1. Taittiriya Upanishad - Accented
Page 1
1
ॐ श्री गुरुभ्यो नमः ।हरिः ॐ ।
1
ॐ शं नो॑ मित्रः शं वरुणः । शं नो॑ भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः! शं नो विष्णु॑रुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रह्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्म वदिष्यामि । ऋतं वदिष्यामि । सत्यं वदिष्यामि । तन्मामवतु । तद्वक्तारमवतु । तद्वक्तारमवतु ।
1
1
ॐ शान्तः शान्तः शान्तः ॥ १ ॥ इति प्रथमोऽनुवाकः ॥
1
1
ॐ शीक्षां व्याख्यास्यामः । वर्णः स्वरः । मात्रा बलम् । साम' सन्तानः । इत्युक्तः शीक्षाध्यायः ॥ १ ॥ इति तैत्तिरीयोडनुवाकः ॥
1
1
सह नौ यशः । सह नौ ब्रह्मवर्चसम् । अथातः सद्धिताया उपनिषदं व्याख्यास्यामः । पञ्चस्वधिकारणेपु । अधिलोके अधिज्यौतिषमधिविद्यामधिप्रजामध्यात्मम् । तथा महासं हिता इत्याचक्षते । अधिभूतलोकम् ।
1
2
पृथिवी पूर्वरूपम् । द्यौत्तररूपम् । आकाशः सन्धिः । वायुः सन्धानम् । इत्यधिलोकम् । अथाधिज्योतिषम् । अग्निः पूर्वरूपम् । आदित्य उत्तररूपम् । आपः सन्धिः । वैश्वानरः सन्धानम् । इत्यधिज्योतिषम् । अथाधिविद्यम् । आचार्यः पूर्वरूपम् । अन्तेवास्युत्तररूपम् । विद्या सन्धिः । प्रवचनं सन्धानम् । इत्यधिविद्यम् । अथाधिप्रजम् । माता पूर्वरूपम् । पिता उत्तररूपम् । प्रजा सन्धिः । प्रजननं सन्धानम् । इत्यधिप्रजम् ॥ २ ॥
1
3
अथाध्यात्मम् । अधरा हनुः । पूर्ष्ठमुत्तरहनुः । वाक् सन्धिः । जिह्वा सन्धानम् । इत्यात्मम् । य एवं महासं हिता व्याख्यातो वेद । सन्धीयते प्रजया पशुभिः । ब्रह्मवर्चसेनात्रादीयते सुवर्ग्येण लोकैन् ॥ ४ ॥ इति तृतीयोऽनुवाकः ॥
1
1
यशो॑ वृन्द॒सामृ॑भो॒ वि॒श्वरू॑पः । छन्दो॑भि॒र्यो॒ध॒मृ॑ता॒त॒स॒म्ब॒भू॑व॒ । स मे॒न्रे॒ मेध॒या॒ स्पृ॑णोतु ।
1
1
अमृत॑स्य दे॒व धा॒रणो॒ भू॒यास॒म् । शरीरे॒ मे॒ विच॒र्षण॒म् । जि॒ह्वा॒ मे॒ मधु॑मत्तमा । कर्णा॑भ्यां॒ भू॒रि॒विश्रु॑वम् ।
1
1
ब्रह्म॑णः को॒ष॒ऽसि॒ मे॒धया॒ पि॒हितः । श्रुतं॒ मे॒ गोपा॒य । आव॒ह॒न्ती॒ वित॒न्व॑ना ॥ १ ॥
1
2
कु॒र्व॒ाण॒ड्वीर॒म॒त्न॑नः । वा॒स॒ऽसि॒ मम॒ गाव॑प्ठ । अ॒न्न॒पानेभ्यः॒ सर्व॑दा । त॒तो॒ मे॒ श्रि॒य॒माव॑ह ॥
1
2
लो॒म॒शां॒ प॒शु॒भिः॒ सह॒ स्वाहा॑ । आ मा॒यन्तु॒ ब्रह्म॒चा॒रिणः॒ स्वाहा॑ । वि मा॒यन्तु॒ ब्रह्म॒चा॒रिणः॒ स्वाहा॑ । दमा॒यन्तु॒ ब्रह्म॒चा॒रिणः॒ स्वाहा॑ । शमा॒यन्तु॒ ब्रह्म॒चा॒रिणः॒ स्वाहा॑ । य॒शो॒ जने॒षु॒ सानि॒ स्वाहा॑ । त॒न् त्वा॒ भ॒ग॒ प्र॒विष्टा॒नि॒ स्वाहा॑ । स मा॒ भ॒ग॒ प्र॒विष्ट॒ स्वाहा॑ ।
1
3
ता॒स्मै॒ त॒स॒ह॒ऽशि॒श्रि॒षिगं॒ त्वा॒य॒ मु॒ञ्ज॒ स्वाहा॑ । यथाऽऽड॒प॒ प्रव॒ता॒ड॒य॒न्त॒ यथा॒ मासो॒ऽह॒र्ज्ज॒रम् । ए॒व॒ मा॒ ब्रह्म॒चा॒रिणः॒ । धार॒य॒न्तु॒ सवे॑तः॒ स्वाहा॑ । प्र॒ति॒वेशो॒ऽसि॒ प्र मा॒ भा॒हि॒ प्र मा॒ पद॒यास्व॒ ॥ ३ ॥ इति चतुर्थोऽनुवाकः ॥
1
1
भ॒र्भूः॒ सु॒वः॒ वा॒ पत॒स्थयो॒ व्याह॑र्तयः । ता॒साम्पु॒ ह स्मै॒तां॒ च॒तु॒र्थीं॒ । मा॒हा॒च॒म॒स्यः॒ प्र॒वे॒द॒यते॒ । मह॒ इति॒ । तत्॒ ब्र॒ह्म । स आत्मा । अ॒न्याऽन्या॒न्या दे॒वता॑ः । भ॒रि॒ति॒ वा॒ अर्य॒ लोकः । भ॒ुव॒ इत्य॒न्तरि॑क्षम् । सु॒व॒रि॒त्यौ॒ लोकः॒ ॥ १ ॥
1
मह॒ इत्यादित्यः । सर्वे॑ लो॒क॒ महो॒यन्ते । भ॒रि॒ति॒ वा॒ अ॒ग्निः । भ॒ुव॒ इति॒ वायुः॑ । सु॒व॒रि॒त्या॒दि॒त्यः । मह॒ इति॒ च॒न्द्रमा॑ः । भ॒रि॒ति॒ वा॒ ऋ॒चः । भ॒ुव॒ इति॒ सा॒मा॒नि ।
Page 2
2
2
सुव्रिति यजूँषि ॥२॥ मह इति ब्रह्म । ब्रह्मणा वाव सर्वे वेदा महीयन्ते । भूरिति वै प्राणः । भुव इत्यपानः । सुव्रिति व्यानः । मह इत्यत्रम् । अग्नेर वाव सर्वे प्राण महीयन्ते । ता वा एताःतस्रपश्रतुर्धम् । चतसॄणतस्रो व्याऋत्तयः । ता यो वेद । स वेद ब्रह्म । सर्वेऽस्मै देवा बलिमावहन्ति ॥३॥
2
इति पञ्चमोऽनुवाकः ॥ स य एषोऽन्तर्हृदय आकाशः । तस्मिन्नयं पुरुषो मनोमयः । अमृतो हिरण्मयः । अन्तरेण तालुके । य एष स्तन इवावलम्बते । सेन्द्रयोनिः । यस्मिन्नेतौ केशान्तौ विवर्तते । व्यपोह्य शीर्षकपाले । भूरित्यग्नौ प्रतितिष्ठति । भुव इति वायौ । सुव इति सूर्ये ॥३॥
2
2
सुव्रित्यादिये । मह इति ब्रह्माणि । आश्रोति स्वाराज्यम् । आश्रोति मनसस्पतितम् । वाक्पतिंतिशखष्पतिः । श्रोत्रं॰पतिरिज्ञानपति: । एत्ततो भवति । आत्त॑कारीरेण ब्रह्म । सत्यात्मा प्राणारामं मन आनन्दम् । शान्तिसमृद्धममृतम् । इति प्राचीना॑योगोपास्व ॥२॥
2
इति षष्ठोऽनुवाकः ॥ पृथिव्यन्तरिक्षं चौदिशोऽवान्तरदिशा: । अग्निवायुरादित्यचन्द्रममा नक्षत्राणि । आप ओषधयो वनस्पतय आकाश आ त्मा । इत्येभूतम् । अधिभूतम् । प्राणो व्यानोऽपान उदानः समाना: । चक्षुः श्रोत्रे मनो वाक् त्वक् । चर्म मांस स्नावस्थि मज्जा । एतदाधिविधाय ऋषिरवोचत् । पाङ्क्तं वा इद᳞ सर्वम् । पाङ्क्तेनैव पाङ्क्तᳫ स्पृणोतीति ॥१॥
2
ओमिति ब्रह्म । ओमितीदᳫ सर्वम् । ओमित्येतदनुकीर्तितर्ह स्म वा अप्यो श्रावयेत्याश्रावयन्ति । ओमिति सामानि गायन्ति । ओ᳞ओमिति शस्त्राणि शꣳसन्ति । ओमित्यध्वर्युः प्रतिगरं प्रतिगृणाति । ओमिति ब्राह्मणः प्रवक्ष्यन्नह ब्रह्मोपास्वानिति । ब्रह्मणो हि प्रतिज्ञायते ॥१॥
2
इति सप्तमोऽनुवाकः ॥ ऋतं च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यं च स्वाध्यायप्रवचने च । तपश्च स्वाध्यायप्रवचने च । दमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । शमश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्नयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । अग्निहोत्रं च स्वाध्यायप्रवचने च । अतिथयश्च स्वाध्यायप्रवचने च । मानुषं च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजा च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजनश्च स्वाध्यायप्रवचने च । प्रजानश्च स्वाध्यायप्रवचने च । सत्यमिति सत्यवचा राथीतरः । तप इति तपोनित्यः । पौरुशिष्टिः । स्वाध्यायप्रवचने एवति नाकोमौद्गल्यः । तद्धि तपस्तद तपः ॥१॥
2
इति नवमोऽनुवाकः ॥ अहं वृक्षस्य रेरिवा । कीर्तिᳫ पृष्ठ गिरेरिव । कुङ्कुमपोत्रो वाजिनीव स्वमृतमस्मि । द्रविणᳫ सर्व᳞वᳫसम् । सुमेध अमृतो अक्षितः । इति त्रिशङ्कोवे॑दानुकचनम् ॥१॥
2
वेदमनूच्याचार्यो᳚न्तेवासिनमनुशास्ति । सत्यं वद । धर्मं चर । स्वाध्यायान्मा प्रमदः । आचार्याय प्रियं धनमाहृत्य प्रजातन्तुं मा व्यवच्छेत्सीः । सत्यात्न प्रमदितव्यम् । धर्मात्न प्रमदितव्यम् । कुशलात्न प्रमदितव्यम् । भूत्यै न प्रमदितव्यम् । स्वाध्यायप्रवचनाभ्यां न प्रमदितव्यम् । देवपितृकायाभ्यां न प्रमादितव्यम् । मातृदेवो भव । पितृदेवो भव । आचार्यदेवो भव । अतिथिदेवो भव । यान्यनवद्यानि कर्माणि । तानि सेवितव्यानि । नो इतराणि । यान्यस्माकᳫ सुचरितानि । तानि त्वयोपास्यानि । नो इतराणि ।
2
2
तानी त्वयोपास्यानि । नो इतराणि । यानि त्वयोपास्यानि । तानि त्वयोपास्यानि ॥२॥ नो इतराणि । ये तत्र ब्राह्मणा᳚ᳫ सं᳚श्रितः । युक्ता᳚ आयुक्ताः । अलुक्ष᳚ धर्म᳚कामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् । ये तत् ब्राह्मणा᳚ᳫ सं᳚श्रितः । युक्ता᳚ आयुक्ताः । अलुक्ष᳚ धर्म᳚कामाः स्युः । यथा ते तत्र वर्तेरन् ।
Page 3
3
तथा तत्र' वतेथा: । अथाभ्यार्च्यतेपु । ये तत्र ब्राह्मणा: संरक्षिथन: । युक्ता' आयुका: । अलक्ष्या' धर्मकामा: स्युः । यथा तेंपु' वतेंरन । तथा तेषु' वतेथा: । एप' आदेश: । एष उपदेश: । एष वेदो'पनिषत् । एतदनुशासनम् । एवमुपासितव्यम् । एवमु चैतदुपास्यम् ॥ ४ ॥ इति एकादशोऽनुवाक: ॥
3
शं नो' मित्र: शं वरुण: । शं नो' भवत्वर्यमा । शं न इन्द्रो बृहस्पतिः । शं नो विष्णु'रुरुक्रमः । नमो ब्रह्मणे । नमस्ते वायो । त्वमेव प्रत्यक्षं ब्रद्मासि । त्वामेव प्रत्यक्षं ब्रह्मावादिषम् । ऋतमवदिषम् । सत्यमवदिषम् । तन्नमावीत् । तद्वक्तारमावीत् । आवी'नम् । आवी'दुक्तारम् । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥ १ ॥ इति द्वादशोऽनुवाक: ॥
3
ॐ सह नाववतु । सह नौ' भुनक्तु । सह वीर्यं' करवावहै । तेजस्वि नावधी'तमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
3
ॐ ब्रह्मविदाप्नोति परं' । तदेषाभ्युक्ता । सत्यं ज्ञानमनन्तं ब्रह्म' । यो वेद निहितं गुहायां' परमे व्योमन् । सोऽश्नुते सर्वान् कामान्त्सह । ब्रह्म'ण वि'पश्चिते'ति ॥ तस्माद्' एतस्मादात्मन' आकाशः संभूतः । आकाशाद्वायु: । वायु'राग्निः । अग्नि'रापः । अद्भ्यः पृथिवी । पृथिव्या ओषधयः । ओषधीभ्यो'न्नम् । अन्ना'त्पुरुषः । स वा एष पुरुषोऽन्नरसमयः । तस्येदमेव शिरः । अयं दक्षिणः पक्षः । अयमुत्तरः पक्षः । अयमात्मा । इदं पुच्छं' प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको' भवति ॥ ९ ॥ इति प्रथमोऽनुवाक: ॥
3
अभि'द्यौः प्रथयतेऽथो' अभयंस्ते । यः' कारो पुथिवीं'पिशंगिश्रिता: । अथो' अश्वेभ्यो जीवां'भ्यः । अथेनदाप' यत्स्थनन्ति । अकृणेह मूं' तानं' ज्येष्ठम् । तस्मात्' सर्वेषुधमु'च्यते । सर्वं वै टेढन्रम'सुवन्नि । येडं' ब्रह्मो'पास्ते । अकृ'ण्हि भूतानं' ज्येष्ठम् । तस्मात्' सर्वेषुधमु'च्यते । आतृ'द्भूतानि जायन्ते । जातान्ये'ब्रेण वर्धन्ते । अद्यते'डक् च' भूतानि । तस्मादत्र' तद्मादत्रेसमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा' प्राणमयः । तेनैष पु'र्णः । स वा एष पुरुषविध' एव । तस्य प्राण' एव शिरः । व्यानो दक्षिणः पक्षः । अपान उत्'रः प'क्षः । आकाश' आत्मा । पृथिवी पुच्छ्ँ' प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको' भवति ॥ ९ ॥ इति द्वितीयोऽनुवाक: ॥
3
यतो वाचो निवर्तंन्ते । अप्राप्य' मनसा सह । आनन्दं ब्रह्म'णो विद्वान् । न बिभेति कदाचने'ति । तस्यैष' एव शारीर' आत्मा । यः' पूर्वस्य । तस्माद्' एतस्मा'न्नन्नमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा' मनोमयः । तेनैष पु'र्णः । स वा एष पुरुषविध' एव । तस्य यजु'रेव शिरः । ऋ'ग्दक्षिणः पक्षः । सा'मोत्तरः प'क्षः । आदेश' आत्मा । अथर्वा'ङ्गिरसः पुच्छ्ँ' प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको' भवति ॥ ९ ॥ इति तृतीयोऽनुवाक: ॥
3
यः' प्राणं ब्रह्मो'पासति । प्राणो' हि भूतानामायुः । तस्मात्' सर्वायु'पमु'च्यते इति । तस्यैष' एव शारीर' आत्मा । यः' पूर्वस्य । तस्माद्' एतस्मा'न्मनोमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा' विज्ञानमयः । तेनैष पु'र्णः । स वा एष पुरुषविध' एव । तस्य श्रद्धैव शिरः । ऋ'तं दक्षिणः पक्षः । सत्यमुत्तरः प'क्षः । योग आत्मा । महः पुच्छ्ँ' प्रतिष्ठा । तदप्येष श्लोको' भवति ॥ ९ ॥ इति चतुर्थोऽनुवाक: ॥
3
यः' पूर्वस्य । तस्माद्' एतस्माद्विज्ञानमयात् । अन्योऽन्तर आत्मा'डनन्दमयः । तेनैष पु'र्णः । स वा एष पुरुषविध' एव । तस्य प्रियमेव शिरः । मोदो दक्षिणः प'क्षः । प्रमोदो दक्षिणः प'क्षः । आनन्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छ्ँ' प्रतिष्ठा ।
Page 4
4
1
प्रमोद उत्तॊर॑ः प॒क्षः । आन॒न्द आत्मा । ब्रह्म पुच्छं॑ प्रति॒ष्ठा । तद्प्ये॒ष लो॒क॒ॊ भ॑वति ॥ १ ॥ इति प॒ञ्च॒मोऽनु॒वा॒कः ॥
4
2
अस॒त्᳚त्रे॒व स॒ भ॑वति । अस॒द्ब्र॑ह्मे॒ति वेद चे॒त् । अ॒स्ति ब्र॑ह्मे॒ति चेद॑वेद । सन्त॒मे॒नं त॒तो विदु॑रिति । त॒स्यै॒ष ए॒व शा॑रीर॒ आत्मा । य॒ः पू॒र्व॒स्य । अ॒भात॒᳚र्नु॒प्र॑साः । उ॒तावि॑द्वान॒मं लो॒कं प्र॒त्य् । क॒ष॒न् ग॒च्छ॒ती᳚र्² । आहो॒ विद्वा॑न॒मं लो॒कं प्र॒त्य् । क॒क्षि॒त॒स्मृ॑त॒᳚र् उ । स॒᳚ङ्काम॒य॑त । ब॒हु᳚ स्या॒ः प्रजा॑येये॒न्ति । स त॒पोऽत॑प्यत । स त॒प॑स्त॒प्त्वा । इ॒द᳚ᳶ सर्व॑मसृजत । य॒दि॒ किं॒च॒ । त॒त्सृ॑ष्ट्वा । त॒देव॑नुप्र॒विश॑त् । त॒द॒नु प्र॒विश्य॑ । स॒च्च त्य॒च्चाभ॑वत् । नि॒रु॒क॒ञ्चा॑निरु॒क॒ञ्च । निल॒यन॒ञ्चा॑निल॒यन॒ञ्च । वि॒ज्ञा॒न॒ञ्चा॑वि॒ज्ञा॒न॒ञ्च । स॒त्य॒ञ्चा॑नृ॒त॒ञ्च स॒त्य॒मभ॑वत् । य॒दिद॒᳚ᳶ कि॒᳚ञ्च । त॒त्त॒त्य॒मि॒त्याच॑क्षते । तद्प्ये॒ष श्लो॒क॒ॊ भ॑वति ॥ १ ॥ इति ष॒ष्ठोऽनु॒वा॒कः ॥
4
3
अस॒द्वा इ॒दम॑ग्र॒ आसी॑त् । त॒तो वै स॒दजायत । त॒दात॒मा᳚न॒᳚ स्व॒य᳚म॒कु॑रुत । त॒स्मा॒त्त॒त्सु॒कृ॒तमु॑च्यते । य॒द्वै त॒त्सु॒कृ॒तम् । र॒सो वै सः । र॒स᳚ङ् ह्ये॒वायं ल॒ब्ध्वा᳚न॒न्दी भ॑वति । को ह्ये॒वान्या᳚त्कः प्रा॒ण्यात् । यद॒ऽश्वा॒प्न आन॒न्दो न स्वा॑त् । ए॒ष ह्ये॒वैन॒᳚न्न॒न्द्य॑ति । य॒दा ह्ये॒वैत॒स्मि॒᳚ञ्जी॒व॒ उद॑र॒म॑न्त॒᳚र्दधा॒त्यनु॑क॒᳚र्ठ॒᳚न्ति । अथ त॒स्य भ॒यं भ॑वति । य॒दा ह्ये॒वैत॒स्मि॒᳚ञ्चरु॒द॑र॒म॑न्॒᳚त॒᳚र्दधा॒ति । तद्प्ये॒ष श्लो॒क॒ॊ भ॑वति ॥ २ ॥ इति स॒प्त॒मोऽनु॒वा॒कः ॥
4
4
भी॒षा॒स्मा॑द॒᳚त् प॑वते । भी॒षो॑दे॒ति सू᳚र्यः । भी॒षा॒स्माद॑ग्नि॒श्चे॒᳚न्द्र॒श्च । मृ॒त्यु॒र्धा॑वति प॒ञ्च॒म॒ इति । सै॒षा॒ड्डनन॑द॒स्य मी॒मा᳚ᳶ॒सा भ॑वति । यु॒वा स्या॒त्सा॒धु॒यु॒वा॒ड्य॑याकः । आ॒शी॒ष्ठो दृ॒॒ष्ठो᳚ व॒लि॒ष्ठः । त॒स्यै॒यं पृ॒थि॒वी सर्वा॒ वि॒त्त॒स्य पु॒र्ण॒᳚ स्या॒त् । स एक॒ॊ म॑नु॒ष्या॑ना॒न्दः । स ये श॒तं म॑नु॒ष्या॑ना॒न्दाः । स एक॒ॊ म॑नु॒ष्य॑ग॒न्ध॒र्वा॑णा॒म॑न॒न्दः । श्रो॒त्रि॒यस्य चा॒काम॑ह॒तस्य । ते ये श॒तं म॑नु॒ष्य॑ग॒न्ध॒र्वा॑णा॒म॑न॒न्दाः । स एक॒ः पि॒तृ॒णां चि॒रलो॑कलो॒काना॒म॑न॒न्दः । श्रो॒त्रि॒यस्य चा॒काम॑ह॒तस्य । ते ये श॒तं पि॒तृ॒णां चि॒रलो॑कलो॒काना॒म॑न॒न्दाः । स एक॒ आजा॑नजाना॒᳚म् दे॒वा॑ना॒म॑न॒न्दः । श्रो॒त्रि॒यस्य चा॒काम॑ह॒तस्य । ते ये श॒त॒माजा॑नजाना॒᳚म् दे॒वा॑ना॒म॑न॒न्दाः । स एकः॑ क॒र्म॑दे॒वाना᳚ᳶ दे॒वा॑ना॒म॑न॒न्दः । ये कर्म॑णा दे॒वान् पि॑यन्ते । श्रो॒त्रि॒यस्य चा॒काम॑ह॒तस्य । ते ये श॒तं क॒र्म॑दे॒वाना᳚ᳶ दे॒वा॑ना॒म॑न॒न्दाः । स एक॒ॊ दे॒वा॑ना॒म॑न॒न्दः । श्रो॒त्रि॒यस्य चा॒काम॑ह॒तस्य । ते ये श॒तं दे॒वा॑ना॒म॑न॒न्दाः । स एक॒ इन्द्र॑स्य॒ड्डनन॑दः । श्रो॒त्रि॒यस्य चा॒काम॑ह॒तस्य । ते ये श॒त॒मिन्द्र॑स्य॒ड्डनन॑दाः । स एक॒ॊ बृह॒स्प॑ते॒र॑न॒न्दः । श्रो॒त्रि॒यस्य चा॒काम॑ह॒तस्य । ते ये श॒तं बृह॒स्प॑ते॒र॑न॒न्दाः । स एकः॑ प्र॒जाप॑ते॒र॑न॒न्दः । श्रो॒त्रि॒यस्य चा॒काम॑ह॒तस्य । ते ये श॒तं प्र॒जाप॑ते॒र॑न॒न्दाः । स एको॑ ब्रह्म॒णो᳚ऽन॒न्दः । श्रो॒त्रि॒यस्य चा॒काम॑ह॒तस्य । स य॒श्चा॒य॒म॑स्मि॒᳚ल्लो॒के । स य॒श्चा॒सौ᳚ त॒प॑सि । अस्मा॒᳚ल्लो॒का᳚त्प्रे॒त्य । ए॒त॒᳚म् त॒न्मय॑मा॒त्मा॑नुप॒स॒᳚ङ्क॒म॑ति । ए॒त॒᳚ञ्चा॒न॒न्द॑मयो॒ऽनुप॑स॒᳚ङ्क॒म॑ति । तद्प्ये॒ष श्लो॒क॒ॊ भ॑वति ॥ ४ ॥ इति अ॒ष्ट॒मोऽनु॒वा॒कः ॥
4
5
यतो॒ वाचो॒ नि॑वर्तन्ते । अप्रा॒प्य मन॑सा स॒ह । आन॒न्दं ब्रह्म॑ण॒ॊ विद्वा᳚न् । न बि॒भे॑ति कु॒त॑श्च॒नेति । ए॒त᳚ᳶ ह वा॒द॒᳚ न त॑पति । किम॒ह᳚ᳶ सा॒धु॒᳚ नाकरव॒म् । किम॒ह᳚ᳶ पा॒प॑मक॒र्व॒मिति । स य॒श्चा॒य॒म॑स्मि॒᳚ल्लो॒के । स य॒श्चा॒सौ᳚ त॒प॑सि । इ॒त्यु॒प॑निषत् ॥ १ ॥ इति नव॒मोऽनु॒वा॒कः ॥
Page 5
5
॥ इति ब्रह्मानन्दवल्ली समाप्ता ॥
5
ॐ सह नाववतु । सह नौ' भुनक्तु । सह वीर्यँ करवावहै । तेज॑स्वि नावधीतमस्तु मा विद्विषावहै । ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
5
1
भृगु॒र्वै वारु॒णि । वरु॒णं पित॒रमुप॑ससार । अधी॒हि भग॑वो ब्रह्मेति । त॒स्मै॑ एत॒ब्रुवाच । अन्नँ प्राणँ चक्षुँ श्रो॒त्रँ मनो वाच॑मिति । त॒ह्होवाच । यत॑ो वा इ॒मानि भू॒तानि जाय॑न्ते । येन॑ जातानि जी॒वन्ति । यत्प्र॑यन्त्यभिसं॒विश॑न्ति । तद्वि॒ज्जिज्ञास॑स्व । तद्ब्रह्मेति । स तप॒ ओत॑प्यत । स तप॑स्त॒प्वा ॥ १॥ इति प्रथमोऽनुवाकः ॥
5
2
अन्नँ ब्रह्मेति व्य॑जानात् । अन्नाद्भ्य॑ एव॒ सलि॑मानी भू॒तानि जाय॑न्ते । अन्न॑ँ जातानि जी॒वन्ति । अन्नँ प्र॑यन्त्यभिसं॒विश॑न्ति । त॒दिज्ञाय॑ । पुन॒रेव वरु॒णं पित॒रमुप॑ससार । अधी॒हि भग॑वो ब्रह्मेति । त॒ह्होवाच । तप॑सा ब्रह्म॒ विजिज्ञास॑स्व । तपो॑ ब्रह्मेति । स तप॒ ओत॑प्यत । स तप॑स्त॒प्वा ॥ २॥ इति द्विती॓योऽनुवाकः ॥
5
3
प्राणो ब्रह्मेति व्य॑जानात् । प्राणाद्भ्य॑ एव॒ सलि॑मानी भू॒तानि जाय॑न्ते । प्राण॑ँ जातानि जी॒वन्ति । प्राणँ प्र॑यन्त्यभिसं॒विश॑न्ति । त॒दिज्ञाय॑ । पुन॒रेव वरु॒णं पित॒रमुप॑ससार । अधी॒हि भग॑वो ब्रह्मेति । त॒ह्होवाच । तप॑सा ब्रह्म॒ विजिज्ञास॑स्व । तपो॑ ब्रह्मेति । स तप॒ ओत॑प्यत । स तप॑स्त॒प्वा ॥ ३॥ इति तृती॓योऽनुवाकः ॥
5
4
मनो ब्रह्मेति व्य॑जानात् । मन॑स॒ एव॒ सलि॑मानी भू॒तानि जाय॑न्ते । मन॑सा जातानि जी॒वन्ति । मनः प्र॑यन्त्यभिसं॒विश॑न्ति । त॒दिज्ञाय॑ । पुन॒रेव वरु॒णं पित॒रमुप॑ससार । अधी॒हि भग॑वो ब्रह्मेति । त॒ह्होवाच । तप॑सा ब्रह्म॒ विजिज्ञास॑स्व । तपो॑ ब्रह्मेति । स तप॒ ओत॑प्यत । स तप॑स्त॒प्वा ॥ ४॥ इति चतुर्थोऽनुवाकः ॥
5
5
विज्ञानँ ब्रह्मेति व्य॑जानात् । विज्ञानाद्भ्य॑ एव॒ सलि॑मानी भू॒तानि जाय॑न्ते । विज्ञान॑ँ जातानि जी॒वन्ति । विज्ञानँ प्र॑यन्त्यभिसं॒विश॑न्ति । त॒दिज्ञाय॑ । पुन॒रेव वरु॒णं पित॒रमुप॑ससार । अधी॒हि भग॑वो ब्रह्मेति । त॒ह्होवाच । तप॑सा ब्रह्म॒ विजिज्ञास॑स्व । तपो॑ ब्रह्मेति । स तप॒ ओत॑प्यत । स तप॑स्त॒प्वा ॥ ५॥ इति पञ्चमोऽनुवाकः ॥
5
6
आनन्दो ब्रह्मेति व्य॑जानात् । आनन्दा॒द्भ्य॑ एव॒ सलि॑मानी भू॒तानि जाय॑न्ते । आनन्द॑ँ जातानि जी॒वन्ति । आनन्दँ प्र॑यन्त्यभिसं॒विश॑न्ति । सैषा भर्ग॒वो वारु॒णी विद्या । पर॑मे व्योम॑न् प्रतिष्ठिता । स य एवं॑ वेद॒ प्रतितिष्ठ॑ति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति ।
5
7
महा॒नुभ॑वति प्रजा॒न् प॒शून् । ब्र॒ह्मवर्च॑सेन । महा॒न् की॒र्त्या । ॥ ७॥ इति षष्ठोऽनुवाकः ॥
5
8
अन्नँ न निन्द्या॑त् । तद्व्र्रत॒म् । प्राण॑ो वा अन्न॒म् । श॒रीर॑मन्ना॒दम् । प्राण॑े श॒रीरँ प्रतिष्ठि॑तम् । शरी॒रे प्राणः॑ प्रतिष्ठितः । अन्ने शरी॒रँ प्राणः॑ प्रतिष्ठितः । तद्वद॒न्ने प्रतितिष्ठि॑तम् । स य ए॒तद॒न्ने प्रतितिष्ठि॑तं वेद॒ प्रतितिष्ठ॑ति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । महा॒नुभ॑वति प्रजा॒न् प॒शून् । ब्र॒ह्मवर्च॑सेन । महा॒न् की॒र्त्या । ॥ ८॥ इति सप्तमोऽनुवाकः ॥
5
9
अन्नँ न परि॑चक्षीत । तद्व्र्रत॒म् । आपो॑ वा अन्न॒म् । ज्योति॒रन्ना॒दम् । आपि॑ ज्योति॒षि प्रतिष्ठि॑तम् । ज्योति॒ष्यापः॑ प्रतिष्ठिताः । तद्वद॒न्ने प्रतितिष्ठि॑तं वेद॒ प्रतितिष्ठ॑ति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । महा॒नुभ॑वति प्रजा॒न् प॒शून् । ब्र॒ह्मवर्च॑सेन । महा॒न् की॒र्त्या । ॥ ९॥ इत्यष्टमोऽनुवाकः ॥
5
10
अन्नँ बहु॑ कुर्वी॒ीत । तद्व्र्रत॒म् । पृथि॒वी वा अन्न॒म् । आकाश॒ ओन्ना॒दम् । पृथिव्यामाकाशः॑ प्रतिष्ठितः । आकाशे॑ पृथि॒वी प्रतिष्ठि॑ता । तद्वद॒न्ने प्रतितिष्ठि॑तं वेद॒ प्रतितिष्ठ॑ति । अन्न॑वानन्ना॒दो भ॑वति । महा॒नुभ॑वति प्रजा॒न् प॒शून् । ब्र॒ह्मवर्च॑सेन । महा॒न् की॒र्त्या । ॥ १०॥ इति नवमोऽनुवाकः ॥
Page 6
6
1
न कष्णन् वसतो प्रत्यङ्क्शीत् । तद्वृत्तम् । तस्माद्वाया कया च विधया बहुधा प्रापुयात् । अराध्यस्मा अन्नमित्याचक्षते । एतद् मुष्टतोङ्नं राद्धम् । मुष्टतोङ्स्मा अन्न॒ राध्यते । एतद् मध्यतोङ्नं राद्धम् । मध्यतोङ्स्मा अन्न॒ राध्यते । एतद् अनन्ततोङ्नं राद्धम् । अनन्ततोङ्स्मा अन्न॒ राध्यते ॥ १॥
6
2
य एवं वेद । क्षेम इति वाचि । योगक्षेम इति प्राणापानयोः । कर्म॑इति हस्तयोः । गति॑रिति पादयोः । विमुक्तिरिति पायोः । इति मानु॑पीः समाझा । अथ दैवीः । तुऽसि॑रिति वृष्टौ । बल॑मिति विद्युत् ॥ २॥
6
3
यश इति पशुषु । ज्योति॑रिति न॒क्क्षत्रेषु । प्रजा॑ति॑रमृत॑माना॑न्द इ॒त्युप॑स्थे । सर्व॑मित्या॒काशे । तत्प्र॑तिष्ठे॑त्यु॑पा॑सी॑त । तन्म॑ह इ॒त्यु॑पा॑सी॑त । तन्मन इ॒त्यु॑पा॑सी॑त । मान॑वान्भ॑वति । तन्मान॑वान्भ॑वति ॥ ३॥
6
4
तन्मन इ॒त्यु॑पा॑सी॑त । नम्य॑न्त॒ एस्मै कामाः । तद्ब्र॑ह्मे॒त्यु॑पा॑सी॑त । ब्रह्म॑वान्भ॑वति । तद्ब्र॑ह्म॒णः परिमर इ॒त्यु॑पा॑सी॑त । पर्य॑णं म्रिय॑ते द्द्वि॒ष्टः । सप॒ला । परि य॒ड्प्रिय॒ भातु॑च्या । स य॒च्चाय॒ पुरु॒षे । य॒च्चासावादित्ये । स एकः ॥ ४॥
6
5
स य॑ एवंवित् । अस्मा॑ल्लो॒का॑त्प्र॒याति । ए॒तन्म॑त्रम॒यमा॑त्मा॑नु॒प॑स॒ङ्क्रम्य । ए॒तं प्रा॑णम॒यमा॑त्मा॑नु॒प॑स॒ङ्क्रम्य । ए॒तं वि॑ज्ञा॑नम॒यमा॑त्मा॑नु॒प॑स॒ङ्क्रम्य । ए॒तमाना॑न्द॒मयमा॑त्मा॑नु॒प॑स॒ङ्क्रम्य । इमा॑ल्लो॒का॑न॒कामा॑त्री काम॒रूप्य॑नुस॒ङ्करन । ए॒तत् सा॑म गा॑य॑त्रा॑स्ते । हा ३ वु हा ३ वु हा ३ वु ॥ ५॥
6
अ॒ह॑म॒न्न॑मह॒म॑न्न॒मह॑म॒न्न॑म् । अ॒ह॑म॒न्ना॑डोऽह॒म॑न्ना॑डोऽह॒म॑न्ना॑डः । अ॒हं श्लो॒क॑कृ॒दहं श्लो॒क॑कृ॒दहं श्लो॒क॑कृत् । अ॒हस्मि प्रथ॒मजा ऋ॒तस्य । पूर्व॒ देवेभ्यो॑ऽमृ॒त॑स्य ना॒ऽऽभाऽऽयि । यो मा ददा॑ति स इ॒देव मा॒ड्वा । अ॒हं म॒न्न॑म॒न्न॑म॑द॒न्तमा॑दि॒धि । अ॒हं वि॒श॒ं भू॒त्वऽऽम॑भू॒वाम् । सुव॒र्ण ज्यो॒तीः । य एवं वेद । इ॒त्यु॑प॒निष॑त् । इति दश॒मोऽनुवा॑कः ॥
6
ॐ सह नाववतु । सह नौ भुनक्तु । सह वीर्य॑ङ् करवावहै । ते॒ज॒स्वि नावधी॑तम॑स्तु मा वि॒द्वि॑षा॑वहै । ॥ ॐ शान्तिः शान्तिः शान्तिः ॥
6
॥ हरिः ॐ ॥