1. Svacchanda Tantra Kshemaraja Ed. Madhusudan Kaul Shastri Part 5 b KSS 53

[ Sutra १ ]

श्रीसोमानन्दनाथप्रभृतिगुरुवरा‌दिष्टस्स्रीतिमागों लब्धवा यत्रैव सम्यक्पटिमनिघटनामि‌श्वराद्धैतवादः । कश्मीरेऽप्यः प्रसृत्य प्रकटपरिमलो रक्ष्यनस्व‌वेदेशान् देशो‌ऽन्यस्य सिद्धद्रुमो घुसृणाविसरवत्सर्वैवन्यतवमाप ॥

· · ·

[ Sutra २ ]

वक्तु तस्मा संसाराघं विधृत पदे पदे पदमविचलं नित्यालोकप्र‌मोदसुनिर्मरे । विश्वरात शिवादिष्टादैतावबोधसुधारस्स प्रस‌मविलसत्सचुकस्याऽन्तः समुत्कुवदाथिनम् ॥

· · ·

ॐ

· · ·

काश्मीर-संस्कृतग्रन्थावलिः ।

· · ·

ग्रन्थाङ्कः ५३

· · ·

श्रीस्वच्छन्दतन्त्रम् ।

· · ·

श्रीमहामहेश्वराचार्यवर्य-श्रीक्षेमराजकृतोद्योगोत्सव्याख्योपेतम् ।

· · ·

श्रीराजराजेश्वर-महाराजाधिराज-काश्मीरनरेन्द्र-श्रीहरिसिंहजी-बहादुराभ्यां

· · ·

रिसर्च-कार्यालयाध्यक्ष-पण्डित-मधुसूदनकौल-शास्त्रिणा

· · ·

उद्विष्टकार्यालयस्थेतरपण्डिततसहायेन

· · ·

संशोधनादिसंस्करणोत्तरं

· · ·

संपाद्य

· · ·

सुवद्यां 'निर्णयसागर' मुद्रणालये मुद्रापयित्वा प्रकाशयमुपनीतम् ।

· · ·

पञ्चमो भागः ( उत्तरार्धम् )

· · ·

संवत् १९९९. काश्मीर-श्रीनगर वैशाखः १९३३.

· · ·

(भस्य ग्रन्थस्य मुद्रापणाधिकारः प्रोक्तमहाराजवर्यैः स्वीयत्कीर्त्या: सन्ति)

· · ·

[ Sutra ६७४ ]

एवमपरशिवतत्त्वान्तमध्यपरिमाणमुक्त्वा विश्वव्यापिनि परमशिवतत्त्वे न परिमाणमस्तीति अप्रमेयं ततो जेयं शिवतत्त्वं वरानने

· · ·

[ Sutra ६७४ ]

भुवनानि प्रवक्ष्यामि असतत्त्वादानुक्रमात् ॥ ६७४ ॥

· · ·

तथा आकारं विभवं चैव सुवानेकविस्तरम् ।

· · ·

[ Sutra ६७५ ]

यत्न हृष्टं पशुज्ञानः कुपथब्रान्तहष्टिभिः ॥ ६७५ ॥

· · ·

[ Sutra २८३ ]

तान्येतानि पशुज्ञानानि लेशतो दर्शयितुमाह सांकैर्येन योगवैन चैव पाञ्चरात्रिकैः ।

· · ·

[ Sutra ६७६ ]

स्वभाववादिभिरिनोऽपि नच कर्मप्रवादिभिः ।

· · ·

पृथिग्यादयः स्वभावेन तनुकरणाभुवनादि-

· · ·

[ Sutra २८४ ]

कार्याणि प्रवर्तन्ते न पुनरत्रेश्वः: प्रवर्तकोडस्तीत्येवं वदद्भिः: स्वभाववादिभिः, कर्मैव विश्वकारणं नान्यदित्याचचक्षाणः: कमप्यवादिभिः, दैवं पुरुषकारो वा विश्वकारणमिति भुवाणैः: संशयवादिभिः

· · ·

[ Sutra ६७८ ]

पात्राणां निमजकः पुत्रलानामावारको बन्धः; तदावरणष्यपगमे सुखसंविदात्मकपुत्रलोन्म- जनमनसोन्मुखाकाङ्क्षो मोक्षशास्त्रे जीवान्नाविचारदार्घससकवादिभिः १ स्यादस्ति, २ स्यान्नास्ति, ३ स्यादस्ति च स्यान्नास्ति च, ४ स्यादनिर्वाच्यं, ५ स्यादस्ति च निरवाच्यं, ६ स्यान्नास्ति च निर- वाच्यं, ७ स्यादस्ति च नास्ति चानिरवाच्यं चेति सप्तभिरेक भङ्गीभिरनिश्रितमेव सर्व वदद्भिः नयकक्षपणकादिभिर्यन्न दृष्टमिति संभन्धः ॥

· · ·

न भूतवादिभिश्श्रैव पृथिव्यप्तेजोवायुरिति भूतचतुष्टयमेव प्रत्यक्ष- हृष्टमिति कथयद्भिरेवैकः ॥ नापि स्याद्वादिकैरपि ॥६७७॥ वार्तादण्डनीतिमात्रनिष्ठैः ॥ ६७७ ॥

· · ·

न चात्मचिन्तकैरपि 'पुरुष एवदं सर्वं यद्भूतं यच्च भव्यम्' (ऋ० १०।९०) इत्यादि चिन्तयद्भिरेवैकः: नच तर्कप्रवादिभिः ।

· · ·

[ Sutra २८६ ]

'अविज्ञाततत्त्ववेदर्थे कारणोपपत्तितस्तच्चज्ञानार्थमूहर्त्तर्कः ।' (न्याय सू० १।१।४०) इस्यूपरूषेण तर्कण ठ्यवस्यां कुर्वान्ति । नच वैशेषिकैरपि षट्पदार्थपरायणै: ॥६७८॥

· · ·

नाप्येकजन्मवादैश्व वर्तमानमेवदमेकं जन्म, न तु जन्मान्तर-सभूत भावि वेऽयुदितवद्भि: ॥

· · ·

[ Sutra ६७९ ]

नचाप्येकत्ववादिभिः ॥६७९॥

· · ·

[ Sutra ६८२ ]

महामोहतमोन्धानां तमोनुदमिदं परम्‌ । परमेशमुखोद्भूतं यन्मया प्राप्तमद्भुतम्‌ । ज्ञानामृतमिदं दिव्यं नानाभुवनविस्तरम्‌ ॥६८२॥

· · ·

[ Sutra ६८३ ]

श्रृणुष्वैकमना देवी विचित्राकारमद्भुतम्‌ ॥६८३॥

· · ·

[ Sutra ३८५ ]

रणं परं पारप्राप्तकम्। महामोहो विषयेषु अलंक्रारवचच्रयादिषु आत्माभिमानः, तमः पुरयष्यकें आत्माभिमानः, अभ्या मोहितामोहिताभिस्ता लक्ष्यन्ते। एवमेभिरन्धीकृतानां तमोदुमिव्यज्ञाननाशनम्। परमेशमुखोदूतमिति परमैश्वरादेव 'शक्तिसदाशिवादिकमेणायातं सत् मया कैलासवासिना प्राप्तमिति श्रीश्रीकण्ठात् लब्धदीक्षण अधिगतं। अन्रुतं निभाल्यमानं सुदिसयमुद्रानुप्रवेशनेन परमैश्वरख्वरूपाभिव्यक्तकम्, इत एव दिव्यम्। नानाभवनानां प्रतिपाद्यमानानां विस्तारो विभवादिप्रपश्वो यत्र तत्ताहशामू। ज्ञानामृतप्रतिपादकमिदं शास्त्रमेव ज्ञानामृतम्। एकाग्रमना: श्रवणव्यननेन परमोपादेयतां ध्वनति॥

· · ·

[ Sutra ३८६ ]

अन्रुतत्वं भुवनानां स्पष्टयतिअनन्तो भुवनत्रात-स्वव्युच्छेदाद्यैर्वस्थितः॥

· · ·

मधुकोशाजालकव-तथा भूरिचयचाटति:॥

· · ·

[ Sutra २९० ]

अध्युच्छेदात्रैरन्तर्येण । मध्यकोशे मधुमक्षिकाणां गोलकाकृतावाश्रये यानि जालकानि उपकरणि वर्तुलाकृत्या स्थितानि । भूरिचियावृततिरिति विततया परस्परमावार्याकारकतया स्थितः ॥

· · ·

मीनशंखकुलायामं दाडिमीबीजवत्स्थितम् ॥६८५॥

· · ·

कदम्बकेसरनिभं पुराणां तु समूहकम् । कुलायमालयः । दाडिमीबीजवदिति अतिनिविडगर्भार्थस्थितम् ॥

· · ·

महासेनावासक- हने तरुसमूहवत् ॥ ६८६ ॥

· · ·

निरन्तरमनन्तानि भुवनानि वरानने ।

· · ·

[ Sutra ६८७ ]

नानाकाराणि चित्राणि सर्वरत्नमयानि च ॥६८७॥

· · ·

[ Sutra ६८८ ]

परिमण्डलानि दीर्घार्धचन्द्राकृतीनि च । पुरुषाकृतीनि चान्यानि नन्यावर्ताकृतीनि च ॥६८८॥

· · ·

[ Sutra ६८९ ]

पर्वताकृतिरुपाणि गजयूथाकृतीनि च । इन्द्रावाकृतीनि चान्यानि ज्वालारुपाकृतीनि च ॥६८९॥

· · ·

[ Sutra ६९० ]

महाविमानरूपाणि त्रिशूलाकृतिमन्त च । मुरजाकृतीनि चान्यानि क्यश्राकृतिपुराणि च ॥६९०॥

· · ·

[ Sutra १६९१ ]

महापुरुषरूपाणि शतशुद्धाकृतीनि च । सहस्रशुद्धावर्तानि तथान्यानी वरानने ॥१६९१॥ कोटिशुद्धाणि चान्यानि असंख्यशिखराणि च । एत्तानि चतुश्राणि त्रिकोणान्युपराणि च ॥१६९२॥

· · ·

[ Sutra २५३ ]

किंच दिव्यचित्रपताकानि दिव्यघण्टाध्वजानि च । भेरीनादस्वराल्यानि दिव्यगीतध्वनीनि च ॥६९३॥ दिव्यहुन्दुभिनादानि महावेणुस्वनानि च । नानावादित्रघोषाणि सुवनानि च सर्वदा ॥ ६९४॥

· · ·

[ Sutra २५४ ]

इस्थमेषां विभूतिमुक्त्वा वर्णमाह शुक्त्रानि स्फटिकाभानि पद्मरागाकृतीनि च । चन्द्रकान्तसवर्णानि मुक्तादामनिभानि च ॥६९५॥ लक्षारसमवर्णानि कानिचिह्नवर्णननि । इन्द्रगोपकवर्णानि इन्द्रनीलनिभानि च. ॥ ६९६॥

· · ·

[ Sutra ७९८ ]

नीलोत्पलसवर्णानि विद्युत्पुञ्जनिभानि च । वालादित्यसवर्णानि पद्मगर्भनिभानि च ॥१६९७॥ चन्द्रप्रभानि चान्यानि चन्द्रकोटिनिभानि च । मध्याह्नार्कसवर्णानि सूर्यकोटिनिभानि च ॥१६९८॥ अशोकस्तवकाभानि हरितालनिभानि च । रक्तचापसवर्णानि गोक्सीरधवलानि च ॥१६९९॥ सिन्दूरकुडुमाभानि गोरोचननिभानि च । ततहेमसवर्णानि निर्धूमाग्निनिभानि च ॥१९००॥ शुद्धपाण्डुरवर्णानि कानिचिद्धवलानि च ।

· · ·

[ Sutra 701 ]

नानावर्णानि चान्यानि नानारूपाकृतीनि च ॥ ७०१ ॥

· · ·

[ Sutra 702 ]

अप्रमेयमिदन्त्यां परिच्छेदतुमशक्यं यतः संख्ययापि निर्देश्तुमशक्यम् । अतः शैवशास्त्र-ज्ञव्यतिरेकेण प्रायुक्तानां सर्ववादिनामस्यम-प्राप्यम् ॥ ७०२ ॥

· · ·

[ Sutra 703 ]

विना प्रसादाद्दास्य ज्ञानमेतन्न लभ्यते । नचापि भावो भवति दीक्षामप्राप्य देहिनाम् ॥७०३॥

· · ·

[ Sutra ७०३ ]

नं शक्तिपाततो लब्धमाहेश्वरीदिक्षाणामेतज्ज्ञा- नं लब्धं सन् प्ररोहति नान्यथेल्यर्थः ॥ ७०३ ॥

· · ·

[ Sutra 705 ]

इस्थं ज्ञानमयीं दीक्षामासाद्य ततों मोक्षं ब्रजेत्पशुः । जीवन्मुक्तिं लभते पशुरिति प्राग्वस्यानुवादः ॥

· · ·

[ Sutra 706 ]

पूर्वानुदृष्टरूपः ॥ ७०६ ॥ अतः्व यस्म प्रकाशितं सर्वं शिवेनानन्तरुपिणा । स एव मोक्षं ब्रजति प्रकाशितमित्यनेन भुवनाध्वज्ञाननाभिव्यक्तिं नीतं । अनन्तरुपिणा अशेषशरीरेण । का अस्य मोक्षप्राप्तिरित्याह शिवः सर्वमहेश्वरः ॥७०६॥

· · ·

[ Sutra ७०६ ]

रूपः, तत् एव ब्रह्माद्यनाश्रितान्ताधिष्ठातृतत्त्वात् सर्वेषां महानेश्वरः ॥ ७०६ ॥

· · ·

[ Sutra ७०७ ]

एतच संसारार्णवमजानां नौरिवोत्तारणं परम् ॥७०७॥ यत एतत् महामायाज्ञानातीतं मायोपरि महामाया सदाशिवादीनामपि

· · ·

[ Sutra २९९ ]

समुचितसङ्कोचोत्थापिका शून्यातिशयद्युरूपा शक्तिसंस्कृतमज्ञानमावरणमध्यतीतम् ।

· · ·

[ Sutra ७०८ ]

टिप्रविस्तीर्णत्वादुनन्तपारं वायन्तेः क्षोभयितुमाक्ष्यम् ॥ ७०८ ॥

· · ·

[ Sutra ७१० ]

उर्ध्व वै ब्रह्माण्डणडस्य पुरैकादशकं स्थितम् । एकादशानां रुद्राणां युगान्ताभिसमत्विषाम् ॥७१०

· · ·

[ Sutra ७१० ]

द्रान्तानं युगान्ताद्रिसमत्विषामेषामतिदीप्तस्वात्॥ ७१० ॥

· · ·

[ Sutra ७११ ]

इन्दीवरनिलमयं दिव्यं समन्तात्परिमण्डलम्॥ ७११ ॥

· · ·

[ Sutra ७१२ ]

सा च तत्र वसीन्दीवरश्यामा स्त्रिग्धकडुष्टस्प्रभा॥ ७१२ ॥

· · ·

[ Sutra ७१३ ]

सूर्यमण्डलरूपाभ्यां कुण्डलाभ्यामलंकृता। पूर्णमास्यां यथा सन्ध्या चन्द्रार्काभ्यां विराजते। कदुष्टं रज्जनद्रव्यविशेष:॥ ७१३ ॥

· · ·

[ Sutra ७१४ ]

राजते च महाराजः स्तनाभ्यामन्तरे स्थितः । असिताजनशैलाभ्यां मध्ये स्रोतोवहा यथा ॥७१४॥ स्तनाभ्यां शैलाभ्यां चेति साहर्थे तृतीये ॥

· · ·

[ Sutra ७१५ ]

तत्र च सर्ववज्रमये दिव्ये दिव्यरत्नविभूषिते ॥७१५॥ आसने सुप्रभे देवी जायज्ञनसमप्रभा ।

· · ·

[ Sutra ७१६ ]

शुक्ले हिमवत् श्रृङ्गे नीलमेघ इव स्थिता ॥७१६॥

· · ·

[ Sutra ७१७ ]

किंच सर्वरत्नमयी दिव्या रशनास्या विराजते । इयं च देवी पीतामाल्यांशुकवती शर्वरीवारुणोदये ॥ ७१७॥

· · ·

[ Sutra ७१७ ]

शर्वरी रात्रिः कृष्णा अरुणोदयसमये संध्यारागरञ्जिता भवति ॥ ७१७ ॥

· · ·

[ Sutra ७१८ ]

दिव्या रुद्रशक्तित्वात् तृतीयं नयनं तस्या ललाटस्थं विराजते । उदयस्थ इवादित्यो रश्मिजालविभूषितः ॥७१८॥

· · ·

[ Sutra ७१९ ]

किंच उच्छ्रितेनातपत्रेण सा श्वेतेन विराजते । कृष्णमेघोपरिस्थेन चन्द्रेणेव विभावरी ॥७१९॥

· · ·

[ Sutra ७२० ]

एषा च देवतारूपाणां कोटिकोटिसहस्रेण हीनां तु परिवारिता । आवृत्ता चन्द्रलेखेव नक्षत्रैस्तु नभस्तले ॥७२०॥

· · ·

[ Sutra ७२१ ]

एताश्व कुमुदोत्पलवर्णाश्च हेमश्यामाश्च योषितः । त्रिदशैरिव कलिकिश्यामा- शनैश्रन्द्रगौर्यः सयौवनाः ॥७२१॥ पद्मावदातरुपिण्यः पीनश्रोणिपयोधराः । हावभावविधिज्ञास्तु नृत्यगीतविशारदाः ॥७२२॥

· · ·

[ Sutra ७२३ ]

वीणावेणुमृदङ्गाद्यै- वंशावादित्रनि: स्वनैः । उपासीनास्तु तां देवीं रमन्ते तत्र योषितः ॥७२३॥

· · ·

[ Sutra ७२३ ]

हावश्रेष्ठालाञ्छनः; भावस्तु तत्तच्चेष्टायुदितः सात्विको धर्मः

· · ·

[ Sutra ७२४ ]

तदेतह्रिदयः; संबन्ध एवं विध्दि जय नाम भुवन तु वरानने । एषा च सा देवी या दुर्गेति स्मृता लोके ब्रह्माण्डोदर वर्तिनी

· · ·

[ Sutra ७२५ ]

विष्णुना तपसा पूर्वमाराध्य परमेश्वरम् । अवतारिता वधार्थाय महिषस्य महात्मनः ॥ महास्मनः महाशरीरस्य

· · ·

महिषस्य माहात्म्यं प्रकटयति येन चैकन श्रृड्ण भगवान् हिमवान् गिरिः

· · ·

१ विशेषः क पाठः । १९

· · ·

[ Sutra ७२६ ]

शुष्कपर्णमिव क्षिप्तः भगवानीति देवतात्मा । सोऽयमीशो महिषासुरः भगवत्या विनाशितः ॥७२६॥ कथमित्याह स तं विनाशयेदेवी तमः सूर्य इवोद्थितः । किंच सा देवी सर्वदेवानां नामरूपैक्य तिष्ठति ॥ ७२७ ॥

· · ·

[ Sutra ७२८ ]

स्वमाश्रित्य स्थिता । तादृशी च असौ' लोका- न्भावयति अभीष्टफलेन सफलान्संपादयति ।। इथंमाकृतियुक्ताप्येषा वस्तुचिन्तायां अचिन्त्या चाप्रमेया च अन्यत्र परिपठ्यते ।। ७२८ ।।

· · ·

[ Sutra ७२९ ]

किंचैषा विशिष्टा सहित्सा देवी कल्पे कल्पे पुनः पुनः । भगिनीत्वेन चायाति नामरूपविपर्यये: ।। ७२९ ।।

· · ·

[ Sutra ७३० ]

मन्‍वन्तरे मन्‍वन्तरे तथा चैव युगे युगे । रक्षणार्थं हि लोकानां मातेव हितकारिणी ।। ७३० ।।

· · ·

[ Sutra ७३१ ]

तदुक्तास्तत्र गच्छन्ति तस्या मण्डलदीक्षिताः । मण्डलशब्देन तदधिकारणं भुवनं तत्प्रस्त्यर्थम् ॥ ७३१ ॥

· · ·

[ Sutra ७३२ ]

न चैतत्तपसा प्राप्त्यं न यज्ञैर्भूरिदक्षिणैः । न दानैर्विविधैश्चापि शाक्यं प्राप्तुं वरानने ॥ ७३२ ॥

· · ·

किन्तु प्रसादाद्देवदेवस्य शाश्वद्धृडितमौलिनः ।

· · ·

[ Sutra ७३३ ]

दीक्षां प्राप्त्य प्रापुवन्नि जयं नु वर्तते ॥

· · ·

[ Sutra ७३४ ]

सा मुक्तिदीक्षा परमा विधिवत्परिकीर्तिता ॥ ७३४ ॥ विधिवदिति समयपाशशुद्ध्यन्तेन विधि- नेत्यर्थ: ॥

· · ·

[ Sutra 735 ]

विद्येशावरणे दीक्षा यावती क्रियते नृणाम् । तावतीं गतिमाप्नोति भुवनेष्ट वरानने ॥ ७३५ ॥

· · ·

[ Sutra 736 ]

श्रृणुष्वैकमनाः प्रिये ॥७३६॥

· · ·

[ Sutra 737 ]

भद्रकाल्याः परो देवो रुद्रकोधसमुद्भवः । कोटिमात्रेण देवेशि युगान्ताभिसमप्रभः ॥ ७३७ ॥

· · ·

[ Sutra 738 ]

युगान्ताम्बुदवृन्दोथ्गर्जितध्वनिनिःस्वनः । शतवाहुमहातेजा दिव्याभरणभूषितः ॥ ७३८ ॥

· · ·

शिरसीन्दुधरः श्यामो नीलाञ्जनसमयुक्तः ।

· · ·

[ Sutra 739 ]

शिविकर्णठनिभः किंचि-त्किंचिदापाण्डुलोहितः । चाञ्जीमूतवर्णश्व अतसीपुष्पसन्निभः ।

· · ·

[ Sutra 740 ]

इन्द्रनीलनिभः किंचि-त्किंचिद्धृढनिभाकृति: । जालाञ्जननिभाकारो रुद्रैकादशिकान्वितः ।

· · ·

रुद्रैकादशिका

· · ·

अत्र चाञ्जनार्कः सर्पिनिर्ऋत........ । ( ४९०) इत्यादिना या पूर्वमुक्ता, सैवेह पररूपेण स्थिता ॥

· · ·

[ Sutra ७४१ ]

किंच युतं कोटिसहस्रेण रुद्राणां च महात्मनाम् । भुवनं तस्य देवस्य विजयं नाम विश्रुतम्‌ । इन्दुनीलनिभं दिव्यं सर्वज्ञनिभं महत् ॥

· · ·

[ Sutra ७४२ ]

दशकोटिसहस्राणि रुद्राणां वरवर्णिनि । मुख्यानि स्थितानि ॥ एतच्च भुवनम्‌

· · ·

[ Sutra ७४३ ]

अन्तर्भवनसंघातैर्‌नैयेश परिवारितम्‌ ॥ नीलोत्पलदलश्यामैः शिखिकण्ठनिभैस्तथा ।

· · ·

[ Sutra 748 ]

रुद्रादिग्यैर्महावीर्यैः समन्तात्परिवारितम् ॥७४८॥ प्रधानानामपि प्रधानमूतैरियर्थः ॥७४८॥ किंच

· · ·

[ Sutra 749 ]

स्तुतिभिर्मृदङ्गैर्गीतै- नृत्तवादित्रवादितैः । पणवैर्वेणुवीणाभि- मृदङ्गमल्लारिंगोमुखैः ॥ ७४९ ॥

· · ·

[ Sutra 750 ]

पटहैः काहलैश्च राज्ञदुन्दुभिपीलुकैः । मृदङ्गैस्तथरीभिश्च तालकैर्मुरजैस्तथा ॥ ७५० ॥

· · ·

[ Sutra 751 ]

मौनड्काहलटक्कैश्च तामिलद्धघटादिभिः । वादित्रैर्वलितैस्तालै रोटनैर्मुखमृदङ्गैः ॥ ७५१ ॥

· · ·

[ Sutra 748 ]

भूतैर्भूतगणे रुद्रै-ज्वलितैः पठितैस्तथा । ध्यायद्दिश जपद्दिश धावद्दिश शेषिटैस्तथा ॥ ७४८ ॥

· · ·

[ Sutra 749 ]

मयूरकोकिलारावा-मुखद्विश तथापरे । नानारुतविलासैश्व विकुर्वद्विद्रमहात्मभिः ॥ ७४९ ॥

· · ·

[ Sutra 750 ]

आवृत्तस्तमहातेजा मयूखैरिव भास्करः । गजवक्त्रः सिंहवक्त्र-रक्षवक्त्रः शुभाननैः ॥ ७५० ॥

· · ·

[ Sutra 751 ]

गोकर्णैगोमुखैश्वान्यै-दीप्तिप्रकरमुखैस्तथा । व्याघ्रवानरवक्त्रैश्च भगवान्पर्युपास्यते ॥ ७५१ ॥

· · ·

वीरभद्रो महातेजा युगान्तामिसमप्रभः ।

· · ·

[ Sutra ३१५ ]

पीठकमृदुलकद्रघटादयो वायुविशेषा इह प्रसिद्धा: । तृतीयाश्रैता यथायोगमिथंभूतलक्षणे कर्त्तरि करणे हेतौ च योज्या: ।

· · ·

[ Sutra ७५२ ]

आसनं तस्य देवस्य सर्ववज्रमयं महत् ॥

· · ·

[ Sutra ७५३ ]

राजतडाक्रान्तिम: सिंह-वृतं भीमपराक्रमै: ॥

· · ·

ये सरन्ति महेश्वरम् ।

· · ·

[ Sutra ७५४ ]

जले मरुत्स्वथामौ वा शिरश्छेदेन वा मृताः । ते यान्ति चैश्वरं बोधं वीरमद्रं महायुतिम् ।।७५४।।

· · ·

[ Sutra ७५५ ]

भुवनस्यास्य देवेशि हुपर्यावरणं महत् ।। ७५५ ।।

· · ·

[ Sutra ७५६ ]

अस्मयं तु घनं चापि शक्तिचापमिव स्थितम् । वितानमिव तद्‌द्र- मन्तरे समवस्थितम् ।।७५६।।

· · ·

[ Sutra ३१७ ]

घनमतीव आज्ञानम् । भद्रं रम्यम् । अन्तर इति जयादिभुवनानां तेजस्तत्त्वस्य च ॥ तत्र चास्ते महात्मा-वडुष्ट्राग्रप्रमाणकः ।

· · ·

[ Sutra ७५७ ]

तत्रैति आवरणकर्रिकाभागे । विष्कम्भाद्-नत्वादूर्ध्वमुच्यते इति आवरणकर्रिकेऽर्थात् ॥ अतश्च तिर्यक्कृतिगुणविस्तार-माध्यमावरणं प्रिये । शतकोटिविस्तारात् ब्रह्माण्डाद्रिशुणं यदा-प्यमावरणं सहस्रकोटिपुन्मानमुक्तं ‘तत्सर्वं त्रिगुणेनोद्धृतं’ इति नीत्वा त्रिसहस्रकोटिपरिमाण-

· · ·

[ Sutra ३१८ ]

मित्यर्थः, नतु कर्षरिकाघनततुस्सारेण त्रिगुणविस्तारतवं योज्यमासमस्यापत्तेः ॥

· · ·

आवृत्तं तेन तत्सर्वं महाम्भोधिविसारिणा ॥७५८॥ तेनeti आप्यावरणेन ॥ ७५८ ॥

· · ·

[ Sutra ७५९ ]

वीरभद्रनिकेतश्व भद्रकाल्यालयस्तथा ॥ ७५९ ॥ त्रयोदशाभिरन्यैश्व भुवनैरुपशोभितम् ।

· · ·

वीरभद्रनिकेतो भद्रकाव्यालय इत्यादि-प्रागुक्तरुब्रुवनेकादशकेन सह त्रयोदशाभिः; अन्यैश्च धरियादिभिर्‌भुवनेर्वक्ष्यमाणैस्त्रोंजमानमू॥

· · ·

एतच्च नानारुद्रगणैर्दिव्यै-निर्न्तरमलंकृतम्॥ ७५० ॥

· · ·

अण्डं वै वीरभद्रस्य ब्रह्माण्डसदृशं प्रिये। वीरभद्राण्डमिति प्राधान्यात्। ब्रह्माण्ड-सहशं चतुर्दशविधभूतसर्गाश्रयानानुभवनपरि-ष्कृतत्वात्॥

· · ·

यदुक्तमन्यैश्‍च भुवनैरिति, तन्त्रेऽपि टूटयति अतः परं प्रवक्ष्यामि धरित्र्या भुवनं महत्॥७५१॥

· · ·

धात्री यासिन्नभगवती धरालोके सनातनी। धत्ते सर्वमिति धात्री आकृतिमती भग-च्छकि:॥

· · ·

[ Sutra ७६२ ]

एषा हि हैरण्यमतलं प्राप्ता आधारं यत्र संस्थिता ॥७६२॥ आधारमिति भुवनम् ॥ ७६२ ॥

· · ·

[ Sutra ७६३ ]

चक्रवर्तिविमानैश्वर बहुभिः परिवारितम् । आवृत्तं भूतसंघातैराचार्यैस्तत्परायणैः ॥ ७६३ ॥ दिव्यगीतनिनादाढ्यैर्वादित्रशातनि:स्वनैः । अन्तर्भुवनसंघातैरुद्र्राणां परिवारितम् ॥ ७६४ ॥

· · ·

[ Sutra ७६५ ]

चक्रवर्तिनोत्र महापुण्यभाजो गीर्वाणवादयः । भूतसंघैरतिचतुर्दशभिः आचार्यैस्तत्परायणैश्चिति पार्थिवधरणासिद्धयेऽयोगिरुपरिस्थैः । पारमेश्वरी मूर्तिरेषा कृत्वा एतद्भुवनं रुद्रभुवनैः परिवृत्तम् ॥ ७६५ ॥

· · ·

[ Sutra ७६५ ]

भुवनस्यास्य मध्ये तु उदयादित्यसन्निभः । रक्तोत्पलसन्निभो दिव्य अशोकस्तवकच्छविः ॥

· · ·

[ Sutra ७६५ ]

पद्मरागमयो दिव्यः प्रासादो बहुभूमिकः । प्रासादो देवगृहं। बहुभूमिक इति शिखर- वर्तनागतानाभूमिकायुक्तः ॥

· · ·

[ Sutra ७६६ ]

तस्य मध्ये भगवती धरित्री लोकधारिणी ॥

· · ·

[ Sutra ७६७ ]

मालया रक्तपुष्पस्य लम्बया नित्यभूषिता । चन्द्रार्कमण्डलाकार-कपोलतलभूषिता ॥

· · ·

[ Sutra ७६८ ]

पीतहेमांशुकवती महाहारविभूषिता । शतयोजनविस्तीर्णे कूर्मपृष्ठे व्यवस्थित ॥

· · ·

[ Sutra ७६९ ]

चतुर्वक्त्रा चाष्टभुजा दिव्याभरणभूषिता । पीतहेवेष्टा कृतमंशुकं प्रशस्तवत्रं यस्या: । किंच रुप्यौवनसंपन्ना नृतगीतविशारदा: ॥ परिवार्योपासते तां दिव्या वै मानस: स्त्रिय: । तस्यास्ता मनस उद्भूता: का: कियतश्श्रेयाह त्रिशक्तिकोत्स्तु तासां वै दिव्याभरणभूषिता: ॥

· · ·

[ Sutra ७७० ]

उत्पादितास्तु शर्वेण तदर्थं हितमिच्छता । शर्वेण धरामूर्तीश्वरेण स्वस्या मूर्तेधरित्या हितार्थं विनोदायैता मनसा निर्मिता इत्यर्थ: ॥

· · ·

[ Sutra ७७१ ]

किंचैत: तमजाम्बूनदनिभा दिव्याभरणशोभिता: ॥

· · ·

उच्छ्रूतेनातपत्रेण ध्रियमाणेन शोभिता:

· · ·

[ Sutra ७७२ ]

पुरःस्थितो महातेजा योडसौ मेरुमहागिरिः। उपासीनस्तु तां देवीं तत्रास्ते स नगाधिपः॥

· · ·

शिरःपाण्याद्याकृतिमानित्यर्थः

· · ·

[ Sutra ७७३ ]

नीलोत्पलदलश्यामो नीलजीमूतसन्निभः॥

· · ·

नीलो नाम महाशैलः पीतवासा महायुतिः। अतिकान्तेन रूपेण कैटभारिरिवापरः॥

· · ·

[ Sutra ७७४ ]

नंगरीभिरनंगाधिपः॥

· · ·

[ Sutra ७७५ ]

तस्योत्तरे चन्द्रनिमो नानालङ्कारभूषितः ॥ ७७५ ॥

· · ·

[ Sutra 779 ]

शुक्लाम्बरधरः श्रीमान् निषधो नाम विश्रुतः । तहेमप्रतीकाशो दिव्याभरणभूषितः ॥ ७७९ ॥ अतिशुभ्रेण देहेन पितामह इवापरः । पीताम्बरधरः श्रीमान् पीतमाल्यानुलेपनः ॥७८०॥ हेमकूटो महातेज-स्तेजसामिव संग्रहः । राजते भगवान् शैलः संध्यारक्त इवांशुमान् ॥७८१॥ पाण्डुराभप्रतीकाशः शृङ्गगोक्शीरसन्निभः । शुक्लाम्बरधरः श्रीमा-न्दिव्यकुण्डलभूषितः । आतपत्रेण महता ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥७८२॥

· · ·

[ Sutra ७८३ ]

हिमवानिति विरल्यातो द्वितीय इव भास्करः ॥७८३॥

· · ·

किंच

· · ·

[ Sutra ७८४ ]

इन्द्रगोपकसंकाशः पञ्चिमे गन्धमादनः । रक्ताम्बरधरः श्रीमा- नस्ताद्रिस्थ इवांशुमान् ॥७८४॥

· · ·

[ Sutra ७८५ ]

शुद्धस्फटिकसंकाशः शुक्लाम्बरधरः शुभः । किरीटी कुण्डली श्रीमा- न्माल्यवान्नाम पर्वतः ॥७८५॥

· · ·

इत्येवमादिभिर्ध्यानैः पर्वतैः परिवारिता । लोकालोकावसानैश्व तथान्यैः कुलपर्वतैः

· · ·

[ Sutra ७८६ ]

॥ ७८६ ॥ दिव्यरूपधरा देवी तनुर्वे परमेश्वरी ।

· · ·

[ Sutra ३२७ ]

भूलोके ये मेर्वादयस्तदधिष्ठातृरूपा एवेत्यर्थ: ।

· · ·

[ Sutra ७८७ ]

यत एवमत: धारणां गन्धतन्मात्रे प्राणांस्त्यकत्वा तु योगिन: te यान्ति तादृशीं मूर्तिं धरिय्या: परमां तनुम् ।

· · ·

[ Sutra ७८८ ]

अतः परतरं देवी सामुद्रं भुवनं महत् । सर्ववज्रमयं दिव्यं नानाश्र्यर्यशतान्वितम् । सामुद्रमिति समुद्राधिष्ठातृदेवताश्रयम्॥

· · ·

[ Sutra ३२८ ]

तच्च नीलोत्पलसमच्छायं सर्वतः परिमण्डलम्‌ । मध्ये तु भुवनस्यास्य मण्डलं चन्द्रसंनिभम्‌ । शतयोजनसाहस्रं समन्तात्परिमण्डलम्‌ ॥७८९॥ तस्य मध्ये तु पुरुषो रुक्मवर्णों महाद्युति: । किरीटी कुण्डली स्रग्वी दिव्याभरणभूषित: ॥ ७९० ॥ अपां निर्धर्मगवतो वरुणस्य परा तनुः । पुरुष इति समुद्देवतारमा ॥ तं तु देवं महात्मानं परिवार्य समन्ततः । रूपयौवनसंपन्नाः सततं पर्युपासते । दृश्य: ॥७९१॥

· · ·

[ Sutra ७९३ ]

तासां मध्ये तु शुक्लाम्बरधरा देवी शुक्लगन्धानुलेपना ॥ ७९३ ॥

· · ·

[ Sutra ७९४ ]

शुक्लयज्ञोपवीता च शुक्लहारोपशोभिता । शुक्लैनेवातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि ॥ ७९४ ॥

· · ·

[ Sutra ७९५ ]

गङ्गा हुत्तरतस्तस्य स्थिता व परमा तनुः । नीलाम्बरधरा देवी नीलगन्धानुलेपना ॥ ७९५ ॥

· · ·

[ Sutra ७९६ ]

नीलस्रग्दामकण्ठा च यमुना तस्य दक्षिणे । वामावृता महानद्यः परिवार्य महोदधिम् ॥ ७९६ ॥

· · ·

समुद्राष्टकं च देवेशि स्वनदीभिः समावृतम् ।

· · ·

[ Sutra ७९७ ]

उपासते सदा भक्त्या वारुणीं परमां तनुम् ॥११९॥ परमां तनुमियधिष्ठातृदेवतारूपाम् अत्र चाकृतिमन्वेवनानासरां सि तीर्थानि तथा तद्रकाश्रापि संस्थिता: । रसतन्मात्र अत्रैव कृत्वा सम्यक् धारणाम्

· · ·

[ Sutra ७९८ ]

अपां योनिं परां प्राप्ता इमामेव ॥ यस्मादेशां वारुणी सा परा तनुः । अष्टमूर्तिमहे शितुरीयं द्वितीया मूर्तिर्जलाधि- षातृदेवरूपा । धारणास्वरूपं प्राग्धारणादि- क्षणावसरे दर्शितम् ॥

· · ·

[ Sutra ७९९ ]

अत: परं प्रवक्ष्यामि भुवनं वरवर्णिनि ॥१२०॥

· · ·

[ Sutra 800 ]

श्रीनिकेत इति ख्यातं पद्मगर्भ इति श्रुतम् । एतत्कथनभ्यां प्रीतिमागमेऽत्र विर्यर्थस्तत् । विमानशतसंघातै- र्निरन्तरमवस्थितैः ॥ ८०० ॥

· · ·

[ Sutra 801 ]

शोभितं भुवनेशैश्व रुद्रै रुद्रगणैस्तथा । सरोभिर्मानसंैदिव्यै- र्दीर्घिकाभिश्च शोभितम् । रथचक्रप्रमाणैश्व मणिकाञ्चनमण्डितैः ।

· · ·

[ Sutra 802 ]

वैडूर्यनालैः कमलै- र्दिव्यगन्धसुगन्धिभिः । सद्भिः कान्तिमद्भिश्च चन्द्रमण्डलसंनिभैः ।

· · ·

[ Sutra 803 ]

संशोभितं विचित्रैस्तै- र्विकचैर्वैज्रकेसरैः ॥ ८०३ ॥

· · ·

[ Sutra ८०४ ]

उद्यानैर्विविधैश्रापि नानाविहरणक्जितैः । नानाकामप्रदैर्वृक्षैः समन्तात्समलंकृतम् ॥ ८०४ ॥

· · ·

[ Sutra ८०५ ]

नानामणिमयैर्दिव्यैः कीडाशैलैश् मनसैः । मानसीभिश्व नारीभि-दिव्ययौवनकान्तिभिः ॥८०५॥

· · ·

[ Sutra ८०६ ]

हावभावविलासाढ्य-दिव्ययोषिभिरलंकृतम् । विचित्रैर्मणिप्रवैश् सितपतत्रैश् सुव्रते ॥ ८०६ ॥

· · ·

[ Sutra ८०७ ]

विभूषितं गजेन्द्रस्थैः स्तुतिमड्‌ळवादिभिः । गायद्दिश्वाथ नत्यद्दि-दिव्यखैणैः समाकुलम् ॥८०७

· · ·

मानसैरिति संकल्पमात्रसिद्धैः । स्वभावत

· · ·

[ Sutra ८०७ ]

एवं पद्मानां मणिकाञ्चनमण्डिततत्त्वं वैदूर्यनालतां च । चन्द्रमण्डलसंनिभैरित्यनेन पद्मानां श्वेतता उक्ता । वज्रं हेरकं । नानाकामप्रदैरवीक्षैः कल्पवृक्षैरित्यर्थः । मानसीभिरिमे नो नु कूलाभिः व्रीणां समूहः वैणम् ॥ ८०७ ॥

· · ·

[ Sutra ८०८ ]

तदीदृशे तस्मिस्तु भुवने दिव्ये पद्मगर्भसमप्रभे । अरुणहुताशनिभं दिव्यं मण्डलं रश्मिसंकुलम् ॥ ८०८ ॥ मण्डलं प्रधानसुवनम्

· · ·

[ Sutra ८०९ ]

तस्य मध्ये भगवती श्रीः स्वयं लोकभाविनी । चन्द्रकोटिसहस्राणां या कान्तिमतिवर्तते ॥ ८०९ ॥ लोकान् भावयति प्रोद्भूतविभूतिकान् सं- पादयति

· · ·

[ Sutra ८१० ]

सा च एकत्र युगपत्तेज- स्तेजसां तु विराजते । सर्वतेजसां संबन्धि तेजः एकत्र राशीमू- तमिव भवति ॥ एवमपि च सौम्याकृतित्वात् निर्वाणमिव या शान्ता सर्वानन्दमनोहरा ॥

· · ·

[ Sutra ८९१ ]

एवा च शतयोजनविस्तीर्णे उदितादित्यसप्रभे ॥

· · ·

[ Sutra ८१२ ]

चन्द्रकान्तमये पद्मे वज्रकेसरकार्णिके । कोटिपत्रे महादिव्ये गन्धपुष्पगुणान्विते ॥ ८१२ ॥

· · ·

पद्मासन भगवती पद्मगर्भसमप्रभा । उपविष्टात्र सा नित्यं विभूत्यां परया युता ॥ ८१३ ॥

· · ·

महारत्नैः स्रग्धाम प्रलम्बमुरसा शुभम् । वहन्ती सा तु शुशुभे ज्योत्स्नेव त्रिपथापथम् ॥ ८१४ ॥

· · ·

त्रिपथापथमा काशं गन्धप्रवाहात् ॥ ८१५ ॥

· · ·

अपिच स्फुरणमयूखचलने कपोलतलमण्डले । सूर्यमण्डलसंकाशे धारयन्ती च कुण्डले ॥ ८१६ ॥

· · ·

[ Sutra ८१६ ]

स्फुरन्मयूखसंघातां रशनां सा तु बिभ्रती । हेमाभा पीतवसना महाहारविभूषिता ॥ ८१६ ॥

· · ·

[ Sutra ८१७ ]

चन्द्राभेनातपत्रेण ध्रियमाणेन राजिता । उपगीता च गन्धर्वैर्मानसे रुध्रसंभवैः ॥ ८१७ ॥ परिवारिता भगवती सा तनुः परमेश्वरी । मानसे रुध्रसंभवैरिति रुद्रेणैव भगवता तद्राधनार्थमेव सृष्टःः ॥

· · ·

[ Sutra ८१८ ]

या प्राप्ता तपसाराध्य विष्णुना प्रभविष्णुना । आराधनादेवच असै दत्ता प्रीतेन रुद्रेण विष्णोरुरसि वाहिनी ॥८१८॥

· · ·

[ Sutra ८१९ ]

नच सर्वात्म्येन, अपितु अर्धेन सा भगवती विष्णोरर्धे प्रतिष्ठिता ॥८१९॥

· · ·

[ Sutra ८२० ]

पादेनेन्द्रस्य देवस्य पादार्थेन दिवि स्थिता । तदर्धेन पुनर्देवी पार्थिवेषु व्यवस्थिता ॥८२०॥

· · ·

[ Sutra ८२१ ]

इत्यमेषा सर्वमेव जगत् या स्थिता व्याप्य मूर्तिभिः । स्वरूपा कामरूपा च द्विधा सा परिकीर्तिता ॥८२१॥

· · ·

[ Sutra ८२१ ]

मूर्तिभिर्निजैरंशिकावतारैः । स्वं परमार्थिकं परिपूर्ण रूपं यस्याः । कामेन इच्छामात्रेण रतिबोधितनिजेन्द्रादिमहात्म्यप्रद रूपं यस्याः सा कामरूपा

· · ·

[ Sutra ८२२ ]

यथा एतच्छ्रीपुरमाप्नोति, तथादिशति रुद्रकीडावतारेषु प्रयागादिषु सुवते । श्रीगिरौ च विशेषेण मृतस्तद्धवनं ब्रजेत् ।

· · ·

[ Sutra ८२३ ]

सत्स्वन्येष्वपि भोगेषु द्वियं सा गदिता गति:॥८२३॥

· · ·

[ Sutra ८२४ ]

अष्टधेष्टे अणिमादिरूपतया॥ ८२४ ॥

· · ·

तथा जन्मौषधिमन्त्रतप:समाधिभि: सिद्धेष्वपि च सा देवी उत्तमा सिद्धिरुच्यते॥

· · ·

[ Sutra ८२५ ]

अपिच यदर्थं तारकादेश्वरैः संग्रामभिदेशैश्वरैः ॥ ८२५ ॥

· · ·

[ Sutra ८२६ ]

सह कृतो घोरस्त्वसंख्येयः तथोक्तांशांशिकारूपां तां श्रियं प्राप्तुमिच्छुभिः । असंख्येयाश्र संग्रामा: कृता वै चक्रवर्तिभिः ॥८२६॥

· · ·

[ Sutra ३४९ ]

प्यत्त्वेनाभिलषितेति आवृत्या अकांरप्रश्नशेषेण व्याख्येयमेतत् ॥

· · ·

[ Sutra ८२७ ]

श्रीपुरं तु समाख्यातं यथावच् वरानने ॥

· · ·

अथ ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि भुवनं च निबोध मे ।

· · ·

[ Sutra ८२८ ]

सारस्वतमिति ख्यातं गान्धर्वमिति च स्मृतम् ८२८ ऊर्ध्वमिति उपरिस्थितम् । सरस्वत्या इदं सारखतम् । सरखती च सर्वशाक्तास्फाररूपा गान्धर्वविद्यारूपा चेति गान्धर्वमित्यस्य पुरष नाम ॥

· · ·

तदेतत् पद्मगर्भपुरं चापि कोटिमात्रेण सुत्रते ।

· · ·

[ Sutra ८२९ ]

योजनानां समाख्यातं प्रमाणेन समन्ततः॥

· · ·

[ Sutra ३४२ ]

तदीदृशस्य तस्य मध्ये तु देवेशि शरचन्द्रनिभं शुभम् । रश्मिमालाकुलं दिव्यं मण्डलं परिमण्डलम् । तस्य मध्ये भगवती स्थिता साक्षात्सरसवती ।

· · ·

[ Sutra ८३२ ]

तस्य मध्ये तु देवेशि शरचन्द्रनिभं शुभम् ।

· · ·

[ Sutra ८३३ ]

रश्मिमालाकुलं दिव्यं मण्डलं परिमण्डलम् । तस्य मध्ये भगवती स्थिता साक्षात्सरसवती ।

· · ·

[ Sutra ८३४ ]

शरचन्द्रसहस्रस्य या कान्तिमतिवर्तते । पीताम्बरधरा देवी पद्मपत्रायतेक्षणा ।

· · ·

[ Sutra ८३५ ]

नीलोत्पलदलश्यामा दिव्याभरणभूषिता । हेमपट्टपरिधाना दिव्यकुण्डलधारिणी ।

· · ·

उत्ससा तु महाहार- मुद्यहन्ती शशिप्रभम् ।

· · ·

[ Sutra ८३६ ]

स्कुरन्मयूखसंघातकुण्डलहृदयमण्डिता ॥ ८३६ ॥

· · ·

[ Sutra ८३७ ]

पदुमध्यमगन्धाराढ्यं ग्रामत्रयमेव त्रिवलिलेखाशोभि मध्यं यस्या: सा । पदादिसप्तस्वरशारीरा, तथा तन्यन्ते विस्तार्यन्ते स्वरगुम्फनामच्यो मूच्छना यैस्ते ताना मूर्ध्ररुहा: केशा यस्या: । मूच्छना एव अत्ररुहान् रोमाञ्चान् उद्रहति । पदानी छन्दोऽनिबद्धानि गीतकानि आसनं यस्या: । चञ्चुपुटादयस्ताला एव प्रसरणहेतुत्वात्

· · ·

[ Sutra ८३९ ]

पादौ चरर्णौ यस्या: । द्वित्रिश्रुत्यात्मकरगरीय- मानाः पञ्चिकदेशा गीतवर्णास्ते: प्रभा दीत्सि- यस्या: किंच अस्या: अदुल्य: सन्धयश्रैव लक्षणानि वरानने ॥ ८३८ ॥

· · ·

[ Sutra ८३९ ]

स्थितिता स्थितिरिवाभाति सर्वस्य जगतः शुभा ॥८३९॥

· · ·

[ Sutra ८४० ]

मानसीभिश्व नारीभि-र्गन्धर्वैर्मानसैर्‌ऽतता । तथा हाहा हुहुश्चित्ररथ-स्तुम्बुरुनारदस्तथा । विश्वावसुर्विश्वरथः

· · ·

[ Sutra ८४१ ]

तेऽते दिव्यगीतविचक्षणाः । संयोज्य मनसातमानं त्यक्त्वा कर्मफलस्पृहाम्

· · ·

ते वै सारस्वतं स्थानं प्राप्ता वै सुरपूजिते । स्वर्वैखरीभूम्यवस्थितिक्रमेण मध्यमापद्य-

· · ·

[ Sutra ८४१ ]

न्तीपदप्रतिष्ठैकाग्रमनस्का इमां एव देवीसुपासीना एते गन्धर्वमुख्या एतत्पुरं प्राप्ताः। न केवलेते पुरमिदं प्राप्ताः, यावत् ये च वाग्धारणां ध्यात्वा प्राणान्मुञ्चन्ति देहिनः।

· · ·

[ Sutra ८४२ ]

ते वै सारस्वतं लोकं प्राप्नुवन्ति नरोत्तमाः। वाग्धारणा तत्त्वसिद्धिपटले द्वादशे क्षयते ।।

· · ·

[ Sutra ८४३ ]

मुचं वै तत्त्व गस्मात् एषा सरस्वती देवी मूर्तिरेव पारमेश्वरी ।। या स्थितापरभावेन ब्रह्माण्डोर्दर वर्तिनाम् ।

· · ·

[ Sutra ८४४ ]

कथमित्याह ब्रह्मलोके च सा देवी पादैरनेकैन तिष्ठति ।। शाक्रे चापि तदर्धेन शकलोकेडष्टमांशेन ।।

· · ·

[ Sutra ३४८ ]

गन्धर्वेषु तदर्धतः । षोडशांशेन सिद्धेषु च तदर्धेन द्वात्रिंशांशेन ॥

· · ·

[ Sutra ८४४ ]

किन्नरेषु तदर्धतः ॥ चतुःषष्ठांशेन ॥

· · ·

[ Sutra ८४५ ]

तदर्धेन च नागेषु अष्टाविंशत्यधिकशततमांशेन ॥ यक्षेश्वरधेन वै पुनः । षट्पञ्चाशदधिकदशततमांशेन ॥

· · ·

पिशाचेषु तदर्धेन द्वादशाधिकपञ्चशतततमांशेन ॥ तदित्थं सा वै तिष्ठति भागशः ॥

· · ·

[ Sutra ८४६ ]

किं च पिशाचेभ्यः सहस्रांशान्मानुषेषु च तिष्ठति । नैवमंशांशिकया एषावतीर्णा देवी, अपितु

· · ·

[ Sutra ३४९ ]

तैस्तु तस्वा तपो घोरमाराध्य च पिनाकिनम् । अवतारिता तु सा देवी रूपिणी स्वरभूषिता । रूपिणी आकृतिमती ॥

· · ·

[ Sutra 849 ]

तदित्थमवतीर्णैषा सा स्थिता सर्वशास्त्रेषु कवीना काव्यमास्थिता । आधिष्ठाय स्थितेर्वर्थः ॥ ८४९ ॥

· · ·

[ Sutra 850 ]

मेधा निर्विकल्पप्रतिभा, बुद्धिरध्यवसायिनी धीः

· · ·

[ Sutra 851 ]

एषा हि सर्वज्ञानधरी सा तु सर्वज्ञा देवपूजिता । ब्रह्माण्डान्तरवतीर्णायाश्र कमेण मेरोर्वायवदिग्भागे पुरं तस्या: प्रकृतिंतम् ॥ ८५१ ॥

· · ·

[ Sutra 851 ]

अपरं ईदृं तु परमं देव्या मया तु परिकीर्तितम् । एतदुपसंहराति सारस्वतं तु भुवनं कीर्तितं यत्र सरस्वती भगवती देवी परमा तनुः ॥ ८५२ ॥

· · ·

[ Sutra ८५४ ]

तदेतत् गुह्याष्टकमिति ख्यातं जलावरणं प्रिये । गुह्यत्वमेषां शतरुद्रादिभ्योडपि उत्कर्षणात्। एते च सुवनेश्वरा भुवनमपि एतन्नामकं नादिगतस्वयंभूतीर्थादिरूपतया अनुग्रहार्थं वर्तिनोः प्रसिद्धाः । एवमन्येडपि वक्ष्यमाणा ज्ञातव्या: ॥ ८५४ ॥

· · ·

[ Sutra ८५५ ]

अथ तेजस्तत्त्वमतश्रोत्रौधं कथयामि समासतः । अग्नेसतु भुवनं तत्र कथयामि वरानने ॥ ८५५ ॥

· · ·

[ Sutra ८५६ ]

तच अशोकस्तवकानां च सर्वतो द्वीपिमुखोहल । उत्फुल्लकिंशुकच्छायं जपाकुसुमसन्निभम् ॥ ८५६ ॥

· · ·

[ Sutra ८५७ ]

भुवनस्यास्य मध्ये तु उदितार्कसमप्रभम् । परिमण्डलमाश्रेयं तेजोमण्डलमुच्यते ॥ ८५७ ॥

· · ·

[ Sutra ८५८ ]

योडवतीर्याण्डमध्ये तु स्थितो नित्यं त्रिधा त्रिधा । भौमन्तरिक्षजाठराम्रिरुपतया ॥ ८५८ ॥

· · ·

[ Sutra ८५५ ]

स्थितो जिह्वास्वरूपेण स्वयंभूर्नीललोहितः ॥ ८५५ ॥

· · ·

स एव तु महादेवि कालाग्निः परमेश्वरः ।

· · ·

[ Sutra ८५६ ]

यः करपरिकाष्ठेऽपि ब्रह्माण्डोध्र्वे च प्रतिपादितः । स एवेति नीललोहितः यस्य दक्षिणजिह्वामात्र्मा कालाग्निः स निःसामान्यात्मेति यावत् ॥ एतस्य शिवाग्रेऽध्यायजनोपयोगि तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि श्रृणुष्वावहिता प्रिये ॥८५६॥ रक्तपद्मदलच्छायः पद्मरागसमद्युतिः ।

· · ·

[ Sutra ८६१ ]

रक्ताम्बरधरः श्रीमा- त्कमाल्यानुलेपनः॥ अविकाम्बरां कुण्डलाभ्या- मलंकृतशुभाननः। महाहारेण दीप्तेन उरःस्थेन विराजते ॥ पद्मरागमथेनेत्र्यर्थात् ॥

· · ·

[ Sutra ८६२ ]

महाहारेण दीप्तेन उरःस्थेन विराजते ॥ पद्मरागमथेनेत्र्यर्थात् ॥ ८६२ ॥

· · ·

[ Sutra ८६३ ]

किñच किरीटी कुण्डली दीप्तो देवानामास्यमुच्यते। अस्याङ्नेन शिवाधिरूपेण विश्वमक्षकेñ हविरियास्यम्॥ अयं च अत्र भुवने सर्वविज्ञमये पीठे उपविष्टः स्वयं प्रभुः॥ द्वाभिरिव शैलाग्रे वेणुघर्षात्समुत्थितः॥ ८६३ ॥

· · ·

[ Sutra ३४६ ]

किंच दशकोटिसहस्राणि आम्रेयास्तु गणेश्वराः ॥८६४॥ दक्षिणास्यादिनिष्क्रान्ता: श्वसतोऽस्य स्वयंभुवः । हिताय सर्वलोकानां रुद्रा वै सूर्यवर्चसः ॥ ८६५ ॥ तेन तेऽग्रिं महात्मानो नित्यशः पर्युपासते ।

· · ·

[ Sutra ८६६ ]

किंच नार्यश्व विविधा दिव्या दिव्यगतिविचक्षणाः। गणा रुद्रा भूतगणाः किंकराख्य सहस्रशः। तं पर्युपासते इति सम्बन्धः॥

· · ·

[ Sutra ८६७ ]

किंच स वै शिवास्मि: पाठितः सर्वहोमेश्वर: परः॥ पारमेश्वरेषु शाब्देषु दीक्षातमनु शिवयज्ञे॥ किंचासौ अधिकार्यविधानेषु हूयते तहिदः सदा। तत्र विदा ज्ञानं येषां ते तद्विदास्तः॥

· · ·

[ Sutra ८६८ ]

किंच तमश्निमेश्वरं यान्ति कृत्वास्वैषीं तु धारणाम्॥ देहान्त इत्यथात॥

· · ·

[ Sutra १४८ ]

अयं चास्य शिवाग्रेऽहिमा, यतस् एकधा स बहुधा ठ्याप्त्य सर्वं ठ्यवस्थितः । एकधेत्य शिवाग्रितया । बहुधेत्य वक्ष्यमाणपद्धतिशाद्रूपतया ॥

· · ·

[ Sutra ८७० ]

ते च वायुपुराणादौ विद्युदरणिसूर्यकान्तोज्जूतानां पावकपावमानशुचिसंज्ञानां भेदेन तत्पुत्रपौत्रादिभेदेन च भरतवैश्वानरादिर्मृगगादिनानानादिनिर्देशेन पञ्चाग्नित्यनेमित्तककाम्यकर्माधिकारणभूता: केचित् लौकिका: केचिच्च वैदिका निर्देशा: । मोचकस्तु एक एव शिवाभिः परमेशमन्त्रसंस्कारसंस्कृत: साक्षाद्यमेवावतीर्ण: स एकघेति योजनन्तरं निर्देश: ॥ ८७० ॥

· · ·

ॐ० स्वच्छन्दतन्त्रम् ।

· · ·

[ पट० १०

· · ·

तदभिधाने रुद्राष्टकं पूर्वोक्तादुद्राष्टकात्

· · ·

सातिशयं

· · ·

अतिशुभं समाख्यातं

· · ·

अतिशुभं गुह्येभ्यः प्रकृष्टत्वात् । एवमुत्तरत्र ॥

· · ·

कथमेतदत्र स्थितमित्याह

· · ·

पूर्वशान्तमनुक्रमात् ।

· · ·

पूर्वादिश ईशानदिगन्तं स्थितं प्रधानभूतमे-

· · ·

तद्रुद्राष्टकमित्यर्थः। एतच्चोक्तवक्ष्यमाणाष्टकान्त-

· · ·

रेपि एवमवस्थानं प्राधान्यं चोपलक्षयति ॥

· · ·

[ Sutra ८७३ ]

अथोर्ध्वे वाग्वावरणं

· · ·

[ Sutra ८७३ ]

तत्रस्थो वायुरउयः ॥ ८७३ ॥

· · ·

प्राणस्य भुवनं तत्र

· · ·

वायोस्तु वरवर्णिनि ।

· · ·

रहृगोक्षीरघवलं

· · ·

[ Sutra ८७४ ]

शरत्कुन्देन्दुसप्रभम् ॥ ८७४ ॥

· · ·

प्राणाद्यस्य प्रधानस्य वायोः

· · ·

तस्मिस्तु भुवने दिव्ये

· · ·

दिव्याश्रर्यशतैर्युन्ते ।

· · ·

[ Sutra ८७५ ]

मध्ये तु मण्डलं दिव्यं शरचन्द्रसमप्रभम्‌ ।

· · ·

[ Sutra ८७६ ]

तसय मध्ये तु देवेशि वायोस्तु परमा तनुः ।

· · ·

[ Sutra ८९७ ]

किरीटी कुण्डली दीसो हारकेयूरभूषितः । नानाभरणचित्राङ्‌- चित्रमाल्यानुलेपनः ॥

· · ·

[ Sutra ८९८ ]

तं च मारुता नाम वै देवाः शतकोट्यो महाबलाः ॥

· · ·

[ Sutra ३६२ ]

उपासते महात्मानं वायुमूर्तिं महायुतिम् । के तमिस्राह यो व्यापयेच्छरीराणि एकधा पञ्चधा विभुः ॥८७९॥

· · ·

न केवलं सर्वाणि शरीराणि स्वप्रपञ्चयासिरूपैः सूक्ष्मवायुबिः व्याप्तयेदिति, यावद्धिरपि

· · ·

सप्तधा सप्तधा चैव तिर्यग्गो दिगुणो विभुः । 'आ मेग्घान्धकारात्' (५१३) इत्याद्युक्तनीत्या ये सप्त, ते प्रत्येकं पौराणिकप्रसिद्धया सप्तधेत्ये-कोनपञ्चाशद् बहिस्तिर्यग्गो वायुः । दिगुण इति शब्दस्पर्शोव्यगुणद्रययुक्तः ॥

· · ·

[ Sutra ८८३ ]

एवंभेदभिन्नस्याधिष्ठातृदेवतात्मस्वमण्डलस्य सा दिव्यविभाव्यका परा तनुः ॥८८३॥

· · ·

[ Sutra ८८९ ]

तमितमेकं दशधा प्राणात्मानं तु योगिनः । ध्यात्वा त्यक्त्वा तु वै प्राणांकृत्य तस्मिस्तु धारणाम् तं विशान्ति महात्मानो वायुभूता: खमूर्तय: ॥

· · ·

[ Sutra ८८२ ]

इति प्राणस्य भुवनमाख्यातं तव सुव्रते ॥८८२॥

· · ·

अथ भुवनेशांसतत्र रुद्रांकथयाम्यनुपूर्वशः ।

· · ·

१ मेदा क पाठः । १ २ युपुराणमतवा० क पाठः ।

· · ·

[ Sutra 883 ]

गयां चैव कुरुक्षेत्रं नाकलं कनखलं तथा ॥ विमलं चाद्वहासं च माहेन्द्र भीममष्टमम् ।

· · ·

[ Sutra 884 ]

पूर्ववत् सुवनमध्यवतीर्णं गुद्यादुद्यतरं ह्योदितवयं प्रयत्नतः ॥ हृदितवयमिति दीक्षायामुपस्थानादिपूर्वं शोधयेत्‌वेन ॥

· · ·

[ Sutra 885 ]

आकाशे तु यथाकाशं शुद्धस्फटिकनिर्मलम् । आकाश इति तदावरणे । यथाकाशमिति व्यापकम्‌। शुद्धेति खचछम् । भुवनमित्यर्थात् ॥ तथा अत्र सूक्ष्मरूपोङ्गययो निलयो मध्यदेशे व्यवस्थितः ॥ आकाशाख्य एव परमेश्वरमूर्तिरुपो भुवनेश इत्यर्थात् ॥

· · ·

[ Sutra ८८४ ]

आकाशधारणायुक्तो योगी युध्येत तल्पदे । देहान्तर एव ॥ अथ अत्राकाशे प्रवक्ष्यामि ये रुद्राः संयवस्थिताः ॥

· · ·

[ Sutra ८८५ ]

तान् ॥ वर्णापदं रुद्रकोटिमविमुक्तं महालयम् । गोकर्णे भद्रकर्णं च स्वर्णाक्षं स्थानुमष्टमम् ॥

· · ·

[ Sutra ८८७ ]

पवित्राष्टकमेतद्धि समासेन प्रकीर्तितम् । पवित्रस्य निरावरणपदनिविष्टत्वेन पूर्वेभ्यो- डपि उत्कर्षात् ॥

· · ·

अस्य बाह्ये अहंकारः अस्य आकाशावरणस्य बाह्ये सर्वतो व्याप-

· · ·

[ Sutra ३६६ ]

कटकेनावस्थितोङ्कार इत्थन्तर्गर्भीकृततन्मात्रेन्द्रियात्मकखविकारषोडशकमहङ्कारावरणमित्यर्थः॥

· · ·

उततक्ष

· · ·

[ Sutra ८८८ ]

तत्र रुद्राणिबोध मे॥ छगलाण्डं दुरणडं च माकोटं मण्डलेश्वरम्। कालञ्जरं शड्कुकर्णं स्थानेश्वरस्थानेश्वरी॥८८९॥

· · ·

स्थानवष्टकं समाख्यातं तिष्ठत्यस्मिन् तन्मात्रेन्द्रियाधिष्ठातृद्वारेण स- वीभोगसंपदिति स्थानुशब्दाभिधेयमष्टकमेतत्॥ पूर्ववदष्टकमेतत् पूर्वादिशानगोचरम्। स्थितमित्यर्थात्॥

· · ·

[ Sutra ८९० ]

एतदष्टकाषिष्ठानादेव च मध्यदेशे स्थितो रुद्र- स्त्वहङ्कारेश्वरः प्रभुः॥८९०॥

· · ·

[ Sutra 890 ]

अहंकाराधिष्ठातृदेवतात्मा एतत्तत्त्वविभिन्नमूर्तिः। अत एव श्रीपूर्वादौ प्रधानभूतस्याष्टकस्य शोधयत्वमुक्तं, नतु तदाधिष्ठयेश्विकारस्व ॥ ८९० ॥

· · ·

[ Sutra 891 ]

तदित्थं पञ्चाष्टकेषु ये वर्णाः समासात्कथितास्तत्व ॥ ८९१ ॥

· · ·

[ Sutra 892 ]

शतरुद्राणामपि पूर्वादिदिक्क्रमेणैव वर्णविभागं निरूपयति सिता रक्तास्तथा कृष्णा नीलाः श्यामा वलाहकाः । पीताः शुक्लाश्र विज्ञेयाः ऊर्ध्वं तु कपिशाः अधस्तु धूम्रवर्चसः ॥ ८९२ ॥

· · ·

[ Sutra 893 ]

तत्प्रद्रवर्णा: शतरुद्रा: समाख्याताखिनेत्रा: शूलपाणय: । चन्द्रार्धमौलय: सर्वे रुद्राणीभि: समन्विता: ॥ ८९३ ॥ सर्वे इति पञ्चाष्टकरुद्रा अपि त्रिनेत्रादिरूपा: ॥

· · ·

[ Sutra 894 ]

पञ्चाकृतीनि जेयानि चित्ररत्नयुतानि च । शतरुद्रभुवनानि भोगैश्वर्ययुतानि च ॥ ८९४ ॥ पञ्चाष्टके पुराणि स्यु: कूर्माकाराणि सर्वतः ।

· · ·

एवमहंकारावरणे रुद्रानुकत्वा तदनन्तर्वर्तितन्मात्रादिषोडशक्रमेण भुवनानि निरुपयितुमुपक्रमते

· · ·

[ Sutra ८९५ ]

आकाशावरणादूर्ध्वमहंकारादधः प्रिये ॥ ८९५ ॥

· · ·

[ Sutra ९७८ ]

यथा च भूलोके तथा भूतस्वकारणेऽपि । शर्वो ह्यधिपतिस्तत्र एक एव वरानने ॥

· · ·

[ Sutra ९७९ ]

तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं रसतन्मात्रमण्डलम् ॥

· · ·

[ Sutra ९८० ]

हरितं मरकतश्यामं चाषपक्षनिभं प्रिये । भवो ह्यधिपतिस्तत्र एक एव वरानने ॥

· · ·

[ Sutra ९८० ]

तस्मादापो विनिष्कान्ता भवेशेन प्रचोदिता:

· · ·

[ Sutra 321 ]

अथ तस्मातु मण्डलादूर्ध्वं रूपतन्मात्रमण्डलम्‌ । रुक्मरत्नौ चोदीप्तामं पद्मरागसमप्रभम्‌ ॥ ९०१ ॥

· · ·

[ Sutra 902 ]

रुद्रः पशुपतिस्तत्र एक एवावतिष्ठते ॥ ९०२ ॥ तस्मात्तेजो विनिष्क्रान्तं तदैव पशुपतीच्छया ।

· · ·

[ Sutra 903 ]

तत्तेजः सर्वलोकानां व्यापकं परमेश्वरी ॥ ९०३ ॥ पशुपालकाख्यो रुद्रः । लोकानां व्यापकं तन्त्रान्तर्बहिष्‍च जाठरभौमरूपायाङ्गिरूपतया स्थितं तमित्थः ॥ ९०३ ॥

· · ·

अथ तस्मातु मण्डलादूर्ध्वं स्पर्शतन्मात्रमण्डलम्‌ ।

· · ·

[ Sutra ९०४ ]

सन्ध्यारुणसमच्छायं वायव्यं मण्डलं प्रिये ॥९०४॥

· · ·

[ Sutra ९०६ ]

ततोऽसौ वायोसतद्यापकः परः॥

· · ·

[ Sutra ९७८ ]

परं जलादितत्त्वस्थानम्, अपरं तु ब्रह्माण्डान्तर्गतम् ॥

· · ·

[ Sutra ९८० ]

तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं सूर्यमण्डलमुच्यते ॥ ९८० ॥

· · ·

[ Sutra ९९१ ]

सहस्रादित्यसंकाशं दीप्यमानं समन्ततः । वितानवद्रश्मिदीसीं समन्तात्परिमण्डलम् ॥ ९९१ ॥

· · ·

[ Sutra ९९२ ]

रुद्रो ह्याधिपतिस्तत्र त्वेक एवावतिष्ठते । सूर्योऽस्माद्दिनिषक्रान्तः: कल्पे कल्पे व रानने ॥ ९९२ ॥

· · ·

अथ तस्मात्तु मण्डलादूर्ध्वं सोममण्डलमुच्यते ।

· · ·

[ Sutra ९१३ ]

चन्द्रकोटिसहस्राणां तेजसा तुल्यमण्डलम् ।

· · ·

[ Sutra ९१५ ]

तस्मान्नु मण्डलादूर्ध्वं वेदमण्डलमुच्यते ।

· · ·

[ Sutra ९१६ ]

चन्द्रकोटिसमच्छायं समन्तात्परिमण्डलम् । वितानवस्थितं दिव्यसुगन्धसमाधिष्ठितम् ॥

· · ·

संरुद्धं वामया तन्तु

· · ·

अतश्र वेदान्तप्रतिपाद्यादिरूपात्मन: स्वरूपस्य वामशाक्त्याततत्वात् कर्मानुष्ठानप्रधानानि भेदमयान्येव

· · ·

[ Sutra ११७ ]

तस्मादै निर्गतानि तु । यजमानसहस्राणि कल्पे कल्पे स्थितानि हि

· · ·

ब्रह्माणस्तपसोग्रेण उग्रेशेन प्रचोदितात् ।

· · ·

[ Sutra ११८ ]

तत्समकालमेव च वेदयज्ञाश्र विविधा ब्रह्माणोऽन्तन्तवर्त्मन: ।

· · ·

[ Sutra ३७५ ]

तस्मादेते प्रवर्तन्ते यज्ञा यज्ञफलानि च । तपोदादिभिः साधं वामशक्त्या नियन्‍त्रिताः ॥९९९॥

· · ·

उपसंहरति । इत्यष्टौ तनवस्त्वताः परा वै संप्रकीर्तिताः । परमेश्‍वरस्यैष्यर्थः ॥

· · ·

[ Sutra ३७८ ]

ग्रदपेक्षया परा एताः; ता अप्याह

· · ·

[ Sutra ९२० ]

बहिरंतश्व स्थावरभूतरूपा इत्यर्थः। एवं चाभिदधत्सर्वमिदं परमेश्वरात्मकमिति अद्भय-हृष्टिमेव प्रस्तुतां निर्वाहयति। एवं भूततन्मात्र-त्मकदशविधकार्यतरंगतो सुवनविभाग उक्तः, तत्प्रसङ्गेन च मूर्तेष्टकाधिष्ठायकमूर्तिः श्वराष्टक-मुक्तम्।

· · ·

एवं कार्यावरणमहंकारान्तर्गतं पञ्चविधमु-क्त्वा करणावरणैकादशकं प्रकटयितुमाह

· · ·

करणं शब्दोद्भरणादिव्यापारतत्साधनक-मेन्द्रियोदयस्थानम्। मण्डलं सुवनं वक्ष्यमाण-

· · ·

[ Sutra ३२० ]

हस्त्या वागादिकमेन्द्रियतत्त्वपञ्चात्मकतया विभक्तमिल्यर्थः॥ तत्र रमणशुकरकासितं पीतं हरितं चापि वर्णन्तः॥९२१॥

· · ·

[ Sutra ९२२ ]

तत्र च पञ्चाधिपास्तु तिष्ठन्ति मण्डले करणात्मकेऽते च आधारपटलनिरूपयिष्यमाणनौला वहिरकविष्णुमित्रकऋषयपाः॥

· · ·

[ Sutra ९२३ ]

किंच कर्मदेवाः प्रवर्तन्ते तस्मादै सर्वदेहिनाम्॥९२२॥

· · ·

[ Sutra ९२३ ]

कर्मदेवा वचनादिक्रियायोत्कानि कर्मेन्द्रियाणि तस्मात् करणमण्डलात् प्रवर्तन्ते देहिनां प्रमुखपाण्युद्र्वदन्ति॥९२३॥

· · ·

तानि च वाक्पाणिपादपायूपस्थश्रेति पञ्चमः॥

· · ·

अन्तःप्राणाश्रये त्यागादाने वागिन्द्रियकार्ये, बहिस्वादानं त्यागो द्वयं च पाणिपादुनिवैर्यै, समस्तत्यागादानक्षोभप्रशमननन्तात्मकश्वरूपविश्रान्तिरुपस्यकार्या। नचैतद्वातिरिक्तः कश्चिद्यापारोडस्तीति पश्चैव कर्मेन्द्रियाणि। तेषां च सर्वशरीरव्यापकत्वेऽपि पाणियाधिष्ठानस्थानम्, तेन वक्रादिनापि यदृण्हणं, तदपि पाणीन्द्रियकार्यमेव॥

· · ·

[ Sutra ९२४ ]

तानी च श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका च यथाक्रमम् । तद्योगवाच्वादितरत्प्रसरणक्रमेणैलेर्थः ॥ एषां च विषयालोचनं रत्तिः यतत् तेजोमण्डलसंस्थिताः । स्वक्याधिपत्यो नित्यं तेष्वेव प्रतिचोदका: ॥

· · ·

[ Sutra ९२५ ]

एषां परतरं चास्ति चन्द्रमण्डलसन्निभम् ।

· · ·

[ Sutra ९२६ ]

विस्तारात्परिणाहाच्च सर्वतो रश्मिमण्डलम् ॥९२६॥

· · ·

[ Sutra ९२७ ]

तस्मादै सम्प्रवर्तन्ते पञ्चार्थाः सर्वदेहिनाम् । शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ॥९२७॥

· · ·

[ Sutra ९२९ ]

किंच एभ्यः परतरं चापि सौम्यं सौम्यस्थ मण्डलम् । एभ्य इति करणप्रकाशरश्मिमण्डलेभ्यः ॥ तस्मान्मनो विनिष्क्रान्तं रश्मिभिर्देशपञ्चभिः ॥ ९१८ ॥

· · ·

[ Sutra ९२९ ]

पूर्णमूर्तित्वात्, अतथ् चेतनस्य पुरुषस्य विकारपोडशकादियुक्ततया खावसरनिर्णेष्यमाणस्या-वराहकर्मण प्रतिनिधिकलपत्वात् 'पुरुषे पोडशकले तामाहुरसृतां कलाम्' इत्युद्दोष्यते ॥ ९२९ ॥

· · ·

[ Sutra ९३० ]

तस्मात्तु मण्डलादूध्र्वं परतो मण्डलं महत् । जयाकुसुमसंकार-मरुणादित्यसन्निभम् ॥ ९३० ॥

· · ·

[ Sutra ९३१ ]

तस्मात्तु मण्डलादेवी सन्ध्यारुणसमयुति:

· · ·

[ Sutra ४३२ ]

सघूमोडमिरिवासौ वै अहंकारः प्रवर्तते।

· · ·

[ Sutra ९३२ ]

यश्रायं करणस्कन्धात्मा अहंकार:; स: अन्त:करणमात्मस्थं आरमनोऽनन्तरमेतरसकलवसुधादिप्रतीति-साधनं कारणमित्यर्थ: ॥

· · ·

[ Sutra ९३३ ]

किमयमस्य परोपतापकारी स्वभाव: स्वत एवोद्भूत:, नेत्याह तस्याधिदेवो रुद्रो वै येनायं प्रेर्यते सदा ॥ ९३३ ॥

· · ·

[ Sutra 328 ]

रुद्र इति यः पूर्वं

· · ·

[ Sutra 933 ]

प्रथ्यते संसाररक्षार्थमाभिमानात्मना स्वकार्ये प्रवर्तते ॥ ९३३ ॥

· · ·

[ Sutra 934 ]

अहंकाराद्याश्रयं तु बुद्ध्यावरणमुच्यते ॥ ٩३४ ॥

· · ·

[ Sutra 935 ]

सूर्यकोटिसहस्राणां तेजसा तुल्यवर्चसम् । वर्चो दीप्तिः ॥ किंच अष्टानां देवयोनीनां मत्रैव भुवनं शृणु ॥ ९३५ ॥

· · ·

[ Sutra ९३५ ]

वैचित्र्येण स्थितानां पररूपेण अत्रैव बुद्धितरङ्गे धर्मादिगुणाष्टकयुक्ते सुवनाष्टकमस्तीति एवकाराशयः॥ ९३५ ॥

· · ·

[ Sutra ९३६ ]

मानस्यो मनोनुकूला:॥ ९३६ ॥

· · ·

[ Sutra १३८ ]

सन्ध्यारुणसमच्छायो वन्धूककुसुमाकृति: ॥ १३८ ॥

· · ·

महान्तो गणा यस्य स महागणो महादेवः॥

· · ·

अथ

· · ·

[ Sutra ९४२ ]

अतः परं प्रवक्ष्यामि राक्षसं भुवनं महत्। कोकिलाकण्ठसदृशं नीलजीमूतसन्निभम् ॥९४२॥

· · ·

[ Sutra ९४३ ]

तस्मिस्तु भुवने दिव्ये दिव्यश्रव्यसमन्विते। करालो राक्षसेशो वै जातयज्ञनिभो महान् ॥ ९४३ किरीटी कुण्डली दीप्तः शोभते तु महायुतिः। जातयज्ञनिभः श्रीमान्- न्दावाभ्रिरिव पर्वते ॥ ९४३ ॥

· · ·

[ Sutra ९४४ ]

श्रीदीसिरिवियते यस्य, अत एव भूमबहुलेन दावाभिना उपमितः॥ ९४४ ॥

· · ·

[ Sutra 948 ]

अस्य च परिवारः

· · ·

[ Sutra 949 ]

अथ

· · ·

[ Sutra ९४८ ]

शतकोटिसहस्रैस्तु यक्षैरमितविक्रमैः। तैर्वृतो भ्राजते सर्वैः शर्वः सर्वगणैरिव ॥ ९४८ ॥

· · ·

[ Sutra ९४९ ]

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि गन्धर्व सुवनं महत् । पीतकौशीतकीप्रख्यं चम्पकस्तु समेच्छति ॥ कौशीतकी पुष्पविशेषः ॥

· · ·

[ Sutra ९५० ]

तस्मिस्तु भुवने दिव्ये सुरुपो नाम वै प्रिये । गन्धर्वदेवाधिपति-र्गन्धमादनसन्निभः । अपकटस्प्यख्यात् ॥

· · ·

[ Sutra ९५१ ]

तस्माज्जाम्बूनदनिभ-स्तरुणादित्यसप्रभः ॥ ९५१ ॥

· ·

·

[ Sutra १५२ ]

दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्याभरणभूषितः । दंष्ट्राकोटिसहस्रैस्तु गन्धर्वैः परिवारितः ॥ १५२ ॥

· · ·

[ Sutra १५३ ]

मनःशिलाभ्रनिभैर्हरितालनिभैस्तथा । स्वकान्ता नाम गन्धर्वाश्चित्रमाल्यानुलेपना: ॥ १५३ ॥ चित्राम्बरधरा: सर्वे चित्राभरणभूषिता: ।

· · ·

[ Sutra १५४ ]

अथ तस्मात्परतरं वक्ष्ये स्थानमैन्द्रं च पार्वति ॥ १५४ ॥

· · ·

[ Sutra १५५ ]

कृहद्द्रोगमिति ख्यातं तदूर्ध्वं सर्वकामदम् । रजतगोक्षीरधवलं शरत्कुन्देन्दुसन्निभम् ॥ १५५ ॥

· · ·

[ Sutra १५५ ]

वृहद्रोगमिति यथार्थनाम । ऊर्ध्वमित्यु-त्कृष्टम् ॥ १५५ ॥

· · ·

[ Sutra १५६ ]

तस्मस्तु भुवने दिव्ये दिव्याश्चर्यशतैर्युते । विभूतिनाम भगवा-न्महेन्द्रो भुवनेश्वरः ॥ १५६ ॥ चन्द्रमण्डलसङ्काशो मुक्ताहारविभूषितः । रुक्मवत्कन्धरः श्रीमा-च्चचुकुमाल्यानुलेपनः

· · ·

[ Sutra १५७ ]

ज्वलत्किरीटो दीक्षाभ्यां कुण्डलाभ्यामलङ्कृतः । हारकेयूरवाच्छ्रितः श्वेतोष्णीषविभूषितः ॥ १५७ ॥

· · ·

[ Sutra १५८ ]

भूतिजा नाम वै देवा विभूत्या परया युताः । किरीटिनः कुण्डलिनो दिव्यमाल्यविभूषिता ॥ १५८ ॥

· · ·

[ Sutra 960 ]

दशकोटिसहस्राणि देवाश्चेन्द्राः प्रकीर्तिताः । तैरावृतो महातेजा नक्षत्रैरिव चन्द्रमाः ॥ ९६० ॥

· · ·

[ Sutra 961 ]

अतः परं तु मनोजं नाम भुवनं शरचन्द्रानिभं शुभम् । शुक्लाभ्रनिभं दीप्तं मुक्ताहारसुवर्चसम् ॥ ९६१ ॥

· · ·

[ Sutra 962 ]

अमृतो नाम वै तत्र चन्द्रमाः परमः स्थितः । बुद्बुदस्फटिकसंकाशः श्रीमाज्जुकुम्बरोद्वहः । कुण्डलैर्दीप्तिसंकाशौ- भूषितस्तु विराजते ॥ ९६२ ॥

· · ·

[ Sutra ९६३ ]

दिव्यगन्धानुलिप्ताङ्गो दिव्याभरणभूषितः । तत्र वै रश्मयो नाम्ना रश्मिमयूहसमप्रभा: । ईशा: ॥

· · ·

[ Sutra ९६४ ]

दिव्या: सौम्यास्तु ते ईशा: सोमतेज:समुद्भवा: । दशकोटिसहस्राणि तेषां वै सौम्यतेjasाम ।।

· · ·

[ Sutra ९६५ ]

अत ऊर्ध्वं तु देवेशि प्राजेशं भुवनं महत् । तस्मिस्तु भुवने दिव्ये प्राजेशस्वामितद्युतिः ।।

· · ·

[ Sutra ९६६ ]

विश्वरूपो विश्ववर्णो विश्वालङ्कारभूषितः ।

· · ·

[ Sutra ३९७ ]

विश्वरूपपपैरदेवै- र्विश्वात्मा परिवारितः । अमित्युतिरिति एतन्नामा ॥ तेषां च दशकोटिसहस्राणि विश्वानां भूरितेजसाम् ॥१९६७॥ परिवार्य महात्मानं शोभने पर्युपासते । विश्वानामिति एतत्संज्ञां, अत एव अस- वैनामत्वासुद्भावः । शोभन इति भुवन- विशेषणम् ॥

· · ·

अथ ब्राह्मं चैवमतो झेयं शड्‌ङ्गोक्षीरसन्निभम् । पितामहो यत्र देवः शुकुपद्मास्थसौम्यदृक् ॥१९६८॥ मुक्ताम्बरधरः श्रीमा- न्जपुकुमाल्यानुलेपनः ॥१९६९॥

· · ·

[ Sutra ९७० ]

शुक्रयज्ञोपवीती च महाहाराविभूषितः । दशकोटिसहस्रैस्तु चन्द्रबिम्बसमप्रभैः ॥ ब्राह्मीदेवैः परिवृतः शारदाभैरिवांशुमान् ।

· · ·

[ Sutra ९७१ ]

तदित्थं पैशाचं राक्षसं याक्षं गान्धर्वं त्वैन्द्रमेव च । सौम्यं तथैव प्राजेशं ब्राह्मं वै भुवनं प्रिये ॥ सादिष्ठातृदैवतमुक्तमित्यर्थः ॥

· · ·

[ Sutra ९७२ ]

एतानि सुरयोनीनां स्थानान्येव पुराणि तु । एतानि पुराणि देवयोनीनां स्थानानि एव मुख्यान्येव अवस्थितिधामानि ॥ ९७२ ॥

· · ·

[ Sutra ९७३ ]

अभ्यक्ष स्थानेभ्यः । अवतीर्णात्मजन्मानं ध्यायन्तः संभवन्ति हि । परमेशानियोगाच्च चोद्यमानाश्र मायया ॥९७३॥

· · ·

अंशोनेव वरारोहे व्यकं प्रभूतामदेहमयं स्थूलं जन्म - यस्य ब्रह्मणो ब्रह्माण्डान्तसत्यलोकाधिपतेःतस्य सम्ब- निधानि प्रत्यहं कार्ये सर्गादौ सृष्टिप्रारम्भे य- ज्यन्ते तत्पदोचिताकृतिभाज आत्मजन्मान- बुद्धितत्त्वगतं ब्रह्माणं ध्यायन्तः परमेश्वरनि- योगान्मायादिमाहात्म्याद्रह्माण्डान्तर्जीयन्ते । ते च अंशमात्रेणैव व्यक्ते

· · ·

सर्वात्मना पुनर्रेते न व्यजन्ति निकेतनम् ।

· · ·

निकेतनं बुद्धिगतं निजं स्थानम् ॥

· · ·

एवं बुद्धितत्त्वगतं देवयोन्यष्टकमात्रमुक्त्वा प्रस्तुतभुवनदीक्षायां प्रकृतं मा विस्मार्षीदित्या-

· · ·

शयेनाह पुर्यष्टकेन्द्रियैः साध्य-

· · ·

[ Sutra ११७५ ]

मात्रमा मन्त्रैविशोध्येत ॥

· · ·

एतदुपसंहरन्न्यदवतारयति पश्चाष्टकं मूर्तयोष्टौ

· · ·

बुद्धितत्त्वमनुक्रमात् ।

· · ·

[ Sutra ९५७ ]

विशोध्यैवं प्रयत्नेन क्रोधाष्टकमतः परम्॥

· · ·

[ Sutra १९७७ ]

मृत्युहन्ता च रक्ताक्षो महाक्रोधश्च दुर्जयः

· · ·

[ Sutra १७७ ]

नीलोत्पलदलाभानि तेषां वै भुवनानि तु । एकैकस्य परिवार: कोटिदर्शसहस्रकम्

· · ·

[ Sutra १७९ ]

अथ अत्रैव तत्त्वे क्रोधेश्वराष्टकादूर्ध्वे स्थितं तेजोष्टकं महत् । बलाध्यक्षो गणाध्यक्ष- त्रिदशाशिपुरान्तक:

· · ·

[ Sutra ८० ]

सर्वरूपं शान्तं च निमेषोन्मेष एव च । निमेषहित उन्मेष इत्यर्थः। एषां च सहस्रैः पञ्चदशभिः परिवारोऽभिधीयते ॥ ८० ॥

· · ·

[ Sutra ८१ ]

कूर्माकाराणि चित्राणि तेषां वै भुवनानि तु ॥ ८१ ॥

· · ·

अथ अत ऊर्ध्वं समाख्यातं योगाष्टकमनुत्तमम् ।

· · ·

संप्रज्ञातासंप्रज्ञातयोगस्थितानां योगिनां अधिष्ठात्वायोगाष्टकं, अत एवंधस्तनाष्टकापेक्षयोत्कृष्टवादनुत्तमम् ॥

· · ·

अकृतं च कृतं चैव रैभवं ब्राह्ममेव च ॥ १८२॥

· · ·

वैषणवं त्वथ कौमारमौमं श्रैकण्ठमेव च । रिभुणां देवानामिदं रैभवं, एवं ब्राह्मं सुव- नमित्यादि॥

· · ·

योग्यम्। तेन रा धनं तत्र भवमित्यादिव्याख्यानमसद्। एतच्च योगाष्टकं प्रधानतत्त्वाश्रयमिति श्रीमालिनी विजये, सगुणयोगनिष्ठानां च शुद्धसत्त्वगुणा धीः प्रधानं वा प्राप्तिपद्मिति न वस्तुभेदः कश्चित्॥

· · ·

क्रीडन्ति योगिनस्तत्र भुवनैः स्फटिकप्रभैः ॥ १८३ ॥

· · ·

तत्र नैष्कर्म्ययोगनिष्ठा अकृतपदे, कर्मयोगनिष्ठा कृतपदे।

· · ·

[ Sutra ९८३ ]

गनिष्ठा: कृतपदे, निर्माणयोगगता: ऋषुपदे, पुरुषादियोगसेविनो ब्रह्मपदे, वैष्णवशास्त्रोक्तयोगसेविनो वैष्णवपदे, निष्पन्नब्रह्मचार्ययोगा: कुमारपदे स्फटिकप्रभै: स्वच्छैर्भुवनैरलक्षिताः कीडन्ति । तदूर्ध्वं त्वौमं श्रैषण्ठं च धाम शैवसिद्धान्तोपदिष्टशक्तिशक्तिमदाराधनपुरःसरचितत्वक्तिनिरोधात्मकनिष्पन्नानां प्रातिपदम्॥९८३॥

· · ·

[ Sutra ९८४ ]

साक्षाद्दिव्युक्या योगाष्टकमध्येये भगवत्या अंशावतरणमित्याह, एवं वक्ष्यमाणश्रीकण्ठभद्रकारविषयेऽपि मन्त्रडयम् । स्वयं म्रवेतिं स्वात्मप्राणुग्रहाय तत्र स्थिता, न अन्ययोगिवद्यो-गवशादेतत्पदं प्राप्ता ॥ ९८४ ॥

· · ·

[ Sutra ९८५ ]

सा च तमजाम्बूनदनिभा हृदयादित्यसप्रभा। महापीठे मणिमये सिंहाष्टकयुते शुभे ॥ शतयोजनविस्तीर्णे दिव्यस्रग्धामलालि ते । स्थितेति शेषः ॥

· · ·

[ Sutra ९८६ ]

किंच दिव्यकुण्डलिनी देवी महाहारविभूषिता ॥

· · ·

[ Sutra ९८७ ]

किंच विजयाग्रे महाभागा श्रीरिवोत्तमरूपिणी । जया च पद्मागर्भाभा सर्वालंकारभूषिता ॥ नन्दा च पद्मपत्राक्षी हारकेयूरभूषिता ।

· · ·

[ Sutra १८८ ]

सर्वाभरणचित्राङ्गी सुनन्दा च मनोहरा ।

· · ·

[ Sutra १८९ ]

त्रिंशत्कोटिसहस्राणि त्रिंशल्कोटिशतानी च ।

· · ·

[ Sutra १९० ]

विमानकोटिरेका च रुद्राणां भूरितेजसाम् ।

· · ·

[ Sutra ८० ]

ते च विमानस्था रुद्रास्तदाराधनपरा एवैति मत्वा औमा इति समारुच्याता: किंच वैमाना इति तेडन्यथा । विगतो मान: शरीरेंद्रियादिविषयोडभिमानो यस्या: सा विमाना भगवती, तस्या अमी वैमाना: ॥

· · ·

[ Sutra 410 ]

तृतीये शाम्भवी नाम चतुर्थे विश्वरुपिणी ॥ ९९३ ॥

· · ·

[ Sutra 411 ]

आनन्दा नघमे कल्पे दशमे वामलোচना । एकादशो वाररोहा द्वादशो च सुमङ्ला ॥ ९९५ ॥

· · ·

[ Sutra ९५ ]

कल्पे चतुर्दशे चैव अनन्ता नाम कीर्तिता ॥९५॥

· · ·

[ Sutra ९६ ]

भूतमाता पञ्चदशे षोडशे चोत्तमा स्मृता । सहस्रधारा सप्तदशे सती चाष्टादशे पुरा ॥९६॥

· · ·

[ Sutra ९७ ]

कल्पो भाविमानेन चतुर्दशमन्वन्तरं ब्राह्मं दिनं यदन्ते कालाभ्रिजगद्हहति । तत्र प्रथमद्वि-तीयादिकलपक्रमेण श्वेतनामरुपभेदेन लोक-लोकह्र्थमवतीर्णा ॥ ९७ ॥

· · ·

[ Sutra १९८ ]

अवतीर्य चावमानाच्च दक्षस्य स्वां तनुं त्वजहाः पुरा ॥ एतत्पुराणेषु प्रसिद्धमेव । ततः सैव अमां कलां तु चन्द्रस्य पुनरापूर्य संस्थिता ।

· · ·

[ Sutra १९९ ]

अथ परमेश्वरी अनुजिघृक्षाप्रेरितेन पुनर्हिमवताराध्य दुहिता त्वात्मनः कृता ॥ तवं देवी सा तथा रूपतां रहीत्वा अद्भुतं तत्त्वा तपः परमदुश्वरम् ।

· · ·

[ Sutra १९०० ]

मां भर्तारं पुनः प्राप्य जातास्यद्धरुहा प्रिये ॥

· · ·

[ Sutra 1000 ]

मामिति परमहेश्वरमेव स्वातन्त्र्यादृहीतकैलासवासिमातिम् । अड़े रुहतीति श्रहुरुहा वारार्धभागगता ॥ १००० ॥

· · ·

[ Sutra १००२ ]

तदित्थं पररूपैव त्वमेकानंशापरा मूर्तिः सतीशानादिनिःसृता ॥१००२॥

· · ·

[ Sutra १००३ ]

इदं चतुर्युगं प्राप्य द्वापरे विष्णुना सह । महिषस्य वधार्थाय उत्पन्ना कृष्णपिङ्गला ॥१००३॥

· · ·

[ Sutra १००४ ]

किंच काः्यायनीति दुर्गेति विविधैर्‌नामभिर्‌यतः । मनुष्याणां तु भक्तानां वरदा भक्तवत्सला ॥ पूर्वमेवावतीर्णासि विन्ध्यपर्वतमूर्धनि ।

· · ·

[ Sutra १००५ ]

अथेदानीम् उत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि भुवनं वरवार्णिनि ॥

· · ·

[ Sutra १००६ ]

सुचार्विति तु विरख्यातं सहस्रादित्यकान्तिमत् । कैलासशिखराकार शुद्धस्फटिकसप्रभम् ॥ महाविमानकोटीभि-रावृत्तं चक्रवर्तिनाम् ।

· · ·

[ Sutra १००७ ]

चक्रवर्तिनो मन्त्रेश्वरानुग्रहार्थमेव आक्र-तिपरित्रहेतु अत्र अवतीर्णा: ॥ तस्मस्तु भुवने दिव्ये सूर्यकोटिसमयुतिः ॥

· · ·

[ Sutra १००८ ]

सहस्रबाहुचरण: सहस्रवदनेक्षण: । उमापतिरिजगन्नाथ: सर्वानुग्रहकृद्रर: ॥

· · ·

तस्य च भगवतो विश्वभोकु: भोगस्थानं समस्तं वै तत्स्थं वामभागत: ।

· · ·

[ Sutra ४१५ ]

वामभागतो वामं देहार्धमाश्रित्य तत्रैव स्थितं समस्तं भोगस्थानमशेषभोग्योपभोगातमया वाममर्धं, दक्षिणं तु भोक्तृरूपमेव । एवं च भोक्तृभोगात्मकवि स्वशरीरौड्यं भगवनत एव सहस्रबाहुचरणादिरूपः ॥

· · ·

[ Sutra १०९ ]

किंच अयं शतयोजनविस्तीर्णे नानारत्नविभूषिते ॥ दिव्यास्तरणसंछन्ने आदित्यशतसन्निभे । आसने परमे दिश्ये रत्नपद्मविचित्रिते ॥

· · ·

[ Sutra १०९० ]

उपविष्टो महातेजा वृषभैरष्टभिरावृतः । हेमचीनाम्बरधरो हारकेयूरभूषितः ॥

· · ·

[ Sutra १०९१ ]

धारयन् सुप्रदीप्ते च सूर्यमण्डलसन्निभे ।

· · ·

[ Sutra 817 ]

रूपरनमयूखसंघाते कुण्डले रश्मिसंकुले ॥ १०१२॥ मयूखाः सूक्ष्माः प्रभाः; रश्मयस्तु स्थूलाः ॥

· · ·

[ Sutra 1013 ]

धारयन्नमुकुटं मूर्धि दिव्यरत्नविचित्रितम् । देदोप्यमानमत्युग्रं कैलासशिखरोपमम् ॥ १०१३॥ प्रलम्बोदस्य महाहारः प्रभवद्रश्मिसंकुलः ।

· · ·

[ Sutra 1014 ]

गाढ़ो हिमवतः शृङ्ग- तपतितो निर्झरो यथा ॥ १०१४

· · ·

[ Sutra 1015 ]

किंच त्रिंशत्कोटिसहस्रैस्तु त्रिंशत्कोटिशतस्तथा । शोभितिर्जटिभिरयक्ष- दिव्याभरणभूषितैः ॥ १०१५॥

· · ·

[ Sutra ११०९६ ]

नानारूपधरै रुद्रै-वृत्तो भूतगणैस्तथा । दिव्याभिर्मानसीमिश्रनारीभिः परिवारितः । विमानशतकोटीभि-रावृतः सर्व एव तु ।

· · ·

[ Sutra ११०९७ ]

मातृः सप्त रोपण्यानानालंकारभूषिताः । परिवार्य महात्मानं समन्तात्पर्यवस्थिताः । ताः दिग्विभागेनाह

· · ·

[ Sutra ११०९८ ]

ग्राही कमलपत्राभादिव्याभरणभूषिता । आस्येऽन्यान् दिशि देवेशि स्थिता वै श्रीरिवापरा ।

· · ·

[ Sutra 419 ]

शृङ्गोक्षीरसंकाशा त्वैशान्यां तु वरणने॥

· · ·

[ Sutra 420 ]

कौमारी पद्मग्रभामा हारकेयूरभूषिता॥

· · ·

[ Sutra 421 ]

सिङ्गधनीलोत्पलनिभा हारकुण्डलमण्डिता॥

· · ·

[ Sutra 422 ]

वैष्णवीति च विख्याता शिवेन परमात्मना॥

· · ·

[ Sutra ११०२३ ]

नीलजीमूतसंकाशा सर्वाभरणभूषिता । वारुण्यां दिशि देवेशि वाराही पर्युपस्थिता ॥११०२३॥

· · ·

[ Sutra ११०२४ ]

शृङ्कुन्देन्दुद्युवलाहारकुण्डलमण्डिता । ऐन्द्र्यां दिशि च सा देवी इन्द्राणी पर्युपस्थिता ॥११०२४॥

· · ·

[ Sutra ११०२५ ]

करालवदना दीत्ता सर्वाभरणभूषिता । नैऋत्यां दिशि चामुण्डा उपास्ते परमेश्वरम् ॥११०२५॥

· · ·

[ Sutra १०२५ ]

'मातृकाभैरवं देववर्गण प्रपूजयेत् । भैरव्या आदिना पूज्या सद्वर्गः प्रपूजयेत् ।' (१३४) इति । एतद्रूपाख्यानावसरे इहत्यदेवयानुसारेग योजना दर्शिता ॥

· · ·

[ Sutra १०२६ ]

तदित्थं सततं परमेश्वगुणता अध्येतः: अंशेन मानुषं लोकं ब्रह्मणा चावतारितः: असुराणां वधार्थाय मनुष्याणां हिताय च । हितमनुग्रह: । चशब्दस्तुशब्दार्थं ॥

· · ·

[ Sutra १०२७ ]

कथमवतारित इत्याह तपस्तस्मा महाघोरं ब्रह्मणा लोकधारिणा प्रजाहितकारिणा ॥

· · ·

[ Sutra १०२८ ]

रुरोश्वैव वधार्थाय मयापि त्वतारिताः । मयापीति प्रभुणा सता, न तु ब्रह्मवत्तप-स्तत्व इत्यपिशब्दार्थः ॥ न च एतदाकृतिमदेवासां तात्विकं रूपम्, अपितु एतत् स्वच्छन्दास्तु पराश्रान्या परव्योम्नि व्यवस्थिताः । स्वच्छन्दं पर्युपासीनाः परापरविभागतः । नित्यं स्थिता इति शेषः ।

· · ·

[ Sutra ४२३ ]

एताश्च मातरः परशक्तिप्रप्रञ्चावतिरुपा इत्याह उमा एव सप्तधा मूला नामरूपविपर्ययैः ॥ १०३९ ॥ एवं स भगवांन्देवो मातृभिः परिवारितः । आस्ते परमया लक्ष्म्या तत्स्थो योतयज्ञगत् ॥ १०३०

· · ·

[ Sutra ४२४ ]

मूर्तीश्वरा: । तथा चेति तैनैव श्रीकण्ठाभिन्नेन प्रकारेण स्थिता: ॥ ततो आह शर्वो भवश्च भगव-न्न्रुद्र: पशुपतिस्तथा ईशानश्चैव भीमश्च महादेवोऽग्र एव च ॥१९०३१॥

· · ·

[ Sutra १०३२ ]

गवाअनुमापतिरेव वक्ष्यमाणहष्ट्याश्या परापरभेदेन तत्र तत्र अवस्थितः करोति ॥ १०३२ ॥

· · ·

[ Sutra १०३३ ]

भूमिरापोडनलो वायु-राकाशं सूर्य एव च । सोमश्र यजमानश्रे-ल्यष्टौ सृष्टिरियं स्मृता ॥ १०३३

· · ·

[ Sutra ४२६ ]

उपसंहारभंग्या भगवत उमापतेयाव्रती प्रपश्घ्यास्तिसतां दर्शयाति एवंभासनिस्थितो देवो ब्रह्मलोकोर्ध्वतस्तथा ॥१९०३४॥ मेरोश्व मूर्धनिशानो योगाष्टकमथेष्यते । श्रीकण्ठ इति नाम्ना च कैलासनिलयस्तथा ॥१९०३५॥ शर्वाव्याभिश्व तनुभि- रष्टाभिर्याप्य तिष्ठति ।

· · ·

[ Sutra १०३७ ]

स्वैव परमेश्वरस्येति यावत्। एतच्चैकादशे सुतरां स्फुटीभविष्यति ॥ पाशामेनतदुभयपतिभवनमुत्पत्तिस्थानमित्याह ये तु माहेश्वरं योगं सगुणं पर्युपासते ॥ १०३६ ॥ भक्त्या च ब्रह्मचर्येण सत्येन च दमेन च । दृढा देहस्थमात्मानं तेडत्र यान्ति मनीषिणः ॥ १०३७

· · ·

[ Sutra १०३८ ]

नच संयुणशाम्भवयोगप्राप्यमेतत्पदं, यावत् दृष्ट्वा च मण्डलं तस्य भक्त्या च परया शृणाम् । मुक्तहैता यतात्मान-स्तत्र यान्ति मनीषिणः ॥ १०३८ ॥

· · ·

[ Sutra १०३९ ]

ते च वामो भीमस्तथेशाश्शिव: शर्वस्तथैव च ॥१०३९

· · ·

विद्यानामधिपश्शैव एकवीरः प्रचण्डघृत् ।

· · ·

[ Sutra ११०४० ]

ईशानश्शाप्युमामर्ता अजेशोडनन्त एव च ॥

· · ·

तथा एकशिवश्शापि सुचिवा द्वादश स्मृता: ।

· · ·

[ Sutra ११०४१ ]

एषां ध्यानाय सर्वे कुंकुमसंकाशा: सूर्यकोटिसमप्रभा: ॥

· · ·

भुवनेपु विचित्रेषु शृङ्गाकारेषु संस्थिता: ।

· · ·

मूर्तीश्वराणां तु अधिष्ठेयग्रथिव्यायुचितमेव रूपमिति कृत्वेह नोक्तम् ॥

· · ·

[ Sutra ११०४२ ]

अथ अत ऊर्ध्व वीरभद्रो मण्डलाधिपति: प्रभु: ॥

· · ·

वक्ष्यमाणस्य महादेवादिमण्डलेश्वराजस्य- धिपति: । अथैव चासौ परा मूर्तिय: पूर्व श्वे- धिपति: ।

· · ·

[ Sutra १०४२ ]

तावद्मध्ये तदुपरि चोक्तः, अत एवंयं प्रभुरिति ॥ १०४२ ॥

· · ·

[ Sutra १०४३ ]

अथ अत ऊर्ध्व महादेवि महादेवाष्टकं विदुः ॥ १०४३ ॥

· · ·

[ Sutra १०४५ ]

एते च मायाज्ञानविनिर्मुक्ताः परमेशानसंमता: ॥ १०४५ ॥

· · ·

[ Sutra ४३१ ]

दर्शितनीलया पारम्पर्येण अनन्तभद्रात्मकमूर्त्तिना परमेश्वरण अनुयहीता:, अतश्र प्राप्तप्रबोधप्रकर्षत्वान्मायागर्भाधिकारित्त्वेडपि .मायाज्ञानविनिर्मुक्ता इत्युक्तम् । एते च अपरेण रूपेणहोक्का मण्डलेश्वर:;, परेण रूपेण तु कालतत्त्वेभविष्यन्ति । ते तु श्रीपूर्वशास्त्रे‘महातेज:प्रभृतयो मण्डलेशसंज्ञका: । मायातत्त्वे स्थिता:.................. ॥’ (४१८)

· · ·

उपसंहरन्तिबुद्धितत्त्वे समासेन भुवनेशा मयोदिता: ।देवयोनिक्रोधतेजोयोगमूर्त्तकानि पञ्चेतिचत्वारिंशल्, योगाष्टकोपतिर पुनरौमं श्रोण्ठं च सुव्नं, तत: सुशिवद्वादशकमहादेवाष्टकं चेति द्वाष्टितत्र सुवनान्युक्तानिति विततायामिह सुवनदीक्षायां सर्वाणि शोध्यानि । संक्षित्तायां तु य: शोधनप्रकार:; स पश्चमे पटले निर्णयीत: ॥ अशोध्यं गुणतत्त्वं तु

· · ·

[ Sutra ४३२ ]

गुणसाम्यातमनः प्रकृतितत्त्वस्तत्त्वगुणगुणोःत्कर्षोत्कर्षविलक्षणमत एव बुद्धिरितिविलक्षणव्यपदेशं बीजादिव अङ्कुररूपं कथम् कार्य जायते यावदुचछूनताप्रायं किंचिद्देशस्म्यात्म मथ्ये गुणतत्त्वं प्रकृतितत्त्वादनतिभिन्नव्यपदेशं न जायते इत्याशायेनैह गुणतत्त्वं तत्त्वान्तरतया दर्शितम् । श्रीमालिनीविजयादौ तु किंचिद्देशम्यवस्थायामित उच्छ्रितायामिव बीजाभिधानवधणव्यपदेशस्थानिवृत्तेर्गुणतत्त्वं प्रकृतितत्त्वभेदनेवोकं संशयमुपगन्तुं दीक्षाप्रतिपादनाच्चेन । इह तु वितततया भौवनविधिप्रतिपादनस्त प्रस्तुततत्त्वात्प्रकृतितत्त्वाद्देशेन गुणतत्त्वं दर्शितमिति नागमविसंवादः शङ्कनीयः ॥ तसिंश्रैव व्यवस्थितम् ॥११०४६॥ गुरुपङ्क्त्रितयं दिव्यं दिव्यमिति प्रभावातिशययोगात् ॥ तच्च गुणैरन्तरितं स्थितम् । सतत्त्वादिभूमिकासुपविष्टमित्यर्थः ॥

· · ·

[ Sutra १०४६ ]

प्रथमा तमसः पङ्क्तिरुपरिष्टाद्व्यवस्थिताः ॥ १०४६ ॥

· · ·

[ Sutra १०४७ ]

तमोगुणोद्भवमधिरुढेऽर्थः ॥ १०४७ ॥

· · ·

[ Sutra १०४८ ]

शिवः प्रभवोऽदेवश्रण्डश्र्चैव प्रतापवान् ॥ १०४८ ॥

· · ·

[ Sutra १०४९ ]

प्रह्लादश्रोत्तमो भीमः करालः पिङ्गलस्तथा । महेन्द्रो दिनकृच्चैव प्रतोदो दक्ष एव च ॥ १०४९ ॥

· · ·

[ Sutra १०५० ]

कटेवरक्ष विरख्यातस्तथा चैव कटङ्कटः । अम्बुर्ता च नारीशः श्वेत ऋग्वेद एव च ॥ १०५० ॥

· · ·

[ Sutra १०५१ ]

यजुर्वेदः सामवेद-स्वर्थर्वा सुशिवस्तथा । विरुपाक्षस्तथा ज्येष्ठो विप्रो नारायणस्तथा ॥

· · ·

[ Sutra १०५२ ]

प्रथमा पंक्तिरुद्दिष्टा रुद्रैरैं त्रिंशता स्मृता ॥१०५२॥

· · ·

[ Sutra १०५३ ]

अथ रजसश्रोपरिष्टातु द्वितीया पंक्तिरुच्यते । शुद्धो दासः सुदासाश्च लोकाक्षः सूर्य एव च ॥

· · ·

[ Sutra १०५४ ]

सुहोत्र एकपादश्च शुद्धश्रव शिवेश्वरः । गौतमश्चैव योगीशो दधिवाहुस्तथापरः ॥१०५४॥

· · ·

[ Sutra 1054 ]

ऋषभश्चैव गोकर्णश्च देवश्चैव महेश्वरः । गुदेशानः शिखण्डी च जटी माली तथोग्रकः॥

· · ·

[ Sutra 1055 ]

भृङ्गः शिखी तथा शूली सुगातेश्व सुपालनः । अट्टहासो दारुकश्च लाङ्कलिश्वातिदण्डकः॥

· · ·

[ Sutra 1056 ]

भवनेश्व तथ भव्यो लकुलेशस्तथैव च । त्रिशूलद्रु्रः समाख्याता द्वितीया पङ्क्तिरुत्तमा ॥

· · ·

[ Sutra 1057 ]

अथ सत्त्वस्य चोपरिष्टात् तृतीया पङ्क्तिरुच्यते । देवोङ्कुरो दीर्घवाहु- रतिमूतिश्व स्थानुकः ॥

· · ·

[ Sutra 59 ]

सघोजातस्तथा वामुखश्वतराननः | चक्रपाणिश्व कूर्मारख- स्वर्धनारीश्वरस्तथा

· · ·

कपालि भूृरवश्शैव वष्ट्टारस्तथैव च ।

· · ·

[ Sutra 60 ]

वौष्ट्टारस्तथा स्वाहा स्वधा च परिकीर्तितः

· · ·

संवर्तकश्व भस्मेशः कामनाशन एव च ।

· · ·

[ Sutra 61 ]

एकविंशतिरुद्रास्तु पंचिरेषा तृतीयका ।

· · ·

एवमेते त्र्यशीतिरुद्रो महेश्वरेṇ गुṇतत्- भोगप्रासिकामानां तदुचितज्ञानयोगप्रदाः प- रमेश्वरा नेयामथा कंचिकालॆ नियोजित- स्तत्र कीडन्ति ।

· · ·

तदाह ज्ञानयोगवलोपेताः कीडन्ते दैशिकोत्तमाः ।

· · ·

[ Sutra ४३७ ]

उत्तमपदेन गुणतत्त्वावस्थिततत्त्वेऽपि नैषां तदुपरक्तत्वमित्याह । अत एव क्रीडनित, नतु इतरवदुणैव बिद्धा: ॥ यत: संसारपाशानिर्मुक्ता: आणव-कार्म-मायीयमलनिर्मुक्ता जीवन्मुक्ता इत्यर्थ:॥

· · ·

[ Sutra १०६२ ]

महामोहविवर्जिता:

· · ·

[ Sutra १०६३ ]

शुद्धविद्योदयादेते त्रिनेत्रा गुरव: सर्वे शुद्धस्फटिकनिर्मला: । सर्वज्ञा: सर्वगाश्चैव लोकानुग्रहकारका: ॥

· · ·

[ Sutra ४३८ ]

तत्रैव्रितं योजितं, तदसदेव । केवलमेषां तत्रयोगलिप्सुजनाशायेन तावत्प्राणप्रकाणां परमेश्वरयोगचित्त्र अवस्थापनम् ।

· · ·

[ Sutra १०६४ ]

बुद्धैः प्रकृतिपर्यन्ते ये रुद्रास्तानिबोध मे ॥

· · ·

[ Sutra ४३९ ]

बुद्धेरिति बुद्धे: पूर्वं ये संकल्पयितुमवशिष्ठास्तान्त्रिबोध । किमवधीत्याह प्रकृतिपर्यन्ते प्रकृतौ यत्र सा प्रकृतिपर्यन्तो णवत्त्वं, तत्र तदवधीर्थ: ॥ १०६४ ॥

· · ·

[ Sutra १०६५ ]

किंच अत्रैव । अन्तर्मूता: स्थिताश्रान्तौ ये ते नोक्ता वरानने ॥ विपर्ययाशक्तितुष्टिसिद्धयादिवनेश्वर्रा ये दृढत्रेषु रुद्रा उत्का:, तेष्वैवान्तर्मूतत्वात्पृथगिह नोक्ता: ॥ १०६५ ॥

· · ·

[ Sutra १०६६ ]

कथयामि समासतः ॥ क्रोधेश्वरश्व संवर्तों ज्योति: पिंगलकूषकः । पञ्चान्तकैकवीरो च शिखेदसहितेश्वर्रा: ॥ १०६६ ॥

· · ·

[ Sutra १०६७ ]

शिखेदसहिता अष्टौ एते प्रधाने तत्वगता श्वर्रा इत्यर्थ: ॥ १०६७ ॥

· · ·

[ Sutra १०६७ ]

त एते तच्चे तु प्राकृते रुद्रा महावीर्या: प्रक्रीतिंता: । दुरतिकमा इत्यर्थ: ॥

· · ·

[ Sutra १०६९ ]

अत इति प्रकृतेरुद्रं, पारमेश्वख्वरूपगोपना-वशायत्वसंकुचितचिदाभासरूपं पुरुषतत्त्वं तत्, संकोचांशाश्रयाणि भुवनानि तु चिन्मात्राश्रयाणि तस्मात् निर्विकारत्वात्॥ तत्र तावत् अम्बा च सलिला ओघा वृष्टि: सांर्धे च तारया ॥१०६९॥

· · ·

[ Sutra 1070 ]

सुतारा च सुनेत्रा च कुमारी च ततः परम् । उत्तमाम्भसिका चैव तुष्टयो नव कीर्तिताः ॥ ११९०७०॥

· · ·

तथा

· · ·

[ Sutra 1071 ]

तारा चैव सुतारा च तारयन्ती प्रमोदिका । प्र- मोदिता मोदमाना रम्यका च ततः परम्॥१०७१॥

· · ·

सदाप्रमुदिका चैव सिद्धाष्टकमुदाहतम् ।

· · ·

सांख्यशास्त्रे तुष्टिनवकं सिद्धाष्टकं च य- प्रतयसेवयं बुद्धिधर्मतया गणितं, तदिह संकु- चितचित्स्वभावस्य कलादिकशु्काविवेकिनः पु- रुषस्य मोक्षार्थकं, न तु पुंसि हंसिमात्रस्- भावे अभोक्तरि बुद्ध्यादिवशोथतस्य भोगस्य कथंचिदपि सम्भवः । नहि हिमान्तर्देवदत्ते प्रतिबिम्बिते सति शीतानुभवलक्षणो भोगो

· · ·

[ Sutra 443 ]

गौण्यापि वृत्या संभवति। अतः सर्वोऽयं भोग उक्तरूपपुंसि पारमार्थिके भोक्तरि सति घटत इति तत्रैव तुष्ट्यादिप्रत्ययसंद्भावो युक्त इत्येवमुक्तम्।

· · ·

[ Sutra १०७३ ]

प्राकाम्यं च तथेशित्वं वशित्वं यदुदाहृतम् । यत्रकामावसायित्व-मणिमाद्यष्टकं स्मृतम् ॥१०७३॥

· · ·

[ Sutra १०७४ ]

तत्र मस्करी पूरणः कृत्स्नः कपिलः काश एव च ॥१०७४॥

· · ·

[ Sutra १०७५ ]

सनत्कुमारगौतमवसिष्ठात्र्यंशकास्तथा । कश्यपो नामितेन च गालवो भौतिकस्तथा॥

· · ·

[ Sutra १०७६ ]

शाकल्यश्र समाख्यातो दुर्वासा: परमस्त्वषि: । वाल्मीकिश्च गुरुश्रेष्ठ: सपराशरगालव: ॥

· · ·

[ Sutra १०७७ ]

पिप्पलादश्र सौमित्रिवायुपुत्रो भदन्तक: । गालकावत्र द्वावुक्कौ ॥

· · ·

[ Sutra १०७८ ]

एते हि मसकर्यादिभदन्तान्ता हस्ताहस्तस्य वादिन: ॥ द्वाविंशतिगुरुवरा: प्रथमा पंक्तिरिष्यते ।

· · ·

एते च पूर्ववदनुगृह्याणामेव तत्पदप्राप्तिहेतुत्वेन श्ररेच्छयैतत्पदावस्थितिर्जुष: कृता: । यदुक्तं श्रीमालिनीविजये

· · ·

[ Sutra १०७८ ]

एतदूर्ध्वं तु रजःसंस्पर्शप्रधानायां पंकौ शिष्यरूपेणप्रतिपादयितुमाह | जहुश्च तृणविन्दुश्च मुनिस्ताक्ष्यस्तथैव च॥१०७८॥

· · ·

[ Sutra १०७९ ]

ध्यानाध्योगधीरश्च होता जागर एव च | अगस्त्यो वसुभौमश्व उपाध्यायश्च कीर्तितः॥१०७९॥

· · ·

[ Sutra १०८० ]

शुक्रो भृग्वंगिरा रामो जमदग्निसुतोडध्वगः | स्थूलाशिरा बालाखिल्यो मनुश्चेति प्रकीर्तितः वजात्रेयो विशुद्धश्च शिवश्शार्वरशानुगः |

· · ·

[ Sutra ४४७ ]

वसुना सहितो भौम इत्येतौ द्वावेव, भृगुणा सहितोज्ज्विरा इत्येतावपि द्वौ, रामो जमदग्निसुत एक एव, उपाध्याय इत्येतन्नामेति । एते उपाध्याया इति त्वसदृक्ष्यमाणसंख्याविघातापत्तेः॥

· · ·

[ Sutra ४४८ ]

जह्वादिचारुपर्यन्ता द्वितीया पङ्क्तिरिष्यते ॥

· · ·

[ Sutra ४४९ ]

अथ सत्वसंस्पर्शवल्यामपि भूमावाहि हरो झिठ्ठी प्रतोदक्ष अमरेशाश्वतुर्थकः । कृष्णपिङ्गेशारुद्रेश इन्द्रजिद्दूषकः शिवः ॥

· · ·

[ Sutra ४५० ]

यमः कूरश्व विरुय्यातो गद्गाधर उमापतिः । भूतेश्वरः कपालेशः शड्‌करश्व तथैव च ॥ अर्धनारीश्वरश्शैव पिङ्‌गलेश तथापरः ।

· · ·

[ Sutra 1084 ]

महाकालश्व संवर्तो मण्डली त्वेकवीरकः । तथा चान्यश्व विर्यातो भारमूतेश्वरो ध्रुवः ॥

· · ·

[ Sutra 1085 ]

जह्नादिचारुपर्यन्ता ऋषयः पञ्चविंशति: ॥

· · ·

हरादयो ध्रुवान्ताश्च गुरवो विंशतिः स्मृता:

· · ·

[ Sutra १०८६ ]

पङ्क्तिक्रमं समारुह्य-मृषीणां गुरु-शिष्ययोः ।

· · ·

अथ नाडीवियाष्टकं देवि कथयामि त्वत्परम् ।

· · ·

[ Sutra १०८७ ]

इडा च चन्द्रिणी गौरी शान्तिः शान्तिकरी तथा ।

· · ·

[ Sutra १०८८ ]

माला च मालिनी चैव स्वाहा चैव स्वधा तथा । अस्य नाड्यष्टकस्य अथोपरिष्टादेवेशि विग्रहाष्टकमध्येते ॥ १०८८ ॥

· · ·

[ Sutra १०८९ ]

कायं च करणं चैव सुखदुःखकरं तथा । ज्ञानं साध्यं च विरल्यात् साधनं कारणं तथा ॥ १०८९ ॥

· · ·

[ Sutra १०८९ ]

अनभिल्यचिन बुद्धीन्द्रियपञ्चकेन कर्मेन्द्रियपञ्चकेन च सम्पायं ज्ञानमात्रं व्यापारमात्रे च विख्यातं प्रतीतं यन्त्राधिष्ठातृदेवतारूपमिवैवोक्तं, साधनमित्यन्तःकरणे व्यापकं देवतात्र्यमित्यर्थः । कारणामिति कारणरूपस्य प्रधानतत्वस्य उत्पादकं देवतारूपमित्यर्थः । यद्यपि च प्राधमिकरणतेजोमण्डलयुक्तिप्रसंगे कार्यकरणादीनामुत्पत्तौ कारणमुक्तं, तथापि तदेवेह देवतारूपं पूस्तक्वेडपि सूक्ष्मरूपंतया स्थितं तत्रैव बन्धनात्मनस्तत्प्रयोजनस्य पथवसानात् । मायायां तु एतत्सर्वमेव पाशाजालं पररूपेणावस्यितमिति वक्ष्यति ॥ १०८९ ॥

· · ·

अथ देहपाशानतो वक्ष्ये स्थूलदेहारम्भकान्धिष्ठातृदेवताविशेषरूपानित्यर्थः ॥

· · ·

तत्र धर्मं च दशोधितम् ।

· · ·

[ Sutra 852 ]

च एवर्थे । धर्ममेव मुख्यं बन्धनमादौ दशविधं वचिम् ॥

· · ·

विकारांशोऽडशार्क्यास्ये परभावेन संस्थितान् । प्राप्तुक्स्थूलरूपापेक्षया परभावेन सूक्ष्मेण

· · ·

[ Sutra 95 ]

रूपेण स्थितानित्यर्थः, पररूपतया तु मायायां भविष्यन्ति॥

· · ·

[ Sutra 1092 ]

रसेो गन्धश्र रूपं च स्पर्शः शब्दस्तथैव च॥

· · ·

[ Sutra 1093 ]

इन्द्रियपञ्चकमित्यर्थः॥ श्रोत्रं त्वकृषी जिह्वा नासिका पञ्चमी स्मृता। एतानी बुद्धीन्द्रियाणि देवेशि तथा मनः षोडशकं स्मृततम्॥

· · ·

[ Sutra 1094 ]

त एते देहपाशाः समाख्याताः

· · ·

[ Sutra १५४ ]

किंच अतो बुद्धिगुणान्विदु: । पुंसि सूक्ष्मरूपतया पाशकृतवाच्यावस्थितान् वि-दुरित्यविच्छिन्नेन परम्पर्येण तत्त्वविदो जनाः॥

· · ·

[ Sutra १९०६ ]

किंच अहंकारं च त्रिविधं प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः ॥१९०६॥

· · ·

एवमेतानि तन्मात्रबहिष्करणान्तःकरणानि सूक्ष्मरूपतया पुंस्तत्वावस्थितानि बन्धकानि

· · ·

[ Sutra १०९८ ]

इह यान्युक्तानि, एतान्येव अत्र भूचरी-दिक्करी-गोचरी-चक्राण्यन्तराणि प्रतिपादितानि । तदनुसारेणैव चेह पररूपाणीयपक्रम एवोक्तः कृतः, खेचरीचक्रं त्वान्तरं कंचुकदेवतारूपं भविष्यति ॥

· · ·

[ Sutra १०९७ ]

दीक्षाकाले यथा शुद्धि-स्तथा चैषां निवोध मे ॥ १०९७ एषां पुस्तस्वगतां तैजसाधिकारपाशान्नामित्यर्थः । यथा येन क्रमेणेत्यर्थः ॥ १०९७ ॥

· · ·

[ Sutra १०९७ ]

तमो रजस्तथा सत्त्वं शोधयेदनुपूर्वशः ।

· · ·

[ Sutra १०९८ ]

किंच । शब्दः स्पश्रस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ॥ १०९८ ॥

· · ·

[ Sutra 848 ]

विषयाश्र समारुध्याता: शोधनीयाश्र रयत: ।

· · ·

[ Sutra 849 ]

इत्युक्तनीया अन्तर्भाव पशूनां चिन्तनीया:, अपितु पृथक् पृथगेते सर्वे एवात्र वितततायां भुवनदीक्षायां शोध्या:। एवमन्यत्र ॥

· · ·

[ Sutra 850 ]

काम: क्रोधश्र लोभश्र मोह: पैशुन्यमेव च ।

· · ·

[ Sutra 851 ]

मत्सरस्यजुगुप्साधि- शुद्धृटृटृष्णास्तथैव च । विषादश्र भयं चैव मदो हर्षणमेव च ॥

· · ·

[ Sutra ११०१ ]

रागो द्वेषश्च वैचित्र्यं कुपितान्तद्रोहिता । मात्सर्यमधर्मश्चास्वतत्त्वता ॥ ११०१॥

· · ·

[ Sutra ११०२ ]

ते च देवी नन्दिमहाकालौ गणेशो वृषभस्तथा ॥ ११०२॥ भृङ्गी चण्डीेश्वरशैव कार्तिकेयोऽष्टमः स्मृतः ।

· · ·

[ Sutra ११०३ ]

किश्च अनन्तभृतनुः सूक्ष्मः श्रीकण्ठश्व शिवोत्तमः । शिखण्डी चैकेनेश्व एकरुद्रस्तथापरः ।।

· · ·

[ Sutra ११०४ ]

विव्येश्वारात्मकान्पाशान्दिक्षाकाले विशेषयेत् ।

· · ·

[ Sutra ४५ ]

'शुद्धेध्वनि शिवः कर्ता प्रोक्तोऽनतोऽसि ते प्रभुः ।'

· · ·

उक्तानुक्ताश्र ये चात्र अन्यतन्त्रोक्तलक्षणा: ।

· · ·

[ Sutra ११०५ ]

पौरुषेये तु शोध्यास्ते ततः मुच्येत पुद्गलः ।

· · ·

[ Sutra ११०६ ]

अथोर्ध्वे नियतिर्ज्ञेया तस्यां रुद्रान्निबोध मे । तानाह वामदेवस्थाश्शर्व-स्तथा चैव भवोद्भवौ । वज्रदेहः प्रभुश्चैव धाता च ऋमविक्रमौ ॥

· · ·

[ Sutra ११०८ ]

नियत्यां शड्दुराः स्मृताः

· · ·

[ Sutra ११०९ ]

नियतिदलमहङ्कारकेसरं बुद्धिकर्णिकम्

· · ·

[ Sutra ११०८ ]

तेरहृद्रकेशराधोव्यात्स्यभावात् । अहङ्कार एव रक्षकत्वात्केशररूपो यत्र, बुद्धिस्तु अध्यवसायपरत्वाद्विषयभोगसाधकत्वादुपारिवर्तिकाणिकारूपा । अत्र च अस्या आत्मनः 'प्रधानाश्रयमपन्नं गुणत्रयविसर्पितम्' (२।४१) इति पूर्वोक्तस्वरूपं सृतेऽन्यथा बुद्धिप्रमातृतत्त्वयोगात्

· · ·

[ Sutra ११०९ ]

तांश्र कथयामि समासतः । शुद्धो बुद्धः प्रभुद्धश्च प्रशान्तः परमाक्षरः । शिवश्श सुशिवश्शैव ध्रुवश्शाक्षरश्शम्भुराड ।

· · ·

[ Sutra 1190 ]

दर्शयते तु शिवा ज्जेया: कालतत्त्वे वरानने ॥ ११९० ॥

· · ·

[ Sutra 1191 ]

अक्षरराट् शम्भुराडिति द्वै । ॥ ११९१ ॥

· · ·

[ Sutra 1192 ]

कोटित्रेका तथान्यानि सहस्राणि तु षोडश । तेषां च कूर्मकाराणि सर्वेषां प्रोक्तानि भुवनानि तु ॥ ११९२ ॥

· · ·

अथ अत ऊर्ध्वं हरिहरो रागतरङ्गे निबोध मे ।

· · ·

कालकलनं वेध्यसम्बन्धं विना न युज्यते बोधरूपस्य पुंस इति किञ्चिन्मे स्वादिति वेध्यसामान्याभिलाषात्मना अत एव दृश्यादिविषयबुद्धिधर्मस्थूलरागविलक्षणेन रागतत्त्वेनाविलयमयसुपरकः। अतः पुंरषके रागतत्त्वे हरिहरौ मुख्यौ सुवनेशौ॥

· · ·

[ Sutra १११३ ]

सुहष्टः सुप्रहष्टः सुरुपो रूपवर्धनः॥ मनोन्मनो महाधीरः

· · ·

[ Sutra १११४ ]

रागतत्त्वे प्रवक्ष्यामि येडन्ये रुद्रा व्यवस्थिताः

· · ·

[ Sutra १११६ ]

कल्याण: पिद्ध्लो बन्धु- वीरश्व प्रभवस्तथा । मेधातिथिश्चन्दकश्व दाहक: शास्तकारिण:॥

· · ·

शास्तकारिण इति शास्तकारिनाम्न एकस्यैव गुरुवादहुवचनं कृतमत्र पञ्च गुरव इति प्रदर्शानाय ॥ १११५ ॥

· · ·

[ Sutra १११५ ]

पक्षे शिष्यास्तथाचार्या दर्शोते संघ्यवस्थिताः । आद्याः शिष्याः, अन्याः आचार्याः ॥

· · ·

[ Sutra १११६ ]

विद्यातत्वमतश्रोध्वं तसिन्नै भुवनं शृणु॥

· · ·

[ Sutra १११७ ]

तानि तदीशद्धारेण प्रतिपाद्यति। वामो ज्येष्ठश्व रौद्रश्व कलो विकरणस्तथा। बलविकरणश्चैव बलप्रमथनस्तथा॥

· · ·

[ Sutra १११८ ]

कलातत्त्वे महादेवी महादेवत्रयं स्थितम्‌। महादेवो महातेजा महाज्योति: प्रतापवान्‌॥

· · ·

[ Sutra ४६७ ]

महच्छन्दोपलक्षितं देवत्रयं महादेवत्रयंम् । प्रतापवानिति अतिदीस्तः ॥

· · ·

[ Sutra ८५० ]

प्रोक्तनामानः सर्वे एव एते रुद्रा महादेवी त्रिनेत्राश्चन्द्रशेखरा: । असामान्येन महेश्वराभिज्ञानेन अलङ्कृता:। येऽपि च प्राक् परिवारो न सङ्ख्यातः, तेऽपि रुद्रकोटिसहस्रैस्तु समन्तात्परिवार्यन्त।

· · ·

शुद्धस्फटिकसङ्काशा: सर्वे एव तु योगैश्वर्यबलान्विता: । विशेषमेषामाह रागे रक्तास्तु विज्ञेया ज्ञानयोगबलोत्कटा: । छत्राकारास्तु तेषां वै गृहा रत्नैविचित्रिता: । अन्येषां तु कूर्माकारा उक्ता: ॥ मतमेतत् । अथैषाम् उपरिष्टाद्वेनमाया

· · ·

[ Sutra 1122 ]

तां च ते कथयामि समासतः ॥ ११२२ ॥ व्याप्यौ या चै विधौ ध्यानं वैश्वरूप्येण संस्थिता । ध्यान्य अतिमात्रामात्र आकलादिक्षित्यन्तं सर्वेमिति व्युत्परया नच भेदन अत्र व्याख्यापकत्वं, अपितु अभेदेनैवाश्रयेन व्याप्य विश्वं स्थितियुक्तम् । समासत इति तद्विद्भि- मुनेः प्राप्तिपादनाशयेन ॥

· · ·

[ Sutra 1123 ]

तत्र रुद्रा महाभागा द्वादशैव महाबला: ॥ ११२३ ॥ प्रधानभूता: स्थिता: । महाबला इति परमे- शानं विना दुष्परिहरा: ॥

· · ·

तान्तान्पुटविभागेन दर्शयति गहनश्व असाध्यश्व तथा हरिहरः प्रभुः ।

· · ·

[ Sutra ११९१२४ ]

दशेशानश्र देवेशि त्रिगलो गोपतिस्तथा । अधःपुटे तु विज्ञेया मायातत्त्वे वरानने ।। एते षडित्यर्थः ।। क्षेमेशो ब्रह्मणः स्वा। विद्‌येशानस्तथैव ४ ।।

· · ·

[ Sutra ११९१२५ ]

विद्येशाश्र शिवश्रैव अनन्तः षष्ठ उच्यते । ऊर्ध्वमायापुटस्थास्तु रुद्रा एते प्रकीर्तिताः ।।११९१२५

· · ·

एषां मध्ये तु भगवा- नन्तेशो जगत्पतिः । श्रीमत्कुज्ञाश्रने पुनर्मध्येपुटेडपि 'यन्त्रासौ विग्रहेशानः स्थितः परमदुर्जयः ।' इत्युपक्रम्य 'यन्त्र शर्वो भवश्रैव उग्रो भीमश्र वीर्यवान् । मुखान्तको दुन्दुभिश्र श्रीवत्सश्र महाबलः ।।'

· · ·

[ Sutra 1128 ]

इति ग्रन्थेनाष्टकसुक्तम् । श्रीपूर्वशास्त्रे तु महादेवाग्रदुष्टमात्रमण्डले श्वराष्टकंव मायायांसु कमिति तत्प्रक्रियामेद: ॥

· · ·

[ Sutra 1127 ]

एष च अनन्तनाथ: उद्धृंव भावयित्वा तु स्वेच्छया कुरते प्रभु: ॥ ११२७ यस्य स्वकर्मपरिपाकाद्याहुरुव: स्थावरान्वात्मक उचितस्तं तस्य भावयित्वा विचार्य स्वेच्छया परमेशेच्छाचेष्टितस्वेच्छामात्रेण, न तु कुत्रमकार्यसहकार्यापेक्ष्य कुरते यतोऽसौ प्रभुरियद्वनि प्रभवनशील: ॥ ११२७ ॥

· · ·

किंच अयं सर्वज्ञ: सर्वकर्तो च निग्रहानुग्रह रतः । कलादिक्ष्व्यन्तं सर्व जानाति करोति च, तत्रैव आयातशक्तिपातानामितरे षां च अनुग्रह निग्रह च करति ॥

· · ·

[ Sutra 1128 ]

तदिल्थं प्रथमेन तु भेदेन रुद्रा द्वादश कीर्तिता: ॥११२८॥

· · ·

[ Sutra ५७२ ]

इदम्

· · ·

इति । तत्र त्रिभेदे ग्रन्थ्यात्मनि रूपे रुद्राणां विभागेन स्थितिमाह

· · ·

मायातत्त्वे व्यवस्थिताः ।

· · ·

[ Sutra १११२९ ]

भेदत्रयविभागशः ॥१११२९॥

· · ·

अस्मिन्निति प्रोक्तकलादितत्त्वोल्लोःसन्तानप्रसूतिहेतौ ग्रन्थ्यात्मनि मायीये रूपे ये गोपत्याद्या अनन्ताद्या यथा येन क्रमेण स्थिताः;

· · ·

तथा भेदत्रयविभागश इति सद्वादेधान्य-

· · ·

रूपेण भेदेन वर्णयिष्यामि ॥ ११२९ ॥

· · ·

गोपतिश्व ततो देवी

· · ·

अधोग्रन्थौ व्यवस्थितः ।

· · ·

तत इति कलातत्त्वप्रतिपादितमहादेवादि-रुद्रभुवने॒ऽधो मायीयोऽधोग्रन्थिसस्तत्र प्रायुक्त एव गोपति: पररूपेण स्थितः ॥

· · ·

[ Sutra १११३० ]

तथा ग्रन्थ्योर्ध्वे संस्थितो विश्व-

· · ·

शिकलः क्षेम एव च ॥११३०॥

· · ·

ब्रह्मणोऽधिपतिश्शैवः

· · ·

अध ऊर्ध्वमनन्तरस्तु

· · ·

[ Sutra 1132खो.] श्रीक्षेमराजाचार्यकृतोद्योतालोकोपेतम्। ४७३ ]

यश्व अयमनन्तभहारकाश्रयो मध्यमो ग्रन्थरुक्तः

· · ·

पाशाश्रितान संस्थिता: ॥११३३॥

· · ·

ते च

· · ·

पूर्वं वै कथिता देवी

· · ·

'अम्ब व सलिला ओघा.......... l' (१०६९)

· · ·

तैस्स्वन्ननुप्रयुक्तैरविशिष्टदेवतात्मभिः सूक्ष्मरूपैवोमशक्त्याधिष्ठिता अणवो बध्यन्ते। बुद्धितत्त्वे तु तुष्टिसिद्ध्यादयः केचित्पाशा: स्थूलरूपा: स्थिता:, तदेषां विभवस्थानमियुक्तशायम् ॥

· · ·

अतो ऋषिकुलं भवेत् ।

· · ·

यत्पूर्वं पाशमध्ये गुरु शिष्यात्मकपड्क्त्रयेण ऋषिकुलमुक्तं, तदिह पाशानासुपरि स्थितम् ॥

· · ·

[ Sutra १७६ ]

किंच अत्र योनिर्वागीश्वरी चैव यस्यां जातो न जायते ११३२

· · ·

किंच अत्र मायायां ओङ्कारसाध्यधातारो दमने शस्तत: परम् । ध्यानं भस्मेशामेवाहु:

· · ·

[ Sutra ११३३ ]

प्रमाणानि तदूर्ध्वतः ॥ ११३३॥

· · ·

[ Sutra ११३४ ]

हृदयं लक्षणं चैव व्यूहमाकर्षमेव च ॥११३४॥ आदर्शं च तथैवेह अष्टमं परिकीर्तितम् ।

· · ·

प्रोक्तज्ञानप्रधानप्रमाणाष्टकविलक्षणानि हृद्याख्यातप्रामाण्यादकुलेशशिष्येण मुसुलेन्द्रेणोद्धृत्लव आहृणानि पथमं प्रदर्शितानि, न तानि इह पृथग्गणितानि । एवं ‘लाकुलं मौसुलं चैव द्विधा तत्रं प्रक्रीतितम्’ (११३५०) पाशुपतं यत्, तदत्र मायान्तरपरतया स्थितं, परं पदं त्वेषामीश्वरत्वमिति क्षयति ।

· · ·

‘सर्वोच्चनो विनिर्मुक्तं शैवानां तु परं पदम्’ (११ पटल) इति वक्ष्यमाणस्थित्यैव पाशुपते: । शैवानां महदन्तरमित्युक्तम् ।

· · ·

[ Sutra ११३५ ]

ये प्रणवप्रमाणाभिधा रुद्रा उक्ता: एते परिवृता देवी रुद्रकोटिसहस्रकै: ॥

· · ·

[ Sutra ११३६ ]

नानावर्णविचित्राश्च नानाभरणभूषिताः । नानानारीसहस्रैस्तु रमन्ते पतुरिच्छया ॥ ११३६ ॥

· · ·

[ Sutra 137 ]

किंच त्रिनेत्रः शूलिनः सर्वे जटाचन्द्रकिरोटिनः । अल्पशक्तिविभवा मायातत्त्वाधिकारणः ॥ १३७॥ भुवनेषु विचित्रेषु योऽन्याकारेषु संस्थिता: । एवं चैतदाराधका एतत्पदप्रासिभाज एषा-मधिकासमात्तौ सह मुच्यन्त इत्यर्थेलक्ष्यम् ॥

· · ·

[ Sutra 138 ]

अतः परं भवेन्माया सर्वजन्तुविमोहिनी ॥१३८॥ सर्वान् जन्तून् जायमानान्स्थियमाणान्मोह-यति स्वरूपापह्यातिसतत्त्वावलम्बाज: करोति । एवं चाभिधानमलस्यावास्तवतेस्याह, तच्चास्माभिः पूर्वमेव निर्णयितम् ॥ १३८॥

· · ·

[ Sutra ४८० ]

किंच अन्यत् निर्वेरपरिपन्थिन्या तथा भ्रमितबुद्धयः । ईदं तत्त्वमिदं नेति विवादन्तीह वादिनः॥११३९॥

· · ·

[ Sutra ११४० ]

सत्पथः पारमेश्वरशास्त्राणि, इतरदस्तपथः ॥ एतदेव वयनेकत्ति गुरुदेवाभिशास्त्रस्य ये न भक्ता नराधमाः ॥११४०॥

· · ·

[ Sutra ११४१ ]

भ्रमयत्पेव तान्माया ह्यमोक्षे मोक्षलिप्सया ॥ ११४१॥

· · ·

[ Sutra ४८९ ]

असदुक्तिः पारमेशपराद्र्यागमबाह्यास्तर्कः । अमोक्षः परमाद्वैतचिदानन्दघनपरमेशैक्यनाप्राप्तिरनपवर्गस्मन त ॥ ११२१ ॥

· · ·

[ Sutra ११४२ ]

अथोपरि महाविद्या सर्वविद्याभवोद्भवा ॥ ११४२ ॥ जगतः प्रलयोत्पत्ति-विभूतीनिधिरूचया ।

· · ·

[ Sutra ११४३[श्रीक्षेमराजाचार्यकृतस्वोचात्यड्यटीकोपेतम्‌। ४८३ ]

सर्वमन्त्राणामुद्भव उक्तासो यस्यः सा तथा। अत एव मन्त्रात्मकाशेषाधिष्ठातृनिर्माणादिद्दरेरग तद्विश्रयें मायादितत्त्वतत्प्रमातृभुवनदिरुपस्थ जगतः प्रलयोत्पत्त्योर्विभूतौ च 'विद्यामण्डलराजानां मण्डलानां विभूतयः। न शक्तिः परसंविदं मन्त्राणां च तथात्मनां ।।' इति स्थित्या आत्मभोगसम्पत्तौ निधिराश्रयः विश्वसर्गस्थितिसंहारकारिणीत्यर्थः; खयं तु प्रकाशरूपतया अन्यथा । यत्वेकादशे अत्रापि संहारादि वद्यते, तत्संकोचापेक्षया॥ सा एव परमा देवी वागीशीति निगद्यते ॥११४३

· · ·

परमेति मायाया उत्काया भेदप्रथोत्थाप-काया इयमस्या अभेदप्रथोन्मीलनप्रथमसोपानकल्पा वागीशस्य परपरामर्शात्मनो महेश्वरस्य इयम् वागीशा इति निरुच्यते ॥ ११४३ ॥ अत एव अष्टवर्गविभिन्ना च विद्या सा मातृकैव तु ।

· · ·

[ Sutra १४४ ]

अ-क-च-ट-त-प-य-शैष्ट्याभिर्वर्गैरभिन्ना न त्वभिन्ना अनाहतपरामर्शमयत्वेन भिन्नाशेषविश्वाभासभाजो मन्त्रानुन्मीलयत्, अत एव च इयं मातृका वाच्यवाचकाशेषविश्वहेतुत्वेऽपि पशुभिस्तथात्वेन अपरिज्ञाता माता ॥

· · ·

[ Sutra १४४ ]

अथ अन्र सुवनानि प्रवक्ष्यामि यथावदनुपूर्वश: ।१४४।

· · ·

[ Sutra १४५ ]

तत्र वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली विकरणी तथा । बलविकरणी चैव बलप्रमथनी तथा ॥१ १४५॥ दमनी सर्वभूतानां तथा चैव मनोन्मनी । एताश्च श्रीमद्भैरवे ‘वामया विसृजेत्सर्वं ज्येष्ठया पालयेत्पुन: । रौद्रया लोकसंहारं कुरते खेच्छया प्रभुः ॥ काल्या कलति भूतानि विकरण्या किरेकलाः । बलविकरण्या सर्वे बलं मथाति चानन्या ॥

· · ·

[ Sutra ११४७श्लो ]

दमन्या दमयित्वा तु मनः सङ्कल्परूपकम् । नयते परमं स्थानमनन्यया तु महेश्वरः ॥

· · ·

[ Sutra ११४६ ]

ततश्चामीकराकारा: पञ्चवक्त्राक्षिलोचना: ॥

· · ·

[ Sutra ११४७ ]

सर्वज्ञानुगता: सर्वा: सर्वाभरणभूषिता: ॥

· · ·

सर्वलक्षणसम्पन्ना: सर्वेश्वर्यसमन्विताः ।

· · ·

[ Sutra ११४८ ]

प्रधाना: सप्त कोट्यस्तु मन्त्राणां या षथवस्तिता:

· · ·

एकैकस्य परिवारो लक्शायुतसहस्रशः । एकैकस्येति मन्त्रस्य ॥

· · ·

[ Sutra ११४९ ]

किंच पद्माकारेपु दिव्येपु कीडन्ति भुवनेषु ते ॥

· · ·

[ Sutra ११५० ]

अत्रैव त्रिगुणी ब्रह्मवेत्ताली स्थानुमत्यम्बिका परा । रूपिणी मर्दिनी ज्वाला सप्तसद्यास्तदीश्वरा: ॥११५०॥

· · ·

बाह्ये तस्यैश्वरं तत्त्वं तस्येति विद्यात्तत्त्वस्य । बाह्य इति तदेव ज्ञात्वा परिज्ञा स्थितिमत्यर्थः ॥

· · ·

[ Sutra ११५१ ]

भुवनान्य मे श्रृणु ॥

· · ·

[ Sutra ११५२ ]

अष्टविद्येश्वरैरयुक्तो वीतमायो निरञ्जनः । स्थितिसंहारकर्ता वै मोक्षैश्वर्यप्रदायकः ॥

· · ·

[ Sutra ११५२ छो०] ]

शोधयतया वक्ष्यमाणोपपन्नैव। स्थितिसंहाराभ्यां सृष्टिरप्युपलक्षित। तच्च एतत्सदृशादित्रियं

· · ·

[ Sutra ४१० ]

यतोऽत्र तिस्रः कोटयोर्धकोटिश्व मन्त्रास्तस्यासनं स्थिताः ॥११५३॥

· · ·

तदित्थमयं विनियोज्यमन्त्रपङ्क्त्यासनाधिरूढः ततस्त ईश्वरो देवो वरदः सर्वतोमुखः । देवो योतनादिपरमार्थः सर्वतो मुखं प्रधानरुपं यस्य ॥ आकारतोऽपि पञ्चवक्त्रः सुतेजस्को दशबाहुक्रिलोचनः गोक्षीरधवलः सौम्यो नागयज्ञोपवीतवान् ॥११५४॥

· · ·

[ Sutra ११५६ ]

दिव्याम्बरधरो देवो दिव्यगन्धानुलेपनः॥

· · ·

[ Sutra ११५६ ]

सर्वलक्षणसंपूर्णः सर्वाभरणभूषितः। त्रिशूलपाणिन्दुमौलिजटामुकुटमण्डितः॥

· · ·

[ Sutra ११५६ ]

प्रसन्नवदनः कान्तो योगैश्वर्यप्रदायकः। वरदाभयहस्तश्च ध्येयोऽसावीशयोगिभिः

· · ·

[ Sutra ११५७ ]

पश्चवक्त्राद्याकृतौ प्रायुक्तं सततं मन्त्रविद्यम्‌। वरदाभयपाणिश्वेति चकारात्‌ खड्गखेटकादेः पाणिरिहः। सौम्य इति पारमेश्वरक्रियाशक्तिप्राधान्यात्‌ न्येन दृष्टिप्राधान्यात्‌, अत एव द्वादशपटलवक्ष्यमाणस्थिता ध्यातः सन्‌ योगैश्वर्यप्रदायक ईश्वरयोगिनाम्‌॥

· · ·

यथा च परमेश्वरो हृदक्षेत्रज्ञां ध्यानार्चना-

· · ·

[ Sutra १५८ ]

दिना अनुग्रहीतं रहींतेश्वराकारः; तथा तत्ससम- वायिनी शक्तिरपि तथैव आश्रिताकृतिरित्याह तस्योत्सङ्गगता विद्या सर्वविद्यासमाश्रिता । दिव्यवस्त्रपरी ना दिव्यमाल्या। लेपना ॥ १५८॥ दिव्यसङ्गाममालाभि- मुक्ताहारैर्विभूषिता । मुक्ताफलपततीकाशा पञ्चवक्त्रा त्रिलोचना ॥ १५९॥

· · ·

एषा च आराधिता विधानेन वेद्येज्ज्ञानिनः सदा ।

· · ·

विधानेन अन्तर्भेदप्रत्यवमर्शबलेन आराधिता प्रसादं प्राप्तिता सती ज्ञानशालिनो वेदयेत् प्रकाशितस्वखरुपान् संपादयेत्॥ किंच

· · ·

[ Sutra ११६० ]

प्रहसन्तीव सा भाति महेशावदनेक्षणात्॥

· · ·

[ Sutra ११६० ]

वदनमाकृत्यपेक्षया वक्त्रं स्वरुपापेक्षया तु परा शक्ति:। ईक्षणं दृष्टिज्ञानं च॥

· · ·

अतो भगवतः परिवाररुपान् विदेश्वरानतो वक्ष्ये पूर्वादिशान्तगान्क्रमात्। ते च विद्यातत्वगता अपि अत्र परेण रुपेण स्थिता:॥

· · ·

[ Sutra ११६१ ]

अनन्तश्वैव सूक्ष्मश्व तथा चैव शिवोत्तम:॥

· · ·

एकनेत्रैकरुद्दौ च त्रिनेत्रश्व प्रकीर्तित:।

· · ·

[ Sutra ११६२ ]

श्रीकण्ठश्र शिखण्डी च ज्जेया विद्येश्वरा: ऋमात् । एते च अनन्तायाः गुरुभिः शिवतनाविष्ट-मुक्ता: ॥ 'भगबिलसत्कलितगुहामूर्धासन-शक्तियुगदेवः । गहनाग्यं निरयान्तं सृजति च रुद्रः । विनियुङ्के ॥ उद्धरति मनोन्मन्या पुंस्तत्त्वेव भवति मध्यस्थः । ते तेनोदस्तचित्ताः परतच्चालोचनेऽपिनिविशन्ते ॥ सु परंरब्धः पृथिवीतत्त्वच्युतचित्त एवं च षडध्वपि शिवेन । अवसृतपतिविनियोगः सार्धमनेकात्मकमत्रकोटिभिः॥ निवृत्त्यनन्तनाथस्तद्वादशाविशति शक्तिमरुद्रस्थ । अनुग्रहाणुपूर्व स्थापयति पतिः शिखण्डिनः स्थाने ॥ इत्थं परिपाक्यां यावद्द्रामानि यान्ति गुरुरेकः । ताकदसक्चकानां जन्तूनां निर्वृतिं कुरुत इति ॥ तेऽपि शक्त्यष्टयोगामलजलरुहासीनाः । आलोचयन्ति देवं हृदयस्थं कारणं परम् ॥ ते भगवन्ननुन्ने धाम्नः सहसि कारणं शान्तम् । समनुच्यायान्त्यपि मन्त्राणां कोटयः शुद्धाः ॥'

· · ·

[ Sutra ११६२ ]

यत्र ताहशे अमलजलरुहे आसीना: । परममनन्तमिति प्रातेश्वररुपम् ॥ ११६२ ॥

· · ·

[ Sutra ११६३ ]

तत्र रुद्रान्त्रिबोध मे । धर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च चतुर्थकम् ॥११६३॥

· · ·

[ Sutra ११६४ ]

अत्रैव च ईश्वरतत्वे सूक्ष्मावरणोर्ध्वे त्तः अतो रुपावरणादूर्ध्वे ॥ तत्र शक्तित्रयं विदु: । ताश्र वामा ज्येष्ठा च रौद्री च शक्तय: समुदाहता: ॥११६४॥

· · ·

[ Sutra ४९६ ]

आसामेव हि काल्यादयः प्रायुक्ता: प्रपञ्चः ॥

· · ·

[ Sutra १९६६ ]

शुद्धस्फटिकसङ्काशा-द्विनेत्राः शूलपाणयः । सर्वलक्षणसंपन्नाः सर्वाभरणभूषिता: ॥ १९६६ ॥

· · ·

[ Sutra १९६७ ]

सर्वेश्वर्यसुसम्पूर्णा-श्श्रीशशिन्द्रार्धशेखराः । किंच शातपत्राजभाकारैः शुद्धहारेन्दुरश्मिभिः ॥ १९६७॥

· · ·

[ Sutra ११६८ ]

नानारतोज्वलैश्चित्रैः प्राकारैस्तोरणाकुलैः । ईश्वरानुगता: सर्वे तिष्ठन्ति भुवनेषु ते ॥११६८॥

· · ·

अत एव आराधकैरते तमाराधयितुं देवं पूज्यन्ते सर्वकर्मसु ।

· · ·

[ Sutra १६९ ]

किंच व्रतं पाशुपतं दिव्यं ये चरन्ति जितेन्द्रियाः । भस्मनिष्ठा जपध्यान- रस्ते ब्रजन्त्येश्वरं पदम् ।

· · ·

इति॥

· · ·

[ Sutra ११७१ ]

अत्र च उक्तवक्ष्यमाण रुपाणि द्रष्टव्यानि च शोध्यानि भुवनानीश्वरे ऋमात्॥

· · ·

[ Sutra ११७१ ]

एतानी पञ्चदशापि भुवनानि अन्तरेण कमेण तालुकोर्ध्वं विजानीयाद्दिक्षाकाले वरानने॥

· · ·

[ Sutra ५०० ]

जानीयात् तद्विश्रान्तिपुरःसरं पूर्वोक्तमन्त्रक्रमेण शोधयेदित्यर्थः। एतच्चोपलक्षणं, तेन ब्रह्मपदवतानि भुवनानि हृद्विश्रान्त्या, जलादिप्रकृत्यन्तमतानि कण्ठविश्रान्त्या, प्रकृत्यादिमायान्तगतानि तालुविश्रान्त्या, तदूद्भिपदविश्रान्त्या शुद्धविद्यातस्वगतानि सुवनानि शोधनीयानि। एवं ललाट-ब्रह्मरन्ध्र-ध्यापिनीपदविश्रान्त्या सदाशिवशक्तिशिवतस्वगतानि वक्ष्यमाणानि भुवनानि शोधनीयानीति॥

· · ·

अथ शुद्धावरणादिभुवनैकादशकं क्रमेण दर्शयति

· · ·

[ Sutra ११७२ ]

शुद्धावरणमूर्ध्वं तु तस्मिच्छक्तिद्वयं स्मृतम्॥ ज्ञानं क्रिया च विरुयातं ज्ञानक्रियाशक्तिभुवनादित्वरूणं तद्वनमित्यर्थः, एवमुत्तरत्र॥

· · ·

अथ हे विदये चाप्यत: परम्॥

· · ·

[ Sutra ११७३ ]

तसिच्छक्तिद्दये स्मृते ॥११७३॥

· · ·

[ Sutra ११७४ ]

कथयामि च मानतः ॥११७४॥

· · ·

[ Sutra ५०२ ]

मानतः माने प्रमाणावरणोद्भिगते माननाड्यावरणे रुद्रान् कथयामि ॥ १७७४ ॥

· · ·

अथ सुशुद्धावरणं चोर्ध्वे तत्र रुद्रत्रयं विदुः ॥१७७५॥ एकाक्षः पिङ्गलो हंसः कथितं तु समासतः । परिवार एषामसङ्ख्य इति वक्ष्यते ॥

· · ·

अथ शिवावरणमूर्ध्वं तु तत्रैको ध्रुवसंज्ञकः ॥१७७६॥

· · ·

[ Sutra ११७९ ]

अथ मोक्षावरणमूर्छेतः । तत्र च एकादशैव रुद्रांश्व कथयामि समासतः ॥११७९॥ तानाह ब्रह्मद्निकदिण्डिमुङ्डा᳚ः सौरमश्र तथैवच । जन्ममृत्युहरश्श्रैव प्रणीतः सुखदुःखदः ॥११७८॥

जन्महरो मृत्युहरः । सुखं व्यति खण्डय- तीति सुखदः, एवं दुःखदः ॥ त एते एकादश समास्याता- स्ताल्ल्धर्वे तु व्यवस्थिताः । ताल्ल्धर्वे इति प्रागुक्तमेव ऐश्वरं तत्त्वमेषा- माश्रय इति स्मारयति ॥

· · ·

[ Sutra ११७९ ]

अथ पुनरूर्ध्वे ध्रुवं ज्रेयं निरञ्जनपदं शुभम् ॥ ११७९ ॥

· · ·

[ Sutra ११८० ]

अन्तर्भूता: प्रकृतिंता: ॥११८० तेन वामादिशुवनत्रयपरिवृतमेतदिच्छाशु-वनमत्रेल्यर्थ: ॥ ११८० ॥

· · ·

११८४खो.] श्रीक्षेमराजाचार्यकृतोच्चोत्पत्तिवृटीकोपेतम् । ४०४

· · ·

अथ

· · ·

प्रबुद्धावरणं चोदवें

· · ·

तन्त्र च रुद्राणं

· · ·

कथयामि समासतः ।

· · ·

[ Sutra १११८८॥ ]

प्रीतः प्रसुदितश्रैव

· · ·

[ Sutra १११८८॥ ]

प्रमोदश्र प्रलम्बकः

· · ·

[ Sutra १११८८॥ ]

विष्णुर्मदन एवाथ

· · ·

[ Sutra १११८८॥ ]

घनः प्रथितस्तथा ।

· · ·

तदेतदत्र

· · ·

रुद्राख्यं समाख्यातं

· · ·

विज्ञेयं प्राग्दिशः ऋमात् ११८९

· · ·

तत्तोजपि

· · ·

समयावरणं चोदवें

· · ·

अत्र रुद्राणं

· · ·

कथयामि समासतः ।

· · ·

[ Sutra १११९०॥ ]

प्रभवः समयः क्षुद्रो

· ·

·

[ Sutra १११९०॥ ]

विमलेश शिवस्तथा ।१११९०॥

· · ·

ततो घनः समाख्यातो

· · ·

निरञ्जनस्ततः परम् ।

· · ·

६४

· · ·

रुद्रोद्गारस्तु पञ्चातें प्रभवाख्यस्य समयस्य विशेषणं शुद्ध्र इति । विमलः शिव इति विमलशिवाख्यः ॥

· · ·

[ Sutra ११८४ ]

तादृर्वे तु विजानत ॥११८४॥

· · ·

[ Sutra ११८५ ]

तदत्र भुवनपञ्चदशकान्तर्वर्तिभुवनान्तरसङ्क्यापूर्वमितदुपसंहरति एकोनषष्टिरभुवनं ज्ञानशक्त्यादितः ऋमात् । रुद्रोद्गारान्तमित्येतदीक्षाकाले विशोधयेत्॥११८५॥

· · ·

[ Sutra 1185 ]

चत्वारि, सूक्ष्मावृतौ त्रीणि, शुद्धावृतौ द्वे, विद्यावृतौ द्वे, प्रमाणावृतौ द्वे, नामावृतौ चत्वारि, सुशुद्धावृतौ त्रीणि, शिवावृतावेकं, मोक्षावृतावेकादश, भुवावृतावेकं, इच्छाशक्तिभुवनं वामादिशक्तित्रयेण सह चत्वारि, प्रभुद्धावृतावष्टौ, समयावृतौ पञ्चेत्येकोनषट्छा अवान्तरभुवनैर्यु्कमेतदीश्वरतत्त्वं सद्भि:पेण नतु विस्तारत: शोधयेत् ॥११८५॥

· · ·

[ Sutra 408 ]

सर्वे सर्वगुणोपेताः सर्वज्ञाः सर्वदेश्वराः । सर्वैलक्षणसंपूर्णाः सर्वाभरणभूषिताः ॥११८८॥ रुद्रकन्यासमाकीर्णा दिव्यैरुपैर्मनोहरैः । संक्रीडन्ते पुरवैरेः शिवेच्छाविधिचोदिताः ११८९

· · ·

[ Sutra 1190 ]

ईश्वरस्य तथोर्ध्वे तु अधश्शिवे सदाशिवात् । सुशिवावरणं चोर्ध्वे तस्मिज्ञेयः सदाशिवः ११९०

· · ·

[ Sutra ११९० ]

यदेतत्सर्वविषयस्फुटेदन्ताहन्तासामानाधीकरण्यावभासादेकमीश्वरतत्त्वमुचकुं, तदन्तरा स्फुटेदन्ताह्लादकाह्लादभासनातमकसदाशिवतत्त्वं विनानोपपद्यते। नहि आन्तराभासं विना बाह्याभासस्योदयो भवतीयेतदीश्वरतत्त्वाभिच्चभूतन सदाशिवतत्त्वेन भवितव्यमित्याशयेन ईश्वरस्योपरि सदाशिवतत्त्वर्तिवक्ष्यमाणप्रधानसदाशिवशिवनसस्य अधः सदाशिवतत्स्वाश्रितसुशिवावरणमस्तीत्युक्तम्। सुशिवश्रेह सदाशिववृधारक एव। यदाह 'तस्मिज्ञेय: सदाशिव:' वक्ष्यमाणपररूपात सदाशिवादन्योड्यमपररूप इत्यर्थः।॥११९०॥

· · ·

[ Sutra ११९१ ]

सच त्रिपञ्चनयनो देवशशान्द्रार्धकृतशेखरः । वक्त्रपञ्चकसंयुक्तो दशाबाहुमहाबलः ॥११९१॥ शुद्धस्फटिकसङ्काशः स्फुरन्वै दीप्ततेजसा ।

· · ·

[ Sutra 510 ]

सिंहासनोपविष्टस्तु तदुपरि च श्वेतपद्मासनस्थितः। पञ्चब्रह्मादिसहितः सकलायैः समन्वितः॥ दशाभिर्व शिवार्द्धयुक्को रुद्राष्टादशकान्वितः॥ पञ्च ब्रह्माणि सघोजातादीनि। अद्भिानि हृदयादीनि॥ सकलादीन्विभजति

· · ·

सकलो निष्कलः शून्यः कलाद्यः खमलड्कृतः॥ षणनश्र क्षयान्तस्थः कर्णयोः श्रवणाश्रयः स्मृतः॥ अस्याऽऽन्तरङ्कमेण स्थानामाह

· · ·

जुजोर्मध्ये तु विज्ञेयो देवदेवः सदाशिवः॥

· · ·

[ Sutra 1195 ]

ओंकारेशादिभिः ऋमात् वृत इति वर्तते ॥ ११९५ ॥

· · ·

[ Sutra 1196 ]

सुशिवश्शैव कालेशः सूक्ष्मरूपः सुतेजसः ॥११९६॥

· · ·

[ Sutra 1197 ]

तेषां नामानि वै शृणु ॥११९७॥

· · ·

[ Sutra 119 ]

विजयस्त्वथ निःश्वासः स्वयम्भूश्राशिवीरराट् । रौवो मुकुटो विस्रश्रन्द्रो बिम्बः प्रगीतवान्११९८ गलितः सिद्धरुद्रश्र सन्तानः शर्व एव च । परश्र किरणश्रैव परमेश्वर एव च ॥११९९॥

· · ·

[ Sutra 120 ]

तदेवं ब्रह्मादिशकलादिशिवरुद्रावरणैश्शत्रुभिः परिवृतः सादाख्यवस्तु समाव्यातः सकलो मन्त्रविग्रहः । सर्वकरणमध्यक्षः सृष्टिसंहारकारकः ॥१२०॥

· · ·

[ Sutra ४७३ ]

भुक्तिमुक्तिप्रदाता च साधकानां क्रियावताम् ।

· · ·

कोटयः सप्त मन्त्राणामासने तस्य संस्थिता:॥ १२०१॥

· · ·

[ Sutra १२०१ ]

स्थूलभोगत्वादिति शेषः । अत एव प्रागीश्वरस्य आसनपदं सहस्रदलमुक्तकम् ॥ १२०१ ॥

· · ·

[ Sutra १२०२ ]

ताराभिः शक्तिभेदैः प्रागिदशः परिवारितम् ॥ १२०२ ॥

· · ·

१२०५ष्ठो॰] श्रीक्षेमराजाचार्यकृतोऽथोत्पाद्यटीकोपेतम्। ४१५

· · ·

तत्प्रातिलोम्येन मध्यादिप्राग्दलान्तः। तदुक्कं श्रीपूर्वे

· · ·

'वाम ज्येष्ठा.....................।' (८।६३)

· · ·

इत्युपक्रम्य

· · ·

....................भानुमार्गेण विन्यसेत्।

· · ·

विश्वादिनवकं चान्यद्विलोमात्परिकल्पयेत्॥' (८।६५)

· · ·

इति। ताराद्यास्तु प्रागादिक्रमेणैव न्यस्ता भा-

· · ·

वनीयाः॥

· · ·

अस्य च देवस्य

· · ·

ज्ञानशक्तिः क्रियाशक्ति-

· · ·

र्वामे दक्षिणतः स्थिते ॥१२६॥

· · ·

पातक्रमादर्थक्रमो बलीयानिति न्यायात्

· · ·

ज्ञानशक्तिदक्षिणे क्रियाशक्तिवामे इति ज्ञेयम्॥

· · ·

किंच

· · ·

इच्छाशक्तिः परा देवी

· · ·

या सर्वमाधिष्ठितम्।

· · ·

उत्पत्तिस्थितिसंहारां-

· · ·

स्तिरोभावमनुग्रहं॥ ११२०४॥

· · ·

या करोति देवेशः

· · ·

सर्वदा सर्वमध्यनि॥

· · ·

[ Sutra 1205 ]

तस्योत्सङ्गगता सा तु नित्यं चैवात्मवर्तिनी ॥१२०५॥

· · ·

[ Sutra १२०८ ]

यत: शिव एव अपररूपेण सदाशिव:, अत इच्छा अस्य शक्तिरुक्तेऽर्थ: । पञ्चभिरीशान-नित्याधिदेवीश्वरैर्हैतत्‌श्रह्मैश्वर्यविश्रुप्तिका महामाहा-त्म्या च तनुर्यस्य । शिवस्य अनुग्रहार्थमेतद्-पररूपप्रहणं स्वख्यात्यादिल्याह इच्छारूपधर इति। अत एव अयं सदेत्याकृतिपरिग्रहापरिग्र-हयो: शिव इवेतिकृतवा सदाशिव उच्यते । श्रीमान् ज्ञानदीप्तितिशययुक्त: ॥ अत्र च शक्तयस्तस्य या: प्रोक्ता:, वामाद्या: ॥ तथा वै मन्त्रनायकाः ॥

· · ·

[ Sutra १२०७ ]

आकरणचतुष्टयस्थाः ॥ १२०७ ॥ एते सर्वे एकैकं परितो देवी पद्मैरबुदकोटिभि: । तथा खर्वानिखर्वैश्व प्रतिरूपैर्महाबले: ॥१२०८॥

· · ·

[ Sutra १२०९ ]

विद्यारुपैः स्वरुपाढ्यै- रप्रमेयगुणान्वितैः । सर्वलक्षणसंपन्नैः सर्वाभरणभूषितैः ॥ १२०९ ॥

· · ·

[ Sutra १२१० ]

हास्यलास्यविलासाढ्यै- भ्रुक्षेपोन्मदविश्रमैः । चन्द्रकोटिशतप्रख्यै: प्रस्तवद्विरिवामृतम् ॥१२१०॥

· · ·

[ Sutra १२११ ]

ताभिः सार्धं सदा रुद्राः प्रकटोदन्तीच्छया प्रभोः । पुरवरैः सर्वतोभद्रै- शनन्दकोटिसमप्रभैः ॥

· · ·

[ Sutra १२११ ]

ताभिर्वियाभिः क्रीडन्ति परानुप्रहायैव वि- हरन्ति पुरवरैरुपलक्षिताः ।

· · ·

[ Sutra १२१२ ]

त एते सर्वे मायाधर्मोर्विनिर्मुक्ता निर्मलाः विगतज्वराः । आधिकारं प्रकुर्वन्ति सर्वज्ञामोघशक्तयः ॥

· · ·

नतापराहिता: । एवमपिच अनुग्रहानुग्रहाय शिवेन नियतिकालाधिकारवशानुबद्धा: संस्थापिता: । सर्वज्ञाश्र ते, अमोघशक्तयश्र त इति समास: ॥

· · ·

[ Sutra ११२१३॥ ]

इत्य थं परप्रेर्याः पुनर्भूयो न भवन्ति कदाचन ॥१२१३॥

· · ·

उपसंहरति सुशिवावरणं ख्यातं मन्त्रगर्भ वरानने ।

· · ·

१२१६ष्ठोऽ] श्रीक्षेमराजाचार्यकृतोद्ध्वोत्पाद्यटीकोपेतम् । ५३९

· · ·

मन्त्रा आसनगता आवरणगताश्श गर्भे यस्य

· · ·

तदेतत्सुशिवस्य सदाशिवभट्टारकस्य संबन्ध

· · ·

आवरणं भवनपिरार्थः । अथच परिपर्णज्ञान-

· · ·

शालित्वातिरेकेण अन्येषां परपदावारकत्वादेव

· · ·

तानि आवरणानीत्युच्यन्ते ।

· · ·

अथ

· · ·

[ Sutra १२१४ ]

बिन्दावर्णमूर्ध्वेऽष्ट-

· · ·

[ Sutra १२१४ ]

श्रान्द्रकोटिसमप्रभम् ।१२१४।।

· · ·

बिन्दुतत्त्वस्थानवशातिरुपमावरणं बिन्दा-

· · ·

[ Sutra १२१४ ]

वरणम् । । १२१४ ।।

· · ·

[ Sutra १२१५ ]

तत्र पद्मं महादीप्तं

· · ·

[ Sutra १२१५ ]

दशकोटिसमन्वितम् ।

· · ·

[ Sutra १२१५ ]

तत्र पद्मे स्थितो देवः

· · ·

[ Sutra १२१५ ]

शान्त्यतीतो महायुति: ।१२१५

· · ·

[ Sutra १२१६ ]

पञ्चवक्त्रो विशालाक्षो

· · ·

[ Sutra १२१६ ]

दशबाहुकृतशोभितः ।

· · ·

[ Sutra १२१६ ]

हदित्सहस्रपुझाभः

· · ·

[ Sutra १२१६ ]

स्फुरन्माणिक्यमण्डितः ।११२१६

· · ·

५९

· · ·

[ Sutra १२५ ]

अशेषं यदि दृश्यं, तदिह प्रासमहाविकासदी-तियोगैक्रष्टत्वान्माणिक्यम् ॥ १२५ ॥

· · ·

[ Sutra १२७ ]

निःप्रतिष्ठ इव प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिस्तथैव च । परिवारः स्मृतस्तस्य शान्त्यतीतस्य सुव्रते ॥ १२७ ॥

· · ·

[ Sutra १२८ ]

तस्य वामे तु दिग्भागे शान्त्यतीता व्यवस्था । एताश्र पञ्चवक्त्रा: स्मृता: सर्वदर्शशास्त्राहिन्दुशेखरा: ॥ १२८ ॥

· · ·

[ Sutra १२९ ]

बिन्दुतत्त्वं समारुयातं पुरकोत्सर्वबुदैर्वतत् ।

· · ·

[ Sutra ५४२५ ]

मन्त्रमन्त्रेशतदीशपरिवारसंवल्न्धिभिः । एष च शान्त्यतीत ईश्वरभट्टारकपरम्याचारूपः । य- नद्धयाति

· · ·

इति । अस्मिन् अध्वनि स्थूलसूक्ष्मादिभेदेन मन्त्रदेवतादीनां स्थितिरियुक्तप्रायम् ।।

· · ·

तत्र ज्योत्स्ना ज्योत्स्नावती कान्तिः सुप्रभा विमला शिवा ।।१२२०

· · ·

[ Sutra १२१ ]

अर्धचन्द्रे स्थिता होता निरोधिन्यां श्रृणु प्रिये । रुन्धनी रोधनी रौद्री ज्ञानबोधा तमोपहा ॥११२२१॥

· · ·

[ Sutra १२२ ]

अत्र पूर्वोक्तं मात्राविभागं स्मारयति अर्धमात्रः स्मृतो बिन्दुः । खरुपक्ष चतुष्कलः । तस्याप्यर्धमर्धचन्द्र-स्वष्टांशाक्ष निरोधिका ॥११२२॥

· · ·

[ Sutra ५३५ ]

वत्तावदाच्यवाचकता स्थूलरूपता निवर्त्तते, सूक्ष्मसूक्ष्मतरादिरूपता च अभिव्यड्यमाना विश्रान्तिप्रकर्ष ददाति यावदुनमनापरतत्त्वात्मानि पर्यन्ते सर्वोपाधिप्रशान्त्या चिदानन्दघनस्वच्छन्दभैरवतत्त्वावेशो भवतीति। तदेवेह परमेश्वरे स्मारितं यथा सुवर्णशुद्धवसरे सूक्ष्मतरसूक्ष्मतमादिरूपा मात्रातिरिक्तानुसरणीया गुरुभिः। एवमुत्तरत्रापि स्वयमनुसर्तव्यम्॥

· · ·

[ Sutra ११२३३ ]

निरोधिन्या: स्वरूपं निर्विकल्पनिरोधयति देवान्साब्रह्माद्यांस्तु वरानने॥ कातुकथा सामान्यजन्तूनाम्॥ यत एवं, तेनैषा निरोधिनीति विख्याता अतथ पूर्वोक्तकरणवेधोक्तविध्यनुसरणपुरः- सरमत्रोचारयुक्त्या तां भित्वा तु वरानने॥११२३३॥

· · ·

[ Sutra ५२९ ]

सादारुयपरभावेन पञ्चमच्रमहातनुः। लब्यते इति शेषः। सादारुयदेन इत्यर्थः। परभावनेति प्रागुक्तो यः, स एव अनेन सूक्ष्मेण रूपेणैवर्थः॥

· · ·

[ Sutra १२२५ ]

तेषां महतां पुरूषाणां मध्ये नायिका: प्रधा- नमूता देवता: । मुनवन इति अस्मिन् नादावरणं गते भुवनपङ्क इत्यर्थ: ॥ १२२५ ॥

· · ·

[ Sutra १२२६ ]

ईन्धिका दीपिका चैव रोचिका मोचिका तथा । ऊर्ध्वगा तु समाख्याता कला त्वेषा तु पञ्चमी ॥१२२६॥

· · ·

तत्सिन्पत्रं सुविस्तीर्णं तस्मिन्निति ऊर्ध्वगशक्तिधाम्नि । सुविस्तीर्णमिति प्रकृतापेक्षया ॥

· · ·

ऊर्ध्वगे श: स्थित: प्रभु: । ऊर्ध्विगाख्याया नादान्तात्मन: शक्तरीशो- डिष्ठाता ॥

· · ·

[ Sutra ११२२७ ]

चन्द्रार्बुदप्रतीकाशः पञ्चवक्त्रः खल लोचिनः । चन्द्रार्धशेखरः शान्तो दशबाहुर्महातनुः ॥ इन्धिकादिवृत्तो देवः शूलपाणिजटाधरः ॥

· · ·

[ Sutra ११२८ ]

ऊर्ध्वंगा तु कला तस्य नियत्सृष्ट्यङ्गामिनी । इयदन्ता सदाशिवतत्त्वस्य व्याप्तिः । एवमत्र सादाशिवे तत्त्वे सुशिवविनिर्द्धचन्द्रनिरोधिकादिनादान्तरुपाण पञ्च आवरणानि । तत्र सुशिवावरणे सदाशिवः, वक्रादिकादशिका, सकलाष्टकं, ओङ्कारादिशिवदशकं, विजयादिरुद्राष्टदशकमिति श्रीसदाशिवेन सह आवरण-

· · ·

[ Sutra १२३० ]

देवता अष्टचत्वारिंशत् । आसनपदगतास्तु वामाद्या नव, विश्वाद्या नव, ताराद्या अष्टात्रिंशदिति पञ्चाशात् ज्ञानिकये पाश्वंगत इच्छो उत्सद्यस्पति ससोन्तरशतमन्त देवतानाम् । बिन्दावर्णे शान्त्यतीतेश:, शान्त्यतीता, निवृत्त्यव्याश्वतर इति षड् देवता: । अर्थचन्द्रावरणे तु ज्योत्नादिशक्तिपञ्चकम् । निरोधिन्यां रन्ध्रन्या-दिशक्तिपञ्चकम् । ततो नादमहारक । ततो नादान्तपदे इन्धिकायाश्वकतस ऊर्ध्वगेश्वर ऊ-र्ध्वगा चेति षट् । एवमत्र सदाशिवतत्त्वे त्रिंशच्छक्तं देवतानाम् ॥

· · ·

दशबाहु खिनेत्रश्व श्वेतपद्मोपरिस्थितः ॥१२३०॥

· · ·

किंच इडा च पिङ्गला चैव वामदक्षिणतः स्थिते ॥१२३१॥

· · ·

सुषुम्णा तु वरारोहे तुषारकणधूसरा । श्वेतपद्मकरा देवी पद्ममालाविभूषिता ॥१२३२॥

· · ·

पञ्चवक्त्रा सुशोभाल्या त्रिनेत्रा शूलधारिणी । तस्योन्मद्गता देवी ध्येयातत्व्या साधकादिभिः॥१२३३॥

· · ·

[ Sutra ४३१ ]

एषा सुषुम्णा विश्वव्यापिनी सा ग्रथितस्तु तया सर्व-

· · ·

[ Sutra १२३४ ]

अतश्व विश्वव्यापकसुषुम्णादिशक्तिभित्ति-

· · ·

[ Sutra १२३५ ]

अधःशक्त्या विनिर्गत्य यावद्रह्माणमूर्ध्वतः । नाड्या बहिरिळे तीन-

· · ·

नदते सर्वभूतेषु शिवशक्त्या त्वधिष्ठितः ।

· · ·

[ Sutra १२३६ ]

नाडी: सुषुम्णा आधारो यस्य । भित्त्वेलयत्र करणमध इत्युदयस्थानादुस्थितता ऋमेणारोहन्ती शक्तिः। उभयेन इत्याधारशक्त्या पूर्वोक्तप्रयोगत: स्पष्टीभूतया, ब्रह्मबिलान्तं निर्गत्य तत्रैव तया नाड्या सह लीन: श्लिष्यष्टो भवति। सापि हि नाडी तदन्तेति तत्ैव श्लिष्टा शक्तिद्वययोगाच्च नादस्यानचकस्य त्रिकुजरुहपत्नात्। स च नादो 'नादाख्यं यत्परं बीजं सर्वभूतेष्ववस्थितम्' इत्याक्रयान्तरोक्तनीत्या सर्वभूतेध्वनव्यक्तध्वानिरूप:, अत एव अक्षर: अविचलतत्त्वरूपो नदनवक्ष्यमाणघोषादिपरामर्शमयत्वेन स्थितः। यचापि ब्रह्मबिललीन इत्युक्तस्थापि लयोडस्य सूक्ष्मतररूपेण शक्तिस्फुरत्तात्मना अवस्थानमेव शिवशक्त्या त्वधिष्ठित इत्युक्तं, नत्वत्यान्तं नाश इत्यक्षर इत्युचिताेवोक्तिः॥ यत एवंविधा नादस्य व्याप्तिरत: एवं ज्ञात्वा वरारोहे शोधयेतं शिवाध्वरे ॥१२३६॥

· · ·

[ Sutra १२३७ ]

ततो ब्रह्मबिलं जेयं रुद्रकोट्यर्बुदान्वितम् । तत्र ब्रह्मा परो देवः शाशाङ्कशतसप्रभः ॥१२३७॥ दर्वाबाहुश्चिनेत्रश्च पञ्चवक्त्रेन्दुशेखरः । त्रिशूलपाणिर्भगवा- जटामुकुटमण्डितः ॥१२३८॥

· · ·

ब्रह्माणी तु परा शत्ति- र्या सा मोक्षपथे स्थिता ।

· · ·

[ Sutra 11२३९॥ ]

द्वारं या मोक्षमार्गस्य रोधयित्वा व्यवस्थिता ॥११२३९॥ मोक्षमार्गप्रदात्री च ब्रह्मोत्सृष्टौ च संस्थिता। परेत्यर्थात्

· · ·

[ Sutra 11२४०॥ ]

तां भित्त्वात्र वरारोहे गन्तव्यमूर्ध्वतः प्रिये ॥११२४०॥

· · ·

[ Sutra १२४१ ]

आधारो भुवनानां सा तां प्रवक्ष्यामि सुव्रते ॥ १२४१॥

· · ·

सूक्ष्मा चैव सुसूक्ष्मा च तथा चान्यामृता मिता ।

· · ·

[ Sutra ११२४२ ]

एता एव तु शेषः पूर्वादितः क्रमात् सर्वाश् एताः पञ्चवक्त्राश्चिनेत्राश् सुतेजस्का महावला: । तदित्थं शक्तितत्त्वं समाख्यातं अत्र च सौषुम्णावरणे सुपुम्णा, तदीश्वर:, इडापिङ्गलले चत्वारो देवता:, ब्रह्माबलावरण ब्रह्मा ब्रह्माणीति द्वे, शक्त्यावरणे सूक्ष्मादिदेवतापञ्ककमित्येकादश शक्तितत्त्वे देवता: ॥

· · ·

[ Sutra ५३७ ]

तच्च शक्त्यन्ताध्वोत्तीर्णं, तदारोहक्रमेणैव प्राप्यमित्यं च उपलब्ध्यतां नातिक्रान्तीति तत्रापि अतिसुसूक्ष्मतया भुवनस्थियर्ति वक्तुमाह

· · ·

[ Sutra १२४३ ]

शिवतत्त्वं श्रृणु प्रिये॥१२४३॥

· · ·

[ Sutra १२४४ ]

पुरश्रेष्ठैरनेकस्तु समन्तात्परिवारितम्। हेमप्राकाररचितं रत्नमाणिक्यमण्डितम्॥१२४४॥

· · ·

अशेषभोगसम्पन्नं सर्वकामगुणोदयम्।

· · ·

धाराधिरुढे अन्यापि शिवतत्वे हेमप्राकारदिव्यवस्थेहो वत अख्यातेर्महिमा। एवं च अभिदधियत्यप्यन्तातिसुसूक्ष्मस्थियता पृथिव्यां दीना ठप्यति चिदानन्देच्छाज्ञानक्रियाशक्तिपञ्चकं गुणप्रधानतया आभासनवैचित्र्येण सप्तपञ्चकतरु वाभासरुपतया यथोत्तररमाःयानि भावप्रकर्याद्दूतपञ्चकान्तेन रूपेण

· · ·

[ Sutra ५१८ ]

स्फुरति । भूतपञ्चकमपि यथोद्ध्वं सूक्ष्मसूक्ष्मतराव्याभासवैचित्र्येण प्रोक्तशक्तिपञ्चकात्मकेन गलिताऽऽयानीभावात्मना पूर्णेन रूपेण विकसतीति पञ्चशक्तिसामरस्यमयं परमशिवतत्त्वमेव इत्यं ।

· · ·

किंच सुवनानि प्रवक्ष्यामि तत्रैव संस्थितानि तु ॥११२४५॥ तानी च अधिष्ठातृमुखेन आह क्यापकं व्योमरूपं च अनन्तानाथनाश्रितम् ।

· · ·

[ Sutra १२४६ ]

कारणानां पञ्चकं च शिवतत्त्वे व्यवस्थितम्॥

· · ·

[ Sutra १२४६ ]

अनन्तेति त्रयस्य समाहारः॥

· · ·

[ Sutra १२४७ ]

तस्य पद्मस्य मध्यस्थो देवश्वायमनाश्रितः॥

· · ·

[ Sutra 1248 ]

दशबाहुर्महादीप्तः श्टिसंहारकारकः ॥१२४८॥

· · ·

सर्वानुग्रहकर्त्ता च प्रणतार्तिविनाशनः । भुक्तिमुक्तिप्रदाता च सूर्यकोट्यबुदप्रभः॥१२४९॥

· · ·

[ Sutra 1250 ]

स्फुरन्मुकुटमाणिक्यः समन्तादुपशोभितः । दिव्याम्बरधरो देवो दिव्यगन्धानुलेपनः ॥१२५०॥

· · ·

पद्मासनोन्नतोत्सकः शशाङ्कृतशेखरः । आवद्धमणिपर्यङ्कश्रामरोत्सेपवीजितः ॥१२५१॥

· · ·

रुद्रकोट्यबुदानीकैः समन्तादुपशोभितः । शान्त इति शक्त्यावरणपर्यन्तगतस्य भेद्-

· · ·

[ Sutra १२५१ ]

संस्कारस्यापि प्रशमात् । पञ्चवक्त्रादित्वं प्राग्वत् । सृष्टिसंहारौ स्थितिविलयावनुपलक्ष्यतः । सविचन्ते यथ यस्य अनुग्रह आघाति, तत्प्रव तार्तिविनाशन इति । एतत्प्राग्वत्साधकाभिप्रायेण । एतदेव भुक्तिमुक्तीयुच्चया व्यक्तीकृतम् । उन्नतोरस्को महोत्साहः ॥

· · ·

[ Sutra १२५२ ]

किंच अत्र व्यापिनी व्योमरूपा चानन्तानाथा त्वनाश्रिता ॥

· · ·

[ Sutra १२५३ ]

पञ्चवक्त्रा महावीर्या दशबाहुन्दुशेखरा: । त्रिनेत्रा: शूलहस्ताश्च कारणैश समन्विता: । पूर्वाव्योत्तरपर्यन्ता एताश्रैव व्यवस्थिताः ॥

· · ·

[ Sutra १२५४ ]

पञ्चभ्या: स्थितिमाह अनाश्रितो मध्यगस्तु संस्थित: प्रभुरुव्यय: ॥ १२५४॥ अनाश्रितकला देवी तस्योत्तसृड् च संस्थिता ।

· · ·

[ Sutra १२५५ ]

उपसंहरति एवं वै शिवतत्त्वं तु कथितं तव सुन्दरी ॥ १२५५॥ tदेतत् शोधयित्वा ततश्शोधं शक्तिश्शैव परा स्मृता ।

· · ·

समना नाम सा जेया

· · ·

[ Sutra १२५६ ]

अत ऊर्ध्वं मननव्यापारो नास्तीत्याह मनश्रोष्यं न जायते॥ १२५६॥

· · ·

[ Sutra १२५७ ]

एषा च समना परिपाट्या स्थितानां तु पृथिव्यादिशिवावधो। सर्वेषां कारणानां च कर्तृभूता व्यवस्थिता॥ १२५७॥

· · ·

[ Sutra १२५७ ]

सर्वशाम्यन्तरगानाश्रितान्तानाम्। अतश् इयं विभर्त्यण्डान्यनेकानि शिवेन समाधिष्ठिता।

· · ·

[ Sutra २५० ]

'पृथग्र्दयमसह्य्यात्मेकमेकं पृथग्र्दयम्' (२५०) इति श्रीमालिनीविजयोक्तनीया ब्रह्माण्डप्रकृत्यण्डात्मकमण्डद्रयमसह्य्यात मायाण्डशक्त्य-पड्द्रयं तु एकैकরुपमिति कृत्वा एषा शक्तिरनेकानि अण्डानि अन्तःकृत्वा स्थितोति तच्छा-क्रियापि अत्र उररीकृतैव ॥ शक्तितवादेव चैषा शिवेन सम्यग्भेदद्यस्याः अधिष्ठितेति यदुक्तं, तस्फुटयति भाविपटल-थैकीकारयुक्त्या तत्रोक्तदस्तु कुरुत शिवः परमकारणम् ॥१२५८॥ सृष्टिस्थितिसमाहारं तिरोभावमनुग्रहम् । आरुढ इत्यशेषत्रविश्वभावासूतणोन भित्ति-कल्पमननमात्रात्मकेतच्छक्तिभूमिकां स्वामुल्ला-स्वेत्यर्थः । परमकारणमिति परमशिवः ॥ स हि हेतुर्ता महेशानः सर्वकारणकारणम् ॥१२५९॥

· · ·

[ Sutra 1259 ]

सर्वेषां ब्रह्माद्यनाश्रितान्तानां पृथिव्यादि-बीजान्तानामपि तेनैव तत्तद्भूमिकाग्रहणात् तथावभासितानां कारणानां कारणं स्वतन्त्र्यात्वभित्तावुच्यते । तथा महानेश्वरस्त्वां तत्तदुचितविभवप्रदत्वेन सर्वातिशायी । कतैति ख्यातत्र । हेतुरिति तेषामेव स्वे स्वे कर्मणि योजनप्रवर्तकं निमित्तम् ॥ १२५९ ॥

· · ·

[ Sutra 1260 ]

तयाधितिष्ठेदेवेशो ह्यधःकारणपञ्चकम् ॥ १२६० ॥

· · ·

[ Sutra 1260 ]

तया स्वमननशक्त्या अनाश्रितादिव्याप्त्यन्तं सदाशिवाद्यशेषकरणत्वात्कारणपञ्चकमधितिष्ठते तदनुग्राणनतया स्वकावेशामध्यवुकृत कुर्यात् । तथा च शिव एव पररूपोऽनाश्रितादि-रूपतां श्रह्लादि । तथा तदीया परा शक्तिरप्यनाश्रितादिशक्तिरूपतया स्फुरति ॥ १२६० ॥

· · ·

[ Sutra १२६१ ]

स एवं प्रेरयते भू-स्वनाथं तु जगत्पतिम् । भूत इत्यस्येदमाकृतं--यत्परमशिव एव गृ-हीतानाश्रितभूमिको द्वितीयामिमां प्रेरणां करोति ॥ १२६१ ॥

· · ·

[ Sutra १२६२ ]

इस्थमेव च अनाश्रिताश्रयेन तेन मन्तो व्योमरूपिणम् । व्योमव्यापी महादेवो व्यापिनं बोधयेत्प्रभुम् ॥१२६२॥

· · ·

[ Sutra १२६२ ]

एते च प्रोक्तशक्तिसहिता एव प्रेरकः प्रेर्योऽथ ॥ १२६२ ॥

· · ·

[ Sutra १२६३ ]

कर्तृत्वमेतदीयं कर्मप्रदर्शननेन अभियुक्ति कर्मरूपा स्थिता माया यदृधः शक्तिकुण्डली॥ १२६३॥

· · ·

[ Sutra १२६३ ]

अवस्थायुगलं चात्र कार्यकर्तृत्वशक्तितमम् । इति ॥ १२६३ ॥

· · ·

[ Sutra १२६४ ]

यत्सदाशिवपर्यन्तं पाथिवाद्यं च सुव्रते ॥१२६४॥ तत्सवं प्राकृतं ज्जेयं विनाशोत्पत्तिसंयुतम् ।

· · ·

[ Sutra ४८२ ]

सदाशिव: अत्र पररूप: अनाश्रितभट्टारक: । सूक्ष्महष्ट्या प्रकृतेर्विश्वकारणात्समुत्पन्नात आयांत क्षिलयन्ता चतुविंशतिसंख्या तत्त्वप्रसृतिः । प्रकृते: शक्तितस्वात् शिवतस्वाभेदभाज अत्र द्विविधो ऽथार्याक्रम: प्रसिद्ध: । तत्र आद्य एव ज्यायान्भाविपटले अनाश्रितत्स्यापि स्पष्टिसंहाराघात्स्वाभिधानात् । एतच्च विनाशोत्पत्ति-मज्ज्ञेयं न पुनरत्र आधारपदे विश्रान्ततत्वं अथचेदं श्रयधेयमानतयैव ज्ञानोपारोहपरज्ञान-कात्म्यापत्तियुक्तया विलाच्यमित्यर्थ: । उत्पत्ति-विनाशेति वक्तव्ये विपर्ययपाठ: सृष्टिसंहारपर-रमपराय अनादित्सप्रतिपादनपर: ॥ एवं समनान्तमध्यानमुक्त्वा पूर्वोपक्रान्तं दीक्षाविधिमेव स्मारयति या सा शक्तिः पुरा प्रोक्ता समना त्वध्वमूर्धनि ॥१२६५॥ स्फुरत्सूर्यसहस्राभ-किरणानन्तभास्वरा ।

· · ·

[ Sutra 1266 ]

ध्यात्वा चेतां समावाह्य स्थापयेतु विधानवित्॥

· · ·

उपचारं ततः कृत्वा वागीश्यावाहनं तथा। स्थापनं पूजनं चैव पशोयोगं तथैवच॥

· · ·

[ Sutra 1267 ]

गर्भधारित्वजनने अधिकारं तथैव च॥

· · ·

योगं भोगं लयं चैव निष्कृति तदनन्तरम्॥

· · ·

[ Sutra 1268 ]

भुवनाधिपहोमं च भुवनाधिपवासिनाम्‌। भुवनानां यथायोगं होमं कृत्वा वरानने॥

· · ·

[ Sutra 1269 ]

त्रितत्वं शोधयेचातो- डवयवांश यथाक्रमम्‌। सुरदित्यादिना एतदाह-यथा विश्वमन्त्र

· · ·

१२७०ष्ठ०] श्रीक्षेमराजाचार्यकृतोल्लोटास्यटीकोपेतम्। ५५१

· · ·

[ Sutra ५५२ ]

दयेत् । एवंहि आचार्य: अस्मिच्छिवयागे शरीरादिव्यापाराविष्टशुद्धतत्त्वमय एव भवतीति दर्शयति । अवयवांश्रेति एतत्तत्त्वत्रयान्तर्वर्तित्वात् मायान्तसदाशिवान्तानि तत्त्वान्येव अवयवान्तर्भावयुक्त्यैव होमकर्मणा शोध्येत् । यथोक्तं पुरस्तात्

· · ·

१२७१श्लोको] श्रीक्षेमराजाचार्यंकृतोऽतोऽस्यटीकोपेतम्। ४५३

· · ·

ततस्तचैतन्यस्य उद्धारात्मस्थीकार-तत्स्थी-कारान् कृत्वा व्याप्त्यादिभुवनेश्वराह्नान-तत्पू-जन-शुद्धिकरण-श्रावण-भावना-विसर्जनादि कृत्वा प्रायश्चित्तहोमवितत्स्वयुक्त्या कर्तव्य इति।

· · ·

ईदृशं ऋं लेशतः स्मारयति

· · ·

प्रायश्चित्तं ततो हुत्वा

· · ·

ततः किं कर्तव्यमित्याह

· · ·

कर्ररीमभिमन्त्रयेत।

· · ·

तथा च

· · ·

शिखां छित्वा

· · ·

पूर्वोक्तभावनामन्त्रादिक्रमेण

· · ·

समर्प्येतां

· · ·

कस्यचिद्वस्ते

· · ·

शिशुं संस्तापयेदुरः ॥१२७१॥

· · ·

[ Sutra १२७१ ]

ज्ञानाय आदिशेत्। एवमिहापि शिखाच्छेदविधेविशेषाचोदनात् यत् टीकाकारोऽनिबन्ध-दीक्षाविषयत्वं प्राग्न्याख्यातं, तदसदेव मन्तव्यम् ॥१२७१॥

· · ·

[ Sutra १२७२ ]

शुचौडग्रे तु शिखां कृत्वा हुत्वा स्वायादुनन्तरम् ।

· · ·

[ Sutra १२७२ ]

ततोऽपि सकलीकरणं कृत्वा आचार्यस्तु व्रानने ।

· · ·

[ Sutra १२७२ ]

शिशोरपि विधिं कृत्वा प्राणप्रतिष्ठादिरूपम् ।।

· · ·

[ Sutra १२७३ ]

शिवकुम्भं समर्चयेत् ।।

· · ·

तथा भैरवं मध्यदेशस्थं योगस्यार्थात् ।।

· · ·

किंच भैरवाश्र्चि समर्चयेत् ।

· · ·

आचार्यः पूजयेत् ।।

· · ·

[ Sutra १२७४ ]

ततो भगवन्तं विज्ञप्य, पूर्वोक्तयुक्त्या यो- जनिकार्थं पूणां सम्पूर्ण विधिव- द्वामन्त्रमनुस्मरत्न ॥१२७४॥ पूर्वोक्तलक्षणेनैव प्रोचरेतं प्रयत्नतः ।

· · ·

[ Sutra १२७५ ]

यावत्सा समना शक्ति: समनान्तस्य पाशत्वाद्येध्याद्वस्त्वम् । रेचये- दिति ऊर्ध्वेन इत्यर्थात् ॥ अथ उपादेयाद्यप्रवेशप्रमुखं परतत्त्वविश्रा- न्तिरूपां योजनिकामाह तदूर्ध्वे चोन्मना स्मृता ।

· · ·

सम्भवति, अपितु मन्त्ररूपैव इयं दर्शेष्ट्यर्थः । अत एव अत्र प्राक् 'व्यापारं मानसं तावत्क्व शोधरूपेण योजयेत् । तदा शिवत्वमायाति पशुरुक्तो भावर्णवात् ।' इत्युक्तम् ॥

· · ·

[ Sutra १२७६ ]

यतश्र अत्र मननं न ऋमते, अत्र एव नात्र कालः कलाश्रारो न तत्त्वं नच देवता: ॥ १२७६ ॥

· · ·

किं तर्हि इदं सुनिर्वाणं परं शुद्धं गुरुवकृ तदुच्यते । गुरोः परमशिवस्य वकृ प्राप्युपायः । यदुक्तं त्रिशिरोभैरवे 'गुरोर्गुरुतरा शक्तिः.................' इति ॥

· · ·

अतथ्व

· · ·

[ Sutra १२७७ ]

तदतीतं वरारोहे परं तत्त्वमनामयम् ।

· · ·

[ Sutra १२७८ ]

निष्कम्पे कारणातीते विरजे निर्मले शुभे ॥ सर्वज्ञे परमे तत्वे व्योमातीते ह्रतीन्द्रिये ।

· · ·

[ Sutra १२७९ ]

सर्वज्ञं तस्मिन् विश्वादिप्रकाशरूपे परमे तत्वे। ध्योत्रः शून्यातिशून्यपदस्यापि अतीतमलययः प्रशमो यत्र तस्मिन्। अतीन्द्रिय इति सदा सर्वस्य सर्वत्र च स्वप्रकाशैकपरमार्थे।। उपसंहरति इत्यध्वा चैष वै प्रोक्तः समासेन मयानघे।। १२७९ ।।

· · ·

[ Sutra १२८० ]

देवं ज्ञात्वा वरारोहे मुच्यते मोचयत्यपि । 'दीक्षादेहेऽनुयोगेन कृतानुग्रहकर्मणाम्' इत्युक्तत्वात् । आदौ देहे वास्तविकं सर्वध्वमयतां जानीयात्, येन तावदशेषाध्वशरीर: परभैरवविष्टो भवति । तत: देवात् आवधिकरणचतुष्टये स्वाहंभभावभेदप्रथां तथैव जानन् मुच्यते सर्वत्मकपरमैरवतामिति । तथाविधस्वात्मभेदेन च अनुध्यानपि पञ्चनमोचयति 'मत्समत्वं गतौ जन्तुरुक्त इत्यभिधीयते' इति । स्थित्या परभैवरूपानेव संपाद्यतीति शिवम् ।

· · ·

दशमः पटलः ॥ १० ॥