1. viragama

॥ श्रीगणाधिपतये नमः ।।

॥ स दा शि वाय न मः॥

वीराग मोत्तर म्

प्रथम : पटल :

ईश्वरं प्रति गौर्या: कैलासशिखरे रम्ये वीरमाहेश्वराचार सर्वधातुसमन्विते। कथनप्रार्थना पुण्यवृक्षैश्र संछन्ने1 रत्नधातुसमन्विते ॥१॥

देवदेवः शिवः शम्भुः जयते सर्वदा विभुः। कदाचित् कामिनी गौरी सुरगन्धर्वसेवितम्2 ॥ २ ॥

शम्भुं निरञ्जनं देवं व्योमकेशं सदाशिवम। पप्रच्छ परमप्रीत्या वीरमाहेश्वरान्वितम् ॥ ३ ॥

1 सम्पन्न-क. ख. 2 सेविते-चः

2

देवदेव! जगननाथ ! सर्वाभीष्टफलप्रद !1 मम प्रीत्या महादेव! स्वाचारं2 गुरुकल्पितम्

वीरमाहेश्वगणां च यत् सर्व' ब्रूहि" तत् प्रभो !' ईश्वरेण पुरा कृतयुगे गौरि ! रेणुको मुनिपुङ्गवः ॥५ ॥ कथनप्रतिज्ञा सर्वागमसमोपेतः धर्मशास्त्र समन्वितः। कलाभिज्ञो धर्मवेत्ता मन्त्र लक्षणलक्षितः ॥ ६ ।

देशिकेन्द्रस्तध्वनिधि: पट्रस्थलब्रह्मपूजितः । तृणीकृतब्रह्मविष्णुः दानवेन्द्रप्रपूजित: 11 9lI

1 फलप्रद्म्-क. 2 आचारं-ग. 3 तत्सव-ग. 4 ब्रव-क भुवि-च. 5 मतप्रभो-ग 6 सर्वशात्र-घ. च. 7 मन्त्रवित्तन्मन्व्-ग. च.

3

पूजित: सुगसेवितः । आधारचक्र' राजानं गणाध्यक्षो ®गजा ननः

भक्तमाहेश्वराणां स- चाचारमस्मदीयकम्। कथयामास मन्श्रीत्या ब्रह्माननदरसान्वितः

तत्सवं 'साधकोपायं आगामाचार चारितम् । अहं वामि [ब्रवीमि] मे कान्ते!' शृणु मद्भक्ति भक्तितः ॥ १० ॥

शिबतत्वा पातालवक्त्रे' मे गौरि! द्याविर्भाव: पश्च्रह्मतिरस्कृतम् । शिवतत्वं तच्वनाथं8 जायते मम संनिधौ ॥ ११।

1 राजान :- क. 2 गणाधिप :- च. 3 च आचार-ग. सदाचार -- च. 4 तरसत्ये-क (पा) तञ्च त्वं-(ख) देवि-क. 10

6 भतदक्ति-स: मद्क्त-ग पाताले वकतं-चां 8 तत्रनादं-क. ख. ग. (पा)

4

अशेषप्रमथाः सर्वे तृणीकृतपुरन्दरा: ! तत्तच्वं मम भत्त्या च धारयन्ति' गुरो: कृपात् ॥ १२ ॥

तच्वानां शिवतच्वं च राजानं रमणीय कम्। षड्वक्त्रो मम सांनिध्ये रेणुकेन [काच्च] गुणात्मना [नः]१।।१३।।

उपदेश स्वीकरोती०- त्याख्यानं सुरविस्मितम्। अहं ब्रुवामि [ब्रवीमि] हे गौरि ! शृणु कारुण्यभावतः । १४ ॥

जायते वसुधातले। रुद्रतच्वेन [तत्त्वाच्च] तत्सर्वम् अविद्याहंमनोन्मनम् ॥ १५ ।।

1 धारयव्ते-क.ख. 2 कृपया इत्यस्य स्थाने कृपादिति छन्दोऽनुरोधेन। 3 रेणुकेन णुदात्मनामू-च ? 4 करोतीति-ग

5

जायेत चित्रिम लोके आणवं पश्चधा भवेत्।1 पञ्चविधाणन सिद्धाणवं त्याजमाणं2 निरूपणम् मलाणवं गुणाणवम् ॥ १६ ॥

योगाणत्रमिति प्राहुः प्रमथाः तच्तपारगाः। आहुः सर्वगुणोपेतं' पश्चाणवमितीरितम्' ॥ १७॥

आत्मन्यनात्मताबुद्धि: सिद्धाणवमिति स्मृतम् [ता]। अनात्मन्यामताबुद्धि:' त्याजमाण मिति स्मृतम् [ता] ।। १८ ।।

1 इदं अर्ध-पुस्तके नास्ति। किन्तु अस्य स्थाने 'मलाणवं गुणाणवं योगाण- वभिति प्राहुः' इति वर्तते। *त्याजुमाणं-ग. त्याज्यमान-च. 3 मालाणवं-ग. 4 गुणोपेता :- ग. मितीरिता :- ग. 6 रमनाबुद्धि :- ग (पा) (च). 7 समनाबुद्धिः-ग (पा) 8 त्याजमान-क. ख. त्याजुमाण-ग.

6

जीवे आत्मवताबुद्धिः' मलाणवमितीरितम्। अविद्यायां तथाबुद्धि: आत्मसाधनसाधिता [का] ॥ १९ ॥

गुणाणवमिति ख्याता सा 'तन्त्रप्रकृतिः स्मृता। अविद्याग्रमलं जाग्रे प्राणादिदशवायवः ॥ २० ॥

उद्धोधयन्ति® सततं योगाणवमिति स्मृतम् । ॥ २ १ ॥।

आणवानि च सर्वाणि विविधानि मलानि च वीरमाहेश्वराः सर्वे शीलाचार समन्विताः ॥ २२ ॥

1 जीव आत्मवशा बुद्धि :- क. जीवे आत्मसत्ताबुद्धि :- (ख) जीत्रयात्मवताबुद्धि-च. 2 गुणा नवेति विख्याता :- ग. 3 स्व-ग. 4 अविद्या शबल-ग. च. अविद्या तबलं-क. ख. 5 जाग्र-क. ख.

शिवाचार-क. ग.

7

विद्रावयन्ति सततं आगमज्ञानसाधनात्। योगज्ञा:' तत्त्वनिपुणाः मलत्रयविवर्जिता: ॥२३ ॥

भूरुद्रा जङ्गमा: सर्वे भूमौ तिष्ठन्ति तत्वतः। तेषां मनोहरज्ञानं मम सायुज्यदायकम् ।।२४ ॥

तच्वमस्यादिनिर: शिवसूत्रसमन्तितम् ।

शिवाद्वत- शिवाद्वैत तत्ववेद्यं तत्वोपदेश: शृणु कारुण्यभावतः ॥ २५ ॥

देवतानां समाजेषु ब्रह्मविष्णि्वन्द्र5- 6पू जिताः। भूरुद्रा: जङ्गमा®स्सर्वे स्वेच्छाविग्रहधारिणः ॥ २६ ॥

रद्रावयन्ति-क. ख. दुद्रावयन्ति-ग. 2 योगज्ञान-च. 8 भूरुद्रजङ्गमा :- क. ग. 4 मनोहरं ज्ञान-च. 5 विणवेष्न्द्र-क. ख. च. 6 भूरुद्रजङ्गमा :- क. ग.

विरागमोत्तरम् 8

विविधानि मलान्याशु त्यजन्ति' गुरुसंनिधौ। जीवः शिवः शिवो जीवः इति चाद्वैत वादिन: । २७ ॥।

तज्ज्ञानं मलमित्याहुः रेणुकाद्याः सनातनाः। अशेषप्रमथाः सर्वे ह्यागमा'चारसंयुताः । २८ ॥

जीवो जड इति ज्ञात्वा" रेणुको मुनिपुङ्गवः । मम भत्त्या' मनः प्रोतः सततं धारयेत् सुधीः7 ॥ २ ९ ॥

आत्मन्यनात्मताबुद्धि: अनात्मन्यात्मतामतिः। ते बुद्धी ज्ञानयोगानां' भवतो नात्र निश्चलात् ॥३0 ॥

1 त्यजन्ते-क. 2 इति अद्वैत-ग. 3 सवे आगमा-ग. ज्ञानं-ग 5 मनोप्रीथ्या-ग. इतःपरं च• पुस्तके-'अथ श्रुतिः-'योऽहमस्मि ब्रह्माहमस्मि, अहमरिम ब्रह्माहमस्मि, अहमेव मांजुहोमि स्वाहा' इत्यधिकः पाठः दृश्यते। 5 बुद्धि ज्ञानयोगानां-क. ख.

9 प्रथम: पटल:

आत्मनः सारसम्भूता' या विद्या पूर्वकल्पिता। सा भवत्यात्मयोगानां2 मलत्नयसमन्विताः । ३१ ॥

अध्यात्मं तच्चयोगानां आधिभौतिकमेव च।' उभावपि मलं ग्राहुः प्रमथाः तत्व पारगाः ॥ ३२ ।

आध्यात्मिकं सदा न्णां प्राणापानादिषु स्थितम्। तत्त्त्वं' तत्त्वविदुर्षां त्यजन्ति® बुध सेविताः ॥ ३३ ॥

सम्भूत्या-क. ख. 2 साऽ्भवत्स्वात्मयोगानां-क. साभवत्यात्मयोगीनां-ग. अध्यात्मतत्वयोगानां-च. 3 गरोगीनां-ग. 4 इतः परं-च. पुस्तके-'अथश्रतिः-प्राण ब्रह्मेति व्यजानात्' इत्यधिक; पाठः दृश्यते। सत्व-ग. 6 प्राणापानेषु संस्थितन्-ग. 7यत्तत्व-ग. च. 8 त्यजन्ते-क. ख, 9 बुद्धय-ग,

10

जाग्रे प्राणं प्रतिष्ठाप्य स्वप्ने नागं प्रबोध्य यत्।2 तज्ज्ञानं मलमित्याह्ुः आगमार्थविशारदा: ।। ३४ ॥ वीरमाहेश्वरास्सर्वे मलसंसारवर्जिंताः। जाग्रे स्वप्नं' समागत्य स्वप्ने जाग्रं2 बलान्वितम् ॥ ३५ ॥

धारयन्ति सदा प्रीत्या त एते तच्वपारगाः। मन्त्राणं मूर्तयस्साक्षात् w ...

भूरुद्राकारजज्माः ॥ ३६ ॥

सुषुप्ती 'स्वप्ने 'जाग्रेऽपि प्रतिष्ठन्ति (न्ते) प्रभावतः। त' एते शाम्भवर्ष ज्ञान- योगसारं पवित्रजम् ।।३७॥

1 स्वप्ने प्राण प्रबाधकम्-क. स्वप्ने नाग प्रबोधयेत्-म. 2 स्वप्ने-च. वस्वने जाग्र-च. 3 ते एते-ग. 4 जङ्गम-ग. सुषुप्ता-ग. स्यप्न-ग. ते-ग. शाम्भव-ग. च. 9 पारं-ग.

11

जाग्रे चैतन्यकं' ज्ञानं बालोन्मत्तपिशाचवत्। तिरस्कृत्य सदानन्द- चेतनञ्र ह्साधनम् ।३८ ॥

शिवसूत्रमयं ज्ञानं धारयन्ति धृतव्रताः । वीरमाहेश्वराः सर्वे शणु गौरि ! सुभक्तित: ।। ३९ ॥

दिव्यं च जीव चैतन्य' विश्वतैजससाधनम् । ज्ञानस्नेहेन सततं घुन्वन्ति गुरवःसदा ।।४0 ॥

वीरमाहेश्वराः सर्वे वेदमूर्भि® प्रतिष्ठिताः । देहान्तरेषु° सततं अन्तर्यामीति विश्रुतः ।।४१ ॥

1 चतन्यं-ख. 2 दीपावचव-ग. दिवाचजीव-क. : चेतनं-ख• घ. च. चैतन्य-ग. दुन्वन्ति-ग. च. 5 वेदमूर्ति-क. : देहान्तरेक्षु-ग. . 7 विश्रुता :- क. विश्रतं-घ.

12

स जीवो' ज्ञानचैतन्यं यः करोति मम प्रिये!2 ये चान्ये वायवः सर्वे जीवं दधति® देहिनाम् ।।४२ ॥

इति यत् सततं नृणां ज्ञानं मोहसमन्वितम्। त्यजन्ति प्रमथास्सर्वे ह्यागमा चारसंयुताः ।। ४३ ॥

हृदि प्राणं प्रतिष्ठाप्य जाग्रेऽपि च जडामकम् । आत्मनो' योगसन्धानात् सांख्यशास्त्रविशारदाः ।। ४४॥

जीव: शिव इति ख्यातः8 सत्त्वशून्यार्थपारगाः । कुर्वन्ति बाह्यतच्वाच्च अन्तस्तत्त्वमहं शिवम् । ४५॥

1 सजीव-ग. 2 प्रिय :- च. 3 दधते-क.r. लोहसम स्थितम्-ग. लोहसमं स्मृतम्-पा, 5 आगमा-ग. 6 जाग्रेजीवं जडात्मकम्-ग. जाग्रऽपि च उदाक्तकम्-ग (पा) जाग्रतेऽपि-घ.च. 7 आत्मनि-ग. 8 शिवेति विख्याता :- ग.

13

आत्मानं सर्वदा गौरि! न पश्यन्तिः नराधमाः। जाग्रे जीवं तच्ववेद्यं बोधयन्ति न मत्प्रिये ! । ४६ ॥

या सा' पुरातनाविद्या जगन्मोहसमन्विता। करोति साधनोपायं जगता वेष्टितं (ता) परम्"

शिवतच्वमिति प्राहुः6 मन्त्रभूर्भि प्रतिष्ठितम्। वीरमाहेश्वराः सर्वे सत्यं सत्यं वदाम्यहम् 0860

पश्यन्ति जीवचैतन्यं

भूरुद्रा:1 जङ्मास्सर्वे शिखामध्ये प्रतिष्ठितम् ४० ॥

1 सार्वदा-गं. 2 दृश्यन्ते-ग. 3 न बोधयति-ग. 4 या सौ ग. सा-घ. च. 5 वेष्ठिता परा-च. 6 त्वाहु :- ग. 7 प्रतिष्टिता :- प्राणलिङ्ग-ग. समन्विता :- ग. 10 भूरुद्र-ग. च,

14

आत्मानं शिवभत्त्याSपि तत्वसाधनशेधनात्। जडीकृतमनोज्ञानं जाग्रे पश्यन्ति मानवा: ।५० ॥ तद् ज्ञानं' जडमित्याहुः कपिलादाः पुराविदः। तेषां निर्जीवचैतन्यं यत्तच्वं ह्यात्मसाधनम्' ॥ ५१ ॥ भूर्द्र जङ्गमारसर्वे त्यजन्त्याशु वरानने!5 पाशबद्धो भवेज्जीव: पाशमुक्त: सदाशिव: । ५२ ॥ इंति यत्त्च्वं तच्वज्ञा: मन्त्रजीव 'समन्विताः ॥ 'भवन्ति जङ्गमारसर्वे शृणु गौरि वरानने ! ।। ३५ । 1 जडेमृतमनोज्ञानं-ग. 2 आत्मानै-ग. जड इश्याहु :- ग. जरा इत्याहु :- क. जरमित्याहुः-च आत्मसाधना :- ग. 5पद्यार्धमिद-क. स. च. पुस्तकयोः न दृश्यते। ·यत्तत्वतत्वज्ञा :- ग. मन्न्नाबीज-ग. मन्त्रबीज-ग. (पा. 8 इतः पर-ग. पुस्तके 'कथयन्ति' इत्याधिकः पाटः टृशयले। भवन्ति जङ्गमाः सर्वें' इत्यारभ्य 'प्राचीनं कर्मवेष्ठित' इत्यन्तो भाग ;- घ. पुस्तकेलुरू: ।

15

विज्ञान ब्रह्म ईत्याहुः वेदतत्वार्थपारगाः। वेदान्तिनः सदा2 जाग्रे विद्यावाद समन्विता: ।। ५४ ।

तत्तेषां ज्ञानचैतन्यं त्यजन्त्याशु महेश्वराः । वीरमाहेश्वरास्सर्वे ज्ञानतत्वविशारदा: ॥५५ ॥

आनन्दं ब्रह्म इत्याहुः योगिनः पुरुषाधमाः । पतन्ति पापसंसार- कूपमध्ये निरन्तरम् ॥ ५६ ॥

दुःखव्वंसः सदा मुक्ति: गौतमादाः महर्षयः" । तेषां वितर्कित ज्ञानं त्यज्जन्ति बुधसेविताः ।५७ ॥

1 ब्रह्ममित्याहु :- क. ख. 2 वेदान्तिनोसदा-क. 3 मिथ्यावाद-रि. 4 ब्रह्ममित्याहु :- क. ख. 5 दुरात्मनः-ग. (भस्मिन् छन्दोऽनुरोधेनैवम्) विवर्जितज्ञान-ग. वितक्रित ज्ञान-च. 6

विरागमोत्तरम् 16

भूरुद्रा जङ्ग मा:1 सर्वे द्रःखातीताः दृढव्रताः ।2 अन्नं ब्रह्मेति विख्याता: व्याससूत्रसमन्विता: ॥ ५८ ॥ तेषा जडीकृतं ज्ञानं3 मलत्रयसमन्विितम्।4 षटूस्थलज्ञानसम्पन्न: प्राणलिङ्गप्रतिष्ठिताः ।५९ ॥ भू रुद्रा: जङ्गमा:6 तद्धि मिथ्यां कुर्त्रन्ति भक्तितः । प्रागो ब्रझ्मेति' विख्यातः प्राणहोमसमन्विताः ॥६०॥ निरीश्वरार्थतच्वज्ञाः अपूर्वफलदायकाः । कर्मचण्डालविख्याताः ये सर्वे ऋषयः शिवे !10 ॥ ६१ ॥ 1 भूरुद्रजङ्गमा :- ग. 2 दुःखातीतदृढवरता :- ग. कृतज्ञानं-ग. च. 4 इतःपरं च पुस्तके 'अध व म जिज्ञासा' इत्यधिक: 4 पाठः दृशयते। 5 भूरुद्रजङ्गमा :- ग. 6 सर्वै-ग. 7 प्राणान् ब्रद्येति-ग. च. 8 गिरिश्वरार्थ-च. 9 कर्ममार्गप्रवतकाः-क. 10 सदा-ग.

17

तेषां प्रपश्चितं ज्ञानं मलसाधनवेष्टितम्2। निरासयन्ति सततं रेणुकाद्याः पुरातनाः ॥६२ ॥

भूरुद्रा जङ्गमाः* सर्वे भूपावनकराः शिवे। नाग्रे जाग्रं प्रतिष्ठाप्य स्वप्ने स्वप्नं तथा सदा ॥६३ ॥

सुषुपौ' मोहं सुप्िं' च त्यजन्ति° बुधसेविताः। वीरमाहेश्वराः सर्वे त्रिषष्टिशीलसंयुता: ॥ ६४ ॥

जीवज्ञानं मनोज्ञानं प्राचीनं विरमन्ति हि"। प्राचि® [च्य] साधनतत्ज्ञाः ऋषयः पूर्वदेहिकाः ।६५ ॥

1 तज्ञानं-ग. च. वेष्टित :- क. 8 भूरुद्रजङ्गमा :- क. ग. 4 सुषुप्तां-क. ख. मोहसुतिं-ग. मोहसुप्यां-च 6 स्यजन्ते-ग. 7 प्राचीनमिति विश्रुता :- ग· 8 प्राची-प. पूर्वदेशिका :- फः 2

18

पुराणवादनिरता: सुराः पूर्वपुरातनाः। मेघ'तत्वगुणोंपेताः पतिता :- पापपारगा: ॥ ६६ ॥

तेषां मोहात्मकं ज्ञानं दूरीकृत्य® बुधोत्तमाः। भूरुद्रा: जङ्गमाः सर्वे जयन्ति' मम सन्निधौ ॥ ६७ ।।

चित्ते जाग्रं प्रतिष्ठाप्य चानकोशे° सदा द्विजाः। भवन्ति ह्यन्न'संस्कारं अन्नसेचनतत्परा: ॥६८॥

तेषां प्रपश्चित"ज्ञानं मन्त्रहोमसमन्वितम्।

1 पुरा-ग. ॥ 2 मोघ-ग. 3 परिता :- क. ख- 4 पारगः सदा-क. ग. (पा) दूरीकृत-च. 6 भूरुद्रजङ्गमा :- ग. 7 त्यजनित-क 50 अन्नकोशे-ग. a द्विज :- क. 10 अन्न-ग. 11 प्रापज्चित-ग.

19

त्यजन्ति मे प्रिये गौरि ! वीरमाहेश्वराः सदा ॥ ६९ ॥

सादाख्यतत्वं त्त्वानां त्वशास्त्रसमन्वितम् । मोक्षानन्दकरं नृर्णां पाशविच्छेदनं परम् ।। ७० ।।

वीरमाहेश्वराः सर्वे ह्यागम ज्ञानहेतवः । संसारसागरोत्तीर्ण- सेतवः पुण्यमूर्तयः ।। ७१ ॥।

भत्त्या® दधति" मे गौरि ! सृष्टिस्थितिलयोजिं [ज्झि] ताः° । गुरूणां गुरवः साक्षात् कारयन्ति सदाशिवम् ॥। ७२ ॥ भावतत्वं मनोज्ञानं प्राचीनमिति विश्रताः ।

1 ये-ग. 2 ज्ञानहितावहा :- च. आगम-ग. 4 भक्ता-ग. प दुधते-ख. दधीति-च. सृष्टिस्थितिलयार्जिता :- क सृष्टिस्थितिलयार्चिंता :- ख. सृष्ठिस्थितिविवर्जित :- ग

20

श्रौताघिकाः1 सदा गौरि ह्याहु स्तच्वविवर्जिता: ।। ७३ ॥।

तेष [मलत्रय ज्ञानं प्राचीनं कर्मवेष्टितम्। तत्तच्वं सर्वदा सर्वे वीरमाहेश्वरव्रताः5 ।। ७४ ॥1

त्यजन्ति® भावतत्वज्ञाः पुराणपुरुषोत्तमा:। आपो नारायण: साक्षात् इति दैखानसद्विजाः 11 முடி 11

तुलसीकाष्ठसंछन्न"- ग्रीवा8 विग्रहधारिण: ।। ७६ ॥

कालशासनसं कारा: कामक्रोधसमन्विताः ।

1 तौतादिका :- ग 2 आहु-गः मलन्नय-क सर्वदा-ग. A

श्वरावृता :- च. 6 त्यज्यन्ते-ग (पा) 7 सच्छन-क.ख. शिरो-ग.

C

21

दग्धबाह्ु' समोपेताः2 11 மம II

वैष्णवाः कर्मचण्डाला: भवन्ति कृतबुद्धितः । वैष्णवान् तान् सदा लोके मम मक्ता4 महेश्वराः ।। ७८ ॥1

न ताडयन्ति सततं ते यान्ति यममन्दिरम्। वान् वैष्णवान् सदा गौरि! प्रीतिं कुर्वन्ति ये नरा:5 ।। ७९ ॥

ते यान्ति पूतिगन्धस्थं कूपं ूत्रसमन्वितम्। कदाचिद्वैष्णवानां च लोके भक्तिसमन्विताः

स्वर्णवस्त्राणि दिव्यानि दापयन्ति नराधमाः6।

1 बाहू-क.ख. 2 समावेता :- ख. 3 चक्रि-ग. 4 भत्तया-ग. (पा) च. 5 जना :- ग. नर :- क. 6 इतः परं 'चजन्ति' इत्यारभ्य 'यममन्दिर' इस्यन्तं पद्य-क.ख पुस्तकयोः न दृश्यते।

22

व्रजन्ति रौरवं घोरं कूपं भूत्रसमन्वितम् ।८१ ॥

वैष्णवेभ्यः प्रदात्यन्नं स याति यममन्दिरम् । वैष्णवैः कर्मचण्डालै: पठन्ति' ये जनाधमाः ॥। ८ २ ॥

पुराणानि विचित्राणि ते यान्ति यममन्दिरम् । अथवा वैष्णवानां च कन्यागोभूभिदापकाः॥ ।।८३ ।

ते यान्ति रौरवं घोरं यावन्चद्रदिवाकरौ2। वैष्णवांस्तप्त संस्कारान् विष्णुध्यानपर।यणान् ।। ।।८४ ।1

तान् राक्षसान् सदा* गौरि हिंसां कुर्वन्ति ये जनाः । ते यान्ति मम5 सांनिध्यं सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ॥८५ ॥

1 पठ्यन्ते-ग दिवाकरा :- क दिवाकरं-ध 3 वैष्णवान् सप्त-क यथा-क 5 यम-ग

23

पुरा कृतयुगे गौरि मायावत्या दृढव्रतः । शिवदीक्षासमोपेत: तत्वज्ञो'राजसत्तम: ।।८ ६ H

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्र सर्वप्राणिहितान्वितः। वेदवित् शास्त्रतत्वज्ञ: सिवपूजा दृढव्रतः ।।८७ ॥1

आत्मवान् साच्विकोपेतः सुललाटः सुविक्रमः2। पीनवक्षो [क्षा] विशालाक्षः स्निग्धवर्णः प्रतापवान् ।। ८ ८ ।1

वीरमाहेश्वराचार दीक्षाज्ञानसन्वितः । जम्वुमाल्युपाख्यानम्- जम्बुमालींति विख्यातः सर्वशास्त्रार्थकोविद: ।। ८ ९ |

तद्देशं पालितुं' लोके व्रजते4 सर्वदा प्रिय।

1 समोपेतत्बज्ञों-क 2 सुललाटसुषिक्रम :- क 3 पावितुं-ग पालकं-च 'ब्रजते' इति छन्दोनुरोधेन सार्वदा-ग.

24

तस्य दूता: 'महाश्रेष्ठाः दुद्रुबुः धरणीतले ।९०॥ तप्मुद्राङ्कित विप्रं विष्णुपूजासमन्वितम्। दग्धकीटतनुं दृष्ट्रा ते जघ्नुः बसुधातले ।९१ ॥

तस्य विप्रस्य तान् पुत्रान् गुरुशीलसमन्तिान्। विरोधयन्ते* ते दूताः सेदयन्ते® पुनः पुनंः ॥ ९२ ॥

तेषां तदवचनं भ्त्वा स रामा क्रोधमूर्छितः। अहो® पापं मम प्राप्त इति कारुण्यभावतः ॥ ९३ ।

तान् दूतान् प्रतिजग्राह जघान च पुनः !नः । ते दूता: कोपदग्धाङ्गाः तं नृपं पापचारिणम् ।।९४ ॥!

1 माता-क रुरोधयन्ते-ग. विरोधर्या्ति-च. वेदर्यान्त-ग खेदयन्ति-च. छेदयन्ति-ग (पा) 4 आहा-क इदं-च

25

चिच्छेदयन्ति' में भत्त्या मशकीव 'तदा प्रिये। विसंज्ञितं नृपं दृष्ट्ा सचिष: शास्त्र"पारगः ।९५ ॥

ब्रह्मास्त्रेण जघानाशु तान् दूतान्* मन्त्र"वि हान्। हर शम्भो महादेव इति ये ते° स्मरन्ति मे ॥ ९६ ॥

शस्त्रघातसमोपेता निपेतुर्धरणीतले। यमदूतास्तदा गौरि! गच्छन्ति वसुधातलम् ।९७ ॥

पतिते" मम दूताश् भद्र मुद्रिंत विक्रमाः।

1 विच्छेदयन्नि-ग 2 ये क. ग 3 सदाप्रिये-च. एतदनन्तरं च- तुर्थपटलस्य "तस्य योगीश्वरस्यापि' इत्यारभ्य 'कम्बुग्रीवां कलान्वितां' इत्यन्तो भाग: घ पुस्ताके दृश्यते। दूतांस्तान् क. स सुतान् च 5 शास्त्र क 6 इति एते-ग प्रतीते क प्रतिमे-च 8 भंद्रं ग

26

वीरभद्र विरूपाक्ष शिंशुमारगणाघिपा: ।।९८

व्रजन्ति तान् विमानेषु1 प्रतिष्ठाप्य ममाज्या। यमदूताः रोषवशात् तत्र तान् गणनायकाम् ।। ९९

विशेधयन्ति सूर्यस्य विम्ब त्तिमिरसन्ततिः। घथा तथा महाक्रोधात् तुमुल घोरघोषितम् ।।१०० ॥

युद्धूं बभूव मे द्ता: वैवस्वतकुलोद्द्वान्2। परेतराज निलय रुरुधु: दृढविक्रमा:4 ॥। १० १ ॥

चित्रगुप्तसमोपेतः5 कालापिसदृशाननः ।

1 ते विमानेषु-च· 2 रुरोधयन्ति-ग. 3 कुलोद्दवा :- च. 4 परेतुराज-क. प्रेतराज च: 5 समोपेता :- चः

27

परेतराज :* तान् द्तान् गुरुक्रोधसमन्वितः2 ॥१०२ ।

भर्जयामास® मे पी शान्ति कुरुते हे गणाः । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा गच्छन्ति मम सं.नेधिम् ॥१०३॥

रुद्रकन्या समोपेतं सिद्धगन्धर्वसेवितम् । विमानं सूर्यसङ्काशं रेणुको मुनिपुङ्गवः ।१०४ ।

दृष्ट्रा मनोहराकारान् नृपदूतान शिवव्रतान्।5 पूजयामास मे प्रीत्या महाक्रोध समन्वितः' ।१०५॥

1 परेतराजा-ख. म 2 समन्विता: च 3 भत्सयामास च 4 रुद्रकन्य ग 10 शिवेतरान् चं महोक्रोध ग समन्विता: क

28

तस्य राज: तदा' लोके शापं दत्त्वा पुनः पुनः। विष्णुयोगि® समुदूभूतः विष्णुव्रतपरायण:3 ॥१०६ ।

त्वं याहि रौश्वमिति शशाप* रेणुकः शिवे। त्वं शृणुष्व5 परप्रीत्या® इतिहासं सुविस्मितम् ॥१०७ /।

तदारभ्य महादेवि! वैष्णवान् मन्त्रवर्जितान्। यें पूजयन्ति सततं ते यान्ति धममन्दिरम् ।१०८।

जायन्ते वैष्णवाः सर्वे वैखानसकुलोद्दबाः।

1 तथा-क सदा-ग 2 विप्णुयोनि ग 3 'स याति रोरवं घोरमिति शापं वरानने' इस्यर्घ इतः परँ दृश्यते। स शापः ग 5 शृणु ग परमप्रीत्या-ग सविस्मितम्-ग वीरमाहेश्वराः सदा-ग

29

त्यजन्ति विमलज्ञानात् मम भक्तिसमन्वितान् ।१०९ ॥

जम्वुमालिकुले जाताः 1 खानसनिन्दा- वैखानसकुलोदद्वाः । तेषां प्रपश्चितं ज्ञानं मिथ्या® कुर्वन्ति योगिन: ॥११० ॥

जीवान्तरात्मसन्धानं जडचैतन्यवेष्टितम्। तज्ज्ञानं शाम्भवाः सर्वे वीरमाहेश्वराः सदा । १११ ॥

त्यजन्ति विमलज्ञानात् मम भक्तिसमन्वितात्।5 जम्बुमालिकुले जाताः।6 विष्णुपूजासम न्विताः' । ११२ ॥

नती' त्यारभ्य "वैखानसकुलोद्वाः' इत्यन्त पद्य अधिकं 'ग' स्तके दृश्यते। प्रपञ्चितज्ञानं ग. प्रपञ्चिक ग मिथ्यां ग 4 समन्विता: च जातः च 6 समन्वित: च

30

पाश्चरात्रागमोपेताः' मिथ्याज्ञानं पुराणजम्। दधते सर्वदा2 लोके सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । ११३ ॥ पुण्डेक्षुं मक्षिका8 देवि" यथा स्पृशन्ति सर्वदा5। सादाख्यतत्वं [च्व] सर्वज्ञाः योगिन: तच्वपारगा: ॥। ११४ । बीरमाहेश्वराः सर्वे जगतां जन्मवर्जिताः। [प्रभवा विभवा लोके इन्द्रियान्यानि मे प्रिये ।]6 प्रभवो विभवो लोके इन्द्रियाणि मम प्रिये । ११५ । जयन्ति तत्तसंस्कारैः ज्ञानज्योतिर्निरञ्जनम्'

1 नसमोपेतः-च 2 सार्वदा- 3 मक्षका :- क. ख 4 लोके-ग 5 सार्वदा-ग 6 पद्याधमि्द-ग पुस्तके न दृश्यते।

31

शृद्धिं कुर्वन्ति सततं मम प्रीत्या वरानने ॥ ११६ ।

ललाटमध्ये चात्मानं सम्प्राप्य® तत्वसाधनम् । ज्ञानाञ्जनं नेत्रमध्ये भक्तिदूती 'समन्विताः' ॥११७॥

ये पश्यन्ति सदा लोके एते माहेश्वराः स्मृताः । प्रकृतिं विकृतिं तथा जीवं जडीकृतम् ।११८ ॥

आत्मानं तच्वराजानं भ्रमष्ये सु'प्रतिष्ठिताः ।

1 ज्योतिनिरञ्जनम्-क ज्योति निरञञनम्-ख ज्योतिर्निरक्षना :- ग ध्ये आात्मान-ग सम्प्राप्य :- ग भक्तिदूत-ख• ग समन्वितः-ग 6 प्रकृतीर्दिकृतीकृत्वा-ग भ्रमध्येषु-ग भ्रमध्ये सं-क

32

त एते सर्वदा' लोके वीरमाहेश्वरा: स्मृता: ॥ ११९ ॥

निरञ्जनं निर्विकल्पं नादबिन्दुकलान्वितम्। आत्मान मन्त्ररजानं उत्थाप्य वसुधातले ॥१२०॥

ये पश्यन्ति सदा गौरि! एते माहेश्वराः स्मृताः । दशवायून् तिरस्कृत्य2 अथो' मूर्नि प्रतिष्ठिताम् ॥१२१ ।

कुण्डलीं* ज्ञानविख्यारता उत्थाप्य वसुधातले। षट्चकचक्रराजानं सहस्त्रारं सदा प्रिये ॥१२२ ॥

ये पश्यन्ति मनो ज्ञान नेत्ररूपा: महेश्वराः ।

1 सार्वदा-ग 2 दशवायु स्थिरं कृत्वा-क स्थिरान् कृत्वा-च अधो-ख. 4 कुण्डिर्ली-क कण्डलिं-ख मनोज्ञान-क

33

ते यान्ति मम सायुज्यं एते माहेश्वराः स्मृताः ॥१२३॥

अहम्भावसमा वताः । *साडविद्या प्रकृतीत्याहुः' सिद्धगन्धर्वसेविताः ।१२४ ॥

नासामूले मनोध्यानं आक्षिप्य वसुधातले। प्राणलिङ्गं सदा ध्यात्वा आत्मानं मूर्नि संस्थितम् । १२५ ॥

ये पश्यन्ति यदा गौरि एते माहेश्वराः स्मृताः।6 जाग्रे कुण्डलिनं शान्तं लिङ्गमूर्ति जगत्पतिम् ॥१२६ ।।

1 कल्पितज्ञानात्-क. ख. 2 इदमर्ध-च पुस्तके नास्ति 8 अत्न 'प्रकृतिरित्याहुः' इति वक्तव्ये 'प्रकृतीत्याहुः इति छन्दोऽनुरोधेन। मनोज्ञानम्-क.गः यथा-क 5 एतदर्धस्थाने-ग. चपुस्तकयोः ये पश्यन्ति यदा गौरि शृणु स्वं निश्चलाशयात् । वीरमाहेश्वराश्चव ममसायुज्यहेतवः ॥।" इति दृश्यते अत्र। 'वीरमाहेश्वरा एते' इति-च. पाठः दृश्यते। 3

34

गुरुं सदाशिवं ध्यात्वा भ्रूमध्ये दशवायुगम्' । एते माहेश्वराः सर्वे ध्यानधारणधार्मिका: ॥१२७ ॥

प्रतिष्ठाप्य महादेवं शान्तिं कुर्वन्ति सर्वदा2। प्रणवं मन्त्राजानं वेदभून्निंप्रतिष्ठितम् ॥१२८ ॥

सर्वतत्वात्मकं ध्येयं नादबिन्दुकलान्तिम् । चतुष्षष्टिकलातीतं निर्विकल्पं निरंजनम् ॥१२९ ॥

मोक्षदं शुभदं दीपं फलभोगविवर्जितम्। सर्वमन्त्रार्थपन्थानं ॥ १३० ॥

वायव :- ग 2 सार्वदा-ग 3 दिव्य-ग 4 विवर्जिता :- क 10 सन्धान-क. ख 6 इत: पर 'ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म' इत्यधिक: पाठ-च. पुस्तके दृश्य तें

35

योगिनां योगजं ध्यानं धारिणं' रुद्रसेवितम्। लयोत्पत्तिपरित्यागं मातृकान्यास पूर्वकम् ॥ १३१ ।

गुरो: कारुण्यभावेन उपदिश्यन्ते3 ये जनाः । त एते मानुषश्रेष्ठाः5 वीरमाहेश्वराः स्मृताः ।। १३२ ।

प्रणवाज्जायते लोके नाद आत्मसमेन्वितः ।6 तं नादं हृदये श्रीत्या ये स्मरन्ति बुधोत्तमा: ॥१३३ ॥

त एते सर्वदा' गौरि ! वीरमाहेश्वराः स्मृताः ।

1 ध्यानधारिण-ख ध्यानधारणम्-च मातृकन्यास-क उपदिश्यन्ति-ख ते एते-क. ख 5 मानुषा: श्रष्ठाः-च 6 नादमात्मसमन्वितम्-ग नादुमात्म समन्विता :- क 7 सार्वदा-ग

36

नादाद्वेदास्य स्सर्वे ऋग्यजुस्सामपूर्वकाः ॥ १३४॥

जायन्ते मम सांनिध्ये यन्त्र मन्त्नार्थगर्भिताः । तान् वेदान् शत शाखास्थान् आश्वलायनपूर्वकान् ॥ १३५ ॥

हृत्प्ममध्ये मे प्रीत्या ये पठन्ति बुधोत्तमाः । त एते सर्वदा' गौरि विप्रनामान्विताः बुधाः ॥ १३६ ॥

भवन्ति नादसम्भूता: सत्यं सत्य वराम्यहम्। तान् नादाद्यान्® यथा लोके ॥ १३७ ॥

पठन्ति विष्णुभक्तयाऽपि त एते गादभा: स्मृताः।

1 सांनिध्यं-ग [पा] सामीप्य-क मन्त-ग तावेदामत-क 4 सार्वदा-ग सम्भूतात्-ग 6 तानू नादान्-क तानादाय-च

37

वेदादौ वेदमध्येऽपि वेदान्ते च प्रतिष्ठितम् ।। १३८।

स्वरातीतं गुणनिधिं भूरुदूं पु'रुषर्षभम् वीरमाहेश्वरं लोके सर्वदा देवदानवा: । १३९ ॥

सिद्धविद्याधराः सर्दे यक्ष किलरपननगा: । विश्वेदेवाः पितृगणाः ये चान्ये दवयोनयः । १४० ॥

हत्पद्कर्णिकामध्ये प्रतिष्ठाप्य मुदान्निताः । पू्जां कुर्वन्ति सतत सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ।। १४१ ॥

सर्वासां मातृकान्यासं देवतानां सभान्तरे। ये जना: सर्वदा' गौरि उपदेश्याति® ते बुधाः ।। १४२ ॥

1 रुद्रपु-क भूता :- क च a सार्वदा-ग 'उपदेश्यन्ति' इति छन्दोनुरोधेन स्यात्।

38

भवन्ति' न्यासवीर्येण मम सायुज्यसंमुखा:2। न प्राप्नुवन्ति ते सर्वे स्वर्ग रम्भासमन्विितम् १४२ :

प्राप्नुवन्ति बुधश्रेष्ठाः3 पुण्ये क्षीणे तदा* प्रिये। विशन्ति मानवं' लोके मनुजा: काममोहिताः ।। १४४।

दुराचारा: पापरता: शिवभक्तिविवर्जिताः । क्षुद्र देवार्चनरताः क्षुद्रध्यानसमन्विताः ॥ १४५ ॥

सप्त संस्थापनप्रीताः6 द्विजाः पापसमन्विताः। भवन्ति सर्वदा" लोके तेषां कर्मपुरस्कृतम 8 ॥ १४६ ॥

1 भ्रमन्ति-च संनिधिं-ग 3 बुधा; श्रेष्ठाः-च :i-ग (प) मानवा :- ग(पा) निव लोके-च प्रीत्या-क: T सावदा- तिरस्कृतम्-ग

39

वीरमाहेश्वराः सर्वे त्यजन्ति मम भक्तितः । बिन्दुभूले बिन्दुमध्ये चारिण' रुद्रलाञ्छनम् ।। १४७ ॥

भूरद्र जङ्गमं लोके से जनाः पुरुषोत्तमा: । पूर्जा कुर्वन्ति मे श्रीत्या त एते सुरपूजिता: ।। १४८ ।

भवन्ति® मम सामीप्यं देहान्ते जन्मवर्जितम्®। व्रजतति सर्वदा2 गौरि सत्यं सत्यं वदाम्यहम् =

द्विमप्ततिसहस्राणि नाडीनि® विविधान्यपि।

जारिणम्-क.ग 1

2 भूरुद्रं-च 3 भजन्ति- 4 एतदनन्तरं- वीरमाहेश्वरं लोके सर्वदा देवदानवाः । सिद्धविद्याधर।: भूता: यक्षकिन्नरपन्नगाः॥ इत्यधिक: पाठः घ. पुस्तके दृश्यते : सार्वदा-ग •नाडीनि इति आगमानुरोधेन।

40

अविद्याशबलं' जाग्रे पुष्टिं करोति® सर्वदा8 ।। १५० ॥

प्रधाननाडीभेदेन देहमध्ये प्रतिष्ठितम्। जीवं वहति तद्जानें इति यत्तदसाम्प्रतम् । १५१ ॥

इळा मध्ये सुषुम्नान्ते वायून् रुन्धन्ति® योगिनः । तेषां तपोविधिं ज्ञान योगिनां® तत्वपारगाः । १५२ ॥

वीरमाहेश्वराः सर्वे ध्वंसीकुर्वन्ति मे प्रिये। चित्त मनसि संस्थाप्य मनोऽहङ्कारमण्डले ॥१५ ६ ॥।

1 अविद्याश्चबल-क.ख 2 कुर्वन्ति-ग जन्मवर्जिता :- च प्राधान्य-ग ईळा-क.ख 5 सुषुप्तान्ते-ग (पा) 6 रुन्धेति-ग 6 विधिज्ञानां -- क. ख. ग योगिन :-- ग

41

बुद्धिं चित्ते प्रतिष्ठाप्य जीवमात्मनि' साधकः2 । राजयोगीति विख्यातः3 इति यत्तदसाम्प्रतम् । १५४ । तालुभूले भवेच्चन्द्रं* नासामूले प्रतिष्ठिंतम्"। स सूर्य ज्ञानवीर्येण वृद्धिं तेषां मनोहराम्" ।१५५ ॥ करोति देहिनां लोके इति यसदसाम्प्रतम् । इळा पिङ्गळयोर्मध्ये या चगा खेचरी तथा ॥ १५६ ॥ सा विद्या खेचरी नाम नामं' वहति मे ग्रिये। नासामूले प्रतिष्ठाप्य दृष्टिं कुर्वन्ति योगिनः ।। १५७ ।

1 जीव आत्मनि-ग 2 साधका :- ग 3 विख्याता :- क चन्द्र :- च 5 मनोहरम्-ग(पा) 6 प्रतिष्ठितः-च 1 संसूर्यो-च 8 ईडा-क.ख नाममिति प्रयोग: छन्दोनुरोधेन। नाम-च

42

यद्धचानं योगमूलं च इति यत्तदसाम्प्रतम् । सोऽहं शम्भुरिति ख्यातः जडचैतन्यसाधकः ॥ १५८ ॥

स योगी पततीत्याहुः' शिवतच्वविशारदाः । असङ्गतिं जीववृति मनोध्यान2 सगन्विताः । १५९ ॥

ऋषयः3 सर्वदा लोके मिथ्यां कुर्वन्ति तत्त्वतः । इदं पवित्रं यत्तर्त्व तेषां ज्ञानविवर्जितम् ॥ १६० ॥

यत्तत्वं® सर्वदा" लोके वीरमाहेश्वराः शुभा:5। मोघीकुर्वन्ति मे प्रीत्या सत्यं ज्ञानं पुरातनम् ॥ १६१ ॥

1 पतितेत्याहु ;- 2 मनोज्ञान-क 3 भूतय :- ग (पा) & सार्वदा-ग 6 विवर्धनभ् 6 तत्तत्वं-क 1 सार्वदा-ग 8 सुखाः-च g वत्स !- ग(पा)

43

चक्रेषु विस्बितं ध्येय आत्मानें दुःखवर्जिंतम् । स्वातन्त्रिकं स्वस्वरूपं इच्छाकांक्षाविवर्जिंतम् ॥१६२ ।

ये पशयन्ति सदा गौरि ! एते माहेश्वराः स्मृता: हन्मध्ये तत्त्वनिलयं ध्यानगम्य परात्परम् । १६३ ॥

शान्तं भद्रगुणोपेतं अक्षमालाधरं शिवम्।* भस्मोद्धू लितंसर्वाङ्गं शिवलाञ्छनलक्षितम् ॥ १६४ ॥

मुक्तिमूति® गुणनिधिं कारुण्यप्रणमप्रियम्®। भूरुद्रजङ्गमं® लोके ध्यानं कुर्वन्ति ये जना: । १६५ ॥

1 शान्तगम्यगुगोपेतम्-क.ग (पा) शान्तं भद्र गुगोपेत-च मुक्तमू तिम्-क 3 प्रणवप्रियम्-ग भूरुद्र जङ्गम-ग * 'भूरुद्राणां पदद्वन्द्व' इत्यारभ्य 'वरानने' इत्यन्तः षष्ठपटल गः घ पुस्तके दृश्यते।।

44 त एते मम लीलास्थाः1 वीरमाहेश्वरा: स्मृताः । गुणातीताय शान्ताय रुद्रदेवाय मानवाः ॥ १६६ ॥

भक्ति कुर्वन्ति सततं एते माहेश्वराः स्मृताः । हन्मध्यवासिनं देव2 जङ्गमं ब्रह्मपू जितम् ॥ १६७ ।

जगतां पितरं गौरि ! पू्जां कुरु सुभक्तितः । देवदेव जगनाथ १६८ ॥

तेषां माहेश्वराणां0 च पूजाध्यानं करोति यः। तस्य चारित्र तत्पूजां वर्णयेच्छामि मे प्रभो' ॥१६९॥

लीलस्था 2 जीवं-क 8 सेवित: फलप्रद महेश्वराण :व. चारित्रं-च 7 वर्णितु इच्छास प्रभो-ग

45

पुरा कृतयुगे गौरि। कुण्डिन्यां वीरनायक:। धर्मज्ञ अत्मवान्' त्यागी सत्यशीलसमन्वितः ॥ १७० ॥

सर्वास्त्रशस्त्र सन्धारी आयुशशास्त्रविशारदः। मणिभद्रोपाख्यानम् मणिभद्र इति ख्यातः8 शिव दीक्षासमन्वितः ॥ १७१ ॥

दिने दिने च मे प्रीत्या भूरुद्रान् जङ्गमान्* गुरून्। लक्षसंख्यान् महाश्रेष्ठान् पूजां मन्त्रसमन्विरिताम् ॥ १७२ ॥

करोति कालवीर्येण कर्मेणा महता शिवे। एकेन लक्षसंख्यानां पूजां मोक्षप्रदायिनीम्® ॥ १७३ ॥

1 आश्मनः-क आत्मानां -. आत्मानं-च शाख्र-ग S मणिभद्रेति विख्यात :- ग जङ्गमो-क संख्यातान्-ग सङ्यान-च 6 प्रदान्विताम्-ग.च

46

करोति जङ्गमं चैकं न दृष्ट्रा2 व्रतभङ्गिङ्ग]तः। करोति चेति® तच्वज्ञ: रेणुको मुनिपुङ्गवः । १७४ ॥

तद्ग्रामे भक्तियुक्तं च नरं प्राकृतदेहिनम्। मन्त्रसंस्कारपूर्वेण दीक्षाङ्गं मन्त्रगर्भितम् । १७५ ।।

करोति (गुरुः" शिष्यं० पूर्जा भक्ति'समन्विताम् । मणिभट्रो महाराज: लक्षजङ्गमपूजितः' ॥ १७६ ।।

1 जङ्गमं एक-ग दृष्टो-ग 8 करोति इति-ग देहिनां-क.च गुरुं-ग 10

6 तद्गुरो: शिष्य :- च भक्ति-क समन्त्रितः-क पूजक :- च

47

मणिभद्रो महाराजः लक्षजङ्गमपूजित:1 । करोति कृतकृत्योऽसौ मोक्षकान्तापतिर्भवेत् ।| १७७ ।।

इदं माहात्म्यं' पापघ्नं भुक्ति मुक्तिप्रदायकम्। यः शृणोति पठत्याशु मम लोकं क्जेत् प्रिये ॥ १७८ ।।

जिह्वाग्रे शिवमन्त्रजाप्यपठनं फाले त्रिपुण्ड्राङ्गनम् रुद्राक्षावलयं गले हयुरसि लि ङ्गायत्तसज्जां पराम्। चित्त त्वत्पद चिन्तनं शिव सदाधने मृदा योगिराट* तँ स्तोतुं मन उत्सवत्युत° मम श्रीवीरमाहेश्वरम् ।१७९ ॥

10 पद्यार्धभिदं-ग.पुस्तके नास्ति 1 माहात्म्य-क·ख भक्ति-च तत्पद्-ग योगिनर :- क.ख उत्सवयुतः-ग

48

*सदाऽध्यापनं तद्भस्म सुखविस्मितं च निपुणम् ।

मन्त्रात्मिकं मोक्षदम् ॥

यद्धत्ते सुरपुङ्गचैश्च निषुणैः प्रख्यातमन्त्रात्मभिः तत्सर्वं गुणवणितु मम मनोध्यानात्मकं देहिनम् ।।१८० ।

इति श्रीवीरागमोत्तरभागस्य वीरमाहेश्वरतन्त्रस्य तत्त्वस्वरूपदर्शनं नाम1 प्रथम: पटलः

1 पद्यमिंद-क. ख. च पुस्तकेषु न दृश्यतै। वीरागमे तत्वस्वरूपवर्णन ना प्रथम: पटल :- ग

वीरागमोत्तरे द्वितीि: पटलः

देवदेव जगनाथ ! भक्ताभीष्टफलप्रद । वीरमाहेश्वराणां च स्वरूपं ब्रूहि मे प्रभो !' । १ ॥

वीरमाहेश्वर स्वरूपम् अहं ब्रुदामि[ब्रवीमि] तच्चित्रं स्वरूपं सुरविस्मितम् । लयकाले जगल्लीला माया सा कामिनि प्रिये ! ॥ २ ॥

जायते तां मनोलीला2 कामिनी प्रकृति/स्त्विनन3 विसृज्य मम भत्त्याऽपि वीरमाहेश्वराः सदा ॥ ३ ॥

प्रकृतिं विकृतिं कृत्या एते कल्पसमन्त्रिताम्।

• च. पुस्तकरीत्या अयं पटल: चतुर्थः 1 ब्रव मस्प्रभो-ग 2 मनोलील-ग श्रियम्-ग(पा) 4

50

नयन्ति मम सांनिध्येऽ प्यशेष' प्रमथाः शुभा: # 8 11

तेषां माहेश्वराणां2 च पीडितं प्रेतनायकः । न समर्थः करोतीति आहुस्त्त्वपुराविद: ॥५ ॥

वीरमाहेश्वराः सर्वे शिवदीक्षासमन्विताः। कैवल्यकारणज्ञान® त्रिलोक जनवन्दिताः ॥ ६ ॥

मवन्ति मम सांनिध्ये जगतां मोक्षदायकाः । ग्रीवासु6 पश्चमूत्रस्थं पीतवर्णशिलान्वितम् ।। ७ ।1

शक्तिगोलकसंयुक्तं माँ च माधवसेवितम्।

4 ध्ये अशेष-ग 2 महेश्वराणां-ग पीडितु-ग ज्ञानं-क कारणं ज्ञानं त्रिलोक-च 5 त्रैलोक्य-ग ग्रीवेषु ग

51

धारयन्ति सदा पूर्जा कुर्वन्ति पुरुषोत्तमा:

तृणीकुर्वन्ति ब्रह्माणं जडीकुर्वन्ति माधवम् । वीरमाहेश्वराः सर्वे मक्ताभीष्टफलप्रदाः ॥ ९ ॥

अहं सदा महाश्रेष्ठान् वेदभूर्भ्ि प्रतिष्ठितान्। भूरुद्रान्2 जङ्गमान् देवि ! पूर्जां मन्त्रसमन्विताम् ॥१० ॥

करोमि ततवतीं' पूजां रेणुको* मुनिसत्तमः। विस्तारयति तत्सवाँ ध्यानध्यातृबलान्विताम्® ।११ ॥

तेर्षा माहेश्वराणां' च वीरशैवप्रवर्तका; ।

1 धारयन्ते-ग भूरुद्र-ग 8 तव तां-ग रेणुका-ग 5 तत्सर्व-च 6 बलान्वित :- च 7 महेश्वराणां-क. च

2

तिष्ठन्ति शीलसम्पन्नाः पू्जां कुर्वन्वि सन्ततम् ॥ १२ ॥

व्रतिनो मन्त्र कायस्थान् सुधादीधितिमूर्तयः। भक्ता: परं परज्ञान- साधनान् वसुधातले ॥१३ ॥

पूर्जा कुर्वन्ति सततं एते ब्रह्मादिवन्दिताः। बीरमाहेश्वराणां च गुरुदीक्षासमन्त्रिताः ।। १४ ॥

ये भक्ताः परमप्रीत्या पूजां कुर्वन्ति सन्ततम्। त एते ऋषिभिः सर्वैः पूजिता: खलु1 मे प्रिये । १५ ॥

भूरुद्रातू' जङ्गमादन्यत् तत्त्वं नास्ति जगत्तये। तस्मात् सर्वप्रयतेन पू्जां कुरु बरानने ॥ १६ ।

1 पूजां कुर्वन्ति-ग 2 भूरुद्र-

53

भूरुद्राणां' जङ्गमानां पादभूले प्रतिष्ठिताः। कालिन्दी गौतमी गङ्गा नर्मदा वृद्धकौशिका: ।१७ ॥

आवासयन्ति या: सर्वा:2 जगत्पावनवाहिताः । वीरमाहेश्वराणां च रोमकूपेषु सर्वदा ॥१८ ॥

ब्रह्माण्डततयः सर्वाः तिष्ठन्ति मम वल्लभे। वेदान्तवेद्याः [ते] सर्वे शिवध्यानपरायणा: ॥ १९ ॥

पट्स्थलब्रह्मिण स्तच्व ब्रह्मविद्याविवर्धकाः। गच्छन्ति मम सांनिध्यं वेदातीतं परात्परम् ॥२० ॥

1 भूरुद्र-ग 2 सर्वे-क ब्रह्मण-ग

54

भूरुद्रं' जङ्गमं लोके ये निन्दन्ति द्विजाधमाः। ते यान्ति रौरवं घोरं2 यावच्चन्द्रदिवाकरौ3 । २१ ॥

वेदान्तवेद्यं तच्वज वेदमूर्न्नि प्रतिष्ठितम्। महेश्वरं गुणातीतं मदनास्त्रविवर्जितम् ।। २२ ।

जितेन्द्रियं तच्वनिधिं कुण्डली कृतकुण्ड लम्। रुद्राक्षधारिण शान्तं ॥ २३ ।।

धारिणं योगनिलयं अक्षमालसमनितम् । नवभक्तिसमोपेतं श्रद्धामेधाप्रतिष्ठितम् ।। २४ ॥

1 भूरुद्व-ग 2 रौरव नरकं दिवाकर :- क 4 तत््वज्ञां-क षडक्षरम्-क. ख 6 निलयां-क

55

भूरुद्रं' जङ्गमं लोके पूजां कुर्वीत ये नराः। ते यान्ति जम सायुज्यं ब्रह्मदिक्पालसेविता:2 ॥। २५ ।

रुद्रकन्यासमोपेता: सिद्धगन्धर्वसेविताः। बीरमाहेश्वराणां च तेषां पादरजः सदा ॥ २६ ॥

शङ्चक्रगदापाणि: स शौरि: मन्त्र वर्जितः । मूर्भि मध्ये प्रतिष्ठाप्य विष्णुत्वं व्रजति5 प्रिये । २७ ॥

वीरमाहेश्वराणां च तद्रजः6 कमलासनः । मूिं मध्ये प्रतिष्ठाप्य ब्रह्मत्वं लभते सदा । २८ ।

1 भूरुद्र-ग 2 ब्रह्मदीक्षादिसेविता :- च समोपेतम्-क शौरिमन्त्र-क. ग 5 व्रजते-ग 6 यद्रज-ग. पद्रज :- च

56

षटूस्थलब्रह्निण1 पाद धूलिंस्वर्गाधिपः सदा। मूर्धि मध्ये प्रतिष्ठाप्य स्वर्गभोगं लभेत्2 प्रिये ॥ २९ ।

तेषां पादरजः सर्वे दिक्पालाः पावकादयः । मूर्भि मध्ये प्रतिष्ठाप्य स्वान् खान् भोगांश्र शाश्वतान्।।३०।।

लभन्ते' सर्वदा" गौरि! धघुवं कान्ताजनोत्तमे। वीरमाहेश्वराणं च पादधूलिं पवित्रिकाम्0 ॥। ३१ ॥

हेरम्ब: सर्वदा" मूर्मि धत्ते कारुण्यभावतः ।

1 ब्रह्मणां-ग 2 अत्र 'लभेत्' इति परस्मैपदप्रयोग: छन्दोऽनुरोधेन। 8 तानि भोगानि शाश्वतम्-ग लभ्यन्ते-ग. 6 सार्वदा-ग. 6 पवित्रक्म्-क. ख 7 सार्वदा-ग.

57

अग्निभू: सर्वदा गौरि' ! यद्रज: शिरसा2 धृतम्' ॥ ३२ ॥

करोति मम पुत्रत्वं सेनानित्वं लभेत्" प्रिये। अहं सदा महापूज्यं तेषां पादरजः शुभम्॥ ॥। ३३ ॥

मस्तके धृतवान् गौरि ! फरोमि संहृति सदा। तेषां पादरजः सर्वे यक्षगन्धर्वकिभ्राः8 ।। ३४।

मस्तकेषु प्रतिष्ठाप्य नानाभोगफलान्यपि। लभन्ते° सर्वदा गौरि! शणु भक्तिवशा सती11 ॥। ३५ ॥

1 अग्रिभूरपि भो गौरि-च. 2 शिरसि-ग. शिरसा-च. 3 धृत :- क. सेनान्वित-च. 6 'लमेत्' इति छन्दोनुरोधेन। 6 महापूज्य :- च. 1 करोमि मम वल्लमे ! -ग. 8 गम्धर्ववल्लभा :- ग. 9 लभ्यन्ते-ग. 1 सार्वदा-ग· 11 वशात् प्रिये-ग. वशात्वमु-च.

58

चतुर्षेदधरान् विप्रान् होमकर्मसमन्वितान्। त्राकृतान्' प्रकृतिज्ञान- साधनाचारतत्परान् ॥ ३६ ॥

शिवाचर विबर्जितान्। वैदिकाचार निरतान गाधासूत्र®समन्चितान् । ३७॥

कश्यपा त्रिभरद्वाज-

कुलाहङ्कारगोत्रज्ञान् ये' नृपाः सर्वदा प्रिये ॥ ३८ ॥

पूजां कुर्वन्ति ते सर्वे व्रजन्ति यममन्दिरम् । तस्मात् सर्वप्रयतनेन द्विजपूजाप्रवर्तकान् ॥ ३९ ॥

1 प्राकृता :- क. सम्पूर्णान्-ग. 3 नाथासूत्र-क नाथसूत्र-च.

5 वै-क. सार्वदा-ग.

39

नृपान् परमपापिष्ठान् परदाररतिप्रिंयान्। पुराणगाधा'संतुष्टान् दुरहङ्कारवेष्टितान् 11 ४01

राज्यार्थान® सततं लोके मदनास्त्नप्रपीडितान् । धर्मराजस्य ये दूताः कशादण्डाग्रताडनै:

हिंसां कुर्वन्ति हे गौरि! सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । वीरमाहेश्वराणां च भक्ता: तत्त्वार्थपारगाः ।। ४२ ॥

सुखदुःखानि तान्यानि [तान्तानि] न लभन्ते सदा प्रिये ! तस्मात् सर्वप्रयत्रेन पूजय त्वं चरन्तिनः4 ॥ ४३ ॥

1 गाध -क. ख, ग. राज्यार्थस्य तत-क् 3 राजार्थ-च राज्यार्थ-क. ख 4 इदमर्ध ङत दृश्यते।

60

हेरम्बप्रमृखा: सर्वे गणाध्यक्षा: परात्परा ।

भूरुद्राणां जङ्गमानां1 भक्तिं दधति® सर्वदा। चण्डाल: पुल्कसो स्वल्प:4 ब्रह्मघ्नो वा कुलाधमः ।।४४।1

वीरमाहेश्वराणां च भक्ति धृत्वा5 द्विजोत्तमः०। भवते सर्वदा लोके इति त्सथं वरानने! । ४५ ॥

पुरा कृतयुगे गौरि ! इतिहासं सुषिस्मितम् । अहं त्रुवाभि [ब्रवीमि] तत्सवं शणु भक्तिसमन्बिते ।। ४७ ॥1

1 भूरुद्रजङ्गमानां च-ग. 2 दधते-क.ख. 3 सा्वेदा-ग 4 पुल्कसो वापि-ग. पुल्कस: स्वच्नो-घ 6 धत्ते-ग 6 द्विज़ोत्तमा :- क. 7 भवन्ति-च 8 सावदा-ग 9 तं सर्व-च

61

इलावर्षे गन्धवती पुरी पुण्यजनान्विता।3 रत्नसाल समोपेता परिघावलयाङ्किता5 ।। ४७॥1

रत्नसंकीर्ण [हेमादि] संछन्न® गोपुरैश्र® विराजिता। धर्मेगुप्तोपाख्यानम् गजवाजिरथाकीर्णा वारनारीसमन्विता । ४८ ॥

अनेकशिवभक्तानां आलयैः मन्त्र गर्मितैः। अनेकराजपुत्राणां सौधैः पर्वतसन्निभैः । ४९ ॥

विचित्रिमः9 श्वेतवर्णैः पुण्यपुञ्तीकृतैः शुभैः। स्वर्णहम्मैः सहस्रेश्च अयुतैः1° कनकादिभिः 11 40 11

1 ईषावृते-क. ख इलावृते-च. 2 पुरि-क. ख. 8 स्वता :- क. ख. शाला-क.ख, सानु-च 5 चलयमण्डिता-ग 6 संछिन्न.च 7 गोषुरेग-ग विचित्रम :- क. ख.च. 9 मणि- 10

62

रत्नशङ्गै ;: स्वर्णचित्रैः नानाधातुसमन्वितैः । कृतकैश्चित्रिमै गहै: वेष्टितापा जलान्तरे ।५१॥

चतुर्मिस्तष्टक्षेत्रज्ञ मयविश्वसुतैः कृता। परेषां शत्रराजानां दुर्गदुर्घट'मुद्रिता ॥ ५२ ॥

अस्ति गौरि ! सुरैः सिद्धैः गन्ध्वैंः पन्नगैः शुभैः । अभेद्या बज्रर्शीलिाया नारी साध्वी मनोरमा ॥५३ ॥

तां पुरीं पालयत्यादौ4 धर्मशास्त्रसमन्विता। तस्याः'सुतो धर्मगुप्तः शिवदीक्षा समन्बितः । ५४ ॥

1 दुर्गमद्धर-ख, दुर्गमद्धट-ग 2 शिलया-ग अभेद्यव ब्रेशीलाया-च. 3 नारिसाध्वि-ग 4 पालयेद्याथ-क पालयेत्साधो-ग पालयेसाध्वी-व 5 तस्य-ग

63

धर्मज्ञः सत्यसन्धश्र

नवयौवनसम्पन्नः आगमार्थविशारद: । ५५ ॥

श्रीमान् मन्त्रनिधिगौरि! द्वितीयः2 परमेश्वरः । मन्त्रज्ञ:3 साच्विको धर्मी धर्माधर्मविचारक: ॥ ५६ ॥

त्रतन्ज्ञो मन्त्रिणां मन्त्री5 मन्त्रालोचनतत्परः। चतुष्षष्टिकलाविद्या- नारीं पत्नीकृतां कृतः6 । ५७ ॥

दुराचारान् दुरालापान् गूढ पापान्वितान् द्विजान्। सोमपानव्रतासक्तान् छागमांस प्रवर्तकान् ।५८ ॥

1 शास्त्रार्थ-ग 2 द्वितीय-ग यन्त्रज्ञ :- ग. च 4 मन्त्रज्ञ :- ग 5 मन्तृ-ग पत्नीकृताकृत :- ग.

64

कुलामिमानसम्पन्नान् शिवसंस्कारवर्जितान्। पापात्मनः पापरतान् पुराणार्थविशारदान् ।।५९ ॥

ऋषिगोत्रान्वयोद्भृतान् कुति सतान्' कुलपालकान्"। विद्रावयति तद्देशात् शिवभत्तिसमन्वितः ॥६०॥

माहेश्वरः शिवो देव: शिवादन्यं न वेच्युत। इति तद्वचनं श्रत्वा माता क्रोधसमन्विता ॥६१॥

बज्रशीला तदा गौरि! कोपाद्चनमन्रवीत्। मन्त्राधीनं जगत्सर्व तन्मन्त्रं मन्नलक्षितात्* ॥ ६२ ॥

1 तुच्छितान्-क. ख. 2 कुलपावकान्-च. 3 नवेस्सुत-क. ग. न विद्यते-ग यन्त्रलक्षितम् -

65

द्विजाधीनमिति सर्दै: पुराणार्थेः* विवक्षितः। तस्यास्तद्वचनं श्त्वा रोषावेशसमन्वितः ॥६३ ॥

चिच्छेद तान्'द्विजान् सर्वान् मातरं च तदा प्रिये। ते नृपं तत्वतत्त्वार्थ- साधनं कारणात्मकमू4 ॥ ६४ ।

विगृह्य देवता: सर्वाः6 युद्धं° चक्रुरहोऽद्गतम् । भूपतेर्भीमदण्डेन" विष्णुप्रभृतिदेवताः ॥ ६५ ।

निपेतुर्गगने शीघ्रं सुष्टिपातेन® मे प्रिये ! एतस्मिन्नन्तरे सर्वे अशेषगणनायका: ॥६६ ॥

1 पुराणार्थ :- च विच्छेद्यति-च. 3 तथा-ग (पा) तत्वार्थसाधनकारणात्मकम्-च सर्वे-क. ख मुंद-ग बाहुइण्डेन-ग. P

8 पादेन-ग. 5

66

गच्छन्ति तां पुरीं दृष्ट्रा तं नृपं सुरघातिनम् । तस्य मूर्भ्नितले सर्वा: रुद्रकन्याः मुदान्विताः' ॥६७ ।।

पुष्पवृष्टिं बधुः सर्वे वायवे दक्षिणा घगाः। त नृपं प्रतिजग्राह अभिभूर्मन्त्रपारगः ॥ ६८ ।

तस्यार्ङ्ग तक्षसौवर्ण- च्छायं (या)3 चम्पककोमलम् आलिङ्गय नूतनं दीसं शतकौस्तुभसन्निभम्

बबन्ध तस्य*ग्रीवायां कार्तिकेय उमासुतः। चिन्तामणिं तच्वनिधि: धर्मगुप्तमहीपतिः6 ॥। ७०।1

1 न्यासमन्विता :- क वायवौदक्षिणा-क.ख. 3 सौवर्णकार्य-क. ख तस्यां-क 10 महापति :- ग

67

विसृज्य मुक्तिमूलस्यं एकवस्त्रं सुविस्मितम् । रुद्राक्ष'धारिण यां च किं करिष्यन्ति देषताः

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा विष्णुप्रभृतिदेवताः। तप्तहाटकसङ्काशं धर्मगुप्तनृपं भयात्' ॥ ७२॥

तं वीक्ष्य चान्धकाः सर्वा: भवन्ति कुरु[ऋ]त"प्रियाः। न विचार्य महायुद्धं तस्य वैर महात्मनः ।। ७३ ।1

धर्म गुप्तस्य नृपतेः वयं कुर्म इतीरिताः। स्तुत्वा° वं नृपति दीसं महास्मानं परात्परम् ।। ७४ ।1

1 रुद्राक्ष-ग सक्कारा-ग 8 भ्रनात्-ग 4 सर्व-क सुरन- सोहु-7

68

वीरमाहेश्वरं सर्वे विश्महे गगनान्तरे। वीरमाहेश्वराणां च वैरं प्राकृतदेहिनाम् ।। ७५ ॥

अनर्थसाधकं लोके इति चाहु ्मनीषिणः। नारदप्रमुखा: सर्वे ऋषयो देवयोनय: ॥। ७६ ॥।

शान्त® भक्तिगुणोपेतं धर्मगुप्तं नृपं प्रति । क्रौश्चरन्धे तपःक्षेत्रे ध्यानं कुर्वन्ति सर्वदा5 ॥1 ७७ ॥1

वीरमाहेश्वराणां च भक्तानामुत्तमोत्तमम् । तं नृपं पितरः सर्घे अग्निष्वात्तपुरस्कृता: ।। ७८॥1

माहेश्वरा :- क साधनं-क 3 इतिराहु-ग 4 शान्ति-क 5 सार्वदा-ग 6 पुरस्कृत: - र

69

स्तोत्रं कुर्वन्ति सतत वीरव्रतसमन्वितम् । वीरमाहेश्वराणां च भक्तान् मन्त्रव्रतान्वितान् ॥ ७९ ॥

से निन्दन्ति सदा क्रोधात् अन्धकारबिलं प्रति। प्रविशन्ति सदा लोके इति चाहु र्मनीषिण: ।।८० ।1

तेषां माहेश्वराणां च भक्तानांप्रीतिपूर्वकम् । नृणां सम्पत्करं स्तोत्रं वेदमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम् ॥८१ ॥

ये कुर्वन्ति सदा प्रीत्या तेषां स्तोत्रशरीरिणाम्। तदङ्गं स्पर्शितुं लोके मृत्युर्भीतिवश' गतः ।। ८ २ ।

1 इति भाहु- इत्याहुश्च-ग ( पा) इत्याहु-क महेश्वराणां-क 3 मृत्युभीतिपरं-क

70

भबतीति सुरस्तोमा: आहुः 'प्राकृतवेदिनः । अविचार्य मुनिश्रेष्ठान् वेदमूध्नि प्रतिष्ठितान् ।। ८ ३ ।

वीर माहेश्वरान मोहात् निन्दन्ति वसुधातले। एते सर्वगुणोपेताः यान्ति प्रेतबिलं प्रति ।। ८४ 11

इत्याड्डुस्सर्वंदा' वेदाः तथा आगमसंहियाः । वेदागमानां प्राधान्यं वीरमाहेश्वरं स्थितम् ।८५ ।

भूरुद्रं जब्मं* शान्सं

आभार चक्रराजानं

सर्वे-ग प्राहु :- च न विचार्य-क 3 सार्वदा-ग 4 भूरद्जजमं-ग राजामां-क धारिणाम् क.

71

मुक्तिमूलं 'तच्वभूलं शीलन्नतसमन्वित्म् । आराधितु सदा लोके कांक्षम्ते गणनायका: ।1८ ७ i

इति चाहु र्महाश्रेष्ठाः उपमन्युपुरेस्कृताः। ऋषयः पूर्वतत्वज्ञाः शम्भुध्यानपरायणा:

एतरिमनन्तरे देवा: विष्णुब्रह्मेन्द्रवायवः । अन्धकाः प्राकृतज्ञाना: आगमाचारवर्जिता:

धर्मगुमं नृपं स्तोतुं कांक्षन्ते® गगनान्तरे। नमो वेदान्तवेद्याय तत्वसाधनमूर्तये ।। ९० ॥

नमः सोमविभूषाय वीराचारव्रताय ते।

1 मुक्तिबीजम्-ख. ग 2 इति भाहु-ग कांक्षन्ति-ख, म.

72

प्राणलिङ्गाय रुद्राय प्राणभूताय* ते नमः ।। ९१ ॥

मक्तिसागरसोमाय धर्मगुप्ाय ते नमः। एवत् स्तोत्रं सुरस्तोमा: कुर्वन्ति® गगनान्तरे । ९२ ॥

ब्रह्मविष्णुसुरेन्द्राणां पूर्ववद् दृष्टयोऽभवन्'। भवन्ति कृतपुण्येन स्तोत्रेण च महात्मन: ।।९३ ॥

मन्दं कुर्वन्तस्त एते

नृपतेः धर्मगुप्तस्य मातरं यमकिङ्करा: । ९४ ।

1 हताय-ग बभृ वुः-म 3 पूर्ववद्दृष्टये भवान्.क. च. पूर्वव दष्टिदृष्टयः-ग मुंद कुर्वन्ति ते-च यमकिङ्करः-क.

73

तान् द्विजान् पार्ष कर्मिष्ठान् मेषमांसाशनव्रतान्। यातनादेहमध्येषु प्रविश्य च' पुनः पुनः ॥९५ ।।

इति बाधा:3 प्रकुर्वन्ति किं करिष्यन्ति किङ्कराः । धर्मराजस्य ते सर्वे धर्मगुप्तस्य मातरम् ।९६ ॥

अग्निमध्ये प्रतिष्ठाप्य भस्मीकुर्वन्ति तान् द्विजान्। अब्दकोटिस हस्राणं दिवसेषु दुरामनः ।९७ ॥

तान् द्विजान् रौरवं घोरं- नरकं यानविग्रहान्। प्रदापयन्ति' ते सर्वे किङ्करा यमशासनात्

1 साम-क. हौम.च प्रदेशाय-क प्रवेशाय 3 ईतिबाधां-ग. इति बोधं-च यान्ति-ग 5 प्रदापयन्ते-क. ख

74

धर्मगुप्तस्य नृपतेः

नमस्कुर्वन्ति तद्दूताः वयं कुर्मः सदा प्रिये ।। ९९

धर्वगुप्तस्य नृपतेः प्रख्यातं आगमान्वितम्। भूरुद्राणां जङ्गमानां समाजेषु जितेन्द्रियाः ।। १००।

ये पठन्ति सदा प्रीत्या3 सायुज्यं मम हे प्रिये ! प्राप्तुवन्ति धन गौरि सत्यं सत्य वदाम्यह्म् । १०१ ॥

देवतानां समाजेषु धर्मगुप्तस्य भूपतेः । चरितं' चित्रचैतन्यं वीराचारैकसम्भवम्" ॥ १०२ ॥

1 ने दूता :- क. ख. 2 भूरुद्रजङ्गमानां च 3 प्रेत्य -- क. ख 4 भूपते-क. ख 6 घरित्रॅ-च चिसचैतन्य-५ 7 विकाराद्वैतसम्भवम् ग

75

मनोहरं महावीये' गीयन्ते. किन्नरस्त्रियः। दानपानां समूहेषु उश्चना* मन्त्रवेष्टितः ॥ १०३ ॥

धर्मगुप्तस्य नृपते: चरितं' धृत्विक्रमम् । वर्णयामास हे कान्ते ! अत्यद्सुततरं परम् ॥१०४ ॥।

यस्मिन् चरित्रे ये देवा: प्रीतिं कुर्वन्ति सन्ततम्। तेषा मनोहरं ज्ञानं वर्णितुं बसुधातले । १० ॥

न मपन्ति महाश्रेष्ठाः अत्रिमाषालिकश्यपाः । नृपतेरस्य® ता भक्ति मर्त्यलोके मनोहराम् ॥ १०६ ॥

1 महादेवयं-ग गायम्तीत्मत्रार्थे-'गीयन्ते' इति छन्दोऽनुरोधेन 3 समानेपु-ळ उच्चनो-ग. 6 परप्र-च. मे कान्ते-क एकान्ते-ग 7 नृषजेस्तस्थ- ख

76

दधते जङ्गमाः सर्वे दीक्षातन्त्रविशारदाः । तेषां मनोहर ज्ञानं भूरुद्राणां दिने दिने ॥१०७ ||

ये कांक्षन्ति सदा गौरि! ते हि० ब्रह्मादिवन्दिताः। भूरुद्रजङ्गमान्® लोके स्तुवन्ति पितरः सदा । १०८ ॥

आनन्दयन्ति ये सर्वे विश्वेदेव पुरातनाः' । जन्मसंसार दावागिं शान्तं कुर्वन्ति जङ्गमाः ।1 १०९॥

तेषां मनोहरज्ञानं उपदिश्यन्ति® किन्नरा:1 । 1 मनोहरं-च 2 एते -- ग 3 भूरुद्रान् जङ्गमान्-ख. च. 4 विश्वेदेवाः-च पुरातनः-क. . संस्कार-क 7 शान्ति-क. ख 8 मनोहरं-च 9 उपदिशन्ति इत्यस्य स्थाने उपदिश्यन्तीति

1 उपदिश्यन्तु किन्नरान्-च

77

यक्षाधिपं गुणनिधिं' सखायं मम हे प्रिये ! ।। ११० ॥

सरीसृपाणां राजानं सहस्रफण* वेष्टितम् । शेषं प्रति महाज्ञानं भूरुद्राणां च पार्वति® ॥१११ ॥

जीवः सुरेन्द्रमन्त्री च भार्गवो भक्तिदायकः । उपदेशं तथा चक्रे सर्व लिङ्गमयं जगत् ।११२ ॥

शिवाधीनं जगत्सर्व जङ्गमाधीन ईश्वरः । ज्ञानं च मन्लमित्याहुः5 वेदवेदान्त®पारगाः ॥११३।

संसारसागरोत्तीण1 मन्त्रमायाविवर्जितम्।

1 गूढ निधिं-च 2 फणि-क. ख 3 पार्वती-ग 4 धीनशाम्भवम्-ग 5 ज्ञानं म नसीत्याहुः-ग वेदाङ्ग-ग.ख 7 रोत्तीर्णा :- ख 3 मन्हों मायाविवर्जित :- क. ख

78

भूरुद्राणां जब्गमान1 स्तोत्रं सम्पत्करं नृणाम् ॥ ११४।

इत्याहुर्मम सांनिध्ये रेणुकाद्याः सनावनाः। भूरुद्राणां जङ्गमानां' कायं कल्मषनाशनम् । ११५ ॥

आराधयन्ति® मे कान्ते! षण्मुखप्रमुखाः* सुताः। भूरुद्राणां नज्माना विष्टपेष महात्मनाम्6 ॥ ११६ ॥

भक्ति कुर्वन्ति मे गौरि ! त एते न्रह्मचारिणः। मवन्ति कृतपुण्ये पापरशि पुराऽर्जिंतम् ॥ ११७ ।।

भस्मीकुर्वन्ति सवतं मैस्मपुण्डसमन्बिताः।

1 भूरुद्र जङ्गमानां च-ग

8 आराधयन्ते-ग प्रभृती :- ग भू रुद्रजङ्गमानां च-ग 6 महाश्मन :- क 7 हे-ग.

79

पिङ्गकेशजटाजूटं ॥ ११८ ॥

भूरुद्रं जङ्गंम2 शान्तं चक्राणां चक्रिण गुरुम्। अभेद्यवज्रकायस्थं साधनत्रयवेष्टितम् । ११९ ॥

मुमुक्षुज्ञाननिरतं मुक्तिकान्तामनोहरम्। परूदीवदीक्षासम्पनं वेदमूर्भ्नि प्रतिष्ठितम् । १२० ॥

चेदान्तवेद्ं तथ्वजं

नवभक्तिसमोपेतं दैराग्यनिलयं प्रभुम् । १२१ ॥

सदानन्द नित्यतृस्ं* निष्कलङ्कं निरञ्जनम्। अक्षमालासमोपेतं रुद्राक्षवलयीकृतम् । १२२ ॥

1 जूटप्राण-ग. भूरुद्रजङ्गम-क, ग 3 मुमोक्षु-ग. तृर्ष्ति-क.

80

ब्रह्माण्डभाण्डनिभेद्यं ब्रह्मज्ञानसमन्त्वितम् । ममे पूजारतं देवं मदनास्त्र बिवर्जित म् ॥ १२३ ॥

ऋषीणामग्रिकल्पाना जडाजडविभेदनम्। मुक्तिमूर्ति सुनिश्रेष्ठ ज्ञानमूलं' तपोनिधिम् । १२४ ॥

भस्मत्रिपुण्डसञ्छन्नं लयभैरबपीडितम्। कालरुद्रसमोपेतं कल्पकोटिसमन्वितम् ॥। १२५ ।

विडम्बिनं मन्त्रकायं पञ्चसूतकवर्जितम् ।

पश्चत्रह्मसमोपेतं पश्चरात्र' समन्विंतम्। कृतकृत्यं परं श्रेष्ठं सांख्ययोगविवर्जितम् । ॥ १२६ ॥।

1 ध्यानमूलं-ग

2 पाञ्चरात्-ग

81

पट्तर्कतार्किकं तातं लोकानां लोकवेष्टितम्। नादबिन्दुकलाती तं कुलगोत्रविबर्जितम् ॥। १२७ ॥

सहस्रदलमध्यसं्थ यमिमां शमदायकम्। नृर्णां परमसंस्कार- क्रियारूपगुणान्वितम् ॥ १२८ ॥

धर्मकोशं दमोपेतं धर्मार्थफलवर्जितम्। कामत्यागें कलाज्ञानं कालकूटधरं प्रभुम् ॥ १२९ ॥

पितरं देवतानां च धातारं नाकिनां शिवम्। ईशितारं सुरेशानां होतारं होमपूर्वकम् ॥ १३० ॥

भक्तानामर्भकं लोके भक्तिज्ञानसमन्त्रितम्।

1 तर्कित-क दुयोपेतं-ख 3 दातारं-क.ग 6

82

वादिनां वादनिलयं1 वेदाङ्गं तत्ववेदिनाम् ।१३१॥

दानवानां बलनिधिं भोंगिनां2 भोगदायकम्। मुनीनां मननध्येयं गुरूणां गुणकल्पितम् । कामिनां कामविद्रावं कवीना कविदायकम् ।। १३२ ॥।

क्मिणा क्रमविक्षेपं हव्यकानां हविर्भुजम्। प्रसादिनां प्रसादस्थं अचिन्त्यं योगमुद्रितम् ॥ १३३॥

लोकानां लोकसन्धानं धर्मिणां धर्मवेष्टितम । प्रत्यभिज्ञाननिलयं प्रेममोह®विवर्जितम् ॥ १३४ ॥

1 वादिनिलयम्-क 3 भोगानां-ग 3 भोगि-क

4 प्रसादीन-क प्रेमामोह-क

83

पावनानां पवित्राङ्गं विद्यानां बिदुषं किल। युगानां युगसन्धानं स्थावराणां स्थिरप्रदम् ॥ १३५ ।

खगानां गमिसन्धानं तारकाणां प्रदीपकम्2। ज्योतिषां रुचिदातारं प्रेतलिङ्गतिरस्कृतम् ॥ १३६ ॥

ग्रहाणां नायकं ग्राह्यं ग्रहस्थानां* प्रपूजितम्। बीरमाहेश्वरं गौरि ! स्तोतुं चन्द्रार्धशेखरम् ।।१३७ ॥

नेश्महे हे प्रिये शान्ते ! वय गुहगणान्विताः । तेषामङ्गानि रुद्राणं जङ्गमानां दिनेदिने ॥।१३८ ॥

1 पावकानां-ग विदुषमिति छन्दोऽनुरोधेन। 3 प्रदीपिकाम्-क 4 गृहस्थानां-ग

84

स्तोतुं सुरेन्द्रदिक्पालाः कांक्षन्ति गगनान्तरे। यानि तानि' सुरस्तोमा:2 भूरुद्राणां पुरातना: । १३९ ॥

अङ्गानि जन्मशून्यानि नमः कुर्वन्ति नाकिन: । भूरुद्राणां जङ्गमानां3 पादमूले पवित्रके ॥ १४• ॥

आपगा यमुना सिन्धु- शोणाभद्राः ससिन्धवः। आवासयन्ति मे कान्ते नवभक्तिसमन्विताः । १४१॥

सर्वलोकेषु पूज्यानां अङ्गमानां बुधोत्तमा: । पादाब्जानि पवित्राणि घतुर्वर्गप्रदानि हे!" । १४२ ॥

1 कानि-ग 2 सुरस्तोम-क 3 भूरुद्रजङ्गमानां -च 4 ससन्धुजा :- 10 एकान्ते-ग 6 प्रदानि मे-ग

85

हत्पद्मपीठकोशेषु ध्यानं कुर्वन्ति सर्वदा2। उपमन्युदधीच्यत्रि- दूर्वासतृणविन्दवः ॥ १४३ ॥

शिवदीक्षासमोपेतं प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम् । वीरमाहेश्वरं गौरि ! नमः कुर्वन्ति सर्वदा 3 । १४४ ॥

नमस्कारप्रभावेन ऋषिमध्येषु पूजिताः। भवन्ति ते परं दीसं सायुज्यं साक्षिवर्जितम् । १४५ ॥

यान्ति यानगणोपेता: इन्द्राग्नियम सेविताः। सूर्येन्दुकुण्डलीकर्ण- धारिणं चक्रनायकम् । वीरमाह्ेश्वरः विश्वः प्रपूजयति सन्ततम् ॥ १४६ ॥

1 दान-क 2 सार्वदा-ग 8 सावदा-ग 4 यमइन्द्रागनि-ग

86

कुण्डलीकृतसूर्येन्दुं फाले भस्मनिलेपनम् । भूरुद्रं नङ्गमं' शान्तं ध्यातुं को वा जनाधिप: ॥ १४७॥

न समर्थो हि मे कान्ते ! भवति ध्यानवर्जितः2। कबलीकृतभक्तामं प्रसादमुखपूर्वकम् ॥ १४८ ॥

स्निग्भमन्त्रगुणोपेतं जङ्गमं जगतां जना। न ध्यायन्ति मम प्रीत्या ते यान्ति यममन्दिरम्® ।। १४९ ॥

सर्वदा जङ्गमं श्रेष्ठं इत्याहुः ब्रह्मसेविताः। अशेषप्रमथाः कान्ते! तृणीकृतपुरन्दरा: । १५० ॥

बिभ्रन्ते [बिभ्रते] तस्य तत्तस्वं वेदातीतं गुरूदयम्।

1 भूरुद्रजङ्गम-क. ग 2 ज्ञानवजिताः। 3 मम मकिुरम्-क सार्वदा-ग

87

सद्योजातमुखाज्जातं ॥ १५१ ॥

अघोरवक्रसम्भूतं तत्पुरुषमुखोद्द्वम्' । आनन्दममलं शान्तं दमं च दधते सति ! तस्मात् सर्वप्रयल्रेन दमं कुर्वन्ति शाम्भवाः ॥ १५२ ॥

दमादन्यत्" परं त्त्वं नास्ति लोके वरानने! तत्चानां करणाद्वेतोः5 कार्याणां सविकल्पकम् ॥१५३ ॥

निर्विकल्पं गुणातीतं ज्ञानं त्यत्त्वा महर्षयः । दम® धर्मार्थदं लोके दधते नात्र संशयः । १५४ ।

1 इदमर्त्र अधिँ-ग. पुस्तके 2 सिति-ग सते-ग (पा) 3 शामं-ग 4 दुर्न्य-ग 5 कारणाद्धितो :- क. ग 6 दुम-ग

88

दमाच्छमं शान्तिरूपं' जायते मम सन्निधौ। तच्छमं मोक्षनिलयं ॥ १५५ ॥

विडम्बयन्तं कामारिं वीरमाहेश्वरं शिवम्। भूरुद्रं जङ्गंम देवा: स्तोतुं कांक्षन्ति मे प्रिये! ॥ १५६ ॥

तथ्वं तच्वविदो बुधाः। न धारयन्ति मे भत्त्या इदं सत्यं वरानने! । १५०॥

शमेन जायते ज्ञानं योगिनां तत्त्वसाधनं। ज्ञानभर्मोडत आत्मानं अन्तर्व्यापिनमीश्वरम् ॥ १५८ ॥

1 शान्तरूप-क भूरुद्र-ग दुन्यजग- तस्व-क ज्ञाना वुर्ममहात्मानं-ग

89

पश्यन्ति' जङ्गमा: सर्वे

प्रणलिङ्गप्रयुक्तेन भूरुद्रेण महान्डडमना । १५९ ॥

आत्मानमात्मनात्मा तु दृश्यते सुरपूजिते ! इडापिङ्गलयोर्मध्ये प्राणवायून् दश प्रिये ॥१६० ॥

निरोधयन्ति तान् बायूब् विसृज्य च पुनः पुनः! चसिष्ठवालखिल्याद्याः ऋषयः कर्मदेहिनः2 ॥ १६ १ ।

अखण्डज्योतिषां नाथं प्रणवं ब्रहमरूपिणम्। बीरमाहेश्वरं शान्तं ऊर्ध्वरेतं जनाधिपम् ॥ १६२ ॥

1 रश्यन्ते-ग देहिका :- ग 3 प्रणवनग

90

ध्यानं चक्रुः सदा गौरि ! मम भक्तमनोरमम्'। हृत्पुण्डरीककोशेषु प्राणलिङ्गप्रतिष्ठिताः ॥ १६३।

वायून् चलनसंस्कारान्

अनुद्भूतप्रभावज्ञान् आत्मसाधनसाधकान् ॥ १६४ ॥

न निरुध्य महाश्रेष्ठा:3 योगं दधति मे प्रिये ! अष्टाङ्गयोगराजानं षटूस्थलब्रह्मपू जितम् ॥। १६५ ॥।

वीरमाहेश्वरं विद्वान् रेणुको मुनिपुङ्गवः । मे गुरुः साच्िकः शान्त: जितक्रोधो जितेन्द्रियः ॥ १६६ ॥

1 भक्तया मनोरमे-ग भक्तमनोरमम्-क भक्ता मनोरमम्-ग (पा) 2 साधनात्-क 3 महिश्रष्ठान्-क. 4 राजानाम्-क अत्न योगराजभित्यस्य स्थाने योगराजानमिति छन्दोऽनुरोधेन।

91

स्तोत्रं करोति मे कान्ते ! इदं सत्यं वरानने! गोरीवल्लभ कामारे ! कालकूटहरा® हर ॥ १६७ । . .......

रेणुकस्य यदाख्यानं श्रोतुं कौतूहलं परम्। ........ इच्छामहे महाभाग! वद मे प्राणनायक! ॥ १६८ ॥

ब्रह्माण्डजन नात्पूर्व अहं* मायाविवर्जितम्। रेणुकं मक्तभक्तिस्थं देशिकेन्द्रं गुरुं प्रभुम् ॥१६९ ॥

त्त्वमस्यादिनिरतं शिवसूत्रसमन्तिरितम् । कथयामि पुरा कान्ते! इतिहासं सुविस्मितम्® ।१७० ॥।

1 स्तोतुं-ग हर इत्दस्यस्थाने दीर्घ: छन्दोडनुरोधेन 3 इच्छयामि-ग इच्छामहै- गुहं-ग भक्तिभक्स्थ-ग 6 सुवेष्टितम्-क

92

चरमाद्रिपुरोभागे अष्टप्राकारवेष्टिता । अगाधपरिघाखात'- वलयेन विराजिता ॥ १७१ ॥

दशद्वारान्विता सौधा2 उपद्वारशतान्विता । नवलक्षमहावीथी विधिरज्जित®मालिका ॥ १७२ ॥

केतुमाला पुरी गौरि ! पावकत्रयवेष्टिता।

ज्योतिश्रक्रविराजिता ॥ १७३ ॥

घुव तारासमोपेत- गोपुरेण विराजिता®। अनूरुसारथेरश्व- खुरताडनतोरणा । १७४ ॥

1 परिघापाद-क.ख 2 ता या सा-ग 3 वीथीरचित-ग 4 पुरे-ग 6 ध्रवं-ग 6 विडम्बका-क

93

रत्नाकरेस्य साहस्र -- वीचिमालोपशोभिता। नाकिनां निलयं नित्यं हसतीव वरानने! ॥ १७५॥

वारनारीसमोपेता वरदानववेष्टिता। चन्द्रकान्तशिलाबद्ध1- कोटिहर्म्यविराजिता ॥ १७६ ।।

रल्नकुट्टिमसंकीर्णा गन्धमारुत सेविता। चन्द्रमालासमोपेता ध्वजकोटिसमन्विता । १७७ ॥

कुजादिपश्चभगणा® भगतारासमन्विता। लसद्रथाश्वसङ्कीर्णा कान्ताजनसमन्विता । १७८ 11

बद्धा-ख सोपेत-ख

भगण-क सङ्कीर्ण-ग

94

तस्पाः प्रभावसम्पन्नः विद्वान् वीर्यसमन्त्रितः । देशिकेन्द्रो मुनिश्रेष्ठः रेणुको मुनिपुङ्गयः ।। १७९ ॥

आगम्य' मन्त्रसारेण तोयेम घ पुनः पुनः। पुरीं तां पावनीकृत्य मणिभद्रनृ्षं गुरुम् ॥। १८० ॥

शिषदीक्षाप्रयुक्ताङ्गं शिवसंस्कारसाधनम् प्रतिष्ठाप्य द्विजान् सर्वान् शिवदीक्षासम न्वितान्* ॥१८१॥

वीरमाहेश्वरान् गौरि ! गणयामास रेणुकः । दविजानां कोटिसंख्याकं शिवसंस्कार वर्जितम् ॥१८२ ॥

देशिकेन्द्रो सुनिश्रेष्ठं चक्रे दीक्षाऽडगमार्थकैः।

आा त्य-ग (पा) 2 दीक्षा गमान्विता -ग

95

मणिभद्रस्य नृपतेः दारा धर्मसमन्विता ॥१८३ ॥

अपांसुला मतिवती दमयन्तीति विश्रता। बिम्बाधरी पीनकुचा कण्ठरागसमन्बिता ।: १८४ ।

तां रेणुको मुनिश्रेष्ठः दीक्षां1 पूर्वपुरातनीम्। स चक्रे धुरि नारीणां कीर्तनीयां करोति हे* ।। १८५ ॥

नृपतिः मणिभद्रोडसौ देवदानवपृजितः। देशिकेन्द्रममुं* शान्तं रेणुकं गुरुमागतम्5 ॥ १८६ ।।

पप्रच्छ भक्तिभावेन लोके श्वेष्ठतपस्वि क:०।

1 दीक्षा-क.स 2 मे-ग पूजितम्- 4 नद्रमुर्नि-क 5 गुरुपुङ्गवम्-ग अन्न तपस्वी कः ईत्यस्य स्थाने तपस्तिरिक: इति छन्दोऽरोधेन । 6

96

इति तद्वचनं श्रत्वा मणिभद्रमहीपतेः ।।१८७ ।1

स्मितवानात्मसम्पन्नः रेणुको मुनिसत्तमः । वाच वदति मे कान्ते ! नृणां मुक्तिप्रदाय [यि]काम् ।। १८ ॥

दीक्षाङ्गं' मन्त्रसंयुक्तं प्राणलिङ्गसमन्वितम् । वीरमाहेश्वरं शान्तं पूर्जां कुरु महीपते! १८९ ॥

वीरमाहेश्वरादन्यत् नास्ति तत्वं जगन्त्रये। वीरमाहेश्वराणं च विमलाङ्रेषु भूपते ! ॥ १९० ॥

आवासयन्ति ऋषयः कामक्रोधविवर्जिताः2। तस्मात् सर्वप्रयतेन पूजां कुरु महीपते! ॥ १९१ ॥

1 दीक्षाङ्ग-ग क्रोधसमन्विता :- क. ख

97

इति तद्वचनं श्रुत्वा नवभक्तिसमन्वितः । मणिभद्रो नृपश्रेष्ठः उवाच गुरुसन्निधौ ॥ १९२ ॥

वीरमाहेश्वरं वाऽपि केन संस्कारकेण मे। भत्त्या माहेश्वरं' देवं पूजादानफलप्रथम् ॥ १९३ ॥

तत्सवें साधकोपायं वद मे गुरुपुङ्गच ! तस्य तद्वचन श्रुत्वा तुष्टात्मा रेणुको गुरुः । १९४ ॥

नृपं प्रति दमोपेतं वाक्यं ब्रह्मेन्द्रविस्मितम् । उवाच मे प्रिये गौरि ! मन्त्रध्यानसमन्वितम् ॥।१९५ ॥

आत्मानन्दं' शिव शान्तं नित्यतृपं निरञ्जनम्।

1 महेश्रवरं-ग पुरा घ-क 3 आस्मानन्दु-क

98

बीरमाहेश्वरं वीर ! मामिव' क्षत्रियोत्तम ! ॥ १९६ ॥

अवेहि® तत्च्वसंकाशात् देशिकेन्द्रप्रभावतः । आज्ञां चक्रे भ्रुवोर्मध्ये हं क्ष दिन्दलसंयुते ॥ १९७ ॥

वीरमाहेश्वरं शान्तं आरुह्य वसुधाधिप ! पूर्जां कुरु मम प्रीत्या शृणु कारुण्यभावतः ॥। १९८ ॥

विकारा ज्जायते पृण्यं रेफाद्धर्म:4 प्रतिष्ठितः'। मकाराज्ायते मन्त्र:6 हकारादात्मसंनिभम् ॥ १९९ ॥

महातत्त्वं शिवकरं जायते वसुधातले।

1 नभामि-ग 2 अबैहि-ग (पा) 3 वक्ारा-ग 4 धम-ग प्रतिध्ितम्-ग 6 मन्व-ग 1

99

अनुलोमविलोमेन शिव इत्यक्षरद्वयम् ॥२०० ॥

जगताSSवेष्टिंत' गौरि ! शिवादन्यन्न विद्यते। वेदागमाना तद्वेद्यं वेदमध्ये प्रतिष्ठितम् ॥ २०१ ॥

रुद्रसनक्तेन संयुक्त शिव इत्यक्षरद्वयम् । वेदानां याजुषं श्रेष्ठं काण्डानां रौहिण तथा ॥ २०२ ॥

तत्रापि पञ्चमः प्रश्नः शतरुद्रमिति® प्रिये! शतरुद्रे महामन्त्रः4 शिव इत्यक्षरद्वयम् ॥ २०३ ॥

1 जगतांवेष्टित -ग काहिग-ग औजिन-ग (षा) काशिणं-क शतरुद्र इति-क. ख महामश्सं-ग

100

वेदाश्च' सर्वशास्त्राणि2 जायन्ते जगतीतले। वकारादागमाः सर्वे जायन्ते मेनकात्मजे! । २०४ ॥

केनचिन्मनुजेनापि शिव इत्यक्षरद्वय म्। मेलनं ज्ञानभावेन चक्रे मन्त्रात्मकः* शिवः' । २०५ ॥

शिव इत्यक्षरे लोके नास्ति तच्वं गुरो परम् वीरमाहेश्वरं मन्त्रं नपन्ति प्रमभोत्तमा: ॥ २०६ ॥।

सप्तकोटिम हामन्त्रं चित्तविभ्रमकारणम्® । इति त्यक्त्वा महापूज्यं ।२०७ ॥

1 शकारान्-ग सर्ववेदाश्च-क. ख वसुधातले-ग मन्त्रात्मक-ग शिवम्-ग 6 विभ्रमकारकम्-ग(पा)

101

षडक्षरसमोपेतं वीरमाहेश्वरं विभुम् । अङ्गन्यासैः करन्यासैः तं मन्त' कीलकान्विितम् । २०८ ॥l

अर्गळेन समोपेतं बीजन्याससमन्वितम्। पठन्सि® प्रमथाः सर्वे इति सत्यं महीपते ! ॥ २०९ ॥

सर्वमन्त्रान्® परित्यज्य तं मन्तं*मुक्तिदायकम्। नृणां सम्पत्करं श्रेष्ठ पवित्रमघनाशनम् ॥ २१० ॥

पठस्व [त्वं] परमप्रीत्या वीरमाहेश्वरं शिवम्। आदिमध्यावसानेषु प्रणवें मेलनीकृतम् ॥। २११ ॥

1 तन्मत्न-ग पठथन्ते-ग 3 सर्वधर्मान्-ग सर्वान् मन्त्रान्-ख 4 तन्म'स-

102

दलबीबसमोपेतं तं मन्त्रं नाकिन: सदा। कांक्षन्ति सर्वदा सगे ॥ २१२ ॥

वीरमाहेश्वरो मन्त्रः गन्धर्वैंः सुरसत्तमैः । गीयते' सर्वदा'प्रीत्या इत्याहुः षण्मुखादय: ॥ २१३ ।

वेदादौ वेदमध्ये च वेदान्ते च प्रतिष्ठितम्। ऋग्य सुस्तामसद्वेषु प्रणवं न्यासपूर्वक्म्। ॥। २१४ ॥

सनत्कुमारो विद्वान [द्ांस्तु] गानतानसमन्वितः°।

तन्मन्त्र-ग सर्वथा-ख पराक्रम-क स्वरसत्तम: गीयन्ते-क, ख सार्वदा-ग संख्येषु-क प्रणामं-ग 9 समन्वितम्-क. ख

103

जपते सर्वदा गौरि ! प्रत्य थिंजयकांक्षया ॥ २१५॥

जाग्रे सवमे सुपसौ च तं मन्न्ं मन्तनायकम्। बीजन्याससमोपेतं शक्तिकीलकसंसुतम् २१६ ॥

विधातृप्रमुखाः सर्वे

उपदेश्यन्ति [दिशन्ति] ये चान्ये ऋषयो ब्रह्मपूजिताः । तेन मन्त्रप्रभावेण सृष्टिं कुर्वन्ति सन्ततम् ॥ २१७ ॥

अखवण्डमद्वैतमचिन्त्यवैभवं बुधोत्तमा: सर्व पुराणपूजिताः । गन्त्राक्षरन्यासमहामयं शिवे ते वीरमाहेरमन्त्रनायकम् ।। २१८।।

1 अप्यते-ग सार्वदा-प 3 कांक्षित :- ग सरमनत्रं-ग 5 समन्चत :- क उपदेश्यन्ति-ग 1 स.वे-व मन्त्राक्रं- ग

104

भुक्तिप्रदं मुक्तिपथं प्रविश्य ते दैवताः' सन्ततकामचारिणः । अन्यानि शास्त्राणि तिरस्कृतानि त्यत्त्वाऽडशुमन्त्रं सुरवल्लभ सुतम्" ॥ २१९ ॥ महीपते ! मन्त्रगुणान्वितं शिवं माहेश्वरं' मोक्षपर्थक गामिनम्। गुरूत्तमं वेदशिखामणि प्रभुं भूपावनं पिङ्गजटावभासम । २२० ॥ आद्यन्तशून्यं पुरुषं पुरातनं शीलान्वितं तच्वनिधिं सदाशिवम्। यं जङ्गमं ज्ञानमयं सनातनं ध्यानं कुरु प्रीतिकलान्विते' शिवे॥ २२१॥

इति श्रीवीरागमीत्तरभागस्य वीरमाहेश्वरतंत्रस्य वीरमाहेश्वरस्वरूपमन्त्रानुवर्णनं नाम द्वितीय: पटल: समाप्त:9

1 देवता :- ग सुरवल्लभा: सुधाम्-ग महेश्वरं-ग पदैक-ग 10 आध्यान्त-क भावयन् जङ्गमं-ग 7 कथापि वीरागमे-ग

कटीकायां) वीरमाहेश्वरस्वरूपमन्त्रानुवर्णनं नाम द्वितीय हाटल :- क. ग

अथ तृतयि: पटलः -0-

ईश्वर उव:च- मणिभद्रो गुरुं शान्ते रेणुकं मुनिपुङ्गचम्। पप्रच्छ तत्क्रियारूपं अहं वेधि मम प्रिये!

शम्भोर्महात्मनस्तस्य बाक्यं' वेदागमान्वितम्। श्रुत्वा सा कामिनी गौरी मुदं धत्ते गुणान्विता ॥ २ ॥

व्योमकेश: शिवः शम्सु:2 तां प्रियां प्राणवल्लभाम्। आलिङ्गय® चुम्बनं कृत्वा इद वचनमञ्रवीत् ।। ३ ।

वीरमाहेश्वरारणा च दीक्षां शण वरानने!

1 वचन-गें शम्भो :- क आलिङ्ग -क

106

सवितर्यप्युत्तरं' मागे गते सति महात्मन:2

वीरमाहेश्वराणां च दीक्षां मुक्तिप्रदातरम् [यिनीम्]। कांक्षन्ति ज्ञानभावेन शुभलग्नतिथौ प्रियें ! ।।५ ॥

चन्द्रताराबलोपेतं दीक्षाकलादि पश्चेष्टिकसमन्वितम् । निष्पश्चकं महालगं गुरुदृष्टिसमन्वितम् ॥ ६ ।।

केन्द्रत्रिकोणयामित्र [जामित्र] पापग्रहविवर्जितम् ! स्थानान्युपचयान्याहु:5 भूपुत्रेण समन्वितम्®

षडवर्गशुद्धिं तं लगं शोधयेदेशिक: प्रिंये !

सवित्र उत्तरं-ग सवितर्यप्यत्र-क 2 अत्र महाकान: इत्यस्य स्थाने महाव्मनः इति छहऽतुरोघेन। 3

4 त्रिकोणगामित्र-क याशु-ग समन्वितः-क

107

इन्द्ररुद्रभगखवाति- पूषज्येष्ठाग्नियान्यपि'

ऋक्षाण्यपि परित्यज्य दस्राहिर्मध्यतारकाः। यम विष्णुं गुरुं वारि पितृपूर्वात्रयं* तथा । ९ ॥

उत्तरात्रयऋक्षाणि शोधयेत् तच्त्र'पारगः। चरलर्य परित्यज्य स्थिरलग्नं विश्वोधयेत् ॥ १० ॥

गुरु' काव्यबुधश्चन्द्र दृष्टियुक्तं शुभात्मकम्। दोषसल्पं गुणाधिक्यं तं लग्नं शोधयेत् सुधीः ॥११ ॥

1 अम्र अ्नियान्यपि इत्यस्य स्थाने आपियान्यपि इति छन्दोनुरोधेन। पूर्वाश्रयं-क. ख तत्र-क गुरो :- क बुधचन्द्र इत्यस्य स्थाने बुधश्रन्द्ेति छन्दोऽनुरोधेन। शुभाष्मक :- क 7 दोषँ स्वल्पं-क

108

एकपादं द्विपादं वा त्रिपादं वा गुहान्वितम्' । पाददृष्टिवली सौरि: द्विपादो बलवान् गुरु: ॥ १२ ॥

त्रिपादो बलवाम् भौम: सम्पूर्णा:° सकलग्रह्ाः । बलाबलं विचार्याशु ग्रहचेष्टाविवर्जितम् । १३ ॥

नैसर्गिकं बलोपेतं चेष्टाकालव लान्बितम् । रिप्फं चन्द्राष्टमें लगं त्यजेन् तस्वार्थपारगः ।। १४ ॥

सम्पत्तारासमोपेतं गुरुकेन्द्रसमन्वितम्। शुक्रस्थ चन्द्रदशमं तं लगनं शोधयेत् सुभी: । १५ ॥

ग्रहैश्रन्द्रगुरु्भौं मैः4 असूयै र्भगणान्धितम्।

1 गृहान्वितम्-ख, 2 सम्पूर्णे-ग 3 नैसर्गिक-ग 4 अत्र रुरुभीमैरिति वक्तव्ये गुरुर्भोमैरिति छन्दोनुरोधेन

109

त्रिय कमण्डलं1 त्यत्तवा कण्टकं ग्रहरक्षकम् ॥ ॥ १६ ॥

त्रिय कमण्डलं होरा पन्था राहुश्च कण्टकम्। ललाटपरिघा दण्डं परित्यज्य शुभान्वितम् । ।१७॥

अखण्डं चन्द्रदशमं मद्राविष्टिबिवर्जितम् । तहदिंन तत्त्वसम्पन्नः देशिकेन्द्रो विशोधयेत् ॥। १८ ॥

क्षेमतारासमोपेतं गुरुकाव्यादिनाSन्वितम्। अश्विनी हरते पापं मो ज्ञानविनाशनम् [न:] ।। १९ ।।

अगनिं क्रोधं [अग्ने:क्रोध:] भवेदाशु रोहिणी ज्ञानसाधनम्। करोति, सोमनक्षत्रं [त्रात्] क्रियाभक्ति: प्रजायते ॥ २० ॥

1 कमडल- 2 अखण्ड-ग 3 विबोधयेत्-क क्रियाभक्ति-क

110

रौद्रक्षे मम सायुज्यं प्रदापयति हे प्रिये। अदितिस्तत्वसन्धानं ज्ञानं चक्रे 'वरानने । २१ ॥

तिष्यक्ष [क्षात्] गुरोर्भक्ति: जायते जगतीतले। सर्पर्क्ष [क्षात्] तामसज्ञानं जायते हे प्रिये शिवे! । २२ ॥

पित्रक्षे आयुष: क्षीणं करोतीति महात्मनः । अशेषप्रमथाः सर्वे आहुस्तत्त्वार्थपारगाः ॥। २३ ॥

फल्गुनी [न्यां]4 भक्तिवैराग्यं नश्यतीति तथा प्रिये।

जायते वसुधातले ॥ २४ ।

भगर्क्षमिन्द्रियज्ञानं प्रदापयति सन्ततम् ।

1 आद्रक्षे-ग. 2 अन्र करोतीत्यर्थे चक्रे इति छन्दोऽनुरोधेन। पद्यमिदं क पुस्तके न दश्यते फालगुणे-ग 5 उत्तरा उत्तरज्ञानं-क

111

चित्रा चैतन्यवैकारं प्रदापयति हे प्रिये ॥ २५ ॥

वायुयोगक्षयकरं ज्ञानं जन्मान्तरान्वितम् । चक्र,' इन्द्राग्निनश[त्रात] त्रं लिङ्गद्रो [ह:] प्रजायते । २६ ॥

मैत्रं [त्रात्] माहेश्वरज्ञानं जायते इन्द्रनामकम्। तदृक्ष मम भक्ति च प्रदापयति सर्वदा ।। २७ ।।

मूला [त] मनोहरं ज्ञानं जायते सलिलं [लात्] तथा । उत्तराषाढतो ज्ञानं नश्यतीति तपस्विन: ॥ २८ ॥

आहु: सर्वगुणोपेताः आगमार्थविशारदाः । वैष्णवं विष्णुभक्तिं च शिवसंस्कारवर्जितम् ॥२९ ॥

1 अन्न चक्रे इति छन्दोडनुरोंधेन, 2 सार्वदा-ग मूल मनोहरज्ञान-ग GO वर्जित :- क. ख. ग (पा)

112

प्रदोपयति हे गौरि ! वसुतारातपःक्षयम्। तज्ज्ञानं जायतेऽप्याशु' शततारा भिषक्प्रदा ॥ ३० ॥

पूर्वाभाद्रा[त] शिवाद्वैत- ज्ञानं नश्यति हे प्रिये। उत्तराभाद्रनक्षत्रं षट्स्थलब्रह्मसाधनम् ।। ३१ ॥

तज्ज्ञानं जायते डप्याशु रेवती मुक्त्िदायकम् । षट्शाम्भवमयं ज्ञानं प्रदापयति सर्वदा ॥। ३२ ॥

अर्फो व्याधिं करोत्याशु सोमवारो [रात्] निरंजनम् शिवसस्कारसंयुक्तं नित्यज्ञानं प्रजायते ॥ ३३ ॥

1 जायने ह्याशु-ग क्त् जनथतीत्यथें जायते इति छन्दोऽनुरोधेन। * अम्न जनयतीत्यत्य स्थाने जायते इति छन्दोऽनुरोधेन। षष्टयां भवमयं-ग 4 सार्वदा-ग

113

भौमवारः पापरपिं प्राणिहिंसापरः सदा। जायते' सौम्यवारोऽपि सौम्यज्ञानं प्रजायते ।। ३४ । वीरमाहेश्वराणां च

वरोति गुरुवारोऽपि भृगुवारोऽपि हे प्रिये! । ३५ ॥

मलिनं मन्दवारोऽपि आणवं त्त्ववर्जितम्। तज्ज्ञानं दापयत्याशु वाराणां वेष्टितं फलम् ॥ ३६ ॥ शृणु गौरि ! मम प्रीत्य। श्रद्धाभक्तिसमन्बिते। प्रतिपत्पापसंयुक्तं ज्ञानं दापयति प्रिये ! । ३७ ॥ द्वितीया द्वैतसन्धान आत्मज्ञानं निरञ्जनम्। प्रदापयति मे कान्ते! तृतीया तृप्तिदायकम् ॥ ३८ ॥

1 अत्राप्मेवंडन्दोऽनुरोधेन। जनयतीति याबत्। 2 प्रदागकम्-ख 8

114

अन्नकोश तत्त्ववर्ज विकासयति सर्वदा । चतुर्थी प्राणकोशस्थ वायुमुद्धारयेत् सदा ॥३९ ॥

पश्चमी पश्चकोशस्थ पञ्चतत्वसमन्वितम् । अहङ्कारं करोत्याशु षष्ठी पटूचक्रभेदनम् ॥४०॥

आत्मज्ञान तत्ववेद्यं जायते2 वसुधातले। सप्तमी तप्तसंस्कारं' वैष्णवद्रवसाधनम् ।४१ ॥

ज्ञानं सदा करोत्याशु अष्टमीमदवेष्टितम्। प्राणापानसमायुक्त मनोज्ञानं प्रजायते ।।४२ ॥

1 सार्वदा-ग जनयतीत्यस्य स्थाने जायते इति छन्दोनुरोघेन। 3 संस्कारा-ग जनयतीति यावत्॥

115

नवमीप्राणलिङ्गस्य पटल गोलकान्वितम् । जायते' जगतां मध्ये दशमी तत्वसाधनम् ।४३॥

करोत्येकादशी कान्ते ! एकज्ञानं निरन्तरम्। प्रदापयति हे गौरि ! द्वादशी ध्वान्तसाधनम् ।। ४8 ॥

तिमिरं जायते'डप्याशु तथा लोके वरानने! त्रयोदशी महामायां निद्रां दापयति प्रिये ॥४५ ॥

चतुर्दशी भक्तिमूलं शिवज्ञानं प्रजायते। राकामन्त्राक्षरन्यास राजानं रामणीयकम् । ४६ ॥

वेदमूर्भनिगत मन्त्रें विकासयति हे प्रिये !

1 जनयतीति यावत्॥ जनयतीति यावत्। 3 जनयतीति यावत्। रमणीयकम्-क. ख

116

सिनीवली महामायां बोधयेदाशु मे प्रिये ! ।। ४७ ॥

कुहू: तुच्छित संयुक्ता बुद्धिं दापयति* प्रिये। तपः क्षयकरंज्ञानं अमावास्यां प्रजायते ।।४८॥

विष्कम्भं[म्भा] वीर्यवृद्धित्वं [श्र] जायते वसुधातले। प्रीति माेश्वराणां च प्रीतिं दापयति प्रिये ।। ४९ ॥

आयुष्मान् मानशतकं आयुर्दापयति प्रिये ! सौभाग्य शो[ग्याच्छो]भनं चाशु ब्रह्मज्ञानं प्रजायते ।। ५० ॥

अतिगण्डं[ण्डो] महाव्याधिं प्रदापयति सर्वदा०।

1 मे सति-क. ख.ग(पा) . 2 कुच्छित-क कुजन-ख कुच्छेन-ग 3 संयुक्तां-ग 4 दापयते-क 6 शतता-क सा्तद्ा- ग

117

सुकर्मज्ञा[मा]नवैराग्यं नवभक्तिसमन्वितम् ।५१ ॥

प्रदापयति हे गौरि! धृति[ते]धृतिकरं शुभम् जायते जगतां मध्ये शूलो[ला]रोगं'[गः] प्रजायते ।। ५२ ।।

गण्डो [ण्डात्] गण्डान्तरज्ञानं तच्वनाशं[शः] प्रजायते । वृद्धिवीर्य प्रकुरुते घुबं [वात्] सत्यं प्रतिष्ठितम् ॥५३ ॥

प्रदापयति हे गौरि! व्याघातो® व्याधिसम्भवम्। हननं जायते लोके हर्षणं [णात्]आत्मसंभवम् ।५४ ॥

मनोज्ञानं नित्यतृप्तिं प्रदाषयति सन्ततम् । वज् [:] मनोभवं तत्वं दीक्षाकाले प्रजायते ।५५ ॥

1 रांग-क 2 वीय घ कुरुते-क वीर्य प्रजायन्ते-ग 3 व्याहत :- व्यागतः-ख

118

सिद्धि[द्वे:] तत्वयुतं सब1 जीवब्रह्मात्मशोधनम्। प्राणलिङ्गप्र तिष्ठानं प्राणबीजसमन्वितम् ॥५६ ॥

भूरुद्राणां नङ्गमानां त्च्वं मोक्ष प्रदायकम्। जायते नगता मध्ये जन्मसम्पसिकारणम् ।। ५७ ॥

व्यतिपातो व्याधिरूपं काय 'कल्मषदायकम्। वीर्यनाश च यत्तस्व्रं प्रदापपति सन्ततम्

वरीयानात्मसन्धानं यत्तत्वं तत्त्वनायकम्। प्रदापयति मे कान्ते! प्राणलिङ्गसमन्विवितम् ॥५९ ॥

परिघ:[घात्] पावनज्ञानं तधवं माहेश्वरानितम्।

1 सिद्धिः सव तत्त्वयुतम्-क भूरुद्रजङ्गमानां च-ग 3 तत्वमोक्ष-क 4 कामकल्मष-क. ग पवनज्ञानम्-ग

119

वीरमाहेश्वराणां च बीर्यवृद्धिः प्रजायते ॥६०॥

शिव: शिववतां बुद्धिं मायातीतां मनोरमाम् । प्रचक्रे तच्वनिलयं सिद्धो मायाविवर्जिताम्' ॥ ६१ ॥

यत्तत्वं प्रददात्याये साध्यं कालसमन्वितम्। कल्पान्तरमनोज्ञानं कल्पकोटिसमन्वितम् ॥६२ ॥

रुद्राणि® जगता मध्ये सुकर्म मम साधनम्। आत्मतत्वं लिङ्गयुतं ददाति® प्रमथान्वितम् ६३॥

तद्योगं योगविदुषां शुभज्ञानं वरानने! शुर:[कृ:] शुचिमतां' बुर्द्धि तच्वसम्पत्तिवेष्टिताम् ॥ ६४ ॥

1 सिद्ध मायाविवर्ज़ित :- ग 2 य त्नत्वसाध्य दा्त्सर्वे -ग.क 2 2 दीयनते-ग 5 दायते-ग 4 सुखः सुखितां-क

120

ते्षां माहेश्वराणां1 च दधते* [दधाते]दिव्यदेहिनाम् । ब्रह्म ब्रह्मवतां बुद्धिं ॥ ६५ ॥

वीर्षवृद्धिं बिदा लोके वीरमाहेश्वरे परे। महामार्यां मनोरूपाम् मदनास्त्रसमन्विताम् ॥ ६६ ॥

कोपभीतिसमायुक्तां

पुत्रदारद्रव्ययुतां ददाति हि मति [मम[ प्रिये ।। ६७ ।

ऐन्द्रं [न्द्रात्®] मायाविनिर्मुक्त तत्तच्वं तत्त्वपारमम्। प्राणापानसयायुक्तं जीवज्ञानं प्रजायते । ६८ ॥

1 महेश्वराणां-क दीयते-ग. 3 साधनाम्-ग माहेश्वरै परै: -ग 5 दधाति हि-ग (पा) दीयते तां-ग ऐन्द्रो

121

वैधृतिर्धृतिनाशं च यत्कर्म'फलदायकम् । तत्तच्वं तत्तव्रविदुषां जक्मानां मनोहरम् ॥ ६९ ।

प्रदापयति हे गौरि ! योगानां योगसाधकम्। फलं त्वं शृणु मत्प्रीत्या मम सायुज्यदायकम् ।1 ७० ॥1

मेपलग्ने महाव्याधि: जायते योगिनां प्रिये ! घृषभे योगिनां योग: भवेत् तत्वार्थसाधनम् ।७१ ॥

वीरमाहेश्वराणां च विलासं लयवर्जितम्। मिथुने तत्त्वसम्पत्ति: सर्वशीलसमन्विता ।। ७२ ।1

कलातीता* कामहता मायातीता मनोरमा ।

1 सत्कर्म-च 2 कलात्मिका-क. ख. ग कालात्मिका-च

122

या सा मनोहरा विद्या जायते प्राणलिद्गिनाम् ॥। ७३ ।

ककट के कान्तियुता आत्मपुष्टिप्रसाधिता' । या क्रियासारसम्पत्ति: योगिनां विदुषां प्रिये ।। ७४ ॥1

भूरुद्राणां जङ्गमानां2 लोके तच्चबलान्विता। जायते इति यत् तच्वं ध्रुवं भवति शाम्भवि'! ।। ७५॥

सिंहलग्ने स्वरमयं त्विला* पिङ्गल'वेष्टितम्। पश्चाक्षरसमायुक्तं पश्चब्रह्मस मन्वितम् ॥ ७६ ॥

यत्तत्वं वेदवेदाङ्ग पारगाणां महीतले। सत्यानन्दमनोबुद्धि प्राणलिङ्गधृर्ता परम् H ७७ ।1

1 प्रसादित :- क 2 भूरुद्र जङ्गमगनां च-ग 3 भवति हे प्रिये -ग 4 इला-ग अत्र 'पिकला, शब्दस्थाने पिङ्गल इति हस्वप्रयोग: छन्दोऽनुरोधेन ।

123

नायते सिंहलग्रेऽपि तत्वशोधनदीपितम्। विज्ञानं विमलं शान्तं ब्रह्मविद्यासमन्वितम्1 11 96 11

तन्मन्सं मन्त्रविदुर्षां जायते वसुधातले। कन्यायाँ कामसम्पत्ति: मदनास्त्रसमन्विता ॥ ७९ ॥

या मतिस्तच्वविदुषां जङ्गमानां दिमेदिने।। सा भवत्या'शु मे कान्ते शृणु कारुण्यभावतः ।।८0 ॥1

तुलायां तु महादीप्ता5 वीर्यवृद्िमनोरमा®। पूर्णा परात्परा विद्या ।।८१ ॥

1 समन्विताम्-क. या सा भवति-ग पद्यमिद क ख पुरतकयोः 'या मतिः' इतिपद्यानन्तरं डश्यते॥ च-च ततो भूजजायते दीप्ां-ग 6 बुद्धिंमनोहराम्-ग पूर्णां परात्परां विद्यां वीरमहेश्वरान्विताम्-ग.च

124

षटूशाम्भवमयी नित्या षडध्व' सहिता शिवा। वीरमाहेश्वराणां तु सम्भवेत् सर्वदा प्रिये ॥८२ ॥

वृश्चिके [क:] तत्त्वकोशस्थं आधारनिलयं विभुम्*। प्रदापयति हे गौरि प्राणलिङ्गसमुद्भवम् ॥८ ३ ॥।

यत्तत्वं यततां' लोके

धनुर्लग्ने महाव्याधिः जायते प्राणलिद्गिनाम्

तस्मात् सर्वप्रथलेन धनुरलसं परित्यजेत्। मकरे मन्त्रचिदुषां या दीक्षा चित्तवेष्टिता® ॥८५ ॥

1 षडध्वा-क. ख. ग. षट्शाम्भवमयां दीप्त षडध्वसहितां शिवाम्-गच वीरमाहेश्वराः वं ग्राह्यन्ति सदा प्रिये-ग 4 प्रभुम्-च 5 यतिनां-ग या दीक्षान्वितवेष्टिता-च

125 ........ आगमाचारसंयुक्ता भवति ब्रह्मवादिनाम। भूरुद्राणां जङ्गमानां सुवनेषु कदाचन ॥ ८ ६ !

घटे दीक्षान्धिते लग्ने वीरमाहेश्वराः शुभा:। दीक्षां दधति मे कान्ते! इत्याहुः प्रमथाधिपाः । ८ ७ 11

मीनलमे तत्वनाशं हरते या महेश्वरी'। सा दीका यतिराजानां नक्मानां जगत्प्रिये 1 6 ८ 11

बवे* बान्धवताबुद्धिम् दीक्षां दधति योगिन:। बालना [वं] बलभद्रस्थ क्रियाज्ञानं प्रदापयत् ॥। ८ ९ ।

1 भू रुद्रजङ्गमानां च-ग 2 महेश्वरा :- क, ख महेश्वरः-च 3 भवे-क. ख. न ...........

126

यतीनां तत्वविदुषा।1 वेदावास® शरीरिणाम्। पट्स्थलब्रह्निणां® कान्ते! कौलवं कामनाशनम् ॥ ९० ॥

इत्याहुः दीक्ष 'सम्पन्नाः प्रमथाः ब्रह्मसेविताः। किंस्तुन्नं भक्तिवैराग्यं सम्प्त्ति च प्रदास्यति ।९१।

तथा तैतुलभूहते।" गरजा [जं] वणजा [णिज] लोके बणिक्कर्म प्रदापयेत् ॥ ९२ ॥

शकुनिः शाम्भवं तत्वं दास्यते® योगवादिनाम्।

1 यतिराज्ञां तत्वविदां-ग 2 वेदवास-क.ख ब्रह्मणां-ग अत्र दीक्षा इत्यस्य स्थाने दीक्ष इति हस्वपाठ: छन्दोऽनुरेन प्रदीयते-ग 6 विष्टिभंद्र-च तैतुलदीयते-ग तैतिलईयते-च दीयते-ग

127

चतुष्पाद्धर्ममोक्षत्वं वहतीति महेश्वराः । ९३ ॥

आहुर्मम समीपे ते मन्त्रगोप्याः 'मनोगमाः। नागवं [नागोवै] नरराजानां प्रकृतिज्ञानसाधनम् । ९४ ॥

मिथ्यात्च्वें मोहयुत धर्मज्ञान विघर्जितम्। अविद्याशबलं सवमे बहतीति वरानने ॥९५ ।।

एकादशयतीनां च करणान्यानि के जनाः । प्रशोधयन्ति सततं करणज्ञानसाधना: । ९६ ।

भवानि !'कृतपुण्येन प्राप्नुवन्ति ममात्मनि®। सायुज्यं साम्परहितं चिदानन्दैकसाधनम् । ९७ ॥

i मन्तगोप्ता :- ग 9 मनोरमा :- ग भवन्ति- ग महात्मनि-च

128

गुरुसौम्यौ' सुरश्रेष्ठा- वस्त यातौ सदा [यदा] प्रिये ! तत्कालं भूढमित्यहुः प्रमथाः वत्चपारगा: ॥९८ ॥

मूढकालं परित्यन्य दीक्षाकालं विचारथेत्। गुरावस्तं गते मास:3 मळनित्यभिधीयते ।९९ ॥

सौम्ये चासतं गते गौरि अस्तकालमिति [ल इति] स्मृतः । अस्तकालं परित्यज्य दीक्षाकालं विशोधयेत् ॥।१०० ॥

भूपुत्रे नाशनं प्राप्ते तदस्तमित्ति विश्रुताः। अशेषप्रमथाः सर्वे ब्रह्मानन्दैकसाधनाः ।१०१ ॥

शनैश्वरे सूर्ययुते अस्तं याते मम प्रिये।

1 गुरुसौम्यैः-ग 2 यथा-क. ख मासे-ग

129

तत्कालं पापसंयुक्तं नृणां कर्मविनाशनम् ॥। १०२ ।

तत्कालं दीक्षनाशं' च इत्याहुस्तत्वपारगाः। सूर्ये मेषं गते गौरि दीक्षाकालं महोदयम्। ॥१०३ ॥

अत्भ्युन्नततरं नृणां तत्तत्वार्थप्रदीपनम् । इत्ति मत्वा गुरुश्रेष्ठः दीक्षां तत्वार्थसाधनाम ।१०४ ॥

यः करोति गुरुश्रेष्ठः धवं तच्वबुधां बुधः। दिवाकरे मीनयुते चैत्र® याति महेश्वरि !5 ॥१०५ ॥

देशिकेन्द्रोऽसुर [Sमर] श्रेष्ठः6 ज्योतिश्शास्त्रविशारदः।

1 अत्र दीक्षनाशमिति छन्दोऽनुरोधेन, दीक्षानाशमिति यावत्। 2 साधनम्-क. ख 3 तत्वबुधो-ग 4 जैत्रं-ग य इ ता-च 5 महेश्ररः-ग 6 महाश्रष्ठः-क 9

130

तं मासं'मलमित्याशु त्यजेत तच्वार्थपारग: ॥ १०६ ॥

प्रभाकरे घटयुते स कालो वीर्यदायकः । वीरमाहेश्वराणां च प्रसादब्रह्मिणां2 प्रिये! ॥१०७॥।

सूर्ये मकरराशिं च ग्रहराजि गते सति। स कालोऽमलमन्त्रार्थ- विमलज्ञाननाशन:3 ॥१०८॥।

भवति प्राणलिङ्गी सः4 रेणुको मुनिपुङ्गवः । इत्याह भगवान् गौरि ! सर्वशास्त्रार्थकोविदः ।। १०९॥

सूर्ये चापं गते चन्द्रे मेषलग्नं गते सति। तल्ग्नं मलमित्याहुः आगमार्थ प्रशोधना: ॥ ११०॥

1 तन्मांसं-ग 2

8 नाशक :- ख 4 प्राणलिङ्गेषु-ग. च

131

वीरमाहेश्वराः सर्वे रेणुकाद्याः सनातनाः। वृश्चिकं ग्रहराजे मे' प्रिये प्रीतिप्रदायिके2 ! ।। १११ ॥

गते तृणां महाकर्म दीक्षां मन्त्रार्थशोधनाम्। यः करोति घुवे गौरि ! प्रेतराजविलं प्रति ॥ ११२ ॥

शिष्यः सह व्रज्त्याशु इदं सत्यं वरानने। तुलालगं गते सूर्ये प्रसादप्राणलिङ्गिनाम् ॥११३ ॥

यः करोति महादीक्षां यमलोकं* त्रजेत् ध्रुवम्। कन्यां सूर्ये गते देवि ! देवदेवप्रचोदित: ।। ११४ ।

सकाल: कालसजोऽसौ भुक्तिमुक्तिप्रदायक: ।

1 ग्रहरजिषु-व प्रिये प्रिंयाप्रदायते-च 3 दीक्षामन्न्नार्थशोधनम्-च 4 यमलोके-च

132

भवेत्तस्वार्थसम्पन्नाः तच्वसाधनमूर्तयः ।।१११५॥

इत्याहु: कामिनी गौरि! पितृपक्षं परित्यजेत्। पितृपक्षं परित्यज्य दीक्षां कुर्वन्ति योगिनः ॥ ११६ ॥

वीरमाहेश्वराः सर्वे प्रसादप्राणलिद्गिनः । शिष्याणां भक्तियुक्तानां तथा स्त्रीणां वरानने ॥ ११७ ॥

ग्रहराज्ञि [जे] ग्रहश्रेष्ठे सिंहलग्रं गते सति। सकलः शम्भुसंयुक्त: शम्भुदीक्षासमन्वितः ॥। ११८ ॥

नृणां तच्वविदां गौरि ! भुक्तिमुक्तिप्रदायक:।

1 अत्न कामिनी इति छन्दोंनुरोधेन।

कामिनि-च 2 इदमध-ग. पुस्तके न दश्यते

133

भवति ब्रह्मतत्वार्थ- शोधना: तत्त्वपारगाः । अशेषप्रमथाः सर्वे प्राणलिङ्गप्रसादिन: । ११९ ॥

इत्याहुः सततं लोके कृष्णपक्ष परित्यजेत्। कृष्णपक्षं परित्यज्य शुक्लपक्षं विशोधयेत् ॥१२० ॥

कुलीरं तु गते गौरि' ! सुरराजि ग्रहाधिपे। • मासं2 मलमित्याहुः मलत्रयविवर्जिता: ॥ १२१ ॥

वीरमाहेश्वराः सर्वे ब्रह्मानन्दैकसाधनाः। युग्म सूय गते देवि! तेषां लग्नं विनाशनम् ॥ १२२ ॥

भक्तानां तच्वसम्पन्नाः रेणुकाद्याः सनातनाः।

1 याति हे गौरि ! -ग तन्मासं-ग. युग्मे-ग

134

इत्याहु: सर्वदा' लोके2 प्रसादप्राणसाधना:3 ॥ १२३ ॥।

वृषभं भूसुते याते युग्मं सूर्ये गते सति। कुलीरं भार्गवे याते तन्मध्यं ग्रहकर्तरि: ॥ १२४ ॥

इत्याहुः तच्वनिपुणाः हेरम्बप्रमुखादयः। 4

वीरमाहेश्वरा: सर्वे दीक्षातत्त्वार्थसाधका: ॥ १२५ ।!

तां कर्तरिं परित्यज्य दीक्षांकुर्जन्ति योगिन: । वृषभं भूसुते याते कुलीरं ग्रहवर्जितम् ॥ १२६ ॥

वागचस्पतेते गौरि तन्सध्य ग्रहमण्डलम् ।

1 सार्वदा-ग 2 गोरि-ग लोके-व प्रसादम्तत्वसाधना :- ग 4 याति-ग याति-ग हेरम्बषण्मुखादय :- क.

135

इत्याहु: तच्तनिपुणा: रेणुकांद्याः सनातनाः ॥ १२७ ॥

तन्मण्डलँ महाश्रेष्ठं इति ज्ञात्वा बुधोत्तमाः। देशिकेन्द्रा: तत्त्वनिधिं1 शिष्यं2 प्रति वरानने ॥ १२८ ॥

ये कारयन्ति तां दीक्षां ते कुर्वन्ति सुरार्चिता:3। मेषं शुक्रे गते गौरि युग्मं भूमिसुते गते ॥ १२९ ॥

तयोर्मध्यं विपत्कारि यमदंष्ट्मिति प्रिये! वदन्ति शाम्भवाः सर्वे विष्णुब्रह्मादि सेविताः 8१३० ॥

तदंथ्टूं0 कर्मनाशं च ज्ञात्वा दीक्षां गुरूत्तम: ।

1 तत्वनिधीन्-च 2 शिष्यान्-च 3 नराज़िता :- ख 4 शुक्रयुते-क ब्रह्मेन्द्र-क 6 तां दंष्टां-च

136

यः करोति ध्रुवं गौरि स सायुज्यं लभेन्मम1 ।। १३१ ॥

झषराशि® गुरौ याते कन्यायां भार्गवे स्थिते। तयोर्मध्यं कमयोग इत्याहुः प्रमथोत्तमा: ॥ १३२ ।:

मत्वा तत्कर्मयोगं च शिष्यान् प्रति वरानने। ये कृपातत्व राजानं मन्त्रबीजसमन्वितम् । १३३ ।।

पश्चवर्णात्मकं मन्त्रं पश्चब्रह्मसमन्वितम् । वेदागमसमायुक्तं तन्मन्त्रं मोक्षदायकम् ॥ १३४ ॥

प्राप्नुवन्ति गुरोगौरि! शान्तास्तत्वविदो बुधात्। त एते मम सायुज्यं मुक्तिभुक्तिप्रदायकम् ॥ १३५ ॥

1 सायुज्यं लभ्यते प्रिये-क. ख वृषराशिं-ग. च भार्गववेष्टिते-च 68

पात्तत्व-क. च

137

निरीष शाश्वतं ब्रह्म1 ज्ञानसाधनकारणभ्। प्राप्तुषन्ति घुवं गौरि ! रुद्रकन्यासमन्विताः2 । १३६ ।।

कर्कटं भास्करे याते मीनं चन्द्रे गते सति। घटं भौमे गते तेषां तन्मध्यं स्फोटकं भवेत् ॥ १३७ ॥

स्फोटकं द्विविधं ज्ञेथं चन्द्रस्फोटं च पार्वति ! कुमस्फोटं सूर्यमध्यं इत्याहुः तत्वपारगा: ॥ १३८ ॥

कुअस्फोटं परित्यज्य दीक्षां कुर्वन्ति शाम्भषाः। चन्द्रस्फोटं परित्यज्य मृत्युद तत्वनाशनम् ॥ १३९ ॥

नृर्णां विषत्करं गौरि ! महाभीतिप्रदायकम्।

1 शाश्वतब्रह्म-ग समन्त्रितम्-च स्फोटं तु-ग. च

138

ज्ञाननाशं क्रोधजनं' कामशास्त्रप्रदीपकम्2 ॥ १४० ॥

यत्तत्तेषां' त्यजन्त्याशु भक्तानां योगिनस्तथा। स्फोटमध्यं विचार्येते5 दीक्षां कुर्वन्ति शाम्भवाः । १४१॥

ते यान्ति मम सायुज्यं ध्रुवं ब्रह्मेन्द्रसेविताः। गुरौ मेषं गते भौमेऽ वग्रहो ग्रहवक्रगे (युग्मके) ॥ १४२॥

पापग्रहान्विते" युग्मं याते® ब्रह्मेन्द्रसेविते। तयोर्मध्यं पापयुतं पापयोगमिति® स्मृताः10 ।१४३ ॥

1 क्रोधजननं-ग 2 प्रदीपितम्-ग (पा) 3 एतत्तषां-च योगिनो- विचायन्ते-च हयुद्ध के-ग. च 1 प्रापग्रहेSन्विते-च याति-ग. च 9 हनयोगमिति-क. च 19 स्मृत :- च

139

चीरमाहेश्वराः सर्वे वीरव्रतपरायणा:। पापयोगं' परित्यज्य कारयेत् तत्वपारगः ।। १४४ ॥

भक्तानां भक्तियुक्तानां दीक्षां देहि शुचिप्रदाम्। स याति मम सायुज्यं इदं सत्यं वरानने ॥ १४५ ॥

चापलगं गने भौमे घटं याति2 दिनाघिपे। तन्मध्यं वज्रयोगं च सर्वशास्त्रार्थकोविदाः ॥ १४६ ॥

वीरमाहेश्वराः सर्वे प्रसादबलसावना: । आहुः मर्वगुणोपेता: ॥ १४७ ॥

भूरुद्रा: जङ्गमाः' शान्ताः वेदमूर्भि प्रतिष्ठिताः ।

1 हनयोग-क. ख 2 याते-7 3 गुणोपेनहेरम्ब-क गणोपेता: हेरम्ब-च भूरुद्रजङ्गमा :- ग

140

पुराणमोहतच्वार्थ- त्याजमाना:' जितेन्द्रियाः ।|१४८ ।

वज्रयोगं2 परित्यज्य प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम् । तां दीक्षां कारयन्त्याशु देशिकेन्द्रा: विवेकिन:3 ॥ १४९ ॥

भक्तामां त्त्वविदुषां ब्रह्मानन्दैकवेष्टिताम्। मीनलगं गते सौम्ये मेषराशिं गते गुरौ ॥ १५० ॥

शुभग्रहान्विते गौरि ! दृष्टियुक्त ग्रहाधिषे। ये कुर्वी सुरश्रेष्ठान् शिष्यान् प्रति परानने । १५१ ॥

वीरमाहेश्वरीं दीक्षां पवित्रां पापनाशिनीम्"।

1 त्यजमान-ग वज्र योग-ग 3 कारयेदाशु देशिकेन्द्रो जितेन्द्रियः ॥ च. सुरश्रष्ठाः-क पापनाशनामू-क.ख

141

तस्मिन् काले बुधश्रेष्ठाः गुरवस्तत्वसाधनाम्' ॥ १५२ ॥

शैवपश्चाक्षरीं गौरि ! मन्त्राणां मातरं शिवाम्। उपदिश्यन्ति® मे प्रीत्या ते यान्ति मम सन्निधिम् ।।१५ ३॥।

कुलीरं सूर्यपुत्रे च गते तस्मिन् दिनाधिपे। तल्लयं दीक्षरहित इत्याहुः त्रिशिरादयः । १५४ ॥

चीरमाहेश्वराः सर्वे

तुलालयं गते सौम्ये भार्गवेण समन्वितम् । १५५ ॥

पूर्णचन्द्रसमायुक्तं पापग्रहविवर्जितम् । शुभहोरात्मकं शुद्धं विषनाडीविवर्जितम् ॥१५६ ॥

1 साधनम्-क 2 उपदिशन्तीत्यस्य स्थाने उपदिश्यातीति छ दोडनुरोधेन। 8 तह्हसनमित्यरव्य शीलस नत्विताः इत्यम्तो भागः -क .व, पुस्तकयोः न दृश्यते॥

142

तह्यं दीक्षविदुषोः शिष्यान् प्रति वरानने गुरवस्तत्र योगीन्द्रा: तृणीकृतपुरन्दरा: । १५७ ॥

ये कुर्वन्ति सदा प्रीत्या वैराग्यज्ञानसाधिकाम् । तां दीक्षां रचयन्त्याशु ते भक्ताः मम मन्दिरम् ॥ १५८ ॥

प्रवेशयन्ति सततं प्राणलिङ्गप्रतिष्ठिताः । रुद्रकन्यासमायुक्ता: विष्णुब्रह्मेन्द्र से विता: ॥ १५९ ॥ वीरभद्रविरूपाक्ष हेरम्बस्कन्दवेष्टिताः। विधुन्तुदे मीनलगं गते सति दिवाकरे ॥ १६० ॥

कन्यालयं परं केतौ याते कालबुधोत्तमाः । माहेश्वरीं महादीक्षां हरन्तीत्याहुरागमा:2 ।। १६१ ।

1 सेविता :- ग 2 त्याहुयोगिन :- ग

143

तं कालं तच्चनिपुणा: परित्यज्य शुभान्वितम् । तं कालं शोधयन्त्याशु कालवादशिर: कृता :- ॥ १६२ ॥

केतौ मीनं गते चन्द्रे कन्याराशिं बुधान्विते। सैंहिकेये गते गौरि ! दीक्षां तच्चार्थसाधनाम् ॥१६३ ।।

न कुर्वन्तीति भूरुद्राः रेणुकाद्याः सनातनाः। इति ज्ञात्वा महादीक्षा कारयेद्यममन्दिरम2 ॥ १६४ ।

प्रवेशयति योऽसौ मे कान्ते ! सत्यं वरानने ! भार्गवे स्थिरलग्नानि गते सति महात्मन: । १६५ ।

शिष्यान् प्रति सुरश्रेष्ठाः दीक्षां मन्त्रार्थसाधनाम्'।

1 तिरस्कृता :- ग. च 2 कारये मम मन्दिरम्-क 3 साधना :- ग

144

ये कुर्वन्ति मम प्रीत्या ते यान्ति मम मन्दिरम् ॥ १६६ ॥

चरलगनानि यान्याशु पापग्रहसमन्विते। गुरौ लग्नानि तान्येव गते सति महात्मनः ॥ १६७ ।।

वीरमाहेश्वराः शिष्यान् प्रति तत्त्वप्रदायकाः । तस्मिन् काले महादीक्षां शैवसिद्धान्तसाध[धि]काम् ।। १६८।।

ज्ञानदृष्टियुतां यां तु कारन्ति मम प्रिये। ते यान्ति मम सायुज्यं सुरगन्धर्वसेविता: ॥ १६९ ॥

संक्ान्तिहीनं यन्मासं1 मलमित्याहुरागमाः। मलमासं परित्यज्य दीक्षां कुर्वन्ति शाम्भवाः । १७० ।

1 मासं च-क

तृतीय: पटल: 145

ज्येष्ठाश्चिश्रावणापाढे वैशाखे प्रोष्ठपादिपु'। दारभोगशिलाभोग दारुभोगंशिलान्विताम् ।१७१ ॥

तं मासं मलमित्याहुः अब्दसिद्धान्तपारगाः । वीरमाहेश्वराः सर्वे कालवादतिरस्कृता: ॥ १७२ ॥

संक्रान्तिद्वयसंयुक्त क्षयमासमिति प्रिये। कार्तिकादित्रयं प्राग्रं इत्याहुस्तत्वपारणा: । १७३ ॥

तदब्दमध्ये हे गौरि ! मलमासद्वयं परम्। क्षयाब्दमिति सर्वज्ञाः रेणुकाद्याः सनातनाः ।। १७४ ॥

क्षयमासं क्षयाब्दं च त्याज्यमाहुर्जितेन्द्रियाः।

1 अत्र प्रोष्ठपदादिषु इत्यस्य स्थाने प्रोष्ठपादिषु इति छन्दोंऽनुरोधेन। 2 शिलान्वितमिति शीलान्विवमित्यस्य स्थाने छन्दोऽनुरोधेनोक्तम्। 3 अष्टसिद्धान्त-ग (पा) 4 त्याज्यमासं जितेन्द्रियाः -क: ग (पा) त्याज्यमासं परित्यज्य-ग 10

146 वोरागमोत्तरे

देशिकेन्द्र: तच्वनिधि: कारयेतां परात्पराम् । १७५ ॥

दीक्षां माहेश्वरीं लोके ज्ञानसाधनदायिकाम्। मुक्तिसोपान'खचितां ममुक्षुज्ञानसाधनीम् । १७६ ।।

क्षयमासे महादीक्षा यः करोति सदा प्रिये ! स याति दैन्धवं 2 घोरं रौरवं नरकं ब्रजेत् 11 ? மம் /|

तस्मात् सर्वप्रयतेन क्षयमासं त्यजेत् सुधीः । तस्य मासस्य तत्पूर्वे तदग्रे मासपश्चकम् ॥ १७८ ॥

परित्यज्य महादीक्षां कारयेत् तत्तपारगः। तन्मासं योगिनां गौरि ! तप:क्षयकरं परम् ।। १७९॥

1 मुक्ते; सोपान-ग. a दैन्दवं-च 8 मासस्यमात्सर्वे-ग तस्य वै सप्तमासास्तु-च

तृतीय: पटलः 147

नृणां विपत्करं लोके भूपतीनां महङ्यम्' । द्विजानां पितृकर्माणि हरतीति द्विजाधमाः ॥। १८० ॥

कश्यपात्रिभरद्वाजा: ऋषयो ब्रह्मवर्जिताः । पुष्यमासे क्षयं याते पुष्यक्षे त्य[त्या] जयेत्* सुधीः ॥१८१।।

मार्गशीर्षे क्षयं लोके दधते' तद्यात्मकम्"। नक्षत्रं त्प[त्या]नयेत्याशु वेदवेदाङ्ग'पारगः ।।१८२ H

देशिकेन्द्रो गुरुश्रेष्ठः विद्वान् योगविदा घरः।

1 महाद्भुतम्-क. ख 2 भरद्वाजऋषयो-ग ब्रह्मवादिन :- च 4 त्यजेत्-ग (पा) दुधति-क ददति-ग 6 तं क्षयात्मकम्-ग 7 त्यजन्त्याशु-च 8 वेदान्त-ग

148 वीरागमोत्तरे

कार्तिक्यां तु क्षय लोके' गतौ2 सत्याँ मम प्रिये ।१८३ ॥

अग्निऋक्षं परित्यज्य विद्वान् धर्मार्थकोविदः। देशिकेन्द्र: तत्वनिधि: दीक्षाकाल विशोधयेत् ।१८४ ॥

मलमासान्वितान्यग्नि- ऋक्षाणि ऋषिपूजिते। परित्यज्य महादीक्षा कारयेत् तत्त्वपारगः ॥१८५ ॥

क्षयमासयुते लग्ने त्यजेत् तत्त्वार्थशोधकः । अन्यानि शुभलग्नानि शुभदृष्टियुतानि च ॥ १८६ ॥

पश्चेष्वेकयुतान्याशु [पश्चांशकयुतान्याशु]

1 कातिक्यां दीक्षयन् लोके-ग 2 गतायां इत्यस्य स्थाने गतौ इति छन्दोऽनुरोधेन । 8 निष्प्रपञ्ञमयानि मे-क पञ्चाष्टकयुतान्याशुनियु प्रपञ्चमयान्युमे-च

तृतीय: पटल: 149

भत्त्या दीक्षां गुरुश्रेष्ठः जीवप्राणात्मसाधनाम्' ।।१८७ ॥

अविद्यारहितां कान्ते ! कारयेन्मन्त्रतन्त्रतः'। स्फुटद्विरभवपातं तु परित्यज्य शुभान्वितम् । १८८ |

तददिनं योगसल्लापं वीरमाहेश्वरप्रियम् । परित्यज्य गुरुगौरि! दीक्षां प्राकृतवर्तिनीम्4 ॥ १८९ ॥

शिवमूत्रान्वितां'कल्पां वीरागमसमन्विताम्। यः करोति ध्रुवं गौरि ! मम सायुज्यमाप्नुयात् ॥ १९० ॥

यस्मिन् दिने यदापातं तदिनं परिवर्जयेत्।

1 शोधनाम्-क 2 न्मन्त्रयतित :- क 3 पाते ते-ग पाते तु-ग(पा) स्फुटं द्विपातेतं-च वर्जिताम्-ग 6 सूत्रान्वित-च

150 वीरागमोत्तरे

तद्दिंन' दुर्दिन® मन्ये शिवसंस्कारवर्जितम् ॥ १९१ ॥

वीरमाहेश्वरारणा च पूजाहीनं दिनं प्रिये ! 'तहदिन दुर्दिन मन्ये इदं सत्यं बरानने ! ॥ १९२ ।।

भूरुद्रअङ्गमानां च पूजाहीननरं प्रिये ! तं नरं दुर्नरं मन्ये इदं सत्य बरानने ! ॥ १९३ ॥

भूरुद्राणां जक्माना सेवाहीनं® जनाधिपम्। तं नृपं दुर्तृपं मन्ये घुवं कान्ते वरानने ! । १९४॥

1 त जन-क.ख दुज़मं-क. ख 3 ही दिनं-ग(पा) तडिनिमित्यारभ्य-नरं प्रिये इत्यन्तो भाग :- क. ख पुस्तकयोः न दृश्यते॥ त जन दुर्जन-व भूरुद्रषङ्गमानां च-ग. ज 6 हीन-ग-च 7 कान्ताजनोततमे-ख. ग

तृतीय: पटल: 151

भूरुद्रजङ्गमानां च' निन्दितं ये द्विजाधिपम्2। चतुर्वेदधरं लोके दुजन* दृष्टमानसम् ॥ १९५ /

अहं मन्ये ध्रुवं गौरि ! त्वमिदं शृणु सर्वदा। वीरमाहेश्वराणां च पूजितं पुल्कसं नरम् ॥ १९६ ।।

मन्ये द्विजाधिंप गौरि ! शृणु भक्तिसमन्वितम्। स्फुटपातान्विते ऽशुद्धे दिने दीक्षां प्रथच्छति ॥ १९७ ॥

तस्य कर्मविनिर्मुक्त निष्फलं जायते प्रिये ! पातहीने दिने शुद्धे दीक्षाकर्मपवित्रदम्® ॥ १९८ ॥

1 वीरमाहेश्वराणां च-क. ख, च 2 यद्द्विजाधिपम्-क- निन्दति यो द्विन :- च 2 दुद्विज-ग 4 इंद शृणु वरानने-ग 5 समन्विते-ग 7 पवित्रजम्-ग

52 वीरागमोत्तरे

मन्तसंस्कारभावेन मन्त्रलक्षितयोगिन: । पातमध्ये महाघोरं पातान्ते पापवर्धनम्2 ।। १९९ ॥

पातादौ निर्दयत्वं च जायते मम सन्निधौ8। तस्मात् सर्वप्रयतेन पातं द्विमवसाधनम्4 ॥। २०० ॥

कर्मत्यागं विषयुतं मिथ्यामोहसमन्वितम् । परित्यज्य महाश्रेष्ठां दीक्षां सर्वार्थसाध[घि]काम् ।। २०१।।

देशिकेन्द्रो भक्तियुतान्5 शिष्यान् प्रति सदा प्रिये। प्रदापयति तां विद्यां रौरवं नरकं त्रजेत् ॥ २०२ ॥

1 योगिनाम्-क.ख 2 पातवर्धनम्-क. च च मिथ्यामोहसमस्वितम्-च पातां द्विर्भावसाधनाम्-ग भक्तियुतो-च 6 सदागृहीत्-क सदा व्रजेत्-च

तृतोय: पटलः 153

षडशीतियुतेऽपुण्ये' वासरे वसुधातले। भूरुद्राणां जङ्गमानां' दीक्षां नेच्छन्ति मानवा: ॥ २०३ ।।

रौरव नरकं धोरं त्रजन्ति वसति वसोः। मेषायनं परित्यज्य मेषमांसप्रिया द्विजा: ॥ २०४ ॥

यां दीक्षां भक्तिभावेन नेच्छन्ति वसुधातले। ते यान्ति रौरवं घोरं तप्तलाक्षा समन्वितम् । २०५ ।।

तुलायनं परित्यज्य दीक्षां मोक्षप्रदा[यि]यकाम्। वीरमाहेश्वराणां च विमलब्रह्मसाध[धि] काम् ॥ २०६ ॥।

मुक्तिकान्ताङ्गसंयुक्तां मूर्तिमन्तां परात्पराम्।

1 युते पुण्ये-च भूरुद्रजङ्गमानां च-च 3 तत्वालक्षा-ग

154 वीरागनीत्तरे

नेच्छन्ति मानवाः प्रेत्य' ते यान्ति यममन्दिरम् । २०७ ।|

वेदार्थवेष्टितां वेधां जङ्गमानां च हे प्रिये ! इच्छन्ति देवताः सर्वाः दीक्षां पापविनाशिनीम्2 ॥ २०८॥।

दीक्षाहीनान् जनान् गौरि! प्रेंतराजो यमालये ! शिक्षितु सर्वदा8 (लोकान्) तांस्तान्" विप्रान् दीक्षाविवर्जितान् ॥। २०९ ॥

उद्योगयति धर्मात्म धर्माधर्मविचारणात्। सिंहयनं परित्यज्य योगिनां योगसाधना: ॥ २१०॥

वीरमाहेश्वराणं च दीक्षां पापहरां शिवाम्।

1 प्रीत्या-च 2 विनाशनीम्-ख 3 सा-दा-ग 4 लंकान - ग

तृतीय: पटल: 155

नेच्छन्ति सर्वदा' लोके विष्णुब्रह्मादिदेवताम्2 ॥ २११ ॥

यागदीक्षा® परीच्छन्ति स्वर्गभोगफलान्विताम्। सोमपानच्छागमांस- ॥ २१२ ।

सवनत्रथसंयुक्ताँ कुत्सिता' कुलगौरवीम्"। क्षुद्रदेवेच्छितां[पिसतां] पूज नेच्छन्ति वसुधातले ॥ २ १३ ।

वीरमाहेश्वराः सर्वे नित्यानन्दैकमूर्तयः । ललाटे मन्त्रनिलये आज्ञाचक्र समन्पिते । २१४ ।

सार्वदा-ग 2 देवता :- ग. च सेविता :- क. ग. (पा) 3 युगदीक्षां-च & परित्यज्य-ग परिगच्छा त-च 5 सोमपानक्रियासक्तां

6 कुलनाशिनीम्- च्छितां-ग 8 देवेप्सितां-च 9 असिषक्र-क

156 वीरागमीत्तरे

भस्मरेखां परित्यज्य गन्धपुष्प® प्रदायकाः। शिवसंस्कारविरता: शिवसूत्रविवर्जिता: ॥ २१५ ।

शिवदीक्षाविनीताङ्गा: पापवेष्टितमूर्तयः द्विजाधमा: सदा गन्धान् लेपयन्ति'बलान्वितान् । २१६ ॥

ते यान्ति प्रेतराजस्य मन्दिरं भूतवेष्टितम्। भूतप्राणिद्विजान् सर्वान्2 भूतहोमसमन्वितान ॥ २१७ ॥

शिवदीक्षाविवर्जितान्। प्रचेशयन्ति ते दूता: प्रेतराजस्य शासनात् ॥ २१८ ।

1 गन्धपुष्टि-ख 2 लिम्बयन्ति-ग 3 द्विजासस्व-ग सदासक्तान्-ख सदायुक्कान्-क

तृतीय: पटल: 157

सर्वधर्मान् परित्यग्य शिवदीक्षां प्रयच्छति। स भक्तो मे प्रिये ! गौरि ! व्रजेत् जन्मविवर्जितम् ॥ २१९ ॥

सायुज्यं सर्वदा लोके पृच्छामोह®विवर्जितम्। कालात्मनः कलामूर्तीन् कालरुद्रान् परान्परान् ॥ २२० ॥

भूरुद्रान् जङ्गमान्'भूमो से/ितुं सर्वदेहिकाः । स्वर्गस्था: स्वरसंयुक्तः" नाकिन: कालकल्पनात्8 ॥ २२१ ॥

इच्छन्ति सर्वदा गौरि अहो दीक्षाँ मनोरमाम्।

1 सार्वदा केन-स. ग 2 इच्छामोह-ग 8 कालमूर्तीन्-क. ख 4 परानूपरान्-क 5 भूरुद्रजङ्गमान्-ग 6 सार्वदेहिका :- ग 1 स्वरस्यपरसंयुक्ता :- च कालफल्पयेत्-च सार्वदा-ग

158 वीरागमोत्तरे

भूरुद्राणां जङ्गमानां1 किं करिष्यन्ति मानवा: ॥ २२२ ।

कालः।वः शिवः काल: इति ज्योतिषसाधकाः । त्रिस्कन्धपारगाः सर्वे यप्रभृतिदानवाः ॥ २२३ ॥

त्रजन्ति धर्मराजस्य शासनाधममन्दिरम्। कालो जडः कर्मयुतेः प्राचीसाधनसाधक: ॥। १२४ ॥

वीरमाहेश्वराणां च सेवकः कर्मदायकः । इति मत्त्या सुरश्रेष्ठान् भूरुद्रान् जङ्गमान् भुवि ।।२२५ ।।

स्तोतुं सदा सुरा यान्ति कालवादतिरस्कृताः।

1 भूरुद्र जङ्गमाना च-ग भूरुद्रान् भूवनसथले-ग 3 सुरस्त्रोमा :- ग कालवेषिता :- क

तृतोय: पटल: 159

ब्रह्मेन्द्रवायवः सर्वे दीक्षाला: कायवेष्टिताः4 ॥ २२६ ।

त्यजन्ति सततं गौरि ! जडिनं कल्मषोदयम्। तं कालं प्रमथाः सर्वे भस्मीकुर्वन्ति योगजात् । २२७ ।

शिवसंस्कारसंयुक्ता: दीक्षा'मन्त्रप्रभावतः । षटू स्थलब्रह्मसन्धानात् ब्रह्मानन्दप्रभावतः ॥ २२८ ॥

विषुवत् पश्चकं लग्नं विषनाडीसमन्वितम् पापग्रहान्वितं पश्चात् पापदृष्टिसमन्वितम्2 ॥ २२९ ।

ज्योतिश्वक्रात्मकं कालं भस्मी कुर्वन्ति शाम्भवाः। षडध्वषण्मतातीताः अरिषड्वर्गवर्जिताः । २३०॥

संयुक्तां दीक्षां-व इदमर्ध च पुस्तके न दृश्यते. 3 षड्दर्शन-च.

160 वीरागमीत्तरे

वीरमाहेश्वराः सर्वे कालकल्पसमन्त्रितम्। अनू रुसारथेर्मानं भस्मीकुर्वन्ति सन्ततम् ।२३१ ।

चन्द्रमानं गुरोर्मानं ग्रहमान तथव च'। प्राणलिङ्गप्रभावेन भस्मीकुर्वन्ति शाम्भवाः ।/ २३२ ॥

तस्य तद्वचनं श्रत्वा हृष्टा भवति पार्वती। देवदेव जगन्नाथ भक्ताभीष्टफलप्रद ॥ २३३ ।।

कालाधीनं जगत्स्व इत्याहुः सनकादयः। कालस्वभावं मे प्रीत्या विस्तार्य त्वमहं शिव ॥। २३४ ।।

A2 1 ग्रहमान शुभाशुभम्-क 2 कालस्वभावास्ते-च 3 विस्तृता हि मया शिवे-च विस्तृत :- क. ख अत्र विस्तारय इत्यरयस्थाने विस्तार्य इत्यादि छन्दोऽनुरोधेन।

तृतीय: पटलः 161

कथयामि तव प्रीत्या इतिहासं सुविस्मितम्। गुरोर्दक्षिणदिग्भागे वेदाद्रिर्वेधसा कृत: ।। २३ ॥

अस्ति गौरि ! मम प्रीत्या तस्मिन्नद्रौ विचित्रके। कल्पान्तभैरवो रुद्रो वीरमाहेश्वरप्रियः ॥ २३६ ॥

प्राणलिङ्गी प्रसादज्ञः2 पादतोयसमन्वितः । कालात्मा श्रीपतिः श्रीमान् जितक्रोधो जितेन्द्रियः ।। २३७ ।

सर्ववेदार्थतत्त्वज्ञः स्पष्टसिद्धान्त साधकः । त्रिस्कन्धपारगो लोके यशस्वी यशसां निधि: ॥ २३८ ॥

गुणवान् सुश्रुतः' ख्यातः मन्त्रालोचनतत्परः।

1 विचित्रिते-क. ख, च प्राणलिङ्गप्रसादश् :- ग 8 अब्दुसिद्धान्त-ग 4 पारग :- क 8 विश्रुत :- क. च 11

162 वीरागमोत्तरे

मदनास्त्रविनिर्मुक्त: मत्तकाशी समन्धितः ।२३९ ॥

यतीनां देवतानां च ऋषीणां हृदि भेदक: । वामहस्ते' सदा लिङ्गं न्यस्य® पूजारतः प्रिये । २४० ॥

षटूस्थलवर ह्निसंसकार® दीक्षामन्त्रविशारदः । माहेश्वरमनोध्यान धारणाधारधार्मिक: ॥ २४१ ॥

दिगीशवृन्दवृन्दानां ईशिता षड्गुणोदयः । पीनवक्षा विशालाक्षः दीर्घकेशो धनुर्धरः ॥ २४२ ॥

ज्योतिषाङ्ग: स्निग्धकायः प्रसन्नवदनो विदाम् । वरो® वरशक्तियुतः सर्वशस्त्रास्रपारगः । २४३ ॥

1 सव्यहस्त-ग 2 न्यस्तं-ग न्यास-च 3 ब्रह्म संस्कार-ग 4 परो-ग (पा)

तृतीय: पटल: 163

गाण्डीवी स्वरसन्दोहः स्वरालापः सरेश्वरः' । तृणीकृताजविष्णन्द्र शिखिवायुकुबेरक: । २४४।

जडीकृत® जीवशुक्र® नारदात्रिबुधोत्तम: । चतुष्षष्टिकलाविद्या नारी® वदननायक: ॥ २४५ ।

हृषीकविपयासक्त

ज्ञानगुप्तः सदा गौरि ! देवदेवॅ निरञ्जनम् ॥ २४६ ॥ पिङ्गकेशं ललाटाक्षं विरक्त्तं यतिनायकम् । निरालम्वं तच्ववेद्यं अत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् । २४७ ॥ नित्यानन्दं नित्यतृमं प्रणव ज्ञानसाधनम्।

1 सुरेश्वरः-च 2 जडीकृत-च 3 गुरुशुक्र-ग विद्यासारे-ग वैष्णवद्रवहेतव :- ग प्रणाम-ग

164 वीरागमोत्तरे

विभरु प्रभुं सुराणां च द्विजानां सेवित शिवम् । २४८ ॥

भूरुद्रं2 जङ्गमं ध्यात्वा स्वल्प काल इनि स्मृतः। निगृह' ग्रहराजानं आदित्यं अर्चिर्षा पतिम् ॥ २४९ ॥

निरुद्धय [द्ध]वान् ग्रहान् सर्वान' ज्योतिश्वकप्रवर्तकाने। वक्रगान् शीघ्रगान् गौरि ! ताराशशिसमन्वितान् । २५० ।

इन्द्राग्नियम दिक्पाल विष्णुब्रह्मेन्द्रदेवतान्। ध्रुवतारासमासक्तान्8 ऋषिमण्डलवेष्टितान् ॥ २५१ ॥

1 जीवनं-क. च सेविन-ख 2 भूरुद्र-ग 3 स्व:पं-क. ख. च स्मृतम्-क श्रख्वा-ख विगृद्य-ग निरुद्धय-ख. च निरुतवान् ग्रहास्सर्वे-क 7 दिक्पालान्-च 8 ध्रुव योगकरणादि-क. ख. ग

तृतोय: पटल: 16g

उत्पाटितुं भगोलस्थान् मेघमण्डलवेष्टितान् । इच्छाशक्तिबलं धत्ते घोरनादभयान्वितम् ॥ २५२ ॥

तस्य नाइं महघोरं श्रत्वा सूर्यादिदेवताः। पेतुस्तम्य पदद्वन्द्वे2 अहो' कान्ते वरानने ॥ २५३ ॥

अहो वेदान्तवेद्याय प्राणदानाय से नमः । भूरुद्रध्यानयुक्ताय भूपावनकराय ते"

नमो नमः सदानन्द- मूर्तये ब्रह्मणे नमः । अविद्याद्वन्द्वनिर्मोह मलधूपयुतात्मने ॥ २५५ ॥

1 चन्द्रर्किदेवता :- ग णु-च पादद्वन्द्वै-क. ख. गं ध्यानसकताय ते नम :- च मलदूषित आस्मने-क मळरायतात्मने-च

166 वीरागमोत्तरे

नमो वेदाल्तवेद्याय वेदावासाय' ते नमः । कालकर्मपरित्याग शीलदीक्षाय® ते नमः ॥ २५६ ।।

प्रमथेन्द्राय विश्वाय विश्वव्रह्मात्मने नमः । ब्रह्माण्डरोमक्पाय मुक्तिकान्तावराय ते । २५७ ॥

षट्चक्रचक्रवेदाय मानातीताय® ते नमः । मन्त्राक्षर शरीराय मन्त्रराजे° नमोस्तुते® ॥ २५८।

अनाथाः प्राकृताः सर्वे दीक्षाकर्मविवर्जिताः । तव स्तोत्रमयं कर्म नेश्महे जड दे हिका: ॥ २५९ ।

1 वेदवासाय-क. ख शिलादीक्षाय-ग 3 प्रमथराजाय-ग मूलातीताय-क: ख. ग. घ 5 अत्न टजभाव: छन्दोऽनुरोधेन। 6 नमोनमःग 7 स्तव ग

तृतीय: पटलः 157

श्रुत्वा स्तोत्रं महापुण्यं स नृपो' देवपूजितः । उवाच तान् ग्रहान् सव।ं प्रतिजग्राह हे2 प्रिये ! ॥ २६० ॥

तेषा भक्तियुतं स्तोत्रं यः पठेत् स विमुच्यते। इत्यद्भुतमेहं श्रुत्वा नृपतेस्तस्य मन्दिरम् ॥ २६१ ॥

रथवाजिसमाकीण रल्नकुट्टिमवेष्टितम् । चरनारीसमायुक्तं नाट्यशालासमन्वितम् ॥ २६२ ॥

वीरमाहेश्वराणां च। प्राणावासं परात्वरम् ॥ शतकोटिगजैः शुद्धैः अष्टदिग्गजसंनिभैः ॥ २६३॥ वेष्टितं दिव्यसौधैश्च® चन्द्रकान्तशिलामयैः ।

1 तपो-ग मे-क मासमेंके वरानने-ग 4 प्राणवासं-क. ख साध्य दिप्यैः-ग सौधै दिव्ये-न

168 वीरागमोत्तरे

सहस्रशङ्गसङ्कीणैः पद्मरागविराजितैः । २६४।।

मेरुतुल्यैः पताकादैः' वैजयन्ती समन्विरितैः । इन्द्रनीलद्वारयुतैः पुष्यरागकवाटकै: ॥ २६५ ॥

गोमेधिकतुलाधार पीठस्थः वज्रवेष्टितैः कार्तस्वरकुडययुतैः रचितं विश्वकर्मणा ॥ २६६ H

आदाय मे प्रिये गौरि ! मन्ये कैलासमुत्तमम्। पूर्वव न्निमिंतु देवान् इच्छामि प्रमथाज्ञया ॥ २६७ ।

इंदं पवित्रं पापनं चरित्रं मुक्तिदायकम् । यः एणोति पठत्याशु मावभक्ति समन्वितः ॥ २६८॥

पताकास्त :- च 2 भावभुक्ति-क

तृतीय: पटल: 169

भूरुद्राणां जङ्गमानां समाजेषु जितेन्द्रियः । सर्वान् भोगान् समासाद्य भुवि देहावसानतः ॥ २६९ ।

स याति मम सायुज्यं सत्यं सत्यं वरानने! ।२७० 1

विषुवतोरयनयोश्च शतत्रयं4 षष्टिकं दिवसमेकमब्दकम्®। पूर्वतोऽपि परतोऽपि संक्रमात् नाडिकाश् खलु पोडश षोडश ।। २७१ ॥।

इति श्रीवीरागमोत्तरभागस्य वीरमाहेश्वरतन्त्रस्य वीरशैवदीक्षा कालनिर्णयो नाम तृतीय: पटलः

भूरुद्रजङ्गमानां च. ग. 2 सपूजेषु-क. ख 3 पद्याधमिदं-ग पुस्तके न दृशयते। 4 दिनत्रर्थ-क.ख न्रयं-ग 6षष्टिंत-क,ग हरिपदे षडशीतिमुखेऽपि च-क.ख इति श्री वीरा गमे वीरशैवदीक्षाकाल- निर्णयो नाम पञ्चम: पटल :- च

12

वीरागमोत्तरे चतुर्थ: पटलः

देवदेव जगन्नाथ ! विरूपाक्ष महेश्वर ! दीक्षाद्रव्याणि सर्वाणि यानि तानि मम प्रभो ।१॥

वीरमाहेश्वराणां च ब्हि त्वं करुणाकर ! शृ णु गौरि ! प्रवक्ष्यामि अहं सर्वाणि तान्यपि ॥ २ ॥

कार्तिके श्रावणे वाऽपि माघे बा फाल्गुनेऽपि वा3। वीरमाहेश्वराणां च दीक्षाकाले गते सति" ॥ ३ ॥

1 अयं च चतुर्थ: पटलः क. ख पुस्तकयोः न दृशयते। इत उत्तरस्य पञ्चमपटलस्य आरम्भे चतुर्थः पटलः इति दृश्यते॥ श्रीगणेशायनमः। श्रीप्रभुगुरवे नमः वीरागममाहेश्वरतनव्स्य दीक्षाप्रकरणानि द्रव्याणि लिख्यन्ते ॥-च 3 काहि माघे मासे च फाल्गुने॥-च 4 गमे सति-च

चतुर्थ: पटल: 171

अनेकानि विचित्राणि पुष्पाण्यादाय भक्तितः' । फलानि विविधान्याशु कोमलानि सुरार्चिते®!

पल्लवानि दलाग्राणि विचित्राणि गुरो: क्रमात्2। आदाय भक्तिभावेन गुरो: पादयुगं शुभम् ।५ ॥

अर्चयित्वा मम प्रीत्या गुरोराज्ञां पवित्रजाम् । आदाय जङ्गमान् सर्वान् आहूय च पुनः पुनः n६ ॥

सुवर्णानि विचित्राणि वस्त्राण्याभरणानि च । दत्त्वा सुरेश्वरांस्तांस्तान् वीरमाहेश्वरान् शुभान्

पूजयित्वा मम प्रीत्या तेभ्यो माहेश्वरप्रिये !

1 पुष्पाणि सुरभीणि च-च 2 रसानि च- च 8 कृपात्-व 4 सुरेश्वरान् तान्-क. ख. ग. घ • माहेश्वरप्रियात्-च

172 वीरागमीत्तरे

वेदशवं शुद्धगुणोपेतम्' शुद्धसात्विकविग्रहम

वेदात्मा नं पुण्यनिधिं शिवं तत्बार्थपारगम्2। भवपाश विनिरमुक्तं शिवसूत्रसमन्बितम्

विद्वांसं मुक्तिकोशस्थ साधनत्रयवर्जितम् । मावगग्यमृषिश्रेष्ठं प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम् १०॥

देशिकेन्द्र गुरुश्रेष्ठं षडध्वाध्वान [ध्वध्यान]साधकम्। निरीहं निश्चलं नित्यं निपुर्ण जितमन्मथम् । ११ ॥

कामत्यागं कलातीतं क्रोधडम्भविवर्जितम् नादब्रह्मस्वरमयं नरनाटकविग्रहम् ।। १२ ॥

1 शुद्धं गुणोंपेत म् च शिवतत्वार्थपारगम् च

चतुर्थ: पटल: 173

गुणोदयं विश्वमूनि प्रसाद'ब्रह्म सेवितम् । स्वमंभुवं सवरातीतं स्वेच्छाविग्रहधारिणम् ।।१३ ॥

तपोनिधिं भावमम्य ऊर्ध्वरेतं मनोहरम् । भोगनिद्रापरित्यागं निर्जाडचं नीलकन्धरम् । १४ ॥

षडक्षरमयं नित्यं योगाष्टकसमन्वितम् वरदं भक्तसङ्गानां वरदानवसेवितम् ॥१५ ॥

मदाष्टक*विनिर्मुक्तं यमिध्यानपरायणम्। सहत्त्रदल®मध्यस्थ सांख्ययोगतिरस्कृतम् ॥१६ ॥

1 प्रसाद च 2 भावभाव्य च 3 सत्य च 4 वरं च 5 यदाष्टक क. ख. ग.ध दळ च

174 वीरागमोत्तरे

वैशेषिकार्थदहनं' सहस्राक्षं सदाशिवम्। व्योमकेश प्रभुं प्राज्ञं प्रमथाचारचारिणम् । १७ ॥

2त्रिषष्टिशीलसंयुक्त- शिवाचारप्रवर्तकम्। पापनं परमाद्वैत- साधकाचारसंयुतम्® ॥ १८ ॥

ध्यानयोगक्रियायोग- भावयोगसमन्वितम् । सहस्रबाहुं सर्वज्ञं मन्त्रावासं® परात्परम् ॥ १९ ॥

मायावादमहारण्य5- दावानलमनामयम्®।

बलशक्तिसमन्वितम् ॥ २० ॥

1 वदनं क. ख.गः ध पद्याधमिदं च. पुस्तके न दृश्यते 3 साधकाचारदूषितम् क. ख. ग. ध मन्तवास च मदारण्य क. ख. ग नल भयङ्कगम्। च 7 बैन्दव ज्ञानविध्वसं च

चतुर्थ: पटल: 175

क्षुद्रयोगसमासक्त' शास्त्रज्ञानविवर्जितम् । शिवानन्दैकनिलयं पश्चसूतकवर्जितम्2 । २१ ॥

मायाशबलनाशनम्। 5घटूतर्कवाद ऊहार्थ- दुरालाप विवर्जितम् ।। २२ ॥

श्रौतादिकमतोपेत- प्रकृतिज्ञानभेदकम्। अक्षमालाधरं दीप् कोटिसूर्यप्रभाऽन्वितम् ॥ २३ ॥

ब्रह्माण्डकोटिगर्भस्थं लय मैरव' वेष्टितम्।

1 समायुक्त च *इतः पर, च•पुस्तके- जतिजा तरजस्वलाप्रेताञ्छिष्ट विवर्जितम्। इत्यर्धमथिधक दृशयते। 8 संस्कारं च इतः परं चपुस्तके-धूतमांससुरापान स्वर्णस्तेयमृगव्यथम्। इत्यधिक दृश्यते। 5 षट्रूतरकवाद इत्यारभ्य प्रकृतिज्ञानभेदकं इत्यन्तों भाग: च पुस्तके न दृश्यते।। लय-च भैरवं क. ख. ग.घ

176 वीरागमोत्तरे

वादाचारार्थवर्जितम् ॥ २४ ॥

पाश्चरात्रागमाचार-

पादोदकक्रियाचार- पावनत्रयवेष्टितम् ॥ २५ ।

कुण्डलीयोगसंस्कारं कर्णकुण्डलधारिणम्। दशप्राणसमायुक्त इन्द्रिय® ज्ञानवर्जितम् ॥ २६ ॥

द्रव्योद्देश क्रियोद्देश- क्षय जीव विनाशनम्। विश्वतैनसजीवात्म- प्रकृतिप्राज्ञदू [पकम्] षितम् ।। २७ ।

चेष्टासंयुक्तंसस्कार- सप्ततन्तु° विनाशकम्।

1 मीमांस-क. ख. ग. घ विष्णुभयङ्करम्-क. ख. ग, घ 3 सस्कार-क. ख ग.थ समासकस्वेन्द्रिय-च द्रव्यद्वेषक्रियाद्वेषक्षय-च सप्ततन्त्र-च

चतुर्थ: पटलः 177

हृत्पद्मपीठसंयुक्त'- चलत्कुण्डलमण्डितम् ॥ २८ ॥

मन्त्रकुण्डाब्धि'सम्भूत'- बडवानलतेजसम् । वैखानसमहोद्देश *- गन्धसिन्धुमृगाधिपम् ॥। २९ ।

मायावादिमहोद्देश *- शैलवज्रधरं हरम्। अपूर्ववादभोगीन्द्र0- वैनतेयपराक्र्कमम् ॥ ३० ॥

विधिवादविचारार्थ'- गजकेसरिसंनिभम्। निर्विकल्पक्रियाभेद- राजीवशशि संनिभम् ॥ ३१ ॥

सविकल्पार्थकुमुद- कलोन्नील रविप्रभम्।

1 संयुक्त-च $ ताण्डाव्धि-क सम्भूतं-च मतोद्देश-च माराराति मतोद्देश- अपूर्ववादं भोगीन्द्र-च 1 विचारार्थ-च 8 कलोम्मील-च

178 वीरागमोत्तरे

व्याप्तिवादार्थगाढान्ध नाशनीकृतभास्करम् [कारनाशकभास्करम्] ॥ ३२ ॥

योगरूढिदुरालाप तिमिरग्रहनाशकम् । अष्टादशपुराणार्थ पापपन्नगगारुडम्' ॥ ३३ ॥

उपाधिवाददावाभनि® शान्तितोयसमन्वितम् । कार्यवादक्रियासक्त3 मदहस्तिमृगाधिपम्® ।। ३४ ॥ विलासवादभावज्ञ' नारीजनमयङ्करम्। ब्रह्मजिज्ञासतच्वार्थ- मन्तर्यामिणमीश्वरम् ।। ३५ ॥

उद्देशभेदकोन्मूल ब्रह्मविद्याप्रदायकम् ।

1 नाशनम्-क 2 दावाभिं-च क्रियासक्तं-च 4 मद्कारणनाशनम्-क 5 भावज्ञं-च तत्वार्थदेहमन्तयर्यामिणशिवम्-च

चतुर्थ: पटल: 179

चैतन्यबिम्बनिलय- भक्त चेतनवर्धनम् ॥ ३६ ॥

ज्ञानविद्यामहाडम्भ- चेतक त्रयवेष्टितम्। भूतशुद्धि® क्रियोपेत- भ्रुवनत्रयपूजितम् ।। ३७ ॥

स्नानसंध्याक्रियासक्त'- होमकर्मतिरस्कृतम्। चतुःसाधनसंस्कार- णाज्य* बर्हिंति(स्ति)रस्कृतम् ।। ३८।।

षट्पात्रसाधनाचार- चतुष्पात्र विवर्जितंम् । वैदिकाचारनिरत®- वर दानवभीकरम् ॥ ३९ ॥

1 चेतन-क

2 भूतशुद्धिं-च क्रियासक्त-च आज्य-क 1 चारं-च निरत-च 8 वरं-च 7 क्रियायोग क

180 वीरागमोत्तरे

सपसंस्थक्रियायाग'- द्विजदानव ताडनम्। श्रीविद्यामन्त्रसंस्कार8- शाक्तय* जननाशनम् ।।४० ॥

अन्तर्यागक्रियासक कौलागम तिरस्कृतम्।

द्विजचाण्डालमर्द नम् ।। ४१ ॥

सौरवादक्रियास क्त - मदपङ्कजभेदनम्®।

द्विजकाव्यविनाशनम् ।। ४२ ॥

उद्धर्तवर्तार्थज्ञ18. शक्तपीठधुरन्धरम् ।

1 द्विजराक्षस च 2 सस्कारं-च 3 शाक्त च 4 क्रियासक्तं च 5 गोळागम क 6 क्रियासक्त च 7 "' भेदक क 9 क्रियासक्त च 10 द्विजकाव्ये च 11 नाथज्ञ च

चतुर्थ पटल: 181

भस्मोद्धूलित सर्वाङ्गं काषायीकृत' वाससम् ।।४३ ॥

पादुकान्यस्तसंसक्त पादद्वन्द्वविराजितम् । प्रणवाद्यष्टयोगार्थ तृणीकृतपुरन्दरम् ॥ ४४ ॥

जडीकृत ब्रह्मविद्या जडचैतन्यशोधकम्। चित्तबुद्धिमनोमाया जाग्रस्वन्न® विवर्जितम् ।। ४५ ॥

रसशोणितमांसास्थि- मेदोपूज्येन्द्रियोर्जितम्।" समाधि साधनोपाय क्रियाघातसमन्वितम्10 ॥ ४६ ॥

1 काषायकृत-च 2 संसक्त-च 3 योगार्थ-क कृत-च शोधनम्-च 1O

6 जाग्रस्वप्न-क 7 मेदोमज्जावसामांसअस्तिशोणितवर्जितम्।। 8 सामादि-क 9 नोपाय-च 10 क्रियाखात विचक्षणम्-च

32 वीरागमोत्तरे

नैसर्गिकक्रियाकाल- मानदण्डधरधिरम्। आणव'ज्ञानविरतं परमाणवकारणम् ।। ४७॥1

मोक्षनारीरतिकीडा® तत्वातत्त्वप्रदायकम्।

मन्त्राक्षरसमन्वितम्

नवद्वारसमासक्त* देहग्रामचलीकृतम्। चक्रपद्मद्लाग्रस्थ योग'चक्रसमुद्धतम् ।। ४९ ॥1

भक्तभक्तिक्रियोपेतं आज्ञाज्ञानप्रदायकम् । उदासितारं विश्वानां प्रतिमासूत्र®धारिणम् ॥ ५० ॥

1 प्रणव-च रतिर्क्राड-च 3 संयुक्त-च 4 समासक्त-च 10 योग-च 6 सूत्रप्रतिम-क

चतुर्थ: पटल: 183

सुषुप्ति योगनिल'यं वीराचारैकवर्तिनम्® - आख्यातवादतत्त्वार्थ निगृहीतमनोभवम्3 ॥५१ ॥

तच्वमस्थेकदूषितम्। विख्यातवादपाषण्ड चण्डदीधितिनाशनम् ।। ५२ ॥

गतस्पृहगणाध्यक्ष गुरुदीक्षासमन्वितम्। त्रिषष्टितन्त्रराजानं शीलादिऋषिपूजितम् ।५३ ॥

विश्वगर्भविलासस्थ व्यापकत्रयवेष्टितम् । चम्पकन्याससवोंङ्ग रुद्रं भद्र'गुणान्वितम् ।| ५४ ॥

1 निलयं-च वर्तनम्-च 3 मनोद्भवम्-क असख्यात-च 19

6 नमक-क 7 रुद्रभद्ग च

1 वीरागमोत्तरे

कालकर्मक्रियायोग- तिथिंमासाब्दवेष्टितम्।

वायु प्रत्यक्षदूषितम्

अनुद्भूतस्वरमय- श्वसनार्थ विनाशनम् । उद्भूतरूपस्पर्शाङ्ग- गन्धमारुवरोघकम् ॥ ५६ ॥

नित्यविज्ञानमानन्दं सुखदुःखविवर्जितम् प्रमाणसंशयातीतं अनुमानैकशौधकम् ।। ५७ ।

हस्त मस्तकसं योग". वेदभूर्न्नि प्रतिष्ठितम् । सहस्रशीर्ष पुरुषं अत्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥ ५८ ॥

1 इडा-क 2 योगस्थ-च 3. स्वशनाथ-क. ख. ग स्पश-च नित्य विज्ञानमानन्द-क. ख. ग हास्त-च 7 सयोग-च

चतुर्थ: पटल: 185

प्रपश्चसारसम्पन्नं' कायकल्मपनाशनम् । वीरमाहेश्वरं श्रेष्ठं भूरुद्र कुछपावनम् ।५९ ॥

अर्चयित्वा समाशीळान्2 ऋत्विजानृ [जः ऋ]षिपुङ्गचान् । चतुरः8 सात्विकान् शुद्धान् शिवाचार प्रवर्तकान् ॥६० ॥

आगमज्ञान् सदाचारान् वेदमूर्धि प्रतिष्ठितान्। शिवध्यानरतान् लोके ब्रह्मसन्धानसाधकान् । ६१ ॥

वीरमाहेश्वरान् गौरि ! दृढभक्तिसमन्वितः। शिष्यसङ्गो मुदा प्रौत्या बूजयेत् भावभक्तित: ॥६२ ॥

स्वर्णस्वरूपान् कुम्भांथ् रचयेत् भक्तिभावतः ।

1 सम्पन्न-क. ख. ग 8 सुशीलान्-क. ख. ग चतुरान्-क. ख. ग 4 समन्वितान्-च स्वर्णान्वितानि कुम्भानि-क्र. ख. ग 13

5 वीरागमोत्तरे

अथवा राजतान्यानि1 पश्चकान् सुघटानपि ।६३ ॥ कांस्यांश्र पित्तलान् सच्चान् पाषाणांश्र दृढव्रतः। कारयेंत् भक्तिभावेन भक्तिश्रद्धासमन्वितः । ६४ । ताम्रकुम्भान् रत्नमयान्

कारयेत् भक्तियुक्त: सन् वैराग्यज्ञानसाधक: 5 ॥६५ ॥ अथवा मृण्मयानन्यान् वर्तुलान् कलशानपि। आदाय मनसा ध्यानं गुरुं ज्ञानप्रदायकम् ॥६६ ॥

कृत्बा प्रसन्नवदन: नवभक्तिसमन्वितः' ।

1 राजन्यस्य-च 2 कांस्यनि च विचित्रणि कुम्भान्यपि दृढव्रतः । 3 पञ्चकानि घटान्यपि-क. ख. ग 4 ताम्रकुम्भानि रक्तानि पञ्चकानि तथा प्रिये-क. ख. ग. 5 भक्तिज्ञानैकसाधने !- क. ख. ग अथवा मृण्मयान्यानि वतुलानि घ न्यपि।-क. ख. ग 1 एतदनन्तरं-च. पुस्तके-षोडशस्तम्भसंयुक्त कामनं मण्टप शिवे। शुद्धभूमौ तु कुर्वीत नानालक्कारसंहितम्॥ इति पाठो दृश्यते। शिवयोगमन्दिरसम्पाढिते घ. पुस्तके तु इतःपूर्व-भूरुदे चक्रशोधिते-

चतुर्थ: पटलः 187

कुम्भमध्ये सुवर्णानि' नवरल्नानि निक्षिपेत ॥ ६७ ।।

न्यासपश्चकमुद्राणि भस्मपिण्डानि निक्षिपेत् चटार्कचूतन्यग्रोध- विल्व पर्णानि निक्षिपेत्* । ।। ६८।

शालितण्डलमध्येषु5 कलशानि समन्ततः । प्रतिष्ठाप्य महादेवं गुरुं शान्त गुणान्वितम् ॥ ६९॥

आहूय ऋत्विजः सर्वान्" वीरमाहेश्वरान् शिवान्। पूजयित्वा मम प्रीत्या व्रती8 भक्तिसमन्वितः ।।७0 ।1

इत्यन्तः षष्ठपटलभागः दशयते। 1 विशीर्णानि-क. ख. ग 2 वज्राणि-च 3 पक्ष-घ.च भक्तिमान्-च 6 पञ्चपझ्मद् तण्डुलाग्र-च शानत-च 7 ऋत्विजान् सवीन् -रु. ग ऋत्विजश्चतुरः-ध 3 व्रति-च

188 वीरागमोत्तरे

तेषामुपरिदिग्भागे स्वर्णवर्णांनि' हे प्रिये ! वस्त्राणि विविधान्याशु दच्वा भक्तिसमन्त्रितः ।। ७१ ॥।

ईशान्य कलशे दिव्ये रेणुकान्वयसंभवम्। आचार्य भद्रपीठस्थं पूजयेत् शुद्धभावतः ॥। ७२॥

आग्रेयकलशे दीसे5 मङ्गलस्वरसंयुतः । शिंशुमारगणाधिप्र [दिप्र] ॥ ७३ ॥

ऋत्विज शान्तिनिलयं वेदमूर्ध प्रतिष्ठितम् ।

1 पर्णानि-क. ख. ग

2 ईशान-र्र. च 3 देवि। -घ.च 4 मामेवागमविग्रहम्-घ. च 6 दक्षिणे कलशे गौरि घ. च

चतुर्थ: पटलः 189

पूजयित्वा मम प्रीत्या मन्त्रमाता [तृ]षडक्षरीम् ।। ७४ ॥1

विलिखेत् तच्चसंयुत्तां नाद बिन्दुकलान्तिकाम् । वारुणे कलशे गौरि ! शिलापादकुलोन्भ्वम् । ७५ ॥

आचार्य प्रमथश्रेष्ठं प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम्। पूजयित्वा जपेन्मन्त्रं शैवपश्चाक्षरान्वितम् ॥ ७६ ॥

नमः शिवः शिवो देव: इति कारुण्यभावतः । वायव्यकलशे दीप्ते पश्चसूतकवर्जितम् ।। ७७ ।1

लिङ्गोद्भवं सुरश्रेष्ठ सद्योजातमुखान्वितम् । ऋक्ष पादकुलोद्भूतं प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम् ।। ७८ ।1

प्रसादभावशुद्धात्म कायकल्मषनाशनम् ।

190 वीरागमीत्तरे

पूजयित्वा नपेन्मन्त्रं रुद्रसूक्तसमन्वितम् ॥ ७९ ॥ चतुरक्षरसंयुक्तं चतुर्वर्गप्रदायकम् । नमः सोंम इति प्रीत्या व्रती निश्चलभावतः ॥ ८0 ॥1

चतुर्णा मध्यकलशे स्वपापघ्नं कुलान्वितम्। मन्त्रकायं तत्त्वनिधिं सर्वज्ञ साच्विकं गुरुम् ।८१ ॥

पूजयित्वा मम प्रीत्या तच्छिष्यान् रुद्रसन्ततीन्। वीरमाहेश्वरान् सर्वान् तोषयित्वा पुनः पुनः द्रोणपुष्पैः बिल्वपत्रैः मह्िकाजातिचम्पकैः पुन्नागै: कुन्द'कुटजैः मातुलुङ्गैश्च केतकैः ।८३ ।

दृत्तरैः पद्मकल्हारैः कुमुदैः कोमलैः शुभैः।

1 कुन्दैः-घ. 2दुत्तूरपअ्क-हारकुमुदैः गोरठैं: बकै :- क. ख. ध

चतुर्थ: पटल: 191

यूथिकामालतीझण्टैः अशोकै र्नागकेसरैः ।। ८४ ॥ घुसृणैः कुमुदेर्दी सैः पालाशैः प्रसवैः शुभैः3 गिरिपझैः कुन्दकुटजैः तिरपुष्पैः तिलाक्षतैः। ।। ८५ ॥

चूतपुष्पैः चूतगन्धैः

धमनैर्मरुगैभेटैः

। ८ ६ ।

दाडिमैर्धात्रिगुच्छैश्र कान्तपत्रैर्जपैशशु मैः।

सप्तपर्णः° कुराटकैः ।। ८७ ॥

1 झण्डी अशोके :- क,ख ग कुसुम :- क. ख. ग कुसुम्भैः-च जालपाटल :- घ. च 1 गिरिपझ्मैः दर्भपुछैः च्नन्धावर्तातसीतलैःघ. च 5 चूतनारङ्गजम्बीरकित्तळीपिचुमन्दकै :- घ च दमनैभिन्दरैंबेट :- क. खग 1 कुरटीबालराक्षरसै :- घ. च दालिम्बधात्रीबृहतीशक्रक्रान्वाजपाशुकै :- घ. च मदुराङ्गि-घ मदुरङ्ग-च

192 वीरागमोत्तरे

नखपुष्पैः सिताम्भोजैः1 बाहुपुष्पैः बलक्षयैः । शतपत्रैः नवदलैः खङ्गषुष्पैश्च केरटैः राजिकै राधिकैर्लाक्षैः जटामांसै' र्जलाककः । पारिभद्रैः बाह्वलीकैः गाढकैः जलधारकैः ।। ८ ९ ॥

अन्यैविचित्रैः कुसुमैः कुट्मलैश्र सुपत्रकः'। पूजये द्देव दे वेशं गुरुं लोकपितामहम ॥ ९०॥

निर्जाड्य निर्विकल्पं च दृढभक्तिसमन्वितः । द्यक्षरान्वित संसर्ग गुरुरित्यक्षरद्वयम् ।। ९१ ॥

1 स्थलाम्भोज :- घ च रजिक-च नटामास-घ गडिकैः-च करवीरैर्नभेरुभिः । तमालैं; कज्जिवालश्च किञ्जल्कैर्वनचम्पकैः । कामकस्तूरिमुण्डिकमञ्चापामार्गभृङ्गकैः। वन्यैः पुष्पैः पल्लवैश्च कुट्मलैः कोमहैः शुभैः॥ इति-घ. च.पुस्तकयोरधिकाश्यते। द्यक्षराह्ह्य-घ. च

चतुर्थ: पटल। 193

सप्तकोटिमहामन्त्र- राजानं पापनाशनम् । तन्मन्यं पाठयेदाशु' भवपाशनिवृत्तये2 ॥ ९२ ॥

पादोद कप्रसादेन पापनाशनहेतुना । बलभक्तिस माजेन अनडेन महात्मना ।। ९३ ॥

माहेश्वरकुलोद्भूतान् प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितान् । भूरुद्र जङ्गमान् भूमौ तुष्टिं कृत्वा सुभक्तितः । ९४ H

आलम्बन यष्टिदमं घण्टारव समन्वितम्। नटापटलसंछन्न- मूर्धनि' मध्यप्रतिष्ठितम् ॥ ९५॥

1 पठयेत्याशु-क. ख. ग. पापविवर्जित :- क. ख. ग. भूरुद्वान्-घ. च सुभक्तिमान्-घ. च 5 आलम्ब-क. ख. ग

7 संपन्नमूधमध्य-घ. च

194 वीरागमोत्तरे

रुद्राक्षकङ्कणधरं रुद्रध्यानपरायणम्2। अक्षपादकुलोद्भूतं अतिथि पूजयेत् सुधीः ।। ९६ कर खईगधरं शान्तं भस्मरुद्राक्षवेष्टितम्। भीमनादसरोपेतं4 प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम् । ९७।

घनलिङ्गमितीत्याहुः5 भूरुद्रं घनलिङ्गकम्° पूजयित्वा7 मम प्रीत्या जितक्रोधो जितेन्द्रियः8 ॥ ९८ । गृहदार समोपेतं

1 करं-घ. च 254 2 रुद्राक्षकर्णपत्रकम्-घ. च 3 कन्थादण्डधरं-घ. च 4 भीमनादं खड्गहस्तं-घ. च 6 मिति ध्यात्वा-घ. च रेणुकान्वयम्-घ. च 1 पूजयेत-घ पूजयेत्-च 8 जित क्रोधाजितेन्द्रियम्-च 9 कृपाधारा-क. ख. ग 10 पुत्रभ्रातृसमन्त्रितः-घ. च

चतुर्थ: पटल: 195

शुद्धतच्वान्वितं शान्तं प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम् 1९९ #

रुद्राक्षकण्ठवलयं2 प्रसादब्रह्मसेवितम् । त्रियक्षरमयं भीमे आराध्यमिति रेणुक:3

स आह भगवान् गौरि ! तमाराध्यं प्रपूजयेत् । व्याघ्रकन्थं लोष्ठकन्थं चन्द्रकन्थ जनाधिपम् । १०१ ॥

प्रत्येकं पूजयेत्याशु' ध्यानसाधनसाच्िक: । पूर्वयामे शिवध्यानात् योगिनं तत्वपारगम् ॥१०२ ॥

1 शुद्धतत्वगृणं-घ. च 2 रुद्राक्षवलय कण्ठे-घ . कण्ठ-च 3 रेणुकम्-च अस्याधस्य स्थाने पस्तिकन्थ मयःकन्थ स्वर्णकन्थ परायणम्। व्याघ्रकम द्रकन्थ गोणिकन्थां दशानने । मच्छ कन्थां मायकन्थां स्वर्णकन्थां पुराणिवम् मुक्तां कन्थां नारकं्थां मुक्तिनूपुरधारकम्। जालन्द्रकन्थां गोणिकन्था तमगिरी- श्वरम् ।चतु षष्टिपपीठोस्थं चतुः पीठसमुन्भम्।हति च पुस्तके दश्यते। पूजयेच्छिय्यो-च

196 वीरागमोत्तरे

प्रत्यक्षमोक्षसन्धान'- लीलामानुषविग्रहम्। अचयित्वा मम प्रीत्या ॥१०३ ॥

नमः सोमविभूषाय वेदान्तनिलयाय ते। रुद्राक्षव्याप्तदेहाय रुद्रतुल्याय' ते नमः ॥ १०४ ।

निर्मोहाय व्रतात्मने। अशेषप्रमथरानाय® गुरवे परमात्मने ।१०५ ।।

अज्ञानध्वान्तसूर्याय आज्ञाचक्राय' ते नमः। त्रिषष्टिशीलसम्पन्न- शिवभक्ति® प्रियाय ते ॥१०६ ॥

1 सन्धानं-च अचयेत-च रुद्रसोमाय-च 6O अनादिविद्यासंसार-क. ख. ग. ऋतात्मने-क. ख. ग प्रमथाराज्ञे-च 7 अग्रिचक्राय-च 8 भक्त-च

चतुर्थ: पटल: 197

प्राणलिङ्गाय शान्ताय प्रणवब्रह्मरूपिणे' । जडचैतन्यवैभाग'- विभवे तत्वमूर्तये ।।१०७ ॥

सहस्रदलमध्य [स्थ]स् लीलालोलचराय ते। पचित्रमन्त्रकायाय. परब्रह्माय ते नमः ॥ १०८ ॥

नगत्सूत्रशरीराय जगदानन्दमूर्तये। वेदभूर्त्नि प्रतिष्ठाय ततच्चावासाय ते नमेः ॥ १०९ ॥

बैन्दवज्ञाननिर्मोह- सुरराज्ञे (१) नमोऽस्तु ते। सिद्धान्तवादविध्वस- वदनाय नमोऽस्तु ते । ११० ॥

ब्रह्माण्ड'गर्भसम्भूत- लोकपालतिरस्कृते।

1 ब्रह्मणे नमः-च वभव-च 3 मूर्तय :- च कामाय-क. ख. ग ब्रह्माणु-क. ख. ग

198 वीरागमोत्तरे

आधारचक्रवेद्याय आणवज्ञानमूर्तये । १११ ॥

निर्लेपकाय नित्याय लोकधात्रे नमोऽस्तु ते। विश्वपित्र जगत्कत्र 'पापहत्रे नमोऽस्तु ते ॥ ११२ ॥

भक्तपापविनिर्मुक्त- पादद्वन्द्वाय ते नमः' । पादोदकप्रसादाय® षट्स्थलब्रह्मणे नमः ॥ ११३ ॥

पश्चविंशतिलीलाङ्ग- पञ्चब्रह्ममयाय ते। पश्चाक्षरन्यासबीज- निदानाय नमोऽस्तु ते ।। ११४ ॥

चन्द्रार्कव ह्विनेत्राय जटाजूटाय® ते नमः दिगम्बराय दिव्याय कूटस्थाय नमोडस्तु ते ॥ ११५ ।

1 भक्तपातकनिर्मुक्त्तपाद द्वन्द्वाय वै नमः-घ. च 2 प्रसादार्थ-क. ख. ग 3 जटागङ्गाय-घ. च

चतुर्थ: पटल: 199

अज्ञानतत्वभेद्याय मदनाशाय ते नमः । भक्तवारिधिसोमाय सर्वज्ञाय नमोऽस्तु ते । ११६ ।

विद्यानाथाय ते नमः । वीयवन्ताय वीर्याय तपःक्षेत्राय ते नमः ॥ ११७ ।

तप्तमुद्राविदद्राय रच्छावासाय ते नमः । कुण्डली'धारकुण्डाय कुण्डलाय नमोऽस्तु ते ॥ ११८ ॥

द्विजहोमविनाशाय दक्षाध्वरहराय ते। जडीकृतद्विजेन्द्राय कषायामलवास से ॥ ११९ ॥

पश्चसूतकनिमुक्त- निर्मोहाय शिवाय ते।

सर्वस्वराय-क. ग. ग स्वेच्छावासाय-घ. च कुण्डलि-च

200 वीरागमौत्तरे

योगनिद्राविलासाय भागभाग्याय ते नमः ॥ १२० ॥

प्रेतलिङ्गा र्चनज्ञान- त्याजमानाथ' ते नमः । धर्मार्थकाममोक्षाय रुद्रसक्ताय 'ते नमः । १२१ ॥

दिक्पालप्राणदाताय दिनाधिपतये नमः । रुद्राक्षदाम भूषाय ज्योतिषां पतये नमः ॥ १२२ ॥

मन्तालवालजाताय धर्मवृक्षाय ते नमः। नदीवासशरीराय® कृतज्ञानाय ते नमः ॥ १२३ ॥

तम [मो] नञाय द्विनन्नाय क्षेत्रपालाय ते नमः । पित्कर्मविनाशाय लोकताताय ते नमः ।। १२४ ॥

1 त्यचमानाय-च A रुद्रसूत्राय-च 3 धाम-च शरीरादि-व

चतुर्थ: पटल: 201

हव्यकव्यविनाशाय प्राणलिङ्गाय ते नमः । भवपाशविनाशाय ब्रह्माण्ड विलयाय ते । १२५।

चतुः षष्टिकलाविद्या- सातिनाथाय ते नमः। अरिषड्वर्ग दग्धाय कामभस्माय ते नमः ॥ १२६ ।।

पश्चकोशात्मचैतन्य- भद्रपीठाय ते नमः। ईषणत्रयदुर्मोह' विगताथ नमो नमः ॥ १२७ ॥

षडध्वमानदण्डाय मोक्षसोपानहेतवे।

मन्दमारुतधारिणे ॥। १२८ ॥

करधात्रि [त्री]फलाय च। भस्मोद्धूलित देहाय बलभद्राय ते नमः ॥ १२९ ॥

1 निर्मोह-च मार्गस्थ-च 3 कन्दुदिक्कृत-च 14

202 वीरागमोत्तरे

करभीकृत' योगीन्द्र- मौलिपादाय ते नमः। शम शान्तशरीराय शरणाय नमो नमः3 ॥ १३० ॥

चित्ररत्नाय चित्राय चिच्छक्तिज्ञानंमूर्तये। ऊर्ध्वमूलाय ऊ[चो]ध्वस्थ पिङ्गकेशाय ते नमः ॥ १३१ ॥

वीरमाहेश्वराचार वीरभद्राय ते नमः । अशेषप्रमथाचार- गुरूणां गुरवे नमः ॥ १३२ ॥।

उपमन्युदधीच्यत्रि- शिवसूत्राय ते नमः । शिंशुमारगणाध्यक्ष- रेणुकाचारचारिणे ।१३३ ॥

कुमारगुरवे तुभ्यं लीलाज्ञानप्रदाय ते।

1 करटीकृत-क. ख. ग. शमि-च 3 शपथाय नमोऽस्तु ते-चर

चतुर्थः पटलः 203

एतैरनामभि'र्महादेवं आचार्य पूजयेत् सुधीः ।। १३४ ॥

कार्तस्वरान्वितं वस्त्रं सूक्ष्मतन्तुपरिष्कृतम् । तुभ्यं दास्यामि देवेश2 ममाभीष्टप्रदायक® ! ।। १३५ ।।

एतेन मनुना शिष्यः4 वस्त्रं दद्याद्वरानने! रुद्राक्षकुण्डलादीनि® रत्नहेमयुतान्यपि' ॥ १३६।।

तुभ्यं दास्यामि® हे.नाथ मम ज्ञानप्रदायक!

अष्टावरणवेष्टितम11 । १३७ ॥

1 नन-क. ख. ग. 2 समर्पिरतदेव-च 3 प्रदायकम्-च 4 मन्लराजेन-क.ख. ग दत्वावरानने-क. ख.ग. कुण्डलान्यानि-क. स. ग. 7 रत्नयुक्तानि कान्वपि-क. ख. ग तुभ्यमपतु-च प्रदायक :- च 10 इतिदत्वामहाथ्रेष्ठ-क. ख. ग 11 अष्टवर्णप्रवेष्टितम्-च

204 वीरागमोत्तरे

पश्चब्रह्म कमन्त्रस्थं वेदमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम् । कालाग्निरुद्रसंस्कारं पश्चधेनुसमुद्भवम् ॥ १३८ ॥

पश्चाक्षरमयं शुद्धं भस्मपिण्डं2 समर्पयेत्2 तेषां माहेश्वराणं च ऋत्विजां शिषयोगिनाम् ।। १३९ ॥

50

अमलब्रह्मतत्वार्थ- हेतूनामप्रणाशनान्6 ॥ १४० ॥

प्रक्षाल्य मन्त्रतोयेन दृढभक्तिसमन्वितः । द्राक्षेक्षु कदलीखण्ड नैवेद्य फलपूरितम् । १४१ ॥

पश्चभक्ष्यसमोपेत गोघृतेनसमन्वितम् ।

1 संस्कार - 1 भस्मपीड-क. ख.ग 3 प्रदापयेत्-च & मृत्पात्मध्ये तान् वादान्-क. ख. ग मृत्पात्रमर्ध्यपाद्य-च 5 मुखान्विनान्-च हे तून् पापप्रणाशनान्-र. ख. 7

चतुर्थ: पटल: 205

सूुपपायससंयुक्त सूपशास्त्रसमन्वितम् ॥ १४२ ॥

सर्वशाकसमोपेतं तस्य तोयस्य हे प्रिये ! दच्वा प्रदक्षिणं कृत्वा दृढभक्तिसमन्वितः' ।। १४३ ।

कुङ्कुमागरुकस्तूरि- कोष्ठ चन्दनवेष्टितम् । जटामांस लवङ्गश्र4 संयुक्त आ[चा]गमान्वितम् ।। १४४।।

धूपाष्टकं भक्तियुक्तं दच्वा तस्य मम प्रिये ! देवदेव जगन्नाथ केन योगीश्वरेण च ।। १४५ ॥

अकारि तस्य मे प्रीत्या5 धूपं पापप्रणाशनम्। इतिहासं महाश्रेष्ठ भक्तिमुक्ति® प्रदायकम् ॥ १४६ ॥

1 दक्षहस्तेनभक्तिमान्-च 2 कोष्ट-च 3 मांसि-च & ङ्ादैः-च 5 अर्पितं तरयलिङ्कस्य-घ. च 6 म क्त भक्ति-क, ख. ग

206 वीरागमोत्तरे

ब्रूहि शम्भो महादेव नित्यानन्द निरञ्जन ! इति तद्वचनं श्रत्वा देवदेव: सदाशिव: । १४७ ॥

रहसि' प्रमथमध्ये2 सतीं प्रति हयुवाच सः। जम्बूद्वीपे भारताख्ये पुरी5 गन्धर्वसेविता । १४८ ॥

सिद्धसाध्यसमाकीर्णा® वीरमाहेश्वरान्विता। अस्ति गौरि सुरस्तोमा' भीमनादसमन्विता । १४९ ॥

शिखनावती शिवध्यान- योगिनां योगदायिका। तत्रस्थितं गुरुश्रेष्ठ वीरमाहेश्वरं शिवम् । १५० ॥

1 सइसि-घ् सदाशिय-व 2 प्रमथामध्मे-घ 3 सति प्रति उवाच सः-क. ख.ग 4 भरतवर्ष-क. ख. ग 5 पुरे-क. ख. ग कीण-रु. ख. ग 7 सरस्तोम-क. ख. ग 8 शिखावति-क. स. ग तत्र मध्ये मुनिश्रेष्ठ-क. ख. ग Oi

चतुर्थ: पटल: 207

ओखिलं तच्वनिलयं प्राणलिङ्ग प्रतिष्ठितम् । धूपशील'समायुक्तं दरदर्श मुनिपुङ्गचम् । १५१ ॥

देशिकेन्द्रो गुरुश्रेष्ठः

तमोहिलं* तच्चनिधिं धूपशीलसमन्वितम् ।। १५२ ॥

प्रत्युवाच मम प्रीत्या व्रतिनां ब्रह्मचारिणाम् । वीरमाहेश्वराणां च प्राणलिङ्गेषु ते प्रभो ॥१५३ ॥

धूपधूम्र भक्तियुन® दच्वा शङ्करसन्निधिम् । गच्छ त्वमिति® तद्वाक्यं श्रुत्वा भक्तिसमन्वित: 8 । १५४ ॥

1 रीति-च तत्पुरुषमुखोद्भूत :- च 3 तत्वशास्त्रविशारद :- क. ख. ग चमोखिल-क. ख. ग धूम्र-च 6 युक्त-क. ख. ग गन्तव्य इति-क. ख.ग 8 समन्वितम्-च

208 वीरागमीत्तरे

ओहिलो' धर्मतच्वज्ञः प्रभथाचारवेष्टितः । वीरमाहेश्वरान् सर्वान् वीरव्रतसमन्नितान् ।१५५ ।

याचयामास तद्धूपं

भूरुद्रजङ्गमानां च3 प्राणलिङ्गेषु भक्तितः ॥ १५६ ॥

दच्वा दिनेदिने गौरि कस्मिन् काले गते सति। ओहिलस्य® महाभक्तिं को वा बक्तुं सुराधिप: । १५७ ॥

समर्थो भवतीत्याहुः नारदादा: सुरर्षयः । तेषां तद्वचन® श्रत्वा सुत्रामा सुरसेवितः । १५८ ॥

1 ओखिलो-क, ख. ग 2 समन्वितः-च भूरुद्रणा जङ्गमानां-क. ख. ग 4 केचित्काले-क. ख ग ओखिलस्य-क. ख. ग तुवचन-च

चतुर्थ: पटल: 219

विगृहयत' महाश्रेष्ठ ओहिलं प्रति हे प्रिये। नर्णां पुष्टिप्रदातव्यं अन्नं पर्जन्यसम्भवम् । १५९ ॥

तदन्नमोहिलस्यापि प्रसादमुखपूर्वकम् *. 1 वीरमाहेश्वराणां च प्रसादक्रियपूर्वकम् 1 १६० ।।

इत्याह स्वर्गनाथोऽसौं अन्नमूलें® महत्करम्। जगतां बीजपूरस्थ मेघवृन्दं निरोधयेत् । १६१॥

लयतप्ता ग्निसंसुक्तान् मेपराशिगतान् प्रिये ! द्वादशार्कास्त दाहूय विसृज्य गगनान्तरे ॥ १६२ ।

1 विगृद्यकं -च ओखिल-क. ख. ग मोखिलस्यापि-क. ख. ग 4 क्रियापूर्वकम्-च 5 स्वर्गससौ-च स्वर्गसद्सावन्नमूल -- घ न रोधयेत्-च कास्त -- क. ख. ग 9 सृजताम्बरमण्डले -- घ. च

210 वीरागमोत्तरे

अवनीमध्यतोयानां दाहकान् किरणानिति' । वापीकूपतटाकानि® सप्तपातालभेदनैः । किरणैः कीलकोपेतैः शोष्यन्ते ते मम प्रिये ॥ १६३ ।।

दुर्भिक्ष® जायते लोके" ओहिलस्य5 प्रभावतः । तद्देश सम्पदोपेतं ॥१६४ ।

भवतीत्याह देवेशः इदं वचनमत्रवीम्। ओहिलस्य' महाभक्तिं धूपशील समन्विताम् ॥ १६५ ॥।

वर्णिंतु वासुदेवो वा न सम्थों भवेत् किल।

1 अवनिमध्यतोयानिकृत्यान्यपि-क. ख. ग तटाकदीन् घ. च 3 दुभिक्ष-घ. च लोखिक :- घ. च औहिलस्य-क. ख. ग तद्देशः सम्पदोपेतः नानाधान्यसमन्वित :- घ. 7 ओखिलस्य-क.रू.ग

चतुर्थ: पटल: 211

वीरमाहेश्वरस्यास्य1 ओहिलस्य तपोदयम् ॥१६६ ।।

वणितु ब्रह्मणोऽस्यापि मानक्षीणं भवेत् किल। तस्य प्रभावं तत्तत्वं शिवशीलव्रतान्वितम्3 ॥ १६७ ।।

वणिंतु यमदिक्पाला: असमर्था भवन्ति वै०। इति चिन्ताकुलोपेत: शौरिण' वनमालिनम ॥ १६८ ॥

शङ्चक्रगढ़ापद्म धारिण श्रीपतिं हरिम्। इन्द्रो® ददर्श तं तस्य ओहिलस्य' महात्मनः । प्रभावं प्रमथाचार- शीलमक्तिसण न्वितम् ॥ १६२ ।

1 वीरसाहेश्वराचार-क. ख.ग 2 ब्रह्मणस्थापि- ख. ग 3 अभूत् किल-घ.च 4 भवर,यहो-घ. च शाद्िण-घ. च सेन्द्र :- क. ख. ग 7 ओखिलस्य-क. ख.ग

212 वीरागमीत्तरे

विस्तार्थ हरिरिन्द्रस्तौ' कीटकं प्राणकण्टकम् । कुर्वाते हि प्रिये गौरि2 ओहिलस्य® महात्मनः ॥१७० ॥

पादमध्ये प्रतिष्ठाप्य पेततु भुंघनान्तरे। हर4 शम्भो महादेव विश्वेशामरवल्लभ ॥ १७१ ॥

भूरुद्रजङ्गमानां च धूपशीलव्रतं तव। अधीनमिति® तत्वज्ञ: रेणुकोऽप्या गमान्वितः ॥। १७२ ॥

इत्याह भगवन् शम्भो आह8 कष्ट मम प्रभो ! दापयेत् केन पापेन मायामोहधृतस्य मे । १७३ ॥

1 रिन्द्रौतौ-क. ख.ग 2 कुर्तावहे आवां गौरि-घ.च औखिलस्य-क. ख. ग हार-च 5 भूरुद्राणांजङ्गमानां-घ. च 6 अधीनाविति-क ख. ग 7 रेणुकः आ-क ख. ग 8 इत्याह-घ. ज g मौहयुतस्य मे घ. च

चतुर्थ: पटल: 213

हर' शम्भो महादेव अनाथं2 शरणागतम् ! धूपशील® व्रतमयं मदनास्त्रविनाशनम् ॥ १७४ ॥

किमुपेक्ष्यसि हे स्वामिन् ! मां प्रतिग्रह® साधनम् । एतस्मिरन्नन्तरे गौरि यशस्वी पुल्कसाधमः6 ॥ १७५ ॥

किरातो मृगयासक्त: मृगबन्धनसाधक: । तमोहिलं® क्षतयुत धूपशीलसम न्वितम् ॥ १७६ ॥

ददर्श शांभवज्ञान- योगिकेन जनेन मे'। पादमध्ये क्षतं तेऽपि भस्मवेष्टनवेष्टितम् । १७७ ॥

1 हार-च 2 अनाथ-च 3 देवल-क. ख. ग 4 प्रतिग्राह-क. ख. ग 6 पुल्कसोत्तम: घ. च 6 तमोखिल-कव़.ग 7 ज्ञानं योगि प्रत्युवाचमो :- घ.च

214 वीरागमोत्तरें

लभ्यते' तस्य तद्वाक्य श्रत्वा लोकत्रयोत्तम: । ओहिलो® वेदवेदाङ्ग- वेद्यो ब्रह्मर्षिसेवितः ॥ १७८ ॥

शिवव्रती 'प्राणलिङ्गी प्रसादब्रह्मसेवितः' । भस्माहारो 'बलयूतः" प्रत्युवाच किरातकम् ॥ १७९.।

तस्य तद्वचनं श्रत्वा किरातो धर्ममानसः । आत्मचिन्तां' भक्तियुता' धत्से ते त्वं महाव्रत10 ॥ १८० ॥

1 लभते वा-घ- च

2 ओखिलो-घ 3 शीलव्रती-घ. च

& भावित :- घ.च

भस्माहार-व

भस्माहार-च

6 बलायुतः -- च

1 इति तत्यवच :- घ.च आमोचितां घज 9 भक्ति मेतां -- घ. च

10 धत्ते तेहिप्रिये शुभे -- क. ख.ग

चतुर्थ: पटल: 215

किरात उवाच-1 हे स्वामिन् देवता: सर्वा:2 भवन्तं सच्व साधंकम् । विगृद्य यास्यति शिव: मोचयित्वाऽडशु4 कण्टकम् ॥। १८१ ।।

तव पादतले क्रूरं जन्नतो निरयो भवेत्*1 तस्य तद्वचनं शत्वा ओहिलो' बसुधातले ।। १८२ ॥

आहूय देवताः सर्वा: यमलोक्मनीनयत्। एतस्मिन्नन्तरे काले रेणुकाद्याः सनातना: ॥१८३ ॥

पुष्पवृष्टिं वबुः सर्वे मारुता: दक्षिणापगाः8।

1 इदॅवाक्यं नास्ति-घ. च सर्वे-क. ख. ग 3 त्वां प्रतितत्व-क. ख. ग विगृधुयटये सुरस्तोम: कण्टकं लोककण्टकम्-क. ख.ग 5 जघ्नतुर्दुष्ट्बुद्धित :- क. ख. ग तस्येतिवचनं-घ. च वो खिलो-क. ख: ग 8 मारुतो दक्षिणापग :- क. ख. ग

216 वीरागमोत्तरे

तस्य मूर्ध्नस्तले गौरि ! आच्छाद्य रविरश्मय: ॥ १८४ !

ओहिलं2 तच्वनिपुणं वेदमूर्भनिप्रतिष्ठितम्। बाधा कुर्वनि तं श्रेष्ठं इति तच्वार्थपारगा: ।। १८५ ॥

हेरम्बषण्मुखमुखाः4 प्रमथाः ब्रह्मसेविताः। आहुमें' निकटं गत्बा रोषावेशमनोरताः ॥ १८६ ॥

तस्यार्कस्य' मनोवृत्त लक्षयोजनमायुतम्*। अभितत्वं नवदलं सौरबिम्बं वरानने ।।१८७ ॥

1 मूभनिंतले-क. ख. ग. मूधस्थले-च 2 ओखिल-क. ख. ग. 3 बोध-च & षण्मुखास्सर्वे-क. ख· घ आहुहे-च 6 मनोन्वा :- क. ख. ग मनोरथा :- घ 1 तस्यार्थस्य-च मायुकं-क. ख. ग ca

मायर्के-च अगनितप्त-क. ख. ग

चतुर्थ: पटल: 217

शिंशुमारो गणश्रेष्ठः1 गलितुं क्रोधभावतः2। मनोऽधत्तेति तान्' सर्वान्" गणान् प्रति सुराधिपः' । १८८ ॥

शस्त्र 'वृष्टिलोकहन्ता? ववर्ष बसुधातले। वीरमाहेश्वराणां च विरोधं वीर्यनाशनम्® ॥ १८९

देवतानां समाजेषु सिद्धिर्भवति तादृशी। शस्त्र"वृष्टिं ऋषिश्रेष्ठः" रेणुकः तत्त्चपारगः12 । १९० !

1 तं मण्डल शिशुलमारो-घ. च भावित :- च धत्तेऽर्तान्-घ 4 मनो दत्तेति ताः सर्वाः सुराधिपान्-च 6 भस्-घ. च लोकहता-ग. (0) 8 विरोधो वीर्यनाशन :- घ. च 9 तादृशम्-क' ख. 10 अस्त्र-स्त्र. च 11 विलोक्याशु-घ.च 12 सत्वभावित :- घ.

15

218 वीरागमोसरे

भस्मी'करोति मे कान्ते! जघानन्द्रं शरासनम्। बबन्ध® नागपाशेन जलमध्ये विनिक्षिपेत 5 ॥ १९१ ॥

ब्रह्मास्त्रेण® रवेबिम्बं जघानाशु वरानने। घण्टाकर्णो नखाग्रेण® विष्णुलोकं सुरान्वितम् ॥ १९२ ॥

चिच्छेद मे प्रिये गौरि ! ब्रह्माण ध्यानपूर्वकम्। सत्यलोकाधिपं श्रष्ठ10 सत्यज्ञानविवर्जितम् ॥ १९३ ।

1 भरमं-च 2 हे-घ 3 नैन्द्र-क. ख. ग & सम्बध्य-घ. च तं न्यक्षिपत्- तं निक्षिपेत्-च 6 शिंशुमारः-घ. व जघानाश-क. ख. ग नखाप्रेग मनोक्रोधात्-क.ख 9 गजकर्णोSपिब्रह्माणं स्वात्मगरवितम्-घ. च 10 सत्यलोकं परिभ्राम्य-न

चतुर्थ: पटल: 219

जलमध्ये प्रतिष्ठाप्य ओहिलं' तश्वपारगम्। आरूह्य पुष्पकं दिव्यं रुद्रकन्य()समुद्धवम् ॥ १९४ ॥

ब्रह्माण्डकटहादूर्ध्व रेणुकेन महात्मना'। भूयते मे प्रिये गौरि ! इद सत्यं वदाम्यहम् । १९५ ॥

तदारभ्य सुरस्तोमाः4

सेवयन्ति मम प्रीत्या ॥ १९६ ॥

चारित्रेण च को युक्तं इतिहासं सुविस्मितम्'। महात्मनः तस्य कृतं धूपशीलसमन्बितम् ।। १९७ ।

1 ओखिळ-क. ख, ग 2 रेणुकः प्रमथैः सह-घ रेणुकै: " -च 3 प्राप ते शणु हे-घ प्रप्यते -च सुरा: सवे-घ सदा ,,-च ओहिलाराध्यचरित-घ-च 6 पठन्ति ते-घ कृर्ति-घ च 1

220 वीरागमोत्तरे

पठन्ति'ये जनाः सर्वे दृढ़भक्तिसमन्विताः । वीरमाहेश्वराणां च दीक्षाकाले दिने दिने ॥ १९८ ॥

ते यान्ति मम सायुज्यं प्राप्नुवन्ति न संशयः2। इति मन्त्रेण तद्धूपं प्राणलिङ्गेषु® भक्तितः ॥ १९९ ॥

दच्वा सर्वगुणोपेत पीठमध्ये प्रतिष्ठितम्। शक्तिगोलकसंयुक्तं पश्चसूत्रसमन्वितम् ॥ २००॥

अष्टबन्धान्वितं सूक्ष्म कन्थासीन* सुरार्चितम्। सव्यहस्ते प्रतिष्ठाप्य रुद्रमूक्तेन® भक्तितः ॥| २०१ ॥

दच्वा सर्वगुणोपेतं पीठमध्ये प्रतिष्ठितम्।

1 पठ यग्ते-क. ख.ग 2 गौरि चात्र न संशय :- घ. च 3 प्राणलिङ्गाय-घ. च कथाशीलं-घ 5 लिङ्गसूक्तेन-घ. च

चतुर्थ: पटल: 221

शक्तिगोलकसंयुक्तं पश्चसूत्रसमन्वितम्1 ॥ २०२ ।

आचार्यो मन्त्रघीर्येण® पूजयेत् तत्त्वपारगः । ऋत्विग्भिः सह मन्त्रेण गोघृतेन समन्वितम् ॥ २०३ ॥

दीपं कर्पूरसंयुक्तं नववर्तिसमन्वितम्। दच्वा प्रदक्षिणं कृत्वा आचार्य तत्त्वपारगम्® ॥२०४ ।।

पूजयेत् तत्वभावेन धारयेत् तां महाव्रताम्। दीक्षां माहेश्वरोपेतां निशाकाले® जितेन्द्रियः ॥ २०५ ।।

पादोदकप्रसादेन पवित्रेण समन्वितः । गुरो: कराब्जसम्भूतः5 मन्त्रकायो® वरानने ॥ २०६ ।।

इद पद्ं-घ. पुस्तके नदश्यते। आचायमन्त-क. ख.ग आचार्यस्तत्वपारगः-व. च 4 निशि काले-क. ख.ग कमलसम्भूत :- क. ख. ग मन्त्रकामो-क. ख. ग

222 वीरागमोसरे

अहं भवामि मे प्रीत्या गुरोरवेदान्तपारगात्'। आज्ञां गत्वा2 महाशीलं पादोदकसमन्वितम् । २०७॥

प्रसादतच्वनिरतं प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम् । मक्तिक्रियाज्ञानरूपं यो लभेत् 'ब्रह्मसेवितः ॥ २०८ ॥!

स भवेन्मम सायुज्यं याति सत्यं वरानने ॥ २०९॥

समस्तसम्पत्समवाप्तिसाधनं महेश्वरप्राणयुतं मनोहरम्। पादोदकं मन्त्रयुतं गुरूणां माहेश्वराचारकृतं नरोत्तमा:5 ॥२१० ॥

ये सर्वदा मावबशैक चेतनात्' तश्वात्मकं पावनमन्त्रबीजम् ।

1 पारगम्-क. ख. ग 2 कृत्वा-क. ख. ग 3 भवेत्-क. ख. ग मम-घ, च प्रसाद-घ 5 नरोस्तम :- च 6 वश्यक-क. ख. 7 चेतना-च

चतुर्थ: पटल: 223

वहन्ति लोके वदनस्थितं गुरो: विराजमानं विपुलं यथा तथा ।। २११।। मन्त्राक्षरन्यासमनोहरां परां षडक्षरीं वेदशिखां वरानने ! ये मानवाः सन्ततमन्त्रमातरं वहन्ति लोके प्रमथोत्तमा: सदा'॥ २१२॥

भवन्ति तैः तत्वजनोत्तमैः शुभैः' विज्ञानमानन्दशुभान्वितं परम्। ममान्तिकं विष्णुविवर्जित प्रिये ब्रह्मेन्द्ररुद्रानलभद्रसेवितम् ॥। २१३ ।

कृतं सुराणां समरे विनाशनं मनोभवं' ज्ञानव्श सुखान्वितम् । वेदान्तवेद्य जगता जयोत्करं कैलासवासं ककुदस्थिते प्रिये ॥२१४॥

वीरमाहेश्वराणां च दीक्षा मोक्षार्थसाधिकाम्। कांक्षन्ति प्रमथाः सर्वे न कांक्षन्ति जनाधमाः ॥ २१५ ॥

1 प्रमथा भवेयुः -घ च भवन्ति सत्वजना: शुभा :- घ. च मनोन्दवं-क. ख ग 4 ककुदस्थित-च

224 वीरागमोत्तरे

दीक्षाहीनं नरं गौरि ! प्राकृतं जडदेहिनम्.।।

अग्निसंस्कारसंयुक्तं विप्रगोत्रोद्धबं प्रिये ! प्रेतलिङ्गाङ्किंत देहं' पीठपूजासमन्वितम्' ॥ २१६ ॥

पश्चस्तकसंयुक्त प्राणलिङ्गविवर्जितम् । पादोदकेन बिरतं प्रसादेन बहिष्कृतम् ॥ २१७ ।

गूढपापसमासक्त भस्मीकुर्वन्ति° मानवाः । तप्तसंस्कारसंयुक्तं ऊर्ध्वपुण्ड्रसमन्वितम् ॥ २१८ ॥

चतुर्वेदधरं विग्रं दृष्ट्रा तं मानवाधमम्2।

1 ऋषिगोतसमुन्धवम्-घ पीठलिङ्गाङ्गिततनुम्-घ तनु :- च समस्वित :- च रहित-घ. च भस्म कुर्वन्ति-घ नारका :- घ 1 दुष्टाष्मनं नराधमम्-घ.च

चतुर्थ: पटरः 225

ये च्छेदयन्ति मे प्रीत्या दीक्षाकाले शुभान्विते ॥ २१९ ॥

ते यान्ति मम सायुज्यं सत्यं सत्यं बदाम्यहम्' । द्विजाधमं तप्तमुद्रा2- तप्त्लाञ्छनवेष्टितम् ॥ २२० ॥।

दीक्षाकाले प्रिये गौरि'! दष्ट्रा' शैवकुलोद्दवाः । न ताडयन्ति मे प्रीत्या ते यान्ति यममन्दिरम् ॥ २२ १ ॥

द्विजेम्यो भक्तिभावेन दीक्षाकाले नराधमाः। दापयन्ति सदा गौरि ते यान्ति यममन्दिरम् ॥। २२२ ।।

हस्तमस्तकसंयोगां' वीरमाहेश्वरीं कृषाम्।

1 वदाम्यये-घ. च 2 तप्तमुद्ग-क. ख. ग 8 हैमवति-घ. च • वीर-घ • धन-घच सयोग-च

226 वीरागमोत्तरे

गुरो: कराब्जसम्भूता' ॥। २२३ । ता दीरक्षा मानवाः सर्वे ऋषिगोत्रसमुद्भवाः । मोहवुद्धया पापयुताः निन्दन्ति बसुधातले ।। २२४ ।। ते यान्ति रौरवं घोरं यावच्चन्द्रदिवाकरौ। वीरमाहेश्वरादन्यत्* नास्ति वेदत्रये प्रिये । २२५ ।। वीरमाहेश्वरं श्रेष्ठ- मिति वेदऋचः सदा। स्तोत्रं कुर्वन्ति हे गौरि ! को वा निन्दां करोति ह" ॥ २२६ ।। वीरमाहे श्वराधीनं कैलासं नन्मवर्जितम्।

1 कमकसम्भूतां-क. ख.ग 2 साधकाम्-क ख. ग 3 दिवाकरं-घ 4 दन्या-च यम्-क. ख. ग हा-घ

चतुर्थ; पटल: 227

इत्याहुः ऋषयः सर्वे रेणुकाद्याः पुरातना: । २२७ ।।

धर्मशास्त्रपुराणानि ब्रह्म'विष्णुव्रतान्यपि। वीरमाहेश्वरं शान्तं त्यत्त्वा ब्रह्मर्षयः सदा ॥ २२८ ॥

स्तोतुं तच्वसमोपेताः कांक्षन्ति गगनान्तरे।

इदं सत्यं वरानने ॥ २२९ ॥

भूरुद्र'जङ्ग मं श्रेंष्ठ सुवनेषु बुधोत्तम:। तत्तच्वं तच्वराजानं वीरमाहेश्वरान्वितम्' [ ।। २३० ॥

बोधयामि सदा गौरि शृणु मक्तिसमन्त्रिते ।

1 मोह-क. ख, ग 2 वेदमन्त्राठया :- घ. च 8 भूरुद्र-घ. च बुधोत्तमा :- घ श्वरास्त्रित :- च

228 वीरागमोत्तरे

वीरमाहेश्वराणां च ललाटेषु गणाधिपा:1 ।। २ ३१

आवासयन्ति सततं इंत्याहुर्मन्त्रदेवताः। तेषां मूर्धस्तले 'गौरि ! वेदा'नामावलिस्सदा ।। २३२

आवासयामास चेति4 स्मृताः5 तत्वार्थपारगाः । भूरूद्राणां जङ्गमानां नटाजूटे गणाधिपा: ।। २३३

वासयामास मे प्रीत्या सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । भूरुद्राणां जङ्गमाना' जिह्वामूले खराधिपाः ।। २३४

डिण्डिमा रविडिम्बाद्याः व्यञ्जनाक्षरनायकाः।

1 बुधोत्तमा :- घ. च 2 मूर्झितले-क. ख. गमूर्भस्तले-च 3 वेद-च 4 मास इति-ख.क.ग तत्व-क. ख. ग 6 भूरुद्रजङ्गमानां च-क. ख. ग 1 भूरुद्रजङ्गमानां च-घ.च 8 द्याध्यक्षखण्डपुरस्ट्ृताः-रु. खग

चतुर्थ: पटल: 229

कमलाश्रमुखाः सर्वे1 वासं कुर्वन्ति हे प्रिये ॥ २३५ ॥

भूरुद्रजङ्गमानां च2 भुजेषु बुधपीडिताः। असिताङ्गो गुरुश्चण्ड- क्रोध उन्मत्तभैरव: ॥ २३६ ।।

आवासयन्ति सततं लयकोटिप्रभायुताः । चीरमाहेश्वराणां च हन्मध्येषु' शुभान्विताः ॥ २३ = ॥

मोक्षलक्ष्मीः सदा गौरि ! आवासं आस हे प्रिये ! (१) भूरुद्राणां जङ्गमाना6 नाभौ तिष्ठन्ति वायवः । २३८॥

तेषां कोटितले रुद्रा: तिष्ठन्ति सुरपूजिताः । वीरमाहेश्वराणां च पृष्ठेषु ऋषयः स . ॥ २ ३९॥

1 'सवें' इनि नास्ति-क. ख.ग 2 भूरुद्राणां जङ्गमानां-घ च 3 अस्ति ड्गो रुशण्ड-क. ख. ग असितारुरुश्रण्ड-च असिताङ्गागुरुश्चण्ड :- च 4 हृदयाब्जे-घ. च भूरुद्रज दमानां च-क. ख. ग

230 वीरागमोत्तरे

तिष्ठन्ति ममे भक्त्या च सत्यं सत्यं वदाम्यहम्। वीरमाहेश्वराणां च गुह्यमध्येषु सागराः ॥ २४० ॥

आवासयन्ति सततं सत्यं सत्यं वदाम्यहम्। वीरमाहेश्वराणां च ऊरुमध्येषु पर्वताः ।। २४१ ।

तिष्ठन्ति मे प्रिये गौरि ! तेषा भक्तिमती शृभु2। वीरमाहेश्वराणां च ऊरुभूलेषु शाम्भवा: ॥ २४२॥

आवासयन्ति सततं सत्यज्ञान® निरञ्जना: भूरुद्रार्णा जङ्गमानां4 जङ्घासु' गुरुपूनिताः ॥ २४३ ।

हेरम्बस्कन्दवीरादाः प्रमथास्वत्वपारगाः।

1 हे-क. ख. ग 2 तेषां भक्तिसमन्विते-क. खग 3 नित्यज्ञान-घ. च 4 भूरुद्रजङ्गमानां च-क० ख. ग गुल्फेषु-क. ख. ग.

चतुर्थ: पटल: 231

आवासयन्ति सततं शृणु भक्तिसमन्विते' ॥ २४४ ।

भूरुद्राणां जङ्गमानां गुल्फेषु® जनसेविताः । अग्निष्वात्तादिपितरः तिष्टन्ति®सर्वदा प्रिये ।। २४५ ।

भूरुद्राणां जङ्गमानां पादमध्येषु पार्वति। गङ्गाद्याः सर्वदा नद्: तिष्ठन्ति स्वस्वरूपकाः ॥ २४६ ।।

बीरमाहेश्वराणां च नखमध्येषु नाकिन: । आवासयन्ति सततं ध्रुवं गौरि ! वरानने'! ।। २४७ ।।

तेषां पादतले विष्णुः ब्रह्मसूर्यादिसेवितः ।

1 भक्तिमति प्रिये-घ. च 2 भूरुद्र जङ्गमानां च-क. ख. ग 3 जङ्गेषु-क. ख. ग तिष्ठन्ते-क. ख. ग 5 भूरुद्रजङ्गमानां च-क. ख. ग गौरि विध्ार्यय :- घ विचारय-च विष्णु ...... सेविता :- च

232 वीरागभोत्तरे

बासं करोति मे प्रौत्या रमाभार्यासमन्वितः1 ॥ २४८ ॥

पादाग्रे वाक्पतिस्तेषां तिष्ठेत् तत्त्वव्रतान्वितः। पादपृष्ठेषु हे गौरि ! ब्राह्मीमुख्यास्तु मातरः' । २४९ ॥

आवासयन्ति सततं शुद्धसात्विकभावतः । वीरमाहेश्वराणां च रोमकूपेषु सर्वदा ॥। २५० ॥

ब्रह्माण्डततयः सर्वाः तिष्ठम्ति बुधसेबिते ! त्वङ्मध्येषु सदा गौरि ! तेषां वेदविदां प्रिये! । २५१ ॥ वालखिल्यादिऋषयः वासं कुर्वन्ति भक्तितः ।

1 रमारमणिसेवित :- क. ख. ग A व्रतान्विते-क. ख. ग मातृगौ: भाग:ब्रह्मपूर्विका :- क. ख. ग इत आरभ्य "बुधसेविते" इत्यम्तः भागः उच्रन्न "बम्पकनासिके" इति पद्यानन्त्र-व. च. पुस्तकयो: दश्यते।

चतुर्थः पटल: 233

चर्मकेशेषु' हे गौरि ! शेषानन्तपुरस्कृताः । २५२ ॥

सरीसृपा: सदा2 तेषां तिष्ठन्ति जयकांक्षिणः गन्धर्वाः किन्नरा: सर्वे तेषां मज्जान्तरेषु च3 ॥ २५३ ॥

वीरमाहेश्वराणां च अस्थिमध्येषु दानवाः। वासं कुर्वन्ति सततं अहो पीनपयोधरि' । २५४ ।

वीरमाहेश्वराणां च रुधिरेषु सुरोत्तमाः । उन्मञ्जयन्ति सततं चित्रं चम्पकनासिके5 । २५५ ।

चर्ममध्येषु-क. ख. ग 12 1

2 तदा-क.ख.ग 3 मज्यान्तरेषु मे-क. ख.ग मज्जान्तरेषु वे-घ इतः परं च•पुस्तके 'आवासयन्ति सतत शृणु भ्रकुटिविभ्रमे। इत्यधिकं दृश्यते। 4 पयोधरे-च.घ 5 वासिके-क.ख.ग 'बीर' 'वीर, इमौश्रोकौ च.पुस्तके पौर्वापर्येण वतेते। 61

234 वीरागमोत्तरे

देवदेव जगन्नाथ लोकाभीष्टप्रदायक। वीरमाहेश्वराणां च कवचं मोक्षप्रदायकम् ॥ २५६ ।

नृणां भक्तिकरं दिव्यं भूतप्रेतविनाशनम्। ज्वरक्षयकरं श्रेष्ठं वक्तुमर्हसि हे2 प्रभो ।। २५७ ।

अहं वा शिंशुमारो वा रेणुको वा सनातनः'। षण्मुखो वा इदं पुण्यं कवचं मोक्षदायकम् ॥ २५८ ॥

वहेयुर्न्या समन्त्रेण शृणु त्वं' मत्स्यलोचने। पादौ महेश्वरः पातु पादमध्ये सुराधिपः ॥ २५९ ॥

1 फलप्र:ु-च 2 मे-च 3 वा गजश्रति :- घ वा गजाश्रतिः-व 4 घण्टाकर्ण: षण्मुखो वा-घ. च 5 वहेमेन्या-घ. च 6 न्य यमन्त्रेण-क. ख 1 वहत्वं-घ. च

चतुर्थ: पटल: 235

पादा ग्रे जङ्गम: पातु रक्ष माँ करुणाकर! गुल्फे गुरुः सदा पातु' जङ्गे भक्तमुखोन्द्रवाः । २६० ।

रक्ष रक्ष सुरश्रेष्ठ ऊरू मे करुणाकरः । कटिं मे कामसंहारी पातु मे तत्त्वसागरः । २६१ ॥

गुह्यं पातु सदानन्द:4 ध्यानगम्यो जगत्पतिः6। मेढूं महेश्वराचार- वीरव्रतसमन्वितः ॥ २६२ ॥

पायुं मे पातु सततं नाभिं रक्ष कृपानिधे। उदरं पातु मे स्वामी' वीरमाहेश्वरः शिव:8 ॥ २६३॥

करुणाकर :- घ. च 2 गुल्फौ गुरो सदा पाहि-घ. च 8 कामसंहार :- क. ख. ग 4 सदानन्द-क.ख. ग 5 ममाण्ड जगतां पतिः-घ. च ध्यानगभ्यो जगस्पित :- क. ख पातु मे पापसंहार-क. ख. ग स्वामिन्-क. ख. ग. 1 धण्डिकां मे शिवोऽवतु-घ. च

236 वीरागमीत्तरे

हृदयं पातु सर्वज्ञ:1 प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम्2। स्तनौ रक्ष सुरश्रेष्ठ दे वदानवपूजित3 ॥ २६४ ।

कण्ठं मे पातु विश्वेशः वेदमूर्भि प्रतिष्ठितः5। कक्षौ मे कालसंहार: पातु चन्द्रशिखामणिः' ॥ २६५ ।

· बाहू मे पातु पापन्नः8 पश्चसूतकवरजिंतः2। करौ पातु सदानन्द- ध्यानधारणधार्मिक:10 ॥ २६६ ॥

1 सतत-घ. च

2 प्रतिष्ठित :- क. ख. ग

पूजित :- च

& विश्वश

6 प्रतिष्ठित-क. ख. ग

प्रतिष्ठितम्-च

सहार-क. ख.ग 1 शिखामणे-क. ख, ग 8 बाहू मम भुज़ौ पातु-घ- च 9 बाहू मेपातु पाप झ्-क. ख 10 वर्जित-क. ख. ग 10 धार्मिक-क. ख. ग.

चतुर्थ: पल: 237

प्रकोष्ठे' मे प्राणनाथः' प्रणवब्रह्मसाधक: ।3 मणिबन्धौ मामायह- लीलानाटकविग्रहः4 ॥ २६७ ।

पातु मे जगतां स्वामी' तत्च्वसाधनसाधकः०। चुबुकं पातु मे विद्वान् मन्त्रकायम नोहरः' ॥ २६८ ।।

वक्त्रं मे पातु वेदान्त- वेदगम्यः सदाशिव:8। जिह्वां मेरक्षत्वक्षन्नः5 यक्षदानवसेवित:10 ॥ २६९ ।।

1 कूपरौ -घ कूपरे-च 2 प्राणनाथ-क. ख. ग साधक-क. ख. ग 4 विग्रह-क. ख. ग 5 स्वामिन् -क. ख. ग चाङ्गुलीस्तत्व साधक :- घ 1 ग्रीवां विद्वान् मन्त्रकायः चुबुकं सर्वदाऽवतु-घ चुम्बकं ,, -च 8 वेदगम्यसदाशिव-क. ख. ग 9 रक्ष रक्षोध्नं-क. ख. ग

10 सेवित-क. ख. ग

238 वीरागमोत्तरे

रदनान् पातु मे स्वामी' सर्व शीलसमन्वितः। अधरं पातु मे विद्वान् 'विलय स्थितिवजितः ।। २७० ।

ओष्ठं मे प्रमथाचारः5 दन्तमूलं तु निर्श्रमः। दन्ताग्रमीषणध्वंसः' भ्रवौ मे पातु शङ्करः' ॥ २७१ ॥

भ्रूमध्यं विश्वजनकः0 पातु मे पार्वतीप्रियः11 ललाटं पातु मे स्ामी प्रसादब्रह्मसाधक:12 २७२ ॥

1 रदना: पातु हे स्वामिन्-क. ख. ग 2 बर्श-घ समन्वित-क. ख. ग 'विश्व' इति अधिकं-घ 5 चार-क. ख. ग भ्रमनिर्मोहनाशन-क. ख. ग 1 ईषणंत्रयविध्वस-क. ख. ग 8 भ्रवौ, च-क. ख. ग शङ्कर-क, ख. ग जनक-क. ख. ग 11 प्रिय-क. ख. ग 12 घ-शङु ब्रह्मप्रसादकः

चतुर्थ: पटल: 239

शिर: पातु शिवध्यान-

पातु पृष्ठं पवित्राङ्ग: पश्चत्रह्मपितामह:3 । २७३ ॥

त्वच मे पातु पापन्नः6 कुण्डलीधारधार्मिकः5। चर्म मे पातु चण्डाग्रि:® कोटिसूर्यप्रभान्वितः' ।। २७४ ।।

मांसं मे पातु सर्वज्ञ:8 रसं पाप टवीदवः०। रुधिरं पातु मे रुद्र:10 जपमालासमन्वितः11 । २७५ ।।

मेदो मे पातु षटूप्रिंश-

1 न्वित-क. ख. ग 3 न्राङ्क-क.ख. ग 3 कक्काल ब्रह्मणोऽङ्क :- घ 4 पापघ्न-क. ख. ग 5 धार्मिक-क. ख. ग चण्डाग्रि-क. ख. ग 7 रोमकोटिरविप्रभ :- घ हे स्व मिन्-क. ख. ग 9 पापारण्यदवानल-क. ख. ग 10 रुद्र-क. ख. ग मम रुद्राक्ष :- घ

11 जपमालाकरोऽवतु-घ 12 दीपक क. ख, ग

240 वीरागमोत्तरे

मजा मे रक्ष' दाक्षागिरि2. नाशनत्रयलोचन® । २७६ ।।

वसां पातु मदद्वन्द्व- मायामिथ्याविनाशनः । अस्थि मे सर्वनाकेन्द्र स्तूयमानपदाम्बुजः* । २७७ ॥।

वामभागं मनः सूत्रं लयदीपकसाधनः। ममाव्यान्मन्त्रवन्य च तन्त्रसाधनदूषितः । २७८ ॥

सव्यं पायान्मम सदा आत्मानन्दपरायणः । प्राचीं दिश च मे पातु सर्वब्रह्माण्डनायकः8 ।। २७९ ॥

1 रक्षतु-घ 2 दक्षाग्नि-क. ख. ग 3 लोचन :- घ अस्थीनि पातु मे स्वामिन् पदद्वन्द्वविराजित-क. ख. ग मनोसूत्र-क. ख. ग 6 साधन-क. ख. ग 7 सध्यं मे पातु सर्वज्ञ आत्मानन्द सदाशिव॥ क. ख. ग 8 प्राचीदिश मे दिव्याङ्ग . रक्ष ब्रह्माण्डनायक-क. ख. ग

चतुर्थ: पटल: 241

आग्रेयीं ककुभं पातु दक्षाध्वरहरो मम। दक्षिणां हि दिशं पातु मम पञ्चाननप्रभु:1 ॥ २८० ॥

वारुणीं तु दिशं पातु2 मम माधवसेवितः। नैरऋ्रति® पातु कर्माब्धि- बाडबानलतैजसः5 । २८१ ॥

चायवीं पातु भूरुद्र:6 मम प्राणप्रदायक:। उत्तरां ककुभं पायात्' ऊर्ध्वरेता इति स्मृतः9 ॥ २८२ ।

आग्नेय मे कुलगुरो रक्ष दक्षाध्वरोहर ! दक्षिणायां दिशं मेऽपि पातु पञ्चाननप्रभो-क. ख. ग वरुणायां दिश स्वामिन्-क. ख. ग सेवित-क. ख. ग नर्तत्यां-क. ख.ग 5 तेजस-क. ख. ग 6 वायव्यां पातु भूरुद्र-क. ख. ग प्रदायक-क. ख.ग उत्तरस्यां दिश पातु-क. ख. ग ऊर्ध्वरेतपरिष्कृत-क. ख. ग

242 वीरागमोत्तरे

दिशमीशान'संयुक्तां पातु मे पादपद्मकः2। ऊध्चे पायान्मम सदा पिङ्गकेशजटाधरः4 २८३॥।

पातालं मम सर्वत्र पायात्पातालमन्दिरः5 । सर्वांङ्ग पातु सर्वेश: चक्रराजजनाघिप:० । २८४ ।

इदं पवित्रं पापनं कवचं मन्त्रनायकम् । षटू त्रिंशत्तत्वनिलयं षडङ्ग न्यासवेष्टितम् ॥ २८५ ॥

रोगझं रोगिणां लोके योगिनां मोक्षदायकम्। नणां 'भक्तिप्रदातव्य क्षयापस्मारनाशनम् ॥ २८६ ।

1 मीशान्य-क. ख. ग 2 पद्मक-क. ख.ग 3 ऊर्ध्व मे रक्ष दिव्याङ्ग-क. ख. ग 4 धर-क. ख. ग पातालं पातु मे स्वामिन् सर्वव्यापिन् सदाशिवः । क. ख. ग 6 सेर्वश चक्ररजन् जनाधिप-क.ख.ग 7 चम्पक-क. ख. ग 8 भुक्ति-घ मुक्ति-च

चतुर्थ: पटल: 243

मक्तानां भक्तिनिलयं चतुर्वर्गप्रदायकम् । विरक्तानां विरामसथ नृपाणां जयवर्धनम् २८७ ॥

व्रतिनां' व्रतदं शुद्ध- भूतप्रेतविनाशनम् । देवतानां समाजेषु2 भीमविक्रमवेष्टितम्® ॥ २८८ ॥

गन्धर्वाणां समाजेषु गानस्वरसमन्वितम्। प्रमथानां समाजेषु मन्त्रबीजाक्षरान्वितम् ॥ २८९ ॥

वीरागमसमोपेतं वीर्यवृद्धिप्रदायकम्। प्रत्यर्थिनां समाजेषु प्राणभेद्यं विजम्भितम् ॥ २९० ॥

कान्ताजनानां वैचित्र्यं विभ्रमं ललितं तथा।

1 वरतीनां-क. ख. ग सम्पूज्येषु-च वेष्टित :- च समन्वित :- घ. च

244 वीरागमोत्तरे

उद्वहन्तं प्रिय'गौरि सांख्ययोगविवर्जितम । २९१ ॥

वेदावासं2 स्वरमय जन्मसंसारवर्जितम् । वीरमाहेश्वराणां च दीक्षाकाले मम प्रिये ।। २९२ ॥ ये पठन्ति मम प्रीत्या ते यान्ति मम मन्दिरम्। कवचं न्यासयेद्यस्तु दीक्षाकाले दिने दिने ॥ २९३ ।

तस्य दीक्षाफलं प्रास्तं सवोगमसमन्विितम् । कवचं मन्त्रराजानं पाठयेत् तत्चपारगः ।२९४ ।।

स याति मम सायुज्यं सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । तस्य प्रभावात् सर्वे ते तृणीकृतपुरन्दराः । २९५ ।

1 उद्धहत्ततप्रियॅ-च प्रिये-क. ख. ग वेदवासं-घ. च 8 महा-क. ख. ग 4 पुरन्दर :- घ. च

चतुर्थ: पटल: 245

चीरमाहेश्वराः देवि1 व्रतं दधति हे प्रिये ! अर्धारात्रौ दिनस्यार्धे2 पूर्वाह्ने वा8 दिने दिने ॥ २९६ ॥

एकवारं त्रिवारं वा पश्चवारं तथैव च। ये पठन्ति मम प्रीत्या यान्ति कैलासमुत्तमम् २९७ ॥

गङ्गास्नानफलं नणां कवचं दापयेत् सदा। चेदशास्त्रपुराणानि® त्यत्त्वा तं मन्त्रनायकम् ॥ २९८ ।

यः पठेदाशु मे प्रीत्या सायुज्यं लभते प्रिये। प्राणलिङ्गस्य सांनिध्ये पाठयेत् तत्वपारगः ॥ २९९ ।

1 सवैं-घ.च दिवमार्-घ. च 3 मे-क. ख. ग पञ्चसप्तनबापि वा-घ-च. मे-घ.च पुराणानां-च येठा, पत्याशु मे-क. ख. ग

246 वीरागमोत्तरे

स याति मम सायुज्यं रुद्र गन्धर्वसेवितम्। पादोदकक्रियाकाले वीरागमसमन्वितम् ॥। ३०० ॥

कवचं वेदवेदाङ्ग- वेदमून्नि प्रतिष्ठितम्। ये स्मरन्ति मम प्रीत्या त एते प्रमथोत्तमा: ॥ ३०१ ॥

भवन्ति कृतपुण्येन शृणु त्वं विभ्रमान्विते। मन्त्रलक्षणसम्पन्नाः कुण्डलीधारधार्मिका: ॥ ३०२ ।।

वीरमाहेश्वराः सर्वे कबचं मन्त्रनायकम् । शिष्येभ्यो मे प्रिये गौरि' उपदेश जितेन्द्रियाः ॥ ३०३ ॥

कुर्वन्ति ते सुरश्रेष्ठाः भवन्तीति न संशयः । आचार्य ऋत्विजः सर्वान् दीक्षाकर्ता जनान्वितः' । ३०४ ॥

1 जातु घ. च 8 सुरा :- च 8 दीक्षाकर्तन् जनान्वितम्-च

चतुर्थ: पटल: 247

प्रदाषयति वस्त्राणि कार्तस्वरयुतान्यपि। नव दर्भान्वितं गौरि पश्चपल्लववेष्टितम् । ३०५ ।

नवरत्नसमोपेतं पादतोय प्रपूरितम् । भूरुद्राणां जङ्गमानां प्रसादब्रह्मसेवितम् । । ३०६ ।।

गुरो: कारुण्यभावेन अर्चयेत् तत्च्वपारगः । दभ कङ्कणसंयु'क्त' प्राणलिङ्गप्रतिष्ठितम् ३०७ ॥

अष्टबन्धसमोपेतं कन्थाबन्धनभावितम् । वीरन्नतान्वितं वीरं वीरमाहेश्वरप्रियम्® ॥ ३०८॥

1 कुश-क. ख. ग पादोदक-घ. च 3 भूरुद्रजङ्गमानां च-क. ख. ग पर्ण-क. ख. 5 संयुक्त :- च प्रतिष्ठितः-च प्रिये-घ. च

248 बीरागमीत्तरे तं शिष्यं प्रतिनग्राह आचार्योऽप्या'गमान्वितः । तस्य कणे महामन्त्रं अपसव्ये वरानने ॥ ६०९ ॥

प्रणवब्रह्मसंयुक्तं नादबिन्दुसमन्वितम्। अशेषवेदनिलयं उपदेशं करोति सः ॥३१०॥

नृत्तगीतसमन्वितः । शङ्ानककथोपेतः स्तोत्रघोषसमन्वितः' ॥। ३११ ॥

गृरोवैशावलिध्यान- वीरमाहेश्वरान्वितः । पादोदकप्रसादस्थः4 व्रतशीलसमन्वितः ।। ३१२ ॥

तस्य शिष्यस्य तल्लिडं6 नवकन्थासमन्वितम ।

1 आचार्यो शा-क. आ. ग सयुक्त :- घ. च समाकुल :- च प्रसादस्थ-क. ख. ग लिङ्गत-क. ख ग

चतुर्थ: पटल: 249

आदाय दक्षिणकरे प्रतिष्ठाप्य प्रियान्वितः ॥। ३१३॥ पुरातनचरित्रार्थे' मन्त्रतोयेन हे प्रिये ! अभिषिच्य मम प्रीत्या षटूस्थलब्रह्मिणां प्रियम् ॥ ३१ ॥ भूपाबनकरं दिव्यं प्रसादं रुद्रकांक्षितम् दत्वा ये षोडशदिव्येः उपचारैः सुभक्तितः ।। ३१५ ॥ शिवसूत्रेण तां कन्थां बद्ध्वा भावगुणान्विितः । तस्य शिष्यस्य हन्मध्ये देषदेवं सदाशिवम् ॥ ३१६ ॥। शक्तिगोलकसंयुक्त खण्डखण्डेन्दुशेखरम्।

1 चरित्राद्य-क. ख. ग तीर्थ-च

तु-च 4 समरचच-च तं कन्थ-क. ख. ग. 17

250 वीरागमोत्तरे

अखण्डपरशुं गौरि ! कोटिसूर्यसमेप्रभम् । ३१७ ॥

प्राणलिङ्गमिति स्मृतम् । बबन्ध यो गुरुश्रेष्ठः स भवेदाशु मे प्रिय: ॥। ३१८ ॥

प्रमादाद्वा भ्रमाद्वापि लिङ्गे* भिंन्न गते सति। तब देहं विसृज्याशु व्रते भङ्ग गते सति ⑆ ३१९ ॥

तथा देहं विसृज्याशु ह्यपदेश'करोति यः। स एव नम भक्तो हि ॥ ३२० ॥

1 स्मृत :- क. ख. ग सभवत्याशु हे प्रिये-क. ख. ग 3 अङ्गे-घ, च 4 विसृज्येति-ध. च उपदेश-क. ख. ग इतः परं च.पुस्तके

यत्र तत्र गता मृतिम् । तत्र तस शिव: स्थित्वा भक्षयते व हे द्विजा: ॥ इत्यघिक दश्यते।

चतुर्थ: पटल: 251

देवदेव नगनाथ! गोलकोत्क्रमणं' यदि। प्राणलिङ्गे गते देव ! किं करोति गुरुः शिवः2 ॥। ३२१ ॥

सज्जायां' बन्धनं कृत्वा पूर्ववत् धारयेत् सुधीः। मक्तिभावेन यद्देहं त्यक्त्वा नङ्गमसननिधौ । ३२२ ॥

स याति रौरवं घोरं यावच्चन्द्रदिवाकरौ। गोलकोत्क्रमणं* लिङ्ग5 दृष्ट्रा पटलवर्जितम् ।। ३२३ ।।

अभिन्नशक्तिविवरं शोधयित्वा पुनः पुनः। अष्टबन्धनभावेन पूर्ववत् धारयेत् सुधीः ।। ३२४ ॥

1 कोकतपण-च शिव-क. ख. ग सज्जया-क. ख. ग कपण-च लिङ्ग-क. ख: ग.

252 वीरागमोत्तरे

अणुमात्रं' शक्तिमध्ये पटलं द्धते सति! देहं त्यत्त्वा मम प्रीत्या योऽसौ यतिकुलोद्द्व: ॥ ३२५ ॥

स याति मम सायुज्यं नीलोत्पलसमप्रभे ! गोलके केशमात्रस्थ पटलं दधते सति ।। ३२६ ।

स तु° देहं प्रिये गौरि° त्यजेत् तत्वार्थपारगः । शक्तिगोलकयोर्मध्ये तिलार्धे' पटलं गते ॥। ३२७ ॥

देहं त्यत्त्वा मम प्रीत्या योऽसौ प्रमथनायुकः । भवेत् त्त्चार्थसम्पन्नः® स याति मम मन्दिरम् ॥ ३२८ ।

1 अनुमातं-च 2 दधति-क. ख, ग 3 मात्रस्थे पटले-च दुधति-क. ख. ग तस्थ-क. ख. ग 6 मम प्रीत्या-घ- च 7 तिलार्ध-क. ख. ग सम्पन्न-च

चतुर्थ: पटल: 253

पीठमध्ये तिलमात्रं पटलं दधते' सति। देहं विसृज्य मे प्रीत्या यो नो2 वेदान्तपारगः ।। ३२९ ॥

स भवेत् तेन भावेन लभते* मम मन्दिरम् । पीठाददलं ततो' लिङ्गं दृष्ट्राऽडगम विवर्जितम्® ॥ ३३० ॥

यो जनो भक्तिभावेन देहं तत्त्वसमन्वितम्। त्यजेदसौ महाघोरं प्रेतराजस्य मन्दिरम् ।। ३३१ ।

विण्मूत्रविवरोपेतं वज्रकीटक' वेष्टितम्। रु याति रौरवं घोरं यावच्चन्द्रदिवाकरौ ॥। ३३२ ॥

1 दुधति क. ख. ग 2 न-क. ख. ग केन-च लभ्यते-क, ख. पीठाद्गलं तत-घ. च 6 विवर्जित :- क. ख. ग 7 केटक-क. ख. ग. कीलक-च

254 वीरागमोत्तरे

गोलके रश्मिमात्रस्थं पटलं दधते1 सति। पश्चत्वमुद्दहन्तं मे दूता: ब्रह्माण्डखण्डिता :- ।। ३३३।

हेरम्बस्कन्दवीरेश- शिंशुमारपुरःसराः। विमानं कोटिसूर्याभं रुद्रकन्यावृतं परम् ।। ३३४ ॥

अष्टावरणसंयुक्तं भैरवाष्टकवेष्टितम्। विष्णुब्रह्मेन्द्र दिक्पाल- सेवितं रत्नवेष्टितम् ॥ ३३५ ॥

सप्मातृलसत्ताल- रागभूछासमन्वितम्।

॥ ३३६॥

नम्दिचण्डिद्वारयुतं रेणुकेन समन्वितम्।

1 दुधाति-क.ख. ग 2 पुरस्कृता :- घ. च सप्तमतुलसत्तूल-घ: च सन्धान-घ. च 10 सेवितं-क. ख

चतुर्थ: पटल: 255

आरुह्य सहसा गौरि तं व्रजन्ति वरानने1 । ३३७ ।।

शक्तिपीठोत्थित® लिङ्गं अखण्डं गोलकं यदि। दृष्ट्रा माववशात् गौरि पश्चत्वं लभते' नरः4 ।। ३३८ ।।

स' मूढ इति ये दूताः प्रेतराजस्य सन्निधौ। आहुस्तं मानुषं दूष्यं -

आगमज्ञानवर्जितम् । ३३९ ॥

मूढं नराधमं गौरि ! विगृह्य यमकिङ्कराः । सुष्टिनाहत्य' पाशेन बध्वा तं जडदेहिनम् ।। ३४०॥

प्रवेशयन्ति® मूत्रस्थ विवरं कीटकान्वितम्।

1 त व्रजयन्ति वरानने-घ तं स्वजयन्ति मेपटम्-च पीठत्थसं-क. पीठाद्गत-घ. च लभ्यत्ते क, ख. ग 4 जन :- च न-क. ख. ग 6 यमकिङ्कर :- च मुष्टिघातेन-क.ख. सुष्टिनाघात्य-च प्रवेशयति-च

256 वीरागमोत्तरे

शक्तिपृष्ठे माषमात्र'- पटलं दधते2 सति ! ॥। ३४१ ॥ दृष्टा तत्पटलं कान्ते अभिन्नमिति ये स्मृताः। प्रेतलिङ्गक्रियाचारा:3 प्रेतदीक्षासमन्विताः । ३४२ ॥ ध्रुवं भवन्ति ते सर्वे शृणु कान्ताजनोत्तमे ! शक्तिगोलकसंयुक्ते प्राणलिङ्गे 'क्रियान्विते ।।३४३ ॥

अभिषेकाितं तोयं पानं ग[क]त्वा दिने दिने। तलिंङ्ग प्रेतराजानं इत्याहुः प्रमथोत्तमा: ।। ३४४ ।

जलपानगतं लिंङ्ग दष्ट्रा माहेश्वरः सदा।

माषमात्र-क.ख.ग मासमात्र-च 2 दधति-क. ख.ग S क्रियाचार-क. ख. गं लिङ्ग-घ. च तथा-घ च

चतुर्थ: पटल: 257

धारयेत् प्रीतिपूर्वेण1 स याति यममन्दिरम् । ३४५ ॥

जलपान: लिंङ्ग प्रेतलिङ्गमिति स्मरन्2। मम प्रीत्या बदा कायं त्यक्त्वा यः सुरसेविते! ॥ ३४६ ॥

सः धीरः सच्विकः श्रीमान् वीराचारव्रतान्वितः । आगमज्ञो गुणनिधिः गुरूणां' हे गुरुप्रिये ॥ ३४७॥

भवति ज्ञानभावेन . व्रजत्याशु ममान्तिकम् । वरदीक्षान्वि प्राण- लिङ्ग साधनकारणम्® ॥। ३४८ ॥

शक्तिगोलकसंयुक्तं प्राणलिंङ्ग नराधमः

1 धारयेद्यः पूर्वप्रीत्या-घ. च 2 प्रिये-क. ख. ग यो सुरसेवित :- क. ख. ग यः सुरसेदित :- घ स धीरो रुादिविको-क. ख. ग 5. गुरूप्ां गुरुहे प्रिये-क. ख ग 6 लिङ्गं प्राणसाधनका रणम्-

258 वीरागमोत्तरे

न पूजयेत सदा गौरि शौरवं नरकं व्रजेत् ॥ ३४९ ॥

दृष्टे सूर्ये पुन'स्तस्य प्राणलिङ्गस्य यो नरः । पूर्जां कुर्वन्ति सततं ते धान्ति मम मन्दिरम् ।। ३५० ॥

शिवदीक्षान्वित श्रेष्ठं प्राणलिंङ्ग मनोहरम् त्यत्त्वा देवालयोपेतं शैवदीक्षाषिवर्जिंतम्* ॥ ३५१ ॥

पादोदकेन रहितं प्रसादब्रह्मवजिंतम । अर्चयन्ति सदा प्रीत्या ते यान्ति यममन्दिरम् ॥ ३५२ ॥

श्वानथोनिशतं गत्वा चण्डाला: कोटिमन्मसु । भवन्ति कृतपुण्येन व्रजन्ति बसुधातले ।। ३५३ ।

1 धन- च समन्वितम्-च

चतुर्थ: पटल: 259

वैष्णवां: तप्त'संस्कारा: ऊर्ध्वपुण्डरतमन्विताः। शिवसंस्कार विरता :- पाश्चरात्रागमप्रिया: ।। ३५४ ।

ईषपात्रयसंयुक्ता विष्णु सेवापरायणाः । रतिक्रीडामनोभोग'- रतिलञ्छनकीटकाः ।। ३५५ ॥।

मदान्धा: तत्वविरता: पश्चसूतकवेष्टिताः । मिथ्यापुराणसंस्कारा: भक्तिवराग्यवर्जिताः4 ॥ ३५६ ।

गूढपापान्विता दूष्याः' नरसूकरजन्तवः । भवन्ति कृतपुण्येन ध्रुवं गौरि वरानने ।। ३५७ ॥

1 सप्त-च

रेणव्रत-च रविरहा :- क. ख. ग. 3 भाग-क. ख. ग वेष्टिता :- च पापान्वितं दूष्य-च धनाढ्या भुवि पार्वति-घं. च

260 मोत्तरेवीराग

शिवदीक्षान्वित लिंङ्ग पाषाणमिति ये नरः । अज्ञानात् कामजाद्वाSपि' स्मृता: पापानलाश्रया: ।। ३५८ ।

कोटीनि® ब्रह्महत्यानि प्राप्नुवन्ति न संशयः । शिवदीक्षाकृतं धीरं वीरमाहेश्वरप्रियम् ॥ ३५९ ॥

षट्स्थलब्रह्मराजानं भूरुद्रं बुधसेवितम्। किश्चिज्ज्ञमिति ये सर्वे नरयोनिसमुद्ध्वा: ॥ ३६० ॥

स्मृतास्ते रौरवं घोरं यावच्चन्द्रदिवाकरौ। वीरमाहेश्वराचारं वीरशीलसमन्त्रि तम् ॥ ३६१ ॥

अष्टावरणसंयुक्त *- मानसं मनुजाधिपम्।

1 अज्ञानाद्वा कामादृपि-घ 2 कोटय :- क. ख. ग 3 चार-क. ख. ग 4 संसक्त-क.ख. ग

चतुर्थ: पटलः 261

प्रसादब्रह्मनिलय प्राणलिङ्गप्रपूजितम् ॥ ३६२ ॥।

भूरुद्रजङ्गमं लोके सर्वज्ञमिति ये स्मृत्नाः। ते यान्ति मम सायुज्यं नित्यानन्दं निरञ्जनम् । ३६३ ॥।

भूरुद्रं पावनं शान्तं ब्रह्माण्डलयसाधनम्। मोक्षलक्ष्मीवधू'नाथ इति ब्रह्मेन्द्रविष्णवः ॥ ३६४ ।।

मम मत्त्या सदा गौरि नातक्रोधविवर्जिताः। प्रपूजयन्ति सततं वैष्णवः कि करिष्यति ॥ ३६५ ॥।

शिवदीक्षां विनाऽप्यस्य नास्ति लोकत्रयं परम्।5 शिवदीक्षाप्रभावेन शिवत्वं लभते नरः ॥ ३६६ ।

1 वपु-चं 3 देवता :- क. ख. गं 3 वैष्णवा :- क. ख.ग & विनादन्यं-क. ख ग प्रिये-क. ख. ग

262 वीरागमोत्तरे

मतङ्गपृत्रो मातङ्ग:1 तं नरं ज्ञनयोगिनम्। पश्य गौरि मम प्रीत्या तृणीकृतपुरन्दरम्* ॥। ३६७ ।

देवदेव जगन्नाथ वीरमाहेश्वरव्रत!4 योगिनस्तस्य मत्प्रीत्या मातङ्गस्य महात्मन: ॥ ३६८ ।

इतिहार्स महाश्रेष्ठं वीरमाहेश्वर प्रियम्। वीरमाहेश्वराचारं' वीरशैवप्रवर्तकम् ॥ ३६९॥

जूददि कालहर° शम्भो कथयामि कृपानिधे'।

1 मतङ्गीपुत्रमातङ्ग-घ

ङ्-च 2 से नरा-क. ख. ग

पुरन्दर :- घ व्रते :- च 8 धार-क. ख. ग कालहरः-क: ख. ग कालहे-च शिवे शृणु-च

चतुर्थ: पटल: 263

मेरोर्दक्षिणदिग्भागे ।। ३७० ॥

चलत्तरङ्रसङ्कीर्णा चक्रोच्छ्वासप्रवेष्टिता®। मलकुक्कुटसङ्घाता चक्रवाकोपशोभिता ।। ३७१ H

पुण्यवृक्षसमाकीर्णा® मलयानिल बेष्टिता। जलव्यालसमासक्ता पद्मकल्हारमण्डिता ३७२ ॥

नीलोत्पलदलश्यामा8 तोयराशिविराजिता । पुलिनोरुधरा शुद्धा पूर्वसागरगामिनी ॥। ३७३ ॥

1 वराहँ कुरु सम्भवम्-च सक्कीर्ण-क. ख.ग चक्रोश्चासनवेष्टिता-च सङ्गीर्ण-क. ख. ग कीर्ण-क ख. ग मलमारुत-क.ख. ग 7 समाकीर्ण-क. ख. श्याम-क.ख. ग

264 वीरागमोत्तरे

तु भद्रानदी गौरि ! अस्ति' पापहरा नृणाम् । तत्तीरे मुक्तिनिलयं ब्रह्मविष्णुप्रपूजितम् ।। ३७४ ।

यक्षराक्षसवेष्टितम् । नारदात्रि भरद्वाज वसिष्ठाश्रमवेष्टितम्* ।। ३७५ ।

पम्पासरोवरं गौरि मुक्तिखण्डमिब प्रिये ! रेजे6 सदा रेणुकाद्यैः शिंशुमारादिमिर्युतम्" ॥ ३७६ ।।

मृगाधिपैश्चित्रकायैः स्तब्ध रोमैश्र खङ्रिमिः।

1 चास्ति-च 1 यक्षाद्य-क. ख. ग नारदादि-च संवृतम्-च भिदं शृणु-च 6 रेक्षि-क. ख. ग 1 काद-क. ख. ग विवर्जितम्-क. खः ग

स्तल्धु-क. ख. ग

चतुर्थ: पटल: 265

उष्टाश्वगजसंघेश्र + ।।३७७॥

कृष्णसारमृगैदिव्येः लुलायैर्वनराजिभिः। शुक्कै: कपोतैर्व्यजितैः' रथाङ्ग: बकबर्हिणैः4 ॥ ३७८ ॥

बम्भरैर्गरुडैः श्येनैः कङ्ककारण्डवायसैः । चषकै: राजहंसैश्च® टिट्टिम: शकटैरपि' ॥ ३७९ ॥ तैत्तियर्भाटजैः8 स्फोटैः मक्षिकः वन मक्षिफैः। चम्पकैः पिचुमन्दैश्र वालहिन्तालजालकैः ॥। ३८० ॥

1 वासरवृकै :- च 2 कृष्णसारमृगजैरे र्गवयै रेलकै: शशैः ।-च 3 वैचित्यैं :- क. ख ग 4 राजिभि :- क. ख. ग 5 लक्ष्मणैः शुभलक्षण :- क. खः ग 6 चषकैश्चकोरहं सै :- च 7 तिन्तिकश्च विराजितम्-क. ख: ग 8 र्भोटनें :- च धु - व 18

266 वीरागमीत्तरे

तमालैः1 बिल्वनम्बीरैः कपित्थकदलीवटैः । सालैरशौकबेरैः ॥ ३८१ ॥

दाडिमः सप्तपर्णेश्र किंशुकैः ब्रह्मदारुभिः3। रुद्राक्षैः पनसैवशैः वेष्टितं ब्रह्मसेवितम्* ॥ ३८२ ॥

तस्य तीरे' व्योमचुम्बि- गण्डशैलसम न्वितः शैलराजो' मतङ्गाद्रिः' नानधातुसमन्वितः8 ॥ ३८३ ।।

भुवः स्तनमिव श्याम: रत्नकूर्पास वेष्टितः ।

1 तमाल-च माधवात्वितै :- च 3 मेडिभि :- च

5 स्थिरे-च

6 समन्विता :- च

राजा-च

मतङ्कगादि :- क. ख. ग 9 समाकुल :- च 10 कुसस-च

चतुथ: पटलः 267

तस्याग्रे दुर्घटे दुरग' विश्वकर्मविनिर्मितम्® ।। ३८४ ।

प्रत्यर्थिराजनिर्भेद्य सुरदानवकांक्षितम्। मतङ्गऋषिसंयुक्तं वालखिल्यप्रपूजितम् ।। ३८५ ॥

सप्तमातृनिवासाढ्यं अष्टभैरववेष्टितम् । भेतालडाकिनीयुक्तं मेरुतुल्यं सुविस्मितम् ॥ ३८६ ।

वासं करोति मातङ्ग: ऋषीणां योगिनामपि। चिच्छेद द्रव्यवस्त्राणि हरेर्वीर्य प्रभावतः ।। ३८७ ॥

मानुषाणां सहस्राणि मातङग: सकिरातकः' ।

1 दुर्धटो दुर्गे-च निर्मित :- च A

समायुक्त :- च अष्टमातृकतद्वासं-क. ख. ग 5 वेताल-च हरेर्धीर-च 1 स मातङ्गो किरातक :- क. ख. ग

268 वीरागमोत्तरे

दिने दिने प्रिये गौरि च्छेदयामास सन्ततम्1 । । ३८८ |

सूक्ष्मवस्त्राणि दिव्यानि रत्नानि रचितान्यपि2 अटकानि® विचित्राणि ताम्रपत्राणि भूतले ॥ ३८९ ॥

आहरेत् सर्वदा गौरि मधुमांसबलान्वितः । गजवाजिरथाकीर्णान् नृपान् चिच्छादयेत् सदा ।। ३९० ॥

द्विजान् वणिग्जनात् सर्वान्

विष्णुभक्तान् शिवभक्तांश्र® मृत्युरेव न संशयः । ३९१ ॥

मातङ्गं विक्रमं श्रुत्वा ब्रह्मविष्णुसुराधिपा: ।

1 सर्वत :- च s र जतान्यपि-च 3 आठकानि-क. ख. ग यतिसमाकुलान्-च शूद्दान् याद्वसन्ततीन्-क. ख. ग विशेषज्ञान्-क. ख. ग मतङ्ग-क. ख. ग

चतर्थ: पटल: 269

पुराणि हे प्रिये गौरि ! दुर्गाणीव दिने दिने ।। ३९२ ।।

ते चक्रुः सर्वदा लोकान् छेदयामास मानवः । एतस्मिन्नन्तरे गौरि! योगिराजी दृढव्रतः ॥ ३९३ ।

शिवागमसमोपेतः यशस्वी प्रमथाधिपः । मुक्तिबीजाङ्कुरतनुः मूलमन्त्रबलान्वितः ।। ३९४ ।।

वीरमाहेश्वराणां च कवचं मन्त्रवेष्टितम्। सदाधारी1 यतिपतिः प्राणलिङ्गहृदि स्थितः ॥ ३९५ ।

षट्स्थलब्रह्मसूत्रस्थ: ब्रह्म शीलसमन्वितः । कापथं पादचारेण गत्वा तनरदानवम् ।। ३९६

किरातं प्राकृतं दृष्टरा स्मितव क्त्त* शुचिव्रतः।

1 सदाधार-च 2 मन्त्स्थ: सर्व-च 3 स्मितवकलो-क.ख.ग

270 वीरागमोत्तरे

स भवेदाछु' मे 'गौरि धत्ते तद्विस्मयं प्रिये ३ ९७ ।।

स किरातोऽपि तं श्रेष्ठं यति® ब्रह्मेन्द्रसेवितम् । दृष्ट् मुदं भाग्यनिधिं धत्ते गौरि वरानने । ३९८ ॥ योगिनस्तस्य निकटं गत्वा वचनमब्रवीत्। हे गुरो0 तब वस्त्राणि रुद्राक्षाभरणान्यपि ॥ ३९९ ॥

कक्षपालान्वितान्याशु दत्त्वा मार्ग व्रज प्रभो ! तस्य तद्वचनं श्रुत्वा रुद्रतुल्यपराक्रम:

यतिराजं" नरं धीरं प्राकृतं जडदेहिनम्।

1 भवेत्याशु-क. ख. ग हे-च दुत्त-च यति-च हेगौरि !- क. ख. ग 3 न्यासीत्-क. ख. ग 7 यतिराजा-क. ख. ग

चतुर्थं: पटल: 271

तापत्रयसमोपेतं पापसंसारवेष्टितम् ।। ४०१॥

तं मातङ्ग' प्रिये गौरि ! आह वेदान्तपारग: किरात ! तव दारा वा पुत्रो वा पुरुषाधम ! ।। ४०२ ॥

देहाजि। मोहयुतं पापं दहति सर्वदा। इति त्वं शृणु पापिष्ठ। तव दारा सुतः सुतः ॥ ४०३।।

तस्य योगीश्वरस्यापि वाक्यं वीरागमान्वितम्। स विचार्य तथास्त्वाशु® पूतिगन्धसम न्वितम्' ।। ४०४11

1 मतङ्ग-क ख. ग

धमः-च

3 पापिष्ठसुतसषर्वदा-च सुतौ सुत-क. ख.ग इत आरभ्य 'सिंहमध्यां' इत्यन्तो भागः 'घ' पुस्तके-प्रथमपटले 'मशकीव सदाप्रिय इत्येतदनन्तरं दश्यते। ·तदात्याशु-क. ख.ग तथा चाशु -च 1 समन्विता-च

272 - वीरागमोत्तरे

आश्रयं' वंशशिबिरं गोहतेन समन्वितम्2। दच्वा8 कान्तां विलासानि® नू पुरेण विराजिताम्' ॥ ४०५॥1

चलत्कुण्डलगण्डामां काश्ची दामोपशोमिताम् ।8 प्रोत्फुल्लपद्मनयनां स्वर्णकुम्भपयोधरीमु10 ।। ४०६ ॥

कचभारां नम्रगळां कुचभारानतोदरीम्। स्वर्णरम्भासमानोरू"- ।४०७/1

1 अश्रेय-च 2 समत्विता-च 3 गत्वा-च 4 विलासाङ्गीं-घ कान्ताविलासाङ्गी-च विराजिवा-च

6 गण्डाभा-च 1 काञ्चि-क. ख. ग शोमिता-च 9 नयना-च 10 पयोघराम्-घ पयोधरा-च 11 स्वर्णरम्भान्वितोरुं तां-क. ख. ग

" समानोर-च 12 विराजिता-च

चतुर्थः पटल: 273

तिलपुष्पसमा'नासां कम्बुग्रीवां कलान्विताम्2। 5सिंहमध्यां नीलकेशी कोमलाङ्गीं वराननाम्5

मनकाशी® सुरस्त्रीणां हसितां मदलालसाम्"। पक्वविम्बाधरा8 श्याम। ददरश सहसा प्रिये! ।। ४०९॥1

योगिनस्सस्य तद्वाक्यं शुश्राव स नराघम:। कान्ते मयार्जित1पापं विभज्य त्वं गताऽसि"यत् ।।४१०।

1 तुला-क. ख. ग कला िता-च 3 पद्यार्धमिद घ.च. पुस्तकयोः न दृश्यते। 4 नीलकेशां-(व्या) मीलकेशी-च

वरानने-क. ख.ग 6 मत्तकाशी-च 1 हससिता मदलालसा-च धरीं-क. ख. ग धरी-च 9 साम्यं-च

10 ममार्जित-क. ख. ग 11 गतोऽसि-क. ख. ग

. 274 वीरागमोत्तरे

इति तद्वचनं श्रुत्वा रोषावेशसमन्विता। पति किरात जडिनं प्रति चेत्याह* सा वधू: ।। ४११ ॥

त्वयाऽर्जिंत मिदं पापं त्वं भोक्ताऽसि नराधम ! कान्ताषा वचनं श्रुत्वा तप्तायःपिण्डसंनिम: ।। ४१२ ॥

स मातङ्ग: चर्मयुतं शाणा'लीढासमन्वितम्। खङ्गं करतले धृत्वा धुन्वन् परमकार्मुकम् ।। ४१३ ॥

नारीकण्ठं समुद्धृत्य मुष्टिघातेन हे प्रिये। उर्वो र्मध्यं जघानाशु सा वधूरवनीतले ।। ४१४ ॥

1 इतः पूर्व- तननिरासाय दीक्षां तु लभ्यवाशु त्वया मया' इंति-घ. च. पुस्तकयो: दृशयते॥ इत्याह-क. ख. ग 3 इति कान्तावच :- घ. च सृष्टा-घ. च शोणा-क. ख. ग 6 उरो-क. ख. ग 7 वधू अ-क: खः ग

चतुर्थ: पटल: 275

पपात सहसा गौरि दासीदास'परिष्कृता। कान्तायाः पातनं दष्ट्रा पादद्वन्द्वेन पीडितः2 । ४१५ ॥

स मातङ्ग:8 किरातोऽयं शिविरात्* क्रोधमानसः । निर्गत्य योगिनस्तस्य मिकटं ब्रह्मसेवितम् ग ४१६॥

गत्वा प्रदक्षिणं' कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्। हे गुरो वेदवेदाङ्ग- वेद्य वेदार्थपारग!6 ।। ४१७ ॥

अशेषप्रमथाधीश' प्राणलिङ्गप्रतिष्ठित ! तव कारुण्यभावेन जीवन्मुक्तो भवाम्यहम् ।। ४१८ ॥

1 जन-क. खं. ग 2 पादित :- घ. च मतङ्ग :- क. ख. ग 4 शिबिलात्-क. ख. ग प्रणमनं-घ. च पारग :- घ 7 प्रमथानाथ-क. ख. ग

276 वीरागमोत्तरे

तव दीक्षां महाश्रेष्ठां वेदमूर्न्नि प्रतिष्ठिताम्। मम दश्वा' व्रजत्वाशु त्वामनुव्रजाम्यहम्2 ।। ४१९ ॥

किरातस्य वचः श्रत्वा दीप्तिज्ञानसमन्वितम्। शुश्राव योगी2 धर्मात्मा प्रत्युवाच किरातकम् । ४२०॥!

बहुपातकसंयुक्त: त्वं गतोऽसि किरात हे*। अनृतात् पातकादन्यत्' नास्ति लोके जगत्त्रयें । ४२१ ॥

दारिद्रयादात्मबन्धानां कलहं जायते सदा। कलहात् कार्यनाशश्र® वीर्यनाशो दिने दिने ।। ४२२ ॥

1 तत्वा-क.ख. ग स्वमहं व्रज हे प्रिये-क. ख. ग सुश्राव योगि-क. ख. ग व ननने-क. ख. ग नानृतात्पातकमन्यत् नाशं च-क. ख. ग 7 नाशं-क. ख: ग

चतुर्थ: पटल: 277

जायते मनुजानां च सर्वानर्थकरं परम्। अनृतं चात्म'हननं धत्ते वेदान्तपारगः2 ।। ४२३ ।।

इत्याह रेणुकस्तसैम® शृणु त्वं ज्ञानसाधक ! अनृतं* त्वं त्यज प्रीत्या उपदेशं करोमि ते । ४२४ ॥

तस्य तद्वचन श्रुत्वा योगिनस्तस्य साधकः5। स मातङ्गोडपि हे कान्ते अनृत' जातिचेष्टितम्8 । ४२५ ।

तत्याजाशु® प्रिये गौरि योगी वेदान्तपारगः।16

1 आत्म-क. ख. ग पारग :- च रेणुका: सर्वे-क. ख. ग नानृतं-क. ख. ग 6 स्तत्वसाधक :- क. ख. ग मतो-क. ख. ग नानृत-क. ख. ग वेष्टितम्-घ 9 त्यजदाशु-क. ख. ग 10 योगिवेदान्तपरगः-क. ख. ग

278 वीरागमोत्तरे

दीक्षां माहेश्वरीं श्रेष्ठा प्राणलिङ्गप्रतिष्ठिताम् ॥। ४२६ ॥

प्रसादब्रह्मसारङ्गीं पादतोय'क्रियान्विताम् । दचा तस्य किरातस्या- व्यन्त र्धानं व्रजत्यये । ४२७ ।।

तेन दीक्षाप्रभावेन वीरमाहेश्वरस्य च। मातङ्गस्य® तदा काय तप्तहाटकसंनिभम् ।। ४२८ ॥

ब्रह्म विष्णुसुरेन्द्राद्या:6 दृष्ट्रा खे खेचरा: प्रिये! स्तोतुं कुर्वन्ति हे गौरि' चक्रु: स्तोत्रं® सुविस्मितम् ।। ४२९ ।।

1 तीर्थ-घ. च रय अन्त-क. ख, ग व्रजेत् प्रिये-क. ख. ग मतङ्गस्य-क० ख. ग भवत्का-घय. च ब्रह्मरुद्रेनद्रदिक्पाला :- क. ख. ग ब्रह्मविष्णुहरेन्द्राद्याः-च स्तोतुमुद्यक्तमनस :- घः च -7 स्तोतु-च

चतुर्थ: पटल: 279

सर्व'वेदान्तवेद्याय मातङ्गाय नमो नमः' शिवदीक्षाप्रयुक्ताय सर्वज्ञाय नमो नमः8 । ४३० ॥

पापारण्यकुठाराय परमाद्वैतसाक्षिणे। पश्चाणवत्याजमान- परमाङ्गाय ते नमः ।४३१ ॥

पश्चसूतकविध्वंस पश्चप्रेतासनाय ते। नमो नमः सहस्राय® वेदमस्तकवासिने ।४३२ ॥

नमः खण्डेन्दुचूडायँ त्रिणेत्राय नमो नमः । भूरुद्रजङ्गमप्रेमात् आत्म®साधनसाधवे ॥ ४३३ ॥

1 नमो-घ. च महात्मने-घ. च 3 गणाय ते-घ. च सहसाक्षाय-च जूटाय-घ.ज प्रेमानासम-घ प्रेमनात्म-च

280 वीरागमोत्तरे

आधारकुण्डलीधार-

इति2 स्तोत्रं सुरस्तोमाः मातङ्गं प्रति मत्प्रियम्3 ।। ४३४।

मुदा* कुर्वन्ति हे गौरि ! किं करिष्यन्ति किङ्कराः । प्रेतरामस्प निलयं मातङ्गस्य® महात्मनः ।। ४३५ ॥

शून्यं' यथा यथा दीक्षा- प्रभावात् तत्चसाधनाद्। अभवत्01 सर्वदा गौरि वयं वक्तुं सदा प्रिये ॥ ४३६ ॥ नेश्महे वीरशैवाना व्रतशीलफलोदयम्।1

1 सकलब्रह्माण्डधारक-घ-च एतत्-क. ख. ग 3 मतङ्ग मप्रिय शिवम्-क. ख. ग प्रति-क० ख. ग निलये-घ. च मतङ्गस्य-क.ख. ग शून्यो-च गौरि-क. ख. ग 9 प्रभाव :- क. ख. ग 10 अकारि-क. ख. ग 11 वतशी डोदयफलम्-क. ख:ग

चतुर्थ: पटल: 281

गणयिष्यन्ति' के लोके ब्रह्मविष्ण्न्द्रवायव: ।। ४३७॥

वीरमाहेश्वराणां च सर्वशीलसमन्विताम् । माहेश्वरीं महादीक्षां प्राप्य दीक्षापरेऽहनि ।। ४३८ ॥

गुरूणां भस्मपिण्डेन विज्ञाप्याहूय भक्तितः' । वस्त्राण्याभरणान्याशु दच्वा सन्तोषयन्ति ये5 ।। ४३९॥

ते यान्ति मम सायुज्यं सत्यं सत्यं वदाम्यहम् । मिक्षां प्रदेहि" मे मातः शिवदीक्षासमन्विते ।। ४४०॥

मां षुत्रं विद्धि निर्माये® इति यत् तत्तु साम्प्रतम्।

1 गणा इष्यन्कि-त ख. ग. ते-च आहूय च पुनः पुनः-क. ख. ग न्येव-घ. च तुष्यन्ति ये जना :- क, ख. ग गौरि-घ. च 1 तुदेहि-घ. च मांमायाकलातीते इति यत्तदुसाम्प्रतम्-क. ख. ग 19

282 वीरागमोत्तरे

वीरमाहेश्वरादारात् पर्जन्य: वृप्तिमेष्यति' ।। ४४१॥ पर्जन्यादभमुद्भूत® इति यस्तदसाम्प्रतम् वीरमाहेश्वराहारात् सर्व सिद्धयति कांक्षिण:' । ४४२॥

जगतामधीनं वाक्यं वहन्ति®प्रमथाधिपाः। सत्यं सत्यं पुनस्सत्यं इत्याहुर्गणनायका: ।। ४४३ ॥

वेदागमानां वेद्यस्थं दीक्षाकाले® वरानने द्रष्टुं ब्रह्मेन्द्रदिक्पाला: कांक्षन्ति गगनान्तरे । ४४४ ॥

विरमाहेश्वराद्गोरि पजन्या दससम्भवम्-क. ख. ग 1

2 वीरमाहेश्वरत्सर्व जगता जयकांक्षिण :- क. ख. ग 3 अधीनमिति यद्वाक्यं वहन्तः-क. ख. ग गौरिसत्यं-घ. च 1 काल-क. ख, ग

283

वीरमाहेश्वराणं च दीक्षाया:कामिनि प्रिये' ! कन्या गोकोटिदानानि कलां नार्हन्ति षोडशीम् ।। ४४५ ॥

गजतुरमसहस्त्रर त्संवेष्टितायाः कृतक जनपवित्रं गोतुलार लगर्भम् । जलधि कृतजनानां वेष्टितं मेरुसारं खगकुलकुलकूटं* पश्य दीक्षासमेतम्॥ ४४६॥

अविद्यायोगनिर्मुक्त ज्ञानसाधनहेतुजम्'। दीक्षारम्भस्वरूपं च प्रपेदे योगिसत्तमः । ४४७ ॥

स योगी® शुद्धशैवं च त्यत्त्वा माहेश्वरान्वितम्। वीरशैवं महाश्रेष्ठ प्रपेदें ब्रह्मशोधकम् ।। ४४८ ॥

2 शृणु-क. ख. ग 1 क्रतुक-च गोगुला-च 8 कुलकोटिं-च हेतुकं-घ. च 1 योगि-क. ख. ग

284 वीरागमोत्तरे

शिवः सत्यो नगन्मिथ्या इति यः सर्वदाब्रवीत्'। स योगी योगिराटू श्रेष्ठः जगदारम्भ साधकः ।। ४४९ ॥

शीलानां साधकीं दीक्षा निदानां योगिनां प्रिये। यः प्रपेदे तपो भावात्" सव त्यजति हे प्रिये5 1 ४५० ॥

मुक्तिदात्री® विलासाङ्गी' दीक्षा षटस्थलब्रह्निणाम्। भक्तमाहेश्वराणां च शरणानां मनोहरा ।। ४५१ ॥

या सा मनोहरा विद्या राजते10 स्ेच्छयाप्रि

1 त्रुवेत्-क. ख. ग 2 द्वाहन-क. ख. ग 8 निधानां-घ. च 4 तप: साध्यात्-क. ख. ग स सर्वा त्यजति क्रियाम्-घ. च 6 मुक्तिदाता-क. ख.ग. 1 विलासाङ्गि-क. ख. ग 3 ब्रह्मणाम्-क. ख. ग 9 राध्ानां-घ. च 10 रेजते-क. ख. ग

चतुर्थः पटल: 285

तां विद्यां योगिनः सर्वे प्रसादब्रह्मिणो ययु:1 ।। ४५२ ॥

मोहैविचित्रैर्वादार्थैः कलयामासुरद्रिजे*। संज्ञानं साधकं मुख्यं विज्ञानं तदनन्तरम् ।। ४५३ ॥

प्रज्ञानं प्रतिपदारभ्य यथा चन्द्रमसः प्रिये। स्वरदीक्षां शुद्धदीक्षां शैवदीक्षां मनोहरीम् ।। ४५४ ॥

ब्रह्मेन्द्र रुद्रगन्धर्वाः दधतेब्रह्मवर्जिताः । दीक्षणां वेदतच्चानां शिखारूपां मनोरमाम' ।। ४५५ ॥

वीरमाहेश्वरीं दीक्षां रेणुकायाः पुरातनाः ।

ब्रह्मण: प्रिये-क. ख. ग. मास पार्वति-क. ख. ग गौरि-घ प्रतितारभ्य-च 5 दुधति-क. ख. ग दीक्षानां-क. ख नोहराम्-घ. च श्वरां-च

286 वीरागमोत्तरे

दधते' ज्ञानभावेन एते श्रेष्ठा, भवन्ति ये2 ।। ४५६ ।

देवदेव जगननाथ व्योमकेश सदाशिव। दीक्षाचतुष्टयं ब्रूहि कृपया नुमम प्रभो । ४५७ ॥

प्रेतलिङ्गार्चनरतिः विप्राणां ज्ञानवर्जिता। या सा प्रेतासनादीक्षा स्वरदीक्षा भवेत्प्रिये5 ॥। ४५८ ॥

आवहनं मन्त्रयुक्तं प्रेतलिङ्गविसर्जनम् । तं नरं प्राकृतंदुष्टं इत्याहुः प्रमथोत्तमा: ॥ ४५९ ॥

यज्ञोपवीतसंयुक्तं® मौज्जीदण्डधरं द्विजम्। गोपी चन्दनलिप्ताङ्गं ऊर्ध्वपुण्डूसमन्वितम् ॥४६० ॥

1 दधति-क. ख. ग भवत्ि त ह-च 3 कथयामि-क. ख. ग र्चनारीति :- क. ख. ग भवत्यये-घ. च 8 संयुक्त-क. ख. ग

चतुर्थ: पटलः 287

स्वरदीक्षासमोपेतं चण्डालं जड'देहिनम्। भूतात्मानं प्रिये गौरि ताडयन्ति दिने दिने ॥। ४६१ ॥

किङ्करा: प्रेतराजस्य शासितुं जगतां जनान् स्वरदीक्षासमोपेतान्2 मन्त्रज्ञान विवर्जितान् ॥ ४६२ ॥

मायाबिलप्रविष्टाङ्गान् माधवध्यानवेष्टितान्। कर्मचण्डालसंस्कारान् । ४६३ ॥

वायसश्वानवृत्तिस्थान् रेजे भूतगण: सदा। सूकराणां* समाजेषु स्वरदीक्षायुतं नरम्" । ४६४ ॥

प्रदीपयन्ति हे गौरि प्रेतराजस्य किङ्करा:।

1 चण्ड-क. ख. ग समोपेतं-च 3 पायसाद्विकिरान्नस्थान्-क. खः 4 सुराणां च-च युतान् नरान्-च 1

288 वीरागमोत्तरे

स्वरदीक्षानरं' लोके तप्तमुद्रासमन्वितम् ।। ४६५ ॥

मृत्पुण्ड्धारिणं गौरि® न निन्दन्ति दिने दिने। ते यान्ति रौरवं घोरं यावचन्द्रदिवाकरौ ॥ ४६६ ॥

पक्षिणां घूकश्चण्डाल: नृणा' स्रसमन्वितः'। ऊर्ध्वपुण्ड्राङितो दूष्य: वैष्णवो द्विज ईश्वरि® ।। ४६७ ॥

चण्डाल इति ये सर्वे' वालखिल्यपुरःसराः।

उपमन्युपुरः सरा :- ।। ४६८ ॥

आहुस्सदा तत्वहीनं शुद्धाद्वैत®प्रवादिनम्।

स्वरदीक्षान् नरान् :- च 3 धारिणो ये तु-च घूकचण्डालनृणां-क. ख. ग 4 समन्वित-क. ख. ग क्वित दूष्य-क, ख. ग 10 वैष्णत त द्विज प्रिये-क. ख. ग 7 सर्वज्ञा :- घ. च यद्घीचोडम्रि :- घ.च शुद्ध द्वेत-च

चतुर्थ: पटल: 289

स्वरदीक्षायुत विप्रं चण्डालमिति पार्वति1 ॥ ४६९ ।

पश्य गौरि मम प्रीत्या चलत्कुण्ड लविश्रमे दीक्षाहीनजनैयुंक्त पुत्रदार समन्वितम् वीरमाहेश्वरैः स्वैः त्याज्यं तं नरदानवम् । न धारयति हे* गौरि! रसा 'पर्वतवेष्टितम्' ।।४७१ ॥

कालकण्ठं कलामूर्ति- भूरुद्रं जङ्गमं सदा। निन्दिता सा च या बुद्धि: शुद्धदीक्षा भवेत् प्रिये ।। ४७२ ॥

शुद्धदीक्षान्वितं विप्रं पश्चसूतकसूचितम् ।

1 सर्वदा-क. ख. ग पुत्रदारा-क. ख. ग S यति मां-घ याति मां-च रस-घ. च वेष्टिता-क. ख.ग. भवत्यये-घ, च

290

यागदान क्रियोपेतं मेषमांससुरारचिनम्' ॥। ४७३ ॥

सवन त्रय संयुक्त पश्चयज्ञपवर्तकम्। षटू कर्मनिरतं दूष्यं कपालोपरमा [वा] न्वितम् ।। ४७४ ॥

प्राकृतं जडदेहिनम् । पतितं कर्मपाषण्डं कर्मब्रह्मेतिवादिनम् ॥ ४७५ ॥

चण्डालमिति हे गौरि पश्य त्वं नरदानवम्। अचै [वे] हि तं नरं भूतं इति माहेश्वरप्रियात् ॥। ४७६ ॥

देवदानवगन्धर्व- यक्षसिद्धखगा:3 सदा तं नरं कर्मचण्डालं इति गौरि वरानने

1 क्रियान्वितम्-क. ख. ग सवर-घ. च 3 खगोरगा :- च. & सवंत्रपार्वति-च

चतुर्थ: पटल: 291

ददर्श' सर्वदा लोके कृतकृत्यं2 नराधमम् । असौ द्विजः सदा लोके भूरुद्रं पावनं गुरुम्' निन्दयामासु :* तान् सर्वान् शिवभक्ताः सुशीलरा: न ताडयन्ति हे गौरि त एते शुद्धदीक्षिताः5 ।। ४७९ ॥1

भवन्ति निर्जले देशे

चण्डालनिलय प्रान्ते पूतिगन्धसमन्विते

जायन्ते नन्तवः सर्वे तान् जन्तून् शुद्धदीक्षितान् अवेहि सर्वदा गौरि सत्यं सत्यं वदाम्यहम् ।। ४८१ ॥

शद्धदीक्षांमरं दूष्यं इत्याहुः प्रमथेतराः।

1 ददशुः-क. खः ग कृत्य-क. ख. ग सदा सवैंदेवभूरुद्रजङ्गमंशिवम्-च निन्दयामास :- क ख. ग.घ शुद्धदिशक्षया :- क. ख. ग. झ

292 वीरागमोत्तरे

शद्धदीक्षायुतं विप्रं क्रिमित्रत् सर्वदाप्रिये ।। ४८२ ॥

अवेहि सर्वदा कान्ते चलत्कुण्डलवेष्टिते। विरुद्धं विश्वनिलय- वैष्णवं वरदानवम् ॥। ४८३ ॥

कर्महीनं तप्तयुतं कामदण्डसमन्वितम्' किश्चिज्जं कृपणं दीनं शुद्धदीक्षासमन्वितम् ।। ४८४ ॥

तं द्विनं योगिनः सर्वे दीक्षां कुर्वन्ति ये प्रिये मन्त्रहीनं नृर्णा कायं मदमोहसमन्वितम् । ४८५ ॥

धिक िक वृथा मांसयुतं इति ब्रह्मनृणीकृताः। इत्याहुः शार्वरीहीन- शरंचन्द्रमरीचिवत् ॥ ४८६ ॥

1 दण्डत्वचाभिदन्-च तद्विज-क. ख. ग. झ 3 शिक्षां कुर्वन्ति ये प्रिये-क. ख. दीक्षां कुर्वन्ति मे प्रिये-च

चतुर्थ: पटल: 293

दीक्षाहीनतृणां देहं भस्मीकुर्वन्ति मानवाः। भूदानवानां यत्कायं' वैष्णवानां वरानने । ४८७ ॥

भेतालशाकिनीसङ्गो हरत्याशु धुवं प्रिये। नृणां परमचण्डाला: तप्तमुद्रासमन्विता:

मृतपुण्ड्र गन्धनिटिला:4 भवन्ति भविनः प्रिये। वीरमाहेश्वराणां च दीक्षाशीलसमन्विताः5 ।। ४८९ ॥

वैष्णवेभ्यः सुवस्त्राणि® रत्ान्यपि धनान्यपि। दापयन्ति सदा प्रीत्या ते यान्ति यममन्दिरम् । ४९०॥

1 च तथा-च 2 हरत्येषां तनु प्रिये ।-च 3 मृत्पड-क. 4 गोधिकोंपेता :- क. ख. ग.झ 5 दीक्षां शीलरुमन्विताम्-च तेभ्यो भविभ्यो वस्त्राणि-च

294 वीरागमोत्तरे

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वैष्णवान् वरदानवान्' येन केनाप्युपायेन ताडयेत् सर्वदा सुधीः । ४९१ ॥

दग्धकीटस्य हे गौरि"! वैष्णवस्य मुखं प्रिये! ऊर्ध्वपुण्कण संयुक्त तप्तमुद्रासमन्वितम्® ॥। ४९२ ॥

पश्यन्ति मानवा नित्यं ते यान्ति यममन्दिरम्। वैष्णवस्य मुख दृष्ट्रा प्राणलिङ्गस्य मानवा: ॥। ४९३ ॥

नेच्छन्ति' सर्वदा गौरि! ते यान्ति यममन्दिरम्। तस्याननं सदा लोके दग्धकीटस्य हे प्रिये । ४९: 1

1 नरदानवान्-च दग्धकीट कम्लेच्छस्य-च 8 मेण्डूश्वर्म [मेढ्रर्च्म] छेदकस्य क्षपणस्य निर्लिङ्गिन :- च दृशयन्ते मानवाः सवे-क. ख. ग. झ् तस्मात्तस्यानन लोके नागलोके न दुर्मते ॥-च येऽचयन्ति-च

चतुर्थ: पटल: 295

वैष्णवस्य महाप्राज्ञाः' प्रसाद ब्रह्मसेविताः ।' वीरमाहेश्वराः सर्वे दग्धं कुर्वन्ति हे प्रिये । ४९५ ॥

दग्घकीटस्य तस्याङ्ग- दर्शन यददिन [ने] भुवि"। तददिनं दुर्दिन मन्ये तव त्वं नेक्षसि° प्रिये ॥ ४९६ ॥

इति बोधं महाश्रेष्ठ गुरुर्वे दान्तपारगः । नवदीक्षान्वितं शिष्यं बोधयेत् सर्वदा* सुधीः8 ।४९७ ॥

सगुरुर्गुरूणां प्राज्ञ: शिवसूत्रसमन्वितः । भवेदह ब्रुवा[ब्वी] म्याशु शृणु त्वं सुभ्र विभ्रमे ! ॥ ४९८॥

1 महाप्राज्ञ :- च सेवित :- च वीरमाहेश्वरा व तुं दृग्धंपश्यन्ति नो प्रिये। प्रिये-क. ख. ग.झ न्यक्षसे-च 6 इतिबाधां माहभष्ठां-क.ख.ग. झ 7 गुरो- च सार्वदा-क. ख.ग.क्ष

296 वीरागमोत्तरे

यतीनां1 दीक्षनिष्ठाना प्राणलिङ्गधृतां सदा। प्रसादब्रह्मनिष्ठानां चक्रराजञां चरात्मनाम् ॥४९९ ॥

आधारकोशनिलयं बोधाज्ञानं मनोहरम्। शिवसायुज्यनिलयं® पापक्षयकरं शुभम् ।।५०० ।।

भक्तिदं मुक्तिंद नूर्णा विज्ञेयं वीर्यवर्धनम्। उद्धहन्तं महाश्रेष्ठ ये वहेयुः सदा प्रिये ।। ५०१ ॥

ते यान्ति मम सायुज्यं सत्यं सत्य वदाम्यहम्। विशुद्धं शद्धदीक्षाकं नरं मन्त्रविवर्जितम् ।५०२ ॥

प्राकृतं प्रकृतिव्यासं प्राणलिङ्गविवर्जितम्।

1 यतिनां-झ भावानां-च 8 रोधाज्ञान-च & संदुनम्-च भुक्तेदं भूमिपालानां-क. ख. ग 6 प्रकृतं-च

चतुथ: पटल: 297

दग्धकायं' तप्तयुतं विष्णुसंस्कारपूर्वकम् । ५० ३ ॥

तं दूषितं प्रेतगणैः प्रमथैः प्राणलिङ्गिभिः । अशेषैः विबुधैः स्वैः रेणुकाद्ैः पुरातनैः ।। ५०४ ।

निषिद्धं शाश्वतं लोके वेदवेदाङ्गपारगा: उद्धोधयन्ति सततं दग्धकीटमिति स्मृताः ।५०५॥

दग्धकीट नरं गौरि ! भीमपातकवेष्टितम् । पश्चसंस्कारनिरतं पश्चसूतकवेष्टितम् ॥ ५०६ ।

पापात्मानं® सदाश्रेष्ठाः वीरमाहेश्वराः शुभाः। त्यजन्ति प्रेमया (१) लोके मम सायुज्यकांक्षया5 । ५०७ ।

1 छिन्कार्यं-घ.च 2 निषिध्य-क. ख. ग. झ 3 पाप त्मनामिति-च 4 सायुज्यदायका :- क, ख. ग. झ 20

298 वीरागमोत्तरे

भूरुद्र' जङ्गमान् भूमौ ब्रह्मविष्णि्वन्द्रपू जितान्। निरञ्जनान् नित्यशुद्धान' निखिलागमवेष्टितान् । ५०८ ॥

"विराइरूपान् विश्वमूर्तीन् विषयेन्द्रियभेदकान्। त्रिषष्टिशीलसम्पन्नान् प्रमथाचारचारितान् । ५०९ ॥

गुरु पादोद काखवादान्®। प्रसाद'ब्रह्मसेवितान् ।

आत्मकोशप्रदीपकान् ॥५१० ॥

विश्वाधारान् विलासस्थान् काषायवसनप्रियान।

1 भूरुद्दान्-च 2 ह्मापेन्द्रे-च 3 शुद्ध-च विराडित्याद्यधपद्य चारितानि त्यनन्तरं दृश्यते-च गुरो :- च श्र ष्ठान्-क. ख. ग.झ प्रमादं-च षट्रूस्थल ब्रह्मिणां प्रज्ञान्-

चतुर्थ: पटल: 299

वीरम. हेश्वरान् वीरान् विदुषो मन्त्रपारगान् ।५११ ॥

आद्यन्तशून्यान् विश्वेषां ब्रह्मानन्दप्रदायकान्। विश्वार्धिकान् मुनिवरान् पादुकापादचारिण: 2 ॥ ५१२ ॥

ये भक्ताः परमप्रीत्या दीक्षाकाले वरानने। वित्तशाठ्य विनिमुंक्ता: ते यान्ति मम सादरम्' ।।५१३ ॥

सायुज्यजन्मरहितं मानातीतं सुखौद्द्धवम् । रुद्रकन्यासमोपेतं रुद्रगान्धर्ववेष्टितम् ।५१४ ॥

गान्धर्वैः दानवैःसिद्धैः

1 विश्वेशान्-च 2 पादपातुकचारिण :- क. ख. ग. झ 8 येऽर्चयन्ति परप्रीत्या-च काले तु शिष्टका :- च 4 पूजयामासुस्ते यांति मम प्रीत्या वरानने-क. ख. ग. झ 6 गुहै-क. ख. ग

300 वीरागमोत्तरे

पन्नगैः ऋषिभिः सर्वैः अभेद्य नन्दिवेष्टितम् ।। ५१४ ।

भृङ्गिहास्यसमन्वितम्। वेदानामागमानां च मुगधानां' मनोहरैः ॥ ५१५ ॥

सवरैरुदात्तसंमिश्रैः सप्तगानसमन्वितैः3। तालक्रिय लयोपेतैः किन्नरर्वेष्टितं परम् ॥५१६ ॥

वीरमाहेश्वराणां च दीक्षाकाले सुराघिपाः। विष्णुब्रह्मेन्द्रवायव्य *- कुबेरशशिमानवः® ॥५१७॥

मम भत्त्या" सदा गौरि ! ध्यातुं कांक्षन्ति योगिनः8।

1 समोपेत-क. ख. ग. झ 8 मागधिव :- क. ख. ग. झ समाकुल :- च किल-च 5 ब्रह्मोपेन्द्रन्द्रमरुतः च 6 भानवा :- क. ख. छ 7 भक्ता :- च योगिनम्-क. ख. ग घ, छ

चतुर्थ: पटलः 301

भूरुद्रजङ्गमं श्रेष्ठं प्राणलिङ्गाङ्गलिङ्गिनम् ॥५१८॥

वीरमाहेश्वराणां च सभां ब्रह्मेन्द्रसेविताम्।

मन्त्रन्यास समन्विताम् । ५१९ ॥

रत्नदीघितिपादुकाम्"। ऋग्यजुस्सामाथर्वा- युर्वेदा दिविष्टिताम् n५२० ॥

शिवात्मजीवतच्वानां जडचैतन्यवर्जिताम्। पुरातनकथामाला यामृतानन्दलहरीम् (१) ।। ५२१ ॥

योगध्यानक्रियासक्त- षट्स्थलब्रह्मवेष्टिताम्।

1 सुनाठ्य-च मातृन्यासच इतः परं "माहेश्वरान्विताम्"(P. 504) इत्यन्तो भाग: च-झ्ञ पुस्तकयों: दृश्यते। 4 थर्वगन्धवायुर्वेदा-झ 6 पादुका :- च

302 वीरागमोत्तरे

अनिर्वाच्यपराकार- विश्वब्रह्म विला सिनीम् ॥ ५२२ ॥

ध्यानगभ्यां जनानन्द- मतिधातृधुरन्धराम्। स्वशोभा' धर्मनिलया स्वपूर्तिध्यानगर्भिताम् ॥ ५२३ ।।

अहं वा वर्णिंतु लोके ब्रह्मदिक्पालसेवितः । त्वं वा सुरेन्द्र2 दिक्पाल- नारी सेवापदान्वित: ॥। ५२४ ॥

असमर्थोडसि हे गौरि नैरोकः 'किं करिष्यति"। किङ्करा: सर्वदिक्पालाः ब्रह्मविष्णुसमन्विता: ।। ५२५ ॥

वीरमाहेश्वराणां च प्रसादब्रह्मणां प्रिये !

1 स्वगर्भ-च 2 जहरि-च 09 नेष्महे च 4 करियन्ति-च 5 प्रसाद्ब्रह्मचेतसाम्-च

चतुर्थ: पटलः 30 3

कथये शृणु1 हे कान्ते इतिहासं सुविस्मितम् ॥ ५२६ ।।

सत्यज्ञानसदानन्द- ज्ञानगम्यस्य भूपतेः । प्रत्यर्थिजनभूपाल- मौलितेजस्खवतेजस:2 ।५२७ ॥

सर्वशीलक्रियाचार- वेष्टितस्य महात्मनः ।

बोधकस्य दिने दिने ।।५३८ ॥

चतुः षष्टिकालविद्या नारी नाट्योपशोभिताम्। मुक्तिसोपानसंयुक्त- पदवीं जन्मवर्जिताम् ।।५२९ ॥

रुद्राक्षकण्ठवलय: प्राणलिङ्गिप्रसादकः । शस्त्रास्त्रकोदण्डयुद्ध- रणसन्धानवेष्टिनः । ब्रह्माण्डपुण्डरीकाण्ड- प्रसूनास्त्रस्य मे प्रिये ।। ५३० ॥

1 अथवा यदि-झ प्रत्यर्थि सुर दिकपाल मौलिं शूलस्य तेजस :- झ 3 अय श्रोक: च. पुस्तके नास्ति

304 वीरागमोत्तरे

ब्रह्माण्डभाण्डमध्यस्थ- कोटिसूर्यप्रभात्मनः । सत्येन्द्रस्य महीपाल- सङ्ग: प्राकृतदेहिनः ॥५३१ ॥

दुद्रुवः शैवदीक्षाङ्गं महन्द्ावं महोदयम्। सुरार्चित प्रभावात्भ- प्राणलिङ्गप्रतिष्ठिंतम् ।५३२ ॥

एत मे ब्रूहि हे कान्ते शृणु मन्त्रार्थपारगम्। पुराकृतयुगे गौरि ! त्रिकूटाख्यगिरौ शृणु । ५३३ ।

शृङ्गत्रितयरत्नाभ वेष्टिंत वरुणान्वितम्। पुरसञ्चि (१) पुण्यवति सौधराजप्रभान्वि तम् । ५३४ ॥

समुद्रमध्ये सूर्यस्य प्रतिबिम्वमिव प्रिये । उल्ललास चलच्चन्द्र- मध्यतोयवृषान्वितम् ॥ ५३५ ॥।

पारगो ब्रह्मसेवित: ।

चतुर्थ: पटल: 305

सत्येन्द्रो भूपतिः श्रीमान् सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥ ५३६ ॥

त्रिकालगुरुपादाब्ज- सेवा लोलम्बलोचनः। रुद्राक्षकण्ठवलय- प्राणलिङ्गिप्रसादिनः । ५३७ ।

भूरुद्रजङ्गमाचार- चक्रवर्ती जनाघिप:। माहेश्वरक्रियारूप'- । ५३८ ॥

शासितुं सर्वदा लोके क्षालितुं भक्तिसागरे। भूरुद्रजङ्गमानां च पादपूजान्वितः प्रिये ॥ ५३९ ॥

बभूव भूमिपातोरो- (१) द्वितीय इव षण्मुख: । सत्येन्द्रस्य प्रिये गौरि कान्ता स्त्रीणां ललामका ।५४० ॥

1 रूपं-च

तन्लकम्-

3 धाभि-च

306 वोरागमोत्तरे

केवलाङ्गी सुशीला सा भवते तस्य भूपतेः । तयो: पुत्रो गुणनिधिः शिवशर्मा शुचिव्रतः । ५४१ ॥

बभूव तस्य हे गौरि सत्येन्द्रस्य नृपस्य' सः। देशिकेन्द्रो2 गुरुश्रेष्ठः रेणुको ब्रह्मसेवितः' ।।५४२ ॥

वीरमाहेश्वरीं दीक्षां घण्टा पश्चकवेष्टिताम्"। अनादिवीरशैवानां झीलाचारप्रवर्तकान् ।। ५४३ ।।

बोधयामास हे गौरि ! सत्येन्द्रस्य महात्मनः । त सुतं मन्त्रदीप्ताङ्गं वीरातिमु निसेविताम्॥ रेणुको भूपतेः शुद्धां सभां माहेश्वरान्विताम् । ५४४॥

1 सुतस्य-झ 2 देशिकेन्द्र-झ 3 सेवितम्-च कलश-झ वेष्टितम्-च हराति-च

चतुर्थ: पटलः 307

वर्णिंतु न समर्थोऽपि' भवती त्याहुरास्तिकाः । अशेषप्रमथाः सर्वे तृणी कृतपुरन्दराः ॥५४५ ॥

प्राणलिङ्गस्य तान् कन्या नष्टबन्धनबन्धितान्। शक्तिगोलक® संस्थान- चक्रषट्कप्रवर्तकान् ॥ ५४६ ।।

भूरुद्रजङ्गमाचार- शीलक्रियाशुभान्वितान्। वीरमाहेश्वराणां च कवचं भक्ताङ्गवेष्टितम्® ।।५४७ ॥

मन्त्राणां मातरं शान्ताम् मातृकान्यास वेष्टिताम् । बडक्षरीं सदालोके सच्चिदानन्दसंयुताम् ।। ५४८ ।

1 समर्थोऽहं-च भवाभी-च 3 साश्विका :- क. ख. ग. झ सर्वेप्रणी-च 5 कोलक-क. ख. ग• घ. झ 6 वेष्टितान्-झ. देहवेष्टिंतम्-च 7 कन्यास-क. ख. ग

308 वीरागमोत्तरे

दच्वा माहेश्वरान् सर्वान् स्तोतुं चक्रे मयान्वितः । भूरुद्रजङ्गमानां च पादद्वन्द्वच्युतं रजः n५४९ ॥

ब्रह्मेन्द्रमौलिमध्यस्थं जगत्पावनसाधकम् । जगतां धर्मसम्पत्ति- लयबैन्दवगरभिंतम् ॥ ५१० ।।

आदाय मन्त्रनिलयं तत्पराग' शुभोदयम्। फाल मध्ये प्रतिष्ठाप्य राजते रेणुको गुरु: ॥ ५५१॥

तदारभ्य प्रिये गौरि ! धारयामि सदा परम्। वीरमाहेश्वराणां च पादद्वन्द्वच्युतं रजः । ५५२ ॥

तस्य प्रभाबजनितं फलं भाग्योदयं प्रिये !2

1 तत्वराज-च 2 फल-च शिवे-च

चतुर्थ: फटल: 309

हेरम्बस्कन्दचण्डीश- । ५५३ ।

कां न्ति' सर्वदा गौरि ! तव ते्षां रजः शुभम् । कथयामि शणु प्रीत्या धृत्वा सूर्धोत्तरालके ।। ५५४ ।

सौभाग्यत्वं स्वरूपत्वं लभ्यते तेन हि प्रिये ! वीरमाहेश्वराणां च पादद्वन्द्वच्युतेन च । ५५५ ॥

रजसा यत्कृतं लोके तत्कर्मफलदायकम्। लभन्ते योगिनः सर्वे सायुज्यं तत्प्रभावतः ॥ ५५६ ।

वीरमाहेश्वराणां च पादद्वन्द्वच्युतात् प्रिये।

1 कांक्षन्ते-क. ख. ग a धृतोऽसि शुभलक्षणे-क. ख. ग 3 लभसि-च 4 पद्-क. ख. ग लभ्यन्ते-क. ख. ग

310 वीरागमोत्तरे

रजस:1 सर्वदा कान्ते जगल्लीलाक्षयं परम् ।। ५५७ ।

बभूव तद्रजः सर्वा: ब्रह्म विष्णन्द्रदेवताः । दधते सत्क्रियारूपं महता कर्मणा प्रिये ॥ ५५८ ॥

भाग® स्वेषां सुरेन्द्राणां आंधिपत्यं महोदयम् प्राप्नुवन्ति सुराः सर्वे स्तोतुं को वा बुधोत्तम: #1 448 1

समर्थो हि प्रिये कान्ते तत्र योगीश्वरान् प्रियान्। वीरमाहेश्वरान् सर्वान् शैवदीक्षाप्रवर्तकान् ॥ ५६० ॥

ध्यात्वा® निमञ्जयन्त्याशु त एते मुनिपुङ्गचाः । भवेयुः सर्वदा लोके प्रमथानन्दमूर्तयः । ५६१ ॥

1 रज: - च 6 69 पथम्-च रूप-क. ख. ग भोगं- च. झ 5 प्रभून्-च. झ 6 धृत्वा-च

चतुर्थ: पटल: 311

रजसा तेन तत्सवे जगदण्डक्षयं कृतम्। नगतां विलयं तेन गत ब्रह्मेन्द्रवेष्टितम् ।। ५६२ ॥

जगतामुदयं तेन लभ्यते परमाणुना । इत्याहु: तार्किका: सर्वे इति यत्तद्साम्प्रतम् ॥५६३ ॥

रजसा तेन शुद्धेन पावद्वन्द्वच्युतेन यत् । अनादिवीरशैवानां भूरुद्राणां महात्मनाम् । ५६४ ।

योगीश्वराणां दीक्षाङ्ग'- प्रसादब्रह्मधारिणाम् । ब्रह्माण्डकोटिमध्यस्थ- जगतामुदयं प्रिय । ५६५ ॥

इत्याहुः सान्विकाः शुद्धाः प्रमेथाः ब्रह्मसेविताः । तेषां मनोहरज्ञानं माधवेन्द्रप्रपू जितम् ॥ ५६६ ॥

1 दीक्षाङ्गं-च

312 वीरागमीत्तरे

यत्तत्वं वेदतनयः सदा दधति हे प्रिये ! योगिनां मुक्तिजनकम् राज्ञां वीर्यपितामहम् ॥ ५६७ ॥

भोगिनां भोगनिलयं स्त्रीणां शीलगुणोदयम्। भक्तानां भक्तिदं ज्ञानं उद्धहन्तं' सुरार्चितम् । ५६८ ॥

वीरमाहेश्वराणां च पादद्वन्द्वच्युतं रजः । एते नराधमा लोके निन्दयन्ति निरन्तरम् ॥५६९ ॥ ते यान्ति रौरवं घोरं पूतिगन्धसमन्वितम् । विण्भूत्रमध्ये बिवरं शतकोटिकुला न्विताः ।। ५७० ।।

वीरमाहेश्वराणां च पादद्व-द्वच्युतं रजः ।

ते यान्ति . मन्दिरम् ।। ५७१ ॥

2 ज्ञानमुद्योहित-च

चतुर्थ: पटल: 313

वीरमाहेश्वराणां च प्रसादाङ्गमहात्मनाम् । पादद्वन्द्वच्युतं दिव्य रजो मेरुरभूदियम्' ५७२ ॥

वायोश्चलत्समुद्भूतं आकाशस्यावकाचकम् । लग्नस्तेजोऽपां द्रविण धारणं च भुवः प्रिये2! कैलासमेरुसिंहाद्रि- (१) हिम® शैलमहीधरा:4 । ५७३ ॥

औन्नत्यं धातुनिलय अचलत्वं महोदयम् । प्रभुत्वं' पर्वतानां च वरत्वं वरयोगिनाम् ॥। ५७४ ॥

अभेद्यत्वं सुरेन्द्रैश्र दानबैः देवतारिभिः।

1 यद्वज: कणकाद्वियात्-क. ख: ग वायोश्चलनमुद्भूतस्पर्शन च दिने दिने-क. ख. ग. झ 3 ह्येवं-क. ख. ग. झ

4 महिभृताम्-च 5 प्रयत्व-क. ख. ग 21

3 14 वीरागमोत्तरे

ब्रह्मविष्णुतृणीकृतै *: ॥५७५ ॥

मधुशुम्भनिशुम्भाद्यैः हेतिप्रमुखराक्षसैः । रजसा तेन महता8 लभ्यन्ते नगदायकाः ॥ ५७६ ॥।

वरुणस्यालय लोके रजसा लभ्वते प्रिये ! गभीरत्व समुद्रत्वं नदीनां सर्वदा प्रिय! ॥ ५७७ ॥

पतित्वं परमैश्वर्य निधित्वं रत्नसन्ततिम् द्धानत्वं® गुरुत्वं च श्वशुरत्वं सदाप्रिये ॥५७८ ॥

मन्तास्त्रशस्त्र सम्पन्नै :- च 1

8 पुरन्दर :- च इतः परं च पुस्तके- "रजसा लभ्यते गौरि महदैश्वर्यमुत्तमम्" इत्यधिक: पाठःदृदश्य 3 रजसा जङ्गमस्याङ्घ & नदीनां च प्रवाहता :- च 5. प्रजापतिश्वमश्वयनिधित्वं रत्नसन्ततिम्-घ दृध्वे लभेत्-च 1 मम-च

चतुर्थ: पटल: 315

विष्जो: शौर्योदयं दद्यात्' प्राकृतस्य जडात्मनः । बीरमाहेश्वराणां च पादद्वन्दूच्युतं रजः । ॥ ५७९ ॥

हिमाद्रि:2 सर्वदा लोके गह्यरेषु शुचिव्रितः । स धत्ते तेन8 रजसा महतामवनीतले ।। ५८० ॥

गुरुत्वं तव तातत्वं रागिण्यकुटिलात्मनः। मैनाकप्रमुखानां च श्वशुरत्वं ममापि च' ॥५८१ ॥

शैकानां किसराणां च8 आवासत्वमियात् खल। रजताद्रि: सदालोके मत्वा धत्ते रजोधृतः ।।५८२ ॥

1 शोर्थोदर्यांकस्य-क. ख. ग हेमाद्रि :- क. ख. ग. झ 8 स धत्त न-च 4 रागिण्यकुटिलात्मन :- च श्वशुरत्व ममापीच आधिपत्य महोद्यम्-क. ख. ग 6 ओषधीनां किन्नराणं-च 7 आवासे लभ्यते मिये !- क. रू. ग 8 सध द्रजः निये र स. न

316 वीरागमोत्तरे

वीरमाहेश्वराणां च पादद्वन्द्वच्युतं शुभम्' । असौ तेन पवित्रेण रजसा चाद्रिनायकः ।।५८३ ॥

विश्वगर्भस्य ब्रह्माण्ड- कोटिरोमधरस्य मे। आवासत्वं सदा गौरि प्रमथानां महात्मनाम् ब्रह्माण्डकोटिगर्भस्थ- प्राणलिङ्गं हृदि धृताम् । अखण्डपरशुध्यान- स्वच्छविग्रहधारिणाम् । ५८५ ॥

जितमन्मथवाणानां यमिनां योगिनां प्रिये। किन्नराणां सुरेन्द्राणां नगानां मेदिनीधृताम्' ।। ५८६ ॥ लभते हे मयीशानि सत सत्यं वदाम्यहम्।

1 च्युतेन च- च रजताद्रिनायक :- क. ख. ग स्वेच्छा-च वैकार-क. ख. ग 5 तले-क. : लभते मे प्रिये गोरि चिन्रं सत्य वरानने-क. ख. ग

चतर्थ: पटल: 317

त्रिकूटो भूधरो लोके यद्रजो, ब्रह्मधारि यत्' ॥५८७ i

शङ्गेषु सर्वदा गौरि ! स धत्ते यो महीधरः। रजसा तेन शुद्धेन त्रिकूटत्वं वरानने* ।। ५८८ ॥l

गरत कलिङ्गराजेन्द्र - पुत्रत्वं चपुनः पुनः। लभते साधु यत्पृष्टं पादद्वन्द्वरजः शुभम ॥५८९ ॥

पवित्रमधनाश च सत्यज्ञानैकसाधनम्। असुरेन्द्राः शिरोमध्ये धारयन्ति® किमद्भुतम् ।।५९० ॥

सर्वेषां शम्भुयोगीनां" गुरुद्राणां पदच्युतम्।

1 यद्रजब्रह्मधारितत्-क. ख. ग 2 त्रिकूश्तत्वमायमौ-च 3 धराकलिङ्गराजेन्द्र :- 4 स-च लभ्यते-क. ग धायंतीति-क. ख. ग 7 योगानां-च

318 वोरागमोत्तरे

यद्रजः सर्वदा लोके विराण्मूर्तीव राजते' । ५९१ ॥

तद्रजः सर्वदा लोके गोगिभि: ज्ञानसाधनैः। दालखिल्यैः सहसैश्रा प्युप'मन्युपुरस्सरैः ॥५९२ ॥

दीक्षाङ्गशैवसंस्कारैः शतानन्दपुरुरवैः । सेव्यते स्वात्मविज्ञानं आत्मसाधनपेशलात् ॥ ५९३ ॥

रजोदर्शनमारभ्य ब्रह्मयोगीश्वराः सदा वालखिल्यदधीच्यत्रि° शतानन्दपुरूरवाः' ॥५९४ ॥

सर्वकर्माणि संत्यज्य® यद्रज: शाम्भवात्मकम् वीरमाहेश्वरार्णा च पादद्वन्द्वच्युतं शुभम्' ।। ५९४ ॥

1 विराण्मूर्तिविराजिते-च 2 श्व उप-क. ख. ग 3 दुधीचात्रि-च पुरुरैः च 5 कर्मान् परित्यज्य-घ. च प. पुस्तके एतावरपयनसमेव चतुर्थः पतल: समाप्तः कृत इतःपरं च प्रथमपटलारम्स:शयते।।

चतथः पटलः 319

आत्मानमिव कायेषु धार्यते ज्ञानसाधनाद्।। दीक्षां विद्युत्प्रभारूपां मोक्षपूजा2 मनोहराम् ॥ ५९६ ॥

घट पश्चकसंयुक्तां शिवागमपरिष्कृताम् । पश्चब्रह्मान्वितां विद्यां पश्चसू तकवर्जिताम्* ।।५९७॥

पुरातना: पुण्योदयाः' कांक्षन्ति प्रभवो बुधाः। तस्मात् सर्वप्रयत्नेन दीक्षाहीन नरं प्रिये । ५९८ ॥

चतुर्वेदधरं विप्रं0 सर्वतत्वसमन्वितम् । सुरामाण्डोदकमिव पश्य गौरि निरन्तरम् ।। ५९९ ॥

6 साधकान्-च 2 पुज्जां-क. ख. ग मरमाम्-च 1 कलश-क. ख. ग 2 वर्जिता :- क. ख. ग पुण्यनिधय :- क. ख. ग वापि-च वरानने-क. ख. ग

320 वीरागमोत्तरे

दीक्षाविहीनं द्विजनायकं शिवे ! वेदाङ्गसंस्कारपलित कायम्। प्रेतांत्मसन्धानसुराचिंत पूरं त्वं पश्य लोके सुरबिन्दुवद्यथा2॥ ६०० ।।

1 परि-च 2 तदा-च इति श्रीवीरागमे वीरशैवदीक्षा स्वरूपपादरेणवर्णनं नाम चतर्थः पटल:

-0 --

First Edition 1988

प्रथम मुद्रणम् १९८८

Copy Right;

The Oriental Research Institute, Mysore 1988 1

सर्वेऽधिकारा: स्वायत्तीकृताः 2

BL प्राच्यविद्यासंशोधनालयः मैसूरु १९८८ 3

0415 4

V67 5 1988 6

PUBLISHED BY 7

THE ORIENTAL RESEARCH INSTITUT? UNIVERSITY OF MYSORE, MYSORE 10

मैसूरु विश्वविद्यानिलय प्राच्यविद्यासंशोधनालय- 11

द्वारा प्रकाशित: 12 13 14

15

16 PRINTEO AT JAYANTHI PRINTERS, PAMPAPATHI ROAD, 17 JAYANAGAR, MYSORE UNIVERSITY * OF PENNSYLVANIA LIBRARIES

UNIVERSITY OF MYSORE ORIENTAL RESEARCH INSTITUTE SERIES-NO. 168

VIRĀGAMOTTARAM First Volume

CRITICALLY EDITED BY VIDVAN Dr. H. P. MALLEDEVARU, M.A, Ph.D. DIRECTOR Oriental Research Institute and Professor of Sanskrit, Department of Studies in Sanskrit, Manasa Gangotri, University of Mysore, Mysore.

Assistant Editors; Vidvan R. Rama Shastri Vidvan H, K. Siddagangaiah Vicvan N. S. Venkatanathachar

ORIENTAL RESEARCH INSTITUTE UNIVERSITY OF MYSORE, MYSORE 1983