Books / Tantrāloka of Abhinavagupta — Sanskrit Text

1. Tantrāloka of Abhinavagupta

Āhnika 1

1.1

त् अथ श्री तन्त्रालोकः :च् प्रथममाह्निकम् विमलकलाश्रयाभिनवसृष्टिमहा जननी भरिततनुश्च पञ्चमुखगुप्तरुचिर्जनकः तदुभययामलस्फुरितभावविसर्गमयं हृदयमनुत्तरामृतकुलं मम सस्फुरतात् 1

t atha śrī tantrālokaḥ :c prathamamāhnikam vimalakalāśrayābhinavasṛṣṭimahā jananī bharitatanuśca pañcamukhaguptarucirjanakaḥ tadubhayayāmalasphuritabhāvavisargamayaṃ hṛdayamanuttarāmṛtakulaṃ mama sasphuratāt 1

1.2

नौमि चित्प्रतिभां देवीं परां भैरवयोगिनीम् मातृमानप्रमेयांशशूलाम्बुजकृतास्पदाम् 2

naumi citpratibhāṃ devīṃ parāṃ bhairavayoginīm mātṛmānaprameyāṃśaśūlāmbujakṛtāspadām 2

1.3

नौमि देवीं शरीरस्थां नृत्यतो भैरवाकृते प्रावृण्मेघघनव्योमविद्युल्लेखाविलासिनीम् 3

naumi devīṃ śarīrasthāṃ nṛtyato bhairavākṛte prāvṛṇmeghaghanavyomavidyullekhāvilāsinīm 3

1.4

दीप्तज्योतिश्छटाप्लुष्टभेदबन्धत्रयं स्फुरत् स्ताज्ज्ञानशूलं सत्पक्षविपक्षोत्कर्तनक्षमम् 4

dīptajyotiśchaṭāpluṣṭabhedabandhatrayaṃ sphurat stājjñānaśūlaṃ satpakṣavipakṣotkartanakṣamam 4

1.5

स्वातन्त्र्यशक्तिः क्रमसंसिसृक्षा क्रमात्मता चेति विभोर्विभूतिः तदेव देवीत्रयमन्तरास्तामनुत्तरं मे प्रथयत्स्वरूपम् 5

svātantryaśaktiḥ kramasaṃsisṛkṣā kramātmatā ceti vibhorvibhūtiḥ tadeva devītrayamantarāstāmanuttaraṃ me prathayatsvarūpam 5

1.6

तद्देवताविभवभाविमहामरीचिचक्रेश्वरायितनिजस्थितिरेक एव देवीसुतो गणपतिः स्फुरदिन्दुकान्तिः सम्यक्समुच्छलयतान्मम संविदब्धिम् 6

taddevatāvibhavabhāvimahāmarīcicakreśvarāyitanijasthitireka eva devīsuto gaṇapatiḥ sphuradindukāntiḥ samyaksamucchalayatānmama saṃvidabdhim 6

1.7

रागारुणां ग्रन्थिबिलावकीर्ण यो जालमातानवितानवृत्ति कलोम्भितं बाह्यपथे चकार स्तान्मे स मच्छन्दविभुः प्रसन्नः 7

rāgāruṇāṃ granthibilāvakīrṇa yo jālamātānavitānavṛtti kalombhitaṃ bāhyapathe cakāra stānme sa macchandavibhuḥ prasannaḥ 7

1.8

त्रैयम्बकाभिहितसन्ततिताम्रपर्णीसन्मौक्तिकप्रकरकान्तिविशेषभाजः पूर्वे जयन्ति गुरवो गुरुशास्त्रसिन्धुकल्लोलकेलिकलनामलकर्णधाराः 8

traiyambakābhihitasantatitāmraparṇīsanmauktikaprakarakāntiviśeṣabhājaḥ pūrve jayanti guravo guruśāstrasindhukallolakelikalanāmalakarṇadhārāḥ 8

1.9

जयति गुरुरेक एव श्रीश्रीकण्ठो भुवि प्रथितः तदपरमूर्तिर्भगवान् महेश्वरो भूतिराजश्च 9

jayati gurureka eva śrīśrīkaṇṭho bhuvi prathitaḥ tadaparamūrtirbhagavān maheśvaro bhūtirājaśca 9

1.10

श्रीसोमानन्दबोधश्रीमदुत्पलविनिःसृताः जयन्ति संविदामोदसन्दर्भा दिक्प्रसर्पिणः 10

śrīsomānandabodhaśrīmadutpalaviniḥsṛtāḥ jayanti saṃvidāmodasandarbhā dikprasarpiṇaḥ 10

1.11

तदास्वादभरावेशबृंहितां मतिषट्पदीम् गुरोर्लक्ष्मणगुप्तस्य नादसंमोहिनीं नुमः 11

tadāsvādabharāveśabṛṃhitāṃ matiṣaṭpadīm gurorlakṣmaṇaguptasya nādasaṃmohinīṃ numaḥ 11

1.12

यः पूर्णानन्दविश्रान्तसर्वशास्त्रार्थपारगः स श्रीचुखुलको दिश्यादिष्टं मे गुरुरुत्तमः 12

yaḥ pūrṇānandaviśrāntasarvaśāstrārthapāragaḥ sa śrīcukhulako diśyādiṣṭaṃ me gururuttamaḥ 12

1.13

जयताज्जगदुद्धृतिक्षमो@सौ भगवत्या सह शंभुनाथ एकः यदुदीरितशासनांशुभिर्मे प्रकटो@यं गहनो@पि शास्त्रमार्गः 13

jayatājjagaduddhṛtikṣamo@sau bhagavatyā saha śaṃbhunātha ekaḥ yadudīritaśāsanāṃśubhirme prakaṭo@yaṃ gahano@pi śāstramārgaḥ 13

1.14

सन्ति पद्धतयश्चित्राः स्रोतोभेदेषु भूयसा अनुत्तरषडर्धार्थक्रमे त्वेकापि नेक्ष्यते 14

santi paddhatayaścitrāḥ srotobhedeṣu bhūyasā anuttaraṣaḍardhārthakrame tvekāpi nekṣyate 14

1.15

इत्यहं बहुशः सद्भिः शिष्यसब्रह्मचारिभिः अर्थितो रचये स्पष्टां पूर्णार्था प्रक्रियामिमाम् 15

ityahaṃ bahuśaḥ sadbhiḥ śiṣyasabrahmacāribhiḥ arthito racaye spaṣṭāṃ pūrṇārthā prakriyāmimām 15

1.16

श्रीभट्टनाथचरणाब्जयुगात्तथा श्रीभट्टारिकांघ्रियुगलाद्गुरुसन्ततिर्या बोधान्यपाशविषनुत्तदुपासनोत्थबोधोज्ज्वलो@भिनवगुप्त इदं करोति 16

śrībhaṭṭanāthacaraṇābjayugāttathā śrībhaṭṭārikāṃghriyugalādgurusantatiryā bodhānyapāśaviṣanuttadupāsanotthabodhojjvalo@bhinavagupta idaṃ karoti 16

1.17

न तदस्तीह यन्न श्री-मालिनीविजयोत्तरे देवदेवेन निर्दिष्टं स्वशब्देनाथ लिङ्गतः 17

na tadastīha yanna śrī-mālinīvijayottare devadevena nirdiṣṭaṃ svaśabdenātha liṅgataḥ 17

1.18

दशाष्टादशवस्वष्टभिन्नं यच्छासनं विभोः तत्सारं त्रिकशास्त्रं हि तत्सारं मालिनीमतम् 18

daśāṣṭādaśavasvaṣṭabhinnaṃ yacchāsanaṃ vibhoḥ tatsāraṃ trikaśāstraṃ hi tatsāraṃ mālinīmatam 18

1.19

अतो@त्रान्तर्गतं सर्व संप्रदायोज्झितैर्बुधैः अदृष्ट प्रकटीकुर्मो गुरुनाथाज्ञया वयम् 19

ato@trāntargataṃ sarva saṃpradāyojjhitairbudhaiḥ adṛṣṭa prakaṭīkurmo gurunāthājñayā vayam 19

1.20

अभिनवगुप्तस्य कृतिः सेयं यस्योदिता गुरुभिराख्या त्रिनयनचरणसरोरुहचिन्तनलब्धप्रसिद्धिरिति 20

abhinavaguptasya kṛtiḥ seyaṃ yasyoditā gurubhirākhyā trinayanacaraṇasaroruhacintanalabdhaprasiddhiriti 20

1.21

श्रीशम्भुनाथभास्करचरणनिपातप्रभापगतसंकोचम् अभिनवगुप्तहृदम्बुजमेतद्विचिनुत महेशपूजनहेतोः 21

śrīśambhunāthabhāskaracaraṇanipātaprabhāpagatasaṃkocam abhinavaguptahṛdambujametadvicinuta maheśapūjanahetoḥ 21

1.22

आदिवाक्यं इह तावत्समस्तेषु शास्त्रेषु परिगीयते अज्ञानं संसृतेर्हेतुर्ज्ञानं मोक्षैककारणम् 22

ādivākyaṃ iha tāvatsamasteṣu śāstreṣu parigīyate ajñānaṃ saṃsṛterheturjñānaṃ mokṣaikakāraṇam 22

1.23

मलमज्ञानमिच्छन्ति संसाराङ्कुरकारणम् इति प्रोक्तं तथा व श्रीमलिनीविजयोत्तरे 23

malamajñānamicchanti saṃsārāṅkurakāraṇam iti proktaṃ tathā va śrīmalinīvijayottare 23

1.24

विशेषणेन बुद्धिस्थे संसारोत्तरकालिके संभावनां निरस्यैतदभावे मोक्षमब्रवीत् 24

viśeṣaṇena buddhisthe saṃsārottarakālike saṃbhāvanāṃ nirasyaitadabhāve mokṣamabravīt 24

1.25

अज्ञानमिति न ज्ञानाभावश्चातिप्रसङ्गतः स हि लोष्टादिके@प्यस्ति न च तस्यास्ति संसृतिः 25

ajñānamiti na jñānābhāvaścātiprasaṅgataḥ sa hi loṣṭādike@pyasti na ca tasyāsti saṃsṛtiḥ 25

1.26

अतो ज्ञेयस्य तत्त्वस्य सामस्त्येनाप्रथात्मकम् ज्ञानमेव तदज्ञानं शिवसूत्रेषु भाषितम् 26

ato jñeyasya tattvasya sāmastyenāprathātmakam jñānameva tadajñānaṃ śivasūtreṣu bhāṣitam 26

1.27

चैतन्यमात्मा ज्ञानं च बन्ध इत्यत्र सूत्रयोः संश्लेषेतरयोगाश्यामयमर्थः प्रदर्शितः 27

caitanyamātmā jñānaṃ ca bandha ityatra sūtrayoḥ saṃśleṣetarayogāśyāmayamarthaḥ pradarśitaḥ 27

1.28

चैतन्यमिति भावान्तः शब्दः स्वातन्त्र्यमात्रकम् अनाक्षिप्रविशेषं सदाह सूत्रे पुरातने 28

caitanyamiti bhāvāntaḥ śabdaḥ svātantryamātrakam anākṣipraviśeṣaṃ sadāha sūtre purātane 28

1.29

द्वितीयेन तु सूत्रेण क्रियां वा करणं च वा ब्रुवता तस्य चिन्मात्ररूपस्य द्वैतमुच्यते 29

dvitīyena tu sūtreṇa kriyāṃ vā karaṇaṃ ca vā bruvatā tasya cinmātrarūpasya dvaitamucyate 29

1.30

द्वैतप्रथा तदज्ञानं तुच्छत्वाद्बन्ध उच्यते तत एव समुच्छेद्यमित्यावृत्त्यानिरूपितम् 30

dvaitaprathā tadajñānaṃ tucchatvādbandha ucyate tata eva samucchedyamityāvṛttyānirūpitam 30

1.31

स्वतन्त्रात्मातिरिक्तस्तु तुच्छो@ तुच्छो@पि कश्चन न मोक्षो नाम तन्नास्य पृथङ्नामापि गृह्यते 31

svatantrātmātiriktastu tuccho@ tuccho@pi kaścana na mokṣo nāma tannāsya pṛthaṅnāmāpi gṛhyate 31

1.32

यत्तु ज्ञेयसतत्त्वस्य पूर्णपूर्णप्रथात्मकम् तदुत्तरोत्तरं ज्ञानं तत्तत्संसारशान्तिदम् 32

yattu jñeyasatattvasya pūrṇapūrṇaprathātmakam taduttarottaraṃ jñānaṃ tattatsaṃsāraśāntidam 32

1.33

रागाद्यकलुषो@स्म्यन्तःशून्यो@हं कर्तृतोज्झितः इत्थं समासव्यासाभ्यां ज्ञानं मुञ्चति तावतः 33

rāgādyakaluṣo@smyantaḥśūnyo@haṃ kartṛtojjhitaḥ itthaṃ samāsavyāsābhyāṃ jñānaṃ muñcati tāvataḥ 33

1.34

तस्मान्मुक्तो@प्यवच्छेदादवच्छेदान्तरस्थितेः अमुक्त एव मुक्तस्तु सर्वावच्छेदवर्जितः 34

tasmānmukto@pyavacchedādavacchedāntarasthiteḥ amukta eva muktastu sarvāvacchedavarjitaḥ 34

1.35

यत्तु ज्ञेयसतत्त्वस्य ज्ञानं सर्वात्मनोज्झितम् अवच्छेदैर्न तत्कुत्राप्यज्ञानं सत्यमुक्तिदम् 35

yattu jñeyasatattvasya jñānaṃ sarvātmanojjhitam avacchedairna tatkutrāpyajñānaṃ satyamuktidam 35

1.36

ज्ञानाज्ञानस्वरूपं यदुक्तं प्रत्येकमप्यदः द्विधा पौरुषबौद्धत्वभिदोक्तं शिवशासने 36

jñānājñānasvarūpaṃ yaduktaṃ pratyekamapyadaḥ dvidhā pauruṣabauddhatvabhidoktaṃ śivaśāsane 36

1.37

तत्र पुंसो यदज्ञानं मलाख्यं तज्जमप्यय स्वपूर्णचित्क्रियारूपशिवतावरणात्मकम् 37

tatra puṃso yadajñānaṃ malākhyaṃ tajjamapyaya svapūrṇacitkriyārūpaśivatāvaraṇātmakam 37

1.38

संकोचिदृक्क्रियारूपं तत्पशोरविकल्पितम् तदज्ञानं न बुद्घ्यंशो@ध्यवसायाद्यभावतः 38

saṃkocidṛkkriyārūpaṃ tatpaśoravikalpitam tadajñānaṃ na budghyaṃśo@dhyavasāyādyabhāvataḥ 38

1.39

अहमित्थमिदं वेद्मीत्येवमध्यवसायिनी षट्कञ्चुकाबिलाणूत्थप्रतिबिम्बनतो यदा 39

ahamitthamidaṃ vedmītyevamadhyavasāyinī ṣaṭkañcukābilāṇūtthapratibimbanato yadā 39

1.40

धीर्जायते तदा तादृग्ज्ञानमज्ञानशब्दितम् बौद्धं तस्य च तत्पौंस्नं पोषणीयं च पोष्टृच 40

dhīrjāyate tadā tādṛgjñānamajñānaśabditam bauddhaṃ tasya ca tatpauṃsnaṃ poṣaṇīyaṃ ca poṣṭṛca 40

1.41

क्षीणे तु पशुसंस्कारे पुंसः प्राप्तपरस्थितेः विकस्वरं तद्विज्ञानं पौरुषं निर्विकल्पकम् 41

kṣīṇe tu paśusaṃskāre puṃsaḥ prāptaparasthiteḥ vikasvaraṃ tadvijñānaṃ pauruṣaṃ nirvikalpakam 41

1.42

विकस्वराविकल्पात्मज्ञानौचित्येन यावसा तद्बौद्धं यस्य तत्पौंस्नं प्राग्वत्पोष्यं च पोष्टृ च 42

vikasvarāvikalpātmajñānaucityena yāvasā tadbauddhaṃ yasya tatpauṃsnaṃ prāgvatpoṣyaṃ ca poṣṭṛ ca 42

1.43

तत्र दीक्षादिना पौंस्नमज्ञानं ध्वंसि यद्यपि तथापि तच्छरीरान्ते तज्ज्ञानं व्यज्यते स्फुटम् 43

tatra dīkṣādinā pauṃsnamajñānaṃ dhvaṃsi yadyapi tathāpi taccharīrānte tajjñānaṃ vyajyate sphuṭam 43

1.44

बौद्धज्ञानेन तु यदा बौद्धमज्ञानजृम्भितम् विलीयते तदा जीवन्मुक्तिः करतले स्थिता 44

bauddhajñānena tu yadā bauddhamajñānajṛmbhitam vilīyate tadā jīvanmuktiḥ karatale sthitā 44

1.45

दीक्षापि बौद्धविज्ञानपूर्वा सत्यं विमोचिका तेन तत्रापि बौद्धस्य ज्ञानस्यास्ति प्रधानता 45

dīkṣāpi bauddhavijñānapūrvā satyaṃ vimocikā tena tatrāpi bauddhasya jñānasyāsti pradhānatā 45

1.46

ज्ञानाज्ञानागतं चैतद्द्वित्वं स्वायम्भुवे रुरौ मतङ्गादौ कृतं श्रीमत्खेटपालादिदैशिकैः 46

jñānājñānāgataṃ caitaddvitvaṃ svāyambhuve rurau mataṅgādau kṛtaṃ śrīmatkheṭapālādidaiśikaiḥ 46

1.47

तथाविधावसायात्मबौद्धविज्ञानसम्पदे शास्त्रमेव प्रधानं यज्ज्ञेयतत्त्वप्रदर्शकम् 47

tathāvidhāvasāyātmabauddhavijñānasampade śāstrameva pradhānaṃ yajjñeyatattvapradarśakam 47

1.48

दीक्षया गलिते@प्यन्तरज्ञाने पौरुषात्मनि धीगतस्यानिवृत्तत्वाद्विकल्पो@पि हि संभवेत 48

dīkṣayā galite@pyantarajñāne pauruṣātmani dhīgatasyānivṛttatvādvikalpo@pi hi saṃbhaveta 48

1.49

देहसद्भावपर्यन्तमात्मभावो यतो धियि देहान्ते@पि न मोक्षः स्यात्पौरुषाज्ञानहानितः 49

dehasadbhāvaparyantamātmabhāvo yato dhiyi dehānte@pi na mokṣaḥ syātpauruṣājñānahānitaḥ 49

1.50

बौद्धाज्ञाननिवृत्तौ तु विकल्पोन्मूलनाद्ध्रुवम् तदैव मोक्ष इत्युक्तं धात्रा श्रीमन्निशाटने 50

bauddhājñānanivṛttau tu vikalponmūlanāddhruvam tadaiva mokṣa ityuktaṃ dhātrā śrīmanniśāṭane 50

1.51

विकल्पयुक्तचितस्तु पिण्डपाताच्छिवं ब्रजेत् इतरस्तु तदैवेति शास्त्रस्यात्र प्रधानतः 51

vikalpayuktacitastu piṇḍapātācchivaṃ brajet itarastu tadaiveti śāstrasyātra pradhānataḥ 51

1.52

ज्ञेयस्य हि परं तत्त्वं यः प्रकाशात्मकः शिवः नह्यप्रकाशरूपस्य प्राकाश्यं वस्तुतापि वा 52

jñeyasya hi paraṃ tattvaṃ yaḥ prakāśātmakaḥ śivaḥ nahyaprakāśarūpasya prākāśyaṃ vastutāpi vā 52

1.53

अवस्तुतापि भावानां चमत्कारैकगोचरा यत्कुड्यसदृशी नेयं धीरवस्त्वेतदित्यपि 53

avastutāpi bhāvānāṃ camatkāraikagocarā yatkuḍyasadṛśī neyaṃ dhīravastvetadityapi 53

1.54

प्रकाशो नाम यश्चायं सर्वत्रैव प्रकाशते अनपह्नवनीयत्वात् किं तस्मिन्मानकल्पनैः 54

prakāśo nāma yaścāyaṃ sarvatraiva prakāśate anapahnavanīyatvāt kiṃ tasminmānakalpanaiḥ 54

1.55

प्रमाणान्यपि वस्तूनां जीवितं यानि तन्वते तेषामपि परो जीवः स एव परमेश्वरः 55

pramāṇānyapi vastūnāṃ jīvitaṃ yāni tanvate teṣāmapi paro jīvaḥ sa eva parameśvaraḥ 55

1.56

सर्वापह्नवहेवाकधर्माप्येवं हि वर्तते ज्ञानमात्मार्थमित्येतन्नेति मां प्रति भासते 56

sarvāpahnavahevākadharmāpyevaṃ hi vartate jñānamātmārthamityetanneti māṃ prati bhāsate 56

1.57

अपह्नुतौ साधने वा वस्तूनामाद्यमीदृशम् यत्तत्र के प्रमाणानामुपपत्त्युपयोगिते 57

apahnutau sādhane vā vastūnāmādyamīdṛśam yattatra ke pramāṇānāmupapattyupayogite 57

1.59

कामिके तत एवोक्तं हेतुवादविवर्जितम् तस्य देवातिदेवस्य परापेक्षा न विद्यते 59

kāmike tata evoktaṃ hetuvādavivarjitam tasya devātidevasya parāpekṣā na vidyate 59

1.60

परस्य तदपेक्षत्वात्स्वतन्त्रो@यमतः स्थितः अनपेक्षस्य वशिनो देशकालाकृतिक्रमाः 60

parasya tadapekṣatvātsvatantro@yamataḥ sthitaḥ anapekṣasya vaśino deśakālākṛtikramāḥ 60

1.61

नियता नेति स विभुर्नित्यो विश्वाकृतिः शिवः विभुत्वात्सर्वगो नित्यभावादाद्यन्तवर्जितः 61

niyatā neti sa vibhurnityo viśvākṛtiḥ śivaḥ vibhutvātsarvago nityabhāvādādyantavarjitaḥ 61

1.62

विश्वाकृतित्वाच्चिदचित्तद्वैचित्र्यावभासकः ततो@स्य बहुरूपत्वमुक्तं दीक्षोत्तरादिके 62

viśvākṛtitvāccidacittadvaicitryāvabhāsakaḥ tato@sya bahurūpatvamuktaṃ dīkṣottarādike 62

1.63

भुवनं विग्रहो ज्योतिः खं शब्दो मन्त्र एव च बिन्दुनादादिसंभिन्नः षड्विधः शिव उच्यते 63

bhuvanaṃ vigraho jyotiḥ khaṃ śabdo mantra eva ca bindunādādisaṃbhinnaḥ ṣaḍvidhaḥ śiva ucyate 63

1.64

यो यदात्मकतानिष्ठस्तद्भावं स प्रपद्यते व्योमादिशब्दविज्ञानात्परो मोक्षो न संशयः 64

yo yadātmakatāniṣṭhastadbhāvaṃ sa prapadyate vyomādiśabdavijñānātparo mokṣo na saṃśayaḥ 64

1.65

विश्वाकृतित्वे देवस्य तदेतच्चोपलक्षणम् अनवच्छिन्नतारूढाववच्छेदलये@स्य च 65

viśvākṛtitve devasya tadetaccopalakṣaṇam anavacchinnatārūḍhāvavacchedalaye@sya ca 65

1.66

उक्तं च कामिके देवः सर्वाकृतिर्निराकृतिः जलदर्पणवत्तेन सर्वं व्याप्तं चराचरम् 66

uktaṃ ca kāmike devaḥ sarvākṛtirnirākṛtiḥ jaladarpaṇavattena sarvaṃ vyāptaṃ carācaram 66

1.67

न चास्य विमुताद्यो@यं धर्मो@न्योन्यं विभिद्यते एक एवास्य धर्मो@सौ सर्वाक्षेपेण वर्तते 67

na cāsya vimutādyo@yaṃ dharmo@nyonyaṃ vibhidyate eka evāsya dharmo@sau sarvākṣepeṇa vartate 67

1.68

तेन स्वातन्त्र्यशक्त्यैव युक्त इत्याञ्जसो विधिः बहुशक्तित्वमप्यस्य तच्छक्त्यैवावियुक्तता 68

tena svātantryaśaktyaiva yukta ityāñjaso vidhiḥ bahuśaktitvamapyasya tacchaktyaivāviyuktatā 68

1.69

शक्तिश्च नाम भावस्य स्वं रूपं मातृकल्पितम् तेनाद्वयः स एवापि शक्तिमत्परिकल्पने 69

śaktiśca nāma bhāvasya svaṃ rūpaṃ mātṛkalpitam tenādvayaḥ sa evāpi śaktimatparikalpane 69

1.70

मातृक्लृप्ते हि देवस्य तत्र तत्र वपुष्यलम् को भेदो वस्तुतो वह्नेर्दग्धृपक्तृत्वयोरिव 70

mātṛklṛpte hi devasya tatra tatra vapuṣyalam ko bhedo vastuto vahnerdagdhṛpaktṛtvayoriva 70

1.71

न वासौ परमार्थेन न किंचिद्भासनादृते नह्यस्ति किंचित्तच्छक्तितद्वद्भेदो@पि वास्तवः 71

na vāsau paramārthena na kiṃcidbhāsanādṛte nahyasti kiṃcittacchaktitadvadbhedo@pi vāstavaḥ 71

1.72

स्वशक्त्युद्रेकजनकं तादात्म्याद्वस्तुनो हि यत् शक्तिस्तदपि देव्येवं भान्त्यप्यन्यस्वरूपिणी 72

svaśaktyudrekajanakaṃ tādātmyādvastuno hi yat śaktistadapi devyevaṃ bhāntyapyanyasvarūpiṇī 72

1.73

शिवश्चालुप्तविभवस्तथा सृष्टो@वभासते स्वसंविन्मातृमकुरे स्वातन्त्र्याद्भावनादिषु 73

śivaścāluptavibhavastathā sṛṣṭo@vabhāsate svasaṃvinmātṛmakure svātantryādbhāvanādiṣu 73

1.74

तस्माद्येन मुखेनैष भात्यनंशो@पि तत्तथा शक्तिरित्येष वस्त्वेव शक्तितद्वत्क्रमः स्फुटः 74

tasmādyena mukhenaiṣa bhātyanaṃśo@pi tattathā śaktirityeṣa vastveva śaktitadvatkramaḥ sphuṭaḥ 74

1.75

श्रीमत्किरणशास्त्रे च तत्प्रश्नोत्तरपूर्वकम् अनुभावो विकल्पो@पि मानसो न मनः शिवे 75

śrīmatkiraṇaśāstre ca tatpraśnottarapūrvakam anubhāvo vikalpo@pi mānaso na manaḥ śive 75

1.76

अविज्ञाय शिवं दीक्षा कथमित्यत्र चोत्तरम् क्षुधाद्यनुभवो नैव विकल्पो नहि मानसः 76

avijñāya śivaṃ dīkṣā kathamityatra cottaram kṣudhādyanubhavo naiva vikalpo nahi mānasaḥ 76

1.77

रसाद्यनध्यक्षत्वे@पि रूपादेव यथा तरुम् विकल्पो वेत्ति तद्वत्तु नादबिन्द्वादिना शिवम् 77

rasādyanadhyakṣatve@pi rūpādeva yathā tarum vikalpo vetti tadvattu nādabindvādinā śivam 77

1.78

बहुशक्तित्वमस्योक्तं शिवस्य यदतो महान् कलातत्त्वपुरार्णाणुपदादिर्भेदविस्तरः 78

bahuśaktitvamasyoktaṃ śivasya yadato mahān kalātattvapurārṇāṇupadādirbhedavistaraḥ 78

1.79

सृष्टिस्थितितिरोधानसंहारानुग्रहादि च तुर्यमित्यपि देवस्य बहुशक्तित्वजृम्भितम् 79

sṛṣṭisthititirodhānasaṃhārānugrahādi ca turyamityapi devasya bahuśaktitvajṛmbhitam 79

1.80

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तान्यतदतीतानि यान्यपि तान्यप्यमुष्य नाथस्य स्वातन्त्र्यलहरीभरः 80

jāgratsvapnasuṣuptānyatadatītāni yānyapi tānyapyamuṣya nāthasya svātantryalaharībharaḥ 80

1.81

महामन्त्रेशमन्त्रेशमन्त्राः शिवपुरोगमाः अकलौ सकलश्चेति शिवस्यैव विभूतयः 81

mahāmantreśamantreśamantrāḥ śivapurogamāḥ akalau sakalaśceti śivasyaiva vibhūtayaḥ 81

1.82

तत्त्वग्रामस्य सर्वस्य धर्मः स्यादनपायवान् आत्मैव हि स्वभावात्मेत्युक्तं श्रीत्रिशिरोमते 82

tattvagrāmasya sarvasya dharmaḥ syādanapāyavān ātmaiva hi svabhāvātmetyuktaṃ śrītriśiromate 82

1.83

हृदिस्थं सर्वदेहस्थं स्वभावस्थं सुसूक्ष्मकम् सामूह्यं चैव तत्त्वानां ग्रामशब्देन कीर्तितम् 83

hṛdisthaṃ sarvadehasthaṃ svabhāvasthaṃ susūkṣmakam sāmūhyaṃ caiva tattvānāṃ grāmaśabdena kīrtitam 83

1.84

आत्मैव धर्म इत्युक्तः शिवामृतपरिप्लुतः प्रकाशावस्थितं ज्ञानं भावाभावादिमध्यतः 84

ātmaiva dharma ityuktaḥ śivāmṛtapariplutaḥ prakāśāvasthitaṃ jñānaṃ bhāvābhāvādimadhyataḥ 84

1.85

स्वस्थाने वर्तनं ज्ञेयं द्रष्टृत्वं विगतावृति विविक्तवस्तुकथितशुद्धविज्ञाननिर्मलः 85

svasthāne vartanaṃ jñeyaṃ draṣṭṛtvaṃ vigatāvṛti viviktavastukathitaśuddhavijñānanirmalaḥ 85

1.86

ग्रामधर्मवृत्तिरुक्तस्तस्य सर्वं प्रसिद्ध्यति ऊर्ध्व त्यक्त्वाधो विशेत्स रामस्थो मध्यदेशगः 86

grāmadharmavṛttiruktastasya sarvaṃ prasiddhyati ūrdhva tyaktvādho viśetsa rāmastho madhyadeśagaḥ 86

1.87

गतिः स्थानं स्वप्नजाग्रदुन्मेषणनिमेषणे धावनं प्लवनं चैव आयासः शक्तिवेदनम् 87

gatiḥ sthānaṃ svapnajāgradunmeṣaṇanimeṣaṇe dhāvanaṃ plavanaṃ caiva āyāsaḥ śaktivedanam 87

1.88

बुद्धिभेदास्तथा भावाः संज्ञाः कर्माण्यनेकशः एष रामो व्यापको@त्र शिवः परमकारणम् 88

buddhibhedāstathā bhāvāḥ saṃjñāḥ karmāṇyanekaśaḥ eṣa rāmo vyāpako@tra śivaḥ paramakāraṇam 88

1.89

कल्मषक्षीणमनसा स्मृतिमात्रनिरोधनात् ध्यायते परमं ध्येयं गमागमपदे स्थितम् 89

kalmaṣakṣīṇamanasā smṛtimātranirodhanāt dhyāyate paramaṃ dhyeyaṃ gamāgamapade sthitam 89

1.90

परं शिवं तु व्रजति भैरवाख्यं जपादपि तत्स्वरूपं जपः प्रोक्तो भावाभावपदच्युतः 90

paraṃ śivaṃ tu vrajati bhairavākhyaṃ japādapi tatsvarūpaṃ japaḥ prokto bhāvābhāvapadacyutaḥ 90

1.91

तदत्रापि तदीयेन स्वातन्त्र्येणोपकल्पितः दूरासन्नादिको भेदश्चित्स्वातन्त्र्यव्यपेक्षया 91

tadatrāpi tadīyena svātantryeṇopakalpitaḥ dūrāsannādiko bhedaścitsvātantryavyapekṣayā 91

1.92

एवं स्वातन्त्र्यपूर्णत्वादतिदुर्घटकार्ययम् केन नाम न रूपेण भासते परमेश्वरः 92

evaṃ svātantryapūrṇatvādatidurghaṭakāryayam kena nāma na rūpeṇa bhāsate parameśvaraḥ 92

1.93

निरावरणमाभाति भात्याबृतनिजात्मकः आवृतानावृतो भाति बहुधा भेदसंगमात् 93

nirāvaraṇamābhāti bhātyābṛtanijātmakaḥ āvṛtānāvṛto bhāti bahudhā bhedasaṃgamāt 93

1.94

इति शक्तित्रयं नाथे स्वातन्त्र्यापरनामकम् इच्छादिभिरभिख्याभिर्गुरुभिः प्रकटीकृतम् 94

iti śaktitrayaṃ nāthe svātantryāparanāmakam icchādibhirabhikhyābhirgurubhiḥ prakaṭīkṛtam 94

1.95

देवो ह्यन्वर्थशास्त्रोक्तैः शब्दैः समुपदिश्यते महाभैरवदेवो@यं पतिर्यः परमः शिवः 95

devo hyanvarthaśāstroktaiḥ śabdaiḥ samupadiśyate mahābhairavadevo@yaṃ patiryaḥ paramaḥ śivaḥ 95

1.96

विश्वं बिभर्ति पूरणधारणयोगेन तेन च श्रियते सविमर्शतया रव रूपतश्च संसारभीरुहितकृच्च 96

viśvaṃ bibharti pūraṇadhāraṇayogena tena ca śriyate savimarśatayā rava rūpataśca saṃsārabhīruhitakṛcca 96

1.97

संसारभीतिजनिताद्रवात्परामर्शतो@पि हृदि जातः प्रकटीभूतं भवभयविमर्शनं शक्तिपाततो येन 97

saṃsārabhītijanitādravātparāmarśato@pi hṛdi jātaḥ prakaṭībhūtaṃ bhavabhayavimarśanaṃ śaktipātato yena 97

1.98

नक्षत्रप्रेरककालतत्त्वसंशोषकारिणो ये च कालग्राससमाधानरसिकमनःसु तेषु च प्रकटः 98

nakṣatraprerakakālatattvasaṃśoṣakāriṇo ye ca kālagrāsasamādhānarasikamanaḥsu teṣu ca prakaṭaḥ 98

1.99

संकोचिपशुजनभिये यासां रवणं स्वकरणदेवीनाम् अन्तर्बहिश्चतुर्विधखेचर्यादिकगणस्यापि 99

saṃkocipaśujanabhiye yāsāṃ ravaṇaṃ svakaraṇadevīnām antarbahiścaturvidhakhecaryādikagaṇasyāpi 99

1.100

तस्य स्वामी संसारवृत्तिविघटनमहाभीमः भैरव इति गुरुभिरिमैरन्वर्थैः संस्तुतः शास्त्रे 100

tasya svāmī saṃsāravṛttivighaṭanamahābhīmaḥ bhairava iti gurubhirimairanvarthaiḥ saṃstutaḥ śāstre 100

1.101

हेयोपादेयकथाविरहे स्वानन्दघनतयोच्छलनम् क्रीडा सर्वोत्कर्षेणवर्तनेच्छा तथा स्वतन्त्रत्वम् 101

heyopādeyakathāvirahe svānandaghanatayocchalanam krīḍā sarvotkarṣeṇavartanecchā tathā svatantratvam 101

1.102

व्यवहरणमभिन्ने@पि स्वात्मनि भेदेन संजल्पः निखिलावभासनाच्च द्योतनमस्य स्तुतिर्यतः सकलम् 102

vyavaharaṇamabhinne@pi svātmani bhedena saṃjalpaḥ nikhilāvabhāsanācca dyotanamasya stutiryataḥ sakalam 102

1.103

तत्प्रवणमात्मलाभात्प्रभृति समस्ते@पि कर्तव्ये बोधात्मकः समस्तक्रियामयो दृक्क्रियागुणश्च गतिः 103

tatpravaṇamātmalābhātprabhṛti samaste@pi kartavye bodhātmakaḥ samastakriyāmayo dṛkkriyāguṇaśca gatiḥ 103

1.104

इति निर्वचनैः शिवतनुशास्त्रे गुरुभिः स्मृतो देवः शासनरोधनपालनपाचनयोगात्स सर्वमुपकुरुते तेन पतिः श्रेयोमय एव शिवो नाशिवं किमपि तत्र 104

iti nirvacanaiḥ śivatanuśāstre gurubhiḥ smṛto devaḥ śāsanarodhanapālanapācanayogātsa sarvamupakurute tena patiḥ śreyomaya eva śivo nāśivaṃ kimapi tatra 104

1.105

ईदृग्रूपं कियदपि रुद्रोपेन्द्रादिषु स्फुरेद्येन तेनावच्छेदनुदे परममहत्पदविशेषणमुपात्तम् 105

īdṛgrūpaṃ kiyadapi rudropendrādiṣu sphuredyena tenāvacchedanude paramamahatpadaviśeṣaṇamupāttam 105

1.106

इति यज्ज्ञेयसतत्त्वं दर्श्यते तच्छिवाज्ञया मया स्वसंवित्सत्तर्कपतिशास्त्रत्रिकक्रमात् 106

iti yajjñeyasatattvaṃ darśyate tacchivājñayā mayā svasaṃvitsattarkapatiśāstratrikakramāt 106

1.107

तस्य शक्तय एवैतास्तिस्रो भान्ति परादिकाः सृष्टौ स्थितौ लये तुर्ये तेनैता द्वादशोदिताः 107

tasya śaktaya evaitāstisro bhānti parādikāḥ sṛṣṭau sthitau laye turye tenaitā dvādaśoditāḥ 107

1.108

तावान्पूर्णस्वभावो@सौ परमः शिव उच्यते तेनात्रोपासकाः साक्षात्तत्रैव परिनिष्ठिताः 108

tāvānpūrṇasvabhāvo@sau paramaḥ śiva ucyate tenātropāsakāḥ sākṣāttatraiva pariniṣṭhitāḥ 108

1.109

तासामपि च भेदांशन्यूनाधिक्यादियोजनम् तत्स्वातन्त्र्यबलादेव शास्त्रेषु परिभाषितम् 109

tāsāmapi ca bhedāṃśanyūnādhikyādiyojanam tatsvātantryabalādeva śāstreṣu paribhāṣitam 109

1.110

एकवीरो यामलो@थ त्रिशक्तिश्चतुरात्मकः पञ्चमूर्तिः षडात्मायं सप्तको@ष्टकभूषितः 110

ekavīro yāmalo@tha triśaktiścaturātmakaḥ pañcamūrtiḥ ṣaḍātmāyaṃ saptako@ṣṭakabhūṣitaḥ 110

1.111

नवात्मा दशदिक्छक्तिरेकादशकलात्मकः द्वादशारमहाचक्रनायको भैरवस्त्विति 111

navātmā daśadikchaktirekādaśakalātmakaḥ dvādaśāramahācakranāyako bhairavastviti 111

1.112

एवं यावत्सहस्रारे निःसंख्यारे@पि वा प्रभुः विश्वचक्रे महेशानो विश्वशक्तिर्विजृम्भते 112

evaṃ yāvatsahasrāre niḥsaṃkhyāre@pi vā prabhuḥ viśvacakre maheśāno viśvaśaktirvijṛmbhate 112

1.113

तेषामपि च चक्राणा स्ववर्गानुगमात्मना ऐक्येन चक्रगो भेदस्तत्र तत्र निरूपितः 113

teṣāmapi ca cakrāṇā svavargānugamātmanā aikyena cakrago bhedastatra tatra nirūpitaḥ 113

1.114

चतुष्षड्द्विर्द्विगणनायोगात्त्रैशिरसे मते षट्चक्रेश्वरता नाथस्योक्ता चित्रनिजाकृतेः 114

catuṣṣaḍdvirdvigaṇanāyogāttraiśirase mate ṣaṭcakreśvaratā nāthasyoktā citranijākṛteḥ 114

1.115

नामानि चक्रदेवीनां तत्र कृत्यविभेदतः सौम्यरौद्राकृतिध्यानयोगीन्यन्वर्थकल्पनात् 115

nāmāni cakradevīnāṃ tatra kṛtyavibhedataḥ saumyaraudrākṛtidhyānayogīnyanvarthakalpanāt 115

1.116

एकस्य संविन्नाथस्य ह्यान्तरी प्रतिभा तनुः सौम्यं वान्यन्मितं संविदूर्मिचक्रमुपास्यते 116

ekasya saṃvinnāthasya hyāntarī pratibhā tanuḥ saumyaṃ vānyanmitaṃ saṃvidūrmicakramupāsyate 116

1.117

अस्य स्यात्पुष्टिरित्येषा संविद्देवी तथोदितात् ध्यानात्संजल्पसंमिश्राद् व्यापाराच्चापि बाह्यतः 117

asya syātpuṣṭirityeṣā saṃviddevī tathoditāt dhyānātsaṃjalpasaṃmiśrād vyāpārāccāpi bāhyataḥ 117

1.118

स्फुटीभूता सती भाति तस्य तादृक्फलप्रदा पुष्टिः शुष्कस्य सरसीभावो जलमतः सितम् 118

sphuṭībhūtā satī bhāti tasya tādṛkphalapradā puṣṭiḥ śuṣkasya sarasībhāvo jalamataḥ sitam 118

1.119

अनुगम्य ततो ध्यानं तत्प्रधानं प्रतन्यते ये च स्वभावतो वर्णा रसनिःष्यन्दिनो यथा 119

anugamya tato dhyānaṃ tatpradhānaṃ pratanyate ye ca svabhāvato varṇā rasaniḥṣyandino yathā 119

1.120

दन्त्यौष्ठ्यदन्त्यप्रायास्ते कैश्चिद्वर्णैः कृताः सह तं बीजभावमागत्य संविदं स्फुटयन्ति ताम् 120

dantyauṣṭhyadantyaprāyāste kaiścidvarṇaiḥ kṛtāḥ saha taṃ bījabhāvamāgatya saṃvidaṃ sphuṭayanti tām 120

1.121

पुष्टिं कुरु रसेनैनमाप्यायय तरामिति संजल्पो@पि विकल्पात्मा किं तामेव न पूरयेत् 121

puṣṭiṃ kuru rasenainamāpyāyaya tarāmiti saṃjalpo@pi vikalpātmā kiṃ tāmeva na pūrayet 121

1.122

अमृतेयमिदं क्षीरमिदं सर्पिर्बलावहम् तेनास्य बीजं पुष्णीयामित्येनां पूरयेत्क्रियाम् 122

amṛteyamidaṃ kṣīramidaṃ sarpirbalāvaham tenāsya bījaṃ puṣṇīyāmityenāṃ pūrayetkriyām 122

1.123

तस्माद्विश्वेश्वरो बोधभैरवः समुपास्यते अवच्छेदानवच्छिद्भ्यां भोगमोक्षार्थिभिर्जनैः 123

tasmādviśveśvaro bodhabhairavaḥ samupāsyate avacchedānavacchidbhyāṃ bhogamokṣārthibhirjanaiḥ 123

1.124

ये@प्यन्यदेवताभक्ता इत्यतो गुरुरादिशत् ये बोधाद्व्यतिरिक्तं हि किंचिद्याज्यतया विदुः 124

ye@pyanyadevatābhaktā ityato gururādiśat ye bodhādvyatiriktaṃ hi kiṃcidyājyatayā viduḥ 124

1.125

ते@पि वेद्यं विविञ्चाना बोधाभेदेन मन्वते तेनाविच्छिन्नतामर्शरूपाहन्ताप्रथात्मनः 125

te@pi vedyaṃ viviñcānā bodhābhedena manvate tenāvicchinnatāmarśarūpāhantāprathātmanaḥ 125

1.126

स्वयं-प्रथस्य न विधिः सृष्ट्यात्मास्य च पूर्वगः वेद्या हि देवतासृष्टिः शक्तेर्हेतोः समुत्थिता 126

svayaṃ-prathasya na vidhiḥ sṛṣṭyātmāsya ca pūrvagaḥ vedyā hi devatāsṛṣṭiḥ śakterhetoḥ samutthitā 126

1.127

अहंरूपा तु संवित्तिर्नित्या स्वप्रथनात्मिका विधिर्नियोगस्त्र्यंशा च भावना चोदनात्मिका 127

ahaṃrūpā tu saṃvittirnityā svaprathanātmikā vidhirniyogastryaṃśā ca bhāvanā codanātmikā 127

1.128

तदेकसिद्धा इन्द्राद्या विधिपूर्वा हि देवताः अहंबोधस्तु न तथा ते तु संवेद्यरूपताम् 128

tadekasiddhā indrādyā vidhipūrvā hi devatāḥ ahaṃbodhastu na tathā te tu saṃvedyarūpatām 128

1.129

उन्मग्नामेव पश्यन्तस्तं विदन्तो@पि नो विदुः तदुक्तं न विदुर्मां तु तत्त्वेनातश्चलन्ति ते 129

unmagnāmeva paśyantastaṃ vidanto@pi no viduḥ taduktaṃ na vidurmāṃ tu tattvenātaścalanti te 129

1.130

चलनं तु व्यवच्छिन्नरूपतापत्तिरेव या देवान्देवयजो यान्तीत्यादि तेन न्यरूप्यत 130

calanaṃ tu vyavacchinnarūpatāpattireva yā devāndevayajo yāntītyādi tena nyarūpyata 130

1.131

निमज्ज्य वेद्यतां ये तु तत्र संविन्मयीं स्थितिम् विदुस्ते ह्यनवच्छिन्नं तद्भक्ता अपि यान्ति माम् 131

nimajjya vedyatāṃ ye tu tatra saṃvinmayīṃ sthitim viduste hyanavacchinnaṃ tadbhaktā api yānti mām 131

1.132

सर्वत्रात्र ह्यहंशब्दो बोधमात्रैकवाचकः स भोक्तृप्रभुशब्दाभ्यां याज्ययष्ट्टतयोदितः 132

sarvatrātra hyahaṃśabdo bodhamātraikavācakaḥ sa bhoktṛprabhuśabdābhyāṃ yājyayaṣṭṭatayoditaḥ 132

1.133

याजमानी संविदेव याज्या नान्येति चोदितम् न त्वाकृतिः कुतो@प्यन्या देवता न हि सोचिता 133

yājamānī saṃvideva yājyā nānyeti coditam na tvākṛtiḥ kuto@pyanyā devatā na hi socitā 133

1.134

विधिश्च नोक्तः को@प्यत्र मन्त्रादि वृत्तिधाम वा सो@यमात्मानमावृत्य स्थितो जडपदं गतः 134

vidhiśca noktaḥ ko@pyatra mantrādi vṛttidhāma vā so@yamātmānamāvṛtya sthito jaḍapadaṃ gataḥ 134

1.135

आवृतानावृतात्मा तु देवादिस्थावरान्तगः जडाजडस्याप्येतस्य द्वैरूप्यस्यास्ति चित्रता 135

āvṛtānāvṛtātmā tu devādisthāvarāntagaḥ jaḍājaḍasyāpyetasya dvairūpyasyāsti citratā 135

1.136

तस्य स्वतन्त्रभावो हि किं किं यन्न विचिन्तयेत् तदुक्तं त्रिशिरःशास्त्रे संबुद्ध इति वेत्ति यः 136 ज्ञेयभावो हि चिद्धर्मस्तच्छायाच्छादयेन्न ताम् 136च्

tasya svatantrabhāvo hi kiṃ kiṃ yanna vicintayet taduktaṃ triśiraḥśāstre saṃbuddha iti vetti yaḥ 136 jñeyabhāvo hi ciddharmastacchāyācchādayenna tām 136c

1.137

तेनाजडस्य भागस्य पुद्गलाण्वादिसंज्ञिनः अनावरणभागांशे वैचित्र्यं बहुधा स्थितम् 137

tenājaḍasya bhāgasya pudgalāṇvādisaṃjñinaḥ anāvaraṇabhāgāṃśe vaicitryaṃ bahudhā sthitam 137

1.138

संविद्रूपे न भेदो@स्ति वास्तवो यद्यपि ध्रुवे तथाप्यावृतिनिर्हासतारतम्यात्स लक्ष्यते 138

saṃvidrūpe na bhedo@sti vāstavo yadyapi dhruve tathāpyāvṛtinirhāsatāratamyātsa lakṣyate 138

1.139

तद्विस्तरेण वक्ष्यामः शक्तिपातविनिर्णये समाप्य परतां स्थौल्यप्रसंगे चर्चयिष्यते 139

tadvistareṇa vakṣyāmaḥ śaktipātavinirṇaye samāpya paratāṃ sthaulyaprasaṃge carcayiṣyate 139

1.140

अतः कंचित्प्रमातारं प्रति प्रथयते विभुः पूर्णमेव निजं रूपं कंचिदंशांशिकाक्रमात् 140

ataḥ kaṃcitpramātāraṃ prati prathayate vibhuḥ pūrṇameva nijaṃ rūpaṃ kaṃcidaṃśāṃśikākramāt 140

1.141

विश्वभावैकभावात्मस्वरूपप्रथनं हि यत् अणूनां तत्परं ज्ञानं तदन्यदपरं बहु 141

viśvabhāvaikabhāvātmasvarūpaprathanaṃ hi yat aṇūnāṃ tatparaṃ jñānaṃ tadanyadaparaṃ bahu 141

1.142

तच्च साक्षादुपायेन तदुपायादिनापि च प्रथमानं विचित्राभिर्भंगीभिरिह भिद्यते 142

tacca sākṣādupāyena tadupāyādināpi ca prathamānaṃ vicitrābhirbhaṃgībhiriha bhidyate 142

1.143

तत्रापि स्वपरद्वारद्वारित्वात्सर्वशोंशशः व्यवधानाव्यवधिना भूयान्भेदः प्रवर्तते 143

tatrāpi svaparadvāradvāritvātsarvaśoṃśaśaḥ vyavadhānāvyavadhinā bhūyānbhedaḥ pravartate 143

1.144

ज्ञानस्य चाभ्युपायो यो न तदज्ञानमुच्यते ज्ञानमेव तु तत्सूक्ष्मं परं त्विच्छात्मकं मतम् 144

jñānasya cābhyupāyo yo na tadajñānamucyate jñānameva tu tatsūkṣmaṃ paraṃ tvicchātmakaṃ matam 144

1.145

उपायोपेयभावस्तु ज्ञानस्य स्थौल्यविश्रमः एषैव च क्रियाशक्तिर्बन्धमोक्षैककारणम् 145

upāyopeyabhāvastu jñānasya sthaulyaviśramaḥ eṣaiva ca kriyāśaktirbandhamokṣaikakāraṇam 145

1.146

तत्राद्ये स्वपरामर्शे निर्विकल्पैकधामनि यत्स्फुरेत्प्रकटं साक्षात्तदिच्छाख्यं प्रकीर्तितम् 146

tatrādye svaparāmarśe nirvikalpaikadhāmani yatsphuretprakaṭaṃ sākṣāttadicchākhyaṃ prakīrtitam 146

1.147

यथा विस्फुरितदृशामनुसन्धिं विनाप्यलम् भाति भावः स्फुटस्तद्वत्केषामपि शिवात्मता 147

yathā visphuritadṛśāmanusandhiṃ vināpyalam bhāti bhāvaḥ sphuṭastadvatkeṣāmapi śivātmatā 147

1.148

भूयो भूयो विकल्पांशनिश्चयक्रमचर्चनात् यत्परामर्शमभ्येति ज्ञानोपायं तु तद्विदुः 148

bhūyo bhūyo vikalpāṃśaniścayakramacarcanāt yatparāmarśamabhyeti jñānopāyaṃ tu tadviduḥ 148

1.149

यत्तु तत्कल्पनाक्लृप्तबहिर्भूतार्थसाधनम् क्रियोपायं तदाम्नातं भेदो नात्रापवर्गगः 149

yattu tatkalpanāklṛptabahirbhūtārthasādhanam kriyopāyaṃ tadāmnātaṃ bhedo nātrāpavargagaḥ 149

1.150

यतो नान्या क्रिया नाम ज्ञानमेव हि तत्तथा रूढेर्योगान्ततां प्राप्तमिति श्रीगमशासने 150

yato nānyā kriyā nāma jñānameva hi tattathā rūḍheryogāntatāṃ prāptamiti śrīgamaśāsane 150

1.151

योगो नान्यः क्रिया नान्या तत्त्वारूढा हि या मतिः स्वचित्तवासनाशान्तौ सा क्रियेत्यभिधीयते 151

yogo nānyaḥ kriyā nānyā tattvārūḍhā hi yā matiḥ svacittavāsanāśāntau sā kriyetyabhidhīyate 151

1.152

स्वचित्ते वासनाः कर्ममलमायाप्रसूतयः तासां शान्तिनिमित्तं या मतिः संवित्स्वभाविका 152

svacitte vāsanāḥ karmamalamāyāprasūtayaḥ tāsāṃ śāntinimittaṃ yā matiḥ saṃvitsvabhāvikā 152

1.153

सा देहारम्भिबाह्यस्थतत्त्वब्राताधिशायिनी क्रिया सैव च योगः स्यात्तत्त्वानां चिल्लयीकृतौ 153

sā dehārambhibāhyasthatattvabrātādhiśāyinī kriyā saiva ca yogaḥ syāttattvānāṃ cillayīkṛtau 153

1.154

लोके@पि किल गच्छामीत्येवमन्तः स्फुरैव या सा देहं देशमक्षांश्चाप्याविशन्ती गतिक्रिया 154

loke@pi kila gacchāmītyevamantaḥ sphuraiva yā sā dehaṃ deśamakṣāṃścāpyāviśantī gatikriyā 154

1.155

तस्मात्क्रियापि या नाम ज्ञानमेव हि सा ततः ज्ञानमेव विमोक्षाय युक्तं चैतदुदाहृतम् 155

tasmātkriyāpi yā nāma jñānameva hi sā tataḥ jñānameva vimokṣāya yuktaṃ caitadudāhṛtam 155

1.156

मोक्षो हि नाम नैवान्यः स्वरूपप्रथनं हि सः स्वरूपं चात्मनः संविन्नान्यत्तत्र तु याः पुनः 156

mokṣo hi nāma naivānyaḥ svarūpaprathanaṃ hi saḥ svarūpaṃ cātmanaḥ saṃvinnānyattatra tu yāḥ punaḥ 156

1.157

क्रियादिकाः शक्तयस्ताः संविद्रूपाधिका नहि असंविद्रूपतायोगाद्धर्मिणश्चानिरूपणात् 157

kriyādikāḥ śaktayastāḥ saṃvidrūpādhikā nahi asaṃvidrūpatāyogāddharmiṇaścānirūpaṇāt 157

1.158

परमेश्वरशास्त्रे हि न च काणाददृष्टिवत् शक्तीनां धर्मरूपाणामाश्रयः को@पि कथ्यते 158

parameśvaraśāstre hi na ca kāṇādadṛṣṭivat śaktīnāṃ dharmarūpāṇāmāśrayaḥ ko@pi kathyate 158

1.159

ततश्च दृक्क्रियेच्छाद्या भिन्नाश्चेच्छक्तयस्तथा एकः शिव इतीयं वाग्वस्तुशून्यैव जायते 159

tataśca dṛkkriyecchādyā bhinnāścecchaktayastathā ekaḥ śiva itīyaṃ vāgvastuśūnyaiva jāyate 159

1.160

तस्मात्संवित्त्वमेवैतत्स्वातन्त्र्यं यत्तदप्यलम् विविच्यमानं बह्वीषु पर्यवस्यति शक्तिषु 160

tasmātsaṃvittvamevaitatsvātantryaṃ yattadapyalam vivicyamānaṃ bahvīṣu paryavasyati śaktiṣu 160

1.161

यतश्चात्मप्रथा मोक्षस्तन्नेहाशङ्क्यमीदृशम् नावश्यं कारणात्कार्य तज्ज्ञान्यपि न मुच्यते 161

yataścātmaprathā mokṣastannehāśaṅkyamīdṛśam nāvaśyaṃ kāraṇātkārya tajjñānyapi na mucyate 161

1.162

यतो ज्ञानेन मोक्षस्य या हेतुफलतोदिता न सा मुख्या ततो नायं प्रसंग इति निश्चितम् 162

yato jñānena mokṣasya yā hetuphalatoditā na sā mukhyā tato nāyaṃ prasaṃga iti niścitam 162

1.163

एवं ज्ञानस्वभावैव क्रिया स्थूलत्वमात्मनि यतो वहति तेनास्यां चित्रता दृश्यतां किल 163

evaṃ jñānasvabhāvaiva kriyā sthūlatvamātmani yato vahati tenāsyāṃ citratā dṛśyatāṃ kila 163

1.164

क्रियोपाये@भ्युपायानां ग्राह्यबाह्यविभेदिनाम् भेदोपभेदवैविध्यान्निःसंख्यत्वमवान्तरात् 164

kriyopāye@bhyupāyānāṃ grāhyabāhyavibhedinām bhedopabhedavaividhyānniḥsaṃkhyatvamavāntarāt 164

1.165

अनेन चैतत्प्रध्वस्तं यत्केचन शशङ्किरे उपायभेदान्मोक्षे@पि भेदः स्यादिति सूरयः 165

anena caitatpradhvastaṃ yatkecana śaśaṅkire upāyabhedānmokṣe@pi bhedaḥ syāditi sūrayaḥ 165

1.166

मलतच्छक्तिविध्वंसतिरोभूच्युतिमध्यतः हेतुभेदे@पि नो भिन्ना घटध्वंसादिवृत्तिवत् 166

malatacchaktividhvaṃsatirobhūcyutimadhyataḥ hetubhede@pi no bhinnā ghaṭadhvaṃsādivṛttivat 166

1.167

तदेतत्त्रिविधत्वं हि शास्त्रे श्रीपूर्वनामनि आदेशि परमेशित्रा समावेशविनिर्णये 167

tadetattrividhatvaṃ hi śāstre śrīpūrvanāmani ādeśi parameśitrā samāveśavinirṇaye 167

1.168

अकिंचिच्चिन्तकस्यैव गुरुणा प्रतिबोधतः उत्पद्यते य आवेशः शाम्भवो@साविदीरितः 168

akiṃciccintakasyaiva guruṇā pratibodhataḥ utpadyate ya āveśaḥ śāmbhavo@sāvidīritaḥ 168

1.169

उच्चाररहितं वस्तु चेतसैव विचिन्तयन् यं समावेशमाप्नोति शाक्तः सो@त्राभिधीयते 169

uccārarahitaṃ vastu cetasaiva vicintayan yaṃ samāveśamāpnoti śāktaḥ so@trābhidhīyate 169

1.170

उच्चारकरणध्यानवर्णस्थानप्रकल्पनैः यो भवेत्स समावेशः सम्यगाणव उच्यते 170

uccārakaraṇadhyānavarṇasthānaprakalpanaiḥ yo bhavetsa samāveśaḥ samyagāṇava ucyate 170

1.171

अकिंचिच्चिन्तकस्येति विकल्पानुपयोगिता तया च झटिति ज्ञेयसमापत्तिर्निरूप्यते 171

akiṃciccintakasyeti vikalpānupayogitā tayā ca jhaṭiti jñeyasamāpattirnirūpyate 171

1.172

सा कथं भवतीत्याह गुरुणातिगरीयसा ज्ञेयाभिमुखबोधेन द्राक्प्ररूढत्वशालिना 172

sā kathaṃ bhavatītyāha guruṇātigarīyasā jñeyābhimukhabodhena drākprarūḍhatvaśālinā 172

1.173

तृतीयार्थे तसि व्याख्या वा वैयधिकरण्यतः आवेशश्चास्वतन्त्रस्य स्वतद्रूपनिमज्जनात् 173

tṛtīyārthe tasi vyākhyā vā vaiyadhikaraṇyataḥ āveśaścāsvatantrasya svatadrūpanimajjanāt 173

1.174

परतद्रूपता शम्भोराद्याच्छक्त्यविभागिनः तेनायमत्र वाक्यार्थो विज्ञेयं प्रोन्मिषत्स्वयम् 174

paratadrūpatā śambhorādyācchaktyavibhāginaḥ tenāyamatra vākyārtho vijñeyaṃ pronmiṣatsvayam 174

1.175

विनापि निश्चयेन द्राक् मातृदर्पणबिम्बितम् मातारमधरीकुर्वत् स्वां विभूतिं प्रदर्शयत् 175

vināpi niścayena drāk mātṛdarpaṇabimbitam mātāramadharīkurvat svāṃ vibhūtiṃ pradarśayat 175

1.176

आस्ते हृदयनैर्मल्यातिशये तारतम्यतः ज्ञेयं द्विधा च चिन्मात्रं जडं चाद्यं च कल्पितम् 176

āste hṛdayanairmalyātiśaye tāratamyataḥ jñeyaṃ dvidhā ca cinmātraṃ jaḍaṃ cādyaṃ ca kalpitam 176

1.177

इतरत्तु तथा सत्यं तद्विभागो@यमीदृशः जडेन यः समावेशः सप्रतिच्छन्दकाकृतिः 177

itarattu tathā satyaṃ tadvibhāgo@yamīdṛśaḥ jaḍena yaḥ samāveśaḥ sapraticchandakākṛtiḥ 177

1.178

चैतन्येन समावेशस्तादात्म्यं नापरं किल तेनाविकल्पा संवित्तिर्भावनाद्यनपेक्षिणी 178

caitanyena samāveśastādātmyaṃ nāparaṃ kila tenāvikalpā saṃvittirbhāvanādyanapekṣiṇī 178

1.179

शिवतादात्म्यमापन्ना समावेशो@त्र शांभवः तत्प्रसादात्पुनः पश्चाद्भाविनो@त्र विनिश्चयाः 179

śivatādātmyamāpannā samāveśo@tra śāṃbhavaḥ tatprasādātpunaḥ paścādbhāvino@tra viniścayāḥ 179

1.180

सन्तु तादात्म्यमापन्ना न तु तेषामुपायता विकल्पापेक्षया मानमविकल्पमिति ब्रुवन् 180

santu tādātmyamāpannā na tu teṣāmupāyatā vikalpāpekṣayā mānamavikalpamiti bruvan 180

1.181

प्रत्युक्त एव सिद्धं हि विकल्पेनानुगम्यते गृहीतमिति सुस्पष्टा निश्चयस्य यतः प्रथा 181

pratyukta eva siddhaṃ hi vikalpenānugamyate gṛhītamiti suspaṣṭā niścayasya yataḥ prathā 181

1.182

गृह्णामीत्यविकल्पैक्यबलात्तु प्रतिपद्यते अविकल्पात्मसंवित्तौ या स्फुरत्तैव वस्तुनः 182

gṛhṇāmītyavikalpaikyabalāttu pratipadyate avikalpātmasaṃvittau yā sphurattaiva vastunaḥ 182

1.183

सा सिद्धिर्न विकल्पात्तु वस्त्वपेक्षाविवर्जितात् केवलं संविदः सो@यं नैर्मल्येतरविश्रमः 183

sā siddhirna vikalpāttu vastvapekṣāvivarjitāt kevalaṃ saṃvidaḥ so@yaṃ nairmalyetaraviśramaḥ 183

1.184

यद्विकल्पानपेक्षत्वसापेक्षत्वे निजात्मनि निशीथे@पि मणिज्ञानी विद्युत्कालप्रदर्शितान् 184

yadvikalpānapekṣatvasāpekṣatve nijātmani niśīthe@pi maṇijñānī vidyutkālapradarśitān 184

1.185

तांस्तान्विशेषांश्चिनुते रत्नानां भूयसामपि नैर्मल्यं संविदश्चेदं पूर्वाभ्यासवशादथो 185

tāṃstānviśeṣāṃścinute ratnānāṃ bhūyasāmapi nairmalyaṃ saṃvidaścedaṃ pūrvābhyāsavaśādatho 185

1.186

अनियन्त्रेश्वरेच्छात इत्येतच्चर्चयिष्यते पञ्चाशद्विधता चास्य समावेशस्य वर्णिता 186

aniyantreśvarecchāta ityetaccarcayiṣyate pañcāśadvidhatā cāsya samāveśasya varṇitā 186

1.187

तत्त्वषट्त्रिंशकैतत्स्थस्फुटभेदाभिसन्धितः एतत्तत्त्वान्तरे यत्पुंविद्याशक्त्यात्मकं त्रयम् 187

tattvaṣaṭtriṃśakaitatsthasphuṭabhedābhisandhitaḥ etattattvāntare yatpuṃvidyāśaktyātmakaṃ trayam 187

1.188

अम्भोधिकाष्ठाज्वलनसंख्यैर्भेदैर्यतः क्रमात् पुंविद्याशक्तिसंज्ञं यत्तत्सर्वव्यापकं यतः 188

ambhodhikāṣṭhājvalanasaṃkhyairbhedairyataḥ kramāt puṃvidyāśaktisaṃjñaṃ yattatsarvavyāpakaṃ yataḥ 188

1.189

अव्यापकेभ्यस्तेनेदं भेदेन गणितं किल अशुद्धिशुद्ध्यमानत्वशुद्धितस्तु मिथो@पि तत् 189

avyāpakebhyastenedaṃ bhedena gaṇitaṃ kila aśuddhiśuddhyamānatvaśuddhitastu mitho@pi tat 189

1.190

भूतान्यध्यक्षसिद्धानि कार्यहेत्वनुमेयतः तत्त्ववर्गात्पृथग्भूतसमाख्यान्यत एव हि 190

bhūtānyadhyakṣasiddhāni kāryahetvanumeyataḥ tattvavargātpṛthagbhūtasamākhyānyata eva hi 190

1.191

सर्वप्रतीतिसद्भावगोचरं भूतमेव हि विदुश्चतुष्टये चात्र सावकाशे तदास्थितिम् 191

sarvapratītisadbhāvagocaraṃ bhūtameva hi viduścatuṣṭaye cātra sāvakāśe tadāsthitim 191

1.192

रुद्रशक्तिसमावेशः पञ्चधा ननु चर्च्यते को@वकाशो भवेत्तत्र भौतावेशादिवर्णने 192

rudraśaktisamāveśaḥ pañcadhā nanu carcyate ko@vakāśo bhavettatra bhautāveśādivarṇane 192

1.193

प्रसंगादेतदितिचेत्समाधिः संभवन्नयम् नास्माकं मानसावर्जी लोको भिन्नरुचिर्यतः 193

prasaṃgādetaditicetsamādhiḥ saṃbhavannayam nāsmākaṃ mānasāvarjī loko bhinnaruciryataḥ 193

1.194

उच्यते द्वैतशास्त्रेषु परमेशाद्विभेदिता भूतादीनां यथा सात्र न तथा द्वयवर्जिते 194

ucyate dvaitaśāstreṣu parameśādvibheditā bhūtādīnāṃ yathā sātra na tathā dvayavarjite 194

Āhnika 1 (cont. 2)

1.195

यावान्षट्त्रिंशकः सो@यं यदन्यदपि किंचन एतावती महादेवी रुद्रशक्तिरनर्गला 195

yāvānṣaṭtriṃśakaḥ so@yaṃ yadanyadapi kiṃcana etāvatī mahādevī rudraśaktiranargalā 195

1.196

तत एव द्वितीये@स्मिन्नधिकारे न्यरूप्यत धरादेर्विश्वरूपत्वं पाञ्चदश्यादिभेदतः 196

tata eva dvitīye@sminnadhikāre nyarūpyata dharāderviśvarūpatvaṃ pāñcadaśyādibhedataḥ 196

1.197

तस्माद्यथा पुरस्थे@र्थे गुणाद्यंशांशिकामुखात् निरंशभावसंबोधस्तथैवात्रापि बुध्यताम् 197

tasmādyathā purasthe@rthe guṇādyaṃśāṃśikāmukhāt niraṃśabhāvasaṃbodhastathaivātrāpi budhyatām 197

1.198

अत एवाविकल्पत्वध्रौव्यप्राभववैभवैः अन्यैर्वा शक्तिरूपत्वाद्धर्मैः स्वसमवायिभिः 198

ata evāvikalpatvadhrauvyaprābhavavaibhavaiḥ anyairvā śaktirūpatvāddharmaiḥ svasamavāyibhiḥ 198

1.199

सर्वशो@प्यथ वांशेन तं विभुं परमेश्वरम् उपासते विकल्पौघसंस्काराद्ये श्रुतोत्थितात् 199

sarvaśo@pyatha vāṃśena taṃ vibhuṃ parameśvaram upāsate vikalpaughasaṃskārādye śrutotthitāt 199

1.200

ते तत्तत्स्वविकल्पान्तःस्फुरत्तद्धर्मपाटवात् धर्मिणं पूर्णधर्मौघमभेदेनाधिशेरते 200

te tattatsvavikalpāntaḥsphurattaddharmapāṭavāt dharmiṇaṃ pūrṇadharmaughamabhedenādhiśerate 200

1.201

ऊचिवानत एव श्रीविद्याधिपतिरादरात् त्वत्स्वरूपमविकल्पमक्षजा कल्पने न विषयीकरोति चेत् अन्तरुल्लिखितचित्रसंविदो नो भवेयुरनुभूतयः स्फुटाः 201

ūcivānata eva śrīvidyādhipatirādarāt tvatsvarūpamavikalpamakṣajā kalpane na viṣayīkaroti cet antarullikhitacitrasaṃvido no bhaveyuranubhūtayaḥ sphuṭāḥ 201

1.202

तदुक्तं श्रीमतङ्गादौ स्वशक्तिकिरणात्मकम् अथ पत्युरधिष्ठानमित्याद्युक्तं विशेषणैः 202

taduktaṃ śrīmataṅgādau svaśaktikiraṇātmakam atha patyuradhiṣṭhānamityādyuktaṃ viśeṣaṇaiḥ 202

1.203

तस्यां दिवि सुदीप्तात्मा निष्कम्पो@चलमूर्तिमान् काष्ठा सैव परा सूक्ष्मा सर्वदिक्कामृतात्मिका 203

tasyāṃ divi sudīptātmā niṣkampo@calamūrtimān kāṣṭhā saiva parā sūkṣmā sarvadikkāmṛtātmikā 203

1.204

प्रध्वस्तावरणा शान्ता वस्तुमात्रातिलालसा आद्यन्तोपरता साध्वी मूर्तित्वेनोपचर्यते 204

pradhvastāvaraṇā śāntā vastumātrātilālasā ādyantoparatā sādhvī mūrtitvenopacaryate 204

1.205

तथोपचारस्यात्रैतन्निमितं सप्रयोजनम् तन्मुखा स्फुटता धर्मिण्याशु तन्मयतास्थितिः 205

tathopacārasyātraitannimitaṃ saprayojanam tanmukhā sphuṭatā dharmiṇyāśu tanmayatāsthitiḥ 205

1.206

त एव धर्माः शक्त्याख्यास्तैस्तैरुचितरूपकैः आकारैः पर्युपास्यन्ते तन्मयीभावसिद्धये 206

ta eva dharmāḥ śaktyākhyāstaistairucitarūpakaiḥ ākāraiḥ paryupāsyante tanmayībhāvasiddhaye 206

1.207

तत्र काचित्पुनः शक्तिरनन्ता वा मिताश्च वा आक्षिपेद्धवतासत्त्वन्यायाद्दूरान्तिकत्वतः 207

tatra kācitpunaḥ śaktiranantā vā mitāśca vā ākṣipeddhavatāsattvanyāyāddūrāntikatvataḥ 207

1.208

तेन पूर्णस्वभावत्वं प्रकाशत्वं चिदात्मता भैरवत्वं विश्वशक्तीराक्षिपेद्व्यापकत्वतः 208

tena pūrṇasvabhāvatvaṃ prakāśatvaṃ cidātmatā bhairavatvaṃ viśvaśaktīrākṣipedvyāpakatvataḥ 208

1.209

सदाशिवादयस्तूर्ध्वव्याप्त्यभावादधोजुषः शक्तीः समाक्षिपेयुस्तदुपासान्तिकदूरतः 209

sadāśivādayastūrdhvavyāptyabhāvādadhojuṣaḥ śaktīḥ samākṣipeyustadupāsāntikadūrataḥ 209

1.210

इत्थं-भावे च शाक्ताख्यो वैकल्पिकपथक्रमः इह तूक्तो यतस्तस्मात् प्रतियोग्यविकल्पकम् 210

itthaṃ-bhāve ca śāktākhyo vaikalpikapathakramaḥ iha tūkto yatastasmāt pratiyogyavikalpakam 210

1.211

अविकल्पपथारूढो येन येन पथा विशेत् धरासदाशिवान्तेन तेन तेन शिवीभवेत् 211

avikalpapathārūḍho yena yena pathā viśet dharāsadāśivāntena tena tena śivībhavet 211

1.212

निर्मले हृदये प्राग्र्यस्फुरद्भूम्यंशभासिनि प्रकाशे तन्मुखेनैव संवित्परशिवात्मता 212

nirmale hṛdaye prāgryasphuradbhūmyaṃśabhāsini prakāśe tanmukhenaiva saṃvitparaśivātmatā 212

1.213

एवं परेच्छाशक्त्यंशसदुपायमिमं विदुः शाम्भवाख्यं समावेशं सुमत्यन्तेनिवासिनः 213

evaṃ parecchāśaktyaṃśasadupāyamimaṃ viduḥ śāmbhavākhyaṃ samāveśaṃ sumatyantenivāsinaḥ 213

1.214

शाक्तो@थ भण्यते चेतोधी-मनोहंकृति स्फुटम् सविकल्पतया मायामयमिच्छादि वस्तुतः 214

śākto@tha bhaṇyate cetodhī-manohaṃkṛti sphuṭam savikalpatayā māyāmayamicchādi vastutaḥ 214

1.215

अभिमानेन संकल्पाध्यवसायक्रमेण यः शाक्तः स मायोपायो@पि तदन्ते निर्विकल्पकः 215

abhimānena saṃkalpādhyavasāyakrameṇa yaḥ śāktaḥ sa māyopāyo@pi tadante nirvikalpakaḥ 215

1.216

पशोर्वै याविकल्पा भूर्दशा सा शाम्भवी परम् अपूर्णा मातृदौरात्म्यात्तदपाये विकस्वरा 216

paśorvai yāvikalpā bhūrdaśā sā śāmbhavī param apūrṇā mātṛdaurātmyāttadapāye vikasvarā 216

1.217

एवं वैकल्पिकी भूमिः शाक्ते कर्तृत्ववेदने यस्यां स्फुटे परं त्वस्यां संकोचः पूर्वनीतितः 217

evaṃ vaikalpikī bhūmiḥ śākte kartṛtvavedane yasyāṃ sphuṭe paraṃ tvasyāṃ saṃkocaḥ pūrvanītitaḥ 217

1.218

तथा संकोचसंभारविलायनपरस्य तु सा यथेष्टान्तराभासकारिणी शक्तिरुज्ज्वला 218

tathā saṃkocasaṃbhāravilāyanaparasya tu sā yatheṣṭāntarābhāsakāriṇī śaktirujjvalā 218

1.219

ननु वैकल्पिकी किं धीराणवे नास्ति तत्र सा अन्योपायात्र तूच्चाररहितत्वं न्यरूपयत् 219

nanu vaikalpikī kiṃ dhīrāṇave nāsti tatra sā anyopāyātra tūccārarahitatvaṃ nyarūpayat 219

1.220

उच्चारशब्देनात्रोक्ता बह्वन्तेन तदादयः शक्त्युपाये न सन्त्येते भेदाभेदौ हि शक्तिता 220

uccāraśabdenātroktā bahvantena tadādayaḥ śaktyupāye na santyete bhedābhedau hi śaktitā 220

1.221

अणुर्नाम स्फुटो भेदस्तदुपाय इहाणवः विकल्पनिश्चयात्मैव पर्यन्ते निर्विकल्पकः 221

aṇurnāma sphuṭo bhedastadupāya ihāṇavaḥ vikalpaniścayātmaiva paryante nirvikalpakaḥ 221

1.222

ननु धी-मानसाहंकृत्पुमांसो व्याप्नुयुः शिवम् नाधोवर्तितया तेन कथितं कथमीदृशम् 222

nanu dhī-mānasāhaṃkṛtpumāṃso vyāpnuyuḥ śivam nādhovartitayā tena kathitaṃ kathamīdṛśam 222

1.223

उच्यते वस्तुतो@स्माकं शिव एव तथाविधः स्वरूपगोपनं कृत्वा स्वप्रकाशः पुनस्तथा 223

ucyate vastuto@smākaṃ śiva eva tathāvidhaḥ svarūpagopanaṃ kṛtvā svaprakāśaḥ punastathā 223

1.224

द्वैतशास्त्रे मतङ्गादौ चाप्येतत्सुनिरूपितम् अधोव्याप्तुः शिवस्यैव स प्रकाशो व्यवस्थितः 224

dvaitaśāstre mataṅgādau cāpyetatsunirūpitam adhovyāptuḥ śivasyaiva sa prakāśo vyavasthitaḥ 224

1.225

येन बुद्धि-मनोभूमावपि भाति परं पदम् 225

yena buddhi-manobhūmāvapi bhāti paraṃ padam 225

1.226

द्वावप्येतौ समावेशौ निर्विकल्पार्णवं प्रति प्रयात एव तद्रूढिं विना नैव हि किंचन 226

dvāvapyetau samāveśau nirvikalpārṇavaṃ prati prayāta eva tadrūḍhiṃ vinā naiva hi kiṃcana 226

1.227

संवित्तिफलभिच्चात्र न प्रकल्प्येत्यतो@ब्रवीत् कल्पनायाश्च मुख्यत्वमत्रैव किल सूचितम् 227

saṃvittiphalabhiccātra na prakalpyetyato@bravīt kalpanāyāśca mukhyatvamatraiva kila sūcitam 227

1.228

विकल्पापेक्षया यो@पि प्रामाण्यं प्राह तन्मते तद्विकल्पक्रमोपात्तनिर्विकल्पप्रमाणता 228

vikalpāpekṣayā yo@pi prāmāṇyaṃ prāha tanmate tadvikalpakramopāttanirvikalpapramāṇatā 228

1.229

रत्नतत्त्वमविद्वान्प्राङ्निश्चयोपायचर्चनात् अनुपायाविकल्पाप्तौ रत्नज्ञ इति भण्यते 229

ratnatattvamavidvānprāṅniścayopāyacarcanāt anupāyāvikalpāptau ratnajña iti bhaṇyate 229

1.230

अभेदोपायमत्रोक्तं शाम्भवं शाक्तमुच्यते भेदाभेदात्मकोपायं भेदोपायं तदाणवम् 230

abhedopāyamatroktaṃ śāmbhavaṃ śāktamucyate bhedābhedātmakopāyaṃ bhedopāyaṃ tadāṇavam 230

1.231

अन्ते ज्ञाने@त्र सोपाये समस्तः कर्मविस्तरः प्रस्फुटेनैव रूपेण भावी सो@न्तर्भविष्यति 231

ante jñāne@tra sopāye samastaḥ karmavistaraḥ prasphuṭenaiva rūpeṇa bhāvī so@ntarbhaviṣyati 231

1.232

क्रिया हि नाम विज्ञानान्नान्यद्वस्तु क्रमात्मताम् उपायवशतः प्राप्तं तत्क्रियेति पुरोदितम् 232

kriyā hi nāma vijñānānnānyadvastu kramātmatām upāyavaśataḥ prāptaṃ tatkriyeti puroditam 232

1.233

सम्यग्ज्ञानं च मुक्त्येककारणं स्वपरस्थितम् यतो हि कल्पनामात्रं स्वपरादिविभूतयः 233

samyagjñānaṃ ca muktyekakāraṇaṃ svaparasthitam yato hi kalpanāmātraṃ svaparādivibhūtayaḥ 233

1.234

तुल्ये काल्पनिकत्वे च यदैक्यस्फुरणात्मकः गुरुः स तावदेकात्मा सिद्धो मुक्तश्च भण्यते 234

tulye kālpanikatve ca yadaikyasphuraṇātmakaḥ guruḥ sa tāvadekātmā siddho muktaśca bhaṇyate 234

1.235

यावानस्य हि संतानो गुरुस्तावत्स कीर्तितः सम्यग्ज्ञानमयश्चेति स्वात्मना मुच्यते ततः 235

yāvānasya hi saṃtāno gurustāvatsa kīrtitaḥ samyagjñānamayaśceti svātmanā mucyate tataḥ 235

1.236

तत एव स्वसंतानं ज्ञानी तारयतीत्यदः युक्त्यागमाभ्यां संसिद्धं तावानेको यतो मुनिः 236

tata eva svasaṃtānaṃ jñānī tārayatītyadaḥ yuktyāgamābhyāṃ saṃsiddhaṃ tāvāneko yato muniḥ 236

1.237

तेनात्र ये चोदयन्ति ननु ज्ञानाद्विमुक्तता दीक्षादिका क्रिया चेयं सा कथं मुक्तये भवेत् 237

tenātra ye codayanti nanu jñānādvimuktatā dīkṣādikā kriyā ceyaṃ sā kathaṃ muktaye bhavet 237

1.238

ज्ञानात्मा सेति चेज्ज्ञानं यत्रस्थं तं विमोचयेत् अन्यस्य मोचने वापि भवेत्किं नासमञ्जसम् इति ते मूलतः क्षिप्ता यत्त्वत्रान्यैः समर्थितम् 238

jñānātmā seti cejjñānaṃ yatrasthaṃ taṃ vimocayet anyasya mocane vāpi bhavetkiṃ nāsamañjasam iti te mūlataḥ kṣiptā yattvatrānyaiḥ samarthitam 238

1.239

मलो नाम किल द्रव्यं चक्षुःस्थपटलादिवत् तद्विहन्त्री क्रिया दीक्षा त्वञ्जनादिककर्मवत् 239

malo nāma kila dravyaṃ cakṣuḥsthapaṭalādivat tadvihantrī kriyā dīkṣā tvañjanādikakarmavat 239

1.240

तत्पुरस्तान्निषेत्स्यामो युक्त्यागमविगर्हितम् मलमायाकर्मणां च दर्शयिष्यामहे स्थितिम् 240

tatpurastānniṣetsyāmo yuktyāgamavigarhitam malamāyākarmaṇāṃ ca darśayiṣyāmahe sthitim 240

1.241

एवं शक्तित्रयोपायं यज्ज्ञानं तत्र पश्चिमम् मूलं तदुत्तरं मध्यमुत्तरोत्तरमादिमम् 241

evaṃ śaktitrayopāyaṃ yajjñānaṃ tatra paścimam mūlaṃ taduttaraṃ madhyamuttarottaramādimam 241

1.242

ततो@पि परमं ज्ञानमुपायादिविवर्जितम् आनन्दशक्तिविश्रान्तमनुत्तरमिहोच्यते 242

tato@pi paramaṃ jñānamupāyādivivarjitam ānandaśaktiviśrāntamanuttaramihocyate 242

1.243

तत्स्वप्रकाशं विज्ञानं विद्याविद्येश्वरादिभिः अपि दुर्लभसद्भावं श्रीसिद्धातन्त्र उच्यते 243

tatsvaprakāśaṃ vijñānaṃ vidyāvidyeśvarādibhiḥ api durlabhasadbhāvaṃ śrīsiddhātantra ucyate 243

1.244

मालिन्यां सूचितं चैतत्पटले@ष्टादशे स्फुटम् न चैतदप्रसन्नेन शंकरेणेति वाक्यतः 244

mālinyāṃ sūcitaṃ caitatpaṭale@ṣṭādaśe sphuṭam na caitadaprasannena śaṃkareṇeti vākyataḥ 244

1.245

इत्यनेनैव पाठेन मालिनीविजयोत्तरे इति ज्ञानचतुष्कं यत्सिद्धिमुक्तिमहोदयम् तन्मया तन्त्र्यते तन्त्रालोकनाम्न्यत्र शासने 245

ityanenaiva pāṭhena mālinīvijayottare iti jñānacatuṣkaṃ yatsiddhimuktimahodayam tanmayā tantryate tantrālokanāmnyatra śāsane 245

1.246

तत्रेह यद्यदन्तर्वा बहिर्वा परिमृश्यते अनुद्घाटितरूपं तत्पूर्वमेव प्रकाशते 246

tatreha yadyadantarvā bahirvā parimṛśyate anudghāṭitarūpaṃ tatpūrvameva prakāśate 246

1.247

तथानुद्घाटिताकारा निर्वाच्येनात्मना प्रथा संशयः कुत्रचिद्रूपे निश्चिते सति नान्यथा 247

tathānudghāṭitākārā nirvācyenātmanā prathā saṃśayaḥ kutracidrūpe niścite sati nānyathā 247

1.248

एतत्किमिति मुख्ये@स्मिन्नेतदंशः सुनिश्चितः संशयो@स्तित्वनास्त्यादिधर्मानुद्घाटितात्मकः 248

etatkimiti mukhye@sminnetadaṃśaḥ suniścitaḥ saṃśayo@stitvanāstyādidharmānudghāṭitātmakaḥ 248

1.249

किमित्येतस्य शब्दस्य नाधिको@र्थः प्रकाशते किं त्वनुन्मुद्रिताकारं वस्त्वेवाभिदधात्ययम् 249

kimityetasya śabdasya nādhiko@rthaḥ prakāśate kiṃ tvanunmudritākāraṃ vastvevābhidadhātyayam 249

1.250

स्थाणुर्वा पुरुषो वेति न मुख्यो@स्त्येष संशयः भूयःस्थधर्मजातेषु निश्चयोत्पाद एव हि 250

sthāṇurvā puruṣo veti na mukhyo@styeṣa saṃśayaḥ bhūyaḥsthadharmajāteṣu niścayotpāda eva hi 250

1.251

आमर्शनीयद्वैरूप्यानुद्घाटनवशात्पुनः संशयः स किमित्यंशे विकल्पस्त्वन्यथा स्फुटः 251

āmarśanīyadvairūpyānudghāṭanavaśātpunaḥ saṃśayaḥ sa kimityaṃśe vikalpastvanyathā sphuṭaḥ 251

1.252

तेनानुद्घाटितात्मत्वभावप्रथनमेव यत् प्रथमं स इहोद्देशः प्रश्नः संशय एव च 252

tenānudghāṭitātmatvabhāvaprathanameva yat prathamaṃ sa ihoddeśaḥ praśnaḥ saṃśaya eva ca 252

1.253

तथानुद्घाटिताकारभावप्रसरवर्त्मना प्रसरन्ती स्वसंवित्तिः प्रष्ट्री शिष्यात्मतां गता 253

tathānudghāṭitākārabhāvaprasaravartmanā prasarantī svasaṃvittiḥ praṣṭrī śiṣyātmatāṃ gatā 253

1.254

तथान्तरपरामर्शनिश्चयात्मतिरोहितेः प्रसरानन्तरोद्भूतसंहारोदयभागपि 254

tathāntaraparāmarśaniścayātmatirohiteḥ prasarānantarodbhūtasaṃhārodayabhāgapi 254

1.255

यावत्येव भवेद्बाह्यप्रसरे प्रस्फुटात्मनि अनुन्मीलितरूपा सा प्रष्ट्री तावति भण्यते 255

yāvatyeva bhavedbāhyaprasare prasphuṭātmani anunmīlitarūpā sā praṣṭrī tāvati bhaṇyate 255

1.256

स्वयमेवं विबोधश्च तथा प्रश्नोत्तरात्मकः गुरुशिष्यपदे@प्येष देहभेदो ह्यतात्त्विकः 256

svayamevaṃ vibodhaśca tathā praśnottarātmakaḥ guruśiṣyapade@pyeṣa dehabhedo hyatāttvikaḥ 256

1.257

बोधो हि बोधरूपत्वादन्तर्नानाकृतीः स्थिताः बहिराभासयत्येव द्राक्सामान्यविशेषतः 257

bodho hi bodharūpatvādantarnānākṛtīḥ sthitāḥ bahirābhāsayatyeva drāksāmānyaviśeṣataḥ 257

1.258

स्रक्ष्यमाणविशेषांशाकांक्षायोग्यस्य कस्यचित् धर्मस्य सृष्टिः सामान्यसृष्टिः सा संशयात्मिका 258

srakṣyamāṇaviśeṣāṃśākāṃkṣāyogyasya kasyacit dharmasya sṛṣṭiḥ sāmānyasṛṣṭiḥ sā saṃśayātmikā 258

1.259

स्रक्ष्यमाणो विशेषांशो यदा तूपरमेत्तदा निर्णयो मातृरुचितो नान्यथा कल्पकोटिभिः 259

srakṣyamāṇo viśeṣāṃśo yadā tūparamettadā nirṇayo mātṛrucito nānyathā kalpakoṭibhiḥ 259

1.260

तस्याथ वस्तुनः स्वात्मवीर्याक्रमणपाटवात् उन्मुद्रणं तयाकृत्या लक्षणोत्तरनिर्णयाः 260

tasyātha vastunaḥ svātmavīryākramaṇapāṭavāt unmudraṇaṃ tayākṛtyā lakṣaṇottaranirṇayāḥ 260

1.261

निर्णीततावद्धर्मांशपृष्ठपातितया पुनः भूयो भूयः समुद्देशलक्षणात्मपरीक्षणम् 261

nirṇītatāvaddharmāṃśapṛṣṭhapātitayā punaḥ bhūyo bhūyaḥ samuddeśalakṣaṇātmaparīkṣaṇam 261

1.262

दृष्टानुमानौपम्याप्तवचनादिषु सर्वतः उद्देशलक्षणावेक्षात्रितयं प्राणिनां स्फुरेत् 262

dṛṣṭānumānaupamyāptavacanādiṣu sarvataḥ uddeśalakṣaṇāvekṣātritayaṃ prāṇināṃ sphuret 262

1.263

निर्विकल्पितमुद्देशो विकल्पो लक्षणं पुनः परीक्षणं तथाध्यक्षे विकल्पानां परम्परा 263

nirvikalpitamuddeśo vikalpo lakṣaṇaṃ punaḥ parīkṣaṇaṃ tathādhyakṣe vikalpānāṃ paramparā 263

1.264

नगो@यमिति चोद्देशो धूमित्वादग्निमानिति लक्ष्यं व्याप्त्यादिविज्ञानजालं त्वत्र परीक्षणम् 264

nago@yamiti coddeśo dhūmitvādagnimāniti lakṣyaṃ vyāptyādivijñānajālaṃ tvatra parīkṣaṇam 264

1.265

उद्देशो@यमिति प्राच्यो गोतुल्यो गवयाभिधः इति वा लक्षणं शेषः परीक्षोपमितौ भवेत् 265

uddeśo@yamiti prācyo gotulyo gavayābhidhaḥ iti vā lakṣaṇaṃ śeṣaḥ parīkṣopamitau bhavet 265

1.266

स्वःकाम ईदृगुद्देशो यजेतेत्यस्य लक्षणम् अग्निष्टोमादिनेत्येषा परीक्षा शेषवर्तिनी 266

svaḥkāma īdṛguddeśo yajetetyasya lakṣaṇam agniṣṭomādinetyeṣā parīkṣā śeṣavartinī 266

1.267

विकल्पस्रक्ष्यमाणान्यरुचितांशसहिष्णुनः वस्तुनो या तथात्वेन सृष्टिः सोद्देशसंज्ञिता 267

vikalpasrakṣyamāṇānyarucitāṃśasahiṣṇunaḥ vastuno yā tathātvena sṛṣṭiḥ soddeśasaṃjñitā 267

1.268

तदैव संविच्चिनुते यावतः स्रक्ष्यमाणता यतो ह्यकालकलिता संधत्ते सार्वकालिकम् 268

tadaiva saṃviccinute yāvataḥ srakṣyamāṇatā yato hyakālakalitā saṃdhatte sārvakālikam 268

1.269

स्रक्ष्यमाणस्य या सृष्टिः प्राक्सृष्टांशस्य संहृतिः अनूद्यमाने धर्मे सा संविल्लक्षणमुच्यते 269

srakṣyamāṇasya yā sṛṣṭiḥ prāksṛṣṭāṃśasya saṃhṛtiḥ anūdyamāne dharme sā saṃvillakṣaṇamucyate 269

1.270

तत्पृष्ठपातिभूयोंशसृष्टिसंहारविश्रमाः परीक्षा कथ्यते मातृरुचिता कल्पितावधिः 270

tatpṛṣṭhapātibhūyoṃśasṛṣṭisaṃhāraviśramāḥ parīkṣā kathyate mātṛrucitā kalpitāvadhiḥ 270

1.271

प्राक्पश्यन्त्यथ मध्यान्या वैखरी चेति ता इमाः परा परापरा देवी चरमा त्वपरात्मिका 271

prākpaśyantyatha madhyānyā vaikharī ceti tā imāḥ parā parāparā devī caramā tvaparātmikā 271

1.272

इच्छादि शक्तित्रितयमिदमेव निगद्यते एतत्प्राणित एवायं व्यवहारः प्रतायते 272

icchādi śaktitritayamidameva nigadyate etatprāṇita evāyaṃ vyavahāraḥ pratāyate 272

1.273

एतत्प्रश्नोत्तरात्मत्वे पारमेश्वरशासने परसंबन्धरूपत्वमभिसंबन्धपञ्चके 273

etatpraśnottarātmatve pārameśvaraśāsane parasaṃbandharūpatvamabhisaṃbandhapañcake 273

1.274

यथोक्तं रत्नमालायां सर्वः परकलात्मकः महानवान्तरो दिव्यो मिश्रो@न्यो@न्यस्तु पञ्चमः 274

yathoktaṃ ratnamālāyāṃ sarvaḥ parakalātmakaḥ mahānavāntaro divyo miśro@nyo@nyastu pañcamaḥ 274

1.275

भिन्नयोः प्रष्टृतद्वक्त्रोश्चैकात्म्यं यत्स उच्यते संबन्धः परता चास्य पूर्णैकात्म्यप्रथामयी 275

bhinnayoḥ praṣṭṛtadvaktroścaikātmyaṃ yatsa ucyate saṃbandhaḥ paratā cāsya pūrṇaikātmyaprathāmayī 275

1.276

अनेनैव नयेन स्यात्संबन्धान्तरमप्यलम् शास्त्रवाच्यं फलादीनां परिपूर्णत्वयोगतः 276

anenaiva nayena syātsaṃbandhāntaramapyalam śāstravācyaṃ phalādīnāṃ paripūrṇatvayogataḥ 276

1.277

इत्थं संविदियं देवी स्वभावादेव सर्वदा उद्देशादित्रयप्राणा सर्वशास्त्रस्वरूपिणी 277

itthaṃ saṃvidiyaṃ devī svabhāvādeva sarvadā uddeśāditrayaprāṇā sarvaśāstrasvarūpiṇī 277

1.278

तत्रोच्यते पुरोद्देशः पूर्वजानुजभेदवान् विज्ञानभिद्गतोपायः परोपायस्तृतीयकः 278

tatrocyate puroddeśaḥ pūrvajānujabhedavān vijñānabhidgatopāyaḥ paropāyastṛtīyakaḥ 278

1.279

शाक्तोपायो नरोपायः कालोपायो@थ सप्तमः चक्रोदयो@थ देशाध्वा तत्त्वाध्वा तत्त्वभेदनम् 279

śāktopāyo naropāyaḥ kālopāyo@tha saptamaḥ cakrodayo@tha deśādhvā tattvādhvā tattvabhedanam 279

1.280

कलाद्यध्वाध्वोपयोगः शक्तिपाततिरोहिती दीक्षोपक्रमणं दीक्षा सामयी पौत्रिके विधौ 280

kalādyadhvādhvopayogaḥ śaktipātatirohitī dīkṣopakramaṇaṃ dīkṣā sāmayī pautrike vidhau 280

1.281

प्रमेयप्रक्रिया सूक्ष्मा दीक्षा सद्यःसमुत्क्रमः तुलादीक्षाथ पारोक्षी लिङ्गोद्धारो@भिषेचनम् 281

prameyaprakriyā sūkṣmā dīkṣā sadyaḥsamutkramaḥ tulādīkṣātha pārokṣī liṅgoddhāro@bhiṣecanam 281

1.282

अन्त्येष्टिः श्राद्धक्लृप्तिश्च शेषवृत्तिनिरूपणम् लिङ्गार्चा बहुभित्पर्वपवित्रादि निमित्तजम् 282

antyeṣṭiḥ śrāddhaklṛptiśca śeṣavṛttinirūpaṇam liṅgārcā bahubhitparvapavitrādi nimittajam 282

1.283

रहस्यचर्या मन्त्रौघो मण्डलं मुद्रिकाविधिः एकीकारः स्वस्वरूपे प्रवेशः शास्त्रमेलनम् 283

rahasyacaryā mantraugho maṇḍalaṃ mudrikāvidhiḥ ekīkāraḥ svasvarūpe praveśaḥ śāstramelanam 283

1.284

आयातिकथनं शास्त्रोपादेयत्वनिरूपणम् इति सप्ताधिकामेनां त्रिंशतं यः सदा बुधः 284

āyātikathanaṃ śāstropādeyatvanirūpaṇam iti saptādhikāmenāṃ triṃśataṃ yaḥ sadā budhaḥ 284

1.285

आह्निकानां समभ्यस्येत् स साक्षाद्भैरवो भवेत् सप्तत्रिंशत्सु संपूर्णबोधो यद्भैरवो भवेत् 285

āhnikānāṃ samabhyasyet sa sākṣādbhairavo bhavet saptatriṃśatsu saṃpūrṇabodho yadbhairavo bhavet 285

1.286

किं चित्रमणवो@प्यस्य दृशा भैरवतामियुः इत्येष पूर्वजोद्देशः कथ्यते त्वनुजो@धुना 286

kiṃ citramaṇavo@pyasya dṛśā bhairavatāmiyuḥ ityeṣa pūrvajoddeśaḥ kathyate tvanujo@dhunā 286

1.287

विज्ञानभित्प्रकरणे भर्वस्योद्देशनं क्रमात् द्वितीयस्मिन्प्रकरणे गतोपायत्वभेदिता 287

vijñānabhitprakaraṇe bharvasyoddeśanaṃ kramāt dvitīyasminprakaraṇe gatopāyatvabheditā 287

1.288

विश्वचित्प्रतिबिन्बत्वं परामर्शोदयक्रमः मन्त्राद्यभिन्नरूपत्वं परोपाये विविच्यते 288

viśvacitpratibinbatvaṃ parāmarśodayakramaḥ mantrādyabhinnarūpatvaṃ paropāye vivicyate 288

1.289

विकल्पसंस्क्रिया तर्कतत्त्वं गुरुसतत्त्वकम् योगाङ्गानुपयोगित्वं कल्पितार्चाद्यनादरः 289

vikalpasaṃskriyā tarkatattvaṃ gurusatattvakam yogāṅgānupayogitvaṃ kalpitārcādyanādaraḥ 289

1.290

संविच्चक्रोदयो मन्त्रवीर्य जप्यादि वास्तवम् निषेधविधितुल्यत्वं शाक्तोपाये@त्र चर्च्यते 290

saṃviccakrodayo mantravīrya japyādi vāstavam niṣedhavidhitulyatvaṃ śāktopāye@tra carcyate 290

1.291

बुद्धिध्यानं प्राणतत्त्वसमुच्चारश्चिदात्मता उच्चारः परतत्त्वान्तःप्रवेशपथलक्षणम् 291

buddhidhyānaṃ prāṇatattvasamuccāraścidātmatā uccāraḥ paratattvāntaḥpraveśapathalakṣaṇam 291

1.292

करणं वर्णतत्त्वं चेत्याणवे तु निरूप्यते चारमानमहोरात्रसंक्रान्त्यादिविकल्पनम् 292

karaṇaṃ varṇatattvaṃ cetyāṇave tu nirūpyate cāramānamahorātrasaṃkrāntyādivikalpanam 292

1.293

संहारचित्रता वर्णोदयः कालाध्वकल्पने चक्रभिन्मन्त्रविद्याभिदेतच्चक्रोदये भवेत् 293

saṃhāracitratā varṇodayaḥ kālādhvakalpane cakrabhinmantravidyābhidetaccakrodaye bhavet 293

1.294

परिमाणं पुराणां च संग्रहस्तत्त्वयोजनम् एतद्देशाध्वनिर्देशे द्वयं तत्त्वाध्वनिर्णये 294

parimāṇaṃ purāṇāṃ ca saṃgrahastattvayojanam etaddeśādhvanirdeśe dvayaṃ tattvādhvanirṇaye 294

1.295

कार्यकारणभावश्च तत्त्वक्रमनिरूपणम् वस्तुधर्मस्तत्त्वविधिर्जाग्रदादिनिरूपणम् 295

kāryakāraṇabhāvaśca tattvakramanirūpaṇam vastudharmastattvavidhirjāgradādinirūpaṇam 295

1.296

प्रमातृभेद इत्येतत् तत्त्वभेदे विचार्यते कलास्वरूपमेकत्रिपञ्चाद्यैस्तत्त्वकल्पनम् 296

pramātṛbheda ityetat tattvabhede vicāryate kalāsvarūpamekatripañcādyaistattvakalpanam 296

1.297

वर्णभेदक्रमः सर्वाधारशक्तिनिरूपणम् कलाद्यध्वविचारान्तरेतावत्प्रविविच्यते 297

varṇabhedakramaḥ sarvādhāraśaktinirūpaṇam kalādyadhvavicārāntaretāvatpravivicyate 297

1.298

अभेदभावनाकम्पहासौ त्वध्वोपयोजने संख्याधिक्यं मलादीनां तत्त्वं शक्तिविचित्रता 298

abhedabhāvanākampahāsau tvadhvopayojane saṃkhyādhikyaṃ malādīnāṃ tattvaṃ śaktivicitratā 298

1.299

अनपेक्षित्वसिद्धिश्च तिरोभावविचित्रता शक्तिपातपरीक्षायामेतावान्वाच्यसंग्रहः 299

anapekṣitvasiddhiśca tirobhāvavicitratā śaktipātaparīkṣāyāmetāvānvācyasaṃgrahaḥ 299

1.300

तिरोभावव्यपगमो ज्ञानेन परिपूर्णता उत्क्रान्त्यनुपयोगित्वं दीक्षोपक्रमणे स्थितम् 300

tirobhāvavyapagamo jñānena paripūrṇatā utkrāntyanupayogitvaṃ dīkṣopakramaṇe sthitam 300

1.301

शिष्यौचित्यपरीक्षादौ स्थानभित्स्थानकल्पनम् सामान्यन्यासभेदो@र्घपात्रं चैतत्प्रयोजनम् 301

śiṣyaucityaparīkṣādau sthānabhitsthānakalpanam sāmānyanyāsabhedo@rghapātraṃ caitatprayojanam 301

1.302

द्रव्ययोग्यत्वमर्चा च बहिर्द्वारार्चनं क्रमात् प्रवेशो दिक्स्वरूपं च देहप्राणादिशोधनम् 302

dravyayogyatvamarcā ca bahirdvārārcanaṃ kramāt praveśo diksvarūpaṃ ca dehaprāṇādiśodhanam 302

1.303

विशेषन्यासवैचित्र्यं सविशेषार्घभाजनम् देहपूजा प्राणबुद्धिचित्स्वध्वन्यासपूजने 303

viśeṣanyāsavaicitryaṃ saviśeṣārghabhājanam dehapūjā prāṇabuddhicitsvadhvanyāsapūjane 303

1.304

अन्यशास्त्रगणोत्कर्षः पूजा चक्रस्य सर्वतः क्षेत्रग्रहः पञ्चगव्यं पूजनं भूगणेशयोः 304

anyaśāstragaṇotkarṣaḥ pūjā cakrasya sarvataḥ kṣetragrahaḥ pañcagavyaṃ pūjanaṃ bhūgaṇeśayoḥ 304

1.305

अस्त्रार्चा वह्निकार्यं चाप्यधिवासनमग्निगम् तर्पणं चरुसंसिद्धिर्दन्तकाष्ठान्तसंस्क्रिया 305

astrārcā vahnikāryaṃ cāpyadhivāsanamagnigam tarpaṇaṃ carusaṃsiddhirdantakāṣṭhāntasaṃskriyā 305

1.306

शिवहस्तविधिश्चापि शय्याक्लृप्तिविचारणम् स्वप्नस्य सामयं कर्म समयाश्चेति संग्रहः 306

śivahastavidhiścāpi śayyāklṛptivicāraṇam svapnasya sāmayaṃ karma samayāśceti saṃgrahaḥ 306

1.307

समयित्वविधावस्मिन्स्यात्पञ्चदश आह्निके मण्डलात्मानुसन्धानं निवेद्यपशुविस्तरः 307

samayitvavidhāvasminsyātpañcadaśa āhnike maṇḍalātmānusandhānaṃ nivedyapaśuvistaraḥ 307

1.308

अग्नितृप्तिः स्वस्वभावदीपनं शिष्यदेहगः अध्वन्यासविधिः शोध्यशोधकादिविचित्रता 308

agnitṛptiḥ svasvabhāvadīpanaṃ śiṣyadehagaḥ adhvanyāsavidhiḥ śodhyaśodhakādivicitratā 308

1.309

दीक्षाभेदः परो न्यासो मन्त्रसत्ताप्रयोजनम् भेदो योजनिकादेश्च षोडशे स्यादिहाह्निके 309

dīkṣābhedaḥ paro nyāso mantrasattāprayojanam bhedo yojanikādeśca ṣoḍaśe syādihāhnike 309

1.310

सूत्रक्लृप्तिस्तत्त्वशुद्धिः पाशदाहो@थ योजनम् अध्वभेदस्तथेत्येवं कथितं पौत्रिके विधौ 310

sūtraklṛptistattvaśuddhiḥ pāśadāho@tha yojanam adhvabhedastathetyevaṃ kathitaṃ pautrike vidhau 310

1.311

जननादिविहीनत्वं मन्त्रभेदो@थ सुस्फुटः इति संक्षिप्तदीक्षाख्ये स्यादष्टादश आह्निके 311

jananādivihīnatvaṃ mantrabhedo@tha susphuṭaḥ iti saṃkṣiptadīkṣākhye syādaṣṭādaśa āhnike 311

1.312

कलावेक्षा कृपाण्यादिन्यासश्चारः शरीरगः ब्रह्मविद्याविधिश्चैवमुक्तं सद्यःसमुत्क्रमे 312

kalāvekṣā kṛpāṇyādinyāsaścāraḥ śarīragaḥ brahmavidyāvidhiścaivamuktaṃ sadyaḥsamutkrame 312

1.313

अधिकारपरीक्षान्तःसंस्कारो@थ तुलाविधिः इत्येतद्वाच्यसर्वस्वं स्याद्विंशतितमाह्निके 313

adhikāraparīkṣāntaḥsaṃskāro@tha tulāvidhiḥ ityetadvācyasarvasvaṃ syādviṃśatitamāhnike 313

1.314

मृतजीवद्विधिर्जालो पदेशः संस्क्रियागणः बलाबलविचारश्चेत्येकविंशाह्निके विधिः 314

mṛtajīvadvidhirjālo padeśaḥ saṃskriyāgaṇaḥ balābalavicāraścetyekaviṃśāhnike vidhiḥ 314

1.315

श्रवणं चाभ्यनुज्ञानं शोधनं पातकच्युतिः शङ्काच्छेद इति स्पष्टं वाच्यं लिङ्गोद्धृतिक्रमे 315

śravaṇaṃ cābhyanujñānaṃ śodhanaṃ pātakacyutiḥ śaṅkāccheda iti spaṣṭaṃ vācyaṃ liṅgoddhṛtikrame 315

1.316

परीक्षाचार्यकरणं तद्व्रतं हरणं मतेः तद्विभागः साधकत्वमभिषेकविधौ त्वियत् 316

parīkṣācāryakaraṇaṃ tadvrataṃ haraṇaṃ mateḥ tadvibhāgaḥ sādhakatvamabhiṣekavidhau tviyat 316

1.317

अधिकार्यथ संस्कारस्तत्प्रयोजनमित्यदः चतुर्विंशे@न्त्ययागाख्ये वक्तव्यं परिचर्च्यते 317

adhikāryatha saṃskārastatprayojanamityadaḥ caturviṃśe@ntyayāgākhye vaktavyaṃ paricarcyate 317

1.318

प्रयोजनं भोगमोक्षदानेनात्र विधिः स्फुटः पञ्चविंशाह्निके श्राद्धप्रकाशे वस्तुसंग्रहः 318

prayojanaṃ bhogamokṣadānenātra vidhiḥ sphuṭaḥ pañcaviṃśāhnike śrāddhaprakāśe vastusaṃgrahaḥ 318

1.319

प्रयोजनं शेषवृत्तेर्नित्यार्चा स्थण्डिले परा लिङ्गस्वरूपं बहुधा चाक्षसूत्रनिरूपणम् 319

prayojanaṃ śeṣavṛtternityārcā sthaṇḍile parā liṅgasvarūpaṃ bahudhā cākṣasūtranirūpaṇam 319

1.320

पूजाभेद इति वाच्यं लिङ्गार्चासंप्रकाशने नैमित्तिकविभागस्तत्प्रयोजनविधिस्ततः 320

pūjābheda iti vācyaṃ liṅgārcāsaṃprakāśane naimittikavibhāgastatprayojanavidhistataḥ 320

1.321

पर्वभेदास्तद्विशेषश्चक्रचर्चा तदर्चनम् गुर्वाद्यन्तदिनाद्यर्चाप्रयोजननिरूपणम् 321

parvabhedāstadviśeṣaścakracarcā tadarcanam gurvādyantadinādyarcāprayojananirūpaṇam 321

1.322

मृतेः परीक्षा योगीशीमेलकादिविधिस्तथा व्याख्याविधिः श्रुतविधिर्गुरुपूजाविधिस्त्वियत् 322

mṛteḥ parīkṣā yogīśīmelakādividhistathā vyākhyāvidhiḥ śrutavidhirgurupūjāvidhistviyat 322

1.323

नैमित्तिकप्रकाशाख्ये @प्यष्टाविंशाह्निके स्थितम् अधिकार्यात्मनो भेदः सिद्धपत्नीकुलक्रमः 323

naimittikaprakāśākhye @pyaṣṭāviṃśāhnike sthitam adhikāryātmano bhedaḥ siddhapatnīkulakramaḥ 323

1.324

अर्चाविधिर्दौतविधी रहस्योपनिषत्क्रमः दीक्षाभिषेकौ बोधश्चेत्येकोनत्रिंश आह्निके 324

arcāvidhirdautavidhī rahasyopaniṣatkramaḥ dīkṣābhiṣekau bodhaścetyekonatriṃśa āhnike 324

1.325

मन्त्रस्वरूपं तद्वीर्यमिति त्रिंशे निरूपितम् शूलाब्जभेदो व्योमशस्वस्तिकादिनिरूपणम् 325

mantrasvarūpaṃ tadvīryamiti triṃśe nirūpitam śūlābjabhedo vyomaśasvastikādinirūpaṇam 325

1.326

विस्तरेणाभिधातव्यमित्येकत्रिंश आह्निके गुणप्रधानताभेदाः स्वरूपं वीर्यचर्चनम् 326

vistareṇābhidhātavyamityekatriṃśa āhnike guṇapradhānatābhedāḥ svarūpaṃ vīryacarcanam 326

1.327

कलाभेद इति प्रोक्तं मुद्राणां संप्रकाशने द्वात्रिंशतत्त्वादीशाख्यात्प्रभृति प्रस्फुटो यतः 327

kalābheda iti proktaṃ mudrāṇāṃ saṃprakāśane dvātriṃśatattvādīśākhyātprabhṛti prasphuṭo yataḥ 327

1.328

न भेदो@स्ति ततो नोक्तमुद्देशान्तरमत्र तत् मुख्यत्वेन च वेद्यत्वादधिकारान्तरक्रमः 328

na bhedo@sti tato noktamuddeśāntaramatra tat mukhyatvena ca vedyatvādadhikārāntarakramaḥ 328

1.329

इत्युद्देशविधिः प्रोक्तः सुखसंग्रहहेतवे अथास्य लक्षणावेक्षे निरूप्येते यथाक्रमम् 329

ityuddeśavidhiḥ proktaḥ sukhasaṃgrahahetave athāsya lakṣaṇāvekṣe nirūpyete yathākramam 329

1.330

आत्मा संवित्प्रकाशस्थितिरनवयवा संविदित्यात्तशक्तिव्रातं तस्य स्वरूपं स च निज महसश्छादनाद्बद्धरूपः आत्मज्योतिःस्वभावप्रकटनविधिना तस्य मोक्षः स चायं चित्राकारस्य चित्रः प्रकटित इह यत्संग्रहेणार्थ एषः 330

ātmā saṃvitprakāśasthitiranavayavā saṃvidityāttaśaktivrātaṃ tasya svarūpaṃ sa ca nija mahasaśchādanādbaddharūpaḥ ātmajyotiḥsvabhāvaprakaṭanavidhinā tasya mokṣaḥ sa cāyaṃ citrākārasya citraḥ prakaṭita iha yatsaṃgraheṇārtha eṣaḥ 330

1.331

मिथ्याज्ञानं तिमिरमसमान् दृष्टिदोषान्प्रसूते तत्सद्भावाद्विमलमपि तद्भाति मालिन्यधाम यत्तु प्रेक्ष्यं दृशि परिगतं तैमिरीं दोषमुद्रां दूरं रुन्द्धेत्प्रभवतु कथं तत्र मालिन्यशङ्का 331

mithyājñānaṃ timiramasamān dṛṣṭidoṣānprasūte tatsadbhāvādvimalamapi tadbhāti mālinyadhāma yattu prekṣyaṃ dṛśi parigataṃ taimirīṃ doṣamudrāṃ dūraṃ runddhetprabhavatu kathaṃ tatra mālinyaśaṅkā 331

1.332

भावव्रात? हठाज्जनस्य हृदयान्याक्रम्य यन्नर्तयन् भङ्गीभिर्विविधाभिरात्महृदयं प्रच्छाद्य संक्रीडसे यस्त्वामाह जडं जडः सहृदयंमन्यत्वदुःशिक्षितो मन्ये@मुष्य जडात्मता स्तुतिपदं त्वत्साम्यसंभावनात् 332

bhāvavrāta? haṭhājjanasya hṛdayānyākramya yannartayan bhaṅgībhirvividhābhirātmahṛdayaṃ pracchādya saṃkrīḍase yastvāmāha jaḍaṃ jaḍaḥ sahṛdayaṃmanyatvaduḥśikṣito manye@muṣya jaḍātmatā stutipadaṃ tvatsāmyasaṃbhāvanāt 332

1.333

इह गलितमलाः परावरज्ञाः शिवसद्भावमया अधिक्रियन्ते गुरवः प्रविचारणे यतस्तद्विफला द्वेषकलंकहानियाच्ञा 333

iha galitamalāḥ parāvarajñāḥ śivasadbhāvamayā adhikriyante guravaḥ pravicāraṇe yatastadviphalā dveṣakalaṃkahāniyācñā 333

Āhnika 2

2.1

ए तन्त्रालोके@भिनवरचिते@मुत्र विज्ञानसत्ताभेदोद्गारप्रकटनपटावाह्निके@स्मिन्समाप्तिः :च् अथ श्रीतन्त्रालोकस्य द्वितीयमाह्निकम् यत्तत्राद्यं पदमविरतानुत्तरज्ञप्तिरूपं तन्निर्णेतुं प्रकरणमिदमारभे@हं द्वितीयम् 1

e tantrāloke@bhinavaracite@mutra vijñānasattābhedodgāraprakaṭanapaṭāvāhnike@sminsamāptiḥ :c atha śrītantrālokasya dvitīyamāhnikam yattatrādyaṃ padamaviratānuttarajñaptirūpaṃ tannirṇetuṃ prakaraṇamidamārabhe@haṃ dvitīyam 1

2.2

अनुपायं हि यद्रूपं को@र्थो देशनयात्र वै सकृत्स्याद्देशना पश्चादनुपायत्वमुच्ययते 2

anupāyaṃ hi yadrūpaṃ ko@rtho deśanayātra vai sakṛtsyāddeśanā paścādanupāyatvamucyayate 2

2.3

अनुपायमिदं तत्त्वमित्युपायं विना कुतः स्वयं तु तेषां तत्तादृक् किं ब्रूमः किल तान्प्रति 3

anupāyamidaṃ tattvamityupāyaṃ vinā kutaḥ svayaṃ tu teṣāṃ tattādṛk kiṃ brūmaḥ kila tānprati 3

2.4

यच्चतुर्धोदितं रूपं विज्ञानस्य विभोरसौ स्वभाव एव मन्तव्यः स हि नित्योदितो विभुः 4

yaccaturdhoditaṃ rūpaṃ vijñānasya vibhorasau svabhāva eva mantavyaḥ sa hi nityodito vibhuḥ 4

2.5

एतावद्भिरसंख्यातैः स्वभावैर्यत्प्रकाशते के@प्यंशांशिकया तेन विशन्त्यन्ये निरंशतः 5

etāvadbhirasaṃkhyātaiḥ svabhāvairyatprakāśate ke@pyaṃśāṃśikayā tena viśantyanye niraṃśataḥ 5

2.6

तत्रापि चाभ्युपायादिसापेक्षान्यत्वयोगतः उपायस्यापि नो वार्या तदन्यत्वाद्विचित्रता 6

tatrāpi cābhyupāyādisāpekṣānyatvayogataḥ upāyasyāpi no vāryā tadanyatvādvicitratā 6

2.7

तत्र ये निर्मलात्मानो भैरवीयां स्वसंविदम् निरुपायामुपासीनास्तद्विधिः प्रणिगद्यते 7

tatra ye nirmalātmāno bhairavīyāṃ svasaṃvidam nirupāyāmupāsīnāstadvidhiḥ praṇigadyate 7

2.8

तत्र तावत्क्रियायोगो नाभ्युपायत्वमर्हति स हि तस्मात्समुद्भूतः प्रत्युत प्रविभाव्यते 8

tatra tāvatkriyāyogo nābhyupāyatvamarhati sa hi tasmātsamudbhūtaḥ pratyuta pravibhāvyate 8

2.9

ज्ञप्तावुपाय एव स्यादिति चेज्ज्ञप्तिरुच्यते प्रकाशत्वं स्वप्रकाशे तच्च तत्रान्यतः कथम् 9

jñaptāvupāya eva syāditi cejjñaptirucyate prakāśatvaṃ svaprakāśe tacca tatrānyataḥ katham 9

2.10

संवित्तत्त्वं स्वप्रकाशमित्यस्मिन्कं नु युक्तिभिः तदभावे भवेद्विश्वं जडत्वादप्रकाशकम् 10

saṃvittattvaṃ svaprakāśamityasminkaṃ nu yuktibhiḥ tadabhāve bhavedviśvaṃ jaḍatvādaprakāśakam 10

2.11

यावानुपायो बाह्यः स्यादान्तरो वापि कश्चन स सर्वस्तन्मुखप्रेक्षी तत्रोपायत्वभाक्कथम् 11

yāvānupāyo bāhyaḥ syādāntaro vāpi kaścana sa sarvastanmukhaprekṣī tatropāyatvabhākkatham 11

2.12

त्यजावधानानि ननु क्व नाम धत्से@वधानं विचिनु स्वयं तत् पूर्णे@वधानं न हि नाम युक्तं नापूर्णमभ्येति च सत्यभावम् 12

tyajāvadhānāni nanu kva nāma dhatse@vadhānaṃ vicinu svayaṃ tat pūrṇe@vadhānaṃ na hi nāma yuktaṃ nāpūrṇamabhyeti ca satyabhāvam 12

2.13

तेनावधानप्राणस्य भावनादेः परे पथि भैरवीये कथंकारं भवेत्साक्षादुपायता 13

tenāvadhānaprāṇasya bhāvanādeḥ pare pathi bhairavīye kathaṃkāraṃ bhavetsākṣādupāyatā 13

2.14

ये@पि साक्षादुपायेन तद्रूपं प्रविविञ्चते नूनं ते सूर्यसंवित्त्यै खद्योताधित्सवो जडाः 14

ye@pi sākṣādupāyena tadrūpaṃ praviviñcate nūnaṃ te sūryasaṃvittyai khadyotādhitsavo jaḍāḥ 14

2.15

किं च यावदिदं बाह्यमान्तरोपायसंमतम् तत्प्रकाशात्मतामात्रं शिवस्यैव निजं वपुः 15

kiṃ ca yāvadidaṃ bāhyamāntaropāyasaṃmatam tatprakāśātmatāmātraṃ śivasyaiva nijaṃ vapuḥ 15

2.16

नीलं पीतं सुखमिति प्रकाशः केवलः शिवः अमुष्मिन्परमाद्वैते प्रकाशात्मनि को@परः 16

nīlaṃ pītaṃ sukhamiti prakāśaḥ kevalaḥ śivaḥ amuṣminparamādvaite prakāśātmani ko@paraḥ 16

2.17

उपायोपेयभावः स्यात्प्रकाशः केवलं हि सः 17

upāyopeyabhāvaḥ syātprakāśaḥ kevalaṃ hi saḥ 17

2.18

इदं द्वैतम@यं भेद इदमद्वैतमित्यपि प्रकाशवपुरेवायं भासते परमेश्वरः 18

idaṃ dvaitama@yaṃ bheda idamadvaitamityapi prakāśavapurevāyaṃ bhāsate parameśvaraḥ 18

2.19

अस्यां भूमौ सुखं दुःखं बन्धो मोक्षश्चितर्जडः घटकुम्भवदेकार्थाः शब्दास्ते@प्येकमेव च 19

asyāṃ bhūmau sukhaṃ duḥkhaṃ bandho mokṣaścitarjaḍaḥ ghaṭakumbhavadekārthāḥ śabdāste@pyekameva ca 19

2.20

प्रशाशे ह्यप्रकाशांशः कथं नाम प्रकाशताम् प्रकाशमाने तस्मिन्वा तद्द्वैतास्तस्य लोपिताः 20

praśāśe hyaprakāśāṃśaḥ kathaṃ nāma prakāśatām prakāśamāne tasminvā taddvaitāstasya lopitāḥ 20

2.21

अप्रकाशे@थ तस्मिन्वा वस्तुता कथमुच्यते न प्रकाशविशेषत्वमत एवोपपद्यते 21

aprakāśe@tha tasminvā vastutā kathamucyate na prakāśaviśeṣatvamata evopapadyate 21

2.22

अत एकप्रकाशो@यमिति वादे@त्र सुस्थिते दूरादावारिताः सत्यं विभिन्नज्ञानवादिनः 22

ata ekaprakāśo@yamiti vāde@tra susthite dūrādāvāritāḥ satyaṃ vibhinnajñānavādinaḥ 22

2.23

प्रकाशमात्रमुदितमप्रकाशनिषेधनात् एकशब्दस्य न त्वर्थः संख्या चिद्व्यक्तिभेदभाक् 23

prakāśamātramuditamaprakāśaniṣedhanāt ekaśabdasya na tvarthaḥ saṃkhyā cidvyaktibhedabhāk 23

2.24

नैष शक्तिर्महादेवी न परत्राश्रितो यतः न चैष शक्तिमान्देवो न कस्याप्याश्रयो यतः 24

naiṣa śaktirmahādevī na paratrāśrito yataḥ na caiṣa śaktimāndevo na kasyāpyāśrayo yataḥ 24

2.25

नैष ध्येयो ध्यात्रभावान्न ध्याता ध्येयवर्जनात् न पूज्यः पूजकाभावात्पूज्याभावान्न पूजकः 25

naiṣa dhyeyo dhyātrabhāvānna dhyātā dhyeyavarjanāt na pūjyaḥ pūjakābhāvātpūjyābhāvānna pūjakaḥ 25

2.26

न मन्त्रो न च मन्त्र्यो@सौ न च मन्त्रयिता प्रभुः न दीक्षा दीक्षको वापि न दीक्षावान्महेश्वरः 26

na mantro na ca mantryo@sau na ca mantrayitā prabhuḥ na dīkṣā dīkṣako vāpi na dīkṣāvānmaheśvaraḥ 26

2.27

स्थानासननिरोधार्घसंघानावाहनादिकम् विसर्जनान्तं नास्त्यत्र कर्तृकर्मक्रियोज्झिते 27

sthānāsananirodhārghasaṃghānāvāhanādikam visarjanāntaṃ nāstyatra kartṛkarmakriyojjhite 27

2.28

न सन्न चासत्सदसन्न च तन्नोभयोज्झितम् दुर्विज्ञेया हि सावस्था किमप्येतदनुत्तरम् 28

na sanna cāsatsadasanna ca tannobhayojjhitam durvijñeyā hi sāvasthā kimapyetadanuttaram 28

2.29

अयमित्यवभासो हि यो भावो@वच्छिदात्मकः स एव घटवल्लोके संस्तथा नैष भैरवः 29

ayamityavabhāso hi yo bhāvo@vacchidātmakaḥ sa eva ghaṭavalloke saṃstathā naiṣa bhairavaḥ 29

2.30

असत्त्वं चाप्रकाशत्वं न कुत्राप्युपयोगिता विश्वस्य जीवितं सत्यं प्रकाशैकात्मकश्च सः 30

asattvaṃ cāprakāśatvaṃ na kutrāpyupayogitā viśvasya jīvitaṃ satyaṃ prakāśaikātmakaśca saḥ 30

2.31

आभ्यामेव तु हेतुभ्यां न द्व्यात्मा न द्वयोज्झितः सर्वात्मना हि भात्येष केन रूपेण मन्त्र्यताम् 31

ābhyāmeva tu hetubhyāṃ na dvyātmā na dvayojjhitaḥ sarvātmanā hi bhātyeṣa kena rūpeṇa mantryatām 31

2.32

श्रीमत्त्रिशिरसि प्रोक्तं परज्ञानस्वरूपकम् शक्त्या गर्भान्तर्वर्तिन्या शक्तिगर्भ परं पदम् 32

śrīmattriśirasi proktaṃ parajñānasvarūpakam śaktyā garbhāntarvartinyā śaktigarbha paraṃ padam 32

2.33

न भावो नाप्यभावो न द्वयं वाचामगोचरात् अकथ्यपदवीरूढं शक्तिस्थं शक्तिवर्जितम् 33

na bhāvo nāpyabhāvo na dvayaṃ vācāmagocarāt akathyapadavīrūḍhaṃ śaktisthaṃ śaktivarjitam 33

2.34

इति ये रूढसंवित्तिपरमार्थपवित्रिताः अनुत्तरपथे रूढास्ते@भ्युपायानियन्त्रिताः 34

iti ye rūḍhasaṃvittiparamārthapavitritāḥ anuttarapathe rūḍhāste@bhyupāyāniyantritāḥ 34

2.35

तेषामिदं समाभाति सर्वतो भावमण्डलम् पुरःस्थमेव संवित्तिभैरवाग्निविलापितम् 35

teṣāmidaṃ samābhāti sarvato bhāvamaṇḍalam puraḥsthameva saṃvittibhairavāgnivilāpitam 35

2.36

एतेषां सुखदुःखांशशंकातंकविकल्पनाः निर्विकल्पपरावेशमात्रशेषत्वमागताः 36

eteṣāṃ sukhaduḥkhāṃśaśaṃkātaṃkavikalpanāḥ nirvikalpaparāveśamātraśeṣatvamāgatāḥ 36

2.37

एषां न मन्त्रो न ध्यानं न पूजा नापि कल्पना न समय्यादिकाचार्यपर्यन्तः को@पि विश्रमः 37

eṣāṃ na mantro na dhyānaṃ na pūjā nāpi kalpanā na samayyādikācāryaparyantaḥ ko@pi viśramaḥ 37

2.38

समस्तयन्त्रणातन्त्रत्रोटनाटंकधर्मिणः नानुग्रहात्परं किंचिच्छेषवृत्तौ प्रयोजनम् 38

samastayantraṇātantratroṭanāṭaṃkadharmiṇaḥ nānugrahātparaṃ kiṃciccheṣavṛttau prayojanam 38

2.39

स्वं कर्तव्यं किमपि कलयंल्लोक एष प्रयत्नान्नो पारार्थ्यं प्रति घटयते कांचन स्वप्रवृत्तिम् यस्तु ध्वस्ताखिलभवमलो भैरवीभावपूर्णः कृत्यं तस्य स्फुटमिदमियल्लोककर्तव्यमात्रम् 39

svaṃ kartavyaṃ kimapi kalayaṃlloka eṣa prayatnānno pārārthyaṃ prati ghaṭayate kāṃcana svapravṛttim yastu dhvastākhilabhavamalo bhairavībhāvapūrṇaḥ kṛtyaṃ tasya sphuṭamidamiyallokakartavyamātram 39

2.40

तं ये पश्यन्ति ताद्रूप्यक्रमेणामलसंविदः ते@पि तद्रूपिणस्तावत्येवास्यानुग्रहात्मता 40

taṃ ye paśyanti tādrūpyakrameṇāmalasaṃvidaḥ te@pi tadrūpiṇastāvatyevāsyānugrahātmatā 40

2.41

एतत्तत्त्वपरिज्ञानं मुख्यं यागादि कथ्यते दीक्षान्तं विभुना श्रीमत्सिद्धयोगीश्वरीमते 41

etattattvaparijñānaṃ mukhyaṃ yāgādi kathyate dīkṣāntaṃ vibhunā śrīmatsiddhayogīśvarīmate 41

2.42

स्थण्डिलादुत्तरं तूरं तूरादुत्तरतः पटः पटाद्ध्यानं ततो ध्येयं ततः स्याद्धारणोत्तरा 42

sthaṇḍilāduttaraṃ tūraṃ tūrāduttarataḥ paṭaḥ paṭāddhyānaṃ tato dhyeyaṃ tataḥ syāddhāraṇottarā 42

2.43

ततो@पि योगजं रूपं ततो@पि ज्ञानमुत्तरम् ज्ञानेन हि महासिद्धो भवेद्योगीश्वरस्त्विति 43

tato@pi yogajaṃ rūpaṃ tato@pi jñānamuttaram jñānena hi mahāsiddho bhavedyogīśvarastviti 43

2.44

सो@पि स्वातन्त्र्यधाम्ना चेदप्यनिर्मलसंविदाम् अनुग्रहं चिकीर्षुस्तद्भाविनं विधिमाश्रयेत् 44

so@pi svātantryadhāmnā cedapyanirmalasaṃvidām anugrahaṃ cikīrṣustadbhāvinaṃ vidhimāśrayet 44

2.45

अनुग्राह्यानुसारेण विचित्रः स च कथ्यते परापराद्युपायौघसंकीर्णत्वविभेदतः 45

anugrāhyānusāreṇa vicitraḥ sa ca kathyate parāparādyupāyaughasaṃkīrṇatvavibhedataḥ 45

2.46

तदर्थमेव चास्यापि परमेश्वररूपिणः तदभ्युपायशास्त्रादिश्रवणाध्ययनादरः 46

tadarthameva cāsyāpi parameśvararūpiṇaḥ tadabhyupāyaśāstrādiśravaṇādhyayanādaraḥ 46

2.47

नहि तस्य स्वतन्त्रस्य कापि कुत्रापि खण्डना नानिर्मलचितः पुंसो@नुग्रहस्त्वनुपायकः 47

nahi tasya svatantrasya kāpi kutrāpi khaṇḍanā nānirmalacitaḥ puṃso@nugrahastvanupāyakaḥ 47

2.48

श्रीमदूर्मिमहाशास्त्रे सिद्धसंतानरूपके इदमुक्तं तथा श्रीमत्सोमानन्दादिदैशिकैः 48

śrīmadūrmimahāśāstre siddhasaṃtānarūpake idamuktaṃ tathā śrīmatsomānandādidaiśikaiḥ 48

2.49

गुरोर्वाक्याद्युक्तिप्रचयरचनोन्मार्जनवशात् समाश्वासाच्छास्त्रं प्रति समुदिताद्वापि कथितात् विलीने शंकाभ्रे त्दृदयगगनोद्भासिमहसः प्रभोः सूर्यस्येव स्पृशत चरणान्ध्वान्तजयिनः 49

gurorvākyādyuktipracayaracanonmārjanavaśāt samāśvāsācchāstraṃ prati samuditādvāpi kathitāt vilīne śaṃkābhre tdṛdayagaganodbhāsimahasaḥ prabhoḥ sūryasyeva spṛśata caraṇāndhvāntajayinaḥ 49

2.50

इदमनुत्तरधामविवेचकं विगलितौपयिकं कृतमाह्निकम् 50

idamanuttaradhāmavivecakaṃ vigalitaupayikaṃ kṛtamāhnikam 50

Āhnika 3

3.0

च् श्रीतन्त्रालोकस्य तृतीयमाह्निकम् अथ परौपयिकं प्रणिगद्यते पदमनुत्तरमेव महेशितुः 0ब्

c śrītantrālokasya tṛtīyamāhnikam atha paraupayikaṃ praṇigadyate padamanuttarameva maheśituḥ 0b

3.1

प्रकाशमात्रं यत्प्रोक्तं भैरवीयं परं महः तत्र स्वतन्त्रतामात्रमधिकं प्रविविच्यते 1

prakāśamātraṃ yatproktaṃ bhairavīyaṃ paraṃ mahaḥ tatra svatantratāmātramadhikaṃ pravivicyate 1

3.2

यः प्रकाशः स सर्वस्य प्रकाशत्वं प्रयच्छति न च तद्व्यतिरेक्यस्ति विश्वं सद्वावभासते 2

yaḥ prakāśaḥ sa sarvasya prakāśatvaṃ prayacchati na ca tadvyatirekyasti viśvaṃ sadvāvabhāsate 2

3.3

अतो@सौ परमेशानः स्वात्मव्योमन्यनर्गलः इयतः सृष्टिसंहाराडम्बरस्य प्रदर्शकः 3

ato@sau parameśānaḥ svātmavyomanyanargalaḥ iyataḥ sṛṣṭisaṃhārāḍambarasya pradarśakaḥ 3

3.4

निर्मले मकुरे यद्वद्भान्ति भूमिजलादयः अमिश्रास्तद्वदेकस्मिंश्चिन्नाथे विश्ववृत्तयः 4

nirmale makure yadvadbhānti bhūmijalādayaḥ amiśrāstadvadekasmiṃścinnāthe viśvavṛttayaḥ 4

3.5

सदृशं भाति नयनदर्पणाम्बरवारिषु तथा हि निर्मले रूपे रूपमेवावभासते 5

sadṛśaṃ bhāti nayanadarpaṇāmbaravāriṣu tathā hi nirmale rūpe rūpamevāvabhāsate 5

3.6

प्रच्छन्नरागिणी कान्तप्रतिबिम्बितसुन्दरम् दर्पणं कुचकुम्भाभ्यां स्पृशन्त्यपि न तृप्यति 6

pracchannarāgiṇī kāntapratibimbitasundaram darpaṇaṃ kucakumbhābhyāṃ spṛśantyapi na tṛpyati 6

3.7

न हि स्पर्शो@स्य विमलो रूपमेव तथा यतः नैर्मल्यं चातिनिविडसजातीयैकसंगतिः 7

na hi sparśo@sya vimalo rūpameva tathā yataḥ nairmalyaṃ cātiniviḍasajātīyaikasaṃgatiḥ 7

3.8

स्वस्मिन्नभेदाद्भिन्नस्य दर्शनक्षमतैव या अत्यक्तस्वप्रकाशस्य नैर्मल्यं तद्गुरूदितम् 8

svasminnabhedādbhinnasya darśanakṣamataiva yā atyaktasvaprakāśasya nairmalyaṃ tadgurūditam 8

3.9

नैर्मल्यं मुख्यमेकस्य संविन्नाथस्य सर्वतः अंशांशिकातः क्वाप्यन्यद्विमलं तत्तदिच्छया 9

nairmalyaṃ mukhyamekasya saṃvinnāthasya sarvataḥ aṃśāṃśikātaḥ kvāpyanyadvimalaṃ tattadicchayā 9

3.10

भावानां यत्प्रतीघाति वपुर्मायात्मकं हि तत् तेषामेवास्ति सद्विद्यामयं त्वप्रतिघातकम् 10

bhāvānāṃ yatpratīghāti vapurmāyātmakaṃ hi tat teṣāmevāsti sadvidyāmayaṃ tvapratighātakam 10

3.11

तदेवमुभयाकारमवभासं प्रकाशयन् विभाति वरदो बिम्बप्रतिबिम्बदृशाखिले 11

tadevamubhayākāramavabhāsaṃ prakāśayan vibhāti varado bimbapratibimbadṛśākhile 11

3.12

यस्त्वाह नेत्रतेजांसि स्वच्छात्प्रतिफलन्त्यलम् विपर्यस्य स्वकं वक्त्रं गृह्णन्तीति स पृच्छ्यते 12

yastvāha netratejāṃsi svacchātpratiphalantyalam viparyasya svakaṃ vaktraṃ gṛhṇantīti sa pṛcchyate 12

3.13

देहादन्यत्र यत्तेजस्तदधिष्ठातुरात्मनः तेनैव तेजसा ज्ञत्वे को@र्थः स्याद्दर्पणेन तु 13

dehādanyatra yattejastadadhiṣṭhāturātmanaḥ tenaiva tejasā jñatve ko@rthaḥ syāddarpaṇena tu 13

3.14

विपर्यस्तैस्तु तेजोभिर्ग्राहकात्मत्वमागतैः रूपं दृश्येत वदने निजे न मकुरान्तरे 14

viparyastaistu tejobhirgrāhakātmatvamāgataiḥ rūpaṃ dṛśyeta vadane nije na makurāntare 14

3.15

स्वमुखे स्पर्शवच्चैतद्रूपं भायान्ममेत्यलम् न त्वस्य स्पृश्यभिन्नस्य वेद्यैकान्तस्वरूपिणः 15

svamukhe sparśavaccaitadrūpaṃ bhāyānmametyalam na tvasya spṛśyabhinnasya vedyaikāntasvarūpiṇaḥ 15

3.16

रूपसंस्थानमात्रं तत्स्पर्शगन्धरसादिभिः न्यग्भूतैरेव तद्युक्तं वस्तु तत्प्रतिबिम्बितम् 16

rūpasaṃsthānamātraṃ tatsparśagandharasādibhiḥ nyagbhūtaireva tadyuktaṃ vastu tatpratibimbitam 16

3.17

न्यग्भावो ग्राह्यताभावात्तदभावो@प्रमाणतः स चार्थसंगमाभावात्सो@प्यादर्शे@नवस्थितेः 17

nyagbhāvo grāhyatābhāvāttadabhāvo@pramāṇataḥ sa cārthasaṃgamābhāvātso@pyādarśe@navasthiteḥ 17

3.18

अत एव गुरुत्वादिर्धर्मो नैतस्य लक्ष्यते नह्यादर्शे संस्थितो@सौ तद्दृष्टौ स उपायकः 18

ata eva gurutvādirdharmo naitasya lakṣyate nahyādarśe saṃsthito@sau taddṛṣṭau sa upāyakaḥ 18

3.19

तस्मात्तु नैष भेदेन यद्भाति तत उच्यते आधारस्तत्र तूपाया दीपदृक्संविदः क्रमात् 19

tasmāttu naiṣa bhedena yadbhāti tata ucyate ādhārastatra tūpāyā dīpadṛksaṃvidaḥ kramāt 19

3.20

दीपचक्षुर्विबोधानां काठिन्याभावतः परम् सर्वतश्चापि नैर्मल्यान्न विभादर्शवत्पृथक् 20

dīpacakṣurvibodhānāṃ kāṭhinyābhāvataḥ param sarvataścāpi nairmalyānna vibhādarśavatpṛthak 20

3.21

एतच्च देवदेवेन दर्शितं बोधवृद्धये मूढानां वस्तु भवति ततो@प्यन्यत्र नाप्यलम् 21

etacca devadevena darśitaṃ bodhavṛddhaye mūḍhānāṃ vastu bhavati tato@pyanyatra nāpyalam 21

3.22

प्रतीघाति स्वतन्त्रं नो न स्थाय्यस्थायि चापि न स्वच्छस्यैवैष कस्यापि महिमेति कृपालुना 22

pratīghāti svatantraṃ no na sthāyyasthāyi cāpi na svacchasyaivaiṣa kasyāpi mahimeti kṛpālunā 22

3.23

न देशों नो रूपं न च समययोगो न परिमा न चान्योन्यासंगो न च तदपहानिर्न घनता न चावस्तुत्वं स्यान्न च किमपि सारं निजमिति ध्रुवं मोहः शाम्येदिति निरदिशद्दर्पणविधिः 23

na deśoṃ no rūpaṃ na ca samayayogo na parimā na cānyonyāsaṃgo na ca tadapahānirna ghanatā na cāvastutvaṃ syānna ca kimapi sāraṃ nijamiti dhruvaṃ mohaḥ śāmyediti niradiśaddarpaṇavidhiḥ 23

3.24

इत्थं प्रदर्शिते@मुत्र प्रतिबिम्बनवर्त्मनि शब्दस्य प्रतिबिम्बं यत् प्रतिश्रुत्केति भण्यते 24

itthaṃ pradarśite@mutra pratibimbanavartmani śabdasya pratibimbaṃ yat pratiśrutketi bhaṇyate 24

3.25

न चासौ शब्दजः शब्द आगच्छत्त्वेन संश्रवात् तेनैव वक्त्रा दूरस्थैः शब्दस्याश्रवणादपि 25

na cāsau śabdajaḥ śabda āgacchattvena saṃśravāt tenaiva vaktrā dūrasthaiḥ śabdasyāśravaṇādapi 25

3.26

पिठिरादिपिधानांशविशिष्टछिद्रसंगतौ चित्रत्वाच्चास्य शब्दस्य प्रतिबिम्बं मुखादिवत् 26

piṭhirādipidhānāṃśaviśiṣṭachidrasaṃgatau citratvāccāsya śabdasya pratibimbaṃ mukhādivat 26

3.27

इदमन्यस्य वेद्यस्य रूपमित्यवभासते यथादर्शे तथा केनाप्युक्तमाकर्णये त्विति 27

idamanyasya vedyasya rūpamityavabhāsate yathādarśe tathā kenāpyuktamākarṇaye tviti 27

3.28

नियमाद्बिम्बसांमुख्यं प्रतिबिम्बस्य यत्ततः तन्मध्यगाः प्रमातारः शृण्वन्ति प्रतिशब्दकम् 28

niyamādbimbasāṃmukhyaṃ pratibimbasya yattataḥ tanmadhyagāḥ pramātāraḥ śṛṇvanti pratiśabdakam 28

3.29

मुख्यग्रहं त्वपि विना प्रतिबिम्बग्रहो भवेत् स्वपश्चात्स्थं प्रियं पश्येट्टङ्कितं मुकुरे वपुः 29

mukhyagrahaṃ tvapi vinā pratibimbagraho bhavet svapaścātsthaṃ priyaṃ paśyeṭṭaṅkitaṃ mukure vapuḥ 29

3.30

सांमुख्यं चोच्यते तादृग्दर्पणाभेदसंस्थितेः 30

sāṃmukhyaṃ cocyate tādṛgdarpaṇābhedasaṃsthiteḥ 30

3.31

अतः कूपादिपिठिराकाशे तत्प्रतिबिम्बितम् वक्त्राकाशं सशब्दं सद्भाति तत्परवक्तवत् 31

ataḥ kūpādipiṭhirākāśe tatpratibimbitam vaktrākāśaṃ saśabdaṃ sadbhāti tatparavaktavat 31

3.32

यथा चादर्शपाश्चात्यभागस्थो वेत्ति नो मुखम् तथा तथाविधाकाशपश्चात्स्थो वेत्ति न ध्वनिम् 32

yathā cādarśapāścātyabhāgastho vetti no mukham tathā tathāvidhākāśapaścātstho vetti na dhvanim 32

3.33

शब्दो न चानभिव्यक्तः प्रतिबिम्बति तद्ध्रुवम् अभिव्यक्तिश्रुती तस्य समकालं द्वितीयके 33

śabdo na cānabhivyaktaḥ pratibimbati taddhruvam abhivyaktiśrutī tasya samakālaṃ dvitīyake 33

3.34

क्षणे तु प्रतिबिम्बत्वं श्रुतिश्च समकालिका तुल्यकालं हि नो हस्ततच्छायारूपनिश्चयः 34

kṣaṇe tu pratibimbatvaṃ śrutiśca samakālikā tulyakālaṃ hi no hastatacchāyārūpaniścayaḥ 34

3.35

इत्थं प्रदर्शिते@मुत्र प्रतिबिम्बसतत्त्वके प्रकृतं ब्रूमहे तत्र प्रतिबिम्बनमर्हति 35

itthaṃ pradarśite@mutra pratibimbasatattvake prakṛtaṃ brūmahe tatra pratibimbanamarhati 35

3.36

शब्दो नभसि सानन्दे स्पर्शधामनि सुन्दरः स्पर्शो@न्यो@पि दृढाघातशूलशीतादिकोद्भवः परस्थः प्रतिबिम्बत्वात्स्वदेहोद्धूलनाकरः 36

śabdo nabhasi sānande sparśadhāmani sundaraḥ sparśo@nyo@pi dṛḍhāghātaśūlaśītādikodbhavaḥ parasthaḥ pratibimbatvātsvadehoddhūlanākaraḥ 36

3.37

न चैष मुख्यस्तत्कार्यपारम्पर्याप्रकाशनात् 37

na caiṣa mukhyastatkāryapāramparyāprakāśanāt 37

3.38

एवं घ्राणान्तरे गन्धो रसो दन्तोदके स्फुटः 38

evaṃ ghrāṇāntare gandho raso dantodake sphuṭaḥ 38

3.39

यथा च रूपं प्रतिबिम्बितं दृशोर्न चक्षुषान्येन विना हि लक्ष्यते तथा रसस्पर्शनसौरभादिकं न लक्ष्यते@क्षेण विना स्थितं त्वपि 39

yathā ca rūpaṃ pratibimbitaṃ dṛśorna cakṣuṣānyena vinā hi lakṣyate tathā rasasparśanasaurabhādikaṃ na lakṣyate@kṣeṇa vinā sthitaṃ tvapi 39

3.40

न चान्तरे स्पर्शनधामनि स्थितं बहिःस्पृशोन्याक्षधियः स गोचरः 40

na cāntare sparśanadhāmani sthitaṃ bahiḥspṛśonyākṣadhiyaḥ sa gocaraḥ 40

3.41

अतो@न्तिकस्थस्वकतादृगिन्द्रियप्रयोजनान्तःकरणैर्यदा कृता तदा तदात्तं प्रतिबिम्बमिन्द्रिये स्वकां क्रियां सूयत एव तादृशीम् 41

ato@ntikasthasvakatādṛgindriyaprayojanāntaḥkaraṇairyadā kṛtā tadā tadāttaṃ pratibimbamindriye svakāṃ kriyāṃ sūyata eva tādṛśīm 41

3.42

न तु स्मृतान्मानसगोचरादृता भवेत्क्रिया सा किल वर्तमानतः अतः स्थितः स्पर्शवरस्तदिन्द्रिये समागतः सन्विदितस्तथाक्रियः 42

na tu smṛtānmānasagocarādṛtā bhavetkriyā sā kila vartamānataḥ ataḥ sthitaḥ sparśavarastadindriye samāgataḥ sanviditastathākriyaḥ 42

3.43

असंभवे बाह्यगतस्य तादृशः स्व एव तस्मिन्प्रतिबिम्बितस्तथा करोति तां स्पर्शवरः सुखात्मिकां स चापि कस्यामपि नाडिसंततौ 43

asaṃbhave bāhyagatasya tādṛśaḥ sva eva tasminpratibimbitastathā karoti tāṃ sparśavaraḥ sukhātmikāṃ sa cāpi kasyāmapi nāḍisaṃtatau 43

3.44

तेन संवित्तिमकुरे विश्वमात्मानमर्पयत् नाथस्य वदते@मुष्य विमलां विश्वरूपताम् 44

tena saṃvittimakure viśvamātmānamarpayat nāthasya vadate@muṣya vimalāṃ viśvarūpatām 44

3.45

यथा च गन्धरूपस्पृग्रसाद्याः प्रतिबिम्बिताः तदाधारोपरागेण भान्ति खङ्गे मुखादिवत् 45

yathā ca gandharūpaspṛgrasādyāḥ pratibimbitāḥ tadādhāroparāgeṇa bhānti khaṅge mukhādivat 45

3.46

तथा विश्वमिदं बोधे प्रतिबिम्बितमाश्रयेत् प्रकाशत्वस्वतन्त्रत्वप्रभृतिं धर्मविस्तरम् 46

tathā viśvamidaṃ bodhe pratibimbitamāśrayet prakāśatvasvatantratvaprabhṛtiṃ dharmavistaram 46

3.47

यथा च सर्वतः स्वच्छे स्फटिके सर्वतो भवेत् प्रतिबिम्बं तथा बोधे सर्वतः स्वच्छताजुषि 47

yathā ca sarvataḥ svacche sphaṭike sarvato bhavet pratibimbaṃ tathā bodhe sarvataḥ svacchatājuṣi 47

3.48

अत्यन्तस्वच्छता सा यत्स्वाकृत्यनवभासनम् अतः स्वच्छतमो बोधो न रत्नं त्वाकृतिग्रहात् 48

atyantasvacchatā sā yatsvākṛtyanavabhāsanam ataḥ svacchatamo bodho na ratnaṃ tvākṛtigrahāt 48

3.49

प्रतिबिम्बं च बिम्बेन बाह्यस्थेन समर्प्यते तस्यैव प्रतिबिम्बत्वे किं बिम्बमवशिष्यताम् 49

pratibimbaṃ ca bimbena bāhyasthena samarpyate tasyaiva pratibimbatve kiṃ bimbamavaśiṣyatām 49

3.50

यद्वापि कारणं किंचिद्बिम्बत्वेनाभिषिच्यते तदपि प्रतिबिम्बत्वमेति बोधे@न्यथा त्वसत् 50

yadvāpi kāraṇaṃ kiṃcidbimbatvenābhiṣicyate tadapi pratibimbatvameti bodhe@nyathā tvasat 50

3.51

इत्थमेतत्स्वसंवित्तिदृढन्यायास्त्ररक्षितम् साम्राज्यमेव विश्वत्र प्रतिबिम्बस्य जृम्भते 51

itthametatsvasaṃvittidṛḍhanyāyāstrarakṣitam sāmrājyameva viśvatra pratibimbasya jṛmbhate 51

3.52

ननु बिम्बस्य विरहे प्रतिबिम्बं कथं भवेत् किं कुर्मो दृश्यते तद्धि ननु तद्बिम्बमुच्यताम् 52

nanu bimbasya virahe pratibimbaṃ kathaṃ bhavet kiṃ kurmo dṛśyate taddhi nanu tadbimbamucyatām 52

3.53

नैवं तल्लक्षणाभावाद्बिम्बं किल किमुच्यते अन्यामिश्रं स्वतन्त्रं सद्भासमानं मुखं यथा 53

naivaṃ tallakṣaṇābhāvādbimbaṃ kila kimucyate anyāmiśraṃ svatantraṃ sadbhāsamānaṃ mukhaṃ yathā 53

3.54

स्वरूपानपहानेन पररूपसदृक्षताम् प्रतिबिम्बात्मतामाहुः खड्गादर्शतलादिवत् 54

svarūpānapahānena pararūpasadṛkṣatām pratibimbātmatāmāhuḥ khaḍgādarśatalādivat 54

3.55

उक्तं च सति बाह्ये@पि धीरेकानेकवेदनात् अनेकसदृशाकारा न त्वनेकेति सौगतैः 55

uktaṃ ca sati bāhye@pi dhīrekānekavedanāt anekasadṛśākārā na tvaneketi saugataiḥ 55

3.56

नन्वित्थं प्रतिबिम्बस्य लक्षणं किं तदुच्यते अन्यव्यामिश्रणायोगात्तद्भेदाशक्यभासनम् प्रतिबिम्बमिति प्राहुर्दर्पणे वदनं यथा 56

nanvitthaṃ pratibimbasya lakṣaṇaṃ kiṃ taducyate anyavyāmiśraṇāyogāttadbhedāśakyabhāsanam pratibimbamiti prāhurdarpaṇe vadanaṃ yathā 56

3.57

बोधमिश्रमिदं बोधाद्भेदेनाशक्यभासनम् परतत्त्वादि बोधे किं प्रतिबिम्बं न भण्यते 57

bodhamiśramidaṃ bodhādbhedenāśakyabhāsanam paratattvādi bodhe kiṃ pratibimbaṃ na bhaṇyate 57

3.58

लक्षणस्य व्यवस्थैषाकस्माच्चेद्बिम्बमुच्यताम् प्राज्ञा वस्तुनि युज्यन्ते न तु सामयिके ध्वनौ 58

lakṣaṇasya vyavasthaiṣākasmāccedbimbamucyatām prājñā vastuni yujyante na tu sāmayike dhvanau 58

3.59

ननु न प्रतिबिम्बस्य विना बिम्बं भवेत्स्थितिः किं ततः प्रतिबिम्बे हि बिम्बं तादात्म्यवृत्ति न 59

nanu na pratibimbasya vinā bimbaṃ bhavetsthitiḥ kiṃ tataḥ pratibimbe hi bimbaṃ tādātmyavṛtti na 59

3.60

अतश्च लक्षणस्यास्य प्रोक्तस्य तदसंभवे न हानिर्हेतुमात्रे तु प्रश्नो@यं पर्यवस्यति 60

ataśca lakṣaṇasyāsya proktasya tadasaṃbhave na hānirhetumātre tu praśno@yaṃ paryavasyati 60

3.61

तत्रापि च निमित्ताख्ये नोपादाने कथंचन निमित्तकारणानां च कदाचित्क्वापि संभवः 61

tatrāpi ca nimittākhye nopādāne kathaṃcana nimittakāraṇānāṃ ca kadācitkvāpi saṃbhavaḥ 61

3.62

अत एव पुरोवर्तिन्यालोके स्मरणादिना निमित्तेन घनेनास्तु संक्रान्तदयिताकृतिः 62

ata eva purovartinyāloke smaraṇādinā nimittena ghanenāstu saṃkrāntadayitākṛtiḥ 62

3.63

अन्यथा संविदारूढा कान्ता विच्छेदयोगिनी कस्माद्भाति न वै संविद् विच्छेदं पुरतो गता 63

anyathā saṃvidārūḍhā kāntā vicchedayoginī kasmādbhāti na vai saṃvid vicchedaṃ purato gatā 63

3.64

अत एवान्तरं किंचिद्धीसंज्ञं भवतु स्फुटम् यत्रास्य विच्छिदा भानं संकल्पस्वप्नदर्शने 64

ata evāntaraṃ kiṃciddhīsaṃjñaṃ bhavatu sphuṭam yatrāsya vicchidā bhānaṃ saṃkalpasvapnadarśane 64

3.65

अतो निमित्तं देवस्य शक्तयः सन्तु तादृशे इत्थं विश्वमिदं नाथे भैरवीयचिदम्बरे प्रतिबिम्बमलं स्वच्छे न खल्वन्यप्रसादतः 65

ato nimittaṃ devasya śaktayaḥ santu tādṛśe itthaṃ viśvamidaṃ nāthe bhairavīyacidambare pratibimbamalaṃ svacche na khalvanyaprasādataḥ 65

3.66

अनन्यापेक्षिता यास्य विश्वात्मत्वं प्रति प्रभोः तां परां प्रतिभां देवीं संगिरन्ते ह्यनुत्तराम् 66

ananyāpekṣitā yāsya viśvātmatvaṃ prati prabhoḥ tāṃ parāṃ pratibhāṃ devīṃ saṃgirante hyanuttarām 66

3.67

अकुलस्यास्य देवस्य कुलप्रथनशालिनी कौलिकी सा परा शक्तिरवियुक्तो यया प्रभुः 67

akulasyāsya devasya kulaprathanaśālinī kaulikī sā parā śaktiraviyukto yayā prabhuḥ 67

3.68

तयोर्यद्यामलं रूपं स संघट्ट इति स्मृतः आनन्दशक्तिः सैवोक्ता यतो विश्वं विसृज्यते 68

tayoryadyāmalaṃ rūpaṃ sa saṃghaṭṭa iti smṛtaḥ ānandaśaktiḥ saivoktā yato viśvaṃ visṛjyate 68

3.69

परापरात्परं तत्त्वं सैषा देवी निगद्यते तत्सारं तच्च हृदयं स विसर्गः परः प्रभुः 69

parāparātparaṃ tattvaṃ saiṣā devī nigadyate tatsāraṃ tacca hṛdayaṃ sa visargaḥ paraḥ prabhuḥ 69

3.70

देवीयामलशास्त्रे सा कथिता कालकर्षिणी महाडामरके यागे श्रीपरा मस्तके तथा 70

devīyāmalaśāstre sā kathitā kālakarṣiṇī mahāḍāmarake yāge śrīparā mastake tathā 70

3.71

श्रीपूर्वशास्त्रे सा मातृसद्भावत्वेन वर्णिता संघट्टे@स्मिंश्चिदात्मत्वाद्यत्तत्प्रत्यवमर्शनम् 71

śrīpūrvaśāstre sā mātṛsadbhāvatvena varṇitā saṃghaṭṭe@smiṃścidātmatvādyattatpratyavamarśanam 71

3.72

इच्छाशक्तिरघोराणां शक्तीनां सा परा प्रभुः सैव प्रक्षुब्धरूपा चेदीशित्री संप्रजायते 72

icchāśaktiraghorāṇāṃ śaktīnāṃ sā parā prabhuḥ saiva prakṣubdharūpā cedīśitrī saṃprajāyate 72

3.73

तदा घोराः परा देव्यो जाताः शैवाध्वदैशिकाः स्वात्मप्रत्यवमर्शो यः प्रागभूदेकवीरकः 73

tadā ghorāḥ parā devyo jātāḥ śaivādhvadaiśikāḥ svātmapratyavamarśo yaḥ prāgabhūdekavīrakaḥ 73

3.74

ज्ञातव्यविश्वोन्मेषात्मा ज्ञानशक्तितया स्थितः इयं परापरा देवी घोरां या मातृमण्डलीम् 74

jñātavyaviśvonmeṣātmā jñānaśaktitayā sthitaḥ iyaṃ parāparā devī ghorāṃ yā mātṛmaṇḍalīm 74

3.75

सृजत्यविरतं शुद्धाशुद्धमार्गैकदीपिकाम् ज्ञेयांशः प्रोन्मिषन्क्षोभं यदैति बलवत्त्वतः 75

sṛjatyavirataṃ śuddhāśuddhamārgaikadīpikām jñeyāṃśaḥ pronmiṣankṣobhaṃ yadaiti balavattvataḥ 75

3.76

ऊनताभासनं संविन्मात्रत्वे जायते तदा रूढं तज्ज्ञेयवर्गस्य स्थितिप्रारम्भ उच्यते 76

ūnatābhāsanaṃ saṃvinmātratve jāyate tadā rūḍhaṃ tajjñeyavargasya sthitiprārambha ucyate 76

3.77

रूढिरेषा विबोधाब्धेश्चित्राकारपरिग्रहः इदं तद्बीजसंदर्भबीजं चिन्वन्ति योगिनः 77

rūḍhireṣā vibodhābdheścitrākāraparigrahaḥ idaṃ tadbījasaṃdarbhabījaṃ cinvanti yoginaḥ 77

3.78

इच्छाशक्तिर्द्विरूपोक्ता क्षुभिताक्षुभिता च या इष्यमाणं हि सा वस्तुद्वैरूप्येणात्मनि श्रयेत् 78

icchāśaktirdvirūpoktā kṣubhitākṣubhitā ca yā iṣyamāṇaṃ hi sā vastudvairūpyeṇātmani śrayet 78

3.79

अचिरद्युतिभासिन्या शक्त्या ज्वलनरूपया इष्यमाणसमापत्तिः स्थैर्येणाथ धरात्मना 79

aciradyutibhāsinyā śaktyā jvalanarūpayā iṣyamāṇasamāpattiḥ sthairyeṇātha dharātmanā 79

3.80

उन्मेषशक्तावस्त्येतज्ज्ञेयं यद्यपि भूयसा तथापि विभवस्थानं सा न तु प्राच्यजन्मभूः 80

unmeṣaśaktāvastyetajjñeyaṃ yadyapi bhūyasā tathāpi vibhavasthānaṃ sā na tu prācyajanmabhūḥ 80

3.81

इच्छाशक्तेरतः प्राहुश्चातूरूप्यं परामृतम् क्षोभान्तरस्यासद्भावान्नेदं बीजं च कस्यचित् 81

icchāśakterataḥ prāhuścātūrūpyaṃ parāmṛtam kṣobhāntarasyāsadbhāvānnedaṃ bījaṃ ca kasyacit 81

3.82

प्रक्षोभकत्वं बीजत्वं क्षोभाधारश्च योनिता क्षोभकं संविदो रूपं क्षुभ्यति क्षोभयत्यपि 82

prakṣobhakatvaṃ bījatvaṃ kṣobhādhāraśca yonitā kṣobhakaṃ saṃvido rūpaṃ kṣubhyati kṣobhayatyapi 82

3.83

क्षोभः स्याज्ज्ञेयधर्मत्वं क्षोभणा तद्बहिष्कृतिः अन्तःस्थविश्वाभिन्नैकबीजांशविसिसृक्षुता 83

kṣobhaḥ syājjñeyadharmatvaṃ kṣobhaṇā tadbahiṣkṛtiḥ antaḥsthaviśvābhinnaikabījāṃśavisisṛkṣutā 83

3.84

क्षोभो@तदिच्छे तत्त्वेच्छाभासनं क्षोभणां विदुः यदैक्यापत्तिमासाद्य तदिच्छा कृतिनी भवेत् 84

kṣobho@tadicche tattvecchābhāsanaṃ kṣobhaṇāṃ viduḥ yadaikyāpattimāsādya tadicchā kṛtinī bhavet 84

3.85

क्षोभाधारमिमं प्राहुः श्रीसोमानन्दपुत्रकाः संविदामीषणादीनामनुद्भिन्नविशेषकम् 85

kṣobhādhāramimaṃ prāhuḥ śrīsomānandaputrakāḥ saṃvidāmīṣaṇādīnāmanudbhinnaviśeṣakam 85

3.86

यज्ज्ञेयमात्रं तद्बीजं यद्योगाद्बीजता स्वरे तस्य बीजस्य सैवोक्ता विसिसृक्षा य उद्भवः यतो ग्राह्यमिदं भास्यद्भिन्नकल्पं चिदात्मनः 86

yajjñeyamātraṃ tadbījaṃ yadyogādbījatā svare tasya bījasya saivoktā visisṛkṣā ya udbhavaḥ yato grāhyamidaṃ bhāsyadbhinnakalpaṃ cidātmanaḥ 86

3.87

एष क्षोभः क्षोभणा तु तूष्णींभूतान्यमातृगम् हठाद्यदौदासीन्यांशच्यावनं संविदो बलात् 87

eṣa kṣobhaḥ kṣobhaṇā tu tūṣṇīṃbhūtānyamātṛgam haṭhādyadaudāsīnyāṃśacyāvanaṃ saṃvido balāt 87

3.88

जातापि विसिसृक्षासौ यद्विमर्शान्तरैक्यतः कृतार्था जायते क्षोभाधारो@त्रैतत्प्रकीर्तितम् 88

jātāpi visisṛkṣāsau yadvimarśāntaraikyataḥ kṛtārthā jāyate kṣobhādhāro@traitatprakīrtitam 88

3.89

ततस्तदान्तरं ज्ञेयं भिन्नकल्पत्वमिच्छति विश्वबीजादतः सर्व बाह्यं बिम्बं विवर्त्स्यति 89

tatastadāntaraṃ jñeyaṃ bhinnakalpatvamicchati viśvabījādataḥ sarva bāhyaṃ bimbaṃ vivartsyati 89

3.90

क्षोभ्यक्षोभकभावस्य सतत्त्वं दर्शितं मया श्रीमन्महेश्वरेणोक्तं गुरुणा यत्प्रसादतः 90

kṣobhyakṣobhakabhāvasya satattvaṃ darśitaṃ mayā śrīmanmaheśvareṇoktaṃ guruṇā yatprasādataḥ 90

3.91

प्रकृतं ब्रूमहे नेदं बीजं वर्णचतुष्टयम् नापि योनिर्यतो नैतत्क्षोभाधारत्वमृच्छति 91

prakṛtaṃ brūmahe nedaṃ bījaṃ varṇacatuṣṭayam nāpi yoniryato naitatkṣobhādhāratvamṛcchati 91

3.92

आत्मन्येव च विश्रान्त्या तत्प्रोक्तममृतात्मकम् इत्थं प्रागुदितं यत्तत्पञ्चकं तत्परस्परम् 92

ātmanyeva ca viśrāntyā tatproktamamṛtātmakam itthaṃ prāguditaṃ yattatpañcakaṃ tatparasparam 92

3.93

उच्छलद्विविधाकारमन्योन्यव्यतिमिश्रणात् यो@नुत्तरः परः स्पन्दो यश्चानन्दः समुच्छलन् 93

ucchaladvividhākāramanyonyavyatimiśraṇāt yo@nuttaraḥ paraḥ spando yaścānandaḥ samucchalan 93

3.94

ताविच्छोन्मेषसंघट्टाद्गच्छतो@तिविचित्रताम् अनुत्तरानन्दचिती इच्छाशक्तौ नियोजिते 94

tāvicchonmeṣasaṃghaṭṭādgacchato@tivicitratām anuttarānandacitī icchāśaktau niyojite 94

3.95

त्रिकोणमिति तत्प्राहुर्विसर्गामोदसुन्दरम् अनुत्तरानन्दशक्ती तत्र रूढिमुपागते 95

trikoṇamiti tatprāhurvisargāmodasundaram anuttarānandaśaktī tatra rūḍhimupāgate 95

3.96

त्रिकोणद्वित्वयोगेन व्रजतः षडरस्थितिम् त एवोन्मेषयोगे@पि पुनस्तन्मयतां गते 96

trikoṇadvitvayogena vrajataḥ ṣaḍarasthitim ta evonmeṣayoge@pi punastanmayatāṃ gate 96

3.97

क्रियाशक्तेः स्फुटं रूपमभिव्यङ्क्तः परस्परम् इच्छोन्मेषगतः क्षोभो यः प्रोक्तस्तद्गतेरपि 97

kriyāśakteḥ sphuṭaṃ rūpamabhivyaṅktaḥ parasparam icchonmeṣagataḥ kṣobho yaḥ proktastadgaterapi 97

3.98

ते एव शक्ती ताद्रूप्यभागिन्यौ नान्यथास्थिते नन्वनुत्तरतानन्दौ स्वात्मना भेदवर्जितौ 98

te eva śaktī tādrūpyabhāginyau nānyathāsthite nanvanuttaratānandau svātmanā bhedavarjitau 98

3.99

कथमेतावतीमेनां वैचित्रीं स्वात्मनि श्रितौ शृणु तावदयं संविन्नाथो@परिमितात्मकः 99

kathametāvatīmenāṃ vaicitrīṃ svātmani śritau śṛṇu tāvadayaṃ saṃvinnātho@parimitātmakaḥ 99

3.100

अनन्तशक्तिवैचित्र्यलयोदयकलेश्वरः अस्थास्यदेकरूपेण वपुषा चेन्महेश्वरः 100

anantaśaktivaicitryalayodayakaleśvaraḥ asthāsyadekarūpeṇa vapuṣā cenmaheśvaraḥ 100

3.101

महेश्वरत्वं संवित्त्वं तदत्यक्ष्यद्धटादिवत् परिच्छिन्नप्रकाशत्वं जडस्य किल लक्षणम् 101

maheśvaratvaṃ saṃvittvaṃ tadatyakṣyaddhaṭādivat paricchinnaprakāśatvaṃ jaḍasya kila lakṣaṇam 101

3.102

जडाद्विलक्षणो बोधो यतो न परिमीयते तेन बोधमहसिन्धोरुल्लासिन्यः स्वशक्तयः 102

jaḍādvilakṣaṇo bodho yato na parimīyate tena bodhamahasindhorullāsinyaḥ svaśaktayaḥ 102

3.103

आश्रयन्त्यूर्मय इव स्वात्मसंघट्टचित्रताम् स्वात्मसंघट्टवैचित्र्यं शक्तीनां यत्परस्परम् 103

āśrayantyūrmaya iva svātmasaṃghaṭṭacitratām svātmasaṃghaṭṭavaicitryaṃ śaktīnāṃ yatparasparam 103

3.104

एतदेव परं प्राहुः क्रियाशक्तेः स्फुटं वपुः अस्मिंश्चतुर्दशे धाम्नि स्फुटीभूतत्रिशक्तिके 104

etadeva paraṃ prāhuḥ kriyāśakteḥ sphuṭaṃ vapuḥ asmiṃścaturdaśe dhāmni sphuṭībhūtatriśaktike 104

3.105

त्रिशूलत्वमतः प्राह शास्ता श्रीपूर्वशासने निरञ्जनमिदं चोक्तं गुरुभिस्तत्त्वदर्शिभिः 105

triśūlatvamataḥ prāha śāstā śrīpūrvaśāsane nirañjanamidaṃ coktaṃ gurubhistattvadarśibhiḥ 105

3.106

शक्तिमानञ्ज्यते यस्मान्न शक्तिर्जातु केनचित् इच्छा ज्ञानं क्रिया चेति यत्पृथक्पृथगञ्ज्यते 106

śaktimānañjyate yasmānna śaktirjātu kenacit icchā jñānaṃ kriyā ceti yatpṛthakpṛthagañjyate 106

3.107

तदेव शक्तिमत्स्वैः स्वैरिष्यमाणादिकैः स्फुटम् एतत्त्रितयमैक्येन यदा तु प्रस्फुरेत्तदा 107

tadeva śaktimatsvaiḥ svairiṣyamāṇādikaiḥ sphuṭam etattritayamaikyena yadā tu prasphurettadā 107

3.108

न केनचिदुपाधेयं स्वस्वविप्रतिषेधतः लोलीभूतमतः शक्तित्रितयं तत्त्रिशूलकम् यस्मिन्नाशु समावेशाद्भवेद्योगी निरञ्जनः 108

na kenacidupādheyaṃ svasvavipratiṣedhataḥ lolībhūtamataḥ śaktitritayaṃ tattriśūlakam yasminnāśu samāveśādbhavedyogī nirañjanaḥ 108

3.109

इत्थं परामृतपदादारभ्याष्टकमीदृशम् ब्राह्म्यादिरूपसंभेदाद्यात्यष्टाष्टकतां स्फुटम् 109

itthaṃ parāmṛtapadādārabhyāṣṭakamīdṛśam brāhmyādirūpasaṃbhedādyātyaṣṭāṣṭakatāṃ sphuṭam 109

3.110

अत्रानुत्तरशक्तिः सा स्वं वपुः प्रकटस्थितम् कुर्वन्त्यपि ज्ञेयकलाकालुष्याद्विन्दुरूपिणी 110

atrānuttaraśaktiḥ sā svaṃ vapuḥ prakaṭasthitam kurvantyapi jñeyakalākāluṣyādvindurūpiṇī 110

3.111

उदितायां क्रियाशक्तौ सोमसूर्याग्निधामनि अविभागः प्रकाशो यः स बिन्दुः परमो हि नः 111

uditāyāṃ kriyāśaktau somasūryāgnidhāmani avibhāgaḥ prakāśo yaḥ sa binduḥ paramo hi naḥ 111

3.112

तत्त्वरक्षाविधाने च तदुक्तं परमेशिना हृत्पद्ममण्डलान्तःस्थो नरशक्तिशिवात्मकः 112

tattvarakṣāvidhāne ca taduktaṃ parameśinā hṛtpadmamaṇḍalāntaḥstho naraśaktiśivātmakaḥ 112

3.113

बोद्धव्यो लयभेदेन विन्दुर्विमलतारकः यो@सौ नादात्मकः शब्दः सर्वप्राणिष्ववस्थितः 113

boddhavyo layabhedena vindurvimalatārakaḥ yo@sau nādātmakaḥ śabdaḥ sarvaprāṇiṣvavasthitaḥ 113

3.114

अध+ऊर्ध्वविभागेन निष्क्रियेणावतिष्ठते ह्लादतैक्ष्ण्यादि वैचित्र्यं सितरक्तादिकं च यत् 114

adha+ūrdhvavibhāgena niṣkriyeṇāvatiṣṭhate hlādataikṣṇyādi vaicitryaṃ sitaraktādikaṃ ca yat 114

3.115

स्वयं तन्निरपेक्षो@सौ प्रकाशो गुरुराह च यन्न सूर्यो न वा सोमो नाग्निर्भासयते@पि च 115

svayaṃ tannirapekṣo@sau prakāśo gururāha ca yanna sūryo na vā somo nāgnirbhāsayate@pi ca 115

3.116

न चार्कसोमवह्नीनां तत्प्रकाशाद्विना महः किमप्यस्ति निजं किं तु संविदित्थं प्रकाशते 116

na cārkasomavahnīnāṃ tatprakāśādvinā mahaḥ kimapyasti nijaṃ kiṃ tu saṃviditthaṃ prakāśate 116

3.117

स्वस्वातन्त्र्यप्रभावोद्यद्विचित्रोपाधिसंगतः प्रकाशो याति तैक्ष्ण्यादिमवान्तरविचित्रताम् 117

svasvātantryaprabhāvodyadvicitropādhisaṃgataḥ prakāśo yāti taikṣṇyādimavāntaravicitratām 117

3.118

दुर्दर्शनो@पि घर्मांशुः पतितः पाथसां पथि नेत्रानन्दत्वमभ्येति पश्योपाधेः प्रभाविताम् 118

durdarśano@pi gharmāṃśuḥ patitaḥ pāthasāṃ pathi netrānandatvamabhyeti paśyopādheḥ prabhāvitām 118

3.119

सूर्यादिषु प्रकाशो@सावुपाधिकलुषीकृतः संवित्प्रकाशं माहेशमत एव ह्यपेक्षते 119

sūryādiṣu prakāśo@sāvupādhikaluṣīkṛtaḥ saṃvitprakāśaṃ māheśamata eva hyapekṣate 119

3.120

प्रकाशमात्रं सुव्यक्तं सूर्य इत्युच्यते स्फुटम् प्रकाश्यवस्तुसारांशवर्षि तत्सोम उच्यते 120

prakāśamātraṃ suvyaktaṃ sūrya ityucyate sphuṭam prakāśyavastusārāṃśavarṣi tatsoma ucyate 120

3.121

सूर्य प्रमाणमित्याहुः सोमं मेयं प्रचक्षते अन्योन्यमवियुक्तौ तौ स्वतन्त्रावप्युभौ स्थितौ 121

sūrya pramāṇamityāhuḥ somaṃ meyaṃ pracakṣate anyonyamaviyuktau tau svatantrāvapyubhau sthitau 121

3.122

भोक्तृभोग्योभयात्मैतदन्योन्योन्मुखतां गतम् ततो ज्वलनचिद्रूपं चित्रभानुः प्रकीर्तितः 122

bhoktṛbhogyobhayātmaitadanyonyonmukhatāṃ gatam tato jvalanacidrūpaṃ citrabhānuḥ prakīrtitaḥ 122

3.123

यो@यं वह्नेः परं तत्त्वं प्रमातुरिदमेव तत् संविदेव तु विज्ञेयतादात्म्यादनपेक्षिणी 123

yo@yaṃ vahneḥ paraṃ tattvaṃ pramāturidameva tat saṃvideva tu vijñeyatādātmyādanapekṣiṇī 123

3.124

स्वतन्त्रत्वात्प्रमातोक्ता विचित्रो ज्ञेयभेदतः सोमांशदाह्यवस्तूत्थवैचित्र्याभासबृंहितः 124

svatantratvātpramātoktā vicitro jñeyabhedataḥ somāṃśadāhyavastūtthavaicitryābhāsabṛṃhitaḥ 124

3.125

तत एवाग्निरुदितश्चित्रभानुर्महेशिना ज्ञेयाद्युपायसंघातनिरपेक्षैव संविदः 125

tata evāgniruditaścitrabhānurmaheśinā jñeyādyupāyasaṃghātanirapekṣaiva saṃvidaḥ 125

3.126

स्थितिर्माताहमस्मीति ज्ञाता शास्त्रज्ञवद्यतः अज्ञ एव यतो ज्ञातानुभवात्मा न रूपतः 126

sthitirmātāhamasmīti jñātā śāstrajñavadyataḥ ajña eva yato jñātānubhavātmā na rūpataḥ 126

3.127

न तु सा ज्ञातृता यस्यां शुद्धज्ञेयाद्यपेक्षते तस्यां दशायां ज्ञातृत्वमुच्यते योग्यतावशात् 127

na tu sā jñātṛtā yasyāṃ śuddhajñeyādyapekṣate tasyāṃ daśāyāṃ jñātṛtvamucyate yogyatāvaśāt 127

3.128

मानतैव तु सा प्राच्यप्रमातृपरिकल्पिता उच्छलन्त्यपि संवित्तिः कालक्रमविवर्जनात् 128

mānataiva tu sā prācyapramātṛparikalpitā ucchalantyapi saṃvittiḥ kālakramavivarjanāt 128

3.129

उदितैव सती पूर्णा मातृमेयादिरूपिणी पाकादिस्तु क्रिया कालपरिच्छेदात्क्रमोचिता 129

uditaiva satī pūrṇā mātṛmeyādirūpiṇī pākādistu kriyā kālaparicchedātkramocitā 129

3.130

मतान्त्यक्षणवन्ध्यापि न पाकत्वं प्रपद्यते इत्थं प्रकाशतत्त्वस्य सोमसूर्याग्निता स्थिता 130

matāntyakṣaṇavandhyāpi na pākatvaṃ prapadyate itthaṃ prakāśatattvasya somasūryāgnitā sthitā 130

3.131

अपि मुख्यं तत्प्रकाशमात्रत्वं न व्यपोह्यते एषां यत्प्रथमं रूपं ह्रस्वं तत्सूर्य उच्यते 131

api mukhyaṃ tatprakāśamātratvaṃ na vyapohyate eṣāṃ yatprathamaṃ rūpaṃ hrasvaṃ tatsūrya ucyate 131

3.132

क्षोभानन्दवशाद्दीर्घविश्रान्त्या सोम उच्यते यत्तत्परं प्लुतं नाम सोमानन्दात्परं स्थितम् 132

kṣobhānandavaśāddīrghaviśrāntyā soma ucyate yattatparaṃ plutaṃ nāma somānandātparaṃ sthitam 132

3.133

प्रकाशरूपं तत्प्राहुराग्नेयं शास्त्रकोविदाः अत्र प्रकाशमात्रं यत्स्थिते धामत्रये सति 133

prakāśarūpaṃ tatprāhurāgneyaṃ śāstrakovidāḥ atra prakāśamātraṃ yatsthite dhāmatraye sati 133

3.134

उक्तं विन्दुतया शास्त्रे शिवविन्दुरसौ मतः मकारादन्य एवायं तच्छायामात्रधृद्यथा 134

uktaṃ vindutayā śāstre śivavindurasau mataḥ makārādanya evāyaṃ tacchāyāmātradhṛdyathā 134

3.135

रलहाः षण्ठवैसर्गवर्णरूपत्वसंस्थिताः इकार एव रेफांशच्छाययान्यो यथा स्वरः 135

ralahāḥ ṣaṇṭhavaisargavarṇarūpatvasaṃsthitāḥ ikāra eva rephāṃśacchāyayānyo yathā svaraḥ 135

3.136

तथैव महलेशादः सो@न्यो द्वेधास्वरो@पि सन् अस्यान्तर्विसिसृक्षासौ या प्रोक्ता कौलिकी परा 136

tathaiva mahaleśādaḥ so@nyo dvedhāsvaro@pi san asyāntarvisisṛkṣāsau yā proktā kaulikī parā 136

3.137

सैव क्षोभवशादेति विसर्गात्मकतां ध्रुवम् उक्तं च त्रिशिरःशास्त्रे कलाव्याप्त्यन्तचर्चने 137

saiva kṣobhavaśādeti visargātmakatāṃ dhruvam uktaṃ ca triśiraḥśāstre kalāvyāptyantacarcane 137

3.138

कला सप्तदशी तस्मादमृताकाररूपिणी परापरस्वस्वरूपबिन्दुगत्या विसर्पिता 138

kalā saptadaśī tasmādamṛtākārarūpiṇī parāparasvasvarūpabindugatyā visarpitā 138

3.139

प्रकाश्यं सर्ववस्तूनां विसर्गरहिता तु सा शक्तिकुण्डलिका चैव प्राणकुण्डलिका तथा 139

prakāśyaṃ sarvavastūnāṃ visargarahitā tu sā śaktikuṇḍalikā caiva prāṇakuṇḍalikā tathā 139

3.140

विसर्गप्रान्तदेशे तु परा कुण्डलिनीति च शिवव्योमेति परमं ब्रह्मात्मस्थानमुच्यते 140

visargaprāntadeśe tu parā kuṇḍalinīti ca śivavyometi paramaṃ brahmātmasthānamucyate 140

3.141

विसर्गमात्रं नाथस्य सृष्टिसंहारविभ्रमाः स्वात्मनः स्वात्मनि स्वात्मक्षेपो वैसर्गिकी स्थितिः 141

visargamātraṃ nāthasya sṛṣṭisaṃhāravibhramāḥ svātmanaḥ svātmani svātmakṣepo vaisargikī sthitiḥ 141

3.142

विसर्ग एवमुत्सृष्ट आश्यानत्वमुपागतः हंसः प्राणो व्यञ्जनं च स्पर्शश्च परिभाष्यते 142

visarga evamutsṛṣṭa āśyānatvamupāgataḥ haṃsaḥ prāṇo vyañjanaṃ ca sparśaśca paribhāṣyate 142

3.143

अनुत्तरं परं धाम तदेवाकुलमुच्यते विसर्गस्तस्य नाथस्य कौलिकी शक्तिरुच्यते 143

anuttaraṃ paraṃ dhāma tadevākulamucyate visargastasya nāthasya kaulikī śaktirucyate 143

3.144

विसर्गता च सैवास्या यदानन्दोदयक्रमात् स्पष्टीभूतक्रियाशक्तिपर्यन्ता प्रोच्छलत्स्थितिः 144

visargatā ca saivāsyā yadānandodayakramāt spaṣṭībhūtakriyāśaktiparyantā procchalatsthitiḥ 144

3.145

विसर्ग एव तावान्यदाक्षिप्तैतावदात्मकः इयद्रूपं सागरस्य यदनन्तोर्मिसंततिः 145

visarga eva tāvānyadākṣiptaitāvadātmakaḥ iyadrūpaṃ sāgarasya yadanantormisaṃtatiḥ 145

3.146

अत एव विसर्गो@यमव्यक्तहकलात्मकः कामतत्त्वमिति श्रीमत्कुलगुह्वर उच्यते 146

ata eva visargo@yamavyaktahakalātmakaḥ kāmatattvamiti śrīmatkulaguhvara ucyate 146

3.147

यत्तदक्षरमव्यक्त कान्ताकण्ठे व्यवस्थितम् ध्वनिरूपमनिच्छं तु ध्यानधारणवर्जितम् 147

yattadakṣaramavyakta kāntākaṇṭhe vyavasthitam dhvanirūpamanicchaṃ tu dhyānadhāraṇavarjitam 147

3.148

तत्र चित्तं समाधाय वशयेद्युगपज्जगत् अत एव विसर्गस्य हंसे यद्वत्स्फुटा स्थितिः 148

tatra cittaṃ samādhāya vaśayedyugapajjagat ata eva visargasya haṃse yadvatsphuṭā sthitiḥ 148

3.149

तद्वत्सानुत्तरादीनां कादिसान्ततया स्थितिः अनुत्तरात्कवर्गस्य सूतिः पञ्चात्मनः स्फुटम् 149

tadvatsānuttarādīnāṃ kādisāntatayā sthitiḥ anuttarātkavargasya sūtiḥ pañcātmanaḥ sphuṭam 149

3.150

पञ्चशक्त्यात्मतोवश एकैकत्र यथा स्फुटः इच्छाशक्तेः स्वस्वरूपसंस्थाया एकरूपतः 150

pañcaśaktyātmatovaśa ekaikatra yathā sphuṭaḥ icchāśakteḥ svasvarūpasaṃsthāyā ekarūpataḥ 150

3.151

चवर्गः पञ्चशक्त्यात्मा क्रमप्रस्फुटतात्मकः या तूक्ता ज्ञेयकालुष्यभाक्क्षिप्रचरयोगतः 151

cavargaḥ pañcaśaktyātmā kramaprasphuṭatātmakaḥ yā tūktā jñeyakāluṣyabhākkṣipracarayogataḥ 151

3.152

द्विरूपायास्ततो जातं ट-ताद्यं वर्गयुग्मकम् उन्मेषात्पादिवर्गस्तु यतो विश्वं समाप्यते 152

dvirūpāyāstato jātaṃ ṭa-tādyaṃ vargayugmakam unmeṣātpādivargastu yato viśvaṃ samāpyate 152

3.153

ज्ञेयरूपमिदं पञ्चविंशत्यन्तं यतः स्फुटम् ज्ञेयत्वात्स्फुटतः प्रोक्तमेतावत्स्पर्शरूपकम् 153

jñeyarūpamidaṃ pañcaviṃśatyantaṃ yataḥ sphuṭam jñeyatvātsphuṭataḥ proktametāvatsparśarūpakam 153

3.154

इच्छाशक्तिश्च या द्वेधा क्षुभिताक्षुभितत्वतः सा विजातीयशक्त्यंशप्रोन्मुखी याति यात्मताम् 154

icchāśaktiśca yā dvedhā kṣubhitākṣubhitatvataḥ sā vijātīyaśaktyaṃśapronmukhī yāti yātmatām 154

3.155

सैव शीघ्रतरोपात्तज्ञेयकालुष्यरूषिता विजातीयोन्मुखत्वेन रत्वं लत्वं च गच्छति 155

saiva śīghrataropāttajñeyakāluṣyarūṣitā vijātīyonmukhatvena ratvaṃ latvaṃ ca gacchati 155

3.156

तद्वदुन्मेषशक्तिर्द्विरूपा वैजात्यशक्तिगा वकारत्वं प्रपद्येत सृष्टिसारप्रवर्षकम् 156

tadvadunmeṣaśaktirdvirūpā vaijātyaśaktigā vakāratvaṃ prapadyeta sṛṣṭisārapravarṣakam 156

3.157

इच्छैवानुत्तरानन्दयाता शीघ्रत्वयोगतः वायुरित्युच्यते वह्निर्भासनात्स्थैर्यतो धरा 157

icchaivānuttarānandayātā śīghratvayogataḥ vāyurityucyate vahnirbhāsanātsthairyato dharā 157

3.158

इदं चतुष्कमन्तःस्थमत एव निगद्यते इच्छाद्यन्तर्गतत्वेन स्वसमाप्तौ च संस्थितेः 158

idaṃ catuṣkamantaḥsthamata eva nigadyate icchādyantargatatvena svasamāptau ca saṃsthiteḥ 158

3.159

सजातीयकशक्तीनामिच्छाद्यानां च योजनम् क्षोभात्मकमिदं प्राहुः क्षोभाक्षोभात्मनामपि 159

sajātīyakaśaktīnāmicchādyānāṃ ca yojanam kṣobhātmakamidaṃ prāhuḥ kṣobhākṣobhātmanāmapi 159

3.160

अनुत्तरस्य साजात्ये भवेत्तु द्वितयी गतिः अनुत्तरं यत्तत्रैकं तच्चेदानन्दसूतये 160

anuttarasya sājātye bhavettu dvitayī gatiḥ anuttaraṃ yattatraikaṃ taccedānandasūtaye 160

3.161

प्रभविष्यति तद्योगे योगः क्षोभात्मकः स्फुटः अत्राप्यनुत्तरं धाम द्वितीयमपि सूतये 161

prabhaviṣyati tadyoge yogaḥ kṣobhātmakaḥ sphuṭaḥ atrāpyanuttaraṃ dhāma dvitīyamapi sūtaye 161

3.162

न पर्याप्तं तदा क्षोभं विनैवानुत्तरात्मता इच्छा या कर्मणा हीना या चैष्टव्येन रूषिता 162

na paryāptaṃ tadā kṣobhaṃ vinaivānuttarātmatā icchā yā karmaṇā hīnā yā caiṣṭavyena rūṣitā 162

3.163

शीघ्रस्थैर्यप्रभिन्नेन त्रिधा भावमुपागता अनुन्मिषितमुन्मीलत्प्रोन्मीलितमिति स्थितम् 163

śīghrasthairyaprabhinnena tridhā bhāvamupāgatā anunmiṣitamunmīlatpronmīlitamiti sthitam 163

3.164

इष्यमाणं त्रिधैतस्यां ताद्रूप्यस्यापरिच्युतेः तदेव स्वोष्मणा स्वात्मस्वातन्त्र्यप्रेरणात्मना 164

iṣyamāṇaṃ tridhaitasyāṃ tādrūpyasyāparicyuteḥ tadeva svoṣmaṇā svātmasvātantryapreraṇātmanā 164

3.165

बहिर्भाव्य स्फुटं क्षिप्तं श-ष-सत्रितयं स्थितम् तत एव सकारे@स्मिन्स्फुटं विश्वं प्रकाशते 165

bahirbhāvya sphuṭaṃ kṣiptaṃ śa-ṣa-satritayaṃ sthitam tata eva sakāre@sminsphuṭaṃ viśvaṃ prakāśate 165

3.166

अमृतं च परं धाम योगिनस्तत्प्रचक्षते क्षोभाद्यन्तविरामेषु तदेव च परामृतम् 166

amṛtaṃ ca paraṃ dhāma yoginastatpracakṣate kṣobhādyantavirāmeṣu tadeva ca parāmṛtam 166

3.167

सीत्कारसुखसद्भावसमावेशसमाधिषु तदेव ब्रह्म परममविभक्तं प्रचक्षते 167

sītkārasukhasadbhāvasamāveśasamādhiṣu tadeva brahma paramamavibhaktaṃ pracakṣate 167

3.168

उवाच भगवानेव तच्छ्रीमत्कुलगुह्करे शक्तिशक्तिमदैकात्म्यलब्धान्वर्थाभिधानके 168

uvāca bhagavāneva tacchrīmatkulaguhkare śaktiśaktimadaikātmyalabdhānvarthābhidhānake 168

3.169

काकचञ्चुपुटाकारं ध्यानधारणवर्जितम् विषतत्त्वमनच्काख्यं तव स्नेहात्प्रकाशितम् 169

kākacañcupuṭākāraṃ dhyānadhāraṇavarjitam viṣatattvamanackākhyaṃ tava snehātprakāśitam 169

3.170

कामस्य पूर्णता तत्त्वं संघट्टे प्रविभाव्यते विषस्य चामृतं तत्त्वं छाद्यत्वे@णोश्च्युते सति 170

kāmasya pūrṇatā tattvaṃ saṃghaṭṭe pravibhāvyate viṣasya cāmṛtaṃ tattvaṃ chādyatve@ṇoścyute sati 170

3.171

व्याप्त्री शक्तिर्विषं यस्मादव्याप्तुश्छादयेन्महः निरञ्जनं परं धाम तत्त्वं तस्य तु साञ्जनम् 171

vyāptrī śaktirviṣaṃ yasmādavyāptuśchādayenmahaḥ nirañjanaṃ paraṃ dhāma tattvaṃ tasya tu sāñjanam 171

3.172

क्रियाशक्त्यात्मकं विश्वमयं तस्मात्स्फुरेद्यतः इच्छा कामो विषं ज्ञानं क्रिया देवी निरञ्जनम् 172

kriyāśaktyātmakaṃ viśvamayaṃ tasmātsphuredyataḥ icchā kāmo viṣaṃ jñānaṃ kriyā devī nirañjanam 172

3.173

एतत्त्रयसमावेशः शिवो भैरव उच्यते अत्र रूढिं सदा कुर्यादिति नो गुरवो जगुः 173

etattrayasamāveśaḥ śivo bhairava ucyate atra rūḍhiṃ sadā kuryāditi no guravo jaguḥ 173

3.174

विषतत्त्वे संप्रविश्य न भूतं न विषं न च ग्रहः केवल एवाहमिति भावनया स्फुरेत् 174

viṣatattve saṃpraviśya na bhūtaṃ na viṣaṃ na ca grahaḥ kevala evāhamiti bhāvanayā sphuret 174

3.175

नन्वत्र षण्ठवर्णेभ्यो जन्मोक्तं तेन षण्ठता कथं स्यादिति चेद्ब्रूमो नात्र षण्ठस्य सोतृता 175

nanvatra ṣaṇṭhavarṇebhyo janmoktaṃ tena ṣaṇṭhatā kathaṃ syāditi cedbrūmo nātra ṣaṇṭhasya sotṛtā 175

3.176

तथाहि तत्रगा यासाविच्छाशक्तिरुदीरिता सैव सूते स्वकर्तव्यमन्तःस्थं स्वेष्टरूपकम् 176

tathāhi tatragā yāsāvicchāśaktirudīritā saiva sūte svakartavyamantaḥsthaṃ sveṣṭarūpakam 176

3.177

यत्त्वत्र रूषणाहेतुरेषितव्यं स्थितं ततः भागान्न प्रसवस्तज्जं कालुष्यं तद्वपुश्च तत् 177

yattvatra rūṣaṇāhetureṣitavyaṃ sthitaṃ tataḥ bhāgānna prasavastajjaṃ kāluṣyaṃ tadvapuśca tat 177

3.178

ज्ञेयारूषणया युक्तं समुदायात्मकं विदुः षण्ठं क्षोभकताक्षोभधामत्वाभावयोगतः 178

jñeyārūṣaṇayā yuktaṃ samudāyātmakaṃ viduḥ ṣaṇṭhaṃ kṣobhakatākṣobhadhāmatvābhāvayogataḥ 178

3.179

एतद्वर्णचतुष्कस्य स्वोष्मणाभासनावशात् ऊष्मेति कथितं नाम भैरवेणामलात्मना 179

etadvarṇacatuṣkasya svoṣmaṇābhāsanāvaśāt ūṣmeti kathitaṃ nāma bhairaveṇāmalātmanā 179

3.180

कादि-हान्तमिदं प्रहुः क्षोभाधारतया बुधाः योनिरूपेण तस्यापि योगे क्षोभान्तरं व्रजेत् 180

kādi-hāntamidaṃ prahuḥ kṣobhādhāratayā budhāḥ yonirūpeṇa tasyāpi yoge kṣobhāntaraṃ vrajet 180

3.181

तन्निदर्शनयोगेन पञ्चाशत्तमवर्णता पञ्चविंशकसंज्ञेयप्राग्वद्भूमिसुसंस्थितम् 181

tannidarśanayogena pañcāśattamavarṇatā pañcaviṃśakasaṃjñeyaprāgvadbhūmisusaṃsthitam 181

3.182

चतुष्कं च चतुष्कं च भेदाभेदगतं क्रमात् आद्यं चतुष्कं संवित्तेर्भेदसंधानकोविदम् 182

catuṣkaṃ ca catuṣkaṃ ca bhedābhedagataṃ kramāt ādyaṃ catuṣkaṃ saṃvitterbhedasaṃdhānakovidam 182

3.183

भेदस्याभेदरूढ्येकहेतुरन्यच्चतुष्टयम् इत्थं यद्वर्णजातं तत्सर्व स्वरमयं पुरा 183

bhedasyābhedarūḍhyekaheturanyaccatuṣṭayam itthaṃ yadvarṇajātaṃ tatsarva svaramayaṃ purā 183

3.184

व्यक्तियोगाद्व्यञ्जनं तत्स्वरप्राणं यतः किल स्वराणां षट्कमेवेह मूलं स्याद्वर्णसंततौ 184

vyaktiyogādvyañjanaṃ tatsvaraprāṇaṃ yataḥ kila svarāṇāṃ ṣaṭkameveha mūlaṃ syādvarṇasaṃtatau 184

3.185

षड्देवतास्तु ता एव ये मुख्याः सूर्यरश्मयः सौराणामेव रश्मीनामन्तश्चान्द्रकला यतः 185

ṣaḍdevatāstu tā eva ye mukhyāḥ sūryaraśmayaḥ saurāṇāmeva raśmīnāmantaścāndrakalā yataḥ 185

3.186

अतो@त्र दीर्घत्रितयं स्फुटं चान्द्रमसं वपुः चन्द्रश्च नाम नैवान्यो भोग्यं भोक्तुश्च नापरम् 186

ato@tra dīrghatritayaṃ sphuṭaṃ cāndramasaṃ vapuḥ candraśca nāma naivānyo bhogyaṃ bhoktuśca nāparam 186

3.187

भोक्तैव भोग्यभावेन द्वैविध्यात्संव्यवस्थितः घटस्य न हि भोग्यत्वं स्वं वपुर्मातृगं हि तत् 187

bhoktaiva bhogyabhāvena dvaividhyātsaṃvyavasthitaḥ ghaṭasya na hi bhogyatvaṃ svaṃ vapurmātṛgaṃ hi tat 187

3.188

अतो मातरि या रूढिः सास्य भोग्यत्वमुच्यते अनुत्तरं परामृश्यपरामर्शकभावतः 188

ato mātari yā rūḍhiḥ sāsya bhogyatvamucyate anuttaraṃ parāmṛśyaparāmarśakabhāvataḥ 188

3.189

संघट्टरूपतां प्राप्तं भोग्यमिच्छादिकं तथा अनुत्तरानन्दभुवामिच्छाद्ये भोग्यतां गते 189

saṃghaṭṭarūpatāṃ prāptaṃ bhogyamicchādikaṃ tathā anuttarānandabhuvāmicchādye bhogyatāṃ gate 189

3.190

संध्यक्षराणामुदयो भोक्तृरूपं च कथ्यते अनुत्तरानन्दमयो देवो भोक्तैव कथ्यते 190

saṃdhyakṣarāṇāmudayo bhoktṛrūpaṃ ca kathyate anuttarānandamayo devo bhoktaiva kathyate 190

3.191

इच्छादिकं भोग्यमेव तत एवास्य शक्तिता भोग्यं भोक्तरि लीनं चेद् भोक्ता तद्वस्तुतः स्फुटः 191

icchādikaṃ bhogyameva tata evāsya śaktitā bhogyaṃ bhoktari līnaṃ ced bhoktā tadvastutaḥ sphuṭaḥ 191

3.192

अतः षण्णां त्रिकं सारं चिदिष्युन्मेषणात्मकम् तदेव त्रितयं प्राहुर्भैरवस्य परं महः 192

ataḥ ṣaṇṇāṃ trikaṃ sāraṃ cidiṣyunmeṣaṇātmakam tadeva tritayaṃ prāhurbhairavasya paraṃ mahaḥ 192

3.193

तत्त्रिकं परमेशस्य पूर्णा शक्तिः प्रगीयते तेनाक्षिप्तं यतो विश्वमतो@स्मिन्समुपासिते 193

tattrikaṃ parameśasya pūrṇā śaktiḥ pragīyate tenākṣiptaṃ yato viśvamato@sminsamupāsite 193

Āhnika 3 (cont. 2)

3.194

विश्वशक्ताववच्छेदवन्ध्ये जातमुपासनम् इत्येष महिमैतावानिति तावन्न शक्यते 194

viśvaśaktāvavacchedavandhye jātamupāsanam ityeṣa mahimaitāvāniti tāvanna śakyate 194

3.195

अपरिच्छिन्नशक्तेः कः कुर्याच्छक्तिपरिच्छिदाम् तस्मादनुत्तरो देवः स्वाच्छन्द्यानुत्तरत्वतः 195

aparicchinnaśakteḥ kaḥ kuryācchaktiparicchidām tasmādanuttaro devaḥ svācchandyānuttaratvataḥ 195

3.196

विसर्गशक्तियुक्तत्वात्संपन्नो विश्वरूपकः एवं पञ्चाशदामर्शपूर्णशक्तिर्महेश्वरः 196

visargaśaktiyuktatvātsaṃpanno viśvarūpakaḥ evaṃ pañcāśadāmarśapūrṇaśaktirmaheśvaraḥ 196

3.197

विमर्शात्मैक एवान्याः शक्तयो@त्रैव निष्ठिताः एकाशीतिपदा देवी ह्यत्रान्तर्भावयिष्यते 197

vimarśātmaika evānyāḥ śaktayo@traiva niṣṭhitāḥ ekāśītipadā devī hyatrāntarbhāvayiṣyate 197

3.198

एकामर्शस्वभावत्वे शब्दराशिः स भैरवः आमृश्यच्छायया योगात्सैव शक्तिश्च मातृका 198

ekāmarśasvabhāvatve śabdarāśiḥ sa bhairavaḥ āmṛśyacchāyayā yogātsaiva śaktiśca mātṛkā 198

3.199

सा शब्दराशिसंघट्टाद्भिन्नयोनिस्तु मालिनी प्राग्वन्नवतयामर्शात्पृथग्वर्गस्वरूपिणी 199

sā śabdarāśisaṃghaṭṭādbhinnayonistu mālinī prāgvannavatayāmarśātpṛthagvargasvarūpiṇī 199

3.200

एकैकामर्शरूढौ तु सैव पञ्चाशदात्मिका इत्थं नादानुवेधेन परामर्शस्वभावकः 200

ekaikāmarśarūḍhau tu saiva pañcāśadātmikā itthaṃ nādānuvedhena parāmarśasvabhāvakaḥ 200

3.201

शिवो मातापितृत्वेन कर्ता विश्वत्र संस्थितः विसर्ग एव शाक्तो@यं शिवबिन्दुतया पुनः 201

śivo mātāpitṛtvena kartā viśvatra saṃsthitaḥ visarga eva śākto@yaṃ śivabindutayā punaḥ 201

3.202

गर्भीकृतानन्तविश्वः श्रयते@नुत्तरात्मताम् अपरिच्छिन्नविश्वान्तःसारे स्वात्मनि यः प्रभोः 202

garbhīkṛtānantaviśvaḥ śrayate@nuttarātmatām aparicchinnaviśvāntaḥsāre svātmani yaḥ prabhoḥ 202

3.203

परामर्शः स एवोक्तो द्वयसंपत्तिलक्षणः अनुत्तरविसर्गात्मशिवशक्त्यद्वयात्मनि 203

parāmarśaḥ sa evokto dvayasaṃpattilakṣaṇaḥ anuttaravisargātmaśivaśaktyadvayātmani 203

3.204

परामर्शो निर्भरत्वादहमित्युच्यते विभोः अनुत्तराद्या प्रसृतिर्हान्ता शक्तिस्वरूपिणी 204

parāmarśo nirbharatvādahamityucyate vibhoḥ anuttarādyā prasṛtirhāntā śaktisvarūpiṇī 204

3.205

प्रत्याहृताशेषविश्वानुत्तरे सा निलीयते तदिदं विश्वमन्तःस्थं शक्तौ सानुत्तरे परे 205

pratyāhṛtāśeṣaviśvānuttare sā nilīyate tadidaṃ viśvamantaḥsthaṃ śaktau sānuttare pare 205

3.206

तत्तस्यामिति यत्सत्यं विभुना संपुटीकृतिः तेन श्रीत्रीशिकाशास्त्रे शक्तेः संपुटिताकृतिः 206

tattasyāmiti yatsatyaṃ vibhunā saṃpuṭīkṛtiḥ tena śrītrīśikāśāstre śakteḥ saṃpuṭitākṛtiḥ 206

3.207

संवित्तौ भाति यद्विश्वं तत्रापि खलु संविदा तदेतत्त्रितयं द्वन्द्वयोगात्संघाततां गतम् 207

saṃvittau bhāti yadviśvaṃ tatrāpi khalu saṃvidā tadetattritayaṃ dvandvayogātsaṃghātatāṃ gatam 207

3.208

एकमेव परं रूपं भैरवस्याहमात्मकम् विसर्गशक्तिर्या शंभोः सेत्थं सर्वत्र वर्तते 208

ekameva paraṃ rūpaṃ bhairavasyāhamātmakam visargaśaktiryā śaṃbhoḥ setthaṃ sarvatra vartate 208

3.209

तत एवसमस्तो@यमानन्दरसविभ्रमः तथाहि मधुरे गीते स्पर्शे वा चन्दनादिके 209

tata evasamasto@yamānandarasavibhramaḥ tathāhi madhure gīte sparśe vā candanādike 209

3.210

माध्यस्थ्यविगमे यासौ हृदये स्पन्दमानता आनन्दशक्तिः सैवोक्ता यतः सहृदयो जनः 210

mādhyasthyavigame yāsau hṛdaye spandamānatā ānandaśaktiḥ saivoktā yataḥ sahṛdayo janaḥ 210

3.211

पूर्व विसृज्यसकलं कर्तव्यं शून्यतानले चित्तविश्रान्तिसंज्ञो@यमाणवस्तदनन्तरम् 211

pūrva visṛjyasakalaṃ kartavyaṃ śūnyatānale cittaviśrāntisaṃjño@yamāṇavastadanantaram 211

3.212

दृष्टश्रुतादितद्वस्तुप्रोन्मुखत्वं स्वसंविदि चित्तसंबोधनामोक्तः शाक्तोल्लासभरात्मकः 212

dṛṣṭaśrutāditadvastupronmukhatvaṃ svasaṃvidi cittasaṃbodhanāmoktaḥ śāktollāsabharātmakaḥ 212

3.213

तत्रोन्मुखत्वतद्वस्तुसंघट्टाद्वस्तुनो हृदि रूढेः पूर्णतयावेशान्मितचित्तलयाच्छिवे 213

tatronmukhatvatadvastusaṃghaṭṭādvastuno hṛdi rūḍheḥ pūrṇatayāveśānmitacittalayācchive 213

3.214

प्राग्वद्भविष्यदौन्मुख्यसंभाव्यमिततालयात् चित्तप्रलयनामासौ विसर्गः शाम्भवः परः 214

prāgvadbhaviṣyadaunmukhyasaṃbhāvyamitatālayāt cittapralayanāmāsau visargaḥ śāmbhavaḥ paraḥ 214

3.215

तत्त्वरक्षाविधाने@तो विसर्गत्रैधमुच्यते हृत्पद्मकोशमध्यस्थस्तयोः संघट्ट इष्यते 215

tattvarakṣāvidhāne@to visargatraidhamucyate hṛtpadmakośamadhyasthastayoḥ saṃghaṭṭa iṣyate 215

3.216

विसर्गो@न्तः स च प्रोक्तश्चित्तविश्रान्तिलक्षणः द्वितीयः स विसर्गस्तु चित्तसंबोधलक्षणः 216

visargo@ntaḥ sa ca proktaścittaviśrāntilakṣaṇaḥ dvitīyaḥ sa visargastu cittasaṃbodhalakṣaṇaḥ 216

3.217

एकीभूतं विभात्यत्र जगदेतच्चराचरम् ग्राह्यग्राहकभेदो वै किंचिदत्रेष्यते यदा 217

ekībhūtaṃ vibhātyatra jagadetaccarācaram grāhyagrāhakabhedo vai kiṃcidatreṣyate yadā 217

3.218

तदासौ सकलः प्रोक्तो निष्कलः शिवयोगतः ग्राह्यग्राहकविच्छित्तिसंपूर्णग्रहणात्मकः 218

tadāsau sakalaḥ prokto niṣkalaḥ śivayogataḥ grāhyagrāhakavicchittisaṃpūrṇagrahaṇātmakaḥ 218

3.219

तृतीयः स विसर्गस्तु चित्तप्रलयलक्षणः एकीभावात्मकः सूक्ष्मो विज्ञानात्मात्मनिर्वृतः 219

tṛtīyaḥ sa visargastu cittapralayalakṣaṇaḥ ekībhāvātmakaḥ sūkṣmo vijñānātmātmanirvṛtaḥ 219

3.220

निरूपितो@यमर्थः श्रीसिद्धयोगीश्वरीमते सात्र कुण्डलिनी बीजं जीवभूता चिदात्मिका 220

nirūpito@yamarthaḥ śrīsiddhayogīśvarīmate sātra kuṇḍalinī bījaṃ jīvabhūtā cidātmikā 220

3.221

तज्जं ध्रुवेच्छोन्मेषाख्यं त्रिकं वर्णास्ततः पुनः आ इत्यवर्णादित्यादियावद्वैसर्गिकी कला 221

tajjaṃ dhruvecchonmeṣākhyaṃ trikaṃ varṇāstataḥ punaḥ ā ityavarṇādityādiyāvadvaisargikī kalā 221

3.222

ककारादिसकारान्ता विसर्गात्पञ्चधा स च बहिश्चान्तश्च हृदये नादे@थ परमे पदे 222

kakārādisakārāntā visargātpañcadhā sa ca bahiścāntaśca hṛdaye nāde@tha parame pade 222

3.223

बिन्दुरात्मनि मूर्धान्तं हृदयाद्व्यापको हि सः आदिमान्त्यविहीनास्तु मन्त्राः स्युः शरदभ्रवत् 223

bindurātmani mūrdhāntaṃ hṛdayādvyāpako hi saḥ ādimāntyavihīnāstu mantrāḥ syuḥ śaradabhravat 223

3.224

गुरोर्लक्षणमेतावदादिमान्त्यं च वेदयेत् पूज्यः सो@हमिव ज्ञानी भैरवो देवतात्मकः 224

gurorlakṣaṇametāvadādimāntyaṃ ca vedayet pūjyaḥ so@hamiva jñānī bhairavo devatātmakaḥ 224

3.225

श्लोकगाथादि यत्किंचिदादिमान्त्ययुतं ततः तस्माद्विदंस्तथा सर्वं मन्त्रत्वेनैव पश्यति 225

ślokagāthādi yatkiṃcidādimāntyayutaṃ tataḥ tasmādvidaṃstathā sarvaṃ mantratvenaiva paśyati 225

3.226

विसर्गशक्तिर्विश्वस्य कारणं च निरूपिता ऐतरेयाख्यवेदान्ते परमेशेन विस्तरात् 226

visargaśaktirviśvasya kāraṇaṃ ca nirūpitā aitareyākhyavedānte parameśena vistarāt 226

3.227

यल्लोहितं तदग्निर्यद्वीर्यं सूर्येन्दुविग्रहम् अ इति ब्रह्म परमं तत्संघट्टोदयात्मकम् 227

yallohitaṃ tadagniryadvīryaṃ sūryenduvigraham a iti brahma paramaṃ tatsaṃghaṭṭodayātmakam 227

3.228

तस्यापि च परं वीर्य पञ्चभूतकलात्मकम् भोग्यत्वेनान्नरूपं च शब्दस्पर्शरसात्मकम् 228

tasyāpi ca paraṃ vīrya pañcabhūtakalātmakam bhogyatvenānnarūpaṃ ca śabdasparśarasātmakam 228

3.229

शब्दो@पि मधुरो यस्माद्वीर्योपचयकारकः तद्धि वीर्यं परं शुद्धं विसिसृक्षात्मकं मतम् 229

śabdo@pi madhuro yasmādvīryopacayakārakaḥ taddhi vīryaṃ paraṃ śuddhaṃ visisṛkṣātmakaṃ matam 229

3.230

तद्बलं च तदोजश्च ते प्राणाः सा च कान्तता तस्माद्वीर्यात्प्रजास्ताश्च वीर्य कर्मसु कथ्यते 230

tadbalaṃ ca tadojaśca te prāṇāḥ sā ca kāntatā tasmādvīryātprajāstāśca vīrya karmasu kathyate 230

3.231

यज्ञादिकेषु तद्वृष्टौ सौषधीष्वथ ताः पुनः वीर्ये तच्च प्रजास्वेवं विसर्गे विश्वरूपता 231

yajñādikeṣu tadvṛṣṭau sauṣadhīṣvatha tāḥ punaḥ vīrye tacca prajāsvevaṃ visarge viśvarūpatā 231

3.232

शब्दराशिः स एवोक्तो मातृका साच कीर्तिता क्षोभ्यक्षोभकतावेशान्मालिनीं तां प्रचक्षते 232

śabdarāśiḥ sa evokto mātṛkā sāca kīrtitā kṣobhyakṣobhakatāveśānmālinīṃ tāṃ pracakṣate 232

3.233

बीजयोनिसमापत्तिविसर्गोदयसुन्दरा मालिनी हि परा शक्तिर्निर्णीता विश्वरूपिणी 233

bījayonisamāpattivisargodayasundarā mālinī hi parā śaktirnirṇītā viśvarūpiṇī 233

3.234

एषा वस्तुत एकैव परा कालस्य कर्षिणी शक्तिमद्भेदयोगेन यामलत्वं प्रपद्यते 234

eṣā vastuta ekaiva parā kālasya karṣiṇī śaktimadbhedayogena yāmalatvaṃ prapadyate 234

3.235

तस्य प्रत्यवमर्शो यः परिपूर्णो@हमात्मकः स स्वात्मनि स्वतन्त्रत्वाद्विभागमवभासयेत् 235

tasya pratyavamarśo yaḥ paripūrṇo@hamātmakaḥ sa svātmani svatantratvādvibhāgamavabhāsayet 235

3.236

विभागाभासने चास्य त्रिधा वपुरुदाहृतम् पश्यन्ती मध्यमा स्थूला वैखरीत्यभिशब्दितम् 236

vibhāgābhāsane cāsya tridhā vapurudāhṛtam paśyantī madhyamā sthūlā vaikharītyabhiśabditam 236

3.237

तासामपि त्रिधा रूपं स्थूलसूक्ष्मपरत्वतः तत्र या स्वरसन्दर्भसुभगा नादरूपिणी 237

tāsāmapi tridhā rūpaṃ sthūlasūkṣmaparatvataḥ tatra yā svarasandarbhasubhagā nādarūpiṇī 237

3.238

सा स्थूला खलु पश्यन्ती वर्णाद्यप्रविभागतः अविभागैकरूपत्वं माधुर्यं शक्तिरुच्यते 238

sā sthūlā khalu paśyantī varṇādyapravibhāgataḥ avibhāgaikarūpatvaṃ mādhuryaṃ śaktirucyate 238

3.239

स्थानवाय्वादिघर्षोत्था स्फुटतैव च पारुषी तदस्यां नादरूपायां संवित्सविधवृत्तितः 239

sthānavāyvādigharṣotthā sphuṭataiva ca pāruṣī tadasyāṃ nādarūpāyāṃ saṃvitsavidhavṛttitaḥ 239

3.240

साजात्यान्तर्म[त्तम] यीभूतिर्झगित्येवोपलभ्यते येषां न तन्मयीभूतिस्ते देहादिनिमज्जनम् 240

sājātyāntarma[ttama] yībhūtirjhagityevopalabhyate yeṣāṃ na tanmayībhūtiste dehādinimajjanam 240

3.241

अविदन्तो मग्नसंविन्मानास्त्वहृदया इति यत्तुचर्मावनद्धादि किंचित्तत्रैष यो ध्वनिः 241

avidanto magnasaṃvinmānāstvahṛdayā iti yattucarmāvanaddhādi kiṃcittatraiṣa yo dhvaniḥ 241

3.242

स स्फुटास्फुटरूपत्वान्मध्यमा स्थूलरूपिणी मध्यायाश्चाविभागांशसद्भाव इति रक्तता 242

sa sphuṭāsphuṭarūpatvānmadhyamā sthūlarūpiṇī madhyāyāścāvibhāgāṃśasadbhāva iti raktatā 242

3.243

अविभागस्वरमयी यत्र स्यात्तत्सुरञ्जकम् अविभागो हि निर्वृत्यै दृश्यतां तालपाठतः 243

avibhāgasvaramayī yatra syāttatsurañjakam avibhāgo hi nirvṛtyai dṛśyatāṃ tālapāṭhataḥ 243

3.244

किलाव्यक्तध्वनौ तस्मिन्वादने परितुष्यति या तु स्फुटानां वर्णानामुत्पत्तौ कारणं भवेत् 244

kilāvyaktadhvanau tasminvādane parituṣyati yā tu sphuṭānāṃ varṇānāmutpattau kāraṇaṃ bhavet 244

3.245

सा स्थूला वैखरी यस्याः कार्यं वाक्यादि भूयसा अस्मिन्स्थूलत्रये यत्तदनुसन्धानमादिवत् 245

sā sthūlā vaikharī yasyāḥ kāryaṃ vākyādi bhūyasā asminsthūlatraye yattadanusandhānamādivat 245

3.246

पृथक्पृथक्तत्त्रितयं सूक्ष्ममित्यभिशब्द्यते षड्जं करोमि मधुरं वादयामि ब्रुवे वचः 246

pṛthakpṛthaktattritayaṃ sūkṣmamityabhiśabdyate ṣaḍjaṃ karomi madhuraṃ vādayāmi bruve vacaḥ 246

3.247

पृथगेवानुसन्धानत्रयं संवेद्यते किल एतस्यापि त्रयस्याद्यं यद्रुपमनुपाधिमत् 247

pṛthagevānusandhānatrayaṃ saṃvedyate kila etasyāpi trayasyādyaṃ yadrupamanupādhimat 247

3.248

तत्परं त्रितयं तत्र शिवः परचिदात्मकः विभागाभासनायां च मुख्यास्तिस्रो@त्र शक्तयः 248

tatparaṃ tritayaṃ tatra śivaḥ paracidātmakaḥ vibhāgābhāsanāyāṃ ca mukhyāstisro@tra śaktayaḥ 248

3.249

अनुत्तरा परेच्छा च परापरतया स्थिता उन्मेषशक्तिर्ज्ञानाख्या त्वपरेति निगद्यते 249

anuttarā parecchā ca parāparatayā sthitā unmeṣaśaktirjñānākhyā tvapareti nigadyate 249

3.250

क्षोभरूपात्पुनस्तासामुक्ताः षट् संविदो@मलाः आसामेव समावेशात्क्रियाशक्तितयोदितात् 250

kṣobharūpātpunastāsāmuktāḥ ṣaṭ saṃvido@malāḥ āsāmeva samāveśātkriyāśaktitayoditāt 250

3.251

संविदो द्वादश प्रोक्ता यासु सर्वं समाप्यते एतावद्देवदेवस्य मुख्यं तच्छक्तिचक्रकम् 251

saṃvido dvādaśa proktā yāsu sarvaṃ samāpyate etāvaddevadevasya mukhyaṃ tacchakticakrakam 251

3.252

एतावता देवदेवः पूर्णशक्तिः स भैरवः परामर्शात्मकत्वेन विसर्गाक्षेपयोगतः 252

etāvatā devadevaḥ pūrṇaśaktiḥ sa bhairavaḥ parāmarśātmakatvena visargākṣepayogataḥ 252

3.253

इयत्ताकलनाज्ज्ञानात्ताः प्रोक्ताः कालिकाः क्वचित् श्रीसारशास्त्रे चाप्युक्तं मध्य एकाक्षरां पराम् 253

iyattākalanājjñānāttāḥ proktāḥ kālikāḥ kvacit śrīsāraśāstre cāpyuktaṃ madhya ekākṣarāṃ parām 253

3.254

पूजयेद्भैरवात्माख्यां योगिनीद्वादशावृताम् ताभ्य एव चतुःषष्टिपर्यन्तं शक्तिचक्रकम् 254

pūjayedbhairavātmākhyāṃ yoginīdvādaśāvṛtām tābhya eva catuḥṣaṣṭiparyantaṃ śakticakrakam 254

3.255

एकारतः समारभ्य सहस्रारं प्रवर्तते तासां च कृत्यभेदेन नामानि बहुधागमे 255

ekārataḥ samārabhya sahasrāraṃ pravartate tāsāṃ ca kṛtyabhedena nāmāni bahudhāgame 255

3.256

उपासाश्च द्वयाद्वैतव्यामिश्राकारयोगतः श्रीमत्त्रैशिरमे तच्च कथितं विस्तराद्बहु 256

upāsāśca dvayādvaitavyāmiśrākārayogataḥ śrīmattraiśirame tacca kathitaṃ vistarādbahu 256

3.257

इह नो लिखितं व्यासभयाच्चानुपयोगतः ता एव निर्मलाः शुद्धा अघोराः परिकीर्तिताः 257

iha no likhitaṃ vyāsabhayāccānupayogataḥ tā eva nirmalāḥ śuddhā aghorāḥ parikīrtitāḥ 257

3.258

घोरघोरतराणां तु सोतृत्वाच्च तदात्मिकाः सृष्टौ स्थितौ च संहारे तदुपाधित्रयात्यये 258

ghoraghoratarāṇāṃ tu sotṛtvācca tadātmikāḥ sṛṣṭau sthitau ca saṃhāre tadupādhitrayātyaye 258

3.259

तासामेव स्थितं रूपं बहुधा प्रविभज्यते उपाध्यतीतं यद्रूपं तद्द्विधा गुरवो जगुः 259

tāsāmeva sthitaṃ rūpaṃ bahudhā pravibhajyate upādhyatītaṃ yadrūpaṃ taddvidhā guravo jaguḥ 259

3.260

अनुल्लासादुपाधीनां यद्वा प्रशमयोगतः प्रशमश्च द्विधा शान्त्या हठपाकक्रमेण तु 260

anullāsādupādhīnāṃ yadvā praśamayogataḥ praśamaśca dvidhā śāntyā haṭhapākakrameṇa tu 260

3.261

अलं ग्रासरसाख्येन सततं ज्वलनात्मना हठपाकप्रशमनं यत्तृतीयं तदेव च उपदेशाय युज्येत भेदेन्धनविदाहकम् 261

alaṃ grāsarasākhyena satataṃ jvalanātmanā haṭhapākapraśamanaṃ yattṛtīyaṃ tadeva ca upadeśāya yujyeta bhedendhanavidāhakam 261

3.262

निजबोधजठरहुतभुजि भावाः सर्वे समर्पिता हठतः विजहति भेदविभागं निजशक्त्या तं समिन्धानाः 262

nijabodhajaṭharahutabhuji bhāvāḥ sarve samarpitā haṭhataḥ vijahati bhedavibhāgaṃ nijaśaktyā taṃ samindhānāḥ 262

3.263

हठपाकेन भावानां रूपे भिन्ने विलापिते अश्नन्त्यमृतसाद्भूतं विश्वं संवित्तिदेवताः 263

haṭhapākena bhāvānāṃ rūpe bhinne vilāpite aśnantyamṛtasādbhūtaṃ viśvaṃ saṃvittidevatāḥ 263

3.264

तास्तृप्ताः स्वात्मनः पूर्ण हृदयैकान्तशायिनम् चिद्व्योमभैरवं देवमभेदेनाधिशेरते 264

tāstṛptāḥ svātmanaḥ pūrṇa hṛdayaikāntaśāyinam cidvyomabhairavaṃ devamabhedenādhiśerate 264

3.265

एवं कृत्यक्रियावेशान्नामोपासाबहुत्वतः आसां बहुविधं रूपमभेदे@प्यवभासते 265

evaṃ kṛtyakriyāveśānnāmopāsābahutvataḥ āsāṃ bahuvidhaṃ rūpamabhede@pyavabhāsate 265

3.266

आसामेव च देवीनामावापोद्वापयोगतः एकद्वित्रिचतुष्पञ्चषट्सप्ताष्टनवोत्तरैः 266

āsāmeva ca devīnāmāvāpodvāpayogataḥ ekadvitricatuṣpañcaṣaṭsaptāṣṭanavottaraiḥ 266

3.267

रुद्रार्कान्यकलासेनाप्रभृतिर्भेदविस्तरः अलमन्येन बहुना प्रकृते@थ नियुज्यते 267

rudrārkānyakalāsenāprabhṛtirbhedavistaraḥ alamanyena bahunā prakṛte@tha niyujyate 267

3.268

संविदात्मनि विश्वो@यं भाववर्गः प्रपञ्चवान् प्रतिबिम्बतया भाति यस्य विश्वेश्वरो हि सः 268

saṃvidātmani viśvo@yaṃ bhāvavargaḥ prapañcavān pratibimbatayā bhāti yasya viśveśvaro hi saḥ 268

3.269

एवमात्मनि यस्येदृगविकल्पः सदोदयः परामर्शः स एवासौ शांभवोपायमुद्रितः 269

evamātmani yasyedṛgavikalpaḥ sadodayaḥ parāmarśaḥ sa evāsau śāṃbhavopāyamudritaḥ 269

3.270

पूर्णाहन्तापरामर्शो यो@स्यायं प्रविवेचितः मन्त्रमुद्राक्रियोपासास्तदन्या नात्र काश्चन 270

pūrṇāhantāparāmarśo yo@syāyaṃ pravivecitaḥ mantramudrākriyopāsāstadanyā nātra kāścana 270

3.271

भूयोभूयः समावेशं निर्विकल्पमिमं श्रितः अभ्येति भैरवीभावं जीवन्मुक्त्यपराभिधम् 271

bhūyobhūyaḥ samāveśaṃ nirvikalpamimaṃ śritaḥ abhyeti bhairavībhāvaṃ jīvanmuktyaparābhidham 271

3.272

इत एव प्रभृत्येषा जीवन्मुक्तिर्विचार्यते यत्र सूत्रणयापीयमुपायोपेयकल्पना 272

ita eva prabhṛtyeṣā jīvanmuktirvicāryate yatra sūtraṇayāpīyamupāyopeyakalpanā 272

3.273

प्राक्तने त्वाह्निके काचिद्भेदस्य कलनापि नो तेनानुपाये तस्मिन्को मुच्यते वा कथं कुतः 273

prāktane tvāhnike kācidbhedasya kalanāpi no tenānupāye tasminko mucyate vā kathaṃ kutaḥ 273

3.274

निर्विकल्पे परामर्शे शाम्भवोपायनामनि पञ्चाशद्भेदतां पूर्वसूत्रितां योजयेद्बुधः 274

nirvikalpe parāmarśe śāmbhavopāyanāmani pañcāśadbhedatāṃ pūrvasūtritāṃ yojayedbudhaḥ 274

3.275

धरामेवाविकल्पेन स्वात्मनि प्रतिबिम्बिताम् पश्यन्भैरवतां याति जलादिष्वप्ययं विधिः 275

dharāmevāvikalpena svātmani pratibimbitām paśyanbhairavatāṃ yāti jalādiṣvapyayaṃ vidhiḥ 275

3.276

यावदन्ते परं तत्त्वं समस्तावरणोर्ध्वगम् व्यापि स्वतन्त्रं सर्वज्ञं यच्छिवं परिकल्पितम् 276

yāvadante paraṃ tattvaṃ samastāvaraṇordhvagam vyāpi svatantraṃ sarvajñaṃ yacchivaṃ parikalpitam 276

3.277

तदप्यकल्पितोदारसंविद्दर्पणबिम्बितम् पश्यन्विकल्पविकलो भैरवीभवति स्वयम् 277

tadapyakalpitodārasaṃviddarpaṇabimbitam paśyanvikalpavikalo bhairavībhavati svayam 277

3.278

यथा रक्तं पुरः पश्यन्निर्विकल्पकसंविदा तत्तद्द्वारनिरंशैकघटसंवित्तिसुस्थितः 278

yathā raktaṃ puraḥ paśyannirvikalpakasaṃvidā tattaddvāraniraṃśaikaghaṭasaṃvittisusthitaḥ 278

3.279

तद्वद्धरादिकैकैकसंघातसमुदायतः परामृशन्स्वमात्मानं पूर्ण एवावभासते 279

tadvaddharādikaikaikasaṃghātasamudāyataḥ parāmṛśansvamātmānaṃ pūrṇa evāvabhāsate 279

3.280

मत्त एवोदितमिदं मय्येव प्रतिबिम्बितम् मदभिन्नमिदं चेति त्रिधोपायः स शाम्भवः 280

matta evoditamidaṃ mayyeva pratibimbitam madabhinnamidaṃ ceti tridhopāyaḥ sa śāmbhavaḥ 280

3.281

सृष्टेः स्थितेः संहृतेश्च तदेतत्सूत्रणं कृतम् यत्र स्थितं यतश्चेति तदाह स्पन्दशासने 281

sṛṣṭeḥ sthiteḥ saṃhṛteśca tadetatsūtraṇaṃ kṛtam yatra sthitaṃ yataśceti tadāha spandaśāsane 281

3.282

एतावतैव ह्यैश्वर्य संविदः ख्यापितं परम् विश्वात्मकत्वं चेत्यन्यल्लक्षणं किं नु कथ्यताम् 282

etāvataiva hyaiśvarya saṃvidaḥ khyāpitaṃ param viśvātmakatvaṃ cetyanyallakṣaṇaṃ kiṃ nu kathyatām 282

3.283

स्वात्मन्येव चिदाकाशे विश्वमस्म्यवभासयन् स्रष्टा विश्वात्मक इति प्रथया भैरवात्मता 283

svātmanyeva cidākāśe viśvamasmyavabhāsayan sraṣṭā viśvātmaka iti prathayā bhairavātmatā 283

3.284

षडध्वजातं निखिलं मय्येव प्रतिबिम्बितम् स्थितिकर्ताहमस्मीति स्फुटेयं विश्वरूपता 284

ṣaḍadhvajātaṃ nikhilaṃ mayyeva pratibimbitam sthitikartāhamasmīti sphuṭeyaṃ viśvarūpatā 284

3.285

सदोदितमहाबोधज्वालाजटिलतात्मनि विश्वं द्रवति मय्येतदिति पश्यन्प्रशाम्यति 285

sadoditamahābodhajvālājaṭilatātmani viśvaṃ dravati mayyetaditi paśyanpraśāmyati 285

3.286

अनन्तचित्रसद्गर्भसंसारस्वप्नसद्मनः प्लोषकः शिव एवाहमित्युल्लासी हुताशनः 286

anantacitrasadgarbhasaṃsārasvapnasadmanaḥ ploṣakaḥ śiva evāhamityullāsī hutāśanaḥ 286

3.287

जगत्सर्वं मत्तः प्रभवति विभेदेन बहुधा तथाप्येतद्रूढं मयि विगलिते त्वत्र न परः तदित्थं यः सृष्टिस्थितिविलयभेकीकृतिवशादनंशं पश्येत्स स्फुरति हि तुरीयं पदभितः 287

jagatsarvaṃ mattaḥ prabhavati vibhedena bahudhā tathāpyetadrūḍhaṃ mayi vigalite tvatra na paraḥ taditthaṃ yaḥ sṛṣṭisthitivilayabhekīkṛtivaśādanaṃśaṃ paśyetsa sphurati hi turīyaṃ padabhitaḥ 287

3.288

तदस्मिन्परमोपाये शाम्भवाद्वैतशालिनि के@प्येव यान्ति विश्वासं पस्मेशेन भाविताः 288

tadasminparamopāye śāmbhavādvaitaśālini ke@pyeva yānti viśvāsaṃ pasmeśena bhāvitāḥ 288

3.289

स्नानं व्रतं देहशुद्धिर्धारणा मन्त्रयोजना अध्वक्लृप्तिर्यागविधिर्होमजप्यसमाधयः 289

snānaṃ vrataṃ dehaśuddhirdhāraṇā mantrayojanā adhvaklṛptiryāgavidhirhomajapyasamādhayaḥ 289

3.290

इत्यादिकल्पना कापि नात्र भेदेन युज्यते परानुग्रहकारित्वमत्रस्थस्य स्फुटं स्थितम् 290

ityādikalpanā kāpi nātra bhedena yujyate parānugrahakāritvamatrasthasya sphuṭaṃ sthitam 290

3.291

यदि तादृगनुग्राह्यो दैशिकस्योपसर्पति अथासौ तादृशो न स्याद्भवभक्त्या च भावितः 291

yadi tādṛganugrāhyo daiśikasyopasarpati athāsau tādṛśo na syādbhavabhaktyā ca bhāvitaḥ 291

3.292

तं चाराधयते भावितादृशानुग्रहेरितः तदा विचित्रं दीक्षादिविधिं शिक्षेत कोविंदः 292

taṃ cārādhayate bhāvitādṛśānugraheritaḥ tadā vicitraṃ dīkṣādividhiṃ śikṣeta koviṃdaḥ 292

3.293

भाविन्यो@पि ह्युपासास्ता स्त्रैवायान्ति निष्ठितिम् एतन्मयत्वं परमं प्राप्यं निर्वर्ण्यतेशिवम् 293

bhāvinyo@pi hyupāsāstā straivāyānti niṣṭhitim etanmayatvaṃ paramaṃ prāpyaṃ nirvarṇyateśivam 293

3.294

इति कथितमिदं सुविस्तरं परमं शाम्भवमात्मवेदनम् 294अ

iti kathitamidaṃ suvistaraṃ paramaṃ śāmbhavamātmavedanam 294a

Āhnika 4

4.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके चतुर्थमाह्निकम् अथ शाक्तमुपायमण्डलं कथयामः परमात्मसंविदे 1ब्

c atha śrītantrāloke caturthamāhnikam atha śāktamupāyamaṇḍalaṃ kathayāmaḥ paramātmasaṃvide 1b

4.2

अनन्तराह्निकोक्ते@स्मिन्स्वभावे पारमेश्वरे प्रविविक्षुर्विकल्पस्य कुर्यात्संस्कारमञ्जसा 2

anantarāhnikokte@sminsvabhāve pārameśvare pravivikṣurvikalpasya kuryātsaṃskāramañjasā 2

4.3

विकल्पः संस्कृतः सूते विकल्पं स्वात्मसंस्कृतम् स्वतुल्यं सो@पि सो@प्यन्यं सो@प्यन्यं सदृशात्मकम् 3

vikalpaḥ saṃskṛtaḥ sūte vikalpaṃ svātmasaṃskṛtam svatulyaṃ so@pi so@pyanyaṃ so@pyanyaṃ sadṛśātmakam 3

4.4

चतुर्ष्वेव विकल्पेषु यः संस्कारः क्रमादसौ अस्फुटः स्फुटताभावी प्रस्फुटन्स्फुटितात्मकः 4

caturṣveva vikalpeṣu yaḥ saṃskāraḥ kramādasau asphuṭaḥ sphuṭatābhāvī prasphuṭansphuṭitātmakaḥ 4

4.5

ततः स्फुटतरो यावदन्ते स्फुटतमो भवेत् अस्फुटादौ विकल्पे च भेदो@प्यस्त्यान्तरालिकः 5

tataḥ sphuṭataro yāvadante sphuṭatamo bhavet asphuṭādau vikalpe ca bhedo@pyastyāntarālikaḥ 5

4.6

ततः स्फुटतमोदारताद्रूप्यपरिवृंहिता संविदभ्येति विमलामविकल्पस्वरूपताम् 6

tataḥ sphuṭatamodāratādrūpyaparivṛṃhitā saṃvidabhyeti vimalāmavikalpasvarūpatām 6

4.7

अतश्च भैरवीयं यत्तेजः संवित्स्वभावकम् भूयो भूयो विमृशतां जायते तत्स्फुटात्मता 7

ataśca bhairavīyaṃ yattejaḥ saṃvitsvabhāvakam bhūyo bhūyo vimṛśatāṃ jāyate tatsphuṭātmatā 7

4.8

ननु संवित्पराम्रष्ट्री परामर्शमयी स्वतः परामृश्या कथं ताथारूप्यसृष्टौ तु सा जडा 8

nanu saṃvitparāmraṣṭrī parāmarśamayī svataḥ parāmṛśyā kathaṃ tāthārūpyasṛṣṭau tu sā jaḍā 8

4.9

उच्यते स्वात्मसंवित्तिः स्वभावादेव निर्भरा नास्यामपास्यं नाधेयं किंचिदित्युदितं पुरा 9

ucyate svātmasaṃvittiḥ svabhāvādeva nirbharā nāsyāmapāsyaṃ nādheyaṃ kiṃcidityuditaṃ purā 9

4.10

किं तु दुर्घटकारित्वात्स्वाच्छन्द्यान्निर्मलादसौ स्वात्मप्रच्छादनक्रीडापण्डितः परमेश्वरः 10

kiṃ tu durghaṭakāritvātsvācchandyānnirmalādasau svātmapracchādanakrīḍāpaṇḍitaḥ parameśvaraḥ 10

4.11

अनावृत्ते स्वरूपे@पि यदात्माच्छादनं विभोः सैव माया यतो भेद एतावान्विश्ववृत्तिकः 11

anāvṛtte svarūpe@pi yadātmācchādanaṃ vibhoḥ saiva māyā yato bheda etāvānviśvavṛttikaḥ 11

4.12

तथाभासनमेवास्य द्वैतमुक्तं महेशितुः तद्द्वयापासनेनायं परामर्शो@भिधीयते 12

tathābhāsanamevāsya dvaitamuktaṃ maheśituḥ taddvayāpāsanenāyaṃ parāmarśo@bhidhīyate 12

4.13

दुर्भेदपादपस्यास्य मूलं कृन्तन्ति कोविदाः धारारूढेन सत्तर्ककुठारेणेति निश्चयः 13

durbhedapādapasyāsya mūlaṃ kṛntanti kovidāḥ dhārārūḍhena sattarkakuṭhāreṇeti niścayaḥ 13

4.14

तामेनां भावनामाहुः सर्वकामदुघां बुधाः स्फुटयेद्वस्तु यापेतं मनोस्थपदादपि 14

tāmenāṃ bhāvanāmāhuḥ sarvakāmadughāṃ budhāḥ sphuṭayedvastu yāpetaṃ manosthapadādapi 14

4.15

श्रीपूर्वशास्त्रे तत्प्रोक्तं तर्को योगाङ्गमुत्तमम् हेयाद्यालोचनात्तस्मात्तत्र यत्नः प्रशस्यते 15

śrīpūrvaśāstre tatproktaṃ tarko yogāṅgamuttamam heyādyālocanāttasmāttatra yatnaḥ praśasyate 15

4.16

मार्गे चेतः स्थिरीभूतं हेये@पि विषयेच्छया प्रेर्य तेन नयेत्तावद्यावत्पदमनामयम् 16

mārge cetaḥ sthirībhūtaṃ heye@pi viṣayecchayā prerya tena nayettāvadyāvatpadamanāmayam 16

4.17

मार्गो@त्र मोक्षोपायः स हेयः शास्त्रान्तरोदितः विषिणोति निबध्नाति येच्छा नियतिसंगतम् 17

mārgo@tra mokṣopāyaḥ sa heyaḥ śāstrāntaroditaḥ viṣiṇoti nibadhnāti yecchā niyatisaṃgatam 17

4.18

रागतत्त्वं तयोक्तं यत् तेन तत्रानुरज्यते यथा साम्राज्यसंभोगं दृष्ट्वादृष्ट्वाथबाधमे 18

rāgatattvaṃ tayoktaṃ yat tena tatrānurajyate yathā sāmrājyasaṃbhogaṃ dṛṣṭvādṛṣṭvāthabādhame 18

4.19

भोगे रज्येत दुर्बुद्धिस्तद्वन्मोक्षे@पि रागतः स एवांशक इत्युक्तः स्वभावाख्यः स तु स्फुटम् 19

bhoge rajyeta durbuddhistadvanmokṣe@pi rāgataḥ sa evāṃśaka ityuktaḥ svabhāvākhyaḥ sa tu sphuṭam 19

4.20

सिद्ध्यङ्गमिति मोक्षाय प्रत्यूह इति कोविदाः शिवशासनमाहात्म्यं विदन्नप्यत एव हि 20

siddhyaṅgamiti mokṣāya pratyūha iti kovidāḥ śivaśāsanamāhātmyaṃ vidannapyata eva hi 20

4.21

वैष्णवाध्येषु रज्येत मूढो रागेण रञ्जितः यतस्तावति सा तस्य वामाख्या शक्तिरैश्वरी 21

vaiṣṇavādhyeṣu rajyeta mūḍho rāgeṇa rañjitaḥ yatastāvati sā tasya vāmākhyā śaktiraiśvarī 21

4.22

पाञ्चरात्रिकवैरिञ्चसौगतादेर्विजृम्भते दृष्टाः साम्राज्यसंभोगं निन्दन्तः के@पि वालिशाः 22

pāñcarātrikavairiñcasaugatādervijṛmbhate dṛṣṭāḥ sāmrājyasaṃbhogaṃ nindantaḥ ke@pi vāliśāḥ 22

4.23

न तु संतोषतः स्वेषु भोगेष्वाशीःप्रवर्तनात् एवंचिद्भैरवावेशनिन्दातत्परमानसाः 23

na tu saṃtoṣataḥ sveṣu bhogeṣvāśīḥpravartanāt evaṃcidbhairavāveśanindātatparamānasāḥ 23

4.24

भवन्त्यतिसुघोराभिः शक्तिभिः पातिता यतः तेन शांभवमाहात्म्यं जानन्यः शासनान्तरे 24

bhavantyatisughorābhiḥ śaktibhiḥ pātitā yataḥ tena śāṃbhavamāhātmyaṃ jānanyaḥ śāsanāntare 24

4.25

आश्वस्तो नोत्तरीतव्यं तेन भेदमहार्णवात् श्रीकामिकायां प्रोक्तं च पाशप्रकरणे स्फुटम् 25

āśvasto nottarītavyaṃ tena bhedamahārṇavāt śrīkāmikāyāṃ proktaṃ ca pāśaprakaraṇe sphuṭam 25

4.26

वेदसांख्यपुराणज्ञाः पाञ्चरात्रपरायणाः ये केचिदृषयो धीराः शास्त्रान्तरपरायणाः 26

vedasāṃkhyapurāṇajñāḥ pāñcarātraparāyaṇāḥ ye kecidṛṣayo dhīrāḥ śāstrāntaraparāyaṇāḥ 26

4.27

बौद्धार्हताद्याः सर्वे ते विद्यारागेण रञ्जिताः मायापाशेन बद्धत्वाच्छिवदीक्षां न विन्दते 27

bauddhārhatādyāḥ sarve te vidyārāgeṇa rañjitāḥ māyāpāśena baddhatvācchivadīkṣāṃ na vindate 27

4.28

रागशब्देन च प्रोक्तं रागतत्त्वं नियामकम् मायीये तच्च तं तस्मिञ्छास्त्रे नियमयेदिति 28

rāgaśabdena ca proktaṃ rāgatattvaṃ niyāmakam māyīye tacca taṃ tasmiñchāstre niyamayediti 28

4.29

मोक्षो@पि वैष्णवादेर्यः स्वसंकल्पेन भावितः परप्रकृतिसायुज्यं यद्वाप्यानन्दरूपता 29

mokṣo@pi vaiṣṇavāderyaḥ svasaṃkalpena bhāvitaḥ paraprakṛtisāyujyaṃ yadvāpyānandarūpatā 29

4.30

विशुद्धचित्तमात्रं वा दीपवत्संततिक्षयः स सवेद्यापवेद्यात्मप्रलयाकलतामयः 30

viśuddhacittamātraṃ vā dīpavatsaṃtatikṣayaḥ sa savedyāpavedyātmapralayākalatāmayaḥ 30

4.31

तं प्राप्यापि चिरं कालं तद्गोगाभोगभुक्ततः तत्तत्त्वप्रलयान्ते तु तदूर्ध्वां सृष्टिमागतः 31

taṃ prāpyāpi ciraṃ kālaṃ tadgogābhogabhuktataḥ tattattvapralayānte tu tadūrdhvāṃ sṛṣṭimāgataḥ 31

4.32

मन्त्रत्वमेति संबोधादनन्तेशेन कल्पितात् एतच्चाग्रे तनिष्याम इत्यास्तां तावदत्र तत् 32

mantratvameti saṃbodhādananteśena kalpitāt etaccāgre taniṣyāma ityāstāṃ tāvadatra tat 32

4.33

तेनाज्ञजनताक्लृप्तप्रवादैर्यो विडम्बितः असद्गुरौ रूढचित्स मायापाशेन रञ्जितः 33

tenājñajanatāklṛptapravādairyo viḍambitaḥ asadgurau rūḍhacitsa māyāpāśena rañjitaḥ 33

4.34

सो@पि सत्तर्कयोगेन नीयते सद्गुरुं प्रति सत्तर्कः शुद्धविद्यैव सा चेच्छा परमेशितुः 34

so@pi sattarkayogena nīyate sadguruṃ prati sattarkaḥ śuddhavidyaiva sā cecchā parameśituḥ 34

4.35

श्रीपूर्वशास्त्रे तेनोक्तं स यियासुः शिवेच्छया भुक्तिमुक्तिप्रसिद्ध्यर्थं नीयते सद्गुरुं प्रति 35

śrīpūrvaśāstre tenoktaṃ sa yiyāsuḥ śivecchayā bhuktimuktiprasiddhyarthaṃ nīyate sadguruṃ prati 35

4.36

शक्तिपातस्तु तत्रैष क्रमिकः संप्रवर्तते स्थित्वा यो@सद्गुरौ शास्त्रान्तरे वा सत्पथं श्रितः 36

śaktipātastu tatraiṣa kramikaḥ saṃpravartate sthitvā yo@sadgurau śāstrāntare vā satpathaṃ śritaḥ 36

4.37

गुरुशास्त्रगते सत्त्वे@सत्त्वे चात्र विभेदकम् शक्तिपातस्य वैचित्र्यं पुरस्तात्प्रविविच्यते 37

guruśāstragate sattve@sattve cātra vibhedakam śaktipātasya vaicitryaṃ purastātpravivicyate 37

4.38

उक्तं स्वच्छन्दशास्त्रे तत् वैष्णवाद्यान्प्रवादिनः सर्वान्भ्रमयते माया सामोक्षे मोक्षलिप्सया 38

uktaṃ svacchandaśāstre tat vaiṣṇavādyānpravādinaḥ sarvānbhramayate māyā sāmokṣe mokṣalipsayā 38

4.39

यस्तु रूढो@पि तत्रोद्यत्परामर्शविशारदः स शुद्धविद्यामाहात्म्याच्छक्तिपातपवित्रितः 39

yastu rūḍho@pi tatrodyatparāmarśaviśāradaḥ sa śuddhavidyāmāhātmyācchaktipātapavitritaḥ 39

4.40

आरोहत्येव सन्मार्गं प्रत्यूहपरिवर्जितः स तावत्कस्यचित्तर्कः स्वत एव प्रवर्तते 40

ārohatyeva sanmārgaṃ pratyūhaparivarjitaḥ sa tāvatkasyacittarkaḥ svata eva pravartate 40

4.41

स च सांसिद्धिकः शास्त्रे प्रोक्तः स्वप्रत्ययात्मकः किरणायां यदप्युक्तं गुरुतः शास्त्रतः स्वतः 41

sa ca sāṃsiddhikaḥ śāstre proktaḥ svapratyayātmakaḥ kiraṇāyāṃ yadapyuktaṃ gurutaḥ śāstrataḥ svataḥ 41

4.42

तत्रोत्तरोत्तरं मुख्यं पूर्वपूर्व उपायकः यस्य स्वतो@यं सत्तर्कः सर्वत्रैवाधिकारवान् 42

tatrottarottaraṃ mukhyaṃ pūrvapūrva upāyakaḥ yasya svato@yaṃ sattarkaḥ sarvatraivādhikāravān 42

4.43

अभिषिक्तः स्वसंवित्तिदेवीभिर्दीक्षितश्च सः स एव सर्वाचार्याणां मध्ये मुख्यः प्रकीर्तितः 43

abhiṣiktaḥ svasaṃvittidevībhirdīkṣitaśca saḥ sa eva sarvācāryāṇāṃ madhye mukhyaḥ prakīrtitaḥ 43

4.44

तत्संनिधाने नान्येषु कल्पितेष्वधिकारिता स समस्तं च शास्त्रार्थं सत्तर्कादेव मन्यते 44

tatsaṃnidhāne nānyeṣu kalpiteṣvadhikāritā sa samastaṃ ca śāstrārthaṃ sattarkādeva manyate 44

4.45

शुद्धविद्या हि तन्नास्ति सत्यं यद्यन्न भासयेत् सर्वशास्त्रार्थवेत्तृत्वमकस्माच्चास्य जायते 45

śuddhavidyā hi tannāsti satyaṃ yadyanna bhāsayet sarvaśāstrārthavettṛtvamakasmāccāsya jāyate 45

4.46

इति श्रीपूववाक्ये तद्+अकस्मादिति-शब्दतः लोकाप्रसिद्धो यो हेतुः सो@कस्मादिति कथ्यते 46

iti śrīpūvavākye tad+akasmāditi-śabdataḥ lokāprasiddho yo hetuḥ so@kasmāditi kathyate 46

4.47

स चैष परमेशानशुद्धविद्याविजृम्भतम् अस्य भोदाश्च बहवो निर्भित्तिः सहभित्तिकः 47

sa caiṣa parameśānaśuddhavidyāvijṛmbhatam asya bhodāśca bahavo nirbhittiḥ sahabhittikaḥ 47

4.48

सर्वगो@ंशगतः सो@पि मुख्यामुख्यांशनिष्ठितः भित्तिः परोपजीवित्वं परा प्रज्ञाथ तत्कृतिः 48

sarvago@ṃśagataḥ so@pi mukhyāmukhyāṃśaniṣṭhitaḥ bhittiḥ paropajīvitvaṃ parā prajñātha tatkṛtiḥ 48

4.49

अदृष्टमण्डलो@प्येवं यः कश्चिद्वेत्ति तत्त्वतः स सिद्धिभाग्भवेन्नित्यं स योगी स च दीक्षितः 49

adṛṣṭamaṇḍalo@pyevaṃ yaḥ kaścidvetti tattvataḥ sa siddhibhāgbhavennityaṃ sa yogī sa ca dīkṣitaḥ 49

4.50

एवं यो वेत्ति तत्त्वेन तस्य निर्वाणगामिनी दीक्षा भवेदिति प्रोक्तं तच्छ्रीत्रिंशकशासने 50

evaṃ yo vetti tattvena tasya nirvāṇagāminī dīkṣā bhavediti proktaṃ tacchrītriṃśakaśāsane 50

4.51

अकल्पितो गुरुर्ज्ञयः सांसिद्धिक इति स्मृतः यस्तु तद्रूपभागात्मभावनातः परं विना 51

akalpito gururjñayaḥ sāṃsiddhika iti smṛtaḥ yastu tadrūpabhāgātmabhāvanātaḥ paraṃ vinā 51

4.52

शास्त्रवित्स गुरुः शास्त्रे प्रोक्तो@कल्पितकल्पकः तस्यापि भेदा उत्कृष्टमध्यमन्दाद्युपायतः 52

śāstravitsa guruḥ śāstre prokto@kalpitakalpakaḥ tasyāpi bhedā utkṛṣṭamadhyamandādyupāyataḥ 52

4.53

भावनातो@थ वा ध्यानाज्जपात्स्वप्नाद्व्रताद्धुतेः प्राप्नोत्यकल्पितोदारमभिषेकं महामतिः 53

bhāvanāto@tha vā dhyānājjapātsvapnādvratāddhuteḥ prāpnotyakalpitodāramabhiṣekaṃ mahāmatiḥ 53

4.54

श्रीमद्वाजसनीये श्रीवीरे श्रीब्रह्मयामले श्रीसिद्धायामिदं धात्रा प्रोक्तमन्यत्र च स्फुटम् 54

śrīmadvājasanīye śrīvīre śrībrahmayāmale śrīsiddhāyāmidaṃ dhātrā proktamanyatra ca sphuṭam 54

4.55

तस्य स्वेच्छाप्रवृत्तत्वात्कारणानन्ततेष्यते कदाचिद्भक्तियोगेन कर्मणा विद्ययापि वा 55

tasya svecchāpravṛttatvātkāraṇānantateṣyate kadācidbhaktiyogena karmaṇā vidyayāpi vā 55

4.56

ज्ञानधर्मोपदेशेन मन्त्रैर्वा दीक्षयापि वा एवमाद्यैरनेकैश्च प्रकारैः परमेश्वरः 56

jñānadharmopadeśena mantrairvā dīkṣayāpi vā evamādyairanekaiśca prakāraiḥ parameśvaraḥ 56

4.57

संसारिणो@नुगृह्णाति विश्वस्य जगतः पतिः मातृमण्डलसंबोधात्संस्कारात्तपसः प्रिये 57

saṃsāriṇo@nugṛhṇāti viśvasya jagataḥ patiḥ mātṛmaṇḍalasaṃbodhātsaṃskārāttapasaḥ priye 57

4.58

ध्यानाद्योगाज्जपाज्ज्ञानान्मन्त्राराधनातो व्रतात् संप्राप्यं कुलसामान्यं ज्ञानं कौलिकसिद्धिदम् 58

dhyānādyogājjapājjñānānmantrārādhanāto vratāt saṃprāpyaṃ kulasāmānyaṃ jñānaṃ kaulikasiddhidam 58

4.59

तत्त्वज्ञानात्मकं साध्यं यत्र यत्रैव दृश्यते स एव हि गुरुस्तत्र हेतुजालं प्रकल्प्यताम् 59

tattvajñānātmakaṃ sādhyaṃ yatra yatraiva dṛśyate sa eva hi gurustatra hetujālaṃ prakalpyatām 59

4.60

तत्त्वज्ञानादृते नान्यल्लक्षणं ब्रह्मयामले तत्रैव चोक्तं सेवायां कृतायामविकल्पतः 60

tattvajñānādṛte nānyallakṣaṇaṃ brahmayāmale tatraiva coktaṃ sevāyāṃ kṛtāyāmavikalpataḥ 60

4.61

साधकस्य न चेत्सिद्धिः किं कार्यमिति चोदिते आत्मीयमस्य संज्ञानक्रमेण स्वात्मदीक्षणम् 61

sādhakasya na cetsiddhiḥ kiṃ kāryamiti codite ātmīyamasya saṃjñānakrameṇa svātmadīkṣaṇam 61

4.62

सस्फुरत्वप्रसिद्ध्यर्थं ततः साध्यं प्रसिद्ध्यति अनेन स्वात्मविज्ञानं सस्फुरत्वप्रसाधकम् 62

sasphuratvaprasiddhyarthaṃ tataḥ sādhyaṃ prasiddhyati anena svātmavijñānaṃ sasphuratvaprasādhakam 62

4.63

उक्तं मुख्यतयाचार्यो भवेद्यदि न सस्फुरः तत्रैव च पुनः श्रीमद्रक्ताराधनकर्मणि 63

uktaṃ mukhyatayācāryo bhavedyadi na sasphuraḥ tatraiva ca punaḥ śrīmadraktārādhanakarmaṇi 63

4.64

विधिं प्रोक्तं सदा कुर्वन्मासेनाचार्य उच्यते पक्षेण साधको@र्धार्धात्पुत्रकः समयी तथा 64

vidhiṃ proktaṃ sadā kurvanmāsenācārya ucyate pakṣeṇa sādhako@rdhārdhātputrakaḥ samayī tathā 64

4.65

दीक्षयेज्जपयोगेन रक्तादेवी क्रमाद्यतः गुरोरलाभे प्रोक्तस्य विधिमेतं समाचरेत् 65

dīkṣayejjapayogena raktādevī kramādyataḥ guroralābhe proktasya vidhimetaṃ samācaret 65

4.66

मते च पुस्तकाद्विद्याध्ययने दोष ईदृशः उक्तो यस्तेन तद्दोषाभावे@सौ न निषिद्धता 66

mate ca pustakādvidyādhyayane doṣa īdṛśaḥ ukto yastena taddoṣābhāve@sau na niṣiddhatā 66

4.67

मन्त्रद्रव्यादिगुप्तत्वे फलं किमिति चोदिते पुस्तकाधीतविद्या ये दीक्षासमयवर्जिताः 67

mantradravyādiguptatve phalaṃ kimiti codite pustakādhītavidyā ye dīkṣāsamayavarjitāḥ 67

4.68

तामसाः परहिंसादि वश्यादि च चरन्त्यलम् न च तत्त्वं विदुस्तेन दोषभाज इति स्फुटम् 68

tāmasāḥ parahiṃsādi vaśyādi ca carantyalam na ca tattvaṃ vidustena doṣabhāja iti sphuṭam 68

4.69

पूर्वं पदयुगं वाच्यमन्योन्यं हेतुहेतुमत् यस्तु शास्त्रं विना नैति शुद्धविद्याख्यसंविदम् 69

pūrvaṃ padayugaṃ vācyamanyonyaṃ hetuhetumat yastu śāstraṃ vinā naiti śuddhavidyākhyasaṃvidam 69

4.70

गुरोः स शास्त्रमन्विच्छुस्तदुक्तं क्रममाचरेत् येन केनाप्युपायेन गुरुमाराध्य भक्तितः 70

guroḥ sa śāstramanvicchustaduktaṃ kramamācaret yena kenāpyupāyena gurumārādhya bhaktitaḥ 70

4.71

तद्दीक्षाक्रमयोगेन शास्त्रार्थं वेत्त्यसौ ततः अभिषेकं समासाद्य यो भवेत्स तु कल्पितः 71

taddīkṣākramayogena śāstrārthaṃ vettyasau tataḥ abhiṣekaṃ samāsādya yo bhavetsa tu kalpitaḥ 71

4.72

सन्नप्यशेषपाशौघविनिवर्तनकोविदः यो यथाक्रमयोगेन कस्मिंश्चिच्छास्त्रवस्तुनि 72

sannapyaśeṣapāśaughavinivartanakovidaḥ yo yathākramayogena kasmiṃścicchāstravastuni 72

4.73

आकस्मिकं ब्रजेद्बोधं कल्पिताकल्पितो हि सः तस्य यो@कल्पितो भागः स तु श्रेष्ठमः स्मृतः 73

ākasmikaṃ brajedbodhaṃ kalpitākalpito hi saḥ tasya yo@kalpito bhāgaḥ sa tu śreṣṭhamaḥ smṛtaḥ 73

4.74

उत्कर्षः शुद्धविद्यांशतारतम्यकृतो यतः यथा भेदेनादिसिद्धाच्छिवान्मुक्तशिवा ह्यधः 74

utkarṣaḥ śuddhavidyāṃśatāratamyakṛto yataḥ yathā bhedenādisiddhācchivānmuktaśivā hyadhaḥ 74

4.75

तथा सांसिद्धिकज्ञानादाहृतज्ञानिनो@धमाः तत्संनिधौ नाधिकारस्तेषां मुक्तशिवात्मवत् 75

tathā sāṃsiddhikajñānādāhṛtajñānino@dhamāḥ tatsaṃnidhau nādhikārasteṣāṃ muktaśivātmavat 75

4.76

किं तु तूष्णीं-स्थितिर्यद्वा कृत्यं तदनुवर्तनम् यस्त्वकल्पितरूपो@पि संवाददृढताकृते 76

kiṃ tu tūṣṇīṃ-sthitiryadvā kṛtyaṃ tadanuvartanam yastvakalpitarūpo@pi saṃvādadṛḍhatākṛte 76

4.77

अन्यतो लब्धसंस्कारः स साक्षाद्भैरवो गुरुः यतः शास्त्रक्रमात्तज्ज्ञगुरुप्रज्ञानुशीलनात् 77

anyato labdhasaṃskāraḥ sa sākṣādbhairavo guruḥ yataḥ śāstrakramāttajjñaguruprajñānuśīlanāt 77

4.78

आत्मप्रत्ययितं ज्ञानं पूर्णत्वाद्भैरवायते तेन श्रीकिरणोक्तं यद्गुरुतः शास्त्रतः स्वतः 78

ātmapratyayitaṃ jñānaṃ pūrṇatvādbhairavāyate tena śrīkiraṇoktaṃ yadgurutaḥ śāstrataḥ svataḥ 78

4.79

त्रिप्रत्ययमिदं ज्ञानमिति यच्च निशाटने तत्संघातविपर्यासविग्रहैर्भासते तथा 79

tripratyayamidaṃ jñānamiti yacca niśāṭane tatsaṃghātaviparyāsavigrahairbhāsate tathā 79

4.80

करणस्य विचित्रत्वाद्विचित्रामेव तां छिदम् कर्तुं वासीं च टङ्कं च क्रकचं चापि गृह्णते 80

karaṇasya vicitratvādvicitrāmeva tāṃ chidam kartuṃ vāsīṃ ca ṭaṅkaṃ ca krakacaṃ cāpi gṛhṇate 80

4.81

तावच्च छेदनं ह्येकं तथैवाद्याभिसंधितः इत्थमेव मितौ वाच्यं करणस्य स्वकं वपुः 81

tāvacca chedanaṃ hyekaṃ tathaivādyābhisaṃdhitaḥ itthameva mitau vācyaṃ karaṇasya svakaṃ vapuḥ 81

4.82

न स्वतन्त्रं स्वतो मानं कुर्यादधिगमं हठात् प्रमात्राश्वासपर्यन्तो यतो@धिगम उच्यते 82

na svatantraṃ svato mānaṃ kuryādadhigamaṃ haṭhāt pramātrāśvāsaparyanto yato@dhigama ucyate 82

4.83

आश्वासश्च विचित्रो@सौ शक्तिपातवशात्तथा प्रमिते@पि प्रमाणानामवकाशो@स्त्यतः स्फुटः 83

āśvāsaśca vicitro@sau śaktipātavaśāttathā pramite@pi pramāṇānāmavakāśo@styataḥ sphuṭaḥ 83

4.84

दृष्ट्वा दृष्ट्वा समाश्लिष्य चिरं संचर्व्य चेतसा प्रिया यैः परितुष्येत किं ब्रूमः किल तान्प्रति 84

dṛṣṭvā dṛṣṭvā samāśliṣya ciraṃ saṃcarvya cetasā priyā yaiḥ parituṣyeta kiṃ brūmaḥ kila tānprati 84

4.85

इत्थं च मानसंप्लुत्यामपि नाधिगते गतिः न व्यर्थता नानवस्था नान्योन्याश्रयतापि च 85

itthaṃ ca mānasaṃplutyāmapi nādhigate gatiḥ na vyarthatā nānavasthā nānyonyāśrayatāpi ca 85

4.86

एवं योगाङ्गमियति तर्क एव न चापरम् अन्तरन्तः परामर्शपाटवातिशयाय सः 86

evaṃ yogāṅgamiyati tarka eva na cāparam antarantaḥ parāmarśapāṭavātiśayāya saḥ 86

4.87

अहिंसा सत्यमस्तेयब्रह्मचर्यापरिग्रहाः इति पञ्च यमाः साक्षात्संवित्तौ नोपयोगिनः 87

ahiṃsā satyamasteyabrahmacaryāparigrahāḥ iti pañca yamāḥ sākṣātsaṃvittau nopayoginaḥ 87

4.88

तपःप्रभृतयो ये च नियमा यत्तथासनम् प्राणायामाश्च ये सर्वमेतद्बाह्यविजृम्भितम् 88

tapaḥprabhṛtayo ye ca niyamā yattathāsanam prāṇāyāmāśca ye sarvametadbāhyavijṛmbhitam 88

4.89

श्रीमद्वीरावलौ चोक्तं बोधमात्रे शिवात्मके चित्तप्रलयबन्धेन प्रलीने शशिभास्करे 89

śrīmadvīrāvalau coktaṃ bodhamātre śivātmake cittapralayabandhena pralīne śaśibhāskare 89

4.90

प्राप्ते च द्वादशे भागे जीवादित्ये स्वबोधके मोक्षः स एव कथितः प्राणायामो निरर्थकः 90

prāpte ca dvādaśe bhāge jīvāditye svabodhake mokṣaḥ sa eva kathitaḥ prāṇāyāmo nirarthakaḥ 90

4.91

प्राणायामो न कर्तव्यः शरीरं येन पीड्यते रहस्यं वेत्ति यो यत्र स मुक्तः स च मोचकः 91

prāṇāyāmo na kartavyaḥ śarīraṃ yena pīḍyate rahasyaṃ vetti yo yatra sa muktaḥ sa ca mocakaḥ 91

4.92

प्रत्याहारश्च नामायमर्थेभ्यो@क्षधियां हि यः अनिबद्धस्य बन्धस्य तदन्तः किल कीलनम् 92

pratyāhāraśca nāmāyamarthebhyo@kṣadhiyāṃ hi yaḥ anibaddhasya bandhasya tadantaḥ kila kīlanam 92

4.93

चित्तस्य विषये क्वापि बन्धनं धारणात्मकम् तत्सदृग्ज्ञानसंतानो ध्यानमस्तमिता परम् 93

cittasya viṣaye kvāpi bandhanaṃ dhāraṇātmakam tatsadṛgjñānasaṃtāno dhyānamastamitā param 93

4.94

यदा तु ज्ञेयतादात्म्यमेव संविदि जायते ग्राह्यग्रहणताद्वैतशून्यतेयं समाहितिः 94

yadā tu jñeyatādātmyameva saṃvidi jāyate grāhyagrahaṇatādvaitaśūnyateyaṃ samāhitiḥ 94

4.95

तदेषा धारणाध्यानसमाधित्रितयी पराम् संविदं प्रति नो कंचिदुपयोगं समश्नुते 95

tadeṣā dhāraṇādhyānasamādhitritayī parām saṃvidaṃ prati no kaṃcidupayogaṃ samaśnute 95

4.96

योगाङ्गता यमादेस्तु समाध्यन्तस्य वर्ण्यते स्वपूर्वपूर्वोपायत्वादन्त्यतर्कोपयोगतः 96

yogāṅgatā yamādestu samādhyantasya varṇyate svapūrvapūrvopāyatvādantyatarkopayogataḥ 96

4.97

अन्तः संविदि रूढं हि तद्द्वारा प्राणदेहयोः बुद्धौ वार्प्यं तदभ्यासान्नैष न्यायस्तु संविदि 97

antaḥ saṃvidi rūḍhaṃ hi taddvārā prāṇadehayoḥ buddhau vārpyaṃ tadabhyāsānnaiṣa nyāyastu saṃvidi 97

4.98

अथ वास्मद्दृशि प्राणधीदेहादेरपि स्फुटम् सर्वात्मकत्वात्तत्रस्थो@प्यभ्यासो@न्यव्यपोहनम् 98

atha vāsmaddṛśi prāṇadhīdehāderapi sphuṭam sarvātmakatvāttatrastho@pyabhyāso@nyavyapohanam 98

4.99

देह उत्प्लुतिसंपातधर्मोज्जिगमिषारसात् उत्प्लाव्यते तद्विपक्षपाताशङ्काव्यपोहनात् 99

deha utplutisaṃpātadharmojjigamiṣārasāt utplāvyate tadvipakṣapātāśaṅkāvyapohanāt 99

4.100

गुरुवाक्यपरामर्शसदृशे स्वविमर्शने प्रबुद्धे तद्विपक्षाणां व्युदासः पाठचिन्तने 100

guruvākyaparāmarśasadṛśe svavimarśane prabuddhe tadvipakṣāṇāṃ vyudāsaḥ pāṭhacintane 100

4.101

नह्यस्य गुरुणा शक्यं स्वं ज्ञानं शब्द एव वा धियि रोपयितुं तेन स्वप्रबोधक्रमो ध्रुवम् 101

nahyasya guruṇā śakyaṃ svaṃ jñānaṃ śabda eva vā dhiyi ropayituṃ tena svaprabodhakramo dhruvam 101

4.102

अत एव स्वप्नकाले श्रुते तत्रापि वस्तुनि तादात्म्यभावनायोगो न फलाय न भण्यते 102

ata eva svapnakāle śrute tatrāpi vastuni tādātmyabhāvanāyogo na phalāya na bhaṇyate 102

4.103

संकेतानादरे शब्दनिष्ठमामर्शनं पठिः तदादरे तदर्थस्तु चिन्तेति परिचर्च्यताम् 103

saṃketānādare śabdaniṣṭhamāmarśanaṃ paṭhiḥ tadādare tadarthastu cinteti paricarcyatām 103

4.104

तदद्वयायां संवित्तावभ्यासो@नुपयोगवान् केवलं द्वैतमालिन्यशङ्कानिर्मूलनाय सः 104

tadadvayāyāṃ saṃvittāvabhyāso@nupayogavān kevalaṃ dvaitamālinyaśaṅkānirmūlanāya saḥ 104

4.105

द्वैतशङ्काश्च तर्केण तर्क्यन्त इति वर्णितम् तत्तर्कसाधनायास्तु यमादेरप्युपायता 105

dvaitaśaṅkāśca tarkeṇa tarkyanta iti varṇitam tattarkasādhanāyāstu yamāderapyupāyatā 105

4.106

उक्तं श्रीपूर्वशस्त्रे च न द्वैतं नापि चाद्वयम् लिङ्गपूजादिकं सर्वमित्युपक्रम्य शंभुना 106

uktaṃ śrīpūrvaśastre ca na dvaitaṃ nāpi cādvayam liṅgapūjādikaṃ sarvamityupakramya śaṃbhunā 106

4.107

विहितं सर्वमेवात्र प्रतिषिद्धमथापि वा प्राणायामादिकैरङ्गैर्योगाः स्युः कृत्त्रिमा यतः 107

vihitaṃ sarvamevātra pratiṣiddhamathāpi vā prāṇāyāmādikairaṅgairyogāḥ syuḥ kṛttrimā yataḥ 107

4.108

तत्तेनाकृतकस्यास्य कलां नार्घन्ति षोडशीम् किं त्वेतदत्र देवेशि नियमेन विधीयते 108

tattenākṛtakasyāsya kalāṃ nārghanti ṣoḍaśīm kiṃ tvetadatra deveśi niyamena vidhīyate 108

4.109

तत्त्वे चेतः स्थिरं कार्यं तच्च यस्य यथास्त्विति एवं द्वैतपरामर्शनाशाय परमेश्वरः 109

tattve cetaḥ sthiraṃ kāryaṃ tacca yasya yathāstviti evaṃ dvaitaparāmarśanāśāya parameśvaraḥ 109

4.110

क्वचित्स्वभावममलमामृशन्ननिशं स्थितः यः स्वभावपरामर्श इन्द्रियार्थाद्युपायतः 110

kvacitsvabhāvamamalamāmṛśannaniśaṃ sthitaḥ yaḥ svabhāvaparāmarśa indriyārthādyupāyataḥ 110

4.111

विनैव तन्मुखो@न्यो वा स्वातन्त्र्यात्तद्विकल्पनम् तच्च स्वच्छस्वतन्त्रात्मरत्ननिर्भासिनि स्फुटम् 111

vinaiva tanmukho@nyo vā svātantryāttadvikalpanam tacca svacchasvatantrātmaratnanirbhāsini sphuṭam 111

4.112

भावौघे भेदसंधातृ स्वात्मनो नैशमुच्यते तदेव तु समस्तार्थनिर्भरात्मैकगोचरम् 112

bhāvaughe bhedasaṃdhātṛ svātmano naiśamucyate tadeva tu samastārthanirbharātmaikagocaram 112

4.113

शुद्धविद्यात्मकं सर्वमेवेदमहमित्यलम् इदं विकल्पनं शुद्धविद्यारूपं स्फुटात्मकम् 113

śuddhavidyātmakaṃ sarvamevedamahamityalam idaṃ vikalpanaṃ śuddhavidyārūpaṃ sphuṭātmakam 113

4.114

प्रतिहन्तीह मायीयं विकल्पं भेदभावकम् शुद्धविद्यापरामर्शो यः स एव त्वनेकधा 114

pratihantīha māyīyaṃ vikalpaṃ bhedabhāvakam śuddhavidyāparāmarśo yaḥ sa eva tvanekadhā 114

4.115

स्नानशुद्ध्यर्चनाहोमध्यानजप्यादियोगतः विश्वमेतत्स्वसंवित्तिरसनिर्भरितं रसात् 115

snānaśuddhyarcanāhomadhyānajapyādiyogataḥ viśvametatsvasaṃvittirasanirbharitaṃ rasāt 115

4.116

आविश्य शुद्धो निखिलं तर्पयेदध्वमण्लम् उल्लासिबोधहुतभुग्दग्धविश्वेन्धनोदिते 116

āviśya śuddho nikhilaṃ tarpayedadhvamaṇlam ullāsibodhahutabhugdagdhaviśvendhanodite 116

4.117

सितभस्मनि देहस्य मज्जनं स्नानमुच्यते इत्थं च विहितस्नानस्तर्पितानन्तदेवतः 117

sitabhasmani dehasya majjanaṃ snānamucyate itthaṃ ca vihitasnānastarpitānantadevataḥ 117

4.118

ततो@पि देहारम्भीणि तत्त्वानि परिशोधयेत् शिवात्मकेष्वप्येतेषु बुद्धिर्या व्यतिरेकिणी 118

tato@pi dehārambhīṇi tattvāni pariśodhayet śivātmakeṣvapyeteṣu buddhiryā vyatirekiṇī 118

4.119

सैवाशुद्धिः पराख्याता शुद्धिस्तद्धीविमर्दनम् एवं स्वदेहं बोधैकपात्रं गलितभेदकम् 119

saivāśuddhiḥ parākhyātā śuddhistaddhīvimardanam evaṃ svadehaṃ bodhaikapātraṃ galitabhedakam 119

4.120

पश्यन्संवित्तिमात्रत्वे स्वतन्त्रे तिष्ठति प्रभुः यत्किंचिन्मानसाह्लादि यत्र क्वापीन्द्रियस्थितौ 120

paśyansaṃvittimātratve svatantre tiṣṭhati prabhuḥ yatkiṃcinmānasāhlādi yatra kvāpīndriyasthitau 120

4.121

योज्यते ब्रह्मसद्धाम्नि पूजोपकरणं हि तत् पूजा नाम विभिन्नस्य भावौघस्यापि संगतिः 121

yojyate brahmasaddhāmni pūjopakaraṇaṃ hi tat pūjā nāma vibhinnasya bhāvaughasyāpi saṃgatiḥ 121

4.122

स्वतन्त्रविमलानन्तभैरवीयचिदात्मना तथाहि संविदेवेयमन्तर्बाह्योभयात्मना 122

svatantravimalānantabhairavīyacidātmanā tathāhi saṃvideveyamantarbāhyobhayātmanā 122

4.123

स्वातन्त्र्याद्वर्तमानैव परामर्शस्वरूपिणी स च द्वादशधा तत्र सर्वमन्तर्भवेद्यतः 123

svātantryādvartamānaiva parāmarśasvarūpiṇī sa ca dvādaśadhā tatra sarvamantarbhavedyataḥ 123

4.124

सूर्य एव हि सोमात्मा स च विश्वमयः स्थितः कलाद्वादशकात्मैव तत्संवित्परमार्थतः 124

sūrya eva hi somātmā sa ca viśvamayaḥ sthitaḥ kalādvādaśakātmaiva tatsaṃvitparamārthataḥ 124

4.125

सा च मातरि विज्ञाने माने करणगोचरे मेये चतुर्विधं भाति रूपमाश्रित्य सर्वदा 125

sā ca mātari vijñāne māne karaṇagocare meye caturvidhaṃ bhāti rūpamāśritya sarvadā 125

4.126

शुद्धसंविन्मयी प्राच्ये ज्ञाने शब्दनरूपिणी करणे ग्रहणाकारा यतः श्रीयोगसंचरे 126

śuddhasaṃvinmayī prācye jñāne śabdanarūpiṇī karaṇe grahaṇākārā yataḥ śrīyogasaṃcare 126

4.127

ये चक्षुर्मण्डले श्वेते प्रत्यक्षे परमेश्वरि षोडशारं द्वादशारं तत्रस्थं चक्रमुत्तमम् 127

ye cakṣurmaṇḍale śvete pratyakṣe parameśvari ṣoḍaśāraṃ dvādaśāraṃ tatrasthaṃ cakramuttamam 127

4.128

प्रतिवारणवद्रक्ते तद्बहिर्ये तदुच्यते द्वितीयं मध्यगे ये ते कृष्णश्वेते च मण्डले 128

prativāraṇavadrakte tadbahirye taducyate dvitīyaṃ madhyage ye te kṛṣṇaśvete ca maṇḍale 128

4.129

तदन्तर्ये स्थिते शुद्धे भिन्नाञ्जनसमप्रभे चतुर्दले तु ते ज्ञेये अग्नीषोमात्मके प्रिये 129

tadantarye sthite śuddhe bhinnāñjanasamaprabhe caturdale tu te jñeye agnīṣomātmake priye 129

4.130

मिथुनत्वे स्थिते ये च चक्रे द्वे परमेश्वरि संमीलनोन्मीलनं ते अन्योन्यं विदधातके 130

mithunatve sthite ye ca cakre dve parameśvari saṃmīlanonmīlanaṃ te anyonyaṃ vidadhātake 130

4.131

यथा योनिश्च लिङ्गं च संयोगात्स्रवतो@मृतम् तथामृताग्निसंयोगाद्द्रवतस्ते न संशयः 131

yathā yoniśca liṅgaṃ ca saṃyogātsravato@mṛtam tathāmṛtāgnisaṃyogāddravataste na saṃśayaḥ 131

4.132

तच्चक्रपीडनाद्रात्रौ ज्योतिर्भात्यर्कसोमगम् तां दृष्ट्वा परमां ज्योत्स्नां कालज्ञानं प्रवर्तते 132

taccakrapīḍanādrātrau jyotirbhātyarkasomagam tāṃ dṛṣṭvā paramāṃ jyotsnāṃ kālajñānaṃ pravartate 132

4.133

सहस्रारं भवेच्चक्रं ताभ्यामुपरि संस्थितम् ततश्चक्रात्समुद्भूतं ब्रह्माण्डं तदुदाहृतम् 133

sahasrāraṃ bhaveccakraṃ tābhyāmupari saṃsthitam tataścakrātsamudbhūtaṃ brahmāṇḍaṃ tadudāhṛtam 133

4.134

तत्रस्थां मुञ्चते धारां सोमो ह्यग्निप्रदीपितः सृजतीत्थं जगत्सर्वमात्मन्यात्मन्यनन्तकम् 134

tatrasthāṃ muñcate dhārāṃ somo hyagnipradīpitaḥ sṛjatītthaṃ jagatsarvamātmanyātmanyanantakam 134

4.135

षोडशद्वादशाराभ्यामष्टारेष्वथ सर्वशः एवं क्रमेण सर्वत्र चक्रेष्वमृतमुत्तमम् 135

ṣoḍaśadvādaśārābhyāmaṣṭāreṣvatha sarvaśaḥ evaṃ krameṇa sarvatra cakreṣvamṛtamuttamam 135

4.136

सोमः स्रवति यावच्च पञ्चानां चक्रपद्धतिः तत्पुनः पिबति प्रीत्या हंसो हंस इति स्फुरन् 136

somaḥ sravati yāvacca pañcānāṃ cakrapaddhatiḥ tatpunaḥ pibati prītyā haṃso haṃsa iti sphuran 136

4.137

सकृद्यस्य तु संश्रुत्या पुण्यपापैर्न लिप्यते पञ्चारे सविकारो@थ भूत्वा सोमस्रुतामृतात् 137

sakṛdyasya tu saṃśrutyā puṇyapāpairna lipyate pañcāre savikāro@tha bhūtvā somasrutāmṛtāt 137

4.138

धावति त्रिरसाराणि गुह्यचक्राण्यसौ विभुः यतो जातं जगल्लीनं यत्र च स्वकलीलया 138

dhāvati trirasārāṇi guhyacakrāṇyasau vibhuḥ yato jātaṃ jagallīnaṃ yatra ca svakalīlayā 138

4.139

तत्रानन्दश्च सर्वस्य ब्रह्मचारी च तत्परः तत्र सिद्धिश्च मुक्तिश्च समं संप्राप्यते द्वयम् 139

tatrānandaśca sarvasya brahmacārī ca tatparaḥ tatra siddhiśca muktiśca samaṃ saṃprāpyate dvayam 139

4.140

अत ऊर्ध्वं पुनर्याति यावद्ब्रह्मात्मकं पदम् अग्नीषोमौ समौ तत्र सृज्येते चात्मनात्मनि 140

ata ūrdhvaṃ punaryāti yāvadbrahmātmakaṃ padam agnīṣomau samau tatra sṛjyete cātmanātmani 140

4.141

तत्रस्थस्तापितः सोमो द्वेधा जङ्घे व्यवस्थितः अधस्तं पातयेदग्निरमृतं स्रवति क्षणात् 141

tatrasthastāpitaḥ somo dvedhā jaṅghe vyavasthitaḥ adhastaṃ pātayedagniramṛtaṃ sravati kṣaṇāt 141

4.142

गुल्फजान्वादिषु व्यक्तं कुटिलार्कप्रदीपिता सा शक्तिस्तापिता भूयः पञ्चारादिक्रमं सृजेत् 142

gulphajānvādiṣu vyaktaṃ kuṭilārkapradīpitā sā śaktistāpitā bhūyaḥ pañcārādikramaṃ sṛjet 142

4.143

एवं श्रोत्रे@पि विज्ञेयं यावत्पादान्तगोचरम् पादाङ्गुष्ठात्समारभ्य यावद्ब्रह्माण्डदर्शनम् 143

evaṃ śrotre@pi vijñeyaṃ yāvatpādāntagocaram pādāṅguṣṭhātsamārabhya yāvadbrahmāṇḍadarśanam 143

4.144

इत्यजानन्नैव योगी जानन्विश्वप्रभुर्भवेत् ज्वलन्निवासौ ब्रह्माद्यैर्दृश्यते परमेश्वरः 144

ityajānannaiva yogī jānanviśvaprabhurbhavet jvalannivāsau brahmādyairdṛśyate parameśvaraḥ 144

4.145

अत्र तात्पर्यतः प्रोक्तमक्षे क्रमचतुष्टयम् एकैकत्र यतस्तेन द्वादशात्मकतोदिता 145

atra tātparyataḥ proktamakṣe kramacatuṣṭayam ekaikatra yatastena dvādaśātmakatoditā 145

4.146

न व्याख्यातं तु निर्भज्य यतो@तिसरहस्यकम् मेये@पि देवी तिष्ठन्ती मासराश्यादिरूपिणी 146

na vyākhyātaṃ tu nirbhajya yato@tisarahasyakam meye@pi devī tiṣṭhantī māsarāśyādirūpiṇī 146

4.147

अत एषा स्थिता संविदन्तर्बाह्योभयात्मना स्वयं निर्भास्य तत्रान्यद्भासयन्तीव भासते 147

ata eṣā sthitā saṃvidantarbāhyobhayātmanā svayaṃ nirbhāsya tatrānyadbhāsayantīva bhāsate 147

4.148

ततश्च प्रागियं शुद्धा तथाभासनसोत्सुका सृष्टिं कलयते देवी तन्नाम्नागम उच्यते 148

tataśca prāgiyaṃ śuddhā tathābhāsanasotsukā sṛṣṭiṃ kalayate devī tannāmnāgama ucyate 148

4.149

तथा भासितवस्त्वंशरञ्जनां सा बहिर्मुखी स्ववृत्तिचक्रेण समं ततो@पि कलयन्त्यलम् 149

tathā bhāsitavastvaṃśarañjanāṃ sā bahirmukhī svavṛtticakreṇa samaṃ tato@pi kalayantyalam 149

4.150

स्थितिरेषैव भावस्य तामन्तर्मुखतारसात् संजिहीर्षुः स्थितेर्नाशं कलयन्ती निरुच्यते 150

sthitireṣaiva bhāvasya tāmantarmukhatārasāt saṃjihīrṣuḥ sthiternāśaṃ kalayantī nirucyate 150

4.151

ततो@पि संहाररसे पूर्णे विघ्नकरीं स्वयम् शङ्कां यमात्मिकां भागे सूते संहरते@पि च 151

tato@pi saṃhārarase pūrṇe vighnakarīṃ svayam śaṅkāṃ yamātmikāṃ bhāge sūte saṃharate@pi ca 151

4.152

संहृत्य शङ्कां शङ्क्यार्थवर्जं वा भावमण्डले संहृतिं कलयत्येव स्वात्मवह्नौ विलापनात् 152

saṃhṛtya śaṅkāṃ śaṅkyārthavarjaṃ vā bhāvamaṇḍale saṃhṛtiṃ kalayatyeva svātmavahnau vilāpanāt 152

4.153

विलापनात्मिकां तां च भावसंहृतिमात्मनि आमृशत्येव येनैषा मया ग्रस्तमिति स्फुरेत् 153

vilāpanātmikāṃ tāṃ ca bhāvasaṃhṛtimātmani āmṛśatyeva yenaiṣā mayā grastamiti sphuret 153

4.154

संहार्योपाधिरेतस्याः स्वस्वभावो हि संविदः निरुपाधिनि संशुद्धे संविद्रूपेषस्तमीयते 154

saṃhāryopādhiretasyāḥ svasvabhāvo hi saṃvidaḥ nirupādhini saṃśuddhe saṃvidrūpeṣastamīyate 154

4.155

विलापिते@पि भावौघे कंचिद्भावं तदैव सा आश्यानयेद्य एवास्ते शङ्का संस्काररूपकः 155

vilāpite@pi bhāvaughe kaṃcidbhāvaṃ tadaiva sā āśyānayedya evāste śaṅkā saṃskārarūpakaḥ 155

4.156

शुभाशुभतया सो@यं सोष्यते फलसंपदम् पूर्वं हि भोगात्पश्चाद्वा शङ्केयं व्यवतिष्ठते 156

śubhāśubhatayā so@yaṃ soṣyate phalasaṃpadam pūrvaṃ hi bhogātpaścādvā śaṅkeyaṃ vyavatiṣṭhate 156

4.157

अन्यदाश्यानितमपि तदैव द्रावयेदियम् प्रायश्चित्तादिकर्मभ्यो ब्रह्महत्यादिकर्मवत् 157

anyadāśyānitamapi tadaiva drāvayediyam prāyaścittādikarmabhyo brahmahatyādikarmavat 157

4.158

रोधनाद्द्रावणाद्रूपमित्थं कलयते चितिः तदपि द्रावयेदेव तदप्याश्यानयेदथ 158

rodhanāddrāvaṇādrūpamitthaṃ kalayate citiḥ tadapi drāvayedeva tadapyāśyānayedatha 158

4.159

इत्थं भोग्ये@पि संभुक्ते सति तत्करणान्यपि संहरन्ती कलयते द्वादशैवाहमात्मनि 159

itthaṃ bhogye@pi saṃbhukte sati tatkaraṇānyapi saṃharantī kalayate dvādaśaivāhamātmani 159

4.160

कर्मबुद्ध्यक्षवर्गो हि बुद्ध्यन्तो द्वादशात्मकः प्रकाशकत्वात्सूर्यात्मा भिन्ने वस्तुनि जृम्भते 160

karmabuddhyakṣavargo hi buddhyanto dvādaśātmakaḥ prakāśakatvātsūryātmā bhinne vastuni jṛmbhate 160

4.161

अहंकारस्तु करणमभिमानैकसाधनम् अविच्छिन्नपरामर्शी लीयते तेन तत्र सः 161

ahaṃkārastu karaṇamabhimānaikasādhanam avicchinnaparāmarśī līyate tena tatra saḥ 161

4.162

यथाहि खङ्गपाशादेः करणस्य विभेदिनः अभेदिनि स्वहस्तादौ लयस्तद्वदयं विधिः 162

yathāhi khaṅgapāśādeḥ karaṇasya vibhedinaḥ abhedini svahastādau layastadvadayaṃ vidhiḥ 162

4.163

तेनेन्द्रियौघमार्तण्डमण्डलं कलयेत्स्वयम् संविद्देवी स्वतन्त्रत्वात्कल्पिते@हंकृतात्मनि 163

tenendriyaughamārtaṇḍamaṇḍalaṃ kalayetsvayam saṃviddevī svatantratvātkalpite@haṃkṛtātmani 163

4.164

स एव परमादित्यः पूर्णकल्पस्त्रयोदशः करणत्वात्प्रयात्येव कर्तरि प्रलयं स्फुटम् 164

sa eva paramādityaḥ pūrṇakalpastrayodaśaḥ karaṇatvātprayātyeva kartari pralayaṃ sphuṭam 164

4.165

कर्ता च द्विविधः प्रोक्तः कल्पिताकल्पितात्मकः कल्पितो देहबुद्ध्यादिव्यवच्छेदेन चर्चितः 165

kartā ca dvividhaḥ proktaḥ kalpitākalpitātmakaḥ kalpito dehabuddhyādivyavacchedena carcitaḥ 165

4.166

कालाग्निरुद्रसंज्ञास्य शास्त्रेषु परिभाषिता कालो व्यवच्छित्तद्युक्तो वह्निर्भोक्ता यतः स्मृतः 166

kālāgnirudrasaṃjñāsya śāstreṣu paribhāṣitā kālo vyavacchittadyukto vahnirbhoktā yataḥ smṛtaḥ 166

4.167

संसाराक्लृप्तिक्लृप्तिभ्यां रोधनाद्द्रावणात्प्रभुः अनिवृत्तपशूभावस्तत्राहंकृत्प्रलीयते 167

saṃsārāklṛptiklṛptibhyāṃ rodhanāddrāvaṇātprabhuḥ anivṛttapaśūbhāvastatrāhaṃkṛtpralīyate 167

4.168

सो@पि कल्पितवृत्तित्वाद्विश्वाभेदैकशालिनि विकासिनि महाकाले लीयते@हमिदंमये 168

so@pi kalpitavṛttitvādviśvābhedaikaśālini vikāsini mahākāle līyate@hamidaṃmaye 168

4.169

एतस्यां स्वात्मसंवित्ताविदं सर्वमहं विभुः इति प्रविकसद्रूपा संवित्तिरवभासते 169

etasyāṃ svātmasaṃvittāvidaṃ sarvamahaṃ vibhuḥ iti pravikasadrūpā saṃvittiravabhāsate 169

4.170

ततो@न्तःस्थितसर्वात्मभावभोगोपरागिणी परिपूर्णापि संवित्तिरकुले धाम्नि लीयते 170

tato@ntaḥsthitasarvātmabhāvabhogoparāgiṇī paripūrṇāpi saṃvittirakule dhāmni līyate 170

4.171

प्रमातृवर्गो मानौघः प्रमाश्च बहुधा स्थिताः मेयौघ इति यत्सर्वमत्र चिन्मात्रमेव तत् 171

pramātṛvargo mānaughaḥ pramāśca bahudhā sthitāḥ meyaugha iti yatsarvamatra cinmātrameva tat 171

4.172

इयतीं रूपवैचित्रीमाश्रयन्त्याः स्वसंविदः स्वाच्छन्द्यमनपेक्षं यत्सा परा परमेश्वरी 172

iyatīṃ rūpavaicitrīmāśrayantyāḥ svasaṃvidaḥ svācchandyamanapekṣaṃ yatsā parā parameśvarī 172

4.173

इमाः प्रागुक्तकलनास्तद्विजृम्भोच्यते यतः क्षेपो ज्ञानं च संख्यानं गतिर्नाद इति क्रमात् 173

imāḥ prāguktakalanāstadvijṛmbhocyate yataḥ kṣepo jñānaṃ ca saṃkhyānaṃ gatirnāda iti kramāt 173

4.174

स्वात्मनो भेदनं क्षेपो भेदितस्याविकल्पनम् ज्ञानं विकल्पः संख्यानमन्यतो व्यतिभेदनात् 174

svātmano bhedanaṃ kṣepo bheditasyāvikalpanam jñānaṃ vikalpaḥ saṃkhyānamanyato vyatibhedanāt 174

4.175

गतिः स्वरूपारोहित्वं प्रतिबिम्बवदेव यत् नादः स्वात्मपरामर्शशेषता तद्विलोपनात् 175

gatiḥ svarūpārohitvaṃ pratibimbavadeva yat nādaḥ svātmaparāmarśaśeṣatā tadvilopanāt 175

4.176

इति पञ्चविधामेनां कलनां कुर्वती परा देवी काली तथा कालकर्षिणी चेति कथ्यते 176

iti pañcavidhāmenāṃ kalanāṃ kurvatī parā devī kālī tathā kālakarṣiṇī ceti kathyate 176

4.177

मातृसद्भावसंज्ञास्यास्तेनोक्ता यत्प्रमातृषु एतावदन्तसंवित्तौ प्रमातृत्वं स्फुटीभवेत् 177

mātṛsadbhāvasaṃjñāsyāstenoktā yatpramātṛṣu etāvadantasaṃvittau pramātṛtvaṃ sphuṭībhavet 177

4.178

वामेश्वरीति-शब्देन प्रोक्ता श्रीनिशिसंचरे इत्थं द्वादशधा संवित्तिष्ठन्ती विश्वमातृषु 178

vāmeśvarīti-śabdena proktā śrīniśisaṃcare itthaṃ dvādaśadhā saṃvittiṣṭhantī viśvamātṛṣu 178

4.179

एकैवेति न को@प्यस्याः क्रमस्य नियमः क्वचित् क्रमाभावान्न युगपत्तदभावात्क्रमो@पि न 179

ekaiveti na ko@pyasyāḥ kramasya niyamaḥ kvacit kramābhāvānna yugapattadabhāvātkramo@pi na 179

4.180

क्रमाक्रमकथातीतं संवित्तत्त्वं सुनिर्मलम् तदस्याः संविदो देव्या यत्र क्वापि प्रवर्तनम् 180

kramākramakathātītaṃ saṃvittattvaṃ sunirmalam tadasyāḥ saṃvido devyā yatra kvāpi pravartanam 180

4.181

तत्र तादात्म्ययोगेन पूजा पूर्णैव वर्तते परामर्शस्वभावत्वादेतस्या यः स्वयं ध्वनिः 181

tatra tādātmyayogena pūjā pūrṇaiva vartate parāmarśasvabhāvatvādetasyā yaḥ svayaṃ dhvaniḥ 181

4.182

सदोदितः स एवोक्तः परमं हृदयं महत् हृदये स्वविमर्शो@सौ द्राविताशेषविश्वकः 182

sadoditaḥ sa evoktaḥ paramaṃ hṛdayaṃ mahat hṛdaye svavimarśo@sau drāvitāśeṣaviśvakaḥ 182

4.183

भावग्रहादिपर्यन्तभावी सामान्यसंज्ञकः स्पन्दः स कथ्यते शास्त्रे स्वात्मन्युच्छलनात्मकः 183

bhāvagrahādiparyantabhāvī sāmānyasaṃjñakaḥ spandaḥ sa kathyate śāstre svātmanyucchalanātmakaḥ 183

4.184

किंचिच्चलनमेतावदनन्यस्फुरणं हि यत् ऊर्मिरेषा विबोधाब्धेर्न संविदनया विना 184

kiṃciccalanametāvadananyasphuraṇaṃ hi yat ūrmireṣā vibodhābdherna saṃvidanayā vinā 184

4.185

निस्तरङ्गतरङ्गादिवृत्तिरेव हि सिन्धुता सारमेतत्समस्तस्य यच्चित्सारं जडं जगत् 185

nistaraṅgataraṅgādivṛttireva hi sindhutā sārametatsamastasya yaccitsāraṃ jaḍaṃ jagat 185

4.186

तदधीनप्रतिष्ठत्वात्तत्सारं हृदयं महत् तथा हि सदिदं ब्रह्ममूलं मायाण्डसंज्ञितम् 186

tadadhīnapratiṣṭhatvāttatsāraṃ hṛdayaṃ mahat tathā hi sadidaṃ brahmamūlaṃ māyāṇḍasaṃjñitam 186

4.187

इच्छाज्ञानक्रियारोहं विना नैव सदुच्यते तच्छक्तित्रितयारोहाद्भैरवीये चिदात्मनि 187

icchājñānakriyārohaṃ vinā naiva saducyate tacchaktitritayārohādbhairavīye cidātmani 187

4.188

विसृज्यते हि तत्तस्माद्बहिर्वाथ विसृज्यते एवं सद्रूपतैवैषां सतां शक्तित्रयात्मताम् 188

visṛjyate hi tattasmādbahirvātha visṛjyate evaṃ sadrūpataivaiṣāṃ satāṃ śaktitrayātmatām 188

4.189

विसर्गं परबोधेन समाक्षिप्यैव वर्तते तत्सदेव बहीरूपं प्राग्बोधाग्निविलापितम् 189

visargaṃ parabodhena samākṣipyaiva vartate tatsadeva bahīrūpaṃ prāgbodhāgnivilāpitam 189

4.190

अन्तर्नदत्परामर्शशेषीभूतं ततो@प्यलम् खात्मत्वमेव संप्राप्तं शक्तित्रितयगोचरात् 190

antarnadatparāmarśaśeṣībhūtaṃ tato@pyalam khātmatvameva saṃprāptaṃ śaktitritayagocarāt 190

4.191

वेदनात्मकतामेत्य संहारात्मनि लीयते इदं संहारहृदयं प्राच्यं सृष्टौ च हृन्मतम् 191

vedanātmakatāmetya saṃhārātmani līyate idaṃ saṃhārahṛdayaṃ prācyaṃ sṛṣṭau ca hṛnmatam 191

4.192

एतद्रूपपरामर्शमकृत्रिममनाबिलम् अहमित्याहुरेषैव प्रकाशस्य प्रकाशता 192

etadrūpaparāmarśamakṛtrimamanābilam ahamityāhureṣaiva prakāśasya prakāśatā 192

4.193

एतद्वीर्यं हि सर्वेषां मन्त्राणां हृदयात्मकम् विनानेन जडास्ते स्युर्जीवा इव विना हृदा 193

etadvīryaṃ hi sarveṣāṃ mantrāṇāṃ hṛdayātmakam vinānena jaḍāste syurjīvā iva vinā hṛdā 193

4.194

अकृत्रिमैतद्धृदयारूढो यत्किंचिदाचरेत् प्राण्याद्वा मृशते वापि स सर्वो@स्य जपो मतः 194

akṛtrimaitaddhṛdayārūḍho yatkiṃcidācaret prāṇyādvā mṛśate vāpi sa sarvo@sya japo mataḥ 194

4.195

यदेव स्वेच्छया सृष्टिस्वाभाव्याद्बहिरन्तरा निर्मीयते तदेवास्य ध्यानं स्यात्पारमार्थिकम् 195

yadeva svecchayā sṛṣṭisvābhāvyādbahirantarā nirmīyate tadevāsya dhyānaṃ syātpāramārthikam 195

4.196

निराकारे हि चिद्धाम्नि विश्वाकृतिमये सति फलार्थिनां काचिदेव ध्येयत्वेनाकृतिः स्थिता 196

nirākāre hi ciddhāmni viśvākṛtimaye sati phalārthināṃ kācideva dhyeyatvenākṛtiḥ sthitā 196

4.197

यथा ह्यभेदात्पूर्णे@पि भावे जलमुपाहरन् अन्याकृत्यपहानेन घटमर्थयते रसात् 197

yathā hyabhedātpūrṇe@pi bhāve jalamupāharan anyākṛtyapahānena ghaṭamarthayate rasāt 197

4.198

तथैव परमेशाननियतिप्रविजृम्भणात् काचिदेवाकृतिः कांचित् सूते फलविकल्पनाम् 198

tathaiva parameśānaniyatipravijṛmbhaṇāt kācidevākṛtiḥ kāṃcit sūte phalavikalpanām 198

Āhnika 4 (cont. 2)

4.199

यस्तु संपूर्णहृदयो न फलं नाम वाञ्छति तस्य विश्वाकृतिर्देवी सा चावच्छेदवर्जनात् 199

yastu saṃpūrṇahṛdayo na phalaṃ nāma vāñchati tasya viśvākṛtirdevī sā cāvacchedavarjanāt 199

4.200

कुले योगिन उद्रिक्तभैरवीयपरासवात् घूर्णितस्य स्थितिर्देहे मुद्रा या काचिदेव सा 200

kule yogina udriktabhairavīyaparāsavāt ghūrṇitasya sthitirdehe mudrā yā kācideva sā 200

4.201

अन्तरिन्धनसंभारमनपेक्ष्यैव नित्यशः जाज्वलीत्यखिलाक्षौघप्रसृतोग्रशिखः शिखी 201

antarindhanasaṃbhāramanapekṣyaiva nityaśaḥ jājvalītyakhilākṣaughaprasṛtograśikhaḥ śikhī 201

4.202

बोधाग्नौ तादृशे भावा विशन्तस्तस्य सन्महः उद्रेचयन्तो गच्छन्ति होमकर्मनिमित्तताम् 202

bodhāgnau tādṛśe bhāvā viśantastasya sanmahaḥ udrecayanto gacchanti homakarmanimittatām 202

4.203

यं कंचित्परमेशानशक्तिपातपवित्रितम् पुरोभाव्य स्वयं तिष्ठेदुक्तवद्दीक्षितस्तु सः 203

yaṃ kaṃcitparameśānaśaktipātapavitritam purobhāvya svayaṃ tiṣṭheduktavaddīkṣitastu saḥ 203

4.204

जप्यादौ होमपर्यन्ते यद्यप्येकैककर्मणि उदेति रूढिः परमा तथापीत्थं निरूपितम् 204

japyādau homaparyante yadyapyekaikakarmaṇi udeti rūḍhiḥ paramā tathāpītthaṃ nirūpitam 204

4.205

यथाहि तत्र तत्राश्वः समनिम्नोन्नतादिषु चित्रे देशे वाह्यमानो यातीच्छामात्रकल्पिताम् 205

yathāhi tatra tatrāśvaḥ samanimnonnatādiṣu citre deśe vāhyamāno yātīcchāmātrakalpitām 205

4.206

तथा संविद्विचित्राभिः शान्तघोरतरादिभिः भङ्गीभिरभितो द्वैतं त्याजिता भैरवायते 206

tathā saṃvidvicitrābhiḥ śāntaghoratarādibhiḥ bhaṅgībhirabhito dvaitaṃ tyājitā bhairavāyate 206

4.207

यथा पुरःस्थे मुकुरे निजं वक्त्रं विभावयन् भूयो भूयस्तदेकात्म वक्त्रं वेत्ति निजात्मनः 207

yathā puraḥsthe mukure nijaṃ vaktraṃ vibhāvayan bhūyo bhūyastadekātma vaktraṃ vetti nijātmanaḥ 207

4.208

तथा विकल्पमुकुरे ध्यानपूजार्चनात्मनि आत्मानं भैरवं पश्यन्नचिरात्तन्मयीभवेत् 208

tathā vikalpamukure dhyānapūjārcanātmani ātmānaṃ bhairavaṃ paśyannacirāttanmayībhavet 208

4.209

तन्मयीभवनं नाम प्राप्तिः सानुत्तरात्मनि पूर्णत्वस्य परा काष्ठा सेत्यत्र न फलान्तरम् 209

tanmayībhavanaṃ nāma prāptiḥ sānuttarātmani pūrṇatvasya parā kāṣṭhā setyatra na phalāntaram 209

4.210

फलं सर्वमपूर्णत्वे तत्र तत्र प्रकल्पितम् अकल्पिते हि पूर्णत्वे फलमन्यत्किमुच्यताम् 210

phalaṃ sarvamapūrṇatve tatra tatra prakalpitam akalpite hi pūrṇatve phalamanyatkimucyatām 210

4.211

एष यागविधिः को@पि कस्यापि हृदि वर्तते यस्य प्रसीदेच्चिच्चक्रं द्रागपश्चिमजन्मनः 211

eṣa yāgavidhiḥ ko@pi kasyāpi hṛdi vartate yasya prasīdecciccakraṃ drāgapaścimajanmanaḥ 211

4.212

अत्र यागे गतो रूढिं कैवल्यमधिगच्छति लोकैरालोक्यमानो हि देहबन्धविधौ स्थितः 212

atra yāge gato rūḍhiṃ kaivalyamadhigacchati lokairālokyamāno hi dehabandhavidhau sthitaḥ 212

4.213

अत्र नाथः समाचारं पटले@ष्टादशे@भ्यधात् नात्र शुद्धिर्न चाशुद्धिर्न भक्ष्यादिविचारणम् 213

atra nāthaḥ samācāraṃ paṭale@ṣṭādaśe@bhyadhāt nātra śuddhirna cāśuddhirna bhakṣyādivicāraṇam 213

4.214

न द्वैतं नापि चाद्वैतं लिङ्गपूजादिकं न च न चापि तत्परित्यागो निष्परिग्रहतापि वा 214

na dvaitaṃ nāpi cādvaitaṃ liṅgapūjādikaṃ na ca na cāpi tatparityāgo niṣparigrahatāpi vā 214

4.215

सपरिग्रहता वापि जटाभस्मादिसंग्रहः तत्त्यागो न व्रतादीनां चरणाचरणं च यत् 215

saparigrahatā vāpi jaṭābhasmādisaṃgrahaḥ tattyāgo na vratādīnāṃ caraṇācaraṇaṃ ca yat 215

4.216

क्षेत्रादिसंप्रवेशश्च समयादिप्रपालनम् परस्वरूपलिङ्गादि नामगोत्रादिकं च यत् 216

kṣetrādisaṃpraveśaśca samayādiprapālanam parasvarūpaliṅgādi nāmagotrādikaṃ ca yat 216

4.217

नास्मिन्विधीयते किंचिन्न चापि प्रतिषिध्यते विहितं सर्वमेवात्र प्रतिषिद्धमथापि च 217

nāsminvidhīyate kiṃcinna cāpi pratiṣidhyate vihitaṃ sarvamevātra pratiṣiddhamathāpi ca 217

4.218

किं त्वेतदत्र देवेशि नियमेन विधीयते तत्त्वे चेतः स्थिरीकार्यं सुप्रसन्नेन योगिना 218

kiṃ tvetadatra deveśi niyamena vidhīyate tattve cetaḥ sthirīkāryaṃ suprasannena yoginā 218

4.219

तच्च यस्य यथैव स्यात्स तथैव समाचरेत् तत्त्वे निश्चलचित्तस्तु भुञ्जानो विषयानपि 219

tacca yasya yathaiva syātsa tathaiva samācaret tattve niścalacittastu bhuñjāno viṣayānapi 219

4.220

न संस्पृश्येत दोषैः स पद्मपत्रमिवाम्भसा विषापहारिमन्त्रादिसंनद्धो भक्षयन्नपि 220

na saṃspṛśyeta doṣaiḥ sa padmapatramivāmbhasā viṣāpahārimantrādisaṃnaddho bhakṣayannapi 220

4.221

विषं न मुह्यते तेन तद्वद्योगी महामतिः अशुद्धं हि कथं नाम देहाद्यं पाञ्चभौतिकम् 221

viṣaṃ na muhyate tena tadvadyogī mahāmatiḥ aśuddhaṃ hi kathaṃ nāma dehādyaṃ pāñcabhautikam 221

4.222

प्रकाशतातिरिक्ते किं शुद्ध्यशुद्धी हि वस्तुनः अशुद्धस्य च भावस्य शुद्धिः स्यात्तादृशैव किम् 222

prakāśatātirikte kiṃ śuddhyaśuddhī hi vastunaḥ aśuddhasya ca bhāvasya śuddhiḥ syāttādṛśaiva kim 222

4.223

अन्योन्याश्रयवैयर्थ्यानवस्था इत्थमत्र हि पृथिवी जलतः शुद्ध्येज्जलं धरणितस्तथा 223

anyonyāśrayavaiyarthyānavasthā itthamatra hi pṛthivī jalataḥ śuddhyejjalaṃ dharaṇitastathā 223

4.224

अन्योन्याश्रयता सेयमशुद्धत्वे@प्ययं क्रमः अशुद्धाज्जलतः शुद्ध्येद्धरेति व्यर्थता भवेत् 224

anyonyāśrayatā seyamaśuddhatve@pyayaṃ kramaḥ aśuddhājjalataḥ śuddhyeddhareti vyarthatā bhavet 224

4.225

वायुतो वारिणो वायोस्तेजसस्तस्य वान्यतः बहुरूपादिका मन्त्राः पावनात्तेषु शुद्धता 225

vāyuto vāriṇo vāyostejasastasya vānyataḥ bahurūpādikā mantrāḥ pāvanātteṣu śuddhatā 225

4.226

मन्त्राः स्वभावतः शुद्धा यदि ते@पि न किं तथा शिवात्मता तेषु शुद्धिर्यदि तत्रापि सा न किम् 226

mantrāḥ svabhāvataḥ śuddhā yadi te@pi na kiṃ tathā śivātmatā teṣu śuddhiryadi tatrāpi sā na kim 226

4.227

शिवात्मत्वापरिज्ञानं न मन्त्रेषु धरादिवत् ते तेन शुद्धा इति चेत्तज्ज्ञप्तिस्तर्हि शुद्धता 227

śivātmatvāparijñānaṃ na mantreṣu dharādivat te tena śuddhā iti cettajjñaptistarhi śuddhatā 227

4.228

योगिनं प्रति सा चास्ति भावेष्विति विशुद्धता ननु चोदनया शुद्ध्यशुद्ध्यादिकविनिश्चयः 228

yoginaṃ prati sā cāsti bhāveṣviti viśuddhatā nanu codanayā śuddhyaśuddhyādikaviniścayaḥ 228

4.229

इत्थमस्तु तथाप्येषा चोदनैव शिवोदिता का स्यात्सतीति चेदेतदन्यत्र प्रवितानितम् 229

itthamastu tathāpyeṣā codanaiva śivoditā kā syātsatīti cedetadanyatra pravitānitam 229

4.230

वैदिक्या बाधितेयं चेद्विपरीतं न किं भवेत् सम्यक्चेन्मन्यसे बाधो विशिष्टविषयत्वतः 230

vaidikyā bādhiteyaṃ cedviparītaṃ na kiṃ bhavet samyakcenmanyase bādho viśiṣṭaviṣayatvataḥ 230

4.231

अपवादेन कर्तव्यः सामान्यविहिते विधौ शुद्ध्यशुद्धी च सामान्यविहिते तत्त्वबोधिनि 231

apavādena kartavyaḥ sāmānyavihite vidhau śuddhyaśuddhī ca sāmānyavihite tattvabodhini 231

4.232

पुंसि ते बाधिते एव तथा चात्रेति वर्णितम् नार्थवादादिशङ्का च वाक्ये माहेश्वरे भवेत् 232

puṃsi te bādhite eva tathā cātreti varṇitam nārthavādādiśaṅkā ca vākye māheśvare bhavet 232

4.233

अबुद्धिपूर्वं हि तथा संस्थिते सततं भवेत् व्योमादिरूपे निगमे शङ्का मिथ्यार्थतां प्रति 233

abuddhipūrvaṃ hi tathā saṃsthite satataṃ bhavet vyomādirūpe nigame śaṅkā mithyārthatāṃ prati 233

4.234

अनवच्छिन्नविज्ञानवैश्वरूप्यसुनिर्भरः शास्त्रात्मना स्थितो देवो मिथ्यात्वं क्वापि नार्हति 234

anavacchinnavijñānavaiśvarūpyasunirbharaḥ śāstrātmanā sthito devo mithyātvaṃ kvāpi nārhati 234

4.235

इच्छावान्भावरूपेण यथा तिष्ठासुरीश्वरः तत्स्वरूपाभिधानेन तिष्ठासुः स तथा स्थितः 235

icchāvānbhāvarūpeṇa yathā tiṣṭhāsurīśvaraḥ tatsvarūpābhidhānena tiṣṭhāsuḥ sa tathā sthitaḥ 235

4.236

अर्थवादो@पि यत्रान्यविध्यादिमुखमीक्षते तत्रास्त्वसत्यः स्वातन्त्र्ये स एव तु विधायकः 236

arthavādo@pi yatrānyavidhyādimukhamīkṣate tatrāstvasatyaḥ svātantrye sa eva tu vidhāyakaḥ 236

4.237

विधिवाक्यान्तरे गच्छन्नङ्गभावमथापि वा न निरर्थकं एवायं संनिधेर्गजडादिवत् 237

vidhivākyāntare gacchannaṅgabhāvamathāpi vā na nirarthakaṃ evāyaṃ saṃnidhergajaḍādivat 237

4.238

स्वार्थप्रत्यायनं चास्य स्वसंवित्त्यैव भासते तदपह्नवनं कर्तुं शक्यं विधिनिषेधयोः 238

svārthapratyāyanaṃ cāsya svasaṃvittyaiva bhāsate tadapahnavanaṃ kartuṃ śakyaṃ vidhiniṣedhayoḥ 238

4.239

युक्तिश्चात्रास्ति वाक्येषु स्वसंविच्चाप्यबाधिता या समग्रार्थमाणिक्यतत्त्वनिश्चयकारिणी 239

yuktiścātrāsti vākyeṣu svasaṃviccāpyabādhitā yā samagrārthamāṇikyatattvaniścayakāriṇī 239

4.240

मृतदेहे@थ देहोत्थे या चाशुद्धिः प्रकीर्तिता अन्यत्र नेति बुद्ध्यन्तामशुद्धं संविदश्च्युतम् 240

mṛtadehe@tha dehotthe yā cāśuddhiḥ prakīrtitā anyatra neti buddhyantāmaśuddhaṃ saṃvidaścyutam 240

4.241

संवित्तादात्म्यमापन्नं सर्वं शुद्धमतः स्थितम् श्रीमद्वीरावलौ चोक्तं शुद्ध्यशुद्धिनिरूपणे 241

saṃvittādātmyamāpannaṃ sarvaṃ śuddhamataḥ sthitam śrīmadvīrāvalau coktaṃ śuddhyaśuddhinirūpaṇe 241

4.242

सर्वेषां वाहको जीवो नास्ति किंचिदजीवकम् यत्किंचिज्जीवरहितमशुद्धं तद्विजानत 242

sarveṣāṃ vāhako jīvo nāsti kiṃcidajīvakam yatkiṃcijjīvarahitamaśuddhaṃ tadvijānata 242

4.243

तस्माद्यत्संविदो नातिदूरे तच्छुद्विमावहेत् अविकल्पेन भावेन मुनयो@पि तथाभवन् 243

tasmādyatsaṃvido nātidūre tacchudvimāvahet avikalpena bhāvena munayo@pi tathābhavan 243

4.244

लोकसंरक्षणार्थं तु तत्तत्त्वं तैः प्रगोपितम् बहिः सत्स्वपि भावेषु शुद्ध्यशुद्धी न नीलवत् 244

lokasaṃrakṣaṇārthaṃ tu tattattvaṃ taiḥ pragopitam bahiḥ satsvapi bhāveṣu śuddhyaśuddhī na nīlavat 244

4.245

प्रमातृधर्म एवायं चिदैक्यानैक्यवेदनात् यदि वा वस्तुधर्मो@पि मात्रपेक्षानिबन्धनः 245

pramātṛdharma evāyaṃ cidaikyānaikyavedanāt yadi vā vastudharmo@pi mātrapekṣānibandhanaḥ 245

4.246

सौत्रामण्यां सुरा होतुः शुद्धान्यस्य विपर्ययः अनेन चोदनानां च स्ववाक्यैरपि बाधनम् 246

sautrāmaṇyāṃ surā hotuḥ śuddhānyasya viparyayaḥ anena codanānāṃ ca svavākyairapi bādhanam 246

4.247

क्वचित्संदर्शितं ब्रह्महत्याविधिनिषेधवत् भक्ष्यादिविधयो@प्येनं न्यायमाश्रित्य चर्चिताः 247

kvacitsaṃdarśitaṃ brahmahatyāvidhiniṣedhavat bhakṣyādividhayo@pyenaṃ nyāyamāśritya carcitāḥ 247

4.248

सर्वज्ञानोत्तरादौ च भाषते स्म महेश्वरः नरर्षिदेवद्रुहिणविष्णुरुद्राद्युदीरितम् 248

sarvajñānottarādau ca bhāṣate sma maheśvaraḥ nararṣidevadruhiṇaviṣṇurudrādyudīritam 248

4.249

उत्तरोत्तरवैशिष्ट्यात् पूर्वपूर्वप्रबाधकम् न शैवं वैष्णवैर्वाक्यैर्बाधनीयं कदाचन 249

uttarottaravaiśiṣṭyāt pūrvapūrvaprabādhakam na śaivaṃ vaiṣṇavairvākyairbādhanīyaṃ kadācana 249

4.250

वैष्णवं ब्रह्मसंभूतैर्नेत्यादि परिचर्चयेत् बाधते यो वैपरीत्यात्समूढः पापभाग्भवेत् 250

vaiṣṇavaṃ brahmasaṃbhūtairnetyādi paricarcayet bādhate yo vaiparītyātsamūḍhaḥ pāpabhāgbhavet 250

4.251

तस्मान्मुख्यतया स्कन्द लोकधर्मान्न चाचरेत् नान्यशास्त्रसमुद्दिष्टं स्रोतस्युक्तं निजे चरेत् 251

tasmānmukhyatayā skanda lokadharmānna cācaret nānyaśāstrasamuddiṣṭaṃ srotasyuktaṃ nije caret 251

4.252

यतो यद्यपि देवेन वेदाद्यपि निरूपितम् तथापि किल संकोचभावाभावविकल्पतः 252

yato yadyapi devena vedādyapi nirūpitam tathāpi kila saṃkocabhāvābhāvavikalpataḥ 252

4.253

संकोचतारतम्येन पाशवं ज्ञानमीरितम् विकासतारतम्येन पतिज्ञानं तु बाधकम् 253

saṃkocatāratamyena pāśavaṃ jñānamīritam vikāsatāratamyena patijñānaṃ tu bādhakam 253

4.254

इदं द्वैतमिदं नेति परस्परनिषेधतः मायीयभेदक्लृप्तं तत्स्यादकाल्पनिके कथम् 254

idaṃ dvaitamidaṃ neti parasparaniṣedhataḥ māyīyabhedaklṛptaṃ tatsyādakālpanike katham 254

4.255

उक्तं भर्गशिखायां च मृत्युकालकलादिकम् द्वैताद्वैतविकल्पोत्थं ग्रसते कृतधीरिति 255

uktaṃ bhargaśikhāyāṃ ca mṛtyukālakalādikam dvaitādvaitavikalpotthaṃ grasate kṛtadhīriti 255

4.256

सिद्धान्ते लिङ्गपूजोक्ता विश्वाध्वमयताविदे कुलादिषु निषिद्धासौ देहे विश्वात्मताविदे 256

siddhānte liṅgapūjoktā viśvādhvamayatāvide kulādiṣu niṣiddhāsau dehe viśvātmatāvide 256

4.257

इह सर्वात्मके कस्मात्तद्विधिप्रतिषेधने नियमानुप्रवेशेन तादात्म्यप्रतिपत्तये 257

iha sarvātmake kasmāttadvidhipratiṣedhane niyamānupraveśena tādātmyapratipattaye 257

4.258

जटादि कौले त्यागो@स्य सुखोपायोपदेशतः व्रतचर्या च मन्त्रार्थतादात्म्यप्रतिपत्तये 258

jaṭādi kaule tyāgo@sya sukhopāyopadeśataḥ vratacaryā ca mantrārthatādātmyapratipattaye 258

4.259

तन्निषेधस्तु मन्त्रार्थसार्वात्म्यप्रतिपत्तये क्षेत्रपीठोपपीठेषु प्रवेशो विघ्नशान्तये 259

tanniṣedhastu mantrārthasārvātmyapratipattaye kṣetrapīṭhopapīṭheṣu praveśo vighnaśāntaye 259

4.260

मन्त्राद्याराधकस्याथ तल्लाभायोपदिश्यते क्षेत्रादिगमनाभावविधिस्तु स्वात्मनस्तथा 260

mantrādyārādhakasyātha tallābhāyopadiśyate kṣetrādigamanābhāvavidhistu svātmanastathā 260

4.261

वैश्वरूप्येण पूर्णत्वं ज्ञातुमित्यपि वर्णितम् समयाचारसद्भावः पाल्यत्वेनोपदिश्यते 261

vaiśvarūpyeṇa pūrṇatvaṃ jñātumityapi varṇitam samayācārasadbhāvaḥ pālyatvenopadiśyate 261

4.262

भेदप्राणतया तत्तत्त्यागात्तत्त्वविशुद्धये समयादिनिषेधस्तु मतशास्त्रेषु कथ्यते 262

bhedaprāṇatayā tattattyāgāttattvaviśuddhaye samayādiniṣedhastu mataśāstreṣu kathyate 262

4.263

निर्मर्यादं स्वसंबोधं संपूर्णं बुद्ध्यतामिति परकीयमिदं रूपं ध्येयमेतत्तु मे निजम् 263

nirmaryādaṃ svasaṃbodhaṃ saṃpūrṇaṃ buddhyatāmiti parakīyamidaṃ rūpaṃ dhyeyametattu me nijam 263

4.264

ज्वालादिलिङ्गं चान्यस्य कपालादि तु मे निजम् आदिशब्दात्तपश्चर्यावेलातिथ्यादि कथ्यते 264

jvālādiliṅgaṃ cānyasya kapālādi tu me nijam ādiśabdāttapaścaryāvelātithyādi kathyate 264

4.265

नाम शक्तिशिवाद्यन्तमेतस्य मम नान्यथा गोत्रं च गुरुसंतानो मठिकाकुलशब्दितः 265

nāma śaktiśivādyantametasya mama nānyathā gotraṃ ca gurusaṃtāno maṭhikākulaśabditaḥ 265

4.266

श्रीसंततिस्त्र्यम्बकाख्या तदर्धामर्दसंज्ञिता इत्थमर्धचतस्रो@त्र मठिकाः शांकरे क्रमे 266

śrīsaṃtatistryambakākhyā tadardhāmardasaṃjñitā itthamardhacatasro@tra maṭhikāḥ śāṃkare krame 266

4.267

युगक्रमेण कूर्माद्या मीनान्ता सिद्धसंततिः आदिशब्देन च घरं पल्ली पीठोपपीठकम् 267

yugakrameṇa kūrmādyā mīnāntā siddhasaṃtatiḥ ādiśabdena ca gharaṃ pallī pīṭhopapīṭhakam 267

4.268

मुद्रा छुम्मेति तेषां च विधानं स्वपरस्थितम् तादात्म्यप्रतिपत्त्यै हि स्वं संतानं समाश्रयेत् 268

mudrā chummeti teṣāṃ ca vidhānaṃ svaparasthitam tādātmyapratipattyai hi svaṃ saṃtānaṃ samāśrayet 268

4.269

भुञ्जीत पूजयेच्चक्रं परसंतानिना नहि एतच्च मतशास्त्रेषु निषिद्धं खण्डना यतः 269

bhuñjīta pūjayeccakraṃ parasaṃtāninā nahi etacca mataśāstreṣu niṣiddhaṃ khaṇḍanā yataḥ 269

4.270

अखण्डे@पि परे तत्त्वे भेदेनानेन जायते एवं क्षेत्रप्रवेशादि संताननियमान्ततः 270

akhaṇḍe@pi pare tattve bhedenānena jāyate evaṃ kṣetrapraveśādi saṃtānaniyamāntataḥ 270

4.271

नास्मिन्विधीयते तद्धि साक्षान्नौपयिकं शिवे न तस्य च निषोधो य न्न तत्तत्त्वस्य खण्डनम् 271

nāsminvidhīyate taddhi sākṣānnaupayikaṃ śive na tasya ca niṣodho ya nna tattattvasya khaṇḍanam 271

4.272

विश्वात्मनो हि नाथस्य स्वस्मिन्रूपे विकल्पितौ विधिर्निषेधो वा शक्तौ न स्वरूपस्य खण्डने 272

viśvātmano hi nāthasya svasminrūpe vikalpitau vidhirniṣedho vā śaktau na svarūpasya khaṇḍane 272

4.273

परतत्त्वप्रवेशे तु यमेव निकटं यदा उपायं वेत्ति स ग्राह्यस्तदा त्याज्यो@थ वा क्वचित् 273

paratattvapraveśe tu yameva nikaṭaṃ yadā upāyaṃ vetti sa grāhyastadā tyājyo@tha vā kvacit 273

4.274

न यन्त्रणात्र कार्येति प्रोक्तं श्रीत्रिकशासने समता सर्वदेवानामोवल्लीमन्त्रवर्णयोः 274

na yantraṇātra kāryeti proktaṃ śrītrikaśāsane samatā sarvadevānāmovallīmantravarṇayoḥ 274

4.275

आगमनां गतीनां च सर्वं शिवमयं यतः स ह्यखण्डितसद्भावं शिवतत्त्वं प्रपश्यति 275

āgamanāṃ gatīnāṃ ca sarvaṃ śivamayaṃ yataḥ sa hyakhaṇḍitasadbhāvaṃ śivatattvaṃ prapaśyati 275

4.276

यो ह्यखण्डितसद्भावमात्मतत्त्वं प्रपद्यते केतकीकुसुमसौरभे भृशं भृङ्ग एव रसिको न मक्षिका भैरवीयपरमाद्वयार्चने को@पि रज्यति महेशचोदितः 276

yo hyakhaṇḍitasadbhāvamātmatattvaṃ prapadyate ketakīkusumasaurabhe bhṛśaṃ bhṛṅga eva rasiko na makṣikā bhairavīyaparamādvayārcane ko@pi rajyati maheśacoditaḥ 276

4.277

अस्मिंश्च योगे विश्रान्तिं कुर्वतां भवडम्बरः हिमानीव महाग्रीष्मे स्वयमेव विलीयते 277

asmiṃśca yoge viśrāntiṃ kurvatāṃ bhavaḍambaraḥ himānīva mahāgrīṣme svayameva vilīyate 277

4.278

अलं वातिप्रसङ्गेन भूयसातिप्रपञ्चिते योग्यो@भिनवगुप्तो@स्मिन्को@पि यागविधौ बुधः 278

alaṃ vātiprasaṅgena bhūyasātiprapañcite yogyo@bhinavagupto@sminko@pi yāgavidhau budhaḥ 278

4.279

इत्यनुत्तरपदप्रविकासे शाक्तमौपयिकमद्य विविक्तम् 279अ

ityanuttarapadapravikāse śāktamaupayikamadya viviktam 279a

Āhnika 5

5.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके पञ्चममाह्निकम् आणवेन विधिना परधाम प्रेप्सतामथ निरूप्यत एतत् 1ब्

c atha śrītantrāloke pañcamamāhnikam āṇavena vidhinā paradhāma prepsatāmatha nirūpyata etat 1b

5.2

विकल्पस्यैव संस्कारे जाते निष्प्रतियोगिनि अभीष्टे वस्तुनि प्राप्तिर्निश्चिता भोगमोक्षयोः 2

vikalpasyaiva saṃskāre jāte niṣpratiyogini abhīṣṭe vastuni prāptirniścitā bhogamokṣayoḥ 2

5.3

विकल्पः कस्यचित्स्वात्मस्वातन्त्र्यादेव सुस्थिरः उपायान्तरसापेक्ष्यवियोगेनैव जायते 3

vikalpaḥ kasyacitsvātmasvātantryādeva susthiraḥ upāyāntarasāpekṣyaviyogenaiva jāyate 3

5.4

कस्यचित्तु विकल्पो@सौ स्वात्मसंस्करणं प्रति उपायान्तरसापेक्षस्तत्रोक्तः पूर्वको विधिः 4

kasyacittu vikalpo@sau svātmasaṃskaraṇaṃ prati upāyāntarasāpekṣastatroktaḥ pūrvako vidhiḥ 4

5.5

विकल्पो नाम चिन्मात्रस्वभावो यद्यपि स्थितः तथापि निश्चयात्मासावणोः स्वातन्त्र्ययोजकः 5

vikalpo nāma cinmātrasvabhāvo yadyapi sthitaḥ tathāpi niścayātmāsāvaṇoḥ svātantryayojakaḥ 5

5.6

निश्चयो बहुधा चैष तत्रोपायाश्च भेदिनः अणुशब्देन ते चोक्ता दूरान्तिकविभेदतः 6

niścayo bahudhā caiṣa tatropāyāśca bhedinaḥ aṇuśabdena te coktā dūrāntikavibhedataḥ 6

5.7

तत्र बुद्धौ तथा प्राणे देहे चापि प्रमातरि अपारमार्थिके@प्यस्मिन् परमार्थः प्रकाशते 7

tatra buddhau tathā prāṇe dehe cāpi pramātari apāramārthike@pyasmin paramārthaḥ prakāśate 7

5.8

यतः प्रकाशाच्चिन्मात्रात् प्राणाद्यव्यतिरेकवत् तस्यैव तु स्वतन्त्रत्वाद्द्विगुणं जडचिद्वपुः 8

yataḥ prakāśāccinmātrāt prāṇādyavyatirekavat tasyaiva tu svatantratvāddviguṇaṃ jaḍacidvapuḥ 8

5.9

उक्तं त्रैशिरसे चैतद्देव्यै चन्द्रार्धमौलिना जीवः शक्तिः शिवस्यैव सर्वत्रैव स्थितापि सा 9

uktaṃ traiśirase caitaddevyai candrārdhamaulinā jīvaḥ śaktiḥ śivasyaiva sarvatraiva sthitāpi sā 9

5.10

स्वरूपप्रत्यये रूढा ज्ञानस्योन्मीलनात्परा तस्य चिद्रूपतां सत्यां स्वातन्त्र्योल्लासकल्पनात् 10

svarūpapratyaye rūḍhā jñānasyonmīlanātparā tasya cidrūpatāṃ satyāṃ svātantryollāsakalpanāt 10

5.11

पश्यञ्जडात्मताभागं तिरोधायाद्वयो भवेत् तत्र स्वातन्त्र्यदृष्ट्या वा दर्पणे मुखबिम्बवत् 11

paśyañjaḍātmatābhāgaṃ tirodhāyādvayo bhavet tatra svātantryadṛṣṭyā vā darpaṇe mukhabimbavat 11

5.12

विशुद्धं निजचैतन्यं निश्चिनोत्यतदात्मकम् बुद्धिप्राणादितो भिन्नं चैतन्यं निश्चितं बलात् 12

viśuddhaṃ nijacaitanyaṃ niścinotyatadātmakam buddhiprāṇādito bhinnaṃ caitanyaṃ niścitaṃ balāt 12

5.13

सत्यतस्तदभिन्नं स्यात्तस्यान्योन्यविभेदतः विश्वरूपाविभेदित्वं शुद्धत्वादेव जायते 13

satyatastadabhinnaṃ syāttasyānyonyavibhedataḥ viśvarūpāvibheditvaṃ śuddhatvādeva jāyate 13

5.14

निष्ठितैकस्फुरन्मूर्तेर्मूर्त्यन्तरविरोधतः अन्तः संविदि सत्सर्वं यद्यप्यपरथा धियि 14

niṣṭhitaikasphuranmūrtermūrtyantaravirodhataḥ antaḥ saṃvidi satsarvaṃ yadyapyaparathā dhiyi 14

5.15

प्राणे देहे@थवा कस्मात्संक्रामेत्केन वा कथम् तथापि निर्विकल्पे@स्मिन्विकल्पो नास्ति तं विना 15

prāṇe dehe@thavā kasmātsaṃkrāmetkena vā katham tathāpi nirvikalpe@sminvikalpo nāsti taṃ vinā 15

5.16

दृष्टे@प्यदृष्टकल्पत्वं विकल्पेन तु निश्चयः बुद्धिप्राणशरीरेषु पारमेश्वर्यमञ्जसा 16

dṛṣṭe@pyadṛṣṭakalpatvaṃ vikalpena tu niścayaḥ buddhiprāṇaśarīreṣu pārameśvaryamañjasā 16

5.17

विकल्प्यं शून्यरूपे न प्रमातरि विकल्पनम् बुद्धिर्ध्यानमयी तत्र प्राण उच्चारणात्मकः 17

vikalpyaṃ śūnyarūpe na pramātari vikalpanam buddhirdhyānamayī tatra prāṇa uccāraṇātmakaḥ 17

5.18

उच्चारणं च प्राणाद्या व्यानान्ताः पञ्च वृत्तयः आद्या तु प्राणनाभिख्यापरोच्चारात्मिका भवेत् 18

uccāraṇaṃ ca prāṇādyā vyānāntāḥ pañca vṛttayaḥ ādyā tu prāṇanābhikhyāparoccārātmikā bhavet 18

5.19

शरीरस्याक्षविषयैतत्पिण्डत्वेन संस्थितिः तत्र ध्यानमयं तावदनुत्तरमिहोच्यते 19

śarīrasyākṣaviṣayaitatpiṇḍatvena saṃsthitiḥ tatra dhyānamayaṃ tāvadanuttaramihocyate 19

5.20

यः प्रकाशः स्वतन्त्रो@यं चित्स्वभावो हृदि स्थितः सर्वतत्त्वमयः प्रोक्तमेतच्च त्रिशिरोमते 20

yaḥ prakāśaḥ svatantro@yaṃ citsvabhāvo hṛdi sthitaḥ sarvatattvamayaḥ proktametacca triśiromate 20

5.21

कदलीसंपुटाकारं सबाह्याभ्यन्तरान्तरम् ईक्षते हृदयान्तःस्थं तत्पुष्पमिव तत्त्ववित् 21

kadalīsaṃpuṭākāraṃ sabāhyābhyantarāntaram īkṣate hṛdayāntaḥsthaṃ tatpuṣpamiva tattvavit 21

5.22

सोमसूर्याग्निसंघट्टं तत्र ध्यायेदनन्यधीः तद्ध्यानारणिसंक्षोभान्महाभैरवहव्यभुक् 22

somasūryāgnisaṃghaṭṭaṃ tatra dhyāyedananyadhīḥ taddhyānāraṇisaṃkṣobhānmahābhairavahavyabhuk 22

5.23

हृदयाख्ये महाकुण्डे जाज्वलन् स्फीततां व्रजेत् तस्य शक्तिमतः स्फीतशक्तेर्भैरवतेजसः 23

hṛdayākhye mahākuṇḍe jājvalan sphītatāṃ vrajet tasya śaktimataḥ sphītaśakterbhairavatejasaḥ 23

5.24

मातृमानप्रमेयाख्यं धामाभेदेन भावयेत् वह्न्यर्कसोमशक्तीनां तदेव त्रितयं भवेत् 24

mātṛmānaprameyākhyaṃ dhāmābhedena bhāvayet vahnyarkasomaśaktīnāṃ tadeva tritayaṃ bhavet 24

5.25

परा परापरा चेयमपरा च सदोदिता सृष्टिसंस्थितिसंहारैस्तासां प्रत्येकतस्त्रिधा 25

parā parāparā ceyamaparā ca sadoditā sṛṣṭisaṃsthitisaṃhāraistāsāṃ pratyekatastridhā 25

5.26

चतुर्थं चानवच्छिन्नं रूपमासामकल्पितम् एवं द्वादश ता देव्यः सूर्यबिम्बवदास्थिताः 26

caturthaṃ cānavacchinnaṃ rūpamāsāmakalpitam evaṃ dvādaśa tā devyaḥ sūryabimbavadāsthitāḥ 26

5.27

एकैकमासां वह्न्यर्कसोमतच्छान्तिभासनम् एतदानुत्तरं चक्रं हृदयाच्चक्षुरादिभिः 27

ekaikamāsāṃ vahnyarkasomatacchāntibhāsanam etadānuttaraṃ cakraṃ hṛdayāccakṣurādibhiḥ 27

5.28

व्योमभिर्निःसरत्येव तत्तद्विषयगोचरे तच्चक्रभाभिस्तत्रार्थे सृष्टिस्थितिलयक्रमात् 28

vyomabhirniḥsaratyeva tattadviṣayagocare taccakrabhābhistatrārthe sṛṣṭisthitilayakramāt 28

5.29

सोमसूर्याग्निभासात्म रूपं समवतिष्ठते एवं शब्दादिविषये श्रोत्रादिव्योमवर्त्मना 29

somasūryāgnibhāsātma rūpaṃ samavatiṣṭhate evaṃ śabdādiviṣaye śrotrādivyomavartmanā 29

5.30

चक्रेणानेन पतता तादात्म्यं परिभावयेत् अनेन क्रमयोगेन यत्र यत्र पतत्यदः 30

cakreṇānena patatā tādātmyaṃ paribhāvayet anena kramayogena yatra yatra patatyadaḥ 30

5.31

चक्रं सर्वात्मकं तत्तत्सार्वभौममहीशवत् इत्थं विश्वाध्वपटलमयत्नेनैव लीयते 31

cakraṃ sarvātmakaṃ tattatsārvabhaumamahīśavat itthaṃ viśvādhvapaṭalamayatnenaiva līyate 31

5.32

भैरवीयमहाचक्रे संवित्तिपरिवारिते ततः संस्कारमात्रेण विश्वस्यापि परिक्षये 32

bhairavīyamahācakre saṃvittiparivārite tataḥ saṃskāramātreṇa viśvasyāpi parikṣaye 32

5.33

स्वात्मोच्छलत्तया भ्राम्यच्चक्रं संचिन्तयेन्महत् ततस्तद्दाह्यविलयात् तत्संस्कारपरिक्षयात् 33

svātmocchalattayā bhrāmyaccakraṃ saṃcintayenmahat tatastaddāhyavilayāt tatsaṃskāraparikṣayāt 33

5.34

प्रशाम्यद्भावयेच्चक्रं ततः शान्तं ततः शमम् अनेन ध्यानयोगेन विश्वं चक्रे विलीयते 34

praśāmyadbhāvayeccakraṃ tataḥ śāntaṃ tataḥ śamam anena dhyānayogena viśvaṃ cakre vilīyate 34

5.35

तत्संविदि ततः संविद्विलीनार्थैव भासते चित्स्वाभाव्यात् ततो भूयः सृष्टिर्यच्चिन्महेश्वरी 35

tatsaṃvidi tataḥ saṃvidvilīnārthaiva bhāsate citsvābhāvyāt tato bhūyaḥ sṛṣṭiryaccinmaheśvarī 35

5.36

एवं प्रतिक्षणं विश्वं स्वसंविदि विलापयन् विसृजंश्च ततो भूयः शश्वद्भैरवतां व्रजेत् 36

evaṃ pratikṣaṇaṃ viśvaṃ svasaṃvidi vilāpayan visṛjaṃśca tato bhūyaḥ śaśvadbhairavatāṃ vrajet 36

5.37

एवं त्रिशूलात् प्रभृति चतुष्पञ्चारकक्रमात् पञ्चाशदरपर्यन्तं चक्रं योगी विभावयेत् 37

evaṃ triśūlāt prabhṛti catuṣpañcārakakramāt pañcāśadaraparyantaṃ cakraṃ yogī vibhāvayet 37

5.38

चतुष्षष्टिशतारं वा सहस्रारमथापि वा असंख्यारसहस्रं वा चक्रं ध्यायेदनन्यधीः 38

catuṣṣaṣṭiśatāraṃ vā sahasrāramathāpi vā asaṃkhyārasahasraṃ vā cakraṃ dhyāyedananyadhīḥ 38

5.39

संविन्नाथस्य महतो देवस्योल्लासिसंविदः नैवास्ति काचित्कलना विश्वशक्तेर्महेशितुः 39

saṃvinnāthasya mahato devasyollāsisaṃvidaḥ naivāsti kācitkalanā viśvaśaktermaheśituḥ 39

5.40

शक्तयो@स्य जगत् कृत्स्नं शक्तिमांस्तु महेश्वरः इति माङ्गलशास्त्रे तु श्रीश्रीकण्ठो न्यरूपयत् 40

śaktayo@sya jagat kṛtsnaṃ śaktimāṃstu maheśvaraḥ iti māṅgalaśāstre tu śrīśrīkaṇṭho nyarūpayat 40

5.41

इत्येतत् प्रथमोपायरूपं ध्यानं न्यरूपयत् श्रीशंभुनाथो मे तुष्टस्तस्मै श्रीसुमतिप्रभुः 41

ityetat prathamopāyarūpaṃ dhyānaṃ nyarūpayat śrīśaṃbhunātho me tuṣṭastasmai śrīsumatiprabhuḥ 41

5.42

अनयैव दिशान्यानि ध्यानान्यपि समाश्रयेत् अनुत्तरोपायधुरां यान्यायान्ति क्रमं विना 42

anayaiva diśānyāni dhyānānyapi samāśrayet anuttaropāyadhurāṃ yānyāyānti kramaṃ vinā 42

5.43

अथ प्राणस्य या वृत्तिः प्राणनाद्या निरूपिता तदुपायतया ब्रूमो@नुत्तरप्रविकासनम् 43

atha prāṇasya yā vṛttiḥ prāṇanādyā nirūpitā tadupāyatayā brūmo@nuttarapravikāsanam 43

5.44

निजानन्दे प्रमात्रंशमात्रे हृदि पुरा स्थितः शून्यतामात्रविश्रान्तेर्निरानन्दं विभावयेत् 44

nijānande pramātraṃśamātre hṛdi purā sthitaḥ śūnyatāmātraviśrānternirānandaṃ vibhāvayet 44

5.45

प्राणोदये प्रमेये तु परानन्दं विभावयेत् तत्रानन्तप्रमेयांशपूरणापाननिर्वृतः 45

prāṇodaye prameye tu parānandaṃ vibhāvayet tatrānantaprameyāṃśapūraṇāpānanirvṛtaḥ 45

5.46

परानन्दगतस्तिष्ठेदपानशशिशोभितः ततो@नन्तस्फुरन्मेयसंघट्टैकान्तनिर्वृतः 46

parānandagatastiṣṭhedapānaśaśiśobhitaḥ tato@nantasphuranmeyasaṃghaṭṭaikāntanirvṛtaḥ 46

5.47

समानभूमिमागत्य ब्रह्मानन्दमयो भवेत् ततो@पि मानमेयौघकलनाग्रासतत्परः 47

samānabhūmimāgatya brahmānandamayo bhavet tato@pi mānameyaughakalanāgrāsatatparaḥ 47

5.48

उदानवह्नौ विश्रान्तो महानन्दं विभावयत् तत्र विश्रान्तिमभ्येत्य शाम्यत्यस्मिन्महार्चिषि 48

udānavahnau viśrānto mahānandaṃ vibhāvayat tatra viśrāntimabhyetya śāmyatyasminmahārciṣi 48

5.49

निरुपाधिर्महाव्याप्तिर्व्यानाख्योपाधिवर्जिता तदा खलु चिदानन्दो यो जडानुपबृंहितः 49

nirupādhirmahāvyāptirvyānākhyopādhivarjitā tadā khalu cidānando yo jaḍānupabṛṃhitaḥ 49

5.50

नह्यत्र संस्थितिः कापि विभक्ता जडरूपिणः यत्र को@पि व्यवच्छेदो नास्ति यद्विश्वतः स्फुरत् 50

nahyatra saṃsthitiḥ kāpi vibhaktā jaḍarūpiṇaḥ yatra ko@pi vyavacchedo nāsti yadviśvataḥ sphurat 50

5.51

यदनाहतसंवित्ति परमामृतबृंहितम् यत्रास्ति भावनादीनां न मुख्या कापि संगतिः 51

yadanāhatasaṃvitti paramāmṛtabṛṃhitam yatrāsti bhāvanādīnāṃ na mukhyā kāpi saṃgatiḥ 51

5.52

तदेव जगदानन्दमस्मभ्यं शंभुरूचिवान् तत्र विश्रान्तिराधेया हृदयोच्चारयोगतः 52

tadeva jagadānandamasmabhyaṃ śaṃbhurūcivān tatra viśrāntirādheyā hṛdayoccārayogataḥ 52

5.53

या तत्र सम्यग्विश्रान्तिः सानुत्तरमयी स्थितिः इत्येतद्धृदयाद्येकस्वभावे@पि स्वधामनि 53

yā tatra samyagviśrāntiḥ sānuttaramayī sthitiḥ ityetaddhṛdayādyekasvabhāve@pi svadhāmani 53

5.54

षट्प्राणोच्चारजं रूपमथ व्याप्त्या तदुच्यते प्राणदण्डप्रयोगेन पूर्वापरसमीकृतेः 54

ṣaṭprāṇoccārajaṃ rūpamatha vyāptyā taducyate prāṇadaṇḍaprayogena pūrvāparasamīkṛteḥ 54

5.55

चतुष्किकाम्बुजालम्बिलम्बिकासौधमाश्रयेत् त्रिशूलभूमिं क्रान्त्वातो नाडित्रितयसङ्गताम् 55

catuṣkikāmbujālambilambikāsaudhamāśrayet triśūlabhūmiṃ krāntvāto nāḍitritayasaṅgatām 55

5.56

इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिसमत्वे प्रविशेत् सुधीः एकां विकासिनीं भूयस्त्वसंकोचां विकस्वराम् 56

icchājñānakriyāśaktisamatve praviśet sudhīḥ ekāṃ vikāsinīṃ bhūyastvasaṃkocāṃ vikasvarām 56

5.57

श्रयेद्भ्रूबिन्दुनादान्तशक्तिसोपानमालिकाम् तत्रोर्ध्वकुण्डलीभूमौ स्पन्दनोदरसुन्दरः 57

śrayedbhrūbindunādāntaśaktisopānamālikām tatrordhvakuṇḍalībhūmau spandanodarasundaraḥ 57

5.58

विसर्गस्तत्र विश्राम्येन्मत्स्योदरदशाजुषि रासभी वडवा यद्वत्स्वधामानन्दमन्दिरम् 58

visargastatra viśrāmyenmatsyodaradaśājuṣi rāsabhī vaḍavā yadvatsvadhāmānandamandiram 58

5.59

विकाससंकोचमयं प्रविश्य हृदि हृष्यति तद्वन्मुहुर्लीनसृष्टभावव्रातसुनिर्भराम् 59

vikāsasaṃkocamayaṃ praviśya hṛdi hṛṣyati tadvanmuhurlīnasṛṣṭabhāvavrātasunirbharām 59

5.60

श्रयेद्विकाससंकोचरूढभैरवयामलाम् एकीकृतमहामूलशूलवैसर्गिके हृदि 60

śrayedvikāsasaṃkocarūḍhabhairavayāmalām ekīkṛtamahāmūlaśūlavaisargike hṛdi 60

5.61

परस्मिन्नेति विश्रान्तिं सर्वापूरणयोगतः अत्र तत्पूर्णवृत्त्यैव विश्वावेशमयं स्थितम् 61

parasminneti viśrāntiṃ sarvāpūraṇayogataḥ atra tatpūrṇavṛttyaiva viśvāveśamayaṃ sthitam 61

5.62

प्रकाशस्यात्मविश्रान्तावहमित्येव दृश्यताम् अनुत्तरविमर्शे प्राग्व्यापारादिविवर्जिते 62

prakāśasyātmaviśrāntāvahamityeva dṛśyatām anuttaravimarśe prāgvyāpārādivivarjite 62

5.63

चिद्विमर्शपराहंकृत् प्रथमोल्लासिनी स्फुरेत् तत उद्योगसक्तेन स द्वादशकलात्मना 63

cidvimarśaparāhaṃkṛt prathamollāsinī sphuret tata udyogasaktena sa dvādaśakalātmanā 63

5.64

सूर्येणाभासयेद्भावं पूरयेदथ चर्चयेत् अथेन्दुः षोडशकलो विसर्गग्रासमन्थरः 64

sūryeṇābhāsayedbhāvaṃ pūrayedatha carcayet athenduḥ ṣoḍaśakalo visargagrāsamantharaḥ 64

5.65

संजीवन्यमृतं बोधवह्नौ विसृजति स्फुरन् इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिसूक्ष्मरन्ध्रस्रुगग्रगम् 65

saṃjīvanyamṛtaṃ bodhavahnau visṛjati sphuran icchājñānakriyāśaktisūkṣmarandhrasrugagragam 65

5.66

तदेवम[तद]मृतं दिव्यं संविद्देवीषु तर्पकम् विसर्गामृतमेतावद् बोधाख्ये हुतभोजिनि 66

tadevama[tada]mṛtaṃ divyaṃ saṃviddevīṣu tarpakam visargāmṛtametāvad bodhākhye hutabhojini 66

5.67

विसृष्टं चेद्भवेत्सर्वं हुतं षोढाध्वमण्डलम् यतो@नुत्तरनाथस्य विसर्गः कुलनायिका तत्क्षोभः कादिहान्तं तत्प्रसरस्तत्त्वपद्धतिः 67

visṛṣṭaṃ cedbhavetsarvaṃ hutaṃ ṣoḍhādhvamaṇḍalam yato@nuttaranāthasya visargaḥ kulanāyikā tatkṣobhaḥ kādihāntaṃ tatprasarastattvapaddhatiḥ 67

5.68

अंअ इति कुलेश्वर्या सहितो हि कुलेशिता परो विसर्गविश्लेषस्तन्मयं विश्वमुच्यते 68

aṃa iti kuleśvaryā sahito hi kuleśitā paro visargaviśleṣastanmayaṃ viśvamucyate 68

5.69

वित्प्राणगुणदेहान्तर्बहिर्द्रव्यमयीमिमाम् अर्चयेज्जुहुयाद्ध्यायेदित्थं संजीवनीं कलाम् 69

vitprāṇaguṇadehāntarbahirdravyamayīmimām arcayejjuhuyāddhyāyeditthaṃ saṃjīvanīṃ kalām 69

5.70

आनन्दनाडीयुगलस्पन्दनावहितौ स्थितः एनां विसर्गनिःष्यन्दसौधभूमिं प्रपद्यते 70

ānandanāḍīyugalaspandanāvahitau sthitaḥ enāṃ visarganiḥṣyandasaudhabhūmiṃ prapadyate 70

5.71

शाक्ते क्षोभे कुलावेशे सर्वनाड्यग्रगोचरे व्याप्तौ सर्वात्मसंकोचे हृदयं प्रविशेत्सुधीः 71

śākte kṣobhe kulāveśe sarvanāḍyagragocare vyāptau sarvātmasaṃkoce hṛdayaṃ praviśetsudhīḥ 71

5.72

सोमसूर्यकलाजालपरस्परनिघर्षतः अग्नीषोमात्मके धाम्नि विसर्गानन्द उन्मिषेत् 72

somasūryakalājālaparasparanigharṣataḥ agnīṣomātmake dhāmni visargānanda unmiṣet 72

5.73

अलं रहस्यकथया गुप्तमेतत्स्वभावतः योगिनीहृदयं तत्र विश्रान्तः स्यात्कृती बुधः 73

alaṃ rahasyakathayā guptametatsvabhāvataḥ yoginīhṛdayaṃ tatra viśrāntaḥ syātkṛtī budhaḥ 73

5.74

हानादानतिरस्कारवृत्तौ रूढिमुपागतः अभेदवृत्तितः पश्येद्विश्वं चितिचमत्कृतेः 74

hānādānatiraskāravṛttau rūḍhimupāgataḥ abhedavṛttitaḥ paśyedviśvaṃ citicamatkṛteḥ 74

5.75

अर्थक्रियार्थितादैन्यं त्यक्त्वा बाह्यान्तरात्मनि खरूपे निर्वृतिं प्राप्य फुल्लां नाददशां श्रयेत् 75

arthakriyārthitādainyaṃ tyaktvā bāhyāntarātmani kharūpe nirvṛtiṃ prāpya phullāṃ nādadaśāṃ śrayet 75

5.76

वक्त्रमन्तस्तया सम्यक् संविदः प्रविकासयेत् संविदक्षमरुच्चक्रं ज्ञेयाभिन्नं ततो भवेत् 76

vaktramantastayā samyak saṃvidaḥ pravikāsayet saṃvidakṣamaruccakraṃ jñeyābhinnaṃ tato bhavet 76

5.77

तज्ज्ञेयं संविदाख्येन वह्निना प्रविलीयते विलीनं तत् त्रिकोणे@स्मिञ्शक्तिवह्नौ विलीयते 77

tajjñeyaṃ saṃvidākhyena vahninā pravilīyate vilīnaṃ tat trikoṇe@smiñśaktivahnau vilīyate 77

5.78

तत्र संवेदनोदारबिन्दुसत्तासुनिर्वृतः संहारबीजविश्रान्तो योगी परमयो भवेत् 78

tatra saṃvedanodārabindusattāsunirvṛtaḥ saṃhārabījaviśrānto yogī paramayo bhavet 78

5.79

अन्तर्बाह्ये द्वये वापि सामान्येतरसुन्दरः संवित्स्पन्दस्त्रिशक्त्यात्मा संकोचप्रविकासवान् 79

antarbāhye dvaye vāpi sāmānyetarasundaraḥ saṃvitspandastriśaktyātmā saṃkocapravikāsavān 79

5.80

असंकोचविकासो@पि तदाभासनतस्तथा अन्तर्लक्ष्यो बहिर्दृष्टिः परमं पदमश्नुते 80

asaṃkocavikāso@pi tadābhāsanatastathā antarlakṣyo bahirdṛṣṭiḥ paramaṃ padamaśnute 80

5.81

ततः स्वातन्त्र्यनिर्मेये विचित्रार्थक्रियाकृति विमर्शनं विशेषाख्यः स्पन्द औन्मुख्यसंज्ञितः 81

tataḥ svātantryanirmeye vicitrārthakriyākṛti vimarśanaṃ viśeṣākhyaḥ spanda aunmukhyasaṃjñitaḥ 81

5.82

तत्र विश्रान्तिमागच्छेद्यद्वीर्यं मन्त्रमण्डले शान्त्यादिसिद्धयस्तत्तद्रूपतादात्म्यतो यतः 82

tatra viśrāntimāgacchedyadvīryaṃ mantramaṇḍale śāntyādisiddhayastattadrūpatādātmyato yataḥ 82

5.83

दिव्यो यश्चाक्षसंघो@यं बोधस्वातन्त्र्यसंज्ञकः सो@निमीलित एवैतत् कुर्यात्स्वात्ममयं जगत् 83

divyo yaścākṣasaṃgho@yaṃ bodhasvātantryasaṃjñakaḥ so@nimīlita evaitat kuryātsvātmamayaṃ jagat 83

5.84

महासाहससंयोगविलीनाखिलवृत्तिकः पुञ्जीभूते स्वरश्म्योघे निर्भरीभूय तिष्ठति 84

mahāsāhasasaṃyogavilīnākhilavṛttikaḥ puñjībhūte svaraśmyoghe nirbharībhūya tiṣṭhati 84

5.85

अकिचिच्चिन्तकस्तत्र स्पष्टदृग्याति संविदम् यद्विस्फुलिङ्गाः संसारभस्मदाहैकहेतवः 85

akiciccintakastatra spaṣṭadṛgyāti saṃvidam yadvisphuliṅgāḥ saṃsārabhasmadāhaikahetavaḥ 85

5.86

तदुक्तं परमेशेन त्रिशिरोभैरवागमे शृणु देवि प्रवक्ष्यामि मन्त्रभूम्यां प्रवेशनम् 86

taduktaṃ parameśena triśirobhairavāgame śṛṇu devi pravakṣyāmi mantrabhūmyāṃ praveśanam 86

5.87

मध्यनाड्योर्ध्वगमनं तद्धर्मप्राप्तिलक्षणम् विसर्गान्तपदातीतं प्रान्तकोटिनिरूपितम् 87

madhyanāḍyordhvagamanaṃ taddharmaprāptilakṣaṇam visargāntapadātītaṃ prāntakoṭinirūpitam 87

5.88

अधःप्रवाहसंरोधादूर्ध्वक्षेपविवर्जनात् महाप्रकाशमुदयज्ञानव्यक्तिप्रदायकम् 88

adhaḥpravāhasaṃrodhādūrdhvakṣepavivarjanāt mahāprakāśamudayajñānavyaktipradāyakam 88

5.89

अनुभूय परे धाम्नि मात्रावृत्त्या पुरं विशेत् निस्तरङ्गावतीर्णा सा वृत्तिरेका शिवात्मिका 89

anubhūya pare dhāmni mātrāvṛttyā puraṃ viśet nistaraṅgāvatīrṇā sā vṛttirekā śivātmikā 89

5.90

चतुष्षड्द्विर्द्विगुणितचक्रषट्कसमुज्ज्वला तत्स्थं [त्स्थो] विचारयेत् खं खं खस्थं खस्थेन संविशेत् 90

catuṣṣaḍdvirdviguṇitacakraṣaṭkasamujjvalā tatsthaṃ [tstho] vicārayet khaṃ khaṃ khasthaṃ khasthena saṃviśet 90

5.91

खं खं त्यक्त्वा खमारुह्य खस्थं खं चोच्चरेदिति खमध्यास्याधिकारेण पदस्थाश्चिन्मरीचयः 91

khaṃ khaṃ tyaktvā khamāruhya khasthaṃ khaṃ coccarediti khamadhyāsyādhikāreṇa padasthāścinmarīcayaḥ 91

5.92

भावयेद्भावमन्तःस्थं भावस्थो भावनिःस्पृहः भावाभावगती रुद्ध्वा भावाभावावरोधदृक् 92

bhāvayedbhāvamantaḥsthaṃ bhāvastho bhāvaniḥspṛhaḥ bhāvābhāvagatī ruddhvā bhāvābhāvāvarodhadṛk 92

5.93

आत्माणुकुलमूलानि शक्तिर्भूतिश्चिती रतिः शक्तित्रयं द्रष्टृदृश्योपरक्तं तद्विवर्जितम् 93

ātmāṇukulamūlāni śaktirbhūtiścitī ratiḥ śaktitrayaṃ draṣṭṛdṛśyoparaktaṃ tadvivarjitam 93

5.94

एतत्खं दशधा प्रोक्तमुच्चारोच्चारलक्षणम् धामस्थं धाममध्यस्थं धामोदरपुटीकृतम् 94

etatkhaṃ daśadhā proktamuccāroccāralakṣaṇam dhāmasthaṃ dhāmamadhyasthaṃ dhāmodarapuṭīkṛtam 94

5.95

धाम्ना तु बोधयेद्धाम धाम धामान्तगं कुरु तद्धाम धामगत्या तु भेद्यं धामान्तमान्तरम् 95

dhāmnā tu bodhayeddhāma dhāma dhāmāntagaṃ kuru taddhāma dhāmagatyā tu bhedyaṃ dhāmāntamāntaram 95

5.96

भेदोपभेदभेदेन भेदः कार्यस्तु मध्यतः इति प्रवेशोपायो@यमाणवः परिकीर्तितः 96

bhedopabhedabhedena bhedaḥ kāryastu madhyataḥ iti praveśopāyo@yamāṇavaḥ parikīrtitaḥ 96

5.97

श्रीमहेश्वरनाथेन यो हृत्स्थेन ममोदितः श्रीब्रह्मयामले चोक्तं श्रीमान् रावो दशात्मकः 97

śrīmaheśvaranāthena yo hṛtsthena mamoditaḥ śrībrahmayāmale coktaṃ śrīmān rāvo daśātmakaḥ 97

5.98

स्थूलः सूक्ष्मः परो हृद्यः कण्ठ्यस्तालव्य एव च सर्वतश्च विभुर्यो@सौ विभुत्वपददायकः 98

sthūlaḥ sūkṣmaḥ paro hṛdyaḥ kaṇṭhyastālavya eva ca sarvataśca vibhuryo@sau vibhutvapadadāyakaḥ 98

5.99

जितरावो महायोगी संक्रामेत्परदेहगः परां च विन्दति व्याप्तिं प्रत्यहं ह्यभ्यसेत तम् 99

jitarāvo mahāyogī saṃkrāmetparadehagaḥ parāṃ ca vindati vyāptiṃ pratyahaṃ hyabhyaseta tam 99

5.100

तावद्यावदरावे सा रावाल्लीयेत राविणी अत्र भावनया देहगतोपायैः परे पथि 100

tāvadyāvadarāve sā rāvāllīyeta rāviṇī atra bhāvanayā dehagatopāyaiḥ pare pathi 100

5.101

विविक्षोः पूर्णतास्पर्शात्प्रागानन्दः प्रजायते ततो@पि विद्युदापातसदृशे देहवर्जिते 101

vivikṣoḥ pūrṇatāsparśātprāgānandaḥ prajāyate tato@pi vidyudāpātasadṛśe dehavarjite 101

5.102

धाम्नि क्षणं समावेशादुद्भवः प्रस्फुटं प्लुतिः जलपांसुवदभ्यस्तसंविद्देहैक्यहानितः 102

dhāmni kṣaṇaṃ samāveśādudbhavaḥ prasphuṭaṃ plutiḥ jalapāṃsuvadabhyastasaṃviddehaikyahānitaḥ 102

5.103

स्वबलाक्रमणाद्देहशैथिल्यात् कम्पमाप्नुयात् गलिते देहतादात्म्यनिश्चये@न्तर्भुखत्वतः 103

svabalākramaṇāddehaśaithilyāt kampamāpnuyāt galite dehatādātmyaniścaye@ntarbhukhatvataḥ 103

5.104

निद्रायते पुरा यावन्न रूढः संविदात्मनि ततः सत्यपदे रूढो विश्वात्मत्वेन संविदम् 104

nidrāyate purā yāvanna rūḍhaḥ saṃvidātmani tataḥ satyapade rūḍho viśvātmatvena saṃvidam 104

5.105

संविदन् घूर्णते घूर्णिर्महाव्याप्तिर्यतः स्मृता आत्मन्यनात्माभिमतौ सत्यामेव ह्यनात्मनि 105

saṃvidan ghūrṇate ghūrṇirmahāvyāptiryataḥ smṛtā ātmanyanātmābhimatau satyāmeva hyanātmani 105

5.106

आत्माभिमानो देहादौ बन्धो मुक्तिस्तु तल्लयः आदावनात्मन्यात्मत्वे लीने लब्धे निजात्मनि 106

ātmābhimāno dehādau bandho muktistu tallayaḥ ādāvanātmanyātmatve līne labdhe nijātmani 106

5.107

आत्मन्यनात्मतानाशे महाव्याप्तिः प्रवर्तते आनन्द उद्भवः कम्पो निन्द्रा घूर्णिश्च पञ्चकम् 107

ātmanyanātmatānāśe mahāvyāptiḥ pravartate ānanda udbhavaḥ kampo nindrā ghūrṇiśca pañcakam 107

5.108

इत्युक्तमत एव श्रीमालिनीविजयोत्तरे प्रदर्शिते@स्मिन्नानन्दप्रभृतौ पञ्चके यदा 108

ityuktamata eva śrīmālinīvijayottare pradarśite@sminnānandaprabhṛtau pañcake yadā 108

5.109

योगी विशेत्तदा तत्तच्चक्रेशत्वं हठाद्व्रजेत् यथा सर्वेशिना बोधेनाक्रान्तापि तनुः क्वचित् 109

yogī viśettadā tattaccakreśatvaṃ haṭhādvrajet yathā sarveśinā bodhenākrāntāpi tanuḥ kvacit 109

5.110

किंचित्कर्तुं प्रभवति चक्षुषा रूपसंविदम् तथैव चक्रे कुत्रापि प्रवेशात्को@पि संभवेत् 110

kiṃcitkartuṃ prabhavati cakṣuṣā rūpasaṃvidam tathaiva cakre kutrāpi praveśātko@pi saṃbhavet 110

5.111

आनन्दचक्रं वह्न्यश्रि कन्द उद्भव उच्यते कम्पो हृत्तालु निद्रा च घूर्णिः स्यादूर्ध्वकुण्डली 111

ānandacakraṃ vahnyaśri kanda udbhava ucyate kampo hṛttālu nidrā ca ghūrṇiḥ syādūrdhvakuṇḍalī 111

5.112

एतच्च स्फुटमेवोक्तं श्रीमन्त्रैशिरसे मते एवं प्रदर्शितोच्चारविश्रान्तिहृदयं परम् 112

etacca sphuṭamevoktaṃ śrīmantraiśirase mate evaṃ pradarśitoccāraviśrāntihṛdayaṃ param 112

5.113

यत्तदव्यक्तलिङ्गं नृशिवशक्त्यविभागवत् अत्र विश्वमिदं लीनमत्रान्तःस्थं च गम्यते 113

yattadavyaktaliṅgaṃ nṛśivaśaktyavibhāgavat atra viśvamidaṃ līnamatrāntaḥsthaṃ ca gamyate 113

5.114

इदं तल्लक्षणं पूर्णशक्तिभैरवसंविदः देहगाध्वसमुन्मेषे समावेशस्तु यः स्फुटः 114

idaṃ tallakṣaṇaṃ pūrṇaśaktibhairavasaṃvidaḥ dehagādhvasamunmeṣe samāveśastu yaḥ sphuṭaḥ 114

5.115

अहन्ताच्छादितोन्मेषिभावेदंभावयुक् स च व्यक्ताव्यक्तमिदं लिङ्गं मन्त्रवीर्यं परापरम् 115

ahantācchāditonmeṣibhāvedaṃbhāvayuk sa ca vyaktāvyaktamidaṃ liṅgaṃ mantravīryaṃ parāparam 115

5.116

नरशक्तिसमुन्मेषि शिवरूपाद्विभेदितम् यन्न्यक्कृतशिवाहन्तासमावेशं विभेदवत् 116

naraśaktisamunmeṣi śivarūpādvibheditam yannyakkṛtaśivāhantāsamāveśaṃ vibhedavat 116

5.117

विशेषस्पन्दरूपं तद् व्यक्तं लिङ्गं चिदात्मकम् व्यक्तात्सिद्धिप्रसवो व्यक्ताव्यक्ताद्द्वयं विमोक्षश्च अव्यक्ताद्बलमाद्यं परस्य नानुत्तरे त्वियं चर्चा 117

viśeṣaspandarūpaṃ tad vyaktaṃ liṅgaṃ cidātmakam vyaktātsiddhiprasavo vyaktāvyaktāddvayaṃ vimokṣaśca avyaktādbalamādyaṃ parasya nānuttare tviyaṃ carcā 117

5.118

आत्माख्यं यद्व्यक्तं नरलिङ्गं तत्र विश्वमर्पयतः व्यक्ताव्यक्तं तस्माद्गलिते तस्मिंस्तदव्यक्तम् 118

ātmākhyaṃ yadvyaktaṃ naraliṅgaṃ tatra viśvamarpayataḥ vyaktāvyaktaṃ tasmādgalite tasmiṃstadavyaktam 118

5.119

तेनात्मलिङ्गमेतत् परमे शिवशक्त्यणुस्वभावमये अव्यक्ते विश्राम्यति नानुत्तरधामगा त्वियं चर्चा 119

tenātmaliṅgametat parame śivaśaktyaṇusvabhāvamaye avyakte viśrāmyati nānuttaradhāmagā tviyaṃ carcā 119

5.120

एकस्य स्पन्दनस्यैषा त्रैधं भेदव्यवस्थितिः अत्र लिङ्गे सदा तिष्ठेत् पूजाविश्रान्तितत्परः 120

ekasya spandanasyaiṣā traidhaṃ bhedavyavasthitiḥ atra liṅge sadā tiṣṭhet pūjāviśrāntitatparaḥ 120

5.121

योगिनीहृदयं लिङ्गमिदमानन्दसुन्दरम् बीजयोनिसमापत्त्या सूते कामपि संविदम् 121

yoginīhṛdayaṃ liṅgamidamānandasundaram bījayonisamāpattyā sūte kāmapi saṃvidam 121

5.122

अत्र प्रयासविरहात्सर्वो@सौ देवतागणः आनन्दपूर्णे धाम्न्यास्ते नित्योदितचिदात्मकः 122

atra prayāsavirahātsarvo@sau devatāgaṇaḥ ānandapūrṇe dhāmnyāste nityoditacidātmakaḥ 122

5.123

अत्र भैरवनाथस्य ससंकोचविकासिका भासते दुर्घटा शक्तिरसंकोचविकासिनः 123

atra bhairavanāthasya sasaṃkocavikāsikā bhāsate durghaṭā śaktirasaṃkocavikāsinaḥ 123

5.124

एतल्लिङ्गसमापत्तिविसर्गानन्दधारया सिक्तं तदेव सद्विश्वं शश्वन्नवनवायते 124

etalliṅgasamāpattivisargānandadhārayā siktaṃ tadeva sadviśvaṃ śaśvannavanavāyate 124

5.125

अनुत्तरे@भ्युपायो@त्र ताद्रूप्यादेव वर्णितः ज्वलितेष्वपि दीपेषु घर्मांशुः किं न भासते 125

anuttare@bhyupāyo@tra tādrūpyādeva varṇitaḥ jvaliteṣvapi dīpeṣu gharmāṃśuḥ kiṃ na bhāsate 125

5.126

अर्थेषु तद्भोगविधौ तदुत्थे दुःखे सुखे वा गलिताभिशङ्कम् अनाविशन्तो@पि निमग्नचित्ता जानन्ति वृत्तिक्षयसौख्यमन्तः 126

artheṣu tadbhogavidhau tadutthe duḥkhe sukhe vā galitābhiśaṅkam anāviśanto@pi nimagnacittā jānanti vṛttikṣayasaukhyamantaḥ 126

5.127

सत्येवात्मनि चित्स्वभावमहसि स्वान्ते तथोपक्तियां तस्मै कुर्वति तत्प्रचारविवशे सत्यक्षवर्गे@पि च सत्स्वर्थेषु सुखादिषु स्फुटतरं यद्भेदवन्ध्योदयं योगी तिष्ठति पूर्णरश्मिविभवस्तत्तत्त्वमाचीयताम् 127

satyevātmani citsvabhāvamahasi svānte tathopaktiyāṃ tasmai kurvati tatpracāravivaśe satyakṣavarge@pi ca satsvartheṣu sukhādiṣu sphuṭataraṃ yadbhedavandhyodayaṃ yogī tiṣṭhati pūrṇaraśmivibhavastattattvamācīyatām 127

5.128

इत्युच्चारविधिः प्रोक्तः करणं प्रविविच्यते तच्चेत्थं त्रिशिरःशास्त्रे परमेशेन भाषितम् 128

ityuccāravidhiḥ proktaḥ karaṇaṃ pravivicyate taccetthaṃ triśiraḥśāstre parameśena bhāṣitam 128

5.129

ग्राह्यग्राहकचिद्व्याप्तित्यागाक्षेपनिवेशनैः करणं सप्तधा प्राहुरभ्यासं बोधपूर्वकम् 129

grāhyagrāhakacidvyāptityāgākṣepaniveśanaiḥ karaṇaṃ saptadhā prāhurabhyāsaṃ bodhapūrvakam 129

5.130

तद्व्याप्तिपूर्वमाक्षेपे करणं स्वप्रतिष्ठता गुरुवक्त्राच्च बोद्धव्यं करणं यद्यपि स्फुटम् 130

tadvyāptipūrvamākṣepe karaṇaṃ svapratiṣṭhatā guruvaktrācca boddhavyaṃ karaṇaṃ yadyapi sphuṭam 130

5.131

तथाप्यागमरक्षार्थं तदग्रे वर्णयिष्यते उक्तो य एष उच्चारस्तत्र यो@सौ स्फुरन् स्थितः 131

tathāpyāgamarakṣārthaṃ tadagre varṇayiṣyate ukto ya eṣa uccārastatra yo@sau sphuran sthitaḥ 131

5.132

अव्यक्तानुकृतिप्रायो ध्वनिर्वर्णः स कथ्यते सृष्टिसंहारबीजं च तस्य मुख्यं वपुर्विदुः 132

avyaktānukṛtiprāyo dhvanirvarṇaḥ sa kathyate sṛṣṭisaṃhārabījaṃ ca tasya mukhyaṃ vapurviduḥ 132

5.133

तदभ्यासवशाद्याति क्रमाद्योगी चिदात्मताम् तथा ह्यनच्के साच्के वा कादौ सान्ते पुनःपुनः 133

tadabhyāsavaśādyāti kramādyogī cidātmatām tathā hyanacke sācke vā kādau sānte punaḥpunaḥ 133

5.134

स्मृते प्रोच्चारिते वापि सा सा संवित्प्रसूयाते बाह्यार्थसमयापेक्षा घटाद्या ध्वनयो@पि ये 134

smṛte proccārite vāpi sā sā saṃvitprasūyāte bāhyārthasamayāpekṣā ghaṭādyā dhvanayo@pi ye 134

5.135

ते@प्यर्थभावनां कुर्युर्मनोराज्यवदात्मनि तदुक्तं परमेशेन भैरवो व्यापको@खिले 135

te@pyarthabhāvanāṃ kuryurmanorājyavadātmani taduktaṃ parameśena bhairavo vyāpako@khile 135

5.136

इति भैरवशब्दस्य संततोच्चारणाच्छिवः श्रीमत्त्रैशिरसे@प्युक्तं मन्त्रोद्धारस्य पूर्वतः 136

iti bhairavaśabdasya saṃtatoccāraṇācchivaḥ śrīmattraiśirase@pyuktaṃ mantroddhārasya pūrvataḥ 136

5.137

स्मृतिश्च स्मरणं पूर्वं सर्वभावेषु वस्तुतः मन्त्रस्वरूपं तद्भाव्यस्वरूपापत्तियोजकम् 137

smṛtiśca smaraṇaṃ pūrvaṃ sarvabhāveṣu vastutaḥ mantrasvarūpaṃ tadbhāvyasvarūpāpattiyojakam 137

5.138

स्मृतिः स्वरूपजनिका सर्वभावेषु रञ्जिका अनेकाकाररूपेण सर्वत्रावस्थितेन तु 138

smṛtiḥ svarūpajanikā sarvabhāveṣu rañjikā anekākārarūpeṇa sarvatrāvasthitena tu 138

5.139

स्वस्वभावस्य संप्राप्तिः संवित्तिः परमार्थतः व्यक्तिनिष्ठा ततो विद्धि सत्ता सा कीर्तिता परा 139

svasvabhāvasya saṃprāptiḥ saṃvittiḥ paramārthataḥ vyaktiniṣṭhā tato viddhi sattā sā kīrtitā parā 139

5.140

किं पुनः समयापेक्षां विना ये बीजपिण्डकाः संविदं स्पन्दपन्त्येते नेयुः संविदुपायताम् 140

kiṃ punaḥ samayāpekṣāṃ vinā ye bījapiṇḍakāḥ saṃvidaṃ spandapantyete neyuḥ saṃvidupāyatām 140

5.141

वाच्याभावादुदासीनसंवित्स्पन्दात्स्वधामतः प्राणोल्लासनिरोधाभ्यां बीजपिण्डेषु पूर्णता 141

vācyābhāvādudāsīnasaṃvitspandātsvadhāmataḥ prāṇollāsanirodhābhyāṃ bījapiṇḍeṣu pūrṇatā 141

5.142

सुखसीत्कारसत्सम्यक्साम्यप्रथमसंविदः संवेदनं हि प्रथमं स्पर्शो@नुत्तरसंविदः 142

sukhasītkārasatsamyaksāmyaprathamasaṃvidaḥ saṃvedanaṃ hi prathamaṃ sparśo@nuttarasaṃvidaḥ 142

5.143

हृत्कण्ठ्योष्ठ्यत्रिधामान्तर्नितरां प्रविकासिनि चतुर्दशः प्रवेशो य एकीकृततदात्मकः 143

hṛtkaṇṭhyoṣṭhyatridhāmāntarnitarāṃ pravikāsini caturdaśaḥ praveśo ya ekīkṛtatadātmakaḥ 143

5.144

ततो विसर्गोच्चारांशे द्वादशान्तपथावुभौ हृदयेन सहैकध्यं नयते जपतत्परः 144

tato visargoccārāṃśe dvādaśāntapathāvubhau hṛdayena sahaikadhyaṃ nayate japatatparaḥ 144

5.145

कन्दहृत्कण्ठताल्वग्रकौण्डिलीप्रक्रियान्ततः आनन्दमध्यनाड्यन्तः स्पन्दनं बीजमावहेत् 145

kandahṛtkaṇṭhatālvagrakauṇḍilīprakriyāntataḥ ānandamadhyanāḍyantaḥ spandanaṃ bījamāvahet 145

5.146

संहारबीजं खं हृत्स्थमोष्ठ्यं फुल्लं स्वमूर्धनि तेजस्त्र्यश्रं तालुकण्ठे बिन्दुरूर्ध्वपदे स्थितः 146

saṃhārabījaṃ khaṃ hṛtsthamoṣṭhyaṃ phullaṃ svamūrdhani tejastryaśraṃ tālukaṇṭhe bindurūrdhvapade sthitaḥ 146

5.147

इत्येनया बुधो युक्त्या वर्णजप्यपरायणः अनुत्तरं परं धाम प्रविशेदचिरात् सुधीः 147

ityenayā budho yuktyā varṇajapyaparāyaṇaḥ anuttaraṃ paraṃ dhāma praviśedacirāt sudhīḥ 147

5.148

वर्णशब्देन नीलादि यद्वा दीक्षोत्तरे यथा संहारन्रग्निमरुतो रुद्रबिन्दुयुतान्स्मरेत् 148

varṇaśabdena nīlādi yadvā dīkṣottare yathā saṃhāranragnimaruto rudrabinduyutānsmaret 148

5.149

हृदये तन्मयो लक्ष्यं पश्येत्सप्तदिनादथ विस्फुलिङ्गाग्निवन्नीलपीतरक्तादिचित्रितम् 149

hṛdaye tanmayo lakṣyaṃ paśyetsaptadinādatha visphuliṅgāgnivannīlapītaraktādicitritam 149

5.150

जाज्वलीति हृदम्भोजे बीजदीपप्रबोधितम् दीपवज्ज्वलितो बिन्दुर्भासते विघनार्कवत् 150

jājvalīti hṛdambhoje bījadīpaprabodhitam dīpavajjvalito bindurbhāsate vighanārkavat 150

5.151

स्वयंभासात्मनानेन तादात्म्यं यात्यनन्यधीः शिवेन हेमतां यद्वत्ताम्रं सूतेन वेधितम् 151

svayaṃbhāsātmanānena tādātmyaṃ yātyananyadhīḥ śivena hematāṃ yadvattāmraṃ sūtena vedhitam 151

5.152

उपलक्षणमेतच्च सर्वमन्त्रेषु लक्षयेत् यद्यत्संकल्पसंभूतं वर्णजालं हि भौतिकम् 152

upalakṣaṇametacca sarvamantreṣu lakṣayet yadyatsaṃkalpasaṃbhūtaṃ varṇajālaṃ hi bhautikam 152

5.153

तत् संविदाधिक्यवशादभौतिकमिव स्थितम् अतस्तथाविधे रूपे रूढो रोहति संविदि 153

tat saṃvidādhikyavaśādabhautikamiva sthitam atastathāvidhe rūpe rūḍho rohati saṃvidi 153

5.154

अनाच्छादितरूपायामनुपाधौ प्रसन्नधीः नीले पीते सुखे दुःखे संविद्रूपमखण्डितम् 154

anācchāditarūpāyāmanupādhau prasannadhīḥ nīle pīte sukhe duḥkhe saṃvidrūpamakhaṇḍitam 154

5.155

गुरुभिर्भाषितं तस्मादुपायेषु विचित्रता उच्चारकरणध्यानवर्णैरेभिः प्रदर्शितः 155

gurubhirbhāṣitaṃ tasmādupāyeṣu vicitratā uccārakaraṇadhyānavarṇairebhiḥ pradarśitaḥ 155

5.156

अनुत्तरपदप्राप्तावभ्युपायविधिक्रमः अकिंचिच्चिन्तनं वीर्यं भावनायां च सा पुनः 156

anuttarapadaprāptāvabhyupāyavidhikramaḥ akiṃciccintanaṃ vīryaṃ bhāvanāyāṃ ca sā punaḥ 156

5.157

ध्याने तदपि चोच्चारे करणे सो@पि तद्ध्वनौ स स्थानकल्पने बाह्यमिति क्रममुपाश्रयेत् 157

dhyāne tadapi coccāre karaṇe so@pi taddhvanau sa sthānakalpane bāhyamiti kramamupāśrayet 157

5.158

लङ्घनेन परो योगी मन्दबुद्धिः क्रमेण तु वीर्यं विना यथा षण्ठस्तस्याप्यस्त्यथ वा बलम् मृतदेह इवेयं स्याद्बाह्यान्तःपरिकल्पना 158

laṅghanena paro yogī mandabuddhiḥ krameṇa tu vīryaṃ vinā yathā ṣaṇṭhastasyāpyastyatha vā balam mṛtadeha iveyaṃ syādbāhyāntaḥparikalpanā 158

5.159

इत्याणवे@नुत्तरताभ्युपायः प्रोक्तो नयः स्पष्टपथेन बाह्यः 159अ

ityāṇave@nuttaratābhyupāyaḥ prokto nayaḥ spaṣṭapathena bāhyaḥ 159a

Āhnika 6

6.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके स्थानप्रकल्पाख्यतया स्फुटस्तु बाह्यो@भ्युपायः प्रविविच्यते@थ 1ब्

c atha śrītantrāloke sthānaprakalpākhyatayā sphuṭastu bāhyo@bhyupāyaḥ pravivicyate@tha 1b

6.2

स्थानभेदस्त्रिधा प्रोक्तः प्राणे देहे बहिस्तथा प्राणश्च पञ्चधा देहे द्विधा बाह्यान्तरत्वतः 2

sthānabhedastridhā proktaḥ prāṇe dehe bahistathā prāṇaśca pañcadhā dehe dvidhā bāhyāntaratvataḥ 2

6.3

मण्डलं स्थण्डिलं पात्रमक्षसूत्रं सपुस्तकम् लिङ्गं तूरं पटः पुस्तं प्रतिमा मूर्तिरेव च 3

maṇḍalaṃ sthaṇḍilaṃ pātramakṣasūtraṃ sapustakam liṅgaṃ tūraṃ paṭaḥ pustaṃ pratimā mūrtireva ca 3

6.4

इत्येकादशधा बाह्यं पुनस्तद्बहुधा भवेत् तत्र प्राणाश्रयं तावद्विधानमुपदिश्यते 4

ityekādaśadhā bāhyaṃ punastadbahudhā bhavet tatra prāṇāśrayaṃ tāvadvidhānamupadiśyate 4

6.5

अध्वा समस्त एवायं षड्विधो@प्यतिविस्तृतः यो वक्ष्यते स एकत्र प्राणे तावत्प्रतिष्ठितः 5

adhvā samasta evāyaṃ ṣaḍvidho@pyativistṛtaḥ yo vakṣyate sa ekatra prāṇe tāvatpratiṣṭhitaḥ 5

6.6

अध्वनः कलनं यत्तत्क्रमाक्रमतया स्थितम् क्रमाक्रमौ हि चित्रैककलना भावगोचरे 6

adhvanaḥ kalanaṃ yattatkramākramatayā sthitam kramākramau hi citraikakalanā bhāvagocare 6

6.7

क्रमाक्रमात्मा कालश्च परः संविदि वर्तते काली नाम परा शक्तिः सैव देवस्य गीयते 7

kramākramātmā kālaśca paraḥ saṃvidi vartate kālī nāma parā śaktiḥ saiva devasya gīyate 7

6.8

सैव संविद्बहिः स्वात्मगर्भीभूतौ क्रमाक्रमौ स्फुटयन्ती प्ररोहण प्राणवृत्तिरिति स्थिता 8

saiva saṃvidbahiḥ svātmagarbhībhūtau kramākramau sphuṭayantī prarohaṇa prāṇavṛttiriti sthitā 8

6.9

संविन्मात्रं हि यच्छुद्धं प्रकाशपरमार्थकम् तन्मेयमात्मनः प्रोज्झ्य विविक्तं भासते नभः 9

saṃvinmātraṃ hi yacchuddhaṃ prakāśaparamārthakam tanmeyamātmanaḥ projjhya viviktaṃ bhāsate nabhaḥ 9

6.10

तदेव शून्यरूपत्वं संविदः परिगीयते नेति नेति विमर्शेन योगिनां सा परा दशा 10

tadeva śūnyarūpatvaṃ saṃvidaḥ parigīyate neti neti vimarśena yogināṃ sā parā daśā 10

6.11

स एव खात्मा मेये@स्मिन्भेदिते स्वीक्रियोन्मुखः पतन्समुच्छलत्त्वेन प्राणस्पन्दोर्मिसंज्ञितः 11

sa eva khātmā meye@sminbhedite svīkriyonmukhaḥ patansamucchalattvena prāṇaspandormisaṃjñitaḥ 11

6.12

तेनाहुः किल संवित्प्राक्प्राणे परिणता तथा अन्तःकरणतत्त्वस्य वायुराश्रयतां गतः 12

tenāhuḥ kila saṃvitprākprāṇe pariṇatā tathā antaḥkaraṇatattvasya vāyurāśrayatāṃ gataḥ 12

6.13

इयं सा प्राणनाशक्तिरान्तरोद्योगदोहदा स्पन्दः स्फुरत्ता विश्रान्तिर्जीवो हृत्प्रतिभा मता 13

iyaṃ sā prāṇanāśaktirāntarodyogadohadā spandaḥ sphurattā viśrāntirjīvo hṛtpratibhā matā 13

6.14

सा प्राणवृत्तिः प्राणाद्यै रूपैः पञ्चभिरात्मसात् देहं यत्कुरुते संवित्पूर्णस्तेनैष भासते 14

sā prāṇavṛttiḥ prāṇādyai rūpaiḥ pañcabhirātmasāt dehaṃ yatkurute saṃvitpūrṇastenaiṣa bhāsate 14

6.15

प्राणनावृत्तितादात्म्यसंवित्खचितदेहजाम् चेष्टां पश्यन्त्यतो मुग्धा नास्त्यन्यदिति मन्वते 15

prāṇanāvṛttitādātmyasaṃvitkhacitadehajām ceṣṭāṃ paśyantyato mugdhā nāstyanyaditi manvate 15

6.16

तामेव बालमूर्खस्त्रीप्रायवेदितृसंश्रिताम् मतिं प्रमाणीकुर्वन्तश्चार्वाकास्तत्त्वदर्शिनः 16

tāmeva bālamūrkhastrīprāyaveditṛsaṃśritām matiṃ pramāṇīkurvantaścārvākāstattvadarśinaḥ 16

6.17

तेषां तथा भावना चद्दार्ढ्यमेति निरन्तरम् तद्देहभङ्गे सुप्ताः स्युरातादृग्वासनाक्षयात् 17

teṣāṃ tathā bhāvanā caddārḍhyameti nirantaram taddehabhaṅge suptāḥ syurātādṛgvāsanākṣayāt 17

6.18

तद्वासनाक्षये त्वेषामक्षीणं वासनान्तरम् बुद्धं कुतश्चित्संसूते विचित्रां फलसम्पदम् 18

tadvāsanākṣaye tveṣāmakṣīṇaṃ vāsanāntaram buddhaṃ kutaścitsaṃsūte vicitrāṃ phalasampadam 18

6.19

अदार्ढ्यशङ्कनात्प्राच्यवासनातादवस्थ्यतः अन्यकर्तव्यशैथिल्यात्संभाव्यानुशयत्वतः 19

adārḍhyaśaṅkanātprācyavāsanātādavasthyataḥ anyakartavyaśaithilyātsaṃbhāvyānuśayatvataḥ 19

6.20

अतद्रूढान्यजनताकर्तव्यपरिलोपनात् नास्तिक्यवासनामाहुः पापात्पापीयसीमिमाम् 20

atadrūḍhānyajanatākartavyaparilopanāt nāstikyavāsanāmāhuḥ pāpātpāpīyasīmimām 20

6.21

अलमप्रस्तुतेनाथ प्रकृतं प्रविविच्यते यावान्समस्त एवायमध्वा प्राणे प्रतिष्ठितः 21

alamaprastutenātha prakṛtaṃ pravivicyate yāvānsamasta evāyamadhvā prāṇe pratiṣṭhitaḥ 21

6.22

द्विधा च सो@ध्वा क्रियया मूर्त्या च प्रविभज्यते प्राण एव शिखा श्रीमत्त्रिशिरस्युदिता हि सा 22

dvidhā ca so@dhvā kriyayā mūrtyā ca pravibhajyate prāṇa eva śikhā śrīmattriśirasyuditā hi sā 22

6.23

बद्धा यागादिकाले तुं निष्कलत्वाच्छिवात्मिका यतो@होरात्रमध्ये@स्याश्चतुर्विंशतिधा गतिः 23

baddhā yāgādikāle tuṃ niṣkalatvācchivātmikā yato@horātramadhye@syāścaturviṃśatidhā gatiḥ 23

6.24

प्राणविक्षेपरन्ध्राख्यशतैश्चित्रफलप्रदा क्षपा शशी तथापानो नाद एकत्र तिष्ठति 24

prāṇavikṣeparandhrākhyaśataiścitraphalapradā kṣapā śaśī tathāpāno nāda ekatra tiṣṭhati 24

6.25

जीवादित्यो न चोद्गच्छेत्तुट्यर्धं सान्ध्यमीदृशम् ऊर्ध्ववक्त्रो रविश्चन्द्रो@धोमुखो वह्निरन्तरे 25

jīvādityo na codgacchettuṭyardhaṃ sāndhyamīdṛśam ūrdhvavaktro raviścandro@dhomukho vahnirantare 25

6.26

माध्याह्निकी मोक्षदा स्याद्व्योममध्यस्थितो रविः अनस्तमितसारो हि जन्तुचक्रप्रबोधकः 26

mādhyāhnikī mokṣadā syādvyomamadhyasthito raviḥ anastamitasāro hi jantucakraprabodhakaḥ 26

6.27

बिन्दुः प्राणो ह्यहश्चैव रविरेकत्र तिष्ठति महासन्ध्या तृतीया तु सुप्रशान्तात्मिका स्थिता 27

binduḥ prāṇo hyahaścaiva ravirekatra tiṣṭhati mahāsandhyā tṛtīyā tu supraśāntātmikā sthitā 27

6.28

एवं बद्धा शिखा यत्र तत्तत्फलनियोजिका अतः संविदि सर्वो@यमध्वा विश्रम्य तिष्ठति 28

evaṃ baddhā śikhā yatra tattatphalaniyojikā ataḥ saṃvidi sarvo@yamadhvā viśramya tiṣṭhati 28

6.29

अमूर्तायाः सर्वगत्वान्निष्क्रियायाश्च संविदः मूर्तिक्रियाभासनं यत्स एवाध्वा महेशितुः 29

amūrtāyāḥ sarvagatvānniṣkriyāyāśca saṃvidaḥ mūrtikriyābhāsanaṃ yatsa evādhvā maheśituḥ 29

6.30

अध्वा क्रमेण यातव्ये पदे संप्राप्तिकारणम् द्वैतिनां भोग्यभावात्तु प्रबुद्धानां यतो@द्यते 30

adhvā krameṇa yātavye pade saṃprāptikāraṇam dvaitināṃ bhogyabhāvāttu prabuddhānāṃ yato@dyate 30

6.31

इह सर्वत्र शब्दानामन्वर्थं चर्चयेद्यतः उक्तं श्रीमन्निशाचारे संज्ञात्र त्रिविधा मता 31

iha sarvatra śabdānāmanvarthaṃ carcayedyataḥ uktaṃ śrīmanniśācāre saṃjñātra trividhā matā 31

6.32

नैमित्तिकी प्रसिद्धा च तथान्या पारिभाषिकी पूर्वत्वे वा प्रधानं स्यात्तत्रान्तर्भावयेत्ततः 32

naimittikī prasiddhā ca tathānyā pāribhāṣikī pūrvatve vā pradhānaṃ syāttatrāntarbhāvayettataḥ 32

6.33

अतो@ध्वशब्दस्योक्तेयं निरुक्तिर्नोदितापि चेत् क्वचित्स्वबुद्ध्या साप्यूह्या कियल्लेख्यं हि पुस्तके 33

ato@dhvaśabdasyokteyaṃ niruktirnoditāpi cet kvacitsvabuddhyā sāpyūhyā kiyallekhyaṃ hi pustake 33

6.34

तत्र क्रियाभासनं यत्सो@ध्वा कालाह्व उच्यते वर्णमन्त्रपदाभिख्यमत्रास्ते@ध्वत्रयं स्फुटम् 34

tatra kriyābhāsanaṃ yatso@dhvā kālāhva ucyate varṇamantrapadābhikhyamatrāste@dhvatrayaṃ sphuṭam 34

6.35

यस्तु मूर्त्यवभासांशः स देशाध्वा निगद्यते कलातत्त्वपुराभिख्यमन्तर्भूतमिह त्रयम् 35

yastu mūrtyavabhāsāṃśaḥ sa deśādhvā nigadyate kalātattvapurābhikhyamantarbhūtamiha trayam 35

6.36

त्रिकद्वये@त्र प्रत्येकं स्थूलं सूक्ष्मं परं वपुः यतो@स्ति तेन सर्वो@यमध्वा षड्विध उच्यते 36

trikadvaye@tra pratyekaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ paraṃ vapuḥ yato@sti tena sarvo@yamadhvā ṣaḍvidha ucyate 36

6.37

षड्विधादध्वनः प्राच्यं यदेतत्त्रितयं पुनः एष एव स कालाध्वा प्राणे स्पष्टं प्रतिष्ठितः 37

ṣaḍvidhādadhvanaḥ prācyaṃ yadetattritayaṃ punaḥ eṣa eva sa kālādhvā prāṇe spaṣṭaṃ pratiṣṭhitaḥ 37

6.38

तत्तवमध्यस्थितात्कालादन्यो@यं काल उच्यते एष कालो हि देवस्य विश्वाभासनकारिणी 38

tattavamadhyasthitātkālādanyo@yaṃ kāla ucyate eṣa kālo hi devasya viśvābhāsanakāriṇī 38

6.39

क्रियाशक्तिः समस्तानां तत्त्वानां च परं वपुः एतदीश्वरतत्त्वं तच्छिवस्य वपुरुच्यते 39

kriyāśaktiḥ samastānāṃ tattvānāṃ ca paraṃ vapuḥ etadīśvaratattvaṃ tacchivasya vapurucyate 39

6.40

उद्रिक्ताभोगकार्यात्मविश्वैकात्म्यमिदं यतः एतदीश्वररूपत्वं परमात्मनि यत्किल 40

udriktābhogakāryātmaviśvaikātmyamidaṃ yataḥ etadīśvararūpatvaṃ paramātmani yatkila 40

6.41

तत्प्रमातरि मायीये कालतत्त्वं निगद्यते शिवादिशुद्धविद्यान्तं यच्छिवस्य स्वकं वपुः 41

tatpramātari māyīye kālatattvaṃ nigadyate śivādiśuddhavidyāntaṃ yacchivasya svakaṃ vapuḥ 41

6.42

तदेव पुंसो मायादिरागान्तं कञ्चुकीभवेत् अनाश्रितं यतो माया कलाविद्ये सदाशिवः 42

tadeva puṃso māyādirāgāntaṃ kañcukībhavet anāśritaṃ yato māyā kalāvidye sadāśivaḥ 42

6.43

ईश्वरः कालनियती सद्विद्या राग उच्यते अनाश्रितः शून्यमाता बुद्धिमाता सदाशिवः 43

īśvaraḥ kālaniyatī sadvidyā rāga ucyate anāśritaḥ śūnyamātā buddhimātā sadāśivaḥ 43

6.44

ईश्वरः प्राणमाता च विद्या देहप्रमातृता अनाश्रयो हि शून्यत्वं ज्ञानमेव हि बुद्धिता 44

īśvaraḥ prāṇamātā ca vidyā dehapramātṛtā anāśrayo hi śūnyatvaṃ jñānameva hi buddhitā 44

6.45

विश्वात्मता च प्राणत्वं देहे वेद्यैकतानता तेन प्राणपथे विश्वाकलनेयं विराजते 45

viśvātmatā ca prāṇatvaṃ dehe vedyaikatānatā tena prāṇapathe viśvākalaneyaṃ virājate 45

6.46

येन रूपेण तद्वच्मः सद्भिस्तदवधीयताम् द्वादशान्तावधावस्मिन्देहे यद्यपि सर्वतः 46

yena rūpeṇa tadvacmaḥ sadbhistadavadhīyatām dvādaśāntāvadhāvasmindehe yadyapi sarvataḥ 46

6.47

ओतप्रोतात्मकः प्राणस्तथापीत्थं न सुस्फुटः यत्नो जीवनमात्रात्मा तत्परश्च द्विधा मतः 47

otaprotātmakaḥ prāṇastathāpītthaṃ na susphuṭaḥ yatno jīvanamātrātmā tatparaśca dvidhā mataḥ 47

6.48

संवेद्यश्चाप्यसंवेद्यो द्विधेत्थं भिद्यते पुनः स्फुटास्फुटत्वाद्द्वैविध्यं प्रत्येकं परिभावयेत् 48

saṃvedyaścāpyasaṃvedyo dvidhetthaṃ bhidyate punaḥ sphuṭāsphuṭatvāddvaividhyaṃ pratyekaṃ paribhāvayet 48

6.49

संवेद्यजीवनाभिख्यप्रयत्नस्पन्दसुन्दरः प्राणः कन्दात्प्रभृत्येव तथाप्यत्र न सुस्फुटः 49

saṃvedyajīvanābhikhyaprayatnaspandasundaraḥ prāṇaḥ kandātprabhṛtyeva tathāpyatra na susphuṭaḥ 49

6.50

कन्दाधारात्प्रभृत्येव व्यवस्था तेन कथ्यते स्वच्छन्दशास्त्रे नाडीनां वाय्वाधारतया स्फुटम् 50

kandādhārātprabhṛtyeva vyavasthā tena kathyate svacchandaśāstre nāḍīnāṃ vāyvādhāratayā sphuṭam 50

6.51

तत्रापि तु प्रयत्नो@सौ न संवेद्यतया स्थितः वेद्ययत्नात्तु हृदयात्प्राणचारो विभज्यते 51

tatrāpi tu prayatno@sau na saṃvedyatayā sthitaḥ vedyayatnāttu hṛdayātprāṇacāro vibhajyate 51

6.52

प्रभोः शिवस्य या शक्तिर्वामा ज्येष्ठा च रौद्रिका सतदन्यतमावात्मप्राणौ यत्नविधायिनौ 52

prabhoḥ śivasya yā śaktirvāmā jyeṣṭhā ca raudrikā satadanyatamāvātmaprāṇau yatnavidhāyinau 52

6.53

प्रभुशक्तिः क्वचिन्मुख्या यथाङ्गमरुदीरणे आत्मशक्तिः क्वचित्कन्दसंकोचस्पन्दने यथा 53

prabhuśaktiḥ kvacinmukhyā yathāṅgamarudīraṇe ātmaśaktiḥ kvacitkandasaṃkocaspandane yathā 53

6.54

प्राणशक्तिः क्वचित्प्राणचारे हार्दे यथा स्फुटम् त्रयं द्वयं वा मुख्यं स्याद्योगिनामवधानिनाम् 54

prāṇaśaktiḥ kvacitprāṇacāre hārde yathā sphuṭam trayaṃ dvayaṃ vā mukhyaṃ syādyogināmavadhāninām 54

6.55

अवधानाददृष्टांशाद्बलवत्त्वादथेरणात् विपर्ययो@पि प्राणात्मशक्तीनां मुख्यतां प्रति 55

avadhānādadṛṣṭāṃśādbalavattvādatheraṇāt viparyayo@pi prāṇātmaśaktīnāṃ mukhyatāṃ prati 55

6.56

वामा संसारिणामीशा प्रभुशक्तिर्विधायिनी ज्येष्ठा तु सुप्रबुद्धानां बुभुत्सूनां च रौद्रिका 56

vāmā saṃsāriṇāmīśā prabhuśaktirvidhāyinī jyeṣṭhā tu suprabuddhānāṃ bubhutsūnāṃ ca raudrikā 56

6.57

वामा संसारवमना ज्येष्ठा शिवमयी यतः द्रावयित्री रुजां रौद्री रोद्ध्री चाखिलकर्मणाम् 57

vāmā saṃsāravamanā jyeṣṭhā śivamayī yataḥ drāvayitrī rujāṃ raudrī roddhrī cākhilakarmaṇām 57

6.58

सृष्ट्यादितत्त्वमज्ञात्वा न मुक्तो नापि मोचयेत् उक्तं च श्रीयोगचारे मोक्षः सर्वप्रकाशनात् 58

sṛṣṭyāditattvamajñātvā na mukto nāpi mocayet uktaṃ ca śrīyogacāre mokṣaḥ sarvaprakāśanāt 58

6.59

उत्पत्तिस्थितिसंहारान् ये न जानन्ति योगिनः न मुक्तास्ते तदज्ञानबन्धनैकाधिवासिताः 59

utpattisthitisaṃhārān ye na jānanti yoginaḥ na muktāste tadajñānabandhanaikādhivāsitāḥ 59

6.60

सृष्ट्यादयश्च ते सर्वे कालाधीना न संशयः स च प्राणात्मकस्तस्मादुच्चारः कथ्यते स्फुटः 60

sṛṣṭyādayaśca te sarve kālādhīnā na saṃśayaḥ sa ca prāṇātmakastasmāduccāraḥ kathyate sphuṭaḥ 60

6.61

हृदयात्प्राणचारश्च नासिक्यद्वादशान्ततः षट्त्रिंशदङ्गुलो जन्तोः सर्वस्य स्वाङ्गुलक्रमात् 61

hṛdayātprāṇacāraśca nāsikyadvādaśāntataḥ ṣaṭtriṃśadaṅgulo jantoḥ sarvasya svāṅgulakramāt 61

6.62

क्षोदिष्ठे वा महिष्ठे वा देहे तादृश एव हि वीर्यमोजो बलं स्पन्दः प्राणचारः समं ततः 62

kṣodiṣṭhe vā mahiṣṭhe vā dehe tādṛśa eva hi vīryamojo balaṃ spandaḥ prāṇacāraḥ samaṃ tataḥ 62

6.63

षट्त्रिंशदङ्गुले चारे यद्गमागमयुग्मकम् नालिकातिथिमासाब्दतत्सङ्घ्रो@त्र स्फुटं स्थितः 63

ṣaṭtriṃśadaṅgule cāre yadgamāgamayugmakam nālikātithimāsābdatatsaṅghro@tra sphuṭaṃ sthitaḥ 63

6.64

तुटिः सपादाङ्गुलयुक्प्राणस्ताः षोडशोच्छ्वसन् निःश्वसंश्चात्र चषकः सपञ्चांशे@ङ्गुले@ङ्गुले 64

tuṭiḥ sapādāṅgulayukprāṇastāḥ ṣoḍaśocchvasan niḥśvasaṃścātra caṣakaḥ sapañcāṃśe@ṅgule@ṅgule 64

6.65

श्वासप्रश्वासयोर्नाली प्रोक्ताहोरात्र उच्यते नवाङ्गुलाम्बुधितुटौ प्रहरास्ते@ब्धयो दिनम् 65

śvāsapraśvāsayornālī proktāhorātra ucyate navāṅgulāmbudhituṭau praharāste@bdhayo dinam 65

6.66

निर्गमे@न्तर्निशेनेन्दू तयोः संध्ये तुटेर्दले केतुः सूर्ये विधौ राहुर्भौमादेर्वारभागिनः 66

nirgame@ntarniśenendū tayoḥ saṃdhye tuṭerdale ketuḥ sūrye vidhau rāhurbhaumādervārabhāginaḥ 66

6.67

प्रहरद्वयमन्येषां ग्रहाणामुदयो@न्तरा सिद्धिर्दवीयसी मोक्षो@भिचारः पारलौकिकी 67

praharadvayamanyeṣāṃ grahāṇāmudayo@ntarā siddhirdavīyasī mokṣo@bhicāraḥ pāralaukikī 67

6.68

ऐहिकी दूरनैकट्यातिशया प्रहराष्टके मध्याह्नमध्यनिशयोरभिजिन्मोक्षभोगदा 68

aihikī dūranaikaṭyātiśayā praharāṣṭake madhyāhnamadhyaniśayorabhijinmokṣabhogadā 68

6.69

नक्षत्राणां तदन्येषामुदयो मध्यतः क्रमात् नागा लोकेशमूर्तीशा गणेशा जलतत्त्वतः 69

nakṣatrāṇāṃ tadanyeṣāmudayo madhyataḥ kramāt nāgā lokeśamūrtīśā gaṇeśā jalatattvataḥ 69

6.70

प्रधानान्तं नायकाश्च विद्यातत्त्वाधिनायकाः सकलाद्याश्च कण्ठ्योष्ठ्यपर्यन्ता भैरवास्तथा 70

pradhānāntaṃ nāyakāśca vidyātattvādhināyakāḥ sakalādyāśca kaṇṭhyoṣṭhyaparyantā bhairavāstathā 70

6.71

शक्तयः पारमेश्वर्यो वामशा वीरनायकाः अष्टावष्टौ ये य इत्थं व्याप्यव्यापकताजुषः 71

śaktayaḥ pārameśvaryo vāmaśā vīranāyakāḥ aṣṭāvaṣṭau ye ya itthaṃ vyāpyavyāpakatājuṣaḥ 71

6.72

स्थूलसूक्ष्माः क्रमात्तेषामुदयः प्रहराष्टके दिने क्रूराणि सौम्यानि रात्रौ कर्माण्यसंशयम् 72

sthūlasūkṣmāḥ kramātteṣāmudayaḥ praharāṣṭake dine krūrāṇi saumyāni rātrau karmāṇyasaṃśayam 72

6.73

क्रूरता सौम्यता वाभिसन्धेरपि निरूपिता दिनरात्रिक्षये मुक्तिः सा व्याप्तिध्यानयोगतः 73

krūratā saumyatā vābhisandherapi nirūpitā dinarātrikṣaye muktiḥ sā vyāptidhyānayogataḥ 73

6.74

ते चोक्ताः परमेशेन श्रीमद्वीरावलीकुले सितासितौ दीर्घह्रस्वौ धर्माधर्मौ दिनक्षपे 74

te coktāḥ parameśena śrīmadvīrāvalīkule sitāsitau dīrghahrasvau dharmādharmau dinakṣape 74

6.75

क्षीयेते यदि तद्दीक्षा व्याप्त्या ध्यानेन योगतः अहोरात्रः प्राणचारे कथितो मास उच्यते 75

kṣīyete yadi taddīkṣā vyāptyā dhyānena yogataḥ ahorātraḥ prāṇacāre kathito māsa ucyate 75

6.76

दिनं कृष्णो निशा शुक्लः पक्षौ कर्मसु पूर्ववत् याः षोडशोक्तास्तिथयस्तासु ये पूर्वपश्चिमे 76

dinaṃ kṛṣṇo niśā śuklaḥ pakṣau karmasu pūrvavat yāḥ ṣoḍaśoktāstithayastāsu ye pūrvapaścime 76

6.77

तयोस्तु विश्रमो@र्धे@र्धे तिथ्यः पञ्चदशेतराः सपादे द्व्यङ्गुले तिथ्या अहोरात्रो विभज्यते 77

tayostu viśramo@rdhe@rdhe tithyaḥ pañcadaśetarāḥ sapāde dvyaṅgule tithyā ahorātro vibhajyate 77

6.78

प्रकाशविश्रमवशात्तावेव हि दिनक्षपे संवित्प्रतिक्षणं यस्मात्प्रकाशानन्दयोगिनी 78

prakāśaviśramavaśāttāveva hi dinakṣape saṃvitpratikṣaṇaṃ yasmātprakāśānandayoginī 78

6.79

तौ क्लृप्तौ यावति तया तावत्येव दिनक्षपे यावत्येव हि संवित्तिरुदितोदितसुस्फुटा 79

tau klṛptau yāvati tayā tāvatyeva dinakṣape yāvatyeva hi saṃvittiruditoditasusphuṭā 79

6.80

तावानेव क्षणः कल्पो निमेषो वा तदस्त्वपि यावानेवोदयो वित्तेर्वेद्यैकग्रहतत्परः 80

tāvāneva kṣaṇaḥ kalpo nimeṣo vā tadastvapi yāvānevodayo vittervedyaikagrahatatparaḥ 80

6.81

तावदेवास्तमयनं वेदितृस्वात्मचर्वणम् वेद्ये च बहिरन्तर्वा द्वये वाथ द्वयोज्झिते 81

tāvadevāstamayanaṃ veditṛsvātmacarvaṇam vedye ca bahirantarvā dvaye vātha dvayojjhite 81

6.82

सर्वथा तन्मयीभूतिर्दिनं वेत्तृस्थता निशा वेदिता वेद्यविश्रान्तो वेत्ता त्वन्तर्मुखस्थितिः 82

sarvathā tanmayībhūtirdinaṃ vettṛsthatā niśā veditā vedyaviśrānto vettā tvantarmukhasthitiḥ 82

6.83

पुरा विचारयन्पश्चात्सत्तामात्रस्वरूपकः जाग्रद्वेदितृता स्वप्नो वेत्तृभावः पुरातनः 83

purā vicārayanpaścātsattāmātrasvarūpakaḥ jāgradveditṛtā svapno vettṛbhāvaḥ purātanaḥ 83

6.84

परः सुप्तं क्षये रात्रिदिनयोस्तुर्यमद्वयम् कदाचिद्वस्तुविश्रान्तिसाम्येनात्मनि चर्वणम् 84

paraḥ suptaṃ kṣaye rātridinayosturyamadvayam kadācidvastuviśrāntisāmyenātmani carvaṇam 84

6.85

वेद्यवेदकसाम्यं तत् सा रात्रिदिनतुल्यता वेद्ये विश्रान्तिरधिका दिनदैर्घ्याय तत्र तु 85

vedyavedakasāmyaṃ tat sā rātridinatulyatā vedye viśrāntiradhikā dinadairghyāya tatra tu 85

6.86

न्यूना स्यात्स्वात्मविश्रान्तिर्विपरीते विपर्ययः स्वात्मौत्सुक्ये प्रबुद्धे हि वेद्यविश्रान्तिरल्पिका 86

nyūnā syātsvātmaviśrāntirviparīte viparyayaḥ svātmautsukye prabuddhe hi vedyaviśrāntiralpikā 86

6.87

इत्थमेव दिवारात्रिन्यूनाधिक्यक्रमं वदेत् यथा देहेष्वहोरात्रन्यूनाधिक्यादि नो समम् 87

itthameva divārātrinyūnādhikyakramaṃ vadet yathā deheṣvahorātranyūnādhikyādi no samam 87

6.88

तथा पुरेष्वपीत्येवं तद्विशेषेण नोदितम् श्रीत्रैयम्बकसन्तानवितताम्बरभास्करः 88

tathā pureṣvapītyevaṃ tadviśeṣeṇa noditam śrītraiyambakasantānavitatāmbarabhāskaraḥ 88

6.89

दिनरात्रिक्रमं मे श्रीशंभुरित्थमपप्रथत् श्रीसन्तानगुरुस्त्वाह स्थानं बुद्धाप्रबुद्धयोः 89

dinarātrikramaṃ me śrīśaṃbhuritthamapaprathat śrīsantānagurustvāha sthānaṃ buddhāprabuddhayoḥ 89

6.90

हृद आरभ्य यत्तेन रात्रिन्दिवविभाजनम् तदसत्सितपक्षे@न्तः प्रवेशोल्लासभागिनि 90

hṛda ārabhya yattena rātrindivavibhājanam tadasatsitapakṣe@ntaḥ praveśollāsabhāgini 90

6.91

अबुद्धस्थानमेवैतद्दिनत्वेन कथं भवेत् अलं वानेन नेदं वा मम प्राङ्मतमत्सरः 91

abuddhasthānamevaitaddinatvena kathaṃ bhavet alaṃ vānena nedaṃ vā mama prāṅmatamatsaraḥ 91

6.92

हेये तु दर्शिते शिष्याः सत्पथैकान्तदर्शिनः व्याख्यातः कृष्णपक्षो य स्तत्र प्राणगतः शशी 92

heye tu darśite śiṣyāḥ satpathaikāntadarśinaḥ vyākhyātaḥ kṛṣṇapakṣo ya statra prāṇagataḥ śaśī 92

6.93

आप्यायनात्मनैकैकां कलां प्रतितिथि त्यजेत् द्वादशान्तसमीपे तु यासौ पञ्चदशी तुटिः 93

āpyāyanātmanaikaikāṃ kalāṃ pratitithi tyajet dvādaśāntasamīpe tu yāsau pañcadaśī tuṭiḥ 93

6.94

सामावस्यात्र स क्षीणश्चन्द्रः प्राणार्कमाविशेत् उक्तं श्रीकामिकायां च नोर्ध्वे@धः प्रकृतिः परा अर्धार्धे क्रमते माया द्विखण्डा शिवरूपिणी 94

sāmāvasyātra sa kṣīṇaścandraḥ prāṇārkamāviśet uktaṃ śrīkāmikāyāṃ ca nordhve@dhaḥ prakṛtiḥ parā ardhārdhe kramate māyā dvikhaṇḍā śivarūpiṇī 94

6.95

चन्द्रसूर्यात्मना देहं पूरयेत्प्रविलापयेत् अमृतं चन्द्ररूपेण द्विधा षोडशधा पुनः 95

candrasūryātmanā dehaṃ pūrayetpravilāpayet amṛtaṃ candrarūpeṇa dvidhā ṣoḍaśadhā punaḥ 95

6.96

पिवन्ति च सुराः सर्वे दशपञ्च पराः कलाः अमा शेषगुहान्तःस्थामावास्या विश्वतर्पिणी 96

pivanti ca surāḥ sarve daśapañca parāḥ kalāḥ amā śeṣaguhāntaḥsthāmāvāsyā viśvatarpiṇī 96

6.97

एवं कलाः पञ्चदश क्षीयन्ते शशिनः क्रमात् आप्यायिन्यमृताब्रूपतादात्म्यात्षोडशी न तु 97

evaṃ kalāḥ pañcadaśa kṣīyante śaśinaḥ kramāt āpyāyinyamṛtābrūpatādātmyātṣoḍaśī na tu 97

6.98

तत्र पञ्चदशी यासौ तुटिः प्रक्षीणचन्द्रमाः तदूर्ध्वगं यत्तुट्यर्धं पक्षसंधिः स कीर्तितः 98

tatra pañcadaśī yāsau tuṭiḥ prakṣīṇacandramāḥ tadūrdhvagaṃ yattuṭyardhaṃ pakṣasaṃdhiḥ sa kīrtitaḥ 98

6.99

तस्माद्विश्रमतुट्यर्धादामावस्यं पुरादलम् परं प्रातिपदं चार्धमिति संधिः स कल्प्यते 99

tasmādviśramatuṭyardhādāmāvasyaṃ purādalam paraṃ prātipadaṃ cārdhamiti saṃdhiḥ sa kalpyate 99

6.100

तत्र प्रातिपदे तस्मिंस्तुट्यर्धार्धे पुरादलम् आमावस्यं तिथिच्छेदात्कुर्यात्सूर्यग्रहं विशत् 100

tatra prātipade tasmiṃstuṭyardhārdhe purādalam āmāvasyaṃ tithicchedātkuryātsūryagrahaṃ viśat 100

6.101

तत्रार्कमण्डले लीनः शशी स्रवति यन्मधु तप्तत्वात्तत्पिबेदिन्दुसहभूः सिंहिकासुतः 101

tatrārkamaṇḍale līnaḥ śaśī sravati yanmadhu taptatvāttatpibedindusahabhūḥ siṃhikāsutaḥ 101

6.102

अर्कः प्रमाणं सोमस्तु मेयं ज्ञानक्रियात्मकौ राहुर्मायाप्रमाता स्यात्तदाच्छादनकोविदः 102

arkaḥ pramāṇaṃ somastu meyaṃ jñānakriyātmakau rāhurmāyāpramātā syāttadācchādanakovidaḥ 102

6.103

तत एव तमोरूपो विलापयितुमक्षमः तत्संघट्टाद्वयोल्लासो मुख्यो माता विलापकः 103

tata eva tamorūpo vilāpayitumakṣamaḥ tatsaṃghaṭṭādvayollāso mukhyo mātā vilāpakaḥ 103

6.104

अर्केन्दुराहुसंघट्टात् प्रमाणं वेद्यवेदकौ अद्वयेन ततस्तेन पुण्य एष महाग्रहः 104

arkendurāhusaṃghaṭṭāt pramāṇaṃ vedyavedakau advayena tatastena puṇya eṣa mahāgrahaḥ 104

6.105

अमावस्यां विनाप्येष संघट्टश्चेन्महाग्रहः यथार्के मेषगे राहावश्विनीस्थे@श्विनीदिने 105

amāvasyāṃ vināpyeṣa saṃghaṭṭaścenmahāgrahaḥ yathārke meṣage rāhāvaśvinīsthe@śvinīdine 105

6.106

आमावास्यं यदा त्वर्धं लीनं प्रातिपदे दले प्रतिपच्च विशुद्धा स्यात्तन्मोक्षो दूरगे विधौ 106

āmāvāsyaṃ yadā tvardhaṃ līnaṃ prātipade dale pratipacca viśuddhā syāttanmokṣo dūrage vidhau 106

6.107

ग्रासमोक्षान्तरे स्नानध्यानहोमजपादिकम् लौकिकालौकिकं भूयःफलं स्यात्पारलौकिकम् 107

grāsamokṣāntare snānadhyānahomajapādikam laukikālaukikaṃ bhūyaḥphalaṃ syātpāralaukikam 107

6.108

ग्रास्यग्रासकताक्षोभप्रक्षये क्षणमाविशन् मोक्षभाग्ध्यानपूजादि कुर्वंश्चन्द्रार्कयोर्ग्रहे 108

grāsyagrāsakatākṣobhaprakṣaye kṣaṇamāviśan mokṣabhāgdhyānapūjādi kurvaṃścandrārkayorgrahe 108

6.109

तिथिच्छेद ऋणं कासो वृद्धिर्निःश्वसनं धनम् अयत्नजं यत्नजं तु रेचनादथ रोधनात् 109

tithiccheda ṛṇaṃ kāso vṛddhirniḥśvasanaṃ dhanam ayatnajaṃ yatnajaṃ tu recanādatha rodhanāt 109

6.110

एवं प्राणे विशति चित्सूर्य इन्दुं सुधामयम् एकैकध्येन बोधांशु कलया परिपूरयेत् 110

evaṃ prāṇe viśati citsūrya induṃ sudhāmayam ekaikadhyena bodhāṃśu kalayā paripūrayet 110

6.111

क्रमसंपूरणाशालिशशाङ्कामृतसुन्दराः तुट्यः पञ्चदशैताः स्युस्तिथयः सितपक्षगाः 111

kramasaṃpūraṇāśāliśaśāṅkāmṛtasundarāḥ tuṭyaḥ pañcadaśaitāḥ syustithayaḥ sitapakṣagāḥ 111

6.112

अन्त्यायां पूर्णमस्तुट्यां पूर्ववत्पक्षसन्धिता इन्दुग्रहश्च प्रतिपत्सन्धौ पूर्वप्रवेशतः 112

antyāyāṃ pūrṇamastuṭyāṃ pūrvavatpakṣasandhitā indugrahaśca pratipatsandhau pūrvapraveśataḥ 112

6.113

ऐहिकं ग्रहणे चात्र साधकानां महाफलम् प्राग्वदन्यदयं मासः प्राणचारे@ब्द उच्यते 113

aihikaṃ grahaṇe cātra sādhakānāṃ mahāphalam prāgvadanyadayaṃ māsaḥ prāṇacāre@bda ucyate 113

6.114

षट्सु षट्स्वङ्गुलेष्वर्को हृदयान्मकरादिषु तिष्ठन्माघाढिकं षट्कं कुर्यात्तच्चोत्तरायणम् 114

ṣaṭsu ṣaṭsvaṅguleṣvarko hṛdayānmakarādiṣu tiṣṭhanmāghāḍhikaṃ ṣaṭkaṃ kuryāttaccottarāyaṇam 114

6.115

संक्रान्तित्रितये वृत्ते भुक्ते चाष्टादशाङ्गुले मेषं प्राप्ते रवौ पुण्यं विषुवत्पारलौकिकम् 115

saṃkrāntitritaye vṛtte bhukte cāṣṭādaśāṅgule meṣaṃ prāpte ravau puṇyaṃ viṣuvatpāralaukikam 115

6.116

प्रवेशे तु तुलास्थे@र्के तदेव विषुवद्भवेत् इह सिद्धिप्रदं चैतद्दक्षिणायनगं ततः 116

praveśe tu tulāsthe@rke tadeva viṣuvadbhavet iha siddhipradaṃ caitaddakṣiṇāyanagaṃ tataḥ 116

6.117

गर्भता प्रोद्बुभूषिष्यद्भावश्चाथोद्बुभूषुता उद्भविष्यत्त्वमुद्भूतिप्रारम्भो@प्युद्भवस्थितिः 117

garbhatā prodbubhūṣiṣyadbhāvaścāthodbubhūṣutā udbhaviṣyattvamudbhūtiprārambho@pyudbhavasthitiḥ 117

6.118

जन्म सत्ता परिणतिर्वृद्धिर्ह्रासः क्षयः क्रमात् मकरादीनि तेनात्र क्रिया सूते सदृक्फलम् 118

janma sattā pariṇatirvṛddhirhrāsaḥ kṣayaḥ kramāt makarādīni tenātra kriyā sūte sadṛkphalam 118

6.119

आमुत्रिके झषः कुम्भो मन्त्रादेः पूर्वसेवने चतुष्कं किल मीनाद्यमन्तिकं चोत्तरोत्तरम् 119

āmutrike jhaṣaḥ kumbho mantrādeḥ pūrvasevane catuṣkaṃ kila mīnādyamantikaṃ cottarottaram 119

6.120

प्रवेशे खलु तत्रैव शान्तिपुष्ट्यादिसुन्दरम् कर्म स्यादैहिकं तच्च दूरदूरफलं क्रमात् 120

praveśe khalu tatraiva śāntipuṣṭyādisundaram karma syādaihikaṃ tacca dūradūraphalaṃ kramāt 120

6.121

निर्गमे दिनवृद्धिः स्याद्विपरीते विपर्ययः वर्षे@स्मिंस्तिथयः पञ्च प्रत्यङ्गुलमिति क्रमः 121

nirgame dinavṛddhiḥ syādviparīte viparyayaḥ varṣe@smiṃstithayaḥ pañca pratyaṅgulamiti kramaḥ 121

6.122

तत्राप्यहोरात्रविधिरिति सर्वं हि पूर्ववत् प्राणीये वर्ष एतस्मिन्कार्तिकादिषु दक्षतः 122

tatrāpyahorātravidhiriti sarvaṃ hi pūrvavat prāṇīye varṣa etasminkārtikādiṣu dakṣataḥ 122

6.123

पितामहान्तं रुद्राः स्युर्द्वादशाग्रे@त्र भाविनः प्राणे वर्षोदयः प्रोक्तो द्वादशाब्दोदयो@धुना 123

pitāmahāntaṃ rudrāḥ syurdvādaśāgre@tra bhāvinaḥ prāṇe varṣodayaḥ prokto dvādaśābdodayo@dhunā 123

6.124

खरसास्तिथ्य एकस्मिन्नेकस्मिन्नङ्गुले क्रमात् द्वादशाब्दोदये ते च चैत्राद्या द्वादशोदिताः 124

kharasāstithya ekasminnekasminnaṅgule kramāt dvādaśābdodaye te ca caitrādyā dvādaśoditāḥ 124

6.125

चैत्रे मन्त्रोदितिः सो@पि तालुन्युक्तो@धुना पुनः हृदि चैत्रोदितिस्तेन तत्र मन्त्रोदयो@पि हि 125

caitre mantroditiḥ so@pi tālunyukto@dhunā punaḥ hṛdi caitroditistena tatra mantrodayo@pi hi 125

6.126

प्रत्यङ्गुलं तिथीनां तु त्रिशते परिकल्पिते सपञ्चांशाङ्गुले@ब्दः स्यात्प्राणे षष्ट्यब्दता पुनः 126

pratyaṅgulaṃ tithīnāṃ tu triśate parikalpite sapañcāṃśāṅgule@bdaḥ syātprāṇe ṣaṣṭyabdatā punaḥ 126

6.127

शतानि षट् सहस्राणि चैकविंशतिरित्ययम् विभागः प्राणगः षष्टिवर्षाहोरात्र उच्यते 127

śatāni ṣaṭ sahasrāṇi caikaviṃśatirityayam vibhāgaḥ prāṇagaḥ ṣaṣṭivarṣāhorātra ucyate 127

6.128

प्रहराहर्निशामासऋत्वब्दरविषष्टिगः यश्छेदस्तत्र यः सन्धिः स पुण्यो ध्यानपूजने 128

praharāharniśāmāsaṛtvabdaraviṣaṣṭigaḥ yaśchedastatra yaḥ sandhiḥ sa puṇyo dhyānapūjane 128

6.129

इति प्राणोदये यो@यं कालः शक्त्येकविग्रहः विश्वात्मान्तःस्थितस्तस्य बाह्ये रूपं निरूप्यते 129

iti prāṇodaye yo@yaṃ kālaḥ śaktyekavigrahaḥ viśvātmāntaḥsthitastasya bāhye rūpaṃ nirūpyate 129

6.130

षट् प्राणाश्चषकस्तेषां षष्टिर्नाली च तास्तथा तिथिस्तत्त्रिंशता मासस्ते द्वादश तु वत्सरः 130

ṣaṭ prāṇāścaṣakasteṣāṃ ṣaṣṭirnālī ca tāstathā tithistattriṃśatā māsaste dvādaśa tu vatsaraḥ 130

6.131

अब्दं पित्र्यस्त्वहोरात्र उदग्दक्षिणतो@यनात् पितॄणां यत्स्वमानेन वर्षं तद्दिव्यमुच्यते 131

abdaṃ pitryastvahorātra udagdakṣiṇato@yanāt pitṝṇāṃ yatsvamānena varṣaṃ taddivyamucyate 131

6.132

षष्ट्यधिकं च त्रिशतं वर्षाणामत्र मानुषम् तच्च द्वादशभिर्हत्वा माससंख्यात्र लभ्यते 132

ṣaṣṭyadhikaṃ ca triśataṃ varṣāṇāmatra mānuṣam tacca dvādaśabhirhatvā māsasaṃkhyātra labhyate 132

6.133

तां पुनस्त्रिंशता हत्वाहोरात्रकल्पना वदेत् हत्वा तां चैकविंशत्या सहस्रैः षट्शतेन च 133

tāṃ punastriṃśatā hatvāhorātrakalpanā vadet hatvā tāṃ caikaviṃśatyā sahasraiḥ ṣaṭśatena ca 133

6.134

प्राणसंख्यां वदेत्तत्र षष्ट्याद्यब्दोदयं पुनः उक्तं च गुरुभिः श्रीमद्रौरवादिस्ववृत्तिषु 134

prāṇasaṃkhyāṃ vadettatra ṣaṣṭyādyabdodayaṃ punaḥ uktaṃ ca gurubhiḥ śrīmadrauravādisvavṛttiṣu 134

6.135

देवानां यदहोरात्रं मानुषाणां स हायनः शतत्रयेण षष्ट्या च नॄणां विबुधवत्सरः 135

devānāṃ yadahorātraṃ mānuṣāṇāṃ sa hāyanaḥ śatatrayeṇa ṣaṣṭyā ca nṝṇāṃ vibudhavatsaraḥ 135

6.136

श्रीमत्स्वच्छन्दशास्त्रे च तदेव मतमीक्ष्यते पितॄणां तदहोरात्रमित्युपक्रम्य पृष्ठतः 136

śrīmatsvacchandaśāstre ca tadeva matamīkṣyate pitṝṇāṃ tadahorātramityupakramya pṛṣṭhataḥ 136

6.137

एवं दैवस्त्वहोरात्र इति ह्यैक्योपसंहृतिः तेन ये गुरवः श्रीमत्स्वच्छन्दोक्तिद्वयादितः 137

evaṃ daivastvahorātra iti hyaikyopasaṃhṛtiḥ tena ye guravaḥ śrīmatsvacchandoktidvayāditaḥ 137

6.138

पित्र्यं वर्षं दिव्यदिनमूचुर्भ्रान्ता हि ते मुधा दिव्यार्काब्दसहस्राणि युगेषु चतुरादितः 138

pitryaṃ varṣaṃ divyadinamūcurbhrāntā hi te mudhā divyārkābdasahasrāṇi yugeṣu caturāditaḥ 138

6.139

एकैकहान्या तावद्भिः शतैस्तेष्वष्ट संधयः चतुर्युगैकसप्तत्या मन्वन्तस्ते चतुर्दश 139

ekaikahānyā tāvadbhiḥ śataisteṣvaṣṭa saṃdhayaḥ caturyugaikasaptatyā manvantaste caturdaśa 139

6.140

ब्रह्मणो@हस्तत्र चेन्द्राः क्रमाद्यान्ति चतुर्दश ब्रह्माहो@न्ते कालवह्नेर्ज्वाला योजनलक्षिणी 140

brahmaṇo@hastatra cendrāḥ kramādyānti caturdaśa brahmāho@nte kālavahnerjvālā yojanalakṣiṇī 140

6.141

दग्ध्वा लोकत्रयं धूमात्त्वन्यत्प्रस्वापयेत्त्रयम् निरयेभ्यः पुरा कालवह्नेर्व्यक्तिर्यतस्ततः 141

dagdhvā lokatrayaṃ dhūmāttvanyatprasvāpayettrayam nirayebhyaḥ purā kālavahnervyaktiryatastataḥ 141

6.142

विभुरधःस्थितो@पीश इति श्रीरौरवं मतम् ब्रह्मनिःश्वासनिर्धूते भस्मनि स्वेदवारिणा 142

vibhuradhaḥsthito@pīśa iti śrīrauravaṃ matam brahmaniḥśvāsanirdhūte bhasmani svedavāriṇā 142

6.143

तदीयेनाप्लुतं विश्वं तिष्ठेत्तावन्निशागमे तस्मिन्निशावधौ सर्वे पुद्गलाः सूक्ष्मदेहगाः 143

tadīyenāplutaṃ viśvaṃ tiṣṭhettāvanniśāgame tasminniśāvadhau sarve pudgalāḥ sūkṣmadehagāḥ 143

6.144

अग्निवेगेरिता लोके जने स्युर्लयकेवलाः कूष्माण्डहाटकाद्यास्तु क्रीडन्ति महदालये 144

agnivegeritā loke jane syurlayakevalāḥ kūṣmāṇḍahāṭakādyāstu krīḍanti mahadālaye 144

6.145

निशाक्षये पुनः सृष्टिं कुरुते तामसादितः स्वकवर्षशतान्ते@स्य क्षयस्तद्वैष्णवं दिनम् 145

niśākṣaye punaḥ sṛṣṭiṃ kurute tāmasāditaḥ svakavarṣaśatānte@sya kṣayastadvaiṣṇavaṃ dinam 145

6.146

रात्रिश्च तावतीत्येवं विष्णुरुद्रशताभिधाः क्रमात्स्वस्वशतान्तेषु नश्यन्त्यत्राण्डलोपतः 146

rātriśca tāvatītyevaṃ viṣṇurudraśatābhidhāḥ kramātsvasvaśatānteṣu naśyantyatrāṇḍalopataḥ 146

6.147

अबाद्यव्यक्ततत्त्वान्तेष्वित्थं वर्षशतं क्रमात् दिनरात्रिविभागः स्यात् स्वस्वायुःशतमानतः 147

abādyavyaktatattvānteṣvitthaṃ varṣaśataṃ kramāt dinarātrivibhāgaḥ syāt svasvāyuḥśatamānataḥ 147

6.148

ब्रह्मणः प्रलयोल्लाससहस्रैस्तु रसाग्निभिः अव्यक्तस्थेषु रुद्रेषु दिनं रात्रिश्च तावती 148

brahmaṇaḥ pralayollāsasahasraistu rasāgnibhiḥ avyaktastheṣu rudreṣu dinaṃ rātriśca tāvatī 148

6.149

तदा श्रीकण्ठ एव स्यात्साक्षात्संहारकृत्प्रभुः सर्वे रुद्रास्तथा मूले मायागर्भाधिकारिणः 149

tadā śrīkaṇṭha eva syātsākṣātsaṃhārakṛtprabhuḥ sarve rudrāstathā mūle māyāgarbhādhikāriṇaḥ 149

6.150

अव्यक्ताख्ये ह्याविरिञ्चाच्छ्रीकण्ठेन सहासते निवृत्ताधःस्थकर्मा हि ब्रह्मा तत्राधरे धियः 150

avyaktākhye hyāviriñcācchrīkaṇṭhena sahāsate nivṛttādhaḥsthakarmā hi brahmā tatrādhare dhiyaḥ 150

6.151

न भोक्ता ज्ञो@धिकारे तु वृत्त एव शिवीभवेत् स एषो@वान्तरलयस्तत्क्षये सृष्टिरुच्यते 151

na bhoktā jño@dhikāre tu vṛtta eva śivībhavet sa eṣo@vāntaralayastatkṣaye sṛṣṭirucyate 151

6.152

सांख्यवेदादिसंसिद्धाञ्छ्रीकण्ठस्तदहर्मुखे सृजत्येव पुनस्तेन न सम्यङ्मुक्तिरीदृशी 152

sāṃkhyavedādisaṃsiddhāñchrīkaṇṭhastadaharmukhe sṛjatyeva punastena na samyaṅmuktirīdṛśī 152

6.153

प्रधाने यदहोरात्रं तज्जं वर्षशतं विभोः श्रीकण्ठस्यायुरेतच्च दिनं कञ्चुकवासिनाम् 153

pradhāne yadahorātraṃ tajjaṃ varṣaśataṃ vibhoḥ śrīkaṇṭhasyāyuretacca dinaṃ kañcukavāsinām 153

6.154

तत्क्रमान्नियतिः कालो रागो विद्या कलेत्यमी यान्त्यन्योन्यं लयं तेषामायुर्गाहनिकं दिनम् 154

tatkramānniyatiḥ kālo rāgo vidyā kaletyamī yāntyanyonyaṃ layaṃ teṣāmāyurgāhanikaṃ dinam 154

6.155

तद्दिनप्रक्षये विश्वं मायायां प्रविलीयते क्षीणायां निशि तावत्यां गहनेशः सृजेत्पुनः 155

taddinaprakṣaye viśvaṃ māyāyāṃ pravilīyate kṣīṇāyāṃ niśi tāvatyāṃ gahaneśaḥ sṛjetpunaḥ 155

6.156

एवमव्यक्तकालं तु परार्धैर्दशभिर्जहि मायाहस्तावती रात्रिर्भवेत्प्रलय एष सः 156

evamavyaktakālaṃ tu parārdhairdaśabhirjahi māyāhastāvatī rātrirbhavetpralaya eṣa saḥ 156

6.157

मायाकालं परार्धानां गुणयित्वा शतेन तु ऐश्वरो दिवसो नादः प्राणात्मात्र सृजेज्जगत् 157

māyākālaṃ parārdhānāṃ guṇayitvā śatena tu aiśvaro divaso nādaḥ prāṇātmātra sṛjejjagat 157

6.158

तावती चैश्वरी रात्रिर्यत्र प्राणः प्रशाम्यति प्राणगर्भस्थमप्यत्र विश्वं सौषुम्नवर्त्मना 158

tāvatī caiśvarī rātriryatra prāṇaḥ praśāmyati prāṇagarbhasthamapyatra viśvaṃ sauṣumnavartmanā 158

6.159

प्राणे ब्रह्मविले शान्ते संविद्याप्यवशिष्यते अंशांशिकातो@प्येतस्याः सूक्ष्मसूक्ष्मतरो लयः 159

prāṇe brahmavile śānte saṃvidyāpyavaśiṣyate aṃśāṃśikāto@pyetasyāḥ sūkṣmasūkṣmataro layaḥ 159

6.160

गुणयित्वैश्वरं कालं परार्धानां शतेन तु सादाशिवं दिनं रात्रिर्महाप्रलय एव च 160

guṇayitvaiśvaraṃ kālaṃ parārdhānāṃ śatena tu sādāśivaṃ dinaṃ rātrirmahāpralaya eva ca 160

6.161

सदाशिवः स्वकालान्ते बिन्द्वर्धेन्दुनिरोधिकाः आक्रम्य नादे लीयेत गृहीत्वा सचराचरम् 161

sadāśivaḥ svakālānte bindvardhendunirodhikāḥ ākramya nāde līyeta gṛhītvā sacarācaram 161

6.162

नादो नादान्तवृत्त्या तु भित्त्वा ब्रह्मबिलं हठात् शक्तितत्त्वे लयं याति निजकालपरिक्षये 162

nādo nādāntavṛttyā tu bhittvā brahmabilaṃ haṭhāt śaktitattve layaṃ yāti nijakālaparikṣaye 162

6.163

एतावच्छक्तितत्त्वे तु विज्ञेयं खल्वहर्निशम् शक्तिः स्वकालविलये व्यापिन्यां लीयते पुनः 163

etāvacchaktitattve tu vijñeyaṃ khalvaharniśam śaktiḥ svakālavilaye vyāpinyāṃ līyate punaḥ 163

6.164

व्यापिन्या तद्दिवारात्रं लीयते साप्यनाश्रिते परार्धकोट्या हत्वापि शक्तिकालमनाश्रिते 164

vyāpinyā taddivārātraṃ līyate sāpyanāśrite parārdhakoṭyā hatvāpi śaktikālamanāśrite 164

6.165

दिनं रात्रिश्च तत्काले परार्धगुणिते@पि च सो@पि याति लयं साम्यसंज्ञे सामनसे पदे 165

dinaṃ rātriśca tatkāle parārdhaguṇite@pi ca so@pi yāti layaṃ sāmyasaṃjñe sāmanase pade 165

6.166

स कालः साम्यसंज्ञः स्यान्नित्यो@कल्यः कलात्मकः यत्तत्सामनसं रूपं तत्साम्यं ब्रह्म विश्वगम् 166

sa kālaḥ sāmyasaṃjñaḥ syānnityo@kalyaḥ kalātmakaḥ yattatsāmanasaṃ rūpaṃ tatsāmyaṃ brahma viśvagam 166

6.167

अतः सामनसात्कालान्निमेषोन्मेषमात्रतः तुट्यादिकं परार्धान्तं सूते सैवात्र निष्ठितम् 167

ataḥ sāmanasātkālānnimeṣonmeṣamātrataḥ tuṭyādikaṃ parārdhāntaṃ sūte saivātra niṣṭhitam 167

6.168

दशशतसहस्रमयुतं लक्षनियुतकोटि सार्बुदं वृन्दम् खर्वनिखर्वे शंखाब्जजलधिमध्यान्तमथ परार्धं च 168

daśaśatasahasramayutaṃ lakṣaniyutakoṭi sārbudaṃ vṛndam kharvanikharve śaṃkhābjajaladhimadhyāntamatha parārdhaṃ ca 168

6.169

इत्येकस्मात्प्रभृति हि दशधा दशधा क्रमेण कलयित्वा एकादिपरार्धान्तेष्वष्टादशसु स्थितिं ब्रूयात् 169

ityekasmātprabhṛti hi daśadhā daśadhā krameṇa kalayitvā ekādiparārdhānteṣvaṣṭādaśasu sthitiṃ brūyāt 169

6.170

चत्वार एते प्रलया मुख्याः सर्गाश्च तत्कलाः भूमूलनैशशक्तिस्थास्तदेवाण्डचतुष्टयम् 170

catvāra ete pralayā mukhyāḥ sargāśca tatkalāḥ bhūmūlanaiśaśaktisthāstadevāṇḍacatuṣṭayam 170

6.171

कालाग्निर्भुवि संहर्ता मायान्ते कालतत्त्वराट् श्रीकण्ठो मूल एकत्र सृष्टिसंहारकारकः 171

kālāgnirbhuvi saṃhartā māyānte kālatattvarāṭ śrīkaṇṭho mūla ekatra sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ 171

6.172

तल्लयो वान्तरस्तस्मादेकः सृष्टिलयेशिता श्रीमानघोरः शक्त्यन्ते संहर्ता सृष्टिकृच्च सः 172

tallayo vāntarastasmādekaḥ sṛṣṭilayeśitā śrīmānaghoraḥ śaktyante saṃhartā sṛṣṭikṛcca saḥ 172

6.173

तत्सृष्टौ सृष्टिसंहारा निःसंख्या जगतां यतः अन्तर्भूतास्ततः शाक्ती महासृष्टिरुदाहृता 173

tatsṛṣṭau sṛṣṭisaṃhārā niḥsaṃkhyā jagatāṃ yataḥ antarbhūtāstataḥ śāktī mahāsṛṣṭirudāhṛtā 173

6.174

लये ब्रह्मा हरी रुद्रशतान्यष्टकपञ्चकम् इत्यन्योन्यं क्रमाद्यान्ति लयं मायान्तके@ध्वनि 174

laye brahmā harī rudraśatānyaṣṭakapañcakam ityanyonyaṃ kramādyānti layaṃ māyāntake@dhvani 174

6.175

मायातत्त्वलये त्वेते प्रयान्ति परमं पदम् मायोर्ध्वे ये सिताध्वस्थास्तेषां परशिवे लयः 175

māyātattvalaye tvete prayānti paramaṃ padam māyordhve ye sitādhvasthāsteṣāṃ paraśive layaḥ 175

6.176

तत्राप्यौपाधिकाद्भेदाल्लये भेदं परे विदुः एवं तात्त्वेश्वरे वर्गे लीने सृष्टौ पुनः परे 176

tatrāpyaupādhikādbhedāllaye bhedaṃ pare viduḥ evaṃ tāttveśvare varge līne sṛṣṭau punaḥ pare 176

6.177

तत्साधकाः शिवेष्टा वा तत्स्थानमधिशेरते ब्राह्मी नाम परस्यैव शक्तिस्तां यत्र पातयेत् 177

tatsādhakāḥ śiveṣṭā vā tatsthānamadhiśerate brāhmī nāma parasyaiva śaktistāṃ yatra pātayet 177

6.178

स ब्रह्मा विष्णुरुद्राद्या वैष्णव्यादेरतः क्रमात् शक्तिमन्तं विहायान्यं शक्तिः किं याति नेदृशम् 178

sa brahmā viṣṇurudrādyā vaiṣṇavyāderataḥ kramāt śaktimantaṃ vihāyānyaṃ śaktiḥ kiṃ yāti nedṛśam 178

6.179

छादितप्रथिताशेष शक्तिरेकः शिवस्तथा एवं विसृष्टिप्रलयाः प्राण एकत्र निष्ठिताः 179

chāditaprathitāśeṣa śaktirekaḥ śivastathā evaṃ visṛṣṭipralayāḥ prāṇa ekatra niṣṭhitāḥ 179

6.180

सो@पि संविदि संविच्च चिन्मात्रे ज्ञेयवर्जिते चिन्मात्रमेव देवी च सा परा परमेश्वरी 180

so@pi saṃvidi saṃvicca cinmātre jñeyavarjite cinmātrameva devī ca sā parā parameśvarī 180

6.181

अष्टात्रिंशं च तत्तत्त्वं हृदयं तत्परापरम् तेन संवित्त्वमेवैतत्स्पन्दमानं स्वभावतः 181

aṣṭātriṃśaṃ ca tattattvaṃ hṛdayaṃ tatparāparam tena saṃvittvamevaitatspandamānaṃ svabhāvataḥ 181

6.182

लयोदया इति प्राणे षष्ट्यब्दोदयकीर्तनम् इच्छामात्रप्रतिष्ठेयं क्रियावैचित्र्यचर्चना 182

layodayā iti prāṇe ṣaṣṭyabdodayakīrtanam icchāmātrapratiṣṭheyaṃ kriyāvaicitryacarcanā 182

6.183

कालशक्तिस्ततो बाह्ये नैतस्या नियतं वपुः स्वप्नस्वप्ने तथा स्वप्ने सुप्ते संकल्पगोचरे 183

kālaśaktistato bāhye naitasyā niyataṃ vapuḥ svapnasvapne tathā svapne supte saṃkalpagocare 183

6.184

समाधौ विश्वसंहारसृष्टिक्रमविवेचने मितो@पि किल कालांशो विततत्वेन भासते 184

samādhau viśvasaṃhārasṛṣṭikramavivecane mito@pi kila kālāṃśo vitatatvena bhāsate 184

6.185

प्रमात्रभेदे भेदे@थ चित्रो विततिमाप्यसौ एवं प्राणे यथा कालः क्रियावैचित्र्यशक्तिजः 185

pramātrabhede bhede@tha citro vitatimāpyasau evaṃ prāṇe yathā kālaḥ kriyāvaicitryaśaktijaḥ 185

6.186

तथापाने@पि हृदयान्मूलपीठविसर्पिणि मूलाभिधमहापीठसङ्कोचप्रविकासयोः 186

tathāpāne@pi hṛdayānmūlapīṭhavisarpiṇi mūlābhidhamahāpīṭhasaṅkocapravikāsayoḥ 186

6.187

ब्रह्माद्यनाश्रितान्तानां चिनुते सृष्टिसंहृती शश्वद्यद्यप्यपानो@य मित्थं वहति किंत्वसौ 187

brahmādyanāśritāntānāṃ cinute sṛṣṭisaṃhṛtī śaśvadyadyapyapāno@ya mitthaṃ vahati kiṃtvasau 187

6.188

अवेद्ययत्नो यत्नेन योगिभिः समुपास्यते हृत्कन्दानन्दसंकोचविकासद्वादशान्तगाः 188

avedyayatno yatnena yogibhiḥ samupāsyate hṛtkandānandasaṃkocavikāsadvādaśāntagāḥ 188

6.189

ब्रह्मादयो@नाश्रितान्ताः सेव्यन्ते@त्र सुयोगिभिः एते च परमेशानशक्तित्वाद्विश्ववर्तिनः 189

brahmādayo@nāśritāntāḥ sevyante@tra suyogibhiḥ ete ca parameśānaśaktitvādviśvavartinaḥ 189

6.190

देहमप्यश्नुवानास्तत्कारणानीति कामिके बाल्ययौवनवृद्धत्वनिधनेषु पुनर्भवे 190

dehamapyaśnuvānāstatkāraṇānīti kāmike bālyayauvanavṛddhatvanidhaneṣu punarbhave 190

6.191

मुक्तौ च देहे ब्रह्माद्याः षडधिष्ठानकारिणः तस्यान्ते तु परा देवी यत्र युक्तो न जायते 191

muktau ca dehe brahmādyāḥ ṣaḍadhiṣṭhānakāriṇaḥ tasyānte tu parā devī yatra yukto na jāyate 191

6.192

अनेन ज्ञातमात्रेण दीक्षानुग्रहकृद्भवेत् समस्तकारणोल्लासपदे सुविदिते यतः 192

anena jñātamātreṇa dīkṣānugrahakṛdbhavet samastakāraṇollāsapade suvidite yataḥ 192

6.193

अकारणं शिवं विन्देद्यत्तद्विश्वस्य कारणम् अधोवक्त्रं त्विदं द्वैतकलङ्कैकान्तशातनम् 193

akāraṇaṃ śivaṃ vindedyattadviśvasya kāraṇam adhovaktraṃ tvidaṃ dvaitakalaṅkaikāntaśātanam 193

6.194

क्षीयते तदुपासायां येनोर्ध्वाधरडम्बरः अत्रापानोदये प्राग्वत्षष्ट्यब्दोदययोजनाम् 194

kṣīyate tadupāsāyāṃ yenordhvādharaḍambaraḥ atrāpānodaye prāgvatṣaṣṭyabdodayayojanām 194

6.195

यावत्कुर्वीत तुट्यादेर्युक्ताङ्गुलविभागतः एवं समाने@पि विधिः स हि हार्दीषु नाडिषु 195

yāvatkurvīta tuṭyāderyuktāṅgulavibhāgataḥ evaṃ samāne@pi vidhiḥ sa hi hārdīṣu nāḍiṣu 195

Āhnika 6 (cont. 2)

6.196

संचरन्सर्वतोदिक्कं दशधैव विभाव्यते दश मुख्या महानाडीः पूरयन्नेष तद्गताः 196

saṃcaransarvatodikkaṃ daśadhaiva vibhāvyate daśa mukhyā mahānāḍīḥ pūrayanneṣa tadgatāḥ 196

6.197

नाड्यन्तरश्रिता नाडीः क्रामन्देहे समस्थितिः अष्टासु दिग्दलेष्वेष क्रामंस्तद्दिक्पतेः क्रमात् 197

nāḍyantaraśritā nāḍīḥ krāmandehe samasthitiḥ aṣṭāsu digdaleṣveṣa krāmaṃstaddikpateḥ kramāt 197

6.198

चेष्टितान्यनुकुर्वाणो रौद्रः सौम्यश्च भासते स एव नाडीत्रितये वामदक्षिणमध्यगे 198

ceṣṭitānyanukurvāṇo raudraḥ saumyaśca bhāsate sa eva nāḍītritaye vāmadakṣiṇamadhyage 198

6.199

इन्द्वर्काग्निमये मुख्ये चरंस्तिष्ठत्यहर्निशम् सार्धनालीद्वयं प्राणशतानि नव यत्स्थितम् 199

indvarkāgnimaye mukhye caraṃstiṣṭhatyaharniśam sārdhanālīdvayaṃ prāṇaśatāni nava yatsthitam 199

6.200

तावद्वहन्नहोरात्रं चतुर्विंशतिधा चरेत् विषुवद्वासरे प्रातः सांशां नालीं स मध्यगः 200

tāvadvahannahorātraṃ caturviṃśatidhā caret viṣuvadvāsare prātaḥ sāṃśāṃ nālīṃ sa madhyagaḥ 200

6.201

वामेतरोदक्सव्यान्यैर्यावत्संक्रान्तिपञ्चकम् एवं क्षीणासु पादोनचतुर्दशसु नालिषु 201

vāmetarodaksavyānyairyāvatsaṃkrāntipañcakam evaṃ kṣīṇāsu pādonacaturdaśasu nāliṣu 201

6.202

मध्याह्ने दक्षविषुवन्नवप्राणशतीं वहेत् दक्षोदगन्योदग्दक्षैः पुनः संक्रान्तिपञ्चकम् 202

madhyāhne dakṣaviṣuvannavaprāṇaśatīṃ vahet dakṣodaganyodagdakṣaiḥ punaḥ saṃkrāntipañcakam 202

6.203

नवासुशतमेकैकं ततो विषुवदुत्तरम् पञ्चके पञ्चके@तीते संक्रान्तेर्विषुवद्बहिः 203

navāsuśatamekaikaṃ tato viṣuvaduttaram pañcake pañcake@tīte saṃkrānterviṣuvadbahiḥ 203

6.204

यद्वत्तथान्तः सङ्क्रान्तिर्नवप्राणशतानि सा एवं रात्रावपीत्येवं विषुवद्दिवसात्समात् 204

yadvattathāntaḥ saṅkrāntirnavaprāṇaśatāni sā evaṃ rātrāvapītyevaṃ viṣuvaddivasātsamāt 204

6.205

आरभ्याहर्निशावृद्धिह्राससङ्क्रान्तिगो@प्यसौ रात्र्यन्तदिनपूर्वांशौ मध्याह्नो दिवसक्षयः 205

ārabhyāharniśāvṛddhihrāsasaṅkrāntigo@pyasau rātryantadinapūrvāṃśau madhyāhno divasakṣayaḥ 205

6.206

स शर्वर्युदयो मध्यमुदक्तो विषुतेदृशी व्याप्तौ विषेर्यतो वृत्तिः साम्यं च व्याप्तिरुच्यते 206

sa śarvaryudayo madhyamudakto viṣutedṛśī vyāptau viṣeryato vṛttiḥ sāmyaṃ ca vyāptirucyate 206

6.207

तदर्हति च यः कालो विषुवत्तदिहोदितः विषुवत्प्रभृति ह्रासवृद्धी ये दिनरात्रिगे 207

tadarhati ca yaḥ kālo viṣuvattadihoditaḥ viṣuvatprabhṛti hrāsavṛddhī ye dinarātrige 207

6.208

तत्क्रमेणैव संक्रान्तिह्रासवृद्धी दिवानिशोः इत्थं समानमरुतो वर्षद्वयविकल्पनम् 208

tatkrameṇaiva saṃkrāntihrāsavṛddhī divāniśoḥ itthaṃ samānamaruto varṣadvayavikalpanam 208

6.209

चार एकत्र नह्यत्र श्वासप्रश्वासचर्चनम् समाने@पि तुटेः पूर्वं यावत्षष्ट्यब्दगोचरम् 209

cāra ekatra nahyatra śvāsapraśvāsacarcanam samāne@pi tuṭeḥ pūrvaṃ yāvatṣaṣṭyabdagocaram 209

6.210

कालसंख्या सुसूक्ष्मैकचारगा गण्यते बुधैः संध्यापूर्वाह्णमध्याह्नमध्यरात्रादि यत्किल 210

kālasaṃkhyā susūkṣmaikacāragā gaṇyate budhaiḥ saṃdhyāpūrvāhṇamadhyāhnamadhyarātrādi yatkila 210

6.211

अन्तःसंक्रान्तिगं ग्राह्यं तन्मुख्यं तत्फलोदितेः उक्तः समानगः काल उदाने तु निरूप्यते 211

antaḥsaṃkrāntigaṃ grāhyaṃ tanmukhyaṃ tatphaloditeḥ uktaḥ samānagaḥ kāla udāne tu nirūpyate 211

6.212

प्राणव्याप्तौ यदुक्तं तदुदाने@प्यत्र केवलम् नासाशक्त्यन्तयोः स्थाने ब्रह्मरन्ध्रोर्ध्वधामनी 212

prāṇavyāptau yaduktaṃ tadudāne@pyatra kevalam nāsāśaktyantayoḥ sthāne brahmarandhrordhvadhāmanī 212

6.213

तेनोदाने@त्र हृदयान्मूर्धन्यद्वादशान्तगम् तुट्यादिषष्टिवर्षान्तं विश्वं कालं विचारयेत् 213

tenodāne@tra hṛdayānmūrdhanyadvādaśāntagam tuṭyādiṣaṣṭivarṣāntaṃ viśvaṃ kālaṃ vicārayet 213

6.214

व्याने तु विश्वात्ममये व्यापके क्रमवर्जिते सूक्ष्मसूक्ष्मोच्छलद्रूपमात्रः कालो व्यवस्थितः 214

vyāne tu viśvātmamaye vyāpake kramavarjite sūkṣmasūkṣmocchaladrūpamātraḥ kālo vyavasthitaḥ 214

6.215

सृष्टिः प्रविलयः स्थेमा संहारो@नुग्रहो यतः क्रमात्प्राणादिके काले तं तं तत्राश्रयेत्ततः 215

sṛṣṭiḥ pravilayaḥ sthemā saṃhāro@nugraho yataḥ kramātprāṇādike kāle taṃ taṃ tatrāśrayettataḥ 215

6.216

प्राणचारे@त्र यो वर्णपदमन्त्रोदयः स्थितः यत्नजो@यत्नजः सूक्ष्मः परः स्थूलः स कथ्यते 216

prāṇacāre@tra yo varṇapadamantrodayaḥ sthitaḥ yatnajo@yatnajaḥ sūkṣmaḥ paraḥ sthūlaḥ sa kathyate 216

6.217

एको नादात्मको वर्णः सर्ववर्णाविभागवान् सो@नस्तमितरूपत्वादनाहत इहोदितः 217

eko nādātmako varṇaḥ sarvavarṇāvibhāgavān so@nastamitarūpatvādanāhata ihoditaḥ 217

6.218

स तु भैरवसद्भावो मातृसद्भाव एष सः परा सैकाक्षरा देवी यत्र लीनं चराचरम् 218

sa tu bhairavasadbhāvo mātṛsadbhāva eṣa saḥ parā saikākṣarā devī yatra līnaṃ carācaram 218

6.219

ह्रस्वार्णत्रयमेकैकं रव्यङ्गुलमथेतरत् प्रवेश इति षड्वर्णाः सूर्येन्दुपथगाः क्रमात् 219

hrasvārṇatrayamekaikaṃ ravyaṅgulamathetarat praveśa iti ṣaḍvarṇāḥ sūryendupathagāḥ kramāt 219

6.220

इकारोकारयोरादिसन्धौ संध्यक्षरद्वयम् ए+ओ इति प्रवेशे तु ऐ+औ इति द्वयं विदुः 220

ikārokārayorādisandhau saṃdhyakṣaradvayam e+o iti praveśe tu ai+au iti dvayaṃ viduḥ 220

6.221

षण्ठार्णानि प्रवेशे तु द्वादशान्तललाटयोः गले हृदि च बिन्द्वर्णविसर्गौ परितःस्थितौ 221

ṣaṇṭhārṇāni praveśe tu dvādaśāntalalāṭayoḥ gale hṛdi ca bindvarṇavisargau paritaḥsthitau 221

6.222

कादिपञ्चकमाद्यस्य वर्णस्यान्तः सदोदितम् एवं सस्थानवर्णानामन्तः सा सार्णसन्ततिः 222

kādipañcakamādyasya varṇasyāntaḥ sadoditam evaṃ sasthānavarṇānāmantaḥ sā sārṇasantatiḥ 222

6.223

हृद्येष प्राणरूपस्तु सकारो जीवनात्मकः बिन्दुः प्रकाशो हार्णश्च पूरणात्मतया स्थितः 223

hṛdyeṣa prāṇarūpastu sakāro jīvanātmakaḥ binduḥ prakāśo hārṇaśca pūraṇātmatayā sthitaḥ 223

6.224

उक्तः परो@यमुदयो वर्णानां सूक्ष्म उच्यते प्रवेशे षोडशौन्मुख्ये रवयः षण्ठवर्जिताः 224

uktaḥ paro@yamudayo varṇānāṃ sūkṣma ucyate praveśe ṣoḍaśaunmukhye ravayaḥ ṣaṇṭhavarjitāḥ 224

6.225

तदेवेन्द्वर्कमत्रान्ये वर्णाः सूक्ष्मोदयस्त्वयम् कालो@र्धमात्रः कादीनां त्रयस्त्रिंशत उच्यते 225

tadevendvarkamatrānye varṇāḥ sūkṣmodayastvayam kālo@rdhamātraḥ kādīnāṃ trayastriṃśata ucyate 225

6.226

मात्रा ह्रस्वाः पञ्च दीर्घाष्टकं द्विस्त्रिः प्लुतं तु लॄ एकाशीतिमिमामर्धमात्राणामाह नो गुरुः 226

mātrā hrasvāḥ pañca dīrghāṣṭakaṃ dvistriḥ plutaṃ tu lṝ ekāśītimimāmardhamātrāṇāmāha no guruḥ 226

6.227

यद्वशाद्भगवानेकाशीतिकं मन्त्रमभ्यधात् एकाशीतिपदा देवी शक्तिः प्रोक्ता शिवात्मिका 227

yadvaśādbhagavānekāśītikaṃ mantramabhyadhāt ekāśītipadā devī śaktiḥ proktā śivātmikā 227

6.228

श्रीमातङ्गे तथा धर्मसंघातात्मा शिवो यतः तथा तथा परामर्शशक्तिचक्रेश्वरः प्रभुः 228

śrīmātaṅge tathā dharmasaṃghātātmā śivo yataḥ tathā tathā parāmarśaśakticakreśvaraḥ prabhuḥ 228

6.229

स्थूलैकाशीतिपदजपरामर्शैर्विभाव्यते तत एव परामर्शो यावत्येकः समाप्यते 229

sthūlaikāśītipadajaparāmarśairvibhāvyate tata eva parāmarśo yāvatyekaḥ samāpyate 229

6.230

तावत्तत्पदमुक्तं नो सुप्तिङ्नियमयान्त्रितम् एकाशीतिपदोदारविमर्शक्तमबृंहितः 230

tāvattatpadamuktaṃ no suptiṅniyamayāntritam ekāśītipadodāravimarśaktamabṛṃhitaḥ 230

6.231

स्थूलोपायः परोपायस्त्वेष मात्राकृतो लयः अर्धमात्रा नव नव स्युश्चतुर्षु चतुर्षु यत् 231

sthūlopāyaḥ paropāyastveṣa mātrākṛto layaḥ ardhamātrā nava nava syuścaturṣu caturṣu yat 231

6.232

अङ्गुलेष्विति षट्त्रिंशत्येकाशीतिपदोदयः अङ्गुले नवभागेन विभक्ते नवमाशकाः 232

aṅguleṣviti ṣaṭtriṃśatyekāśītipadodayaḥ aṅgule navabhāgena vibhakte navamāśakāḥ 232

6.233

वेदा मात्रार्धमन्यत्तु द्विचतुःषङ्गुणं त्रयम् एवमङ्गुलरन्ध्रांशचतुष्कद्वयगं लघु 233

vedā mātrārdhamanyattu dvicatuḥṣaṅguṇaṃ trayam evamaṅgularandhrāṃśacatuṣkadvayagaṃ laghu 233

6.234

दीर्घं प्लुतं क्रमाद्द्वित्रिगुणमर्धं ततो@पि हल् क्षकारस्त्र्यर्धमात्रात्मा मात्रिकः सतथान्तरा 234

dīrghaṃ plutaṃ kramāddvitriguṇamardhaṃ tato@pi hal kṣakārastryardhamātrātmā mātrikaḥ satathāntarā 234

6.235

विश्रान्तावर्धमात्रास्य तस्मिंस्तु कलिते सति अङ्गुलार्धे@द्रिभागेन त्वर्धमात्रा पुरा पुनः 235

viśrāntāvardhamātrāsya tasmiṃstu kalite sati aṅgulārdhe@dribhāgena tvardhamātrā purā punaḥ 235

6.236

क्षकारः सर्वसंयोगग्रहणात्मा तु सर्वगः सर्ववर्णोदयाद्यन्तसन्धिषूदयभाग्विभुः 236

kṣakāraḥ sarvasaṃyogagrahaṇātmā tu sarvagaḥ sarvavarṇodayādyantasandhiṣūdayabhāgvibhuḥ 236

6.237

इत्थं षट्त्रिंशके चारे वर्णानामुदयः फले क्रूरे सौम्ये विलोमेन हादि यावदपश्चिमम् 237

itthaṃ ṣaṭtriṃśake cāre varṇānāmudayaḥ phale krūre saumye vilomena hādi yāvadapaścimam 237

6.238

हृद्यकारो द्वादशान्ते हकारस्तदिदं विदुः अहमात्मकमद्वैतं यः प्रकाशात्मविश्रमः 238

hṛdyakāro dvādaśānte hakārastadidaṃ viduḥ ahamātmakamadvaitaṃ yaḥ prakāśātmaviśramaḥ 238

6.239

शिवशक्त्यविभागेन मात्रैकाशीतिका त्वियम् द्वासप्ततावङ्गुलेषु द्विगुणत्वेन संसरेत् 239

śivaśaktyavibhāgena mātraikāśītikā tviyam dvāsaptatāvaṅguleṣu dviguṇatvena saṃsaret 239

6.240

उक्तः सूक्ष्मोदयस्त्रैधं द्विधोक्तस्तु परोदयः अथ स्थूलोदयो@र्णानां भण्यते गुरुणोदितः 240

uktaḥ sūkṣmodayastraidhaṃ dvidhoktastu parodayaḥ atha sthūlodayo@rṇānāṃ bhaṇyate guruṇoditaḥ 240

6.241

एकैकमर्धप्रहरं दिने वर्गाष्टकोदयः रात्रौ च ह्रासवृद्ध्यत्र केचिदाहुर्न के@पि तु 241

ekaikamardhapraharaṃ dine vargāṣṭakodayaḥ rātrau ca hrāsavṛddhyatra kecidāhurna ke@pi tu 241

6.242

एष वर्गोदयो रात्रौ दिवा चाप्यर्धयामगः प्राणत्रयोदशशती पञ्चाशदधिका च सा 242

eṣa vargodayo rātrau divā cāpyardhayāmagaḥ prāṇatrayodaśaśatī pañcāśadadhikā ca sā 242

6.243

अध्यर्धा किल संक्रान्तिर्वर्गे वर्गे दिवानिशोः तदैक्ये तूदयश्चारशतानां सप्तविंशतिः 243

adhyardhā kila saṃkrāntirvarge varge divāniśoḥ tadaikye tūdayaścāraśatānāṃ saptaviṃśatiḥ 243

6.244

नव वर्गांस्तु ये प्राहुस्तेषां प्राणशती स्वीन्[विः] सत्रिभागैव संक्रान्तिर्वर्गे प्रत्येकमुच्यते 244

nava vargāṃstu ye prāhusteṣāṃ prāṇaśatī svīn[viḥ] satribhāgaiva saṃkrāntirvarge pratyekamucyate 244

6.245

अहर्निशं तदैक्ये तु शतानां श्रुतिचक्षुषी स्थूलो वर्गोदयः सो@यमथार्णोदय उच्यते 245

aharniśaṃ tadaikye tu śatānāṃ śruticakṣuṣī sthūlo vargodayaḥ so@yamathārṇodaya ucyate 245

6.246

एकैकवर्णे प्राणानां द्विशतं षोडशाधिकम् बहिश्चषकषट्त्रिंशद्दिन इत्थं तथानिशि 246

ekaikavarṇe prāṇānāṃ dviśataṃ ṣoḍaśādhikam bahiścaṣakaṣaṭtriṃśaddina itthaṃ tathāniśi 246

6.247

शतमष्टोत्तरं तत्र रौद्रं शाक्तमथोत्तरम् यामलस्थितियोगे तु रुद्रशक्त्यविभागिता 247

śatamaṣṭottaraṃ tatra raudraṃ śāktamathottaram yāmalasthitiyoge tu rudraśaktyavibhāgitā 247

6.248

दिनरात्र्यविभागे तु दृग्वह्न्यब्ध्यसुचारणाः सपञ्चमांशा नाडी च बहिर्वर्णोदयः स्मृतः 248

dinarātryavibhāge tu dṛgvahnyabdhyasucāraṇāḥ sapañcamāṃśā nāḍī ca bahirvarṇodayaḥ smṛtaḥ 248

6.249

इति पञ्चाशिका सेयं वर्णानां परिचर्चिता एकोनां ये तु तामाहुस्तन्मतं संप्रचक्ष्महे 249

iti pañcāśikā seyaṃ varṇānāṃ paricarcitā ekonāṃ ye tu tāmāhustanmataṃ saṃpracakṣmahe 249

6.250

वेदाश्चाराः पञ्चमांशन्यूनं चारार्धमेकशः वर्णे@धिकं तद्द्विगुणमविभागे दिवानिशोः 250

vedāścārāḥ pañcamāṃśanyūnaṃ cārārdhamekaśaḥ varṇe@dhikaṃ taddviguṇamavibhāge divāniśoḥ 250

6.251

स्थूलो वर्णोदयः सो@यं पुरा सूक्ष्मो निगद्यते 251

sthūlo varṇodayaḥ so@yaṃ purā sūkṣmo nigadyate 251

6.252

इति कालतत्त्वमुदितं शास्त्रमुखागमनिजानुभवसिद्धम् 252अ

iti kālatattvamuditaṃ śāstramukhāgamanijānubhavasiddham 252a

Āhnika 7

7.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके अथ परमरहस्यो@यं चक्राणां भण्यते@भ्युदयः 1ब्

c atha śrītantrāloke atha paramarahasyo@yaṃ cakrāṇāṃ bhaṇyate@bhyudayaḥ 1b

7.2

इत्ययत्नजमाख्यातं यत्नजं तु निगद्यते बीजपिण्डात्मकं सर्वं संविदः स्पन्दनात्मताम् 2

ityayatnajamākhyātaṃ yatnajaṃ tu nigadyate bījapiṇḍātmakaṃ sarvaṃ saṃvidaḥ spandanātmatām 2

7.3

विदधत्परसंवित्तावुपाय इति वर्णितम् यथारघट्टचक्राग्रघटीयन्त्रौघवाहनम् 3

vidadhatparasaṃvittāvupāya iti varṇitam yathāraghaṭṭacakrāgraghaṭīyantraughavāhanam 3

7.4

एकानुसंधियत्नेन चित्रं यन्त्रोदयं भजेत् एकानुसंधानबलाज्जाते मन्त्रोदये@निशम् 4

ekānusaṃdhiyatnena citraṃ yantrodayaṃ bhajet ekānusaṃdhānabalājjāte mantrodaye@niśam 4

7.5

तन्मन्त्रदेवता यत्नात्तादात्म्येन प्रसीदति खे रसैकाक्षि नित्योत्थे तदर्धं द्विकपिण्डके 5

tanmantradevatā yatnāttādātmyena prasīdati khe rasaikākṣi nityotthe tadardhaṃ dvikapiṇḍake 5

7.6

त्रिके सप्त सहस्राणि द्विशतीत्युदयो मतः चतुष्के तु सहस्राणि पञ्च चैव चतुःशती 6

trike sapta sahasrāṇi dviśatītyudayo mataḥ catuṣke tu sahasrāṇi pañca caiva catuḥśatī 6

7.7

पञ्चार्णे@ब्धिसहस्राणि त्रिशती विंशतिस्तथा षट्के सहस्रत्रितयं षट्शती चोदयो भवेत् 7

pañcārṇe@bdhisahasrāṇi triśatī viṃśatistathā ṣaṭke sahasratritayaṃ ṣaṭśatī codayo bhavet 7

7.8

सप्तके त्रिसहस्रं तु षडशीत्यधिकं स्मृतम् शतैस्तु सप्तविंशत्या वर्णाष्टकविकल्पिते 8

saptake trisahasraṃ tu ṣaḍaśītyadhikaṃ smṛtam śataistu saptaviṃśatyā varṇāṣṭakavikalpite 8

7.9

चतुर्विंशतिशत्या तु नवार्णेषूदयो भवेत् अधिषष्ट्येकविंशत्या शतानां दशवर्णके 9

caturviṃśatiśatyā tu navārṇeṣūdayo bhavet adhiṣaṣṭyekaviṃśatyā śatānāṃ daśavarṇake 9

7.10

एकान्नविंशतिशतं चतुःषष्टिः शिवार्णके अष्टादश शतानि स्युरुदयो द्वादशार्णके 10

ekānnaviṃśatiśataṃ catuḥṣaṣṭiḥ śivārṇake aṣṭādaśa śatāni syurudayo dvādaśārṇake 10

7.11

त्रयोदशार्णे द्वाषष्ट्या शतानि किल षोडश त्रिचत्वारिंशता पञ्चदशेति भुवनार्णके 11

trayodaśārṇe dvāṣaṣṭyā śatāni kila ṣoḍaśa tricatvāriṃśatā pañcadaśeti bhuvanārṇake 11

7.12

चतुर्दशशती खाब्धिः स्यात्पञ्चदशवर्णके त्रयोदशशती सार्धा षोडशार्णे तु कथ्यते 12

caturdaśaśatī khābdhiḥ syātpañcadaśavarṇake trayodaśaśatī sārdhā ṣoḍaśārṇe tu kathyate 12

7.13

शतद्वादशिका सप्तदशार्णे सैकसप्ततिः अष्टादशार्णे विज्ञेया शतद्वादशिका बुधैः 13

śatadvādaśikā saptadaśārṇe saikasaptatiḥ aṣṭādaśārṇe vijñeyā śatadvādaśikā budhaiḥ 13

7.14

चतुर्विंशतिसंख्याके चक्रे नवशती भवेत् सप्तविंशतिसंख्याते तूदयो@ष्टशतात्मकः 14

caturviṃśatisaṃkhyāke cakre navaśatī bhavet saptaviṃśatisaṃkhyāte tūdayo@ṣṭaśatātmakaḥ 14

7.15

द्वात्रिंशके महाचक्रे षट्शती पञ्चसप्ततिः द्विचतुर्विंशके चक्रे सार्धां शतचतुष्टयीम् 15

dvātriṃśake mahācakre ṣaṭśatī pañcasaptatiḥ dvicaturviṃśake cakre sārdhāṃ śatacatuṣṭayīm 15

7.16

उदयं पिण्डयोगज्ञः पिण्डमन्त्रेषु लक्षयेत् चतुष्पञ्चाशके चक्रे शतानां तु चतुष्टयम् 16

udayaṃ piṇḍayogajñaḥ piṇḍamantreṣu lakṣayet catuṣpañcāśake cakre śatānāṃ tu catuṣṭayam 16

7.17

सप्तत्रिंशत्सहार्धेन त्रिशत्यष्टाष्टके भवेत् अर्धमर्धत्रिभागश्च षट्षष्टिर्द्विशती भवेत् 17

saptatriṃśatsahārdhena triśatyaṣṭāṣṭake bhavet ardhamardhatribhāgaśca ṣaṭṣaṣṭirdviśatī bhavet 17

7.18

एकाशीतिपदे चक्रे उदयः प्राणचारगः चक्रे तु षण्णवत्याख्ये सपादा द्विशती भवेत् 18

ekāśītipade cakre udayaḥ prāṇacāragaḥ cakre tu ṣaṇṇavatyākhye sapādā dviśatī bhavet 18

7.19

अष्टोत्तरशते चक्रे द्विशतस्तूदयो भवेत् क्रमेणेत्थमिदं चक्रं षट्कृत्वो द्विगुणं यदा 19

aṣṭottaraśate cakre dviśatastūdayo bhavet krameṇetthamidaṃ cakraṃ ṣaṭkṛtvo dviguṇaṃ yadā 19

7.20

ततो@पि द्विगुणे@ष्टांशस्यार्धमध्यर्धमेककम् ततो@पि सूक्ष्मकुशलैरर्धार्धादिप्रकल्पने 20

tato@pi dviguṇe@ṣṭāṃśasyārdhamadhyardhamekakam tato@pi sūkṣmakuśalairardhārdhādiprakalpane 20

7.21

भागषोडशकस्थित्या सूक्ष्मश्चारो@भिलक्ष्यते एवं प्रयत्नसंरुद्धप्राणचारस्य योगिनः 21

bhāgaṣoḍaśakasthityā sūkṣmaścāro@bhilakṣyate evaṃ prayatnasaṃruddhaprāṇacārasya yoginaḥ 21

7.22

क्रमेण प्राणचारस्य ग्रास एवोपजायते प्राणग्रासक्रमावाप्तकालसंकर्षणस्थितिः 22

krameṇa prāṇacārasya grāsa evopajāyate prāṇagrāsakramāvāptakālasaṃkarṣaṇasthitiḥ 22

7.23

संविदेकैव पूर्णा स्याज्ज्ञानभेदव्यपोहनात् तथा हि प्राणचारस्य नवस्यानुदये सति 23

saṃvidekaiva pūrṇā syājjñānabhedavyapohanāt tathā hi prāṇacārasya navasyānudaye sati 23

7.24

न कालभेदजनितो ज्ञानभेदः प्रकल्पते संवेद्यभेदान्न ज्ञानं भिन्नं शिखरिवृत्तवत् 24

na kālabhedajanito jñānabhedaḥ prakalpate saṃvedyabhedānna jñānaṃ bhinnaṃ śikharivṛttavat 24

7.25

कालस्तु भेदकस्तस्य स तु सूक्ष्मः क्षणो मतः सौक्ष्म्यस्य चावधिर्ज्ञानं यावत्तिष्ठति स क्षणः 25

kālastu bhedakastasya sa tu sūkṣmaḥ kṣaṇo mataḥ saukṣmyasya cāvadhirjñānaṃ yāvattiṣṭhati sa kṣaṇaḥ 25

7.26

अन्यथा न स निर्वक्तुं निपुणैरपि पार्यते ज्ञानं कियद्भवेत्तावत्तदभावो न भासते 26

anyathā na sa nirvaktuṃ nipuṇairapi pāryate jñānaṃ kiyadbhavettāvattadabhāvo na bhāsate 26

7.27

तदभावश्च नो तावद्यावत्तत्राक्षवर्त्मनि अर्थे वात्मप्रदेशे वा न संयोगविभागिता 27

tadabhāvaśca no tāvadyāvattatrākṣavartmani arthe vātmapradeśe vā na saṃyogavibhāgitā 27

7.28

सा चेदुदयते स्पन्दमयी तत्प्राणगा ध्रुवम् भवेदेव ततः प्राणस्पन्दाभावे न सा भवेत् 28

sā cedudayate spandamayī tatprāṇagā dhruvam bhavedeva tataḥ prāṇaspandābhāve na sā bhavet 28

7.29

तदभावान्न विज्ञानाभावः सैवं तु सैव धीः न चासौ वस्तुतो दीर्घा कालभेदव्यपोहनात् 29

tadabhāvānna vijñānābhāvaḥ saivaṃ tu saiva dhīḥ na cāsau vastuto dīrghā kālabhedavyapohanāt 29

7.30

वस्तुतो ह्यत एवेयं कालं संविन्न संस्पृशेत् अत एकैव संवित्तिर्नानारूपे तथातथा 30

vastuto hyata eveyaṃ kālaṃ saṃvinna saṃspṛśet ata ekaiva saṃvittirnānārūpe tathātathā 30

7.31

विन्दाना निर्विकल्पापि विकल्पो भावगोचरे स्पन्दान्तरं न यावत्तदुदितं तावदेव सः 31

vindānā nirvikalpāpi vikalpo bhāvagocare spandāntaraṃ na yāvattaduditaṃ tāvadeva saḥ 31

7.32

तावानेको विकल्पः स्याद्विविधं वस्तु कल्पयन् ये त्वित्थं न विदुस्तेषां विकल्पो नोपपद्यते 32

tāvāneko vikalpaḥ syādvividhaṃ vastu kalpayan ye tvitthaṃ na vidusteṣāṃ vikalpo nopapadyate 32

7.33

स ह्येको न भवेत्कश्चित् त्रिजगत्यापि जातुचित् शब्दारूषणया ज्ञानं विकल्पः किल कथ्यते 33

sa hyeko na bhavetkaścit trijagatyāpi jātucit śabdārūṣaṇayā jñānaṃ vikalpaḥ kila kathyate 33

7.34

सा च स्यात्क्रमिकैवेत्थं किं कथं को विकल्पयेत् घट इत्यपि नेयान्स्याद्विकल्पः का कथा स्थितौ 34

sā ca syātkramikaivetthaṃ kiṃ kathaṃ ko vikalpayet ghaṭa ityapi neyānsyādvikalpaḥ kā kathā sthitau 34

7.35

न विकल्पश्च को@प्यस्ति यो मात्रामात्रनिष्ठितः न च ज्ञानसमूहो@स्ति तेषामयुगपत्स्थितेः 35

na vikalpaśca ko@pyasti yo mātrāmātraniṣṭhitaḥ na ca jñānasamūho@sti teṣāmayugapatsthiteḥ 35

7.36

तेनास्तङ्गत एवैष व्यवहारो विकल्पजः तस्मात्स्पन्दान्तरं यावन्नोदियात्तावदेककम् 36

tenāstaṅgata evaiṣa vyavahāro vikalpajaḥ tasmātspandāntaraṃ yāvannodiyāttāvadekakam 36

7.37

विज्ञानं तद्विकल्पात्मधर्मकोटीरपि स्पृशेत् एकाशीतिपदोदारशक्त्यामर्शात्मकस्ततः 37

vijñānaṃ tadvikalpātmadharmakoṭīrapi spṛśet ekāśītipadodāraśaktyāmarśātmakastataḥ 37

7.38

विकल्पः शिवतादायी पूर्वमेव निरूपितः यथा कर्णौ नर्तयामीत्येवं यत्नात्तथा भवेत् 38

vikalpaḥ śivatādāyī pūrvameva nirūpitaḥ yathā karṇau nartayāmītyevaṃ yatnāttathā bhavet 38

7.39

चक्रचारगताद्यत्नात्तद्वत्तच्चक्रगैव धीः जपहोमार्चनादीनां प्राणसाम्यमतो विधिः 39

cakracāragatādyatnāttadvattaccakragaiva dhīḥ japahomārcanādīnāṃ prāṇasāmyamato vidhiḥ 39

7.40

सिद्धामते कुण्डलिनीशक्तिः प्राणसमोन्मना उक्तं च योगिनीकौले तदेतत्परमेशिना 40

siddhāmate kuṇḍalinīśaktiḥ prāṇasamonmanā uktaṃ ca yoginīkaule tadetatparameśinā 40

7.41

पदमन्त्राक्षरे चक्रे विभागं शक्तितत्त्वगम् पदेषु कृत्वा मन्त्रज्ञो जपादौ फलभाग्भवेत् 41

padamantrākṣare cakre vibhāgaṃ śaktitattvagam padeṣu kṛtvā mantrajño japādau phalabhāgbhavet 41

7.42

द्वित्रिसप्ताष्टसंख्यातं लोपयेच्छतिकोदयम् इति शक्तिस्थिता मन्त्रा विद्या वा चक्रनायकाः 42

dvitrisaptāṣṭasaṃkhyātaṃ lopayecchatikodayam iti śaktisthitā mantrā vidyā vā cakranāyakāḥ 42

7.43

पदपिण्डस्वरूपेण ज्ञात्वा योज्याः सदा प्रिये नित्योदये महातत्त्वे उदयस्थे सदाशिवे 43

padapiṇḍasvarūpeṇa jñātvā yojyāḥ sadā priye nityodaye mahātattve udayasthe sadāśive 43

7.44

अयुक्ताः शक्तिमार्गे तु न जप्ताश्चोदयेन ये ते न सिद्ध्यन्ति यत्नेन जप्ताः कोटिशतैरपि 44

ayuktāḥ śaktimārge tu na japtāścodayena ye te na siddhyanti yatnena japtāḥ koṭiśatairapi 44

7.45

मालामन्त्रेषु सर्वेषु मानसो जप उच्यते उपांशुर्वा शक्त्युदयं तेषां न परिकल्पयेत् 45

mālāmantreṣu sarveṣu mānaso japa ucyate upāṃśurvā śaktyudayaṃ teṣāṃ na parikalpayet 45

7.46

पदमन्त्रेषु सर्वेषु यावत्तत्पदशक्तिगम् शक्यते सततं युक्तैस्तावज्जप्यं तु साधकैः 46

padamantreṣu sarveṣu yāvattatpadaśaktigam śakyate satataṃ yuktaistāvajjapyaṃ tu sādhakaiḥ 46

7.47

तावती तेषु वै संख्या पदेषु पदसंज्ञिता तावन्तमुदयं कृत्वा त्रिपदोक्त्यादितः क्रमात् 47

tāvatī teṣu vai saṃkhyā padeṣu padasaṃjñitā tāvantamudayaṃ kṛtvā tripadoktyāditaḥ kramāt 47

7.48

द्वादशाख्ये द्वादशिते चक्रे सार्धं शतं भवेत् उदयस्तद्धि सचतुश्चत्वारिंशच्छतं भवेत् 48

dvādaśākhye dvādaśite cakre sārdhaṃ śataṃ bhavet udayastaddhi sacatuścatvāriṃśacchataṃ bhavet 48

7.49

षोडशाख्ये द्वादशिते द्वानवत्यधिके शते चारार्धेन समं प्रोक्तं शतं द्वादशकाधिकम् 49

ṣoḍaśākhye dvādaśite dvānavatyadhike śate cārārdhena samaṃ proktaṃ śataṃ dvādaśakādhikam 49

7.50

षोडशाख्ये षोडशिते भवेच्चतुरशीतिगः उदयो द्विशतं तद्धि षट्पञ्चाशत्समुत्तरम् 50

ṣoḍaśākhye ṣoḍaśite bhaveccaturaśītigaḥ udayo dviśataṃ taddhi ṣaṭpañcāśatsamuttaram 50

7.51

चाराष्टभागांस्त्रीनत्र कथयन्त्यधिकान्बुधाः अष्टाष्टके द्वादशिते पादार्धं विंशतिं वसून् 51

cārāṣṭabhāgāṃstrīnatra kathayantyadhikānbudhāḥ aṣṭāṣṭake dvādaśite pādārdhaṃ viṃśatiṃ vasūn 51

7.52

उदयः सप्तशतिका साष्टा षष्टिर्यतो हि सः एष चक्रोदयः प्रोक्तः साधकानां हितावहः 52

udayaḥ saptaśatikā sāṣṭā ṣaṣṭiryato hi saḥ eṣa cakrodayaḥ proktaḥ sādhakānāṃ hitāvahaḥ 52

7.53

निरुद्ध्य मानसीर्वृत्तीश्चक्रे विश्रान्तिमागतः व्युत्थाय यावद्विश्राम्येत्तावच्चारोदयो ह्ययम् 53

niruddhya mānasīrvṛttīścakre viśrāntimāgataḥ vyutthāya yāvadviśrāmyettāvaccārodayo hyayam 53

7.54

पूर्णे समुदये त्वत्र प्रवेशैकात्म्यनिर्गमाः त्रय इत्यत एवोक्तः सिद्धौ मध्योदयो वरः 54

pūrṇe samudaye tvatra praveśaikātmyanirgamāḥ traya ityata evoktaḥ siddhau madhyodayo varaḥ 54

7.55

आद्यन्तोदयनिर्मुक्ता मध्यमोदयसंयुताः मन्त्रविद्याचक्रगणाः सिद्धिभाजो भवन्ति हि 55

ādyantodayanirmuktā madhyamodayasaṃyutāḥ mantravidyācakragaṇāḥ siddhibhājo bhavanti hi 55

7.56

मन्त्रचक्रोदयज्ञस्तु विद्याचक्रोदयार्थवित् क्षिप्रं सिद्ध्येदिति प्रोक्तं श्रीमद्द्विंशतिके त्रिके 56

mantracakrodayajñastu vidyācakrodayārthavit kṣipraṃ siddhyediti proktaṃ śrīmaddviṃśatike trike 56

7.57

द्विस्त्रिश्चतुर्वा मात्राभिर्विद्यां वा चक्रमेव वा तत्त्वोदययुतं नित्यं पृथग्भूतं जपेत्सदा 57

dvistriścaturvā mātrābhirvidyāṃ vā cakrameva vā tattvodayayutaṃ nityaṃ pṛthagbhūtaṃ japetsadā 57

7.58

पिण्डाक्षरपदैर्मन्त्रमेकैकं शक्तितत्त्वगम् बह्वक्षरस्तु यो मन्त्रो विद्या वा चक्रमेव वा 58

piṇḍākṣarapadairmantramekaikaṃ śaktitattvagam bahvakṣarastu yo mantro vidyā vā cakrameva vā 58

7.59

शक्तिस्थं नैव तं तत्र विभागस्त्वोंनमोन्तगः अस्मिंस्तत्त्वोदये तस्मादहोरात्रस्त्रिशस्त्रिशः 59

śaktisthaṃ naiva taṃ tatra vibhāgastvoṃnamontagaḥ asmiṃstattvodaye tasmādahorātrastriśastriśaḥ 59

7.60

विभज्यते विभागश्च पुनरेव त्रिशस्त्रिशः पूर्वोदये तु विश्रम्य द्वितीयेनोल्लसेद्यदा 60

vibhajyate vibhāgaśca punareva triśastriśaḥ pūrvodaye tu viśramya dvitīyenollasedyadā 60

7.61

विशेच्चार्धर्धिकायोगात्तदोक्तार्धोदयो भवेत् यदा पूर्णोदयात्मा तु समः कालस्त्रिके स्फुरेत् 61

viśeccārdhardhikāyogāttadoktārdhodayo bhavet yadā pūrṇodayātmā tu samaḥ kālastrike sphuret 61

7.62

प्रवेशविश्रान्त्युल्लासे स्यात्स्वत्र्यंशोदयस्तदा एत्येष कालविभवः प्राण एव प्रतिष्ठितः 62

praveśaviśrāntyullāse syātsvatryaṃśodayastadā etyeṣa kālavibhavaḥ prāṇa eva pratiṣṭhitaḥ 62

7.63

स स्पदे खे स तच्चित्यां तेनास्यां विश्वनिष्ठिअतिः अतः संवित्प्रतिष्ठानौ यतो विश्वलयोदयौ 63

sa spade khe sa taccityāṃ tenāsyāṃ viśvaniṣṭhiatiḥ ataḥ saṃvitpratiṣṭhānau yato viśvalayodayau 63

7.64

शक्त्यन्ते@ध्वनि तत्स्पन्दासंख्याता वास्तवी ततः उक्तं श्रीमालिनीतन्त्रे गात्रे यत्रैव कुत्रचित् 64

śaktyante@dhvani tatspandāsaṃkhyātā vāstavī tataḥ uktaṃ śrīmālinītantre gātre yatraiva kutracit 64

7.65

विकार उपजायेत तत्तत्त्वं तत्त्वमुत्तमम् प्राणे प्रतिष्ठितः कालस्तदाविष्टा च यत्तनुः 65

vikāra upajāyeta tattattvaṃ tattvamuttamam prāṇe pratiṣṭhitaḥ kālastadāviṣṭā ca yattanuḥ 65

7.66

देहे प्रतिष्ठितस्यास्य ततो रूपं निरूप्यते चित्स्पन्दप्राणवृत्तीनामन्त्या या स्थूलता सुषिः 66

dehe pratiṣṭhitasyāsya tato rūpaṃ nirūpyate citspandaprāṇavṛttīnāmantyā yā sthūlatā suṣiḥ 66

7.67

सा नाडीरूपतामेत्य देहं संतानयेदिमम् श्रीस्वच्छन्दे@त एवोक्तं यथा पर्णं स्वतन्तुभिः 67

sā nāḍīrūpatāmetya dehaṃ saṃtānayedimam śrīsvacchande@ta evoktaṃ yathā parṇaṃ svatantubhiḥ 67

7.68

व्याप्तं तद्वत्तनुर्द्वारद्वारिभावेन नाडिभिः पादाङ्गुष्ठादिकोर्ध्वस्थब्रह्मकुण्डलिकान्तगः 68

vyāptaṃ tadvattanurdvāradvāribhāvena nāḍibhiḥ pādāṅguṣṭhādikordhvasthabrahmakuṇḍalikāntagaḥ 68

7.69

कालः समस्तश्चतुरशीतावेवाङ्गुलेष्वितः द्वादशान्तावधिं किंचित्सूक्ष्मकालस्थितिं विदुः 69

kālaḥ samastaścaturaśītāvevāṅguleṣvitaḥ dvādaśāntāvadhiṃ kiṃcitsūkṣmakālasthitiṃ viduḥ 69

7.70

षण्णवत्यामधः षड्द्विक्रमाच्चाष्टोत्तरं शतम् अत्र मध्यमसंचारिप्राणोदयलयान्तरे 70

ṣaṇṇavatyāmadhaḥ ṣaḍdvikramāccāṣṭottaraṃ śatam atra madhyamasaṃcāriprāṇodayalayāntare 70

7.71

विश्वे सृष्टिलयास्ते तु चित्रा वाय्वन्तरक्रमात् इत्येष सूक्ष्मपरिमर्शनशीलनीयश्चक्रोदयो@नुभवशास्त्रदृशा मयोक्तः 71

viśve sṛṣṭilayāste tu citrā vāyvantarakramāt ityeṣa sūkṣmaparimarśanaśīlanīyaścakrodayo@nubhavaśāstradṛśā mayoktaḥ 71

Āhnika 8

8.1

च् अथ शीतन्त्रालोके अष्टममाह्निकं देशाध्वनो@प्यथ समासविकासयोगात्संगीयते विधिरयं शिवशास्त्रदृष्टः 1ब्

c atha śītantrāloke aṣṭamamāhnikaṃ deśādhvano@pyatha samāsavikāsayogātsaṃgīyate vidhirayaṃ śivaśāstradṛṣṭaḥ 1b

8.2

विचारितो@यं कालाध्वा क्रियाशक्तिमयः प्रभोः मूर्तिवैचित्र्यजस्तज्जो देशाध्वाथ निरूप्यते 2

vicārito@yaṃ kālādhvā kriyāśaktimayaḥ prabhoḥ mūrtivaicitryajastajjo deśādhvātha nirūpyate 2

8.3

अध्वा समस्त एवायं चिन्मात्रे संप्रतिष्ठितः यत्तत्र नहि विश्रान्तं तन्नभःकुसुमायते 3

adhvā samasta evāyaṃ cinmātre saṃpratiṣṭhitaḥ yattatra nahi viśrāntaṃ tannabhaḥkusumāyate 3

8.4

संविद्द्वारेण तत्सृष्टे शून्ये धियि मरुत्सु च नाडीचक्रानुचक्रेषु बर्हिर्देहे@ध्वसंस्थितिः 4

saṃviddvāreṇa tatsṛṣṭe śūnye dhiyi marutsu ca nāḍīcakrānucakreṣu barhirdehe@dhvasaṃsthitiḥ 4

8.5

तत्राध्वैवं निरूप्यो@यं यतस्तत्प्रक्रियाक्रमम् अनुसंदधदेव द्राग् योगी भैरवतां व्रजेत् 5

tatrādhvaivaṃ nirūpyo@yaṃ yatastatprakriyākramam anusaṃdadhadeva drāg yogī bhairavatāṃ vrajet 5

8.6

दिदृक्षयैव सर्वार्थान् यदा व्याप्यावतिष्ठते तदा किं बहुनोक्तेन इत्युक्तं स्पन्दशासने 6

didṛkṣayaiva sarvārthān yadā vyāpyāvatiṣṭhate tadā kiṃ bahunoktena ityuktaṃ spandaśāsane 6

8.7

ज्ञात्वा समस्तमध्वानं तदीशेषु विलापयेत् तान् देहप्राणधीचक्रे पूर्ववद् गालयेत्क्रमात् 7

jñātvā samastamadhvānaṃ tadīśeṣu vilāpayet tān dehaprāṇadhīcakre pūrvavad gālayetkramāt 7

8.8

तत्समस्तं स्वसंवित्तौ सा संविद्भरितात्मिका उपास्यमाना संसारसागरप्रलयानलः 8

tatsamastaṃ svasaṃvittau sā saṃvidbharitātmikā upāsyamānā saṃsārasāgarapralayānalaḥ 8

8.9

श्रीमहीक्षोत्तरे चैतानध्वेशान् गुरुरब्रवीत् ब्रह्मानन्तात्प्रधानान्तं विष्णुः पुंसः कलान्तगम् 9

śrīmahīkṣottare caitānadhveśān gururabravīt brahmānantātpradhānāntaṃ viṣṇuḥ puṃsaḥ kalāntagam 9

8.10

रुद्रो ग्रन्थौ च मायायामीशः सादाख्यगोचरे अनाश्रितः शिवस्तस्माद्व्याप्ता तद्व्यापकः परः 10

rudro granthau ca māyāyāmīśaḥ sādākhyagocare anāśritaḥ śivastasmādvyāptā tadvyāpakaḥ paraḥ 10

8.11

एवं शिवत्वमापन्नमिति मत्वा न्यरूप्यत न प्रक्रियापरं ज्ञानमिति स्वच्छन्दशासने 11

evaṃ śivatvamāpannamiti matvā nyarūpyata na prakriyāparaṃ jñānamiti svacchandaśāsane 11

8.12

त्रिशिरःशासने बोधो मूलमध्याग्रकल्पितः षट्त्रिंशत्तत्त्वसंरम्भः स्मृतिर्भेदविकल्पना 12

triśiraḥśāsane bodho mūlamadhyāgrakalpitaḥ ṣaṭtriṃśattattvasaṃrambhaḥ smṛtirbhedavikalpanā 12

8.13

अव्याहतविभागो@स्मिभावो मूलं तु बोधगम् समस्ततत्त्वभावो@यं स्वात्मन्येवाविभागकः 13

avyāhatavibhāgo@smibhāvo mūlaṃ tu bodhagam samastatattvabhāvo@yaṃ svātmanyevāvibhāgakaḥ 13

8.14

बोधमध्यं भवेत्किंचिदाधाराधेयलक्षणम् तत्त्वभेदविभागेन स्वभावस्थितिलक्षणम् 14

bodhamadhyaṃ bhavetkiṃcidādhārādheyalakṣaṇam tattvabhedavibhāgena svabhāvasthitilakṣaṇam 14

8.15

बोधाग्रं तत्तु विद्बोधं निस्तरङ्गं बृहत्सुखम् संविदेकात्मतानीतभूतभावपुरादिकः 15

bodhāgraṃ tattu vidbodhaṃ nistaraṅgaṃ bṛhatsukham saṃvidekātmatānītabhūtabhāvapurādikaḥ 15

8.16

अव्यवच्छिन्नसंवित्तिर्भैरवः परमेश्वरः श्रीदेव्यायामले चोक्तं षट्त्रिंशत्तत्त्वसुन्दरम् 16

avyavacchinnasaṃvittirbhairavaḥ parameśvaraḥ śrīdevyāyāmale coktaṃ ṣaṭtriṃśattattvasundaram 16

8.17

अध्वानं षड्विधं ध्यायन्सद्यः शिवमयो भवेत् यद्यप्यमुष्य नाथस्य संवित्त्यनतिरेकिणः 17

adhvānaṃ ṣaḍvidhaṃ dhyāyansadyaḥ śivamayo bhavet yadyapyamuṣya nāthasya saṃvittyanatirekiṇaḥ 17

8.18

पूर्णस्योर्ध्वादिमध्यान्तव्यवस्था नास्ति वास्तवी तथापि प्रतिपत्तॄणां प्रतिपादयितुस्तथा 18

pūrṇasyordhvādimadhyāntavyavasthā nāsti vāstavī tathāpi pratipattṝṇāṃ pratipādayitustathā 18

8.19

स्वस्वरूपानुसारेण मध्यादित्वादिकल्पनाः ततः प्रमातृसंकल्पनियमात् पार्थिवं विदुः 19

svasvarūpānusāreṇa madhyāditvādikalpanāḥ tataḥ pramātṛsaṃkalpaniyamāt pārthivaṃ viduḥ 19

8.20

तत्त्वं सर्वान्तरालस्थं यत्सर्वावरणैर्वृतम् तदत्र पार्थिवे तत्त्वे कथ्यते भुवनस्थितिः 20

tattvaṃ sarvāntarālasthaṃ yatsarvāvaraṇairvṛtam tadatra pārthive tattve kathyate bhuvanasthitiḥ 20

8.21

नेता कटाहरुद्राणामनन्तः कामसेविनाम् पोतारूढो जलस्यान्तर्मद्यपानविघूर्णितः 21

netā kaṭāharudrāṇāmanantaḥ kāmasevinām potārūḍho jalasyāntarmadyapānavighūrṇitaḥ 21

8.22

स देवं भैरवं ध्यायन् नागैश्च परिवारितः कालाग्रेर्भुवनं चोर्ध्वे कोटियोजनमुच्छ्रितम् 22

sa devaṃ bhairavaṃ dhyāyan nāgaiśca parivāritaḥ kālāgrerbhuvanaṃ cordhve koṭiyojanamucchritam 22

8.23

लोकानां भस्मसाद्भावभयान्नोर्ध्व स वीक्षते स च व्याप्तापि विश्वस्य यस्मात्प्लुष्यन्निमां भुवम् 23

lokānāṃ bhasmasādbhāvabhayānnordhva sa vīkṣate sa ca vyāptāpi viśvasya yasmātpluṣyannimāṃ bhuvam 23

8.24

नरकेभ्यः पुरा व्यक्तस्तेनासौ तदधो मतः दश कोट्यो विभोर्ज्वाला तदर्ध शून्यमूर्ध्वतः 24

narakebhyaḥ purā vyaktastenāsau tadadho mataḥ daśa koṭyo vibhorjvālā tadardha śūnyamūrdhvataḥ 24

8.25

तदूर्ध्वे नरकाधीशाः क्रमाद्दुःखैकवेदनाः श्धो मध्ये तदूर्ध्वे च स्थिता भेदान्तरैर्वृताः 25

tadūrdhve narakādhīśāḥ kramādduḥkhaikavedanāḥ śdho madhye tadūrdhve ca sthitā bhedāntarairvṛtāḥ 25

8.26

अवीचिकुम्भीपाकाख्यरौरवास्तेष्वनुक्रमात् एकादशैकादश च दशेत्यन्तः शराग्नि तत् 26

avīcikumbhīpākākhyarauravāsteṣvanukramāt ekādaśaikādaśa ca daśetyantaḥ śarāgni tat 26

8.27

प्रत्येकमेषामेकोना कोटिरुच्छ्रितिरन्तरम् लक्षमत्र खवेदास्यसंख्यानामन्तरा स्थितिः 27

pratyekameṣāmekonā koṭirucchritirantaram lakṣamatra khavedāsyasaṃkhyānāmantarā sthitiḥ 27

8.28

कूष्माण्ड ऊर्ध्वे लक्षोनकोटिस्थानस्तदीशिता शास्त्रविरुद्धाचरणात् कृष्णं ये कर्म विदधते 28

kūṣmāṇḍa ūrdhve lakṣonakoṭisthānastadīśitā śāstraviruddhācaraṇāt kṛṣṇaṃ ye karma vidadhate 28

8.29

तत्र भीमैर्लोकपुरुषैः पीड्यन्ते भोगपर्यन्तम् ये सकृदपि परमेशं शिवमेकाग्रेण चेतसा शरणम् 29

tatra bhīmairlokapuruṣaiḥ pīḍyante bhogaparyantam ye sakṛdapi parameśaṃ śivamekāgreṇa cetasā śaraṇam 29

8.30

यान्ति न ते नरकयुजः कृष्णं तेषां सुखाल्पतादायि सहस्रनवकोत्सेधमेकान्तरमथ क्रमात् 30

yānti na te narakayujaḥ kṛṣṇaṃ teṣāṃ sukhālpatādāyi sahasranavakotsedhamekāntaramatha kramāt 30

8.31

पातालाष्टकमेकैकमष्टमे हाटकः प्रभुः प्रतिलोकं नियुक्तात्मा श्रीकण्ठो हठतो बहूः 31

pātālāṣṭakamekaikamaṣṭame hāṭakaḥ prabhuḥ pratilokaṃ niyuktātmā śrīkaṇṭho haṭhato bahūḥ 31

8.32

सिद्धीर्ददात्यसावेवं श्रीमद्रौरवशासने व्रतिनो ये चिकर्मस्था निषिद्धाचारकारिणः 32

siddhīrdadātyasāvevaṃ śrīmadrauravaśāsane vratino ye cikarmasthā niṣiddhācārakāriṇaḥ 32

8.33

दीक्षिता अपि ये लुप्तसमया नच कुर्वते प्रायश्चित्तांस्तथा तत्स्था वामाचारस्य दूषकाः 33

dīkṣitā api ye luptasamayā naca kurvate prāyaścittāṃstathā tatsthā vāmācārasya dūṣakāḥ 33

8.34

देवाग्निद्रव्यवृत्त्यंशजीविनश्चोत्तमस्थिताः अधःस्थगारुडाद्यन्यमन्त्रसेवापरायणाः 34

devāgnidravyavṛttyaṃśajīvinaścottamasthitāḥ adhaḥsthagāruḍādyanyamantrasevāparāyaṇāḥ 34

8.35

ते हाटकविभोरग्रे किङ्करा विविधात्मकाः ते तु तत्रापि देवेशं भक्त्या चेत्पर्युपासते 35

te hāṭakavibhoragre kiṅkarā vividhātmakāḥ te tu tatrāpi deveśaṃ bhaktyā cetparyupāsate 35

8.36

तदीशतत्त्वे लीयन्ते क्रमाच्च परमे शिवे अन्यथा ये तु वर्तन्ते तद्भोगनिरतात्मकाः 36

tadīśatattve līyante kramācca parame śive anyathā ye tu vartante tadbhoganiratātmakāḥ 36

8.37

ते कालवह्निसंतापदीनाक्रन्दपरायणाः गुणतत्त्वे निलीयन्ते ततः सृष्टिमुखे पुनः 37

te kālavahnisaṃtāpadīnākrandaparāyaṇāḥ guṇatattve nilīyante tataḥ sṛṣṭimukhe punaḥ 37

8.38

पात्यन्ते मातृभिर्घोरयातनौघपुरस्सरम् अधमाधमदेहेषु निजकर्मानुरूपतः 38

pātyante mātṛbhirghorayātanaughapurassaram adhamādhamadeheṣu nijakarmānurūpataḥ 38

8.39

मानुषान्तेषु तत्रापि केचिन्मन्त्रविदः क्रमात् मुच्यन्ते@न्ये तु बध्यन्ते पूर्वकृत्यानुसारतः 39

mānuṣānteṣu tatrāpi kecinmantravidaḥ kramāt mucyante@nye tu badhyante pūrvakṛtyānusārataḥ 39

8.40

इत्येष गणवृत्तान्तो नाम्ना हुलहुलादिना प्रोक्तं भगवता श्रीमदानन्दाधिकशासने 40

ityeṣa gaṇavṛttānto nāmnā hulahulādinā proktaṃ bhagavatā śrīmadānandādhikaśāsane 40

8.41

पातालोर्ध्वे सहस्राणि विंशतिर्भूकटाहकः सिद्धातन्त्रे तु पातालपृष्ठे यक्षीसमावृतम् 41

pātālordhve sahasrāṇi viṃśatirbhūkaṭāhakaḥ siddhātantre tu pātālapṛṣṭhe yakṣīsamāvṛtam 41

8.42

भद्रकाल्याः पुरं यत्र ताभिः क्रीडन्ति साधकाः ततस्तमस्तप्तभूमिस्ततःशून्यं ततो@हयः 42

bhadrakālyāḥ puraṃ yatra tābhiḥ krīḍanti sādhakāḥ tatastamastaptabhūmistataḥśūnyaṃ tato@hayaḥ 42

8.43

एतानि यातनास्थानं गुरुमन्त्रादिदूषिणाम् ततो भूम्यूर्ध्व [मध्य] तो मेरुः सहस्राणि स षोडश 43

etāni yātanāsthānaṃ gurumantrādidūṣiṇām tato bhūmyūrdhva [madhya] to meruḥ sahasrāṇi sa ṣoḍaśa 43

8.44

मग्नस्तन्मूलविस्तारस्तद्द्वयेनोर्ध्वविस्तृतिः सहस्राब्धिवसूच्छ्रायो हैमः सर्वामरालयः 44

magnastanmūlavistārastaddvayenordhvavistṛtiḥ sahasrābdhivasūcchrāyo haimaḥ sarvāmarālayaḥ 44

8.45

मध्योर्ध्वाधः समुद्वृत्तशरावचतुरश्रकः भैरवीयं च तल्लिङ्गं धरणी चास्य पीठिका 45

madhyordhvādhaḥ samudvṛttaśarāvacaturaśrakaḥ bhairavīyaṃ ca talliṅgaṃ dharaṇī cāsya pīṭhikā 45

8.46

सर्वे देवा निलीना हि तत्र तत्पूजितं सदा मध्ये मेरुसभा धातुस्तदीशदिशि केतनम् 46

sarve devā nilīnā hi tatra tatpūjitaṃ sadā madhye merusabhā dhātustadīśadiśi ketanam 46

8.47

ज्योतिष्कशिखरं शंभोः श्रीकण्ठांशश्च स प्रभुः अवरुह्य सहस्राणि मनोवत्याश्चतुर्दश 47

jyotiṣkaśikharaṃ śaṃbhoḥ śrīkaṇṭhāṃśaśca sa prabhuḥ avaruhya sahasrāṇi manovatyāścaturdaśa 47

8.48

चक्रवाटश्चतुर्दिक्को मेरुरत्र तु लोकपाः अमरावतिकेन्द्रस्य पूर्वस्यां दक्षिणेन ताम् 48

cakravāṭaścaturdikko meruratra tu lokapāḥ amarāvatikendrasya pūrvasyāṃ dakṣiṇena tām 48

8.49

अत्सरःसिद्धसाध्यास्तामुत्तरेण विनायकाः तेजोवती स्वदिश्यग्नेः पुरी तां पश्चिमेन तु 49

atsaraḥsiddhasādhyāstāmuttareṇa vināyakāḥ tejovatī svadiśyagneḥ purī tāṃ paścimena tu 49

8.50

विश्वेदेवा विश्वकर्मा क्रमात्तदनुगाश्च ये याम्यां संयमनी तां तु पश्चिमेन क्रमात् स्थिताः 50

viśvedevā viśvakarmā kramāttadanugāśca ye yāmyāṃ saṃyamanī tāṃ tu paścimena kramāt sthitāḥ 50

8.51

मातृनन्दा स्वसंख्याता रुद्रास्तत्साधकास्तथा कृष्णाङ्गारा निरृतिश्च तां पूर्वेण पिशाचकाः 51

mātṛnandā svasaṃkhyātā rudrāstatsādhakāstathā kṛṣṇāṅgārā nirṛtiśca tāṃ pūrveṇa piśācakāḥ 51

8.52

रक्षांसि सिद्धगन्धर्वास्तूत्तरेणोत्तरेण ताम् वारुणी शुद्धवत्याख्या भूतौघो दक्षिणेन ताम् 52

rakṣāṃsi siddhagandharvāstūttareṇottareṇa tām vāruṇī śuddhavatyākhyā bhūtaugho dakṣiṇena tām 52

8.53

उत्तरेणोत्तरेणैनां वसुविद्याधराः क्रमात् वायोर्गन्धवती तस्या दक्षिणे किन्नराः पुनः 53

uttareṇottareṇaināṃ vasuvidyādharāḥ kramāt vāyorgandhavatī tasyā dakṣiṇe kinnarāḥ punaḥ 53

8.54

वीणासरस्वती देवी नारदस्तुम्बुरुस्तथा महोदयेन्दोर्गुह्याः स्युः पश्चिमे@स्याः पुनः पुनः 54

vīṇāsarasvatī devī nāradastumburustathā mahodayendorguhyāḥ syuḥ paścime@syāḥ punaḥ punaḥ 54

8.55

कुबेरः कर्मदेवाश्च तथा तत्साधका अपि यशस्विनी महेशस्य तस्याः पश्चिमतो हरिः 55

kuberaḥ karmadevāśca tathā tatsādhakā api yaśasvinī maheśasya tasyāḥ paścimato hariḥ 55

8.56

दक्षिणे दक्षिणे ब्रह्माश्विनौ धन्वन्तरिः क्रमात् मैरवे चक्रवाटे@स्मिन्नेवं मुख्याः पुरो@ष्टधा 56

dakṣiṇe dakṣiṇe brahmāśvinau dhanvantariḥ kramāt mairave cakravāṭe@sminnevaṃ mukhyāḥ puro@ṣṭadhā 56

8.57

अन्तरालगतास्त्वन्याः पुनः षड्विंशतिः स्मृताः इष्टापूर्तरताः पुण्ये वर्षेये भारते नराः 57

antarālagatāstvanyāḥ punaḥ ṣaḍviṃśatiḥ smṛtāḥ iṣṭāpūrtaratāḥ puṇye varṣeye bhārate narāḥ 57

8.58

ते मेरुगाः सकृच्छम्भुं ये वार्चन्ति यथोचितम् मेरोः प्रदक्षिणाप्योदग्दिक्षु विष्कम्भपर्वताः 58

te merugāḥ sakṛcchambhuṃ ye vārcanti yathocitam meroḥ pradakṣiṇāpyodagdikṣu viṣkambhaparvatāḥ 58

8.59

मन्दरो गन्धमादश्च विपुलो@थ सुपार्श्वकः सितपीतनीलरक्तास्ते क्रमात्पादपर्वताः 59

mandaro gandhamādaśca vipulo@tha supārśvakaḥ sitapītanīlaraktāste kramātpādaparvatāḥ 59

8.60

एतैर्भुवमवष्टभ्य मेरुस्तिष्ठति निश्चलः चैत्ररथनन्दनाख्ये वैश्राजं पितृवनं वनान्याहुः 60

etairbhuvamavaṣṭabhya merustiṣṭhati niścalaḥ caitrarathanandanākhye vaiśrājaṃ pitṛvanaṃ vanānyāhuḥ 60

8.61

रक्तोदमानससितं भद्रं चैतच्चतुष्टयं सरसाम् वृक्षाः कदम्बजम्ब्वश्वत्थन्यग्रोधकाः क्रमशः 61

raktodamānasasitaṃ bhadraṃ caitaccatuṣṭayaṃ sarasām vṛkṣāḥ kadambajambvaśvatthanyagrodhakāḥ kramaśaḥ 61

8.62

एषु च चतुर्ष्वचलेषु त्रयं त्रयं क्रमश एतदाम्नातम् मेर्वधो लवणाब्ध्यन्तं जम्बुद्वीपः समन्ततः 62

eṣu ca caturṣvacaleṣu trayaṃ trayaṃ kramaśa etadāmnātam mervadho lavaṇābdhyantaṃ jambudvīpaḥ samantataḥ 62

8.63

लक्षमात्रः स नवधा जातो मर्यादपर्वतैः निषधो हेमकूटश्च हिमवान्दक्षिणे त्रयः 63

lakṣamātraḥ sa navadhā jāto maryādaparvataiḥ niṣadho hemakūṭaśca himavāndakṣiṇe trayaḥ 63

8.64

लक्षं सहस्रनवतिस्तदशीतिरिति क्रमात् नीलः श्वेतस्त्रिशृङ्गश्च तावन्तः सव्यतः पुनः 64

lakṣaṃ sahasranavatistadaśītiriti kramāt nīlaḥ śvetastriśṛṅgaśca tāvantaḥ savyataḥ punaḥ 64

8.65

मेरोः षडेते मर्यादाचलाः पूर्वापरायताः पूर्वतो माल्यवान्पश्चाद्गन्धमादनसंज्ञितः 65

meroḥ ṣaḍete maryādācalāḥ pūrvāparāyatāḥ pūrvato mālyavānpaścādgandhamādanasaṃjñitaḥ 65

8.66

सव्योत्तरायतौ तौ तु चतुस्त्रिंशत्सहस्रकौ अष्टावेते ततो@प्यन्यौ द्वौ द्वौ पूर्वादिषु क्रमात् 66

savyottarāyatau tau tu catustriṃśatsahasrakau aṣṭāvete tato@pyanyau dvau dvau pūrvādiṣu kramāt 66

8.67

जाठरः कूटहिमवद्यात्रजारुधिशृङ्गिणः एवं स्थितो विभागो@त्र वर्षसिद्ध्यै निरूप्यते 67

jāṭharaḥ kūṭahimavadyātrajārudhiśṛṅgiṇaḥ evaṃ sthito vibhāgo@tra varṣasiddhyai nirūpyate 67

8.68

समन्ताच्चक्रवाटाधो@नर्केन्दु चतुरश्रकम् सहस्रनवविस्तीर्णमिलाख्यं त्रिमुखायुषम् 68

samantāccakravāṭādho@narkendu caturaśrakam sahasranavavistīrṇamilākhyaṃ trimukhāyuṣam 68

8.69

मेरोः पश्चिमतो गन्धमादो यस्तस्य पश्चिमे केतुमालं कुलाद्रीणां सप्तकेन विभूषितम् 69

meroḥ paścimato gandhamādo yastasya paścime ketumālaṃ kulādrīṇāṃ saptakena vibhūṣitam 69

8.70

मेरोः पूर्व माल्यवान्यो भद्राश्वस्तस्य पूर्वतः सहस्रदशकायुस्तत्सपञ्चकुलपर्वतम् 70

meroḥ pūrva mālyavānyo bhadrāśvastasya pūrvataḥ sahasradaśakāyustatsapañcakulaparvatam 70

8.71

पूर्वपश्चिमतः सव्योत्तरतश्च क्रमादिमे द्वात्रिंशच्च चतुस्त्रिंशत्सहस्राणि निरूपिते 71

pūrvapaścimataḥ savyottarataśca kramādime dvātriṃśacca catustriṃśatsahasrāṇi nirūpite 71

8.72

मेरोरुदक् शृङ्गवान्यस्तद्बहिः कुरुवर्षकम् चापवन्नवसाहस्रमायुस्तत्र त्रयोदश 72

merorudak śṛṅgavānyastadbahiḥ kuruvarṣakam cāpavannavasāhasramāyustatra trayodaśa 72

8.73

कुरुवर्षस्योत्तरे@थ वायव्ये@ब्धौ क्रमाच्छराः दश चेति सहस्राणि द्वीपौ चन्द्रो@थ भद्रकः 73

kuruvarṣasyottare@tha vāyavye@bdhau kramāccharāḥ daśa ceti sahasrāṇi dvīpau candro@tha bhadrakaḥ 73

8.74

यौ श्वेतशृङ्गिणौ मेरोर्वामे मध्ये हिरण्मयम् तयोर्नवकविस्तीर्णमायुश्चार्धत्रयोदश 74

yau śvetaśṛṅgiṇau merorvāme madhye hiraṇmayam tayornavakavistīrṇamāyuścārdhatrayodaśa 74

8.75

तत्र वै वामतः श्वेतनीलयो रम्यको@न्तरे सहस्रनवविस्तीर्णमायुर्द्वादश तानि च 75

tatra vai vāmataḥ śvetanīlayo ramyako@ntare sahasranavavistīrṇamāyurdvādaśa tāni ca 75

8.76

मेरोर्दक्षिणतो हेमनिषधौ यौ तदन्तरे हर्याख्यं नवसाहस्रं तत्सहस्राधिकायुषम् 76

merordakṣiṇato hemaniṣadhau yau tadantare haryākhyaṃ navasāhasraṃ tatsahasrādhikāyuṣam 76

8.77

तत्रैव दक्षिणे हेमहिमवद्द्वितयान्तरे कैन्नरं नवसाहस्रं तत्सहस्राधिकायुषम् 77

tatraiva dakṣiṇe hemahimavaddvitayāntare kainnaraṃ navasāhasraṃ tatsahasrādhikāyuṣam 77

8.78

तत्रैव दक्षिणे मेरोर्हिमवान्यस्य दक्षिणे भारतं नवसाहस्रं चापवत्कर्मभोगभूः 78

tatraiva dakṣiṇe merorhimavānyasya dakṣiṇe bhārataṃ navasāhasraṃ cāpavatkarmabhogabhūḥ 78

8.79

इलावृतं केतुभद्रं कुरुहैरण्यरम्यकम् हरिकिन्नरवर्षे च भोगभूर्न तु कर्मभूः 79

ilāvṛtaṃ ketubhadraṃ kuruhairaṇyaramyakam harikinnaravarṣe ca bhogabhūrna tu karmabhūḥ 79

8.80

अत्र बाहुल्यतः कर्मभूभावो@त्राप्यकर्मणाम् पशूनां कर्मसंस्कारः स्यात्तादृग्दृढसंस्कृतेः 80

atra bāhulyataḥ karmabhūbhāvo@trāpyakarmaṇām paśūnāṃ karmasaṃskāraḥ syāttādṛgdṛḍhasaṃskṛteḥ 80

8.81

संभवन्त्यप्यसंस्कारा भारते@न्यत्र चापि हि दृढप्राक्तनसंस्कारादीशेच्छातः शुभाशुभम् 81

saṃbhavantyapyasaṃskārā bhārate@nyatra cāpi hi dṛḍhaprāktanasaṃskārādīśecchātaḥ śubhāśubham 81

8.82

स्थानान्तरे@पि कर्मास्ति दृष्टं तच्च पुरातने तत्र त्रेता सदा कालो भारते तु चतुर्युगम् 82

sthānāntare@pi karmāsti dṛṣṭaṃ tacca purātane tatra tretā sadā kālo bhārate tu caturyugam 82

8.83

भारते नवखण्डं च सामुद्रेणाम्भसात्र च स्थलं पञ्चशती तद्वज्जलं चेति विभज्यते 83

bhārate navakhaṇḍaṃ ca sāmudreṇāmbhasātra ca sthalaṃ pañcaśatī tadvajjalaṃ ceti vibhajyate 83

8.84

इन्द्रः कशेरुस्ताम्राभो नागीयः प्राग्गभस्तिमान् सौम्यगान्धर्ववाराहाः कन्याख्यं चासमुद्रतः 84

indraḥ kaśerustāmrābho nāgīyaḥ prāggabhastimān saumyagāndharvavārāhāḥ kanyākhyaṃ cāsamudrataḥ 84

8.85

कन्याद्वीपे च नवमे दक्षिणेनाब्धिमध्यगाः उपद्वीपाः षट् कुलाद्रिसप्तकेन विभूषिते 85

kanyādvīpe ca navame dakṣiṇenābdhimadhyagāḥ upadvīpāḥ ṣaṭ kulādrisaptakena vibhūṣite 85

8.86

अङ्गयवमलयशङ्कुः कुमुदवराहौ च मलयगो@गस्त्य तत्रैव च त्रिकूटे लङ्का षडमी ह्युपद्वीपाः 86

aṅgayavamalayaśaṅkuḥ kumudavarāhau ca malayago@gastya tatraiva ca trikūṭe laṅkā ṣaḍamī hyupadvīpāḥ 86

8.87

द्वीपोपद्वीपगाः प्रायो म्लेच्छा नानाविधा जनाः मुक्ताकाञ्चनरत्नाढ्या इति श्रीरुरुशासने 87

dvīpopadvīpagāḥ prāyo mlecchā nānāvidhā janāḥ muktākāñcanaratnāḍhyā iti śrīruruśāsane 87

8.88

भारते यत्कृतं कर्म क्षपितं वाप्यवीचितः शिवान्तं तेन मुक्तिर्वा कन्याख्ये तु विशेषतः 88

bhārate yatkṛtaṃ karma kṣapitaṃ vāpyavīcitaḥ śivāntaṃ tena muktirvā kanyākhye tu viśeṣataḥ 88

8.89

महाकालादिका रुद्रकोटिरत्रैव भारते गङ्गादिपञ्चशतिका जन्म तेनात्र दुर्लभम् 89

mahākālādikā rudrakoṭiratraiva bhārate gaṅgādipañcaśatikā janma tenātra durlabham 89

8.90

अन्यवर्षेषु पशुवद् भोगात्कर्मातिवाहनम् प्राप्यं मनोरथातीतमपि भारतजन्मनाम् 90

anyavarṣeṣu paśuvad bhogātkarmātivāhanam prāpyaṃ manorathātītamapi bhāratajanmanām 90

8.91

नानावर्णाश्रमाचारसुखदुःखविचित्रता कन्याद्वीपे यतस्तेन कर्मभूः सेयमुत्तमा 91

nānāvarṇāśramācārasukhaduḥkhavicitratā kanyādvīpe yatastena karmabhūḥ seyamuttamā 91

8.92

पुंसा सितासितान्यत्र कुर्वतां किल सिद्ध्यतः परापरौ स्वर्निरयाविति रौरववार्तिके 92

puṃsā sitāsitānyatra kurvatāṃ kila siddhyataḥ parāparau svarnirayāviti rauravavārtike 92

8.93

एवं मेरोरधो जम्बूरभितो यः स विस्तरात् स्यात् सप्तदशधा खण्डैर्नवभिस्तु समासतः 93

evaṃ meroradho jambūrabhito yaḥ sa vistarāt syāt saptadaśadhā khaṇḍairnavabhistu samāsataḥ 93

8.94

मनोः स्वायंभुवस्यासन् सुता दश ततस्त्रयः प्राव्रजन्नथ जम्ब्वाख्ये राजा यो@ग्नीध्रनामकः 94

manoḥ svāyaṃbhuvasyāsan sutā daśa tatastrayaḥ prāvrajannatha jambvākhye rājā yo@gnīdhranāmakaḥ 94

8.95

तस्याभवन्नव सुतास्ततो@यं नवखण्डकः नाभिर्यो नवमस्तस्य नप्ता भरत आर्षभिः 95

tasyābhavannava sutāstato@yaṃ navakhaṇḍakaḥ nābhiryo navamastasya naptā bharata ārṣabhiḥ 95

8.96

तस्याष्टौ तनयाः साकं कन्यया नवमों@शकः भुक्तैस्तैर्नवधा तस्माल्लक्षयोजनमात्रकात् 96

tasyāṣṭau tanayāḥ sākaṃ kanyayā navamoṃ@śakaḥ bhuktaistairnavadhā tasmāllakṣayojanamātrakāt 96

8.97

लक्षैकमात्रो लवणस्तद्बाह्ये@स्य पुरो@द्रयः ऋषभो दुन्दुभिर्धूम्रः कङ्कद्रोणेन्दवो ह्युदक् 97

lakṣaikamātro lavaṇastadbāhye@sya puro@drayaḥ ṛṣabho dundubhirdhūmraḥ kaṅkadroṇendavo hyudak 97

8.98

वराहनन्दनाशोकाः पश्चात् सहबलाहकौ दक्षिण चक्रमैनाकौ वाडवो@न्तस्तयोः स्थितः 98

varāhanandanāśokāḥ paścāt sahabalāhakau dakṣiṇa cakramainākau vāḍavo@ntastayoḥ sthitaḥ 98

8.99

अब्धेर्दक्षिणतः खाक्षिसहस्रातिक्रमाद् गिरिः विद्युत्वांस्त्रिसहस्रोच्छ्रिदायामो@त्र फलाशिनः 99

abdherdakṣiṇataḥ khākṣisahasrātikramād giriḥ vidyutvāṃstrisahasrocchridāyāmo@tra phalāśinaḥ 99

8.100

मलदिग्धा दीर्घकेशश्मश्रवो गोसधर्मकाः नग्नाः संवत्सराशीतिजीविनस्तृणभोजिनः 100

maladigdhā dīrghakeśaśmaśravo gosadharmakāḥ nagnāḥ saṃvatsarāśītijīvinastṛṇabhojinaḥ 100

8.101

निर्यन्त्राणि सदा तत्र द्वाराणि बिलसिद्धये इत्येतद् गुरुभिर्गीतं श्रीमद्रौरवशासने 101

niryantrāṇi sadā tatra dvārāṇi bilasiddhaye ityetad gurubhirgītaṃ śrīmadrauravaśāsane 101

8.102

इत्थं य एष लवणसमुद्रः प्रतिपादितः तद्बहिः षडमी द्वीपाः प्रत्येकं स्वार्णवैर्वृताः 102

itthaṃ ya eṣa lavaṇasamudraḥ pratipāditaḥ tadbahiḥ ṣaḍamī dvīpāḥ pratyekaṃ svārṇavairvṛtāḥ 102

8.103

क्रमद्विगुणिताः षड्भिर्मनुपुत्रैरधिष्ठिताः शाककुशक्रौञ्चाः शल्मलिगोमेधाब्जमिति षड्द्वीपाः क्षीरदधिसर्पिरैक्षवमदिरामधुराम्बुकाः षडम्बुधयः 103

kramadviguṇitāḥ ṣaḍbhirmanuputrairadhiṣṭhitāḥ śākakuśakrauñcāḥ śalmaligomedhābjamiti ṣaḍdvīpāḥ kṣīradadhisarpiraikṣavamadirāmadhurāmbukāḥ ṣaḍambudhayaḥ 103

8.104

मेधातिथिर्वपुष्माञ्ज्योतिष्मान्द्युतिमता हवी राजा संवर इति शाकादिषु जम्बुद्वीपे न्यरूपि चाग्नीध्रः 104

medhātithirvapuṣmāñjyotiṣmāndyutimatā havī rājā saṃvara iti śākādiṣu jambudvīpe nyarūpi cāgnīdhraḥ 104

8.105

गिरिसप्तकपरिकल्पिततावत्खण्डास्तु पञ्च शाकाद्याः पुष्करसंज्ञो द्विदलो हरियमवरुणेन्दवो@त्र पूर्वादौ 105

girisaptakaparikalpitatāvatkhaṇḍāstu pañca śākādyāḥ puṣkarasaṃjño dvidalo hariyamavaruṇendavo@tra pūrvādau 105

8.106

त्रिपञ्चाशच्च लक्षाणि द्विकोट्ययुतपञ्चकम् स्वाद्वर्णवान्तं मेर्वर्धाद्योजननामियं प्रमा 106

tripañcāśacca lakṣāṇi dvikoṭyayutapañcakam svādvarṇavāntaṃ mervardhādyojananāmiyaṃ pramā 106

8.107

सप्तमजलधेर्बाह्ये हैमी भूः कोटिदशकमथ लक्षम् उच्छ्रित्या विस्तारादयुतं लोकेतराचलः कथितः 107

saptamajaladherbāhye haimī bhūḥ koṭidaśakamatha lakṣam ucchrityā vistārādayutaṃ loketarācalaḥ kathitaḥ 107

8.108

लोकालोकदिगष्टक संस्थं रुद्राष्टकं सलोकेशम् केवलमित्यपि केचिल्लोकालोकान्तरे रविर्न बहिः 108

lokālokadigaṣṭaka saṃsthaṃ rudrāṣṭakaṃ salokeśam kevalamityapi kecillokālokāntare ravirna bahiḥ 108

8.109

पितृदेवपथावस्योदग्दक्षिणगौ स्वजात्परे वीथ्यौ भानोरुत्तरदक्षिणमयनद्वयमेतदेव कथयन्ति 109

pitṛdevapathāvasyodagdakṣiṇagau svajātpare vīthyau bhānoruttaradakṣiṇamayanadvayametadeva kathayanti 109

8.110

ऽसर्वेषामुत्तरो मेरुर्लोकालोकश्च दक्षिणः.ऽ उदयास्तमयावित्थं सूर्यस्य परिभावयेत् 110

'sarveṣāmuttaro merurlokālokaśca dakṣiṇaḥ.' udayāstamayāvitthaṃ sūryasya paribhāvayet 110

8.111

अर्धरात्रो@मरावत्यां याम्यायामस्तमेव च मध्यन्दिनं तद्वारुण्यां सौम्ये सूर्योदयः स्मृतः 111

ardharātro@marāvatyāṃ yāmyāyāmastameva ca madhyandinaṃ tadvāruṇyāṃ saumye sūryodayaḥ smṛtaḥ 111

8.112

उदयो यो@मरावत्यां सो@र्धरात्रो यमालये के@स्तं सौम्ये च मध्याह्न इत्थं सूर्यगतागते 112

udayo yo@marāvatyāṃ so@rdharātro yamālaye ke@staṃ saumye ca madhyāhna itthaṃ sūryagatāgate 112

8.113

पञ्चत्रिं शत्कोटिसंख्या लक्षाण्येकोनविंशतिः चत्वारिंशत्सहस्राणि ध्वान्तं लोकाचलाद्बहिः 113

pañcatriṃ śatkoṭisaṃkhyā lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ catvāriṃśatsahasrāṇi dhvāntaṃ lokācalādbahiḥ 113

8.114

सप्तसागरमानस्तु गर्भोदाख्यः समुद्रराट् लोकालोकस्य परतो यद्गर्भे निखिलैव भूः 114

saptasāgaramānastu garbhodākhyaḥ samudrarāṭ lokālokasya parato yadgarbhe nikhilaiva bhūḥ 114

8.115

सिद्धातन्त्रे@त्र गर्भाब्धेस्तीरे कौशेयसंज्ञितम् मण्डलं गरुडस्तत्र सिद्धपक्षसमावृतः 115

siddhātantre@tra garbhābdhestīre kauśeyasaṃjñitam maṇḍalaṃ garuḍastatra siddhapakṣasamāvṛtaḥ 115

8.116

क्रीडन्तिं पर्वताग्रे ते नव चात्र कुलाद्रयः तत उष्णोदकास्त्रिंशन्नद्यःपातालगास्ततः 116

krīḍantiṃ parvatāgre te nava cātra kulādrayaḥ tata uṣṇodakāstriṃśannadyaḥpātālagāstataḥ 116

8.117

चतुर्दिङ्नैमिरोद्यानं योगिनीसेवितं सदा ततो मेरुस्ततो नागा मेघा हेमाण्डकं ततः 117

caturdiṅnaimirodyānaṃ yoginīsevitaṃ sadā tato merustato nāgā meghā hemāṇḍakaṃ tataḥ 117

8.118

ब्रह्मणो@ण्डकटाहेन मेरोरर्धेन कोटयः पञ्चाशदेवं दशसु दिचु भूर्लोकसंज्ञितम् 118

brahmaṇo@ṇḍakaṭāhena merorardhena koṭayaḥ pañcāśadevaṃ daśasu dicu bhūrlokasaṃjñitam 118

8.119

पशुखगमृगतरुमानुषसरीसृपैः षड्भिरेष भूर्लोकः व्याप्तः पिशाचरक्षोगन्धर्वाणां सयक्षाणाम् 119

paśukhagamṛgatarumānuṣasarīsṛpaiḥ ṣaḍbhireṣa bhūrlokaḥ vyāptaḥ piśācarakṣogandharvāṇāṃ sayakṣāṇām 119

8.120

विद्याभृतां च किं वा बहुना सर्वस्य भूतसर्गस्य अभिमानतो यथेष्टं भोगस्थानं निवासश्च 120

vidyābhṛtāṃ ca kiṃ vā bahunā sarvasya bhūtasargasya abhimānato yatheṣṭaṃ bhogasthānaṃ nivāsaśca 120

8.121

भुवर्लोकस्तथा त्वार्काल्लक्षमेकं तदन्तरे दश वायुपथास्ते च प्रत्येकमयुतान्तराः 121

bhuvarlokastathā tvārkāllakṣamekaṃ tadantare daśa vāyupathāste ca pratyekamayutāntarāḥ 121

8.122

आद्यो वायुपथस्तत्र विततः परिचर्च्यते पञ्चाशद्योजनोर्ध्वे स्यादृतर्द्धिर्नाम मारुतः 122

ādyo vāyupathastatra vitataḥ paricarcyate pañcāśadyojanordhve syādṛtarddhirnāma mārutaḥ 122

8.123

आप्यायकः स जन्तूनां ततः प्राचेतसो भवेत् पञ्चाशद्योजनादूर्ध्व तस्मादूर्ध्व शतेन तु 123

āpyāyakaḥ sa jantūnāṃ tataḥ prācetaso bhavet pañcāśadyojanādūrdhva tasmādūrdhva śatena tu 123

8.124

सेनानीवायुरत्रैते मूकमेघास्तडिन्मुचः ये मह्याः क्रोशमात्रेण तिष्ठन्ति जलवर्षिणः 124

senānīvāyuratraite mūkameghāstaḍinmucaḥ ye mahyāḥ krośamātreṇa tiṣṭhanti jalavarṣiṇaḥ 124

8.125

तेभ्य ऊर्ध्व शतान्मेघा भेकादिप्राणिवर्षिणः पञ्चाशदूर्ध्वमोघो@त्र विषवारिप्रवर्षिणः 125

tebhya ūrdhva śatānmeghā bhekādiprāṇivarṣiṇaḥ pañcāśadūrdhvamogho@tra viṣavāripravarṣiṇaḥ 125

8.126

मेघाः स्कन्दोद्भवाश्चान्ये पिशाचा ओघमारुते ततः पञ्चाशदूर्ध्वं स्युर्मेघा मारकसंज्ञकाः 126

meghāḥ skandodbhavāścānye piśācā oghamārute tataḥ pañcāśadūrdhvaṃ syurmeghā mārakasaṃjñakāḥ 126

8.127

तत्र स्थाने महादेवजन्मानस्ते विनायकाः ये हरन्ति कृतं कर्म नराणामकृतात्मनाम् 127

tatra sthāne mahādevajanmānaste vināyakāḥ ye haranti kṛtaṃ karma narāṇāmakṛtātmanām 127

8.128

पञ्चाशदूर्ध्वं वज्राङ्को वायुरत्रोपलाम्बुदाः विद्याधराधमाश्चात्र वज्राङ्के संप्रतिष्ठिताः 128

pañcāśadūrdhvaṃ vajrāṅko vāyuratropalāmbudāḥ vidyādharādhamāścātra vajrāṅke saṃpratiṣṭhitāḥ 128

8.129

ये विद्यापौरुषे ये च श्मशानादिप्रसाधने मृतास्तत्सिद्धिसिद्धास्ते वज्रांके मरुति स्थिताः 129

ye vidyāpauruṣe ye ca śmaśānādiprasādhane mṛtāstatsiddhisiddhāste vajrāṃke maruti sthitāḥ 129

8.130

पञ्चाशदूर्ध्वं वज्रांकाद्वैद्युतो@शनिवर्षिणः अब्दा अप्सरसश्चात्र ये च पुण्यकृतो नराः 130

pañcāśadūrdhvaṃ vajrāṃkādvaidyuto@śanivarṣiṇaḥ abdā apsarasaścātra ye ca puṇyakṛto narāḥ 130

8.131

भृगौ वह्नौ जले ये च संग्रामे चानिवर्तिनः गोग्रहे वध्यमोक्षे वा मृतास्ते वैद्युते स्थिताः 131

bhṛgau vahnau jale ye ca saṃgrāme cānivartinaḥ gograhe vadhyamokṣe vā mṛtāste vaidyute sthitāḥ 131

8.132

वैद्युताद्रैवतस्तावांस्तत्र पुष्टिवहाम्बुदाः ऊर्ध्वं च रोगाम्बुमुचः संवर्तास्तदनन्तरे 132

vaidyutādraivatastāvāṃstatra puṣṭivahāmbudāḥ ūrdhvaṃ ca rogāmbumucaḥ saṃvartāstadanantare 132

8.133

रोचनाञ्जनभस्मादिसिद्धास्तत्रैव रैवते क्रोधोदकमुचां स्थानं विषावर्तः स मारुतः 133

rocanāñjanabhasmādisiddhāstatraiva raivate krodhodakamucāṃ sthānaṃ viṣāvartaḥ sa mārutaḥ 133

8.134

पञ्चाशदूर्ध्वं तत्रैव दुर्दिनाब्दा हुताशजाः विद्याधरविशेषाश्च तथा ये परमेश्वरम् 134

pañcāśadūrdhvaṃ tatraiva durdinābdā hutāśajāḥ vidyādharaviśeṣāśca tathā ye parameśvaram 134

8.135

गान्धर्वेण सदार्चन्ति विषावर्ते@थ ते स्थिताः विषावर्ताच्छतादूर्ध्व दुर्जयः श्वाससंभवः 135

gāndharveṇa sadārcanti viṣāvarte@tha te sthitāḥ viṣāvartācchatādūrdhva durjayaḥ śvāsasaṃbhavaḥ 135

8.136

ब्रह्मणो@त्र स्थिता मेघाः प्रलये वातकारिणः पुष्कराब्दा वायुगमा गन्धर्वाश्च परावहे 136

brahmaṇo@tra sthitā meghāḥ pralaye vātakāriṇaḥ puṣkarābdā vāyugamā gandharvāśca parāvahe 136

8.137

जीमूतमेघास्तत्संज्ञास्तथा विद्याधरोत्तमाः ये च रूपव्रता लोका आवहे ते प्रतिष्ठिताः 137

jīmūtameghāstatsaṃjñāstathā vidyādharottamāḥ ye ca rūpavratā lokā āvahe te pratiṣṭhitāḥ 137

8.138

महावहे त्वीशकृताः प्रजाहितकराम्बुदाः महापरिवहे मेघाः कपालोत्था महेशितुः 138

mahāvahe tvīśakṛtāḥ prajāhitakarāmbudāḥ mahāparivahe meghāḥ kapālotthā maheśituḥ 138

8.139

महापरिवहान्तो@यमृतर्द्धेः प्राङ्मरुत्पथः अग्निकन्या मातरश्च रुद्रशक्त्या त्वधिष्ठिताः 139

mahāparivahānto@yamṛtarddheḥ prāṅmarutpathaḥ agnikanyā mātaraśca rudraśaktyā tvadhiṣṭhitāḥ 139

8.140

द्वितीये तत्परे सिद्धचारणा निजकर्मजाः तुर्ये देवायुधान्यष्टौ दिग्गजाः पञ्चमे पुनः 140

dvitīye tatpare siddhacāraṇā nijakarmajāḥ turye devāyudhānyaṣṭau diggajāḥ pañcame punaḥ 140

8.141

षष्ठे गरुत्मानन्यस्मिङ्गङ्गान्यत्र वृषो विभुः दक्षस्तु नवमे ब्रह्मशक्त्या समधिति[नि]ष्ठितः 141

ṣaṣṭhe garutmānanyasmiṅgaṅgānyatra vṛṣo vibhuḥ dakṣastu navame brahmaśaktyā samadhiti[ni]ṣṭhitaḥ 141

8.142

दशमे वसवो रुद्रा आदित्याश्च मरुत्पथे नवयोजनसाहस्रो विग्रहो@र्कस्य मण्डलम् 142

daśame vasavo rudrā ādityāśca marutpathe navayojanasāhasro vigraho@rkasya maṇḍalam 142

8.143

त्रिगुणं ज्ञानशक्तिः सा तपत्यर्कतया प्रभोः स्वर्लोकस्तु भुवर्लोकाद्ध्रुवान्तं परिभाष्यते 143

triguṇaṃ jñānaśaktiḥ sā tapatyarkatayā prabhoḥ svarlokastu bhuvarlokāddhruvāntaṃ paribhāṣyate 143

8.144

सूर्याल्लक्षेण शीतांशुः क्रियाशक्तिः शिवस्य सा चन्द्राल्लक्षेण नाक्षत्रं ततो लक्षद्वयेन तु 144

sūryāllakṣeṇa śītāṃśuḥ kriyāśaktiḥ śivasya sā candrāllakṣeṇa nākṣatraṃ tato lakṣadvayena tu 144

8.145

प्रत्येकं भौमतः सूर्यसुतान्ते पञ्चकं विदुः सौराल्लक्षेण सप्तर्षिवर्गस्तस्माद्ध्रुवस्तथा 145

pratyekaṃ bhaumataḥ sūryasutānte pañcakaṃ viduḥ saurāllakṣeṇa saptarṣivargastasmāddhruvastathā 145

8.146

ब्रह्मैवापररूपेण ब्रह्मस्थाने ध्रुवो@चलः मेधीभूतो विमानानां सर्वेषामुपरि ध्रुवः 146

brahmaivāpararūpeṇa brahmasthāne dhruvo@calaḥ medhībhūto vimānānāṃ sarveṣāmupari dhruvaḥ 146

8.147

अत्र बद्धानि सर्वाण्यप्यूह्यन्ते@निलमण्डले स्वस्सप्त मारुतस्कन्धा आमेघाद्याः प्रधानतः 147

atra baddhāni sarvāṇyapyūhyante@nilamaṇḍale svassapta mārutaskandhā āmeghādyāḥ pradhānataḥ 147

8.148

इतश्च क्रतुहोत्रादि कृत्वा ज्ञानविवर्जिताः स्वर्यान्ति तत्क्षये लोकं मानुष्यं पुण्यशेषतः 148

itaśca kratuhotrādi kṛtvā jñānavivarjitāḥ svaryānti tatkṣaye lokaṃ mānuṣyaṃ puṇyaśeṣataḥ 148

8.149

एवं भूमेर्ध्रुवान्तं स्याल्लक्षाणि दश पञ्च च द्वे कोटी पञ्च चाशीतिर्लक्षाणि स्वर्गतो महान् 149

evaṃ bhūmerdhruvāntaṃ syāllakṣāṇi daśa pañca ca dve koṭī pañca cāśītirlakṣāṇi svargato mahān 149

8.150

मार्कण्डाद्या ऋषिमुनिसिद्धास्तत्र प्रतिष्ठिताः निवर्तिताधिकाराश्च देवा महति संस्थिताः 150

mārkaṇḍādyā ṛṣimunisiddhāstatra pratiṣṭhitāḥ nivartitādhikārāśca devā mahati saṃsthitāḥ 150

8.151

महान्तराले तत्रान्ये त्वधिकारभुजो जनाः अष्टौ कोट्यो महल्लोकाज्जनो@त्र कपिलादयः 151

mahāntarāle tatrānye tvadhikārabhujo janāḥ aṣṭau koṭyo mahallokājjano@tra kapilādayaḥ 151

8.152

तिष्ठन्ति साध्यास्तत्रैव बहवः सुखभागिनः जनात्तपोर्ककोट्यो@त्र सनकाद्या महाधियः 152

tiṣṭhanti sādhyāstatraiva bahavaḥ sukhabhāginaḥ janāttaporkakoṭyo@tra sanakādyā mahādhiyaḥ 152

8.153

प्रजापतीनां तत्राधिकारो ब्रह्मात्मजन्मनाम् ब्रह्मालयस्तु तपसः सत्यः षोडश कोटयः 153

prajāpatīnāṃ tatrādhikāro brahmātmajanmanām brahmālayastu tapasaḥ satyaḥ ṣoḍaśa koṭayaḥ 153

8.154

तत्र स्थितः स स्वयम्भूर्विश्वमाविष्करोत्यदः सत्ये वेदास्तथा चान्ये कर्मध्यानेन भाविताः 154

tatra sthitaḥ sa svayambhūrviśvamāviṣkarotyadaḥ satye vedāstathā cānye karmadhyānena bhāvitāḥ 154

8.155

आनन्दनिष्ठास्तत्रोर्ध्वेकोटिर्वैरिञ्चमासनम् ब्रह्मासनात्कोटियुग्मं पुरं विष्णोर्निरूपितम् 155

ānandaniṣṭhāstatrordhvekoṭirvairiñcamāsanam brahmāsanātkoṭiyugmaṃ puraṃ viṣṇornirūpitam 155

8.156

ध्यानपूजाजपैर्विष्णोर्भक्ता गच्छन्ति तत्पदम् वैष्णवात्सप्तकोटीभिर्भुवनं परमेशितुः 156

dhyānapūjājapairviṣṇorbhaktā gacchanti tatpadam vaiṣṇavātsaptakoṭībhirbhuvanaṃ parameśituḥ 156

8.157

रुद्रस्य सृष्टिसंहारकर्तुर्ब्रह्माण्डवर्त्मनि दीक्षाज्ञानविहीना ये लिङ्गाराधनतत्पराः 157

rudrasya sṛṣṭisaṃhārakarturbrahmāṇḍavartmani dīkṣājñānavihīnā ye liṅgārādhanatatparāḥ 157

8.158

ते यान्त्यण्डान्तरे रौद्रं पुरं नाधः कदाचन तत्स्थाः सर्वे शिवं यान्ति रुद्राः श्रीकण्ठदीक्षिताः 158

te yāntyaṇḍāntare raudraṃ puraṃ nādhaḥ kadācana tatsthāḥ sarve śivaṃ yānti rudrāḥ śrīkaṇṭhadīkṣitāḥ 158

8.159

अधिकारक्षये साकं रुद्रकन्यागणेन ते पुरं पुरं च रुद्रोर्ध्वमुत्तरोत्तरवृद्धितः 159

adhikārakṣaye sākaṃ rudrakanyāgaṇena te puraṃ puraṃ ca rudrordhvamuttarottaravṛddhitaḥ 159

8.160

ब्रह्माण्डाधश्च रुद्रोर्ध्व दण्डपाणेः पुरं स च शिवेच्छया दृणात्यण्डं मोक्षमार्ग करोति च 160

brahmāṇḍādhaśca rudrordhva daṇḍapāṇeḥ puraṃ sa ca śivecchayā dṛṇātyaṇḍaṃ mokṣamārga karoti ca 160

8.161

शर्वरुद्रौ भीमभवावुग्रो देवो महानथ ईशान इति भूर्लोकात् सप्त लोकेश्वराः शिवाः 161

śarvarudrau bhīmabhavāvugro devo mahānatha īśāna iti bhūrlokāt sapta lokeśvarāḥ śivāḥ 161

8.162

स्थूलैर्विशेषैरारब्धाः सप्त लोकाः परे पुनः सूक्ष्मैरिति गुरुश्चैव रुरौ सम्यङ्न्यरूपयत् 162

sthūlairviśeṣairārabdhāḥ sapta lokāḥ pare punaḥ sūkṣmairiti guruścaiva rurau samyaṅnyarūpayat 162

8.163

ये ब्रह्मणादिसर्गे स्वशरीरान्निर्मिताः प्रभूताख्याः स्थूलाः पञ्च विशेषाः सप्तामी तन्मया लोकाः 163

ye brahmaṇādisarge svaśarīrānnirmitāḥ prabhūtākhyāḥ sthūlāḥ pañca viśeṣāḥ saptāmī tanmayā lokāḥ 163

8.164

परतो लिङ्गाधारैः सूक्ष्मैस्तन्मात्रजैर्महाभूतैः लोकानामावरणैर्विष्टभ्य परस्पेरण गन्धाद्यैः 164

parato liṅgādhāraiḥ sūkṣmaistanmātrajairmahābhūtaiḥ lokānāmāvaraṇairviṣṭabhya parasperaṇa gandhādyaiḥ 164

8.165

कालाग्नेर्दण्डपाण्यन्तमष्टानवतिकोटयः अत ऊर्ध्वं कटाहो@ण्डे स घनः कोटियोजनम् 165

kālāgnerdaṇḍapāṇyantamaṣṭānavatikoṭayaḥ ata ūrdhvaṃ kaṭāho@ṇḍe sa ghanaḥ koṭiyojanam 165

8.166

पञ्चाशत्कोटयश्चोर्ध्वं भूपृष्ठादधरं तथा एवं कोटिशतं भूः स्यात् सौवर्णस्तण्डुलस्ततः 166

pañcāśatkoṭayaścordhvaṃ bhūpṛṣṭhādadharaṃ tathā evaṃ koṭiśataṃ bhūḥ syāt sauvarṇastaṇḍulastataḥ 166

8.167

शतरुद्रावधिर्हुफट् भेदयेत्तत्तु दुःशमम् प्रतिदिक्कं दश दशेत्येवं रुद्रशतं बहिः 167

śatarudrāvadhirhuphaṭ bhedayettattu duḥśamam pratidikkaṃ daśa daśetyevaṃ rudraśataṃ bahiḥ 167

8.168

ब्रह्माण्डाधारकं तच्च स्वप्रभावेण सर्वतः अण्डस्वरूपं गुरुभिश्चोक्तं श्रीरौरवादिषु 168

brahmāṇḍādhārakaṃ tacca svaprabhāveṇa sarvataḥ aṇḍasvarūpaṃ gurubhiścoktaṃ śrīrauravādiṣu 168

8.169

व्यक्तेरभिमुखीभूतः प्रच्युतः शक्तिरूपतः आवापवाननिर्भक्तो वस्तुपिण्डो@ण्ड उच्यते 169

vyakterabhimukhībhūtaḥ pracyutaḥ śaktirūpataḥ āvāpavānanirbhakto vastupiṇḍo@ṇḍa ucyate 169

8.170

तमोलेशानुविद्धस्य कपालं सत्त्वमुत्तरम् रजो@नुविद्धं निर्मृष्टं सत्त्वमस्याधरं तमः 170

tamoleśānuviddhasya kapālaṃ sattvamuttaram rajo@nuviddhaṃ nirmṛṣṭaṃ sattvamasyādharaṃ tamaḥ 170

8.171

वस्तुपिण्ड इति प्रोक्तं शिवशक्तिसमूहभाक् अण्डः स्यादिति तद्व्यक्तौ संमुखीभाव उच्यते 171

vastupiṇḍa iti proktaṃ śivaśaktisamūhabhāk aṇḍaḥ syāditi tadvyaktau saṃmukhībhāva ucyate 171

8.172

तथापि शिवमग्नानां शक्तीनामण्डता भवेत् तदर्थ वाक्यमपरं ता हि न च्युतशक्तितः 172

tathāpi śivamagnānāṃ śaktīnāmaṇḍatā bhavet tadartha vākyamaparaṃ tā hi na cyutaśaktitaḥ 172

8.173

तन्वक्षादौ मा प्रसाङ्क्षीदण्डतेति पदान्तरम् तन्वक्षादिषु नैवास्ते कस्याप्यावापनं यतः 173

tanvakṣādau mā prasāṅkṣīdaṇḍateti padāntaram tanvakṣādiṣu naivāste kasyāpyāvāpanaṃ yataḥ 173

8.174

तन्वक्षसमुदायत्वे कथमेकत्वमित्यतः अनिर्भक्त इति प्रोक्तं साजात्यपरिदर्शकम् 174

tanvakṣasamudāyatve kathamekatvamityataḥ anirbhakta iti proktaṃ sājātyaparidarśakam 174

8.175

विनापि वस्तुपिण्डाख्यपदेनैकैकशो भवेत् तत्त्वेष्वण्डस्वभावत्वं नन्वेवमपि किं न तत् 175

vināpi vastupiṇḍākhyapadenaikaikaśo bhavet tattveṣvaṇḍasvabhāvatvaṃ nanvevamapi kiṃ na tat 175

8.176

गुणतन्मात्रभूतौघमये तत्त्वे प्रसज्यते उच्यते वस्तुशब्देन तन्वक्षभुवनात्मकम् 176

guṇatanmātrabhūtaughamaye tattve prasajyate ucyate vastuśabdena tanvakṣabhuvanātmakam 176

8.177

रूपमुक्तं यतस्तेन तत्समूहो@ण्ड उच्यते भवेच्च तत्समूहत्वं पत्युर्विश्ववपुर्भृतः 177

rūpamuktaṃ yatastena tatsamūho@ṇḍa ucyate bhavecca tatsamūhatvaṃ patyurviśvavapurbhṛtaḥ 177

8.178

तदर्थ भेदकान्यन्यान्युपात्तानीति दर्शितम् तावन्मात्रास्ववस्थासु मायाधीने@ध्वमण्डले 178

tadartha bhedakānyanyānyupāttānīti darśitam tāvanmātrāsvavasthāsu māyādhīne@dhvamaṇḍale 178

8.179

मा भूदण्डत्वमित्याहुरन्ये भेदकयोजनम् इत्थमुक्तविरिञ्चाण्डमृतो रुद्राः शतं हि यत् 179

mā bhūdaṇḍatvamityāhuranye bhedakayojanam itthamuktaviriñcāṇḍamṛto rudrāḥ śataṃ hi yat 179

8.180

तेषां स्वे पतयो रुद्रा एकादश महार्चिषः अनन्तो@थ कपाल्याग्निर्यमनैरृतकौ बलः 180

teṣāṃ sve patayo rudrā ekādaśa mahārciṣaḥ ananto@tha kapālyāgniryamanairṛtakau balaḥ 180

8.181

शीघ्रो निधीशो विद्येशः शम्भुः सवीरभद्रकः मधु मधुकृतः कदम्बं केसरजालानि यद्वदावृणते 181

śīghro nidhīśo vidyeśaḥ śambhuḥ savīrabhadrakaḥ madhu madhukṛtaḥ kadambaṃ kesarajālāni yadvadāvṛṇate 181

8.182

तद्वत्ते शिवरुद्रा ब्रह्माण्डमसंख्यपरिवाराः शराष्टनियुतं कोटिरित्येषां सन्निवेशनम् 182

tadvatte śivarudrā brahmāṇḍamasaṃkhyaparivārāḥ śarāṣṭaniyutaṃ koṭirityeṣāṃ sanniveśanam 182

8.183

श्रीकण्ठाधिष्ठितास्ते च सृजन्ति संहरन्ति च ईश्वरत्वं दिविषदामिति रौरववार्तिके 183

śrīkaṇṭhādhiṣṭhitāste ca sṛjanti saṃharanti ca īśvaratvaṃ diviṣadāmiti rauravavārtike 183

8.184

सिद्धातन्त्रे तु हेमाण्डाच्छतकोटेर्बहिः शतम् अण्डानां क्रमशो द्विद्विगुणं रूप्यादियोजितम् 184

siddhātantre tu hemāṇḍācchatakoṭerbahiḥ śatam aṇḍānāṃ kramaśo dvidviguṇaṃ rūpyādiyojitam 184

8.185

तेषु क्रमेण ब्रह्माणः संस्युर्द्विगुणजीविताः क्षीयन्ते क्रमशस्ते च तदन्ते तत्त्वमम्मयम् 185

teṣu krameṇa brahmāṇaḥ saṃsyurdviguṇajīvitāḥ kṣīyante kramaśaste ca tadante tattvamammayam 185

8.186

धरातो@त्र जलादि स्यादुत्तरोत्तरतः क्रमात् दशधाहङ्कृतान्तं धीस्तस्याः स्याच्छतधा ततः 186

dharāto@tra jalādi syāduttarottarataḥ kramāt daśadhāhaṅkṛtāntaṃ dhīstasyāḥ syācchatadhā tataḥ 186

8.187

सहस्रधा व्यक्तमतः पौंस्नं दशसहस्रधा नियतिर्लक्षधा तस्मात्तस्यास्तु दशलक्षधा 187

sahasradhā vyaktamataḥ pauṃsnaṃ daśasahasradhā niyatirlakṣadhā tasmāttasyāstu daśalakṣadhā 187

8.188

कलान्तं कोटिधा तस्मान्माया विद्दशकोटिधा ईश्वरः शतकोटिः स्यात्तस्मात्कोटिसहस्रधा 188

kalāntaṃ koṭidhā tasmānmāyā viddaśakoṭidhā īśvaraḥ śatakoṭiḥ syāttasmātkoṭisahasradhā 188

8.189

सादाख्यं व्यश्नुते तच्च शक्तिर्वृन्देन संख्यया व्यापिनी सर्वमध्वानं व्याप्यदेवी व्यवस्थिता 189

sādākhyaṃ vyaśnute tacca śaktirvṛndena saṃkhyayā vyāpinī sarvamadhvānaṃ vyāpyadevī vyavasthitā 189

8.190

अप्रमेयं ततः शुद्धं शिवतत्त्वं परं विदुः जलादेः शिवतत्त्वान्तं न दृष्टं केनचिच्छिवात् 190

aprameyaṃ tataḥ śuddhaṃ śivatattvaṃ paraṃ viduḥ jalādeḥ śivatattvāntaṃ na dṛṣṭaṃ kenacicchivāt 190

8.191

ऋते ततः शिवज्ञानं परमं मोक्षकारणम् तथा चाह महादेवः श्रीमत्स्वच्छन्दशासने 191

ṛte tataḥ śivajñānaṃ paramaṃ mokṣakāraṇam tathā cāha mahādevaḥ śrīmatsvacchandaśāsane 191

8.192

नान्यथा मोक्षमायाति पशुर्ज्ञानशतैरपि शिवज्ञानं न भवति दीक्षामप्राप्य शाङ्करीम् 192

nānyathā mokṣamāyāti paśurjñānaśatairapi śivajñānaṃ na bhavati dīkṣāmaprāpya śāṅkarīm 192

8.193

प्राक्तनी पारमेशी सा पौरुषेयी च सा पुनः शतरुद्रोर्ध्वतो भद्रकाल्या नीलप्रभं जयम् 193

prāktanī pārameśī sā pauruṣeyī ca sā punaḥ śatarudrordhvato bhadrakālyā nīlaprabhaṃ jayam 193

8.194

न यज्ञदानतपसा प्राप्यं काल्याः पुरं जयम् तद्भक्तास्तत्र गच्छन्ति तन्मण्डलसुदीक्षिताः 194

na yajñadānatapasā prāpyaṃ kālyāḥ puraṃ jayam tadbhaktāstatra gacchanti tanmaṇḍalasudīkṣitāḥ 194

8.195

निर्बीजदीक्षया मोक्षं ददाति परमेश्वरी विद्येशावरणे दीक्षां यावतीं कुरुते नृणाम् 195

nirbījadīkṣayā mokṣaṃ dadāti parameśvarī vidyeśāvaraṇe dīkṣāṃ yāvatīṃ kurute nṛṇām 195

Āhnika 8 (cont. 2)

8.196

तावतीं गतिमायान्ति भुवने@त्र निवेशिताः ततः कोट्या वीरभद्रो युगान्ताग्निसमप्रभः 196

tāvatīṃ gatimāyānti bhuvane@tra niveśitāḥ tataḥ koṭyā vīrabhadro yugāntāgnisamaprabhaḥ 196

8.197

विजयाख्यं पुरं चास्य ये स्मरन्तो महेश्वरम् जलेषु मरुषु चाग्नौ शिरश्छेदेन वा मृताः 197

vijayākhyaṃ puraṃ cāsya ye smaranto maheśvaram jaleṣu maruṣu cāgnau śiraśchedena vā mṛtāḥ 197

8.198

ते यान्ति बोधमैशानं वीरभद्रं महाद्युतिम् वैरभद्रोर्ध्वतः कोटिर्विष्कम्भाद्विस्तृतं त्रिधा 198

te yānti bodhamaiśānaṃ vīrabhadraṃ mahādyutim vairabhadrordhvataḥ koṭirviṣkambhādvistṛtaṃ tridhā 198

8.199

रुद्राण्डं सालिलं त्वण्डं शक्रचापाकृति स्थितम् आ वीरभद्रभुवनाद्भद्रकाल्यालयात्तथा 199

rudrāṇḍaṃ sālilaṃ tvaṇḍaṃ śakracāpākṛti sthitam ā vīrabhadrabhuvanādbhadrakālyālayāttathā 199

8.200

त्रयोदशभिरन्यैश्च भुवनैरुपशोभितम् ततो भुवः सहाद्रेः पूर्गन्धतन्मात्रधारणात् 200

trayodaśabhiranyaiśca bhuvanairupaśobhitam tato bhuvaḥ sahādreḥ pūrgandhatanmātradhāraṇāt 200

8.201

मृता गच्छन्ति तां भूमिं धरित्र्याः परमां बुधाः अब्धेः पुरं ततस्त्वाप्यं रसतन्मात्रधारणात् 201

mṛtā gacchanti tāṃ bhūmiṃ dharitryāḥ paramāṃ budhāḥ abdheḥ puraṃ tatastvāpyaṃ rasatanmātradhāraṇāt 201

8.202

ततः श्रियः पुरं रुद्रक्रीडावतरणेष्वथ प्रयागादौ श्रीगिरौ च विशेषान्मरणेन तत् 202

tataḥ śriyaḥ puraṃ rudrakrīḍāvataraṇeṣvatha prayāgādau śrīgirau ca viśeṣānmaraṇena tat 202

8.203

सारस्वतं पुरं तस्माच्छब्दब्रह्मविदां पदम् रुद्रोचितास्ता मुख्यत्वाद्रुद्रेभ्यो@न्यास्तथा स्थिताः 203

sārasvataṃ puraṃ tasmācchabdabrahmavidāṃ padam rudrocitāstā mukhyatvādrudrebhyo@nyāstathā sthitāḥ 203

8.204

पुरेषु बहुधा गङ्गा देवादौ श्रीः सरस्वती लकुलाद्यमरेशान्ता अष्टावप्सु सुराधिपाः 204

pureṣu bahudhā gaṅgā devādau śrīḥ sarasvatī lakulādyamareśāntā aṣṭāvapsu surādhipāḥ 204

8.205

ततस्तु तैजसं तत्त्वं शिवाग्नेरत्र संस्थितिः ते चैनं वह्निमायान्ति वाह्नीं ये धारणां श्रिताः 205

tatastu taijasaṃ tattvaṃ śivāgneratra saṃsthitiḥ te cainaṃ vahnimāyānti vāhnīṃ ye dhāraṇāṃ śritāḥ 205

8.206

भैरवादिहरीन्द्वन्तं तैजसे नायकाष्टकम् प्राणस्य भुवनं वायोर्दशधा दशधा तु तत् 206

bhairavādiharīndvantaṃ taijase nāyakāṣṭakam prāṇasya bhuvanaṃ vāyordaśadhā daśadhā tu tat 206

8.207

ध्यात्वा त्यक्त्वाथ वा प्राणान् कृत्वा तत्रैव धारणाम् तं विशन्ति महात्मानो वायुभूताः खमूर्तयः 207

dhyātvā tyaktvātha vā prāṇān kṛtvā tatraiva dhāraṇām taṃ viśanti mahātmāno vāyubhūtāḥ khamūrtayaḥ 207

8.208

भीमादिगयपर्यन्तमष्टकं वायुतत्त्वगम् खतत्त्वे भुवनं व्योम्नः प्राप्यं तद्व्योमधारणात् 208

bhīmādigayaparyantamaṣṭakaṃ vāyutattvagam khatattve bhuvanaṃ vyomnaḥ prāpyaṃ tadvyomadhāraṇāt 208

8.209

वस्त्रापदान्तं स्थाण्वादि व्योमतत्त्वे सुराष्टकम् अदीक्षिता ये भूतेषु शिवतत्त्वाभिमानिनः 209

vastrāpadāntaṃ sthāṇvādi vyomatattve surāṣṭakam adīkṣitā ye bhūteṣu śivatattvābhimāninaḥ 209

8.210

ज्ञानहीना अपि प्रौढधारणास्ते@ण्डतो बहिः धराब्धितेजो@निलखपुरगा दीक्षिताश्च वा 210

jñānahīnā api prauḍhadhāraṇāste@ṇḍato bahiḥ dharābdhitejo@nilakhapuragā dīkṣitāśca vā 210

8.211

तावत्संस्कारयोगार्थं न परं पदमीहितुम् तथाविधावतारेषु मृताश्चायतनेषु ये 211

tāvatsaṃskārayogārthaṃ na paraṃ padamīhitum tathāvidhāvatāreṣu mṛtāścāyataneṣu ye 211

8.212

तत्पदं ते समासाद्य क्रमाद्यान्ति शिवात्मताम् पुनः पुनरिदं चोक्तं श्रीमद्देव्याख्ययामले 212

tatpadaṃ te samāsādya kramādyānti śivātmatām punaḥ punaridaṃ coktaṃ śrīmaddevyākhyayāmale 212

8.213

श्रीकामिकायां कश्मीरवर्णने चोक्तवान्विभुः सुरेश्वरीमहाधाम्नि ये म्रियन्ते च तत्पुरे 213

śrīkāmikāyāṃ kaśmīravarṇane coktavānvibhuḥ sureśvarīmahādhāmni ye mriyante ca tatpure 213

8.214

ब्राह्मणाद्याः सङ्करान्ताः पशवः स्थावरान्तगाः रुद्रजातय एवैते इत्याह भगवाञ्छिवः 214

brāhmaṇādyāḥ saṅkarāntāḥ paśavaḥ sthāvarāntagāḥ rudrajātaya evaite ityāha bhagavāñchivaḥ 214

8.215

आकाशावरणादूर्ध्वमहङ्कारादधः प्रिये तन्मात्रादिमनो@न्तानां पुराणि शिवशासने 215

ākāśāvaraṇādūrdhvamahaṅkārādadhaḥ priye tanmātrādimano@ntānāṃ purāṇi śivaśāsane 215

8.216

पञ्चवर्णयुतं गन्धतन्मात्रमण्डलं महत् आच्छाद्य योजनानेककोटिभिः स्थितमन्तरा 216

pañcavarṇayutaṃ gandhatanmātramaṇḍalaṃ mahat ācchādya yojanānekakoṭibhiḥ sthitamantarā 216

8.217

एवं रसादिमात्राणां मण्डलानि स्ववर्णत शर्वो भवः पशुपतिरीशो भीम इति क्रमात् 217

evaṃ rasādimātrāṇāṃ maṇḍalāni svavarṇata śarvo bhavaḥ paśupatirīśo bhīma iti kramāt 217

8.218

तन्मात्रेशा यदिच्छातः शब्दाद्याः खादिकारिणः ततः सूर्येन्दुवेदानां मण्डलानि विभुर्महान् 218

tanmātreśā yadicchātaḥ śabdādyāḥ khādikāriṇaḥ tataḥ sūryenduvedānāṃ maṇḍalāni vibhurmahān 218

8.219

उग्रश्चेत्येषु पतयस्तेभ्यो@र्केन्दू सयाजकौ इत्यष्टौ तनवः शंभोर्याः पराः परिकीर्तिताः 219

ugraścetyeṣu patayastebhyo@rkendū sayājakau ityaṣṭau tanavaḥ śaṃbhoryāḥ parāḥ parikīrtitāḥ 219

8.220

अपरा ब्रह्मणो@ण्डे ता व्याप्य सर्वं व्यवस्थिताः कल्पे कल्पे प्रसूयन्ते धराद्यास्ताभ्य एव तु 220

aparā brahmaṇo@ṇḍe tā vyāpya sarvaṃ vyavasthitāḥ kalpe kalpe prasūyante dharādyāstābhya eva tu 220

8.221

ततो वागादिकर्माक्षयुक्तं करणमण्डलम् अग्नीन्द्रविष्णुमित्राः सब्रह्माणस्तेषु नायकाः 221

tato vāgādikarmākṣayuktaṃ karaṇamaṇḍalam agnīndraviṣṇumitrāḥ sabrahmāṇasteṣu nāyakāḥ 221

8.222

प्रकाशमण्डलं तस्माच्छ्रुतं बुद्ध्यक्षपञ्चकम् दिग्विद्युदर्कवरुणभुवः श्रोत्रादिदेवताः 222

prakāśamaṇḍalaṃ tasmācchrutaṃ buddhyakṣapañcakam digvidyudarkavaruṇabhuvaḥ śrotrādidevatāḥ 222

8.223

प्रकाशमण्डलादूर्ध्वं स्थितं पञ्चार्थमण्डलम् मनोमण्डलमेतस्मात् सोमेनाधिष्ठितं यतः 223

prakāśamaṇḍalādūrdhvaṃ sthitaṃ pañcārthamaṇḍalam manomaṇḍalametasmāt somenādhiṣṭhitaṃ yataḥ 223

8.224

बाह्यदेवेष्वधिष्ठाता साम्यैश्वर्यसुखात्मकः मनोदेवस्ततो दिव्यः सोमो विभुरुदीरितः 224

bāhyadeveṣvadhiṣṭhātā sāmyaiśvaryasukhātmakaḥ manodevastato divyaḥ somo vibhurudīritaḥ 224

8.225

ततो@पि सकलाक्षाणां योनेर्बुद्ध्यक्षजन्मनः स्थूलादिच्छगलान्ताष्टयुक्तं चाहङ्कृतेः पुरम् 225

tato@pi sakalākṣāṇāṃ yonerbuddhyakṣajanmanaḥ sthūlādicchagalāntāṣṭayuktaṃ cāhaṅkṛteḥ puram 225

8.226

बुद्धितत्त्वं ततो देवयोन्यष्टकपुराधिपम् पैशाचप्रभृतिब्राह्मपर्यन्तं तच्च कीर्तितम् 226

buddhitattvaṃ tato devayonyaṣṭakapurādhipam paiśācaprabhṛtibrāhmaparyantaṃ tacca kīrtitam 226

8.227

एतानि देवयोनीनां स्थानान्येव पुराण्यतः अवतीर्यात्मजन्मानं ध्यायन्तः संभवन्ति ते 227

etāni devayonīnāṃ sthānānyeva purāṇyataḥ avatīryātmajanmānaṃ dhyāyantaḥ saṃbhavanti te 227

8.228

परमेशनियोगाच्च चोद्यमानाश्च मायया नियामिता नियत्या च ब्रह्मणो@व्यक्तजन्मनः 228

parameśaniyogācca codyamānāśca māyayā niyāmitā niyatyā ca brahmaṇo@vyaktajanmanaḥ 228

8.229

व्यज्यन्ते तेन सर्गादौ नामरूपैरनेकधा स्वांशनैव महात्मानो न त्यजन्ति स्वकेतनम् 229

vyajyante tena sargādau nāmarūpairanekadhā svāṃśanaiva mahātmāno na tyajanti svaketanam 229

8.230

उक्तं च शिवतनाविदमधिकारपदस्थितेन गुरुणा नः अष्टानां देवानां शक्त्याविर्भावयोनयो ह्येताः 230

uktaṃ ca śivatanāvidamadhikārapadasthitena guruṇā naḥ aṣṭānāṃ devānāṃ śaktyāvirbhāvayonayo hyetāḥ 230

8.231

तनुभोगाः पुनरेषामधः प्रभूतात्मकाः प्रोक्ताः चत्वारिंशत्तुल्योपभोगदेशाधिकानि भुवनानि 231

tanubhogāḥ punareṣāmadhaḥ prabhūtātmakāḥ proktāḥ catvāriṃśattulyopabhogadeśādhikāni bhuvanāni 231

8.232

साधनभेदात्केवलमष्टकपञ्चकतयोक्तानि एतानि भक्तियोगप्राणत्यागादिगम्यानि 232

sādhanabhedātkevalamaṣṭakapañcakatayoktāni etāni bhaktiyogaprāṇatyāgādigamyāni 232

8.233

तेषूमापतिरेव प्रभुः स्वतन्त्रेन्द्रियो विकरणात्मा तरतमयोगेन ततो@पि देवयोन्यष्टकं लक्ष्यं तु 233

teṣūmāpatireva prabhuḥ svatantrendriyo vikaraṇātmā taratamayogena tato@pi devayonyaṣṭakaṃ lakṣyaṃ tu 233

8.234

लोकानामक्षाणि च विषयपरिच्छित्तिकरणानि गन्धादेर्महदन्तादेकाधिक्येन जातमैश्वर्यम् 234

lokānāmakṣāṇi ca viṣayaparicchittikaraṇāni gandhādermahadantādekādhikyena jātamaiśvaryam 234

8.235

अणिमाद्यात्मकमस्मिन्पैशाचाद्ये विरिञ्चान्ते ज्ञात्वैवं शोधयेद्बुद्धिं सार्धं पुर्यष्टकेन्द्रियैः 235

aṇimādyātmakamasminpaiśācādye viriñcānte jñātvaivaṃ śodhayedbuddhiṃ sārdhaṃ puryaṣṭakendriyaiḥ 235

8.236

क्रोधेशाष्टकमानीलं संवर्ताद्यं ततो विदुः तेजोष्टकं बलाध्यक्षप्रभृतिक्रोधनाष्तकात् 236

krodheśāṣṭakamānīlaṃ saṃvartādyaṃ tato viduḥ tejoṣṭakaṃ balādhyakṣaprabhṛtikrodhanāṣtakāt 236

8.237

अकृतादि ततो बुद्धौ योगाष्टकमुदाहृतम् स्वच्छन्दशासने तत्तु मूले श्रीपूर्वशासने 237

akṛtādi tato buddhau yogāṣṭakamudāhṛtam svacchandaśāsane tattu mūle śrīpūrvaśāsane 237

8.238

योगाष्टकपदे यत्तु सोमे श्रैकण्ठमेव च ततो मायापुरं भूयः श्रीकण्ठस्य च कथ्यते 238

yogāṣṭakapade yattu some śraikaṇṭhameva ca tato māyāpuraṃ bhūyaḥ śrīkaṇṭhasya ca kathyate 238

8.239

तेन द्वितीयं भुवनं तयोः प्रत्येकमुच्यते तत्र मायापुरं देव्या यया विश्वमधिष्ठितम् 239

tena dvitīyaṃ bhuvanaṃ tayoḥ pratyekamucyate tatra māyāpuraṃ devyā yayā viśvamadhiṣṭhitam 239

8.240

प्रतिकल्पं नामभेदैर्भण्यते सा महेश्वरी उमापतेः पुरं पश्चान्मातृभिः परिवारितम् 240

pratikalpaṃ nāmabhedairbhaṇyate sā maheśvarī umāpateḥ puraṃ paścānmātṛbhiḥ parivāritam 240

8.241

श्रीकण्ठ एव परया मूर्त्योमापतिरुच्यते ब्राह्म्यैशी स्कन्दजा हारी वाराह्यैन्द्री सविच्चिका [चर्चिका] 241

śrīkaṇṭha eva parayā mūrtyomāpatirucyate brāhmyaiśī skandajā hārī vārāhyaindrī saviccikā [carcikā] 241

8.242

पीता शुक्ला पीतनीले नीला शुक्लारुणा क्रमात् अग्नीशसौम्ययाम्याप्यपूर्वनैरृतगास्तु ताः 242

pītā śuklā pītanīle nīlā śuklāruṇā kramāt agnīśasaumyayāmyāpyapūrvanairṛtagāstu tāḥ 242

8.243

अंशेन मानुषे लोके धात्रा ता ह्यवतारिताः स्वच्छन्दास्ताः पराश्चान्याः परे व्योम्नि व्यवस्थिताः 243

aṃśena mānuṣe loke dhātrā tā hyavatāritāḥ svacchandāstāḥ parāścānyāḥ pare vyomni vyavasthitāḥ 243

8.244

स्वच्छन्दं ता निषेवन्ते सप्तधेयमुमा यतः उमापतिपुरस्योर्ध्व स्थितं मूर्त्यष्टकं परम् 244

svacchandaṃ tā niṣevante saptadheyamumā yataḥ umāpatipurasyordhva sthitaṃ mūrtyaṣṭakaṃ param 244

8.245

शर्वादिकं यस्य सृष्टिर्धराद्या याजकान्ततः ताभ्य ईशानमूर्तिर्या सा मेरौ संप्रतिष्ठिता 245

śarvādikaṃ yasya sṛṣṭirdharādyā yājakāntataḥ tābhya īśānamūrtiryā sā merau saṃpratiṣṭhitā 245

8.246

श्रीकण्ठः स्फटिकाद्रौ सा व्याप्ता तन्वष्टकैर्जगत् ये योगं सगुणं शम्भोः संयताः पर्युपासते 246

śrīkaṇṭhaḥ sphaṭikādrau sā vyāptā tanvaṣṭakairjagat ye yogaṃ saguṇaṃ śambhoḥ saṃyatāḥ paryupāsate 246

8.247

तन्मण्डलं वा दृष्ट्वैव मुक्तद्वैता हृतत्रयाः गुणानामाधरौत्तर्याच्छुद्धाशुद्धत्वसंस्थितेः 247

tanmaṇḍalaṃ vā dṛṣṭvaiva muktadvaitā hṛtatrayāḥ guṇānāmādharauttaryācchuddhāśuddhatvasaṃsthiteḥ 247

8.248

तारतम्याच्च योगस्य भेदात्फलविचित्रता ततो भोगफलावाप्तिभेदाद्भेदो@यमुच्यते 248

tāratamyācca yogasya bhedātphalavicitratā tato bhogaphalāvāptibhedādbhedo@yamucyate 248

8.249

मूर्त्यष्टकोपरिष्टात्तु सुशिवा द्वादशोदिताः वामाद्येकशिवान्तास्ते कुङ्कुमाभाः सुतेजसः 249

mūrtyaṣṭakopariṣṭāttu suśivā dvādaśoditāḥ vāmādyekaśivāntāste kuṅkumābhāḥ sutejasaḥ 249

8.250

तदूर्ध्व वीरभद्राख्यो मण्डलाधिपतिः स्थितः यत्त [स्त] त्सायुज्यमापन्नः स तेन सह मोदते 250

tadūrdhva vīrabhadrākhyo maṇḍalādhipatiḥ sthitaḥ yatta [sta] tsāyujyamāpannaḥ sa tena saha modate 250

8.251

ततो@प्यङ्गुष्ठमात्रान्तं महादेवाष्टकं भवेत् बुद्धितत्त्वमिदं प्रोक्तं देवयोन्यष्टकादितः 251

tato@pyaṅguṣṭhamātrāntaṃ mahādevāṣṭakaṃ bhavet buddhitattvamidaṃ proktaṃ devayonyaṣṭakāditaḥ 251

8.252

महादेवाष्टकान्ते तद् योगाष्टकमिहोदितम् तत्र श्रैकण्ठमुक्तं यत् तस्यैवोमापतिस्तथा 252

mahādevāṣṭakānte tad yogāṣṭakamihoditam tatra śraikaṇṭhamuktaṃ yat tasyaivomāpatistathā 252

8.253

मूर्तयः सुशिवा वीरो महादेवाष्टकं वपुः उपरिष्टाद्धियो@धश्च प्रकृतेर्गुणसंज्ञितम् 253

mūrtayaḥ suśivā vīro mahādevāṣṭakaṃ vapuḥ upariṣṭāddhiyo@dhaśca prakṛterguṇasaṃjñitam 253

8.254

तत्त्वं तत्र तु संक्षुब्धा गुणाः प्रसुवते धियम् न वैषम्यमनापन्नं कारणं कार्यसूतये 254

tattvaṃ tatra tu saṃkṣubdhā guṇāḥ prasuvate dhiyam na vaiṣamyamanāpannaṃ kāraṇaṃ kāryasūtaye 254

8.255

गुणसाम्यत्मिका तेन प्रकृतिः कारणं भवेत् नन्वेवं सापि संक्षोभं विना तान्विषमान्गुणान् 255

guṇasāmyatmikā tena prakṛtiḥ kāraṇaṃ bhavet nanvevaṃ sāpi saṃkṣobhaṃ vinā tānviṣamānguṇān 255

8.256

कथं सुवीत तत्राद्ये क्षोभे स्यादनवस्थितिः सांख्यस्य दोष एवायं यदि वा तेन ते गुणाः 256

kathaṃ suvīta tatrādye kṣobhe syādanavasthitiḥ sāṃkhyasya doṣa evāyaṃ yadi vā tena te guṇāḥ 256

8.257

अव्यक्तमिष्टाः साम्यं तु सङ्गमात्रं न चेतरत् अस्माकं तु स्वतन्त्रेशतथेच्छाक्षोभसंगतम् 257

avyaktamiṣṭāḥ sāmyaṃ tu saṅgamātraṃ na cetarat asmākaṃ tu svatantreśatathecchākṣobhasaṃgatam 257

8.258

अव्यक्तं बुद्धितत्त्वस्य कारणं क्षोभिता गुणाः ननु तत्त्वेश्वरेच्छातो यः क्षोभः प्रकृतेः पुरा 258

avyaktaṃ buddhitattvasya kāraṇaṃ kṣobhitā guṇāḥ nanu tattveśvarecchāto yaḥ kṣobhaḥ prakṛteḥ purā 258

8.259

तदेव बुद्धितत्त्वं स्यात् किमन्यैः कल्पितैर्गुणैः नैतत्कारणतारूपपरामर्शावरोधि यत् 259

tadeva buddhitattvaṃ syāt kimanyaiḥ kalpitairguṇaiḥ naitatkāraṇatārūpaparāmarśāvarodhi yat 259

8.260

क्षोभान्तरं ततः कार्य बीजोच्छूनाङ्कुरादिवत् क्रमात्तमोरजःसत्त्वे गुरूणां पङ्क्तयः स्थिताः 260

kṣobhāntaraṃ tataḥ kārya bījocchūnāṅkurādivat kramāttamorajaḥsattve gurūṇāṃ paṅktayaḥ sthitāḥ 260

8.261

तिस्रो द्वात्रिंशदेकातस्त्रिंशदप्येकविंशतिः स्वज्ञनयोगबलतः क्रीडन्तो दैशिकोत्तमाः 261

tisro dvātriṃśadekātastriṃśadapyekaviṃśatiḥ svajñanayogabalataḥ krīḍanto daiśikottamāḥ 261

8.262

त्रिनेत्राः पाशनिर्मुक्तास्ते@त्रानुग्रहकारिणः बुद्धेश्च गुणपर्यन्तमुभे सप्ताधिके शते 262

trinetrāḥ pāśanirmuktāste@trānugrahakāriṇaḥ buddheśca guṇaparyantamubhe saptādhike śate 262

8.263

रुद्राणां भुवनानां च मुख्यतो@न्ये तदन्तरे योगाष्टकं गुणस्कन्धे प्रोक्तं शिवतनौ पुनः 263

rudrāṇāṃ bhuvanānāṃ ca mukhyato@nye tadantare yogāṣṭakaṃ guṇaskandhe proktaṃ śivatanau punaḥ 263

8.264

योनीरतीत्य गौणे स्कन्धे स्युर्योगदातारः अकृतकृतविभुविरिञ्चा हरिर्गुहः क्रमवशात्ततो देवी 264

yonīratītya gauṇe skandhe syuryogadātāraḥ akṛtakṛtavibhuviriñcā harirguhaḥ kramavaśāttato devī 264

8.265

करणान्यणिमादिगुणाः कार्याणि प्रत्ययप्रपञ्चश्च अव्यक्तादुत्पन्ना गुणाश्च सत्त्वादयो@मीषाम् 265

karaṇānyaṇimādiguṇāḥ kāryāṇi pratyayaprapañcaśca avyaktādutpannā guṇāśca sattvādayo@mīṣām 265

8.266

धर्मज्ञानविरागानैश्वर्यं तत्फलानि विविधानि यच्छन्ति गुणेभ्यो@मी पुरुषेभ्यो योगदातारः 266

dharmajñānavirāgānaiśvaryaṃ tatphalāni vividhāni yacchanti guṇebhyo@mī puruṣebhyo yogadātāraḥ 266

8.267

तेभ्यः परतो भुवनं सत्त्वादिगुणासनस्य देवस्य सकलजगदेकमातुर्भर्तुः श्रीकण्ठनाथस्य 267

tebhyaḥ parato bhuvanaṃ sattvādiguṇāsanasya devasya sakalajagadekamāturbhartuḥ śrīkaṇṭhanāthasya 267

8.268

येनोमागुहनीलब्रह्मऋभुक्षकृताकृतादिभुवनेषु ग्रहरूपिण्या शक्त्या प्राभ्व्याधिष्ठानि भूतानि 268

yenomāguhanīlabrahmaṛbhukṣakṛtākṛtādibhuvaneṣu graharūpiṇyā śaktyā prābhvyādhiṣṭhāni bhūtāni 268

8.269

उपसंजिहीर्षुरिह यश्चतुराननपङ्कजं समाविश्य दग्ध्वा चतुरो लोकाञ्जनलोकान्निर्मिणोति पुनः 269

upasaṃjihīrṣuriha yaścaturānanapaṅkajaṃ samāviśya dagdhvā caturo lokāñjanalokānnirmiṇoti punaḥ 269

8.270

यस्येच्छातः सत्त्वादिगुणशरीरा विसृजति रुद्राणी अनुकल्पो रुद्राण्या वेदी तत्रेज्यते@नुकल्पेन 270

yasyecchātaḥ sattvādiguṇaśarīrā visṛjati rudrāṇī anukalpo rudrāṇyā vedī tatrejyate@nukalpena 270

8.271

पशुपतिरिन्द्रोपेन्द्रविरिञ्चैरथ तदुपलम्भतो देवैः गन्धर्वयक्षराक्षसपितृमुनिभिश्चित्रितास्तथा यागाः 271

paśupatirindropendraviriñcairatha tadupalambhato devaiḥ gandharvayakṣarākṣasapitṛmunibhiścitritāstathā yāgāḥ 271

8.272

गुणानां यत्परं साम्यं तदव्यक्तं गुणोर्ध्वतः क्रोधेशचण्डसंवर्ता ज्योतिःपिङ्गलसूरकौ 272

guṇānāṃ yatparaṃ sāmyaṃ tadavyaktaṃ guṇordhvataḥ krodheśacaṇḍasaṃvartā jyotiḥpiṅgalasūrakau 272

8.273

पञ्चान्तकैकवीरौ च शिखोदश्चाष्ट तत्र ते गहनं पुरुषनिधानं प्रकृतिर्मूलं प्रधानमव्यक्तम् 273

pañcāntakaikavīrau ca śikhodaścāṣṭa tatra te gahanaṃ puruṣanidhānaṃ prakṛtirmūlaṃ pradhānamavyaktam 273

8.274

गुणकारणमित्येते मायाप्रभवस्य पर्यायाः यावन्तः क्षेत्रज्ञाः सहजागन्तुकमलोपदिग्धचितः 274

guṇakāraṇamityete māyāprabhavasya paryāyāḥ yāvantaḥ kṣetrajñāḥ sahajāgantukamalopadigdhacitaḥ 274

8.275

ते सर्वे@त्र विनिहिता रुद्राश्च तदुत्थभोगभुजः मूढविवृत्तविलीनैः करणैः केचित्तु विकरणकाः 275

te sarve@tra vinihitā rudrāśca tadutthabhogabhujaḥ mūḍhavivṛttavilīnaiḥ karaṇaiḥ kecittu vikaraṇakāḥ 275

8.276

अकृताधिष्ठानतया कृत्याशक्तानि मूढानि प्रतिनियतविषयभाञ्जि स्फुटानि शास्त्रे विवृत्तानि 276

akṛtādhiṣṭhānatayā kṛtyāśaktāni mūḍhāni pratiniyataviṣayabhāñji sphuṭāni śāstre vivṛttāni 276

8.277

भग्नानि महाप्रलये सृष्टौ नोत्पादितानि लीनानि इच्छाधीनानि पुनर्विकरणसंज्ञानि कार्यमप्येवम् 277

bhagnāni mahāpralaye sṛṣṭau notpāditāni līnāni icchādhīnāni punarvikaraṇasaṃjñāni kāryamapyevam 277

8.278

पुंस्तत्त्वे तुष्टिनवकं सिद्धयो@ष्टौ च तत्पुरः तावत्य एवाणिमादिभुवनाष्टकमेव च 278

puṃstattve tuṣṭinavakaṃ siddhayo@ṣṭau ca tatpuraḥ tāvatya evāṇimādibhuvanāṣṭakameva ca 278

8.279

अतत्त्वे तत्त्वबुद्ध्या यः सन्तोषस्तुष्टिरत्र सा हेये@प्यादेयधीः सिद्धिः तथा चोक्तं हि कापिलैः 279

atattve tattvabuddhyā yaḥ santoṣastuṣṭiratra sā heye@pyādeyadhīḥ siddhiḥ tathā coktaṃ hi kāpilaiḥ 279

8.280

आध्यात्मिकाश्चतस्रः प्रकृत्युपादानकालभाग्याख्याः पञ्च विषयोपरमतो@र्जनरक्षासङ्गसंक्षयविघातैः 280

ādhyātmikāścatasraḥ prakṛtyupādānakālabhāgyākhyāḥ pañca viṣayoparamato@rjanarakṣāsaṅgasaṃkṣayavighātaiḥ 280

8.281

ऊहः शब्दो@ध्ययनं दुःखविघातास्त्रयः सुहृत्प्राप्तिः दानं च सिद्धयो@ष्टौ सिद्धेः पूर्वो@ङ्कुशस्त्रिविधः 281

ūhaḥ śabdo@dhyayanaṃ duḥkhavighātāstrayaḥ suhṛtprāptiḥ dānaṃ ca siddhayo@ṣṭau siddheḥ pūrvo@ṅkuśastrividhaḥ 281

8.282

अणिमाद्यूर्ध्वतस्तिस्रः पङ्क्तयो गुरुशिष्यगाः तत्रापि त्रिगुणच्छायायोगात् त्रित्वमुदाहृतम् 282

aṇimādyūrdhvatastisraḥ paṅktayo guruśiṣyagāḥ tatrāpi triguṇacchāyāyogāt tritvamudāhṛtam 282

8.283

नाडीविद्याष्टकं चोर्ध्वं पङ्क्तीनां स्यादिडादिकम् पुंसि नादमयी शक्तिः प्रसराख्या च यत्स्थिता 283

nāḍīvidyāṣṭakaṃ cordhvaṃ paṅktīnāṃ syādiḍādikam puṃsi nādamayī śaktiḥ prasarākhyā ca yatsthitā 283

8.284

न ह्यकर्ता पुमान्कर्तुः कारणत्वं च संस्थितम् अकर्तर्यपि वा पुंसि सहकारितया स्थिते 284

na hyakartā pumānkartuḥ kāraṇatvaṃ ca saṃsthitam akartaryapi vā puṃsi sahakāritayā sthite 284

8.285

शेषकार्यात्मतैष्टव्यान्यथा सत्कार्यहानितः तस्मात्तथाविधे कार्ये या शक्तिः पुरुषस्य सा 285

śeṣakāryātmataiṣṭavyānyathā satkāryahānitaḥ tasmāttathāvidhe kārye yā śaktiḥ puruṣasya sā 285

8.286

तावन्ति रूपाण्यादाय पूर्णतामधिगच्छति नाड्यष्टकोर्ध्वे कथितं विग्रहाष्टकमुच्यते 286

tāvanti rūpāṇyādāya pūrṇatāmadhigacchati nāḍyaṣṭakordhve kathitaṃ vigrahāṣṭakamucyate 286

8.287

कार्यं हेतुर्दुःखं सुखं च विज्ञानसाध्यकरणानि साधनमिति विग्रहतायुगष्टकं भवति पुंस्तत्त्वे 287

kāryaṃ heturduḥkhaṃ sukhaṃ ca vijñānasādhyakaraṇāni sādhanamiti vigrahatāyugaṣṭakaṃ bhavati puṃstattve 287

8.288

भुवनं देहधर्माणां दशानां विग्रहाष्टकात् अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्माकल्काक्रुधो गुरोः 288

bhuvanaṃ dehadharmāṇāṃ daśānāṃ vigrahāṣṭakāt ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmākalkākrudho guroḥ 288

8.289

शुश्रूषाशौचसन्तोषा ऋजुतेति दशोदिताः पुंस्तत्त्व एव गन्धान्तं स्थितं षोडशकं पुनः 289

śuśrūṣāśaucasantoṣā ṛjuteti daśoditāḥ puṃstattva eva gandhāntaṃ sthitaṃ ṣoḍaśakaṃ punaḥ 289

8.290

आरभ्य देहपाशाख्यं पुरं बुद्धिगुणास्ततः तत्रैवाष्टावहंकारस्त्रिधा कामादिकास्तथा 290

ārabhya dehapāśākhyaṃ puraṃ buddhiguṇāstataḥ tatraivāṣṭāvahaṃkārastridhā kāmādikāstathā 290

8.291

पाशा आगन्तुकगाणेशवैद्येश्वरभेदिताः त्रिविधास्ते स्थिताः पुंसि मोक्षमार्गोपरोधकाः 291

pāśā āgantukagāṇeśavaidyeśvarabheditāḥ trividhāste sthitāḥ puṃsi mokṣamārgoparodhakāḥ 291

8.292

यत्किंचित्परमाद्वैतसंवित्स्वातन्त्र्यसुन्दरात् पराच्छिवादुक्तरूपादन्यत्तत्पाश उच्यते 292

yatkiṃcitparamādvaitasaṃvitsvātantryasundarāt parācchivāduktarūpādanyattatpāśa ucyate 292

8.293

तदेवं पुंस्त्वमापन्ने पूर्णे@पि परमेश्वरे तत्स्वरूपापरिज्ञानं चित्रं हि पुरुषास्ततः 293

tadevaṃ puṃstvamāpanne pūrṇe@pi parameśvare tatsvarūpāparijñānaṃ citraṃ hi puruṣāstataḥ 293

8.294

उक्तानुक्तास्तु ये पाशाः परतन्त्रोक्तलक्षणाः ते पुंसि सर्वे तांस्तत्र शोधयन्मुच्यते भवात् 294

uktānuktāstu ye pāśāḥ paratantroktalakṣaṇāḥ te puṃsi sarve tāṃstatra śodhayanmucyate bhavāt 294

8.295

पुंस ऊर्ध्व तु नियतिस्तत्रस्थाः शंकरा दश हेमाभाः सुसिताः कालतत्त्वे तु दश ते शिवाः 295

puṃsa ūrdhva tu niyatistatrasthāḥ śaṃkarā daśa hemābhāḥ susitāḥ kālatattve tu daśa te śivāḥ 295

8.296

कोटिः षोडशसाहस्रं प्रत्येकं परिवारिणः रागे वीरेशभुवनं गुर्वन्तेवासिनां पुरम् 296

koṭiḥ ṣoḍaśasāhasraṃ pratyekaṃ parivāriṇaḥ rāge vīreśabhuvanaṃ gurvantevāsināṃ puram 296

8.297

पुरं चाशुद्धविद्यायां स्याच्छक्तिनवकोज्ज्वलम् मनोन्मन्यन्तगास्ताश्च वामाद्याः परिकीर्तिताः 297

puraṃ cāśuddhavidyāyāṃ syācchaktinavakojjvalam manonmanyantagāstāśca vāmādyāḥ parikīrtitāḥ 297

8.298

कलायां स्यान्महादेवत्रयस्य पुरमुत्तमम् ततो माया त्रिपुटिका मुख्यतो@नन्तकोटिभिः 298

kalāyāṃ syānmahādevatrayasya puramuttamam tato māyā tripuṭikā mukhyato@nantakoṭibhiḥ 298

8.299

आक्रान्ता सा भगबिलैः प्रोक्तं शैव्यां तनौ पुनः अङ्गुष्ठमात्रपर्यन्तं महादेवाष्टकं निशि 299

ākrāntā sā bhagabilaiḥ proktaṃ śaivyāṃ tanau punaḥ aṅguṣṭhamātraparyantaṃ mahādevāṣṭakaṃ niśi 299

8.300

चक्राष्टकाधिपत्येन तथा श्रीमालिनीमते वामाद्याः पुरुषादौ ये प्रोक्ताः श्रीपूर्वशासने 300

cakrāṣṭakādhipatyena tathā śrīmālinīmate vāmādyāḥ puruṣādau ye proktāḥ śrīpūrvaśāsane 300

8.301

ते मायातत्त्व एवोक्तास्तनौ शैव्यामनन्ततः कपालव्रतिनः स्वाङ्गहोतारः कष्टतापसाः 301

te māyātattva evoktāstanau śaivyāmanantataḥ kapālavratinaḥ svāṅgahotāraḥ kaṣṭatāpasāḥ 301

8.302

सर्वाभयाः खड्गधाराव्रतास्तत्तत्त्ववेदिनः क्रमात्तत्तत्त्वमायान्ति यत्रेशो@नन्त उच्यते 302

sarvābhayāḥ khaḍgadhārāvratāstattattvavedinaḥ kramāttattattvamāyānti yatreśo@nanta ucyate 302

8.303

उक्तं च तस्य परतः स्थानमनन्ताधिपस्य देवस्य स्थितिविलयसर्गकर्तुर्गुहाभगद्वारपालस्य 303

uktaṃ ca tasya parataḥ sthānamanantādhipasya devasya sthitivilayasargakarturguhābhagadvārapālasya 303

8.304

धर्मानणिमादिगुणाञ्ज्ञानानि तपःसुखानि योगांश्च मायाबिलात्प्रदत्ते पुंसां निष्कृष्य निष्कृष्य 304

dharmānaṇimādiguṇāñjñānāni tapaḥsukhāni yogāṃśca māyābilātpradatte puṃsāṃ niṣkṛṣya niṣkṛṣya 304

8.305

तच्छक्तीद्धस्वबला गुहाधिकारान्धकारगुणदीपाः सर्वे@नन्तप्रमुखा दीप्यन्ते शतभवप्रमुखान्ताः 305

tacchaktīddhasvabalā guhādhikārāndhakāraguṇadīpāḥ sarve@nantapramukhā dīpyante śatabhavapramukhāntāḥ 305

8.306

सो@व्यक्तमधिष्ठाय प्रकरोति जगन्नियोगतः शम्भोः शुद्धाशुद्धस्रोतो@धिकारहेतुः शिवो यस्मात् 306

so@vyaktamadhiṣṭhāya prakaroti jaganniyogataḥ śambhoḥ śuddhāśuddhasroto@dhikārahetuḥ śivo yasmāt 306

8.307

शिवगुणयोगे तस्मिन् महति पदे ये प्रतिष्ठिताः प्रथमम् ते@नन्तादेर्जगतः सर्गस्थितिविलयकर्तारः 307

śivaguṇayoge tasmin mahati pade ye pratiṣṭhitāḥ prathamam te@nantāderjagataḥ sargasthitivilayakartāraḥ 307

8.308

मायाबिलमिदमुक्तं परतस्तु गुहा जगद्योनिः उत्पत्त्या तेष्वस्याः पतिशक्तिक्षोभमनुविधीयमानेषु 308

māyābilamidamuktaṃ paratastu guhā jagadyoniḥ utpattyā teṣvasyāḥ patiśaktikṣobhamanuvidhīyamāneṣu 308

8.309

योनिविवरेषु नानाकामसमृद्धेषु भगसंज्ञा कामयते पतिरेनामिच्छानुविधायिनीं यदा देवीम् 309

yonivivareṣu nānākāmasamṛddheṣu bhagasaṃjñā kāmayate patirenāmicchānuvidhāyinīṃ yadā devīm 309

8.310

प्रतिभगमव्यक्ताद्याः प्रजास्तदास्याः प्रजायन्ते तेषामतिसूक्ष्माणामेतावत्त्वं न वर्ण्यते विधिषु 310

pratibhagamavyaktādyāḥ prajāstadāsyāḥ prajāyante teṣāmatisūkṣmāṇāmetāvattvaṃ na varṇyate vidhiṣu 310

8.311

अववरकाण्येकस्मिन्यद्वत्साले बहूनि बद्धानि योनिबिलान्येकस्मिंस्तद्वन्मायाशिरःसाले 311

avavarakāṇyekasminyadvatsāle bahūni baddhāni yonibilānyekasmiṃstadvanmāyāśiraḥsāle 311

8.312

मायापटलैः सूक्ष्मैः कुड्यैः पिहिताः परस्परमदृश्याः निवसन्ति तत्र रुद्राः सुखिनः प्रतिबिलमसंख्याताः 312

māyāpaṭalaiḥ sūkṣmaiḥ kuḍyaiḥ pihitāḥ parasparamadṛśyāḥ nivasanti tatra rudrāḥ sukhinaḥ pratibilamasaṃkhyātāḥ 312

8.313

स्थाने सायुज्यगताः सामीप्यगताः परे सलोकस्थाः प्रतिभुवनमेवमयं निवासिनां गुरुभिरुद्दिष्टः 313

sthāne sāyujyagatāḥ sāmīpyagatāḥ pare salokasthāḥ pratibhuvanamevamayaṃ nivāsināṃ gurubhiruddiṣṭaḥ 313

8.314

अपि सर्वसिद्धवाचः क्षीयेरन्दीर्घकालमुद्गीर्णाः न पुनर्योन्यानन्त्यादुच्यन्ते स्रोतसां संख्याः 314

api sarvasiddhavācaḥ kṣīyerandīrghakālamudgīrṇāḥ na punaryonyānantyāducyante srotasāṃ saṃkhyāḥ 314

8.315

तस्मान्निरयाद्येकं यत्प्रोक्तं द्वारपालपर्यन्तम् स्रोतस्तेनान्यान्यपि तुल्यविधानानि वेद्यानि 315

tasmānnirayādyekaṃ yatproktaṃ dvārapālaparyantam srotastenānyānyapi tulyavidhānāni vedyāni 315

8.316

अव्यक्तकले गुहया प्रकृतिकलाभ्यां विकार आत्मीयः ओतः प्रोतो व्याप्तः कलितः पूर्णः परिक्षिप्तः 316

avyaktakale guhayā prakṛtikalābhyāṃ vikāra ātmīyaḥ otaḥ proto vyāptaḥ kalitaḥ pūrṇaḥ parikṣiptaḥ 316

8.317

मध्ये पुटत्रयं तस्या रुद्राः षडधरे@न्तरे एक ऊर्ध्वे च पञ्चेति द्वादशैते निरूपिताः 317

madhye puṭatrayaṃ tasyā rudrāḥ ṣaḍadhare@ntare eka ūrdhve ca pañceti dvādaśaite nirūpitāḥ 317

8.318

गहनासाध्यौ हरिहरदशेश्वरौ त्रिकलगोपती षडिमे मध्ये@नन्तः क्षेमो द्विजेशविद्येशविश्वशिवाः 318

gahanāsādhyau hariharadaśeśvarau trikalagopatī ṣaḍime madhye@nantaḥ kṣemo dvijeśavidyeśaviśvaśivāḥ 318

8.319

इति पञ्च तेषु पञ्चसु षट्सु च पुटगेषु तत्परावृत्त्या परिवर्त्तते स्थितिः किल देवो@नन्तस्तु सर्वथा मध्ये 319

iti pañca teṣu pañcasu ṣaṭsu ca puṭageṣu tatparāvṛttyā parivarttate sthitiḥ kila devo@nantastu sarvathā madhye 319

8.320

ऊर्ध्वाधरगकपालकपुटषट्कयुगेन तत्परावृत्त्या मध्यतो@ष्टाभिर्दिक्स्थैर्व्याप्तो ग्रन्थिर्मतङ्गशास्त्रोक्तः 320

ūrdhvādharagakapālakapuṭaṣaṭkayugena tatparāvṛttyā madhyato@ṣṭābhirdiksthairvyāpto granthirmataṅgaśāstroktaḥ 320

8.321

श्रीसारशासने पुनरेषा षट्पुटतया विनिर्दिष्टा ग्रन्थ्याख्यमिदं तत्त्वं मायाकार्यं ततो माया 321

śrīsāraśāsane punareṣā ṣaṭpuṭatayā vinirdiṣṭā granthyākhyamidaṃ tattvaṃ māyākāryaṃ tato māyā 321

8.322

मायातत्त्वं विभु किल गहनमरूपं समस्तविलयपदम् तत्र न भुवनविभागो युक्तो ग्रन्थावसौ तस्मात् 322

māyātattvaṃ vibhu kila gahanamarūpaṃ samastavilayapadam tatra na bhuvanavibhāgo yukto granthāvasau tasmāt 322

8.323

मायातत्त्वाधिपतिः सो@नन्तः समुदितान्विचार्याणून् युगपत्क्षोभयति निशां सा सूते संपुटैरनन्तैः स्वैः 323

māyātattvādhipatiḥ so@nantaḥ samuditānvicāryāṇūn yugapatkṣobhayati niśāṃ sā sūte saṃpuṭairanantaiḥ svaiḥ 323

8.324

तेन कलादिधरान्तं यदुक्तमावरणजालमखिलं तत् निःसंख्यं च विचित्रं मायैवैका त्वभिन्नेयम् 324

tena kalādidharāntaṃ yaduktamāvaraṇajālamakhilaṃ tat niḥsaṃkhyaṃ ca vicitraṃ māyaivaikā tvabhinneyam 324

8.325

उक्तं श्रीपूर्वशास्त्रे च धराव्यक्तात्मकं द्वयम् असंख्यातं निशाशक्तिसंज्ञं त्वेकस्वरूपकम् 325

uktaṃ śrīpūrvaśāstre ca dharāvyaktātmakaṃ dvayam asaṃkhyātaṃ niśāśaktisaṃjñaṃ tvekasvarūpakam 325

8.326

पाशाः पुरोक्ताः प्रणवाः पञ्चमानाष्टकं मुनेः कुलं योनिश्च वागीशी यस्यां जातो न जायते 326

pāśāḥ puroktāḥ praṇavāḥ pañcamānāṣṭakaṃ muneḥ kulaṃ yoniśca vāgīśī yasyāṃ jāto na jāyate 326

8.327

दीक्षाकाले@धराध्वस्थशुद्धौ यच्चाधराध्वगम् अनन्तस्य समीपे तु तत्सर्वं परिनिष्ठितम् 327

dīkṣākāle@dharādhvasthaśuddhau yaccādharādhvagam anantasya samīpe tu tatsarvaṃ pariniṣṭhitam 327

8.328

साध्यो दाता दमनो ध्यानो भस्मेति बिन्दवः पञ्च पञ्चार्थगुह्यरुद्राङ्कुशहृदयलक्षणं च सव्यूहम् 328

sādhyo dātā damano dhyāno bhasmeti bindavaḥ pañca pañcārthaguhyarudrāṅkuśahṛdayalakṣaṇaṃ ca savyūham 328

8.329

आकर्षादर्शौ चेत्यष्टकमेतत्प्रमाणानाम् अलुप्तविभवाः सर्वे मायातत्त्वाधिकारिणः 329

ākarṣādarśau cetyaṣṭakametatpramāṇānām aluptavibhavāḥ sarve māyātattvādhikāriṇaḥ 329

8.330

मायामयशरीरास्ते भोगं स्वं परिभुञ्जते प्रलयान्ते ह्यनन्तेन संहृतास्ते त्वहर्मुखे 330

māyāmayaśarīrāste bhogaṃ svaṃ paribhuñjate pralayānte hyanantena saṃhṛtāste tvaharmukhe 330

8.331

अन्यानन्तप्रसादेन विबुधा अपि तं परम् सुप्तबुद्धं मन्यमानाः स्वतन्त्रम्मन्यताजडाः 331

anyānantaprasādena vibudhā api taṃ param suptabuddhaṃ manyamānāḥ svatantrammanyatājaḍāḥ 331

8.332

स्वात्मानमेव जानन्ति हेतुं मायान्तरालगाः अतः परं स्थिता माया देवी जन्तुविमोहिनी 332

svātmānameva jānanti hetuṃ māyāntarālagāḥ ataḥ paraṃ sthitā māyā devī jantuvimohinī 332

8.333

देवदेवस्य सा शक्तिरतिदुर्घटकारिता निर्वैरपरिपन्थिन्या तया भ्रमितबुद्धयः 333

devadevasya sā śaktiratidurghaṭakāritā nirvairaparipanthinyā tayā bhramitabuddhayaḥ 333

8.334

इदं तत्त्वमिदं नेति विवदन्तीह वादिनः गुरुदेवाग्निशास्त्रेषु ये न भक्ता नराधमाः 334

idaṃ tattvamidaṃ neti vivadantīha vādinaḥ gurudevāgniśāstreṣu ye na bhaktā narādhamāḥ 334

8.335

सत्पथं तान्परित्याज्य सोत्पथं नयति ध्रुवम् असद्युक्तिविचारज्ञाञ्छुष्कतर्कावलम्बिनः 335

satpathaṃ tānparityājya sotpathaṃ nayati dhruvam asadyuktivicārajñāñchuṣkatarkāvalambinaḥ 335

8.336

भ्रमयत्येव तान्माया ह्यमोक्षे मोक्षलिप्सया शिवदीक्षासिना च्छिन्ना शिवज्ञानासिना तथा 336

bhramayatyeva tānmāyā hyamokṣe mokṣalipsayā śivadīkṣāsinā cchinnā śivajñānāsinā tathā 336

8.337

न प्ररोहेत्पुनर्नान्यो हेतुस्तच्छेदनं प्रति महामायोर्ध्वतः शुद्धा महाविद्याथ मातृका 337

na prarohetpunarnānyo hetustacchedanaṃ prati mahāmāyordhvataḥ śuddhā mahāvidyātha mātṛkā 337

8.338

वागीश्वरी च तत्रस्थं वामादिनवसत्पुरम् वामा ज्येष्ठा रौद्री काली कलविकरणीबलविकारिके तथा 338

vāgīśvarī ca tatrasthaṃ vāmādinavasatpuram vāmā jyeṣṭhā raudrī kālī kalavikaraṇībalavikārike tathā 338

8.339

मथनी दमनी मनोन्मनी च त्रिदृशः पीताः समस्तास्ताः सप्तकोट्यो मुख्यमन्त्रा विद्यातत्त्वे@त्र संस्थिताः 339

mathanī damanī manonmanī ca tridṛśaḥ pītāḥ samastāstāḥ saptakoṭyo mukhyamantrā vidyātattve@tra saṃsthitāḥ 339

8.340

एकैकार्बुदलक्षांशाः पद्माकारपुरा इह विद्याराज्ञ्यस्त्रिगुण्याद्याः सप्त सप्तार्बुदेश्वराः 340

ekaikārbudalakṣāṃśāḥ padmākārapurā iha vidyārājñyastriguṇyādyāḥ sapta saptārbudeśvarāḥ 340

8.341

विद्यातत्त्वोर्ध्वमैशं तु तत्त्वं तत्र क्रमोर्ध्वगम् शिखण्ड्याद्यमनन्तान्तं पुराष्टकयुतं पुरम् 341

vidyātattvordhvamaiśaṃ tu tattvaṃ tatra kramordhvagam śikhaṇḍyādyamanantāntaṃ purāṣṭakayutaṃ puram 341

8.342

शिखण्डी श्रीगलो मूर्तिरेकनेत्रैकरुद्रकौ शिवोत्तमः सूक्ष्मरुद्रो@नन्तो विद्येश्वराष्टकम् 342

śikhaṇḍī śrīgalo mūrtirekanetraikarudrakau śivottamaḥ sūkṣmarudro@nanto vidyeśvarāṣṭakam 342

8.343

क्रमादूर्ध्वोर्ध्वसंस्थानं सप्तानां नायको विभुः अनन्त एव ध्येयश्च पूज्यश्चाप्युत्तरोत्तरः 343

kramādūrdhvordhvasaṃsthānaṃ saptānāṃ nāyako vibhuḥ ananta eva dhyeyaśca pūjyaścāpyuttarottaraḥ 343

8.344

मुख्यमन्त्रेश्वराणां यत् सार्धं कोटित्रयं स्थितम् तन्नायका इमे तेन विद्येशाश्चक्रवर्तिनः 344

mukhyamantreśvarāṇāṃ yat sārdhaṃ koṭitrayaṃ sthitam tannāyakā ime tena vidyeśāścakravartinaḥ 344

8.345

उक्तं च गुरुभिरित्थं शिवतन्वाद्येषु शासनेष्वेतत् भगबिलशतकलितगुहामूर्धासनगो@ष्टशक्तियुग्देवः 345

uktaṃ ca gurubhiritthaṃ śivatanvādyeṣu śāsaneṣvetat bhagabilaśatakalitaguhāmūrdhāsanago@ṣṭaśaktiyugdevaḥ 345

8.346

गहनाद्यं निरयान्तं सृजति च रुद्रांश्च विनियुङ्क्ते उद्धरति मनोन्मन्या पुंसस्तेष्वेव भवति मध्यस्थः 346

gahanādyaṃ nirayāntaṃ sṛjati ca rudrāṃśca viniyuṅkte uddharati manonmanyā puṃsasteṣveva bhavati madhyasthaḥ 346

8.347

ते तेनोदस्तचितः परतत्त्वालोचने@भिनिविशन्ते स पुनरधः पथवर्तिष्वधिकृत एवाणुषु शिवेन 347

te tenodastacitaḥ paratattvālocane@bhiniviśante sa punaradhaḥ pathavartiṣvadhikṛta evāṇuṣu śivena 347

8.348

अवसितपतिविनियोगः सार्धमनेकात्ममन्त्रकोटीभिः निर्वात्यनन्तनाथस्तद्धामाविशति सूक्ष्मरुद्रस्तु 348

avasitapativiniyogaḥ sārdhamanekātmamantrakoṭībhiḥ nirvātyanantanāthastaddhāmāviśati sūkṣmarudrastu 348

8.349

अनुगृह्याणुमपूर्वं स्थापयति पतिः शिखण्डिनः स्थाने इत्यष्टौ परिपाट्या यावद्धामानि याति गुरुरेकः 349

anugṛhyāṇumapūrvaṃ sthāpayati patiḥ śikhaṇḍinaḥ sthāne ityaṣṭau paripāṭyā yāvaddhāmāni yāti gururekaḥ 349

8.350

तावदसंख्यातानां जन्तूनां निर्वृतिं कुरुते ते@ष्टावपि शक्त्यष्टकयोगामलजलरुहासनासीनाः 350

tāvadasaṃkhyātānāṃ jantūnāṃ nirvṛtiṃ kurute te@ṣṭāvapi śaktyaṣṭakayogāmalajalaruhāsanāsīnāḥ 350

8.351

आलोकयन्ति देवं हृदयस्थं कारणं परमम् तं भगवन्तमनन्तं ध्यायन्तः स्वहृदि कारणं शान्तम् 351

ālokayanti devaṃ hṛdayasthaṃ kāraṇaṃ paramam taṃ bhagavantamanantaṃ dhyāyantaḥ svahṛdi kāraṇaṃ śāntam 351

8.352

सप्तानुध्यायन्त्यपि मन्त्राणां कोटयः शुद्धाः मायादिरवीच्यन्तो भवस्त्वनन्तादिरुच्यते@प्यभवः 352

saptānudhyāyantyapi mantrāṇāṃ koṭayaḥ śuddhāḥ māyādiravīcyanto bhavastvanantādirucyate@pyabhavaḥ 352

8.353

शिवशुद्धगुणाधीकारान्तः सो@प्येष हेयश्च अत्रापि यतो दृष्टानुग्राह्याणां नियोज्यता शैवी 353

śivaśuddhaguṇādhīkārāntaḥ so@pyeṣa heyaśca atrāpi yato dṛṣṭānugrāhyāṇāṃ niyojyatā śaivī 353

8.354

इष्टा च तन्निवृत्तिर्ह्यभवस्त्वधरे न भूयते यस्मात् पत्युरपसर्पति यतः कारणता कार्यता च सिद्धेभ्यः 354

iṣṭā ca tannivṛttirhyabhavastvadhare na bhūyate yasmāt patyurapasarpati yataḥ kāraṇatā kāryatā ca siddhebhyaḥ 354

8.355

कञ्चुकवच्छिवसिद्धौ तावतिभवसंज्ञयातिमध्यस्थौ धर्मज्ञानविरागैश्यचतुष्टयपुरं तु यत् 355

kañcukavacchivasiddhau tāvatibhavasaṃjñayātimadhyasthau dharmajñānavirāgaiśyacatuṣṭayapuraṃ tu yat 355

8.356

रूपावरणसंज्ञं तत्तत्त्वे@स्मिन्नैश्वरे विदुः वामा ज्येष्ठा च रौद्रीति भुवनत्रयशोभितम् 356

rūpāvaraṇasaṃjñaṃ tattattve@sminnaiśvare viduḥ vāmā jyeṣṭhā ca raudrīti bhuvanatrayaśobhitam 356

8.357

सूक्ष्मावरणमाख्यातमीशतत्त्वे गुरूत्तमैः ऐशात्सादाशिवं ज्ञानक्रियायुगलमण्डितम् 357

sūkṣmāvaraṇamākhyātamīśatattve gurūttamaiḥ aiśātsādāśivaṃ jñānakriyāyugalamaṇḍitam 357

8.358

शुद्धावरणमित्याहुरुक्ता शुद्धावृतेः परम् विद्यावृतिस्ततो भावाभावशक्तिद्वयोज्ज्वला 358

śuddhāvaraṇamityāhuruktā śuddhāvṛteḥ param vidyāvṛtistato bhāvābhāvaśaktidvayojjvalā 358

8.359

शक्त्यावृतिः प्रमाणाख्या ततः शास्त्रे निरूपिता शक्त्यावृतेस्तु तेजस्विध्रुवेशाभ्यामलङ्कृतम् 359

śaktyāvṛtiḥ pramāṇākhyā tataḥ śāstre nirūpitā śaktyāvṛtestu tejasvidhruveśābhyāmalaṅkṛtam 359

8.360

तेजस्व्यावरणं वेदपुरा मानावृतिस्ततः मानावृतेः सुशुद्धावृत्पुरत्रितयशोभिता 360

tejasvyāvaraṇaṃ vedapurā mānāvṛtistataḥ mānāvṛteḥ suśuddhāvṛtpuratritayaśobhitā 360

8.361

सुशुद्धावरणादूर्ध्व शैवमेकपुरं भवेत् शिवावृतेरूर्ध्वमाहुर्मोक्षावरणसंज्ञितम् 361

suśuddhāvaraṇādūrdhva śaivamekapuraṃ bhavet śivāvṛterūrdhvamāhurmokṣāvaraṇasaṃjñitam 361

8.362

अस्यां मोक्षावृतौ रुद्रा एकादश निरूपिताः मोक्षावरणतस्त्वेकपुरमावरणं ध्रुवम् 362

asyāṃ mokṣāvṛtau rudrā ekādaśa nirūpitāḥ mokṣāvaraṇatastvekapuramāvaraṇaṃ dhruvam 362

8.363

ऊर्ध्वे ध्रुवावृतेरिच्छावरणं तत्र ते शिवाः ईश्वरेच्छागृहान्तस्थास्तत्पुरं चैकमुच्यते 363

ūrdhve dhruvāvṛtericchāvaraṇaṃ tatra te śivāḥ īśvarecchāgṛhāntasthāstatpuraṃ caikamucyate 363

8.364

इच्छावृतेः प्रबुद्धाख्यं दिग्रुद्राष्टकचर्चितम् प्रबुद्धावरणादूर्ध्व समयावरणं महत् 364

icchāvṛteḥ prabuddhākhyaṃ digrudrāṣṭakacarcitam prabuddhāvaraṇādūrdhva samayāvaraṇaṃ mahat 364

8.365

भुवनैः पञ्चभिर्गर्भीकृतानन्तसमावृति सामयात्सौशिवं तत्र सादाख्यं भुवनं महत् 365

bhuvanaiḥ pañcabhirgarbhīkṛtānantasamāvṛti sāmayātsauśivaṃ tatra sādākhyaṃ bhuvanaṃ mahat 365

8.366

तस्मिन्सदाशिवो देवस्तस्य सव्यापसव्ययोः ज्ञानक्रिये परेच्छा तु शक्तिरुत्सङ्गगामिनी 366

tasminsadāśivo devastasya savyāpasavyayoḥ jñānakriye parecchā tu śaktirutsaṅgagāminī 366

8.367

सृष्ट्यादिपञ्चकृत्यानि कुरुते स तयेच्छया पञ्च ब्रह्माण्यङ्गषट्कं सकलाद्यष्टकं शिवाः 367

sṛṣṭyādipañcakṛtyāni kurute sa tayecchayā pañca brahmāṇyaṅgaṣaṭkaṃ sakalādyaṣṭakaṃ śivāḥ 367

8.368

दशाष्टादश रुद्राश्च तैरेव सुशिवो वृतः सद्यो वामाघोरौ पुरुषेशौ ब्रह्मपञ्चकं हृदयम् 368

daśāṣṭādaśa rudrāśca taireva suśivo vṛtaḥ sadyo vāmāghorau puruṣeśau brahmapañcakaṃ hṛdayam 368

8.369

मूर्धशिखावर्मदृगस्त्रमङ्गानि षट् प्राहुः सकलाकलशून्यैः सह कलाढ्यखमलङ्कृते क्षपणमन्त्यम् 369

mūrdhaśikhāvarmadṛgastramaṅgāni ṣaṭ prāhuḥ sakalākalaśūnyaiḥ saha kalāḍhyakhamalaṅkṛte kṣapaṇamantyam 369

8.370

कण्ठ्यौष्ठ्यमष्टमं किल सकलाष्टकमेतदाम्नातम् ओं कारशिवौ दीप्तो हेत्वीशदशेशकौ सुशिवकालौ 370

kaṇṭhyauṣṭhyamaṣṭamaṃ kila sakalāṣṭakametadāmnātam oṃ kāraśivau dīpto hetvīśadaśeśakau suśivakālau 370

8.371

सूक्ष्मसुतेजःशर्वाः शिवाः दशैते@त्र पूर्वादेः विजयो निःश्वासश्च स्वायम्भुवो वह्निवीररौरवकाः 371

sūkṣmasutejaḥśarvāḥ śivāḥ daśaite@tra pūrvādeḥ vijayo niḥśvāsaśca svāyambhuvo vahnivīrarauravakāḥ 371

8.372

मुकुटविसरेन्दुविन्दुप्रोद्गीता ललितसिद्धरुद्रौ च सन्तानशिवौ परकिरणपारमेशा इति स्मृता रुद्राः 372

mukuṭavisarenduvinduprodgītā lalitasiddharudrau ca santānaśivau parakiraṇapārameśā iti smṛtā rudrāḥ 372

8.373

सर्वेषामेतेषां ज्ञानानि विदुः स्वतुल्यनामानि मन्त्रमुनिकोटिपरिवृत मथ विभुवामादिरुद्रतच्छक्तियुतम् 373

sarveṣāmeteṣāṃ jñānāni viduḥ svatulyanāmāni mantramunikoṭiparivṛta matha vibhuvāmādirudratacchaktiyutam 373

8.374

तारादिशक्तिजुष्टं सुशिवासनमतिसितकजमसंख्यदलम् यः शक्तिरुद्रवर्गः परिवारे विष्टरे च सुशिवस्य 374

tārādiśaktijuṣṭaṃ suśivāsanamatisitakajamasaṃkhyadalam yaḥ śaktirudravargaḥ parivāre viṣṭare ca suśivasya 374

8.375

प्रत्येकमस्य निजनिजपरिवारे परार्धकोटयो@संख्याः मायामलनिर्मुक्ताः केवलमधिकारमात्रसंरूढाः 375

pratyekamasya nijanijaparivāre parārdhakoṭayo@saṃkhyāḥ māyāmalanirmuktāḥ kevalamadhikāramātrasaṃrūḍhāḥ 375

8.376

सुशिवावरणे रुद्राः सर्वज्ञाः सर्वशक्तिसम्पूर्णाः अधिकारबन्धविलये शान्ताः शिवरूपिणो पुनर्भविनः 376

suśivāvaraṇe rudrāḥ sarvajñāḥ sarvaśaktisampūrṇāḥ adhikārabandhavilaye śāntāḥ śivarūpiṇo punarbhavinaḥ 376

8.377

ऊर्ध्वे बिन्द्वावृतिर्दीप्ता तत्र तत्र पद्मं शशिप्रभम् शान्त्यतीतः शिवस्तत्र तच्छक्त्युत्सङ्गभूषितः 377

ūrdhve bindvāvṛtirdīptā tatra tatra padmaṃ śaśiprabham śāntyatītaḥ śivastatra tacchaktyutsaṅgabhūṣitaḥ 377

8.378

निवृत्त्यादिकलावर्गपरिवारसमावृतः असंख्यरुद्रतच्छक्तिपुरकोटिभिरावृतः 378

nivṛttyādikalāvargaparivārasamāvṛtaḥ asaṃkhyarudratacchaktipurakoṭibhirāvṛtaḥ 378

8.379

श्रीमन्मतङ्गशास्त्रे च लयाख्यं तत्त्वमुत्तमम् पारिभाषिकमित्येतन्नाम्ना बिन्दुरिहोच्यते 379

śrīmanmataṅgaśāstre ca layākhyaṃ tattvamuttamam pāribhāṣikamityetannāmnā bindurihocyate 379

8.380

चतुर्मूर्तिमयं शुभ्रं यत्तत्सकलनिष्कलम् तस्मिन्भोगः समुद्दिष्ट इत्यत्रेदं च वर्णितम् 380

caturmūrtimayaṃ śubhraṃ yattatsakalaniṣkalam tasminbhogaḥ samuddiṣṭa ityatredaṃ ca varṇitam 380

8.381

निवृत्त्यादेः सुसूक्ष्मत्वाद्धराद्यारब्धदेहता मातुः स्फूर्जन्महाज्ञानलीनत्वान्न विभाव्यते 381

nivṛttyādeḥ susūkṣmatvāddharādyārabdhadehatā mātuḥ sphūrjanmahājñānalīnatvānna vibhāvyate 381

8.382

उद्रिक्त तैजसत्वेन हेम्नो भूपरमाणवः यथा पृथङ्न भान्त्येवमूर्ध्वाधोरुद्रदेहगाः 382

udrikta taijasatvena hemno bhūparamāṇavaḥ yathā pṛthaṅna bhāntyevamūrdhvādhorudradehagāḥ 382

8.383

बिन्दूर्ध्वे@र्धेन्दुरेतस्य कला ज्योत्स्ना च तद्वती कान्तिः प्रभा च विमला पञ्चैता रोधिकास्ततः 383

bindūrdhve@rdhenduretasya kalā jyotsnā ca tadvatī kāntiḥ prabhā ca vimalā pañcaitā rodhikāstataḥ 383

8.384

रुन्धनी रोधनी रोद्ध्री ज्ञानबोधा तमोपहा एताः पञ्च कलाः प्राहुर्निरोधिन्यां गुरूत्तमाह् 384

rundhanī rodhanī roddhrī jñānabodhā tamopahā etāḥ pañca kalāḥ prāhurnirodhinyāṃ gurūttamāh 384

Āhnika 8 (cont. 3)

8.385

अर्धमात्रः स्मृतो बिन्दुर्व्योमरूपी चतुष्कलः तदर्धमर्धचन्द्रस्तदष्टांशेन निरोधिका 385

ardhamātraḥ smṛto bindurvyomarūpī catuṣkalaḥ tadardhamardhacandrastadaṣṭāṃśena nirodhikā 385

8.386

हेतून्ब्रह्मादिकान् रुन्द्धे रोधिकां तां त्यजेत्ततः निरोधिकामिमां भित्त्वा सादाख्यं भुवनं परम् 386

hetūnbrahmādikān runddhe rodhikāṃ tāṃ tyajettataḥ nirodhikāmimāṃ bhittvā sādākhyaṃ bhuvanaṃ param 386

8.387

पररूपेण यत्रास्ते पञ्चमन्त्रमहातनुः इत्यर्धेन्दुनिरोध्यन्तबिन्द्वावृत्यूर्ध्वतो महान् 387

pararūpeṇa yatrāste pañcamantramahātanuḥ ityardhendunirodhyantabindvāvṛtyūrdhvato mahān 387

8.388

नादः किञ्जल्कसदृशो महद्भिः पुरुषैर्वृतः चत्वारि भुवनान्यत्र दिक्षु मध्ये च पञ्चमम् 388

nādaḥ kiñjalkasadṛśo mahadbhiḥ puruṣairvṛtaḥ catvāri bhuvanānyatra dikṣu madhye ca pañcamam 388

8.389

इन्धिका दीपिका चैव रोधिका मोचिकोर्ध्वगा मध्ये@त्र पद्मं तत्रोर्ध्वगामी तच्छक्तिभिर्वृतः 389

indhikā dīpikā caiva rodhikā mocikordhvagā madhye@tra padmaṃ tatrordhvagāmī tacchaktibhirvṛtaḥ 389

8.390

नादोर्ध्वतस्तु सौषुम्नं तत्र तच्छक्तिभृत्प्रभुः तदीशः पिङ्गलेलाभ्यां वृतः सव्यापसव्ययोः 390

nādordhvatastu sauṣumnaṃ tatra tacchaktibhṛtprabhuḥ tadīśaḥ piṅgalelābhyāṃ vṛtaḥ savyāpasavyayoḥ 390

8.391

या प्रभोरङ्कगा देवी सुषुम्ना शशिसप्रभा ग्रथितो@ध्वा तया सर्व ऊर्ध्वश्चाधस्तनस्तथा 391

yā prabhoraṅkagā devī suṣumnā śaśisaprabhā grathito@dhvā tayā sarva ūrdhvaścādhastanastathā 391

8.392

नादःसुषुम्नाधारस्तु भित्त्वा विश्वमिदं जगत् अधःशक्त्या विनिर्गच्छेदूर्ध्वशक्त्या च मूर्धतः 392

nādaḥsuṣumnādhārastu bhittvā viśvamidaṃ jagat adhaḥśaktyā vinirgacchedūrdhvaśaktyā ca mūrdhataḥ 392

8.393

नाड्या ब्रह्मबिले लीनः सो@व्यक्तध्वनिरक्षरः नदन्सर्वेषु भूतेषु शिवशक्त्या ह्यधिष्ठितः 393

nāḍyā brahmabile līnaḥ so@vyaktadhvanirakṣaraḥ nadansarveṣu bhūteṣu śivaśaktyā hyadhiṣṭhitaḥ 393

8.394

सुषुम्नोर्ध्वे ब्रह्मबिलसंज्ञयावरणं त्रिदृक् तत्र ब्रह्मा सितः शूली पञ्चास्यः शशिशेखरः 394

suṣumnordhve brahmabilasaṃjñayāvaraṇaṃ tridṛk tatra brahmā sitaḥ śūlī pañcāsyaḥ śaśiśekharaḥ 394

8.395

तस्योत्सङ्गे परा देवी ब्रह्माणी मोक्षमार्गगा रोद्ध्री दात्री च मोक्षस्य तां भित्त्वा चोर्ध्वकुण्डली 395

tasyotsaṅge parā devī brahmāṇī mokṣamārgagā roddhrī dātrī ca mokṣasya tāṃ bhittvā cordhvakuṇḍalī 395

8.396

शक्तिः सुप्ताहिसदृशी सा विश्वाधार उच्यते तस्यां सूक्ष्मा सुसूक्ष्मा च तथान्ये अमृतामिते 396

śaktiḥ suptāhisadṛśī sā viśvādhāra ucyate tasyāṃ sūkṣmā susūkṣmā ca tathānye amṛtāmite 396

8.397

मध्यतो व्यापिनी तस्यां व्यापीशो व्यापिनीधरः शक्तितत्त्वमिदं यस्य प्रपञ्चो@यं धरान्तकः 397

madhyato vyāpinī tasyāṃ vyāpīśo vyāpinīdharaḥ śaktitattvamidaṃ yasya prapañco@yaṃ dharāntakaḥ 397

8.398

शिवतत्त्वं ततस्तत्र चतुर्दिक्कं व्यवस्थिताः व्यापी व्योमात्मको@नन्तो@नाथस्तच्छक्तिभागिनः 398

śivatattvaṃ tatastatra caturdikkaṃ vyavasthitāḥ vyāpī vyomātmako@nanto@nāthastacchaktibhāginaḥ 398

8.399

मध्ये त्वनाश्रितं तत्र देवदेवो ह्यनाश्रितः तच्छक्त्युत्सङ्गभृत्सूर्यशतकोटिसमप्रभः 399

madhye tvanāśritaṃ tatra devadevo hyanāśritaḥ tacchaktyutsaṅgabhṛtsūryaśatakoṭisamaprabhaḥ 399

8.400

शिवतत्त्वोर्ध्वतः शक्तिः परा सा समनाह्वया सर्वेषां कारणानां सा कर्तृभूता व्यवस्थिता 400

śivatattvordhvataḥ śaktiḥ parā sā samanāhvayā sarveṣāṃ kāraṇānāṃ sā kartṛbhūtā vyavasthitā 400

8.401

बिभर्त्यण्डान्यनेकानि शिवेन समधिष्ठिता तदारूढः शिवः कृत्यपञ्चकं कुरुते प्रभुः 401

bibhartyaṇḍānyanekāni śivena samadhiṣṭhitā tadārūḍhaḥ śivaḥ kṛtyapañcakaṃ kurute prabhuḥ 401

8.402

समना करणं तस्य हेतुकर्तुर्महोशितुः अनाश्रितं तु व्यापारे निमित्तं हेतुरुच्यते 402

samanā karaṇaṃ tasya hetukarturmahośituḥ anāśritaṃ tu vyāpāre nimittaṃ heturucyate 402

8.403

तयाधितिष्ठति विभुः कारणानां तु पञ्चकम् अनाश्रितो@नाथमयमनन्तं खवपुः सदा 403

tayādhitiṣṭhati vibhuḥ kāraṇānāṃ tu pañcakam anāśrito@nāthamayamanantaṃ khavapuḥ sadā 403

8.404

स व्यापिनं प्रेरयति स्वशक्त्या करणेन तु कर्मरूपा स्थिता माया यदधः शक्तिकुण्डली 404

sa vyāpinaṃ prerayati svaśaktyā karaṇena tu karmarūpā sthitā māyā yadadhaḥ śaktikuṇḍalī 404

8.405

नादबिन्द्वादिकं कार्यमित्यादिजगदुद्भवः यत्सदाशिवपर्यन्तं पार्थिवाद्यं च शासने 405

nādabindvādikaṃ kāryamityādijagadudbhavaḥ yatsadāśivaparyantaṃ pārthivādyaṃ ca śāsane 405

8.406

तत्सर्व प्राकृतं प्रोक्तं विनाशोत्पत्तिसंयुतम् अथ सकलभुवनमानं यन्मह्यं निगदितं निजैर्गुरुभिः 406

tatsarva prākṛtaṃ proktaṃ vināśotpattisaṃyutam atha sakalabhuvanamānaṃ yanmahyaṃ nigaditaṃ nijairgurubhiḥ 406

8.407

तद्वक्ष्यते समासाद्बुद्धौ येनाशु सङ्क्रामेत् अण्डस्यान्तरनन्तः कालः कूष्माण्डहाटकौ ब्रह्महरी 407

tadvakṣyate samāsādbuddhau yenāśu saṅkrāmet aṇḍasyāntaranantaḥ kālaḥ kūṣmāṇḍahāṭakau brahmaharī 407

8.408

रुद्राः शतं सवीरं बहिर्निवृत्तिस्तु साष्टशतभुवना स्यात् जलतेजःसमीरनभो@हंकृद्धीमूलसप्तके प्रत्येकम् 408

rudrāḥ śataṃ savīraṃ bahirnivṛttistu sāṣṭaśatabhuvanā syāt jalatejaḥsamīranabho@haṃkṛddhīmūlasaptake pratyekam 408

8.409

अष्टौ षट्पञ्चाशद्भुवना तेन प्रतिष्ठेति कला कथिता अत्र प्राहुः शोध्यानष्टौ केचिन्निजाष्टकाधिपतीन् 409

aṣṭau ṣaṭpañcāśadbhuvanā tena pratiṣṭheti kalā kathitā atra prāhuḥ śodhyānaṣṭau kecinnijāṣṭakādhipatīn 409

8.410

अन्ये तु समस्तानां शोध्यत्वं वर्णयन्ति भुवनानाम् श्रीभूतिराजमिश्रा गुरवः प्राहुः पुनर्बही रुद्रशतम् 410

anye tu samastānāṃ śodhyatvaṃ varṇayanti bhuvanānām śrībhūtirājamiśrā guravaḥ prāhuḥ punarbahī rudraśatam 410

8.411

अष्टावन्तः साकं शर्वेणेतीदृशी निवृत्तिरियं स्यात् रुद्राः काली वीरो धराब्धिलक्ष्म्यः सरस्वती गुह्यम् 411

aṣṭāvantaḥ sākaṃ śarveṇetīdṛśī nivṛttiriyaṃ syāt rudrāḥ kālī vīro dharābdhilakṣmyaḥ sarasvatī guhyam 411

8.412

इत्यष्टकं जले@नौ वह्न्यतिगुह्यद्वयं मरुति वायोः स्वपुरं गयादि खे च व्योम पवित्राष्टकं च भुवनयुगम् 412

ityaṣṭakaṃ jale@nau vahnyatiguhyadvayaṃ maruti vāyoḥ svapuraṃ gayādi khe ca vyoma pavitrāṣṭakaṃ ca bhuvanayugam 412

8.413

अभिमाने@हङ्कारच्छगलाद्यष्टकमथान्तरा नभो@हंकृत् तन्मात्रार्केन्दुश्रतिपुराष्टकं बुद्धिकर्मदेवानाम् 413

abhimāne@haṅkāracchagalādyaṣṭakamathāntarā nabho@haṃkṛt tanmātrārkenduśratipurāṣṭakaṃ buddhikarmadevānām 413

8.414

दश तन्मात्रसमूहे भुवनं पुनरक्षवर्गविनिपतिते मनसश्चेत्यभिमाने द्वाविंशतिरेव भुवनानाम् 414

daśa tanmātrasamūhe bhuvanaṃ punarakṣavargavinipatite manasaścetyabhimāne dvāviṃśatireva bhuvanānām 414

8.415

धियि दैवीनामष्टौ क्रुत्तेजोयोगसंज्ञकं त्रयं तदुमा तत्पतिरथ मूर्त्यष्टकसुशिवद्वादशकवीरभद्राः स्युः 415

dhiyi daivīnāmaṣṭau kruttejoyogasaṃjñakaṃ trayaṃ tadumā tatpatiratha mūrtyaṣṭakasuśivadvādaśakavīrabhadrāḥ syuḥ 415

8.416

तदथ महादेवाष्टकमिति बुद्धौ सप्तदश संख्या गुणतत्त्वे पङ्क्तित्रयमिति षट्पञ्चाशतं पुराणि विदुः 416

tadatha mahādevāṣṭakamiti buddhau saptadaśa saṃkhyā guṇatattve paṅktitrayamiti ṣaṭpañcāśataṃ purāṇi viduḥ 416

8.417

यद्यपि गुणसाम्यात्मनि मूले क्रोधेश्वराष्टकं तथापि धियि तच्छोधितमिति गणनां न पुनः प्राप्तं प्रतिष्ठायाम् 417

yadyapi guṇasāmyātmani mūle krodheśvarāṣṭakaṃ tathāpi dhiyi tacchodhitamiti gaṇanāṃ na punaḥ prāptaṃ pratiṣṭhāyām 417

8.418

इति जलतत्त्वान्मूलं तत्त्वचतुर्विंशतिः प्रतिष्ठायाम् अम्बादितुष्टिवर्गस्ताराद्याः सिद्धयो@णिमादिगणः 418

iti jalatattvānmūlaṃ tattvacaturviṃśatiḥ pratiṣṭhāyām ambādituṣṭivargastārādyāḥ siddhayo@ṇimādigaṇaḥ 418

8.419

गुरवो गुरुशिष्या ऋषिवर्ग इडादिश्च विग्रहाष्टकयुक् गन्धादिविकारपुरं बुद्धिगुणाष्टकमहंक्रिया विषयगुणाः 419

guravo guruśiṣyā ṛṣivarga iḍādiśca vigrahāṣṭakayuk gandhādivikārapuraṃ buddhiguṇāṣṭakamahaṃkriyā viṣayaguṇāḥ 419

8.420

कामादिसप्तविंशकमागन्तु तथा गणेशविद्येशमयौ इति पाशेषु पुरत्रयमित्थं पुरुषे@त्र भुवनषोडशकम् 420

kāmādisaptaviṃśakamāgantu tathā gaṇeśavidyeśamayau iti pāśeṣu puratrayamitthaṃ puruṣe@tra bhuvanaṣoḍaśakam 420

8.421

नियतौ शङ्करदशकं काले शिवदशकमिति पुरद्वितयम् रागे सुहृष्टभुवनं गुरुशिष्यपुरं च वित्कलायुगले 421

niyatau śaṅkaradaśakaṃ kāle śivadaśakamiti puradvitayam rāge suhṛṣṭabhuvanaṃ guruśiṣyapuraṃ ca vitkalāyugale 421

8.422

भुवनं भुवनं निशि पुटपुरत्रयं वाक्पुरं प्रमाणपुरम् इति सप्तविंशतिपुरा विद्या पुरुषादितत्त्वसप्तकयुक् 422

bhuvanaṃ bhuvanaṃ niśi puṭapuratrayaṃ vākpuraṃ pramāṇapuram iti saptaviṃśatipurā vidyā puruṣāditattvasaptakayuk 422

8.423

वामेशरूपसूक्ष्मं शुद्धं विद्याथ शक्तितेजस्विमितिः सुविशुद्धिशिवौ मोक्ष धुवेषिसंबुद्धसमयसौशिवसंज्ञाः 423

vāmeśarūpasūkṣmaṃ śuddhaṃ vidyātha śaktitejasvimitiḥ suviśuddhiśivau mokṣa dhuveṣisaṃbuddhasamayasauśivasaṃjñāḥ 423

8.424

सप्तदशपुरा शान्ता विद्येशसदाशिवपुरत्रितययुक्ता बिन्द्वर्धेन्दुनिरोध्यः परसौशिवमिन्धिकादिपुरसौषुम्ने 424

saptadaśapurā śāntā vidyeśasadāśivapuratritayayuktā bindvardhendunirodhyaḥ parasauśivamindhikādipurasauṣumne 424

8.425

परनादो ब्रह्मबिलं सूक्ष्मादियुतोर्ध्वकुण्डली शक्तिः व्यापिव्योमानन्तानाथानाश्रितपुराणि पञ्च ततः 425

paranādo brahmabilaṃ sūkṣmādiyutordhvakuṇḍalī śaktiḥ vyāpivyomānantānāthānāśritapurāṇi pañca tataḥ 425

8.426

षष्ठं च परममनाश्रितमथ समनाभुवनषोडशी यदि वा बिन्द्वावरणं परसौशिवं च पञ्चेन्धिकादिभुवनानि 426

ṣaṣṭhaṃ ca paramamanāśritamatha samanābhuvanaṣoḍaśī yadi vā bindvāvaraṇaṃ parasauśivaṃ ca pañcendhikādibhuvanāni 426

8.427

सौषुम्नं ब्रह्मबिलं कुण्डलिनी व्यापिपञ्चकं समना इति षोडशभुवनेयं तत्त्वयुगं शान्त्यतीता स्यात् 427

sauṣumnaṃ brahmabilaṃ kuṇḍalinī vyāpipañcakaṃ samanā iti ṣoḍaśabhuvaneyaṃ tattvayugaṃ śāntyatītā syāt 427

8.428

श्रीमन्मतङ्गशास्त्रे च क्रमो@यं पुरपूगगः कालाग्निर्नरकाः खाब्धियुतं मुख्यतया शतम् 428

śrīmanmataṅgaśāstre ca kramo@yaṃ purapūgagaḥ kālāgnirnarakāḥ khābdhiyutaṃ mukhyatayā śatam 428

8.429

कूष्माण्डः सप्तपाताली सप्तलोकी महेश्वरः इत्यण्डमध्यं तद्बाह्ये शतं रुद्रा इति स्थिताः 429

kūṣmāṇḍaḥ saptapātālī saptalokī maheśvaraḥ ityaṇḍamadhyaṃ tadbāhye śataṃ rudrā iti sthitāḥ 429

8.430

स्थानानां द्विशती भूमिः सप्तपञ्चाशता युता पञ्चाष्टकस्य मध्याद्द्वात्रिंशद्भूतचतुष्टये 430

sthānānāṃ dviśatī bhūmiḥ saptapañcāśatā yutā pañcāṣṭakasya madhyāddvātriṃśadbhūtacatuṣṭaye 430

8.431

तन्मात्रेषु च पञ्च स्युर्विश्वेदेवास्ततो@ष्टकम् पञ्चमं सेन्द्रिये गर्वे बुद्धौ देवाष्टकं गुणे 431

tanmātreṣu ca pañca syurviśvedevāstato@ṣṭakam pañcamaṃ sendriye garve buddhau devāṣṭakaṃ guṇe 431

8.432

योगाष्टकं क्रोधसंज्ञं मूले काले सनैयते पतद्रुगाद्याश्चाङ्गुष्ठमात्राद्या रागतत्त्वगाः 432

yogāṣṭakaṃ krodhasaṃjñaṃ mūle kāle sanaiyate patadrugādyāścāṅguṣṭhamātrādyā rāgatattvagāḥ 432

8.433

द्वादशैकशिवाद्याः स्युर्विद्यायां कलने दश वामाद्यास्त्रिशती सेयं त्रिपर्वण्यब्धिरस्ययुक् 433

dvādaśaikaśivādyāḥ syurvidyāyāṃ kalane daśa vāmādyāstriśatī seyaṃ triparvaṇyabdhirasyayuk 433

8.434

शैवाः केचिदिहानन्ताः श्रैकण्ठा इति संग्रहः यत्र यदा परभोगान् बुभुक्षते तत्र योजनं कार्यम् 434

śaivāḥ kecidihānantāḥ śraikaṇṭhā iti saṃgrahaḥ yatra yadā parabhogān bubhukṣate tatra yojanaṃ kāryam 434

8.435

शोधनमथ तद्धानौ शेषं त्वन्तर्गतं कार्यम् इत्यागमं प्रथयितुं दर्शितमेतद्विकल्पितं तेन 435

śodhanamatha taddhānau śeṣaṃ tvantargataṃ kāryam ityāgamaṃ prathayituṃ darśitametadvikalpitaṃ tena 435

8.436

अन्ये@पि बहुविकल्पाः स्वधियाचार्यैः समभ्यूह्याः श्रीपूर्वशासने पुनरष्टादशाधिकं शतं कथितम् 436

anye@pi bahuvikalpāḥ svadhiyācāryaiḥ samabhyūhyāḥ śrīpūrvaśāsane punaraṣṭādaśādhikaṃ śataṃ kathitam 436

8.437

तदिह प्रधानमधिकं संक्षेपेणोच्यते शोध्यम् कालाग्निः कूष्माण्डो नरकेशो हाटको@थ भूतलपः 437

tadiha pradhānamadhikaṃ saṃkṣepeṇocyate śodhyam kālāgniḥ kūṣmāṇḍo narakeśo hāṭako@tha bhūtalapaḥ 437

8.438

ब्रह्मा मुनिलोकेशो रुद्राः पञ्चान्तरालस्थाः अधरे@नन्तः प्राच्याः कपालिवह्न्यन्तनिरृतिबलाख्याः 438

brahmā munilokeśo rudrāḥ pañcāntarālasthāḥ adhare@nantaḥ prācyāḥ kapālivahnyantanirṛtibalākhyāḥ 438

8.439

लघुनिधिपतिविद्याधिपशम्भूर्ध्वान्तं सवीरभद्रपति एकादशभिर्बाह्ये ब्रह्माण्डं पञ्चभिस्तथान्तरिकैः 439

laghunidhipatividyādhipaśambhūrdhvāntaṃ savīrabhadrapati ekādaśabhirbāhye brahmāṇḍaṃ pañcabhistathāntarikaiḥ 439

8.440

इति षोडशपुरमेतन्निवृत्तिकलयेह कलनीयम् लकुलीशभारभूती दिण्ड्याषाढी च पुष्करनिमेषौ 440

iti ṣoḍaśapurametannivṛttikalayeha kalanīyam lakulīśabhārabhūtī diṇḍyāṣāḍhī ca puṣkaranimeṣau 440

8.441

प्रभाससुरेशाविति सलिले प्रत्यात्मकं सपरिवारे भैरवकेदारमहाकाला मध्याम्रजल्पाख्याः 441

prabhāsasureśāviti salile pratyātmakaṃ saparivāre bhairavakedāramahākālā madhyāmrajalpākhyāḥ 441

8.442

श्रीशैलहरिश्चन्द्राविति गुह्याष्टकमिदं महसि भीमेन्द्राट्टहासविमलकनखलनाखलकुरुस्थितिगयाख्याः 442

śrīśailahariścandrāviti guhyāṣṭakamidaṃ mahasi bhīmendrāṭṭahāsavimalakanakhalanākhalakurusthitigayākhyāḥ 442

8.443

अतिगुह्याष्टकमेतन्मरुति च सतन्मात्रके च साक्षे च स्थाणुसुवर्णाख्यौ किल भद्रो गोकर्णको महालयकः 443

atiguhyāṣṭakametanmaruti ca satanmātrake ca sākṣe ca sthāṇusuvarṇākhyau kila bhadro gokarṇako mahālayakaḥ 443

8.444

अविमुक्तरुद्रकोटी वस्त्रापद इत्यदः पवित्रं खे स्थूलस्थूलेशशङ्कुश्रुतिकालञ्जराश्च मण्डलभृत् 444

avimuktarudrakoṭī vastrāpada ityadaḥ pavitraṃ khe sthūlasthūleśaśaṅkuśrutikālañjarāśca maṇḍalabhṛt 444

8.445

माकोटाण्डद्वितयच्छगलाण्डा अष्टकं ह्यहङ्कारे अन्ये@हङ्कारान्तस्तन्मात्राणीन्द्रियाणि चाप्याहुः 445

mākoṭāṇḍadvitayacchagalāṇḍā aṣṭakaṃ hyahaṅkāre anye@haṅkārāntastanmātrāṇīndriyāṇi cāpyāhuḥ 445

8.446

धियि योन्यष्टकमुक्तं प्रकृतौ योगाष्टकं किलाकृतप्रभृति इति सप्ताष्टकभुवना प्रतिष्ठितिः सलिलतो हि मूलान्ता 446

dhiyi yonyaṣṭakamuktaṃ prakṛtau yogāṣṭakaṃ kilākṛtaprabhṛti iti saptāṣṭakabhuvanā pratiṣṭhitiḥ salilato hi mūlāntā 446

8.447

नरि वामो भीमोग्रौ भवेशवीराः प्रचण्डगौरीशौ अजसानन्तैकशिवौ विद्यायां क्रोधचण्डयुग्मं स्यात् 447

nari vāmo bhīmograu bhaveśavīrāḥ pracaṇḍagaurīśau ajasānantaikaśivau vidyāyāṃ krodhacaṇḍayugmaṃ syāt 447

8.448

संवर्तो ज्योतिरथो कलानियत्यां च सूरपञ्चान्तौ वीरशिखीशश्रीकण्ठसंज्ञमेतत्त्रयं च काले स्यात् 448

saṃvarto jyotiratho kalāniyatyāṃ ca sūrapañcāntau vīraśikhīśaśrīkaṇṭhasaṃjñametattrayaṃ ca kāle syāt 448

8.449

समहातेजा वामो भवोद्भवश्चैकपिङ्गलेशानौ भुवनेशपुरःसरकावङ्गुष्ठ इमे निशि स्थिता ह्यष्टौ 449

samahātejā vāmo bhavodbhavaścaikapiṅgaleśānau bhuvaneśapuraḥsarakāvaṅguṣṭha ime niśi sthitā hyaṣṭau 449

8.450

अष्टाविंशतिभुवना विद्या पुरुषान्निशान्तमियम् हालाहलरुद्रक्रुदम्बिकाघोरिकाः सवामाः स्युः 450

aṣṭāviṃśatibhuvanā vidyā puruṣānniśāntamiyam hālāhalarudrakrudambikāghorikāḥ savāmāḥ syuḥ 450

8.451

विद्यायां विद्येशास्त्वष्टावीशे सदाशिवे पञ्च वामा ज्येष्ठा रौद्री शक्तिः सकला च शोन्तयम् 451

vidyāyāṃ vidyeśāstvaṣṭāvīśe sadāśive pañca vāmā jyeṣṭhā raudrī śaktiḥ sakalā ca śontayam 451

8.452

अष्टादश भुवना स्यात् शान्त्यतीता त्वभुवनैव इति देशाध्वविभागः कथितः श्रीशम्भुना समादिष्टः 452

aṣṭādaśa bhuvanā syāt śāntyatītā tvabhuvanaiva iti deśādhvavibhāgaḥ kathitaḥ śrīśambhunā samādiṣṭaḥ 452

Āhnika 9

9.1

च् श्रीतन्त्रालोकस्य नवममाह्निकम् अथ तत्त्वप्रविभागो विस्तरतः कथ्यते क्रमप्राप्तः 1ब्

c śrītantrālokasya navamamāhnikam atha tattvapravibhāgo vistarataḥ kathyate kramaprāptaḥ 1b

9.2

यान्युक्तानि पुराण्यमूनि विविधैभदैर्यदेष्वन्वितं रूपं भाति परं प्रकाशनिविडं देवः स एकः शिवः तत्स्वातन्त्र्यरसात्पुनः शिवपदाद्भेदे विभाते परं यद्रूपं बहुधानुगामि तदिदं तत्त्वं विभोः शासने 2

yānyuktāni purāṇyamūni vividhaibhadairyadeṣvanvitaṃ rūpaṃ bhāti paraṃ prakāśaniviḍaṃ devaḥ sa ekaḥ śivaḥ tatsvātantryarasātpunaḥ śivapadādbhede vibhāte paraṃ yadrūpaṃ bahudhānugāmi tadidaṃ tattvaṃ vibhoḥ śāsane 2

9.3

तथाहि कालसदनाद्वीरभद्रपुरान्तगम् धृतिकाठिन्यगरिमाद्यवभासाद्धरात्मता 3

tathāhi kālasadanādvīrabhadrapurāntagam dhṛtikāṭhinyagarimādyavabhāsāddharātmatā 3

9.4

एवं जलादितत्त्वेषु वाच्यं यावत्सदाशिवे स्वस्मिन्कार्ये@थ धर्मौघे यद्वापि स्वसदृग्गुणे 4

evaṃ jalāditattveṣu vācyaṃ yāvatsadāśive svasminkārye@tha dharmaughe yadvāpi svasadṛgguṇe 4

9.5

आस्ते सामान्यकल्पेन तननाद्व्याप्तृभावतः तत्तत्त्वं क्रमशः पृथ्वीप्रधानं पुंशिवादयः 5

āste sāmānyakalpena tananādvyāptṛbhāvataḥ tattattvaṃ kramaśaḥ pṛthvīpradhānaṃ puṃśivādayaḥ 5

9.6

देहानां भुवनानां च न प्रसङ्गस्ततो भवेत् श्रीमन्मतङ्गशास्त्रादौ तदुक्तं परमेशिना 6

dehānāṃ bhuvanānāṃ ca na prasaṅgastato bhavet śrīmanmataṅgaśāstrādau taduktaṃ parameśinā 6

9.7

तत्रैषां दर्श्यते दृष्टः सिद्धयोगीश्वरीमते कार्यकारणभावो यः शिवेच्छापरिकल्पितः 7

tatraiṣāṃ darśyate dṛṣṭaḥ siddhayogīśvarīmate kāryakāraṇabhāvo yaḥ śivecchāparikalpitaḥ 7

9.8

वस्तुतः सर्वभावानां कर्तेशानः परः शिवः अस्वतन्त्रस्य कर्तृत्वं नहि जातूपपद्यते 8

vastutaḥ sarvabhāvānāṃ karteśānaḥ paraḥ śivaḥ asvatantrasya kartṛtvaṃ nahi jātūpapadyate 8

9.9

स्वतन्त्रता च चिन्मात्रवपुषः परमेशितुः स्वतन्त्रं च जडं चेति तदन्योन्यं विरुध्यते 9

svatantratā ca cinmātravapuṣaḥ parameśituḥ svatantraṃ ca jaḍaṃ ceti tadanyonyaṃ virudhyate 9

9.10

जाड्यं प्रमातृतन्त्रत्वं स्वात्मसिद्धिमपि प्रति न कर्तृत्वादृते चान्यत् कारणत्वं हि लभ्यते 10

jāḍyaṃ pramātṛtantratvaṃ svātmasiddhimapi prati na kartṛtvādṛte cānyat kāraṇatvaṃ hi labhyate 10

9.11

तस्मिन्सति हि तद्भाव इत्यपेक्षैकजीवितम् निरपेक्षेषु भावेषु स्वात्मनिष्ठतया कथम् 11

tasminsati hi tadbhāva ityapekṣaikajīvitam nirapekṣeṣu bhāveṣu svātmaniṣṭhatayā katham 11

9.12

स पूर्वमथ पश्चात्स इति चेत्पूर्वपश्चिमौ स्वभावे@नतिरिक्तौ चेत्सम इत्यवशिष्यते 12

sa pūrvamatha paścātsa iti cetpūrvapaścimau svabhāve@natiriktau cetsama ityavaśiṣyate 12

9.13

बीजमङ्कुर इत्यस्मिन् सतत्त्वे हेतुतद्वतोः घटः पटश्चेति भवेत् कार्यकारणता न किम् 13

bījamaṅkura ityasmin satattve hetutadvatoḥ ghaṭaḥ paṭaśceti bhavet kāryakāraṇatā na kim 13

9.14

बीजमङ्कुरपत्रादितया परिणमेत चेत् अतत्स्वभाववपुषः स स्वभावो न युज्यते 14

bījamaṅkurapatrāditayā pariṇameta cet atatsvabhāvavapuṣaḥ sa svabhāvo na yujyate 14

9.15

स तत्स्वभाव इति चेत् तर्हि बीजाङ्कुरा निजे तावत्येव न विश्रान्तौ तदन्यात्यन्तसंभवात् 15

sa tatsvabhāva iti cet tarhi bījāṅkurā nije tāvatyeva na viśrāntau tadanyātyantasaṃbhavāt 15

9.16

ततश्च चित्राकारो@सौ तावान्कश्चित्प्रसज्यते अस्तु चेत् न जडे@न्योन्यविरुद्धाकारसंभवः 16

tataśca citrākāro@sau tāvānkaścitprasajyate astu cet na jaḍe@nyonyaviruddhākārasaṃbhavaḥ 16

9.17

क्रमेण चित्राकारो@स्तु जडः किं नु विरुद्ध्यते क्रमो@क्रमो वा भावस्य न स्वरूपाधिको भवेत् 17

krameṇa citrākāro@stu jaḍaḥ kiṃ nu viruddhyate kramo@kramo vā bhāvasya na svarūpādhiko bhavet 17

9.18

तथोपलम्भमात्रं तौ उपलम्भश्च किं तथा उपलब्धापि विज्ञानस्वभावो यो@स्य सो@पि हि 18

tathopalambhamātraṃ tau upalambhaśca kiṃ tathā upalabdhāpi vijñānasvabhāvo yo@sya so@pi hi 18

9.19

क्रमोपलम्भरूपत्वात् क्रमेणोपलभेत चेत् तस्य तर्हि क्रमः को@सौ तदन्यानुपलम्भतः 19

kramopalambharūpatvāt krameṇopalabheta cet tasya tarhi kramaḥ ko@sau tadanyānupalambhataḥ 19

9.20

स्वभाव इति चेन्नासौ स्वरूपादधिको भवेत् स्वरूपानधिकस्यापि क्रमस्य स्वस्वभावतः 20

svabhāva iti cennāsau svarūpādadhiko bhavet svarūpānadhikasyāpi kramasya svasvabhāvataḥ 20

9.21

स्वातन्त्र्याद्भासनं स्याच्चेत् किमन्यद्ब्रूमहे वयम् इत्थं श्रीशिव एवैकः कर्तेति परिभाष्यते 21

svātantryādbhāsanaṃ syāccet kimanyadbrūmahe vayam itthaṃ śrīśiva evaikaḥ karteti paribhāṣyate 21

9.22

कर्तृत्वं चैतदेतस्य तथामात्रावभासनम् तथावभासनं चास्ति कार्यकारणभावगम् 22

kartṛtvaṃ caitadetasya tathāmātrāvabhāsanam tathāvabhāsanaṃ cāsti kāryakāraṇabhāvagam 22

9.23

यथा हि घटसाहित्यं पटस्याप्यवभासते तथा घटानन्तरता किं तु सा नियमोज्झिता 23

yathā hi ghaṭasāhityaṃ paṭasyāpyavabhāsate tathā ghaṭānantaratā kiṃ tu sā niyamojjhitā 23

9.24

अतो यन्नियमेनैव यस्मादाभात्यनन्तरम् तत्तस्य कारणं ब्रूमः सति रूपान्वये@धिके 24

ato yanniyamenaiva yasmādābhātyanantaram tattasya kāraṇaṃ brūmaḥ sati rūpānvaye@dhike 24

9.25

नियमश्च तथारूपभासनामात्रसारकः बीजादङ्कुर इत्येवं भासनं नहि सर्वदा 25

niyamaśca tathārūpabhāsanāmātrasārakaḥ bījādaṅkura ityevaṃ bhāsanaṃ nahi sarvadā 25

9.26

योगीच्छानन्तरोद्भूततथाभूताङ्कुरो यतः इष्टे तथाविधाकारे नियमो भासते यतः 26

yogīcchānantarodbhūtatathābhūtāṅkuro yataḥ iṣṭe tathāvidhākāre niyamo bhāsate yataḥ 26

9.27

स्वप्ने घटपटादीनां हेतुतद्वत्स्वभावता भासते नियमेनैव बाधाशून्येन तावति 27

svapne ghaṭapaṭādīnāṃ hetutadvatsvabhāvatā bhāsate niyamenaiva bādhāśūnyena tāvati 27

9.28

ततो यावति याद्रूप्यान्नियमो बाधवर्जितः भाति तावति ताद्रूप्याद्दृढहेतुफलात्मता 28

tato yāvati yādrūpyānniyamo bādhavarjitaḥ bhāti tāvati tādrūpyāddṛḍhahetuphalātmatā 28

9.29

तथाभूते च नियमे हेतुतद्वत्त्वकारिणि वस्तुतश्चिन्मयस्यैव हेतुता तद्धि सर्वगम् 29

tathābhūte ca niyame hetutadvattvakāriṇi vastutaścinmayasyaiva hetutā taddhi sarvagam 29

9.30

अत एव घटोद्भूतौ सामग्री हेतुरुच्यते सामग्री च समग्राणां यद्येकं नेष्यते वपुः 30

ata eva ghaṭodbhūtau sāmagrī heturucyate sāmagrī ca samagrāṇāṃ yadyekaṃ neṣyate vapuḥ 30

9.31

हेतुभेदान्न भेदः स्यात् फले तच्चासमञ्जसम् यद्यस्यानुविधत्ते तामन्वयव्यतिरेकिताम् 31

hetubhedānna bhedaḥ syāt phale taccāsamañjasam yadyasyānuvidhatte tāmanvayavyatirekitām 31

9.32

तत्तस्य हेतु चेत्सो@यं कुण्ठतर्को न नः प्रियः समग्राश्च यथा दण्डसूत्रचक्रकरादयः 32

tattasya hetu cetso@yaṃ kuṇṭhatarko na naḥ priyaḥ samagrāśca yathā daṇḍasūtracakrakarādayaḥ 32

9.33

दूराश्च भाविनश्चेत्थं हेतुत्वेनेति मन्महे यदि तत्र भवेन्मेरुर्भविष्यन्वापि कश्चन 33

dūrāśca bhāvinaścetthaṃ hetutveneti manmahe yadi tatra bhavenmerurbhaviṣyanvāpi kaścana 33

9.34

न जायेत घटो नूनं तत्प्रत्यूहव्यपोहितः यथा च चक्रं नियते देशे काले च हेतुताम् 34

na jāyeta ghaṭo nūnaṃ tatpratyūhavyapohitaḥ yathā ca cakraṃ niyate deśe kāle ca hetutām 34

9.35

याति कर्किसुमेर्वाद्यास्तद्वत्स्वस्थावधि स्थिताः तथा च तेषां हेतुनां संयोजनवियोजने 35

yāti karkisumervādyāstadvatsvasthāvadhi sthitāḥ tathā ca teṣāṃ hetunāṃ saṃyojanaviyojane 35

9.36

नियते शिव एवैकः स्वतन्त्रः कर्तृतामियात् कुम्भकारस्य या संवित् चक्रदण्डादियोजने 36

niyate śiva evaikaḥ svatantraḥ kartṛtāmiyāt kumbhakārasya yā saṃvit cakradaṇḍādiyojane 36

9.37

शिव एव हि सा यस्मात् संविदः का विशिष्टता कौम्भकारी तु संवित्तिरवच्छेदावभासनात् 37

śiva eva hi sā yasmāt saṃvidaḥ kā viśiṣṭatā kaumbhakārī tu saṃvittiravacchedāvabhāsanāt 37

9.38

भिन्नकल्पा यदि क्षेप्या दण्डचक्रादिमध्यतः तस्मादेकैकनिर्माणे शिवो विश्वैकविग्रहः 38

bhinnakalpā yadi kṣepyā daṇḍacakrādimadhyataḥ tasmādekaikanirmāṇe śivo viśvaikavigrahaḥ 38

9.39

कर्तेति पुंसः कर्तृत्वाभिमानो@पि विभोः कृतिः अत एव तथाभानपरमार्थतया स्थितेः 39

karteti puṃsaḥ kartṛtvābhimāno@pi vibhoḥ kṛtiḥ ata eva tathābhānaparamārthatayā sthiteḥ 39

9.40

कार्यकारणभावस्य लोके शास्त्रे च चित्रता मायातो@व्यक्तकलयोरिति रौरवसंग्रहे 40

kāryakāraṇabhāvasya loke śāstre ca citratā māyāto@vyaktakalayoriti rauravasaṃgrahe 40

9.41

श्रीपूर्वे तु कलातत्त्वादव्यक्तमिति कथ्यते तत एव निशाख्यानात्कलीभूतादलिङ्गकम् 41

śrīpūrve tu kalātattvādavyaktamiti kathyate tata eva niśākhyānātkalībhūtādaliṅgakam 41

9.42

इति व्याख्यास्मदुक्ते@स्मिन्सति न्याये@तिनिष्फला लोके च गोमयात्कीटात् संकल्पात्स्वप्नतः स्मृतेः 42

iti vyākhyāsmadukte@sminsati nyāye@tiniṣphalā loke ca gomayātkīṭāt saṃkalpātsvapnataḥ smṛteḥ 42

9.43

योगीच्छातो द्रव्यमन्त्रप्रभावादेश्च वृश्चिकः अन्य एव स चेत् कामं कुतश्चित्स्वविशेषतः 43

yogīcchāto dravyamantraprabhāvādeśca vṛścikaḥ anya eva sa cet kāmaṃ kutaścitsvaviśeṣataḥ 43

9.44

स तु सर्वत्र तुल्यस्तत्परामर्शैक्यमस्ति तु तत एव स्वरूपे@पि क्रमे@प्यन्यादृशी स्थितिः 44

sa tu sarvatra tulyastatparāmarśaikyamasti tu tata eva svarūpe@pi krame@pyanyādṛśī sthitiḥ 44

9.45

शास्त्रेषु युज्यते चित्रात् तथाभावस्वभावतः पुंरागवित्कलाकालमाया ज्ञानोत्तरे क्रमात् 45

śāstreṣu yujyate citrāt tathābhāvasvabhāvataḥ puṃrāgavitkalākālamāyā jñānottare kramāt 45

9.46

नियतिर्नास्ति वैरिञ्चे कलोर्ध्वे नियतिः श्रता पुंरागवित्त्रयादूर्ध्वं कलानियतिसंपुटम् 46

niyatirnāsti vairiñce kalordhve niyatiḥ śratā puṃrāgavittrayādūrdhvaṃ kalāniyatisaṃpuṭam 46

9.47

कालो मायेति कथितः क्रमः किरणशास्त्रगः पुमान्नियत्या कालश्च रागविद्याकलान्वितः 47

kālo māyeti kathitaḥ kramaḥ kiraṇaśāstragaḥ pumānniyatyā kālaśca rāgavidyākalānvitaḥ 47

9.48

इत्येष क्रम उद्दिष्टो मातङ्गे पारमेश्वरे कार्यकारणभावीये तत्त्वे इत्थं व्यवस्थिते 48

ityeṣa krama uddiṣṭo mātaṅge pārameśvare kāryakāraṇabhāvīye tattve itthaṃ vyavasthite 48

9.49

श्रीपूर्वशास्त्रे कथितां वच्मः कारणकल्पनाम् शिवः स्वतन्त्रदृग्रूपः पञ्चशक्तिसुनिर्भरः 49

śrīpūrvaśāstre kathitāṃ vacmaḥ kāraṇakalpanām śivaḥ svatantradṛgrūpaḥ pañcaśaktisunirbharaḥ 49

9.50

स्वातन्त्र्यभासितभिदा पञ्चधा प्रविभज्यते चिदानन्देषणाज्ञानक्रियाणां सुस्फुटत्वतः 50

svātantryabhāsitabhidā pañcadhā pravibhajyate cidānandeṣaṇājñānakriyāṇāṃ susphuṭatvataḥ 50

9.51

शिवशक्तिसदेशानविद्याख्यं तत्त्वपञ्चकम् एकैकत्रापि तत्त्वे@स्मिन् सर्वशक्तिसुनिर्भरे 51

śivaśaktisadeśānavidyākhyaṃ tattvapañcakam ekaikatrāpi tattve@smin sarvaśaktisunirbhare 51

9.52

तत्तत्प्राधान्ययोगेन स स भेदो निरूप्यते तथाहि स्वस्वतन्त्रत्वपरिपूर्णतया विभुः 52

tattatprādhānyayogena sa sa bhedo nirūpyate tathāhi svasvatantratvaparipūrṇatayā vibhuḥ 52

9.53

निःसंख्यैर्बहुभी रूपैर्भात्यवच्छेदवर्जनात् शांभवाः शक्तिजा मन्त्रमहेशा मन्त्रनायकाह् 53

niḥsaṃkhyairbahubhī rūpairbhātyavacchedavarjanāt śāṃbhavāḥ śaktijā mantramaheśā mantranāyakāh 53

9.54

मन्त्रा इति विशुद्धाः स्युरमी पञ्च गणाः क्रमात् स्वस्मिन्स्वस्मिन् गणे भाति यद्यद्रूपं समन्वयि 54

mantrā iti viśuddhāḥ syuramī pañca gaṇāḥ kramāt svasminsvasmin gaṇe bhāti yadyadrūpaṃ samanvayi 54

9.55

तदेषु तत्त्वमित्युक्तं कालाग्न्यादेर्धरादिवत् तेन यत्प्राहुराख्यानसादृश्येन विडम्बिताः 55

tadeṣu tattvamityuktaṃ kālāgnyāderdharādivat tena yatprāhurākhyānasādṛśyena viḍambitāḥ 55

9.56

गुरूपासां विनैवात्तपुस्तकाभीष्टदृष्टयः ब्रह्मा निवृत्त्यधिपतिः पृथक्तत्त्वं न गण्यते 56

gurūpāsāṃ vinaivāttapustakābhīṣṭadṛṣṭayaḥ brahmā nivṛttyadhipatiḥ pṛthaktattvaṃ na gaṇyate 56

9.57

सदाशिवाद्यास्तु पृथग् गण्यन्त इति को नयः ब्रह्मविष्णुहरेशानसुशिवानाश्रितात्मनि 57

sadāśivādyāstu pṛthag gaṇyanta iti ko nayaḥ brahmaviṣṇuhareśānasuśivānāśritātmani 57

9.58

षट्के कारणसंज्ञे@र्धजरतीयमियं कुतः इति तन्मूलतो ध्वस्तं गणितं नहि कारणम् 58

ṣaṭke kāraṇasaṃjñe@rdhajaratīyamiyaṃ kutaḥ iti tanmūlato dhvastaṃ gaṇitaṃ nahi kāraṇam 58

9.59

यथा पृथिव्यधिपतिर्नृपस्तत्त्वान्तरं नहि तथा तत्तत्कलेशानः पृथक् तत्त्वान्तरं कथम् 59

yathā pṛthivyadhipatirnṛpastattvāntaraṃ nahi tathā tattatkaleśānaḥ pṛthak tattvāntaraṃ katham 59

9.60

तदेवं पञ्चकमिदं शुद्धो@ध्वा परिभाष्यते तत्र साक्षाच्छिवेच्छैव कर्त्र्याभासितभेदिका 60

tadevaṃ pañcakamidaṃ śuddho@dhvā paribhāṣyate tatra sākṣācchivecchaiva kartryābhāsitabhedikā 60

9.61

ईश्वरेच्छावशक्षुब्धभोगलोलिकचिद्गणान् संविभक्तुमघोरेशः सृजतीह सितेतरम् 61

īśvarecchāvaśakṣubdhabhogalolikacidgaṇān saṃvibhaktumaghoreśaḥ sṛjatīha sitetaram 61

9.62

अणूनां लोलिका नाम निष्कर्मा याभिलाषिता अपूर्णंमन्यताज्ञानं मलं सावच्छिदोज्झिता 62

aṇūnāṃ lolikā nāma niṣkarmā yābhilāṣitā apūrṇaṃmanyatājñānaṃ malaṃ sāvacchidojjhitā 62

9.63

योग्यतामात्रमेवैतद्भाव्यवच्छेदसंग्रहे मलस्तेनास्य न पृथक्तत्त्वभावो@स्ति रागवत् 63

yogyatāmātramevaitadbhāvyavacchedasaṃgrahe malastenāsya na pṛthaktattvabhāvo@sti rāgavat 63

9.64

निरवच्छेदकर्मांशमात्रावच्छेदतस्तु सा रागः पुंसि धियो धर्मः कर्मभेदविचित्रता 64

niravacchedakarmāṃśamātrāvacchedatastu sā rāgaḥ puṃsi dhiyo dharmaḥ karmabhedavicitratā 64

9.65

अपूर्णमन्यता चेयं तथारूपावभासनम् स्वतन्त्रस्य शिवस्येच्छा घटरूपो यथा घटः 65

apūrṇamanyatā ceyaṃ tathārūpāvabhāsanam svatantrasya śivasyecchā ghaṭarūpo yathā ghaṭaḥ 65

9.66

स्वात्मप्रच्छादनेच्छैव वस्तुभूतस्तथा मलः यथैवाव्यतिरिक्तस्य धरादेर्भावितात्मता 66

svātmapracchādanecchaiva vastubhūtastathā malaḥ yathaivāvyatiriktasya dharāderbhāvitātmatā 66

9.67

तथैवास्येति शास्त्रेषु व्यतिरिक्तः स्थितो मलः व्यतिरिक्तः स्वतन्त्रस्तु न को@पि शकटादिवत् 67

tathaivāsyeti śāstreṣu vyatiriktaḥ sthito malaḥ vyatiriktaḥ svatantrastu na ko@pi śakaṭādivat 67

9.68

तत्सद्वितीया साशुद्धिः शिवमुक्ताणुगा न किम् मलस्य रोद्ध्री काप्यस्ति शक्तिः स चाप्यमुक्तगा 68

tatsadvitīyā sāśuddhiḥ śivamuktāṇugā na kim malasya roddhrī kāpyasti śaktiḥ sa cāpyamuktagā 68

9.69

इति न्यायोज्झितो वादः श्रद्धामात्रैककल्पितः रोद्ध्री शक्तिर्जडस्यासौ स्वयं नैव प्रवर्तते 69

iti nyāyojjhito vādaḥ śraddhāmātraikakalpitaḥ roddhrī śaktirjaḍasyāsau svayaṃ naiva pravartate 69

9.70

स्वयं प्रवृत्तौ विश्वं स्यात्तथा चेशनिका प्रमा मलस्य रोद्ध्रीं तां शक्तिमीशश्चेत्संयुनक्ति तत् 70

svayaṃ pravṛttau viśvaṃ syāttathā ceśanikā pramā malasya roddhrīṃ tāṃ śaktimīśaścetsaṃyunakti tat 70

9.71

कीदृशं प्रत्यणुमिति प्रश्ने नास्त्युत्तरं वचः मलश्चावरणं तच्च नावार्यस्य विशेषकम् 71

kīdṛśaṃ pratyaṇumiti praśne nāstyuttaraṃ vacaḥ malaścāvaraṇaṃ tacca nāvāryasya viśeṣakam 71

9.72

उपलम्भं विहन्त्येतद्घटस्येव पटावृतिः मलेनावृतरूपाणामणूनां यत्सतत्त्वकम् 72

upalambhaṃ vihantyetadghaṭasyeva paṭāvṛtiḥ malenāvṛtarūpāṇāmaṇūnāṃ yatsatattvakam 72

9.73

शिव एव च तत्पश्येत्तस्यैवासौ मलो भवेत् विभोर्ज्ञानक्रियामात्रसारस्याणुगणस्य च 73

śiva eva ca tatpaśyettasyaivāsau malo bhavet vibhorjñānakriyāmātrasārasyāṇugaṇasya ca 73

9.74

तदभावो मलो रूपध्वंसायैव प्रकल्पते धर्माद्धर्मिणि यो भेदः समवायेन चैकता 74

tadabhāvo malo rūpadhvaṃsāyaiva prakalpate dharmāddharmiṇi yo bhedaḥ samavāyena caikatā 74

9.75

न तद्भवद्भिरुदितं कणभोजनशिष्यवत् नामूर्तेन न मूर्तेन प्रावरीतुं च शक्यते 75

na tadbhavadbhiruditaṃ kaṇabhojanaśiṣyavat nāmūrtena na mūrtena prāvarītuṃ ca śakyate 75

9.76

ज्ञानं चाक्षुषरश्मीनां तथाभावे सरत्यपि स एव च मलो मूर्तः किं ज्ञानेन न वेद्यते 76

jñānaṃ cākṣuṣaraśmīnāṃ tathābhāve saratyapi sa eva ca malo mūrtaḥ kiṃ jñānena na vedyate 76

9.77

सर्वगेण ततः सर्वः सर्वज्ञत्वं न किं भजेत् यश्च ध्वान्तात्प्रकाशस्यावृतिस्तत्प्रतिघातिभिः 77

sarvageṇa tataḥ sarvaḥ sarvajñatvaṃ na kiṃ bhajet yaśca dhvāntātprakāśasyāvṛtistatpratighātibhiḥ 77

9.78

मूर्तानां प्रतिघस्तेजो@णूनां नामूर्त ईदृशम् न च चेतनमात्मानमस्वतन्त्रो मलः क्षमः 78

mūrtānāṃ pratighastejo@ṇūnāṃ nāmūrta īdṛśam na ca cetanamātmānamasvatantro malaḥ kṣamaḥ 78

9.79

आवरीतुं न चाच्यं च मद्यावृतिनिदर्शनम् उक्तं भवद्भिरेवेत्थं जडः कर्ता नहि स्वयम् 79

āvarītuṃ na cācyaṃ ca madyāvṛtinidarśanam uktaṃ bhavadbhirevetthaṃ jaḍaḥ kartā nahi svayam 79

9.80

स्वतन्त्रस्येश्वरस्यैताः शक्तयः प्रेरिकाः किल अतः कर्मविपाकज्ञप्रभुशक्तिबलेरितम् 80

svatantrasyeśvarasyaitāḥ śaktayaḥ prerikāḥ kila ataḥ karmavipākajñaprabhuśaktibaleritam 80

9.81

मद्यं सूते मदं दुःखसुखमोहफलात्मकम् न चेशप्रेरितः पुंसो मल आवृणुयाद्यतः 81

madyaṃ sūte madaṃ duḥkhasukhamohaphalātmakam na ceśapreritaḥ puṃso mala āvṛṇuyādyataḥ 81

9.82

निर्मले पुंसि नेशस्य प्रेरकत्वं तथोचितम् तुल्ये निर्मलभावे च प्रेरयेयुर्न ते कथम् 82

nirmale puṃsi neśasya prerakatvaṃ tathocitam tulye nirmalabhāve ca prerayeyurna te katham 82

9.83

तमीशं प्रति युक्तं यद् भूयसां स्यात्सधर्मता तेन स्वरूपस्वातन्त्र्यमात्रं मलविजृम्भितम् 83

tamīśaṃ prati yuktaṃ yad bhūyasāṃ syātsadharmatā tena svarūpasvātantryamātraṃ malavijṛmbhitam 83

9.84

निर्णीतं विततं चैतन्मयान्यत्रेत्यलं पुनः मलो@भिलाषश्चाज्ञानमविद्या लोलिकाप्रथा 84

nirṇītaṃ vitataṃ caitanmayānyatretyalaṃ punaḥ malo@bhilāṣaścājñānamavidyā lolikāprathā 84

9.85

भवदोषो@नुप्लवश्च ग्लानिः शोषो विमूढता अहंममात्मतातङ्को मायाशक्तिरथावृतिः 85

bhavadoṣo@nuplavaśca glāniḥ śoṣo vimūḍhatā ahaṃmamātmatātaṅko māyāśaktirathāvṛtiḥ 85

9.86

दोषबीजं पशुत्वं च संसाराङ्कुरकारणम् इत्याद्यन्वर्थसंज्ञाभिस्तत्र तत्रैष भण्यते 86

doṣabījaṃ paśutvaṃ ca saṃsārāṅkurakāraṇam ityādyanvarthasaṃjñābhistatra tatraiṣa bhaṇyate 86

9.87

अस्मिन् सति भवति भवो दुष्टो भेदात्मनेति भवदोषः मञ्चवदस्मिन् दुःखस्रोतो@णून् वहति यत्प्लवस्तेन 87

asmin sati bhavati bhavo duṣṭo bhedātmaneti bhavadoṣaḥ mañcavadasmin duḥkhasroto@ṇūn vahati yatplavastena 87

9.88

शेषास्तु सुगमरूपाः शब्दास्तत्रार्थमूहयेदुचितम् संसारकारणं कर्म संसाराङ्कुर उच्यते 88

śeṣāstu sugamarūpāḥ śabdāstatrārthamūhayeducitam saṃsārakāraṇaṃ karma saṃsārāṅkura ucyate 88

9.89

चतुर्दशविधं भूतवैचिअत्र्यं कर्मजं यतः अत एव सांख्ययोगपाञ्चरात्रादिशासने 89

caturdaśavidhaṃ bhūtavaiciatryaṃ karmajaṃ yataḥ ata eva sāṃkhyayogapāñcarātrādiśāsane 89

9.90

अहंममेति संत्यागो नैष्कर्म्यायोपदिश्यते निष्कर्मा हि स्थिते मूलमले@प्यज्ञाननामनि 90

ahaṃmameti saṃtyāgo naiṣkarmyāyopadiśyate niṣkarmā hi sthite mūlamale@pyajñānanāmani 90

9.91

वैचित्र्यकारणाभावान्नोर्ध्व सरति नाप्यधः केवलं पारिमित्येन शिवाभेदमसंस्पृशन् 91

vaicitryakāraṇābhāvānnordhva sarati nāpyadhaḥ kevalaṃ pārimityena śivābhedamasaṃspṛśan 91

9.92

विज्ञानकेवली प्रोक्तः शुद्धचिन्मात्रसंस्थितः स पुनः शांभवेच्छातः शिवाभेदं परामृशन् 92

vijñānakevalī proktaḥ śuddhacinmātrasaṃsthitaḥ sa punaḥ śāṃbhavecchātaḥ śivābhedaṃ parāmṛśan 92

9.93

क्रमान्मन्त्रेशतन्नेतृरूपो याति शिवात्मताम् ननु कारणमेतस्य कर्मणश्चेन्मलः कथम् 93

kramānmantreśatannetṛrūpo yāti śivātmatām nanu kāraṇametasya karmaṇaścenmalaḥ katham 93

9.94

स विज्ञानाकलस्यापि न सूते कर्मसंततिम् मैवं स हि मलो ज्ञानाकले दिध्वंसिषुः कथम् 94

sa vijñānākalasyāpi na sūte karmasaṃtatim maivaṃ sa hi malo jñānākale didhvaṃsiṣuḥ katham 94

9.95

हेतुः स्याद्ध्वंसमानत्वं स्वातन्त्र्यादेव चोद्भवेत् दिध्वंसिषुध्वंसमानध्वस्ताख्यासु तिसृष्वथ 95

hetuḥ syāddhvaṃsamānatvaṃ svātantryādeva codbhavet didhvaṃsiṣudhvaṃsamānadhvastākhyāsu tisṛṣvatha 95

9.96

दशास्वन्तः कृतावस्थान्तरासु स्वक्रमस्थितेः विज्ञानाकलमन्त्रेशतदीशादित्वकल्पना 96

daśāsvantaḥ kṛtāvasthāntarāsu svakramasthiteḥ vijñānākalamantreśatadīśāditvakalpanā 96

9.97

ततश्च सुप्ते तुर्ये च वक्ष्यते बहुभेदता अतः प्रध्वंसनौन्मुख्यखिलीभूतस्वशक्तिकः 97

tataśca supte turye ca vakṣyate bahubhedatā ataḥ pradhvaṃsanaunmukhyakhilībhūtasvaśaktikaḥ 97

9.98

कर्मणो हेतुतामेतु मलः कथमिवोच्यताम् किं च कर्मापि न मलाद्यतः कर्म क्रियात्मकम् 98

karmaṇo hetutāmetu malaḥ kathamivocyatām kiṃ ca karmāpi na malādyataḥ karma kriyātmakam 98

9.99

क्रिया च कर्तृतारूपात् स्वातन्त्र्यान्न पुनर्मलात् या त्वस्य कर्मणश्चित्रफलदत्वेन कर्मता 99

kriyā ca kartṛtārūpāt svātantryānna punarmalāt yā tvasya karmaṇaścitraphaladatvena karmatā 99

9.100

प्रसिद्धा सा न संकोचं विनात्मनि मलश्च सः विचित्रं हि फलं भिन्नं भोग्यत्वेनाभिमन्यते 100

prasiddhā sā na saṃkocaṃ vinātmani malaśca saḥ vicitraṃ hi phalaṃ bhinnaṃ bhogyatvenābhimanyate 100

9.101

भोक्तर्यात्मनि तेनेयं भेदरूपा व्यवस्थितिः इति स्वकार्यप्रसवे सहकारित्वमाश्रयन् 101

bhoktaryātmani teneyaṃ bhedarūpā vyavasthitiḥ iti svakāryaprasave sahakāritvamāśrayan 101

9.102

सामर्थ्यव्यञ्जकत्वेन कर्मणः कारणं मलः नन्वेवं कर्मसद्भावान्मलस्यापि स्थितेः कथम् 102

sāmarthyavyañjakatvena karmaṇaḥ kāraṇaṃ malaḥ nanvevaṃ karmasadbhāvānmalasyāpi sthiteḥ katham 102

9.103

विज्ञानाकलता तस्य संकोचो ह्यस्ति तादृशः मैवमध्वस्तसंकोचो@प्यसौ भावनया दृढम् 103

vijñānākalatā tasya saṃkoco hyasti tādṛśaḥ maivamadhvastasaṃkoco@pyasau bhāvanayā dṛḍham 103

9.104

नाहं कर्तेति मन्वानः कर्मसंस्कारमुज्झति फलिष्यतीदं कर्मेति या दृढा वृत्तिरात्मनि 104

nāhaṃ karteti manvānaḥ karmasaṃskāramujjhati phaliṣyatīdaṃ karmeti yā dṛḍhā vṛttirātmani 104

9.105

स संस्कारः फलायेह न तु स्मरणकारणम् अप्रध्वस्ते@पि संकोचे नाहं कर्तेति भावनात् 105

sa saṃskāraḥ phalāyeha na tu smaraṇakāraṇam apradhvaste@pi saṃkoce nāhaṃ karteti bhāvanāt 105

9.106

न फलं क्षीवमूढादेः प्रायश्चित्ते@थ वा कृते यन्मयाद्य तपस्तप्तं तदस्मै स्यादिति स्फुटम् 106

na phalaṃ kṣīvamūḍhādeḥ prāyaścitte@tha vā kṛte yanmayādya tapastaptaṃ tadasmai syāditi sphuṭam 106

9.107

अभिसंधिमतः कर्म न फलेदभिसन्धितः तथाभिसंधानाख्यां तु मानसे कर्म संस्क्रियाम् 107

abhisaṃdhimataḥ karma na phaledabhisandhitaḥ tathābhisaṃdhānākhyāṃ tu mānase karma saṃskriyām 107

9.108

फलोपरक्तां विदधत्कल्पते फलसम्पदे यस्तु तत्रापि दार्ढ्येन फलसंस्कारमुज्झति 108

phaloparaktāṃ vidadhatkalpate phalasampade yastu tatrāpi dārḍhyena phalasaṃskāramujjhati 108

9.109

स तत्फलत्यागकृतं विशिष्टं फलमश्नुते अनया परिपाट्या यः समस्तां कर्मसंततिम् 109

sa tatphalatyāgakṛtaṃ viśiṣṭaṃ phalamaśnute anayā paripāṭyā yaḥ samastāṃ karmasaṃtatim 109

9.110

अनहंयुतया प्रोज्झेत् ससंकोचो@पि सो@कलः नन्वित्थं दुष्कृतं किंचिदात्मीयमभिसंधितः 110

anahaṃyutayā projjhet sasaṃkoco@pi so@kalaḥ nanvitthaṃ duṣkṛtaṃ kiṃcidātmīyamabhisaṃdhitaḥ 110

9.111

परस्मै स्यान्न विज्ञातं भवता तात्त्विकं वचः तस्य भोक्तुस्तथा चेत्स्यादभिसंधिर्यथात्मनि 111

parasmai syānna vijñātaṃ bhavatā tāttvikaṃ vacaḥ tasya bhoktustathā cetsyādabhisaṃdhiryathātmani 111

9.112

तदवश्यं परस्यापि सतस्तद्दुष्कृतं भवेत् पराभिसंधिसंवित्तौ स्वाभिसंधिर्दृढीभवेत् 112

tadavaśyaṃ parasyāpi satastadduṣkṛtaṃ bhavet parābhisaṃdhisaṃvittau svābhisaṃdhirdṛḍhībhavet 112

9.113

अभिसंधानविरहे त्वस्य नो फलयोगिता न मे दुष्कृतमित्येषा रूढिस्तस्याफलाय सा 113

abhisaṃdhānavirahe tvasya no phalayogitā na me duṣkṛtamityeṣā rūḍhistasyāphalāya sā 113

9.114

पराभिसन्धिविच्छेदे स्वात्मनानभिसंहितौ द्वयोरपि फलं न स्यान्नाशहेतुव्यवस्थितेः 114

parābhisandhivicchede svātmanānabhisaṃhitau dvayorapi phalaṃ na syānnāśahetuvyavasthiteḥ 114

9.115

सुखहेतौ सुखे चास्य सामान्यादभिसंधितः निर्विशेषादपि न्याय्या धर्मादिफलभोक्तृता 115

sukhahetau sukhe cāsya sāmānyādabhisaṃdhitaḥ nirviśeṣādapi nyāyyā dharmādiphalabhoktṛtā 115

9.116

दुःखं मे दुःखहेतुर्वा स्तादित्येष पुनर्न तु सामान्यो@प्यभिसंधिः स्यात्तदधर्मस्य नागमः 116

duḥkhaṃ me duḥkhaheturvā stādityeṣa punarna tu sāmānyo@pyabhisaṃdhiḥ syāttadadharmasya nāgamaḥ 116

9.117

प्रकृतं ब्रूमहे ज्ञानाकलस्योक्तचरस्य यत् अनहंयुतया सर्वा विलीनाः कर्मसंस्क्रियाः 117

prakṛtaṃ brūmahe jñānākalasyoktacarasya yat anahaṃyutayā sarvā vilīnāḥ karmasaṃskriyāḥ 117

9.118

तस्मादस्य न कर्मास्ति कस्यापि सहकारिताम् मलः करोतु तेनायं ध्वंसमानत्वमश्नुते 118

tasmādasya na karmāsti kasyāpi sahakāritām malaḥ karotu tenāyaṃ dhvaṃsamānatvamaśnute 118

9.119

अपध्वस्तमलस्त्वन्तःशिवावेशवशीकृतः अहंभावपरो@प्येति न कर्माधीनवृत्तिताम् 119

apadhvastamalastvantaḥśivāveśavaśīkṛtaḥ ahaṃbhāvaparo@pyeti na karmādhīnavṛttitām 119

9.120

उक्तं श्रीपूर्वशास्त्रे च तदेतत्परमेशिना मलमज्ञानमिच्छन्ति संसाराङ्कुरकारणम् 120

uktaṃ śrīpūrvaśāstre ca tadetatparameśinā malamajñānamicchanti saṃsārāṅkurakāraṇam 120

9.121

धर्माधर्मात्मकं कर्म सुखदुःखादिलक्षणम् लक्षयेत्सुखदुःखादि स्वं कार्य हेतुभावतः 121

dharmādharmātmakaṃ karma sukhaduḥkhādilakṣaṇam lakṣayetsukhaduḥkhādi svaṃ kārya hetubhāvataḥ 121

9.122

नहि हेतुः कदाप्यास्ते विना कार्य निजं क्वचित् हेतुता योग्यतैवासौ फलानन्तर्यभाविता 122

nahi hetuḥ kadāpyāste vinā kārya nijaṃ kvacit hetutā yogyataivāsau phalānantaryabhāvitā 122

9.123

पूर्वकस्य तु हेतुत्वं पारम्पर्येण किं च तत् लक्ष्यते सुखदुःखाद्यैः समाने दृष्टकारणे 123

pūrvakasya tu hetutvaṃ pāramparyeṇa kiṃ ca tat lakṣyate sukhaduḥkhādyaiḥ samāne dṛṣṭakāraṇe 123

9.124

चित्रैर्हेत्वन्तरं किंचित्तच्च कर्मेह दर्शनात् स्वाङ्गे प्रसादरौक्ष्यादि जायमानं स्वकर्मणा 124

citrairhetvantaraṃ kiṃcittacca karmeha darśanāt svāṅge prasādaraukṣyādi jāyamānaṃ svakarmaṇā 124

9.125

दृष्टमित्यन्यदेहस्थं कारणं कर्म कल्प्याते इहाप्यन्यान्यदेहस्थे स्फुटं कर्मफले यतः 125

dṛṣṭamityanyadehasthaṃ kāraṇaṃ karma kalpyāte ihāpyanyānyadehasthe sphuṭaṃ karmaphale yataḥ 125

9.126

कृषिकर्म मधौ भोगः शरद्यन्या च सा तनुः अनुसंधातुरेकस्य संभवस्तु यतस्ततः 126

kṛṣikarma madhau bhogaḥ śaradyanyā ca sā tanuḥ anusaṃdhāturekasya saṃbhavastu yatastataḥ 126

9.127

तस्यैव तत्फलं चित्रं कर्म यस्य पुरातनम् क्षीवो@पि राजा सूदं चेदादिशेत्प्रातरीदृशम् 127

tasyaiva tatphalaṃ citraṃ karma yasya purātanam kṣīvo@pi rājā sūdaṃ cedādiśetprātarīdṛśam 127

9.128

भोजयेत्यनुसंधानाद्विना प्राप्नोति तत्फलम् इत्थं जन्मान्तरोपात्तकर्माप्यद्यानुसंधिना 128

bhojayetyanusaṃdhānādvinā prāpnoti tatphalam itthaṃ janmāntaropāttakarmāpyadyānusaṃdhinā 128

9.129

विना भुङ्क्ते फलं हेतुस्तत्र प्राच्या ह्यकम्पता अत एव कृतं कर्म कर्मणा तपसापि वा 129

vinā bhuṅkte phalaṃ hetustatra prācyā hyakampatā ata eva kṛtaṃ karma karmaṇā tapasāpi vā 129

9.130

ज्ञानेन वा निरुध्येत फलपाकेष्वनुन्मुखम् आरब्धकार्यं देहे@स्मिन् यत्पुनः कर्म तत्कथम् 130

jñānena vā nirudhyeta phalapākeṣvanunmukham ārabdhakāryaṃ dehe@smin yatpunaḥ karma tatkatham 130

9.131

उच्छिद्यतामन्त्यदशं निरोद्धुं नहि शक्यते तत्रैव देहे यत्त्वन्यदद्यगं वा पुरातनम् 131

ucchidyatāmantyadaśaṃ niroddhuṃ nahi śakyate tatraiva dehe yattvanyadadyagaṃ vā purātanam 131

9.132

कर्म तज्ज्ञानदीक्षाद्यैः शण्ढीकर्तुं प्रसह्यते तथा संस्कारदार्ढ्य हि फलाय दृढता पुनः 132

karma tajjñānadīkṣādyaiḥ śaṇḍhīkartuṃ prasahyate tathā saṃskāradārḍhya hi phalāya dṛḍhatā punaḥ 132

9.133

यदा यदा विनश्येत कर्मध्वस्तं तदा तदा अतो मोहपराधीनो यद्यप्यकृत किंचन 133

yadā yadā vinaśyeta karmadhvastaṃ tadā tadā ato mohaparādhīno yadyapyakṛta kiṃcana 133

9.134

तथापि ज्ञानकाले तत्सर्वमेव प्रदह्यते उक्तं च श्रीपरे@हानादानः सर्वदृगुल्वणः 134

tathāpi jñānakāle tatsarvameva pradahyate uktaṃ ca śrīpare@hānādānaḥ sarvadṛgulvaṇaḥ 134

9.135

मुहूर्तान्निर्दहेत्सर्व देहस्थमकृतं कृतम् देहस्थमिति देहेन सह तादात्म्यमाश्रिता 135

muhūrtānnirdahetsarva dehasthamakṛtaṃ kṛtam dehasthamiti dehena saha tādātmyamāśritā 135

9.136

स्वाच्छन्द्यात्संविदेवोक्ता तत्रस्थं कर्म दह्यते देहैक्यवासनात्यागात् स च विश्वात्मतास्थितेः 136

svācchandyātsaṃvidevoktā tatrasthaṃ karma dahyate dehaikyavāsanātyāgāt sa ca viśvātmatāsthiteḥ 136

9.137

अकालकलिते व्यापिन्यभिन्ने या हि संस्क्रिया संकोच एव सानेन सो@पि देहैकतामयः 137

akālakalite vyāpinyabhinne yā hi saṃskriyā saṃkoca eva sānena so@pi dehaikatāmayaḥ 137

9.138

एतत्कार्ममलं प्रोक्तं येन साकं लयाकलाः स्युर्गुहागहनान्तःस्थाः सुप्ता इव सरीसृपाः 138

etatkārmamalaṃ proktaṃ yena sākaṃ layākalāḥ syurguhāgahanāntaḥsthāḥ suptā iva sarīsṛpāḥ 138

9.139

ततः प्रबुद्धसंस्कारास्ते यथोचितभागिनः ब्रह्मादिस्थावरान्ते@स्मिन् संस्रन्ति पुनः पुनः 139

tataḥ prabuddhasaṃskārāste yathocitabhāginaḥ brahmādisthāvarānte@smin saṃsranti punaḥ punaḥ 139

9.140

ये पुनः कर्मसंस्कारहान्यै प्रारब्धभावनाः भावनापरिनिष्पत्तिमप्राप्य प्रलयं गताः 140

ye punaḥ karmasaṃskārahānyai prārabdhabhāvanāḥ bhāvanāpariniṣpattimaprāpya pralayaṃ gatāḥ 140

9.141

महान्तं ते तथान्तःस्थभावनापाकसौष्ठवात् मन्त्रत्वं प्रतिपद्यन्ते चित्राच्चित्रं च कर्मतः 141

mahāntaṃ te tathāntaḥsthabhāvanāpākasauṣṭhavāt mantratvaṃ pratipadyante citrāccitraṃ ca karmataḥ 141

9.142

अस्य कार्ममलस्येयन्मायान्ताध्वविसारिणः प्रधानं कारणं प्रोक्तमज्ञानात्माणवो मलः 142

asya kārmamalasyeyanmāyāntādhvavisāriṇaḥ pradhānaṃ kāraṇaṃ proktamajñānātmāṇavo malaḥ 142

9.143

क्षोभो@स्य लोलिकाख्यस्य सहकारितया स्फुटम् तिष्ठासायोग्यतौन्मुख्यमीश्वरेच्छावशाच्च तत् 143

kṣobho@sya lolikākhyasya sahakāritayā sphuṭam tiṣṭhāsāyogyataunmukhyamīśvarecchāvaśācca tat 143

9.144

न जडश्चिदधिष्ठानं विना क्वापि क्षमो यतः अणवो नाम नैवान्यत्प्रकाशात्मा महेश्वरः 144

na jaḍaścidadhiṣṭhānaṃ vinā kvāpi kṣamo yataḥ aṇavo nāma naivānyatprakāśātmā maheśvaraḥ 144

9.145

चिदचिद्रूपताभासी पुद्गलः क्षेत्रवित्पशुः चिद्रूपत्वाच्च स व्यापी निर्गुणो निष्क्रियस्ततः 145

cidacidrūpatābhāsī pudgalaḥ kṣetravitpaśuḥ cidrūpatvācca sa vyāpī nirguṇo niṣkriyastataḥ 145

9.146

योगोपायेप्सको नित्यो मूर्तिवन्ध्यः प्रभाष्यते अचित्त्वादज्ञता भेदो भोग्याद्भोक्त्रन्तरादथ 146

yogopāyepsako nityo mūrtivandhyaḥ prabhāṣyate acittvādajñatā bhedo bhogyādbhoktrantarādatha 146

9.147

तेषामणूनां स मल ईश्वरेच्छावशाद्भृशम् प्रबुध्यते तथा चोक्तं शास्त्रे श्रीपूर्वनामनि 147

teṣāmaṇūnāṃ sa mala īśvarecchāvaśādbhṛśam prabudhyate tathā coktaṃ śāstre śrīpūrvanāmani 147

9.148

ईश्वरेच्छावशादस्य भोगेच्छा संप्रजायते भोगेच्छोरुपकारार्थमाद्यो मन्त्रमहेश्वरः 148

īśvarecchāvaśādasya bhogecchā saṃprajāyate bhogecchorupakārārthamādyo mantramaheśvaraḥ 148

9.149

मायां विक्षोभ्य संसारं निर्मिमीते विचित्रकम् माया च नाम देवस्य शक्तिरव्यतिरेकिणी 149

māyāṃ vikṣobhya saṃsāraṃ nirmimīte vicitrakam māyā ca nāma devasya śaktiravyatirekiṇī 149

9.150

भेदावभासस्वातन्त्र्यं तथाहि स तया कृतः आद्यो भेदावभासो यो विभागमनुपेयिवान् 150

bhedāvabhāsasvātantryaṃ tathāhi sa tayā kṛtaḥ ādyo bhedāvabhāso yo vibhāgamanupeyivān 150

9.151

गर्भीकृतानन्तभाविविभासा सा परा निशा सा जडा भेदरूपत्वात् कार्यं चास्या जडं यतः 151

garbhīkṛtānantabhāvivibhāsā sā parā niśā sā jaḍā bhedarūpatvāt kāryaṃ cāsyā jaḍaṃ yataḥ 151

9.152

व्यापिनी विश्वहेतुत्वात् सूक्ष्मा कार्यैककल्पनात् शिवशक्त्यविनाभावान्नित्यैका मूलकारणम् 152

vyāpinī viśvahetutvāt sūkṣmā kāryaikakalpanāt śivaśaktyavinābhāvānnityaikā mūlakāraṇam 152

9.153

अचेतनमनेकात्म सर्व कार्य यथा घटः प्रधानं च तथा तस्मात् कार्य नात्मा तु चेतनः 153

acetanamanekātma sarva kārya yathā ghaṭaḥ pradhānaṃ ca tathā tasmāt kārya nātmā tu cetanaḥ 153

9.154

अत एवाध्वनि प्रोक्ता पूर्वं माया द्विधा स्थिता यथा च माया देवस्य शक्तिरभ्येति भेदिनम् 154

ata evādhvani proktā pūrvaṃ māyā dvidhā sthitā yathā ca māyā devasya śaktirabhyeti bhedinam 154

9.155

तत्त्वभावं तथान्यो@पि कलादिस्तत्त्वविस्तरः निरुद्धशक्तेर्या किंचित्कर्तृतोद्वलनात्मिका 155

tattvabhāvaṃ tathānyo@pi kalādistattvavistaraḥ niruddhaśakteryā kiṃcitkartṛtodvalanātmikā 155

9.156

नाथस्य शक्तिः साधस्तात्पुंसः क्षेप्त्री कलोच्यते एवं विद्यादयो@प्येते धरान्ताः परमार्थतः 156

nāthasya śaktiḥ sādhastātpuṃsaḥ kṣeptrī kalocyate evaṃ vidyādayo@pyete dharāntāḥ paramārthataḥ 156

9.157

शिवशक्तिमया एव प्रोक्तन्यायानुसारतः तथापि यत्पृथग्भानं कलादेरीश्वरेच्छया 157

śivaśaktimayā eva proktanyāyānusārataḥ tathāpi yatpṛthagbhānaṃ kalāderīśvarecchayā 157

9.158

ततो जडत्वे कार्यत्वे पृथक्तत्त्वस्थितौ ध्रुवम् उपादानं स्मृता माया क्वचित्तत्कार्यमेव च 158

tato jaḍatve kāryatve pṛthaktattvasthitau dhruvam upādānaṃ smṛtā māyā kvacittatkāryameva ca 158

9.159

तथावभासचित्रं च रूपमन्योन्यवर्जितम् यद्भाति किल संकल्पे तदस्ति घटवद्वहिः 159

tathāvabhāsacitraṃ ca rūpamanyonyavarjitam yadbhāti kila saṃkalpe tadasti ghaṭavadvahiḥ 159

9.160

खपुष्पाद्यस्तितां ब्रूमस्ततो न व्यभिचारिता खपुष्पं कालदिङ्मातृसापेक्षं नास्तिशब्दतः 160

khapuṣpādyastitāṃ brūmastato na vyabhicāritā khapuṣpaṃ kāladiṅmātṛsāpekṣaṃ nāstiśabdataḥ 160

9.161

धरादिवत् तथात्यन्ताभावो@प्येवं विविच्यताम् यत्संकल्प्यं तथा तस्य बहिर्देहो@स्ति चेतनः 161

dharādivat tathātyantābhāvo@pyevaṃ vivicyatām yatsaṃkalpyaṃ tathā tasya bahirdeho@sti cetanaḥ 161

9.162

चैत्रवत्सौशिवान्तं तत् सर्व तादृशदेहवत् यस्य देहो यथा तस्य तज्जातीयं पुरं बहिः 162

caitravatsauśivāntaṃ tat sarva tādṛśadehavat yasya deho yathā tasya tajjātīyaṃ puraṃ bahiḥ 162

9.163

अतः सुशिवपर्यन्ता सिद्धा भुवनपद्धतिः आत्मनाम् तत्पुरं प्राप्यं देशत्वादन्यदेशवत् 163

ataḥ suśivaparyantā siddhā bhuvanapaddhatiḥ ātmanām tatpuraṃ prāpyaṃ deśatvādanyadeśavat 163

9.164

आत्मनामध्वभोक्तृत्वं ततो@यत्नेन सिद्ध्यति सा माया क्षोभमापन्ना विश्वं सूते समन्ततः 164

ātmanāmadhvabhoktṛtvaṃ tato@yatnena siddhyati sā māyā kṣobhamāpannā viśvaṃ sūte samantataḥ 164

9.165

दण्डाहतेवामलकी फलानि किल यद्यपि तथापि तु तथा चित्रपौर्वापर्यावभासनात् 165

daṇḍāhatevāmalakī phalāni kila yadyapi tathāpi tu tathā citrapaurvāparyāvabhāsanāt 165

9.166

मायाकार्ये@पि तत्त्वौघे कार्यकारणता मिथः सा यद्यप्यन्यशास्त्रेषु बहुधा दृश्यते स्फुटम् 166

māyākārye@pi tattvaughe kāryakāraṇatā mithaḥ sā yadyapyanyaśāstreṣu bahudhā dṛśyate sphuṭam 166

9.167

तथापि मालिनीशास्त्रदृशा तां संप्रचक्ष्महे कलादिवसुधान्तं यन्मायान्तः संप्रचक्षते 167

tathāpi mālinīśāstradṛśā tāṃ saṃpracakṣmahe kalādivasudhāntaṃ yanmāyāntaḥ saṃpracakṣate 167

9.168

प्रत्यात्मभिन्नमेवैतत् सुखदुःखादिभेदतः एकस्यामेव जगति भोगसाधनसंहतौ 168

pratyātmabhinnamevaitat sukhaduḥkhādibhedataḥ ekasyāmeva jagati bhogasādhanasaṃhatau 168

9.169

सुखादीनां समं व्यक्तेर्भोगभेदः कुतो भवेत् न चासौ कर्मभेदेन तस्यैवानुपपत्तितः 169

sukhādīnāṃ samaṃ vyakterbhogabhedaḥ kuto bhavet na cāsau karmabhedena tasyaivānupapattitaḥ 169

9.170

तस्मात् कलादिको वर्गो भिन्न एव कदाचन ऐक्यमेतीश्वरेच्छातो नृत्तगीतादिवादने 170

tasmāt kalādiko vargo bhinna eva kadācana aikyametīśvarecchāto nṛttagītādivādane 170

9.171

एषां कलादितत्त्वानां सर्वेषामपि भाविनाम् शुद्धत्वमस्ति तेषां ये शक्तिपातपवित्रिताः 171

eṣāṃ kalāditattvānāṃ sarveṣāmapi bhāvinām śuddhatvamasti teṣāṃ ye śaktipātapavitritāḥ 171

9.172

कला हि शुद्धा तत्तादृक् कर्मत्वं संप्रसूयते मितमप्याशु येनास्मात् संसारादेष मुच्यते 172

kalā hi śuddhā tattādṛk karmatvaṃ saṃprasūyate mitamapyāśu yenāsmāt saṃsārādeṣa mucyate 172

9.173

रागविद्याकालयतिप्रकृत्यक्षार्थसंचयः इत्थं शुद्ध इति प्रोच्य गुरुर्मानस्तुतौ विभुः 173

rāgavidyākālayatiprakṛtyakṣārthasaṃcayaḥ itthaṃ śuddha iti procya gururmānastutau vibhuḥ 173

9.174

एवमेषा कलादीनामुत्पत्तिः प्रविविच्यते मायातत्त्वात् कला जाता किंचित्कर्तृत्वलक्षणा 174

evameṣā kalādīnāmutpattiḥ pravivicyate māyātattvāt kalā jātā kiṃcitkartṛtvalakṣaṇā 174

9.175

माया हि चिन्मयाद्भेदं शिवाद्विदधती पशोः सुषुप्ततामिवाधत्ते तत एव ह्यदृक्क्रियः 175

māyā hi cinmayādbhedaṃ śivādvidadhatī paśoḥ suṣuptatāmivādhatte tata eva hyadṛkkriyaḥ 175

9.176

कला हि किंचित्कर्तृत्वं सूते स्वालिङ्गनादणोः तस्याश्चाप्यणुनान्योन्यं ह्यञ्जने सा प्रसूयते 176

kalā hi kiṃcitkartṛtvaṃ sūte svāliṅganādaṇoḥ tasyāścāpyaṇunānyonyaṃ hyañjane sā prasūyate 176

9.177

सद्योनिर्वाणदीक्षोत्थपुंविश्लेषे हि सा सती श्लिष्यन्त्यपि च नो सूते तथापि स्वफलं क्वचित् 177

sadyonirvāṇadīkṣotthapuṃviśleṣe hi sā satī śliṣyantyapi ca no sūte tathāpi svaphalaṃ kvacit 177

9.178

उच्छूनतेव प्रथमा सूक्ष्माङ्कुरकलेव च बीजस्याम्ब्वग्निमृत्कम्बुतुषयोगात् प्रसूतिकृत् 178

ucchūnateva prathamā sūkṣmāṅkurakaleva ca bījasyāmbvagnimṛtkambutuṣayogāt prasūtikṛt 178

9.179

कला मायाणुसंयोगजाप्येषा निर्विकारकम् नाणुं कुर्यादुपादानं किंतु मायां विकारिणीम् 179

kalā māyāṇusaṃyogajāpyeṣā nirvikārakam nāṇuṃ kuryādupādānaṃ kiṃtu māyāṃ vikāriṇīm 179

9.180

मलश्चावारको माया भावोपादानकारणम् कर्म स्यात् सहकार्येव सुखदुःखोद्भवं प्रति 180

malaścāvārako māyā bhāvopādānakāraṇam karma syāt sahakāryeva sukhaduḥkhodbhavaṃ prati 180

9.181

अतः संच्छन्नचैतन्यसमुद्बलनकार्यकृत् कलैवानन्तनाथस्य शक्त्या संप्रेरिता जडा 181

ataḥ saṃcchannacaitanyasamudbalanakāryakṛt kalaivānantanāthasya śaktyā saṃpreritā jaḍā 181

9.182

न चेशशक्तिरेवास्य चैतन्यं बलयिष्यति तदुपोद्बलितं तद्धि न किंचित्कर्तृतां व्रजेत् 182

na ceśaśaktirevāsya caitanyaṃ balayiṣyati tadupodbalitaṃ taddhi na kiṃcitkartṛtāṃ vrajet 182

9.183

सेयं कला न करणं मुख्यं विद्यादिकं यथा पुंसि कर्तरि सा कर्त्री प्रयोजकतया यतः 183

seyaṃ kalā na karaṇaṃ mukhyaṃ vidyādikaṃ yathā puṃsi kartari sā kartrī prayojakatayā yataḥ 183

9.184

अलक्ष्यान्तरयोरित्थं यदा पुंस्कलयोर्भवेत् मायागर्भेशशक्त्यादेरन्तरज्ञानमान्तरम् 184

alakṣyāntarayoritthaṃ yadā puṃskalayorbhavet māyāgarbheśaśaktyāderantarajñānamāntaram 184

9.185

तदा मायापुंविवेकः सर्वकर्मक्षयाद्भवेत् विज्ञानाकलता मायाधस्तान्नो यात्यधः पुमान् 185

tadā māyāpuṃvivekaḥ sarvakarmakṣayādbhavet vijñānākalatā māyādhastānno yātyadhaḥ pumān 185

9.186

धीपुंविवेके विज्ञाते प्रधानपुरुषान्तरे अपि न क्षीणकर्मा स्यात् कलायां तद्धि संभवेत् 186

dhīpuṃviveke vijñāte pradhānapuruṣāntare api na kṣīṇakarmā syāt kalāyāṃ taddhi saṃbhavet 186

9.187

अतः सांख्यदृशा सिद्धः प्रधानाधो न संसरेत् कलापुंसोर्विवेके तु मायाधो नैव गच्छति 187

ataḥ sāṃkhyadṛśā siddhaḥ pradhānādho na saṃsaret kalāpuṃsorviveke tu māyādho naiva gacchati 187

9.188

मलाद्विविक्तमात्मानं पश्यंस्तु शिवतां व्रजेत् सर्वत्र चैश्वरः शक्तिपातो@त्र सहकारणम् 188

malādviviktamātmānaṃ paśyaṃstu śivatāṃ vrajet sarvatra caiśvaraḥ śaktipāto@tra sahakāraṇam 188

9.189

मायागर्भाधिकारीयो द्वयोरन्त्ये तु निर्मलः सेयं कला कार्यभेदादन्यैव ह्यनुमीयते 189

māyāgarbhādhikārīyo dvayorantye tu nirmalaḥ seyaṃ kalā kāryabhedādanyaiva hyanumīyate 189

9.190

अन्यथैकं भवेद्विश्वं कार्यायेत्यन्यनिह्नवः इति मतङ्गशास्त्रादौ या प्रोक्ता सा कला स्वयम् 190

anyathaikaṃ bhavedviśvaṃ kāryāyetyanyanihnavaḥ iti mataṅgaśāstrādau yā proktā sā kalā svayam 190

9.191

किंचिद्रूपतयाक्षिप्य कर्तृत्वमिति भङ्गितः किंचिद्रूपविशिष्टं यत् कर्तृत्वं तत्कथं भवेत् 191

kiṃcidrūpatayākṣipya kartṛtvamiti bhaṅgitaḥ kiṃcidrūpaviśiṣṭaṃ yat kartṛtvaṃ tatkathaṃ bhavet 191

9.192

अज्ञस्येति ततः सूते किंचिज्ज्ञत्वात्मिकां विदम् बुद्धिं पश्यति सा विद्या बुद्धिदर्पणचारिणः 192

ajñasyeti tataḥ sūte kiṃcijjñatvātmikāṃ vidam buddhiṃ paśyati sā vidyā buddhidarpaṇacāriṇaḥ 192

9.193

सुखादीन् प्रत्ययान् मोहप्रभृतीन् कार्यकारणे कर्मजालं च तत्रस्थं विविनक्ति निजात्मना 193

sukhādīn pratyayān mohaprabhṛtīn kāryakāraṇe karmajālaṃ ca tatrasthaṃ vivinakti nijātmanā 193

9.194

बुद्धिस्तु गुणसंकीर्णा विवेकेन कथं सुखम् दुःखं मोहात्मकं वापि विषयं दर्शयेदपि 194

buddhistu guṇasaṃkīrṇā vivekena kathaṃ sukham duḥkhaṃ mohātmakaṃ vāpi viṣayaṃ darśayedapi 194

9.195

स्वच्छायां धियि संक्रामन्भावः संवेद्यतां कथम् तया विनैति साप्यन्यत्करणं पुंसि कर्तरि 195

svacchāyāṃ dhiyi saṃkrāmanbhāvaḥ saṃvedyatāṃ katham tayā vinaiti sāpyanyatkaraṇaṃ puṃsi kartari 195

9.196

ननु चोभयतः शुभ्रादर्शदशीयधीगतात् पुंस्प्रकाशाद्भाति भावः मैवं तत्प्रतिबिम्बनम् 196

nanu cobhayataḥ śubhrādarśadaśīyadhīgatāt puṃsprakāśādbhāti bhāvaḥ maivaṃ tatpratibimbanam 196

9.197

जडमेव हि मुख्यो@थ पुंस्प्रकाशो@स्य भासनम् बहिःस्थस्यैव तस्यास्तु बुद्धेः किंकल्पना कृता 197

jaḍameva hi mukhyo@tha puṃsprakāśo@sya bhāsanam bahiḥsthasyaiva tasyāstu buddheḥ kiṃkalpanā kṛtā 197

Āhnika 9 (cont. 2)

9.198

अभेदभूमिरेषा च भेदश्चेह विचार्यते तस्माद्बुद्धिगतो भावो विद्याकरणगोचरः 198

abhedabhūmireṣā ca bhedaśceha vicāryate tasmādbuddhigato bhāvo vidyākaraṇagocaraḥ 198

9.199

भावानां प्रतिबिम्बं च वेद्यं धीकल्पना ततः किंचित्तु कुरुते तस्मान्नूनमस्त्यपरं तु तत् 199

bhāvānāṃ pratibimbaṃ ca vedyaṃ dhīkalpanā tataḥ kiṃcittu kurute tasmānnūnamastyaparaṃ tu tat 199

9.200

रागतत्त्वमिति प्रोक्तं यत्तत्रैवोपरञ्जकम् न चावैराग्यमात्रं तत्तत्राप्यासक्तिवृत्तितः 200

rāgatattvamiti proktaṃ yattatraivoparañjakam na cāvairāgyamātraṃ tattatrāpyāsaktivṛttitaḥ 200

9.201

विरक्तावपि तृप्तस्य सूक्ष्मरागव्यवस्थितेः कालस्तुट्यादिभिश्चैतत् कर्तृत्वं कलयत्यतः 201

viraktāvapi tṛptasya sūkṣmarāgavyavasthiteḥ kālastuṭyādibhiścaitat kartṛtvaṃ kalayatyataḥ 201

9.202

कार्यावच्छेदि कर्तृत्वं कालो@वश्यं कलिष्यति नियतिर्योजनां धत्ते विशिष्टे कार्यमण्डले 202

kāryāvacchedi kartṛtvaṃ kālo@vaśyaṃ kaliṣyati niyatiryojanāṃ dhatte viśiṣṭe kāryamaṇḍale 202

9.203

विद्या रागो@थ नियतिः कालश्चैतच्चतुष्टयम् कलाकार्यं भोक्तृभावे तिष्ठद्भोक्तृत्वपूरितम् 203

vidyā rāgo@tha niyatiḥ kālaścaitaccatuṣṭayam kalākāryaṃ bhoktṛbhāve tiṣṭhadbhoktṛtvapūritam 203

9.204

माया कला रागविद्ये कालो नियतिरेव च कञ्चुकानि षडुक्तानि संविदस्तत्स्थितौ पशुः 204

māyā kalā rāgavidye kālo niyatireva ca kañcukāni ṣaḍuktāni saṃvidastatsthitau paśuḥ 204

9.205

देहपुर्यष्टकाद्येषु वेद्येषु किल वेदनम् एतत्षट्कससंकोचं यदवेद्यमसावणुः 205

dehapuryaṣṭakādyeṣu vedyeṣu kila vedanam etatṣaṭkasasaṃkocaṃ yadavedyamasāvaṇuḥ 205

9.206

उक्तं शिवतनुशास्त्रे तदिदं भङ्ग्यन्तरेण पुनः आवरणं सर्वात्मगमशुद्धिरन्याप्यनन्यरूपेव 206

uktaṃ śivatanuśāstre tadidaṃ bhaṅgyantareṇa punaḥ āvaraṇaṃ sarvātmagamaśuddhiranyāpyananyarūpeva 206

9.207

शिवदहनकिरणजालैर्दाह्यत्वात् सा यतो@न्यरूपैव अनिदंपूर्वतया यद्रञ्जयति निजात्मना ततो@नन्या 207

śivadahanakiraṇajālairdāhyatvāt sā yato@nyarūpaiva anidaṃpūrvatayā yadrañjayati nijātmanā tato@nanyā 207

9.208

सहजाशुद्धिमतो@णोरीशगुहाभ्यां हि कञ्चुकस्त्रिविधः तस्य द्वितीयचितिरिव स्वच्छस्य नियुज्यते कला श्लक्ष्णा 208

sahajāśuddhimato@ṇorīśaguhābhyāṃ hi kañcukastrividhaḥ tasya dvitīyacitiriva svacchasya niyujyate kalā ślakṣṇā 208

9.209

अनया विद्वस्य पशोरुपभोगसमर्थता भवति विद्या चास्य कलातः शरणान्तर्दीपकप्रभेवाभूत् 209

anayā vidvasya paśorupabhogasamarthatā bhavati vidyā cāsya kalātaḥ śaraṇāntardīpakaprabhevābhūt 209

9.210

सुखदुःखसंविदं या विविनक्ति पशोर्विभागेन रागश्च कलातत्त्वाच्छुचिवस्त्रकषायवत् समुत्पन्नः 210

sukhaduḥkhasaṃvidaṃ yā vivinakti paśorvibhāgena rāgaśca kalātattvācchucivastrakaṣāyavat samutpannaḥ 210

9.211

त्यक्तुं वाञ्छति न यतः संसृतिसुखसंविदानन्दम् एवमविद्यामलिनःसमर्थितस्त्रिगुणकञ्चुकबलेन 211

tyaktuṃ vāñchati na yataḥ saṃsṛtisukhasaṃvidānandam evamavidyāmalinaḥsamarthitastriguṇakañcukabalena 211

9.212

गहनोपभोगगर्भे पशुरवशमधोमुखः पतति एतेन मलः कथितः कम्बुकवदणोः कलादिकं तुषवत् 212

gahanopabhogagarbhe paśuravaśamadhomukhaḥ patati etena malaḥ kathitaḥ kambukavadaṇoḥ kalādikaṃ tuṣavat 212

9.213

एवं कलाख्यतत्त्वस्य किंचित्कर्तृत्वलक्षणे विशेषभागे कर्तृत्वं चर्चितं भोक्तृपूर्वकम् 213

evaṃ kalākhyatattvasya kiṃcitkartṛtvalakṣaṇe viśeṣabhāge kartṛtvaṃ carcitaṃ bhoktṛpūrvakam 213

9.214

विशेषणतया यो@त्र किञ्चिद्भागस्तदोत्थितम् वेद्यमात्रं स्फुटं भिन्नं प्रधानं सूयते कला 214

viśeṣaṇatayā yo@tra kiñcidbhāgastadotthitam vedyamātraṃ sphuṭaṃ bhinnaṃ pradhānaṃ sūyate kalā 214

9.215

सममेव हि भोग्यं च भोक्तारं च प्रसूयते कला भेदाभिसंधानादवियुक्तं परस्परम् 215

samameva hi bhogyaṃ ca bhoktāraṃ ca prasūyate kalā bhedābhisaṃdhānādaviyuktaṃ parasparam 215

9.216

भोक्तृभोग्यात्मता न स्याद्वियोगाच्च परस्परम् विलीनायां च तस्यां स्यान्मायास्यापि न किंचन 216

bhoktṛbhogyātmatā na syādviyogācca parasparam vilīnāyāṃ ca tasyāṃ syānmāyāsyāpi na kiṃcana 216

9.217

ननु श्रीमद्रौरवादौ रागविद्यात्मकं द्वयम् सूते कला हि युगपत्ततो@व्यक्तमिति स्थितिः 217

nanu śrīmadrauravādau rāgavidyātmakaṃ dvayam sūte kalā hi yugapattato@vyaktamiti sthitiḥ 217

9.218

उक्तमत्र विभात्येष क्रमः सत्यं तथा ह्यलम् रज्यमानो वेद सर्व विदंश्चाप्यत्र रज्यते 218

uktamatra vibhātyeṣa kramaḥ satyaṃ tathā hyalam rajyamāno veda sarva vidaṃścāpyatra rajyate 218

9.219

तथापि वस्तुसत्तेयमिहास्माभिर्निरूपिता तस्यां च न क्रमः को@पि स्याद्वा सो@पि विपर्ययात् 219

tathāpi vastusatteyamihāsmābhirnirūpitā tasyāṃ ca na kramaḥ ko@pi syādvā so@pi viparyayāt 219

9.220

तस्माद्विप्रतिपत्तिं नो कुर्याच्छास्त्रोदिते विधौ एवं संवेद्यमात्रं यत् सुखदुःखविमोहतः 220

tasmādvipratipattiṃ no kuryācchāstrodite vidhau evaṃ saṃvedyamātraṃ yat sukhaduḥkhavimohataḥ 220

9.221

भोत्स्यते यत्ततः प्रोक्तं तत्साम्यात्मकमादितः सुखं सत्त्वं प्रकाशत्वात् प्रकाशो ह्लाद उच्यते 221

bhotsyate yattataḥ proktaṃ tatsāmyātmakamāditaḥ sukhaṃ sattvaṃ prakāśatvāt prakāśo hlāda ucyate 221

9.222

दुःखं रजः क्रियात्मत्वाद् क्रिया हि तदतत्क्रमः मोहस्तमो वरणकः प्रकाशाभावयोगतः 222

duḥkhaṃ rajaḥ kriyātmatvād kriyā hi tadatatkramaḥ mohastamo varaṇakaḥ prakāśābhāvayogataḥ 222

9.223

त एते क्षोभमापन्ना गुणाः कार्य प्रतन्वते अक्षुब्धस्य विजातीयं न स्यात् कार्यमदः पुरा 223

ta ete kṣobhamāpannā guṇāḥ kārya pratanvate akṣubdhasya vijātīyaṃ na syāt kāryamadaḥ purā 223

9.224

उक्तमेवेति शास्त्रे@स्मिन् गुणांस्तत्त्वान्तरं विदुः भुवनं पृथगेवात्र दर्शितं गुणभेदतः 224

uktameveti śāstre@smin guṇāṃstattvāntaraṃ viduḥ bhuvanaṃ pṛthagevātra darśitaṃ guṇabhedataḥ 224

9.225

ईश्वरेच्छावशक्षुब्धलोलिकं पुरुषं प्रति भोक्तृत्वाय स्वतन्त्रेशः प्रकृतिं क्षोभयेद् भृशम् 225

īśvarecchāvaśakṣubdhalolikaṃ puruṣaṃ prati bhoktṛtvāya svatantreśaḥ prakṛtiṃ kṣobhayed bhṛśam 225

9.226

तेन यच्चोद्यते सांख्यं मुक्ताणुं प्रति किं न सा सूते पुंसो विकारित्वादिति तन्नात्र बाधकम् 226

tena yaccodyate sāṃkhyaṃ muktāṇuṃ prati kiṃ na sā sūte puṃso vikāritvāditi tannātra bādhakam 226

9.227

गुणेभ्यो बुद्धितत्त्वं तत् सर्वतो निर्मलं ततः पुंस्प्रकाशः स वेद्यो@त्र प्रतिबिम्बत्वमार्छति 227

guṇebhyo buddhitattvaṃ tat sarvato nirmalaṃ tataḥ puṃsprakāśaḥ sa vedyo@tra pratibimbatvamārchati 227

9.228

विषयप्रतिबिम्बं च तस्यामक्षकृतं बहिः अतद्द्वारं समुत्प्रेक्षाप्रतिभादिषु तादृशी 228

viṣayapratibimbaṃ ca tasyāmakṣakṛtaṃ bahiḥ ataddvāraṃ samutprekṣāpratibhādiṣu tādṛśī 228

9.229

वृत्तिर्बोधो भवेद्बुद्धेः सा चाप्यालम्बनं ध्रुवम् आत्मसंवित्प्रकाशस्य बोधो@सौ तज्जडो@प्यलम् 229

vṛttirbodho bhavedbuddheḥ sā cāpyālambanaṃ dhruvam ātmasaṃvitprakāśasya bodho@sau tajjaḍo@pyalam 229

9.230

बुद्धेरहंकृत् तादृक्षे प्रतिबिम्बितपुंस्कृतेः प्रकाशे वेद्यकलुषे यदहंमननात्मता 230

buddherahaṃkṛt tādṛkṣe pratibimbitapuṃskṛteḥ prakāśe vedyakaluṣe yadahaṃmananātmatā 230

9.231

तया पञ्चविधश्चैष वायुः संरम्भरूपया प्रेरितो जीवनाय स्यादन्यथा मरणं पुनः 231

tayā pañcavidhaścaiṣa vāyuḥ saṃrambharūpayā prerito jīvanāya syādanyathā maraṇaṃ punaḥ 231

9.232

अत एव विशुद्धात्मस्वातन्त्र्याहंस्वभावतः अकृत्रिमादिदं त्वन्यदित्युक्तं कृतिशब्दतः 232

ata eva viśuddhātmasvātantryāhaṃsvabhāvataḥ akṛtrimādidaṃ tvanyadityuktaṃ kṛtiśabdataḥ 232

9.233

इत्ययं करणस्कन्धो@हंकारस्य निरूपितः त्रिधास्य प्रकृतिस्कन्धः सात्त्वराजसतामसः 233

ityayaṃ karaṇaskandho@haṃkārasya nirūpitaḥ tridhāsya prakṛtiskandhaḥ sāttvarājasatāmasaḥ 233

9.234

सत्त्वप्रधानाहंकाराद्भोक्त्रंशस्पर्शिनः स्फुटम् मनोबुद्ध्यक्षषट्कं तु जातं भेदस्तु कथ्यते 234

sattvapradhānāhaṃkārādbhoktraṃśasparśinaḥ sphuṭam manobuddhyakṣaṣaṭkaṃ tu jātaṃ bhedastu kathyate 234

9.235

मनो यत्सर्वविषयं तेनात्र प्रविवक्षितम् सर्वतन्मात्रकर्तृत्वं विशेषणमहंकृतेः 235

mano yatsarvaviṣayaṃ tenātra pravivakṣitam sarvatanmātrakartṛtvaṃ viśeṣaṇamahaṃkṛteḥ 235

9.236

बुद्ध्यहंकृन्मनः प्राहुर्बोधसंरभणैषणे करणं बाह्यदेवैर्यन्नैवाप्यन्तर्मुखैः कृतम् 236

buddhyahaṃkṛnmanaḥ prāhurbodhasaṃrabhaṇaiṣaṇe karaṇaṃ bāhyadevairyannaivāpyantarmukhaiḥ kṛtam 236

9.237

प्राणश्च नान्तःकरणं जडत्वात् प्रेरणात्मनः प्रयत्नेच्छाविबोधांशहेतुत्वादिति निश्चितम् 237

prāṇaśca nāntaḥkaraṇaṃ jaḍatvāt preraṇātmanaḥ prayatnecchāvibodhāṃśahetutvāditi niścitam 237

9.238

अवसायो@भिमानश्च कल्पना चेति न क्रिया एकरूपा ततस्त्रित्वं युक्तमन्तःकृतौ स्फुटम् 238

avasāyo@bhimānaśca kalpanā ceti na kriyā ekarūpā tatastritvaṃ yuktamantaḥkṛtau sphuṭam 238

9.239

न च बुद्धिरसंवेद्या करणत्वान्मनो यथा प्रधानवदसंवेद्यबुद्धिवादस्तदुज्झितः 239

na ca buddhirasaṃvedyā karaṇatvānmano yathā pradhānavadasaṃvedyabuddhivādastadujjhitaḥ 239

9.240

शब्दतन्मात्रहेतुत्वविशिष्टा या त्वहंकृतिः सा श्रोत्रे करणं यावद्घ्राणे गन्धत्वभोदिता 240

śabdatanmātrahetutvaviśiṣṭā yā tvahaṃkṛtiḥ sā śrotre karaṇaṃ yāvadghrāṇe gandhatvabhoditā 240

9.241

भौतिकत्वमतो@प्यस्तु नियमाद्विषयेष्वलम् अहं शृणोमि पश्यामि जिघ्रामीत्यादिसंविदि 241

bhautikatvamato@pyastu niyamādviṣayeṣvalam ahaṃ śṛṇomi paśyāmi jighrāmītyādisaṃvidi 241

9.242

अहंतानुगमादाहंकारिकत्वं स्फुटं स्थितम् करणत्वमतो युक्तं कर्त्रशस्पृक्त्वयोगतः 242

ahaṃtānugamādāhaṃkārikatvaṃ sphuṭaṃ sthitam karaṇatvamato yuktaṃ kartraśaspṛktvayogataḥ 242

9.243

कर्तुर्विभिन्नं करणं प्रेर्यत्वात् करणं कुतः करणान्तरवाञ्छायां भवेत्तत्रानवस्थितिः 243

karturvibhinnaṃ karaṇaṃ preryatvāt karaṇaṃ kutaḥ karaṇāntaravāñchāyāṃ bhavettatrānavasthitiḥ 243

9.244

तस्मात् स्वातन्त्र्ययोगेन कर्ता स्वं भेदयन् वपुः कर्माशस्पर्शिनं स्वांशं करणीकुरुते स्वयम् 244

tasmāt svātantryayogena kartā svaṃ bhedayan vapuḥ karmāśasparśinaṃ svāṃśaṃ karaṇīkurute svayam 244

9.245

करणीकृततत्स्वांशतन्मयीभावनावशात् करणीकुरुते@त्यन्तव्यतिरिक्तं कुठारवत् 245

karaṇīkṛtatatsvāṃśatanmayībhāvanāvaśāt karaṇīkurute@tyantavyatiriktaṃ kuṭhāravat 245

9.246

तेनाशुद्धैव विद्यास्य सामान्यं करणं पुरा ज्ञप्तौ कृतौ तु सामान्यं कला करणमुच्यते 246

tenāśuddhaiva vidyāsya sāmānyaṃ karaṇaṃ purā jñaptau kṛtau tu sāmānyaṃ kalā karaṇamucyate 246

9.247

ननु श्रीमन्मतङ्गादौ कलायाः कर्तृतोदिता तस्यां सत्यां हि विद्याद्याः करणत्वार्हताजुषः 247

nanu śrīmanmataṅgādau kalāyāḥ kartṛtoditā tasyāṃ satyāṃ hi vidyādyāḥ karaṇatvārhatājuṣaḥ 247

9.248

उच्यते कर्तृतैवोक्ता करणत्वे प्रयोजिका तया विना तु नान्येषां करणानां स्थितिर्यतः 248

ucyate kartṛtaivoktā karaṇatve prayojikā tayā vinā tu nānyeṣāṃ karaṇānāṃ sthitiryataḥ 248

9.249

अतो@सामान्यकरणवर्गात् तत्र पृथक् कृता विद्यां विना हि नान्येषां करणानां निजा स्थितिः 249

ato@sāmānyakaraṇavargāt tatra pṛthak kṛtā vidyāṃ vinā hi nānyeṣāṃ karaṇānāṃ nijā sthitiḥ 249

9.250

कलां विना न तस्याश्च कर्तृत्वे ज्ञातृता यतः कलाविद्ये ततः पुंसो मुख्यं तत्करणं विदुः 250

kalāṃ vinā na tasyāśca kartṛtve jñātṛtā yataḥ kalāvidye tataḥ puṃso mukhyaṃ tatkaraṇaṃ viduḥ 250

9.251

अत एव विहीने@पि बुद्धिकर्मेन्द्रियैः क्वचित् अन्धे पङ्गौ रूपगतिप्रकाशो न न भासते 251

ata eva vihīne@pi buddhikarmendriyaiḥ kvacit andhe paṅgau rūpagatiprakāśo na na bhāsate 251

9.252

किंतु सामान्यकरणबलाद्वेद्ये@पि तादृशि रूपसामान्य एवान्धः प्रतिपत्तिं प्रपद्यते 252

kiṃtu sāmānyakaraṇabalādvedye@pi tādṛśi rūpasāmānya evāndhaḥ pratipattiṃ prapadyate 252

9.253

तत एव त्वहंकारात् तन्मात्रस्पर्शिनो@धिकम् कर्मेन्द्रियाणि वाक्पाणिपायूपस्थाङ्घ्रि जज्ञिरे 253

tata eva tvahaṃkārāt tanmātrasparśino@dhikam karmendriyāṇi vākpāṇipāyūpasthāṅghri jajñire 253

9.254

वच्म्याददे त्यजाम्याशु विसृजामि व्रजामि च इति याहंक्रिया कार्यक्षमा कर्मेन्द्रियं तु तत् 254

vacmyādade tyajāmyāśu visṛjāmi vrajāmi ca iti yāhaṃkriyā kāryakṣamā karmendriyaṃ tu tat 254

9.255

तेन च्छिन्नकरस्यास्ति हस्तः कर्मेन्द्रियात्मकः तस्य प्रधानाधिष्ठानं परं पञ्चाङ्गुलिः करः 255

tena cchinnakarasyāsti hastaḥ karmendriyātmakaḥ tasya pradhānādhiṣṭhānaṃ paraṃ pañcāṅguliḥ karaḥ 255

9.256

मुखेनापि यदादानं तत्र यत् करणं स्थितम् स पाणिरेव करणं विना किं संभवेत् क्रिया 256

mukhenāpi yadādānaṃ tatra yat karaṇaṃ sthitam sa pāṇireva karaṇaṃ vinā kiṃ saṃbhavet kriyā 256

9.257

तथाभावे तु बुद्ध्यक्षैरपि किं स्यात्प्रयोजनम् दर्शनं करणापेक्षं क्रियात्वादिति चोच्यते 257

tathābhāve tu buddhyakṣairapi kiṃ syātprayojanam darśanaṃ karaṇāpekṣaṃ kriyātvāditi cocyate 257

9.258

परैर्गमौ तु करणं नेष्यते चेति विस्मयः गमनोत्क्षेपणादीनि मुख्यं कर्मोपलम्भनम् 258

parairgamau tu karaṇaṃ neṣyate ceti vismayaḥ gamanotkṣepaṇādīni mukhyaṃ karmopalambhanam 258

9.259

पुनर्गुणः क्रिया त्वेषा वैयाकरणदर्शने क्रिया करणपूर्वेति व्याप्त्या करणपूर्वकम् 259

punarguṇaḥ kriyā tveṣā vaiyākaraṇadarśane kriyā karaṇapūrveti vyāptyā karaṇapūrvakam 259

9.260

ज्ञानं नादानमित्येतत् स्फुटमान्ध्यविजृम्भितम् तस्मात् कर्मेन्द्रियाण्याहुस्त्वग्वद्व्याप्तॄणि मुख्यतः 260

jñānaṃ nādānamityetat sphuṭamāndhyavijṛmbhitam tasmāt karmendriyāṇyāhustvagvadvyāptṝṇi mukhyataḥ 260

9.261

तत्स्थाने वृत्तिमन्तीति मतङ्गे गुरवो मम नन्वन्यान्यपि कर्माणि सन्ति भूयांसि तत्कृते 261

tatsthāne vṛttimantīti mataṅge guravo mama nanvanyānyapi karmāṇi santi bhūyāṃsi tatkṛte 261

9.262

करणान्यपि वाच्यानि तथा चाक्षेष्वनिष्ठितिः नन्वेतत् खेटपालाद्यैर्निराकारि न कर्मणाम् 262

karaṇānyapi vācyāni tathā cākṣeṣvaniṣṭhitiḥ nanvetat kheṭapālādyairnirākāri na karmaṇām 262

9.263

यत्साधनं तदक्षं स्यात् किंतु कस्यापि कर्मणः एतन्नास्मत्कृतप्रश्नतृष्णासंतापशान्तये 263

yatsādhanaṃ tadakṣaṃ syāt kiṃtu kasyāpi karmaṇaḥ etannāsmatkṛtapraśnatṛṣṇāsaṃtāpaśāntaye 263

9.264

नह्यस्वच्छमितप्रायैर्जलैस्तृप्यन्ति बर्हिणः उच्यते श्रीमतादिष्टं शंभुनात्र ममोत्तरम् 264

nahyasvacchamitaprāyairjalaistṛpyanti barhiṇaḥ ucyate śrīmatādiṣṭaṃ śaṃbhunātra mamottaram 264

9.265

स्वच्छसंवेदनोदारविकलाप्रबलीकृतम् इह कर्मानुसंधानभेदादेकं विभिद्यते 265

svacchasaṃvedanodāravikalāprabalīkṛtam iha karmānusaṃdhānabhedādekaṃ vibhidyate 265

9.266

तत्रानुसंधिः पञ्चात्मा पञ्च कर्मेन्द्रियाण्यतः त्यागायादानसंपत्त्यै द्वयाय द्वितयं विना 266

tatrānusaṃdhiḥ pañcātmā pañca karmendriyāṇyataḥ tyāgāyādānasaṃpattyai dvayāya dvitayaṃ vinā 266

9.267

स्वरूपविश्रान्तिकृते चतुर्धा कर्म यद्बहिः पायुपाण्यङ्घ्रिजननं करणं तच्चतुर्विधम् 267

svarūpaviśrāntikṛte caturdhā karma yadbahiḥ pāyupāṇyaṅghrijananaṃ karaṇaṃ taccaturvidham 267

9.268

अन्तं प्राणाश्रयं यत्तु कर्मात्र करणं हि वाक् उक्ताः समासतश्चैषां चित्राः कार्येषु वृत्तयः 268

antaṃ prāṇāśrayaṃ yattu karmātra karaṇaṃ hi vāk uktāḥ samāsataścaiṣāṃ citrāḥ kāryeṣu vṛttayaḥ 268

9.269

तदेतद्व्यतिरिक्तं हि न कर्म क्वापि दृश्यते तत्कस्यार्थे प्रकल्प्येयमिन्द्रियाणामनिष्ठितिः 269

tadetadvyatiriktaṃ hi na karma kvāpi dṛśyate tatkasyārthe prakalpyeyamindriyāṇāmaniṣṭhitiḥ 269

9.270

एतत्कर्तव्यचक्रं तदसांकर्येण कुर्वते अक्षाणि सहवृत्त्या तु बुद्ध्यन्ते संकरं जडाः 270

etatkartavyacakraṃ tadasāṃkaryeṇa kurvate akṣāṇi sahavṛttyā tu buddhyante saṃkaraṃ jaḍāḥ 270

9.271

उक्त इन्द्रियवर्गो@यमहंकारात् तु राजसात् तमःप्रधानाहंकाराद् भोक्त्रंशच्छादनात्मनः 271

ukta indriyavargo@yamahaṃkārāt tu rājasāt tamaḥpradhānāhaṃkārād bhoktraṃśacchādanātmanaḥ 271

9.272

भूतादिनाम्नस्तन्मात्रपञ्चकं भूतकारणम् मनोबुद्ध्यक्षकर्माक्षवर्गस्तन्मात्रवर्गकः 272

bhūtādināmnastanmātrapañcakaṃ bhūtakāraṇam manobuddhyakṣakarmākṣavargastanmātravargakaḥ 272

9.273

इत्यत्र राजसाहंकृद्योगः संश्लेषको द्वये अन्ये त्वाहुर्मनो जातं राजसाहंकृतेर्यतः 273

ityatra rājasāhaṃkṛdyogaḥ saṃśleṣako dvaye anye tvāhurmano jātaṃ rājasāhaṃkṛteryataḥ 273

9.274

समस्तेन्द्रियसंचारचतुरं लघु वेगवत् अन्ये तु सात्त्विकात् स्वान्तं बुद्धिकर्मेन्द्रियाणि तु 274

samastendriyasaṃcāracaturaṃ laghu vegavat anye tu sāttvikāt svāntaṃ buddhikarmendriyāṇi tu 274

9.275

राजसाद्ग्राहकग्राह्यभागस्पर्शीनि मन्वते खेटपालास्तु मन्यन्ते कर्मेन्द्रियगणः स्फुटम् 275

rājasādgrāhakagrāhyabhāgasparśīni manvate kheṭapālāstu manyante karmendriyagaṇaḥ sphuṭam 275

9.276

राजसाहंकृतेर्जातो रजसः कर्मता यतः श्रीपूर्वशास्त्रे तु मनो राजसात् सात्त्विकात्पुनः 276

rājasāhaṃkṛterjāto rajasaḥ karmatā yataḥ śrīpūrvaśāstre tu mano rājasāt sāttvikātpunaḥ 276

9.277

इन्द्रियाणि समस्तानि युक्तं चैतद्विभाति नः तथाहि बाह्यवृत्तीनामक्षाणां वृत्तिभासने 277

indriyāṇi samastāni yuktaṃ caitadvibhāti naḥ tathāhi bāhyavṛttīnāmakṣāṇāṃ vṛttibhāsane 277

9.278

आलोचने शक्तिरन्तर्योजने मनसः पुनः उक्तं च गुरुणा कुर्यान्मनो@नुव्यवसायि सत् 278

ālocane śaktirantaryojane manasaḥ punaḥ uktaṃ ca guruṇā kuryānmano@nuvyavasāyi sat 278

9.279

तद्द्वयालम्बना मातृव्यापारात्मक्रिया इति तान्मात्रस्तु गणो ध्वान्तप्रधानाया अहंकृतेः 279

taddvayālambanā mātṛvyāpārātmakriyā iti tānmātrastu gaṇo dhvāntapradhānāyā ahaṃkṛteḥ 279

9.280

अत्राविवादः सर्वस्य ग्राह्योपक्रम एव हि पृथिव्यां सौरभान्यादिविचित्रे गन्धमण्डले 280

atrāvivādaḥ sarvasya grāhyopakrama eva hi pṛthivyāṃ saurabhānyādivicitre gandhamaṇḍale 280

9.281

यत्सामान्यं हि गन्धत्वं गन्धतन्मात्रनाम तत् व्यापकं तत एवोक्तं सहेतुत्वात्तु न ध्रुवम् 281

yatsāmānyaṃ hi gandhatvaṃ gandhatanmātranāma tat vyāpakaṃ tata evoktaṃ sahetutvāttu na dhruvam 281

9.282

स्वकारणे तिरोभूतिर्ध्वसो यत्तेन नाध्रुवम् एवं रसादिशब्दान्ततन्मात्रेष्वपि योजना 282

svakāraṇe tirobhūtirdhvaso yattena nādhruvam evaṃ rasādiśabdāntatanmātreṣvapi yojanā 282

9.283

विशेषाणां यतो@वश्यं दशा प्रागविशेषिणी क्षुभितं शब्दतन्मात्रं चित्राकाराः श्रतीर्दधत् 283

viśeṣāṇāṃ yato@vaśyaṃ daśā prāgaviśeṣiṇī kṣubhitaṃ śabdatanmātraṃ citrākārāḥ śratīrdadhat 283

9.284

नभः शब्दो@वकाशात्मा वाच्याध्याससहो यतः तदेतत्स्पर्शतन्मात्रयोगात् प्रक्षोभमागतम् 284

nabhaḥ śabdo@vakāśātmā vācyādhyāsasaho yataḥ tadetatsparśatanmātrayogāt prakṣobhamāgatam 284

9.285

वायुतामेति तेनात्र शब्दस्पर्शोभयात्मता अन्ये त्वाहुर्ध्वनिः खैकगुणस्तदपि युज्यते 285

vāyutāmeti tenātra śabdasparśobhayātmatā anye tvāhurdhvaniḥ khaikaguṇastadapi yujyate 285

9.286

यतो वायुर्निजं रूपं लभते न विनाम्बरात् उत्तरोत्तरभूतेषु पूर्वपूर्वस्थितिर्यतः 286

yato vāyurnijaṃ rūpaṃ labhate na vināmbarāt uttarottarabhūteṣu pūrvapūrvasthitiryataḥ 286

9.287

तत एव मरुद्व्योम्नोरवियोगो मिथः स्मृतः शब्दस्पर्शौ तु रूपेण समं प्रक्षोभमागतौ 287

tata eva marudvyomnoraviyogo mithaḥ smṛtaḥ śabdasparśau tu rūpeṇa samaṃ prakṣobhamāgatau 287

9.288

तेजस्तत्त्वं त्रिभिर्धर्मैः प्राहुः पूर्ववदेव तत् तैस्त्रिभिः सरसैरापः सगन्धैर्भूरिति क्रमः 288

tejastattvaṃ tribhirdharmaiḥ prāhuḥ pūrvavadeva tat taistribhiḥ sarasairāpaḥ sagandhairbhūriti kramaḥ 288

9.289

तत्र प्रत्यक्षतः सिद्धो धरादिगुणसंचयः नहि गन्धादिधर्मौघव्यतिरिक्ता विभाति भूः 289

tatra pratyakṣataḥ siddho dharādiguṇasaṃcayaḥ nahi gandhādidharmaughavyatiriktā vibhāti bhūḥ 289

9.290

यथा गुणगुणिद्वैतवादिनामेकमप्यदः चित्रं रूपं पटे भाति क्रमाद्धर्मास्तथा भुवि 290

yathā guṇaguṇidvaitavādināmekamapyadaḥ citraṃ rūpaṃ paṭe bhāti kramāddharmāstathā bhuvi 290

9.291

यथा च विस्तृते वस्त्रे युगपद्भाति चित्रता तथैव योगिनां धर्मसामस्त्येनावभाति भूः 291

yathā ca vistṛte vastre yugapadbhāti citratā tathaiva yogināṃ dharmasāmastyenāvabhāti bhūḥ 291

9.292

गन्धादिशब्दपर्यन्तचित्ररूपा धरा ततः उपायभेदाद्भात्येषा क्रमाक्रमविभागतः 292

gandhādiśabdaparyantacitrarūpā dharā tataḥ upāyabhedādbhātyeṣā kramākramavibhāgataḥ 292

9.293

तत एव क्रमव्यक्तिकृतो धीभेद उच्यते षष्ठीप्रयोगो धीभेदाद्भेद्यभेदकता तथा 293

tata eva kramavyaktikṛto dhībheda ucyate ṣaṣṭhīprayogo dhībhedādbhedyabhedakatā tathā 293

9.294

तेन धर्मातिरिक्तो@त्र धर्मी नाम न कश्चन तत्रानेकप्रकाराः स्युर्गन्धरूपरसाः क्षितौ 294

tena dharmātirikto@tra dharmī nāma na kaścana tatrānekaprakārāḥ syurgandharūparasāḥ kṣitau 294

9.295

संस्पर्शः पाकजो@नुष्णाशीतः शब्दो विचित्रकः शौक्ल्यं माधुर्यशीतत्वे चित्राः शब्दाश्च वारिणि 295

saṃsparśaḥ pākajo@nuṣṇāśītaḥ śabdo vicitrakaḥ śauklyaṃ mādhuryaśītatve citrāḥ śabdāśca vāriṇi 295

9.296

शुक्लभास्वरतोष्णत्वं चित्राः शब्दाश्च पावके अपाकजश्चाशीतोष्णो ध्वनिश्चित्रश्च मारुते 296

śuklabhāsvaratoṣṇatvaṃ citrāḥ śabdāśca pāvake apākajaścāśītoṣṇo dhvaniścitraśca mārute 296

9.297

वर्णात्मको ध्वनिः शब्दप्रतिबिम्बान्यथाम्बरे यत्तु न स्पर्शवद्धर्मः शब्द इत्यादि भण्यते 297

varṇātmako dhvaniḥ śabdapratibimbānyathāmbare yattu na sparśavaddharmaḥ śabda ityādi bhaṇyate 297

9.298

काणादैस्तत्स्वप्रतीतिविरुद्धं केन गृह्यताम् पटहे ध्वनिरित्येव भात्यबाधितमेव यत् 298

kāṇādaistatsvapratītiviruddhaṃ kena gṛhyatām paṭahe dhvanirityeva bhātyabādhitameva yat 298

9.299

न च हेतुत्वमात्रेण तदादानत्ववेदनात् श्रोत्रं चास्मन्मते@हंकृत्कारणं तत्र तत्र तत् 299

na ca hetutvamātreṇa tadādānatvavedanāt śrotraṃ cāsmanmate@haṃkṛtkāraṇaṃ tatra tatra tat 299

9.300

वृत्तिभागीति तद्देशं शब्दं गृह्णात्यलं तथा यस्त्वाह श्रोत्रमाकाशं कर्णसंयोगभेदितम् 300

vṛttibhāgīti taddeśaṃ śabdaṃ gṛhṇātyalaṃ tathā yastvāha śrotramākāśaṃ karṇasaṃyogabheditam 300

9.301

शब्दजः शब्द आगत्य शब्दबुद्धिं प्रसूयते तस्य मन्दे@पि मुरजध्वनावाकर्णके सति 301

śabdajaḥ śabda āgatya śabdabuddhiṃ prasūyate tasya mande@pi murajadhvanāvākarṇake sati 301

9.302

अमुत्र श्रुतिरेषेति दूरे संवेदनं कथम् नहि शब्दजशब्दस्य दूरादूररवोदितेः 302

amutra śrutireṣeti dūre saṃvedanaṃ katham nahi śabdajaśabdasya dūrādūraravoditeḥ 302

9.303

श्रोत्राकाशगतस्यास्ति दूरादूरस्वभावता न चासौ प्रथमः शब्दस्तावद्व्यापीति युज्यते 303

śrotrākāśagatasyāsti dūrādūrasvabhāvatā na cāsau prathamaḥ śabdastāvadvyāpīti yujyate 303

9.304

तत्रस्थैः सह तीव्रात्मा श्रूयमाणस्त्वनेन तु कथं श्रूयेत मन्दःसन्नहि धर्मान्तराश्रयः 304

tatrasthaiḥ saha tīvrātmā śrūyamāṇastvanena tu kathaṃ śrūyeta mandaḥsannahi dharmāntarāśrayaḥ 304

9.305

एतच्चान्यैरपाकारि बहुधेति वृथा पुनः नायस्तं पतिताघातदाने को हि न पण्डितः 305

etaccānyairapākāri bahudheti vṛthā punaḥ nāyastaṃ patitāghātadāne ko hi na paṇḍitaḥ 305

9.306

अमीषां तु धरादीनां यावांस्तत्त्वगणः पुरा गुणाधिकतया तिष्ठन् व्याप्ता तावान् प्रकाशते 306

amīṣāṃ tu dharādīnāṃ yāvāṃstattvagaṇaḥ purā guṇādhikatayā tiṣṭhan vyāptā tāvān prakāśate 306

9.307

व्याप्यव्यापकता यैषा तत्त्वानां दर्शिता किल सा गुणाधिक्यतः सिद्धा न हेतुत्वान्न लाघवात् 307

vyāpyavyāpakatā yaiṣā tattvānāṃ darśitā kila sā guṇādhikyataḥ siddhā na hetutvānna lāghavāt 307

9.308

अहेतुनापि रागो हि व्याप्तो विद्यादिना स्फुटम् तद्विना न भवेद्यत्तद्व्याप्तमित्युच्यते यतः 308

ahetunāpi rāgo hi vyāpto vidyādinā sphuṭam tadvinā na bhavedyattadvyāptamityucyate yataḥ 308

9.309

न लाघवं च नामास्ति किंचिदत्र स्वदर्शने गुणाधिक्यादतो ज्ञेया व्याप्यव्यापकता स्फुटा 309

na lāghavaṃ ca nāmāsti kiṃcidatra svadarśane guṇādhikyādato jñeyā vyāpyavyāpakatā sphuṭā 309

9.310

यो हि यस्माद्गुणोत्कृष्टः स तस्मादूर्ध्व उच्यते ऊर्ध्वता व्याप्तृता श्रीमन्मालिनीविजये स्फुटा 310

yo hi yasmādguṇotkṛṣṭaḥ sa tasmādūrdhva ucyate ūrdhvatā vyāptṛtā śrīmanmālinīvijaye sphuṭā 310

9.311

अतः शिवत्वात्प्रभृति प्रकाशतास्वरूपमादाय निजात्मनि ध्रुवम् समस्ततत्त्वावलिधर्मसंचयैर्विभाति भूर्व्याप्तृतया स्थितैरलम् 311

ataḥ śivatvātprabhṛti prakāśatāsvarūpamādāya nijātmani dhruvam samastatattvāvalidharmasaṃcayairvibhāti bhūrvyāptṛtayā sthitairalam 311

9.312

एवं जलादेरपि शक्तितत्त्वपर्यन्तधाम्नो वपुरस्ति तादृक् किं तूत्तरं शक्तितयैव तत्त्वं पूर्व तु तद्धर्मतयेति भेदः 312

evaṃ jalāderapi śaktitattvaparyantadhāmno vapurasti tādṛk kiṃ tūttaraṃ śaktitayaiva tattvaṃ pūrva tu taddharmatayeti bhedaḥ 312

9.313

अनुत्तरप्रक्रियायां वैतत्येन प्रदर्शितम् एतत् तस्मात् ततः पश्येद्विस्तरार्थी विवेचकः 313

anuttaraprakriyāyāṃ vaitatyena pradarśitam etat tasmāt tataḥ paśyedvistarārthī vivecakaḥ 313

9.314

इति तत्त्वस्यरूपस्य कृतं सम्यक् प्रकाशनम् 314

iti tattvasyarūpasya kṛtaṃ samyak prakāśanam 314

Āhnika 10

10.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके दशममाह्निकम् उच्यते त्रिकशास्त्रेकरहस्यं तत्त्वभेदनम् 1ब्

c atha śrītantrāloke daśamamāhnikam ucyate trikaśāstrekarahasyaṃ tattvabhedanam 1b

10.2

तेषाममीषां तत्त्वानां स्ववर्गेष्वनुगामिनाम् भेदान्तरमपि प्रोक्तं शास्त्रे@त्र श्रीत्रिकाभिधे 2

teṣāmamīṣāṃ tattvānāṃ svavargeṣvanugāminām bhedāntaramapi proktaṃ śāstre@tra śrītrikābhidhe 2

10.3

शक्तिमच्छक्तिभेदेन धराद्यं मूलपश्चिमम् भिद्यते पञ्चदशधा स्वरूपेण सहानरात् 3

śaktimacchaktibhedena dharādyaṃ mūlapaścimam bhidyate pañcadaśadhā svarūpeṇa sahānarāt 3

10.4

कलान्तं भेदयुग्घीनं रुद्रवत्प्रलयाकलः तद्वन्माया च नवधा ज्ञाकलाः सप्तधा पुनः 4

kalāntaṃ bhedayugghīnaṃ rudravatpralayākalaḥ tadvanmāyā ca navadhā jñākalāḥ saptadhā punaḥ 4

10.5

मन्त्रास्तदीशाः पाञ्चध्ये मन्त्रेशपतयस्त्रिधा शिवो न भिद्यते स्वैकप्रकाशघनचिन्मयः 5

mantrāstadīśāḥ pāñcadhye mantreśapatayastridhā śivo na bhidyate svaikaprakāśaghanacinmayaḥ 5

10.6

शिवो मन्त्रमहेशेशमन्त्रा अकलयुक्कली शक्तिमन्तः सप्त तथा शक्तयस्तच्चतुर्दश 6

śivo mantramaheśeśamantrā akalayukkalī śaktimantaḥ sapta tathā śaktayastaccaturdaśa 6

10.7

स्वं स्वरूपं पञ्चदशं तद्भूः पञ्चदशात्मिका तथाहि तिस्रो देवस्य शक्तयो वर्णिताः पुरा 7

svaṃ svarūpaṃ pañcadaśaṃ tadbhūḥ pañcadaśātmikā tathāhi tisro devasya śaktayo varṇitāḥ purā 7

10.8

ता एव मातृमामेयत्रैरूप्येण व्यवस्थिताः परांशो मातृरूपो@त्र प्रमाणांशः परापरः 8

tā eva mātṛmāmeyatrairūpyeṇa vyavasthitāḥ parāṃśo mātṛrūpo@tra pramāṇāṃśaḥ parāparaḥ 8

10.9

मेयो@परः शक्तिमांश्च शक्तिः स्वं रूपमित्यदः तत्र स्वरूपं भूमेर्यत्पृथग्जडमवस्थितम् 9

meyo@paraḥ śaktimāṃśca śaktiḥ svaṃ rūpamityadaḥ tatra svarūpaṃ bhūmeryatpṛthagjaḍamavasthitam 9

10.10

मातृमानाद्युपधिभिरसंजातोपरागकम् सकलादिशिवान्तैस्तु मातृभिर्वेद्यतास्य या 10

mātṛmānādyupadhibhirasaṃjātoparāgakam sakalādiśivāntaistu mātṛbhirvedyatāsya yā 10

10.11

शक्तिमद्भिरनुद्भूतशक्तिभिः सप्त तद्भिदः सकलादिशिवान्तानां शक्तिषूद्रेचितात्मसु 11

śaktimadbhiranudbhūtaśaktibhiḥ sapta tadbhidaḥ sakalādiśivāntānāṃ śaktiṣūdrecitātmasu 11

10.12

वेद्यताजनिताः सप्त भेदा इति चतुर्दश सकलस्य प्रमाणांशो यो@सौ विद्याकलात्मकः 12

vedyatājanitāḥ sapta bhedā iti caturdaśa sakalasya pramāṇāṃśo yo@sau vidyākalātmakaḥ 12

10.13

सामान्यात्मा स शक्तित्वे गणितो नतु तद्भिदः लयाकलस्य मानांशः स एव परमस्फुटः 13

sāmānyātmā sa śaktitve gaṇito natu tadbhidaḥ layākalasya mānāṃśaḥ sa eva paramasphuṭaḥ 13

10.14

ज्ञानाकलस्य मानं तु गलद्विद्याकलावृति अशुद्धविद्याकलनाध्वंससंस्कारसंगता 14

jñānākalasya mānaṃ tu galadvidyākalāvṛti aśuddhavidyākalanādhvaṃsasaṃskārasaṃgatā 14

10.15

प्रबुभुत्सुः शुद्धविद्या सन्त्राणां करणं भवेत् प्रबुद्धा शुद्धविद्या तु तत्संस्कारेण संगता 15

prabubhutsuḥ śuddhavidyā santrāṇāṃ karaṇaṃ bhavet prabuddhā śuddhavidyā tu tatsaṃskāreṇa saṃgatā 15

10.16

मानं मन्त्रेश्वराणां स्यात्तत्संस्कारविवर्जिता मानं मन्त्रमहेशानां करणं शक्तिरुच्यते 16

mānaṃ mantreśvarāṇāṃ syāttatsaṃskāravivarjitā mānaṃ mantramaheśānāṃ karaṇaṃ śaktirucyate 16

10.17

स्वातन्त्र्यमात्रसद्भावा या त्विच्छा शक्तिरैश्वरी शिवस्य सैव करणं तया वेत्ति करोति च 17

svātantryamātrasadbhāvā yā tvicchā śaktiraiśvarī śivasya saiva karaṇaṃ tayā vetti karoti ca 17

10.18

आ शिवात्सकलान्तं ये मातारः सप्त ते द्विधा न्यग्भूतोद्रिक्तशक्तित्वात्तद्भेदो वेद्यभेदकः 18

ā śivātsakalāntaṃ ye mātāraḥ sapta te dvidhā nyagbhūtodriktaśaktitvāttadbhedo vedyabhedakaḥ 18

10.19

तथाहि वेद्यता नाम भावस्यैव निजं वपुः चैत्रेण वेद्यं वेद्मीति किंह्यत्र प्रतिभासताम् 19

tathāhi vedyatā nāma bhāvasyaiva nijaṃ vapuḥ caitreṇa vedyaṃ vedmīti kiṃhyatra pratibhāsatām 19

10.20

ननु चैत्रीयविज्ञानमात्रमत्र प्रकाशते वेद्यताख्यस्तु नो धर्मो भाति भावस्य नीलवत् 20

nanu caitrīyavijñānamātramatra prakāśate vedyatākhyastu no dharmo bhāti bhāvasya nīlavat 20

10.21

वेद्यता च स्वभावेन धर्मो भावस्य चेत्ततः सर्वान्प्रत्येव वेद्यः स्याद्धटनीलादिधर्मवत् 21

vedyatā ca svabhāvena dharmo bhāvasya cettataḥ sarvānpratyeva vedyaḥ syāddhaṭanīlādidharmavat 21

10.22

अथ वेदकसंवित्तिबलाद्वेद्यत्वधर्मभाक् भावस्तथापि दोषो@सौ कुविन्दकृतवस्त्रवत् 22

atha vedakasaṃvittibalādvedyatvadharmabhāk bhāvastathāpi doṣo@sau kuvindakṛtavastravat 22

10.23

वेद्यताख्यस्तु यो धर्मः सो@वेद्यश्चेत्खपुष्पवत् वेद्यश्चेदस्ति तत्रापि वेद्येतत्यनवस्थितिः 23

vedyatākhyastu yo dharmaḥ so@vedyaścetkhapuṣpavat vedyaścedasti tatrāpi vedyetatyanavasthitiḥ 23

10.24

ततो न किंचिद्वेद्यं स्यान्मूर्छितं तु जगद्भवेत् ननु विज्ञात्रुपाध्यं शो पस्कृतं वपुरुच्यताम् 24

tato na kiṃcidvedyaṃ syānmūrchitaṃ tu jagadbhavet nanu vijñātrupādhyaṃ śo paskṛtaṃ vapurucyatām 24

10.25

भावस्यार्थप्रकाशात्म यथा ज्ञानमिदं त्वसत् एकविज्ञातृवेद्यत्वे न ज्ञात्रन्तरवेद्यता 25

bhāvasyārthaprakāśātma yathā jñānamidaṃ tvasat ekavijñātṛvedyatve na jñātrantaravedyatā 25

10.26

समस्तज्ञातृवेद्यत्वे नैकविज्ञातृवेद्यता तस्मान्न वेद्यता नाम भावधर्मो@स्ति कश्चन 26

samastajñātṛvedyatve naikavijñātṛvedyatā tasmānna vedyatā nāma bhāvadharmo@sti kaścana 26

10.27

भावस्य वेद्यता सैव संविदो यः समुद्भवः अर्थग्रहणरूपं हि यत्र विज्ञानमात्मनि 27

bhāvasya vedyatā saiva saṃvido yaḥ samudbhavaḥ arthagrahaṇarūpaṃ hi yatra vijñānamātmani 27

10.28

समवैति प्रकाश्यो@र्थस्तं प्रत्येषैव वेद्यता अत्र ब्रूमः पदार्थानां न धर्मो यदि वेद्यता 28

samavaiti prakāśyo@rthastaṃ pratyeṣaiva vedyatā atra brūmaḥ padārthānāṃ na dharmo yadi vedyatā 28

10.29

अवेद्या एव ते संस्युर्ज्ञाने सत्यपि वर्णिते यथाहि पृथुबुध्नादिरूपे कुम्भस्य सत्यपि 29

avedyā eva te saṃsyurjñāne satyapi varṇite yathāhi pṛthubudhnādirūpe kumbhasya satyapi 29

10.30

अतदात्मा पटो नैति पृथुबुध्नादिरूपताम् तथा सत्यपि विज्ञाने विज्ञातृसमवायिनि 30

atadātmā paṭo naiti pṛthubudhnādirūpatām tathā satyapi vijñāne vijñātṛsamavāyini 30

10.31

अवेद्यधर्मका भावाः कथं वेद्यत्वमाप्नुयुः अनर्थः सुमहांश्चैष दृश्यतां वस्तु यत्स्वयम् 31

avedyadharmakā bhāvāḥ kathaṃ vedyatvamāpnuyuḥ anarthaḥ sumahāṃścaiṣa dṛśyatāṃ vastu yatsvayam 31

10.32

प्रकाशात्म न तत्संविच्चाप्रकाशा तदाश्रयः अप्रकाशो मनोदीपचक्षुरादि तथैव तत् 32

prakāśātma na tatsaṃviccāprakāśā tadāśrayaḥ aprakāśo manodīpacakṣurādi tathaiva tat 32

10.33

किं तत्प्रकाशतां नाम सुप्ते जगति सर्वतः ज्ञानस्यार्थप्रकाशत्वं ननु रूपं प्रदीपवत् 33

kiṃ tatprakāśatāṃ nāma supte jagati sarvataḥ jñānasyārthaprakāśatvaṃ nanu rūpaṃ pradīpavat 33

10.34

अपूर्वमत्र विदितं नरीनृत्यामहे ततः अर्थप्रकाशो ज्ञानस्य यद्रूपं तन्निरूप्यताम् 34

apūrvamatra viditaṃ narīnṛtyāmahe tataḥ arthaprakāśo jñānasya yadrūpaṃ tannirūpyatām 34

10.35

अर्थः प्रकाशश्चेद्रूपमर्थो वा ज्ञानमेव वा अथार्थस्य प्रकाशो यस्तद्रूपमिति भण्यते 35

arthaḥ prakāśaścedrūpamartho vā jñānameva vā athārthasya prakāśo yastadrūpamiti bhaṇyate 35

10.36

षष्ठी कर्तरि चेदुक्तो दोष एव दुरुद्धरः अथ कर्मणि षष्ठ्येषा ण्यर्थस्तत्र हृदि स्थितः 36

ṣaṣṭhī kartari cedukto doṣa eva duruddharaḥ atha karmaṇi ṣaṣṭhyeṣā ṇyarthastatra hṛdi sthitaḥ 36

10.37

तथा चेदं दर्शयामः किं प्रकाशः प्रकाशते अप्रकाशो@पि नैवासौ तथापि च न किंचन 37

tathā cedaṃ darśayāmaḥ kiṃ prakāśaḥ prakāśate aprakāśo@pi naivāsau tathāpi ca na kiṃcana 37

10.38

तर्हि लोके कथं ण्यर्थः उच्यते चेतनस्थितौ मुख्यो ण्यर्थस्य विषयो जडेषु त्वौपचारिकः 38

tarhi loke kathaṃ ṇyarthaḥ ucyate cetanasthitau mukhyo ṇyarthasya viṣayo jaḍeṣu tvaupacārikaḥ 38

10.39

तथाहि गन्तुं शक्तो@पि चैत्रो@न्यायत्ततां गतेः मन्वान एव वक्त्यस्मि गमितः स्वामिनेति हि 39

tathāhi gantuṃ śakto@pi caitro@nyāyattatāṃ gateḥ manvāna eva vaktyasmi gamitaḥ svāmineti hi 39

10.40

स्वाम्यप्यस्य गतौ शक्तिं बुद्ध्वा स्वाधीनतां स्फुटम् पश्यन्निवृत्तिमाशंक्य गमयामीति भाषते 40

svāmyapyasya gatau śaktiṃ buddhvā svādhīnatāṃ sphuṭam paśyannivṛttimāśaṃkya gamayāmīti bhāṣate 40

10.41

प्रेर्यप्रेरकयोरेवं मौलिकी ण्यर्थसंगतिः तदभिप्रायतो@न्यो@पि लोके व्यवहरेत्तथा 41

preryaprerakayorevaṃ maulikī ṇyarthasaṃgatiḥ tadabhiprāyato@nyo@pi loke vyavaharettathā 41

10.42

शरं गमयतीत्यत्र पुनर्वेगाख्यसंस्क्रियाम् विदधत्प्रेरकम्मन्य उपचारेण जायते 42

śaraṃ gamayatītyatra punarvegākhyasaṃskriyām vidadhatprerakammanya upacāreṇa jāyate 42

10.43

वायुरद्रिं पातयतीत्यत्र द्वावपि तौ जडौ द्रष्टृभिः प्रेरकप्रेर्यवपुषा परिकल्पितौ 43

vāyuradriṃ pātayatītyatra dvāvapi tau jaḍau draṣṭṛbhiḥ prerakapreryavapuṣā parikalpitau 43

10.44

इत्थं जडेन संबन्धे न मुख्या ण्यर्थसंगतिः आस्तामन्यत्र विततमेतद्विस्तरतो मया 44

itthaṃ jaḍena saṃbandhe na mukhyā ṇyarthasaṃgatiḥ āstāmanyatra vitatametadvistarato mayā 44

10.45

अर्थे प्रकाशना सेयमुपचारस्ततो भवेत् अस्तु चेद्भासते तर्हि स एव पतदद्रिवत् 45

arthe prakāśanā seyamupacārastato bhavet astu cedbhāsate tarhi sa eva patadadrivat 45

10.46

उपचारे निमित्तेन केनापि किल भूयते वायुः पातयतीत्यत्र निमित्तं तत्कृता क्रिया 46

upacāre nimittena kenāpi kila bhūyate vāyuḥ pātayatītyatra nimittaṃ tatkṛtā kriyā 46

10.47

गिरौ येनैष संयोगनाशाद्भ्रंशं प्रपद्यते इह तु ज्ञानमर्थस्य न किंचित्करमेव तत् 47

girau yenaiṣa saṃyoganāśādbhraṃśaṃ prapadyate iha tu jñānamarthasya na kiṃcitkarameva tat 47

10.48

उपचारः कथं नाम भवेत्सो@पि ह्यवस्तुसन् अप्रकाशित एवार्थः प्रकाशत्वोपचारतः 48

upacāraḥ kathaṃ nāma bhavetso@pi hyavastusan aprakāśita evārthaḥ prakāśatvopacārataḥ 48

10.49

तादृगेव शिशुः किं हि दहत्यग्न्युपचारतः शिशौ वह्न्युपचारे यद्बीजं तैक्ष्ण्यादि तच्च सत् 49

tādṛgeva śiśuḥ kiṃ hi dahatyagnyupacārataḥ śiśau vahnyupacāre yadbījaṃ taikṣṇyādi tacca sat 49

10.50

प्रकाशत्वोपचारे तु किं बीजं यत्र सत्यता सिद्धे हि चेतने युक्त उपचारः स हि स्फुटम् 50

prakāśatvopacāre tu kiṃ bījaṃ yatra satyatā siddhe hi cetane yukta upacāraḥ sa hi sphuṭam 50

10.51

अध्यारोपात्मकः सो@पि प्रतिसंधानजीवितः न चाद्यापि किमप्यस्ति चेतनं ज्ञानमप्यदः 51

adhyāropātmakaḥ so@pi pratisaṃdhānajīvitaḥ na cādyāpi kimapyasti cetanaṃ jñānamapyadaḥ 51

10.52

अप्रकाशं तदन्येन तत्प्रकाशे@प्ययं विधिः ननु प्रदीपो रूपस्य प्रकाशः कथमीदृशम् 52

aprakāśaṃ tadanyena tatprakāśe@pyayaṃ vidhiḥ nanu pradīpo rūpasya prakāśaḥ kathamīdṛśam 52

10.53

अत्रापि न वहन्त्येताः किं नु युक्तिविकल्पनाः यादृशा स्वेन रूपेण दीपो रूपं प्रकाशयेत् 53

atrāpi na vahantyetāḥ kiṃ nu yuktivikalpanāḥ yādṛśā svena rūpeṇa dīpo rūpaṃ prakāśayet 53

10.54

तादृशा स्वयमप्येष भाति ज्ञानं तु नो तथा प्रदीपश्चैष भावानां प्रकाशत्वं ददा[धा]त्यलम् 54

tādṛśā svayamapyeṣa bhāti jñānaṃ tu no tathā pradīpaścaiṣa bhāvānāṃ prakāśatvaṃ dadā[dhā]tyalam 54

10.55

अन्यथा न प्रकाशेरन्नभेदे चेदृशो विधिः तस्मात्प्रकाश एवायं पूर्वोक्तः परमः शिवः 55

anyathā na prakāśerannabhede cedṛśo vidhiḥ tasmātprakāśa evāyaṃ pūrvoktaḥ paramaḥ śivaḥ 55

10.56

यथा यथा प्रकाशेत तत्तद्भाववपुः स्फुटम् एवं च नीलता नाम यथा काचित्प्रकाशते 56

yathā yathā prakāśeta tattadbhāvavapuḥ sphuṭam evaṃ ca nīlatā nāma yathā kācitprakāśate 56

10.57

तद्वच्चकास्ति वेद्यत्वं तच्च भावांशपृष्ठगम् फलं प्रकटतार्थस्य संविद्वेति द्वयं ततः 57

tadvaccakāsti vedyatvaṃ tacca bhāvāṃśapṛṣṭhagam phalaṃ prakaṭatārthasya saṃvidveti dvayaṃ tataḥ 57

10.58

विपक्षतो रक्षितं च संधानं चापि तन्मिथः तथाहि निभृतश्चौरश्चैत्रवेद्यमिति स्फुटम् 58

vipakṣato rakṣitaṃ ca saṃdhānaṃ cāpi tanmithaḥ tathāhi nibhṛtaścauraścaitravedyamiti sphuṭam 58

10.59

बुद्ध्वा नादत्त एवाशु परीप्साविवशो@पि सन् सेयं पश्यति मां नेत्रत्रिभागेनेति सादरम् 59

buddhvā nādatta evāśu parīpsāvivaśo@pi san seyaṃ paśyati māṃ netratribhāgeneti sādaram 59

10.60

स्वं देहममृतेनेव सिक्तं पश्यति कामुकः न चैतज्ज्ञानसंवित्तिमात्रं भावांशपृष्ठगम् 60

svaṃ dehamamṛteneva siktaṃ paśyati kāmukaḥ na caitajjñānasaṃvittimātraṃ bhāvāṃśapṛṣṭhagam 60

10.61

अर्थक्रियाकरं तच्चेन्न धर्मः कोन्वसौ भवेत् यच्चोक्तं वेद्यताधर्मा भावः सर्वानपि प्रति 61

arthakriyākaraṃ taccenna dharmaḥ konvasau bhavet yaccoktaṃ vedyatādharmā bhāvaḥ sarvānapi prati 61

10.62

स्यादित्येतत्स्वपक्षघ्नं दुष्प्रयोगास्त्रवत्तव अस्माकं तु स्वप्रकाशशिवतामात्रवादिनाम् 62

syādityetatsvapakṣaghnaṃ duṣprayogāstravattava asmākaṃ tu svaprakāśaśivatāmātravādinām 62

10.63

अन्यं प्रति चकास्तीति वच एव न विद्यते सर्वान्प्रति च तन्नीलं स घटश्चेति यद्वचः 63

anyaṃ prati cakāstīti vaca eva na vidyate sarvānprati ca tannīlaṃ sa ghaṭaśceti yadvacaḥ 63

10.64

तदप्यविदितप्रायं गृहीतं मुग्धबुद्धिभिः नहि कालाग्निरुद्रीयकायावगतनीलिमा 64

tadapyaviditaprāyaṃ gṛhītaṃ mugdhabuddhibhiḥ nahi kālāgnirudrīyakāyāvagatanīlimā 64

10.65

तव नीलः किं नु पीतो मैवं भून्नतु नीलकः न कंचित्प्रति नीलो@सौ नीलो वा यं प्रति स्थितः 65

tava nīlaḥ kiṃ nu pīto maivaṃ bhūnnatu nīlakaḥ na kaṃcitprati nīlo@sau nīlo vā yaṃ prati sthitaḥ 65

10.66

तं प्रत्येव स वेद्यः स्यात्संकल्पद्वारको@न्ततः यथा चार्थप्रकाशात्म ज्ञानं संगीर्यते त्वया 66

taṃ pratyeva sa vedyaḥ syātsaṃkalpadvārako@ntataḥ yathā cārthaprakāśātma jñānaṃ saṃgīryate tvayā 66

10.67

तथा तज्ज्ञातृवेद्यत्वं भावीयं रूपमुच्यताम् न च ज्ञातात्र नियतः कश्चिज्ज्ञाने यथा तव 67

tathā tajjñātṛvedyatvaṃ bhāvīyaṃ rūpamucyatām na ca jñātātra niyataḥ kaścijjñāne yathā tava 67

10.68

अर्थे ज्ञाता यदा यो यस्तद्वेद्यं वपुरुच्यताम् तत्तद्विज्ञातृवेद्यत्वं सर्वान्प्रत्येव भासताम् 68

arthe jñātā yadā yo yastadvedyaṃ vapurucyatām tattadvijñātṛvedyatvaṃ sarvānpratyeva bhāsatām 68

10.69

इत्येवं चोदयन्मन्ये व्रजेद्बधिरधुर्यताम् नह्यन्यं प्रति वै कंचिद्भाति सा वेद्यता तथा 69

ityevaṃ codayanmanye vrajedbadhiradhuryatām nahyanyaṃ prati vai kaṃcidbhāti sā vedyatā tathā 69

10.70

भावस्य रूपमित्युक्ते केयमस्थानवैधुरी अनेन नीतिमार्गेण निर्मूलमपसारिता 70

bhāvasya rūpamityukte keyamasthānavaidhurī anena nītimārgeṇa nirmūlamapasāritā 70

10.71

अनवस्था तथा ह्यन्यैर्नीलाद्यैः सदृशी न सा वेद्यता किंतु धर्मो@सौ यद्योगात्सर्वधर्मवान् 71

anavasthā tathā hyanyairnīlādyaiḥ sadṛśī na sā vedyatā kiṃtu dharmo@sau yadyogātsarvadharmavān 71

10.72

धर्मी वेद्यत्वमभ्येति स सत्तासमवायवत् ब्रूषे यथा हि कुरुते सत्ता सत्यसतः सतः 72

dharmī vedyatvamabhyeti sa sattāsamavāyavat brūṣe yathā hi kurute sattā satyasataḥ sataḥ 72

10.73

समवायो@पि संश्लिष्टः श्लिष्टानश्लिष्टताजुषः अन्त्यो विशेषो व्यावृत्तिरूपो व्यावृत्तिवर्जितान् 73

samavāyo@pi saṃśliṣṭaḥ śliṣṭānaśliṣṭatājuṣaḥ antyo viśeṣo vyāvṛttirūpo vyāvṛttivarjitān 73

10.74

व्यावृत्तान् श्वेतिमा शुक्लमशुक्लं गमनं तथा तद्वन्नीलादिधर्मांशयुक्तो धर्मी स्वयं स्थितः 74

vyāvṛttān śvetimā śuklamaśuklaṃ gamanaṃ tathā tadvannīlādidharmāṃśayukto dharmī svayaṃ sthitaḥ 74

10.75

अवेद्यो वेद्यतारूपाद्धर्माद्वेद्यत्वमागतः वेद्यता भासमाना च स्वयं नीलादिधर्मवत् 75

avedyo vedyatārūpāddharmādvedyatvamāgataḥ vedyatā bhāsamānā ca svayaṃ nīlādidharmavat 75

10.76

अप्रकाशा स्वप्रकाशाद्धर्मादेति प्रकाशताम् प्रकाशे खलु विश्रान्तिं विश्वं श्रयति चेत्ततः 76

aprakāśā svaprakāśāddharmādeti prakāśatām prakāśe khalu viśrāntiṃ viśvaṃ śrayati cettataḥ 76

10.77

नान्या काचिदपेक्षास्य कृतकृत्यस्य सर्वतः यथा च शिवनाथेन स्वातन्त्र्याद्भास्यते भिदा 77

nānyā kācidapekṣāsya kṛtakṛtyasya sarvataḥ yathā ca śivanāthena svātantryādbhāsyate bhidā 77

10.78

नीलादिवत्तथैवायं वेद्यता धर्म उच्यते एवं सिद्धं हि वेद्यत्वं भावधर्मो@स्तु का घृणा 78

nīlādivattathaivāyaṃ vedyatā dharma ucyate evaṃ siddhaṃ hi vedyatvaṃ bhāvadharmo@stu kā ghṛṇā 78

10.79

इदं तु चिन्त्यं सकलपर्यन्तोक्तप्रमातृभिः वेद्यत्वमेकरूपं स्याच्चातुर्दश्यमतः कुतः 79

idaṃ tu cintyaṃ sakalaparyantoktapramātṛbhiḥ vedyatvamekarūpaṃ syāccāturdaśyamataḥ kutaḥ 79

10.80

उच्यते परिपूर्णं चेद्भावीयं रूपमुच्यते तद्विभुर्भैरवो देवो भगवानेव भण्यते 80

ucyate paripūrṇaṃ cedbhāvīyaṃ rūpamucyate tadvibhurbhairavo devo bhagavāneva bhaṇyate 80

10.81

अथ तन्निजमाहात्म्यकल्पितों@शांशिकाक्रमः सह्यते किं कृतं तर्हि प्रोक्तकल्पनयानया 81

atha tannijamāhātmyakalpitoṃ@śāṃśikākramaḥ sahyate kiṃ kṛtaṃ tarhi proktakalpanayānayā 81

10.82

अत एव यदा येन वपुषा भाति यद्यथा तदा तथा तत्तद्रूपमित्येषोपनिषत्परा 82

ata eva yadā yena vapuṣā bhāti yadyathā tadā tathā tattadrūpamityeṣopaniṣatparā 82

10.83

चैत्रेण वेद्यं जानामि द्वाभ्यां बहुभिरप्यथ मन्त्रेण तन्महेशेन शिवेनोद्रिक्तशक्तिना 83

caitreṇa vedyaṃ jānāmi dvābhyāṃ bahubhirapyatha mantreṇa tanmaheśena śivenodriktaśaktinā 83

10.84

अन्यादृशेन वेत्येवं भावो भाति यथा तथा अर्थक्रियादिवैचित्र्यमभ्येत्यपरिसंख्यया 84

anyādṛśena vetyevaṃ bhāvo bhāti yathā tathā arthakriyādivaicitryamabhyetyaparisaṃkhyayā 84

10.85

तथा ह्येकाग्रसकलसामाजिकजनः खलु नृत्तं गीतं सुधासारसागरत्वेन मन्यते 85

tathā hyekāgrasakalasāmājikajanaḥ khalu nṛttaṃ gītaṃ sudhāsārasāgaratvena manyate 85

10.86

तत एवोच्यते मल्लनटप्रेक्षोपदेशने सर्वप्रमातृतादात्म्यं पूर्णरूपानुभावकम् 86

tata evocyate mallanaṭaprekṣopadeśane sarvapramātṛtādātmyaṃ pūrṇarūpānubhāvakam 86

10.87

तावन्मात्रार्थसंवित्तितुष्टाः प्रत्येकशो यदि कः संभूय गुणस्तेषां प्रमात्रैक्यं भवेच्च किम् 87

tāvanmātrārthasaṃvittituṣṭāḥ pratyekaśo yadi kaḥ saṃbhūya guṇasteṣāṃ pramātraikyaṃ bhavecca kim 87

10.88

यदा तु तत्तद्वेद्यत्वधर्मसंदर्भगर्भितम् तद्वस्तु शुष्कात्प्राग्रूपादन्यद्युक्तमिदं तदा 88

yadā tu tattadvedyatvadharmasaṃdarbhagarbhitam tadvastu śuṣkātprāgrūpādanyadyuktamidaṃ tadā 88

10.89

शास्त्रे@पि तत्तद्वेद्यत्वं विशिष्टार्थक्रियाकरम् भूयसैव तथाच श्रीमालिनीविजयोत्तरे 89

śāstre@pi tattadvedyatvaṃ viśiṣṭārthakriyākaram bhūyasaiva tathāca śrīmālinīvijayottare 89

10.90

तथा षड्विधमध्वानमनेनाधिष्ठितं स्मरेत् अधिष्ठानं हि देवेन यद्विश्वस्य प्रवेदनम् 90

tathā ṣaḍvidhamadhvānamanenādhiṣṭhitaṃ smaret adhiṣṭhānaṃ hi devena yadviśvasya pravedanam 90

10.91

तदीशवेद्यत्वेनेत्थं ज्ञातं प्रकृतकार्यकृत् एवं सिद्धं वेद्यताख्यो धर्मो भावस्य भासते 91

tadīśavedyatvenetthaṃ jñātaṃ prakṛtakāryakṛt evaṃ siddhaṃ vedyatākhyo dharmo bhāvasya bhāsate 91

10.92

तदनाभासयोगे तु स्वरूपमिति भण्यते उपाधियोगिताशङ्कामपहस्तयतो@स्फुटम् 92

tadanābhāsayoge tu svarūpamiti bhaṇyate upādhiyogitāśaṅkāmapahastayato@sphuṭam 92

10.93

स्वात्मनो येन वपुषा भात्यर्थस्तत्स्वकं वपुः जानामि घटमित्यत्र वेद्यतानुपरागवान् 93

svātmano yena vapuṣā bhātyarthastatsvakaṃ vapuḥ jānāmi ghaṭamityatra vedyatānuparāgavān 93

10.94

घट एव स्वरूपेण भात इत्यपदिश्यते ननु तत्र स्वयंवेद्यभावो मन्त्राद्यपेक्षया 94

ghaṭa eva svarūpeṇa bhāta ityapadiśyate nanu tatra svayaṃvedyabhāvo mantrādyapekṣayā 94

10.95

अपि चास्त्येव नन्वस्तु नतु सन्प्रतिभासते अवेद्यमेव कालाग्निवपुर्मेरोः परा दिशः 95

api cāstyeva nanvastu natu sanpratibhāsate avedyameva kālāgnivapurmeroḥ parā diśaḥ 95

10.96

ममेति संविदि परं शुद्धं वस्तु प्रकाशते भातत्वाद्वेद्यमपि तन्न वेद्यत्वेन भासनात् 96

mameti saṃvidi paraṃ śuddhaṃ vastu prakāśate bhātatvādvedyamapi tanna vedyatvena bhāsanāt 96

10.97

अवेद्यमेव भानं हि तथा कमनुयुञ्ज्महे एवं पञ्चदशात्मेयं धरा तद्वज्जलादयः 97

avedyameva bhānaṃ hi tathā kamanuyuñjmahe evaṃ pañcadaśātmeyaṃ dharā tadvajjalādayaḥ 97

10.98

अव्यक्तान्ता यतो@स्त्येषां सकलं प्रति वेद्यता यत्तूच्यते कलाद्येन धरान्तेन समन्विताः 98

avyaktāntā yato@styeṣāṃ sakalaṃ prati vedyatā yattūcyate kalādyena dharāntena samanvitāḥ 98

10.99

सकला इति तत्कोशषट्कोद्रेकोपलक्षणम् उद्भूताशुद्धचिद्रागकलादिरसकञ्चुकाः 99

sakalā iti tatkośaṣaṭkodrekopalakṣaṇam udbhūtāśuddhacidrāgakalādirasakañcukāḥ 99

10.100

सकलालयसंज्ञास्तु न्यग्भूताखिलकञ्चुकाः ज्ञानाकलास्तु ध्वस्तैतत्कञ्चुका इति निर्णयः 100

sakalālayasaṃjñāstu nyagbhūtākhilakañcukāḥ jñānākalāstu dhvastaitatkañcukā iti nirṇayaḥ 100

10.101

तेन प्रधाने वेद्ये@पि पुमानुद्भूतकञ्चुकः प्रमातास्त्येव सकलः पाञ्चदश्यमतः स्थितम् 101

tena pradhāne vedye@pi pumānudbhūtakañcukaḥ pramātāstyeva sakalaḥ pāñcadaśyamataḥ sthitam 101

10.102

पाञ्चदश्यं धराधन्तर्निविष्टे सकले@पि च सकलान्तरमस्त्येव प्रमेये@त्रापि मातृ हि 102

pāñcadaśyaṃ dharādhantarniviṣṭe sakale@pi ca sakalāntaramastyeva prameye@trāpi mātṛ hi 102

10.103

स्थूलावृतादिसंकोचतदन्यव्याप्तृताजुषः पीताद्याः स्थिरकम्प्रत्वाच्चतुर्दश धरादिषु 103

sthūlāvṛtādisaṃkocatadanyavyāptṛtājuṣaḥ pītādyāḥ sthirakampratvāccaturdaśa dharādiṣu 103

10.104

स्वरूपीभूतजडताः प्राणदेहपथे ततः प्रमातृताजुषः प्रोक्ता धारणा विजयोत्तरे 104

svarūpībhūtajaḍatāḥ prāṇadehapathe tataḥ pramātṛtājuṣaḥ proktā dhāraṇā vijayottare 104

10.105

यदा तु मेयता पुंसः कलान्तस्य प्रकल्प्यते तदुद्भूतः कञ्चुकांशो मेयो नास्य प्रमातृता 105

yadā tu meyatā puṃsaḥ kalāntasya prakalpyate tadudbhūtaḥ kañcukāṃśo meyo nāsya pramātṛtā 105

10.106

अतः सकलसंज्ञस्य प्रमातृत्वं न विद्यते त्रयोदशत्वं तच्छक्तिशक्तिमद्द्वयवर्जनात् 106

ataḥ sakalasaṃjñasya pramātṛtvaṃ na vidyate trayodaśatvaṃ tacchaktiśaktimaddvayavarjanāt 106

10.107

न्यग्भूतकञ्चुको माता युक्त[यत]स्तत्र लयाकलः मायानिविष्टो विज्ञानाकलाद्याः प्राग्वदेव तु 107

nyagbhūtakañcuko mātā yukta[yata]statra layākalaḥ māyāniviṣṭo vijñānākalādyāḥ prāgvadeva tu 107

10.108

मायातत्त्वे ज्ञेयरूपे कञ्चुकन्यग्भवो@पि यः सो@पि मेयः कञ्चुकैक्यं यतो माया सुसूक्ष्मिका 108

māyātattve jñeyarūpe kañcukanyagbhavo@pi yaḥ so@pi meyaḥ kañcukaikyaṃ yato māyā susūkṣmikā 108

10.109

विज्ञानाकल एवात्र ततो मातापकञ्चुकः मायानिविष्टे@प्यकले तथेत्येकादशात्मता 109

vijñānākala evātra tato mātāpakañcukaḥ māyāniviṣṭe@pyakale tathetyekādaśātmatā 109

10.110

विज्ञानकेवले वेद्ये कञ्चुकध्वंससुस्थिते उद्बुभूषुप्रबोधानां मन्त्राणामेव मातृता 110

vijñānakevale vedye kañcukadhvaṃsasusthite udbubhūṣuprabodhānāṃ mantrāṇāmeva mātṛtā 110

10.111

ते@पि मन्त्रा यदा मेयास्तदा माता तदीश्वरः स ह्युद्भवात्पूर्णबोधस्तस्मिन्प्राप्ते तु मेयताम् 111

te@pi mantrā yadā meyāstadā mātā tadīśvaraḥ sa hyudbhavātpūrṇabodhastasminprāpte tu meyatām 111

10.112

उद्भूतपूर्णरूपो@सौ माता मन्त्रमहेश्वरः तस्मिन्विज्ञेयतां प्राप्ते स्वप्रकाशः परः शिवः 112

udbhūtapūrṇarūpo@sau mātā mantramaheśvaraḥ tasminvijñeyatāṃ prāpte svaprakāśaḥ paraḥ śivaḥ 112

10.113

प्रमाता स्वकतादात्म्यभासिताखिलवेद्यकः शिवः प्रमाता नो मेयो ह्यन्याधीनप्रकाशता 113

pramātā svakatādātmyabhāsitākhilavedyakaḥ śivaḥ pramātā no meyo hyanyādhīnaprakāśatā 113

10.114

मेयता सा न तत्रास्ति स्वप्रकाशो ह्यसौ प्रभुः स्वप्रकाशे@त्र कस्मिंश्चिदनभ्युपगते सति 114

meyatā sā na tatrāsti svaprakāśo hyasau prabhuḥ svaprakāśe@tra kasmiṃścidanabhyupagate sati 114

10.115

अप्रकाशात्प्रकाशत्वे ह्यनवस्था दुरुत्तरा ततश्च सुप्तं विश्वं स्यान्न चैवं भासते हि तत् 115

aprakāśātprakāśatve hyanavasthā duruttarā tataśca suptaṃ viśvaṃ syānna caivaṃ bhāsate hi tat 115

10.116

अन्याधीनप्रकाशं हि तद्भात्यन्यस्त्वसौ शिवः इत्यस्य स्वप्रकाशत्वे किमन्यैर्युक्तिडम्बरैः 116

anyādhīnaprakāśaṃ hi tadbhātyanyastvasau śivaḥ ityasya svaprakāśatve kimanyairyuktiḍambaraiḥ 116

10.117

मानानां हि परो जीवः स एवेत्युक्तमादितः नन्वस्ति स्वप्रकाशे@पि शिवे वेद्यत्वमीदृशः 117

mānānāṃ hi paro jīvaḥ sa evetyuktamāditaḥ nanvasti svaprakāśe@pi śive vedyatvamīdṛśaḥ 117

10.118

उपदेशो[श्यो]पदेष्टृत्वव्यवहारो@न्यथा कथम् सत्यं स तु तथा सृष्टः परमेशेन वेद्यताम् 118

upadeśo[śyo]padeṣṭṛtvavyavahāro@nyathā katham satyaṃ sa tu tathā sṛṣṭaḥ parameśena vedyatām 118

10.119

नीतो मन्त्रमहेशादिकक्ष्यां समधिशाय्यते तथाभूतश्च वेद्यो@सौ नानवच्छिन्नसंविदः 119

nīto mantramaheśādikakṣyāṃ samadhiśāyyate tathābhūtaśca vedyo@sau nānavacchinnasaṃvidaḥ 119

10.120

पूर्णस्य वेद्यता युक्ता परस्परविरोधतः तथा वेद्यस्वभावे@पि वस्तुतो न शिवात्मताम् 120

pūrṇasya vedyatā yuktā parasparavirodhataḥ tathā vedyasvabhāve@pi vastuto na śivātmatām 120

10.121

को@पि भावः प्रोज्झतीति सत्यं तद्भावना फलेत् श्रीपूर्वशास्त्रे तेनोक्तं शिवः साक्षान्न भिद्यते 121

ko@pi bhāvaḥ projjhatīti satyaṃ tadbhāvanā phalet śrīpūrvaśāstre tenoktaṃ śivaḥ sākṣānna bhidyate 121

10.122

साक्षात्पदेनायमर्थः समस्तः प्रस्फुटीकृतः नन्वेकरूपतायुक्तः शिवस्तद्वशतो भवेत् 122

sākṣātpadenāyamarthaḥ samastaḥ prasphuṭīkṛtaḥ nanvekarūpatāyuktaḥ śivastadvaśato bhavet 122

10.123

त्रिवेदतामन्त्रमहानाथे कात्र विवादिता महेश्वरेशमन्त्राणां तथा केवलिनोर्द्वयोः 123

trivedatāmantramahānāthe kātra vivāditā maheśvareśamantrāṇāṃ tathā kevalinordvayoḥ 123

10.124

अनन्तभेदतैकैकं स्थिता सकलवत्किल ततो लयाकले मेये प्रमातास्ति लयाकलः 124

anantabhedataikaikaṃ sthitā sakalavatkila tato layākale meye pramātāsti layākalaḥ 124

10.125

अतस्त्रयोदशत्वं स्यादित्थं नैकादशात्मता विज्ञानाकलवेद्यत्वे@प्यन्यो ज्ञानाकलो भवेत् 125

atastrayodaśatvaṃ syāditthaṃ naikādaśātmatā vijñānākalavedyatve@pyanyo jñānākalo bhavet 125

10.126

माता तदेकादशता स्यान्नैव तु नवात्मता एवं मन्त्रतदीशानां मन्त्रेशान्तरसंभवे 126

mātā tadekādaśatā syānnaiva tu navātmatā evaṃ mantratadīśānāṃ mantreśāntarasaṃbhave 126

10.127

वेद्यत्वान्नव सप्त स्युः सप्त पञ्च तु ते कथम् उच्यते सत्यमस्त्येषा कलना किंतु सुस्फुटः 127

vedyatvānnava sapta syuḥ sapta pañca tu te katham ucyate satyamastyeṣā kalanā kiṃtu susphuṭaḥ 127

10.128

यथात्र सकले भेदो न तथा त्वकलादिके अनन्तावान्तरेदृक्षयोनिभेदवतः स्फुटम् 128

yathātra sakale bhedo na tathā tvakalādike anantāvāntaredṛkṣayonibhedavataḥ sphuṭam 128

10.129

चतुर्दशविधस्यास्य सकलस्यास्ति भेदिता लयाकले तु संस्कारमात्रात्सत्यप्यसौ भिदा 129

caturdaśavidhasyāsya sakalasyāsti bheditā layākale tu saṃskāramātrātsatyapyasau bhidā 129

10.130

अकलेन विशेषाय सकलस्यैव युज्यते विज्ञानकेवलादीनां तावत्यपि न वै भिदा 130

akalena viśeṣāya sakalasyaiva yujyate vijñānakevalādīnāṃ tāvatyapi na vai bhidā 130

10.131

शिवस्वाच्छन्द्यमात्रं तु भेदायैषां विजृम्भते इत्याशयेन संपश्यन्विशेषं सकलादिह 131

śivasvācchandyamātraṃ tu bhedāyaiṣāṃ vijṛmbhate ityāśayena saṃpaśyanviśeṣaṃ sakalādiha 131

10.132

लयाकलादौ नोवाच त्रायोदश्यादिकं विभुः नन्वस्तु वेद्यता भावधर्मः किंतु लयाकलौ 132

layākalādau novāca trāyodaśyādikaṃ vibhuḥ nanvastu vedyatā bhāvadharmaḥ kiṃtu layākalau 132

10.133

मन्वाते नेह वै किंचित्तदपेक्षा त्वसौ कथम् श्रूयतां संविदैकात्म्यतत्त्वे@स्मिन्संव्यवस्थिते 133

manvāte neha vai kiṃcittadapekṣā tvasau katham śrūyatāṃ saṃvidaikātmyatattve@sminsaṃvyavasthite 133

10.134

जडे@पि चितिरस्त्येव भोत्स्यमाने तु का कथा स्वबोधावसरे तावद्भोत्स्यते लयकेवली 134

jaḍe@pi citirastyeva bhotsyamāne tu kā kathā svabodhāvasare tāvadbhotsyate layakevalī 134

10.135

द्विविधश्च प्रबोधो@स्य मन्त्रत्वाय भवाय च भावनादिबलादन्यवैष्णवादिनयोदितात् 135

dvividhaśca prabodho@sya mantratvāya bhavāya ca bhāvanādibalādanyavaiṣṇavādinayoditāt 135

10.136

यथास्वमाधरौत्तर्यविचित्रात्संस्कृतस्तथा लीनः प्रबुद्धो मन्त्रत्वं तदीशत्वमथैति वा 136

yathāsvamādharauttaryavicitrātsaṃskṛtastathā līnaḥ prabuddho mantratvaṃ tadīśatvamathaiti vā 136

10.137

स्वातन्त्र्यवर्जिता ये तु बलान्मोहवशीकृताः लयाकलात्स्वसंस्कारात्प्रबुद्ध्यन्ते भवाय ते 137

svātantryavarjitā ye tu balānmohavaśīkṛtāḥ layākalātsvasaṃskārātprabuddhyante bhavāya te 137

10.138

ज्ञानाकलो@पि मन्त्रेशमहेशत्वाय बुध्यते मन्त्रादित्वाय वा जातु जातु संसृतये@पि वा 138

jñānākalo@pi mantreśamaheśatvāya budhyate mantrāditvāya vā jātu jātu saṃsṛtaye@pi vā 138

10.139

अवतारो हि विज्ञानियोगिभावे@स्य भिद्यते उक्तं च बोधयामास स सिसृक्षुर्जगत्प्रभुः 139

avatāro hi vijñāniyogibhāve@sya bhidyate uktaṃ ca bodhayāmāsa sa sisṛkṣurjagatprabhuḥ 139

10.140

विज्ञानकेवलानष्टाविति श्रीपूर्वशासने अतः प्रभोत्स्यमानत्वे यानयोर्बोधयोग्यता 140

vijñānakevalānaṣṭāviti śrīpūrvaśāsane ataḥ prabhotsyamānatve yānayorbodhayogyatā 140

10.141

तद्बलाद्वेद्यतायोग्यभावेनैवात्र वेद्यता तथाहि गाढनिद्रे@पि प्रिये@नाशङ्कितागताम् 141

tadbalādvedyatāyogyabhāvenaivātra vedyatā tathāhi gāḍhanidre@pi priye@nāśaṅkitāgatām 141

10.142

मां द्रक्ष्यतीति नाङ्गेषु स्वेषु मात्यभिसारिका एवं शिवो@पि मनुते एतस्यैतत्प्रवेद्यताम् 142

māṃ drakṣyatīti nāṅgeṣu sveṣu mātyabhisārikā evaṃ śivo@pi manute etasyaitatpravedyatām 142

10.143

यास्यतीति सृजामीति तदानीं योग्यतैव सा वेद्यता तस्य भावस्य भोक्तृता तावती च सा 143

yāsyatīti sṛjāmīti tadānīṃ yogyataiva sā vedyatā tasya bhāvasya bhoktṛtā tāvatī ca sā 143

10.144

लयाकलस्य चित्रो हि भोगः केन विकल्प्यते यथा यथा हि सम्वित्तिः स हि भोगः स्फुटो@स्फुटः 144

layākalasya citro hi bhogaḥ kena vikalpyate yathā yathā hi samvittiḥ sa hi bhogaḥ sphuṭo@sphuṭaḥ 144

10.145

स्मृतियोग्यो@प्यन्यथा वा भोग्यभावं न तूज्झति गाढनिद्राविमूढो@पि कान्तालिङ्गितविग्रहः 145

smṛtiyogyo@pyanyathā vā bhogyabhāvaṃ na tūjjhati gāḍhanidrāvimūḍho@pi kāntāliṅgitavigrahaḥ 145

10.146

भोक्तैव भण्यते सो@पि मनुते भोक्तृतां पुरा उत्प्रेक्षामात्रहीनो@पि कांचित्कुलवधूं पुरः 146

bhoktaiva bhaṇyate so@pi manute bhoktṛtāṃ purā utprekṣāmātrahīno@pi kāṃcitkulavadhūṃ puraḥ 146

10.147

संभोक्ष्यमाणां दृष्ट्वैव रभसाद्याति संमदम् तामेव दृष्ट्वा च तदा समानाशयभागपि 147

saṃbhokṣyamāṇāṃ dṛṣṭvaiva rabhasādyāti saṃmadam tāmeva dṛṣṭvā ca tadā samānāśayabhāgapi 147

10.148

अन्यस्तथा न संवित्ते कमत्रोपलभामहे लोके रूढमिदं दृष्टिरस्मिन्कारणमन्तरा 148

anyastathā na saṃvitte kamatropalabhāmahe loke rūḍhamidaṃ dṛṣṭirasminkāraṇamantarā 148

10.149

प्रसीदतीव मग्नेव निर्वातीवेतिवादिनि इत्थं विस्तरतस्तत्त्वभेदो@यं समुदाहृतः 149

prasīdatīva magneva nirvātīvetivādini itthaṃ vistaratastattvabhedo@yaṃ samudāhṛtaḥ 149

10.150

शक्तिशक्तिमतां भेदादन्योन्यं तत्कृतेष्वपि भेदेष्वन्योन्यतो भेदात्तथा तत्त्वान्तरैः सह 150

śaktiśaktimatāṃ bhedādanyonyaṃ tatkṛteṣvapi bhedeṣvanyonyato bhedāttathā tattvāntaraiḥ saha 150

10.151

भेदोपभेदगणनां कर्वतो नावधिः क्वचित् तत एव विचित्रो@यं भुवनादिविधिः स्थितः 151

bhedopabhedagaṇanāṃ karvato nāvadhiḥ kvacit tata eva vicitro@yaṃ bhuvanādividhiḥ sthitaḥ 151

10.152

पार्थिवत्वे@पि नो साम्यं रुद्रवैष्णवलोकयोः का कथान्यत्र तु भवेद्भोगे वापि स्वरूपके 152

pārthivatve@pi no sāmyaṃ rudravaiṣṇavalokayoḥ kā kathānyatra tu bhavedbhoge vāpi svarūpake 152

10.153

स च नो विस्तरः साक्षाच्छक्यो यद्यपि भाषितुम् तथापि मार्गमात्रेण कथ्यमानो विविच्यताम् 153

sa ca no vistaraḥ sākṣācchakyo yadyapi bhāṣitum tathāpi mārgamātreṇa kathyamāno vivicyatām 153

10.154

सप्तानां मातृशक्तीनामन्योन्यं भेदने सति रूपमेकान्नपञ्चाशत्स्वरूपं चाधिकं ततः 154

saptānāṃ mātṛśaktīnāmanyonyaṃ bhedane sati rūpamekānnapañcāśatsvarūpaṃ cādhikaṃ tataḥ 154

10.155

सर्वं सर्वात्मकं यस्मात्तस्मात्सकलमातरि लयाकलादिशक्तीनां संभवो@स्त्येव तत्त्वतः 155

sarvaṃ sarvātmakaṃ yasmāttasmātsakalamātari layākalādiśaktīnāṃ saṃbhavo@styeva tattvataḥ 155

10.156

स त्वस्फुटो@स्तु भेदांशं दातुं तावत्प्रभुर्भवेत् तेषामपि च भेदानामन्योन्यं बहुभेदता 156

sa tvasphuṭo@stu bhedāṃśaṃ dātuṃ tāvatprabhurbhavet teṣāmapi ca bhedānāmanyonyaṃ bahubhedatā 156

10.157

मुख्यानां भेदभेदानां जलाद्यैर्भेदने सति मुख्यभेदप्रकारेण विधेरानन्त्यमुच्यते 157

mukhyānāṃ bhedabhedānāṃ jalādyairbhedane sati mukhyabhedaprakāreṇa vidherānantyamucyate 157

10.158

सकलस्य समुद्भूताश्चक्षुरादिस्वशक्तयः न्यग्भूताश्च प्रतन्वन्ति भेदान्तरमपि स्फुटम् 158

sakalasya samudbhūtāścakṣurādisvaśaktayaḥ nyagbhūtāśca pratanvanti bhedāntaramapi sphuṭam 158

10.159

एवं लयाकलादीनां तत्संस्कारपदोदितात् पाटवात्प्रक्षयाद्वापि भेदान्तरमुदीयते 159

evaṃ layākalādīnāṃ tatsaṃskārapadoditāt pāṭavātprakṣayādvāpi bhedāntaramudīyate 159

10.160

न्यक्कृतां शक्तिमास्थायाप्युदासीनतया स्थितिम् अनाविश्येव यद्वेत्ति तत्रान्या वेद्यता खलु 160

nyakkṛtāṃ śaktimāsthāyāpyudāsīnatayā sthitim anāviśyeva yadvetti tatrānyā vedyatā khalu 160

10.161

आविश्येव निमज्ज्येव विकास्येव विघूर्ण्य च विदतो वेद्यतान्यैव भेदो@त्रार्थक्रियोचितः 161

āviśyeva nimajjyeva vikāsyeva vighūrṇya ca vidato vedyatānyaiva bhedo@trārthakriyocitaḥ 161

10.162

अन्यशक्तितिरोभावे कस्याश्चित्सुस्फुटोदये भेदान्तरमपि ज्ञेयं वीणावादकदृष्टिवत् 162

anyaśaktitirobhāve kasyāścitsusphuṭodaye bhedāntaramapi jñeyaṃ vīṇāvādakadṛṣṭivat 162

10.163

तिरोभावोद्भवौ शक्तेः स्वशक्त्यन्तरतो@न्यतः चेत्यमानादचेत्याद्वा तन्वाते बहुभेदताम् 163

tirobhāvodbhavau śakteḥ svaśaktyantarato@nyataḥ cetyamānādacetyādvā tanvāte bahubhedatām 163

10.164

एवमेतद्धरादीनां तत्त्वानां यावती दशा काचिदस्ति घटाख्यापि तत्र संदर्शिता भिदः 164

evametaddharādīnāṃ tattvānāṃ yāvatī daśā kācidasti ghaṭākhyāpi tatra saṃdarśitā bhidaḥ 164

10.165

अत्रापि वेद्यता नाम तादात्म्यं वेदकैः सह ततः सकलवेद्यो@सौ घटः सकल एव हि 165

atrāpi vedyatā nāma tādātmyaṃ vedakaiḥ saha tataḥ sakalavedyo@sau ghaṭaḥ sakala eva hi 165

10.166

यावच्छिवैकवेद्यो@सौ शिव एवावभासते तावदेकशरीरो हि बोधो भात्येव यावता 166

yāvacchivaikavedyo@sau śiva evāvabhāsate tāvadekaśarīro hi bodho bhātyeva yāvatā 166

10.167

अधुनात्र समस्तस्य धरातत्त्वस्य दर्श्यते सामस्त्य एवाभिहितं पाञ्चदश्यं पुरोदितम् 167

adhunātra samastasya dharātattvasya darśyate sāmastya evābhihitaṃ pāñcadaśyaṃ puroditam 167

10.168

धरातत्त्वाविभेदेन यः प्रकाशः प्रकाशते स एव शिवनाथो@त्र पृथिवी ब्रह्म तन्मतम् 168

dharātattvāvibhedena yaḥ prakāśaḥ prakāśate sa eva śivanātho@tra pṛthivī brahma tanmatam 168

10.169

धरातत्त्वगताः सिद्धीर्वितरीतुं समुद्यतान् प्रेरयन्ति शिवेच्छातो ये ते मन्त्रमहेश्वराः 169

dharātattvagatāḥ siddhīrvitarītuṃ samudyatān prerayanti śivecchāto ye te mantramaheśvarāḥ 169

10.170

प्रेर्यमाणास्तु मन्त्रेशा मन्त्रास्तद्वाचकाः स्फुटम् धरातत्त्वगतं योगमभ्यस्य शिवविद्यया 170

preryamāṇāstu mantreśā mantrāstadvācakāḥ sphuṭam dharātattvagataṃ yogamabhyasya śivavidyayā 170

10.171

न तु पाशवसांख्यीयवैष्णवादिद्वितादृशा अप्राप्तध्रुवधामानो विज्ञानाकलताजुषः 171

na tu pāśavasāṃkhyīyavaiṣṇavādidvitādṛśā aprāptadhruvadhāmāno vijñānākalatājuṣaḥ 171

10.172

तावत्तत्त्वोपभोगेन ये कल्पान्ते लयं गताः सौषुप्तावस्थयोपेतास्ते@त्र प्रलयकेवलाः 172

tāvattattvopabhogena ye kalpānte layaṃ gatāḥ sauṣuptāvasthayopetāste@tra pralayakevalāḥ 172

10.173

सौषुप्ते तत्त्वलीनत्वं स्फुटमेव हि लक्ष्यते अन्यथा नियतस्वप्नसंदृष्टिर्जायते कुतः 173

sauṣupte tattvalīnatvaṃ sphuṭameva hi lakṣyate anyathā niyatasvapnasaṃdṛṣṭirjāyate kutaḥ 173

10.174

सौषुप्तमपि चित्रं च स्वच्छास्वच्छादि भासते अस्वाप्सं सुखमित्यादिस्मृतिवैचित्र्यदर्शनात् 174

sauṣuptamapi citraṃ ca svacchāsvacchādi bhāsate asvāpsaṃ sukhamityādismṛtivaicitryadarśanāt 174

10.175

यदैव स क्षणं सूक्ष्मं निद्रायैव प्रबुद्ध्यते तदैव स्मृतिरेषेति नार्थजज्ञानजा स्मृतिः 175

yadaiva sa kṣaṇaṃ sūkṣmaṃ nidrāyaiva prabuddhyate tadaiva smṛtireṣeti nārthajajñānajā smṛtiḥ 175

10.176

तेन मूढैर्यदुच्येत प्रबुद्धस्यान्तरान्तरा तूलिकादिसुखस्पर्शस्मृतिरेषेति तत्कुतः 176

tena mūḍhairyaducyeta prabuddhasyāntarāntarā tūlikādisukhasparśasmṛtireṣeti tatkutaḥ 176

10.177

माहाकर्मसमुल्लाससंमिश्रितमलाबिलाः धराधिरोहिणो ज्ञेयाः सकला इह पुद्गलाः 177

māhākarmasamullāsasaṃmiśritamalābilāḥ dharādhirohiṇo jñeyāḥ sakalā iha pudgalāḥ 177

10.178

अस्यैव सप्तकस्य स्वस्वव्यापारप्रकल्पने प्रक्षोभो यस्तदेवोक्तं शक्तीनां सप्तकं स्फुटम् 178

asyaiva saptakasya svasvavyāpāraprakalpane prakṣobho yastadevoktaṃ śaktīnāṃ saptakaṃ sphuṭam 178

10.179

शिवो ह्यच्युतचिद्रूपस्तिस्रस्तच्छक्तयस्तु याः ताः स्वातन्त्र्यवशोपात्तग्रहीत्राकारतावशात् 179

śivo hyacyutacidrūpastisrastacchaktayastu yāḥ tāḥ svātantryavaśopāttagrahītrākāratāvaśāt 179

10.180

त्रिधा मन्त्रावसानाः स्युरुदासीना इव स्थिताः ग्राह्याकारोपरागात्तु ग्रहीत्राकारतावशात् 180

tridhā mantrāvasānāḥ syurudāsīnā iva sthitāḥ grāhyākāroparāgāttu grahītrākāratāvaśāt 180

10.181

सकलान्तास्तु तास्तिस्र इच्छाज्ञानक्रिया मताः सप्तधेत्थं प्रमातृत्वं तत्क्षोभो मानता तथा 181

sakalāntāstu tāstisra icchājñānakriyā matāḥ saptadhetthaṃ pramātṛtvaṃ tatkṣobho mānatā tathā 181

10.182

यत्तु ग्रहीतृतारूपसंवित्संस्पर्शवर्जितम् शुद्धं जडं तत्स्वरूपमित्थं विश्वं त्रिकात्मकम् 182

yattu grahītṛtārūpasaṃvitsaṃsparśavarjitam śuddhaṃ jaḍaṃ tatsvarūpamitthaṃ viśvaṃ trikātmakam 182

10.183

एवं जलाद्यपि वदेद्भेदैर्भिन्नं महामतिः अनया तु दिशा प्रायः सर्वभेदेषु विद्यते 183

evaṃ jalādyapi vadedbhedairbhinnaṃ mahāmatiḥ anayā tu diśā prāyaḥ sarvabhedeṣu vidyate 183

10.184

भेदो मन्त्रमहेशान्तेष्वेष पञ्चदशात्मकः तथापि स्फुटताभावात्सन्नप्येष न चर्चितः 184

bhedo mantramaheśānteṣveṣa pañcadaśātmakaḥ tathāpi sphuṭatābhāvātsannapyeṣa na carcitaḥ 184

10.185

एतच्च सूत्रितं धात्रा श्रीपूर्वे यद्ब्रवीति हि सव्यापाराधिपत्वेनेत्यादिना जाग्रदादिताम् 185

etacca sūtritaṃ dhātrā śrīpūrve yadbravīti hi savyāpārādhipatvenetyādinā jāgradāditām 185

10.186

अभिन्ने@पि शिवे@न्तःस्थसूक्ष्मबोधानुसारतः अधुना प्राणशक्तिस्थे तत्त्वजाले विविच्यते 186

abhinne@pi śive@ntaḥsthasūkṣmabodhānusārataḥ adhunā prāṇaśaktisthe tattvajāle vivicyate 186

10.187

भेदो@यं पाञ्चदश्यादिर्यथा श्रीशंभुरादिशत् समस्ते@र्थे@त्र निर्ग्राह्ये तुटयः षोडश क्षणाः 187

bhedo@yaṃ pāñcadaśyādiryathā śrīśaṃbhurādiśat samaste@rthe@tra nirgrāhye tuṭayaḥ ṣoḍaśa kṣaṇāḥ 187

10.188

षट्त्रिंशदङ्गुले चारे सांशद्व्यङ्गुलकल्पिताः तत्राद्यः परमाद्वैतो निर्विभागरसात्मकः 188

ṣaṭtriṃśadaṅgule cāre sāṃśadvyaṅgulakalpitāḥ tatrādyaḥ paramādvaito nirvibhāgarasātmakaḥ 188

10.189

द्वितीयो ग्राहकोल्लासरूपः प्रतिविभाव्यते अन्त्यस्तु ग्राह्यतादात्म्यात्स्वरूपीभावमागतः 189

dvitīyo grāhakollāsarūpaḥ prativibhāvyate antyastu grāhyatādātmyātsvarūpībhāvamāgataḥ 189

10.190

प्रविभाव्यो न हि पृथगुपान्त्यो ग्राहकः क्षणः तृतीयं क्षणमारभ्य क्षणषट्कं तु यत्स्थितम् 190

pravibhāvyo na hi pṛthagupāntyo grāhakaḥ kṣaṇaḥ tṛtīyaṃ kṣaṇamārabhya kṣaṇaṣaṭkaṃ tu yatsthitam 190

10.191

तन्निर्विकल्पं प्रोद्गच्छद्विकल्पाच्छादनात्मकम् तदेव शिवरूपं हि परशक्त्यात्मकं विदुः 191

tannirvikalpaṃ prodgacchadvikalpācchādanātmakam tadeva śivarūpaṃ hi paraśaktyātmakaṃ viduḥ 191

10.192

द्वितीयं मध्यमं षट्कं परापरपदात्मकम् विकल्परूढिरप्येषा क्रमात्प्रस्फुटतां गता 192

dvitīyaṃ madhyamaṃ ṣaṭkaṃ parāparapadātmakam vikalparūḍhirapyeṣā kramātprasphuṭatāṃ gatā 192

10.193

षट्के@त्र प्रथमे देव्यस्तिस्रः प्रोन्मेषवृत्तिताम् निमेषवृत्तितां चाशु स्पृशन्त्यः षट्कतां गताः 193

ṣaṭke@tra prathame devyastisraḥ pronmeṣavṛttitām nimeṣavṛttitāṃ cāśu spṛśantyaḥ ṣaṭkatāṃ gatāḥ 193

10.194

एवं द्वितीयषट्के@पि किं त्वत्र ग्राह्यवर्त्मना उपरागपदं प्राप्य परापरतया स्थिताः 194

evaṃ dvitīyaṣaṭke@pi kiṃ tvatra grāhyavartmanā uparāgapadaṃ prāpya parāparatayā sthitāḥ 194

10.195

आद्ये@त्र षट्के ता देव्यः स्वातन्त्र्योल्लासमात्रतः जिघृक्षिते@प्युपाधौ स्युः पररूपादविच्युताः 195

ādye@tra ṣaṭke tā devyaḥ svātantryollāsamātrataḥ jighṛkṣite@pyupādhau syuḥ pararūpādavicyutāḥ 195

10.196

अस्ति चातिशयः कश्चित्तासामप्युत्तरोत्तरम् यो विवेकधनैर्धीरैः स्फुटीकृत्यापि दर्श्यते 196

asti cātiśayaḥ kaścittāsāmapyuttarottaram yo vivekadhanairdhīraiḥ sphuṭīkṛtyāpi darśyate 196

10.197

केचित्त्वेकां तुटिं ग्राह्ये चैकामपि ग्रहीतरि तादात्म्येन विनिक्षिप्य सप्तकं सप्तकं विदुः 197

kecittvekāṃ tuṭiṃ grāhye caikāmapi grahītari tādātmyena vinikṣipya saptakaṃ saptakaṃ viduḥ 197

Āhnika 10 (cont. 2)

10.198

तदस्यां सूक्ष्मसंवित्तौ कलनाय समुद्यताः संवेदयन्ते यद्रूपं तत्र किं वाग्विकत्थनैः 198

tadasyāṃ sūkṣmasaṃvittau kalanāya samudyatāḥ saṃvedayante yadrūpaṃ tatra kiṃ vāgvikatthanaiḥ 198

10.199

एवं धरादिमूलान्तं प्रक्रिया प्राणगामिनी गुरुपर्वक्रमात्प्रोक्ता भेदे पञ्चदशात्मके 199

evaṃ dharādimūlāntaṃ prakriyā prāṇagāminī guruparvakramātproktā bhede pañcadaśātmake 199

10.200

क्रमात्तु भेदन्यूनत्वे न्यूनता स्यात्तुटिष्वपि तस्यां ह्रासो विकल्पस्य स्फुटता चाविकल्पिनः 200

kramāttu bhedanyūnatve nyūnatā syāttuṭiṣvapi tasyāṃ hrāso vikalpasya sphuṭatā cāvikalpinaḥ 200

10.201

यथा हि चिरदुःखार्तः पश्चादात्तसुखस्थितिः विस्मरत्येव तद्दुःखं सुखविश्रान्तिवर्त्मना 201

yathā hi ciraduḥkhārtaḥ paścādāttasukhasthitiḥ vismaratyeva tadduḥkhaṃ sukhaviśrāntivartmanā 201

10.202

तथा गतविकल्पे@पि रूढाः संवेदने जनाः विकल्पविश्रान्तिबलात्तां सत्तां नाभिमन्वते 202

tathā gatavikalpe@pi rūḍhāḥ saṃvedane janāḥ vikalpaviśrāntibalāttāṃ sattāṃ nābhimanvate 202

10.203

विकल्पनिर्ह्रासवशेन याति विकल्पवन्ध्या परमार्थसत्या संवित्स्वरूपप्रकटत्वमित्थं तत्रावधाने यततां सुबुद्धिः 203

vikalpanirhrāsavaśena yāti vikalpavandhyā paramārthasatyā saṃvitsvarūpaprakaṭatvamitthaṃ tatrāvadhāne yatatāṃ subuddhiḥ 203

10.204

ग्राह्यग्राहकसंवित्तौ संबन्धे सावधानता इयं सा तत्र तत्रोक्ता सर्वकामदुघा यतः 204

grāhyagrāhakasaṃvittau saṃbandhe sāvadhānatā iyaṃ sā tatra tatroktā sarvakāmadughā yataḥ 204

10.205

एवं द्वयं द्वयं यावन्न्यूनीभवति भेदगम् तावत्तुटिद्वयं याति न्यूनतां क्रमशः स्फुटम् 205

evaṃ dvayaṃ dvayaṃ yāvannyūnībhavati bhedagam tāvattuṭidvayaṃ yāti nyūnatāṃ kramaśaḥ sphuṭam 205

10.206

अत एव शिवावेशे द्वितुटिः परिगीयते एका तु सा तुटिस्तत्र पूर्णा शुद्धैव केवलम् 206

ata eva śivāveśe dvituṭiḥ parigīyate ekā tu sā tuṭistatra pūrṇā śuddhaiva kevalam 206

10.207

द्वितीया शिव(शक्ति)रूपैव सर्वज्ञानक्रियात्मिका तस्यामवहितो योगी किं न वेत्ति करोति वा 207

dvitīyā śiva(śakti)rūpaiva sarvajñānakriyātmikā tasyāmavahito yogī kiṃ na vetti karoti vā 207

10.208

तथा चोक्तं कल्लटेन श्रीमता तुटिपातगः लाभः सर्वज्ञकर्तृत्वे तुटेः पातो@परा तुटिः 208

tathā coktaṃ kallaṭena śrīmatā tuṭipātagaḥ lābhaḥ sarvajñakartṛtve tuṭeḥ pāto@parā tuṭiḥ 208

10.209

आद्यायां तु तुटौ सर्वं सर्वतः पूर्णमेकताम् गतं किं तत्र वेद्यं वा कार्यं वा व्यपदेशभाक् 209

ādyāyāṃ tu tuṭau sarvaṃ sarvataḥ pūrṇamekatām gataṃ kiṃ tatra vedyaṃ vā kāryaṃ vā vyapadeśabhāk 209

10.210

अतो भेदसमुल्लासकलां प्राथमिकीं बुधाः चिन्वन्ति प्रतिभां देवीं सर्वज्ञत्वादिसिद्धये 210

ato bhedasamullāsakalāṃ prāthamikīṃ budhāḥ cinvanti pratibhāṃ devīṃ sarvajñatvādisiddhaye 210

10.211

सैव शक्तिः शिवस्योक्ता तृतीयादितुटिष्वथ मन्त्रादि(धि)नाथतच्छक्तिमन्त्रेशाद्याः क्रमोदिताः 211

saiva śaktiḥ śivasyoktā tṛtīyādituṭiṣvatha mantrādi(dhi)nāthatacchaktimantreśādyāḥ kramoditāḥ 211

10.212

तासु संदधतश्चित्तमवधानैकधर्मकम् तत्तत्सिद्धिसमावेशः स्वयमेवोपजायते 212

tāsu saṃdadhataścittamavadhānaikadharmakam tattatsiddhisamāveśaḥ svayamevopajāyate 212

10.213

अत एव यथा भेदबहुत्वं दूरता तथा संवित्तौ तुटिबाहुल्यादक्षार्थासंनिकर्षवत् 213

ata eva yathā bhedabahutvaṃ dūratā tathā saṃvittau tuṭibāhulyādakṣārthāsaṃnikarṣavat 213

10.214

यथा यथा हि न्यूनत्वं तुटीनां ह्रासतो भिदः तथा तथातिनैकट्यं संविदः स्याच्छिवावधि 214

yathā yathā hi nyūnatvaṃ tuṭīnāṃ hrāsato bhidaḥ tathā tathātinaikaṭyaṃ saṃvidaḥ syācchivāvadhi 214

10.215

शिवतत्त्वमतः प्रोक्तमन्तिकं सर्वतो@मुतः अत एव प्रयत्नो@यं तत्प्रवेशे न विद्यते 215

śivatattvamataḥ proktamantikaṃ sarvato@mutaḥ ata eva prayatno@yaṃ tatpraveśe na vidyate 215

10.216

यथा यथा हि दूरत्वं यत्नयोगस्तथा तथा भावनाकरणादीनां शिवे निरवकाशताम् 216

yathā yathā hi dūratvaṃ yatnayogastathā tathā bhāvanākaraṇādīnāṃ śive niravakāśatām 216

10.217

अत एव हि मन्यन्ते संप्रदायधना जनाः तथा हि दृश्यतां लोको घटादेर्वेदने यथा 217

ata eva hi manyante saṃpradāyadhanā janāḥ tathā hi dṛśyatāṃ loko ghaṭādervedane yathā 217

10.218

प्रयत्नवानिवाभाति तथा किं सुखवेदने आन्तरत्वमिदं प्राहुः संविन्नैकट्यशालिताम् 218

prayatnavānivābhāti tathā kiṃ sukhavedane āntaratvamidaṃ prāhuḥ saṃvinnaikaṭyaśālitām 218

10.219

तां च चिद्रूपतोन्मेषं बाह्यत्वं तन्निमेषताम् भविनां त्वन्तिको@प्येवं न भातीत्यतिदूरता 219

tāṃ ca cidrūpatonmeṣaṃ bāhyatvaṃ tannimeṣatām bhavināṃ tvantiko@pyevaṃ na bhātītyatidūratā 219

10.220

दूरे@पि ह्यन्तिकीभूते भानं स्यात्त्वत्र तत्कथम् न च बीजाङ्कुरलतादलपुष्पफलादिवत् 220

dūre@pi hyantikībhūte bhānaṃ syāttvatra tatkatham na ca bījāṅkuralatādalapuṣpaphalādivat 220

10.221

क्रमिकेयं भवेत्संवित्सूतस्तत्र किलाङ्कुरः बीजाल्लता त्वङ्कुरान्नो बीजादिह सर्वतः 221

kramikeyaṃ bhavetsaṃvitsūtastatra kilāṅkuraḥ bījāllatā tvaṅkurānno bījādiha sarvataḥ 221

10.222

संवित्तत्त्वं भासमानं परिपूर्णं हि सर्वतः सर्वस्य कारणं प्रोक्तं सर्वत्रैवोदितं यतः 222

saṃvittattvaṃ bhāsamānaṃ paripūrṇaṃ hi sarvataḥ sarvasya kāraṇaṃ proktaṃ sarvatraivoditaṃ yataḥ 222

10.223

तत एव घटे@प्येषा प्राणवृत्तिर्यदि स्फुरेत् विश्राम्येच्चाशु तत्रैव शिवबीजे लयं व्रजेत् 223

tata eva ghaṭe@pyeṣā prāṇavṛttiryadi sphuret viśrāmyeccāśu tatraiva śivabīje layaṃ vrajet 223

10.224

न तु क्रमिकता काचिच्छिवात्मत्वे कदाचन अन्यन्मन्त्रादि(धि)नाथादि कारणं तत्तु संनिधेः 224

na tu kramikatā kācicchivātmatve kadācana anyanmantrādi(dhi)nāthādi kāraṇaṃ tattu saṃnidheḥ 224

10.225

शिवाभेदाच्च किं चाथ द्वैते नैकट्यवेदनात् अनया च दिशा सर्व सर्वदा प्रविवेचयन् 225

śivābhedācca kiṃ cātha dvaite naikaṭyavedanāt anayā ca diśā sarva sarvadā pravivecayan 225

10.226

भैरवायत एव द्राक् चिच्चक्रेश्वरतां गतः स इत्थं प्राणगो भेदः खेचरीचक्रगोपितः 226

bhairavāyata eva drāk ciccakreśvaratāṃ gataḥ sa itthaṃ prāṇago bhedaḥ khecarīcakragopitaḥ 226

10.227

मया प्रकटितः श्रीमच्छाम्भवाज्ञानुवर्तिना अत्रैवाध्वनि वेद्यत्वं प्राप्ते या संविदुद्भवेत् 227

mayā prakaṭitaḥ śrīmacchāmbhavājñānuvartinā atraivādhvani vedyatvaṃ prāpte yā saṃvidudbhavet 227

10.228

तस्याः स्वकं यद्वैचित्र्यं तदवस्थापदाभिधम् जाग्रत्स्वप्नः सुषुप्तं च तुर्यं च तदतीतकम् 228

tasyāḥ svakaṃ yadvaicitryaṃ tadavasthāpadābhidham jāgratsvapnaḥ suṣuptaṃ ca turyaṃ ca tadatītakam 228

10.229

इति पञ्च पदान्याहुरेकस्मिन्वेदके सति तत्र यैषा धरातत्त्वाच्छिवान्ता तत्त्वपद्धतिः 229

iti pañca padānyāhurekasminvedake sati tatra yaiṣā dharātattvācchivāntā tattvapaddhatiḥ 229

10.230

तस्यामेकः प्रमाता चेदवश्यं जाग्रदादिकम् तद्दर्श्यते शंभुनाथप्रसादाद्विदितं मया 230

tasyāmekaḥ pramātā cedavaśyaṃ jāgradādikam taddarśyate śaṃbhunāthaprasādādviditaṃ mayā 230

10.231

यदधिष्ठेयमेवेह नाधिष्ठातृ कदाचन संवेदनगतं वेद्यं तज्जाग्रत्समुदाहृतम् 231

yadadhiṣṭheyameveha nādhiṣṭhātṛ kadācana saṃvedanagataṃ vedyaṃ tajjāgratsamudāhṛtam 231

10.232

चैत्रमैत्रादिभूतानि तत्त्वानि च धरादितः अभिधाकरणीभूताः शब्दाः किं चाभिधा प्रमा 232

caitramaitrādibhūtāni tattvāni ca dharāditaḥ abhidhākaraṇībhūtāḥ śabdāḥ kiṃ cābhidhā pramā 232

10.233

प्रमातृमेयतन्मानप्रमारूपं चतुष्टयम् विश्वमेतदधिष्ठेयं यदा जाग्रत्तदा स्मृतम् 233

pramātṛmeyatanmānapramārūpaṃ catuṣṭayam viśvametadadhiṣṭheyaṃ yadā jāgrattadā smṛtam 233

10.234

तथा हि भासते यत्तन्नीलमन्तः प्रवेदने संकल्परूपे बाह्यस्य तदधिष्ठातृ बोधकम् 234

tathā hi bhāsate yattannīlamantaḥ pravedane saṃkalparūpe bāhyasya tadadhiṣṭhātṛ bodhakam 234

10.235

यत्तु बाह्यतया नीलं चकास्त्यस्य न विद्यते कथंचिदप्यधिष्ठातृभावस्तज्जाग्रदुच्यते 235

yattu bāhyatayā nīlaṃ cakāstyasya na vidyate kathaṃcidapyadhiṣṭhātṛbhāvastajjāgraducyate 235

10.236

तत्र चैत्रे भासमाने यो देहांशः स कथ्यते अबुद्धो यस्तु मानांशः स बुद्धो मितिकारकः 236

tatra caitre bhāsamāne yo dehāṃśaḥ sa kathyate abuddho yastu mānāṃśaḥ sa buddho mitikārakaḥ 236

10.237

प्रबुद्धः सुप्रबुद्धश्च प्रमामात्रेति च क्रमः चातुर्विध्यं हि पिण्डस्थनाम्नि जाग्रति कीर्तितम् 237

prabuddhaḥ suprabuddhaśca pramāmātreti ca kramaḥ cāturvidhyaṃ hi piṇḍasthanāmni jāgrati kīrtitam 237

10.238

जाग्रदादि चतुष्कं हि प्रत्येकमिह विद्यते जाग्रज्जाग्रदबुद्धं तज्जाग्रत्स्वप्नस्तु बुद्धता 238

jāgradādi catuṣkaṃ hi pratyekamiha vidyate jāgrajjāgradabuddhaṃ tajjāgratsvapnastu buddhatā 238

10.239

इत्यादि तुर्यातीतं तु सर्वगत्वात्पृथक्कुतः उक्तं च पिण्डगं जाग्रदबुद्धं बुद्धमेव च 239

ityādi turyātītaṃ tu sarvagatvātpṛthakkutaḥ uktaṃ ca piṇḍagaṃ jāgradabuddhaṃ buddhameva ca 239

10.240

प्रबुद्धं सुप्रबुद्धं च चतुर्विधमिदं स्मृतम् मेयभूमिरियं मुख्या जाग्रदाख्यान्यदन्तरा 240

prabuddhaṃ suprabuddhaṃ ca caturvidhamidaṃ smṛtam meyabhūmiriyaṃ mukhyā jāgradākhyānyadantarā 240

10.241

भूततत्त्वाभिधानानां यों@शो@धिष्ठेय उच्यते पिण्डस्थमिति तं प्राहुरिति श्रीमालिनीमते 241

bhūtatattvābhidhānānāṃ yoṃ@śo@dhiṣṭheya ucyate piṇḍasthamiti taṃ prāhuriti śrīmālinīmate 241

10.242

लौकिकी जाग्रदित्येषा संज्ञा पिण्डस्थमित्यपि योगिनां योगसिद्ध्यर्थं संज्ञेयं परिभाष्यते 242

laukikī jāgradityeṣā saṃjñā piṇḍasthamityapi yogināṃ yogasiddhyarthaṃ saṃjñeyaṃ paribhāṣyate 242

10.243

अधिष्ठेयसमापत्तिमध्यासीनस्य योगिनः तादात्म्यं किल पिण्डस्थं मितं पिण्डं हि पिण्डितम् 243

adhiṣṭheyasamāpattimadhyāsīnasya yoginaḥ tādātmyaṃ kila piṇḍasthaṃ mitaṃ piṇḍaṃ hi piṇḍitam 243

10.244

प्रसंख्यानैकरूढानां ज्ञानिनां तु तदुच्यते सर्वतोभद्रमापूर्णं सर्वतो वेद्यसत्तया 244

prasaṃkhyānaikarūḍhānāṃ jñānināṃ tu taducyate sarvatobhadramāpūrṇaṃ sarvato vedyasattayā 244

10.245

सर्वसत्तासमापूर्ण विश्वं पश्येद्यतो यतः ज्ञानी ततस्ततः संवित्तत्वमस्य प्रकाशते 245

sarvasattāsamāpūrṇa viśvaṃ paśyedyato yataḥ jñānī tatastataḥ saṃvittatvamasya prakāśate 245

10.246

लोकयोगप्रसंख्यानत्रैरूप्यवशतः किल नामानि त्रीणि भण्यन्ते स्वप्नादिष्वप्ययं विधिः 246

lokayogaprasaṃkhyānatrairūpyavaśataḥ kila nāmāni trīṇi bhaṇyante svapnādiṣvapyayaṃ vidhiḥ 246

10.247

यत्त्वधिष्ठानकरणभावमध्यास्य वर्तते वेद्यं सत्पूर्वकथितं भूततत्त्वाभिधामयम् 247

yattvadhiṣṭhānakaraṇabhāvamadhyāsya vartate vedyaṃ satpūrvakathitaṃ bhūtatattvābhidhāmayam 247

10.248

तत्स्वप्नो मुख्यतो ज्ञेयं तच्च वैकल्पिके पथि वैकल्पिकपथारूढवेद्यसाम्यावभासनात् 248

tatsvapno mukhyato jñeyaṃ tacca vaikalpike pathi vaikalpikapathārūḍhavedyasāmyāvabhāsanāt 248

10.249

लोकरूढो@प्यसौ स्वप्नः साम्यं चाबाह्यरूपता उत्प्रेक्षास्वप्नसंकल्पस्मृत्युन्मादादिदृष्टिषु 249

lokarūḍho@pyasau svapnaḥ sāmyaṃ cābāhyarūpatā utprekṣāsvapnasaṃkalpasmṛtyunmādādidṛṣṭiṣu 249

10.250

विस्पष्टं यद्वेद्यजातं जाग्रन्मुख्यतयैव तत् यत्तु तत्राप्यविस्पष्टं स्पष्टाधिष्ठातृ भासते 250

vispaṣṭaṃ yadvedyajātaṃ jāgranmukhyatayaiva tat yattu tatrāpyavispaṣṭaṃ spaṣṭādhiṣṭhātṛ bhāsate 250

10.251

विकल्पान्तरगं वेद्यं तत्स्वप्नपदमुच्यते तदैव तस्य वेत्त्येव स्वयमेव ह्यबाह्यताम् 251

vikalpāntaragaṃ vedyaṃ tatsvapnapadamucyate tadaiva tasya vettyeva svayameva hyabāhyatām 251

10.252

प्रमात्रन्तरसाधारभावहान्यस्थिरात्मते तत्रापि चातुर्विध्यं तत् प्राग्दिशैव प्रकल्पयेत् 252

pramātrantarasādhārabhāvahānyasthirātmate tatrāpi cāturvidhyaṃ tat prāgdiśaiva prakalpayet 252

10.253

गतागतं सुविक्षिप्तं संगतं सुसमाहितम् अत्रापि पूर्ववन्नाम लौकिकं स्वप्न इत्यदः 253

gatāgataṃ suvikṣiptaṃ saṃgataṃ susamāhitam atrāpi pūrvavannāma laukikaṃ svapna ityadaḥ 253

10.254

बाह्याभिमतभावानां स्वापो ह्यग्रहणं मतम् सर्वाध्वनः पदं प्राणः संकल्पो@वगमात्मकः 254

bāhyābhimatabhāvānāṃ svāpo hyagrahaṇaṃ matam sarvādhvanaḥ padaṃ prāṇaḥ saṃkalpo@vagamātmakaḥ 254

10.255

पदं च तत्समापत्ति पदस्थं योगिनो विदुः वेद्यसत्तां बहिर्भूतामनपेक्ष्यैव सर्वतः 255

padaṃ ca tatsamāpatti padasthaṃ yogino viduḥ vedyasattāṃ bahirbhūtāmanapekṣyaiva sarvataḥ 255

10.256

वेद्ये स्वातन्त्र्यभाग् ज्ञानं स्वप्नं व्याप्तितया भजेत् मानभूमिरियं मुख्या स्वप्नो ह्यामर्शनात्मकः 256

vedye svātantryabhāg jñānaṃ svapnaṃ vyāptitayā bhajet mānabhūmiriyaṃ mukhyā svapno hyāmarśanātmakaḥ 256

10.257

वेद्यच्छायो@वभासो हि मेये@धिष्ठानमुच्यते यत्त्वधिष्ठातृभूतादेः पूर्वोक्तस्य वपुर्ध्रुवम् 257

vedyacchāyo@vabhāso hi meye@dhiṣṭhānamucyate yattvadhiṣṭhātṛbhūtādeḥ pūrvoktasya vapurdhruvam 257

10.258

बीजं विश्वस्य तत्तूष्णींभूतं सौषुप्तमुच्यते अनुभूतौ विकल्पे च यो@सौ द्रष्टा स एव हि 258

bījaṃ viśvasya tattūṣṇīṃbhūtaṃ sauṣuptamucyate anubhūtau vikalpe ca yo@sau draṣṭā sa eva hi 258

10.259

न भावग्रहणं तेन सुष्ठु सुप्तत्वमुच्यते तत्साम्याल्लौकिकीं निद्रां सुषुप्तं मन्वते बुधाः 259

na bhāvagrahaṇaṃ tena suṣṭhu suptatvamucyate tatsāmyāllaukikīṃ nidrāṃ suṣuptaṃ manvate budhāḥ 259

10.260

बीजभावो@थाग्रहणं साम्यं तूष्णींस्वभावता मुख्या मातृदशा सेयं सुषुप्ताख्या निगद्यते 260

bījabhāvo@thāgrahaṇaṃ sāmyaṃ tūṣṇīṃsvabhāvatā mukhyā mātṛdaśā seyaṃ suṣuptākhyā nigadyate 260

10.261

रूपकत्वाच्च रूपं तत्तादात्म्यं योगिनः पुनः रूपस्थं तत्समापत्त्यौदासीन्यं रूपिणां विदुः 261

rūpakatvācca rūpaṃ tattādātmyaṃ yoginaḥ punaḥ rūpasthaṃ tatsamāpattyaudāsīnyaṃ rūpiṇāṃ viduḥ 261

10.262

प्रसंख्यानवतः कापि वेद्यसंकोचनात्र यत् नास्ति तेन महाव्याप्तिरियं तदनुसारतः 262

prasaṃkhyānavataḥ kāpi vedyasaṃkocanātra yat nāsti tena mahāvyāptiriyaṃ tadanusārataḥ 262

10.263

उदासीनस्य तस्यापि वेद्यं येन चतुर्विधम् भूतादि तदुपाध्युत्थमत्र भेदचतुष्टयम् 263

udāsīnasya tasyāpi vedyaṃ yena caturvidham bhūtādi tadupādhyutthamatra bhedacatuṣṭayam 263

10.264

उदितं विपुलं शान्तं सुप्रसन्नमथापरम् यत्तु प्रमात्मकं रूपं प्रमातुरुपरि स्थितम् 264

uditaṃ vipulaṃ śāntaṃ suprasannamathāparam yattu pramātmakaṃ rūpaṃ pramāturupari sthitam 264

10.265

पूर्णतागमनौन्मुख्यमौदासीन्यात्परिच्युतिः तत्तुर्यमुच्यते शक्तिसमावेशो ह्यसौ मतः 265

pūrṇatāgamanaunmukhyamaudāsīnyātparicyutiḥ tatturyamucyate śaktisamāveśo hyasau mataḥ 265

10.266

सा संवित्स्वप्रकाशा तु कैश्चिदुक्ता प्रमेयतः मानान्मातुश्च भिन्नैव तदर्थं त्रितयं यतः 266

sā saṃvitsvaprakāśā tu kaiściduktā prameyataḥ mānānmātuśca bhinnaiva tadarthaṃ tritayaṃ yataḥ 266

10.267

मेयं माने मातरि तत् सो@पि तस्यां मितौ स्फुटम् विश्राम्यतीति सैवैषा देवी विश्वैकजीवितम् 267

meyaṃ māne mātari tat so@pi tasyāṃ mitau sphuṭam viśrāmyatīti saivaiṣā devī viśvaikajīvitam 267

10.268

रूपं दृशाहमित्यंशत्रयमुत्तीर्य वर्तते द्वारमात्राश्रितोपाया पश्यामीत्यनुपायिका 268

rūpaṃ dṛśāhamityaṃśatrayamuttīrya vartate dvāramātrāśritopāyā paśyāmītyanupāyikā 268

10.269

प्रमातृता स्वतन्त्रत्वरूपा सेयं प्रकाशते संवित्तुरीयरूपैवं प्रकाशात्मा स्वयं च सा 269

pramātṛtā svatantratvarūpā seyaṃ prakāśate saṃvitturīyarūpaivaṃ prakāśātmā svayaṃ ca sā 269

10.270

तत्समावेशतादात्म्ये मातृत्वं भवति स्फुटम् तत्समावेशोपरागान्मानत्वं मेयता पुनः 270

tatsamāveśatādātmye mātṛtvaṃ bhavati sphuṭam tatsamāveśoparāgānmānatvaṃ meyatā punaḥ 270

10.271

तत्समावेशनैकट्यात्त्रयं तत्तदनुग्रहात् वेद्यादिभेदगलनादुक्ता सेयमनामया 271

tatsamāveśanaikaṭyāttrayaṃ tattadanugrahāt vedyādibhedagalanāduktā seyamanāmayā 271

10.272

मात्राद्यनुग्रहादा(धा)नात्सव्यापारेति भण्यते जाग्रदाद्यपि देवस्य शक्तित्वेन व्यवस्थितम् 272

mātrādyanugrahādā(dhā)nātsavyāpāreti bhaṇyate jāgradādyapi devasya śaktitvena vyavasthitam 272

10.273

अपरं परापरं च द्विधा तत्सा परा त्वियम् रूपकत्वादुदासीनाच्च्युतेयं पूर्णतोन्मुखी 273

aparaṃ parāparaṃ ca dvidhā tatsā parā tviyam rūpakatvādudāsīnāccyuteyaṃ pūrṇatonmukhī 273

10.274

दशा तस्यां समापत्ती रूपातीतं तु योगिनः पूर्णतौन्मुख्ययोगित्वाद्विश्वं पश्यति तन्मयः 274

daśā tasyāṃ samāpattī rūpātītaṃ tu yoginaḥ pūrṇataunmukhyayogitvādviśvaṃ paśyati tanmayaḥ 274

10.275

प्रसंख्याता प्रचयतस्तेनेयं प्रचयो मता नैतस्यामपरा तुर्यदशा संभाव्यते किल 275

prasaṃkhyātā pracayatasteneyaṃ pracayo matā naitasyāmaparā turyadaśā saṃbhāvyate kila 275

10.276

संविन्न किल वेद्या सा वित्त्वेनैव हि भासते जाग्रदाद्यास्तु संभाव्यास्तिस्रो@स्याः प्राग्दशा यतः 276

saṃvinna kila vedyā sā vittvenaiva hi bhāsate jāgradādyāstu saṃbhāvyāstisro@syāḥ prāgdaśā yataḥ 276

10.277

त्रितयानुग्रहात्सेयं तेनोक्ता त्रिकशासने मनोन्मनमनन्तं च सर्वार्थमिति भेदतः 277

tritayānugrahātseyaṃ tenoktā trikaśāsane manonmanamanantaṃ ca sarvārthamiti bhedataḥ 277

10.278

यत्तु पूर्णानवच्छिन्नवपुरानन्दनिर्भरम् तुर्यातीतं तु तत्प्राहुस्तदेव परमं पदम् 278

yattu pūrṇānavacchinnavapurānandanirbharam turyātītaṃ tu tatprāhustadeva paramaṃ padam 278

10.279

नात्र योगस्य सद्भावो भावनादेरभावतः अप्रमेये@परिच्छिन्ने स्वतन्त्रे भाव्यता कुतः 279

nātra yogasya sadbhāvo bhāvanāderabhāvataḥ aprameye@paricchinne svatantre bhāvyatā kutaḥ 279

10.280

योगाद्यभावतस्तेन नामास्मिन्नादिशद्विभुः प्रसंख्यानबलात्त्वेतद्रूपं पूर्णत्वयोगतः 280

yogādyabhāvatastena nāmāsminnādiśadvibhuḥ prasaṃkhyānabalāttvetadrūpaṃ pūrṇatvayogataḥ 280

10.281

अनुत्तरादिह प्रोक्तं महाप्रचयसंज्ञितम् पूर्णत्वादेव भेदानामस्यां संभावना न हि 281

anuttarādiha proktaṃ mahāpracayasaṃjñitam pūrṇatvādeva bhedānāmasyāṃ saṃbhāvanā na hi 281

10.282

तन्निरासाय नैतस्यां भेद उक्तो विशेषणम् सततोदितमित्येतत्सर्वव्यापित्वसूचकम् 282

tannirāsāya naitasyāṃ bheda ukto viśeṣaṇam satatoditamityetatsarvavyāpitvasūcakam 282

10.283

न ह्येक एव भवति भेदः क्वचन कश्चन तुर्यातीते भेद एकः सततोदित इत्ययम् 283

na hyeka eva bhavati bhedaḥ kvacana kaścana turyātīte bheda ekaḥ satatodita ityayam 283

10.284

मूढवादस्तेन सिद्धमविभेदित्वमस्य तु श्रीपूर्वशास्त्रे तेनोक्तं पदस्थमपरं विदुः 284

mūḍhavādastena siddhamavibheditvamasya tu śrīpūrvaśāstre tenoktaṃ padasthamaparaṃ viduḥ 284

10.285

मन्त्रास्तत्पतयः सेशा रूपस्थमिति कीर्त्यते रूपातीतं परा शक्तिः सव्यापाराप्यनामया 285

mantrāstatpatayaḥ seśā rūpasthamiti kīrtyate rūpātītaṃ parā śaktiḥ savyāpārāpyanāmayā 285

10.286

निष्प्रपञ्चो निराभासः शुद्धः स्वात्मन्यवस्थितः सर्वातीतः शिवो ज्ञेयो यं विदित्वा विमुच्यते 286

niṣprapañco nirābhāsaḥ śuddhaḥ svātmanyavasthitaḥ sarvātītaḥ śivo jñeyo yaṃ viditvā vimucyate 286

10.287

इति श्रीसुमतिप्रज्ञाचन्द्रिकाशान्ततामसः श्रीशंभुनाथः सद्भावं जाग्रदादौ न्यरूपयत् 287

iti śrīsumatiprajñācandrikāśāntatāmasaḥ śrīśaṃbhunāthaḥ sadbhāvaṃ jāgradādau nyarūpayat 287

10.288

अन्ये तु कथयन्त्येषां भङ्गीमन्यादृशीं श्रिताः यद्रूपं जाग्रदादीनां तदिदानीं निरूप्यते 288

anye tu kathayantyeṣāṃ bhaṅgīmanyādṛśīṃ śritāḥ yadrūpaṃ jāgradādīnāṃ tadidānīṃ nirūpyate 288

10.289

तत्राक्षवृत्तिमाश्रित्य बाह्याकारग्रहो हि यः तज्जाग्रत्स्फुटमासीनमनुबन्धि पुनः पुनः 289

tatrākṣavṛttimāśritya bāhyākāragraho hi yaḥ tajjāgratsphuṭamāsīnamanubandhi punaḥ punaḥ 289

10.290

आत्मसंकल्पनिर्माणं स्वप्नो जाग्रद्विपर्ययः लयाकलस्य भोगो@सौ मलकर्मवशान्नतु 290

ātmasaṃkalpanirmāṇaṃ svapno jāgradviparyayaḥ layākalasya bhogo@sau malakarmavaśānnatu 290

10.291

स्थिरीभवेन्निशाभावात्सुप्तं सौख्याद्यवेदने ज्ञानाकलस्य मलतः केवलाद्भोगमात्रतः 291

sthirībhavenniśābhāvātsuptaṃ saukhyādyavedane jñānākalasya malataḥ kevalādbhogamātrataḥ 291

10.292

भेदवन्तः स्वतो@भिन्नाश्चिकीर्ष्यन्ते जडाजडाः तुर्ये तत्र स्थिता मन्त्रतन्नाथाधीश्वरास्त्रयः 292

bhedavantaḥ svato@bhinnāścikīrṣyante jaḍājaḍāḥ turye tatra sthitā mantratannāthādhīśvarāstrayaḥ 292

10.293

यावद्भैरवबोधान्तःप्रवेशनसहिष्णवः भावा विगलदात्मीयसाराः स्वयमभेदिनः 293

yāvadbhairavabodhāntaḥpraveśanasahiṣṇavaḥ bhāvā vigaladātmīyasārāḥ svayamabhedinaḥ 293

10.294

तुर्यातीतपदे संस्युरिति पञ्चदशात्मके यस्य यद्यत्स्फुटं रूपं तज्जाग्रदिति मन्यताम् 294

turyātītapade saṃsyuriti pañcadaśātmake yasya yadyatsphuṭaṃ rūpaṃ tajjāgraditi manyatām 294

10.295

यदेवास्थिरमाभाति सपूर्वं स्वप्न ईदृशः अस्फुटं तु यदाभाति सुप्तं तत्तत्पुरो@पि यत् 295

yadevāsthiramābhāti sapūrvaṃ svapna īdṛśaḥ asphuṭaṃ tu yadābhāti suptaṃ tattatpuro@pi yat 295

10.296

त्रयस्यास्यानुसंधिस्तु यद्वशादुपजायते स्रक्सूत्रकल्पं तत्तुर्यं सर्वभेदेषु गृह्यताम् 296

trayasyāsyānusaṃdhistu yadvaśādupajāyate sraksūtrakalpaṃ tatturyaṃ sarvabhedeṣu gṛhyatām 296

10.297

यत्त्वद्वैतभरोल्लासद्राविताशेषभेदकम् तुर्यातीतं तु तत्प्राहुरित्थं सर्वत्र योजयेत् 297

yattvadvaitabharollāsadrāvitāśeṣabhedakam turyātītaṃ tu tatprāhuritthaṃ sarvatra yojayet 297

10.298

लयाकले तु स्वं रूपं जाग्रत्तत्पूर्ववृत्ति तु स्वप्नादीति क्रमं सर्वं सर्वत्रानुसरेद्बुधः 298

layākale tu svaṃ rūpaṃ jāgrattatpūrvavṛtti tu svapnādīti kramaṃ sarvaṃ sarvatrānusaredbudhaḥ 298

10.299

एकत्रापि प्रभौ पूर्णे चित्तुर्यातीतमुच्यते आनन्दस्तुर्यमिच्छैव बीजभूमिः सुषुप्तता 299

ekatrāpi prabhau pūrṇe citturyātītamucyate ānandasturyamicchaiva bījabhūmiḥ suṣuptatā 299

10.300

ज्ञानशक्तिः स्वप्न उक्तः क्रियाशक्तिस्तु जागृतिः न चैवमुपचारः स्यात्सर्वं तत्रैव वस्तुतः 300

jñānaśaktiḥ svapna uktaḥ kriyāśaktistu jāgṛtiḥ na caivamupacāraḥ syātsarvaṃ tatraiva vastutaḥ 300

10.301

न चेन्न क्वापि मुख्यत्वं नोपचारो@पि तत्क्वचित् एतच्छ्रीपूर्वशास्त्रे च स्फुटमुक्तं महेशिना 301

na cenna kvāpi mukhyatvaṃ nopacāro@pi tatkvacit etacchrīpūrvaśāstre ca sphuṭamuktaṃ maheśinā 301

10.302

तत्र स्वरूपं शक्तिश्च सकलश्चेति तत्त्रयम् इति जाग्रदवस्थेयं भेदे पञ्चदशात्मके 302

tatra svarūpaṃ śaktiśca sakalaśceti tattrayam iti jāgradavastheyaṃ bhede pañcadaśātmake 302

10.303

अकलौ स्वप्नसौषुप्ते तुर्यं मन्त्रादिवर्गभाक् तुर्यातीतं शक्तिशंभू त्रयोदशाभिधे पुनः 303

akalau svapnasauṣupte turyaṃ mantrādivargabhāk turyātītaṃ śaktiśaṃbhū trayodaśābhidhe punaḥ 303

10.304

स्वरूपं जाग्रदन्यत्तु प्राग्वत्प्रलयकेवले स्वं जाग्रत्स्वप्नसुप्ते द्वे तुर्याद्यत्र च पूर्ववत् 304

svarūpaṃ jāgradanyattu prāgvatpralayakevale svaṃ jāgratsvapnasupte dve turyādyatra ca pūrvavat 304

10.305

विज्ञानाकलभेदे@पि स्वं मन्त्रा मन्त्रनायकाः तदीशाः शक्तिशंभ्वित्थं पञ्च स्युर्जाग्रदादयः 305

vijñānākalabhede@pi svaṃ mantrā mantranāyakāḥ tadīśāḥ śaktiśaṃbhvitthaṃ pañca syurjāgradādayaḥ 305

10.306

सप्तभेदे तु मन्त्राख्ये स्वं मन्त्रेशा महेश्वराः शक्तिः शंभुश्च पञ्चोक्ता अवस्था जाग्रदादयः 306

saptabhede tu mantrākhye svaṃ mantreśā maheśvarāḥ śaktiḥ śaṃbhuśca pañcoktā avasthā jāgradādayaḥ 306

10.307

स्वरूपं मन्त्रमाहेशी शक्तिर्मन्त्रमहेश्वरः शक्तिः शंभुरिमाः पञ्च मन्त्रेशे पञ्चभेदके 307

svarūpaṃ mantramāheśī śaktirmantramaheśvaraḥ śaktiḥ śaṃbhurimāḥ pañca mantreśe pañcabhedake 307

10.308

स्वं क्रिया ज्ञानमिच्छा च शंभुरत्र च पञ्चमी महेशभेदे त्रिविधे जाग्रदादि निरूपितम् 308

svaṃ kriyā jñānamicchā ca śaṃbhuratra ca pañcamī maheśabhede trividhe jāgradādi nirūpitam 308

10.309

व्यापारादाधिपत्याच्च तद्धान्या प्रेरकत्वतः इच्छानिवृत्तेः स्वस्थत्वाच्छिव एको@पि पञ्चधा 309

vyāpārādādhipatyācca taddhānyā prerakatvataḥ icchānivṛtteḥ svasthatvācchiva eko@pi pañcadhā 309

10.310

इत्येष दर्शितो@स्माभिस्तत्त्वाध्वा विस्तरादथ

ityeṣa darśito@smābhistattvādhvā vistarādatha

Āhnika 11

11.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके एकादशमाह्निकम् कलाध्वा वक्ष्यते श्रीमच्छांभवाज्ञानुसारतः 1ब्

c atha śrītantrāloke ekādaśamāhnikam kalādhvā vakṣyate śrīmacchāṃbhavājñānusārataḥ 1b

11.2

यथा पूर्वोक्तभुवनमध्ये निजनिजं गणम् अनुयत्परतो भिन्नं तत्त्वं नामेति भण्यते 2

yathā pūrvoktabhuvanamadhye nijanijaṃ gaṇam anuyatparato bhinnaṃ tattvaṃ nāmeti bhaṇyate 2

11.3

तथा तेष्वपि तत्त्वेषु स्ववर्गे@नुगमात्मकम् व्यावृत्तं परवर्गाच्च कलेति शिवशासने 3

tathā teṣvapi tattveṣu svavarge@nugamātmakam vyāvṛttaṃ paravargācca kaleti śivaśāsane 3

11.4

केचिदाहुः पुनर्यासौ शक्तिरन्तः सुसूक्ष्मिका तत्त्वानां सा कलेत्युक्ता धरण्यां धारिका यथा 4

kecidāhuḥ punaryāsau śaktirantaḥ susūkṣmikā tattvānāṃ sā kaletyuktā dharaṇyāṃ dhārikā yathā 4

11.5

अत्र पक्षद्वये वस्तु न भिन्नं भासते यतः अनुगामि न सामान्यमिष्टं नैयायिकादिवत् 5

atra pakṣadvaye vastu na bhinnaṃ bhāsate yataḥ anugāmi na sāmānyamiṣṭaṃ naiyāyikādivat 5

11.6

अन्ये वदन्ति दीक्षादौ सुखसंग्रहणार्थतः शिवेन कल्पितो वर्गः कलेति समयाश्रयः 6

anye vadanti dīkṣādau sukhasaṃgrahaṇārthataḥ śivena kalpito vargaḥ kaleti samayāśrayaḥ 6

11.7

कृतश्च देवदेवेन समयो@परमार्थताम् न गच्छतीति नासत्यो न चान्यसमयोदयः 7

kṛtaśca devadevena samayo@paramārthatām na gacchatīti nāsatyo na cānyasamayodayaḥ 7

11.8

निवृत्तिः पृथिवीतत्त्वे प्रतिष्ठाव्यक्तगोचरे विद्या निशान्ते शान्ता च शक्त्यन्ते@ण्डमिदं चतुः 8

nivṛttiḥ pṛthivītattve pratiṣṭhāvyaktagocare vidyā niśānte śāntā ca śaktyante@ṇḍamidaṃ catuḥ 8

11.9

शान्तातीता शिवे तत्त्वे कलातीतः परः शिवः नह्यत्र वर्गीकरणं समयः कलनापि वा 9

śāntātītā śive tattve kalātītaḥ paraḥ śivaḥ nahyatra vargīkaraṇaṃ samayaḥ kalanāpi vā 9

11.10

युज्यते सर्वतोदिक्कं स्वातन्त्र्योल्लासधामनि स्वातन्त्र्यात्तु निजं रूपं बोद्धृधर्मादविच्युतम् 10

yujyate sarvatodikkaṃ svātantryollāsadhāmani svātantryāttu nijaṃ rūpaṃ boddhṛdharmādavicyutam 10

11.11

उपदेशतदावेशपरमार्थत्वसिद्धये बोध्यतामानयन्देवः स्फुटमेव विभाव्यते 11

upadeśatadāveśaparamārthatvasiddhaye bodhyatāmānayandevaḥ sphuṭameva vibhāvyate 11

11.12

यतो@तः शिवतत्त्वे@पि कलासंगतिरुच्यते अण्डं च नाम भुवनविभागस्थितिकारणम् 12

yato@taḥ śivatattve@pi kalāsaṃgatirucyate aṇḍaṃ ca nāma bhuvanavibhāgasthitikāraṇam 12

11.13

प्राहुरावरणं तच्च शक्त्यन्तं यावदस्ति हि यद्यपि प्राक् शिवाख्ये@पि तत्त्वे भुवनपद्धतिः 13

prāhurāvaraṇaṃ tacca śaktyantaṃ yāvadasti hi yadyapi prāk śivākhye@pi tattve bhuvanapaddhatiḥ 13

11.14

उक्ता तथाप्यप्रतिघे नास्मिन्नावृतिसंभवः नन्वेवं धरणीं मुक्त्वा शक्तौ प्रकृतिमाययोः 14

uktā tathāpyapratighe nāsminnāvṛtisaṃbhavaḥ nanvevaṃ dharaṇīṃ muktvā śaktau prakṛtimāyayoḥ 14

11.15

अपि चाप्रतिघत्वे@पि कथमण्डस्य संभवः अत्रास्मद्गुरवः प्राहुर्यत्पृथिव्यादिपञ्चकम् 15

api cāpratighatve@pi kathamaṇḍasya saṃbhavaḥ atrāsmadguravaḥ prāhuryatpṛthivyādipañcakam 15

11.16

प्रत्यक्षमिदमाभाति ततो@न्यन्नास्ति किंचन मेयत्वे स्थूलसूक्ष्मत्वान्मानत्वे करणत्वतः 16

pratyakṣamidamābhāti tato@nyannāsti kiṃcana meyatve sthūlasūkṣmatvānmānatve karaṇatvataḥ 16

11.17

कर्तृतोल्लासतः कर्तृभावे स्फुटतयोदितम् त्रिंशत्तत्त्वं विभेदात्म तदभेदो निशा मता 17

kartṛtollāsataḥ kartṛbhāve sphuṭatayoditam triṃśattattvaṃ vibhedātma tadabhedo niśā matā 17

11.18

कार्यत्वकरणत्वादिविभागगलने सति विकासोत्कस्वतन्त्रत्वे शिवान्तं पञ्चकं जगुः 18

kāryatvakaraṇatvādivibhāgagalane sati vikāsotkasvatantratve śivāntaṃ pañcakaṃ jaguḥ 18

11.19

श्रीमत्कालोत्तरादौ च कथितं भूयसा तथा पञ्चैतानि तु तत्त्वानि यैर्व्याप्तमखिलं जगत् 19

śrīmatkālottarādau ca kathitaṃ bhūyasā tathā pañcaitāni tu tattvāni yairvyāptamakhilaṃ jagat 19

11.20

पञ्चमन्त्रतनौ तेन सद्योजातादि भण्यते ईशानान्तं तत्र तत्र धरादिगगनान्तकम् 20

pañcamantratanau tena sadyojātādi bhaṇyate īśānāntaṃ tatra tatra dharādigaganāntakam 20

11.21

शिवतत्त्वमतः शून्यातिशून्यं स्यादनाश्रि[वृ]तम् यत्तु सर्वाविभागात्म स्वतन्त्रं बोधसुन्दरम् 21

śivatattvamataḥ śūnyātiśūnyaṃ syādanāśri[vṛ]tam yattu sarvāvibhāgātma svatantraṃ bodhasundaram 21

11.22

सप्तत्रिंशं तु तत्प्राहुस्तत्त्वं परशिवाभिधम् तस्याप्युक्तनयाद्वेद्यभावे@त्र परिकल्पिते 22

saptatriṃśaṃ tu tatprāhustattvaṃ paraśivābhidham tasyāpyuktanayādvedyabhāve@tra parikalpite 22

11.23

यदास्ते ह्यनवच्छिन्नं तदष्टात्रिंशमुच्यते न चानवस्था ह्येवं स्याद्दृश्यतां हि महात्मभिः 23

yadāste hyanavacchinnaṃ tadaṣṭātriṃśamucyate na cānavasthā hyevaṃ syāddṛśyatāṃ hi mahātmabhiḥ 23

11.24

यद्वेद्यं किंचिदाभाति तत्क्षये यत्प्रकाशते तत्तत्त्वमिति निर्णीतं षट्त्रिंशं हृदि भासते 24

yadvedyaṃ kiṃcidābhāti tatkṣaye yatprakāśate tattattvamiti nirṇītaṃ ṣaṭtriṃśaṃ hṛdi bhāsate 24

11.25

तत्किं न किंचिद्वा किंचिदित्याकाङ्क्षावशे वपुः चिदानन्दस्वतन्त्रैकरूपं तदिति देशने 25

tatkiṃ na kiṃcidvā kiṃcidityākāṅkṣāvaśe vapuḥ cidānandasvatantraikarūpaṃ taditi deśane 25

11.26

सप्तत्रिंशं समाभाति तत्राकाङ्क्षा च नापरा तच्चापि क्लृप्तवेद्यत्वं यत्र भाति स चिन्मयः 26

saptatriṃśaṃ samābhāti tatrākāṅkṣā ca nāparā taccāpi klṛptavedyatvaṃ yatra bhāti sa cinmayaḥ 26

11.27

अष्टात्रिंशत्तमः सो@पि भावनायोपदिश्यते यदि नाम ततः सप्तत्रिंश एव पुनर्भवेत् 27

aṣṭātriṃśattamaḥ so@pi bhāvanāyopadiśyate yadi nāma tataḥ saptatriṃśa eva punarbhavet 27

11.28

अविभागस्वतन्त्रत्वचिन्मयत्वादिधर्मता समैव वेद्यीकरणं केवलं त्वधिकं यतः 28

avibhāgasvatantratvacinmayatvādidharmatā samaiva vedyīkaraṇaṃ kevalaṃ tvadhikaṃ yataḥ 28

11.29

धरायां गुणतत्त्वान्ते मायान्ते क्रमशः स्थिताः गन्धो रसो रूपमन्तः सूक्ष्मभावक्रमेण तु 29

dharāyāṃ guṇatattvānte māyānte kramaśaḥ sthitāḥ gandho raso rūpamantaḥ sūkṣmabhāvakrameṇa tu 29

11.30

इति स्थिते नये शक्तितत्त्वान्ते@प्यस्ति सौक्ष्म्यभाक् स्पर्शः को@पि सदा यस्मै योगिनः स्पृहयालवः 30

iti sthite naye śaktitattvānte@pyasti saukṣmyabhāk sparśaḥ ko@pi sadā yasmai yoginaḥ spṛhayālavaḥ 30

11.31

तत्स्पर्शान्ते तु संवित्तिः शुद्धचिद्व्योमरूपिणी यस्यां रूढः समभ्येति स्वप्रकाशात्मिकां पराम् 31

tatsparśānte tu saṃvittiḥ śuddhacidvyomarūpiṇī yasyāṃ rūḍhaḥ samabhyeti svaprakāśātmikāṃ parām 31

11.32

अतो विन्दुरतो नादो रूपमस्मादतो रसः इत्युक्तं क्षोभकत्वेन स्पन्दे स्पर्शस्तु नो तथा 32

ato vindurato nādo rūpamasmādato rasaḥ ityuktaṃ kṣobhakatvena spande sparśastu no tathā 32

11.33

मतं चैतन्महेशस्य श्रीपूर्वे यदभाषत धारिकाप्यायिनी बोद्ध्री पवित्री चावकाशदा 33

mataṃ caitanmaheśasya śrīpūrve yadabhāṣata dhārikāpyāyinī boddhrī pavitrī cāvakāśadā 33

11.34

एभिः शब्दैर्व्यवहरन् निवृत्त्यादेर्निजं वपुः पञ्चतत्त्वविधिः प्रोक्तस्त्रितत्त्वमधुनोच्यते 34

ebhiḥ śabdairvyavaharan nivṛttyādernijaṃ vapuḥ pañcatattvavidhiḥ proktastritattvamadhunocyate 34

11.35

विज्ञानाकलपर्यन्तमात्मा विद्येश्वरान्तकम् शेषे शिवस्त्रितत्त्वे स्यादेकतत्त्वे शिवः परम् 35

vijñānākalaparyantamātmā vidyeśvarāntakam śeṣe śivastritattve syādekatattve śivaḥ param 35

11.36

इमौ भेदावुभौ तत्त्वभेदमात्रकृताविति तत्त्वाध्वैवायमित्थं च न षडध्वस्थितेः क्षतिः 36

imau bhedāvubhau tattvabhedamātrakṛtāviti tattvādhvaivāyamitthaṃ ca na ṣaḍadhvasthiteḥ kṣatiḥ 36

11.37

प्रकृत् पुमान्यतिः कालो माया विद्येशसौशिवौ शिवश्च नवतत्त्वे@पि विधौ तत्त्वाध्वरूपता 37

prakṛt pumānyatiḥ kālo māyā vidyeśasauśivau śivaśca navatattve@pi vidhau tattvādhvarūpatā 37

11.38

एवमष्टादशाख्ये@पि विधौ न्यायं वदेत्सुधीः यत्र यत्र हि भोगेच्छा तत्प्राधान्योपयोगतः 38

evamaṣṭādaśākhye@pi vidhau nyāyaṃ vadetsudhīḥ yatra yatra hi bhogecchā tatprādhānyopayogataḥ 38

11.39

अन्यान्तर्भावनातश्च दीक्षानन्तविभेदभाक् तेन षट्त्रिंशतो यावदेकतत्त्वविधिर्भवेत् 39

anyāntarbhāvanātaśca dīkṣānantavibhedabhāk tena ṣaṭtriṃśato yāvadekatattvavidhirbhavet 39

11.40

तत्त्वाध्वैव स देवेन प्रोक्तो व्याससमासतः एकतत्त्वविधिश्चैष सुप्रबुद्धं गुरुं प्रति 40

tattvādhvaiva sa devena prokto vyāsasamāsataḥ ekatattvavidhiścaiṣa suprabuddhaṃ guruṃ prati 40

11.41

शिष्यं च गतभोगाशमुदितः शंभुना यतः भेदं विस्फार्य विस्फार्य शक्त्या स्वच्छन्दरूपया 41

śiṣyaṃ ca gatabhogāśamuditaḥ śaṃbhunā yataḥ bhedaṃ visphārya visphārya śaktyā svacchandarūpayā 41

11.42

स्वात्मन्यभिन्ने भगवान्नित्यं विश्रमयन् स्थितः इत्थं त्र्यात्माध्वनो भेदः स्थूलसूक्ष्मपरत्वतः 42

svātmanyabhinne bhagavānnityaṃ viśramayan sthitaḥ itthaṃ tryātmādhvano bhedaḥ sthūlasūkṣmaparatvataḥ 42

11.43

मेयभागगतः प्रोक्तः पुरतत्त्वकलात्मकः अधुना मातृभागस्थं रूपं त्रेधा निरूप्यते 43

meyabhāgagataḥ proktaḥ puratattvakalātmakaḥ adhunā mātṛbhāgasthaṃ rūpaṃ tredhā nirūpyate 43

11.44

यत्प्रमाणात्मकं रूपमध्वनो मातृभागगम् पदं ह्यवगमात्मत्वसमावेशात्तदुच्यते 44

yatpramāṇātmakaṃ rūpamadhvano mātṛbhāgagam padaṃ hyavagamātmatvasamāveśāttaducyate 44

11.45

तदेव च पदं मन्त्रः प्रक्षोभात्प्रच्युतं यदा गुप्तभाषी यतो माता तूष्णींभूतो व्यवस्थितः 45

tadeva ca padaṃ mantraḥ prakṣobhātpracyutaṃ yadā guptabhāṣī yato mātā tūṣṇīṃbhūto vyavasthitaḥ 45

11.46

तथापि न विमर्शात्म रूपं त्यजति तेन सः प्रमाणात्मविमर्शात्मा मानवत्क्षोभभाङ्नतु 46

tathāpi na vimarśātma rūpaṃ tyajati tena saḥ pramāṇātmavimarśātmā mānavatkṣobhabhāṅnatu 46

11.47

मन्त्राणां च पदानां च तेनोक्तं त्रिकशासने अभिन्नमेव स्वं रूपं निःस्पन्दक्षोभिते परम् 47

mantrāṇāṃ ca padānāṃ ca tenoktaṃ trikaśāsane abhinnameva svaṃ rūpaṃ niḥspandakṣobhite param 47

11.48

औदासीन्यपरित्यागे प्रक्षोभानवरोहणे वर्णाध्वा मातृभागे स्यात् पूर्वं या कथिता प्रमा 48

audāsīnyaparityāge prakṣobhānavarohaṇe varṇādhvā mātṛbhāge syāt pūrvaṃ yā kathitā pramā 48

11.49

सा तु पूर्णस्वरूपत्वादविभागमयी यतः तत एकैकवर्णत्वं तत्त्वे तत्त्वे क्षमादितः 49

sā tu pūrṇasvarūpatvādavibhāgamayī yataḥ tata ekaikavarṇatvaṃ tattve tattve kṣamāditaḥ 49

11.50

कृत्वा शैवे परे प्रोक्ताः षोडशार्णा विसर्गतः तत्र शक्तिपरिस्पन्दस्तावान् प्राक् च निरूपितः 50

kṛtvā śaive pare proktāḥ ṣoḍaśārṇā visargataḥ tatra śaktiparispandastāvān prāk ca nirūpitaḥ 50

11.51

संकलय्योच्यते सर्वमधुना सुखसंविदे पदमन्त्रवर्णमेकं पुरषोडशकं धरेति च निवृत्तिः तत्त्वार्णमग्निनयनं रसशरपुरमस्त्रमन्त्रपदमन्या 51

saṃkalayyocyate sarvamadhunā sukhasaṃvide padamantravarṇamekaṃ puraṣoḍaśakaṃ dhareti ca nivṛttiḥ tattvārṇamagninayanaṃ rasaśarapuramastramantrapadamanyā 51

11.52

मुनितत्त्वार्णं द्विकपदमन्त्रं वस्वक्षिभुवनमपरकला अग्न्यर्णतत्त्वमेककपदमन्त्रं सैन्यभुवनमिति तुर्या 52

munitattvārṇaṃ dvikapadamantraṃ vasvakṣibhuvanamaparakalā agnyarṇatattvamekakapadamantraṃ sainyabhuvanamiti turyā 52

11.53

षोडश वर्णाः पदमन्त्रतत्त्वमेकं च शान्त्यतीतेयम् अभिनवगुप्तेनार्यात्रयमुक्तं संग्रहाय शिष्येभ्यः 53

ṣoḍaśa varṇāḥ padamantratattvamekaṃ ca śāntyatīteyam abhinavaguptenāryātrayamuktaṃ saṃgrahāya śiṣyebhyaḥ 53

11.54

सो@यं समस्त एवाध्वा भैरवाभेदवृत्तिमान् तत्स्वातन्त्र्यात्स्वतन्त्रत्वमश्नुवानो@वभासते 54

so@yaṃ samasta evādhvā bhairavābhedavṛttimān tatsvātantryātsvatantratvamaśnuvāno@vabhāsate 54

11.55

तथाहि मातृरूपस्थो मन्त्राध्वेति निरूपितः तथाहि चिद्विमर्शेन ग्रस्ता वाच्यदशा यदा 55

tathāhi mātṛrūpastho mantrādhveti nirūpitaḥ tathāhi cidvimarśena grastā vācyadaśā yadā 55

11.56

शिवज्ञानक्रियायत्तमननत्राणतत्परा अशेषशक्तिपटलीलीलालाम्पट्यपाटवात् 56

śivajñānakriyāyattamananatrāṇatatparā aśeṣaśaktipaṭalīlīlālāmpaṭyapāṭavāt 56

11.57

च्युता मानमयाद्रूपात् संविन्मन्त्राध्वतां गता प्रमाणरूपतामेत्य प्रयात्यध्वा पदात्मताम् 57

cyutā mānamayādrūpāt saṃvinmantrādhvatāṃ gatā pramāṇarūpatāmetya prayātyadhvā padātmatām 57

11.58

तथा हि मातुर्विश्रान्तिर्वर्णान्संघट्य तान्बहून् संघट्टनं च क्रमिकं संजल्पात्मकमेव तत् 58

tathā hi māturviśrāntirvarṇānsaṃghaṭya tānbahūn saṃghaṭṭanaṃ ca kramikaṃ saṃjalpātmakameva tat 58

11.59

विकल्पस्य स्वकं रूपं भोगावेशमयं स्फुटम् अतः प्रमाणतारूपं पदमस्मद्गुरुर्जगौ 59

vikalpasya svakaṃ rūpaṃ bhogāveśamayaṃ sphuṭam ataḥ pramāṇatārūpaṃ padamasmadgururjagau 59

11.60

प्रमाणरूपतावेशमपरित्यज्य मेयताम् 60

pramāṇarūpatāveśamaparityajya meyatām 60

11.61

गच्छन्कलनया योगादध्वा प्रोक्तः कलात्मकः शुद्धे प्रमेयतायोगे सूक्ष्मस्थूलत्वभागिनि 61

gacchankalanayā yogādadhvā proktaḥ kalātmakaḥ śuddhe prameyatāyoge sūkṣmasthūlatvabhāgini 61

11.62

तत्त्वाध्वभुवनाध्वत्वे क्रमेणानुसरेद्गुरुः प्रमेयमानमातॄणां यद्रूपमुपरि स्थितम् 62

tattvādhvabhuvanādhvatve krameṇānusaredguruḥ prameyamānamātṝṇāṃ yadrūpamupari sthitam 62

11.63

प्रमात्मात्र स्थितो@ध्वायं वर्णात्मा दृश्यतां किल उच्छलत्संविदामात्रविश्रान्त्यास्वादयोगिनः 63

pramātmātra sthito@dhvāyaṃ varṇātmā dṛśyatāṃ kila ucchalatsaṃvidāmātraviśrāntyāsvādayoginaḥ 63

11.64

सर्वाभिधानसामर्थ्यादनियन्त्रितशक्तयः सृष्टाः स्वात्मसहोत्थे@र्थे धरापर्यन्तभागिनि 64

sarvābhidhānasāmarthyādaniyantritaśaktayaḥ sṛṣṭāḥ svātmasahotthe@rthe dharāparyantabhāgini 64

11.65

आमृशन्तः स्वचिद्भूमौ तावतो@र्थानभेदतः वर्णौघास्ते प्रमारूपां सत्यां बिभ्रति संविदम् 65

āmṛśantaḥ svacidbhūmau tāvato@rthānabhedataḥ varṇaughāste pramārūpāṃ satyāṃ bibhrati saṃvidam 65

11.66

बालास्तिर्यक्प्रमातारो ये@प्यसंकेतभागिनः ते@प्यकृत्रिमसंस्कारसारामेनां स्वसंविदम् 66

bālāstiryakpramātāro ye@pyasaṃketabhāginaḥ te@pyakṛtrimasaṃskārasārāmenāṃ svasaṃvidam 66

11.67

भिन्नभिन्नामुपाश्रित्य यान्ति चित्रां प्रमातृताम् अस्या चाकृत्रिमानन्तवर्णसंविदि रूढताम् 67

bhinnabhinnāmupāśritya yānti citrāṃ pramātṛtām asyā cākṛtrimānantavarṇasaṃvidi rūḍhatām 67

11.68

संकेता यान्ति चेत्ते@पि यान्त्यसंकेतवृत्तिताम् अनया तु विना सर्वे संकेता बहुशः कृताः 68

saṃketā yānti cette@pi yāntyasaṃketavṛttitām anayā tu vinā sarve saṃketā bahuśaḥ kṛtāḥ 68

11.69

अविश्रान्ततया कुर्युरनवस्थां दुरुत्तराम् बालो व्युत्पाद्यते येन तत्र संकेतमार्गणात् 69

aviśrāntatayā kuryuranavasthāṃ duruttarām bālo vyutpādyate yena tatra saṃketamārgaṇāt 69

11.70

अङ्गुल्यादेशने@प्यस्य नाविकल्पा तथा मतिः विकल्पः शब्दमूलश्च शब्दः संकेतजीवितः 70

aṅgulyādeśane@pyasya nāvikalpā tathā matiḥ vikalpaḥ śabdamūlaśca śabdaḥ saṃketajīvitaḥ 70

11.71

तेनानन्तो ह्यमायीयो यो वर्णग्राम ईदृशः संविद्विमर्शसचिवः सदैव स हि जृम्भते 71

tenānanto hyamāyīyo yo varṇagrāma īdṛśaḥ saṃvidvimarśasacivaḥ sadaiva sa hi jṛmbhate 71

11.72

यत एव च मायीया वर्णाः सूतिं वितेनिरे ये च मायीयवर्णेषु वीर्यत्वेन निरूपिताः 72

yata eva ca māyīyā varṇāḥ sūtiṃ vitenire ye ca māyīyavarṇeṣu vīryatvena nirūpitāḥ 72

11.73

संकेतनिरपेक्षास्ते प्रमेति परिगृह्यताम् तथा हि परवाक्येषु श्रुतेष्वाव्रियते निजा 73

saṃketanirapekṣāste prameti parigṛhyatām tathā hi paravākyeṣu śruteṣvāvriyate nijā 73

11.74

प्रमा यस्य जडो@सौ नो तत्रार्थे@भ्येति मातृताम् शुकवत्स पठत्येव परं तत्क्रमितैकभाक् 74

pramā yasya jaḍo@sau no tatrārthe@bhyeti mātṛtām śukavatsa paṭhatyeva paraṃ tatkramitaikabhāk 74

11.75

स्वातन्त्र्यलाभतः स्वाक्यप्रमालाभे तु बोद्धृता यस्य हि स्वप्रमाबोधो विपक्षोद्भेदनिग्रहात् 75

svātantryalābhataḥ svākyapramālābhe tu boddhṛtā yasya hi svapramābodho vipakṣodbhedanigrahāt 75

11.76

वाक्यादिवर्णपुञ्जे स्वे स प्रमाता वशीभवेत् यथा यथा चाकृतकं तद्रूपमतिरिच्यते 76

vākyādivarṇapuñje sve sa pramātā vaśībhavet yathā yathā cākṛtakaṃ tadrūpamatiricyate 76

11.77

तथा तथा चमत्कारतारतम्यं विभाव्यते आद्यामायीयवर्णान्तर्निमग्ने चोत्तरोत्तरे 77

tathā tathā camatkāratāratamyaṃ vibhāvyate ādyāmāyīyavarṇāntarnimagne cottarottare 77

11.78

सकेते पूर्वपूर्वांशमज्जने प्रतिभाभिदः आद्योद्रेकमहत्त्वे@पि प्रतिभात्मनि निष्ठिताः 78

sakete pūrvapūrvāṃśamajjane pratibhābhidaḥ ādyodrekamahattve@pi pratibhātmani niṣṭhitāḥ 78

11.79

ध्रुवं कवित्ववक्तृत्वशालितां यान्ति सर्वतः यावद्धामनि संकेतनिकारकलनोज्झिते 79

dhruvaṃ kavitvavaktṛtvaśālitāṃ yānti sarvataḥ yāvaddhāmani saṃketanikārakalanojjhite 79

11.80

विश्रान्तश्चिन्मये किं किं न वेत्ति कुरुते न वा अत एव हि वाक्सिद्धौ वर्णानां समुपास्यता 80

viśrāntaścinmaye kiṃ kiṃ na vetti kurute na vā ata eva hi vāksiddhau varṇānāṃ samupāsyatā 80

11.81

सर्वज्ञत्वादिसिद्धौ वा का सिद्धिर्या न तन्मयी तदुक्तं वरदेन श्रीसिद्धयोगीश्वरीमते 81

sarvajñatvādisiddhau vā kā siddhiryā na tanmayī taduktaṃ varadena śrīsiddhayogīśvarīmate 81

11.82

तेन गुप्तेन गुप्तास्ते शेषा वर्णास्त्विति स्फुटम् एवं मामातृमानत्वमेयत्वैर्यो@वभासते 82

tena guptena guptāste śeṣā varṇāstviti sphuṭam evaṃ māmātṛmānatvameyatvairyo@vabhāsate 82

11.83

षड्विधः स्ववपुःशुद्धौ शुद्धिं सो@ध्वाधिगच्छति एकेन वपुषा शुद्धौ तत्रैवान्यप्रकारताम् 83

ṣaḍvidhaḥ svavapuḥśuddhau śuddhiṃ so@dhvādhigacchati ekena vapuṣā śuddhau tatraivānyaprakāratām 83

11.84

अन्तर्भाव्याचरेच्छुद्धिमनुसंधानवान् गुरुः अनन्तर्भावशक्तौ तु सूक्ष्मं सूक्ष्मं तु शोधयेत् 84

antarbhāvyācarecchuddhimanusaṃdhānavān guruḥ anantarbhāvaśaktau tu sūkṣmaṃ sūkṣmaṃ tu śodhayet 84

11.85

तद्विशुद्धं बीजभावात् सूते नोत्तरसंततिम् शोधनं बहुधा तत्तद्भोगप्राप्त्येकतानता 85

tadviśuddhaṃ bījabhāvāt sūte nottarasaṃtatim śodhanaṃ bahudhā tattadbhogaprāptyekatānatā 85

11.86

तदाधिपत्यं तत्त्यागस्तच्छिवात्मत्ववेदनम् तल्लीनता तन्निरासः सर्वं चैतत्क्रमाक्रमात् 86

tadādhipatyaṃ tattyāgastacchivātmatvavedanam tallīnatā tannirāsaḥ sarvaṃ caitatkramākramāt 86

11.87

अत एव च ते मन्त्राः शोधकाश्चित्ररूपिणः सिद्धान्तवामदक्षादौ चित्रां शुद्धिं वितन्वते 87

ata eva ca te mantrāḥ śodhakāścitrarūpiṇaḥ siddhāntavāmadakṣādau citrāṃ śuddhiṃ vitanvate 87

11.88

अनुत्तरत्रिकानामक्रममन्त्रास्तु ये किल ते सर्वे सर्वदाः किन्तु कस्याचित् क्वापि मुख्यता 88

anuttaratrikānāmakramamantrāstu ye kila te sarve sarvadāḥ kintu kasyācit kvāpi mukhyatā 88

11.89

अतः शोधकभावेन शास्त्रे श्रीपूर्वसंज्ञिते परापरादिमन्त्राणामध्वन्युक्ता व्यवस्थितिः 89

ataḥ śodhakabhāvena śāstre śrīpūrvasaṃjñite parāparādimantrāṇāmadhvanyuktā vyavasthitiḥ 89

11.90

शोधकत्वं च मालिन्या देवीनां त्रितयस्य च देवत्रयस्य वक्त्राणामङ्गानामष्टकस्य च 90

śodhakatvaṃ ca mālinyā devīnāṃ tritayasya ca devatrayasya vaktrāṇāmaṅgānāmaṣṭakasya ca 90

11.91

किं वातिबहुना द्वारवास्त्वाधारगुरुक्रमे लोकपास्त्रविधौ मन्त्रान् मुक्त्वा सर्वं विशोधकम् 91

kiṃ vātibahunā dvāravāstvādhāragurukrame lokapāstravidhau mantrān muktvā sarvaṃ viśodhakam 91

11.92

यच्चैतदध्वनः प्रोक्तं शोध्यत्वं शोद्धृता च या सा स्वातन्त्र्याच्छिवाभेदे युक्तेत्युक्तं च शासने 92

yaccaitadadhvanaḥ proktaṃ śodhyatvaṃ śoddhṛtā ca yā sā svātantryācchivābhede yuktetyuktaṃ ca śāsane 92

11.93

सर्वमेतद्विभात्येव परमेशितरि ध्रुवे प्रतिबिम्बस्वरूपेण न तु बाह्यतया यतः 93

sarvametadvibhātyeva parameśitari dhruve pratibimbasvarūpeṇa na tu bāhyatayā yataḥ 93

11.94

चिद्व्योम्न्येव शिवे तत्तद्देहादिमतिरीदृशी भिन्ना संसारिणां रज्जौ सर्पस्रग्वीचिबुद्धिवत् 94

cidvyomnyeva śive tattaddehādimatirīdṛśī bhinnā saṃsāriṇāṃ rajjau sarpasragvīcibuddhivat 94

11.95

यतः प्राग्देहमरणसिद्धान्तः स्वप्नगोचरः देहान्तरादिर्मरणे कीदृग्वा देहसंभवः 95

yataḥ prāgdehamaraṇasiddhāntaḥ svapnagocaraḥ dehāntarādirmaraṇe kīdṛgvā dehasaṃbhavaḥ 95

11.96

स्वप्ने@पि प्रतिभामात्रसामान्यप्रथनाबलात् विशेषाः प्रतिभासन्ते न भाव्यन्ते@पि ते यथा 96

svapne@pi pratibhāmātrasāmānyaprathanābalāt viśeṣāḥ pratibhāsante na bhāvyante@pi te yathā 96

11.97

शालग्रामोपलाः केचिच्चित्राकृतिभृतो यथा तथा मायादिभूम्यन्तलेखाचित्रहृदश्चितः 97

śālagrāmopalāḥ keciccitrākṛtibhṛto yathā tathā māyādibhūmyantalekhācitrahṛdaścitaḥ 97

11.98

नगरार्णवशैलाद्यास्तदिच्छानुविधायिनः न स्वयं सदसन्तो नो कारणाकारणात्मकाः 98

nagarārṇavaśailādyāstadicchānuvidhāyinaḥ na svayaṃ sadasanto no kāraṇākāraṇātmakāḥ 98

11.99

नियतेश्चिररूढायाः समुच्छेदात्प्रवर्तनात् अरूढायाः स्वतन्त्रो@यं स्थितश्चिद्व्योमभैरवः 99

niyateścirarūḍhāyāḥ samucchedātpravartanāt arūḍhāyāḥ svatantro@yaṃ sthitaścidvyomabhairavaḥ 99

11.100

एकचिन्मात्रसंपूर्णभैरवाभेदभागिनि एवमस्मीत्यनामर्शो भेदको भावमण्डले 100

ekacinmātrasaṃpūrṇabhairavābhedabhāgini evamasmītyanāmarśo bhedako bhāvamaṇḍale 100

11.101

सर्वप्रमाणैर्नो सिद्धं स्वप्ने कर्त्रन्तरं यथा स्वसंविदः स्वसिद्धायास्तथा सर्वत्र बुद्ध्यताम् 101

sarvapramāṇairno siddhaṃ svapne kartrantaraṃ yathā svasaṃvidaḥ svasiddhāyāstathā sarvatra buddhyatām 101

11.102

चित्तचित्रपुरोद्याने क्रीडेदेवं हि वेत्ति यः अहमेव स्थितो भूतभावतत्त्वपुरैरिति 102

cittacitrapurodyāne krīḍedevaṃ hi vetti yaḥ ahameva sthito bhūtabhāvatattvapurairiti 102

11.103

एवं जातो मृतो@स्मीति जन्ममृत्युविचित्रताः अजन्मन्यमृतौ भान्ति चित्तभित्तौ स्वनिर्मिताः 103

evaṃ jāto mṛto@smīti janmamṛtyuvicitratāḥ ajanmanyamṛtau bhānti cittabhittau svanirmitāḥ 103

11.104

परेहसंविदामात्रं परलोकेहलोकते वस्तुतः संविदो देशः कालो वा नैव किंचन 104

parehasaṃvidāmātraṃ paralokehalokate vastutaḥ saṃvido deśaḥ kālo vā naiva kiṃcana 104

11.105

अभविष्यदयं सर्गो मूर्तश्चेन्न तु चिन्मयः तदवेक्ष्यत तन्मध्यात् केनैको@पि धराधरः 105

abhaviṣyadayaṃ sargo mūrtaścenna tu cinmayaḥ tadavekṣyata tanmadhyāt kenaiko@pi dharādharaḥ 105

11.106

भूततन्मात्रवर्गादेराधाराधेयताक्रमे अन्ते संविन्मयी शक्तिः शिवरूपैव धारिणी 106

bhūtatanmātravargāderādhārādheyatākrame ante saṃvinmayī śaktiḥ śivarūpaiva dhāriṇī 106

11.107

तस्मात्प्रतीतिरेवेत्थं कर्त्री धर्त्री च सा शिवः ततो भावास्तत्र भावाः शक्तिराधारिका ततः 107

tasmātpratītirevetthaṃ kartrī dhartrī ca sā śivaḥ tato bhāvāstatra bhāvāḥ śaktirādhārikā tataḥ 107

11.108

सांकल्पिकं निराधारमपि नैव पतत्यधः स्वाधारशक्तौ विश्रान्तं विश्वमित्थं विमृश्यताम् 108

sāṃkalpikaṃ nirādhāramapi naiva patatyadhaḥ svādhāraśaktau viśrāntaṃ viśvamitthaṃ vimṛśyatām 108

11.109

अस्या घनाहमित्यादिरूढिरेव धरादिता यावदन्ते चिदस्मीति निर्वृत्ता भैरवात्मता 109

asyā ghanāhamityādirūḍhireva dharāditā yāvadante cidasmīti nirvṛttā bhairavātmatā 109

11.110

मणाविन्द्रायुधे भास इव नीलादयः शिवे परमार्थत एषां तु नोदयो न व्ययः क्वचित् 110

maṇāvindrāyudhe bhāsa iva nīlādayaḥ śive paramārthata eṣāṃ tu nodayo na vyayaḥ kvacit 110

11.111

देशे काले@त्र वा सृष्टिरित्येतदसमञ्जसम् चिदात्मना हि देवेन सृष्टिर्दिक्कालयोरपि 111

deśe kāle@tra vā sṛṣṭirityetadasamañjasam cidātmanā hi devena sṛṣṭirdikkālayorapi 111

11.112

जागराभिमते सार्धहस्तत्रितयगोचरे प्रहरे च पृथक् स्वप्नाश्चित्रदिक्कालमानिनः 112

jāgarābhimate sārdhahastatritayagocare prahare ca pṛthak svapnāścitradikkālamāninaḥ 112

11.113

अत एव क्षणं नाम न किंचिदपि मन्महे क्रियाक्षणे वाप्येकस्मिन् बह्व्यः संस्युर्द्रुताः क्रियाः 113

ata eva kṣaṇaṃ nāma na kiṃcidapi manmahe kriyākṣaṇe vāpyekasmin bahvyaḥ saṃsyurdrutāḥ kriyāḥ 113

11.114

तेन ये भावसंकोचं क्षणान्तं प्रतिपेदिरे ते नूनमेनया नाड्या शून्यदृष्ट्यवलम्बिनः 114

tena ye bhāvasaṃkocaṃ kṣaṇāntaṃ pratipedire te nūnamenayā nāḍyā śūnyadṛṣṭyavalambinaḥ 114

11.115

तद्य एष सतो भावाञ् शून्यीकर्तुं तथासतः स्फुटीकर्तुं स्वतन्त्रत्वादीशः सो@स्मत्प्रभुः शिवः 115

tadya eṣa sato bhāvāñ śūnyīkartuṃ tathāsataḥ sphuṭīkartuṃ svatantratvādīśaḥ so@smatprabhuḥ śivaḥ 115

11.116

तदित्थं परमेशानो विश्वरूपः प्रगीयते न तु भिन्नस्य कस्यापि धरादेरुपपन्नता 116

taditthaṃ parameśāno viśvarūpaḥ pragīyate na tu bhinnasya kasyāpi dharāderupapannatā 116

11.117

उक्तं चैतत्पुरैवेति न भूयः प्रविविच्यते भूयोभिश्चापि बाह्यार्थदूषणैः प्रव्यरम्यत 117

uktaṃ caitatpuraiveti na bhūyaḥ pravivicyate bhūyobhiścāpi bāhyārthadūṣaṇaiḥ pravyaramyata 117

11.118

तदित्थमेष निर्णीतः कलादेर्विस्तरो@ध्वनः 118

taditthameṣa nirṇītaḥ kalādervistaro@dhvanaḥ 118

Āhnika 12

12.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके द्वादशमाह्निकम् अथाध्वनो@स्य प्रकृत उपयोगः प्रकाश्यते 1ब्

c atha śrītantrāloke dvādaśamāhnikam athādhvano@sya prakṛta upayogaḥ prakāśyate 1b

12.2

इत्थमध्वा समस्तो@यं यथा संविदि संस्थितः तद्द्वारा शून्यधीप्राणनाडीचक्रतनुष्वथो 2

itthamadhvā samasto@yaṃ yathā saṃvidi saṃsthitaḥ taddvārā śūnyadhīprāṇanāḍīcakratanuṣvatho 2

12.3

बहिश्च लिङ्गमूर्त्यग्निस्थण्डिलादिषु सर्वतः तथा स्थितः समस्तश्च व्यस्तश्चैष क्रमाक्रमात् 3

bahiśca liṅgamūrtyagnisthaṇḍilādiṣu sarvataḥ tathā sthitaḥ samastaśca vyastaścaiṣa kramākramāt 3

12.4

आसंवित्तत्त्वमाबाह्यं यो@यमध्वा व्यवस्थितः तत्र तत्रोचितं रूपं स्वं स्वातन्त्र्येण भासयेत् 4

āsaṃvittattvamābāhyaṃ yo@yamadhvā vyavasthitaḥ tatra tatrocitaṃ rūpaṃ svaṃ svātantryeṇa bhāsayet 4

12.5

सर्वं सर्वत्र रूपं च तस्यापि न न भासते नह्यवच्छेदितां क्वापि स्वप्ने@पि विषहामहे 5

sarvaṃ sarvatra rūpaṃ ca tasyāpi na na bhāsate nahyavaccheditāṃ kvāpi svapne@pi viṣahāmahe 5

12.6

एवं विश्वाध्वसंपूर्णं कालव्यापारचित्रितम् देशकालमयस्पन्दसद्म देहं विलोकयेत् 6

evaṃ viśvādhvasaṃpūrṇaṃ kālavyāpāracitritam deśakālamayaspandasadma dehaṃ vilokayet 6

12.7

तथा विलोक्यमानो@सौ विश्वान्तर्देवतामयः ध्येयः पूज्यश्च तर्प्यश्च तदाविष्टो विमुच्यते 7

tathā vilokyamāno@sau viśvāntardevatāmayaḥ dhyeyaḥ pūjyaśca tarpyaśca tadāviṣṭo vimucyate 7

12.8

इत्थं घटं पटं लिङ्गं स्थण्डिलं पुस्तकं जलम् यद्वा किंचित्क्वचित्पश्येत्तत्र तन्मयतां व्रजेत् 8

itthaṃ ghaṭaṃ paṭaṃ liṅgaṃ sthaṇḍilaṃ pustakaṃ jalam yadvā kiṃcitkvacitpaśyettatra tanmayatāṃ vrajet 8

12.9

तत्रार्पणं हि वस्तूनामभेदेनार्चनं मतम् तथा संपूर्णरूपत्वानुसंधिर्ध्यानमुच्यते 9

tatrārpaṇaṃ hi vastūnāmabhedenārcanaṃ matam tathā saṃpūrṇarūpatvānusaṃdhirdhyānamucyate 9

12.10

संपूर्णत्वानुसंधानमकम्पं दार्ढ्यमानयन् तथान्तर्जल्पयोगेन विमृशञ्जपभाजनम् 10

saṃpūrṇatvānusaṃdhānamakampaṃ dārḍhyamānayan tathāntarjalpayogena vimṛśañjapabhājanam 10

12.11

तत्रार्पितानां भावानां स्वकभेदविलापनम् कुर्वंस्तद्रश्मिसद्भावं दद्याद्धोमक्रियापरः 11

tatrārpitānāṃ bhāvānāṃ svakabhedavilāpanam kurvaṃstadraśmisadbhāvaṃ dadyāddhomakriyāparaḥ 11

12.12

तथैवंकुर्वतः सर्वं समभावेन पश्यतः निष्कम्पता व्रतं शुद्धं साम्यं नन्दिशिखोदितम् 12

tathaivaṃkurvataḥ sarvaṃ samabhāvena paśyataḥ niṣkampatā vrataṃ śuddhaṃ sāmyaṃ nandiśikhoditam 12

12.13

तथार्चनजपध्यानहोमव्रतविधिक्रमात् परिपूर्णां स्थितिं प्राहुः समाधिं गुरवः पुरा 13

tathārcanajapadhyānahomavratavidhikramāt paripūrṇāṃ sthitiṃ prāhuḥ samādhiṃ guravaḥ purā 13

12.14

अत्र पूजाजपाद्येषु बहिरन्तर्द्वयस्थितौ द्रव्यौघे न विधिः को@पि न कापि प्रतिषिद्धता 14

atra pūjājapādyeṣu bahirantardvayasthitau dravyaughe na vidhiḥ ko@pi na kāpi pratiṣiddhatā 14

12.15

कल्पनाशुद्धिसंध्यादेर्नोपयोगो@त्र कश्चन उक्तं श्रीत्रिकसूत्रे च जायते यजनं प्रति 15

kalpanāśuddhisaṃdhyādernopayogo@tra kaścana uktaṃ śrītrikasūtre ca jāyate yajanaṃ prati 15

12.16

अविधिज्ञो विधिज्ञश्चेत्येवमादि सुविस्तरम् यदा यथा येन यत्र स्वा सम्वित्तिः प्रसीदति 16

avidhijño vidhijñaścetyevamādi suvistaram yadā yathā yena yatra svā samvittiḥ prasīdati 16

12.17

तदा तथा तेन तत्र तत्तद्भोग्यं विधिश्च सः लौकिकालौकिकं सर्वं तेनात्र विनियोजयेत् 17

tadā tathā tena tatra tattadbhogyaṃ vidhiśca saḥ laukikālaukikaṃ sarvaṃ tenātra viniyojayet 17

12.18

निष्कम्पत्वे सकम्पस्तु कम्पं निर्ह्रासयेद्बलात् यथा येनाभ्युपायेन क्रमादक्रमतो@पि वा 18

niṣkampatve sakampastu kampaṃ nirhrāsayedbalāt yathā yenābhyupāyena kramādakramato@pi vā 18

12.19

विचिकित्सा गलत्यन्तस्तथासौ यत्नवान्भवेत् धीकर्माक्षगता देवीर्निषिद्धैरेव तर्पयेत् 19

vicikitsā galatyantastathāsau yatnavānbhavet dhīkarmākṣagatā devīrniṣiddhaireva tarpayet 19

12.20

वीरव्रतं चाभिनन्देदिति भर्गशिखावचः तथाहि शङ्का मालिन्यं ग्लानिः संकोच इत्यदः 20

vīravrataṃ cābhinandediti bhargaśikhāvacaḥ tathāhi śaṅkā mālinyaṃ glāniḥ saṃkoca ityadaḥ 20

12.21

संसारकारागारान्तः स्थूलस्थूणाघटायते मन्त्रा वर्णस्वभावा ये द्रव्यं यत्पाञ्चभौतिकम् 21

saṃsārakārāgārāntaḥ sthūlasthūṇāghaṭāyate mantrā varṇasvabhāvā ye dravyaṃ yatpāñcabhautikam 21

12.22

यच्चिदात्म प्राणिजातं तत्र कः संकरः कथम् संकराभावतः केयं शङ्का तस्यामपि स्फुटम् 22

yaccidātma prāṇijātaṃ tatra kaḥ saṃkaraḥ katham saṃkarābhāvataḥ keyaṃ śaṅkā tasyāmapi sphuṭam 22

12.23

न शङ्केत तथा शङ्का विलीयेतावहेलया श्रीसर्वाचारवीरालीनिशाचरक्रमादिषु 23

na śaṅketa tathā śaṅkā vilīyetāvahelayā śrīsarvācāravīrālīniśācarakramādiṣu 23

12.24

शास्त्रेषु विततं चैतत्तत्र तत्रोच्यते यतः शङ्कया जायते ग्लानिः शङ्कया विघ्नभाजनम् 24

śāstreṣu vitataṃ caitattatra tatrocyate yataḥ śaṅkayā jāyate glāniḥ śaṅkayā vighnabhājanam 24

12.25

उवाचोत्पलदेवश्च श्रीमानस्मद्गुरोर्गुरुः सर्वाशङ्काशनिं मार्गं नुमो माहेश्वरं त्विति 25

uvācotpaladevaśca śrīmānasmadgurorguruḥ sarvāśaṅkāśaniṃ mārgaṃ numo māheśvaraṃ tviti 25

12.26

अनुत्तरपदाप्तये तदिदमाणवं दर्शिताभ्युपायमतिविस्तरान्ननु विदांकुरुध्वं बुधाः

anuttarapadāptaye tadidamāṇavaṃ darśitābhyupāyamativistarānnanu vidāṃkurudhvaṃ budhāḥ

Āhnika 13

13.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके त्रयोदशमाह्निकम् अथाधिकृतिभाहनं क इह वा कथं वेत्यलं विवेचयितुमुच्यते विविधशक्तिपातक्रमः 1ब्

c atha śrītantrāloke trayodaśamāhnikam athādhikṛtibhāhanaṃ ka iha vā kathaṃ vetyalaṃ vivecayitumucyate vividhaśaktipātakramaḥ 1b

13.2

तत्र केचिदिह प्राहुः शक्तिपात इमं विधिम् तं प्रदर्श्य निराकृत्य स्वमतं दर्शयिष्यते 2

tatra kecidiha prāhuḥ śaktipāta imaṃ vidhim taṃ pradarśya nirākṛtya svamataṃ darśayiṣyate 2

13.3

तत्रेदं दृश्यमानं सत्सुखदुःखविमोहभाक् विषमं सत्तथाभूतं समं हेतुं प्रकल्पयेत् 3

tatredaṃ dṛśyamānaṃ satsukhaduḥkhavimohabhāk viṣamaṃ sattathābhūtaṃ samaṃ hetuṃ prakalpayet 3

13.4

सो@व्यक्तं तच्च सत्त्वादिनानारूपमचेतनम् घटादिवत्कार्यमिति हेतुरेको@स्य सा निशा 4

so@vyaktaṃ tacca sattvādinānārūpamacetanam ghaṭādivatkāryamiti hetureko@sya sā niśā 4

13.5

सा जडा कार्यताद्रूप्यात्कार्यं चास्यां सदेव हि कलादिधरणीप्रान्तं जाड्यात्सा सूतये@क्षमा 5

sā jaḍā kāryatādrūpyātkāryaṃ cāsyāṃ sadeva hi kalādidharaṇīprāntaṃ jāḍyātsā sūtaye@kṣamā 5

13.6

तेनेशः क्षोभयेदेनां क्षोभो@स्याः सूतियोग्यता पुंसः प्रति च सा भोग्यं सूते@नादीन् पृथग्विधान् 6

teneśaḥ kṣobhayedenāṃ kṣobho@syāḥ sūtiyogyatā puṃsaḥ prati ca sā bhogyaṃ sūte@nādīn pṛthagvidhān 6

13.7

पुंसश्च निर्विशेषत्वे मुक्ताणून् प्रति किं न तत् निमित्तं कर्मसंस्कारः स च तेषु न विद्यते 7

puṃsaśca nirviśeṣatve muktāṇūn prati kiṃ na tat nimittaṃ karmasaṃskāraḥ sa ca teṣu na vidyate 7

13.8

इति चेत्कर्मसंस्काराभावस्तेषां कुतः किल न भोगादन्यकर्मांशप्रसङ्गो हि दुरत्ययः 8

iti cetkarmasaṃskārābhāvasteṣāṃ kutaḥ kila na bhogādanyakarmāṃśaprasaṅgo hi duratyayaḥ 8

13.9

युगपत्कर्मणां भोगो नच युक्तः क्रमेण हि फलेद्यत्कर्म तत्कस्मात्स्वं रूपं संत्यजेत्क्वचित् 9

yugapatkarmaṇāṃ bhogo naca yuktaḥ krameṇa hi phaledyatkarma tatkasmātsvaṃ rūpaṃ saṃtyajetkvacit 9

13.10

ज्ञानात्कर्मक्षयश्चेत्तत्कुत ईश्वरचोदितात् धर्माद्यदि कुतः सो@पि कर्मतश्चेत्तदुच्यताम् 10

jñānātkarmakṣayaścettatkuta īśvaracoditāt dharmādyadi kutaḥ so@pi karmataścettaducyatām 10

13.11

नहि कर्मास्ति तादृक्षं येन ज्ञानं प्रवर्तते कर्मजत्वे च तज्ज्ञानं फलराशौ पतेद्ध्रुवम् 11

nahi karmāsti tādṛkṣaṃ yena jñānaṃ pravartate karmajatve ca tajjñānaṃ phalarāśau pateddhruvam 11

13.12

अन्यकर्मफलं प्राच्यं कर्मराशिं च किं दहेत् ईशस्य द्वेषरागादिशून्यस्यापि कथं क्वचित् 12

anyakarmaphalaṃ prācyaṃ karmarāśiṃ ca kiṃ dahet īśasya dveṣarāgādiśūnyasyāpi kathaṃ kvacit 12

13.13

तथाभिसंधिर्नान्यत्र भेदहेतोरभावतः नन्वित्थं प्रदहेज्ज्ञानं कर्मजालानि कर्म हि 13

tathābhisaṃdhirnānyatra bhedahetorabhāvataḥ nanvitthaṃ pradahejjñānaṃ karmajālāni karma hi 13

13.14

अज्ञानसहकारीदं सूते स्वर्गादिकं फलम् अज्ञानं ज्ञानतो नश्येदन्यकर्मफलादपि 14

ajñānasahakārīdaṃ sūte svargādikaṃ phalam ajñānaṃ jñānato naśyedanyakarmaphalādapi 14

13.15

उपवासादिकं चान्यद्दुष्टकर्मफलं भवेत् निष्फलीकुरुते दुष्टं कर्मेत्यङ्गीकृतं किल 15

upavāsādikaṃ cānyadduṣṭakarmaphalaṃ bhavet niṣphalīkurute duṣṭaṃ karmetyaṅgīkṛtaṃ kila 15

13.16

अज्ञानमिति यत्प्रोक्तं ज्ञानाभावः स चेत्स किम् प्रागभावो@थवा ध्वंस आद्ये किं सर्वसंविदाम् 16

ajñānamiti yatproktaṃ jñānābhāvaḥ sa cetsa kim prāgabhāvo@thavā dhvaṃsa ādye kiṃ sarvasaṃvidām 16

13.17

कस्यापि वाथ ज्ञानस्य प्राच्यः पक्षस्त्वसंभवी न किंचिद्यस्य विज्ञानमुदपादि तथाविधः 17

kasyāpi vātha jñānasya prācyaḥ pakṣastvasaṃbhavī na kiṃcidyasya vijñānamudapādi tathāvidhaḥ 17

13.18

नाणुरस्ति भवे ह्यस्मिन्ननादौ को@न्वयं क्रमः भाविनः प्रागभावश्च ज्ञानस्येति स्थिते सति 18

nāṇurasti bhave hyasminnanādau ko@nvayaṃ kramaḥ bhāvinaḥ prāgabhāvaśca jñānasyeti sthite sati 18

13.19

मुक्ताणोरपि सो@स्त्येव जन्मतः प्रागसौ नच ज्ञानं भावि विमुक्ते@स्मिन्निति चेच्चर्च्यतामिदम् 19

muktāṇorapi so@styeva janmataḥ prāgasau naca jñānaṃ bhāvi vimukte@sminniti ceccarcyatāmidam 19

13.20

कस्माज्ज्ञानं न भाव्यत्र ननु देहाद्यजन्मतः तत्कस्मात्कर्मणः क्षैण्यात्तत्कुतो@ज्ञानहानितः 20

kasmājjñānaṃ na bhāvyatra nanu dehādyajanmataḥ tatkasmātkarmaṇaḥ kṣaiṇyāttatkuto@jñānahānitaḥ 20

13.21

अज्ञानस्य कथं हानिः प्रागभावे हि संविदः अज्ञानं प्रागभावो@सौ न भाव्युत्पत्त्यसंभवात् 21

ajñānasya kathaṃ hāniḥ prāgabhāve hi saṃvidaḥ ajñānaṃ prāgabhāvo@sau na bhāvyutpattyasaṃbhavāt 21

13.22

कस्मान्न भावि तज्ज्ञानं ननु देहाद्यजन्मतः इत्येष सर्वपक्षघ्नो निशितश्चक्रकभ्रमः 22

kasmānna bhāvi tajjñānaṃ nanu dehādyajanmataḥ ityeṣa sarvapakṣaghno niśitaścakrakabhramaḥ 22

13.23

अथ प्रध्वंस एवेदमज्ञानं तत्सदा स्थितम् मुक्ताणुष्विति तेष्वस्तु मायाकार्यविजृम्भितम् 23

atha pradhvaṃsa evedamajñānaṃ tatsadā sthitam muktāṇuṣviti teṣvastu māyākāryavijṛmbhitam 23

13.24

अथाज्ञानं नह्यभावो मिथ्याज्ञानं तु तन्मतम् तदेव कर्मणां स्वस्मिन्कर्तव्ये सहकारणम् 24

athājñānaṃ nahyabhāvo mithyājñānaṃ tu tanmatam tadeva karmaṇāṃ svasminkartavye sahakāraṇam 24

13.25

वक्तव्यं तर्हि किं कर्म यदा सूते स्वकं फलम् तदैव मिथ्याज्ञानेन सता हेतुत्वमाप्यते 25

vaktavyaṃ tarhi kiṃ karma yadā sūte svakaṃ phalam tadaiva mithyājñānena satā hetutvamāpyate 25

13.26

अथ यस्मिन्क्षणे कर्म कृतं तत्र स्वरूपसत् मिथ्याज्ञानं यदि ततस्तादृशात्कमर्णः फलम् 26

atha yasminkṣaṇe karma kṛtaṃ tatra svarūpasat mithyājñānaṃ yadi tatastādṛśātkamarṇaḥ phalam 26

13.27

प्राक्पक्षे प्रलये वृत्ते प्राच्यसृष्टिप्रवर्तने देहाद्यभावान्नो मिथ्याज्ञानस्य क्वापि संभवः 27

prākpakṣe pralaye vṛtte prācyasṛṣṭipravartane dehādyabhāvānno mithyājñānasya kvāpi saṃbhavaḥ 27

13.28

उत्तरस्मिन्पुनः पक्षे यदा यद्येन यत्र वा क्रियते कर्म तत्सर्वमज्ञानसचिवं तदा 28

uttarasminpunaḥ pakṣe yadā yadyena yatra vā kriyate karma tatsarvamajñānasacivaṃ tadā 28

13.29

अवश्यमिति कस्यापि न कर्मप्रक्षयो भवेत् यद्यपि ज्ञानवान्भूत्वा विधत्ते कर्म किंचन 29

avaśyamiti kasyāpi na karmaprakṣayo bhavet yadyapi jñānavānbhūtvā vidhatte karma kiṃcana 29

13.30

विफलं स्यात्तु तत्पूर्वकर्मराशौ तु का गतिः अथ प्रलयकाले @पि चित्स्वभावत्वयोगतः 30

viphalaṃ syāttu tatpūrvakarmarāśau tu kā gatiḥ atha pralayakāle @pi citsvabhāvatvayogataḥ 30

13.31

अणूना संभवत्येव ज्ञानं मिथ्येति तत्कुतः स्वभावादिति चेन्मुक्ते शिवे वा किं तथा नहि 31

aṇūnā saṃbhavatyeva jñānaṃ mithyeti tatkutaḥ svabhāvāditi cenmukte śive vā kiṃ tathā nahi 31

13.32

यच्चादर्शनमाख्यातं निमित्तं परिणामिनि प्रधाने तद्धि संकीर्णवैवित्तयोभययोगतः 32

yaccādarśanamākhyātaṃ nimittaṃ pariṇāmini pradhāne taddhi saṃkīrṇavaivittayobhayayogataḥ 32

13.33

दर्शनाय पुमर्थैकयोग्यतासचिवं धियः आरभ्य सते धरणीपर्यन्तं तत्र यच्चितः 33

darśanāya pumarthaikayogyatāsacivaṃ dhiyaḥ ārabhya sate dharaṇīparyantaṃ tatra yaccitaḥ 33

13.34

बुद्धिवृत्त्यविशिष्टत्वं पुंस्प्रयाशर्प्रसादतः प्रकाशनाद्धियो@र्थेन सह भोगः स भण्यते 34

buddhivṛttyaviśiṣṭatvaṃ puṃsprayāśarprasādataḥ prakāśanāddhiyo@rthena saha bhogaḥ sa bhaṇyate 34

13.35

बुद्धिरेवास्मि विकृतिधर्मिकान्यस्तु को@प्यसौ मद्विलक्षण एकात्मेत्येवं वैवि यसंविदि 35

buddhirevāsmi vikṛtidharmikānyastu ko@pyasau madvilakṣaṇa ekātmetyevaṃ vaivi yasaṃvidi 35

13.36

पुमर्थस्य कृतत्वेन सहकारिवियोगतः तं पुमांसं प्रति नैव सूते किंत्वन्यमेव हि 36

pumarthasya kṛtatvena sahakāriviyogataḥ taṃ pumāṃsaṃ prati naiva sūte kiṃtvanyameva hi 36

13.37

अत्र पुंसो@थ मूलस्य धर्मो@दर्शनता द्वयोः अथवेति विकल्पो@यमास्तामेतत्तु भण्यताम् 37

atra puṃso@tha mūlasya dharmo@darśanatā dvayoḥ athaveti vikalpo@yamāstāmetattu bhaṇyatām 37

13.38

भोगो विवेकपर्यन्त इति यत्तत्र को@वधिः विवेकलाभे निखिलसूतिदृग्यदि सापि किम् 38

bhogo vivekaparyanta iti yattatra ko@vadhiḥ vivekalābhe nikhilasūtidṛgyadi sāpi kim 38

13.39

सामान्येन विशेषैर्वा प्राच्ये स्यादेकजन्मतः उत्तरे न कदाचित्स्याद्भाविकालस्य योगतः 39

sāmānyena viśeṣairvā prācye syādekajanmataḥ uttare na kadācitsyādbhāvikālasya yogataḥ 39

13.40

कैश्चिदेव विशेषैश्चेत्सर्वेषां युगपद्भवेत् विवेको@नादिसंयोगात्का ह्यन्योन्यं विचित्रता 40

kaiścideva viśeṣaiścetsarveṣāṃ yugapadbhavet viveko@nādisaṃyogātkā hyanyonyaṃ vicitratā 40

13.41

तस्मात्सांख्यदृशापीदमज्ञानं नैव युज्यते अज्ञानेन विना बन्धमोक्षौ नैव व्यवस्थया 41

tasmātsāṃkhyadṛśāpīdamajñānaṃ naiva yujyate ajñānena vinā bandhamokṣau naiva vyavasthayā 41

13.42

युज्येते तच्च कथितयुक्तिभिर्नोपपद्यते भायाकर्माणुदेवेच्छासद्भावे@पि स्थिते ततः 42

yujyete tacca kathitayuktibhirnopapadyate bhāyākarmāṇudevecchāsadbhāve@pi sthite tataḥ 42

13.43

न बन्धमोक्षयोर्योगो भेदहेतोरसंभवात् तस्मादज्ञानशब्देन ज्ञत्वकर्तृत्वधर्मणाम् 43

na bandhamokṣayoryogo bhedahetorasaṃbhavāt tasmādajñānaśabdena jñatvakartṛtvadharmaṇām 43

13.44

चिदणूनामावरणं किंचिद्वाच्यं विपश्चिता आवारणात्मना सिद्धं तत्स्वरूपादभेदवत् 44

cidaṇūnāmāvaraṇaṃ kiṃcidvācyaṃ vipaścitā āvāraṇātmanā siddhaṃ tatsvarūpādabhedavat 44

13.45

भेदे प्रमाणाभावाच्च तदेकं निखिलात्मसु तच्च कस्मात्प्रसूतं स्यान्मायातश्चेत्कथं नु सा 45

bhede pramāṇābhāvācca tadekaṃ nikhilātmasu tacca kasmātprasūtaṃ syānmāyātaścetkathaṃ nu sā 45

13.46

क्वचिदेव सुवीतैतन्न तु मुक्तात्मनीत्ययम् प्राच्यः पर्यनुयोगः स्यान्निमित्तं चेन्न लभ्यते 46

kvacideva suvītaitanna tu muktātmanītyayam prācyaḥ paryanuyogaḥ syānnimittaṃ cenna labhyate 46

13.47

उत्पत्त्यभावतस्तेन नित्यं नच विनश्यति तत एवैकतायां चान्यात्मसाधारणत्वतः 47

utpattyabhāvatastena nityaṃ naca vinaśyati tata evaikatāyāṃ cānyātmasādhāraṇatvataḥ 47

13.48

न वावस्त्वर्थकारित्वान्न चित्तत्संवृतित्वतः न चैतेनात्मनां योगो हेतुमांस्तदसंभवात् 48

na vāvastvarthakāritvānna cittatsaṃvṛtitvataḥ na caitenātmanāṃ yogo hetumāṃstadasaṃbhavāt 48

13.49

तेनैकं वस्तु सन्नित्यं नित्यसंबद्धमात्मभिः जडं मलं तदज्ञानं संसाराङ्कुरकारणम् 49

tenaikaṃ vastu sannityaṃ nityasaṃbaddhamātmabhiḥ jaḍaṃ malaṃ tadajñānaṃ saṃsārāṅkurakāraṇam 49

13.50

तस्य रोद्ध्री यदा शक्तिरुदास्ते शिवरश्मिभिः तदाणुः स्पृश्यते स्पृष्टः स्वके ज्ञानक्रिये स्फुटे 50

tasya roddhrī yadā śaktirudāste śivaraśmibhiḥ tadāṇuḥ spṛśyate spṛṣṭaḥ svake jñānakriye sphuṭe 50

13.51

समाविशेदयं सूर्यकान्तो@र्केणेव चोदितः रोद्ध्र्याश्च शक्तेर्माध्यस्थ्यतारतम्यवशक्रमाअत् 51

samāviśedayaṃ sūryakānto@rkeṇeva coditaḥ roddhryāśca śaktermādhyasthyatāratamyavaśakramāat 51

13.52

विचित्रत्वमतः प्राहुरभिव्यक्तौ स्वसंविदः स एष शक्तिपाताख्यः शास्त्रेषु परिभाष्यते 52

vicitratvamataḥ prāhurabhivyaktau svasaṃvidaḥ sa eṣa śaktipātākhyaḥ śāstreṣu paribhāṣyate 52

13.53

अत्रोच्यते मलस्तावदित्थमेष न युज्यते इति पूर्वाह्णिके प्रोक्तं पुनरुक्तौ तु किं फलम् 53

atrocyate malastāvaditthameṣa na yujyate iti pūrvāhṇike proktaṃ punaruktau tu kiṃ phalam 53

13.54

मलस्य पाकः को @यं स्यान्नाशश्चेदितरात्मनाम् स एको मल इत्युक्तेर्नैर्मल्यमनुषज्यते 54

malasya pākaḥ ko @yaṃ syānnāśaśceditarātmanām sa eko mala ityukternairmalyamanuṣajyate 54

13.55

अथ प्रत्यात्मनियतो@नादिश्च प्रागभाववत् मलो नश्येत्तथाप्येष नाशो यदि सहेतुकः 55

atha pratyātmaniyato@nādiśca prāgabhāvavat malo naśyettathāpyeṣa nāśo yadi sahetukaḥ 55

13.56

हेतुः कर्मेश्वरेच्छा वा कर्म तावन्न तादृशम् ईश्वरेच्छा स्वतन्त्रा च क्वचिदेव तथैव किम् 56

hetuḥ karmeśvarecchā vā karma tāvanna tādṛśam īśvarecchā svatantrā ca kvacideva tathaiva kim 56

13.57

अहेतुको@स्य नाशश्चेत्प्रागेवैष विनश्यतु क्षणान्तरं सदृक् सूते इति चेत्स्थिरतैव सा 57

ahetuko@sya nāśaścetprāgevaiṣa vinaśyatu kṣaṇāntaraṃ sadṛk sūte iti cetsthirataiva sā 57

13.58

न च नित्यस्य भावस्य हेत्वनायत्तजन्मनः नाशो दृष्टः प्रागभावस्त्ववस्त्विति तथास्तु सः 58

na ca nityasya bhāvasya hetvanāyattajanmanaḥ nāśo dṛṣṭaḥ prāgabhāvastvavastviti tathāstu saḥ 58

13.59

अथास्य पाको नामैष स्वशक्तिप्रतिबद्धता सर्वान्प्रति तथैष स्याद्रुद्धशक्तिर्विषाग्निवत् 59

athāsya pāko nāmaiṣa svaśaktipratibaddhatā sarvānprati tathaiṣa syādruddhaśaktirviṣāgnivat 59

13.60

पुनरुद्भूतशक्तौ च स्वकार्यं स्याद्विषाग्निवत् मुक्ता अपि न मुक्ताः स्युः शक्तिं चास्य न मन्महे 60

punarudbhūtaśaktau ca svakāryaṃ syādviṣāgnivat muktā api na muktāḥ syuḥ śaktiṃ cāsya na manmahe 60

13.61

रोद्ध्रीति चेत्कस्य नृणां ज्ञत्वकर्तृत्वयोर्यदि सद्भावमात्राद्रोद्धृत्वे शिवमुक्ताण्वसंभवः 61

roddhrīti cetkasya nṛṇāṃ jñatvakartṛtvayoryadi sadbhāvamātrādroddhṛtve śivamuktāṇvasaṃbhavaḥ 61

13.62

संनिधानातिरिक्तं च न किंचित्कुरुते मलः आत्मना परिणामित्वादनित्यत्वप्रसङ्गतः 62

saṃnidhānātiriktaṃ ca na kiṃcitkurute malaḥ ātmanā pariṇāmitvādanityatvaprasaṅgataḥ 62

13.63

ज्ञत्वकर्तृत्वमात्रं च पुद्गला न तदाश्रयाः तच्चेदावारितं हन्त रूपनाशः प्रसज्यते 63

jñatvakartṛtvamātraṃ ca pudgalā na tadāśrayāḥ taccedāvāritaṃ hanta rūpanāśaḥ prasajyate 63

13.64

आवारणं चादृश्यत्वं न च तद्वस्तुनो@न्यताम् करोति घटवज्ज्ञानं नावरीतुं च शक्यते 64

āvāraṇaṃ cādṛśyatvaṃ na ca tadvastuno@nyatām karoti ghaṭavajjñānaṃ nāvarītuṃ ca śakyate 64

13.65

ज्ञानेनावरणीयेन तदेवावरणं कथम् न ज्ञायते तथा च स्यादावृतिर्नाममात्रतः 65

jñānenāvaraṇīyena tadevāvaraṇaṃ katham na jñāyate tathā ca syādāvṛtirnāmamātrataḥ 65

13.66

रोद्ध्र्याश्च शक्तेः कस्तस्य प्रतिबन्धक ईश्वरः यद्यपेक्षाविरहितस्तत्र प्राग्दत्तमुत्तरम् 66

roddhryāśca śakteḥ kastasya pratibandhaka īśvaraḥ yadyapekṣāvirahitastatra prāgdattamuttaram 66

13.67

कर्मसाम्यमपेक्ष्याथ तस्येच्छा संप्रवर्तते तस्यापि रूपं वक्तव्यं समता कर्मणां हि का 67

karmasāmyamapekṣyātha tasyecchā saṃpravartate tasyāpi rūpaṃ vaktavyaṃ samatā karmaṇāṃ hi kā 67

13.68

भोगपर्यायमाहात्म्यात्काले क्वापि फलं प्रति विरोधात्कर्मणी रुद्धे तिष्ठतः साम्यमीदृशम् 68

bhogaparyāyamāhātmyātkāle kvāpi phalaṃ prati virodhātkarmaṇī ruddhe tiṣṭhataḥ sāmyamīdṛśam 68

13.69

तं च कालांशकं देवः सर्वज्ञो वीक्ष्य तं मलम् रुन्द्धे लक्ष्यः स कालश्च सुखदुःखादिवर्जनैः 69

taṃ ca kālāṃśakaṃ devaḥ sarvajño vīkṣya taṃ malam runddhe lakṣyaḥ sa kālaśca sukhaduḥkhādivarjanaiḥ 69

13.70

नैतत्क्रमिकसंशुद्धव्यामिश्राकारकर्मभिः तथैव देये स्वफले केयमन्योन्यरोद्धृता 70

naitatkramikasaṃśuddhavyāmiśrākārakarmabhiḥ tathaiva deye svaphale keyamanyonyaroddhṛtā 70

13.71

रोधे तयोश्च जात्यायुरपि न स्यादतः पतेत् देहो भोगदयोरेव निरोध इति चेन्ननु 71

rodhe tayośca jātyāyurapi na syādataḥ patet deho bhogadayoreva nirodha iti cennanu 71

13.72

जात्यायुष्प्रदकर्मांशसंनिधौ यदि शंकरः मलं रुन्द्धे भोगदातुः कर्मणः किं बिभेति सः 72

jātyāyuṣpradakarmāṃśasaṃnidhau yadi śaṃkaraḥ malaṃ runddhe bhogadātuḥ karmaṇaḥ kiṃ bibheti saḥ 72

13.73

शतशो@पि ह्लादतापशून्यां संचिन्वते दशाम् न च भक्तिरसावेशमिति भूम्ना विलोकितम् 73

śataśo@pi hlādatāpaśūnyāṃ saṃcinvate daśām na ca bhaktirasāveśamiti bhūmnā vilokitam 73

13.74

अथापि कालमाहात्म्यमपेक्ष्य परमेश्वरः तथा करोति वक्तव्यं कालो@सौ कीदृशस्त्विति 74

athāpi kālamāhātmyamapekṣya parameśvaraḥ tathā karoti vaktavyaṃ kālo@sau kīdṛśastviti 74

13.75

किं चानादिरयं भोगः कर्मानादि सपुद्गलम् ततश्च भोगपर्यायकालः सर्वस्य निःसमः 75

kiṃ cānādirayaṃ bhogaḥ karmānādi sapudgalam tataśca bhogaparyāyakālaḥ sarvasya niḥsamaḥ 75

13.76

आदिमत्त्वे हि कस्यापि वर्गादस्माद्भवेदियम् वैचित्री भुक्तमेतेन कल्पमेतेन तु द्वयम् 76

ādimattve hi kasyāpi vargādasmādbhavediyam vaicitrī bhuktametena kalpametena tu dvayam 76

13.77

इयतो भोगपर्यायात्स्यात्साम्यं कर्मणामिति अनेन नयबीजेन मन्ये वैचित्र्यकारणम् 77

iyato bhogaparyāyātsyātsāmyaṃ karmaṇāmiti anena nayabījena manye vaicitryakāraṇam 77

13.78

जगतः कर्म यत्क्लप्तं तत्तथा नावकल्पते अनादिमलसंच्छन्ना अणवो दृक्क्रियात्मना 78

jagataḥ karma yatklaptaṃ tattathā nāvakalpate anādimalasaṃcchannā aṇavo dṛkkriyātmanā 78

13.79

सर्वे तुल्याः कथं चित्रां श्रिताः कर्मपरम्पराम् भोगलोलिकया चेत्सा विचित्रेति कुतो ननु 79

sarve tulyāḥ kathaṃ citrāṃ śritāḥ karmaparamparām bhogalolikayā cetsā vicitreti kuto nanu 79

13.80

अनादि कर्मसंस्कारवैचित्र्यादिति चेत्पुनः वाच्यं तदेव वैचित्र्यं कुतो नियतिरागयोः 80

anādi karmasaṃskāravaicitryāditi cetpunaḥ vācyaṃ tadeva vaicitryaṃ kuto niyatirāgayoḥ 80

13.81

महिमा चेदयं तौ किं नासमञ्जस्यभागिनौ ईश्वरेच्छानपेक्षा तु भेदहेतुर्न कल्पते 81

mahimā cedayaṃ tau kiṃ nāsamañjasyabhāginau īśvarecchānapekṣā tu bhedaheturna kalpate 81

13.82

अथानादित्वमात्रेण युक्तिहीनेन साध्यते व्यवस्थेयमलं तर्हि मलेनास्तु वृथामुना 82

athānāditvamātreṇa yuktihīnena sādhyate vyavastheyamalaṃ tarhi malenāstu vṛthāmunā 82

13.83

तथाहि कर्म तावन्नो यावन्माया न पुद्गले व्याप्रियेत न चाहेतुस्तद्वृत्तिस्तन्मितो मलः 83

tathāhi karma tāvanno yāvanmāyā na pudgale vyāpriyeta na cāhetustadvṛttistanmito malaḥ 83

13.84

इत्थं च कल्पिते मायाकार्ये कर्मणि हेतुताम् अनादि कर्म चेद्गच्छेत्किं मलस्योपकल्पनम् 84

itthaṃ ca kalpite māyākārye karmaṇi hetutām anādi karma cedgacchetkiṃ malasyopakalpanam 84

13.85

ननु माभून्मलस्तर्हि चित्राकारेषु कर्मसु सन्तत्यावर्तमानेषु व्यवस्था न प्रकल्पते 85

nanu mābhūnmalastarhi citrākāreṣu karmasu santatyāvartamāneṣu vyavasthā na prakalpate 85

13.86

आदौ मध्ये च चित्रत्वात्कर्मणां न यथा समः आत्माकारो@पि को@प्येष भाविकाले तथा भवेत् 86

ādau madhye ca citratvātkarmaṇāṃ na yathā samaḥ ātmākāro@pi ko@pyeṣa bhāvikāle tathā bhavet 86

13.87

इत्थमुच्छिन्न एवायं बन्धमोक्षादिकः क्रमः अज्ञानाद्बन्धनं मोक्षो ज्ञानादिति परीक्षितम् 87

itthamucchinna evāyaṃ bandhamokṣādikaḥ kramaḥ ajñānādbandhanaṃ mokṣo jñānāditi parīkṣitam 87

13.88

विरोधे स्वफले चैते कर्मणी समये क्वचित् उदासाते यदि ततः कर्मैतत्प्रतिबुध्यताम् 88

virodhe svaphale caite karmaṇī samaye kvacit udāsāte yadi tataḥ karmaitatpratibudhyatām 88

13.89

शिवशक्तिनिपातस्य को@वकाशस्तु तावता क्वापि काले तयोरेतदौदासीन्यं यदा ततः 89

śivaśaktinipātasya ko@vakāśastu tāvatā kvāpi kāle tayoretadaudāsīnyaṃ yadā tataḥ 89

13.90

कालान्तरे तयोस्तद्वद्विरोधस्यानिवृत्तितः अतश्च न फलेतान्ते ताभ्यां कर्मान्तरणि च 90

kālāntare tayostadvadvirodhasyānivṛttitaḥ ataśca na phaletānte tābhyāṃ karmāntaraṇi ca 90

13.91

रुद्धानि प्राप्तकालत्वाद्गताभ्यामुपभोग्यताम् एवं सदैव वार्तायां देहपाते तथैव च 91

ruddhāni prāptakālatvādgatābhyāmupabhogyatām evaṃ sadaiva vārtāyāṃ dehapāte tathaiva ca 91

13.92

जाते विमोक्ष इत्यास्तां शक्तिपातादिकल्पना अथोदासीनतत्कर्मद्वययोगक्षणान्तरे 92

jāte vimokṣa ityāstāṃ śaktipātādikalpanā athodāsīnatatkarmadvayayogakṣaṇāntare 92

13.93

कर्मान्तरं फलं सूते तत्क्षणे@पि तथा न किम् क्षणान्तरे@थ ते एव प्रतिबन्धविवर्जिते 93

karmāntaraṃ phalaṃ sūte tatkṣaṇe@pi tathā na kim kṣaṇāntare@tha te eva pratibandhavivarjite 93

13.94

फलतः प्रतिबन्धस्य वर्जनं किंकृतं तयोः कर्मसाम्यं स्वरूपेण न च तत्तारतम्यभाक् 94

phalataḥ pratibandhasya varjanaṃ kiṃkṛtaṃ tayoḥ karmasāmyaṃ svarūpeṇa na ca tattāratamyabhāk 94

13.95

न शिवेच्छेति तत्कार्ये शक्तिपाते न तद्भवेत् तिरोभावश्च नामायं स कस्मादुद्भवेत्पुनः 95

na śiveccheti tatkārye śaktipāte na tadbhavet tirobhāvaśca nāmāyaṃ sa kasmādudbhavetpunaḥ 95

13.96

कर्मसाम्येन यत्कृत्यं प्रागेवैतत्कृतं किल हेतुत्वे चेश्वरेच्छाया वाच्यं पूर्ववदेव तु 96

karmasāmyena yatkṛtyaṃ prāgevaitatkṛtaṃ kila hetutve ceśvarecchāyā vācyaṃ pūrvavadeva tu 96

13.97

एतेनान्ये@पि ये@पेक्ष्या ईशेच्छायां प्रकल्पिताः ध्वस्तास्ते@पि हि नित्यान्यहेत्वहेत्वादिदूषणात् 97

etenānye@pi ye@pekṣyā īśecchāyāṃ prakalpitāḥ dhvastāste@pi hi nityānyahetvahetvādidūṣaṇāt 97

13.98

वैराग्यं भोगवैरस्यं धर्मः को@पि विवेकिता सत्सङ्गः परमेशानपूजाद्यभ्यासनित्यता 98

vairāgyaṃ bhogavairasyaṃ dharmaḥ ko@pi vivekitā satsaṅgaḥ parameśānapūjādyabhyāsanityatā 98

13.99

आपत्प्राप्तिस्तन्निरीक्षा देहे किंचिच्च लक्षणम् शास्त्रसेवा भोगसंघपूर्णता ज्ञानमैश्वरम् 99

āpatprāptistannirīkṣā dehe kiṃcicca lakṣaṇam śāstrasevā bhogasaṃghapūrṇatā jñānamaiśvaram 99

13.100

इत्यपेक्ष्यं यदीशस्य दूष्यमेतच्च पूर्ववत् व्यभिचारश्च सामस्त्यव्यस्तत्वाभ्यां स्वरूपतः 100

ityapekṣyaṃ yadīśasya dūṣyametacca pūrvavat vyabhicāraśca sāmastyavyastatvābhyāṃ svarūpataḥ 100

13.101

अन्योन्यानुप्रवेशश्चानुपपत्तिश्च भूयसी तस्मान्न मन्महे को@यं शक्तिपातविधेः क्रमः 101

anyonyānupraveśaścānupapattiśca bhūyasī tasmānna manmahe ko@yaṃ śaktipātavidheḥ kramaḥ 101

13.102

इत्थं भ्रान्तिविषावेशमूर्च्छानिर्मोकदायिनीम् श्रीशंभुवदनोद्गीर्णां वच्म्यागममहौषधीम् 102

itthaṃ bhrāntiviṣāveśamūrcchānirmokadāyinīm śrīśaṃbhuvadanodgīrṇāṃ vacmyāgamamahauṣadhīm 102

13.103

देवः स्वतन्त्रश्चिद्रूपः प्रकाशात्मा स्वभावतः रूपप्रच्छादनक्रीडायोगादणुरनेककः 103

devaḥ svatantraścidrūpaḥ prakāśātmā svabhāvataḥ rūpapracchādanakrīḍāyogādaṇuranekakaḥ 103

13.104

स स्वयं कल्पिताकारविकल्पात्मककर्मभिः बध्नात्यात्मानमेवेह स्वातन्त्र्यादिति वर्णितम् 104

sa svayaṃ kalpitākāravikalpātmakakarmabhiḥ badhnātyātmānameveha svātantryāditi varṇitam 104

13.105

स्वातन्त्र्यमहिमैवायं देवस्य यदसौ पुनः स्वं रूपं परिशुद्धं सत्स्पृशत्यप्यणुतामयः 105

svātantryamahimaivāyaṃ devasya yadasau punaḥ svaṃ rūpaṃ pariśuddhaṃ satspṛśatyapyaṇutāmayaḥ 105

13.106

न वाच्यं तु कथं नाम कस्मिंश्चित्पुंस्यसौ तथा नहि नाम पुमान्कश्चिद्यस्मिन्पर्यनुयुज्यते 106

na vācyaṃ tu kathaṃ nāma kasmiṃścitpuṃsyasau tathā nahi nāma pumānkaścidyasminparyanuyujyate 106

13.107

देव एव तथासौ चेत् स्वरूपं चास्य तादृशम् तादृक्प्रथास्वभावस्य स्वभावे कानुयोज्यता 107

deva eva tathāsau cet svarūpaṃ cāsya tādṛśam tādṛkprathāsvabhāvasya svabhāve kānuyojyatā 107

13.108

आहास्मत्परमेष्ठी च शिवदृष्टौ गुरूत्तमः पञ्चप्रकारकृत्योक्तिशिवत्वान्निजकर्मणे 108

āhāsmatparameṣṭhī ca śivadṛṣṭau gurūttamaḥ pañcaprakārakṛtyoktiśivatvānnijakarmaṇe 108

13.109

प्रवृत्तस्य निमित्तानामपरेषां क्व मार्गणम् छन्नस्वरूपताभासे पुंसि यद्यादृशं फलम् 109

pravṛttasya nimittānāmapareṣāṃ kva mārgaṇam channasvarūpatābhāse puṃsi yadyādṛśaṃ phalam 109

13.110

तत्राणोः सत एवास्ति स्वातन्त्र्यं कर्मतोहि तत् ईश्वरस्य च या स्वात्मतिरोधित्सा निमित्तताम् 110

tatrāṇoḥ sata evāsti svātantryaṃ karmatohi tat īśvarasya ca yā svātmatirodhitsā nimittatām 110

13.111

साभ्येति कर्ममलयोरतो@नादिव्यवस्थितिः तिरोधिः पूर्णरूपस्यापूर्णत्वं तच्च पूरणम् 111

sābhyeti karmamalayorato@nādivyavasthitiḥ tirodhiḥ pūrṇarūpasyāpūrṇatvaṃ tacca pūraṇam 111

13.112

प्रति भिन्नेन भावेन स्पृहातो लोलिका मलः विशुद्धस्वप्रकाशात्मशिवरूपतया विना 112

prati bhinnena bhāvena spṛhāto lolikā malaḥ viśuddhasvaprakāśātmaśivarūpatayā vinā 112

13.113

न किंचिद्युज्यते तेन हेतुरत्र महेश्वरः इत्थं सृष्टिस्थितिध्वंसत्रये मायामपेक्षते 113

na kiṃcidyujyate tena heturatra maheśvaraḥ itthaṃ sṛṣṭisthitidhvaṃsatraye māyāmapekṣate 113

13.114

कृत्यै मलं तथा कर्म शिवेच्छैवेति सुस्थितम् यत्तु कस्मिंश्चन शिवः स्वेन रूपेण भासते 114

kṛtyai malaṃ tathā karma śivecchaiveti susthitam yattu kasmiṃścana śivaḥ svena rūpeṇa bhāsate 114

13.115

तत्रास्य नाणुगे तावदपेक्ष्ये मलकर्मणी अणुस्वरूपताहानौ तद्गतं हेतुतां कथम् 115

tatrāsya nāṇuge tāvadapekṣye malakarmaṇī aṇusvarūpatāhānau tadgataṃ hetutāṃ katham 115

13.116

व्रजेन्मायानपेक्षत्वमत एवोपपादयेत् तेन शुद्धः स्वप्रकाशः शिव एवात्र कारणम् 116

vrajenmāyānapekṣatvamata evopapādayet tena śuddhaḥ svaprakāśaḥ śiva evātra kāraṇam 116

13.117

स च स्वाच्छन्द्यमात्रेण तारतम्यप्रकाशकः कुलजातिवपुष्कर्मवयोनुष्ठानसंपदः 117

sa ca svācchandyamātreṇa tāratamyaprakāśakaḥ kulajātivapuṣkarmavayonuṣṭhānasaṃpadaḥ 117

13.118

अनपेक्ष्य शिवे भक्तिः शक्तिपातो@फलार्थिनाम् या फलार्थितया भक्तिः सा कर्माद्यमपेक्षते 118

anapekṣya śive bhaktiḥ śaktipāto@phalārthinām yā phalārthitayā bhaktiḥ sā karmādyamapekṣate 118

13.119

ततो@त्र स्यात्फले भेदो नापवर्गे त्वसौ तथा भोगापवर्गद्वितयाभिसंधातुरपि स्फुटम् 119

tato@tra syātphale bhedo nāpavarge tvasau tathā bhogāpavargadvitayābhisaṃdhāturapi sphuṭam 119

13.120

प्राग्भागे@पेक्षते कर्म चित्रत्वान्नोत्तरे पुनः अनाभासितरूपो@पि तदाभासितयेव यत् 120

prāgbhāge@pekṣate karma citratvānnottare punaḥ anābhāsitarūpo@pi tadābhāsitayeva yat 120

13.121

स्थित्वा मन्त्रादि संगृह्य त्यजेत्सो@स्य तिरोभवः श्रीसारशास्त्रे भगवान्वस्त्वेतत्समभाषत 121

sthitvā mantrādi saṃgṛhya tyajetso@sya tirobhavaḥ śrīsāraśāstre bhagavānvastvetatsamabhāṣata 121

13.122

धर्माधर्मात्मकैर्भावैरनेकैर्वेष्टयेत्स्वयम् असन्देहं स्वमात्मानमवीच्यादिशिवान्तके 122

dharmādharmātmakairbhāvairanekairveṣṭayetsvayam asandehaṃ svamātmānamavīcyādiśivāntake 122

13.123

तद्वच्छक्तिसमूहेन स एव तु विवेष्टयेत् स्वयं बध्नाति देवेशः स्वयं चैव विमुञ्चति 123

tadvacchaktisamūhena sa eva tu viveṣṭayet svayaṃ badhnāti deveśaḥ svayaṃ caiva vimuñcati 123

13.124

स्वयं भोक्ता स्वयं ज्ञाता स्वयं चैवोपलक्षयेत् स्वयं भुक्तिश्च मुक्तिश्च स्वयं देवी स्वयं प्रभुः 124

svayaṃ bhoktā svayaṃ jñātā svayaṃ caivopalakṣayet svayaṃ bhuktiśca muktiśca svayaṃ devī svayaṃ prabhuḥ 124

13.125

स्वयमेकाक्षरा चैव यथोष्मा कृष्णवर्त्मनः वस्तूक्तमत्र स्वातन्त्र्यात्स्वात्मरूपप्रकाशनम् 125

svayamekākṣarā caiva yathoṣmā kṛṣṇavartmanaḥ vastūktamatra svātantryātsvātmarūpaprakāśanam 125

13.126

श्रीमन्निशाकुले@प्युक्तं मिथ्याभावितचेतसः मलमायाविचारेण क्लिश्यन्ते स्वल्पबुद्धयः 126

śrīmanniśākule@pyuktaṃ mithyābhāvitacetasaḥ malamāyāvicāreṇa kliśyante svalpabuddhayaḥ 126

13.127

स्फटिकोपलगो रेणुः किं तस्य कुरुतां प्रिये व्योम्नीव नीलं हि मलं मलशंकां ततस्त्यजेत् 127

sphaṭikopalago reṇuḥ kiṃ tasya kurutāṃ priye vyomnīva nīlaṃ hi malaṃ malaśaṃkāṃ tatastyajet 127

13.128

श्रीमान्विद्यागुरुश्चाह प्रमाणस्तुतिदर्शने धर्माधर्मव्याप्तिविनाशान्तरकाले शक्तेः पातो गाहनिकैर्यः प्रतिपन्नः 128

śrīmānvidyāguruścāha pramāṇastutidarśane dharmādharmavyāptivināśāntarakāle śakteḥ pāto gāhanikairyaḥ pratipannaḥ 128

13.129

तं स्वेच्छातः संगिरमाणाः स्तवकाद्याः स्वातन्त्र्यं तत्त्वय्यनपेक्षं कथयेयुः तारतम्यप्रकाशो यस्तीव्रमध्यममन्दताः 129

taṃ svecchātaḥ saṃgiramāṇāḥ stavakādyāḥ svātantryaṃ tattvayyanapekṣaṃ kathayeyuḥ tāratamyaprakāśo yastīvramadhyamamandatāḥ 129

13.130

ता एव शक्तिपातस्य प्रत्येकं त्रैधमास्थिताः तीव्रतीव्रः शक्तिपातो देहपातवशात्स्वयम् 130

tā eva śaktipātasya pratyekaṃ traidhamāsthitāḥ tīvratīvraḥ śaktipāto dehapātavaśātsvayam 130

13.131

मोक्षप्रदस्तदैवान्यकाले वा तारतम्यतः मध्यतीव्रात्पुनः सर्वमज्ञानं विनिवर्तते 131

mokṣapradastadaivānyakāle vā tāratamyataḥ madhyatīvrātpunaḥ sarvamajñānaṃ vinivartate 131

13.132

स्वयमेव यतो वेत्ति बन्धमोक्षतयात्मताम् तत्प्रातिभं महाज्ञानं शास्त्राचार्यानपेक्षि यत्. 132

svayameva yato vetti bandhamokṣatayātmatām tatprātibhaṃ mahājñānaṃ śāstrācāryānapekṣi yat. 132

13.133

प्रतिभाचन्द्रिकाशान्तध्वान्तश्चाचार्यचन्द्रमाः तमस्तापौ हन्ति दृशं विस्फार्यानन्दनिर्भराम् 133

pratibhācandrikāśāntadhvāntaścācāryacandramāḥ tamastāpau hanti dṛśaṃ visphāryānandanirbharām 133

13.134

स शिष्टः कर्मकर्तृत्वाच्छिष्यो@न्यः कर्मभावतः शिष्टः सर्वत्र च स्मार्तपदकालकुलादिषु 134

sa śiṣṭaḥ karmakartṛtvācchiṣyo@nyaḥ karmabhāvataḥ śiṣṭaḥ sarvatra ca smārtapadakālakulādiṣu 134

13.135

उक्तः स्वयंभूः शास्त्रार्थप्रतिभापरिनिष्ठितः यन्मूलं शासनं तेन न रिक्तः को@पि जन्तुकः 135

uktaḥ svayaṃbhūḥ śāstrārthapratibhāpariniṣṭhitaḥ yanmūlaṃ śāsanaṃ tena na riktaḥ ko@pi jantukaḥ 135

13.136

तत्रापि तारतम्योत्थमानन्त्यं दार्ढ्यकम्प्रते युक्तिः शास्त्रं गुरुर्वादो@भ्यास इत्याद्यपेक्षते 136

tatrāpi tāratamyotthamānantyaṃ dārḍhyakamprate yuktiḥ śāstraṃ gururvādo@bhyāsa ityādyapekṣate 136

13.137

कम्पमानं हि विज्ञानं स्वयमेव पुनर्व्रजेत् कस्यापि दार्ढ्यमन्यस्य युक्त्याद्यैः केवलेतरैः 137

kampamānaṃ hi vijñānaṃ svayameva punarvrajet kasyāpi dārḍhyamanyasya yuktyādyaiḥ kevaletaraiḥ 137

13.138

यथा यथा परापेक्षातानवं प्रातिभे भवेत् तथा तथा गुरुरसौ श्रेष्ठो विज्ञानपारगः 138

yathā yathā parāpekṣātānavaṃ prātibhe bhavet tathā tathā gururasau śreṣṭho vijñānapāragaḥ 138

13.139

अन्यतः शिक्षितानन्तज्ञानो@पि प्रतिभाबलात् यद्वेत्ति तत्र तत्रास्य शिवता ज्यायसी च सा 139

anyataḥ śikṣitānantajñāno@pi pratibhābalāt yadvetti tatra tatrāsya śivatā jyāyasī ca sā 139

13.140

न चास्य समयित्वादिक्रमो नाप्यभिषेचनम् न सन्तानादि नो विद्याव्रतं प्रातिभवर्त्मनः 140

na cāsya samayitvādikramo nāpyabhiṣecanam na santānādi no vidyāvrataṃ prātibhavartmanaḥ 140

13.141

आदिविद्वान्महादेवस्तेनैषो@धिष्ठितो यतः संस्कारास्तदधिष्ठानसिद्ध्यै तत्तस्य तु स्वतः 141

ādividvānmahādevastenaiṣo@dhiṣṭhito yataḥ saṃskārāstadadhiṣṭhānasiddhyai tattasya tu svataḥ 141

13.142

देवीभिर्दीक्षितस्तेन सभक्तिः शिवशासने दृढताकम्प्रताभेदैः सो@पि स्वयमथ व्रतात् 142

devībhirdīkṣitastena sabhaktiḥ śivaśāsane dṛḍhatākampratābhedaiḥ so@pi svayamatha vratāt 142

13.143

तपोजपादेर्गुरुतः स्वसंस्कारं प्रकल्पयेत् यतो वाजसिनेयाख्य उक्तं सिञ्चेत्स्वयं तनुम् 143

tapojapādergurutaḥ svasaṃskāraṃ prakalpayet yato vājasineyākhya uktaṃ siñcetsvayaṃ tanum 143

13.144

इत्याद्युपक्रमं यावदन्ते तत्परिनिष्ठितम् अभिषिक्तो भवेदेवं न बाह्यकलशाम्बुभिः 144

ityādyupakramaṃ yāvadante tatpariniṣṭhitam abhiṣikto bhavedevaṃ na bāhyakalaśāmbubhiḥ 144

13.145

श्रीसर्ववीरश्रीब्रह्मयामलादौ च तत्तथा निरूपितं महेशेन कियद्वा लिख्यतामिदम् 145

śrīsarvavīraśrībrahmayāmalādau ca tattathā nirūpitaṃ maheśena kiyadvā likhyatāmidam 145

13.146

इत्थं प्रातिभविज्ञानं किं किं कस्य न साधयेत् यत्प्रातिभाद्वा सर्वं चेत्यूचे शेषमहामुनिः 146

itthaṃ prātibhavijñānaṃ kiṃ kiṃ kasya na sādhayet yatprātibhādvā sarvaṃ cetyūce śeṣamahāmuniḥ 146

13.147

अन्ये त्वाहुरकामस्य प्रातिभो गुरुरीदृशः सामग्रीजन्यता काम्ये तेनारिमन्संस्कृतो गुरुः 147

anye tvāhurakāmasya prātibho gururīdṛśaḥ sāmagrījanyatā kāmye tenārimansaṃskṛto guruḥ 147

13.148

नियतेर्महिमा नैव फले साध्ये निवर्तते अभिषिक्तश्चीर्णविद्याव्रतस्तेन फलप्रदः 148

niyatermahimā naiva phale sādhye nivartate abhiṣiktaścīrṇavidyāvratastena phalapradaḥ 148

13.149

असदेतदिति प्राहुर्गुरवस्तत्त्वदर्शिनः श्रीसोमानन्दकल्याणभवभूतिपुरोगमाः 149

asadetaditi prāhurguravastattvadarśinaḥ śrīsomānandakalyāṇabhavabhūtipurogamāḥ 149

13.150

तथाहि त्रीशिकाशास्त्रविवृतौ ते@भ्यधुर्बुधाः सांसिद्धिकं यद्विज्ञानं तच्चिन्तारत्नमुच्यते 150

tathāhi trīśikāśāstravivṛtau te@bhyadhurbudhāḥ sāṃsiddhikaṃ yadvijñānaṃ taccintāratnamucyate 150

13.151

तदभावे तदर्थं तदाहृतं ज्ञानमादृतम् एवं यो वेद तत्त्वेन तस्य निर्वाणगामिनी 151

tadabhāve tadarthaṃ tadāhṛtaṃ jñānamādṛtam evaṃ yo veda tattvena tasya nirvāṇagāminī 151

13.152

दीक्षा भवत्यसन्दिग्धा तिलाज्याहुतिवर्जिता अदृष्टमण्डलो@प्येवं यः कश्चिद्वेत्ति तत्त्वतः 152

dīkṣā bhavatyasandigdhā tilājyāhutivarjitā adṛṣṭamaṇḍalo@pyevaṃ yaḥ kaścidvetti tattvataḥ 152

13.153

स सिद्धिभाग्भवेन्नित्यं स योगी स च दीक्षितः अविधिज्ञो विधानज्ञो जायते यजनं प्रति 153

sa siddhibhāgbhavennityaṃ sa yogī sa ca dīkṣitaḥ avidhijño vidhānajño jāyate yajanaṃ prati 153

13.154

इत्यादिभिस्त्रीशिकोक्तैर्वाक्यैर्माहेश्वरैः स्फुटम् ज्ञानं दीक्षादिसंस्कारसतत्त्वमिति वर्णितम् 154

ityādibhistrīśikoktairvākyairmāheśvaraiḥ sphuṭam jñānaṃ dīkṣādisaṃskārasatattvamiti varṇitam 154

13.155

ज्ञानोपायस्तु दीक्षादिक्रिया ज्ञानवियोगिनाम् इत्येतदधुनैवास्ता स्वप्रस्तावे भविष्यति 155

jñānopāyastu dīkṣādikriyā jñānaviyoginām ityetadadhunaivāstā svaprastāve bhaviṣyati 155

13.156

गुरुशास्त्रप्रमाणादेरप्युपायत्वमंजसा प्रतिभा परमेवैषा सर्वकामदुघा यतः 156

guruśāstrapramāṇāderapyupāyatvamaṃjasā pratibhā paramevaiṣā sarvakāmadughā yataḥ 156

13.157

उपाययोगक्रमतो निरुपायमथाक्रमम् यद्रूपं तत्परं तत्त्वं तत्र तत्र सुनिश्चितम् 157

upāyayogakramato nirupāyamathākramam yadrūpaṃ tatparaṃ tattvaṃ tatra tatra suniścitam 157

13.158

यस्तु प्रातिभबाह्यात्मसंस्कारद्वयसुन्दरः उक्तो@नन्योपकार्यत्वात्स साक्षाद्वरदो गुरुः 158

yastu prātibhabāhyātmasaṃskāradvayasundaraḥ ukto@nanyopakāryatvātsa sākṣādvarado guruḥ 158

13.159

स्वमुक्तिमात्रे कस्यापि यावद्विश्वविमोचने प्रतिभोदेति खद्योतरत्नतारेन्दुसूर्यवत् 159

svamuktimātre kasyāpi yāvadviśvavimocane pratibhodeti khadyotaratnatārendusūryavat 159

13.160

ततः प्रातिभसंवित्त्यै शास्त्रमस्मत्कृतं त्विदम् यो@भ्यस्येत्स गुरुर्नैव वस्त्वर्था हि विडम्बकाः 160

tataḥ prātibhasaṃvittyai śāstramasmatkṛtaṃ tvidam yo@bhyasyetsa gururnaiva vastvarthā hi viḍambakāḥ 160

13.161

परोपजीविताबुद्ध्या सर्व इत्थं न भासते तदुक्त्या न विना वेत्ति शक्तिपातस्य मान्द्यतः 161

paropajīvitābuddhyā sarva itthaṃ na bhāsate taduktyā na vinā vetti śaktipātasya māndyataḥ 161

13.162

स्फुटमेतच्च शास्त्रेषु तेषु तेषु निरूप्यते किरणायां तथोक्तं च गुरुतः शास्त्रतः स्वतः 162

sphuṭametacca śāstreṣu teṣu teṣu nirūpyate kiraṇāyāṃ tathoktaṃ ca gurutaḥ śāstrataḥ svataḥ 162

13.163

ज्ञानयोग्यास्तथा केचिच्चर्यायोग्यास्तथापरे श्रीमन्नन्दिशिखातन्त्रे वितत्यैतन्निरूपितम् 163

jñānayogyāstathā keciccaryāyogyāstathāpare śrīmannandiśikhātantre vitatyaitannirūpitam 163

13.164

प्रश्नोत्तरमुखेनेति तदभग्नं निरूप्यते अनिर्देश्यः शिवस्तत्र को@भ्युपायो निरूप्यताम् 164

praśnottaramukheneti tadabhagnaṃ nirūpyate anirdeśyaḥ śivastatra ko@bhyupāyo nirūpyatām 164

13.165

इति प्रश्ने कृते देव्या श्रीमाञ्छंभुर्न्यरूपयम् उपायो@त्र विवेकैकः स हि हेयं विहापयन् 165

iti praśne kṛte devyā śrīmāñchaṃbhurnyarūpayam upāyo@tra vivekaikaḥ sa hi heyaṃ vihāpayan 165

13.166

ददात्यस्य च सुश्रोणि प्रातिभं ज्ञानमुत्तमम् यदा प्रतिभया युक्तस्तदा मुक्तश्च मोचयेत् 166

dadātyasya ca suśroṇi prātibhaṃ jñānamuttamam yadā pratibhayā yuktastadā muktaśca mocayet 166

13.167

परशक्तिनिपातेन ध्वस्तमायामलः पुमान् ननु प्राग्दीक्षया मोक्षो@धुना तु प्रातिभात्कथम् 167

paraśaktinipātena dhvastamāyāmalaḥ pumān nanu prāgdīkṣayā mokṣo@dhunā tu prātibhātkatham 167

13.168

इति देव्या कृते प्रश्ने प्रावर्तत विभोर्वचः दीक्षया मुच्यते जन्तुः प्रातिभेन तथा प्रिये 168

iti devyā kṛte praśne prāvartata vibhorvacaḥ dīkṣayā mucyate jantuḥ prātibhena tathā priye 168

13.169

गुर्वायत्ता तु सा दीक्षा बध्यबन्धनमोक्षणे प्रातिभो@स्य स्वभावस्तु केवलीभावसिद्धिदः 169

gurvāyattā tu sā dīkṣā badhyabandhanamokṣaṇe prātibho@sya svabhāvastu kevalībhāvasiddhidaḥ 169

13.170

केवलस्य ध्रुवं मुक्तिः परतत्त्वेन सा ननु नृशक्तिशिवमुक्तं हि तत्त्वत्रयमिदं त्वया 170

kevalasya dhruvaṃ muktiḥ paratattvena sā nanu nṛśaktiśivamuktaṃ hi tattvatrayamidaṃ tvayā 170

13.171

ना बध्यो बन्धने शक्तिः करणं कर्तृतां स्पृशत् शिवः कर्तेति तत्प्रोक्तं सर्वं गुर्वागमादणोः 171

nā badhyo bandhane śaktiḥ karaṇaṃ kartṛtāṃ spṛśat śivaḥ karteti tatproktaṃ sarvaṃ gurvāgamādaṇoḥ 171

13.172

पुनर्विवेकादुक्तं तदुत्तरोत्तरमुच्यताम् कथं विवेकः किं वास्य देवदेव विविच्यते 172

punarvivekāduktaṃ taduttarottaramucyatām kathaṃ vivekaḥ kiṃ vāsya devadeva vivicyate 172

13.173

इत्युक्ते परमेशान्या जगादादिगुरुः शिवः शिवादितत्त्वत्रितयं तदागमवशाद्गुरोः 173

ityukte parameśānyā jagādādiguruḥ śivaḥ śivāditattvatritayaṃ tadāgamavaśādguroḥ 173

13.174

अध्रोत्तरगैर्वाक्यैः सिद्धं प्रातिभतां व्रजेत् दीक्षासिच्छिन्नपाशत्वाद्भावनाभावितस्य हि 174

adhrottaragairvākyaiḥ siddhaṃ prātibhatāṃ vrajet dīkṣāsicchinnapāśatvādbhāvanābhāvitasya hi 174

13.175

विकासं तत्त्वमायाति प्रातिभं तदुदाहृतम् भस्मच्छन्नाग्निवत्स्फौट्यं प्रातिभे गौरवागमात् 175

vikāsaṃ tattvamāyāti prātibhaṃ tadudāhṛtam bhasmacchannāgnivatsphauṭyaṃ prātibhe gauravāgamāt 175

13.176

बीजं कालोप्तसंसिक्तं यथा वर्धेत तत्तथा योगयागजपैरुक्तैर्गुरुणा प्रातिभं स्फुटेत् 176

bījaṃ kāloptasaṃsiktaṃ yathā vardheta tattathā yogayāgajapairuktairguruṇā prātibhaṃ sphuṭet 176

13.177

विवेको@तीन्द्रियस्त्वेष यदायाति विवेचनम् पशुपाशपतिज्ञानं स्वयं निर्भासते तदा 177

viveko@tīndriyastveṣa yadāyāti vivecanam paśupāśapatijñānaṃ svayaṃ nirbhāsate tadā 177

13.178

प्रातिभे तु समायाते ज्ञानमन्यत्तु सेन्द्रियम् वागक्षिश्रुतिगम्यं चाप्यन्यापेक्षं वरानने 178

prātibhe tu samāyāte jñānamanyattu sendriyam vāgakṣiśrutigamyaṃ cāpyanyāpekṣaṃ varānane 178

13.179

तत्त्यजेद्बुद्धिमास्थाय प्रदीपं तु यथा दिवा प्रादुर्भूतविवेकस्य स्याच्चिदिन्द्रियगोचरे 179

tattyajedbuddhimāsthāya pradīpaṃ tu yathā divā prādurbhūtavivekasya syāccidindriyagocare 179

13.180

दूराच्छ्रुत्यादिवेधादिवृद्धिक्रीडाविचित्रिता सर्वभावविवेकात्तु सर्वभावपराङ्मुखः 180

dūrācchrutyādivedhādivṛddhikrīḍāvicitritā sarvabhāvavivekāttu sarvabhāvaparāṅmukhaḥ 180

13.181

क्रीडासु सुविरक्तात्मा शिवभावैकभावितः माहात्म्यमेतत्सुश्रोणि प्रातिभस्य विधीयते 181

krīḍāsu suviraktātmā śivabhāvaikabhāvitaḥ māhātmyametatsuśroṇi prātibhasya vidhīyate 181

13.182

स्वच्छायादर्शवत्पश्येद्बहिरन्तर्गतं शिवम् हेयोपादेयतत्त्वज्ञस्तदा ध्यायेन्निजां चितिम् 182

svacchāyādarśavatpaśyedbahirantargataṃ śivam heyopādeyatattvajñastadā dhyāyennijāṃ citim 182

13.183

सिद्धिजालं हि कथितं परप्रत्ययकारणम् इहैव सिद्धाः कायान्ते मुच्येरन्निति भावनात् 183

siddhijālaṃ hi kathitaṃ parapratyayakāraṇam ihaiva siddhāḥ kāyānte mucyeranniti bhāvanāt 183

13.184

परभावनदार्ढ्यात्तु जीवन्मुक्तो निगद्यते एतत्ते प्रातिभे भेदे लक्षणं समुदाहृतम् 184

parabhāvanadārḍhyāttu jīvanmukto nigadyate etatte prātibhe bhede lakṣaṇaṃ samudāhṛtam 184

13.185

शापानुग्रहकार्येषु तथाभ्यासेन शक्तया तेषूदासीनतायां तु मुच्यते मोचयेत्परान् 185

śāpānugrahakāryeṣu tathābhyāsena śaktayā teṣūdāsīnatāyāṃ tu mucyate mocayetparān 185

13.186

भूतेन्द्रियादियोगेन बद्धो@णुः संसरेद्ध्रुवम् स एव प्रतिभायुक्तः शक्तितत्त्वं निगद्यते 186

bhūtendriyādiyogena baddho@ṇuḥ saṃsareddhruvam sa eva pratibhāyuktaḥ śaktitattvaṃ nigadyate 186

13.187

तत्पातावेशतो मुक्तः शिव एव भवार्णवात् नन्वाचार्यात्सेन्द्रियं तज्ज्ञानमुक्तमतीन्द्रियम् 187

tatpātāveśato muktaḥ śiva eva bhavārṇavāt nanvācāryātsendriyaṃ tajjñānamuktamatīndriyam 187

13.188

विवेकजं च तद्बुद्ध्या तत्कथं स्यान्निरिन्द्रियम् इति पृष्टो@भ्यधात्स्वान्तधियोर्जाड्यैकवासनात् 188

vivekajaṃ ca tadbuddhyā tatkathaṃ syānnirindriyam iti pṛṣṭo@bhyadhātsvāntadhiyorjāḍyaikavāsanāt 188

13.189

अक्षत्वं प्रविवेकेन तच्छित्तौ भासकः शिवः संस्कारः सर्वभावानां परता परिकीर्तिता 189

akṣatvaṃ pravivekena tacchittau bhāsakaḥ śivaḥ saṃskāraḥ sarvabhāvānāṃ paratā parikīrtitā 189

13.190

मनोबुद्धी न भिन्ने तु कस्मिंश्चित्कारणान्तरे विवेके कारणे ह्येते प्रभुशक्त्युपवृंहिते 190

manobuddhī na bhinne tu kasmiṃścitkāraṇāntare viveke kāraṇe hyete prabhuśaktyupavṛṃhite 190

13.191

न मनोबुद्धिहीनस्तु ज्ञानस्याधिगमः प्रिये परभावात्तु तत्सूक्ष्मं शक्तितत्त्वं निगद्यते 191

na manobuddhihīnastu jñānasyādhigamaḥ priye parabhāvāttu tatsūkṣmaṃ śaktitattvaṃ nigadyate 191

13.192

विवेकः सर्वभावानां शुद्धभावान्महाशयः बुद्धितत्त्वं तु त्रिगुणमुत्तमाधममध्यमम् 192

vivekaḥ sarvabhāvānāṃ śuddhabhāvānmahāśayaḥ buddhitattvaṃ tu triguṇamuttamādhamamadhyamam 192

13.193

अणिमादिगतं चापि बन्धकं जडमिन्द्रियम् ननु प्रातिभतो मुक्तौ दीक्षया किं शिवाध्वरे 193

aṇimādigataṃ cāpi bandhakaṃ jaḍamindriyam nanu prātibhato muktau dīkṣayā kiṃ śivādhvare 193

13.194

ऊचे@ज्ञाना हि दीक्षायां बालवालिशयोषितः पाशच्छेदाद्विमुच्यन्ते प्रबुद्ध्यन्ते शिवाध्वरे 194

ūce@jñānā hi dīkṣāyāṃ bālavāliśayoṣitaḥ pāśacchedādvimucyante prabuddhyante śivādhvare 194

13.195

तस्माद्दीक्षा भवत्येषु कारणत्वेन सुन्दरि दीक्षया पाशमोक्षे तु शुद्धभावाद्विवेकजम् 195

tasmāddīkṣā bhavatyeṣu kāraṇatvena sundari dīkṣayā pāśamokṣe tu śuddhabhāvādvivekajam 195

Āhnika 13 (cont. 2)

13.196

इत्येष पठितो ग्रन्थः स्वयं ये बोद्धुमक्षमाः तेषां शिवोक्तिसंवादाद्बोधो दार्ढ्यं व्रजेदिति 196

ityeṣa paṭhito granthaḥ svayaṃ ye boddhumakṣamāḥ teṣāṃ śivoktisaṃvādādbodho dārḍhyaṃ vrajediti 196

13.197

श्रीमन्निशाटने चात्मगुरुशास्त्रवशात्त्रिधा ज्ञानं मुख्यं स्वोपलब्धि विकल्पार्णवतारणम् 197

śrīmanniśāṭane cātmaguruśāstravaśāttridhā jñānaṃ mukhyaṃ svopalabdhi vikalpārṇavatāraṇam 197

13.198

मन्त्रात्मभूतद्रव्याशदिव्यतत्त्वादिगोचरा शंका विकल्पमूला हि शाम्येत्स्वप्रत्ययादिति 198

mantrātmabhūtadravyāśadivyatattvādigocarā śaṃkā vikalpamūlā hi śāmyetsvapratyayāditi 198

13.199

एनमेवार्थमन्तःस्थं गृहीत्वा मालिनीमते एवमस्यात्मनः काले कस्मिंश्चिद्योग्यतावशात् 199

enamevārthamantaḥsthaṃ gṛhītvā mālinīmate evamasyātmanaḥ kāle kasmiṃścidyogyatāvaśāt 199

13.200

शैवी संबध्यते शक्तिः शान्ता मुक्तिफलप्रदा तत्संबन्धात्ततः कश्चित्तत्क्षणादपवृज्यते 200

śaivī saṃbadhyate śaktiḥ śāntā muktiphalapradā tatsaṃbandhāttataḥ kaścittatkṣaṇādapavṛjyate 200

13.201

इत्युक्त्वा तीव्रतीव्राख्यविषयं भाषते पुनः अज्ञानेन सहैकत्वं कस्यचिद्विनिवर्तते 201

ityuktvā tīvratīvrākhyaviṣayaṃ bhāṣate punaḥ ajñānena sahaikatvaṃ kasyacidvinivartate 201

13.202

रुद्रशक्तिसमाविष्टः स यियासुः शिवेच्छया भुक्तिमुक्तिप्रसिद्ध्यर्थं नीयते सद्गुरुं प्रति 202

rudraśaktisamāviṣṭaḥ sa yiyāsuḥ śivecchayā bhuktimuktiprasiddhyarthaṃ nīyate sadguruṃ prati 202

13.203

तमाराध्य ततस्तुष्टाद्दीक्षामासाद्य शाङ्करीम् तत्क्षणाद्वोपभोगाद्वा देहपाताच्छिवं व्रजेत् 203

tamārādhya tatastuṣṭāddīkṣāmāsādya śāṅkarīm tatkṣaṇādvopabhogādvā dehapātācchivaṃ vrajet 203

13.204

अस्यार्था आत्मनः काचित्कलनामर्शनात्मिका स्वं रूपं प्रति या सैव को@पि काल इहोदितः 204

asyārthā ātmanaḥ kācitkalanāmarśanātmikā svaṃ rūpaṃ prati yā saiva ko@pi kāla ihoditaḥ 204

13.205

योग्यता शिवतादात्म्ययोगार्हत्वमिहोच्यते पूर्वं किं न तथा कस्मात्तदैवेति न संगतम् 205

yogyatā śivatādātmyayogārhatvamihocyate pūrvaṃ kiṃ na tathā kasmāttadaiveti na saṃgatam 205

13.206

तथाभासनमुज्झित्वा न हि कालो@स्ति कश्चन स्वातन्त्र्यात्तु तथाभासे कालशक्तिर्विजृम्भताम् 206

tathābhāsanamujjhitvā na hi kālo@sti kaścana svātantryāttu tathābhāse kālaśaktirvijṛmbhatām 206

13.207

नतु पर्यनुयुक्त्यै सा शिवे तन्महिमोदिता ननु शैवी महाशक्तिः संबद्धैवात्मभिः स्थिता सत्यं साच्छादनात्मा तु शान्ता त्वेषा स्वरूपदृक् 207

natu paryanuyuktyai sā śive tanmahimoditā nanu śaivī mahāśaktiḥ saṃbaddhaivātmabhiḥ sthitā satyaṃ sācchādanātmā tu śāntā tveṣā svarūpadṛk 207

13.208

क्षोभो हि भेद एवैक्यं प्रशमस्तन्मयी ततः 208

kṣobho hi bheda evaikyaṃ praśamastanmayī tataḥ 208

13.209

तया शान्त्या तु संबद्धः स्थितः शक्तिस्वरूपभाक् त्यक्ताणुभावो भवति शिवस्तच्छक्तिदार्ढ्यतः 209

tayā śāntyā tu saṃbaddhaḥ sthitaḥ śaktisvarūpabhāk tyaktāṇubhāvo bhavati śivastacchaktidārḍhyataḥ 209

13.210

तत्रापि तारतम्यादिवशाच्छीघ्रचिरादितः देहपातो भवेदस्य यद्वा काष्ठादितुल्यता 210

tatrāpi tāratamyādivaśācchīghracirāditaḥ dehapāto bhavedasya yadvā kāṣṭhāditulyatā 210

13.211

समस्तव्यवहारेषु पराचीनितचेतनः तीव्रतीव्रमहाशक्तिसमाविष्टः स सिध्यति 211

samastavyavahāreṣu parācīnitacetanaḥ tīvratīvramahāśaktisamāviṣṭaḥ sa sidhyati 211

13.212

एवं प्राग्विषयो ग्रन्थ इयानन्यत्र तु स्फुटम् ग्रन्थान्तरं मध्यतीव्रशक्तिपातांशसूचकम् 212

evaṃ prāgviṣayo grantha iyānanyatra tu sphuṭam granthāntaraṃ madhyatīvraśaktipātāṃśasūcakam 212

13.213

अज्ञानरूपता पुंसि बोधः संकोचिते हृदि संकोचे विनिवृत्ते तु स्वस्वभावः प्रकाशते 213

ajñānarūpatā puṃsi bodhaḥ saṃkocite hṛdi saṃkoce vinivṛtte tu svasvabhāvaḥ prakāśate 213

13.214

रुद्रशक्तिसमाविष्ट इत्यनेनास्य वर्ण्यते चिह्नवर्गो य उक्तो@त्र रुद्रे भक्तिः सुनिश्चला 214

rudraśaktisamāviṣṭa ityanenāsya varṇyate cihnavargo ya ukto@tra rudre bhaktiḥ suniścalā 214

13.215

मन्त्रसिद्धिः सर्वतत्त्ववशित्वं कृत्यसंपदः कवित्वं सर्वशास्त्रार्थबोद्धृत्वमिति तत्क्रमात् 215

mantrasiddhiḥ sarvatattvavaśitvaṃ kṛtyasaṃpadaḥ kavitvaṃ sarvaśāstrārthaboddhṛtvamiti tatkramāt 215

13.216

स्वतारतम्ययोगात्स्यादेषां व्यस्तसमस्तता तत्रापि भुक्तौ मुक्तौ च प्राधान्यं चर्चयेद्बुधः 216

svatāratamyayogātsyādeṣāṃ vyastasamastatā tatrāpi bhuktau muktau ca prādhānyaṃ carcayedbudhaḥ 216

13.217

स इत्यन्तो ग्रन्थ एष द्वितीयविषयः स्फुटः अन्यस्तु मन्दतीव्राख्यशक्तिपातविधिं प्रति 217

sa ityanto grantha eṣa dvitīyaviṣayaḥ sphuṭaḥ anyastu mandatīvrākhyaśaktipātavidhiṃ prati 217

13.218

मन्दतीव्राच्छक्तिबलाद्यियासास्योपजायते शिवेच्छावशयोगेन सद्गुरुं प्रति सो@पि च 218

mandatīvrācchaktibalādyiyāsāsyopajāyate śivecchāvaśayogena sadguruṃ prati so@pi ca 218

13.219

अत्रैव लक्षितः शास्त्रे यदुक्तं परमेष्ठिना यः पुनः सर्वतत्त्वानि वेत्त्येतानि यथार्थतः 219

atraiva lakṣitaḥ śāstre yaduktaṃ parameṣṭhinā yaḥ punaḥ sarvatattvāni vettyetāni yathārthataḥ 219

13.220

स गुरुर्मत्समः प्रोक्तो मन्त्रवीर्यप्रकाशकः दृष्टाः संभावितास्तेन स्पृष्टाश्च प्रीतचेतसा 220

sa gururmatsamaḥ prokto mantravīryaprakāśakaḥ dṛṣṭāḥ saṃbhāvitāstena spṛṣṭāśca prītacetasā 220

13.221

नराः पापैः प्रमुच्यन्ते सप्तजन्मकृतैरपि ये पुनर्दीक्षितास्तेन प्राणिनः शिवचोदिताः 221

narāḥ pāpaiḥ pramucyante saptajanmakṛtairapi ye punardīkṣitāstena prāṇinaḥ śivacoditāḥ 221

13.222

ते यथेष्टं फलं प्राप्य पदं गच्छन्त्यनामयम् किं तत्त्वं तत्त्ववेदी क इत्यामर्शनयोगतः 222

te yatheṣṭaṃ phalaṃ prāpya padaṃ gacchantyanāmayam kiṃ tattvaṃ tattvavedī ka ityāmarśanayogataḥ 222

13.223

प्रतिभानात्सुःऋत्सङ्गाद्गुरौ जिगमिषुर्भवेत् एवं जिगमिषायोगादाचार्यः प्राप्यते स च 223

pratibhānātsuḥṛtsaṅgādgurau jigamiṣurbhavet evaṃ jigamiṣāyogādācāryaḥ prāpyate sa ca 223

13.224

तारतम्यादियोगेन संसिद्धः संस्कृतो@पि च प्राग्भेदभागी झटिति क्रमात्सामस्त्यतोंशतः 224

tāratamyādiyogena saṃsiddhaḥ saṃskṛto@pi ca prāgbhedabhāgī jhaṭiti kramātsāmastyatoṃśataḥ 224

13.225

इत्यादिभेदभिन्नो हि गुरोर्लाभ इहोदितः तस्माद्दीक्षां स लभते सद्य एव शिवप्रदाम् 225

ityādibhedabhinno hi gurorlābha ihoditaḥ tasmāddīkṣāṃ sa labhate sadya eva śivapradām 225

13.226

ज्ञानरूपां यथा वेत्ति सर्वमेव यथार्थतः जीवन्मुक्तः शिवीभूतस्तदैवासौ निगद्यते 226

jñānarūpāṃ yathā vetti sarvameva yathārthataḥ jīvanmuktaḥ śivībhūtastadaivāsau nigadyate 226

13.227

देहसंबन्धिताप्यस्य शिवतायै यतः स्फुटा अस्यां भेदो हि कथनात्सङ्गमादवलोकनात् 227

dehasaṃbandhitāpyasya śivatāyai yataḥ sphuṭā asyāṃ bhedo hi kathanātsaṅgamādavalokanāt 227

13.228

शास्त्रात्संक्रमणात्साम्यचर्यासंदर्शनाच्चरोः मन्त्रमुद्रादिमाहात्म्यात्समस्तव्यस्तभेदतः 228

śāstrātsaṃkramaṇātsāmyacaryāsaṃdarśanāccaroḥ mantramudrādimāhātmyātsamastavyastabhedataḥ 228

13.229

क्रियया वान्तराकाररूपप्राणप्रवेशतः तदा च देहसंस्थो@पि स मुक्त इति भण्यते 229

kriyayā vāntarākārarūpaprāṇapraveśataḥ tadā ca dehasaṃstho@pi sa mukta iti bhaṇyate 229

13.230

उक्तं च शास्त्रयोः श्रीमद्रत्नमालागमाख्ययोः यस्मिन्काले तु गुरुणा निर्विकल्पं प्रकाशितम् 230

uktaṃ ca śāstrayoḥ śrīmadratnamālāgamākhyayoḥ yasminkāle tu guruṇā nirvikalpaṃ prakāśitam 230

13.231

तदैव किल मुक्तो@सौ यन्त्रं तिष्ठति केवलम् प्रारब्धृकर्मसंबन्धाद्देहस्य सुखिदुःखिते 231

tadaiva kila mukto@sau yantraṃ tiṣṭhati kevalam prārabdhṛkarmasaṃbandhāddehasya sukhiduḥkhite 231

13.232

न विशङ्केत तच्च श्रीगमशास्त्रे निरूपितम् अविद्योपासितो देहो ह्यन्यजन्मसमुद्भुवा 232

na viśaṅketa tacca śrīgamaśāstre nirūpitam avidyopāsito deho hyanyajanmasamudbhuvā 232

13.233

कर्मणा तेन बाध्यन्ते ज्ञानिनो@पि कलेवरे जात्यायुर्भोगदस्यैकप्रघट्टकतया स्थितिः 233

karmaṇā tena bādhyante jñānino@pi kalevare jātyāyurbhogadasyaikapraghaṭṭakatayā sthitiḥ 233

13.234

उक्तैकवचनाद्धिश्च यतस्तेनेतिसंगतिः अभ्यासयुक्तिसंक्रान्तिवेधघट्टनरोधतः 234

uktaikavacanāddhiśca yatastenetisaṃgatiḥ abhyāsayuktisaṃkrāntivedhaghaṭṭanarodhataḥ 234

13.235

हुतेर्वा मन्त्रसामर्थ्यात्पाशच्छेदप्रयोगतः सद्योनिर्वाणदां कुर्यात्सद्यःप्राणवियोजिकाम् 235

hutervā mantrasāmarthyātpāśacchedaprayogataḥ sadyonirvāṇadāṃ kuryātsadyaḥprāṇaviyojikām 235

13.236

तत्र त्वेषो@स्ति नियम आसन्ने मरणक्षणे तां कुर्यान्नान्यथारब्धृ कर्म यस्मान्न शुद्ध्यति 236

tatra tveṣo@sti niyama āsanne maraṇakṣaṇe tāṃ kuryānnānyathārabdhṛ karma yasmānna śuddhyati 236

13.237

उक्तं च पूर्वमेवैतन्मंत्रसामर्थ्ययोगतः प्राणैर्वियोजितो@प्येष भुङ्क्ते शेषफलं यतः 237

uktaṃ ca pūrvamevaitanmaṃtrasāmarthyayogataḥ prāṇairviyojito@pyeṣa bhuṅkte śeṣaphalaṃ yataḥ 237

13.238

तज्जन्मशेषं विविधमतिवाह्य ततः स्फुटम् कर्मान्तरनिरोधेन शीघ्रमेवापवृज्यते 238

tajjanmaśeṣaṃ vividhamativāhya tataḥ sphuṭam karmāntaranirodhena śīghramevāpavṛjyate 238

13.239

तस्मात्प्राणहरीं दीक्षां नाज्ञात्वा मरणक्षणम् विदध्यात्परमेशाज्ञालङ्घनैकफला हि सा 239

tasmātprāṇaharīṃ dīkṣāṃ nājñātvā maraṇakṣaṇam vidadhyātparameśājñālaṅghanaikaphalā hi sā 239

13.240

एकस्त्रिको@यं निर्णीतः शक्तिपाते@प्यथापरः तीव्रमध्ये तु दीक्षायां कृतायां न तथा दृढाम् 240

ekastriko@yaṃ nirṇītaḥ śaktipāte@pyathāparaḥ tīvramadhye tu dīkṣāyāṃ kṛtāyāṃ na tathā dṛḍhām 240

13.241

स्वात्मनो वेत्ति शिवतां देहान्ते तु शिवो भवेत् उक्तं च निशिसंचारयोगसंचारशास्त्रयोः 241

svātmano vetti śivatāṃ dehānte tu śivo bhavet uktaṃ ca niśisaṃcārayogasaṃcāraśāstrayoḥ 241

13.242

विकल्पात्तु तनौ स्थित्वा दहान्ते शिवतां व्रजेत् मध्यमध्ये शक्तिपाते शिवलाभोत्सुको@पि सन् 242

vikalpāttu tanau sthitvā dahānte śivatāṃ vrajet madhyamadhye śaktipāte śivalābhotsuko@pi san 242

13.243

बुभुक्षुर्यत्र युक्तस्तद्भुक्त्वा देहक्षये शिवः मन्दमध्ये तु तत्रैव तत्त्वे क्वापि नियोजितः 243

bubhukṣuryatra yuktastadbhuktvā dehakṣaye śivaḥ mandamadhye tu tatraiva tattve kvāpi niyojitaḥ 243

13.244

देहान्ते तत्त्वगं भोगं भुक्त्वा पश्चाच्छिवं व्रजेत् तत्रापि तारतम्यस्य संभवाच्चिरशीघ्रता 244

dehānte tattvagaṃ bhogaṃ bhuktvā paścācchivaṃ vrajet tatrāpi tāratamyasya saṃbhavācciraśīghratā 244

13.245

बह्वल्पभोगयोगश्च देहभूमाल्पताक्रमः तीव्रमन्दे मध्यमन्दे मन्दमन्दे बुभुक्षुता 245

bahvalpabhogayogaśca dehabhūmālpatākramaḥ tīvramande madhyamande mandamande bubhukṣutā 245

13.246

क्रमान्मुख्यातिमात्रेण विधिनैत्यन्ततः शिवम् अन्ये यियासुरित्यादिग्रन्थं प्राग्ग्रन्थसंगतम् 246

kramānmukhyātimātreṇa vidhinaityantataḥ śivam anye yiyāsurityādigranthaṃ prāggranthasaṃgatam 246

13.247

कुर्वन्ति मध्यतीव्राख्यशक्तिसंपातगोचरम् यदा प्रतिभयाविष्टो@प्येष संवादयोजनाम् 247

kurvanti madhyatīvrākhyaśaktisaṃpātagocaram yadā pratibhayāviṣṭo@pyeṣa saṃvādayojanām 247

13.248

इच्छन्यियासुर्भवति तदा नीयेत सद्गुरुम् न सर्वः प्रतिभाविष्टः शक्त्या नीयेत सद्गुरुम् 248

icchanyiyāsurbhavati tadā nīyeta sadgurum na sarvaḥ pratibhāviṣṭaḥ śaktyā nīyeta sadgurum 248

13.249

इति ब्रूते यियासुत्वं वक्तव्यं नान्यथा ध्रुवम् रुद्रशक्तिसमाविष्टो नीयते सद्गुरुं प्रति 249

iti brūte yiyāsutvaṃ vaktavyaṃ nānyathā dhruvam rudraśaktisamāviṣṭo nīyate sadguruṃ prati 249

13.250

तेन प्राप्तविवेकोत्थज्ञानसंपूर्णमानसः दार्ढ्यसंवादरूढ्यादेर्यियासुर्भवति स्फुटम् 250

tena prāptavivekotthajñānasaṃpūrṇamānasaḥ dārḍhyasaṃvādarūḍhyāderyiyāsurbhavati sphuṭam 250

13.251

उक्तं नन्दिशिखातन्त्रे प्राच्यषट्के महेशिना अभिलाषः शिवे देवे पशूनां भवते तदा 251

uktaṃ nandiśikhātantre prācyaṣaṭke maheśinā abhilāṣaḥ śive deve paśūnāṃ bhavate tadā 251

13.252

यदा शैवाभिमानेन युक्ता वै परमाणवः तदैव ते विमुक्तास्तु दीक्षिता गुरुणा यतः 252

yadā śaivābhimānena yuktā vai paramāṇavaḥ tadaiva te vimuktāstu dīkṣitā guruṇā yataḥ 252

13.253

प्राप्तिमात्राच्च ते सिद्धसाध्या इति हि गम्यते तमाराध्येति तु ग्रन्थो मन्दतीव्रैकगोचरः 253

prāptimātrācca te siddhasādhyā iti hi gamyate tamārādhyeti tu grantho mandatīvraikagocaraḥ 253

13.254

नवधा शक्तिपातो@यं शंभुनाथेन वर्णितः इदं सारमिह ज्ञेयं परिपूर्णचिदात्मनः 254

navadhā śaktipāto@yaṃ śaṃbhunāthena varṇitaḥ idaṃ sāramiha jñeyaṃ paripūrṇacidātmanaḥ 254

13.255

प्रकाशः परमः शक्तिपातो@वच्छेदवर्जितः तथाविधो@पि भोगांशावच्छेदेनोपलक्षितः 255

prakāśaḥ paramaḥ śaktipāto@vacchedavarjitaḥ tathāvidho@pi bhogāṃśāvacchedenopalakṣitaḥ 255

13.256

अपरः शक्तिपातो@सौ पर्यन्ते शिवताप्रदः उभयत्रापि कर्मादेर्मायान्तर्वर्तिनो यतः 256

aparaḥ śaktipāto@sau paryante śivatāpradaḥ ubhayatrāpi karmādermāyāntarvartino yataḥ 256

13.257

नास्ति व्यापार इत्येवं निरपेक्षः स सर्वतः तेन मायान्तराले ये रुद्रा ये च तदूर्ध्वतः 257

nāsti vyāpāra ityevaṃ nirapekṣaḥ sa sarvataḥ tena māyāntarāle ye rudrā ye ca tadūrdhvataḥ 257

13.258

स्वाधिकारक्षये तैस्तैर्भैरवीभूयते हठात् ये मायया ह्यनाक्रान्तास्ते कर्माद्यनपेक्षिणः 258

svādhikārakṣaye taistairbhairavībhūyate haṭhāt ye māyayā hyanākrāntāste karmādyanapekṣiṇaḥ 258

13.259

शक्तिपातवशादेव तां तां सिद्धिमुपाश्रिताः ननु पूजाजपध्यानशंकरासेवनादिभिः 259

śaktipātavaśādeva tāṃ tāṃ siddhimupāśritāḥ nanu pūjājapadhyānaśaṃkarāsevanādibhiḥ 259

13.260

ते मन्त्रादित्वमापन्नाः कथं कर्मानपेक्षिणः मैवं तथाविधोत्तीर्णशिवध्यानजपादिषु 260

te mantrāditvamāpannāḥ kathaṃ karmānapekṣiṇaḥ maivaṃ tathāvidhottīrṇaśivadhyānajapādiṣu 260

13.261

प्रवृत्तिरेव प्रथममेषां कस्माद्विविच्यताम् कर्मतत्साम्यवैराग्यमलपाकादि दूषितम् 261

pravṛttireva prathamameṣāṃ kasmādvivicyatām karmatatsāmyavairāgyamalapākādi dūṣitam 261

13.262

ईश्वरेच्छा निमित्तं चेच्छक्तिपातैकहेतुता जपादिका क्रियाशक्तिरेवेत्थं नतु कर्म तत् 262

īśvarecchā nimittaṃ cecchaktipātaikahetutā japādikā kriyāśaktirevetthaṃ natu karma tat 262

13.263

कर्म तल्लोकरूढं हि यद्भोगमवरं ददत् तिरोधत्ते भोक्तृरूपं संज्ञाया तु न नो भरः 263

karma tallokarūḍhaṃ hi yadbhogamavaraṃ dadat tirodhatte bhoktṛrūpaṃ saṃjñāyā tu na no bharaḥ 263

13.264

तेषां भोगोत्कता कस्मादिति चेद्दत्तमुत्तरम् चित्राकारप्रकाशो@यं स्वतन्त्रः परमेश्वरः 264

teṣāṃ bhogotkatā kasmāditi ceddattamuttaram citrākāraprakāśo@yaṃ svatantraḥ parameśvaraḥ 264

13.265

स्वातन्त्र्यात्तु तिरोभावबन्धो भोगे@स्य भोक्तृताम् पुष्णन्स्वं रूपमेव स्यान्मलकर्मादिवर्जितम् 265

svātantryāttu tirobhāvabandho bhoge@sya bhoktṛtām puṣṇansvaṃ rūpameva syānmalakarmādivarjitam 265

13.266

उक्तं सेयं क्रियाशक्तिः शिवस्य पशुवर्तिनी बन्धयित्रीति तत्कर्म कथ्यते रूपलोपकृत् 266

uktaṃ seyaṃ kriyāśaktiḥ śivasya paśuvartinī bandhayitrīti tatkarma kathyate rūpalopakṛt 266

13.267

ज्ञाता सा च क्रियाशक्तिः सद्यः सिद्ध्युपपादिका अविच्छिन्नस्वात्मसंवित्प्रथा सिद्धिरिहोच्यते 267

jñātā sā ca kriyāśaktiḥ sadyaḥ siddhyupapādikā avicchinnasvātmasaṃvitprathā siddhirihocyate 267

13.268

सा भोगमोक्षस्वातन्त्र्यमहालक्ष्मीरिहाक्षया विष्ण्वादिरूपता देवे या काचित्सा निजात्मना 268

sā bhogamokṣasvātantryamahālakṣmīrihākṣayā viṣṇvādirūpatā deve yā kācitsā nijātmanā 268

13.269

भेदयोगवशान्मायापदमध्यव्यवस्थिता तेन तद्रूपतायोगाच्छक्तिपातः स्थितो@पि सन् 269

bhedayogavaśānmāyāpadamadhyavyavasthitā tena tadrūpatāyogācchaktipātaḥ sthito@pi san 269

13.270

तावन्तं भोगमाधत्ते पर्यन्ते शिवतां नतु यथा स्वातन्त्र्यतो राजाप्यनुगृह्णाति कंचन 270

tāvantaṃ bhogamādhatte paryante śivatāṃ natu yathā svātantryato rājāpyanugṛhṇāti kaṃcana 270

13.271

ईशशक्तिसमावेशात्तथा विष्ण्वादयो@प्यलम् मायागर्भाधिकारीयशक्तिपातवशात्ततः 271

īśaśaktisamāveśāttathā viṣṇvādayo@pyalam māyāgarbhādhikārīyaśaktipātavaśāttataḥ 271

13.272

को@पि प्रधानपुरुषविवेकी प्रकृतेर्गतः उत्कृष्टात्तत एवाशु को@पि बुद्धा विवेकिताम् 272

ko@pi pradhānapuruṣavivekī prakṛtergataḥ utkṛṣṭāttata evāśu ko@pi buddhā vivekitām 272

13.273

क्षणात्पुंसः कलायाश्च पुंमायान्तरवेदकः कलाश्रयस्याप्यत्यन्तं कर्मणो विनिवर्तनात् 273

kṣaṇātpuṃsaḥ kalāyāśca puṃmāyāntaravedakaḥ kalāśrayasyāpyatyantaṃ karmaṇo vinivartanāt 273

13.274

ज्ञानाकलः प्राक्तनस्तु कर्मी तस्याश्रयस्थितेः स परं प्रकृतेर्बुध्ने सृष्टिं नायाति जातुचित् 274

jñānākalaḥ prāktanastu karmī tasyāśrayasthiteḥ sa paraṃ prakṛterbudhne sṛṣṭiṃ nāyāti jātucit 274

13.275

मायाधरे तु सृज्येतानन्तेशेन प्रचोदनात् विज्ञानाकलतां प्राप्तः केवलादधिकारतः 275

māyādhare tu sṛjyetānanteśena pracodanāt vijñānākalatāṃ prāptaḥ kevalādadhikārataḥ 275

13.276

मलान्मन्त्रतदीशादिभावमेति सदा शिवात् पत्युः परस्माद्यस्त्वेष शक्तिपातः स वै मलात् 276

malānmantratadīśādibhāvameti sadā śivāt patyuḥ parasmādyastveṣa śaktipātaḥ sa vai malāt 276

13.277

अज्ञानाख्याद्वियोक्तेति शिवभावप्रकाशकः नान्येन शिवभावो हि केनचित्संप्रकाशते 277

ajñānākhyādviyokteti śivabhāvaprakāśakaḥ nānyena śivabhāvo hi kenacitsaṃprakāśate 277

13.278

स्वच्छन्दशास्त्रे तेनोक्तं वादिनां तु शतत्रयम् त्रिषष्ट्यभ्यधिकं भ्रान्तं वैष्णवाद्यं निशान्तरे 278

svacchandaśāstre tenoktaṃ vādināṃ tu śatatrayam triṣaṣṭyabhyadhikaṃ bhrāntaṃ vaiṣṇavādyaṃ niśāntare 278

13.279

शिवज्ञानं केवलं च शिवतापत्तिदायकम् शिवतापत्तिपर्यन्तः शक्तिपातश्च चर्च्यते 279

śivajñānaṃ kevalaṃ ca śivatāpattidāyakam śivatāpattiparyantaḥ śaktipātaśca carcyate 279

13.280

अन्यथा किं हि तत्स्याद्यच्छैव्या शक्त्यानधिष्ठितम् तेनेह वैष्णवादीनां नाधिकारः कथंचन 280

anyathā kiṃ hi tatsyādyacchaivyā śaktyānadhiṣṭhitam teneha vaiṣṇavādīnāṃ nādhikāraḥ kathaṃcana 280

13.281

ते हि भेदैकवृत्तित्वादभेदे दूरवर्जिताः स्वातन्त्र्यात्तु महेशस्य ते@पि चेच्छिवतोन्मुखाः 281

te hi bhedaikavṛttitvādabhede dūravarjitāḥ svātantryāttu maheśasya te@pi cecchivatonmukhāḥ 281

13.282

द्विगुणा संस्क्रियास्त्येषां लिङ्गोद्धृत्याथ दीक्षया दुष्टाधिवासविगमे पुष्पैः कुम्भो@धिवास्यते 282

dviguṇā saṃskriyāstyeṣāṃ liṅgoddhṛtyātha dīkṣayā duṣṭādhivāsavigame puṣpaiḥ kumbho@dhivāsyate 282

13.283

द्विगुणो@स्य स संस्कारो नेत्थं शुद्धे घटे विधिः इत्थं श्रीशक्तिपातो@यं निरपेक्ष इहोदितः 283

dviguṇo@sya sa saṃskāro netthaṃ śuddhe ghaṭe vidhiḥ itthaṃ śrīśaktipāto@yaṃ nirapekṣa ihoditaḥ 283

13.284

अनयैव दिशा नेयं मतङ्गकिरणादिकम् ग्रन्थगौरवभीत्या तु तल्लिखित्वा न योजितम् 284

anayaiva diśā neyaṃ mataṅgakiraṇādikam granthagauravabhītyā tu tallikhitvā na yojitam 284

13.285

पुराणे@पि च तस्यैव प्रसादाद्भक्तिरिष्यते यया यान्ति परां सिद्धिं तद्भावगतमानसाः 285

purāṇe@pi ca tasyaiva prasādādbhaktiriṣyate yayā yānti parāṃ siddhiṃ tadbhāvagatamānasāḥ 285

13.286

एवकारेण कर्मादिसापेक्षत्वं निषिध्यते प्रसादो निर्मलीभावस्तेन संपूर्णरूपता 286

evakāreṇa karmādisāpekṣatvaṃ niṣidhyate prasādo nirmalībhāvastena saṃpūrṇarūpatā 286

13.287

आत्मना तेन हि शिवः स्वयं पूर्णः प्रकाशते शिवीभावमहासिद्धिस्पर्शवन्ध्ये तु कुत्रचित् 287

ātmanā tena hi śivaḥ svayaṃ pūrṇaḥ prakāśate śivībhāvamahāsiddhisparśavandhye tu kutracit 287

13.288

वैष्णवादौ हि या भक्तिर्नासौ केवलतः शिवात् शिवो भवति तत्रैष कारणं न तु केवलः 288

vaiṣṇavādau hi yā bhaktirnāsau kevalataḥ śivāt śivo bhavati tatraiṣa kāraṇaṃ na tu kevalaḥ 288

13.289

निर्मलश्चापि तु प्राप्तावच्छित्कर्माद्यपेक्षकः यया यान्ति परां सिद्धिमित्यस्येदं तु जीवितम् 289

nirmalaścāpi tu prāptāvacchitkarmādyapekṣakaḥ yayā yānti parāṃ siddhimityasyedaṃ tu jīvitam 289

13.290

श्रीमानुत्पलदेवश्चाप्यस्माकं परमो गुरुः शक्तिपातसमये विचारणं प्राप्तमीश न करोषि कर्हिचित् 290

śrīmānutpaladevaścāpyasmākaṃ paramo guruḥ śaktipātasamaye vicāraṇaṃ prāptamīśa na karoṣi karhicit 290

13.291

अद्य मां प्रति किमागतं यतः स्वप्रकाशनविधौ विलम्बसे कर्हिचित्प्राप्तशब्दाभ्यामनपेक्षित्वमूचिवान् 291

adya māṃ prati kimāgataṃ yataḥ svaprakāśanavidhau vilambase karhicitprāptaśabdābhyāmanapekṣitvamūcivān 291

13.292

दुर्लभत्वमरागित्वं शक्तिपातविधौ विभोः अपरार्धेन तस्यैव शक्तिपातस्य चित्रताम् 292

durlabhatvamarāgitvaṃ śaktipātavidhau vibhoḥ aparārdhena tasyaiva śaktipātasya citratām 292

13.293

व्यवधानचिरक्षिप्रभेदाद्यैरुपवर्णितैः श्रीमताप्यनिरुद्धेन शक्तिमुन्मीलिनीं विभोः 293

vyavadhānacirakṣiprabhedādyairupavarṇitaiḥ śrīmatāpyaniruddhena śaktimunmīlinīṃ vibhoḥ 293

13.294

व्याचक्षाणेन मातङ्गे वर्णिता निरपेक्षता स्थावरान्ते@पि देवस्य स्वरूपोन्मीलनात्मिका 294

vyācakṣāṇena mātaṅge varṇitā nirapekṣatā sthāvarānte@pi devasya svarūponmīlanātmikā 294

13.295

शक्तिः पतन्ती सापेक्षा न क्वापीति सुविस्तरात् एवं विचित्रे@प्येतस्मिञ्छक्तिपाते स्थिते सति 295

śaktiḥ patantī sāpekṣā na kvāpīti suvistarāt evaṃ vicitre@pyetasmiñchaktipāte sthite sati 295

13.296

तारतम्यादिभिर्भेदैः समय्यादिविचित्रता कश्चिद्रुद्राशतामात्रापादनात्तत्प्रसादतः 296

tāratamyādibhirbhedaiḥ samayyādivicitratā kaścidrudrāśatāmātrāpādanāttatprasādataḥ 296

13.297

शिवत्वं क्रमशो गच्छेत् समयी यो निरूप्यते कश्चिच्छुद्धाध्वबन्धः सन् पुत्रकः शीघ्रमक्रमात् 297

śivatvaṃ kramaśo gacchet samayī yo nirūpyate kaścicchuddhādhvabandhaḥ san putrakaḥ śīghramakramāt 297

13.298

भोगव्यवधिना को@पि साधकश्चिरशीघ्रतः कश्चित्संपूर्णकर्तव्यः कृत्यपञ्चकभागिनि 298

bhogavyavadhinā ko@pi sādhakaściraśīghrataḥ kaścitsaṃpūrṇakartavyaḥ kṛtyapañcakabhāgini 298

13.299

रूपे स्थितो गुरुः सो@पि भोगमोक्षादिभेदभाक् समय्यादिचतुष्कस्य समासव्यासयोगतः 299

rūpe sthito guruḥ so@pi bhogamokṣādibhedabhāk samayyādicatuṣkasya samāsavyāsayogataḥ 299

13.300

क्रमाक्रमादिभिर्भेदैः शक्तिपातस्य चित्रता क्रमिकः शक्तिपातश्च सिद्धान्ते वामके ततः 300

kramākramādibhirbhedaiḥ śaktipātasya citratā kramikaḥ śaktipātaśca siddhānte vāmake tataḥ 300

13.301

दक्षे मते कुले कौले षडर्धे हृदये ततः उल्लङ्घनवशाद्वापि झटित्यक्रममेव वा 301

dakṣe mate kule kaule ṣaḍardhe hṛdaye tataḥ ullaṅghanavaśādvāpi jhaṭityakramameva vā 301

13.302

उक्तं श्रीभैरवकुले पञ्चदीक्षासुसंस्कृतः गुरुरुल्लङ्घिताधःस्थस्रोता वै त्रिकशास्त्रगः 302

uktaṃ śrībhairavakule pañcadīkṣāsusaṃskṛtaḥ gururullaṅghitādhaḥsthasrotā vai trikaśāstragaḥ 302

13.303

ज्ञानाचारादिभेदेन ह्युत्तराधरता विभुः शास्त्रेष्वदीदृशच्छ्रीमत्सर्वाचारहृदादिषु 303

jñānācārādibhedena hyuttarādharatā vibhuḥ śāstreṣvadīdṛśacchrīmatsarvācārahṛdādiṣu 303

13.304

वाममार्गाभिषिक्तस्तु दैशिकः परतत्त्ववित् तथापि भैरवे तन्त्रे पुनः संस्कारमर्हति 304

vāmamārgābhiṣiktastu daiśikaḥ paratattvavit tathāpi bhairave tantre punaḥ saṃskāramarhati 304

13.305

शैववैमलसिद्धान्ता आर्हताः कारुकाश्च ये सर्वे ते पशवो ज्ञेया भैरवे मातृमण्डले 305

śaivavaimalasiddhāntā ārhatāḥ kārukāśca ye sarve te paśavo jñeyā bhairave mātṛmaṇḍale 305

13.306

कुलकालीविधौ चोक्तं वैष्णवाना विशेषतः भस्मनिष्ठाप्रपन्नानामित्यादौ नैव योग्यता 306

kulakālīvidhau coktaṃ vaiṣṇavānā viśeṣataḥ bhasmaniṣṭhāprapannānāmityādau naiva yogyatā 306

13.307

स्वच्छन्दशास्त्रे संक्षेपादुक्तं च श्रीमहेशिना अन्यशास्त्ररतो यस्तु नासौ सिद्धिफलप्रदः 307

svacchandaśāstre saṃkṣepāduktaṃ ca śrīmaheśinā anyaśāstrarato yastu nāsau siddhiphalapradaḥ 307

13.308

समय्यादिक्रमाल्लब्धाभिषेको हि गुरुर्मतः स च शक्तिवशादित्थं वैष्णवादिषु को@न्वयः 308

samayyādikramāllabdhābhiṣeko hi gururmataḥ sa ca śaktivaśāditthaṃ vaiṣṇavādiṣu ko@nvayaḥ 308

13.309

छद्मापश्रवणाद्यैस्तु तज्ज्ञानं गृह्णतो भवेत् प्रायश्चित्तमतस्तादृगधिकार्यत्र किं भवेत् 309

chadmāpaśravaṇādyaistu tajjñānaṃ gṛhṇato bhavet prāyaścittamatastādṛgadhikāryatra kiṃ bhavet 309

13.310

फलाकाङ्क्षायुतः शिष्यस्तदेकायत्तसिद्धिकः ध्रुवं पच्येत नरके प्रायश्चित्त्युपसेवनात् 310

phalākāṅkṣāyutaḥ śiṣyastadekāyattasiddhikaḥ dhruvaṃ pacyeta narake prāyaścittyupasevanāt 310

13.311

तिरोभावप्रकारो@यं यत्तादृशि नियोजितः गुरौ शिवेन तद्भक्तिः शक्तिपातो@स्य नोच्यते 311

tirobhāvaprakāro@yaṃ yattādṛśi niyojitaḥ gurau śivena tadbhaktiḥ śaktipāto@sya nocyate 311

13.312

यदातु वैचित्र्यवशाज्जानीयात्तस्य तादृशम् विपरीतप्रवृत्तत्वं ज्ञानं तस्मादुपाहरेत् 312

yadātu vaicitryavaśājjānīyāttasya tādṛśam viparītapravṛttatvaṃ jñānaṃ tasmādupāharet 312

13.313

तं च त्यजेत्पापवृत्तिं भवेत्तु ज्ञानतत्परः यथा चौराद्गृहीत्वार्थं तं निगृह्णाति भूपतिः 313

taṃ ca tyajetpāpavṛttiṃ bhavettu jñānatatparaḥ yathā caurādgṛhītvārthaṃ taṃ nigṛhṇāti bhūpatiḥ 313

13.314

वैष्णवादेस्तथा शैवं ज्ञानमाहृत्य सन्मतिः स हि भेदैकवृत्तित्वं शिवज्ञाने श्रुते@प्यलम् 314

vaiṣṇavādestathā śaivaṃ jñānamāhṛtya sanmatiḥ sa hi bhedaikavṛttitvaṃ śivajñāne śrute@pyalam 314

13.315

नोज्झतीति दृढं वामाधिष्ठितस्तत्पशूत्तमः शिवेनैव तिरोभाव्य स्थापितो नियतेर्बलात् 315

nojjhatīti dṛḍhaṃ vāmādhiṣṭhitastatpaśūttamaḥ śivenaiva tirobhāvya sthāpito niyaterbalāt 315

13.316

कथङ्कारं पतिपदं प्रयातु परतन्त्रितः स्वच्छन्दशास्त्रे प्रोक्तं च वैष्णवादिषु ये रताः 316

kathaṅkāraṃ patipadaṃ prayātu paratantritaḥ svacchandaśāstre proktaṃ ca vaiṣṇavādiṣu ye ratāḥ 316

13.317

भ्रमयत्येव तान्माया ह्यमोक्षे मोक्षलिप्सया वैष्णवादिः शैवशास्त्रं मेलयन्निजशासने 317

bhramayatyeva tānmāyā hyamokṣe mokṣalipsayā vaiṣṇavādiḥ śaivaśāstraṃ melayannijaśāsane 317

13.318

ध्रुवं संशयमापन्न उभयभ्रष्टतां व्रजेत् स्वदृष्टौ परदृष्टौ च समयोल्लङ्घनादसौ 318

dhruvaṃ saṃśayamāpanna ubhayabhraṣṭatāṃ vrajet svadṛṣṭau paradṛṣṭau ca samayollaṅghanādasau 318

13.319

प्रत्यवायं यतो@भ्येति चरेत्तन्नेदृशं क्रमम् उक्तं श्रीमद्गह्वरे च परमेशेन तादृशम् 319

pratyavāyaṃ yato@bhyeti carettannedṛśaṃ kramam uktaṃ śrīmadgahvare ca parameśena tādṛśam 319

13.320

नान्यशास्त्राभियुक्तषु शिवज्ञानं प्रकाशते तन्न सैद्धान्तिको वामे नासौ दक्षे स नो मते 320

nānyaśāstrābhiyuktaṣu śivajñānaṃ prakāśate tanna saiddhāntiko vāme nāsau dakṣe sa no mate 320

13.321

कुलकौले त्रिके नासौ पूर्वः पूर्वः परत्र तु अवच्छिन्नो@नवच्छेदं नो वेत्त्यानन्त्यसंस्थितः 321

kulakaule trike nāsau pūrvaḥ pūrvaḥ paratra tu avacchinno@navacchedaṃ no vettyānantyasaṃsthitaḥ 321

13.322

सर्वंसहस्ततो@धःस्थ ऊर्ध्वस्थो@धिकृतो गुरुः स्वात्मीयाधरसंस्पर्शात्प्राणयन्नधराः क्रियाः 322

sarvaṃsahastato@dhaḥstha ūrdhvastho@dhikṛto guruḥ svātmīyādharasaṃsparśātprāṇayannadharāḥ kriyāḥ 322

13.323

सफलीकुरुते यत्तदूर्ध्वस्थो गुरुरुत्तमः अधःस्थदृक्स्थो@प्येतादृग्गुरुसेवी भवेत्स यः 323

saphalīkurute yattadūrdhvastho gururuttamaḥ adhaḥsthadṛkstho@pyetādṛggurusevī bhavetsa yaḥ 323

13.324

तादृक्शक्तिनिपातेद्धो यो द्रागूर्ध्वमिमं नयेत् तत्तद्गिरिनदीप्रायावच्छिन्ने क्षेत्रपीठके 324

tādṛkśaktinipāteddho yo drāgūrdhvamimaṃ nayet tattadgirinadīprāyāvacchinne kṣetrapīṭhake 324

13.325

उत्तरोत्तरविज्ञाने नाधिकार्यधरो@धरः उत्तरोत्तरमाचार्यं विदन्नप्यधरो@धरः 325

uttarottaravijñāne nādhikāryadharo@dharaḥ uttarottaramācāryaṃ vidannapyadharo@dharaḥ 325

13.326

कुर्वन्नधिक्रियां शास्त्रलङ्घी निग्रहभाजनम् शक्तिपातबलादेव ज्ञानयोग्यविचित्रता 326

kurvannadhikriyāṃ śāstralaṅghī nigrahabhājanam śaktipātabalādeva jñānayogyavicitratā 326

13.327

श्रौतं चिन्तामयं द्व्यात्म भावनामयमेव च ज्ञानं तदुत्तरं ज्यायो यतो मोक्षैककारणम् 327

śrautaṃ cintāmayaṃ dvyātma bhāvanāmayameva ca jñānaṃ taduttaraṃ jyāyo yato mokṣaikakāraṇam 327

13.328

तत्त्वेभ्य उद्धृतिं क्वापि योजनं सकले@कले कथं कुर्याद्विना ज्ञानं भावनामयमुत्तमम् 328

tattvebhya uddhṛtiṃ kvāpi yojanaṃ sakale@kale kathaṃ kuryādvinā jñānaṃ bhāvanāmayamuttamam 328

13.329

योगी तु प्राप्ततत्तत्त्वसिद्धिरप्युत्तमे पदे सदाशिवाद्ये स्वभ्यस्तज्ञानित्वादेव योजकः 329

yogī tu prāptatattattvasiddhirapyuttame pade sadāśivādye svabhyastajñānitvādeva yojakaḥ 329

13.330

अधरेषु च तत्त्वेषु या सिद्धिर्योगजास्य सा विमोचनायां नोपायः स्थितापि धनदारवत् 330

adhareṣu ca tattveṣu yā siddhiryogajāsya sā vimocanāyāṃ nopāyaḥ sthitāpi dhanadāravat 330

13.331

यस्तूत्पन्नसमस्ताध्वसिद्धिः सहि सदाशिवः साक्षादेष कथं मर्त्यान्मोचयेद्गुरुतां व्रजन् 331

yastūtpannasamastādhvasiddhiḥ sahi sadāśivaḥ sākṣādeṣa kathaṃ martyānmocayedgurutāṃ vrajan 331

13.332

तेनोक्तं मालिनीतन्त्रे विचार्य ज्ञानयोगिते यतश्च मोक्षदः प्रोक्तः स्वभ्यस्तज्ञानवान्बुधैः 332

tenoktaṃ mālinītantre vicārya jñānayogite yataśca mokṣadaḥ proktaḥ svabhyastajñānavānbudhaiḥ 332

13.333

तस्मात्स्वभ्यस्तविज्ञानतैवैकं गुरुलक्षणम् विभागस्त्वेष मे प्रोक्तः शंभुनाथेन दर्श्यते 333

tasmātsvabhyastavijñānataivaikaṃ gurulakṣaṇam vibhāgastveṣa me proktaḥ śaṃbhunāthena darśyate 333

13.334

मोक्षज्ञानपरः कुर्याद्गुरुं स्वभ्यस्तवेदनम् अन्यं त्यजेत्प्राप्तमपि तथाचोक्तं शिवेन तत् 334

mokṣajñānaparaḥ kuryādguruṃ svabhyastavedanam anyaṃ tyajetprāptamapi tathācoktaṃ śivena tat 334

13.335

आमोदार्थी यथा भृङ्गः पुष्पात्पुष्पान्तरं व्रजेत् विज्ञानार्थी तथा शिष्यो गुरोर्गुर्वन्तरं व्रजेत् 335

āmodārthī yathā bhṛṅgaḥ puṣpātpuṣpāntaraṃ vrajet vijñānārthī tathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ vrajet 335

13.336

शक्तिहीनं गुरुं प्राप्य मोक्षज्ञाने कथं श्रयेत् नष्टमूले द्रुमे देवि कुतः पुष्पफलादिकम् 336

śaktihīnaṃ guruṃ prāpya mokṣajñāne kathaṃ śrayet naṣṭamūle drume devi kutaḥ puṣpaphalādikam 336

13.337

उत्तरोत्तरमुत्कर्षलक्ष्मीं पश्यन्नपि स्थितः अधमे यः पदे तस्मात्को@न्यः स्याद्दैवदग्धकः 337

uttarottaramutkarṣalakṣmīṃ paśyannapi sthitaḥ adhame yaḥ pade tasmātko@nyaḥ syāddaivadagdhakaḥ 337

13.338

यस्तु भोगं च मोक्षं च वाञ्छेद्विज्ञानमेव च स्वभ्यस्तज्ञानिनं योगसिद्धं स गुरुमाश्रयेत् 338

yastu bhogaṃ ca mokṣaṃ ca vāñchedvijñānameva ca svabhyastajñāninaṃ yogasiddhaṃ sa gurumāśrayet 338

13.339

तदभावे तु विज्ञानमोक्षयोर्ज्ञानिनं श्रयेत् भुक्त्यंशे योगिनं यस्तत्फलं दातुं भवेत्क्षमः 339

tadabhāve tu vijñānamokṣayorjñāninaṃ śrayet bhuktyaṃśe yoginaṃ yastatphalaṃ dātuṃ bhavetkṣamaḥ 339

13.340

फलदानाक्षमे योगिन्यपायैकोपदेशिनि वरं ज्ञानी यो@भ्युपायं दिशेदपिच मोचयेत् 340

phaladānākṣame yoginyapāyaikopadeśini varaṃ jñānī yo@bhyupāyaṃ diśedapica mocayet 340

13.341

ज्ञानी न पूर्ण एवैको यदि ह्यंशांशिकाक्रमात् ज्ञानान्यादाय विज्ञानं कुर्वीताखण्डमण्डलम् 341

jñānī na pūrṇa evaiko yadi hyaṃśāṃśikākramāt jñānānyādāya vijñānaṃ kurvītākhaṇḍamaṇḍalam 341

13.342

तेनासंख्यान्गुरून्कुर्यात्पूरणाय स्वसंविदः धन्यस्तु पूर्णविज्ञानं ज्ञानार्थी लभते गुरुम् 342

tenāsaṃkhyāngurūnkuryātpūraṇāya svasaṃvidaḥ dhanyastu pūrṇavijñānaṃ jñānārthī labhate gurum 342

13.343

नानागुर्वागमस्रोतःप्रतिभामात्रमिश्रितम् कृत्वा ज्ञानार्णवं स्वाभिर्विप्रुङ्गिः प्लावयेन्न किम् 343

nānāgurvāgamasrotaḥpratibhāmātramiśritam kṛtvā jñānārṇavaṃ svābhirvipruṅgiḥ plāvayenna kim 343

13.344

आ तपनान्मोटकान्तं यस्य मे@स्ति गुरुक्रमः तस्य मे सर्वशिष्यस्य नोपदेशदरिद्रता 344

ā tapanānmoṭakāntaṃ yasya me@sti gurukramaḥ tasya me sarvaśiṣyasya nopadeśadaridratā 344

13.345

श्रीमता कल्लटेनेत्थं गुरुणा तु न्यरूप्यत अहमप्यत एवाधःशास्त्रदृष्टिकुतूहलात् 345

śrīmatā kallaṭenetthaṃ guruṇā tu nyarūpyata ahamapyata evādhaḥśāstradṛṣṭikutūhalāt 345

13.346

तार्किकश्रौतबौद्धार्हद्वैष्णवादीन्नसेविषि लोकाध्यात्मातिमार्गादिकर्मयोगविधानतः 346

tārkikaśrautabauddhārhadvaiṣṇavādīnnaseviṣi lokādhyātmātimārgādikarmayogavidhānataḥ 346

13.347

संबोधोत्कर्षबाहुल्यात्क्रमोत्कृष्टान्विभावयेत् श्रीपूर्वशास्त्रे प्रष्टारो मुनयो नारदादयः 347

saṃbodhotkarṣabāhulyātkramotkṛṣṭānvibhāvayet śrīpūrvaśāstre praṣṭāro munayo nāradādayaḥ 347

13.348

प्राग्वैष्णवाः सौगताश्च सिद्धान्तादिविदस्ततः क्रमात्त्रिकार्थविज्ञानचन्द्रोत्सुकितदृष्टयः 348

prāgvaiṣṇavāḥ saugatāśca siddhāntādividastataḥ kramāttrikārthavijñānacandrotsukitadṛṣṭayaḥ 348

13.349

तस्मान्न गुरुभूयस्त्वे विशङ्केत कदाचन गुर्वन्तररते मूढे आगमान्तरसेवके 349

tasmānna gurubhūyastve viśaṅketa kadācana gurvantararate mūḍhe āgamāntarasevake 349

13.350

प्रत्यवायो य आम्नातः स इत्थमिति गृह्यताम् यो यत्र शास्त्रे@धिकृतः स तत्र गुरुरुच्यते 350

pratyavāyo ya āmnātaḥ sa itthamiti gṛhyatām yo yatra śāstre@dhikṛtaḥ sa tatra gururucyate 350

13.351

तत्रानधिकृतो यस्तु तद्गुर्वन्तरमुच्यते यथा तन्मण्डलासीनो मण्डलान्तरभूपतिम् 351

tatrānadhikṛto yastu tadgurvantaramucyate yathā tanmaṇḍalāsīno maṇḍalāntarabhūpatim 351

13.352

स्वमण्डलजिगीषुः सन्सेवमानो विनश्यति तथोत्तरोत्तरज्ञानसिद्धिप्रेप्सुः समाश्रयन् 352

svamaṇḍalajigīṣuḥ sansevamāno vinaśyati tathottarottarajñānasiddhiprepsuḥ samāśrayan 352

13.353

अधराधरमाचार्यं विनाशमधिगच्छति एवमेवोर्ध्ववर्तिष्णोरागमात्सिद्धिवाञ्छकः 353

adharādharamācāryaṃ vināśamadhigacchati evamevordhvavartiṣṇorāgamātsiddhivāñchakaḥ 353

13.354

मायीयशास्त्रनिरतो विनाशं प्रतिपद्यते उक्तं च श्रीमदानन्दे कर्म संश्रित्य भावतः 354

māyīyaśāstranirato vināśaṃ pratipadyate uktaṃ ca śrīmadānande karma saṃśritya bhāvataḥ 354

13.355

जुगुप्सते तत्तस्मिंश्च विफले@न्यत्समाश्रयेत् दिनाद्दिनं ह्रसंस्त्वेवं पच्यते रौरवादिषु 355

jugupsate tattasmiṃśca viphale@nyatsamāśrayet dināddinaṃ hrasaṃstvevaṃ pacyate rauravādiṣu 355

13.356

यस्तूर्ध्वोर्ध्वपथप्रेप्सुरधरं गुरुमागमम् जिहासेच्छक्तिपातेन स धन्यः प्रोन्मुखीकृतः 356

yastūrdhvordhvapathaprepsuradharaṃ gurumāgamam jihāsecchaktipātena sa dhanyaḥ pronmukhīkṛtaḥ 356

13.357

अत एवेह शास्त्रेषु शैवेष्वेव निरूप्यते शास्त्रान्तरार्थानाश्वस्तान्प्रति संस्कारको विधिः 357

ata eveha śāstreṣu śaiveṣveva nirūpyate śāstrāntarārthānāśvastānprati saṃskārako vidhiḥ 357

13.358

अतश्चाप्युत्तमं शैवं यो@न्यत्र पतितः सहि इहानुग्राह्य ऊर्ध्वोर्ध्वं नेतस्तु पतितः क्वचित् 358

ataścāpyuttamaṃ śaivaṃ yo@nyatra patitaḥ sahi ihānugrāhya ūrdhvordhvaṃ netastu patitaḥ kvacit 358

13.359

अत एव हि सर्वज्ञैर्ब्रह्मविष्ण्वादिभिर्निजे न शासने समाम्नातं लिङ्गोद्धारादि किंचन 359

ata eva hi sarvajñairbrahmaviṣṇvādibhirnije na śāsane samāmnātaṃ liṅgoddhārādi kiṃcana 359

13.360

इत्थं विष्ण्वादयः शैवपरमार्थैकवेदिनः कांश्चित्प्रति तथादिक्षुस्ते मोहाद्विमतिं श्रिताः 360

itthaṃ viṣṇvādayaḥ śaivaparamārthaikavedinaḥ kāṃścitprati tathādikṣuste mohādvimatiṃ śritāḥ 360

13.361

तथाविधामेव मतिं सत्यसंस्पर्शनाक्षमाम् दृष्ट्वैषां ब्रह्मविष्ण्वाद्यैर्बुद्धैरपि तथोदितम् 361

tathāvidhāmeva matiṃ satyasaṃsparśanākṣamām dṛṣṭvaiṣāṃ brahmaviṣṇvādyairbuddhairapi tathoditam 361

13.362

इत्येष युक्त्यागमतः शक्तिपातो विवेचितः

ityeṣa yuktyāgamataḥ śaktipāto vivecitaḥ

Āhnika 14

14.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके चतुर्दशमाह्निकम् तिरोभावस्वरूपं तु कथ्यमानं विविच्यताम् स्वभावात् परमेशानो नियत्यनियतिक्रमम् 1

c atha śrītantrāloke caturdaśamāhnikam tirobhāvasvarūpaṃ tu kathyamānaṃ vivicyatām svabhāvāt parameśāno niyatyaniyatikramam 1

14.2

स्पृशन्प्रकाशते येन ततः स्वच्छन्द उच्यते नियतिं कर्मफलयोराश्रित्यैष महेश्वरः 2

spṛśanprakāśate yena tataḥ svacchanda ucyate niyatiṃ karmaphalayorāśrityaiṣa maheśvaraḥ 2

14.3

सृष्टिसंस्थितिसंहारान्विधत्ते@वान्तरस्थितीन् महासर्गे पुनः सृष्टिसंहारानन्त्यशालिनि 3

sṛṣṭisaṃsthitisaṃhārānvidhatte@vāntarasthitīn mahāsarge punaḥ sṛṣṭisaṃhārānantyaśālini 3

14.4

एकः स देवो विश्वात्मा नियतित्यागतः प्रभुः अवान्तरे या च सृष्टिः स्थितिश्चात्राप्ययन्त्रितम् 4

ekaḥ sa devo viśvātmā niyatityāgataḥ prabhuḥ avāntare yā ca sṛṣṭiḥ sthitiścātrāpyayantritam 4

14.5

नोज्झत्येष वपुस्त्यक्तनियतिश्च स्थितो@त्र तत् नियत्यैव यदा चैष स्वरूपाच्छादनक्रमात् 5

nojjhatyeṣa vapustyaktaniyatiśca sthito@tra tat niyatyaiva yadā caiṣa svarūpācchādanakramāt 5

14.6

भुङ्क्ते दुःखविमोहादि तदा कर्मफलक्रमः त्यक्त्वा तु नियमं कार्मं दुःखमोहपरीतताम् 6

bhuṅkte duḥkhavimohādi tadā karmaphalakramaḥ tyaktvā tu niyamaṃ kārmaṃ duḥkhamohaparītatām 6

14.7

बिभासयिषुरास्ते@यं तिरोधाने@नपेक्षकः यथा प्रकाशस्वातन्त्र्यात् प्रतिबुद्धो@प्यबुद्धवत् 7

bibhāsayiṣurāste@yaṃ tirodhāne@napekṣakaḥ yathā prakāśasvātantryāt pratibuddho@pyabuddhavat 7

14.8

आस्ते तद्वदनुत्तीर्णो@प्युत्तीर्ण इव चेष्टते यथा च बुद्धस्तां मूढचेष्टां कुर्वन्नपि द्विषन् 8

āste tadvadanuttīrṇo@pyuttīrṇa iva ceṣṭate yathā ca buddhastāṃ mūḍhaceṣṭāṃ kurvannapi dviṣan 8

14.9

हृद्यास्ते मूढ एवं हि प्रबुद्धानां विचेष्टितम् श्रीविद्याधिपतिश्चाह मानस्तोत्रे तदीदृशम् 9

hṛdyāste mūḍha evaṃ hi prabuddhānāṃ viceṣṭitam śrīvidyādhipatiścāha mānastotre tadīdṛśam 9

14.10

ये यौष्माके शासनमार्गे कृतदीक्षाः संगच्छन्तो मोहवशाद्विप्रतिपत्तिम् नूनं तेषा नास्ति भवद्भानुनियोगः सङ्कोचः किं सूर्यकरैस्तामरसानाम् 10

ye yauṣmāke śāsanamārge kṛtadīkṣāḥ saṃgacchanto mohavaśādvipratipattim nūnaṃ teṣā nāsti bhavadbhānuniyogaḥ saṅkocaḥ kiṃ sūryakaraistāmarasānām 10

14.11

ज्ञातज्ञेया धातृपदस्था अपि सन्तो ये त्वन्मार्गात्कापथगास्ते@पि न सम्यक प्रायस्तेषां लैङ्गिकबुद्ध्यादिसमुत्थो मिथ्याबोधः सर्पवसादीपजकल्पः 11

jñātajñeyā dhātṛpadasthā api santo ye tvanmārgātkāpathagāste@pi na samyaka prāyasteṣāṃ laiṅgikabuddhyādisamuttho mithyābodhaḥ sarpavasādīpajakalpaḥ 11

14.12

यस्माद्विद्धं सूतकमुख्येन नु ताम्रं तद्यद्भूयः स्वां प्रकृतिं नो समुपेयात् नो तैः पीतं भूतलसंस्थैरमृतं तद्येषां तृट्क्षुद्दुःखविबाधाः पुनरस्मिन् 12

yasmādviddhaṃ sūtakamukhyena nu tāmraṃ tadyadbhūyaḥ svāṃ prakṛtiṃ no samupeyāt no taiḥ pītaṃ bhūtalasaṃsthairamṛtaṃ tadyeṣāṃ tṛṭkṣudduḥkhavibādhāḥ punarasmin 12

14.13

ततः प्रबुद्धचेष्टासौ मन्त्रचर्यार्चनादिका द्वेषेद्धान्तर्दहत्येनं दाहः शङ्कैव सा यतः 13

tataḥ prabuddhaceṣṭāsau mantracaryārcanādikā dveṣeddhāntardahatyenaṃ dāhaḥ śaṅkaiva sā yataḥ 13

14.14

न चास्य कर्ममहिमा तादृग्येनेत्थमास्त सः किं हि तत्कर्म कस्माद्वा पूर्वेणात्र समो विधिः 14

na cāsya karmamahimā tādṛgyenetthamāsta saḥ kiṃ hi tatkarma kasmādvā pūrveṇātra samo vidhiḥ 14

14.15

तस्मात्सा परमेशेच्छा ययायं मोहितस्तथा अनन्तकालसंवेद्यदुःखपात्रत्वमीहते 15

tasmātsā parameśecchā yayāyaṃ mohitastathā anantakālasaṃvedyaduḥkhapātratvamīhate 15

14.16

तत्रापि चेच्छावैचित्र्यादिहामुत्रोभयात्मकः दुःखस्यापि विभेदो@स्ति चिरशैघ्र्यकृतस्तथा 16

tatrāpi cecchāvaicitryādihāmutrobhayātmakaḥ duḥkhasyāpi vibhedo@sti ciraśaighryakṛtastathā 16

14.17

कालकामान्धकादीनां पौलस्त्यपुरवासिनाम् तथान्येषां तिरोभावस्तावद्दुःखो ह्यमुत्र च 17

kālakāmāndhakādīnāṃ paulastyapuravāsinām tathānyeṣāṃ tirobhāvastāvadduḥkho hyamutra ca 17

14.18

अन्यो@पि च तिरोभावः समयोल्लङ्घनात्मकः यदुक्तं परमेशेन श्रीमदानन्दगह्वरे 18

anyo@pi ca tirobhāvaḥ samayollaṅghanātmakaḥ yaduktaṃ parameśena śrīmadānandagahvare 18

14.19

समयोल्लङ्घनाद्देवि क्रव्यादत्वं शतं समाः तत्रापि मन्दतीव्रादिभेदाद्बहुविधः क्रमः 19

samayollaṅghanāddevi kravyādatvaṃ śataṃ samāḥ tatrāpi mandatīvrādibhedādbahuvidhaḥ kramaḥ 19

14.20

स्वातन्त्र्याच्च महेशस्य तिरोभूतो@प्यसौ स्वयम् परद्वारेण वाभ्येति भूयो@नुग्रहमप्यलम् 20

svātantryācca maheśasya tirobhūto@pyasau svayam paradvāreṇa vābhyeti bhūyo@nugrahamapyalam 20

14.21

भूयो@नुग्रहतः प्रायश्चित्ताद्याचरणे सति अनुसारेण दीक्षादौ कृते स्याच्छिवतामयः 21

bhūyo@nugrahataḥ prāyaścittādyācaraṇe sati anusāreṇa dīkṣādau kṛte syācchivatāmayaḥ 21

14.22

तिरोभूतः परेतासुरपि बन्धुसुहृद्गुरून् आलम्ब्य शक्तिपातेन दीक्षाद्यैरनुगृह्यते 22

tirobhūtaḥ paretāsurapi bandhusuhṛdgurūn ālambya śaktipātena dīkṣādyairanugṛhyate 22

14.23

तत्रापि कालशीघ्रत्वचिरत्वादिविभेदताम् तथैति शक्तिपातो@सौ येनायाति शिवात्मताम् 23

tatrāpi kālaśīghratvaciratvādivibhedatām tathaiti śaktipāto@sau yenāyāti śivātmatām 23

14.24

इत्थं सृष्टिस्थितिध्वंसतिरोभावमनुग्रहः इति पञ्चसु कर्तृत्वं शिवत्वं संविदात्मनः 24

itthaṃ sṛṣṭisthitidhvaṃsatirobhāvamanugrahaḥ iti pañcasu kartṛtvaṃ śivatvaṃ saṃvidātmanaḥ 24

14.25

पञ्चकृत्यस्वतन्त्रत्वसंपूर्णस्वात्ममानिनः योगिनो@र्चाजपध्यानयोगाः संस्युः सदोदिताः 25

pañcakṛtyasvatantratvasaṃpūrṇasvātmamāninaḥ yogino@rcājapadhyānayogāḥ saṃsyuḥ sadoditāḥ 25

14.26

ऐन्द्रजालिकवृत्तान्ते न रज्येत कदाचन सादाशिवो@पि यो भोगो बन्धः सो@प्युचितात्मनाम् 26

aindrajālikavṛttānte na rajyeta kadācana sādāśivo@pi yo bhogo bandhaḥ so@pyucitātmanām 26

14.27

ज्ञातृत्वमेव शिवता स्वातन्त्र्यं तदिहोच्यते कुलालवत्तु कर्तृत्वं न मुख्यं तदधिष्ठितेः 27

jñātṛtvameva śivatā svātantryaṃ tadihocyate kulālavattu kartṛtvaṃ na mukhyaṃ tadadhiṣṭhiteḥ 27

14.28

इति ज्ञात्वा ग्रहीतव्या नैव जात्वपि खण्डना शिवो@हं चेन्मदिच्छानुवर्ति किं न जगत्त्विति 28

iti jñātvā grahītavyā naiva jātvapi khaṇḍanā śivo@haṃ cenmadicchānuvarti kiṃ na jagattviti 28

14.29

ममेच्छामनुवर्तन्तामित्यत्राहंविदि स्फुरेत् शिवो वा परमेशानो देहादिरथ निर्मितः 29

mamecchāmanuvartantāmityatrāhaṃvidi sphuret śivo vā parameśāno dehādiratha nirmitaḥ 29

14.30

शिवस्य तावदस्त्येतद्देहस्त्वेष तथा त्वया कृतः कान्या देहतास्य तत्किं स्याद्वाच्यतापदम् 30

śivasya tāvadastyetaddehastveṣa tathā tvayā kṛtaḥ kānyā dehatāsya tatkiṃ syādvācyatāpadam 30

14.31

उक्तं च सिद्धसन्तानश्रीमदूर्मिमहाकुले पवनभ्रमणप्राणविक्षेपादिकृतश्रमाः 31

uktaṃ ca siddhasantānaśrīmadūrmimahākule pavanabhramaṇaprāṇavikṣepādikṛtaśramāḥ 31

14.32

कुहकादिषु ये भ्रान्तास्ते भ्रान्ताः परमे पदे सर्वत्र बहुमानेन याप्युत्क्रान्तिर्विमुक्तये 32

kuhakādiṣu ye bhrāntāste bhrāntāḥ parame pade sarvatra bahumānena yāpyutkrāntirvimuktaye 32

14.33

प्रोक्ता सा सारशास्त्रेषु भोगोपायतयोदिता यदि सर्वगता देवो वदोत्क्रम्य क्व यास्यति 33

proktā sā sāraśāstreṣu bhogopāyatayoditā yadi sarvagatā devo vadotkramya kva yāsyati 33

14.34

अथासर्वगतस्तर्हि घटतुल्यस्तदा भवेत् उत्क्रान्तिविधियोगो@यमेकदेशेन कथ्यते 34

athāsarvagatastarhi ghaṭatulyastadā bhavet utkrāntividhiyogo@yamekadeśena kathyate 34

14.35

निरंशे शिवतत्त्वे तु कथमुत्क्रान्तिसंगतिः यथा धरादौ वाय्वन्ते भृग्वम्ब्वग्न्युपवासकैः 35

niraṃśe śivatattve tu kathamutkrāntisaṃgatiḥ yathā dharādau vāyvante bhṛgvambvagnyupavāsakaiḥ 35

14.36

आत्मनो योजनं व्योम्नि तद्वदुत्क्रान्तिवर्तना तस्मान्नोत्क्रमयेज्जीवं परतत्त्वसमीहया 36

ātmano yojanaṃ vyomni tadvadutkrāntivartanā tasmānnotkramayejjīvaṃ paratattvasamīhayā 36

14.37

श्रीपूर्वशास्त्रे तूक्तं यदुत्क्रान्तेर्लक्षणं न तत् मुक्त्युपायतया किंतु भोगहान्यै तथैषणात् 37

śrīpūrvaśāstre tūktaṃ yadutkrānterlakṣaṇaṃ na tat muktyupāyatayā kiṃtu bhogahānyai tathaiṣaṇāt 37

14.38

जपध्यानादिसंसिद्धः स्वातन्त्र्याच्छक्तिपाततः भोगं प्रति विरक्तश्चेदित्थं देहं त्यजेदिति 38

japadhyānādisaṃsiddhaḥ svātantryācchaktipātataḥ bhogaṃ prati viraktaśceditthaṃ dehaṃ tyajediti 38

14.39

स्वच्छन्दमृत्योरपि यद् भीष्मादेः श्रूयते किल भोगवैरस्यसंप्राप्तौ जीवितान्तोपसर्पणम् 39

svacchandamṛtyorapi yad bhīṣmādeḥ śrūyate kila bhogavairasyasaṃprāptau jīvitāntopasarpaṇam 39

14.40

योगमन्त्रामृतद्रव्यवराद्यैः सिद्धिभाक्तनुः हातुं नह्यन्यथा शक्या विनोक्तक्रमयोगतः 40

yogamantrāmṛtadravyavarādyaiḥ siddhibhāktanuḥ hātuṃ nahyanyathā śakyā vinoktakramayogataḥ 40

14.41

उक्तं च मालिनीतन्त्रे परमेशेन तादृशम् सर्वमप्यथवा भोगं मन्यमानो विरूपकम् 41

uktaṃ ca mālinītantre parameśena tādṛśam sarvamapyathavā bhogaṃ manyamāno virūpakam 41

14.42

इत्यादि वदता सर्वैरलक्ष्यान्तःसतत्त्वकम् एवं सृष्ट्यादिकर्तव्यस्वस्वातन्त्र्योपदेशनम् 42

ityādi vadatā sarvairalakṣyāntaḥsatattvakam evaṃ sṛṣṭyādikartavyasvasvātantryopadeśanam 42

14.43

यत्सैव मुख्यदीक्षा स्याच्छिष्यस्य शिवदायिनी उक्तं श्रीनिशिचारे च भैरवीयेण तेजसा 43

yatsaiva mukhyadīkṣā syācchiṣyasya śivadāyinī uktaṃ śrīniśicāre ca bhairavīyeṇa tejasā 43

14.44

व्याप्तं विश्वं प्रपश्यन्ति विकल्पोज्झितचेतसः विकल्पयुक्तचित्तस्तु पिण्डपाताच्छिवं व्रजेत् 44

vyāptaṃ viśvaṃ prapaśyanti vikalpojjhitacetasaḥ vikalpayuktacittastu piṇḍapātācchivaṃ vrajet 44

14.45

बाह्यदीक्षादियोगेन चर्यासमयकल्पनैः अविकल्पस्तथाद्यैव जीवन्मुक्तो न संशयः 45

bāhyadīkṣādiyogena caryāsamayakalpanaiḥ avikalpastathādyaiva jīvanmukto na saṃśayaḥ 45

14.46

संसारजीर्णतरुमूलकलापकल्पसंकल्पसान्तरतया परमार्थवह्नेः स्युर्विस्फुलिङ्गकणिका अपि चेत्तदन्ते देदीप्यते विमलबोधहुताशराशिः 46

saṃsārajīrṇatarumūlakalāpakalpasaṃkalpasāntaratayā paramārthavahneḥ syurvisphuliṅgakaṇikā api cettadante dedīpyate vimalabodhahutāśarāśiḥ 46

14.47

इत्थं दीक्षोपक्रमो@यं दर्शितः शास्त्रसंमतः

itthaṃ dīkṣopakramo@yaṃ darśitaḥ śāstrasaṃmataḥ

Āhnika 15

15.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके पञ्चदशमाह्निकम् अथैतदुपयोगाय यागस्तावन्निरूप्यते तत्र दीक्षैव भोगे च मुक्तौ चायात्युपायताम् 1

c atha śrītantrāloke pañcadaśamāhnikam athaitadupayogāya yāgastāvannirūpyate tatra dīkṣaiva bhoge ca muktau cāyātyupāyatām 1

15.2

स्वयं संस्कारयोगाद्वा तदङ्गं तत्प्रदर्श्यते यो यत्राभिलषेद्भोगान् स तत्रैव नियोजितः 2

svayaṃ saṃskārayogādvā tadaṅgaṃ tatpradarśyate yo yatrābhilaṣedbhogān sa tatraiva niyojitaḥ 2

15.3

सिद्धिभाङ्मन्त्रशक्त्येति श्रीमत्स्वायंभुवे विभुः योग्यतावशतो यत्र वासना यस्य तत्र सः 3

siddhibhāṅmantraśaktyeti śrīmatsvāyaṃbhuve vibhuḥ yogyatāvaśato yatra vāsanā yasya tatra saḥ 3

15.4

योज्यो न च्यवते तस्मादिति श्रीमालिनीमते वदन्भोगाद्युपायत्वं दीक्षायाः प्राह नो गुरुः 4

yojyo na cyavate tasmāditi śrīmālinīmate vadanbhogādyupāyatvaṃ dīkṣāyāḥ prāha no guruḥ 4

15.5

न चाधिकारिता दीक्षां विना योगे@स्ति शाङ्करे न च योगाधिकारित्वमेकमेवानया भवेत् 5

na cādhikāritā dīkṣāṃ vinā yoge@sti śāṅkare na ca yogādhikāritvamekamevānayā bhavet 5

15.6

अपि मन्त्राधिकारित्वं मुक्तिश्च शिवदीक्षया इत्यस्मिन्मालिनीवाक्ये साक्षान्मोक्षाभ्युपायता 6

api mantrādhikāritvaṃ muktiśca śivadīkṣayā ityasminmālinīvākye sākṣānmokṣābhyupāyatā 6

15.7

दीक्षायाः कथिता प्राच्यग्रन्थेन पुनरुच्यते पारम्पर्येण संस्कृत्या मोक्षभोगाभ्युपायता 7

dīkṣāyāḥ kathitā prācyagranthena punarucyate pāramparyeṇa saṃskṛtyā mokṣabhogābhyupāyatā 7

15.8

येषामध्यवसायो@स्ति न विद्यां प्रत्यशक्तितः सुखोपायमिदं तेषां विधानमुदितं गुरोः 8

yeṣāmadhyavasāyo@sti na vidyāṃ pratyaśaktitaḥ sukhopāyamidaṃ teṣāṃ vidhānamuditaṃ guroḥ 8

15.9

इति श्रीमन्मतङ्गाख्ये ह्युक्ता मोक्षाभ्युपायता सम्यग्ज्ञानस्वभावा हि विद्या साक्षाद्विमोचिका 9

iti śrīmanmataṅgākhye hyuktā mokṣābhyupāyatā samyagjñānasvabhāvā hi vidyā sākṣādvimocikā 9

15.10

उक्तं तत्रैव तत्त्वानां कार्यकारणभावतः हेयादेयत्वकथने विद्यापाद इति स्फुटम् 10

uktaṃ tatraiva tattvānāṃ kāryakāraṇabhāvataḥ heyādeyatvakathane vidyāpāda iti sphuṭam 10

15.11

तत्राशक्तास्तु ये तेषां दीक्षाचर्यासमाधयः ते विद्यापूर्वका यस्मात्तस्माज्ज्ञान्युत्तमोत्तमः 11

tatrāśaktāstu ye teṣāṃ dīkṣācaryāsamādhayaḥ te vidyāpūrvakā yasmāttasmājjñānyuttamottamaḥ 11

15.12

ज्ञानं च शास्त्रात्तच्चापि श्राव्यो नादीक्षितो यतः अतो@स्य संस्क्रियामात्रोपयोगो दीक्षया कृतः 12

jñānaṃ ca śāstrāttaccāpi śrāvyo nādīkṣito yataḥ ato@sya saṃskriyāmātropayogo dīkṣayā kṛtaḥ 12

15.13

यत्र तत्रास्तु गुरुणा योजितो@सौ फलं पुनः स्वविज्ञानोचितं याति ज्ञानीत्युक्तं पुरा किल 13

yatra tatrāstu guruṇā yojito@sau phalaṃ punaḥ svavijñānocitaṃ yāti jñānītyuktaṃ purā kila 13

15.14

यस्य त्वीशप्रसादेन दिव्या काचन योग्यता गुरोः शिशोश्च तौ नैव प्रति दीक्षोपयोगिता 14

yasya tvīśaprasādena divyā kācana yogyatā guroḥ śiśośca tau naiva prati dīkṣopayogitā 14

15.15

ज्ञानमेव तदा दीक्षा श्रीत्रैशिकनिरूपणात् सर्वशास्त्रार्थवेत्तृत्वमकस्माच्चास्य जायते 15

jñānameva tadā dīkṣā śrītraiśikanirūpaṇāt sarvaśāstrārthavettṛtvamakasmāccāsya jāyate 15

15.16

इति श्रीमालिनीनीत्या यः सांसिद्धिकसंविदः स उत्तमाधिकारी स्याज्ज्ञानवान्हि गुरुर्मतः 16

iti śrīmālinīnītyā yaḥ sāṃsiddhikasaṃvidaḥ sa uttamādhikārī syājjñānavānhi gururmataḥ 16

15.17

आत्मने वा परेभ्यो वा हितार्थी चेतयेदिदम् इत्युक्त्या मालिनीशास्त्रे तत्सर्वं प्रकटीकृतम् 17

ātmane vā parebhyo vā hitārthī cetayedidam ityuktyā mālinīśāstre tatsarvaṃ prakaṭīkṛtam 17

15.18

ज्ञानयोग्यास्तथा केचिच्चर्यायोग्यास्तथापरे दीक्षायोग्या योगयोग्या इति श्रीकैरणे विधौ 18

jñānayogyāstathā keciccaryāyogyāstathāpare dīkṣāyogyā yogayogyā iti śrīkairaṇe vidhau 18

15.19

तत्रोक्तलक्षणः कर्मयोगज्ञानविशारदः उत्तरोत्तरताभूम्युत्कृष्टो गुरुरुदीरितः 19

tatroktalakṣaṇaḥ karmayogajñānaviśāradaḥ uttarottaratābhūmyutkṛṣṭo gururudīritaḥ 19

15.20

स च प्रागुक्तशक्त्यन्यतमपातपवित्रितम् परीक्ष्य पृष्ट्वा वा शिष्यं दीक्षाकर्म समाचरेत् 20

sa ca prāguktaśaktyanyatamapātapavitritam parīkṣya pṛṣṭvā vā śiṣyaṃ dīkṣākarma samācaret 20

15.21

उक्तं स्वच्छन्दशास्त्रे च शिष्यं पृच्छेद्गुरुः स्वयम् फलं प्रार्थयसे यादृक्तादृक्साधनमारभे 21

uktaṃ svacchandaśāstre ca śiṣyaṃ pṛcchedguruḥ svayam phalaṃ prārthayase yādṛktādṛksādhanamārabhe 21

15.22

वासनाभेदतः साध्यप्राप्तिर्मन्त्रप्रचोदिता मन्त्रमुद्राध्वद्रव्याणां होमे साधारणा स्थितिः 22

vāsanābhedataḥ sādhyaprāptirmantrapracoditā mantramudrādhvadravyāṇāṃ home sādhāraṇā sthitiḥ 22

15.23

वासनाभेदतो भिन्नं शिष्याणां च गुरोः फलम् साधको द्विविधः शैवधर्मा लोकोज्झितस्थितिः 23

vāsanābhedato bhinnaṃ śiṣyāṇāṃ ca guroḥ phalam sādhako dvividhaḥ śaivadharmā lokojjhitasthitiḥ 23

15.24

लोकधर्मी फलाकांक्षी शुभस्थश्चाशुभोज्झितः द्विधा मुमुक्षुर्निर्बीजः समयादिविवर्जितः 24

lokadharmī phalākāṃkṣī śubhasthaścāśubhojjhitaḥ dvidhā mumukṣurnirbījaḥ samayādivivarjitaḥ 24

15.25

बालबालिशवृद्धस्त्रीभोगभुग्व्याधितादिकः अन्यः सबीजो यस्येत्थं दीक्षोक्ता शिवशासने 25

bālabāliśavṛddhastrībhogabhugvyādhitādikaḥ anyaḥ sabījo yasyetthaṃ dīkṣoktā śivaśāsane 25

15.26

विद्वद्द्वन्द्वसहानां तु सबीजा समयात्मिका दीक्षानुग्राहिका पाल्या विशेषसमयास्तु तैः 26

vidvaddvandvasahānāṃ tu sabījā samayātmikā dīkṣānugrāhikā pālyā viśeṣasamayāstu taiḥ 26

15.27

अभावं भावयेत्सम्यक्कर्मणां प्राच्यभाविनाम् मुमुक्षोर्निरपेक्षस्य प्रारब्ध्रेकं न शाधयेत् 27

abhāvaṃ bhāvayetsamyakkarmaṇāṃ prācyabhāvinām mumukṣornirapekṣasya prārabdhrekaṃ na śādhayet 27

15.28

साधकस्य तु भूत्यर्थमित्थमेव विशोधयेत् शिवधर्मिण्यसौ दीक्षा लोकधर्मापहारिणी 28

sādhakasya tu bhūtyarthamitthameva viśodhayet śivadharmiṇyasau dīkṣā lokadharmāpahāriṇī 28

15.29

अधर्मरूपिणामेव न शुभानां तु शोधनम् लोकधर्मिण्यसौ दीक्षा मन्त्राराधनवर्जिता 29

adharmarūpiṇāmeva na śubhānāṃ tu śodhanam lokadharmiṇyasau dīkṣā mantrārādhanavarjitā 29

15.30

प्रारब्धदेहभेदे तु भुङ्क्ते@सावणिमादिकम् भुक्त्वोर्ध्वं याति यत्रैष युक्तो@थ सकले@कले 30

prārabdhadehabhede tu bhuṅkte@sāvaṇimādikam bhuktvordhvaṃ yāti yatraiṣa yukto@tha sakale@kale 30

15.31

समयाचारपाशं तु निर्बीजायां विशोधयेत् दीक्षामात्रेण मुक्तिः स्याद्भक्त्या देवे गुरौ सदा 31

samayācārapāśaṃ tu nirbījāyāṃ viśodhayet dīkṣāmātreṇa muktiḥ syādbhaktyā deve gurau sadā 31

15.32

सद्योनिर्वाणदा सेयं निर्बीजा येति भण्यते अतीतानागतारब्धपाशत्रयवियोजिका 32

sadyonirvāṇadā seyaṃ nirbījā yeti bhaṇyate atītānāgatārabdhapāśatrayaviyojikā 32

15.33

दीक्षावसाने शुद्धस्य देहत्यागे परं पदम् देहत्यागे सबीजायां कर्माभावाद्विपद्यते 33

dīkṣāvasāne śuddhasya dehatyāge paraṃ padam dehatyāge sabījāyāṃ karmābhāvādvipadyate 33

15.34

समयाचारपाशं तु दीक्षितः पालयेत्सदा एवं पृष्ट्वा परिज्ञाय विचार्य च गुरुः स्वयम् 34

samayācārapāśaṃ tu dīkṣitaḥ pālayetsadā evaṃ pṛṣṭvā parijñāya vicārya ca guruḥ svayam 34

15.35

उचितां संविधित्सुस्तां वासनां तादृशीं श्रयेत् आयातशक्तिपातस्य दीक्षां प्रति न दैशिकः 35

ucitāṃ saṃvidhitsustāṃ vāsanāṃ tādṛśīṃ śrayet āyātaśaktipātasya dīkṣāṃ prati na daiśikaḥ 35

15.36

अवज्ञां विदधीतेति शंभुनाज्ञा निरूपिता स्वधनेन दरिद्रस्य कुर्याद्दीक्षां गुरुः स्वयम् 36

avajñāṃ vidadhīteti śaṃbhunājñā nirūpitā svadhanena daridrasya kuryāddīkṣāṃ guruḥ svayam 36

15.37

अपि दूर्वाम्बुभिर्यद्वा दीक्षायै भिक्षते शिशुः भिक्षोपात्तं निजं वाथ धनं प्राग्गुरवे शिशुः 37

api dūrvāmbubhiryadvā dīkṣāyai bhikṣate śiśuḥ bhikṣopāttaṃ nijaṃ vātha dhanaṃ prāggurave śiśuḥ 37

15.38

दद्याद्येन विशुद्धं तद्यागयोग्यत्वमश्नुते तत्रादौ शिवतापत्तिस्वातन्त्र्यावेश एव यः 38

dadyādyena viśuddhaṃ tadyāgayogyatvamaśnute tatrādau śivatāpattisvātantryāveśa eva yaḥ 38

15.39

स एव हि गुरुः कार्यस्ततो@सौ दीक्षणे क्षमः शिवतावेशिता चास्य बहूपाया प्रदर्शिता 39

sa eva hi guruḥ kāryastato@sau dīkṣaṇe kṣamaḥ śivatāveśitā cāsya bahūpāyā pradarśitā 39

15.40

क्रमिका बाह्यरूपा तु स्नानन्यासार्चनादिभिः बह्वीषु तासु तास्वेष क्रियासु शिवतां हृदि 40

kramikā bāhyarūpā tu snānanyāsārcanādibhiḥ bahvīṣu tāsu tāsveṣa kriyāsu śivatāṃ hṛdi 40

15.41

संदधद्दृढमभ्येति शिवभावं प्रसन्नधीः शिवीभूतो यद्यदिच्छेत्तत्तत्कर्तुं समीहते 41

saṃdadhaddṛḍhamabhyeti śivabhāvaṃ prasannadhīḥ śivībhūto yadyadicchettattatkartuṃ samīhate 41

15.42

शिवाभिमानितोपायो बाह्यो हेतुर्न मोक्षदः शिवो@यं शिव एवास्मीत्येवमाचार्यशिष्ययोः 42

śivābhimānitopāyo bāhyo heturna mokṣadaḥ śivo@yaṃ śiva evāsmītyevamācāryaśiṣyayoḥ 42

15.43

हेतुतद्वत्तया दार्ढ्याभिमानो मोचको ह्यणोः नाध्यात्मेन विना बाह्यं नाध्यात्मं बाह्यवर्जितम् 43

hetutadvattayā dārḍhyābhimāno mocako hyaṇoḥ nādhyātmena vinā bāhyaṃ nādhyātmaṃ bāhyavarjitam 43

15.44

सिद्ध्येज्ज्ञानक्रियाभ्यां तद्द्वितीयं संप्रकाशते श्रीब्रह्मयामले देव इति तेन न्यरूपयत् 44

siddhyejjñānakriyābhyāṃ taddvitīyaṃ saṃprakāśate śrībrahmayāmale deva iti tena nyarūpayat 44

15.45

श्रीमदानन्दशास्त्रे च नाशुद्धिः स्याद्विपश्चितः किन्तु स्नानं सुवस्त्रत्वं तुष्टिसंजननं भवेत् 45

śrīmadānandaśāstre ca nāśuddhiḥ syādvipaścitaḥ kintu snānaṃ suvastratvaṃ tuṣṭisaṃjananaṃ bhavet 45

15.46

तत्र प्रसिद्धदेहादिमातृनिर्मलताक्रमात् अयत्नतो@न्तरन्तः स्यान्नैर्मल्य स्नायतां ततः 46

tatra prasiddhadehādimātṛnirmalatākramāt ayatnato@ntarantaḥ syānnairmalya snāyatāṃ tataḥ 46

15.47

स्नानं च देवदेवस्य यन्मूर्त्यष्टकमुच्यते तत्रैवं मन्त्रदीप्ते@न्तर्मलदाहे निमज्जनम् 47

snānaṃ ca devadevasya yanmūrtyaṣṭakamucyate tatraivaṃ mantradīpte@ntarmaladāhe nimajjanam 47

15.48

तत्रेष्टमन्त्रहृदयो गोरजो@न्तः पदत्रयम् गत्वागत्य भजेत्स्नानं पार्थिवं धृतिदायकम् 48

tatreṣṭamantrahṛdayo gorajo@ntaḥ padatrayam gatvāgatya bhajetsnānaṃ pārthivaṃ dhṛtidāyakam 48

15.49

अस्त्रमन्त्रितमृद्धूतमलः पञ्चाङ्गमन्त्रितैः जलैर्मूर्धादिपादान्तं क्रमादाक्षालयेत्ततः 49

astramantritamṛddhūtamalaḥ pañcāṅgamantritaiḥ jalairmūrdhādipādāntaṃ kramādākṣālayettataḥ 49

15.50

निमज्जेत्साङ्गमूलाख्यं जपन्ना तन्मयत्वतः उत्थायाशेषसज्ज्योतिर्देवतागर्भमम्बरे 50

nimajjetsāṅgamūlākhyaṃ japannā tanmayatvataḥ utthāyāśeṣasajjyotirdevatāgarbhamambare 50

15.51

सूर्यं जलेन मालिन्या तर्पयेद्विश्वतर्पकम् देवान्पितॄन्मुनीन्यक्षान् रक्षांस्यन्यच्च भौतिकम् 51

sūryaṃ jalena mālinyā tarpayedviśvatarpakam devānpitṝnmunīnyakṣān rakṣāṃsyanyacca bhautikam 51

15.52

सर्वं संतर्पयेत्प्राणो वीर्यात्मा स च भास्करः ततो जपेत्परामेकां प्रागुक्तोच्चारयोगतः 52

sarvaṃ saṃtarpayetprāṇo vīryātmā sa ca bhāskaraḥ tato japetparāmekāṃ prāguktoccārayogataḥ 52

15.53

आ तन्मयत्वसंवित्तेर्जलस्नानमिदं मतम् अग्न्युत्थं भस्म शस्त्रेण जप्त्वा मलनिवर्हणम् 53

ā tanmayatvasaṃvitterjalasnānamidaṃ matam agnyutthaṃ bhasma śastreṇa japtvā malanivarhaṇam 53

15.54

कवक्त्रहृद्गुह्यपदे पञ्चाङ्गैर्भस्म मन्त्रितम् भस्ममुष्टिं साङ्गमूलजप्तां मूर्ध्नि क्षिपेत्ततः 54

kavaktrahṛdguhyapade pañcāṅgairbhasma mantritam bhasmamuṣṭiṃ sāṅgamūlajaptāṃ mūrdhni kṣipettataḥ 54

15.55

हस्तपादौ जलेनैव प्रक्षाल्याचमनादिकम् तर्पणं जप इत्येवं भस्मस्नानं हि तैजसम् 55

hastapādau jalenaiva prakṣālyācamanādikam tarpaṇaṃ japa ityevaṃ bhasmasnānaṃ hi taijasam 55

15.56

गोरजोवत्यनुद्रिक्ते वायौ ह्लादिनि मन्त्रवाक् गत्यागतिप्रयोगे वा वायव्यं स्नानमाचरेत् 56

gorajovatyanudrikte vāyau hlādini mantravāk gatyāgatiprayoge vā vāyavyaṃ snānamācaret 56

15.57

अमले गगने व्यापिन्येकाग्रीभूतदृष्टिकः स्मरन्मन्त्रं यदासीत कान्या निर्मलता ततः 57

amale gagane vyāpinyekāgrībhūtadṛṣṭikaḥ smaranmantraṃ yadāsīta kānyā nirmalatā tataḥ 57

15.58

यदि वा निर्मलाद्व्योम्नः पतता वारिणा तनुम् स्पर्शयेन्मन्त्रजपयुङ् नाभसं स्नानमीदृशम् 58

yadi vā nirmalādvyomnaḥ patatā vāriṇā tanum sparśayenmantrajapayuṅ nābhasaṃ snānamīdṛśam 58

15.59

एवं सोमार्कतेजःसु शिवभावेन भावनात् निमज्जन्धौतमालिन्यः क्व वा योग्यो न जायते 59

evaṃ somārkatejaḥsu śivabhāvena bhāvanāt nimajjandhautamālinyaḥ kva vā yogyo na jāyate 59

15.60

आत्मैव परमेशानो निराचारमहाह्रदः विश्वं निमज्ज्य तत्रैव तिष्ठेच्छुद्धश्च शोधकः 60

ātmaiva parameśāno nirācāramahāhradaḥ viśvaṃ nimajjya tatraiva tiṣṭhecchuddhaśca śodhakaḥ 60

15.61

इति स्नानाष्टकं शुद्धावुत्तरोत्तरमुत्तमम् सर्वत्र पश्चात्तं मन्त्रमेकीभूतमुपाहरेत् 61

iti snānāṣṭakaṃ śuddhāvuttarottaramuttamam sarvatra paścāttaṃ mantramekībhūtamupāharet 61

15.62

घृत्याप्यायमलप्लोषवीर्यव्याप्तिमृजिस्थितीः अभेदं च क्रमादेति स्नानाष्टकपरो मुनिः 62

ghṛtyāpyāyamalaploṣavīryavyāptimṛjisthitīḥ abhedaṃ ca kramādeti snānāṣṭakaparo muniḥ 62

15.63

एता ह्यनुग्रहात्मानो मूर्तयो@ष्टौ शिवात्मिकाः स्वरूपशिवरूपाभ्यां ध्यानात्तत्तत्फलप्रदाः 63

etā hyanugrahātmāno mūrtayo@ṣṭau śivātmikāḥ svarūpaśivarūpābhyāṃ dhyānāttattatphalapradāḥ 63

15.64

अनेन विधिनार्चायां कन्दाधारादियोजनाम् कुर्वन्व्याससमासाभ्यां धरादेस्तत्फलं भजेत् 64

anena vidhinārcāyāṃ kandādhārādiyojanām kurvanvyāsasamāsābhyāṃ dharādestatphalaṃ bhajet 64

15.65

तथाहि योगसंचारे मन्त्राः स्युर्भुवि पार्थिवाः आप्ये आप्या यावदमी शिवे शिवमया इति 65

tathāhi yogasaṃcāre mantrāḥ syurbhuvi pārthivāḥ āpye āpyā yāvadamī śive śivamayā iti 65

15.66

श्रीनिर्मर्यादशास्त्रे@पि तदित्थं सुनिरूपितम् धरादेश्च विशेषो@स्ति वीरसाधकसंमतः 66

śrīnirmaryādaśāstre@pi taditthaṃ sunirūpitam dharādeśca viśeṣo@sti vīrasādhakasaṃmataḥ 66

15.67

रणरेणुर्वीरजलं वीरभस्म महामरुत् श्मशानारण्यगगनं चन्द्रार्कौ तदुपाहितौ 67

raṇareṇurvīrajalaṃ vīrabhasma mahāmarut śmaśānāraṇyagaganaṃ candrārkau tadupāhitau 67

15.68

आत्मा निर्धूतनिःशेषविकल्पातङ्कसुस्थितः स्नानार्चादावित्युपास्यं वीराणां विग्रहाष्टकम् 68

ātmā nirdhūtaniḥśeṣavikalpātaṅkasusthitaḥ snānārcādāvityupāsyaṃ vīrāṇāṃ vigrahāṣṭakam 68

15.69

श्रीमन्त्रिशिरसि प्रोक्तं मद्यशीधुसुरादिना सुस्वादुना प्रसन्नेन तनुना सुसुगन्धिना 69

śrīmantriśirasi proktaṃ madyaśīdhusurādinā susvādunā prasannena tanunā susugandhinā 69

15.70

कन्दलादिगतेनान्तर्बहिः संस्कारपञ्चकम् कृत्वा निरीक्षणं प्रोक्ष्य ताडनाप्यायगुण्ठनम् 70

kandalādigatenāntarbahiḥ saṃskārapañcakam kṛtvā nirīkṣaṇaṃ prokṣya tāḍanāpyāyaguṇṭhanam 70

15.71

मन्त्रचक्रस्य तन्मध्ये पूजां विप्रुट्प्रतर्पणम् तेनात्मसेकः कलशमुद्रया चाभिषेचनम् 71

mantracakrasya tanmadhye pūjāṃ vipruṭpratarpaṇam tenātmasekaḥ kalaśamudrayā cābhiṣecanam 71

15.72

देवतातर्पणं देहप्राणोभयपथाश्रितम् सर्वतीर्थतपोयज्ञदानादि फलमश्नुते 72

devatātarpaṇaṃ dehaprāṇobhayapathāśritam sarvatīrthatapoyajñadānādi phalamaśnute 72

15.73

मद्यस्नाने साधकेन्द्रो मुमुक्षुः केवलीभवेत् यतः शिवमयं मद्यं सर्वे मन्त्राः शिवोद्भवाः 73

madyasnāne sādhakendro mumukṣuḥ kevalībhavet yataḥ śivamayaṃ madyaṃ sarve mantrāḥ śivodbhavāḥ 73

15.74

शिवशक्त्योर्न भेदो@स्ति शक्त्युत्थास्तु मरीचयः तासामानन्दजनकं मद्यं शिवमयं ततः 74

śivaśaktyorna bhedo@sti śaktyutthāstu marīcayaḥ tāsāmānandajanakaṃ madyaṃ śivamayaṃ tataḥ 74

15.75

प्रबुद्धे संविदः पूर्णे रूपे@धिकृतिभाजनम् मन्त्रध्यानसमाधानभेदात्स्नानं तु यन्न तत् 75

prabuddhe saṃvidaḥ pūrṇe rūpe@dhikṛtibhājanam mantradhyānasamādhānabhedātsnānaṃ tu yanna tat 75

15.76

युक्तं स्नानं यतो न्यासकर्मादौ योग्यतावहम् अस्य स्नानाष्टकस्यास्ति बाह्यान्तरतया द्विता 76

yuktaṃ snānaṃ yato nyāsakarmādau yogyatāvaham asya snānāṣṭakasyāsti bāhyāntaratayā dvitā 76

15.77

आन्तरं तद्यथोर्ध्वेन्दुधारामृतपरिप्लवः यतो रन्ध्रोर्ध्वगाः सार्धमङ्गुलं व्याप्य संस्थिताः 77

āntaraṃ tadyathordhvendudhārāmṛtapariplavaḥ yato randhrordhvagāḥ sārdhamaṅgulaṃ vyāpya saṃsthitāḥ 77

15.78

मूर्तयो@ष्टावपि प्रोक्ताः प्रत्येकं द्वादशान्ततः एषामेकतमं स्नानं कुर्याद्द्वित्र्यादिशो@पिवा 78

mūrtayo@ṣṭāvapi proktāḥ pratyekaṃ dvādaśāntataḥ eṣāmekatamaṃ snānaṃ kuryāddvitryādiśo@pivā 78

15.79

इति स्नानविधिः प्रोक्तो भैरवेणामलीकृतौ स्नानानन्तरकर्तव्यमथेदमुपदिश्यते 79

iti snānavidhiḥ prokto bhairaveṇāmalīkṛtau snānānantarakartavyamathedamupadiśyate 79

15.80

भावं प्रसन्नमालोच्य व्रजेद्यागगृहं ततः पर्वताग्रनदीतीरैकलिङ्गादि यदुच्यते 80

bhāvaṃ prasannamālocya vrajedyāgagṛhaṃ tataḥ parvatāgranadītīraikaliṅgādi yaducyate 80

15.81

तद्बाह्यमिह तत्सिद्धिविशेषाय न मुक्तये आभ्यन्तरं नगाग्रादि देहान्तः प्राणयोजनम् 81

tadbāhyamiha tatsiddhiviśeṣāya na muktaye ābhyantaraṃ nagāgrādi dehāntaḥ prāṇayojanam 81

15.82

साधकानामुपायः स्यात्सिद्धये नतु मुक्तये पीठस्थानं सदा यागयोग्यं शास्त्रेषु भण्यते 82

sādhakānāmupāyaḥ syātsiddhaye natu muktaye pīṭhasthānaṃ sadā yāgayogyaṃ śāstreṣu bhaṇyate 82

15.83

तच्च बाह्यान्तराद्रूपाद्बहिर्देहे च सुस्फुटम् यतः श्रीनैशसञ्चारे परमेशो न्यरूपयत् 83

tacca bāhyāntarādrūpādbahirdehe ca susphuṭam yataḥ śrīnaiśasañcāre parameśo nyarūpayat 83

15.84

तस्येच्छा पीठमाधारो यत्रस्थं सचराचरम् अग्र्यं तत्कामरूपं स्याद्बिन्दुनादद्वयं ततः 84

tasyecchā pīṭhamādhāro yatrasthaṃ sacarācaram agryaṃ tatkāmarūpaṃ syādbindunādadvayaṃ tataḥ 84

15.85

नादपीठं पूर्णगिरिर्दक्षिणे वामतः पुनः पीठमुड्डयनं बिन्दुर्मुख्यं पीठत्रयं त्विदम् 85

nādapīṭhaṃ pūrṇagirirdakṣiṇe vāmataḥ punaḥ pīṭhamuḍḍayanaṃ bindurmukhyaṃ pīṭhatrayaṃ tvidam 85

15.86

ज्ञेयं संकल्पनारूपमर्धपीठमतः परम् शाक्तं कुण्डलिनी वेदकलं च त्र्युपपीठकम् 86

jñeyaṃ saṃkalpanārūpamardhapīṭhamataḥ param śāktaṃ kuṇḍalinī vedakalaṃ ca tryupapīṭhakam 86

15.87

देवीकोट्टोज्जयिन्यौ द्वे तथा कुलगिरिः परः लालनं बैन्दवं व्याप्तिरिति संदोहकत्रयम् 87

devīkoṭṭojjayinyau dve tathā kulagiriḥ paraḥ lālanaṃ baindavaṃ vyāptiriti saṃdohakatrayam 87

15.88

पुण्ड्रवर्धनवारेन्द्रे तथैकाम्रमिदं बहिः नवधा कथितं पीठमन्तर्बाह्यक्रमेण तत् 88

puṇḍravardhanavārendre tathaikāmramidaṃ bahiḥ navadhā kathitaṃ pīṭhamantarbāhyakrameṇa tat 88

15.89

क्षेत्राष्टकं क्षेत्रविदो हृदम्भोजदलाष्टकम् प्रयागो वरणा पश्चादट्टहासो जयन्तिका 89

kṣetrāṣṭakaṃ kṣetravido hṛdambhojadalāṣṭakam prayāgo varaṇā paścādaṭṭahāso jayantikā 89

15.90

वाराणसी च कालिङ्गं कुलूता लाहुला तथा उपक्षेत्राष्टकं प्राहुर्हृत्पद्माग्रदलाष्टकम् 90

vārāṇasī ca kāliṅgaṃ kulūtā lāhulā tathā upakṣetrāṣṭakaṃ prāhurhṛtpadmāgradalāṣṭakam 90

15.91

विरजैरुडिका हाला एला पूः क्षीरिका पुरी मायाख्या मरुदेशश्च बाह्याभ्यन्तररूपतः 91

virajairuḍikā hālā elā pūḥ kṣīrikā purī māyākhyā marudeśaśca bāhyābhyantararūpataḥ 91

15.92

हृत्पद्मदलसन्धीनामुपसंदोहकाष्टता जालन्धरं च नैपालं कश्मीरा गर्गिका हरः 92

hṛtpadmadalasandhīnāmupasaṃdohakāṣṭatā jālandharaṃ ca naipālaṃ kaśmīrā gargikā haraḥ 92

15.93

म्लेच्छदिग्द्वारवृत्तिश्च कुरुक्षेत्रं च खेटकम् द्विपथं द्वयसंघट्टात्त्रिपथं त्रयमेलकात् 93

mlecchadigdvāravṛttiśca kurukṣetraṃ ca kheṭakam dvipathaṃ dvayasaṃghaṭṭāttripathaṃ trayamelakāt 93

15.94

चतुष्पथं शक्तिमतो लयात्तत्रैव मन्वते नासान्ततालुरन्ध्रान्तमेतद्देहे व्यवस्थितम् 94

catuṣpathaṃ śaktimato layāttatraiva manvate nāsāntatālurandhrāntametaddehe vyavasthitam 94

15.95

भ्रूमध्यकण्ठहृत्संज्ञं मध्यमं तदुदाहृतम् नाभिकन्दमहानन्दधाम तत्कौलिकं त्रयम् 95

bhrūmadhyakaṇṭhahṛtsaṃjñaṃ madhyamaṃ tadudāhṛtam nābhikandamahānandadhāma tatkaulikaṃ trayam 95

15.96

पर्वताग्रं नदीतीरमेकलिङ्गं तदेव च किं वातिबहुना सर्वं संवित्तौ प्राणगं ततः 96

parvatāgraṃ nadītīramekaliṅgaṃ tadeva ca kiṃ vātibahunā sarvaṃ saṃvittau prāṇagaṃ tataḥ 96

15.97

ततो देहस्थितं तस्माद्देहायतनगो भवेत् बाह्ये तु तादृशान्तःस्थयोगमार्गविशारदाः 97

tato dehasthitaṃ tasmāddehāyatanago bhavet bāhye tu tādṛśāntaḥsthayogamārgaviśāradāḥ 97

15.98

देव्यः स्वभावाज्जायन्ते पीठं तद्वाह्यमुच्यते यथा स्वभावतो म्लेच्छा अधर्मपथवर्तिनः 98

devyaḥ svabhāvājjāyante pīṭhaṃ tadvāhyamucyate yathā svabhāvato mlecchā adharmapathavartinaḥ 98

15.99

तत्र देशे नियत्येत्थं ज्ञानयोगौ स्थितौ क्वचित् यथाचातन्मयो@प्येति पापितां तैः समागमात् 99

tatra deśe niyatyetthaṃ jñānayogau sthitau kvacit yathācātanmayo@pyeti pāpitāṃ taiḥ samāgamāt 99

15.100

तथा पीठस्थितो@प्येति ज्ञानयोगादिपात्रताम् मुख्यत्वेन शरीरे@न्तः प्राणे संविदि पश्यतः 100

tathā pīṭhasthito@pyeti jñānayogādipātratām mukhyatvena śarīre@ntaḥ prāṇe saṃvidi paśyataḥ 100

15.101

विश्वमेतत्किमन्यैः स्याद्बहिर्भ्रमणडम्बरैः इत्येवमन्तर्बाह्ये च तत्तच्चक्रफलार्थिनाम् 101

viśvametatkimanyaiḥ syādbahirbhramaṇaḍambaraiḥ ityevamantarbāhye ca tattaccakraphalārthinām 101

15.102

स्थानभेदो विचित्रश्च स शास्त्रे संख्ययोज्झितः श्रीवीरावलिहृदये सप्त स्थानानि शक्तिकमलयुगम् 102

sthānabhedo vicitraśca sa śāstre saṃkhyayojjhitaḥ śrīvīrāvalihṛdaye sapta sthānāni śaktikamalayugam 102

15.103

सुरपथचतुष्पथाख्यश्मशानमेकान्तशून्यवृक्षौ च इति निर्वचनगुणस्थित्युपचारदृशा विबोध एवोक्तः 103

surapathacatuṣpathākhyaśmaśānamekāntaśūnyavṛkṣau ca iti nirvacanaguṇasthityupacāradṛśā vibodha evoktaḥ 103

15.104

तदधिष्ठिते च चक्रे शारीरे बहिरथो भवेद्यागः मुक्तये तन्न यागस्य स्थानभेदः प्रकल्प्यते 104

tadadhiṣṭhite ca cakre śārīre bahiratho bhavedyāgaḥ muktaye tanna yāgasya sthānabhedaḥ prakalpyate 104

15.105

देशोपाया न सा यस्मात्सा हि भावप्रसादतः उक्तं च श्रीनिशाचारे सिद्धिसाधनकाङ्क्षिणाम् 105

deśopāyā na sā yasmātsā hi bhāvaprasādataḥ uktaṃ ca śrīniśācāre siddhisādhanakāṅkṣiṇām 105

15.106

स्थानं मुमुक्षुणा त्याज्यं सर्पकञ्चुकवत्त्विदम् मुक्तिर्न स्थानजनिता यदा श्रोत्रपथं गतम् 106

sthānaṃ mumukṣuṇā tyājyaṃ sarpakañcukavattvidam muktirna sthānajanitā yadā śrotrapathaṃ gatam 106

15.107

गुरोस्तत्त्वं तदा मुक्तिस्तद्दार्ढ्याय तु पूजनम् यत्र यत्र हृदम्भोजं विकासं प्रतिपद्यते 107

gurostattvaṃ tadā muktistaddārḍhyāya tu pūjanam yatra yatra hṛdambhojaṃ vikāsaṃ pratipadyate 107

15.108

तत्रैव धाम्नि बाह्ये@न्तर्यागश्रीः प्रतितिष्ठति नान्यत्रगत्या मोक्षो@स्ति सो@ज्ञानग्रन्थिकर्तनात् 108

tatraiva dhāmni bāhye@ntaryāgaśrīḥ pratitiṣṭhati nānyatragatyā mokṣo@sti so@jñānagranthikartanāt 108

15.109

तच्च संविद्विकासेन श्रीमद्वीरावलीपदे गुरवस्तु विमुक्तौ वा सिद्धौ वा विमला मतिः 109

tacca saṃvidvikāsena śrīmadvīrāvalīpade guravastu vimuktau vā siddhau vā vimalā matiḥ 109

15.110

हेतुरित्युभयत्रापि यागौको यन्मनोरमम् नियतिप्राणतायोगात्सामग्रीतस्तु यद्यपि 110

heturityubhayatrāpi yāgauko yanmanoramam niyatiprāṇatāyogātsāmagrītastu yadyapi 110

15.111

सिद्धयो भाववैमल्यं तथापि निखिलोत्तमम् विमलीभूतहृदयो यत्तत्र प्रतिबिम्बयेत् 111

siddhayo bhāvavaimalyaṃ tathāpi nikhilottamam vimalībhūtahṛdayo yattatra pratibimbayet 111

15.112

साध्यं तदस्य दार्ढ्येन सफलत्वाय कल्पते उक्तं श्रीसारशास्त्रे च निर्विकल्पो हि सिध्यति 112

sādhyaṃ tadasya dārḍhyena saphalatvāya kalpate uktaṃ śrīsāraśāstre ca nirvikalpo hi sidhyati 112

15.113

क्लिश्यन्ते सविकल्पास्तु कल्पोक्ते@पि कृते सति तदाक्रम्य बलं मन्त्रा अयमेवोदयः स्फुटः 113

kliśyante savikalpāstu kalpokte@pi kṛte sati tadākramya balaṃ mantrā ayamevodayaḥ sphuṭaḥ 113

15.114

इत्यादिभिः स्पन्दवाक्यैरेतदेव निरूपितम् तस्मात्सिद्ध्यै विमुक्त्यै वा पूजाजपसमाधिषु 114

ityādibhiḥ spandavākyairetadeva nirūpitam tasmātsiddhyai vimuktyai vā pūjājapasamādhiṣu 114

15.115

तत्स्थानं यत्र विश्रान्तिसुन्दरं हृदयं भवेत् यागौकः प्राप्य शुद्धात्मा बहिरेव व्यवस्थितः 115

tatsthānaṃ yatra viśrāntisundaraṃ hṛdayaṃ bhavet yāgaukaḥ prāpya śuddhātmā bahireva vyavasthitaḥ 115

15.116

न्यासं सामान्यतः कुर्याद्बहिर्यागप्रसिद्धये मातृकां मालिनीं वाथ द्वितयं वा क्रमाक्रमात् 116

nyāsaṃ sāmānyataḥ kuryādbahiryāgaprasiddhaye mātṛkāṃ mālinīṃ vātha dvitayaṃ vā kramākramāt 116

15.117

सृष्ट्यप्ययद्वयैः कुर्यादेकैकं संघशो द्विशः ललाटवक्त्रे दृक्कर्णनासागण्डरदौष्ठगे 117

sṛṣṭyapyayadvayaiḥ kuryādekaikaṃ saṃghaśo dviśaḥ lalāṭavaktre dṛkkarṇanāsāgaṇḍaradauṣṭhage 117

15.118

द्वये द्वये शिखाजिह्वे विसर्गान्तास्तु षोडश दक्षान्ययोः स्कन्धबाहुकराङ्गुलिनखे कचौ 118

dvaye dvaye śikhājihve visargāntāstu ṣoḍaśa dakṣānyayoḥ skandhabāhukarāṅgulinakhe kacau 118

15.119

वर्गौ टतौ क्रमात्कट्यामूर्वादिषु नियोजयेत् पवर्गं पार्श्वयोः पृष्ठे जठरे हृद्यथो नव 119

vargau ṭatau kramātkaṭyāmūrvādiṣu niyojayet pavargaṃ pārśvayoḥ pṛṣṭhe jaṭhare hṛdyatho nava 119

15.120

त्वग्रक्तमांससूत्रास्थिवसाशुक्रपुरोगमान् इत्येष मातृकान्यासो मालिन्यास्तु निरूप्यते 120

tvagraktamāṃsasūtrāsthivasāśukrapurogamān ityeṣa mātṛkānyāso mālinyāstu nirūpyate 120

15.121

न शिखा ऋ ॠ ळ् ळॢ च शिरोमाला थ मस्तकम् नेत्राणि चोर्ध्वे धो@न्ये ई घ्राणं मुद्रे णु णू श्रुती 121

na śikhā ṛ ṝ ḷ ḷḷ ca śiromālā tha mastakam netrāṇi cordhve dho@nye ī ghrāṇaṃ mudre ṇu ṇū śrutī 121

15.122

बकवर्ग+इ+आ वक्त्रदन्तजिह्वागिरि क्रमात् वभयाः कण्ठदक्षादिस्कन्धयोर्भुजयोर्डढौ 122

bakavarga+i+ā vaktradantajihvāgiri kramāt vabhayāḥ kaṇṭhadakṣādiskandhayorbhujayorḍaḍhau 122

15.123

ठो हस्तयोर्झञौ शाखा ज्रटौ शूलकपालके प हृच्छलौ स्तनौ क्षीरमा स जीवो विसर्गयुक् 123

ṭho hastayorjhañau śākhā jraṭau śūlakapālake pa hṛcchalau stanau kṣīramā sa jīvo visargayuk 123

15.124

प्राणो हवर्णः कथितः षक्षावुदरनाभिगौ मशान्ता कटिगुह्योरुयुग्मगा जानुनी तथा 124

prāṇo havarṇaḥ kathitaḥ ṣakṣāvudaranābhigau maśāntā kaṭiguhyoruyugmagā jānunī tathā 124

15.125

एऐकारौ तत्परौ तु जङ्घे चरणगौ दफौ इत्येषा मालिनी देवी शक्तिमत्क्षोभिता यतः 125

eaikārau tatparau tu jaṅghe caraṇagau daphau ityeṣā mālinī devī śaktimatkṣobhitā yataḥ 125

15.126

कृत्यावेशात्ततः शाक्ती तनुः सा परमार्थतः अन्योन्यं बीजयोनीनां क्षोभाद्वैसर्गिकोदयात् 126

kṛtyāveśāttataḥ śāktī tanuḥ sā paramārthataḥ anyonyaṃ bījayonīnāṃ kṣobhādvaisargikodayāt 126

15.127

कां कां सिद्धिं न वितरेत्किं वा न्यूनं न पूरयेत् योनिबीजार्णसांकर्यं बहुधा यद्यपि स्थितम् 127

kāṃ kāṃ siddhiṃ na vitaretkiṃ vā nyūnaṃ na pūrayet yonibījārṇasāṃkaryaṃ bahudhā yadyapi sthitam 127

15.128

तथापि नादिफान्तो@यं क्रमो मुख्यः प्रकीर्तितः फकारादिसमुच्चारान्नकारान्ते@ध्वमण्डलम् 128

tathāpi nādiphānto@yaṃ kramo mukhyaḥ prakīrtitaḥ phakārādisamuccārānnakārānte@dhvamaṇḍalam 128

15.129

संहृत्य संविद्या पूर्णा सा शब्दैर्वर्ण्यते कथम् अतः शास्त्रेषु बहुधा कुलपुत्तलिकादिभिः 129

saṃhṛtya saṃvidyā pūrṇā sā śabdairvarṇyate katham ataḥ śāstreṣu bahudhā kulaputtalikādibhiḥ 129

15.130

भेदैर्गीता हि मुख्येयं नादिफान्तेति मालिनी शब्दराशेर्भैरवस्य यानुच्छूनतयान्तरी 130

bhedairgītā hi mukhyeyaṃ nādiphānteti mālinī śabdarāśerbhairavasya yānucchūnatayāntarī 130

15.131

सा मातेव भविष्यत्त्वात्तेनासौ मातृकोदिता मालिनी मालिता रुद्रैर्धारिका सिद्धिमोक्षयोः 131

sā māteva bhaviṣyattvāttenāsau mātṛkoditā mālinī mālitā rudrairdhārikā siddhimokṣayoḥ 131

15.132

फलेषु पुष्पिता पूज्या संहारध्वनिषट्पदी संहारदानादानादिशक्तियुक्ता यतो रलौ 132

phaleṣu puṣpitā pūjyā saṃhāradhvaniṣaṭpadī saṃhāradānādānādiśaktiyuktā yato ralau 132

15.133

एकत्वेन स्मरन्तीति शंभुनाथो निरूचिवान् शब्दराशिर्मालिनी च शिवशक्त्यात्मकं त्विदम् 133

ekatvena smarantīti śaṃbhunātho nirūcivān śabdarāśirmālinī ca śivaśaktyātmakaṃ tvidam 133

15.134

एकैकत्रापि पूर्णत्वाच्छिवशक्तिस्वभावता तेन भ्रष्टे विधौ वीर्ये स्वरूपे वानया परम् 134

ekaikatrāpi pūrṇatvācchivaśaktisvabhāvatā tena bhraṣṭe vidhau vīrye svarūpe vānayā param 134

15.135

मन्त्रा न्यस्ताः पुनर्न्यासात्पूर्यन्ते तत्फलप्रदाः उक्तं श्रीपूर्वतन्त्रे च विशेषविधिहीनिते 135

mantrā nyastāḥ punarnyāsātpūryante tatphalapradāḥ uktaṃ śrīpūrvatantre ca viśeṣavidhihīnite 135

15.136

न्यस्येच्छाक्तशरीरार्थं भिन्नयोनि तु मालिनीम् विशेषणमिदं हेतौ हेत्वर्थश्च निरूपितः 136

nyasyecchāktaśarīrārthaṃ bhinnayoni tu mālinīm viśeṣaṇamidaṃ hetau hetvarthaśca nirūpitaḥ 136

15.137

यथेष्टफलसिद्ध्यै चेत्यत्रैवेदमभाषत साञ्जना अपि ये मन्त्रा गारुडाद्या न ते परम् 137

yatheṣṭaphalasiddhyai cetyatraivedamabhāṣata sāñjanā api ye mantrā gāruḍādyā na te param 137

15.138

मालिन्या पूरिताः सिध्द्यै बलादेव तु मुक्तये तस्मात्फलेप्सुरप्यन्य मन्त्रं न्यस्यात्र मालिनीम् 138

mālinyā pūritāḥ sidhdyai balādeva tu muktaye tasmātphalepsurapyanya mantraṃ nyasyātra mālinīm 138

15.139

न्यस्येज्जप्त्वापिच जपेदयत्नादपवृक्तये इत्येवं मातृकां न्यस्येन्मालिनीं वा क्रमाद्द्वयम् 139

nyasyejjaptvāpica japedayatnādapavṛktaye ityevaṃ mātṛkāṃ nyasyenmālinīṃ vā kramāddvayam 139

15.140

सिद्धिमुक्त्यनुसाराद्वा वर्णान्वा युगपद्द्वयोः अक्षह्रीं नफह्रीमेतौ पिण्डौ संघाविहानयोः 140

siddhimuktyanusārādvā varṇānvā yugapaddvayoḥ akṣahrīṃ naphahrīmetau piṇḍau saṃghāvihānayoḥ 140

15.141

वाचकौ न्यास एताभ्यां कृते न्यासे@थवैककः एष चाङ्गतनुब्रह्मयुक्तो वा तद्विपर्ययः 141

vācakau nyāsa etābhyāṃ kṛte nyāse@thavaikakaḥ eṣa cāṅgatanubrahmayukto vā tadviparyayaḥ 141

15.142

सामुदायिकविन्यासे पृथक् पिण्डाविमौ क्रमात् अक्रमादथवा न्यस्येदेकमेवाथ योजयेत् 142

sāmudāyikavinyāse pṛthak piṇḍāvimau kramāt akramādathavā nyasyedekamevātha yojayet 142

15.143

क्रियया सिद्धिकामो यः स क्रियां भूयसीं चरेत् अनीप्सुरपि यस्तस्मै भूयसे स्वफलाय सा 143

kriyayā siddhikāmo yaḥ sa kriyāṃ bhūyasīṃ caret anīpsurapi yastasmai bhūyase svaphalāya sā 143

15.144

यस्तु ध्यानजपाभ्यासैः सिद्धीप्सुः स क्रियां परम् संस्कृत्यै स्वेच्छया कुर्यात् प्राङ्नयेनाथ भूयसीम् 144

yastu dhyānajapābhyāsaiḥ siddhīpsuḥ sa kriyāṃ param saṃskṛtyai svecchayā kuryāt prāṅnayenātha bhūyasīm 144

15.145

मुमुक्षुरथ तस्मै वा यथाभीष्टं समाचरेत् शिवतापत्तिरेवार्थो ह्येषां न्यासादिकर्मणाम् 145

mumukṣuratha tasmai vā yathābhīṣṭaṃ samācaret śivatāpattirevārtho hyeṣāṃ nyāsādikarmaṇām 145

15.146

एवं न्यासं विधायार्घपात्रे विधिमुपाचरेत् उक्तनीत्यैव तत्पश्चात् पूजयेन्न्यस्तवाचकैः 146

evaṃ nyāsaṃ vidhāyārghapātre vidhimupācaret uktanītyaiva tatpaścāt pūjayennyastavācakaiḥ 146

15.147

यतः समस्तभावानां शिवात्सिद्धिमयादथो पूर्णादव्यतिरेकित्वं कारकाणामिहार्चया 147

yataḥ samastabhāvānāṃ śivātsiddhimayādatho pūrṇādavyatirekitvaṃ kārakāṇāmihārcayā 147

15.148

समस्तं कारकव्रातं शिवाभिन्नं प्रदर्शितम् पूजोदाहरणे सर्वं व्यश्नुते गमनाद्यपि 148

samastaṃ kārakavrātaṃ śivābhinnaṃ pradarśitam pūjodāharaṇe sarvaṃ vyaśnute gamanādyapi 148

15.149

यथाहि वाहकटकभ्रमस्वातन्त्र्यमागतः अश्वः संग्रामरूढो@पि तां शिक्षां नातिवर्तते 149

yathāhi vāhakaṭakabhramasvātantryamāgataḥ aśvaḥ saṃgrāmarūḍho@pi tāṃ śikṣāṃ nātivartate 149

15.150

तथार्चनक्रियाभ्यासशिवीभावितकारकः गच्छंस्तिष्ठन्नपि द्वैतं कारकाणां व्यपोज्झति 150

tathārcanakriyābhyāsaśivībhāvitakārakaḥ gacchaṃstiṣṭhannapi dvaitaṃ kārakāṇāṃ vyapojjhati 150

15.151

तथैक्याभ्यासनिष्ठस्याक्रमाद्विश्वमिदं हठात् संपूर्णशिवताक्षोभनरीनर्तदिव स्फुरेत् 151

tathaikyābhyāsaniṣṭhasyākramādviśvamidaṃ haṭhāt saṃpūrṇaśivatākṣobhanarīnartadiva sphuret 151

15.152

उवाच पूजनस्तोत्रे ह्यस्माकं परमो गुरुः अहो स्वादुरसः को@पि शिवपूजामयोत्सवः 152

uvāca pūjanastotre hyasmākaṃ paramo guruḥ aho svādurasaḥ ko@pi śivapūjāmayotsavaḥ 152

15.153

षट्त्रिंशतो@पि तत्त्वानां क्षोभो यत्रोल्लसत्यलम् तदेतादृक्पूर्णशिवविश्वावेशाय ये@र्चनम् 153

ṣaṭtriṃśato@pi tattvānāṃ kṣobho yatrollasatyalam tadetādṛkpūrṇaśivaviśvāveśāya ye@rcanam 153

15.154

कुर्वन्ति ते शिवा एव तान्पूर्णान्प्रति किं फलम् विनापि ज्ञानयोगाभ्यां क्रिया न्यासार्चनादिका 154

kurvanti te śivā eva tānpūrṇānprati kiṃ phalam vināpi jñānayogābhyāṃ kriyā nyāsārcanādikā 154

15.155

इत्थमैक्यसमापत्तिदानात्परफलप्रदा साधकस्यापि तत्सद्विप्रदमन्त्रैकतां गतम् 155

itthamaikyasamāpattidānātparaphalapradā sādhakasyāpi tatsadvipradamantraikatāṃ gatam 155

15.156

विश्वं व्रजदविघ्नत्वं स्वां सिद्धिं शीघ्रमावहेत् उक्तं च परमेशेन न विधिर्नार्चनक्रमः 156

viśvaṃ vrajadavighnatvaṃ svāṃ siddhiṃ śīghramāvahet uktaṃ ca parameśena na vidhirnārcanakramaḥ 156

15.157

केवलं स्मरणात्सिद्धिर्वाञ्छितेति मतादिषु तदेवं तन्मयीभावदायिन्यर्चाक्रिया यतः 157

kevalaṃ smaraṇātsiddhirvāñchiteti matādiṣu tadevaṃ tanmayībhāvadāyinyarcākriyā yataḥ 157

15.158

समस्तकारकैकात्म्यं तेनास्याः परमं वपुः यष्ट्राधारस्य तादात्म्यं स्थानशुद्धिविधिक्रमात् 158

samastakārakaikātmyaṃ tenāsyāḥ paramaṃ vapuḥ yaṣṭrādhārasya tādātmyaṃ sthānaśuddhividhikramāt 158

15.159

यष्टृयाज्यतदाधारकरणादानसंप्रदाः न्यासक्रमेण शिवतातादात्म्यमधिशेरते 159

yaṣṭṛyājyatadādhārakaraṇādānasaṃpradāḥ nyāsakrameṇa śivatātādātmyamadhiśerate 159

15.160

अर्घपात्रमपादानं तस्मादादीयते यतः यच्च तत्स्थं जलाद्येतत्करणं शोधने@र्चने 160

arghapātramapādānaṃ tasmādādīyate yataḥ yacca tatsthaṃ jalādyetatkaraṇaṃ śodhane@rcane 160

15.161

अर्घपात्राम्बुविप्रुड्भिः स्पृष्टं सर्वं हि शुध्यति शिवार्ककरसंस्पर्शात्कान्या शुद्धिर्भविष्यति 161

arghapātrāmbuvipruḍbhiḥ spṛṣṭaṃ sarvaṃ hi śudhyati śivārkakarasaṃsparśātkānyā śuddhirbhaviṣyati 161

15.162

ऊचे श्रीपूर्वशास्त्रे तदर्घपात्रविधौ विभुः न चासंशोधितं वस्तु किंचिदप्युपकल्पयेत् 162

ūce śrīpūrvaśāstre tadarghapātravidhau vibhuḥ na cāsaṃśodhitaṃ vastu kiṃcidapyupakalpayet 162

15.163

तेन शुद्धं तु सर्वं यदशुद्धमपि तच्छुचि अशुद्धता च विज्ञेया पशुतच्छासनाशयात् 163

tena śuddhaṃ tu sarvaṃ yadaśuddhamapi tacchuci aśuddhatā ca vijñeyā paśutacchāsanāśayāt 163

15.164

स्वतादवस्थ्यात्पूर्वस्मादथवाप्युपकल्पितात् तेन यद्यदिहासन्नं संविदश्चिदनुग्रहात् 164

svatādavasthyātpūrvasmādathavāpyupakalpitāt tena yadyadihāsannaṃ saṃvidaścidanugrahāt 164

15.165

कियतो@पि तदत्यन्तं योग्यं यागे@त्र जीववत् अनेन नययोगेन यदासत्तिविदूरते 165

kiyato@pi tadatyantaṃ yogyaṃ yāge@tra jīvavat anena nayayogena yadāsattividūrate 165

15.166

संविदेति तदा तत्र योग्यायोग्यत्वमादिशेत् वीराणामत एवेह मिथः स्वप्रतिमामृतम् 166

saṃvideti tadā tatra yogyāyogyatvamādiśet vīrāṇāmata eveha mithaḥ svapratimāmṛtam 166

15.167

तत्तद्यागविधाविष्टं गुरुभिर्भावितात्मभिः उन्मज्जयति निर्मग्नां संविदं यत्तु सुष्ठु तत् 167

tattadyāgavidhāviṣṭaṃ gurubhirbhāvitātmabhiḥ unmajjayati nirmagnāṃ saṃvidaṃ yattu suṣṭhu tat 167

15.168

अर्चायै योग्यमानन्दो यस्मादुन्मग्नता चितः तेनाचिद्रूपदेहादिप्राधान्यविनिमज्जकम् 168

arcāyai yogyamānando yasmādunmagnatā citaḥ tenācidrūpadehādiprādhānyavinimajjakam 168

15.169

आनन्दजननं पूजायोग्यं हृदयहारि यत् अतः कुलक्रमोत्तीर्णत्रिकसारमतादिषु 169

ānandajananaṃ pūjāyogyaṃ hṛdayahāri yat ataḥ kulakramottīrṇatrikasāramatādiṣu 169

15.170

मद्यकादम्बरीशीधुद्रव्यादेर्महिमा परम् लोकस्थितिं रचयितुं मद्यादेः पशुशासने 170

madyakādambarīśīdhudravyādermahimā param lokasthitiṃ racayituṃ madyādeḥ paśuśāsane 170

15.171

प्रोक्ता ह्यशुद्धिस्तत्रैव तस्य क्वापि विशुद्धता पञ्चगव्ये पवित्रत्वं सोमचर्णनपात्रयोः 171

proktā hyaśuddhistatraiva tasya kvāpi viśuddhatā pañcagavye pavitratvaṃ somacarṇanapātrayoḥ 171

15.172

विधिश्चावभृथस्नानं हस्ते कृष्णविषाणिता न पत्न्या च विना यागः सर्वदैवततुल्यता 172

vidhiścāvabhṛthasnānaṃ haste kṛṣṇaviṣāṇitā na patnyā ca vinā yāgaḥ sarvadaivatatulyatā 172

15.173

सुराहुतिर्ब्रह्मसत्रे वपान्त्रहृदयाहुतिः पाशवेष्वपि शास्त्रेषु तददर्शि महेशिना 173

surāhutirbrahmasatre vapāntrahṛdayāhutiḥ pāśaveṣvapi śāstreṣu tadadarśi maheśinā 173

15.174

घोरान्ध्यहैमननिशामध्यगाचिरदीप्तिवत् भक्ष्यो हंसो न भक्ष्यो@साविति रिप्रतिपत्तिषु 174

ghorāndhyahaimananiśāmadhyagāciradīptivat bhakṣyo haṃso na bhakṣyo@sāviti ripratipattiṣu 174

15.175

स्मार्तीषु विजयत्येको यः शिवाभेदशुद्धिकः अज्ञत्ववेदादर्शित्वरागद्वेषादयो ह्यमी 175

smārtīṣu vijayatyeko yaḥ śivābhedaśuddhikaḥ ajñatvavedādarśitvarāgadveṣādayo hyamī 175

15.176

मुनीनां वचसि स्वस्मिन्प्रामाण्योन्मूलनक्षमाः वेदे@पि यदभक्ष्यं तद्भक्ष्यमित्युपदिश्यते 176

munīnāṃ vacasi svasminprāmāṇyonmūlanakṣamāḥ vede@pi yadabhakṣyaṃ tadbhakṣyamityupadiśyate 176

15.177

न विधिप्रतिषेधाख्यधर्मयोरेकमास्पदम् अथ तत्र न तद्भक्ष्यं तदा तेन तथा ततः 177

na vidhipratiṣedhākhyadharmayorekamāspadam atha tatra na tadbhakṣyaṃ tadā tena tathā tataḥ 177

15.178

एवं विषयभेदान्नो शिवोक्तेर्बाधिका श्रुतिः क्वचिद्विषयतुल्यत्वाद्बाध्यबाधकता यदि 178

evaṃ viṣayabhedānno śivokterbādhikā śrutiḥ kvacidviṣayatulyatvādbādhyabādhakatā yadi 178

15.179

तद्बाध्या श्रुतिरेवेति प्रागेवैतन्निरूपितम् प्रकृतं ब्रूमहे कृत्वा न्यासं देहार्घपात्रयोः 179

tadbādhyā śrutireveti prāgevaitannirūpitam prakṛtaṃ brūmahe kṛtvā nyāsaṃ dehārghapātrayoḥ 179

15.180

सामान्यमर्घपात्राम्भोविप्रुड्भिः प्रोक्ष्य चाखिलम् यागोपकरणं पश्चाद्बाह्ययागं समाचरेत् 180

sāmānyamarghapātrāmbhovipruḍbhiḥ prokṣya cākhilam yāgopakaraṇaṃ paścādbāhyayāgaṃ samācaret 180

15.181

प्रभामण्डलके खे वा सुलिप्तायां च वा भुवि त्रिशूलार्कवृषान्दिकस्था मातरः क्षेत्रपं यजेत् 181

prabhāmaṇḍalake khe vā suliptāyāṃ ca vā bhuvi triśūlārkavṛṣāndikasthā mātaraḥ kṣetrapaṃ yajet 181

15.182

योगिनीश्च पृथङ्मन्त्रैरोंनमोनामयोजितैः एकोच्चारेण वा बाह्यपरिवारेतिशब्दिताः 182

yoginīśca pṛthaṅmantrairoṃnamonāmayojitaiḥ ekoccāreṇa vā bāhyaparivāretiśabditāḥ 182

15.183

तारो नाम चतुर्थ्यन्तं नमश्चेत्यर्चने मनुः एवं बहिः पूजयित्वा द्वारं प्रोक्ष्य प्रपूजयेत् 183

tāro nāma caturthyantaṃ namaścetyarcane manuḥ evaṃ bahiḥ pūjayitvā dvāraṃ prokṣya prapūjayet 183

15.184

त्रिशिरःशासनादौ च स दृष्टो विधिरुच्यते गणेशलक्ष्म्यौ द्वारोर्ध्वे दक्षे वामे तयोः पुनः 184

triśiraḥśāsanādau ca sa dṛṣṭo vidhirucyate gaṇeśalakṣmyau dvārordhve dakṣe vāme tayoḥ punaḥ 184

15.185

मध्ये वागीश्वरीं दिण्डिमहोदरयुगं तथा क्रमात्स्वदक्षवामस्थं तथैतेन क्रमेण च 185

madhye vāgīśvarīṃ diṇḍimahodarayugaṃ tathā kramātsvadakṣavāmasthaṃ tathaitena krameṇa ca 185

15.186

एकैकं पूजयेत्सम्यङ् नन्दिकालौ त्रिमार्गगाम् कालिन्दीं छागमेषास्यौ स्वदक्षाद्द्वाःस्थशाखयोः 186

ekaikaṃ pūjayetsamyaṅ nandikālau trimārgagām kālindīṃ chāgameṣāsyau svadakṣāddvāḥsthaśākhayoḥ 186

15.187

अधोदेहल्यनन्तेशाधारशक्तीश्च पूजयेत् द्वारमध्ये सरस्वत्या महास्त्रं पूजयेदमी 187

adhodehalyananteśādhāraśaktīśca pūjayet dvāramadhye sarasvatyā mahāstraṃ pūjayedamī 187

15.188

पद्माधारगताः सर्वे@प्युदिता विघ्ननाशकाः पूजने पूर्ववन्मन्त्रो दीपकद्वयकल्पितः 188

padmādhāragatāḥ sarve@pyuditā vighnanāśakāḥ pūjane pūrvavanmantro dīpakadvayakalpitaḥ 188

15.189

अर्घपुष्पसमालम्भधूपनैवेद्यवन्दनैः पूजां कुर्यादिहार्घश्चाप्युत्तमद्रव्ययोजितः 189

arghapuṣpasamālambhadhūpanaivedyavandanaiḥ pūjāṃ kuryādihārghaścāpyuttamadravyayojitaḥ 189

15.190

एकोच्चारेण वा कुर्याद्द्वाःस्थदैवतपूजनम् रहस्यपूजां चेत्कुर्यात्तद्बाह्यपरिवारकम् 190

ekoccāreṇa vā kuryāddvāḥsthadaivatapūjanam rahasyapūjāṃ cetkuryāttadbāhyaparivārakam 190

15.191

द्वाःस्थांश्च पूजयेदन्तर्देवाग्रे कल्पनाक्रमात् क्षिप्त्वास्त्रजप्तं कुसुमं ज्वलद्वेश्मनि व्घ्ननुत् 191

dvāḥsthāṃśca pūjayedantardevāgre kalpanākramāt kṣiptvāstrajaptaṃ kusumaṃ jvaladveśmani vghnanut 191

15.192

प्रविश्य शिवरश्मीद्धदृशा वेश्मावलोकयेत् दिशो@स्त्रेण च बध्नीयाच्छादयेद्वर्मणाखिलाः 192

praviśya śivaraśmīddhadṛśā veśmāvalokayet diśo@streṇa ca badhnīyācchādayedvarmaṇākhilāḥ 192

15.193

तत्रोत्तराशाभिमुखो मुमुक्षुस्तादृशाय वा विशेत्तथा ह्यघोराग्निः पाशान्प्लुष्यति बन्धकान् 193

tatrottarāśābhimukho mumukṣustādṛśāya vā viśettathā hyaghorāgniḥ pāśānpluṣyati bandhakān 193

15.194

यद्यप्यस्ति न दिङ्नाम काचित्पूर्वापरादिका प्रत्ययो हि न तस्याः स्यादेकस्या अनुपाहितेः 194

yadyapyasti na diṅnāma kācitpūrvāparādikā pratyayo hi na tasyāḥ syādekasyā anupāhiteḥ 194

15.195

उपाधिः पूर्वतादिष्ट इति चेत्तत्कृतं दिशा उपाधिमात्रं तु तथा वैचित्र्याय कथं भवेत् 195

upādhiḥ pūrvatādiṣṭa iti cettatkṛtaṃ diśā upādhimātraṃ tu tathā vaicitryāya kathaṃ bhavet 195

Āhnika 15 (cont. 2)

15.196

तस्मात्संवित्प्रकाशो@यं मूर्त्याभासनभागतः पूर्वादिदिग्विभागाख्यवैचित्र्योल्लेखदुर्मदः 196

tasmātsaṃvitprakāśo@yaṃ mūrtyābhāsanabhāgataḥ pūrvādidigvibhāgākhyavaicitryollekhadurmadaḥ 196

15.197

तत्र यद्यत्प्रकाशेन सदा स्वीकरणे क्षमम् तदेवोर्ध्वं प्रकाशात्म स्पर्शायोग्यमधः पुनः 197

tatra yadyatprakāśena sadā svīkaraṇe kṣamam tadevordhvaṃ prakāśātma sparśāyogyamadhaḥ punaḥ 197

15.198

किंचित्प्रकाशता मध्यं ततो वै दिक्समुद्भवः किंचित्प्रकाशयोग्यस्य संमुखं प्रसरत्पुरः 198

kiṃcitprakāśatā madhyaṃ tato vai diksamudbhavaḥ kiṃcitprakāśayogyasya saṃmukhaṃ prasaratpuraḥ 198

15.199

पराङ्मुखं तु तत्पश्चादिति दिग्द्वयमागतम् प्रकाशः संमुखं वस्तु गृहीत्वोद्रिक्तरश्मिकः 199

parāṅmukhaṃ tu tatpaścāditi digdvayamāgatam prakāśaḥ saṃmukhaṃ vastu gṛhītvodriktaraśmikaḥ 199

15.200

यत्र तिष्ठोद्दक्षिणं तत्प्रकाशस्यानुकूल्यतः दक्षिणस्य पुरःसंस्थं वाममित्युपदिश्यते 200

yatra tiṣṭhoddakṣiṇaṃ tatprakāśasyānukūlyataḥ dakṣiṇasya puraḥsaṃsthaṃ vāmamityupadiśyate 200

15.201

तत्प्रकाशितमेयेन्दुस्पर्शसौम्यं तदेव हि एवमाशाचतुष्के@स्मिन्मध्यविश्रान्तियोगतः 201

tatprakāśitameyendusparśasaumyaṃ tadeva hi evamāśācatuṣke@sminmadhyaviśrāntiyogataḥ 201

15.202

चतुष्कमन्यत्तेनाष्टौ दिशस्तत्तदधिष्ठिताः एवं प्रकाशमात्रे@स्मिन्वरदे परमे शिवे 202

catuṣkamanyattenāṣṭau diśastattadadhiṣṭhitāḥ evaṃ prakāśamātre@sminvarade parame śive 202

15.203

दिग्विभागः स्थितो लोके शास्त्रे@पिच तथोच्यते क्रमात्सदाशिवाधीशः पञ्चमन्त्रतनुर्यतः 203

digvibhāgaḥ sthito loke śāstre@pica tathocyate kramātsadāśivādhīśaḥ pañcamantratanuryataḥ 203

15.204

ईशन्रघोरवामाख्यसद्यो@धोभेदतो दिशः ईश ऊर्ध्वं प्रकाशत्वात्पूर्वं वक्त्रं प्रसारि यत् 204

īśanraghoravāmākhyasadyo@dhobhedato diśaḥ īśa ūrdhvaṃ prakāśatvātpūrvaṃ vaktraṃ prasāri yat 204

15.205

पुरुषो दक्षिणाचण्डो वामा वामस्तु सौम्यकः पराङ्मुखतया सद्यः पश्चिमा परिभाष्यते 205

puruṣo dakṣiṇācaṇḍo vāmā vāmastu saumyakaḥ parāṅmukhatayā sadyaḥ paścimā paribhāṣyate 205

15.206

पातालवक्त्रमधरमप्रकाशतया स्थितेः खमरुद्वह्निजलभूखानि वक्त्राण्यमुष्य हि 206

pātālavaktramadharamaprakāśatayā sthiteḥ khamarudvahnijalabhūkhāni vaktrāṇyamuṣya hi 206

15.207

मुख्यत्वेन खमेवोर्ध्वं प्रकाशमयमुच्यते तदेव मुख्यतो@धस्तादप्रकाशं यतः स्फुटम् 207

mukhyatvena khamevordhvaṃ prakāśamayamucyate tadeva mukhyato@dhastādaprakāśaṃ yataḥ sphuṭam 207

15.208

मध्ये तु यत्प्रकाशं तन्न प्रकाश्यं न चेतरत् प्रकाशत्वाद्दिश्यमानमतो@स्मिन्दिक्चतुष्टयम् 208

madhye tu yatprakāśaṃ tanna prakāśyaṃ na cetarat prakāśatvāddiśyamānamato@smindikcatuṣṭayam 208

15.209

पञ्चमन्त्रतनुर्नाथ इत्थं विश्वदिगीश्वरः ततो@पीशस्तथा रुद्रो विष्णुर्ब्रह्मा तथा स्थितः 209

pañcamantratanurnātha itthaṃ viśvadigīśvaraḥ tato@pīśastathā rudro viṣṇurbrahmā tathā sthitaḥ 209

15.210

ऊर्ध्वाभिव्यक्त्ययोग्यत्वाद्विष्णोर्धातुश्च पञ्चमम् न वक्त्रं तौ भेदमयौ सृष्टिस्थितिप्रभू यतः 210

ūrdhvābhivyaktyayogyatvādviṣṇordhātuśca pañcamam na vaktraṃ tau bhedamayau sṛṣṭisthitiprabhū yataḥ 210

15.211

दिग्विभागस्तु तज्जो@स्ति वदनानां चतुष्टयात् पञ्चमस्य युजित्वे तौ परित्यक्तनिजात्मकौ 211

digvibhāgastu tajjo@sti vadanānāṃ catuṣṭayāt pañcamasya yujitve tau parityaktanijātmakau 211

15.212

ततो ब्रह्माण्डमध्ये@पि ज्ञानशक्तिर्विभो रविः दिशां विभागं कुरुते प्रकाशघनवृत्तिमान् 212

tato brahmāṇḍamadhye@pi jñānaśaktirvibho raviḥ diśāṃ vibhāgaṃ kurute prakāśaghanavṛttimān 212

15.213

तथाहि विषुवद्योगे यतः पूर्वं प्रदृश्यते तत्पूर्व यत्र तच्छाया तत्पश्चिममुदाहृतम् 213

tathāhi viṣuvadyoge yataḥ pūrvaṃ pradṛśyate tatpūrva yatra tacchāyā tatpaścimamudāhṛtam 213

15.214

तस्मिञ्जिगमिषोरस्य यत्सव्यं तत्तु दक्षिणम् तत्रैष चण्डतेजोभिर्भाति जाज्वल्यमानवत् 214

tasmiñjigamiṣorasya yatsavyaṃ tattu dakṣiṇam tatraiṣa caṇḍatejobhirbhāti jājvalyamānavat 214

15.215

तत्पुरोवर्ति वामं तु तद्भासा खचितं मनाक् तत एव हि सोम्यं तन्नचापि ह्यप्रकाशकम् 215

tatpurovarti vāmaṃ tu tadbhāsā khacitaṃ manāk tata eva hi somyaṃ tannacāpi hyaprakāśakam 215

15.216

यत्रासावस्तमभ्येति तत्पश्चिममिति स्थितिः तत्रैव पश्चिमे येषां प्राक्प्रकाशावलोकनम् 216

yatrāsāvastamabhyeti tatpaścimamiti sthitiḥ tatraiva paścime yeṣāṃ prākprakāśāvalokanam 216

15.217

तदेव पूर्वमेतेषां यथाध्वनि निरूपितम् सा सा दिक्च तथा तस्य फलदापि विपर्यये 217

tadeva pūrvameteṣāṃ yathādhvani nirūpitam sā sā dikca tathā tasya phaladāpi viparyaye 217

15.218

विचित्रे फलसंपत्तिः प्रकाशाधीनिका यतः इत्थं सूर्याश्रया दिक्स्यात्सा विचित्रापि तादृशी 218

vicitre phalasaṃpattiḥ prakāśādhīnikā yataḥ itthaṃ sūryāśrayā diksyātsā vicitrāpi tādṛśī 218

15.219

अधिष्ठिता महेशेन चित्रतद्रूपधारिणा किं वातिबहुना यो@सौ यष्टा तत्संमुखादितः 219

adhiṣṭhitā maheśena citratadrūpadhāriṇā kiṃ vātibahunā yo@sau yaṣṭā tatsaṃmukhāditaḥ 219

15.220

दिशो@पि प्रविभज्यन्ते प्राक्सव्योत्तरपश्चिमाः स्वानुसारकृतं तं च दिग्विभागं सदा शिवः 220

diśo@pi pravibhajyante prāksavyottarapaścimāḥ svānusārakṛtaṃ taṃ ca digvibhāgaṃ sadā śivaḥ 220

15.221

अधितिष्ठत्यर्कमिव स विचित्रवपुर्यतः स्वोत्था अपि दिशः स्वेशाः शक्राद्या ह्यधिशेरते 221

adhitiṣṭhatyarkamiva sa vicitravapuryataḥ svotthā api diśaḥ sveśāḥ śakrādyā hyadhiśerate 221

15.222

ते हि प्रकाशशक्त्यंशाः प्रकाशानुविधायिनः प्रकाशस्य यदैश्वर्यं स इन्द्रो यत्तु तन्महः 222

te hi prakāśaśaktyaṃśāḥ prakāśānuvidhāyinaḥ prakāśasya yadaiśvaryaṃ sa indro yattu tanmahaḥ 222

15.223

सो@ग्निर्यन्तृत्वभीमत्वे यमो रक्षस्तदूनिमा प्रकाश्यं वरुणस्तच्च चाञ्चल्याद्वायुरुच्यते 223

so@gniryantṛtvabhīmatve yamo rakṣastadūnimā prakāśyaṃ varuṇastacca cāñcalyādvāyurucyate 223

15.224

भावसञ्चययोगेन वित्तेशस्तत्क्षये विभुः अदृष्टविग्रहो@नन्तो ब्रह्मोर्ध्वे वृंहको विभुः 224

bhāvasañcayayogena vitteśastatkṣaye vibhuḥ adṛṣṭavigraho@nanto brahmordhve vṛṃhako vibhuḥ 224

15.225

प्रकाशस्यैव शक्त्यंशा लोकपास्तेन कीर्तिताः इत्थं स्वाधीनरूपापि दिक्सौरी तूपदिश्यते 225

prakāśasyaiva śaktyaṃśā lokapāstena kīrtitāḥ itthaṃ svādhīnarūpāpi diksaurī tūpadiśyate 225

15.226

तत्र सर्वो हि निष्कम्पं प्रकाशत्वं प्रपद्यते सर्वगो@प्यनिलो यद्वद्व्यजनेनोपवीजितः 226

tatra sarvo hi niṣkampaṃ prakāśatvaṃ prapadyate sarvago@pyanilo yadvadvyajanenopavījitaḥ 226

15.227

प्रबुद्धः स्वां क्रियां कुर्याद्धर्मनिर्णोदनादिकाम् तद्वत्सर्वगताः सर्वा ऐन्द्याद्याः शक्तयः स्फुटम् 227

prabuddhaḥ svāṃ kriyāṃ kuryāddharmanirṇodanādikām tadvatsarvagatāḥ sarvā aindyādyāḥ śaktayaḥ sphuṭam 227

15.228

साधकाश्वाससंबुद्धास्तत्तत्स्वेष्टफलप्रदाः एवं सौरी दिगीशानब्रह्मविष्ण्वीशसौशिवैः 228

sādhakāśvāsasaṃbuddhāstattatsveṣṭaphalapradāḥ evaṃ saurī digīśānabrahmaviṣṇvīśasauśivaiḥ 228

15.229

अधिष्ठिता समाश्वासदार्ढ्यात्तत्तत्फलप्रदा साधको यच्च वा क्षेत्रं मण्डलं वेश्म वा भजेत् 229

adhiṣṭhitā samāśvāsadārḍhyāttattatphalapradā sādhako yacca vā kṣetraṃ maṇḍalaṃ veśma vā bhajet 229

15.230

स्थितस्तदनुसारेण मध्यीभवति शंकरः स हि सर्वमधिष्ठाता माध्यस्थ्येनेति तस्य यः 230

sthitastadanusāreṇa madhyībhavati śaṃkaraḥ sa hi sarvamadhiṣṭhātā mādhyasthyeneti tasya yaḥ 230

15.231

सौरः प्रकाशस्तत्पूर्वमित्थं स्याद्दिग्व्यवस्थितिः तन्मध्यस्थितनाथस्य ग्रहीतुं दक्षिणं महः 231

sauraḥ prakāśastatpūrvamitthaṃ syāddigvyavasthitiḥ tanmadhyasthitanāthasya grahītuṃ dakṣiṇaṃ mahaḥ 231

15.232

उदङ्मुखः स्यात् पाश्चात्यं ग्रहीतुं पूर्वतोमुखः उपविश्य निजस्थाने देहशुद्धिं समाचरेत् 232

udaṅmukhaḥ syāt pāścātyaṃ grahītuṃ pūrvatomukhaḥ upaviśya nijasthāne dehaśuddhiṃ samācaret 232

15.233

अङ्गुष्ठाग्रात्कालवह्निज्वालाभास्वरमुत्थितम् अस्त्रं ध्यात्वा तच्छिखाभिर्बहिरन्तर्दहेत्तनुम् 233

aṅguṣṭhāgrātkālavahnijvālābhāsvaramutthitam astraṃ dhyātvā tacchikhābhirbahirantardahettanum 233

15.234

दाहश्च ध्वंस एवोक्तो ध्वंसकं मन्त्रसंज्ञितम् तेजस्तथाभिलापाख्यस्वविकल्परसोम्भितम् 234

dāhaśca dhvaṃsa evokto dhvaṃsakaṃ mantrasaṃjñitam tejastathābhilāpākhyasvavikalparasombhitam 234

15.235

तेन मन्त्राग्निना दाहो देहे पुर्यष्टके तथा देहपुर्यष्टकाहन्ताविध्वंसादेव जायते 235

tena mantrāgninā dāho dehe puryaṣṭake tathā dehapuryaṣṭakāhantāvidhvaṃsādeva jāyate 235

15.236

नहि सद्भावमात्रेण देहो@सावन्यदेहवत् अहन्तायां हि देहत्वं सा ध्वस्ता तद्दहेद्ध्रुवम् 236

nahi sadbhāvamātreṇa deho@sāvanyadehavat ahantāyāṃ hi dehatvaṃ sā dhvastā taddaheddhruvam 236

15.237

तद्देहसंस्कारभरो भस्मत्वेनाथ यः स्थितः तं वर्मवायुनाधूय तिष्ठेच्छुद्धचिदात्मनि 237

taddehasaṃskārabharo bhasmatvenātha yaḥ sthitaḥ taṃ varmavāyunādhūya tiṣṭhecchuddhacidātmani 237

15.238

तस्मिन्ध्रुवे निस्तरङ्गे समापत्तिमुपागतः संविदः सृष्टिधर्मित्वादाद्यामेति तरङ्गिताम् 238

tasmindhruve nistaraṅge samāpattimupāgataḥ saṃvidaḥ sṛṣṭidharmitvādādyāmeti taraṅgitām 238

15.239

सैव मूर्तिरिति ख्याता तारसद्बिन्दुहात्मिका ततो नवात्मदेवेन न्यासस्तत्त्वोदयात्मकः 239

saiva mūrtiriti khyātā tārasadbinduhātmikā tato navātmadevena nyāsastattvodayātmakaḥ 239

15.240

अङ्गवक्त्राणि तस्यैव स्वस्थानेषु नियोजयेत् अथ मातृकया प्राग्वत्तत्तत्त्वस्फुटतात्मकः 240

aṅgavaktrāṇi tasyaiva svasthāneṣu niyojayet atha mātṛkayā prāgvattattattvasphuṭatātmakaḥ 240

15.241

त्रितत्त्वन्यासता चास्य पृष्ठे कक्ष्यात्रयागते ततो@घोराष्टकन्यासः शिरस्तच्चरणात्मकम् 241

tritattvanyāsatā cāsya pṛṣṭhe kakṣyātrayāgate tato@ghorāṣṭakanyāsaḥ śirastaccaraṇātmakam 241

15.242

ततो@पि शिवसद्भावन्यासः स्वांगस्य संयुतः इत्थ कृते पञ्चके@स्मिन्यत्तन्मुख्यतया भवेत् 242

tato@pi śivasadbhāvanyāsaḥ svāṃgasya saṃyutaḥ ittha kṛte pañcake@sminyattanmukhyatayā bhavet 242

15.243

उपास्यमर्च्यं तत्साङ्गं षष्ठे न्यासे नियोजयेत् तेनात्र न्यासयोग्यो@सौ भगवान्रतिशेखरः 243

upāsyamarcyaṃ tatsāṅgaṃ ṣaṣṭhe nyāse niyojayet tenātra nyāsayogyo@sau bhagavānratiśekharaḥ 243

15.244

ऊर्ध्वे न्यास्यो नवाख्यस्य मुख्यत्वे@न्योन्यधामता एवं भैरवसद्भावनाथे मुख्यतया यदि 244

ūrdhve nyāsyo navākhyasya mukhyatve@nyonyadhāmatā evaṃ bhairavasadbhāvanāthe mukhyatayā yadi 244

15.245

उपास्यता तत्तत्स्थान प्राङ्न्यास्यो रतिशेखरः इत्थं श्रीपूर्वशास्त्रे मे संप्रदायं न्यरूपयत् 245

upāsyatā tattatsthāna prāṅnyāsyo ratiśekharaḥ itthaṃ śrīpūrvaśāstre me saṃpradāyaṃ nyarūpayat 245

15.246

शंभुनाथो न्यासविधौ देवो हि कथमन्यथा न्यास विवर्ज्यते@मुष्मिन्नङ्गान्यप्यस्य सन्ति हि 246

śaṃbhunātho nyāsavidhau devo hi kathamanyathā nyāsa vivarjyate@muṣminnaṅgānyapyasya santi hi 246

15.247

मूर्तिः सृष्टिस्त्रितत्त्वं चेत्यष्टौ मूर्त्यङ्गसंयुताः शिवः साङ्गश्च विज्ञेयो न्यासः षोढा प्रकीर्तितः 247

mūrtiḥ sṛṣṭistritattvaṃ cetyaṣṭau mūrtyaṅgasaṃyutāḥ śivaḥ sāṅgaśca vijñeyo nyāsaḥ ṣoḍhā prakīrtitaḥ 247

15.248

अस्योपरि ततः शाक्तं न्यासं कुर्याच्च षड्विधम् परापरां सवक्त्रां प्राक्ततः प्रागिति मालिनीम् 248

asyopari tataḥ śāktaṃ nyāsaṃ kuryācca ṣaḍvidham parāparāṃ savaktrāṃ prāktataḥ prāgiti mālinīm 248

15.249

पश्चात्परादित्रितयं शिखाहृत्पादगं क्रमात् ततः कवक्त्रकण्ठेषु हृन्नाभीगुह्य+ऊरुतः 249

paścātparāditritayaṃ śikhāhṛtpādagaṃ kramāt tataḥ kavaktrakaṇṭheṣu hṛnnābhīguhya+ūrutaḥ 249

15.250

जानुपादे@प्यघोर्याद्यं ततो विद्याङ्गपञ्चकम् ततस्त्वावाहयेच्छक्तिं मातृसद्भावरूपिणीम् 250

jānupāde@pyaghoryādyaṃ tato vidyāṅgapañcakam tatastvāvāhayecchaktiṃ mātṛsadbhāvarūpiṇīm 250

15.251

योगेश्वरीं परां पूर्णां कालसंकर्षिणीं ध्रुवाम् अङ्गवक्त्रपरीवारशक्तिद्वादशकाधिकाम् 251

yogeśvarīṃ parāṃ pūrṇāṃ kālasaṃkarṣiṇīṃ dhruvām aṅgavaktraparīvāraśaktidvādaśakādhikām 251

15.252

साध्यानुष्ठानभेदेन न्यासकाले स्मरेद्गुरुः परैव देवीत्रितयमध्ये याभेदिनी स्थिता 252

sādhyānuṣṭhānabhedena nyāsakāle smaredguruḥ paraiva devītritayamadhye yābhedinī sthitā 252

15.253

सानवच्छेदचिन्मात्रसद्भावेयं प्रकीर्तिता सारशास्त्रे यामले च देव्यास्तेन प्रकीर्तितः 253

sānavacchedacinmātrasadbhāveyaṃ prakīrtitā sāraśāstre yāmale ca devyāstena prakīrtitaḥ 253

15.254

मूर्तिः सवक्त्रा शक्तिश्च शक्तित्रयमथाष्टकम् पञ्चाङ्गानि परा शक्तिर्न्यासः शाक्तो@पि षड्विधः 254

mūrtiḥ savaktrā śaktiśca śaktitrayamathāṣṭakam pañcāṅgāni parā śaktirnyāsaḥ śākto@pi ṣaḍvidhaḥ 254

15.255

यामलो@यं महान्यासः सिद्धिमुक्तिफलप्रदः मुक्त्येकार्थी पुनः पूर्वं शाक्तं न्यासं समाचरेत् 255

yāmalo@yaṃ mahānyāsaḥ siddhimuktiphalapradaḥ muktyekārthī punaḥ pūrvaṃ śāktaṃ nyāsaṃ samācaret 255

15.256

गुरवस्त्वाहुरित्थं यन्न्यासद्वयमुदाहृतम् मुमुक्षुणा तु पादादि तत्कार्यं संहृतिक्रमात् 256

guravastvāhuritthaṃ yannyāsadvayamudāhṛtam mumukṣuṇā tu pādādi tatkāryaṃ saṃhṛtikramāt 256

15.257

यावन्तः कीर्तिता भेदाः शंभुशक्त्यणुवाचकाः तावत्स्वप्येषु मन्त्रेषु न्यासः षोढैव कीर्तितः 257

yāvantaḥ kīrtitā bhedāḥ śaṃbhuśaktyaṇuvācakāḥ tāvatsvapyeṣu mantreṣu nyāsaḥ ṣoḍhaiva kīrtitaḥ 257

15.258

किंत्वावाह्यस्तु यो मन्त्रः स तत्राङ्गसमन्वितः षष्ठः स्यादिति सर्वत्र षोढैवायमुदाहृतः 258

kiṃtvāvāhyastu yo mantraḥ sa tatrāṅgasamanvitaḥ ṣaṣṭhaḥ syāditi sarvatra ṣoḍhaivāyamudāhṛtaḥ 258

15.259

मुद्राप्रदर्शनं पश्चात्कायेन मनसा गिरा पञ्चावस्था जाग्रदाद्याः षष्ठ्यनुत्तरनामिका 259

mudrāpradarśanaṃ paścātkāyena manasā girā pañcāvasthā jāgradādyāḥ ṣaṣṭhyanuttaranāmikā 259

15.260

षट्कारणषडात्मत्वात्षट्त्रिंशत्तत्त्वयोजनम् एवं षोढामहान्यासे कृते विश्वमिदं हठात् 260

ṣaṭkāraṇaṣaḍātmatvātṣaṭtriṃśattattvayojanam evaṃ ṣoḍhāmahānyāse kṛte viśvamidaṃ haṭhāt 260

15.261

देहे तादात्म्यमापन्नं शुद्धां सृष्टिं प्रकाशयेत् मूर्तिन्यासात्समारभ्य या सृष्टिः प्रसृतात्र सा 261

dehe tādātmyamāpannaṃ śuddhāṃ sṛṣṭiṃ prakāśayet mūrtinyāsātsamārabhya yā sṛṣṭiḥ prasṛtātra sā 261

15.262

अभेदमानीय कृता शुद्धा न्यासबलक्रमात् तेन ये@चोदयन्मूढाः पाशदाहविधूनने 262

abhedamānīya kṛtā śuddhā nyāsabalakramāt tena ye@codayanmūḍhāḥ pāśadāhavidhūnane 262

15.263

कृते शान्ते शिवे रूढः पुनः किमवरोहति इति ते दूरतो ध्वस्ताः परमार्थं हि शांभवम् 263

kṛte śānte śive rūḍhaḥ punaḥ kimavarohati iti te dūrato dhvastāḥ paramārthaṃ hi śāṃbhavam 263

15.264

न विदुस्त स्वसंवित्तिस्फुरत्तासारवर्जिताः न खल्वेष शिवः शान्तो नाम कश्चिद्विभेदवान् 264

na vidusta svasaṃvittisphurattāsāravarjitāḥ na khalveṣa śivaḥ śānto nāma kaścidvibhedavān 264

15.265

सर्वेतराध्वव्यावृत्तो घटतुल्यो@स्ति कुत्रचित् महाप्रकाशरूपा हि येयं संविद्विजृम्भते 265

sarvetarādhvavyāvṛtto ghaṭatulyo@sti kutracit mahāprakāśarūpā hi yeyaṃ saṃvidvijṛmbhate 265

15.266

स शिवः शिवतैवास्य वैश्वरूप्यावभासिता तथाभासनयोगो@तः स्वरसेनास्य जृम्भते 266

sa śivaḥ śivataivāsya vaiśvarūpyāvabhāsitā tathābhāsanayogo@taḥ svarasenāsya jṛmbhate 266

15.267

भास्यमानो@त्र चाभेदः स्वात्मनो भेद एव च भेदे विजृम्भिते माया मायामातुर्विजृम्भते 267

bhāsyamāno@tra cābhedaḥ svātmano bheda eva ca bhede vijṛmbhite māyā māyāmāturvijṛmbhate 267

15.268

अभेदे जृम्भते@स्यैव मायामातुः शिवात्मता मायाप्रमाता तद्रूपविकल्पाभ्यासपाटवात् 268

abhede jṛmbhate@syaiva māyāmātuḥ śivātmatā māyāpramātā tadrūpavikalpābhyāsapāṭavāt 268

15.269

शिव एव तदभ्यासफलं न्यासादि कीर्तितम् यथाहि दुष्टकर्मास्मीत्येवं भावयतस्तथा 269

śiva eva tadabhyāsaphalaṃ nyāsādi kīrtitam yathāhi duṣṭakarmāsmītyevaṃ bhāvayatastathā 269

15.270

तथा शिवो@हं नान्यो@स्मीत्येवं भावयतस्तथा एतदेवोच्यते दार्ढ्यं विमर्शहृदयङ्गमम् 270

tathā śivo@haṃ nānyo@smītyevaṃ bhāvayatastathā etadevocyate dārḍhyaṃ vimarśahṛdayaṅgamam 270

15.271

शिवैकात्म्यविकल्पौघद्वारिका निर्विकल्पता अन्यथा तस्य शुद्धस्य विमर्शप्राणवर्तिनः 271

śivaikātmyavikalpaughadvārikā nirvikalpatā anyathā tasya śuddhasya vimarśaprāṇavartinaḥ 271

15.272

कथं नामाविमृष्टं स्याद्रूपं भासनधर्मणः तेनातिदुर्घटघटास्वतन्त्रेच्छावशादयम् 272

kathaṃ nāmāvimṛṣṭaṃ syādrūpaṃ bhāsanadharmaṇaḥ tenātidurghaṭaghaṭāsvatantrecchāvaśādayam 272

15.273

भानपि प्राणबुद्ध्यादिः स्वं तथा न विकल्पयेत् प्रत्युतातिस्वतन्त्रात्मविपरीतस्वधर्मताम् 273

bhānapi prāṇabuddhyādiḥ svaṃ tathā na vikalpayet pratyutātisvatantrātmaviparītasvadharmatām 273

15.274

विनाश्यनीशायत्तत्वरूपां निश्चित्य मज्जति ततः संसारभागीयतथानिश्चयशातिनीम् 274

vināśyanīśāyattatvarūpāṃ niścitya majjati tataḥ saṃsārabhāgīyatathāniścayaśātinīm 274

15.275

नित्यादिनिश्चयद्वारामविकल्पां स्थितिं श्रयेत् ये तु तीव्रतमोद्रिक्तशक्तिनिर्मलताजुषः 275

nityādiniścayadvārāmavikalpāṃ sthitiṃ śrayet ye tu tīvratamodriktaśaktinirmalatājuṣaḥ 275

15.276

न ते दीक्षामनुन्यासकारिणश्चेति वर्णितम् एवं विश्वशरीरः सन्विश्वात्मत्वं गतः स्फुटम् 276

na te dīkṣāmanunyāsakāriṇaśceti varṇitam evaṃ viśvaśarīraḥ sanviśvātmatvaṃ gataḥ sphuṭam 276

15.277

न्यासमात्रात् तथाभूतं देहं पुष्पादिनार्चयेत् पृथङ्मन्त्रैर्विस्तरेण संक्षेपान्मूलमन्त्रतः 277

nyāsamātrāt tathābhūtaṃ dehaṃ puṣpādinārcayet pṛthaṅmantrairvistareṇa saṃkṣepānmūlamantrataḥ 277

15.278

धूपनैवेद्यतृप्त्याद्यैस्तथा व्याससमासतः संसारवामाचारत्वात्सर्वं वामकरेण तु 278

dhūpanaivedyatṛptyādyaistathā vyāsasamāsataḥ saṃsāravāmācāratvātsarvaṃ vāmakareṇa tu 278

15.279

कुर्यात्तर्पणयोगं च दैशिकस्तदनामया वामशब्देन गुह्यं श्रीमतङ्गादावपीरितम् 279

kuryāttarpaṇayogaṃ ca daiśikastadanāmayā vāmaśabdena guhyaṃ śrīmataṅgādāvapīritam 279

15.280

वामाचारपरो मन्त्री यागं कुर्यादिति स्फुटम् श्रीमद्भर्गशिखाशास्त्रे तथा श्रीगमशासने 280

vāmācāraparo mantrī yāgaṃ kuryāditi sphuṭam śrīmadbhargaśikhāśāstre tathā śrīgamaśāsane 280

15.281

सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वयज्ञेषु यत्फलम् तत्फलं कोटिगुणितमनामातर्पणात्प्रिये 281

sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ sarvayajñeṣu yatphalam tatphalaṃ koṭiguṇitamanāmātarpaṇātpriye 281

15.282

श्रीमन्नन्दिशिखायां च श्रीमदानन्दशासने तदुक्तं स्रुक्च पूर्णायां स्रुवश्वाज्याहुतौ भवेत् 282

śrīmannandiśikhāyāṃ ca śrīmadānandaśāsane taduktaṃ srukca pūrṇāyāṃ sruvaśvājyāhutau bhavet 282

15.283

शेषं वामकरेणैव पूजाहोमजपादिकम् एवमानन्दसंपूर्णं सर्वौन्मुख्यविवर्जितम् 283

śeṣaṃ vāmakareṇaiva pūjāhomajapādikam evamānandasaṃpūrṇaṃ sarvaunmukhyavivarjitam 283

15.284

यागेन देहं मिष्पाद्य भावयेत शिवात्मकम् गलिते विषयौन्मुख्ये पारिमित्ये विलापिते 284

yāgena dehaṃ miṣpādya bhāvayeta śivātmakam galite viṣayaunmukhye pārimitye vilāpite 284

15.285

देहे किमवशिष्येत शिवानन्दरसादृते शिवानन्दरसापूर्णं षट्त्रिंशत्तत्त्वनिर्भरम् 285

dehe kimavaśiṣyeta śivānandarasādṛte śivānandarasāpūrṇaṃ ṣaṭtriṃśattattvanirbharam 285

15.286

देहं दिवानिशं पश्यन्नर्चयन्स्याच्छिवात्मकः विश्वात्मदेहविश्रान्तितृप्तस्तल्लिङ्गनिष्ठितः 286

dehaṃ divāniśaṃ paśyannarcayansyācchivātmakaḥ viśvātmadehaviśrāntitṛptastalliṅganiṣṭhitaḥ 286

15.287

बाह्यं लिङ्गव्रतक्षेत्रचर्यादि नहि वाञ्छति तावन्मात्रात्त्वविश्रान्तेः संविदः कथिताः क्रियाः 287

bāhyaṃ liṅgavratakṣetracaryādi nahi vāñchati tāvanmātrāttvaviśrānteḥ saṃvidaḥ kathitāḥ kriyāḥ 287

15.288

उत्तरा बाह्ययागान्ताः साध्या त्वत्र शिवात्मता ततो@र्घपात्रं कर्तव्यं शिवाभेदमयं परम् 288

uttarā bāhyayāgāntāḥ sādhyā tvatra śivātmatā tato@rghapātraṃ kartavyaṃ śivābhedamayaṃ param 288

15.289

आनन्दरससंपूर्णं विश्वदैवततर्पणम् यथैव देहे दाहादिपूजान्तं तद्वदेव हि 289

ānandarasasaṃpūrṇaṃ viśvadaivatatarpaṇam yathaiva dehe dāhādipūjāntaṃ tadvadeva hi 289

15.290

अर्घपात्रे@पि कर्तव्यं समासव्यासयोगतः कानि द्रव्याणि यागाय को न्वर्घ इति नोदितम् 290

arghapātre@pi kartavyaṃ samāsavyāsayogataḥ kāni dravyāṇi yāgāya ko nvargha iti noditam 290

15.291

सिद्धिकामस्य तत्सिद्धौ साधनैव हि कारणम् मुक्तिकामस्य नो किंचिन्निषिद्धं विहितं च नो 291

siddhikāmasya tatsiddhau sādhanaiva hi kāraṇam muktikāmasya no kiṃcinniṣiddhaṃ vihitaṃ ca no 291

15.292

यदेव हृद्यं तद्योग्यं शिवसंविदभेदने कृत्वार्घपात्रं तद्विप्रुट्प्रोक्षितं कुसुमादिकम् 292

yadeva hṛdyaṃ tadyogyaṃ śivasaṃvidabhedane kṛtvārghapātraṃ tadvipruṭprokṣitaṃ kusumādikam 292

15.293

कृत्वा च तेन स्वात्मानं पूजयेत्परमं शिवम् अर्घपात्रार्चनादत्तपुष्पसंकीर्णताभयात् 293

kṛtvā ca tena svātmānaṃ pūjayetparamaṃ śivam arghapātrārcanādattapuṣpasaṃkīrṇatābhayāt 293

15.294

नार्घपात्रे@त्र कुसुमं कुर्याद्देवार्चनाकृते अर्घपात्रे तदमृतीभूतमम्ब्वेव पूजितम् 294

nārghapātre@tra kusumaṃ kuryāddevārcanākṛte arghapātre tadamṛtībhūtamambveva pūjitam 294

15.295

मन्त्राणां तृप्तये यागद्रव्यशुद्ध्यै च केवलम् एवं देहं पूजयित्वा प्राणधीशून्यविग्रहान् 295

mantrāṇāṃ tṛptaye yāgadravyaśuddhyai ca kevalam evaṃ dehaṃ pūjayitvā prāṇadhīśūnyavigrahān 295

15.296

अन्योन्यतन्मयीभूतान् पूजयेच्छिवतादृशे तत्र प्राणाश्रये नयासे बुद्ध्या विरचिते सति 296

anyonyatanmayībhūtān pūjayecchivatādṛśe tatra prāṇāśraye nayāse buddhyā viracite sati 296

15.297

शून्याधिष्ठानतः सर्वमेकयत्नेन पूज्यते न्यस्येदाधारशक्तिं तु नाभ्यधश्चतुरङ्गुलाम् 297

śūnyādhiṣṭhānataḥ sarvamekayatnena pūjyate nyasyedādhāraśaktiṃ tu nābhyadhaścaturaṅgulām 297

15.298

धरां सुरोदं तेजश्च मेयपारप्रतिष्ठितेः पोतरूपं मरुत्कन्दस्वभावं विश्वसूत्रणात् 298

dharāṃ surodaṃ tejaśca meyapārapratiṣṭhiteḥ potarūpaṃ marutkandasvabhāvaṃ viśvasūtraṇāt 298

15.299

प्रत्येकमङ्गुलं न्यस्येच्चतुष्कं व्योमगर्भकम् ईषत्समन्तादमलमिदमामलसारकम् 299

pratyekamaṅgulaṃ nyasyeccatuṣkaṃ vyomagarbhakam īṣatsamantādamalamidamāmalasārakam 299

15.300

ततो दण्डमनन्ताख्यं कल्पयेल्लम्बिकावधि तन्मात्रादिकलान्तं तदूर्ध्वे ग्रन्थिर्निशात्मकः 300

tato daṇḍamanantākhyaṃ kalpayellambikāvadhi tanmātrādikalāntaṃ tadūrdhve granthirniśātmakaḥ 300

15.301

तत्र मायामये ग्रन्थौ धर्माधर्माद्यमष्टकम् वह्निप्रागादि माया हि तत्सूतिर्विभवस्तु धीः 301

tatra māyāmaye granthau dharmādharmādyamaṣṭakam vahniprāgādi māyā hi tatsūtirvibhavastu dhīḥ 301

15.302

मायाग्रन्थेरूर्ध्वभूमौ त्रिशूलाधश्चतुष्किकाम् शुद्धविद्यात्मिकां ध्यायेच्छदनद्वयसंयुताम् 302

māyāgrantherūrdhvabhūmau triśūlādhaścatuṣkikām śuddhavidyātmikāṃ dhyāyecchadanadvayasaṃyutām 302

15.303

तच्च तत्त्वं स्थितं भाव्यं लम्बिकाब्रह्मरन्ध्रयोः प्रकाशयोगो ह्यत्रैवं दृक्श्रोत्ररसनादिकः 303

tacca tattvaṃ sthitaṃ bhāvyaṃ lambikābrahmarandhrayoḥ prakāśayogo hyatraivaṃ dṛkśrotrarasanādikaḥ 303

15.304

दक्षान्यावर्ततो न्यस्येच्छक्तीनां नवकद्वयम् विद्यापद्मे@त्र तच्चोक्तमपि प्राग्दर्श्यते पुनः 304

dakṣānyāvartato nyasyecchaktīnāṃ navakadvayam vidyāpadme@tra taccoktamapi prāgdarśyate punaḥ 304

15.305

वामा ज्येष्ठा रौद्री काली कलबलविकरिके बलमथनी भूतदमनी च मनोन्मनिका शान्ता शक्रचापरुचिरत्र स्यात् 305

vāmā jyeṣṭhā raudrī kālī kalabalavikarike balamathanī bhūtadamanī ca manonmanikā śāntā śakracāparuciratra syāt 305

15.306

विभ्वी ज्ञप्तिकृतीच्छा वागीशी ज्वालिनी तथा वामा ज्येष्ठा रौद्रीत्येताः प्राग्दलतः कालदहनवत्सर्वाः 306

vibhvī jñaptikṛtīcchā vāgīśī jvālinī tathā vāmā jyeṣṭhā raudrītyetāḥ prāgdalataḥ kāladahanavatsarvāḥ 306

15.307

दलकेसरमध्येषु सूर्येन्दुदहनत्रयम् निजाधिपैर्ब्रह्मविष्णुहरैश्चाधिष्ठितं स्मरेत् 307

dalakesaramadhyeṣu sūryendudahanatrayam nijādhipairbrahmaviṣṇuharaiścādhiṣṭhitaṃ smaret 307

15.308

मायोत्तीर्णं हि यद्रूपं ब्रह्मादीनां पुरोदितम् आसनं त्वेतदेव स्यान्नतु मायाञ्जनाञ्जितम् 308

māyottīrṇaṃ hi yadrūpaṃ brahmādīnāṃ puroditam āsanaṃ tvetadeva syānnatu māyāñjanāñjitam 308

15.309

रुद्रोर्ध्वे चेश्वरं देवं तदूर्ध्वे च सदाशिवम् न्यस्येत्स च महाप्रेत इति शास्त्रेषु भण्यते 309

rudrordhve ceśvaraṃ devaṃ tadūrdhve ca sadāśivam nyasyetsa ca mahāpreta iti śāstreṣu bhaṇyate 309

15.310

समस्ततत्त्वव्याप्तृत्वान्महाप्रेतः प्रबोधतः प्रकर्षगमनाच्चैष लीनो यन्नाधरं व्रजेत् 310

samastatattvavyāptṛtvānmahāpretaḥ prabodhataḥ prakarṣagamanāccaiṣa līno yannādharaṃ vrajet 310

15.311

विद्याविद्येशिनः सर्वे ह्युत्तरोत्तरतां गताः सदाशिवीभूय ततः परं शिवमुपाश्रिताः 311

vidyāvidyeśinaḥ sarve hyuttarottaratāṃ gatāḥ sadāśivībhūya tataḥ paraṃ śivamupāśritāḥ 311

15.312

अतः सदाशिवो नित्यमूर्ध्वदृग्भास्वरात्मकः कृशो मेयत्वदौर्बल्यात्प्रेतो@ट्टहसनादितः 312

ataḥ sadāśivo nityamūrdhvadṛgbhāsvarātmakaḥ kṛśo meyatvadaurbalyātpreto@ṭṭahasanāditaḥ 312

15.313

तस्य नाभ्युत्थितं मूर्धरन्ध्रत्रयविनिर्गतम् नादान्तात्म स्मरेच्छक्तिव्यापिनीसमनोज्ज्वलम् 313

tasya nābhyutthitaṃ mūrdharandhratrayavinirgatam nādāntātma smarecchaktivyāpinīsamanojjvalam 313

15.314

अरात्रयं द्विषट्कान्तं तत्राप्यौन्मनसं त्रयम् पङ्कजानां सितं सप्तत्रिंशदात्मेदमासनम् 314

arātrayaṃ dviṣaṭkāntaṃ tatrāpyaunmanasaṃ trayam paṅkajānāṃ sitaṃ saptatriṃśadātmedamāsanam 314

15.315

अत्र सर्वाणि तत्त्वानि भेदप्राणानि यत्ततः आसनत्वेन भिन्नं हि संविदो विषयः स्मृतः 315

atra sarvāṇi tattvāni bhedaprāṇāni yattataḥ āsanatvena bhinnaṃ hi saṃvido viṣayaḥ smṛtaḥ 315

15.316

एतान्येव तु तत्त्वानि लीनानि परभैरवे तादात्म्येनाथ सृष्टानि भिदेवार्च्यत्वयोजने 316

etānyeva tu tattvāni līnāni parabhairave tādātmyenātha sṛṣṭāni bhidevārcyatvayojane 316

15.317

श्रीमद्भैरवबोधैक्यलाभस्वातन्त्र्यवन्ति तु एतान्येव तु तत्त्वानि पूजकत्वं प्रयान्त्यलम् 317

śrīmadbhairavabodhaikyalābhasvātantryavanti tu etānyeva tu tattvāni pūjakatvaṃ prayāntyalam 317

15.318

पूजकः परतत्त्वात्मा पूज्यं तत्त्वं परापरम् सृष्टत्वादपरं तत्त्वजालमासनतास्पदम् 318

pūjakaḥ paratattvātmā pūjyaṃ tattvaṃ parāparam sṛṣṭatvādaparaṃ tattvajālamāsanatāspadam 318

15.319

विद्याकलान्तं सिद्धान्ते वामदक्षिणशास्त्रयोः सदाशिवान्तं समनापर्यन्तं मतयामले 319

vidyākalāntaṃ siddhānte vāmadakṣiṇaśāstrayoḥ sadāśivāntaṃ samanāparyantaṃ matayāmale 319

15.320

उन्मनान्तमिहाख्यातमित्येतत्परमासनम् अर्चयित्वासनं पूज्या गुरुपङ्क्तिस्तु भाविवत् 320

unmanāntamihākhyātamityetatparamāsanam arcayitvāsanaṃ pūjyā gurupaṅktistu bhāvivat 320

15.321

तत्रासने पुरा मूर्तिभूतां सार्धाक्षरां द्वयीम् न्यस्येद्व्याप्तृतयेत्युक्तं सिद्धयोगीश्वरीमते 321

tatrāsane purā mūrtibhūtāṃ sārdhākṣarāṃ dvayīm nyasyedvyāptṛtayetyuktaṃ siddhayogīśvarīmate 321

15.322

सदाशिवं महाप्रेतं मूर्तिं सार्धाक्षरां यजेत् परत्वेन परामूर्ध्वे गन्धपुष्पादिभिस्त्विति 322

sadāśivaṃ mahāpretaṃ mūrtiṃ sārdhākṣarāṃ yajet paratvena parāmūrdhve gandhapuṣpādibhistviti 322

15.323

विद्यामूर्तिमथात्माख्यां द्वितीयां परिकल्पयेत् मध्ये भैरवसद्भावं दक्षिणे रतिशेखरम् 323

vidyāmūrtimathātmākhyāṃ dvitīyāṃ parikalpayet madhye bhairavasadbhāvaṃ dakṣiṇe ratiśekharam 323

15.324

नवात्मानं वामतस्तद्देवीवद्भैरवत्रयम् मध्ये परां पूर्णचन्द्रप्रतिमां दक्षिणे पुनः 324

navātmānaṃ vāmatastaddevīvadbhairavatrayam madhye parāṃ pūrṇacandrapratimāṃ dakṣiṇe punaḥ 324

15.325

परापरां रक्तवर्णां किंचिदग्रां न भीषणाम् अपरां वामशृङ्गे तु भीषणां कृष्णपिङ्गलाम् 325

parāparāṃ raktavarṇāṃ kiṃcidagrāṃ na bhīṣaṇām aparāṃ vāmaśṛṅge tu bhīṣaṇāṃ kṛṣṇapiṅgalām 325

15.326

प्राग्वद्द्विधात्र षोढैव न्यासो देहे यथा कृतः ततः सांकल्पिकं युक्तं वपुरासां विचिन्तयेत् 326

prāgvaddvidhātra ṣoḍhaiva nyāso dehe yathā kṛtaḥ tataḥ sāṃkalpikaṃ yuktaṃ vapurāsāṃ vicintayet 326

15.327

कृत्यभेदानुसारेण द्विचतुःषड्भुजादिकम् कपालशूलखट्वाङ्गवराभयघटादिकम् 327

kṛtyabhedānusāreṇa dvicatuḥṣaḍbhujādikam kapālaśūlakhaṭvāṅgavarābhayaghaṭādikam 327

15.328

वामदक्षिणसंस्थानचित्रत्वात्परिकल्पयेत् वस्तुतो विश्वरूपास्ता देव्यो बोधात्मिका यतः 328

vāmadakṣiṇasaṃsthānacitratvātparikalpayet vastuto viśvarūpāstā devyo bodhātmikā yataḥ 328

15.329

अनवच्छिन्नचिन्मात्रसाराः स्युरपवृक्तये सर्वं ततो@ङ्गवक्त्रादि लोकपालास्त्रपश्चिमम् 329

anavacchinnacinmātrasārāḥ syurapavṛktaye sarvaṃ tato@ṅgavaktrādi lokapālāstrapaścimam 329

15.330

मध्ये देव्यभिधा पूज्या त्रयं भवति पूजितम् ततो मध्यगतात्तस्माद्बोधराशेः सदैवतात् 330

madhye devyabhidhā pūjyā trayaṃ bhavati pūjitam tato madhyagatāttasmādbodharāśeḥ sadaivatāt 330

15.331

अङ्गादि निःसृतं पूज्यं विस्फुलिङ्गात्मकं पृथक् मध्यगा किल या देवी सैव सद्भावरूपिणी 331

aṅgādi niḥsṛtaṃ pūjyaṃ visphuliṅgātmakaṃ pṛthak madhyagā kila yā devī saiva sadbhāvarūpiṇī 331

15.332

कालसंकर्षिणी घोरा शान्ता मिश्रा च सर्वतः सिद्धातन्त्रे च सैकार्णा परा देवीति कीर्तिता 332

kālasaṃkarṣiṇī ghorā śāntā miśrā ca sarvataḥ siddhātantre ca saikārṇā parā devīti kīrtitā 332

15.333

परा तु मातृका देवी मालिनी मध्यगोदिता मध्ये न्यस्येत्सूर्यरुचिं सर्वाक्षरमयीं पराम् 333

parā tu mātṛkā devī mālinī madhyagoditā madhye nyasyetsūryaruciṃ sarvākṣaramayīṃ parām 333

15.334

तस्याः शिखाग्रे त्वैकार्णां तस्याश्चाङ्गादिकं त्विति ततो विश्वं विनिष्क्रान्तं पूजितं दक्षिणोत्तरे 334

tasyāḥ śikhāgre tvaikārṇāṃ tasyāścāṅgādikaṃ tviti tato viśvaṃ viniṣkrāntaṃ pūjitaṃ dakṣiṇottare 334

15.335

स्यादेव पूजितं तेन सकृन्मध्ये प्रपूजयेत् श्रीदेव्यायामले चोक्तं यागे डामरसंज्ञिते 335

syādeva pūjitaṃ tena sakṛnmadhye prapūjayet śrīdevyāyāmale coktaṃ yāge ḍāmarasaṃjñite 335

15.336

नासाग्रे त्रिविधं कालं कालसंकर्षिणी सदा मुखस्था श्वासनिःश्वासकलनी हृदि कर्षति 336

nāsāgre trividhaṃ kālaṃ kālasaṃkarṣiṇī sadā mukhasthā śvāsaniḥśvāsakalanī hṛdi karṣati 336

15.337

पूरकैः कुम्भकैर्धत्ते ग्रसते रेचकेन तु कालं संग्रसते सर्वं रेचकेनोत्थिता क्षणात् 337

pūrakaiḥ kumbhakairdhatte grasate recakena tu kālaṃ saṃgrasate sarvaṃ recakenotthitā kṣaṇāt 337

15.338

इच्छाशक्तिः परा नाम्ना शक्तित्रितयबोधिनी याज्या कर्षति यत्सर्वं कालाधारप्रभञ्जनम् 338

icchāśaktiḥ parā nāmnā śaktitritayabodhinī yājyā karṣati yatsarvaṃ kālādhāraprabhañjanam 338

15.339

इह किल दृक्कर्मेच्छाः शिव उक्तास्तास्तु वेद्यखण्डनके स्थूले सूक्ष्मे क्रमशः सकलप्रलयाकलौ भवतः 339

iha kila dṛkkarmecchāḥ śiva uktāstāstu vedyakhaṇḍanake sthūle sūkṣme kramaśaḥ sakalapralayākalau bhavataḥ 339

15.340

शुद्धा एव तु सुप्ता ज्ञानाकलतां गताः प्रबुद्धास्तु प्रविभिन्नकतिपयात्मकवेद्यविदो मन्त्र उच्यन्ते 340

śuddhā eva tu suptā jñānākalatāṃ gatāḥ prabuddhāstu pravibhinnakatipayātmakavedyavido mantra ucyante 340

15.341

भिन्ने त्वखिले वेद्ये मन्त्रेशास्तन्महेशास्तु भिन्नाभिन्ने तदियान् सुशिवान्तो@ध्वोदितः प्रेते 341

bhinne tvakhile vedye mantreśāstanmaheśāstu bhinnābhinne tadiyān suśivānto@dhvoditaḥ prete 341

15.342

ता एव गलति भेदप्रसरे क्रमशो विकासमायान्त्यः अन्योन्यासंकीर्णास्त्वरात्रयं गलितभेदिकास्तु ततः 342

tā eva galati bhedaprasare kramaśo vikāsamāyāntyaḥ anyonyāsaṃkīrṇāstvarātrayaṃ galitabhedikāstu tataḥ 342

15.343

पद्मत्रय्यौन्मनसी तदिदं स्यादासनत्वेन ता एवान्योन्यात्मकभेदावच्छेदनाजिहासुतया 343

padmatrayyaunmanasī tadidaṃ syādāsanatvena tā evānyonyātmakabhedāvacchedanājihāsutayā 343

15.344

किल शक्तितद्वदादिप्रभिदा पूज्यत्वमायाताः भेदगलनाद्यकोटेरारभ्य यतो निजं निजं रूपम् 344

kila śaktitadvadādiprabhidā pūjyatvamāyātāḥ bhedagalanādyakoṭerārabhya yato nijaṃ nijaṃ rūpam 344

15.345

बिभ्रति तास्तु त्रित्वं तासां स्फुटमेव लक्ष्येत संभाव्यवेद्यकालुष्ययोगतो@न्योन्यलब्धसंकरतः 345

bibhrati tāstu tritvaṃ tāsāṃ sphuṭameva lakṣyeta saṃbhāvyavedyakāluṣyayogato@nyonyalabdhasaṃkarataḥ 345

15.346

प्राक् प्रस्फुटं त्रिभावं नागच्छन्नत्र तु तथा न अन्योन्यात्मकभेदावच्छेदनकलनसंग्रसिष्णुतया स्वातन्त्र्यमात्रसारा संवित्सा कालकर्षिणी कथिता 346

prāk prasphuṭaṃ tribhāvaṃ nāgacchannatra tu tathā na anyonyātmakabhedāvacchedanakalanasaṃgrasiṣṇutayā svātantryamātrasārā saṃvitsā kālakarṣiṇī kathitā 346

15.347

सैव च भूयः स्वस्मात्संकर्षति कालमिह बहिष्कुरुते संकर्षिणीति कथिता मातृष्वेतेषु सद्भावः 347

saiva ca bhūyaḥ svasmātsaṃkarṣati kālamiha bahiṣkurute saṃkarṣiṇīti kathitā mātṛṣveteṣu sadbhāvaḥ 347

15.348

तत्त्वं सत्ता प्राप्तिर्मातृषु मेयो@नया संश्च विश्वजननीषु शक्तिषु परमार्थो हि स्वतन्त्रतामात्रम् 348

tattvaṃ sattā prāptirmātṛṣu meyo@nayā saṃśca viśvajananīṣu śaktiṣu paramārtho hi svatantratāmātram 348

15.349

एषणविदिक्रियात्मकमेतत्पूज्यं यतो@नवच्छिन्नम् यस्मिन्सर्वावच्छेददिशो@पि स्युः समाक्षिप्ताः 349

eṣaṇavidikriyātmakametatpūjyaṃ yato@navacchinnam yasminsarvāvacchedadiśo@pi syuḥ samākṣiptāḥ 349

15.350

अविकल्पमिह न याति हि पूज्यत्वं नच विकल्प एकत्र बहवो धर्मास्तस्माद् यो धर्मस्तावतो धर्मान् 350

avikalpamiha na yāti hi pūjyatvaṃ naca vikalpa ekatra bahavo dharmāstasmād yo dharmastāvato dharmān 350

15.351

आक्षिपति तत्र रूढः सर्वोत्कृष्टो@धरस्थितास्त्वन्ये इति भैरवपरपूजातत्त्वं श्रीडामरे महायागे 351

ākṣipati tatra rūḍhaḥ sarvotkṛṣṭo@dharasthitāstvanye iti bhairavaparapūjātattvaṃ śrīḍāmare mahāyāge 351

15.352

स्वयमेव सुप्रसन्नः श्रीमान् शंभुर्ममादिक्षत् बाह्ययागे तु पद्मानां त्रितये@पि प्रपूजयेत् 352

svayameva suprasannaḥ śrīmān śaṃbhurmamādikṣat bāhyayāge tu padmānāṃ tritaye@pi prapūjayet 352

15.353

अस्त्रान्तं परिवारौघमिति नो दैशिकागमः अग्नीशरक्षोवाय्वन्तदिक्षु विद्याङ्गपञ्चकम् 353

astrāntaṃ parivāraughamiti no daiśikāgamaḥ agnīśarakṣovāyvantadikṣu vidyāṅgapañcakam 353

15.354

शक्त्यङ्गानि शिवाङ्गानि तथैवात्र पुनर्द्वये अस्त्रं न्यस्येच्चतुर्दिक्कं मध्ये लोचनसंज्ञकम् 354

śaktyaṅgāni śivāṅgāni tathaivātra punardvaye astraṃ nyasyeccaturdikkaṃ madhye locanasaṃjñakam 354

15.355

पत्राष्टके@ष्टकयुगमघोरादेः स्वयामलम् तथा द्वादशकं षट्कं चतुष्कं मिश्रितं द्विशः 355

patrāṣṭake@ṣṭakayugamaghorādeḥ svayāmalam tathā dvādaśakaṃ ṣaṭkaṃ catuṣkaṃ miśritaṃ dviśaḥ 355

15.356

सर्वशो द्विगुणादीत्थमावृतित्वेन पूजयेत् लोकपालांस्ततः सास्त्रान्स्वदिक्षु दशसु क्रमात् 356

sarvaśo dviguṇādītthamāvṛtitvena pūjayet lokapālāṃstataḥ sāstrānsvadikṣu daśasu kramāt 356

15.357

इत्थं त्रिशूलपर्यन्तदेवीतादात्म्यवृत्तितः तिष्ठन्नत्रार्पयन्विश्वं तर्पयेद्देवतागणम् 357

itthaṃ triśūlaparyantadevītādātmyavṛttitaḥ tiṣṭhannatrārpayanviśvaṃ tarpayeddevatāgaṇam 357

15.358

ततो जपं प्रकुर्वीत प्रतिमन्त्रं द्विपञ्चधा एकैकस्य त्र्यात्मकत्वादभेदाच्चापि सर्वशः 358

tato japaṃ prakurvīta pratimantraṃ dvipañcadhā ekaikasya tryātmakatvādabhedāccāpi sarvaśaḥ 358

15.359

नाभिहृत्कण्ठतालूर्ध्वकुण्डे ज्वलनवत्स्मरन् मन्त्रचक्रं तत्र विश्वं ज्वह्वन्संपादयेद्धुतिम् 359

nābhihṛtkaṇṭhatālūrdhvakuṇḍe jvalanavatsmaran mantracakraṃ tatra viśvaṃ jvahvansaṃpādayeddhutim 359

15.360

दीक्षाकर्मणि कर्तव्ये दीक्षां येनाध्वना गुरुः चिकीर्षुर्देह एवादौ भूयस्तं मुख्यतो@र्पयेत् 360

dīkṣākarmaṇi kartavye dīkṣāṃ yenādhvanā guruḥ cikīrṣurdeha evādau bhūyastaṃ mukhyato@rpayet 360

15.361

द्वादशान्तमिदं प्राग्रं त्रिशूलं मूलतः स्मरन् देवीचक्राग्रगं त्यक्तक्रमः खेचरतां व्रजेत् 361

dvādaśāntamidaṃ prāgraṃ triśūlaṃ mūlataḥ smaran devīcakrāgragaṃ tyaktakramaḥ khecaratāṃ vrajet 361

15.362

मूलाधाराद्द्विषट्कान्तव्योमाग्रापूरणात्मिका खेचरीयं खसंचारस्थितिभ्यां खामृताशनात् 362

mūlādhārāddviṣaṭkāntavyomāgrāpūraṇātmikā khecarīyaṃ khasaṃcārasthitibhyāṃ khāmṛtāśanāt 362

15.363

अमुष्माच्छाम्भवाच्छूलाद्ध्रासयेच्चतुरङ्गुलम् शाक्ते ततो@प्याणवे तत्त्रिशूलत्रितयं स्थितम् 363

amuṣmācchāmbhavācchūlāddhrāsayeccaturaṅgulam śākte tato@pyāṇave tattriśūlatritayaṃ sthitam 363

15.364

तत्त्रिशूलत्रयोर्ध्वोर्ध्वदेवीचक्रार्पितात्मकः किं किं न जायते किं वा न वेत्ति न करोति वा 364

tattriśūlatrayordhvordhvadevīcakrārpitātmakaḥ kiṃ kiṃ na jāyate kiṃ vā na vetti na karoti vā 364

15.365

एकैकामथवा देवीं मन्त्रं वा पद्मगं यजेत् यामलैक्याङ्गवक्त्रादिसदसत्ताविकल्पतः 365

ekaikāmathavā devīṃ mantraṃ vā padmagaṃ yajet yāmalaikyāṅgavaktrādisadasattāvikalpataḥ 365

15.366

इत्थं प्राणाद्व्योमपदपर्यन्तं चेतनं निजम् शिवीभाव्यार्चनायोगात्ततो बाह्यं विधिं चरेत् 366

itthaṃ prāṇādvyomapadaparyantaṃ cetanaṃ nijam śivībhāvyārcanāyogāttato bāhyaṃ vidhiṃ caret 366

15.367

बहिर्यागस्य मुख्यत्वे सिद्ध्यादिपरिकल्पिते अन्तर्यागः संस्क्रियायै ह्यन्यथार्चयिता पशुः 367

bahiryāgasya mukhyatve siddhyādiparikalpite antaryāgaḥ saṃskriyāyai hyanyathārcayitā paśuḥ 367

15.368

यस्तु सिद्ध्यादिविमुखः स बहिर्यजति प्रभुम् अन्तर्महायागरूढ्यै तयैवासौ कृतार्थकः 368

yastu siddhyādivimukhaḥ sa bahiryajati prabhum antarmahāyāgarūḍhyai tayaivāsau kṛtārthakaḥ 368

15.369

कृत्वान्तर्यागमादाय धान्याद्यस्त्रेण मन्त्रितम् दिक्षु क्षिपेद्विघ्ननुदे संहृत्यैशीं दिशं नयेत् 369

kṛtvāntaryāgamādāya dhānyādyastreṇa mantritam dikṣu kṣipedvighnanude saṃhṛtyaiśīṃ diśaṃ nayet 369

15.370

निरीक्षणं प्रोक्षणं च ताडनाप्यायने तथा विगुण्ठनं च संस्काराः साधारास्त्रिशिरोमते 370

nirīkṣaṇaṃ prokṣaṇaṃ ca tāḍanāpyāyane tathā viguṇṭhanaṃ ca saṃskārāḥ sādhārāstriśiromate 370

15.371

गोमूत्रगोमयदधिक्षीराज्यं मन्त्रयेन्मुखैः ऊर्ध्वान्तैरङ्गषट्केन कुशाम्ब्वेतेन चोक्षयेत् 371

gomūtragomayadadhikṣīrājyaṃ mantrayenmukhaiḥ ūrdhvāntairaṅgaṣaṭkena kuśāmbvetena cokṣayet 371

15.372

भूमिं शेषं च शिष्यार्थं स्थापयेत्पञ्चगव्यकम् पञ्च गव्यानि यत्रास्मिन्कुशाम्बुनि तदुच्यते 372

bhūmiṃ śeṣaṃ ca śiṣyārthaṃ sthāpayetpañcagavyakam pañca gavyāni yatrāsminkuśāmbuni taducyate 372

15.373

पञ्चगव्यं जलं शास्त्रे बाह्याशुद्धिविमर्दकम् लौकिक्यामविशुद्धौ हि मृदितायामथान्तरीम् 373

pañcagavyaṃ jalaṃ śāstre bāhyāśuddhivimardakam laukikyāmaviśuddhau hi mṛditāyāmathāntarīm 373

15.374

अशुद्धिं दग्धुमास्थेयं मन्त्रादि यदलौकिकम् फादिनान्तां स्मरेद्देवीं पृथिव्यादिशिवान्तगाम् 374

aśuddhiṃ dagdhumāstheyaṃ mantrādi yadalaukikam phādināntāṃ smareddevīṃ pṛthivyādiśivāntagām 374

15.375

पुष्पाञ्जलिं क्षिपेन्मध्ये धूपगन्धासवादि च तथैव दद्याद्यागौकोमध्ये तेनाशु विग्रहम् 375

puṣpāñjaliṃ kṣipenmadhye dhūpagandhāsavādi ca tathaiva dadyādyāgaukomadhye tenāśu vigraham 375

15.376

समस्तं देवताचक्रमधिष्ठातृ प्रकल्प्यते अनन्तनाले धर्मादिपत्रे सद्वैद्यकर्णिके 376

samastaṃ devatācakramadhiṣṭhātṛ prakalpyate anantanāle dharmādipatre sadvaidyakarṇike 376

15.377

षडुत्थे गन्धपुष्पाद्यैर्गणेशं ह्यैशगं यजेत् अत्थितं विघ्नसंशान्त्यै पूजयित्वा विसर्जयेत् 377

ṣaḍutthe gandhapuṣpādyairgaṇeśaṃ hyaiśagaṃ yajet atthitaṃ vighnasaṃśāntyai pūjayitvā visarjayet 377

15.378

ततः कुम्भं परामोदिद्रवद्रव्यप्रपूरितम् 378

tataḥ kumbhaṃ parāmodidravadravyaprapūritam 378

15.379

पूजितं चर्चितं मूलमनुना मन्त्रयेच्छतम् असिना कर्करीं पूर्वमस्त्रयागो न चेत्कृतः 379

pūjitaṃ carcitaṃ mūlamanunā mantrayecchatam asinā karkarīṃ pūrvamastrayāgo na cetkṛtaḥ 379

15.380

तमैशान्यां यजेत्कुम्भं वामस्थकलशान्वितम् ततः सौरदिगाश्रित्या सास्त्रांल्लोकेश्वरान्यजेत् 380

tamaiśānyāṃ yajetkumbhaṃ vāmasthakalaśānvitam tataḥ sauradigāśrityā sāstrāṃllokeśvarānyajet 380

15.381

गन्धपुष्पोपहाराद्यैर्विधिना मन्त्रपूर्वकम् ततः शिष्यो@सिकलशीहस्तो धारां प्रपातयन् 381

gandhapuṣpopahārādyairvidhinā mantrapūrvakam tataḥ śiṣyo@sikalaśīhasto dhārāṃ prapātayan 381

15.382

गुरुणा कुम्भहस्तेनानुव्रज्यो वदता त्विदम् भो भोः शक्र त्वया स्वस्यां दिशि विघ्नप्रशान्तये 382

guruṇā kumbhahastenānuvrajyo vadatā tvidam bho bhoḥ śakra tvayā svasyāṃ diśi vighnapraśāntaye 382

15.383

सावधानेन कर्मान्तं भवितव्यं शिवाज्ञया त्र्यक्षरे निरृतिप्राये नाम्नि भोःशब्दमेककम् 383

sāvadhānena karmāntaṃ bhavitavyaṃ śivājñayā tryakṣare nirṛtiprāye nāmni bhoḥśabdamekakam 383

15.384

अपासयेद्यतो मन्त्रश्छन्दोबद्धो@यमीरितः तत ऐश्यां दिशि स्थाप्यः स कुम्भो विकिरोपरि 384

apāsayedyato mantraśchandobaddho@yamīritaḥ tata aiśyāṃ diśi sthāpyaḥ sa kumbho vikiropari 384

15.385

दक्षिणे चास्त्रवार्धानी स्थाप्या कुम्भस्य सांप्रतम् कुम्भस्थाम्बुसमापत्तिवृंहितं मन्त्रवृन्दकम् 385

dakṣiṇe cāstravārdhānī sthāpyā kumbhasya sāṃpratam kumbhasthāmbusamāpattivṛṃhitaṃ mantravṛndakam 385

15.386

तेजोमात्रात्मना ध्यातं सर्वमाप्याययेद्विधिम् अतः कुम्भे मन्त्रगणं सर्वं संपूजयेद्गुरुः 386

tejomātrātmanā dhyātaṃ sarvamāpyāyayedvidhim ataḥ kumbhe mantragaṇaṃ sarvaṃ saṃpūjayedguruḥ 386

Āhnika 15 (cont. 3)

15.387

पूर्वेण विधिनास्त्रं च कर्कर्यां विघ्ननुद्यजेत् मध्येगृहं ततो गन्धमण्डले पूजयेद्गुरुः 387

pūrveṇa vidhināstraṃ ca karkaryāṃ vighnanudyajet madhyegṛhaṃ tato gandhamaṇḍale pūjayedguruḥ 387

15.388

त्रिकं यामलतैक्याभ्यामेकं वा मन्त्रदैवतम् अग्निकार्यविधानाय ततः कुण्डं प्रकल्पयेत् 388

trikaṃ yāmalataikyābhyāmekaṃ vā mantradaivatam agnikāryavidhānāya tataḥ kuṇḍaṃ prakalpayet 388

15.389

शुद्धमन्त्रादिसंजल्पसंकल्पोत्थमपूर्वकम् शिवस्य या क्रियाशक्तिस्तत्कुण्डमिति भावनात् 389

śuddhamantrādisaṃjalpasaṃkalpotthamapūrvakam śivasya yā kriyāśaktistatkuṇḍamiti bhāvanāt 389

15.390

परमः खलु संस्कारो विनाप्यन्यैः क्रियाक्रमैः एवं देहे स्थण्डिले वा लिङ्गे पात्रे जले@नले 390

paramaḥ khalu saṃskāro vināpyanyaiḥ kriyākramaiḥ evaṃ dehe sthaṇḍile vā liṅge pātre jale@nale 390

15.391

पुष्पादिषु शिशौ मुख्यः संस्कारः शिवतादृशे उक्तं श्रीयोगसंचारे तथाहि परमेशिना 391

puṣpādiṣu śiśau mukhyaḥ saṃskāraḥ śivatādṛśe uktaṃ śrīyogasaṃcāre tathāhi parameśinā 391

15.392

चतुर्दशविधे भूते पुष्पे धूपे निवेदने दीपे जपे तथा होमे सर्वत्रैवात्र चण्डिका 392

caturdaśavidhe bhūte puṣpe dhūpe nivedane dīpe jape tathā home sarvatraivātra caṇḍikā 392

15.393

जुहोति जपति प्रेद्धे पूजयेद्विहसेद्व्रजेत् आहारे मैथुने सैव देहस्था कर्मकारिणी 393

juhoti japati preddhe pūjayedvihasedvrajet āhāre maithune saiva dehasthā karmakāriṇī 393

15.394

तादृशीं ये तु नो रूढां संवित्तिमधिशेरते अक्रमात्तत्प्रसिद्ध्यर्थं क्रमिको विधिरुच्यते 394

tādṛśīṃ ye tu no rūḍhāṃ saṃvittimadhiśerate akramāttatprasiddhyarthaṃ kramiko vidhirucyate 394

15.395

अहं शिवो मन्त्रमयः संकल्पा मे तदात्मकाः तज्जं च कुण्डवह्न्यादि शिवात्मेति स्फुटं स्मरेत् 395

ahaṃ śivo mantramayaḥ saṃkalpā me tadātmakāḥ tajjaṃ ca kuṇḍavahnyādi śivātmeti sphuṭaṃ smaret 395

15.396

अत एव हि तत्रापि दार्ढ्यादार्ढ्यावलोकनात् क्रियमाणे कृते वापि संस्क्रियाल्पेतरापिवा 396

ata eva hi tatrāpi dārḍhyādārḍhyāvalokanāt kriyamāṇe kṛte vāpi saṃskriyālpetarāpivā 396

15.397

यथाहि कश्चित्प्रतिभादरिद्रो@भ्यासपाटवात् वाक्यं गृह्णाति को@प्यादौ तथात्राप्यवबुध्यताम् 397

yathāhi kaścitpratibhādaridro@bhyāsapāṭavāt vākyaṃ gṛhṇāti ko@pyādau tathātrāpyavabudhyatām 397

15.398

उल्लेखसेककुट्टनलेपचतुर्मार्गमक्षवृतिपरिकलनम् स्तरपरिधिविष्टरस्थितिसंस्कारा दशास्त्रतः कुण्डगताः 398

ullekhasekakuṭṭanalepacaturmārgamakṣavṛtiparikalanam staraparidhiviṣṭarasthitisaṃskārā daśāstrataḥ kuṇḍagatāḥ 398

15.399

मध्यग्रहणं दर्भद्वयेन कुशसंवृतिश्च भित्तीनाम् प्राङ्मुखरेखात्रितयोर्ध्वरेखिकाः कुशसमावृतिश्च बहिः 399

madhyagrahaṇaṃ darbhadvayena kuśasaṃvṛtiśca bhittīnām prāṅmukharekhātritayordhvarekhikāḥ kuśasamāvṛtiśca bahiḥ 399

15.400

शस्तलताश्चतुरश्रं दशलोकेशार्चनासनविधिश्च सद्मासादनमस्त्राग्नितेजसा रक्षणं च कुण्डस्य 400

śastalatāścaturaśraṃ daśalokeśārcanāsanavidhiśca sadmāsādanamastrāgnitejasā rakṣaṇaṃ ca kuṇḍasya 400

15.401

भूमेः शिवाग्निधृत्यै शक्तिर्विघ्नापसारणं चार्थाः ततस्तु पूजिते कुण्डे क्रियाशक्तितया स्फुटम् 401

bhūmeḥ śivāgnidhṛtyai śaktirvighnāpasāraṇaṃ cārthāḥ tatastu pūjite kuṇḍe kriyāśaktitayā sphuṭam 401

15.402

मातृकां मालिनीं वापि न्यस्येत्संकल्परूपिणीम् संकल्पदेव्या यत्सृष्टिधाम त्र्यश्रं क्रियात्मकम् 402

mātṛkāṃ mālinīṃ vāpi nyasyetsaṃkalparūpiṇīm saṃkalpadevyā yatsṛṣṭidhāma tryaśraṃ kriyātmakam 402

15.403

ज्ञानशुक्रकणं तत्र त्रिः प्रक्षोभ्य विनिक्षिपेत् इच्छातः क्षुभितं ज्ञानं विमर्शात्मक्रियापदे 403

jñānaśukrakaṇaṃ tatra triḥ prakṣobhya vinikṣipet icchātaḥ kṣubhitaṃ jñānaṃ vimarśātmakriyāpade 403

15.404

रूढं ज्ञत्वादिपञ्चाङ्गविस्पष्टं जाज्वलीत्यलम् तेनाङ्गपञ्चकैरेव हुतिं दद्यात्सकृत्सकृत् 404

rūḍhaṃ jñatvādipañcāṅgavispaṣṭaṃ jājvalītyalam tenāṅgapañcakaireva hutiṃ dadyātsakṛtsakṛt 404

15.405

जन्माद्यखिलसंस्कारशुद्धो@ग्निस्तावता भवेत् पञ्चाङ्गमेव पृथ्व्यादिरूपं कठिनतादिकाः 405

janmādyakhilasaṃskāraśuddho@gnistāvatā bhavet pañcāṅgameva pṛthvyādirūpaṃ kaṭhinatādikāḥ 405

15.406

शक्तीर्दधद्वह्निगताः कुर्याद्गर्भादिकाः क्रियाः ततो@खिलाध्वसद्देवीचक्रगर्भां परापराम् 406

śaktīrdadhadvahnigatāḥ kuryādgarbhādikāḥ kriyāḥ tato@khilādhvasaddevīcakragarbhāṃ parāparām 406

15.407

स्मरन्पूर्णाहुतिवशात्पूरयेदग्निसंस्क्रियाः तथा मन्त्रेशयुक्सत्यसंकल्पमहसा ज्वलन् 407

smaranpūrṇāhutivaśātpūrayedagnisaṃskriyāḥ tathā mantreśayuksatyasaṃkalpamahasā jvalan 407

15.408

वह्निस्तच्छिवसंकल्पतादात्म्याच्छिवतात्मकः इत्येतत्संस्क्रियातत्त्वं श्रीशंभुर्मे न्यरूपयत् 408

vahnistacchivasaṃkalpatādātmyācchivatātmakaḥ ityetatsaṃskriyātattvaṃ śrīśaṃbhurme nyarūpayat 408

15.409

मयापि दर्शितं शुद्धबुद्धयः प्रविविञ्चताम् तेनात्र ये चोदयन्ति यथा बालस्य संस्क्रिया 409

mayāpi darśitaṃ śuddhabuddhayaḥ praviviñcatām tenātra ye codayanti yathā bālasya saṃskriyā 409

15.410

बह्नौ वह्नेस्तथान्यत्रेत्यनवस्थैव संस्कृतेः ते निरुत्थानविहता नये@स्मिन्गुरुदर्शने 410

bahnau vahnestathānyatretyanavasthaiva saṃskṛteḥ te nirutthānavihatā naye@smingurudarśane 410

15.411

जाते@ग्नौ संस्कृते शैवे शब्दराशिं च मालिनीम् पितरौ पूजयित्वा स्वं शुद्धं धाम विसर्जयेत् 411

jāte@gnau saṃskṛte śaive śabdarāśiṃ ca mālinīm pitarau pūjayitvā svaṃ śuddhaṃ dhāma visarjayet 411

15.412

शुद्धाग्नेर्भागमादाय चर्वर्थं स्थापयेत्पृथक् अथवाग्नेः शिखां वामप्राणेनादाय हृज्जुषा 412

śuddhāgnerbhāgamādāya carvarthaṃ sthāpayetpṛthak athavāgneḥ śikhāṃ vāmaprāṇenādāya hṛjjuṣā 412

15.413

चिदग्निनैक्यमानीय क्षिपेद्दक्षेण संस्कृताम् शिव इत्यभिमानेन दृढेन हि विलोकनम् 413

cidagninaikyamānīya kṣipeddakṣeṇa saṃskṛtām śiva ityabhimānena dṛḍhena hi vilokanam 413

15.414

सर्वस्य संस्क्रिया तत्त्वं तत्तस्मै यद्यतो@मलम् नवाहुतीरथो दद्यान्नवात्मसहितेन तु 414

sarvasya saṃskriyā tattvaṃ tattasmai yadyato@malam navāhutīratho dadyānnavātmasahitena tu 414

15.415

शिवाग्नये तारपूर्वं स्वाहान्तं संस्क्रिया भवेत् शिवचैतन्यसामान्यव्योपरूपे@नले ततः 415

śivāgnaye tārapūrvaṃ svāhāntaṃ saṃskriyā bhavet śivacaitanyasāmānyavyoparūpe@nale tataḥ 415

15.416

प्राग्वदाधारमाधेयं देवीचक्रं च योजयेत् स्रुवं स्रुचं च संपश्येदधोवक्त्रौ क्रमाद्गुरुः 416

prāgvadādhāramādheyaṃ devīcakraṃ ca yojayet sruvaṃ srucaṃ ca saṃpaśyedadhovaktrau kramādguruḥ 416

15.417

शिवशक्तितयाभ्यर्च्यौ तथेत्थं संस्क्रियानयोः तत्त्वसंदर्शनान्नान्यत्संस्कारस्यास्ति जीवितम् 417

śivaśaktitayābhyarcyau tathetthaṃ saṃskriyānayoḥ tattvasaṃdarśanānnānyatsaṃskārasyāsti jīvitam 417

15.418

इति वक्तुं स्रुवादीशः श्रीपूर्वे न समस्करोत् ततस्तिलैर्मृगीं मध्यानामाङ्गुष्ठवशाद्गुरुः 418

iti vaktuṃ sruvādīśaḥ śrīpūrve na samaskarot tatastilairmṛgīṃ madhyānāmāṅguṣṭhavaśādguruḥ 418

15.419

कृत्वा मूलं तर्पयेत् शतेनाज्यस्रुवैस्तथा अङ्गवक्त्रं षडंशेन शेषांश्चापि दशांशतः 419

kṛtvā mūlaṃ tarpayet śatenājyasruvaistathā aṅgavaktraṃ ṣaḍaṃśena śeṣāṃścāpi daśāṃśataḥ 419

15.420

सहस्रादिकहोमो@पि तृप्त्यै वित्तानुसारतः सति वित्ते@पि लोभादिग्रस्तो बाह्यप्रधानताम् 420

sahasrādikahomo@pi tṛptyai vittānusārataḥ sati vitte@pi lobhādigrasto bāhyapradhānatām 420

15.421

प्रथयंश्चिद्गुणीभावाच्छक्तिपातं न विन्दति उक्तं स्वच्छन्दतन्त्रे तद्दीक्षितो@पि न मोक्षभाक् 421

prathayaṃścidguṇībhāvācchaktipātaṃ na vindati uktaṃ svacchandatantre taddīkṣito@pi na mokṣabhāk 421

15.422

ननु यत्तस्य दीक्षायां कृतं कर्मास्य किं फलम् तत्राहुर्गमशास्त्रज्ञा वामाशक्तिमयास्तदा 422

nanu yattasya dīkṣāyāṃ kṛtaṃ karmāsya kiṃ phalam tatrāhurgamaśāstrajñā vāmāśaktimayāstadā 422

15.423

मन्त्रा बध्नन्ति तं सम्यग्भवकारामहागृहे या त्वनुग्राहिका शक्तिस्तेषां सा गुरुदीपिता 423

mantrā badhnanti taṃ samyagbhavakārāmahāgṛhe yā tvanugrāhikā śaktisteṣāṃ sā gurudīpitā 423

15.424

शोधयेत स्वशास्त्रस्थनिष्कामोल्लङ्घनक्रियाम् तत ऊर्ध्वाधरन्यासादन्योन्यौन्मुख्यसुन्दरम् 424

śodhayeta svaśāstrasthaniṣkāmollaṅghanakriyām tata ūrdhvādharanyāsādanyonyaunmukhyasundaram 424

15.425

स्रुक्स्रुवं शिवशक्त्यात्मादायाज्यामृतपूरितम् समचित्तप्राणतनुरैकात्म्यविधियोगतः 425

sruksruvaṃ śivaśaktyātmādāyājyāmṛtapūritam samacittaprāṇatanuraikātmyavidhiyogataḥ 425

15.426

वामं स्रुग्दण्डगं हस्तं दक्षिणं सोपयामकम् कण्ठाधोगं विनिक्षिप्य दृढमापीड्य यत्नवान् 426

vāmaṃ srugdaṇḍagaṃ hastaṃ dakṣiṇaṃ sopayāmakam kaṇṭhādhogaṃ vinikṣipya dṛḍhamāpīḍya yatnavān 426

15.427

अधः कुर्यात्स्रुचं प्राणमूर्ध्वोर्ध्वं संनियोजयन् यावद्द्विषट्कपर्यन्ते बोधाग्नौ चन्द्रचक्रतः 427

adhaḥ kuryātsrucaṃ prāṇamūrdhvordhvaṃ saṃniyojayan yāvaddviṣaṭkaparyante bodhāgnau candracakrataḥ 427

15.428

स्रुगग्रात्परमं ह्लादि पतेदमृतमुत्तमम् तावद्वह्नौ मन्त्रमुखे वौषडन्तां हुतिं क्षिपेत् 428

srugagrātparamaṃ hlādi patedamṛtamuttamam tāvadvahnau mantramukhe vauṣaḍantāṃ hutiṃ kṣipet 428

15.429

य ऊर्ध्वे किल संबोधः कुण्डे स प्रतिबिम्बितः वह्निः प्राणः स्रुक्स्रुवौ च स्नेहः संकल्पचिद्रसः 429

ya ūrdhve kila saṃbodhaḥ kuṇḍe sa pratibimbitaḥ vahniḥ prāṇaḥ sruksruvau ca snehaḥ saṃkalpacidrasaḥ 429

15.430

इत्थं ज्ञात्वादितः कुण्डस्रुक्स्रुवाज्यमनून्भृशम् द्वादशान्तविबोधाग्नौ रुद्ध्वा पूर्णाहुतिं क्षिपेत् 430

itthaṃ jñātvāditaḥ kuṇḍasruksruvājyamanūnbhṛśam dvādaśāntavibodhāgnau ruddhvā pūrṇāhutiṃ kṣipet 430

15.431

यथा यथा हि गगनमुत्पतेत्कलहंसकः जले बिन्बं ब्रुडत्यस्य तथेत्यत्राप्ययं विधिः 431

yathā yathā hi gaganamutpatetkalahaṃsakaḥ jale binbaṃ bruḍatyasya tathetyatrāpyayaṃ vidhiḥ 431

15.432

स्वाभाविकं स्थिरं चैव द्रवं दीप्तं चलं नभः माया बिन्दुस्तथैवात्मा नादः शक्तिः शिवस्तथा 432

svābhāvikaṃ sthiraṃ caiva dravaṃ dīptaṃ calaṃ nabhaḥ māyā bindustathaivātmā nādaḥ śaktiḥ śivastathā 432

15.433

इत्थं व्याप्यव्यापकतो विभेद्याभ्यन्तरान्तम् तदधःस्थानि पृथ्व्यादिमूलान्तानि तथा पुमान् 433

itthaṃ vyāpyavyāpakato vibhedyābhyantarāntam tadadhaḥsthāni pṛthvyādimūlāntāni tathā pumān 433

15.434

अविद्यारागनियतिकालमायाकलास्तथा अणुर्विद्या तदीशेशौ सादाख्यं शक्तिकुण्डली 434

avidyārāganiyatikālamāyākalāstathā aṇurvidyā tadīśeśau sādākhyaṃ śaktikuṇḍalī 434

15.435

व्यापिनी समनौन्मन्यं ततो@नामनि योजयेत् रेचकस्थो मध्यनाडीसन्धिविद्गुरुरित्यदः 435

vyāpinī samanaunmanyaṃ tato@nāmani yojayet recakastho madhyanāḍīsandhividgururityadaḥ 435

15.436

प्रोक्तं त्रैशिरसे तन्त्रे परयोजनवर्णने ततः प्राक्स्थापितान्यस्तमन्त्रसंस्कृतवह्निना 436

proktaṃ traiśirase tantre parayojanavarṇane tataḥ prāksthāpitānyastamantrasaṃskṛtavahninā 436

15.437

चरुः साध्यो@थवा शिष्यैर्होमेन समकालकः चरौ च वीरद्रव्याणि लौकिकान्यथवेच्छया 437

caruḥ sādhyo@thavā śiṣyairhomena samakālakaḥ carau ca vīradravyāṇi laukikānyathavecchayā 437

15.438

चरुसिद्धौ समस्ताश्च क्रिया हृन्मन्त्रयोगतः ततश्चरुं समादाय गुरुराज्येन पूरिताम् 438

carusiddhau samastāśca kriyā hṛnmantrayogataḥ tataścaruṃ samādāya gururājyena pūritām 438

15.439

स्रुचं स्रुवं वा कृत्वैव भुक्तिमुक्त्यनुसारतः देवानामथ शक्तीनां यन्त्राणां तु त्रयं त्रयम् 439

srucaṃ sruvaṃ vā kṛtvaiva bhuktimuktyanusārataḥ devānāmatha śaktīnāṃ yantrāṇāṃ tu trayaṃ trayam 439

15.440

सप्तमं मातृसद्भावं क्रमादेकैकशः पठन् स्वा इत्यमृतवर्णेन वह्नौ हुत्वाज्यशेषकम् 440

saptamaṃ mātṛsadbhāvaṃ kramādekaikaśaḥ paṭhan svā ityamṛtavarṇena vahnau hutvājyaśeṣakam 440

15.441

चरौ हेत्यग्निरूपेण जुहुयात्तत्पुनः पुनः भोज्यभोजकचर्वग्न्योरित्थमेकानुसन्धितः 441

carau hetyagnirūpeṇa juhuyāttatpunaḥ punaḥ bhojyabhojakacarvagnyoritthamekānusandhitaḥ 441

15.442

स्वाहाप्रत्यवमर्शात्स्यात्समन्त्रादद्वयं परम् एष संपातसंस्कारश्चरोर्भोक्ता ह्यधिष्ठितः 442

svāhāpratyavamarśātsyātsamantrādadvayaṃ param eṣa saṃpātasaṃskāraścarorbhoktā hyadhiṣṭhitaḥ 442

15.443

भोग्यस्य परमं सारं भोग्यं नर्नर्ति यत्नतः सममेकानुसन्धानात्पाततो भोक्तृभोग्ययोः 443

bhogyasya paramaṃ sāraṃ bhogyaṃ narnarti yatnataḥ samamekānusandhānātpātato bhoktṛbhogyayoḥ 443

15.444

अन्यो@न्यत्र च संपातात्संगमाच्चेत्थमुच्यते स्थण्डिले कुभ्भकर्कर्योर्भागं भागं निवेदयेत् 444

anyo@nyatra ca saṃpātātsaṃgamāccetthamucyate sthaṇḍile kubhbhakarkaryorbhāgaṃ bhāgaṃ nivedayet 444

15.445

भागेनाग्नौ मन्त्रतृप्तिर्द्वयं शिष्यात्मनोरथ इत्थं विहितकर्तव्यो विज्ञाप्येशं तदीरितः 445

bhāgenāgnau mantratṛptirdvayaṃ śiṣyātmanoratha itthaṃ vihitakartavyo vijñāpyeśaṃ tadīritaḥ 445

15.446

शक्तिपातक्रमाच्छिष्यान्संस्कर्तुं निःसरेद्बहिः तत्रैषां पञ्चगव्यं च चरुं दशनमार्जनम् 446

śaktipātakramācchiṣyānsaṃskartuṃ niḥsaredbahiḥ tatraiṣāṃ pañcagavyaṃ ca caruṃ daśanamārjanam 446

15.447

तस्य पातः शुभः प्राचीसौम्यैशाप्योर्ध्वदिग्गतः अशुभो@न्यत्र तत्रास्त्रहोमो@प्यष्टशतं भवेत् 447

tasya pātaḥ śubhaḥ prācīsaumyaiśāpyordhvadiggataḥ aśubho@nyatra tatrāstrahomo@pyaṣṭaśataṃ bhavet 447

15.448

नेत्रमन्त्रितसद्वस्त्रबद्धनेत्रानचञ्चलान् अनन्यहृदयीभूतान्बलादित्थं निरोधतः 448

netramantritasadvastrabaddhanetrānacañcalān ananyahṛdayībhūtānbalāditthaṃ nirodhataḥ 448

15.449

मुक्तारत्नादिकुसुमसंपूर्णाञ्जलिकान्गुरुः प्रवेश्य स्थण्डिलोपाग्र उपवेश्यैव जानुभिः 449

muktāratnādikusumasaṃpūrṇāñjalikānguruḥ praveśya sthaṇḍilopāgra upaveśyaiva jānubhiḥ 449

15.450

प्रक्षेपयेदञ्जलिं तं तैः शिष्यैर्भावितात्मभिः अञ्जलि पुनरापूर्य तेषां लाघवतः पटम् 450

prakṣepayedañjaliṃ taṃ taiḥ śiṣyairbhāvitātmabhiḥ añjali punarāpūrya teṣāṃ lāghavataḥ paṭam 450

15.451

दृशोर्निवारयेत्सो@पि शिष्यो झटिति पश्यति झटित्यालोकिते मान्त्रप्रभावोल्लासिते स्थले 451

dṛśornivārayetso@pi śiṣyo jhaṭiti paśyati jhaṭityālokite māntraprabhāvollāsite sthale 451

15.452

तदावेशवशाच्छिष्यस्तन्मयत्वं प्रपद्यते यथा हि रक्तहृदयस्तांस्तान्कान्तागुणान्स्वयम् 452

tadāveśavaśācchiṣyastanmayatvaṃ prapadyate yathā hi raktahṛdayastāṃstānkāntāguṇānsvayam 452

15.453

पश्यत्येवं शक्तिपातसंस्कृतो मन्त्रसन्निधिम् चक्षुरादीन्द्रियाणां हि सहकारिणि तादृशे 453

paśyatyevaṃ śaktipātasaṃskṛto mantrasannidhim cakṣurādīndriyāṇāṃ hi sahakāriṇi tādṛśe 453

15.454

सत्यत्यन्तमदृष्टे प्रागपि जायेत योग्यता कृतप्रज्ञा हि विन्यस्तमन्त्रं देहं जलं स्थलम् 454

satyatyantamadṛṣṭe prāgapi jāyeta yogyatā kṛtaprajñā hi vinyastamantraṃ dehaṃ jalaṃ sthalam 454

15.455

प्रतिमादि च पश्यन्तो विदुः संनिध्यसंनिधी न्यस्तमन्त्रांशुसुभगात्किंचिद्भूतादिमुद्रिताः 455

pratimādi ca paśyanto viduḥ saṃnidhyasaṃnidhī nyastamantrāṃśusubhagātkiṃcidbhūtādimudritāḥ 455

15.456

त्रस्यन्तीवेति तत्तच्चिदक्षैस्तत्सहकारिभिः ततः स दक्षिणे हस्ते दीप्तं सर्वाध्वपूरितम् 456

trasyantīveti tattaccidakṣaistatsahakāribhiḥ tataḥ sa dakṣiṇe haste dīptaṃ sarvādhvapūritam 456

15.457

मन्त्रचक्रं यजेद्वामपाणिना पाशदाहकम् तं शिष्यस्य करं मूर्ध्नि देहन्यस्ताध्वसंततेः 457

mantracakraṃ yajedvāmapāṇinā pāśadāhakam taṃ śiṣyasya karaṃ mūrdhni dehanyastādhvasaṃtateḥ 457

15.458

न्यस्येत्क्रमेण सर्वांङ्गं तेनैवास्य च संस्पृशेत् उक्तं दीक्षोत्तरे चैतज्ज्वालासंपातशोभिना 458

nyasyetkrameṇa sarvāṃṅgaṃ tenaivāsya ca saṃspṛśet uktaṃ dīkṣottare caitajjvālāsaṃpātaśobhinā 458

15.459

दत्तेन शिवहस्तेन समयी स विधीयते सायुज्यमीश्वरे तत्त्वे जीवतो@धीतियोग्यता 459

dattena śivahastena samayī sa vidhīyate sāyujyamīśvare tattve jīvato@dhītiyogyatā 459

15.460

श्रीदेव्याथामले तूक्तमष्टारान्तस्त्रिशूलके चक्रे भैरवसन्नाभावघोराद्यष्टकारके 460

śrīdevyāthāmale tūktamaṣṭārāntastriśūlake cakre bhairavasannābhāvaghorādyaṣṭakārake 460

15.461

बाह्यापरे परानेमौ मध्यशूलपरापरे ज्वालाकुले@रुणे भ्राम्यन्मातृप्रणवभीषणे 461

bāhyāpare parānemau madhyaśūlaparāpare jvālākule@ruṇe bhrāmyanmātṛpraṇavabhīṣaṇe 461

15.462

चिन्तिते तु बहिर्हस्ते संदृष्टे समयी भवेत् पाशस्तोभाद्यस्तु सद्य उच्चिक्रमिषुरस्य तम् 462

cintite tu bahirhaste saṃdṛṣṭe samayī bhavet pāśastobhādyastu sadya uccikramiṣurasya tam 462

15.463

प्राणैर्वियोजकं मूर्ध्नि क्षिपेत्संपूज्य तद्बहिः अनेन शिवहस्तेन समयी भवति स्फुटम् 463

prāṇairviyojakaṃ mūrdhni kṣipetsaṃpūjya tadbahiḥ anena śivahastena samayī bhavati sphuṭam 463

15.464

तस्यैव भाविविधिवत्तत्त्वपाशवियोजने पुत्रकत्वं स च परे तत्त्वे योज्यस्तु दैशिकैः 464

tasyaiva bhāvividhivattattvapāśaviyojane putrakatvaṃ sa ca pare tattve yojyastu daiśikaiḥ 464

15.465

स एव मन्त्रजातिज्ञो जपहोमादितत्त्ववित् निर्वाणकलशेनादौ तत ईश्वरसंज्ञिना 465

sa eva mantrajātijño japahomāditattvavit nirvāṇakalaśenādau tata īśvarasaṃjñinā 465

15.466

अभिषिक्तः साधकः स्याद्भोगान्ते@स्य परे लयः एतैर्गुणैः समायुक्तो दीक्षितः शिवशासने 466

abhiṣiktaḥ sādhakaḥ syādbhogānte@sya pare layaḥ etairguṇaiḥ samāyukto dīkṣitaḥ śivaśāsane 466

15.467

चतुष्पात्संहिताभिज्ञस्तन्त्राष्टादशतत्परः दशतन्त्रातिमार्गज्ञ आचार्यः स विधीयते 467

catuṣpātsaṃhitābhijñastantrāṣṭādaśatatparaḥ daśatantrātimārgajña ācāryaḥ sa vidhīyate 467

15.468

पृथिवीमादितः कृत्वा निर्वाणान्ते@स्य योजनाम् अभिषेकविधौ कुर्यादाचार्यस्य गुरूत्तमः 468

pṛthivīmāditaḥ kṛtvā nirvāṇānte@sya yojanām abhiṣekavidhau kuryādācāryasya gurūttamaḥ 468

15.469

एतैर्वाक्यैरिदं चोक्तं समयी राजपुत्रवत् सर्वत्रैवाधिकारी स्यात्पुत्रकादिपदत्रये 469

etairvākyairidaṃ coktaṃ samayī rājaputravat sarvatraivādhikārī syātputrakādipadatraye 469

15.470

पुत्रको दैशिकत्वे तु तुल्ययोजनिको भवेत् अधिकारी स न पुनः साधने भिन्नयोजने 470

putrako daiśikatve tu tulyayojaniko bhavet adhikārī sa na punaḥ sādhane bhinnayojane 470

15.471

एतत्तन्त्रे समय्यादिक्रमादाप्तोत्तरक्रियः आचार्यो न पुनर्बौद्धवैष्णवादिः कदाचन 471

etattantre samayyādikramādāptottarakriyaḥ ācāryo na punarbauddhavaiṣṇavādiḥ kadācana 471

15.472

एवं प्रसङ्गान्निर्णीतं प्रकृतं तु निरूप्यते शिवहस्तविधिं कृत्वा तेन संप्लुष्टपाशकम् 472

evaṃ prasaṅgānnirṇītaṃ prakṛtaṃ tu nirūpyate śivahastavidhiṃ kṛtvā tena saṃpluṣṭapāśakam 472

15.473

शिष्यं विधाय विश्रान्तिपर्यन्तं ध्यानयोगतः ततः कुम्भे@स्त्रकलशे वह्नौ स्वात्मनि तं शिशुम् 473

śiṣyaṃ vidhāya viśrāntiparyantaṃ dhyānayogataḥ tataḥ kumbhe@strakalaśe vahnau svātmani taṃ śiśum 473

15.474

प्रणामं कारयेत्पश्चाद्भूतमातृबलिं क्षिपेत् ततः शंकरमभ्यर्च्य शय्यामस्त्राभिमन्त्रिताम् 474

praṇāmaṃ kārayetpaścādbhūtamātṛbaliṃ kṣipet tataḥ śaṃkaramabhyarcya śayyāmastrābhimantritām 474

15.475

कृत्वास्यां शिष्यमारोप्य न्यस्तमन्त्रं विधाय च शिष्यहृच्चक्रविश्रान्तिं कृत्वा तद्द्वादशान्तगः 475

kṛtvāsyāṃ śiṣyamāropya nyastamantraṃ vidhāya ca śiṣyahṛccakraviśrāntiṃ kṛtvā taddvādaśāntagaḥ 475

15.476

भवेत्क्षीणकलाजालः स्वरद्वादशकोदयात् ततः प्रवेशप्रचितकलाषोडशकोज्ज्वलः 476

bhavetkṣīṇakalājālaḥ svaradvādaśakodayāt tataḥ praveśapracitakalāṣoḍaśakojjvalaḥ 476

15.477

संपूर्णस्वात्मचिच्चन्द्रो विश्राम्येद्धृदये शिशोः स्वयं व्युत्थानपर्यन्तं द्वादशान्तं ततो व्रजेत् 477

saṃpūrṇasvātmaciccandro viśrāmyeddhṛdaye śiśoḥ svayaṃ vyutthānaparyantaṃ dvādaśāntaṃ tato vrajet 477

15.478

पुनर्विशेच्च हृच्चक्रमित्थं निद्राविधिक्रमः आयातनिद्रः शिष्यो@सौ निर्मलौ शशिभास्करौ 478

punarviśecca hṛccakramitthaṃ nidrāvidhikramaḥ āyātanidraḥ śiṣyo@sau nirmalau śaśibhāskarau 478

15.479

हृच्चक्रे प्रतिसंधत्ते बलात्पूर्णकृशात्मकौ हठनिर्मलचन्द्रार्कप्रकाशः सत्यमीक्षते 479

hṛccakre pratisaṃdhatte balātpūrṇakṛśātmakau haṭhanirmalacandrārkaprakāśaḥ satyamīkṣate 479

15.480

स्वप्नं भाविशुभान्यत्वस्फुटीभावनकोविदम् उक्तं च पूर्णां च कृशां ध्यात्वा द्वादशगोचरे 480

svapnaṃ bhāviśubhānyatvasphuṭībhāvanakovidam uktaṃ ca pūrṇāṃ ca kṛśāṃ dhyātvā dvādaśagocare 480

15.481

प्रविश्य हृदये ध्याये त्सुप्तः स्वाच्छन्द्यमाप्नुयात् आयातनिद्रे च शिशौ गुरुरभ्यर्च्य शङ्करम् 481

praviśya hṛdaye dhyāye tsuptaḥ svācchandyamāpnuyāt āyātanidre ca śiśau gururabhyarcya śaṅkaram 481

15.482

चरुं भुञ्जीत ससखा ततो@द्याद्दन्तधावनम् स्वप्याच्च मन्त्ररश्मीद्धहृच्चक्रार्पितमानसः 482

caruṃ bhuñjīta sasakhā tato@dyāddantadhāvanam svapyācca mantraraśmīddhahṛccakrārpitamānasaḥ 482

15.483

प्रातर्गुरुः कृताशेषनित्यो@भ्यर्चितशंकरः शिष्यात्मनोः स्वप्नदृष्टावर्थौ वित्ते बलाबलात् 483

prātarguruḥ kṛtāśeṣanityo@bhyarcitaśaṃkaraḥ śiṣyātmanoḥ svapnadṛṣṭāvarthau vitte balābalāt 483

15.484

स्वदृष्टं बलवन्नान्यत्संबोधोद्रेकयोगतः बोधसाम्ये पुनः स्वप्नसाम्यं स्याद्गुरुशिष्ययोः 484

svadṛṣṭaṃ balavannānyatsaṃbodhodrekayogataḥ bodhasāmye punaḥ svapnasāmyaṃ syādguruśiṣyayoḥ 484

15.485

देवाग्निगुरुतत्पूजाकारणोपस्करादिकम् हृद्या स्त्री मद्यपानं चाप्याममांसस्य भक्षणम् 485

devāgnigurutatpūjākāraṇopaskarādikam hṛdyā strī madyapānaṃ cāpyāmamāṃsasya bhakṣaṇam 485

15.486

रक्तपानं शिरश्छेदो रक्तविण्मूत्रलेपनम् पर्वताश्वगजप्रायहृद्ययुग्याधिरोहणम् 486

raktapānaṃ śiraśchedo raktaviṇmūtralepanam parvatāśvagajaprāyahṛdyayugyādhirohaṇam 486

15.487

यत्प्रीत्यै स्यादपि प्रायस्तत्तच्छुभमुदाहृतम् तं ख्यापयेत्तुष्टिवृद्ध्यै ह्लादो हि परमं फलम् 487

yatprītyai syādapi prāyastattacchubhamudāhṛtam taṃ khyāpayettuṣṭivṛddhyai hlādo hi paramaṃ phalam 487

15.488

अतो@न्यदशुभं तत्र होमो@ष्टशतको@स्त्रतः अशुभं नाशुभमिति शिष्येभ्यो कथयेद्गुरुः 488

ato@nyadaśubhaṃ tatra homo@ṣṭaśatako@strataḥ aśubhaṃ nāśubhamiti śiṣyebhyo kathayedguruḥ 488

15.489

रूढां हि शङ्कां विच्छेत्तुं यत्नः संघटते महान् येषां तु शङ्काविलयस्तेषां स्वप्नवशोत्थितम् 489

rūḍhāṃ hi śaṅkāṃ vicchettuṃ yatnaḥ saṃghaṭate mahān yeṣāṃ tu śaṅkāvilayasteṣāṃ svapnavaśotthitam 489

15.490

शुभाशुभं न किंचित्स्यात् स्युश्चेत्थं चित्रतावशात् स्फुटं पश्यति सत्त्वात्मा राजसो लिङ्गमात्रतः 490

śubhāśubhaṃ na kiṃcitsyāt syuścetthaṃ citratāvaśāt sphuṭaṃ paśyati sattvātmā rājaso liṅgamātrataḥ 490

15.491

न किंचित्तामसस्तस्य सुखदुःखाच्छुभाशुभम् नन्वत्र तामसो नाम कथं योग्यो विधौ भवेत् 491

na kiṃcittāmasastasya sukhaduḥkhācchubhāśubham nanvatra tāmaso nāma kathaṃ yogyo vidhau bhavet 491

15.492

मैव मा विग्रहं कश्चित्क्वचित्कस्यापि वै गुणः सर्वसात्त्विकचेष्टो@पि भोजने यदि तामसः 492

maiva mā vigrahaṃ kaścitkvacitkasyāpi vai guṇaḥ sarvasāttvikaceṣṭo@pi bhojane yadi tāmasaḥ 492

15.493

किं ततः सो@धमः किवाप्युत्कृष्टस्तद्विपर्ययः आयातशक्तिपातो@पि दीक्षितो@पि गुणस्थितेः 493

kiṃ tataḥ so@dhamaḥ kivāpyutkṛṣṭastadviparyayaḥ āyātaśaktipāto@pi dīkṣito@pi guṇasthiteḥ 493

15.494

विचित्रात्मा भवेदेव मुख्ये त्वर्थे समाहितः ततो गुरुः शिशोर्मन्त्रपूर्वकं देवतार्चनम् 494

vicitrātmā bhavedeva mukhye tvarthe samāhitaḥ tato guruḥ śiśormantrapūrvakaṃ devatārcanam 494

15.495

देशयेत्स च तत्कुर्यात्संस्कुर्यात्तं ततो गुरुः हृदादिचक्रषट्कस्थान्ब्रह्मादीन् षट् समाहितः 495

deśayetsa ca tatkuryātsaṃskuryāttaṃ tato guruḥ hṛdādicakraṣaṭkasthānbrahmādīn ṣaṭ samāhitaḥ 495

15.496

स्पृशेच्छिशोः प्राणवृत्त्या प्रत्येकं चाष्ट संस्क्रियाः हृदयादिद्विषट्कान्तं बोधस्पर्शपवित्रितः 496

spṛśecchiśoḥ prāṇavṛttyā pratyekaṃ cāṣṭa saṃskriyāḥ hṛdayādidviṣaṭkāntaṃ bodhasparśapavitritaḥ 496

15.497

आहारबीजभावादिदोषध्वंसाद्भवेद्द्विजः वसुवेदाख्यसंस्कारपूर्ण इत्थं द्विजः स्थितः 497

āhārabījabhāvādidoṣadhvaṃsādbhaveddvijaḥ vasuvedākhyasaṃskārapūrṇa itthaṃ dvijaḥ sthitaḥ 497

15.498

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तो जातकर्म च नाम निष्क्रामणं चान्नप्रशश्चूडा तथाष्टमी 498

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmanto jātakarma ca nāma niṣkrāmaṇaṃ cānnapraśaścūḍā tathāṣṭamī 498

15.499

व्रतबन्धैष्टिके मौज्जीभौतिके सौमिकं क्रमात् गोदानमिति वेदेन्दुसंस्क्रिया ब्रह्मचर्यतः 499

vratabandhaiṣṭike maujjībhautike saumikaṃ kramāt godānamiti vedendusaṃskriyā brahmacaryataḥ 499

15.500

प्रत्युद्वाहः पञ्चदशः सप्त पाकमखास्त्वतः अष्टकाः पार्वणी श्राद्धं श्रावण्याग्रायणीद्वयम् 500

pratyudvāhaḥ pañcadaśaḥ sapta pākamakhāstvataḥ aṣṭakāḥ pārvaṇī śrāddhaṃ śrāvaṇyāgrāyaṇīdvayam 500

15.501

चैत्री चाश्वयुजी पश्चात् सप्तैव तु हविर्मखाः आधेयमग्निहोत्रं च पौर्णमासः सदर्शकः 501

caitrī cāśvayujī paścāt saptaiva tu havirmakhāḥ ādheyamagnihotraṃ ca paurṇamāsaḥ sadarśakaḥ 501

15.502

चातुर्मास्यं पशूद्बन्धः सौत्रामण्या सह त्वमी अग्निष्टोमो@तिपूर्वो@थ सोक्य्यः षोडशिवाजपौ 502

cāturmāsyaṃ paśūdbandhaḥ sautrāmaṇyā saha tvamī agniṣṭomo@tipūrvo@tha sokyyaḥ ṣoḍaśivājapau 502

15.503

आप्तोर्यामातिरात्रौ च सप्तैताः सोमसंस्थिताः हिरण्यपादादिमखः सहस्रेण समावृतः 503

āptoryāmātirātrau ca saptaitāḥ somasaṃsthitāḥ hiraṇyapādādimakhaḥ sahasreṇa samāvṛtaḥ 503

15.504

अष्टत्रिंशस्त्वश्वमेधो गार्हस्थ्यमियता भवेत् वानस्थ्यपारिव्राज्ये च चत्वारिंशदमी मताः 504

aṣṭatriṃśastvaśvamedho gārhasthyamiyatā bhavet vānasthyapārivrājye ca catvāriṃśadamī matāḥ 504

15.505

दया क्षमानसूया च शुद्धिः सत्कृतिमङ्गले अकार्पण्यास्पृहे चात्मगुणाष्टकमिदं स्मृतम् 505

dayā kṣamānasūyā ca śuddhiḥ satkṛtimaṅgale akārpaṇyāspṛhe cātmaguṇāṣṭakamidaṃ smṛtam 505

15.506

मेखला दण्डमजिनत्र्यायुषे वह्न्युपासनम् संध्या भिक्षेति संस्काराः सप्त सप्त व्रतानि च 506

mekhalā daṇḍamajinatryāyuṣe vahnyupāsanam saṃdhyā bhikṣeti saṃskārāḥ sapta sapta vratāni ca 506

15.507

भौतेशपाशुपत्ये द्वे गाणेशं गाणपत्यकम् उन्मत्तकासिधाराख्यघृतेशानि चतुर्दश 507

bhauteśapāśupatye dve gāṇeśaṃ gāṇapatyakam unmattakāsidhārākhyaghṛteśāni caturdaśa 507

15.508

एते तु व्रतबन्धस्य संस्कारा अङ्गिनः स्मृताः पारिव्राज्यस्य गर्भे स्यादन्त्येष्टिरिति संस्कृतः 508

ete tu vratabandhasya saṃskārā aṅginaḥ smṛtāḥ pārivrājyasya garbhe syādantyeṣṭiriti saṃskṛtaḥ 508

15.509

द्विजो भवेत्ततो योग्यो रुद्रांशापादनाय सः एतान्प्राणक्रमेणैव संस्कारान्योजयेद्गुरुः 509

dvijo bhavettato yogyo rudrāṃśāpādanāya saḥ etānprāṇakrameṇaiva saṃskārānyojayedguruḥ 509

15.510

अथवाहुतियोगेन तिलाद्यैर्मन्त्रपूर्वकैः प्रणवो हृदयं नाम शोधयाम्यग्निवल्लभा 510

athavāhutiyogena tilādyairmantrapūrvakaiḥ praṇavo hṛdayaṃ nāma śodhayāmyagnivallabhā 510

15.511

एवं क्रमेण मूर्धाद्यैरङ्गैरतत्पुनः पुनः यतश्चिद्धर्म एवासौ शान्त्याद्यात्मा द्विजन्मता 511

evaṃ krameṇa mūrdhādyairaṅgairatatpunaḥ punaḥ yataściddharma evāsau śāntyādyātmā dvijanmatā 511

15.512

तेन रुद्रतया संवित्तत्क्रमेणैव जायते यथा हेमादिधातूनां पाके क्रमवशाद्भवेत् 512

tena rudratayā saṃvittatkrameṇaiva jāyate yathā hemādidhātūnāṃ pāke kramavaśādbhavet 512

15.513

रजतादि तथा संवित्संस्कारे द्विजतान्तरे योनिर्न कारणं तत्र शान्तात्मा द्विज उच्यते 513

rajatādi tathā saṃvitsaṃskāre dvijatāntare yonirna kāraṇaṃ tatra śāntātmā dvija ucyate 513

15.514

मुनिना मोक्षधर्मादावेतच्च प्रविवेचितम् मुकुटादिषु शास्त्रेषु देवेनापि निरूपितम् 514

muninā mokṣadharmādāvetacca pravivecitam mukuṭādiṣu śāstreṣu devenāpi nirūpitam 514

15.515

संविदो देहसंभेदात्सदृशात्सदृशोदयात् भूमाभिप्रायतः स्मार्ते द्विजन्मा द्विजयोः सुतः 515

saṃvido dehasaṃbhedātsadṛśātsadṛśodayāt bhūmābhiprāyataḥ smārte dvijanmā dvijayoḥ sutaḥ 515

15.516

अन्त्यजातीयधीवादिजननीजन्मलाभतः उत्कृष्टचित्ता ऋषयः किं ब्राह्मण्येन भाजनम् 516

antyajātīyadhīvādijananījanmalābhataḥ utkṛṣṭacittā ṛṣayaḥ kiṃ brāhmaṇyena bhājanam 516

15.517

अत एवार्थसत्तत्त्वदेशिन्यस्मिन्न दिश्यते रहस्यशास्त्रे जात्यादिसमाचारो हि शाम्भवे 517

ata evārthasattattvadeśinyasminna diśyate rahasyaśāstre jātyādisamācāro hi śāmbhave 517

15.518

पाशवानि तु शास्त्राणि वामशक्त्यात्मकान्यलम् सृष्ट्यांचिसिद्धये शंभोः शङ्कातत्फलकॢप्तये 518

pāśavāni tu śāstrāṇi vāmaśaktyātmakānyalam sṛṣṭyāṃcisiddhaye śaṃbhoḥ śaṅkātatphalakḷptaye 518

15.519

आपादितद्विजत्वस्य द्वादशान्ते निजैक्यतः स्पर्शमात्रान्न विश्रान्त्या झटित्येवावरोहतः 519

āpāditadvijatvasya dvādaśānte nijaikyataḥ sparśamātrānna viśrāntyā jhaṭityevāvarohataḥ 519

15.520

रुद्रांशापादनं येन समयी संस्कृतो भवेत् अधीतौ श्रवणे नित्यं पूजायां गुरुसेवने 520

rudrāṃśāpādanaṃ yena samayī saṃskṛto bhavet adhītau śravaṇe nityaṃ pūjāyāṃ gurusevane 520

15.521

समय्यधिकृतो@न्यत्र गुरुणा विभुमर्चयेत् तमापादितरुद्रांशं समयान् श्रावयेद्गुरुः 521

samayyadhikṛto@nyatra guruṇā vibhumarcayet tamāpāditarudrāṃśaṃ samayān śrāvayedguruḥ 521

15.522

अष्टाष्टकात्मकान्देव्यायामलादौ निरूपितान् अवादो@करणं गूढिः पूजा तर्पणभावने 522

aṣṭāṣṭakātmakāndevyāyāmalādau nirūpitān avādo@karaṇaṃ gūḍhiḥ pūjā tarpaṇabhāvane 522

15.523

हननं मोहनं चेति समयाष्टकमष्टधा स्वभावं मन्त्रतन्त्राणां समयाचारमेलकम् 523

hananaṃ mohanaṃ ceti samayāṣṭakamaṣṭadhā svabhāvaṃ mantratantrāṇāṃ samayācāramelakam 523

15.524

असत्प्रलापं परुषमनृतं नाष्टधा वदेत् अफलं चेष्टितं हिंसां परदाराभिमर्शनम् 524

asatpralāpaṃ paruṣamanṛtaṃ nāṣṭadhā vadet aphalaṃ ceṣṭitaṃ hiṃsāṃ paradārābhimarśanam 524

15.525

गर्वं दम्भं भूतविषव्याधितन्त्रं नचाचरेत् स्वं मन्त्रमक्षसूत्रं च विद्यां ज्ञानस्वरूपकम् 525

garvaṃ dambhaṃ bhūtaviṣavyādhitantraṃ nacācaret svaṃ mantramakṣasūtraṃ ca vidyāṃ jñānasvarūpakam 525

15.526

समाचारान्गुणान्क्लेशान्सिद्धिलिङ्गानि गूहयेत् गुरुं शास्त्रं देववह्नी ज्ञानवृद्धांस्त्रियो व्रतम् 526

samācārānguṇānkleśānsiddhiliṅgāni gūhayet guruṃ śāstraṃ devavahnī jñānavṛddhāṃstriyo vratam 526

15.527

गुरुवर्गं यथाशक्त्या पूजयेदष्टकं त्विदम् दीनान्क्लिष्टान्पितॄन्क्षेत्रपालान्प्राणिगणान् खगान् 527

guruvargaṃ yathāśaktyā pūjayedaṣṭakaṃ tvidam dīnānkliṣṭānpitṝnkṣetrapālānprāṇigaṇān khagān 527

15.528

श्माशानिकं भूतगणं देहदेवीश्च तर्पयेत् शिवं शक्तिं तथात्मानं मुद्रां मन्त्रस्वरूपकम् 528

śmāśānikaṃ bhūtagaṇaṃ dehadevīśca tarpayet śivaṃ śaktiṃ tathātmānaṃ mudrāṃ mantrasvarūpakam 528

15.529

संसारभुक्तिमुक्तीश्च गुरुवक्त्रात्तु भावयेत् रागं द्वेषमसूयां च संकोचेर्ष्याभिमानिताः 529

saṃsārabhuktimuktīśca guruvaktrāttu bhāvayet rāgaṃ dveṣamasūyāṃ ca saṃkocerṣyābhimānitāḥ 529

15.530

समयप्रतिभेत्तॄंस्तदनाचारांश्च घातयेत् पशुमार्गस्थितान्क्रूरान्द्वेषिणः पिशुनाञ्जडान् 530

samayapratibhettṝṃstadanācārāṃśca ghātayet paśumārgasthitānkrūrāndveṣiṇaḥ piśunāñjaḍān 530

15.531

राज्ञश्चानुचरान्पापान्विघ्नकर्तॄंश्च मोहयेत् शाकिन्यः पूजनीयाश्च ताश्चेत्थं श्रीगमोदिताः 531

rājñaścānucarānpāpānvighnakartṝṃśca mohayet śākinyaḥ pūjanīyāśca tāścetthaṃ śrīgamoditāḥ 531

15.532

साहसं द्विगुणं यासां कामश्चैव चतुर्गुणः लोभश्चाष्टगुणस्तासां शङ्क्यं शाकिन्य इत्यलम् 532

sāhasaṃ dviguṇaṃ yāsāṃ kāmaścaiva caturguṇaḥ lobhaścāṣṭaguṇastāsāṃ śaṅkyaṃ śākinya ityalam 532

15.533

कुलाम्नायस्थिता वीरद्रव्यबाह्यास्तु ये न तैः पशुभिः सह वस्तव्यमिति श्रीमाधवे कुले 533

kulāmnāyasthitā vīradravyabāhyāstu ye na taiḥ paśubhiḥ saha vastavyamiti śrīmādhave kule 533

15.534

देवताचक्रगुर्वग्निशास्त्रं साम्यात्सदार्चयेत् अनिवेदितमेतेभ्यो न किंचिदपि भक्षयेत् 534

devatācakragurvagniśāstraṃ sāmyātsadārcayet aniveditametebhyo na kiṃcidapi bhakṣayet 534

15.535

एतद्द्रव्यं नापहरेद्गुरुवर्गं प्रपूजयेत् स च तद्भ्रातृभार्यातुक्प्रायो विद्याकृतो भवेत् 535

etaddravyaṃ nāpaharedguruvargaṃ prapūjayet sa ca tadbhrātṛbhāryātukprāyo vidyākṛto bhavet 535

15.536

न योनिसंबन्धकृतो लौकिकः स पशुर्यतः तस्याभिष्वङ्गभूमिस्तु गुर्वाराधनसिद्धये 536

na yonisaṃbandhakṛto laukikaḥ sa paśuryataḥ tasyābhiṣvaṅgabhūmistu gurvārādhanasiddhaye 536

15.537

अर्च्यो न स्वमहिम्ना तु तद्वर्गो गुरुवत्पुनः गुरोर्निन्दां न कुर्वीत तस्यै हेतुं नचाचरेत् 537

arcyo na svamahimnā tu tadvargo guruvatpunaḥ gurornindāṃ na kurvīta tasyai hetuṃ nacācaret 537

15.538

नच तां शृणुयान्नैनं कोपयेन्नाग्रतो@स्य च विनाज्ञया प्रकुर्वीत किंचित्तत्सेवनादृते 538

naca tāṃ śṛṇuyānnainaṃ kopayennāgrato@sya ca vinājñayā prakurvīta kiṃcittatsevanādṛte 538

15.539

लौकिकालौकिकं कृत्यं क्रोधं क्रीडां तपो जपम् गुरूपभुक्तं यत्किंचिच्छय्यावस्त्रासनादिकम् 539

laukikālaukikaṃ kṛtyaṃ krodhaṃ krīḍāṃ tapo japam gurūpabhuktaṃ yatkiṃcicchayyāvastrāsanādikam 539

15.540

नोपभुञ्जीत तत्पद्भ्यां न स्पृशेत्किंतु वन्दयेत् श्रीमत्त्रैशिरसे@प्युक्तं कृच्छ्रचान्द्रायणादिभिः 540

nopabhuñjīta tatpadbhyāṃ na spṛśetkiṃtu vandayet śrīmattraiśirase@pyuktaṃ kṛcchracāndrāyaṇādibhiḥ 540

15.541

अरण्ये काष्ठवत्तिष्ठेदसिधाराव्रतो@पि सन् नियमस्थो यमस्थो@पि तत्पदं नाश्नुते परम् 541

araṇye kāṣṭhavattiṣṭhedasidhārāvrato@pi san niyamastho yamastho@pi tatpadaṃ nāśnute param 541

15.542

गुर्वाराधनसक्तस्तु मनसा कर्मणा गिरा प्राप्नोति गुरुतस्तुष्टात् पूर्णं श्रेयो महाद्भुतम् 542

gurvārādhanasaktastu manasā karmaṇā girā prāpnoti gurutastuṣṭāt pūrṇaṃ śreyo mahādbhutam 542

15.543

हिमपातैर्यथा भूमिश्छादिता सा समन्ततः मारुतश्लेषसंयोगादश्मवत्तिष्ठते सदा 543

himapātairyathā bhūmiśchāditā sā samantataḥ mārutaśleṣasaṃyogādaśmavattiṣṭhate sadā 543

15.544

यमादौ निश्चले तद्वद्भाव एकस्तु गृह्यते गुरोस्त्वाराधितात्पूर्णं प्रसरज्ज्ञानमाप्यते 544

yamādau niścale tadvadbhāva ekastu gṛhyate gurostvārādhitātpūrṇaṃ prasarajjñānamāpyate 544

15.545

सर्वतो@वस्थितं चित्त्वं ज्ञेयस्थं यस्य तत्कथा सद्य एव नयेदूर्ध्वं तस्मादाराधयेद्गुरुम् 545

sarvato@vasthitaṃ cittvaṃ jñeyasthaṃ yasya tatkathā sadya eva nayedūrdhvaṃ tasmādārādhayedgurum 545

15.546

श्रीसारे@प्यस्य संभाषात्पातकं नश्यति क्षणात् तस्मात्परीक्ष्य यत्नेन शास्त्रोक्त्या ज्ञानलक्षणैः 546

śrīsāre@pyasya saṃbhāṣātpātakaṃ naśyati kṣaṇāt tasmātparīkṣya yatnena śāstroktyā jñānalakṣaṇaiḥ 546

15.547

शास्त्राचारेण वर्तेत तेन सङ्गं तथा कुरु स्नेहाज्जातु वदेज्ज्ञानं लोभान्न ह्रियते हि सः 547

śāstrācāreṇa varteta tena saṅgaṃ tathā kuru snehājjātu vadejjñānaṃ lobhānna hriyate hi saḥ 547

15.548

तेन तुष्टेन तृप्यन्ति देवाः पितर एवच उत्तीर्य नरकाद्यान्ति सद्यः शिवपुरं महत् 548

tena tuṣṭena tṛpyanti devāḥ pitara evaca uttīrya narakādyānti sadyaḥ śivapuraṃ mahat 548

15.549

भुङ्क्ते तिष्ठेद्यत्र गृहे व्रजेच्छिवपुरं तु सः इति ज्ञात्वा सदा पित्र्ये श्राद्धे स्वं गुरुमर्चयेत् 549

bhuṅkte tiṣṭhedyatra gṛhe vrajecchivapuraṃ tu saḥ iti jñātvā sadā pitrye śrāddhe svaṃ gurumarcayet 549

15.550

भुञ्जीत स स्वयं चान्यानादिशेत्तत्कृते गुरुः यो दीक्षितस्तु श्राद्धादौ स्वतन्त्रं विधिमाचरेत् 550

bhuñjīta sa svayaṃ cānyānādiśettatkṛte guruḥ yo dīkṣitastu śrāddhādau svatantraṃ vidhimācaret 550

15.551

तस्य तन्निष्फलं सर्वं समयेन च लङ्घ्यते सैद्धान्तिकार्पितं चण्डीयोग्यं द्रव्यं विवर्जयेत् 551

tasya tanniṣphalaṃ sarvaṃ samayena ca laṅghyate saiddhāntikārpitaṃ caṇḍīyogyaṃ dravyaṃ vivarjayet 551

15.552

शाकिनीवाचकं शब्दं न कदाचित्समुच्चरेत् स्त्रियः पूज्या विरूपास्तु वृद्धाः शिल्पोपजीविकाः 552

śākinīvācakaṃ śabdaṃ na kadācitsamuccaret striyaḥ pūjyā virūpāstu vṛddhāḥ śilpopajīvikāḥ 552

15.553

अन्त्या विकारिताङ्ग्यश्च वेश्याः स्वच्छन्दचेष्टिताः तथाच श्रीगमे प्रोक्तं पूजनीयाः प्रयत्नतः 553

antyā vikāritāṅgyaśca veśyāḥ svacchandaceṣṭitāḥ tathāca śrīgame proktaṃ pūjanīyāḥ prayatnataḥ 553

15.554

निराचाराः सर्वभक्ष्या धर्माधर्मविवर्जिताः स्वच्छन्दगाः पलाशिन्यो लम्पटा देवता इव 554

nirācārāḥ sarvabhakṣyā dharmādharmavivarjitāḥ svacchandagāḥ palāśinyo lampaṭā devatā iva 554

15.555

वेश्याः पूज्यास्तद्गृहं च प्रयागो@त्र यजेत्क्रमम् स्त्रीषु तन्नाचरेत्किचिद्येन ताभ्यो जुगुप्सते 555

veśyāḥ pūjyāstadgṛhaṃ ca prayāgo@tra yajetkramam strīṣu tannācaretkicidyena tābhyo jugupsate 555

15.556

अतो न नग्नास्ताः पश्येन्नचापि प्रकटस्तनीः वृद्धायाः संस्थिताया वा न जुगुप्सेत मुद्रिकाम् 556

ato na nagnāstāḥ paśyennacāpi prakaṭastanīḥ vṛddhāyāḥ saṃsthitāyā vā na jugupseta mudrikām 556

15.557

वैकृत्यं तत्र सौरूप्यं मेलकं न प्रकाशयेत् देवमूर्तिं शून्यतनुं पूजयेत्त्रिपथादिषु 557

vaikṛtyaṃ tatra saurūpyaṃ melakaṃ na prakāśayet devamūrtiṃ śūnyatanuṃ pūjayettripathādiṣu 557

15.558

सर्वपर्वसु सामान्यविशेषेषु विशेषतः पूजा गुरोरनध्यायो मेलके लोभवर्जनम् 558

sarvaparvasu sāmānyaviśeṣeṣu viśeṣataḥ pūjā guroranadhyāyo melake lobhavarjanam 558

15.559

न जुगुप्सेत मद्यादि वीरद्रव्यं कदाचन न निन्देदथ वन्देत नित्यं तज्जोषिणस्तथा 559

na jugupseta madyādi vīradravyaṃ kadācana na nindedatha vandeta nityaṃ tajjoṣiṇastathā 559

15.560

उपदेशाय न दोषा हृदयं चेन्न विद्विषेत् विजातीयविकल्पांशोत्पुंसनाय यतेत च 560

upadeśāya na doṣā hṛdayaṃ cenna vidviṣet vijātīyavikalpāṃśotpuṃsanāya yateta ca 560

15.561

गुरोः शास्त्रस्य देवीनां नाम मन्त्रे यतस्ततः अर्चातो@न्यत्र नोच्चार्यमाहूतं तर्पयेत्ततः 561

guroḥ śāstrasya devīnāṃ nāma mantre yatastataḥ arcāto@nyatra noccāryamāhūtaṃ tarpayettataḥ 561

15.562

आगतस्य च मन्त्रस्य न कुर्यात्तर्पणं यदि हरत्यर्धशरीरं तदित्यूचे भगवान्यतः 562

āgatasya ca mantrasya na kuryāttarpaṇaṃ yadi haratyardhaśarīraṃ tadityūce bhagavānyataḥ 562

15.563

श्रीमदूर्मौ च देवीनां वीराणां चेष्टितं न वै प्रथयेन्न जुगुप्सेत वदेन्नाद्रव्यपाणिकः 563

śrīmadūrmau ca devīnāṃ vīrāṇāṃ ceṣṭitaṃ na vai prathayenna jugupseta vadennādravyapāṇikaḥ 563

15.564

श्रीपूर्वं नाम वक्तव्यं गुरोर्द्रव्यकरेण च गुर्वादीनां न लङ्घ्या च छाया न तैर्थिकैः सह 564

śrīpūrvaṃ nāma vaktavyaṃ gurordravyakareṇa ca gurvādīnāṃ na laṅghyā ca chāyā na tairthikaiḥ saha 564

15.565

जल्पं कुर्वन्स्वशास्त्रार्थं वदेन्नापिच सूचयेत् नित्याद्विशेषपूजां च कुर्यान्नैमित्तिके विधौ 565

jalpaṃ kurvansvaśāstrārthaṃ vadennāpica sūcayet nityādviśeṣapūjāṃ ca kuryānnaimittike vidhau 565

15.566

ततो@पि मध्ये वर्षस्य ततो@पि हि पवित्रके अन्यस्तमन्त्रो नासीत सेव्यं शास्त्रान्तरं च नो 566

tato@pi madhye varṣasya tato@pi hi pavitrake anyastamantro nāsīta sevyaṃ śāstrāntaraṃ ca no 566

15.567

अप्ररूढं हि विज्ञानं कम्पेतेतरभावनात् गृहोपस्करणास्त्राणि दवतायागयोगतः 567

aprarūḍhaṃ hi vijñānaṃ kampetetarabhāvanāt gṛhopaskaraṇāstrāṇi davatāyāgayogataḥ 567

15.568

अर्च्यानीति न पद्भ्यां वै स्पृशेन्नापि विलङ्घ्येत् गुरुवर्गे गृहायाते विशेषं कंचिदाचरेत् 568

arcyānīti na padbhyāṃ vai spṛśennāpi vilaṅghyet guruvarge gṛhāyāte viśeṣaṃ kaṃcidācaret 568

15.569

दीक्षितानां न निन्दादि कुर्याद्विद्वेषपूर्वकम् उपदेशाय नो दोषः स ह्यविद्वेषपूर्वकः 569

dīkṣitānāṃ na nindādi kuryādvidveṣapūrvakam upadeśāya no doṣaḥ sa hyavidveṣapūrvakaḥ 569

15.570

न वष्णवादिकाधःस्थदृष्टिभिः संवसेदलम् सहभोजनशय्याद्यर्नैषां प्रकटयेत्स्थितिम् 570

na vaṣṇavādikādhaḥsthadṛṣṭibhiḥ saṃvasedalam sahabhojanaśayyādyarnaiṣāṃ prakaṭayetsthitim 570

15.571

उक्तं श्रींमाधवकुले शासनान्तरसंस्थितान् वेदोक्तिं वैष्णवोक्तिं च तैरुक्तं वर्जयेत्सदा 571

uktaṃ śrīṃmādhavakule śāsanāntarasaṃsthitān vedoktiṃ vaiṣṇavoktiṃ ca tairuktaṃ varjayetsadā 571

15.572

अकुलीनेषु संपर्कात्तत्कुलात्पतनाद्भयम् एकपात्रे कुलाम्नाये तस्मात्तान्परिवर्जयेत् 572

akulīneṣu saṃparkāttatkulātpatanādbhayam ekapātre kulāmnāye tasmāttānparivarjayet 572

15.573

प्रमादाच्च कृते सख्ये गोष्ठ्यां चक्रं तु पूजयेत् श्रीमदूर्मौ च कथितमागमान्तरसेवके 573

pramādācca kṛte sakhye goṣṭhyāṃ cakraṃ tu pūjayet śrīmadūrmau ca kathitamāgamāntarasevake 573

15.574

गुर्वन्तररते मूढे देवद्रव्योपजीवके शक्तिहिंसाकरे दुष्टे संपर्कं नैव कारयेत् 574

gurvantararate mūḍhe devadravyopajīvake śaktihiṃsākare duṣṭe saṃparkaṃ naiva kārayet 574

15.575

न विकल्पेन दीक्षादौ व्रजेदायतनादिकम् उक्तास्थाशिथिलत्वे यन्निमित्तं नैव तच्चरेत् 575

na vikalpena dīkṣādau vrajedāyatanādikam uktāsthāśithilatve yannimittaṃ naiva taccaret 575

15.576

शासनस्थान्पुराजात्या न पश्येन्नाप्युदीरयेत् नच व्यवहरेत्सर्वाञ्छिवाभेदेन केवलम् 576

śāsanasthānpurājātyā na paśyennāpyudīrayet naca vyavaharetsarvāñchivābhedena kevalam 576

15.577

सद्विद्यैः साकमासीत ज्ञानदीप्त्यै यतेत च नासंस्कृतां व्रजेत्तज्जं विफलत्वं नचानयेत् 577

sadvidyaiḥ sākamāsīta jñānadīptyai yateta ca nāsaṃskṛtāṃ vrajettajjaṃ viphalatvaṃ nacānayet 577

15.578

मेलकार्धनिशाचर्या जनवर्जं च तन्नहि मांसादिदाहगन्धं च जिघ्रेद्देवीप्रियो ह्यसौ 578

melakārdhaniśācaryā janavarjaṃ ca tannahi māṃsādidāhagandhaṃ ca jighreddevīpriyo hyasau 578

Āhnika 15 (cont. 4)

15.579

गुर्वाज्ञां पालयन्सर्वं त्यजेन्मन्त्रमयो भवेत् शास्त्रपूजाजपध्यानविवेकतदुपक्रियाः 579

gurvājñāṃ pālayansarvaṃ tyajenmantramayo bhavet śāstrapūjājapadhyānavivekatadupakriyāḥ 579

15.580

अकुर्वन्निष्फलां नैव चेष्टेत त्रिविधां क्रियाम् मन्त्रतन्त्रैर्न वादं च कुर्यान्नो भक्षयेद्विषम् 580

akurvanniṣphalāṃ naiva ceṣṭeta trividhāṃ kriyām mantratantrairna vādaṃ ca kuryānno bhakṣayedviṣam 580

15.581

समयानां विलोपे च गुरुं पृच्छेदसन्निधौ तद्वर्गं निजसन्तानमन्यं तस्याप्यसंनिधौ 581

samayānāṃ vilope ca guruṃ pṛcchedasannidhau tadvargaṃ nijasantānamanyaṃ tasyāpyasaṃnidhau 581

15.582

तेनोक्तमनुतिष्ठेच्च निर्विकल्पं प्रयत्नतः यतः शास्त्रादिसंबोधतन्मयीकृतमानसः 582

tenoktamanutiṣṭhecca nirvikalpaṃ prayatnataḥ yataḥ śāstrādisaṃbodhatanmayīkṛtamānasaḥ 582

15.583

शिव एव गुरुर्नास्य वागसत्या विनिःसरेत् शिवस्य स्वात्मसंस्कृत्यै प्रह्वीभावो गुरोः पुनः 583

śiva eva gururnāsya vāgasatyā viniḥsaret śivasya svātmasaṃskṛtyai prahvībhāvo guroḥ punaḥ 583

15.584

ह्लादायेत्युभयार्थाय तत्तुष्टिः फलदा शिशोः गुर्वायत्तैकसिद्धिर्हिसमय्यपि विबोधभाक् 584

hlādāyetyubhayārthāya tattuṣṭiḥ phaladā śiśoḥ gurvāyattaikasiddhirhisamayyapi vibodhabhāk 584

15.585

तद्बोधबहुमानेन विद्याद्गुरुतमं गुरुम् अतः संप्राप्य विज्ञानं यो गुरौ बाह्यमानवान् 585

tadbodhabahumānena vidyādgurutamaṃ gurum ataḥ saṃprāpya vijñānaṃ yo gurau bāhyamānavān 585

15.586

नासौ विज्ञानविश्वस्तो नासत्यं भ्रष्ट एव सः ज्ञानानाश्वस्तचित्तं तं वचोमात्रेण शास्त्रितम् 586

nāsau vijñānaviśvasto nāsatyaṃ bhraṣṭa eva saḥ jñānānāśvastacittaṃ taṃ vacomātreṇa śāstritam 586

15.587

भक्तं च नार्चयेज्जातु हृदा विज्ञानदूषकम् तादृक् च न गुरुः कार्यस्तं कृत्वापि परित्यजेत् 587

bhaktaṃ ca nārcayejjātu hṛdā vijñānadūṣakam tādṛk ca na guruḥ kāryastaṃ kṛtvāpi parityajet 587

15.588

मुख्यबुद्ध्या न संपश्येद्वैष्णवादिगतान्गुरून् तथाच श्रीमदूर्म्याख्ये गुरोरुक्तं विशेषणम् 588

mukhyabuddhyā na saṃpaśyedvaiṣṇavādigatāngurūn tathāca śrīmadūrmyākhye guroruktaṃ viśeṣaṇam 588

15.589

गुर्वाज्ञा प्राणसंदेहे नोपेक्ष्या नो विकल्प्यते कौलदीक्षा कौलशास्त्रं तत्त्वज्ञानं प्रकाशितम् 589

gurvājñā prāṇasaṃdehe nopekṣyā no vikalpyate kauladīkṣā kaulaśāstraṃ tattvajñānaṃ prakāśitam 589

15.590

येनासौ गुरुरित्युक्तो ह्यन्ये वै नामधारिणः श्रीमदानन्दशास्त्रे च तथैवोक्तं विशेषणम् 590

yenāsau gururityukto hyanye vai nāmadhāriṇaḥ śrīmadānandaśāstre ca tathaivoktaṃ viśeṣaṇam 590

15.591

यस्माद्दीक्षा मन्त्रशास्त्रं तत्त्वज्ञानं स वै गुरुः तिष्ठेदव्यक्तलिङ्गश्च न लिङ्गं धारयेत् क्वचित् 591

yasmāddīkṣā mantraśāstraṃ tattvajñānaṃ sa vai guruḥ tiṣṭhedavyaktaliṅgaśca na liṅgaṃ dhārayet kvacit 591

15.592

न लिङ्गिभिः समं कैश्चित्कुर्यादाचारमेलनम् केवलं लिङ्गिनः पाल्या न बीभत्स्या विरूपकाः 592

na liṅgibhiḥ samaṃ kaiścitkuryādācāramelanam kevalaṃ liṅginaḥ pālyā na bībhatsyā virūpakāḥ 592

15.593

श्रीमद्रात्रिकुले चोक्तं मोक्षः शङ्कापहानितः अशुद्धवासस्नयैषा मोक्षवार्तापि दुर्लभा 593

śrīmadrātrikule coktaṃ mokṣaḥ śaṅkāpahānitaḥ aśuddhavāsasnayaiṣā mokṣavārtāpi durlabhā 593

15.594

न लिखेन्मन्त्रहृदयं श्रीमन्मालोदितं किल तदङ्गादुद्धरेन्मन्त्रं नतु लेखे विलेखयेत् 594

na likhenmantrahṛdayaṃ śrīmanmāloditaṃ kila tadaṅgāduddharenmantraṃ natu lekhe vilekhayet 594

15.595

अतत्त्वे@भिनिवेशं च न कुर्यात्पक्षपाततः जातिविद्याकुलाचारदेहदेशगुणार्थजान् 595

atattve@bhiniveśaṃ ca na kuryātpakṣapātataḥ jātividyākulācāradehadeśaguṇārthajān 595

15.596

ग्रहान्ग्रहानिवाष्टौ द्राक्त्यजेद्गह्वरर्शितान् तथा श्रीनिशिचारादौ हयत्वेनोपदर्शितान् 596

grahāngrahānivāṣṭau drāktyajedgahvararśitān tathā śrīniśicārādau hayatvenopadarśitān 596

15.597

ब्राह्मणो@हं मया वेदशास्त्रोक्तादपरं कथम् अनुष्ठेयमयं जातिग्रहः परनिरोधकः 597

brāhmaṇo@haṃ mayā vedaśāstroktādaparaṃ katham anuṣṭheyamayaṃ jātigrahaḥ paranirodhakaḥ 597

15.598

एवमन्ये@प्युदाहार्याः कुलगह्वरवर्त्मना अतत्स्वभावे ताद्रूप्यं दर्शयन्नवशे@पि यः 598

evamanye@pyudāhāryāḥ kulagahvaravartmanā atatsvabhāve tādrūpyaṃ darśayannavaśe@pi yaḥ 598

15.599

स्वरूपाच्छादकः सो@त्र ग्रहो ग्रह इवोदितः संवित्स्वभावे नो जातिप्रभृतिः कापि कल्पना 599

svarūpācchādakaḥ so@tra graho graha ivoditaḥ saṃvitsvabhāve no jātiprabhṛtiḥ kāpi kalpanā 599

15.600

रूपं सा त्वस्वरूपेण तद्रूपं छादयत्यलम् या काचित्कल्पना संवित्तत्त्वस्याखण्डितात्मनः 600

rūpaṃ sā tvasvarūpeṇa tadrūpaṃ chādayatyalam yā kācitkalpanā saṃvittattvasyākhaṇḍitātmanaḥ 600

15.601

संकोचकारिणी सर्वः स ग्रहस्तां परित्यजेत् श्रीमदानन्दशास्त्रे च कथितं परमेष्ठिना 601

saṃkocakāriṇī sarvaḥ sa grahastāṃ parityajet śrīmadānandaśāstre ca kathitaṃ parameṣṭhinā 601

15.602

निरपेक्षः प्रभुर्वामो न शुद्ध्या तत्र कारणम् देवीतृप्तिर्मखे रक्तमांसैर्नो शौचयोजनात् 602

nirapekṣaḥ prabhurvāmo na śuddhyā tatra kāraṇam devītṛptirmakhe raktamāṃsairno śaucayojanāt 602

15.603

द्विजान्त्यजैः समं कार्या चर्चान्ते@पि मरीचयः अविकारकृतस्तेन विकल्पान्निरयो भवेत् 603

dvijāntyajaiḥ samaṃ kāryā carcānte@pi marīcayaḥ avikārakṛtastena vikalpānnirayo bhavet 603

15.604

सर्वदेवमयः कायः सर्वप्राणिष्विति स्फुटम् श्रीमद्भिर्नकुलेशाद्यैरप्येतत्सुनिरूपितम् 604

sarvadevamayaḥ kāyaḥ sarvaprāṇiṣviti sphuṭam śrīmadbhirnakuleśādyairapyetatsunirūpitam 604

15.605

शरीरमेवायतनं नान्यदायतनं व्रजेत् तीर्थमेकं स्मरेन्मन्त्रमन्यतीर्थानि वर्जयेत् 605

śarīramevāyatanaṃ nānyadāyatanaṃ vrajet tīrthamekaṃ smarenmantramanyatīrthāni varjayet 605

15.606

विधिमेनं सुखं ज्ञात्वा विधिजालं परित्यजेत् समाधिर्निश्चयं मुक्त्वा न चान्येनोपलभ्यते 606

vidhimenaṃ sukhaṃ jñātvā vidhijālaṃ parityajet samādhirniścayaṃ muktvā na cānyenopalabhyate 606

15.607

इति मत्वा विधानज्ञः संमोहं परिवर्जयेत् मन्त्रस्य हृदयं मुक्त्वा न चान्यत्परमं क्वचित् 607

iti matvā vidhānajñaḥ saṃmohaṃ parivarjayet mantrasya hṛdayaṃ muktvā na cānyatparamaṃ kvacit 607

15.608

इति मत्वा विधानज्ञो मन्त्रजालं परित्यजेत् नैवेद्यं प्राशयेन्नद्यास्तच्छेषं च जले क्षिपेत् 608

iti matvā vidhānajño mantrajālaṃ parityajet naivedyaṃ prāśayennadyāstaccheṣaṃ ca jale kṣipet 608

15.609

तैर्भुक्ते न भवेद्दोषो जलजैः पूर्वदीक्षितैः अवयश्पालनीयत्वात्परत्त्वेन संगमात् 609

tairbhukte na bhaveddoṣo jalajaiḥ pūrvadīkṣitaiḥ avayaśpālanīyatvātparattvena saṃgamāt 609

15.610

ज्ञानप्राप्त्यभ्युपायत्वात्समयास्ते प्रकीर्तिताः एवं संश्राव्य समयान्देवं संपूज्य दैशिकः 610

jñānaprāptyabhyupāyatvātsamayāste prakīrtitāḥ evaṃ saṃśrāvya samayāndevaṃ saṃpūjya daiśikaḥ 610

15.611

विसर्जयेत्स्वचिद्व्योम्नि शान्ते मूर्तिविलापनात् यदि पुत्रकदीक्षास्य न कार्या समनन्तरम् 611

visarjayetsvacidvyomni śānte mūrtivilāpanāt yadi putrakadīkṣāsya na kāryā samanantaram 611

15.612

तदाभिषिञ्चेत्सास्त्रेण शिवकुम्भेन तं शिशुम् आत्मानं च ततो यस्माज्जलमूर्तिर्महेश्वरः 612

tadābhiṣiñcetsāstreṇa śivakumbhena taṃ śiśum ātmānaṃ ca tato yasmājjalamūrtirmaheśvaraḥ 612

15.613

मन्त्रयुङ्निखिलाप्यायी कार्यं तदभिषेचनम् इति समयदीक्षणमिदं प्रकाशितं विस्तराच्च संक्षेपात्

mantrayuṅnikhilāpyāyī kāryaṃ tadabhiṣecanam iti samayadīkṣaṇamidaṃ prakāśitaṃ vistarācca saṃkṣepāt

Āhnika 16

16.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके षोडशमाह्निकम् अथ पुत्रकत्वसिद्ध्यै निरूप्यते शिवनिरूपितो @त्र विधिः यदा तु समयस्थस्य पुत्रकत्वे नियोजनम् गुरुत्वे साधकत्वे वा कर्तुमिच्छति दैशिकः 1

c atha śrītantrāloke ṣoḍaśamāhnikam atha putrakatvasiddhyai nirūpyate śivanirūpito @tra vidhiḥ yadā tu samayasthasya putrakatve niyojanam gurutve sādhakatve vā kartumicchati daiśikaḥ 1

16.2

तदाधिवासं कृत्वाह्नि द्वितीये मण्डलं लिखेत् सामुदायिकयागे@थ तथान्यत्र यथोदितम् 2

tadādhivāsaṃ kṛtvāhni dvitīye maṇḍalaṃ likhet sāmudāyikayāge@tha tathānyatra yathoditam 2

16.3

षडष्टतद्द्विगुणितचतुर्विंशतिसंख्यया चक्रपञ्चकमाख्यातं शास्त्रे श्रीपूर्वसंज्ञिते 3

ṣaḍaṣṭataddviguṇitacaturviṃśatisaṃkhyayā cakrapañcakamākhyātaṃ śāstre śrīpūrvasaṃjñite 3

16.4

द्वात्रिंशत्तद्द्विगुणितं श्रीमत्त्रैशिरसे मते असंख्यचक्रसंबन्धः श्रीसिद्धादौ निरूपितः 4

dvātriṃśattaddviguṇitaṃ śrīmattraiśirase mate asaṃkhyacakrasaṃbandhaḥ śrīsiddhādau nirūpitaḥ 4

16.5

तस्माद्यथातथा यागं यावच्चक्रेण संमितम् पूजयेद्येन तेनात्र त्रिशूलत्रयमालिखेत् 5

tasmādyathātathā yāgaṃ yāvaccakreṇa saṃmitam pūjayedyena tenātra triśūlatrayamālikhet 5

16.6

त्रिशूलत्रितये देवीत्रयं पर्यायवृत्तितः मध्यसव्यान्यभेदेन पूर्णं संपूजितं भवेत् 6

triśūlatritaye devītrayaṃ paryāyavṛttitaḥ madhyasavyānyabhedena pūrṇaṃ saṃpūjitaṃ bhavet 6

16.7

वर्तना मण्डलस्याग्रे संक्षेपादुपदेक्ष्यते आलिख्य मण्डलं गन्धवस्त्रेणैवास्य मार्जनम् 7

vartanā maṇḍalasyāgre saṃkṣepādupadekṣyate ālikhya maṇḍalaṃ gandhavastreṇaivāsya mārjanam 7

16.8

कृत्वा स्नातो गुरुः प्राग्वन्मण्डलाग्रे@त्र देवताः बाह्यगाः पूजयेद्द्वारदेशे च द्वारदेवताः 8

kṛtvā snāto guruḥ prāgvanmaṇḍalāgre@tra devatāḥ bāhyagāḥ pūjayeddvāradeśe ca dvāradevatāḥ 8

16.9

मण्डलस्य पुरोभागे तदैशानदिशः क्रमात् आग्नेय्यन्तं गणेशादीन् क्षेत्रपान्तान्प्रपूजयेत् 9

maṇḍalasya purobhāge tadaiśānadiśaḥ kramāt āgneyyantaṃ gaṇeśādīn kṣetrapāntānprapūjayet 9

16.10

गणपतिगुरुपरमाख्याः परमेष्ठी पूर्वसिद्धवाक्क्षेत्रपतिः इति सप्तकमाख्यातं गुरुपङ्क्तिविधौ प्रपूज्यमस्मद्गुरुभिः 10

gaṇapatiguruparamākhyāḥ parameṣṭhī pūrvasiddhavākkṣetrapatiḥ iti saptakamākhyātaṃ gurupaṅktividhau prapūjyamasmadgurubhiḥ 10

16.11

तत आज्ञां गृहीत्वा तु पुष्पधूपादिपूजितम् पूज्यमाधारशक्त्यादि शूलमूलात्प्रभृत्यलम् 11

tata ājñāṃ gṛhītvā tu puṣpadhūpādipūjitam pūjyamādhāraśaktyādi śūlamūlātprabhṛtyalam 11

16.12

शिवान्तं सितपद्मान्ते त्रिशूलानां त्रये क्रमात् मध्यशूले मध्यगः स्यात्सद्भावः परया सह 12

śivāntaṃ sitapadmānte triśūlānāṃ traye kramāt madhyaśūle madhyagaḥ syātsadbhāvaḥ parayā saha 12

16.13

वामे चापरया साकं नवात्मा दक्षगं परम् त्रिशूले दक्षिणे मध्यशृङ्गस्थो रतिशेखरः 13

vāme cāparayā sākaṃ navātmā dakṣagaṃ param triśūle dakṣiṇe madhyaśṛṅgastho ratiśekharaḥ 13

16.14

स्यात्परापरया साकं दक्षे भैरवसत्परे वामे त्रिशूले मध्यस्थो नवात्मापरया सह 14

syātparāparayā sākaṃ dakṣe bhairavasatpare vāme triśūle madhyastho navātmāparayā saha 14

16.15

स्यात्परे परया साकं वामारे संश्च भैरवः इत्थं सर्वगतत्वे श्रीपरादेव्याः स्थिते सति 15

syātpare parayā sākaṃ vāmāre saṃśca bhairavaḥ itthaṃ sarvagatatve śrīparādevyāḥ sthite sati 15

16.16

यागो भवेत्सुसंपूर्णस्तदधिष्ठानमात्रतः एकशूले@प्यतो यागे चिन्तयेत्तदधिष्ठितम् 16

yāgo bhavetsusaṃpūrṇastadadhiṣṭhānamātrataḥ ekaśūle@pyato yāge cintayettadadhiṣṭhitam 16

16.17

अविधिज्ञो विधानज्ञ इत्येवं त्रीशिकोदितम् ततो मध्ये तथा दक्षे वामे शृङ्गे च सर्वतः 17

avidhijño vidhānajña ityevaṃ trīśikoditam tato madhye tathā dakṣe vāme śṛṅge ca sarvataḥ 17

16.18

लोकपालास्त्रपर्यन्तमेकात्मत्वेन पूजयेत् परत्वेन च सर्वासां देवतानां प्रपूजयेत् 18

lokapālāstraparyantamekātmatvena pūjayet paratvena ca sarvāsāṃ devatānāṃ prapūjayet 18

16.19

श्रीमन्तं मातृसद्भावभट्टारकमनामयम् ततो@पि भोगयागेन विद्याङ्गं भैरवाष्टकम् 19

śrīmantaṃ mātṛsadbhāvabhaṭṭārakamanāmayam tato@pi bhogayāgena vidyāṅgaṃ bhairavāṣṭakam 19

16.20

यामलं चक्रदेवीश्च स्वस्थाने पूजयेद्बहिः लोकपालानस्त्रयुतान्गन्धपुष्पासवादिभिः 20

yāmalaṃ cakradevīśca svasthāne pūjayedbahiḥ lokapālānastrayutāngandhapuṣpāsavādibhiḥ 20

16.21

पूजयेत्परया भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जितः ततः कुम्भास्त्रकलशीमण्डलस्थानलात्मनाम् 21

pūjayetparayā bhaktyā vittaśāṭhyavivarjitaḥ tataḥ kumbhāstrakalaśīmaṇḍalasthānalātmanām 21

16.22

पञ्चानामनुसन्धानं कुर्यादद्वयभावनात् ये तु तामद्वयव्याप्तिं न विन्दन्ति शिवात्मिकाम् 22

pañcānāmanusandhānaṃ kuryādadvayabhāvanāt ye tu tāmadvayavyāptiṃ na vindanti śivātmikām 22

16.23

मन्त्रनाडीप्रयोगेण ते विशन्त्यद्वये पथि स्वदक्षिणेन निःसृत्य मण्डलस्थस्य वामतः 23

mantranāḍīprayogeṇa te viśantyadvaye pathi svadakṣiṇena niḥsṛtya maṇḍalasthasya vāmataḥ 23

16.24

प्रविश्यान्येन निःसृत्य कुम्भस्थे कर्करीगते वह्निस्थे च क्रमेणेत्थं यावत्स्वस्मिन्स्ववामतः 24

praviśyānyena niḥsṛtya kumbhasthe karkarīgate vahnisthe ca krameṇetthaṃ yāvatsvasminsvavāmataḥ 24

16.25

मूलानुसन्धानबलात्प्राणतन्तूम्भने सति इत्थमैक्यस्फुरत्तात्मा व्याप्तिसंवित्प्रकाशते 25

mūlānusandhānabalātprāṇatantūmbhane sati itthamaikyasphurattātmā vyāptisaṃvitprakāśate 25

16.26

ततो विशेषपूजां च कुर्यादद्वयभाविताम् यच्छिवाद्वयपीयूषसंसिक्तं परमं हि तत् 26

tato viśeṣapūjāṃ ca kuryādadvayabhāvitām yacchivādvayapīyūṣasaṃsiktaṃ paramaṃ hi tat 26

16.27

तेनार्घपुष्पगन्धादेरासवस्य पशोरथ या शिवाद्वयतादृष्टिः सा शुद्धिः परमीकृतिः 27

tenārghapuṣpagandhāderāsavasya paśoratha yā śivādvayatādṛṣṭiḥ sā śuddhiḥ paramīkṛtiḥ 27

16.28

निवेदयेद्विभोरग्रे जीवान्धातूंस्तदुत्थितान् सिद्धानसिद्धान्व्यामिश्रान्यद्वा किंचिच्चराचरम् 28

nivedayedvibhoragre jīvāndhātūṃstadutthitān siddhānasiddhānvyāmiśrānyadvā kiṃciccarācaram 28

16.29

दृष्टप्रोक्षितसंद्रष्टृप्रालब्धोपात्तयोजितः निर्वापितो वीरपशुः सो@ष्टधोत्तरतोत्तमः 29

dṛṣṭaprokṣitasaṃdraṣṭṛprālabdhopāttayojitaḥ nirvāpito vīrapaśuḥ so@ṣṭadhottaratottamaḥ 29

16.30

यथोत्तरं न दातव्यमयोग्येभ्यः कदाचन शिवोपयुक्तं हि हविर्न सर्वो भोक्तुमर्हति 30

yathottaraṃ na dātavyamayogyebhyaḥ kadācana śivopayuktaṃ hi havirna sarvo bhoktumarhati 30

16.31

यस्तु दीक्षाविहीनो@पि शिवेच्छाविधिचोदितः भक्त्याश्नाति स संपूर्णः समयी स्यात्सुभावितः 31

yastu dīkṣāvihīno@pi śivecchāvidhicoditaḥ bhaktyāśnāti sa saṃpūrṇaḥ samayī syātsubhāvitaḥ 31

16.32

दृष्टो@वलोकितश्चैव किरणेद्धदृगर्पणात् प्रोक्षितः केवलं ह्यर्घपात्रविप्रुड्भिरुक्षितः 32

dṛṣṭo@valokitaścaiva kiraṇeddhadṛgarpaṇāt prokṣitaḥ kevalaṃ hyarghapātravipruḍbhirukṣitaḥ 32

16.33

संद्रष्टा दर्शिताशेषसम्यक्पूजितमण्डलः प्रालब्ध उक्तत्रितयसंस्कृतः सो@पि धूनयेत् 33

saṃdraṣṭā darśitāśeṣasamyakpūjitamaṇḍalaḥ prālabdha uktatritayasaṃskṛtaḥ so@pi dhūnayet 33

16.34

कम्पेत प्रस्रवेत्स्तब्धः प्रलीनो वा यथोत्तरम् उपात्तो यागसान्निध्ये शमितः शस्त्रमारुतैः 34

kampeta prasravetstabdhaḥ pralīno vā yathottaram upātto yāgasānnidhye śamitaḥ śastramārutaiḥ 34

16.35

योजितः कारणत्यागक्रमेण शिवयोजनात् निर्वापितः कृताभ्यासगुरुप्राणमनोर्पणात् 35

yojitaḥ kāraṇatyāgakrameṇa śivayojanāt nirvāpitaḥ kṛtābhyāsaguruprāṇamanorpaṇāt 35

16.36

दक्षिणेनाग्निना सौम्यकलाजालविलापनात् तथाह्यादौ परं रूपमेकीभावेन संश्रयेत् 36

dakṣiṇenāgninā saumyakalājālavilāpanāt tathāhyādau paraṃ rūpamekībhāvena saṃśrayet 36

16.37

तस्मादाग्नेयचारेण ज्वालामालामुचाविशेत् पशोर्वामेन चन्द्रांशुजालं तापेन गालयेत् 37

tasmādāgneyacāreṇa jvālāmālāmucāviśet paśorvāmena candrāṃśujālaṃ tāpena gālayet 37

16.38

नाभिचक्रे@थ विश्राम्येत्प्राणरश्मिगणैः सह परो भूत्वा स्वशक्त्यात्र जीवं जीवेन वेष्टयेत् 38

nābhicakre@tha viśrāmyetprāṇaraśmigaṇaiḥ saha paro bhūtvā svaśaktyātra jīvaṃ jīvena veṣṭayet 38

16.39

स्वचित्सूर्येण संताप्य द्रावयेत् कलां कलाम् ततो द्रुतं कलाजालं प्रापय्यैकत्वमात्मनि 39

svacitsūryeṇa saṃtāpya drāvayet kalāṃ kalām tato drutaṃ kalājālaṃ prāpayyaikatvamātmani 39

16.40

समस्ततत्त्वसंपूर्णमाप्यायनविधायिनम् उन्मूलयेत संरम्भात्कर्मबद्धममुं रसात् 40

samastatattvasaṃpūrṇamāpyāyanavidhāyinam unmūlayeta saṃrambhātkarmabaddhamamuṃ rasāt 40

16.41

तत उन्मूलनोद्वेष्टयोगाद्वामं परिभ्रमन् कुण्डल्यमृतसंपूर्णस्वकप्राणप्रसेवकः 41

tata unmūlanodveṣṭayogādvāmaṃ paribhraman kuṇḍalyamṛtasaṃpūrṇasvakaprāṇaprasevakaḥ 41

16.42

वामावर्तक्रमोपात्तहृत्पद्मामृतकेसरः हृत्कर्णिकारूढिलाभादोजोधातुं विलापितम् 42

vāmāvartakramopāttahṛtpadmāmṛtakesaraḥ hṛtkarṇikārūḍhilābhādojodhātuṃ vilāpitam 42

16.43

शुद्धसोमात्मकं सारमीषल्लोहितपीतलम् आदाय करिहस्ताग्रसदृशे प्राणविग्रहे 43

śuddhasomātmakaṃ sāramīṣallohitapītalam ādāya karihastāgrasadṛśe prāṇavigrahe 43

16.44

निःसृत्य झटिति स्वात्मवाममार्गेण संविशेत् आप्याययन्नपानाख्यचन्द्रचक्रहृदम्बुजे 44

niḥsṛtya jhaṭiti svātmavāmamārgeṇa saṃviśet āpyāyayannapānākhyacandracakrahṛdambuje 44

16.45

स्थितं तद्देवताचक्रं तेन सारेण तर्पयेत् अनेन विधिना सर्वान्रसरक्तादिकांस्तथा 45

sthitaṃ taddevatācakraṃ tena sāreṇa tarpayet anena vidhinā sarvānrasaraktādikāṃstathā 45

16.46

धातून्समाहरेत्संघक्रमादेकैकशो@थवा केवलं त्वथवाग्नीन्दुरविसंघट्टमध्यगम् 46

dhātūnsamāharetsaṃghakramādekaikaśo@thavā kevalaṃ tvathavāgnīnduravisaṃghaṭṭamadhyagam 46

16.47

ज्योतीरूपमथ प्राणशक्त्याख्यं जीवमाहरेत् जीवं समरसीकुर्याद्देवीचक्रेण भावनात् 47

jyotīrūpamatha prāṇaśaktyākhyaṃ jīvamāharet jīvaṃ samarasīkuryāddevīcakreṇa bhāvanāt 47

16.48

तदेव तर्पणं मुख्यं भोग्यभोक्त्रात्मतैव सा अग्निसंपुटफुल्लार्णत्र्यश्रकालात्मको महान् 48

tadeva tarpaṇaṃ mukhyaṃ bhogyabhoktrātmataiva sā agnisaṃpuṭaphullārṇatryaśrakālātmako mahān 48

16.49

पिण्डो रक्तादिसारौघचालनाकर्षणादिषु इत्थं विश्रान्तियोगेन घटिकार्धक्रमे सति 49

piṇḍo raktādisāraughacālanākarṣaṇādiṣu itthaṃ viśrāntiyogena ghaṭikārdhakrame sati 49

16.50

आवृत्तिशतयोगेन पशोर्निर्वापणं भवेत् कृत्वा कतिपयं कालं तत्राभ्यासमनन्यधीः 50

āvṛttiśatayogena paśornirvāpaṇaṃ bhavet kṛtvā katipayaṃ kālaṃ tatrābhyāsamananyadhīḥ 50

16.51

यथा चिन्तामणौ प्रोक्तं तेन रूपेण योगवित् निःशङ्कः सिद्धिमाप्नोति गोप्यं तत्प्राणवत्स्फुटम् 51

yathā cintāmaṇau proktaṃ tena rūpeṇa yogavit niḥśaṅkaḥ siddhimāpnoti gopyaṃ tatprāṇavatsphuṭam 51

16.52

परोक्षे@पि पशावेवं विधिः स्याद्योजनं प्रति प्रवेशितो यागभुवि हतस्तत्रैव साधितः 52

parokṣe@pi paśāvevaṃ vidhiḥ syādyojanaṃ prati praveśito yāgabhuvi hatastatraiva sādhitaḥ 52

16.53

चक्रजुष्टश्च तत्रैव स वीरपशुरुच्यते यस्त्वन्यत्रापि निहतः सामस्त्येनांशतो@पिवा 53

cakrajuṣṭaśca tatraiva sa vīrapaśurucyate yastvanyatrāpi nihataḥ sāmastyenāṃśato@pivā 53

16.54

देवाय विनिवेद्येत स वै बाह्यपशुर्मतः राज्यं लाभो@थ तत्स्थैर्यं शिवे भक्तिस्तदात्मता 54

devāya vinivedyeta sa vai bāhyapaśurmataḥ rājyaṃ lābho@tha tatsthairyaṃ śive bhaktistadātmatā 54

16.55

शिवज्ञानं मन्त्रलोकप्राप्तिस्तत्परिवारता तत्सायुज्यं पशोः साम्याद्बाह्यादेर्वीरधर्मणः 55

śivajñānaṃ mantralokaprāptistatparivāratā tatsāyujyaṃ paśoḥ sāmyādbāhyādervīradharmaṇaḥ 55

16.56

पुष्पादयो@पि तल्लाभभागिनः शिवपूजया एकोपायेन देवेशो विश्वानुग्रहणात्मकः 56

puṣpādayo@pi tallābhabhāginaḥ śivapūjayā ekopāyena deveśo viśvānugrahaṇātmakaḥ 56

16.57

यागेनैवानुगृह्णाति किं किं यन्न चराचरम् तेनावीरो@पि शङ्कादियुक्तः कारुणिको@पिच 57

yāgenaivānugṛhṇāti kiṃ kiṃ yanna carācaram tenāvīro@pi śaṅkādiyuktaḥ kāruṇiko@pica 57

16.58

न हिंसाबुद्धिमादध्यात्पशुकर्मणि जातुचित् पशोर्महोपकारो@यं तदात्वे@प्यप्रियं भवेत् 58

na hiṃsābuddhimādadhyātpaśukarmaṇi jātucit paśormahopakāro@yaṃ tadātve@pyapriyaṃ bhavet 58

16.59

व्याधिच्छेदौषधतपोयोजनात्र निदर्शनम् श्रीमन्मृत्युञ्जये प्रोक्तं पाशच्छेदे कृते पशोः 59

vyādhicchedauṣadhatapoyojanātra nidarśanam śrīmanmṛtyuñjaye proktaṃ pāśacchede kṛte paśoḥ 59

16.60

मलत्रयवियोगेन शरीरं न प्ररोहति धर्माधर्मौघविच्छेदाच्छरीरं च्यचते किल 60

malatrayaviyogena śarīraṃ na prarohati dharmādharmaughavicchedāccharīraṃ cyacate kila 60

16.61

तेनैतन्मारणं नोक्तं दीक्षेयं चित्ररूपिणी रूढपाशस्य यः प्राणैर्वियोगो मारणं हि तत् 61

tenaitanmāraṇaṃ noktaṃ dīkṣeyaṃ citrarūpiṇī rūḍhapāśasya yaḥ prāṇairviyogo māraṇaṃ hi tat 61

16.62

इयं तु योजनैव स्यात्पशोर्देवाय तर्पणे तस्माद्देवोक्तिमाश्रित्य पशून्दद्याद्बहूनिति 62

iyaṃ tu yojanaiva syātpaśordevāya tarpaṇe tasmāddevoktimāśritya paśūndadyādbahūniti 62

16.63

निवेदितः पुनःप्राप्तदेहो भूयोनिवेदितः षट्कृत्व इत्थं यः सो@त्र षड्जन्मा पशुरुत्तमः 63

niveditaḥ punaḥprāptadeho bhūyoniveditaḥ ṣaṭkṛtva itthaṃ yaḥ so@tra ṣaḍjanmā paśuruttamaḥ 63

16.64

यथा पाकक्रमाच्छुद्धं हेम तद्वत्स कीर्तितः कां सिद्धिं नैव वितरेत्स्वयं किंवा न मुच्यते 64

yathā pākakramācchuddhaṃ hema tadvatsa kīrtitaḥ kāṃ siddhiṃ naiva vitaretsvayaṃ kiṃvā na mucyate 64

16.65

उक्तं त्वानन्दशास्त्रे यो मन्त्रसंस्कारवांस्त्यजेत् समयान्कुत्सयेद्देवीर्दद्यान्मन्त्रान्विना नयात् 65

uktaṃ tvānandaśāstre yo mantrasaṃskāravāṃstyajet samayānkutsayeddevīrdadyānmantrānvinā nayāt 65

16.66

दीक्षामन्त्रादिकं प्राप्य त्यजेत्पुत्रादिमोहितः ततो मनुष्यतामेत्य पुनरेवं करोत्यपि 66

dīkṣāmantrādikaṃ prāpya tyajetputrādimohitaḥ tato manuṣyatāmetya punarevaṃ karotyapi 66

16.67

इत्थमेकादिसप्तान्तजन्मासौ द्विविधो द्विपात् चतुष्पाद्वा पशुर्देवीचरुकार्थं प्रजायते 67

itthamekādisaptāntajanmāsau dvividho dvipāt catuṣpādvā paśurdevīcarukārthaṃ prajāyate 67

16.68

दात्रर्पितो@सौ तद्द्वारा याति सायुज्यतः शिवम् इति संभाव्य चित्रं तत्पशूनां प्रविचेष्टितम् 68

dātrarpito@sau taddvārā yāti sāyujyataḥ śivam iti saṃbhāvya citraṃ tatpaśūnāṃ praviceṣṭitam 68

16.69

भोग्यीचिकीर्षितं नैव कुर्यादन्यत्र तं पशुम् नापि नैष भवेद्योग्य इति बुद्ध्वापसारयेत् 69

bhogyīcikīrṣitaṃ naiva kuryādanyatra taṃ paśum nāpi naiṣa bhavedyogya iti buddhvāpasārayet 69

16.70

तं पशुं किंतु काङ्क्षा चेद्विशेषे तं तु ढौकयेत् तावतस्तान्पशून्दद्यात्तथाचोक्तं महेशिना 70

taṃ paśuṃ kiṃtu kāṅkṣā cedviśeṣe taṃ tu ḍhaukayet tāvatastānpaśūndadyāttathācoktaṃ maheśinā 70

16.71

पशोर्वपामेदसी च गालिते वह्निमध्यतः अर्पयेच्छक्तिचक्राय परमं तर्पणं मतम् 71

paśorvapāmedasī ca gālite vahnimadhyataḥ arpayecchakticakrāya paramaṃ tarpaṇaṃ matam 71

16.72

हृदन्त्रमुण्डांसयकृत्प्रधानं विनिवेदयेत् कर्णिकाकुण्डलीमज्जपर्शु मुख्यतरं च वा 72

hṛdantramuṇḍāṃsayakṛtpradhānaṃ vinivedayet karṇikākuṇḍalīmajjaparśu mukhyataraṃ ca vā 72

16.73

ततो@ग्नौ तर्पणं कुर्यान्मन्त्रचक्रस्य दैशिकः तन्निवेद्य च देवाय ततो विज्ञापयेत्प्रभुम् 73

tato@gnau tarpaṇaṃ kuryānmantracakrasya daiśikaḥ tannivedya ca devāya tato vijñāpayetprabhum 73

16.74

गुरुत्वेन त्वयैवाहमाज्ञातः परमेश्वर साक्षात्स्वप्नोपदेशाद्यैर्जपैर्गुरुमुखेन वा 74

gurutvena tvayaivāhamājñātaḥ parameśvara sākṣātsvapnopadeśādyairjapairgurumukhena vā 74

16.75

अनुग्राह्यास्त्वया शिष्याः शिवशक्तिप्रचोदिताः तदेते तद्विधाः प्राप्तास्त्वमेभ्यः कुर्वनुग्रहम् 75

anugrāhyāstvayā śiṣyāḥ śivaśaktipracoditāḥ tadete tadvidhāḥ prāptāstvamebhyaḥ kurvanugraham 75

16.76

समावेशय मां स्वात्मरश्मिभिर्यदहं शिवः एवं भवत्विति ततः शिवोक्तिमभिनन्दयेत् 76

samāveśaya māṃ svātmaraśmibhiryadahaṃ śivaḥ evaṃ bhavatviti tataḥ śivoktimabhinandayet 76

16.77

शिवाभिन्नमथात्मानं पञ्चकृत्यकरं स्मरेत् स्वात्मनः करणं मन्त्रान्मूर्तिं चानुजिघृक्षया 77

śivābhinnamathātmānaṃ pañcakṛtyakaraṃ smaret svātmanaḥ karaṇaṃ mantrānmūrtiṃ cānujighṛkṣayā 77

16.78

ततो बद्ध्वा सितोष्णीषं हस्तयोरर्चयेत्क्रमात् अन्योन्यं पाशदाहाय शुद्धतत्त्वविसृष्टये 78

tato baddhvā sitoṣṇīṣaṃ hastayorarcayetkramāt anyonyaṃ pāśadāhāya śuddhatattvavisṛṣṭaye 78

16.79

तेजोरूपेण मन्त्रांश्च शिवहस्ते समर्चयेत् गर्भावरणगानङ्गपरिवारासनोज्झितान् 79

tejorūpeṇa mantrāṃśca śivahaste samarcayet garbhāvaraṇagānaṅgaparivārāsanojjhitān 79

16.80

आत्मानं भावयेत्पश्चादेककं जलचन्द्रवत् कृत्योपाधिवशाद्भिन्नं षोढाभिन्नं तु वस्तुतः 80

ātmānaṃ bhāvayetpaścādekakaṃ jalacandravat kṛtyopādhivaśādbhinnaṃ ṣoḍhābhinnaṃ tu vastutaḥ 80

16.81

मण्डलस्थो@हमेवायं साक्षी चाखिलकर्मणाम् शुद्धा हि द्रष्टृता शम्भोर्मण्डले कल्पिता मया 81

maṇḍalastho@hamevāyaṃ sākṣī cākhilakarmaṇām śuddhā hi draṣṭṛtā śambhormaṇḍale kalpitā mayā 81

16.82

होमाधिकरणत्वेन वह्नावहमवस्थितः यदात्मतेद्धा मन्त्राः स्युः पाशप्लोषविधावलम् 82

homādhikaraṇatvena vahnāvahamavasthitaḥ yadātmateddhā mantrāḥ syuḥ pāśaploṣavidhāvalam 82

16.83

सामान्यतेजोरूपान्तराहूता भुवनेश्वराः तर्पिताः श्राविताश्चाणोर्नाधिकारं प्रतन्वते 83

sāmānyatejorūpāntarāhūtā bhuvaneśvarāḥ tarpitāḥ śrāvitāścāṇornādhikāraṃ pratanvate 83

16.84

आ यागान्तमहं कुम्भे संस्थितो विघ्नशान्तये सामान्यरूपता येन विशेषाप्यायकारिणी 84

ā yāgāntamahaṃ kumbhe saṃsthito vighnaśāntaye sāmānyarūpatā yena viśeṣāpyāyakāriṇī 84

16.85

शिष्यदेहे च तत्पाशशिथिलत्वप्रसिद्धये स हि स्वेच्छावशात्पाशान्विधुन्वन्निव वर्तते 85

śiṣyadehe ca tatpāśaśithilatvaprasiddhaye sa hi svecchāvaśātpāśānvidhunvanniva vartate 85

16.86

साक्षात्स्वदेहसंस्थो@हं कर्तानुग्रहकर्मणाम् ज्ञानक्रियास्वतन्त्रत्वाद्दीक्षाकर्मणि पेशलः 86

sākṣātsvadehasaṃstho@haṃ kartānugrahakarmaṇām jñānakriyāsvatantratvāddīkṣākarmaṇi peśalaḥ 86

16.87

भिन्नकार्याकृतिव्रातेन्द्रियचक्रानुसन्धिमान् एको यथाहं वह्न्यादिषड्रूपो@स्मि तथा स्फुटम् 87

bhinnakāryākṛtivrātendriyacakrānusandhimān eko yathāhaṃ vahnyādiṣaḍrūpo@smi tathā sphuṭam 87

16.88

एवमालोच्य येनैषो@ध्वना दीक्षां चिकीर्षति अनुसंहितये शिष्यवर्जं पञ्चसु तं यजेत् 88

evamālocya yenaiṣo@dhvanā dīkṣāṃ cikīrṣati anusaṃhitaye śiṣyavarjaṃ pañcasu taṃ yajet 88

16.89

अनुसन्धिबलान्ते च समासव्यासभेदतः कुर्यादत्यन्तमभ्यस्तमन्यान्तर्भावपूरितम् 89

anusandhibalānte ca samāsavyāsabhedataḥ kuryādatyantamabhyastamanyāntarbhāvapūritam 89

16.90

ततो@पि चिन्तया भूयो@नुसन्दध्याच्छिवात्मताम् अहमेव परं तत्त्वं नच पद्धटवत् क्वचित् 90

tato@pi cintayā bhūyo@nusandadhyācchivātmatām ahameva paraṃ tattvaṃ naca paddhaṭavat kvacit 90

16.91

महाप्रकाशस्तत्तेन मयि सर्वमिदं जगत् नच तत्केनचिद्बाह्यप्रतिबिम्बवदर्पितम् 91

mahāprakāśastattena mayi sarvamidaṃ jagat naca tatkenacidbāhyapratibimbavadarpitam 91

16.92

कर्ताहमस्य तन्नान्याधीनं च मदधिष्ठितम् इत्थंभूतमहाव्याप्तिसंवेदनपवित्रितः 92

kartāhamasya tannānyādhīnaṃ ca madadhiṣṭhitam itthaṃbhūtamahāvyāptisaṃvedanapavitritaḥ 92

16.93

मत्समत्वं गतो जन्तुर्मुक्त इत्यभिधीयते तापनिर्घर्षसेकादिपारम्पर्येण वह्निताम् 93

matsamatvaṃ gato janturmukta ityabhidhīyate tāpanirgharṣasekādipāramparyeṇa vahnitām 93

16.94

यथायोगोलको याति गुरुरेवं शिवात्मताम् ततः पुरःस्थितं यद्वा पुरोभावितविग्रहम् 94

yathāyogolako yāti gururevaṃ śivātmatām tataḥ puraḥsthitaṃ yadvā purobhāvitavigraham 94

16.95

परोक्षदीक्षणे यद्वा दर्भाद्यैः कल्पिते मृते शिष्ये वीक्ष्यार्च्य पुष्पाद्यैर्न्यसेदध्वानमस्य तम् 95

parokṣadīkṣaṇe yadvā darbhādyaiḥ kalpite mṛte śiṣye vīkṣyārcya puṣpādyairnyasedadhvānamasya tam 95

16.96

येनाध्वना मुख्यतया दीक्षामिच्छति दैशिकः तं देहे न्यस्य तत्रान्तर्भाव्यमन्यदिति स्थितिः 96

yenādhvanā mukhyatayā dīkṣāmicchati daiśikaḥ taṃ dehe nyasya tatrāntarbhāvyamanyaditi sthitiḥ 96

16.97

शोध्याध्वनि च विन्यस्ते तत्रैव परिशोधकम् न्यसेद्यथेप्सितं मन्त्रं शोध्यौचित्यानुसारतः 97

śodhyādhvani ca vinyaste tatraiva pariśodhakam nyasedyathepsitaṃ mantraṃ śodhyaucityānusārataḥ 97

16.98

क्वचिच्छोध्यं त्वविन्यस्य शोधकन्यासमात्रतः स्वयं शुद्ध्यति संशोध्यं शोधकस्य प्रभावतः 98

kvacicchodhyaṃ tvavinyasya śodhakanyāsamātrataḥ svayaṃ śuddhyati saṃśodhyaṃ śodhakasya prabhāvataḥ 98

16.99

अपरं परापरं च परं च विधिमिच्छया तद्योजनानुसारेण श्रित्वा न्यासः षडध्वनः 99

aparaṃ parāparaṃ ca paraṃ ca vidhimicchayā tadyojanānusāreṇa śritvā nyāsaḥ ṣaḍadhvanaḥ 99

16.100

ललाटान्तं वेदवसौ रन्ध्रान्तं रसरन्ध्रके वसुखेन्दौ द्वादशान्तमित्येष त्रिविधो विधिः 100

lalāṭāntaṃ vedavasau randhrāntaṃ rasarandhrake vasukhendau dvādaśāntamityeṣa trividho vidhiḥ 100

16.101

क्रमेण कथ्यते दृष्टः शास्त्रे श्रीपूर्वसंज्ञिते तत्र तत्त्वेषु विन्यासो गुल्फान्ते चतुरङ्गुले 101

krameṇa kathyate dṛṣṭaḥ śāstre śrīpūrvasaṃjñite tatra tattveṣu vinyāso gulphānte caturaṅgule 101

16.102

धरा जलादिमूलान्तं प्रत्येकं द्व्यङ्गुलं क्रमात् रसश्रुत्यङ्गुलं नाभेरूर्ध्वमित्थं षडङ्गुले 102

dharā jalādimūlāntaṃ pratyekaṃ dvyaṅgulaṃ kramāt rasaśrutyaṅgulaṃ nābherūrdhvamitthaṃ ṣaḍaṅgule 102

16.103

पुंसः कलान्तं षट्तत्त्वीं प्रत्येकं त्र्यङ्गुले क्षिपेत् अष्टादशाङ्गुलं त्वेवं कण्ठकूपावसानकम् 103

puṃsaḥ kalāntaṃ ṣaṭtattvīṃ pratyekaṃ tryaṅgule kṣipet aṣṭādaśāṅgulaṃ tvevaṃ kaṇṭhakūpāvasānakam 103

16.104

सदाशिवान्तं मायादिचतुष्कं चतुरङ्गुले प्रत्येकमित्यब्धिवसुसंख्यमालिकदेशतः 104

sadāśivāntaṃ māyādicatuṣkaṃ caturaṅgule pratyekamityabdhivasusaṃkhyamālikadeśataḥ 104

16.105

शिवतत्त्वं ततः पश्चात्तेजोरूपमनाकुलम् सर्वेषां व्यापकत्वेन सबाह्याभ्यन्तरं स्मरेत् 105

śivatattvaṃ tataḥ paścāttejorūpamanākulam sarveṣāṃ vyāpakatvena sabāhyābhyantaraṃ smaret 105

16.106

जलाद्ध्यन्तं सार्धयुग्मं मूलं त्र्यङ्गुलमित्यतः द्वादशाङ्गुलताधिक्याद्विधिरेष परापरः 106

jalāddhyantaṃ sārdhayugmaṃ mūlaṃ tryaṅgulamityataḥ dvādaśāṅgulatādhikyādvidhireṣa parāparaḥ 106

16.107

जलाद्ध्यन्तं त्र्यङ्गुले चेदव्यक्तं तु चतुष्टये तच्चतुर्विंशत्याधिक्यात्परो@प्यष्टशते विधिः 107

jalāddhyantaṃ tryaṅgule cedavyaktaṃ tu catuṣṭaye taccaturviṃśatyādhikyātparo@pyaṣṭaśate vidhiḥ 107

16.108

त्रिविधोन्मानकं व्यक्तं वसुदिग्भ्यो रविक्षयात् मयतन्त्रे तथाचोक्तं तत्तत्स्वफलवाञ्छया 108

trividhonmānakaṃ vyaktaṃ vasudigbhyo ravikṣayāt mayatantre tathācoktaṃ tattatsvaphalavāñchayā 108

16.109

नवपञ्चचतुस्त्र्येकतत्त्वन्यासे स्वयं धिया न्यासं प्रकल्पयेत्तावत्तत्त्वान्तर्भावचिन्तनात् 109

navapañcacatustryekatattvanyāse svayaṃ dhiyā nyāsaṃ prakalpayettāvattattvāntarbhāvacintanāt 109

16.110

कलापञ्चकवेदाण्डन्यासो@नेनैव लक्षितः उक्तं च त्रिशिरस्तन्त्रे स्वाधारस्थं यथास्थितम् 110

kalāpañcakavedāṇḍanyāso@nenaiva lakṣitaḥ uktaṃ ca triśirastantre svādhārasthaṃ yathāsthitam 110

16.111

द्वादशाङ्गुलमुत्थानं देहातीतं समं ततः द्वासप्ततिर्दश द्वे च देहस्थं शिरसो@न्ततः 111

dvādaśāṅgulamutthānaṃ dehātītaṃ samaṃ tataḥ dvāsaptatirdaśa dve ca dehasthaṃ śiraso@ntataḥ 111

16.112

पादादारभ्य सुश्रोणि अनाहतपदावधि देहातीते@पि विश्रान्त्या संवित्तेः कल्पनावशात् 112

pādādārabhya suśroṇi anāhatapadāvadhi dehātīte@pi viśrāntyā saṃvitteḥ kalpanāvaśāt 112

16.113

देहत्वमिति तस्मात्स्यादुत्थानं द्वादशाङ्गुलम् इति निर्णेतुमत्रैतदुक्तमष्टोत्तरं शतम् 113

dehatvamiti tasmātsyādutthānaṃ dvādaśāṅgulam iti nirṇetumatraitaduktamaṣṭottaraṃ śatam 113

16.114

पुरन्यासो@थ गुल्फान्तं भूः पुराण्यत्र षोडश तस्मादेकाङ्गुलव्याप्त्या प्रत्येकं लकुलादितः 114

puranyāso@tha gulphāntaṃ bhūḥ purāṇyatra ṣoḍaśa tasmādekāṅgulavyāptyā pratyekaṃ lakulāditaḥ 114

16.115

द्विरण्डान्तं त्र्यङ्गुलं तु च्छगलाण्डमथाब्धिषु देवयोगाष्टके द्वे हि प्रत्येकाङ्गुलपादतः 115

dviraṇḍāntaṃ tryaṅgulaṃ tu cchagalāṇḍamathābdhiṣu devayogāṣṭake dve hi pratyekāṅgulapādataḥ 115

16.116

इति प्रधानपर्यन्तं षट्चत्वारिंशदङ्गुलम् षट्पञ्चाशत्पुराणीत्थं प्राग्धरायां तु षोडश 116

iti pradhānaparyantaṃ ṣaṭcatvāriṃśadaṅgulam ṣaṭpañcāśatpurāṇītthaṃ prāgdharāyāṃ tu ṣoḍaśa 116

16.117

ततो@प्यर्धाङ्गुलव्याप्त्या षट्पुराण्यङ्गुलत्रये चत्वारि युग्म एकस्मिन्नेकं च पुरमङ्गुले 117

tato@pyardhāṅgulavyāptyā ṣaṭpurāṇyaṅgulatraye catvāri yugma ekasminnekaṃ ca puramaṅgule 117

16.118

सरागे पुंस्पुराणीशसंख्यानीत्थं षडङ्गुले क्रोधेशपुरमेकस्मिन्द्वये चाण्डमियं च वित् 118

sarāge puṃspurāṇīśasaṃkhyānītthaṃ ṣaḍaṅgule krodheśapuramekasmindvaye cāṇḍamiyaṃ ca vit 118

16.119

संवर्तज्योतिषोरेवं कलातत्त्वगयोः क्रमात् शूरपञ्चान्तपुरयोर्नियतौ चैकयुग्मता 119

saṃvartajyotiṣorevaṃ kalātattvagayoḥ kramāt śūrapañcāntapurayorniyatau caikayugmatā 119

16.120

श्रीपूर्वशास्त्रे तच्चोक्तं परमेशेन शंभुना उत्तरादिक्रमादद्व्येकभेदो विद्यादिके त्रये 120

śrīpūrvaśāstre taccoktaṃ parameśena śaṃbhunā uttarādikramādadvyekabhedo vidyādike traye 120

16.121

असारत्वात्क्रमस्यादौ नियतिः परतः कला अथवान्योन्यसंज्ञाभ्यां तत्त्वयोर्व्यपदेश्यता 121

asāratvātkramasyādau niyatiḥ parataḥ kalā athavānyonyasaṃjñābhyāṃ tattvayorvyapadeśyatā 121

16.122

एकवीरशिखेशश्रीकण्ठाः काले त्रयस्त्रये कालस्य पूर्वं विन्यासो नियतेरभिधीयते 122

ekavīraśikheśaśrīkaṇṭhāḥ kāle trayastraye kālasya pūrvaṃ vinyāso niyaterabhidhīyate 122

16.123

अथवान्योन्यसंज्ञाभिर्व्यपदेशो हि दृश्यते एवं पुमादिषट्तत्त्वी विन्यस्ताष्टादशाङ्गुले 123

athavānyonyasaṃjñābhirvyapadeśo hi dṛśyate evaṃ pumādiṣaṭtattvī vinyastāṣṭādaśāṅgule 123

16.124

ततो@प्यङ्गुष्ठमात्रान्तं मायातत्त्वस्थमष्टकम् प्रत्येकमर्धाङ्गुलतः स्यादङ्गुलचतुष्टये 124

tato@pyaṅguṣṭhamātrāntaṃ māyātattvasthamaṣṭakam pratyekamardhāṅgulataḥ syādaṅgulacatuṣṭaye 124

16.125

इत्थं द्व्यक्ष्णि पुराण्यष्टाविंशतिः पुरुषान्निशि पुरत्रयं द्वयोस्त्र्यंशन्यूनाङ्गुलमिति क्रमात् 125

itthaṃ dvyakṣṇi purāṇyaṣṭāviṃśatiḥ puruṣānniśi puratrayaṃ dvayostryaṃśanyūnāṅgulamiti kramāt 125

16.126

द्वयोर्द्वयं पञ्चपुरी वैद्यीये चतुरङ्गुले तत ऐशपुराण्यष्टौ चतुष्के@र्धाङ्गुलक्रमात् 126

dvayordvayaṃ pañcapurī vaidyīye caturaṅgule tata aiśapurāṇyaṣṭau catuṣke@rdhāṅgulakramāt 126

16.127

ततस्त्रीणि द्वये द्वे च द्वयोरित्थं चतुष्टये सादाशिवं पञ्चकं स्यादित्थं वस्वेककं रवौ 127

tatastrīṇi dvaye dve ca dvayoritthaṃ catuṣṭaye sādāśivaṃ pañcakaṃ syāditthaṃ vasvekakaṃ ravau 127

16.128

षोडशकं रसविशिखं वसुद्विकं वसुशशीति पुरवर्गाः वेदा रसाब्धि युग्माक्षि च रवयस्तत्र चाङ्गुलाः क्रमशः 128

ṣoḍaśakaṃ rasaviśikhaṃ vasudvikaṃ vasuśaśīti puravargāḥ vedā rasābdhi yugmākṣi ca ravayastatra cāṅgulāḥ kramaśaḥ 128

16.129

अष्टादशाधिकशतं पुराणि देहे@त्र चतुरशीतिमिते विन्यस्तानि तदित्थं शेषे तु व्यापकं शिवं तत्त्वम् 129

aṣṭādaśādhikaśataṃ purāṇi dehe@tra caturaśītimite vinyastāni taditthaṃ śeṣe tu vyāpakaṃ śivaṃ tattvam 129

16.130

इति विधिरपरः कथितः परापराख्यो रसश्रुतिस्थाने अष्टशरं संख्यानं खमुनिकृतं तत्परे विधौ ज्ञेयम् 130

iti vidhiraparaḥ kathitaḥ parāparākhyo rasaśrutisthāne aṣṭaśaraṃ saṃkhyānaṃ khamunikṛtaṃ tatpare vidhau jñeyam 130

16.131

लकुलादेर्योगाष्टकपर्यन्तस्यात्र भुवनपूगस्य अधिकीकुर्याद्गणनावशेन भागं विधिद्वये क्रमशः 131

lakulāderyogāṣṭakaparyantasyātra bhuvanapūgasya adhikīkuryādgaṇanāvaśena bhāgaṃ vidhidvaye kramaśaḥ 131

16.132

अपरादिविधित्रैतादथ न्यासः पदाध्वनः पूर्वं दशपदी चोक्ता स्वतन्त्रा न्यस्यते यदा 132

aparādividhitraitādatha nyāsaḥ padādhvanaḥ pūrvaṃ daśapadī coktā svatantrā nyasyate yadā 132

16.133

तयैव दीक्षा कार्या चेत्तदेयं न्यासकल्पना तत्त्वादिमुख्यतायोगाद्दीक्षायां तु पदावली 133

tayaiva dīkṣā kāryā cettadeyaṃ nyāsakalpanā tattvādimukhyatāyogāddīkṣāyāṃ tu padāvalī 133

16.134

तत्तत्त्वाद्यनुसारेण तत्रान्तर्भाव्यते तथा स्वप्रधानत्वयोगे तु दीक्षायां पदपद्धतिम् 134

tattattvādyanusāreṇa tatrāntarbhāvyate tathā svapradhānatvayoge tu dīkṣāyāṃ padapaddhatim 134

16.135

न्यस्येत्क्रमेण तत्त्वादिवदनानवलोकिनीम् चतुर्ष्वष्टासु चाष्टासु दशस्वथ दशस्वथ 135

nyasyetkrameṇa tattvādivadanānavalokinīm caturṣvaṣṭāsu cāṣṭāsu daśasvatha daśasvatha 135

16.136

दशस्वथो पञ्चदशस्वथ वेदशरेन्दुषु धरापदान्नवपदीं मातृकामालिनीगताम् 136

daśasvatho pañcadaśasvatha vedaśarenduṣu dharāpadānnavapadīṃ mātṛkāmālinīgatām 136

16.137

योजयेद्व्याप्तृ दशमं पदं तु शिवसंज्ञितम् धरापदं वर्जयित्वा पञ्च यानि पदानि तु 137

yojayedvyāptṛ daśamaṃ padaṃ tu śivasaṃjñitam dharāpadaṃ varjayitvā pañca yāni padāni tu 137

16.138

विधिद्वयं स्यान्निक्षिप्य द्वादश द्वादशाङ्गुलान् मन्त्राध्वनो@प्येष एव विधिर्विन्यासयोजने 138

vidhidvayaṃ syānnikṣipya dvādaśa dvādaśāṅgulān mantrādhvano@pyeṣa eva vidhirvinyāsayojane 138

16.139

व्याप्तिमात्रं हि भिद्येतेत्युक्तं प्रागेव तत्तथा वर्णाध्वनो@थ विन्यासः कथ्यते@त्र विधित्रये 139

vyāptimātraṃ hi bhidyetetyuktaṃ prāgeva tattathā varṇādhvano@tha vinyāsaḥ kathyate@tra vidhitraye 139

16.140

एकं चतुर्षु प्रत्येकं द्वयोरङ्गुलयोः क्रमात् त्रयोविंशतिवर्णी स्यात् षड्वर्ण्येकैकशस्त्रिषु 140

ekaṃ caturṣu pratyekaṃ dvayoraṅgulayoḥ kramāt trayoviṃśativarṇī syāt ṣaḍvarṇyekaikaśastriṣu 140

16.141

प्रत्येकमथ चत्वारश्चतुर्ष्विति विलोमतः मालिनीमातृकार्णाः स्युर्व्याप्तृ शैवं रसेन्दुतः 141

pratyekamatha catvāraścaturṣviti vilomataḥ mālinīmātṛkārṇāḥ syurvyāptṛ śaivaṃ rasendutaḥ 141

16.142

वर्जयित्वाद्यवर्णं तु तत्त्ववत्स्याद्रवीन्नवीन् तां त्रयोविंशतौ वर्णेष्वप्यन्यत्स्याद्विधिद्वयम् 142

varjayitvādyavarṇaṃ tu tattvavatsyādravīnnavīn tāṃ trayoviṃśatau varṇeṣvapyanyatsyādvidhidvayam 142

16.143

श्रीपूर्वशास्त्रे तेनादौ तत्त्वेषूक्तं विधित्रयम् अतिदिष्टं तु तद्भिन्नाभिन्नवर्णद्वये समम् 143

śrīpūrvaśāstre tenādau tattveṣūktaṃ vidhitrayam atidiṣṭaṃ tu tadbhinnābhinnavarṇadvaye samam 143

16.144

द्विविधो@पि हि वर्णानां षड्विधो भेद उच्यते तत्त्वमार्गविधानेन ज्ञातव्यः परमार्थतः 144

dvividho@pi hi varṇānāṃ ṣaḍvidho bheda ucyate tattvamārgavidhānena jñātavyaḥ paramārthataḥ 144

16.145

उपदेशातिदेशाभ्यां यदुक्तं तत्पदादिषु भूयो@तिदिष्टं तत्रैव शास्त्रे@स्मद्धृदयेश्वरे 145

upadeśātideśābhyāṃ yaduktaṃ tatpadādiṣu bhūyo@tidiṣṭaṃ tatraiva śāstre@smaddhṛdayeśvare 145

16.146

पदमन्त्रकलादीनां पूर्वसूत्रानुसारतः त्रितयत्वं प्रकुर्वीत तत्त्ववर्णोक्तवर्त्मना 146

padamantrakalādīnāṃ pūrvasūtrānusārataḥ tritayatvaṃ prakurvīta tattvavarṇoktavartmanā 146

16.147

उक्तं तत्पदमन्त्रेषु कलास्वथ निरूप्यते चतुर्षु रसवेदे द्वाविंशतौ द्वादशस्वथ 147

uktaṃ tatpadamantreṣu kalāsvatha nirūpyate caturṣu rasavede dvāviṃśatau dvādaśasvatha 147

16.148

निवृत्त्याद्याश्चतस्रः स्युर्व्याप्त्री स्याच्छान्त्यतीतिका द्वितीयस्यां कलायां तु द्वादश द्वादशाङ्गुलान् 148

nivṛttyādyāścatasraḥ syurvyāptrī syācchāntyatītikā dvitīyasyāṃ kalāyāṃ tu dvādaśa dvādaśāṅgulān 148

16.149

क्रमात्क्षिप्त्वा विधिद्वैतं परापरपरात्मकम् चतुरण्डविधिस्त्वादिशब्देनेह प्रगृह्यते 149

kramātkṣiptvā vidhidvaitaṃ parāparaparātmakam caturaṇḍavidhistvādiśabdeneha pragṛhyate 149

16.150

कलाचतुष्कवत्तेन तस्मिन्वाच्यं विधित्रयम् एवं षड्विधमध्वानं शोध्यशिष्यतनौ पुरा 150

kalācatuṣkavattena tasminvācyaṃ vidhitrayam evaṃ ṣaḍvidhamadhvānaṃ śodhyaśiṣyatanau purā 150

16.151

न्यस्यैकतममुख्यत्वान्न्यस्येच्छोधकसंमतम् अध्वन्यासनमन्त्रौघः शोधको ह्येक आदितः 151

nyasyaikatamamukhyatvānnyasyecchodhakasaṃmatam adhvanyāsanamantraughaḥ śodhako hyeka āditaḥ 151

16.152

शब्दराशिर्मालिनी च समस्तव्यस्ततो द्विधा एकवीरतया यद्वा षट्कं यामलयोगतः 152

śabdarāśirmālinī ca samastavyastato dvidhā ekavīratayā yadvā ṣaṭkaṃ yāmalayogataḥ 152

16.153

पञ्चवक्त्री शक्तितद्वद्भेदात्षोढा पुनर्द्विधा एकाकियामलत्वेनेत्येवं सा द्वादशात्मिका 153

pañcavaktrī śaktitadvadbhedātṣoḍhā punardvidhā ekākiyāmalatvenetyevaṃ sā dvādaśātmikā 153

16.154

षडङ्गी सकलान्यत्वाद्द्विविधा वक्त्रवत्पुनः द्वादशत्वेन गुणिता चतुर्विंशतिभेदिका 154

ṣaḍaṅgī sakalānyatvāddvividhā vaktravatpunaḥ dvādaśatvena guṇitā caturviṃśatibhedikā 154

16.155

अघोराद्यष्टके द्वे च तृतीयं यामलोदयात् मातृसद्भावमन्त्रश्च केवलः श्रुतिचक्रगः 155

aghorādyaṣṭake dve ca tṛtīyaṃ yāmalodayāt mātṛsadbhāvamantraśca kevalaḥ śruticakragaḥ 155

16.156

एकद्वित्रिचतुर्भेदात्त्रयोदशभिदात्मकः एकवीरतया सो@यं चतुर्दशतया स्थितः 156

ekadvitricaturbhedāttrayodaśabhidātmakaḥ ekavīratayā so@yaṃ caturdaśatayā sthitaḥ 156

16.157

अनामसंहृतिस्थैर्यसृष्टिचक्रं चतुर्विधम् देवताभिर्निजाभिस्तन्मातृसद्भाववृंहितम् 157

anāmasaṃhṛtisthairyasṛṣṭicakraṃ caturvidham devatābhirnijābhistanmātṛsadbhāvavṛṃhitam 157

16.158

इत्थं शोधकवर्गो@यं मन्त्राणां सप्ततिः स्मृता षडर्धशास्त्रेषु श्रीमत्सारशास्त्रे च कथ्यते 158

itthaṃ śodhakavargo@yaṃ mantrāṇāṃ saptatiḥ smṛtā ṣaḍardhaśāstreṣu śrīmatsāraśāstre ca kathyate 158

16.159

अघोराद्यष्टकेनेह शोधनीयं विपश्चिता अथवैकाक्षरामन्त्रैरथवा मातृकाक्रमात् 159

aghorādyaṣṭakeneha śodhanīyaṃ vipaścitā athavaikākṣarāmantrairathavā mātṛkākramāt 159

16.160

भैरवीयहृदा वापि खेचरीहृदयेन वा भैरवेण महादेवि त्वथ वक्त्राङ्गपञ्चकैः 160

bhairavīyahṛdā vāpi khecarīhṛdayena vā bhairaveṇa mahādevi tvatha vaktrāṅgapañcakaiḥ 160

16.161

येन येन हि मन्त्रेण तन्त्रे@स्मिन्नुद्भवः कृतः तेनैव दीक्षयेन्मन्त्री इत्याज्ञा पारमेश्वरी 161

yena yena hi mantreṇa tantre@sminnudbhavaḥ kṛtaḥ tenaiva dīkṣayenmantrī ityājñā pārameśvarī 161

16.162

एवं शोधकभेदेन सप्ततिः कीर्तिता भिदः शोध्यन्यासं विना मन्त्रैरेतैर्दीक्षा यदा भवेत् 162

evaṃ śodhakabhedena saptatiḥ kīrtitā bhidaḥ śodhyanyāsaṃ vinā mantrairetairdīkṣā yadā bhavet 162

16.163

तदा सप्ततिधा ज्ञेया जननादिविवर्जिता शोध्यभेदो@थ वक्तव्यः संक्षेपात्सो@पि कथ्यते 163

tadā saptatidhā jñeyā jananādivivarjitā śodhyabhedo@tha vaktavyaḥ saṃkṣepātso@pi kathyate 163

16.164

एकत्रिपञ्चषट्त्रिंशद्भेदात्तात्त्वश्चतुर्विधः पञ्चैकभेदाच्चाध्वानस्तथैवाण्डचतुष्टयम् 164

ekatripañcaṣaṭtriṃśadbhedāttāttvaścaturvidhaḥ pañcaikabhedāccādhvānastathaivāṇḍacatuṣṭayam 164

16.165

एवं दशविधं शोध्यं त्रिंशद्धा तद्विधित्रयात् शोध्यशोधकभेदेन शतानि त्वेकविंशतिः 165

evaṃ daśavidhaṃ śodhyaṃ triṃśaddhā tadvidhitrayāt śodhyaśodhakabhedena śatāni tvekaviṃśatiḥ 165

16.166

अत्रापि न्यासयोगेन शोध्ये@ध्वनि तथाकृतेः शतैकविंशतिभिदा जननाद्युज्झिता भवेत् 166

atrāpi nyāsayogena śodhye@dhvani tathākṛteḥ śataikaviṃśatibhidā jananādyujjhitā bhavet 166

16.167

जननादिमयी तावत्येवं शतदृशि श्रुतिः स्यात्सप्तत्यधिका सापि द्रव्यविज्ञानभेदतः 167

jananādimayī tāvatyevaṃ śatadṛśi śrutiḥ syātsaptatyadhikā sāpi dravyavijñānabhedataḥ 167

16.168

द्विधेति पञ्चाशीतिः स्याच्छतान्यधिकखाब्धिका भोगमोक्षानुसन्धानाद्द्विविधा सा प्रकीर्तिता 168

dvidheti pañcāśītiḥ syācchatānyadhikakhābdhikā bhogamokṣānusandhānāddvividhā sā prakīrtitā 168

16.169

अशुभस्यैव संशुद्ध्या शुभस्याप्यथ शोधनात् द्विधा भोगः शुभे शुद्धिः कालत्रयविभेदिनि 169

aśubhasyaiva saṃśuddhyā śubhasyāpyatha śodhanāt dvidhā bhogaḥ śubhe śuddhiḥ kālatrayavibhedini 169

16.170

एकद्विसामस्त्यवशात्सप्तधेत्यष्टधा भुजिः गुरुशिष्यक्रमात्सो@पि द्विधेत्येवं विभिद्यते 170

ekadvisāmastyavaśātsaptadhetyaṣṭadhā bhujiḥ guruśiṣyakramātso@pi dvidhetyevaṃ vibhidyate 170

16.171

प्रत्यक्षदीक्षणे यस्माद्द्वयोरेकानुसन्धितः तादृग्दीक्षाफलं पूर्णं विसंवादे तु विप्लवः 171

pratyakṣadīkṣaṇe yasmāddvayorekānusandhitaḥ tādṛgdīkṣāphalaṃ pūrṇaṃ visaṃvāde tu viplavaḥ 171

16.172

परोक्षमृतदीक्षादौ गुरुरेवानुसन्धिमान् क्रियाज्ञानमहिम्ना तं शिष्यं धाम्नीप्सिते नयेत् 172

parokṣamṛtadīkṣādau gururevānusandhimān kriyājñānamahimnā taṃ śiṣyaṃ dhāmnīpsite nayet 172

16.173

अविभिन्ने क्रियाज्ञाने कर्मशुद्धौ तथैव ते अनुसन्धिः पुनर्भिन्नः कर्म यस्मात्तदात्मकम् 173

avibhinne kriyājñāne karmaśuddhau tathaiva te anusandhiḥ punarbhinnaḥ karma yasmāttadātmakam 173

16.174

श्रीमत्स्वच्छन्दशास्त्रे च वासनाभेदतः फलम् शिष्याणां च गुरोश्चोक्तमभिन्ने@पि क्रियादिके 174

śrīmatsvacchandaśāstre ca vāsanābhedataḥ phalam śiṣyāṇāṃ ca guroścoktamabhinne@pi kriyādike 174

16.175

भोगस्य शोधकाच्छोध्यादनुसन्धेश्च तादृशात् वैचित्र्यमस्ति भेदस्य वैचित्र्यप्राणता यतः 175

bhogasya śodhakācchodhyādanusandheśca tādṛśāt vaicitryamasti bhedasya vaicitryaprāṇatā yataḥ 175

16.176

तथाहि वक्त्रैर्यस्याध्वा शुद्धस्तैरेव योजितः भोक्तुमिष्टे क्वचित्तत्त्वे स भोक्ता तद्बलान्वितः 176

tathāhi vaktrairyasyādhvā śuddhastaireva yojitaḥ bhoktumiṣṭe kvacittattve sa bhoktā tadbalānvitaḥ 176

16.177

शुभानां कर्मणां चात्र सद्भावे भोगचित्रता तादृगेव भवेत्कर्मशुद्धौ त्वन्यैव चित्रता 177

śubhānāṃ karmaṇāṃ cātra sadbhāve bhogacitratā tādṛgeva bhavetkarmaśuddhau tvanyaiva citratā 177

16.178

भोगश्च सद्य+उत्क्रान्त्या देहेनैवाथ संगतः तदैवाभ्यासतो वापि देहान्ते वेत्यसौ चतुः 178

bhogaśca sadya+utkrāntyā dehenaivātha saṃgataḥ tadaivābhyāsato vāpi dehānte vetyasau catuḥ 178

16.179

प्राक्तनाष्टभिदा योगाद्द्वात्रिंशद्भेद उच्यते मोक्ष एको@पि बीजस्य समयाख्यस्य तादृशम् 179

prāktanāṣṭabhidā yogāddvātriṃśadbheda ucyate mokṣa eko@pi bījasya samayākhyasya tādṛśam 179

16.180

बालादिकं ज्ञातशीघ्रमरणं शक्तिवर्जितम् वृद्धं वोद्दिश्य शक्तं वा शोधनाशोधनाद्द्विधा 180

bālādikaṃ jñātaśīghramaraṇaṃ śaktivarjitam vṛddhaṃ voddiśya śaktaṃ vā śodhanāśodhanāddvidhā 180

16.181

सद्य+उत्क्रान्तितस्त्रैधं सा चासन्नमृतौ गुरोः कार्येत्याज्ञा महेशस्य श्रीमद्गह्वरभाषिता 181

sadya+utkrāntitastraidhaṃ sā cāsannamṛtau guroḥ kāryetyājñā maheśasya śrīmadgahvarabhāṣitā 181

16.182

दृष्ट्वा शिष्यं जराग्रस्तं व्याधिना परिपीडितम् उत्क्रमय्य ततस्त्वेनं परतत्त्वे नियोजयेत् 182

dṛṣṭvā śiṣyaṃ jarāgrastaṃ vyādhinā paripīḍitam utkramayya tatastvenaṃ paratattve niyojayet 182

16.183

पञ्चत्रिंशदमी भेदा गुरोर्वा गुरुशिष्ययोः उक्तद्वैविध्यकलनात्सप्ततिः परिकीर्तिताः 183

pañcatriṃśadamī bhedā gurorvā guruśiṣyayoḥ uktadvaividhyakalanātsaptatiḥ parikīrtitāḥ 183

16.184

एतैर्भेदैः पुरोक्तांस्तान्भेदान्दीक्षागतान्गुरुः हत्वा वदेत्प्रसंख्यानं स्वभ्यस्तज्ञानसिद्धये 184

etairbhedaiḥ puroktāṃstānbhedāndīkṣāgatānguruḥ hatvā vadetprasaṃkhyānaṃ svabhyastajñānasiddhaye 184

16.185

पञ्चाशीतिशती या चत्वारिंशत्समुत्तरा कथिता तां सप्तत्या भित्त्वा दीक्षाभेदान्स्वयं कलयेत् 185

pañcāśītiśatī yā catvāriṃśatsamuttarā kathitā tāṃ saptatyā bhittvā dīkṣābhedānsvayaṃ kalayet 185

16.186

पञ्चकमिह लक्षाणां च सप्तनवतिः सहस्रपरिसंख्या अष्टौ शतानि दीक्षाभेदो@यं मालिनीतन्त्रे 186

pañcakamiha lakṣāṇāṃ ca saptanavatiḥ sahasraparisaṃkhyā aṣṭau śatāni dīkṣābhedo@yaṃ mālinītantre 186

16.187

सप्ततिधा शोद्धृगणस्त्रिंशद्धा शोध्य एकतत्त्वादिः साण्डः षडध्वरूपस्तथेतिकर्तव्यता चतुर्भेदा 187

saptatidhā śoddhṛgaṇastriṃśaddhā śodhya ekatattvādiḥ sāṇḍaḥ ṣaḍadhvarūpastathetikartavyatā caturbhedā 187

16.188

द्रव्यज्ञानमयी सा जननादिविवर्जिताथ तद्युक्ता पञ्चत्रिंशद्धा पुनरेषा भोगापवर्गसन्धानात् 188

dravyajñānamayī sā jananādivivarjitātha tadyuktā pañcatriṃśaddhā punareṣā bhogāpavargasandhānāt 188

16.189

यस्माद्द्वात्रिंशद्धा भोगः शुभशुद्ध्यशुद्धिकालभिदा मोक्षस्त्रेधा द्विगुणा सप्ततिरितिकार्यताभेदाः 189

yasmāddvātriṃśaddhā bhogaḥ śubhaśuddhyaśuddhikālabhidā mokṣastredhā dviguṇā saptatiritikāryatābhedāḥ 189

16.190

शोधनशोध्यविभेदादितिकर्तव्यत्वभेदतश्चैषा दीक्षा बहुधा भिन्ना शोध्यविहीना तु सप्ततिधा 190

śodhanaśodhyavibhedāditikartavyatvabhedataścaiṣā dīkṣā bahudhā bhinnā śodhyavihīnā tu saptatidhā 190

16.191

मन्त्राणां सकलेतरसाङ्गनिरङ्गादिभेदसंकलनात् श्योध्यस्य च तत्त्वादेः पञ्चदशाद्युक्तभेदपरिगणनात् 191

mantrāṇāṃ sakaletarasāṅganiraṅgādibhedasaṃkalanāt śyodhyasya ca tattvādeḥ pañcadaśādyuktabhedaparigaṇanāt 191

16.192

भेदानां परिगणना न शक्यते कर्तुमित्यसंकीर्णाः भेदाः संकीर्णाः पुनरन्ये भूयस्त्वकारिणो बहुधा 192

bhedānāṃ parigaṇanā na śakyate kartumityasaṃkīrṇāḥ bhedāḥ saṃkīrṇāḥ punaranye bhūyastvakāriṇo bahudhā 192

16.193

शोधकशोध्यादीनां द्वित्रादिविभेदसद्भावात् भोगे साध्ये यद्यद्बहु कर्तव्यं तदाश्रयेन्मतिमान् 193

śodhakaśodhyādīnāṃ dvitrādivibhedasadbhāvāt bhoge sādhye yadyadbahu kartavyaṃ tadāśrayenmatimān 193

Āhnika 16 (cont. 2)

16.194

कारणभूयस्त्वं किल फलभूयस्त्वाय किं चित्रम् अपवर्गे नतु भेदस्तेनास्मिन्वासनादृढत्वजुषा 194

kāraṇabhūyastvaṃ kila phalabhūyastvāya kiṃ citram apavarge natu bhedastenāsminvāsanādṛḍhatvajuṣā 194

16.195

अल्पाप्याश्रयणीया क्रियाथ विज्ञानमात्रे वा अभिनवगुप्तगुरुः पुनराह हि सति वित्तदेशकालादौ 195

alpāpyāśrayaṇīyā kriyātha vijñānamātre vā abhinavaguptaguruḥ punarāha hi sati vittadeśakālādau 195

16.196

अपवर्गे@पि हि विस्तीर्णकर्मविज्ञानसंग्रहः कार्यः चिद्वृत्तेर्वैचित्र्याच्चाञ्चल्ये@पि क्रमेण सन्धानात् 196

apavarge@pi hi vistīrṇakarmavijñānasaṃgrahaḥ kāryaḥ cidvṛttervaicitryāccāñcalye@pi krameṇa sandhānāt 196

16.197

तस्मिंस्तस्मिन्वस्तुनि रूढिरवश्यं शिवात्मिका भवति तत्त्वमिदमेतदात्मकमेतस्मात्प्रोद्धृतो मया शिष्यः 197

tasmiṃstasminvastuni rūḍhiravaśyaṃ śivātmikā bhavati tattvamidametadātmakametasmātproddhṛto mayā śiṣyaḥ 197

16.198

इत्थं क्रमसंवित्तौ मूढो@पि शिवात्मको भवति क्रमिकतथाविधशिवतानुग्रहसुभगं च दैशिकं पश्यन् 198

itthaṃ kramasaṃvittau mūḍho@pi śivātmako bhavati kramikatathāvidhaśivatānugrahasubhagaṃ ca daiśikaṃ paśyan 198

16.199

शिशुरपि तदभेददृशा भक्तिबलाच्चाभ्युपैति शिवभावम् यद्यपि विकल्पवृत्तेरपि मोक्षं दीक्षयैव देहान्ते 199

śiśurapi tadabhedadṛśā bhaktibalāccābhyupaiti śivabhāvam yadyapi vikalpavṛtterapi mokṣaṃ dīkṣayaiva dehānte 199

16.200

शास्त्रे प्रोवाच विभुस्तथापि दृढवासना युक्ता मोक्षे@प्यस्ति विशेषः क्रियाल्पभूयस्त्वजः सलोकादिः 200

śāstre provāca vibhustathāpi dṛḍhavāsanā yuktā mokṣe@pyasti viśeṣaḥ kriyālpabhūyastvajaḥ salokādiḥ 200

16.201

इति केचित्तदयुक्तं स विचित्रो भोग एव कथितः स्यात् संस्कारशेषवर्तनजीवितमध्ये@स्य समयलोपाद्यम् 201

iti kecittadayuktaṃ sa vicitro bhoga eva kathitaḥ syāt saṃskāraśeṣavartanajīvitamadhye@sya samayalopādyam 201

16.202

नायाति विघ्नजालं क्रियाबहुत्वं मुमुक्षोस्तत् यस्मात् सबीजदीक्षासंस्कृतपुरुषस्य समयलोपाद्ये 202

nāyāti vighnajālaṃ kriyābahutvaṃ mumukṣostat yasmāt sabījadīkṣāsaṃskṛtapuruṣasya samayalopādye 202

16.203

भुक्ते भोगान्मोक्षो नैवं निर्बीजदीक्षायाम् इति केचिन्मन्यन्ते युक्तं तच्चापि यत्स्मृतं शास्त्रे 203

bhukte bhogānmokṣo naivaṃ nirbījadīkṣāyām iti kecinmanyante yuktaṃ taccāpi yatsmṛtaṃ śāstre 203

16.204

समयोल्लङ्घनाद्देवि क्रव्यादत्वं शतं समाः 204

samayollaṅghanāddevi kravyādatvaṃ śataṃ samāḥ 204

16.205

तस्मादुरुशिष्यमतौ शिवभावनिरूढिवितरणसमर्थम् क्रमिकं तत्त्वोद्धरणादि कर्म मोक्षे@पि युक्तमतिविततम् 205

tasmāduruśiṣyamatau śivabhāvanirūḍhivitaraṇasamartham kramikaṃ tattvoddharaṇādi karma mokṣe@pi yuktamativitatam 205

16.206

यस्तु सदा भावनया स्वभ्यस्तज्ञानवान्गुरुः स शिशोः अपवर्गाय यथेच्छं यं कंचिदुपायमनुतिष्ठेत् 206

yastu sadā bhāvanayā svabhyastajñānavānguruḥ sa śiśoḥ apavargāya yathecchaṃ yaṃ kaṃcidupāyamanutiṣṭhet 206

16.207

एवं शिष्यतनौ शोध्यं न्यस्याध्वानं यथेप्सितम् शोधकं मन्त्रमुपरि न्यस्येत्तत्त्वानुसारतः 207

evaṃ śiṣyatanau śodhyaṃ nyasyādhvānaṃ yathepsitam śodhakaṃ mantramupari nyasyettattvānusārataḥ 207

16.208

द्वयोर्मातृकयोस्तत्त्वस्थित्या वर्णक्रमः पुरा कथितस्तं तथा न्यस्येत्तत्तत्तत्त्वविशुद्धये 208

dvayormātṛkayostattvasthityā varṇakramaḥ purā kathitastaṃ tathā nyasyettattattattvaviśuddhaye 208

16.209

वर्णाध्वा यद्यपि प्रोक्तः शोध्यः पाशात्मकस्तु सः मायीयः शोधकस्त्वन्यः शिवात्मा परवाङ्मयः 209

varṇādhvā yadyapi proktaḥ śodhyaḥ pāśātmakastu saḥ māyīyaḥ śodhakastvanyaḥ śivātmā paravāṅmayaḥ 209

16.210

उवाच सद्योज्योतिश्च वृत्तौ स्वायम्भुवस्य तत् बाढमेको हि पाशात्मा शब्दो@न्यश्च शिवात्मकः 210

uvāca sadyojyotiśca vṛttau svāyambhuvasya tat bāḍhameko hi pāśātmā śabdo@nyaśca śivātmakaḥ 210

16.211

तस्मात्तस्यैव वर्णस्य युक्ता शोधकशोध्यता श्रीपूर्वशास्त्रे चाप्युक्तं ते तैरालिङ्गिता इति 211

tasmāttasyaiva varṇasya yuktā śodhakaśodhyatā śrīpūrvaśāstre cāpyuktaṃ te tairāliṅgitā iti 211

16.212

सद्योजातादिवक्त्राणि हृदाद्यङ्गानि पञ्च च षट्कृत्वो न्यस्य षट्त्रिंशन्न्यासं कुर्याद्धरादितः 212

sadyojātādivaktrāṇi hṛdādyaṅgāni pañca ca ṣaṭkṛtvo nyasya ṣaṭtriṃśannyāsaṃ kuryāddharāditaḥ 212

16.213

परापराया वैलोम्याद्धरायां स्यात्पदत्रयम् ततो जलादहङ्कारे पञ्चाष्टकसमाश्रयात् 213

parāparāyā vailomyāddharāyāṃ syātpadatrayam tato jalādahaṅkāre pañcāṣṭakasamāśrayāt 213

16.214

पदानि पञ्च धीमूलपुंरागाख्ये त्रये त्रयम् एकं त्वशुद्धवित्कालद्वये चैकं नियामके 214

padāni pañca dhīmūlapuṃrāgākhye traye trayam ekaṃ tvaśuddhavitkāladvaye caikaṃ niyāmake 214

16.215

कलामायाद्वये चैकं पदमुक्तमिह क्रमात् विद्येश्वरसदाशक्तिशिवेषु पदपञ्चकम् 215

kalāmāyādvaye caikaṃ padamuktamiha kramāt vidyeśvarasadāśaktiśiveṣu padapañcakam 215

16.216

एकोनविंशतिः सेयं पदानां स्यात्परापरा सार्धं चैकं चैकं सार्धं द्वे द्वे शशी दृगथ युग्मम् 216

ekonaviṃśatiḥ seyaṃ padānāṃ syātparāparā sārdhaṃ caikaṃ caikaṃ sārdhaṃ dve dve śaśī dṛgatha yugmam 216

16.217

त्राणि दृगब्धिश्चन्द्रः श्रुतिः शशी पञ्च विधुमहश्चन्द्राः एकान्नविंशतौ स्यादक्षरसंख्या पदेष्वियं देव्याः 217

trāṇi dṛgabdhiścandraḥ śrutiḥ śaśī pañca vidhumahaścandrāḥ ekānnaviṃśatau syādakṣarasaṃkhyā padeṣviyaṃ devyāḥ 217

16.218

हल्द्वययुतवसुचित्रगुपरिसंख्यातस्ववर्णायाः मूलान्तं सार्धवर्णं स्यान्मायान्तं वर्णमेककम् 218

haldvayayutavasucitraguparisaṃkhyātasvavarṇāyāḥ mūlāntaṃ sārdhavarṇaṃ syānmāyāntaṃ varṇamekakam 218

16.219

शक्त्यन्तमेकमपरान्यासे विधिरुदीरितः मायान्तं हल्ततः शक्तिपर्यन्ते स्वर उच्यते 219

śaktyantamekamaparānyāse vidhirudīritaḥ māyāntaṃ haltataḥ śaktiparyante svara ucyate 219

16.220

निष्कले शिवतत्त्वे वै परो न्यासः परोदितः परापरापदान्येव ह्यघोर्याद्यष्टकद्वये 220

niṣkale śivatattve vai paro nyāsaḥ paroditaḥ parāparāpadānyeva hyaghoryādyaṣṭakadvaye 220

16.221

मन्त्रास्तदनुसारेण तत्त्वेष्वेतद्द्वयं क्षिपेत् पिण्डाक्षराणां सर्वेषां वर्णसंख्या विभेदतः 221

mantrāstadanusāreṇa tattveṣvetaddvayaṃ kṣipet piṇḍākṣarāṇāṃ sarveṣāṃ varṇasaṃkhyā vibhedataḥ 221

16.222

अव्यक्तान्तं स्वरे न्यस्या शेषं शेषेषु योजयेत् बीजानि सर्वतत्त्वेषु व्याप्तृत्वेन प्रकल्पयेत् 222

avyaktāntaṃ svare nyasyā śeṣaṃ śeṣeṣu yojayet bījāni sarvatattveṣu vyāptṛtvena prakalpayet 222

16.223

पिण्डानां बीजवन्न्यासमन्ये तु प्रतिपेदिरे अकृते वाथ शोध्यस्य न्यासे वस्तुबलात् स्थितेः 223

piṇḍānāṃ bījavannyāsamanye tu pratipedire akṛte vātha śodhyasya nyāse vastubalāt sthiteḥ 223

16.224

शोधकन्यासमात्रेण सर्वं शोध्यं विशुध्यति श्रीमन्मृत्युञ्जयादौ च कथितं परमेष्ठिना 224

śodhakanyāsamātreṇa sarvaṃ śodhyaṃ viśudhyati śrīmanmṛtyuñjayādau ca kathitaṃ parameṣṭhinā 224

16.225

अधुना न्यासमात्रेण भूतशुद्धिः प्रजायते देहशुद्ध्यर्थमप्येतत्तुल्यमेतेन वस्तुतः 225

adhunā nyāsamātreṇa bhūtaśuddhiḥ prajāyate dehaśuddhyarthamapyetattulyametena vastutaḥ 225

16.226

अन्यप्रकरणोक्तं यद्युक्तं प्रकरणान्तरे ज्ञापकत्वेन साक्षाद्वा तत्किं नान्यत्र गृह्यते 226

anyaprakaraṇoktaṃ yadyuktaṃ prakaraṇāntare jñāpakatvena sākṣādvā tatkiṃ nānyatra gṛhyate 226

16.227

मालिनीमातृकाङ्गस्य न्यासो यो@र्चाविधौ पुरा प्रोक्तः केवलसंशोद्धृमन्त्रन्यासे स एव तु 227

mālinīmātṛkāṅgasya nyāso yo@rcāvidhau purā proktaḥ kevalasaṃśoddhṛmantranyāse sa eva tu 227

16.228

त्रिपदी द्वयोर्द्वयोः स्यात्प्रत्येकमथाष्टसु श्रुतिपदानि दिक्चन्द्रचन्द्ररसरविशरशरदृग्दृङ्मृगाङ्कशशिगणने 228

tripadī dvayordvayoḥ syātpratyekamathāṣṭasu śrutipadāni dikcandracandrarasaraviśaraśaradṛgdṛṅmṛgāṅkaśaśigaṇane 228

16.229

अङ्गुलमाने देव्या अष्टादश वैभवेन पदमन्यत् अपरं मानमिदं स्यात् केवलशोधकमनुन्यासे 229

aṅgulamāne devyā aṣṭādaśa vaibhavena padamanyat aparaṃ mānamidaṃ syāt kevalaśodhakamanunyāse 229

16.230

तुर्यपदात्पदषट्के मानद्वितयं परापरपराख्यम् द्वादशकं द्वादशकं तत्त्वोपरि पूर्ववत्त्वन्यत् 230

turyapadātpadaṣaṭke mānadvitayaṃ parāparaparākhyam dvādaśakaṃ dvādaśakaṃ tattvopari pūrvavattvanyat 230

16.231

केवलशोधकमन्त्रन्यासाभिप्रायतो महादेवः तत्त्वक्रमोदितमपि न्यासं पुनराह तद्विरुद्धमपि 231

kevalaśodhakamantranyāsābhiprāyato mahādevaḥ tattvakramoditamapi nyāsaṃ punarāha tadviruddhamapi 231

16.232

निष्कले पदमेकार्णं यावत्त्रीणि तु पार्थिवे इत्यादिना तत्त्वगतक्रमन्यास उदीरितः 232

niṣkale padamekārṇaṃ yāvattrīṇi tu pārthive ityādinā tattvagatakramanyāsa udīritaḥ 232

16.233

पुनश्च मालिनीतन्त्रे वर्गविद्याविभेदतः द्विधा पदानीत्युक्त्वाख्यन्न्यासमन्यादृशं विभुः 233

punaśca mālinītantre vargavidyāvibhedataḥ dvidhā padānītyuktvākhyannyāsamanyādṛśaṃ vibhuḥ 233

16.234

एकैकं द्व्यङ्गुलं ज्ञेयं तत्र पूर्वं पदत्रयम् अष्टाङ्गुलानि चत्वारि दशाङ्गुलमतः परम् 234

ekaikaṃ dvyaṅgulaṃ jñeyaṃ tatra pūrvaṃ padatrayam aṣṭāṅgulāni catvāri daśāṅgulamataḥ param 234

16.235

द्व्यङ्गुले द्वे पदे चान्ये षडङ्गुलमतः परम् द्वादशाङ्गुलमन्यच्च द्वे@न्ये पञ्चाङ्गुले पृथक् 235

dvyaṅgule dve pade cānye ṣaḍaṅgulamataḥ param dvādaśāṅgulamanyacca dve@nye pañcāṅgule pṛthak 235

16.236

पदद्वयं चतुष्पर्व तथान्ये द्वे द्विपर्वणी एवं परापरादेव्याः स्वतन्त्रो न्यास उच्यते 236

padadvayaṃ catuṣparva tathānye dve dviparvaṇī evaṃ parāparādevyāḥ svatantro nyāsa ucyate 236

16.237

विद्याद्वयं शिष्यतनौ व्याप्तृत्वेनैव योजयेत् इति दर्शयितुं नास्य पृथङ्न्यासं न्यरूपयत् 237

vidyādvayaṃ śiṣyatanau vyāptṛtvenaiva yojayet iti darśayituṃ nāsya pṛthaṅnyāsaṃ nyarūpayat 237

16.238

एवं शोधकमन्त्रस्य न्यासे तद्रश्मियोगतः पाशजालं विलीयेत तद्ध्यानबलतो गुरोः 238

evaṃ śodhakamantrasya nyāse tadraśmiyogataḥ pāśajālaṃ vilīyeta taddhyānabalato guroḥ 238

16.239

शोध्यतत्त्वे समस्तानां योनीनां तुल्यकालतः जननाद्भोगतः कर्मक्षये स्यादपवृक्तता 239

śodhyatattve samastānāṃ yonīnāṃ tulyakālataḥ jananādbhogataḥ karmakṣaye syādapavṛktatā 239

16.240

देहैस्तावद्भिरस्याणोश्चित्रं भोक्तुरपि स्फुटम् मनो@नुसन्धिर्नो विश्वसंयोगप्रविभागवत् 240

dehaistāvadbhirasyāṇościtraṃ bhokturapi sphuṭam mano@nusandhirno viśvasaṃyogapravibhāgavat 240

16.241

नियत्या मनसो देहमात्रे वृत्तिस्ततः परम् नानुसन्धा यतः सैकस्वान्तयुक्ताक्षकल्पिता 241

niyatyā manaso dehamātre vṛttistataḥ param nānusandhā yataḥ saikasvāntayuktākṣakalpitā 241

16.242

प्रदेशवृत्ति च ज्ञानमात्मनस्तत्र तत्र तत् भोग्यज्ञानं नान्यदेहेष्वनुसन्धानमर्हति 242

pradeśavṛtti ca jñānamātmanastatra tatra tat bhogyajñānaṃ nānyadeheṣvanusandhānamarhati 242

16.243

यदा तु मनसस्तस्य देहवृत्तेरपि ध्रुवम् योगमन्त्रक्रियादेः स्याद्वैमल्यं तद्विदा तदा 243

yadā tu manasastasya dehavṛtterapi dhruvam yogamantrakriyādeḥ syādvaimalyaṃ tadvidā tadā 243

16.244

यथामलं मनो दूरस्थितमप्याशु पश्यति तथा प्रत्ययदीक्षायां तत्तद्भुवनदर्शनम् 244

yathāmalaṃ mano dūrasthitamapyāśu paśyati tathā pratyayadīkṣāyāṃ tattadbhuvanadarśanam 244

16.245

जननादिवियुक्तां तु यदा दीक्षां चिकीर्षति तदास्मादुद्धरामीति युक्तमूहप्रकल्पनम् 245

jananādiviyuktāṃ tu yadā dīkṣāṃ cikīrṣati tadāsmāduddharāmīti yuktamūhaprakalpanam 245

16.246

यदा शोध्यं विना शोद्धृन्यासस्तत्रापि मन्त्रतः जननादिक्रमं कुर्यात्तत्त्वसंश्लेषवर्जितम् 246

yadā śodhyaṃ vinā śoddhṛnyāsastatrāpi mantrataḥ jananādikramaṃ kuryāttattvasaṃśleṣavarjitam 246

16.247

एकाकिशोद्धृन्यासे च जननादिविवर्जने तच्छोद्धृसंपुटं नाम केवलं परिकल्पयेत् 247

ekākiśoddhṛnyāse ca jananādivivarjane tacchoddhṛsaṃpuṭaṃ nāma kevalaṃ parikalpayet 247

16.248

द्रव्ययोगेन दीक्षायां तिलाज्याक्षततण्डुलम् तत्तन्मन्त्रेण जुहुयाज्जन्मयोगवियोगयोः 248

dravyayogena dīkṣāyāṃ tilājyākṣatataṇḍulam tattanmantreṇa juhuyājjanmayogaviyogayoḥ 248

16.249

यदा विज्ञानदीक्षां तु कुर्याच्छिष्यं तदा भृशम् तन्मन्त्रसंजल्पबलात् पश्येदा चाविकल्पकात् 249

yadā vijñānadīkṣāṃ tu kuryācchiṣyaṃ tadā bhṛśam tanmantrasaṃjalpabalāt paśyedā cāvikalpakāt 249

16.250

विकल्पः किल संजल्पमयो यत्स विमर्शकः मन्त्रात्मासौ विमर्शश्च शुद्धो@पाशवतात्मकः 250

vikalpaḥ kila saṃjalpamayo yatsa vimarśakaḥ mantrātmāsau vimarśaśca śuddho@pāśavatātmakaḥ 250

16.251

नित्यश्चानादिवरदशिवाभेदोपकल्पितः तद्योगाद्दैशिकस्यापि विकल्पः शिवतां व्रजेत् 251

nityaścānādivaradaśivābhedopakalpitaḥ tadyogāddaiśikasyāpi vikalpaḥ śivatāṃ vrajet 251

16.252

श्रीसारशास्त्रे तदिदं परमेशेन भाषितम् अर्थस्य प्रतिपत्तिर्या ग्राह्यग्राहकरूपिणी 252

śrīsāraśāstre tadidaṃ parameśena bhāṣitam arthasya pratipattiryā grāhyagrāhakarūpiṇī 252

16.253

सा एव मन्त्रशक्तिस्तु वितता मन्त्रसन्ततौ परामर्शस्वभावेत्थं मन्त्रशक्तिरुदाहृता 253

sā eva mantraśaktistu vitatā mantrasantatau parāmarśasvabhāvetthaṃ mantraśaktirudāhṛtā 253

16.254

परामर्शो द्विधा शुद्धाशुद्धत्वान्मन्त्रभेदकः उक्तं श्रीपौष्करे@न्ये च ब्रह्मविष्ण्वादयो@ण्डगाः 254

parāmarśo dvidhā śuddhāśuddhatvānmantrabhedakaḥ uktaṃ śrīpauṣkare@nye ca brahmaviṣṇvādayo@ṇḍagāḥ 254

16.255

प्राधानिकाः साञ्जनास्ते सात्त्वराजसतामसाः तैरशुद्धपरामर्शात्तन्मयीभावितो गुरुः 255

prādhānikāḥ sāñjanāste sāttvarājasatāmasāḥ tairaśuddhaparāmarśāttanmayībhāvito guruḥ 255

16.256

वैष्णवादिः पशुः प्रोक्तो न योग्यः पतिशासने ये मन्त्राः शुद्धमार्गस्थाः शिवभट्टारकादयः 256

vaiṣṇavādiḥ paśuḥ prokto na yogyaḥ patiśāsane ye mantrāḥ śuddhamārgasthāḥ śivabhaṭṭārakādayaḥ 256

16.257

श्रीमन्मतङ्गादिदृशा तन्मयो हि गुरुः शिवः ननु स्वतन्त्रसंजल्पयोगादस्तु विमर्शिता 257

śrīmanmataṅgādidṛśā tanmayo hi guruḥ śivaḥ nanu svatantrasaṃjalpayogādastu vimarśitā 257

16.258

प्राक्कुतः स विमर्शाच्चेत्कुतः सो@पि निरूपणे आद्यस्तथाविकल्पत्वप्रदः स्यादुपदेष्टृतः 258

prākkutaḥ sa vimarśāccetkutaḥ so@pi nirūpaṇe ādyastathāvikalpatvapradaḥ syādupadeṣṭṛtaḥ 258

16.259

यः संक्रान्तो@भिजल्पः स्यात्तस्याप्यन्योपदेष्टृतः पूर्वपूर्वक्रमादित्थं य एवादिगुरोः पुरा 259

yaḥ saṃkrānto@bhijalpaḥ syāttasyāpyanyopadeṣṭṛtaḥ pūrvapūrvakramāditthaṃ ya evādiguroḥ purā 259

16.260

संजल्पो ह्यभिसंक्रान्तः सो@द्याप्यस्तीति गृह्यताम् यस्तथाविधसंजल्पबलात्को@पि स्वतन्त्रकः 260

saṃjalpo hyabhisaṃkrāntaḥ so@dyāpyastīti gṛhyatām yastathāvidhasaṃjalpabalātko@pi svatantrakaḥ 260

16.261

विमर्शः कल्प्यते सो@पि तदात्मैव सुनिश्चितः घटकुम्भ इतीत्थं वा यदि भेदो निरूप्यते 261

vimarśaḥ kalpyate so@pi tadātmaiva suniścitaḥ ghaṭakumbha itītthaṃ vā yadi bhedo nirūpyate 261

16.262

सो@प्यन्यकल्पनादायी ह्यनादृत्यः प्रयत्नतः पणायते करोतीति विकल्पस्योचितौ स्फुटम् 262

so@pyanyakalpanādāyī hyanādṛtyaḥ prayatnataḥ paṇāyate karotīti vikalpasyocitau sphuṭam 262

16.263

करपाण्यभिजल्पौ तौ संकीर्येतां कथं किल शब्दाच्छब्दान्तरे तेन व्युत्पत्तिर्व्यवधानतः 263

karapāṇyabhijalpau tau saṃkīryetāṃ kathaṃ kila śabdācchabdāntare tena vyutpattirvyavadhānataḥ 263

16.264

व्यवहारात्तु सा साक्षाच्चित्रोपाख्याविमर्शिनी तद्विमर्शोदयः प्राच्यस्वविमर्शमयः स्फुरेत् 264

vyavahārāttu sā sākṣāccitropākhyāvimarśinī tadvimarśodayaḥ prācyasvavimarśamayaḥ sphuret 264

16.265

यावद्बालस्य संवित्तिरकृत्रिमविमर्शने तेन तन्मन्त्रशब्दार्थविशेषोत्थं विकल्पनम् 265

yāvadbālasya saṃvittirakṛtrimavimarśane tena tanmantraśabdārthaviśeṣotthaṃ vikalpanam 265

16.266

शब्दान्तरोत्थाद्भेदेन पश्यता मन्त्र आदृतः यच्चापि बीजपिण्डादेरुक्तं प्राग्बोधरूपकम् 266

śabdāntarotthādbhedena paśyatā mantra ādṛtaḥ yaccāpi bījapiṇḍāderuktaṃ prāgbodharūpakam 266

16.267

तत्तस्यैव कुतो@न्यस्य तत्कस्मादन्यकल्पना एतदर्थं गुरोर्यत्नाल्लक्षणे तत्र तत्र तत् 267

tattasyaiva kuto@nyasya tatkasmādanyakalpanā etadarthaṃ guroryatnāllakṣaṇe tatra tatra tat 267

16.268

लक्षणं कथितं ह्येष मन्त्रतन्त्रविशारदः तेन मन्त्रार्थसंबोधे मन्त्रवार्तिकमादरात् 268

lakṣaṇaṃ kathitaṃ hyeṣa mantratantraviśāradaḥ tena mantrārthasaṃbodhe mantravārtikamādarāt 268

16.269

ऊहापोहप्रयोगं वा सर्वथा गुरुराचरेत् मन्त्रार्थविदभावे तु सर्वथा मन्त्रतन्मयम् 269

ūhāpohaprayogaṃ vā sarvathā gururācaret mantrārthavidabhāve tu sarvathā mantratanmayam 269

16.270

गुरुं कुर्यात् तदभ्यासात्तत्संकल्पमयो ह्यसौ तत्समानाभिसंजल्पो यदा मन्त्रार्थभावनात् 270

guruṃ kuryāt tadabhyāsāttatsaṃkalpamayo hyasau tatsamānābhisaṃjalpo yadā mantrārthabhāvanāt 270

16.271

गुरोर्भवेत्तदा सर्वसाम्ये को भेद उच्यताम् अंशेनाप्यथ वैषम्ये न ततो@र्थक्रिया हि सा 271

gurorbhavettadā sarvasāmye ko bheda ucyatām aṃśenāpyatha vaiṣamye na tato@rthakriyā hi sā 271

16.272

गोमयात्कीटतः कीट इत्येवं न्यायतो यदा संजल्पान्तरतो@प्यर्थक्रियां तामेव पश्यति 272

gomayātkīṭataḥ kīṭa ityevaṃ nyāyato yadā saṃjalpāntarato@pyarthakriyāṃ tāmeva paśyati 272

16.273

तदैष सत्यसंजल्पः शिव एवेति कथ्यते स यद्वक्ति तदेव स्यान्मन्त्रो भोगापवर्गदः 273

tadaiṣa satyasaṃjalpaḥ śiva eveti kathyate sa yadvakti tadeva syānmantro bhogāpavargadaḥ 273

16.274

नैषो@भिनवगुप्तस्य पक्षो मन्त्रार्पितात्मनः यो@र्थक्रियामाह भिन्नां कीटयोरपि तादृशोः 274

naiṣo@bhinavaguptasya pakṣo mantrārpitātmanaḥ yo@rthakriyāmāha bhinnāṃ kīṭayorapi tādṛśoḥ 274

16.275

मन्त्रार्पितमनाः किंचिद्वदन्यत्तु विषं हरेत् तन्मन्त्र एव शब्दः स परं तत्र घटादिवत् 275

mantrārpitamanāḥ kiṃcidvadanyattu viṣaṃ haret tanmantra eva śabdaḥ sa paraṃ tatra ghaṭādivat 275

16.276

कान्तासंभोगसंजल्पसुन्दरः कामुकः सदा तत्संस्कृतो@प्यन्यदेष कुर्वन्स्वात्मनि तृप्यति 276

kāntāsaṃbhogasaṃjalpasundaraḥ kāmukaḥ sadā tatsaṃskṛto@pyanyadeṣa kurvansvātmani tṛpyati 276

16.277

तथा तन्मन्त्रसंजल्पभावितो@न्यदपि ब्रुवन् अनिच्छुरपि तद्रूपस्तथा कार्यकरो ध्रुवम् 277

tathā tanmantrasaṃjalpabhāvito@nyadapi bruvan anicchurapi tadrūpastathā kāryakaro dhruvam 277

16.278

विकल्पयन्नप्येकार्थं यतो@न्यदपि पश्यति विषापहारिमन्त्रादीत्युक्तं श्रीपूर्वशासने 278

vikalpayannapyekārthaṃ yato@nyadapi paśyati viṣāpahārimantrādītyuktaṃ śrīpūrvaśāsane 278

16.279

यदि वा विषनाशे@पि हेतुभेदाद्विचित्रता धात्वाप्यायादिकानन्तकार्यभेदाद्भविष्यति 279

yadi vā viṣanāśe@pi hetubhedādvicitratā dhātvāpyāyādikānantakāryabhedādbhaviṣyati 279

16.280

तदेवं मन्त्रसंजल्पविकल्पाभ्यासयोगतः भाव्यवस्तुस्फुटीभावः संजल्पह्रासयोगतः 280

tadevaṃ mantrasaṃjalpavikalpābhyāsayogataḥ bhāvyavastusphuṭībhāvaḥ saṃjalpahrāsayogataḥ 280

16.281

वस्त्वेव भावयत्येष न संजल्पमिमं पुनः गृह्णाति भासनोपायं भाते तत्र तु तेन किम् 281

vastveva bhāvayatyeṣa na saṃjalpamimaṃ punaḥ gṛhṇāti bhāsanopāyaṃ bhāte tatra tu tena kim 281

16.282

एवं संजल्पनिर्ह्रासे सुपरिस्फुटतात्मकम् अकृत्त्रिमविमर्शात्म स्फुरेद्वस्त्वविकल्पकम् 282

evaṃ saṃjalpanirhrāse suparisphuṭatātmakam akṛttrimavimarśātma sphuredvastvavikalpakam 282

16.283

निर्विकल्पा च सा संविद्यद्यथा पश्यति स्फुटम् तत्तथैव तथात्मत्वाद्वस्तुनो@पि बहिःस्थितेः 283

nirvikalpā ca sā saṃvidyadyathā paśyati sphuṭam tattathaiva tathātmatvādvastuno@pi bahiḥsthiteḥ 283

16.284

विशेषतस्त्वमायीयशिवताभेदशालिनः मोक्षे@भ्युपायः संजल्पो बन्धमोक्षौ ततः किल 284

viśeṣatastvamāyīyaśivatābhedaśālinaḥ mokṣe@bhyupāyaḥ saṃjalpo bandhamokṣau tataḥ kila 284

16.285

विकल्पे@पि गुरोः सम्यगभिन्नशिवताजुषः अविकल्पकपर्यन्तप्रतीक्षा नोपयुज्यते 285

vikalpe@pi guroḥ samyagabhinnaśivatājuṣaḥ avikalpakaparyantapratīkṣā nopayujyate 285

16.286

तद्विमर्शस्वभावा हि सा वाच्या मन्त्रदेवता महासंवित्समासन्नेत्युक्तं श्रीगमशासने 286

tadvimarśasvabhāvā hi sā vācyā mantradevatā mahāsaṃvitsamāsannetyuktaṃ śrīgamaśāsane 286

16.287

निकटस्था यथा राज्ञामन्येषां साधयन्त्यलम् सिद्धिं राजोपगां शीघ्रमेवं मन्त्रादयः पराम् 287

nikaṭasthā yathā rājñāmanyeṣāṃ sādhayantyalam siddhiṃ rājopagāṃ śīghramevaṃ mantrādayaḥ parām 287

16.288

उक्ताभिप्रायगर्भं तदुक्तं श्रीमालिनीमते मन्त्राणां लक्षणं कस्मादित्युक्ते मुनिभिः किल 288

uktābhiprāyagarbhaṃ taduktaṃ śrīmālinīmate mantrāṇāṃ lakṣaṇaṃ kasmādityukte munibhiḥ kila 288

16.289

योगमेकत्वमिच्छन्ति वस्तुनो@न्येन वस्तुना तद्वस्तु ज्ञेयमित्युक्तं हेयत्वादिप्रसिद्धये 289

yogamekatvamicchanti vastuno@nyena vastunā tadvastu jñeyamityuktaṃ heyatvādiprasiddhaye 289

16.290

तत्प्रसिद्ध्यै शिवेनोक्तं ज्ञानं यदुपवर्णितम् सबीजयोगसंसिद्ध्यै मन्त्रलक्षणमप्यलम् 290

tatprasiddhyai śivenoktaṃ jñānaṃ yadupavarṇitam sabījayogasaṃsiddhyai mantralakṣaṇamapyalam 290

16.291

न चाधिकारिता दीक्षां विना योगे@स्ति शाङ्करे क्रियाज्ञानविभेदेन सा च द्वेधा निगद्यते 291

na cādhikāritā dīkṣāṃ vinā yoge@sti śāṅkare kriyājñānavibhedena sā ca dvedhā nigadyate 291

16.292

द्विविधा सा प्रकर्तव्या तेन चैतदुदाहृतम् नच योगाधिकारित्वमेकमेवानया भवेत् 292

dvividhā sā prakartavyā tena caitadudāhṛtam naca yogādhikāritvamekamevānayā bhavet 292

16.293

अपि मन्त्राधिकारित्वं मुक्तिश्च शिवदीक्षया अनेनैतदपि प्रोक्तं योगी तत्त्वैक्यसिद्धये 293

api mantrādhikāritvaṃ muktiśca śivadīkṣayā anenaitadapi proktaṃ yogī tattvaikyasiddhaye 293

16.294

मन्त्रमेवाश्रयेन्मूलं निर्विकल्पान्तमादृतः मन्त्राभ्यासेन भोगं वा मोक्षं वापि प्रसाधयन् 294

mantramevāśrayenmūlaṃ nirvikalpāntamādṛtaḥ mantrābhyāsena bhogaṃ vā mokṣaṃ vāpi prasādhayan 294

16.295

तत्राधिकारितालब्ध्यै दीक्षां गृह्णीत दैशिकात् तेन मन्त्रज्ञानयोगबलाद्यद्यत्प्रसाधयेत् 295

tatrādhikāritālabdhyai dīkṣāṃ gṛhṇīta daiśikāt tena mantrajñānayogabalādyadyatprasādhayet 295

16.296

तत्स्यादस्यान्यतत्त्वे@पि युक्तस्य गुरुणा शिशोः दीक्षा ह्यस्योपयुज्येत संस्क्रियायां स संस्कृतः 296

tatsyādasyānyatattve@pi yuktasya guruṇā śiśoḥ dīkṣā hyasyopayujyeta saṃskriyāyāṃ sa saṃskṛtaḥ 296

16.297

स्वबलेनैव भोगं वा मोक्षं वा लभते बुधः तेन विज्ञानयोगादिबली प्राक् समयी भवन् 297

svabalenaiva bhogaṃ vā mokṣaṃ vā labhate budhaḥ tena vijñānayogādibalī prāk samayī bhavan 297

16.298

पुत्रको वा न तावान्स्यादपितु स्वबलोचितः यस्तु विज्ञानयोगादिवन्ध्यः सो@न्धो यथा पथि 298

putrako vā na tāvānsyādapitu svabalocitaḥ yastu vijñānayogādivandhyaḥ so@ndho yathā pathi 298

16.299

दैशिकायत्त एव स्याद्भोगे मुक्तौ च सर्वथा दीक्षा च केवला ज्ञानं विनापि निजमान्तरम् 299

daiśikāyatta eva syādbhoge muktau ca sarvathā dīkṣā ca kevalā jñānaṃ vināpi nijamāntaram 299

16.300

मोचिकैवेति कथितं युक्त्या चागमतः पुरा यस्तु दीक्षाकृतामेवापेक्ष्य योजनिकां शिशुः 300

mocikaiveti kathitaṃ yuktyā cāgamataḥ purā yastu dīkṣākṛtāmevāpekṣya yojanikāṃ śiśuḥ 300

16.301

स्फुटीभूत्यै तदुचितं ज्ञानं योगमथाश्रितः सो@पि यत्रैव युक्तः स्यात्तन्मयत्वं प्रपद्यते 301

sphuṭībhūtyai taducitaṃ jñānaṃ yogamathāśritaḥ so@pi yatraiva yuktaḥ syāttanmayatvaṃ prapadyate 301

16.302

गुरुदीक्षामन्त्रशास्त्राधीनसर्वस्थितिस्ततः दुष्टानामेव सर्वेषां भूतभव्यभविष्यताम् 302

gurudīkṣāmantraśāstrādhīnasarvasthitistataḥ duṣṭānāmeva sarveṣāṃ bhūtabhavyabhaviṣyatām 302

16.303

कर्मणां शोधनं कार्यं बुभुक्षोर्न शुभात्मनाम् यः पुनर्लौकिकं भोगं राज्यस्वर्गादिकं शिशुः 303

karmaṇāṃ śodhanaṃ kāryaṃ bubhukṣorna śubhātmanām yaḥ punarlaukikaṃ bhogaṃ rājyasvargādikaṃ śiśuḥ 303

16.304

त्यक्त्वा लोकोत्तरं भोगमीप्सुस्तस्य शुभेष्वपि तत्र द्रव्यमयीं दीक्षां कुर्वन्नाज्यतिलादिकैः 304

tyaktvā lokottaraṃ bhogamīpsustasya śubheṣvapi tatra dravyamayīṃ dīkṣāṃ kurvannājyatilādikaiḥ 304

16.305

कर्मास्य शोधयामीति जुहुयाद्दैशिकोत्तमः ज्ञानमय्यां तु दीक्षायां तद्विशुद्ध्यति सन्धितः 305

karmāsya śodhayāmīti juhuyāddaiśikottamaḥ jñānamayyāṃ tu dīkṣāyāṃ tadviśuddhyati sandhitaḥ 305

16.306

गुरोः स्वसंविद्रूढस्य बलात्तत्प्रक्षयो भवेत् यदास्याशुभकर्माणि शुद्धानि स्युस्तदा शुभम् 306

guroḥ svasaṃvidrūḍhasya balāttatprakṣayo bhavet yadāsyāśubhakarmāṇi śuddhāni syustadā śubham 306

16.307

स्वतारतम्याश्रयणादध्वमध्ये प्रसूतिदम् शुभपाकक्रमोपात्तफलभोगसमाप्तितः 307

svatāratamyāśrayaṇādadhvamadhye prasūtidam śubhapākakramopāttaphalabhogasamāptitaḥ 307

16.308

यत्रैष योजितस्तत्स्थो भाविकर्मक्षये कृते भाविनां चाद्यदेहस्थदेहान्तरविभेदिनाम् 308

yatraiṣa yojitastatstho bhāvikarmakṣaye kṛte bhāvināṃ cādyadehasthadehāntaravibhedinām 308

16.309

अशुभांशविशुद्धौ स्याद्भोगस्यैवानुपक्षयः भुञ्जानस्यास्य सततं भोगान्मायालयान्ततः 309

aśubhāṃśaviśuddhau syādbhogasyaivānupakṣayaḥ bhuñjānasyāsya satataṃ bhogānmāyālayāntataḥ 309

16.310

न दुःखफलदं देहाद्यध्वमध्ये@पि किंचन ततो मायालये भुक्तसमस्तसुखभोगकः 310

na duḥkhaphaladaṃ dehādyadhvamadhye@pi kiṃcana tato māyālaye bhuktasamastasukhabhogakaḥ 310

16.311

निष्कले सकले वैति लयं योजनिकाबलात् इति प्रमेयं कथितं दीक्षा काले गुरोर्यथा 311

niṣkale sakale vaiti layaṃ yojanikābalāt iti prameyaṃ kathitaṃ dīkṣā kāle guroryathā 311

Āhnika 17

17.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके सप्तदशमाह्निकम् अथ भैरवतादात्म्यदायिनीं प्रक्रियां ब्रुवे एवं मण्डलकुम्भाग्निशिष्यस्वात्मसु पञ्चसु 1

c atha śrītantrāloke saptadaśamāhnikam atha bhairavatādātmyadāyinīṃ prakriyāṃ bruve evaṃ maṇḍalakumbhāgniśiṣyasvātmasu pañcasu 1

17.2

गृहीत्वा व्याप्तिमैक्येन न्यस्याध्वानं च शिष्यगम् कर्ममायाणुमलिनत्रयं बाहौ गले तथा 2

gṛhītvā vyāptimaikyena nyasyādhvānaṃ ca śiṣyagam karmamāyāṇumalinatrayaṃ bāhau gale tathā 2

17.3

शिखायां च क्षिपेत्सूत्रग्रन्थियोगेन दैशिकः तस्यातद्रूपताभानं मलो ग्रन्थिः स कीर्त्यते 3

śikhāyāṃ ca kṣipetsūtragranthiyogena daiśikaḥ tasyātadrūpatābhānaṃ malo granthiḥ sa kīrtyate 3

17.4

इतिप्रतीतिदार्ढ्यार्थं बहिर्ग्रन्थ्युपकल्पनम् बाहू कर्मास्पदं विष्णुर्मायात्मा गलसंश्रितः 4

itipratītidārḍhyārthaṃ bahirgranthyupakalpanam bāhū karmāspadaṃ viṣṇurmāyātmā galasaṃśritaḥ 4

17.5

अधोवहा शिखाणुत्वं तेनेत्थं कल्पना कृता नरशक्तिशिवाख्यस्य त्रयस्य बहुभेदताम् 5

adhovahā śikhāṇutvaṃ tenetthaṃ kalpanā kṛtā naraśaktiśivākhyasya trayasya bahubhedatām 5

17.6

वक्तुं त्रिस्त्रिगुणं सूत्रं ग्रन्थये परिकल्पयेत् तेजोजलान्नत्रितयं त्रेधा प्रत्येकमप्यदः 6

vaktuṃ tristriguṇaṃ sūtraṃ granthaye parikalpayet tejojalānnatritayaṃ tredhā pratyekamapyadaḥ 6

17.7

श्रुत्यन्ते के@प्यतः शुक्लकृष्णरक्तं प्रपेदिरे ततो@ग्नौ तर्पिताशेषमन्त्रे चिद्व्योममात्रके 7

śrutyante ke@pyataḥ śuklakṛṣṇaraktaṃ prapedire tato@gnau tarpitāśeṣamantre cidvyomamātrake 7

17.8

सामान्यरूपे तत्त्वानां क्रमाच्छुद्धिं समाचरेत् तत्र स्वमन्त्रयोगेन धरामावाहयेत्पुरा 8

sāmānyarūpe tattvānāṃ kramācchuddhiṃ samācaret tatra svamantrayogena dharāmāvāhayetpurā 8

17.9

इष्ट्वा पुष्पादिभिः सर्पिस्तिलाद्यैरथ तर्पयेत् तत्तत्त्वव्यापिकां पश्चान्मायातत्त्वाधिदेवताम् 9

iṣṭvā puṣpādibhiḥ sarpistilādyairatha tarpayet tattattvavyāpikāṃ paścānmāyātattvādhidevatām 9

17.10

मायाशक्तिं स्वमन्त्रेणावाह्याभ्यर्च्य प्रतर्पयेत् आवाहने मातृकार्णं मालिन्यर्णं च पूजने 10

māyāśaktiṃ svamantreṇāvāhyābhyarcya pratarpayet āvāhane mātṛkārṇaṃ mālinyarṇaṃ ca pūjane 10

17.11

कुर्यादिति गुरुः प्राह स्वरूपाप्यायनद्वयात् तारो वर्णो@थ संबुद्धिपदं त्वामित्यतः परम् 11

kuryāditi guruḥ prāha svarūpāpyāyanadvayāt tāro varṇo@tha saṃbuddhipadaṃ tvāmityataḥ param 11

17.12

उत्तमैकयुतं कर्मपदं दीपकमप्यतः तभ्यं नाम चतुर्थ्यन्तं ततो@प्युचितदीपकम् 12

uttamaikayutaṃ karmapadaṃ dīpakamapyataḥ tabhyaṃ nāma caturthyantaṃ tato@pyucitadīpakam 12

17.13

इत्यूहमन्त्रयोगेन तत्तत्कर्म प्रवर्तयेत् आवाहनानन्तरं हि कर्म सर्वं निगद्यते 13

ityūhamantrayogena tattatkarma pravartayet āvāhanānantaraṃ hi karma sarvaṃ nigadyate 13

17.14

आवाहनं च संबोधः स्वस्वभावव्यवस्थितेः भावस्याहंमयस्वात्मतादात्म्यावेश्यमानता 14

āvāhanaṃ ca saṃbodhaḥ svasvabhāvavyavasthiteḥ bhāvasyāhaṃmayasvātmatādātmyāveśyamānatā 14

17.15

शाक्ती भूमिश्च सैवोक्ता यस्यां मुख्यास्ति पूज्यता अभातत्वादभेदाच्च नह्यसौ नृशिवात्मनोः 15

śāktī bhūmiśca saivoktā yasyāṃ mukhyāsti pūjyatā abhātatvādabhedācca nahyasau nṛśivātmanoḥ 15

17.16

जडाभासेषु तत्त्वेषु संवित्स्थित्यै ततो गुरुः आवाहनविभक्तिं प्राक् कृत्वा तुर्यविभक्तितः 16

jaḍābhāseṣu tattveṣu saṃvitsthityai tato guruḥ āvāhanavibhaktiṃ prāk kṛtvā turyavibhaktitaḥ 16

17.17

नमस्कारान्ततायोगात्पूर्णां सत्तां प्रकल्पयेत् ततः पूर्णस्वभावत्वं तद्रूपोद्रेकयोगतः 17

namaskārāntatāyogātpūrṇāṃ sattāṃ prakalpayet tataḥ pūrṇasvabhāvatvaṃ tadrūpodrekayogataḥ 17

17.18

ध्येयोद्रेको भवेद्ध्यातृप्रह्वीभाववशाद्यतः आवाह्येष्ट्वा प्रतर्प्येति श्रीस्वच्छन्दे निरूपितम् 18

dhyeyodreko bhaveddhyātṛprahvībhāvavaśādyataḥ āvāhyeṣṭvā pratarpyeti śrīsvacchande nirūpitam 18

17.19

अनेनैव पथानेयमित्यस्मद्गुरवो जगुः परत्वेन तु यत्पूज्यं तत्स्वतन्त्रचिदात्मकम् 19

anenaiva pathāneyamityasmadguravo jaguḥ paratvena tu yatpūjyaṃ tatsvatantracidātmakam 19

17.20

अनवच्छित्प्रकाशत्वान्न प्रकाश्यं तु कुत्रचित् तस्य ह्येतत्प्रपूज्यत्वध्येयत्वादि यदुल्लसेत् 20

anavacchitprakāśatvānna prakāśyaṃ tu kutracit tasya hyetatprapūjyatvadhyeyatvādi yadullaset 20

17.21

तस्यैव तत्स्वतन्त्रत्वं यातिदुर्घटकारिता संबोधरूपे तत्तस्मिन् कथं संबोधना भवेत् 21

tasyaiva tatsvatantratvaṃ yātidurghaṭakāritā saṃbodharūpe tattasmin kathaṃ saṃbodhanā bhavet 21

17.22

प्रकाशनायां न स्यात्प्रकाशस्य प्रकाशता संबोधनविभक्त्यैव विना कर्मादिशक्तिताम् 22

prakāśanāyāṃ na syātprakāśasya prakāśatā saṃbodhanavibhaktyaiva vinā karmādiśaktitām 22

17.23

स्वातन्त्र्यात्तं दर्शयितुं तत्रोहमिममाचरेत् देवमावाहयामीति ततो देवाय दीपकम् 23

svātantryāttaṃ darśayituṃ tatrohamimamācaret devamāvāhayāmīti tato devāya dīpakam 23

17.24

प्राग्युक्त्या पूर्णतादायि नमःस्वाहादिकं भवेत् नुतिः पूर्णत्वमग्नीन्दुसंघट्टाप्यायता परम् 24

prāgyuktyā pūrṇatādāyi namaḥsvāhādikaṃ bhavet nutiḥ pūrṇatvamagnīndusaṃghaṭṭāpyāyatā param 24

17.25

आप्यायकं च प्रोच्छालं वौषडादि प्रदीपयेत् तत्र बाह्ये@पि तादात्म्यप्रसिद्धं कर्म चोद्यते 25

āpyāyakaṃ ca procchālaṃ vauṣaḍādi pradīpayet tatra bāhye@pi tādātmyaprasiddhaṃ karma codyate 25

17.26

यदि कर्मपदं तन्नो गुरुरभ्यूहयेत्क्वचित् अनाभासिततद्वस्तुभासनाय नियुज्यते 26

yadi karmapadaṃ tanno gururabhyūhayetkvacit anābhāsitatadvastubhāsanāya niyujyate 26

17.27

मन्त्रः किं तेन तत्र स्यात्स्फुटं यत्रावभासि तत् तेन प्रोक्षणसंसेकजपादिविधिषु ध्रुवम् 27

mantraḥ kiṃ tena tatra syātsphuṭaṃ yatrāvabhāsi tat tena prokṣaṇasaṃsekajapādividhiṣu dhruvam 27

17.28

तत्कर्माभ्यूहनं कुर्यात्प्रत्युत व्यवधातृताम् बहिस्तथात्मताभावे कार्यं कर्मपदोहनम् 28

tatkarmābhyūhanaṃ kuryātpratyuta vyavadhātṛtām bahistathātmatābhāve kāryaṃ karmapadohanam 28

17.29

तृप्तावाहुतिहुतभुक्पाशप्लोषच्छिदादिषु यत्रोद्दिष्टे विधौ पश्चात्तदनन्तैः क्रियात्मकैः 29

tṛptāvāhutihutabhukpāśaploṣacchidādiṣu yatroddiṣṭe vidhau paścāttadanantaiḥ kriyātmakaiḥ 29

17.30

अंशैः साध्यं न तत्रोहो दीक्षणादिविधिष्विव ततः शिष्यस्य तत्तत्त्वस्थाने@स्त्रेण प्रताडनम् 30

aṃśaiḥ sādhyaṃ na tatroho dīkṣaṇādividhiṣviva tataḥ śiṣyasya tattattvasthāne@streṇa pratāḍanam 30

17.31

कृत्वाथ शिवहस्तेन हृदयं परिमर्शयेत् ततः स्वनाडीमार्गेण हृदयं प्राप्य वै शिशोः 31

kṛtvātha śivahastena hṛdayaṃ parimarśayet tataḥ svanāḍīmārgeṇa hṛdayaṃ prāpya vai śiśoḥ 31

17.32

शिष्यात्मना सहैकत्वं गत्वादाय च तं हृदा पुटितं हंसरूपाख्यं तत्र संहारमुद्रया 32

śiṣyātmanā sahaikatvaṃ gatvādāya ca taṃ hṛdā puṭitaṃ haṃsarūpākhyaṃ tatra saṃhāramudrayā 32

17.33

कुर्यादात्मीयहृदयस्थितमप्यवभासकम् शिष्यदेहस्य तेजोभी रश्मिमात्रावियोगतः 33

kuryādātmīyahṛdayasthitamapyavabhāsakam śiṣyadehasya tejobhī raśmimātrāviyogataḥ 33

17.34

स्वबन्धस्थानचलनात् स्वतन्त्रस्थानलाभतः स्वकर्मापरतन्त्रत्वात्सर्वत्रोत्पत्तिमर्हति 34

svabandhasthānacalanāt svatantrasthānalābhataḥ svakarmāparatantratvātsarvatrotpattimarhati 34

17.35

तेनात्महृदयानीतं प्राक्कृत्वा पुद्गलं ततः मायायां तद्धरातत्त्वशरीराण्यस्य संसृजेत् 35

tenātmahṛdayānītaṃ prākkṛtvā pudgalaṃ tataḥ māyāyāṃ taddharātattvaśarīrāṇyasya saṃsṛjet 35

17.36

तत्रास्य गर्भाधानं च युक्तं पुंसवनादिभिः गर्भनिष्क्रामपर्यन्तैरेकां कुर्वीत संस्क्रियाम् 36

tatrāsya garbhādhānaṃ ca yuktaṃ puṃsavanādibhiḥ garbhaniṣkrāmaparyantairekāṃ kurvīta saṃskriyām 36

17.37

जननं भोगभोक्तृत्वं मिलित्वैकाथ संस्क्रिया ततो@स्य तेषु भोगेषु कुर्यात्तन्मयतां लयम् 37

jananaṃ bhogabhoktṛtvaṃ militvaikātha saṃskriyā tato@sya teṣu bhogeṣu kuryāttanmayatāṃ layam 37

17.38

ततस्तत्तत्त्वपाशानां विच्छेदं समुपाचरेत् संस्काराणां चतुष्के@स्मिन्नपरां च परापराम् 38

tatastattattvapāśānāṃ vicchedaṃ samupācaret saṃskārāṇāṃ catuṣke@sminnaparāṃ ca parāparām 38

17.39

मन्त्राणां पञ्चदशकं परां वा योजयेत्क्रमात् पिवन्याद्यष्टकं शस्त्रादिकं षट्कं परा तथा 39

mantrāṇāṃ pañcadaśakaṃ parāṃ vā yojayetkramāt pivanyādyaṣṭakaṃ śastrādikaṃ ṣaṭkaṃ parā tathā 39

17.40

इति पञ्चदशैते स्युः क्रमाल्लीनत्वसंस्कृतौ अपरामन्त्रमुक्त्वा प्रागमुकात्मन इत्यथ 40

iti pañcadaśaite syuḥ kramāllīnatvasaṃskṛtau aparāmantramuktvā prāgamukātmana ityatha 40

17.41

गर्भाधानं करोमीति पुनर्मन्त्रं तमेव च स्वाहान्तमुच्चरन्दद्यादाहुतित्रितयं गुरुः 41

garbhādhānaṃ karomīti punarmantraṃ tameva ca svāhāntamuccarandadyādāhutitritayaṃ guruḥ 41

17.42

परं परापरामन्त्रममुकात्मन इत्यथ जातस्य भोगभोक्तृत्वं करोम्यथ परापराम् 42

paraṃ parāparāmantramamukātmana ityatha jātasya bhogabhoktṛtvaṃ karomyatha parāparām 42

17.43

अन्ते स्वाहेति प्रोच्चार्य वितरेत्तिस्र आहुतीः उच्चार्य पिवनीमन्त्रममुकात्मन इत्यथ 43

ante svāheti proccārya vitarettisra āhutīḥ uccārya pivanīmantramamukātmana ityatha 43

17.44

भोगे लयं करोमीति पुनर्मन्त्रं तमेव च स्वाहान्तमाहुतीस्तिस्रो दद्यादाज्यतिलादिभिः 44

bhoge layaṃ karomīti punarmantraṃ tameva ca svāhāntamāhutīstisro dadyādājyatilādibhiḥ 44

17.45

एष एव वमन्यादौ विधिः पञ्चदशान्तके पूर्वं परात्मकं मन्त्रममुकात्मन इत्यथ 45

eṣa eva vamanyādau vidhiḥ pañcadaśāntake pūrvaṃ parātmakaṃ mantramamukātmana ityatha 45

17.46

पाशाच्छेदं करोमीति परामन्त्रः पुनस्ततः हुं स्वाहा फट् समुच्चार्य दद्यात्तिस्रो@प्यथाहुतीः 46

pāśācchedaṃ karomīti parāmantraḥ punastataḥ huṃ svāhā phaṭ samuccārya dadyāttisro@pyathāhutīḥ 46

17.47

संस्काराणां चतुष्के@स्मिन्ये मन्त्राः कथिता मया तेषु कर्मपदात्पूर्वं धरातत्त्वपदं वदेत् 47

saṃskārāṇāṃ catuṣke@sminye mantrāḥ kathitā mayā teṣu karmapadātpūrvaṃ dharātattvapadaṃ vadet 47

17.48

ततो धरातत्त्वपतिमामन्त्र्येष्ट्वा प्रतर्प्य च शिवाभिमानसंरब्धो गुरुरेवं समादिशेत् 48

tato dharātattvapatimāmantryeṣṭvā pratarpya ca śivābhimānasaṃrabdho gururevaṃ samādiśet 48

17.49

तत्त्वेश्वर त्वया नास्य पुत्रकस्य शिवाज्ञया प्रतिबन्धः प्रकर्तव्यो यातुः पदमनामयम् 49

tattveśvara tvayā nāsya putrakasya śivājñayā pratibandhaḥ prakartavyo yātuḥ padamanāmayam 49

17.50

ततो यदि समीहेत धरातत्त्वान्तरालगम् पृथक् शोधयितुं मन्त्री भुवनाद्यध्वपञ्चकम् 50

tato yadi samīheta dharātattvāntarālagam pṛthak śodhayituṃ mantrī bhuvanādyadhvapañcakam 50

17.51

अपरामन्त्रतः प्राग्वत्तिस्रस्तिस्रस्तदाहुतीः दद्यात्पुरं शोधयामीत्यूहयुक्तं प्रसन्नधीः 51

aparāmantrataḥ prāgvattisrastisrastadāhutīḥ dadyātpuraṃ śodhayāmītyūhayuktaṃ prasannadhīḥ 51

17.52

एवं कलामन्त्रपदवर्णेष्वपि विचक्षणः तिस्रस्तिस्रो हुतीर्दद्यात् पृथक् सामस्त्यतो@पिवा 52

evaṃ kalāmantrapadavarṇeṣvapi vicakṣaṇaḥ tisrastisro hutīrdadyāt pṛthak sāmastyato@pivā 52

17.53

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा परया वौषडन्तया अपरामन्त्रतः शिष्यमुद्धृत्यात्महृदं नयेत् 53

tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā parayā vauṣaḍantayā aparāmantrataḥ śiṣyamuddhṛtyātmahṛdaṃ nayet 53

17.54

यदा त्वेकेन शुद्धेन तदन्तर्भावचिन्तनात् न पृथक् शोधयेत्तत्त्वनाथसंश्रवणात्परम् 54

yadā tvekena śuddhena tadantarbhāvacintanāt na pṛthak śodhayettattvanāthasaṃśravaṇātparam 54

17.55

तदा पूर्णां वितीर्याणुमुत्क्षिप्यात्मनि योजयेत् तात्स्थ्यात्मसंस्थ्ययोगाय तयैवापरयाहुतीः 55

tadā pūrṇāṃ vitīryāṇumutkṣipyātmani yojayet tātsthyātmasaṃsthyayogāya tayaivāparayāhutīḥ 55

17.56

सकर्मपदया दद्यादिति केचित्तु मन्वते अन्ये तु गुरवः प्राहुर्भावनामयमीदृशम् 56

sakarmapadayā dadyāditi kecittu manvate anye tu guravaḥ prāhurbhāvanāmayamīdṛśam 56

17.57

नात्र बाह्याहुतिर्देया दैशिकस्य पृथक् पुनः दद्याद्वा यदि नो दोषः स्यादुपायः स भावने 57

nātra bāhyāhutirdeyā daiśikasya pṛthak punaḥ dadyādvā yadi no doṣaḥ syādupāyaḥ sa bhāvane 57

17.58

एवं प्राक्तनतात्स्थ्यात्मसंस्थत्वे योजयेद्गुरुः ततः शिष्यहृदं नेयः स आत्मा तावतो@ध्वनः 58

evaṃ prāktanatātsthyātmasaṃsthatve yojayedguruḥ tataḥ śiṣyahṛdaṃ neyaḥ sa ātmā tāvato@dhvanaḥ 58

17.59

शुद्धस्तद्दार्ढ्यसिद्ध्यै च पूर्णा स्यात्परया पुनः महापाशुपतं पूर्वं विलोमस्य विशुद्धये 59

śuddhastaddārḍhyasiddhyai ca pūrṇā syātparayā punaḥ mahāpāśupataṃ pūrvaṃ vilomasya viśuddhaye 59

17.60

जुहोमि पुनरस्त्रेण वौषडन्त इति क्षिपेत् पुनः पूर्णां ततो मायामभ्यर्च्याथ विसर्जयेत् 60

juhomi punarastreṇa vauṣaḍanta iti kṣipet punaḥ pūrṇāṃ tato māyāmabhyarcyātha visarjayet 60

17.61

धरातत्त्वं विशुद्धं सज्जलेन शुद्धरूपिणा भावयेन्मिश्रितं वारि शुद्धियोग्यं ततो भवेत् 61

dharātattvaṃ viśuddhaṃ sajjalena śuddharūpiṇā bhāvayenmiśritaṃ vāri śuddhiyogyaṃ tato bhavet 61

17.62

तथा तत्तत्पुरातत्त्वमिश्रणादुत्तरोत्तरम् सर्वा शिवीभवेत्तत्त्वावली शुद्धान्यथा पृथक् 62

tathā tattatpurātattvamiśraṇāduttarottaram sarvā śivībhavettattvāvalī śuddhānyathā pṛthak 62

17.63

पृथक्त्वं च मलो मायाभिधानस्तस्य संभवे कर्मक्षये@पि नो मुक्तिर्भवेद्विद्येश्वरादिवत् 63

pṛthaktvaṃ ca malo māyābhidhānastasya saṃbhave karmakṣaye@pi no muktirbhavedvidyeśvarādivat 63

17.64

ततो@पि जलतत्त्वस्य वह्नौ व्योम्नि चिदात्मके आह्वानाद्यखिलं यावत्तेजस्यस्य विमश्रणम् 64

tato@pi jalatattvasya vahnau vyomni cidātmake āhvānādyakhilaṃ yāvattejasyasya vimaśraṇam 64

17.65

एवं क्रमात्कलातत्त्वे शुद्धे पाशं भुजाश्रितम् छिन्द्यात्कला हि सा किंचित्कर्तृत्वोन्मीलनात्मिका 65

evaṃ kramātkalātattve śuddhe pāśaṃ bhujāśritam chindyātkalā hi sā kiṃcitkartṛtvonmīlanātmikā 65

17.66

कर्माख्यमलजृम्भात्मा तं च ग्रन्थिं स्रुगग्रगम् पूर्णाहुत्या समं वह्निमन्त्रतेजसि निर्दहेत् 66

karmākhyamalajṛmbhātmā taṃ ca granthiṃ srugagragam pūrṇāhutyā samaṃ vahnimantratejasi nirdahet 66

17.67

मन्त्रो हि विश्वरूपः सन्नुपाश्रयवशात्तथा व्यक्तरूपस्ततो वह्नौ पाशप्लोषविधायकः 67

mantro hi viśvarūpaḥ sannupāśrayavaśāttathā vyaktarūpastato vahnau pāśaploṣavidhāyakaḥ 67

17.68

प्लुष्टो लीनस्वभावो@सौ पाशस्तं प्रति शम्भुवत् परमेशमहातेजःशेषमात्रत्वमश्नुते 68

pluṣṭo līnasvabhāvo@sau pāśastaṃ prati śambhuvat parameśamahātejaḥśeṣamātratvamaśnute 68

17.69

कर्मपाशे@त्र होतव्ये पूर्णयास्य शुभाशुभम् अशुभं वा भवद्भूतं भावि वाथ समस्तकम् 69

karmapāśe@tra hotavye pūrṇayāsya śubhāśubham aśubhaṃ vā bhavadbhūtaṃ bhāvi vātha samastakam 69

17.70

दहामि फट्त्रयं वौषडिति पूर्णां विनिक्षिपेत् एवं मायान्तसंशुद्धौ कण्ठपाशं च होमयेत् 70

dahāmi phaṭtrayaṃ vauṣaḍiti pūrṇāṃ vinikṣipet evaṃ māyāntasaṃśuddhau kaṇṭhapāśaṃ ca homayet 70

17.71

पूर्णस्य तस्य मायाख्यं पाशभेदप्रथात्मकम् दहामि फट्त्रयं वौषडिति पूर्णां क्षिपेद्गुरुः 71

pūrṇasya tasya māyākhyaṃ pāśabhedaprathātmakam dahāmi phaṭtrayaṃ vauṣaḍiti pūrṇāṃ kṣipedguruḥ 71

17.72

निर्बीजा यदि कार्या तु तदात्रैवापरां क्षिपेत् पूर्णां समयपाशाख्यबीजदाहपदान्विताम् 72

nirbījā yadi kāryā tu tadātraivāparāṃ kṣipet pūrṇāṃ samayapāśākhyabījadāhapadānvitām 72

17.73

गुरौ देवे तथा शास्त्रे भक्तिः कार्यास्य नह्यसौ समयः शक्तिपातस्य स्वभावो ह्येष नो पृथक् 73

gurau deve tathā śāstre bhaktiḥ kāryāsya nahyasau samayaḥ śaktipātasya svabhāvo hyeṣa no pṛthak 73

17.74

मायान्ते शुद्धिमायाते वागीशी या पुराभवत् माया शक्तिमयी सैव विद्याशक्तित्वमश्नुते 74

māyānte śuddhimāyāte vāgīśī yā purābhavat māyā śaktimayī saiva vidyāśaktitvamaśnute 74

17.75

तच्छुद्धविद्यामाहूय विद्याशक्तिं नियोजयेत् एवं क्रमेण संशुद्धे सदाशिवपदे@प्यलम् 75

tacchuddhavidyāmāhūya vidyāśaktiṃ niyojayet evaṃ krameṇa saṃśuddhe sadāśivapade@pyalam 75

17.76

शिखां ग्रन्थियुतां छित्त्वा मलमाणवकं दहेत् यतो@धिकारभोगाख्यौ द्वौ पाशौ तु सदाशिवे 76

śikhāṃ granthiyutāṃ chittvā malamāṇavakaṃ dahet yato@dhikārabhogākhyau dvau pāśau tu sadāśive 76

17.77

इत्युक्त्याणवपाशो@त्र मायीयस्तु निशावधिः शिष्यो यथोचितं स्नायादाचामेद्दैशिकः स्वयम् 77

ityuktyāṇavapāśo@tra māyīyastu niśāvadhiḥ śiṣyo yathocitaṃ snāyādācāmeddaiśikaḥ svayam 77

17.78

आणवाख्ये विनिर्दग्धे ह्यधोवाहिशिखामले ततः प्रागुक्तसकलप्रमेयं परिचिन्तयन् 78

āṇavākhye vinirdagdhe hyadhovāhiśikhāmale tataḥ prāguktasakalaprameyaṃ paricintayan 78

17.79

शिष्यदेहादिमात्मीयदेहप्राणादियोजितम् कृत्वात्मदेहप्राणादेर्विश्वमन्तरनुस्मरेत् 79

śiṣyadehādimātmīyadehaprāṇādiyojitam kṛtvātmadehaprāṇāderviśvamantaranusmaret 79

17.80

उक्तप्रक्रियया चैवं दृढबुद्धिरनन्यधीः प्राणस्थं देशकालाध्वयुगं प्राणं च शक्तिगम् 80

uktaprakriyayā caivaṃ dṛḍhabuddhirananyadhīḥ prāṇasthaṃ deśakālādhvayugaṃ prāṇaṃ ca śaktigam 80

17.81

तां च संविद्गतां शुद्धां संविदं शिवरूपिणीम् शिष्यसंविदभिन्नां च मन्त्रवह्न्याद्यभेदिनीम् 81

tāṃ ca saṃvidgatāṃ śuddhāṃ saṃvidaṃ śivarūpiṇīm śiṣyasaṃvidabhinnāṃ ca mantravahnyādyabhedinīm 81

17.82

ध्यायन् प्राग्वत्प्रयोगेण शिवं सकलनिष्कलम् द्व्यात्मकं वा क्षिपेत्पूर्णां प्रशान्तकरणेन तु 82

dhyāyan prāgvatprayogeṇa śivaṃ sakalaniṣkalam dvyātmakaṃ vā kṣipetpūrṇāṃ praśāntakaraṇena tu 82

17.83

उक्तं त्रैशिरसे तन्त्रे सर्वसंपूरणात्मकम् मूलादुदयगत्या तु शिवेन्दुपरिसंप्लुतम् 83

uktaṃ traiśirase tantre sarvasaṃpūraṇātmakam mūlādudayagatyā tu śivenduparisaṃplutam 83

17.84

जन्मान्तमध्यकुहरमूलस्रोतःसमुत्थितम् शिवार्करश्मिभिस्तीव्रैः क्षुब्धं ज्ञानामृतं तु यत् 84

janmāntamadhyakuharamūlasrotaḥsamutthitam śivārkaraśmibhistīvraiḥ kṣubdhaṃ jñānāmṛtaṃ tu yat 84

17.85

तेन संतर्पयेत्सम्यक् प्रशान्तकरणेन तु शून्यधामाब्जमध्यस्थप्रभाकिरणभास्वरः 85

tena saṃtarpayetsamyak praśāntakaraṇena tu śūnyadhāmābjamadhyasthaprabhākiraṇabhāsvaraḥ 85

17.86

आधेयाधारनिःस्पन्दबोधशास्त्रपरिग्रहः जन्माधेयप्रपञ्चैकस्फोटसंघट्टघट्टनः 86

ādheyādhāraniḥspandabodhaśāstraparigrahaḥ janmādheyaprapañcaikasphoṭasaṃghaṭṭaghaṭṭanaḥ 86

17.87

मूलस्थानात्समारभ्य कृत्वा सोमेशमन्तगम् खमिवातिष्ठते यावत्प्रशान्तं तावदुच्यते 87

mūlasthānātsamārabhya kṛtvā someśamantagam khamivātiṣṭhate yāvatpraśāntaṃ tāvaducyate 87

17.88

उक्तं श्रीपूर्वशास्त्रे च स्रुचमापूर्य सर्पिषा कृत्वा शिष्यं तथात्मस्थं मूलमन्त्रमनुस्मरन् 88

uktaṃ śrīpūrvaśāstre ca srucamāpūrya sarpiṣā kṛtvā śiṣyaṃ tathātmasthaṃ mūlamantramanusmaran 88

17.89

शिवं शक्तिं तथात्मानं शिष्यं सर्पिस्तथानलम् एकीकुर्वञ्छनैर्गच्छेद्द्वादशान्तमनन्यधीः 89

śivaṃ śaktiṃ tathātmānaṃ śiṣyaṃ sarpistathānalam ekīkurvañchanairgaccheddvādaśāntamananyadhīḥ 89

17.90

तत्र कुम्भकमास्थाय ध्यायन्सकलनिष्कलम् तिष्ठेत्तावदनुद्विग्नो यावदाज्यक्षयो भ्वेत् 90

tatra kumbhakamāsthāya dhyāyansakalaniṣkalam tiṣṭhettāvadanudvigno yāvadājyakṣayo bhvet 90

17.91

एवं युक्तः परे तत्त्वे गुरुणा शिवमूर्तिना न भूयः पशुतामेति दग्धमायानिबन्धनः 91

evaṃ yuktaḥ pare tattve guruṇā śivamūrtinā na bhūyaḥ paśutāmeti dagdhamāyānibandhanaḥ 91

17.92

देहपाते पुनः प्रेप्सेद्यदि तत्त्वेषु कुत्रचित् भोगान् समस्तव्यस्तत्वभेदैरन्ते परं पदम् 92

dehapāte punaḥ prepsedyadi tattveṣu kutracit bhogān samastavyastatvabhedairante paraṃ padam 92

17.93

तदा तत्तत्त्वभूमौ तु तत्संख्यायामनन्यधीः पुनर्योजनिकां कुर्यात्पूर्णाहुत्यन्तरेण तु 93

tadā tattattvabhūmau tu tatsaṃkhyāyāmananyadhīḥ punaryojanikāṃ kuryātpūrṇāhutyantareṇa tu 93

17.94

मुक्तिप्रदा भोगमोक्षप्रदा वा या प्रकीर्तिता दीक्षा सा स्यात्सबीजत्वनिर्बीजात्मतया द्विधा 94

muktipradā bhogamokṣapradā vā yā prakīrtitā dīkṣā sā syātsabījatvanirbījātmatayā dvidhā 94

17.95

बाले निर्ज्ञातमरणे त्वशक्ते वा जरादिभिः कार्या निर्बीजिका दीक्षा शक्तिपातबलोदये 95

bāle nirjñātamaraṇe tvaśakte vā jarādibhiḥ kāryā nirbījikā dīkṣā śaktipātabalodaye 95

17.96

निर्बीजायां सामयांस्तु पाशानपि विशोधयेत् कृतनिर्बीजदीक्षस्तु देवाग्निगुरुभक्तिभाक् 96

nirbījāyāṃ sāmayāṃstu pāśānapi viśodhayet kṛtanirbījadīkṣastu devāgnigurubhaktibhāk 96

17.97

इयतैव शिवं यायात् सद्यो भोगान् विभुज्य वा श्रीमद्दीक्षोत्तरे चोक्तं चारे षट्त्रिंशदङ्गुले 97

iyataiva śivaṃ yāyāt sadyo bhogān vibhujya vā śrīmaddīkṣottare coktaṃ cāre ṣaṭtriṃśadaṅgule 97

17.98

तत्त्वान्यापादमूर्धान्तं भुवनानि त्यजेत्क्रमात् तुटिमात्रं निष्कलं तददेहं तदहंपरम् 98

tattvānyāpādamūrdhāntaṃ bhuvanāni tyajetkramāt tuṭimātraṃ niṣkalaṃ tadadehaṃ tadahaṃparam 98

17.99

शक्त्या तत्र क्षिपाम्येनमिति ध्यायंस्तु दीक्षयेत् सबीजायां तु दीक्षायां समयान्न विशोधयेत् 99

śaktyā tatra kṣipāmyenamiti dhyāyaṃstu dīkṣayet sabījāyāṃ tu dīkṣāyāṃ samayānna viśodhayet 99

17.100

विशेषस्त्वयमेतस्यां यावज्जीवं शिशोर्गुरुः शेषवृत्त्यै शुद्धतत्त्वसृष्टिं कुर्वीत पूर्णया 100

viśeṣastvayametasyāṃ yāvajjīvaṃ śiśorguruḥ śeṣavṛttyai śuddhatattvasṛṣṭiṃ kurvīta pūrṇayā 100

17.101

अभिन्नाच्छिवसंबोधजलधेर्युगपत्स्फुरत् पूर्णां क्षिपंस्तत्त्वजालं ध्यायेद्भारूपकं सृतम् 101

abhinnācchivasaṃbodhajaladheryugapatsphurat pūrṇāṃ kṣipaṃstattvajālaṃ dhyāyedbhārūpakaṃ sṛtam 101

17.102

विशुद्धतत्त्वसृष्टिं वा कुर्यात्कुम्भाभिषेचनात् तथा ध्यानबलादेव यद्वा पूर्णाभिषेचनैः 102

viśuddhatattvasṛṣṭiṃ vā kuryātkumbhābhiṣecanāt tathā dhyānabalādeva yadvā pūrṇābhiṣecanaiḥ 102

17.103

पृथिवी स्थिररूपास्य शिवरूपेण भाविता स्थिरीकरोति तामेव भावनामिति शुद्ध्यति 103

pṛthivī sthirarūpāsya śivarūpeṇa bhāvitā sthirīkaroti tāmeva bhāvanāmiti śuddhyati 103

17.104

जलमाप्याययत्येनां तेजो भास्वरतां नयेत् मरुदानन्दसंस्पर्शं व्योम वैतत्यमावहेत् 104

jalamāpyāyayatyenāṃ tejo bhāsvaratāṃ nayet marudānandasaṃsparśaṃ vyoma vaitatyamāvahet 104

17.105

एवं तन्मात्रवर्गो@पि शिवतामय इष्यते परानन्दमहाव्याप्तिरशेषमलविच्युतिः 105

evaṃ tanmātravargo@pi śivatāmaya iṣyate parānandamahāvyāptiraśeṣamalavicyutiḥ 105

17.106

शिवे गन्तृत्वमादानमुपादेयशिवस्तुतिः शिवामोदभरास्वाददर्शनस्पर्शनान्यलम् 106

śive gantṛtvamādānamupādeyaśivastutiḥ śivāmodabharāsvādadarśanasparśanānyalam 106

17.107

तदाकर्णनमित्येवमिन्द्रियाणां विशुद्धता संकल्पाध्यवसामानाः प्रकाशो रक्तिसंस्थिती 107

tadākarṇanamityevamindriyāṇāṃ viśuddhatā saṃkalpādhyavasāmānāḥ prakāśo raktisaṃsthitī 107

17.108

शिवात्मत्वेन यत्सेयं शुद्धता मानसादिके नियमो रञ्जनं कर्तृभावः कलनया सह 108

śivātmatvena yatseyaṃ śuddhatā mānasādike niyamo rañjanaṃ kartṛbhāvaḥ kalanayā saha 108

17.109

वेदनं हेयवस्त्वंशविषये सुप्तकल्पता इत्थं शिवैक्यरूढस्य षट्कञ्चुकगणो@प्ययम् 109

vedanaṃ heyavastvaṃśaviṣaye suptakalpatā itthaṃ śivaikyarūḍhasya ṣaṭkañcukagaṇo@pyayam 109

17.110

शुद्ध एव पुमान् प्राप्तशिवभावो विशुद्ध्यति विद्येशादिषु तत्त्वेषु नैव काचिदशुद्धता 110

śuddha eva pumān prāptaśivabhāvo viśuddhyati vidyeśādiṣu tattveṣu naiva kācidaśuddhatā 110

17.111

इत्येवं शुद्धतत्त्वानां सृष्ट्या शिष्यो@पि तन्मयः भवेद्ध्येतत्सूचितं श्रीमालिनीविजयोत्तरे 111

ityevaṃ śuddhatattvānāṃ sṛṣṭyā śiṣyo@pi tanmayaḥ bhaveddhyetatsūcitaṃ śrīmālinīvijayottare 111

17.112

बन्धमोक्षावुभावेताविन्द्रियाणि जगुर्बुधाः निगृहीतानि बन्धाय विमुक्तानि विमुक्तये 112

bandhamokṣāvubhāvetāvindriyāṇi jagurbudhāḥ nigṛhītāni bandhāya vimuktāni vimuktaye 112

17.113

एतानि व्यापके भावे यदा स्युर्मनसा सह मुक्तानि क्वापि विषये रोधाद्बन्धाय तानि तु 113

etāni vyāpake bhāve yadā syurmanasā saha muktāni kvāpi viṣaye rodhādbandhāya tāni tu 113

17.114

इत्येवं द्विविधो भावः शुद्धाशुद्धप्रभेदतः इन्द्रियाणां समाख्यातः सिद्धयोगीश्वरे मते 114

ityevaṃ dvividho bhāvaḥ śuddhāśuddhaprabhedataḥ indriyāṇāṃ samākhyātaḥ siddhayogīśvare mate 114

17.115

श्रीमान् विद्यागुरुस्त्वाह प्रमाणस्तुतिदर्शने समस्तमन्त्रैर्दीक्षायां नियमस्त्वेष कथ्यते 115

śrīmān vidyāgurustvāha pramāṇastutidarśane samastamantrairdīkṣāyāṃ niyamastveṣa kathyate 115

17.116

मायान्तशुद्धौ सर्वाः स्युः क्रिया ह्यपरया सदा द्व्यात्मया सकलान्ते तु निष्कले परयैव तु 116

māyāntaśuddhau sarvāḥ syuḥ kriyā hyaparayā sadā dvyātmayā sakalānte tu niṣkale parayaiva tu 116

17.117

ईशान्ते च पिवन्यादि सकलान्ते@ङ्गपञ्चकम् इत्येवंविधिमालोच्य कर्म कुर्याद्गुरूत्तमः 117

īśānte ca pivanyādi sakalānte@ṅgapañcakam ityevaṃvidhimālocya karma kuryādgurūttamaḥ 117

17.118

पुराध्वनि हुतीनां या संख्येयं तत्त्ववर्णयोः तामेव द्विगुणीकुर्यात्पदाध्वनि चतुर्गुणाम् 118

purādhvani hutīnāṃ yā saṃkhyeyaṃ tattvavarṇayoḥ tāmeva dviguṇīkuryātpadādhvani caturguṇām 118

17.119

क्रमान्मन्त्रकलामार्गे द्विगुणा द्विगुणा क्रमात् यावत्त्रितत्त्वसंशुद्धौ स्याद्विंशतिगुणा ततः 119

kramānmantrakalāmārge dviguṇā dviguṇā kramāt yāvattritattvasaṃśuddhau syādviṃśatiguṇā tataḥ 119

17.120

प्रतिकर्म भवेत्षष्टिराहुतीनां त्रितत्त्वके एकतत्त्वे शतं प्राहुराहुतीनां तु साष्टकम् 120

pratikarma bhavetṣaṣṭirāhutīnāṃ tritattvake ekatattve śataṃ prāhurāhutīnāṃ tu sāṣṭakam 120

17.121

विलोमकर्मणा साकं याः पूर्णाहुतयः स्मृताः तासां सर्वाध्वसंशुद्धौ संख्यान्यत्वं न किंचन 121

vilomakarmaṇā sākaṃ yāḥ pūrṇāhutayaḥ smṛtāḥ tāsāṃ sarvādhvasaṃśuddhau saṃkhyānyatvaṃ na kiṃcana 121

17.122

इत्येषा कथिता दीक्षा जननादिसमन्विता 122

ityeṣā kathitā dīkṣā jananādisamanvitā 122

Āhnika 18

18.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके अष्टादशमाह्निकम् अथ संक्षिप्तदीक्षेयं शिवतापत्तिदोच्यते न रजो नाधिवासो@त्र न भूक्षेत्रपरिग्रहः यत्र तत्र प्रदेशे तु पूजयित्वा गुरुः शिवम् 1

c atha śrītantrāloke aṣṭādaśamāhnikam atha saṃkṣiptadīkṣeyaṃ śivatāpattidocyate na rajo nādhivāso@tra na bhūkṣetraparigrahaḥ yatra tatra pradeśe tu pūjayitvā guruḥ śivam 1

18.2

अध्वानं मनसा ध्यात्वा दीक्षयेत्तत्त्वपारगः जननादिविहीनां तु येन येनाध्वना गुरुः 2

adhvānaṃ manasā dhyātvā dīkṣayettattvapāragaḥ jananādivihīnāṃ tu yena yenādhvanā guruḥ 2

18.3

कुर्यात्स एकतत्त्वान्तां शिवभावैकभावितः परामन्त्रस्ततो@स्येति तत्त्वं संशोधयाम्यथ 3

kuryātsa ekatattvāntāṃ śivabhāvaikabhāvitaḥ parāmantrastato@syeti tattvaṃ saṃśodhayāmyatha 3

18.4

स्वाहेति प्रतितत्त्वं स्याच्छुद्धे पूर्णाहुतिं क्षिपेत् एवं मन्त्रान्तरैः कुर्यात्समस्तैरथवोक्तवत् 4

svāheti pratitattvaṃ syācchuddhe pūrṇāhutiṃ kṣipet evaṃ mantrāntaraiḥ kuryātsamastairathavoktavat 4

18.5

परासंपुटितं नाम स्वाहान्तं प्रथमान्तकम् शतं सहस्रं साष्टं वा तेन शक्त्यैव होमयेत् 5

parāsaṃpuṭitaṃ nāma svāhāntaṃ prathamāntakam śataṃ sahasraṃ sāṣṭaṃ vā tena śaktyaiva homayet 5

18.6

ततः पूर्णेति संशोध्यहीनमुत्तममीदृशम् दीक्षाकर्मोदितं तत्र तत्र शास्त्रे महेशिना 6

tataḥ pūrṇeti saṃśodhyahīnamuttamamīdṛśam dīkṣākarmoditaṃ tatra tatra śāstre maheśinā 6

18.7

प्रत्येकं मातृकायुग्मवर्णैस्तत्त्वानि शोधयेत् यदि वा पिण्डमन्त्रेण सर्वमन्त्रेष्वयं विधिः 7

pratyekaṃ mātṛkāyugmavarṇaistattvāni śodhayet yadi vā piṇḍamantreṇa sarvamantreṣvayaṃ vidhiḥ 7

18.8

यथा यथा च स्वभ्यस्तज्ञानस्तन्मयतात्मकः गुरुस्तथा तथा कुर्यात् संक्षिप्तं कर्म नान्यथा 8

yathā yathā ca svabhyastajñānastanmayatātmakaḥ gurustathā tathā kuryāt saṃkṣiptaṃ karma nānyathā 8

18.9

श्रीब्रह्मयामले चोक्तं संक्षिप्ते@पि हि भावयेत् व्याप्तिं सर्वाध्वसामान्यां किंतु यागे न विस्तरः 9

śrībrahmayāmale coktaṃ saṃkṣipte@pi hi bhāvayet vyāptiṃ sarvādhvasāmānyāṃ kiṃtu yāge na vistaraḥ 9

18.10

अतन्मयीभूतमिति विक्षिप्तं कर्म सन्दधत् क्रमात्तादात्म्यमेतीति विक्षिप्तं विधिमाचरेत् 10

atanmayībhūtamiti vikṣiptaṃ karma sandadhat kramāttādātmyametīti vikṣiptaṃ vidhimācaret 10

18.11

संक्षिप्तो विधिरुक्तो@यं कृपया यः शिवोदितः दीक्षोत्तरे कैरणे च तत्र तत्रापि शासने 11

saṃkṣipto vidhirukto@yaṃ kṛpayā yaḥ śivoditaḥ dīkṣottare kairaṇe ca tatra tatrāpi śāsane 11

Āhnika 19

19.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके एकान्नविंशमाह्निकम् अथ सद्यःसमुत्क्रान्तिप्रदा दीक्षा निरूप्यते तत्क्षणाच्चोपभोगाद्वा देहपाते शिवं व्रजेत् इत्युक्त्या मालिनीशास्त्रे सूचितासौ महेशिना 1

c atha śrītantrāloke ekānnaviṃśamāhnikam atha sadyaḥsamutkrāntipradā dīkṣā nirūpyate tatkṣaṇāccopabhogādvā dehapāte śivaṃ vrajet ityuktyā mālinīśāstre sūcitāsau maheśinā 1

19.2

देहपाते समीपस्थे शक्तिपातस्फुटत्वतः आसाद्य शांकरीं दीक्षां तस्माद्दीक्षाक्षणात्परम् 2

dehapāte samīpasthe śaktipātasphuṭatvataḥ āsādya śāṃkarīṃ dīkṣāṃ tasmāddīkṣākṣaṇātparam 2

19.3

शिवं व्रजेदित्यर्थो@त्र पूर्वापरविवेचनात् व्याख्यातः श्रीमतास्माकं गुरुणा शम्भुमूर्तिना 3

śivaṃ vrajedityartho@tra pūrvāparavivecanāt vyākhyātaḥ śrīmatāsmākaṃ guruṇā śambhumūrtinā 3

19.4

यदा ह्यासन्नमरणे शक्तिपातः प्रजायते तत्र मन्दे@थ गुर्वादिसेवयायुः क्षयं व्रजेत् 4

yadā hyāsannamaraṇe śaktipātaḥ prajāyate tatra mande@tha gurvādisevayāyuḥ kṣayaṃ vrajet 4

19.5

अथवा बन्धुमित्रादिद्वारा सास्य विभोः पतेत् पूर्वं वा समयी नैव परां दीक्षामवाप्तवान् 5

athavā bandhumitrādidvārā sāsya vibhoḥ patet pūrvaṃ vā samayī naiva parāṃ dīkṣāmavāptavān 5

19.6

आप्तदीक्षो@पि वा प्राणाञ्जिहासुः क्लेशवर्जितम् अन्त्यान्गुरुस्तदा कुर्यात्सद्य+उत्क्रान्तिदीक्षणम् 6

āptadīkṣo@pi vā prāṇāñjihāsuḥ kleśavarjitam antyāngurustadā kuryātsadya+utkrāntidīkṣaṇam 6

19.7

नत्वपक्वमले नापि शेषकार्मिकविग्रहे कुर्यादुत्क्रमणं श्रीमद्गह्वरे च निरूपितम् 7

natvapakvamale nāpi śeṣakārmikavigrahe kuryādutkramaṇaṃ śrīmadgahvare ca nirūpitam 7

19.8

दृष्ट्वा शिष्यं जराग्रस्तं व्याधिना परिपीडितम् उत्क्रमय्य ततस्त्वेनं परतत्त्वे नियोजयेत् 8

dṛṣṭvā śiṣyaṃ jarāgrastaṃ vyādhinā paripīḍitam utkramayya tatastvenaṃ paratattve niyojayet 8

19.9

विशेषणविशेष्यत्वे कामचारविधानतः पूर्वोक्तमर्थजातं श्रीशम्भुनात्र निरूपितम् 9

viśeṣaṇaviśeṣyatve kāmacāravidhānataḥ pūrvoktamarthajātaṃ śrīśambhunātra nirūpitam 9

19.10

विधिं पूर्वोदितं सर्वं कृत्वा समयशुद्धितः क्षुरिकामस्य विन्यस्येज्ज्वलन्तीं मर्मकर्तरीम् 10

vidhiṃ pūrvoditaṃ sarvaṃ kṛtvā samayaśuddhitaḥ kṣurikāmasya vinyasyejjvalantīṃ marmakartarīm 10

19.11

कृत्वा पूर्वोदितं न्यासं कालानलसमप्रभम् संहृतिक्रमतः सार्धं सृक्छिन्दियुगलेन तु 11

kṛtvā pūrvoditaṃ nyāsaṃ kālānalasamaprabham saṃhṛtikramataḥ sārdhaṃ sṛkchindiyugalena tu 11

19.12

आग्नेयीं धारणां कृत्वा सर्वमर्मप्रतापनीम् पूरयेद्वायुना देहमङ्गुष्ठान्मस्तकान्तकम् 12

āgneyīṃ dhāraṇāṃ kṛtvā sarvamarmapratāpanīm pūrayedvāyunā dehamaṅguṣṭhānmastakāntakam 12

19.13

तमुत्कृष्य ततो@ङ्गुष्ठादूर्ध्वान्तं वक्ष्यमाणया कृन्तेन्मर्माणि रन्ध्रान्तात् कालरात्र्या विसर्जयेत् 13

tamutkṛṣya tato@ṅguṣṭhādūrdhvāntaṃ vakṣyamāṇayā kṛntenmarmāṇi randhrāntāt kālarātryā visarjayet 13

19.14

अनेन क्रमयोगेन योजितो हुतिवर्जितः समय्यप्येति तां दीक्षामिति श्रीमालिनीमते 14

anena kramayogena yojito hutivarjitaḥ samayyapyeti tāṃ dīkṣāmiti śrīmālinīmate 14

19.15

षोडशाधारषट्चक्रलक्ष्यत्रयखपञ्चकात् क्वचिदन्यतरत्राथ प्रागुक्तपशुकर्मवत् 15

ṣoḍaśādhāraṣaṭcakralakṣyatrayakhapañcakāt kvacidanyataratrātha prāguktapaśukarmavat 15

19.16

प्रविश्य मूलं कन्दादेश्छिन्दन्नैक्यविभावनात् पूर्णाहुतिप्रयोगेण स्वेष्टे धाम्नि नियोजयेत् 16

praviśya mūlaṃ kandādeśchindannaikyavibhāvanāt pūrṇāhutiprayogeṇa sveṣṭe dhāmni niyojayet 16

19.17

ज्ञानत्रिशूलं संदीप्तं दीप्तचक्रत्रयोज्ज्वलम् चिन्तयित्वामुना तस्य वेदनं बोधनं भ्रमम् 17

jñānatriśūlaṃ saṃdīptaṃ dīptacakratrayojjvalam cintayitvāmunā tasya vedanaṃ bodhanaṃ bhramam 17

19.18

दीपनं ताडनं तोदं चलनं च पुनः पुनः कन्दादिचक्रगं कुर्याद्विशेषेण हृदम्बुजे 18

dīpanaṃ tāḍanaṃ todaṃ calanaṃ ca punaḥ punaḥ kandādicakragaṃ kuryādviśeṣeṇa hṛdambuje 18

19.19

द्वादशान्ते ततः कृत्वा बिन्दुयुग्मगते क्षिपेत् निर्लक्ष्ये वा परे धाम्नि संयुक्तः परमेश्वरः 19

dvādaśānte tataḥ kṛtvā binduyugmagate kṣipet nirlakṣye vā pare dhāmni saṃyuktaḥ parameśvaraḥ 19

19.20

न तस्य कुर्यात्संस्कारं कंचिदित्याह गह्वरे देवः किमस्य पूर्णस्य श्राद्धाद्यैरिति भावितः 20

na tasya kuryātsaṃskāraṃ kaṃcidityāha gahvare devaḥ kimasya pūrṇasya śrāddhādyairiti bhāvitaḥ 20

19.21

श्रीमद्दीक्षोत्तरे त्वेष विधिर्वह्निपुटीकृतः हंसः पुमानधस्तस्य रुद्रबिन्दुसमन्वितः 21

śrīmaddīkṣottare tveṣa vidhirvahnipuṭīkṛtaḥ haṃsaḥ pumānadhastasya rudrabindusamanvitaḥ 21

19.22

शिष्यदेहे नियोज्यैतदनुद्वग्नः शतं जपेत् उत्क्रम्योर्ध्वनिमेषेण शिष्य इत्थं परं व्रजेत् 22

śiṣyadehe niyojyaitadanudvagnaḥ śataṃ japet utkramyordhvanimeṣeṇa śiṣya itthaṃ paraṃ vrajet 22

19.23

एष एव विधिः श्रीमत्सिद्धयोगीश्वरीमते इयमुत्क्रामणी दीक्षा कर्तव्या योगिनो गुरोः 23

eṣa eva vidhiḥ śrīmatsiddhayogīśvarīmate iyamutkrāmaṇī dīkṣā kartavyā yogino guroḥ 23

19.24

अनभ्यस्तप्राणचारः कथमेनां करिष्यति वक्ष्यमाणां ब्रह्मविद्यां सकलां निष्कलोम्भिताम् 24

anabhyastaprāṇacāraḥ kathamenāṃ kariṣyati vakṣyamāṇāṃ brahmavidyāṃ sakalāṃ niṣkalombhitām 24

19.25

कर्णे@स्य वा पठेद्भूयो भूयो वाप्यथ पाठयेत् स्वयं च कर्म कुर्वीत तत्त्वशुद्ध्यादिकं गुरुः 25

karṇe@sya vā paṭhedbhūyo bhūyo vāpyatha pāṭhayet svayaṃ ca karma kurvīta tattvaśuddhyādikaṃ guruḥ 25

19.26

मन्त्रक्रियाबलात्पूर्णाहुत्येत्थं योजयेत्परे योगाभ्यासमकृत्वापि सद्य+उत्क्रान्तिदां गुरुः 26

mantrakriyābalātpūrṇāhutyetthaṃ yojayetpare yogābhyāsamakṛtvāpi sadya+utkrāntidāṃ guruḥ 26

19.27

ज्ञानमन्त्रक्रियाध्यानबलात्कर्तुं भवेत्प्रभुः अनयोत्क्रम्यते शिष्यो बलादेवैककं क्षणम् 27

jñānamantrakriyādhyānabalātkartuṃ bhavetprabhuḥ anayotkramyate śiṣyo balādevaikakaṃ kṣaṇam 27

19.28

कालस्योल्लङ्घ्य भोगो हि क्षणिको@स्यास्तु किं ततः सद्य+उत्क्रान्तिदा चान्या यस्यां पूर्णाहुतिं तदा 28

kālasyollaṅghya bhogo hi kṣaṇiko@syāstu kiṃ tataḥ sadya+utkrāntidā cānyā yasyāṃ pūrṇāhutiṃ tadā 28

19.29

दद्याद्यदास्य प्राणाः स्युर्ध्रुवं निष्क्रमणेच्छवः विनापि क्रियया भाविब्रह्मविद्याबलाद्गुरुः 29

dadyādyadāsya prāṇāḥ syurdhruvaṃ niṣkramaṇecchavaḥ vināpi kriyayā bhāvibrahmavidyābalādguruḥ 29

19.30

कर्णजापप्रयोगेण तत्त्वकञ्चुकजालतः निःसारयन्यथाभीष्टे सकले निष्कले द्वये 30

karṇajāpaprayogeṇa tattvakañcukajālataḥ niḥsārayanyathābhīṣṭe sakale niṣkale dvaye 30

19.31

तत्त्वे वा यत्र कुत्रापि योजयेत्पुद्गलं क्रमात् समयी पुत्रको वापि पठेद्विद्यामिमां तथा 31

tattve vā yatra kutrāpi yojayetpudgalaṃ kramāt samayī putrako vāpi paṭhedvidyāmimāṃ tathā 31

19.32

तत्पाठात्तु समय्युक्तां रुद्रांशापत्तिमश्नुते एतौ जपे चाध्ययने यस्मादधिकृतावुभौ 32

tatpāṭhāttu samayyuktāṃ rudrāṃśāpattimaśnute etau jape cādhyayane yasmādadhikṛtāvubhau 32

19.33

नाध्यापनोपदेशे वा स एषो@ध्ययनादृते पठतोस्त्वनयोर्वस्तुस्वभावात्तस्य सा गतिः 33

nādhyāpanopadeśe vā sa eṣo@dhyayanādṛte paṭhatostvanayorvastusvabhāvāttasya sā gatiḥ 33

19.34

यथा निषिद्धभूतादिकर्मा मन्त्रं स्मरन्स्वयम् आविष्टे@पि क्वचिन्नैति लोपं कर्तृत्ववर्जनात् 34

yathā niṣiddhabhūtādikarmā mantraṃ smaransvayam āviṣṭe@pi kvacinnaiti lopaṃ kartṛtvavarjanāt 34

19.35

यथा च वाचयञ्शास्त्रं समयी शून्यवेश्मनि न लुप्यते तदन्तःस्थप्राणिवर्गोपकारतः 35

yathā ca vācayañśāstraṃ samayī śūnyaveśmani na lupyate tadantaḥsthaprāṇivargopakārataḥ 35

19.36

तथा स्वयं पठन्नेष विद्यां वस्तुस्वभावतः तस्मिन्मुक्ते न लुप्येत यतो किंचित्करो@त्र सः 36

tathā svayaṃ paṭhanneṣa vidyāṃ vastusvabhāvataḥ tasminmukte na lupyeta yato kiṃcitkaro@tra saḥ 36

19.37

ननु चादीक्षिताग्रे स नोच्चरेच्छास्त्रपद्धतिम् 37

nanu cādīkṣitāgre sa noccarecchāstrapaddhatim 37

19.38

हन्त कुड्याग्रतो@प्यस्य निषेधस्त्वथ कथ्यते पर्युदासेन यः श्रोतुमवधारयितुं क्षमः 38

hanta kuḍyāgrato@pyasya niṣedhastvatha kathyate paryudāsena yaḥ śrotumavadhārayituṃ kṣamaḥ 38

19.39

स एवात्र निषिद्धो नो कुड्यकीटपतत्रिणः तर्हि पाषाणतुल्यो@सौ विलीनेन्द्रियवृत्तिकः 39

sa evātra niṣiddho no kuḍyakīṭapatatriṇaḥ tarhi pāṣāṇatulyo@sau vilīnendriyavṛttikaḥ 39

19.40

तस्याग्रे पठतस्तस्य निषेधोल्लङ्घना कथम् स तु वस्तुस्वभावेन गलिताक्षो@पि बुध्यते 40

tasyāgre paṭhatastasya niṣedhollaṅghanā katham sa tu vastusvabhāvena galitākṣo@pi budhyate 40

19.41

अक्षानपेक्षयैवान्तश्चिच्छक्त्या स्वप्रकाशया प्राग्देहं किल तित्यक्षुर्नोत्तरं चाधितष्ठिवान् 41

akṣānapekṣayaivāntaścicchaktyā svaprakāśayā prāgdehaṃ kila tityakṣurnottaraṃ cādhitaṣṭhivān 41

19.42

मध्ये प्रबोधकबलात् प्रतिबुध्येत् पुद्गलः मन्त्राः शब्दमयाः शुद्धविमर्शात्मतया स्वयम् 42

madhye prabodhakabalāt pratibudhyet pudgalaḥ mantrāḥ śabdamayāḥ śuddhavimarśātmatayā svayam 42

19.43

अर्थात्मना चावभान्तस्तदर्थप्रतिबोधकाः तेनास्य गलिताक्षस्य प्रबोधो जायते स्वयम् 43

arthātmanā cāvabhāntastadarthapratibodhakāḥ tenāsya galitākṣasya prabodho jāyate svayam 43

19.44

स्वचित्समानजातीयमन्त्रामर्शनसंनिधेः यथा ह्यल्पजवो वायुः सजातीयविमिश्रितः 44

svacitsamānajātīyamantrāmarśanasaṃnidheḥ yathā hyalpajavo vāyuḥ sajātīyavimiśritaḥ 44

19.45

जवी तथात्मा संसुप्तामर्शो@प्येवं प्रबुध्यते प्रबुद्धः स च संजातो न चादीक्षित उच्यते 45

javī tathātmā saṃsuptāmarśo@pyevaṃ prabudhyate prabuddhaḥ sa ca saṃjāto na cādīkṣita ucyate 45

19.46

दीक्षा हि नाम संस्कारो न त्वन्यत्सो@स्ति चास्य हि अत एव निजं शास्त्रं पठति क्वापि सामये 46

dīkṣā hi nāma saṃskāro na tvanyatso@sti cāsya hi ata eva nijaṃ śāstraṃ paṭhati kvāpi sāmaye 46

19.47

तच्छ्रुत्वा को@पि धन्यश्चेन्मुच्यते नास्य सा क्षतिः शास्त्रनिन्दां मैष कार्षीद्द्वयोः पातित्यदायिनीम् 47

tacchrutvā ko@pi dhanyaścenmucyate nāsya sā kṣatiḥ śāstranindāṃ maiṣa kārṣīddvayoḥ pātityadāyinīm 47

19.48

इत्येवंपरमेतन्नादीक्षिताग्रे पठेदिति यथा च समयी काष्ठे लोष्टे वा मन्त्रयोजनाम् 48

ityevaṃparametannādīkṣitāgre paṭhediti yathā ca samayī kāṣṭhe loṣṭe vā mantrayojanām 48

19.49

कुर्वंस्तस्मिंश्चलत्येति न लोपं तद्वदत्र हि यतो@स्य प्रत्ययप्राप्तिप्रेप्सोः समयिनस्तथा 49

kurvaṃstasmiṃścalatyeti na lopaṃ tadvadatra hi yato@sya pratyayaprāptiprepsoḥ samayinastathā 49

19.50

प्रवृत्तस्य स्वभावेन तस्मिन्मुक्ते न वै क्षतिः साधकस्तु सदा साध्ये फले नियतियन्त्रणात् 50

pravṛttasya svabhāvena tasminmukte na vai kṣatiḥ sādhakastu sadā sādhye phale niyatiyantraṇāt 50

19.51

मक्षिकाश्रुतमन्त्रो@पि प्रायश्चित्तौचितीं चरेत् इत्थं सद्यःसमुत्क्रान्तिर्योक्ता तामाज्ञया गुरोः 51

makṣikāśrutamantro@pi prāyaścittaucitīṃ caret itthaṃ sadyaḥsamutkrāntiryoktā tāmājñayā guroḥ 51

19.52

समय्यादिरपि प्रोक्तकाले प्रोक्तार्थसिद्धये स्वयं कुर्यात्समभ्यस्तप्राणचारगमागमः 52

samayyādirapi proktakāle proktārthasiddhaye svayaṃ kuryātsamabhyastaprāṇacāragamāgamaḥ 52

19.53

अकृताधिकृतिर्वापि गुरुः समयशुद्धये अधस्तनपदावस्थो नतु ज्ञानेद्धचेतनः 53

akṛtādhikṛtirvāpi guruḥ samayaśuddhaye adhastanapadāvastho natu jñāneddhacetanaḥ 53

19.54

इतीयं सद्य+उत्क्रान्तिः सूचिता मालिनीमते स्वयं वा गुरुणा वाथ कार्यत्वेन महेशिना 54

itīyaṃ sadya+utkrāntiḥ sūcitā mālinīmate svayaṃ vā guruṇā vātha kāryatvena maheśinā 54

19.55

सर्वं भोगं विरूपं तु मत्वा देहं त्यजेद्यदि तदा तेन क्रमेणाशु योजितः समयी शिवः 55

sarvaṃ bhogaṃ virūpaṃ tu matvā dehaṃ tyajedyadi tadā tena krameṇāśu yojitaḥ samayī śivaḥ 55

19.56

उक्तेयं सद्य+उत्क्रान्तिर्या गोप्या प्राणवद्बुधैः 56

ukteyaṃ sadya+utkrāntiryā gopyā prāṇavadbudhaiḥ 56

Āhnika 20

20.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके विंशतितममाह्निकम् अथ दीक्षां ब्रुवे मूढजनाश्वासप्रदायिनीम् 1

c atha śrītantrāloke viṃśatitamamāhnikam atha dīkṣāṃ bruve mūḍhajanāśvāsapradāyinīm 1

20.2

त्रिकोणे वह्निसदने वह्निवर्णोज्ज्वले@भितः वायव्यपुरनिर्धूते करे सव्ये सुजाज्वले 2

trikoṇe vahnisadane vahnivarṇojjvale@bhitaḥ vāyavyapuranirdhūte kare savye sujājvale 2

20.3

बीजं किंचिद्गृहीत्वैतत्तथैव हृदयान्तरे करे च दह्यमानं सच्चिन्तयेत्तज्जपैकयुक् 3

bījaṃ kiṃcidgṛhītvaitattathaiva hṛdayāntare kare ca dahyamānaṃ saccintayettajjapaikayuk 3

20.4

वह्निदीपितफट्कारधोरणीदाहपीडितम् बीजं निर्बीजतामेति स्वसूतिकरणाक्षमम् 4

vahnidīpitaphaṭkāradhoraṇīdāhapīḍitam bījaṃ nirbījatāmeti svasūtikaraṇākṣamam 4

20.5

तप्तं नैतत्प्ररोहाय तेनैव प्रत्ययेन तु मलमायाख्यकर्माणि मन्त्रध्यानक्रियाबलात् 5

taptaṃ naitatprarohāya tenaiva pratyayena tu malamāyākhyakarmāṇi mantradhyānakriyābalāt 5

20.6

दग्धानि न स्वकार्याय निर्बीजप्रत्ययं त्विमम् स श्रीमान्सुप्रसन्नो मे शंभुनाथो न्यरूपयत् 6

dagdhāni na svakāryāya nirbījapratyayaṃ tvimam sa śrīmānsuprasanno me śaṃbhunātho nyarūpayat 6

20.7

बीजस्याप्यत्र कार्या च योजना कृपया गुरोः यतो दीक्षा सुदीप्तत्वात्स्थावराण्यपि मोचयेत् 7

bījasyāpyatra kāryā ca yojanā kṛpayā guroḥ yato dīkṣā sudīptatvātsthāvarāṇyapi mocayet 7

20.8

यो गुरुर्जपहोमार्चाध्यानसिद्धत्वमात्मनि ज्ञात्वा दीक्षां चरेत्तस्य दीक्षा सप्रत्यया स्मृता 8

yo gururjapahomārcādhyānasiddhatvamātmani jñātvā dīkṣāṃ carettasya dīkṣā sapratyayā smṛtā 8

20.9

अवधूते निराचारे तत्त्वज्ञे नत्वयं विधिः साचारैः क्रियते दीक्षा या दृष्टप्रत्ययान्विता 9

avadhūte nirācāre tattvajñe natvayaṃ vidhiḥ sācāraiḥ kriyate dīkṣā yā dṛṣṭapratyayānvitā 9

20.10

निराचारेण दीक्षायां प्रत्ययस्तु न गद्यते ज्ञानं स्वप्रत्ययं यस्मान्न फलान्तरमर्हति 10

nirācāreṇa dīkṣāyāṃ pratyayastu na gadyate jñānaṃ svapratyayaṃ yasmānna phalāntaramarhati 10

20.11

ध्यानादि तु फलात्साध्यमिति सिद्धामतोदितम् तुलाशुद्धिपरीक्षां वा कुर्यात्प्रत्यययोगिनीम् 11

dhyānādi tu phalātsādhyamiti siddhāmatoditam tulāśuddhiparīkṣāṃ vā kuryātpratyayayoginīm 11

20.12

यथा श्रीतन्त्रसद्भावे कथिता परमेशिना श्रीपूर्वशास्त्रे@प्येषा च सूचिता परमेशिना 12

yathā śrītantrasadbhāve kathitā parameśinā śrīpūrvaśāstre@pyeṣā ca sūcitā parameśinā 12

20.13

आनन्द उद्भवः कम्पो निद्रा घूर्णिश्च पञ्चमी इत्येवंवदता शक्तितारतम्याभिधायिना 13

ānanda udbhavaḥ kampo nidrā ghūrṇiśca pañcamī ityevaṃvadatā śaktitāratamyābhidhāyinā 13

20.14

उद्भवो लघुभावेन देहग्रहतिरोहितेः देहो हि पार्थिवो मुख्यस्तदा मुख्यत्वमुज्झति 14

udbhavo laghubhāvena dehagrahatirohiteḥ deho hi pārthivo mukhyastadā mukhyatvamujjhati 14

20.15

भाविलाघवमन्त्रेण शिष्यं ध्यात्वा समुत्प्लुतम् कर्माणि तत्राशेषाणि पूर्वोक्तान्याचरेद्गुरुः 15

bhāvilāghavamantreṇa śiṣyaṃ dhyātvā samutplutam karmāṇi tatrāśeṣāṇi pūrvoktānyācaredguruḥ 15

20.16

उक्ता सेयं तुलाशुद्धिदीक्षा प्रत्ययदायिनी

uktā seyaṃ tulāśuddhidīkṣā pratyayadāyinī

Āhnika 21

21.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके एकविंशतितममाह्निकम् परोक्षसंस्थितस्याथ दीक्षाकर्म निगद्यते 1

c atha śrītantrāloke ekaviṃśatitamamāhnikam parokṣasaṃsthitasyātha dīkṣākarma nigadyate 1

21.2

भुक्तिमुक्तिप्रसिद्ध्यर्थं नीयते सद्गुरुं प्रति इत्यस्मिन्मालिनीवाक्ये प्रतिः सांमुख्यावाचकः 2

bhuktimuktiprasiddhyarthaṃ nīyate sadguruṃ prati ityasminmālinīvākye pratiḥ sāṃmukhyāvācakaḥ 2

21.3

सांमुख्यं चास्य शिष्यस्य तत्कृपास्पदतात्मकम् तमाराध्येति वचनं कृपाहेतूपलक्षणम् 3

sāṃmukhyaṃ cāsya śiṣyasya tatkṛpāspadatātmakam tamārādhyeti vacanaṃ kṛpāhetūpalakṣaṇam 3

21.4

तत्संबन्धात्ततः कश्चित्तत्क्षणादपवृज्यते इत्यस्यायमपि ह्यर्थो मालिनीवाक्यसन्मणेः 4

tatsaṃbandhāttataḥ kaścittatkṣaṇādapavṛjyate ityasyāyamapi hyartho mālinīvākyasanmaṇeḥ 4

21.5

तत्क्षणादिति नास्यास्ति यियासादिक्षणान्तरम् किंत्वेवमेव करुणानिघ्नस्तं गुरुरुद्धरेत् 5

tatkṣaṇāditi nāsyāsti yiyāsādikṣaṇāntaram kiṃtvevameva karuṇānighnastaṃ gururuddharet 5

21.6

गुरुसेवाक्षीणतनोर्दीक्षामप्राप्य पञ्चताम् गतस्याथ स्वयं मृत्युक्षणोदिततथारुचेः 6

gurusevākṣīṇatanordīkṣāmaprāpya pañcatām gatasyātha svayaṃ mṛtyukṣaṇoditatathāruceḥ 6

21.7

अथवाधरतन्त्रादिदीक्षासंस्कारभागिनः प्राप्तसामयिकस्याथ परां दीक्षामविन्दतः 7

athavādharatantrādidīkṣāsaṃskārabhāginaḥ prāptasāmayikasyātha parāṃ dīkṣāmavindataḥ 7

21.8

डिम्बाहतस्य योगेशीभक्षितस्याभिचारतः मृतस्य गुरुणा यन्त्रतन्त्रादिनिहतस्य वा 8

ḍimbāhatasya yogeśībhakṣitasyābhicārataḥ mṛtasya guruṇā yantratantrādinihatasya vā 8

21.9

भ्रष्टस्वसमयस्याथ दीक्षां प्राप्तवतो@प्यलम् बन्धुभार्यासुहृत्पुत्रगाढाभ्यर्थनयोगतः 9

bhraṣṭasvasamayasyātha dīkṣāṃ prāptavato@pyalam bandhubhāryāsuhṛtputragāḍhābhyarthanayogataḥ 9

21.10

स्वयं तद्विषयोत्पन्नकरुणाबलतो@पि वा विज्ञाततन्मुखायातशक्तिपातांशधर्मणः 10

svayaṃ tadviṣayotpannakaruṇābalato@pi vā vijñātatanmukhāyātaśaktipātāṃśadharmaṇaḥ 10

21.11

गुरुर्दीक्षां मृतोद्धारीं कुर्वीत शिवदायिनीम् श्रीमृत्युञ्जयसिद्धादौ तदुक्तं परमेशिना 11

gururdīkṣāṃ mṛtoddhārīṃ kurvīta śivadāyinīm śrīmṛtyuñjayasiddhādau taduktaṃ parameśinā 11

21.12

अदीक्षिते नृपत्यादावलसे पतिते मृते बालातुरस्त्रीवृद्धे च मृतोद्धारं प्रकल्पयेत् 12

adīkṣite nṛpatyādāvalase patite mṛte bālāturastrīvṛddhe ca mṛtoddhāraṃ prakalpayet 12

21.13

विधिः सर्वः पूर्वमुक्तः स तु संक्षिप्त इष्यते गुर्वादिपूजारहितो बाह्ये भोगाय सा यतः 13

vidhiḥ sarvaḥ pūrvamuktaḥ sa tu saṃkṣipta iṣyate gurvādipūjārahito bāhye bhogāya sā yataḥ 13

21.14

अधिवासचरुक्षेत्रं शय्यामण्डलकल्पने नोपयोग्यत्र तच्छिष्यसंस्क्रियास्वप्नदृष्टये 14

adhivāsacarukṣetraṃ śayyāmaṇḍalakalpane nopayogyatra tacchiṣyasaṃskriyāsvapnadṛṣṭaye 14

21.15

मन्त्रसंनिधिसंतृप्तियोगायात्र तु मण्डलम् भूयोदिने च देवार्चा साक्षान्नास्योपकारि तत् 15

mantrasaṃnidhisaṃtṛptiyogāyātra tu maṇḍalam bhūyodine ca devārcā sākṣānnāsyopakāri tat 15

21.16

क्रियोपकरणस्थानमण्डलाकृतिमन्त्रतः ध्यानयोगैकतद्भक्तिज्ञानतन्मयभावतः 16

kriyopakaraṇasthānamaṇḍalākṛtimantrataḥ dhyānayogaikatadbhaktijñānatanmayabhāvataḥ 16

21.17

तत्प्रविष्टस्य कस्यापि शिष्याणां च गुरोस्तथा एकादशैते कथिताः संनिधानाय हेतवः 17

tatpraviṣṭasya kasyāpi śiṣyāṇāṃ ca gurostathā ekādaśaite kathitāḥ saṃnidhānāya hetavaḥ 17

21.18

उत्तरोत्तरमुत्कृष्टास्तथा व्यामिश्रणावशात् क्रियातिभूयसी पुष्पाद्युत्तमं लक्षणान्वितम् 18

uttarottaramutkṛṣṭāstathā vyāmiśraṇāvaśāt kriyātibhūyasī puṣpādyuttamaṃ lakṣaṇānvitam 18

21.19

एकलिङ्गादि च स्थानं यत्रात्मा संप्रसीदति मण्डलं त्रित्रिशूलाब्जचक्रं यन्मन्त्रमण्डले 19

ekaliṅgādi ca sthānaṃ yatrātmā saṃprasīdati maṇḍalaṃ tritriśūlābjacakraṃ yanmantramaṇḍale 19

21.20

अनाहूते@पि दृष्टं सत्समयित्वप्रसाधनम् तदुक्तं मालिनीतन्त्रे सिद्धं समयमण्डलम् 20

anāhūte@pi dṛṣṭaṃ satsamayitvaprasādhanam taduktaṃ mālinītantre siddhaṃ samayamaṇḍalam 20

21.21

येन संदृष्टमात्रेति सिद्धमात्रपदद्वयात् आकृतिर्दीप्तरूपा या मन्त्रस्तद्वत्सुदीप्तिकः 21

yena saṃdṛṣṭamātreti siddhamātrapadadvayāt ākṛtirdīptarūpā yā mantrastadvatsudīptikaḥ 21

21.22

शिष्टं स्पष्टमतो नेह कथितं विस्तरात्पुनः कृत्वा मण्डलमभ्यर्च्य तत्र देवं कुशैरथ 22

śiṣṭaṃ spaṣṭamato neha kathitaṃ vistarātpunaḥ kṛtvā maṇḍalamabhyarcya tatra devaṃ kuśairatha 22

21.23

गोमयेनाकृतिं कुर्याच्छिष्यवत्तां निधापयेत् ततस्तस्यां शोध्यमेकमध्वानं व्याप्तिभावनात् 23

gomayenākṛtiṃ kuryācchiṣyavattāṃ nidhāpayet tatastasyāṃ śodhyamekamadhvānaṃ vyāptibhāvanāt 23

21.24

प्रकृत्यन्तं विनिक्षिप्य पुनरेनं विधिं चरेत् महाजालप्रयोगेण सर्वस्मादध्वमध्यतः 24

prakṛtyantaṃ vinikṣipya punarenaṃ vidhiṃ caret mahājālaprayogeṇa sarvasmādadhvamadhyataḥ 24

21.25

चित्तमाकृष्य तत्रस्थं कुर्यात्तद्विधिरुच्यते मूलाधारादुदेत्य प्रसृतसुविततानन्तनाड्यध्वदण्डं वीर्येणाक्रम्य नासागगनपरिगतं विक्षिपन् व्याप्तुमीष्टे यावद्धूमाभिरामप्रचिततरशिखाजालकेनाध्वचक्रं संछाद्याभीष्टजीवानयनमिति महाजालनामा प्रयोगः 25

cittamākṛṣya tatrasthaṃ kuryāttadvidhirucyate mūlādhārādudetya prasṛtasuvitatānantanāḍyadhvadaṇḍaṃ vīryeṇākramya nāsāgaganaparigataṃ vikṣipan vyāptumīṣṭe yāvaddhūmābhirāmapracitataraśikhājālakenādhvacakraṃ saṃchādyābhīṣṭajīvānayanamiti mahājālanāmā prayogaḥ 25

21.26

एतेनाच्छादनीयं व्रजति परवशं संमुखीनत्वमादौ पञ्चादानीयते चेत्सकलमथ ततो@प्यध्वमध्याद्यथेष्टम् आकृष्टावुद्धृतौ वा मृतजनविषये कर्षणीये@थ जीवे योगः श्रीशंभुनाथागमपरिगमितो जालनामा मयोक्तः 26

etenācchādanīyaṃ vrajati paravaśaṃ saṃmukhīnatvamādau pañcādānīyate cetsakalamatha tato@pyadhvamadhyādyatheṣṭam ākṛṣṭāvuddhṛtau vā mṛtajanaviṣaye karṣaṇīye@tha jīve yogaḥ śrīśaṃbhunāthāgamaparigamito jālanāmā mayoktaḥ 26

21.27

चिरविघटिते सेनायुग्मेयथामिलिते पुनर्हयगजनरं स्वां स्वां जातिं रसादभिधावति करणपवनैर्नाडीचक्रैस्तथैव समागतैर्निजनिजरसादेकीभाव्यं स्वजालवशीकृतैः 27

ciravighaṭite senāyugmeyathāmilite punarhayagajanaraṃ svāṃ svāṃ jātiṃ rasādabhidhāvati karaṇapavanairnāḍīcakraistathaiva samāgatairnijanijarasādekībhāvyaṃ svajālavaśīkṛtaiḥ 27

21.28

महाजालसमाकृष्टो जीवो विज्ञानशालिना स्वःप्रेततिर्यङ्निरयांस्तदैवैष विमुञ्चति 28

mahājālasamākṛṣṭo jīvo vijñānaśālinā svaḥpretatiryaṅnirayāṃstadaivaiṣa vimuñcati 28

21.29

तज्ज्ञानमन्त्रयोगाप्तः पुरुषश्चैष कृत्रिमम् योगीव साध्यहृदयात्तदा तादात्म्यमुज्झति 29

tajjñānamantrayogāptaḥ puruṣaścaiṣa kṛtrimam yogīva sādhyahṛdayāttadā tādātmyamujjhati 29

21.30

स्थावरादिदशाश्चित्रास्तत्सलोकसमीपताः त्यजेच्चेति न चित्रं स एवं यः कर्मणापि वा 30

sthāvarādidaśāścitrāstatsalokasamīpatāḥ tyajecceti na citraṃ sa evaṃ yaḥ karmaṇāpi vā 30

21.31

अधिकारिशरीरत्वान्मानुष्ये तु शरीरगः न तदा मुच्यते देहाद्देहान्ते तु शिवं व्रजेत् 31

adhikāriśarīratvānmānuṣye tu śarīragaḥ na tadā mucyate dehāddehānte tu śivaṃ vrajet 31

21.32

तस्मिन्देहे तु काप्यस्य जायते शाङ्करी परा भक्तिरूहाच्च विज्ञानादाचार्याद्वाप्यसेवितात् 32

tasmindehe tu kāpyasya jāyate śāṅkarī parā bhaktirūhācca vijñānādācāryādvāpyasevitāt 32

21.33

तद्देहसंस्थितो@प्येष जीवो जालबलादिमम् दार्भादिदेहं व्याप्नोति स्वाधिष्ठित्याप्यचेतयन् 33

taddehasaṃsthito@pyeṣa jīvo jālabalādimam dārbhādidehaṃ vyāpnoti svādhiṣṭhityāpyacetayan 33

21.34

योगमन्त्रक्रियाज्ञानभूयोबलवशात्पुनः मनुष्यदेहमप्येष तदैवाशु विमुञ्चति 34

yogamantrakriyājñānabhūyobalavaśātpunaḥ manuṣyadehamapyeṣa tadaivāśu vimuñcati 34

21.35

सुप्तकल्पो@प्यदेहो@पि यो जीवः सो@पि जालतः आकृष्टो दार्भमायाति देहं फलमयं च वा 35

suptakalpo@pyadeho@pi yo jīvaḥ so@pi jālataḥ ākṛṣṭo dārbhamāyāti dehaṃ phalamayaṃ ca vā 35

21.36

जातीफलादि यत्किंचित्तेन वा देहकल्पना अन्तर्बहिर्द्वयौचित्यात्तदत्रोत्कृष्टमुच्यते 36

jātīphalādi yatkiṃcittena vā dehakalpanā antarbahirdvayaucityāttadatrotkṛṣṭamucyate 36

21.37

ततो जालक्रमानीतः स जीवः सुप्तवत्स्थितः मनोविशिष्टदेहादिसामग्रीप्राप्त्यभावतः 37

tato jālakramānītaḥ sa jīvaḥ suptavatsthitaḥ manoviśiṣṭadehādisāmagrīprāptyabhāvataḥ 37

21.38

न स्पन्दते न जानाति न वक्ति न किलेच्छति तादृशस्यैव संस्कारान् सर्वान् प्राग्वत्प्रकल्पयेत् 38

na spandate na jānāti na vakti na kilecchati tādṛśasyaiva saṃskārān sarvān prāgvatprakalpayet 38

21.39

निर्बीजदीक्षायोगेन सर्वं कृत्वा पुरोदितम् विधिं योजनिकां पूर्णाहुत्या साकं क्षिपेच्च तम् 39

nirbījadīkṣāyogena sarvaṃ kṛtvā puroditam vidhiṃ yojanikāṃ pūrṇāhutyā sākaṃ kṣipecca tam 39

21.40

दार्भादिदेहे मन्त्राग्नावर्पिते पूर्णया सह मुक्तपाशः शिवं याति पुनरावृत्तिवर्जितः 40

dārbhādidehe mantrāgnāvarpite pūrṇayā saha muktapāśaḥ śivaṃ yāti punarāvṛttivarjitaḥ 40

21.41

सप्रत्यया त्वियं यत्र स्पन्दते दर्भजा तनुः तत्र प्राणमनोमन्त्रार्पणयोगात्तथा भवेत् 41

sapratyayā tviyaṃ yatra spandate darbhajā tanuḥ tatra prāṇamanomantrārpaṇayogāttathā bhavet 41

21.42

साभ्यासस्य तदप्युक्तं बलाश्वासि न तत्कृते मृतोद्धारोदितैरेव यथासंभूति हेतुभिः 42

sābhyāsasya tadapyuktaṃ balāśvāsi na tatkṛte mṛtoddhāroditaireva yathāsaṃbhūti hetubhiḥ 42

21.43

जीवत्परोक्षदीक्षापि कार्या निर्बीजिका तु सा तस्यां दर्भाकृतिप्रायकल्पने जालयोगतः 43

jīvatparokṣadīkṣāpi kāryā nirbījikā tu sā tasyāṃ darbhākṛtiprāyakalpane jālayogataḥ 43

21.44

संकल्पमात्रेणाकर्षो जीवस्य मृतिभीतितः शिष्टं प्राग्वत्कुशाद्युत्थाकारविप्लोषवर्जितम् 44

saṃkalpamātreṇākarṣo jīvasya mṛtibhītitaḥ śiṣṭaṃ prāgvatkuśādyutthākāraviploṣavarjitam 44

21.45

पारिमित्यादनैश्वर्यात्साध्ये नियतियन्त्रणात् जालाकृष्टिर्विनाभ्यासं रागद्वेषान्न जायते 45

pārimityādanaiśvaryātsādhye niyatiyantraṇāt jālākṛṣṭirvinābhyāsaṃ rāgadveṣānna jāyate 45

21.46

परोक्ष एवातुल्याभिर्दीक्षाभिर्यदि दीक्षितः तत्रोत्तरं स्याद्बलवत्संस्काराय त्वधस्तनम् 46

parokṣa evātulyābhirdīkṣābhiryadi dīkṣitaḥ tatrottaraṃ syādbalavatsaṃskārāya tvadhastanam 46

21.47

भुक्तियोजनिकायां तु भूयोभिर्गुरुभिस्तथा कृतायां भोगवैचित्र्यं हेतुवैचित्र्ययोगतः 47

bhuktiyojanikāyāṃ tu bhūyobhirgurubhistathā kṛtāyāṃ bhogavaicitryaṃ hetuvaicitryayogataḥ 47

21.48

परोक्षदीक्षणे मायोत्तीर्णे भोगाय योजयेत् भोगानीप्सा दुर्लभा हि सती वा भोगहानये 48

parokṣadīkṣaṇe māyottīrṇe bhogāya yojayet bhogānīpsā durlabhā hi satī vā bhogahānaye 48

21.49

उक्तं हि स्वान्यसंवित्त्योः स्वसंविद्बलवत्तरा बाधकत्वे बाधिकासौ साम्यौदासीन्ययोस्तथा 49

uktaṃ hi svānyasaṃvittyoḥ svasaṃvidbalavattarā bādhakatve bādhikāsau sāmyaudāsīnyayostathā 49

21.50

श्रीमान् धर्मशिवो@प्याह पारोक्ष्यां कर्मपद्धतौ परोक्षदीक्षणे सम्यक् पूर्णाहुतिविधौ यदि 50

śrīmān dharmaśivo@pyāha pārokṣyāṃ karmapaddhatau parokṣadīkṣaṇe samyak pūrṇāhutividhau yadi 50

21.51

अग्निश्चिटिचिटाशब्दं सधूमं प्रतिमुञ्चति धत्ते नीलाम्बुदच्छायां मुहुर्ज्वलति शाम्यति 51

agniściṭiciṭāśabdaṃ sadhūmaṃ pratimuñcati dhatte nīlāmbudacchāyāṃ muhurjvalati śāmyati 51

21.52

विस्तरो घोररूपश्च महीं धावति चाप्यधः ध्वांक्षाद्यश्रव्यशब्दो वा तदा तं लक्षयेद्गुरुः 52

vistaro ghorarūpaśca mahīṃ dhāvati cāpyadhaḥ dhvāṃkṣādyaśravyaśabdo vā tadā taṃ lakṣayedguruḥ 52

21.53

ब्रह्महत्यादिभिः पापैस्तत्सङ्गैश्चोपपातकैः तदा तस्य न कर्तव्या दीक्षास्मिन्नकृते विधौ 53

brahmahatyādibhiḥ pāpaistatsaṅgaiścopapātakaiḥ tadā tasya na kartavyā dīkṣāsminnakṛte vidhau 53

21.54

नवात्मा फट्पुटान्तःस्थः पुनः पञ्चफडन्वितः अमुकस्येति पापानि दहाम्यनु फडष्टकम् 54

navātmā phaṭpuṭāntaḥsthaḥ punaḥ pañcaphaḍanvitaḥ amukasyeti pāpāni dahāmyanu phaḍaṣṭakam 54

21.55

इति साहस्रिको होमः कर्तव्यस्तिलतण्डुलैः अन्ते पूर्णा च दातव्या ततो@स्मै दीक्षया गुरुः 55

iti sāhasriko homaḥ kartavyastilataṇḍulaiḥ ante pūrṇā ca dātavyā tato@smai dīkṣayā guruḥ 55

21.56

परयोजनपर्यन्तं कुर्यात्तत्त्वविशोधनम् प्रत्यक्षे@पि स्थितस्याणोः पापिनो भगवन्मयीम् 56

parayojanaparyantaṃ kuryāttattvaviśodhanam pratyakṣe@pi sthitasyāṇoḥ pāpino bhagavanmayīm 56

21.57

शक्तिं प्राप्तवतो ज्येष्ठामेवमेव विधिं चरेत् यदि वा दैशिकः सम्यङ् न दीप्तस्तस्य तत्पुरा 57

śaktiṃ prāptavato jyeṣṭhāmevameva vidhiṃ caret yadi vā daiśikaḥ samyaṅ na dīptastasya tatpurā 57

21.58

प्रायश्चित्तैस्तथा दानैः प्राणायामैश्च शोधनम् कृत्वा विधिमिमां चापि दीक्षां कुर्यादशङ्कितः 58

prāyaścittaistathā dānaiḥ prāṇāyāmaiśca śodhanam kṛtvā vidhimimāṃ cāpi dīkṣāṃ kuryādaśaṅkitaḥ 58

21.59

सर्वथा वर्तमानो@पि तत्त्वविन्मोचयेत्पशून् इच्छयैव शिवः साक्षात्तस्मात्तं पूजयेत्सदा 59

sarvathā vartamāno@pi tattvavinmocayetpaśūn icchayaiva śivaḥ sākṣāttasmāttaṃ pūjayetsadā 59

21.60

शाठ्यं तत्र न कार्यं च तत्कृत्वाधो व्रजेच्छिशुः न पुनः कीर्तयेत्तस्य पापं कीर्तयिता व्रजेत् 60

śāṭhyaṃ tatra na kāryaṃ ca tatkṛtvādho vrajecchiśuḥ na punaḥ kīrtayettasya pāpaṃ kīrtayitā vrajet 60

21.61

निरयं वर्जयेत्तस्मादिति दीक्षोत्तरे विधिः एषा परोक्षदीक्षा द्विधोदिता जीवदितरभेदेन 61

nirayaṃ varjayettasmāditi dīkṣottare vidhiḥ eṣā parokṣadīkṣā dvidhoditā jīvaditarabhedena 61

Āhnika 22

22.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके द्वाविंशतितममाह्निकम् लिङ्गोद्धाराख्यामथ वच्मः शिवशासनैकनिर्दिष्टाम् 1

c atha śrītantrāloke dvāviṃśatitamamāhnikam liṅgoddhārākhyāmatha vacmaḥ śivaśāsanaikanirdiṣṭām 1

22.2

उक्तं श्रीमालिनीतन्त्रे किल पार्थिवधारणाम् उक्त्वा यो योजितो यत्र स तस्मान्न निवर्तते 2

uktaṃ śrīmālinītantre kila pārthivadhāraṇām uktvā yo yojito yatra sa tasmānna nivartate 2

22.3

योग्यतावशसंजाता यस्य यत्रैव शासना स तत्रैव नियोक्तव्यो दीक्षाकाले ततस्त्वसौ 3

yogyatāvaśasaṃjātā yasya yatraiva śāsanā sa tatraiva niyoktavyo dīkṣākāle tatastvasau 3

22.4

फलं सर्वं समासाद्य शिवे युक्तो@पवृज्यते अयुक्तो@प्यूर्ध्वसंशुद्धिं संप्राप्य भुवनेशतः 4

phalaṃ sarvaṃ samāsādya śive yukto@pavṛjyate ayukto@pyūrdhvasaṃśuddhiṃ saṃprāpya bhuvaneśataḥ 4

22.5

शुद्धः शिवत्वमायाति दग्धसंसारबन्धनः उक्त्वा पुंधारणां चोक्तमेतद्वैदान्तिकं मया 5

śuddhaḥ śivatvamāyāti dagdhasaṃsārabandhanaḥ uktvā puṃdhāraṇāṃ coktametadvaidāntikaṃ mayā 5

22.6

कपिलाय पुरा प्रोक्तं प्रथमे पटले तथा अनेन क्रमयोगेन संप्राप्तः परमं पदम् 6

kapilāya purā proktaṃ prathame paṭale tathā anena kramayogena saṃprāptaḥ paramaṃ padam 6

22.7

न भूयः पशुतामेति शुद्धे स्वात्मनि तिष्ठति अतो हि ध्वन्यते@र्थो@यं शिवतत्त्वाधरेष्वपि 7

na bhūyaḥ paśutāmeti śuddhe svātmani tiṣṭhati ato hi dhvanyate@rtho@yaṃ śivatattvādhareṣvapi 7

22.8

तत्त्वेषु योजितस्यास्ति पुनरुद्धरणीयता समस्तशास्त्रकथितवस्तुवैविक्त्यदायिनः 8

tattveṣu yojitasyāsti punaruddharaṇīyatā samastaśāstrakathitavastuvaiviktyadāyinaḥ 8

22.9

शिवागमस्य सर्वेभ्यो@प्यागमेभ्यो विशिष्टता शिवज्ञानेन च विना भूयो@पि पशुतोद्भवः 9

śivāgamasya sarvebhyo@pyāgamebhyo viśiṣṭatā śivajñānena ca vinā bhūyo@pi paśutodbhavaḥ 9

22.10

क्रमश्च शक्तिसंपातो मलहानिर्यियासुता दीक्षा बोधो हेयहानिरुपादेयलयात्मता 10

kramaśca śaktisaṃpāto malahāniryiyāsutā dīkṣā bodho heyahānirupādeyalayātmatā 10

22.11

भोग्यत्वपाशवत्यागः पतिकर्तृत्वसंक्षयः स्वात्मस्थितिश्चेत्येवं हि दर्शनान्तरसंस्थितेः 11

bhogyatvapāśavatyāgaḥ patikartṛtvasaṃkṣayaḥ svātmasthitiścetyevaṃ hi darśanāntarasaṃsthiteḥ 11

22.12

प्रोक्तमुद्धरणीयत्वं शिवशक्तीरितस्य हि अथ वैष्णवबौद्धादितन्त्रान्ताधरवर्तिनाम् 12

proktamuddharaṇīyatvaṃ śivaśaktīritasya hi atha vaiṣṇavabauddhāditantrāntādharavartinām 12

22.13

यदा शिवार्करश्म्योघैर्विकासि हृदयाम्बुजम् लिङ्गोद्धृतिस्तदा पूर्वं दीक्षाकर्म ततः परम् 13

yadā śivārkaraśmyoghairvikāsi hṛdayāmbujam liṅgoddhṛtistadā pūrvaṃ dīkṣākarma tataḥ param 13

22.14

प्राग्लिङ्गान्तरसंस्थो@पि दीक्षातः शिवतां व्रजेत् तत्रोपवास्य तं चान्यदिने साधारमन्त्रतः 14

prāgliṅgāntarasaṃstho@pi dīkṣātaḥ śivatāṃ vrajet tatropavāsya taṃ cānyadine sādhāramantrataḥ 14

22.15

स्थण्डिले पूजयित्वेशं श्रावयेत्तस्य वर्तनीम् एष प्रागभवल्लिङ्गी चोदितस्त्वधुना त्वया 15

sthaṇḍile pūjayitveśaṃ śrāvayettasya vartanīm eṣa prāgabhavalliṅgī coditastvadhunā tvayā 15

22.16

प्रसन्नेन तदेतस्मै कुरु सम्यगनुग्रहम् स्वलिङ्गत्यागशङ्कोत्थं प्रायश्चित्तं च मास्य भूत् 16

prasannena tadetasmai kuru samyaganugraham svaliṅgatyāgaśaṅkotthaṃ prāyaścittaṃ ca māsya bhūt 16

22.17

अचिरात्त्वन्मयीभूय भोगं मोक्षं प्रपद्यताम् एवमस्त्वित्यथाज्ञां च गृहीर्वा व्रतमस्य तत् 17

acirāttvanmayībhūya bhogaṃ mokṣaṃ prapadyatām evamastvityathājñāṃ ca gṛhīrvā vratamasya tat 17

22.18

अपास्याम्भसि निक्षिप्य स्नपयेदनुरूपतः स्नातं संप्रोक्षयेदर्घपात्राम्भोभिरनन्तरम् 18

apāsyāmbhasi nikṣipya snapayedanurūpataḥ snātaṃ saṃprokṣayedarghapātrāmbhobhiranantaram 18

22.19

पञ्चगव्यं दन्तकाष्ठं ततस्तस्मै समर्पयेत् ततस्तं बद्धनेत्रं च प्रवेश्य प्रणिपातयेत् 19

pañcagavyaṃ dantakāṣṭhaṃ tatastasmai samarpayet tatastaṃ baddhanetraṃ ca praveśya praṇipātayet 19

22.20

प्रणवो मातृका माया व्योमव्यापी षडक्षरः बहुरूपो@थ नेत्राख्यः सप्त साधारणा अमी 20

praṇavo mātṛkā māyā vyomavyāpī ṣaḍakṣaraḥ bahurūpo@tha netrākhyaḥ sapta sādhāraṇā amī 20

22.21

तेषां मध्यादेकतमं मन्त्रमस्मै समर्पयेत् सो@प्यहोरात्रमेवैनं जपेदल्पभुगप्यभुक् 21

teṣāṃ madhyādekatamaṃ mantramasmai samarpayet so@pyahorātramevainaṃ japedalpabhugapyabhuk 21

22.22

मन्त्रमस्मै समर्प्याथ साधारविधिसंस्कृते वह्नौ तर्पिततन्मन्त्रे व्रतशुद्धिं समाचरेत् 22

mantramasmai samarpyātha sādhāravidhisaṃskṛte vahnau tarpitatanmantre vrataśuddhiṃ samācaret 22

22.23

पूजितेनैव मन्त्रेण कृत्वा नामास्य संपुटम् प्रायश्चित्तं शोधयामि फट्स्वाहेत्यूहयोगतः 23

pūjitenaiva mantreṇa kṛtvā nāmāsya saṃpuṭam prāyaścittaṃ śodhayāmi phaṭsvāhetyūhayogataḥ 23

22.24

शतं सहस्रं वा हुत्वा पुनः पूर्णाहुतिं तथा प्रयोगाद्वौषडन्तां च क्षिप्त्वाहूय व्रतेश्वरम् 24

śataṃ sahasraṃ vā hutvā punaḥ pūrṇāhutiṃ tathā prayogādvauṣaḍantāṃ ca kṣiptvāhūya vrateśvaram 24

22.25

तारो व्रतेश्वरायेति नमश्चेत्येनमर्चयेत् श्रावयेच्च त्वया नास्य कार्यं किंचिच्छिवाज्ञया 25

tāro vrateśvarāyeti namaścetyenamarcayet śrāvayecca tvayā nāsya kāryaṃ kiṃcicchivājñayā 25

22.26

ततो व्रतेश्वरस्तर्प्यः स्वाहान्तेन ततश्च सः क्षमयित्वा विसृज्यः स्यात्ततो@ग्नेश्च विसर्जनम् 26

tato vrateśvarastarpyaḥ svāhāntena tataśca saḥ kṣamayitvā visṛjyaḥ syāttato@gneśca visarjanam 26

22.27

तच्छ्रावणं च देवाय क्षमस्वेति विसर्जनम् ततस्तृतीयदिवसे प्राग्वत्सर्वो विधिः स्मृतः 27

tacchrāvaṇaṃ ca devāya kṣamasveti visarjanam tatastṛtīyadivase prāgvatsarvo vidhiḥ smṛtaḥ 27

22.28

अधिवासादिकः स्वेष्टदीक्षाकर्मावसानकः प्राग्लिङ्गिनां मोक्षदीक्षा साधिकारविवर्जिता 28

adhivāsādikaḥ sveṣṭadīkṣākarmāvasānakaḥ prāgliṅgināṃ mokṣadīkṣā sādhikāravivarjitā 28

22.29

साधकाचार्यतामार्गे न योग्यास्ते पुनर्भुवः पुनर्भुवो@पि ज्ञानेद्धा भवन्ति गुरुतास्पदम् 29

sādhakācāryatāmārge na yogyāste punarbhuvaḥ punarbhuvo@pi jñāneddhā bhavanti gurutāspadam 29

22.30

मोक्षायैव न भोगाय भोगायाप्यभ्युपायतः इत्युक्तवान्स्वपद्धत्यामीशानशिवदैशिकः 30

mokṣāyaiva na bhogāya bhogāyāpyabhyupāyataḥ ityuktavānsvapaddhatyāmīśānaśivadaiśikaḥ 30

22.31

श्रीदेव्या यामलीयोक्तितत्त्वसम्यक्प्रवेदकः गुर्वन्तस्याप्यधोदृष्टिशायिनः संस्क्रियामिमाम् 31

śrīdevyā yāmalīyoktitattvasamyakpravedakaḥ gurvantasyāpyadhodṛṣṭiśāyinaḥ saṃskriyāmimām 31

22.32

कृत्वा रहस्यं कथयेन्नान्यथा कामिके किल अन्यतन्त्राभिषिक्ते@पि रहस्यं न प्रकाशयेत् 32

kṛtvā rahasyaṃ kathayennānyathā kāmike kila anyatantrābhiṣikte@pi rahasyaṃ na prakāśayet 32

22.33

स्वतन्त्रस्थो@पि गुर्वन्तो गुरुमज्ञमुपाश्रितः तत्र पश्चादनाश्वस्तस्तत्रापि विधिमाचरेत् 33

svatantrastho@pi gurvanto gurumajñamupāśritaḥ tatra paścādanāśvastastatrāpi vidhimācaret 33

22.34

अज्ञाचार्यमुखायातं निर्वीर्यं मन्त्रमेष यत् जप्तवान्स गुरुश्चात्र नाधिकार्युक्तदूषणात् 34

ajñācāryamukhāyātaṃ nirvīryaṃ mantrameṣa yat japtavānsa guruścātra nādhikāryuktadūṣaṇāt 34

22.35

ततो@स्य शुद्धिं प्राक्कृत्वा ततो दीक्षां समाचरेत् अधोदर्शनसंस्थेन गुरुणा दीक्षितः पुरा 35

tato@sya śuddhiṃ prākkṛtvā tato dīkṣāṃ samācaret adhodarśanasaṃsthena guruṇā dīkṣitaḥ purā 35

22.36

तीव्रशक्तिवशात्पश्चाद्यदा गच्छेत्स सद्गुरुम् तदाप्यस्य शिशोरेवं शुद्धिं कृत्वा स सद्गुरुः 36

tīvraśaktivaśātpaścādyadā gacchetsa sadgurum tadāpyasya śiśorevaṃ śuddhiṃ kṛtvā sa sadguruḥ 36

22.37

दीक्षादिकर्म निखिलं कुर्यादुक्तविधानतः प्राप्तो@पि सद्गुरुर्योग्यभावमस्य न वेत्ति चेत् 37

dīkṣādikarma nikhilaṃ kuryāduktavidhānataḥ prāpto@pi sadgururyogyabhāvamasya na vetti cet 37

22.38

विज्ञानदाने तच्छिष्यो योग्यतां दर्शयेन्निजाम् सर्वथा त्वब्रुवन्नेष ब्रुवाणो वा विपर्ययम् 38

vijñānadāne tacchiṣyo yogyatāṃ darśayennijām sarvathā tvabruvanneṣa bruvāṇo vā viparyayam 38

22.39

अज्ञो वस्तुत एवेति तत्त्यक्त्वेत्थं विधिं चरेत् न तिरोभावशङ्कात्र कर्तव्या बुद्धिशालिना 39

ajño vastuta eveti tattyaktvetthaṃ vidhiṃ caret na tirobhāvaśaṅkātra kartavyā buddhiśālinā 39

22.40

अधःस्पृक्त्वं तिरोभूतिर्नोर्ध्वोपायविवेचनम् सिद्धान्ते दीक्षितास्तन्त्रे दशाष्टादशभेदिनि 40

adhaḥspṛktvaṃ tirobhūtirnordhvopāyavivecanam siddhānte dīkṣitāstantre daśāṣṭādaśabhedini 40

22.41

भैरवीये चतुःषष्टौ तान्पशून्दीक्षयेत्त्रिके सिद्धवीरावलीसारे भैरवीये कुले@पि च 41

bhairavīye catuḥṣaṣṭau tānpaśūndīkṣayettrike siddhavīrāvalīsāre bhairavīye kule@pi ca 41

22.42

पञ्चदीक्षाक्रमोपात्ता दीक्षानुत्तरसंज्ञिता तेन सर्वो@धरस्थो@पि लिङ्गोद्धृत्यानुगृह्यते 42

pañcadīkṣākramopāttā dīkṣānuttarasaṃjñitā tena sarvo@dharastho@pi liṅgoddhṛtyānugṛhyate 42

22.43

यो@पि हृत्स्थमहेशानचोदनातः सुविस्तृतम् शास्त्रज्ञानं समन्विच्छेत्सो@पि यायाद्बहून्गुरून् 43

yo@pi hṛtsthamaheśānacodanātaḥ suvistṛtam śāstrajñānaṃ samanvicchetso@pi yāyādbahūngurūn 43

22.44

तद्दीक्षाश्चापि गृह्णीयादभिषेचनपश्चिमाः ज्ञानोपोद्बलिकास्ता हि तत्तज्ज्ञानवता कृताः 44

taddīkṣāścāpi gṛhṇīyādabhiṣecanapaścimāḥ jñānopodbalikāstā hi tattajjñānavatā kṛtāḥ 44

22.45

उक्तं च श्रीमते शास्त्रे तत्र तत्र च भूयसा आमोदार्थी यथा भृङ्गः पुष्पात्पुष्पान्तरं व्रजेत् 45

uktaṃ ca śrīmate śāstre tatra tatra ca bhūyasā āmodārthī yathā bhṛṅgaḥ puṣpātpuṣpāntaraṃ vrajet 45

22.46

विज्ञानार्थी तथा शिष्यो गुरोर्गुर्वन्तरं त्विति गुरूणां भूयसां मध्ये यतो विज्ञानमुत्तमम् 46

vijñānārthī tathā śiṣyo gurorgurvantaraṃ tviti gurūṇāṃ bhūyasāṃ madhye yato vijñānamuttamam 46

22.47

प्राप्तं सो@स्य गुरुर्दीक्षा नात्र मुख्या हि संविदि सर्वज्ञाननिधानं तु गुरुं संप्राप्य सुस्थितः 47

prāptaṃ so@sya gururdīkṣā nātra mukhyā hi saṃvidi sarvajñānanidhānaṃ tu guruṃ saṃprāpya susthitaḥ 47

22.48

तमेवाराधयेद्धीमांस्तत्तज्जिज्ञासनोन्मुखः इति दीक्षाविधिः प्रोक्तो लिङ्गोद्धरणपश्चिमः 48

tamevārādhayeddhīmāṃstattajjijñāsanonmukhaḥ iti dīkṣāvidhiḥ prokto liṅgoddharaṇapaścimaḥ 48

Āhnika 23

23.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके त्रयोविंशतितममाह्निकम् अथाभिषेकस्य विधिः कथ्यते पारमेश्वरः 1

c atha śrītantrāloke trayoviṃśatitamamāhnikam athābhiṣekasya vidhiḥ kathyate pārameśvaraḥ 1

23.2

यैषा पुत्रकदीक्षोक्ता गुरुसाधकयोरपि सैवाधिकारिणी भोग्यतत्त्वयुक्तिमती क्रमात् 2

yaiṣā putrakadīkṣoktā gurusādhakayorapi saivādhikāriṇī bhogyatattvayuktimatī kramāt 2

23.3

स्वभ्यस्तज्ञानिनं सन्तं बुभूषुमथ भाविनम् योग्यं ज्ञात्वा स्वाधिकारं गुरुस्तस्मै समर्पयेत् 3

svabhyastajñāninaṃ santaṃ bubhūṣumatha bhāvinam yogyaṃ jñātvā svādhikāraṃ gurustasmai samarpayet 3

23.4

यो नैवं वेद नैवासावभिषिक्तो@पि दैशिकः समय्यादिक्रमेणेति श्रीमत्कामिक उच्यते 4

yo naivaṃ veda naivāsāvabhiṣikto@pi daiśikaḥ samayyādikrameṇeti śrīmatkāmika ucyate 4

23.5

यो न वेदाध्वसन्धानं षोढा बाह्यान्तरस्थितम् स गुरुर्मोचयेन्नेति सिद्धयोगीश्वरीमते 5

yo na vedādhvasandhānaṃ ṣoḍhā bāhyāntarasthitam sa gururmocayenneti siddhayogīśvarīmate 5

23.6

सर्वलक्षणहीनो@पि ज्ञानवान् गुरुरिष्यते ज्ञानप्राधान्यमेवोक्तमिति श्रीकचभार्गवे 6

sarvalakṣaṇahīno@pi jñānavān gururiṣyate jñānaprādhānyamevoktamiti śrīkacabhārgave 6

23.7

पदवाक्यप्रमाणज्ञः शिवभक्त्येकतत्परः समस्तशिवशास्त्रार्थबोद्धा कारुणिको गुरुः 7

padavākyapramāṇajñaḥ śivabhaktyekatatparaḥ samastaśivaśāstrārthaboddhā kāruṇiko guruḥ 7

23.8

न स्वयंभूस्तस्य चोक्तं लक्षणं परमेशिना अभक्तो जीवितधिया कुर्वन्नीशानधिष्ठितः 8

na svayaṃbhūstasya coktaṃ lakṣaṇaṃ parameśinā abhakto jīvitadhiyā kurvannīśānadhiṣṭhitaḥ 8

23.9

पश्चात्मना स्वयंभूष्णुर्नाधिकारी स कुत्रचित् भस्माङ्कुरो व्रतिसुतो दुःशीलातनयस्तथा 9

paścātmanā svayaṃbhūṣṇurnādhikārī sa kutracit bhasmāṅkuro vratisuto duḥśīlātanayastathā 9

23.10

कुण्डो गोलश्च ते दुष्टा उक्तं देव्याख्ययामले पुनर्भूश्चान्यलिङ्गो यः पुनः शैवे प्रतिष्ठितः 10

kuṇḍo golaśca te duṣṭā uktaṃ devyākhyayāmale punarbhūścānyaliṅgo yaḥ punaḥ śaive pratiṣṭhitaḥ 10

23.11

श्रीपूर्वशास्त्रे न त्वेष नियमः को@पि चोदितः यथार्थतत्त्वसंघज्ञस्तथा शिष्ये प्रकाशकः 11

śrīpūrvaśāstre na tveṣa niyamaḥ ko@pi coditaḥ yathārthatattvasaṃghajñastathā śiṣye prakāśakaḥ 11

23.12

यः पुनः सर्वतत्त्वानि वेत्तीत्यादि च लक्षणम् योगचारे च यद्यत्र तन्त्रे चोदितमाचरेत् 12

yaḥ punaḥ sarvatattvāni vettītyādi ca lakṣaṇam yogacāre ca yadyatra tantre coditamācaret 12

23.13

तथैव सिद्धये सेयमाज्ञेति किल वर्णितम् यस्तु कर्मितयाचार्यस्तत्र काणादिवर्जनम् 13

tathaiva siddhaye seyamājñeti kila varṇitam yastu karmitayācāryastatra kāṇādivarjanam 13

23.14

यतः कारकसामग्र्यात्कर्मणो नाधिकः क्वचित् देव्या यामलशास्त्रे च काञ्च्यादिपरिवर्जनम् 14

yataḥ kārakasāmagryātkarmaṇo nādhikaḥ kvacit devyā yāmalaśāstre ca kāñcyādiparivarjanam 14

23.15

तद्दृष्टदोषात्क्रोधादेः सम्यक्ज्ञातर्यसौ कुतः गुरवस्तु स्वयंभ्वादि वर्ज्यं यद्यामलादिषु 15

taddṛṣṭadoṣātkrodhādeḥ samyakjñātaryasau kutaḥ guravastu svayaṃbhvādi varjyaṃ yadyāmalādiṣu 15

23.16

कर्म्यभिप्रायतः सर्वं तदिति व्याचचक्षिरे अतो देशकुलाचारदेहलक्षणकल्पनाम् 16

karmyabhiprāyataḥ sarvaṃ taditi vyācacakṣire ato deśakulācāradehalakṣaṇakalpanām 16

23.17

अनादृत्यैव संपूर्णज्ञानं कुर्याद्गुरुर्गुरुम् प्राग्वत्संपूज्य हुत्वा च श्रावयित्वा चिकीर्षितम् 17

anādṛtyaiva saṃpūrṇajñānaṃ kuryādgururgurum prāgvatsaṃpūjya hutvā ca śrāvayitvā cikīrṣitam 17

23.18

ततो@भिषिञ्चेत्तं शिष्यं चतुःषष्ट्या ततः सकृत् तन्मन्त्ररसतोयेन पूर्वोक्तविधिना गुरुः 18

tato@bhiṣiñcettaṃ śiṣyaṃ catuḥṣaṣṭyā tataḥ sakṛt tanmantrarasatoyena pūrvoktavidhinā guruḥ 18

23.19

विभवेन सुविस्तीर्णं ततस्तस्मै वदेत्स्वकम् सर्वं कर्तव्यसारं यच्छास्त्राणां परमं रहः 19

vibhavena suvistīrṇaṃ tatastasmai vadetsvakam sarvaṃ kartavyasāraṃ yacchāstrāṇāṃ paramaṃ rahaḥ 19

23.20

अनुग्राह्यास्त्वया शिष्याः शिवशक्तिप्रचोदिताः उक्तं ज्ञानोत्तरे चैतद्ब्राह्मणाः क्षत्रिया विशः 20

anugrāhyāstvayā śiṣyāḥ śivaśaktipracoditāḥ uktaṃ jñānottare caitadbrāhmaṇāḥ kṣatriyā viśaḥ 20

23.21

नपुंसकाः स्त्रियः शूद्रा ये चान्ये@पि तदर्थिनः ते दीक्षायां न मीमांस्या ज्ञानकाले विचारयेत् 21

napuṃsakāḥ striyaḥ śūdrā ye cānye@pi tadarthinaḥ te dīkṣāyāṃ na mīmāṃsyā jñānakāle vicārayet 21

23.22

ज्ञानमूलो गुरुः प्रोक्तः सप्तसत्रीं प्रवर्तयेत् दीक्षा व्याख्या कृपा मैत्री शास्त्रचिन्ता शिवैकता 22

jñānamūlo guruḥ proktaḥ saptasatrīṃ pravartayet dīkṣā vyākhyā kṛpā maitrī śāstracintā śivaikatā 22

23.23

अन्नादिदानमित्येतत्पालयेत्सप्तसत्रकम् अभिषेकविधौ चास्मै करणीखटिकादिकम् 23

annādidānamityetatpālayetsaptasatrakam abhiṣekavidhau cāsmai karaṇīkhaṭikādikam 23

23.24

सर्वोपकरणव्रातमर्पणीयं विपश्चिते सो@भिषिक्तो गुरुं पश्चाद्दक्षिणाभिः प्रपूजयेत् 24

sarvopakaraṇavrātamarpaṇīyaṃ vipaścite so@bhiṣikto guruṃ paścāddakṣiṇābhiḥ prapūjayet 24

23.25

ज्ञानहीनो गुरुः कर्मी स्वाधिकारं समर्प्य नो दीक्षाद्यधिकृतिं कुर्याद्विना तस्याज्ञया पुनः 25

jñānahīno guruḥ karmī svādhikāraṃ samarpya no dīkṣādyadhikṛtiṃ kuryādvinā tasyājñayā punaḥ 25

23.26

इत्येवं श्रावयेत्सो@पि नमस्कृत्याभिनन्दयेत् ततः प्रभृत्यसौ पूर्वो गुरुस्त्यक्ताधिकारकः 26

ityevaṃ śrāvayetso@pi namaskṛtyābhinandayet tataḥ prabhṛtyasau pūrvo gurustyaktādhikārakaḥ 26

23.27

यथेच्छं विचरेद्व्याख्यादीक्षादौ यन्त्रणोज्झितः कुर्वन्न बाध्यते यस्माद्दीपाद्दीपवदीदृशः 27

yathecchaṃ vicaredvyākhyādīkṣādau yantraṇojjhitaḥ kurvanna bādhyate yasmāddīpāddīpavadīdṛśaḥ 27

23.28

सन्तानो नाधिकारस्य च्यवो@कुर्वन्न बाध्यते प्राक् च कुर्वन्विहन्येत सिद्धातन्त्रे तदुच्यते 28

santāno nādhikārasya cyavo@kurvanna bādhyate prāk ca kurvanvihanyeta siddhātantre taducyate 28

23.29

यथार्थमुपदेशं तु कुर्वन्नाचार्य उच्यते न चावज्ञा क्रियाकाले संसारोद्धरणं प्रति 29

yathārthamupadeśaṃ tu kurvannācārya ucyate na cāvajñā kriyākāle saṃsāroddharaṇaṃ prati 29

23.30

न दीक्षेत गुरुः शिष्यं तत्त्वयुक्तस्तु गर्वतः यो@स्य स्यान्नरके वास इह च व्याधितो भवेत् 30

na dīkṣeta guruḥ śiṣyaṃ tattvayuktastu garvataḥ yo@sya syānnarake vāsa iha ca vyādhito bhavet 30

23.31

प्राप्ताभिषेकः स गुरुः षण्मासान्मन्त्रपद्धतिम् सर्वां तन्त्रोदितां ध्यायेज्जपेच्चातन्मयत्वतः 31

prāptābhiṣekaḥ sa guruḥ ṣaṇmāsānmantrapaddhatim sarvāṃ tantroditāṃ dhyāyejjapeccātanmayatvataḥ 31

23.32

यदैव तन्मयीभूतस्तदा वीर्यमुपागतः छिन्द्यात्पाशांस्ततो यत्नं कुर्यात्तन्मयतास्थितौ 32

yadaiva tanmayībhūtastadā vīryamupāgataḥ chindyātpāśāṃstato yatnaṃ kuryāttanmayatāsthitau 32

23.33

हृच्चक्रादुत्थिता सूक्ष्मा शशिस्फटिकसंनिभा लेखाकारा नादरूपा प्रशान्ता चक्रपङ्क्तिगा 33

hṛccakrādutthitā sūkṣmā śaśisphaṭikasaṃnibhā lekhākārā nādarūpā praśāntā cakrapaṅktigā 33

23.34

द्वादशान्ते निरूढा सा सौषुम्ने त्रिपथान्तरे तत्र हृच्चक्रमापूर्य जपेन्मन्त्रं ज्वलत्प्रभम् 34

dvādaśānte nirūḍhā sā sauṣumne tripathāntare tatra hṛccakramāpūrya japenmantraṃ jvalatprabham 34

23.35

चक्षुर्लोमादिरन्ध्रौघवहज्ज्वालौर्वसंनिभम् यावच्छान्तशिखाकीर्णं विश्वाज्यप्रविलापकम् 35

cakṣurlomādirandhraughavahajjvālaurvasaṃnibham yāvacchāntaśikhākīrṇaṃ viśvājyapravilāpakam 35

23.36

तदाज्यधारासंतृप्तमानाभिकुहरान्तरम् एवं मन्त्रा मोक्षदाः स्युर्दीप्ता बुद्धाः सुनिर्मलाः 36

tadājyadhārāsaṃtṛptamānābhikuharāntaram evaṃ mantrā mokṣadāḥ syurdīptā buddhāḥ sunirmalāḥ 36

23.37

मूलकन्दनभोनाभिहृत्कण्ठालिकतालुगम् अर्धेन्दुरोधिकानादतदन्तव्यापिशक्तिगम् 37

mūlakandanabhonābhihṛtkaṇṭhālikatālugam ardhendurodhikānādatadantavyāpiśaktigam 37

23.38

समनोन्मनशुद्धात्मपरचक्रसमाश्रितम् यत्र यत्र जपेच्चक्रे समस्तव्यस्तभेदनात् 38

samanonmanaśuddhātmaparacakrasamāśritam yatra yatra japeccakre samastavyastabhedanāt 38

23.39

तत्र तत्र महामन्त्र इति देव्याख्ययामले विद्याव्रतमिदं प्रोक्तं मन्त्रवीर्यप्रसिद्धये 39

tatra tatra mahāmantra iti devyākhyayāmale vidyāvratamidaṃ proktaṃ mantravīryaprasiddhaye 39

23.40

तच्च तादात्म्यमेवेति यदुक्तं स्पन्दशासने तदाक्रम्य बलं मन्त्राः सर्वज्ञबलशालिनः 40

tacca tādātmyameveti yaduktaṃ spandaśāsane tadākramya balaṃ mantrāḥ sarvajñabalaśālinaḥ 40

23.41

प्रवर्तन्ते@धिकाराय करणानीव देहिनाम् कृतविद्याव्रतः पश्चाद्दीक्षाव्याख्यादि सर्वतः 41

pravartante@dhikārāya karaṇānīva dehinām kṛtavidyāvrataḥ paścāddīkṣāvyākhyādi sarvataḥ 41

23.42

कुर्याद्योग्येषु शिष्येषु नायोग्येषु कदाचन रहस्ये योजयेद्विप्रं परीक्ष्य विपरीततः 42

kuryādyogyeṣu śiṣyeṣu nāyogyeṣu kadācana rahasye yojayedvipraṃ parīkṣya viparītataḥ 42

23.43

आचाराच्छक्तिमप्येव नान्यथेत्यूर्मिशासने नित्याद्यल्पाल्पकं कुर्याद्यदुक्तं ब्रह्मयामले 43

ācārācchaktimapyeva nānyathetyūrmiśāsane nityādyalpālpakaṃ kuryādyaduktaṃ brahmayāmale 43

23.44

चीर्णविद्याव्रतः सर्वं मनसा वा स्मरेत्प्रिये देहसंबन्धसंछन्नसार्वज्ञ्यो दम्भभाजनम् 44

cīrṇavidyāvrataḥ sarvaṃ manasā vā smaretpriye dehasaṃbandhasaṃchannasārvajñyo dambhabhājanam 44

23.45

अविदन्दीक्षमाणो@पि न दुष्येद्दैशिकः क्वचित् ज्ञात्वा त्वयोग्यतां नैनं दीक्षेत प्रत्यवायिताम् 45

avidandīkṣamāṇo@pi na duṣyeddaiśikaḥ kvacit jñātvā tvayogyatāṃ nainaṃ dīkṣeta pratyavāyitām 45

23.46

बुद्ध्वा ज्ञाने शास्त्रसिद्धिगुरुत्वादौ च तं पुनः भूय एव परीक्षेत तत्तदौचित्यशालिनम् 46

buddhvā jñāne śāstrasiddhigurutvādau ca taṃ punaḥ bhūya eva parīkṣeta tattadaucityaśālinam 46

23.47

तत्र तत्र नियुञ्जीत नतु जातु विपर्ययात् ननु तद्वस्त्वयोग्यस्य तत्रेच्छा जायते कुतः 47

tatra tatra niyuñjīta natu jātu viparyayāt nanu tadvastvayogyasya tatrecchā jāyate kutaḥ 47

23.48

तदीशाधिष्ठितेच्छैव योग्यतामस्य सूचयेत् सत्यं कापि प्रबुद्धासाविच्छा रूढिं न गच्छति 48

tadīśādhiṣṭhitecchaiva yogyatāmasya sūcayet satyaṃ kāpi prabuddhāsāvicchā rūḍhiṃ na gacchati 48

23.49

विद्युद्वत्पापशीलस्य यथा पापापवर्जने रूढ्यरूढी तदिच्छाया अपि शंभुप्रसादतः 49

vidyudvatpāpaśīlasya yathā pāpāpavarjane rūḍhyarūḍhī tadicchāyā api śaṃbhuprasādataḥ 49

23.50

अप्ररूढतथेच्छाकस्तत एव न भाजनम् यः सम्यग्ज्ञानमादाय गुरुविश्वासवर्जितः 50

aprarūḍhatathecchākastata eva na bhājanam yaḥ samyagjñānamādāya guruviśvāsavarjitaḥ 50

23.51

लोकं विप्लावयेन्नास्मिञ्ज्ञाते विज्ञानमर्पयेत् अज्ञाते@पि पुनर्ज्ञाते विज्ञानहरणं चरेत् 51

lokaṃ viplāvayennāsmiñjñāte vijñānamarpayet ajñāte@pi punarjñāte vijñānaharaṇaṃ caret 51

23.52

पुनःपुनर्यदा ज्ञातो विश्वासपरिवर्जितः तदा तमग्रतो ध्यायेत्स्फुरन्तं चन्द्रसूर्यवत् 52

punaḥpunaryadā jñāto viśvāsaparivarjitaḥ tadā tamagrato dhyāyetsphurantaṃ candrasūryavat 52

23.53

ततो निजहृदम्भोजबोधाम्बरतलोदिताम् स्वर्भानुमलिनां ध्यायेद्वामां शक्तिं विमोहनीम् 53

tato nijahṛdambhojabodhāmbarataloditām svarbhānumalināṃ dhyāyedvāmāṃ śaktiṃ vimohanīm 53

23.54

वामाचारक्रमेणैनां निःसृतां साध्यगामिनीम् चिन्तयित्वा तया ग्रस्तप्रकाशं तं विचिन्तयेत् 54

vāmācārakrameṇaināṃ niḥsṛtāṃ sādhyagāminīm cintayitvā tayā grastaprakāśaṃ taṃ vicintayet 54

23.55

अनेन क्रमयोगेन मूढबुद्धेर्दुरात्मनः विज्ञानमन्त्रविद्याद्याः प्रकुर्वन्त्यपकारिताम् 55

anena kramayogena mūḍhabuddherdurātmanaḥ vijñānamantravidyādyāḥ prakurvantyapakāritām 55

23.56

ननु विज्ञानमात्मस्थं कथं हर्तुं क्षमं भवेत् अतो विज्ञानहरणं कथं श्रीपूर्व उच्यते 56

nanu vijñānamātmasthaṃ kathaṃ hartuṃ kṣamaṃ bhavet ato vijñānaharaṇaṃ kathaṃ śrīpūrva ucyate 56

23.57

उच्यते नास्य शिष्यस्य विज्ञानं रूढिमागतम् तथात्वे हरणं कस्मात्पूर्णयोग्यत्वशालिनः 57

ucyate nāsya śiṣyasya vijñānaṃ rūḍhimāgatam tathātve haraṇaṃ kasmātpūrṇayogyatvaśālinaḥ 57

23.58

किंत्वेष वामया शक्त्या मूढो गाढं विभोः कृतः स्वभावादेव तेनास्य विद्याद्यमपकारकम् 58

kiṃtveṣa vāmayā śaktyā mūḍho gāḍhaṃ vibhoḥ kṛtaḥ svabhāvādeva tenāsya vidyādyamapakārakam 58

23.59

गुरुः पुनः शिवाभिन्नः सन्यः पञ्चविधां कृतिम् कुर्याद्यदि ततः पूर्णमधिकारित्वमस्य तत् 59

guruḥ punaḥ śivābhinnaḥ sanyaḥ pañcavidhāṃ kṛtim kuryādyadi tataḥ pūrṇamadhikāritvamasya tat 59

23.60

अतो यथा शुद्धतत्त्वसृष्टिस्थित्योर्मलात्यये योजनानुग्रहे कार्यचतुष्के@धिकृतो गुरुः 60

ato yathā śuddhatattvasṛṣṭisthityormalātyaye yojanānugrahe kāryacatuṣke@dhikṛto guruḥ 60

23.61

शिवाभेदेन तत्कुर्यात्तद्वत्पञ्चममप्ययम् तिरोभावाभिधं कृत्यं तथासौ शिवतात्मकः 61

śivābhedena tatkuryāttadvatpañcamamapyayam tirobhāvābhidhaṃ kṛtyaṃ tathāsau śivatātmakaḥ 61

23.62

अत एव शिवे शास्त्रे ज्ञाने चाश्वासभाजनम् गुरोर्मूढतया कोपधामापि न तिरोहितः 62

ata eva śive śāstre jñāne cāśvāsabhājanam gurormūḍhatayā kopadhāmāpi na tirohitaḥ 62

23.63

गुरुर्हि कुपितो यस्य स तिरोहित उच्यते संसारी सतु देवो हि गुरुर्न च मृषाविदः 63

gururhi kupito yasya sa tirohita ucyate saṃsārī satu devo hi gururna ca mṛṣāvidaḥ 63

23.64

तत एव च शास्त्रादिदूषको यद्यपि क्रुधा न दह्यते@सौ गुरुणा तथाप्येष तिरोहितः 64

tata eva ca śāstrādidūṣako yadyapi krudhā na dahyate@sau guruṇā tathāpyeṣa tirohitaḥ 64

23.65

अस्मद्गुर्वागमस्त्वेष तिरोभूते स्वयं शिशौ न कुप्येन्न शपेद्धीमान् स ह्यनुग्राहकः सदा 65

asmadgurvāgamastveṣa tirobhūte svayaṃ śiśau na kupyenna śapeddhīmān sa hyanugrāhakaḥ sadā 65

23.66

ईशेच्छाचोदितः पाशं यदि कण्ठे निपीडयेत् किमाचार्येण तत्रास्य कार्या स्यात्सहकारिता 66

īśecchācoditaḥ pāśaṃ yadi kaṇṭhe nipīḍayet kimācāryeṇa tatrāsya kāryā syātsahakāritā 66

23.67

शिवाभिन्नो@पि हि गुरुरनुग्रहमयीं विभोः मुख्यां शक्तिमुपासीनो@नुगृह्णीयात्स सर्वथा 67

śivābhinno@pi hi gururanugrahamayīṃ vibhoḥ mukhyāṃ śaktimupāsīno@nugṛhṇīyātsa sarvathā 67

23.68

स्वातन्त्र्यमात्रज्ञप्त्यै तु कथितं शास्त्र ईदृशम् न कार्यं पततां हस्तालम्बः सह्यो न पातनम् 68

svātantryamātrajñaptyai tu kathitaṃ śāstra īdṛśam na kāryaṃ patatāṃ hastālambaḥ sahyo na pātanam 68

23.69

अत एव स्वतन्त्रत्वादिच्छायाः पुनरुन्मुखम् प्रायश्चित्तैर्विशोध्यैनं दीक्षेत कृपया गुरुः 69

ata eva svatantratvādicchāyāḥ punarunmukham prāyaścittairviśodhyainaṃ dīkṣeta kṛpayā guruḥ 69

23.70

ऊर्ध्वदृष्टौ प्रपन्नः सन्ननाश्वस्तस्ततः परम् अधःशास्त्रं प्रपद्यापि न श्रेयःपात्रतामियात् 70

ūrdhvadṛṣṭau prapannaḥ sannanāśvastastataḥ param adhaḥśāstraṃ prapadyāpi na śreyaḥpātratāmiyāt 70

23.71

अधोदृष्टौ प्रपन्नस्तु तदनाश्वस्तमानसः ऊर्ध्वशासनभाक् पापं तच्चोज्झेच्च शिवीभवेत् 71

adhodṛṣṭau prapannastu tadanāśvastamānasaḥ ūrdhvaśāsanabhāk pāpaṃ taccojjhecca śivībhavet 71

23.72

राज्ञे द्रुह्यन्नमात्याङ्गभूतो@पि हि विहन्यते विपर्ययस्तु नेत्येवमूर्ध्वां दृष्टिं समाश्रयेत् 72

rājñe druhyannamātyāṅgabhūto@pi hi vihanyate viparyayastu netyevamūrdhvāṃ dṛṣṭiṃ samāśrayet 72

23.73

श्रीपूर्वशास्त्रे तेनोक्तं यावत्तेनैव नोद्धृतः अत्र ह्यर्थो@यमेतावत्पूर्वोक्तज्ञानवृंहितः 73

śrīpūrvaśāstre tenoktaṃ yāvattenaiva noddhṛtaḥ atra hyartho@yametāvatpūrvoktajñānavṛṃhitaḥ 73

23.74

गुरुस्तावत्स एवात्र तच्छब्देनावमृश्यते तादृक्स्वभ्यस्तविज्ञानभाजोर्ध्वपदशालिना 74

gurustāvatsa evātra tacchabdenāvamṛśyate tādṛksvabhyastavijñānabhājordhvapadaśālinā 74

23.75

अनुद्धृतस्य न श्रेय एतदन्यगुरूद्धृतेः अत एवाम्बुजन्मार्कदृष्टान्तो@त्र निरूपितः 75

anuddhṛtasya na śreya etadanyagurūddhṛteḥ ata evāmbujanmārkadṛṣṭānto@tra nirūpitaḥ 75

23.76

त्रिजगज्ज्योतिषो ह्यन्यत्तेजो@न्यच्च निशाकृतः ज्ञानमन्यत्त्रिकगुरोरन्यत्त्वधरवर्तिनाम् 76

trijagajjyotiṣo hyanyattejo@nyacca niśākṛtaḥ jñānamanyattrikaguroranyattvadharavartinām 76

23.77

अत एव पुराभूतगुर्वभावो यदा तदा तदन्यं लक्षणोपेतमाश्रयेत्पुनरुन्मुखः 77

ata eva purābhūtagurvabhāvo yadā tadā tadanyaṃ lakṣaṇopetamāśrayetpunarunmukhaḥ 77

23.78

सति तस्मिंस्तून्मुखः सन्कस्माज्जह्याद्यदि स्फुटम् स्यादन्यतरगो दोषो यो@धिकारापघातकः 78

sati tasmiṃstūnmukhaḥ sankasmājjahyādyadi sphuṭam syādanyatarago doṣo yo@dhikārāpaghātakaḥ 78

23.79

दोषश्चेह न लोकस्थो दोषत्वेन निरूप्यते अज्ञानख्यापनायुक्तख्यापनात्मा त्वसौ मतः 79

doṣaśceha na lokastho doṣatvena nirūpyate ajñānakhyāpanāyuktakhyāpanātmā tvasau mataḥ 79

23.80

शिष्यस्यापि तथाभूतज्ञानानाश्वस्तरूपता मुख्यो दोषस्तदन्ये हि दोषास्तत्प्रभवा यतः 80

śiṣyasyāpi tathābhūtajñānānāśvastarūpatā mukhyo doṣastadanye hi doṣāstatprabhavā yataḥ 80

23.81

न ध्वस्तव्याधिकः को हि भिषजं बहु मन्यते असूयुर्नूनमध्वस्तव्याधिः स्वस्थायते बलात् 81

na dhvastavyādhikaḥ ko hi bhiṣajaṃ bahu manyate asūyurnūnamadhvastavyādhiḥ svasthāyate balāt 81

23.82

एवं ज्ञानसमाश्वस्तः किं किं न गुरवे चरेत् नो चेन्नूनमविश्वस्तो विश्वस्त इव तिष्ठति 82

evaṃ jñānasamāśvastaḥ kiṃ kiṃ na gurave caret no cennūnamaviśvasto viśvasta iva tiṣṭhati 82

23.83

अज्ञानादय एवैते दोषा न लौकिका गुरोः इति ख्यापयितुं प्रोक्तं मालिनीविजयोत्तरे 83

ajñānādaya evaite doṣā na laukikā guroḥ iti khyāpayituṃ proktaṃ mālinīvijayottare 83

23.84

न तस्यान्वेषयेद्वृत्तं शुभं वा यदि वाशुभम् स एव तद्विजानाति युक्तं चायुक्तमेव वा 84

na tasyānveṣayedvṛttaṃ śubhaṃ vā yadi vāśubham sa eva tadvijānāti yuktaṃ cāyuktameva vā 84

23.85

अकार्येषु यदा सक्तः प्राणद्रव्यापहारिषु तदा निवारणीयो@सौ प्रणतेन विपश्चिता 85

akāryeṣu yadā saktaḥ prāṇadravyāpahāriṣu tadā nivāraṇīyo@sau praṇatena vipaścitā 85

23.86

विशेषणमकार्याणामुक्ताभिप्रायमेव यत् तेनातिवार्यमाणो@पि यद्यसौ न निवर्तते 86

viśeṣaṇamakāryāṇāmuktābhiprāyameva yat tenātivāryamāṇo@pi yadyasau na nivartate 86

23.87

तदान्यत्र क्वचिद्गत्वा शिवमेवानुचिन्तयेत् न ह्यस्य स गुरुत्वे स्याद्दोषो येनोषरे कृषिम् 87

tadānyatra kvacidgatvā śivamevānucintayet na hyasya sa gurutve syāddoṣo yenoṣare kṛṣim 87

23.88

कुर्याद्व्रजेन्निशायां वा स त्वर्थप्राणहारकः तदीयाप्रियभीरुस्तु परं तादृशमाचरेत् 88

kuryādvrajenniśāyāṃ vā sa tvarthaprāṇahārakaḥ tadīyāpriyabhīrustu paraṃ tādṛśamācaret 88

23.89

यतस्तदप्रियं नैष शृणुयादिति भाषितम् श्रीमातङ्गे तदुक्तं च नाधीतं भूमभीतितः 89

yatastadapriyaṃ naiṣa śṛṇuyāditi bhāṣitam śrīmātaṅge taduktaṃ ca nādhītaṃ bhūmabhītitaḥ 89

23.90

यच्चैतदुक्तमेतावत्कर्तव्यमिति तद्ध्रुवम् तीव्रशक्तिगृहीतानां स्वयमेव हृदि स्फुरेत् 90

yaccaitaduktametāvatkartavyamiti taddhruvam tīvraśaktigṛhītānāṃ svayameva hṛdi sphuret 90

23.91

उपदेशस्त्वयं मन्दमध्यशक्तेर्निजां क्रमात् शक्तिं ज्वलयितुं प्रोक्तः सा ह्येवं जाज्वलीत्यलम् 91

upadeśastvayaṃ mandamadhyaśakternijāṃ kramāt śaktiṃ jvalayituṃ proktaḥ sā hyevaṃ jājvalītyalam 91

23.92

दृढानुरागसुभगसंरम्भाभोगभागिनः स्वोल्लासि स्मरसर्वस्यं दार्ढ्यायान्यत्र दृश्यते 92

dṛḍhānurāgasubhagasaṃrambhābhogabhāginaḥ svollāsi smarasarvasyaṃ dārḍhyāyānyatra dṛśyate 92

23.93

नन्वेष कस्माद्दृष्टान्तः किमेतेनाशुभं कृतम् चित्स्पन्दः सर्वगो भिन्नादुपाधेः स तथा तथा 93

nanveṣa kasmāddṛṣṭāntaḥ kimetenāśubhaṃ kṛtam citspandaḥ sarvago bhinnādupādheḥ sa tathā tathā 93

23.94

भवेत्को@पि तिरोभूतः पुनरुन्मुखितो@पि सन् विनापि दैशिकात्प्राग्वत्स्वयमेव विमुच्यते 94

bhavetko@pi tirobhūtaḥ punarunmukhito@pi san vināpi daiśikātprāgvatsvayameva vimucyate 94

23.95

प्रकारस्त्वेष नात्रोक्तः शक्तिपातबलाद्गतः असंभाव्यतया चात्र दृढकोपप्रसादवत् 95

prakārastveṣa nātroktaḥ śaktipātabalādgataḥ asaṃbhāvyatayā cātra dṛḍhakopaprasādavat 95

23.96

इत्येष यो गुरोः प्रोक्तो विधिस्तं पालयेद्गुरुः अन्यथा न शिवं यायाच्छ्रीमत्सारे च वर्णितम् 96

ityeṣa yo guroḥ prokto vidhistaṃ pālayedguruḥ anyathā na śivaṃ yāyācchrīmatsāre ca varṇitam 96

23.97

अन्यायं ये प्रकुर्वन्ति शास्त्रार्थं वर्जयन्त्यलम् ते@र्धनारीशपुरगा गुरवः समयच्युताः 97

anyāyaṃ ye prakurvanti śāstrārthaṃ varjayantyalam te@rdhanārīśapuragā guravaḥ samayacyutāḥ 97

23.98

अन्यत्राप्यधिकारं च नेयाद्विद्येशतां व्रजेत् अन्यत्र समयत्यागात्क्रव्यादत्वं शतं समाः 98

anyatrāpyadhikāraṃ ca neyādvidyeśatāṃ vrajet anyatra samayatyāgātkravyādatvaṃ śataṃ samāḥ 98

23.99

इयत्तत्रत्यतात्पर्यं सिद्धान्तगुरुरुन्नयः भवेत्पिशाचविद्येशः शुद्ध एव तु तान्त्रिकः 99

iyattatratyatātparyaṃ siddhāntagururunnayaḥ bhavetpiśācavidyeśaḥ śuddha eva tu tāntrikaḥ 99

23.100

षडर्धदैशिकश्चार्धनारीशभुवनस्थितिः एषा कर्मप्रधानानां गुरूणां गतिरुच्यते 100

ṣaḍardhadaiśikaścārdhanārīśabhuvanasthitiḥ eṣā karmapradhānānāṃ gurūṇāṃ gatirucyate 100

23.101

ज्ञानिनां चैष नो बन्ध इति सर्वत्र वर्णितम् साधकस्याभिषेके@पि सर्वो@यं कथ्यते विधिः 101

jñānināṃ caiṣa no bandha iti sarvatra varṇitam sādhakasyābhiṣeke@pi sarvo@yaṃ kathyate vidhiḥ 101

23.102

अधिकारार्पणं नात्र नच विद्याव्रतं किल साध्यमन्त्रार्पणं त्वत्र स्वोपयोगिक्रियाक्रमे 102

adhikārārpaṇaṃ nātra naca vidyāvrataṃ kila sādhyamantrārpaṇaṃ tvatra svopayogikriyākrame 102

23.103

समस्ते@प्युपदेशः स्यान्निजोपकरणार्पणम् अभिषेकविधिर्निरूपितः परमेशेन यथा निरूपितः 103

samaste@pyupadeśaḥ syānnijopakaraṇārpaṇam abhiṣekavidhirnirūpitaḥ parameśena yathā nirūpitaḥ 103

Āhnika 24

24.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके चतुर्विंशतितममाह्निकम् अथ शाम्भवशासनोदितां सरहस्यां शृणुतान्त्यसंस्क्रियाम् 1ब्

c atha śrītantrāloke caturviṃśatitamamāhnikam atha śāmbhavaśāsanoditāṃ sarahasyāṃ śṛṇutāntyasaṃskriyām 1b

24.2

सर्वेषामधरस्थानां गुर्वन्तानामपि स्फुटम् शक्तिपातात्पुराप्रोक्तात्कुर्यादन्त्येष्टिदीक्षणम् 2

sarveṣāmadharasthānāṃ gurvantānāmapi sphuṭam śaktipātātpurāproktātkuryādantyeṣṭidīkṣaṇam 2

24.3

ऊर्ध्वशासनगानां च समयोपहतात्मनाम् अन्त्येष्टिदीक्षा कर्तव्या गुरुणा तत्त्ववेदिना 3

ūrdhvaśāsanagānāṃ ca samayopahatātmanām antyeṣṭidīkṣā kartavyā guruṇā tattvavedinā 3

24.4

समयाचारदोषेषु प्रमादात्स्खलितस्य हि अन्त्येष्टिदीक्षा कार्येति श्रीदीक्षोत्तरशासने 4

samayācāradoṣeṣu pramādātskhalitasya hi antyeṣṭidīkṣā kāryeti śrīdīkṣottaraśāsane 4

24.5

यत्किंचित्कथितं पूर्वं मृतोद्धाराभिधे विधौ प्रतिमायां तदेवात्र सर्वं शवतनौ चरेत् 5

yatkiṃcitkathitaṃ pūrvaṃ mṛtoddhārābhidhe vidhau pratimāyāṃ tadevātra sarvaṃ śavatanau caret 5

24.6

श्रीसिद्धातन्त्रकथितो विधिरेष निरूप्यते अन्तिमं यद्भवेत्पूर्वं तत्कृत्वान्तिममादिमम् 6

śrīsiddhātantrakathito vidhireṣa nirūpyate antimaṃ yadbhavetpūrvaṃ tatkṛtvāntimamādimam 6

24.7

संहृत्यैकैकमिष्टिर्या सान्त्येष्टिर्द्वितयी मता पूजाध्यानजपाप्लुष्टसमये नतु साधके 7

saṃhṛtyaikaikamiṣṭiryā sāntyeṣṭirdvitayī matā pūjādhyānajapāpluṣṭasamaye natu sādhake 7

24.8

पिण्डपातादयं मुक्तः खेचरो वा भवेत्प्रिये आचार्ये तत्त्वसंपन्ने यत्र तत्र मृते सति 8

piṇḍapātādayaṃ muktaḥ khecaro vā bhavetpriye ācārye tattvasaṃpanne yatra tatra mṛte sati 8

24.9

अन्त्येष्टिर्नैव विद्येत शुद्धचेतस्यमूर्धनि मन्त्रयोगादिभिर्ये च मारिता नरके तु ते 9

antyeṣṭirnaiva vidyeta śuddhacetasyamūrdhani mantrayogādibhirye ca māritā narake tu te 9

24.10

कार्या तेषामिहान्त्येष्टिर्गुरुणातिकृपालुना न मण्डलादिकं त्वत्र भवेच्छमाशानिके विधौ 10

kāryā teṣāmihāntyeṣṭirguruṇātikṛpālunā na maṇḍalādikaṃ tvatra bhavecchamāśānike vidhau 10

24.11

केचित्तदपि कर्तव्यमूचिरे प्रेतसद्मनि पूजयित्वा विभुं सर्वं न्यासं पूर्ववदाचरेत् 11

kecittadapi kartavyamūcire pretasadmani pūjayitvā vibhuṃ sarvaṃ nyāsaṃ pūrvavadācaret 11

24.12

संहारक्रमयोगेन चरणान्मूर्धपश्चिमम् तथैव बोधयेदेनं क्रियाज्ञानसमाधिभिः 12

saṃhārakramayogena caraṇānmūrdhapaścimam tathaiva bodhayedenaṃ kriyājñānasamādhibhiḥ 12

24.13

बिन्दुना रोधयेत्तत्त्वं शक्तिबीजेन वेधयेत् घट्टयेन्नाददेशे तु त्रिशूलेन तु ताडयेत् 13

bindunā rodhayettattvaṃ śaktibījena vedhayet ghaṭṭayennādadeśe tu triśūlena tu tāḍayet 13

24.14

सुषुम्नान्तर्गतेनैव विसर्गेण पुनः पुनः ताडयेत कलाः सर्वाः कम्पते@सौ ततः पशुः 14

suṣumnāntargatenaiva visargeṇa punaḥ punaḥ tāḍayeta kalāḥ sarvāḥ kampate@sau tataḥ paśuḥ 14

24.15

उत्क्षिपेद्वामहस्तं वा ततस्तं योजयेत्परे प्रत्ययेन विना मोक्षो ह्यश्रद्धेयो विमोहितैः 15

utkṣipedvāmahastaṃ vā tatastaṃ yojayetpare pratyayena vinā mokṣo hyaśraddheyo vimohitaiḥ 15

24.16

तदर्थमेतदुदितं नतु मोक्षोपयोग्यदः इत्यूचे परमेशः श्रीकुलगह्वरशासने 16

tadarthametaduditaṃ natu mokṣopayogyadaḥ ityūce parameśaḥ śrīkulagahvaraśāsane 16

24.17

साध्यो@नुमेयो मोक्षादिः प्रत्ययैर्यदतीन्द्रियः दीक्षोत्तरे च पुर्यष्टवर्गार्पणमिहोदितम् 17

sādhyo@numeyo mokṣādiḥ pratyayairyadatīndriyaḥ dīkṣottare ca puryaṣṭavargārpaṇamihoditam 17

24.18

तद्विधिः श्रुतिपत्रे@ब्जे मध्ये देवं सदाशिवम् ईशरुद्रहरिब्रह्मचतुष्कं प्राग्दिगादितः 18

tadvidhiḥ śrutipatre@bje madhye devaṃ sadāśivam īśarudraharibrahmacatuṣkaṃ prāgdigāditaḥ 18

24.19

पूजयित्वा श्रुतिस्पर्शौ रसं गन्धं वपुर्द्वयम् ध्यहंकृती मनश्चेति ब्रह्मादिष्वर्पयेत्क्रमात् 19

pūjayitvā śrutisparśau rasaṃ gandhaṃ vapurdvayam dhyahaṃkṛtī manaśceti brahmādiṣvarpayetkramāt 19

24.20

एतेषां तर्पणं कृत्वा शतहोमेन दैशिकः एषा सांन्यासिकी दीक्षा पुर्यष्टकविशोधनी 20

eteṣāṃ tarpaṇaṃ kṛtvā śatahomena daiśikaḥ eṣā sāṃnyāsikī dīkṣā puryaṣṭakaviśodhanī 20

24.21

पुर्यष्टकस्याभावे च न स्वर्गनरकादयः तथा कृत्वा न कर्तव्यं लौकिकं किंचनापि हि 21

puryaṣṭakasyābhāve ca na svarganarakādayaḥ tathā kṛtvā na kartavyaṃ laukikaṃ kiṃcanāpi hi 21

24.22

उक्तं श्रीमाधवकुले शासनस्थो मृतेष्वपि पिण्डपातोदकास्र्वादि लौकिकं परिवर्जयेत् 22

uktaṃ śrīmādhavakule śāsanastho mṛteṣvapi piṇḍapātodakāsrvādi laukikaṃ parivarjayet 22

24.23

शिवं संपूज्य चक्रार्चां यथाशक्ति समाचरेत् क्रमात्त्रिदशमत्रिंशत्रिंशवत्सरवासरे 23

śivaṃ saṃpūjya cakrārcāṃ yathāśakti samācaret kramāttridaśamatriṃśatriṃśavatsaravāsare 23

24.24

इत्युक्तो@न्त्येष्टियागो@यं परमेश्वरभाषितः 24

ityukto@ntyeṣṭiyāgo@yaṃ parameśvarabhāṣitaḥ 24

Āhnika 25

25.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके पञ्चविंशतितममाह्निकम् अथ श्राद्धविधिः श्रीमत्षडर्धोक्तो निगद्यते 1ब्

c atha śrītantrāloke pañcaviṃśatitamamāhnikam atha śrāddhavidhiḥ śrīmatṣaḍardhokto nigadyate 1b

25.2

सिद्धातन्त्रे सूचितो@सौ मूर्तियागनिरूपणे अन्त्येष्ट्या सुविशुद्धानामशुद्धानां च तद्विधिः 2

siddhātantre sūcito@sau mūrtiyāganirūpaṇe antyeṣṭyā suviśuddhānāmaśuddhānāṃ ca tadvidhiḥ 2

25.3

त्र्यहे तुर्ये@ह्नि दशमे मासि मास्याद्यवत्सरे वर्षे वर्षे सर्वकालं कार्यस्तत्स्वैः स पूर्ववत् 3

tryahe turye@hni daśame māsi māsyādyavatsare varṣe varṣe sarvakālaṃ kāryastatsvaiḥ sa pūrvavat 3

25.4

तत्र प्राग्वद्यजेद्देवं होमयेदनले तथा ततो नैवेद्यमेव प्राग्गृहीत्वा हस्तगोचरे 4

tatra prāgvadyajeddevaṃ homayedanale tathā tato naivedyameva prāggṛhītvā hastagocare 4

25.5

गुरुरन्नमयीं शक्तिं वृंहिकां वीर्यरूपिणीम् ध्यात्वा तया समाविष्टं तं साध्यं चिन्तयेत्सुधीः 5

gururannamayīṃ śaktiṃ vṛṃhikāṃ vīryarūpiṇīm dhyātvā tayā samāviṣṭaṃ taṃ sādhyaṃ cintayetsudhīḥ 5

25.6

ततो@स्य यः पाशवों@शो भोग्यरूपस्तमर्पयेत् भोक्तर्येकात्मभावेन शिष्य इत्थं शिवीभवेत् 6

tato@sya yaḥ pāśavoṃ@śo bhogyarūpastamarpayet bhoktaryekātmabhāvena śiṣya itthaṃ śivībhavet 6

25.7

भोग्यतान्या तनुर्देह इति पाशात्मका मताः श्राद्धे मृतोद्धृतावन्तयागे तेषां शिवीकृतिः 7

bhogyatānyā tanurdeha iti pāśātmakā matāḥ śrāddhe mṛtoddhṛtāvantayāge teṣāṃ śivīkṛtiḥ 7

25.8

एकेनैव विधानेन यद्यपि स्यात्कृतार्थता तथापि तन्मयीभावसिद्ध्यै सर्वं विधिं चरेत् 8

ekenaiva vidhānena yadyapi syātkṛtārthatā tathāpi tanmayībhāvasiddhyai sarvaṃ vidhiṃ caret 8

25.9

बुभुक्षोस्तु क्रियाभ्यासभूमानौ फलभूमनि हेतु ततो मृतोद्धारश्राद्धाद्यस्मै समाचरेत् 9

bubhukṣostu kriyābhyāsabhūmānau phalabhūmani hetu tato mṛtoddhāraśrāddhādyasmai samācaret 9

25.10

तत्त्वज्ञानार्कविध्वस्तध्वान्तस्य तु न को@प्ययम् अन्त्येष्टिश्राद्धविध्यादिरुपयोगी कदाचन 10

tattvajñānārkavidhvastadhvāntasya tu na ko@pyayam antyeṣṭiśrāddhavidhyādirupayogī kadācana 10

25.11

तेषां तु गुरु तद्वर्गवर्ग्यसब्रह्मचारिणाम् तत्सन्तानजुषामैक्यदिनं पर्वदिनं भवेत् 11

teṣāṃ tu guru tadvargavargyasabrahmacāriṇām tatsantānajuṣāmaikyadinaṃ parvadinaṃ bhavet 11

25.12

यदाहि बोधस्योद्रेकस्तदा पर्वाह पूरणात् जन्मैक्यदिवसौ तेन पर्वणी बोधसिद्धितः 12

yadāhi bodhasyodrekastadā parvāha pūraṇāt janmaikyadivasau tena parvaṇī bodhasiddhitaḥ 12

25.13

पुत्रको@पि यदा कस्मैचन स्यादुपकारकः तदा मातुः पितुः शक्तेर्वामदक्षान्तरालगाः 13

putrako@pi yadā kasmaicana syādupakārakaḥ tadā mātuḥ pituḥ śaktervāmadakṣāntarālagāḥ 13

25.14

नाडीः प्रवाहयेद्देवायार्पयेत निवेदितम् श्रीमद्भरुणतन्त्रे च तच्छिवेन निरूपितम् 14

nāḍīḥ pravāhayeddevāyārpayeta niveditam śrīmadbharuṇatantre ca tacchivena nirūpitam 14

25.15

तद्वाहकालापेक्षा च कार्या तद्रूपसिद्धये स्वाच्छन्द्येनाथ तत्सिद्धिं विधिना भाविना चरेत् 15

tadvāhakālāpekṣā ca kāryā tadrūpasiddhaye svācchandyenātha tatsiddhiṃ vidhinā bhāvinā caret 15

25.16

यस्य कस्यापि वा श्राद्धे गुरुदेवाग्नितर्पणम् सचक्रेष्टि भवेच्छ्रौतो नतु स्यात्पाशवो विधिः 16

yasya kasyāpi vā śrāddhe gurudevāgnitarpaṇam sacakreṣṭi bhavecchrauto natu syātpāśavo vidhiḥ 16

25.17

श्रीमौकुटे तथा चोक्तं शिवशास्त्रे स्थितो@पि यः प्रत्येति वैदिके भग्नघण्टावन्न स किंचन 17

śrīmaukuṭe tathā coktaṃ śivaśāstre sthito@pi yaḥ pratyeti vaidike bhagnaghaṇṭāvanna sa kiṃcana 17

25.18

तथोक्तदेवपूजादिचक्रयागान्तकर्मणा रुद्रत्वमेत्यसौ जन्तुर्भोगान्दिव्यान्समश्नुते 18

tathoktadevapūjādicakrayāgāntakarmaṇā rudratvametyasau janturbhogāndivyānsamaśnute 18

25.19

अथ वच्मः स्फुटं श्रीमत्सिद्धये नाडिचारणम् या वाहयितुमिष्येत नाडी तामेव भावयेत् 19

atha vacmaḥ sphuṭaṃ śrīmatsiddhaye nāḍicāraṇam yā vāhayitumiṣyeta nāḍī tāmeva bhāvayet 19

25.20

भावनातन्मयीभावे सा नाडी वहति स्फुटम् यद्वा वाहयितुं येष्टा तदङ्गं तेन पाणिना 20

bhāvanātanmayībhāve sā nāḍī vahati sphuṭam yadvā vāhayituṃ yeṣṭā tadaṅgaṃ tena pāṇinā 20

25.21

आपीड्य कुक्षिं नमयेत्सा वहेन्नाडिका क्षणात् एवं श्राद्धमुखेनापि भोगमोक्षोभयस्थितिम् 21

āpīḍya kukṣiṃ namayetsā vahennāḍikā kṣaṇāt evaṃ śrāddhamukhenāpi bhogamokṣobhayasthitim 21

25.22

कुर्यादिति शिवेनोक्तं तत्र तत्र कृपालुना शक्तिपातोदये जन्तोर्येनोपायेन दैशिकः 22

kuryāditi śivenoktaṃ tatra tatra kṛpālunā śaktipātodaye jantoryenopāyena daiśikaḥ 22

25.23

करोत्युद्धरणं तत्तन्निर्वाणायास्य कल्पते उद्धर्ता देवदेवो हि स चाचिन्त्यप्रभावकः 23

karotyuddharaṇaṃ tattannirvāṇāyāsya kalpate uddhartā devadevo hi sa cācintyaprabhāvakaḥ 23

25.24

उपायं गुरुदीक्षादिद्वारमात्रेण संश्रयेत् उक्तं श्रीमन्मतङ्गाख्ये मुनिप्रश्नादनन्तरम् 24

upāyaṃ gurudīkṣādidvāramātreṇa saṃśrayet uktaṃ śrīmanmataṅgākhye munipraśnādanantaram 24

25.25

मुक्तिर्विवेकात्तत्त्वानां दीक्षातो योगतो यदि चर्यामात्रात्कथं सा स्यादित्यतः सममुत्तरम् 25

muktirvivekāttattvānāṃ dīkṣāto yogato yadi caryāmātrātkathaṃ sā syādityataḥ samamuttaram 25

25.26

प्रहस्योचे विभुः कस्माद्भ्रान्तिस्ते परमेशितुः सर्वानुग्राहकत्वं हि संसिद्धं दृश्यतां किल 26

prahasyoce vibhuḥ kasmādbhrāntiste parameśituḥ sarvānugrāhakatvaṃ hi saṃsiddhaṃ dṛśyatāṃ kila 26

25.27

प्राप्तमृत्योर्विषव्याधिशस्त्रादि किल कारणम् अल्पं वा बहु वा तद्वदनुध्या मुक्तिकारणम् 27

prāptamṛtyorviṣavyādhiśastrādi kila kāraṇam alpaṃ vā bahu vā tadvadanudhyā muktikāraṇam 27

25.28

मुक्त्यर्थमुपचर्यन्ते बाह्यलिङ्गान्यमूनि तु इति ज्ञात्वा न सन्देह इत्थं कार्यो विपश्चिता 28

muktyarthamupacaryante bāhyaliṅgānyamūni tu iti jñātvā na sandeha itthaṃ kāryo vipaścitā 28

25.29

इयतैव कथं मुक्तिरिति भक्तिं परां श्रयेत् उक्तः श्राद्धविधिर्भ्रान्तिगरातङ्कविमर्दनः 29

iyataiva kathaṃ muktiriti bhaktiṃ parāṃ śrayet uktaḥ śrāddhavidhirbhrāntigarātaṅkavimardanaḥ 29

Āhnika 26

26.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके षड्विंशमाह्निकम् अथोच्यते शेषवृत्तिर्जीवतामुपयोगिनी 1ब्

c atha śrītantrāloke ṣaḍviṃśamāhnikam athocyate śeṣavṛttirjīvatāmupayoginī 1b

26.2

दीक्षा बहुप्रकारेयं श्राद्धान्ता या प्रकीर्तिता सा संस्क्रियायै मोक्षाय भोगायापि द्वयाय वा 2

dīkṣā bahuprakāreyaṃ śrāddhāntā yā prakīrtitā sā saṃskriyāyai mokṣāya bhogāyāpi dvayāya vā 2

26.3

तत्र संस्कारसिद्ध्यै या दीक्षा साक्षान्न मोचनी अनुसंधिवशाद्या च साक्षान्मोक्त्री सबीजिका 3

tatra saṃskārasiddhyai yā dīkṣā sākṣānna mocanī anusaṃdhivaśādyā ca sākṣānmoktrī sabījikā 3

26.4

तयोभय्या दीक्षिता ये तेषामाजीववर्तनम् वक्तव्यं पुत्रकादीनां तन्मयत्वप्रसिद्धये 4

tayobhayyā dīkṣitā ye teṣāmājīvavartanam vaktavyaṃ putrakādīnāṃ tanmayatvaprasiddhaye 4

26.5

बुभुक्षोर्वा मुमुक्षोर्वा स्वसंविद्गुरुशास्त्रतः प्रमाणाद्या संस्क्रियायै दीक्षा हि गुरुणा कृता 5

bubhukṣorvā mumukṣorvā svasaṃvidguruśāstrataḥ pramāṇādyā saṃskriyāyai dīkṣā hi guruṇā kṛtā 5

26.6

ततः स संस्कृतं योग्यं ज्ञात्वात्मानं स्वशासने तदुक्तवस्त्वनुष्ठानं भुक्त्यै मुक्त्यै च सेवते 6

tataḥ sa saṃskṛtaṃ yogyaṃ jñātvātmānaṃ svaśāsane taduktavastvanuṣṭhānaṃ bhuktyai muktyai ca sevate 6

26.7

आचार्यप्रत्ययादेव यो@पि स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक् तत्प्रत्यूहोदयध्वस्त्यै ब्रूयात्तस्यापि वर्तनम् 7

ācāryapratyayādeva yo@pi syādbhuktimuktibhāk tatpratyūhodayadhvastyai brūyāttasyāpi vartanam 7

26.8

स्वसंविद्गुरुसंवित्त्योस्तुल्यप्रत्ययभागपि शेषवृत्त्या समादेश्यस्तद्विघ्नादिप्रशान्तये 8

svasaṃvidgurusaṃvittyostulyapratyayabhāgapi śeṣavṛttyā samādeśyastadvighnādipraśāntaye 8

26.9

यः सर्वथा परापेक्षामुज्झित्वा तु स्थितो निजात् प्रत्ययाद्यो@पि चाचार्यप्रत्ययादेव केवलात् 9

yaḥ sarvathā parāpekṣāmujjhitvā tu sthito nijāt pratyayādyo@pi cācāryapratyayādeva kevalāt 9

26.10

तौ सांसिद्धिकनिर्बीजौ को वदेच्छेषवृत्तये क्रमात्तन्मयतोपायगुर्वर्चनरतौ तु तौ 10

tau sāṃsiddhikanirbījau ko vadeccheṣavṛttaye kramāttanmayatopāyagurvarcanaratau tu tau 10

26.11

तत्रैषां शेषवृत्त्यर्थं नित्यनैमित्तिके ध्रुवे काम्यवर्जं यतः कामाश्चित्राश्चित्राभ्युपायकाः 11

tatraiṣāṃ śeṣavṛttyarthaṃ nityanaimittike dhruve kāmyavarjaṃ yataḥ kāmāścitrāścitrābhyupāyakāḥ 11

26.12

तत्र नित्यो विधिः सन्ध्यानुष्ठानं देवताव्रजे गुर्वग्निशास्त्रसहिते पूजा भूतदयेत्ययम् 12

tatra nityo vidhiḥ sandhyānuṣṭhānaṃ devatāvraje gurvagniśāstrasahite pūjā bhūtadayetyayam 12

26.13

नैमित्तिकस्तु सर्वेषां पर्वणां पूजनं जपः विशेषवशतः किंच पवित्रकविधिक्रमः 13

naimittikastu sarveṣāṃ parvaṇāṃ pūjanaṃ japaḥ viśeṣavaśataḥ kiṃca pavitrakavidhikramaḥ 13

26.14

आचार्यस्य च दीक्षेयं बहुभेदा विवेचिता व्याख्यादिकं च तत्तस्याधिकं नैमित्तिकं ध्रुवम् 14

ācāryasya ca dīkṣeyaṃ bahubhedā vivecitā vyākhyādikaṃ ca tattasyādhikaṃ naimittikaṃ dhruvam 14

26.15

तत्रादौ शिशवे व्रूयाद्गुरुर्नित्यविधिं स्फुटम् तद्योग्यतां समालोक्य वितताविततात्मनाम् 15

tatrādau śiśave vrūyādgururnityavidhiṃ sphuṭam tadyogyatāṃ samālokya vitatāvitatātmanām 15

26.16

मुख्येतरादिमन्त्राणां वीर्यव्याप्त्यादियोग्यताम् दृष्ट्वा शिष्ये तमेवास्मै मूलमन्त्रं समर्पयेत् 16

mukhyetarādimantrāṇāṃ vīryavyāptyādiyogyatām dṛṣṭvā śiṣye tamevāsmai mūlamantraṃ samarpayet 16

26.17

तच्छास्त्रदीक्षितो ह्येष निर्यन्त्राचारशङ्कितः न मुख्ये योग्य इत्यन्यसेवातः स्यात्तु योग्यता 17

tacchāstradīkṣito hyeṣa niryantrācāraśaṅkitaḥ na mukhye yogya ityanyasevātaḥ syāttu yogyatā 17

26.18

साधकस्य बुभुक्षोस्तु साधकीभाविनो@पिवा पुष्पपातवशात्सिद्धो मन्त्रो@र्प्यः साध्यसिद्धये 18

sādhakasya bubhukṣostu sādhakībhāvino@pivā puṣpapātavaśātsiddho mantro@rpyaḥ sādhyasiddhaye 18

26.19

वितते गुणभूते वा विधौ दिष्टे पुनर्गुरुः ज्ञात्वास्मै योग्यतां सारं संक्षिप्तं विधिमाचरेत् 19

vitate guṇabhūte vā vidhau diṣṭe punarguruḥ jñātvāsmai yogyatāṃ sāraṃ saṃkṣiptaṃ vidhimācaret 19

26.20

तत्रैष नियमो यद्यन्मान्त्रं रूपं न तद्गुरुः लिखित्वा प्रथयेच्छिष्ये विशेषादूर्ध्वशासने 20

tatraiṣa niyamo yadyanmāntraṃ rūpaṃ na tadguruḥ likhitvā prathayecchiṣye viśeṣādūrdhvaśāsane 20

26.21

मन्त्रा वर्णात्मकास्ते च परामर्शात्मकाः सच गुरुसंविदभिन्नश्वेत्संक्रामेत्सा ततः शिशौ 21

mantrā varṇātmakāste ca parāmarśātmakāḥ saca gurusaṃvidabhinnaśvetsaṃkrāmetsā tataḥ śiśau 21

26.22

लिपिस्थितस्तु यो मन्त्रो निर्वीर्यः सो@त्र कल्पितः संकेतबलतो नास्य पुस्तकात्प्रथते महः 22

lipisthitastu yo mantro nirvīryaḥ so@tra kalpitaḥ saṃketabalato nāsya pustakātprathate mahaḥ 22

26.23

पुस्तकाधीतविद्याश्चेत्युक्तं सिद्धामते ततः ये तु पुस्तकलब्धे@पि मन्त्रे वीर्यं प्रजानते 23

pustakādhītavidyāścetyuktaṃ siddhāmate tataḥ ye tu pustakalabdhe@pi mantre vīryaṃ prajānate 23

26.24

ते भैरवीयसंस्काराः प्रोक्ताः सांसिद्धिका इति इति ज्ञात्वा गुरुः सम्यक् परमानन्दघूर्णितः 24

te bhairavīyasaṃskārāḥ proktāḥ sāṃsiddhikā iti iti jñātvā guruḥ samyak paramānandaghūrṇitaḥ 24

26.25

तादृशे तादृशे धाम्नि पूजयित्वा विधिं चरेत् यथान्यशिष्यानुष्ठानं नान्यशिष्येण बुध्यते 25

tādṛśe tādṛśe dhāmni pūjayitvā vidhiṃ caret yathānyaśiṣyānuṣṭhānaṃ nānyaśiṣyeṇa budhyate 25

26.26

तथा कुर्याद्गुरुर्गुप्तिहानिर्दोषवती यतः देवीनां त्रितयं शुद्धं यद्वा यामलयोगतः 26

tathā kuryādgururguptihānirdoṣavatī yataḥ devīnāṃ tritayaṃ śuddhaṃ yadvā yāmalayogataḥ 26

26.27

देवीमेकामथो शुद्धां वदेद्वा यामलात्मिकाम् तत्र मन्त्रं स्फुटं वक्त्राद्गुरुणोपांशु चोदितम् 27

devīmekāmatho śuddhāṃ vadedvā yāmalātmikām tatra mantraṃ sphuṭaṃ vaktrādguruṇopāṃśu coditam 27

26.28

अवधार्या प्रवृत्तेस्तमभ्यस्येन्मनसा स्वयम् ततः सुशिक्षितां स्थानदेहान्तःशोधनत्रयीम् 28

avadhāryā pravṛttestamabhyasyenmanasā svayam tataḥ suśikṣitāṃ sthānadehāntaḥśodhanatrayīm 28

26.29

न्यासं ध्यानं जपं मुद्रां पूजां कुर्यात्प्रयत्नतः तत्र प्रभाते संबुध्य स्वेष्टां प्राग्देवतां स्मरेत् 29

nyāsaṃ dhyānaṃ japaṃ mudrāṃ pūjāṃ kuryātprayatnataḥ tatra prabhāte saṃbudhya sveṣṭāṃ prāgdevatāṃ smaret 29

26.30

कृतावश्यककर्तव्यः शुद्धो भूत्वा ततो गृहम् आश्रित्योत्तरदिग्वक्त्रः स्थानदेहान्तरत्रये 30

kṛtāvaśyakakartavyaḥ śuddho bhūtvā tato gṛham āśrityottaradigvaktraḥ sthānadehāntaratraye 30

26.31

शुद्धिं विधाय मन्त्राणां यथास्थानं निवेशनम् मुद्राप्रदर्शनं ध्यानं भेदाभेदस्वरूपतः 31

śuddhiṃ vidhāya mantrāṇāṃ yathāsthānaṃ niveśanam mudrāpradarśanaṃ dhyānaṃ bhedābhedasvarūpataḥ 31

26.32

देहासुधीव्योमभूषु मनसा तत्र चार्चनम् जपं चात्र यथाशक्ति देवायैतन्निवेदनम् 32

dehāsudhīvyomabhūṣu manasā tatra cārcanam japaṃ cātra yathāśakti devāyaitannivedanam 32

26.33

तन्मयीभावसिद्ध्यर्थं प्रतिसन्ध्यं समाचरेत् अन्ये तु प्रागुदक्पश्चाद्दशदिक्षु चतुष्टयीम् 33

tanmayībhāvasiddhyarthaṃ pratisandhyaṃ samācaret anye tu prāgudakpaścāddaśadikṣu catuṣṭayīm 33

26.34

सन्ध्यानामाहुरेतच्च तान्त्रिकीयं न नो मतम् यासौ कालाधिकारे प्राक् सन्ध्या प्रोक्ता चतुष्टयी 34

sandhyānāmāhuretacca tāntrikīyaṃ na no matam yāsau kālādhikāre prāk sandhyā proktā catuṣṭayī 34

26.35

तामेवान्तः समाधाय सान्ध्यं विधिमुपाचरेत् सन्ध्याचतुष्टयीकृत्यमेकस्यामथवा शिशुः 35

tāmevāntaḥ samādhāya sāndhyaṃ vidhimupācaret sandhyācatuṣṭayīkṛtyamekasyāmathavā śiśuḥ 35

26.36

कुर्यात्स्वाध्यायविज्ञानगुरुकृत्यादितत्परः सन्ध्याध्यानोदितानन्ततन्मयीभावयुक्तितः 36

kuryātsvādhyāyavijñānagurukṛtyāditatparaḥ sandhyādhyānoditānantatanmayībhāvayuktitaḥ 36

26.37

तत्संस्कारवशात्सर्वं कालं स्यात्तन्मयो ह्यसौ ततो यथेष्टकाले@सौ पूजां पुष्पासवादिभिः 37

tatsaṃskāravaśātsarvaṃ kālaṃ syāttanmayo hyasau tato yatheṣṭakāle@sau pūjāṃ puṣpāsavādibhiḥ 37

26.38

स्थण्डिलादौ शिशुः कुर्याद्विभवाद्यनुरूपतः सुशुद्धः सन्विधिं सर्वं कृत्वान्तरजपान्तकम् 38

sthaṇḍilādau śiśuḥ kuryādvibhavādyanurūpataḥ suśuddhaḥ sanvidhiṃ sarvaṃ kṛtvāntarajapāntakam 38

26.39

अर्घपात्रं पुरा यद्वद्विधाय स्वेष्टमन्त्रतः तेन स्थण्डिलपुष्पादि सर्वं संप्रोक्षयेद्बुधः 39

arghapātraṃ purā yadvadvidhāya sveṣṭamantrataḥ tena sthaṇḍilapuṣpādi sarvaṃ saṃprokṣayedbudhaḥ 39

26.40

ततस्तत्रैव संकल्प्य द्वारासनगुरुक्रमम् पूजयेच्छिवताविष्टः स्वदेहार्चापुरःसरम् 40

tatastatraiva saṃkalpya dvārāsanagurukramam pūjayecchivatāviṣṭaḥ svadehārcāpuraḥsaram 40

26.41

ततस्तत्स्थण्डिलं वीध्रव्योमस्फटिकनिर्मलम् बोधात्मकं समालोक्य तत्र स्वं देवतागणम् 41

tatastatsthaṇḍilaṃ vīdhravyomasphaṭikanirmalam bodhātmakaṃ samālokya tatra svaṃ devatāgaṇam 41

26.42

प्रतिबिम्बतया पश्येद्बिम्बत्वेन च बोधतः एतदावाहनं मुख्यं व्यजनान्मरुतामिव 42

pratibimbatayā paśyedbimbatvena ca bodhataḥ etadāvāhanaṃ mukhyaṃ vyajanānmarutāmiva 42

26.43

सर्वगो@पि मरुद्यद्वद्व्यजनेनोपजीवितः अर्थकृत्सर्वगं मन्त्रचक्रं रूढेस्तथा भवेत् 43

sarvago@pi marudyadvadvyajanenopajīvitaḥ arthakṛtsarvagaṃ mantracakraṃ rūḍhestathā bhavet 43

26.44

चतुष्कपञ्चाशिकया तदेतत्तत्त्वमुच्यते श्रीनिर्मर्यादशास्त्रे च तदेतद्विभुनोदितम् 44

catuṣkapañcāśikayā tadetattattvamucyate śrīnirmaryādaśāstre ca tadetadvibhunoditam 44

26.45

देवः सर्वगतो देव निर्मर्यादः कथं शिवः आवाह्यते क्षम्यते वेत्येवंपृष्टो@ब्रवीद्विभुः 45

devaḥ sarvagato deva nirmaryādaḥ kathaṃ śivaḥ āvāhyate kṣamyate vetyevaṃpṛṣṭo@bravīdvibhuḥ 45

26.46

वासनावाह्यते देवि वासना च विसृज्यते परमार्थेन देवस्य नावाहनविसर्जने 46

vāsanāvāhyate devi vāsanā ca visṛjyate paramārthena devasya nāvāhanavisarjane 46

26.47

आवाहितो मया देवः स्थण्डिले च प्रतिष्ठितः पूजितः स्तुत इत्येवं हृष्ट्वा देवं विसर्जयेत् 47

āvāhito mayā devaḥ sthaṇḍile ca pratiṣṭhitaḥ pūjitaḥ stuta ityevaṃ hṛṣṭvā devaṃ visarjayet 47

26.48

प्राणिनामप्रबुद्धानां सन्तोषजननाय वै आवाहनादिकं तेषां प्रवृत्तिः कथमन्यथा 48

prāṇināmaprabuddhānāṃ santoṣajananāya vai āvāhanādikaṃ teṣāṃ pravṛttiḥ kathamanyathā 48

26.49

कालेन तु विजानन्ति प्रवृत्ताः पतिशासने अनुक्रमेण देवस्य प्राप्तिं भुवनपूर्विकाम् 49

kālena tu vijānanti pravṛttāḥ patiśāsane anukrameṇa devasya prāptiṃ bhuvanapūrvikām 49

26.50

ज्ञानदीपद्युतिध्वस्तसमस्ताज्ञानसञ्चयाः कुतो वानीयते देवः कुत्र वा नीयते@पि सः 50

jñānadīpadyutidhvastasamastājñānasañcayāḥ kuto vānīyate devaḥ kutra vā nīyate@pi saḥ 50

26.51

स्थूलसूक्ष्मादिभेदेन स हि सर्वत्र संस्थितः आवाहिते मन्त्रगणे पुष्पासवनिवेदनैः 51

sthūlasūkṣmādibhedena sa hi sarvatra saṃsthitaḥ āvāhite mantragaṇe puṣpāsavanivedanaiḥ 51

26.52

धूपैश्च तर्पणं कार्यं श्रद्धाभक्तिबलोचितैः दीप्तानां शक्तिनादादिमन्त्राणामासवैः पलैः 52

dhūpaiśca tarpaṇaṃ kāryaṃ śraddhābhaktibalocitaiḥ dīptānāṃ śaktinādādimantrāṇāmāsavaiḥ palaiḥ 52

26.53

रक्तैः प्राक् तर्पण पश्चात् पुष्पधूपादिविस्तरैः आगतस्य तु मन्त्रस्य न कुर्यात्तर्पणं यदि 53

raktaiḥ prāk tarpaṇa paścāt puṣpadhūpādivistaraiḥ āgatasya tu mantrasya na kuryāttarpaṇaṃ yadi 53

26.54

हरत्यर्धशरीरं स इत्युक्तं किल शम्भुना यद्यदेवास्य मनसि विकासित्वं प्रयच्छति 54

haratyardhaśarīraṃ sa ityuktaṃ kila śambhunā yadyadevāsya manasi vikāsitvaṃ prayacchati 54

26.55

तेनैव कुर्यात्पूजां स इति शम्भोर्विनिश्चयः साधकानां बुभुक्षूणां विधिर्नियतियन्त्रितः 55

tenaiva kuryātpūjāṃ sa iti śambhorviniścayaḥ sādhakānāṃ bubhukṣūṇāṃ vidhirniyatiyantritaḥ 55

26.56

मुमुक्षूणां तत्त्वविदां स एव तु निरर्गलः कार्ये विशेषमाधित्सुर्विशिष्टं कारणं स्पृशेत् 56

mumukṣūṇāṃ tattvavidāṃ sa eva tu nirargalaḥ kārye viśeṣamādhitsurviśiṣṭaṃ kāraṇaṃ spṛśet 56

26.57

रक्तकर्पासतूलेच्छुस्तुल्यतद्बीजपुञ्जवत् सन्ति भोगे विशेषाश्च विचित्राः कारणेरिताः 57

raktakarpāsatūlecchustulyatadbījapuñjavat santi bhoge viśeṣāśca vicitrāḥ kāraṇeritāḥ 57

26.58

देशकालानुसन्धानगुणद्रव्यक्रियादिभिः स्वल्पा क्रिया भूयसी वा हृदयाह्लाददायिभिः 58

deśakālānusandhānaguṇadravyakriyādibhiḥ svalpā kriyā bhūyasī vā hṛdayāhlādadāyibhiḥ 58

26.59

बाह्यैः संकल्पजैर्वापि कारकैः परिकल्पिता मुमुक्षोर्न विशेषाय नैःश्रेयसविधिं प्रति 59

bāhyaiḥ saṃkalpajairvāpi kārakaiḥ parikalpitā mumukṣorna viśeṣāya naiḥśreyasavidhiṃ prati 59

26.60

नहि ब्रह्मणि शंसन्ति बाहुल्याल्पत्वदुर्दशाः चितः स्वातन्त्र्यसारत्वात् तस्यानन्दघनत्वतः 60

nahi brahmaṇi śaṃsanti bāhulyālpatvadurdaśāḥ citaḥ svātantryasāratvāt tasyānandaghanatvataḥ 60

26.61

क्रिया स्यात्तन्मयीभूत्यै हृदयाह्लाददायिभिः शिवाभेदभराद्भाववर्गः श्च्योतति यं रसम् 61

kriyā syāttanmayībhūtyai hṛdayāhlādadāyibhiḥ śivābhedabharādbhāvavargaḥ ścyotati yaṃ rasam 61

26.62

तमेव परमे धाम्नि पूजनायार्पयेद्बुधः स्तोत्रेषु बहुधा चैतन्मया प्रोक्तं निजाह्निके 62

tameva parame dhāmni pūjanāyārpayedbudhaḥ stotreṣu bahudhā caitanmayā proktaṃ nijāhnike 62

26.63

अधिशय्य पारमार्थिकभावप्रसरप्रकाशमुल्लसति या परमामृतदृक् त्वां तयार्चयन्ते रहस्यविदः 63

adhiśayya pāramārthikabhāvaprasaraprakāśamullasati yā paramāmṛtadṛk tvāṃ tayārcayante rahasyavidaḥ 63

26.64

कृत्वाधारधरां चमत्कृतिरसप्रोक्षाक्षणक्षालितामात्तैर्मानसतः स्वभावकुसुमैः स्वामोदसन्दोहिभिः आनन्दामृतनिर्भरस्वहृदयानर्घार्घपात्रक्रमात् त्वां देव्या सह देहदेवसदने देवार्चये@हर्निशम् 64

kṛtvādhāradharāṃ camatkṛtirasaprokṣākṣaṇakṣālitāmāttairmānasataḥ svabhāvakusumaiḥ svāmodasandohibhiḥ ānandāmṛtanirbharasvahṛdayānarghārghapātrakramāt tvāṃ devyā saha dehadevasadane devārcaye@harniśam 64

26.65

नानास्वादरसामिमां त्रिजगतीं हृच्चक्रयन्त्रार्पितामूर्ध्वाध्यस्तविवेकगौरवभरान्निष्पीड्य निःष्यन्दितम् यत्संवित्परमामृतं मृतिजराजन्मापहं जृम्भते तेन त्वां हविषा परेण परमे संतर्पये@हर्निशम् 65

nānāsvādarasāmimāṃ trijagatīṃ hṛccakrayantrārpitāmūrdhvādhyastavivekagauravabharānniṣpīḍya niḥṣyanditam yatsaṃvitparamāmṛtaṃ mṛtijarājanmāpahaṃ jṛmbhate tena tvāṃ haviṣā pareṇa parame saṃtarpaye@harniśam 65

26.66

इति श्लोकत्रयोपात्तमर्थमन्तर्विभावयन् येन केनापि भावेन तर्पयेद्देवतागणम् 66

iti ślokatrayopāttamarthamantarvibhāvayan yena kenāpi bhāvena tarpayeddevatāgaṇam 66

26.67

मुद्रां प्रदर्शयेत्पश्चान्मनसा वापि योगतः वचसा मन्त्रयोगेन वपुषा संनिवेशतः 67

mudrāṃ pradarśayetpaścānmanasā vāpi yogataḥ vacasā mantrayogena vapuṣā saṃniveśataḥ 67

26.68

कृत्वा जपं ततः सर्वं देवतायै समर्पयेत् तच्चोक्तं कर्तृतातत्त्वनिरूपणविधौ पुरा 68

kṛtvā japaṃ tataḥ sarvaṃ devatāyai samarpayet taccoktaṃ kartṛtātattvanirūpaṇavidhau purā 68

26.69

ततो विसर्जनं कार्यं बोधैकात्म्यप्रयोगतः कृत्वा वा वह्निगां मन्त्रतृप्तिं प्रोक्तविधानतः 69

tato visarjanaṃ kāryaṃ bodhaikātmyaprayogataḥ kṛtvā vā vahnigāṃ mantratṛptiṃ proktavidhānataḥ 69

26.70

द्वारपीठगुरुव्रातसमर्पितनिवेदनात् ऋते@न्यत्स्वयमश्नीयादगाधे@म्भस्यथ क्षिपेत् 70

dvārapīṭhaguruvrātasamarpitanivedanāt ṛte@nyatsvayamaśnīyādagādhe@mbhasyatha kṣipet 70

26.71

प्राणिनो जलजाः पूर्वदीक्षिताः शम्भुना स्वयम् विधिना भाविना श्रीमन्मीननाथावतारिणा 71

prāṇino jalajāḥ pūrvadīkṣitāḥ śambhunā svayam vidhinā bhāvinā śrīmanmīnanāthāvatāriṇā 71

26.72

मार्जारमूषिकाद्यैर्यददीक्षैश्चापि भक्षितम् तच्छङ्कातङ्कदानेन व्याधये नरकाय च 72

mārjāramūṣikādyairyadadīkṣaiścāpi bhakṣitam tacchaṅkātaṅkadānena vyādhaye narakāya ca 72

26.73

अतस्तत्त्वविदा ध्वस्तशङ्कातङ्को@पि पण्डितः प्रकटं नेदृशं कुर्याल्लोकानुग्रहवाञ्छया 73

atastattvavidā dhvastaśaṅkātaṅko@pi paṇḍitaḥ prakaṭaṃ nedṛśaṃ kuryāllokānugrahavāñchayā 73

26.74

श्रीमन्मतमहाशास्त्रे तदुक्तं विभुना स्वयम् स्वयं तु शङ्कासङ्कोचनिष्कासनपरायणः 74

śrīmanmatamahāśāstre taduktaṃ vibhunā svayam svayaṃ tu śaṅkāsaṅkocaniṣkāsanaparāyaṇaḥ 74

26.75

भवेत्तथा यथान्येषां शङ्का नो मनसि स्फुरेत् मार्जयित्वा ततः स्नानं पुष्पेणाथ प्रपूजयेत् 75

bhavettathā yathānyeṣāṃ śaṅkā no manasi sphuret mārjayitvā tataḥ snānaṃ puṣpeṇātha prapūjayet 75

26.76

पुष्पादि सर्वं तत्स्थं तदगाधाम्भसि निक्षिपेत् उक्तः स्थण्डिलयागो@यं नित्यकर्मणि शम्भुना 76

puṣpādi sarvaṃ tatsthaṃ tadagādhāmbhasi nikṣipet uktaḥ sthaṇḍilayāgo@yaṃ nityakarmaṇi śambhunā 76

Āhnika 27

27.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके सप्तविंशतितममाह्निकम् अथोच्यते लिङ्गपूजा सूचिता मालिनीमते 1ब्

c atha śrītantrāloke saptaviṃśatitamamāhnikam athocyate liṅgapūjā sūcitā mālinīmate 1b

27.2

एतेषामूर्ध्वशास्त्रोक्तमन्त्राणां न प्रतिष्ठितम् बहिष्कुर्यात्ततो ह्येते रहस्यत्वेन सिद्धिदाः 2

eteṣāmūrdhvaśāstroktamantrāṇāṃ na pratiṣṭhitam bahiṣkuryāttato hyete rahasyatvena siddhidāḥ 2

27.3

स्ववीर्यानन्दमाहात्म्यप्रवेशवशशालिनीम् ये सिद्धिं ददते तेषां बाह्यत्वं रूपविच्युतिः 3

svavīryānandamāhātmyapraveśavaśaśālinīm ye siddhiṃ dadate teṣāṃ bāhyatvaṃ rūpavicyutiḥ 3

27.4

किंच चोक्तं समावेशपूर्णो भोक्त्रात्मकः शिवः भोगलाम्पट्यभाग्भोगविच्छेदे निग्रहात्मकः 4

kiṃca coktaṃ samāveśapūrṇo bhoktrātmakaḥ śivaḥ bhogalāmpaṭyabhāgbhogavicchede nigrahātmakaḥ 4

27.5

शान्तत्वन्यक्क्रियोद्भूतजिघत्सावृंहितं वपुः स्वयं प्रतिष्ठितं येन सो@स्याभोगे विनश्यति 5

śāntatvanyakkriyodbhūtajighatsāvṛṃhitaṃ vapuḥ svayaṃ pratiṣṭhitaṃ yena so@syābhoge vinaśyati 5

27.6

उक्तं ज्ञानोत्तरायां च तदेतत्परमेशिना शिवो यागप्रियो यस्माद्विशेषान्मातृमध्यगः 6

uktaṃ jñānottarāyāṃ ca tadetatparameśinā śivo yāgapriyo yasmādviśeṣānmātṛmadhyagaḥ 6

27.7

तस्माद्रहस्यशास्त्रेषु ये मन्त्रास्तान्बुधो बहिः न प्रतिष्ठापयेज्जातु विशेषाद्व्यक्तरूपिणः 7

tasmādrahasyaśāstreṣu ye mantrāstānbudho bahiḥ na pratiṣṭhāpayejjātu viśeṣādvyaktarūpiṇaḥ 7

27.8

अत एव मृतस्यार्थे प्रतिष्ठान्यत्र योदिता सात्र शास्त्रेषु नो कार्या कार्या साधारणी पुनः 8

ata eva mṛtasyārthe pratiṣṭhānyatra yoditā sātra śāstreṣu no kāryā kāryā sādhāraṇī punaḥ 8

27.9

आ तन्मयत्वसंसिद्धेरा चाभीष्टफलोदयात् पुत्रकः साधको व्यक्तमव्यक्तं वा समाश्रयेत् 9

ā tanmayatvasaṃsiddherā cābhīṣṭaphalodayāt putrakaḥ sādhako vyaktamavyaktaṃ vā samāśrayet 9

27.10

पुत्रकैर्गुरुरभ्यर्थ्यः साधकस्तु स्वयं विदन् यदि तत्स्थापयेन्नो चेत्तेनाप्यर्थ्यो गुरुर्भवेत् 10

putrakairgururabhyarthyaḥ sādhakastu svayaṃ vidan yadi tatsthāpayenno cettenāpyarthyo gururbhavet 10

27.11

गुरुश्चात्र निरोधाख्ये काल इत्थं विभौ वदेत् जीवत्यस्मिन्फलान्तं त्वं तिष्ठेर्जीवावधीति वा 11

guruścātra nirodhākhye kāla itthaṃ vibhau vadet jīvatyasminphalāntaṃ tvaṃ tiṣṭherjīvāvadhīti vā 11

27.12

लिङ्गं च बाणलिङ्गं वा रत्नजं वाथ मौक्तिकम् पौष्पमान्नमथो वास्त्रं गन्धद्रव्यकृतं च वा 12

liṅgaṃ ca bāṇaliṅgaṃ vā ratnajaṃ vātha mauktikam pauṣpamānnamatho vāstraṃ gandhadravyakṛtaṃ ca vā 12

27.13

नतु पाषाणजं लिङ्गं शिल्प्युत्थं परिकल्पयेत् धातूत्थं च सुवर्णोत्थवर्जमन्यद्विवर्जयेत् 13

natu pāṣāṇajaṃ liṅgaṃ śilpyutthaṃ parikalpayet dhātūtthaṃ ca suvarṇotthavarjamanyadvivarjayet 13

27.14

न चात्र लिङ्गमानादि क्वचिदप्युपयुज्यते उदारवीर्यैर्मन्त्रैर्यद्भासितं फलदं हि तत् 14

na cātra liṅgamānādi kvacidapyupayujyate udāravīryairmantrairyadbhāsitaṃ phaladaṃ hi tat 14

27.15

तस्यापि स्थण्डिलाद्युक्तविधिना शुद्धिमाचरेत् मन्त्रार्पणं तथैव स्यान्निरोधस्तूक्तयुक्तितः 15

tasyāpi sthaṇḍilādyuktavidhinā śuddhimācaret mantrārpaṇaṃ tathaiva syānnirodhastūktayuktitaḥ 15

27.16

अग्नौ च तर्पणं भूरिविशेषाद्दक्षिणा गुरोः दीनादितृप्तिर्विभवाद्याग इत्यधिको विधिः 16

agnau ca tarpaṇaṃ bhūriviśeṣāddakṣiṇā guroḥ dīnāditṛptirvibhavādyāga ityadhiko vidhiḥ 16

27.17

सर्वेष्वव्यक्तलिङ्गेषु प्रधानं स्यादकल्पितम् तथा च तत्र तत्रोक्तं लक्षणे पारमेश्वरे 17

sarveṣvavyaktaliṅgeṣu pradhānaṃ syādakalpitam tathā ca tatra tatroktaṃ lakṣaṇe pārameśvare 17

27.18

सूत्रे पात्रे ध्वजे वस्त्रे स्वयम्भूबाणपूजिते नदीप्रस्रवणोत्थे च नाह्वानं नापि कल्पना 18

sūtre pātre dhvaje vastre svayambhūbāṇapūjite nadīprasravaṇotthe ca nāhvānaṃ nāpi kalpanā 18

27.19

पीठप्रसादमन्त्रांशवेलादिनियमो नच व्यक्तं वा चित्रपुस्तादौ देवदारुसुवर्णजम् 19

pīṭhaprasādamantrāṃśavelādiniyamo naca vyaktaṃ vā citrapustādau devadārusuvarṇajam 19

27.20

अथ दीक्षितसच्छिल्पिकृतं स्थापयते गुरुः अथवा लक्षणोपेतमूर्धतत्कर्पराश्रितम् 20

atha dīkṣitasacchilpikṛtaṃ sthāpayate guruḥ athavā lakṣaṇopetamūrdhatatkarparāśritam 20

27.21

पङ्क्तिचक्रकशूलाब्जविधिना तूरमाश्रयेत् तल्लक्षणं ब्रुवे श्रीमत्पिचुशास्त्रे निरूपितम् 21

paṅkticakrakaśūlābjavidhinā tūramāśrayet tallakṣaṇaṃ bruve śrīmatpicuśāstre nirūpitam 21

27.22

तूरे योगः सदा शस्तः सिद्धिदो दोषवर्जिते जालकैर्जर्जरै रन्ध्रैर्दन्तैरूनाधिकै रुजा 22

tūre yogaḥ sadā śastaḥ siddhido doṣavarjite jālakairjarjarai randhrairdantairūnādhikai rujā 22

27.23

युक्ते च तूरे हानिः स्यात् तद्धीने याग उत्तमः काम्य एव भवेत्तूरमिति केचित्प्रपेदिरे 23

yukte ca tūre hāniḥ syāt taddhīne yāga uttamaḥ kāmya eva bhavettūramiti kecitprapedire 23

27.24

गुरवस्तु विधौ काम्ये यत्नाद्दोषांस्त्यजेदिति व्याचक्षते पिचुप्रोक्तं न नित्ये कर्मणीत्यदः 24

guravastu vidhau kāmye yatnāddoṣāṃstyajediti vyācakṣate picuproktaṃ na nitye karmaṇītyadaḥ 24

27.25

श्रीसिद्धातन्त्र उक्तं च तूरलक्षणमुत्तमम् एकादिकचतुष्खण्डे गोमुखे पूर्णचन्द्रके 25

śrīsiddhātantra uktaṃ ca tūralakṣaṇamuttamam ekādikacatuṣkhaṇḍe gomukhe pūrṇacandrake 25

27.26

पद्मगोरोचनामुक्तानीरस्फटिकसंनिभे एकादिपञ्चसद्रन्ध्रविद्यारेखान्विते शुभे 26

padmagorocanāmuktānīrasphaṭikasaṃnibhe ekādipañcasadrandhravidyārekhānvite śubhe 26

27.27

न रूक्षवक्रशकलदीर्घनिम्नसबिन्दुके श्लक्ष्णया वज्रसूच्यात्र स्फुटं देवीगणान्वितम् 27

na rūkṣavakraśakaladīrghanimnasabinduke ślakṣṇayā vajrasūcyātra sphuṭaṃ devīgaṇānvitam 27

27.28

सर्वं समालिखेत्पूज्यं सर्वावयवसुन्दरम् एतदेवानुसर्तव्यमर्घपात्रे@पि लक्षणम् 28

sarvaṃ samālikhetpūjyaṃ sarvāvayavasundaram etadevānusartavyamarghapātre@pi lakṣaṇam 28

27.29

श्रीब्रह्मयामले@प्युक्तं पात्रं गोमुखमुत्तमम् गजकूर्मतलं कुम्भवृत्तशक्तिकजाकृति 29

śrībrahmayāmale@pyuktaṃ pātraṃ gomukhamuttamam gajakūrmatalaṃ kumbhavṛttaśaktikajākṛti 29

27.30

अक्षसूत्रमथो कुर्यात्तत्रैवाभ्यर्चयेत्क्रमम् वीरधातुजलोद्भूतमुक्तारत्नसुवर्णजम् 30

akṣasūtramatho kuryāttatraivābhyarcayetkramam vīradhātujalodbhūtamuktāratnasuvarṇajam 30

27.31

अक्षसूत्रं क्रमोत्कृष्टं रौद्राक्षं वा विशेषतः शतं तिथ्युत्तरं यद्वा साष्टं यद्वा तदर्धकम् 31

akṣasūtraṃ kramotkṛṣṭaṃ raudrākṣaṃ vā viśeṣataḥ śataṃ tithyuttaraṃ yadvā sāṣṭaṃ yadvā tadardhakam 31

27.32

तदर्धं वाथ पञ्चाशद्युक्तं तत्परिकल्पयेत् वक्त्राणि पञ्च चित्स्पन्दज्ञानेच्छाकृतिसंगतेः 32

tadardhaṃ vātha pañcāśadyuktaṃ tatparikalpayet vaktrāṇi pañca citspandajñānecchākṛtisaṃgateḥ 32

27.33

पञ्चधाद्यन्तगं चैक्यमित्युपान्त्याक्षगो विधिः शक्तितद्वत्प्रभेदेन तत्र द्वैरूप्यमुच्यते 33

pañcadhādyantagaṃ caikyamityupāntyākṣago vidhiḥ śaktitadvatprabhedena tatra dvairūpyamucyate 33

27.34

ततो द्विगुणमाने तु द्विरूपं न्यासमाचरेत् ततो@पि द्विगुणे सृष्टिसंहृतिद्वितयेन तम् 34

tato dviguṇamāne tu dvirūpaṃ nyāsamācaret tato@pi dviguṇe sṛṣṭisaṃhṛtidvitayena tam 34

27.35

मातृकां मालिनीं वाथ न्यस्येत्खशरसंमिते उत्तमे तु द्वयीं न्यस्येन्न्यस्य पूर्वं प्रचोदितान् 35

mātṛkāṃ mālinīṃ vātha nyasyetkhaśarasaṃmite uttame tu dvayīṃ nyasyennyasya pūrvaṃ pracoditān 35

27.36

दीक्षायां मुख्यतो मन्त्रांस्तान्पञ्चदश दैशिकः यदि वा तत्त्वभुवनकलामन्त्रपदार्णजैः 36

dīkṣāyāṃ mukhyato mantrāṃstānpañcadaśa daiśikaḥ yadi vā tattvabhuvanakalāmantrapadārṇajaiḥ 36

27.37

संख्याभेदैः कृते सूत्रे तं तं न्यासं गुरुश्चरेत् कृत्वाक्षसूत्रं तस्यापि सर्वं स्थण्डिलवद्भवेत् 37

saṃkhyābhedaiḥ kṛte sūtre taṃ taṃ nyāsaṃ guruścaret kṛtvākṣasūtraṃ tasyāpi sarvaṃ sthaṇḍilavadbhavet 37

27.38

पूजितेन च तेनैव जपं कुर्यादतन्द्रितः विधिरुक्तस्त्वयं श्रीमन्मालिनीविजयोत्तरे 38

pūjitena ca tenaiva japaṃ kuryādatandritaḥ vidhiruktastvayaṃ śrīmanmālinīvijayottare 38

27.39

चक्रवद्भ्रमयन्नेतद्यद्वक्ति स जपो भवेत् यदीक्षते जुहोत्येतद्बोधाग्नौ संप्रवेशनात् 39

cakravadbhramayannetadyadvakti sa japo bhavet yadīkṣate juhotyetadbodhāgnau saṃpraveśanāt 39

27.40

अथवार्घमहापात्रं कुर्यात्तच्चोत्तरं परम् नारिकेलमथो बैल्वं सौवर्णं राजतं च वा 40

athavārghamahāpātraṃ kuryāttaccottaraṃ param nārikelamatho bailvaṃ sauvarṇaṃ rājataṃ ca vā 40

27.41

तस्याप्येष विधिः सर्वः प्रतिष्ठादौ प्रकीर्तितः तन्निष्कम्परसैः पूर्णं कृत्वास्मिन्पूजयेत्क्रमम् 41

tasyāpyeṣa vidhiḥ sarvaḥ pratiṣṭhādau prakīrtitaḥ tanniṣkamparasaiḥ pūrṇaṃ kṛtvāsminpūjayetkramam 41

27.42

अधोमुखं सदा स्थाप्यं पूजितं पूजने पुनः तत्पात्रमुन्मुखं तच्च रिक्तं कुर्यान्न तादृशम् 42

adhomukhaṃ sadā sthāpyaṃ pūjitaṃ pūjane punaḥ tatpātramunmukhaṃ tacca riktaṃ kuryānna tādṛśam 42

27.43

पूजान्ते तद्रसापूर्णमात्मानं प्रविधाय तत् अधोमुखं च संपूज्य स्थापयेत् विचक्षणः 43

pūjānte tadrasāpūrṇamātmānaṃ pravidhāya tat adhomukhaṃ ca saṃpūjya sthāpayet vicakṣaṇaḥ 43

27.44

खङ्गं कृपाणिकां यद्वा कर्तरीं मकुरं च वा विमलं तत्तथा कुर्याच्छ्रीमत्कालीमुखोदितम् 44

khaṅgaṃ kṛpāṇikāṃ yadvā kartarīṃ makuraṃ ca vā vimalaṃ tattathā kuryācchrīmatkālīmukhoditam 44

27.45

श्रीभैरवकुले@प्युक्तं कुलपर्वप्रपूजने स्थण्डिले@ग्नौ पटे लिङ्गे पात्रे पद्मे@थ मण्डले 45

śrībhairavakule@pyuktaṃ kulaparvaprapūjane sthaṇḍile@gnau paṭe liṅge pātre padme@tha maṇḍale 45

27.46

मूर्तौ घटे@स्त्रसंघाते धटे सूत्रे@थ पूजयेत् स्वेन स्वेनोपचारेण सङ्करं वर्जयेदिति 46

mūrtau ghaṭe@strasaṃghāte dhaṭe sūtre@tha pūjayet svena svenopacāreṇa saṅkaraṃ varjayediti 46

27.47

यथाप्सु शान्तये मन्त्रास्तद्वदस्त्रादिषु ध्रुवम् शत्रुच्छेदादिकर्तारः काम्यो@तः सङ्करोज्झितः 47

yathāpsu śāntaye mantrāstadvadastrādiṣu dhruvam śatrucchedādikartāraḥ kāmyo@taḥ saṅkarojjhitaḥ 47

27.48

अकामस्य तु ते तत्तत्स्थानोपाधिवशाद्ध्रुवम् पाशकर्तनसंशुद्धतत्त्वाप्यायादिकारिणः 48

akāmasya tu te tattatsthānopādhivaśāddhruvam pāśakartanasaṃśuddhatattvāpyāyādikāriṇaḥ 48

27.49

अथवा पुस्तकं तादृग्रहःशास्त्रक्रमोम्भितम् सुशुद्धं दीक्षितकृतं तत्राप्येष विधिः स्मृतः 49

athavā pustakaṃ tādṛgrahaḥśāstrakramombhitam suśuddhaṃ dīkṣitakṛtaṃ tatrāpyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ 49

27.50

इत्थं स्वयंप्रतिष्ठेषु यावद्यावत्स्थितिर्भवेत् विभवैस्तर्पणं शुद्धिस्तावद्विच्छेदवर्जनम् 50

itthaṃ svayaṃpratiṣṭheṣu yāvadyāvatsthitirbhavet vibhavaistarpaṇaṃ śuddhistāvadvicchedavarjanam 50

27.51

अत एव यदा भूरिदिनं मण्डलकल्पनम् तदा दिने दिने कुर्याद्विभवैस्तर्पणं बहु 51

ata eva yadā bhūridinaṃ maṇḍalakalpanam tadā dine dine kuryādvibhavaistarpaṇaṃ bahu 51

27.52

प्रतिष्ठायां च सर्वत्र गुरुः पूर्वोदितं परम् सतत्त्वमनुसन्धाय संनिधिं स्फुटमाचरेत् 52

pratiṣṭhāyāṃ ca sarvatra guruḥ pūrvoditaṃ param satattvamanusandhāya saṃnidhiṃ sphuṭamācaret 52

27.53

सिद्धे तु तन्मयीभावे फले पुत्रकसाधकैः अन्यस्मै तद्द्वयादन्यतरस्मै तत्समर्प्यते 53

siddhe tu tanmayībhāve phale putrakasādhakaiḥ anyasmai taddvayādanyatarasmai tatsamarpyate 53

27.54

तस्याप्येष विधिः सर्वस्तदलाभे तु सर्वथा अगाधे@म्भसि तत्क्षेप्यं क्षमयित्वा विसृज्य च 54

tasyāpyeṣa vidhiḥ sarvastadalābhe tu sarvathā agādhe@mbhasi tatkṣepyaṃ kṣamayitvā visṛjya ca 54

27.55

इत्येष स्वप्रतिष्ठानविधिः शिवनिरूपितः परप्रतिष्ठिते लिङ्गे बाणीये@थ स्वयंभुवि 55

ityeṣa svapratiṣṭhānavidhiḥ śivanirūpitaḥ parapratiṣṭhite liṅge bāṇīye@tha svayaṃbhuvi 55

27.56

सर्वमासनपक्षे प्राङ्न्यस्य संपूजयेत्क्रमम् शुद्धाशुद्धाध्वजाः सर्वे मन्त्राः सर्वः शिवान्तकः 56

sarvamāsanapakṣe prāṅnyasya saṃpūjayetkramam śuddhāśuddhādhvajāḥ sarve mantrāḥ sarvaḥ śivāntakaḥ 56

27.57

अध्वा चेहासने प्रोक्तस्तत्सर्वत्रार्चयेदिदम् आवाहनविसृष्टी तु तत्र प्राग्वत्समाचरेत् 57

adhvā cehāsane proktastatsarvatrārcayedidam āvāhanavisṛṣṭī tu tatra prāgvatsamācaret 57

27.58

उक्तं तन्त्रे@प्यघोरेशे स्वच्छन्दे विभुना तथा अथवा प्रत्यहं प्रोक्तमानार्धार्धनियोगतः 58

uktaṃ tantre@pyaghoreśe svacchande vibhunā tathā athavā pratyahaṃ proktamānārdhārdhaniyogataḥ 58

27.59

कृत्वेष्टं मण्डलं तत्र समस्तं क्रममर्चयेत् बहुप्रकारभिन्नस्य लिङ्गस्यार्चा निरूपिता 59

kṛtveṣṭaṃ maṇḍalaṃ tatra samastaṃ kramamarcayet bahuprakārabhinnasya liṅgasyārcā nirūpitā 59

Āhnika 28

28.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके अष्टाविंशमाह्निकम् इति नित्यविधिः प्रोक्तो नैमित्तिकमथोच्यते 1ब्

c atha śrītantrāloke aṣṭāviṃśamāhnikam iti nityavidhiḥ prokto naimittikamathocyate 1b

28.2

नियतं भावि यन्नित्यं तदित्यस्मिन्विधौ स्थिते मुख्यत्वं तन्मयीभूतिः सर्वं नैमित्तिकं ततः 2

niyataṃ bhāvi yannityaṃ tadityasminvidhau sthite mukhyatvaṃ tanmayībhūtiḥ sarvaṃ naimittikaṃ tataḥ 2

28.3

दिनादिकल्पनोत्थे तु नैयत्ये सर्वनित्यता दिनमासर्क्षवर्षादिनैयत्यादुच्यते तदा 3

dinādikalpanotthe tu naiyatye sarvanityatā dinamāsarkṣavarṣādinaiyatyāducyate tadā 3

28.4

अशङ्कितव्यावश्यन्तासत्ताकं जातुचिद्भवम् प्रमात्रनियतं प्राहुर्नैमित्तिकमिदं बुधाः 4

aśaṅkitavyāvaśyantāsattākaṃ jātucidbhavam pramātraniyataṃ prāhurnaimittikamidaṃ budhāḥ 4

28.5

सन्ध्यादि पर्वसंपूजा पवित्रकमिदं सदा नित्यं नियतरूपत्वात्सर्वस्मिन् शासनाश्रिते 5

sandhyādi parvasaṃpūjā pavitrakamidaṃ sadā nityaṃ niyatarūpatvātsarvasmin śāsanāśrite 5

28.6

ज्ञानशास्त्रगुरुभ्रातृतद्वर्गप्राप्तयस्तथा तज्जन्मसंस्क्रियाभेदाः स्वजन्मोत्सवसंगतिः 6

jñānaśāstragurubhrātṛtadvargaprāptayastathā tajjanmasaṃskriyābhedāḥ svajanmotsavasaṃgatiḥ 6

28.7

श्राद्धं विपत्प्रतीकारः प्रमोदो@द्भुतदर्शनम् योगिनीमेलकः स्वांशसन्तानाद्यैश्च मेलनम् 7

śrāddhaṃ vipatpratīkāraḥ pramodo@dbhutadarśanam yoginīmelakaḥ svāṃśasantānādyaiśca melanam 7

28.8

शास्त्रव्याख्यापुरामध्यावसानानि क्रमोदयः देवतादर्शनं स्वाप्नमाज्ञा समयनिष्कृतिः 8

śāstravyākhyāpurāmadhyāvasānāni kramodayaḥ devatādarśanaṃ svāpnamājñā samayaniṣkṛtiḥ 8

28.9

इति नैमित्तिकं श्रीमत्तन्त्रसारे निरूपितम् त्रयोविंशतिभेदेन विशेषार्चानिबन्धनम् 9

iti naimittikaṃ śrīmattantrasāre nirūpitam trayoviṃśatibhedena viśeṣārcānibandhanam 9

28.10

तत्र पर्वविधिं ब्रूमो द्विधा पर्व कुलाकुलम् कुलाष्टककृतं पूर्वं प्रोक्तं श्रीयोगसंचरे 10

tatra parvavidhiṃ brūmo dvidhā parva kulākulam kulāṣṭakakṛtaṃ pūrvaṃ proktaṃ śrīyogasaṃcare 10

28.11

अब्धीन्दु मुनिरित्येतन्माहेश्या ब्रह्मसन्ततेः प्रतिपत्पञ्चदश्यौ द्वे कौमार्या रसवह्नियुक् 11

abdhīndu munirityetanmāheśyā brahmasantateḥ pratipatpañcadaśyau dve kaumāryā rasavahniyuk 11

28.12

अब्धिरक्षीन्दु वैष्णव्या ऐन्द्र्यास्त्वस्त्रं त्रयोदशी वाराह्या रन्ध्ररुद्रौ द्वे चण्ड्या वस्वक्षियुग्मकम् 12

abdhirakṣīndu vaiṣṇavyā aindryāstvastraṃ trayodaśī vārāhyā randhrarudrau dve caṇḍyā vasvakṣiyugmakam 12

28.13

द्वे द्वे तिथी तु सर्वासां योगेश्या दशमी पुनः तस्या अप्यष्टमी यस्माद्द्वितिथिः सा प्रकीर्तिता 13

dve dve tithī tu sarvāsāṃ yogeśyā daśamī punaḥ tasyā apyaṣṭamī yasmāddvitithiḥ sā prakīrtitā 13

28.14

अन्याश्चाकुलपर्वापि वैपरीत्येन लक्षितम् कुलपर्वेति तद्ब्रूमो यथोक्तं भैरवे कुले 14

anyāścākulaparvāpi vaiparītyena lakṣitam kulaparveti tadbrūmo yathoktaṃ bhairave kule 14

28.15

हैडरे त्रिकसद्भावे त्रिककालीकुलादिके यो@यं प्राणाश्रितः पूर्वं कालः प्रोक्तः सुविस्तरात् 15

haiḍare trikasadbhāve trikakālīkulādike yo@yaṃ prāṇāśritaḥ pūrvaṃ kālaḥ proktaḥ suvistarāt 15

28.16

स चक्रभेदसंचारे कांचित् सूते स्वसंविदम् स्वसंवित्पूर्णतालाभसमयः पर्व भण्यते 16

sa cakrabhedasaṃcāre kāṃcit sūte svasaṃvidam svasaṃvitpūrṇatālābhasamayaḥ parva bhaṇyate 16

28.17

पर्व पूरण इत्येव यद्वा पॄ पूरणार्थकः पर्वशब्दो निरुक्तश्च पर्व तत्पूरणादिति 17

parva pūraṇa ityeva yadvā pṝ pūraṇārthakaḥ parvaśabdo niruktaśca parva tatpūraṇāditi 17

28.18

हैडरे@त्र च शब्दो@यं द्विधा नान्तेतरः श्रुतः तच्चक्रचारनिष्णाता ये केचित् पूर्णसंविदः 18

haiḍare@tra ca śabdo@yaṃ dvidhā nāntetaraḥ śrutaḥ taccakracāraniṣṇātā ye kecit pūrṇasaṃvidaḥ 18

28.19

तन्मेलकसमायुक्तास्ते तत्पूजापराः सदा यो@प्यतन्मय एषो@पि तत्काले स्वक्रमार्चनात् 19

tanmelakasamāyuktāste tatpūjāparāḥ sadā yo@pyatanmaya eṣo@pi tatkāle svakramārcanāt 19

28.20

तद्योगिनीसिद्धसङ्घमेलकात् तन्मयीभवेत् यथा प्रेक्षणके तत्तद्द्रष्टृसंविदभेदिताम् 20

tadyoginīsiddhasaṅghamelakāt tanmayībhavet yathā prekṣaṇake tattaddraṣṭṛsaṃvidabheditām 20

28.21

क्रमोदितां सद्य एव लभते तत्प्रवेशनात् योगाभ्यासक्रमोपात्तां तथा पूर्णां स्वसंविदम् 21

kramoditāṃ sadya eva labhate tatpraveśanāt yogābhyāsakramopāttāṃ tathā pūrṇāṃ svasaṃvidam 21

28.22

लभन्ते सद्य एवैतत्संविदैक्यप्रवेशनात् तत्कालं चापि संवित्तेः पूर्णत्वात् कामदोग्धृता 22

labhante sadya evaitatsaṃvidaikyapraveśanāt tatkālaṃ cāpi saṃvitteḥ pūrṇatvāt kāmadogdhṛtā 22

28.23

तेन तत्तत्फलं तत्र काले संपूजयाचिरात् यथा चिरोपात्तधनः कुर्वन्नुत्सवमादरात् 23

tena tattatphalaṃ tatra kāle saṃpūjayācirāt yathā ciropāttadhanaḥ kurvannutsavamādarāt 23

28.24

अतिथिं सो@नुगृह्णाति तत्कालाभिज्ञमागतम् तथा सुफलसंसिद्ध्यै योगिनीसिद्धनायकाः 24

atithiṃ so@nugṛhṇāti tatkālābhijñamāgatam tathā suphalasaṃsiddhyai yoginīsiddhanāyakāḥ 24

28.25

यत्नवन्तो@पि तत्कालाभिज्ञं तमनुगृह्णते उक्तं च तत्र तेनेह कुले सामान्यतेत्यलम् 25

yatnavanto@pi tatkālābhijñaṃ tamanugṛhṇate uktaṃ ca tatra teneha kule sāmānyatetyalam 25

28.26

यस्य यद्धृदये देवि वर्तते दैशिकाज्ञया मन्त्रो योगः क्रमश्चैव पूजनात् सिद्धिदो भवेत् 26

yasya yaddhṛdaye devi vartate daiśikājñayā mantro yogaḥ kramaścaiva pūjanāt siddhido bhavet 26

28.27

कुलाचारेण देवेशि पूज्यं सिद्धिविमुक्तये ये पर्वस्वेषु देवेशि तर्पणं तु विशेषतः 27

kulācāreṇa deveśi pūjyaṃ siddhivimuktaye ye parvasveṣu deveśi tarpaṇaṃ tu viśeṣataḥ 27

28.28

गुरूणां देवतानां च न कुर्वन्ति प्रमादतः दुराचारा हि ते दुष्टाः पशुतुल्या वरानने 28

gurūṇāṃ devatānāṃ ca na kurvanti pramādataḥ durācārā hi te duṣṭāḥ paśutulyā varānane 28

28.29

अभावान्नित्यपूजाया अवश्यं ह्येषु पूजयेत् अटनं ज्ञानशक्त्यादिलाभार्थं यत्प्रकीर्तितम् 29

abhāvānnityapūjāyā avaśyaṃ hyeṣu pūjayet aṭanaṃ jñānaśaktyādilābhārthaṃ yatprakīrtitam 29

28.30

शक्तियागश्च यः प्रोक्तो वश्याकर्षणमारणम् तत्सर्वं पर्वदिवसेष्वयत्नेनैव सिद्ध्यति 30

śaktiyāgaśca yaḥ prokto vaśyākarṣaṇamāraṇam tatsarvaṃ parvadivaseṣvayatnenaiva siddhyati 30

28.31

तत्सामान्यविशेषाभ्यां षोढा पर्व निरूपितम् मासस्याद्यं पञ्चमं च श्रीदिनं परिभाष्यते 31

tatsāmānyaviśeṣābhyāṃ ṣoḍhā parva nirūpitam māsasyādyaṃ pañcamaṃ ca śrīdinaṃ paribhāṣyate 31

28.32

उत्कृष्टत्वात् पर्वदिनं श्रीपूर्वत्वेन भाष्यते समयो ह्येष यद्गुप्तं तन्नानुपपदं वदेत् 32

utkṛṣṭatvāt parvadinaṃ śrīpūrvatvena bhāṣyate samayo hyeṣa yadguptaṃ tannānupapadaṃ vadet 32

28.33

तुर्याष्टमान्यभुवनचरमाणि द्वयोरपि पक्षयोरिह सामान्यसामान्यं पर्व कीर्तितम् 33

turyāṣṭamānyabhuvanacaramāṇi dvayorapi pakṣayoriha sāmānyasāmānyaṃ parva kīrtitam 33

28.34

यदेतेषु दिनेष्वेव भविष्यद्ग्रहभात्मकः उभयात्मा विशेषः स्यात्तत्सामान्यविशेषता 34

yadeteṣu dineṣveva bhaviṣyadgrahabhātmakaḥ ubhayātmā viśeṣaḥ syāttatsāmānyaviśeṣatā 34

28.35

सा चैकादशधैकस्मिन्नेकस्मिन्विभुनोदिता सजातीया तु सोत्कृष्टेत्येवं शम्भुर्न्यरूपयत् 35

sā caikādaśadhaikasminnekasminvibhunoditā sajātīyā tu sotkṛṣṭetyevaṃ śambhurnyarūpayat 35

28.36

कृष्णयुगं वह्निसितं श्रुतिकृष्णं वह्निसितमिति पक्षाः अर्केन्दुजीवचन्द्रा बुधयुग्मेन्द्वर्ककविगुरुविधु स्यात् 36

kṛṣṇayugaṃ vahnisitaṃ śrutikṛṣṇaṃ vahnisitamiti pakṣāḥ arkendujīvacandrā budhayugmendvarkakaviguruvidhu syāt 36

28.37

परफल्गुश्चैत्रमघे तिष्यः प्राक्फल्गुकर्णशतभिषजः मूलप्राजापत्ये विशाखिका श्रवणसंज्ञया भानि 37

paraphalguścaitramaghe tiṣyaḥ prākphalgukarṇaśatabhiṣajaḥ mūlaprājāpatye viśākhikā śravaṇasaṃjñayā bhāni 37

28.38

रन्ध्रे तिथ्यर्कपरे वसुरन्ध्रे शशिवृषाङ्करसरन्ध्रयुगम् प्रथमनिशामध्यनिशे मध्याह्नशरा दिनोदयो मध्यदिनम् 38

randhre tithyarkapare vasurandhre śaśivṛṣāṅkarasarandhrayugam prathamaniśāmadhyaniśe madhyāhnaśarā dinodayo madhyadinam 38

28.39

प्रथमनिशेति च समयो मार्गशिरःप्रभृतिमासेषु कन्यान्त्यजाथ वेश्या रागवती तत्त्ववेदिनी दूती 39

prathamaniśeti ca samayo mārgaśiraḥprabhṛtimāseṣu kanyāntyajātha veśyā rāgavatī tattvavedinī dūtī 39

28.40

व्याससमासात् क्रमशः पूज्याश्चक्रे@नुयागाख्ये सर्वत्र च पर्वदिने कुर्यादनुयागचक्रमतिशयतः 40

vyāsasamāsāt kramaśaḥ pūjyāścakre@nuyāgākhye sarvatra ca parvadine kuryādanuyāgacakramatiśayataḥ 40

28.41

गुप्तागुप्तविधानादियागचर्याक्रमेण सम्पूर्णम् अनुयागः किल मुख्यः सर्वस्मिन्नेव कर्मविनियोगे 41

guptāguptavidhānādiyāgacaryākrameṇa sampūrṇam anuyāgaḥ kila mukhyaḥ sarvasminneva karmaviniyoge 41

28.42

अनुयागकाललाभे तस्मात्प्रयतेत तत्परमः भग्रहसमयविशेषो नाश्वयुजे को@पि तेन तद्वर्जम् 42

anuyāgakālalābhe tasmātprayateta tatparamaḥ bhagrahasamayaviśeṣo nāśvayuje ko@pi tena tadvarjam 42

28.43

वेलाभग्रहकलना कथितैकादशसु मासेषु फाल्गुनमासे शुक्लं यत्प्रोक्तं द्वादशीदिनं पर्व 43

velābhagrahakalanā kathitaikādaśasu māseṣu phālgunamāse śuklaṃ yatproktaṃ dvādaśīdinaṃ parva 43

28.44

अग्रतिथिवेधयोगो मुख्यतमो@सौ विशेषो@त्र दिवसनिशे किल कृत्वा त्रिभागशः प्रथममध्यमापरविभागः 44

agratithivedhayogo mukhyatamo@sau viśeṣo@tra divasaniśe kila kṛtvā tribhāgaśaḥ prathamamadhyamāparavibhāgaḥ 44

28.45

पूजाकालस्तत्र त्रिभागिते मुख्यतमः कालः यदि संघटेत वेला मुख्यतमा भग्रहौ तथा चक्रम् 45

pūjākālastatra tribhāgite mukhyatamaḥ kālaḥ yadi saṃghaṭeta velā mukhyatamā bhagrahau tathā cakram 45

28.46

तद्याग आदियागस्तत्काम्यं पूजयैव पर्वसु सिद्ध्येत् दिनवेलाभग्रहकल्पनेन तत्रापि सौम्यरौद्रत्वम् 46

tadyāga ādiyāgastatkāmyaṃ pūjayaiva parvasu siddhyet dinavelābhagrahakalpanena tatrāpi saumyaraudratvam 46

28.47

ज्ञात्वा साधकमुख्यस्तत्तत्कार्यं तदा तदा कुर्यात् उक्तो यो@र्चाकालस्तं चेदुल्लङ्घ्य भग्रहतिथिः स्यात् 47

jñātvā sādhakamukhyastattatkāryaṃ tadā tadā kuryāt ukto yo@rcākālastaṃ cedullaṅghya bhagrahatithiḥ syāt 47

28.48

तमनादृत्य विशेषं प्रधानयेत्सामयमिति केचित् नेति त्वस्मद्गुरवो विशेषरूपा हि तिथिरिह न वेला 48

tamanādṛtya viśeṣaṃ pradhānayetsāmayamiti kecit neti tvasmadguravo viśeṣarūpā hi tithiriha na velā 48

28.49

संवेद्यरूपशशधरभागः संवेदकार्ककरनिकरैः यावान्यावति पूर्णः सा हि तिथिर्भग्रहैः स्फुटीभवति 49

saṃvedyarūpaśaśadharabhāgaḥ saṃvedakārkakaranikaraiḥ yāvānyāvati pūrṇaḥ sā hi tithirbhagrahaiḥ sphuṭībhavati 49

28.50

तस्मान्मुख्यात्र तिथिः सा च विशेष्या ग्रहर्क्षयोगेन वेलात्र न प्रधानं युक्तं चैतत्तथाहि परमेशः 50

tasmānmukhyātra tithiḥ sā ca viśeṣyā graharkṣayogena velātra na pradhānaṃ yuktaṃ caitattathāhi parameśaḥ 50

28.51

श्रीत्रिकभैरवकुलशास्त्रेषूचे न पर्वदिवसेषु वेलायोगं कंचन तिथिभग्रहयोगतो ह्यन्यम् 51

śrītrikabhairavakulaśāstreṣūce na parvadivaseṣu velāyogaṃ kaṃcana tithibhagrahayogato hyanyam 51

28.52

तिथिस्तु पूज्या प्रधानरूपत्वात् श्वेताभावे कृष्णच्छागालम्भं हि कथयन्ति 52

tithistu pūjyā pradhānarūpatvāt śvetābhāve kṛṣṇacchāgālambhaṃ hi kathayanti 52

28.53

यत्पुनरूर्मिप्रभृतिनि शास्त्रे वेलोदितापि तत्काम्यम् मुख्यतयोद्दिश्य विधिं तथाच तत्र पौषपर्वदिने 53

yatpunarūrmiprabhṛtini śāstre veloditāpi tatkāmyam mukhyatayoddiśya vidhiṃ tathāca tatra pauṣaparvadine 53

28.54

कृत्वार्चनमर्धनिशि ध्यात्वा जप्त्वा बहिर्गतस्य यथा आदेशः फलति तथा माघे चक्राद्वचः फलति 54

kṛtvārcanamardhaniśi dhyātvā japtvā bahirgatasya yathā ādeśaḥ phalati tathā māghe cakrādvacaḥ phalati 54

28.55

अचिरादभीष्टसिद्धिः पञ्चसु मैत्री धनं च मेलापः चक्रस्थाने क्रोधात् पाषाणस्फोटनेन रिपुनाशः 55

acirādabhīṣṭasiddhiḥ pañcasu maitrī dhanaṃ ca melāpaḥ cakrasthāne krodhāt pāṣāṇasphoṭanena ripunāśaḥ 55

28.56

सिद्धादेशप्राप्तिर्मार्गान्तं कथ्यते विभुना भग्रहयोगाभावे वेलां तु तिथेरवश्यमीक्षेत 56

siddhādeśaprāptirmārgāntaṃ kathyate vibhunā bhagrahayogābhāve velāṃ tu titheravaśyamīkṣeta 56

28.57

सा हि तथा स्फुटरूपा तिथेः स्वभावोदयं दद्यात् भग्रहतिथिवेलांशानुयायि सर्वाङ्गसुन्दरं तु दिनम् 57

sā hi tathā sphuṭarūpā titheḥ svabhāvodayaṃ dadyāt bhagrahatithivelāṃśānuyāyi sarvāṅgasundaraṃ tu dinam 57

28.58

यदि लभ्येत तदास्मिन्विशेषतमपूजनं रचयेत् नच काम्यमेव केवलमेतत्परिवर्जने यतः कथितः 58

yadi labhyeta tadāsminviśeṣatamapūjanaṃ racayet naca kāmyameva kevalametatparivarjane yataḥ kathitaḥ 58

28.59

समयविलोपः श्रीमद्भैरवकुल ऊर्मिशास्त्रे च दुष्टा हि दुराचाराः पशुतुल्याः पर्व ये न विदुः 59

samayavilopaḥ śrīmadbhairavakula ūrmiśāstre ca duṣṭā hi durācārāḥ paśutulyāḥ parva ye na viduḥ 59

28.60

नच काम्यस्याकरणे स्याज्जातु प्रत्यवायित्वम् तत्रानुयागसिद्ध्यर्थं चक्रयागो निरूप्यते 60

naca kāmyasyākaraṇe syājjātu pratyavāyitvam tatrānuyāgasiddhyarthaṃ cakrayāgo nirūpyate 60

28.61

मूर्तियाग इति प्रोक्तो यः श्रीयोगीश्वरीमते नित्यं नैमित्तिकं कर्म यदत्रोक्तं महेशिना 61

mūrtiyāga iti prokto yaḥ śrīyogīśvarīmate nityaṃ naimittikaṃ karma yadatroktaṃ maheśinā 61

28.62

सर्वत्र चक्रयागो@त्र मुख्यः काम्ये विशेषतः ज्ञानी योगी च पुरुषः स्त्री वास्मिन्मूर्तिसंज्ञके 62

sarvatra cakrayāgo@tra mukhyaḥ kāmye viśeṣataḥ jñānī yogī ca puruṣaḥ strī vāsminmūrtisaṃjñake 62

28.63

योगे प्रयत्नतो योज्यस्तद्धि पात्रमनुत्तरम् तत्संपर्कात्पूर्णता स्यादिति त्रैशिरसादिषु 63

yoge prayatnato yojyastaddhi pātramanuttaram tatsaṃparkātpūrṇatā syāditi traiśirasādiṣu 63

28.64

तेन सर्वं हुतं चेष्टं त्रैलोक्यं सचराचरम् ज्ञानिने योगिने वापि यो ददाति करोति वा 64

tena sarvaṃ hutaṃ ceṣṭaṃ trailokyaṃ sacarācaram jñānine yogine vāpi yo dadāti karoti vā 64

28.65

दीक्षोत्तरे@पि च प्रोक्तमन्नं ब्रह्मा रसो हरिः भोक्ता शिव इति ज्ञानी श्वपचानप्यथोद्धरेअत् 65

dīkṣottare@pi ca proktamannaṃ brahmā raso hariḥ bhoktā śiva iti jñānī śvapacānapyathoddhareat 65

28.66

सर्वतत्त्वमयो भूत्वा यदि भुङ्क्ते स साधकः तेन भोजितमात्रेण सकृत्कोटिस्तु भोजिता 66

sarvatattvamayo bhūtvā yadi bhuṅkte sa sādhakaḥ tena bhojitamātreṇa sakṛtkoṭistu bhojitā 66

28.67

अथ तत्त्वविदेतस्मिन्यदि भुञ्जीत तत् प्रिये परिसंख्या न विद्येत तदाह भगवाञ्छिवः 67

atha tattvavidetasminyadi bhuñjīta tat priye parisaṃkhyā na vidyeta tadāha bhagavāñchivaḥ 67

28.68

भोज्यं मायात्मकं सर्वं शिवो भोक्ता स चाप्यहम् एवं यो वै विजानाति दैशिकस्तत्त्वपारगः 68

bhojyaṃ māyātmakaṃ sarvaṃ śivo bhoktā sa cāpyaham evaṃ yo vai vijānāti daiśikastattvapāragaḥ 68

28.69

तं दृष्ट्वा देवमायान्तं क्रीडन्त्योषधयो गृहे निवृत्तमद्यैवास्माभिः संसारगहनार्णवात् 69

taṃ dṛṣṭvā devamāyāntaṃ krīḍantyoṣadhayo gṛhe nivṛttamadyaivāsmābhiḥ saṃsāragahanārṇavāt 69

28.70

यदस्य वक्त्रं संप्राप्ता यास्यामः परमं पदम् अन्ये@पानभुजो ह्यूर्ध्वे प्राणो@पानस्त्वधोमुखः 70

yadasya vaktraṃ saṃprāptā yāsyāmaḥ paramaṃ padam anye@pānabhujo hyūrdhve prāṇo@pānastvadhomukhaḥ 70

28.71

तस्मिन्भोक्तरि देवेशि दातुः कुलशतान्यपि आश्वेव परिमुच्यन्ते नरकाद्यातनार्णवात् 71

tasminbhoktari deveśi dātuḥ kulaśatānyapi āśveva parimucyante narakādyātanārṇavāt 71

28.72

श्रीमन्निशाटने@प्युक्तं कथनान्वेषणादपि श्रोत्राभ्यन्तरसंप्राप्ते गुरुवक्त्राद्विनिर्गते 72

śrīmanniśāṭane@pyuktaṃ kathanānveṣaṇādapi śrotrābhyantarasaṃprāpte guruvaktrādvinirgate 72

28.73

मुक्तस्तदैव काले तु यन्त्रं तिष्ठति केवलम् सुरापः स्तेयहारी च ब्रह्महा गुरुतल्पगः 73

muktastadaiva kāle tu yantraṃ tiṣṭhati kevalam surāpaḥ steyahārī ca brahmahā gurutalpagaḥ 73

28.74

अन्त्यजो वा द्विजो वाथ बालो वृद्धो युवापि वा पर्यन्तवासी यो ज्ञानी देशस्यापि पवित्रकः 74

antyajo vā dvijo vātha bālo vṛddho yuvāpi vā paryantavāsī yo jñānī deśasyāpi pavitrakaḥ 74

28.75

तत्र संनिहितो देवः सदेवीकः सकिङ्करः तस्मात्प्राधान्यतः कृत्वा गुरुं ज्ञानविशारदम् 75

tatra saṃnihito devaḥ sadevīkaḥ sakiṅkaraḥ tasmātprādhānyataḥ kṛtvā guruṃ jñānaviśāradam 75

28.76

मूर्तियागं चरेत्तस्य विधिर्योगीश्वरीमते पवित्रारोहणे श्राद्धे तथा पर्वदिनेष्वलम् 76

mūrtiyāgaṃ carettasya vidhiryogīśvarīmate pavitrārohaṇe śrāddhe tathā parvadineṣvalam 76

28.77

सूर्यचन्द्रोपरागादौ लौकिकेष्वपि पर्वसु उत्सवे च विवाहादौ विप्राणां यज्ञकर्मणि 77

sūryacandroparāgādau laukikeṣvapi parvasu utsave ca vivāhādau viprāṇāṃ yajñakarmaṇi 77

28.78

दीक्षायां च प्रतिष्ठायां समयानां विशोधने कामनार्थं च कर्तव्यो मूर्तियागः स पञ्चधा 78

dīkṣāyāṃ ca pratiṣṭhāyāṃ samayānāṃ viśodhane kāmanārthaṃ ca kartavyo mūrtiyāgaḥ sa pañcadhā 78

28.79

केवलो यामलो मिश्रश्चक्रयुग्वीरसङ्करः केवलः केवलैरेव गुरुभिर्मिश्रितः पुनः 79

kevalo yāmalo miśraścakrayugvīrasaṅkaraḥ kevalaḥ kevalaireva gurubhirmiśritaḥ punaḥ 79

28.80

साधकाद्यैः सपत्नीकैर्यामलः स द्विधा पुनः पत्नीयोगात् क्रयानीतवेश्यासंयोगतो@थवा 80

sādhakādyaiḥ sapatnīkairyāmalaḥ sa dvidhā punaḥ patnīyogāt krayānītaveśyāsaṃyogato@thavā 80

28.81

चक्रिण्याद्याश्च वक्ष्यन्ते शक्तियोगाद्यथोचिताः तत्संयोगाच्चक्रयुक्तो यागः सर्वफलप्रदः 81

cakriṇyādyāśca vakṣyante śaktiyogādyathocitāḥ tatsaṃyogāccakrayukto yāgaḥ sarvaphalapradaḥ 81

28.82

सर्वैस्तु सहितो यागो वीरसङ्कर उच्यते मध्ये गुरुर्भवेत्तेषां गुरुवर्गस्तदावृतिः 82

sarvaistu sahito yāgo vīrasaṅkara ucyate madhye gururbhavetteṣāṃ guruvargastadāvṛtiḥ 82

28.83

तिस्र आवृतयो बाह्ये समय्यन्ता यथाक्रमम् पङ्क्तिक्रमेण वा सर्वे मध्ये तेषां गुरुः सदा 83

tisra āvṛtayo bāhye samayyantā yathākramam paṅktikrameṇa vā sarve madhye teṣāṃ guruḥ sadā 83

28.84

तदा तद्गन्धधूपस्रक्समालम्भनवाससा पूज्यं चक्रानुसारेण तत्तच्चक्रमिदं त्विति 84

tadā tadgandhadhūpasraksamālambhanavāsasā pūjyaṃ cakrānusāreṇa tattaccakramidaṃ tviti 84

28.85

एकारके यथा चक्रे एकवीरविधिं स्मरेत् द्व्यरे यामलमन्यत्र त्रिकमेवं षडस्रके 85

ekārake yathā cakre ekavīravidhiṃ smaret dvyare yāmalamanyatra trikamevaṃ ṣaḍasrake 85

28.86

षड्योगिनीः सप्तकं च सप्तारे@ष्टाष्टके च वा अन्यद्वा तादृशं तत्र चक्रे तादृक्स्वरूपिणि 86

ṣaḍyoginīḥ saptakaṃ ca saptāre@ṣṭāṣṭake ca vā anyadvā tādṛśaṃ tatra cakre tādṛksvarūpiṇi 86

28.87

ततः पात्रे@लिसंपूर्णे पूर्वं चक्रं यजेत्सुधीः आधारयुक्ते नाधाररहितं तर्पणं क्वचित् 87

tataḥ pātre@lisaṃpūrṇe pūrvaṃ cakraṃ yajetsudhīḥ ādhārayukte nādhārarahitaṃ tarpaṇaṃ kvacit 87

28.88

आधारेण विना भ्रंशो नच तुष्यन्ति रश्मयः प्रेतरूपं भवेत्पात्रं शाक्तामृतमथासवः 88

ādhāreṇa vinā bhraṃśo naca tuṣyanti raśmayaḥ pretarūpaṃ bhavetpātraṃ śāktāmṛtamathāsavaḥ 88

28.89

भोक्त्री तत्र तु या शक्तिः स शम्भुः परमेश्वरः अणुशक्तिशिवात्मेत्थं ध्यात्वा संमिलितं त्रयम् 89

bhoktrī tatra tu yā śaktiḥ sa śambhuḥ parameśvaraḥ aṇuśaktiśivātmetthaṃ dhyātvā saṃmilitaṃ trayam 89

28.90

ततस्तु तर्पणं कार्यमावृतेरावृतेः क्रमात् प्रतिसंचरयोगेन पुनरन्तः प्रवेशयेत् 90

tatastu tarpaṇaṃ kāryamāvṛterāvṛteḥ kramāt pratisaṃcarayogena punarantaḥ praveśayet 90

28.91

यावद्गुर्वन्तिकं तद्धि पूर्णं भ्रमणमुच्यते तत्रादौ देवतास्तर्प्यास्ततो वीरा इति क्रमः 91

yāvadgurvantikaṃ taddhi pūrṇaṃ bhramaṇamucyate tatrādau devatāstarpyāstato vīrā iti kramaḥ 91

28.92

वीरश्च वीरशक्तिश्चेत्येवमस्मद्गुरुक्रमः ततो@वदंशान्विविधान् मांसमत्स्यादिसंयुतान् 92

vīraśca vīraśaktiścetyevamasmadgurukramaḥ tato@vadaṃśānvividhān māṃsamatsyādisaṃyutān 92

28.93

अग्रे तत्र प्रविकिरेत् तृप्त्यन्तं साधकोत्तमः पात्राभावे पुनर्भद्रं वेल्लिताशुक्तिमेव च 93

agre tatra pravikiret tṛptyantaṃ sādhakottamaḥ pātrābhāve punarbhadraṃ vellitāśuktimeva ca 93

28.94

पात्रे कुर्वीत मतिमानिति सिद्धामते क्रमः दक्षहस्तेन भद्रं स्याद्वेल्लिता शुक्तिरुच्यते 94

pātre kurvīta matimāniti siddhāmate kramaḥ dakṣahastena bhadraṃ syādvellitā śuktirucyate 94

28.95

दक्षहस्तस्य कुर्वीत वामोपरि कनीयसीम् तर्जन्यङ्गुष्ठयोगेन दक्षाधो वामकाङ्गुलीः 95

dakṣahastasya kurvīta vāmopari kanīyasīm tarjanyaṅguṣṭhayogena dakṣādho vāmakāṅgulīḥ 95

28.96

निःसन्धिबन्धौ द्वावित्थं वेल्लिता शुक्तिरुच्यते ये तत्र पानकाले तु बिन्दवो यान्ति मेदिनीम् 96

niḥsandhibandhau dvāvitthaṃ vellitā śuktirucyate ye tatra pānakāle tu bindavo yānti medinīm 96

28.97

तैस्तुष्यन्ति हि वेतालगुह्यकाद्या गभस्तयः धारया भैरवस्तुष्येत् करपानं परं ततः 97

taistuṣyanti hi vetālaguhyakādyā gabhastayaḥ dhārayā bhairavastuṣyet karapānaṃ paraṃ tataḥ 97

28.98

प्रवेशो@त्र न दातव्यः पूर्वमेव हि कस्यचित् प्रमादात्तु प्रविष्टस्य विचारं नैव चर्चयेत् 98

praveśo@tra na dātavyaḥ pūrvameva hi kasyacit pramādāttu praviṣṭasya vicāraṃ naiva carcayet 98

28.99

एवं कृत्वा क्रमाद्यागमन्ते दक्षिणया युतम् समालम्भनताम्बूलवस्त्राद्यं वितरेद्बुधः 99

evaṃ kṛtvā kramādyāgamante dakṣiṇayā yutam samālambhanatāmbūlavastrādyaṃ vitaredbudhaḥ 99

28.100

रूपकार्धात् परं हीनां न दद्याद्दक्षिणां सुधीः समयिभ्यः क्रमाद्द्विद्विगुणा गुर्वन्तकं भवेत् 100

rūpakārdhāt paraṃ hīnāṃ na dadyāddakṣiṇāṃ sudhīḥ samayibhyaḥ kramāddvidviguṇā gurvantakaṃ bhavet 100

28.101

एष स्यान्मूर्तियागस्तु सर्वयागप्रधानकः काम्ये तु संविधौ सप्तकृत्वः कार्यस्तथाविधः 101

eṣa syānmūrtiyāgastu sarvayāgapradhānakaḥ kāmye tu saṃvidhau saptakṛtvaḥ kāryastathāvidhaḥ 101

28.102

जानन्ति प्रथमं गेहं ततस्तस्य समर्थताम् बलाबलं ततः पश्चाद्विस्मयन्ते@त्र मातरः 102

jānanti prathamaṃ gehaṃ tatastasya samarthatām balābalaṃ tataḥ paścādvismayante@tra mātaraḥ 102

28.103

ततो@पि संनिधीयन्ते प्रीयन्ते वरदास्ततः देवीनामथ नाथस्य परिवारयुजो@प्यलम् 103

tato@pi saṃnidhīyante prīyante varadāstataḥ devīnāmatha nāthasya parivārayujo@pyalam 103

28.104

वल्लभो मूर्तियागो@यमतः कार्यो विपश्चिता राक्तौ गुप्ते गृहे वीराः शक्तयो@न्योन्यमप्यलम् 104

vallabho mūrtiyāgo@yamataḥ kāryo vipaścitā rāktau gupte gṛhe vīrāḥ śaktayo@nyonyamapyalam 104

28.105

असंकेतयुजो योज्या देवताशब्दकीर्तनात् अलाभे मूर्तिचक्रस्य कुमारीरेव पूजयेत् 105

asaṃketayujo yojyā devatāśabdakīrtanāt alābhe mūrticakrasya kumārīreva pūjayet 105

28.106

काम्यार्थे तु न तां व्यङ्गां स्तनपुष्पवतीं तथा प्रतिपच्छ्रुतिसंज्ञे च चतुर्थी चोत्तरात्रये 106

kāmyārthe tu na tāṃ vyaṅgāṃ stanapuṣpavatīṃ tathā pratipacchrutisaṃjñe ca caturthī cottarātraye 106

28.107

हस्ते च पञ्चमी षष्ठी पूर्वास्वथ पुनर्वसौ सप्तमी तत्परा पित्र्ये रोहिण्यां नवमी तथा 107

haste ca pañcamī ṣaṣṭhī pūrvāsvatha punarvasau saptamī tatparā pitrye rohiṇyāṃ navamī tathā 107

28.108

मूले तु द्वादशी ब्राह्मे भूताश्विन्यां च पूर्णिमा धनिष्ठायाममावस्या सो@यमेकादशात्मकः 108

mūle tu dvādaśī brāhme bhūtāśvinyāṃ ca pūrṇimā dhaniṣṭhāyāmamāvasyā so@yamekādaśātmakaḥ 108

28.109

अर्कादित्रयशुक्रान्यतमयुक्तो@प्यहर्गणः योगपर्वेति विख्यातो रात्रौ वा दिन एव वा 109

arkāditrayaśukrānyatamayukto@pyahargaṇaḥ yogaparveti vikhyāto rātrau vā dina eva vā 109

28.110

योगपर्वणि कर्तव्यो मूर्तियागस्तु सर्वथा यः सर्वान्योगपर्वाख्यान् वासरान् पूजयेत्सुधीः 110

yogaparvaṇi kartavyo mūrtiyāgastu sarvathā yaḥ sarvānyogaparvākhyān vāsarān pūjayetsudhīḥ 110

28.111

मूर्तियागेन सो@पि स्यात् समयी मण्डलं विना इत्येष मूर्तियागः श्रीसिद्धयोगीश्वरीमते 111

mūrtiyāgena so@pi syāt samayī maṇḍalaṃ vinā ityeṣa mūrtiyāgaḥ śrīsiddhayogīśvarīmate 111

28.112

अथोच्यते शिवेनोक्तः पवित्रकविधिः स्फुटः श्रीरत्नमालात्रिशिरःशास्त्रयोः सूचितः पुनः 112

athocyate śivenoktaḥ pavitrakavidhiḥ sphuṭaḥ śrīratnamālātriśiraḥśāstrayoḥ sūcitaḥ punaḥ 112

28.113

श्रीसिद्धाटनसद्भावमालिनीसारशासने तत्र प्राधान्यतः श्रीमन्मालोक्तो विधिरुच्यते 113

śrīsiddhāṭanasadbhāvamālinīsāraśāsane tatra prādhānyataḥ śrīmanmālokto vidhirucyate 113

28.114

क्षीराब्धिमथनोद्भूतविषनिद्राविमूर्च्छितः नागराजः स्वभुवने मेघकाले स्म नावसत् 114

kṣīrābdhimathanodbhūtaviṣanidrāvimūrcchitaḥ nāgarājaḥ svabhuvane meghakāle sma nāvasat 114

28.115

केवलं तु पवित्रो@यं वायुभक्षः समाः शतम् दिव्यं दशगुणं नाथं भैरवं पर्यपूजयत् 115

kevalaṃ tu pavitro@yaṃ vāyubhakṣaḥ samāḥ śatam divyaṃ daśaguṇaṃ nāthaṃ bhairavaṃ paryapūjayat 115

28.116

व्यजिज्ञपच्च तं तुष्टं नाथं वर्षास्वहं निजे पाताले नासितुं शक्तः सो@प्येनं परमेश्वरः 116

vyajijñapacca taṃ tuṣṭaṃ nāthaṃ varṣāsvahaṃ nije pātāle nāsituṃ śaktaḥ so@pyenaṃ parameśvaraḥ 116

28.117

नागं निजजटाजूटपीठगं पर्यकल्पयत् ततः समस्तदेवौघैर्धारितो@सौ स्वमूर्धनि 117

nāgaṃ nijajaṭājūṭapīṭhagaṃ paryakalpayat tataḥ samastadevaughairdhārito@sau svamūrdhani 117

28.118

महतां महितानां हि नाद्भुत विश्वपूज्यता तस्मान्महेशितुर्मूर्ध्नि देवतानां च सर्वशः 118

mahatāṃ mahitānāṃ hi nādbhuta viśvapūjyatā tasmānmaheśiturmūrdhni devatānāṃ ca sarvaśaḥ 118

28.119

आत्मनश्च पवित्रं तं कुर्याद्यागपुरःसरम् दश कोट्यो न पूजानां पवित्रारोहणे समाः 119

ātmanaśca pavitraṃ taṃ kuryādyāgapuraḥsaram daśa koṭyo na pūjānāṃ pavitrārohaṇe samāḥ 119

28.120

वृथा दीक्षा वृथा ज्ञानं गुर्वाराधनमेव च विना पवित्राद्येनैतद्धरेन्नागः शिवाज्ञया 120

vṛthā dīkṣā vṛthā jñānaṃ gurvārādhanameva ca vinā pavitrādyenaitaddharennāgaḥ śivājñayā 120

28.121

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स कार्यः कुलवेदिभिः आषाढशुक्लान्मिथुनकर्कटस्थे रवौ विधिः 121

tasmātsarvaprayatnena sa kāryaḥ kulavedibhiḥ āṣāḍhaśuklānmithunakarkaṭasthe ravau vidhiḥ 121

28.122

कर्तव्यः सो@निरोधेन यावत्सा तुलपूर्णिमा तुलोपलक्षितस्यान्त्यं कार्तिकस्य दिनं मतम् 122

kartavyaḥ so@nirodhena yāvatsā tulapūrṇimā tulopalakṣitasyāntyaṃ kārtikasya dinaṃ matam 122

28.123

कुलशब्दं पठन्तो@न्ये व्याख्याभेदं प्रकुर्वते नित्यातन्त्रविदः कृष्णं कार्तिकाच्चरमं दिनम् 123

kulaśabdaṃ paṭhanto@nye vyākhyābhedaṃ prakurvate nityātantravidaḥ kṛṣṇaṃ kārtikāccaramaṃ dinam 123

28.124

कुलस्य नित्याचक्रस्य पूर्णत्वं यत्र तन्मतम् माघशुक्लान्त्यदिवसः कुलपर्वेति तन्मतम् 124

kulasya nityācakrasya pūrṇatvaṃ yatra tanmatam māghaśuklāntyadivasaḥ kulaparveti tanmatam 124

28.125

पूर्णत्वं तत्र चन्द्रस्य सा तिथिः कुलपूर्णिमा दक्षिणोत्तरगः कालः कुलाकुलतयोदितः 125

pūrṇatvaṃ tatra candrasya sā tithiḥ kulapūrṇimā dakṣiṇottaragaḥ kālaḥ kulākulatayoditaḥ 125

28.126

कुलस्य तस्य चरमे दिने पूर्णत्वमुच्यते दक्षिणायनषण्मासकर्तव्यत्वमतो विधौ 126

kulasya tasya carame dine pūrṇatvamucyate dakṣiṇāyanaṣaṇmāsakartavyatvamato vidhau 126

28.127

पवित्रके प्रकाशत्वसिद्ध्यै कृष्णस्य वर्त्मनः तदेतद्बहुशास्त्रोक्तं रूपं देवो न्यरूपयत् 127

pavitrake prakāśatvasiddhyai kṛṣṇasya vartmanaḥ tadetadbahuśāstroktaṃ rūpaṃ devo nyarūpayat 127

28.128

एकेनैव पदेन श्रीरत्नमालाकुलागमे तदत्र समये सर्वविधिसंपूरणात्मकः 128

ekenaiva padena śrīratnamālākulāgame tadatra samaye sarvavidhisaṃpūraṇātmakaḥ 128

28.129

पवित्रकविधिः कार्यः शुक्लपक्षे तु सर्वथा पूरणं शक्तियोगेन शक्त्यात्म च सितं दलम् 129

pavitrakavidhiḥ kāryaḥ śuklapakṣe tu sarvathā pūraṇaṃ śaktiyogena śaktyātma ca sitaṃ dalam 129

28.130

दक्षिणायनसाजात्यात् तेन तद्विधिरुच्यते एकद्वित्रिचतुःपञ्चषड्लतैकतमं महत् 130

dakṣiṇāyanasājātyāt tena tadvidhirucyate ekadvitricatuḥpañcaṣaḍlataikatamaṃ mahat 130

28.131

हेमरत्नाङ्कितग्रन्थि कुर्यान्मुक्तापवित्रकम् सौवर्णसूत्रं त्रिगुणं सैकग्रन्थिशतं गुरौ 131

hemaratnāṅkitagranthi kuryānmuktāpavitrakam sauvarṇasūtraṃ triguṇaṃ saikagranthiśataṃ gurau 131

28.132

परे गुरौ तु त्र्यधिकमध्यब्धि परमेष्ठिनि प्राक्सिद्धाचार्ययोगेश विषये तु रसाधिकम् 132

pare gurau tu tryadhikamadhyabdhi parameṣṭhini prāksiddhācāryayogeśa viṣaye tu rasādhikam 132

28.133

अष्टाधिकं शिवस्योक्तं चित्ररत्नप्रपूरितम् विद्यापीठाक्षसूत्रादौ गुरुवच्छिववत् पुनः 133

aṣṭādhikaṃ śivasyoktaṃ citraratnaprapūritam vidyāpīṭhākṣasūtrādau guruvacchivavat punaḥ 133

28.134

वटुके कनकाभावे रौप्यं तु परिकल्पयेत् पाट्टसूत्रमथ क्षौमं कार्पासं त्रित्रितानितम् 134

vaṭuke kanakābhāve raupyaṃ tu parikalpayet pāṭṭasūtramatha kṣaumaṃ kārpāsaṃ tritritānitam 134

28.135

तस्मान्नवगुणात् सूत्रात्त्रिगुणादिक्रमात् कुरु चण्डांशुगुणपर्यन्तं ततो@पि त्रिगुणं च वा 135

tasmānnavaguṇāt sūtrāttriguṇādikramāt kuru caṇḍāṃśuguṇaparyantaṃ tato@pi triguṇaṃ ca vā 135

28.136

तेनाष्टादशतन्तूत्थमधमं मध्यमं पुनः अष्टोत्तरशतं तस्मात् त्रिगुणं तूत्तमं मतम् 136

tenāṣṭādaśatantūtthamadhamaṃ madhyamaṃ punaḥ aṣṭottaraśataṃ tasmāt triguṇaṃ tūttamaṃ matam 136

28.137

ग्रन्थयस्तत्त्वसंख्याताः षडध्वकलनावशात् यद्वा व्याससमासाभ्यां चित्राः सद्गन्धपूरिताः 137

granthayastattvasaṃkhyātāḥ ṣaḍadhvakalanāvaśāt yadvā vyāsasamāsābhyāṃ citrāḥ sadgandhapūritāḥ 137

28.138

विशेषविधिना पूर्वं पूजयित्वार्पयेत्ततः पवित्रकं समस्ताध्वपरिपूर्णत्वभावनात् 138

viśeṣavidhinā pūrvaṃ pūjayitvārpayettataḥ pavitrakaṃ samastādhvaparipūrṇatvabhāvanāt 138

28.139

गुर्वात्मनोर्जानुनाभिकण्ठमूर्धान्तगं च वा ततो महोत्सवः कार्यो गुरुपूजापुरःसरः 139

gurvātmanorjānunābhikaṇṭhamūrdhāntagaṃ ca vā tato mahotsavaḥ kāryo gurupūjāpuraḥsaraḥ 139

28.140

तर्प्याः शासनगाः सर्वे दक्षिणावस्त्रभोजनैः महोत्सवः प्रकर्तव्यो गीतनृत्तात्मको महान् 140

tarpyāḥ śāsanagāḥ sarve dakṣiṇāvastrabhojanaiḥ mahotsavaḥ prakartavyo gītanṛttātmako mahān 140

28.141

चातुर्मास्यं सप्तदिनं त्रिदिनं वाप्यलाभतः तदन्ते क्षमयेद्देवं मण्डलादि विसर्जयेत् 141

cāturmāsyaṃ saptadinaṃ tridinaṃ vāpyalābhataḥ tadante kṣamayeddevaṃ maṇḍalādi visarjayet 141

28.142

वह्निं च पश्चात्कर्तव्यश्चक्रयागः पुरोदितः मासे मासे चतुर्मासे वर्षे वापि पवित्रकम् 142

vahniṃ ca paścātkartavyaścakrayāgaḥ puroditaḥ māse māse caturmāse varṣe vāpi pavitrakam 142

28.143

सर्वथैव प्रकर्तव्यं यथाविभवविस्तरम् वित्ताभावे पुनः कार्यं काशैरपि कुशोम्भितैः 143

sarvathaiva prakartavyaṃ yathāvibhavavistaram vittābhāve punaḥ kāryaṃ kāśairapi kuśombhitaiḥ 143

28.144

सति वित्ते पुनः शाठ्यं व्याधये नरकाय च नित्यपूजासु पूर्णत्वं पर्वपूजाप्रपूरणात् 144

sati vitte punaḥ śāṭhyaṃ vyādhaye narakāya ca nityapūjāsu pūrṇatvaṃ parvapūjāprapūraṇāt 144

28.145

तत्रापि परिपूर्णत्वं पवित्रकसमर्चनात् पवित्रकविलोपे तु प्रायश्चित्तं जपेत्सुधीः 145

tatrāpi paripūrṇatvaṃ pavitrakasamarcanāt pavitrakavilope tu prāyaścittaṃ japetsudhīḥ 145

28.146

सुशुद्धः सन्पुनः कुर्यादित्याज्ञा परमेशितुः अथ त्रिशिरसि प्रोक्तो लिख्यते तद्विधिः स्फुटः 146

suśuddhaḥ sanpunaḥ kuryādityājñā parameśituḥ atha triśirasi prokto likhyate tadvidhiḥ sphuṭaḥ 146

28.147

त्रिप्रमेयस्य शैवस्य पञ्चपञ्चात्मकस्य वा दशाष्टादशभेदस्य षट्स्रोतस इहोच्यते 147

triprameyasya śaivasya pañcapañcātmakasya vā daśāṣṭādaśabhedasya ṣaṭsrotasa ihocyate 147

28.148

ये नराः समयभ्रष्टा गुरुशास्त्रादिदूषकाः नित्यनैमित्तिकाद्यन्यपर्वसन्धिविवर्जिताः 148

ye narāḥ samayabhraṣṭā guruśāstrādidūṣakāḥ nityanaimittikādyanyaparvasandhivivarjitāḥ 148

28.149

अकामात् कामतो वापि सूक्ष्मपापप्रवर्तिनः तेषां प्रशमनार्थाय पवित्रं क्रियते शिवे 149

akāmāt kāmato vāpi sūkṣmapāpapravartinaḥ teṣāṃ praśamanārthāya pavitraṃ kriyate śive 149

28.150

श्रावणादौ कार्तिकान्ते शुक्लपक्षे शुभप्रदे नतु दुःखप्रदे कृष्णे कर्तृराष्ट्रनृपादिषु 150

śrāvaṇādau kārtikānte śuklapakṣe śubhaprade natu duḥkhaprade kṛṣṇe kartṛrāṣṭranṛpādiṣu 150

28.151

पाट्टसूत्रं तु कौशेयं कार्पासं क्षौममेव च चातुराश्रमिकाणां तु सुभ्रुवा कर्तितोक्षितम् 151

pāṭṭasūtraṃ tu kauśeyaṃ kārpāsaṃ kṣaumameva ca cāturāśramikāṇāṃ tu subhruvā kartitokṣitam 151

28.152

त्रिधा तु त्रिगुणीकृत्य मानसंख्यां तु कारयेत् अष्टोत्तरं तन्तुशतं तदर्धं वा तदर्धकम् 152

tridhā tu triguṇīkṛtya mānasaṃkhyāṃ tu kārayet aṣṭottaraṃ tantuśataṃ tadardhaṃ vā tadardhakam 152

28.153

ह्रासस्तु पूर्वसंख्याया दशभिर्दशभिः क्रमात् नवभिः पञ्चभिः सप्तविंशत्या वा शिवादितः 153

hrāsastu pūrvasaṃkhyāyā daśabhirdaśabhiḥ kramāt navabhiḥ pañcabhiḥ saptaviṃśatyā vā śivāditaḥ 153

28.154

यादृशस्तन्तुविन्यासो ग्रन्थीन्कुर्यात्तु तावतः चतुःसमविलिप्तांस्तानथवा कुङ्कुमेन तु 154

yādṛśastantuvinyāso granthīnkuryāttu tāvataḥ catuḥsamaviliptāṃstānathavā kuṅkumena tu 154

28.155

व्यक्ते जानुतटान्तं स्याल्लिङ्गे पीठावसानकम् अर्चासु शोभनं मूर्घ्नि त्रितत्त्वपरिकल्पनात् 155

vyakte jānutaṭāntaṃ syālliṅge pīṭhāvasānakam arcāsu śobhanaṃ mūrghni tritattvaparikalpanāt 155

28.156

द्वादशग्रन्थिशक्तीनां ब्रह्मवक्त्रार्चिषामपि विद्यापीठे चले लिङ्गे स्थण्डिले च गुरोर्गणे 156

dvādaśagranthiśaktīnāṃ brahmavaktrārciṣāmapi vidyāpīṭhe cale liṅge sthaṇḍile ca gurorgaṇe 156

28.157

घण्टायां स्रुक्स्रुवे शिष्यलिङ्गिषु द्वारतोरणे स्वदेहे वह्निपीठे च यथाशोभं तदिष्यते 157

ghaṇṭāyāṃ sruksruve śiṣyaliṅgiṣu dvāratoraṇe svadehe vahnipīṭhe ca yathāśobhaṃ tadiṣyate 157

28.158

प्रासादे यागगेहे च कारयेन्नवरङ्गिकम् विद्यापीठे तु खशराः प्रतिमालिङ्गपीठगम् 158

prāsāde yāgagehe ca kārayennavaraṅgikam vidyāpīṭhe tu khaśarāḥ pratimāliṅgapīṭhagam 158

28.159

वसुवेदं च घण्टायां शराक्ष्यष्टादश स्रुवे वेदाक्षि स्रुचि षट्त्रिंशत् प्रासादे मण्डपे रविः 159

vasuvedaṃ ca ghaṇṭāyāṃ śarākṣyaṣṭādaśa sruve vedākṣi sruci ṣaṭtriṃśat prāsāde maṇḍape raviḥ 159

28.160

रसेन्दु स्नानगेहे@ब्धिनेत्रे ध्यानगृहे गुरौ सप्त साधकगाः पञ्च पुत्रके सप्त सामये 160

rasendu snānagehe@bdhinetre dhyānagṛhe gurau sapta sādhakagāḥ pañca putrake sapta sāmaye 160

28.161

चत्वारो@थान्यशास्त्रस्थे शिष्ये पञ्चकमुच्यते लिङ्गिनां केवलो ग्रन्थिस्तोरणे दश कल्पयेत् 161

catvāro@thānyaśāstrasthe śiṣye pañcakamucyate liṅgināṃ kevalo granthistoraṇe daśa kalpayet 161

28.162

द्वारेष्वष्टौ ग्रन्थयः स्युः कृत्वेत्थं तु पवित्रकम् पूजयित्वा मन्त्रजालं तत्स्थत्वात्मस्थते ततः 162

dvāreṣvaṣṭau granthayaḥ syuḥ kṛtvetthaṃ tu pavitrakam pūjayitvā mantrajālaṃ tatsthatvātmasthate tataḥ 162

28.163

पवित्रकाणां संपाद्य कुर्यात्संपातसंस्क्रियाम् ततः संवत्सरं ध्यायेद्भैरवं छिद्रसाक्षिणम् 163

pavitrakāṇāṃ saṃpādya kuryātsaṃpātasaṃskriyām tataḥ saṃvatsaraṃ dhyāyedbhairavaṃ chidrasākṣiṇam 163

28.164

दत्त्वा पूर्णाहुतिं देवि प्रणमेन्मन्त्रभैरवम् ओं समस्तक्रियादोषपूरणेश व्रतं प्रति 164

dattvā pūrṇāhutiṃ devi praṇamenmantrabhairavam oṃ samastakriyādoṣapūraṇeśa vrataṃ prati 164

28.165

यत्किंचिदकृतं दुष्टं कृतं वा मातृनन्दन तत्सर्वं मम देवेश त्वत्प्रसादात्प्रणश्यतु 165

yatkiṃcidakṛtaṃ duṣṭaṃ kṛtaṃ vā mātṛnandana tatsarvaṃ mama deveśa tvatprasādātpraṇaśyatu 165

28.166

सर्वथा रश्मिचक्रेश नमस्तुभ्यं प्रसीद मे अनेन दद्याद्देवाय निमन्त्रणपवित्रकम् 166

sarvathā raśmicakreśa namastubhyaṃ prasīda me anena dadyāddevāya nimantraṇapavitrakam 166

28.167

योगिनीक्षेत्रमातॄणां बलिं दद्यात्ततो गुरुः पञ्चगव्यं चरुं दन्तकाष्ठं शिष्यैः समन्ततः 167

yoginīkṣetramātṝṇāṃ baliṃ dadyāttato guruḥ pañcagavyaṃ caruṃ dantakāṣṭhaṃ śiṣyaiḥ samantataḥ 167

28.168

आचार्य निद्रां कुर्वीत प्रातरुत्थाय चाह्निकम् ततो विधिं पूजयित्वा पवित्राणि समाहरेत् 168

ācārya nidrāṃ kurvīta prātarutthāya cāhnikam tato vidhiṃ pūjayitvā pavitrāṇi samāharet 168

28.169

दन्तकाष्ठं मृच्च धात्री समृद्धात्री सहाम्बुना चतुःसमं च तैः सार्धं भस्म पञ्चसु योजयेत् 169

dantakāṣṭhaṃ mṛcca dhātrī samṛddhātrī sahāmbunā catuḥsamaṃ ca taiḥ sārdhaṃ bhasma pañcasu yojayet 169

28.170

प्राग्दक्षपश्चिमोर्ध्वस्थवामवक्त्रेषु वै क्रमात् पञ्चैतानि पवित्राणि स्थापयेच्चेशगोचरे 170

prāgdakṣapaścimordhvasthavāmavaktreṣu vai kramāt pañcaitāni pavitrāṇi sthāpayecceśagocare 170

28.171

कुशेध्म पञ्चगव्यं च शर्वाग्रे विनियोजयेत् वामामृतादिसंयुक्तं नैवेद्यं त्रिविधं ततः 171

kuśedhma pañcagavyaṃ ca śarvāgre viniyojayet vāmāmṛtādisaṃyuktaṃ naivedyaṃ trividhaṃ tataḥ 171

28.172

दद्यादसृक् तथा मद्यं पानानि विविधानि च ततो होमो महाक्ष्माजमांसैस्तिलयुतैरथो 172

dadyādasṛk tathā madyaṃ pānāni vividhāni ca tato homo mahākṣmājamāṃsaistilayutairatho 172

28.173

तिलैर्घृतयुतैर्यद्वा तण्डुलैरथ धान्यकैः शर्कराखण्डसंयुक्तपञ्चामृतपरिप्लुतैः 173

tilairghṛtayutairyadvā taṇḍulairatha dhānyakaiḥ śarkarākhaṇḍasaṃyuktapañcāmṛtapariplutaiḥ 173

28.174

मूलं सहस्रं साष्टोक्तं त्रिशक्तौ ब्रह्मवक्त्रकम् अर्चिषां तु शतं साष्टं ततः पूर्णाहुतिं क्षिपेत् 174

mūlaṃ sahasraṃ sāṣṭoktaṃ triśaktau brahmavaktrakam arciṣāṃ tu śataṃ sāṣṭaṃ tataḥ pūrṇāhutiṃ kṣipet 174

28.175

ततो@ञ्जलौ पवित्रं तु गृहीत्वा प्रपठेदिदम् अकामादथवा कामाद्यन्मया न कृतं विभो 175

tato@ñjalau pavitraṃ tu gṛhītvā prapaṭhedidam akāmādathavā kāmādyanmayā na kṛtaṃ vibho 175

28.176

तदच्छिद्रं ममास्त्वीश पवित्रेण तवाज्ञया मूलमन्त्रः पूरयेति क्रियानियममित्यथ 176

tadacchidraṃ mamāstvīśa pavitreṇa tavājñayā mūlamantraḥ pūrayeti kriyāniyamamityatha 176

28.177

वौषडन्तं पवित्रं च दद्याद्बिन्द्ववसानकम् नादान्तं समनान्तं चाप्युन्मनान्तं क्रमात्त्रयम् 177

vauṣaḍantaṃ pavitraṃ ca dadyādbindvavasānakam nādāntaṃ samanāntaṃ cāpyunmanāntaṃ kramāttrayam 177

28.178

एवं चतुष्टयं दद्यादनुलोमेन भौतिकः नैष्ठिकस्तु विलोमेन पवित्रकचतुष्टयम् 178

evaṃ catuṣṭayaṃ dadyādanulomena bhautikaḥ naiṣṭhikastu vilomena pavitrakacatuṣṭayam 178

28.179

यत्किञ्चिद्विविधं वस्त्रच्छत्रालङ्करणादिकम् तन्निवेद्यं दीपमालाः सुवर्णतिलभाजनम् 179

yatkiñcidvividhaṃ vastracchatrālaṅkaraṇādikam tannivedyaṃ dīpamālāḥ suvarṇatilabhājanam 179

28.180

वस्त्रयुग्मयुतं सर्वसम्पूरणनिमित्ततः भोजनीयाः पूजनीयाः शिवभक्तास्तु शक्तितः 180

vastrayugmayutaṃ sarvasampūraṇanimittataḥ bhojanīyāḥ pūjanīyāḥ śivabhaktāstu śaktitaḥ 180

28.181

चतुस्त्रिद्व्येकमासादिदिनैकान्तं महोत्सवम् कुर्यात्ततो न व्रजेयुरन्यस्थानं कदाचन 181

catustridvyekamāsādidinaikāntaṃ mahotsavam kuryāttato na vrajeyuranyasthānaṃ kadācana 181

28.182

ततस्तु दैशिकः पूज्यो गामस्मै क्षीरिणीं नवाम् दद्यात्सुवर्णरत्नादिरुप्यवस्त्रविभूषिताम् 182

tatastu daiśikaḥ pūjyo gāmasmai kṣīriṇīṃ navām dadyātsuvarṇaratnādirupyavastravibhūṣitām 182

28.183

वदेद्गुरुश्च संपूर्णो विधिस्तव भवत्विति वक्तव्यं देवदेवस्य पुनरागमनाय च 183

vadedguruśca saṃpūrṇo vidhistava bhavatviti vaktavyaṃ devadevasya punarāgamanāya ca 183

28.184

ततो विसर्जनं कार्यं गुप्तमाभरणादिकम् नैवेद्यं गुरुरादाय यागार्थे तन्नियोजयेत् 184

tato visarjanaṃ kāryaṃ guptamābharaṇādikam naivedyaṃ gururādāya yāgārthe tanniyojayet 184

28.185

चतुर्णामपि सामान्यं पवित्रकमिति स्मृतम् नास्माद्व्रतं परं किञ्चित् का वास्य स्तुतिरुच्यते 185

caturṇāmapi sāmānyaṃ pavitrakamiti smṛtam nāsmādvrataṃ paraṃ kiñcit kā vāsya stutirucyate 185

28.186

शेषं त्वगाधे वार्योघे क्षिपेन्न स्थापयेत्स्थिरम् अथ नैमित्तिकविधिर्यः पुरासूत्रितो मया 186

śeṣaṃ tvagādhe vāryoghe kṣipenna sthāpayetsthiram atha naimittikavidhiryaḥ purāsūtrito mayā 186

28.187

स भण्यते तत्र कार्या देवस्यार्चा विशेषतः चक्रयागश्च कर्तव्यः पूर्वोक्तविधिना बुधैः 187

sa bhaṇyate tatra kāryā devasyārcā viśeṣataḥ cakrayāgaśca kartavyaḥ pūrvoktavidhinā budhaiḥ 187

28.188

तत्र यद्यन्निजाभीष्टभोगमोक्षोपकारकम् पारम्पर्येण साक्षाद्वा भवेच्चिदचिदात्मकम् 188

tatra yadyannijābhīṣṭabhogamokṣopakārakam pāramparyeṇa sākṣādvā bhaveccidacidātmakam 188

28.189

तत्पूज्यं तदुपायाश्च पूज्यास्तन्मयताप्तये तदुपायो@पि संपूज्यो मूर्तिकालक्रियादिकः 189

tatpūjyaṃ tadupāyāśca pūjyāstanmayatāptaye tadupāyo@pi saṃpūjyo mūrtikālakriyādikaḥ 189

28.190

उपेयसूतिसामर्थ्यमुपायत्वं तदर्चनात् तद्रूपतन्मयीभावादुपेयं शीघ्रमाप्नुयात् 190

upeyasūtisāmarthyamupāyatvaṃ tadarcanāt tadrūpatanmayībhāvādupeyaṃ śīghramāpnuyāt 190

28.191

यथा यथा च नैकट्यमुपायेषु तथा तथा अवश्यंभावि कार्यत्वं विशेषाच्चार्चनादिके 191

yathā yathā ca naikaṭyamupāyeṣu tathā tathā avaśyaṃbhāvi kāryatvaṃ viśeṣāccārcanādike 191

28.192

ज्ञानस्य कस्यचित्प्राप्तिर्भोगमोक्षोपकारिणः यदा तन्मुख्यमेवोक्तं नैमित्तिकदिनं बुधैः 192

jñānasya kasyacitprāptirbhogamokṣopakāriṇaḥ yadā tanmukhyamevoktaṃ naimittikadinaṃ budhaiḥ 192

28.193

तदुपायः शास्त्रमत्र वक्ताप्यौपयिको गुरुः तद्विद्यो@पि गुरुभ्राता संवादाज्ज्ञानदायकः 193

tadupāyaḥ śāstramatra vaktāpyaupayiko guruḥ tadvidyo@pi gurubhrātā saṃvādājjñānadāyakaḥ 193

28.194

गुरोः पत्नी तथा भ्राता पुत्र इत्यादिको गणः न योनिसंबन्धवशाद्विद्यासंबन्धजस्तु सः 194

guroḥ patnī tathā bhrātā putra ityādiko gaṇaḥ na yonisaṃbandhavaśādvidyāsaṃbandhajastu saḥ 194

Āhnika 28 (cont. 2)

28.195

वीर्यारुणपरीणामदेहाहन्ताप्रतिष्ठिताः देहोपकारसन्ताना ज्ञातेये परिनिष्ठिताः 195

vīryāruṇaparīṇāmadehāhantāpratiṣṭhitāḥ dehopakārasantānā jñāteye pariniṣṭhitāḥ 195

28.196

तथाच स्मृतिशास्त्रेषु सन्ततेर्दायहारिता युक्तैव तावान्स ह्युक्तो भेदाद्दूरान्तिकत्वतः 196

tathāca smṛtiśāstreṣu santaterdāyahāritā yuktaiva tāvānsa hyukto bhedāddūrāntikatvataḥ 196

28.197

ये तु त्यक्तशरीरास्था बोधाहम्भावभागिनः बोधोपकारसन्तानद्वयात्ते बन्धुताजुषः 197

ye tu tyaktaśarīrāsthā bodhāhambhāvabhāginaḥ bodhopakārasantānadvayātte bandhutājuṣaḥ 197

28.198

तत्रेत्थं प्राग्यदा पश्येच्छक्त्युन्मीलितदृक्क्रियः देहस्तावदयं पूर्वपूर्वोपादाननिर्मितः 198

tatretthaṃ prāgyadā paśyecchaktyunmīlitadṛkkriyaḥ dehastāvadayaṃ pūrvapūrvopādānanirmitaḥ 198

28.199

आत्मा विकाररहितः शाश्वतत्वादहेतुकः स्वातन्त्र्यात् पुनरात्मीयादयं छन्न इव स्थितः 199

ātmā vikārarahitaḥ śāśvatatvādahetukaḥ svātantryāt punarātmīyādayaṃ channa iva sthitaḥ 199

28.200

पुनश्च प्रकटीभूय भैरवीभावभाजनम् तत्रास्य प्रकटीभावे भुक्तिमुक्त्यात्मके भृशम् 200

punaśca prakaṭībhūya bhairavībhāvabhājanam tatrāsya prakaṭībhāve bhuktimuktyātmake bhṛśam 200

28.201

य उपायः समुचितो ज्ञानसन्तान एष सः क्रमस्फुटीभवत्तादृक्सदृशज्ञानधारया 201

ya upāyaḥ samucito jñānasantāna eṣa saḥ kramasphuṭībhavattādṛksadṛśajñānadhārayā 201

28.202

गलद्विजातीयतया प्राप्यं शीघ्रं हि लभ्यते एवं चानादिसंसारोचितविज्ञानसन्ततेः 202

galadvijātīyatayā prāpyaṃ śīghraṃ hi labhyate evaṃ cānādisaṃsārocitavijñānasantateḥ 202

28.203

ध्वंसे लोकोत्तरं ज्ञानं सन्तानान्तरतां श्रयेत् असंसारोचितोदारतथाविज्ञानसन्ततेः 203

dhvaṃse lokottaraṃ jñānaṃ santānāntaratāṃ śrayet asaṃsārocitodāratathāvijñānasantateḥ 203

28.204

कारणं मुख्यमाद्यं तद्गुरुविज्ञानमात्मगम् अत्यन्तं स्वविशेषाणां तत्रार्पणवशात् स्फुटम् 204

kāraṇaṃ mukhyamādyaṃ tadguruvijñānamātmagam atyantaṃ svaviśeṣāṇāṃ tatrārpaṇavaśāt sphuṭam 204

28.205

उपादानं हि तद्युक्तं देहभेदे हि सत्यपि देहसन्ततिगौ भेदाभेदौ विज्ञानसन्ततेः 205

upādānaṃ hi tadyuktaṃ dehabhede hi satyapi dehasantatigau bhedābhedau vijñānasantateḥ 205

28.206

न तथात्वाय योगीच्छाविष्टशावशरीरवत् योगिनः परदेहादिजीवत्तापादने निजम् 206

na tathātvāya yogīcchāviṣṭaśāvaśarīravat yoginaḥ paradehādijīvattāpādane nijam 206

28.207

देहमत्यजतो नानाज्ञानोपादानता न किम् तेन विज्ञानसन्तानप्राधान्याद्यौनसन्ततेः 207

dehamatyajato nānājñānopādānatā na kim tena vijñānasantānaprādhānyādyaunasantateḥ 207

28.208

अन्योन्यं गुरुसन्तानो यः शिवज्ञाननिष्ठितः इत्थं स्थिते त्रयं मुख्यं कारणं सहकारि च 208

anyonyaṃ gurusantāno yaḥ śivajñānaniṣṭhitaḥ itthaṃ sthite trayaṃ mukhyaṃ kāraṇaṃ sahakāri ca 208

28.209

एककारणकार्यं च वस्त्वित्येष गुरोर्गणः गुरुः कारणमत्रोक्तं तत्पत्नी सहकारिणी 209

ekakāraṇakāryaṃ ca vastvityeṣa gurorgaṇaḥ guruḥ kāraṇamatroktaṃ tatpatnī sahakāriṇī 209

28.210

यतो निःशक्तिकस्यास्य न यागे@धिकृतिर्भवेत् अन्तःस्थोदारसंवित्तिशक्तेर्बाह्यां विनापि ताम् 210

yato niḥśaktikasyāsya na yāge@dhikṛtirbhavet antaḥsthodārasaṃvittiśakterbāhyāṃ vināpi tām 210

28.211

सामर्थ्यं योगिनो यद्वद्विनापि सहकारिणम् एकजन्या भ्रातरः स्युस्तत्सदृग्यस्तु को@पि सः 211

sāmarthyaṃ yogino yadvadvināpi sahakāriṇam ekajanyā bhrātaraḥ syustatsadṛgyastu ko@pi saḥ 211

28.212

पुनः परम्परायोगाद्गुरुवर्गो@पि भण्यते मुख्य एष तु सन्तानः पूज्यो मान्यश्च सर्वदा 212

punaḥ paramparāyogādguruvargo@pi bhaṇyate mukhya eṣa tu santānaḥ pūjyo mānyaśca sarvadā 212

28.213

गुर्वादीनां च सम्भूतौ दीक्षायां प्रायणे@पि च यदहस्तद्धि विज्ञानोपायदेहादिकारणम् 213

gurvādīnāṃ ca sambhūtau dīkṣāyāṃ prāyaṇe@pi ca yadahastaddhi vijñānopāyadehādikāraṇam 213

28.214

एवं स्वजन्मदिवसो विज्ञानोपाय उच्यते तादृग्भोगापवर्गादिहेतोर्देहस्य कारणम् 214

evaṃ svajanmadivaso vijñānopāya ucyate tādṛgbhogāpavargādihetordehasya kāraṇam 214

28.215

दीक्षादिकश्च संस्कारः स्वात्मनो यत्र चाह्नि तत् भवेज्जन्मदिनं मुख्यं ज्ञानसन्तानजन्मतः 215

dīkṣādikaśca saṃskāraḥ svātmano yatra cāhni tat bhavejjanmadinaṃ mukhyaṃ jñānasantānajanmataḥ 215

28.216

स्वकं मृतिदिनं यत्तु तदन्येषां भविष्यति नैमित्तिकं मृतो यस्माच्छिवाभिन्नस्तदा भवेत् 216

svakaṃ mṛtidinaṃ yattu tadanyeṣāṃ bhaviṣyati naimittikaṃ mṛto yasmācchivābhinnastadā bhavet 216

28.217

तत्र प्रसङ्गान्मरणस्वरूपं ब्रूमहे स्फुटम् व्यापको@पि शिवः स्वेच्छाकॢप्तसङ्कोचमुद्रणात् 217

tatra prasaṅgānmaraṇasvarūpaṃ brūmahe sphuṭam vyāpako@pi śivaḥ svecchākḷptasaṅkocamudraṇāt 217

28.218

विचित्रफलकर्मौघवशात्तत्तच्छरीरभाक् शरीरभाक्त्वं चैतावद्यत्तद्गर्भस्थदेहगः 218

vicitraphalakarmaughavaśāttattaccharīrabhāk śarīrabhāktvaṃ caitāvadyattadgarbhasthadehagaḥ 218

28.219

संवित्तेः शून्यरूढायाः प्रथमः प्राणनोदयः गर्भस्थदेहनिर्माणे तस्यैवेश्वरता पुनः 219

saṃvitteḥ śūnyarūḍhāyāḥ prathamaḥ prāṇanodayaḥ garbhasthadehanirmāṇe tasyaiveśvaratā punaḥ 219

28.220

असङ्कोचस्य तन्वादिकर्ता तेनेश उच्यते स वाय्वात्मा दृढे तस्मिन्देहयन्त्रे चिदात्मना 220

asaṅkocasya tanvādikartā teneśa ucyate sa vāyvātmā dṛḍhe tasmindehayantre cidātmanā 220

28.221

प्रेर्यमाणो विचरति भस्त्रायन्त्रगवायुवत् अतः प्राग्गाढसंसुप्तोत्थितवत्स प्रबुद्ध्यते 221

preryamāṇo vicarati bhastrāyantragavāyuvat ataḥ prāggāḍhasaṃsuptotthitavatsa prabuddhyate 221

28.222

क्रमाद्देहेन साकं च प्राणना स्याद्बलीयसी तत्रापि कर्मनियतिबलात्सा प्राणनाक्षताम् 222

kramāddehena sākaṃ ca prāṇanā syādbalīyasī tatrāpi karmaniyatibalātsā prāṇanākṣatām 222

28.223

गृह्णाति शून्यसुषिरसंवित्स्पर्शाधिकत्वतः एवं क्रमेण संपुष्टदेहप्राणबलो भृशम् 223

gṛhṇāti śūnyasuṣirasaṃvitsparśādhikatvataḥ evaṃ krameṇa saṃpuṣṭadehaprāṇabalo bhṛśam 223

28.224

भोगान्कर्मकृतान्भुङ्क्ते योन्ययोनिजदेहगः उक्तं च गह्वराभिख्ये शास्त्रे शीतांशुमौलिना 224

bhogānkarmakṛtānbhuṅkte yonyayonijadehagaḥ uktaṃ ca gahvarābhikhye śāstre śītāṃśumaulinā 224

28.225

यथा गृहं विनिष्पाद्य गृही समधितिष्ठति तथा देही तनुं कृत्वा क्रियादिगुणवर्जितः 225

yathā gṛhaṃ viniṣpādya gṛhī samadhitiṣṭhati tathā dehī tanuṃ kṛtvā kriyādiguṇavarjitaḥ 225

28.226

किञ्चित्स्फुरणमात्रः प्राग्निष्कलः सो@पि शब्द्यते स्फुटेन्द्रियादितत्त्वस्तु सकलात्मेति भण्यते 226

kiñcitsphuraṇamātraḥ prāgniṣkalaḥ so@pi śabdyate sphuṭendriyāditattvastu sakalātmeti bhaṇyate 226

28.227

इत्यादि श्रीगह्वरोक्तं तत एव पठेद्बहु क्षये तु कर्मणां तेषां देहयन्त्रे@न्यथागते 227

ityādi śrīgahvaroktaṃ tata eva paṭhedbahu kṣaye tu karmaṇāṃ teṣāṃ dehayantre@nyathāgate 227

28.228

प्राणयन्त्रं विघटते देहः स्यात्कुड्यवत्ततः नाडीचक्रेषु सङ्कोचविकासौ विपरीततः 228

prāṇayantraṃ vighaṭate dehaḥ syātkuḍyavattataḥ nāḍīcakreṣu saṅkocavikāsau viparītataḥ 228

28.229

भङ्गः शोषः क्लिदिर्वातश्लेष्माग्न्यपचयोच्चयैः इत्येवमादि यत्किञ्चित् प्राक्संस्थानोपमर्दकम् 229

bhaṅgaḥ śoṣaḥ klidirvātaśleṣmāgnyapacayoccayaiḥ ityevamādi yatkiñcit prāksaṃsthānopamardakam 229

28.230

देहयन्त्रे विघटनं तदेवोक्तं मनीषिभिः तस्मिन्विघटिते यन्त्रे सा संवित्प्राणनात्मताम् 230

dehayantre vighaṭanaṃ tadevoktaṃ manīṣibhiḥ tasminvighaṭite yantre sā saṃvitprāṇanātmatām 230

28.231

गृह्णाति योनिजे@न्यत्र वा देहे कर्मचित्रिते स देहः प्रतिबुध्येत प्रसुप्तोत्थितवत्तदा 231

gṛhṇāti yonije@nyatra vā dehe karmacitrite sa dehaḥ pratibudhyeta prasuptotthitavattadā 231

28.232

तस्यापि भोगतद्धानिमृतयः प्राग्वदेव हि विसृष्टिस्थितिसंहारा एते कर्मबलाद्यतः 232

tasyāpi bhogataddhānimṛtayaḥ prāgvadeva hi visṛṣṭisthitisaṃhārā ete karmabalādyataḥ 232

28.233

अतो नियतिकालादिवैचित्र्यानुविधायिनः अनुग्रहस्तु यः सो@यं स्वस्वरूपे विकस्वरे 233

ato niyatikālādivaicitryānuvidhāyinaḥ anugrahastu yaḥ so@yaṃ svasvarūpe vikasvare 233

28.234

ज्ञप्त्यात्मेति कथं कर्मनियत्यादि प्रतीक्षते कर्मकालनियत्यादि यतः सङ्कोचजीवितम् 234

jñaptyātmeti kathaṃ karmaniyatyādi pratīkṣate karmakālaniyatyādi yataḥ saṅkocajīvitam 234

28.235

सङ्कोचहानिरूपे@स्मिन्कथं हेतुरनुग्रहे अनुग्रहश्च क्रमिकस्तीव्रश्चेति विभिद्यते 235

saṅkocahānirūpe@sminkathaṃ heturanugrahe anugrahaśca kramikastīvraśceti vibhidyate 235

28.236

प्राक् चैष विस्तरात्प्रोक्त इति किं पुनरुक्तिभिः तेन दीक्षाशिवज्ञानदग्धसङ्कोचबन्धनः 236

prāk caiṣa vistarātprokta iti kiṃ punaruktibhiḥ tena dīkṣāśivajñānadagdhasaṅkocabandhanaḥ 236

28.237

देहान्ते शिव एवेति नास्य देहान्तरस्थितिः ये@पि तत्त्वावतीर्णानां शंकराज्ञानुवर्तिनाम् 237

dehānte śiva eveti nāsya dehāntarasthitiḥ ye@pi tattvāvatīrṇānāṃ śaṃkarājñānuvartinām 237

28.238

स्वयम्भूमुनिदेवर्षिमनुजादिभुवां गृहे मृतास्ते तत्पुरं प्राप्य पुरेशैर्दीक्षिताः क्रमात् 238

svayambhūmunidevarṣimanujādibhuvāṃ gṛhe mṛtāste tatpuraṃ prāpya pureśairdīkṣitāḥ kramāt 238

28.239

मर्त्ये@वतीर्य वा नो वा शिवं यान्त्यपुनर्भवाः तत्र स्वयम्भुवो द्वेधा के@प्यनुग्रहतत्पराः 239

martye@vatīrya vā no vā śivaṃ yāntyapunarbhavāḥ tatra svayambhuvo dvedhā ke@pyanugrahatatparāḥ 239

28.240

के@पि स्वकृत्यायातांशस्थानमात्रोपसेविनः ये@नुग्रहार्थमाज्ञप्तास्तेषु यो म्रियते नरः 240

ke@pi svakṛtyāyātāṃśasthānamātropasevinaḥ ye@nugrahārthamājñaptāsteṣu yo mriyate naraḥ 240

28.241

सो@नुग्रहं स्फुटं याति विना मर्त्यावतारतः यस्तु स्वकार्यं कुर्वाणस्तत्स्थानं नांशतस्त्यजेत् 241

so@nugrahaṃ sphuṭaṃ yāti vinā martyāvatārataḥ yastu svakāryaṃ kurvāṇastatsthānaṃ nāṃśatastyajet 241

28.242

यथा गौरी तपस्यन्ती कश्मीरेषु गुहागता तत्रैव वा यथा ध्यानोड्डारे नरहरिर्विभुः 242

yathā gaurī tapasyantī kaśmīreṣu guhāgatā tatraiva vā yathā dhyānoḍḍāre naraharirvibhuḥ 242

28.243

वितस्तां नयतो दैत्यांस्त्रासयन्दृप्त उत्थितः सालिग्रामे यथा विष्णुः शिवो वा स्वोपभोगिनः 243

vitastāṃ nayato daityāṃstrāsayandṛpta utthitaḥ sāligrāme yathā viṣṇuḥ śivo vā svopabhoginaḥ 243

28.244

तपस्यन्तौ बदर्यां च नरनारायणौ तथा इत्येवमादयो देवाः स्वकृत्यांशस्थितास्तथा 244

tapasyantau badaryāṃ ca naranārāyaṇau tathā ityevamādayo devāḥ svakṛtyāṃśasthitāstathā 244

28.245

आराधिताः स्वोचितं तच्छीघ्रं विदधते फलम् स्वकृत्यांशस्थितानां च धाम्नि ये@न्तं व्रजन्ति ते 245

ārādhitāḥ svocitaṃ tacchīghraṃ vidadhate phalam svakṛtyāṃśasthitānāṃ ca dhāmni ye@ntaṃ vrajanti te 245

28.246

तत्र भोगांस्तथा भुक्त्वा मर्त्येष्ववतरन्त्यपि मर्त्यावतीर्णास्ते तत्तदंशकास्तन्मयाः पुनः 246

tatra bhogāṃstathā bhuktvā martyeṣvavatarantyapi martyāvatīrṇāste tattadaṃśakāstanmayāḥ punaḥ 246

28.247

तद्दीक्षाज्ञानचर्यादिक्रमाद्यान्ति शिवात्मताम् स्थावराद्यास्तिर्यगन्ताः पशवो@स्मिन्द्वये मृताः 247

taddīkṣājñānacaryādikramādyānti śivātmatām sthāvarādyāstiryagantāḥ paśavo@smindvaye mṛtāḥ 247

28.248

स्वकर्मसंस्क्रियावेधात्तल्लोके चित्रताजुषः पुंसां च पशुमात्राणां सालोक्यमविवेकतः 248

svakarmasaṃskriyāvedhāttalloke citratājuṣaḥ puṃsāṃ ca paśumātrāṇāṃ sālokyamavivekataḥ 248

28.249

अविवेकस्तद्विशेषानुन्मेषान्मौढ्यतस्तथा स्थावराद्यास्तथाभावमुत्तरोत्तरतां च वा 249

avivekastadviśeṣānunmeṣānmauḍhyatastathā sthāvarādyāstathābhāvamuttarottaratāṃ ca vā 249

28.250

प्रपद्यन्ते न ते साक्षाद्रुद्रतां तां क्रमात्पुनः हंसकारण्डवाकीर्णे नानातरुकुलाकुले 250

prapadyante na te sākṣādrudratāṃ tāṃ kramātpunaḥ haṃsakāraṇḍavākīrṇe nānātarukulākule 250

28.251

इत्येतदागमेषूक्तं तत एव पुरे पुरे क्षेत्रमानं ब्रुवे श्रीमत्सर्वज्ञानादिषूदितम् 251

ityetadāgameṣūktaṃ tata eva pure pure kṣetramānaṃ bruve śrīmatsarvajñānādiṣūditam 251

28.252

लिङ्गाद्धस्तशतं क्षेत्रमाचार्यस्थापिते सति स्वयम्भूते सहस्रं तु तदर्धमृषियोजिते 252

liṅgāddhastaśataṃ kṣetramācāryasthāpite sati svayambhūte sahasraṃ tu tadardhamṛṣiyojite 252

28.253

तत्त्ववित्स्थापिते लिङ्गे स्वयम्भूसदृशं फलम् अतत्त्वविद्यदाचार्यो लिङ्गं स्थापयते तदा 253

tattvavitsthāpite liṅge svayambhūsadṛśaṃ phalam atattvavidyadācāryo liṅgaṃ sthāpayate tadā 253

28.254

पुनर्विधिर्भवेद्दोषो ह्यन्यथोभयदूषकः अहमन्यः परात्मान्यः शिवो@न्य इति चेन्मतिः 254

punarvidhirbhaveddoṣo hyanyathobhayadūṣakaḥ ahamanyaḥ parātmānyaḥ śivo@nya iti cenmatiḥ 254

28.255

न मोचयेन्न मुक्तश्च सर्वमात्ममयं यतः तस्मात्तत्त्वविदा यद्यत्स्थापितं लिङ्गमुत्तमम् 255

na mocayenna muktaśca sarvamātmamayaṃ yataḥ tasmāttattvavidā yadyatsthāpitaṃ liṅgamuttamam 255

28.256

तदेवायतनत्वेन संश्रयेद्भुक्तिमुक्तये उक्तं श्रीरत्नमालायां ज्ञात्वा कालमुपस्थितम् 256

tadevāyatanatvena saṃśrayedbhuktimuktaye uktaṃ śrīratnamālāyāṃ jñātvā kālamupasthitam 256

28.257

मोक्षार्थी न भयं गच्छेत्त्यजेद्देहमशङ्कितः तीर्थायतनपुण्येषु कालं वा वञ्चयेत्प्रिये 257

mokṣārthī na bhayaṃ gacchettyajeddehamaśaṅkitaḥ tīrthāyatanapuṇyeṣu kālaṃ vā vañcayetpriye 257

28.258

अयोगिनामयं पन्था योगी योगेन वञ्चयेत् वञ्चने त्वसमर्थः सन् क्षेत्रमायतनं व्रजेत् 258

ayogināmayaṃ panthā yogī yogena vañcayet vañcane tvasamarthaḥ san kṣetramāyatanaṃ vrajet 258

28.259

तीर्थे समाश्रयात्तस्य वञ्चनं तु विजायते अनेन च धराद्येषु तत्त्वेष्वभ्यासयोगतः 259

tīrthe samāśrayāttasya vañcanaṃ tu vijāyate anena ca dharādyeṣu tattveṣvabhyāsayogataḥ 259

28.260

तावत्सिद्धिजुषो@प्युक्ता मुक्त्यै क्षेत्रोपयोगिता सम्यग्ज्ञानिनि वृत्तान्तः पुरस्तात्तूपदेक्ष्यते 260

tāvatsiddhijuṣo@pyuktā muktyai kṣetropayogitā samyagjñānini vṛttāntaḥ purastāttūpadekṣyate 260

28.261

पशूनामेष वृत्तान्तो ये तु तत्तत्त्वदीक्षिताः ते तदीशसमीपत्वं यान्ति स्वौचित्ययोगतः 261

paśūnāmeṣa vṛttānto ye tu tattattvadīkṣitāḥ te tadīśasamīpatvaṃ yānti svaucityayogataḥ 261

28.262

योग्यतावशसंजाता यस्य यत्रैव वासना स तत्रैव नियोक्तव्यः पुरेशाच्चोर्ध्वशुद्धिभाक् 262

yogyatāvaśasaṃjātā yasya yatraiva vāsanā sa tatraiva niyoktavyaḥ pureśāccordhvaśuddhibhāk 262

28.263

इति श्रीपूर्वकथितं श्रीमत्स्वायम्भुवे@पिच यो यत्राभिलषेद्भोगान्स तत्रैव नियोजितः 263

iti śrīpūrvakathitaṃ śrīmatsvāyambhuve@pica yo yatrābhilaṣedbhogānsa tatraiva niyojitaḥ 263

28.264

सिद्धिभाङ्मन्त्रसामर्थ्यादित्याद्यन्यत्र वर्णितम् ये तु तत्तत्त्वविज्ञानमन्त्रचर्यादिवर्तिनः 264

siddhibhāṅmantrasāmarthyādityādyanyatra varṇitam ye tu tattattvavijñānamantracaryādivartinaḥ 264

28.265

मृतास्ते तत्र तद्रुद्रसयुक्त्वं यान्ति कोविदाः तेषां सयुक्त्वं यातानामपि संस्कारतो निजात् 265

mṛtāste tatra tadrudrasayuktvaṃ yānti kovidāḥ teṣāṃ sayuktvaṃ yātānāmapi saṃskārato nijāt 265

28.266

तथा तथा विचित्रः स्यादवतारस्तदंशतः सिद्धान्तादौ पुराणेषु तथाच श्रूयते बहु 266

tathā tathā vicitraḥ syādavatārastadaṃśataḥ siddhāntādau purāṇeṣu tathāca śrūyate bahu 266

28.267

तुल्ये रुद्रावतारत्वे चित्रत्वं कर्मभोगयोः अनेकशक्तिखचितं यतो भावस्य यद्वपुः 267

tulye rudrāvatāratve citratvaṃ karmabhogayoḥ anekaśaktikhacitaṃ yato bhāvasya yadvapuḥ 267

28.268

शक्तिभ्यो@र्थान्तरं नैष तत्समूहादृते भवेत् तेन शक्तिसमूहाख्यात् तस्माद्रुद्राद्यदंशतः 268

śaktibhyo@rthāntaraṃ naiṣa tatsamūhādṛte bhavet tena śaktisamūhākhyāt tasmādrudrādyadaṃśataḥ 268

28.269

कृत्यं तदुचितं सिद्ध्येत् सों@शो@वतरति स्फुटम् ये चाधरप्राप्तदीक्षास्तदास्थानुज्झिताः परे 269

kṛtyaṃ taducitaṃ siddhyet soṃ@śo@vatarati sphuṭam ye cādharaprāptadīkṣāstadāsthānujjhitāḥ pare 269

28.270

तत्त्वे मृताः काष्ठवत्ते@धरे@प्युत्कर्षभागिनः ये तूज्झिततदुत्कर्षास्ते तदुत्तरभागिनः 270

tattve mṛtāḥ kāṣṭhavatte@dhare@pyutkarṣabhāginaḥ ye tūjjhitatadutkarṣāste taduttarabhāginaḥ 270

28.271

ये@प्यूर्ध्वतत्त्वदीक्षास्ते विना तावद्विवेकतः प्राप्ताधरान्ता अपि तद्दीक्षाफलसुभागिनः 271

ye@pyūrdhvatattvadīkṣāste vinā tāvadvivekataḥ prāptādharāntā api taddīkṣāphalasubhāginaḥ 271

28.272

अत्यक्तास्था हि ते तत्र दीक्षायामपि शास्त्रितात् विना विवेकादास्थां ते श्रिता लोकप्रसिद्धितः 272

atyaktāsthā hi te tatra dīkṣāyāmapi śāstritāt vinā vivekādāsthāṃ te śritā lokaprasiddhitaḥ 272

28.273

पशुमात्रस्य सालोक्यं सामीप्यं दीक्षितस्य तु तत्परस्य तु सायुज्यमित्युक्तं परमेशिना 273

paśumātrasya sālokyaṃ sāmīpyaṃ dīkṣitasya tu tatparasya tu sāyujyamityuktaṃ parameśinā 273

28.274

यस्तूर्ध्वशास्त्रगस्तत्र त्यक्तास्थः संशयेन सः व्रजन्नायतनं नैव फलं किञ्चित्समश्नुते 274

yastūrdhvaśāstragastatra tyaktāsthaḥ saṃśayena saḥ vrajannāyatanaṃ naiva phalaṃ kiñcitsamaśnute 274

28.275

उक्तं तद्विषयं चैतद्देवदेवेन यद्वृथा दीक्षा ज्ञानं तथा तीर्थं तस्येत्यादि सविस्तरम् 275

uktaṃ tadviṣayaṃ caitaddevadevena yadvṛthā dīkṣā jñānaṃ tathā tīrthaṃ tasyetyādi savistaram 275

28.276

यस्तु तावदयोग्यो@पि तथास्ते स शिवालये पश्चादास्थानिबन्धेन तावदेव फलं भजेत् 276

yastu tāvadayogyo@pi tathāste sa śivālaye paścādāsthānibandhena tāvadeva phalaṃ bhajet 276

28.277

नदीनगह्रदप्रायं यच्च पुण्यं न तन्मृतौ उत्कृष्टं तन्मृतानां तु स्वर्गभोगोपभोगिता 277

nadīnagahradaprāyaṃ yacca puṇyaṃ na tanmṛtau utkṛṣṭaṃ tanmṛtānāṃ tu svargabhogopabhogitā 277

28.278

ये पुनः प्राप्तविज्ञानविवेका मरणान्तिके अधरायतनेष्वास्थां श्रितास्ते@त्र तिरोहिताः 278

ye punaḥ prāptavijñānavivekā maraṇāntike adharāyataneṣvāsthāṃ śritāste@tra tirohitāḥ 278

28.279

तज्ज्ञानदूषणोक्तं यत्तेषां स्यात्किल पातकम् तत्तत्पुरेशदीक्षादिक्रमान्नश्येदिति स्थितिः 279

tajjñānadūṣaṇoktaṃ yatteṣāṃ syātkila pātakam tattatpureśadīkṣādikramānnaśyediti sthitiḥ 279

28.280

दीक्षायतनविज्ञानदूषिणो ये तु चेतसा आचरन्ति च तत्ते@त्र सर्वे निरयगामिनः 280

dīkṣāyatanavijñānadūṣiṇo ye tu cetasā ācaranti ca tatte@tra sarve nirayagāminaḥ 280

28.281

ज्ञानायतनदीक्षादावास्थाबन्धपरिच्युतिः व्यापारव्याहृतैर्ज्ञेया तान्यपि द्विविधानि च 281

jñānāyatanadīkṣādāvāsthābandhaparicyutiḥ vyāpāravyāhṛtairjñeyā tānyapi dvividhāni ca 281

28.282

यानि जातुचिदप्येव स्वास्थ्ये नोदमिषन्पुनः अस्वास्थ्ये धातुदोषोत्थान्येव तद्भोगमात्रकम् 282

yāni jātucidapyeva svāsthye nodamiṣanpunaḥ asvāsthye dhātudoṣotthānyeva tadbhogamātrakam 282

28.283

धातुदोषाच्च संसारसंस्कारास्ते प्रबोधिताः छिद्रगा अपि भूयिष्ठज्ञानदग्धा न रोहिणः 283

dhātudoṣācca saṃsārasaṃskārāste prabodhitāḥ chidragā api bhūyiṣṭhajñānadagdhā na rohiṇaḥ 283

28.284

ये तु कैवल्यभागीयाः स्वास्थ्ये@नुन्मिषिताः सदा अस्वास्थ्ये चोन्मिषन्त्येते संस्काराः शक्तिपाततः 284

ye tu kaivalyabhāgīyāḥ svāsthye@nunmiṣitāḥ sadā asvāsthye conmiṣantyete saṃskārāḥ śaktipātataḥ 284

28.285

यतः सांसारिकाः पूर्वगाढाभ्यासोपसंस्कृताः इत्यूचे भुजगाधीशस्तच्छिद्रेष्विति सूत्रतः 285

yataḥ sāṃsārikāḥ pūrvagāḍhābhyāsopasaṃskṛtāḥ ityūce bhujagādhīśastacchidreṣviti sūtrataḥ 285

28.286

ये तु कैवल्यभागीयाः प्रत्ययास्ते न जातुचित् अभ्यस्ताः संसृतेर्भावात्तेनैते शक्तिपाततः 286

ye tu kaivalyabhāgīyāḥ pratyayāste na jātucit abhyastāḥ saṃsṛterbhāvāttenaite śaktipātataḥ 286

28.287

व्यापारव्याहृतैस्तेन धातुदोषप्रकोपितैः अप्राप्तनिश्चयामर्शैः सुप्तमत्तोपमानकैः 287

vyāpāravyāhṛtaistena dhātudoṣaprakopitaiḥ aprāptaniścayāmarśaiḥ suptamattopamānakaiḥ 287

28.288

विपरीतैरपि ज्ञानदीक्षागुर्वादिदूषकैः तिरोभावो न विज्ञेयो हृदये रूढ्यभावतः 288

viparītairapi jñānadīkṣāgurvādidūṣakaiḥ tirobhāvo na vijñeyo hṛdaye rūḍhyabhāvataḥ 288

28.289

अत एव प्रबुद्धो@पि कर्मोत्थान्भोगरूपिणः यमकिङ्करसर्पादिप्रत्ययान्देहगो भजेत् 289

ata eva prabuddho@pi karmotthānbhogarūpiṇaḥ yamakiṅkarasarpādipratyayāndehago bhajet 289

28.290

नैतावता न मुक्तो@सौ मृतिर्भोगो हि जन्मवत् स्थितिवच्च ततो दुःखसुखाभ्यां मरणं द्विधा 290

naitāvatā na mukto@sau mṛtirbhogo hi janmavat sthitivacca tato duḥkhasukhābhyāṃ maraṇaṃ dvidhā 290

28.291

अतो यथा प्रबुद्धस्य सुखदुःखविचित्रताः स्थितौ न घ्नन्ति मुक्तत्वं मरणे@पि तथैव ताः 291

ato yathā prabuddhasya sukhaduḥkhavicitratāḥ sthitau na ghnanti muktatvaṃ maraṇe@pi tathaiva tāḥ 291

28.292

ये पुनर्योगिनस्ते@पि यस्मिंस्तत्त्वे सुभाविताः चित्तं निवेशयन्त्येव तत्तत्त्वं यान्त्यशङ्किताः 292

ye punaryoginaste@pi yasmiṃstattve subhāvitāḥ cittaṃ niveśayantyeva tattattvaṃ yāntyaśaṅkitāḥ 292

28.293

श्रीस्वच्छन्दे ततः प्रोक्तं गन्धधारणया मृताः इत्यादि मालिनीशास्त्रे धारणानां तथा फलम् 293

śrīsvacchande tataḥ proktaṃ gandhadhāraṇayā mṛtāḥ ityādi mālinīśāstre dhāraṇānāṃ tathā phalam 293

28.294

एतेषां मरणाभिख्यो भोगो नास्ति तु ये तनुम् धारणाभिस्त्यजन्त्याशु परदेहप्रवेशवत् 294

eteṣāṃ maraṇābhikhyo bhogo nāsti tu ye tanum dhāraṇābhistyajantyāśu paradehapraveśavat 294

28.295

एतावान्मृतिभोगो हि मर्मच्छिन्मूढताक्षगा ध्वान्ताबिलत्वं मनसि तच्चैतेषु न विद्यते 295

etāvānmṛtibhogo hi marmacchinmūḍhatākṣagā dhvāntābilatvaṃ manasi taccaiteṣu na vidyate 295

28.296

तथाहि मानसं यत्नं तावत्समधितिष्ठति अहंरूढ्या परे देहे यावत्स्याद्बुद्धिसंचरः 296

tathāhi mānasaṃ yatnaṃ tāvatsamadhitiṣṭhati ahaṃrūḍhyā pare dehe yāvatsyādbuddhisaṃcaraḥ 296

28.297

प्राणचक्रं तदायत्तमपि संचरते पथा तेनैवातः प्रबुद्ध्येत परदेहे@क्षचक्रकम् 297

prāṇacakraṃ tadāyattamapi saṃcarate pathā tenaivātaḥ prabuddhyeta paradehe@kṣacakrakam 297

28.298

मक्षिका मक्षिकाराजं यथोत्थितमनूत्थिताः स्थितं चानुविशन्त्येवं चित्तं सर्वाक्षवृत्तयः 298

makṣikā makṣikārājaṃ yathotthitamanūtthitāḥ sthitaṃ cānuviśantyevaṃ cittaṃ sarvākṣavṛttayaḥ 298

28.299

अतो@स्य परदेहादिसंचारे नास्ति मेलनम् अक्षाणां मध्यगं सूक्ष्मं स्यादेतद्देहवत्पुनः 299

ato@sya paradehādisaṃcāre nāsti melanam akṣāṇāṃ madhyagaṃ sūkṣmaṃ syādetaddehavatpunaḥ 299

28.300

एवं परशरीरादिचारिणामिव योगिनाम् तत्तत्तत्त्वशरीरान्तश्चारिणां नास्ति मूढता 300

evaṃ paraśarīrādicāriṇāmiva yoginām tattattattvaśarīrāntaścāriṇāṃ nāsti mūḍhatā 300

28.301

ते चापि द्विविधा ज्ञेया लौकिका दीक्षितास्तथा पूर्वे शिवाः स्युः क्रमशः परे तद्भोगमात्रतः 301

te cāpi dvividhā jñeyā laukikā dīkṣitāstathā pūrve śivāḥ syuḥ kramaśaḥ pare tadbhogamātrataḥ 301

28.302

दीक्षाप्यूर्ध्वाधरानेकभेदयोजनिकावशात् भिद्यमाना योगिनां स्याद्विचित्रफलदायिनी 302

dīkṣāpyūrdhvādharānekabhedayojanikāvaśāt bhidyamānā yogināṃ syādvicitraphaladāyinī 302

28.303

ये तु विज्ञानिनस्ते@त्र द्वेधा कम्प्रेतरत्वतः तत्र ये कम्प्रविज्ञानास्ते देहान्तेद् शिवाः स्फुटम् 303

ye tu vijñāninaste@tra dvedhā kampretaratvataḥ tatra ye kampravijñānāste dehānted śivāḥ sphuṭam 303

28.304

यतो विज्ञानमेतेषामुत्पन्नं नच सुस्फुटम् विकल्पान्तरयोगेन नचाप्युन्मूलितात्मकम् 304

yato vijñānameteṣāmutpannaṃ naca susphuṭam vikalpāntarayogena nacāpyunmūlitātmakam 304

28.305

अतो देहे प्रमादोत्थो विकल्पो देहपाततः नश्येदवश्यं तच्चापि बुध्यते ज्ञानमुत्तमम् 305

ato dehe pramādottho vikalpo dehapātataḥ naśyedavaśyaṃ taccāpi budhyate jñānamuttamam 305

28.306

संस्कारकल्पनातिष्ठदध्वस्तीकृतमन्तरा प्राप्तपाकं संवरीतुरपाये भासते हि तत् 306

saṃskārakalpanātiṣṭhadadhvastīkṛtamantarā prāptapākaṃ saṃvarīturapāye bhāsate hi tat 306

28.307

ये तु स्वभ्यस्तविज्ञानमयाः शिवमयाः सदा जीवन्मुक्ता हि ते नैषां मृतौ कापि विचारणा 307

ye tu svabhyastavijñānamayāḥ śivamayāḥ sadā jīvanmuktā hi te naiṣāṃ mṛtau kāpi vicāraṇā 307

28.308

यथाहि जीवन्मुक्तानां स्थितौ नास्ति विचारणा सुखिदुःखिविमूढत्वे, मृतावपि तथा न सा 308

yathāhi jīvanmuktānāṃ sthitau nāsti vicāraṇā sukhiduḥkhivimūḍhatve, mṛtāvapi tathā na sā 308

28.309

श्रीरत्नमालाशास्त्रे तदुवाच परमेश्वरः स्वशास्त्रे चाप्यहीशानो विश्वाधारधुरन्धरः 309

śrīratnamālāśāstre taduvāca parameśvaraḥ svaśāstre cāpyahīśāno viśvādhāradhurandharaḥ 309

28.310

रथ्यान्तरे मूत्रपुरीषमध्ये चण्डालगेहे निरये श्मशाने सचिन्तको वा गतचिन्तको वा ज्ञानी विमोक्षं लभते@पि चान्ते 310

rathyāntare mūtrapurīṣamadhye caṇḍālagehe niraye śmaśāne sacintako vā gatacintako vā jñānī vimokṣaṃ labhate@pi cānte 310

28.311

अपिचेति ध्वनिर्जीवन्मुक्ततामस्य भाषते सचिन्ताचिन्तकत्वोक्तिरेतावत्संभवस्थितिम् 311

apiceti dhvanirjīvanmuktatāmasya bhāṣate sacintācintakatvoktiretāvatsaṃbhavasthitim 311

28.312

तीर्थे श्वपचगृहे वा नष्टस्मृतिरपि परित्यजेद्देहम् ज्ञानसमकालमुक्तः कैवल्यं याति हतशोकः 312

tīrthe śvapacagṛhe vā naṣṭasmṛtirapi parityajeddeham jñānasamakālamuktaḥ kaivalyaṃ yāti hataśokaḥ 312

28.313

अनन्तकारिका चैषा प्राहेदं बन्धकं किल सुकृतं दुष्कृतं चास्य शङ्क्यं तच्चास्य नो भवेत् 313

anantakārikā caiṣā prāhedaṃ bandhakaṃ kila sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ cāsya śaṅkyaṃ taccāsya no bhavet 313

28.314

अपिशब्दादलुप्तस्मृत्या वा संभाव्यते किल मृतिर्नष्टस्मृतेरेव मृतेः प्राक् सास्तु किं तया 314

apiśabdādaluptasmṛtyā vā saṃbhāvyate kila mṛtirnaṣṭasmṛtereva mṛteḥ prāk sāstu kiṃ tayā 314

28.315

लिङ्च संभावनायां स्यादियत्संभाव्यते किल सच कालध्वनिः प्राह मृतेर्मुक्तावहेतुताम् 315

liṅca saṃbhāvanāyāṃ syādiyatsaṃbhāvyate kila saca kāladhvaniḥ prāha mṛtermuktāvahetutām 315

28.316

कैवल्यमिति चाशङ्कापदं याप्यभवत्तनुः भेदप्रदत्वेनैषापि ध्वस्ता तेन विशोकता 316

kaivalyamiti cāśaṅkāpadaṃ yāpyabhavattanuḥ bhedapradatvenaiṣāpi dhvastā tena viśokatā 316

28.317

परदेहादिसंबन्धो यथा नास्य विभेदकः तथा स्वदेहसंबन्धो जीवन्मुक्तस्य यद्यपि 317

paradehādisaṃbandho yathā nāsya vibhedakaḥ tathā svadehasaṃbandho jīvanmuktasya yadyapi 317

28.318

अतश्च न विशेषो@स्य विश्वाकृतिनिराकृतेः शिवाभिन्नस्य देहे वा तदभावे@पि वा किल 318

ataśca na viśeṣo@sya viśvākṛtinirākṛteḥ śivābhinnasya dehe vā tadabhāve@pi vā kila 318

28.319

तथापि प्राच्यतद्भेदसंस्काराशङ्कनस्थितेः अधुनोक्तं केवलत्वं यद्वा मात्रन्तराश्रयात् 319

tathāpi prācyatadbhedasaṃskārāśaṅkanasthiteḥ adhunoktaṃ kevalatvaṃ yadvā mātrantarāśrayāt 319

28.320

तान्येनं न विदुर्भिन्नं तैः स मुक्तो@भिधीयते श्रीमत्त्रैशिरसे@प्युक्तं सूर्येन्दुपुटवर्जिते 320

tānyenaṃ na vidurbhinnaṃ taiḥ sa mukto@bhidhīyate śrīmattraiśirase@pyuktaṃ sūryendupuṭavarjite 320

28.321

जुगुप्साभावभङ्गस्थे सर्वतः स्तम्भवत्स्थिते सर्वव्यापत्तिरहिते प्रमाणप्रत्ययातिगे 321

jugupsābhāvabhaṅgasthe sarvataḥ stambhavatsthite sarvavyāpattirahite pramāṇapratyayātige 321

28.322

तस्मिन्बोधान्तरे लीनः कर्मकर्ताप्यनञ्जनः प्रधानं घट आकाश आत्मा मष्टे घटे@पि खम् 322

tasminbodhāntare līnaḥ karmakartāpyanañjanaḥ pradhānaṃ ghaṭa ākāśa ātmā maṣṭe ghaṭe@pi kham 322

28.323

न नश्येत्तद्वदेवासावात्मा शिवमयो भवेत् स्वतन्त्रो@वस्थितो ज्ञानी प्रसरेत्सर्ववस्तुषु 323

na naśyettadvadevāsāvātmā śivamayo bhavet svatantro@vasthito jñānī prasaretsarvavastuṣu 323

28.324

तस्य भावो नचाभावः संस्थानं नच कल्पना एतदेवान्तरागूर्य गुरुर्गीतास्वभाषत 324

tasya bhāvo nacābhāvaḥ saṃsthānaṃ naca kalpanā etadevāntarāgūrya gururgītāsvabhāṣata 324

28.325

यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः 325

yaṃ yaṃ vāpi smaranbhāvaṃ tyajatyante kalevaram taṃ tamevaiti kaunteya sadā tadbhāvabhāvitaḥ 325

28.326

तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च यदा सत्त्वे विवृद्धे तु प्रलीनस्त्वूर्ध्वगस्तदा 326

tasmātsarveṣu kāleṣu māmanusmara yudhya ca yadā sattve vivṛddhe tu pralīnastvūrdhvagastadā 326

28.327

क्रमाद्रजस्तमोलीनः कर्मयोनिविमूढगः तत्रेन्द्रियाणां संमोहश्वासायासपरीतता 327

kramādrajastamolīnaḥ karmayonivimūḍhagaḥ tatrendriyāṇāṃ saṃmohaśvāsāyāsaparītatā 327

28.328

इत्यादिमृतिभोगो@यं देहे न त्यजनं तनोः यस्त्वसौ क्षण एवैकश्चरमः प्राणनात्मकः 328

ityādimṛtibhogo@yaṃ dehe na tyajanaṃ tanoḥ yastvasau kṣaṇa evaikaścaramaḥ prāṇanātmakaḥ 328

28.329

यदनन्तरमेवैष देहः स्यात्काष्ठकुड्यवत् सा देहत्यागकालांशकला देहवियोगिनी 329

yadanantaramevaiṣa dehaḥ syātkāṣṭhakuḍyavat sā dehatyāgakālāṃśakalā dehaviyoginī 329

28.330

तत एव हि तद्देहसुखदुःखादिकोज्झिता तस्यां यदेव स्मरति प्राक्संस्कारप्रबोधतः 330

tata eva hi taddehasukhaduḥkhādikojjhitā tasyāṃ yadeva smarati prāksaṃskāraprabodhataḥ 330

28.331

अदृष्टाभ्यासभूयस्त्वशक्तिपातादिहेतुकात् तदेव रूपमभ्येति सुखिदुःखिविमूढकम् 331

adṛṣṭābhyāsabhūyastvaśaktipātādihetukāt tadeva rūpamabhyeti sukhiduḥkhivimūḍhakam 331

28.332

यद्वा निःसुखदुःखादि यदि वानन्दरूपकम् कस्मादेति तदेवैष यतः स्मरति संविदि 332

yadvā niḥsukhaduḥkhādi yadi vānandarūpakam kasmādeti tadevaiṣa yataḥ smarati saṃvidi 332

28.333

प्राक् प्रस्फुरेद्यदधिकं देहो@सौ चिदधिष्ठितेः यदेव प्रागधिष्ठानं चिता तादात्म्यवृत्तितः 333

prāk prasphuredyadadhikaṃ deho@sau cidadhiṣṭhiteḥ yadeva prāgadhiṣṭhānaṃ citā tādātmyavṛttitaḥ 333

28.334

सैवात्र लीनता प्रोक्ता सत्त्वे रजसि तामसे नीलपीतादिके ज्ञेये यतः प्राक्कल्पितां तनुम् 334

saivātra līnatā proktā sattve rajasi tāmase nīlapītādike jñeye yataḥ prākkalpitāṃ tanum 334

28.335

अधिष्ठायैव संवित्तिरधिष्ठानं करोत्यलम् अतो@धिष्ठेयमात्रस्य शरीरत्वे@पि कुड्यतः 335

adhiṣṭhāyaiva saṃvittiradhiṣṭhānaṃ karotyalam ato@dhiṣṭheyamātrasya śarīratve@pi kuḍyataḥ 335

28.336

देहस्यास्ति विशेषो यत्सर्वाधिष्ठेयपूर्वता तादात्म्यवृत्तिरन्येषां तन्न सत्यपि वेद्यते 336

dehasyāsti viśeṣo yatsarvādhiṣṭheyapūrvatā tādātmyavṛttiranyeṣāṃ tanna satyapi vedyate 336

28.337

वेद्यानां किन्तु देहस्य नित्याव्यभिचरित्वतः सा च तस्यैव देहस्य पूर्वमृत्यन्तजन्मना 337

vedyānāṃ kintu dehasya nityāvyabhicaritvataḥ sā ca tasyaiva dehasya pūrvamṛtyantajanmanā 337

28.338

स्मृत्या प्राच्यानुभवनकृतसंस्कारचित्रया युक्त्यानयास्मत्सन्तानगुरुणा कल्लटेन यत् 338

smṛtyā prācyānubhavanakṛtasaṃskāracitrayā yuktyānayāsmatsantānaguruṇā kallaṭena yat 338

28.339

देहाविशेषे प्राणाख्यदार्ढ्यं हेतुरुदीरितम् तद्युक्तमन्यथा प्राणदार्ढ्ये को हेतुरेकतः 339

dehāviśeṣe prāṇākhyadārḍhyaṃ heturudīritam tadyuktamanyathā prāṇadārḍhye ko heturekataḥ 339

28.340

देहत्वस्याविशेषे@पीत्येष प्रश्नो न शाम्यति स्मरन्निति शता हेतौ तद्रूपं प्रतिपद्यते 340

dehatvasyāviśeṣe@pītyeṣa praśno na śāmyati smaranniti śatā hetau tadrūpaṃ pratipadyate 340

28.341

प्राक् स्मर्यते यतो देहः प्राक्चिताधिष्ठितः स्फुरन् अतः स्मरणमन्त्यं यत्तदसर्वज्ञमातृषु 341

prāk smaryate yato dehaḥ prākcitādhiṣṭhitaḥ sphuran ataḥ smaraṇamantyaṃ yattadasarvajñamātṛṣu 341

28.342

न जातु गोचरो यस्माद्देहान्तरविनिश्चयः यत्तु बन्धुप्रियापुत्रपानादिस्मरणं स्फुटम् 342

na jātu gocaro yasmāddehāntaraviniścayaḥ yattu bandhupriyāputrapānādismaraṇaṃ sphuṭam 342

28.343

न तद्देहान्तरासङ्गि न तदन्त्यं यतो भवेत् कस्यापि तु शरीरान्ते वासना या प्रभोत्स्यते 343

na taddehāntarāsaṅgi na tadantyaṃ yato bhavet kasyāpi tu śarīrānte vāsanā yā prabhotsyate 343

28.344

देहसत्त्वे तदौचित्याज्जायेतानुभवः स्फुटः यथा पुराणे कथितं मृगपोतकतृष्णया 344

dehasattve tadaucityājjāyetānubhavaḥ sphuṭaḥ yathā purāṇe kathitaṃ mṛgapotakatṛṣṇayā 344

28.345

मुनिः को@पि मृगीभावमभ्युवाहाधिवासितः तत्र सो@नुभवो हेतुर्न जन्मान्तरसूतये 345

muniḥ ko@pi mṛgībhāvamabhyuvāhādhivāsitaḥ tatra so@nubhavo heturna janmāntarasūtaye 345

28.346

तस्यैतद्वासना हेतुः काकतालीयवत् स तु ननु कस्मात्तदेवैष स्मरति इत्याह यत्सदा 346

tasyaitadvāsanā hetuḥ kākatālīyavat sa tu nanu kasmāttadevaiṣa smarati ityāha yatsadā 346

28.347

तद्भावभावितस्तेन तदेवैष स्मरत्यलम् एवमस्मि भविष्यामीत्येष तद्भाव उच्यते 347

tadbhāvabhāvitastena tadevaiṣa smaratyalam evamasmi bhaviṣyāmītyeṣa tadbhāva ucyate 347

28.348

भविष्यतो हि भवनं भाव्यते न सतः क्वचित् क्रमात्स्फुटत्वकरणं भावनं परिकीर्त्यते 348

bhaviṣyato hi bhavanaṃ bhāvyate na sataḥ kvacit kramātsphuṭatvakaraṇaṃ bhāvanaṃ parikīrtyate 348

28.349

स्फुटस्य चानुभवनं न भावनमिदं स्फुटम् तदहर्जातबालस्य पशोः कीटस्य वा तरोः 349

sphuṭasya cānubhavanaṃ na bhāvanamidaṃ sphuṭam tadaharjātabālasya paśoḥ kīṭasya vā taroḥ 349

28.350

मूढत्वे@पि तदानीं प्राग्भावना ह्यभवत्स्फुटा सा तन्मूढशरीरान्ते संस्कारप्रतिबोधनात् 350

mūḍhatve@pi tadānīṃ prāgbhāvanā hyabhavatsphuṭā sā tanmūḍhaśarīrānte saṃskārapratibodhanāt 350

28.351

स्मृतिद्वारेण तद्देहवैचित्र्यफलदायिनी देशादिव्यवधाने@पि वासनानामुदीरितात् 351

smṛtidvāreṇa taddehavaicitryaphaladāyinī deśādivyavadhāne@pi vāsanānāmudīritāt 351

28.352

आनन्तर्यैकरूपत्वात्स्मृतिसंस्कारयोरतः तथानुभवनारूढ्या स्फुटस्यापि तु भाविता 352

ānantaryaikarūpatvātsmṛtisaṃskārayorataḥ tathānubhavanārūḍhyā sphuṭasyāpi tu bhāvitā 352

28.353

भाव्यमाना न किं सूते तत्सन्तानसदृग्वपुः तत्तादृक्तादृशैर्बन्धुपुत्रमित्रादिभिः सह 353

bhāvyamānā na kiṃ sūte tatsantānasadṛgvapuḥ tattādṛktādṛśairbandhuputramitrādibhiḥ saha 353

28.354

भासते@पि परे लोके स्वप्नवद्वासनाक्रमात् ननु मात्रन्तरैर्बन्धुपुत्राद्यैस्तत्तथा न किम् 354

bhāsate@pi pare loke svapnavadvāsanākramāt nanu mātrantarairbandhuputrādyaistattathā na kim 354

28.355

वेद्यते क इदं प्राह स तावद्वेद वेद्यताम् व्यापारव्याहृतिव्रातवेद्ये मात्रन्तरव्रजे 355

vedyate ka idaṃ prāha sa tāvadveda vedyatām vyāpāravyāhṛtivrātavedye mātrantaravraje 355

28.356

स्वप्ने नास्ति स इत्येषा वाक्प्रमाणविवर्जिता य एवैते तु दृश्यन्ते जाग्रत्येते मयेक्षिताः 356

svapne nāsti sa ityeṣā vākpramāṇavivarjitā ya evaite tu dṛśyante jāgratyete mayekṣitāḥ 356

28.357

स्वप्न इत्यस्तु मिथ्यैतत्तत्प्रमातृवचोबलात् यानपश्यमहं स्वप्ने प्रमातॄंस्ते न केचन 357

svapna ityastu mithyaitattatpramātṛvacobalāt yānapaśyamahaṃ svapne pramātṝṃste na kecana 357

28.358

न शोचन्ति न चेक्षन्ते मामित्यत्रास्ति का प्रमा यतः सर्वानुमानानां स्वसंवेदननिष्ठितौ 358

na śocanti na cekṣante māmityatrāsti kā pramā yataḥ sarvānumānānāṃ svasaṃvedananiṣṭhitau 358

28.359

प्रमात्रन्तरसद्भावः संविन्निष्ठो न तद्गतः घटादेरस्तिता संविन्निष्ठिता नतु तद्गता 359

pramātrantarasadbhāvaḥ saṃvinniṣṭho na tadgataḥ ghaṭāderastitā saṃvinniṣṭhitā natu tadgatā 359

28.360

तद्वन्मात्रन्तरे@प्येषा संविन्निष्ठा न तद्गता तेन स्थितमिदं यद्यद्भाव्यते तत्तदेव हि 360

tadvanmātrantare@pyeṣā saṃvinniṣṭhā na tadgatā tena sthitamidaṃ yadyadbhāvyate tattadeva hi 360

28.361

देहान्ते बुध्यते नो चेत् स्यादन्यादृक्प्रबोधनम् तथाह्यन्त्यक्षणे ब्रह्मविद्याकर्णनसंस्कृतः 361

dehānte budhyate no cet syādanyādṛkprabodhanam tathāhyantyakṣaṇe brahmavidyākarṇanasaṃskṛtaḥ 361

28.362

मुच्यते जन्तुरित्युक्तं प्राक्संस्कारबलत्वतः निपाताभ्यामन्तशब्दात्स्मरणाच्छतुरन्त्यतः 362

mucyate janturityuktaṃ prāksaṃskārabalatvataḥ nipātābhyāmantaśabdātsmaraṇācchaturantyataḥ 362

28.363

पादाच्च निखिलादर्धश्लोकाच्च समनन्तरात् लीनशब्दाच्च सर्वं तदुक्तमर्थसतत्त्वकम् 363

pādācca nikhilādardhaślokācca samanantarāt līnaśabdācca sarvaṃ taduktamarthasatattvakam 363

28.364

अज्ञात्वैतत्तु सर्वे@पि कुशकाशावलम्बिनः यत्तदोर्व्यत्ययं केचित्केचिदन्यादृशं क्रमम् 364

ajñātvaitattu sarve@pi kuśakāśāvalambinaḥ yattadorvyatyayaṃ kecitkecidanyādṛśaṃ kramam 364

28.365

भिन्नक्रमौ निपातौ च त्यजतीति च सप्तमीम् व्याचक्षते तच्च सर्वं नोपयोग्युक्तयोजने 365

bhinnakramau nipātau ca tyajatīti ca saptamīm vyācakṣate tacca sarvaṃ nopayogyuktayojane 365

28.366

नच तद्दर्शितं मिथ्या स्वान्तसम्मोहदायकम् तदित्थंप्रायणस्यैतत्तत्त्वं श्रीशम्भुनाथतः 366

naca taddarśitaṃ mithyā svāntasammohadāyakam taditthaṃprāyaṇasyaitattattvaṃ śrīśambhunāthataḥ 366

28.367

अधिगम्योदितं तेन मृत्योर्भीतिर्विनश्यति विदितमृतिसतत्त्वाः संविदम्भोनिधानादचलहृदयवीर्याकर्षनिष्पीडनोत्थम् अमृतमिति निगीर्णे कालकूटे@त्र देवा यदि पिवथ तदानीं निश्चितं वः शिवत्वम् 367

adhigamyoditaṃ tena mṛtyorbhītirvinaśyati viditamṛtisatattvāḥ saṃvidambhonidhānādacalahṛdayavīryākarṣaniṣpīḍanottham amṛtamiti nigīrṇe kālakūṭe@tra devā yadi pivatha tadānīṃ niścitaṃ vaḥ śivatvam 367

28.368

उत्सवो@पि हि यः कश्चिल्लौकिकः सो@पि संमदम् संविदब्धितरङ्गाभं सूते तदपि पर्ववत् 368

utsavo@pi hi yaḥ kaścillaukikaḥ so@pi saṃmadam saṃvidabdhitaraṅgābhaṃ sūte tadapi parvavat 368

28.369

एतेन च विपद्ध्वंसप्रमोदादिषु पर्वता व्याख्याता तेन तत्रापि विशेषाद्देवतार्चनम् 369

etena ca vipaddhvaṃsapramodādiṣu parvatā vyākhyātā tena tatrāpi viśeṣāddevatārcanam 369

28.370

पुरक्षोभाद्यद्भुतं यत्तत्स्वातन्त्र्ये स्वसंविदः दार्ढ्यदायीति तल्लाभदिने वैशेषिकार्चनम् 370

purakṣobhādyadbhutaṃ yattatsvātantrye svasaṃvidaḥ dārḍhyadāyīti tallābhadine vaiśeṣikārcanam 370

28.371

योगिनीमेलको द्वेधा हठतः प्रियतस्तथा प्राच्ये च्छिद्राणि संरक्षेत्कामचारित्वमुत्तरे 371

yoginīmelako dvedhā haṭhataḥ priyatastathā prācye cchidrāṇi saṃrakṣetkāmacāritvamuttare 371

28.372

स च द्वयो@पि मन्त्रोद्धृत्प्रसङ्गे दर्शयिष्यते योगिनीमेलकाच्चैषो@वश्यं ज्ञानं प्रपद्यते 372

sa ca dvayo@pi mantroddhṛtprasaṅge darśayiṣyate yoginīmelakāccaiṣo@vaśyaṃ jñānaṃ prapadyate 372

28.373

तेन तत्पर्व तद्वच्च स्वसन्तानादिमेलनम् संवित्सर्वात्मिका देहभेदाद्या सङ्कुचेत्तु सा 373

tena tatparva tadvacca svasantānādimelanam saṃvitsarvātmikā dehabhedādyā saṅkucettu sā 373

28.374

मेलके@न्योन्यसङ्घट्टप्रतिबिम्बाद्विकस्वरा उच्छलन्निजरश्म्योघः संवित्सु प्रतिबिम्बितः 374

melake@nyonyasaṅghaṭṭapratibimbādvikasvarā ucchalannijaraśmyoghaḥ saṃvitsu pratibimbitaḥ 374

28.375

बहुदर्पणवद्दीप्तः सर्वायेताप्ययत्नतः अत एव गीतगीतप्रभृतौ बहुपर्षदि 375

bahudarpaṇavaddīptaḥ sarvāyetāpyayatnataḥ ata eva gītagītaprabhṛtau bahuparṣadi 375

28.376

यः सर्वतन्मयीभावे ह्लादो नत्वेककस्य सः आनन्दनिर्भरा संवित्प्रत्येकं सा तथैकताम् 376

yaḥ sarvatanmayībhāve hlādo natvekakasya saḥ ānandanirbharā saṃvitpratyekaṃ sā tathaikatām 376

28.377

नृत्तादौ विषये प्राप्ता पूर्णानन्दत्वमश्नुते ईर्ष्यासूयादिसङ्कोचकारणाभावतो@त्र सा 377

nṛttādau viṣaye prāptā pūrṇānandatvamaśnute īrṣyāsūyādisaṅkocakāraṇābhāvato@tra sā 377

28.378

विकस्वरा निष्प्रतिघं संविदानन्दयोगिनी अतन्मये तु कस्मिंश्चित्तत्रस्थे प्रतिहन्यते 378

vikasvarā niṣpratighaṃ saṃvidānandayoginī atanmaye tu kasmiṃścittatrasthe pratihanyate 378

28.379

स्थपुटस्पर्शवत्संविद्विजातीयतया स्थिते अतश्चक्रार्चनाद्येषु विजातीयमतन्मयम् 379

sthapuṭasparśavatsaṃvidvijātīyatayā sthite ataścakrārcanādyeṣu vijātīyamatanmayam 379

28.380

नैव प्रवेशयेत्संवित्सङ्कोचननिबन्धनम् यावन्त्येव शरीराणि स्वाङ्गवत्स्युः सुनिर्भराम् 380

naiva praveśayetsaṃvitsaṅkocananibandhanam yāvantyeva śarīrāṇi svāṅgavatsyuḥ sunirbharām 380

28.381

एकां संविदमाविश्य चक्रे तावन्ति पूजयेत् प्रविष्टश्चेत्प्रमादेन सङ्कोचं न व्रजेत्ततः 381

ekāṃ saṃvidamāviśya cakre tāvanti pūjayet praviṣṭaścetpramādena saṅkocaṃ na vrajettataḥ 381

28.382

प्रस्तुतं स्वसमाचारं तेन साकं समाचरेत् स त्वनुग्रहशक्त्या चेद्विद्धस्तत्तन्मयीभवेत् 382

prastutaṃ svasamācāraṃ tena sākaṃ samācaret sa tvanugrahaśaktyā cedviddhastattanmayībhavet 382

28.383

वामाविद्धस्तु तन्निन्देत्पश्चात्तं घातयेदपि श्रीमत्पिचुमते चोक्तमादौ यत्नेन रक्षयेत् 383

vāmāviddhastu tannindetpaścāttaṃ ghātayedapi śrīmatpicumate coktamādau yatnena rakṣayet 383

28.384

प्रवेशं संपविष्टस्य न विचारं तु कारयेत् लोकाचारस्थितो यस्तु प्रविष्टे तादृशे तु सः 384

praveśaṃ saṃpaviṣṭasya na vicāraṃ tu kārayet lokācārasthito yastu praviṣṭe tādṛśe tu saḥ 384

28.385

अकृत्वा तं समाचारं पुनश्चक्रं प्रपूजयेत् अथ वच्मि गुरोः शास्त्रव्याख्याक्रममुदाहृतम् 385

akṛtvā taṃ samācāraṃ punaścakraṃ prapūjayet atha vacmi guroḥ śāstravyākhyākramamudāhṛtam 385

28.386

देव्यायामलशास्त्रादौ तुहिनाभीशुमौलिना कल्पवित्तत्समूहज्ञः शास्त्रवित्संहितार्थवित् 386

devyāyāmalaśāstrādau tuhinābhīśumaulinā kalpavittatsamūhajñaḥ śāstravitsaṃhitārthavit 386

28.387

सर्वशास्त्रार्थविच्चेति गुरुर्भिन्नो@पदिश्यते यो यत्र शास्त्रे स्वभ्यस्तज्ञानो व्याख्यां चरेत्तु सः 387

sarvaśāstrārthavicceti gururbhinno@padiśyate yo yatra śāstre svabhyastajñāno vyākhyāṃ carettu saḥ 387

28.388

नान्यथा तदभावश्चेत्सर्वथा सो@प्यथाचरेत् श्रीभैरवकुले चोक्तं कल्पादिज्ञत्वमीदृशम् 388

nānyathā tadabhāvaścetsarvathā so@pyathācaret śrībhairavakule coktaṃ kalpādijñatvamīdṛśam 388

Āhnika 28 (cont. 3)

28.389

गुरोर्लक्षणमेतावत्संपूर्णज्ञानतैव या तत्रापि यास्य चिद्वृत्तिकर्मिभित् साप्यवान्तरा 389

gurorlakṣaṇametāvatsaṃpūrṇajñānataiva yā tatrāpi yāsya cidvṛttikarmibhit sāpyavāntarā 389

28.390

देव्यायामल उक्तं तद्द्वापञ्चाशाह्व आह्निके देव एव गुरुत्वेन तिष्ठासुर्दशधा भवेत् 390

devyāyāmala uktaṃ taddvāpañcāśāhva āhnike deva eva gurutvena tiṣṭhāsurdaśadhā bhavet 390

28.391

उच्छुष्मशवरचण्डगुमतङ्गघोरान्तकोग्रहलहलकाः क्रोधी हुलुहुलुरेते दश गुरवः शिवमयाः पूर्वे 391

ucchuṣmaśavaracaṇḍagumataṅgaghorāntakograhalahalakāḥ krodhī huluhulurete daśa guravaḥ śivamayāḥ pūrve 391

28.392

ते स्वांशचित्तवृत्तिक्रमेण पौरुषशरीरमास्थाय अन्योन्यभिन्नसंवित्क्रिया अपि ज्ञानपरिपूर्णाः 392

te svāṃśacittavṛttikrameṇa pauruṣaśarīramāsthāya anyonyabhinnasaṃvitkriyā api jñānaparipūrṇāḥ 392

28.393

सर्वे@लिमांसनिधुवनदीक्षार्चनशास्त्रसेवने निरताः अभिमानशमक्रोधक्षमादिरवान्तरो भेदः 393

sarve@limāṃsanidhuvanadīkṣārcanaśāstrasevane niratāḥ abhimānaśamakrodhakṣamādiravāntaro bhedaḥ 393

28.394

इत्थं विज्ञाय सदा शिष्यः सम्पूर्णशास्त्रबोद्धारम् व्याख्यायै गुरुमभ्यर्थयेत पूजापुरःसरं मतिमान् 394

itthaṃ vijñāya sadā śiṣyaḥ sampūrṇaśāstraboddhāram vyākhyāyai gurumabhyarthayeta pūjāpuraḥsaraṃ matimān 394

28.395

सो@पि स्वशासनीये परशिष्ये@पिवापि तादृशं शास्त्रम् श्रोतुं योग्ये कुर्याद्व्याख्यानं वैष्णवाद्यधरे 395

so@pi svaśāsanīye paraśiṣye@pivāpi tādṛśaṃ śāstram śrotuṃ yogye kuryādvyākhyānaṃ vaiṣṇavādyadhare 395

28.396

करुणारसपरिपूर्णो गुरुः पुनर्मर्मधामपरिवर्जम् अधमे@पि हि व्याकुर्यात्सम्भाव्य हि शक्तिपातवैचित्र्यम् 396

karuṇārasaparipūrṇo guruḥ punarmarmadhāmaparivarjam adhame@pi hi vyākuryātsambhāvya hi śaktipātavaicitryam 396

28.397

लिप्तायां भुवि पीठे चतुरस्रे पङ्कजत्रयं कजगे कुर्याद्विद्यापीठं स्याद्रसवह्न्यङ्गुलं त्वेतत् 397

liptāyāṃ bhuvi pīṭhe caturasre paṅkajatrayaṃ kajage kuryādvidyāpīṭhaṃ syādrasavahnyaṅgulaṃ tvetat 397

28.398

मध्ये वागीशानीं दक्षोत्तरयोर्गुरून्गणेशं च अधरे कजे च कल्पेश्वरं प्रपूज्यार्घपुष्पतर्पणकैः 398

madhye vāgīśānīṃ dakṣottarayorgurūngaṇeśaṃ ca adhare kaje ca kalpeśvaraṃ prapūjyārghapuṣpatarpaṇakaiḥ 398

28.399

सामान्यविधिनियुक्तार्घपात्रयोगेन चक्रमथ सम्यक् सन्तर्प्य व्याख्यानं कुर्यात्सम्बन्धपूर्वकं मतिमान् 399

sāmānyavidhiniyuktārghapātrayogena cakramatha samyak santarpya vyākhyānaṃ kuryātsambandhapūrvakaṃ matimān 399

28.400

सूत्रपदवाक्यपटलग्रन्थक्रमयोजनेन सम्बन्धात् अव्याहतपूर्वापरमुपवृह्य नयेत वाक्यानि 400

sūtrapadavākyapaṭalagranthakramayojanena sambandhāt avyāhatapūrvāparamupavṛhya nayeta vākyāni 400

28.401

मण्डूकप्लवसिंहावलोकनाद्यैर्यथायथं न्यायैः अविहतपूर्वापरकं शास्त्रार्थं योजयेदसङ्कीर्णम् 401

maṇḍūkaplavasiṃhāvalokanādyairyathāyathaṃ nyāyaiḥ avihatapūrvāparakaṃ śāstrārthaṃ yojayedasaṅkīrṇam 401

28.402

तन्त्रावर्तनबाधप्रसङ्गतर्कादिभिश्च सन्न्यायैः वस्तु वदेद्वाक्यज्ञो वस्त्वन्तरतो विविक्ततां विदधत् 402

tantrāvartanabādhaprasaṅgatarkādibhiśca sannyāyaiḥ vastu vadedvākyajño vastvantarato viviktatāṃ vidadhat 402

28.403

यद्यद्व्याहृतिपदवीमायाति तदेव दृढतरैर्न्यायैः बलवत्कुर्याद्दूष्यं यद्यप्यग्रे भविष्यत्स्यात् 403

yadyadvyāhṛtipadavīmāyāti tadeva dṛḍhatarairnyāyaiḥ balavatkuryāddūṣyaṃ yadyapyagre bhaviṣyatsyāt 403

28.404

दृढरचितपूर्वपक्षप्रोद्धरणपथेन वस्तु यद्वाच्यम् शिष्यमतावारोहति तदाशु संशयविपर्ययैर्विकलम् 404

dṛḍharacitapūrvapakṣaproddharaṇapathena vastu yadvācyam śiṣyamatāvārohati tadāśu saṃśayaviparyayairvikalam 404

28.405

भाषा न्यायो वादो लयः क्रमो यद्यदेति शिष्यस्य सम्बोधोपायत्वं तथैव गुरुराश्रयेद्व्याख्याम् 405

bhāṣā nyāyo vādo layaḥ kramo yadyadeti śiṣyasya sambodhopāyatvaṃ tathaiva gururāśrayedvyākhyām 405

28.406

वाच्यं वस्तु समाप्य प्रतर्पणं पूजनं भवेच्चक्रे पुनरपरं वस्तु वदेत्पटलादूर्ध्वं तु नो जल्पेत् 406

vācyaṃ vastu samāpya pratarpaṇaṃ pūjanaṃ bhaveccakre punaraparaṃ vastu vadetpaṭalādūrdhvaṃ tu no jalpet 406

28.407

व्याख्यान्ते क्षमयित्वा विसृज्य सर्वं क्षिपेदगाधजले शास्त्रादिमध्यनिधने विशेषतः पूजनं कुर्यात् 407

vyākhyānte kṣamayitvā visṛjya sarvaṃ kṣipedagādhajale śāstrādimadhyanidhane viśeṣataḥ pūjanaṃ kuryāt 407

28.408

विशेषपूजनं कुर्यात्समयेभ्यश्च निष्कृतौ अविकल्पमतेर्न स्युः प्रायश्चित्तानि यद्यपि 408

viśeṣapūjanaṃ kuryātsamayebhyaśca niṣkṛtau avikalpamaterna syuḥ prāyaścittāni yadyapi 408

28.409

तथाप्यतत्त्वविद्वर्गानुग्रहाय तथा चरेत् श्रीपिचौ च स्मृतेरेव पापघ्नत्वे कथं विभो 409

tathāpyatattvavidvargānugrahāya tathā caret śrīpicau ca smṛtereva pāpaghnatve kathaṃ vibho 409

28.410

प्रायश्चित्तविधिः प्रोक्त इति देव्या प्रचोदिते सत्यं स्मरणमेवेह सकृज्जप्तं विमोचयेत् 410

prāyaścittavidhiḥ prokta iti devyā pracodite satyaṃ smaraṇameveha sakṛjjaptaṃ vimocayet 410

28.411

सर्वस्मात्कर्मणो जालात्स्मृतितत्त्वकलाविदः तथापि स्थितिरक्षार्थं कर्तव्यश्चोदितो विधिः 411

sarvasmātkarmaṇo jālātsmṛtitattvakalāvidaḥ tathāpi sthitirakṣārthaṃ kartavyaścodito vidhiḥ 411

28.412

अतत्त्ववेदिनो ये हि चर्यामात्रैकनिष्ठिताः तेषां दोलायिते चित्ते ज्ञानहानिः प्रजायते 412

atattvavedino ye hi caryāmātraikaniṣṭhitāḥ teṣāṃ dolāyite citte jñānahāniḥ prajāyate 412

28.413

तस्माद्विकल्परहितः संवृत्युपरतो यदि शास्त्रचर्यासदायत्तैः सङ्करं तद्विवर्जयेत् 413

tasmādvikalparahitaḥ saṃvṛtyuparato yadi śāstracaryāsadāyattaiḥ saṅkaraṃ tadvivarjayet 413

28.414

सङ्करं वा समन्विच्छेत्प्रायश्चित्तं समाचरेत् यथा तेषां न शास्त्रार्थे दोलारूढा मतिर्भवेत् 414

saṅkaraṃ vā samanvicchetprāyaścittaṃ samācaret yathā teṣāṃ na śāstrārthe dolārūḍhā matirbhavet 414

28.415

यत्स्वयं शिवहस्ताख्ये विधौ संचोदितं पुरा शतं जप्त्वास्य चास्त्रस्य मुच्यते स्त्रीवधादृते 415

yatsvayaṃ śivahastākhye vidhau saṃcoditaṃ purā śataṃ japtvāsya cāstrasya mucyate strīvadhādṛte 415

28.416

शक्तिनाशान्महादोषो नरकं शाश्वतं प्रिये इति श्रीरत्नमालायां समयोल्लङ्घने कृते 416

śaktināśānmahādoṣo narakaṃ śāśvataṃ priye iti śrīratnamālāyāṃ samayollaṅghane kṛte 416

28.417

कुलजानां समाख्याता निष्कृतिर्दुष्टकर्तरी श्रीपूर्वे समयानां तु शोधनायोदितं यथा 417

kulajānāṃ samākhyātā niṣkṛtirduṣṭakartarī śrīpūrve samayānāṃ tu śodhanāyoditaṃ yathā 417

28.418

मालिनी मातृका वापि जप्या लक्षत्रयान्तकम् प्रतिष्ठितस्य पूरादेर्दर्शने@नधिकारिणा 418

mālinī mātṛkā vāpi japyā lakṣatrayāntakam pratiṣṭhitasya pūrāderdarśane@nadhikāriṇā 418

28.419

प्रायश्चित्तं प्रकर्तव्यमिति श्रीब्रह्मयामले ब्रह्मघ्नो गुरुतल्पस्थो वीरद्रव्यहरस्तथा 419

prāyaścittaṃ prakartavyamiti śrībrahmayāmale brahmaghno gurutalpastho vīradravyaharastathā 419

28.420

देवद्रव्यहृदाकारप्रहर्ता लिङ्गभेदकः नित्यादिलोपकृद्भ्रष्टस्वकमात्रापरिच्छदः 420

devadravyahṛdākāraprahartā liṅgabhedakaḥ nityādilopakṛdbhraṣṭasvakamātrāparicchadaḥ 420

28.421

शक्तिव्यङ्गत्वकृद्योगिज्ञानिहन्ता विलोपकः नैमित्तिकानां लक्षादिक्रमाद्द्विद्विगुणं जपेत् 421

śaktivyaṅgatvakṛdyogijñānihantā vilopakaḥ naimittikānāṃ lakṣādikramāddvidviguṇaṃ japet 421

28.422

व्रतेन केनचिद्युक्तो मितभुग्ब्रह्मचर्यवान् दूतीपरिग्रहे@न्यत्र गतश्चेत्काममोहितः 422

vratena kenacidyukto mitabhugbrahmacaryavān dūtīparigrahe@nyatra gataścetkāmamohitaḥ 422

28.423

लक्षजापं ततः कुर्यादित्युक्तं ब्रह्मयामले दीक्षाभिषेकनैमित्तविध्यन्ते गुरुपूजनम् 423

lakṣajāpaṃ tataḥ kuryādityuktaṃ brahmayāmale dīkṣābhiṣekanaimittavidhyante gurupūjanam 423

28.424

अपरेद्युः सदा कार्यं सिद्धयोगीश्वरीमते पूर्वोक्तलक्षणोपेतः कविस्त्रिकसतत्त्ववित् 424

aparedyuḥ sadā kāryaṃ siddhayogīśvarīmate pūrvoktalakṣaṇopetaḥ kavistrikasatattvavit 424

28.425

स गुरुः सर्वदा ग्राह्यस्त्यक्त्वान्यं तत्स्थितं त्वपि मण्डले स्वस्तिकं कृत्वा तत्र हैमादिकासनम् 425

sa guruḥ sarvadā grāhyastyaktvānyaṃ tatsthitaṃ tvapi maṇḍale svastikaṃ kṛtvā tatra haimādikāsanam 425

28.426

कृत्वार्चयेत तत्रस्थमध्वानं सकलान्तकम् ततो विज्ञपयेद्भक्त्या तदधिष्ठितये गुरुम् 426

kṛtvārcayeta tatrasthamadhvānaṃ sakalāntakam tato vijñapayedbhaktyā tadadhiṣṭhitaye gurum 426

28.427

स तत्र पूज्यः स्वैर्मन्त्रैः पुष्पधूपार्घविस्तरैः समालम्भनसद्वस्त्रैर्नैवेद्यैस्तर्पणैः क्रमात् 427

sa tatra pūjyaḥ svairmantraiḥ puṣpadhūpārghavistaraiḥ samālambhanasadvastrairnaivedyaistarpaṇaiḥ kramāt 427

28.428

आशान्तं पूजयित्वैनं दक्षिणाभिर्यजेच्छिशुः सर्वस्वमस्मै संदद्यादात्मानमपि भावितः 428

āśāntaṃ pūjayitvainaṃ dakṣiṇābhiryajecchiśuḥ sarvasvamasmai saṃdadyādātmānamapi bhāvitaḥ 428

28.429

अतोषयित्वा तु गुरुं दक्षिणाभिः समन्ततः तत्त्वज्ञो@प्यृणबन्धेन तेन यात्यधिकारिताम् 429

atoṣayitvā tu guruṃ dakṣiṇābhiḥ samantataḥ tattvajño@pyṛṇabandhena tena yātyadhikāritām 429

28.430

गुरुपूजामकुर्वाणः शतं जन्मानि जायते अधिकारी ततो मुक्तिं यातीति स्कन्दयामले 430

gurupūjāmakurvāṇaḥ śataṃ janmāni jāyate adhikārī tato muktiṃ yātīti skandayāmale 430

28.431

तस्मादवश्यं दातव्या गुरवे दक्षिणा पुनः पूर्वं हि यागाङ्गतया प्रोक्तं तत्तुष्टये त्विदम् 431

tasmādavaśyaṃ dātavyā gurave dakṣiṇā punaḥ pūrvaṃ hi yāgāṅgatayā proktaṃ tattuṣṭaye tvidam 431

28.432

तज्जुष्टमथ तस्याज्ञां प्राप्याश्नीयात्स्वयं शिशुः ततः प्रपूजयेच्चक्रं यथाविभवसम्भवम् 432

tajjuṣṭamatha tasyājñāṃ prāpyāśnīyātsvayaṃ śiśuḥ tataḥ prapūjayeccakraṃ yathāvibhavasambhavam 432

28.433

अकृत्वा गुरुयागं तु कृतमप्यकृतं यतः तस्मात्प्रयत्नतः कार्यो गुरुयागो यथाबलम् 433

akṛtvā guruyāgaṃ tu kṛtamapyakṛtaṃ yataḥ tasmātprayatnataḥ kāryo guruyāgo yathābalam 433

28.434

अतत्रस्थो@पि हि गुरुः पूज्यः संकल्प्य पूर्ववत् तद्द्रव्यं देवताकृत्ये कुर्याद्भक्तजनेष्वथ 434

atatrastho@pi hi guruḥ pūjyaḥ saṃkalpya pūrvavat taddravyaṃ devatākṛtye kuryādbhaktajaneṣvatha 434

28.435

पर्वपवित्रप्रभृतिप्रभेदि नैमित्तिकं त्विदं कर्म

parvapavitraprabhṛtiprabhedi naimittikaṃ tvidaṃ karma

Āhnika 29

29.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके एकोनत्रिंशमाह्निकम् अथ समुचिताधिकारिण उद्दिश्य रहस्य उच्यते@त्र विधिः अथ सर्वाप्युपासेयं कुलप्रक्रिययोच्यते 1

c atha śrītantrāloke ekonatriṃśamāhnikam atha samucitādhikāriṇa uddiśya rahasya ucyate@tra vidhiḥ atha sarvāpyupāseyaṃ kulaprakriyayocyate 1

29.2

तथा धाराधिरूढेषु गुरुशिष्येषु योचिता उक्तं च परमेशेन सारत्वं क्रमपूजने 2

tathā dhārādhirūḍheṣu guruśiṣyeṣu yocitā uktaṃ ca parameśena sāratvaṃ kramapūjane 2

29.3

सिद्धक्रमनियुक्तस्य मासेनैकेन यद्भवेत् न तद्वर्षसहस्रैः स्यान्मन्त्रौघैर्विविधैरिति 3

siddhakramaniyuktasya māsenaikena yadbhavet na tadvarṣasahasraiḥ syānmantraughairvividhairiti 3

29.4

कुलं च परमेशस्य शक्तिः सामर्थ्यमूर्ध्वता स्वातन्त्र्यमोजो वीर्यं च पिण्डः संविच्छरीरकम् 4

kulaṃ ca parameśasya śaktiḥ sāmarthyamūrdhvatā svātantryamojo vīryaṃ ca piṇḍaḥ saṃviccharīrakam 4

29.5

तथात्वेन समस्तानि भावजातानि पश्यतः ध्वस्तशङ्कासमूहस्य यागस्तादृश एव सः 5

tathātvena samastāni bhāvajātāni paśyataḥ dhvastaśaṅkāsamūhasya yāgastādṛśa eva saḥ 5

29.6

तादृग्रूपनिरूढ्यर्थं मनोवाक्कायवर्त्मना यद्यत्समाचरेद्वीरः कुलयागः स स स्मृतः 6

tādṛgrūpanirūḍhyarthaṃ manovākkāyavartmanā yadyatsamācaredvīraḥ kulayāgaḥ sa sa smṛtaḥ 6

29.7

बहिः शक्तौ यामले च देहे प्राणपथे मतौ इति षोढा कुलेज्या स्यात्प्रतिभेदं विभेदिनी 7

bahiḥ śaktau yāmale ca dehe prāṇapathe matau iti ṣoḍhā kulejyā syātpratibhedaṃ vibhedinī 7

29.8

स्नानमण्डलकुण्डादि षोढान्यासादि यन्न तत् किञ्चिदत्रोपयुज्येत कृतं वा खण्डनाय नो 8

snānamaṇḍalakuṇḍādi ṣoḍhānyāsādi yanna tat kiñcidatropayujyeta kṛtaṃ vā khaṇḍanāya no 8

29.9

षण्मण्डलविनिर्मुक्तं सर्वावरणवर्जितम् ज्ञानज्ञेयमयं कौलं प्रोक्तं त्रैशिरसे मते 9

ṣaṇmaṇḍalavinirmuktaṃ sarvāvaraṇavarjitam jñānajñeyamayaṃ kaulaṃ proktaṃ traiśirase mate 9

29.10

अत्र यागे च यद्द्रव्यं निषिद्धं शास्त्रसन्ततौ तदेव योजयेद्धीमान्वामामृतपरिप्लुतम् 10

atra yāge ca yaddravyaṃ niṣiddhaṃ śāstrasantatau tadeva yojayeddhīmānvāmāmṛtapariplutam 10

29.11

श्रीब्रह्मयामले@प्युक्तं सुरा शिवरसो बहिः तां विना भुक्तिमुक्ती नो पिष्टक्षौद्रगुडैस्तु सा 11

śrībrahmayāmale@pyuktaṃ surā śivaraso bahiḥ tāṃ vinā bhuktimuktī no piṣṭakṣaudraguḍaistu sā 11

29.12

स्त्रीनपुंसकपुंरूपा तु पूर्वापरभोगदा द्राक्षोत्थं तु परं तेजो भैरवं कल्पनोज्झितम् 12

strīnapuṃsakapuṃrūpā tu pūrvāparabhogadā drākṣotthaṃ tu paraṃ tejo bhairavaṃ kalpanojjhitam 12

29.13

एतत्स्वयं रसः शुद्धः प्रकाशानन्दचिन्मयः देवतानां प्रियं नित्यं तस्मादेतत्पिवेत्सदा 13

etatsvayaṃ rasaḥ śuddhaḥ prakāśānandacinmayaḥ devatānāṃ priyaṃ nityaṃ tasmādetatpivetsadā 13

29.14

श्रीमत्क्रमरहस्ये च न्यरूपि परमेशिना अर्घपात्रं यागधाम दीप इत्युच्यते त्रयम् 14

śrīmatkramarahasye ca nyarūpi parameśinā arghapātraṃ yāgadhāma dīpa ityucyate trayam 14

29.15

रहस्यं कौलिके यागे तत्रार्घः शक्तिसंगमात् भूवस्त्रकायपीठाख्यं धाम चोत्कर्षभाक् क्रमात् 15

rahasyaṃ kaulike yāge tatrārghaḥ śaktisaṃgamāt bhūvastrakāyapīṭhākhyaṃ dhāma cotkarṣabhāk kramāt 15

29.16

दीपा घृतोत्था गावो हि भूचर्यो देवताः स्मृताः इति ज्ञात्वा त्रये@मुष्मिन्यत्नवान्कौलिको भवेत् 16

dīpā ghṛtotthā gāvo hi bhūcaryo devatāḥ smṛtāḥ iti jñātvā traye@muṣminyatnavānkauliko bhavet 16

29.17

तेनार्घपात्रप्राधान्यं ज्ञात्वा द्रव्याणि शम्भुना यान्युक्तान्यविशङ्को@त्र भवेच्छङ्का हि दूषिका 17

tenārghapātraprādhānyaṃ jñātvā dravyāṇi śambhunā yānyuktānyaviśaṅko@tra bhavecchaṅkā hi dūṣikā 17

29.18

यागौको गन्धधूपाढ्यं प्रविश्य प्रागुदङ्मुखः परया वा@थ मालिन्या विलोमाच्चानुलोमतः 18

yāgauko gandhadhūpāḍhyaṃ praviśya prāgudaṅmukhaḥ parayā vā@tha mālinyā vilomāccānulomataḥ 18

29.19

दाहाप्यायमयीं शुद्धिं दीप्तसौम्यविभेदतः क्रमेण कुर्यादथवा मातृसद्भावमन्त्रतः 19

dāhāpyāyamayīṃ śuddhiṃ dīptasaumyavibhedataḥ krameṇa kuryādathavā mātṛsadbhāvamantrataḥ 19

29.20

दीक्षां चेत्प्रचिकीर्षुस्तच्छोध्याध्वन्यासकल्पनम् ततः संशोध्यवस्तूनि शक्त्यैवामृततां नयेत् 20

dīkṣāṃ cetpracikīrṣustacchodhyādhvanyāsakalpanam tataḥ saṃśodhyavastūni śaktyaivāmṛtatāṃ nayet 20

29.21

परासम्पुटगा यद्वा मातृसम्पुटगाप्यथो केवला मालिनी यद्वा ताः समस्तेषु कर्मसु 21

parāsampuṭagā yadvā mātṛsampuṭagāpyatho kevalā mālinī yadvā tāḥ samasteṣu karmasu 21

29.22

नन्दहेतुफलैर्द्रव्यैरर्घपात्रं प्रपूरयेत् तत्रोक्तमन्त्रतादात्म्याद्भैरवात्मत्वमानयेत् 22

nandahetuphalairdravyairarghapātraṃ prapūrayet tatroktamantratādātmyādbhairavātmatvamānayet 22

29.23

तेन निर्भरमात्मानं बहिश्चक्रानुचक्रगम् विप्रुड्भिरूर्ध्वाधरयोरन्तः पीत्या च तर्पयेत् 23

tena nirbharamātmānaṃ bahiścakrānucakragam vipruḍbhirūrdhvādharayorantaḥ pītyā ca tarpayet 23

29.24

तथा पूर्णस्वरश्म्योघः प्रोच्छलद्वृत्तितावशात् बहिस्तादृशमात्मानं दिदृक्षुर्बहिरर्चयेत् 24

tathā pūrṇasvaraśmyoghaḥ procchaladvṛttitāvaśāt bahistādṛśamātmānaṃ didṛkṣurbahirarcayet 24

29.25

अर्काङ्गुले@थ तद्द्वित्रिगुणे रक्तपटे शुभे व्योम्नि सिन्दूरसुभगे राजवर्त्तभृते@थवा 25

arkāṅgule@tha taddvitriguṇe raktapaṭe śubhe vyomni sindūrasubhage rājavarttabhṛte@thavā 25

29.26

नारिकेलात्मके काद्ये मद्यपूर्णे@थ भाजने यद्वा समुदिते रूपे मण्डलस्थे च तदृशि 26

nārikelātmake kādye madyapūrṇe@tha bhājane yadvā samudite rūpe maṇḍalasthe ca tadṛśi 26

29.27

यागं कुर्वीत मतिमांस्तत्रायं क्रम उच्यते दिश्युदीच्यां रुद्रकोणाद्वायव्यन्तं गणेश्वरम् 27

yāgaṃ kurvīta matimāṃstatrāyaṃ krama ucyate diśyudīcyāṃ rudrakoṇādvāyavyantaṃ gaṇeśvaram 27

29.28

वटुकं त्रीन् गुरून्सिद्धान्योगिनीः पीठमर्चयेत् प्राच्यां दिशि गणेशाध आरभ्याभ्यर्चयेत्ततः 28

vaṭukaṃ trīn gurūnsiddhānyoginīḥ pīṭhamarcayet prācyāṃ diśi gaṇeśādha ārabhyābhyarcayettataḥ 28

29.29

सिद्धचक्रं दिक्चतुष्के गणेशाधस्तनान्तकम् खगेन्द्रः सहविज्जाम्ब इल्ला+ई+अम्बया सह 29

siddhacakraṃ dikcatuṣke gaṇeśādhastanāntakam khagendraḥ sahavijjāmba illā+ī+ambayā saha 29

29.30

वक्तष्टिर्विमलो@नन्तमेखलाम्बायुतः पुरा शक्त्या मङ्गलया कूर्म इल्ला+ई+अम्बया सह 30

vaktaṣṭirvimalo@nantamekhalāmbāyutaḥ purā śaktyā maṅgalayā kūrma illā+ī+ambayā saha 30

29.31

जैत्रो याम्ये ह्यविजितस्तथा सानन्दमेखलः काममङ्गलया मेषः कुल्ला+ई+अम्बया सह 31

jaitro yāmye hyavijitastathā sānandamekhalaḥ kāmamaṅgalayā meṣaḥ kullā+ī+ambayā saha 31

29.32

विन्ध्यो@जितो@प्यजरया सह मेखलया परे मच्छन्दः कुङ्कुणाम्बा च षड्युग्मं साधिकारकम् 32

vindhyo@jito@pyajarayā saha mekhalayā pare macchandaḥ kuṅkuṇāmbā ca ṣaḍyugmaṃ sādhikārakam 32

29.33

सौम्ये मरुत्त ईशान्तं द्वितीया पङ्क्तिरीदृशी अमरवरदेवचित्रालिविन्ध्यगुडिका इति क्रमात्षडमी 33

saumye marutta īśāntaṃ dvitīyā paṅktirīdṛśī amaravaradevacitrālivindhyaguḍikā iti kramātṣaḍamī 33

29.34

सिल्ला+ई एरुणया तथा कुमारी च बोधा+ई समहालच्छी चापरमेखलया शक्तयः षडिमाः 34

sillā+ī eruṇayā tathā kumārī ca bodhā+ī samahālacchī cāparamekhalayā śaktayaḥ ṣaḍimāḥ 34

29.35

एते हि साधिकाराः पूज्या येषामियं बहुविभेदा सन्ततिरनवच्छिन्ना चित्रा शिष्यप्रशिष्यमयी 35

ete hi sādhikārāḥ pūjyā yeṣāmiyaṃ bahuvibhedā santatiranavacchinnā citrā śiṣyapraśiṣyamayī 35

29.36

आनन्दावलिबोधिप्रभुपादान्ताथ योगिशब्दान्ता एता ओवल्ल्यः स्युर्मुद्राषट्कं क्रमात्त्वेतत् 36

ānandāvalibodhiprabhupādāntātha yogiśabdāntā etā ovallyaḥ syurmudrāṣaṭkaṃ kramāttvetat 36

29.37

दक्षाङ्गुष्ठादिकनिष्ठिकान्तमथ सा कनीयसी वामात् द्विदशान्तोर्ध्वगकुण्डलिबैन्दवहृन्नाभिकन्दमिति छु म्माः 37

dakṣāṅguṣṭhādikaniṣṭhikāntamatha sā kanīyasī vāmāt dvidaśāntordhvagakuṇḍalibaindavahṛnnābhikandamiti chu mmāḥ 37

29.38

शवराडबिल्लपट्टिल्लाः करबिल्लाम्बिशरबिल्लाः अडबीडोम्बीदक्षिणबिल्लाः कुम्भारिकाक्षराख्याच 38

śavarāḍabillapaṭṭillāḥ karabillāmbiśarabillāḥ aḍabīḍombīdakṣiṇabillāḥ kumbhārikākṣarākhyāca 38

29.39

देवीकोट्टकुलाद्रित्रिपुरीकामाख्यमट्टहासश्च दक्षिणपीठं चैतत्षट्कं घरपल्लिपीठगं क्रमशः 39

devīkoṭṭakulādritripurīkāmākhyamaṭṭahāsaśca dakṣiṇapīṭhaṃ caitatṣaṭkaṃ gharapallipīṭhagaṃ kramaśaḥ 39

29.40

इति सङ्केताभिज्ञो भ्रमते पीठेषु यदि स सिद्धीप्सुः अचिराल्लभते तत्तत्प्राप्यं यद्योगिनीवदनात् 40

iti saṅketābhijño bhramate pīṭheṣu yadi sa siddhīpsuḥ acirāllabhate tattatprāpyaṃ yadyoginīvadanāt 40

29.41

भट्टेन्द्रवल्कलाहीन्द्रगजेन्द्राः समहीधराः ऊर्ध्वरेतस एते षडधिकारपदोज्झिताः 41

bhaṭṭendravalkalāhīndragajendrāḥ samahīdharāḥ ūrdhvaretasa ete ṣaḍadhikārapadojjhitāḥ 41

29.42

अधिकारो हि वीर्यस्य प्रसरः कुलवर्त्मनि तदप्रसरयोगेन ते प्रोक्ता ऊर्ध्वरेतसः 42

adhikāro hi vīryasya prasaraḥ kulavartmani tadaprasarayogena te proktā ūrdhvaretasaḥ 42

29.43

अन्याश्च गुरुतत्पत्न्यः श्रीमत्कालीकुलोदिताः अनात्तदेहाः क्रीडन्ति तैस्तैर्देहैरशङ्किताः 43

anyāśca gurutatpatnyaḥ śrīmatkālīkuloditāḥ anāttadehāḥ krīḍanti taistairdehairaśaṅkitāḥ 43

29.44

प्रबोधिततथेच्छाकैस्तज्जे कौलं प्रकाशते तथारूपतया तत्र गुरुत्वं परिभाषितम् 44

prabodhitatathecchākaistajje kaulaṃ prakāśate tathārūpatayā tatra gurutvaṃ paribhāṣitam 44

29.45

ते विशेषान्न संपूज्याः स्मर्तव्या एव केवलम् ततो@भ्यन्तरतो वायुवह्न्योर्मातृकया सह 45

te viśeṣānna saṃpūjyāḥ smartavyā eva kevalam tato@bhyantarato vāyuvahnyormātṛkayā saha 45

29.46

मालिनी क्रमशः पूज्या ततो@न्तर्मन्त्रचक्रकम् मन्त्रसिद्धप्राणसंवित्करणात्मनि या कुले 46

mālinī kramaśaḥ pūjyā tato@ntarmantracakrakam mantrasiddhaprāṇasaṃvitkaraṇātmani yā kule 46

29.47

चक्रात्मके चितिः प्रभ्वी प्रोक्ता सेह कुलेश्वरी सा मध्ये श्रीपरा देवी मातृसद्भावरूपिणी 47

cakrātmake citiḥ prabhvī proktā seha kuleśvarī sā madhye śrīparā devī mātṛsadbhāvarūpiṇī 47

29.48

पूज्याथ तत्समारोपादपराथ परापरा एकवीरा च सा पूज्या यदिवा सकुलेश्वरा 48

pūjyātha tatsamāropādaparātha parāparā ekavīrā ca sā pūjyā yadivā sakuleśvarā 48

29.49

प्रसरेच्छक्तिरुच्छूना सोल्लासो भैरवः पुनः सङ्घट्टानन्दविश्रान्त्या युग्ममित्थं प्रपूजयेत् 49

prasarecchaktirucchūnā sollāso bhairavaḥ punaḥ saṅghaṭṭānandaviśrāntyā yugmamitthaṃ prapūjayet 49

29.50

महाप्रकाशरूपायाः संविदो विस्फुलिङ्गवत् यो रश्म्योघस्तमेवात्र पूजयेद्देवतागणम् 50

mahāprakāśarūpāyāḥ saṃvido visphuliṅgavat yo raśmyoghastamevātra pūjayeddevatāgaṇam 50

29.51

अन्तर्द्वादशकं पूज्यं ततो@ष्टाष्टाकमेव च चतुष्कं वा यथेच्छं वा का सङ्ख्या किल रश्मिषु 51

antardvādaśakaṃ pūjyaṃ tato@ṣṭāṣṭākameva ca catuṣkaṃ vā yathecchaṃ vā kā saṅkhyā kila raśmiṣu 51

29.52

माहेशी वैरिञ्ची कौमारी वैष्णवी चतुर्दिक्कम् ऐन्द्री याम्या मुण्डा योगेशीरीशतस्तु कोणेषु 52

māheśī vairiñcī kaumārī vaiṣṇavī caturdikkam aindrī yāmyā muṇḍā yogeśīrīśatastu koṇeṣu 52

29.53

पवनान्तमघोरादिकमष्टकमस्मिन्नथाष्टके क्रमशः सङ्घट्टानन्ददृशा सम्पूज्यं यामलीभूतम् 53

pavanāntamaghorādikamaṣṭakamasminnathāṣṭake kramaśaḥ saṅghaṭṭānandadṛśā sampūjyaṃ yāmalībhūtam 53

29.54

अष्टाष्टके@पि हि विधौ नानानामप्रपञ्चिते बहुधा विधिरेष एव विहितस्तत्संख्या दीपमाला स्यात् 54

aṣṭāṣṭake@pi hi vidhau nānānāmaprapañcite bahudhā vidhireṣa eva vihitastatsaṃkhyā dīpamālā syāt 54

29.55

श्रीरत्नमालाशास्त्रे तु वर्णसंख्याः प्रदीपकाः वर्णांश्च मुख्यपूज्याया विद्याया गणयेत्सुधीः 55

śrīratnamālāśāstre tu varṇasaṃkhyāḥ pradīpakāḥ varṇāṃśca mukhyapūjyāyā vidyāyā gaṇayetsudhīḥ 55

29.56

पीठक्षेत्रादिभिः साकं कुर्याद्वा कुलपूजनम् यथा श्रीमाधवकुले परमेशेन भाषितम् 56

pīṭhakṣetrādibhiḥ sākaṃ kuryādvā kulapūjanam yathā śrīmādhavakule parameśena bhāṣitam 56

29.57

सृष्टिसंस्थितिसंहारानामक्रमचतुष्टयम् पीठश्मशानसहितं पूजयेद्भोगमोक्षयोः 57

sṛṣṭisaṃsthitisaṃhārānāmakramacatuṣṭayam pīṭhaśmaśānasahitaṃ pūjayedbhogamokṣayoḥ 57

29.58

आत्मनो वाथवा शक्तेश्चक्रस्याथ स्मरेदिमम् न्यस्यत्वेन विधिं देहे पीठाख्ये पारमेश्वरम् 58

ātmano vāthavā śakteścakrasyātha smaredimam nyasyatvena vidhiṃ dehe pīṭhākhye pārameśvaram 58

29.59

अट्टहासं शिखास्थाने चरित्रं च करन्ध्रके श्रुत्योः कौलगिरिं नासारन्ध्रयोश्च जयन्तिकाम् 59

aṭṭahāsaṃ śikhāsthāne caritraṃ ca karandhrake śrutyoḥ kaulagiriṃ nāsārandhrayośca jayantikām 59

29.60

भ्रुवोरुज्जयिनीं वक्त्रे प्रयागं हृदये पुनः वाराणसीं स्कन्धयुगे श्रीपीठं विरजं गले 60

bhruvorujjayinīṃ vaktre prayāgaṃ hṛdaye punaḥ vārāṇasīṃ skandhayuge śrīpīṭhaṃ virajaṃ gale 60

29.61

एडाभीमुदरे हालां नाभौ कन्दे तु गोश्रुतिम् उपस्थे मरुकोशं च नगरं पौण्ड्रवर्धनम् 61

eḍābhīmudare hālāṃ nābhau kande tu gośrutim upasthe marukośaṃ ca nagaraṃ pauṇḍravardhanam 61

29.62

एलापुरं पुरस्तीरं सक्थ्यूर्वोर्दक्षिणादितः कुड्याकेशीं च सोपानं मायापूक्षीरके तथा 62

elāpuraṃ purastīraṃ sakthyūrvordakṣiṇāditaḥ kuḍyākeśīṃ ca sopānaṃ māyāpūkṣīrake tathā 62

29.63

जानुजङ्घे गुल्फयुग्मे त्वाम्रातनृपसद्मनी पादाधारे तु वैरिञ्चीं कालाग्न्यवधिदारिकाम् 63

jānujaṅghe gulphayugme tvāmrātanṛpasadmanī pādādhāre tu vairiñcīṃ kālāgnyavadhidārikām 63

29.64

नाहमस्मि नचान्यो@स्ति केवलाः शक्तयस्त्वहम् इत्येवंवासनां कुर्यात्सर्वदा स्मृतिमात्रतः 64

nāhamasmi nacānyo@sti kevalāḥ śaktayastvaham ityevaṃvāsanāṃ kuryātsarvadā smṛtimātrataḥ 64

29.65

न तिथिर्न च नक्षत्रं नोपवासो विधीयते ग्राम्यधर्मरतः सिद्ध्येत्सर्वदा स्मरणेन हि 65

na tithirna ca nakṣatraṃ nopavāso vidhīyate grāmyadharmarataḥ siddhyetsarvadā smaraṇena hi 65

29.66

मातङ्गकृष्णसौनिककार्मुकचार्मिकविकोषिधातुविभेदाः मात्स्यिकचाक्रिकदयितास्तेषां पत्न्यो नवात्र नवयागे 66

mātaṅgakṛṣṇasaunikakārmukacārmikavikoṣidhātuvibhedāḥ mātsyikacākrikadayitāsteṣāṃ patnyo navātra navayāge 66

29.67

सङ्गमवरुणाकुलगिर्यट्टहासजयन्तीचरित्रकाम्रककोट्टम् हैमपुरं नवमं स्यान्मध्ये तासां च चक्रिणी मुख्या 67

saṅgamavaruṇākulagiryaṭṭahāsajayantīcaritrakāmrakakoṭṭam haimapuraṃ navamaṃ syānmadhye tāsāṃ ca cakriṇī mukhyā 67

29.68

बीजं सा पीडयते रसशल्कविभागतो@त्र कुण्डलिनी अध्युष्टपीठनेत्री कन्दस्था विश्वतो भ्रमति 68

bījaṃ sā pīḍayate rasaśalkavibhāgato@tra kuṇḍalinī adhyuṣṭapīṭhanetrī kandasthā viśvato bhramati 68

29.69

इष्ट्वा चक्रोदयं त्वित्थं मध्ये पूज्या कुलेश्वरी सङ्कर्षिणी तदन्तान्ते संहाराप्यायकारिणी 69

iṣṭvā cakrodayaṃ tvitthaṃ madhye pūjyā kuleśvarī saṅkarṣiṇī tadantānte saṃhārāpyāyakāriṇī 69

29.70

एकवीरा चक्रयुक्ता चक्रयामलगापि वा ईशेन्द्राग्नियमक्रव्यात्कवायूदक्षु हासतः 70

ekavīrā cakrayuktā cakrayāmalagāpi vā īśendrāgniyamakravyātkavāyūdakṣu hāsataḥ 70

29.71

त्रिकं त्रिकं यजेदेतद्भाविस्वत्रिकसंयुतम् हृत्कुण्डली भ्रुवोर्मध्यमेतदेव क्रमात्त्रयम् 71

trikaṃ trikaṃ yajedetadbhāvisvatrikasaṃyutam hṛtkuṇḍalī bhruvormadhyametadeva kramāttrayam 71

29.72

श्मशानानि क्रमात्क्षेत्रभवं सद्योगिनीगणम् वस्वङ्गुलोन्नतानूर्ध्ववर्तुलान् क्षाममध्यकान् 72

śmaśānāni kramātkṣetrabhavaṃ sadyoginīgaṇam vasvaṅgulonnatānūrdhvavartulān kṣāmamadhyakān 72

29.73

रक्तवर्तीञ्श्रुतिदृशो दीपान्कुर्वीत सर्पिषा यत्किञ्चिदथवा मध्ये स्वानुष्ठानं प्रपूजयेत् 73

raktavartīñśrutidṛśo dīpānkurvīta sarpiṣā yatkiñcidathavā madhye svānuṣṭhānaṃ prapūjayet 73

29.74

अद्वैतमेव न द्वैतमित्याज्ञा परमेशितुः सिद्धान्तवैष्णवाद्युक्ता मन्त्रा मलयुतास्ततः 74

advaitameva na dvaitamityājñā parameśituḥ siddhāntavaiṣṇavādyuktā mantrā malayutāstataḥ 74

29.75

तावत्तेजो@सहिष्णुत्वान्निर्जीवाः स्युरिहाद्वये कलशं नेत्रबन्धादि मण्डलं स्रुक्स्रुवानलम् 75

tāvattejo@sahiṣṇutvānnirjīvāḥ syurihādvaye kalaśaṃ netrabandhādi maṇḍalaṃ sruksruvānalam 75

29.76

हित्वात्र सिद्धिः सन्मद्ये पात्रे मध्ये कृशां यजेत् अहोरात्रमिमं यागं कुर्वतश्चापरे@हनि 76

hitvātra siddhiḥ sanmadye pātre madhye kṛśāṃ yajet ahorātramimaṃ yāgaṃ kurvataścāpare@hani 76

29.77

वीरभोज्ये कृते@वश्यं मन्त्राः सिद्ध्यन्त्ययत्नतः पीठस्तोत्रं पठेदत्र यागे भाग्यावहाह्वये 77

vīrabhojye kṛte@vaśyaṃ mantrāḥ siddhyantyayatnataḥ pīṭhastotraṃ paṭhedatra yāge bhāgyāvahāhvaye 77

29.78

मूर्तीरेवाथवा युग्मरूपा वीरस्वरूपिणीः अवधूता निराचाराः पूजयेत्क्रमशो बुधः 78

mūrtīrevāthavā yugmarūpā vīrasvarūpiṇīḥ avadhūtā nirācārāḥ pūjayetkramaśo budhaḥ 78

29.79

एक एवाथ कौलेशः स्वयं भूत्वापि तावतीः शक्तीर्यामलयोगेन तर्पयेद्विश्वरूपवत् 79

eka evātha kauleśaḥ svayaṃ bhūtvāpi tāvatīḥ śaktīryāmalayogena tarpayedviśvarūpavat 79

29.80

क्रमो नाम न कश्चित्स्यात्प्रकाशमयसंविदि चिदभावो हि नास्त्येव तेनाकालं तु तर्पणम् 80

kramo nāma na kaścitsyātprakāśamayasaṃvidi cidabhāvo hi nāstyeva tenākālaṃ tu tarpaṇam 80

29.81

अत्र क्रमे भेदतरोः समूलमुन्मूलनादासनपक्षचर्चा पृथङ्न युक्ता परमेश्वरो हि स्वशक्तिधाम्नीव विशंश्रमीति 81

atra krame bhedataroḥ samūlamunmūlanādāsanapakṣacarcā pṛthaṅna yuktā parameśvaro hi svaśaktidhāmnīva viśaṃśramīti 81

29.82

ततो जपः प्रकर्तव्यस्त्रिलक्षादिविभेदतः उक्तं श्रीयोगसञ्चारे स च चित्रस्वरूपकः 82

tato japaḥ prakartavyastrilakṣādivibhedataḥ uktaṃ śrīyogasañcāre sa ca citrasvarūpakaḥ 82

29.83

उदये सङ्गमे शान्तौ त्रिलक्षो जप उच्यते आस्ये गमागमे सूत्रे हंसाख्ये शैवयुग्मके 83

udaye saṅgame śāntau trilakṣo japa ucyate āsye gamāgame sūtre haṃsākhye śaivayugmake 83

29.84

पञ्चलक्षा इमे प्रोक्ता दशांशं होममाचरेत् नेत्रे गमागमे वक्त्रे हंसे चैवाक्षसूत्रके 84

pañcalakṣā ime proktā daśāṃśaṃ homamācaret netre gamāgame vaktre haṃse caivākṣasūtrake 84

29.85

शिवशक्तिसमायोगे षड्लक्षो जप उच्यते नेत्रे गमागमे कर्णे हंसे वक्त्रे च भामिनि 85

śivaśaktisamāyoge ṣaḍlakṣo japa ucyate netre gamāgame karṇe haṃse vaktre ca bhāmini 85

29.86

हस्ते च युग्मके चैव जपः सप्तविधः स्मृतः नेत्रे गमागमे कर्णावास्यं गुह्यं च गुह्यकम् 86

haste ca yugmake caiva japaḥ saptavidhaḥ smṛtaḥ netre gamāgame karṇāvāsyaṃ guhyaṃ ca guhyakam 86

29.87

शतारेषु च मध्यस्थं सहस्रारेषु भामिनि जप एष रुद्रलक्षो होमो@प्यत्र दशांशतः 87

śatāreṣu ca madhyasthaṃ sahasrāreṣu bhāmini japa eṣa rudralakṣo homo@pyatra daśāṃśataḥ 87

29.88

नेत्रे गमागमे कर्णौ मुखं ब्रह्मबिलान्तरम् स्तनौ हस्तौ च पादौ च गुह्यचक्रे द्विरभ्यसेत् 88

netre gamāgame karṇau mukhaṃ brahmabilāntaram stanau hastau ca pādau ca guhyacakre dvirabhyaset 88

29.89

यत्र यत्र गतं चक्षुर्यत्र यत्र गतं मनः हंसस्तत्र द्विरभ्यस्यो विकासाकुञ्चनात्मकः 89

yatra yatra gataṃ cakṣuryatra yatra gataṃ manaḥ haṃsastatra dvirabhyasyo vikāsākuñcanātmakaḥ 89

29.90

स आत्मा मातृका देवी शिवो देहव्यवस्थितः अन्यः सो@न्यो@हमित्येवं विकल्पं नाचरेद्यतः 90

sa ātmā mātṛkā devī śivo dehavyavasthitaḥ anyaḥ so@nyo@hamityevaṃ vikalpaṃ nācaredyataḥ 90

29.91

यो विल्पयते तस्य सिद्धिमुक्ती सुदूरतः अथ षोडशलक्षादिप्राणचारे पुरोक्तवत् 91

yo vilpayate tasya siddhimuktī sudūrataḥ atha ṣoḍaśalakṣādiprāṇacāre puroktavat 91

29.92

शुद्धाशुद्धविकल्पानां त्याग एकान्त उच्यते तत्रस्थः स्वयमेवैष जुहोति च जपत्यपि 92

śuddhāśuddhavikalpānāṃ tyāga ekānta ucyate tatrasthaḥ svayamevaiṣa juhoti ca japatyapi 92

29.93

जपः सञ्जल्पवृत्तिश्च नादामर्शस्वरूपिणी तदामृष्टस्य चिद्वह्नौ लयो होमः प्रकीर्तितः 93

japaḥ sañjalpavṛttiśca nādāmarśasvarūpiṇī tadāmṛṣṭasya cidvahnau layo homaḥ prakīrtitaḥ 93

29.94

आमर्शश्च पुरा प्रोक्तो देवीद्वादशकात्मकः द्वे अन्त्ये संविदौ तत्र लयरूपाहुतिक्रिया 94

āmarśaśca purā prokto devīdvādaśakātmakaḥ dve antye saṃvidau tatra layarūpāhutikriyā 94

29.95

दशान्यास्तदुपायायेत्येवं होमे दशांशताम् श्रीशम्भुनाथ आदिक्षत्त्रिकार्थाम्भोधिचन्द्रमाः 95

daśānyāstadupāyāyetyevaṃ home daśāṃśatām śrīśambhunātha ādikṣattrikārthāmbhodhicandramāḥ 95

29.96

साकं बाह्यस्थया शक्त्या यदा त्वेष समर्चयेत् तदायं परमेशोक्तो रहस्यो भण्यते विधिः 96

sākaṃ bāhyasthayā śaktyā yadā tveṣa samarcayet tadāyaṃ parameśokto rahasyo bhaṇyate vidhiḥ 96

29.97

उक्तं श्रीयोगसञ्चारे ब्रह्मचर्ये स्थितिं भजेत् आनन्दो ब्रह्म परमं तच्च देहे त्रिधा स्थितम् 97

uktaṃ śrīyogasañcāre brahmacarye sthitiṃ bhajet ānando brahma paramaṃ tacca dehe tridhā sthitam 97

29.98

उपकारि द्वयं तत्र फलमन्यत्तदात्मकम् ओष्ठ्यान्त्यत्रितयासेवी ब्रह्मचारी स उच्यते 98

upakāri dvayaṃ tatra phalamanyattadātmakam oṣṭhyāntyatritayāsevī brahmacārī sa ucyate 98

29.99

तद्वर्जिता ये पशव आनन्दपरिवर्जिताः आनन्दकृत्त्रिमाहारास्तद्वर्जं चक्रयाजकाः 99

tadvarjitā ye paśava ānandaparivarjitāḥ ānandakṛttrimāhārāstadvarjaṃ cakrayājakāḥ 99

29.100

द्वये@पि निरये यान्ति रौरवे भीषणे त्विति शक्तेर्लक्षणमेतावत्तद्वतो ह्यविभेदिता 100

dvaye@pi niraye yānti raurave bhīṣaṇe tviti śakterlakṣaṇametāvattadvato hyavibheditā 100

29.101

तादृशीं तेन तां कुर्यान्नतु वर्णाद्यपेक्षणम् लौकिकालौकिकद्व्यात्मसङ्गात्तादात्म्यतो@धिकात् 101

tādṛśīṃ tena tāṃ kuryānnatu varṇādyapekṣaṇam laukikālaukikadvyātmasaṅgāttādātmyato@dhikāt 101

29.102

कार्यहेतुसहोत्था सा त्रिधोक्ता शासने गुरोः साक्षात्परम्परायोगात्तत्तुल्येति त्रिधा पुनः 102

kāryahetusahotthā sā tridhoktā śāsane guroḥ sākṣātparamparāyogāttattulyeti tridhā punaḥ 102

29.103

श्रीसर्वाचारहृदये तदेतदुपसंहृतम् षडेताः शक्तयः प्रोक्ता भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः 103

śrīsarvācārahṛdaye tadetadupasaṃhṛtam ṣaḍetāḥ śaktayaḥ proktā bhuktimuktiphalapradāḥ 103

29.104

द्वाभ्यां तु सृष्टिसंहारौ तस्मान्मेलकमुत्तमम् तामाहृत्य मिथो@भ्यर्च्य तर्पयित्वा परस्परम् 104

dvābhyāṃ tu sṛṣṭisaṃhārau tasmānmelakamuttamam tāmāhṛtya mitho@bhyarcya tarpayitvā parasparam 104

29.105

अन्तरङ्गक्रमेणैव मुख्यचक्रस्य पूजनम् यदेवानन्दसन्दोहि संविदो ह्यन्तरङ्गकम् 105

antaraṅgakrameṇaiva mukhyacakrasya pūjanam yadevānandasandohi saṃvido hyantaraṅgakam 105

29.106

तत्प्रधानं भवेच्चक्रमनुचक्रमतो@परम् विकासात्तृप्तितः पाशोत्कर्तनात्कृतिशक्तितः 106

tatpradhānaṃ bhaveccakramanucakramato@param vikāsāttṛptitaḥ pāśotkartanātkṛtiśaktitaḥ 106

29.107

चक्रं कसेश्चकेः कृत्या करोतेश्च किलोदितम् यागश्च तर्पणं बाह्ये विकासस्तच्च कीर्त्यते 107

cakraṃ kaseścakeḥ kṛtyā karoteśca kiloditam yāgaśca tarpaṇaṃ bāhye vikāsastacca kīrtyate 107

29.108

चक्रानुचक्रान्तरगाच्छक्तिमत्परिकल्पितात् प्राणगादप्यथानन्दस्यन्दिनो@भ्यवहारतः 108

cakrānucakrāntaragācchaktimatparikalpitāt prāṇagādapyathānandasyandino@bhyavahārataḥ 108

29.109

गन्धधूपस्रगादेश्च बाह्यादुच्छलनं चितः इत्थं स्वोचितवस्त्वंशैरनुचक्रेषु तर्पणम् 109

gandhadhūpasragādeśca bāhyāducchalanaṃ citaḥ itthaṃ svocitavastvaṃśairanucakreṣu tarpaṇam 109

29.110

कुर्वीयातामिहान्योन्यं मुख्यचक्रैकताकृते उक्तं च त्रिशिरस्तन्त्रे विमलासनगोचरः 110

kurvīyātāmihānyonyaṃ mukhyacakraikatākṛte uktaṃ ca triśirastantre vimalāsanagocaraḥ 110

29.111

अक्षषट्कस्य मध्ये तु रुद्रस्थानं समाविशेत् निजनिजभोगाभोगप्रविकासिनिजस्वरूपपरिमर्शे 111

akṣaṣaṭkasya madhye tu rudrasthānaṃ samāviśet nijanijabhogābhogapravikāsinijasvarūpaparimarśe 111

29.112

क्रमशो@नुचक्रदेव्यः संविच्चक्रं हि मध्यमं यान्ति स्वस्थतनोरपरस्य तु ता देहाधिष्ठितं विहाय यतः 112

kramaśo@nucakradevyaḥ saṃviccakraṃ hi madhyamaṃ yānti svasthatanoraparasya tu tā dehādhiṣṭhitaṃ vihāya yataḥ 112

29.113

आसत इति तदहंयुर्नो पूर्णो नापि चोच्छलति अनुचक्रदेवतात्मकमरीचिपरिपूरणाधिगतवीर्यम् 113

āsata iti tadahaṃyurno pūrṇo nāpi cocchalati anucakradevatātmakamarīciparipūraṇādhigatavīryam 113

29.114

तच्छक्तिशक्तिमद्युगमन्योन्यसमुन्मुखं भवति तद्युगलमूर्ध्वधामप्रवेशसंस्पर्शजातसङ्क्षोभम् 114

tacchaktiśaktimadyugamanyonyasamunmukhaṃ bhavati tadyugalamūrdhvadhāmapraveśasaṃsparśajātasaṅkṣobham 114

29.115

क्षुभ्नात्यनुचक्राण्यपि तानि तदा तन्मयानि न पृथक्तु इत्थं यामलमेतद्गलितभिदासंकथं यदेव स्यात् 115

kṣubhnātyanucakrāṇyapi tāni tadā tanmayāni na pṛthaktu itthaṃ yāmalametadgalitabhidāsaṃkathaṃ yadeva syāt 115

29.116

क्रमतारतम्ययोगात्सैव हि संविद्विसर्गसङ्घट्टः तद्ध्रुवधामानुत्तरमुभयात्मकजगदुदारसानन्दम् 116

kramatāratamyayogātsaiva hi saṃvidvisargasaṅghaṭṭaḥ taddhruvadhāmānuttaramubhayātmakajagadudārasānandam 116

29.117

नो शान्तं नाप्युदितं शान्तोदितसूतिकारणं परं कौलम् अनवच्छिन्नपदेप्सुस्तां संविदमात्मसात्सदा कुर्यात् 117

no śāntaṃ nāpyuditaṃ śāntoditasūtikāraṇaṃ paraṃ kaulam anavacchinnapadepsustāṃ saṃvidamātmasātsadā kuryāt 117

29.118

अनवच्छिन्नं परमार्थतो हि रूपं चितो देव्याः ईदृक्तादृक्प्रायप्रशमोदयभावविलयपरिकथया 118

anavacchinnaṃ paramārthato hi rūpaṃ cito devyāḥ īdṛktādṛkprāyapraśamodayabhāvavilayaparikathayā 118

29.119

अनवच्छिन्नं धाम प्रविशेद्वैसर्गिकं सुभगः शान्तोदितात्मकं द्वयमथ युगपदुदेति शक्तिशक्तिमतोः 119

anavacchinnaṃ dhāma praviśedvaisargikaṃ subhagaḥ śāntoditātmakaṃ dvayamatha yugapadudeti śaktiśaktimatoḥ 119

29.120

रूपमुदितं परस्परधामगतं शान्तमात्मगतमेव उभयमपि वस्तुतः किल यामलमिति तथोदितं शान्तम् 120

rūpamuditaṃ parasparadhāmagataṃ śāntamātmagatameva ubhayamapi vastutaḥ kila yāmalamiti tathoditaṃ śāntam 120

29.121

शक्तिस्तद्वदुचितां सृष्टिं पुष्णाति नो तद्वान् शान्तोदितात्मकोभयरूपपरामर्शसाम्ययोगे@पि 121

śaktistadvaducitāṃ sṛṣṭiṃ puṣṇāti no tadvān śāntoditātmakobhayarūpaparāmarśasāmyayoge@pi 121

29.122

प्रविकस्वरमध्यपदा शक्तिः शास्त्रे ततः कथिता तस्यामेव कुलार्थं सम्यक् संचारयेद्गुरुस्तेन 122

pravikasvaramadhyapadā śaktiḥ śāstre tataḥ kathitā tasyāmeva kulārthaṃ samyak saṃcārayedgurustena 122

29.123

तद्द्वारेण च कथितक्रमेण संचारयेत नृषु स्वशरीराधिकसद्भावभावितामिति ततः प्राह 123

taddvāreṇa ca kathitakrameṇa saṃcārayeta nṛṣu svaśarīrādhikasadbhāvabhāvitāmiti tataḥ prāha 123

29.124

श्रीमत्कल्लटनाथः प्रोक्तसमस्तार्थलब्धये वाक्यम् तन्मुख्यचक्रमुक्तं महेशिना योगिनीवक्त्रम् 124

śrīmatkallaṭanāthaḥ proktasamastārthalabdhaye vākyam tanmukhyacakramuktaṃ maheśinā yoginīvaktram 124

29.125

तत्रैष सम्प्रदायस्तस्मात्संप्राप्यते ज्ञानम् तदिदमलेख्यं भणितं वक्त्राद्वक्त्रस्थमुक्तयुक्त्या च 125

tatraiṣa sampradāyastasmātsaṃprāpyate jñānam tadidamalekhyaṃ bhaṇitaṃ vaktrādvaktrasthamuktayuktyā ca 125

29.126

वक्त्रं प्रधानचक्रं स्वा संविल्लिख्यतां च कथम् अथ सृष्टे द्वितये@स्मिन् शान्तोदितधाम्नि ये@नुसंदधते 126

vaktraṃ pradhānacakraṃ svā saṃvillikhyatāṃ ca katham atha sṛṣṭe dvitaye@smin śāntoditadhāmni ye@nusaṃdadhate 126

29.127

प्राच्यां विसर्गसत्तामनवच्छिदि ते पदे रूढाः ये सिद्धिमाप्तुकामास्ते@भ्युदितं रूपमाहरेयुरथो 127

prācyāṃ visargasattāmanavacchidi te pade rūḍhāḥ ye siddhimāptukāmāste@bhyuditaṃ rūpamāhareyuratho 127

29.128

तेनैव पूजयेयुः संविन्नैकट्यशुद्धतमवपुषा तदपिच मिथो हि वक्त्रात्प्रधानतो वक्त्रगं यतो भणितम् 128

tenaiva pūjayeyuḥ saṃvinnaikaṭyaśuddhatamavapuṣā tadapica mitho hi vaktrātpradhānato vaktragaṃ yato bhaṇitam 128

29.129

अजरामरपददानप्रवणं कुलसंज्ञितं परमम् ये@प्यप्राप्तविबोधास्ते@भ्युदितोत्फुल्लयागसंरूढाः 129

ajarāmarapadadānapravaṇaṃ kulasaṃjñitaṃ paramam ye@pyaprāptavibodhāste@bhyuditotphullayāgasaṃrūḍhāḥ 129

29.130

तत्परिकल्पितचक्रस्थदेवताः प्राप्नुवन्ति विज्ञानम् ते तत्र शक्तिचक्रे तेनैवानन्दरसमयेन बहिः 130

tatparikalpitacakrasthadevatāḥ prāpnuvanti vijñānam te tatra śakticakre tenaivānandarasamayena bahiḥ 130

29.131

दिक्षु चतसृषु प्रोक्तक्रमेण गणनाथतः प्रभृति सर्वम् संपूज्य मध्यमपदे कुलेशयुग्मं त्वरात्रये देवीः 131

dikṣu catasṛṣu proktakrameṇa gaṇanāthataḥ prabhṛti sarvam saṃpūjya madhyamapade kuleśayugmaṃ tvarātraye devīḥ 131

29.132

बाह्ये प्रत्यरमथ किल चतुष्कमिति रश्मिचक्रमर्कारम् अष्टकमष्टाष्टकमथ विविधं संपूजयेत्क्रमेण मुनिः 132

bāhye pratyaramatha kila catuṣkamiti raśmicakramarkāram aṣṭakamaṣṭāṣṭakamatha vividhaṃ saṃpūjayetkrameṇa muniḥ 132

29.133

निजदेहगते धामनि तथैव पूज्यं समभ्यस्येत् यत्तच्छान्तं रूपं तेनाभ्यस्तेन हृदयसंवित्त्या 133

nijadehagate dhāmani tathaiva pūjyaṃ samabhyasyet yattacchāntaṃ rūpaṃ tenābhyastena hṛdayasaṃvittyā 133

29.134

शान्तं शिवपदमेति हि गलिततरङ्गार्णवप्रख्यम् तच्छान्तपदाध्यासाच्चक्रस्थो देवतागणः सर्वः 134

śāntaṃ śivapadameti hi galitataraṅgārṇavaprakhyam tacchāntapadādhyāsāccakrastho devatāgaṇaḥ sarvaḥ 134

29.135

तिष्ठत्युपरतवृत्तिः शून्यालम्बी निरानन्दः यो@प्यनुचक्रदृगादिस्वरूपभाक् सो@पि यत्तदायत्तः 135

tiṣṭhatyuparatavṛttiḥ śūnyālambī nirānandaḥ yo@pyanucakradṛgādisvarūpabhāk so@pi yattadāyattaḥ 135

29.136

तेनानन्दे मग्नस्तिष्ठत्यानन्दसाकाङ्क्षः परतत्स्वरूपसङ्घट्टमन्तरेणैष करणरश्मिगणः 136

tenānande magnastiṣṭhatyānandasākāṅkṣaḥ paratatsvarūpasaṅghaṭṭamantareṇaiṣa karaṇaraśmigaṇaḥ 136

29.137

आस्ते हि निःस्वरूपः स्वरूपलाभाय चोन्मुखितः रणरणकरसान्निजरसभरितबहिर्भावचर्वणवशेन 137

āste hi niḥsvarūpaḥ svarūpalābhāya conmukhitaḥ raṇaraṇakarasānnijarasabharitabahirbhāvacarvaṇavaśena 137

29.138

विश्रान्तिधाम किञ्चिल्लब्ध्वा स्वात्मन्यथार्पयते तन्निजविषयार्पणतः पूर्णसमुच्छलितसंविदासारः 138

viśrāntidhāma kiñcillabdhvā svātmanyathārpayate tannijaviṣayārpaṇataḥ pūrṇasamucchalitasaṃvidāsāraḥ 138

29.139

अनुचक्रदेवतागणपरिपूरणजातवीर्यविक्षोभः चक्रेश्वरो@पि पूर्वोक्तयुक्तितः प्रोच्छलेद्रभसात् 139

anucakradevatāgaṇaparipūraṇajātavīryavikṣobhaḥ cakreśvaro@pi pūrvoktayuktitaḥ procchaledrabhasāt 139

29.140

त्रिविधो विसर्ग इत्थं सङ्घट्टः प्रोदितस्तथा शान्तः विसृजति यतो विचित्रः सर्गो विगतश्च यत्र सर्ग इति 140

trividho visarga itthaṃ saṅghaṭṭaḥ proditastathā śāntaḥ visṛjati yato vicitraḥ sargo vigataśca yatra sarga iti 140

29.141

श्रीतत्त्वरक्षणे श्रीनिगमे त्रिशिरोमते च तत्प्रोक्तम् कुण्डं शक्तिः शिवो लिङ्गं मेलकं परमं पदम् 141

śrītattvarakṣaṇe śrīnigame triśiromate ca tatproktam kuṇḍaṃ śaktiḥ śivo liṅgaṃ melakaṃ paramaṃ padam 141

29.142

द्वाभ्यां सृष्टिः संहृतिस्तद्विसर्गस्त्रिविधो गमे स्रोतोद्वयस्य निष्ठान्तमूर्ध्वाधश्चक्रबोधनम् 142

dvābhyāṃ sṛṣṭiḥ saṃhṛtistadvisargastrividho game srotodvayasya niṣṭhāntamūrdhvādhaścakrabodhanam 142

29.143

विश्रामं च समावेशं सुषीणां मरुतां तथा गतभेदं च यन्त्राणां सन्धीनां मर्मणामपि 143

viśrāmaṃ ca samāveśaṃ suṣīṇāṃ marutāṃ tathā gatabhedaṃ ca yantrāṇāṃ sandhīnāṃ marmaṇāmapi 143

29.144

द्वासप्ततिपदे देहे सहस्रारे च नित्यशः गत्यागत्यन्तरा वित्ती सङ्घट्टयति यच्छिवः 144

dvāsaptatipade dehe sahasrāre ca nityaśaḥ gatyāgatyantarā vittī saṅghaṭṭayati yacchivaḥ 144

29.145

तत्प्रयत्नात्सदा तिष्ठेत्सङ्घट्टे भैरवे पदे उभयोस्तन्निराकारभावसंप्राप्तिलक्षणम् 145

tatprayatnātsadā tiṣṭhetsaṅghaṭṭe bhairave pade ubhayostannirākārabhāvasaṃprāptilakṣaṇam 145

29.146

मात्राविभागरहितं सुस्फुटार्थप्रकाशकम् अभ्यस्येद्भावसंवित्तिं सर्वभावनिवर्तनात् 146

mātrāvibhāgarahitaṃ susphuṭārthaprakāśakam abhyasyedbhāvasaṃvittiṃ sarvabhāvanivartanāt 146

29.147

सूर्यसोमौ तु संरुध्य लयविक्षेपमार्गतः एवं त्रिविधविमर्शावेशसमापत्तिधाम्नि य उदेति 147

sūryasomau tu saṃrudhya layavikṣepamārgataḥ evaṃ trividhavimarśāveśasamāpattidhāmni ya udeti 147

29.148

संवित्परिमर्शात्मा ध्वनिस्तदेवेह मन्त्रवीर्यं स्यात् तत्रैवोदिततादृशफललाभसमुत्सुकः स्वकं मन्त्रम् 148

saṃvitparimarśātmā dhvanistadeveha mantravīryaṃ syāt tatraivoditatādṛśaphalalābhasamutsukaḥ svakaṃ mantram 148

29.149

अनुसन्धाय सदा चेदास्ते मन्त्रोदयं स वै वेत्ति अत्रैव जपं कुर्यादनुचक्रैकत्वसंविदागमने 149

anusandhāya sadā cedāste mantrodayaṃ sa vai vetti atraiva japaṃ kuryādanucakraikatvasaṃvidāgamane 149

29.150

युगपल्लक्षविभेदप्रपञ्चितं नादवृत्त्यैव श्रीयोगसञ्चरे@पिच मुद्रेयं योगिनीप्रिया परमा 150

yugapallakṣavibhedaprapañcitaṃ nādavṛttyaiva śrīyogasañcare@pica mudreyaṃ yoginīpriyā paramā 150

29.151

कोणत्रयान्तराश्रितनित्योन्मुखमण्डलच्छदे कमले सततावियुतं नालं षोडशदलकमलकलितसन्मूलम् 151

koṇatrayāntarāśritanityonmukhamaṇḍalacchade kamale satatāviyutaṃ nālaṃ ṣoḍaśadalakamalakalitasanmūlam 151

29.152

मध्यस्थनालगुम्फितसरोजयुगघट्टनक्रमादग्नौ मध्यस्थपूर्णसुन्दरशशधरदिनकरकलौघसङ्घट्टात् 152

madhyasthanālagumphitasarojayugaghaṭṭanakramādagnau madhyasthapūrṇasundaraśaśadharadinakarakalaughasaṅghaṭṭāt 152

29.153

त्रिदलारुणवीर्यकलासङ्गान्मध्ये@ङ्कुरः सृष्टिः इति शशधरवासरपतिचित्रगुसंघट्टमुद्रया झटिति 153

tridalāruṇavīryakalāsaṅgānmadhye@ṅkuraḥ sṛṣṭiḥ iti śaśadharavāsarapaticitragusaṃghaṭṭamudrayā jhaṭiti 153

29.154

सृष्ट्यादिक्रममन्तः कुर्वंस्तुर्ये स्थितिं लभते एतत्खेचरमुद्रावेशे@न्योन्यस्य शक्तिशक्तिमतोः 154

sṛṣṭyādikramamantaḥ kurvaṃsturye sthitiṃ labhate etatkhecaramudrāveśe@nyonyasya śaktiśaktimatoḥ 154

29.155

पानोपभोगलीलाहासादिषु यो भवेद्विमर्शमयः अव्यक्तध्वनिरावस्फोटश्रुतिनादनादान्तैः 155

pānopabhogalīlāhāsādiṣu yo bhavedvimarśamayaḥ avyaktadhvanirāvasphoṭaśrutinādanādāntaiḥ 155

29.156

अव्युच्छिन्नानाहतरूपैस्तन्मन्त्रवीर्यं स्यात् इति चक्राष्टकरूढः सहजं जपमाचरन् परे धाम्नि 156

avyucchinnānāhatarūpaistanmantravīryaṃ syāt iti cakrāṣṭakarūḍhaḥ sahajaṃ japamācaran pare dhāmni 156

29.157

यद्भैरवाष्टकपदं तल्लभते@ष्टककलाभिन्नम् गमनागमने@वसितौ कर्णे नयने द्विलिङ्गसंपर्के 157

yadbhairavāṣṭakapadaṃ tallabhate@ṣṭakakalābhinnam gamanāgamane@vasitau karṇe nayane dviliṅgasaṃparke 157

29.158

तत्संमेलनयोगे देहान्ताख्ये च यामले चक्रे कुचमध्यहृदयदेशादोष्ठान्तं कण्ठगं यदव्यक्तम् 158

tatsaṃmelanayoge dehāntākhye ca yāmale cakre kucamadhyahṛdayadeśādoṣṭhāntaṃ kaṇṭhagaṃ yadavyaktam 158

29.159

तच्चक्रद्वयमध्यगमाकर्ण्य क्षोभविगमसमये यत् निर्वान्ति तत्र चैवं यो@ष्टविधो नादभैरवः परमः 159

taccakradvayamadhyagamākarṇya kṣobhavigamasamaye yat nirvānti tatra caivaṃ yo@ṣṭavidho nādabhairavaḥ paramaḥ 159

29.160

ज्योतिर्ध्वनिसमिरकृतः सा मान्त्री व्याप्तिरुच्यते परमा सकलाकलेशशून्यं कलाढ्यखमले तथा क्षपणकं च 160

jyotirdhvanisamirakṛtaḥ sā māntrī vyāptirucyate paramā sakalākaleśaśūnyaṃ kalāḍhyakhamale tathā kṣapaṇakaṃ ca 160

29.161

अन्तःस्थं कण्ठ्योष्ठ्यं चन्द्राद्व्याप्तिस्तथोन्मनान्तेयम् एवं कर्मणि कर्मणि यत्र क्वापि स्मरन् व्याप्तिम् 161

antaḥsthaṃ kaṇṭhyoṣṭhyaṃ candrādvyāptistathonmanānteyam evaṃ karmaṇi karmaṇi yatra kvāpi smaran vyāptim 161

29.162

सततमलेपो जीवन्मुक्तः परभैरवीभवति तादृङ्मेलककलिकाकलिततनुः को@पि यो भवेद्गर्भे 162

satatamalepo jīvanmuktaḥ parabhairavībhavati tādṛṅmelakakalikākalitatanuḥ ko@pi yo bhavedgarbhe 162

29.163

उक्तः स योगिनीभूः स्वयमेव ज्ञानभाजनं रुद्रः श्रीवीरावलिशास्त्रे बालो@पि च गर्भगो हि शिवरूपः 163

uktaḥ sa yoginībhūḥ svayameva jñānabhājanaṃ rudraḥ śrīvīrāvaliśāstre bālo@pi ca garbhago hi śivarūpaḥ 163

29.164

आदीयते यतः सारं तस्य मुख्यस्य चैष यत् मुख्यश्च यागस्तेनायमादियाग इति स्मृतः 164

ādīyate yataḥ sāraṃ tasya mukhyasya caiṣa yat mukhyaśca yāgastenāyamādiyāga iti smṛtaḥ 164

29.165

तत्र तत्र च शास्त्रे@स्य स्वरूपं स्तुतवान् विभुः श्रीवीरावलिहार्देशखमतार्णववर्तिषु 165

tatra tatra ca śāstre@sya svarūpaṃ stutavān vibhuḥ śrīvīrāvalihārdeśakhamatārṇavavartiṣu 165

29.166

श्रीसिद्धोत्फुल्लमर्यादाहीनचर्याकुलादिषु युग्मस्यास्य प्रसादेन व्रतयोगविवर्जितः 166

śrīsiddhotphullamaryādāhīnacaryākulādiṣu yugmasyāsya prasādena vratayogavivarjitaḥ 166

29.167

सर्वदा स्मरणं कृत्वा आदियागैकतत्परः शक्तिदेहे निजे न्यस्येद्विद्यां कूटमनुक्रमात् 167

sarvadā smaraṇaṃ kṛtvā ādiyāgaikatatparaḥ śaktidehe nije nyasyedvidyāṃ kūṭamanukramāt 167

29.168

ध्यात्वा चन्द्रनिभं पद्ममात्मानं भास्करद्युतिम् विद्यामन्त्रात्मकं पीठद्वयमत्रैव मेलयेत् 168

dhyātvā candranibhaṃ padmamātmānaṃ bhāskaradyutim vidyāmantrātmakaṃ pīṭhadvayamatraiva melayet 168

29.169

न पठ्यते रहस्यत्वात्स्पष्टैः शब्दैर्मया पुनः कुतूहली तूक्तशास्त्रसंपाठादेव लक्षयेत् 169

na paṭhyate rahasyatvātspaṣṭaiḥ śabdairmayā punaḥ kutūhalī tūktaśāstrasaṃpāṭhādeva lakṣayet 169

29.170

यद्भजन्ते सदा सर्वे यद्वान् देवश्च देवता तच्चक्रं परमं देवीयागादौ संनिधापकम् 170

yadbhajante sadā sarve yadvān devaśca devatā taccakraṃ paramaṃ devīyāgādau saṃnidhāpakam 170

29.171

देह एव परं लिङ्गं सर्वतत्त्वात्मकं शिवम् देवताचक्रसंजुष्टं पूजाधाम तदुत्तमम् 171

deha eva paraṃ liṅgaṃ sarvatattvātmakaṃ śivam devatācakrasaṃjuṣṭaṃ pūjādhāma taduttamam 171

29.172

तदेव मण्डलं मुख्यं त्रित्रिशूलाब्जचक्रखम् तत्रैव देवताचक्रं बहिरन्तः सदा यजेत् 172

tadeva maṇḍalaṃ mukhyaṃ tritriśūlābjacakrakham tatraiva devatācakraṃ bahirantaḥ sadā yajet 172

29.173

स्वस्वमन्त्रपरामर्शपूर्वं तज्जन्मभी रसैः आनन्दबहुलैः सृष्टिसंहारविधिना स्पृशेत् 173

svasvamantraparāmarśapūrvaṃ tajjanmabhī rasaiḥ ānandabahulaiḥ sṛṣṭisaṃhāravidhinā spṛśet 173

29.174

तत्स्पर्शरभसोद्बुद्धसंविच्चक्रं तदीश्वरः लभते परमं धाम तर्पिताशेषदैवतः 174

tatsparśarabhasodbuddhasaṃviccakraṃ tadīśvaraḥ labhate paramaṃ dhāma tarpitāśeṣadaivataḥ 174

29.175

अनुयागोक्तविधिना द्रव्यैर्हृदयहारिभिः तथैव स्वस्वकामर्शयोगादन्तः प्रतर्पयेत् 175

anuyāgoktavidhinā dravyairhṛdayahāribhiḥ tathaiva svasvakāmarśayogādantaḥ pratarpayet 175

29.176

कृत्वाधारधरां चमत्कृतिरसप्रोक्षाक्षणक्षालितामात्तैर्मानसतः स्वभावकुसुमैः स्वामोदसन्दोहिभिः आनन्दामृतनिर्भरस्वहृदयानर्घार्घपात्रक्रमात् त्वां देव्या सह देहदेवसदने देवार्चये@हर्निशम् 176

kṛtvādhāradharāṃ camatkṛtirasaprokṣākṣaṇakṣālitāmāttairmānasataḥ svabhāvakusumaiḥ svāmodasandohibhiḥ ānandāmṛtanirbharasvahṛdayānarghārghapātrakramāt tvāṃ devyā saha dehadevasadane devārcaye@harniśam 176

29.177

श्रीवीरावल्यमर्यादप्रभृतौ शास्त्रसञ्चये स एष परमो यागः स्तुतः शीतांशुमौलिना 177

śrīvīrāvalyamaryādaprabhṛtau śāstrasañcaye sa eṣa paramo yāgaḥ stutaḥ śītāṃśumaulinā 177

29.178

अथवा प्राणवृत्तिस्थं समस्तं देवतागणम् पश्येत्पूर्वोक्तयुक्त्यैव तत्रैवाभ्यर्चयेद्गुरुः 178

athavā prāṇavṛttisthaṃ samastaṃ devatāgaṇam paśyetpūrvoktayuktyaiva tatraivābhyarcayedguruḥ 178

29.179

प्राणाश्रितानां देवीनां ब्रह्मनासादिभेदिभिः करन्ध्रैर्विशतापानचान्द्रचक्रेण तर्पणम् 179

prāṇāśritānāṃ devīnāṃ brahmanāsādibhedibhiḥ karandhrairviśatāpānacāndracakreṇa tarpaṇam 179

29.180

एवं प्राणक्रमेणैव तर्पयेद्देवतागणम् अचिरात्तत्प्रसादेन ज्ञानसिद्धीरथाश्नुते 180

evaṃ prāṇakrameṇaiva tarpayeddevatāgaṇam acirāttatprasādena jñānasiddhīrathāśnute 180

29.181

संविन्मात्रस्थितं देवीचक्रं वा संविदर्पणात् विश्वाभोगप्रयोगेण तर्पणीयं विपश्चिता 181

saṃvinmātrasthitaṃ devīcakraṃ vā saṃvidarpaṇāt viśvābhogaprayogeṇa tarpaṇīyaṃ vipaścitā 181

29.182

यत्र सर्वे लयं यान्ति दह्यन्ते तत्त्वसञ्चयाः तां चितिं पश्य कायस्थां कालानलसमप्रभाम् 182

yatra sarve layaṃ yānti dahyante tattvasañcayāḥ tāṃ citiṃ paśya kāyasthāṃ kālānalasamaprabhām 182

29.183

शून्यरूपे श्मशाने@स्मिन् योगिनीसिद्धसेविते क्रीडास्थाने महारौद्रे सर्वास्तमितविग्रहे 183

śūnyarūpe śmaśāne@smin yoginīsiddhasevite krīḍāsthāne mahāraudre sarvāstamitavigrahe 183

29.184

स्वरश्मिमण्डलाकीर्णे ध्वंसितध्वान्तसन्ततौ सर्वैर्विकल्पैर्निर्मुक्ते आनन्दपदकेवले 184

svaraśmimaṇḍalākīrṇe dhvaṃsitadhvāntasantatau sarvairvikalpairnirmukte ānandapadakevale 184

29.185

असंख्यचितिसंपूर्णे श्मशाने चितिभीषणे समस्तदेवताधारे प्रविष्टः को न सिद्ध्यति 185

asaṃkhyacitisaṃpūrṇe śmaśāne citibhīṣaṇe samastadevatādhāre praviṣṭaḥ ko na siddhyati 185

29.186

श्रीमद्वीरावलीशास्त्रे इत्थं प्रोवाच भैरवी इत्थं यागं विधायादौ तादृशौचित्यभागिनम् 186

śrīmadvīrāvalīśāstre itthaṃ provāca bhairavī itthaṃ yāgaṃ vidhāyādau tādṛśaucityabhāginam 186

29.187

लक्षैकीयं स्वशिष्यं तं दीक्षयेत्तादृशि क्रमे रुद्रशक्त्या तु तं प्रोक्ष्य देवाभ्याशे निवेशयेत् 187

lakṣaikīyaṃ svaśiṣyaṃ taṃ dīkṣayettādṛśi krame rudraśaktyā tu taṃ prokṣya devābhyāśe niveśayet 187

29.188

भुजौ तस्य समालोक्य रुद्रशक्त्या प्रदीपयेत् तयैवास्यार्पयेत्पुष्पं करयोर्गन्धदिग्धयोः 188

bhujau tasya samālokya rudraśaktyā pradīpayet tayaivāsyārpayetpuṣpaṃ karayorgandhadigdhayoḥ 188

29.189

निरालम्बौ तु तौ तस्य स्थापयित्वा विचिन्तयेत् रुद्रशक्त्याकृष्यमाणौ दीप्तयाङ्कुशरूपया 189

nirālambau tu tau tasya sthāpayitvā vicintayet rudraśaktyākṛṣyamāṇau dīptayāṅkuśarūpayā 189

Āhnika 29 (cont. 2)

29.190

ततः स स्वयमादाय वस्त्रं बद्धदृशिर्भवेत् स्वयं च पातयेत्पुष्पं तत्पाताल्लक्षयेत्कुलम् 190

tataḥ sa svayamādāya vastraṃ baddhadṛśirbhavet svayaṃ ca pātayetpuṣpaṃ tatpātāllakṣayetkulam 190

29.191

ततो@स्य मुखमुद्धाट्य पादयोः प्रणिपातयेत् हस्तयोर्मूर्ध्नि चाप्यस्य देवीचक्रं समर्चयेत् 191

tato@sya mukhamuddhāṭya pādayoḥ praṇipātayet hastayormūrdhni cāpyasya devīcakraṃ samarcayet 191

29.192

आकर्ष्याकर्षकत्वेन प्रेर्यप्रेरकभावतः उक्तं श्रीरत्नमालायां नाभिं दण्डेन संपुटम् 192

ākarṣyākarṣakatvena preryaprerakabhāvataḥ uktaṃ śrīratnamālāyāṃ nābhiṃ daṇḍena saṃpuṭam 192

29.193

वामभूषणजङ्घाभ्यां नितम्बेनाप्यलङ्कृतम् शिष्यहस्ते पुष्पभृते चोदनास्त्रं तु योजयेत् 193

vāmabhūṣaṇajaṅghābhyāṃ nitambenāpyalaṅkṛtam śiṣyahaste puṣpabhṛte codanāstraṃ tu yojayet 193

29.194

यावत्स स्तोभमायातः स्वयं पतति मूर्धनि शिवहस्तः स्वयं सो@यं सद्यःप्रत्ययकारकः 194

yāvatsa stobhamāyātaḥ svayaṃ patati mūrdhani śivahastaḥ svayaṃ so@yaṃ sadyaḥpratyayakārakaḥ 194

29.195

अनेनैव प्रयोगेण चरुकं ग्राहयेद्गुरुः शिष्येण दन्तकाष्ठं च तत्पातः प्राग्वदेव तु 195

anenaiva prayogeṇa carukaṃ grāhayedguruḥ śiṣyeṇa dantakāṣṭhaṃ ca tatpātaḥ prāgvadeva tu 195

29.196

करस्तोभो नेत्रपटग्रहात् प्रभृति यः किल दन्तकाष्ठसमादानपर्यन्तस्तत्र लक्षयेत् 196

karastobho netrapaṭagrahāt prabhṛti yaḥ kila dantakāṣṭhasamādānaparyantastatra lakṣayet 196

29.197

तीव्रमन्दादिभेदेन शक्तिपातं तथाविधम् इत्येष समयी प्रोक्तः श्रीपूर्वे करकम्पतः 197

tīvramandādibhedena śaktipātaṃ tathāvidham ityeṣa samayī proktaḥ śrīpūrve karakampataḥ 197

29.198

समयी तु करस्तोभादिति श्रीभोगहस्तके चर्वेव वा गुरुर्दद्याद्वामामृतपरिप्लुतम् 198

samayī tu karastobhāditi śrībhogahastake carveva vā gururdadyādvāmāmṛtapariplutam 198

29.199

निःशङ्कं ग्रहणाच्छक्तिगोत्रो मायोज्झितो भवेत् सकम्पस्त्वाददानः स्यात् समयी वाचनादिषु 199

niḥśaṅkaṃ grahaṇācchaktigotro māyojjhito bhavet sakampastvādadānaḥ syāt samayī vācanādiṣu 199

29.200

कालान्तरे@ध्वसंशुद्ध्या पालनात्समयस्थितेः सिद्धिपात्रमिति श्रीमदानन्देश्वर उच्यते 200

kālāntare@dhvasaṃśuddhyā pālanātsamayasthiteḥ siddhipātramiti śrīmadānandeśvara ucyate 200

29.201

यदा तु पुत्रकं कुर्यात्तदा दीक्षां समाचरेत् उक्तं श्रीरत्नमालायां नादिफान्तां ज्वलत्प्रभाम् 201

yadā tu putrakaṃ kuryāttadā dīkṣāṃ samācaret uktaṃ śrīratnamālāyāṃ nādiphāntāṃ jvalatprabhām 201

29.202

न्यस्येच्छिखान्तं पतति तेनात्रेदृक् क्रमो भवेत् प्रोक्षितस्य शिशोर्न्यस्तप्रोक्तशोध्याध्वपद्धतेः 202

nyasyecchikhāntaṃ patati tenātredṛk kramo bhavet prokṣitasya śiśornyastaproktaśodhyādhvapaddhateḥ 202

29.203

ऋजुदेहजुषः शक्तिं पादान्मूर्धान्तमागताम् पाशान्दहन्तीं संदीप्तां चिन्तयेत्तन्मयो गुरुः 203

ṛjudehajuṣaḥ śaktiṃ pādānmūrdhāntamāgatām pāśāndahantīṃ saṃdīptāṃ cintayettanmayo guruḥ 203

29.204

उपविश्य ततस्तस्य मूलशोध्यात् प्रभृत्यलम् अन्तशोध्यावसानान्तां दहन्तीं चिन्तयेत्क्रमात् 204

upaviśya tatastasya mūlaśodhyāt prabhṛtyalam antaśodhyāvasānāntāṃ dahantīṃ cintayetkramāt 204

29.205

एवं सर्वाणि शोध्यानि तत्त्वादीनि पुरोक्तवत् दग्ध्वा लीनां शिवे ध्यायेन्निष्कले सकले@थवा 205

evaṃ sarvāṇi śodhyāni tattvādīni puroktavat dagdhvā līnāṃ śive dhyāyenniṣkale sakale@thavā 205

29.206

योगिना योजिता मार्गे सजातीयस्य पोषणम् कुरुते निर्दहत्यन्तद्भिन्नजातिकदम्बकम् 206

yoginā yojitā mārge sajātīyasya poṣaṇam kurute nirdahatyantadbhinnajātikadambakam 206

29.207

अनया शोध्यमानस्य शिशोस्तीव्रादिभेदतः शक्तिपाताच्चितिव्योमप्राणनान्तर्बहिस्तनूः 207

anayā śodhyamānasya śiśostīvrādibhedataḥ śaktipātāccitivyomaprāṇanāntarbahistanūḥ 207

29.208

आविशन्ती रुद्रशक्तिः क्रमात्सूते फलं त्विदम् आनन्दमुद्भवं कम्पं निद्रां घूर्णिं च देहगाम् 208

āviśantī rudraśaktiḥ kramātsūte phalaṃ tvidam ānandamudbhavaṃ kampaṃ nidrāṃ ghūrṇiṃ ca dehagām 208

29.209

एवं स्तोभितपाशस्य योजितस्यात्मनः शिवे शेषभोगाय कुर्वीत सृष्टिं संशुद्धतत्त्वगाम् 209

evaṃ stobhitapāśasya yojitasyātmanaḥ śive śeṣabhogāya kurvīta sṛṣṭiṃ saṃśuddhatattvagām 209

29.210

अथवा कस्यचिन्नैवमावेशस्तद्दहेदिमम् बहिरन्तश्चोक्तशक्त्या पतेदित्थं स भूतले 210

athavā kasyacinnaivamāveśastaddahedimam bahirantaścoktaśaktyā pateditthaṃ sa bhūtale 210

29.211

यस्य त्वेवमपि स्यान्न तमत्रोपलवत्त्यजेत् अथ सप्रत्ययां दीक्षां वक्ष्ये तुष्टेन धीमता 211

yasya tvevamapi syānna tamatropalavattyajet atha sapratyayāṃ dīkṣāṃ vakṣye tuṣṭena dhīmatā 211

29.212

शंभुनाथेनोपदिष्टां दृष्टां सद्भावशासने सुधाग्निमरुतो मन्दपरकालाग्निवायवः 212

śaṃbhunāthenopadiṣṭāṃ dṛṣṭāṃ sadbhāvaśāsane sudhāgnimaruto mandaparakālāgnivāyavaḥ 212

29.213

वह्निसौधासुकूटाग्निवायुः सर्वे सषष्ठकाः एतत्पिण्डत्रयं स्तोभकारि प्रत्येकमुच्यते 213

vahnisaudhāsukūṭāgnivāyuḥ sarve saṣaṣṭhakāḥ etatpiṇḍatrayaṃ stobhakāri pratyekamucyate 213

29.214

शक्तिबीजं स्मृतं यच्च न्यस्येत्सार्वाङ्गिकं तु तत् हृच्चक्रे न्यस्यते मन्त्रो द्वादशस्वरभूषितः 214

śaktibījaṃ smṛtaṃ yacca nyasyetsārvāṅgikaṃ tu tat hṛccakre nyasyate mantro dvādaśasvarabhūṣitaḥ 214

29.215

जपाकुसुमसंकाशं चैतन्यं तस्य मध्यतः वायुना प्रेरितं चक्रं वह्निना परिदीपितम् 215

japākusumasaṃkāśaṃ caitanyaṃ tasya madhyataḥ vāyunā preritaṃ cakraṃ vahninā paridīpitam 215

29.216

तद्ध्यायेच्च जपेन्मन्त्रं नामान्तरितयोगतः निमेषार्धात्तु शिष्यस्य भवेत्स्तोभो न संशयः 216

taddhyāyecca japenmantraṃ nāmāntaritayogataḥ nimeṣārdhāttu śiṣyasya bhavetstobho na saṃśayaḥ 216

29.217

आत्मानं प्रेक्षते देवि तत्त्वे तत्त्वे नियोजितः यावत्प्राप्तः परं तत्त्वं तदा त्वेष न पश्यति 217

ātmānaṃ prekṣate devi tattve tattve niyojitaḥ yāvatprāptaḥ paraṃ tattvaṃ tadā tveṣa na paśyati 217

29.218

अनेन क्रमयोगेन सर्वाध्वानं स पश्यति अथवा सर्वशास्त्राण्यप्युद्ग्राहयति तत्क्षणात् 218

anena kramayogena sarvādhvānaṃ sa paśyati athavā sarvaśāstrāṇyapyudgrāhayati tatkṣaṇāt 218

29.219

पृथक्तत्त्वविधौ दीक्षां योग्यतावशवर्तिनः तत्त्वाभ्यासविधानेन सिद्धयोगी समाचरेत् 219

pṛthaktattvavidhau dīkṣāṃ yogyatāvaśavartinaḥ tattvābhyāsavidhānena siddhayogī samācaret 219

29.220

इति संदीक्षितस्यास्य मुमुक्षोः शेषवर्तने कुलक्रमेष्टिरादेश्या पञ्चावस्थासमन्विता 220

iti saṃdīkṣitasyāsya mumukṣoḥ śeṣavartane kulakrameṣṭirādeśyā pañcāvasthāsamanvitā 220

29.221

जाग्रदादिषु संवित्तिर्यथा स्यादनपायिनी कुलयागस्तथादेश्यो योगिनीमुखसंस्थितः 221

jāgradādiṣu saṃvittiryathā syādanapāyinī kulayāgastathādeśyo yoginīmukhasaṃsthitaḥ 221

29.222

सर्वं जाग्रति कर्तव्यं स्वप्ने प्रत्येकमन्त्रगम् निवार्य सुप्ते मूलाख्यः स्वशक्तिपरिबृंहितः 222

sarvaṃ jāgrati kartavyaṃ svapne pratyekamantragam nivārya supte mūlākhyaḥ svaśaktiparibṛṃhitaḥ 222

29.223

तुर्ये त्वेकैव दूत्याख्या तदतीते कुलेशिता स्वशक्तिपरिपूर्णानामित्थं पूजा प्रवर्तते 223

turye tvekaiva dūtyākhyā tadatīte kuleśitā svaśaktiparipūrṇānāmitthaṃ pūjā pravartate 223

29.224

पिण्डस्थादि च पूर्वोक्तं सर्वातीतावसानकम् अवस्थापञ्चकं प्रोक्तभेदं तस्मै निरूपयेत् 224

piṇḍasthādi ca pūrvoktaṃ sarvātītāvasānakam avasthāpañcakaṃ proktabhedaṃ tasmai nirūpayet 224

29.225

साधकस्य बुभुक्षोस्तु सम्यग्योगाभिषेचनम् तत्रेष्ट्वा विभवैर्देवं हेमादिमयमव्रणम् 225

sādhakasya bubhukṣostu samyagyogābhiṣecanam tatreṣṭvā vibhavairdevaṃ hemādimayamavraṇam 225

29.226

दीपाष्टकं रक्तवर्तिसर्पिषापूर्य बोधयेत् कुलाष्टकेन तत्पूज्यं शङ्खे चापि कुलेश्वरौ 226

dīpāṣṭakaṃ raktavartisarpiṣāpūrya bodhayet kulāṣṭakena tatpūjyaṃ śaṅkhe cāpi kuleśvarau 226

29.227

आनन्दामृतसंपूर्णे शिवहस्तोक्तवर्त्मना तेनाभिषिञ्चेत्तं पश्चात् स कुर्यान्मन्त्रसाधनम् 227

ānandāmṛtasaṃpūrṇe śivahastoktavartmanā tenābhiṣiñcettaṃ paścāt sa kuryānmantrasādhanam 227

29.228

आचार्यस्याभिषेको@यमधिकारान्वितः स तु कुर्यात्पिष्टादिभिश्चास्य चतुष्षष्टिं प्रदीपकान् 228

ācāryasyābhiṣeko@yamadhikārānvitaḥ sa tu kuryātpiṣṭādibhiścāsya catuṣṣaṣṭiṃ pradīpakān 228

29.229

अष्टाष्टकेन पूज्यास्ते मध्ये प्राग्वत् कुलेश्वरौ शिवहस्तोक्तयुक्त्यैव गुरुमप्यभिषेचयेत् 229

aṣṭāṣṭakena pūjyāste madhye prāgvat kuleśvarau śivahastoktayuktyaiva gurumapyabhiṣecayet 229

29.230

अभिषिक्ताविमावेवं सर्वयोगिगणेन तु विदितौ भवतस्तत्र गुरुर्मोक्षप्रदो भवेत् 230

abhiṣiktāvimāvevaṃ sarvayogigaṇena tu viditau bhavatastatra gururmokṣaprado bhavet 230

29.231

तात्पर्यमस्य पादस्य स सिद्धीः संप्रयच्छति गुरुर्यः साधकः प्राक्स्यादन्यो मोक्षं ददात्यलम् 231

tātparyamasya pādasya sa siddhīḥ saṃprayacchati gururyaḥ sādhakaḥ prāksyādanyo mokṣaṃ dadātyalam 231

29.232

अनयोः कथयेज्ज्ञानं त्रिविधं सर्वमप्यलम् स्वकीयाज्ञां च वितरेत् स्वक्रियाकरणं प्रति 232

anayoḥ kathayejjñānaṃ trividhaṃ sarvamapyalam svakīyājñāṃ ca vitaret svakriyākaraṇaṃ prati 232

29.233

षट्कं कारणसंज्ञं यत्तथा यः परमः शिवः साकं भैरवनाथेन तदष्टकमुदाहृतम् 233

ṣaṭkaṃ kāraṇasaṃjñaṃ yattathā yaḥ paramaḥ śivaḥ sākaṃ bhairavanāthena tadaṣṭakamudāhṛtam 233

29.234

प्रत्येकं तस्य सार्वात्म्यं पश्यंस्तां वृत्तिमात्मगाम् चक्षुरादौ संक्रमयेद्यत्र यत्रेन्द्रिये गुरुः 234

pratyekaṃ tasya sārvātmyaṃ paśyaṃstāṃ vṛttimātmagām cakṣurādau saṃkramayedyatra yatrendriye guruḥ 234

29.235

स एव पूर्णैः कलशैरभिषेकः परः स्मृतः विना बाह्यैरपीत्युक्तं श्रीवीरावलिभैरवे 235

sa eva pūrṇaiḥ kalaśairabhiṣekaḥ paraḥ smṛtaḥ vinā bāhyairapītyuktaṃ śrīvīrāvalibhairave 235

29.236

सद्य एव तु भोगेप्सोर्योगात्सिद्धतमो गुरुः कुर्यात्सद्यस्तथाभीष्टफलदं वेधदीक्षणम् 236

sadya eva tu bhogepsoryogātsiddhatamo guruḥ kuryātsadyastathābhīṣṭaphaladaṃ vedhadīkṣaṇam 236

29.237

वेधदीक्षा च बहुधा तत्र तत्र निरूपिता सा चाभ्यासवता कार्या येनोर्ध्वोर्ध्वप्रवेशतः 237

vedhadīkṣā ca bahudhā tatra tatra nirūpitā sā cābhyāsavatā kāryā yenordhvordhvapraveśataḥ 237

29.238

शिष्यस्य चक्रसंभेदप्रत्ययो जायते ध्रुवः येनाणिमादिका सिद्धिः श्रीमालायां च चोदिता 238

śiṣyasya cakrasaṃbhedapratyayo jāyate dhruvaḥ yenāṇimādikā siddhiḥ śrīmālāyāṃ ca coditā 238

29.239

ऊर्ध्वचक्रदशालाभे पिशाचावेश एव सा मन्त्रनादबिन्दुशक्तिभुजङ्गमपरात्मिका 239

ūrdhvacakradaśālābhe piśācāveśa eva sā mantranādabinduśaktibhujaṅgamaparātmikā 239

29.240

षोढा श्रीगह्वरे वेधदीक्षोक्ता परमेशिना ज्वालाकुलं स्वशास्त्रोक्तं चक्रमष्टारकादिकम् 240

ṣoḍhā śrīgahvare vedhadīkṣoktā parameśinā jvālākulaṃ svaśāstroktaṃ cakramaṣṭārakādikam 240

29.241

ध्यात्वा तेनास्य हृच्चक्रवेधनान्मन्त्रवेधनम् आकारं नवधा देहे न्यस्य संक्रमयेत्ततः 241

dhyātvā tenāsya hṛccakravedhanānmantravedhanam ākāraṃ navadhā dehe nyasya saṃkramayettataḥ 241

29.242

न्यासयोगेन शिष्याय दीप्यमानं महार्चिषम् पाशस्तोभात्ततस्तस्य परतत्त्वे तु योजनम् 242

nyāsayogena śiṣyāya dīpyamānaṃ mahārciṣam pāśastobhāttatastasya paratattve tu yojanam 242

29.243

इति दीक्षोत्तरे दृष्टो विधिर्मे शंभुनोदितः नादोच्चारेण नादाख्यः सृष्टिक्रमनियोगतः 243

iti dīkṣottare dṛṣṭo vidhirme śaṃbhunoditaḥ nādoccāreṇa nādākhyaḥ sṛṣṭikramaniyogataḥ 243

29.244

नादेन वेधयेच्चित्तं नादवेध उदीरितः बिन्दुस्थानगतं चित्तं भ्रूमध्यपथसंस्थितम् 244

nādena vedhayeccittaṃ nādavedha udīritaḥ bindusthānagataṃ cittaṃ bhrūmadhyapathasaṃsthitam 244

29.245

हृल्लक्ष्ये वा महेशानि बिन्दुं ज्वालाकुलप्रभम् तेन संबोधयेत्साध्यं बिन्द्वाख्यो@यं प्रकीर्तितः 245

hṛllakṣye vā maheśāni binduṃ jvālākulaprabham tena saṃbodhayetsādhyaṃ bindvākhyo@yaṃ prakīrtitaḥ 245

29.246

शाक्तं शक्तिमदुच्चाराद्गन्धोच्चारेण सुन्दरि शृङ्गाटकासनस्थं तु कुटिलं कुण्डलाकृतिम् 246

śāktaṃ śaktimaduccārādgandhoccāreṇa sundari śṛṅgāṭakāsanasthaṃ tu kuṭilaṃ kuṇḍalākṛtim 246

29.247

अनुच्चारेण चोच्चार्य वेधयेन्निखिलं जगत् एवं भ्रमरवेधेन शाक्तवेध उदाहृतः 247

anuccāreṇa coccārya vedhayennikhilaṃ jagat evaṃ bhramaravedhena śāktavedha udāhṛtaḥ 247

29.248

सा चैव परमा शक्तिरानन्दप्रविकासिनी जन्मस्थानात्परं याति फणपञ्चकभूषिता 248

sā caiva paramā śaktirānandapravikāsinī janmasthānātparaṃ yāti phaṇapañcakabhūṣitā 248

29.249

कलास्तत्त्वानि नन्दाद्या व्योमानि च कुलानि च ब्रह्मादिकारणान्यक्षाण्येव सा पञ्चकात्मिका 249

kalāstattvāni nandādyā vyomāni ca kulāni ca brahmādikāraṇānyakṣāṇyeva sā pañcakātmikā 249

29.250

एवं पञ्चप्रकारा सा ब्रह्मस्थानविनिर्गता ब्रह्मस्थाने विशन्ती तु तडिल्लीना विराजते 250

evaṃ pañcaprakārā sā brahmasthānavinirgatā brahmasthāne viśantī tu taḍillīnā virājate 250

29.251

प्रविष्टा वेधयेत्कायमात्मानं प्रतिभेदयेत् एवं भुजङ्गवेधस्तु कथितो भैरवागमे 251

praviṣṭā vedhayetkāyamātmānaṃ pratibhedayet evaṃ bhujaṅgavedhastu kathito bhairavāgame 251

29.252

तावद्भावयते चित्तं यावच्चित्तं क्षयं गतम् क्षीणे चित्ते सुरेशानि परानन्द उदाहृतः 252

tāvadbhāvayate cittaṃ yāvaccittaṃ kṣayaṃ gatam kṣīṇe citte sureśāni parānanda udāhṛtaḥ 252

29.253

नेन्द्रियाणि न वै प्राणा नान्तःकरणगोचरः न मनो नापि मन्तव्यं न मन्ता न मनिक्रिया 253

nendriyāṇi na vai prāṇā nāntaḥkaraṇagocaraḥ na mano nāpi mantavyaṃ na mantā na manikriyā 253

29.254

सर्वभावपरिक्षीणः परवेध उदाहृतः मनुशक्तिभुवनरूपज्ञापिण्डस्थाननाडिपरभेदात् 254

sarvabhāvaparikṣīṇaḥ paravedha udāhṛtaḥ manuśaktibhuvanarūpajñāpiṇḍasthānanāḍiparabhedāt 254

29.255

नवधा कलयन्त्यन्ये वेदं गुरवो रहस्यविदः मायागर्भाग्निवर्णौघयुक्ते त्र्यश्रिणि मण्डले 255

navadhā kalayantyanye vedaṃ guravo rahasyavidaḥ māyāgarbhāgnivarṇaughayukte tryaśriṇi maṇḍale 255

29.256

ध्यात्वा ज्वालाकरालेन तेन ग्रन्थीन् विभेदयेत् पुष्पैर्हन्याद्योजयेच्च परे मन्त्राभिधो विधिः 256

dhyātvā jvālākarālena tena granthīn vibhedayet puṣpairhanyādyojayecca pare mantrābhidho vidhiḥ 256

29.257

नाड्याविश्यान्यतरया चैतन्यं कन्दधामनि पिण्डीकृत्य परिभ्रम्य पञ्चाष्टशिखया हठात् 257

nāḍyāviśyānyatarayā caitanyaṃ kandadhāmani piṇḍīkṛtya paribhramya pañcāṣṭaśikhayā haṭhāt 257

29.258

शक्तिशूलाग्रगमितं क्वापि चक्रे नियोजयेत् शक्त्येति शाक्तो वेधो@यं सद्यःप्रत्ययकारकः 258

śaktiśūlāgragamitaṃ kvāpi cakre niyojayet śaktyeti śākto vedho@yaṃ sadyaḥpratyayakārakaḥ 258

29.259

आधारान्निर्गतया शिखया ज्योत्स्नावदातया रभसात् अङ्गुष्ठमूलपीठक्रमेण शिष्यस्य लीनया व्योम्नि 259

ādhārānnirgatayā śikhayā jyotsnāvadātayā rabhasāt aṅguṣṭhamūlapīṭhakrameṇa śiṣyasya līnayā vyomni 259

29.260

देहं स्वच्छीकृत्य क्षादीनान्तान् स्मरन्पुरोक्तपुर्योघान् निजमण्डलनिर्ध्यानात्प्रतिबिम्बयते भुवनवेधः 260

dehaṃ svacchīkṛtya kṣādīnāntān smaranpuroktapuryoghān nijamaṇḍalanirdhyānātpratibimbayate bhuvanavedhaḥ 260

29.261

भ्रूमध्योदितबैन्दवधामान्तः कांचिदाकृतिं रुचिराम् तादात्म्येन ध्यायेच्छिष्यं पश्चाच्च तन्मयीकुर्यात् 261

bhrūmadhyoditabaindavadhāmāntaḥ kāṃcidākṛtiṃ rucirām tādātmyena dhyāyecchiṣyaṃ paścācca tanmayīkuryāt 261

29.262

इति रूपवेध उक्तः सा चेहाकृतिरुपैति दृश्यत्वम् अन्ते तत्सायुज्यं शिष्यश्चायाति तन्मयीभूतः 262

iti rūpavedha uktaḥ sā cehākṛtirupaiti dṛśyatvam ante tatsāyujyaṃ śiṣyaścāyāti tanmayībhūtaḥ 262

29.263

विज्ञानमष्टधा यद्ध्राणादिकबुद्धिसंज्ञकरणान्तः तत् स्वस्वनाडिसूत्रक्रमेण संचारयेच्छिष्ये 263

vijñānamaṣṭadhā yaddhrāṇādikabuddhisaṃjñakaraṇāntaḥ tat svasvanāḍisūtrakrameṇa saṃcārayecchiṣye 263

29.264

अभिमानदार्ढ्यबन्धक्रमेण विज्ञानसंज्ञको वेधः हृदयव्योमनि सद्यो दिव्यज्ञानार्कसमुदयं धत्ते 264

abhimānadārḍhyabandhakrameṇa vijñānasaṃjñako vedhaḥ hṛdayavyomani sadyo divyajñānārkasamudayaṃ dhatte 264

29.265

पिण्डः परः कलात्मा सूक्ष्मः पुर्यष्टको बहिः स्थूलः छायात्मा स पराङ्मुख आदर्शादौ च संमुखो ज्ञेयः 265

piṇḍaḥ paraḥ kalātmā sūkṣmaḥ puryaṣṭako bahiḥ sthūlaḥ chāyātmā sa parāṅmukha ādarśādau ca saṃmukho jñeyaḥ 265

29.266

इति यः पिण्डविभेदस्तं रभसादुत्तरोत्तरे शमयेत् तत्तद्नलने क्रमशः परमपदं पिण्डवेधेन 266

iti yaḥ piṇḍavibhedastaṃ rabhasāduttarottare śamayet tattadnalane kramaśaḥ paramapadaṃ piṇḍavedhena 266

29.267

यद्यद्देहे चक्रं तत्र शिशोरेत्य विश्रमं क्रमशः उज्ज्वलयेत्तच्चक्रं स्थानाख्यस्तत्फलप्रदो वेधः 267

yadyaddehe cakraṃ tatra śiśoretya viśramaṃ kramaśaḥ ujjvalayettaccakraṃ sthānākhyastatphalaprado vedhaḥ 267

29.268

नाड्यः प्रधानभूतास्तिस्रो@न्यास्तद्गतास्त्वसंख्येयाः एकीकारस्ताभिर्नाडीवेधो@त्र तत्फलकृत् 268

nāḍyaḥ pradhānabhūtāstisro@nyāstadgatāstvasaṃkhyeyāḥ ekīkārastābhirnāḍīvedho@tra tatphalakṛt 268

29.269

अभिलषितनाडिवाहो मुख्याभिश्चक्षुरादिनिष्ठाभिः अद्बोधप्राप्तिः स्यान्नाडीवेधे विचित्रबहुरूपा 269

abhilaṣitanāḍivāho mukhyābhiścakṣurādiniṣṭhābhiḥ adbodhaprāptiḥ syānnāḍīvedhe vicitrabahurūpā 269

29.270

लाङ्गूलाकृतिबलवत् स्वनाडिसंवोष्टितामपरनाडीम् आस्फोट्य सिद्धमपि भुवि पातयति हठान्महायोगी 270

lāṅgūlākṛtibalavat svanāḍisaṃvoṣṭitāmaparanāḍīm āsphoṭya siddhamapi bhuvi pātayati haṭhānmahāyogī 270

29.271

परवेधं समस्तेषु चक्रेष्वद्वैतमामृशन् परं शिवं प्रकुर्वीत शिवतापत्तिदो गुरुः 271

paravedhaṃ samasteṣu cakreṣvadvaitamāmṛśan paraṃ śivaṃ prakurvīta śivatāpattido guruḥ 271

29.272

श्रीमद्वीरावलिकुले तथा चेत्थं निरूपितम् अभेद्यं सर्वथा ज्ञेयं मध्यं ज्ञात्वा न लिप्यते 272

śrīmadvīrāvalikule tathā cetthaṃ nirūpitam abhedyaṃ sarvathā jñeyaṃ madhyaṃ jñātvā na lipyate 272

29.273

तद्विभागक्रमे सिद्धः स गुरुर्मोचयेत् पशून् गुरोरग्रे विशेच्छिष्यो वक्त्रं वक्त्रे तु वेधयेत् 273

tadvibhāgakrame siddhaḥ sa gururmocayet paśūn guroragre viśecchiṣyo vaktraṃ vaktre tu vedhayet 273

29.274

रूपं रूपे तु विषयैर्यावत्समरसीभवेत् चित्ते समरसीभूते द्वयोरौन्मनसी स्थितिः 274

rūpaṃ rūpe tu viṣayairyāvatsamarasībhavet citte samarasībhūte dvayoraunmanasī sthitiḥ 274

29.275

उभयोश्चोन्मनोगत्या तत्काले दीक्षितो भवेत् शशिभास्करसंयोगे जीवस्तन्मयतां व्रजेत् 275

ubhayośconmanogatyā tatkāle dīkṣito bhavet śaśibhāskarasaṃyoge jīvastanmayatāṃ vrajet 275

29.276

अत्र ब्रह्मादयो देवा मुक्तये मोक्षकाङ्क्षिणः निरुध्य रश्मिचक्रं स्वं भोगमोक्षावुभावपि 276

atra brahmādayo devā muktaye mokṣakāṅkṣiṇaḥ nirudhya raśmicakraṃ svaṃ bhogamokṣāvubhāvapi 276

29.277

ग्रसते यदि तद्दीक्षा शार्वीयं परिकीर्तिता स एष मोक्षः कथितो निःस्पन्दः सर्वजन्तुषु 277

grasate yadi taddīkṣā śārvīyaṃ parikīrtitā sa eṣa mokṣaḥ kathito niḥspandaḥ sarvajantuṣu 277

29.278

अग्नीषोमकलाघातसङ्घातात् स्पन्दनं हरेत् बाह्यं प्राणं बाह्यगतं तिमिराकारयोगतः 278

agnīṣomakalāghātasaṅghātāt spandanaṃ haret bāhyaṃ prāṇaṃ bāhyagataṃ timirākārayogataḥ 278

29.279

निर्यातं रोमकूपैस्तु भ्रमन्तं सर्वकारणैः मध्यं निर्लक्ष्यमास्थाय भ्रमयेद्विसृजेत्ततः 279

niryātaṃ romakūpaistu bhramantaṃ sarvakāraṇaiḥ madhyaṃ nirlakṣyamāsthāya bhramayedvisṛjettataḥ 279

29.280

संघट्टोत्पाटयोगेन वेधयेद्ग्रन्थिपञ्चकम् संघट्टवृत्तियुगलं मध्यधाम विचिन्तयेत् 280

saṃghaṭṭotpāṭayogena vedhayedgranthipañcakam saṃghaṭṭavṛttiyugalaṃ madhyadhāma vicintayet 280

29.281

नात्मव्योमबहिर्मन्त्रदेहसंधानमाचरेत् दीक्षेयं सर्वजन्तूनां शिवतापत्तिदायिका 281

nātmavyomabahirmantradehasaṃdhānamācaret dīkṣeyaṃ sarvajantūnāṃ śivatāpattidāyikā 281

29.282

दीक्षान्ते दीपकान् पक्त्वा समस्तैः साधकैः सह चरुः प्राश्यः कुलाचार्यैर्महापातकनाशनः 282

dīkṣānte dīpakān paktvā samastaiḥ sādhakaiḥ saha caruḥ prāśyaḥ kulācāryairmahāpātakanāśanaḥ 282

29.283

इति श्रीरत्नमालायामूनाधिकविधिस्तु यः स एव पातकं तस्य प्रशमो@यं प्रकीर्तितः 283

iti śrīratnamālāyāmūnādhikavidhistu yaḥ sa eva pātakaṃ tasya praśamo@yaṃ prakīrtitaḥ 283

29.284

परे@हनि गुरोः कार्यो यागस्तेन विना यतः न विधिः पूर्णतां याति कुर्याद्यत्नेन तं ततः 284

pare@hani guroḥ kāryo yāgastena vinā yataḥ na vidhiḥ pūrṇatāṃ yāti kuryādyatnena taṃ tataḥ 284

29.285

येन येन गुरुस्तुष्येत्तत्तदस्मै निवेदयेत् चक्रचर्यान्तराले@स्या विधिः संचार उच्याते 285

yena yena gurustuṣyettattadasmai nivedayet cakracaryāntarāle@syā vidhiḥ saṃcāra ucyāte 285

29.286

अलिपात्रं सुसंपूर्णं वीरेन्द्रकरसंस्थितम् अवलोक्य परं ब्रह्म तत्पिवेदाज्ञया गुरोः 286

alipātraṃ susaṃpūrṇaṃ vīrendrakarasaṃsthitam avalokya paraṃ brahma tatpivedājñayā guroḥ 286

29.287

तर्पयित्वा तु भूतानि गुरवे विनिवेदयेत् कृत्वा भुवि गुरुं नत्वादाय संतर्प्य खेचरीः 287

tarpayitvā tu bhūtāni gurave vinivedayet kṛtvā bhuvi guruṃ natvādāya saṃtarpya khecarīḥ 287

29.288

स्वं मन्त्रं तच्च वन्दित्वा दूतीं गणप्तिं गुरून् क्षेत्रपं वीरसङ्घातं गुर्वादिक्रमशस्ततः 288

svaṃ mantraṃ tacca vanditvā dūtīṃ gaṇaptiṃ gurūn kṣetrapaṃ vīrasaṅghātaṃ gurvādikramaśastataḥ 288

29.289

वीरस्पृष्टं स्वयं द्रव्यं पिवेन्नैवान्यथा क्वचित् परब्रह्मण्यवेत्तारो@गमागमविवर्जिताः 289

vīraspṛṣṭaṃ svayaṃ dravyaṃ pivennaivānyathā kvacit parabrahmaṇyavettāro@gamāgamavivarjitāḥ 289

29.290

लोभमोहमदक्रोधरागमायाजुषश्च ये तैः साकं न च कर्तव्यमेतच्छ्रेयोर्थिनात्मनि 290

lobhamohamadakrodharāgamāyājuṣaśca ye taiḥ sākaṃ na ca kartavyametacchreyorthinātmani 290

29.291

यागादौ यागमध्ये च यागान्ते गुरुपूजने नैमित्तिकेषु प्रोक्तेषु शिष्यः कुर्यादिमं विधिम् 291

yāgādau yāgamadhye ca yāgānte gurupūjane naimittikeṣu prokteṣu śiṣyaḥ kuryādimaṃ vidhim 291

29.292

इति रहस्यविधिः परिचर्चितो गुरुमुखानुभवैः सुपरिस्फुटः

iti rahasyavidhiḥ paricarcito gurumukhānubhavaiḥ suparisphuṭaḥ

Āhnika 30

30.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके त्रिंशमाह्निकम् अथ यथोचितमन्त्रकदम्बकं त्रिककुलक्रमयोगि निरूप्यते तावद्विमर्शानारूढधियां तात्सिद्धये क्रमात् 1

c atha śrītantrāloke triṃśamāhnikam atha yathocitamantrakadambakaṃ trikakulakramayogi nirūpyate tāvadvimarśānārūḍhadhiyāṃ tātsiddhaye kramāt 1

30.2

प्रतिबुद्धा हि ते मन्त्रा विमर्शैकस्वभावकाः स्वतन्त्रस्यैव चिद्धाम्नः स्वातन्त्र्यात् कर्तृतामयाः 2

pratibuddhā hi te mantrā vimarśaikasvabhāvakāḥ svatantrasyaiva ciddhāmnaḥ svātantryāt kartṛtāmayāḥ 2

30.3

यमाविशन्ति चाचार्यं तं तादात्म्यनिरूढितः स्वतन्त्रीकुर्वते यान्ति करणान्यपि कर्तृताम् 3

yamāviśanti cācāryaṃ taṃ tādātmyanirūḍhitaḥ svatantrīkurvate yānti karaṇānyapi kartṛtām 3

30.4

आधारशक्तौ ह्रीं पृथ्वीप्रभृतौ तु चतुष्टये क्ष्लां क्ष्वीं वं क्षमिति प्राहुः क्रमाद्वर्णचतुष्टयम् 4

ādhāraśaktau hrīṃ pṛthvīprabhṛtau tu catuṣṭaye kṣlāṃ kṣvīṃ vaṃ kṣamiti prāhuḥ kramādvarṇacatuṣṭayam 4

30.5

हं नाले यं तथा रं लं वं धर्मादिचतुष्टये ऋं ॠं ळं ळॢं चतुष्के च विपरीतक्रमाद्भवेत् 5

haṃ nāle yaṃ tathā raṃ laṃ vaṃ dharmādicatuṣṭaye ṛṃ ṝṃ ḷṃ ḷḷṃ catuṣke ca viparītakramādbhavet 5

30.6

ओं औं हस्त्रयमित्येतद्विद्यामायाकलात्रये अनुस्वारविसर्गौ च विद्येशेश्वरतत्त्वयोः 6

oṃ auṃ hastrayamityetadvidyāmāyākalātraye anusvāravisargau ca vidyeśeśvaratattvayoḥ 6

30.7

कादिभान्ताः केसरेषु प्राणो@ष्टस्वरसंयुतः सबिन्दुको दलेष्वष्टस्वथ स्वं नाम दीपितम् 7

kādibhāntāḥ kesareṣu prāṇo@ṣṭasvarasaṃyutaḥ sabinduko daleṣvaṣṭasvatha svaṃ nāma dīpitam 7

30.8

शक्तीनां नवकस्य स्याच्छषसा मण्डलत्रये सबिन्दुकाः क्ष्मं प्रेते ज्रं शूलशृङ्गेषु कल्पयेत् 8

śaktīnāṃ navakasya syācchaṣasā maṇḍalatraye sabindukāḥ kṣmaṃ prete jraṃ śūlaśṛṅgeṣu kalpayet 8

30.9

पृथगासनपूजायां क्रमान्मन्त्रा इमे स्मृताः संक्षेपपूजने तु प्रागाद्यमन्त्यं च बीजकम् 9

pṛthagāsanapūjāyāṃ kramānmantrā ime smṛtāḥ saṃkṣepapūjane tu prāgādyamantyaṃ ca bījakam 9

30.10

आदायाधारशक्त्यादिशूलशृङ्गान्तमर्चयेत् अग्निमारुतपृथ्व्यम्बुसषष्ठस्वरबिन्दुकम् 10

ādāyādhāraśaktyādiśūlaśṛṅgāntamarcayet agnimārutapṛthvyambusaṣaṣṭhasvarabindukam 10

30.11

रतिशेखरमन्त्रो@स्य वक्त्राङ्गं ह्रस्वदीर्घकैः अग्निप्राणाग्निसंहारकालेन्द्राम्बुसमीरणाः 11

ratiśekharamantro@sya vaktrāṅgaṃ hrasvadīrghakaiḥ agniprāṇāgnisaṃhārakālendrāmbusamīraṇāḥ 11

30.12

सषष्ठस्वरबिर्न्द्वधचन्द्राद्याः स्युर्नवात्मनः बिन्दुनादादिका व्याप्तिः श्रीमत्त्रैशिरसे मते 12

saṣaṣṭhasvarabirndvadhacandrādyāḥ syurnavātmanaḥ bindunādādikā vyāptiḥ śrīmattraiśirase mate 12

30.13

क्षेपाक्रान्तिचिदुद्बोधदीपनस्थापनान्यथ तत्संवित्तिस्तदापत्तिरिति संज्ञाभिशब्दिता 13

kṣepākrānticidudbodhadīpanasthāpanānyatha tatsaṃvittistadāpattiriti saṃjñābhiśabditā 13

30.14

एतावती महाव्याप्तिर्मूर्तित्वेनात्र कीर्तिता परिणामस्तल्लयश्च नमस्कारः स उच्यते 14

etāvatī mahāvyāptirmūrtitvenātra kīrtitā pariṇāmastallayaśca namaskāraḥ sa ucyate 14

30.15

एष त्र्यर्णोज्झितो@धस्ताद्दीर्घैः षड्भिः स्वरैर्युतः षडङ्गानि हृदादीनि वक्त्राण्यस्य च कल्पयेत् 15

eṣa tryarṇojjhito@dhastāddīrghaiḥ ṣaḍbhiḥ svarairyutaḥ ṣaḍaṅgāni hṛdādīni vaktrāṇyasya ca kalpayet 15

30.16

क्षयरवलबीजैस्तु दीप्तैर्बिन्दुविभूषितैः झकारसंहृतिप्राणाः सषष्ठस्वरबिन्दुकाः 16

kṣayaravalabījaistu dīptairbinduvibhūṣitaiḥ jhakārasaṃhṛtiprāṇāḥ saṣaṣṭhasvarabindukāḥ 16

30.17

एष भैरवसद्मावश्चन्द्रार्धादिविभूषितः मातृकामालिनीमन्त्रौ प्रागेव समुदाहृतौ 17

eṣa bhairavasadmāvaścandrārdhādivibhūṣitaḥ mātṛkāmālinīmantrau prāgeva samudāhṛtau 17

30.18

ओंकारो@थ चतुर्थ्यन्ता संज्ञा नतिरिति क्रमात् गणेशादिषु मन्त्रः स्याद्बीजं येषु न चोदितम् 18

oṃkāro@tha caturthyantā saṃjñā natiriti kramāt gaṇeśādiṣu mantraḥ syādbījaṃ yeṣu na coditam 18

30.19

नामाद्यक्षरमाकारबिन्दुचन्द्रादिदीपितम् सर्वेषामेव बीजानां तच्चतुर्दशषष्ठयुक् 19

nāmādyakṣaramākārabinducandrādidīpitam sarveṣāmeva bījānāṃ taccaturdaśaṣaṣṭhayuk 19

30.20

आमन्त्रितान्यघोर्यादित्रितयस्य क्रमोदितैः बीजैर्विसर्गिणी माया हुं हकारो विसर्गवान् 20

āmantritānyaghoryāditritayasya kramoditaiḥ bījairvisargiṇī māyā huṃ hakāro visargavān 20

30.21

पुनर्देवीत्रयस्यापि क्रमादामन्त्रणत्रयम् द्वितीयस्मिन्पदे@कार एकारस्येह च स्मृतः 21

punardevītrayasyāpi kramādāmantraṇatrayam dvitīyasminpade@kāra ekārasyeha ca smṛtaḥ 21

30.22

ततः शक्तिद्वयामन्त्रो लुप्तं तत्रान्त्यमक्षरम् हे@ग्निवर्णावुभौ पञ्चस्वरयुक्तौ परौ पृथक् 22

tataḥ śaktidvayāmantro luptaṃ tatrāntyamakṣaram he@gnivarṇāvubhau pañcasvarayuktau parau pṛthak 22

30.23

अकारयुक्तावस्त्रं हुं ह विसर्गी पुनः शरः तारेण सह वस्वग्निवर्णार्धार्णद्वयाधिका 23

akārayuktāvastraṃ huṃ ha visargī punaḥ śaraḥ tāreṇa saha vasvagnivarṇārdhārṇadvayādhikā 23

30.24

एषा परापरादेव्या विद्या श्रीत्रिकशासने पञ्चषट्पञ्चवेदाक्षिवह्निनेत्राक्षरं पदम् 24

eṣā parāparādevyā vidyā śrītrikaśāsane pañcaṣaṭpañcavedākṣivahninetrākṣaraṃ padam 24

30.25

अघोर्यादौ सप्तके स्यात् पिवन्याः परिशिष्टकम् प्रत्येकवर्णगो@प्युक्तः सिद्धयोगीश्वरीमते 25

aghoryādau saptake syāt pivanyāḥ pariśiṣṭakam pratyekavarṇago@pyuktaḥ siddhayogīśvarīmate 25

30.26

देवताचक्रविन्यासः स बहुत्वान्न लिप्यते माया विसर्गिणी हुं फट् चेति मन्त्रो@परात्मकः 26

devatācakravinyāsaḥ sa bahutvānna lipyate māyā visargiṇī huṃ phaṭ ceti mantro@parātmakaḥ 26

30.27

परायास्तूक्तसद्व्याप्तिर्जीवः सहचतुर्दशः सानेकभेदा त्रिशिरःशास्त्रे प्रोक्ता महेशिना 27

parāyāstūktasadvyāptirjīvaḥ sahacaturdaśaḥ sānekabhedā triśiraḥśāstre proktā maheśinā 27

30.28

स्वरूपतो विभिन्नापि रचनानेकसङ्कुला जीवः प्राणस्थ एवात्र प्राणो वा जीवसंस्थितः 28

svarūpato vibhinnāpi racanānekasaṅkulā jīvaḥ prāṇastha evātra prāṇo vā jīvasaṃsthitaḥ 28

30.29

आधाराधेयभावेन अविनाभावयोगतः हंसं चामृतमध्यस्थं कालरुद्रविभेदितम् 29

ādhārādheyabhāvena avinābhāvayogataḥ haṃsaṃ cāmṛtamadhyasthaṃ kālarudravibheditam 29

30.30

भुवनेशशिरोयुक्तमनङ्गद्वययोजितम् दीप्ताद्दीप्ततरं ज्ञेयं षट्चक्रक्रमयोजितम् 30

bhuvaneśaśiroyuktamanaṅgadvayayojitam dīptāddīptataraṃ jñeyaṃ ṣaṭcakrakramayojitam 30

30.31

प्राणं दण्डासनस्थं तु गुह्यशक्तीच्छया युतम् परेयं वाचिकोद्दिष्टा महाज्ञानस्वरूपतः 31

prāṇaṃ daṇḍāsanasthaṃ tu guhyaśaktīcchayā yutam pareyaṃ vācikoddiṣṭā mahājñānasvarūpataḥ 31

30.32

स्फुटं भैरवहृज्ज्ञानमिदं त्वेकाक्षरं परम् अमृतं केवलं खस्थं यद्वा सावित्रिकायुतम् 32

sphuṭaṃ bhairavahṛjjñānamidaṃ tvekākṣaraṃ param amṛtaṃ kevalaṃ khasthaṃ yadvā sāvitrikāyutam 32

30.33

शून्यद्वयसमोपेतं पराया हृदयं परम् युग्मयागे प्रसिद्धं तु कर्तव्यं तत्त्ववेदिभिः 33

śūnyadvayasamopetaṃ parāyā hṛdayaṃ param yugmayāge prasiddhaṃ tu kartavyaṃ tattvavedibhiḥ 33

30.34

अन्ये@प्येकाक्षरा ये तु एकवीरविधानतः गुप्ता गुप्ततरास्ते तु अंगाभिजनवर्जिताः 34

anye@pyekākṣarā ye tu ekavīravidhānataḥ guptā guptatarāste tu aṃgābhijanavarjitāḥ 34

30.35

यष्टव्याः साधकेन्द्रैस्तु कुलस्थाः सिद्धिदायकाः कुलक्रमविधानेन सूक्ष्मविज्ञानयोगतः 35

yaṣṭavyāḥ sādhakendraistu kulasthāḥ siddhidāyakāḥ kulakramavidhānena sūkṣmavijñānayogataḥ 35

30.36

अनुष्ठेयाः सदा देवि स्त्रिया वा पुरुषेण वा सकारो दीर्घषट्केन युक्तो@ङ्गान्याननानि तु 36

anuṣṭheyāḥ sadā devi striyā vā puruṣeṇa vā sakāro dīrghaṣaṭkena yukto@ṅgānyānanāni tu 36

30.37

स्यात् स एव परं ह्रस्वपञ्चस्वरखसंयुतः ओंकारैः पञ्चभिर्मन्त्रो विद्याङ्गहृदयं भवेत् 37

syāt sa eva paraṃ hrasvapañcasvarakhasaṃyutaḥ oṃkāraiḥ pañcabhirmantro vidyāṅgahṛdayaṃ bhavet 37

30.38

प्रणवश्चामृते तेजोमालिनि स्वाहया सह एकादशाक्षरं ब्रह्मशिरस्तन्मालिनीमते 38

praṇavaścāmṛte tejomālini svāhayā saha ekādaśākṣaraṃ brahmaśirastanmālinīmate 38

30.39

वेदवेदनि हूं फट्च प्रणवादियुता शिखा वज्रिणे वज्रधराय स्वाहेत्योंकारपूर्वकम् 39

vedavedani hūṃ phaṭca praṇavādiyutā śikhā vajriṇe vajradharāya svāhetyoṃkārapūrvakam 39

30.40

एकादशाक्षरं वर्म पुरुष्टुतमिति स्मृतम् तारो द्विजिह्वः खशरस्वरयुग्जीव एव च 40

ekādaśākṣaraṃ varma puruṣṭutamiti smṛtam tāro dvijihvaḥ khaśarasvarayugjīva eva ca 40

30.41

नेत्रमेतत्प्रकाशात्म सर्वसाधारणं स्मृतम् तारः श्लीं पशु हुं फत् च तदस्त्रं रसवर्णकम् 41

netrametatprakāśātma sarvasādhāraṇaṃ smṛtam tāraḥ ślīṃ paśu huṃ phat ca tadastraṃ rasavarṇakam 41

30.42

लरटक्षवयैर्दीर्घैः समयुक्तैः सबिन्दुकैः इन्द्रादयस्तदस्त्राणि ह्रस्वैर्विष्णुप्रजापती 42

laraṭakṣavayairdīrghaiḥ samayuktaiḥ sabindukaiḥ indrādayastadastrāṇi hrasvairviṣṇuprajāpatī 42

30.43

स्मृतौ तुर्यद्वितीयाभ्यां ह्रस्वाभ्यां पद्मचक्रके नमः स्वाहा तथा वौषट् हुं वषट् फट् च जातयः 43

smṛtau turyadvitīyābhyāṃ hrasvābhyāṃ padmacakrake namaḥ svāhā tathā vauṣaṭ huṃ vaṣaṭ phaṭ ca jātayaḥ 43

30.44

अङ्गेषु क्रमशः षट्सु कर्मस्वथ तदात्मिकाः जपे होमे तथाप्याये समुच्चाटे@थ शान्तिके 44

aṅgeṣu kramaśaḥ ṣaṭsu karmasvatha tadātmikāḥ jape home tathāpyāye samuccāṭe@tha śāntike 44

30.45

अभिचारे च मन्त्राणां नमस्कारादिजातयः अक्षिषण्मुनिवर्गेभ्यो द्वितीयाः सह बिन्दुना 45

abhicāre ca mantrāṇāṃ namaskārādijātayaḥ akṣiṣaṇmunivargebhyo dvitīyāḥ saha bindunā 45

30.46

योन्यर्णेन च मातॄणां सद्मावः कालकर्षिणी आद्योज्झितो वाप्यन्तेन वर्जितो वाथ संमतः 46

yonyarṇena ca mātṝṇāṃ sadmāvaḥ kālakarṣiṇī ādyojjhito vāpyantena varjito vātha saṃmataḥ 46

30.47

जीवः प्राणपुटान्तःस्थः कालानलसमद्युतिः अतिदीप्तस्तु वामांघ्रिर्भूषितो मूर्ध्नि बिन्दुना 47

jīvaḥ prāṇapuṭāntaḥsthaḥ kālānalasamadyutiḥ atidīptastu vāmāṃghrirbhūṣito mūrdhni bindunā 47

30.48

दक्षजानुगतश्चायं सर्वमातृगणार्चितः अनेन प्राणिताः सर्वे ददते वाञ्छितं फलम् 48

dakṣajānugataścāyaṃ sarvamātṛgaṇārcitaḥ anena prāṇitāḥ sarve dadate vāñchitaṃ phalam 48

30.49

सद्भावः परमो ह्येष मातॄणां भैरवस्य च तस्मादेनं जपेन्मन्त्री य इच्छेत्सिद्धिमुत्तमाम् 49

sadbhāvaḥ paramo hyeṣa mātṝṇāṃ bhairavasya ca tasmādenaṃ japenmantrī ya icchetsiddhimuttamām 49

30.50

रुद्रशक्तिसमावेशो नित्यमत्र प्रतिष्ठितः यस्मादेषा परा शक्तिर्भेदेनान्येन कीर्तिता 50

rudraśaktisamāveśo nityamatra pratiṣṭhitaḥ yasmādeṣā parā śaktirbhedenānyena kīrtitā 50

30.51

यावत्यः सिद्धयस्तन्त्रे ताः सर्वाः कुरुते त्वियम् अङ्गवक्त्राणि चाप्यस्याः प्राग्वत्स्वरनियोगतः 51

yāvatyaḥ siddhayastantre tāḥ sarvāḥ kurute tviyam aṅgavaktrāṇi cāpyasyāḥ prāgvatsvaraniyogataḥ 51

30.52

दण्डो जीवस्त्रिशूलं च दक्षाङ्गुल्यपरस्तनौ नाभिकण्ठौ मरुद्रुद्रौ विसर्गः सत्रिशूलकः 52

daṇḍo jīvastriśūlaṃ ca dakṣāṅgulyaparastanau nābhikaṇṭhau marudrudrau visargaḥ satriśūlakaḥ 52

30.53

सर्वयोगिनिचक्राणामधिपो@यमुदाहृतः अस्याप्युच्चारणादेव संवित्तिः स्यात्पुरोदिता 53

sarvayoginicakrāṇāmadhipo@yamudāhṛtaḥ asyāpyuccāraṇādeva saṃvittiḥ syātpuroditā 53

30.54

महाचण्डेति तु योगेश्वऋ इत्यष्टवर्णकम् नवार्णेयं गुप्ततरा सद्भावः कालकर्षिणी 54

mahācaṇḍeti tu yogeśvaṛ ityaṣṭavarṇakam navārṇeyaṃ guptatarā sadbhāvaḥ kālakarṣiṇī 54

30.55

श्रीडामरे महायागे परात्परतरोदिता सुधाच्छेदकषण्ठाद्यैर्बीजं छेदकमस्वरम् 55

śrīḍāmare mahāyāge parātparataroditā sudhācchedakaṣaṇṭhādyairbījaṃ chedakamasvaram 55

30.56

अध्यर्धार्णा कालरात्रिः क्षुरिका मालिनीमते शतावर्तनया ह्यस्या जायते मूर्ध्नि वेदना 56

adhyardhārṇā kālarātriḥ kṣurikā mālinīmate śatāvartanayā hyasyā jāyate mūrdhni vedanā 56

30.57

एवं प्रत्ययमालोच्य मृत्युजिद्ध्यानमाश्रयेत् नैनां समुच्चरेद्देवि य इच्छेद्दीर्घजीवितम् 57

evaṃ pratyayamālocya mṛtyujiddhyānamāśrayet naināṃ samuccareddevi ya iccheddīrghajīvitam 57

30.58

द्विर्दण्डाग्नी शूलनभःप्राणाश्छेत्त्रनलौ तथा कूटाग्नी सविसर्गाश्च पञ्चाप्येते@थ पञ्चसु 58

dvirdaṇḍāgnī śūlanabhaḥprāṇāśchettranalau tathā kūṭāgnī savisargāśca pañcāpyete@tha pañcasu 58

30.59

व्योमस्विति शिवेनोक्तं तन्त्रसद्भावशासने छेदिनी क्षुरिकेयं स्याद्यया योजयते परे 59

vyomasviti śivenoktaṃ tantrasadbhāvaśāsane chedinī kṣurikeyaṃ syādyayā yojayate pare 59

30.60

बिन्द्विन्द्वनलकूटाग्निमरुत्षष्ठस्वरैर्युतम् आपादतलमूर्धान्तं स्मरेदस्त्रमिदं ज्वलत् 60

bindvindvanalakūṭāgnimarutṣaṣṭhasvarairyutam āpādatalamūrdhāntaṃ smaredastramidaṃ jvalat 60

30.61

कुञ्चनं चाङ्गुलीनां तु कर्तव्यं चोदनं ततः जान्वादिपरचक्रान्तं चक्राच्चक्रं तु कुञ्चयेत् 61

kuñcanaṃ cāṅgulīnāṃ tu kartavyaṃ codanaṃ tataḥ jānvādiparacakrāntaṃ cakrāccakraṃ tu kuñcayet 61

30.62

कथितं सरहस्यं तु सद्योनिर्वाणकं परम् अथोच्यते ब्रह्मविद्या सद्यःप्रत्ययदायिनी 62

kathitaṃ sarahasyaṃ tu sadyonirvāṇakaṃ param athocyate brahmavidyā sadyaḥpratyayadāyinī 62

30.63

शिवः श्रीभूतिराजो यामस्मभ्यं प्रत्यपादयत् सर्वेषामेव भूतानां मरणे समुपस्थिते 63

śivaḥ śrībhūtirājo yāmasmabhyaṃ pratyapādayat sarveṣāmeva bhūtānāṃ maraṇe samupasthite 63

30.64

यया पठितयोत्क्रम्य जीवो याति निरञ्जनम् या ज्ञानिनो@पि संपूर्णकृत्यस्यापि श्रुता सती 64

yayā paṭhitayotkramya jīvo yāti nirañjanam yā jñānino@pi saṃpūrṇakṛtyasyāpi śrutā satī 64

30.65

प्राणादिच्छेदजां मृत्युव्यथां सद्यो व्यपोहति यामाकर्ण्य महामोहविवशो@पि क्रमाद्गतः 65

prāṇādicchedajāṃ mṛtyuvyathāṃ sadyo vyapohati yāmākarṇya mahāmohavivaśo@pi kramādgataḥ 65

30.66

प्रबोधं वक्तृसांमुख्यमभ्येति रभसात्स्वयम् परमपदात्त्वमिहागाः सनातनस्त्वं जहीहि देहान्तम् 66

prabodhaṃ vaktṛsāṃmukhyamabhyeti rabhasātsvayam paramapadāttvamihāgāḥ sanātanastvaṃ jahīhi dehāntam 66

30.67

पादाङ्गुष्ठादि विभो निबन्धनं बन्धनं ह्युग्रम् आर्यावाक्यमिदं पूर्वं भुवनाख्यैः पदैर्भवेत् 67

pādāṅguṣṭhādi vibho nibandhanaṃ bandhanaṃ hyugram āryāvākyamidaṃ pūrvaṃ bhuvanākhyaiḥ padairbhavet 67

30.68

गुल्फान्ते जानुगतं जत्रुस्थं बन्धनं तथा मेढ्रे जहिहि पुरमग्र्यमध्यं हृत्पद्मात्त्वं समुत्तिष्ठ 68

gulphānte jānugataṃ jatrusthaṃ bandhanaṃ tathā meḍhre jahihi puramagryamadhyaṃ hṛtpadmāttvaṃ samuttiṣṭha 68

30.69

एतावद्भिः पदैरेतदार्यावाक्यं द्वितीयकम् हंस हयग्रीव विभो सदाशिवस्त्वं परो@सि जीवाख्यः 69

etāvadbhiḥ padairetadāryāvākyaṃ dvitīyakam haṃsa hayagrīva vibho sadāśivastvaṃ paro@si jīvākhyaḥ 69

30.70

रविसोमवह्निसङ्घदृबिन्दुदेहो हहह समुत्क्राम तृतीयमार्यावाक्यं प्राक्संख्यैरेकाधिकैः पदैः 70

ravisomavahnisaṅghadṛbindudeho hahaha samutkrāma tṛtīyamāryāvākyaṃ prāksaṃkhyairekādhikaiḥ padaiḥ 70

30.71

हंसमहामन्त्रमयः सनातनस्त्वं शुभाशुभापेक्षी मण्डलमध्यनिविष्टः शक्तिमहासेतुकारणमहार्थः 71

haṃsamahāmantramayaḥ sanātanastvaṃ śubhāśubhāpekṣī maṇḍalamadhyaniviṣṭaḥ śaktimahāsetukāraṇamahārthaḥ 71

30.72

कमलोभयविनिविष्टः प्रबोधमायाहि देवतादेह आर्यावाक्यमिदं सार्धं रुद्रसंख्यपदेरितम् 72

kamalobhayaviniviṣṭaḥ prabodhamāyāhi devatādeha āryāvākyamidaṃ sārdhaṃ rudrasaṃkhyapaderitam 72

30.73

निःश्वासे त्वपशब्दस्य स्थाने@स्त्युप इति ध्वनिः अज्ञानात्त्वं बद्धः प्रबोधितोत्तिष्ठ देवादे 73

niḥśvāse tvapaśabdasya sthāne@styupa iti dhvaniḥ ajñānāttvaṃ baddhaḥ prabodhitottiṣṭha devāde 73

30.74

एतत्पञ्चममार्यार्धवाक्यं स्यात्सप्तभिः पदैः व्रज तालुसाह्वयान्तं ह्यौडम्बरघट्टितं महाद्वारम् 74

etatpañcamamāryārdhavākyaṃ syātsaptabhiḥ padaiḥ vraja tālusāhvayāntaṃ hyauḍambaraghaṭṭitaṃ mahādvāram 74

30.75

प्राप्य प्रयाहि हंहो हंहो वा वामदेवपदम् आर्य्यावाक्यमिदं षष्ठं स्याच्चतुर्दशभिः पदैः 75

prāpya prayāhi haṃho haṃho vā vāmadevapadam āryyāvākyamidaṃ ṣaṣṭhaṃ syāccaturdaśabhiḥ padaiḥ 75

30.76

ग्रन्थीश्वर परमात्मन् शान्त महातालुरन्ध्रमासाद्य उत्क्रम हे देहेश्वर निरञ्जनं शिवपदं प्रयाह्याशु 76

granthīśvara paramātman śānta mahātālurandhramāsādya utkrama he deheśvara nirañjanaṃ śivapadaṃ prayāhyāśu 76

30.77

आर्यावाक्यं सप्तमं स्यात्तच्चतुर्दशभिः पदैः प्रभञ्जनस्त्वमित्येवं पाठो निःश्वासशासने 77

āryāvākyaṃ saptamaṃ syāttaccaturdaśabhiḥ padaiḥ prabhañjanastvamityevaṃ pāṭho niḥśvāsaśāsane 77

30.78

आक्रम्य मध्यमार्गं प्राणापानौ समाहृत्य धर्माधर्मौ त्यक्त्वा नारायण याहि शान्तान्तम् 78

ākramya madhyamārgaṃ prāṇāpānau samāhṛtya dharmādharmau tyaktvā nārāyaṇa yāhi śāntāntam 78

30.79

आर्यावाक्यमिदं प्रोक्तमष्टमं नवभिः पदैः हे ब्रह्मन् हे विष्णो हे रुद्र शिवो@सि वासुदेवस्त्वम् 79

āryāvākyamidaṃ proktamaṣṭamaṃ navabhiḥ padaiḥ he brahman he viṣṇo he rudra śivo@si vāsudevastvam 79

30.80

अग्नीषोमसनातनमृत्पिण्डं जहिहि हे महाकाश एतद्भुवनसंख्यातैरार्य्यावाक्यं प्रकीर्तितम् 80

agnīṣomasanātanamṛtpiṇḍaṃ jahihi he mahākāśa etadbhuvanasaṃkhyātairāryyāvākyaṃ prakīrtitam 80

30.81

सनात्म त्रिपिण्डमिति महाकोशमिति स्थितम् पदत्रयं तु निःश्वासमुकुटोत्तरकादिषु 81

sanātma tripiṇḍamiti mahākośamiti sthitam padatrayaṃ tu niḥśvāsamukuṭottarakādiṣu 81

30.82

अङ्गुष्ठमात्रममलमावरणं जहिहि हे महासूक्ष्म आर्य्यावाक्यमिदं षड्भिः पदैर्दशममुच्यते 82

aṅguṣṭhamātramamalamāvaraṇaṃ jahihi he mahāsūkṣma āryyāvākyamidaṃ ṣaḍbhiḥ padairdaśamamucyate 82

30.83

अलं द्विरिति सूक्ष्मं चेत्येवं श्रीमुकुटोत्तरे पुरुषस्त्वं प्रकृतिमयैर्बद्धो@हङ्कारतन्तुना बन्धैः 83

alaṃ dviriti sūkṣmaṃ cetyevaṃ śrīmukuṭottare puruṣastvaṃ prakṛtimayairbaddho@haṅkāratantunā bandhaiḥ 83

30.84

अभवाभव नित्योदित परमात्मंस्त्यज सरागमध्वानम् एतत्त्रयोदशपदं स्यादार्यावाक्यमुत्तमम् 84

abhavābhava nityodita paramātmaṃstyaja sarāgamadhvānam etattrayodaśapadaṃ syādāryāvākyamuttamam 84

30.85

ह्रींहूंमन्त्रशरीरमविलम्बमाशु त्वमेहि देहान्तम् आर्यार्धवाक्यमेतत्स्याद् द्वादशं षट्पदं परम् 85

hrīṃhūṃmantraśarīramavilambamāśu tvamehi dehāntam āryārdhavākyametatsyād dvādaśaṃ ṣaṭpadaṃ param 85

30.86

तदिदं गुणभूतमयं त्यज स्व षोट्कोशिकं पिण्डम् स्यात् त्रयोदशमार्यार्धं पदैः सप्तभिरीदृशम् 86

tadidaṃ guṇabhūtamayaṃ tyaja sva ṣoṭkośikaṃ piṇḍam syāt trayodaśamāryārdhaṃ padaiḥ saptabhirīdṛśam 86

30.87

मा देहं भूतमयं प्रगृह्यतां शाश्वतं महादेहम् आर्यार्धवाक्यं तावद्भिः पदैरेतच्चतुर्दशम् 87

mā dehaṃ bhūtamayaṃ pragṛhyatāṃ śāśvataṃ mahādeham āryārdhavākyaṃ tāvadbhiḥ padairetaccaturdaśam 87

30.88

मण्डलममलमनन्तं त्रिधा स्थितं गच्छ भित्त्वैतत् आर्यार्धवाक्यमष्टाभिः पदैः पञ्चदशं त्विदम् 88

maṇḍalamamalamanantaṃ tridhā sthitaṃ gaccha bhittvaitat āryārdhavākyamaṣṭābhiḥ padaiḥ pañcadaśaṃ tvidam 88

30.89

सकलेयं ब्रह्मविद्या स्यात्पञ्चदशभिः स्फुटैः वाक्यैः पञ्चाक्षरैस्त्वस्या निष्कला परिकीर्त्यते 89

sakaleyaṃ brahmavidyā syātpañcadaśabhiḥ sphuṭaiḥ vākyaiḥ pañcākṣaraistvasyā niṣkalā parikīrtyate 89

30.90

प्रतिवाक्यं ययाद्यन्तयोजिता परिपठ्यते तारो माया वेदकलो मातृतारो नवात्मकः 90

prativākyaṃ yayādyantayojitā paripaṭhyate tāro māyā vedakalo mātṛtāro navātmakaḥ 90

30.91

इति पञ्चाक्षराणि स्युः प्रोक्तव्याप्त्यनुसारतः बिन्दुप्राणामृतजलं मरुत्षष्ठस्वरान्वितम् 91

iti pañcākṣarāṇi syuḥ proktavyāptyanusārataḥ binduprāṇāmṛtajalaṃ marutṣaṣṭhasvarānvitam 91

30.92

एतेन शक्त्युच्चारस्थबीजेनालभ्यते पशुः कृतदीक्षाविधिः पूर्वं ब्रह्मघ्नो@पि विशुद्ध्यति 92

etena śaktyuccārasthabījenālabhyate paśuḥ kṛtadīkṣāvidhiḥ pūrvaṃ brahmaghno@pi viśuddhyati 92

30.93

लघुत्वेन तुलाशुद्धिः सद्यःप्रत्ययकारिणी तारः शमरयैः पिण्डो नतिश्च चतुरर्णकम् 93

laghutvena tulāśuddhiḥ sadyaḥpratyayakāriṇī tāraḥ śamarayaiḥ piṇḍo natiśca caturarṇakam 93

30.94

शाकिनीस्तोभनं मर्म हृदयं जीवितं त्विदम् षष्ठप्राणत्रिकूटोर्ध्वबाहुशूलाख्यबिन्दुभिः 94

śākinīstobhanaṃ marma hṛdayaṃ jīvitaṃ tvidam ṣaṣṭhaprāṇatrikūṭordhvabāhuśūlākhyabindubhiḥ 94

30.95

अनच्कनासाधोवक्त्रचन्द्रखण्डैश्च मण्डितम् हृदयं भैरवाख्यं तु सर्वसंहारकारकम् 95

anackanāsādhovaktracandrakhaṇḍaiśca maṇḍitam hṛdayaṃ bhairavākhyaṃ tu sarvasaṃhārakārakam 95

30.96

अग्निमण्डलमध्यस्थभैरवानलतापिताः वशमायान्ति शाकिन्यः स्थानमेतेन चेद्दहेत् 96

agnimaṇḍalamadhyasthabhairavānalatāpitāḥ vaśamāyānti śākinyaḥ sthānametena ceddahet 96

30.97

विसर्जयेत्ताः प्रथममन्यथा च्छिद्रयन्ति ताः ह्रीं क्लीं व्लें क्लें एभिर्वर्णैर्द्वादशस्वरभूषितैः 97

visarjayettāḥ prathamamanyathā cchidrayanti tāḥ hrīṃ klīṃ vleṃ kleṃ ebhirvarṇairdvādaśasvarabhūṣitaiḥ 97

30.98

प्रियमेलापनं नाम हृदयं सम्पुटं जपेत् प्रत्येकमथवा द्वाभ्यां सर्वैर्वा विधिरुत्तमः 98

priyamelāpanaṃ nāma hṛdayaṃ sampuṭaṃ japet pratyekamathavā dvābhyāṃ sarvairvā vidhiruttamaḥ 98

30.99

तुलामेलकयोगः श्रीतन्त्रसद्भावशासने य उक्तः शम्भुनाथेन स मया दर्शितः क्रमात् 99

tulāmelakayogaḥ śrītantrasadbhāvaśāsane ya uktaḥ śambhunāthena sa mayā darśitaḥ kramāt 99

30.100

अथ वित्तविहीनानां प्रपन्नानां च तत्त्वतः देशकालादिदोषेण न तथाध्यवसायिनाम् 100

atha vittavihīnānāṃ prapannānāṃ ca tattvataḥ deśakālādidoṣeṇa na tathādhyavasāyinām 100

30.101

प्रकर्तव्या यथा दीक्षा श्रीसन्तत्यागमोदिता कथ्यते हाटकेशानपातालाधिपचोदिता 101

prakartavyā yathā dīkṣā śrīsantatyāgamoditā kathyate hāṭakeśānapātālādhipacoditā 101

30.102

श्रीनाथ आर्य भगवन्नेतत्त्रितयं हि कन्द आधारे वरुणो मच्छन्दो भगवत्त इति त्रयमिदं हृदये 102

śrīnātha ārya bhagavannetattritayaṃ hi kanda ādhāre varuṇo macchando bhagavatta iti trayamidaṃ hṛdaye 102

30.103

धर्मादिवर्गसंज्ञाश्चत्वारः कण्ठदेशगाः पूज्याः ह्रींश्रींपूर्वाः सर्वे सम्बोधजुषश्च पादशब्दान्ताः 103

dharmādivargasaṃjñāścatvāraḥ kaṇṭhadeśagāḥ pūjyāḥ hrīṃśrīṃpūrvāḥ sarve sambodhajuṣaśca pādaśabdāntāḥ 103

30.104

मूर्धतले विद्यात्रयमुक्तं भाव्यथ मनो@भियोगेन कुसुमैरानन्दैर्वा भावनया वापि केवलया 104

mūrdhatale vidyātrayamuktaṃ bhāvyatha mano@bhiyogena kusumairānandairvā bhāvanayā vāpi kevalayā 104

30.105

गुरुणा तत्त्वविदा किल शिष्यो यदि मोक्षमात्रकृतहृदयः मोक्षैकदानचतुरा दीक्षा सेयं परोपनिषदुक्ता 105

guruṇā tattvavidā kila śiṣyo yadi mokṣamātrakṛtahṛdayaḥ mokṣaikadānacaturā dīkṣā seyaṃ paropaniṣaduktā 105

30.106

एतद्दीक्षादीक्षित एतद्विद्यात्रयं स्मरन् हृदये बाह्यार्चादि विनैव हि व्रजति परं धाम देहान्ते 106

etaddīkṣādīkṣita etadvidyātrayaṃ smaran hṛdaye bāhyārcādi vinaiva hi vrajati paraṃ dhāma dehānte 106

30.107

प्रणवो माया बिन्दुर्वर्णत्रयमादितः कुर्यात् पदपञ्चकस्य संबोधनयुक्तस्याग्निदयितान्ते 107

praṇavo māyā bindurvarṇatrayamāditaḥ kuryāt padapañcakasya saṃbodhanayuktasyāgnidayitānte 107

30.108

सिद्धसाधनि तत्पूर्वं शब्दब्रह्मस्वरूपिणि समस्तबन्धशब्देन सहितं च निकृन्तनि 108

siddhasādhani tatpūrvaṃ śabdabrahmasvarūpiṇi samastabandhaśabdena sahitaṃ ca nikṛntani 108

30.109

बोधनि शिवसद्भावजनन्यामन्त्रितं च तत् पञ्चाष्टरन्ध्रत्र्यष्टार्णक्रमेण पदपञ्चकम् 109

bodhani śivasadbhāvajananyāmantritaṃ ca tat pañcāṣṭarandhratryaṣṭārṇakrameṇa padapañcakam 109

30.110

खपञ्चार्णा परब्रह्मविद्येयं मोक्षदा शिवा अनुत्तरेच्छे घान्तश्च सत्रयोदशसुस्वरः 110

khapañcārṇā parabrahmavidyeyaṃ mokṣadā śivā anuttarecche ghāntaśca satrayodaśasusvaraḥ 110

30.111

अस्य वर्णत्रयस्यान्ते त्वन्तःस्थानां चतुष्टयम् वर्गाद्यश्वौ त्र्यस्रबिन्दुयुक् पान्तो@र्णत्रयादतः 111

asya varṇatrayasyānte tvantaḥsthānāṃ catuṣṭayam vargādyaśvau tryasrabinduyuk pānto@rṇatrayādataḥ 111

30.112

महाहाटकशब्दाद्यमीश्वरीत्यर्णसप्तकम् आमन्त्रितं क्षमस्वेति त्र्यर्णं पापान्तकारिणि 112

mahāhāṭakaśabdādyamīśvarītyarṇasaptakam āmantritaṃ kṣamasveti tryarṇaṃ pāpāntakāriṇi 112

30.113

षडर्णं पापशब्दादिविमोहनिपदं ततः पापं हन धुन द्विर्द्विर्दशार्णं पदमीदृशम् 113

ṣaḍarṇaṃ pāpaśabdādivimohanipadaṃ tataḥ pāpaṃ hana dhuna dvirdvirdaśārṇaṃ padamīdṛśam 113

30.114

पञ्चम्यन्तं षडर्णं स्याद्रुद्रशक्तिवशादिति तत एकाक्षरं यत्तद्विसर्गब्रह्म कीर्तितम् 114

pañcamyantaṃ ṣaḍarṇaṃ syādrudraśaktivaśāditi tata ekākṣaraṃ yattadvisargabrahma kīrtitam 114

30.115

तदनच्कतकारेण सहैकीभावतः पठेत् रन्ध्राब्धिवर्णा विद्येयं दीक्षाविद्येति कीर्तिता 115

tadanackatakāreṇa sahaikībhāvataḥ paṭhet randhrābdhivarṇā vidyeyaṃ dīkṣāvidyeti kīrtitā 115

30.116

मायार्णञ्च परे ब्रह्मे चतुर्विद्ये पदत्रयम् अष्टार्णमथ पञ्चार्णं योगधारिणिसंज्ञितम् 116

māyārṇañca pare brahme caturvidye padatrayam aṣṭārṇamatha pañcārṇaṃ yogadhāriṇisaṃjñitam 116

30.117

आत्मान्तरात्मपरमात्मरूपं च पदत्रयम् एकारान्तं बोधनस्थं दशार्णं परिकीर्तितम् 117

ātmāntarātmaparamātmarūpaṃ ca padatrayam ekārāntaṃ bodhanasthaṃ daśārṇaṃ parikīrtitam 117

30.118

रुद्रशक्तीति वेदार्णं स्याद्रुद्रदयिते@थ मे पापं दहदहेत्येषा द्वादशार्णा चतुष्पदी 118

rudraśaktīti vedārṇaṃ syādrudradayite@tha me pāpaṃ dahadahetyeṣā dvādaśārṇā catuṣpadī 118

30.119

सौम्ये सदाशिवे युग्मं षट्कं बिन्द्विषुसावहा सार्धवर्णचतुष्कं तदित्येषा समयापहा 119

saumye sadāśive yugmaṃ ṣaṭkaṃ bindviṣusāvahā sārdhavarṇacatuṣkaṃ tadityeṣā samayāpahā 119

30.120

विद्या सार्धार्णखशरसंख्या सा पारमेश्वरी एतद्विद्यात्रयं श्रीमद्भूतिराजो न्यरूपयत् 120

vidyā sārdhārṇakhaśarasaṃkhyā sā pārameśvarī etadvidyātrayaṃ śrīmadbhūtirājo nyarūpayat 120

30.121

यः साक्षादभजच्छ्रीमाञ्श्रीकण्ठो मानुषीं तनुम् अत्र वीर्यं पुरैवोक्तं सर्वत्रानुसरेद्गुरुः 121

yaḥ sākṣādabhajacchrīmāñśrīkaṇṭho mānuṣīṃ tanum atra vīryaṃ puraivoktaṃ sarvatrānusaredguruḥ 121

30.122

अर्थबीजप्रवेशान्तरुच्चाराद्यनुसारतः नहि तत्किंचनाप्यस्ति यत्पुरा न निरूपितम् 122

arthabījapraveśāntaruccārādyanusārataḥ nahi tatkiṃcanāpyasti yatpurā na nirūpitam 122

30.123

निष्फला पुनरुक्तिस्तु नास्मभ्यं जातु रोचते इत्येवं मन्त्रविद्यादिस्वरूपमुपवर्णितम् 123

niṣphalā punaruktistu nāsmabhyaṃ jātu rocate ityevaṃ mantravidyādisvarūpamupavarṇitam 123

Āhnika 31

31.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके एकत्रिंशमाह्निकम् अथ मण्डलसद्भावः संक्षेपेणाभिधीयते साधयित्वा दिशं पूर्वां सूत्रमास्फालयेत्समम् 1

c atha śrītantrāloke ekatriṃśamāhnikam atha maṇḍalasadbhāvaḥ saṃkṣepeṇābhidhīyate sādhayitvā diśaṃ pūrvāṃ sūtramāsphālayetsamam 1

31.2

तदर्धयित्वा मध्यप्राक्प्रतीचीष्वङ्कयेत्पुनः ततो@प्यर्धतदर्धार्धमानतः पूर्वपश्चिमौ 2

tadardhayitvā madhyaprākpratīcīṣvaṅkayetpunaḥ tato@pyardhatadardhārdhamānataḥ pūrvapaścimau 2

31.3

अङ्कयेत्तावता दद्यात् सूत्रेण भ्रमयुग्मकम् मत्स्यसन्धिद्वयं त्वेवं दक्षिणोत्तरयोर्भवेत् 3

aṅkayettāvatā dadyāt sūtreṇa bhramayugmakam matsyasandhidvayaṃ tvevaṃ dakṣiṇottarayorbhavet 3

31.4

तन्मध्ये पातयेत्सूत्रं दक्षिणोत्तरसिद्धये यदि वा प्राक्पराक्तुल्यसूत्रेणोत्तरदक्षिणे 4

tanmadhye pātayetsūtraṃ dakṣiṇottarasiddhaye yadi vā prākparāktulyasūtreṇottaradakṣiṇe 4

31.5

अङ्कयेदपरादङ्कात् पूर्वादपि तथैव ते मत्स्यमध्ये क्षिपेत्सूत्रमायतं दक्षिणोत्तरे 5

aṅkayedaparādaṅkāt pūrvādapi tathaiva te matsyamadhye kṣipetsūtramāyataṃ dakṣiṇottare 5

31.6

मतक्षेत्रार्धमानेन मध्याद्दिक्ष्वङ्कयेत्ततः सूत्राभ्यां दिग्द्वयोत्थाभ्यां मत्स्यः स्यात्प्रतिकोणगः 6

matakṣetrārdhamānena madhyāddikṣvaṅkayettataḥ sūtrābhyāṃ digdvayotthābhyāṃ matsyaḥ syātpratikoṇagaḥ 6

31.7

मत्स्येषु वेदाः सूत्राणीत्येवं स्याच्चतुरस्रकम् एकस्मात्प्रभृति प्रोक्तं शतान्तं मण्डलं यतः 7

matsyeṣu vedāḥ sūtrāṇītyevaṃ syāccaturasrakam ekasmātprabhṛti proktaṃ śatāntaṃ maṇḍalaṃ yataḥ 7

31.8

सिद्धातन्त्रे मण्डलानां शतं तत्पीठ उच्यते यत्तन्मध्यगतं मुख्यं मण्डलानां त्रयं स्मृतम् 8

siddhātantre maṇḍalānāṃ śataṃ tatpīṭha ucyate yattanmadhyagataṃ mukhyaṃ maṇḍalānāṃ trayaṃ smṛtam 8

31.9

मध्यशूलं त्रित्रिशूलं नवशूलमिति स्फुटम् तत्र शूलविधानं यदुक्तं भेदैरनन्तकैः 9

madhyaśūlaṃ tritriśūlaṃ navaśūlamiti sphuṭam tatra śūlavidhānaṃ yaduktaṃ bhedairanantakaiḥ 9

31.10

तद्योनि मण्डलं ब्रूमः सद्भावक्रमदर्शितम् वेदाश्रिते चतुर्हस्ते त्रिभागं सर्वतस्त्यजेत् 10

tadyoni maṇḍalaṃ brūmaḥ sadbhāvakramadarśitam vedāśrite caturhaste tribhāgaṃ sarvatastyajet 10

31.11

भागैः षोडशभिः सर्वं तत्तत्क्षेत्रं विभाजयेत् ब्रह्मसूत्रद्वयस्याथ मध्यं ब्रह्मपदं स्फुटम् 11

bhāgaiḥ ṣoḍaśabhiḥ sarvaṃ tattatkṣetraṃ vibhājayet brahmasūtradvayasyātha madhyaṃ brahmapadaṃ sphuṭam 11

31.12

कृत्वावधिं ततो लक्ष्यं चतुर्थं सूत्रमादितः ततस्तिर्यग्व्रजेत् सूत्रं चतुर्थं तदनन्तरे 12

kṛtvāvadhiṃ tato lakṣyaṃ caturthaṃ sūtramāditaḥ tatastiryagvrajet sūtraṃ caturthaṃ tadanantare 12

31.13

कोष्ठे चेन्दुद्वयं कुर्याद्बहिर्भागार्धभागतः तयोर्लग्नं ब्रह्मसूत्रात्तृतीये मर्मणि स्थितम् 13

koṣṭhe cendudvayaṃ kuryādbahirbhāgārdhabhāgataḥ tayorlagnaṃ brahmasūtrāttṛtīye marmaṇi sthitam 13

31.14

कोष्ठकार्धे@परं चेति युग्ममन्तर्मुखं भवेत् ब्रह्मसूत्राद्द्वितीयस्मिन् हस्ते मर्मणि निश्चलम् 14

koṣṭhakārdhe@paraṃ ceti yugmamantarmukhaṃ bhavet brahmasūtrāddvitīyasmin haste marmaṇi niścalam 14

31.15

कृत्वा पूर्णेन्दुयुगलं वर्तयेत विचक्षणः ब्रह्मसूत्रगतात् षष्ठात् तिर्यग्भागात्तृतीयके 15

kṛtvā pūrṇenduyugalaṃ vartayeta vicakṣaṇaḥ brahmasūtragatāt ṣaṣṭhāt tiryagbhāgāttṛtīyake 15

31.16

कृत्वार्धकोष्ठके सूत्रं पूर्णचन्द्राग्रलम्बितम् भ्रमयेदुन्मुखं खण्डचन्द्रयुग्वह्निभागगम् 16

kṛtvārdhakoṣṭhake sūtraṃ pūrṇacandrāgralambitam bhramayedunmukhaṃ khaṇḍacandrayugvahnibhāgagam 16

31.17

तिर्यग्भागद्वयं त्यक्त्वा खण्डेन्दोः पश्चिमात्ततः कोणं यावत्तथा स्याच्च कुर्यात् खण्डं भ्रमद्वयम् 17

tiryagbhāgadvayaṃ tyaktvā khaṇḍendoḥ paścimāttataḥ koṇaṃ yāvattathā syācca kuryāt khaṇḍaṃ bhramadvayam 17

31.18

सुतीक्ष्णकुटिलाग्रं तदेकं शृङ्गं प्रजायते द्वितीयस्मिन्नपि प्रोक्तः शृङ्ग एष विधिः स्फुटः 18

sutīkṣṇakuṭilāgraṃ tadekaṃ śṛṅgaṃ prajāyate dvitīyasminnapi proktaḥ śṛṅga eṣa vidhiḥ sphuṭaḥ 18

31.19

मध्यशृङ्गे@थ कर्तव्ये तृतीये ऊर्ध्वकोष्ठके चतुर्थार्धे च चन्द्रार्धद्वयमन्तर्मुखं भवेत् 19

madhyaśṛṅge@tha kartavye tṛtīye ūrdhvakoṣṭhake caturthārdhe ca candrārdhadvayamantarmukhaṃ bhavet 19

31.20

तच्च पूर्णेन्दुमेकं प्राग्वर्तितं प्राप्नुयाद्यथा अन्योन्यग्रन्थियोगेन बद्धारत्वं प्रजायते 20

tacca pūrṇendumekaṃ prāgvartitaṃ prāpnuyādyathā anyonyagranthiyogena baddhāratvaṃ prajāyate 20

31.21

एवं द्वितीयपार्श्वे@स्य खण्डेन्दुद्वयवर्तनात् मध्याभ्यां गण्डिका श्लिष्टा पराभ्यामग्रतो नयेत् 21

evaṃ dvitīyapārśve@sya khaṇḍendudvayavartanāt madhyābhyāṃ gaṇḍikā śliṣṭā parābhyāmagrato nayet 21

31.22

सूत्रं पार्श्वद्वये येन तीक्ष्णं स्यान्मध्यशृङ्गगम् पार्श्वद्वयाधरे पश्चाद्ब्रह्मसूत्रं द्वितीयकम् 22

sūtraṃ pārśvadvaye yena tīkṣṇaṃ syānmadhyaśṛṅgagam pārśvadvayādhare paścādbrahmasūtraṃ dvitīyakam 22

31.23

अवधानेन संग्राह्यमाचार्येणोहवेदिना भवेत्पश्चान्मुखो मन्त्री तस्मिंश्च ब्रह्मसूत्रके 23

avadhānena saṃgrāhyamācāryeṇohavedinā bhavetpaścānmukho mantrī tasmiṃśca brahmasūtrake 23

31.24

मध्यशृङ्गं वर्जयित्वा सर्वः पूर्वोदितो विधिः ततो यदुन्मुखं खण्डचन्द्रयुग्मं पुरोदितम् 24

madhyaśṛṅgaṃ varjayitvā sarvaḥ pūrvodito vidhiḥ tato yadunmukhaṃ khaṇḍacandrayugmaṃ puroditam 24

31.25

ततो द्वयेन कर्तव्या गण्डिकान्तःसुसंगता द्वयेनाग्रगसूत्राभ्यां मध्यशृङ्गद्वयं भवेत् 25

tato dvayena kartavyā gaṇḍikāntaḥsusaṃgatā dvayenāgragasūtrābhyāṃ madhyaśṛṅgadvayaṃ bhavet 25

31.26

अधो भागविवृद्ध्यास्य पद्मं वृत्तचतुष्टयम् ततश्चक्रं षोडशारं द्वादशारं द्विधाथ तत् 26

adho bhāgavivṛddhyāsya padmaṃ vṛttacatuṣṭayam tataścakraṃ ṣoḍaśāraṃ dvādaśāraṃ dvidhātha tat 26

31.27

मध्ये कुलेश्वरीस्थानं व्योम वा तिलकं च वा पद्मं वाथ षडरं वा वियद्द्वादशकं च वा 27

madhye kuleśvarīsthānaṃ vyoma vā tilakaṃ ca vā padmaṃ vātha ṣaḍaraṃ vā viyaddvādaśakaṃ ca vā 27

31.28

त्रित्रिशूले@त्र सप्तारे श्लिष्टमात्रेण मध्यतः पद्मानामथ चक्राणां व्योम्नां वा सप्तकं भवेत् 28

tritriśūle@tra saptāre śliṣṭamātreṇa madhyataḥ padmānāmatha cakrāṇāṃ vyomnāṃ vā saptakaṃ bhavet 28

31.29

मिश्रितं वाथ संकीर्णं समासव्यासभेदतः ततः क्षेत्रार्धमानेन क्षेत्रं तत्राधिकं क्षिपेत् 29

miśritaṃ vātha saṃkīrṇaṃ samāsavyāsabhedataḥ tataḥ kṣetrārdhamānena kṣetraṃ tatrādhikaṃ kṣipet 29

31.30

तत्र दण्डः स्मृतो भागः षडरामलसारकः सुतीक्ष्णाग्रः सुरक्ताभः क्षणादावेशकारकः 30

tatra daṇḍaḥ smṛto bhāgaḥ ṣaḍarāmalasārakaḥ sutīkṣṇāgraḥ suraktābhaḥ kṣaṇādāveśakārakaḥ 30

31.31

या सा कुण्डलिनी देवी तरङ्गाख्या महोर्मिणी सा षडश्रेण कन्दाख्ये स्थिता षड्देवतात्मिका 31

yā sā kuṇḍalinī devī taraṅgākhyā mahormiṇī sā ṣaḍaśreṇa kandākhye sthitā ṣaḍdevatātmikā 31

31.32

अष्टभागैश्च विस्तीर्णो दीर्घश्चापि तदर्धतः ततो द्वाराणि कार्याणि चित्रवर्तनया क्रमात् 32

aṣṭabhāgaiśca vistīrṇo dīrghaścāpi tadardhataḥ tato dvārāṇi kāryāṇi citravartanayā kramāt 32

31.33

वेदाश्रायतरूपाणि यदिवा वृत्तमात्रतः स्पष्टशृङ्गमथो कुर्याद्यदिवा वैपरीत्यतः 33

vedāśrāyatarūpāṇi yadivā vṛttamātrataḥ spaṣṭaśṛṅgamatho kuryādyadivā vaiparītyataḥ 33

31.34

उन्मुखं चन्द्रयुग्मं वा भङ्क्त्वा कुर्याच्चतुष्टयम् कुटिलो मध्यतः स्पष्टो@धोमुखः पार्श्वगः स्थितः 34

unmukhaṃ candrayugmaṃ vā bhaṅktvā kuryāccatuṣṭayam kuṭilo madhyataḥ spaṣṭo@dhomukhaḥ pārśvagaḥ sthitaḥ 34

31.35

उत्तानो@र्धो@समः पूर्णः श्लिष्टो ग्रन्थिगतस्तथा चन्द्रस्येत्थं द्वादशधा वर्तना भ्रमभेदिनी 35

uttāno@rdho@samaḥ pūrṇaḥ śliṣṭo granthigatastathā candrasyetthaṃ dvādaśadhā vartanā bhramabhedinī 35

31.36

अन्तर्बहिर्मुखत्वेन सा पुनर्द्विविधा मता तद्भेदान्मण्डलानां स्यादसङ्ख्यो भेदविस्तरः 36

antarbahirmukhatvena sā punardvividhā matā tadbhedānmaṇḍalānāṃ syādasaṅkhyo bhedavistaraḥ 36

31.37

पीठवीथीबहिअर्भूमिकण्ठकर्णकपोलतः शोभोपशोभासंभेदाद्गुणरेखाविकल्पतः 37

pīṭhavīthībahiarbhūmikaṇṭhakarṇakapolataḥ śobhopaśobhāsaṃbhedādguṇarekhāvikalpataḥ 37

31.38

स्वस्तिकद्वितयाद्यष्टतयापर्यन्तभेदतः भावाभावविकल्पेन मण्डलानामनन्तता 38

svastikadvitayādyaṣṭatayāparyantabhedataḥ bhāvābhāvavikalpena maṇḍalānāmanantatā 38

31.39

ततो रजांसि देयानि यथाशोभानुसारतः सिन्दूरं राजवर्तं च खटिका च सितोत्तमा 39

tato rajāṃsi deyāni yathāśobhānusārataḥ sindūraṃ rājavartaṃ ca khaṭikā ca sitottamā 39

31.40

उत्तमानि रजांसीह देवतात्रययोगतः परा चन्द्रसमप्रख्या रक्ता देवी परापरा 40

uttamāni rajāṃsīha devatātrayayogataḥ parā candrasamaprakhyā raktā devī parāparā 40

31.41

अपरा सा परा काली भीषणा चण्डयोगिनी दृष्ट्वैतन्मण्डलं देव्यः सर्वा नृत्यन्ति सर्वदा 41

aparā sā parā kālī bhīṣaṇā caṇḍayoginī dṛṣṭvaitanmaṇḍalaṃ devyaḥ sarvā nṛtyanti sarvadā 41

31.42

अनर्चिते@प्यदीक्षेण दृष्टे दीक्ष्येत मातृभिः किंवातिबहुनोक्तेन त्रित्रिशूलारसप्तकाः 42

anarcite@pyadīkṣeṇa dṛṣṭe dīkṣyeta mātṛbhiḥ kiṃvātibahunoktena tritriśūlārasaptakāḥ 42

31.43

शूलयागाः षट् सहस्राण्येवं सार्धशतद्वयम् या सा देवी परा शक्तिः प्राणवाहा व्यवस्थिता 43

śūlayāgāḥ ṣaṭ sahasrāṇyevaṃ sārdhaśatadvayam yā sā devī parā śaktiḥ prāṇavāhā vyavasthitā 43

31.44

विश्वान्तः कुण्डलाकारा सा साक्षादत्र वर्तिता तत्त्वानि तत्त्वदेव्यश्च विश्वमस्मिन्प्रतिष्ठितम् 44

viśvāntaḥ kuṇḍalākārā sā sākṣādatra vartitā tattvāni tattvadevyaśca viśvamasminpratiṣṭhitam 44

31.45

अत्रोर्ध्वे तन्तुमात्रेण तिस्रः शूलारगाः स्थिताः आसनत्वेन चेच्छाद्या भोगमोक्षप्रसाधिकाः 45

atrordhve tantumātreṇa tisraḥ śūlāragāḥ sthitāḥ āsanatvena cecchādyā bhogamokṣaprasādhikāḥ 45

31.46

तास्तु मोक्षैककामस्य शूलाराविद्धमध्यकाः तस्मादेनं महायागं महाविभवविस्तरैः 46

tāstu mokṣaikakāmasya śūlārāviddhamadhyakāḥ tasmādenaṃ mahāyāgaṃ mahāvibhavavistaraiḥ 46

31.47

पूजयेद्भूतिकामो वा मोक्षकामो@पिवा बुधः अस्य दर्शनमात्रेण भूतवेतालगुह्यकाः 47

pūjayedbhūtikāmo vā mokṣakāmo@pivā budhaḥ asya darśanamātreṇa bhūtavetālaguhyakāḥ 47

31.48

पलायन्ते दश दिशः शिवः साक्षात्प्रसीदति मन्दशक्तिबलाविद्धो@प्येतन्मण्डलपूजनात् 48

palāyante daśa diśaḥ śivaḥ sākṣātprasīdati mandaśaktibalāviddho@pyetanmaṇḍalapūjanāt 48

31.49

सततं मासषट्केन त्रिकज्ञानं समश्नुते यत्प्राप्य हेयोपादेयं स्वयमेव विचार्य सः 49

satataṃ māsaṣaṭkena trikajñānaṃ samaśnute yatprāpya heyopādeyaṃ svayameva vicārya saḥ 49

31.50

देहान्ते स्याद्भैरवात्मा सिद्धिकामो@थ सिद्ध्यति मण्डलस्यास्य यो व्याप्तिं देवतान्यासमेव च 50

dehānte syādbhairavātmā siddhikāmo@tha siddhyati maṇḍalasyāsya yo vyāptiṃ devatānyāsameva ca 50

31.51

वर्तनां च विजानाति स गुरुस्त्रिकशासने तस्य पादरजो मूर्ध्नि धार्यं शिवसमीहिना 51

vartanāṃ ca vijānāti sa gurustrikaśāsane tasya pādarajo mūrdhni dhāryaṃ śivasamīhinā 51

31.52

अत्र सृष्टिस्थितिध्वंसान् क्रमात् त्रीनपि पूजयेत् तुर्यं तु मध्यतो यद्वा सर्वेषु परिपूरकम् 52

atra sṛṣṭisthitidhvaṃsān kramāt trīnapi pūjayet turyaṃ tu madhyato yadvā sarveṣu paripūrakam 52

31.53

चतुस्त्रिशूलं वा गुप्तदण्डं यागं समाचरेत् तत्र तत् पूजयेत्सम्यक् स्फुटं क्रमचतुष्टयम् 53

catustriśūlaṃ vā guptadaṇḍaṃ yāgaṃ samācaret tatra tat pūjayetsamyak sphuṭaṃ kramacatuṣṭayam 53

31.54

इत्येतत्कथितं गुप्ते षडर्धहृदये परे षट्के प्रोक्तं सूचितं श्रीसिद्धयोगीश्वरीमते 54

ityetatkathitaṃ gupte ṣaḍardhahṛdaye pare ṣaṭke proktaṃ sūcitaṃ śrīsiddhayogīśvarīmate 54

31.55

अग्रतः सूत्रयित्वा तु मण्डलं सर्वकामदम् महाशूलसमोपेतं पद्मचक्रादिभूषितम् 55

agrataḥ sūtrayitvā tu maṇḍalaṃ sarvakāmadam mahāśūlasamopetaṃ padmacakrādibhūṣitam 55

31.56

द्वारे द्वारे लिखेच्छूलं वर्जयित्वा तु पश्चिमम् कोणेष्वपिच वा कार्यं महाशूलं द्रुमान्वितम् 56

dvāre dvāre likhecchūlaṃ varjayitvā tu paścimam koṇeṣvapica vā kāryaṃ mahāśūlaṃ drumānvitam 56

31.57

अमृताम्भोभवारीणां शूलाग्रे तु त्रिकं त्रिकम् शूल इत्थं प्रकर्तव्यमष्टधा तत् त्रिधापिवा 57

amṛtāmbhobhavārīṇāṃ śūlāgre tu trikaṃ trikam śūla itthaṃ prakartavyamaṣṭadhā tat tridhāpivā 57

31.58

एवं संसूचितं दिव्यं खेचरीणां पुरं त्विति स्थानान्तरे@पि कथितं श्रीसिद्धातन्त्रशासने 58

evaṃ saṃsūcitaṃ divyaṃ khecarīṇāṃ puraṃ tviti sthānāntare@pi kathitaṃ śrīsiddhātantraśāsane 58

31.59

कजं मध्ये तदर्धेन शूलशृङ्गाणि तानि तु शूलाङ्कं मण्डलं कल्प्यं कमलाङ्कं च पूरणे 59

kajaṃ madhye tadardhena śūlaśṛṅgāṇi tāni tu śūlāṅkaṃ maṇḍalaṃ kalpyaṃ kamalāṅkaṃ ca pūraṇe 59

31.60

अथ शूलाब्जविन्यासः श्रीपूर्वे त्रिशिरोमते सिद्धातन्त्रे त्रिककुले देव्यायामलमालयोः 60

atha śūlābjavinyāsaḥ śrīpūrve triśiromate siddhātantre trikakule devyāyāmalamālayoḥ 60

31.61

यथोक्तः सारशास्त्रे च तन्त्रसद्भावगुह्ययोः तथा प्रदर्श्यते स्पष्टं यद्यप्युक्तक्रमाद्गतः 61

yathoktaḥ sāraśāstre ca tantrasadbhāvaguhyayoḥ tathā pradarśyate spaṣṭaṃ yadyapyuktakramādgataḥ 61

31.62

वेदाश्रिते त्रिहस्ते प्राक् पूर्वमर्ध विभाजयेत् हस्तार्धं सर्वतस्त्यक्त्वा पूर्वोदग्याम्यदिग्गतम् 62

vedāśrite trihaste prāk pūrvamardha vibhājayet hastārdhaṃ sarvatastyaktvā pūrvodagyāmyadiggatam 62

31.63

त्र्यङ्गुलैः कोष्ठकैरूर्ध्वैस्तिर्यक् चाष्टद्विधात्मकैः द्वौ द्वौ भागौ परित्यज्य पुनर्दक्षिणसौम्यगौ 63

tryaṅgulaiḥ koṣṭhakairūrdhvaistiryak cāṣṭadvidhātmakaiḥ dvau dvau bhāgau parityajya punardakṣiṇasaumyagau 63

31.64

ब्रह्मणः पार्श्वयोर्जीवाच्चतुर्थात् पूर्वतस्तथा भागार्धभागमानं तु खण्डचन्द्रद्वयं द्वयम् 64

brahmaṇaḥ pārśvayorjīvāccaturthāt pūrvatastathā bhāgārdhabhāgamānaṃ tu khaṇḍacandradvayaṃ dvayam 64

31.65

तयोरन्तस्तृतीये तु दक्षिणोत्तरपार्श्वयोः जीवे खण्डेन्दुयुगलं कुर्यादन्तर्भ्रमाद्बुधः 65

tayorantastṛtīye tu dakṣiṇottarapārśvayoḥ jīve khaṇḍenduyugalaṃ kuryādantarbhramādbudhaḥ 65

31.66

तयोरपरमर्मस्थं खण्डेन्दुद्वयकोटिगम् बहिर्मुखं भ्रमं कुर्यात् खण्डचन्द्रद्वयं द्वयम् 66

tayoraparamarmasthaṃ khaṇḍendudvayakoṭigam bahirmukhaṃ bhramaṃ kuryāt khaṇḍacandradvayaṃ dvayam 66

31.67

तद्वद्ब्रह्मणि कुर्वीत भागभागार्धसंमितम् ततो द्वितीयभागान्ते ब्रह्मणः पार्श्वयोर्द्वयोः 67

tadvadbrahmaṇi kurvīta bhāgabhāgārdhasaṃmitam tato dvitīyabhāgānte brahmaṇaḥ pārśvayordvayoḥ 67

31.68

द्वे रेखे पूर्वगे नेये भागत्र्यंशशमे बुधैः एकार्धेन्दूर्ध्वकोटिस्थं ब्रह्मसूत्राग्रसङ्गतम् 68

dve rekhe pūrvage neye bhāgatryaṃśaśame budhaiḥ ekārdhendūrdhvakoṭisthaṃ brahmasūtrāgrasaṅgatam 68

31.69

सूत्रद्वयं प्रकुर्वीत मध्यशृङ्गप्रसिद्धये तदग्रपार्श्वयोर्जीवात् सूत्रमेकान्तरे धृतम् 69

sūtradvayaṃ prakurvīta madhyaśṛṅgaprasiddhaye tadagrapārśvayorjīvāt sūtramekāntare dhṛtam 69

31.70

आदिद्वितीयखण्डेन्दुकोणात् कोणान्तमानयेत् तयोरेवापराज्जीवात् प्रथमार्धेन्दुकोणतः 70

ādidvitīyakhaṇḍendukoṇāt koṇāntamānayet tayorevāparājjīvāt prathamārdhendukoṇataḥ 70

31.71

तद्वदेव नयेत्सूत्रं शृङ्गद्वितयसिद्धये क्षेत्रार्धे चापरे दण्डो द्विकरश्छन्नपञ्चकः 71

tadvadeva nayetsūtraṃ śṛṅgadvitayasiddhaye kṣetrārdhe cāpare daṇḍo dvikaraśchannapañcakaḥ 71

31.72

षड्विस्तृतं चतुर्दीर्घं तदधो@मलसारकम् वेदाङ्गुलं च तदधो मूलं तीक्ष्णाग्रमिष्यते 72

ṣaḍvistṛtaṃ caturdīrghaṃ tadadho@malasārakam vedāṅgulaṃ ca tadadho mūlaṃ tīkṣṇāgramiṣyate 72

31.73

आदिक्षेत्रस्य कुर्वीत दिक्षु द्वारचतुष्टयम् हस्तायामं तदर्धं वा विस्तारादपि तत्समम् 73

ādikṣetrasya kurvīta dikṣu dvāracatuṣṭayam hastāyāmaṃ tadardhaṃ vā vistārādapi tatsamam 73

31.74

द्विगुणं बाह्यतः कुर्यात्ततः पद्मं यथा शृणु एकैकभागमानानि कुर्याद्वृत्तानि वेदवत् 74

dviguṇaṃ bāhyataḥ kuryāttataḥ padmaṃ yathā śṛṇu ekaikabhāgamānāni kuryādvṛttāni vedavat 74

31.75

दिक्ष्वष्टौ पुनरप्यष्टौ जीवसूत्राणि षोडश द्वयोर्द्वयोः पुनर्मध्ये तत्संख्यातानि पातयेत् 75

dikṣvaṣṭau punarapyaṣṭau jīvasūtrāṇi ṣoḍaśa dvayordvayoḥ punarmadhye tatsaṃkhyātāni pātayet 75

31.76

एषां तृतीयवृत्तस्थं पार्श्वजीवसमं भ्रमम् एतदन्तं प्रकुर्वीत ततो जीवाग्रमानयेत् 76

eṣāṃ tṛtīyavṛttasthaṃ pārśvajīvasamaṃ bhramam etadantaṃ prakurvīta tato jīvāgramānayet 76

31.77

यत्रैव कुत्रचित्सङ्गस्तत्संबन्धे स्थिरीकृते तत्र कृत्वा नयेन्मन्त्री पत्राग्राणां प्रसिद्धये 77

yatraiva kutracitsaṅgastatsaṃbandhe sthirīkṛte tatra kṛtvā nayenmantrī patrāgrāṇāṃ prasiddhaye 77

31.78

एकैकस्मिन्दले कुर्यात्केसराणां त्रयं त्रयम् द्विगुणाष्टाङ्गुलं कार्यं तद्वच्छृङ्गकजत्रयम् 78

ekaikasmindale kuryātkesarāṇāṃ trayaṃ trayam dviguṇāṣṭāṅgulaṃ kāryaṃ tadvacchṛṅgakajatrayam 78

31.79

कर्णिका पीतवर्णेन मूलमध्याग्रभेदतः सितं रक्तं तथा पीतं कार्यं केसरजालकम् 79

karṇikā pītavarṇena mūlamadhyāgrabhedataḥ sitaṃ raktaṃ tathā pītaṃ kāryaṃ kesarajālakam 79

31.80

दलानि शुक्लवर्णानि प्रतिवारणया सह पीठं तद्वच्चतुष्कोणं कर्णिकार्धसमं बहिः 80

dalāni śuklavarṇāni prativāraṇayā saha pīṭhaṃ tadvaccatuṣkoṇaṃ karṇikārdhasamaṃ bahiḥ 80

31.81

सितरक्तपीतकृष्णैस्तत्पादान् वह्नितः क्रमात् चतुर्भिरपि शृङ्गाणि त्रिभिर्मण्डलमिष्यते 81

sitaraktapītakṛṣṇaistatpādān vahnitaḥ kramāt caturbhirapi śṛṅgāṇi tribhirmaṇḍalamiṣyate 81

31.82

दण्डः स्यान्नीलरक्तेन पीतमामलसारकम् रक्तं शूलं प्रकुर्वीत यत्तत्पूर्वं प्रकल्पितम् 82

daṇḍaḥ syānnīlaraktena pītamāmalasārakam raktaṃ śūlaṃ prakurvīta yattatpūrvaṃ prakalpitam 82

31.83

पश्चाद्द्वारस्य पूर्वेण त्यक्त्वाङ्गुलचतुष्टयम् द्वारं वेदाश्रि वृत्तं वा संकीर्णं वा विचित्रितम् 83

paścāddvārasya pūrveṇa tyaktvāṅgulacatuṣṭayam dvāraṃ vedāśri vṛttaṃ vā saṃkīrṇaṃ vā vicitritam 83

31.84

एकद्वित्रिपुरं तुल्यं सामुद्गमथवोभयम् कपोलकण्ठशोभोपशोभादिबहुचित्रितम् 84

ekadvitripuraṃ tulyaṃ sāmudgamathavobhayam kapolakaṇṭhaśobhopaśobhādibahucitritam 84

31.85

विचित्राकारसंस्थानं वल्लीसूक्ष्मगृहान्वितम् श्रीदेव्यायामले तूक्तं क्षेत्रे वेदाश्रिते सति 85

vicitrākārasaṃsthānaṃ vallīsūkṣmagṛhānvitam śrīdevyāyāmale tūktaṃ kṣetre vedāśrite sati 85

31.86

अर्धं द्वादशधा कृत्वा तिर्यगूर्ध्वं च तिर्यजम् भागमेकं स्वपार्श्वोर्ध्वं गुरुः समवतारयेत् 86

ardhaṃ dvādaśadhā kṛtvā tiryagūrdhvaṃ ca tiryajam bhāgamekaṃ svapārśvordhvaṃ guruḥ samavatārayet 86

31.87

मध्यस्थं तं त्रिभागं च तदन्ते भ्रमयेदुभौ भागमेकं परित्यज्य तन्मध्ये भ्रमयेत्पुनः 87

madhyasthaṃ taṃ tribhāgaṃ ca tadante bhramayedubhau bhāgamekaṃ parityajya tanmadhye bhramayetpunaḥ 87

31.88

तृतीयांशोर्ध्वतो भ्राम्यमूर्ध्वांशं यावदन्ततः चतुर्थांशात्तदूर्ध्वं तु ऊर्ध्वाधो योजयेत्पुनः 88

tṛtīyāṃśordhvato bhrāmyamūrdhvāṃśaṃ yāvadantataḥ caturthāṃśāttadūrdhvaṃ tu ūrdhvādho yojayetpunaḥ 88

31.89

तन्मानादूर्ध्वमाभ्राम्य चतुर्थेन नियोजयेत् ऊर्ध्वाद्योजयते सूत्रं ब्रह्मसूत्रावधि क्रमात् 89

tanmānādūrdhvamābhrāmya caturthena niyojayet ūrdhvādyojayate sūtraṃ brahmasūtrāvadhi kramāt 89

31.90

क्रमाद्वैपुल्यतः कृत्वा अंशं वै ह्रासयेत् पुनः अर्धभागप्रमाणस्तु दण्डो द्विगुण इष्यते 90

kramādvaipulyataḥ kṛtvā aṃśaṃ vai hrāsayet punaḥ ardhabhāgapramāṇastu daṇḍo dviguṇa iṣyate 90

31.91

भागं भागं गृहीत्वा तु उभयोरथ गोचरात् भ्राम्यं पिप्पलवत् पत्रं वर्तनैषा त्वधो भवेत् 91

bhāgaṃ bhāgaṃ gṛhītvā tu ubhayoratha gocarāt bhrāmyaṃ pippalavat patraṃ vartanaiṣā tvadho bhavet 91

31.92

षोडशांशे लिखेत्पद्मं द्वादशाङ्गुललोपनात् तदूर्ध्वं मध्यभागे तु वारिजन्म समालिखेत् 92

ṣoḍaśāṃśe likhetpadmaṃ dvādaśāṅgulalopanāt tadūrdhvaṃ madhyabhāge tu vārijanma samālikhet 92

31.93

मध्यशृङ्गावसाने तु तृतीयं विलिखेत्ततः सव्यासव्ये तथैवेह कटिस्थाब्जे समालिखेत् 93

madhyaśṛṅgāvasāne tu tṛtīyaṃ vilikhettataḥ savyāsavye tathaiveha kaṭisthābje samālikhet 93

31.94

कर्णिका पीतला रक्तपीतशुक्लं च केसरम् दलानि पद्मबाह्यस्था शुक्ला च प्रतिवारणी 94

karṇikā pītalā raktapītaśuklaṃ ca kesaram dalāni padmabāhyasthā śuklā ca prativāraṇī 94

31.95

शूलं कृष्णेन रजसा ब्रह्मरेखा सिता पुनः शूलाग्रं ज्वालया युक्तं शूलदण्डस्तु पीतलः 95

śūlaṃ kṛṣṇena rajasā brahmarekhā sitā punaḥ śūlāgraṃ jvālayā yuktaṃ śūladaṇḍastu pītalaḥ 95

31.96

शूलमध्ये च यत्पद्मं तत्रेशं पूजयेत्सदा अस्योर्ध्वे तु परां दक्षे@न्यां वामे चापरां बुधः 96

śūlamadhye ca yatpadmaṃ tatreśaṃ pūjayetsadā asyordhve tu parāṃ dakṣe@nyāṃ vāme cāparāṃ budhaḥ 96

31.97

या सा कालान्तका देवी परातीता व्यवस्थिता ग्रसते शूलचक्रं सा त्विच्छामात्रेण सर्वदा 97

yā sā kālāntakā devī parātītā vyavasthitā grasate śūlacakraṃ sā tvicchāmātreṇa sarvadā 97

31.98

शान्तिरूपा कला ह्येषा विद्यारूपा परा भवेत् अपरा तु प्रतिष्ठा स्यान्निवृत्तिस्तु परापरा 98

śāntirūpā kalā hyeṣā vidyārūpā parā bhavet aparā tu pratiṣṭhā syānnivṛttistu parāparā 98

31.99

भैरवं दण्ड ऊर्ध्वस्थं रूपं सादाशिवात्मकम् चतस्रः शक्तयस्त्वस्य स्थूलाः सूक्ष्मास्त्वनेकधा 99

bhairavaṃ daṇḍa ūrdhvasthaṃ rūpaṃ sādāśivātmakam catasraḥ śaktayastvasya sthūlāḥ sūkṣmāstvanekadhā 99

31.100

एष यागः समाख्यातो डामराख्यस्त्रिशक्तिकः अथ त्रैशिरसे शूलाब्जविधिर्दृष्टो@भिलिख्यते 100

eṣa yāgaḥ samākhyāto ḍāmarākhyastriśaktikaḥ atha traiśirase śūlābjavidhirdṛṣṭo@bhilikhyate 100

31.101

वामामृतादिभिर्मुख्यैः पवित्रैः सुमनोरमैः भूमिं रजांसि करणीं खटिकां मूलतो@र्चयेत् 101

vāmāmṛtādibhirmukhyaiḥ pavitraiḥ sumanoramaiḥ bhūmiṃ rajāṃsi karaṇīṃ khaṭikāṃ mūlato@rcayet 101

31.102

चतुरश्रे चतुर्हस्ते मध्ये शूलं करत्रयम् चण्डो द्विहस्त ऊर्ध्वाधःपीठयुग्विपुलस्त्वसौ 102

caturaśre caturhaste madhye śūlaṃ karatrayam caṇḍo dvihasta ūrdhvādhaḥpīṭhayugvipulastvasau 102

31.103

वस्वङ्गुलः प्रकर्तव्यः सूत्रत्रयसमन्वितः द्वादशाङ्गुलमानेन दण्डमूले तु पीठिका 103

vasvaṅgulaḥ prakartavyaḥ sūtratrayasamanvitaḥ dvādaśāṅgulamānena daṇḍamūle tu pīṭhikā 103

31.104

दैर्घ्यात्तूच्छ्रायाच्चोर्ध्वे च चतुरङ्गुलमानतः ऊर्ध्वे@प्युच्छ्रायतो वेदाङ्गुला दैर्घ्याद्दशाङ्गुला 104

dairghyāttūcchrāyāccordhve ca caturaṅgulamānataḥ ūrdhve@pyucchrāyato vedāṅgulā dairghyāddaśāṅgulā 104

31.105

शूलमूलगतं पीठीमध्यं खाब्धिसमाङ्गुलम् कृत्वा दण्डं त्रिशूलं तु त्रिभिर्भागैः समन्ततः 105

śūlamūlagataṃ pīṭhīmadhyaṃ khābdhisamāṅgulam kṛtvā daṇḍaṃ triśūlaṃ tu tribhirbhāgaiḥ samantataḥ 105

31.106

अष्टाङ्गुलप्रमाणैः स्याद्धस्तमात्रं समन्ततः शूलाग्रं शूलमध्यं तच्छूलमूलं तु तद्भवेत् 106

aṣṭāṅgulapramāṇaiḥ syāddhastamātraṃ samantataḥ śūlāgraṃ śūlamadhyaṃ tacchūlamūlaṃ tu tadbhavet 106

31.107

वेदी मध्ये प्रकर्तव्या उभयोश्च षडङ्गुलम् द्वादशाङ्गुलदीर्घा तु उभयोः पार्श्वयोस्तथा 107

vedī madhye prakartavyā ubhayośca ṣaḍaṅgulam dvādaśāṅguladīrghā tu ubhayoḥ pārśvayostathā 107

31.108

चतुरङ्गुलमुच्छ्रायान्मूले वेदीं प्रकल्पयेत् उभयोः पार्श्वयोश्चैवमर्धचन्द्राकृतिं तथा 108

caturaṅgulamucchrāyānmūle vedīṃ prakalpayet ubhayoḥ pārśvayoścaivamardhacandrākṛtiṃ tathā 108

31.109

भ्रामयेत् खटिकासूत्रं कटिं कुर्याद्द्विरङ्गुलाम् वैपुल्याद्दैर्घ्यतो देवि चतुरङ्गुलमानतः 109

bhrāmayet khaṭikāsūtraṃ kaṭiṃ kuryāddviraṅgulām vaipulyāddairghyato devi caturaṅgulamānataḥ 109

31.110

यादृशं दक्षिणे भागे वामे तद्वत्प्रकल्पयेत् मध्ये शूलाग्रवैपुल्यादङ्गुलश्च अधोर्ध्वतः 110

yādṛśaṃ dakṣiṇe bhāge vāme tadvatprakalpayet madhye śūlāgravaipulyādaṅgulaśca adhordhvataḥ 110

31.111

चतुरङ्गुलमानेन वैपुल्यात्तु षडङ्गुला उच्छ्रायात्तु ततः कार्या गण्डिका तु स्वरूपतः 111

caturaṅgulamānena vaipulyāttu ṣaḍaṅgulā ucchrāyāttu tataḥ kāryā gaṇḍikā tu svarūpataḥ 111

31.112

पीठोर्ध्वे तु प्रकर्तव्यं शूलमूलं तु सुव्रते शूलाग्रमङ्गुलं कार्यं सुतीक्ष्णं तु षडङ्गुलम् 112

pīṭhordhve tu prakartavyaṃ śūlamūlaṃ tu suvrate śūlāgramaṅgulaṃ kāryaṃ sutīkṣṇaṃ tu ṣaḍaṅgulam 112

31.113

अरामध्यं प्रकर्तव्यमराधस्तु षडङ्गुलम् चतुरङ्गुलनिम्नं तु मध्यं तु परिकल्पयेत् 113

arāmadhyaṃ prakartavyamarādhastu ṣaḍaṅgulam caturaṅgulanimnaṃ tu madhyaṃ tu parikalpayet 113

31.114

पूर्वापरं तदेवेह मध्ये शूलं तु तद्बहिः कारयेत त्रिभिः सूत्रैरेकैकं वर्तयेत च 114

pūrvāparaṃ tadeveha madhye śūlaṃ tu tadbahiḥ kārayeta tribhiḥ sūtrairekaikaṃ vartayeta ca 114

31.115

कजत्रयं तु शूलाग्रं वेदांशैर्द्वादशाङ्गुलम् क्रमाद्दक्षान्यमध्येषु त्र्यष्टद्वादशपत्रकम् 115

kajatrayaṃ tu śūlāgraṃ vedāṃśairdvādaśāṅgulam kramāddakṣānyamadhyeṣu tryaṣṭadvādaśapatrakam 115

31.116

चक्रत्रयं वातपुरं पद्ममष्टाङ्गुलारकम् विद्याभिख्यं शूलमूले रजः पश्चात्प्रपातयेत् 116

cakratrayaṃ vātapuraṃ padmamaṣṭāṅgulārakam vidyābhikhyaṃ śūlamūle rajaḥ paścātprapātayet 116

31.117

त्रिशूलं दण्डपर्यन्तं राजवर्तेन पूरयेत् सूत्रत्रयस्य पृष्ठे तु शुक्लं चारात्रयं भवेत् 117

triśūlaṃ daṇḍaparyantaṃ rājavartena pūrayet sūtratrayasya pṛṣṭhe tu śuklaṃ cārātrayaṃ bhavet 117

31.118

शुक्लेन रजसा शूलमूले विद्याम्बुजं भवेत् रक्तं रक्तासितं शुक्लं क्रमादूर्ध्वाम्बुजत्रयम् 118

śuklena rajasā śūlamūle vidyāmbujaṃ bhavet raktaṃ raktāsitaṃ śuklaṃ kramādūrdhvāmbujatrayam 118

31.119

शुक्लेन व्योमरेखा स्यात् सा स्थौल्यादङ्गुलं बहिः तां त्यक्त्वा वेदिका कार्या हस्तमात्रं प्रमाणातः 119

śuklena vyomarekhā syāt sā sthaulyādaṅgulaṃ bahiḥ tāṃ tyaktvā vedikā kāryā hastamātraṃ pramāṇātaḥ 119

31.120

वैपुल्यत्रिगुणं दैर्घ्यात् प्राकारं चतुरश्रकम् समन्ततो@थ दिक्षु स्युर्द्वाराणि करमात्रतः 120

vaipulyatriguṇaṃ dairghyāt prākāraṃ caturaśrakam samantato@tha dikṣu syurdvārāṇi karamātrataḥ 120

31.121

त्रिधा विभज्य क्रमशो द्वादशाङ्गुलमानतः कण्ठं कपोलं शोभां तु उपशोभां तदन्ततः 121

tridhā vibhajya kramaśo dvādaśāṅgulamānataḥ kaṇṭhaṃ kapolaṃ śobhāṃ tu upaśobhāṃ tadantataḥ 121

31.122

प्राकारं चतुरश्रं तु सभूरेखासमन्वितम् सितरक्तपीतकृष्णै रजोभिः कारयेत्ततः 122

prākāraṃ caturaśraṃ tu sabhūrekhāsamanvitam sitaraktapītakṛṣṇai rajobhiḥ kārayettataḥ 122

31.123

रक्तै रजोभिर्मध्यं तु यथाशोभं तु पूरयेत् अस्या व्याप्तौ पुरा चोक्तं तत्रैवानुसरेच्च तत् 123

raktai rajobhirmadhyaṃ tu yathāśobhaṃ tu pūrayet asyā vyāptau purā coktaṃ tatraivānusarecca tat 123

31.124

अरात्रयविभागस्तु प्रवेशो निर्गमो भ्रमः अनाहतपदव्याप्तिः कुण्डल्या उदयः परः 124

arātrayavibhāgastu praveśo nirgamo bhramaḥ anāhatapadavyāptiḥ kuṇḍalyā udayaḥ paraḥ 124

31.125

हृदि स्थाने गता देव्यस्त्रिशूलस्य सुमध्यमे नाभिस्थः शूलदण्डस्तु शूलमूलं हृदि स्थितम् 125

hṛdi sthāne gatā devyastriśūlasya sumadhyame nābhisthaḥ śūladaṇḍastu śūlamūlaṃ hṛdi sthitam 125

31.126

शक्तिस्थानगतं प्रान्तं प्रान्ते चक्रत्रयं स्मरेत् उत्क्षिप्योत्क्षिप्य कलया देहमध्यस्वरूपतः 126

śaktisthānagataṃ prāntaṃ prānte cakratrayaṃ smaret utkṣipyotkṣipya kalayā dehamadhyasvarūpataḥ 126

31.127

शूलदण्डान्तमध्यस्थशूलमध्यान्तगोचरम् प्रविशेन्मूलमध्यान्तं प्रान्तान्ते शक्तिवेश्मनि 127

śūladaṇḍāntamadhyasthaśūlamadhyāntagocaram praviśenmūlamadhyāntaṃ prāntānte śaktiveśmani 127

31.128

अस्पन्दकरणं कृत्वा एकदा स्पन्दवर्तनम् मूलमानन्दमापीड्य शक्तित्रयपदं विशेत् 128

aspandakaraṇaṃ kṛtvā ekadā spandavartanam mūlamānandamāpīḍya śaktitrayapadaṃ viśet 128

31.129

तत्र पूज्यं प्रयत्नेन जायन्ते सर्वसिद्धयः समस्ताध्वसमायोगात् षोढाध्वव्याप्तिभावतः 129

tatra pūjyaṃ prayatnena jāyante sarvasiddhayaḥ samastādhvasamāyogāt ṣoḍhādhvavyāptibhāvataḥ 129

31.130

समस्तमन्त्रचक्राद्यैरेवमादिप्रयत्नतः षट्त्रिंशत्तत्त्वरचितं त्रिशूलं परिभावयेत् 130

samastamantracakrādyairevamādiprayatnataḥ ṣaṭtriṃśattattvaracitaṃ triśūlaṃ paribhāvayet 130

31.131

विषुवत्स्थेन विन्यासो मन्त्राणां मण्डलोत्तमे कार्यो@स्मिन् पूजिते यत्र सर्वेश्वरपदं भजेत् 131

viṣuvatsthena vinyāso mantrāṇāṃ maṇḍalottame kāryo@smin pūjite yatra sarveśvarapadaṃ bhajet 131

31.132

स्वस्तिकेनाथ कर्तव्यं युक्तं तस्योच्यते विधिः नाडिकाः स्थापयेत्पूर्वं मुहूर्तं परिमाणतः 132

svastikenātha kartavyaṃ yuktaṃ tasyocyate vidhiḥ nāḍikāḥ sthāpayetpūrvaṃ muhūrtaṃ parimāṇataḥ 132

31.133

शक्रवारुणदिक्स्थाश्च याम्यसौम्यगतास्तथा एकोनत्रिंशद्वंशाः स्युरृजुतिर्यग्गतास्तथा 133

śakravāruṇadiksthāśca yāmyasaumyagatāstathā ekonatriṃśadvaṃśāḥ syurṛjutiryaggatāstathā 133

31.134

अष्टौ मर्मशतान्येकचत्वारिंशच्च जायते वंशैर्विषयसंख्यैश्च पद्मं युग्मेन्दुमण्डलम् 134

aṣṭau marmaśatānyekacatvāriṃśacca jāyate vaṃśairviṣayasaṃkhyaiśca padmaṃ yugmendumaṇḍalam 134

31.135

रससंख्यैर्भवेत्पीठं स्वस्तिकं सर्वकामदम् वसुसंख्यैर्द्वारवीथावेवं भागपरिक्रमः 135

rasasaṃkhyairbhavetpīṭhaṃ svastikaṃ sarvakāmadam vasusaṃkhyairdvāravīthāvevaṃ bhāgaparikramaḥ 135

31.136

रन्ध्रविप्रशराग्नींश्च लुप्येद्बाह्यान्तरं क्रमात् मर्माणि च चतुर्दिक्षु मध्याद्द्वारेषु सुन्दरि 136

randhravipraśarāgnīṃśca lupyedbāhyāntaraṃ kramāt marmāṇi ca caturdikṣu madhyāddvāreṣu sundari 136

31.137

वह्निभूतमुनिव्योमबाह्यगर्भे पुरीषु च लोपयेच्चैव मर्माणि अन्तर्नाडिविवर्जितान् 137

vahnibhūtamunivyomabāhyagarbhe purīṣu ca lopayeccaiva marmāṇi antarnāḍivivarjitān 137

31.138

द्वारप्राकारकोणेषु नेत्रानलशरानृतून् नाडयो ब्रह्मवंशस्य लोप्या नेत्राद्रसस्थिताः 138

dvāraprākārakoṇeṣu netrānalaśarānṛtūn nāḍayo brahmavaṃśasya lopyā netrādrasasthitāḥ 138

31.139

वह्नेर्नेत्रानलौ लोप्यौ वेदान्नेत्रयुगं रसात् नेत्रं सौम्यगतं लोप्यं पूर्वाद्वेदानलौ रसात् 139

vahnernetrānalau lopyau vedānnetrayugaṃ rasāt netraṃ saumyagataṃ lopyaṃ pūrvādvedānalau rasāt 139

31.140

लोकस्था नाडिका हित्वा नेत्राद्वेदाग्नयः क्रमात् शरैर्वह्निगतं चैव युगं नेत्राग्नयो रसात् 140

lokasthā nāḍikā hitvā netrādvedāgnayaḥ kramāt śarairvahnigataṃ caiva yugaṃ netrāgnayo rasāt 140

31.141

नेत्रात् पूर्वगताच्चैव सुमेरुर्द्वारसंज्ञितः स्वस्तिका च पुरी रम्या चतुर्दिक्षु स्थितावुभौ 141

netrāt pūrvagatāccaiva sumerurdvārasaṃjñitaḥ svastikā ca purī ramyā caturdikṣu sthitāvubhau 141

31.142

मर्मणां च शते द्वे च ऋषिभिर्गुणिता दिशः नेत्रादिकांश्च संमार्ज्य मार्गमध्यात् सुशोभने 142

marmaṇāṃ ca śate dve ca ṛṣibhirguṇitā diśaḥ netrādikāṃśca saṃmārjya mārgamadhyāt suśobhane 142

31.143

ऋषित्रयकृते मध्ये विषयैः कर्णिका भवेत् नेत्रीकृतान्वसून् पत्रं नेत्रं सकृद्विभाजितम् 143

ṛṣitrayakṛte madhye viṣayaiḥ karṇikā bhavet netrīkṛtānvasūn patraṃ netraṃ sakṛdvibhājitam 143

31.144

वह्निं वसुगतं कृत्वा शशाङ्कस्थांश्च लोपयेत् वह्नीषुऋषिमध्याच्च लोप्यं पीठेन्दुकावधि 144

vahniṃ vasugataṃ kṛtvā śaśāṅkasthāṃśca lopayet vahnīṣuṛṣimadhyācca lopyaṃ pīṭhendukāvadhi 144

31.145

ब्रह्मणो नेत्रविषयान्नेत्राद्वेदानलौ हरेत् सागरे नेत्रकं लोप्यं नाडयः पूर्वदिग्गताः 145

brahmaṇo netraviṣayānnetrādvedānalau haret sāgare netrakaṃ lopyaṃ nāḍayaḥ pūrvadiggatāḥ 145

31.146

भूतनेत्रगतान्मूर्ध्ना नेत्राद्द्विवह्निदृक्त्रिकात् सौम्यगात् पीठकोणेषु लोपयेत चतुर्ष्वपि 146

bhūtanetragatānmūrdhnā netrāddvivahnidṛktrikāt saumyagāt pīṭhakoṇeṣu lopayeta caturṣvapi 146

31.147

दलानि कार्याणि सितैः केसरं रक्तपीतलैः कर्णिका कनकप्रख्या पल्लवान्ताश्च लोहिताः 147

dalāni kāryāṇi sitaiḥ kesaraṃ raktapītalaiḥ karṇikā kanakaprakhyā pallavāntāśca lohitāḥ 147

31.148

व्योमरेखा तु सुसिता वर्तुलाब्जान्तनीलभाः पीठं रेखात्रयोपेतं सितलोहितपीतलम् 148

vyomarekhā tu susitā vartulābjāntanīlabhāḥ pīṭhaṃ rekhātrayopetaṃ sitalohitapītalam 148

31.149

स्वस्तिकाश्च चतुर्वर्णा अग्नेरीशानगोचराः वीथी विद्रुमसंकाशा स्वदिक्ष्वस्त्राणि बाह्यतः 149

svastikāśca caturvarṇā agnerīśānagocarāḥ vīthī vidrumasaṃkāśā svadikṣvastrāṇi bāhyataḥ 149

31.150

इन्द्रनीलनिभं वज्रं शक्तिं पद्ममणिप्रभाम् दण्डं हाटकसंकाशं वक्त्रं तस्यातिलोहितम् 150

indranīlanibhaṃ vajraṃ śaktiṃ padmamaṇiprabhām daṇḍaṃ hāṭakasaṃkāśaṃ vaktraṃ tasyātilohitam 150

31.151

नीलद्युतिसमं खड्गं पाशं वत्सकसप्रभम् ध्वजं पुष्पफलोपेतं पञ्चरङ्गैश्च शोभितम् 151

nīladyutisamaṃ khaḍgaṃ pāśaṃ vatsakasaprabham dhvajaṃ puṣpaphalopetaṃ pañcaraṅgaiśca śobhitam 151

31.152

गदा हेमनिभात्युग्रा नानारत्नविभूषिता शूलं नीलाम्बुजसमं ज्वलद्वह्न्युग्रशेखरम् 152

gadā hemanibhātyugrā nānāratnavibhūṣitā śūlaṃ nīlāmbujasamaṃ jvaladvahnyugraśekharam 152

31.153

तस्योपरि सितं पद्ममीषत्पीतारुणप्रभम् चक्रं हेमनिभं दीप्तमरा वैडूर्यसंनिभाः 153

tasyopari sitaṃ padmamīṣatpītāruṇaprabham cakraṃ hemanibhaṃ dīptamarā vaiḍūryasaṃnibhāḥ 153

31.154

अरामध्यं सुपीतं च बाह्यं ज्वालारुणं भवेत् मन्दिरं देवदेवस्य सर्वकामफलप्रदम् 154

arāmadhyaṃ supītaṃ ca bāhyaṃ jvālāruṇaṃ bhavet mandiraṃ devadevasya sarvakāmaphalapradam 154

31.155

श्रीसिद्धायां शूलविधिः प्राक् क्षेत्रे चतुरश्रिते हस्तमात्रं त्रिधा सूर्यान्नवखण्डं यथा भवेत् 155

śrīsiddhāyāṃ śūlavidhiḥ prāk kṣetre caturaśrite hastamātraṃ tridhā sūryānnavakhaṇḍaṃ yathā bhavet 155

31.156

मध्ये शूलं च तत्रेत्थं मध्यभागं त्रिधा भजेत् नवभिः कोष्ठकैर्युक्तं ततो@यं विधिरुच्यते 156

madhye śūlaṃ ca tatretthaṃ madhyabhāgaṃ tridhā bhajet navabhiḥ koṣṭhakairyuktaṃ tato@yaṃ vidhirucyate 156

31.157

मध्यभागत्रयं त्यक्त्वा मध्ये भागद्वयस्य तु अधस्ताद्भ्रामयेत्सूत्रं शशाङ्कशकलाकृति 157

madhyabhāgatrayaṃ tyaktvā madhye bhāgadvayasya tu adhastādbhrāmayetsūtraṃ śaśāṅkaśakalākṛti 157

31.158

उभयतो भ्रामयेत्तत्र यथाग्रे हाकृतिर्भवेत् कोट्यां तत्र कृतं सूत्रं नयेद्रेखां तु पूर्विकाम् 158

ubhayato bhrāmayettatra yathāgre hākṛtirbhavet koṭyāṃ tatra kṛtaṃ sūtraṃ nayedrekhāṃ tu pūrvikām 158

31.159

अपरद्वारपूर्वेण त्यक्त्वाङ्गुलचतुष्टयम् रेखां विनाशयेत्प्राज्ञो यथा शूलाकृतिर्भवेत् 159

aparadvārapūrveṇa tyaktvāṅgulacatuṣṭayam rekhāṃ vināśayetprājño yathā śūlākṛtirbhavet 159

31.160

शूलाग्रे त्वर्धहस्तेन त्यक्त्वा पद्मानि कारयेत् अधः शृङ्गत्रयं हस्तमध्ये पद्मं सकर्णिकम् 160

śūlāgre tvardhahastena tyaktvā padmāni kārayet adhaḥ śṛṅgatrayaṃ hastamadhye padmaṃ sakarṇikam 160

31.161

मुखाग्रे धारयेत्सूत्रं त्रिभिर्हस्तैस्तु पातयेत् मध्ये चोर्ध्वं ततः कुर्यादधस्तादङ्गुलद्वयम् 161

mukhāgre dhārayetsūtraṃ tribhirhastaistu pātayet madhye cordhvaṃ tataḥ kuryādadhastādaṅguladvayam 161

31.162

रेखाद्वयं पातयेत यथा शूलं भवत्यपि अधोभागादिभिश्चोर्ध्वं तत्र रेखा प्रपद्यते 162

rekhādvayaṃ pātayeta yathā śūlaṃ bhavatyapi adhobhāgādibhiścordhvaṃ tatra rekhā prapadyate 162

31.163

समीकृत्य ततः सूत्रे ऊर्ध्वे द्वे एवमेव तु मध्यं पद्मं प्रतिष्ठाप्यं शूलाधस्ताद्यशस्विनि 163

samīkṛtya tataḥ sūtre ūrdhve dve evameva tu madhyaṃ padmaṃ pratiṣṭhāpyaṃ śūlādhastādyaśasvini 163

31.164

इत्येष मण्डलविधिः कथितः संक्षेपयोगतो महागुरुभिः

ityeṣa maṇḍalavidhiḥ kathitaḥ saṃkṣepayogato mahāgurubhiḥ

Āhnika 32

32.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके द्वात्रिंशमाह्निकम् अथ कथये मुद्राणां गुर्वागमगीतमत्र विधिम् 0ब् मुद्रा च प्रतिबिम्बात्मा श्रीमद्देव्याख्ययामले उक्ता बिम्बोदयश्रुत्या वाच्यद्वयविवेचनात् 1

c atha śrītantrāloke dvātriṃśamāhnikam atha kathaye mudrāṇāṃ gurvāgamagītamatra vidhim 0b mudrā ca pratibimbātmā śrīmaddevyākhyayāmale uktā bimbodayaśrutyā vācyadvayavivecanāt 1

32.2

बिम्बात्समुदयो यस्या इत्युक्ता प्रतिबिम्बता विम्बस्य यस्या उदय इत्युक्ता तदुपायता 2

bimbātsamudayo yasyā ityuktā pratibimbatā vimbasya yasyā udaya ityuktā tadupāyatā 2

32.3

मुदं स्वरूपलाभाख्यं देहद्वारेण चात्मनाम् रात्यर्पयति यत्तेन मुद्रा शास्त्रेषु वर्णिता 3

mudaṃ svarūpalābhākhyaṃ dehadvāreṇa cātmanām rātyarpayati yattena mudrā śāstreṣu varṇitā 3

32.4

तत्र प्रधानभूता श्रीखेचरी देवतात्मिका निष्कलत्वेन विख्याता साकल्येन त्रिशूलिनी 4

tatra pradhānabhūtā śrīkhecarī devatātmikā niṣkalatvena vikhyātā sākalyena triśūlinī 4

32.5

करङ्किणी क्रोधना च भैरवी लेलिहानिका महाप्रेता योगमुद्रा ज्वालिनी क्षोभिणी ध्रुवा 5

karaṅkiṇī krodhanā ca bhairavī lelihānikā mahāpretā yogamudrā jvālinī kṣobhiṇī dhruvā 5

32.6

इत्येवंबहुभेदेयं श्रीखेचर्येव गीयते अन्यास्तदङ्गभूतास्तु पद्माद्या मालिनीमते 6

ityevaṃbahubhedeyaṃ śrīkhecaryeva gīyate anyāstadaṅgabhūtāstu padmādyā mālinīmate 6

32.7

तासां बहुत्वामुख्यत्वयोगाभ्यां नेह वर्णनम् श्रीखेचरीसमाविष्टो यद्यत्स्थानं समाश्रयेत् 7

tāsāṃ bahutvāmukhyatvayogābhyāṃ neha varṇanam śrīkhecarīsamāviṣṭo yadyatsthānaṃ samāśrayet 7

32.8

देवीसंनिधये तत्स्यादलं किं डम्बरैर्वृथा काम्ये कर्मणि ताश्च स्युर्मुख्याः कस्यापि जातुचित् 8

devīsaṃnidhaye tatsyādalaṃ kiṃ ḍambarairvṛthā kāmye karmaṇi tāśca syurmukhyāḥ kasyāpi jātucit 8

32.9

मुद्रा चतुर्विधा कायकरवाक्चित्तभेदतः 9

mudrā caturvidhā kāyakaravākcittabhedataḥ 9

32.10

तत्र पूर्णेन रूपेण खेचरीमेव वर्णये बद्ध्वा पद्मासनं योगी नाभावक्षेश्वरं क्षिपेत् 10

tatra pūrṇena rūpeṇa khecarīmeva varṇaye baddhvā padmāsanaṃ yogī nābhāvakṣeśvaraṃ kṣipet 10

32.11

दण्डाकारं तु तं तावन्नयेद्यावत्कखत्रयम् निगृह्य तत्र तत्तूर्णं प्रेरयेत् खत्रयेण तु 11

daṇḍākāraṃ tu taṃ tāvannayedyāvatkakhatrayam nigṛhya tatra tattūrṇaṃ prerayet khatrayeṇa tu 11

32.12

एतां बद्ध्वा खे गतिः स्यादिति श्रीपूर्वशासने ध्वनिज्योतिर्मरुद्युक्तं चित्तं विश्रम्य चोपरि 12

etāṃ baddhvā khe gatiḥ syāditi śrīpūrvaśāsane dhvanijyotirmarudyuktaṃ cittaṃ viśramya copari 12

32.13

अनेनाभ्यासयोगेन शिवं भित्त्वा परं व्रजेत् जत्र्वधस्तात्करौ कृत्वा वामपादं च दक्षिणे 13

anenābhyāsayogena śivaṃ bhittvā paraṃ vrajet jatrvadhastātkarau kṛtvā vāmapādaṃ ca dakṣiṇe 13

32.14

विदार्यास्यं कनिष्ठाभ्यां मध्यमाभ्यां तु नासिकाम् अनामे कुञ्चयेत्प्राज्ञो भ्रूभङ्गं तर्जनीद्वयम् 14

vidāryāsyaṃ kaniṣṭhābhyāṃ madhyamābhyāṃ tu nāsikām anāme kuñcayetprājño bhrūbhaṅgaṃ tarjanīdvayam 14

32.15

जिह्वां च चालयेन्मन्त्री हाहाकारं च कारयेत् त्रिशूलेन प्रयोगेण ब्रह्मरन्ध्रमुपस्थितः 15

jihvāṃ ca cālayenmantrī hāhākāraṃ ca kārayet triśūlena prayogeṇa brahmarandhramupasthitaḥ 15

32.16

पदं सन्त्यज्य तन्मात्रं सद्यस्त्यजति मेदिनीम् शून्याशून्यलये कृत्वा एकदण्डे@निलानलौ 16

padaṃ santyajya tanmātraṃ sadyastyajati medinīm śūnyāśūnyalaye kṛtvā ekadaṇḍe@nilānalau 16

32.17

शक्तित्रितयसम्बद्धे अधिष्ठातृत्रिदैवते त्रिशूलं तद्विजानीयाद्येन व्योमोत्पतेद्बुधः 17

śaktitritayasambaddhe adhiṣṭhātṛtridaivate triśūlaṃ tadvijānīyādyena vyomotpatedbudhaḥ 17

32.18

आकाशभावं सन्त्यज्य सत्तामात्रमुपस्थितः शूलं समरसं कृत्वा रसे रस इव स्थितः 18

ākāśabhāvaṃ santyajya sattāmātramupasthitaḥ śūlaṃ samarasaṃ kṛtvā rase rasa iva sthitaḥ 18

32.19

एकदण्डं स विज्ञाय त्रिशूलं खचरं प्रिये बद्ध्वा तु खेचरीं मुद्रां ध्यात्वात्मानं च भैरवम् 19

ekadaṇḍaṃ sa vijñāya triśūlaṃ khacaraṃ priye baddhvā tu khecarīṃ mudrāṃ dhyātvātmānaṃ ca bhairavam 19

32.20

खेचरीचक्रसंजुष्टं सद्यस्त्यजति मेदिनीम् त्यक्तांशको निराचारो निःशङ्को लोकवर्जितः 20

khecarīcakrasaṃjuṣṭaṃ sadyastyajati medinīm tyaktāṃśako nirācāro niḥśaṅko lokavarjitaḥ 20

32.21

अवधूतो निराचारो नाहमस्मीति भावयम् मन्त्रैकनिष्ठः संपश्यन् देहस्थाः सर्वदेवताः 21

avadhūto nirācāro nāhamasmīti bhāvayam mantraikaniṣṭhaḥ saṃpaśyan dehasthāḥ sarvadevatāḥ 21

32.22

ह्लादोद्वेगास्मिताक्रुष्टनिद्रामैथुनमत्सरे रूपादौ वा कर्तृकर्मकरणेषु च सर्वशः 22

hlādodvegāsmitākruṣṭanidrāmaithunamatsare rūpādau vā kartṛkarmakaraṇeṣu ca sarvaśaḥ 22

32.23

नाहमस्मीति मन्वान एकीभूतं विचिन्तयन् कर्णाक्षिमुखनासादिचक्रस्थं देवतागणम् 23

nāhamasmīti manvāna ekībhūtaṃ vicintayan karṇākṣimukhanāsādicakrasthaṃ devatāgaṇam 23

32.24

ग्रहीतारं सदा पश्यन् खेचर्या सिद्ध्यति स्फुटम् विद्याशङ्की मलाशङ्की शास्त्रशङ्की न सिद्ध्यति 24

grahītāraṃ sadā paśyan khecaryā siddhyati sphuṭam vidyāśaṅkī malāśaṅkī śāstraśaṅkī na siddhyati 24

32.25

शिवो रविः शिवो वह्निः पक्तृत्वात्स पुरोहितः तत्रस्था देवताः सर्वा द्योतयन्त्यो@खिलं जगत् 25

śivo raviḥ śivo vahniḥ paktṛtvātsa purohitaḥ tatrasthā devatāḥ sarvā dyotayantyo@khilaṃ jagat 25

32.26

कनिष्ठया विदार्यास्यं तर्जनीभ्यां भ्रुवौ तथा अनामे मध्यमे वक्त्रे जिह्वया तालुकं स्पृशेत् 26

kaniṣṭhayā vidāryāsyaṃ tarjanībhyāṃ bhruvau tathā anāme madhyame vaktre jihvayā tālukaṃ spṛśet 26

32.27

एषा करङ्किणी देवी ज्वालिनीं शृणु सांप्रतम् हनुर्ललाटगौ हस्तौ प्रसार्याङ्गुलितः स्फुटौ 27

eṣā karaṅkiṇī devī jvālinīṃ śṛṇu sāṃpratam hanurlalāṭagau hastau prasāryāṅgulitaḥ sphuṭau 27

32.28

चालयेद्वायुवेगेन कृत्वान्तर्भ्रुकुटीं बुधः विदार्यास्यं सजिह्वं च हाहाकारं तु कारयेत् 28

cālayedvāyuvegena kṛtvāntarbhrukuṭīṃ budhaḥ vidāryāsyaṃ sajihvaṃ ca hāhākāraṃ tu kārayet 28

32.29

एषा ज्वालिन्यग्निचक्रे तया चाष्टोत्तरं शतम् जपेद्यदि ततः सिद्ध्येत्त्रैलोक्यं सचराचरम् 29

eṣā jvālinyagnicakre tayā cāṣṭottaraṃ śatam japedyadi tataḥ siddhyettrailokyaṃ sacarācaram 29

32.30

परदेहेषु चात्मानं परं चात्मशरीरतः पश्येच्चरन्तं हानादाद्गमागमपदस्थितम् 30

paradeheṣu cātmānaṃ paraṃ cātmaśarīrataḥ paśyeccarantaṃ hānādādgamāgamapadasthitam 30

32.31

नवच्छिद्रगतं चैकं नदन्तं व्यापकं ध्रुवम् अनया हि खचारी श्रीयोगसञ्चार उच्यते 31

navacchidragataṃ caikaṃ nadantaṃ vyāpakaṃ dhruvam anayā hi khacārī śrīyogasañcāra ucyate 31

32.32

कुलकुण्डलिकां बद्ध्वा अणोरन्तरवेदिनीम् वामो यो@यं जगत्यस्मिंस्तस्य संहरणोद्यताम् 32

kulakuṇḍalikāṃ baddhvā aṇorantaravedinīm vāmo yo@yaṃ jagatyasmiṃstasya saṃharaṇodyatām 32

32.33

स्वस्थाने निर्वृतिं लब्ध्वा ज्ञानामृतरसात्मकम् व्रजेत्कन्दपदं मध्ये रावं कृत्वा ह्यरावकम् 33

svasthāne nirvṛtiṃ labdhvā jñānāmṛtarasātmakam vrajetkandapadaṃ madhye rāvaṃ kṛtvā hyarāvakam 33

32.34

यावज्जीवं चतुष्कोणं पिण्डाधारं च कामिकम् तत्र तां बोधयित्वा तु गतिं बुद्ध्वा क्रमागताम् 34

yāvajjīvaṃ catuṣkoṇaṃ piṇḍādhāraṃ ca kāmikam tatra tāṃ bodhayitvā tu gatiṃ buddhvā kramāgatām 34

32.35

चक्रोभयनिबद्धां तु शाखाप्रान्तावलम्बिनीम् मूलस्थानाद्यथा देवि तमोग्रन्थिं विदारयेत् 35

cakrobhayanibaddhāṃ tu śākhāprāntāvalambinīm mūlasthānādyathā devi tamogranthiṃ vidārayet 35

32.36

वज्राख्यां ज्ञानजेनैव तथा शाखोभयान्ततः कोणमध्यविनिष्क्रान्तं लिङ्गमूलं विभेदयेत् 36

vajrākhyāṃ jñānajenaiva tathā śākhobhayāntataḥ koṇamadhyaviniṣkrāntaṃ liṅgamūlaṃ vibhedayet 36

32.37

तत्र सङ्घट्टितं चक्रयुग्ममैक्येन भासते वैपरीत्यात्तु निक्षिप्य द्विधाभावं व्रजत्यतः 37

tatra saṅghaṭṭitaṃ cakrayugmamaikyena bhāsate vaiparītyāttu nikṣipya dvidhābhāvaṃ vrajatyataḥ 37

32.38

ऊर्वाद्यङ्गुष्ठकालाग्निपर्यन्ते सा विनिक्षिपेत् गमागमनसञ्चारे चरेत्सा लिङ्गलिङ्गिनी 38

ūrvādyaṅguṣṭhakālāgniparyante sā vinikṣipet gamāgamanasañcāre caretsā liṅgaliṅginī 38

32.39

तत्र तत्पदसंयोगादुन्मीलनविधायिनी यो जानाति स सिद्ध्येत्तु रसादानविसर्गयोः 39

tatra tatpadasaṃyogādunmīlanavidhāyinī yo jānāti sa siddhyettu rasādānavisargayoḥ 39

32.40

ससङ्गममिदं स्थानमूर्मिण्युन्मीलनं परम् एष क्रमस्ततो@न्यो@पि व्युत्क्रमः खेचरी परा 40

sasaṅgamamidaṃ sthānamūrmiṇyunmīlanaṃ param eṣa kramastato@nyo@pi vyutkramaḥ khecarī parā 40

32.41

योन्याधारेति विख्याता शूलमूलेति शब्द्यते वर्णास्तत्र लयं यान्ति ह्यवर्णे वर्णरूपिणि 41

yonyādhāreti vikhyātā śūlamūleti śabdyate varṇāstatra layaṃ yānti hyavarṇe varṇarūpiṇi 41

32.42

नादिफान्तं समुच्चार्य कौलेशं देहसंनिभम् आक्रम्य प्रथमं चक्रं खे यन्त्रे पादपीडितम् 42

nādiphāntaṃ samuccārya kauleśaṃ dehasaṃnibham ākramya prathamaṃ cakraṃ khe yantre pādapīḍitam 42

32.43

नादं वै शक्तिसद्गर्भं सद्गर्भात्कौलिनीपदम् बीजपञ्चकचारेण शूलभेदक्रमेण तु 43

nādaṃ vai śaktisadgarbhaṃ sadgarbhātkaulinīpadam bījapañcakacāreṇa śūlabhedakrameṇa tu 43

32.44

हृच्छूलग्रन्थिभेदैश्चिद्रुद्रशक्तिं प्रबोधयेत् वायुचक्रान्तनिलयं बिन्द्वाख्यं नाभिमण्डलम् 44

hṛcchūlagranthibhedaiścidrudraśaktiṃ prabodhayet vāyucakrāntanilayaṃ bindvākhyaṃ nābhimaṇḍalam 44

32.45

आगच्छेल्लम्बिकास्थानं सूत्रद्वादशनिर्गतम् चन्द्रचक्रविलोमेन प्रविशेद्भूतपञ्जरे 45

āgacchellambikāsthānaṃ sūtradvādaśanirgatam candracakravilomena praviśedbhūtapañjare 45

32.46

भूयस्तु कुरुते लीलां मायापञ्जरवर्तिनीम् पुनः सृष्टिः संहृतिश्च खेचर्या क्रियते बुधैः 46

bhūyastu kurute līlāṃ māyāpañjaravartinīm punaḥ sṛṣṭiḥ saṃhṛtiśca khecaryā kriyate budhaiḥ 46

32.47

श्रीमद्वीरावलीयोग एष स्यात्खेचरीविधिः चुम्बाकारेण वक्त्रेण यत्तत्त्वं श्रूयते परम् 47

śrīmadvīrāvalīyoga eṣa syātkhecarīvidhiḥ cumbākāreṇa vaktreṇa yattattvaṃ śrūyate param 47

32.48

ग्रसमानमिदं विश्वं चन्द्रार्कपुटसंपुटे तेनैव स्यात्खगामीति श्रीमत्कामिक उच्यते 48

grasamānamidaṃ viśvaṃ candrārkapuṭasaṃpuṭe tenaiva syātkhagāmīti śrīmatkāmika ucyate 48

32.49

भवान्मुक्त्वा द्रावयन्ति पाशान्मुद्रा हि शक्तयः मुख्यासां खेचरी सा च त्रिधोच्चारेण वाचिकी 49

bhavānmuktvā drāvayanti pāśānmudrā hi śaktayaḥ mukhyāsāṃ khecarī sā ca tridhoccāreṇa vācikī 49

32.50

त्रिशिरोमुद्गरो देवि कायिकी परिपठ्यते नासां नेत्रद्वयं चापि हृत्स्तनद्वयमेव च 50

triśiromudgaro devi kāyikī paripaṭhyate nāsāṃ netradvayaṃ cāpi hṛtstanadvayameva ca 50

32.51

वृषणद्वयलिङ्गं च प्राप्य कायं गता त्वियम् भवस्थानाभवस्थानमुच्चारेणावधारयेत् 51

vṛṣaṇadvayaliṅgaṃ ca prāpya kāyaṃ gatā tviyam bhavasthānābhavasthānamuccāreṇāvadhārayet 51

32.52

मानसीयमितस्त्वन्याः पद्माद्या अष्ट मुद्रिकाः मातृव्यूहकुले ताः स्युरस्यास्तु परिवारगाः 52

mānasīyamitastvanyāḥ padmādyā aṣṭa mudrikāḥ mātṛvyūhakule tāḥ syurasyāstu parivāragāḥ 52

32.53

शरीरं तु समस्तं यत्कूटाक्षरसमाकृति एषा मुद्रा महामुद्रा भैरवस्येति गह्वरे 53

śarīraṃ tu samastaṃ yatkūṭākṣarasamākṛti eṣā mudrā mahāmudrā bhairavasyeti gahvare 53

32.54

सूपविष्टः पद्मके तु हस्ताग्राङ्गुलिरश्मिभिः पराङ्मुखैर्झटित्युद्यद्रश्मिभिः पृष्ठसंस्थितैः 54

sūpaviṣṭaḥ padmake tu hastāgrāṅguliraśmibhiḥ parāṅmukhairjhaṭityudyadraśmibhiḥ pṛṣṭhasaṃsthitaiḥ 54

32.55

अन्तःस्थितिः खेचरीयं संकोचाख्या शशाङ्किनी तस्मादेव समुत्तम्ब्य बाहू चैवावकुञ्चितौ 55

antaḥsthitiḥ khecarīyaṃ saṃkocākhyā śaśāṅkinī tasmādeva samuttambya bāhū caivāvakuñcitau 55

32.56

सम्यग्व्योमसु संस्थानाद्व्योमाख्या खेचरी मता मुष्टिद्वितयसङ्घट्टाद्धृदि सा हृदयाह्वाया 56

samyagvyomasu saṃsthānādvyomākhyā khecarī matā muṣṭidvitayasaṅghaṭṭāddhṛdi sā hṛdayāhvāyā 56

32.57

शान्ताख्या सा हस्तयुग्ममूर्ध्वाधः स्थितमुद्गतम् समदृष्ट्यावलोक्यं च बहिर्योजितपाणिकम् 57

śāntākhyā sā hastayugmamūrdhvādhaḥ sthitamudgatam samadṛṣṭyāvalokyaṃ ca bahiryojitapāṇikam 57

32.58

एषैव शक्तिमुद्रा चेदधोधावितपाणिका दशानामङ्गुलीनां तु मुष्टिबन्धादनन्तरम् 58

eṣaiva śaktimudrā cedadhodhāvitapāṇikā daśānāmaṅgulīnāṃ tu muṣṭibandhādanantaram 58

32.59

द्राक्क्षेपात्खेचरी देवी पञ्चकुण्डलिनी मता संहारमुद्रा चैषैव यद्यूर्ध्वं क्षिप्यते किल 59

drākkṣepātkhecarī devī pañcakuṇḍalinī matā saṃhāramudrā caiṣaiva yadyūrdhvaṃ kṣipyate kila 59

32.60

उत्क्रामणी झगित्येव पशूनां पाशकर्तरी श्वभ्रे सुदूरे झटिति स्वात्मानं पातयन्निव 60

utkrāmaṇī jhagityeva paśūnāṃ pāśakartarī śvabhre sudūre jhaṭiti svātmānaṃ pātayanniva 60

32.61

साहसानुप्रवेशेन कुञ्चितं हस्तयुग्मकम् अधोवीक्षणशीलं च सम्यग्दृष्टिसमन्वितम् 61

sāhasānupraveśena kuñcitaṃ hastayugmakam adhovīkṣaṇaśīlaṃ ca samyagdṛṣṭisamanvitam 61

32.62

वीरभैरवसंज्ञेयं खेचरी बोधवर्धिनी अष्टधेत्थं वर्णिता श्रीभर्गाष्टकशिखाकुले 62

vīrabhairavasaṃjñeyaṃ khecarī bodhavardhinī aṣṭadhetthaṃ varṇitā śrībhargāṣṭakaśikhākule 62

32.63

एवं नानाविधान्भेदानाश्रित्यैकैव या स्थिता श्रीखेचरी तयाविष्टः परं बीजं प्रपद्यते 63

evaṃ nānāvidhānbhedānāśrityaikaiva yā sthitā śrīkhecarī tayāviṣṭaḥ paraṃ bījaṃ prapadyate 63

32.64

एकं सृष्टिमयं बीजं यद्वीर्यं सर्वमन्त्रगम् एका मुद्रा खेचरी च मुद्रौघः प्राणितो यया 64

ekaṃ sṛṣṭimayaṃ bījaṃ yadvīryaṃ sarvamantragam ekā mudrā khecarī ca mudraughaḥ prāṇito yayā 64

32.65

तदेवं खेचरीचक्ररूढौ यद्रूपमुल्लसेत् तदेव मुद्रा मन्तव्या शेषः स्याद्देहविक्रिया 65

tadevaṃ khecarīcakrarūḍhau yadrūpamullaset tadeva mudrā mantavyā śeṣaḥ syāddehavikriyā 65

32.66

यागादौ तन्मध्ये तदवसितौ ज्ञानयोगपरिमर्शे विघ्नप्रशमे पाशच्छेदे मुद्राविधेः समयः 66

yāgādau tanmadhye tadavasitau jñānayogaparimarśe vighnapraśame pāśacchede mudrāvidheḥ samayaḥ 66

32.67

बोधावेशः सन्निधिरैक्येन विसर्जनं स्वरूपगतिः शङ्कादलनं चक्रोदयदीप्तिरिति क्रमात्कृत्यम् 67

bodhāveśaḥ sannidhiraikyena visarjanaṃ svarūpagatiḥ śaṅkādalanaṃ cakrodayadīptiriti kramātkṛtyam 67

32.68

इति मुद्राविधिः प्रोक्तः सुगूढो यः फलप्रदः

iti mudrāvidhiḥ proktaḥ sugūḍho yaḥ phalapradaḥ

Āhnika 33

33.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके त्रयस्त्रिंशमाह्निकम् अथावसरसंप्राप्त एकीकारो निगद्यते 0ब् यदुक्तं चक्रभेदेन सार्धं पूज्यमिति त्रिकम् तत्रैष चक्रभेदानामेकीकारो दिशानया 1

c atha śrītantrāloke trayastriṃśamāhnikam athāvasarasaṃprāpta ekīkāro nigadyate 0b yaduktaṃ cakrabhedena sārdhaṃ pūjyamiti trikam tatraiṣa cakrabhedānāmekīkāro diśānayā 1

33.2

विश्वा तदीशा हारौद्री वीरनेत्र्यम्बिका तथा गुर्वीति षडरे देव्यः श्रीसिद्धावीरदर्शिताः 2

viśvā tadīśā hāraudrī vīranetryambikā tathā gurvīti ṣaḍare devyaḥ śrīsiddhāvīradarśitāḥ 2

33.3

माहेशी ब्राह्मणी स्कान्दी वैष्णव्यैन्द्री यमात्मिका चामुण्डा चैव योगीशीत्यष्टाघोर्यादयो@थवा 3

māheśī brāhmaṇī skāndī vaiṣṇavyaindrī yamātmikā cāmuṇḍā caiva yogīśītyaṣṭāghoryādayo@thavā 3

33.4

अग्निनिरृतिवाय्वीशमातृभिर्द्वादशान्विताः नन्दा भद्रा जया काली कराली विकृतानना 4

agninirṛtivāyvīśamātṛbhirdvādaśānvitāḥ nandā bhadrā jayā kālī karālī vikṛtānanā 4

33.5

क्रोष्टुकी भीममुद्रा च वायुवेगा हयानना गम्भीरा घोषणी चेति चतुर्विंशत्यरे विधिः 5

kroṣṭukī bhīmamudrā ca vāyuvegā hayānanā gambhīrā ghoṣaṇī ceti caturviṃśatyare vidhiḥ 5

33.6

सिद्धिर्वृद्धिर्द्युतिर्लक्ष्मीर्मेधा कान्तिः सुधा धृतिः दीप्तिः पुष्टिर्मतिः कीर्तिः सुस्थितिः सुगतिः स्मृतिः 6

siddhirvṛddhirdyutirlakṣmīrmedhā kāntiḥ sudhā dhṛtiḥ dīptiḥ puṣṭirmatiḥ kīrtiḥ susthitiḥ sugatiḥ smṛtiḥ 6

33.7

सुप्रभा षोडशी चेति श्रीकण्ठादिकशक्तयः बलिश्च बलिनन्दश्च दशग्रीवो हरो हयः 7

suprabhā ṣoḍaśī ceti śrīkaṇṭhādikaśaktayaḥ baliśca balinandaśca daśagrīvo haro hayaḥ 7

33.8

माधवः षडरे चक्रे द्वादशारे त्वमी स्मृताः दक्षश्चण्डो हरः शौण्डी प्रमथो भीममन्मथौ 8

mādhavaḥ ṣaḍare cakre dvādaśāre tvamī smṛtāḥ dakṣaścaṇḍo haraḥ śauṇḍī pramatho bhīmamanmathau 8

33.9

शकुनिः सुमतिर्नन्दो गोपालश्च पितामहः श्रीकण्ठो@नन्तसूक्ष्मौ च त्रिमूर्तिः शंबरेश्वरः 9

śakuniḥ sumatirnando gopālaśca pitāmahaḥ śrīkaṇṭho@nantasūkṣmau ca trimūrtiḥ śaṃbareśvaraḥ 9

33.10

अर्घीशो भारभूतिश्च स्थितिः स्थाणुर्हरस्तथा झण्ठिभौतिकसद्योजानुग्रहक्रूरसैनिकाः 10

arghīśo bhārabhūtiśca sthitiḥ sthāṇurharastathā jhaṇṭhibhautikasadyojānugrahakrūrasainikāḥ 10

33.11

द्व्यष्टौ यद्वामृतस्तेन युक्ताः पूर्णाभतद्द्रवाः ओघोर्मिस्यन्दनाङ्गाश्च वपुरुद्गारवक्त्रकाः 11

dvyaṣṭau yadvāmṛtastena yuktāḥ pūrṇābhataddravāḥ oghormisyandanāṅgāśca vapurudgāravaktrakāḥ 11

33.12

तनुसेचनमूर्तीशाः सर्वामृतधरो@परः श्रीपाठाच्छक्तयश्चैताः षोडशैव प्रकीर्तिताः 12

tanusecanamūrtīśāḥ sarvāmṛtadharo@paraḥ śrīpāṭhācchaktayaścaitāḥ ṣoḍaśaiva prakīrtitāḥ 12

33.13

संवर्तलकुलिभृगुसितबकखङ्गिपिनाकिभुजगबलिकालाः द्विश्छगलाण्डौ शिखिशोणमेषमीनत्रिदण्डि साषाढि 13

saṃvartalakulibhṛgusitabakakhaṅgipinākibhujagabalikālāḥ dviśchagalāṇḍau śikhiśoṇameṣamīnatridaṇḍi sāṣāḍhi 13

33.14

देवीकान्ततदर्धौ दारुकहलिसोमनाथशर्माणः जयविजयजयन्ताजितसुजयजयरुद्रकीर्तनावहकाः 14

devīkāntatadardhau dārukahalisomanāthaśarmāṇaḥ jayavijayajayantājitasujayajayarudrakīrtanāvahakāḥ 14

33.15

तन्मूर्त्युत्साहदवर्धनाश्च बलसुबलभद्रदावहकाः तद्वान्दाता चेशो नन्दनसमभद्रतन्मूर्तिः 15

tanmūrtyutsāhadavardhanāśca balasubalabhadradāvahakāḥ tadvāndātā ceśo nandanasamabhadratanmūrtiḥ 15

33.16

शिवदसुमनःस्पृहणका दुर्गो भद्राख्यकालश्च चेतो@नुगकौशिककालविश्वसुशिवास्तथापरः कोपः 16

śivadasumanaḥspṛhaṇakā durgo bhadrākhyakālaśca ceto@nugakauśikakālaviśvasuśivāstathāparaḥ kopaḥ 16

33.17

श्रुत्यग्न्यरे स्युरेते स्त्रीपाठाच्छक्तयस्त्वेताः जुंकारो@थाग्निपत्नीति षडरे षण्ठवर्जिताः 17

śrutyagnyare syurete strīpāṭhācchaktayastvetāḥ juṃkāro@thāgnipatnīti ṣaḍare ṣaṇṭhavarjitāḥ 17

33.18

द्वादशारे तत्सहिताः षोडशारे स्वराः क्रमात् हलस्तद्द्विगुणे@ष्टारे याद्यं हान्तं तु तत्त्रिके 18

dvādaśāre tatsahitāḥ ṣoḍaśāre svarāḥ kramāt halastaddviguṇe@ṣṭāre yādyaṃ hāntaṃ tu tattrike 18

33.19

द्वात्रिंशदरके सान्तं बिन्दुः सर्वेषु मूर्धनि एवमन्यान्बहूंश्चक्रभेदानस्मात्प्रकल्पयेत् 19

dvātriṃśadarake sāntaṃ binduḥ sarveṣu mūrdhani evamanyānbahūṃścakrabhedānasmātprakalpayet 19

33.20

एक एव चिदात्मैष विश्वामर्शनसारकः शक्तिस्तद्वानतो माता शब्दराशिः प्रकीर्तितौ 20

eka eva cidātmaiṣa viśvāmarśanasārakaḥ śaktistadvānato mātā śabdarāśiḥ prakīrtitau 20

33.21

तयोरेव विभागे तु शक्तितद्वत्प्रकल्पने शब्दराशिर्मालिनी च क्षोभात्म वपुरीदृशम् 21

tayoreva vibhāge tu śaktitadvatprakalpane śabdarāśirmālinī ca kṣobhātma vapurīdṛśam 21

33.22

तथान्तःस्थपरामर्शभेदने वस्तुतस्त्रिकम् अनुत्तरेच्छोन्मेषाख्यं यतो विश्वं विमर्शनम् 22

tathāntaḥsthaparāmarśabhedane vastutastrikam anuttarecchonmeṣākhyaṃ yato viśvaṃ vimarśanam 22

33.23

आनन्देशोर्मियोगे तु तत्षट्कं समुदाहृतम् अन्तःस्थोष्मसमायोगात्तदष्टकमुदाहृतम् 23

ānandeśormiyoge tu tatṣaṭkaṃ samudāhṛtam antaḥsthoṣmasamāyogāttadaṣṭakamudāhṛtam 23

33.24

तदामृतचतुष्कोनभावे द्वादशकं भवेत् तद्योगे षोडशाख्यं स्यादेवं यावदसंख्यता 24

tadāmṛtacatuṣkonabhāve dvādaśakaṃ bhavet tadyoge ṣoḍaśākhyaṃ syādevaṃ yāvadasaṃkhyatā 24

33.25

विश्वमेकपरामर्शसहत्वात्प्रभृति स्फुटम् अंशांशिकापरामर्शान् पर्यन्ते सहते यतः 25

viśvamekaparāmarśasahatvātprabhṛti sphuṭam aṃśāṃśikāparāmarśān paryante sahate yataḥ 25

33.26

अतः पञ्चाशदैकात्म्यं स्वरव्यक्तिविरूपता वर्गाष्टकं वर्णभेद एकाशीतिकलोदयः 26

ataḥ pañcāśadaikātmyaṃ svaravyaktivirūpatā vargāṣṭakaṃ varṇabheda ekāśītikalodayaḥ 26

33.27

इति प्रदर्शितं पूर्वम् अर्धमात्रासहत्वतः स्वरार्धमप्यस्ति यतः स्वरितस्यार्धमात्रकम् 27

iti pradarśitaṃ pūrvam ardhamātrāsahatvataḥ svarārdhamapyasti yataḥ svaritasyārdhamātrakam 27

33.28

तस्यादित उदात्तं तत्कथितं पदवेदिना इत्थं संविदियं याज्यस्वरूपामर्शरूपिणी 28

tasyādita udāttaṃ tatkathitaṃ padavedinā itthaṃ saṃvidiyaṃ yājyasvarūpāmarśarūpiṇī 28

33.29

अभिन्नं संविदश्चैतच्चक्राणां चक्रवालकम् स्वाम्यावरणभेदेन बहुधा तत्प्रयोजयेत् 29

abhinnaṃ saṃvidaścaitaccakrāṇāṃ cakravālakam svāmyāvaraṇabhedena bahudhā tatprayojayet 29

33.30

परापरा परा चान्या सृष्टिस्थितितिरोधयः मातृसद्भावरूपा तु तुर्या विश्रान्तिरुच्यते 30

parāparā parā cānyā sṛṣṭisthititirodhayaḥ mātṛsadbhāvarūpā tu turyā viśrāntirucyate 30

33.31

तच्च प्रकाशं वक्त्रस्थं सूचितं तु पदे पदे तुर्ये विश्रान्तिराधेया मातृसद्भावसारिणि 31

tacca prakāśaṃ vaktrasthaṃ sūcitaṃ tu pade pade turye viśrāntirādheyā mātṛsadbhāvasāriṇi 31

33.32

तथास्य विश्वमाभाति स्वात्मतन्मयतां गतम् इत्येष शास्त्रार्थस्योक्त एकीकारो गुरूदितः 32

tathāsya viśvamābhāti svātmatanmayatāṃ gatam ityeṣa śāstrārthasyokta ekīkāro gurūditaḥ 32

Āhnika 34

34.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके चतुस्त्रिंशमाह्निकम् उच्यते@थ स्वस्वरूपप्रवेशः क्रमसङ्गतः 0ब् यदेतद्बहुधा प्रोक्तमाणवं शिवताप्तये तत्रान्तरन्तराविश्य विश्राम्येत्सविधे पदे 1

c atha śrītantrāloke catustriṃśamāhnikam ucyate@tha svasvarūpapraveśaḥ kramasaṅgataḥ 0b yadetadbahudhā proktamāṇavaṃ śivatāptaye tatrāntarantarāviśya viśrāmyetsavidhe pade 1

34.2

ततो@प्याणवसंत्यागाच्छाक्तीं भूमिमुपाश्रयेत् ततो@पि शाम्भवीमेवं तारतम्यक्रमात्स्फुटम् 2

tato@pyāṇavasaṃtyāgācchāktīṃ bhūmimupāśrayet tato@pi śāmbhavīmevaṃ tāratamyakramātsphuṭam 2

34.3

इत्थं क्रमोदितविबोधमहामरीचिसंपूरितप्रसरभैरवभावभागी अन्ते@भ्युपायनिरपेक्षतयैव नित्यं स्वात्मानमाविशति गर्भितविश्वरूपम् 3

itthaṃ kramoditavibodhamahāmarīcisaṃpūritaprasarabhairavabhāvabhāgī ante@bhyupāyanirapekṣatayaiva nityaṃ svātmānamāviśati garbhitaviśvarūpam 3

34.4

कथितो@यं स्वस्वरूपप्रवेशः परमेष्ठिना

kathito@yaṃ svasvarūpapraveśaḥ parameṣṭhinā

Āhnika 35

35.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके पञ्चत्रिंशमाह्निकम् अथोच्यते समस्तानां शास्त्राणामिह मेलनम् इह तावत्सम स्तो@यं व्यवहारः पुरातनः 1

c atha śrītantrāloke pañcatriṃśamāhnikam athocyate samastānāṃ śāstrāṇāmiha melanam iha tāvatsama sto@yaṃ vyavahāraḥ purātanaḥ 1

35.2

प्रसिद्धिमनुसन्धाय सैव चागम उच्यते अन्वयव्यतिरेकौ हि प्रसिद्धेरुपजीवकौ 2

prasiddhimanusandhāya saiva cāgama ucyate anvayavyatirekau hi prasiddherupajīvakau 2

35.3

स्वायत्तत्वे तयोर्व्यक्तिपूगे किं स्यात्तयोर्गतिः प्रत्यक्षमपि नेत्रात्मदीपार्थादिविशेषजम् 3

svāyattatve tayorvyaktipūge kiṃ syāttayorgatiḥ pratyakṣamapi netrātmadīpārthādiviśeṣajam 3

35.4

अपेक्षते तत्र मूले प्रसिद्धिं तां तथात्मिकाम् अभितःसंवृते जात एकाकी क्षुधितः शिशुः 4

apekṣate tatra mūle prasiddhiṃ tāṃ tathātmikām abhitaḥsaṃvṛte jāta ekākī kṣudhitaḥ śiśuḥ 4

35.5

किं करोतु किमादत्तां केन पश्यतु किं व्रजेत् ननु वस्तुशताकीर्णे स्थाने@प्यस्य यदेव हि 5

kiṃ karotu kimādattāṃ kena paśyatu kiṃ vrajet nanu vastuśatākīrṇe sthāne@pyasya yadeva hi 5

35.6

पश्यतो जिघ्रतो वापि स्पृशतः संप्रसीदति चेतस्तदेवादाय द्राक् सो@न्वयव्यतिरेकभाक् 6

paśyato jighrato vāpi spṛśataḥ saṃprasīdati cetastadevādāya drāk so@nvayavyatirekabhāk 6

35.7

हन्त चेतःप्रसादो@पि यो@सावर्थविशेषगः सो@पि प्राग्वासनारूपविमर्शपरिकल्पितः 7

hanta cetaḥprasādo@pi yo@sāvarthaviśeṣagaḥ so@pi prāgvāsanārūpavimarśaparikalpitaḥ 7

35.8

न प्रत्यक्षानुमानादिबाह्यमानप्रसादजः प्राग्वासनोपजीव्येतत् प्रतिभामात्रमेव न 8

na pratyakṣānumānādibāhyamānaprasādajaḥ prāgvāsanopajīvyetat pratibhāmātrameva na 8

35.9

न मृदभ्यवहारेच्छा पुंसो बालस्य जायते प्राग्वासनोपजीवी चेद्विमर्शः सा च वासना 9

na mṛdabhyavahārecchā puṃso bālasya jāyate prāgvāsanopajīvī cedvimarśaḥ sā ca vāsanā 9

35.10

प्राच्या चेदागता सेयं प्रसिद्धिः पौर्वकालिकी नच चेतःप्रसत्त्यैव सर्वो व्यवहृतिक्रमः 10

prācyā cedāgatā seyaṃ prasiddhiḥ paurvakālikī naca cetaḥprasattyaiva sarvo vyavahṛtikramaḥ 10

35.11

मूलं प्रसिद्धिस्तन्मानं सर्वत्रैवेति गृह्यताम् पूर्वपूर्वोपजीवित्वमार्गणे सा क्वचित्स्वयम् 11

mūlaṃ prasiddhistanmānaṃ sarvatraiveti gṛhyatām pūrvapūrvopajīvitvamārgaṇe sā kvacitsvayam 11

35.12

सर्वज्ञरूपे ह्येकस्मिन्निःशङ्कं भासत पुरा व्यवहारो हि नैकत्र समस्तः को@पि मातरि 12

sarvajñarūpe hyekasminniḥśaṅkaṃ bhāsata purā vyavahāro hi naikatra samastaḥ ko@pi mātari 12

35.13

तेनासर्वज्ञपूर्वत्वमात्रेणैषा न सिद्ध्यति बहुसर्वज्ञपूर्वत्वे न मानं चास्ति किंचन 13

tenāsarvajñapūrvatvamātreṇaiṣā na siddhyati bahusarvajñapūrvatve na mānaṃ cāsti kiṃcana 13

35.14

भोगापवर्गतद्धेतुप्रसिद्धिशतशोभितः तद्विमर्शस्वभावो@सौ भैरवः परमेश्वरः 14

bhogāpavargataddhetuprasiddhiśataśobhitaḥ tadvimarśasvabhāvo@sau bhairavaḥ parameśvaraḥ 14

35.15

ततश्चांशांशिकायोगात्सा प्रसिद्धिः परम्पराम् शास्त्रं वाश्रित्य वितता लोकान्संव्यवहारयेत् 15

tataścāṃśāṃśikāyogātsā prasiddhiḥ paramparām śāstraṃ vāśritya vitatā lokānsaṃvyavahārayet 15

35.16

तयैवाशैशवात्सर्वे व्यवहारधराजुषः सन्तः समुपजीवन्ति शैवमेवाद्यमागमम् 16

tayaivāśaiśavātsarve vyavahāradharājuṣaḥ santaḥ samupajīvanti śaivamevādyamāgamam 16

35.17

अपूर्णास्तु परे तेन न मोक्षफलभागिनः उपजीवन्ति यावत्तु तावत्तत्फलभागिनः 17

apūrṇāstu pare tena na mokṣaphalabhāginaḥ upajīvanti yāvattu tāvattatphalabhāginaḥ 17

35.18

बाल्यापाये@पि यद्भोक्तुमन्नमेष प्रवर्तते तत्प्रसिद्ध्यैव नाध्यक्षान्नानुमानादसम्भवात् 18

bālyāpāye@pi yadbhoktumannameṣa pravartate tatprasiddhyaiva nādhyakṣānnānumānādasambhavāt 18

35.19

नच काप्यत्र दोषाशाशङ्कायाश्च निवृत्तितः प्रसिद्धिश्चाविगानोत्था प्रतीतिः शब्दनात्मिका 19

naca kāpyatra doṣāśāśaṅkāyāśca nivṛttitaḥ prasiddhiścāvigānotthā pratītiḥ śabdanātmikā 19

35.20

मातुः स्वभावो यत्तस्यां शङ्कते नैष जातुचित् स्वकृतत्ववशादेव सर्ववित्स हि शङ्करः 20

mātuḥ svabhāvo yattasyāṃ śaṅkate naiṣa jātucit svakṛtatvavaśādeva sarvavitsa hi śaṅkaraḥ 20

35.21

यावत्तु शिवता नास्य तावत्स्वात्मानुसारिणीम् तावतीमेव तामेष प्रसिद्धिं नाभिशङ्कते 21

yāvattu śivatā nāsya tāvatsvātmānusāriṇīm tāvatīmeva tāmeṣa prasiddhiṃ nābhiśaṅkate 21

35.22

अन्यस्यामभिशङ्की स्याद्भूयस्तां बहु मन्यते एवं भाविशिवत्वो@मूं प्रसिद्धिं मन्यते ध्रुवम् 22

anyasyāmabhiśaṅkī syādbhūyastāṃ bahu manyate evaṃ bhāviśivatvo@mūṃ prasiddhiṃ manyate dhruvam 22

35.23

एक एवागमश्चायं विभुना सर्वदर्शिना दर्शितो यः प्रवृत्ते च निवृत्ते च पथि स्थितः 23

eka evāgamaścāyaṃ vibhunā sarvadarśinā darśito yaḥ pravṛtte ca nivṛtte ca pathi sthitaḥ 23

35.24

धर्मार्थकाममोक्षेषु पूर्णापूर्णादिभेदतः विचित्रेषु फलेष्वेक उपायः शाम्भवागमः 24

dharmārthakāmamokṣeṣu pūrṇāpūrṇādibhedataḥ vicitreṣu phaleṣveka upāyaḥ śāmbhavāgamaḥ 24

35.25

तस्मिन्विषयवैविक्त्याद्विचित्रफलदायिनि चित्रोपायोपदेशो@पि न विरोधावहो भवेत् 25

tasminviṣayavaiviktyādvicitraphaladāyini citropāyopadeśo@pi na virodhāvaho bhavet 25

35.26

लौकिकं वैदिकं साङ्ख्यं योगादि पाञ्चरात्रकम् बौद्धार्हतन्यायशास्त्रं पदार्थक्रमतन्त्रणम् 26

laukikaṃ vaidikaṃ sāṅkhyaṃ yogādi pāñcarātrakam bauddhārhatanyāyaśāstraṃ padārthakramatantraṇam 26

35.27

सिद्धान्ततन्त्रशाक्तादि सर्वं ब्रह्मोद्भवं यतः श्रीस्वच्छन्दादिषु प्रोक्तं सद्योजातादिभेदतः 27

siddhāntatantraśāktādi sarvaṃ brahmodbhavaṃ yataḥ śrīsvacchandādiṣu proktaṃ sadyojātādibhedataḥ 27

35.28

यथैकत्रापि वेदादौ तत्तदाश्रमगामिनः संस्कारान्तरमत्रापि तथा लिङ्गोद्धृतादिकम् 28

yathaikatrāpi vedādau tattadāśramagāminaḥ saṃskārāntaramatrāpi tathā liṅgoddhṛtādikam 28

35.29

यथाच तत्र पूर्वस्मिन्नाश्रमे नोत्तराश्रमात् फलमेति तथा पाञ्चरात्रादौ न शिवात्मताम् 29

yathāca tatra pūrvasminnāśrame nottarāśramāt phalameti tathā pāñcarātrādau na śivātmatām 29

35.30

एक एवागमस्तस्मात्तत्र लौकिकशास्त्रतः प्रभृत्यावैष्णवाद्बौद्धाच्छैवात्सर्वं हि निष्ठितम् 30

eka evāgamastasmāttatra laukikaśāstrataḥ prabhṛtyāvaiṣṇavādbauddhācchaivātsarvaṃ hi niṣṭhitam 30

35.31

तस्य यत्तत् परं प्राप्यं धाम तत् त्रिकशब्दितम् सर्वाविभेदानुच्छेदात् तदेव कुलमुच्यते 31

tasya yattat paraṃ prāpyaṃ dhāma tat trikaśabditam sarvāvibhedānucchedāt tadeva kulamucyate 31

35.32

यथोर्ध्वाधरताभाक्सु देहाङ्गेषु विभेदिषु एकं प्राणितमेवं स्यात् त्रिकं सर्वेषु शास्त्रतः 32

yathordhvādharatābhāksu dehāṅgeṣu vibhediṣu ekaṃ prāṇitamevaṃ syāt trikaṃ sarveṣu śāstrataḥ 32

35.33

श्रीमत्कालीकुले चोक्तं पञ्चस्रोतोविवर्जितम् दशाष्टादशभेदस्य सारमेतत्प्रकीर्तितम् 33

śrīmatkālīkule coktaṃ pañcasrotovivarjitam daśāṣṭādaśabhedasya sārametatprakīrtitam 33

35.34

पुष्पे गन्धस्तिले तैलं देहे जीवो जले@मृतम् यथा तथैव शास्त्राणां कुलमन्तः प्रतिष्ठितम् 34

puṣpe gandhastile tailaṃ dehe jīvo jale@mṛtam yathā tathaiva śāstrāṇāṃ kulamantaḥ pratiṣṭhitam 34

35.35

तदेक एवागमो@यं चित्रश्चित्रे@धिकारिणि तथैव सा प्रसिद्धिर्हि स्वयूथ्यपरयूथ्यगा 35

tadeka evāgamo@yaṃ citraścitre@dhikāriṇi tathaiva sā prasiddhirhi svayūthyaparayūthyagā 35

35.36

सांख्यं योगं पाञ्चरात्रं वेदांश्चैव न निन्दयेत् यतः शिवोद्भवाः सर्व इति स्वच्छन्दशासने 36

sāṃkhyaṃ yogaṃ pāñcarātraṃ vedāṃścaiva na nindayet yataḥ śivodbhavāḥ sarva iti svacchandaśāsane 36

35.37

एकस्मादागमाच्चैते खण्डखण्डा व्यपोद्धृताः लोके स्युरागमास्तैश्च जनो भ्राम्यति मोहितः 37

ekasmādāgamāccaite khaṇḍakhaṇḍā vyapoddhṛtāḥ loke syurāgamāstaiśca jano bhrāmyati mohitaḥ 37

35.38

अनेकागमपक्षे@पि वाच्या विषयभेदिता अवश्यमूर्ध्वाधरतास्थित्या प्रामाण्यसिद्धये 38

anekāgamapakṣe@pi vācyā viṣayabheditā avaśyamūrdhvādharatāsthityā prāmāṇyasiddhaye 38

35.39

अन्यथा नैव कस्यापि प्रामाण्यं सिद्ध्यति ध्रुवम् नित्यत्वमविसंवाद इति नो मानकारणम् 39

anyathā naiva kasyāpi prāmāṇyaṃ siddhyati dhruvam nityatvamavisaṃvāda iti no mānakāraṇam 39

35.40

अस्मिन्नंशे@प्यमुष्यैव प्रामाण्यं स्यात्तथोदितेः अन्यथाव्याकृतौ कॢप्तावसत्यत्वे प्ररोचने 40

asminnaṃśe@pyamuṣyaiva prāmāṇyaṃ syāttathoditeḥ anyathāvyākṛtau kḷptāvasatyatve prarocane 40

35.41

अतिप्रसङ्ग सर्वस्याप्यागमस्यापबाधकः अवश्योपेत्य इत्यस्मिन्मान आगमनामनि 41

atiprasaṅga sarvasyāpyāgamasyāpabādhakaḥ avaśyopetya ityasminmāna āgamanāmani 41

35.42

अवश्योपेत्यमेवैतच्छास्त्रनिष्ठानिरूपणम् प्रधाने@ङ्गे कृतो यत्नः फलवान्वस्तुतो यतः 42

avaśyopetyamevaitacchāstraniṣṭhānirūpaṇam pradhāne@ṅge kṛto yatnaḥ phalavānvastuto yataḥ 42

35.43

अतो@स्मिन् यत्नवान् को@पि भवेच्छंभुप्रचोदितः तत्र तत्र च शास्त्रेषु न्यरूप्यत महेशिना 43

ato@smin yatnavān ko@pi bhavecchaṃbhupracoditaḥ tatra tatra ca śāstreṣu nyarūpyata maheśinā 43

35.44

एतावत्यधिकारी यः स दुर्लभ इति स्फुटम् इत्थं श्रीशम्भुनाथेन ममोक्तं शास्त्रमेलनम् 44

etāvatyadhikārī yaḥ sa durlabha iti sphuṭam itthaṃ śrīśambhunāthena mamoktaṃ śāstramelanam 44

Āhnika 36

36.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके षट्त्रिंशमाह्निकम् आयातिरथ शास्त्रस्य कथ्यते@वसरागता 0ब् श्रीसिद्धादिविनिर्दिष्टा गुरुभिश्च निरूपिता भैरवो भैरवी देवी स्वच्छन्दो लाकुलो@णुराट् 1

c atha śrītantrāloke ṣaṭtriṃśamāhnikam āyātiratha śāstrasya kathyate@vasarāgatā 0b śrīsiddhādivinirdiṣṭā gurubhiśca nirūpitā bhairavo bhairavī devī svacchando lākulo@ṇurāṭ 1

36.2

गहनेशो@ब्जजः शक्रो गुरुः कोट्यपकर्षतः नवभिः क्रमशो@धीतं नवकोटिप्रविस्तरम् 2

gahaneśo@bjajaḥ śakro guruḥ koṭyapakarṣataḥ navabhiḥ kramaśo@dhītaṃ navakoṭipravistaram 2

36.3

एतैस्ततो गुरुः कोटिमात्रात् पादं वितीर्णवान् दक्षादिभ्य उभौ पादौ संवर्तादिभ्य एव च 3

etaistato guruḥ koṭimātrāt pādaṃ vitīrṇavān dakṣādibhya ubhau pādau saṃvartādibhya eva ca 3

36.4

पादं च वामनादिभ्यः पादार्धं भार्गवाय च पादपादं तु बलये पादपादस्तु यो@परः 4

pādaṃ ca vāmanādibhyaḥ pādārdhaṃ bhārgavāya ca pādapādaṃ tu balaye pādapādastu yo@paraḥ 4

36.5

सिंहायार्धं ततः शिष्टाद्द्वौ भागौ विनताभुवे पादं वासुकिनागाय खण्डाः सप्तदश त्वमी 5

siṃhāyārdhaṃ tataḥ śiṣṭāddvau bhāgau vinatābhuve pādaṃ vāsukināgāya khaṇḍāḥ saptadaśa tvamī 5

36.6

स्वर्गादर्धं रावणो@थ जह्रे रामो@र्धमप्यतः विभीषणमुखादाप गुरुशिष्यविधिक्रमात् 6

svargādardhaṃ rāvaṇo@tha jahre rāmo@rdhamapyataḥ vibhīṣaṇamukhādāpa guruśiṣyavidhikramāt 6

36.7

खण्डैरेकान्नविंशत्या विभक्तं तदभूत्ततः खण्डं खण्डं चाष्टखण्डं प्रोक्तपादादिभेदतः 7

khaṇḍairekānnaviṃśatyā vibhaktaṃ tadabhūttataḥ khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ cāṣṭakhaṇḍaṃ proktapādādibhedataḥ 7

36.8

पादो मूलोद्धारावुत्तरवृहदुत्तरे तथा कल्पः सांहितकल्पस्कन्दावनुत्तरं व्यापकं त्रिधा तिस्रः 8

pādo mūloddhārāvuttaravṛhaduttare tathā kalpaḥ sāṃhitakalpaskandāvanuttaraṃ vyāpakaṃ tridhā tisraḥ 8

36.9

देव्यो@त्र निरूप्यन्ते क्रमशो विस्तारिणैव रूपेण नवमे पदे तु गणना न काचिदुक्ता व्यवच्छिदाहीने 9

devyo@tra nirūpyante kramaśo vistāriṇaiva rūpeṇa navame pade tu gaṇanā na kāciduktā vyavacchidāhīne 9

36.10

रामाच्च लक्ष्मणस्तस्मात् सिद्धास्तेभ्यो@पि दानवाः गुह्यकाश्च ततस्तेभ्यो योगिनो नृवरास्ततः 10

rāmācca lakṣmaṇastasmāt siddhāstebhyo@pi dānavāḥ guhyakāśca tatastebhyo yogino nṛvarāstataḥ 10

36.11

तेषां क्रमेण तन्मध्ये भ्रष्टं कालान्तराद्यदा तदा श्रीकण्ठनाथाज्ञावशात् सिद्धा अवातरम् 11

teṣāṃ krameṇa tanmadhye bhraṣṭaṃ kālāntarādyadā tadā śrīkaṇṭhanāthājñāvaśāt siddhā avātaram 11

36.12

त्र्यम्बकामर्दकाभिख्यश्रीनाथा अद्वये द्वये द्वयाद्वये च निपुणाः क्रमेण शिवशासने 12

tryambakāmardakābhikhyaśrīnāthā advaye dvaye dvayādvaye ca nipuṇāḥ krameṇa śivaśāsane 12

36.13

आद्यस्य चान्वयो जज्ञे द्वितीयो दुहितृक्रमात् स चार्धत्र्यम्बकाभिख्यः संतानः सुप्रतिष्ठितः 13

ādyasya cānvayo jajñe dvitīyo duhitṛkramāt sa cārdhatryambakābhikhyaḥ saṃtānaḥ supratiṣṭhitaḥ 13

36.14

अतश्चार्धचतस्रो@त्र मठिकाः संततिक्रमात् शिष्यप्रशिष्यैर्विस्तीर्णाः शतशाखं व्यवस्थितैः 14

ataścārdhacatasro@tra maṭhikāḥ saṃtatikramāt śiṣyapraśiṣyairvistīrṇāḥ śataśākhaṃ vyavasthitaiḥ 14

36.15

अध्युष्टसंततिस्रोतःसारभूतरसाहृतिम् विधाय तन्त्रालोको@यं स्यन्दते सकलान्रसान् 15

adhyuṣṭasaṃtatisrotaḥsārabhūtarasāhṛtim vidhāya tantrāloko@yaṃ syandate sakalānrasān 15

36.16

उक्तायातिरुपादेयभावो निर्णीयते@धुना

uktāyātirupādeyabhāvo nirṇīyate@dhunā

Āhnika 37

37.1

च् अथ श्रीतन्त्रालोके सप्तत्रिंशमाह्निकम् उक्तनीत्यैव सर्वत्र व्यवहारे प्रवर्तिते प्रसिद्धावुपजीव्यायामवश्यग्राह्य आगमः 1

c atha śrītantrāloke saptatriṃśamāhnikam uktanītyaiva sarvatra vyavahāre pravartite prasiddhāvupajīvyāyāmavaśyagrāhya āgamaḥ 1

37.2

यथा लौकिकदृष्ट्यान्यफलभाक् तत्प्रसिद्धितः सम्यग्व्यवहरंस्तद्वच्छिवभाक् तत्प्रसिद्धितः 2

yathā laukikadṛṣṭyānyaphalabhāk tatprasiddhitaḥ samyagvyavaharaṃstadvacchivabhāk tatprasiddhitaḥ 2

37.3

तदवश्यग्रहीतव्ये शास्त्रे स्वांशोपदेशिनि मनाक्फले@भ्युपादेयतमं तद्विपरीतकम् 3

tadavaśyagrahītavye śāstre svāṃśopadeśini manākphale@bhyupādeyatamaṃ tadviparītakam 3

37.4

यथा खगेश्वरीभावनिःशङ्कत्वाद्विषं व्रजेत् क्षयं कर्मस्थितिस्तद्वदशङ्काद्भैरवत्वतः 4

yathā khageśvarībhāvaniḥśaṅkatvādviṣaṃ vrajet kṣayaṃ karmasthitistadvadaśaṅkādbhairavatvataḥ 4

37.5

यदार्षे पातहेतूक्तं तदस्मिन्वामशासने आशुसिद्ध्यै यतः सर्वमार्षं मायोदरस्थितम् 5

yadārṣe pātahetūktaṃ tadasminvāmaśāsane āśusiddhyai yataḥ sarvamārṣaṃ māyodarasthitam 5

37.6

तच्च यत्सर्वसर्वज्ञदृष्टं तच्चापि किं भवेत् यदशेषोपदेशेन सूयते@नुत्तरं फलम् 6

tacca yatsarvasarvajñadṛṣṭaṃ taccāpi kiṃ bhavet yadaśeṣopadeśena sūyate@nuttaraṃ phalam 6

37.7

यथाधराधरप्रोक्तवस्तुतत्त्वानुवादतः उत्तरं कथितं संवित्सिद्धं तद्धि तथा भवेत् 7

yathādharādharaproktavastutattvānuvādataḥ uttaraṃ kathitaṃ saṃvitsiddhaṃ taddhi tathā bhavet 7

37.8

यदुक्ताधिकसंवित्तिसिद्धवस्तुनिरूपणात् अपूर्णसर्ववित्प्रोक्तिर्ज्ञायते@धरशासने 8

yaduktādhikasaṃvittisiddhavastunirūpaṇāt apūrṇasarvavitproktirjñāyate@dharaśāsane 8

37.9

ऊर्ध्वशासनवस्त्वंशे दृष्ट्वापिच समुज्झिते अधः शास्त्रेषु मायात्वं लक्ष्यते सर्गरक्षणात् 9

ūrdhvaśāsanavastvaṃśe dṛṣṭvāpica samujjhite adhaḥ śāstreṣu māyātvaṃ lakṣyate sargarakṣaṇāt 9

37.10

श्रीमदानन्दशास्त्रादौ प्रोक्तं च परमेशिना ऋषिवाक्यं बहुक्लेशमध्रुवाल्पफलं मितम् 10

śrīmadānandaśāstrādau proktaṃ ca parameśinā ṛṣivākyaṃ bahukleśamadhruvālpaphalaṃ mitam 10

37.11

नैव प्रमाणयेद्विद्वान् शैवमेवागमं श्रयेत् तदार्षे पातहेतूक्तं तदस्मिन् वामशासने 11

naiva pramāṇayedvidvān śaivamevāgamaṃ śrayet tadārṣe pātahetūktaṃ tadasmin vāmaśāsane 11

37.12

आशुसिद्ध्यै यतः सर्वमार्षं मायोदरस्थितम् यथा खगेश्वरीभावनिःशङ्कत्वाद्विषं व्रजेत् 12

āśusiddhyai yataḥ sarvamārṣaṃ māyodarasthitam yathā khageśvarībhāvaniḥśaṅkatvādviṣaṃ vrajet 12

37.13

क्षयं कर्मस्थितिस्तद्वदशङ्काद्भैरवत्वतः अज्ञत्वानुपदेष्टृत्वसंदष्टे@धरशासने 13

kṣayaṃ karmasthitistadvadaśaṅkādbhairavatvataḥ ajñatvānupadeṣṭṛtvasaṃdaṣṭe@dharaśāsane 13

37.14

एतद्विपर्ययाद्ग्राह्यमवश्यं शिवशासनम् द्वावाप्तौ तत्र च श्रीमच्छ्रीकण्ठलकुलेश्वरौ 14

etadviparyayādgrāhyamavaśyaṃ śivaśāsanam dvāvāptau tatra ca śrīmacchrīkaṇṭhalakuleśvarau 14

37.15

द्विप्रवाहमिदं शास्त्रं मम्यङ्निःश्रेयसप्रदम् प्राच्यस्य तु यथाभीष्टभोगदत्वमपि स्थितम् 15

dvipravāhamidaṃ śāstraṃ mamyaṅniḥśreyasapradam prācyasya tu yathābhīṣṭabhogadatvamapi sthitam 15

37.16

तच्च पञ्चविधं प्रोक्तं शक्तिवैचित्र्यचित्रितम् पञ्चस्रोत इति प्रोक्तं श्रीमच्छ्रीकण्ठशासनम् 16

tacca pañcavidhaṃ proktaṃ śaktivaicitryacitritam pañcasrota iti proktaṃ śrīmacchrīkaṇṭhaśāsanam 16

37.17

दशाष्टादशधा स्रोतःपञ्चकं यत्ततो@प्यलम् उत्कृष्टं भैरवाभिख्यं चतुःषष्टिविभेदितम् 17

daśāṣṭādaśadhā srotaḥpañcakaṃ yattato@pyalam utkṛṣṭaṃ bhairavābhikhyaṃ catuḥṣaṣṭivibheditam 17

37.18

श्रीमदानन्दशास्त्रादौ प्रोक्तं भगवता किल समूहः पीठमेतच्च द्विधा दक्षिणवामतः 18

śrīmadānandaśāstrādau proktaṃ bhagavatā kila samūhaḥ pīṭhametacca dvidhā dakṣiṇavāmataḥ 18

37.19

मन्त्रो विद्येति तस्माच्च मुद्रामण्डलगं द्वयम् मननत्राणदं यत्तु मन्त्राख्यं तत्र विद्यया 19

mantro vidyeti tasmācca mudrāmaṇḍalagaṃ dvayam mananatrāṇadaṃ yattu mantrākhyaṃ tatra vidyayā 19

37.20

उपोद्बलनमाप्यायः सा हि वेद्यार्थभासिनी मन्त्रप्रतिकृतिर्मुद्रा तदाप्यायनकारकम् 20

upodbalanamāpyāyaḥ sā hi vedyārthabhāsinī mantrapratikṛtirmudrā tadāpyāyanakārakam 20

37.21

मण्डलं सारमुक्तं हि मण्डश्रुत्या शिवाह्वयम् एवमन्योन्यसंभेदवृत्ति पीठचतुष्टयम् 21

maṇḍalaṃ sāramuktaṃ hi maṇḍaśrutyā śivāhvayam evamanyonyasaṃbhedavṛtti pīṭhacatuṣṭayam 21

37.22

यतस्तस्माद्भवेत्सर्वं पीठे पीठे@पि वस्तुतः प्रधानत्वात्तस्य तस्य वस्तुनो भिन्नता पुनः 22

yatastasmādbhavetsarvaṃ pīṭhe pīṭhe@pi vastutaḥ pradhānatvāttasya tasya vastuno bhinnatā punaḥ 22

37.23

कथिता साधकेन्द्राणां तत्तद्वस्तुप्रसिद्धये प्रत्येकं तच्चतुर्धैवं मण्डलं मुद्रिका तथा 23

kathitā sādhakendrāṇāṃ tattadvastuprasiddhaye pratyekaṃ taccaturdhaivaṃ maṇḍalaṃ mudrikā tathā 23

37.24

मन्त्रो विद्येति च पीठमुत्कृष्टं चोत्तरोत्तम् विद्यापीठप्रधानं च सिद्धयोगीश्वरीमतम् 24

mantro vidyeti ca pīṭhamutkṛṣṭaṃ cottarottam vidyāpīṭhapradhānaṃ ca siddhayogīśvarīmatam 24

37.25

तस्यापि परमं सारं मालिनीविजयोत्तरम् उक्तं श्रीरत्नमालायामेतच्च परमेशिना 25

tasyāpi paramaṃ sāraṃ mālinīvijayottaram uktaṃ śrīratnamālāyāmetacca parameśinā 25

37.26

अशेषतन्त्रसारं तु वामदक्षिणमाश्रितम् एकत्र मिलितं कौलं श्रीषडर्धकशासने 26

aśeṣatantrasāraṃ tu vāmadakṣiṇamāśritam ekatra militaṃ kaulaṃ śrīṣaḍardhakaśāsane 26

37.27

सिद्धान्ते कर्म बहुलं मलमायादिरूषितम् दक्षिणं रौद्रकर्माढ्यं वामं सिद्धिसमाकुलम् 27

siddhānte karma bahulaṃ malamāyādirūṣitam dakṣiṇaṃ raudrakarmāḍhyaṃ vāmaṃ siddhisamākulam 27

37.28

स्वल्पपुण्यं बहुक्लेशं स्वप्रतीतिविवर्जितम् मोक्षविद्याविहीनं च विनयं त्यज दूरतः 28

svalpapuṇyaṃ bahukleśaṃ svapratītivivarjitam mokṣavidyāvihīnaṃ ca vinayaṃ tyaja dūrataḥ 28

37.29

यस्मिन्काले च गुरुणा निर्विकल्पं प्रकाशितम् मुक्तस्तेनैव कालेन यन्त्रं तिष्ठति केवलम् 29

yasminkāle ca guruṇā nirvikalpaṃ prakāśitam muktastenaiva kālena yantraṃ tiṣṭhati kevalam 29

37.30

मयैतत्स्रोतसां रूपमनुत्तरपदाद्ध्रुवात् आरभ्य विस्तरेणोक्तं मालिनीश्लोकवार्तिके 30

mayaitatsrotasāṃ rūpamanuttarapadāddhruvāt ārabhya vistareṇoktaṃ mālinīślokavārtike 30

37.31

जिज्ञासुस्तत एवेदमवधारयितुं क्षमः वयं तूक्तानुवचनमफलं नाद्रियामहे 31

jijñāsustata evedamavadhārayituṃ kṣamaḥ vayaṃ tūktānuvacanamaphalaṃ nādriyāmahe 31

37.32

इत्थं दददनायासाज्जीवन्मुक्तिमहाफलम् यथेप्सितमहाभोगदातृत्वेन व्यवस्थितम् 32

itthaṃ dadadanāyāsājjīvanmuktimahāphalam yathepsitamahābhogadātṛtvena vyavasthitam 32

37.33

षडर्धसारं सच्छास्त्रमुपादेयमिदं स्फुटम् षट्त्रिंशता तत्त्वबलेन सूता यद्यप्यनन्ता भुवनावलीयम् ब्रह्माण्डमत्यन्तमनोहरं तु वैचित्र्यवर्जं नहि रम्यभावः 33

ṣaḍardhasāraṃ sacchāstramupādeyamidaṃ sphuṭam ṣaṭtriṃśatā tattvabalena sūtā yadyapyanantā bhuvanāvalīyam brahmāṇḍamatyantamanoharaṃ tu vaicitryavarjaṃ nahi ramyabhāvaḥ 33

37.34

भूरादिसप्तपुरपूर्णतमे@पि तस्मिन् मन्ये द्वितीयभुवनं भवनं सुखस्य क्वान्यत्र चित्रगतिसूर्यशशाङ्कशोभिरात्रिन्दिवप्रसरभोगविभागभूषा 34

bhūrādisaptapurapūrṇatame@pi tasmin manye dvitīyabhuvanaṃ bhavanaṃ sukhasya kvānyatra citragatisūryaśaśāṅkaśobhirātrindivaprasarabhogavibhāgabhūṣā 34

37.35

तत्रापिच त्रिदिवभोगमहार्घवर्षद्वीपान्तरादधिकमेव कुमारिकाह्वम् यत्राधराधरपदात्परमं शिवान्तमारोढुमप्यधिकृतिः कृतिनामनर्घा 35

tatrāpica tridivabhogamahārghavarṣadvīpāntarādadhikameva kumārikāhvam yatrādharādharapadātparamaṃ śivāntamāroḍhumapyadhikṛtiḥ kṛtināmanarghā 35

37.36

प्राक्कर्मभोगिपशुतोचितभोगभाजा किं जन्मना ननु सुखैकपदे@पि धाम्नि सर्वो हि भाविनि परं परितोषमेति संभाविते नतु निमेषिणि वर्तमाने 36

prākkarmabhogipaśutocitabhogabhājā kiṃ janmanā nanu sukhaikapade@pi dhāmni sarvo hi bhāvini paraṃ paritoṣameti saṃbhāvite natu nimeṣiṇi vartamāne 36

37.37

कन्याह्वये@पि भुवने@त्र परं महीयान् देशः स यत्र किल शास्त्रवराणि चक्षुः जात्यन्धसद्मनि न जन्म न को@भिनिन्देद्भिन्नाञ्जनायितरविप्रमुखप्रकाशे 37

kanyāhvaye@pi bhuvane@tra paraṃ mahīyān deśaḥ sa yatra kila śāstravarāṇi cakṣuḥ jātyandhasadmani na janma na ko@bhinindedbhinnāñjanāyitaravipramukhaprakāśe 37

37.38

निःशेषशास्त्रसदनं किल मध्यदेशस्तस्मिन्नजायत गुणाभ्यधिको द्विजन्मा को@प्यत्रिगुप्त इति नामनिरुक्तगोत्रः शास्त्राब्धिचर्वणकलोद्यदगस्त्यगोत्रः 38

niḥśeṣaśāstrasadanaṃ kila madhyadeśastasminnajāyata guṇābhyadhiko dvijanmā ko@pyatrigupta iti nāmaniruktagotraḥ śāstrābdhicarvaṇakalodyadagastyagotraḥ 38

37.39

तमथ ललितादित्यो राजा निजं पुरमानयत् प्रणयरभसात् कश्मीराख्यं हिमालयमूर्धगम् अधिवसति यद्गौरीकान्तः करैर्विजयादिभिर्युगपदखिलं भोगासारं रसात् परिचर्चितुम् 39

tamatha lalitādityo rājā nijaṃ puramānayat praṇayarabhasāt kaśmīrākhyaṃ himālayamūrdhagam adhivasati yadgaurīkāntaḥ karairvijayādibhiryugapadakhilaṃ bhogāsāraṃ rasāt paricarcitum 39

37.40

स्थाने स्थाने मुनिभिरखिलैश्चक्रिरे यन्निवासा यच्चाध्यास्ते प्रतिपदमिदं स स्वयं चन्द्रचूडः तन्मन्ये@हं समभिलषिताशेषसिद्धेर्नसिद्ध्यै कश्मीरेभ्यः परमथ पुरं पूर्णवृत्तेर्न तुष्ट्यै 40

sthāne sthāne munibhirakhilaiścakrire yannivāsā yaccādhyāste pratipadamidaṃ sa svayaṃ candracūḍaḥ tanmanye@haṃ samabhilaṣitāśeṣasiddhernasiddhyai kaśmīrebhyaḥ paramatha puraṃ pūrṇavṛtterna tuṣṭyai 40

37.41

यत्र स्वयं शारदचन्द्रशुभ्रा श्रीशारदेति प्रथिता जनेषु शाण्डिल्यसेवारससुप्रसन्ना सर्वं जनं स्वैर्विभवैर्युनक्ति 41

yatra svayaṃ śāradacandraśubhrā śrīśāradeti prathitā janeṣu śāṇḍilyasevārasasuprasannā sarvaṃ janaṃ svairvibhavairyunakti 41

37.42

नारङ्गारुणकान्ति पाण्डुविकचद्बल्लावदातच्छवि प्रोद्भिन्नामलमातुलुङ्गकनकच्छायाभिरामप्रभम् केरीकुन्तलकन्दलीप्रतिकृतिश्यामप्रभाभास्वरं यस्मिञ्शक्तिचतुष्टयोज्ज्वलमलं मद्यं महाभैरवम् 42

nāraṅgāruṇakānti pāṇḍuvikacadballāvadātacchavi prodbhinnāmalamātuluṅgakanakacchāyābhirāmaprabham kerīkuntalakandalīpratikṛtiśyāmaprabhābhāsvaraṃ yasmiñśakticatuṣṭayojjvalamalaṃ madyaṃ mahābhairavam 42

37.43

त्रिनयनमहाकोपज्वालाविलीन इह स्थितो मदनविशिखव्रातो मद्यच्छलेन विजृम्भते कथमितरथा रागं मोहं मदं मदनज्वरं विदधदनिशं कामातङ्कैर्वशीकुरुते जगत् 43

trinayanamahākopajvālāvilīna iha sthito madanaviśikhavrāto madyacchalena vijṛmbhate kathamitarathā rāgaṃ mohaṃ madaṃ madanajvaraṃ vidadhadaniśaṃ kāmātaṅkairvaśīkurute jagat 43

37.44

यत्कान्तानां प्रणयवचसि प्रौढिमानं विदत्ते यन्निर्विघ्नं निधुवनविधौ साध्वसं संधुनोति यस्मिन् विश्वाः कलितरुचयो देवताश्चक्रचर्यस्तन्मार्द्वीकं सपदि तनुते यत्र भोगापबर्गौ 44

yatkāntānāṃ praṇayavacasi prauḍhimānaṃ vidatte yannirvighnaṃ nidhuvanavidhau sādhvasaṃ saṃdhunoti yasmin viśvāḥ kalitarucayo devatāścakracaryastanmārdvīkaṃ sapadi tanute yatra bhogāpabargau 44

37.45

उद्यद्गौराङ्कुरविकसितैः श्यामरक्तैः पलाशैरन्तर्गाढारुणरुचिलसत्केसरालीविचित्रैः आकीर्णा भूः प्रतिपदमसौ यत्र काश्मीरपुष्पैः सम्यग्देवीत्रितययजनोद्यानमाविष्करोति 45

udyadgaurāṅkuravikasitaiḥ śyāmaraktaiḥ palāśairantargāḍhāruṇarucilasatkesarālīvicitraiḥ ākīrṇā bhūḥ pratipadamasau yatra kāśmīrapuṣpaiḥ samyagdevītritayayajanodyānamāviṣkaroti 45

37.46

सर्वो लोकः कविरथ बुधो यत्र शूरो@पि वाग्मी चन्द्रोद्द्योता मसृणगतयः पौरनार्यश्च यत्र यत्राङ्गारोज्ज्वलविकसितानन्तसौषुम्णमार्गग्रस्तार्केन्दुर्गगनविमलो योगिनीनां च वर्गः 46

sarvo lokaḥ kaviratha budho yatra śūro@pi vāgmī candroddyotā masṛṇagatayaḥ pauranāryaśca yatra yatrāṅgārojjvalavikasitānantasauṣumṇamārgagrastārkendurgaganavimalo yoginīnāṃ ca vargaḥ 46

37.47

श्रीमत्परं प्रवरनाम पुरं च तत्र यन्निर्ममे प्रवरसेन इति क्षितीशः यः स्वप्रतिष्ठितमहेश्वरपूजनान्ते व्योमोत्पतन्नुदसृजत्किल धूपघण्टाम् 47

śrīmatparaṃ pravaranāma puraṃ ca tatra yannirmame pravarasena iti kṣitīśaḥ yaḥ svapratiṣṭhitamaheśvarapūjanānte vyomotpatannudasṛjatkila dhūpaghaṇṭām 47

37.48

आन्दोलनोदितमनोहरवीरनादैः सा चास्य तत्सुचरितं प्रथयांबभूव सद्वृत्तसारगुरुतैजसमूर्तयो हि त्यक्ता अपि प्रभुगुणानधिकं ध्वनन्ति 48

āndolanoditamanoharavīranādaiḥ sā cāsya tatsucaritaṃ prathayāṃbabhūva sadvṛttasāragurutaijasamūrtayo hi tyaktā api prabhuguṇānadhikaṃ dhvananti 48

37.49

संपूर्णचन्द्रविमलद्युतिवीरकान्तागाढाङ्गरागघनकुङ्कुमपिञ्जरश्रीः प्रोद्धूतवेतसलतासितचामरौघैराज्याभिषेकमनिशं ददती स्मरस्य 49

saṃpūrṇacandravimaladyutivīrakāntāgāḍhāṅgarāgaghanakuṅkumapiñjaraśrīḥ proddhūtavetasalatāsitacāmaraughairājyābhiṣekamaniśaṃ dadatī smarasya 49

37.50

रोधःप्रतिष्ठितमहेश्वरसिद्धलिङ्गस्वायंभुवार्चनविलेपनगन्धपुष्पैः आवर्ज्यमानतनुवीचिनिमज्जनौघविध्वस्तपाप्ममुनिसिद्धमनुष्यवन्द्या 50

rodhaḥpratiṣṭhitamaheśvarasiddhaliṅgasvāyaṃbhuvārcanavilepanagandhapuṣpaiḥ āvarjyamānatanuvīcinimajjanaughavidhvastapāpmamunisiddhamanuṣyavandyā 50

37.51

भोगापवर्गपरिपूरणकल्पवल्ली भोगैकदानरसिकां सुरसिद्धसिन्धुम् न्यक्कुर्वती हरपिनाककलावतीर्णा यद्भूषयत्यविरतं तटिनी वितस्ता 51

bhogāpavargaparipūraṇakalpavallī bhogaikadānarasikāṃ surasiddhasindhum nyakkurvatī harapinākakalāvatīrṇā yadbhūṣayatyavirataṃ taṭinī vitastā 51

37.52

तस्मिन् कुवेरपुरचारिसिंतांशुमौलिसांमुख्यदर्शनविरूढपवित्रभावे वैतस्तरोधसि निवासममुष्य चक्रे राजा द्विजस्य परिकल्पितभूरिसंपत् 52

tasmin kuverapuracārisiṃtāṃśumaulisāṃmukhyadarśanavirūḍhapavitrabhāve vaitastarodhasi nivāsamamuṣya cakre rājā dvijasya parikalpitabhūrisaṃpat 52

37.53

तस्यान्वये महति को@पि वराहगुप्तनामा बभूव भगवान् स्वयमन्तकाले गीर्वाणसिन्धुलहरीकलिताग्रमूर्धा यस्याकरोत् परमनुग्रहमाग्रहेण 53

tasyānvaye mahati ko@pi varāhaguptanāmā babhūva bhagavān svayamantakāle gīrvāṇasindhulaharīkalitāgramūrdhā yasyākarot paramanugrahamāgraheṇa 53

37.54

तस्यात्मजश्चुखलकेति जने प्रसिद्धश्चन्द्रावदातधिषणो नरसिंहगुप्तः यं सर्वशास्त्ररसमज्जनशुभ्रचित्तं माहेश्वरी परमलंकुरुते स्म भक्तिः 54

tasyātmajaścukhalaketi jane prasiddhaścandrāvadātadhiṣaṇo narasiṃhaguptaḥ yaṃ sarvaśāstrarasamajjanaśubhracittaṃ māheśvarī paramalaṃkurute sma bhaktiḥ 54

37.55

तारुण्यसागरतरङ्गभरानपोह्य वैराग्यपोतमधिरुह्य दृढं हठेन यो भक्तिरोहणमवाप्य महेशचिन्तारत्नैरलं दलयति स्म भवापदस्ताः 55

tāruṇyasāgarataraṅgabharānapohya vairāgyapotamadhiruhya dṛḍhaṃ haṭhena yo bhaktirohaṇamavāpya maheśacintāratnairalaṃ dalayati sma bhavāpadastāḥ 55

37.56

तस्यात्मजो@भिनवगुप्त इति प्रसिद्धः श्रीचन्द्रचूडचरणाब्जपरागपूतः माता व्ययूयुजदमुं किल बाल्य एव दैवं हि भाविपरिकर्मणि संस्करोति 56

tasyātmajo@bhinavagupta iti prasiddhaḥ śrīcandracūḍacaraṇābjaparāgapūtaḥ mātā vyayūyujadamuṃ kila bālya eva daivaṃ hi bhāviparikarmaṇi saṃskaroti 56

37.57

माता परं बन्धुरिति प्रवादः स्नोहो@तिगाढीकुरुते हि पाशान् तन्मूलबन्धे गलिते किलास्य मन्ये स्थिता जीवत एव मुक्तिः 57

mātā paraṃ bandhuriti pravādaḥ snoho@tigāḍhīkurute hi pāśān tanmūlabandhe galite kilāsya manye sthitā jīvata eva muktiḥ 57

37.58

पित्रा स शब्दगहने कृतसंप्रवेशस्तर्कार्णवोर्मिपृषतामलपूतचित्तः साहित्यसान्द्ररसभोगपरो महेशभक्त्या स्वयंग्रहणदुर्मदया गृहीतः 58

pitrā sa śabdagahane kṛtasaṃpraveśastarkārṇavormipṛṣatāmalapūtacittaḥ sāhityasāndrarasabhogaparo maheśabhaktyā svayaṃgrahaṇadurmadayā gṛhītaḥ 58

37.59

स तन्मयीभूय न लोकवर्तनीमजीगणत् कामपि केवलं पुनः तदीयसंभोगविवृद्धये पुरा करोति दास्यं गुरुवेश्मसु स्वयम् 59

sa tanmayībhūya na lokavartanīmajīgaṇat kāmapi kevalaṃ punaḥ tadīyasaṃbhogavivṛddhaye purā karoti dāsyaṃ guruveśmasu svayam 59

37.60

आनन्दसंततिमहार्णवकर्णधारः सद्दैशिकैरकवरात्मजवामनाथः श्रीनाथसंततिमहाम्बरघर्मकान्तिः श्रीभूतिराजतनयः स्वपितृप्रसादः 60

ānandasaṃtatimahārṇavakarṇadhāraḥ saddaiśikairakavarātmajavāmanāthaḥ śrīnāthasaṃtatimahāmbaragharmakāntiḥ śrībhūtirājatanayaḥ svapitṛprasādaḥ 60

37.61

त्रैयम्बकप्रसरसागरशायिसोमानन्दात्मजोत्पलजलक्ष्मणगुप्तनाथः तुर्याख्यसंततिमहोदधिपूर्णचन्द्रः श्रीसोमतः सकलवित्किल शंभुनाथः 61

traiyambakaprasarasāgaraśāyisomānandātmajotpalajalakṣmaṇaguptanāthaḥ turyākhyasaṃtatimahodadhipūrṇacandraḥ śrīsomataḥ sakalavitkila śaṃbhunāthaḥ 61

37.62

श्रीचन्द्रशर्मभवभक्तिविलासयोगानन्दाभिनन्दशिवशक्तिविचित्रनाथाः अन्ये@पि धर्मशिववामनकोद्भटश्रीभूतेशभास्करमुखप्रमुखा महान्तः 62

śrīcandraśarmabhavabhaktivilāsayogānandābhinandaśivaśaktivicitranāthāḥ anye@pi dharmaśivavāmanakodbhaṭaśrībhūteśabhāskaramukhapramukhā mahāntaḥ 62

37.63

एते सेवारसविरचितानुग्रहाः शास्त्रसारपौढादेशप्रकटसुभगं स्वाधिकारं किलास्मै यत् संप्रादुर्यदपि च जनान्नैक्षताक्षेत्रभूतान् स्वात्मारामस्तदयमनिशं तत्त्वसेवारसो@भूत् 63

ete sevārasaviracitānugrahāḥ śāstrasārapauḍhādeśaprakaṭasubhagaṃ svādhikāraṃ kilāsmai yat saṃprāduryadapi ca janānnaikṣatākṣetrabhūtān svātmārāmastadayamaniśaṃ tattvasevāraso@bhūt 63

37.64

सो@नुग्रहीतुमथ शांभवभक्तिभाजं स्वं भ्रातरमखिलशास्त्रविमर्शपूर्णम् यावन्मनः प्रणिदधाति मनोरथाख्यं तावज्जनः कतिपयस्तमुपाससाद 64

so@nugrahītumatha śāṃbhavabhaktibhājaṃ svaṃ bhrātaramakhilaśāstravimarśapūrṇam yāvanmanaḥ praṇidadhāti manorathākhyaṃ tāvajjanaḥ katipayastamupāsasāda 64

37.65

श्रीशौरिसंज्ञतनयः किल कर्णनामा यो यौवने विदितशांभवतत्त्वसारः देहं त्यजन् प्रथयति स्म जनस्य सत्यं योगच्युतं प्रति महामुनिकृष्णवाक्यम् 65

śrīśaurisaṃjñatanayaḥ kila karṇanāmā yo yauvane viditaśāṃbhavatattvasāraḥ dehaṃ tyajan prathayati sma janasya satyaṃ yogacyutaṃ prati mahāmunikṛṣṇavākyam 65

37.66

तद्बालमित्रमथ मन्त्रिसुतः प्रसिद्धः श्रीमन्द्र इत्यखिलसारगुणाभिरामः लक्ष्मीसरस्वति समं यमलंचकार सापत्नकं तिरयते सुभगप्रभावः 66

tadbālamitramatha mantrisutaḥ prasiddhaḥ śrīmandra ityakhilasāraguṇābhirāmaḥ lakṣmīsarasvati samaṃ yamalaṃcakāra sāpatnakaṃ tirayate subhagaprabhāvaḥ 66

37.67

अन्ये पितृव्यतनयाः शिवशक्तिशुभ्राः क्षेमोत्पलाभिनवचक्रकपद्मगुप्ताः ये संपदं तृणममंसत शंभुसेवासंपूरितं स्वहृदयं हृदि भावयन्तः 67

anye pitṛvyatanayāḥ śivaśaktiśubhrāḥ kṣemotpalābhinavacakrakapadmaguptāḥ ye saṃpadaṃ tṛṇamamaṃsata śaṃbhusevāsaṃpūritaṃ svahṛdayaṃ hṛdi bhāvayantaḥ 67

37.68

षडर्धशास्त्रेषु समस्तमेव येनाधिजग्मे विधिमण्डलादि स रामगुप्तो गुरुशंभुशास्त्रसेवाविधिव्यग्रसमग्रमार्गः 68

ṣaḍardhaśāstreṣu samastameva yenādhijagme vidhimaṇḍalādi sa rāmagupto guruśaṃbhuśāstrasevāvidhivyagrasamagramārgaḥ 68

37.69

अन्यो@पि कश्चन जनः शिवशक्तिपातसंप्रेरणापरवशस्वकशक्तिसार्थः अभ्यर्थनाविमुखभावमशिक्षितेन तेनाप्यनुग्रहपदं कृत एष वर्गः 69

anyo@pi kaścana janaḥ śivaśaktipātasaṃpreraṇāparavaśasvakaśaktisārthaḥ abhyarthanāvimukhabhāvamaśikṣitena tenāpyanugrahapadaṃ kṛta eṣa vargaḥ 69

37.70

आचार्यमभ्यर्थयते स्म गाढं संपूर्णतन्त्राधिगमाय सम्यक् जायेत दैवानुगृहीतबुद्धेः संपत्प्रबन्धैकरसैव संपत् 70

ācāryamabhyarthayate sma gāḍhaṃ saṃpūrṇatantrādhigamāya samyak jāyeta daivānugṛhītabuddheḥ saṃpatprabandhaikarasaiva saṃpat 70

37.71

सो@प्यभ्युपागमदभीप्सितमस्य यद्वा स्वातोद्यमेव हि निनर्तिषतो@वतीर्णम् सो@नुग्रहप्रवण एव हि सद्गुरूणामाज्ञावशेन शुभसूतिमहाङ्कुरेण 71

so@pyabhyupāgamadabhīpsitamasya yadvā svātodyameva hi ninartiṣato@vatīrṇam so@nugrahapravaṇa eva hi sadgurūṇāmājñāvaśena śubhasūtimahāṅkureṇa 71

37.72

विक्षिप्तभावपरिहारमथो चिकीर्षन् मन्द्रः स्वके पुरवरे स्थितिमस्य वव्रे आबालगोपमपि यत्र महेश्वरस्य दास्यं जनश्चरति पीठनिवासकल्पे 72

vikṣiptabhāvaparihāramatho cikīrṣan mandraḥ svake puravare sthitimasya vavre ābālagopamapi yatra maheśvarasya dāsyaṃ janaścarati pīṭhanivāsakalpe 72

37.73

तस्याभवत् किल पितृव्यवधूर्विधात्रा या निर्ममे गलितसंसृतिचित्रचिन्ता शीतांशुमौलिचरणाब्जपरागमात्रभूषाविधिर्विहितवत्सलिकोचिताख्या 73

tasyābhavat kila pitṛvyavadhūrvidhātrā yā nirmame galitasaṃsṛticitracintā śītāṃśumaulicaraṇābjaparāgamātrabhūṣāvidhirvihitavatsalikocitākhyā 73

37.74

मूर्ता क्षमेव करुणेव गृहीतदेहा धारेव विग्रहवती शुभशीलतायाः वैराग्यसारपरिपाकदशेव पूर्णा तत्त्वार्थरत्नरुचिरस्थितिरोहणोर्वी 74

mūrtā kṣameva karuṇeva gṛhītadehā dhāreva vigrahavatī śubhaśīlatāyāḥ vairāgyasāraparipākadaśeva pūrṇā tattvārtharatnarucirasthitirohaṇorvī 74

37.75

भ्रातापि तस्याः शशिशुभ्रमौलेर्भक्त्या परं पावितचित्तवृत्तिः स शौरिरात्तेश्वरमन्त्रिभावस्तत्याज यो भूपतिमन्त्रिभावम् 75

bhrātāpi tasyāḥ śaśiśubhramaulerbhaktyā paraṃ pāvitacittavṛttiḥ sa śaurirātteśvaramantribhāvastatyāja yo bhūpatimantribhāvam 75

37.76

तस्य स्नुषा कर्णवधूर्विधूतसंसारवृत्तिः सुतमेकमेव यासूत योगेश्वरिदत्तसंज्ञं नामानुरूपस्फुरदर्थतत्त्वम् 76

tasya snuṣā karṇavadhūrvidhūtasaṃsāravṛttiḥ sutamekameva yāsūta yogeśvaridattasaṃjñaṃ nāmānurūpasphuradarthatattvam 76

37.77

यामग्रगे वयसि भर्तृवियोगदीनामन्वग्रहीत् त्रिनयनः स्वयमेव भक्त्या भाविप्रभावरभसेषु जनेष्वनर्थः सत्यं समाकृषति सो@र्थपरम्पराणाम् 77

yāmagrage vayasi bhartṛviyogadīnāmanvagrahīt trinayanaḥ svayameva bhaktyā bhāviprabhāvarabhaseṣu janeṣvanarthaḥ satyaṃ samākṛṣati so@rthaparamparāṇām 77

37.78

भक्त्युल्लसत्पुलकतां स्फुटमङ्गभूषां श्रीशंभुनाथनतिमेव ललाटिकां च शैवश्रुतिं श्रवणभूषणमप्यवाप्य सौभाग्यमभ्यधिकमुद्वहति स्म यान्तः 78

bhaktyullasatpulakatāṃ sphuṭamaṅgabhūṣāṃ śrīśaṃbhunāthanatimeva lalāṭikāṃ ca śaivaśrutiṃ śravaṇabhūṣaṇamapyavāpya saubhāgyamabhyadhikamudvahati sma yāntaḥ 78

37.79

अम्बाभिधाना किल सा गुरुं तं स्वं भ्रातरं शंभुदृशाभ्यपश्यत् भाविप्रभावोज्ज्वलभव्यबुद्धिः सतो@वजानाति न बन्धुबुद्ध्या 79

ambābhidhānā kila sā guruṃ taṃ svaṃ bhrātaraṃ śaṃbhudṛśābhyapaśyat bhāviprabhāvojjvalabhavyabuddhiḥ sato@vajānāti na bandhubuddhyā 79

37.80

भ्राता तदीयो@भिनवश्च नाम्ना न केवलं सच्चरितैरपि स्वैः पीतेन विज्ञानरसेन यस्य तत्रैव तृष्णा ववृधे निकामम् 80

bhrātā tadīyo@bhinavaśca nāmnā na kevalaṃ saccaritairapi svaiḥ pītena vijñānarasena yasya tatraiva tṛṣṇā vavṛdhe nikāmam 80

37.81

सो@न्यश्च शांभवमरीचिचयप्रणश्यत्संकोचहार्दनलिनीघटितोज्ज्वलश्रीः तं लुम्पकः परिचचार समुद्यमेषु साधुः समावहति हन्त करावलम्बम् 81

so@nyaśca śāṃbhavamarīcicayapraṇaśyatsaṃkocahārdanalinīghaṭitojjvalaśrīḥ taṃ lumpakaḥ paricacāra samudyameṣu sādhuḥ samāvahati hanta karāvalambam 81

37.82

इत्थं गृहे वत्सलिकावितीर्णे स्थितः समाधाय मतिं बहूनि पूर्वश्रुतान्याकलयन् स्वबुद्ध्या शास्त्राणि तेभ्यः समवाप सारम् 82

itthaṃ gṛhe vatsalikāvitīrṇe sthitaḥ samādhāya matiṃ bahūni pūrvaśrutānyākalayan svabuddhyā śāstrāṇi tebhyaḥ samavāpa sāram 82

37.83

स तन्निबन्धं विदधे महार्थं युक्त्यागमोदीरिततन्त्रतत्त्वम् आलोकमासाद्य यदीयमेष लोकः सुखं संचरिता क्रियासु 83

sa tannibandhaṃ vidadhe mahārthaṃ yuktyāgamodīritatantratattvam ālokamāsādya yadīyameṣa lokaḥ sukhaṃ saṃcaritā kriyāsu 83

37.84

सन्तो@नुगृह्णीत कृतिं तदीयां हृह्णीत पूर्वं विधिरेष तावत् ततो@पि गृह्णातु भवन्मतिं सा सद्यो@नुगृह्णातु च तत्त्वदृष्ट्या 84

santo@nugṛhṇīta kṛtiṃ tadīyāṃ hṛhṇīta pūrvaṃ vidhireṣa tāvat tato@pi gṛhṇātu bhavanmatiṃ sā sadyo@nugṛhṇātu ca tattvadṛṣṭyā 84

37.85

इदमभिनवगुप्तप्रोम्भितं शास्त्रसारं शिव निशमय तावत् सर्वतःश्रोत्रतन्त्रः तव किल नुतिरेषा सा हि त्वद्रूपचर्चेत्यभिनवपरितुष्टो लोकमात्मीकुरुष्व 85

idamabhinavaguptaprombhitaṃ śāstrasāraṃ śiva niśamaya tāvat sarvataḥśrotratantraḥ tava kila nutireṣā sā hi tvadrūpacarcetyabhinavaparituṣṭo lokamātmīkuruṣva 85