यक्तो गन्धतैलेन संस्थापितः कोष्णवारिणा ॥ ६ ॥

धौताम्बरधरः फालदेशे धृतवोर्ध्वपुण्ड्रकम् ।

निर्वर्त्य नित्यकर्माथ तत्कालोचितमन्त्रिजे ॥ ७ ॥

स्वेष्टदेवं समाराध्य गन्धपुष्पाक्षतादिभिः ।

अलक्ष्म्यापहारहारार्थं लक्ष्म्याकृष्ट्यै च सिद्धये ॥ ८ ॥

लक्ष्मीनारायणप्रीत्यै दत्वा दीपत्रयन्त्रुपः ।

सदक्षिणं द्विजातिभ्यस्तेन नीराजितः पुनः ॥ ९ ॥

सपुत्रपौत्रस्सामात्यस्सर्वाभरणभूषितः ।

आस्थानशालामासाद्य राज्यामास्थानवर्तिनाम् ॥ १० ॥

सर्वैरान्दर्शनानन्दतया यथोचितमर्गात्सजे ।

गन्धकस्तूरिकादीनि दत्वा भूमिपुरन्दरः ॥ ११ ॥

मुहूर्ते मात्रमासीनो भूपतिः कनकासनै ।

तत्परं तान्नुपवरान् प्रस्थाप्यान्तःपुरं नृपः ॥ १२ ॥

प्रक्रियया देवी साम्राज्यलक्ष्म्यं सम्पूज्य सादरम् ।

कान्ताजनेन कर्परदीपैर्नाग्जितोदिजे ॥ १३ ॥

सुकृत्स्ना मूर्त्तं सुप्रयाडथ सायड्काले समागते । मल्लयुद्धादिकं हृष्ट्वा तत्परं तु निशामुखे ॥ १४ ॥

नगरे देवतागारैः शोभयेच्च सभाग्रं च । चत्वरेषु तु रम्येषु गोपुराट्टालकेषु च ॥ १५ ॥

हर्म्येषु चातिरम्येषु सौधैः श्वेतयुतैस्तेषु च । विशालासु वरारोहे चन्द्रशालासु सर्वतः ॥ १६ ॥

भूपालास्थानकूटेषु कक्ष्यासु विविधासु च । नाट्यशालासु रम्यासु वीथीषु च विशेषतः ॥ १७ ॥

विन्यास्य विविधान् दीपान् किङ्करान्स्तु कृतश्रमान् । गन्धताम्बूलवस्त्राद्यैर्बहुमान्य महीपतिः ॥ १८ ॥

तत्सर्वं दीपनिवहं श्रिये जातेति मन्त्रतः । महालक्ष्म्यै नरपतिस्तत्सम्प्र्य तदनन्तरम् ॥ १९ ॥

सिद्धासनेः स्वकीयानि भूषणानि निधाय च । जलपूर्णां स्वर्णकुम्भां पल्लवैश्चरलूक्रितम् ॥ २० ॥

तण्डुलोपरि विन्यास्य तत्राबाह्य बलिं प्रसुम् । वक्ष्यमाणप्रकारेण ध्यायेद्राज्ञा महाबलिम् ॥ २१ ॥

ध्यायेद्बलिं महाकायं सर्वाभरणभूषितम् । तपसा हतदेवैन्द्रवैभवं विष्णुवल्लभम् ॥ २२ ॥

त्रयोदशशततमः पटलः । ३७३

खड्गगर्मेधरं स्वर्णिकान्तिकान्तासमन्वितम् । शुक्रायमात्यसहितं दैत्यदानवसेवितम् ॥ २३ ॥

एवन्ध्यांतोऽच्युतस्यैडननामस्मरणं तु बालम् । ततः पुष्पाञ्जलिंदत्त्वाद्रस्यमाणैस्तु नामभिः ॥ २४ ॥

बलीन्द्रः प्रह्लादपौत्रो विरोचनसुतस्तत: । महेन्द्रमदेनो दानवाधीशो विष्णुभक्तकः ॥ २५ ॥

विभवप्रद इत्येतैर्वा पुष्पाञ्जलिन्ततः । प्रार्थयेत्स्वामिलिप्सितं मन्त्रेणानेन पार्थिवः ॥ २६ ॥

यथा त्वं सर्वलोकानामधिपोऽसि सुरेश्वर । तथा मे कुरु सौभाग्यं यावदाभूतसंभवम् ॥ २७ ॥

इति संप्रार्थ्य विप्रेभ्यो दद्याद्वित्तानुसारतः । सुवर्णं रजतं मुक्तामणीनश्च विविधानपि ॥ २८ ॥

मिलित्वासन्ध्यमुरुल्येम्बो दध्या दूर्वेसमन्वितः । कर्पूरशर्कलैस्सार्धन्नाम्बूलपानि विशेषतः ॥ २९ ॥

एवं कृत्वा नरपतिरदीपवल्युत्सवं प्रिये । सर्वदानैश्व यत्पुण्यं यत्पुण्यमखिलाध्वरैः ॥ ३० ॥

तत्पुण्यं समवाप्नोति नात्र कार्यो विचारणा । एवं ते देविथितो दीपावल्युत्सवो महान् ॥

आयुरारोग्यविजयसम्पत्सारस्वतप्रदः . ॥ ३१ ॥

मत्याकाशमैरसायख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकादृशां दीपावल्यत्सवसवसरूपपद्यतननाम त्रयोदशस्खलतमः पटलः ॥

॥ अथ चतुर्दंशखलत्समः पटलः ॥

॥ विष्णुप्रबोधनं स्वरुपकथनम् ॥

श्रीशिवः-अथान्यत्कार्तिके मासि कर्तव्यं राजभिः प्रिये । ध्वजन्नतं प्रवक्ष्यामि श्रुणुष्व सुसमाहितः ॥ १ ॥

कुलोच्छ्रायकरं राज्ञामितरेषां पार्वती । सर्वेपापक्षयकरन्तापत्रयनिवारकम् ॥ २ ॥

साम्राज्यदं विजयदं विशेषेण महीभुजाम् । मासेषु कार्त्तिको मासो धर्मपुष्टिस्सनातनः ॥ ३ ॥

सर्वदेवप्रियकरन्सर्वसम्पत्प्रदायकः । तत्रापि द्वादशी पुण्या शुक्लपक्षस्य भामिनि ॥ ४ ॥

प्रबोधिनीति विख्याता सर्वपापापहारिणी । यस्मात् प्रबोधितो विष्णुर्विश्वाचित्तार्थान् प्रयच्छति ॥ ५ ॥

उपरागसहस्राणि व्यतीपातायुतानि च । प्रबोधिन्या वरारोहे कलां नाराहन्ति षोडशीम् ॥ ६ ॥

व्रतानि संस्थानेкани दानानि विविधानि च । विष्णोर्ध्वजव्रतस्यास्य न समानी शतांशतः ॥ ७ ॥

तस्माद्विधाने वक्ष्यामि व्रतस्यास्य वरानने । कार्तिके शुक्लपक्षस्य दशम्यामेकादशीन्त्रपः ॥ < ॥

एकादश्यां शुचिर्भूत्वा प्रातःकाले यथाविधि । नित्यकर्म विनिर्हृत्य प्राणायामपुरःसरम् ॥ ८ ॥

सङ्कीर्त्ये देशकालञ्च व्रतसङ्कल्पमाचरेत् । सम् पापक्षयार्थाय सर्वकर्मारम्भसिद्धये ॥ ९ ॥

कुछोष्ठ्रायाय पुष्ट्यर्थं सर्वशास्त्रकुशलाय च । साम्राज्यस्थैर्यसिद्ध्यर्थं विष्णुप्रीत्यर्थमेव च ॥ १० ॥

ध्वजन्ततड्कूरिष्येऽह्मिति सङ्कल्प्य देशिकम् । कुटुम्बिनं कुलीनञ्च वेदशास्त्रविशारदम् ॥ ११ ॥

समर्थी सत्पवचनं व्रतस्य व्रतधर्मतज्ञौ । ब्राह्मणञ्च वरित्वा तैर्वोचयित्वा यथाविधि ॥ १२ ॥

पुष्याहं तत्परं नान्दीश्राद्धं कृत्वा नृपस्वयम् । ध्वजं हस्तगतायां च तदर्थेन च विस्तृतम् ॥ १३ ॥

सुसूक्ष्मकक्षौमवस्त्रेण रचितल्लक्षणान्वितम् । मध्ये भागे विलिखितशाङ्खचक्रविराजितम् ॥ १४ ॥

षट्कतयामसुलिग्रधवंशदण्डेन. योजितम् । आरोप्य शिबिकामध्ये वाद्यघोषपुरस्सरम् ॥ १६ ॥

आचार्येमृतवज्रौ चैव ब्रह्माण्डे पुरोहितम् । आन्दोलिकासु चारोप्य स्वयं तपर्षिभागतः ॥ १७ ॥

गजारूढस्ततो यायाज्जयघोषपुरस्सरम् । देवालयं समासाद्य भद्रेभादरवत्या सः ॥ १८ ॥

आचार्यप्रसुरवैवप्रैषाकन्ताद्विष्णुसन्निधिम् । सम्प्राप्याचार्यऋत्विग्यैस्त्रिभि:स्रक्श्र्वणा च संमन्वितम् ॥ १९ ॥

मत्या प्रदक्षिणीकृत्य तं प्रत्येकं गदेनृपः । मो भो देशिकं सर्वज्ञ मयेदानीमभिकीरिंते ॥ २० ॥

ध्वजव्रते डस्मिन् श्रीविष्णुपूजा कार्या त्वयाडनघ । ध्वजपूजा च होमश्च सावघानेन चेतसा ॥ २१ ॥

इत्युच्यार्य ध्वजं तस्य निकटे विनिधाय च । कृत्वोपवाससङ्कल्पं भूपतिविष्णुसन्निधौ ॥ २२ ॥

सहस्रनामभिर्देवमोङ्कारपुटितैस्तैः श्रुमैः । सम्पूज्य च महीपालः कोमलैस्तुतिसीदलैः ॥ २३ ॥

पुनर्मन्द्रैर्भमारुद्य प्रविशेद्विजमन्दिरम् । अथाचार्योऽभिराचम्य प्राणायामपुरस्सरम् ॥ २४ ॥

सङ्कीर्त्य देशार्ङ्कलक्ष्म पूजयेद्विष्णुमवययम् । पैरुषेण च सूक्तेन धूपपञ्चैरः पृथक्पृथक् ॥ २५ ॥

अथत्रा विष्णुगायत्र्या पूजयित्वोपचारकैः । ओङ्कारसम्पुटैर्दिव्यैर्विष्णुसाहस्रनामभिः ॥ २६ ॥

सम्पूज्य देवदेवेशंमलैस्तुलसीदलैः । देवदेवं तथा स्तुत्वा कृत्वा जागरणत्रिशि ॥ २७ ॥

ततः प्रभाते बोधिन्यां शातरशुक्काम्बरशुचिः । नित्यकर्म विनिर्वर्त्य गत्वा तद्विष्णुमन्दिरम् ॥ २८ ॥

पूर्ववदेवसमभ्यर्च्य ध्वजस्थं समनन्तरम् । स्वगृह्योक्तविधानेन प्रतिष्ठाप्य हुताशनम् ॥ २९ ॥

देवस्य सन्निधौ पात्रासादनादि मुखान्तकम् । कुर्यात् कर्म यथाशास्त्रं प्रधानं होममाचरेत् ॥ ३० ॥

परमात्रेणाष्टशातमाहुतीर्‍जुहुयात् प्रिये । तद्विष्णोरिति मन्त्रेण तद्रायच्याडथ वा गुरोः ॥ ३१ ॥

ऋत्विग्भ्यां ब्रह्मणा साकं कृत्वैवं देशिकोत्तमः । होमशेषं समाप्याथ विष्णुमन्त्रान् जपन् वसेत् ॥ ३२ ॥

ततो राजा समागम्य देवदेवस्य सन्निधिम् । सम्पूज्य पूर्ववद्विष्णुं महानैवेद्यमाद्रिजे ॥ ३३ ॥

सम्प्रे ध्वजपूजार्च कृत्वार्ङ्गचायं सभार्यंकम्‌ ।

कुण्डलैरड्गुलीयैश्व पट्टवस्त्रेण चारुणा ॥ ३४ ॥

सम्पूज्यं शव्यां श्रीपूर्तिमहषसौभाग्यसयुक्ताम्‌ ।

सालङ्कारां सवत्सां गां दक्षिणाभि: स्वशक्तित: ॥ ३५ ॥

दत्वा तत्पादमानेन होतृभ्यां ब्रह्मणे पृथक्‌ ।

दत्वा सर्वं तैश्व साकं बहिर्निगत्य भूमिप: ॥ ३६ ॥

मण्डलानि च सूक्तानि वैष्णवानि विशेषत: ।

पुरतो विग्रसुख्येषु पठत्सु वरवर्णिनि ॥ ३७ ॥

ध्वजं राहुं नृपतिवृद्धयोष्ठप्रमुखैरुपास्य तत्‌ ।

प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा देवी तद्धृणुमान्दिरम्‌ ॥ ३८ ॥

पुन: प्रविश्य तदेवमन्दिरं शुरणां सह ।

विमानशिखरे वामभागे दक्षेऽथ वा नृप: ॥ ३९ ॥

मन्त्रेण विष्णोर्नकमित्यभिमन्र्य तु तदूदध्वजम्‌ ।

बर्हीया‌र्द्रक्ष्यमाणेन मन्त्रेण मदीरक्षणो ॥ ४० ॥

देवदेव जगन्नाथ विमानशिखरे तव ।

बध्नामि सदृश्वजद्विव्यं वैनतेयेन चिह्नितम्‌ ॥ ४१ ॥

पापक्षयार्थं ; सकलशत्रुसंक्षयसिद्धये ।

विजयार्थी विशेषेण साम्राज्यस्थैर्यसिद्धये. ॥ ४२ ॥

इह दीर्घायुषेडमुत्र मुक्तये मम माधव । एवमुक्त्वा विमानाग्रे बद्धवा तद्ध्वजमाद्रिजे ॥ ४३ ॥

आचार्यमृत्विजो चैव ब्राह्माणं दक्षिणादिभिः । तोषयित्वा देवदेवं प्रणम्य मधुसूदनम् ॥ ४४ ॥

पुनःस्वभवनं प्राप्य जयघोषपुरस्सरम् । पुरोहितं सम्पूज्य पुत्रमित्रादिमिस्सह ॥ ४५ ॥

मुक्त्वीयाद्भूपतिदेवि विष्णुध्यानपरायणः । एवं व्रतं यः कुरते वैष्णवंजननायकम् ॥ ४६ ॥

फलं सर्वस्वदानेन तुलापुरुषदानतः । यदस्ति तदवाप्नोति नात्र कार्यो विचारणा ॥ ४७ ॥

हंससबहिणयुक्तेन विमानेन विराजता । देहान्ते पदमाप्नोति शाश्वतं वैष्णवं प्रिये ॥ ४८ ॥

इत्थं ते समाख्यातं ध्वजव्रतविधिः प्रिये । सङ्क्षेपेण मया सम्यगन्यच्च्छ्रोतुमिच्छसि ॥ ४९ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां विष्णुध्वजव्रतस्वरूपकथनन्नाम चतुर्दशश्लोकोऽयं पटलः ॥

॥ अथ पञ्चदशोऽध्यायः ॥

॥ विष्णुध्वजतत्माहात्म्यम् ॥

पार्वती-शिवौ सर्वज्ञौ भगवान् लोकरक्षणतत्परौ ।

वत्स्यो सत्स्वनेकेषु नानाभीष्टार्थदायिषु ॥ १ ॥

ध्वजव्रतमिदम्‍लोके प्रशस्तमभवत् कथम् ।

इति श्रवाणां तां हस्त्वा प्रहस्योवाच शङ्करः ॥ २ ॥

देवि सम्यक्त्वया प्रश्नः कृतो लोकहितेच्छया ।

अत्रेतिहासं वक्ष्यामि श्रुणुध्वं सुसमाहिताः ॥ ३ ॥

मेरुमन्दस्स्योममध्ये सौवीर इति कश्र्न ।

व्याधोऽस्तस्यन्तपापिष्ठो देवब्राह्मणहिंसकः ॥ ४ ॥

स कदाचित् पर्यटता दिलीपेन यहच्छया ।

सक्तो भाग्योदयाद्देवि ब्राह्मणान्‍ड्वामपि ॥ ५ ॥

तं बद्ध्वा दारुणैः पाशैरयोध्यां प्राप्त्य पार्थिवः ।

भोजनाद्यैः तं त्याजयित्वा तद्रूपां तिलोत्तमां प्रिये ॥ ६ ॥

श्वः प्रभाते प्रबोधिन्यां प्राप्तयध्वं मदनतिकम् ।

इत्यादिश्य भटात्त्राजा प्रविश्यान्तःपुरं ततः ॥ ७ ॥

प्रबोधिन्युत्तसवपरो बभूव वरवर्‌णिनि ।

तदात्त्रावेव स व्याधो निद्राणेषु अटेष्वथ ॥ ८ ॥

पाशांशिछत्वा क्षणेनैव सालमारुह्य लीलया ।

बहिर्विमाने कंसिंपतिच्चद्रैषणवे पतितो भृशम् ॥ ९ ॥

उपवासकृशो दीने हरितच्छविच्चोलकयेन ।

दूरस्थं स्वजनमृष्ट्वा संज्ञापयितुमद्रिजे ॥ १० ॥

स्वस्य चेलाञ्छलन्दूर्मूर्छमुत्क्षिप्तसवानस्कृत ।

तच्छायैव विमानाग्रे ध्वजच्छायाडभवत्प्रिये ॥ ११ ॥

ततो भटा: प्रभुद्वास्ते तमहष्ट्वा भयाकुला: ।

मार्गमाणास्तत्र तत्र व्याधनृष्ट्वा विमानगम् ॥ १२ ॥

आकृष्य पाशौस्तं बध्वा प्राप्य राजान्तिकं भटा: ।

राज्ञे न्यवेदयन् सर्वे तद्राधस्य विचेष्टितम् ॥ १३ ॥

तच्छ्रुत्वा नृपति: क्रुद्धो दुरात्मा हन्यतामयम् ।

इत्यादिश्य ततो दूतान् शुद्धान्तं प्रविवेश स: ॥ १४ ॥

अथ राजाज्ञया व्याधोऽघ्नुरत्यान्तदारुणम् ।

ततस्तदेहमुत्सृज्य दिव्यदेहधर: क्षणात् ॥ १५ ॥

दिव्यमाल्याम्बरघरो दिव्याभरणभूषित: ।

जाम्बूनदमयं दिव्यं विमानं विष्णुकिङ्करै: ॥ १६ ॥

समानीतं समारुह्य वैष्णवं लोकमव्ययम् ।

प्राप्तवान् विष्णुसवनं विमानेस्सार्धमद्रिजे ॥ १७ ॥

स्वचेलाल्लमुक्तिप्य प्रबोधिन्यामनिच्छया । तस्मात् प्रशस्तमभदूद्ध्वजन्तमिदं प्रिये ॥ १८

अथान्यदापि वक्ष्येऽहमीतिहासं तवादृते । शम्बरो नाम दुधर्षो मां सादः कूर्चेष्टितः ॥ १९ ॥

पक्षिणाडृंहणार्थाय विष्णोरायतनं शुभम् । आरुह्य च प्रसार्याथ स्वकीयं वस्त्रमादरात् ॥ २० ॥

तान् गृहीत्वा तु शबरः पुनरावर्षयत् पटम् । तदृश्वले शां तल्लं मुहूर्तत्रितयं दिवि ॥ २१ ॥

विमाने वायुना खेलत्तपुण्यस्य प्रभावतः । तत्क्षणेनैव देवेशि स मुक्तसर्वपातकैः ॥ २२ ॥

शबरस्वकुलैस्साकं स्वर्गं यात इति श्रुति । अथान्यदापि वक्ष्यामि इतिहासं पुरातनम् ॥ २३ ॥

शीला सुशीला सुदुम्ना सुनन्दा नन्दिनी तथा । पद्मकन्यासु वस्वाणि वियत्पथि यहच्छया ॥ २४ ॥

विमानोपरि धूनवन्त्यसुररजस्कानि पार्वति । ता ययुःश्रेष्ठसिद्धिं वै विष्णुलोकं शाश्वतम् ॥ २५ ॥

पोडशशततमः पटलः । ३८३

इति विष्णुध्वजाराव्यास्य व्रतस्य वरवर्णिनि । माहात्म्यं सद्ग्रहेणैव कथितं ते मयाडघुना ॥ २९ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां विष्णुध्वजव्रतमाहात्म्यस्वरूपकथनन्नाम पञ्चदशशततमः पटलः ॥

॥ अथ पोङशशततमः पटलः ॥

॥ धनुर्मासकर्तव्यदेवताराधनस्वरूपकथनम् ॥

शिवः— अथ वक्ष्ये मार्गशीर्षे मासि पूषाणि ज्ञापगे । यत्कर्तव्यं नृपैः कर्म तच्छृणुष्व वरानने ॥ ३ ॥

मार्गशीर्षसमो मासो नास्ति पुण्यतमो भुवि । उपरागसहस्रेण सम इत्युच्यते बुधैः ॥ ३ ॥

तस्मिन्नुषस्यानुदिनं यत्किश्चित्क्रियते यदि । देववाचं वरारोहं तदन्नायाय कल्पते ॥ ३ ॥

कोदण्डड्स्थे सवितरि प्रत्यहं पूजनाद्रैः । सहस्रवर्षपूजाया: फलं प्राप्नोति मानवः ॥ ४ ॥

यस्तु चापगते सूर्ये विष्णुं सम्पूजयेद्वरः । कुलकोटिसमायुक्तस्त्र गच्छेद्वैष्णवं पदम् ॥ ५ ॥

पत्रं पुष्पं फलं वाडपि योडप्येधिष्णवेड्नवहम् ।

चापस्थिते सवितारी स धन्यो वरवार्णिनि ॥ ६ ॥

सुवर्णरुप्यताम्रादिनिर्मितां शङ्कतौ ।

प्रतिमायां हरेःदेवि सालग्रामेऽथ वा नरः ॥ ७ ॥

सम्पूज्य लक्ष्म्या संश्लिष्टं नारायणमनामयम् ।

मास्यासिन्नन्नवहं सम्यग्यति विष्णोः परं पदम् ॥ ८ ॥

अथवा मां मदड्कस्थां त्वां च सम्पूज्य पार्वती ।

नरः प्राप्नोति कैलासं विलासावासमन्दिरम् ॥ ९ ॥

पुरा स्थिते धनुष्यकेन नाभागनहुषादयः ।

सम्पूज्योषसि गोविन्दं प्राप्तन्यु: परमाङ्गतिम् ॥ १० ॥

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सार्वेमौमो महीपतिः ।

देशाधक्षः पुराधक्षो द्वित्रिग्रामाधिपोडपि वा ॥ ११ ॥

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः पादजस्सड्करोऽपि वा ।

पौषिद्वादशमे व्रते धुनाति कुर्यात्तथैव च ॥ १२ ॥

यानि कान्यानि घोराणि पापानि बहुजन्मसु ।

कृतानि मनुजैस्तानि नश्येयुरिहरीपूजनात् ॥ १३ ॥

चापमासे वरारोहे नात्र कार्य्या विचारणा ।

तस्मान्महीपतिस्स्वस्य पापसड्घनिवृत्तये ॥ १४ ॥

षोडशरततमा पटलः ।

सर्वशत्रुक्षयसंयुक्ताय क्षेमाय विजयाय च ।

साम्राज्यलक्ष्म्यासिद्ध्यर्थं विष्णुसायुज्यसिद्धये ॥ १५ ॥

उत्सृजेत् प्रतिमां सात्विकां घाताम्बराद्रिगृहेशोचः ।

घृतवोर्ध्वपुटं सङ्कीर्त्ये देशाद्रुलक्ष तत्परम् ॥ १६ ॥

ध्यात्वा देवं तथाऽऽडकाद्या पूजयित्वोपचारकैः ।

मुद्रां विनिवेद्याथ नानामक्षयसमन्वितम् ॥ १७ ॥

नानाशाकविशेषाढ्यं फलैश्च बहुभिर्युतम् ।

दध्यन्नान्तान्निर्णीमीशमोदनाच्चित्रमोदनम् ॥ १८ ॥

सम्प्राप्य वक्ष्यमाणेन श्लोकेन प्रार्थयेद्वारिम् ।

नारायण जगन्नाथ नलिनायतलोचन ॥ १९ ॥

मयोभवि धनुर्मासे कृतया पूजयाडनया ।

आयुरारोग्यममितमैश्वर्यमणिमादिकम् ॥ २० ॥

सौभाग्यं सन्ततिं देव मम दत्वेह जन्मनि ।

पश्चादेहान्तये देव दद मे तावकं पदम् ॥ २१ ॥

इति सम्प्रार्थ्य तत्पूजाफलं सर्वं सम्प्रयेत् ।

तस्मिन् मासे व्यतीपाते कांस्यपात्रं सुविस्तृतम् ॥ २२ ॥

सस्वर्णपायसं देवी नीलवस्त्रेण वेष्टितम् ।

प्रसाद्याच्चतत्पातपुरुप्रीणनाय च ॥ २३ ॥

सवदक्षिणं द्विजाग्र्याय सन्तुष्टेनान्तरात्मना । *[ महसं भोजयेद्विप्रान् मृष्टान्नेन सुमध्यमे ]॥ २४ ॥

एवं कृत्वा नरपतिरधुनाऽऽस्यर्चनं हरे: । मम वा पृथुलश्रोणि निवार्य सुवि लीलया ॥ २५ ॥

पापानि बहुरूपाणि जित्वाडरिं समरा‌डणे । विजयं प्राप्य साम्राज्यं प्राप्यं प्राप्याखिलाः प्रजा: ॥२६

पालयेत् सुचिरं कालं नात्र कार्या विचारणा । एवं चापाहये मासि कर्तव्यं राजवल्लभै: कल्याणं कर्म कल्याणि सदा कल्याणदायकम् ॥ २७॥

इत्याकाशमैरवाल्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां धनुर्मासकर्तव्यदेवताराधनस्वरूपकथनन्नाम घोडशशतम: पटल: ॥

॥ अथ सप्तदशाततम: पटल: ॥ ॥ पौषमासकर्तव्यकर्मकलापनिरूपणम् ॥

अथ वक्ष्ये पौषमासे सङ्क्रान्तौ मकराहये । कर्तव्यं कर्म राजेन्द्रै: श्रृणु देवी समाहिताः ॥ १ ॥

• अयं पाठ: प्राक्तनमात्रुक्रियां'न विद्यते ।

॥ सप्तदशरततमः पटलः ॥

सङ्ग्रान्ते: पूर्वदिवसे सुशुभे भोगिनामके । प्रातरुत्थाय नृपतिर्‌धृत्वा धौताम्बरादिकम्

तत्कालोदितदक्षिणां निधिं निर्वर्त्य तद्बनाम् । पुरोहितं पुरस्कृत्य सङ्ग्रवे समुपस्थिते

दक्षिणायनसङ्क्रान्तिसर्वपिडाडपनुत्तये । नदत्सु पञ्चवाध्येषु रत्नपीठस्थितो नृप:

अभ्यक्तक्नापितो दिव्यवस्रगन्धानुलेपनैः । पूजयित्वा स्वेष्टदेवं कृत्वा दानञ्‍च नैत्यकम्

विप्रैसु वासिनीमिश्र दत्तानादाय चाक्षतान् । आरोप्य शिरसि स्वच्छं सिञ्‍चासनमनुत्तमम्

सभारूढसमाहूय मन्त्रिणश्च पुरोधसः । विबुधान् विविधान् देवी कवीन् अपि च गायकान्

दियोगिनो योगिनश्च नटान् अपि च नर्तकान् । गणकान् गषिकांश्‍चैव तथाडन्यान् अपि सेवकान्

तेषां यथोचितं दत्वा स्वदर्शीनमहोत्सवम् । मुहूर्तमात्रं स्थित्वैव क्षमाभ्रुदास्थानमण्टपे

ततस्तैस् तु सभास्तौरस्साकमत्यन्तविस्तृते । ज्वतइशालप्रतिगम्मीरे पारितः पद्मलोचने

कल्पिता नूतनैर्वस्तुविशेषैरुपदा: प्रिये ।

आलोक्य विभुधादिस्तान् ताम्बूलादिमिरादरात् ॥११॥

बहुमान्य यथायोग्यं प्रस्थाप्यास्थानमण्डपाद् ।

तान् सर्वान् प्राप्य शुद्धान्तं श्रीरलशातसहकुलम् ॥१२

सुक्वा मधुरपूर्वन्तु पुत्रपौत्रसमन्वितः ।

सayanतनेड़तिगस्मीरन्हृष्टवा युद्धं भयङ्करम् ॥०१३ ॥

मल्लानां तत्परं बाणविद्यां ह्यां विलोक्य च ।

नाट्यशालां ततः गत्वा हृष्ट्वा नाट्यं मनोहरम् ॥ १४

ततो बालैः पुरन्द्रीभ्यः विप्रेम्यश्व नमस्क्रिया: ।

कारयित्वा दापयित्वाडपूपांस्तेभ्यश्व तेन्रपः ॥ १५ ॥

पुनः प्रविश्य शुद्धान्तं रमणीमाणिभिस्सह ।

सह्लोऽपान् सरसान् कुर्वन् नीत्वा तां रात्रिमद्विजे ॥१६॥

प्रातः परेचवि स्वात्वा सङ्क्रान्तौ मकराभिधे ।

घृतधौताम्बरशुचिः फाले धृतोध्द्वपुटङ्कम् ॥ १७ ॥

स्वेष्टदेवं समाराध्य लक्ष्मी साम्राज्यदायिनीम् ।

सम्प्रार्थ्ये देशड्कलष्य कूर्माण्डानि बहूनि च ॥१८॥

सतिलाज्याक्तपिष्टानि पृथूनि स्वस्य शक्तितः ।

दत्त्वा दीक्ष्णया साध्वीन्द्रजम्ब्यश्रद्धयान्वितः ॥ १९ ॥

गोभूतिलादिदानानि कृत्वाडन्यानी स्वशक्तितः । राजा तत्कालयोग्यानि तत्परं सातपस्थले ॥ २८ ॥

अण्डणे विपुलेऽहेपीठं विन्यस्य शोभनम् । तस्योपरि प्रतिष्ठाप्य सौवर्ण कलशं शुभम् ॥ २९ ॥

पूरितं पुण्यतीर्थेन पञ्चपल्लवशोभितम् । दिव्यपीताम्बरावीतं दिव्यचन्दनचर्चितम् ॥ ३० ॥

दिव्यमाल्ययुतं कृत्वा तस्मिन्नावाह्य भास्करम् । सम्पूज्य गन्धपुष्पाद्यैस्तत्पुरोऽभुवि तत्परम् ॥ ३१ ॥

स्थालीष्वनलतस्सामु क्षीरवृन्दिं यथाविधि । कारयित्वा पुरन्थ्रीभिस्तासु स्थालीषु तण्डुलान् ॥ ३२ ॥

प्रक्षिप्य परमान्नं तु कारयित्वा सशर्करम् । तास्थालीस्तस्य देवस्य स्थापयित्वा पुरोऽभुवि ॥ ३३ ॥

नवानि कन्दमूलानि फलानि विविधानि च । पूगानां नारिकेलानां पालीर्विन्यस्य चाङ्कुरान् ॥ ३४ ॥

नानाविधान् सुपात्रस्थान् विन्यस्य पारितः प्रिये । सूर्योय कृत्वा नैवेद्यं नत्वा कृत्वा प्रदक्षिणम् ॥ ३५ ॥

स्तुत्वा स्तुतिभिरष्टाभिस्तत्समर्पितमद्रिजे । आदाय किश्चित्तत्स्रुजातं नत्वा पुनश्च तम् ॥ ३६ ॥

पुरतो गीतकलया मिश्रिते वाद्यनिस्वने । विजृम्भत्यतिगम्भीरं मन्त्रयानैनेन पार्वती ॥ २९ ॥

अनन्तरं प्रविश्राय सुत्थीं निष्ठितमहीपतिः । इत्येवं ते समाख्यातं मासे पौषाहुये नृपैः ॥ कर्तव्यडं सुश्रोणि कांक्षितार्थकल्पप्रदम् ॥ ३० ॥

हत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवेन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपिठिकायां पौषमासि कर्तव्यकरमेकलापस्वरुपकथनन्नाम सप्तदशशततमः पटलः ॥

॥ अथाष्टादशशततमः पटलः ॥ ॥ शिवरात्रीतत्स्वरुपनिरुपणम् ॥

श्रीशिवः-अथ ते मासि माघाख्ये कर्तव्यं नृपपुत्रवैः । शिवरात्रिव्रतं वद्ये मत्सायुज्यप्रदं शिवे ॥ १ ॥

आद्रौणामपि शुष्काणामल्पानां महतामपि । प्रायश्चित्तैस्तैरभ्रष्टानामहसां क्षयकारणम् ॥ २ ॥

माघमासे कृष्णपक्षे वर्त्तते या । चतुर्दशी । शिवरात्रिरिति ख्याता ममातिप्रियकारिणी ॥ ३ ॥

तस्यां तिथौ मनुष्याणामुपवासोऽतिदुर्लभः । ततोऽपि दुर्लभं मन्ये रात्रौ जागरणं मिथे ॥ ४ ॥

तस्माच्च दुल्लभं देवी मद्धिद्यस्य च दर्शनम्। अनेकजन्मसंस्किद्धपुण्यराशिविपाकतः ॥ ५ ॥

लभ्यते कोमलैर्बिल्वैर्दैलैर्मत्पजनं न चः । यानि कानि च पुण्यानि कथितानि युगे युगे ॥ ६ ॥

माघकृष्णचतुर्देश्यां तानि तिष्ठन्ति कृत्स्नशः । एतामेव प्रशंसन्ति साधुकृष्णचतुर्देशीम् ॥ ७ ॥

ब्रह्माद्यासुरास्सर्वे वसिष्ठाच्चा मुनेश्वराः । तस्मादावश्यकतया साम्राज्यस्थैयंसिद्धये ॥ ८ ॥

कर्तव्यं व्रतमेतत्तु पार्थिवैैरितैरपि । . विधानमस्य वक्ष्यामि व्रतस्य वरवर्णिनि ॥ ९ ॥

ब्राह्मे मुहूर्ते उत्थाय कृतस्नानक्रियौ नृपः । प्रातःकालोचितं नित्यकर्म निर्वर्स्य पार्वति ॥ १० ॥

पुरोहितं पुरस्कृत्य तस्यामुज्झामवाप्य च । दशोद्द्देशीलिंव सद्दोती व्रतसद्दोपनयनाचरत् ॥ ११ ॥

अद्योपोष्य शिव स्वामिन् रात्रौ यामचतुष्टये । त्वां सम्पूज्यार्च्यदानैश्च कृत्वा श्रुत्वा भवत्कथाः॥ १२॥

परेद्युः प्रातरेव त्वां पुनस्सम्पूज्य तावकम् । लिङ्गं दत्वा द्विजेन्द्राय सदक्षिणमतःपरम् ॥ १३ ॥

पारणां व्रतपूर्त्यर्थं करिष्येडहं वृषध्वज । इति सङ्कल्प्य पतितपाषण्डाभाषणं विना ॥ १४ ॥

आसारं मत्कथां श्रृणवन् मां ध्यायन् मतपरायणः । तत्स्तथायाथिकं कृत्वा विनिवर्य्य यथाविधि ॥ १५ ॥

गृहस्येशानदिग्भागे निर्मिते पुष्पमण्डपे । मध्ये सर्वतोभद्रं रत्नवल्ल्या विलिख्य तु ॥ १६ ॥

तस्मिन् प्रसार्य सुस्थेतं क्षौमवस्त्रं मनोहरम् । माठिँड़ं तत्र संस्थाप्य सौवर्ण राजतं तु वा ॥ १७ ॥

तथा मृण्मयतो वा स्कान्तिकं वा शिलानिर्मितम् । अथवा मृण्मयं शुद्धं पञ्चवक्त्रपरिक्षितम् ॥ १८ ॥

तसिन्नावाह्य मां देवी त्वां मद्दूःस्थितामपि । स्थातुं वा डडवाह्यासनाचैस्तु पूजयित्वोपचारकैः ॥ १९ ॥

कृत्वाडडर्च्यर्दानं सुश्रोणि दत्वा पुष्पाञ्जलीनपि । सम्प्रार्थ्य देवदेवेशं फलं तस्मै समर्पयेत् ॥ २० ॥

एवं कल्पोक्तविधिना कृत्वा यामचतुष्टये । मत्सूजां मतकथां मध्ये मध्ये श्रृणवन् मनोहराम् ॥ २१ ॥

कृत्वा जागरणं सम्यक्प्रभाते मां पुनः प्रिये । सम्पूज्य दत्वा माठिँड़ं दिव्यं विभाय सादरम् ॥ २२ ॥

सदक्षिणं ततो दीनानन्धान् सन्तर्प्य पार्थिवः ।

पूजयित्वा द्विजान् कांश्चिद्दोजयित्वा ततःपरम् ।२३।

पुत्रपौत्रकलत्राद्यैः व्रतपूर्थ्यर्थमाद्रिजे ।

साकडूत्वा पारणान्तु सर्वम्भगवतेर्पयेत् । । २४ ।।

एवं कृत्वा विधानेन शिवारात्रिव्रतं नृपः ।

महापातकयुक्तो वा युक्तो वा चातिपातकैः । । २५ ।।

देवद्रव्यापहर्ता वा गुरुद्रोहरतोऽपि वा ।

विमुक्तःसर्वपापेभ्यो राहुमुक्त इवोदुराट् । । २६ ।।

रूपवान् कान्तिमान् धीमानऐश्वर्य समन्वितः ।

भृत्वा सुवं पालयित्वा चिरकालं यथासुखम् । । २७ ।।

भोगान् भुक्त्वा शारीरान्ते विमानं सूर्यसन्निभम् ।

हंसबर्हिनसंयुक्तमप्सरोगणसड्कुलम् । । २८ ।।

गन्धवैंगीतकुशलैस्सर्वतस्समाधिष्ठितम् ।

देदिप्यमानमारुह्य कुलकोटिभिरन्वितः । । २९ ।।

कैलासं प्राप्य मे सर्वविलासावासमन्दिरम् ।

तत्रानुभूय सकलान् भोगान्प्राकृतांश्चिरम् । । ३० ।।

प्राप्रोति मम सायुज्यं योगिनामपि दुर्लभम् ।

इत्येवं ते समालुयातं शिवारात्रिव्रतं शिवे । ।

संक्षेपादायुरारोग्यविजयैश्वर्यदायकम्

॥ ३१ ॥

इत्याकागमैरवाख्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकाया

शिवरात्रितत्रस्वरूपनिरूपणञ्जाम

अष्टादशशततम. पटल. ॥

॥ अथैकोनविशतिशततमः पटल ॥

॥ षोडशोपचारपूजाफलस्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-शिव शङ्कर सर्वज्ञ लोकरक्षणतत्पर ।

शिवरात्रितत्रविधिस्थितमहोत्सवद्वृत्तः ।

॥ १ ॥

इदानोंमुपचाराणां ध्यानादीनां फलं मम ।

वक्तुमर्हसि देवेश शिवरात्रिव्रतेडनघ ।

॥ २ ॥

श्रीशिव:-साधु साधु वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।

तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि श्रृणु कल्याणि सादरम् ।

॥ ३ ॥

पञ्चवक्त्रं त्रिपारूढं प्रतिवक्त्रं त्रिलोचनम् ।

कपालशूलखट्वाङ्गवराढ्यितचतुर्मुखम् ।

॥ ४ ॥

मदुत्सङ्गगतां त्वां च दर्पणेन्दीवरान्विताम् ।

ध्यात्वाड्किलजगद्ध्यानफलमाप्नोति मानवः ।

॥ ५ ॥

मामावाहो महादेवं व्रटेडस्मिन् मत्समो भवेत् ।

दुत्वा सिद्धासनं दिव्यं सिद्धासनपतिर्भवेत् ।

॥ ६ ॥

दत्वाद्र्यं मम शुश्रोणि नरौडनर्घगुणो भवेत् ।

• [पादं दत्वाडरिभूपालमौलिघृष्टपदो भवेत्

समर्प्याचमनीयं मे कीर्त्या शान्तोदधिर्‌भवेत् ॥ ८ ॥

मधुपर्कप्रदानेन मधुश्र्चेन समो भवेत्

पञ्चामृतैर्मां संपूज्य पञ्चत्वं नाप्नुयाद्‌नरः ।

संक्षाप्य मां शुद्धजलैस्सर्वतीर्थार्थप्लुतो भवेत् ॥ ९ ॥

दत्वा वस्त्रं मम प्रीत्यै दिग्वासास्स भवेत् प्रिये ।

गन्धान् मत्प्रीतये दत्वा दिव्यगन्धयुतो भवेत् ॥ १० ॥

पुष्पाणि दत्वा मत्प्रीत्यै चन्द्रापीडो भवेत्‌नरः ।

धूपप्रदानादोधूयमानचामरवान् भवेत्

दीपप्रदानादेवेशो दिव्यज्ञानी नरौ भवेत् ।

नैवेद्यं विविधं दत्वा दिव्यभोगयुतो भवेत् ॥ १२ ॥

ताम्बूलं विविधं दत्वा मुखसौगन्ध्यमाप्नुयात् ।

मां स्यात् प्रदक्षिणीकृत्य सर्वकार्येषु दक्षिणः ॥ १३ ॥

मां नमस्कृत्य देवेशी नमस्कायेस्सुरैर्‌भवेत् ।

मां सम्प्रार्थ्य विधिन्द्रैचः प्रार्थनीयो भवेत् सदा ॥ १४ ॥

• अयं श्लोकः प्राक्तनमातृकासु न हृष्यते ।

दत्वा पुष्पाञ्जलिं पुष्पैः पूज्यस्य स्यात् कल्पवृक्षजैः । एवं कृतोपचारान् मे व्रते डस्मिन् वरवर्णिनि ॥ १५ ॥

तत्तत्फलमवाप्यन्ते मत्त्सायुज्यं ब्रजेऽ्वरः । एवं ते देवी कथितमुपचारफलं प्रिये ॥ सङ्क्षेपेण मया सम्यगिमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १६ ॥

इत्याकारमैरवाराख्येमदार्शैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां घोडशोपचारपूजाफलस्वरूपकथनं नाम एकोनविंशतिशततमं पटलं ॥

॥ अथ विंशतिशततमं पटलं ॥

॥ शिवरात्रिमाहात्म्यकथनम् ॥

पार्वती-शिव शङ्कर सर्वज्ञ लोकनाथ दयानिधे । शिवरात्रिव्रतस्यास्य माहात्म्यमातिपावनम् ॥ १ ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि विस्तारेण वदाघ मे । श्रीशिवः-देवी सम्यक्त्वया पृष्टं लोकरक्षणदक्षया ॥ २ ॥

यत्त्वया तदहं वक्ष्ये श्रूणुष्व सुसमाहितः । यानि व्रतानि लोकेऽस्मिन् सन्ति पुण्यानि भामिनि ॥ ३ ॥

तानी देवी व्रतस्यास्य कलां नाहन्ति षोडशीम् । शतजन्मकृतं पापं ज्ञातोऽज्ञातोऽपि वा ॥ ४ ॥

विंशतिशततमः पटलः ।

क्षणेन नाशमायाति व्रतस्यास्य प्रभावतः । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि श्रृणवतां सर्वकामदम् ॥ ५ ॥

पुराड्डसौतं सामन्नाम किंचिद्विज्ज्ञानकन्यकाम् । केकयार्हस्य विप्रस्य तनया विनयोज्ज्वला ॥ ६ ॥

वर्धमाना पितुरगेहे शनैस्सै प्राप यौवनम् । कस्मैचिद्विधिना दत्ता पित्रा सा ब्रह्मसूनवे ॥ ७ ॥

क्वचित् कालं शुभाचारैः रमे स्वपतिना सह । अथ काले बहुतिथे पतिः पञ्चत्वमागतः ॥ ८ ॥

मृते भर्त्तरि सा कान्ता जारमार्गरताडम्बवत् । तां ज्ञात्वा जारिणीं सर्वे तत्जुः पतिसोदरा: ॥ ९ ॥

अथ श्रुतदस्य भार्याडभूत् कस्यचिद् द्विजाङ्गनाः । लेभे सुतञ्च शूद्रेण रममाणा दिवानिशम् ॥ १० ॥

कदाचित् भर्त्तरि वापि याते पीत्वाड्डसवसां सा । मेषबुद्धया च गोवत्सं निजघान व्रजे निशि ॥ ११ ॥

भीता शिव शिवेत्याह हष्ट्वा गोवत्सकं मृतम् । गोवत्सार्धशरीरेण कृत्वाडडहारन्तदडूनना ॥ १२ ॥

शिष्टश्रमं विनिक्षिप्य बहिःशुकोश कैतवात् । अहो व्यग्रेषु भ्रमेषु गोवत्सोडसौ जनाव्रजे ॥ १३ ॥

इति तस्यास्समात्क्रोशं श्रुत्वा सर्वे शुचं ययुः । तद्द्वार्ता गृहमागत्य तद्वत्सार्थं शुशोच ह ॥ १४ ॥

सा केनचित्कालेन मता।गच्छ्यचमालयम् । यमोऽपि पूर्वकर्मास्या: पृष्ठवा तं चित्रगुसकम् ॥ १५ ॥

भवेतिसुविचण्डालीतयवोचच्यमराट् ततः । सा चण्डाल्यसवद्भूमौ सञ्जाता कुष्ठरोगिणी ॥ १६ ॥

जासन्धा दुर्मेर्गा कश्चिच्चण्डालं समुपाश्रिता । तेन बाल्ये पोषिता सा परित्यक्ता तु वार्धके ॥ १७ ॥

ततः क्षुद्योदिता दीनां सच्चचार सयाष्टिका । पत्त्रणेषु च सर्वेषु याचमाना गृहे गृहे ॥ १८ ॥

निरन्नपानवसना कदाचित्सा महाजनान् । आयास्यन्त्यां शिवतिथौ गोकर्णदृच्छतो द्विजान् ॥ १९ ॥

मत्स्येमापि चण्डाली वसनाशनतृष्णया । दिनैः कतिपयैर्येलाद्रोकर्णक्षेत्रमागयौ ॥ २० ॥

ततो विदूरे मार्गस्य निषण्णांडपि कृतान्जलिः । याचमानासुहुः पान्थान् बभाषे कृपणं वचः ॥ २१ ॥

प्राग्जन्मार्जितपापौघै: पीडितायाश्चिरं मम । आहारमात्रदानेन दुयां कुरुत भो जनाः ॥ २२ ॥

एवमभ्यर्थयन्त्यास्तु चण्डाल्या: प्रसृतेऽपलौ । एक: पुण्यतम: पन्था: प्राक्षिपद्धिल्वमज्जरीम् ॥ २३ ॥

तामभक्ष्यां विनिनिश्रित्य प्राक्षिपत् दूरमातुरा । पपात कस्यचिदिष्ट्या शिलिलिङ्गस्य मूर्धनि ॥ २४ ॥

एवं शिवचतुर्दश्यां रात्रौ पान्थान् मुहुर्मुहुः । याच्यमानाडपि यस्माच्चित्तं न लेमे दैवयोगत: ॥ २५ ॥

उपवासकृशा दीना तत्र नीत्वा तु तां निशाम् । तत: प्रभाते ऽष्टाशा स्वन्दशेराम्बुरुहाखिता ॥ २६ ॥

यियासु: क्षुधिताडत्यन्तममध्ये मार्ग ममार सा । अथ विश्वपते: शम्भो: करुणामृतवारिधे: ॥ २७ ॥

अनिच्छया मम शिवचतुर्दश्यां महातिथौ । लिङ्गे क्षिताहिल्वदलात् जातपुण्यप्रभावत: ॥ २८ ॥

चण्डाली तत्क्षणात्क्षिप्त्वा कुत्सितान्तर्गतनुस्मृते । दिव्यदेहधरा दिव्यकान्तिकान्तहारेन्त्सुखा ॥ २९ ॥

दिव्यमाल्याम्बरधरा दिव्याभरणभूषिता । *दिव्यं विमानमारुह्य ह्यानीतास्मम किङ्करी: ॥ ३० ॥

मल्लोकमप्राप्य सुदृत्ते सा भोगान् यापि भामिनी । इत्येवं शिवरात्रेसु माहात्म्यमुदितन्तव ॥ ३१ ॥

*दिव्यं विमानमारोप्य ह्यानीतां मम किङ्करी: । इति युक्त: पाठ:

अथान्यदपि वक्ष्येडहमितिहासं वरानने । पुरा मित्रसहश्रेणि राजाडसीद्वरवर्णिनी ॥ ३२ ॥

इक्ष्वाकुवंशजश्रीमान् श्रेष्ठस्सवेधानुप्रमताम् । कदाचिद्गुरुशापेन राक्षसत्वमुपेत्य सः ॥ ३३ ॥

विचरन् विपिने विप्रग्रध्या तद्रह्महत्यया । पीड्यमानो गौतमर्षिमप्राप्य तस्योपदेशतः ॥ ३४ ॥

तूर्णज्झोकरर्णमासाद्य तत् मर्हिर्ज्ञमाद्रिजे । शिवशक्तौ विशिष्टलक्ष्मसम्पूज्योपोष्य जागरम् ॥ ३५ ॥

कृत्वा निशि यथाशास्त्रं स मुक्तो विप्रहत्यया । स्वपुरं प्राप्य पृथिवीं लीलयाडपालयाच्चिरम् ॥ ३६ ॥

एवं शिवचतुर्देशया माहात्म्यमतिशोभनम् । अथान्यदपि वक्ष्येडहमितिहासं पुरातनम् ॥ ३७ ॥

पुरा काञ्चनत् सारमयः पम्पानगरमाश्रितः । तस्माच्छिवचतुर्देश्यां वर्तमाने शिवार्चने ॥ ३८ ॥

Being situated near the Shiva temple, due to greed for the offerings and food, he was pierced by sharp arrows, as if by the fortunate ones, very fiercely. || 39 ||

ततैव च शिवद्वारी गतासुरभवत् प्रिये । तेन पुण्यप्रभावेन विमार्गन् इति प्रिय ॥ ४० ॥

आसीत् किरातदेशेषु जातिस्सरणवान् नृपः । अथान्यस्याऽशिवरात्र्यास्ते रहस्यं कथयास्यहम् ॥ ४१ ॥

पुरा स्मीडि(डी)लो नाम लुब्धकऋषाकले पुरे । स कदाचिदनुष्णाणि: प्रविश्य विपिनं महत् ॥ ४२ ॥

उपायान् विविधान्स्तत्र कृत्वा मृगजिघृक्षया । स न लेभे मृगं कञ्चित् पक्षिणं वा स लुब्धकः ॥ ४३

ततोऽस्तड्ढृत आदित्ये बिल्ववृक्षमुपाश्रितः । आरुह्य तत्तरोः पक्षिदर्शनार्थं महानिशि ॥ ४४ ॥

छित्वा ऽछित्वा तद्लानि प्राक्षिपदैवयोगतः । तानि तचछछ(तच्छ)रुमूलस्थशिवलिङ्गस्य मूर्धानि ॥ ४५ ॥

न्यपतस्तेन कृत्येन कृतं बिल्वदलार्चनम् । मृगग्रहणलुब्धेन कृतो लुब्धेन जागरः ॥ ४६ ॥

उपवासः कृतस्तेन मांसाभावाद्द्र(दु)रानने । एवं 'कर्मचयं' तेन प्राप्तं वै दैवयोगतः ॥ ४७ ॥

काकतालीयवद्देवि शिवरात्रौ विशेषतः । तत्पुण्यस्य प्रभावेन देहान्ते मणिभास्वरम् ॥ ४८ ॥

दिव्यं मर्त्यङ्गरानितं विमानमधिरुह्य सः । दिव्यदेहो दिव्यमाल्यो दिव्याभरणभूषितः ॥ ४९ ॥

साम्राज्यलक्ष्मीपीठिका ।

मल्लोकं समनुप्राप्य मत्स्यायुग्यमवास्तवान् ।

इत्येवं शिवरात्रेस్తు माहात्म्यमुपवर्णितम् ॥

संग्रहेण सरोजाक्षि त्वया प्रोक्तमिदं शुनः ॥ ५० ॥

इत्यागाशमैरवार्श्ये महाशैवलत्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

शिवशक्तिमाहात्म्यकथनं

विंशतिशततमः पटलः ॥

॥ अथ एकविंशत्यत्तरशततमः पटलः ॥

॥ शिवरात्रिमाहात्म्यवर्णनम् ॥

अथान्यदपि वक्ष्यामि माहात्म्यमतिपावनम् ।

शिवरात्रेर्विशेषेण सर्वपापहं शिवे ॥ १ ॥

पुरा मायापुरे कश्चिद्विप्रो धनगर्वितः ।

वेश्यायां मज्जुभाषिण्यां सक्तसम्मोहनाविधः ॥ २ ॥

रमणांशिररङ्कालं तयासह दिवानिशाम् ।

न्यवसत्नगरे तस्मिन् कुलाकुलविमूढधीः ॥ ३ ॥

स एकदा शिवरात्रौ सुक्क्वा चन्दनर्चितः ।

करे गृहीत्वा ताम्बूलीडलानि धवलानि' वै ॥ ४ ॥

प्रविश्य मज्जुभाषिण्या गृहं वै समलंकृतम् ।

स्त्रियां शुक्रुम्बरधरां शिवपूजार्धसुचेतसाम् ॥ ५ ॥

एकविंशत्युत्तरशततमः पटलः ।

रुद्राक्षमालाभरणान्त्रिपुण्ड्राड्ढितमस्तकाम् । समीक्ष्य तामजुहाव रन्तुकामो द्विजाधमः ॥ ६ ॥

तेनाहूता वरारोहा मा वेश्या महतुमाश्रिता । भर्त्सितामास तं विप्रं बहुधा क्रोधमूर्छिता ॥ ७ ॥

शिवरात्रिरिति ब्रह्मन्नजानास्यच मूढ किम् । शिवपूजोच्यतां मान्त्वेऽद्धथमाह्यसि प्रिये ॥ ८ ॥

बहुजन्मकृतैः पुण्यैः शिवरात्रिस्तु लभ्यते । तिथिमेतां विना विप्र नावकाशोऽस्ति वा वद ॥ ९ ॥

तयैवं बहुधा देवी भर्त्सितस्तस्स द्विजाधमः । सान्त्वयित्वा तु तां वेश्यामुवाच विनयेन्वितः ॥ १० ॥

कल्याणी वद किञ्चार्यमस्मिन् शिवदिने प्रिय । तत्करोमि पृथुश्रोणि यद्यस्ति करुणा मयि ॥ ११ ॥

इत्युक्ता प्रेयसा सा तु प्रोवाच मधुराक्षरम् । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि कर्तव्यं शिववासरे ॥ १२ ॥

ब्राह्मे मुहूर्ते उत्थाय कृतशौचक्रियरशुचिः । सन्ध्यादिनित्यकर्माणि निवर्त्य परिहृत्य च ॥ १३ ॥

पाषण्डजनसंसर्गं तत्स्वस्त्वस्तमिते रवौ । गोमयेन विलिप्योर्वीं गृहे देवालयेऽपि वा ॥ १४ ॥

द्वाविंशतितमः पटलः ॥

छित्वा छित्वा करस्थं तदर्पयामास सादरम् ।

उत्तवोऽप्यमरैः शवायेतिं पञ्चवारमतन्द्रितः ॥ २४ ॥

तेन पुण्यप्रभावेन देहान्ते मणिभूषरम् ।

विमानवरमारुह्य शैवं पदमवास्तवान् ॥ २५ ॥

एवं शिवचतुर्दश्यां शिवपूजाविधे: फलम् ।

मया सम्यङ्निगदितं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ २६ ॥

इत्याकाशभैरवाख्ये महाशैवतन्‍त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

शिवरात्रिमाहात्‍म्यकथनग्राम

एकविंशतितमः पटलः ॥

॥ अथ द्वाविंशतितमः पटलः ॥

॥ भारतपौर्णमासीव्रतस्वरूपनिरूपणम् ॥

श्रीशिवः-अथान्यदपि माघार्ध्ये मासि कर्तव्यमद्रिजे ।

वक्ष्यामि संग्रहेणैव व्रतमायुधवीर्यदम् ॥ १ ॥

कुलोच्छायकरं सर्वभूततत्‍सिविधायकम् ।

साम्राज्यस्थैर्यदं राज्ञां विशेषेण जयप्रदम् ॥ २ ॥

पुरा हि पाण्डुतनया युद्धे जित्वा तु कौरवान् ।

निर्वीर्याण्यसुरशस्त्राणि हष्ट्वा तद्वीर्यसिद्धये ॥ ३ ॥

धौस्यं पुरोधसं पृष्ट्वा चक्रुरेतदृतोत्तमम् । भूतानां तृसये राज्यगुप्तये च विशेषतः ॥ ४ ॥

माघमासे पूर्णिमायां निशानाथोदयेऽम्प्राशि । स्नात्वा धौताम्बरधरारास्सर्वाभरणभूषिताः ॥ ५ ॥

शशाङ्कोदयवेलायां खड्गादीन्यायुधानि च । कारयित्वा विकोशानि पीठे विन्यस्य पडिक्तशः ॥६॥

आवाव्याखिलशस्त्रास्त्रदेवतार्तेषु सादरम् । सम्पूज्य तत्तन्मन्त्रैस्तु गन्धादैश्र पृथक्पृथक् ॥ ७ ॥

धूपदीपादिकं सर्वं दत्वा तत्पुरतो ऽभुवि । कलशोश्वामितेष्व क्षीरवृन्दिं यथाविधि ॥ ८ ॥

कारयित्वा सूक्ष्मशाली तण्डुलैः परमान्नकम् । अप्यितवाराश्रयेग्यश्वचक्रभूतबलिन्ततः ॥ ९ ॥

नदत्सु पणवायेषु भेरीकाहलिकादिषु । तस्मिन्नेव क्षणे तानि वीर्यवन्त्यमवन्ध्रिये ॥ १० ॥

ते ताहशान्यायुधानि हस्त्रक हर्ष प्रपेदिरे । यदेयं भारतैरेवं पूर्णिमाड्डचारिता नृपैः ॥११॥

तदारभ्येयमुदिष्टा भारतीति जगत्प्रिये । तस्मादस्याम्पूर्णिमायां पार्थिवैर्जयकांक्षिभिः ॥ १२ ॥

त्रयोविंशोऽिशततमः पटलः ।

पूज्यान्यखिलशास्त्राणि वीर्यवत्ताविवृद्धये । कुलोच्छ्रायस्य सिद्ध्यर्थं भूततृप्त्यर्थमेव च ॥ १३ ॥

साम्राज्यस्थैयैसिद्ध्यर्थं विजयाय विशेषतः । इत्थेवार्थिता देवे मया भारतपूरिमा ॥ निरीहैः सर्वशस्त्रैरपसड्‌वीीर्यविधायिनी ॥ १४ ॥

इत्याकारमैश्वराद्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां भारतपौर्णमासीतत्रतस्वरूपकथनन्नाम द्वाविंशोऽिशततमः पटलः ॥

॥ अथ त्रयोविंशतिशततमः पटलः ॥

॥ फाल्गुनमासकृत्यकामत्रतस्वरूपकथनम् ॥

श्रीशिवः- अथ फाल्गुनिके मासि कर्तव्यं राजपुत्रैवैः । कामत्रतं प्रवक्ष्यामि सर्वकामफलप्रदम् ॥ १ ॥

सर्वैसम्पत्करं राज्ञां विशेषेण जयप्रदम् । साम्राज्यस्थैयेदं दत्वा कुलोच्छ्रायकृत् महत् ॥ २ ॥

सगरेņ ककुत्स्थेन धुन्युमारण गाधिना । नाभागेन दिलीपेन नहुषेण ययातिना ॥ ३ ॥

अन्यैश्चैव महीपालैरनृष्ठितमगात्मजे । सार्वभौमो नरपतिर्‌मण्डलस्येश्वरोपि वा ॥ ४ ॥

देशाध्यक्ष: पुराध्यक्षो ग्रामाध्यक्षोऽथवा नृप: । कुर्यादेतद्व्रतंतनदेशपुरग्रामादिवृद्धये ॥ ५ ॥

फाल्गुनस्य सिते पक्षे प्रतिपदिवसे शुभे । पटे सुस्लिङ्ग्य कन्दर्पं रत्या सह विचित्रकै: ॥ ६ ॥

धातुभि: पीतरक्ताद्यैर्विलोचनसुखं यथा । बध्ना तत्प्रांशुदण्डाग्रे पटं सम्पूज्य पार्थिव: ॥ ७ ॥

नृत्तैर्गीतैस्तथावाचैर्धार्मिकैस्तस्य पतनेऽपि । रथ्यासु राजमार्गेषु विपणिषु विशेषत: ॥ ८ ॥

सायंप्रात: प्रतिदिनमारभ्यापूर्णिमादिनम् । कृत्वैवमुत्सवं राजा प्रत्यहं राज्यवृद्धये ॥ ९ ॥

पौर्णिमास्यां ततो रात्रौ गजस्कन्धे निधाय तत् । आमायित्वा ततो देवी महावारवैससह ॥ १० ॥

चतुष्पथे प्रपा्ड्कृत्वा तस्यां संस्थाप्य तत्पटम् । नृत्तैर्गीतैस्तथा वाचै: कृत्वा जागरणं निशि ॥ ११ ॥

यामे तृतीये सम्प्राप्ते प्रभूतं बलिमद्रिजे । नानाशाकविशेषाढ्यन्नानाभक्ष्यसमन्वितम् ॥ १२ ॥

नानादीपपङ्क्तिभि: शुद्धैरैर्वतसमलड्कृतम् । समर्घ्य तस्मै कामाय पटस्र्राय महात्मने ॥ १३ ॥

चतुर्विंशतिशततमः पटलः ।

दाहयित्वा पटड्कमप्रतिमाधिष्ठिताम्रिये ।

तद्दर्शनां मां सम्पूज्य मदीयैरदिव्यनामभिः ॥ १४ ॥

सवयोभिस्सह नृपो राजपुत्रैरन्नतरम् ।

तद्दस्मोढू लनडंकृतवा स्वात्वा शुक्काम्बरद्शुचिः ॥१५

सर्वाभरणपूर्णाढ्यः प्रविशेत्निजमन्दिरम् ।

एवनृपति: कृत्वा वर्षे वर्षे महोत्सवम् ॥ १६ ॥

कामस्य कामानाप्नोति नात्र कार्य्या विचारणा ।

एवड्कामत्रतन्देवी मया सम्यड्निरूपितम् ।

सर्वसौभाग्यदं रत्नं गच्छं किन्त्वच्छेतमिच्छसि ॥ १७ ॥

इत्याकाशभैरववाक्ये महाशैवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकांयां

फाल्गुनमासकते व्यकामत्रतस्वरूपकथनन्नाम

त्रयोदशतिशततमः पटलः ॥

॥ अथ चतुर्विंशतिशततमः पटलः ॥

॥ पुण्यकालकृतिविधिदानसरुपनिरूपणम् ॥

पार्वति-शिव सर्वज्ञ भगवन् श्रुतानि भवतो मया ।

नृपैश्शैत्रादिमासेषु कर्तव्यानि व्रतानि वै ॥ १ ॥

इदानीन् श्रोतुमिच्छामि कानि दानानि भूमिपैः ।

केषु वा पुण्यकाले षु कर्तव्यानि वदाद्य नः ॥ २ ॥

श्रीशिवः-साधु साधु जगद्गुरो यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।

तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि श्रृणुष्व सुसमाहितः ॥ ३ ॥

अग्निहोत्रे पुणे ग्रहणे चन्द्रग्रहणे च ।

सङ्क्रान्तिषु च सर्वासु व्यतीपातेषु पर्वसु ॥ ४ ॥

युगादिषु युगान्तेषु द्वादशाष्ठकासु च ।

अन्येष्वलभ्ययोगेषु लक्ष्मीनारायणादिषु ॥ ५ ॥

भयङ्करेषु दृष्टेषु दुस्स्वप्नेषु च सूतेपु च ।

उपस्थितेषु यज्ञेषु विवाहेप्टसवेषु च ॥ ६ ॥

प्रसक्ते द्रव्यलाभे वा सत्पात्रे वा समागते ।

यद्‍ा वा 'जयते श्रद्धा दित्सा चौरपच्यते यदा ॥ ७ ॥

तदा नरपतिस्सम्राज्ञां मण्डलस्येश्वरोऽपि वा ।

देशाधिपो वा केषाञ्चिद्ग्रामाणाम्नायकोपि वा ॥ ८ ॥

स्वक्जन्मसु पूर्वेषु बहुविधं च जन्मनि ।

बाल्ये वयसि कौमारे यौवने वार्धकेऽपि च ॥ ९ ॥

ज्ञातोऽज्ञातो वा अपि सकृद्वा सकृद्‌द्रिजे ।

कृतानां खलु पापानामल्पानां महतामपि ॥ १० ॥

सघःसङ्क्षयसिद्धौर्थमारोग्यायामितायुषे ।

सम्पत्त्सारस्वतप्राप्त्यै सत्सन्तानामिवृद्धये ॥ ११ ॥

सर्वशानुकूल्यार्थाय विजयाय विशेषतः ।

साम्राज्यस्थैर्यसिद्ध्यर्थं कुर्याददानानि पार्थिवः ॥ १२ ॥

तुलापुरुषमुख्यानि महादानानि षोडश ।

दशपर्वतदानानि मेरुदानान्यनेकशः ॥ १३ ॥

दानानि शिखराण्यष्टौ त्रयोदश यथाक्रमम् ।

धेनुदानान्यनेकानि भूमिदानानि कृत्स्नशः ॥ १४ ॥

विद्याविशेषदानानि ज्ञानैश्वर्यकराणि वै ।

तथैव कनकाश्वादिमहादानानि वै दश ॥ १५ ॥

आर्द्रकृष्णाजिनादीनामजिनानाम्बूनि च ।

दानानि देवतामूर्तिदानानि वरवर्णिनि ॥ १६ ॥

तत्तत्कालविशेषेषु कर्तव्यानि च कानिचित् ।

तथैव भोगवस्तूनान्दानानि विविधानि च ॥ १७ ॥

कुर्यादेतानि सर्वाणि दानान्युक्तविधानतः ।

तत्तत्कालेपु देवेशि शक्तश्चेद्गृथिवीपतेः ॥ १८ ॥

अशक्तश्चेदन्यतन्मेषाढ्यंकुर्याद्न्महीपतिः ।

एवं कृत्वा विधानेन तत्कालेषु पार्थिवः ॥ १९ ॥

सर्वपापविनिर्मुक्तस्सर्वैश्वर्यसमन्वितः ।

आरोग्यभाग्यसम्पन्नःशत्रूनूर्जित्य सड्‌डरे ॥ २० ॥

साम्राज्यलक्ष्मीपीठिका ।

रूपवान्धनवान्श्रीमांङ्कान्तिमान्कीर्तिमानपि ।

इह भूल्वा चिरङ्कालं पालयेद्वरनीं नृपः ॥ २१ ॥

इत्यंव पुण्यकालेपु कर्तव्यानी नृपोत्तमः ।

दानान्युक्तानि ते देवी किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥२२॥

इत्याकाशभैरवार्क्ये महाशैवतन्न्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

चैत्रमासादिद्वादशमासेषु माघादिपुण्यकालेषु कर्तव्येनानादानस्वरूपनिरूपणद्वारं

चतुर्विंशतिशततमः पटलः ॥

॥ अथ पञ्चविंशतिशततमः पटलः ॥

॥ तीर्थयात्रास्वरूपकथनम् ॥

पार्वती-देवदेव दयासिन्धो राज्ञा पुण्याभिकांक्षिणा ।

तीर्थयात्रा कथन्देव कर्तव्या वद मे प्रभो ॥ १ ॥

श्रीशिवः-शृणु पार्वति वक्ष्यामि तीर्थयात्राविधिक्रमम् ।

सर्वपापप्रशमनं सर्वाभीष्टफलप्रदम् ॥ २ ॥

उदिदृक्षु पुण्यतीर्थानि पुण्यक्षेत्राणि वा पुनः ।

यियासुरभूपतिः पूर्वोदिने प्रयतमानसः ॥ ३ ॥

प्रातस्स्नात्वा नित्यकर्म समाप्य विधिपूर्वकम् ।

पुण्याहं वाचयित्वाडथ विशेषां क्षेत्रपालकम् ॥ ४ ॥

सम्पूज्याविधिवद्विप्रान्भोजयित्वा स्वशक्तितः । स्वयमक्षारलवणाम्लुक्ष्णीयाच्छक्तिमान्यदि ॥ ५ ॥

अशक्तस्त्वेच्छयैवैकं मुक्त्वा सुप्त्वार्थे तन्निशि । ततः प्रभाते चोस्थाय चिन्तयेज्जिष्टदेवताम् ॥ ६ ॥

पुरोहितपुरस्कृत्य तस्यानुज्ञामवाप्य च । ब्राह्मणांश्च पुरन्ध्रीश्च सम्पूज्य कुसुमादिभिः ॥ ७ ॥

ताम्बूलानि ततो दत्वा दक्षिणासहितानि च । लब्धवा तदाशिषः परचक्रात्रासङ्कल्पमारभेत् ॥ ८ ॥

अद्यप्रभृत्यहं मौनी ब्रह्मचारी यतव्रत । ताम्बूलाभ्यञ्जनग्रन्थस्रक्पादुकायानवर्जितः ॥ ९ ॥

एकभक्तरतो निलयं सत्कथाश्रवणोत्सुकः । पुनरागमनं यावत्‌ादेवम्भवाव्‌्यहं ॥ १० ॥

इति सङ्कल्प विप्रेभ्यो दद्यादक्षीरं सतण्डुलम् । सुवर्ण रजतं मुक्ताफलानि विविधानि च ॥ ११ ॥

वस्त्राणि च विचित्राणि गन्धांश्‍चोच्‍चावचानि च । तथा फलान्यनेकानि पुष्पाणि विविधान्यपि ॥ १२ ॥

आसनानि च चित्राणि यानानि सुमहान्ति च । छत्रञ्च चामरद्वयैव पादुके च विशेषतः ॥ १३ ॥

भक्ष्याण्यनेकतूपाणि पानীয়ानि तथैव च ।

दध्यात्रीतैर्ननसा शक्त्या दृश्याच्च दक्षिणाम् ॥ १४

यददिष्टतमल्लोके यद्ददीश्वरतुष्टिदम् ।

तत्तदेयं विशेषेण मनुजेन विपश्चिता ॥ १५ ॥

एवन्नत्वा विधानेन प्रतीक्ष्य शाकुनादिकम् ।

पठत्सु विप्रमुख्येषु शाकुनं सूक्तमग्रतः ॥

स्वयमप्ठछह्लोकषट्कं यायात्पलीसमान्वितः ॥ १६ ॥

इत्याकाशमैरवाराहये महारौवसत्रे साम्राज्यलक्ष्मीपीठिकायां

तीर्थयात्रासड्गललुपस्स्वरूपकथनन्त्नाम

पश्चविंशतिशततमः पटलः ॥

॥ अथ षड्विंशातितमः पटलः ॥

॥ पुण्यतीर्थकर्तृक्यर्कर्मस्वरूपनिरूपणम् ॥

पावनी-शिव सर्वज्ञ भगवन्सर्वेश करुणानिधे !

तच्छ्लोकषट्कनतक्षेत्रे कर्तव्यस्य वदाच मे ॥ १ ॥

श्रीशिवः-श्रृणु पार्वति वक्ष्यामि श्र्लोकषट्कं वरानने ।

कर्तव्यतद्धर्म तत्क्षेत्रे सर्वपाहरमपरम् ॥ २ ॥

पृथिव्यापरचतेजश्च वायुराकाश एव च ।

तीर्थयात्राप्रसक्त्तमां रक्षन्तु च पुनन्तु च ॥ ३ ॥

ब्रह्मा विष्णुर्महेशश्च दिक्पाला दिग्गजा दिशा: । तीर्थयात्राप्रसक्तस्मां रक्षन्तु च पुनन्तु च ॥ ४ ॥

आदित्या वसवो रुद्रा मरुतो मातरस्तथा । तीर्थयात्राप्रसक्तस्मां रक्षन्तु च पुनन्तु च ॥ ५ ॥

सरित्स्सागरदैत्यैश्वर्या नागा नागा मृगा: खगा: । तीर्थयात्राप्रसक्तस्मां रक्षन्तु च पुनन्तु च ॥ ६ ॥

त्रैलोक्ये यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च । तीर्थयात्राप्रसक्तं मां रक्षन्तु च पुनन्तु च ॥ ७ ॥

एवं पठन्ग्रामसीमां स्सम्प्राप्य स्वानुयायिन: । निवर्त्य नित्यकर्मविरोधेनैवायनन्नुयें त॥ ८ ॥

योजनं योजनाधी वा प्रयहं प्रयतश्शुचि: । तर्पयन्नन्नपानैर्वैप्रसुरुयान्स्वशक्तित: ॥ ९ ॥

सम्प्राप्य पुण्यतीर्थेन्तत्पुण्यक्षेत्रमथापि वा । स्नात्वा सम्यविधानेन नित्यकर्म समाप्य च ॥ १०॥

तीर्थक्षेत्राधिपन्देवं संसेध्य विधिपूर्वकम् । वापयित्वा ऋतुश्रेष्ठान्स्नात्वा प्रयतमानस: ॥ ११ ॥

समुपोष्य दिने तास्मिंकुर्वज्जागरणन्निशि । तत्तीर्थक्षेत्रमाहात्म्यं श्रुत्वा राजा समाहित: ॥ १२ ॥

परेद्यु: प्रातरुत्थाय कृत्वा पौर्वाह्निकीङ्क्रियाम्। स्ववंशाजपितॄन्सर्वास्तीर्थेश्रद्धाविधानतः ॥ १३ ॥

सन्तर्प्यैतैर्विशिष्टैश्च साङ्कं भुक्त्वा परेङ्ङ्हनि । गोभूतीलहिरण्यानि दत्वा शक्त्या विधानतः॥ १४ ॥

दीनानाथविशिष्टेभ्यो दत्वान्नमनिवारितम् । महाभिषेकं पूजार्च्च कुर्यात् क्षेत्राधिपस्य तु ॥ १५ ॥

मम विष्णोर्वा सायङ्कुले प्रयतमासनम्। एवं दिनत्रयन्नीतवा तस्मिन्क्षेत्रे विधानतः ॥ १६ ॥

निर्गच्छेच्च ततस्तस्मात्स्वग्रामं प्रति भूपतिः । विलम्बन्तं नो कार्यं यतश्चित्तं हि चञ्चलम् ॥१७॥

पुण्यक्षेत्रे कृतं पापमनु वाड्‌प्यचलायते । तस्माच्छीघ्रं विनिर्गच्छेच्चेत्पुण्यक्षेत्रतो नरः ॥ १८ ॥

ततः पूर्ववदेवातिथिवाङ्गनायनमन्न्र्रितः । प्रविश्य शोभने लग्ने स्वग्रामं ग्रामदेवताम् ॥ १९ ॥

नत्वा गृहमपवित्रेष्टदेवेश्च्च क्षेत्रपालकम् । सम्पूज्य भोजयेद्द्विप्रान्स्वयम्समुज्जीत भूपतिः ॥ २० ॥

सप्तविंशतिशततमः पटलः ।

इत्येवमपुण्यतर्थेपु पुण्यक्षेत्रेषु राजभिः ।

कर्तव्यडूर्म यद्देवि तत्ते निगदितममया ॥ ९१ ॥

इत्याकाशभरद्वाज्ये महाशिवतन्त्रे साम्राज्यलक्ष्मीपీఠिकायां

पुण्यतर्थेकर्तव्य कर्मस्वरूप निरूपणन्नाम

षड्विंशतिशततमः पटलः ॥

॥ अथ सप्तविंशतिशततमः पटलः ॥

॥ तीर्थयात्राफलस्वरूप निरूपणम् ॥

पार्वती-शिव सर्वज्ञ भगवञ्लोकनाथ दयानिधे ।

तीर्थयात्राफलं सर्वे विस्तारेण वदाध्य मे ॥ १ ॥

श्रीशिवः-सम्यक्पृष्टन्त्वया देवी तीर्थयात्राफलं शुभम् ।

वक्ष्यामि सरहस्यन्ते श्रृणु कल्याणि सादरम् ॥ २ ॥

पूर्वोक्तविधिना यस्तु तीर्थयात्रां समाचरेत् ।

पदे पदेऽश्रमेधस्य स फलं प्राप्नुयाद् नृपः ॥ ३ ॥

चान्द्रायणसहस्रेण प्राजापत्यायुतेन च ।

मासोपवासलक्षेण सम्यक्चीर्णेन यत्फलम् ॥ ४ ॥

तत्फलं समवाप्नोति तीर्थयात्रापरो नृपः ।

भूमिं त्रिवारं पञ्चाशत्कोटियोजनविस्तृताम् ॥ ५ ॥

परिक्रम्य विधानेन यत्फलं प्राप्नुयान्नरः । तत्फलं समवाप्नोति तीर्थयात्रापरो नृपः ॥ ६ ॥

कल्पमेकं विधानेन कृत्वा हर्यर्चनन्नरः । यत्फलं समवाप्नोति तत्फलङ्कर्मकृत्नभेत् ॥ ७ ॥

कुरुक्षेत्रे विधानेन दत्वाडडत्मतुलितन्धनम् । असकृद्धिप्रमुख्येभ्यो यत्फलं समवाप्नुयात् ॥ ८ ॥

गवाडूटीमलड्कृत्य स्वर्णशृङ्गादिभिर्‌नरः । ग्रहणादिषु कालेषु दत्वा यत्फलमाप्नुयात् ॥ ९ ॥

तत्फलं समवाप्नोति तीर्थयात्रापरो नरः । सुवर्णकाञ्च्यग्रैवेयान्सहस्रद्वतिनो नरः ॥ १० ॥

दत्वा यत्फलमाप्नोति तदेतत्कर्मकृत्नभेत् । दिव्यं विमानमारुह्य दीप्यमानदिगन्तरम्‌ ॥ ११ ॥

देवगन्धर्वकन्याभिष्टूयमानातमवैभवः । क्रमेणेन्द्रादिदिक्पाललोकान्प्राप्य यथासुखम्‌ ॥ १२ ॥

रमित्वाप्सरसां सदैस्साकमाकल्पमादरात् । वैष्णवल्लोकमासाद्य तत्रैव वसति ध्रुवम्‌ ॥ १३ ॥