1. Taittiriya Upanishad
Page 1
शिक्षाध्याय:
1
शं नो मित्रः शं वरुणः
शिक्षाध्याय:
2
शं नो भवत्वर्यमा
शिक्षाध्याय:
3
शं न इन्द्रो बृहस्पतिः
शिक्षाध्याय:
4
शं नो विष्णुरुरुक्रमः
शिक्षाध्याय:
5
नमो ब्रह्मणे
शिक्षाध्याय:
6
नमस्ते वायो
शिक्षाध्याय:
7
त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि
शिक्षाध्याय:
8
त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि
शिक्षाध्याय:
9
ऋतं वदिष्यामि
शिक्षाध्याय:
10
सत्यं वदिष्यामि
शिक्षाध्याय:
11
तन्मामवतु
शिक्षाध्याय:
12
तद्वक्तारमवतु
शिक्षाध्याय:
13
अवतु माम्
शिक्षाध्याय:
14
अवतु वक्तारम्
शिक्षाध्याय:
15
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
शिक्षाध्याय:
16
शं नो मित्रः शं वरुणः
शिक्षाध्याय:
17
शं नो भवत्वर्यमा
शिक्षाध्याय:
18
शं न इन्द्रो बृहस्पतिः
शिक्षाध्याय:
19
शं नो विष्णुरुरुक्रमः
शिक्षाध्याय:
20
नमो ब्रह्मणे
शिक्षाध्याय:
21
नमस्ते वायो
शिक्षाध्याय:
22
त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि
शिक्षाध्याय:
23
त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि
शिक्षाध्याय:
24
ऋतं वदिष्यामि
शिक्षाध्याय:
25
सत्यं वदिष्यामि
शिक्षाध्याय:
26
तन्मामवतु
Page 2
तदवक्तारवतु गावतु माम् गावतु वक्तारम् ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः इति शीक्षाध्याये प्रथमोऽनुवाकः
शीक्षाध्यायः
१
शीक्षां व्याख्यास्यामः वर्णः स्वरः मात्रा बलम् साम सन्तानः इत्युक्तः शीक्षाध्यायः १
इति शीक्षाध्याये द्वितीयोऽनुवाकः २
सह नौ यशः सह नौ ब्रह्मवर्चसम् ग्रथातः स हिताय उपनिषदं व्याख्यास्यामः पञ्चस्वधिकारेषु ग्रथिलोकर्मधिज्योतिषर्मधिविद्यामधिप्रजमध्यात्मम् ता महास हिता इत्याचक्षते ग्रथाधिलोकम् पृथिवी पूर्वरूपम् द्यौरुत्तररूपम् ग्राकाशः सन्धिः वायुः सन्धानम् इत्याधिलोकम्
१
ग्रथाधिज्योतिषम् ग्रग्निः पूर्वरूपम् ग्रादित्य उत्तररूपम् ग्रापः सन्धिः वैद्युतः सन्धानम् इत्याधिज्योतिषम्
Page 3
TAITTIRĪYA UPANISHAD I.4.1
1
इत्यधिज्योतिषम्
TAITTIRĪYA UPANISHAD I.4.1
2
ऋथाधिविध्यम् आचार्य: पूर्वरूपम् अन्तेवास्युत्तररूपम् विद्या संधि: प्रवचनम् संधानम् इत्यधिविध्यम्
TAITTIRĪYA UPANISHAD I.4.1
3
ऋथाधिप्रजम् माता पूर्वरूपम् पितोत्तररूपम् प्रजा संधि: प्रजननम् संधानम् इत्यधिप्रजम् ऋथाध्यात्मम्
TAITTIRĪYA UPANISHAD I.4.1
4
श्रथाध्यात्मम् श्रधा ह्नु: पूर्वरूपम् उत्तरा ह्नुरत्तररूपम् वाक् संधि: जिह्वा संधानम् इत्यध्यात्मम्
TAITTIRĪYA UPANISHAD I.4.1
5
इतीमा महाश्रहिता: य एवंता महाश्रहिता व्याख्यातां वेद संधीयते प्रजया पशुभि: ब्रह्मवर्चसेनात्राद्येन सुवर्ग्येण लोकेन
TAITTIRĪYA UPANISHAD I.4.1
इति शान्तोध्याये तृतीयोऽनुवाक:
TAITTIRĪYA UPANISHAD I.4.1
यश्छन्दसामृषभो विश्वरूप: छन्दोभ्योऽध्यमृतात्संभभूव स मेन्द्रो मेधया स्पृणोतु अमृतस्य देव धारणो भूयासम्
Page 4
१
शरीरं मे विचर्षणाम् जिह्वा मे मधुमत्तमा । कर्णाभ्यां भूयि विश्रुवम् ब्रह्मणा: कोशोऽसि मेधया पिहित: श्रुतं मे गोपाय ॥
१
ग्रावाहस्तौ वितन्वाते कुर्वाते अचीरमात्मन: वासां सि मम गावश्व ग्रहणपाने च सर्वदा । ततो मे श्रियमावह लोमशां पशुभि: सह स्वाहा
२
ग्रा मा यन्तु ब्रह्मचारिण: स्वाहा वि मा यन्तु ब्रह्मचारिण: स्वाहा प्र मा यन्तु ब्रह्मचारिण: स्वाहा दमायन्तु ब्रह्मचारिण: स्वाहा शमायन्तु ब्रह्मचारिण: स्वाहा यशो जनेऽसानी स्वाहा श्रेयान् वस्यसोऽसानी स्वाहा
२
तं त्वा भग प्रविशानि स्वाहा स मा भग प्रविश स्वाहा तस्मिन्त्सहस्रशाखे नि भगाहं त्वयि मृजे स्वाहा
यथाप: प्रवता यन्ति यथा मासा अहर्जरम् । एवं मां ब्रह्मचारिण: धातारयन्तु सर्वत: स्वाहा
३
प्रतिवेशोऽसि प्र मा भाहि प्र मा पद्यस्व
इति शीक्षाध्याये चतुर्थोऽनुवाक: ॥ ४ ॥
Page 5
Taittirīya Upanishad I.5.3
1
भूर्भुवः सुवरिति वा एतास्तिस्त्रो व्याहृतयः तासामु ह स्मेतां चतुर्थीम् माहाचमस्यः प्रवेदयते मह इति तद्ब्रह्म तदात्मा तद्ग्राधीन्याः देवताः भूरिति वा एषं लोकः भुव इत्यन्तरिक्षम् सुवरिति सौ लोकः १ मह इत्यादित्यः ग्रादित्येन वाव सर्वे लोकाः महीयन्ते भूरिति वा अग्निः भुव इति वायुः सुवरित्यादित्यः मह इति चन्द्रमाः चन्द्रमसा वाव सर्वाणि ज्योतींषि महीयन्ते
Taittirīya Upanishad I.5.3
2
भूरिति वा ऋचः भुव इति सामानि सुवरिति यजूंषि मह इति ब्रह्म ब्रह्मणā वाव सर्वे वेदाः महीयन्ते भूरिति वै प्राणः भुव इत्यपानः सुवरिति व्यानः मह इत्यन्नम् ग्रन्नेन वाव सर्वे प्राणाः महीयन्ते ता वा एताश्चतस्त्रश्चतुर्धा चतसॄस्तच्चतस्त्रो व्याहृतयः ता यो वेद
Page 6
3
स वेद ब्रह्म सर्वेऽस्मै देवाः बलिमावहन्ति
इति शीक्षाध्याये पञ्चमोऽनुवाकः
1
स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः ञ्रमृतो हिरण्मयः ञ्रन्तरेगा तालुके य एष स्तन इवावलम्बते सेन्द्रयोनिः यत्रासौ केशान्तो विवर्तते व्यपोह्य शीर्षकपालं भूरित्यग्रौ प्रतितिष्ठति भुव इति वायौ सुवरित्यादित्ये मह इति ब्रह्मगो ञ्राप्तोति स्वाराज्यम् ञ्राप्तोति मनसस्पतिं वाक्पतिश्रनुष्पतिः श्रोत्रपतिर्विज्ञानपति रेतत्ततो भवति ञ्राकाशशरीरं ब्रह्म सत्यात्म प्राणारामं मन ञ्रानन्दम् शान्तिसमृद्धममृतम्
2
इति प्राचीनयोग्योपास्स्व
इति शीक्षाध्याये षष्ठोऽनुवाकः
पृथिव्यन्तरिद्धं द्यौर्देशोऽवन्तरदिशा: ञ्रमिर्यौरादित्यश्चन्द्रमाः नक्षत्रागि
Page 7
शीक्षाध्याये
९
ग्राप ग्रोषधयो वनस्पतय ग्राकाश ग्रात्मा इत्यधिभूतम् ग्रथाध्यात्मम् प्राणो व्यानोडपान उदानः समानः चक्षुः श्रोत्रं मनो वाक् त्वक् चर्म मांसं स्नावास्थि मज्जा एतदधिविधाय ऋषिरवोचत् पाङ्ं वा इदं सर्वम् पाङ्गेनैव पाङ्गं स्पृणोतीति
शीक्षाध्याये
१
ग्रोत्रेति ब्रह्म ग्रोत्रीतिदं सर्वम् ग्रोत्रित्येतदनुकृतिं सम वा ग्रप्यो श्रावयेत्याश्रावयन्ति ग्रोत्रेति सामानि गायन्ते ग्रोः शोमिति शस्त्राणि शंसन्ति ग्रोत्रित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति ग्रोत्रेति ब्रह्म प्रसौति ग्रोत्रित्यग्रिहोत्रमनुजानाति ग्रोत्रेति ब्राह्मणः प्रवचद्यन्नाह ब्रह्मोपापनवानोति
शीक्षाध्याये
५
ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च तपश् च स्वाध्यायप्रवचने च दमश् च स्वाध्यायप्रवचने च शमश् च स्वाध्यायप्रवचने च ग्राग्नेयश् च स्वाध्यायप्रवचने च
Page 8
शीक्षाध्याये नवमोऽनुवाकः
6
अग्निगृहत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च व्रतिथयज्ञं स्वाध्यायप्रवचने च मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च प्रजनश्र्च स्वाध्यायप्रवचने च प्रजातिथश्र्च स्वाध्यायप्रवचने च सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः तप इति तपोनित्यः पौरुशिष्टिः स्वाध्यायप्रवचने एवेति नाको मौँल्यकः तद्धि तपस्तद्धि तपः
त्रिशड्ढोर्वेदानुवचनम्
1
ग्रहं वृङ्कस्य रेरिवा कीर्तिः पृष्ठं गिरेरिव ऊर्ध्वपवित्रा वाजिनीव स्वमृतमस्मि द्रविणं सवर्चसम् सुमेधा अमृतोक्षितः
शीक्षाध्याये दशमोऽनुवाकः
वेदमनूच्याचार्योऽन्तेवासिनमनुशास्ति सत्यं वद धर्मं चर स्वाध्यायान्मा प्रमदः आचार्याय प्रियं धनमाहत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः सत्यान्न प्रमदितव्यं धर्मान्न प्रमदितव्यं कुशलान्न प्रमदितव्यं भूत्यै न प्रमदितव्यम्
Page 9
शिक्षावल्ली
१
स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् देवपितृकार्याभ्यां न प्रमदितव्यम् मातृदेवो भव पितृदेवो भव आचार्यदेवो भव अतिथिदेवो भव यान्यनवद्यानि कर्माणि तानि सेवन्तव्यानी नो इतराणि यानि अस्माकं सुचरितानि तानि त्वयोपास्यानि नो इतराणि
शिक्षावल्ली
२
ये के चास्मच्छ्रेयांसो ब्राझ्मणा: तेषां त्वयासनेन प्रश्वसितव्यम् श्रद्धया देयम् अश्रद्धयादेयम् श्रिया देयम् ह्रिया देयम् भिया देयम् संविदा देयम्
शिक्षावल्ली
३
अथ यदि ते कर्मविचिकित्सा वा वृत्तविचिकित्सा वा स्यात् ये तत्र ब्राझ्मणा: सम्र्धिन: युक्ता आयुक्ता: अलूक्षा धर्मकामा: स्युः यथा ते तत्र वर्तेरन् तथा तत्र वर्तेथा: अथाभ्याख्यातेषु ये तत्र ब्राझ्मणा: संम्र्धिन: युक्ता आयुक्ता: अलूक्षा धर्मकामा: स्युः
Page 10
TAITTIRĪYA I.11.4
11
यथा ते तेषु वर्तन्त तथैषु वर्तेथाः एष आदेशः एष उपदेशः एष वेदोपनिषत् एतदनुशासनम् एवमुपासितव्यम् एवम् चैतदुपास्यम्
TAITTIRĪYA I.11.4
11
शं नो मित्रः शं वरुणः शं नो भवत्वर्यमा शं न इन्द्रो बृहस्पतिः शं नो विष्णुरुरुक्रमः नमो ब्रह्मणे नमस्ते वायो त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् ऋतमवादिषम् सत्यमवादिषम् तन्नमावीत् तद्वक्तारमावीत् आवीनम् श्रावीत्कारम्
TAITTIRĪYA I.11.4
12
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
TAITTIRĪYA I.11.4
12
शं नः शीन्ना᳚ सह नौ यशश्छन्दसां भूः स यः पृथिव्योमित्यृतं चाहं वेदमनूच्य शं नो द्वादश
Page 11
शं नो मह इत्यादित्यो न इतराशि त्रयोविꣳशतिः
शं नो मित्रः शं वरुणः
शं नो भवत्वर्यमा
शं न इन्द्रो बृहस्पतिः
शं नो विष्णुरुरुक्रमः
नमो ब्रह्मणे
नमस्ते वायो
त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि
त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि
ऋतं वदिष्यामि
सत्यं वदिष्यामि
तन्मामवतु
तद्वक्तारमवतु
श्रवतु माम्
श्रवतु वक्तारम्
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
इति कृष्णयजुर्वेदोक्ततैत्तिरीयोपनिषदि प्रथमः शीक्षाध्यायः समाप्तः १
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
२
सह नाववतु
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
२
सह नौ भुनक्तु
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
२
सह वीर्य करवावहै
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
२
तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
२
ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
ब्रह्मविदाप्नोति परम्
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
तदेषाभ्युक्ता
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
यो वेद निहितं गुहायां परमे व्योमन्
ब्रह्मवल्ल्यध्यायः
सोऽश्नुते सर्वान् कामान् सह ब्रह्मणा विपश्चितेति
Page 12
TAITTIRĪYA II.1.1
1
तस्माद्वा एतस्मादात्मन ग्राकाशः संभूतः ग्राकाशाद्वायुः वायोरग्रिः ग्रग्नेरापः ग्रद्भ्यः पृथिवी पृथिव्या ग्रोषधयः ग्रोषधीभ्योऽन्नम् ग्रन्नात्पुरुषः स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः तस्येदमेव शिरः ग्रयं दक्षिणः पक्षः ग्रयमुत्तरः पक्षः ग्रयमात्मा इदं पुच्छं प्रतिष्ठा तदप्येष श्लोको भवति
TAITTIRĪYA II.1.1
ग्रन्नाद्दै प्रजाः प्रजायन्ते या： काश्च पृथिवींश्रिताः ग्रथो ग्रन्नेनैव जीवति ग्रथैनदपियन्त्यन्तत： ग्रन्नं हि भूतानां ज्येष्ठं तस्मात्सर्वौषधमुच्यते सर्वे वै तदन्नमाप्नुवन्ति येडन्नं ब्रह्मोपासते ग्रन्नं हि भूतानां ज्येष्ठं तस्मात्सर्वौषधमुच्यते ग्रन्नाद्दूतानि जायन्ते जातान्यन्नेन वर्धन्ते
Page 13
ब्रह्मवल्ल्यध्याये द्वितीयोऽनुवाकः
२.३.१
अन्नाद्रेतश्च भूतानि तस्मादन्नं तदुच्यत इति तस्माद्वा एतस्मादन्नरसमयात् अन्योऽन्तर आत्मा प्राणमयः तेनैष पूर्णः स वा एष पुरुषविध एव तस्य पुरुषविधताम् अन्वयं पुरुषविधः तस्य प्राण एव शिरः व्यानो ददिङ् पादः अपान उत्तरः पादः आकाश आत्मा पृथिवी पुच्छं प्रतिष्ठा तदप्येष श्लोको भवति
ब्रह्मवल्ल्यध्याये द्वितीयोऽनुवाकः
प्राणं देवा अनु प्राणन्ति मनुष्याः पशवश्च ये प्राणो हि भूतानामायुः तस्मात्सर्वायुषमुच्यते सर्वमेव त आयुर्यन्ति ये प्राणं ब्रह्मोपासते प्राणो हि भूतानामायुः तस्मात्सर्वायुषमुच्यते इति तस्येष एव शारीर आत्मा यः पूर्वस्य तस्माद्वा एतस्मात्प्राणमयात् अन्योऽन्तर आत्मा मनोमयः तेनैष पूर्णः स वा एष पुरुषविध एव
Page 14
ब्रह्मवल्ल्यध्याये तृतीयोऽनुवाकः
3
तस्य पुरुषविधताम् ग्रन्वयं पुरुषविधः तस्य यजुरेव शिरः ऋग् दक्षिणा: पत्तः सामोत्तरः पत्तः ग्रादेश ग्रात्मा ग्रथर्वाङ्गिरसः पुच्छं प्रतिष्ठा तद्प्येष श्लोको भवति
ब्रह्मवल्ल्यध्याये तृतीयोऽनुवाकः
यतो वाचो निवर्तन्ते ग्रप्राप्य मनसा सह ग्रानन्दं ब्रह्मणो विद्वान् न बिभेति कदाचनैति तस्यैष एव शारीर ग्रात्मा यः पूर्वस्य तस्माद्वा एतस्मान्नोमयात् ग्रन्योऽन्तर ग्रात्मा विज्ञानमयः तेनैष पूर्णः
ब्रह्मवल्ल्यध्याये चतुर्थोऽनुवाकः
4
स वा एष पुरुषविध एव तस्य पुरुषविधताम् ग्रन्वयं पुरुषविधः तस्य श्रद्धैव शिरः ऋतं दक्षिणा: पक्षः सत्यमुत्तरः पक्षः योग ग्रात्मा महः पुच्छं प्रतिष्ठा तद्प्येष श्लोको भवति
Page 15
Bhrigu Vallī
II.6.1
विज्ञानं यज्ञं तनुते कर्माणि तनुतेऽपि च विज्ञानं देवा: सर्वे ब्रह्म ज्येष्ठमुपासते विज्ञानं ब्रह्म चेद् वेद तस्माद्ध्येन न प्रमाद्यति शरीरे पाप्मनो हित्वा सर्वान्कामान्समश्नुत इति तस्यैष एव शारीर आत्मा य: पूर्वस्य तस्माद्वा एतस्माद्ज्ञानमयाद् ग्रन्योऽन्तर ग्रातमन्दमय: तेनैष पूर्ण: स वा एष पुरुषविध एव तस्य पुरुषविधताम् ग्रन्वयं पुरुषविध: तस्य प्रियमेव शिर: मोदो दक्ष्षिण: पत्त्न: प्रमोद उत्तर: पत्त्न: ग्रानन्द ग्रात्मा ब्रह्म पुच्छं प्रतिष्ठा तदप्येष श्लोको भवति
Bhrigu Vallī
इति ब्रह्मवल्ल्यध्याये पञ्चमोऽनुवाक: ॥ २ ॥
Bhrigu Vallī
ग्रसन्नेव स भवति ग्रसद्ब्रह्मेति वेद चेत् ग्रसति ब्रह्मेति चेद् वेद सन्तमेनं ततो विदुरिति तस्यैष एव शारीर आत्मा
Page 16
TAITTIRĪYA II.6.1
यः पूर्वस्य ग्रथातोऽनुप्रश्नः
उताविद्वानमं लोकं प्रेत्य कथम् गच्छती
'ग्राहो विद्वानमं लोकं प्रेत्य कथम् गच्छती
कथंश्रित्समश्नुताऽऽउ सोऽकामयत
बहु स्यां प्रजायेयेति स तपोऽतप्यत
स तपस्तप्त्वा इदँ सर्वमसृजत
यदिदँ किंच
तत्सृष्ट्वा तदेवानुप्राविशत्
तदनुप्रविश्य सच्च त्यच्चाभवत्
निरुक्तं चानिरुक्तं च निलयनं चानिलयनं च
विज्ञानं चाविज्ञानं च सत्यं चानृतं च सत्यमभवत्
यदिदँ किंच तत्सत्यमित्याचक्षते
तदप्येष श्लोको भवति
इति ब्रह्मवल्ल्यध्याय षष्ठोऽनुवाकः
ग्रसद्वा इदमग्र ग्रासीत्
ततो वै सद्जायत
तदात्मानँँ स्वयमकुरुत
तस्मात्तत्सुकृतमुच्यत इति
Page 17
ब्रह्मानन्दवल्ली
7
यद्वै तत्सुकृतम् रसो वै सः रसँ ह्येवायँ लब्ध्वानन्दी भवति को ह्येवान्यात्कः प्राण्यात् यदेष आकाश आनन्दो न स्यात् एष ह्येवानन्दयाति यदा ह्येवैष एतस्मिन्न्दृश्येऽनात्म्येऽनिरुक्तेऽनिलयने᳚भयं प्रतिष्ठां विन्दते अथ सो᳚डभयं गतो भवति यदा ह्येवैष एतस्मिन्नुदरमन्तरं कुरुतेऽथ तस्य भयं भवति तत् त्वेव भयं विदुषोऽमन्वास्य तदप्येष श्लोको भवति
ब्रह्मानन्दवल्ली
8
भीषास्माद्वातः पवते भीषोदेति सूर्यः भीषास्मादग्निश्चेन्द्रश्च मृत्युर्धावति पञ्चम इति सैषानन्दस्य मीमांसा भवति युवा स्यात्साधुयुवाध्यायिकः आशिष्ठो दृढिष्ठो बलिष्ठः तस्येयं पृथिवी सर्वा वित्तस्य पूर्णा स्यात् स एको मानुष आनन्दः ते ये शतं मानुषा आनन्दाः स एको मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दः श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ते ये शतं मनुष्यगन्धर्वाणामानन्दाः स एको देवगन्धर्वाणामानन्दः श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य
Page 18
TAITTIRĪYA II.8
1
ते ये शतं देवगन्धर्वांगामानन्दाः स एकः पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दः श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ते ये शतं पितॄणां चिरलोकलोकानामानन्दाः स एक ऋाजानजानां देवानामानन्दः श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य
TAITTIRĪYA II.8
2
ते ये शतमाजानजानां देवानामानन्दाः स एकः कर्मदेवानां देवानामानन्दः ये कर्मणा देवानपियन्ति श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ते ये शतं कर्मदेवानां देवानामानन्दाः स एको देवानामानन्दः श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य
TAITTIRĪYA II.8
3
ते ये शतं देवानामानन्दाः स एक इन्द्रस्यानन्दः श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ते ये शतमिन्द्रस्यानन्दाः स एको बृहस्पतेरानन्दः श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य
TAITTIRĪYA II.8
4
ते ये शतं बृहस्पतेरानन्दाः स एकः प्रजापतेरानन्दः श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य ते ये शतं प्रजापतेरानन्दाः स एको ब्रह्मण आनन्दः श्रोत्रियस्य चाकामहतस्य
TAITTIRĪYA II.8
5
स यश्श्रायं पुरुषे यश्शासावादित्ये स एकः स य एवंवित् अन्नाल्लोकात्प्रेत्य
Page 19
Brahma Valli
5
एतमन्नमयमात्मानमुपसंक्रामति एतं प्राणमयमात्मानमुपसंक्रामति एतं मनोमयमात्मानमुपसंक्रामति एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसंक्रामति एतमनन्दमयमात्मानमुपसंक्रामति तदप्येष श्लोको भवति
Brahma Valli
यतो वाचो निवर्तन्ते । अप्राप्य मनसा सह । आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् । न विभेति कुतश्चनेति । एतं ह वाव न तपति किमहं साधु नाकरवमिति किमहं पापमकरवमिति । स य एव विद्वान्तमात्मानं स्पृणुते । उभे ह्येवैष एते आत्मानं स्पृणुते । य एवं वेद । इत्युपनिषत्
Brahma Valli
6
सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
इति द्वितीयो ब्रह्मवल्ल्यध्यायः २
Page 20
भृगुवल्ल्यध्यायः
1
सह नाववतु सह नौ भुनक्तु सह वीर्य करवावहै तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः
भृगुवल्ल्यध्यायः
2
भृगुर्वै वारुणिः वरुणं पितरमुपससार श्रद्धीहि भगवो ब्रह्मेति तस्मा एतत्प्रोवाच अन्नं प्राणं चक्षुः श्रोत्रं मनो वाचमिति तँ होवाच यतो वा इमानि भूतानि जायन्ते येन जातानि जीवन्ति यत्प्रयन्त्यभिसंविशन्ति तद्विजिज्ञासस्व तद्ब्रह्मेति स तपोडतप्यत स तपस्तप्त्वा
भृगुवल्ल्यध्यायः
3
अन्नं ब्रह्मेति व्यजानात् अन्नाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते अन्नेन जातानि जीवन्ति अन्नं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार श्रद्धीहि भगवो ब्रह्मेति तँ होवाच तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व
Page 21
भृगुवल्ल्यध्याये द्वितीयोऽनुवाकः
2
तपो ब्रह्मेति स तपोऽतप्यत स तपस्तप्वा इति भृगुवल्ल्यध्याये द्वितीयोऽनुवाकः २ प्राणो ब्रह्मेति व्याजानात् प्राणाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते प्राणेन जातानि जीवन्ति प्राणं प्रयत्यभिसंविशन्तीति तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार ऋधीहि भगवो ब्रह्मेति तं होवाच तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व तपो ब्रह्मेति स तपोऽतप्यत स तपस्तप्वा
भृगुवल्ल्यध्याये तृतीयोऽनुवाकः
3
मनो ब्रह्मेति व्याजानात् मनसो ह्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते मनसा जातानि जीवन्ति मनः प्रयत्यभिसंविशन्तीति तद्विज्ञाय पुनरेव वरुणं पितरमुपससार ऋधीहि भगवो ब्रह्मेति तं होवाच तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व तपो ब्रह्मेति
Page 22
भृगुवल्ल्यध्याये
४
स तपोडतप्यत स तपस्तप्वा
भृगुवल्ल्यध्याये चतुर्थोऽनुवाकः
1
विज्ञानं ब्रह्मेति व्यजानात् विज्ञानाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते विजानेन जातानि जीवन्ति विज्ञानं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति
भृगुवल्ल्यध्याये चतुर्थोऽनुवाकः
2
तद्विज्ञाय
भृगुवल्ल्यध्याये चतुर्थोऽनुवाकः
3
पुनरेव वरुणं पितरमुपससार ग्रधीहि भगवो ब्रह्मेति
भृगुवल्ल्यध्याये चतुर्थोऽनुवाकः
4
तँ होवाच
भृगुवल्ल्यध्याये चतुर्थोऽनुवाकः
5
तपसा ब्रह्म विजिज्ञासस्व तपो ब्रह्मेति
भृगुवल्ल्यध्याये चतुर्थोऽनुवाकः
6
स तपोडतप्यत स तपस्तप्वा
भृगुवल्ल्यध्याये पञ्चमोऽनुवाकः
1
आनन्दो ब्रह्मेति व्यजानात् आनन्दाद्ध्येव खल्विमानि भूतानि जायन्ते आनन्देन जातानि जीवन्ति आनन्दं प्रयन्त्यभिसंविशन्तीति
भृगुवल्ल्यध्याये पञ्चमोऽनुवाकः
2
सैषा भार्गवी वारुणी विद्या
भृगुवल्ल्यध्याये पञ्चमोऽनुवाकः
3
परमे व्योमन् प्रतिष्ठिता
भृगुवल्ल्यध्याये पञ्चमोऽनुवाकः
4
य एवं वेद प्रतितिष्ठति
भृगुवल्ल्यध्याये पञ्चमोऽनुवाकः
5
आन्नवान्नादो भवति
भृगुवल्ल्यध्याये पञ्चमोऽनुवाकः
6
महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान्कीर्त्या
इति भृगुवल्ल्यध्याये षष्ठोऽनुवाकः ३
Page 23
भृगुवल्ल्यध्याये
6
अन्नं न निन्द्यात् तद्व्रतम् प्राणो वा अन्नं शरीरमन्नादम् प्राणे शरीरं प्रतिष्ठितम् शरीरे प्राणाः प्रतिष्ठिताः तदेतदन्नन्ने प्रतिष्ठितम् स य एतदन्नन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति अन्नवानन्नादो भवति महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान्कीर्त्या
भृगुवल्ल्यध्याये
7
अन्नं न परिचक्षीत तद्व्रतम् ग्रापो वा अन्नं ज्योतिरन्नादम् ग्रप्सु ज्योतिः प्रतिष्ठितम् ज्योतिष्यापः प्रतिष्ठिताः तदेतदन्नन्ने प्रतिष्ठितम् स य एतदन्नन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति अन्नवानन्नादो भवति महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान्कीर्त्या
भृगुवल्ल्यध्याये
अन्नं बहु कुर्वीत तद्व्रतम् पृथिवी वा अन्नमाकाशोऽन्नादः
Page 24
भृगुवल्ल्यध्याये नवमोऽनुवाकः
१
पृथिव्यामाकाशः प्रतिष्ठितः । आाकाशे पृथिवी प्रतिष्ठिता । तदेतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितम् । स य एतदन्नमन्ने प्रतिष्ठितं वेद प्रतितिष्ठति । अन्नवानन्नादो भवति । महान्भवति प्रजया पशुभिर्ब्रह्मवर्चसेन महान्कीर्त्या ।
भृगुवल्ल्यध्याये नवमोऽनुवाकः
१
न कंचन वसतौ प्रत्याचक्षीत । तदवतम् । तस्माद्यया कया च विधया बहन्नं प्राप्नुयात् । श्राध्यस्मा अन्नमिल्याचक्षते । एतद् वै मुखतोऽन्नं राद्धम् । मुखतोऽस्मा अन्नं राध्यते । एतद् वै मध्यतोऽन्नं राद्धम् । मध्यतोऽस्मा अन्नं राध्यते । एतद् वै ग्रन्ततोऽन्नं राद्धम् । ग्रन्ततोऽस्मा अन्नं राध्यते । य एवं वेद ।
भृगुवल्ल्यध्याये नवमोऽनुवाकः
२
वेम इति वाचि । योगोऽयमिति प्राणापानयोः । कर्मेति हस्तयोः । गतिरिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायौ । इति मानुषीः समाख्या: । ग्रथ दैवी: । तृष्णिरिति वृष्टौ । बलमिति विद्युत् । यश इति पशुषु ।
Page 25
TAITTIRĪYA UPANISHAD III.10.6
ज्योतिरिति नक्षत्रेषु प्रजापतिरमृतम्ऽनन्त् इत्युपस्थे सर्वमित्याकाशे तत्रितिष्ठेत्युपासीत प्रतिष्ठावान् भवति तन्मह इत्युपासीत महान्ऽभवति तन्मन इत्युपासीत मानवाऽऽभवति तन्नम इत्युपासीत नम्यन्तेऽस्मै कामाः तद्ब्रह्मेत्युपासीत ब्रह्मवान् भवति तद्ब्रह्मणः परिमर इत्युपासीत पर्यङ्गं म्रियन्ते द्विषन्तः सपत्नाः परि येऽप्रियाः भ्रातृव्याः स यश्सायं पुरुषे यश्सासावादित्ये स एकः ८ स य एव्वित् ऋक्सामाल्लोकात्रेत्य एतमन्नमयमात्मानमुपसंक्रम्य एतं प्राणमयमात्मानमुपसंक्रम्य एतं मनोमयमात्मानमुपसंक्रम्य एतं विज्ञानमयमात्मानमुपसंक्रम्य एतमानन्दमयमात्मानमुपसंक्रम्य इमाꣳल्लोकान्कामान्नः कामरूप्यानुसंचरनू एत्स्थास गायन्नासते हाऽऽवु हाऽऽवु हाऽऽवु ९ ब्रह्मन्ऽमहन्महन्महन्म्
Page 26
भृगुवल्ल्यध्याये दशमोऽनुवाकः
6
ब्रह्मन्नादोऽर्हमन्नादोऽर्हमन्नादः । ग्रहँ श्लोककृदहँ श्लोककृदहँ श्लोककृत् । ब्रह्मास्मि प्रथमजा ऋताऽस्य पूर्व देवेभ्योऽमृतस्य नाऽभायि । यो मा ददाति स इदेव माऽवाः । ब्रह्मन्नन्नमन्नमदन्तमाशु ग्रहं विश्वँ भुवनमभ्यभवाऽऋम् सुवर्न्ज्योतीः । य एवं वेदः । इत्युपनिषत्
इति भृगुवल्ल्यध्याये दशमोऽनुवाकः
10
सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्यं करवावहै । तेजस्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः । इति भृगुवल्ल्यध्यायः समाप्तः ३
शं नो मित्रः शं वरुणः शं नो भवत्वर्यमा शं न इन्द्र्रो बृहस्पतिः शं नो विष्णुरुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे नमस्ते वायो त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु तद्वक्तारमवतु । अवतु माम् अवतु वक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः । इति तैत्तिरीयोपनिषत्सम्पूर्णा