1. Vedāṅga Jyotiṣa of Lagadha

आर्चज्याेतिषम्

ऋक्पाठः पञ्चसम्वत्सरमयम्युगाध्यक्षम्प्रजापतिम्। दिनर्त्वयनमासाङ्गम्प्रणम्यशिरसाशुचिः

ṛkpāṭhaḥ pañcasamvatsaramayamyugādhyakṣamprajāpatim| dinartvayanamāsāṅgampraṇamyaśirasāśuciḥ

प्रणम्यशिरसाकालमभिवाद्यसरस्वतीम्। कालज्ञानम्प्रवक्ष्यामिलगधस्यमहात्मनः

praṇamyaśirasākālamabhivādyasarasvatīm| kālajñānampravakṣyāmilagadhasyamahātmanaḥ

ज्योतिषामयनम्कृत्सनम्प्रवक्ष्यामनुपूर्वशः। विप्राणाम्सम्मतम्लोकेयज्ञकालार्थसिद्धये

jyotiṣāmayanamkṛtsanampravakṣyāmanupūrvaśaḥ| viprāṇāmsammatamlokeyajñakālārthasiddhaye

निरेकम्द्वादशार्धाब्दम्द्विगुणम्गतसञ्ज्ञिकम्। षष्ट्याषष्ट्यायुतम्द्वाभ्याम्पर्वणाम्राशिरुच्यते

nirekamdvādaśārdhābdamdviguṇamgatasañjñikam| ṣaṣṭyāṣaṣṭyāyutamdvābhyāmparvaṇāmrāśirucyate

स्वरार्कमेकेसोमार्कौयदासाकम्सवासवौ। स्यात्तदादियुगम्माघस्तपःशुक्लोदिनम्त्यजः

svarārkamekesomārkauyadāsākamsavāsavau| syāttadādiyugammāghastapaḥśuklodinamtyajaḥ

प्रपद्येतेश्रविष्ठादौसूर्याचान्द्रमसावुदक्। सार्पार्धेदक्षिणार्कस्तुमाघश्रावणयोःसदा

prapadyeteśraviṣṭhādausūryācāndramasāvudak| sārpārdhedakṣiṇārkastumāghaśrāvaṇayoḥsadā

धर्मवृद्धिरपाम्प्रस्थःक्षपाहासउदग्गतौ। दक्षिणेतौविपर्यस्तौषण्मुहूर्त्ययनेनतु

dharmavṛddhirapāmprasthaḥkṣapāhāsaudaggatau| dakṣiṇetauviparyastauṣaṇmuhūrtyayanenatu

द्विगुणम्सप्तमम्चाहुरयनाद्यम्त्रयोदश। चतुर्थम्दशमम्चैवद्विर्युग्माद्यम्बहुलेप्यृतौ

dviguṇamsaptamamcāhurayanādyamtrayodaśa| caturthamdaśamamcaivadviryugmādyambahulepyṛtau

वसुस्त्वष्टाभगोजश्चमित्रःसर्पाश्विनौजलम्। धाताकश्चायनाद्याश्चार्धपञ्चनभस्त्वृतुः

vasustvaṣṭābhagojaścamitraḥsarpāśvinaujalam| dhātākaścāyanādyāścārdhapañcanabhastvṛtuḥ

भाम्शाःस्युरष्टकाःकार्याःपक्षाद्वादशचोद्गताः। एकादशगुणस्योनःशुक्लेर्धम्चैन्दवायदि

bhāmśāḥsyuraṣṭakāḥkāryāḥpakṣādvādaśacodgatāḥ| ekādaśaguṇasyonaḥśuklerdhamcaindavāyadi

कार्याभाम्शाष्टकास्थानेकलाएकान्नविम्शतिः। ऊनस्थानेद्विसप्ततीरुद्वपेदूनसम्मिताः

kāryābhāmśāṣṭakāsthānekalāekānnavimśatiḥ| ūnasthānedvisaptatīrudvapedūnasammitāḥ

त्र्यहम्शीभशेषोदिवसाम्शभागश्चतुर्दशस्याप्युपनीतभिन्नम्। भार्धेधिकेचाधिगतेपरेम्शेद्वावुत्तमैकम्नवकैरवेद्यम्

tryahamśībhaśeṣodivasāmśabhāgaścaturdaśasyāpyupanītabhinnam| bhārdhedhikecādhigateparemśedvāvuttamaikamnavakairavedyam

पक्षात्पञ्चदशाच्चोर्ध्वम्तद्भुक्तमितिनिर्दिशेत्। नवभिस्तूद्गतोम्शःस्यादूनाम्शद्व्यधिकेनतु

pakṣātpañcadaśāccordhvamtadbhuktamitinirdiśet| navabhistūdgatomśaḥsyādūnāmśadvyadhikenatu

जौद्राघःखेश्वेहीरोषाचिन्मूषण्यःसोमाधानः। रेमृघ्राश्वाओजस्तृष्वोहर्येष्टाइत्यृक्षालिङ्गैः

jaudrāghaḥkheśvehīroṣācinmūṣaṇyaḥsomādhānaḥ| remṛghrāśvāojastṛṣvoharyeṣṭāityṛkṣāliṅgaiḥ

जावाद्यम्शैःसमम्विद्यात्पूर्वार्धेपार्वसूत्तरे। भादानाम्शाच्चतुर्दशीकाष्ठानाम्देविनाकलाः

jāvādyamśaiḥsamamvidyātpūrvārdhepārvasūttare| bhādānāmśāccaturdaśīkāṣṭhānāmdevinākalāḥ

कलादशचविम्शास्याद्द्विमुहूर्तस्तुनाडिके। द्वित्रिम्शस्तत्कलानाम्तुषट्शतीत्र्यधिकम्भवेत्

kalādaśacavimśāsyāddvimuhūrtastunāḍike| dvitrimśastatkalānāmtuṣaṭśatītryadhikambhavet

नाडिकेद्वेमुहूर्तस्तुपञ्चाशत्पलमाषकम्। माषकात्कुम्भकोद्रोणःकुटपैर्वर्धतेत्रिभिः

nāḍikedvemuhūrtastupañcāśatpalamāṣakam| māṣakātkumbhakodroṇaḥkuṭapairvardhatetribhiḥ

ससप्तकुम्भयुक्स्योनःसूर्याद्योनिम्त्रयोदश। नवमानिचपञ्चाह्नःकाष्ठापञ्चाक्षराःस्मृताः

sasaptakumbhayuksyonaḥsūryādyonimtrayodaśa| navamānicapañcāhnaḥkāṣṭhāpañcākṣarāḥsmṛtāḥ

श्रविष्ठाभ्याम्गुणाभ्यस्तान्प्राग्विलग्नान्विनिर्दिशेत्। सूर्यान्मासान्षळभ्यस्तान्विद्याच्चान्द्रमसान्ऋतून्

śraviṣṭhābhyāmguṇābhyastānprāgvilagnānvinirdiśet| sūryānmāsānṣaḷabhyastānvidyāccāndramasānṛtūn

अतीतपर्वभागेषुशोधयेद्द्विगुणाम्तिथिम्। तेषुमण्डलभागेषुतिथिनिष्ठाम्गतोरविः

atītaparvabhāgeṣuśodhayeddviguṇāmtithim| teṣumaṇḍalabhāgeṣutithiniṣṭhāmgatoraviḥ

याःपर्वभादानकलास्तासुसप्तगुणाम्तिथिम्। प्रक्षिपेत्कलासमूहस्तुविद्यादादानकीःकलाः

yāḥparvabhādānakalāstāsusaptaguṇāmtithim| prakṣipetkalāsamūhastuvidyādādānakīḥkalāḥ

यदुत्तरस्यायनतोयनम्स्याच्छेषम्तुयद्दक्षिणतोयनस्य। तदेवषष्ट्याद्विगुणम्द्विभक्तम्सद्वादशम्स्याद्दिवसप्रमाणम्

yaduttarasyāyanatoyanamsyāccheṣamtuyaddakṣiṇatoyanasya| tadevaṣaṣṭyādviguṇamdvibhaktamsadvādaśamsyāddivasapramāṇam

तदर्धम्दिनभागानाम्सदापर्वणिपर्वणि। ऋतुशेषम्तुतद्विद्यात्सङ्ख्यायसहपर्वणाम्

tadardhamdinabhāgānāmsadāparvaṇiparvaṇi| ṛtuśeṣamtutadvidyātsaṅkhyāyasahaparvaṇām

इत्युपायसमुद्देशोभूयोप्येनम्प्रकल्पयेत्। ज्ञेयराशिम्गताभ्यस्तान्विभजेज्ज्ञानराशिषु

ityupāyasamuddeśobhūyopyenamprakalpayet| jñeyarāśimgatābhyastānvibhajejjñānarāśiṣu

अग्निःप्रजापतिःसोमोरुद्रोदितिर्बृहस्पतिः। सर्पाश्चपितरश्चैवभगश्चैवार्यमापिच

agniḥprajāpatiḥsomorudroditirbṛhaspatiḥ| sarpāścapitaraścaivabhagaścaivāryamāpica

सवितात्वष्टाथवायुश्चेन्द्राग्नीमित्रएवच। इन्द्रोनिर्ऋतिरापोवैविश्वेदेवास्तथैवच

savitātvaṣṭāthavāyuścendrāgnīmitraevaca| indronirṛtirāpovaiviśvedevāstathaivaca

विष्णुर्वसवोवरुणोजएकपात्तथैवच। अहिर्बुध्न्यस्तथापूषाश्विनौयमएवच

viṣṇurvasavovaruṇojaekapāttathaivaca| ahirbudhnyastathāpūṣāśvinauyamaevaca

नक्षत्रदेवताएताएताभिर्यज्ञकर्मणि। यजमानस्यशास्त्रज्ञैर्नामनक्षत्रजम्स्मृतम्

nakṣatradevatāetāetābhiryajñakarmaṇi| yajamānasyaśāstrajñairnāmanakṣatrajamsmṛtam

इत्येतन्मासवर्षाणाम्मुहूर्तोदयपर्वणाम्। दिनर्त्वयनमासाङ्गम्व्याख्यातम्लगधोऽब्रवीत्

ityetanmāsavarṣāṇāmmuhūrtodayaparvaṇām| dinartvayanamāsāṅgamvyākhyātamlagadho'bravīt

सोमसूर्यस्रिचरितोलोकाँल्लोकेचसम्मितम्। सोमसूर्यस्रिचरितोविद्वान्वेदविदस्नुते

somasūryasricaritolokām̐llokecasammitam| somasūryasricaritovidvānvedavidasnute

विषुवम्तद्गुणम्द्वाभ्याम्रूपहीनम्तुषड्गुणम्। यल्लब्धम्तानिपर्वाणितथोर्ध्वम्सातिथिर्भवेत्

viṣuvamtadguṇamdvābhyāmrūpahīnamtuṣaḍguṇam| yallabdhamtāniparvāṇitathordhvamsātithirbhavet

माघशुक्लप्रवृत्तस्तुपौषकृष्णसमापिनः। युगस्यपञ्चवर्षाणिकालज्ञानम्प्रचक्षते

māghaśuklapravṛttastupauṣakṛṣṇasamāpinaḥ| yugasyapañcavarṣāṇikālajñānampracakṣate

तृतीयाम्नवमीम्चैवपौर्णमासीम्त्रयोदशीम्। षष्ठीम्चविषुवाम्प्रोक्तोद्वादश्याम्चसमम्भवेत्

tṛtīyāmnavamīmcaivapaurṇamāsīmtrayodaśīm| ṣaṣṭhīmcaviṣuvāmproktodvādaśyāmcasamambhavet

चतुर्दशीमुपवसथस्तथाभवेद्यथोदितोदिनमुपैतिचन्द्रमाः। माघशुक्लाह्निकोयुङ्क्तेश्रविष्ठायाम्वार्षिकीम्

caturdaśīmupavasathastathābhavedyathoditodinamupaiticandramāḥ| māghaśuklāhnikoyuṅkteśraviṣṭhāyāmvārṣikīm

यथाशिखामयूराणाम्नागानाम्मणयोयथा। तद्वद्वेदाङ्गशास्त्राणाम्ज्योतिषम्मूर्धनिस्थितम्

yathāśikhāmayūrāṇāmnāgānāmmaṇayoyathā| tadvadvedāṅgaśāstrāṇāmjyotiṣammūrdhanisthitam

वेदाहियज्ञार्थमभिप्रवृत्ताःकालानुपूर्वाविहिताश्चयज्ञाः। तस्मादिदम्कालविधानशास्त्रम्योज्योतिषम्वेदसवेदयज्ञान्योज्योतिषम्वेदसवेदयज्ञानिति

vedāhiyajñārthamabhipravṛttāḥkālānupūrvāvihitāścayajñāḥ| tasmādidamkālavidhānaśāstramyojyotiṣamvedasavedayajñānyojyotiṣamvedasavedayajñāniti

याजुषज्योतिषम्

अथयाजुषज्योतिषंप्रारभ्यते। पञ्चसंवत्सरमयंयुगाध्यक्षंप्रजापतिम्। दिनर्त्वयनमासाङ्गंप्रणम्यशिरसाशुचिः

athayājuṣajyotiṣaṃprārabhyate| pañcasaṃvatsaramayaṃyugādhyakṣaṃprajāpatim| dinartvayanamāsāṅgaṃpraṇamyaśirasāśuciḥ

ज्योतिषामयनंपुण्यंप्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः। संमतंब्राह्मणेन्द्राणांयज्ञकालार्थसिद्धये

jyotiṣāmayanaṃpuṇyaṃpravakṣyāmyanupūrvaśaḥ| saṃmataṃbrāhmaṇendrāṇāṃyajñakālārthasiddhaye

वेदाहियज्ञार्थमभिप्रवृत्ताःकालानुपूर्ण्याविहिताश्चयज्ञाः। तस्मादिदंकालविधानशास्त्रंयोज्योतिषंवेदसवेदयज्ञम्

vedāhiyajñārthamabhipravṛttāḥkālānupūrṇyāvihitāścayajñāḥ| tasmādidaṃkālavidhānaśāstraṃyojyotiṣaṃvedasavedayajñam

यथाशिखामयूराणांनागानांमणयोयथा। तद्वद्वेदाङ्गशास्त्राणांगणितंमूर्धनिस्थितम्

yathāśikhāmayūrāṇāṃnāgānāṃmaṇayoyathā| tadvadvedāṅgaśāstrāṇāṃgaṇitaṃmūrdhanisthitam

4.0

येबृहस्पतिनाभुक्तामीनान्प्रभृतिराशयः। त्रिवृताःपञ्चभिर्ऋतायःशेषःसपरिग्रहः

yebṛhaspatinābhuktāmīnānprabhṛtirāśayaḥ| trivṛtāḥpañcabhirṛtāyaḥśeṣaḥsaparigrahaḥ

माघशुक्लप्रपन्नस्यपौषकृष्णसमापिनः। युगस्यपञ्चवर्षस्यकालज्ञानंप्रचक्षते

māghaśuklaprapannasyapauṣakṛṣṇasamāpinaḥ| yugasyapañcavarṣasyakālajñānaṃpracakṣate

स्वराक्रमेतेसोमार्कौयदासाकंसवासवौ। स्यात्तदादियुगंमाघस्तपःशुक्लोऽयनंह्युदक्

svarākrametesomārkauyadāsākaṃsavāsavau| syāttadādiyugaṃmāghastapaḥśuklo'yanaṃhyudak

प्रपद्येतेश्रविष्ठादौसूर्याचन्द्रमसावुदक्। सार्पार्धेदक्षिणार्कस्तुमाघश्रावणयोःसदा

prapadyeteśraviṣṭhādausūryācandramasāvudak| sārpārdhedakṣiṇārkastumāghaśrāvaṇayoḥsadā

धर्मवृद्धिरपांप्रस्थःक्षपाह्लास‌उदग्गतौ। दक्षिणेतौविपर्यस्तौषण्मुहूर्त्ययनेनतु

dharmavṛddhirapāṃprasthaḥkṣapāhlāsaudaggatau| dakṣiṇetauviparyastauṣaṇmuhūrtyayanenatu

प्रथमंसप्तमंचाहुरयनाद्यंत्रयोदशम्। चतुर्थंदशमंचैवद्विर्युग्माद्यंबहुलेऽप्यृतौ

prathamaṃsaptamaṃcāhurayanādyaṃtrayodaśam| caturthaṃdaśamaṃcaivadviryugmādyaṃbahule'pyṛtau

वसुत्वष्टाभवोऽजश्चमित्रःसर्पोऽश्विनौजलम्। धाताकश्चायनाद्याःस्युरर्धपञ्चमभस्त्वृतुः

vasutvaṣṭābhavo'jaścamitraḥsarpo'śvinaujalam| dhātākaścāyanādyāḥsyurardhapañcamabhastvṛtuḥ

एकान्तरेऽह्निमासेचपूर्वान्कृत्वादिरुत्तरः। अर्धयोःपञ्चपर्वाणांमृदूपञ्चदशाष्टमौ

ekāntare'hnimāsecapūrvānkṛtvādiruttaraḥ| ardhayoḥpañcaparvāṇāṃmṛdūpañcadaśāṣṭamau

दुहेयंपर्वचेत्पादेपादस्त्रिंशत्तुसैकिका। भागात्मनापवृज्यांशांनिर्दिशेंशोऽधिकोयदि

duheyaṃparvacetpādepādastriṃśattusaikikā| bhāgātmanāpavṛjyāṃśāṃnirdiśeṃśo'dhikoyadi

निरेकंद्वादशाभ्यस्तंद्विगुणंगतसंयुतम्। षष्ट्याषष्ट्यायुतंद्वाभ्यांपर्वणांराशिरुच्यते

nirekaṃdvādaśābhyastaṃdviguṇaṃgatasaṃyutam| ṣaṣṭyāṣaṣṭyāyutaṃdvābhyāṃparvaṇāṃrāśirucyate

स्युःपदोऽर्धंत्रिपाद्यायात्रिदव्यैकेऽह्नःकृतेस्थितिम्। साम्येनेन्दोःस्तृणोऽन्येषुपर्वकाःपञ्चसंमिताः

syuḥpado'rdhaṃtripādyāyātridavyaike'hnaḥkṛtesthitim| sāmyenendoḥstṛṇo'nyeṣuparvakāḥpañcasaṃmitāḥ

भांशाःस्युरष्टकाःकार्याःपक्षाद्वादशकोद्गताः। एकादशगुणश्चोनःशुक्लेऽर्धंचैन्दवायदि

bhāṃśāḥsyuraṣṭakāḥkāryāḥpakṣādvādaśakodgatāḥ| ekādaśaguṇaśconaḥśukle'rdhaṃcaindavāyadi

नवकैरुद्गतोंऽशःस्यादूनःसप्तगुणोभवेत्। आवापस्त्वयुजेऽर्धंस्यात्पौलस्त्येऽस्तंगतेऽपरम्

navakairudgatoṃ'śaḥsyādūnaḥsaptaguṇobhavet| āvāpastvayuje'rdhaṃsyātpaulastye'staṃgate'param

जावाद्यंशैःसमंविद्यात्पूर्वार्धेपर्वसूत्तराः। भादानंस्याच्चतुर्दश्यांद्विभागेभ्योऽधिकोयदि

jāvādyaṃśaiḥsamaṃvidyātpūrvārdheparvasūttarāḥ| bhādānaṃsyāccaturdaśyāṃdvibhāgebhyo'dhikoyadi

जौद्रागःखेश्वेऽहीरोशाचिन्मूषण्यःसूमाधानः। रेमृघास्वाऽपोऽजःकृष्यहज्येष्ठाइत्यृक्षालिङ्गैः

jaudrāgaḥkheśve'hīrośācinmūṣaṇyaḥsūmādhānaḥ| remṛghāsvā'po'jaḥkṛṣyahajyeṣṭhāityṛkṣāliṅgaiḥ

कार्याभांशाष्टकस्थानेकलाएकान्नविंशतिः। ऊनस्थानेद्विसप्ततिमुद्वपेद्युक्तसंभवे

kāryābhāṃśāṣṭakasthānekalāekānnaviṃśatiḥ| ūnasthānedvisaptatimudvapedyuktasaṃbhave

तिथिमेकादशाभ्यस्तांपर्वभांशसमन्विताम्। विभज्यभसमूहेनतिथिनक्षत्रमादिशेत्

tithimekādaśābhyastāṃparvabhāṃśasamanvitām| vibhajyabhasamūhenatithinakṣatramādiśet

याःपर्वभादानकलास्तासुसप्तगुणांतिथिम्। उक्तास्तासांविजानीयात्तिथिभादानिकाःकलाः

yāḥparvabhādānakalāstāsusaptaguṇāṃtithim| uktāstāsāṃvijānīyāttithibhādānikāḥkalāḥ

अतीतपर्वभागेभ्यःशोधयेद्द्विगुणांतिथिम्। तेषुमण्डलभागेषुतिथिनिष्ठांगतोरविः

atītaparvabhāgebhyaḥśodhayeddviguṇāṃtithim| teṣumaṇḍalabhāgeṣutithiniṣṭhāṃgatoraviḥ

विषुवन्तंद्विरभ्यस्तंरूपोनंषड्गुणीकृतम्। पक्षायदर्धंपक्षाणांतिथिःसविषुवान्स्मृतः

viṣuvantaṃdvirabhyastaṃrūponaṃṣaḍguṇīkṛtam| pakṣāyadardhaṃpakṣāṇāṃtithiḥsaviṣuvānsmṛtaḥ

पलानिपञ्चाशदपांधृतानितदाढकंद्रोणमतःप्रमेयम्। त्रिभिर्विहीनंकुडवैस्तुकार्यंतन्नाडिकायास्तुभवेत्प्रमाणम्

palānipañcāśadapāṃdhṛtānitadāḍhakaṃdroṇamataḥprameyam| tribhirvihīnaṃkuḍavaistukāryaṃtannāḍikāyāstubhavetpramāṇam

एकादशभिरभ्यस्यपर्वाणिनवभिस्तिथिम्। युगलब्धंसपर्वस्याद्वर्तमानार्कभक्रमात्

ekādaśabhirabhyasyaparvāṇinavabhistithim| yugalabdhaṃsaparvasyādvartamānārkabhakramāt

सूर्यर्क्षभागान्निवभिर्विभज्यशेषंद्विरभ्यस्यदिनोपभुक्तिः। तिथियुक्ताभुक्तिदिनेषुकालोयोगंदिनैकादशकेनतद्भम्

sūryarkṣabhāgānnivabhirvibhajyaśeṣaṃdvirabhyasyadinopabhuktiḥ| tithiyuktābhuktidineṣukāloyogaṃdinaikādaśakenatadbham

त्रियंशोभशेषोदिवसांशभागश्चतुर्दशश्चाप्यनीयभिन्नम्। भार्धेऽधिकेचापिगतेपरोंऽशोद्वावुत्तमेतन्नवकैरवेद्यम्

triyaṃśobhaśeṣodivasāṃśabhāgaścaturdaśaścāpyanīyabhinnam| bhārdhe'dhikecāpigateparoṃ'śodvāvuttametannavakairavedyam

त्रिंशत्यह्नांसषट्षष्टिरब्दःषट्चर्तवोऽयने। मासाद्वादशसूर्याःस्युरेतत्पञ्चगुणंयुगम्

triṃśatyahnāṃsaṣaṭṣaṣṭirabdaḥṣaṭcartavo'yane| māsādvādaśasūryāḥsyuretatpañcaguṇaṃyugam

उदयावासवस्यस्युर्दिनराशिःस्वपञ्चकः। ऋषेर्द्विषष्टिहीनंस्याद्विंशत्याचैकयास्तृणाम्

udayāvāsavasyasyurdinarāśiḥsvapañcakaḥ| ṛṣerdviṣaṣṭihīnaṃsyādviṃśatyācaikayāstṛṇām

पञ्चत्रिंशंशतंपौष्णमेकोनमयनान्यृषेः। पर्वणांस्याच्चतुष्पादीकाष्ठानांचैवताःकलाः

pañcatriṃśaṃśataṃpauṣṇamekonamayanānyṛṣeḥ| parvaṇāṃsyāccatuṣpādīkāṣṭhānāṃcaivatāḥkalāḥ

सावनेन्दुस्त्रिमासानांषष्टिश्चैकाद्विसप्तिका। द्वित्रिंशतम्सावनस्यार्धःसूर्यःस्तृणांसपर्ययः

sāvanendustrimāsānāṃṣaṣṭiścaikādvisaptikā| dvitriṃśatamsāvanasyārdhaḥsūryaḥstṛṇāṃsaparyayaḥ

अग्निःप्रजापतिःसोमोरुद्रोऽदितिर्बृहस्पतिः। सर्पाश्चपितरश्चैवभगश्चैवाऽर्यमाऽपिच

agniḥprajāpatiḥsomorudro'ditirbṛhaspatiḥ| sarpāścapitaraścaivabhagaścaivā'ryamā'pica

सवितात्वष्टाऽथवायुश्चेन्द्राग्नीमित्र‌एवच। इन्द्रोनिर्ऋतिरापोवैविश्वेदेवास्तथैवच

savitātvaṣṭā'thavāyuścendrāgnīmitraevaca| indronirṛtirāpovaiviśvedevāstathaivaca

विष्णुर्वसवोवरुणोऽज‌एकपात्तथैवच। अहिर्बुधन्यस्तथापूषाअश्विनौयम‌एवच

viṣṇurvasavovaruṇo'jaekapāttathaivaca| ahirbudhanyastathāpūṣāaśvinauyamaevaca

नक्षत्रदेवताह्येताएताभिर्यज्ञकर्मणि। यजमानस्यशास्त्रज्ञैर्नामनक्षत्रजंस्मृतम्

nakṣatradevatāhyetāetābhiryajñakarmaṇi| yajamānasyaśāstrajñairnāmanakṣatrajaṃsmṛtam

उग्राण्यार्द्राचचित्राचविशाखाश्रवणाऽश्वयुक्। क्रूराणितुमघास्वातिर्ज्येष्ठामूलंयमस्ययत्

ugrāṇyārdrācacitrācaviśākhāśravaṇā'śvayuk| krūrāṇitumaghāsvātirjyeṣṭhāmūlaṃyamasyayat

द्वयूनंद्विषष्टिभागेनहेयंसौर्यात्सपार्वणम्। यत्कृतावुपयुज्येतेमध्येऽन्तंचाधिमासकौ

dvayūnaṃdviṣaṣṭibhāgenaheyaṃsauryātsapārvaṇam| yatkṛtāvupayujyetemadhye'ntaṃcādhimāsakau

कलादशसविंशास्याद्द्वेमुहूर्तस्यनाडिके। द्वित्रिंशत्तत्कलानांतुषट्छतीत्र्यधिकाभवेत्

kalādaśasaviṃśāsyāddvemuhūrtasyanāḍike| dvitriṃśattatkalānāṃtuṣaṭchatītryadhikābhavet

ससप्तकंभयुक्सोमःसूर्योद्यूनित्रयोदश। उत्तमानितुपञ्चाह्नःकाष्ठापञ्चाक्षराभवेत्

sasaptakaṃbhayuksomaḥsūryodyūnitrayodaśa| uttamānitupañcāhnaḥkāṣṭhāpañcākṣarābhavet

यदुत्तरस्यायनतोगतंस्याच्छेषंतथादक्षिणतोऽयनस्य। तदेवषष्ट्याद्विगुणंद्विभक्तंसद्वादशंस्याद्दिवसप्रमाणम्

yaduttarasyāyanatogataṃsyāccheṣaṃtathādakṣiṇato'yanasya| tadevaṣaṣṭyādviguṇaṃdvibhaktaṃsadvādaśaṃsyāddivasapramāṇam

यदर्धंदिनभागानांसदापर्वणिपर्वणि। ऋतुशेषंतुतद्विद्यात्संख्यायसहपर्वणाम्

yadardhaṃdinabhāgānāṃsadāparvaṇiparvaṇi| ṛtuśeṣaṃtutadvidyātsaṃkhyāyasahaparvaṇām

इत्युपायसमुद्देशोभूयोऽप्यह्नःप्रकल्पयेत्। ज्ञेयराशिगतान्व्यस्तान्विभजेज्ज्ञानराशिना

ityupāyasamuddeśobhūyo'pyahnaḥprakalpayet| jñeyarāśigatānvyastānvibhajejjñānarāśinā

इत्येवंमासवर्षाणांमुहूर्तोदयपर्वणाम्। दिनर्त्वयनमासाङ्गंव्याख्यानंलगतोऽब्रवीत्॥४२

ityevaṃmāsavarṣāṇāṃmuhūrtodayaparvaṇām| dinartvayanamāsāṅgaṃvyākhyānaṃlagato'bravīt||42

सोमसूर्यस्रिचरितंविद्वान्वेदविदश्नुते। सोयसूर्यस्त्रिचरितंलोकंलोकेचसंततिंलोकंलोकेचसंततिम्

somasūryasricaritaṃvidvānvedavidaśnute| soyasūryastricaritaṃlokaṃlokecasaṃtatiṃlokaṃlokecasaṃtatim