1. Vijayottara Tantra

Vijayottara Tantra

विजयोत्तरतन्त्रम्

vijayottaratantram

vijayottare tri sahastrisaṃhitāyāṃ śivārcanapaṭalaḥ

इष्टिर्विधीयते शम्भोस्सामान्ये तदरूपिणे । राजाद्रव्यपरित्यागे जीव * * दिश्यभावः

iṣṭirvidhīyate śambhossāmānye tadarūpiṇe | rājādravyaparityāge jīva * * diśyabhāvaḥ

सा च लिङ्गाग्रयाग्रेषु शिवेन परिभावितः । लिङ्गस्य गुरुमूर्तिञ्च वह्निर्वा मन्त्रसंस्कृतः

sā ca liṅgāgrayāgreṣu śivena paribhāvitaḥ | liṅgasya gurumūrtiñca vahnirvā mantrasaṃskṛtaḥ

शिवविद्याधिपासार्धं शिवेद्यर्थविवेकलम् । लिङ्गाग्निशिवविद्यासु तुल्यप्रीतिं निवस्थितिः

śivavidyādhipāsārdhaṃ śivedyarthavivekalam | liṅgāgniśivavidyāsu tulyaprītiṃ nivasthitiḥ

स्थण्डिले(मण्डल)मण्डलं यद्वा समूर्तिरपरं च यत् । युक्ते स्थान तया सर्वं शम्भोमूर्तिरनिन्दिता

sthaṇḍile(maṇḍala)maṇḍalaṃ yadvā samūrtiraparaṃ ca yat | yukte sthāna tayā sarvaṃ śambhomūrtiraninditā

मूर्ध्निक्तिस्तु द्विविद्या शम्भो साक्षिका च निराक्षिका । काम्यामन्यापरामूर्ति नित्याविज्ञानरूपिणी

mūrdhniktistu dvividyā śambho sākṣikā ca nirākṣikā | kāmyāmanyāparāmūrti nityāvijñānarūpiṇī

तया नित्यं शरीरीशः परैर्विज्ञातनुश्शिवः । लिङ्गाद्यन्यतमामूर्तिमेवं निश्चित्यसाधकः

tayā nityaṃ śarīrīśaḥ parairvijñātanuśśivaḥ | liṅgādyanyatamāmūrtimevaṃ niścityasādhakaḥ

प्रत्यहं पूजयेद्देवं पञ्चशुद्धि पुरस्सरम् । आत्मस्थान गुणाधार द्रव्यमन्त्रविशुद्धयः

pratyahaṃ pūjayeddevaṃ pañcaśuddhi purassaram | ātmasthāna guṇādhāra dravyamantraviśuddhayaḥ

शुद्धयः पञ्चमन्त्रोक्तविध्युच्यते क्रमेण तु । तन्त्रमन्त्रकृतस्नानं क्षालिकांघ्रिकरः शुचिः

śuddhayaḥ pañcamantroktavidhyucyate krameṇa tu | tantramantrakṛtasnānaṃ kṣālikāṃghrikaraḥ śuciḥ

कृतहस्ताङ्गविन्यासः सामान्यार्घ्येण पूजयेत् । गणेशं भारतीमूर्ध्वे लक्ष्मीं मध्ये प्रपूजयेत्

kṛtahastāṅgavinyāsaḥ sāmānyārghyeṇa pūjayet | gaṇeśaṃ bhāratīmūrdhve lakṣmīṃ madhye prapūjayet

द्वारस्य दक्षिणे भागे नन्दि गङ्गे प्रपूजयेत् । अन्यत्रकालयने गन्धैः पुष्पाक्षतैः शुभैः

dvārasya dakṣiṇe bhāge nandi gaṅge prapūjayet | anyatrakālayane gandhaiḥ puṣpākṣataiḥ śubhaiḥ

प्रविश्य सव्यपादेन विद्याङ्गास्त्रमथा यजेत् । वास्तु मध्ये तदीशस्यश्च ततः संश्रुत्यविष्टरम्

praviśya savyapādena vidyāṅgāstramathā yajet | vāstu madhye tadīśasyaśca tataḥ saṃśrutyaviṣṭaram

हरहस्तञ्च सम्पाद्य तेनैव भवरूपिणा । संयोजयेच्छिवे शुद्धे मार्गं ध्यात्वा सिरश्शमम्

harahastañca sampādya tenaiva bhavarūpiṇā | saṃyojayecchive śuddhe mārgaṃ dhyātvā siraśśamam

हृत्पुटेन सान्तेन शिवातीते शिवात्मनि । प्रदीप्तकरणे विभुना यद्वा सूर्यमण्डले

hṛtpuṭena sāntena śivātīte śivātmani | pradīptakaraṇe vibhunā yadvā sūryamaṇḍale

हृद्गुहा * हिनो बिम्बाच्च शक्तितेजात् सृजे सः । उद्यत्पतङ्गसङ्काशमात्मानं प्राणरूपिणम्

hṛdguhā * hino bimbācca śaktitejāt sṛje saḥ | udyatpataṅgasaṅkāśamātmānaṃ prāṇarūpiṇam

आत्मानमेवसंयोज्य भूतशुद्धिं समाचरेत् । भूताद्यं त्रिनिवृत्ताद्य कलास्तत्वादि धारजः

ātmānamevasaṃyojya bhūtaśuddhiṃ samācaret | bhūtādyaṃ trinivṛttādya kalāstatvādi dhārajaḥ

क्तं मन्त्रितं पीतं अश्रुध्यायेत् कमण्डलुम् । पञ्चोत्पत्तौ इतान्तं संहितेनैव शोधयेत्

** ktaṃ mantritaṃ pītaṃ aśrudhyāyet kamaṇḍalum | pañcotpattau itāntaṃ saṃhitenaiva śodhayet*

धरां शुद्ध्यां स्वतः प्राप्तमप्तत्वं क्षीरसन्निभम् । नाभि बी * तमब्जाभं स्मरेत् खण्डेन्दुसन्निभम्

dharāṃ śuddhyāṃ svataḥ prāptamaptatvaṃ kṣīrasannibham | nābhi bī * tamabjābhaṃ smaret khaṇḍendusannibham

लान्तस्थं शिखयाशोध्यं प्राणायामचतुष्टयम् । एवं प्रतिष्ठां संशोध्य कर्णान्तपादतोनलम्

lāntasthaṃ śikhayāśodhyaṃ prāṇāyāmacatuṣṭayam | evaṃ pratiṣṭhāṃ saṃśodhya karṇāntapādatonalam

त्रयश्रं स्वस्तिके विद्यात् रूपं विद्यान्तरोचिरम् । समृ * त्वोद्धाते स्त्रिभिः पश्चाद्भ्रूयुर्तमनिलं क्षिपेत्

trayaśraṃ svastike vidyāt rūpaṃ vidyāntarociram | samṛ * tvoddhāte stribhiḥ paścādbhrūyurtamanilaṃ kṣipet

षट्कोणं बिन्दु षट्कास्यां कृष्णं ह्ये * शोधयेत् । हुं फडन्ताः समायोज्या निवृत्ताद्या विशुद्धये

ṣaṭkoṇaṃ bindu ṣaṭkāsyāṃ kṛṣṇaṃ hye * śodhayet | huṃ phaḍantāḥ samāyojyā nivṛttādyā viśuddhaye

व्योमतन्त्रं ततोगात्रं व्यापकं बिन्दु संज्ञकम् । शुद्धस्फटिकसङ्काशं वृत्तमस्त्रेण शोधयेत्

vyomatantraṃ tatogātraṃ vyāpakaṃ bindu saṃjñakam | śuddhasphaṭikasaṅkāśaṃ vṛttamastreṇa śodhayet

अस्त्रं शिवास्त्रमेवोक्तं नान्यत्पाशुपतास्त्रकम् । एवं कलादि शुद्ध्यादि शोधिताशेषबन्धनम्

astraṃ śivāstramevoktaṃ nānyatpāśupatāstrakam | evaṃ kalādi śuddhyādi śodhitāśeṣabandhanam

मूर्त्यासञ्चिन्तयेन्मूर्तिं प्रणवात्मिकयात्मकाः । आनीय तस्य सात्मानममृतं चिन्तयेत् ततः

mūrtyāsañcintayenmūrtiṃ praṇavātmikayātmakāḥ | ānīya tasya sātmānamamṛtaṃ cintayet tataḥ

मूलेन वौषडन्तेन तव मध्ये शिवासनम् । तत्र मूर्तिश्च सम्भाव्य ब्रह्माण्यङ्गुष्ठतो न्यसेत्

mūlena vauṣaḍantena tava madhye śivāsanam | tatra mūrtiśca sambhāvya brahmāṇyaṅguṣṭhato nyaset

रु(ई)शादीनि विभाप्रेस्य शक्यतं मन्त्रविग्रहम् । दत्वानेत्रं समावाह्य शिवमङ्गानि विन्यसेत्

ru(ī)śādīni vibhāpresya śakyataṃ mantravigraham | datvānetraṃ samāvāhya śivamaṅgāni vinyaset

कनिष्ठान्तः शिवं भूयः परं करणाय च । विन्यस्य * वंमणावेष्ट्य योजयेत् सर्वकर्मसु

kaniṣṭhāntaḥ śivaṃ bhūyaḥ paraṃ karaṇāya ca | vinyasya * vaṃmaṇāveṣṭya yojayet sarvakarmasu

देह न्यासं ततः कुर्यात् समुद्राभि यथोच्यते । रु(ई)शं तत्पुरुषाघोरं गुह्यकाजातशम्बरात्

deha nyāsaṃ tataḥ kuryāt samudrābhi yathocyate | ru(ī)śaṃ tatpuruṣāghoraṃ guhyakājātaśambarāt

आस्य हृद्गुह्यजान्युग्मतक्रूरुद्धवादिति मुखेषु च । ब्रह्मवक्त्राख्य यागंस्यादालालोभंश्च विन्यसेत्

āsya hṛdguhyajānyugmatakrūruddhavāditi mukheṣu ca | brahmavaktrākhya yāgaṃsyādālālobhaṃśca vinyaset

रु(ई)शानं परिमूर्ध्नाम्ना पुरुषेण मुखानि तु । दुत्कर्णांसद्वयं नाभिर्जठरं चावरो रसि

ru(ī)śānaṃ parimūrdhnāmnā puruṣeṇa mukhāni tu | dutkarṇāṃsadvayaṃ nābhirjaṭharaṃ cāvaro rasi

कुर्यादघोरमन्त्रेण वसुरूपेण मन्त्रवित् । गुह्यलिङ्गो गजस्सानु जङ्घासीत् द्वितयः कटिः

kuryādaghoramantreṇa vasurūpeṇa mantravit | guhyaliṅgo gajassānu jaṅghāsīt dvitayaḥ kaṭiḥ

पार्श्वे च कल्पयेन्मन्त्री वामदेवमनु स्मरन् । पादपाणीतलं घ्राणं शिरोबाहूरु जानुषु

pārśve ca kalpayenmantrī vāmadevamanu smaran | pādapāṇītalaṃ ghrāṇaṃ śirobāhūru jānuṣu

एवं विद्यातनुं स्मृत्वा शिवस्तद * पं न्यसेत् । शिवाङ्गानि न्यसेत् पश्चात् हृदादीनि हृदादिषु

evaṃ vidyātanuṃ smṛtvā śivastada * paṃ nyaset | śivāṅgāni nyaset paścāt hṛdādīni hṛdādiṣu

हृदये हृदयं मन्त्री शिरः शिरसि विन्यसेत् । शिखायां तु शिखां न्यस्य कवचं सर्वगात्रकम्

hṛdaye hṛdayaṃ mantrī śiraḥ śirasi vinyaset | śikhāyāṃ tu śikhāṃ nyasya kavacaṃ sarvagātrakam

स्वहस्ततलयोरस्त्रं अवस्थानं प्रकृत्यजेत् । अन्तर्यागं ततः कुर्यात् हृदये भाव भक्तिभिः

svahastatalayorastraṃ avasthānaṃ prakṛtyajet | antaryāgaṃ tataḥ kuryāt hṛdaye bhāva bhaktibhiḥ

आसनं मनसा कृत्वा शिवमूर्ति द्वयं ततः । आवाह्य च शिवं साङ्गं अर्घ्यपाद्यादि कल्पयेत्

āsanaṃ manasā kṛtvā śivamūrti dvayaṃ tataḥ | āvāhya ca śivaṃ sāṅgaṃ arghyapādyādi kalpayet

पञ्चामृताभिषेकाद्यैर्दिव्यगन्धानुलेपनैः । दुकूलपट्टमेवाङ्गवासोभिर्विविधैरपि

pañcāmṛtābhiṣekādyairdivyagandhānulepanaiḥ | dukūlapaṭṭamevāṅgavāsobhirvividhairapi

हेमरक्तमयैः पुष्पैः धूपदीपपवित्रकैः । नैवेद्यैर्विविधैर्देवं सावारं बाह्यवद्यजेत्

hemaraktamayaiḥ puṣpaiḥ dhūpadīpapavitrakaiḥ | naivedyairvividhairdevaṃ sāvāraṃ bāhyavadyajet

नाऽस्तिनेगं तथा कृत्वा सिद्धं सन्दर्पयेद्दिवि । बिन्दोर्निरर्गलस्यन्ति परिशुद्धमृतैश्शिवैः

nā'stinegaṃ tathā kṛtvā siddhaṃ sandarpayeddivi | bindornirargalasyanti pariśuddhamṛtaiśśivaiḥ

निर्धूपं धूपदीपाहं बिन्दौ शैव स्मरे सह । एवं कृत्वान्तरिष्ठस्य स्थानशुद्धिं समाचरेत्

nirdhūpaṃ dhūpadīpāhaṃ bindau śaiva smare saha | evaṃ kṛtvāntariṣṭhasya sthānaśuddhiṃ samācaret

तलं त्रयास्त प्रकारं कवचावेष्टितैः क्रमात् । ततोऽर्घ्यपात्रमानीय प्रक्षाल्यास्त्रेण वारिणा

talaṃ trayāsta prakāraṃ kavacāveṣṭitaiḥ kramāt | tato'rghyapātramānīya prakṣālyāstreṇa vāriṇā

पुष्पतण्डुलसिद्धार्थ यवदर्भयवस्तिलैः । अर्घ्यं संहितया कृत्वा सुरभ्याचामृतीकृतम्

puṣpataṇḍulasiddhārtha yavadarbhayavastilaiḥ | arghyaṃ saṃhitayā kṛtvā surabhyācāmṛtīkṛtam

अमृतं तोयमाधार शक्तिस्तस्य च कुण्डली । तद्विकारस्थिलाद्यर्थामृताधारोधरादयः

amṛtaṃ toyamādhāra śaktistasya ca kuṇḍalī | tadvikārasthilādyarthāmṛtādhārodharādayaḥ

अर्घ्यं विशिष्यते तेन येन शम्भुः प्रसीदति । तेन द्रव्याणि संप्रोक्ष्य शरेण(म)मन्त्रयेद्धृदा

arghyaṃ viśiṣyate tena yena śambhuḥ prasīdati | tena dravyāṇi saṃprokṣya śareṇa(ma)mantrayeddhṛdā

तनास्नानं सममर्च्य मन्त्रशुद्धिं समाचरेत् । ओंकारादि नमः प्रोक्तान् मन्त्रानेकादशोच्चरन्

tanāsnānaṃ samamarcya mantraśuddhiṃ samācaret | oṃkārādi namaḥ proktān mantrānekādaśoccaran

वारावन्निष्ठुरपदं प्राप्तानु तनु लिङ्गकः । गायत्रिष्वापुरापूजां सामान्यार्घ्येण वाचयेत्

vārāvanniṣṭhurapadaṃ prāptānu tanu liṅgakaḥ | gāyatriṣvāpurāpūjāṃ sāmānyārghyeṇa vācayet

सपीठलिङ्गमस्त्रेण क्षालयेन्निर्मलं यथा । आसनं कल्पयेत् तस्य विधिवत्तद्विधीयते

sapīṭhaliṅgamastreṇa kṣālayennirmalaṃ yathā | āsanaṃ kalpayet tasya vidhivattadvidhīyate

शक्तिमादौ हृदा कुर्यात्समस्ताधाररूपिणीम् । तथा नन्दं हृदा * यम्य ज्ञानं वैराग्यसम्पदः

śaktimādau hṛdā kuryātsamastādhārarūpiṇīm | tathā nandaṃ hṛdā * yamya jñānaṃ vairāgyasampadaḥ

अग्नितस्तद्विपर्यासेः प्राप्ते गात्राणि कल्पयेत् । माया विद्येमदिभ्रूते पद्मकर्णिकया सह

agnitastadviparyāseḥ prāpte gātrāṇi kalpayet | māyā vidyemadibhrūte padmakarṇikayā saha

वामादि शक्तिसूर्येन्दु वह्निबिम्बारिसाधिपम् । हृदासंकल्पयेद्देवं पञ्चासनमयं विभो

vāmādi śaktisūryendu vahnibimbārisādhipam | hṛdāsaṃkalpayeddevaṃ pañcāsanamayaṃ vibho

श्वेतरक्तञ्च पीतञ्च कृष्णं पादान्विचिन्तयेत् । नानावर्णानि गात्राणि * दग्नेन रक्तपाण्डरे

śvetaraktañca pītañca kṛṣṇaṃ pādānvicintayet | nānāvarṇāni gātrāṇi * dagnena raktapāṇḍare

पद्ममष्टदलं श्वेतं कर्णिकां पीतवर्णकम् । शक्तयः सूर्यसंकाशमा नवमी स्फटिकोदयम्

padmamaṣṭadalaṃ śvetaṃ karṇikāṃ pītavarṇakam | śaktayaḥ sūryasaṃkāśamā navamī sphaṭikodayam

योगपीठे विभोर्येवं मूर्तिस्मिन्निवेशयेत् । हृन्मन्त्रं पुटिअं सद्य मूर्तिमबिन्द्वतगोचरम्

yogapīṭhe vibhoryevaṃ mūrtisminniveśayet | hṛnmantraṃ puṭiaṃ sadya mūrtimabindvatagocaram

चतुर्मूर्तिमयं रक्तं शान्त्यतीतकलान्वितम् । ब्रह्मभिः सकली कुर्यात् षट्संख्यैस्तण्डुलोचनैः

caturmūrtimayaṃ raktaṃ śāntyatītakalānvitam | brahmabhiḥ sakalī kuryāt ṣaṭsaṃkhyaistaṇḍulocanaiḥ

एषा विद्यातनुः शम्भोः स्वशक्ति करणात्मिका । तत्र विद्या तनुं कृत्वा ब्रह्मरन्ध्रान्तगोचरम्

eṣā vidyātanuḥ śambhoḥ svaśakti karaṇātmikā | tatra vidyā tanuṃ kṛtvā brahmarandhrāntagocaram

शुद्धस्फटिकसंकाशं पञ्चवक्त्रं त्रिलोचनम् । दशहस्तं जटाजूडैरारक्तैः पञ्चभिर्युतम्

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ pañcavaktraṃ trilocanam | daśahastaṃ jaṭājūḍairāraktaiḥ pañcabhiryutam

खड्गश्च शूलश्शक्ति प्रसादाभय सत्कराम् । सर्पाक्षमाला समरुत्पलसाडिमवाहिरम्

khaḍgaśca śūlaśśakti prasādābhaya satkarām | sarpākṣamālā samarutpalasāḍimavāhiram

सुश्वेतेशानवदनं कुङ्कुमाभपुराननम् । करालं याम्यपदमामुक्तोत्तर दिङ्मुखम्

suśveteśānavadanaṃ kuṅkumābhapurānanam | karālaṃ yāmyapadamāmuktottara diṅmukham

क्षीराब्धिपश्चिमोशास्यात् षोडशाब्दोपलक्षितः । ध्यात्वैवं परमां शम्भोस्तनां सकलरूपिणीम्

kṣīrābdhipaścimośāsyāt ṣoḍaśābdopalakṣitaḥ | dhyātvaivaṃ paramāṃ śambhostanāṃ sakalarūpiṇīm

तस्यमावाहये * * * * सर्पाध्वमूर्ध्वगम् । पूर्णा पुष्पाञ्जलिः कुम्भिनिवृत्तान्य मनोगिति

tasyamāvāhaye * * * * sarpādhvamūrdhvagam | pūrṇā puṣpāñjaliḥ kumbhinivṛttānya manogiti

हृत्कण्ठतालुभ्रूरन्ध्र बिन्दुपर्यन्तगोचरम् । इनेन सहोद्गीर्य * * * * * सुसन्निभम्

hṛtkaṇṭhatālubhrūrandhra binduparyantagocaram | inena sahodgīrya * * * * * susannibham

सद्यमन्त्रं समाविश्य विशन्तीं ब्रह्मवर्त्मनाम् । स्फुरद्रक्त * * नाद्यैः ललटे कूटसन्निधिम्

sadyamantraṃ samāviśya viśantīṃ brahmavartmanām | sphuradrakta * * nādyaiḥ lalaṭe kūṭasannidhim

अपाने समरे द्वि द्वारा वाहनमिदं । सदीप्त किरण पूर्णा मार्गेण निर्गतं

apāne samare dvi dvārā vāhanamidaṃ | sadīpta kiraṇa pūrṇā mārgeṇa nirgataṃ

पुष्पं जलगतं मूर्तौ हृदासंगस्स्थापयेच्छिवम् । सन्निधिं सन्निरोधञ्च हृदाद्यङ्गानि विन्यसेत्

puṣpaṃ jalagataṃ mūrtau hṛdāsaṃgassthāpayecchivam | sannidhiṃ sannirodhañca hṛdādyaṅgāni vinyaset

महामुद्रा प्रयोगञ्च मूलेन विधिवन्नयेत् । एवमावाहनाद्यैस्तु महामुद्रा विपश्चिमैः

mahāmudrā prayogañca mūlena vidhivannayet | evamāvāhanādyaistu mahāmudrā vipaścimaiḥ

यागाधिकरणं कुर्यात् संस्कारैष्षड्भिरीश्वरम् । तत्र ब्रह्मादिसोपान त्यागेनाथ शिवात्मना

yāgādhikaraṇaṃ kuryāt saṃskāraiṣṣaḍbhirīśvaram | tatra brahmādisopāna tyāgenātha śivātmanā

अह्यतिरध्वामिस्य बिन्दावसुद * * सूतिः । आहत्य पुरे * * * * * शस्थापनं विभोः

ahyatiradhvāmisya bindāvasuda * * sūtiḥ | āhatya pure * * * * * śasthāpanaṃ vibhoḥ

आहतस्योपविष्टस्य स्वदास्य विनयोदभिः । तत्तत्प्रतिगृहीतत्वं यत्तदीशस्यसन्निधिः

āhatasyopaviṣṭasya svadāsya vinayodabhiḥ | tattatpratigṛhītatvaṃ yattadīśasyasannidhiḥ

अस्य सन्निधि तस्य निरोध इति व्याख्यातो प्रभावतः । हृदयादिभिरस्त्रान्तैमक्तित्थर प्रधृष्यति

asya sannidhi tasya nirodha iti vyākhyāto prabhāvataḥ | hṛdayādibhirastrāntaimaktitthara pradhṛṣyati

अवकुण्ड्यत मन्मोक्तं व्यापी * * * * * * । पशुत्वस्य शिवत्वस्य मोचनात्वाद्रावणादणोः

avakuṇḍyata manmoktaṃ vyāpī * * * * * * | paśutvasya śivatvasya mocanātvādrāvaṇādaṇoḥ

द्व्यक्षरार्थोपपन्नेषु मुद्रारुचिवर्धनी । अस्मादत्विक्रियायांते विश्वानुग्रहकारिणी

dvyakṣarārthopapanneṣu mudrārucivardhanī | asmādatvikriyāyāṃte viśvānugrahakāriṇī

त्वधीं * * * सप्त प्राप्तव्यमयमयाखिलम् । एभूषादपि विच्छिन्नं मधि दैव तथागतः

tvadhīṃ * * * sapta prāptavyamayamayākhilam | ebhūṣādapi vicchinnaṃ madhi daiva tathāgataḥ

अत प्रहृष्टवदनं सर्वावयवसुन्दरम् । स्मृत्वासपात्रमुत्क्षिप्य पाद्यमाचमनं तथा

ata prahṛṣṭavadanaṃ sarvāvayavasundaram | smṛtvāsapātramutkṣipya pādyamācamanaṃ tathā

सम्मुखेन करेणाख्यं संविदद्युद्धुदा विभो । धूपयित्वा ततश्शम्भुं दूर्वापुष्पाक्षतैरपि

sammukhena kareṇākhyaṃ saṃvidadyuddhudā vibho | dhūpayitvā tataśśambhuṃ dūrvāpuṣpākṣatairapi

गव्यपञ्चामृताद्यैस्तु स्नापयित्वा सविस्तरम् । तो * प्रसूनधूपार्घ्यप्रदानान्तरितं यथा

gavyapañcāmṛtādyaistu snāpayitvā savistaram | to * prasūnadhūpārghyapradānāntaritaṃ yathā

पिष्टामलक रजन्याद्यैर्विरुक्ष्यैरां सपिण्डकम् । प्रक्षाल्य निर्मलैस्तोयैरन्ते गन्धोदकेन च

piṣṭāmalaka rajanyādyairvirukṣyairāṃ sapiṇḍakam | prakṣālya nirmalaistoyairante gandhodakena ca

चन्द्रचन्दनकाश्मीरपिष्टेनालिप्य धूर्जटिम् । सोमं दुकूलपट्टाद्यैर्वसनैः परिधाय च

candracandanakāśmīrapiṣṭenālipya dhūrjaṭim | somaṃ dukūlapaṭṭādyairvasanaiḥ paridhāya ca

मुकुटाद्याभरणा प्रोक्ता विसृजैनाविधैरपि । दत्वा ब्रह्माङ्गसंघातं यथास्थानं विभोस्तनौ

mukuṭādyābharaṇā proktā visṛjaināvidhairapi | datvā brahmāṅgasaṃghātaṃ yathāsthānaṃ vibhostanau

इष्टसुधूपमारात्र्या दत्वा चमनमर्घ्ययोः । उद्भूतौ तु हविर्दद्यात्समुद्गमब्रह्मभिर्विभोः

iṣṭasudhūpamārātryā datvā camanamarghyayoḥ | udbhūtau tu havirdadyātsamudgamabrahmabhirvibhoḥ

ततस्ताम्बुलदानान्ते कन्यादिभ्यो बलिं क्षिपेत् । पश्चादावृतिसंपूज्य ब्रह्माण्यङ्गान्यनुज्ञया

tatastāmbuladānānte kanyādibhyo baliṃ kṣipet | paścādāvṛtisaṃpūjya brahmāṇyaṅgānyanujñayā

तत्तत्स्थानात् समाहृत्य गन्धपुष्पादिभिर्यजेत् । मध्यं प्रागाद्यसाम्यान्तंमग्नीशासु रचायुषु

tattatsthānāt samāhṛtya gandhapuṣpādibhiryajet | madhyaṃ prāgādyasāmyāntaṃmagnīśāsu racāyuṣu

यजेद्विधिवदस्त्रं तु चातुर्दिक्षुदलाग्रतः । ततो धूपं समुत्क्षिप्य प्रोक्षितं हृदयार्चितम् । आरात्रिकं च परितो दीपाश्चावृतकल्पिताः

yajedvidhivadastraṃ tu cāturdikṣudalāgrataḥ | tato dhūpaṃ samutkṣipya prokṣitaṃ hṛdayārcitam | ārātrikaṃ ca parito dīpāścāvṛtakalpitāḥ

रक्षोघ्नं तिलकं दत्वा ललाटेषु च भस्मना । आदर्शं चामरं छत्रं यदन्यमपि मङ्गलम्

rakṣoghnaṃ tilakaṃ datvā lalāṭeṣu ca bhasmanā | ādarśaṃ cāmaraṃ chatraṃ yadanyamapi maṅgalam

हृदा निवेदयेत् पूर्वं शिवं वाद्यादि मङ्गलैः । आरात्रिकप्रदानान्ते रात्रौ नीराजन क्रिया

hṛdā nivedayet pūrvaṃ śivaṃ vādyādi maṅgalaiḥ | ārātrikapradānānte rātrau nīrājana kriyā

कल्प्या तद्विधिश्चेह प्रसङ्गादुच्यतेऽधुना । महानसेऽथवाऽन्यत्र कृते गोमयमण्डले

kalpyā tadvidhiśceha prasaṅgāducyate'dhunā | mahānase'thavā'nyatra kṛte gomayamaṇḍale

पात्राणि हेमरौप्यादि कृतानि क्षालितानि च । न्यस्या तत्र न्यसेत् वह्नि कुण्डान्तेरारतेश्वरा

pātrāṇi hemaraupyādi kṛtāni kṣālitāni ca | nyasyā tatra nyaset vahni kuṇḍānterārateśvarā

नोचेदावतितोद्ब्रह्मे करागुरुवर्तिषु । घृताक्तेषु ततस्तानि गवाद्व्यादि मङ्गलैः

nocedāvatitodbrahme karāguruvartiṣu | ghṛtākteṣu tatastāni gavādvyādi maṅgalaiḥ

वाहयित्वाऽङ्गनाभिर्वा यदि वा परिचारकैः । शिवाग्रे मण्डलं कृत्वा सदयोरेषु मध्यतः

vāhayitvā'ṅganābhirvā yadi vā paricārakaiḥ | śivāgre maṇḍalaṃ kṛtvā sadayoreṣu madhyataḥ

नव * बापञ्च यद्वैकमुज्ज्वद्दीपसंचयात् । संप्रोक्ष्यहेतिनार्घ्येण हृदाधूपान्तमर्चयेत्

nava * bāpañca yadvaikamujjvaddīpasaṃcayāt | saṃprokṣyahetinārghyeṇa hṛdādhūpāntamarcayet

सामान्यवृत्तिसंभूतय * दीपास्समाहृताः । तदा नाभ्युदिनादग्नेस्संयोज्याहृत्यविन्यसेत्

sāmānyavṛttisaṃbhūtaya * dīpāssamāhṛtāḥ | tadā nābhyudinādagnessaṃyojyāhṛtyavinyaset

पुरकोद * * क्तिभ्यां नीत्वा सद्यादि पञ्चकम् । तता पूर्वोक्तसंस्कारान् कृतोपमभ्रमयेद्विभोः

purakoda * * ktibhyāṃ nītvā sadyādi pañcakam | tatā pūrvoktasaṃskārān kṛtopamabhramayedvibhoḥ

त्रिधात्रिस्येकधा वापि लवणाद्यैश्च हृष्टवत् । ततो भस्मप्रदानान्ते दीपान्तात् प्रक्षिपेद्बहिः

tridhātrisyekadhā vāpi lavaṇādyaiśca hṛṣṭavat | tato bhasmapradānānte dīpāntāt prakṣipedbahiḥ

तत्रैव नित्यहोमं वा कुर्वीत समिदादिभिः । हेमरौप्यादि पात्रेषु यन्त्रिकासारपत्रिषु

tatraiva nityahomaṃ vā kurvīta samidādibhiḥ | hemaraupyādi pātreṣu yantrikāsārapatriṣu

नैवेद्याभ्याय संसिद्धि नैवेद्यं विविधं ततः । सोपस्कारविशेषेण सावाराय त्रिशूलिने

naivedyābhyāya saṃsiddhi naivedyaṃ vividhaṃ tataḥ | sopaskāraviśeṣeṇa sāvārāya triśūline

पानीयं च पृथक् दत्वा भस्तोद्बाहाय चन्दनम् । ताम्बूलं चन्द्रसंयुक्तं दत्वा चण्डायदापयेत्

pānīyaṃ ca pṛthak datvā bhastodbāhāya candanam | tāmbūlaṃ candrasaṃyuktaṃ datvā caṇḍāyadāpayet

नन्द्यादि परिवाराणां बलिं च परितोऽथ वा । परिवारतया यत्र बहिर्बाह्याङ्गसंस्थितिः

nandyādi parivārāṇāṃ baliṃ ca parito'tha vā | parivāratayā yatra bahirbāhyāṅgasaṃsthitiḥ

तदा बलि प्रदानान्ते नैवेद्यापनयादिकम् । दूर्वा पुष्पाक्षतं यज्ञ सूत्रञ्च परमेष्ठिनः

tadā bali pradānānte naivedyāpanayādikam | dūrvā puṣpākṣataṃ yajña sūtrañca parameṣṭhinaḥ

सौवर्णं वासकार्पासं दत्वा मूलाणुनादतः । पूर्ववच्छिवमावाह्य धूपमारात्रिकं नयेत्

sauvarṇaṃ vāsakārpāsaṃ datvā mūlāṇunādataḥ | pūrvavacchivamāvāhya dhūpamārātrikaṃ nayet

जप्त्वा शक्त्या हृदा दद्यात् गुह्येप्यादिकया गिरा । गन्धाम्बु विधिना गुप्तं अस्त्रेण कवचेन च

japtvā śaktyā hṛdā dadyāt guhyepyādikayā girā | gandhāmbu vidhinā guptaṃ astreṇa kavacena ca

गेय नृत्त स्तुति स्तोत्रैर्जयशब्दादि मङ्गलैः । प्रणामस्तवनाद्यैश्च तोषयेत् परमेश्वरम्

geya nṛtta stuti stotrairjayaśabdādi maṅgalaiḥ | praṇāmastavanādyaiśca toṣayet parameśvaram

100

ततो होमाय लब्धज्ञो यायादनलसंश्रयम् । हुत्वा च तत्र विधिवत् बाल्या चमनपश्चिमम्

tato homāya labdhajño yāyādanalasaṃśrayam | hutvā ca tatra vidhivat bālyā camanapaścimam

101

कृत्वाङ्गकर विन्यासो होमकर्म समर्पयेत् । कारयित्वोत्सवं नित्यं ताण्डवं च विधानतः

kṛtvāṅgakara vinyāso homakarma samarpayet | kārayitvotsavaṃ nityaṃ tāṇḍavaṃ ca vidhānataḥ

102

पराङ्मुखेन हस्तेन सदातादिव मूर्ध्निषु । दत्त्वार्घ्यमङ्गानुत्थाप्य हेतिमुद्रा प्रयोगतः

parāṅmukhena hastena sadātādiva mūrdhniṣu | dattvārghyamaṅgānutthāpya hetimudrā prayogataḥ

103

यथा स्थानं ततो शम्भोः अङ्गजालमुपाहरेत् । विसर्जनस्यापेक्षश्च शिष्टलिङ्गेषु सन्ततम्

yathā sthānaṃ tato śambhoḥ aṅgajālamupāharet | visarjanasyāpekṣaśca śiṣṭaliṅgeṣu santatam

104

भूयोप्यर्घ्य प्रदानेन शिवस्याप्युपसंहृतिः । गमिदं निरपेक्षं स्यात् स्थण्डिलादिषु सर्वदा

bhūyopyarghya pradānena śivasyāpyupasaṃhṛtiḥ | gamidaṃ nirapekṣaṃ syāt sthaṇḍilādiṣu sarvadā

105

निरपेक्षं शिवं त्यक्ते लिङ्गशुद्धिर्विधीयते । निर्माल्यमन्यथा लिङ्गे पुष्पादिकमवस्थितम्

nirapekṣaṃ śivaṃ tyakte liṅgaśuddhirvidhīyate | nirmālyamanyathā liṅge puṣpādikamavasthitam

106

प्रतिमाया यजेद्देवं चतुःसन्ध्यामथाऽपि वा । पूर्वमध्याह्न तत्प्रातः सायं सायान्तकेषु वा

pratimāyā yajeddevaṃ catuḥsandhyāmathā'pi vā | pūrvamadhyāhna tatprātaḥ sāyaṃ sāyāntakeṣu vā

107

पूर्वमध्याह्न सायाह्नेषु पूर्व मध्याह्नयोस्तु वा । नियतात्मा यजेद्देवं गतिहंस ततो तदा

pūrvamadhyāhna sāyāhneṣu pūrva madhyāhnayostu vā | niyatātmā yajeddevaṃ gatihaṃsa tato tadā

108

अष्टपुष्पिकाया सोव्यादि स्नपनान्तरम् । अशक्तो हीनवृत्तो वा सा च लेशान्निगद्यते

aṣṭapuṣpikāyā sovyādi snapanāntaram | aśakto hīnavṛtto vā sā ca leśānnigadyate

109

शिवासनं ततो मूर्ति मूलमङ्गानि पञ्च च । दानमेभि प्रसूतानां स्याच्छिवायाष्टपुष्पिका

śivāsanaṃ tato mūrti mūlamaṅgāni pañca ca | dānamebhi prasūtānāṃ syācchivāyāṣṭapuṣpikā

110

अष्टपुष्पिकया पूर्व सस्वनं न समाप्यते । सायान्ते देवदेवेश देव्या सह समर्चयेत्

aṣṭapuṣpikayā pūrva sasvanaṃ na samāpyate | sāyānte devadeveśa devyā saha samarcayet

111

पुष्कलैर्गन्धपुष्पाद्यैरपूपाद्युपदंशकैः । समन्तात्पुष्पमालाभिरलं कृत्यसुविस्तरम्

puṣkalairgandhapuṣpādyairapūpādyupadaṃśakaiḥ | samantātpuṣpamālābhiralaṃ kṛtyasuvistaram

112

पूजावसाने स्वगुरुं गन्धपुष्पपवित्रकैः । सम्पूज्य श्रद्धया नित्यं स्वेष्टलिङ्गविधे वरम्

pūjāvasāne svaguruṃ gandhapuṣpapavitrakaiḥ | sampūjya śraddhayā nityaṃ sveṣṭaliṅgavidhe varam

113

स्वस्य धारणं लिङ्ग स्वेष्टमन्यत्परेष्वपि । स्वेष्टं स्वस्यैव फलदं अन्यदन्यत्फलावहम्

svasya dhāraṇaṃ liṅga sveṣṭamanyatpareṣvapi | sveṣṭaṃ svasyaiva phaladaṃ anyadanyatphalāvaham

114

ब्राह्मण क्षत्रियोवैश्यश्शुद्रा वापि तदङ्गना । सौवर्णाद्यनु लोमाश्च स्वेष्टयागाधिकारिणः

brāhmaṇa kṣatriyovaiśyaśśudrā vāpi tadaṅganā | sauvarṇādyanu lomāśca sveṣṭayāgādhikāriṇaḥ

115

अन्येष्वपि च पूज्येष्टा प्रदक्षिण जवात्मिका । सामान्यलिङ्गे पूजां वा नान्ये जात्यन्तरोऽपि वा

anyeṣvapi ca pūjyeṣṭā pradakṣiṇa javātmikā | sāmānyaliṅge pūjāṃ vā nānye jātyantaro'pi vā

116

साधारणेषु लिङ्गेषु पराऽनुग्रह रूपिणी । पूजयेत्ततस्तत्र समयनाथकारवित्

sādhāraṇeṣu liṅgeṣu parā'nugraha rūpiṇī | pūjayettatastatra samayanāthakāravit

117

अभिषिक्तस्ततो न्येव साधको दीक्षितोऽथवा । स सारणार्चये योग्या शिवतत्वादि तत्पराः

abhiṣiktastato nyeva sādhako dīkṣito'thavā | sa sāraṇārcaye yogyā śivatatvādi tatparāḥ

118

स्वेष्टलिङ्गा विधौ नष्टौ विधिनित्योत्सवात्मिका । चोदिता शिवपूजैषा सर्वमन्त्रसनातनी

sveṣṭaliṅgā vidhau naṣṭau vidhinityotsavātmikā | coditā śivapūjaiṣā sarvamantrasanātanī

119

सर्वतन्त्र प्रवेशोऽस्य शेष्यते शंकराय तत् । गोपनीया प्रयत्नेन प्राग निर्यागनिर्मभिः

sarvatantra praveśo'sya śeṣyate śaṃkarāya tat | gopanīyā prayatnena prāga niryāganirmabhiḥ

120

अत ऊर्ध्वं समासेन वह्निकार्यं विधीयते ।

ata ūrdhvaṃ samāsena vahnikāryaṃ vidhīyate |

vijayottare sūtrasaṃgrahe trisahasrasaṃhitāyāṃ sakalārādhanapaṭalaḥ

सर्पार्चितोयागविधिः अथ सर्पार्चितो यागं कामायातो विधीयते । आग्नेय्यां कारयेत् कुण्डं वृत्तं वा चतुरश्रकम्

sarpārcitoyāgavidhiḥ atha sarpārcito yāgaṃ kāmāyāto vidhīyate | āgneyyāṃ kārayet kuṇḍaṃ vṛttaṃ vā caturaśrakam

हास्तिकं मेखला सूत्रं योन्या चोपर शोभितम् । हस्तमात्रायता कुण्डं द्वित्रिवेदाङ्गुलोदयाः

hāstikaṃ mekhalā sūtraṃ yonyā copara śobhitam | hastamātrāyatā kuṇḍaṃ dvitrivedāṅgulodayāḥ

मेखलास्तद्धनश्चान्तः कर्णमानाद्बहिः स्थितः । कुण्डिका तत्प्रमाणेन विस्तार सदृशं मतम्

mekhalāstaddhanaścāntaḥ karṇamānādbahiḥ sthitaḥ | kuṇḍikā tatpramāṇena vistāra sadṛśaṃ matam

द्विहस्तादि मानान्ता त्र्येष्ट विभाजिते । तेषु भातोङ्गुको ज्ञेयं स्तेन तम्मेखलां नयेत्

dvihastādi mānāntā tryeṣṭa vibhājite | teṣu bhātoṅguko jñeyaṃ stena tammekhalāṃ nayet

वसु मात्र ततिः कार्या दैर्घ्यतो द्वादशांगुला । गजेषु सदृशे योनि कार्य वा कुण्डसन्निधिः

vasu mātra tatiḥ kāryā dairghyato dvādaśāṃgulā | gajeṣu sadṛśe yoni kārya vā kuṇḍasannidhiḥ

कर्णपादववृत्तार्ध पुरः पञ्चाशयोगता । योनि कुण्डं भवेदेव द्योन्य हन्यद्योगिकम्

karṇapādavavṛttārdha puraḥ pañcāśayogatā | yoni kuṇḍaṃ bhavedeva dyonya hanyadyogikam

वसु भागं द्रुमादर्घं शभु क्रोध शशाङ्गकैः । त्रिभाग वृद्धितोमत्स्यै स्त्रिभिर्नैशाचरं भवेत्

vasu bhāgaṃ drumādarghaṃ śabhu krodha śaśāṅgakaiḥ | tribhāga vṛddhitomatsyai stribhirnaiśācaraṃ bhavet

दशांश वृद्धितो वृत्तं मग्रमादखिलकामदम् । षड्भासवृद्धितो मत्स्येषस शृच्चागनैनिलैः

daśāṃśa vṛddhito vṛttaṃ magramādakhilakāmadam | ṣaḍbhāsavṛddhito matsyeṣasa śṛccāganainilaiḥ

पद्माभमेखलं पद्मं मर्दनं दण्डन स्थितम् । गायत्रियांगयिकदार कर्णात् द्युमानतः

padmābhamekhalaṃ padmaṃ mardanaṃ daṇḍana sthitam | gāyatriyāṃgayikadāra karṇāt dyumānataḥ

आ कर्णां लोचने यष्टा पट्टनि * दि कांक्षिणाम् । स्थण्डिलं तदभावे तु यद्वा गोमयमण्डलम्

ā karṇāṃ locane yaṣṭā paṭṭani * di kāṃkṣiṇām | sthaṇḍilaṃ tadabhāve tu yadvā gomayamaṇḍalam

सम्पाद्या लोक्यदूलेन हेतिना प्रोक्ष्यवर्मणा । अभ्युक्ष्यास्त्रेण सन्तास्या खननोद्धारपूरया

sampādyā lokyadūlena hetinā prokṣyavarmaṇā | abhyukṣyāstreṇa santāsyā khananoddhārapūrayā

समीकरणसेकौ च तथा कुट्टन पार्जरे । लेपदं कुण्डनिर्माणा परिधानार्चने तथा

samīkaraṇasekau ca tathā kuṭṭana pārjare | lepadaṃ kuṇḍanirmāṇā paridhānārcane tathā

प्राङ्मुखाभिस्त्रिरेखाभि रुदग्रेशाविनिर्मिता । वज्रीकरण भृङ्गादौ कर्तव्यौ मननासिना

prāṅmukhābhistrirekhābhi rudagreśāvinirmitā | vajrīkaraṇa bhṛṅgādau kartavyau mananāsinā

- त्यस्त्रेणा लेखया * * * भूषणं तथा । ततो विष्ठुतमध्यस्थं कृत्वा दिपेन विष्टरम्

** * tyastreṇā lekhayā * * * bhūṣaṇaṃ tathā | tato viṣṭhutamadhyasthaṃ kṛtvā dipena viṣṭaram*

तं मध्ये पूजया मन्त्री हृदा वागीश्वरा विभो । स्मृत्यादीशंशु तद्योगजवी मध्यवमि वा नलम्

taṃ madhye pūjayā mantrī hṛdā vāgīśvarā vibho | smṛtyādīśaṃśu tadyogajavī madhyavami vā nalam

गर्भन्या स्यां क्षिपेत् तस्याः परित्यक्ष्य सुरांशकम् । समेत्य वह्नि त्रितय मन्य स वा तत्रानु लक्षणम्

garbhanyā syāṃ kṣipet tasyāḥ parityakṣya surāṃśakam | sametya vahni tritaya manya sa vā tatrānu lakṣaṇam

मन्त्रसंहिताया लभ्य धेनु मुद्रामृती कृतम् । रपूर्जितं कृतं कृत्वा यमकुण्डोपरित्रिधा

mantrasaṃhitāyā labhya dhenu mudrāmṛtī kṛtam | rapūrjitaṃ kṛtaṃ kṛtvā yamakuṇḍoparitridhā

ततोऽपि शीणु मनलं * * सद्रव्यं क्षिपेत् । गर्भाधानाय सद्येन सम्पूज्य जुहुया धृतः

tato'pi śīṇu manalaṃ * * sadravyaṃ kṣipet | garbhādhānāya sadyena sampūjya juhuyā dhṛtaḥ

पुं * त्वा वामेन पूज्यशिरसा जुहुयाद्धृदा । इष्वावोषेण शिखया हुनेत्सुमन्त कर्मनि

puṃ * tvā vāmena pūjyaśirasā juhuyāddhṛdā | iṣvāvoṣeṇa śikhayā hunetsumanta karmani

तयै च लक्तरण्यङ्गानि दर्भे नाग्नेः प्रकल्पयेत् । निकृत्युद्घाटने दत्वा ततोऽग्नेर्जनन क्रिया

tayai ca laktaraṇyaṅgāni darbhe nāgneḥ prakalpayet | nikṛtyudghāṭane datvā tato'gnerjanana kriyā

ततोग्निं दीपयेद्विद्वान् स्वसेन शिवं स्मरन् । नरे नेष्वातनुत्रेण तिस्रो दद्यात् तिलोहुतिः

tatogniṃ dīpayedvidvān svasena śivaṃ smaran | nare neṣvātanutreṇa tisro dadyāt tilohutiḥ

ततस्सूतक नाशाय कुण्डमर्घ्येण सेचयेत् । आस्तीर्य परितो दर्भान् नासीनालालभानयेत्

tatassūtaka nāśāya kuṇḍamarghyeṇa secayet | āstīrya parito darbhān nāsīnālālabhānayet

सकृत् कृत्वा हुनेत् पञ्च समिधः पञ्च एव च । विन्यसेद्विष्टरस्तेषु ब्रह्मरुद्राच्युतेश्वरान्

sakṛt kṛtvā hunet pañca samidhaḥ pañca eva ca | vinyasedviṣṭarasteṣu brahmarudrācyuteśvarān

मेखलासु च लोकेशान् रक्षार्थंकारि योजयेत् । रु(ई)शानानामकर्मार्थमिष्ट्वास्त्रेणाहुतीर्दिशेत्

mekhalāsu ca lokeśān rakṣārthaṃkāri yojayet | ru(ī)śānānāmakarmārthamiṣṭvāstreṇāhutīrdiśet

नाम कुर्यात् ततो वह्नेः शिवाग्निस्त्वमिति ब्रुवन् । ततः स्रुक् स्रुवयोः शुद्धिर्विधेया याग कर्मणि

nāma kuryāt tato vahneḥ śivāgnistvamiti bruvan | tataḥ sruk sruvayoḥ śuddhirvidheyā yāga karmaṇi

स्रुक् स्रुवौ वैकङ्कती कार्या यद्वा यज्ञ तरुद्भवः । सा च स बाहुमानाय सर्पाङ्गुलकृतानना

sruk sruvau vaikaṅkatī kāryā yadvā yajña tarudbhavaḥ | sā ca sa bāhumānāya sarpāṅgulakṛtānanā

एक कर्णापि सद्वेति द्विमात्रा स च चतुष्किका । द्विसप्त दण्ड्यकूले तु चतुष्कलशशोभिना

eka karṇāpi sadveti dvimātrā sa ca catuṣkikā | dvisapta daṇḍyakūle tu catuṣkalaśaśobhinā

द्विमात्रा वा षट् वृत्त घृतपुष्कर शोभितान् । पृष्टतोष्ठ दलोपेतकराचाकारमण्डलान्

dvimātrā vā ṣaṭ vṛtta ghṛtapuṣkara śobhitān | pṛṣṭatoṣṭha dalopetakarācākāramaṇḍalān

कनिष्ठिका प्रमाणानि भागक्ताज्य निर्गमाः । स्रुवेगमचलोप्यण्यु स्वाधम षट्त्रिंशदंशकम्

kaniṣṭhikā pramāṇāni bhāgaktājya nirgamāḥ | sruvegamacalopyaṇyu svādhama ṣaṭtriṃśadaṃśakam

आनेपोपि दैर्घ्यतो मात्रै तैरेवत्रस्त्र्यष्ट संमिधैः । अङ्गुष्ठमानकर्मास्य सक्र्मषाधारपुष्करः । द्विपुटं पुरतोऽन्यत्र गजमस्तकसन्निभम्

ānepopi dairghyato mātrai tairevatrastryaṣṭa saṃmidhaiḥ | aṅguṣṭhamānakarmāsya sakrmaṣādhārapuṣkaraḥ | dvipuṭaṃ purato'nyatra gajamastakasannibham

मूलं च कर्षया धारैः कर्तव्यो नाहतस्समौ । आकण्डरं कृशः कार्यो गोष्पालमिव कूलताः

mūlaṃ ca karṣayā dhāraiḥ kartavyo nāhatassamau | ākaṇḍaraṃ kṛśaḥ kāryo goṣpālamiva kūlatāḥ

कर्तव्यौ स्रुक् स्रुवापीथं सदा विश्वफलार्थिभिः । सर्व तन्त्रेषु सामान्यं विमानं चाहमश्वरः

kartavyau sruk sruvāpīthaṃ sadā viśvaphalārthibhiḥ | sarva tantreṣu sāmānyaṃ vimānaṃ cāhamaśvaraḥ

स्रुक् क्रिया रूपिणी शक्तिस्स्रुवः साक्षान्महेश्वरः । तास्याभिदक्रियते होमौ ततस्तौ शुभलक्षणौ

sruk kriyā rūpiṇī śaktissruvaḥ sākṣānmaheśvaraḥ | tāsyābhidakriyate homau tatastau śubhalakṣaṇau

कृत्वैवं स्रुक् स्रुवावद्भिः प्रक्षाल्येदं हनोपरि । भ्रामयित्वाथमग्रेण मध्यं मध्येन बर्हिषा

kṛtvaivaṃ sruk sruvāvadbhiḥ prakṣālyedaṃ hanopari | bhrāmayitvāthamagreṇa madhyaṃ madhyena barhiṣā

दूलर्मूलेन स्पृष्ट्वा सर्वे सर्वात्मनात्मनः । न्यस्तो परित्रिखण्डञ्च शिवशक्ति तयोर्यजेत्

dūlarmūlena spṛṣṭvā sarve sarvātmanātmanaḥ | nyasto paritrikhaṇḍañca śivaśakti tayoryajet

ततो गव्यं सुपात्रस्थं परिशुद्धञ्च वाससा । आनीयाग्नौ प्रताप्योर्धे नाभेत्संप्लवौ नयेत्

tato gavyaṃ supātrasthaṃ pariśuddhañca vāsasā | ānīyāgnau pratāpyordhe nābhetsaṃplavau nayet

दर्घाग्रद्वितयं मध्य ग्रन्थितं सत्पवित्रकम् । अनामाङ्गुष्ठयोगा एन्त्रया अनलस्संमुखम्

darghāgradvitayaṃ madhya granthitaṃ satpavitrakam | anāmāṅguṣṭhayogā entrayā analassaṃmukham

तं मन्त्रेण त्रिधा तद्वत् हृदयेनात्मसंमुखम् । तं मन्त्रेण त्रिधा तद्वत् हृदयेनात्मसंमुखम्

taṃ mantreṇa tridhā tadvat hṛdayenātmasaṃmukham | taṃ mantreṇa tridhā tadvat hṛdayenātmasaṃmukham

प्रादेशमात्रदर्भाग्रमाज्यमध्ये ततो न्यसेत् । नीराज्योदीत्य बर्हिर्भिः वक्ष्यर्थं व स्मरेत्

prādeśamātradarbhāgramājyamadhye tato nyaset | nīrājyodītya barhirbhiḥ vakṣyarthaṃ va smaret

मध्यतोऽग्नि स मध्या तु सोमद्यात् पदद्वयम् । अग्निस्विष्ट कृतञ्चैव हुनेत् पक्षे सिते गुरुः

madhyato'gni sa madhyā tu somadyāt padadvayam | agnisviṣṭa kṛtañcaiva hunet pakṣe site guruḥ

सितेतरेन्यधा किंतु सोमं हुत्वा रविं हरेत् । एवं कृते भवेद्वह्नि शिखाय शिव कर्मसु

sitetarenyadhā kiṃtu somaṃ hutvā raviṃ haret | evaṃ kṛte bhavedvahni śikhāya śiva karmasu

ना शिवे शिवकर्माणि कर्तव्यानि कदाचन । ततो हेतोः शिवः कार्या प्रयुक्तेन हुताशनः

nā śive śivakarmāṇi kartavyāni kadācana | tato hetoḥ śivaḥ kāryā prayuktena hutāśanaḥ

प्रवृत्तिरस्य बाटित्वा संस्कारानितरा नपि । गर्भाधानादि संस्काराः पञ्चभित्वा शिवागमः

pravṛttirasya bāṭitvā saṃskārānitarā napi | garbhādhānādi saṃskārāḥ pañcabhitvā śivāgamaḥ

त्रयाग्नेन न्यथा सिद्धा संस्काराः कृते पुनः । अभिचारादि कृत्येषु विज्ञाने नैव सिद्धये

trayāgnena nyathā siddhā saṃskārāḥ kṛte punaḥ | abhicārādi kṛtyeṣu vijñāne naiva siddhaye

अन्यथा सिद्धिसंस्कारे पर्णमन्त्रांश वात्माने । हुनेद्यसिद्धये दूदौ नाशयत्य विचरेणतम्

anyathā siddhisaṃskāre parṇamantrāṃśa vātmāne | hunedyasiddhaye dūdau nāśayatya vicareṇatam

शैवा नामेव * * * होमः प्रोक्तः शिवानले । अन्येषां प्रागतस्तत्र शिवाग्नि * च्छिवात्मशः

śaivā nāmeva * * * homaḥ proktaḥ śivānale | anyeṣāṃ prāgatastatra śivāgni * cchivātmaśaḥ

मन्त्रं वै वैदिकायां च क्रियाभेदादि चोदिताः । शिवेऽनले नियुक्तश्चेत् स होतु वितिपात्रकृत्

mantraṃ vai vaidikāyāṃ ca kriyābhedādi coditāḥ | śive'nale niyuktaścet sa hotu vitipātrakṛt

अस्मिन्नवसरे वाच्यं हव्यकव्यादि लोतले । आवास्रित शिवे होम इति शास्त्रार्थ निर्णयः

asminnavasare vācyaṃ havyakavyādi lotale | āvāsrita śive homa iti śāstrārtha nirṇayaḥ

अरणे संभवे योऽग्निना गर्भादि संस्क्रियाम् । गायत्री वारणी यस्मात् सन्ति तस्याः प्रजायते

araṇe saṃbhave yo'gninā garbhādi saṃskriyām | gāyatrī vāraṇī yasmāt santi tasyāḥ prajāyate

अमन्त्रो योग भवेदग्निः शृकान्तादि सम्भवः । कर्तव्यस्तस्यसंस्कारः पञ्चगर्भानधः क्रमात्

amantro yoga bhavedagniḥ śṛkāntādi sambhavaḥ | kartavyastasyasaṃskāraḥ pañcagarbhānadhḥ kramāt

एवं शिवानले सिद्धे विन्यसेत् प्राश्यनानलम् । तस्मिन्मूर्तिद्वयं नीत्वा व्यक्ताव्यक्त स्वरूपकम्

evaṃ śivānale siddhe vinyaset prāśyanānalam | tasminmūrtidvayaṃ nītvā vyaktāvyakta svarūpakam

तत्र भूयः शिवं प्राग्वत् अन्यद्वा वरणान्वितम् । समित्सर्पस्तिलैर्ब्रीहिर्यवस्योदिनादिभिः

tatra bhūyaḥ śivaṃ prāgvat anyadvā varaṇānvitam | samitsarpastilairbrīhiryavasyodinādibhiḥ

समस्ते रथवार्यस्ते होमकार्यो निजेच्छया । आज्या भावात् तिलैर्होमः कर्तव्यः कृष्णपर्जसा

samaste rathavāryaste homakāryo nijecchayā | ājyā bhāvāt tilairhomaḥ kartavyaḥ kṛṣṇaparjasā

शिवदिदांशके होम स्वङ्गानां ब्रह्मणामपि । एवं हुत्वा स्वमन्त्रोभिश्चदूतांबुलपञ्चिमम्

śivadidāṃśake homa svaṅgānāṃ brahmaṇāmapi | evaṃ hutvā svamantrobhiścadūtāṃbulapañcimam

मन्त्रयित्वा ततो भस्म शिवं प्राग्वत् विसर्जयेत् । वह्निं संरक्षयेन्नित्यं चतुर्व्याहृतिहोमतः

mantrayitvā tato bhasma śivaṃ prāgvat visarjayet | vahniṃ saṃrakṣayennityaṃ caturvyāhṛtihomataḥ

यद्वा विसर्जयेद्वह्निं पुनः संस्कृत्य योजयेत् । प्रत्यहं कुण्डसंस्कारो भस्मापनयपूर्वतः

yadvā visarjayedvahniṃ punaḥ saṃskṛtya yojayet | pratyahaṃ kuṇḍasaṃskāro bhasmāpanayapūrvataḥ

ततो मण्डलकं कृत्वा गन्धपुष्पादिभिः क्रमात् । रुद्रादीन् परितोऽभ्यर्च्य बलिनस्तोषयेत् तथा

tato maṇḍalakaṃ kṛtvā gandhapuṣpādibhiḥ kramāt | rudrādīn parito'bhyarcya balinastoṣayet tathā

प्राच्यां रुद्राः स्थिता याम्ये मातरः पश्चिमे गणः । यक्षसौम्ये ग्रहास्सर्वे सप्तार्चिषु सुर स्थितः

prācyāṃ rudrāḥ sthitā yāmye mātaraḥ paścime gaṇaḥ | yakṣasaumye grahāssarve saptārciṣu sura sthitaḥ

पालाश्यानीन्द्रतौ वायौ नागनक्षत्रराशयः । तथा विश्व * * चाता क्षेत्रपो वायु दक्षिणे

pālāśyānīndratau vāyau nāganakṣatrarāśayaḥ | tathā viśva * * cātā kṣetrapo vāyu dakṣiṇe

यथा स्थानं स्थितो तेजः सन्तर्प्य बलिभिः शुचिः । उपसंहृत्यतान्यायात् सार्ध्यपात्रः शिवान्तिकम्

yathā sthānaṃ sthito tejaḥ santarpya balibhiḥ śuciḥ | upasaṃhṛtyatānyāyāt sārdhyapātraḥ śivāntikam

समर्पिता क्रिया पुनरष्टा सकृच्छिवम् । विसर्जये तत्रकदेवं तत् प्रकारः पुरोदितः

samarpitā kriyā punaraṣṭā sakṛcchivam | visarjaye tatrakadevaṃ tat prakāraḥ puroditaḥ

विसर्जयित्वा देवमग्नि मध्ये स्थितं पुरा । चरमं लिङ्गमध्यस्था * * निमित्तकेव्य च

visarjayitvā devamagni madhye sthitaṃ purā | caramaṃ liṅgamadhyasthā * * nimittakevya ca

रात्रौ प्रजागिरं हुत्वा शिवार्चा परिकल्प्यते । निशाची भवनं पूजा गिरं हुत्वाशिवार्चापरिकल्प्यते

rātrau prajāgiraṃ hutvā śivārcā parikalpyate | niśācī bhavanaṃ pūjā giraṃ hutvāśivārcāparikalpyate

निशाची भवनं पूजामित्याह भगवाञ्छिवः । अग्निकार्यं समाप्तेऽस्मिन् कार्यो नित्योत्सवो विधिः

niśācī bhavanaṃ pūjāmityāha bhagavāñchivaḥ | agnikāryaṃ samāpte'smin kāryo nityotsavo vidhiḥ

सकलाराधन क्रमम्

sakalārādhana kramam

अथ वक्ष्ये विशेषेण सकलाराधन क्रमम् । स्वतः प्रधान मङ्गञ्च द्विधा तत्परिकीर्तितम्

atha vakṣye viśeṣeṇa sakalārādhana kramam | svataḥ pradhāna maṅgañca dvidhā tatparikīrtitam

घरिवारियुतानाञ्च द्वितीयं तद्विवर्जितम् । पुनस्तद्द्विविधं ज्ञेयं मलयाचल भेदतः

gharivāriyutānāñca dvitīyaṃ tadvivarjitam | punastaddvividhaṃ jñeyaṃ malayācala bhedataḥ

चल लोहमयं प्रोक्तं शैलजं रत्नजं तु वा । पटादि लिखितं बेरं मृण्मयं काष्ठजं तु वा

cala lohamayaṃ proktaṃ śailajaṃ ratnajaṃ tu vā | paṭādi likhitaṃ beraṃ mṛṇmayaṃ kāṣṭhajaṃ tu vā

एत देव स्थिता कार्यं पट चित्रविवर्जितम् । चित्रहीनं चलं शैलं चित्रतं चेत् स्थिरं भवेत्

eta deva sthitā kāryaṃ paṭa citravivarjitam | citrahīnaṃ calaṃ śailaṃ citrataṃ cet sthiraṃ bhavet

चित्रितां चार्घ चित्रञ्च तथाऽऽभासमिति त्रिधा

citritāṃ cārgha citrañca tathā''bhāsamiti tridhā

चित्रं सर्वाङ्ग दृष्टं स्यात् दर्भमर्भाभुगदर्शनम् । निम्नोन्नतत्पहीने यत् पटभीमादि कल्पितम्

citraṃ sarvāṅga dṛṣṭaṃ syāt darbhamarbhābhugadarśanam | nimnonnatatpahīne yat paṭabhīmādi kalpitam

चित्रभासमिति प्रोक्तं दैविकं मातृषु तथा । कर्मार्च सहितं पूज्य चित्रयुक्तं यदाखिलम्

citrabhāsamiti proktaṃ daivikaṃ mātṛṣu tathā | karmārca sahitaṃ pūjya citrayuktaṃ yadākhilam

मणिलिङ्गं तु वा पीठं रूपददर्पणं तु वा । कर्मार्चस्वानुके योज्यं केवल स्थण्डिलं तु वा

maṇiliṅgaṃ tu vā pīṭhaṃ rūpadadarpaṇaṃ tu vā | karmārcasvānuke yojyaṃ kevala sthaṇḍilaṃ tu vā

मूले बेरो च्छ्रयोत्थाय द्विभज्याथनवां स्मृतम् । उत्तमादि प्रभेदेन नवधा समुदीरितम्

mūle bero cchrayotthāya dvibhajyāthanavāṃ smṛtam | uttamādi prabhedena navadhā samudīritam

त्रिमात्रादपि पात्रं वा पञ्चापञ्चाङ्गलान्तकम् । पदाद्युष्णीषपर्यन्तं मानं द्वादशधा मतम्

trimātrādapi pātraṃ vā pañcāpañcāṅgalāntakam | padādyuṣṇīṣaparyantaṃ mānaṃ dvādaśadhā matam

द्वारार्थं नवधा कृत्वा भागभान्योत्तनादिकम् । नवधामानकददिष्टुं धामपदार्थमेव वा

dvārārthaṃ navadhā kṛtvā bhāgabhānyottanādikam | navadhāmānakadadiṣṭuṃ dhāmapadārthameva vā

आयादि षट्शुभोपेतं अंशैरंगुलिभिस्त्वया । मूलबेराकृतिं श्रेष्ठं कृत्वा बालेन्दुशेखरम्

āyādi ṣaṭśubhopetaṃ aṃśairaṃgulibhistvayā | mūlaberākṛtiṃ śreṣṭhaṃ kṛtvā bālenduśekharam

सोमास्कन्देश्वरं वाथ यजमानेन लब्ध वा । स्वतन्त्रेशुद्ध नृत्ताङ्गं नैवेद्यान्तं तथैवरे

somāskandeśvaraṃ vātha yajamānena labdha vā | svatantreśuddha nṛttāṅgaṃ naivedyāntaṃ tathaivare

स्नानादि नित्यानिर्वृत्य प्रविशेद्बाह्यमण्टपम् । विशुद्धभूतले तत्र सुखासीनो पदं मुखम्

snānādi nityānirvṛtya praviśedbāhyamaṇṭapam | viśuddhabhūtale tatra sukhāsīno padaṃ mukham

भूतशुद्धिं पुनः कृत्वा दिव्यदेहं विचिन्त्य च । आप्लाव्यामृत धाराभिरन्तर्यागं विधाय च

bhūtaśuddhiṃ punaḥ kṛtvā divyadehaṃ vicintya ca | āplāvyāmṛta dhārābhirantaryāgaṃ vidhāya ca

स्नानशुद्धिं ततः कुर्यादस्त्र प्राकार कल्पयेत् । कवचेनावकुण्ठ्याथ वेदिकाकल्पनादपि

snānaśuddhiṃ tataḥ kuryādastra prākāra kalpayet | kavacenāvakuṇṭhyātha vedikākalpanādapi

द्रव्याणि शोधयेत्पश्चात् पूजार्थं कल्पितानि तु । सामान्यार्घ्य जले प्रोक्ष्य स्पृशेत् सर्वार्थमन्त्रितः । ततस्तु शोधयेन्मन्त्री ओंकारादि नमोन्तकात् । सकृता नादान्ता शुद्धं तत्वं समाश्रयात्

dravyāṇi śodhayetpaścāt pūjārthaṃ kalpitāni tu | sāmānyārghya jale prokṣya spṛśet sarvārthamantritaḥ | tatastu śodhayenmantrī oṃkārādi namontakāt | sakṛtā nādāntā śuddhaṃ tatvaṃ samāśrayāt

गन्धपुष्पाक्षतोपेतं सामान्यार्घ्यं तु हे निरे । कल्पयित्वा तु पाद्यादीन् क्रमशः परिकल्पयेत्

gandhapuṣpākṣatopetaṃ sāmānyārghyaṃ tu he nire | kalpayitvā tu pādyādīn kramaśaḥ parikalpayet

हेमरूप्यादिके पात्रे शंखं वा यत्रिकास्पतेः क्षालिते हेतिना तोयैः पूरितो त्रितये पुनः

hemarūpyādike pātre śaṃkhaṃ vā yatrikāspateḥ kṣālite hetinā toyaiḥ pūrito tritaye punaḥ

चन्दनो रुधिरसंयुक्तं पुष्पोदकमथाऽपि वा । पाद्यं संकल्प्य पादाभ्यां सद्योजातेन पावकम्

candano rudhirasaṃyuktaṃ puṣpodakamathā'pi vā | pādyaṃ saṃkalpya pādābhyāṃ sadyojātena pāvakam

लवङ्गकुटिकर्पूरं पुष्पजातिफलान्वितम् । मुखेष्वा चमनं धीमान् कल्पयेन्मुखमन्त्रितः

lavaṅgakuṭikarpūraṃ puṣpajātiphalānvitam | mukheṣvā camanaṃ dhīmān kalpayenmukhamantritaḥ

क्षीरतण्डुलसिद्धार्थं कुशाग्रं समनःशिलम् । यबेरबहितं चार्घ्यं केवलं गन्धपुष्प युक्

kṣīrataṇḍulasiddhārthaṃ kuśāgraṃ samanaḥśilam | yaberabahitaṃ cārghyaṃ kevalaṃ gandhapuṣpa yuk

कल्पितं संहिता मन्त्रैः कवचेनावकुण्ठितम् । क्षीरं क्षीरसुनाकारं मुद्रया संप्ररोचयेत्

kalpitaṃ saṃhitā mantraiḥ kavacenāvakuṇṭhitam | kṣīraṃ kṣīrasunākāraṃ mudrayā saṃprarocayet

अथ वा वर्धनी पात्रे संकल्प्य चण्दमुद्बुधः । अर्घ्यपात्रोदकेनैव प्रोक्षयेद्द्वारकं बुधः

atha vā vardhanī pātre saṃkalpya caṇdamudbudhaḥ | arghyapātrodakenaiva prokṣayeddvārakaṃ budhaḥ

सदा घण्टारवैस्सार्धं द्वारपालान् समर्चयेत् । द्वारदक्षिणशाखायां तिगर्भां च वामके

sadā ghaṇṭāravaissārdhaṃ dvārapālān samarcayet | dvāradakṣiṇaśākhāyāṃ tigarbhāṃ ca vāmake

कालीकलीगकन्यां च ग * मूर्ध्वे सरस्वतीम् । नन्दिश्यामनिभास्त्र्यक्ष चतुर्दण्डमण्डितः

kālīkalīgakanyāṃ ca ga * mūrdhve sarasvatīm | nandiśyāmanibhāstryakṣa caturdaṇḍamaṇḍitaḥ

अभयं सुचिमुद्राञ्च वामदक्षकरद्वये । वरावृताङ्गुलिं वामे तदान्तोमरमेव वा

abhayaṃ sucimudrāñca vāmadakṣakaradvaye | varāvṛtāṅguliṃ vāme tadāntomarameva vā

काली कुङ्कुम वर्णाभो नेत्रहस्तं च नन्दिपत् । महद्विर्ग पयदींश युतं तु क्षुकर द्वयम्

kālī kuṅkuma varṇābho netrahastaṃ ca nandipat | mahadvirga payadīṃśa yutaṃ tu kṣukara dvayam

भस्मचाभयसंयुक्तं वामपाणितले द्वयम् । जटाकूटसंयुक्तमाव्याल यज्ञोपवीतिनौ

bhasmacābhayasaṃyuktaṃ vāmapāṇitale dvayam | jaṭākūṭasaṃyuktamāvyāla yajñopavītinau

दंष्ट्राकरालवदने नन्दीकालो विचिन्तयेत् । यद्वा द्विभुजयुक्तं चेत् अन्यैः पूर्वोक्तवत्सुधीः

daṃṣṭrākarālavadane nandīkālo vicintayet | yadvā dvibhujayuktaṃ cet anyaiḥ pūrvoktavatsudhīḥ

रक्तवर्णं चतुर्बाहुं गजवक्त्रं स्वदन्तकम् । सलस्सलकुठाराक्षा मालाभसित त्रिलोचनाम्

raktavarṇaṃ caturbāhuṃ gajavaktraṃ svadantakam | salassalakuṭhārākṣā mālābhasita trilocanām

वागीशं श्वेतवर्णाभं चतुर्हस्तत्रिलोचनम् । सदृशपुस्तकं चाक्षमालामथकमण्डलम्

vāgīśaṃ śvetavarṇābhaṃ caturhastatrilocanam | sadṛśapustakaṃ cākṣamālāmathakamaṇḍalam

धारयन्ति प्रसन्नास्या जटामकुटमण्डिताः । गन्धादिनार्चयेद्द्वार पालान्वेतान्वनामभिः

dhārayanti prasannāsyā jaṭāmakuṭamaṇḍitāḥ | gandhādinārcayeddvāra pālānvetānvanāmabhiḥ

दिव्यन्तरिक्षभूमिष्ठान् पुष्टिपुष्टांघ्रि निग्रहैः । अस्त्रेणोच्चाटयेद्विघ्नान् वामशाखापसारितम्

divyantarikṣabhūmiṣṭhān puṣṭipuṣṭāṃghri nigrahaiḥ | astreṇoccāṭayedvighnān vāmaśākhāpasāritam

100

प्रविश्य गर्भगेहं तु विन्यस्यास्त्र दुर्बरैः । तद्विघ्नोच्चटमार्थं तु महाप्यर्णां प्रतासयेत्

praviśya garbhagehaṃ tu vinyasyāstra durbaraiḥ | tadvighnoccaṭamārthaṃ tu mahāpyarṇāṃ pratāsayet

101

पार्परो परिमृष्ट नास्तिक प्रतिलोमकैः । अदर्शनार्थं तत्काले क्षिपेद्यवनिकाकांबुधः

pārparo parimṛṣṭa nāstika pratilomakaiḥ | adarśanārthaṃ tatkāle kṣipedyavanikākāṃbudhaḥ

102

वास्तोष्पतिञ्च सम्पूज्य देवदेवश्य पारथम् । प्रणम्य दण्डवद्भूमौ पूजां विज्ञाप्य देशिकः

vāstoṣpatiñca sampūjya devadevaśya pāratham | praṇamya daṇḍavadbhūmau pūjāṃ vijñāpya deśikaḥ

103

पूर्वसन्ध्यार्चितां पूजां गायत्र्याभ्यर्च्ययो मरुत् । ब्रह्मभिर्माल्यमादाय चण्डेशाय निवेदयेत्

pūrvasandhyārcitāṃ pūjāṃ gāyatryābhyarcyayo marut | brahmabhirmālyamādāya caṇḍeśāya nivedayet

104

आद्यं चेद्धोरमन्त्रेण शोधयेद्दासकादिभिः । शुद्धं कृत्वा तु तद्देवं जलेनार्घ्याम्बुना सह

ādyaṃ ceddhoramantreṇa śodhayeddāsakādibhiḥ | śuddhaṃ kṛtvā tu taddevaṃ jalenārghyāmbunā saha

105

न शुन्यमस्तकं देवं कुर्यामन्त्रि कदाचन । आधाररूपिणीं शक्तिं गोक्षीरधवलप्रभाम्

na śunyamastakaṃ devaṃ kuryāmantri kadācana | ādhārarūpiṇīṃ śaktiṃ gokṣīradhavalaprabhām

106

चतुर्भुजं त्रिणेत्रञ्च पाशांकुशवराभयम् । वेदपद्मासनासीनां ततो नन्दं प्रपूजयेत्

caturbhujaṃ triṇetrañca pāśāṃkuśavarābhayam | vedapadmāsanāsīnāṃ tato nandaṃ prapūjayet

107

दशबाहुं चतुर्वक्त्रं कुन्देन्दु सदृश प्रभम् । खड्गखेटधनुर्बाण कमण्डलसूत्रिणाम्

daśabāhuṃ caturvaktraṃ kundendu sadṛśa prabham | khaḍgakheṭadhanurbāṇa kamaṇḍalasūtriṇām

108

वराभय करोपेतं शूलपङ्कज पाणिनम् । आसनाम्बूरुहात्मानं शक्तिबुद्धाब्धिसंभवम्

varābhaya karopetaṃ śūlapaṅkaja pāṇinam | āsanāmbūruhātmānaṃ śaktibuddhābdhisaṃbhavam

109

धर्मज्ञानञ्च वैराग्यमैर्श्वर्यं चरणा नमून् । सिता काश्मीरताम्बूल चारुं सिंहाकृतिं स्मरेत्

dharmajñānañca vairāgyamairśvaryaṃ caraṇā namūn | sitā kāśmīratāmbūla cāruṃ siṃhākṛtiṃ smaret

110

अग्निरक्षो मरुत्सर्पाकष्ठासु च विपर्ययात् । पूर्वादि चित्र वर्णांञ्च गात्रकान् परिकल्पयेत्

agnirakṣo marutsarpākaṣṭhāsu ca viparyayāt | pūrvādi citra varṇāṃñca gātrakān parikalpayet

111

अत ऊर्ध्वं चिते तत्र रक्तपाण्डर सन्निभैः । नैर्-ऋतेशानयोर्न्यस्य नालंग्रथ्यन्तकं स्मरेत्

ata ūrdhvaṃ cite tatra raktapāṇḍara sannibhaiḥ | nair-ṛteśānayornyasya nālaṃgrathyantakaṃ smaret

112

तदूर्ध्वेष्ट दलं पद्मं कर्णिका केसरान्वितम् । केसरेषु च वामाद्या सूर्यकोटिसमप्रभम्

tadūrdhveṣṭa dalaṃ padmaṃ karṇikā kesarānvitam | kesareṣu ca vāmādyā sūryakoṭisamaprabham

113

चतुर्भुजास्तथैकस्य पद्मावराऽभयान्विता । पूर्वपादे चाभिमुखः कर्णिकायां मनोन्मनीम्

caturbhujāstathaikasya padmāvarā'bhayānvitā | pūrvapāde cābhimukhaḥ karṇikāyāṃ manonmanīm

114

ज्योत्स्न भावे मण्डलीनीकं स्वस्वरूपेण चिन्तयेत् । मण्डलाधिपतिं देवान् ब्रह्मविष्णुहरात्मकान्

jyotsna bhāve maṇḍalīnīkaṃ svasvarūpeṇa cintayet | maṇḍalādhipatiṃ devān brahmaviṣṇuharātmakān

115

अथोर्ध्व व्यापिनीं शक्तिं पूजयेत्कुटिलात्मिकाम् । व्याधि शुद्ध विद्यान्तं व्याप्तं शिवासनम्

athordhva vyāpinīṃ śaktiṃ pūjayetkuṭilātmikām | vyādhi śuddha vidyāntaṃ vyāptaṃ śivāsanam

116

स्नानात्पूर्वं यजेद्गन्ध पूष्पधूपैर्विचक्षणः । मण्डलत्रयसंजातां व्यक्ताव्यक्तस्वरूपिणीम्

snānātpūrvaṃ yajedgandha pūṣpadhūpairvicakṣaṇaḥ | maṇḍalatrayasaṃjātāṃ vyaktāvyaktasvarūpiṇīm

117

मूर्तिमीश्वरत्वांगी मूर्तिमन्त्रे प्रपूजयेत् । तत्तद्वेरानुसारेण विद्वान् देहं विभावयेत्

mūrtimīśvaratvāṃgī mūrtimantre prapūjayet | tattadverānusāreṇa vidvān dehaṃ vibhāvayet

118

ब्रह्मणि ब्रह्मभूतं या तन्यासाङ्गं स्वस्वदेशिके । मूर्तयो बहुधा शम्भोस्तत्तत्कर्मानुसारतः

brahmaṇi brahmabhūtaṃ yā tanyāsāṅgaṃ svasvadeśike | mūrtayo bahudhā śambhostattatkarmānusārataḥ

119

दृश्यन्ते निष्कलस्यापि साधकानुग्रहे प्रिया । निरोधनं पुरुषेणैव कवचेनावकुण्ठनम्

dṛśyante niṣkalasyāpi sādhakānugrahe priyā | nirodhanaṃ puruṣeṇaiva kavacenāvakuṇṭhanam

120

अमृतीकरणं पश्चात् मूलमन्त्रेण देशिकः । इत्येवं पजक्ति संस्कारसंस्मृतं परमेश्वरम्

amṛtīkaraṇaṃ paścāt mūlamantreṇa deśikaḥ | ityevaṃ pajakti saṃskārasaṃsmṛtaṃ parameśvaram

121

उपचारैर्यथा भाव उपदिष्टेत् समाहितः । सोमास्कन्देश्वरंश्चेत्तु तयोरावाहनादिकम्

upacārairyathā bhāva upadiṣṭet samāhitaḥ | somāskandeśvaraṃścettu tayorāvāhanādikam

122

विदध्यात् स्वस्वमन्त्रेण स्वस्वव्यक्तगुरुत्तमाः । ताम्बूलं मुखवासं च भक्तितो हृदयाणुना

vidadhyāt svasvamantreṇa svasvavyaktaguruttamāḥ | tāmbūlaṃ mukhavāsaṃ ca bhaktito hṛdayāṇunā

123

रणपूजात्म तं मध्येषु प्रयत्नतः * * * । स्कन्दोमा सहितं देवं * द्येभ्यर्च्य समन्ततः

raṇapūjātma taṃ madhyeṣu prayatnataḥ * * * | skandomā sahitaṃ devaṃ * dyebhyarcya samantataḥ

124

ईशपीटकवं रुद्रं ऊर्ध्वन्नेद्रे कुङ्कुमवन्नरः । दक्षिणे जनवद्घोरं सौम्येव कुसुमं भवेत्

īśapīṭakavaṃ rudraṃ ūrdhvannedre kuṅkumavannaraḥ | dakṣiṇe janavadghoraṃ saumyeva kusumaṃ bhavet

125

चन्द्रांशु निर्मलं सद्यं पश्चिमे तु विचिन्तयेत् । एक वक्त्रा त्रिणेत्राश्च जटामकुटसंयुतम्

candrāṃśu nirmalaṃ sadyaṃ paścime tu vicintayet | eka vaktrā triṇetrāśca jaṭāmakuṭasaṃyutam

126

हृदयाद्धृदयं श्वेतं आग्नेय्यां तु हृदा ततः । शिरसं शिरसैशान्यां शिरसा कनक प्रभम्

hṛdayāddhṛdayaṃ śvetaṃ āgneyyāṃ tu hṛdā tataḥ | śirasaṃ śirasaiśānyāṃ śirasā kanaka prabham

127

नैर्-ऋतेयां शिवाङ्गं च * * * शिखरारुणम् । सर्वाङ्गं कवचं कृष्णं वायव्यां कवचेन तु

nair-ṛteyāṃ śivāṅgaṃ ca * * * śikharāruṇam | sarvāṅgaṃ kavacaṃ kṛṣṇaṃ vāyavyāṃ kavacena tu

128

नेत्रं कपिलवर्णं तु शिवस्थानेन पूजयेत् । पूर्वाद्यादि चतुर्दिक्षु हत्रिकालाग्नि सन्निभम्

netraṃ kapilavarṇaṃ tu śivasthānena pūjayet | pūrvādyādi caturdikṣu hatrikālāgni sannibham

129

एवमावरणं यष्ट्वा पुनर्देशं प्रपूजयेत् । देवी स्कन्दादि युक्तानां चेराणाममदङ्गं च सर्वेषानावृतपूजनम् । स्नानं प्रोक्षणं वाऽपि कुर्यान्नित्यार्चना विधौ । नैमित्तिके प्रभोः कुर्यात् स्नपनं मण्डपादिषु

evamāvaraṇaṃ yaṣṭvā punardeśaṃ prapūjayet | devī skandādi yuktānāṃ cerāṇāmamadaṅgaṃ ca sarveṣānāvṛtapūjanam | snānaṃ prokṣaṇaṃ vā'pi kuryānnityārcanā vidhau | naimittike prabhoḥ kuryāt snapanaṃ maṇḍapādiṣu

130

परिवेष्टक्रमं कृत्वा गेयनृत्तादिसंयुतम् । विशुद्धतैलं भस्मार्ध हस्तथा दुर्वाङ्कुराक्षतम्

pariveṣṭakramaṃ kṛtvā geyanṛttādisaṃyutam | viśuddhatailaṃ bhasmārdha hastathā durvāṅkurākṣatam

131

पिष्टलक्षणं सारं र * * * मलकादिवत् । वर्णोनं च वच्छूद्राद्यु पिष्वादि परिकल्पयेत्

piṣṭalakṣaṇaṃ sāraṃ ra * * * malakādivat | varṇonaṃ ca vacchūdrādyu piṣvādi parikalpayet

132

सुगन्ध वस्त्रपुष्पाद्यमन्यद्वांगला हिम । विप्राद्यैर्वाहयित्वाभि शंखतूर्यायवादिभिः

sugandha vastrapuṣpādyamanyadvāṃgalā hima | viprādyairvāhayitvābhi śaṃkhatūryāyavādibhiḥ

133

स्नपनाद्योग्यदेशे तु देवदेवादिमं बुधः । संप्रोक्ष्य कैतकन्नम्रती कृत्यमुद्रया नत्वा पर्यापकम्

snapanādyogyadeśe tu devadevādimaṃ budhaḥ | saṃprokṣya kaitakannamratī kṛtyamudrayā natvā paryāpakam

134

पश्चात् ताम्बूल मुखवास युक् । शैलं संस्थाप्य देवाग्रे संप्रोक्ष्याभ्यर्च्य हेतिना

paścāt tāmbūla mukhavāsa yuk | śailaṃ saṃsthāpya devāgre saṃprokṣyābhyarcya hetinā

135

तैलाद्यं वस्त्रभिः पुष्पैः बिन्दु देवस्य मूर्धनि । दत्वाऽथ पादयोर्बाहौ मूर्ध्निदूर्वाङ्कुराक्षतैः

tailādyaṃ vastrabhiḥ puṣpaiḥ bindu devasya mūrdhani | datvā'tha pādayorbāhau mūrdhnidūrvāṅkurākṣataiḥ

136

पश्चात् पिष्टावनोपर्ण द्व्यन्यलं सारं * दोदकैः । उद्धृत्य देवं मूर्धानं अभिषिच्योदकैः शुभैः

paścāt piṣṭāvanoparṇa dvyanyalaṃ sāraṃ * dodakaiḥ | uddhṛtya devaṃ mūrdhānaṃ abhiṣicyodakaiḥ śubhaiḥ

137

रजन्या लेपयेत्पश्चात् पुष्पदानान्तरी कृतिम् । ततो ग्रामार्चनं कुर्याद्देवाग्रस्सापिनैश्शनैः

rajanyā lepayetpaścāt puṣpadānāntarī kṛtim | tato grāmārcanaṃ kuryāddevāgrassāpinaiśśanaiḥ

138

वर्णकश्चैव वज्राद्यैः लाजिकास्त्रात्र चन्दिना । देवत्वा नेनमीशः स्यात् शुद्धवस्त्रे प्रमृज्य च

varṇakaścaiva vajrādyaiḥ lājikāstrātra candinā | devatvā nenamīśaḥ syāt śuddhavastre pramṛjya ca

139

वस्त्रमाभरणं गन्धं माल्यं च धूपदीपकम् । परिवा * निवोद्येथ कुर्यादारात्रिकं शुभम्

vastramābharaṇaṃ gandhaṃ mālyaṃ ca dhūpadīpakam | parivā * nivodyetha kuryādārātrikaṃ śubham

140

सप्तपञ्चति पात्रस्थैर्दीप स्थपकैनुस्थरैः । प्रभूतोपिष्टसंस्थैराजिनी * * द्विजातिभिः

saptapañcati pātrasthairdīpa sthapakainustharaiḥ | prabhūtopiṣṭasaṃsthairājinī * * dvijātibhiḥ

141

सर्वालंकारसंयुक्तैः देवाग्रे दक्षिणे यथा । विश्वाधामस्त्रमावाह्य स सार्पपरिवेशितः

sarvālaṃkārasaṃyuktaiḥ devāgre dakṣiṇe yathā | viśvādhāmastramāvāhya sa sārpapariveśitaḥ

142

मध्यादीशानपर्यन्तं गन्धपुष्पाभि पूजितैः । हस्त द्विकेश्वरं ब्रह्मं प्यरन्ध्रति ऋच्यरुन्धतीवतैः

madhyādīśānaparyantaṃ gandhapuṣpābhi pūjitaiḥ | hasta dvikeśvaraṃ brahmaṃ pyarandhrati ṛcyarundhatīvataiḥ

143

मुदितैर्गोस्तनेनैव रथस्यादि मनादिकैः । दत्तेथमङ्गलैस्स्तोत्रैरातोद्य ध्वनिमिशितैः

muditairgostanenaiva rathasyādi manādikaiḥ | dattethamaṅgalaisstotrairātodya dhvanimiśitaiḥ

144

पादतोष्णीषपर्यन्तं पुष्पाणि स तु हेतिना । उच्चैरुच्चैस्तरस्सम्यक् नीचैर्नीचैस्तरावपि

pādatoṣṇīṣaparyantaṃ puṣpāṇi sa tu hetinā | uccairuccaistarassamyak nīcairnīcaistarāvapi

145

देवदेवस्य विशाखेन सह भक्तियुतो गुरुः । सोमास्कन्देश्वरं चेत्तु केवलं देवमेव वा

devadevasya viśākhena saha bhaktiyuto guruḥ | somāskandeśvaraṃ cettu kevalaṃ devameva vā

146

दत्वा चाचमनार्घ्यं च भादायाभि मन्त्रितम् । अंगुष्ठानामिकाभ्यां तु मथि * र्पधिपोपरि

datvā cācamanārghyaṃ ca bhādāyābhi mantritam | aṃguṣṭhānāmikābhyāṃ tu mathi * rpadhipopari

147

त्रिं कृत्वा प्रक्षिपेद्दीपे तस्य विघ्नोपशान्तये । क्षिपेन्मूर्ध्नि ललाटे च गले हृदि तथांवयोः

triṃ kṛtvā prakṣipeddīpe tasya vighnopaśāntaye | kṣipenmūrdhni lalāṭe ca gale hṛdi tathāṃvayoḥ

148

नाभौ पाद द्वयोः पृष्ठे ककुद्देशे क्रमाद्बुधः । देव्या ललट गलयोस्स्कन्दे देव वदा चरेत्

nābhau pāda dvayoḥ pṛṣṭhe kakuddeśe kramādbudhaḥ | devyā lalaṭa galayosskande deva vadā caret

149

भस्मशेषं ततो दद्यात् चण्डायाऽथ प्रसाधिनाम् । शंतदीपनिवात्राणि वाहयित्वाङ्गनादयः

bhasmaśeṣaṃ tato dadyāt caṇḍāyā'tha prasādhinām | śaṃtadīpanivātrāṇi vāhayitvāṅganādayaḥ

150

महापीठाग्रतो वापि तटाके पादवाग्रतः । क्षिपेयुः शंखतूर्याभि दिनादैर्बहुदीपकैः

mahāpīṭhāgrato vāpi taṭāke pādavāgrataḥ | kṣipeyuḥ śaṃkhatūryābhi dinādairbahudīpakaiḥ

151

श्रीमान् पञ्चमहाशब्द दर्पणच्छत्रचामरैः । गेयान् रक्तस्तु तैस्स्तोत्रैः दामभिर्नन्दयेत्

śrīmān pañcamahāśabda darpaṇacchatracāmaraiḥ | geyān raktastu taisstotraiḥ dāmabhirnandayet

152

प्रभूतं तु हविर्दद्यात् सर्वोपचारसंयुतम् । प्रदापयेत् प्रभूताद्यैः निवेद्यानि पृथक् पृथक्

prabhūtaṃ tu havirdadyāt sarvopacārasaṃyutam | pradāpayet prabhūtādyaiḥ nivedyāni pṛthak pṛthak

153

हेमरूप्यादि पात्रेषु पादादारभ्य पत्रिषु । दघ्यन्न पायसादीनि शाकपर्यस्तकानि तु

hemarūpyādi pātreṣu pādādārabhya patriṣu | daghyanna pāyasādīni śākaparyastakāni tu

154

दद्यादाचमनं चान्ते हस्तोद्वर्तन पूर्वकम् । ताम्बूलं मुखवासं च जपं कुर्यात् ततो गुरुः

dadyādācamanaṃ cānte hastodvartana pūrvakam | tāmbūlaṃ mukhavāsaṃ ca japaṃ kuryāt tato guruḥ

155

पूजां निवेद्यदेवाय तृप्तवाञ्छेमितं फलम् । अन्वक्षमन्यतन्त्रेषु ज्ञात्वासम्पूज्य चाचरेत्

pūjāṃ nivedyadevāya tṛptavāñchemitaṃ phalam | anvakṣamanyatantreṣu jñātvāsampūjya cācaret

156

एवं नैमित्तिके पुण्यं सर्वदुर्भिक्षनाशनम् । ज्वरग्रहमहामारी प्रमुखा नपि नाशनम्

evaṃ naimittike puṇyaṃ sarvadurbhikṣanāśanam | jvaragrahamahāmārī pramukhā napi nāśanam

157

अभ्यङ्गनादि निर्वाच्या रहितस्सेव चाम्रता । द्ये द्रव्यैय नीराजन मथवस कल्पना लेपनं च पुष्पम्

abhyaṅganādi nirvācyā rahitasseva cāmratā | dye dravyaiya nīrājana mathavasa kalpanā lepanaṃ ca puṣpam

158

धूपं च दीपहरविदनहविरमुदं हरेत् । पुन * * मदानां गेयचाद्यसानृत्तं तिलकतसुरण मात्रिकान्ते च पञ्च । ? पञ्चनादि पस्कृति ? रथ मुकुरंच्छत्रं दानं जपो देवासवस्तत् । ? पदयजनपरिति नमस्कारं द्वात्रिशत्यते शिव यजनविधौ ? चोदितास्ते परेश ज्यष्ठशृ क्वचित्षो साक्ष्यदिवात्र पञ्चास्यम्

dhūpaṃ ca dīpaharavidanahaviramudaṃ haret | puna * * madānāṃ geyacādyasānṛttaṃ tilakatasuraṇa mātrikānte ca pañca | ? pañcanādi paskṛti ? ratha mukuraṃcchatraṃ dānaṃ japo devāsavastat | ? padayajanapariti namaskāraṃ dvātriśatyate śiva yajanavidhau ? coditāste pareśa jyaṣṭhaśṛ kvacitṣo sākṣyadivātra pañcāsyam

vijayottare trisahasrasaṃhitāyāṃ aṃkurārpaṇa paṭalaḥ

अङ्कुरार्पणम् अद्यते संप्रवक्ष्यामि संक्षेपान्मङ्गलांकुरम् । तदङ्कुरञ्च मूलं स्यात् पुंस्याकाममहामरुः

aṅkurārpaṇam adyate saṃpravakṣyāmi saṃkṣepānmaṅgalāṃkuram | tadaṅkurañca mūlaṃ syāt puṃsyākāmamahāmaruḥ

स्थापनो स्थापने तीर्थ संस्थानेत महोत्सवे । दमनोत्सव यागेयं चातुर्मास्य विधावपि

sthāpano sthāpane tīrtha saṃsthāneta mahotsave | damanotsava yāgeyaṃ cāturmāsya vidhāvapi

अन्यस्मिन्नपि कल्याणे विदध्यान्मङ्गलांकुरम् । द्विविधं तत्समुद्दिष्टं व्यक्ताव्यक्तविभागतः

anyasminnapi kalyāṇe vidadhyānmaṅgalāṃkuram | dvividhaṃ tatsamuddiṣṭaṃ vyaktāvyaktavibhāgataḥ

तत्तत्कर्म दिनात् पूर्वं न च सप्तेषु वह्निषु । तमिनेषु च या बीजा नाथव्यो व्यक्तना महत्

tattatkarma dināt pūrvaṃ na ca sapteṣu vahniṣu | tamineṣu ca yā bījā nāthavyo vyaktanā mahat

प्रत्यासत्यकालस्य स जा बीजपुरणम् । फलपल्लवसंयुक्तं नालिकेरप्रसूनकम्

pratyāsatyakālasya sa jā bījapuraṇam | phalapallavasaṃyuktaṃ nālikeraprasūnakam

पालिकादिषु संस्थाप्यं खण्डितमुखाक्षतैः । पवित्रैर्वर्णकैर्वाथ साधाराङ्कुरुवत्तरम्

pālikādiṣu saṃsthāpyaṃ khaṇḍitamukhākṣataiḥ | pavitrairvarṇakairvātha sādhārāṅkuruvattaram

व्यक्ताव्यक्तं च मित्युक्तं अन्यद्भूताङ्कुरात्मकम् । निर्दिष्ट दिवसात्पूर्वात् रात्रै देवांकुरार्पणम्

vyaktāvyaktaṃ ca mityuktaṃ anyadbhūtāṅkurātmakam | nirdiṣṭa divasātpūrvāt rātrai devāṃkurārpaṇam

उक्त ऋक्ष क्षपायां तु मर्त्यानां मङ्गलांकुरम् । मृतकुम्भादि वत्वेन कालात्मानं यजेद्दिनम्

ukta ṛkṣa kṣapāyāṃ tu martyānāṃ maṅgalāṃkuram | mṛtakumbhādi vatvena kālātmānaṃ yajeddinam

पाली घटिशरावाख्यास्तदाधारः त्रिधा मतः । हेमजास्तारजस्ताम्रं संभव त्रयमत्रयन्तु वा

pālī ghaṭiśarāvākhyāstadādhāraḥ tridhā mataḥ | hemajāstārajastāmraṃ saṃbhava trayamatrayantu vā

प्रत्येकं कल्पयेदष्टौ चतुरो वा स्वशक्तितः । तद्वर्तकं समासेन वक्ष्ये तं मानपूर्वकम्

pratyekaṃ kalpayedaṣṭau caturo vā svaśaktitaḥ | tadvartakaṃ samāsena vakṣye taṃ mānapūrvakam

अंगाङ्गुलं समारभ्य व्योमाङ्गुले विवृद्धृतः । विंशत्यन्तं विशालोच्च तत्क्षेत्रस्य समीरितम्

aṃgāṅgulaṃ samārabhya vyomāṅgule vivṛddhṛtaḥ | viṃśatyantaṃ viśālocca tatkṣetrasya samīritam

एकाशीति पदं क्षेत्रं प्रविभज्यसमाङ्गणम् । ओष्टस्यदन्तधानां तुङ्ग मूर्धादि तत्समः

ekāśīti padaṃ kṣetraṃ pravibhajyasamāṅgaṇam | oṣṭasyadantadhānāṃ tuṅga mūrdhādi tatsamaḥ

व्योमाग्निलसक्षांशैः क्षेत्रव्यासो धरान्तकम् । नवसप्तेषु कोष्टेषु पालिकार्णा गताब्जवत्

vyomāgnilasakṣāṃśaiḥ kṣetravyāso dharāntakam | navasapteṣu koṣṭeṣu pālikārṇā gatābjavat

दण्डं त्रिभागविमलं तत्पादं सप्तभिः पदैः । पालिका वर्तनं प्रोक्तं शरावाकृतिरुच्यते

daṇḍaṃ tribhāgavimalaṃ tatpādaṃ saptabhiḥ padaiḥ | pālikā vartanaṃ proktaṃ śarāvākṛtirucyate

पीनोष्ठं तत्र पैतोक्तं येश्च श्रावससंहृदम् । चतुरंशोनताशोच्चं किन्तु पाली प्रभा मतः

pīnoṣṭhaṃ tatra paitoktaṃ yeśca śrāvasasaṃhṛdam | caturaṃśonatāśoccaṃ kintu pālī prabhā mataḥ

आस्यधृकलशाकारं दण्डपाद यथाक्रमम् । शिवव्योमरथाग्नीन्दु भावोच्च भवरांगितैः

āsyadhṛkalaśākāraṃ daṇḍapāda yathākramam | śivavyomarathāgnīndu bhāvocca bhavarāṃgitaiḥ

अहं वेद फलीन्द्रार्पी मानभागैस्सुविस्मृताः । वर्तयेत्कलशाकारमुक्तमानेषु भित्तिषुभिः

ahaṃ veda phalīndrārpī mānabhāgaissuvismṛtāḥ | vartayetkalaśākāramuktamāneṣu bhittiṣubhiḥ

मुखं पादं च तन्नाभं घटयेदति सुन्दरम् । आननाग्नि चतुर्दिक्षु * * रिद्व्यङ्गुलेन तु

mukhaṃ pādaṃ ca tannābhaṃ ghaṭayedati sundaram | ānanāgni caturdikṣu * * ridvyaṅgulena tu

घटिका निगदृह्येवं वक्ष्ये सूपन क्रमम् । पदाद्येश्वर पञ्चाशत् कृत्वा विष्टाक्तसमत्रतः । मध्य कोष्ठवृतं बाह्ये रेखान्तं लेपयेत्पदम्

ghaṭikā nigadṛhyevaṃ vakṣye sūpana kramam | padādyeśvara pañcāśat kṛtvā viṣṭāktasamatrataḥ | madhya koṣṭhavṛtaṃ bāhye rekhāntaṃ lepayetpadam

पूर्वपश्चिमवासोस्तु बहिःकोणपदाष्टिके । संस्थाप्य येच्छरावार्णि तदन्त पालिकाष्टकम्

pūrvapaścimavāsostu bahiḥkoṇapadāṣṭike | saṃsthāpya yeccharāvārṇi tadanta pālikāṣṭakam

अर्काकीपाश चन्द्रेषु तदश्च द्विपगस्थितम् । संस्थाप्य घटिका चाष्टौ पादानामष्टके क्रमात्

arkākīpāśa candreṣu tadaśca dvipagasthitam | saṃsthāpya ghaṭikā cāṣṭau pādānāmaṣṭake kramāt

भद्रसंस्थापनं प्रोक्तं क्षुद्रस्य विधिरुच्यते । तत्वैर्विभज्य तं क्षेत्रं मध्ये पद चतुष्टयम्

bhadrasaṃsthāpanaṃ proktaṃ kṣudrasya vidhirucyate | tatvairvibhajya taṃ kṣetraṃ madhye pada catuṣṭayam

संस्थाप्य लेपयेद्बाह्य रेखातमभितं पदम् । पदद्वयमथैकैक दिक्षु कोणेष्ववस्थितः

saṃsthāpya lepayedbāhya rekhātamabhitaṃ padam | padadvayamathaikaika dikṣu koṇeṣvavasthitaḥ

शरावपालिकाकुम्भा क्रमादीशानतो न्यसेत् । उक्तं मानव कल्याणैः पालिकापञ्चकं क्वचित्

śarāvapālikākumbhā kramādīśānato nyaset | uktaṃ mānava kalyāṇaiḥ pālikāpañcakaṃ kvacit

क्षेत्रेनैव पदेनैवं दिक्षु कोष्ठ चतुष्टयम् । पुत्रकालानुरोधेन निश्चित्येक मतः क्रमात्

kṣetrenaiva padenaivaṃ dikṣu koṣṭha catuṣṭayam | putrakālānurodhena niścityeka mataḥ kramāt

शूलास्त्रं चण्डकुद्दालं समस्त व्यस्त योगतः । वस्त्रादिभिरलंकृत्य यथारोप्य रथादिषु । स्नानैः शुक्लाम्बरैः शैवैः सोष्णीषैस्स साधनैः

śūlāstraṃ caṇḍakuddālaṃ samasta vyasta yogataḥ | vastrādibhiralaṃkṛtya yathāropya rathādiṣu | snānaiḥ śuklāmbaraiḥ śaivaiḥ soṣṇīṣaissa sādhanaiḥ

धारयित्वाङ्कुरा धारा नग्रतः शार्धमेधसे । आकीर्णं रुद्रकन्याभि रुद्रतदासिभिरावृतम्

dhārayitvāṅkurā dhārā nagrataḥ śārdhamedhase | ākīrṇaṃ rudrakanyābhi rudratadāsibhirāvṛtam

ब्रह्मघोषसमायुक्तं हरिशब्दसमाकुलम् । संगीतनृत्तवादित्र वेदिभिर्ज्येसवैदितम्

brahmaghoṣasamāyuktaṃ hariśabdasamākulam | saṃgītanṛttavāditra vedibhirjyesavaiditam

च्छत्रचामरसंकीर्ण धूपदीपैस्समायुतम् । नानापरिणोपेत देवस्या नृपतेरिवा �..

cchatracāmarasaṃkīrṇa dhūpadīpaissamāyutam | nānāpariṇopeta devasyā nṛpaterivā �..

वास्तुं प्रदक्षिणीकृत्य प्रासादं वा पुरादिकम् । नीत्वा सरित्तटां शुद्धामुद्यानं चैत मेव च

vāstuṃ pradakṣiṇīkṛtya prāsādaṃ vā purādikam | nītvā sarittaṭāṃ śuddhāmudyānaṃ caita meva ca

यद्वा प्रदक्षिणस्थानं प्रागुत्तर मुखस्थितः । संप्रोक्ष्य भूतलं तत्र गन्धतोयेन भेदिना

yadvā pradakṣiṇasthānaṃ prāguttara mukhasthitaḥ | saṃprokṣya bhūtalaṃ tatra gandhatoyena bhedinā

नवखण्डं प्रकल्प्याथ समध्ये साधारणात्मके । साद्यकोष्ठेऽथवाभूमिं अर्चयित्वा स्मन्त्रितः

navakhaṇḍaṃ prakalpyātha samadhye sādhāraṇātmake | sādyakoṣṭhe'thavābhūmiṃ arcayitvā smantritaḥ

अस्त्र मूर्तिञ्च कुद्दालमपि संपूज्य हेतिना । खात्वा मृदं समाहृत्य पात्रेषुस्खालिकादिषु

astra mūrtiñca kuddālamapi saṃpūjya hetinā | khātvā mṛdaṃ samāhṛtya pātreṣuskhālikādiṣu

अतर्य द्वैस्सद्वस्त्रैरभ्यर्च्य हृदयेनताः । प्रविशेदालयं पश्चात् वाहयित्वा गजादिभिः

atarya dvaissadvastrairabhyarcya hṛdayenatāḥ | praviśedālayaṃ paścāt vāhayitvā gajādibhiḥ

वास्तुं प्रदक्षिणं पश्चात् यदद्या पूर्वदा हृदः । अन्त्रं परीक्ष्य धाताय मूर्तिकां वा प्रदक्षिणम्

vāstuṃ pradakṣiṇaṃ paścāt yadadyā pūrvadā hṛdaḥ | antraṃ parīkṣya dhātāya mūrtikāṃ vā pradakṣiṇam

यात्रा पुरस्तद्यदि वासो मे सोमार्धशेखरे । अन्यस्मिन्न न पोदेशे मण्डपादौ विनिर्मिते

yātrā purastadyadi vāso me somārdhaśekhare | anyasminna na podeśe maṇḍapādau vinirmite

मण्टपेऽथ विना नित्ये बीजनिर्वापमारभेत् । घट्टस्य घटिकादीनां मध्ये तदभिमतं क्रमात्

maṇṭape'tha vinā nitye bījanirvāpamārabhet | ghaṭṭasya ghaṭikādīnāṃ madhye tadabhimataṃ kramāt

आसनं कल्पयेत् पश्चात् पद्मशालिभिस्तण्डुलैः । लाजतिलैश्च सन्दर्भ प्रस्थान फल पल्लवैः

āsanaṃ kalpayet paścāt padmaśālibhistaṇḍulaiḥ | lājatilaiśca sandarbha prasthāna phala pallavaiḥ

अलंकृत्यासनं मध्ये पूजयेत् प्रणवासनम् । न्यस्त्वां सर्वात्मनां मध्ये चन्द्रक्ताम्भमनोहरम्

alaṃkṛtyāsanaṃ madhye pūjayet praṇavāsanam | nyastvāṃ sarvātmanāṃ madhye candraktāmbhamanoharam

तन्तुना वेष्टयेद्गन्ध वारीणांग चलावधिः? । स्रग्वस्त्र भूषितं हेम चन्द्रमण्डलगर्भितम्

tantunā veṣṭayedgandha vārīṇāṃga calāvadhiḥ? | sragvastra bhūṣitaṃ hema candramaṇḍalagarbhitam

पिधानं कूर्चसंयुक्तं इन्दुमूर्ति मयं परम् । दूर्वा पञ्चांकुरां चण्डा मालाभिस्समलंकृतम्

pidhānaṃ kūrcasaṃyuktaṃ indumūrti mayaṃ param | dūrvā pañcāṃkurāṃ caṇḍā mālābhissamalaṃkṛtam

दूर्वापुष्पाक्षताश्चैव कुशानां चण्डपूजिताः । अष्टमूर्तिकया पूर्णा पूर्णाङ्क यमलाहरान्

dūrvāpuṣpākṣatāścaiva kuśānāṃ caṇḍapūjitāḥ | aṣṭamūrtikayā pūrṇā pūrṇāṅka yamalāharān

सटपाली शरावास्तु विन्यसेदनुपूर्वशः । प्रोक्षयित्वाथ पुण्याहं गन्धार्घ्य जलबिन्दुभिः

saṭapālī śarāvāstu vinyasedanupūrvaśaḥ | prokṣayitvātha puṇyāhaṃ gandhārghya jalabindubhiḥ

सिताग्नितोमसन्ताना मृत्ये प्रत्ये बटोदरे । कुन्दपुष्पनिभं सौम्यं कुम्भद प्रसवास्पदम्

sitāgnitomasantānā mṛtye pratye baṭodare | kundapuṣpanibhaṃ saumyaṃ kumbhada prasavāspadam

प्रत्यङ्वदनसंकल्प रोहिण्यां सप्तवामकम् । शब्दं मात्रतत्वान्तं व्याप्ति कर्मसमर्चयेत्

pratyaṅvadanasaṃkalpa rohiṇyāṃ saptavāmakam | śabdaṃ mātratatvāntaṃ vyāpti karmasamarcayet

स्थाणुना गन्ध पुष्पाद्यैः दत्वान्ते पायसं हविः । ताम्बूलं मुखवासं च सोमा मन्त्रयेत् पुनः

sthāṇunā gandha puṣpādyaiḥ datvānte pāyasaṃ haviḥ | tāmbūlaṃ mukhavāsaṃ ca somā mantrayet punaḥ

ओं चन्द्र चन्द्रिकया जालसंभुदित जगत्त्रयम् । बीजान्यत्फलार्प्यर्प्यै समादिमुखं कुरु

oṃ candra candrikayā jālasaṃbhudita jagattrayam | bījānyatphalārpyarpyai samādimukhaṃ kuru

चातुर्वमर्दे दण्डं महेशासु * * * * स्तु । शक्तिसंभवेषु संपूज्य लाजा स पमुद्गानिमाषशाल्यासकादि च । स तिलान्यादितश्शक्यस्संगृह्येकमङ्गमः(म्) । पात्रस्थ क्षीरसंस्थाप्य मनप्पामोबशक्तिदम्

cāturvamarde daṇḍaṃ maheśāsu * * * * stu | śaktisaṃbhaveṣu saṃpūjya lājā sa pamudgānimāṣaśālyāsakādi ca | sa tilānyāditaśśakyassaṃgṛhyekamaṅgamaḥ(m) | pātrastha kṣīrasaṃsthāpya manappāmobaśaktidam

प्रोक्षयित्वास्त्रमन्त्रेण समालभ्य हृदाणुना । अभ्यर्च्य सोमबीजेन धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत्

prokṣayitvāstramantreṇa samālabhya hṛdāṇunā | abhyarcya somabījena dhenumudrāṃ pradarśayet

बीजान् निर्वपेत्पश्चात् स्वस्वमन्त्रेण देशिकः । आवाह्य च वरं शैव सिद्धान्त पदवर्तिभिः

bījān nirvapetpaścāt svasvamantreṇa deśikaḥ | āvāhya ca varaṃ śaiva siddhānta padavartibhiḥ

वादयेदपि वा ब्रह्म निष्ठातैर्वेदनेषुतैः । शंखकम्बलवादित्रैः स्तोत्रमङ्गलवाचकैः

vādayedapi vā brahma niṣṭhātairvedaneṣutaiḥ | śaṃkhakambalavāditraiḥ stotramaṅgalavācakaiḥ

ताम्बूलं पुष्पकं दत्वा मङ्गलांकुर सेवितम् । ध्यायन् पूरिता कुम्भं कुशादिकमनन्तरम्

tāmbūlaṃ puṣpakaṃ datvā maṅgalāṃkura sevitam | dhyāyan pūritā kumbhaṃ kuśādikamanantaram

नितरांबबा पुरैर्चन्द्रकुम्भ हृदं शुभः । प्रोक्षयित्वा सुखं बीजं सिंचन्निवसुधाकणैः

nitarāṃbabā puraircandrakumbha hṛdaṃ śubhaḥ | prokṣayitvā sukhaṃ bījaṃ siṃcannivasudhākaṇaiḥ

पूजयित्वा पुनर्देवं रोधयित्वा क्षताय च । तोषयित्वा कुण्टकालयोक्तन्न मुद्रकादिभिः

pūjayitvā punardevaṃ rodhayitvā kṣatāya ca | toṣayitvā kuṇṭakālayoktanna mudrakādibhiḥ

यत्रैवं क्रियते देशे कालदेशः प्रवर्षति । ईतयो नैव वर्तन्ते तत्राङ्गं ककथा न्यसत्

yatraivaṃ kriyate deśe kāladeśaḥ pravarṣati | ītayo naiva vartante tatrāṅgaṃ kakathā nyasat

कदाचिद्भुविदम्पत्योः न भवेद्विरहव्यथा । किंतुर्बबहुनोक्तेन मयबीजाङ्कुरो धनम्

kadācidbhuvidampatyoḥ na bhavedvirahavyathā | kiṃturbabahunoktena mayabījāṅkuro dhanam

सदैव सर्वजन्तूनां वर्धन्ते काम्य तत्क्रमा

sadaiva sarvajantūnāṃ vardhante kāmya tatkramā

vijayatantre trisahasrasaṃhitāyāṃ �� bhaktotsava paṭalaḥ

अथ वक्ष्ये विशेषेण शिवोत्सव विधिक्रमम् । अज्ञान मलसंलग्नात् जन्तूनुद्धृत्य बन्धनात्

atha vakṣye viśeṣeṇa śivotsava vidhikramam | ajñāna malasaṃlagnāt jantūnuddhṛtya bandhanāt

प्रसूतिं कुरुते तेषां ज्ञानस्येत्युत्सवो मतम् । उद्भूत सृष्टिकारित्वाच्चाथ दुःखनिवारणात्

prasūtiṃ kurute teṣāṃ jñānasyetyutsavo matam | udbhūta sṛṣṭikāritvāccātha duḥkhanivāraṇāt

नित्यो नैमित्तिकः काम्यस्त्रिविधस्स तु कीर्तितः । नित्यपूजा वसाने तु यत्र * तो नित्य उच्यते

nityo naimittikaḥ kāmyastrividhassa tu kīrtitaḥ | nityapūjā vasāne tu yatra * to nitya ucyate

चैत्र मासादि मासेषु तत्तन्मासादिना विधिः । राज्ञां जन्मान्तनक्षत्राद्यन्तो नैमित्तिको भवेत्

caitra māsādi māseṣu tattanmāsādinā vidhiḥ | rājñāṃ janmāntanakṣatrādyanto naimittiko bhavet

प्रार्थितार्थ प्रसिद्ध्यर्थं कृतं काम्यं विधिर्बुधः । स्वरूपेण तयोर्भेदो यन्नैमित्तिक काम्ययोः

prārthitārtha prasiddhyarthaṃ kṛtaṃ kāmyaṃ vidhirbudhaḥ | svarūpeṇa tayorbhedo yannaimittika kāmyayoḥ

तस्मान्नैमित्तिकोक्तिर्या काम्योक्तिरविधा दयेत् । त्रयाणामपि चैतेषां नित्य पूर्वमुदाहृतम्

tasmānnaimittikoktiryā kāmyoktiravidhā dayet | trayāṇāmapi caiteṣāṃ nitya pūrvamudāhṛtam

आद्यन्ते परमेशस्य वक्ष्यते नैमित्तिकोत्सवम् । चित्राविशाखमूलाश्च चोत्तराषाढ दिनान्तकम् । तथा श्रवणपुषाथाऽश्विनी कृत्तिकान्तकम्

ādyante parameśasya vakṣyate naimittikotsavam | citrāviśākhamūlāśca cottarāṣāḍha dināntakam | tathā śravaṇapuṣāthā'śvinī kṛttikāntakam

आद्या पुष्यमघार्क्षान्तमुत्तरान्त मनु क्रमात् । प्रकुर्यादुत्सवं प्राज्ञो मेषमासादिषु प्रभो

ādyā puṣyamaghārkṣāntamuttarānta manu kramāt | prakuryādutsavaṃ prājño meṣamāsādiṣu prabho

आर्द्रान्तं सर्वमासेषु ज्येष्ठेषु भ्यन्तमेव च । राजाभिषेक निर्याणं त्रिर्जन्मर्क्षावसानकम्

ārdrāntaṃ sarvamāseṣu jyeṣṭheṣu bhyantameva ca | rājābhiṣeka niryāṇaṃ trirjanmarkṣāvasānakam

लोकदेव प्रसं ऋक्षं नीव्यन्तमपि बुद्धिमान् । चक्रवर्ती महाराज्ञो यत्र वारोचिते मनः

lokadeva prasaṃ ṛkṣaṃ nīvyantamapi buddhimān | cakravartī mahārājño yatra vārocite manaḥ

तद्दिनान्तञ्च तल्लिङ्ग प्रतिष्ठाभान्तमेव च । सौरमासः प्रशस्तः स्यात् चान्द्रमासो प्रशस्तिकाम्

taddināntañca talliṅga pratiṣṭhābhāntameva ca | sauramāsaḥ praśastaḥ syāt cāndramāso praśastikām

तीर्थर्क्ष द्वयसंप्राप्ते एक मासे परं वरम् । यत्र योग बलं पूर्णं योगो यद्वानुकूलतः

tīrtharkṣa dvayasaṃprāpte eka māse paraṃ varam | yatra yoga balaṃ pūrṇaṃ yogo yadvānukūlataḥ

पूर्वस्मिन्नपि कर्तव्यो यथा वित्तनुसारतः । स्नायादत्रमहादेवः तत्र पर्वप्रधानतः

pūrvasminnapi kartavyo yathā vittanusārataḥ | snāyādatramahādevaḥ tatra parvapradhānataḥ

संवीक्ष्य कल्पयेत्तीर्थं उक्तां संक्षेपाश्च योस्तव । ध्वजा रोहस्तथा तीर्थमेक मासे द्वयोस्तु वा

saṃvīkṣya kalpayettīrthaṃ uktāṃ saṃkṣepāśca yostava | dhvajā rohastathā tīrthameka māse dvayostu vā

अन्त्यमे तद्दिनं श्रेष्ठं पूर्वं चेत् कर्तृनाशनम् । एकत्रिपञ्चसप्ताह नवाहानु दिनेषु च

antyame taddinaṃ śreṣṭhaṃ pūrvaṃ cet kartṛnāśanam | ekatripañcasaptāha navāhānu dineṣu ca

तथा पञ्चदशाहेषु नामान्यत्र यथाक्रमम् । शैवं गौणं विभूतिञ्च भौवनं दैविकं तथा

tathā pañcadaśāheṣu nāmānyatra yathākramam | śaivaṃ gauṇaṃ vibhūtiñca bhauvanaṃ daivikaṃ tathā

पैतृकं विजयं चेति भिद्यन्नथ त्रिधा पुनः । पुष्कलं विजयाख्यं च केवलं च क्रमेण तु

paitṛkaṃ vijayaṃ ceti bhidyannatha tridhā punaḥ | puṣkalaṃ vijayākhyaṃ ca kevalaṃ ca krameṇa tu

निर्दिष्ट दिवसात् पूर्व रात्रौ यत्राधिवासनम् । भवेद्बिम्बोत्सवो यत्र केवलान्तं विनिर्दिशेत्

nirdiṣṭa divasāt pūrva rātrau yatrādhivāsanam | bhavedbimbotsavo yatra kevalāntaṃ vinirdiśet

तदेव भ्रमणिमाहुर्वशात् पक्षोत्सवादिषु । ध्वजारोहणपूर्वादि भेदैर्भिन्नास्त्रिधा पुनः

tadeva bhramaṇimāhurvaśāt pakṣotsavādiṣu | dhvajārohaṇapūrvādi bhedairbhinnāstridhā punaḥ

शैवं भौणं विभूतौ च वर्जयेत् केतुरोहणम् । भौवना द्विजयान्तौ च ध्वजारोहणमारभेत्

śaivaṃ bhauṇaṃ vibhūtau ca varjayet keturohaṇam | bhauvanā dvijayāntau ca dhvajārohaṇamārabhet

तत्रोक्त दिनमात्रे च द्विगुणे द्विगुणे क्रमात् । अंकुरार्पण पूर्वं च कारयेदुत्सवं सुधीः

tatrokta dinamātre ca dviguṇe dviguṇe kramāt | aṃkurārpaṇa pūrvaṃ ca kārayedutsavaṃ sudhīḥ

ध्वजारोपयित्वाह्नि भेरीं सन्ताड्य तं निशि । उत्सवस्यादि रात्रौ तु यत्रस्यादंकुरार्पणम्

dhvajāropayitvāhni bherīṃ santāḍya taṃ niśi | utsavasyādi rātrau tu yatrasyādaṃkurārpaṇam

ध्वजारोहणपूर्वं तु विजानीयाद्विचक्षणः । पूर्वं निधिस्समुक्ता स्यात् भेरीं पश्चात् ध्वज क्रियाम्

dhvajārohaṇapūrvaṃ tu vijānīyādvicakṣaṇaḥ | pūrvaṃ nidhissamuktā syāt bherīṃ paścāt dhvaja kriyām

कृत्वां कुरार्पणं यत्र कुर्याद्वै पूर्ववन्निशि । भेरी ताडन पूर्वं स्यात् रात्रै चैवांकुरार्पणम्

kṛtvāṃ kurārpaṇaṃ yatra kuryādvai pūrvavanniśi | bherī tāḍana pūrvaṃ syāt rātrai caivāṃkurārpaṇam

ध्वजारोह दिनात्पूर्वं द्यासादर्वाक् शुभे दिने । दारु संगहणं कुर्यात् यथा तेरनुस कर्मणि

dhvajāroha dinātpūrvaṃ dyāsādarvāk śubhe dine | dāru saṃgahaṇaṃ kuryāt yathā teranusa karmaṇi

अनुरूपशमेपेतं वनमुद्यानमेव च । प्रविश्य पूर्वरात्रै तु देशिकः शिल्पिभिस्सह

anurūpaśamepetaṃ vanamudyānameva ca | praviśya pūrvarātrai tu deśikaḥ śilpibhissaha

भूम्यस्त्रेण समायुक्तं चण्डनाथसमन्वितम् । वृक्षं संपूज्य सन्तर्प्य कौतुकं बन्धयेद्धृदा

bhūmyastreṇa samāyuktaṃ caṇḍanāthasamanvitam | vṛkṣaṃ saṃpūjya santarpya kautukaṃ bandhayeddhṛdā

ततः प्रभाते विमले शूलास्त्रसहितो मुरुः । पूर्ववत्पूजयित्वाथ विसृज्यवनदेवताम्

tataḥ prabhāte vimale śūlāstrasahito muruḥ | pūrvavatpūjayitvātha visṛjyavanadevatām

वृत्तात्तेन कुठारेण च्छीरद्या मृत्युजितं जपन् । शिल्पिभिः च्छेदयेत्पश्चात् वास्तुविद्याविशारदैः

vṛttāttena kuṭhāreṇa cchīradyā mṛtyujitaṃ japan | śilpibhiḥ cchedayetpaścāt vāstuvidyāviśāradaiḥ

पादं विलक्षयेत् तस्य शुभाशुभ विभेदतः । अन्तर्न्यत्तत्पलाशांबुमरुद्दिक्षु न शोभनः

pādaṃ vilakṣayet tasya śubhāśubha vibhedataḥ | antarnyattatpalāśāṃbumaruddikṣu na śobhanaḥ

पातो वनस्पतेः शिष्टं दिक्षु पादसुशोभनः । देशिकं पूजयेत् पूर्वं वस्त्रहेमांगुलीयकैः

pāto vanaspateḥ śiṣṭaṃ dikṣu pādasuśobhanaḥ | deśikaṃ pūjayet pūrvaṃ vastrahemāṃgulīyakaiḥ

दैवज्ञं पूजयेत्पश्चात् ताम्बूलं दापयेज्जनैः । एवं सग्रीषु वृक्षादीनारोप्य शकटादिकैः

daivajñaṃ pūjayetpaścāt tāmbūlaṃ dāpayejjanaiḥ | evaṃ sagrīṣu vṛkṣādīnāropya śakaṭādikaiḥ

कर्मशाला निवेश्याथ विन्दतीकरथोदिकान् । तद्दिनेषु मुहूर्तेषु तु कुर्यान्मङ्गलैः सह

karmaśālā niveśyātha vindatīkarathodikān | taddineṣu muhūrteṣu tu kuryānmaṅgalaiḥ saha

तत्र यानं प्रपादीनां मुहूर्तस्तम्भ वेशनम् । प्राकारं गोपुरं शालां मण्टपाद्यन्तरं तथा

tatra yānaṃ prapādīnāṃ muhūrtastambha veśanam | prākāraṃ gopuraṃ śālāṃ maṇṭapādyantaraṃ tathā

परिचारा लयं पीठं ऋषभं तच्च तुष्करम् । कारयुक्तसुधापिण्ड कृतानिसन्निबन्धनम्

paricārā layaṃ pīṭhaṃ ṛṣabhaṃ tacca tuṣkaram | kārayuktasudhāpiṇḍa kṛtānisannibandhanam

तत्साधु धवलं कृत्वा चित्रयेच्चित्रक्तिमैः । यत्रालंकृतलीलार्थं आस्थानं कुरुते विभुः

tatsādhu dhavalaṃ kṛtvā citrayeccitraktimaiḥ | yatrālaṃkṛtalīlārthaṃ āsthānaṃ kurute vibhuḥ

तत्र तत्र विधातव्या मण्टपाद्यास्सुशोभताम् । साघ्रकेश घृतालिप्या रंगलेखा चितांचताः । वितानवस्त्रातपत्रेण संयुक्तादामभूषितः

tatra tatra vidhātavyā maṇṭapādyāssuśobhatām | sāghrakeśa ghṛtālipyā raṃgalekhā citāṃcatāḥ | vitānavastrātapatreṇa saṃyuktādāmabhūṣitaḥ

शुभाभिर्वैजयन्तीभिः उत्पतन्ती वृता परी । हैमरत्नार्चिता चित्र दुकूलाम्बरभूषिता

śubhābhirvaijayantībhiḥ utpatantī vṛtā parī | haimaratnārcitā citra dukūlāmbarabhūṣitā

स पौष्पा देव देवस्य विधातव्या रथारयः । नाना विधानि यन्त्राणि कर्तव्यानि पृथक् पृथक्

sa pauṣpā deva devasya vidhātavyā rathārayaḥ | nānā vidhāni yantrāṇi kartavyāni pṛthak pṛthak

अथादिस्तम भानु हुनेन दारुचर्ममयं जपेत् । शैल ऋंचेष्टकं चान्य नासी कुर्याद्विचक्षणः

athādistama bhānu hunena dārucarmamayaṃ japet | śaila ṛṃceṣṭakaṃ cānya nāsī kuryādvicakṣaṇaḥ

अंकुराण्यर्पयित्वादौ पूर्वोक्तविधिना गुरुः । वृषयागं ततः कुर्याच्छिवं विज्ञाप्य देशिकः

aṃkurāṇyarpayitvādau pūrvoktavidhinā guruḥ | vṛṣayāgaṃ tataḥ kuryācchivaṃ vijñāpya deśikaḥ

ध्वजारोहण पूर्वेद्युः नीतगन्धादिना वृषम् । अर्चयित्वा शिवाग्रस्थं कौतुकं बन्धयेन वा

dhvajārohaṇa pūrvedyuḥ nītagandhādinā vṛṣam | arcayitvā śivāgrasthaṃ kautukaṃ bandhayena vā

शृङ्गेसवृषमन्त्रेण बद्धाऽग्रे पृष्ठतोऽपि वा । देशे संभाधनिर्मुक्ते शालिभिस्तण्डुलैः तिलैः

śṛṅgesavṛṣamantreṇa baddhā'gre pṛṣṭhato'pi vā | deśe saṃbhādhanirmukte śālibhistaṇḍulaiḥ tilaiḥ

तत्र देशानुरोधेन संकल्प्य स्थण्डिल द्वयम् । पृथमास्थापयेत्केतुं तल्लक्षणमिहोच्यते

tatra deśānurodhena saṃkalpya sthaṇḍila dvayam | pṛthamāsthāpayetketuṃ tallakṣaṇamihocyate

दृसलक्ष्याः सितः सूक्ष्मो घटितः पुनकर्तृभिः । लोकचिर ध्वजा नष्टा ववीयद्वा समानयेत्

dṛsalakṣyāḥ sitaḥ sūkṣmo ghaṭitaḥ punakartṛbhiḥ | lokacira dhvajā naṣṭā vavīyadvā samānayet

शिवध्वजाद्दशांशादि लितान्ताय विस्तरान् । तद्वाहने युतो पेतान् स्वस्ववर्णानुसारतः

śivadhvajāddaśāṃśādi litāntāya vistarān | tadvāhane yuto petān svasvavarṇānusārataḥ

रक्त पीतोऽथवा कृष्ण श्रुत्वा वसवस्सुतपसैः । रसैर्भूतकरैस्सम्यगायतो रोमवाजितः

rakta pīto'thavā kṛṣṇa śrutvā vasavassutapasaiḥ | rasairbhūtakaraissamyagāyato romavājitaḥ

शो * था चेक्षप्रमाणेन कर्तव्यास्तु ध्वजः । देवादि सर्वदेवानां उत्सवस्थापनादिषु

śo * thā cekṣapramāṇena kartavyāstu dhvajaḥ | devādi sarvadevānāṃ utsavasthāpanādiṣu

ध्वजवस्त्रादि सर्वाणि शालिकास्यधिकारितः । तद्वंश जाति कन्याभिः कर्तृतै तन्तुभिः शुभैः

dhvajavastrādi sarvāṇi śālikāsyadhikāritaḥ | tadvaṃśa jāti kanyābhiḥ kartṛtai tantubhiḥ śubhaiḥ

पवित्रारोहणाद्यंतु कर्मसर्वत्रसंस्थितम् । आयामे पञ्च षट् सप्त भागे भागेन विस्मृतः

pavitrārohaṇādyaṃtu karmasarvatrasaṃsthitam | āyāme pañca ṣaṭ sapta bhāge bhāgena vismṛtaḥ

तन्मान समपूजो वा किञ्च न्यूनाधिकोथवा । तदर्ध शिखरोपेतस्तद्भागशिरोऽपि वा

tanmāna samapūjo vā kiñca nyūnādhikothavā | tadardha śikharopetastadbhāgaśiro'pi vā

वेत्रद्वयसमोपेतस्तदग्रे रज्जुयत्रवत् । ध्वजमेवं समारोप्य तन्मध्ये वृषमालिखेत्

vetradvayasamopetastadagre rajjuyatravat | dhvajamevaṃ samāropya tanmadhye vṛṣamālikhet

द्वारोर्चन्नवधा कृत्वा भाग भाग प्रमाणतः । ज्येष्ठादि कन्यासान्तानि नवमानानि कल्पयेत्

dvārorcannavadhā kṛtvā bhāga bhāga pramāṇataḥ | jyeṣṭhādi kanyāsāntāni navamānāni kalpayet

मुखद्वालाभिपर्यन्तं वानंथत्वा वृषांगुलैः । कलाकोलकभागादि * * कल्प्यबुद्धिमान्

mukhadvālābhiparyantaṃ vānaṃthatvā vṛṣāṃgulaiḥ | kalākolakabhāgādi * * kalpyabuddhimān

शिल्पशास्त्रोक्त मार्गेण स्थितं वा शयितं तु वा । पद्मासनसमारूढः पार्श्वे दीपाद्यथान्वितम्

śilpaśāstrokta mārgeṇa sthitaṃ vā śayitaṃ tu vā | padmāsanasamārūḍhaḥ pārśve dīpādyathānvitam

च्छत्रचामरसंयुक्तं पूर्णकुम्भात्मरान्वितम् । त्रिशुलास्त्रैः समायुक्तं रहितं वा विचक्षणः

cchatracāmarasaṃyuktaṃ pūrṇakumbhātmarānvitam | triśulāstraiḥ samāyuktaṃ rahitaṃ vā vicakṣaṇaḥ

शिल्पिना कारयित्वैवमाचरेदक्षिमोचनम् । प्रोक्षितं पुष्यतोयेन स्थापयित्वा शिवाम्भसा

śilpinā kārayitvaivamācaredakṣimocanam | prokṣitaṃ puṣyatoyena sthāpayitvā śivāmbhasā

संप्रोक्ष्यवृषमन्त्रेण गन्धाद्यैरर्चयेद्गुरुः । तदग्रे स्थण्डिलं न्यस्त्वा नवकुम्भा नलं कृतान्

saṃprokṣyavṛṣamantreṇa gandhādyairarcayedguruḥ | tadagre sthaṇḍilaṃ nyastvā navakumbhā nalaṃ kṛtān

वृषं लोकेश्वरा नष्टौ मध्यमे परितो यजेत् । तदग्रे स्थण्डिले होमं समिर्द्यरुध्रतैर्गुरुः

vṛṣaṃ lokeśvarā naṣṭau madhyame parito yajet | tadagre sthaṇḍile homaṃ samirdyarudhratairguruḥ

वृष गायत्रि मन्त्रेण शतमर्धार्धमेव वा । हुत्वातामग्रतो दण्डं स्थापयित्वाधिवासयेत्

vṛṣa gāyatri mantreṇa śatamardhārdhameva vā | hutvātāmagrato daṇḍaṃ sthāpayitvādhivāsayet

धामद्वित्रिगुणं वाथ समं वा शिखरावधिः । नासिकान्तं गलान्तं वा वृषस्थलसमं तु वा

dhāmadvitriguṇaṃ vātha samaṃ vā śikharāvadhiḥ | nāsikāntaṃ galāntaṃ vā vṛṣasthalasamaṃ tu vā

चतुस्त्रि द्वितलान्तं वा बहुभूमिषु सद्मसु । नवहस्तं समारभ्य यद्वा तिथि करावधि

catustri dvitalāntaṃ vā bahubhūmiṣu sadmasu | navahastaṃ samārabhya yadvā tithi karāvadhi

वैणवं सारदारूढं क्रमुकं वाऽप्यनिन्दितम् । तत्वाङ्गुलादि भान्वन्तं शुभनामसमन्वितम्

vaiṇavaṃ sāradārūḍhaṃ kramukaṃ vā'pyaninditam | tatvāṅgulādi bhānvantaṃ śubhanāmasamanvitam

वैणवं क्रमुकं दण्डं गृह्णीयात् स्वप्रमाणतः । सुरेश भानु निम्नाङ्ग रस वेदसमांगुलैः

vaiṇavaṃ kramukaṃ daṇḍaṃ gṛhṇīyāt svapramāṇataḥ | sureśa bhānu nimnāṅga rasa vedasamāṃgulaiḥ

आयतारि वियतैस्तारर्धं धनसंयतैः । दर्वाकारैर्यथा योग्यं रन्धैस्स्कन्दैस्त्रिभिर्युतम्

āyatāri viyataistārardhaṃ dhanasaṃyataiḥ | darvākārairyathā yogyaṃ randhaisskandaistribhiryutam

यथा बलं यथाशोभं दर्व्यनाभान्वि तेन च । वैणवाद्युपदण्डेषु तु यन्त्ररज्वा श्रयेण तु

yathā balaṃ yathāśobhaṃ darvyanābhānvi tena ca | vaiṇavādyupadaṇḍeṣu tu yantrarajvā śrayeṇa tu

लोहजेन तु नीलेन कटकेन समन्वितम् । ज्येष्ठाङ्गुलिना हेतु बलयस्यो न रज्जुना । ध्वजारोह क्रियायोग्य दैवेन च समन्वितम्

lohajena tu nīlena kaṭakena samanvitam | jyeṣṭhāṅgulinā hetu balayasyo na rajjunā | dhvajāroha kriyāyogya daivena ca samanvitam

दर्भमालासमायुक्तं प्रोक्षितां चास्त्रतो यतः । गन्धादिभिरथाभ्यर्च्य जयशब्दादि मङ्गलैः

darbhamālāsamāyuktaṃ prokṣitāṃ cāstrato yataḥ | gandhādibhirathābhyarcya jayaśabdādi maṅgalaiḥ

पीठगोपुरयोर्मध्ये वृषगोपुरयोरपि । पीठाग्रे वा वृषाग्रे वा पृष्ठे वाऽप्युभयोरपि

pīṭhagopurayormadhye vṛṣagopurayorapi | pīṭhāgre vā vṛṣāgre vā pṛṣṭhe vā'pyubhayorapi

चतुस्ताल प्रमाणेन खात्वा मृत्सदवर्जिते । नम्मत्रले हेमजं कूर्म प्रणवेन विनिक्षिपेत्

catustāla pramāṇena khātvā mṛtsadavarjite | nammatrale hemajaṃ kūrma praṇavena vinikṣipet

दण्डं संस्थाप्य यन्त्रेण तन्मूले वेदिकां कुरु । शिला पार्श्वेष्टकोद्भूतौ यद्वापक्षेष्टकान्विताम्

daṇḍaṃ saṃsthāpya yantreṇa tanmūle vedikāṃ kuru | śilā pārśveṣṭakodbhūtau yadvāpakṣeṣṭakānvitām

एकहस्ता त्रिहस्तान्ता त्र्यङ्गुलार्घ्यासुविस्तृताम् । समाद्यष्टांश वृद्ध्या तु साधान्तं पञ्चतोनताम्

ekahastā trihastāntā tryaṅgulārghyāsuvistṛtām | samādyaṣṭāṃśa vṛddhyā tu sādhāntaṃ pañcatonatām

उच्चार्धोर्धोन्नत व्यास पञ्चत्रिंशद्वशोभितम् । उच्चाद्यात्वादि रुद्रान्त भागेष्वेकांश मानतः

uccārdhordhonnata vyāsa pañcatriṃśadvaśobhitam | uccādyātvādi rudrānta bhāgeṣvekāṃśa mānataḥ

पतोपानपतीमूले यदि वा मेखलावतीम् । मानाङ्गुल वशात् कुर्यात् मात्रांगुल वशेन तु

patopānapatīmūle yadi vā mekhalāvatīm | mānāṅgula vaśāt kuryāt mātrāṃgula vaśena tu

वेदिमथसोपाद्य कृत्वा शिल्पिविसर्जनम् । गोमया लेपनं कृत्वा रजोभिस्तु विचित्रयेत्

vedimathasopādya kṛtvā śilpivisarjanam | gomayā lepanaṃ kṛtvā rajobhistu vicitrayet

शुद्धतोयेन सम्प्रोक्ष्य पूर्वनिश्यधिवासयेत् । अथवा ध्वजदण्डां तु सद्य एवाधिवासयेत्

śuddhatoyena samprokṣya pūrvaniśyadhivāsayet | athavā dhvajadaṇḍāṃ tu sadya evādhivāsayet

एवमेवाधिवास्याथ सर्वालंकारसंयुतम् । त्रिशूलेन समायुक्तं दद्याद्ग्राम बलिर्न वा

evamevādhivāsyātha sarvālaṃkārasaṃyutam | triśūlena samāyuktaṃ dadyādgrāma balirna vā

प्रभाते नित्यपूजान्ते ध्वजं पुष्पाद्यलंकृतम् । गन्धादीनां समभ्यर्च्य मुद्गान्नं विनिवेदयेत्

prabhāte nityapūjānte dhvajaṃ puṣpādyalaṃkṛtam | gandhādīnāṃ samabhyarcya mudgānnaṃ vinivedayet

ताम्बूलं मुखवासञ्च श्रीमत्पञ्च महाध्वनिः । आतपत्रं च मुकुरं चामरे च प्रदर्शयेत्

tāmbūlaṃ mukhavāsañca śrīmatpañca mahādhvaniḥ | ātapatraṃ ca mukuraṃ cāmare ca pradarśayet

कला न्यादि शिवप्रान्तं प्रपञ्चाधाररूपिणम् । शक्तिं ध्यात्वा वृषं साक्षात् देवदेवं च शूलिनम्

kalā nyādi śivaprāntaṃ prapañcādhārarūpiṇam | śaktiṃ dhyātvā vṛṣaṃ sākṣāt devadevaṃ ca śūlinam

समारोप्य रथेरङ्गे शिबिकायां रथेषु वा । नाना वाद्य समायुक्तं नाना गानैः समन्वितम्

samāropya ratheraṅge śibikāyāṃ ratheṣu vā | nānā vādya samāyuktaṃ nānā gānaiḥ samanvitam

अस्त्रमूर्तिसमायुक्तं दिक्पतिभ्यो बलिं क्षिपेत् । एवं प्रदक्षिणं नीत्वा प्रसादाभ्यन्तरं विशेत्

astramūrtisamāyuktaṃ dikpatibhyo baliṃ kṣipet | evaṃ pradakṣiṇaṃ nītvā prasādābhyantaraṃ viśet

ध्वजं स्थण्डिलसंयुक्तं ब्रह्मघोषसमन्वितम् । ग्राम प्रदक्षिणं कृत्वा दण्डस्थानं प्रविश्य च

dhvajaṃ sthaṇḍilasaṃyuktaṃ brahmaghoṣasamanvitam | grāma pradakṣiṇaṃ kṛtvā daṇḍasthānaṃ praviśya ca

मुहूर्ते देव निर्मुक्ते यजमानशुभ प्रदे । पुण्याहं वाचयित्वा तु प्रोक्षयित्वा तदम्भसः

muhūrte deva nirmukte yajamānaśubha prade | puṇyāhaṃ vācayitvā tu prokṣayitvā tadambhasaḥ

विद्यादेहमयं दण्डं ध्यात्वा गन्धादिभिर्यजेत् । तद्दण्डस्य चतुर्दिक्षु नृत्तगेय रवान्वितम्

vidyādehamayaṃ daṇḍaṃ dhyātvā gandhādibhiryajet | taddaṇḍasya caturdikṣu nṛttageya ravānvitam

रज्जु यन्त्रेण संयोज्य ध्वज घण्टासमन्वितम् । वृषमन्त्रं समादाय कुम्भमान् वृषहृदि न्यसेत्

rajju yantreṇa saṃyojya dhvaja ghaṇṭāsamanvitam | vṛṣamantraṃ samādāya kumbhamān vṛṣahṛdi nyaset

गन्धाद्यैरर्चयित्वाऽथ विप्रस्वाध्यायघोषणैः । ध्वजमारोहयेन्मन्त्री न द्रुतञ्च विलम्बितम्

gandhādyairarcayitvā'tha viprasvādhyāyaghoṣaṇaiḥ | dhvajamārohayenmantrī na drutañca vilambitam

लोकपालघटस्तोयैः योजयेद्दण्डमूलतः । अस्त्रं सम्पूज्य गन्धाद्यैर्मुद्गान्नं विनिवेद्य च

lokapālaghaṭastoyaiḥ yojayeddaṇḍamūlataḥ | astraṃ sampūjya gandhādyairmudgānnaṃ vinivedya ca

आमन्त्रयेद्ध्वजं पश्चात् भ्रमणं चेह तत्र च । कार्याद्वया स्थिरेणापि भोगमोक्षार्थ सिद्धये

āmantrayeddhvajaṃ paścāt bhramaṇaṃ ceha tatra ca | kāryādvayā sthireṇāpi bhogamokṣārtha siddhaye

प्रासादध्वजमप्यस्मिन् काले चारो पयेत्सुधीः । ध्वजारोहणवेलायां वृषभस्य निवेदितम्

prāsādadhvajamapyasmin kāle cāro payetsudhīḥ | dhvajārohaṇavelāyāṃ vṛṣabhasya niveditam

भुक्त्वा चास्या लभेत् पुत्रमीश्वरांशं न संशयः । यत्रैतत् क्रियते राष्ट्रे ध्वज यष्टिनिवेशनम्

bhuktvā cāsyā labhet putramīśvarāṃśaṃ na saṃśayaḥ | yatraitat kriyate rāṣṭre dhvaja yaṣṭiniveśanam

ना कालमृत्युस्तत्राऽस्ति नाऽलक्ष्मीः पापकृत्स्वपि । स्वकला च त्रिपर्जन्यः सुभिक्षं विजयी नृपः

nā kālamṛtyustatrā'sti nā'lakṣmīḥ pāpakṛtsvapi | svakalā ca triparjanyaḥ subhikṣaṃ vijayī nṛpaḥ

भवानि सहितं देवं आरोप्यशिबिकादिषु । ध्वजेन वा तदन्ते वा सर्वमङ्गलसंयुतम्

bhavāni sahitaṃ devaṃ āropyaśibikādiṣu | dhvajena vā tadante vā sarvamaṅgalasaṃyutam

पुरं प्रदक्षिणीकृत्यामयेदास्थानमण्डपम् । परिवेष क्रमं कृत्वा सोपचारं यथोचितम्

puraṃ pradakṣiṇīkṛtyāmayedāsthānamaṇḍapam | pariveṣa kramaṃ kṛtvā sopacāraṃ yathocitam

पुनरस्तं गते भानौ भागं निर्वर्त्यनैत्तिकम् । मुहूर्ते समनु प्राप्ते भेरीताडन मारभेत्

punarastaṃ gate bhānau bhāgaṃ nirvartyanaittikam | muhūrte samanu prāpte bherītāḍana mārabhet

देवाग्रे वाऽथ लिङ्गाग्रे शालिभिस्तण्डुलैस्तिलैः । स्थण्डल द्वितयं कृत्वा गर्भपुष्पाद्यलंकृतम्

devāgre vā'tha liṅgāgre śālibhistaṇḍulaistilaiḥ | sthaṇḍala dvitayaṃ kṛtvā garbhapuṣpādyalaṃkṛtam

एकस्मिन् क्षपयित्वास्त्रं गन्धाद्यैरर्चयेद्गुरुः । तदग्रे स्थापयेद्भेरीं लक्षणोक्तामनिन्दिताम्

ekasmin kṣapayitvāstraṃ gandhādyairarcayedguruḥ | tadagre sthāpayedbherīṃ lakṣaṇoktāmaninditām

अग्रे पृष्ठे यथासव्यं वामात्मकमुखद्वयम् । सौरं चान्द्रं यथादेहं मुखसंकल्प्य च

agre pṛṣṭhe yathāsavyaṃ vāmātmakamukhadvayam | sauraṃ cāndraṃ yathādehaṃ mukhasaṃkalpya ca

पुण्याहं वाचयित्वाथ प्रोक्षयित्वा च तोयतः । नन्दी बीजं न्यसेन्मध्ये सौरश्चान्द्रमुखस्य योः

puṇyāhaṃ vācayitvātha prokṣayitvā ca toyataḥ | nandī bījaṃ nyasenmadhye sauraścāndramukhasya yoḥ

100

सम्पूज्यगन्धपुष्पाद्यैः नैवेद्यान्तैरूपस्करैः । आमरू युक्ततो मन्त्री नन्दिकेशं सुमन्त्रतः

sampūjyagandhapuṣpādyaiḥ naivedyāntairūpaskaraiḥ | āmarū yuktato mantrī nandikeśaṃ sumantrataḥ

101

दुन्दुभिध्वनिनादो वार्थं परमानन्द नन्दिकः । नन्दीश्वर नमस्तुभ्यं त्रिणेत्राय महात्मने

dundubhidhvaninādo vārthaṃ paramānanda nandikaḥ | nandīśvara namastubhyaṃ triṇetrāya mahātmane

102

सन्तास्य हेतिमन्त्रेण त्रिःकृत्वा प्रथमं गुरुः । आहूय शुद्धं शैवदीक्षा सम * * * न्वितम्

santāsya hetimantreṇa triḥkṛtvā prathamaṃ guruḥ | āhūya śuddhaṃ śaivadīkṣā sama * * * nvitam

103

सम्प्रोक्ष्य गन्धतोयेन तत्वतोरुसमंक्षिपेत् । सौख्याचारैर्विदग्धै भेरीद्गेनोद्यपञ्चभिः

samprokṣya gandhatoyena tatvatorusamaṃkṣipet | saukhyācārairvidagdhai bherīdgenodyapañcabhiḥ

104

तत्पुष्पं तत्र निक्षिप्य मनस्कृत्वा तनिन्दितम् । वादयेत्सुमुखो भूत्वा वाद्य विद्या विचक्षणः

tatpuṣpaṃ tatra nikṣipya manaskṛtvā taninditam | vādayetsumukho bhūtvā vādya vidyā vicakṣaṇaḥ

105

नर्तको मर्दनश्चैव गायकोवंशकस्तथा । तण्डिमोरविकश्चेति पञ्चाचार्य उदाहृताः

nartako mardanaścaiva gāyakovaṃśakastathā | taṇḍimoravikaśceti pañcācārya udāhṛtāḥ

106

पञ्चाचार्य विधौवर्णा अनुलोमाश्च सर्वतः । नानावाद्यैरथातोद्यैर्भेरी पटहमर्दिकैः

pañcācārya vidhauvarṇā anulomāśca sarvataḥ | nānāvādyairathātodyairbherī paṭahamardikaiḥ

107

तुमुलो झल्लरीभिश्च सरित्कारीत् तथा परैः । वीणा वेणु मृदङ्गैश्च शंखकाहलकच्चक्तैः

tumulo jhallarībhiśca saritkārīt tathā paraiḥ | vīṇā veṇu mṛdaṅgaiśca śaṃkhakāhalakaccaktaiḥ

108

सककीम भिज जयाखण्डाभिरिन्द्र बहुभाषितैः । श्रीमत्पञ्च महायज्ञे ब्दर्देव श्रुतिसुतिप्रदैः

sakakīma bhija jayākhaṇḍābhirindra bahubhāṣitaiḥ | śrīmatpañca mahāyajñe bdardeva śrutisutipradaiḥ

109

वादयेकश्शान्त समतालादि तालकात् । चर्मच्छन्नं च सक्तञ्च धरणं वंशमेव च

vādayekaśśānta samatālādi tālakāt | carmacchannaṃ ca saktañca dharaṇaṃ vaṃśameva ca

110

गानश्चेति विदुः पञ्च महाशब्दामनीषिणः । क्वचित्तदभिसंज्ञाभिः कीर्तिता परमेष्ठिना

gānaśceti viduḥ pañca mahāśabdāmanīṣiṇaḥ | kvacittadabhisaṃjñābhiḥ kīrtitā parameṣṭhinā

111

ततोदितालगेयञ्च तत्तद्दिक्पाल तृप्तये । ब्रह्मणि समब्ध्ना च भृङ्गिणी मल्लतालकम्

tatoditālageyañca tattaddikpāla tṛptaye | brahmaṇi samabdhnā ca bhṛṅgiṇī mallatālakam

112

नवाख्यो बलि तालञ्च छोटितालं चढक्करी । गौरी कुटि वरादी च कूर्जरी भेरिपस्तथा

navākhyo bali tālañca choṭitālaṃ caḍhakkarī | gaurī kuṭi varādī ca kūrjarī bheripastathā

113

देशारिशीर्ष त्रयंन्त इत्येते गानमुच्यते । अन्तालि मेघ नागञ्च कोल्लिकौशिकपञ्चमः

deśāriśīrṣa trayaṃnta ityete gānamucyate | antāli megha nāgañca kollikauśikapañcamaḥ

114

शालको नट्टनागञ्च तुङ्गनागञ्च तर्कशः । ब्रह्मादीशानपर्यन्तं तालकेयाः प्रकीर्तिताः

śālako naṭṭanāgañca tuṅganāgañca tarkaśaḥ | brahmādīśānaparyantaṃ tālakeyāḥ prakīrtitāḥ

115

ततो देवास्समाहूय तदा मन्त्रेण पूर्वकम् । देशिको वाऽथ तच्छिष्यं सम्पाद्य बलि साधनम्

tato devāssamāhūya tadā mantreṇa pūrvakam | deśiko vā'tha tacchiṣyaṃ sampādya bali sādhanam

116

ग्रामप्रदक्षिणं कुर्यादस्त्रमूर्तिसमन्वितम् । शुद्धौदनेन साज्येन दिक्पतिभ्यो बलिंक्षिपेत्

grāmapradakṣiṇaṃ kuryādastramūrtisamanvitam | śuddhaudanena sājyena dikpatibhyo baliṃkṣipet

117

दिक्पाला एवयेत्सर्वान् तत्तिर्क्षञ्च विचक्षणाः । भेर्याघोषेण चेलाय दद्यास्तु दिवसं निधे

dikpālā evayetsarvān tattirkṣañca vicakṣaṇāḥ | bheryāghoṣeṇa celāya dadyāstu divasaṃ nidhe

118

प्राणिनः सर्वथा तस्मात् न गच्छेयुस्सिचेकिनः । ततो देवेशकल्याणं सव्यमातीर्थकर्षणम्

prāṇinaḥ sarvathā tasmāt na gaccheyussicekinaḥ | tato deveśakalyāṇaṃ savyamātīrthakarṣaṇam

119

तीर्थ स्नानं ततोऽन्ये कार्यमारोग्यकांक्षिभिः । चक्रवर्ती महाराज्ञा नैवायं नियमो भवेत्

tīrtha snānaṃ tato'nye kāryamārogyakāṃkṣibhiḥ | cakravartī mahārājñā naivāyaṃ niyamo bhavet

120

परा यत्नात्मन्यं पुंसामपि तस्यात्मनाहते । देवेशेथ ध्वजारोहे भवे नैवान्तरध्वजः

parā yatnātmanyaṃ puṃsāmapi tasyātmanāhate | deveśetha dhvajārohe bhave naivāntaradhvajaḥ

121

देवकल्याण वेलाय नृपकल्याणं तथा भवेत् । विघ्नयाग नादर्वाक् ध्वजारोह दिनोपरि

devakalyāṇa velāya nṛpakalyāṇaṃ tathā bhavet | vighnayāga nādarvāk dhvajāroha dinopari

122

पक्षवारोत्सवादिश्च नैव कुर्वीत वा सुधीः । ऊर्ध्वतानपि तत्काले समारब्धे महामखे

pakṣavārotsavādiśca naiva kurvīta vā sudhīḥ | ūrdhvatānapi tatkāle samārabdhe mahāmakhe

123

कुण्डास्त्रानल कॢप्तस्स्यान्न पृथग्याग यामिनी । यागेश्वरार्चनं होमं तत्तद्द्विगुणमाचरेत्

kuṇḍāstrānala kḷptassyānna pṛthagyāga yāminī | yāgeśvarārcanaṃ homaṃ tattaddviguṇamācaret

124

बिम्बोद्भवं ततः कुर्यात् नैववाक वाञ्छिता । यागार्थं मण्टपं कुर्यात् वितानध्वज यादृशम्

bimbodbhavaṃ tataḥ kuryāt naivavāka vāñchitā | yāgārthaṃ maṇṭapaṃ kuryāt vitānadhvaja yādṛśam

125

तदात्र निखिलं वक्ष्ये शर्वैन्द्रो वाररा ले । कर्ता शयानरूपेण सोन्यत्रापि समीरितः

tadātra nikhilaṃ vakṣye śarvaindro vārarā le | kartā śayānarūpeṇa sonyatrāpi samīritaḥ

126

कन्यसो मध्यमं ज्येष्ठस्त्रिविधोऽपि त्रिधा भवेत् । पञ्चभ्यो सप्तमैर्हस्तैः यावस्त्रिसप्त यत्नयः

kanyaso madhyamaṃ jyeṣṭhastrividho'pi tridhā bhavet | pañcabhyo saptamairhastaiḥ yāvastrisapta yatnayaḥ

127

मानं हिते बहिर्मध्य भ्यन्तरं भुयो गतः । तत्र भक्ति यथा स्तम्भाश्शुद्धाष्पट्टारवोथवा

mānaṃ hite bahirmadhya bhyantaraṃ bhuyo gataḥ | tatra bhakti yathā stambhāśśuddhāṣpaṭṭāravothavā

128

घनोघोषधी रागश्च काञ्चनं कामरामकौ । सुघोषा सर्वरोदक्षा मण्टपा नव मानताः

ghanoghoṣadhī rāgaśca kāñcanaṃ kāmarāmakau | sughoṣā sarvarodakṣā maṇṭapā nava mānatāḥ

129

शैलजं वेष्टके वाथ मृण्मयं याग मन्दिरम् । समार्थं निर्गमं कक्ष्ये गीतो वेद च तोरणम्

śailajaṃ veṣṭake vātha mṛṇmayaṃ yāga mandiram | samārthaṃ nirgamaṃ kakṣye gīto veda ca toraṇam

130

चतुर्दिक्षोदको वापि मुखशालाविराजितम् । प्रागाप्यवाहितद्द्वारं संबोधेत दिगन्तरे

caturdikṣodako vāpi mukhaśālāvirājitam | prāgāpyavāhitaddvāraṃ saṃbodheta digantare

131

समन्ततः प्रचाच्छायाच्छन्न प्राङ्कणभूतलम् । सुविभक्ताङ्गसम्पूर्णं भद्रं यज्ञ निकेतनम्

samantataḥ pracācchāyācchanna prāṅkaṇabhūtalam | suvibhaktāṅgasampūrṇaṃ bhadraṃ yajña niketanam

132

कारयेच्छिल्पिकोचिदो * * * नाथ शिल्पिना । नाना कारोप भिन्नैर्वा कुण्डैर्नवभिरन्वितम्

kārayecchilpikocido * * * nātha śilpinā | nānā kāropa bhinnairvā kuṇḍairnavabhiranvitam

133

पञ्चभिर्वै कृतो वाऽथ मूर्तिभेद वशो न वा । तन्मण्डलैरलं कुर्यात् परितो मखमण्डपम्

pañcabhirvai kṛto vā'tha mūrtibheda vaśo na vā | tanmaṇḍalairalaṃ kuryāt parito makhamaṇḍapam

134

शान्तिभूति बलारोग्य संज्ञानितादितो न्यसेत् । त्रिकारा स च पञ्चान्त पाद पाद विवर्धनात्

śāntibhūti balārogya saṃjñānitādito nyaset | trikārā sa ca pañcānta pāda pāda vivardhanāt

135

उत्सेधाय विशालानि संछन्त्यूनाधिकानिव । तोरणानि पयो वृक्ष (जाति)जातिभेदेन वैकतः

utsedhāya viśālāni saṃchantyūnādhikāniva | toraṇāni payo vṛkṣa (jāti)jātibhedena vaikataḥ

136

शाखा विस्तार बाहुल्यं द्व्यङ्गुलाद्याविधङ्गुलम् । अष्टाङ्गुलात्करा भारि शूलशृङ्गाण्यथोपरि

śākhā vistāra bāhulyaṃ dvyaṅgulādyāvidhaṅgulam | aṣṭāṅgulātkarā bhāri śūlaśṛṅgāṇyathopari

137

ऊर्ध्वशाखा ललाटस्थ मध्यमे तु विनायकम् । तत्सव्ये वामभागे च श्रियं वागीश्वरीमपि

ūrdhvaśākhā lalāṭastha madhyame tu vināyakam | tatsavye vāmabhāge ca śriyaṃ vāgīśvarīmapi

138

पार्श्वयोः स्वस्तिकं पद्मं उत्पलं वा निवेशयेत् । अभावे पादपानां तु यथाला * प्रमाणतः

pārśvayoḥ svastikaṃ padmaṃ utpalaṃ vā niveśayet | abhāve pādapānāṃ tu yathālā * pramāṇataḥ

139

आत्मार्थे वा परार्थे वा तोरणानि प्रकल्पयेत् । अष्टमङ्गलसंयुक्तं वज्रायुधसमारथम्

ātmārthe vā parārthe vā toraṇāni prakalpayet | aṣṭamaṅgalasaṃyuktaṃ vajrāyudhasamāratham

140

स्रवन्ती वारि सम्पूर्णैः त्रिपादाधारवर्तिभिः । आज्ञादि पल्लवास्तीर्णवत्यै फल विभूषितैः

sravantī vāri sampūrṇaiḥ tripādādhāravartibhiḥ | ājñādi pallavāstīrṇavatyai phala vibhūṣitaiḥ

141

पूर्णकुम्भे प्रतिद्वारं रम्भास्तम्भैश्च भूषयेत् । भीमेन्द्रायुध बन्दूक कृष्णनीलाघनोपमैः

pūrṇakumbhe pratidvāraṃ rambhāstambhaiśca bhūṣayet | bhīmendrāyudha bandūka kṛṣṇanīlāghanopamaiḥ

142

हेमाम्भोज निभैः शार्व ध्वजैश्च परिमण्डितम् । सवितार समादञ्च सम्प्रोक्ष्य च समाचरेत्

hemāmbhoja nibhaiḥ śārva dhvajaiśca parimaṇḍitam | savitāra samādañca samprokṣya ca samācaret

143

मण्डपश्शांकरं धाम निर्वृत्यादि कला मयम् । सदाशिवं स्मरेत् साक्षात् पाताकश्शक्तिलक्षितम्

maṇḍapaśśāṃkaraṃ dhāma nirvṛtyādi kalā mayam | sadāśivaṃ smaret sākṣāt pātākaśśaktilakṣitam

144

तन्मध्ये वेकों कुर्यात् हस्तैर्भक्तिवशेन वा । त्रि चतुः पञ्चहस्तैर्वा तद्विस्तारं त्रिभागतः

tanmadhye vekoṃ kuryāt hastairbhaktivaśena vā | tri catuḥ pañcahastairvā tadvistāraṃ tribhāgataḥ

145

एकहस्तसमुत्सेद्याः यद्वामुष्टिसमुन्निताम् । उपवेदिकयोपेता यथाशोभप्रमाणतः

ekahastasamutsedyāḥ yadvāmuṣṭisamunnitām | upavedikayopetā yathāśobhapramāṇataḥ

146

दर्पणोदर वच्छुद्धांमसृणां तद्वदेव तु । कुण्डानि परितः कुर्या नव पञ्चैक भेदतः

darpaṇodara vacchuddhāṃmasṛṇāṃ tadvadeva tu | kuṇḍāni paritaḥ kuryā nava pañcaika bhedataḥ

147

वेदियोशशाङ्कार्ध त्र्यश्रावृत्तानि पञ्चसु । ते सुश्राश्च जाष्ठ कोणानि दिक्षु न्यासं प्रकल्पयेत्

vediyośaśāṅkārdha tryaśrāvṛttāni pañcasu | te suśrāśca jāṣṭha koṇāni dikṣu nyāsaṃ prakalpayet

148

वतुलं नवमं मध्ये वारुणां वृषाङ्कयोः । सर्वत्र चतुरश्राणि भवेयुर्वर्तुलानि च

vatulaṃ navamaṃ madhye vāruṇāṃ vṛṣāṅkayoḥ | sarvatra caturaśrāṇi bhaveyurvartulāni ca

149

चतुरश्रामयेकंश्चेत् वर्तुलं पद्ममेव वा । बहिरङ्गुष्ठकाभत्वा च स्त्रीद्यङ्गुलाः क्रमात्

caturaśrāmayekaṃścet vartulaṃ padmameva vā | bahiraṅguṣṭhakābhatvā ca strīdyaṅgulāḥ kramāt

150

अर्ध्वतोमेवलास्तिस्रो यदि वेकाशडङ्गुलाः । उत्तराभिमुखा तेषु नाभिनकनलाकिषु

ardhvatomevalāstisro yadi vekāśaḍaṅgulāḥ | uttarābhimukhā teṣu nābhinakanalākiṣu

151

पूर्वाननास्तृतान्येषु यथाशोभं समन्ततः । वेदि तोरणकुण्डानां तस्यवादि प्रभेदतः

pūrvānanāstṛtānyeṣu yathāśobhaṃ samantataḥ | vedi toraṇakuṇḍānāṃ tasyavādi prabhedataḥ

152

मानं मानाङ्गुलैर्मात्रांगुलैर्वा कल्पयेद्गुरुः । इत्थं विनिर्मिते तत्र कृत्वाशिल्पिविसर्जनम्

mānaṃ mānāṅgulairmātrāṃgulairvā kalpayedguruḥ | itthaṃ vinirmite tatra kṛtvāśilpivisarjanam

153

गोमया लेपिते वास्तु होमकर्मसमन्विते । पुण्याह प्रोक्षणोपेते विशुद्धे मखमण्टपे

gomayā lepite vāstu homakarmasamanvite | puṇyāha prokṣaṇopete viśuddhe makhamaṇṭape

154

शैवादि विजयान्तानां उत्सवं विजयात्मकम् । कर्तुरिच्छेद्यथदा यत्र ध्वजारोहनोमितः

śaivādi vijayāntānāṃ utsavaṃ vijayātmakam | karturicchedyathadā yatra dhvajārohanomitaḥ

155

द्वादशेऽहनि विघ्नार्थ मर्चयित्वा यथाविधिः । नानाविद्येपहरणि निवेद्यप्रार्थयेद्गुरुः

dvādaśe'hani vighnārtha marcayitvā yathāvidhiḥ | nānāvidyepaharaṇi nivedyaprārthayedguruḥ

156

भगवान्मादि शैवोऽस्याहं महोत्सवः । प्रवर्तित प्रधात्वन्तं विघ्नं तव सन्निधौ

bhagavānmādi śaivo'syāhaṃ mahotsavaḥ | pravartita pradhātvantaṃ vighnaṃ tava sannidhau

157

एवं संप्रार्थ्यविघ्नेशं सर्वमङ्गलसंयुतम् । ग्रामं प्रदक्षिणी कृत्य प्रविश्य भगवान् ततः

evaṃ saṃprārthyavighneśaṃ sarvamaṅgalasaṃyutam | grāmaṃ pradakṣiṇī kṛtya praviśya bhagavān tataḥ

158

कौतुकं बन्धयेत्सोमं यद्वा सोमार्ध धारिणम् । उत्पात धौकं वाधैवं वा नैकं वा कर्तृवाच्छया

kautukaṃ bandhayetsomaṃ yadvā somārdha dhāriṇam | utpāta dhaukaṃ vādhaivaṃ vā naikaṃ vā kartṛvācchayā

159

चोराद्यैः संकुलो ष्ट्रे शूलास्त्रं केवलं तु वा । संस्नाप्य देवदेवेशं शुक्लाम्बर विभूषितम्

corādyaiḥ saṃkulo ṣṭre śūlāstraṃ kevalaṃ tu vā | saṃsnāpya devadeveśaṃ śuklāmbara vibhūṣitam

160

शुक्लोत्तरीय सममाल्या मण्डपादा बलं कृते । स्थापयित्वाथ तस्याग्रे स्थण्डिले शालि निर्मिते

śuklottarīya samamālyā maṇḍapādā balaṃ kṛte | sthāpayitvātha tasyāgre sthaṇḍile śāli nirmite

161

हेमरौप्यादि पात्राणि तण्डुले च प्रपूजयेत् । त्रिपाद्युपरि विन्यस्य तदूर्ध्वे कौतुकं न्यसेत्

hemaraupyādi pātrāṇi taṇḍule ca prapūjayet | tripādyupari vinyasya tadūrdhve kautukaṃ nyaset

162

सौवर्णं राजतं वापि क्षौम कार्पासतन्तुजम् । निष्कमर्धं तदर्धं वा पञ्चत्रिसरजं तु वा

sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi kṣauma kārpāsatantujam | niṣkamardhaṃ tadardhaṃ vā pañcatrisarajaṃ tu vā

163

भस्म ताम्बुल पूर्वं स्यात् पुण्याहं वाचयेद्द्विजान् । गन्धादिभिर्हृदाभ्यर्च्य देशोको मन्त्र विग्रहः

bhasma tāmbula pūrvaṃ syāt puṇyāhaṃ vācayeddvijān | gandhādibhirhṛdābhyarcya deśoko mantra vigrahaḥ

164

सोष्णीषः सोत्तरास्स कुण्डलाद्यैरलंकृतम् । ताम्बूलं पुष्कलं दद्यात् केवं सेवाद्यतां नृणाम्

soṣṇīṣaḥ sottarāssa kuṇḍalādyairalaṃkṛtam | tāmbūlaṃ puṣkalaṃ dadyāt kevaṃ sevādyatāṃ nṛṇām

165

मुहूर्ते समनुप्राप्ते त्र्यम्बकेन तु मन्त्रतः । तद्भस्मन्यासमालभ्य ध्यात्वा तत्तु पणिमकङ्कणम्

muhūrte samanuprāpte tryambakena tu mantrataḥ | tadbhasmanyāsamālabhya dhyātvā tattu paṇimakaṅkaṇam

166

देवस्य दक्षिणे हस्ते बन्धयेत्कोतुकं(सु)हृदा । ध्यात्वा चन्द्रकला रूपं देव्याः सव्येकराम्बुजे

devasya dakṣiṇe haste bandhayetkotukaṃ(su)hṛdā | dhyātvā candrakalā rūpaṃ devyāḥ savyekarāmbuje

167

स्कन्द नन्दीश चण्डेश यदि तत्पार्श्ववर्तिनः । तेषामपि करे सव्ये सन्धयेत् स्वस्वमन्त्रतः

skanda nandīśa caṇḍeśa yadi tatpārśvavartinaḥ | teṣāmapi kare savye sandhayet svasvamantrataḥ

168

भस्मनापि कला दद्यात् द्रक्षोघ्ना लौकिकं विभो । अत्राविशिष्टा तद्भस्मा भक्तितो भक्तिं नयं निथौ

bhasmanāpi kalā dadyāt drakṣoghnā laukikaṃ vibho | atrāviśiṣṭā tadbhasmā bhaktito bhaktiṃ nayaṃ nithau

169

नन्दयन्ति पित्रान् सर्वान् मन्दन्ति यमलत्रयम् । सर्वमंगलसंयुक्तं अस्त्रलोकेश हेतिभिः

nandayanti pitrān sarvān mandanti yamalatrayam | sarvamaṃgalasaṃyuktaṃ astralokeśa hetibhiḥ

170

नये दन्तेथ देवेशं पीनो वामल त्रयम् । सकृतः पुण्यतोयैश्च गर्वैर्गन्धोदकैरपि

naye dantetha deveśaṃ pīno vāmala trayam | sakṛtaḥ puṇyatoyaiśca garvairgandhodakairapi

171

प्रोक्षयित्वास्त्रमन्त्रेण समन्ताद्यागमन्दिरम् । सम्पूज्य द्वारशाखासु दघादि द्वारपालकान्

prokṣayitvāstramantreṇa samantādyāgamandiram | sampūjya dvāraśākhāsu daghādi dvārapālakān

172

प्रविश्यान्तरथैशान्यां कृत्वास्थण्डिलमुत्तमम् । तदूर्ध्वे विन्यसेदस्त्रं लोकेशास्त्र समद्वृतः

praviśyāntarathaiśānyāṃ kṛtvāsthaṇḍilamuttamam | tadūrdhve vinyasedastraṃ lokeśāstra samadvṛtaḥ

173

सम्पूज्य गन्धपुष्पाद्यैर्हविरन्तैरूपस्करैः । शिवाग्निं कल्पयित्वान्द्रे त्वीशानशु मध्यमेऽथवा

sampūjya gandhapuṣpādyairhavirantairūpaskaraiḥ | śivāgniṃ kalpayitvāndre tvīśānaśu madhyame'thavā

174

सर्वमुर्तात्मकं ध्यात्वा तर्पयेत्समिदादिभिः । पालाशसमिदाज्यान्तं लाजानथ तिलानपि

sarvamurtātmakaṃ dhyātvā tarpayetsamidādibhiḥ | pālāśasamidājyāntaṃ lājānatha tilānapi

175

सिद्धार्थमकस्य राजान्नं शिवेनाङ्गरनु क्रमात् । हुत्वा तदन्ते ताम्बुलं पूर्णामन्ते विधाय च

siddhārthamakasya rājānnaṃ śivenāṅgaranu kramāt | hutvā tadante tāmbulaṃ pūrṇāmante vidhāya ca

176

ततोऽन्तर्बलिदानान्ते रोधयित्वा युवानलम् । आदिश्यबलिसामग्री दद्याद्ग्राम बलिं पुनः

tato'ntarbalidānānte rodhayitvā yuvānalam | ādiśyabalisāmagrī dadyādgrāma baliṃ punaḥ

177

ब्रह्मादीशान्तकं यत्र द्वादशाश्शंकरावपि । बहुविधियुते ग्रामे मध्ये वा तद्बहिस्तु वा

brahmādīśāntakaṃ yatra dvādaśāśśaṃkarāvapi | bahuvidhiyute grāme madhye vā tadbahistu vā

178

कर्तव्यस्तु विचारेण यथा योगं बलिं क्रमात् । चतुष्पथेषु परिता वलिक * रि दण्डके

kartavyastu vicāreṇa yathā yogaṃ baliṃ kramāt | catuṣpatheṣu paritā valika * ri daṇḍake

179

केवलैः दण्डकैः पूर्वोदीशानान्तं यथाविधि । तत्तद्दिनाथ ए धानां उक्तद्रव्येण मन्त्रवित्

kevalaiḥ daṇḍakaiḥ pūrvodīśānāntaṃ yathāvidhi | tattaddinātha e dhānāṃ uktadravyeṇa mantravit

180

द्रव्यास्त्रं लोकपालास्त्रं अन्नलिङ्गसमन्वितम् । समारोप्य रथे अस्मिन् पिञ्छाद्यैस्समलंकृतम्

dravyāstraṃ lokapālāstraṃ annaliṅgasamanvitam | samāropya rathe asmin piñchādyaissamalaṃkṛtam

181

बलिवाद्यसमुद्घोषैः सुरेतर भयंकरैः । ग्रामप्रदक्षिणं कृत्वा क्षिपेद्भूत बलिं क्रमात्

balivādyasamudghoṣaiḥ suretara bhayaṃkaraiḥ | grāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā kṣipedbhūta baliṃ kramāt

182

शुद्धोदनेन साज्येन दधिकान्नेन वा गुरुः । ततो ग्राम बलिं दद्यात् तदन्ते तं प्रविश्य च

śuddhodanena sājyena dadhikānnena vā guruḥ | tato grāma baliṃ dadyāt tadante taṃ praviśya ca

183

महापीठे बलिं दद्यात् तदन्येन्य प्रविश्य च । यक्षादि स्वस्वमन्त्रतः * * * * * * * *

*mahāpīṭhe baliṃ dadyāt tadanyenya praviśya ca | yakṣādi svasvamantrataḥ * * * * * * * **

184

अन्नलिङ्गं विसृज्यास्त्रं साव्रतीन् सर्व विन्यसेत् । एवं दत्वा बलिं प्रातः कालं सायं तनेऽपि वा

annaliṅgaṃ visṛjyāstraṃ sāvratīn sarva vinyaset | evaṃ datvā baliṃ prātaḥ kālaṃ sāyaṃ tane'pi vā

185

तदन्ते कारयेद्देवं ग्रामादिषु महोत्सवम् । नानाविध महारत्न सूक्तहेमाम्बरादिकम्

tadante kārayeddevaṃ grāmādiṣu mahotsavam | nānāvidha mahāratna sūktahemāmbarādikam

186

दुकूलपट्टकार्पास सद्वस्त्रैरावृतं बहुम् । दिव्यरत्नमयाकलैर्मण्डितं मकुटादिभिः

dukūlapaṭṭakārpāsa sadvastrairāvṛtaṃ bahum | divyaratnamayākalairmaṇḍitaṃ makuṭādibhiḥ

187

अपरिव्यक्तसौरभ्य नाना सृक्दामभूषितम् । ललट लोचनालोक निरस्त निखिलासुरम्

aparivyaktasaurabhya nānā sṛkdāmabhūṣitam | lalaṭa locanāloka nirasta nikhilāsuram

188

दक्षिणो पादङ्गदानात्त मनोरथ महाजनम् । गौरी मुखाम्बुजा सक्त वामाकी भ्रमरं हरम्

dakṣiṇo pādaṅgadānātta manoratha mahājanam | gaurī mukhāmbujā sakta vāmākī bhramaraṃ haram

189

बोधयन्तमिवा दित्यमदनिद्रावशं गतान् । अशेषः प्राणिनः पद्म कुड्मलानीव भास्करः

bodhayantamivā dityamadanidrāvaśaṃ gatān | aśeṣaḥ prāṇinaḥ padma kuḍmalānīva bhāskaraḥ

190

शिबिकादौ समानीय वेदातोद्यरवान्वितम् । आतपत्रेण शुभ्रेण हेमदण्डेन चोपरि

śibikādau samānīya vedātodyaravānvitam | ātapatreṇa śubhreṇa hemadaṇḍena copari

191

निरस्तकटकप्रभाजालं विद्यमानीं च चामरैः । नाना परिकरोपेतं राज्ञामिव महाजनाम्

nirastakaṭakaprabhājālaṃ vidyamānīṃ ca cāmaraiḥ | nānā parikaropetaṃ rājñāmiva mahājanām

192

अग्रतो गम्यमानाभिरप्सरोभिरलंकृतम् । हिरण्यकासांसि वासांसि पक्षयन्तं तदस्थिषु

agrato gamyamānābhirapsarobhiralaṃkṛtam | hiraṇyakāsāṃsi vāsāṃsi pakṣayantaṃ tadasthiṣu

193

- - - - वेदी शाब्द सन्दर्भ गर्भितैः । निम सभक्तिश्चर्वीक सीमतमनोम्बुजैः

** * * * * * vedī śābda sandarbha garbhitaiḥ | nima sabhaktiścarvīka sīmatamanombujaiḥ*

194

आमन्दित जनाकीर्णं प्रयुक्तस्तोत्रसंविदैः । नीलनीररु(ह)छाया तस्करैरायतेक्षणैः

āmandita janākīrṇaṃ prayuktastotrasaṃvidaiḥ | nīlanīraru(ha)chāyā taskarairāyatekṣaṇaiḥ

195

दवस्यो भयो मुक्तेरे पौरैरर्च्यमानं विकासिभिः । क्वचित् सेवान्तिके शैवे क्वचिद्भैरवतान्त्रिकैः

davasyo bhayo muktere paurairarcyamānaṃ vikāsibhiḥ | kvacit sevāntike śaive kvacidbhairavatāntrikaiḥ

196

वामस्थैः कुलमार्गस्थैः भूततन्त्रार्थवेदिभिः । गुरुसैरितिमार्गज्ञैः क्वचिदध्यात्मवादिभिः

vāmasthaiḥ kulamārgasthaiḥ bhūtatantrārthavedibhiḥ | gurusairitimārgajñaiḥ kvacidadhyātmavādibhiḥ

197

वेदिकैर्लौकिकैरन्यैः परलोका * * दिभिः । स्वस्वसिद्धान्तमार्गेण स्तवानैश्चानु सेवितम्

vedikairlaukikairanyaiḥ paralokā * * dibhiḥ | svasvasiddhāntamārgeṇa stavānaiścānu sevitam

198

कामकालानुकाघात त्रिपुरध्वंसनादिभिः । नानाविधपिशाचैश्च स्तूयमानपराक्रमम्

kāmakālānukāghāta tripuradhvaṃsanādibhiḥ | nānāvidhapiśācaiśca stūyamānaparākramam

199

संसारसागरोद्धार पौरभूतपुरोगसाम् । वालुकाविलसाध्वस्त शिखाशोधितभूतलम्

saṃsārasāgaroddhāra paurabhūtapurogasām | vālukāvilasādhvasta śikhāśodhitabhūtalam

200

चन्दनक्षेथ सौगन्धिकोत्पलोमिश्रवारिभिः । जलदैरिवसंसिक्त सर्वमङ्गलविधिंक्रमाम्

candanakṣetha saugandhikotpalomiśravāribhiḥ | jaladairivasaṃsikta sarvamaṅgalavidhiṃkramām

vijayatantre trisahasrasaṃhitāyāṃ �� bhaktotsava paṭalaḥ (cont. 2)

201

ध्वजस्रग्दर्भमालाभिराकीर्णा भवनाखिलम् । आबद्धकिंकिणीमाला समुत्क्षिप्तमहाध्वजम्

dhvajasragdarbhamālābhirākīrṇā bhavanākhilam | ābaddhakiṃkiṇīmālā samutkṣiptamahādhvajam

202

स पूग कदलीस्तम्भ बद्धकाञ्चन तोरणम् । दीपांकुरोपकुम्भाद्यैः प्रतिद्वारं विभूषितम्

sa pūga kadalīstambha baddhakāñcana toraṇam | dīpāṃkuropakumbhādyaiḥ pratidvāraṃ vibhūṣitam

203

सन्ताद * * * धूपगन्धादि कृतदिङ्मुखम् । दिव्यपानीयताम्बूल मुखवासा ननु क्रमात्

santāda * * * dhūpagandhādi kṛtadiṅmukham | divyapānīyatāmbūla mukhavāsā nanu kramāt

204

तत्तत्कालोचिताचारैर्देवाय प्रतिचत्वरम् । सन्ध्यामारभ्य तत्काले भूयो भूयो निवेदयेत्

tattatkālocitācārairdevāya praticatvaram | sandhyāmārabhya tatkāle bhūyo bhūyo nivedayet

205

वास्तु प्रदक्षिणं कुर्यात् सोमसोमार्धमूर्धजम् । यस्मिन् पुरा पुरा दातु यदि ताम्रा करोति च

vāstu pradakṣiṇaṃ kuryāt somasomārdhamūrdhajam | yasmin purā purā dātu yadi tāmrā karoti ca

206

बिम्बोत्सवञ्च तत्रैव कारयेत् तत्र वित्तमः । विप्रकृष्टमधिष्ठानं नद्याद्यन्तरिक्षात् यदि

bimbotsavañca tatraiva kārayet tatra vittamaḥ | viprakṛṣṭamadhiṣṭhānaṃ nadyādyantarikṣāt yadi

207

तदन्य त्राप्यधिष्ठानेन दोषाय महोत्सवम् । तुषारचार चोराद्यैस्संबाधे तत्र वास्तु कृति

tadanya trāpyadhiṣṭhānena doṣāya mahotsavam | tuṣāracāra corādyaissaṃbādhe tatra vāstu kṛti

208

बलि चात्र विधिं कृत्वा शान्ति होमं समाचरेत् । तदन्ते देव देवे * भयेदास्थानमण्टपम्

bali cātra vidhiṃ kṛtvā śānti homaṃ samācaret | tadante deva deve * bhayedāsthānamaṇṭapam

209

भद्रं पीठे समासीने देवदेवं जगत्पतिम् । मण्टपे वाऽथ रङ्गे वा प्रपाद्ये वा मनोहरे

bhadraṃ pīṭhe samāsīne devadevaṃ jagatpatim | maṇṭape vā'tha raṅge vā prapādye vā manohare

210

दुकूलाम्बरपुष्पादि वितानाद्यैरलंकृतम् । परिवेषसमासाद्य तत्रोक्त विधिपूर्वकम्

dukūlāmbarapuṣpādi vitānādyairalaṃkṛtam | pariveṣasamāsādya tatrokta vidhipūrvakam

211

पाद्यमाचमनं चार्ग्यं दत्वा देवाय पूर्ववत् । उपचारैर्यथायोगं उपतिष्ठेत् समाहितः

pādyamācamanaṃ cārgyaṃ datvā devāya pūrvavat | upacārairyathāyogaṃ upatiṣṭhet samāhitaḥ

212

हेमाभरण वस्त्रादि कर्मकारालयोत्सवे । सायं प्रातः यथाशक्त्या स्नपनं शान्ति होमकम्

hemābharaṇa vastrādi karmakārālayotsave | sāyaṃ prātaḥ yathāśaktyā snapanaṃ śānti homakam

213

नृत्तवादित्र गीताद्यै रथकालं विलंबयेत् । एवं दिनानि चत्वारि नीत्वा पञ्चमवासरे

nṛttavāditra gītādyai rathakālaṃ vilaṃbayet | evaṃ dināni catvāri nītvā pañcamavāsare

214

सरित्तटे वोद्याने केदारे वा मनोहरे । सर्वालंकारसंयुक्तं प्रापयित्वा महेश्वरम्

sarittaṭe vodyāne kedāre vā manohare | sarvālaṃkārasaṃyuktaṃ prāpayitvā maheśvaram

215

प्राङ्मुखः सा गताभूमिं नाज्ञामाहर्तुं ईप्सिताम् । तत्तत्पदे यजेद्भूमिं ध्यात्वा पूर्वोक्त विग्रहम्

prāṅmukhaḥ sā gatābhūmiṃ nājñāmāhartuṃ īpsitām | tattatpade yajedbhūmiṃ dhyātvā pūrvokta vigraham

216

पृथ्वी बीजेन गन्धाद्यैर्भूमिमामन्त्रयेत् ततः । ओं भव्य सुगन्धरे भद्रे सर्वभद्राश्रये स्थिते

pṛthvī bījena gandhādyairbhūmimāmantrayet tataḥ | oṃ bhavya sugandhare bhadre sarvabhadrāśraye sthite

217

सर्वकाम प्रदे देवि भूपतेरचला भव । एवमभ्यर्च्य गन्धाद्यैः देवीमामन्त्रयेत् ततः

sarvakāma prade devi bhūpateracalā bhava | evamabhyarcya gandhādyaiḥ devīmāmantrayet tataḥ

218

भूपतिर्विजयी भूयाद्भूमिः संवर्धतामपि । तज्जनाः सुखिनस्सर्वे भूयासं चोत्तरोत्तरम्

bhūpatirvijayī bhūyādbhūmiḥ saṃvardhatāmapi | tajjanāḥ sukhinassarve bhūyāsaṃ cottarottaram

219

आहरेदिष्ट कोष्ठस्थां भूमिं तद्वासु रूपिणीम् । हेमरूप्यादि पात्रेषु तद्बीजेन गुरूत्तमः

āharediṣṭa koṣṭhasthāṃ bhūmiṃ tadvāsu rūpiṇīm | hemarūpyādi pātreṣu tadbījena gurūttamaḥ

220

इत्यादाने नृपश्रेष्ठं आहरिष्यामि भूतलम् । परमेश विशेषोऽयं यागास्त्र विजयात्मनः

ityādāne nṛpaśreṣṭhaṃ āhariṣyāmi bhūtalam | parameśa viśeṣo'yaṃ yāgāstra vijayātmanaḥ

221

मृत्संग्रहेऽङ्कुरार्थञ्च विधिरेषस्सनातनः । तृतीये दिवसे वास्त्र मूर्तिं चण्डसमन्वितम्

mṛtsaṃgrahe'ṅkurārthañca vidhireṣassanātanaḥ | tṛtīye divase vāstra mūrtiṃ caṇḍasamanvitam

222

सौवर्णाद्यङ्कुराधारैरग्रतः समलंकृतैः । नीयमानैर्महेशांशै वेरूष्णीष धारिभिः

sauvarṇādyaṅkurādhārairagrataḥ samalaṃkṛtaiḥ | nīyamānairmaheśāṃśai verūṣṇīṣa dhāribhiḥ

223

वास्तुं प्रदक्षिणी कृत्य नित्योद्गानादिकांशुभिः । संप्रोक्ष्य हेतिना भूमिं खात्वाकुद्दालतो मृदम्

vāstuṃ pradakṣiṇī kṛtya nityodgānādikāṃśubhiḥ | saṃprokṣya hetinā bhūmiṃ khātvākuddālato mṛdam

224

गृहीत्वा भवनं नीत्वा याति चास्तं गते सति । कृत्वां कुरार्पणं पूर्व विधिना देशिकोत्तमः

gṛhītvā bhavanaṃ nītvā yāti cāstaṃ gate sati | kṛtvāṃ kurārpaṇaṃ pūrva vidhinā deśikottamaḥ

225

सुमुहूर्ते शुभे लग्ने विस्तीर्णायागमारभेत् । अलब्ध्वा विधिसामग्रीमस्त्रयागमहोत्सवे

sumuhūrte śubhe lagne vistīrṇāyāgamārabhet | alabdhvā vidhisāmagrīmastrayāgamahotsave

226

अनर्च्यास्त्रं महाघोरं कोवाशत्रून् जयिष्यति । अमोघेनास्त्रयागेन नृपास्त्रस्थाप्यमोघतः

anarcyāstraṃ mahāghoraṃ kovāśatrūn jayiṣyati | amoghenāstrayāgena nṛpāstrasthāpyamoghataḥ

227

मूलध्वजाः चतुः पञ्च षडंशेन प्रमाणकम् । यद्वातत्थि दिक्पाल हेति वाहन लक्षितम्

mūladhvajāḥ catuḥ pañca ṣaḍaṃśena pramāṇakam | yadvātatthi dikpāla heti vāhana lakṣitam

228

सतं ताम्बूल हर्म्यादि दिक्ष्वष्टासु ध्वजाष्टकम् । अन्तहीराङ्गणे मध्ये हारस्स्यादि भित्तिके

sataṃ tāmbūla harmyādi dikṣvaṣṭāsu dhvajāṣṭakam | antahīrāṅgaṇe madhye hārassyādi bhittike

229

अष्टौ दण्डान् न्यसेत् प्रोक्तास्तेऽपि मूलप्रमाणतः । चतुःपञ्च षडंशे तत्पीठे तथैव च

aṣṭau daṇḍān nyaset proktāste'pi mūlapramāṇataḥ | catuḥpañca ṣaḍaṃśe tatpīṭhe tathaiva ca

230

स्कन्दोपदण्डरज्वादीन् यथार्हं परिकल्पयेत् । प्रासादाभिमुखान् केतु तत्तद्दिक्पालमन्त्रतः

skandopadaṇḍarajvādīn yathārhaṃ parikalpayet | prāsādābhimukhān ketu tattaddikpālamantrataḥ

231

आरोप्य पूर्ववन्मन्त्री गन्धाद्यैरर्चयेत् ततः । दिक्पालवर्णमन्नं वा शुद्धान्नं वा निवेदयेत्

āropya pūrvavanmantrī gandhādyairarcayet tataḥ | dikpālavarṇamannaṃ vā śuddhānnaṃ vā nivedayet

232

द्वारपूजा ततोयाग गृहं प्राप्य द्वारपूजादिकं चरेत् । तोरणानि घटान्यष्टौ न्यस्त्वा पूर्वादितः क्रमात्

dvārapūjā tatoyāga gṛhaṃ prāpya dvārapūjādikaṃ caret | toraṇāni ghaṭānyaṣṭau nyastvā pūrvāditaḥ kramāt

233

चतुर्दिक्षूत्तमाङ्गेषु विघ्नेशं भारतं श्रियम् । नन्दिं कालं यजेत् पूर्वेऽथाद्य भृङ्गी विनायकौ

caturdikṣūttamāṅgeṣu vighneśaṃ bhārataṃ śriyam | nandiṃ kālaṃ yajet pūrve'thādya bhṛṅgī vināyakau

234

वारुणे वृषभस्कन्दौ देवी चण्डौ यथोत्तरे । स्वाभिधानैश्चतुर्थ्यन्ते नान्यन्तैः प्रणवादिभिः

vāruṇe vṛṣabhaskandau devī caṇḍau yathottare | svābhidhānaiścaturthyante nānyantaiḥ praṇavādibhiḥ

235

ततस्तोरण शाखासु तद्भावैः सह पूजयेत् । निधी नष्टौ यजेत् प्रोक्तं प्रशान्तशिशिरो ततः

tatastoraṇa śākhāsu tadbhāvaiḥ saha pūjayet | nidhī naṣṭau yajet proktaṃ praśāntaśiśiro tataḥ

236

पर्जन्या शोक नामानौ भूसंजीवनतामृतौ । धनश्रीदौ च कुम्भेषु प्रणवेन हृदा तथा

parjanyā śoka nāmānau bhūsaṃjīvanatāmṛtau | dhanaśrīdau ca kumbheṣu praṇavena hṛdā tathā

237

कृत्वा त्रिविध विज्ञान मण्डपादपसारयन् । विशेत्पञ्चाद्यमार्गेण वामपादपुरस्सरम्

kṛtvā trividha vijñāna maṇḍapādapasārayan | viśetpañcādyamārgeṇa vāmapādapurassaram

238

प्रदक्षिण क्रमेणाब्ज मण्डला स्थान दक्षिणे । स्थित्वोत्तरा ननो यज्ञ द्रव्याणि शुभलोकयन्

pradakṣiṇa krameṇābja maṇḍalā sthāna dakṣiṇe | sthitvottarā nano yajña dravyāṇi śubhalokayan

239

भद्रपीठे समासीने तत्वदृष्ट्या समाहितः । प्राकृतीं तनुमुत्सृज्य शैवमापाद्यशंबरैः

bhadrapīṭhe samāsīne tatvadṛṣṭyā samāhitaḥ | prākṛtīṃ tanumutsṛjya śaivamāpādyaśaṃbaraiḥ

240

इष्ट्वा हुत्वा समाधाय शिवं हीनोभबिन्दुषु । कृत्वा व्यपात्रं तद्द्रव्यैः कर्महस्तं विधाय च

iṣṭvā hutvā samādhāya śivaṃ hīnobhabinduṣu | kṛtvā vyapātraṃ taddravyaiḥ karmahastaṃ vidhāya ca

241

वर्धनी संहृत्यतानथैशान्यां वर्धन्याधारकल्पने । अहं गन्धार्घ्य पानीयैः संप्रोक्ष्यमखमण्डपम्

vardhanī saṃhṛtyatānathaiśānyāṃ vardhanyādhārakalpane | ahaṃ gandhārghya pānīyaiḥ saṃprokṣyamakhamaṇḍapam

242

ईशान्यां स्थण्डिले कुम्भं शिवार्घ्यं विकिरोपरि । न्यस्त्वा पश्चिमदिग्नाला वर्धनीमपि देशिकः

īśānyāṃ sthaṇḍile kumbhaṃ śivārghyaṃ vikiropari | nyastvā paścimadignālā vardhanīmapi deśikaḥ

243

विधात सूत्रतत्कूर्चं फलपल्लवसंयुतम् । स हेम पुष्पं कुम्भाया पूजयेत् तज्जलासनम्

vidhāta sūtratatkūrcaṃ phalapallavasaṃyutam | sa hema puṣpaṃ kumbhāyā pūjayet tajjalāsanam

244

मूर्तिञ्च देवं खड्गं च मन्त्रिगन्धादिभिर्यजेत् । वर्धन्यां सिंहसंस्थायां न्यसेत्पाशुपतास्त्रकम्

mūrtiñca devaṃ khaḍgaṃ ca mantrigandhādibhiryajet | vardhanyāṃ siṃhasaṃsthāyāṃ nyasetpāśupatāstrakam

245

इन्द्रादि घटसंस्थेषु लोकपालांश्च सायुधान् । वर्धनीं सौम्यमादाय घटप्यष्टानु गामिनीम्

indrādi ghaṭasaṃstheṣu lokapālāṃśca sāyudhān | vardhanīṃ saumyamādāya ghaṭapyaṣṭānu gāminīm

246

वर्धनीधारयायुक्त शिवकुम्भं परिभ्रमेत् । शिवाज्ञा श्रावयन् लोकपालेभ्यो यागरक्षणे

vardhanīdhārayāyukta śivakumbhaṃ paribhramet | śivājñā śrāvayan lokapālebhyo yāgarakṣaṇe

247

संस्थाप्य कुण्डवर्धन्यो यजेद्देवं स्थिरादसम् । वर्धन्यासंयजेत् पश्चात् स्थण्डिलं वेदिकोपरि

saṃsthāpya kuṇḍavardhanyo yajeddevaṃ sthirādasam | vardhanyāsaṃyajet paścāt sthaṇḍilaṃ vedikopari

248

शालिभिर्विमलैरर्घस्तत्तद्दलैः स्तिक्तैः । लाजदर्भैः प्रकल्प्याथ पञ्चद्यैरेक वृद्धिदः

śālibhirvimalairarghastattaddalaiḥ stiktaiḥ | lājadarbhaiḥ prakalpyātha pañcadyaireka vṛddhidaḥ

249

तत्वान्तस्य नलिनं सम्यगालिखेत् । मध्यमे विन्यसेत् कुम्भं शिवाख्यं वर्धनीं तथा

tatvāntasya nalinaṃ samyagālikhet | madhyame vinyaset kumbhaṃ śivākhyaṃ vardhanīṃ tathā

250

उत्तरे नालनं युक्तं विद्येश्वर घटानपि । तत्सूत्र वेष्टनोपेतान् सापिधानान् स कूर्चकान्

uttare nālanaṃ yuktaṃ vidyeśvara ghaṭānapi | tatsūtra veṣṭanopetān sāpidhānān sa kūrcakān

251

खारिद्रोणप्रमाणैश्च शिवकुम्भादिकान् क्रमात् । नवरत्नं शिवाख्ये तु वर्धन्यां पञ्चरत्नकम्

khāridroṇapramāṇaiśca śivakumbhādikān kramāt | navaratnaṃ śivākhye tu vardhanyāṃ pañcaratnakam

252

अभावे पञ्चरत्नानां वर्धन्यां हेम निक्षिपेत् । विद्येश्वर घटेष्वेवं हेमपुष्पाणि विन्यसेत्

abhāve pañcaratnānāṃ vardhanyāṃ hema nikṣipet | vidyeśvara ghaṭeṣvevaṃ hemapuṣpāṇi vinyaset

253

रत्नभागे गुरुहेम पुष्पं शिवघटे न्यसेत् । शिवाख्ये वस्त्र युग्मं च वर्धन्यामेकवस्त्रकम्

ratnabhāge guruhema puṣpaṃ śivaghaṭe nyaset | śivākhye vastra yugmaṃ ca vardhanyāmekavastrakam

254

- ष्वेकैव वस्त्रं च लोकपालघटेष्वपि । एवं सम्पाद्य सर्वं तु देवेशं प्रपूजयेत्

** * ṣvekaiva vastraṃ ca lokapālaghaṭeṣvapi | evaṃ sampādya sarvaṃ tu deveśaṃ prapūjayet*

255

विशेष स्नपनोपेतं विशेषयतनान्वितम् । प्रभूतहविषोपेतं ताम्बूलादि समन्वितम्

viśeṣa snapanopetaṃ viśeṣayatanānvitam | prabhūtahaviṣopetaṃ tāmbūlādi samanvitam

256

ततो विस्तीर्ण यागार्थं सोमास्कन्देश्वरादिके । विशेषस्नपनोपेतः प्रा पत्कौतुकमाचरेत्

tato vistīrṇa yāgārthaṃ somāskandeśvarādike | viśeṣasnapanopetaḥ prā patkautukamācaret

257

ततो मण्टपमासाद्य देवेशसहितं तु वा । शिवकुम्भं यजेद्देवं साधनं च समूर्तिकम्

tato maṇṭapamāsādya deveśasahitaṃ tu vā | śivakumbhaṃ yajeddevaṃ sādhanaṃ ca samūrtikam

258

साङ्गां मनोन्मनीं देवीं वर्धन्यासंप्रपूजयेत् । यजेद्विद्येश्वरा प्रोक्त निशानान्तघटेष्वपि

sāṅgāṃ manonmanīṃ devīṃ vardhanyāsaṃprapūjayet | yajedvidyeśvarā prokta niśānāntaghaṭeṣvapi

259

दर्पणादौकमादर्के जलादेक्षपदागिदीन् ? । श्रियं सरस्वतिंन्दुमर्चयन्तं यजेद्गुरुम्

darpaṇādaukamādarke jalādekṣapadāgidīn ? | śriyaṃ sarasvatiṃndumarcayantaṃ yajedgurum

260

प्राग्वत् संस्कृत्यकुण्डाद्यं शिवाग्निंमन्त्रकल्पयेत् । नवधा पञ्चधा कृत्वा स्वस्वकुण्डे स्वदिग्गतम्

prāgvat saṃskṛtyakuṇḍādyaṃ śivāgniṃmantrakalpayet | navadhā pañcadhā kṛtvā svasvakuṇḍe svadiggatam

261

तस्याग्निं मध्यमांशे तु शिवंसाङ्गं च तर्पयेत् । द्रव्यैः पूर्वोदितैरेवं शतमष्टोत्तरं गुरुः

tasyāgniṃ madhyamāṃśe tu śivaṃsāṅgaṃ ca tarpayet | dravyaiḥ pūrvoditairevaṃ śatamaṣṭottaraṃ guruḥ

262

जुहुयात् स्वस्वमन्त्रेण शिवाण्वर्धेन मूर्तिपाः । अन्ते तु जुहुयात् पूर्णं ताम्बूल प्रभृतीनपि

juhuyāt svasvamantreṇa śivāṇvardhena mūrtipāḥ | ante tu juhuyāt pūrṇaṃ tāmbūla prabhṛtīnapi

263

होमान्ते तु बलीं दद्यात् होमादौ वा विचक्षणः । सर्वादि तत्रानृत्तं च सर्वालंकारसंयुतम्

homānte tu balīṃ dadyāt homādau vā vicakṣaṇaḥ | sarvādi tatrānṛttaṃ ca sarvālaṃkārasaṃyutam

264

ऋग्यजुः सघनं मन्त्र जपं स्तोत्रं जपं तथा । चतुर्दिक्षु प्रकर्तव्या दद्यादन्तर्बलिं ततः

ṛgyajuḥ saghanaṃ mantra japaṃ stotraṃ japaṃ tathā | caturdikṣu prakartavyā dadyādantarbaliṃ tataḥ

265

दद्याच्चन्दन ताम्बूलान् जनेभ्यो गुरुपूर्वकम् । तदन्ते बलिदानं स्यात् तद्विधानमिहोच्यते

dadyāccandana tāmbūlān janebhyo gurupūrvakam | tadante balidānaṃ syāt tadvidhānamihocyate

266

नवान्नलिङ्गकं कुर्यात् दधिमिश्रहविर्मयम् । प्राग्वत् प्रधानं तद्बाहु पतात्रिं गन्धपुष्पकैः

navānnaliṅgakaṃ kuryāt dadhimiśrahavirmayam | prāgvat pradhānaṃ tadbāhu patātriṃ gandhapuṣpakaiḥ

267

लोकपालादिकान्येषु अन्नलिङ्गेषु पूजयेत् । तन्तस्त्रि शूलसंयुक्तं दशायुधसमन्वितम्

lokapālādikānyeṣu annaliṅgeṣu pūjayet | tantastri śūlasaṃyuktaṃ daśāyudhasamanvitam

268

वृषादि परिवाराणां बलिं दद्याद्ध्वजावधि । प्रविश्यनगराद्यं तु देवतार्चन देशके

vṛṣādi parivārāṇāṃ baliṃ dadyāddhvajāvadhi | praviśyanagarādyaṃ tu devatārcana deśake

269

बलिं दद्यात् क्रमेणैव देशिकः शिष्य एव च । गुलापूजादि भक्ष्यं च प्रथमेह्नि गणेश्वरम्

baliṃ dadyāt krameṇaiva deśikaḥ śiṣya eva ca | gulāpūjādi bhakṣyaṃ ca prathamehni gaṇeśvaram

270

पायसं पद्मपुष्पञ्च ब्रह्म प्रिय द्वितीयके । तृतीये कृसरान्नं तु भूतानां स घृतं बलिम्

pāyasaṃ padmapuṣpañca brahma priya dvitīyake | tṛtīye kṛsarānnaṃ tu bhūtānāṃ sa ghṛtaṃ balim

271

चतुर्थ रात्रौ चूर्णान्नं गन्धर्वाणां घृतान्वितम् । पञ्चमेह्नि प्रियं यन्न साज्यमिन्द्र प्रियार्थकम्

caturtha rātrau cūrṇānnaṃ gandharvāṇāṃ ghṛtānvitam | pañcamehni priyaṃ yanna sājyamindra priyārthakam

272

वेण्वन्नं दधिमृषीणां षष्टमेऽहनि । गुलान्नं घृतसंयुक्तं ऋषीणां षष्ठमेऽनि

veṇvannaṃ dadhimṛṣīṇāṃ ṣaṣṭame'hani | gulānnaṃ ghṛtasaṃyuktaṃ ṛṣīṇāṃ ṣaṣṭhame'ni

273

दधात्तु सप्तमे * * * * * * * * * * । अष्टमे राक्षसानां तु माषान्नं तु घृतान्वितम्

dadhāttu saptame * * * * * * * * * * | aṣṭame rākṣasānāṃ tu māṣānnaṃ tu ghṛtānvitam

274

शुद्धान्नं दधिसंयुक्तं शिवस्य नवमेहनि । ब्रह्मस्थाना * * * * * * * त बलिं क्षिपेत्

śuddhānnaṃ dadhisaṃyuktaṃ śivasya navamehani | brahmasthānā * * * * * * * ta baliṃ kṣipet

275

सर्वेषां दिन देवानां शुद्धान्नेन बलिस्तु वा । ततो लोकेश तृप्त्यर्थं शुद्धान्नं दधिसंयुतम्

sarveṣāṃ dina devānāṃ śuddhānnena balistu vā | tato lokeśa tṛptyarthaṃ śuddhānnaṃ dadhisaṃyutam

276

बलिं दद्यात् स्वमन्त्रेण प्रासादं संप्रविश्य च । बलिपीठ * * * * * * सर्वान्न लिङ्गकम्

baliṃ dadyāt svamantreṇa prāsādaṃ saṃpraviśya ca | balipīṭha * * * * * * sarvānna liṅgakam

277

सप्ताहे वाऽथ पञ्चाहे त्रिदिनो व्योमरात्रिके । बेरधात्रा भवेत् प्राग्वत् प्रदीप बहुलान्वितम्

saptāhe vā'tha pañcāhe tridino vyomarātrike | beradhātrā bhavet prāgvat pradīpa bahulānvitam

278

पूर्वोक्त सर्वालंकार सर्वमङ्गलसंयुतम् । एवं प्रदक्षिणीकृत्य प्रविश्या स्थानमण्टपम्

pūrvokta sarvālaṃkāra sarvamaṅgalasaṃyutam | evaṃ pradakṣiṇīkṛtya praviśyā sthānamaṇṭapam

279

परिवेष क्रमं नीत्वा यथायोग्यसमन्वितम् । दत्वा पाद्यादिकं धूप दीपं भस्म च दापयेत्

pariveṣa kramaṃ nītvā yathāyogyasamanvitam | datvā pādyādikaṃ dhūpa dīpaṃ bhasma ca dāpayet

280

एवं प्रतिदिनं सायं उषश्चाह्नि विधिक्रमम् । द्वितीय दिनमारभ्य प्रातः सायान्तरेऽपि वा

evaṃ pratidinaṃ sāyaṃ uṣaścāhni vidhikramam | dvitīya dinamārabhya prātaḥ sāyāntare'pi vā

281

त्रिपुरघ्नादि देवानां यानं कुर्याद्विशेषतः । तेषां तत्पूर्वरात्रौ तु कृत्वा कौतुकबन्धनम्

tripuraghnādi devānāṃ yānaṃ kuryādviśeṣataḥ | teṣāṃ tatpūrvarātrau tu kṛtvā kautukabandhanam

282

यानान्ते स्नपनं कार्यं हविर्दत्वा प्रवेशयेत् । तृतीय दिनमारभ्योत्सवं चन्द्रशेखरम्

yānānte snapanaṃ kāryaṃ havirdatvā praveśayet | tṛtīya dinamārabhyotsavaṃ candraśekharam

283

चतुर्थ दिनमारभ्योमास्कन्दोत्सवं भवेत् । पञ्चम दिनमारभ्य वृशेश्वरमथार्चयेत्

caturtha dinamārabhyomāskandotsavaṃ bhavet | pañcama dinamārabhya vṛśeśvaramathārcayet

284

षष्ठ दिनमारभ्यार्ध नारीश्वरं तथा । पूर्वरात्रौ कौतुकं सर्व * * * * देवताम्

ṣaṣṭha dinamārabhyārdha nārīśvaraṃ tathā | pūrvarātrau kautukaṃ sarva * * * * devatām

285

चतुर्थे पञ्चमे षष्ठे कुङ्कुमागरुकर्दमम् । चन्दनञ्च क्रमेणैव समालिप्य विशेषतः

caturthe pañcame ṣaṣṭhe kuṅkumāgarukardamam | candanañca krameṇaiva samālipya viśeṣataḥ

286

अलंकृत्य च देवेशं यानं तैलं कृत्वा समाचरेत् । सप्तमेऽहनि सायाह्ने तैलाभ्यङ्गं समाचरेत्

alaṃkṛtya ca deveśaṃ yānaṃ tailaṃ kṛtvā samācaret | saptame'hani sāyāhne tailābhyaṅgaṃ samācaret

287

देवाग्रे तण्डुलं धार्यं तैलं तदुपरि न्यसेत् । प्रोक्ष्यार्घ्येण च तम्मन्त्र संहिता मनुना लभेत्

devāgre taṇḍulaṃ dhāryaṃ tailaṃ tadupari nyaset | prokṣyārghyeṇa ca tammantra saṃhitā manunā labhet

288

अवकुण्ठ्य तनुत्र्येण हृदा गन्धादिभिर्यजेत् । दन्तकाष्ठं च ताम्बूलं दत्वा दर्शनकं हृदा

avakuṇṭhya tanutryeṇa hṛdā gandhādibhiryajet | dantakāṣṭhaṃ ca tāmbūlaṃ datvā darśanakaṃ hṛdā

289

तैलं शिवाणुना देवा क्रुद्धवादो दापयेद्गुरुः । देवादि दन्तकाष्ठादि क्रमेणैव तु दापयेत्

tailaṃ śivāṇunā devā kruddhavādo dāpayedguruḥ | devādi dantakāṣṭhādi krameṇaiva tu dāpayet

290

नन्दि चण्डेश्वरादीनां दापयेत्तु पृथक् पृथक् । तैल ताम्बूल सहिते * * भ्यो गुरुपूर्वकम्

nandi caṇḍeśvarādīnāṃ dāpayettu pṛthak pṛthak | taila tāmbūla sahite * * bhyo gurupūrvakam

291

प्रदद्याद्देवदेवेशं स्नपनाद्यं विधाय च । तत्तदन्ते समानीयात् कल्पिपतं याग मण्डपे

pradadyāddevadeveśaṃ snapanādyaṃ vidhāya ca | tattadante samānīyāt kalpipataṃ yāga maṇḍape

292

देवं स्नाप्य सम्पूज्य विनोदालोकनं नयेत् । ग्रामप्रदक्षिणं कृत्वा भवन * प्रपूजयेत्

devaṃ snāpya sampūjya vinodālokanaṃ nayet | grāmapradakṣiṇaṃ kṛtvā bhavana * prapūjayet

293

अष्टमेऽहनि देवेशं मृगयात्रार्थ मानयेत् । युद्धारम्भ क्रियोपेतं नागवाजिसमन्वितम्

aṣṭame'hani deveśaṃ mṛgayātrārtha mānayet | yuddhārambha kriyopetaṃ nāgavājisamanvitam

294

पुनश्चण्डेश्वरोपेतं मृगयात्रां समाचरेत् । मृगयात्रा वसाने तु देवे * स्नपनादिभिः

punaścaṇḍeśvaropetaṃ mṛgayātrāṃ samācaret | mṛgayātrā vasāne tu deve * snapanādibhiḥ

295

विधाय पूर्वविधिना पुनः सायन्तन क्रिया । तद्रात्रावपि नृत्तेशं स्नापयित्वा विचक्षणः

vidhāya pūrvavidhinā punaḥ sāyantana kriyā | tadrātrāvapi nṛtteśaṃ snāpayitvā vicakṣaṇaḥ

296

सितवस्त्रादिभिर्देवं अलंकृत्य विशेषतः । धूपदीपादिकं दत्वा कौतुकं बन्धयेत् ततः

sitavastrādibhirdevaṃ alaṃkṛtya viśeṣataḥ | dhūpadīpādikaṃ datvā kautukaṃ bandhayet tataḥ

297

प्रागुक्त विधिना तत्र सर्वमङ्गलसंयुतम् । प्रभूतहविषं दद्यात् अपूपादिसमन्वितम्

prāgukta vidhinā tatra sarvamaṅgalasaṃyutam | prabhūtahaviṣaṃ dadyāt apūpādisamanvitam

298

शिबिकायां समारोप्य सर्वालंकारसंयुतम् । नानादीपसमायुक्तं प्रदक्षिणवशं नयेत्

śibikāyāṃ samāropya sarvālaṃkārasaṃyutam | nānādīpasamāyuktaṃ pradakṣiṇavaśaṃ nayet

299

आस्थानमण्डपे तत्र नृत्ताद्यैर्जागरं नयेत् । ततः प्रभाते नृत्तेशं अर्घ्यगन्धविधिर्गुरुः

āsthānamaṇḍape tatra nṛttādyairjāgaraṃ nayet | tataḥ prabhāte nṛtteśaṃ arghyagandhavidhirguruḥ

300

सहस्रं वा तदर्धं वाऽष्टोत्तर शतं तु वा । ऊनमेकं तु पञ्चाशत् अथवापञ्चविंशतिः

sahasraṃ vā tadardhaṃ vā'ṣṭottara śataṃ tu vā | ūnamekaṃ tu pañcāśat athavāpañcaviṃśatiḥ

301

अग्न्याधानादिकं सर्वं अग्निकार्योक्तमार्गतः । प्रायश्चित्तं तु विधिना अन्ते पूज्याहुतिं हुनेत्

agnyādhānādikaṃ sarvaṃ agnikāryoktamārgataḥ | prāyaścittaṃ tu vidhinā ante pūjyāhutiṃ hunet

302

स्नापयेत् कलशं पश्चात् वस्त्रमाच्छादनं परम् । नानाभरणसंयुक्तं नानामालासमन्वितम्

snāpayet kalaśaṃ paścāt vastramācchādanaṃ param | nānābharaṇasaṃyuktaṃ nānāmālāsamanvitam

303

अलंकृत्य ततोदद्यात् धूपनैवेद्यकादिकम् । तत्पार्श्वे स्थण्डिलं कृत्वा पात्राग्निं यक्षकर्दमम्

alaṃkṛtya tatodadyāt dhūpanaivedyakādikam | tatpārśve sthaṇḍilaṃ kṛtvā pātrāgniṃ yakṣakardamam

304

कर्पूरादि समायुक्तं स्थण्डिलोपरि विन्यसेत् । संप्रोक्ष्य हेतिनामन्त्र्य संहिताहि समालभेत्

karpūrādi samāyuktaṃ sthaṇḍilopari vinyaset | saṃprokṣya hetināmantrya saṃhitāhi samālabhet

305

गन्धादिभिर्हृदाभ्यर्च्य कवचे नैव कुण्ठयेत् । तदग्रे स्थण्डिलं कुर्यात् शिवाग्निं विधिवद्गुरुः

gandhādibhirhṛdābhyarcya kavace naiva kuṇṭhayet | tadagre sthaṇḍilaṃ kuryāt śivāgniṃ vidhivadguruḥ

306

समिदाज्येन चरुणा हुत्वा मूलाणुना शतम् । उद्भूते ये तदांशेन अङ्गा नामाहुतिर्भवेत्

samidājyena caruṇā hutvā mūlāṇunā śatam | udbhūte ye tadāṃśena aṅgā nāmāhutirbhavet

307

आन्ते पूर्णाहुतिं कुर्यात् शिवाग्निञ्च विसर्जयेत् । पात्रस्थं तत्समाधाय नृत्तेशे मूलमन्त्रतः

ānte pūrṇāhutiṃ kuryāt śivāgniñca visarjayet | pātrasthaṃ tatsamādhāya nṛtteśe mūlamantrataḥ

308

भावाद्यथाङ्गमालिप्य देवीनां दापयेद्गुरुः । ततो भक्त जनेभ्यश्च दापयेद्यक्ष कर्दमम्

bhāvādyathāṅgamālipya devīnāṃ dāpayedguruḥ | tato bhakta janebhyaśca dāpayedyakṣa kardamam

309

सवत्सांगां सुवर्णञ्च तण्डुलं लवणं तिलम् । सर्पिस्तैलं क्रमेणैव दद्यादाचार्यं तृप्तयेत्

savatsāṃgāṃ suvarṇañca taṇḍulaṃ lavaṇaṃ tilam | sarpistailaṃ krameṇaiva dadyādācāryaṃ tṛptayet

310

जलप्रदानसंयुक्तं यात्रादानमिति स्मृतम् । सर्वालंकारसंयुक्तं मुखेणसमन्वितम्

jalapradānasaṃyuktaṃ yātrādānamiti smṛtam | sarvālaṃkārasaṃyuktaṃ mukheṇasamanvitam

311

स्थानाचार्य समोपेतं आरोप्य शिबिकोत्तमे । पञ्चप्राकार मध्ये वा तद्बाह्ये वा प्रदक्षिणम्

sthānācārya samopetaṃ āropya śibikottame | pañcaprākāra madhye vā tadbāhye vā pradakṣiṇam

312

कृत्वा यान क्रमं प्रोक्तं योग्यमङ्गलसंयुतम् । प्रविश्य मण्टपं पश्चात् परिवेषक्रमं नयेत्

kṛtvā yāna kramaṃ proktaṃ yogyamaṅgalasaṃyutam | praviśya maṇṭapaṃ paścāt pariveṣakramaṃ nayet

313

तदा पाद्यादिकं दत्वा * * नादि समन्वितम् । नालिकेर जलाद्यन्तु दत्वाऽऽचमनं पुनः

tadā pādyādikaṃ datvā * * nādi samanvitam | nālikera jalādyantu datvā''camanaṃ punaḥ

314

अग्रतः प्रकीर्याथ दूर्वा पुष्पाक्षतादिकम् । धूपदीपादिकं दत्वा सर्वालंकारसंयुतम्

agrataḥ prakīryātha dūrvā puṣpākṣatādikam | dhūpadīpādikaṃ datvā sarvālaṃkārasaṃyutam

315

विनोद दर्शनोपेतं ततः संस्नापयेच्छिवम् । कौतुकं तु विसृज्याथ गुरवे तत्प्रदापयेत्

vinoda darśanopetaṃ tataḥ saṃsnāpayecchivam | kautukaṃ tu visṛjyātha gurave tatpradāpayet

316

विशेषस्नपनोपेतं गन्धाद्यैः संप्रपूज्यतः । प्रभूतहविषोपेतं ताम्बूलं संप्रदापयेत्

viśeṣasnapanopetaṃ gandhādyaiḥ saṃprapūjyataḥ | prabhūtahaviṣopetaṃ tāmbūlaṃ saṃpradāpayet

317

- - - - यानं समाचरेत् । सायाह्नसमये देवं अलंकृत्य विशेषतः

** * * * * * * * * * yānaṃ samācaret | sāyāhnasamaye devaṃ alaṃkṛtya viśeṣataḥ*

318

यानं तदङ्कणे कुर्यात् पूर्व * * * दन्तिके । नीराजनं ततः प्राग्वत् प्रकुर्यान्मङ्गलैः सह

yānaṃ tadaṅkaṇe kuryāt pūrva * * * dantike | nīrājanaṃ tataḥ prāgvat prakuryānmaṅgalaiḥ saha

319

रात्रं ते तु समारोप्य * * वेशं प्रवेशयेत् । महानसे तथा याग मण्डपे समलंकृतम्

rātraṃ te tu samāropya * * veśaṃ praveśayet | mahānase tathā yāga maṇḍape samalaṃkṛtam

320

निवेद्य देवं तत्रैव लाजैः पाद्य होमभूतिं सदापयेत् । द्विज प्रविश्य घ्नं पश्चात् स्नपनादि क्रमाचरे �.

nivedya devaṃ tatraiva lājaiḥ pādya homabhūtiṃ sadāpayet | dvija praviśya ghnaṃ paścāt snapanādi kramācare �.

321

तद्रात्रौ तद्दिनस्यो दयात् पूर्वे गत्व चैवं जलाशयम् । * * * * * * * * * * * ह्मणं गुरुः

tadrātrau taddinasyo dayāt pūrve gatva caivaṃ jalāśayam | * * * * * * * * * * * hmaṇaṃ guruḥ

322

हे देवि गङ्गे यमुने नर्मदे च सरस्वतीम् । सिन्धो गोदावरीत्वञ्च कावेरी सन्निधिर्भवेत्

he devi gaṅge yamune narmade ca sarasvatīm | sindho godāvarītvañca kāverī sannidhirbhavet

323

इति रूध्वं रवेरस्तमनं ये तु दीक्षिताम् । पापशुद्ध्यै च तन्मध्ये त्रिशूलपश्चाच्छिवमन्त्रमनुस्मरन्

iti rūdhvaṃ raverastamanaṃ ye tu dīkṣitām | pāpaśuddhyai ca tanmadhye triśūlapaścācchivamantramanusmaran

324

वाच्यं * * तुकं तीर्थं प्रकुर्याद्देशिकोत्तमः । दशमेऽहनि होमान्ते चूर्णोत्सवमथा चरेत्

vācyaṃ * * tukaṃ tīrthaṃ prakuryāddeśikottamaḥ | daśame'hani homānte cūrṇotsavamathā caret

325

गोमया लेपनं नीत्वा तत्पुरः स्थण्डिलद्वयम् । एकत्र शूलमन्यत्र लुखलं मुसलं नयेत्

gomayā lepanaṃ nītvā tatpuraḥ sthaṇḍiladvayam | ekatra śūlamanyatra lukhalaṃ musalaṃ nayet

326

न्यस्त्वा दूर्वाक्षतं तैलं ताम्बूलं बहुलं तथा । उलूखले रात्रि चूर्णं तु निक्षिप्य तदनन्तरम्

nyastvā dūrvākṣataṃ tailaṃ tāmbūlaṃ bahulaṃ tathā | ulūkhale rātri cūrṇaṃ tu nikṣipya tadanantaram

327

पूजयेद्देवदेवेशं पाद्याद्यैर्धूप चारितम् । दूर्वाङ्कुराक्षताद्यैस्तु कुर्याद्धृतशिरोर्पणम्

pūjayeddevadeveśaṃ pādyādyairdhūpa cāritam | dūrvāṅkurākṣatādyaistu kuryāddhṛtaśirorpaṇam

328

शिव तत्वादितो वात्मा तत्वादीनामथापि वा । स मुखं वापि देव्यां शूलं तथां तथम्

śiva tatvādito vātmā tatvādīnāmathāpi vā | sa mukhaṃ vāpi devyāṃ śūlaṃ tathāṃ tatham

329

मुसले उलूखले बीजं आधाराख्यं क्रमाद्यजेत् । तयोर्दूर्वा प्रधानञ्च कर्तव्यं देशिकादिभिः

musale ulūkhale bījaṃ ādhārākhyaṃ kramādyajet | tayordūrvā pradhānañca kartavyaṃ deśikādibhiḥ

330

ततोऽसिना त्रिधा रात्रिंर्वाद्यैः चूर्णयेत् क्रमात् । अस्त्रेणादाय तच्चूर्णं नानापात्रेषु भावितम्

tato'sinā tridhā rātriṃrvādyaiḥ cūrṇayet kramāt | astreṇādāya taccūrṇaṃ nānāpātreṣu bhāvitam

331

लिङ्गबेर त्रिशूलार्थं जनार्थं कलशादिषु । तैलं पृथक् पृथक् पात्र लिङ्गबेरार्थमाहरेत्

liṅgabera triśūlārthaṃ janārthaṃ kalaśādiṣu | tailaṃ pṛthak pṛthak pātra liṅgaberārthamāharet

332

प्रोक्षदिना हृदायष्ट्वा दद्यात्तम्बुलपूर्वकम् । रात्रि चूर्णञ्च देयं स्यात् त्रिशूले * * समन्वितम्

prokṣadinā hṛdāyaṣṭvā dadyāttambulapūrvakam | rātri cūrṇañca deyaṃ syāt triśūle * * samanvitam

333

कुर्याच्चूर्णोत्सवं शीघ्रं गम्यानु परिचारकैः । जनेभ्यः तैलताम्बूलं दापयेद्गुरुपूर्वकम्

kuryāccūrṇotsavaṃ śīghraṃ gamyānu paricārakaiḥ | janebhyaḥ tailatāmbūlaṃ dāpayedgurupūrvakam

334

ततः समुद्रनद्यादौ महातीर्थार्थमानयेत् । बेरी त्रिशूलसंयुक्तं सर्वालंकारसंयुतम्

tataḥ samudranadyādau mahātīrthārthamānayet | berī triśūlasaṃyuktaṃ sarvālaṃkārasaṃyutam

335

स्थण्डिल द्वितयं तीरे कुर्याच्छाल्यादिना ततः । एक त्रिशूलं संस्थाप्य मन्यत्र कलशं न वा

sthaṇḍila dvitayaṃ tīre kuryācchālyādinā tataḥ | eka triśūlaṃ saṃsthāpya manyatra kalaśaṃ na vā

336

सूत्रकूर्च समायुक्तान् सवस्त्रादि स पल्लवान् । पुण्याहं वाचयित्वा तु तेषु गन्धादिकां यजेत्

sūtrakūrca samāyuktān savastrādi sa pallavān | puṇyāhaṃ vācayitvā tu teṣu gandhādikāṃ yajet

337

देवानाहूय पूर्वोक्त दामदोष विसर्जयेत् । कौतुकस्य विसृज्याथ शूलं संस्नाप्येत्तुतैः

devānāhūya pūrvokta dāmadoṣa visarjayet | kautukasya visṛjyātha śūlaṃ saṃsnāpyettutaiḥ

338

तीर्थ मध्ये ततः प्राग्वत् अवगाहनमाचरेत् । जलात्रिशूल मूर्तिर्यत्तत्तीरे विनिवेद्य च

tīrtha madhye tataḥ prāgvat avagāhanamācaret | jalātriśūla mūrtiryattattīre vinivedya ca

339

पूजयित्वा ततः शूलं भवनं सन्निवेशयेत् । त्रिशूलेन सहस्नानं ये कुर्वन्ति नरोत्तमाः

pūjayitvā tataḥ śūlaṃ bhavanaṃ sanniveśayet | triśūlena sahasnānaṃ ye kurvanti narottamāḥ

340

तेऽपि यान्ति शिवस्थानं न तेषां तु पुनर्भवेत् । यागमण्डपमासाद्य पूर्णाहुतिमथा चरेत्

te'pi yānti śivasthānaṃ na teṣāṃ tu punarbhavet | yāgamaṇḍapamāsādya pūrṇāhutimathā caret

341

ततो मध्याह्न समये देवं सम्पूज्य देशिकः । यागस्थ कुम्भमानीय सर्वमङ्गलसंयुतम्

tato madhyāhna samaye devaṃ sampūjya deśikaḥ | yāgastha kumbhamānīya sarvamaṅgalasaṃyutam

342

प्रदक्षिणवशान्नीत्वा लिङ्गपीठ मनु क्रमात् । देव देवीं च विद्येशान् ईशा स्यात् परितो न्यसेत्

pradakṣiṇavaśānnītvā liṅgapīṭha manu kramāt | deva devīṃ ca vidyeśān īśā syāt parito nyaset

343

- - येन संप्रोक्ष्य विशेष स्नपनान्वितम् । ततः सम्पूजयेत् पश्चात् यथा विभवविस्तरम्

** * * yena saṃprokṣya viśeṣa snapanānvitam | tataḥ sampūjayet paścāt yathā vibhavavistaram*

344

सायाह्न समये पश्चात् नयेत्तीर्थार्थमुत्तमम् । तद्रात्रौ लोकपालानां * * * मवरोहणम्

sāyāhna samaye paścāt nayettīrthārthamuttamam | tadrātrau lokapālānāṃ * * * mavarohaṇam

345

कृत्वा तद्दिनमारभ्य परिवेषक्रमं नयेत् । सप्ताह सर्ववाद्यादि सहितं यानहीनकम्

kṛtvā taddinamārabhya pariveṣakramaṃ nayet | saptāha sarvavādyādi sahitaṃ yānahīnakam

346

मौनं सप्तदिनं पश्चात् यजनेन समन्वितम् । चण्डपूजां तदन्ते तु होमस्तवनसंयुतम्

maunaṃ saptadinaṃ paścāt yajanena samanvitam | caṇḍapūjāṃ tadante tu homastavanasaṃyutam

347

पुरश्चण्डेश्वरं नीत्वा यानं सप्ताह माचरेत् । (सप्ताह सर्ववाद्यादि सहितं यानहीनकम् ।) तदन्ते पूर्ववत्तीर्थं त्रिशूल सहितं नयेत्

puraścaṇḍeśvaraṃ nītvā yānaṃ saptāha mācaret | (saptāha sarvavādyādi sahitaṃ yānahīnakam |) tadante pūrvavattīrthaṃ triśūla sahitaṃ nayet

348

ध्वजारोहण तद्रात्रौ विदध्याद्विधिपूर्वकम् । विजयाख्योत्सवः प्रोक्तः विशेषाद्येषु गम्यते

dhvajārohaṇa tadrātrau vidadhyādvidhipūrvakam | vijayākhyotsavaḥ proktaḥ viśeṣādyeṣu gamyate

349

विजयोक्तं नयेत्सर्वं त्रिपञ्चाहादि पैतृकैः । लोकपाला ध्वजं चाष्टौ भक्तलिङ्ग विहाय च

vijayoktaṃ nayetsarvaṃ tripañcāhādi paitṛkaiḥ | lokapālā dhvajaṃ cāṣṭau bhaktaliṅga vihāya ca

350

देवि कोद्दिष्टशाहानि पैतृ * * * दाचरेत् । देविके भवने तीर्थं दिने रात्र ध्वजस्य हि

devi koddiṣṭaśāhāni paitṛ * * * dācaret | devike bhavane tīrthaṃ dine rātra dhvajasya hi

351

अवरोहं त्रिपञ्चाब्धि ग्रहरुद्र गणेषु च । विश्वपञ्च दशक्षो वा प्रायश्चित्तं तदूर्ध्वतः

avarohaṃ tripañcābdhi graharudra gaṇeṣu ca | viśvapañca daśakṣo vā prāyaścittaṃ tadūrdhvataḥ

352

ध्वजावरोह नक्षत्रे शुद्धाख्यैः स्नपनं नयेत् । लिङ्गे बेरे वृषे शूले स्नपनोक्तप्रकारतः

dhvajāvaroha nakṣatre śuddhākhyaiḥ snapanaṃ nayet | liṅge bere vṛṣe śūle snapanoktaprakārataḥ

353

अर्चनोक्तं समभ्यर्च्य मालाभिरभि भूषयेत् । तद्रात्रौ पूजयेच्चण्ड ईश्वरं स्नपनं युतम्

arcanoktaṃ samabhyarcya mālābhirabhi bhūṣayet | tadrātrau pūjayeccaṇḍa īśvaraṃ snapanaṃ yutam

354

शुद्धा वद्यकं दत्वा होमेन च युतं तु वा । ज्ञानतोऽज्ञानतो वाऽपि कृतं न्यूनाधिकं मया

śuddhā vadyakaṃ datvā homena ca yutaṃ tu vā | jñānato'jñānato vā'pi kṛtaṃ nyūnādhikaṃ mayā

355

ततस्तु मर्मसंपूर्णं चण्डनाथ तवाज्ञया । ध्वजपीठादिकं पश्चात् गत्वा होमं नयेद्गुरुः

tatastu marmasaṃpūrṇaṃ caṇḍanātha tavājñayā | dhvajapīṭhādikaṃ paścāt gatvā homaṃ nayedguruḥ

356

विसर्ज * र्थमुक्षस्तु शताहुत्यावृषाणुना । ततो विसृज्य वृषभं * * * चत्वारो हयेत्

visarja * rthamukṣastu śatāhutyāvṛṣāṇunā | tato visṛjya vṛṣabhaṃ * * * catvāro hayet

357

ततो ग्रामबलिं दद्यात् अन्नलिङ्गसमन्वितम् । त्रिशूलेन युतं सर्वं वाद्यघोषन * * *

*tato grāmabaliṃ dadyāt annaliṅgasamanvitam | triśūlena yutaṃ sarvaṃ vādyaghoṣana * * **

358

बलि प्रदान काले तु सर्ववाद्यं प्रघोषयेत् । अन्यत्र मौनमास्थाय मौनाख्यं बलिमाचरेत्

bali pradāna kāle tu sarvavādyaṃ praghoṣayet | anyatra maunamāsthāya maunākhyaṃ balimācaret

359

ग्रामं प्रविश्य ब्रह्मादीन् बलिं दत्वा विसर्जयेत् । ततः प्रविश्य भवनं बलि पीठे बलिं क्षिपेत्

grāmaṃ praviśya brahmādīn baliṃ datvā visarjayet | tataḥ praviśya bhavanaṃ bali pīṭhe baliṃ kṣipet

360

उत्सवादौ च मध्ये च भक्तानामुत्सवं भवेत् । उत्सवान्ते स एव स्यात् कर्तव्यं चा वशेन तु

utsavādau ca madhye ca bhaktānāmutsavaṃ bhavet | utsavānte sa eva syāt kartavyaṃ cā vaśena tu

361

दमना रोहणादौ तु मासपूजार्थमुत्सवम् । विधाय कौतुकं पूर्वं रात्रौ वाद्य एव वा

damanā rohaṇādau tu māsapūjārthamutsavam | vidhāya kautukaṃ pūrvaṃ rātrau vādya eva vā

362

आचार्य पूजा कर्तव्या वस्त्र हेमाङ्गुलीयकैः । निन्दा त्रिपञ्च निष्कान्तं तद्वृद्ध्या दक्षिणा भवेत्

ācārya pūjā kartavyā vastra hemāṅgulīyakaiḥ | nindā tripañca niṣkāntaṃ tadvṛddhyā dakṣiṇā bhavet

363

यागोपयुक्तं यद्द्रव्यं देशिकाय प्रदापयेत् । एवं महोत्सवं कुर्याच्छ्रद्धापूर्वं नरोत्तमः

yāgopayuktaṃ yaddravyaṃ deśikāya pradāpayet | evaṃ mahotsavaṃ kuryācchraddhāpūrvaṃ narottamaḥ

364

त्रि सप्त कुलमुद्धृत्य शैवं स्थानमवाप्नुयात् ।

tri sapta kulamuddhṛtya śaivaṃ sthānamavāpnuyāt |

Vijayottara Tantra

इति विजयोत्तरतन्त्रं समाप्तम् ########### END OF FILE #######

iti vijayottaratantraṃ samāptam ########### END OF FILE #######

1. Vijayottara Tantra

Vijayottara Tantra

vijayottare tri sahastrisaṃhitāyāṃ śivārcanapaṭalaḥ

vijayottare sūtrasaṃgrahe trisahasrasaṃhitāyāṃ sakalārādhanapaṭalaḥ

vijayottare trisahasrasaṃhitāyāṃ aṃkurārpaṇa paṭalaḥ

vijayatantre trisahasrasaṃhitāyāṃ ��� bhaktotsava paṭalaḥ

vijayatantre trisahasrasaṃhitāyāṃ ��� bhaktotsava paṭalaḥ (cont. 2)

Vijayottara Tantra

vijayatantre trisahasrasaṃhitāyāṃ �� bhaktotsava paṭalaḥ

vijayatantre trisahasrasaṃhitāyāṃ �� bhaktotsava paṭalaḥ (cont. 2)