1. Yogini_Tantram_-_Jivananda_Vidyasagara_1897

श्रीनृसिंहवीरतनत्रम्

पश्चिमकुलपतिना

वि, ए, उपाधिधारिणा

श्रीजोवानन्दविद्यासागरभट्टाचार्येण

संक्षिप्तं प्रकाशितत्स ।

~ दितौयसंस्करणम् ।

कलिकातानगरे

कलिकाता यत्रे

पण्डितसंकुलपति:

श्रीजोवानन्दविद्यासागर वि, ए,

PANDIT KULAPATI

JIBANANDA VIDYASAGARA, B. A.

Superintendent, Free Sanskrit College, Calcutta.

योगिनोत्तम् ।

प्रथमः पटलः ।

ॐ नमो महाभैरवाय ।

कैलासाधिप्वरारूढं षड्धरं परमेश्वरम् । पप्रच् छ गिरिजाकान्तं पार्वती वृषभध्वजम् ॥

श्रीदेव्युवाच । भगवान् ! सर्वधर्ममेञ्च ! सर्वज्ञानमय ! प्रभो ! ! सर्वचितं योगिनोत्तमं तत्क्षे वद जगद्गुरो ! ॥

माहात्म्यं कौत्सितं तस्मात् पुरा योगैकमन्दिरे । वाराणस्यां कामरूपे नेपालेऽस्मिन् मन्दराचले ॥

देवि ! प्रवच्यामि योगिनोत्तमसूत्रतम् । पावनं परमं धन्यं मोक्षैकफलदायकम् ॥

गोपितव्यं प्रयत्नेन मम लो प्राणवत्सल ! । यथान्यो लभते नैवं तथा कुरु प्रियंवदे ! ॥

एतत्तन्नं वारोहे ! सुरासुरसटुलंभम् । काञ्चनित देवता: सर्वाः श्रोतॄन्तन्मनुत्तमम् ॥

यद्वार्या: परमेशानि ! न तेभ्य: कथितं मया ! कथयामि तव श्रेष्ठात् बध्नोडहं परमं व्रया ॥

विदुलानितसमनाभदनतपंक्किबलाकिनोम । प्रहस्सम्भूतसद्यस्स्निग्धनवस्नेहसमयुचम ॥

सुप्रभमालावलोरम्यां मुक्ताकेशीं दिक्‌श्वराम । लोलजिह्नां घोररावामारकान्तलोचनत्रयाम ॥

योगिनीतन्त्रे

कोटिकोटिकिलानाथविलगनमुखमण्डलाम् ।

ग्रामाकलासमुच्चासकिरोटोच्छलमण्डलाम् ॥

श्रवद्वयकर्णभूषां नानामणिविभूषिताम् ।

सूर्यैकालेन दुर्लामत्तौचप्रोज्ज्वलसत्कर्णभूषयाम् ॥

मृतहस्तसहस्रस्तु कतकाङ्क्षी हसन्मुखाम् ।

चक्रहयगलद्वक्त्रधाराविस्फुरिताननाम् ॥

वज्ञसुग्धवराभीतिसंघोभितचतुर्भुजाम् ।

दन्तुरां परमां नित्यां रक्तामणिदरत्नग्रहाम् ॥

शिवप्रेतसमारूढां महाकालोपरिस्थिताम् ।

नागपादं शवहृदति दन्तिदंष्ट्रालक्षिताम् ॥

कोटिसूर्यप्रतीकाशं समस्तभुवनोज्ज्वलम् ।

विद्युत्पुञ्जसमानाभ्रलज्जटविराजितम् ॥

रजताद्रिसमं देवं स्कटिकाचलविग्रहम् ।

दिगंबरं महाघोरं चन्द्रार्कपरिमण्डितम् ॥

नानालङ्कारभूषाढ्यं भास्वत्त्रसर्णतनुरुहाम् ।

योगनिद्राधरं प्रभुं स्मेराननसरोरुहाम् ॥

विपरीतरतासक्तां महाकालेन संस्थितम् ।

श्रृङ्गेषुचञ्जलाङ्घ्र्याढ्यभङ्गप्रकटितमहोज्ज्वलम् ॥

शिवाभिघ्रैररावाभिः श्लिष्टां प्रलयोदिताम् ।

कोटिकोटिशरच्चन्द्रन्यकृतानखमण्डलाम् ॥

बुधापूर्णशोष्हस्तयोः गनौर्भिवाराजताम् ।

स्मरात्तमुखमध्याभिरक्तारक्ताभन्वितां तथा ॥

घोररूपैः सदा हानादेशरक्तापेश मैरवैः ।

महोर्मवकड ह्लेजयमुच्द्धपरिघूर्ण्यैः ॥

नृत्यद्धिवादन रैरानिघ्रष्ठ दिगंबरैः ।

एव मालायमध्ये या बद्धाच्चुपनिषेविताम् ॥

प्रथमः पटलः ।

श्रध्दुनां मृपु देवेशि ! तन्त्रराजं सुदुर्लंभम् ।

कथयामि तव स्नेहेन न प्रकाश्यं कथंचन ॥

ग्रतौ स्वेच्छया भक्त्या दासोऽस्मि ते प्रिये ! ।

गुरुमूलामिदं शास्त्रं गुरुमूलामिदं जगत् ॥

गुरुरेव परं ब्रह्म गुरुरेव शिवः स्वयम् ।

गुरोरस्य वशीभूतो देवास्तं प्रणमन्ति च ॥

आप व्याधिगलत्पादप्रचलनजलं यदि ।

पिबेदसृतभावेन यः स देवोपुरं ब्रजेत् ॥

सुरां यथापरसंस्कारां गुर्यानुज्ञाविधिः पिबेत् ।

प्रायश्चित्तं न तत्रापि वेदेऽपि स्थित एव चि

आप तत्त्वविदृद्धं वा गुरुप्रज्ञा कथ्यते यदि ।

अथवा समतां वेदैर्महारद्रवचो यथा ॥

सर्वं गुरोरसाय कार्यं तत्त्वज्ञानं विना ।

नाहेतं देवतेश्वर्यं नाहेतं गुरुप्रज्ञा सह ॥

नाहेतं प्रवते कार्यं न ममास्तीदं भुवने ।

गुरुरग्निगुरुः सूर्यो गुरुदेवो तथा प्रिये ! ॥

स्वर्गलोकी मर्त्यलोकी नागलोकी च वर्तते ।

अल्पज्ञोऽनल्पविच्छ्रो वा गुरुरेव सदाग्रतिः ॥

गुरुवद्रुपवेषु गुरुवत्सुतादिषु ।

गुरुपद्वी मर्देध्यान ! गुरुरेव न संशयः ॥

गुरोरच्छिष्टवत् प्रिये ! तस्मतोच्छिष्टमेव च ।

भोजनोयं न सन्देहो विकारषेदभोगगतिः ॥

गुरोरच्छिष्टं महादेवि ! ऋद्धादौनां सुदुर्लंभम् ।

गुरोरच्छिष्टं तथा प्रोक्तं महापूतं परम् परम् ॥

गुरुप्रा गुरुपत्नग्रा वा गुरुपुत्रेष वा प्रिये ! ।

मुक्तानां मुक्तिमात्रं वा योगश्रेष्ठाहर्षविंशति ॥

योगिनीतन्त्रे

चिरजीवी जराजीर्णविमुक्तबोल्लन्ते शिवो भवेत् ।

गुरुन्तिके यदि वसेत् पश्चाद्गहर्षेसुत्तमे !

भैरवाचारसम्पर्कस्तत्पादपरिचारकः ।

इह भुक्ता वरानन भोगान् भुक्ते देवौगणो भवेत् ।

रुपयौवनसम्पन्नैः रुद्रकन्यागणैः सह ।

असौ विहरति वीरों यावच्चन्द्रार्कतारकम् ।

प्रातरुत्थाय यो मर्त्यो गुरौ ददर्शनेनतं चरित् ।

तत्सुतं तत्तनयान वा प्रणमेद्दिधिपूर्वकम् ।

स सिद्धयति वरारोहे ! नात्र काचिद् विचारणा ।

यत्नाग्र्याया गुरोः स्थानं नित्यं प्रतिपदं तन्मुखः ।

गुरुं तत्त्वितापुत्पुत्रौर्विदश्य मानवः ।

प्रणमेद्गुरुतिसंयुक्तः स सिद्धो नात्र संशयः ।

गुरोः स्थानं च कैलासं गृहं चिन्तामणेःग्टहम् ।

वन्दालो कल्पपह्वाली वतार कल्कलता स्मृता ।

जलख्यातश्च सर्वं च गडातुल्यं प्रकोच्तितम् ।

गुरुगेहे स्थिता दास्यो भैरवः परिकोचिता ।

भव्यान् भैरवदंपांघ्रि भावयेत सतिमान सदां ।

प्रदक्षिणं क्रतं येन गुरोः स्थानं महेश्वरि ! ।

प्रदक्षिणौकता तेन समहोता वडवृण्ग ।

श्रीदेवयुवाच । गुरुः को वा महेश्वरदेव ! वद मे करुणामय !

तत्त्वोद्भयधिक एवायं गुरुत्वया प्रकोच्तितः ।

ईश्वर उवाच । आदिनाथो महादेवि ! महावालो च यः स्मृतः ।

गुरुः स एव देवेशि ! सर्वसम्लेढशना परः ।

श्रीवैष्णवे च गाणपत्ये तथैनद्वे ।

महागैवे च सौरो च स गुरुनाथ संग्रयः ।

मन्त्रवक्ता स एव स्थात् नापरः परमेश्वरि ! ।

प्रथमः पटलः ।

मन्त्रप्रदायकाले हि मातुर्षे नगनन्दिनि ! ।

प्रतिष्ठानं भवेतत्व महाकालस्य गृह्णरि ! ।

मातस्तु गुरुतां देहि ! मानवेऽत्र नात्र संशयः ।।

मन्त्रदाता शिवः पश्िे यजन्त्रं कुरुते गुरोः ।

तज्ज्ञानं कुरुते देहि ! शिष्योडपि गुरोःपदप्रजे ।।'

मृत एव महेशानि ! एक एव गुरुस्त्रत ! ।

प्रतिष्ठानं भवेतस्य मातृष्य महेश्वरि ! ।

माहातम्रे कौरितं तस्य सर्वग्रास्ये शु गृह्णरि ! ।

विशेषं मनु वच्यामि माहातम्रे गुरगोचरम् ।।

पशुमन्रप्रदाने तु मय्याद दद्य पौषष ।

वैरमन्त्रप्रदाने तु पश्वादि वंग्राति पौषषो ।।

महाविद्यासु सर्वासु पश्वाग्रत पौषषौ मता ।

ब्रह्मयोगप्रदाने तु मय्याद दद्य पौषष ।।

ब्रह्मयोगो महादेवी ! भेदरहडयां प्रकार्सित ।

गुरुपादोदकं पुष्कं सर्वतौर्थ्यावगाहनम् ।।

सर्वतौर्थ्यवगाहे तु यत्फलं प्राप्युद्यनर ।

तत्फलं प्राप्नुयान्म्रच्यो गुरुपादक्याजलात ।।

स ज्ञातः सर्वतौर्थ्येषु योडभिषेकं समाचरेत् ।

पोतं पूतस्य कुरते सर्वपापिभ्य एव हि ।

विधेषतो महामाये ! तत्कथ्याच्चिकवतां व्रजेत् ।

गुरोः पादरजो म्रृद्रं धारयेद यस्तु मानवः ।।

सर्वपापविनिर्म्रुक्तः स शिवो नात्र संशयः ।

तनु वै रजसा देहि ! तिलकं यस्तु कारयेत् ।।

चतुर्भुजो न सन्देहः स वैकुण्ठपरातभवे ।।

तद्रजो भचते येन एकस्मिन दिवसेपि च ।

कोटिसहायसपदं लभते स न संशयः ।।

योगिनीतन्त्रे

इति ते कथितं देवि ! रहस्यं गुरुगोचरम् ।

गोपनीयं प्रयत्नेन स्वकीयं कुलपौषकम् ॥

इति श्रीयोगिनीतन्त्रे शिवार्कोदयवर्णनं नाम द्वादशं पटलं समाप्तम् ॥

प्रथमः पटलः ।

द्वितीयपटलः ।

श्रीदेव्युवाच । परमानन्दसंदोह ! चराचरजगद्गुरो ! ।

श्रुतं ते गुरुमाहात्म्यं गुह्याद् गुह्यतरं हि यत् ।

मयाऽत्र श्रोतुमिच्छामि कालिं सकलतारिणीम् ।

कथिता सा महाविद्या सिद्धविद्या च यामले ॥

महामहाब्रह्मविद्या चामुण्डा तत्त्वगोचरे ।

ब्रह्माद्यपय महादेव ! रहस्यं कथया शिव ! ॥

ईश्वर उवाच । महामहाब्रह्मविद्या च विद्येयं कालिका मता ॥

यामलाख्या च निर्वाणमुक्तिरूपेति नराधमः ।

भ्रस्याऽऽुपासकाश्चैव ब्रह्माविष्णुशिवादयः ।

रहस्यं कथये देवि ! सर्वलोका उपासकाः ॥

कालिकाया: प्रसादेन सर्वे मुक्त्यादिभागिनः ।

सा कालिनां सहस्त्राणि जप्यानाश्च हि कोटिशः ।

तेषां भाग्यवशेनाऽपि कालिसाधनतत्परः ।

कालो च जगतां माता सर्वश्रेष्ठा निशाचिता ॥

कालोमन्र्रं जपेद् यो हि कालिपुत्रो न संशयः ।

व्यजसि लं परं चैतत् पुंसां परमं तथा ॥

सद्गुरुत्वं क्रियास्कासे त्वजसि लं जगन्मयि ! ।

कालिविद्या समासाद्या भ त्यक्त्वति कदाचन ॥

गतं शूद्रस्य शूद्रत्वं ब्राह्मण्यानाश्च विप्रता ।

मन्त्रग्रहणसामग्री तु सर्वे शिवसमा: किल ॥

द्वितीयः पटलः ।

नगरो निर्वारयास्या गड्ढं प्राप्य यथैव ताः ।

कालोऽनुग्रहादेव सर्वे शिवसमाः किल ।

मापि चेत् लब्ध्वा नागौ महत्सः पुरुषोत्तमः चेत् ।

तस्यैव जननो धन्या पिता तस्य सुरोत्तमः ।

तस्यैव पितरः स्वर्गं यान्ति यस्मात् सुदुर्लभम् ।

येन भाग्यवशादेव ! कालो वा समाश्रिता #

प्रागंर्सान्त हि पितरो नराणां पुण्यकरंष्याम् ।

कदास्माकं कुलेऽपुत्रः कालोऽनुग्रहुपास्येयत् ।

तदा मुग्निपुरीं प्राप्य विरराम सदैव हि ।

कालो तारा तथा चिच्चा गुरुयष भूरातिप्रथया ।

एकत्वे न च बोध्यंय भिदत्वे नरकं ब्रजेत् ।

ताराभिषष्यजीतं कालों कालौभिषष्यस्तु तारिष्यौमि #

छिन्द्रमाहिष्रमर्दन्या: करदाच्चत् पूजनं स्मृतम् ।

यदि वा पूज्यते देवि ! नान्यदैव न प्रपूजयेत् ।

कालोऽनेन च संभाध्य अन्यत्र पूजयेत् शिवे ! ।

या कालौ परमा विद्या सैव तारा न संशयः ।

एतयोर्भेदभो नानेदं भर्वान्त हि ।

उभां तत्कालकल्पे ताराकल्पे च ते मया ।

मौद्गल्युवाच । नानाकिधानं देवेश ! कथयस्य प्रियंवद ! ।

विशेषतो महादेव ! रष्यसं यत्सर्मेष्यः ।

दंक्षर उवाच । वर्षेसाला शुधा प्रोक्ता सर्वेमन्रप्रदोपनौ ।

तस्या: प्रतिनिधिदेवि ! महाग्रयड्मयो शुभा ।

महाग्रयड्‌म करे यस्थ तस्य सिद्धिरदूरतः ।

तदभावे वीरवर्ये ! स्काटिको सर्वोर्ससिद्धिदा ।

मथिसंख्यां महादेवि ! मालायाः कथयामि ते ।

पश्चविंशतिमिम्रों च पुष्टिस्थ सप्तविंशभिः ।

विश्वाकृधेनसिद्धिः स्वातं पश्चाघटनमन्वासदये । षष्टोत्तरशतेन सर्वां सिद्धिरेव महेश्वरि !!

एतत् साधारणं प्रोक्तं विशेषे कार्यमिनो मृदु । दन्तमाला जपे कार्य्या गले धार्या शुभा दृशु ।

ऋणनैर्यंदि कर्तव्या दन्तसंख्या तथा प्रिये !!

सर्वसिद्धिप्रदा माला राजदन्तेन मे कृपा । अन्यथा अपि च देवेशि ! मे कलेनैवमारादग्रीत् !!

सदृक्ष्यवाक्ये तु यत्संख्यां संख्या तु जपधोमयोः । तत् सृपुष्व महेशानि ! क्रमेष कथयार्हाम ते ।

यत् सदृशमयुक्तं लचं कोटिस्थथैव च । सर्वत्र परिसंख्येयमार्गाविशेषं महेश्वरि !!

विशेषे तु महेशानि ! विशेषमाचरेत् क्रचित् ।

मर्त्यादि प्रतिसंख्यायामष्टोत्तरं जपेत् प्रिये !!

माध्याह्नपर्ववितयं शिखा चाष्टकपर्वाभिः । जपान्ते च तथा मालां शिवस्य धारयेततः !!

रक्तपुष्पैध्य जपेन पट्टवस्त्रपुरःसरम् ।

देव्यै समर्पयेद्धोमन् फले तज्जपकर्मणा !!

साढ़ोपाढेन देवेशि ! रहस्यं जपकर्मणा ।

उक्तं सरस्वतीतन्त्रे तन्मात्राज्ञानोधि कार्मिन !!

करमाला महेशानि ! शिवप्रसादिक्रमेण च ।

मृपुष्व परमेशानि ! सर्वतन्नप्रसिद्धये !!

म्ननामामध्यमारभ्य कनिष्ठादित एव च । तर्जनीमूलपर्यन्तं प्रजपेद्यथपर्वाभिः !!

मध्यमाया मुले पर्वाणि मेहलेन समाचरेत् ।

षष्टोत्तरं जपेद्धि वि ! माध्याह्नादितयं त्यजेत् !!

शिवमाला वमश्यातां यक्तिमालां मृपुष्व मे ।

शतानामामध्यमारभ्य कानिष्ठादित एव च ।

तर्जनीयोमूलपर्यन्तं प्रजपेदेशरपर्वसु ।

मध्यमादितयं पर्वै तर्जन्या: परमेश्वरि !

मेकं जानौस्थित देवेशि ! तहयं न स्मृशेत कचित् ।

प्रष्टोत्तरजपे पर्व न्याद्यन्तहितरं त्यजेत् ।

नित्यं जपं करे कुर्यात न तु कायं कदाचन ।

कास्यरुपि करे कुर्यात्ताम्रालाभावे च मलिप्रिये ।

नित्यकर्मोचिंतजपो नित्यजाप: स ईरित: ।

ज्ञानं सतर्पणं होमो वलिस्नातमिष नित्यभाक् ।

मन्त्रोल्लोमाविलोमेन सर्वमालासु संजपेत् ।

केवलज्ञानुलोमेन प्रजपेत क रमालया ।

पुंमन्त्रं प्रजपेद् वि ! शिवसंभावमालया ।

शक्तिमन्त्रं जपेद् वि ! शक्तिसंभावमालया ।

स्नस्त्रमन्त्रं विना देवी ! सावित्रीं वेदमातरम् ।

सावित्रीं प्रजपेद वि ! करेण शिवमालया ।

चन्द्रमन्त्रं जपेद वि ! करेण शक्तिमालया ।

सावित्री जपने धस्ता सर्वदा करमालया ।

स्फाटिको मौक्तिको कौशि पस्त्वापि श्रेष्ठस म्भवा ।

वैष्णव्ये तुलसो माला गजद मस्तर्गयोभरे ।

त्रिपुराजपने श्रस्ता रुद्राचै रक्चच म्नने: ।

शस्यानभुस्स्तरौजे: श्रस्ता धूमावतो जपे ।

करपर्व समूता नाछ्या संप्राथिता सती ।

शस्ता च वगलामुख्य: सत्य सत्य मम ख्वरे !

मसार्कस्पित सत्ये यदूनाधकमथारिप वा ।

न सम्यक फलभाग्भूयात तत्कालियममा चरेत ।

ताम्रपात्रं सटू वेष्टं सर्वतलं जलपू रितम् ।

मकुग्रं सफलं द्रवि ! गृह्होलाचम्य कल्पतः ।

ग्रभ्यर्च्चा च शिरःपद्मे स्वोगुरुं करष्यामयम् ।

यज्ञाभावदनो वापि देवेब्न्रवदनोऽपि वा ॥

मासं पञ्चं तिथिष्चैव देवपर्वादिकं तथा ।

ग्राद्यन्तकालसुच्यार्ये गोत्र' नाम च कामिनाम् ॥

क्रियादयं कार्य्यडहमेषांन्यासमुसृजेत् पयः ।

चान्त्रः सौरसु सर्वत्र चान्द्रः स्वात्त्यथिचोदने ॥

चान्द्रोऽपि मुख्यः सर्वत्र भौणेसु क्रूरकर्मसु ।

ऋण्णदानं तथादानं पौष्टपथ्यादिषु प्रिये ! ॥

षान्दानं तथादानं पौष्टपथ्यादिषु प्रिये ! ॥

द्विते पात्रन्तरे मासौ नाच्चात्रिकः प्रोक्तः सावनो वर्षपर्वणि ।

एवं युगे युगे प्रोक्तः कलौ सौरस्तु सर्वतः ।

सौरे मासि शुभा द्रौच्रा न चान्द्रे न च तारके ॥

न सावनो मद्येग्रान ! यस्मात् सा विफला भवेत् ।

क्रियावतो वेदमयी चान्द्रमासेऽपि ग्रस्स्यते ॥

मुक्कपञ्चे शुभं सर्वमशुभश्र सितेतरे ।

प्रातःकालं समारभ्य यावन्म्रध्यान्तनं रवेः ॥

तावत्कर्मीषा कुर्वीत यः सम्यक् फलमोहत ।

कूरकर्मीषा कुर्वीत ग्रषेऽपि परमेष्ट्ररि ! ॥

गते तु प्रथमे यामे घटतौयप्रहरावधि ।

कालो नक्तं जपस्योक्तं पूजाकालमिति श्रुति ।

साढीयामे गते नक्तं सार्धीयामे स्थिते सदा ।

पूजाकालो भवेद्यास्मस्तत्सर्वग्रोपपाद' सदा ॥

निष्टे हे घटीके ये तु रात्रेमध्यमयामयोः ।

सा महावार्तिकाहिता तत्क्कतं चादय फलं ॥

यदि यज्ंञं छुतं यद्यत् ऋतद्व्र मोचसाधनं ।

तस्सवैमध्यं याति तथानन्ताय कल्पते ।

न नत्तं वैशत्यौरे सौरे मद्धासौरे च पैठके ।

न मध्याह्न विना देवी ! न ग्राहद्नग्रहयादिना ॥

शुचौ कार्य्या प्रयत्नेन शुक्रपञ्चाविभेदतः ।

मुक्तिकामः कृष्णपक्षे भुक्तिकामः सते तथा ।

भूतिकामे च कर्त्तव्यः कृष्णस्यापक्ष्ममार्हिनात् ।

शुभे काले शुभं सर्वमशुभाश्रित्तिर्भवेत् ।

उपरागे महातिथौ कालदोषो न विद्यते ।

वाराणस्यां विशेषेण सर्वदा सर्वमाचरेत् ।

सदाकृतयुगं तत्त्व सर्वदा उन्नतायुषाम् ।

विशेषेण दिवारात्रौ सभ्यायाश्च महानिशि ।

प्रत्यहं दृश्यते वृद्धो मुहूर्त्तोऽत्र पुनः शिवे ! ।

काङ्क्ष्याच नोदेत कदा सभ्ययोगादरानने ! ।

द्वितिभ्यां क्रोधतः काशो पञ्चाक्रोशो भवान्तरे ।

श्रायामप्रख्तो देवी ! नित्येयं नियदा शुभे ! ।

इयं निर्वाणगरो पारं ज्योतिर्मयौ शिवे ! ।

ब्रह्माण्डं स्थापयेत्यक्त्वा सकूटं वस्तुमानवम् ।

यत्न भ्रमयातो देवी ! चानिर्वाणमवाप्नुयात् ।

सर्वक्षेत्रेषु कर्त्तव्यं वाराणस्यां द्विजार्पणम् ।

वाराणस्यां द्विजस्थानं ब्रह्मायोगारातिस्थथा ।

निष्कामे कम्मनश्यस्थ सर्वं निर्वाणकारणम् ।

गङ्गादिमुत्तिच्चैवादौ ज्ञानादियोगतस्थथा ।

मतं पूतं नयेत् काङ्क्ष्यां मुक्तो ममोपदेशतः ।

न वासोऽन्यात ये यस्मान्मुक्तिः कादाचित् विना ।

तत् यद्र्यत् क्रतं कर्म तदनन्तफलं लभेत् ।

सद्ययं हि भवेत् सर्वं हृदां सिद्धिमवाप्नुयात् ।

तत्र सांयोगिकं पुंसं तन्त्रं चैव विमुञ्चते ।

तत्साहं तत्स्वरुपेण पुष्णामि नान्यथा शिवे ! ।

स्वल्पे तिथिकालेऽपि श्रियाकालगतिर्‌भवेत् ।

काले खलु समारभ्य श्रकालेऽपि समापयेत् ।

सभ्यायां पतितायान्तु गायत्नां दशधा जपेत् ।

ततः कालोचितां सभ्यां कृत्वा कर्म समापयेत् ।

इत्येवं कथितं तुभ्यं यत् पृष्टं गिरिसंभवे ! ।

इतः परतरं किंचित् तदनुज्ञां तव मानेस ।

॥ इति श्रीगीतार्णवतन्त्रे डेभीश्वरसंवादे चतुर्विंशः प्रतिभासर्गः ॥

॥ इति द्वितीयः पटलः ॥

॥ हृदयौजः पटलः ॥

श्रीदेव्युवाच । भगवान् ! प्रभयाधौष ! देवदेव ! जगद्गुरो ! ।

युज्यस्य वार्तां देव ! स्वरादिवारणं तथा ।

चित्रं भवेत् कथं नाथ ! रुपया परया वद ।

नाशु नातात जगतां स्वां बिना परमेश्वर ! ।

श्रीश्वर उवाच । कथयामि तव श्रेष्ठात् कवचं वारणं महत् ।

युज्यस्य च वरादेश चित्रं डि षणनन्दिनि ! ।

प्राक्तनेन वाक्येन ऋाथयामि सुरुपुष्व तत् ।

ॐ नमो भगवति ! वच्मसृक्खले ! हनु भञ्जयतु खादतु रक्तं

ऐं पिश्र कपाले रक्ष रक्ष ! रक्तपटे ! भस्माच्छि ! भस्मलिनस्मरोरे !

सद्योजातप्रकारनिविचते ! पूर्वां दिशं बस्तु दचिष्णां दिशं बस्तु

ध्रुंष्मां दिगं बस्तु नागार्तं धनाय ग्रहपलोत्रं बस्तु नागपतिं

बस्तु प्रतिभूतगरूवादियौ ते कौचित् पुनेकाक्षान्यों चहतु अत्र

रचतु राधो रचतु खानिकां बस्तु जलमच्छाबले ! क्षोभि कोटि-

लोड्डिश्रताबलिवलाराग्निवस्मप्रके ! हूं फट् हूं श्रीं फट्

द्वातायपटलः ।

हूं हूं क्रों फट् फट् सर्वपशुभ्यः सर्वदुष्टोपद्रवेभ्यो क्रों फट् पशुपेभ्यो मां रक्षतु ।

हृतोदं कवचं देवि ! सुरासुरदुर्लंभम् । गुह्यादिगुह्यतरेष्टं सर्वकामसमु योजयेत् ॥

न देयं यत्र कुत्रापि कवचं मन्त्रुसंहितम् । दत्ते च सविधानतः स्यात् योगिनीनां भवेत् पशुः ॥

दयाङ्क्ताय वौराय सत्पुलोनाय योगिने । सदचाररताय च निजिन्ताग्रेषभतवे ॥

श्रीदेव्युवाच । शृणु हि कवचं दिव्यं लब्ध्वामुखाभोजनिगतम् । इदानीं श्रोतुमिच्छामि जगदश्यकरं परम् ॥

ईश्वर उवाच । श्रृणु देवि ! प्रवक्ष्यामि जगन्मोहनकरं महत् । नारदेन पुरा पृष्टं मयि कैलासमूर्धनि ॥

कथितं कवचं तत्रैव सर्वमोहकरं मया । तैनैव कवचेनैव नारदो ब्रह्मसद्भवः ॥

मोहयामास त्रैलोक्यं भिक्षा हि कलङ्कप्रियः । तत्सद्भवमालोक्य विष्णुराह विधे: सुतम् ॥

कयं वा मोहितं सर्वं बद्ध मे कारणं मुनेः । तत्सर्वमभवदिष्टं विष्णुराह समुद्रजाम् ॥

कैलासशिखरासीनौ महादेवं जगद्गुरुम् । पप्रच्छ नारदो धीमान् सर्वलोकहिते रतः ॥

भारद उवाच । कालिकाया महाविद्यां शृणुतां महतीं प्रभो ! किमितस्याः फलं देव ! किमितन्मोहनं भवेत् । केनोपायेन समरे त्वां मे वद गद्‌अर ! ॥

ईश्वर उवाच । विकले गोपितं देवि ! क्लेशिकालं प्रकाइतम् । कालो दिगम्बरो देवौ जगन्मोहनकारिषौ । तच्छृणुष्व सुनिर्मेष्ट ! त्रैलोक्यमोहननिबददम् ॥

अस्य कालभैरव ऋषिरतुष्टुपच्छन्दः ऋषभगनकालो देवता सर्वत्र मोक्षणे विनियोगः। एँ क्रों हूँ क्रः स्वाहा विवादे पातु मां सदा। कीं रदनिषकालीकादेवतायै सभामध्ये जयप्रदा। कीं क्रों खेङ्कारिणी ! घ्रें हौं म्रिय म्रिय कीं क्रों लोलिक्यवश- मानय क्रों हौं कीं मां रक्ष रक्ष विवादे राजगीहे च द्वाविंशत्य- धरापरा ।

ऋद्धिराज्ञसे वेताली सर्वत्र रक्ष मां सदा । कवचैर्वंजितं यत् तत् मां पातु कालिका ॥ सर्वत्र रक्ष मां पातु देवौ समाप्रसृरिप्स्योः । एतेषां परमं मोहं भवद्नाग्ये प्रकाशितम् ॥

सदा यस्तु पठेद्यापि त्रैलोक्यं वशमानयेत् । इदं कवचमालां पूजयेद्धोरकामिनोम ॥ सर्वदा स महतां चाधिपोडितो नाम्ना संग्रयः । ऋष्याद्युः स भवेद्रोगी कथितं तव नारद ! ॥ धारयां कवचस्यास्य भूर्जपत्रे विशेषतः । समन्वितकवचं धृत्वा इष्टकामसिद्धिः प्रजायते ॥

शक्ताष्टम्यां लिखित्वाग्रत्नौ धारयेत् स्वर्णपत्रकैः । कवचस्यास्य माहात्म्यं नाथं वद्‌चं महामुने ! ॥ गृहीतां धारयेद् योगी फलार्थी दृढव्रतो भुजेत् । इदं कल्पद्रुमं देवी ! तव शक्त्या प्रकाखते । गोपनीयं प्रयत्नेन पठनोयं महामुने !!

विष्णुरुवाच । इत्थं कवचं नित्यं महात्मनोः प्राप्यप्यताम् । प्रवश्यं वशमार्याति त्रैलोक्यं ते चराचरम् ॥

शिवेन कथितं पूर्वं नारदे च फलेषिते । सप्ताष्टादशरात्रेणापि मोहितत्सु चराचरम् ॥

पुरासुने ! जगदम्बा ! प्रमथेश ! वरप्रद !

श्रीतत्त्वामुपकाराय बुद्धि योगं सुविस्तरम्‌॥

धनाशु लभते राज्यं येनाशु लभते सताम्‌।

येनाशु लभते ज्ञानं येनाशु लभते धनम्‌।

येनाशु लभते कीर्ति येनाशु लभते सुखम्‌॥

देवेशं उवाच । मृपे देवि ! प्रवक्ष्यामि यस्मां लब्ध्वा परिरिच्यसि ।

उक्तं फेलकारिपुत्रेन नीलतन्त्रे च विस्तारम्‌॥

श्टानां विस्तारहेतुं कययामि शृणुचिच्छते !!

उद्देतु पथि मे भानुबन्ध्रे वा पतते भुवि ॥

यदि मृषाति पाथोधिनं मिथ्या च कदाचन ।

योगराजोऽस्मदेयानि ! भव्यर्थोऽयं सदेव हि ॥

धिष्ण्यचक्रं यथा डिण्डिमं त्रिमूललक्ष्यं यथा मम ।

कुलिङ्ग देवतारातस्य तथा योगी भयोदितः ॥

यथेव निहितं देवि ! ब्रह्माणः कमलासनम्‌।

तथैव निहितो देवि ! योगोऽयं नात्र संशयः ॥

कल्पहदो यथा देवि ! शाकाक्षापरिपूरकः ।

श्रयं योगवरं देवि ! तथैव प्रतिकोर्तितः ॥

राज्यार्थे च कुलार्थे च सततार्थे स्वार्थेपि च ।

श्रायामप्रकृतो देवि ! भोङ्ग्याश्रुलसक्रमते ।

यस्मार्थे च धनार्थे च कौत्सार्थे राजते शुभे ।

तथा मानमते देवि ! तत्तत्स्व विनायने ॥

स्वर्षं वा परमेशानि ! भण्यार्थं भूरिपत्रके ।

लिखेद्यन्न वरारोहे ! सारिपक्षा सर्वसिद्धिदम्‌॥

राज्यार्थी च धनार्थी च पुत्रार्थी कौत्सिन्कामकः ।

हृद्यार्थो विलिखेदेवि ! लेखन्या सुरमणोहरम्‌॥

स्वर्णयष्टाक्षरुलाया: कनिष्ठाया: प्रमाणतः ।

ज्ञानार्थं दुर्गमूलेन चान्यार्थं द्वेवया लिखेत्‌॥

ब्राचम्य पुरतो देवी ! नत्वा च गुरुचरणकम् ।

उत्तराग्यासुखो भूत्वा पूजयित्वा च तर्पणोम् ।

कुञ्चुमं रोचना जटामांसी चन्दनमेव च ।

काश्मीरं कस्तूरी लोचां सिन्दूरं च वरानने ! ।

सर्वमेकत्रनादौ घटकोष्ठचक्रमालिखेत् ।

तन्मध्ये विशिखेतारां सार्द्धवेदाच्चरीं पराम् ।

सार्द्धपद्माच्चरीं वापि तन्मयो वेदमध्येगम् ।

' साध्यं ' लिखेततश्च साध्यं श्रृणुष्व ग्रभुवासभे ! ।

ग्रामुकस्यामुकं वाक्यं वगौजुरुक च कुर्व्वन्ति ।

ग्रामुकस्यामुकं ज्ञानं सिधिं कुरुक च कुर्व्वन्ति ।

ग्रामुकोनां शुभं पुत्रसुत्पादयोस्पादयेतौ च ।

ग्रामुकस्यामुकं धनं देष्टि दृष्येष्टौति कार्म्मिन् ! ।

एवमेव क्रमेणैव साध्यं संलिख्य यन्ततः ।

कोविदोनान्तु दौर्घ्यवर्षाणां घटकोषे घट समालिखेत् ।

हत्तमष्टदलं पद्मं सुष्टष्टं सुमनोहरम् ।

ग्राष्टपद्मं लिखेततश्च किज्जल्कयुगलं युगम् ।

ग्राष्टपद्मं भ्रष्टवर्षाणां वच्यमाषाणं लिखेत्सत: ।

' वाग्भवं भुवनेशान्तीं कामं हुँ' प्रष्ठयं तथा ।

मायामन्र्रं ततः श्वाह्रा पूर्वादिक्रमतो लिखेत् ।

चतुरस्रं चतुर्दारमेवं यन्त्रं समालिखेत् ।

ज्ञानास्त्रौ च सिष्ययोगेऽपि भन्यानल त्वरतोदये ।

गुरोः शक्ते तथा सोमे मङ्कले वा बुधेऽद्रिक च ।

ताराभ्यां मातृकाभ्यां भजेक्कलं समाहितः ।

पौतवक्खे ष संवेष्ट्य जतुमा परिवेष्टयेत् ।

पञ्चवक्खे ष तत्तेन बन्धनीयात् साधकौत्तमः ।

स्वर्णपौठेषु संख्याय संख्यानमाचरेत् कतौ ।

वतोयः पटलः ।

भूमिस्थां न तनुं कुय्यात् न निर्माणे न संरच्तम् ।

विदौर्ष्यं लक्षितं वापि नैव कुय्यात् कदाचन ॥

मायामे प्रक्षितो देवि ! घोटकाङ्गुलमानतः ।

घटं कुय्यात् प्रयत्नेन सर्वहस्तिमनोहरम् ॥

राज्यार्थी काञ्चनेनैव पुजार्थी रजतेन च ।

ताम्रेष चैव युथार्थी सुदानार्थ घटक्षरेत् ॥

तत्र मुक्तां प्रवाललक्ष मरिणं रजतकाञ्चने ।

धान्यं शिबा सुखं तस्य पक्षतः प्रतिपादयेत् ॥

चौमयुग्मे न रक्तेन प्रच्छन्ना प्रयतः सुधीः ।

प्रष्टाङ्गुलस्वर्णंप्लो चतुरङ्गं समन्वतत् ॥

तत्र मन्त्रं लिखिखिलैव घटे संस्काप्य यत्नतः ।

चतुःषष्टिपचारेषु यजेत्तारां परां शिवाम् ।

राजके पुष्पके देवि ! घोटकाच्छादनं कुले ॥

किञ्चल्लोकेर्मिश्रितं देवि ! बलिमादाय पूर्ववत् ।

निवेदयेद्भक्त्या बलिमन्नो ष मन्त्रावित् ॥

पश्चाद्रुतः पश्चगव्यैः स्वापयित्वा च पूजयेत् ।

मष्टोत्तरसहस्रन्तु हुत्वा साधकसत्तमः ॥

तत्युटोपरि देवेशि ! पुष्पाञ्चलं विनिदिपेत् ।

भूमिं ग्राममितां दद्याद्राज्यमिच्छति कामुकः ॥

दक्षिणां युदकामो च काञ्चनाभौ महेश्वरी ! ।

शालग्रामाभिलाषीणां स्वर्णेरेखाङ्कितालंकृताम् ॥

राजसिद्धैः प्रदद्यात्तु अन्यथा नाश्र काञ्चनम् ।

भोजयेद् ब्राह्मणान् धौतैः कमण्डलुकपालवैः ॥

ततस्तु साधयेद्यन्त्रं पुरूषो दक्षिणे धुजे ।

नारो वामभूजे चैव शृङ्गयुक्त कायद्गोचरे ॥

इत्येवं कार्तित रस्यों न देयं प्राणेभ्योऽपि ट्टे।

प्राप्त योगिनीसाक्षिणो महामकारान्नै देवोऽर्च्येऽपि न गुरुभ्योऽपि नित्यार्के

देवयुवाच। शैवदेव ! अग्निदेव्य ! सुरारिदुर्गेऽनमखन्ते !!

देवतायै नमः । इष्टदेव ! अग्निदेव ! सुरारिदुर्गानामसाधनम् !!

धन्यं पुष्टिवतां राष्टां राज्यादिकवयोजुषाम्।

स्त्रियां तु सिद्धसंख्यानां सर्वभोगविलासिनाम् !!

श्रीईश्वर उवाच। भक्तिवश्यस्तत्फलान्नि विधिविषोष्टाने तथा !

मारकं परमेशानि ! षट्कर्मेन्दं प्रकुर्वीततंम्।

तारिणी कालिकां दिव्यामधिष्ठस्य जगन्मयी !!

कथंयामि तव श्रेष्ठात् ब्रतः सिद्धिकारं परम्।

रत्निवर्षी रमा ज्येष्ठा मातङ्गी कुलकामिनी !!

दुर्गा चैव भद्रकाली कर्मोदौ कर्मसिद्धये।

घोडाघेतवपचारैष यजेद्धौरः ऋद्धियाकृतः !!

घूर्त्यागारे महारक्षे देवतातनेडपि वा !!

पञ्चकर्म प्रकुर्वीत मारणान्तु मवोपदि।

तद्माचे पिठभूमौ वाऽप्यांऽसि कथयामि ते !!

मुण्डं दिग्बरं श्रेयं द्वीपिञ्चमं डितोयकाम्।

तद्भावे रक्ताचोमें नान्यहदयं प्रकट्यतेत् !!

स्वर्णमादी हितीये चै राजतं स्वर्णभने हिला !!

विधिवच्चेष्टने तस्मै कपालि मारणं भवेत् !!

विप्राण्योऽपि नरः प्रोक्तो युवा च षट्सुर्वर्षिकः !!

पदुम्मिद्वय्याधितेते माखा तत् सुभाषित !!

भावे स्काटिको जय्या इन्द्राचैर्वा जयेत् प्रिये !!

चतुर्थः पटलः।

स्तदौ वा कोमले वापि विष्टरे वा सुरेखरि !

सुप्ते वा योनिके देवि ! त्वंषि व्याप्तप्रिया !

एकाङ्गे विहस्ते वा चतुर्हस्ते वसन्तत:॥

स्थिरासनशरैरतं सम्यक् स्वाभयं तत्त चिन्तयेत्।

भयजे जाते महेशानि ! भैरवोक्तसमनु जपेत्॥

विषयुन्म' वचजाले हनयुम्मत:परम्।

सर्वंभूतान्तः कूष्मा̐न्डवातो भैरवो मनुः॥

ततो मृत्वलिं देव्यातं साधको धर्मेसम्भृतम्।

प्रणवत्येन महेशानि ! तद्र्मंकौलकश्वरत॥

सूयँवारादियोगेन पञ्चकं समाचरेत्।

घनौ च मारणं देवि ! निशितं वौरवश्ते !

रातियोगे'च कर्त्तव्यं सर्वकर्मं शचिक्किसते !॥

प्राग्विदानं प्रजपेत सम्यक् स्वमन्नमयुतं ध्रवै॥

प्रयोगस्य फलावासौ स्वसरचाकारं महत्।

ततः साध्यदिने मन्त्री याममालो गते निशि॥

मादिभिः पञ्चभिद्रैै यजेत कुलविनाशिनोम॥

दिग्वार्ता गालिताम्रेणशूलकर्‌काटिकां

कुलकोलातिकां

प्रक्न्रियुक्तो जपेदिचिां सदा त्वां मनसा स्मरेत॥

लव्धसिद्धि‌ं महेशानि ! शक्तिपूजा पुरःसरम्॥

प्रत्यहं भोजयेद्दिप्रां कौशिकाब्धान दिनान्तरे॥

मांसं मद्यं तथा मछ्यं इनिद्रक्रिी यतं यतस्म्॥

दचिपां गुरवे देव्यात गुरुरूपेय ध्याम्रभि॥

एवमुताविधानेन दिग्भ्यो वा वीरपुजकः॥

यदि कुल्यात महेशानि ! देवक्नोप तथा मयिल॥

नापेदा जायते काम्ते ! शावध्यं फलमाग्मभवेत॥

महाप्रथीगे देवेशि ! श्रवणाच्चाग म्लि हरत॥

पूजान्ते सततं देवि ! तन्मानसेवैक्रिमर्चयेत् ।

विधिः सर्वत्र कथितो दिव्यवैराप्रक्रमात् ।

क्रमेयं फलसमाप्तौ व्यत्यये पातकी भवेत् ॥

ईश्वरं क्षितितं तुष्टं सम्पूज्य षट्कर्मयोगतः ।

गोपनीयं खले दुष्टे पशुपासमरसकविधौ ॥

श्रोत्रेक्षुवाच । सुराध्या: किमविधा देव ! शक्तिनर्वा कौटिल्यो शभा ।

घट्कर्मेसु यथायोग्यं वद मे करुणानिधे ! ॥

ईश्वर उवाच । साध्वी ध्यान्तिकरो प्रोक्ता वैष्णवी च स्काटिकी शभा

स्तम्भने डाकिनी श्रेया विहेषे पैष्टिकी मता ॥

उच्चाटने तथा जोड़ी मारणे भैरवी मता ।

एतासां लक्षणं देवि ! कथितं कुलमोहने ! ॥

पञ्जनौ ग्रान्तिदा प्रोक्ता वश्ये च श्यामिनौ मता ।

स्तम्भनोच्चाटने देवि ! प्रयस्ता नागवसभभा ॥

मारणे च तथा शस्ता डाकिनौ शत्रुसूदिनी ।

गौराङ्गी दौर्घकेशी या सदा चामृतभाषिणी ॥

रक्तनेत्रा सुशीला च च पञ्जनौ साधने शुभा ।

मधुमद्भिकारो चेष्टा श्यामिनौ मातृ भजिनि ।।

दौर्घाङ्गी सा श्यामिनौ श्याज्जगद्वशङ्करिपो ।

समाङ्गी शुद्धदेही च न खर्वा नातिदौर्घिका ॥

दौर्घकेशी मतपुष्टा रक्तमाषा च नागिनी ।

कष्णाङ्गी च कमपाङ्गी च दन्तुरा मदतापिता ॥

कृष्णकेशो दौर्घवेषा सदा निष्ठुरवादिनी ।

सदा कृष्णा दौर्घदेही महाकालपरायणा ॥

निरङ्गा ह्रस्वदेहा च निद्रालुर्वड्भभिका ।

प्रीयं सा डाकिनौ प्रोक्ता मृत्युयोगे प्रयस्तते ॥

एतास्तु ज्ञात्वयो देवि ! सर्वंजातिससाधवा: ।

चतुर्थः पटलः ।

॥ सुरतर्यश जातपुत्रादिका: शुभा: ।

पुरषस्य पूज्या भक्तिभावेन कामिनी ॥

देव्युवाच ।

श्री देवीन च मन्त्रेषु मन्त्री घटकर्मंभाग्भवेत् ।

तत्तद्यंत्रं महेशानि ! यथाशयं तव वश्रभा ॥

ईश्वर उवाच ।

ऐकादशं कालिकायास्तारारायास्तु त्रिवोजकम्

वज्रवैरोचनो यो मनुरेकादशाक्षरः ॥

सर्वतेजोऽधिकारी च मनुराख्यात एव चं ।

बहुनात्र किसुत्तेन गुरू मतप्राप्तवस्तु मे ! ॥

केवलं शक्तियुक्तस्य जपेदेवों समाहितः ।

प्रत्यक्षं फलसिद्ध्यर्थं नान्यथा वीरवन्दिते ! ॥

खलो यदि फलप्राप्तः सफलो यदि निष्फलः ।

भवेदेतत् महेशानि ! तदा सर्वं शथा भवेत् ॥

ग्रहं धाता तथा पाता रक्षाम्युद्योगिन् त्रिके !

तथापि न हि सिद्धि: स्यात् चित्रमेतद्गतागते ! ॥

एवन्तु मारयं देवि ! विशेषात् कथयामि ते ।

सान्तं वक्रिसमायुक्तं वामनेत्रविभूषितम् ॥

क्रीं हूं हूं नमुकं मारय मारय स्वाहा । क्रूच्युरं तु

देवि ! नमुकं मारय,मारय ।

चतुर्दशाक्षरो मन्त्रः स्वाहान्तः शत्रुनाशकः

खादिराज्ञारमादाय कुञ्जाष्टक्यां विशेषतः:

लेखयेत् पुत्तलीं ग्रन्थरूपां लौहपात्रके ।

निधायां मस्तके नेत्रे बाणाटे हृदये करे ॥

मामो गुरो करौ पादौ हृदये कमोक्तेन पदहये ।

मन्त्रवर्णान् समालिख्य प्रातिष्ठां तत्र कारयेत् ॥

संहारमुद्रां मद्धा तु ध्यायेदेवं जयप्रदाम् ।

दौर्घाकातरौ कष्यावर्णां सदोषैष्ठानमसृककाम ॥

ॐमुखडयुगलं रक्षते चर्वयन्तीं दिगंबरौम् । प्रातुनाशकरौं देवौं ध्यायेच्छतुरुदयाय च ॥ एवं ध्यात्वेष्टकाचूर्णौंवोमहस्तेन गृढदि ! ॐ गतुनायकतौ नम इति दत्वा महेश्वार !

शरिद्राजूर्ससहितां धारां दद्यादनेन तु । पशमुकस्य प्रोणितं पिब पिबेति तत्य्परम् । मांम खादय खादय क्रों नम इति मन्त्रतः ॥ मध्यांक मध्यात्रौ तु पूर्जायत्वा शताष्टकम् । जपेदेकादशाहे च रोगः स्यात् नात्र संशयः ॥

एकादधिकैकविंशाहे मृत्युरेव रिपोर्ध्वम् । श्रथवान्थ्येप्रकारेण शतभुजयसमहं वंदे ॥ पुज्जोग्रकृत समादाय पूजयेदुष्णावारिषा । विपरोतक्रमेणैव जपपूजादिकं चरेत् ॥

महादेवाय नम इति पुज्जोग्रकृत समादरेत् । शिववारं नम इति मन्त्रया गठनाद्य समाचरेत् । पशुपतये नम इति प्राणान संखापयेतत: ॥

लौहपात्रे महेशानि ! खादिराग्नारयौगत: । ग्रहुप्रतीकर्त्तं लिखथ्य तत संखापयेच्छिवम् ॥

ततो ध्यायेत्महाकद्रं ध्यानं गृहू समाहित: । ग्रहोवेदच:स्थतं कद्रं स्वलदनिसमप्रभम् ॥ वामहस्तधरं केयं दधिष्यप्राष्कर्षणम् । मरचर्मास्वरं देकं महाव्यासादिवेष्टितम् ॥

पिनाकाभयिष्यग्रह इवादिग्रा ग्रहप्रद ! । मूलपाषये नम इति खापयेत साधकोत्तम: ॥ महेश्वराय नम इति पावादिना प्रपूजयेत । ईशानादिं तथा मूर्द्ध्नं युतक्रमेण प्रपूजयेत् ।

वतुर्थः पटलः ।

प्रणिकोषादिप्रियेतत्' सूर्येरोला महेशकृत् !

यः शिवः मनन ॐ मूलमष्टाविंशति संजपेत् ।

ॐ नमयेतिं वामेन करेण तु विसर्जयेत् ।

प्रणित केशव विष्णो हरि सत्य जनार्दन ! ।

हंस ! नारायण ! स्वाहा मन्र्रमेव सकृज्जपेत् ।

ॐ नमो भगवते वासुदेवाय स्वाहा इति यः शिवः नमः ॥

रत्यपि सकृज्जपेत् ।

एवमेकादशाहेन यत्नेन मदनसञ्ज्ञसा ।

प्रवश्यं जायते देवि ! सत्यं सत्यं त्रिलोचने ! ।

कथयामि महादेवि ! वैरस्तभनमुत्तमम् ।

सुभकारस्य पयानादनयीत् पिठरं जनम् ।

एकः स्वयंदिक स्फुटं यत् कतं साधकोत्तमः ।

ज्ञानोय च उभयामध्याक्र्म्म घय्युमितं तथा ।

निःशिष्य पिठरे गुष्कनालिकापलविस्सरम् ।

भस्मोपरि च संस्क्षाप्य वाटिकाया सुरेखकृत् ! ।

एषानां विषं कला शान्त्यर्वरी महेश्वरे ! ।

पुनर्मध्यार्ककाले च निर्जने सति भाविनि ! ।

चतुर्दिक्षु वाटिकाया गर्त्तेस्थ निकटातल प्रिये ! ।

तत्त्वावतोमं भूमिं चौरेभ्यो रक्षयामि च ।

प्रफुल्लमनसा देविं ! भूमौ परिग्रहक्ष्षरत् ।

तावतोष्ठ ततो भूमिं वामावर्त्तेन भाविनि ! ।

परिक्रम्य पुनस्तत्र गर्त्तेस्थ निकटं ब्रजेत् ।

तत्रैव निर्जने गर्त्ते घलाकां लौहनिर्मिताम ।

रोपयित्वा तदुपरि पिठरं सघृतावकम् ।

संस्क्षाप्य मत्र्नः संपूर्ये ततस्तं मृन्मात्रजेत ।

गतिस्थम्भं भवेदेव ! चौरादीनां तथा खलु ।

प्रयं योगवरो देवि ! दुलंभो वसुधातले ।

पिशाचभूतवेतालकुष्माण्डनॄररत्नसाम ।

दानवां तां वशीकृत्य गतिस्तत्रैव प्रजार्थी ॥

धनपुत्रसमृद्धिस्तु वर्धतेsधननिर्मितां तथा ।

दिने दिने धनं ददिज्जोयते नात्र संशय: ॥

इति योगिनोत्तमे देवोवरसर्वदादि चतुविचारतिसाङ्गस्य चतुर्थ: पट

पश्चिम: पटल: ।

श्रोदेव्युवाच । भगवान् सर्वधर्ममज्ञ ! लोकानुग्रहकारक ! ॥

साधनं सर्वसिद्धस्य सर्वाङ्गपरिपूरकम् ।

ग्रव्यायां सभ्वनमादौ वच्येडहं परमादृतम् ।

साधंयामगतयान्तु निग्रहायां साधकोत्तम: ॥

भूत्वा दिगंबर: सम्यगाचर्य विधिवत्सदा ।

श्रभ्यस्य मूलमन्त्रेश ग्रव्यायां तत्न संविश्रेत् ॥

गुरुं परगुरुं चैव परापरगुरुं तथा ।

परमेष्ठिगुरुं चैव वंदेऽहं शिरसा हरन् ॥

दक्षिणे च भुजोत्तंङ्ग श्वश्रग्नवासिने नम: ।

ततो मायासनाय नम इत्यश्रयेsच्चिकुर्वे ! ॥

ग्रव्यां ग्रव्यातले देवि ! प्राणवं वाग्भववषट् ।

लिखित्वा चम्य यद्बेन समनकोत्कर्षविधामत: ॥

प्रणवं मषीधाराश्चैव विलिख्यि चेष्ट्माहापदम् ।

प्रतिसरे रक्त रक्ख मां हुँ फट् स्वाह्या युतम् ॥

अनेन मनुनाथ देवि ! शिखां बद्धा विधानत: ।

आज्ञाकरण्यासकृत्यसौ मारडकान्यासमेव च ॥

भूतग्रामादिकं कृत्वा हृत्पद्मे परमां शिवाम् ।

ध्यात्वा भक्तया समभ्यच्च्रौ मानसे: साधकोत्तम: ॥

पश्चिमः पटलः ।

श्रध्यातले प्रश्नोयतां मन्त्रोपरि वरानने ! । प्रश्नवश्य ततो देिव ! वटुकेभ्यो नमस्ताथा ॥

इति मन्त्रेऽ मनसा वटुकं पादादिभियेजेत् । तत्स्तु वटुकवोजेन समन्वाज्जलधारया ॥

वीजप्राचौरमाचिन्त्य सङ्कल्पश्च समादरात् । जपं कृत्वा समर्प्याथ विधिना परमेभ्वरि ! ॥

पुनः सङ्कल्प्य देवेशि ! कुर्यात् सर्वक्रमं शिवे ! । होमं तर्पणमाचरेव शिष्येकं ततःपरम् ॥

विप्रस्य भोजनं चैव श्रभावे दिगुणं जपेत् । काञ्चनं दद्यियात्तस्माद्वाराच्छिद्रावराङ्घ्र्रेत ॥

संप्रोच्य वटुकं देिव ! छामस्खे ति विसर्जयेत् । एवमुक्ता महादेिव श्रध्यासाधनमुत्तमम् ॥

मन्त्रसिद्धिकरं श्रौत्रमस्मत्सायुज्यदायकम् । ऋथ षृणु त्रिवाटस्य चतुर्‌वाटस्य साधनम् ॥

गत्वा तु त्रिपथं वापि चतुष्पथं वरानने ! । प्रश्नेमेदं गुरुंभ्यश्च म्राणिधरौति च मन्त्रतः ॥

तच्चा यथिलं वज्राढ्यो निबध्यः साधकोत्तमैः ॥

शमशानवासिनो ये ये देवाः दैव्याश्च भैरवाः । दयां कुर्वन्तु ते सर्वे सि‌सिद्धिदाश्च भवन्तु मे ॥

प्रश्नेमेतं प्रश्नवाच्येन मन्त्रनानेन भक्तितः । ततः पूर्वमुखो वापि उत्तराभामुखोऽपि वा ॥

उपविश्य समाचम्य स्वस्तिवाच्य महेश्वरि ! । स्थानं सम्प्राज्ञं तत्कैव प्रेतवौजं लिखेत् सुधीः ॥

वज्रोpari महादेवि ! वीर्यतो‌உनमोक्षरतु । ततोपविश्य देवेशि ! हृदो‌உष्टदेवतां स्मरेत् ॥

यथेष्टमनसाराध्या‌உष्टमष्टसु च बलिं हरेत् ।

कार्यादिभ्यो महेशानि ! पूजयित्वा विधानतः ॥

कालौ कपालिनौ कुत्रा गुरुडकुत्रा विरोधिनौ ।

विप्रचित्ता तथा नीला वलाका च मुनिर्षिषः ।

प्रपूजव्या इनेमून्तः: पूजाविध्यादिका: स्मृता: ॥

सडिलप्रास्तोत्तरप्रान्तं जप्याच्छिद्रावधारणाम् ।

तत्स्थानं परित्यज्य देवों स्मृत्वा गृहं व्रजेत् ॥

एवमुक्तं साधनं ते सर्वसिद्धिनिषेवितम् ।

यस्मै कस्मै न दातव्यं साधकानां परं हितम् ॥

श्रुतःपरमं वच्ये विश्वमूलस्य साधनम् ।

विश्वमूलं महेशानि ! समेत्यैकं प्रपद्यते करणम् ॥

मम जिह्वास्वरूपं हि पश्यं जानोऽहि सुन्दरि ! ।

ऋग्यजुःसाममत्रं पततयं वरानने ! ॥

श्राखा हि सर्वशास्त्राणां जानोऽहि मोनलोचने ! ।

कल्पादिस्समो विश्वो ब्रह्माविष्णुशिवादयः ।

महालक्ष्मीर्विल्बस्थो जातः श्रीगैलपर्वते ॥

श्रीदेव्युवाच । कथं सा विष्णुविनता विश्ववन्द्या बभूव ह ।

वर्त्तान्तं परमाश्चर्यं वद मे करुणामय ! ॥

श्रीईश्वर उवाच ।

शृणु देवि ! प्रवक्ष्यामि वर्त्तान्तं परमाद्भुतम् ।

सत्ये तु पूज्यामसि लिङ्कं रामेश्वराबिधानम् ॥

ज्योतीरूपं मद्दीमग्रं प्रार्थ्ये ब्रह्मादिभिः सह ।

तत्र मे डनुग्रहात् वाचो सर्वेऽपि प्रियतां गताः ॥

विष्णोरतिप्रिया नित्यं साध्वृती सरस्वती सदा ।

ताटकां प्रीतित्नुं लङ्क्माग्रय्य जायते केशवस्य मे ॥

इति चिन्तापरा लड्डीमयी श्रीगैलमूत्तमम् ।

प्राप्तं मणिद्वीपेकान्ते तपक्षेत्रेऽपतिदारुणम् ॥

पश्चमः पटलः ।

तथापि यदि नैवांभूत् कृपां मे परमेश्वरि ! ।

तदा सा स्वेच्छया स्यातां लिख्याप्यतेऽसतो ।

पतैः पुष्पैः फलैः स्वैश्च पूजयामास सन्ततम् ।

कोष्टिवर्षे महेशानि ! ततो मेऽनुग्रहोऽभवत् ॥

तैर्नैवानुग्रहैश्चैव विष्णोर्वंच्चःस्थितां भवेत् ।

'सदैव परमेशानि ! विहरते सा सदैव हि ॥

श्रतस्तु कारणादेव ! सद्रूपेण हरिप्रियाम् ।

सदैवपूजयत् मां सा मज्ञात्रा सातुला शिवे ! ।

श्रतस्तु स्वात्मनाऽऽख्याय तिष्ठामि च दिवानिशम् ।

सर्वतोर्थमयो देवी ! सर्वदेवमयः सदा ॥

श्रीश्चैव परमेशानि ! श्रतपेऽपि न संशयः ।

सत्फलैः स्वात्मप्रसूनैर्वा तत्पवैर्यः प्रपूजयैत् ॥

तैलकोष्ठचन्दनेर्वापि स मे भक्तः स मे प्रियः ।

तैलकोष्ठचन्दनं भाले य इ धारयति संशयमात् ।

तत्तनुं शिवयुद्धया वा नमेऽहं वि ! मुदान्विता ।

श्रतस्तुचन्दनं देवी ! धारयेत् कंदाचन ॥

तत्पवां तन्मयां वाऽपि कृत्वापि धारयेत् हि ।

विल्वमूले महेशानि ! प्राङ्मुखस्यजति यो नरः ॥

हृद्रदैर्हो भवेत् सत्यं पापकोटियुतो हि सः ।

श्रतस्सुखाधनं देवी ! सर्वेषां प्रियकारकम् ॥

यत्न गत्वा विल्वमूलं प्राङ्मुखो गुरुचतुष्टयम् ।

आभ्यर्च्य यततो देवी ! चैवपालं प्रपूज्य च ॥

वैष्णवपाल ! महाभाग ! ऋषीनाधिप ! सुव्रत ! ।

वैष्णवौ द्वौ जगत्त्राता द्वौ स्थान नमोडस्तु ते ॥

मनेन प्रणवायेन मनुना प्राप्तमेभतत् ।

ततः स्थानन्तु संपूज्य लिखखेतत्तन वरानने ! ॥

वाग्भवं प्रेतवोजस्य पुनर्वाग्भवमेव च ।

तदन्ते मूलमन्त्रस्य विलिखेत् साधकोत्तमः ।

पूजयित्वा च काञ्यादाः पूर्ववत् परमेश्वरि ! ।

संलेख्यपठितेतरचत् नाभिचक्रे निवर्तयेत् ।

परित्यज्य ततः स्वात्मानं गुरुः स्वरन् गृढं व्रजेत् ।

इत्येवं कथितं तुभ्यं सारात् सारं परात् परम् ।

गोपनीयं सदा भद्रे ! विशेषात् पशुसंकुले ।

इदानीं श्रृणु देवेशि ! मुखडसाधनमुत्तमम् ।

यत् कृत्वा साधको याति महादेव्या: परं पदम् ।

नरमुखडमार्जारमुखडयं वरानने ! ।

अथकृ परमेशानि ! ऋमुखडकयमादरात् ।

शिवासंपातमेतस्यां भवा महेश्वारि ! ।

नरमुखं तथा मध्ये पञ्चमुखडानितौषितान् ।

अथवा परमेशानि ! नराणां नरमुखडकान् ।

तथा श्रातं सहस्रं वाडयुतं लचं तथैव च ।

नियतद्वाथवा कोटिं ऋमुखडान् धरमेश्वरि ! ।

नरमुखं स्थापयित्वा प्रोथयित्वा धरातले ।

वितस्तिप्रमितां देवीन् तस्योपरि प्रकल्पयेत् ।

आयामप्रक्थितो देवि ! चतुर्हस्तौ समाचरेत् ।

सहस्रं लच्यपिेल्तं षोडशीं हस्तसम्पिताम् ।

तत: परं महादेवि ! श्रातहस्तमिताछरित् ।

तस्यास्तु भूतनाथादीन् चतुर्दिश्च समर्चयेत् ।

पूर्वोक्तभूतनाथाय नमो नम्नेशि देशिक: ।

वाचादिभि: पूजयिला वलिं दद्यात् प्रयत्नत: ।

एवम्तु दचिर्ण देवि ! ऋष्याग्रानाधिपमादरात् ।

तदच पञ्चिमे भागे कालभैरवमुत्तमम् ।

श्रीमग्नानुत्तरे तदत् पूजयित्वा वलिं ददेत् ॥ वेदौमध्ये प्रेतवौजं फट्कारं तदनन्तरम् । पाद्यादिभिरननेव कुण्डेभ्यः परिपूजयेत् ॥ नैऋृत्यां क्रों चक्रिकायै वौजं विलिख्य साधकोत्तमः । तथैव पूजयेद्रत्या भारतों शक्तिविग्रहाम् ॥ वाग्भे वक्ता डेयुता च नमोडन्तवाग्भवादिना । शननेन मनुनाभ्यर्च्य घलिं तस्यै निवेदयेत् ॥ हे वीर ! श्रवदेवेश ! मुगडरूप ! जगद्वृपते ! । दयां कुरु महाभाग ! सिद्धिदो भव मजपे ॥ वेदिकोपिथननैव पुष्पाञ्जलिवतयं चिपेत् । शर्वं कुयौद् वृद्धिसंख्यं पाशमिन्दुकलान्वितम् ॥ मायावौजं कूर्चवौजं फट्कारं तदनन्तरम् । पाद्यादिभिरननेव कुण्डेभ्यः परिपूजयेत् ॥ नैऋृत्यां क्रीं चक्रिकायै नमो मन्त्रेण देशिकः । वायव्ये क्रीं भद्रकाल्यै नमो मन्त्रेण तत्परम् ॥ देशाने क्रीं दयायै नमो मन्त्रेण शार्भावि ! । श्रग्नौ क्रीं चण्डोग्रायै नमो मन्त्रेण साधकः पूजयित्वा वलिं दत्वा उद्याय संमुखे ततः । शमशानवासिनो ये ये देवा देवेश भैरवाः ॥ दयां कुर्वन्तु ते सर्वे सिद्धिदास्ते भवन्तु मे । शननेन प्राणवायेन पुष्पाञ्जलिवतयं चिपेत् ॥ ततः स्थानन्तु संसृज्य वश्गो भव वदेदिति । विस्त्तरासनमास्तीर्य उपाविश्य महेश्वरि ! ॥ शक्ताधिकारयुतं जप्यं कलाच्छिद्रावधारयेत् । स्थानं परिक्षत्य नत्वा देविं ध्यानं गृर्हं ब्रजेत् ॥ पुरषर्योविधौ देवी ! श्रेष्ठं श्रगुपुष्प शाभावि ! ।

॥ योगिनीतन्त्रे ॥

कोलकं नैव कुर्त्यात्तु त्रिमुखडोपरि कार्चिचित् ॥

मूत्यागारे नदीतीरे पर्वते वा चतुष्पथे ।

विल्वमूले समाश्राने वा निजेने चैकलिङ्कके ॥

एतेषु प्रोथर्यैमुखडान् सर्वकामार्थसिद्धये ।

एवं वा प्रोथर्यिला च नारं मुखडं विधानतः ॥

घ्रानेन सर्वसिद्धौषो बहुभिः किं सुव्रते ! ।

इत्येवं कथितं देवी ! मुखडानां साधनं श्रि‌वे ! ।

यत् क्रत्वा सर्वसिद्धानामधिपो भुवि जायते ॥

इति योगिनीतन्त्रे सर्वतन्त्रोत्तमोत्तमे देवौश्वरसंवादे

चतुर्विंशतिसाहस्रे पञ्चमः पटलः ।

78373

॥ अथ षष्टः पटलः ।

देव्युवाच । भगवान् ! सर्वधर्मज्ञ ! सर्वाङ्गमविशारद ! ।

गुरुत्वं सर्वमन्त्राणां करुणामयसागर ! ॥

सर्वधर्मैक्रता यूयं योगिहृत्पद्मभास्कराः ।

दिव्यभावो वीरभावो महत्त्वेन प्रदर्शितः ।

त्वया तत्र विशेषेषु वद मे चन्द्रशेखर ! ॥

ईश्वर उवाच । दिव्यवीराविमेदेन योगद्वयं समौritam ।

तद्योगाद्भवतां कौलो दिव्यवीरो महेश्वरि ! ॥

तद्योगं हि विना देवी ! तत्कर्म यः समाचरेत् ।

समायोगी यजेद् दे‌वि ! मुच्यते कुलकामिनी ! ॥

सावचं ते प्रवक्ष्यामि शुल्वा करुण्डवतंसय ।

आत्मानं परमं ब्रह्म चिन्तयेदथवा न चेत् ॥

आत्मदेहं श्वेतरूपं सदैव परिचिन्तयेत् ।

षष्टः पटलः ।

ब्रह्मादिस्थ तथा सर्वं श्रेष्ठरूपं विभावयेत् ।

दिव्ययोगामिदं देवी ! सावधानेन गोपय ॥

वैरयोगं श्रृणुष्वेनं सद्देवनेन्द्रमस्कृतम् ।

विन्दुतयं कलाङ्कान्तं प्रथमं परिचिन्तयेत् ॥

तत्तस्माझावयेज्जातं स्त्रीरूपं पोड़शाब्दिकम् ।

वालार्ककोटिसंज्योतिः प्रकाशितदिगम्बरम् ॥

मूर्ध्नि सानपदेन्तन्मूर्ध्नि विन्दोः समुज्ज्वलम् ।

विन्दुयावन्मध्यंदेहं करषट्कटिशोर्षकम् ॥

स्थानद्वयेन भासन्तं तिवलोपरिमण्डितम् ।

योनीदिकश्व पद्मान्तं कामान्तं परिचिन्तयेत् ॥

नानालङ्कारभूषाढ्यं ब्रह्मेशविष्णुबिन्दितम् ।

एवं कामकलारूपं स्वात्मदेहं विचिन्तयेत् ॥

सदैव परमेशानि ! वैरयोगमिमं श्रृणु ।

सङ्केपात् कथयिष्यामि तयोराचारमुत्तमम् ॥

मद्यं मांसं तथा मत्स्यं मुद्रा मैथुनमेव च ।

इदमाचार्यं देवी ! पशोर्नो दिव्यवैरयोः ॥

स देवाचारवान् भूयात् दिव्यो वैरो महेश्वरि ! ।

यदि दैवात् मचेशानि ! मद्यादि च न लभ्यते ॥

कोमिन्रहनि देवेशि ! तदालम्बनं समाचरेत् ।

तथापि न हि वक्तव्यमिदमादमनं शिवे ! ॥

महामद्यं विना कौलः षण्णात्रूडूः न तिष्ठति ।

तस्मात् मद्यादिकं देवी ! सेविचव्यं दिने दिने ॥

श्रृणुष्वानिविधो वच्यो मद्ये तु परितामने ।

गुरुणा दौचितो भूत्वा कौलन्यांसं समीचरेत् ॥

तदिदं शास्त्रोत्तरे तन्त्रे एतत् ज्ञात्वा कुलार्णवे ।

भयोक्ता तत्क्रमेणैव श्राभिषेकद्वयं चरन्त् ॥

नाम लब्ध्वा गुरोः शापि हण्ययादृ योगसुत्तमम् । दिव्यं वा वीरयोगं वा यथा कमौंनुसारत: ॥ तत्स्वरूपात् प्रयतामेत्य मुक्तो भवति कालत: । यस्तु दिव्यो भवेत् सत्यं स विष्णुनांच संग्रह: । यो रुद्रो भविता येषे वीर एव न संग्रह: । यत्र देशे नरसृष्टेद्र दिव्यो वा वीरपूजकव: ॥

तत्तत्कुलं वा देवेशि ! स देश: क्षितिराट् स्वयम् । सिषिच्चेन्नं समुविष्टं समन्ताद्रयोजनम् ॥ तदैव सर्वतौशानि तत्र गह्ना सरिद्वरा । योगिनोत्रुलभ्यतेनां कुलेशानाम्: सरोदप: ॥ ब्रह्माराचर्सवेतालै: कुष्मांडैर्मरवै: शिवै: । गुह्यकैर्दानवैैरपि मारौभियनचकिनरै: ॥ रोगैदुं रसगेन्द्रैव दुर्भिंचे: सर्पसंкуलै: । प्रवश्यं मृडलं तत्र तत्पुरोपरिवर्झनम् ॥ सुभिच्चं नेममारोग्यमेवं ते धर्मकोषक । स्फुरन्ति सर्वशास्त्राणि सर्वस्मादपि नित्यश: ॥

ब्रह्माविष्णुशिवादीनां सुप्रिय: साधकोत्तम: । तं रवोडपि हि जौवन्ति पशु: पच्शी स जीवति ॥ कुलधर्मे मनो यस्य स्रधर्मंव्यवस्थित: । यत्र कुत्र स्ततो देवि ! दिव्यो वा वीरपूजकव: ॥ तदैव परमं ज्ञानं करणमूले ददाम्यहम् । कुलधमेंमिमं देवि ! संसेच्यं सनिरन्तरम् ॥ कुलधर्मेपरां देवि ! सर्वं च त्रिदिवौकस: । सुनयो मानवो त्यागा: सिद्धगन्धर्वकिन्नरा: ॥ ऋषयो वसवो देवा येडपि स्यु: कुलपूजकवा: । कुलधर्मप्रसादेन ते सर्वे कुलनायकाः ॥

इन्द्रायाः खेचराढ्या भवेयुसिरजोभिनः ।

ये यथा मां प्रपद्यन्ते ते तथा फलभागिनः ॥

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यो ब्रह्मचारौ गृहस्थो तथा ।

वानप्रस्थो यतिश्चैव भवेयुस्ते कुलानुगा: ॥

तेषां विधिं श्रुतं श्रद्धयामतस्स्र' कुलनायिके ! ।

गुड़ाद्रे करसेनैव सुरा तु ब्राह्मणस्य च ॥

नारिकेलोदकं कांस्ये क्षत्रियस्य वरानने ! ।

वैश्यस्य माध्विकं प्रोक्तं कांस्यस्थं' वरवर्‌षिणि ! ।

मांसं मत्त्यन्तु सर्वेषां लवणाद्रिकमौरितम् ।

भक्ष्यभान्यादिकं यद्यच्चर्वणीयं प्रचक्षते ॥

सा सुरा कयिता देवि ! सर्वेषां नगनन्दिनि ! ।

ब्राह्मणौ ब्राह्मणाखैव क्षत्रिया क्षत्रियस्य च ॥

वैश्या वैश्यस्य देवेशि ! मैथुनं यदिच्छि: स्मृतः ।

वैश्या वा ब्राह्मणै: क्षत्रियैविवर्णानां महेश्वरि ! ॥

क्षत्रिया ब्राह्मणस्यापि कयिता वरवर्‌षिणि ।

शूद्रा वा ब्राह्मणादीनां विवर्णानामभवत: ॥

ब्रह्मचर्याविशेषैव श्रावणादिमिदं स्मृतम् ।

चिवर्णैर्विहितानाश्च यतोनां स्पृशु सम्मति ॥

सहसारोपरि विन्दौ कुण्डल्या मेलनं शिवे ! ।

मैथुनं परमं द्रव्यं यतोनां परिकौतितम्॥

प्रवधूताश्रमो यो हि तस्य वच्ये' विधिं शृणु ।

पौष्टिकादौन सर्वेषि मद्यादि तस्य श्राभवि ! ।

मद्यं मांसं तथैवि ! जलभूचरखेचरम् ।

पूर्वोक्ता च भवेदूद्रा देवता साधारण्विता ॥

माद्योोनिं परित्यज्य मैथुनं सर्वयोोनिषु ।

भतयोोनिस्नाझितव्या श्रद्धतां नैव ताड़येत् ॥

श्रवतातारनादेवि ! सिद्दिद्वानि: प्रजायते ।

द्वादशाब्दार्धिका योनिर्यावत् षष्टि: प्रजायते ।

तावत् मैथुनं तथा यावत् शक्तः स्वयंभवा ।

श्रवधूतसमाचारा: श्रूयते सर्व: प्रकीर्तिता: ।

विशेषं मैथुने तस्य कथयामि शृणुष्व मे ।

ब्राह्मण्यां चत्वियं वैश्यां त्यक्त्वा तु सर्वजातिषु ।

मैथुनं प्रचरेन्मानं देवताभावचेष्टितम् ।

गृहमेधो भवेच्छूद्रो नान्यास्मिंभवेत् कदा ।

शूद्रवदन्यजातोनामाचारोऽपि प्रकीर्तित: ।

गुरुवद् चितवर्णं तु तथा मातामहे कुले ।

मैथुनं ऋतुसंयुक्तं यावधूतास्मेडपि च ।

कालो तारा क्रियमाना सुन्दरो भैरवो तथा ।

मातृद्वो च तथा विद्या भूमावतो तथा ।

एतासां साधकाचारं यावधूतसमः स्मृत: ।

सर्वोऽयंमे सर्ववर्णै: सर्वयोगे तथा शिवे ।

सर्वस्थानेषु सर्वत्र न विशेषं काचिद्वेत् ।

ज्ञानव् ब्रह्मणो रूपं तस्य देहे व्यवस्थितम् ।

एवं विप्रो देवतायै स्वगात्ररुधिरं ददेत् ।

शक्तिनार्पितकारोडस्य स्वदेहरुधिरार्पणं ।

तस्याभिव्यक्तं द्वयं द्रव्यं द्रयते कालयोगिभि: ।

शुद्धादि सकलं देवि ! यज्ञकर्मापराधिकार्म् ।

केवलेनायोगेन साध्य: काष्ठायुपासक: ।

भैरवाय दयौचेन शिवलिङ्गं रतौयकम् ।

षट्तुयें सर्वसिद्धौच-शिव-शक्तिनतकर्मकाले ।

परेषु परतां याति मम तुथो न संशय: ।

सेविते कुलतत्त्वे तु कुलतत्त्वसमुद्भविन: ।

षष्टः पटलः ।

ज्ञायते न भैरवाक्ते वेधास्तत्त्वसमदर्शिनः ।

तमःपरिहृतं वेधं यथा दीपेन हन्यते ।

तथा सायाहते चित्ते ज्ञाना दीपेन इक्षते ॥

निरस्तभेदवस्तु यस्यमेध्यामेध्यादिवस्तुषु ।

जीवन्मुक्तो देशभावो देशान्ते नेममात्रुयात् ॥

पौवा कुलरसः कीरो ब्रह्मध्यानमुपाश्रयेत् ।

ब्रह्मध्यानं महेशानि ! ब्रह्मनिर्वाणकारणम् ॥

तच्च रूपं महेशानि ! सारासारं परात्परम् ।

स्वकीयजोवदेहादि ब्रह्मार्पणनत एव च ॥

एवं हि सकलं दत्वा ! देहं महाप्रवेश यत् ।

न चिन्तनीयं तत् सर्वं नास्तीति परिभावयेत् ॥

मातृसौख्यं महातेजःतन्यव्यापकं यथा ।

ब्रह्मैव जालरूपसाधारदेहवर्जितः ॥

आत्मानमपि देवेशि ! तदभेदेन चिन्तयेत् ।

ब्रह्मध्यानमिदं प्रोक्तं मेतत् क्षरतरराय च ॥

सेवन्ते योगिनो द्रव्यं नान्यथा तु कदाचन ।

चयं ब्रह्माहमस्माति यः कुय्यादात्माचिन्तनम् ॥

तत् न दद्यात् फलं देवो तस्यास्ते नैव गम्यते ।

मया वा ब्रह्मणा वापि विष्णुनापि कथञ्चन ॥

प्रतएव महेशानि ! नित्यकर्म न लोपयेत् ।

द्रव्याभावे महेशानि ! जलैरापि समाचरेत् ॥

अ्रथवा मनसा नित्यं कुलयोगं समाचरेत् ।

वच्योयुक्तिविधिं बद्ध्वा ! गुरुपूर्व कमलानने ! ॥

कुरुत्या मिलनादिन्दोः सवते यत् परास्स्ततम् ।

पिबेद्योगो महेशानि ! सत्यं सत्यं शिवः स्वयम् ॥

कुलयोगं महापानमिदमेव मृतं ध्रुवम् ।

पापपुञ्जं पञ्जं हत्वा मानसखञ्जे न शाम्भवि !

परमात्मनि नये चित्तं पलानौति निगद्यते ।

मनसा सङ्कल्पय सर्वं संयम्यात्मनि योजयेत् ॥

मत्स्याधरो स भवेद्योगी मुक्तबन्धः स्वयम् प्रिये ! ।

परेषां ब्रह्मादिभाजां परन्न ब्रह्मणि संशयेत् ॥

परत्र क्यालमसंयोगो न वौध्यैः मैथुनं मतम् ।

एवं ते कथितं देवी ! सारासारं परात्परम् ॥

गोपनीयं गोपनीयं मम सर्वसाधनम् ॥

इति श्रीयोगिनीतन्त्रे महातन्त्रराजे देवेश्वरवादे

चतुर्विंशतिसाहस्र्ये पष्टः पटलः ।

अथ सप्तमः पटलः ।

श्रीदेव्युवाच । नमस्तुभ्यं महादेव ! संसारार्णावतारक ! ।

जगदाय ! भक्तवत्सल ! ईश्वर ! ।

परमानन्दसंदोह ! कारणानां च कारण ! ।

दिव्यवौरप्रभेदेन श्रुतं योगदयं मया ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि विद्यां स्वप्रावतों प्रभो ! ।

मत्संक्षेपविनिर्देशं तथा मध्यमतोऽपि च ।

ग्रासफलं साधनस्य वद मे परमेश्वर ! ॥

श्रीईश्वर उवाच ।

शृणु देवि ! प्रवक्ष्यामि यथां त्वं परिपृच्छसि ।

श्रोत्र कौले पुराराविष्टे कानि स्वप्ने कथयास्यामि

देवि क्रीं स्वाहा ।

प्रणवं पूर्वमुक्त्वा मायाबीजं तदनन्तरम् ।

सप्तमः पटलः ।

तदन्ते स्वपुरावाधि कालि सम्भोधनहृदयम् ।

स्वम्ने कथय तत्प्रादसमुच्चयासुकं ततः ।

देशिपदात् कालौवीजमन्ते वृद्धिवभूत्तथा ॥

इयं स्वप्रावतीविद्या वैलोक्ये चातिदुर्लभा ।

मच्छाचमल्कारकरो मच्छाकालेन भाषिता ॥

श्रेष्ठोत्तरश्रतं नित्यं जपेर्षचतुष्टयम् ।

ततः सिद्बा भवेद्विद्या स्वप्रे तिष्ठति नित्यशः ॥

स्वप्रे दृश्यते सर्वं यद्यत्स्मनसि कल्पते ।

मृतसञ्जीवनिं विद्यामत् शृणु नगात्मजे ! ॥

श्रुतं वौजमभाथ मृतसञ्जीवनौौति च ।

स्वसन्न्यातं ततः पश्चात्स्तमृतमुख्यापय हृदयम् ॥

वृद्धज्ञानबधूमन्ते वै लोक्ये चारपि विस्रुता ।

सस्मृतेयं महाविद्या सारासारतरं मृतम् ।

नित्यमश्रोत्तरश्रतं जपमात्रेऽपि श्राम्भवि ! ।

सिद्बिदा सा भवेद्विद्या मृतसञ्जीवनौौति ततः ॥

कालालयं गतो यो वा चिताभूमिगतोडपि वा ।

मन्त्रं जपन् सश्रोक्कं तं तदा देवि ! क्षरानने ! ॥

चिरजौवी भवेत् सत्यं नात्र कार्यो विचारणा ।

वच्यो मद्भुतां विद्यां सर्वरश्नकारिष्णोम् ॥

शौमधुमाति इत्युक्ता स्वावरजद्मकारिष्णोति च ।

ठ ठ स्वाहा मच्चाविद्या वसुचन्द्राचरो परा ।

वैलोक्याकार्षिणौौ विद्या प्रोक्तोयं देवदुर्लभा ॥

एकवर्षं जपेन्नित्यं श्रतमश्रोत्तरं नरः ।

ततः सिद्बा सञ्जीवितया सद्योम्नप्रकाशिनी ॥

भाकर्षयेत् सुवेरवक्ष दिशः सागरमेव च ।

नदीन् रत्नानि च पुष्पिं स्वियः शैलान् वनस्पतीन् ॥

मलभ्यानि च दृश्याणि पातालादिक्थितानपि ।

पुरस्थान् हृत्तान्तं राष्टान् राष्टाधिप विदिषार्मपि ।

न॒सां तपघतजपात॑ सि॒डिं प्राप्नोति साधकः ॥

श्रीदेव्युवाच । देवदेव ! जगद्ग्राम ! प्रसौद सुसुख ! प्रभो ! !

यत् पृष्टं यचकुतं नाथ ! श्रोतुमिच्छामि सम्प्रति ।

पद्मावतीमचाविद्यां सर्वविद्याविनोदिनीम्॥

श्रीईश्वर उवाच ।

कथयामि करारोहे ! विद्यां पद्मावतीं शुभाम् ।

प्रश्नवं पूर्वसूत्र्य मायावौजं तदन्तरम् ।

पद्मावतीपदं टेवी ! मुख छत्रं समुद्धरित ।

तैलोक्यवाच्चोमान्ते च कथय हृन्मुच्यते॥

स्वाहान्तेयं महाविद्या कथिता कल्पव॑ररो ।

भष्टोत्तरशतं नित्यं जपे॑ह॒र्ष॑द॒यं प्रिये ! ॥

ततः सिदा महाविद्या सर्वं वदति साधके ।

तल्पे शित्वा न॑क॒योगे जपे॑त् म॒नु॒ष्य॒प्रात॑क॒स॑ ॥

जग॑द्वित॒स॒ ह॒त्ता॒न्त॒ त॒ज्ञाना॒ति दिने दिने ।

म॒हा॒वि॒श्वा॒दिमा॒नो॒च्चै॑ तैलोक्य॑श्रापि भ॒॑स्स॑रि ॥

ह॒त्ता॒न्तं कथये॑त् स्वप्ने॑ वि॒द्या पद्मावती शुभा ।

श्रीदेव्युवाच । शु॒त॒स॒ साधनं पु॒ख्षं महाकालेन भाषितम् ।

इ॒दा॒नीं श्रोतुमिच्छामि व॒ग्मी॑कार॑सु॒त्तमं॑ ॥

ग्रलपसाध्यं महादेव ! ह॒त॒सि॒द्धि॒का॑रं सह॒त॑ ॥

श्रीईश्वर उवाच ।

तवानुरोधादेवि ! कथयामि मुखुष्पं तत् ।

पुरा ते कथितं देवी ! योगिनां ज्ञानसम्भवम् !

संचेपादधुना॑ दे॒वि ! वि॒स्त॒रा॒त॒ कथयामि ते ।

गोपित॒र्य॒ प्रय॒त॒ने॑न स॒र्व॒दा प॒श॒स॒कुले॑ ॥

कुंजवारे नत्तायोगे भ्रमायास्त्र तिथौ नरः ।

यादुनाम लिखिता तु वामपादतले न्यसेतं ।

तस्यादौपति देखेभि: । वारभक् प्रजयोऽसुवौ ।

मष्टीनतरस्यतं देहि तदा वादौ वयगो भवेत ।

भूतिमूको भवेच्छ्रुत्विवादे ब्यवहारकः ।

ताचं दृश्रा यथा सर्पौ जड़ो भवति कामिनी ।

तथैव तत् समालोक्य जड़ो वादी न संशयः ।

तथान्यत् संप्रवक्ष्यामि वशीकरणमुत्तमं ।

येन योगप्रभावेऽपि भुवनं वशमानयेत् ।

प्रशस्तं पूर्वमुखस्थे सुन्दरो भरतौ तथा ।

योगिनोपदतो देहि राजा प्रजा महेश्वरी ।

वशङ्करि तथा प्रीच्यां हृदयं उक्त्वा वदेत ।

षड्विंशत्यथारो मन्त्रः कथितः कल्पपादपः ।

मन्त्रेण मनुना देहि तैलस्य चन्दनस्य वा ।

घृताष्टजप्त ततैलं मुखे दद्यात वरानने ।

तच्चन्दनेन तिलकं भाले दद्यान्नगालमजे ।

जगद्वशीकरणमिति कीर्तितः साधकसत्तमः ।

चेत्तु पश्यति यं देहि स वश्यो नात्र संशयः ।

एवमेव विधानेन देवेन्द्रमपि मोहयेत ।

किं पुनर्मानवान देहि सार्वभौमान नराधिपान ।

प्रयोजते महादेवी वशीकरणमुत्तमं ।

सर्वेषां जगतां देहि मोहनं परमाद्भुतं ।

मन्त्रमादौ प्रवक्ष्यामि सर्वतन्त्रेषु गोपितं ।

प्रशस्तं पूर्वमुखस्थे वदेद्राजमुखोपदं ।

पुनाराजमुखी प्रीच्यां मायावौजहरं वदेत ।

कामवौजं ततः पश्चादेवौदयं धयम ।

महादेवोपदं पश्यादे वि ! देवाधिदेवौच ।

सब्बोधनात्* देवेभि ! पदमेततुष्ठ्यम्‌ ॥

सर्वजननेशानिमुखं भ्रमं वशं कुरु कुर्विंति ।

स्वाङ्गान्तोऽयं महामन्न्रः सर्ववश्यप्रदो महान्‌ ॥

इति मल्लेष गय्यास्रः प्रातःकाले महेश्वरि ! ।

तिवारं दद्याह्स्तेन सुखं संमार्जयेत् कतौ ॥

एवन्तु प्रत्यहं कुुर्यात्सज्जगदङ्कसाय कामिनि ! ।

अवश्यं जायते वश्यं जगदेतच्चराचरम्‌ ॥

श्रीदेवयुवाच ।

श्रुतमेतत्‌ महादेव ! त्वग्रसादात्‌ पुरातनम्‌ ।

स्वप्रावतो च या विद्या कौथितावगता मया ॥

हृदान्तं श्रोतुमिच्छामि विशेषं तत् यत्न्रवेत्‌ ।

तद्दक्ष महादेव ! यदि तेऽनुग्रहो मयि ॥

श्रीईश्वर उवाच :

कथयामि गुरो प्राप्ते ! विद्यां स्वप्रावतीं पराम्‌ ।

प्रश्नवं पूर्वसूत्र्य बधूवौजं समुद्ररेत्‌ ॥

मायावौजं ततः स्वाधा मन्न्रमेतत्‌ नगान्त्रजे ।

दिवा भुक्त्रा हविष्यात्रां रात्रौ जप्या सहस्रकम्‌ ॥

ततः श्रुत्यायां तदा स्वप्ने हि पश्यति ।

मनसा चिन्तितं यद्यत् तत् सर्वं परमेश्वरि ! ॥

अथापरं प्रपश्यामि स्वप्रप्रबोधसुतम्तम्‌ ।

येन विज्ञानमात्रेय सर्वं जानाति निश्चितम्‌ ॥

प्रश्नवं प्राक्‌ समुचार्य ह्लि कं घूलपालये ।

स्वाङ्गान्तोऽयं महामन्न्रः प्रोक्तस्ते कमलेक्षणे ॥

विधानं पूर्ववत् सर्वं जपामि प्रार्थनं मृरु ॥

श्रीं नमो जर्गनेचाय पिङ्गलाय महात्मने ।

वामदेवसुरूपाय स्वप्राधिपतये नमः ॥

षष्टमः पटलः ।

स्वप्ने कथय मे तत्त्वं सर्वं कायैः शुभाशुभम् ।

इति मत्वा संप्राथ्यं सर्वे जानाति भावतः ॥

एतत्ते कथितं देवि ! स्वप्नबोधमनुत्तमम् ।

रहस्यं परमं गुप्तं वशीकरणामुत्तमम् ॥

सर्वमेतत् महादेवि ! सर्वज्ञानप्रदायकम् ।

निरंतरं महादेवि ! सेवितः सिद्धयाढरैः ॥

मध्यमल्या: प्रसादेन सर्वेऽपि सर्वयोनिषु ।

याचलत् परमेशानि ! तत्त्वार्थं समुपाश्रयेत् ॥

स्वप्रावल्याादिविधया यो जपः कथितः प्रिये ! ।

वर्षसंख्याक्रमेणैवं सिद्घिकामोऽपि साध्यभवि ! ॥

त्वां जपनु ततो देिव ! फलसिद्घि: समोरिता ।*

सिद्घविद्याप्रभावेऽपि नुः सुसिद्घा: सुरासुरा: ॥

इति ते कथितं सर्वगुरहस्यं परमाद्भुतम् ।

गोपनीयं खले दुष्टे पशुपामारसन्रिधौ ॥

ग्रन्यया कुरते यस्सु म भच्चयो डाकिन्योोगणैः ।

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन न गोपनीयं विग्रेषत: ॥

दयाऽच्छन्ताय दान्ताय सत्कुलीनाय योगिने ।

भक्ताय पापहोनाय साधकाय महात्मने ॥

इति योगिनीतले महातन्वराजे देवोश्वरसंवादे

चतुर्विंशतिसाहस्रे षष्ठमः पटलः ।

इति षष्ठमः पटलः ।

॥इति॰॥

पादेनुबाद । शुते । यथा विद्या साधन सर्व तभ्मुखशास्त्रानुनेनिगतम ।

देवदानवगन्धर्वसिद्धचारणसेवितम ॥

परमानन्दसंदोहं सानन्दादिविमूतिदम ।

परं पारं परं पुक्षं पवित्रं परमं महत्‌ ।

योगिनामप्यतिकथनं त्रैलोक्यस्यापि दुर्लंभम्‌ ।

कथयस्मि सदाशिवे ! केवलानन्ददायकं शिवम्‌ ॥

ईश्वर उवाच ।

पूवें यदावयोर्वृत्तं सर्वं तदिह्स्तृतं शिवे ! ।

भाल्यन्तगुह्यं परमं देवासुरभयङ्करम्‌ ॥

प्राचीनर्मतिगोप्यं हि सारासारं परात्परम्‌ ।

मृदु वच्यामि चार्वोचि ! समासेन शिवप्रिये ! ।

गोपनीयं त्वया भद्रे ! योनी: परनरे यथा ।

ब्रह्मादिस्थायुरुष; शेषे सर्वसत्त्वविवर्जितम्‌ ॥

भूम्यादिपञ्चतत्त्वेशे तु केवलं संस्थित शिवे ! ।

त्वां मां विन मर्हिगानि ! नासोत् किचिज्जगद्गये ।

एतस्मिन्नन्तरे त्वां वै प्रच्छानं प्रहसति: ! ।

ममाधिका योग्यता वा तवापि वा महेश्वरि ! ।

द्ददानिं परमेशानि ! नमो ब्रह्मादिसङ्घले ।

स्थातुं स्थानं न कुलासक्ति कुलं स्वास्यामि भाविनी ! ।

यदूद्यनभया ऋतं सर्वं तत् सर्वं गतं मे हि ।

विविक्तोऽहं सदा दिव्ये भवसंसारकर्मणि ॥

स्थातुं स्थानमिदानीं त्वं कल्पयस्म महेश्वरि ! ।

इति श्रुत्वा तदा देवौ क्रोधेनाकुललोचना ।

उवाच मां सुनिष्ठुरं दुराचारादिदाकृता ।

यदयत् ऋतं त्वया देव ! मासुपाश्रित्य सर्वदा ।

मां बिना ते महादेव ! भवर्लोकर्मति निश्र्चितम्‌ ।

योगे हिते महेशानि ! मया सर्वमिदं ततं ।

कल्पितं वसुरूपेया योग्यता का तवास्ति ते ।

मातृपावसथापन्न सदाइहं धातुरुचिप्सित: ॥

प्रथमः पटलः ।

न कार्यं नैव यत् किञ्चित् वचो! वाहं वरं परम् । कार्यभावसमापन्ना सदा प्रकृतिरुपिण्डौ ॥

तदू ब्रह्मादयः सर्वे सविभूतयोऽपि विभान्ति हि । सम्भ मायामयिमदं विश्वं देवचराचरम् ॥

विच्चेपावरपे मासारभो मे परमेश्वर ! । इति शुला वचस्तेऽहं वच्मतुल्यं सुदारुणम् ॥

नोवाच किश्चित्तां देवीं शिरत्नमभवत्तदा । वारितोऽहं सदा देवी ! दुःखेनान्तरजेन च ॥

ततः शिरोबलं हृदि उपायं तव निग्रहे । जगाम पश्चिमे भागे ब्रह्माद्यैः सह वाराने ! ॥

गत्वा तत् महादेवि ! निर्जने दारुणां पुरः । स्वदेहभस्मना द्रुत्यं प्रागुष्टं श्वेतं तथा ॥

दानवेन्द्रं महाघोरं घोरनामानमड्ढ तम् । कोटियोजनविस्तीर्णं दाविर्ङ्ग्रसच्चप्रस्थितम् ॥

कोटिहस्तं महारौद्रं कोटिलोचनमुज्ज्वलम् । पञ्चाशङ्ङतनवदनं ज्वालावलिसमाकुलम् ॥

तस्मै दत्वा महासिद्धैरपिमावाद्या महेश्वरी ! । सर्वज्ञावैमन्त्रसटङ्कं विधाय तं सुदारुणम् ॥

उत्क्षासमनसा देवी ! श्रागतोडहं तवान्तिकम् । सोऽपि तस्थौ दानवेन्द्रः श्रयां कृत्वा जलार्णवे ॥

गङ्गादके हि विधायैव सुवेलवेलपर्यन्ततः । तदा मम मनो ज्ञात्वा त्वमवादौष्म मां प्रति ॥

ऋदान्तां नखराग्रभङ्गं जीवहोनां प्रजायते । प्राण्नापय महादेव ! पश्यामि सकलं श्रियम् ॥

तदा विहस्य मनसा तवोल्करहास्य वड्वनः । छुवाच त्वामहं भद्रे ! आगच्छ पश्चिमां दिशम् ॥

सर्वंवान्यत्न देवेशि ! दृष्ट्वा पश्चाद् धुतं मयि ।

स्तोत्रां स्वभावो देवेशि ! य एवंघ: स्थितो भवेत् ॥

तच्चैव महतां स्तोत्रं दृष्ट्वा शत्रुं सदैव भवेत् ।

इति ज्ञात्वा मयोक्तं तद्विशिष्टवचनं शिवे ! ॥

तत: प्रयोजनाभावात् तव स्वभावतः शिवे ! ।

न गतान्यत्न देवेशि ! मम च प्रत्यगन्तिको ।

महद्भमे च कान्तारे तत् केदारेश्वर: ।

तत्न गत्वा महादेवि जगन्मोहनकारिषौ ॥

विय्याध दैत्यराजेन्द्रं कामवाणान् सहस्रश: ।

भ्रात उग्राय दैत्येन्द्र: कामवाणेन विह्वल: ॥

कारान् प्रसायिथ सकलान् ग्राह चाटुवचो भृशम् ॥

घोर उवाच । क्रोधे मे त्वं समागच्छ भव सर्वेश्वरि सुंदरी ।

वार्द्धि मां कामजलधौ निमग्नं खाद्ददानतः ॥

कश्चित् कालं न जोवामि त्वां विनाहं कथं च्चन ।

ग्रालिङ्ग्य परिभावेन जीवनं रच् सुंदरी ! ॥

इत्यादि चाटुवाक्यैस्तां मुहुर्मुहुर्जगाद च ।

तत: सा त्वमवादौष सकटाद् गृहीतिमतम् ॥

श्रीदेव्युवाच ।

त्वं सर्वदैयेन्द्र: सर्वभोक्ता त्वं वै बलो देव निकाय एव ।

त्वं वौध्यवान सर्वविनाशनश् त्वां वै वरामो यदि तत् करोशि ॥

मदोयशत्तान्तमिह शृणुष्य नावस्थित: कापि भवेद् यथात् ।

पुरा प्रतिज्ञा हि मया कृता या तां पालाय लं यदि मां प्रसीतुम् ।

मनसू चैवं खलु दैत्यराज ! यो मां विनिजित्य रणे स्थित: स्वात् ।

स मे हि भर्त्ता न चान्य एव तदादितो युद्धमित: श्यशु: ॥

ईश्वर उवाच ।

एवं ब्रुवाणां लवां देवि ! क्रोधेन महता वत ।

उच्चैर्निर्भर्त्सयामास प्रलयाम्भोधिघर्घरम् ।

ततः समुक्षितो घोरः कालरुद्रस्य नक्कृतः ।

समाश्वत्तं तदा दैत्यो भावतिम्माखिलं जगत् ।

तथापि त्वां रटन्तोऽसु नाभूत कथञ्चन ।

तीदा बोधेन मत्तः सन् दानवेन्द्रः ।

हस्तामर्षवशात्ते च पर्वता: स्खलितां गताः ।

पादाघातादुपरता मन्नाश्चैव जलाश्चैव ।

तदहं भ्रमवातेन प्रोच्यते नज्जलमण्डलम् ।

आदधीष्य कटाहान्तं महाभौमतरङ्कम् ।

ब्रह्मादयं परिसंख्या्य भ्रमते स निरन्तरम् ।

धत्तुं कामो महामायां तां धत्तुं न चमोभवत्न ।

अग्रेऽग्रे लां पश्वतिस्म केवलं देवपुङ्गवः ।

यदूदयद्युषं वार्तं तेन कधितुं नैव शक्यते ।

यदूयतं निभं लयि श्रिवे ! तत् सर्वं भक्ससाद्गतम् ।

यत्तेजसा महेशानि ! तवार्पि क्रोधमूर्छितः ।

अभूविरन्तरं दैत्यो घोरो घोरपराक्रमः ।

आख्या यं श्रृणु देवेशि ! युधवतं महोज्ज्वलम् ।

जलजातात् कटाहान्तु बुद्धिरल्पपदाते श्रयम् ।

एवमेकाऋतो युधं कोटिवर्षैमभूत तदा ।

दिव्यं तनु महेशानि ! युष्काले भयातुरः ।

अहं योगं समास्थित्य सूक्ष्मासूक्ष्मतरं वपुः ।

विधाय परमेशानि ! त्वामास्थित्य स्थितः सदाः ।

कथञ्चिदपि न प्राप्त त्वां धतुं दैत्यराट तदा ।

चिन्तयामास च कृत्स्नं लां हन्तुं विधिवद्ग्रहम् ।

वर्षयित्वा शरौः स्वःघर्षयित्वा च बाणुना ।

काटाहे मारयिष्याथि महादुष्टां च त्वामहम् ।

हृदति सच्छिद्रय मनसा वर्धयिला कलेवरम् ।

पूritं तेन ब्रह्माण्डं घोरो हर्षमुपांगमत् ।

उवाच त्वां तदा दैत्यः हताः याःसि शुद्ध वा ॥

भवतौ भृगुमालोक्य दैत्यं ब्रह्माण्डपूritम् ।

त्वयोत्तीर्णौडसौ घोरदैत्यसृष्टि तिष्ठ सुदुमते ॥

कथं वस्तो भावान् जातो निश्चयी लामछं मुदा ।

ब्रह्मुनैव महालुष्ट ! जानासि न हि मां कदा ॥

मत्तः सृष्टि: समुत्पन्ना मध्ये च प्रविलोयते ।

मयैव पाल्यते सर्वं मम मायामयं जगत् ॥

मत्तो नान्यत् किजिदस्ति ब्रह्मादीनां मनतान्तः ।

मृषा भूतद्वाराक्षि परमं मछनलं मछत् ॥

दुष्टभावेन वा दैत्य ! शिष्टभावेन वा पुनः ।

भजन्ते मां यथा यो हि तथा कामं ददामि ते ॥

निदानन्तु प्रयच्छामि महाफल मनुत्तमम् ।

त्वयाहं सेविता दैत्य ! बहुकालं न संशयः ॥

ममासि मेकचित्तेन ममेच्छा त्वकरोदयतः ।

शिवोऽसि नात्र सन्देहो मत्कृते यदभवस्त्वम् ॥

इदानीं पश्च मद्रूपं ब्रह्मानन्दं परं पदम् ।

यदृटष्टवान् पुनः कोऽपि कदाप्याविभंवेत् किल ॥

ध्याल्वा यत् परमं रूपं शिवं न्यूनमिति प्रभो ! ।

तद्रूपं परमं धाम कालोऽपरमिति श्रृणु ॥

इतःपरतरं रूपं ब्रह्माख्यो नास्ति कुतोचिचत् ।

इत्यु काऽहं तदा देवी ! भावानौ भवमोचनी ॥

ध्याल्वा यत् परमं रूपं ब्रह्म कालोति वादिनो ।

पसक्कालं परमेशानि ! जाता त्वं कालिका तदा ॥

काष्यवर्णा मछघोरा महाकालोपरिलेखिता ।

नवमः पटलः ।

मुखमालावलोरम्या मुक्ताकेयौ स्मितानना । लोलजिह्वा रक्तघोरशोचनवयराजिता । श्यामाकलासमुज्जासा किरीटोच्चलविग्रहा ॥

शिपाकोटिसहसैस्तु तेजोमण्डलसभवेः । महारावैश्वरुद्रेन्चु याता घोरपराक्रमैः ॥

रश्मिहस्तसमूहूता योगिन्यः कोटिकोटिषः । समन्ताद् घोररूपस्था महायुद्धमहोत्सुका ॥

प्रतिलोमकूपमध्ये ब्रह्माण्ड कोटिकोटिषः । भासन्ते सततं देवी ! सर्वाः सूर्येमया पुनः ॥

एवं तां कालिकां दृष्ट्वा मुच्यन्ते दानवेश्वराः । प्रतोतोडसौ महाकाल्या दृष्ट्वा श्रीमुखमण्डलम् ॥

तत्क्षणादानवाधीशो ब्रह्मज्ञानमवाप्नवान् । ततस्तं दानवाधीशं ज्ञाने भक्तं सुनिर्मलम् ॥

जिघ्रया लोलया कालो कर्त्तय्यिथे रघ्यास्तरे । ब्रह्माण्डसहितं माता चर्वयित्वा मृता च ण्यात् ॥

चकार लीलया कालौ घोरवाद्यमहोत्सुका । नामायन्दृष्ट्वा वहन्तः पताका त्यापिका मृता ॥

इति योगिनौतने देवोश्वरसंवादे चतुर्विंशति-साध्ये षष्टमः पटलः ।

इथ नवमः पटलः ।

ईश्वर उवाच ।

तदृशृणु मया सार्धं भगविल्लसनामनः ।

भढं जगाम सङ्क्षा तव कान्तरसुत्तमम् । शुपुन्बावल्मना देवी ! तत् कल्वा मया किल ॥

संदृष्टश्च मृतं यदृदयत् कधितु नैव शक्यते ।

सर्वोष्णाद्यैर्मयां देवी ! न दृष्टा न श्रुता कचित् ।

मतौ वृद्धताकारा: ब्रह्माद्या: कोटिकोटिग्र: ॥

चरन्ति सर्वदा देवी ! का: संख्या तु न: भवेत् ।

कोटिकोटिमुखा देवी ! कोटिकोटिसुजा सस्थथा ।

एवं विविधाकार: ब्रह्मविष्णुशिवादय: ॥

महदैश्वर्यैसम्पन्ना: प्रतिनब्रह्माण्डवासिन: ।

सर्वोष्णाद्यैर्मयां देवी ! दृष्टा कुशलमानस: ॥

सर्वं मे वृणुते जातं कोऽहं चिन्तापरायण: ।

ब्रह्म का, कुल म्रियते: को न पुत्रपति कुत्र चित् ॥

एवं भावविधा देवी ! भुवने विस्मृत: सदा ।

नानाख्यानसद्भूयस्थ सार्थयेध नास्ति मे कदा ॥

ततस्थ कोटिवर्षान्ते प्राप्ते ते हृदयाकुजम् ।

तत्र गंवा मया सर्वे दृष्टमात्रेयिसुन्दरम् ॥

तत् सर्व परमेशानि ! कधितु नैव शक्यते ।

यदृधर्मार्थोदयं श्रास्वं कारणं सुखमोचय: ॥

परमात्मानिगमे नेति जिज्ञासो दर्शनेमिदृशे ।

देव्ह: पुराणमज्ञानी स्मृतयो यानि यानि च ॥

ततैव श्रवणस्थाssपि लोमादौ च वरानने ! ।

जोवात्मनो यथा भेद सस्थथा वेदागमेश्वपि ॥

पद्नाप्रे पत्नमध्ये च पत्नान्ते हृदयाकुजे ।

दृष्टा वर्षावलौ यातु तौव्रतेजोमयी शुभा ॥

शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्ताख्यन्द एवं वा ।

ज्रन्यानि सर्वशास्त्राणि छुद्राख्य यानि कानि च ॥

किन्तु पूर्वैवतोलोके जातोऽहं कधितं तव ।

ततो मया घृतं देवी ! कृषि-कान्त-समेधोक्षलम् ॥

कोटिकोटिदिवानाथनिधानाथसमुच्वससम्।

कोटिकोटिमहावक्नितेजोमणडलमणिडतं ।

तन्मध्ये तु मया दृष्टं वर्षपुष्टं महोज्ज्वलम् ।

सूर्यकोटिसमाभासे चन्द्रकोटिसुशीतलम् ।

वह्निकोटिमहोज्ज्वलं परं ब्रह्ममयं भुवम् ॥

सर्वज्ञानमयं देवी ! सर्वैश्वर्यमयं सदा ।

सर्वयोगमयं देवी ! सर्वतीर्थमयं सदा ॥

सर्वपुष्टिमयं देवी ! सर्वधर्ममयं तथा ।

ब्रह्मज्ञानमयं देवी ! ब्रह्मानन्दमयं तथा ॥

प्रभासं सर्वशक्तीनां वेदादीनां महेश्वरि ! ।

प्रभासं सर्वसत्त्वानां ब्रह्मतेजः परं हितम् ॥

सर्वमायावशिर्भूतं सर्वमायानि कलाननम् ।

सर्वानन्दमयं देवी ! ब्रह्मानन्दमयं सदा ॥

पूर्णानन्दमयं देवी ! ब्रह्मानिर्वाणमुत्तमम् ।

सर्वमायामयं देवी ! सर्वविद्यामयं पुनः ॥

सर्वतपोमयं देवी ! सर्वसिद्धिमयं तथा ।

सर्वमुक्तिमयं देवी ! सर्ववेदमयं तथा ॥

सर्वलोकमयं देवी ! सर्वभोगमयं तथा ।

सर्वशास्त्रमयं देवी ! सर्वयोगमयं तथा ॥

हृदयागममिं तत्‍वं मम ज्ञानामृतसागरे ।

गतभ्रष्टं यथोद्र्राच्च यथा सूर्योदयोज्ज्वलम् ॥

ग्राभ्यस्तं हि मया सर्वं महाकालौप्रसादतः ।

हृदयाभ्यस्तं मया सर्वं तत्‍वज्ञानात् सङ्गयः ॥

ततः किञ्चित्पुष्टेषु गत्वा हस्ते मया किल ।

वर्षपुष्टमयं देवी ! सूर्यकोटिसमप्रभम् ।

त्रायोमौमांसकं साङ्ख्यं पातञ्जलं तथा पुनः ॥

वैशेषिकं तथा पूर्वं मया माले हि तत्स्वरूपतः ।

ततों वर्षावलिं दृष्ट्वा कार्ष्णिकामातनदर्शयत् ।

व्रतसूत्र्यसमाभासा सर्पराज्ञानकारिणी ।

आयुर्वेदभिषग्वेदा मयाभ्यस्ता स्वदैव हि ।

तदन्तरे महादेवि ! दृष्ट्वा वर्षावलिं शुभाम् ।

सहस्रादित्यसङ्काशा शूद्रवर्णा महोज्ज्वला ।

स्मृतौतिहासौ देवेशि ! पुराणानि मया पुनः ।

मयाभ्यस्तं हि तत् सर्वं तत्स्वरूपान्नात संशयः ।

तथापि भ्रमदेहो मे न शुध्यति कदाचन ।

तदन्तरे मया दृष्टं सूर्यकोटिसमप्रभम् ।

ब्रह्मर्षीणां मया देवि ! ब्रह्मतेजः परौषतम् ।

वेदान्तस्मिति विख्यातं वर्णपुष्टं महाप्रभम् ।

मयाभ्यस्तं तत्स्वरूपान्न तन्महद्भ्यः मोहितः ।

तदन्तरे मया दृष्टं वर्णपुञ्जसमुज्ज्वलम् ।

कोटिसूर्यप्रतीकाशं चन्द्रकोटिसुशीतलम् ।

सर्वज्ञानमयं देवि ! सर्वतौर्थमयं सदा ।

सर्वयज्ञमयं देवि ! सर्ववेदमयं तथा ।

प्रणाम्यां सर्वसस्वानां ग्रासादिकोनां महेश्वरि ! ।

वेदचतुष्टयं सारार्थवेदरहस्यजुरुत्समम् ।

मयाभ्यस्तं हि तत् सर्वं तत्स्वरूपान्नात संशयः ।

तथापि न च हृदिस्थं जायते न च तत्स्वरूपतः ।

सर्वज्ञानसर्वतत्त्वसर्वसिद्धिमयोऽहं ।

तदा नमस्कृतां देवि ! तै स्वां कालिं सनातनीम् ।

शिवाभियोगिनीभिष्य नृत्यन्तीं ब्रह्मरुपिणीम् ।

स्थला स्थला संमुखे मे दृष्टा श्रीसुखमण्डलम् ।

तत् उड्डीनमसादाय हृदले चागलं मया ।

प्राणप्रचक्रे भुवोरमध्यं महावाक्ष्या महेश्वरि ।

तदा मम स्मृतिजाता ब्रह्माविष्णुकते पुनः ।

तदृशामयी काक्षा ह्योमितकुयोगमितौ ।

ज्योती स्वेदौ महेशानि ! ताभ्यां जातौ गुणोचितौ ।

ब्रह्मा विष्णुश्च तौ दृष्ट्वा भयाक्रान्तौ विप्रहौ ।

तदा तौ च गतौ तूर्णं मासिकारम्भयोद्धयौः ।

काल्यास्तदागतो धाता पिङ्कलायां महेश्वरि ! ।

ईडायाश्च ततों विष्णुः स्थितो गत्वा च तौ शुभौ ।

महाविडम्बितौ भूतौ दृष्ट्वाद्येमनेकक्रमः ।

रुदन्तौ सततं तौ च ! विश्वसृत् किं भविष्याति ।

एवमादि रुदन्तौ तौ गच्छन्तौ च हतस्ततः ।

तावौश्वरौ महेशानि ! महादुःखेन दु:खितौ ।

ज्ञात्वा मया महेशानि ! प्रार्थितं विष्णुमन्दिरम् ।

तस्मै दत्तं मया ज्ञानं मन्त्रं परममङ्गलम् ।

तत्क्षणान्तरम् तुभ्योऽसौ वामाङ्के केवलो मम ।

तस्मै दत्तं सर्वशास्त्रं वाड्माचने यागं च विना ।

गरुडस्थो महाविष्णुः षट्पुष्टो बभूव ह ।

तमादाय गतस्तत्र ब्रह्माङ्ङे़ परमेश्वरः ।

गत्वा तस्मै मया दत्तं मन्त्रं परममङ्गुतम् ।

महाज्ञानौ महादेवी ! तत्क्षणात् स पितामहः ।

मम तुभ्यो जायतेसौ ददृशे मम केवलः ।

स विधिः परमेशानि ! मम प्रासनतत्सदा ।

दत्तं तस्मै सर्वशास्त्रं विषारदश्च विष्णुना ।

गतव्यथः सदा ब्रह्मा दृष्टः पुष्टः सदैव हि ।

मत् आदिगुरुक्खं चि वर्त्तसे मम सर्वदा ।

तदृशोकत्य तज्ज्ञानं सह ताभ्यां महेश्वरि ! ।

परं काष्ठा मया यातं तेन तेन पथा तथा ।

शिवाभियोगिनौभिष्य सद्भान्तःखपरायणः ॥

मतकोटिनिदशैर्वचैः कृतीनां परिभाषिका ।

नामावाद्यमहोदधौ नानालङ्कारगाथिका ॥

चन्द्रसूर्यवशिसोम्यैर्विंचितैः पद प्रसूनकैः ।

उत्थितैः पतितैः पुष्टैर्दिव्यगन्धैर्महोत्कवा ॥

वोच्चप्यागोचरैदेवि ! सदात्मकपरैः रक्थः ।

मतघो नद्म्राघ्रसमः पताकाभिरष रक्षितः ॥

विचित्राभिष बहुमितैष्टा कान्ताभिरेव च ।

मतस्तोभे' समारक्चा वयं कालां करालिकाम् ॥

साम्राज्ञी तागदोक्ष्याश्च नतभगीर्षा: पुष्टैः करैः ।

तदादौ विधिरस्तौघोत् सर्वशास्त्रेषु भणितः ॥

कोटिवर्षं महेशानि ! तमुवाच तदा परा ।

यद्गुणैः स्वमहो धातः ! सर्वशास्त्रार्थविस्मृतः ॥

ग्रनुसन्धानवित्तासि रजकास्व' सदा भव ।

इत्याज्ञां स्ततो धाता ऋतकल्योऽभवत्तदा ॥

ततोऽस्तौषौप्रहाविष्णुः सर्ववेदेन गाभ्रविः ।

दशकोव्वयानानाश्च तत्स्तोभमत्नवौच्छिवा ॥

वेदेष्ट्रोऽसि महाविष्णो ! मझ्झोऽसि गुणालयः ।

धर्मेष्ट्रोऽसि पालकस्वं भव रक्षेश रक्षकः ॥

इत्याज्ञाच्छ शिवे सत्यां कतार्योऽसौ जगद्वितः ।

ततोऽर्हं परमां निल्यां कालिं श्रद्धासनातनोम् ॥

तुष्टाव परया भत्त्या श्राग्मेन महेश्वरि ! ।

विंशकोटिविस्सराष्थां मामुष्वाच तदा हि सा ॥

काष्युवाच । श्राग्मणो महाप्राज्ञो निर्माणयोऽसि सदाशिवः !

सगुणास्व' महायोगी दृष्टिसंहारको भव ॥

नवमः पटलः ।

एवमात्रां शिरे कृत्वा पुनस्तुष्टाव तामहं ।

पञ्चकोटिदिव्यवर्णं मामुवाच ततस्तु सा ॥

ग्रामं सेतुं तु तुष्टा तुष्टास्मि सदाशिव ! ।

किं प्रार्थ्यते महादेव ! ददामि नात्र संशयः ॥

ऋष्वर उवाच ।

तिष्ठामि सततं मातः स्वदौयचरणाम्बुजे ।

श्रीकाञ्च्यां वाच ।

घोरनाम्ना दानवेन यात्रगयुद्धं कतं मया ।

तत्कोटिकोटिकोटिंभिर्भयुद्धं कारितस्य च यो मया ॥

महिषीगर्भसंभूतः स्व रेतःसमुज्ज्ववः ।

भविष्यामि त्वं देवेश ! महिषासुरनामधृक् ॥

असुरं भास्वमासाद्य महायुद्धं करिष्यसि ।

तदा त्वां नारायिष्याहं भद्रकाल्याखरुपतः ॥

वामाङ्घ्रिं पदाजस्य स्थापयिष्यामि ते हृदि ।

इदानीं त्वं महादेव ! मम पादतले सदा ॥

तिष्ठ त्वं शवरूपेण मम चासनतां व्रज ।

इत्याज्ञया वयं देव्या: पतिता: पदसनिधौ ।

दशद्वत्प्रतिपातेन ललाटवेधं गतं तदा ।

तदैवान्तरगात्रं काल्यै चित्रूपा ब्रह्मानिष्कला ॥

इत्येवं कथितं तुभ्यं योगिन्युत्तपत्ति विस्तरम् ।

गोपनीयं प्रयत्नेन सर्वेषां साधनोत्तमम् ॥

इति योगिनीतंत्रे देवोखरसंबादे छत्रविंशति-

साहस्य्रे नवमः पटलः ।

अथ दशमः पटलः ।

ईश्वर उवाच ।

उत्याय च पुनर्देवि ! न त्वां द्रष्टुं वयं पुनः । वदन्तो भृगुधूःखार्ता निमग्नाः शोकसागरे ॥ हा मातस्ते मुखाभोजं कोटिसूर्यांकैकृतम् । कौटिल्य चरणरागं ते कृपासागरसदृश्यम् ॥ विस्तृतं परमं रूपं महामायाविमोहनम् । किंभूतं नखचन्द्राभां ज्योत्स्ना: परमबृंहितम् ॥ कोटिकोटिनिशानाथविगलन्मुखमण्डलम् । किंभूतं किं भवेन्मातः ! कः यातमिदमङ्ग, तत् ॥ हा हा मातरिदं रूपं सच्चिदानन्दमव्ययम् । ग्रास्माकं मातृभावेन न पश्यामः पुनस्तत् ॥ माढतातविहीनास्त्वं भसन्ति बालका यथा । रदिता च हदिता च वयं सर्वे तथा स्थिताः। इत्यादि विविधैर्देवि ! विलापैः परमेश्वरी ! ॥

नौता वयं पञ्चलतं वर्षाणामभुजेदृशे ! । रदिता पुनरुत्थाय रुदन्तो भृगुमुच्चकैः । मातर्मातः ! कः याता त्वं ग्रास्माकं किं भविष्यति ॥ वयन्ते कथमुत्पाद्य नि:चिन्ता दुष्टरार्षवे । दया नास्ति ऋषो मातर्वयने दौनवलका: ॥ न पालयसि चेदस्मान् को वात्सल्यं पालयिष्यति । त्वां विना न जननी नास्ति नाम्माकं भाव एव च ॥ त्वामदृष्टा मरिष्यामः सत्यमेव सुनिश्चितम् । माढतातविहोनस्य वालकस्य च जीवनम् ॥ कथम् भवति हे मातर्म्रीयतां खयमेव हि ।

दशमः पटलः ।

निरत्सुका चिद्वाकं कुपां तस्यां ततः कुरुत ।

सोवाच योगिनो वाचं महामृतप्रवर्षिणीम्‌ ॥

मा भयात्तो महेशान ! ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।

तिष्ठामि सततं तिष्ठमित्याह खलु सा तदा ॥

सच्चिदानन्दरूपां ब्रह्मवीरां स्फुरतरूपप्रभम् ।

मम नाशो नास्ति कदा नि:सन्देहस्तु तिष्ठत ॥

यदूपं दृष्टमात्रां युष्माभिः परमं सतत् ।

ध्यात्वा तद्रूपं समलं जपं कुरुत मे मनुम् ॥

तदेव मङ्गलं तुभ्यं भविष्यति महाप्रभम् ।

दानैर्ब्रह्मण्यो देहे विष्णो ! क्षीरोभव ॥

महो महेश ! देवेश ! ब्रह्मादेव्हे प्रविश्यताम् ।

यावत् सृष्टिं करोतीश इदमां ज्ञानक्रियामयीम् ॥

ईश्वर उवाच ।

इत्युक्ता सा महाकालौ ददावस्मासु शाम्भवि ! ।

इच्छाज्ञानक्रियाशक्तीः सर्वकाव्यार्थसाधनौः ॥

इच्छा तु विषयाने दत्ता क्रियार्थंकतिसु ब्रह्मणि ।

मह्यां दत्ता ज्ञानशक्तिः सर्वेभ्यः पररूंपिणी ॥

'तदोवाच महाकालौ मयुथ्यं परमेश्वरः ! ।

ब्रह्मं विग्रामि युष्मासु पूर्ंकरूपेय शद्‌रने ॥

प्रयमेव गुरुदेवः श्रीशिवः परमेश्वरः ।

प्रयं हि वक्ता शास्त्राणां नाप्यन्योऽपि विधिहर्तः ॥

शोभो याहं हि शुभाकं सर्वेषां नाथ संशयः ।

मोइयिष्यामि ब्रह्माणं विष्णुं वापि महेश्वरम्‌ ॥

ईश्वर उवाच ।

इत्युक्ता सा महाकालौ श्रास्मासु प्रविवेश ह ।

श्रयस्व साधवो देहे प्रविटो ब्रह्मणास्तदा ॥

तत्स्थं मोहयामास ब्रह्माणं ब्रह्मविग्रहम् ।

ततो ब्रह्मा कथं ब्रह्मा स्थातुं जुहोति चालयाम् ॥

स्वयंभूरिति विख्यातिं तदा प्राप्तो न संशयः ।

किं करोमीति गच्छ्यामि इति चिन्तासमाकुलः ॥

एवमेव विधातासावुषित्वा परिवत्सरम् ।

जलमेव ससर्जौ व्यापकं परमं महत् ॥

गुणाभिमानं तत्तोयं कारणाणामवमूलकम् ।

तत्र स्थित्वा हेमरूपमसृजद्राथैस्सह्यम् ॥

तद्रूपयुवतीं देवों जातस्मान्तकाम् ।

तत्तद्ब्रह्माख्यमास्थातं भवते कारणाणामवे ॥

तत्तद्ब्रह्माख्यरुपार्थे ब्रह्माख्यदानां वियोगताम् ।

करोमी सततं देवि ! रुद्रमूर्तिंधरः स्वयम् ॥

भूलपाणिं महादेवि ! प्रतिब्रह्माख्यपाश्वतः ।

एकैकरुद्ररूपेण तिष्ठामि सततं शिवे ! ॥

यथा ब्रह्मारुडयोरपि संयोगो जायते न हि ।

तथा करोमी सततं शिवा तत्कारणार्थवे ॥

'एवमेव वयं सर्वे' ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः ।

प्रतिब्रह्माख्यमध्ये तु तिष्ठामो नात्र संशयः ॥

ततो ब्रह्मा जगत्साता प्रतिब्रह्माख्यमध्ये तत् ।

प्रविश्ये केकरूपेण श्रन्यातत्त्वचतुष्ट्यम् ॥

भूमिमग्निन् तथा वायुमाकाशब्रह्म ससर्ज सः ।

एतैः पञ्चभिरुत्क्षैः सर्वां सृष्टिंकारयत् ॥

ततस्तु भगवान् विष्णुरिच्छया ब्रह्मणास्तदा ।

ब्रह्मदेहात् समुझूय पालयामास तां सदा ॥

सृष्टिं ब्रह्मामयां देवि ! प्रतिब्रह्माख्यमध्ये तत् ।

पुथकं पुथकं समाश्राय विष्णुरूपं महाभुजम्‌ ॥

प्रतिब्रह्माण्डमध्ये तु संह‌रामि पुनः पुनः ।

ब्रह्मां हि परमेशानि ! ब्रह्मादेहं समाश्रितः ॥

एवं किंचित् स्वरुपाति ब्रह्मा किंचिदहेक्षरि ! ।

सर्वकार्यं ममैवेतज्जानाति हि जगद्विधि: ॥

जलादिसकलं तत्वं ब्रह्माण्डादिक विस्तरम्‌ ।

देवादिसकलं देवी ! दिग्द्वादिकं च चराचरम्‌ ॥

कार्येऽत्र कारणं देवी ! तथैव विष्णोः समुद्धवः ।

सर्वं जानाति हि ब्रह्मा मत्क्षणात् मायया पुनः ॥

किंतु सर्वं हि सादुंरुपया हि केव‌लम्‌ ।

तां मायां हि भजन्ते ये मायामेतां तरन्ति ते ॥३०॥

तुष्टा चैत् परमा माया मुक्तिमात्रं प्रयच्छति ।

रुष्टा चेत् सैव माता मे भूमियोगं प्रयच्छति ॥

भुक्तिमुक्तिं स्वरुप पादे वक्ष्यैव चाश्रयाचिता ।

यस्य तुष्टा महादेवि ! मम माता हि कालिका ॥

श्रीदेवुवाच ।

सुतं हि सकलं देव ! तव‌त्प्रसादात् महेश्वरः ।

असुतं सर्वहत्तान्तं ब्रह्मादैनां मगोचरम्‌ ॥

इदानों श्रोतुमिच्छामि यत् प्रोक्तं कारणाश्रय‌वम् ।

किमाधारं महादेव ! तदाधारस्य किं वद ।

सौमानं वद देवेश ! यदि के होडसि मां प्रति ॥

ईश्वर उवाच ।

श्रृणु देवी ! प्रवक्ष्यामि गुह्याद् गुह्यतरं शुभम्‌ ।

प्रतिगोप्यं सगोप्यं हि ब्रह्माविष्ण्वादिगोचरम्‌ ॥

महार्थेनो भवेत् देवी ! महाकालो महेश्वरः ।

गुरुक्रुपं हि क्रोडाथ्यं भर्त्तारं पर्येकल्पयत् ॥

सैव काली जगन्माता महाकालतुला तु सा ।

भूत्वार्चते जसो रूपा महाकालस्य विभ्रती ॥

भूत्यरूपा ऋषीवर्या मत्ता स्वादूष्णते जसो ।

सौमा पृष्टा ल्वया देवी ! सौमा ब्रह्मैव केवलम् ॥

तेजोरूपं ब्रह्मवेजः प्रकाशरूपकं तथा ।

तत्प्रकाशं महादेवी ! व्याप्यव्यापकवेजितम् ॥

नाधेयञ्चैव नाधारमदितोयं निरन्तरम् ।

हृदं हि सकलं देवी ! सद्भे मायामयं पुनः ॥

मिथ्यैव सकलं देवी ! सत्यं ब्रह्मैव केवलम् ।

हृदं हि काष्ठितं तुभ्यं सारात्सारतरं परात्परम् ॥

गुह्याद्र गुह्यतयं गुह्य' गुह्याद्र गुह्यं महेश्वरी ! ।

हृदं हि परमं ज्ञानं सर्वमायानिर्ज्जन्तनम् ॥

सर्वज्ञानमयं भेदै महामात्राङ्गदविग्रहम् ।

कोटिकोटिमहादानात् कोटिकोटिमहातपात् ॥

कोटिकोटिमहाज्ञानात् कोटिकोटिमहात्रतत् ।

कोटिकोटिमहातीर्थावगाहाच्च महेश्वरी ! ॥

बहुजन्मार्जितौती तु यदि श्रद्धान्ति काऽऽचिचत् ।

तथा मुक्तो भवेत देवी ! संसारे न पुनर्भवेत् ॥

इत्येवं कथितं तुभ्यं गोपयस्व स्वयोनिवत् ।

यथान्यो लभते नैवं तथा कुरु प्रयत्नतः ॥

गोपनीयं प्रयत्नेन मम सर्वस्वमुत्तमम् ।

दयाऽच्छान्ताय धीराय योगिने कुलयोगिने ॥

ज्ञानिने देवदेवेशि ! मन्यथा नरकं ब्रजेत् ।

कथितं सारभूतं ते खेचरत्वखगज्ञानलोचने ! ॥

ब्रह्मज्ञानं मयाऽ देवी ! किं भूयः श्रोतुमिच्छति ।

नातःपरतरं किञ्चित् विद्यते मम मानसे ।

एकादशः पटलः ।

गोपनीयं सदा भद्रे ! पशुपाशमरनिघौ । द्रृत्ति योगिनोयान्ते देवेशरसंबादे चतुर्विंशतिसारस्स्त्रो । दशमः पटलः ।

अथैकादशः पटलः ।

ईदृशुवाच । देवदानवगम्यर्षंमुरेशपरिपूजित ! । गणेशानन्दचन्द्रे शगो विन्दविधिवन्दित ! । योगेन्द्रवन्दितपद ! सर्वलोकगुरो ! हर ! । या प्रोक्ता परमा विद्या कौलिकी कलुषनाशिनी ।। यद्यतं मन्त्रं साधनं पूजनं च पुरष्क्रियांम् । मुद्रां बलिं तथा होमं भावं स्थानं तथैव च ।। ध्यानं स्तोत्रञ्च कवचं शस्या: शुचिं पुरा मया । इदानीं श्रोतुमिच्छामि ख्यानं भेदं महेश्वर ! । कुच वा प्राप्यते मोदः कुल वा सिद्धिरुत्समा । भ्राटल्ये व महादेव ! कृपया वद शाङ्कर ! ।। यदाश्रितो दुतं लोकः स्वकार्य्येफलभाग्भवेत् । प्रयासस्य च वास्तुक्यं हित्वा हि परमेश्वर ! ।।

ईश्वर उवाच । शृणु देवी ! प्रवक्ष्यामि स्थानं परमतुलंभ्रम् । दुतसिद्धिकरं देवी ! महामोचफलप्रदम् ।। कालिकाया: शमशानादि नान्यत् स्थानं प्रशस्यते । तत्र यद्यत् क्रियते तत्‌ तदनन्तफलं लभेत् ।। तत्र चैका पुरषध्य्या कृत चेत् परमेश्वरि ! । न तु ममैव महादेवि ! भावयुक्ता: सशक्तिकान् ।। अवश्यं मन्त्रसिद्धि: स्यात्‌ नात्र चितं कयचन् ।

मनस्फलदा पूजा सर्वत्रैव जले खले ॥

दिव्यभावेन वा देवी ! वौरभावेन चेत्ववेत् ।

ग्राम्यं वा वैष्णवं वापि शैवं वैन्यं तथा पुनः ॥

वाराहस्यां जपेद यो हि मासमात्रं वरानने ! ।

प्रातःकालं समारभ्य यावत्संध्यावधानिनं भवेत् ॥

प्रवश्यं मन्त्रसिद्धिः स्यात् सत्यमेव सुसिद्धिदे ! ।

निर्वाणं तस्य देवेशि ! श्रवश्यं जायते शिवे ! ॥

महाश्मशानं देवेशि ! श्रानन्दकाननं तथा ।

भाविमुक्ता महादेवी ! तथा गौरौसुखं पुनः ॥

वाराहस्यौ महाचैतत् कालोऽत्र परात्परम् ।

तत्र युद्धयत्नरतां देवि ! किं तस्य कथयामि ते ॥

कामरूपे महापूजा सर्वसिद्धिफलप्रदा ।

नेपालस्य काश्चिद्‌ब्रह्मपुत्रस्य सङ्गमम् ॥

करतोयं समाश्रित्य यावहिकरवासिनोऽम् ।

उत्तरस्यां कुज्ञगिरिः कारतोयातु पश्चिमे ॥

तीर्थश्रेष्ठादिकुनदौ पूर्वस्यां गिरिकन्यकेः ! ।

दक्षिणे ब्रह्मपुत्रस्य लाञ्छायाः सङ्गमावधि ॥

कामरूप इति ख्यातः सर्वशास्त्रेषु निश्‍चितः ।

कृत्स्नानि तौर्थपाकर्तुं यस्य चित्तं प्रसौदति ॥

स गच्छेत् परया भक्त्या कामाख्यायोनिसन्निधिम् ।

तौर्थयात्रां समासाद्य यदेकोऽप्यव गच्छति ॥

पदे पदेऽश्वमेधस्य फलं प्राप्नोति मानवः ।

त्रिःश्रद्योजनविस्तीर्णं द्विगुणं प्रतियोजनम् ॥

कामरूपं विजानीहि तिकोषाकारमुक्तमन् ।

दिङ्नाने चैव कौदारो वायव्यां गजाशासनः ॥

इचिषे सन्नमी देवी ! लाञ्छायां ब्रह्मरक्तसः ।

त्रिकोणमेवं जानीहि सुरासुरनमस्कृतम्‌ ॥

तत्र ये मानवाः सन्ति ते देवाः नात्र संशयः ।

तत्र यद्यपि देवी ! तत्सर्वं तौर्थमेव हि ॥

उपपीठश्च वीरपीठ उपपीठस्थ पिठकम्‌ ।

विप्रपीठं महापीठं ब्रह्मपीठं तदनन्तरम्‌ ॥

विष्णुपीठं महादेवि ! रुद्रपीठं तदनन्तरम्‌ ।

नवयोनिरिति ख्याता चतुर्दिक्षु समन्ततः ॥

तत्र तत्र महापूजा चोतरत्नफलाधिका ।

दिगुणं दिगुणं भद्रे ! फलमेवं सुनिश्चितम्‌ ॥

सर्वेषामेव विद्यानां सर्वसम्पत्स्य ग्रामभवि ! ।

पूजने जपने चैव दिगुणं दिगुणं फलम्‌ ॥

नवयोनिः समाख्याता कामाख्यायोनिमखडलम्‌ ।

आयोनिमहिपर्यन्तमाविद्यागमसमादनम्‌ ॥

पञ्चक्रोशमिते देवी ! सर्वेषामेव दुर्लभम्‌ ।

ब्रह्माविष्णुसुरेशाद्यैः सेवितं परमाद्‌भुतम्‌ ॥

देवा मरणमिच्छन्ति कथा मानुषेषु च ।

योनिपीठे महेशानि ! पञ्चक्रोशमिते शिवे ! ॥

ये गच्छन्ति शिवाकाराः ये मृतास्तेऽपुनर्भवाः ।

ये च सूर्यांकारं क्षेमं न प्राप्नुवन्ति कर्हिचित्‌ ॥

येनिपीठे च निष्पापा ये वसन्ति नरेश्वराः ।

ते सर्वे श्रद्धया जाताः शिवनेतारः श्मशानमूर्तिजाः ॥

सर्वेषामेव विद्यानां सर्वसम्पत्सु चेष्टकरि ! ।

पूजनं जपनश्चैव कुर्वते साधकोत्तमः ॥

ऋषिमार्गरतः सिद्धिसौभाग्यो जायते नरः ।

तत्र मध्ये च महादेवि ! गिरिनीलाचलवेष्टितम्‌ ॥

ब्रह्माविष्णुशिवाकारः सर्वार्थतिमयः पुनः ।

तस्मध्ये परमेशानि ! मनोभवगुहा परा ।

मनोभवगुहामध्ये रक्तापानौकरडपिषो ।

कोटिलिङ्गसमाकौर्षा कामाख्या कष्पवक्षसो ॥

तत्तेजसा तु सन्दीप्ता मनोभवगृहा सदा ।

प्रस्ता: सङ्घर्षनालेश लोढो याति सुवर्णताम् ॥

चतुर्हस्तप्रभान्ति समन्तत: पर्वतातमजे ! ।

प्रस्ता: सङ्घर्षनालेश शिववर्मीमत मानव: ॥

निष्पापो जायते देवी ! तत्क्षणान्नात्र संशय: ।

अत्र यद्यत् क्रतं कर्म तदनन्तफलं भवेत् ॥

तस्मध्ये परमेशानि ! समन्ताद्दहाद्रहृदुलम् ।

मणिपातालगाढं ह्रदं देवी ! मोक्षदशलेखङ्कुलम् ॥

तज्जलं परमेशानि ! ब्रह्मविष्णुशिवात्मकम् ।

ऐश्वरं तज्जलं देवी ! कारणार्थवसञ्चकम् ॥

बद्धं किं कथयामि देवी ! तज्जलं परमामृतम् ।

सद्य: तेनैव काथितं मातर्जानोद्धि सुन्दरि ! ॥

काङ्क्षित्ति सततं देवी ! तज्जलं च चराचराः ।

तज्जलस्पर्शनाच्च या तज्जूर्दसङ्घर्षनेन च ॥

तत्क्षणान्मानवो देवी ! देवो भवति निश्चितम् ।

पुष्पपापपविनिर्मुक्तो जीवन्मुक्तो भवेद्‌ब्रह्मवम् ॥

तं त्वदे पूजयेद् यो हि तज्जलेन महेश्वरि ! ।

जिह्वाकोटिसहस्रैस्तु वक्त्रकोटिशतैरपि ॥

वषिंतुं नैव शक्रोमि तत् फलं गिरिताम्बुदनि ! ।

कृते ह्रदं विनि:क्षिप्य जलमध्ये महेश्वरि ! ॥

मस्तोत्तरमततजाप्यमहासिद्धौश्वरो भवेत् ।

मन्दारसद्रिभवेतस्य तत्क्षणान्नात्र संशय: ॥

शैवो वा वैष्णवो वापि यात्नो वाच्यो महेश्वरि ! ॥

एकादशः पटलः

जपेन्ति ये हि मन्त्रं ते सिद्धिमायान्ति तत्क्षणात् ।

मष्टोत्तरसहस्रेणऽपि नात्र कार्य्या विचारणा ।

शृङ्गाग्रे रतितं तत्र यः पिठाभ्यः प्रयच्छति ॥

गयायात्रां कृत्वा तेन नियुताष्टे महेश्वरि ! ।

एतत्ते कवितं देवी ! कामाख्यायोनिमष्ठुलम् ।

संचिन्तेपेष महेशानि ! वश्यास्यैवं विधीयत: ।

किल्बिषस्य कयते देवी ! माहात्म्यं ते यथार्थनि ! ।

यत्र कोटियोगिनीनां कालो वसति तारिषी ।

चिन्रमस्ता मैरवो सा सप्तसप्तविधेदिता ॥

धूम्रा च भुवनेशानि मातृज्ञा कमलालया ।

भगक्त्रा भगाधारा तथा चैव भगन्दरी ॥

दुर्गा च जयदुर्गा च तथा महिषमर्दिनी ।

उपविद्यासु या: प्रोक्ता: सर्वाभीष्टाभिरेव च ॥

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैर्महाकाली वसेत् सदा ।

ब्रह्मसुखास्यं पौठं सुप्रतिष्ठाराधिदैवतम् ।

तत् पौठं विविधं प्रोक्तं गुरूं शक्तं महेश्वरि ! ।

व्यक्ताद् गुप्तं पुङ्खितं दुरापं साधकोत्तमै: ॥

सर्वत्र लभ्यते देवी ! कुलदेविविधारदै: ।

मनोभवगुहावक्त्रो देवेशिखरमूर्धनि ।

तन्महोग्रमिति ख्यातं पौठं परमदुर्लभम् ।

सिद्धिकालो ब्रह्मरूपा देवता भुवनेश्वरी ।

निवसेत्तत्र या काली घोरदैत्यविनाशिनी ।

तत्पौठोपरि संविश्य दशधा च जपेन्नतुम् ॥

तदा मन्त्रविशुद्धिः स्यात् तदैव हि शिवो भवेत् ।

यत्क्षणात् ते मया प्रोक्तं ऋषिमध्ये शुचोचने ! ।

पादशौचं तत् फलं स्यात् पूर्ष्णं शिवजपार्चने ।

प्रचं जालन्धरे श्रीये मुखडोयान्ते तदङ्ककम् ।

प्रवश्यं तन्त्रसिद्धिः स्थानेऽपाले तिथिवासरात् ।

नीलकण्ठसमपीपे तु नात्र कार्य्या विचारणा ॥

जपेन देवदेवेशि ! शयितं ते मया मुदा ।

तयोदशाहे महासिद्धिरेकामनकानने तथा ॥

दग्धललेष गृहायां सिसिरावश्यं शिरे ! ।

राढ़ायां विकटाचायां दृढतश्च पर्वताकजे ! ।

लक्षत्रयेष सिद्धिः स्यात् सत्यमेव मुनिसिद्धिदे !!

पुष्कराख्ये च ललनेप प्रयागे विग्रललतत्: ॥

कोटिजपात्रेऽप्यागिरौ ज्वालायाश्र हिललतत् ।

तथैव विरजे विदे ललद्धादशत: शिवे ! ।

हिमालये विशालेष केदार पञ्चललतत्: ।

कैलासे दग्धललेष जयनल्यां पञ्चललतत्: ॥

उज्जयिन्यां दगाहेन मासेन मन्त्राचले ।

प्रवश्यं मन्त्रसिद्धिः स्यादुपनात् पूजनाच्छिवे !!

इत्येवं कथितं तुभ्यं यत् पुष्टं गिरिसंभवे ! ।

माहजारस्तमे देवि ! सर्वदा परमोभवेत् ॥

इति योगिनीतन्त्रे देवेश्ववरसंवादे चतुर्विंशतिसाहस्ये एकादशः पटलः ।

॥ इति द्वादशः पटलः ।

श्रीदक्षयुवाच ।

भोः स्वामिन् ! परमानन्द ! योगिनामभियुक्त कामाख्यायोगिनिमहामन्त्र यदुक्तां मे त्वया शिव ! ॥

सत्यं सत्यं न सन्देह पाख्यथ्ये सर्वमेव हि ।

वादयः पटलः ।

तच्छ्रेणे तत्रया ज्ञातां कन्यो किं न सुसिद्धिदम् । न पश्शामो वशिन्नानं मन्न्रासिद्धिनतथैव च ।। किर्मेतत् कारणं नाथ ! वद मे कारणामय !

ईश्वर उवाच ।

भरकासुरनामातु विष्णुवौर्थ्यसमुद्भवः । पृथिवीगर्भसम्भूतो दानवानामधीश्वरः ।। तस्मे विष्णुदंदो राज्यं कामरूपं महाफलम् । पृथिवीवचनात् सोऽपि दानवो युष्मदुर्धरः ।। किरातैश्चेटितं जित्वा रूपे कामन्टपोडभवत् । पुनरपि भगवान् तस्मै निवासाय ददौ मुदा ।। प्राग्ज्योतिषपुरं ख्यातं कामाख्यायोर्निमर्मडलम् । जित्वाडभिषेचनं राज्ये विष्णुः प्रातिं ददावपि ।। ततस्तु दर्शयामास मनोभवगुहां हरिः । सुध्नातं नारकं तस्मिद्धेयामास वै तदा ।।

विष्णुरुवाच ।

कामाख्यायाश्च माहात्म्यं सर्व्ववेदार्थसम्प्रततम् । ब्रह्मत्वं ब्रह्मणा प्रापं विष्णुत्वं मया पुनः ।। शिवलक्ष्मी शिवेनेैव कामाख्याया: प्रसादतः । तस्माद्योनिं पूजयस्व यत्नात् सर्व्वार्थसिद्धिसम्भम् ।। यदा ते सुमुखो माता तदा ते सर्व्वसम्पद: । यदा ते विमुखी माता तदा ते न शुभं सुत ।। तदेवाहच त्यच्यामि पुत्तलं वैष्णग्रहं पुनः । इति ज्ञात्वा पूजयस्व विशेषेण वदामि किम् ।।

ईश्वर उवाच ।

इत्युक्त्वा स ययौ विष्णुर्वैकुण्ठ' स्वनिकेतनम् । नरकः पालायामास विष्णूतं' यदयदेव चि ।।

एतस्मिन्नन्तरे देवी ! हृत्तान्तं श्रृणु दारुणम् । ब्रह्मर्षयो मानसः पुत्रो वशिष्ठोऽतिव सदृश्यति ॥ तारामाराधयामास तदा नौलाचले मुनिः । ततस्त्वैकादशे देवी ! जप्तं चैव सुरेश्वरौम् ॥ कामाख्यामण्डले तारां पुरद्वारे समागतः । तत् तं वारयामास नरको ब्रह्मासम्भवम् ॥

नरक उवाच । इदानों तिष्ठ विप्र ! त्वं नागच्छ महदालयम् , इदानों पूज्यते देवौ पूजास्ते त्वं गमिष्यसि ॥ इमा दौहित्रमाख्राक्ष्य नरकस्य सुनोश्वरः । त्वादर्शादित्यसदृशाग्रो वभूव क्रोधमूर्छ्छितः ॥ उवाच नरकं विप्रो वशिष्ठस्ताम्रलोचनः ॥

वशिष्ठ उवाच । रे पापिष्ठ ! विमुक्तं ते ऋषयोग्योऽहं सुदुर्मते ! । कामाख्यापूजने काले मा लभेम गृहमन्तरे ॥ गन्तुं योन्यन्तरे मूढ ! भूलापि ब्रह्मसम्भवः । इदानों पश्य वीर्य्यं मे तव नाशकरं महत् ॥ इत्युक्त्वा च वशिष्ठोऽसौ जग्राह पाशिनाजलम् । कमण्डलोर्महादेवों शग्राप दारुणं मुनिः ॥

वशिष्ठ उवाच । ब्राह्मणो ब्रह्मभू मातः ! कामाख्ये ! ब्रह्मासम्भवः । हित्वा त्वां हि ब्रजाम्यधा न किश्चिदुच्यते त्वया ॥ ब्रह्महिंसायुक्तं पापं सत्यं तुभ्य भविष्यति । एवमस्तु महापौठे जपनात् पूजनादपि ॥ सिध्दि नं जायते काचिद् काले महचिनात् पुनः ॥

ईश्वर उवाच ।

दक्षेमं दारुणं प्राप्तं त्यक्त्वा तज्जलमुत्तमम् ।

नीलाचलं परित्यज्य गतोडसौ खारखवं गिरिम् ।।

तमः सा परमा विद्या कामाख्या विश्ववन्दिता ।

महाज्योतिरयं यो देवि सर्वप्रकाशकरः पिण्डो ।

दक्षातेऽहनिर्णय' तारा ततस्तैव स्वाङ्कतेजसा ।

तत्क्षणात् परिनिर्दग्धा गता कैलासमन्दिरम् ।

तदैव परमेशानि ! मनोभवगृहा पुनः ।

महातपकारपटलैराहता तदियोगतः ।

ह्वाहाकार; सर्वलोके मूर्छितो दानवेश्वरः ।

ततस्तां परमां मायां विष्णुस्तवदनां पुनः ।

ष्टद्धाहं परिपप्रच्छ कामाख्यां परिसादरम् ।

कथम् शिवे ! समायाता त्वक्त्रा तद्योनिमण्डलम् ।

विष्णुस्तवदना भूत्वा कामाख्यो ! बद्ध कार्ष्यम् ।

त्वं देवी ! परमाराध्या स्वोयतां मे हृदि स्वयम् ।

सर्वं प्रति करोत्येव विष्णुस्तवदने ! कथम् ।

कामाख्या उवाच ।

वशिष्ठो ब्रह्मणा पुतः पुत्रस्तारारामाराधितः मुनिः ।

मद्योनिमण्डले नाथ ! द्वारं मे समुपागतः ।

प्रातःस्नानं ब्राह्मणो मे मर्चितुं समुपागतः ।

दारपालौडभद्राजा यावन्तौ पूजनं भवेत् ।

तावत् कोपि न जमे हि गन्तुं मद्योनिमण्डलम् ।

एवं तिलैर्नियमितं नरकेशामरेश च ।

ऋतस्तं वारयामास नरको ब्रह्मनन्दनम् ।

ततस्तेनैव सुनिना प्राप्तो दत्तः शुद्रादृशः ।

ध्यापं श्रेष्ठं महादेव ! कथने रोदनं मम ॥

ब्रह्मविष्णुसुरेश्वरो: काऽऽग्रते यत् परं स्वलम् ।

तत् तु मम विदित्वा देव ! को वोपायोडस्ति मे वद ॥

हित्वा तां हि वज्रसृष्टा न किञ्चिद्‌भयच्‌छलेन त्वया ।

ब्रह्माद्वधोऽस्त्व' पापं सत्य' तेडद्‌ भविष्यति ॥

एकस्मात् महापीठे जपनात् पूजनादपि ।

सिद्धिमं जायते कर्हि काले महचिनात् पुनः ॥

एवमेव मुने: श्रापादागताचं तवान्तिकम् ।

कमुपायं करिष्यामि वद मे करुणामय ! ॥

ईश्वर उवाच ।

एवमुक्तो रुदन् स तामाश्वास्य च पुनः पुनः ।

प्रागत्याचं योनिपीठे जजाप कालिकामतुम् ॥

ग्रापोद्धाराय देवेशौ तस्माच्छापादिमोचिता ।

कामाख्यां स्थापयामास पूर्ववद्‌योोनिमण्डले ॥

ततः सा परमा माया महाहर्षमुपागता ।

किन्तु कलौ महेशानि ! वर्षषष्टाच्च गतत्वयम् ।

ब्रह्मग्रापो महेशानि ! फलिष्यति सुनिश्चितम् ॥

देव उवाच ।

वज्रिष्ठेन पुरा श्रापा कामाख्या कामवासिनी ।

नरकस्य प्रसङ्गेन तत् सर्वं कथितं मया ॥

इदानीं श्रोतुमिच्छामि ग्रापोद्धारस्य ते कथा ।

कयं ग्रापस्य ग्रातव्यस्यापि लचणां वद ॥

यच्छक्त्या साधव: सर्वे दयामिष्यन्ति सर्वदा ॥

ईश्वर उवाच ।

कुत्र ते पुरतो नॄपस्य यत्र सा भवेत् ।

तहिनात् परमेशानि ! ब्रह्मग्राप: प्रवर्त्तते ॥

ततोऽतोब दुराचारो कामरूपे भविष्यति ।

प्रजापौड़ा रोगकथा बडुदोषो भविष्यति ।

सदा युद्धं महामार्ये ! सदा दुर्वृत्तमेव च ।

देवदानवगर्वी: सदा पौड़ापरायणा: ॥

कृपूर्यजुलटाचन्ट्रेमिते शाके दिवानिशम् ।

सौमारैष कुवाचैष यवनैर्युड्मुख्यप्रमं ॥

भविष्यति कामप्रष्ठे महुसैन्यसमाकुलम् ।

ततो ऋषी च सौमारं जित्वा यवन वाच्छितम् ।

वर्षमेवाकरोद्राज्य' मकारादिमंहोपति: ।

तत्सहायं समासाद्य कुवाच: सौयराज्यभाक् ।

वर्षान्ते यवनं हित्वा सौमारो राज्यगोभवक: ।

कुमारौचन्द्रकालेन्दै गते शाके महेश्वरि !

कामरूपे मघे: पृथसर्योगे सम्भविष्यति ।

कामरूपे तथा राज्ये' हादशाद्रं महेश्वरि !

कुवाचसङ्घतो भूत्वा यवनस्थ करिष्यति ।

षष्टवर्गपश्वादिस्थात: घरोरीमिच्छति ॥

घासितव्यं कामरूपं सौमारैष कुवाचकै: ।

यवनस्थ कुवाचस्थ सौमारस्थ तथा नृव: ॥

कामरूपाधिपो देवि ! ग्राममध्ये न चान्यथा: ।

एवमेव बहुविधं वच्यं लचण्यमौषधरि !

क्रियते सत्कारकरं प्रत्यच्च' परमेष्वरि ! ।

वभिष्ठस्य तपस्यादाविन: ग्राम्यति कामिनि !

भविष्यति च तत्रस्थ: शालालख्यपवंतोपरि ।

खगेंद्रारे शिलापाते चैके वेपुरसन्निधौ ।

कामाख्याया मठे भवने उवैक्ष सड्ग्रहन्मु: ।

ब्रह्मपुचस्य देवेश्रि ! सूक्ष्माधारा तु तत्स च ॥

घोडघास्र्दे गते शाके भूमिहोरीपुत्रके ।

विंगतौ भविता नूनं सौमारकामप्रमर्षयः।

घोरमार्षे तत्त्व सम्पूज्य उत्तराकालकोषयोः।

गमिष्यन्ति च राजानः सर्वं युद्धविधारदः॥

कुवाचोयवनैः सार्द्रैर्बंधुसैन्यसमाकुलैः।

विभिन्नैश्चैः समाकौर्षिं महायुद्धं भविष्यति॥

भ्रशंमुखेडेनरमुखेङ्गमुखेडेवि घोषतः।

लोहित्योरतत्पूर्णश्च भविष्यति न संशयः॥

तदैव परमा माया योगिनौगणवन्दिता।

कामाख्या वशिकेशामा वलिष्ठस्था हसनमुखी॥

जोलजिह्वा मुखडमाला दिग्वस्त्रा परमा शिता।

पर्वताद्रि समाश्रित्यं रत्तपानं करिष्यति॥

ततः कुवाचो यवनं हित्वा सौम्यविनाश्रितः।

करतोयानदीन् यावत् करिष्यति महोदधिम्॥

दग्धाहे तंव संस्थाय यास्यति पुनरालयम्।

सतो विप्रो नष्टो भूत्वा कामरूपनिवासिनः॥

करिष्यति जनान् देवो जपपूजादितत्परान्।

एवं वर्षशतं राज्यं कृत्वा दश्शो नृपो नृपः॥

भविष्यति महामाये ! योनिमर्हलसिद्धौ।

सतो द्वादशदले नाभिः कल्पते पूर्वभूमिपः॥

ऐशानोमागतः कामानेकच्छतं करिष्यति।

तद्राज्यं सकलं देवि ! धर्मेणैव पालयिष्यति॥

तत्पलाशौ श्यामवर्णा स्वात् सदाताराशितपावतो।

सवितं तनयं साध्वी राजानं राजपुचकम्॥

तज्जन्मदिवसं हि ! यावत् स्वाङ्गादयं दिनम्।

तावत् स्वर्गाचले स्वर्गंसपिराविभंविष्यति॥

तेनैव धनिनः सर्वं कामरूपनिवासिनः।

त्रयोदशः पटलः ।

भविष्यन्ति तदेव स्ताद वशिष्ठस्यापमोचनम् ।

तत्क्षेषांसी भूयांसि कामाख्यायोर्निमशहले ।

कामाख्यामविधाने च भविष्यति कलौ युगेऽपि ।

मन्त्रसिद्धिश्च भविता तदैव योर्निमशहले ।

यं योनौ फलदा देहि ! कामाख्या हि भविष्यति ।

जड़ोभवद् ब्रह्मापाद वर्षाणां च शतत्रयम् ।

कामाख्या देवन्याधिष्ठात्कमला लज्जिता स्वयम् ।

पूर्ववत् सकलं देहि ! तत्स्तु सभ्भविष्यति ।

एवं कामपरितुष्टां संजीपात कथितं मया ।

किं श्रोतव्यामितो देहि ! गौरीश ! कथ्यतां त्वया ।

इति यौयोगिनीतने देवौश्वरसंवादे चतुर्दशवर्णात्-

साहस्य द्वादशः पटलः ।

इत्यथ चयोदशः पटलः ।

देव्युवाच ।

देवेश ! परमेशान ! सर्वज्ञ ! सर्वपूजित ! ।

क गच्छसि सुधोर्मौथ ! कुपया वद शाङ्कर ! ।

ईश्वर उवाच ।

कोऽचाख्याने च देवेशे च योनिगतंतसमौपत: ।

साक्षी सतौ ब्रह्माद्वैका हि रेवती जनविस्रुता ।

मेक्ष्यदेहोऽत्र या तु योगिनी सुन्दरी मता ।

तत्क्षणौ काठिनौ हनौ योनौ तस्याश्च पोन्नता ।

भिन्नाचारप्रसङ्गेन गच्छामि च दिवानिशम् ।

तत्सस्निधौ महेशानि ! तया मे रम्यं महत् ।

कुचामृतैर्विं तपस्विनं कथम् प्राप्तं महौत्सवम् ।

तया सार्धं रतियेषा नान्येषां तपसः फलम् ।

तथापि च वापि तस्यां लक्ष्मते महती मया ।

इदानीं किंमूलं सा किं वापया परया वधूः ॥

ईश्वर उवाच ।

नगेन्द्रतनये ! वाले ! श्रृणु मप्रार्थ्यवक्ष्मे ! ।

तत् साध्वोचितं किश्चित् कथयामि शृणुचित्सते ! ॥

रसक्रोडा रता सार्धमेकाग्रकानने मुदा ।

वेदाङ्गसम्भवा साध्वी योगिनो सा सुरी मता ॥

नामूत्रतथा सुधांश्रिमें मत्क्रियायां नगाकजे ! ।

मामास्मुल्कटं तसमक्षिनं मे चैककामदे ॥

एकाग्रगहने देवी ! पर्वते तौर्थसङ्कुले ।

तवैको ब्रह्मापो यातो भिन्नार्थे तामुवाच ह ॥

न दंतमुत्तमं तस्मै भिच्छा तिष्ठतु दूरतः ।

ततः श्रग्राप विप्राणां लेच्छतां यादृश दुर्मदे ! ॥

इत्युक्ता स ययै विप्रो क्षुच्छीलमाप योगिनौ ।

श्रतोडर्थिनं समथंक्षेत् याचितं न ददाति चेत् ॥

स दुर्गतिमवाप्रोति समर्थो विनयं चरेष्ठ ।

तस्यास्तु तपसा देवी ! ऋतोडह्मभयं सदा ॥

ऋतस्थया रतियत्ता मम कामिनौ सर्वदा ।

तस्या: पुच्छो विनि:सिंधो मदौरससमुद्भव: ॥

एकैन जितवान कामान सौमारान गौडपश्चिमान् ।

विनिजिंत्य नृपान सर्वान एक: क्ष्मामन मधामति: ॥

तस्यापि बध्व: पुच्चा: पृथिवीपरिपालका: ।

कुवाचा भर्तृमेका: सर्वे राजानो युयुत्सुर्मदा: ॥

तप: कृत्वा विनि:सिंधो योगमार्गश्रियं विडम्बले ।

तिडतव्यक्ताकूपेप पड्-भाकल्पमराक्षकौ ! ॥

तयोद्ग्रहः पटलः ।

कालात् सा माधवी देवो महेशे नोचतां गता ।

यथा जायां नन्दिमाता तथेयं योगिनी मता ॥

यथा पुष्टो भृङ्गरोट्स्था विनुमंसमाखजः ।

विनिसिंहोऽपि कश्याने परां सिद्धिमवाप्नुति ॥

तद् ब्रजास्तु राजानः सर्वे कैलासवासिनः ।

भविष्यन्ति महात्मानो गखेश्रा: सर्वंशालिनः ॥

रूपयौवनसम्पन्नेर्देवकन्यागपौः सह ।

विहरन्ति सदा देवी ! क्रोड़न्ते भैरवायथा ॥

यदा यदा ब्रह्मषापः कामाख्यायां भवेत् पुनः ।

तदा तदाऽखतोर्य्यामौ स्तस्य कामस्य पालकः ॥

तथा तद् ब्रजा: सर्वे भवेयुः कामपालकाः ।

कश्यात्मेवं देवेशि ! यावच्छापो विमुच्यते ॥

तावदेव महामाये ! सदोष्यै क्रोड़ति भु वम् ।

कल्पमेवं महेशानि ! कलौ वर्षंगतकयम् ॥

वर्षाणां परमेशानि ! भुक्तिमुक्तिपरात्मिका ।

कामाख्या हि महामाये ! तदलंते सकलं भवेत् ॥

एवेन्ते कारितं देवी ! ब्रह्मषापविनोचनम् ।

कामाख्याया महेशानि ! साकश्येन मया भुवम् ॥

तावद्यस्य नब्रह्मापो निष्कृतिस्थस्य दूरतः ।

तच्चकेषापि दृष्तस्य प्रतिकारो हि तत्क्षणात् ॥

ब्रह्मषापप्रसत्तस्य कल्पान्ते स्वात् प्रतिक्रिया ।

नरकाविष्कृतिनाक्षि तस्याभावान संग्रयः ॥

एवं तद् ब्रजा: सर्वे पैठान्तो डहर्निशं प्रिये ! ।

नानाविधमहोत्यातं प्रापवत् स्वात् सांसपतिषम् ॥

तस्मातु ब्राह्मणं देवि ! नावमन्येत कुवचित् ।

सर्वदेवमयो विप्रो ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः ॥

वद्‌प्रतेजःसमुजूतः सदा प्राकृतिको दिक् ।

वाचस्पये भुज्जते यत् तत् भुड्डके हरिः स्वयम् ॥

तत् वद्मा च काद्रव खेचरा ऋषयो मुनिः ।

पिवरो देवता: सर्वं भुञ्जते नात्र संशयः ॥

सर्वदेवमयो विप्रः स्वात्मानं नावमानय ।

ब्राह्मणेषु कुमारेषु श्रद्धाभिग्नं श्रुतिप्ठ गाम् ॥

नित्यमिच्छन्ति ते देवा पूजार्थं कामेभूमिषु ।

पूजितैका कुमारो चेद्‌र्द्धिदतौयं पूजनं भवेत् ॥

कुमारोपूजनफलं मया यत्नं न शक्यते ।

कुमारोयेश शक्त्येश सर्वमेतच्चराचरम् ॥

एका चेद्‌ युवती देवी ! पूजिता स्वात्मलोकिता ।

सर्वा एव परा देव्यः पूजिता: शुचं न संशयः ॥

छुतमेकगुणं वच्मो दच्वमेकगुणं दिवे ।

लभ्यते कोटिगुणितं विश्वासाद्‌नात्र संशयः ॥

प्रविश्वासे गतगुणं फलमेव सुनिश्चितम् ।

गोग्रासं पावनं लोके सर्वपापनिकृन्तनम् ॥

कुमारोय चवै यद्य तथापि श्रद्धया महत्फलम् ! ।

' सततश्‍चेव तेषान्नु कल्पकोटिशतायुतैः ॥

धर्मयोोनिधि तै देवा धर्मो यश्‍चादिको मतः ।

परलोके महाबन्धेर्मो नाश्यच संशयः ॥

वारंप्‍शेव ऋते देवी ! वैदिके वच्‍चुजल्पनि ।

तत्स्वागमिके धर्मे धर्मंपैव प्रवर्त्तते ॥

तत् सम्प्राप्यते मुक्तिः कर्मवन्‍विनाशिनी ।

सतस्तु वच्‍चजन्‍यान्मूलते ज्ञानमासाद्य शुच्यते ॥

कर्मणा लभते भक्ति भक्त्या ज्ञानमुपालमेत् ।

ज्ञानान्मुक्तिम्‍चाह देवी ! सत्यं-सत्यं मयोच्यते ॥

ज्ञानभावे ह्यसुतुपके सम्राप्य ज्ञानकामिनीस्म् ।

तदा योगी विमुक्तः स्वादित्यैष भगवान् शिवः ॥

न कर्मेशः समाश्रानेषां पुरुषोत्तमुच्यते ।

तस्मात् कर्म मजहामये ! सर्वदा समुपाचरेत् ॥

वैदिकं तांत्रिकं वांपि यैदि भाग्येन लभ्यते ।

नं द्यथा गमयेत् कालं ध्यात्वाक्रीडादिना सुधीः ॥

गमयेद्वेतांपूजाजपस्नानादिना ।

दिविधैव तत् कर्म वांधनातरविभेदतःः ॥

वांध्राश्वानियमासक्तं मानर्स न तथा पुनः ।

प्रशुचिवां शुचिवौपि यथं कुलं स्थलेउपि वा ॥

गच्छिंं संस्थनं स्पपनं वापि यथा यथा वरानने !

कुर्यांच मानसं धर्में न दोषो मनसे कचित् ॥

सर्वेषां कर्मणां श्रेष्ठं जपस्नानं महेश्वरि ! ।

जपयज्ञो महेशानि ! मत्स्वरूपो न संशयः ॥

जपयज्ञो हि तिष्ठेद्यो वाच्यो वा चानरेउपि वा ।

सर्वदा परमेशानि ! जीवन्मुक्तो न संशयः ॥

वैदिकास्तांत्रिकी चैव थे धर्मः: सन्ति महेश्वरि ! ।

सर्वे ते जपयज्ञाख्य कलां नार्हंन्ति घोडशीम्॥

घटभूतपिण्डाचाया यच्चरच्चोग्रणाश्र येः ।

ध्यात्रावा जंतजो देवी ! तथैव क्रुपितान्तरा: ॥

डाकिन्यो गुद्यकार्चैव गम्यर्गैष सरौचपाः ।

दानवा भैरवा दुष्टा ये वै स्मरानवासिनः ॥

केउपि नेद्नन्ति तं देवी ! जापिने भयविद्धसा: ।

न स्स्थान्ति च पापिनां कदापि साधकः प्रियः ॥

फलमेतद्वाचिकस्य जपस्स परिकौर्तितम् ।

उपांशु; स्वातं श्रातयुषः सद्यसो मानसो मतः ॥

मन्नसुचार्चार्येध्नाचा वाचिको जप ईरितः।

किश्चित् स्ववशोपेत उपांशुः परिकौर्तितः।

निजकर्णागोचरो यो मानसः परिकीर्तितः।

वाचिकस्तु जपो वाच्चो मानसोध्यात्मको मतः।

उपांशुमिश्र एव स्तानिविधोऽप्य जपः स्मृतः।

जपेन देवता नियं स्तूयमाना प्रसादति।

प्रसन्ना विपुलान् कामान् दद्यान्मुक्तिं च ध्यावतीन्।

साधनस्य जपश्चैव ध्यानश्चैव करानने !

नाल्पेन तपसा देवी ! केनापि कुल लभ्यते।

यदि भावेन देवेशि ! बहुजन्त्वार्जितेन च।

प्राप्यते यत् तत् तु जन्मनाऽयेकसौचभाक्।

ब्रह्मज्ञानस्य यत् प्रोक्तं समाधिस्थस्तत् प्रकौर्त्यते।

इत्येवं कथितं रम्यं समासेन महेश्वरि !।

इतः परं महादेवि ! किं पुनः श्रोतुमिच्छसि।

इति श्रीयोगिनीतने देवोश्वरसंवादे चतुर्विंशति-साहस्य्रे तृतीयोदयः पटलः।

अथ चतुर्दशः पटलः।

श्रीदेव्युवाच। भो देव ! परमानन्द ! महायोगेश्वर ! प्रभो !

शुषूषा यत् मे देव ! कृपया कथयतां गुरो !

सुतं विप्रस्य चरितं रेतसक्खे सनातन !।

प्रकृतं यत्नश्चैव मौमारसस महेश्वर !।

तेषां रेतःसृती तत्र नो च्छास्त्रे कामपालकाः।

कथं जाता महादेव ! वद मे करुणामय !।

ईश्वर उवाच ।

धातुपुत्रासु वाश्रीका रत्ना: कौरवसंयुगे । नान्यो वंशधर: कश्चित्तह् श्रे तु त्रिलोचने !

तदा वाजीकरणेनैव कौतुकेनैवता शुभा । युवती सुन्दरी रम्या तप:शोला महामति: ।।

पुत्रेच्छया गता काश्यां तपस्तेपे दिवानिशम् । शिल्वा विभेश्वराचे तु द्वारे मे मुक्तिमखदपे ।।

बदा वलिसुतो वाणो महाकालो महाबल: । तदारपालको देवी ! श्रुश्रुभे तां निरीक्ष्य च ।।

मदधौकारमादाय भैरव: काममोहित: । कपालमालौ मदिरामोदितोSत्तद्वेशवान् ।।

रपखिवेशमास्थाय निलेज्जो रतिनायक: । होमेंजोतो महादेवि ! बस्नुकामलकादिभि: ।।

गैरवो विपुलस्ततो जाता महाडुश्य । तौमें: सुतो महादेवि ! महाकालस्य रेतस: ।।

तत्सुत्य तत् हदयं तत्पुत्तो भैरवस्य च । यडनिगं रतिच्छापि महाडुश्यमहाभुजम् ।।

ज्यायामि सह तस्यापि कौमेंडोष्टादश श्राभवि !। तमडुपान्तकं श्राल्लं राज्ञां दक्षा महाडुये ।।

तेमिर्योंनिं समासाद्य कुलाचारपरायणा: । मचंयन यथा काश्यां तथा तनापि सर्वदा ।।

तपूजा तत्र महती भविष्यति दिवानिशम् । हाडुश्य: समुदूय काश्यामास्कन्दनं कुत: ।।

न: प्रवितिनामा च जगाम महिषमथपम् । अन्ते कथितं देवी ! चरितं प्रवसमाप्तमं।।

वनं चरितं किचित्तं कथयामि शृणुष्व तत् ।

ग्रासीक्षे ताइुगे राजा वाङ्दुर्चेसिंपरायणः ।

महाधीरो ! महायोधा सूर्यैयवंग्यसमुद्रवः ।

पितृग्रतून् विनिर्जित्य समस्तोपीं वसुन्धराम् ॥

वभुजे परमं कामं योगध्यानं सुविश्रुतम् ।

बहुकाले महामाये ! ततः स्वमदमोहितः' ॥

मत्तोऽधिकोऽधिको राजा नावौत्थून्महदेऽधुना ।

निपात्य पितृग्रतून् यः पितृग्राद' भ्रातं हि यत् ॥

एवं जातः शाङ्घदारः सर्वनाशकरो हि यत् ।

तस्मात्तु पापसंचारो जातस्तस्य महाभुजः ॥

पापात्मा यो भवेद्राजा राजतां न कदाचन ।

सद्धेतरो यथेच्छेः सदा नैवाव्यवस्थितः ॥

मह्याप्यपानित सर्वोऽपि साक्षान्येतानि निश्चतम् ।

तस्य तेनैव भावेन राजलक्ष्मीर्निष्प्रभता ॥

ग्राविभूतो हिहयस्य तालजङ्घा नृपोत्तमा: ।

मन्त्रयित्वा च राजानो लडूयिल्वाम्बुधि' तदा ॥

व्याजत: कर्दमस्य प्रापुरत्तरकोसलम् ।

ग्रादौ पराजितस्तेभ्यो वाङ्दुमासेन निष्फलमन् ॥

जितरौज्यो वाङ्दुरौजः ससैन्यौ वनमाश्रयौ ।

ममार तहने वाङ्दुः समस्तं निष्फलं' तदा ॥

तेन विसर्जितौ भूपौ तालजङ्घौहयैश्वर्यौ ।

ग्रवसानाहि गच्छस्व चाश्रमं जगमतुस्तदा ॥

पुनरथ तौ हि राजानौ यवनौ प्रापकातरौ ।

वङ्गिष्ठ' भरतं यातौ रक्षचेतिवादिनी ॥

ततस्तान् यवनान् विप्रो वङ्गिष्ठस्वभयं ददौ ।

एतस्मिन्नन्तरे भूपः सगरः खश्नमूर्छितः ॥

तान् नृपान् इतुकामस्तु वङ्गिष्ठामिकमाययौ ॥

ततस्तया भूपमालोक्य वशिष्ठो ब्रह्मासंभवः ॥ उवाच सगरं देवी ! धर्मज्ञं वाडहुमन्दनम् । मा हिंसौर्वाच्यनन्दन ! प्रभयं दत्तवानशम् ॥ तच्छुत्वा शकितो राजा वाशिष्ठो भविता क्रतौ । ब्रह्मावाक्यं यथा न स्वात् प्रतिज्ञा भेत्सि पूर्वजा ॥ इदानों किं कारोध्य सश्टे' सुपाश्चिततम् । इति निश्चित्य तत् सर्वं वशिष्ठमभवेदयत् ॥

हनामि मानुषगणान् प्रतिज्ञा मे क्राता पुरा । तत् तदचनं शुल्वातोडपि किं कारोध्यत: ॥ तदाक्षमन्यथा कर्तुं मया नोक्तं सदा मुने ! । यदुपायैः न करोषि श्रेयो या मे सरेक्ष तदा ॥ एवं शुल्वा वशिष्ठोसौ सत्वरं प्रत्यभाषत ।

वशिष्ठ उवाच । मा विषादं गच्छ सखे ! कर्त्तव्यं यच्छ्रृणुषि मे । तवारातौनिमान् सर्वान् सुरक्षयित्वा गिरांसि तु ॥ वेदाचारवचोभूतान् कार्यामास दूरतः । हिमाद्रिपृष्विमे भाति देहेधे तु यवनो लृपः ॥

इत्यं मे वचनं तिष्ठेत् प्रतिज्ञापि च ते श्रियो ! । गिरसः कान्तनं यशि मुहूर्त्तं तद्देव हि ॥ वेदेऽपि स्थिरमेव हि समानं समुदाहृतम् ।

दैक्षर उवाच । इत्यं तदचने शुल्वातोडपि तथाकरोत् । तेऽपि वै दस्यविया: सर्वे हैदयास्त्रालजदृश्वा: ॥ विडम्बिता विडौकस्ते मुदा मुखितमुखका: । सुपश्यसुनिमाश्रित्य तदाचारविराजिता: ॥

मुष्यस्वोपदियेयात्ते तपस्वेपु: सदाश्रिता: ।

यमाश्रित्य महादेवी ! मले श्वाचारपरायणा: ।

तामसासु महादेवी ! तामसं भावमाश्रिता: ।

संयोगश्च वियोगश्च भव्नाशाश्च विधा गति: ।

माच्चिको राजमी देवि ! संयोग: फलदायक: ।

वाच्यान्तरविभोगेन संयोगो हि भनुत्सम: ।

तामसे तु वियोगे सा स्वादृ वाचा: सिडिफलप्रद: ।

तामस: परतोकस्य वाचाहस्तधरम ईश्वर: ।

तेषाल्लेनैव भावेन प्रसादो मेsभिजायतते ।

मया दत्तो वरस्तेभ्यो भृगु कामयित' वसु ।

भुदृक्षे दानौमिदं राज्यं यवन ! तिष्ठ एव च ।

कालो तेनवशाद्यावन् गतौ पाके कलौ युगौ ।

पृथुदेशाधिपा यूयं भविष्यथ सुनिश्र्चितम् ।

एवमेव महेशानि ! कामरूपाधिपा: शिवे ।

यवनो मतप्रसादेन तथान्यपृुखभूमिषु ।

बड्भूपसमाकीर्णे: कलौ भुदृत्ते महीं सुता ।

एवन्ते काथितं देवि ! हन्तान्तं यावनं सदा ।

इदानों सूर्यतां युडौ सौमारचरितं तथा ।

एकादशरिपुपग्रस्त: खाद्डव' वनमाययौ ।

विद्याय देवराजानं कौश्राज्ञा सहित: स्वयम् ।

गतेsषु बहुकालेषु क्रोडीया देवभूभुज: ।

तौर्यचिके समयगिच्छा जाता बहुविधास्थथा ।

रम्भां तिलोत्तमां वाच्यो कुर्झाच्चीं मनोहराम् ।

ग्रादिदेश समानीय नतलयं कर्तुंश्च रम्भया ।

ततस्तेन हताः सर्वा वैश्या जगन्मुदान्विता: ।

नानाविधिविश्वानेम इन्द्र' तुतोष मोहिनी ।

मोहिता चापि कौश्राक्रै देवराजेन सा कृता ।

मासां नृत्यप्रगीतेन कामभ्र‍्घो भविष्यति ।

एतस्मिन्नन्तरे देवी ! स्वर्गवेश्या मनोहरा ।

तया रतिं समकरोत् स राजा दृष्टमानसः ॥

यू कालौ परमा यत्‍या ब्रह्मरूपा सनातनी ।

कामाख्या सैव देवेशि ! सर्वसिद्धिविनोदिनी ॥

श्रीदेव्युवाच ।

कथम् कालो ब्रह्मरूपा कामाख्याभून्नमहेश्वर ! ।

सर्वं मे कृपया नाथ ! वदस्‍ल चन्द्रशेखर ! ॥

ईश्वर उवाच ।

यदा सृष्टि: कता धात्‍वा स्वयंमेव स्वयम्भू वा ।

तदाऽऽद्यारदोषेण पूरितोडसौ पितामहः' ॥

ग्रहद्दारो नाथकर: सर्वश‍ैवेनि चेश्वरि ! ।

तमड्ढारमादाय क्षितो ब्रह्मा जगत्‍व्रिधि: ॥

विस्मृत्य सर्ववत्तान्तं कालिकोट्ट' हि यत्‍ पुरा ।

केवलाद्दारयुक्तो धात्‍वा भूतो हि सर्वदा ॥

सर्वकामालयं विश्‍कं कस्य वा किं स्ततं भवेत् ।

तयापि भावया देवी ! ब्रह्माद्दारमोहितः' ॥

तं तथाभूतमालोक्य ब्रह्माणः परमेश्वरि ! ।

तदे द्वात् कल्पयामास तदद्दारतः शिवे ! ॥

दैत्यं परमदुष्टं कोटिनामानमुत्ततम् ।

निःश्‍लत्य ब्रह्मणो देवि ! दैत्यं परमदारुणः ॥

धारयतिस्म तदा देवी ! ब्रह्माणं यासितु' ततः ।

ततः पलायनच्‍छक्रे विष्णुना स पितामहः ॥

ततः केशो मदाऽदैत्यः पुरश्चक्र' च भारत ।

केशिपुरमिदं ख्यातं तत्र क्षिता हि दानवैः ॥

बुभुजे सकलां देवी ! भूमिं वः स्वर्गराचरम् ।

ब्रह्माविष्णुंन्द्रसंपूज्यं सदाऽऽज्ञानाऽऽडम्बरले:॥

ततो ब्रह्मा जगच्चाता विष्णुनां निरइंहूति: ।

प्रस्सौवीरागतां मातां कालों विप्रविनाशिनौम् ॥

मम: परमेंकार्यांपि प्रथयांवामांमौश्वरौमं ।

निजवौजस्वरूपांपें कामवौजसंद्रिपिपौमं ॥

मुग्ङमालावलीरम्यां लंलज्जिह्नां सनातनौम ।

मायावौजस्वरूपांपेँ क्रूंचेवौजस्र्रपिपौमं ॥

वन्देऽहं जगतां मातां कालिं कांमललौचनाम ।

घोररावां शिवासृण्ठीं मुत्ताककेशीं दिग्घबरौमं ॥

नमामि कांलिकां मातां महाविप्रविनाशिनौमं ।

प्रणमामि सदा हृद्यां मां भुवनेश्बरौमं ॥

ईश्वर उवाच ।

एवं स्तुता तदा देवी ब्रह्मणा विष्णुनापि च ।

सहसाकाग्रवासौ वै किमिच्छ्र्रास पितामहः ! ।

भो विष्णो ! त्वं महावाहो ! किमिच्छ्र्रासि च तहद

ब्रह्माविष्णू जयंतु: ।

जगदहे त्यवरस्वानः केशिनामा महासुरः ।

भावयो: सकालं नौतं नित्यं तत् तेन मर्हडलम् ॥

ह्लवेदानिं तमसुरमायां स्थापय पूर्व्वत् ।

रेतिं दास्य' पदाम्रोजे माहामंत्र तचिषेदनम् ॥

श्रीकाशीवाच ।

श्रृणु ब्रह्मन् महो वाक्य' प्रह्ङङारो गतस्त्वम् ।

ईदृशानिं परसंस्मातिं ते यान्ति च तवाऽऽधिका: ॥

सर्वमायामये विष्व किं लेवान्यस्य पदूजें ।

प्रह्ङङारासमौचिला विप्र' दत्त' दुरासदम् ॥

माया तुभ्यं जगतांत्स्ववशाद्धारनिर्मित्सम्।

केशिदैत्यसरुपोद्धि हि तनु शिरोभव ॥

मा भयं कुरु भो विष्णो ! शिरोभव मच्यामते !!

ऋषिखर उवाच ।

एवमासाद्य शस्त्रास्त्र ब्रह्मविष्णुपररात्मकाः।

हुङ्कारेणैव तं भस्मौचकार दानवोत्तमम् ॥

केशीं महासुरं कालो विधिमाद्ह तत्स्तु सा ॥

श्रुवाच । श्रहङ्कारात् पातकं ते जातं ब्राह्मन् ! महत्तरन् ।

तत्पापस्यापनोदाय क्रियते पर्वतोत्तमः ॥

केशिदैत्यभयन्ना च गोत्रासं बहुना द्वतम् ।

तद्ग्रासभयन्ना नित्यं गौस्थे पापं चरिष्यति ॥

ऋषिखर उवाच ।

एकोत्कृत्य च तं केशिदैत्यशरीरजम् ।

कमण्डलुजलचेष्टचकार पर्वतं विधिः ॥

नात्युच्छ्रितं नातिनीचं गोत्रासं बहुना द्वतम् ।

तद्ग्रासभयन्ना गोषु तुष्टः: पुष्टिर्भवेद् भृशम् ॥

भवतो गोवर्धनं नाम पर्वताय ददौ विधिः ।

यथा यज्ञा चात्ति गौस्थ तद्ग्रासं पर्वतोत्तमे ॥

तथा तथा चयं याति पातकं ब्राह्मणः ! शिवे ! ।

तावतु निष्कृतिरोधोर्वद् गोवर्धनो गिरिः ॥

तदने निष्कृतितस्तस्य ब्राह्मणः परमेश्वरि ! ।

एवमेवापराधस्ते प्राधान्ये यदि जायते ॥

तत्फलं पौर्वनं तस्य सर्वनाशो भिलोचने ! ॥

ततो ब्रह्मा जगतांता विष्णुय जंगतां पतिः ॥

पुनस्तत्क्रमयैवैव भस्मौषीत् परमेश्वरौम् ।

ततः कालो जगन्माता तावुवाच किमिच्छ्यः ॥

इददामि वसौ ! तत्स्वं भवन्तौ कातरौ कथम् ॥

ब्रह्मविष्णू कचतुः । भावयोर्जगतस्त्रिविधं मझलाय पदाश्रयतम् । महासुक्तिंप्रदश्चैव तदोर्जयमतिनिर्मलम् ॥ ब्रह्माद्यमपि गौथं हि मातराकारवजिंतम् । कार्यं तत् पूजयिष्यावः सवें मझलदायकंम् ॥ भूमौ स्थानं कथयिष्य नजपितुं तत्पदाम्बुजम् । सर्वदा पूजयिष्यावो महामझलकारणम् ॥ भावयोश्चैव सर्वेषां महासुक्तिफलाय च । तदावयोर्दानबाघैरशुभैः किं करिष्यति ॥ भावश्र्यै नो तरिष्यावो दुष्टरातं तत्पदर्चनात् ॥

कात्युवाच । श्रृणु वत्स ! महाविष्णो ! वचनं परमं मझलम् । जलकल्ङारवीजेन चकार भस्म दानवम् ॥ केशोर्मझलं महावौजं ब्रह्मादीनामस्वरूपकम् । महातेजोमयं विधि तदौजं परमं पदम् ॥ केशिपुरे च तदौजं केशिहन्र्रा व्यरक्षितम् । आपातालं क्रोगमात्रं तदौजं तेजसाहतम् ॥

भवतो हि पूज्यं तत्स्थानं महातेजोमयं धुवम् । तत्स्थानं तु समादाय मां पूजय यदौषितम् ॥ अतिसङ्कुसभाजन र्इप्सितं प्राप्यते फलम् । देवदानवगन्धर्वैरप्यैरपि महामते ! ॥ यथा न ज्ञायते कश्चित् तथाच्चनां कुरुष्व मे । सर्वोपद्रवपिट्टाणं त्वां करिष्यामि सर्वदा ॥

श्रीदाशानमिं दृश्यो ! उत्तं तुभ्यं मया सदा । इच्छामार्निस्तु दत्तां वै भावयश्चैव मया पुरा ॥

मझालमौलिरूपेण सेवते ब्रह्मादिसंशिता ।

श्रीमत्प्रभो: पटल: ।

सैव वन्दासुरपेण पुरीडत सभ्भविष्यता ॥

केशिपुत्रं समा व्याप्त ततों वन्दावनाभिधम् ।

केशिपुत्रं भविता तया ते क्रोडनं भृगुवम ॥

भूत्वा वन्दातरुष्टेन मौरवं स्थास्यति सर्वदा ।

दैत्यवित्रा हि भाविता सर्वदैत्यनिषूदनो ॥

भो महान् ! सुरपु वत्सै तहचनं मे शुभोदयम् ।

केशिदैत्यबधार्थीय यत्न मे पूजनं क्रतम् ॥

युष्माभ्यां तत् पशु त्वं जातं मे योनिमरडलम् ।

मम तेज:समूद्धूतं जानौधि योनिमरडलम् ॥

सर्वेषामूद्धवस्थानं योनिरेव न संशय: ।

जानौधि प्रकृतिं देव ! योनिं मे यां तु मामकोम ॥

सम्प्रत्य योनिं देवेश ! रक्षिं खुध यथार्थत: ।

कुत्रापि च भयं न स्थात् तव कांपि पितामह !!

प्रधिष्ठानमसि मम तत् पौठे न संशय: ।

जानौधि तद्रधिष्ठाढरूपं मेडति सुशोभनम् ॥

नित्यं पूजय तद्रूपं कामाख्यायोनिमरडले ।

योनिमरडलमासाद्या कामाख्यां यस्तु पूजयेत् ॥

सर्वसिद्धौश्वरो भूत्वा परलेघ्रसो मोदते ।

न भयं तस्य कुत्रापि कम्मादपि प्रजायते ॥

तवान्येपां हितार्थीय स्वापितं योनिमरडलम् ।

पृथिव्यां भारते वर्षे कामरूपं महालयम् ॥

नवयोनिसमाकीर्ण महामृत्यिफलप्रदम् ।

नवयोऽ्यात्मकं ब्रह्मन् ! वारसङ्ख्ये मनोहरम् ॥

कामाख्यातेजसा देवि ! दृश्यते योनिमरडलम् ।

किन्सिद्धानां भवत्पापं प्रजहि स:ि कथ्यताम् ॥

महद्दारात् समुत्पन्नं तव्रिधिं पातकं तव ।

योगिनीतत्त्वे

कायिकं वाचिक्चैव मानसच्च तथा पुनः ॥

तत्पापाद् योनिपीठं मे न पश्यसि वदाचनम् ।

तत्पापं ध्यानधाराभिबंधबोधोभूतं दिवानिशम् ॥

तत्त्व वाचनिकं पापं गोवर्धनात् प्रकाशते ।

तत्तथ्यस्य प्रशमनं वदामि तच्चृणुष्व मे ॥

मच्चित्तलोकान्चल्रमेकं तत्त्व निपात्य च ।

श्रेष्ठतामेति हि देव ! दृष्ट्वा पीठं तपः कुरु ॥

यावद्राद्र्वसिज्योतिस्तु मिलितं योनितेजसि ।

तावत् कुरु तपो घोरं तदन्ते पातकिदयम् ॥

प्रदान्न्याति न संलेघो वपुषि कुरु सत्त्वरम् ।

तत्त्वं तप्प्रवशात् तत्तु केनापि नहि वोच्यते ॥

अपराधाच्चे यस्ततु भवैहै गतिरोधक्शी ।

नच्ववस्थापनात्तत्र पृथक् जातिषु निश्चयम् ।

स्थानं तन्नास्ति तत्र ! सर्वलोके निरन्तरम् ॥

ईश्वर उवाच ।

अलयज्ञा विरामासौ गगनस्थ्या पराभ्रिका ।

कालों परमकथ्याषिं तां नत्वा विधिक्केशवौ ॥

'विस्मयाविष्टमनसौ राज्य' तच्चक्रतुस्तु तौ ।

दृत्ये वंकथितं गुप्तं यत् पृष्टं गिरिसंभवे ! ।

प्राचीनमतिगोत्र्यं हि हन्तान्तं कुलनायिके ! ॥

इति श्रीयोगिनीतत्त्वे देवौश्वरसंवादे चतुर्विंशतितमास्सादशे

चतुदेशः पटलः ।

इष्खर उवाच ।

कौगाढ़ो तं समालोक्य मनो द्रष्टे तथा तु सः ।

कामरूपेषु विभ्रान्तां स्वकलिता नृत्यगीतयोः ।

रतिरूपेऽयं तयोर्जाते तद्यारत्नात्कवलने पुनः ।

ततस्तस्यां मनो ज्ञात्वा कौगाढ़ो क्रोधमूर्छितः तां ।

उवाच निष्ठुरां वाणीं शृणु देहि ! मनोऽहराम् ।

भूत्वा वेध्या महादुष्टा मदविच्छिन्नमानसा ।

श्रतः प्रचलितं चित्रभावयोरतिकर्मणि ।

श्रृणो याहि भुवं वेध्या ! राजानं पतिमामृधि ।

एवमुक्तं दुष्टशापं कौगाढ़ोसुखनिर्हतम् ।

भूत्वा च मूर्छिता भूत्वा कौगाढ़ो चरणेऽपतत् ।

विललाप बहुविधेने भ्रातृा धैः चरणे सुइः ।

ततो जगाद कौगाढ़ो दानविंग्रहायने भुवि ।

भुक्त्वा यापं मनोहरन् ! पुनः सौख्यं गमिष्यसि ।

मन्दाकिन्यां व्यक्तसकं ततस्तां मानवौशिताम् ।

काष्ठतां मोहिनो यस्मा धात्रेराश्रे पतिं गता ।

कौरवे च कुरुद्वेषे इतो नारोयतं ऋतम् ।

धूर्तश्च कदती सागाचन्द्रचूडं गिरिं भिया ।

मत्पुत्रशिखरे तस्थ स तस्थौ शृङ्गदुःखिता ।

प्राप्यतां स्वर्गवेश्मा स हितीयदिवसे निधिं ।

कामवाणैः सदा विध्रृा मूर्छित्ता तापमागता ।

ततो रथे समारूढो गत्वापश्यत् तु सुन्दरौम् ।

सारङ्गाराश्र कुगृहेःपातं भूल्वा तत्पूर्वेकारणम् ।

बोधयित्वा च सर्वे तां कान्तां कामविमोहिताम् ।

रतिं धृत्वा गतस्नाथा: सुतोऽभूद् अशरिन्द्रम:।

काष्ठल्या: परमेशानि ! पर्वंते गभ्भमादने ।

प्रतो जग्राद्ध तामिन्द्रो चित्रौयदिवसे कृतौ।

ततः सौदिन्द्रमाशाभूत न्ने च्छाचारपरायणः।

व्याधर्ष्वान्तरतो घोर: सर्वदा प्राणिहिंसक:।

सर्वमांसादनो देहि ! किरातो घटितो यथा ।

सर्वपुष्खवशिभूतः सर्वपापसमाकुल:।

मद्यमांससभागामोदौ कदाचारपरायणः।

ईदृशं' तं सुतं दृष्ट्रा कद्रतु:खिता ।

तपस्तेपे तदाग्रुद्ध मारातमूले'र' चुतद्रुम ।

ततस्तं देवराजेऽसावुवाच तत्पुरस्थित:।

इन्द्र उवाच ।

कयं तस्' तपो वार्च त्वया काष्ठति ! मे वद ।

तपसा तेडतिसन्तुष्टो यदिच्छसि तद्ददामि च ॥

काद्रुतो उवाच ।

सुतस्ते ईदृशो जात: सदा पापपरायण: ।

दृष्टुं ने शक्क्तो देवेश ! यथेच्छसोस तथा कुरु ॥

देवाधिदेव ! देवेश ! सुतस्तेऽयं सुराधिप ! ।

भवेत् सत्यं न सन्देहस्वयन्तु च नराधम: ।

मतस्वं देवनाथ ! पितड्स्वायं सुतस्तव ।

यथेच्छसि कुरु तथा मां तु नय दूतं प्रभो ! ।

किड़रौं वतृपाबन्देशे किड़रौले नियोजय ।

देवाधीश ! एष काम्यो नान्य: काय: कदाचन ॥

इन्द्र उवाच ।

शृणु प्रेयसि ! मद्धाक्यं शापकालो गतस्तव ।

त्वरितो नेष्याम्यधुना त्वामडं सुशिखरा भव ॥

षाड़्ग्र: पटल:।

पुष्करस्य पापयोगेन वंशनााशकरोडभवत् । प्रत: शताष्टविंशे च पुरुषे द्वाविति सति । सौमारवासिनो भूत्वा वंश्या मे राजपुत्रवत्‌ ।। पुष्करोऽपि का धर्म्ममया सदाचारपरायण: । न्यायबुद्धिमहोदारो देशविप्रपरायण: ।। भविष्यन्ति न सन्देहो ब्रह्मावन्तु नयाधुना । गच्छन्ति चापि वैकुण्डे सर्वे सुरविष्णुवन्दभा: ।। स्थयमेष्यन्ति तत्रैव याददाभूतसंप्लावम् ।।

दैश्वर उवाच । ततस्तं समादायगच्छद्दिन्द्रो निजालयम् । तथा काले तु सौमार: कामरूपाधिपोडभवत् । पूर्वभागे च सौमार: कुवाच: पश्चिमे तथा । दक्षिणे यवनस्थाहदुत्तरेऽपि एव च ।। एवमेव महादेवी ! ते सर्वे कामपालका: । एवन्ते कथितं देवी ! सौमारचरितं हि तत् ।। इत: किमिच्छसि प्रोतं यच्चया नैव संश्रुतम् । इति श्रुत्वा गिरो तेन देवाोश्वरसमीपद चतुर्विश्रान्त- साहश्ये पञ्चदश: पटल: ।

अथ षोडश: पटल: ।

शौदेवयुवाच । शृणु हि पूर्ववदन्तं सर्वेषामपयगोचरम् । ईदृशां चरितं तस्यां कालीकार्पितमङ्गयम् ।।

दैश्वर उवाच ।

शृणु देवि ! परं गुह्या ब्रह्मादीनामगोचरम् ।

सारात् सारतरां देवि ! भक्तिहेतिप्रदायकम् ।

एकदा ब्रह्मविष्णू तौ विरोधेनौ परस्परम् ।

ईश्वरोऽहममीश्वरोऽहं मुक्त्वा वक्तुं नालार्थवे ।

तयोः श्राम्ये महेशानि ! प्रादुर्भूतं जलार्णवं ।

ग्रामेयं महालिङ्गं मदोयं पावनं परम् ।

ज्ञानाज्ञानमयं दिव्यं दुर्निरीक्ष्यं भयङ्करम् ।

तन्मध्येsडं रुद्ररूपो वक्त्रान्नाम वृषवाहनः ।

तौ दृष्ट्वा तु तदाराध्यं भयकम्पितविग्रहौ ।

स्तुत्वा च विधिवत्स्तोत्रं पुनस्तौ ।

ब्रह्मविष्णू उचतुः ।

इत्युदीरितमाकर्ण्य स्थगितौ ब्रह्मकेशवौ ।

निगूढं ध्यातं ज्ञात्वा सन्तुष्टो माधवोऽभवत् ।

उद्विग्नमानसो ब्रह्मा ध्यात्वा सम्मानमासवान् ।

केवलं तद्रूपं मां ज्ञात्वाऽसौ कमलासनः ।

विचिकित्सापरो भूत्वा विष्णुमाह तदा विधिः ।

ब्रह्मोवाच ।

भो विष्णो ! सकलकालं यो जातो ब्रह्माद्वयसः मतः ।

ईश्वर उवाच ।

एवमुक्ता चोपचासं कृत्वा धात्रा विगर्हितम् ।

चकार बद्धधा देवी ! वित्तं दत्तं सुदारुणम् ।

मया तस्मै ब्रह्मणे तदिगर्हितविनिर्मितम् ।

तदिङ्ग्रहमसुरो भूत्वा मध्याह्नसमये रवेः ।

जातो देखात् स त्रिपुरनाम्ना च दानवः श्रिवे ।

सर्वेषा सर्वकार नीतिमन्नादीनां महेश्वरि ! ।

तेन दैत्ये न देवेन्द्रि ! ततः विष्णोर्हि तत् जगत् ।

गरुडष्व रिना वक्षःसु मन्यतं शवं हतं बलात् ।

श्रीदशः पटलः ।

'हृत्' तेनैव दैशेन ब्रह्माणः कमलासनम् । ततः पलायिता देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः ॥ हिमालये समासाद्य विष्णुराहं तदा विधिम् ॥

वेष्ट्रुबवाच ।

शिवनिर्मिता कतां धातुस्ल्वया पूर्वं जलार्णवं । तेनैव चापराधेन वयं सर्वे प्रपौड़िता: । ततस्तु परमेशानं स्तोत्राम्यत्न गिरौ पुनः ॥ तदैव मण्डलं लेमे भूयो मे रोचते हृदि ॥

द्रेि‍क्बर उवाच । समास्मृत्य तपस्तेपुर्हि‍ब्रह्मविष्णुपुरोगमा: । हिमालये तदा देवाः प्रमादो मेडभवत् तदा ॥ पृथिवौषध रय' सलला मक्ने चन्द्रदिवाकरौ । ब्रह्माणं सारथि' क्लला वेदान् रजूसृतथैव च ॥ देवात् सला रथाङ्गानि ऋषभांथैव रथान् पुनः । धनुः सला सुमेरुज्य ज्याख्य क्लला तु वासुकिम् ॥ विश्वस्य सकलं सला रथस्थं यथराचरम् ॥ वाणे' विष्णु' विधायैव त्रिपुरं भस्मसात् कतम् । चराचरं सहितं देवैस्त्वदैशि: सह ॥

मया तत् महेशानि ! पुनः सृष्टिं ऋता ततः । यत् तत् भस्म ऋतां देहि ! जगदेतचचराचरम् ॥ मदृत्तं ऋषभान्तु विधि सर्वेषां लयकारणम् । सतानां सर्वदेवानां तेजस्तत्त् व्यराक्षितम् ॥ पश्चक्रोधात्मकं भूल्वा तेजस्तु जगतां तथा । निर्माय मायया देवं तैपुरं तस्य वर्चसि ॥

तत् मल्युच्छलनाहं तुष्टाव परमेश्वरौम् । ततेजसि मङाकाश्या: परा चैतन्यकारपिंषौ । तत्खेजसि ता कालौ प्रादुर्भूता पपा कथा ।

महादीपप्रभापान्तु तेजः कालोति कौर्त्तितम् ।

मुखमात्रं समादृष्टं महाकाष्ठास्तु तेजसि ।

भतो गिरिमुखं नाम सुनिभिः परिगीयते ॥

तदैश्वर्यं परमेशानि ! आनन्देश्चैव जायते ।

आनन्दकाननं तस्माद् गौयते वेदवादिभिः ॥

कालौमयं चित्तेजः सकलं संभवू भव ।

यथा तु सागरे गच्छन् गौकरः सागरो भवेत् ॥

तथा सूर्यादितिजो चि कालौतिजो वभूव ह ।

यथा नानाजलं देविः ! गड्ढायां पतितं यदि ॥

गड्ढैव जायते सर्वं तथा तेजः सुरेश्वरि ! ।

सर्वं काष्यंभवत् पूर्र्यं नास्ति भेदो महेश्वरि ! ॥

सर्वं तदस्तुं देविः ! जानौहि सुरसुन्दरि ! ।

तामसौमनिघं देविः ! शिरसा धारयाम्यहम् ॥

ततो हि श्रद्धरत्वं मे निश्चतिं सत्यमेव हि ।

तां कालिं शिरसा धाय पञ्चक्रोषमयों सदा ॥

ग्रहनिर्घं पूजयामि परमानन्देश्चितः ।

भतो विश्वेश्वरत्वं मे ट्टदैव नात्र संशयः ॥

ब्रह्मविष्ण्वादिकानां च दृष्ट्वरो थः सुरेश्वरि ! ।

विश्वेश्वरः स एव स्तानापरः परमेश्वरि ! ॥

केवलानन्दवान् भूत्या पूजयामि परं सदा ।

तत् तत्स्था जाता वाग्भवा याऽऽड्मरोरिशि ॥

श्रीदेवीुवाच । भो देव ! परमानन्द ! ममानन्दः क्षयस्वख्या

भतः काष्यां गतानां स्वमानन्दं देहि सर्वदा ।

ईश्वर उवाच ।

इति श्रुत्वा वचस्तस्खा मग्नोऽहमसृतार्णवे ।

ददामि परमं ब्रह्म सुषम्नौः करणगोचरे ॥

वाराणस्यां सदा देवी ! स्थित्वा ध्यानपरा: शिवे ! ।

जले स्थले चान्तरौधे वाराणस्यां भतास्तु ये ।

इद्दामि परमं ब्रह्म तेभ्यो हि कर्पयागोचरे ।

शिवो हि सकलं कर्म सुकृतं दुष्कृतं हि ते ।

प्राप्नुयात् ब्रह्म निर्वाणं ममोपदेशेन तत् लभ्यताम् ।

तत् सर्वे सुकृतं कर्म दुष्कृतं वा महेश्वरि ! ।

भवेद्रूपं महाकाल्या: प्रसादात् ज्ञानयोगत: ।

कागौलम्न' हि यक्षिच्छत् कागौ भवति तत्वतः सदा ।

कागौस्पर्शनमात्रात् ते पूर्वानन्दमयाः सदा ।

मूलो नाम दहेत् काङ्क्षितेच्छामात्रं दर्शयामास ताम् ।

तूलराशिं' दहेत्स्थिर्‌न्‌: किश्चित्कालाद्यथा शिवे ।

तथा दहेत् कर्मराशिं' कागोजनैकतो नृणाम् ।

कागौस्नानं पुण्यचयं किं वाङ्‌यं कथयामि ते ।

अपि चेत् कृत्समा नारौ मत्समः पुरुषोत्तमः चेत् ।

तदा कागौफलं किश्चित् देवी ! वक्तुं न शोभनं भवेत् ।

प्रणजा उष्णजाषैव उद्रिज्जाय जरा युजा: ।

ते सर्वे मुक्तिमायान्ति काग्याच्चेदं भाग्यतो मृता: ।

इयं वाराणसी देवी ! महातेजोमयौ शुभा ।

युगभेदाज्जनैरैव दृश्यते हि चतुर्विधा ।

क्षते रत्नमयौ काग्रौ लेनायां स्वर्णजा स्मृता ।

द्वापरे सा शिलारूपा कलौ भूमिमयौ शुभा ।

नात:परतरं चेत्‌न्‌ विष्णु लोकेषु विद्यते ।

सत्यं सत्यं महादेवि ! मपथेन वदामि ते ।

संसारवृक्षेना देवी ! मुक्तिमिच्छति य: पुन: ।

पाषाणेश्वरलोभित्वात् तिष्ठेत् काग्यां स यावृत: ।

स एवं पश्वितो ज्ञानी स एवं कुलपावन: ।

प्राणान्तेडपि महादेवि ! काष्ठां न निस्वरेत् धृः ॥

स एव परमो मूर्धा स एव कुलनायकः ।

हृथैव मूर्ध्नि लोकेन काष्ठां प्राप्य समुज्ज्वलतम् ॥

बहुाभिजनाभिभः पुंख्योभिः काष्ठां लभेत् जनः ।

तदा नैव त्वजेत् काष्ठां प्राणान्तेडपि कदाचन ॥

भनायासेन संसारसागरं यक्षितोर्ष्यति ।

सं गच्छेदपि यत्रेन मम वाराणसीं पुरोम् ॥

भवं दयादिपूर्णां ज्ञानं दयातः सरस्वती ।

प्राणान्ते सुचितादातडं काष्ठां शिल्वा सदैव हि ॥

एवन्ते कषितां देवी ! यत् पुष्टं गिरिजे ! मयि ।

पंरस्यं पावनं मोचं किमतः श्रोतुमिच्छ्यंर्‌सि ॥

इति श्रीयोगिनोत्तमे देवौष्वरसंवादे चतुर्विंशति-साहस्र्यां षोड़ग्रः पटलः ।

अथ सप्तदशः पटलः ।

श्रीदेव्युवाच । गुरुकृपां सर्वलोकानां परमेश ! पुरातन !!

जगदूढं कोलाघौष्य ! बद कोलानिपातनम् ॥

ईश्वर उवाच ।

शृणु देवि ! प्रवक्ष्यामि कोलासुरनिपातनम् ।

महाकालोऽपि श्रेयेन हन्तान्तमिदमझ्ं तम् ॥

पापं जातं महाघापाद विष्णोरतुलतेjasः ।

पातितेत्वेन पापेन तवबन्धे मम सर्वथा ॥

हिमालयांलिके गत्वा तत्पापचयकातंकः ।

प्रष्टावरीं महाविद्यां महाकाल्या: सदां जपन‌ ॥

दशवर्षसहस्रान्ते तुतोष सा महेश्वरी ।

तस्या: सन्तोषमालोक्य विष्णोर्दयंपदुज्जात् ॥

कोलानामसुरो मूला निगता: सहसा डि स: ।

तेन दैत्ये न बलिना सवं नौतं दुरात्मना ॥

इन्द्रादिसकलान् देवान् विनिर्जित्य महासुर: ।

हत्वा च वैष्णवं धाम ब्रह्माण्ड: कमलासनम् ॥

हदानीं रे वत्स ! विष्णो ! छलाद्भि कोलान् सदाशिवान् ।

कोलानगरमास्थाय कुमारोऽपममार्जिता ॥

ईश्वर उवाच ।

एवं श्रुत्वा कोलावास्यो ब्रह्मविष्ण्वादय: सुरा: ।

आनन्दजलधौ मग्ना: शङ्खिवननटटतुर्धनात् ॥

व्रतः कालो करालास्या द्विजिह्वालक्षकरपत: ।

गत्वा कोलापुरं देवी ! कोलासुरसमौपत: ॥

तमयान्चत तर्हि च कुमारो दैत्यकुलोद्ववम् ॥

कार्तिकेय उवाच ।

माहतादविहोनाहं सहायपरिवर्जिता ।

सुधिताहं महाराजन् ! भोज्यं मह्या प्रदीयताम् ॥

ईश्वर उवाच ।

ततः कोलासुरो देवी ! मायया परिमोहित: ।

दयया तां करे धृत्वा विवेकान्त:पुरे स्वयम् ॥

उवाच भोज्यं दास्यामि तुभ्यं यत्ते स्वभोक्षितम् ।

भवोपविष्ट वाते ! त्वं ग्रासने मधिरोत्स्यते ॥

इत्युक्त्वासौ ददौ भोज्यं नानाविधमनेकग्र: ।

भुक्ता सा सकलं देवी ! पुनर्देहोति वादिनौ ॥

पुनर्ददौ वच्युत्तरं सच्चाप बभुजे स्वयम् ।

ताहं द्रष्टुं वदन्तों तां कोलोवाच तदासुर: ॥

यया डासिभवेद् बाले ! तावच तततथा शुचि ।

ऋत्य दौपितमांकश्यं कालो कालात्मकापिणीं ।

कोषं ज्यं शशिनच रयं सैत्वं सबान्त्वम् ।

चषेन बुभुजे कालो कोलासुरं महाबलम् ॥

कालरद्रो यया काले दषाद्दयुगतय नयेत् ।

तथा कोषापुरं शून्यं कतं काष्या जगताच्छविः ॥

हतारयस्ततो देवा ब्रह्मविष्णुमुखास्तथा ।

निरन्तरं पुष्पहृष्टिं चकृष्तो ननततुः परम् ॥

जगुः स्तुलितं गीतं देवगर्वकिबरा: ।

विद्याधरैर्देवपलोकीकिबराभिः समेतताः ॥

पूजितास्तैः कुमारो सा कुमारैर्नन्दनोऽद्रिवैः ।

सर्वलोकैः पूजिता च कुमारो सा रहे ररहे ॥

ततः सान्त्विता देवौ कुमारौ ब्रह्मविग्रहौ ।

एवं तेऽद्य मया प्रोक्तं कोलासुरनिसूदनम् ॥

ब्रह्मघातपो दुराधर्षः कोडप्यतस्त्वं न चाचरित् ।

ब्राग्वज्ञष्ठ ब्राह्मणानां सदा जानोधि कार्मणि ॥

प्रतोडविद्या; सर्वविदो वा ब्राह्मणः; सर्वदा भवेत् ।

सन्तोष ब्राह्मणान देवी ! तुष्टा वयं सदा सुराः ॥

वितुष्टे ब्राह्मणे देवी ! वितुष्टा वयमेव हि ।

यथकाच्यग्रतं देवी ! ब्राह्मणः स्वयमाचरेत् ॥

आत्मनो हितकामेन तथापि तं न चोद्वेजेत् ।

नापमानस्य कर्त्तव्यः सर्वदा सुरपूजिते ॥

ब्राह्मणः सर्वदेवात्मा मोक्षतेजः समो हि सः ।

अप्रसादित सा कालो कुमारोऽपभाजिनो ।

तत्प्रसादति देवेशि ! कुमारो पूज्यते सुरैः ॥

ब्रह्मविष्णुमहेशाद्यैः कुमारो पूज्यते सदा ।

पत्ये: सर्वे: प्रपूज्येते ब्रह्मार्क्षतलगोचरै:।

कुमारौपजनफलं वत्सुं नाद्यौर्मि सुन्तति ! ॥

जिन्द्रावोटिसद्मसैस्तु वक्रकोटिष्वतैरपि ।

तस्माच्च पूजयेद् बालां सर्वजातिसमुद्धवाम् ॥

जातिभेदो न कर्त्तव्य: कुमारौपजनेऽपि वे ! ।

जातिभेदाद् ब्रह्महेघाने ! नरकाद् निवार्त्तते ॥

विचिकित्सापरो मन्त्री भ्रुवच्च्र पातको भवेत् ।

देवौबुद्धया महाभत्या तमामां परिपूजयेत् ॥

सर्वविद्यास्वरूपा हि कुमारौ नात्र संशय: ।

एका हि पूजिता बाल्या सर्वं हि पूजनं भवेत् ॥

यदि भाग्यवशाद् वे ! वेश्याकुलसमुद्धवाम् ।

कुमारों लभते कान्ते ! सर्वस्वेनापि साधक: ' ॥

यत्नत: पूजयेत् तां स्वशरीरादिभिरिसुंदा ।

तदा तस्य महासिद्धिर्जायते नात्र संशय: ॥

महासिद्धिभवेंदेव स एव श्रोसदाशिव: ।

लच्यं तस्य वच्यामि तच्छृणुष्व प्रियंवदे ! ॥

सक्ततस्य महेशानि ! काष्ठानं परिजायते ।

सर्वसिद्धियुतो भूत्वा क्रोड़ते भैरवो यथा ॥

स्वर्गं मच्च्यं च पाताले गतिस्तस्य सुनिश्चितम् ।

छठात्नु जायते सर्वं यद्यनन्यमनसि वर्त्तते ॥

कायव्यूहं समासाद सर्वत्र व्यापको भवेत् ।

श्रव्याहताश्र: सर्वत्र यथा पुरन्दर: शिवे ! ॥

देवदानवगन्धर्वनागकिन्नरकामिनौ ।

विद्याधरौ राजानौ सेवते तं दिवानिशं ॥

शक्ते च प्राप्यते तेन परं निर्वाणमुत्तमम् ।

कुमारौपजनने काले साधक: शिवतां ब्रजेत् ॥

कुमारी पूज्यते यत्र स देवः चितिपावनः ।

महापुरुषतमं भूयात् समन्तात् क्रोधपञ्चकाम् ।

कुमारीपूजने तत्र कुत्यियाद्ध परमेश्वरि ! ।

स्फुरत्येव महाज्योति: प्रत्यक्षं भाति भूतले ।

विश्वभरो नाम राजा चैतवंग्रसमुद्धवः ।

स्वपूजयत् कुमारों तां वैश्याकुलसमुद्धवाम् ।

काश्यपान्त्रीं क्षत्रियस्यां सर्वलक्ष्म्यापूरिताम् ।

पूजाकाले महादेवि ! काश्यां जाता स्फुरत्प्रभा ।

तत्प्रभापटलाच्छन्नो राजा मोदमवाप्तवान् ।

सम्यक् प्रपूरणीता तत्र काश्यां ज्योतिरमयी प्रभा ।

भूत्वा नित्या हि तत्क्षाने गृहीत्वा पूजनं सदा ।

काश्यपान्त्री पुनर्जाता तत्क्षानन्तु महाफलम् ।

मोक्षमदा सा पुरो दद्याद्व पञ्चक्रोशमयी शुभा ।

महत्यापारसादिकक्षा तत्र यद्यत् क्रियते भवेत् ।

तत् सर्वं पूजनं तस्याश्चितमेतद्वचनेन्द्रजे !!

श्रथ काश्यां पुरा देवी ! यथा वाराङ्गनाशुभा ।

एवन्तु पूजिता बाला कामिप्रज्ञे न महात्मना ।

कामिप्रज्ञे नगरे पूर्वं तामूलूल्य वरानने ! ।

श्राव्यापि दृश्यते लोके शिलारूपेण तिष्ठता ।

सर्वपुरुषतं वासं सर्वतौर्थ्यसमाकुलम् ।

सर्वयज्ञयुतं देवी ! महर्षीणामाश्र वेष्टितम् ।

सर्वार्थ्यसमाक्रान्तं कामिप्रज्ञे नगरे परम् ।

ये वसन्ति महादेवि ! कामिप्रज्ञानगरे पुरे ।

इदं भक्त्या वदन् भोगान् मम तुष्टिप्रदायकान् ।

सर्वसम्पत्समाकीर्णान्ते देव्या: प्रसादतः ।

उत्कृष्टं ब्रह्मलोकं वेदेव्या: स्थानं समाप्नुयुः ।

यदिद काँमी भंवेत् 'कोऽपि वैकुठ' परमं ब्रजेत् ।

मश्रीकं वा महेशानि ! यथा मे मदिषेन्दिरम् ।

एवं तेड्य संयात प्रोक्तं कुमारौचरितं शिवे !

किश्चिदेव मदामाथे ! पुनः किं परिकथ्यते ।

इति श्रीयोगिनौतन्त्रे देवेश्वरसंवादे चतुर्विंशप्रति-साह्निके समदशः पटलः ।

अथ अष्टादशः पटलः ।

मौदेव्युवाच । श्रुतं कुमारौचरितं पूर्वं हि देववाञ्छितम् ।

इदानीं योतुमिच्छामि कहोलचरितं परम् ।

प्राचापय महादेव ! श्रपया श्रया हि तम् ।

हितं हि सर्वलोकानां योगिनां हृदयार्थदम् ।

ईश्वर उवाच । वेदवेदान्तवेदाङ्गसर्वशास्त्रखरुपभाकू ।

सर्वयोगी सर्वतीर्थपूतः सर्वोघवर्जितः ।

सर्वविद्याधिविमलोत्तमो सिद्धकेशोऽखरः ।

सर्ववर्ये ऋषिश्रेष्ठ: परिवभ्राम मेदिनोम् ।

चिन्तामवाप महतौमतौवोदिम्नमानसः ।

सहससूयेंसङ्गाय: स एवासौत् पुरा शिवे !

चिन्तया परया मोहूत् परिश्यामो निरन्तरम् ।

तद्काथसमुतूता मुक्ता वाणी महर्षिषा ।

कहोल ! याऽऽचि पूर्वं त्वं श्रद्धरं देवशङ्करम् ।

स गुरु: सर्वसत्त्वानां सकलं ते करिष्यति ।

मूलात् तां गागनं वाणीं परमानन्दसंभृताम् ।

गलोवाच कहोलोऽपि हृत्तान्तं सकलं हि तम् ।

ततस्तस्मै मया दत्ता विद्या कालो परा कला । चन्द्राचार्यौ सर्वज्ञानभानवौ चिन्मयी शुभा ॥

दत्तस्तु परमाचार्यः श्रीमद्दागमसम्प्रदः । कथितस्तु मया तस्मै कहोल ! पुत्र ! तच्च्छृणु ॥

श्रनेनाचार्योयेन गत्वा कालों दिगम्बरौम् । भावयित्वा पूजयेद् यः सर्वज्ञानविनाशिनीम् ॥

ततस्ते संगया नष्टा भवेयुर्युवनेक्षरि ! । इत्थाम्नः कहोल ! स ऋषिर्वेदविद्विशारदः ॥

गत्वा काश्मीं यजेत् कालों पञ्चाचार्ययुतो मुदा । तथैव ते सङ्गया विद्या: प्रलयंते दिने दिने ॥

ऋषीश्वरस्य कहोलस्य वेदमूर्तिं मनुंहमते: । ततस्तस्मिन् कृपा जाता महाकाल्या ऋषे: शुभा ॥

तथा च कृपया देवी ! कहोल ऋषिसत्तमः । आत्मानं कालिकारूपं परं ब्रह्म सनातनम् ॥

जज्ञौ मायाविनिर्मुक्तमद्वैतं परमं शिवे ! । सर्वमायाविनिर्मुक्तो जातः स ऋषिसत्तमः ॥

सर्वं ब्रह्ममयं दृष्ट्वा जगदेतच्चराचरम् । आत्मदेहादिकं किश्चिज्जानाति न च काऽपिचित् ॥

तेनैव ब्रह्मचानेहदेहकर्मादिकं खलु । भस्मीभूतं महेशानि ! ऋषीश्वरस्य महात्मनः ॥

ब्रह्मभूतः कहोलर्षिर्महाकाल्या: प्रसादतः । प्रत्याचार्येषु सर्वेषु रतः स्यात् सृपते हि सः ॥

एवमेव महाकाल्या कहोल ऋषिराधतः । चकार दैनं तमृषिं स्वोयदेहे तु कार्षे ॥

यं यं भावसुपाश्रित्य यजेत् कालों हि साधकः । प्राप्नुयादचिरादेव महाकाल्या: प्रसादतः ॥

अष्टादशः पटलः

श्रीदेव्युवाच । श्रुतं कल्कोलचरितं पूर्वं विषयकथारकं । देवासुरमुनौन्द्राश्चाक्रषौर्ण भावितात्मनाम् ॥

ॠदानिं श्रोतुमिच्छामि गद्यां तैशो क्यपावनीम् । कां विद्यां प्राप्य सा जाता तां वदस्व मथि प्रभो ! ॥

सौदाम्बर उवाच । श्रृणु देवि ! प्रवक्ष्यामि यन्मां लं परिपृच्छसि । श्रवणात् सर्वपापनि नाशमायान्ति नान्यथा ॥

मन्वमादौ प्रवक्ष्यामि वैलोक्यपावनाभिधं । महादेव्या महाकाष्ठा महादेवेन भाषितं ॥ निजवाचं समुद्धृत्य सर्वोपनिषदो हृदयं । पुनश्च निजवाचं हि विदियाग्रसकरौ परा ॥

एनां विद्यां समाराध्य गढ़ा वैलोक्यपावनी । मम जटातटे स्थित्वा जपेदियामहाविग्रहं ॥

तेन सा पावनी गढ़ा मोचदा सर्वदेहिनाम् । सिद्धमन्त्रसभावेन कालोते जोडितं हितं ॥

श्रतः सा पावनी भूत्वा मोचदा स्वातं शिवे ! सदा । श्रते हि सर्वसारतत्वं सा विद्या सर्वपूजिता ॥

महात्म्यं किन्तु वक्ष्यामि गद्यायाश्च सुरेश्वरि ! । यत्नामसरसादेव पार्पिनो मुक्तिभागिनः ॥

गद्यां गद्येति यो ब्रूयात् पापिनारपि पातकौ । तेषां च पातकं हिंत्वा स गच्छेदैश्वरों पुरं ॥

यानि कानि च पापानि प्रोक्तानि ते महेश्वरि ! । प्रायश्चित्तविधोनानि प्रायश्चित्तपराश्वपि ॥

तानि सर्वाणि नश्यन्ति गद्याजलाभिषेकतः । नगरीं यां सदा देवी ! शुभा गद्या प्रवाड्येत् ॥

सर्वे गद्या भवश्येव मन्त्रमाश्रातिग्रतः शिवे ! ।

यत् देशे वसेद्गङ्गा स देशः पुखभाजनः । पुष्पितेऽपि समुस्थितं पवित्रं योजनदयम् ।। तत् यत् क्रियते कर्म गङ्गासु नात्र संशयः ।।

गङ्गासु यत् कृतं देवी ! तद्ब्रह्मयशः भवेत् । सद्ग्रन्थे वा विधिनां कचितं गङ्गुवक्श्र मे !। तत्स्था: प्राणिनः सर्वे देवलोकाविनिःसृता: । मूल्ला च विधिना भोगान् कुल्ला च सुस्नतां सदां ।।

गङ्गायासेन यक्षान्ति स्थानं परमदुर्लभम् । यत् गङ्गाप्रवाहोदस्ति देवरिङ्गयपसंस्तुतेः !। गङ्गायां लज्जते प्राणिन् यत्र पुण्यसमभावतः । ज्ञानेन मोचयाम्रोति वैकुंठं तत्प्रभावतः ।।

खलोकावां महेग्यालिन् ! गङ्गा पापविनिर्जिता । गङ्गामुखादिश्य यो ग्ला पथि प्राणान् विमुश्रति ।। विष्णुलोकं बहुगुणां पापौ चेत् सोडपि गच्छति ।

तत्तोरे यस्यजेतं प्राणान् न्यायतोडन्यायतोऽपि वा । सोडपि स्वर्गमवाम्रोति सर्वसम्भारसंयुतम् ।। यावद्र्श्योऽपि गङ्गायां निश्चिनोति भतस्य च ।।

तावद्र्शेसहस्त्राणि स्वर्गलोके महीयते । गङ्गाजलसमायोगाम्रियते यत् कुलाचितं ।। सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते । गङ्गातोरे चतुर्हस्ते पिण्डं दद्यात् समाश्रितः ।।

पितृणां निप्पृतिं कृत्वा विष्णुलोके वसेद्वरः । गङ्गायां तर्पणं देवी ! पुखवान् यः समाचरेत् ।। महादेविर्भवेत् सत्यं पितृणाश्च प्रताप्र्श्नकम् ।। ऋषीणां देवानाश्च तथैव समुदाह्दतम् । दिवा वा यदिवा रात्रौ सन्ध्यायां वा महानिशि ।।

ध्यानं दानं तपो होमं तपर्ष्यं पूजनं शिवे !

सर्वं कुर्वीत गृङ्गायां कालभेदं न चाचरेत् ॥

कालभेदं समाचर्या यदि कामं लभेत् शिवे !

तं तसु स्थावरो भूयो दरखे तदनन्तरे ॥

दावाग्निना शिखा तस्य दग्धा रत्नलेखनेकधा ।

तदन्ते परमेशानि ! चाङ्गालो नित्यदुःखितः ॥

जायते रसज्ञानी तदन्ते रजको भवेत् ।

जन्मादयं महेशानि ! तदन्ते शूद्रयो निष्ठ ॥

दशजन्म महेशानि ! ततो वैश्यत्वमाप्नुयात् ।

चतुर्जन्मव्यतीते तु चत्वारिंलवं निजन्मत: ॥

ब्राह्मणैत्वं ततः प्राप्तः लभेत पुण्यगतिं नरः ।

गृङ्गायां हरते यो हि यत्किञ्चित् परमेश्वरि ! ॥

तस्य मोहान्नतमसो रौरवान्नास्मि निष्कृति: ।

स्वाभूतसंप्रवं देहि ! कथितं ते सुरेश्वरि ! ॥

तस्यास्तौरे च गृङ्गायां प्रतिग्रह्णाति यो नरः ।

क्षयपापो जायते नित्यं दशजन्मानि कामिनि ! ॥

ततो दारिद्रादोषेण परिभ्रमति मेदिनौम् ।

सप्तजन्म महादेवि ! तदन्ते निष्कृतिं लभेत् ॥

एवंते कथितं तस्य मन्त्रमाहात्म्यमुत्तमम् ।

कालिकाया महेशानि ! गृङ्गामाहात्म्यकारषम् ॥

इति श्रीयोगिनीतन्त्रे देवेश्वरसंवादे चतुर्विंशत्य-

अष्टादशः पटलः ।

अथ जनविंशः पटलः ।

शौदेवयुवाच । भो देव ! परमानन्द ! करुणामयबारिधे । भवारे घोरसंसारे पतितानां मे हारणवे ॥ यो नृतः कः समुत्तत्तो चास्ते ब्रह्मादिपमखले । गुरुस्वं सर्वसज्ञानां ब्रह्मादीनां यतो भवान् ॥ मुच्यामि त्वामतो नाथ ! स्वपया परया वद । श्रुतं सर्वं जगद्वाथ ! त्वन्मुखाभ्भोजनिर्गतं ॥ इदानीं शोचुमिच्छामि यत् मे मानसं गतं । कां विद्या' समुपाश्रित्य करालभैरवः स्वयं ॥ क्रोधनालो भैरवोऽभूत् सर्वसच्चभयप्रदः । विद्रवन्न् भयार्तो वै यस्यादेवासुरादयः ॥ तां तां श्रियं सुल्लश्य पलायन्ते इतस्ततः । तां विद्यां शोचुमिच्छामि वद नाथ ! दिगम्बर ! ॥

ईश्वर उवाच । श्रुतिगुप्ता महाविद्या गुह्याद्गुह्यतरा हि । ब्रह्मविष्णुशिवादीनां सर्वस्वं जीवनावधि ॥ काश्मीरु नैकशक्तिस्थ तां विद्यां परमेश्वरि ! । कथ्यते नाममात्रं हि ज्ञायता कुलभैरवि ! ॥ यत् वै परमशिष्याणि ! सुन्दरी वरदायिनो । विद्या राज्ञी घोरकालो भानि'कषसरस्वती ॥ गृह्होत् वा तां महाविद्यामादिनाथः स भैरवः ॥ महाकालभैरवाढ्यैर्यंदगुरोः श्रीमुखाच्छ्रुचे । प्राप्तिसामान्यहादेवी ! करालभैरवः सदा ॥ मने से पूतमान्तं सर्वस्वनिषादिकं स्वयम् । सर्वसंसारनिमुत्तो ब्रह्मादिसुरवन्दितः ॥ स तुभ्याचचले पूर्वं तपस्तेपे'ऽतिदुष्करम् ।

भूलोकार्चरयो देवि ! वर्षोभां नियुतदयमं ।

हिमाचलै चैकलच्चै लचच्षे मन्दराचलै ।

कनकाचलमे तथा लच्चमुङ्डीयाने हिलचकमं ।

फस्सविंशतिलचचष तथा जालम्भरे शिवे' ।

पुष्कश्रैलै तथा लच्च' पश्चविंशतिमानतः ।

पश्चविंशतिलचचष कोटिमाख्यायोर्निमङ्कले ।

एवै तं तपोऽधैवं कोटिवर्षं सुदुष्करमं ।

कष्टेन मर्ता देवि ! करालमैरवेग्ण ते ।

तथापि तं प्रति प्रोता माभूतं कालो कदाचनं ।

ततः सै भैरवी देविं गुरोराज्ञकमन्वगात् ।

निवेदयामांस तथा हुतान्त' तपसः शिवे ! ।

शुल्वा श्रीमदादिंयैो महांकालो महेश्वर' ।

भन्नाथः परमेशानि ! भावनावशयतां गतः' ।

विना च परमाचारं न हि सिद्दिभंवेतं किल ।

कथं लां परमाचारं कध्ययामि समासत' ।

स एवं परमाचारः कालोऽहृदयसङ्कृतः ।

गुह्यातिगुह्यतरगुह्होति ब्रन्नादौनामगोचरः' ।

परः सुद्दिप्रदः साच्चात् सर्वसिद्दिवरप्रदः ।

कालोप्रत्यचवौजोड्यं ममं सर्वेस एव च ।

केवलं कथितं सर्वं शिवेन मत्समो भवेत् ।

सच्वशान्तो मह्हायोगौ गोपितस्थोन यन्नतः ।

श्राचारार्ये स्वौयपालं कालहृद्रे समपिंतमं ।

ममं स्वस्सदं शुश्रूषींरुह्हे गोड्यश्चैतसः ।

परं सड्नोपयते नैव तथाचारे समाचरेत् ।

सदाचारस्य निगूढ' तच्वज्ञानं मह्हामातिः ।

सर्वेषामधिपो भूत्वा विख्ववन्या सदाशिवः ।

भ्रजरामरतां प्राप्नो महाशान्तिः परिखंरः॥

तदाचाररतं नित्यं शान्तं दृष्ट्वा मया पुनः । पदं मदोयं गुरुतां दत्वा तस्मै समासतः ॥

ग्रहन्तु तस्य देई वै तिष्ठामि सर्वदा मुदा । सर्वेषान्तु सहस्रारे तिष्ठामि कमले परे ॥

शिवस्य सकलं प्राप्य तिष्ठामि सर्वदा स्वाहम्। शिवः शिवोऽहन्तु शिवो न भेदः कुबचित् सदां ॥

ब्रह्मविष्णुशिवात्मकानां गुरुर्यच्च ततः शिवः। सोऽपि शान्तो महायोगी प्राचारयच्चम एव सः ॥

नान्यः कश्चित् चरमः कांपि तदाचारः कदाचन । शिवस्य कपया चैव केवलं साधकः चरमः ॥

चरमा गिरिसुता देवो नान्यः कश्चित् कदाचन । कड्कृततोडयं भीमकर्मा करालभैरवः सदां ॥

तमेव परमाचारं विद्याराज्ञी तमो भवेत् । यथा मे कालिकाराध्या तथाचारोड्यमेव च ॥

विद्याराज्ञीं समाराध्या दातुं योग्यः कदाप्यहम् । योग्यो न परमाराध्या दातुं कालौद्धरड्यसम ॥

इति सम्भाव्य मन्त्रार्थः करालभैरवं प्रति । श्रात्रापयामास गच्छं पुष्टिं ! त्रिलोचनं प्रति ॥

देवैः शिवैः समाराध्या तथापि करुणामयी ! । याता मातुः कालिकायास्ततः स भैरवः स्वयं ॥

तत्रां तपस्य सकलं भावयत्वन्तरालना । यदूयज्यामं तपो श्रेष्ठं यातु यातु ह्यथा हि तत् ॥

समा भास्करशायिनः सा हि गिरौजा च विफला भवेत् । व्रतः शरोरं त्यक्ष्यामि न वक्ष्यामि कदाचन ॥

प्रतिज्ञामौदधिं कृत्वा देईं सन्थ्यात्रुमुख्यतः ।

जनविंशः पटलः ।

तदाकाङ्क्षसमुद्भूता वाण्यो सेयं समीरिता ।

श्रुत्वा तेन करालेन भैरवेण महात्मना ।

तामाञ्ज्ञां कथयासौऽपि ! श्रुत्वा कृत्वा तवाङ्घ्रिजम् ॥

गुरूप्रेरणया विफला यातु तव वै भैरवोत्तमः ।

विनाचारं तपस्तत् ल्यजालभज्ञानतः सदा ॥

कथं तुभ्यं महासिद्धिं दर्शयित्वा तदास्यऽऽश्रम् ।

मुनयोऽपि महाकालभैरवं भवनाश्रयम् ॥

प्रादिनाथं तव गुरूं हत्वान्तं कथयेत्स्मरम् ।

तदावश्यं महाचारं तुभ्यं स तु प्रदास्यति ॥

तेनैवाचारतो देव ! भैरवीधनसुप्रभे ! ।

प्रचिरात्तं प्रदास्यामि यद्येनऽस्मि वर्त्तते ॥

कालोदारमहामन्त्रं शुम्भं मन्त्राश्रय वै भुवम्

कुलाचारं विना यो निं जपेत स नारकी भवेत् ।

कर्थं सिद्धिभवेत् तस्य मुक्तिरप्यस्थिता दूरतः ।

एवमाञ्ञां महाकालो लब्ध्वा स भैरवोत्तमः ॥

पुनर्गत्वा च श्रोणाथं प्रादिनाथं महाप्रभुम् ।

महाकालं महादेवं शून्यरूपं जगद्गुरुम् ॥

निवेदयामास तदा यद्यप्याकाङ्क्ष समीरितम् ।

जाता रूपा महाकाल्या: करालभैरवोदधुना ॥

प्रति म्ला निन्दितः; स गुरुणा शून्यरूपपिश्या ।

तदा नियमपूर्वं हि करालभैरवोदवदत् ॥

कुलाचारं परं गुप्तं कालोतम्भोदितं हि यत् ।

महाकालो जगद्वाथोऽऽदिक्षितं तस्यकार ह ॥

शक्ताभिषेकविधिना पूर्वाभिषेकतस्तथा ।

ददौ नाम करालाय क्रोधवक्त्रोडिती विन्युतः ॥

दिव्यभावं श्रावयित्वा वैरभावं तदन्तरम् ।

समदिरामत्सरसुन्दरान्नु पातं कारणपूरितम् ॥ ददौ तस्मै महाकालः शून्यकृपो गुरुः स्वयम् । तदानीं शुशुभे सर्वं जगदेतच्चराचरम् ॥ क्रोधवक्रक्रोधिप नोल्लासं शौकमहालोपिदलम्बुजम् । महाकालो तदा देवी ! मूलात् सगुरुपादुकाम् ॥ शर्वाङ्कस्था भावयुक्तः स्वीकृत्य कार्ष्णं परम् । नष्टपापः स्थिरमनाः परमानन्दपूरितः ॥ आनन्दजलधौ देवी ! निमग्नः क्रोधभूपतिः । ग्रात्निकोपे महेशानि ! भूयो नत्वा गुरोः पदम् ॥ शस्त्रोषीत् परया भक्त्या संसारसागरेऽस्तितः ;

॥धवक्नभैरव उवाच ।

नमामि नाथं सुरकल्पवृक्षं गुरूञ् चिदानन्दमहावतारम् । नित्यं हि विज्ञानमचन्द्ररूपं परात्परं ब्रह्म शिवस्वरूपम् ॥ जगद्ब्रिवासं जगदीशमूलमग्न्यातमेकं परमात्मसंश्रयम् । तेजोमयं निष्कलतत्त्वभावं क्रियाविहीनं परमं निञ्ज्ञानं प्रपञ्चहीनं परिकल्पभासनाद्वैतभानां एकतः; परात्मा । प्रकटपरूपं स्फुटमेव सत्यं कपालवातारं खलु शून्यरूपम् ॥ अनादिसंसारविनाशवौजं परं पवित्रश्र्च षडधोचरं गुरुम् । शिवात्मकं केवलनाममात्रात् प्रकाशभावं प्रश्नमामि नित्यम् ॥ प्रश्नोऽप्योयान्महतो महायान् प्रपश्रति त्वादिविदेक वर्ध्यः । यज्ञ्ञानजं लोचनमेव सत्यं स च प्रविशष्टस्वयि नाथ ! सत्या ॥ असारसंसारसमुद्रतारं वन्देऽहस्माद्यां पुरूषं पुरार्षम् ।

तमेव कालोपिरमार्थवोजं नमाम्येह तंवरुणाविन्दम् ॥ स्तोत्रे श्लानैन यो भक्त्या त्वां स्तोथति च साधकः । प्रातर्मध्याक्नसायाह्ने तेषां मुक्तिप्रदा भव ॥

महाकालभैरव उवाच ।

स्थानेपानेन सन्तुष्टः सदाऽहं तव पुत्रक ।।

नच्छ श्रोत्र' योनिपीठ' देवौशिखरमाश्रितः ।

भज कार्या कुलाचारभाववेश्यापरायणः ।

सचिराध्वान्च्छिता सिद्धिभाविता ते न संग्रयः ।।

वेश्यामध्यगतं वीरं कदा पश्यामि साधकम् ।

एवं बदति सा कालौ तस्मादेश्यापरो भव ।।

मन्दाचारेऽपि सर्वत्र न हि दोषः कदाचन ।

तस्मादूभयान्तं परित्यज्य कुलधर्मे समाश्रयः ।।

भान्तिस्थाने न कर्तव्या सिद्दिहानिर्यतो भवेत् ।

विशुद्धचित्तो भूयाच्चेत् सिद्धिः स्वादपराड्मुखी ।।

देववर उवाच ।

ततो नत्वा महाकालौ गुरू बहुविधं मुदा ।

योनिपीठं समासाद्य देवौशिखरमाश्रितः ।।

उवंश्रोमेनकारभापश्चूडातिलोत्तमा ।

पश्चवेश्यातो भूत्का कुलाचारपरायणः ।।

भावयुञ्जां महाविद्यां जजाप क्रोधभूपतिः ।

विद्याराज्ञीं धारिकां तां भक्तिरुद्यसरस्वती ।।

श्रृणोतत्रश्रुतेनैव तस्य प्रत्यह्नतामियात् ।

कालो करालवदना तेजोरूपा सनातनी ।।

तेजस्वी परिसच्क्राद्या ब्रह्माद्यडमरङ्गलं सदा ।

तहस्ता सुमहत्तेजो भैरवो भयविग्लः ।।

भतुपायो मूच्छ्रितं सन् पपात पर्वतात् भुवि ।

ततः कालौ जगन्माता कृपासागरसदृश्या ।।

ग्राऽभाषोवाच तं क्रोधं वाचा डक्रतसमानया ।।

श्रीकाश्युवाच । समुध्याय ततों देवीं भैरवः पुलकान्वितः ।

ग्रस्तोषौत् परया भक्त्या नानाविधाविधानतः ।।

सुउसुर्न्ननामासी ततः कालोसुवाच ह ॥

क्रोधवक्क्र उवाच । परं ब्रह्म परं धाम परमात्मा सनातनः ।

मनोऽभौष्टं प्रयच्छ त्वं सर्वेदा मे मनोमयि ! ॥

शोकाकुला वाच । ब्रह्मादि:ख्यातिकान्त्राद्ध ब्रह्माद्वैतपरात्मनाम् ।

नित्यं निष्पापकस्स्र्चि भव भैरवसत्तम ! ॥

कुलाचारेऽ यः कोऽपि मामर्चयति पुत्तक ! ।

स मे पुच्छतलमागच्छेत सत्यं सत्यं न संशयः ॥

गत्लातु वक्त्रं दास्यामि ब्रह्माद्भयदो भवान् ।

तव वक्त्रं कालरूपं सर्वनिधानिकं परम् ॥

ईश्वर उवाच ।

वक्त्रं दत्त्वा भैरवाय त्वया तु शान्तिमगात् शिवा ।

महाकालो भैरवोऽपि वज्रपाशिवंभूव सः ॥

करालभैरवं रूपं क्रोधवक्त्रो वभूव सः ।

वज्रपाशिमहाकालौप्रसादाद्दौश्वराभिधः ॥

इति श्रीयोगिनीतन्त्रे पूर्वोक्तं कथितं मया ।

गोपनीयं सदा भद्रे ! योनिं परनरे यथा ॥

इति श्रीयोगिनीतन्त्रे देवेश्वर्संवादे चतुर्विंशति-

साहस्र्ये जनविंशति: पटलः ।

इति श्रीयोगिनीतन्त्रे पूर्वखण्डं समाप्तम् ।

उत्तरखण्डम् ।

प्रथमः पटलः ।

श्रों कामाख्यायै नमः ।

प्रधानसाधारविकल्पसच्वा स्वभावभावाढ्य वनत्नयस्य ।

सा विद्या या व्यक्तामपौढ माया ज्योति:परा पातु जगन्ति नित्यम्‌ ॥

श्रीदेव्युवाच । उड्डीयानादिकं पौठं शृणु मे प्राणवल्लभ ! ।

द्ददानों श्रोतुमिच्छामि कामरूपस्य निष्णयम् ॥

यदुक्तं मे त्वया नाथ ! घोरपापविनाशकम् ।

कामाख्यासंज्ञकं पौठं व्यक्तं कालियुगे गतम्‌ ॥

कलिसंप्रस्य दंष्ट्राभिर्विचित्राभि: चिकित्सकम् ।

भेषजं परमं देव ! किं मे तत् कथयतां विभो ! ॥

श्रीभगवानुवाच । उड्डीयानस्य देवेशि ! प्रादुर्भाव: कते युगे ।

पूर्वं श्रेष्ठस्य सर्व तस्मैतायु गमुखेऽभवत् ॥

द्वापरे जालंधरस्य कामाख्यस्य कलौ युगे ।

घोरस्य कलिपापस्य विनाशाय महेश्वरि ! ॥

प्रतिवर्षं तव पौठमुपपौठं युगं युगम् ।

तयं वयं महाचेत: पुष्पारक्यं वयं तयम्‌ ॥

प्रतिपौठे महादेव: प्रतिपौठे चतुर्भुज: ।

प्रतिपौठे शिवा शक्तिः पार्वती प्रतिपौठके ॥

प्रतिपौठं प्रतिचेष्टं पुष्पारक्षन्तु पौठके ।

कालौ गृहात् सदूरे च तार्थबुद्धि: प्रजायते ॥

किन्तु तौर्थानि वै सन्ति भावनासिद्धिमन्दिरे ।

प्रतिपौठे प्रथगधर्मं प्राचारस्य पृथक् पृथक् ।

देशे देशे कुलाचारो न ह्नस्वयष्ठ हेतुभि: ।

पथक् पूजां पृथक् मन्त्रो मेलकं च तारपीठकम् ॥

भद्रपीठं दचिणातल्ये मध्यदेशस्थ पार्वति ।

जालन्धरन्तु पाश्चात्ये पूर्वपीठन्तु पूर्वतः ॥

ऐशान्यां पूर्वभागे च कामरूपं चं जानौचि ।

जालन्धरन्तु वायव्ये कोल्हापूरन्तु उत्तरे ॥

ईशाने चैक विहारं महेन्द्र उत्तरें कियत् ।

श्रीषद्धमपि पूर्वं च उपपौठान्यधो मृगु ॥

नौकायानेन देवेशि ! श्रेष्ठपठिस्तु योजने ।

प्रस्तारे श्रीज्रपीठस्य ग्राम्यामेष्टित गुथें भवेत् ॥

भकटाकारकं पौठं चतुष्कोणं सपौठकम् ।

चतुर्दारसमायुक्तं वायुविम्बेन चिकितम् ॥

तौर्थकोटिटिययुतं सिसुभद्रकपौठकम् ।

यत्न सोमेश्वंरं लिङ्गमादिपीठं तथा परम् ॥

कामधेनुश यत्नैव यत्न चक्रोश्वरो हर: ।

नेलं विरज:संगम्य एकाम्रं नदनन्तरम् ॥

भास्करस्य महाचैतें' यत्न मातङ्गमद्दर: ।

कुग्यश्लोको महापुष्या दन्तकस्य वन् तथा ॥

सुमन्त्रस्य तथा रक्षं शिवयूपस्थ पूर्वतः ।

पश्चिमे धेनुकारक्षे उत्तरे तु गयाशिर: ॥

दचिणे चन्द्रभागा च श्रीगोडपीठं वरानने ! ॥

तिं घृतयोजनविस्तीर्णामायामें घृतयोजनम् ।

यत्र कामेश्वरी देवी योनिमुद्रास्खरापिप्पौ ।

भूगोलपौठकं नाम यत्र वै गोलकेश्वर: ॥

धर्मपीठं महापीठं यत्न कामेश्वरो हर: ।

प्रथमः पटलः ।

श्रविमुक्तां महावेत्रं हंसप्रपतनं तथा ।

ब्रज्नयूपस्तु ततैव यत्न खेटवटः स्थितः ।

कुरुवचनं तत्रैव यत्र मायासना नदी ।

प्रयोगारक्षकं पुष्टं धर्मारक्षकं तथा परम् ।

कचातटं महारक्ष्यं यत्न पातालशङ्करः ॥

गङ्गदकौ च नदौ पूर्वे विष्णूपस्थ पश्चिमे ।

दक्षिणे वृषभं लिङ्गं उत्तरे कदलोवनम् ॥

एतन्मध्यतमं पोठं चापाकारं मनोर्मे ! ।

मानानांं तथा पद्मं रक्तवर्णं विभावयेत् ॥

एकादशशतायामं योजनानां तथा नव ।

अग्रोत्यष्टौ च प्रस्तारे त्रिकोषं पौठमुत्तमम् ।

प्रवरं पौठकं तत् पौठं चाशोकमेव च ।

सौतायाश्र महाचैत्रं ग्रगस्तस्यायमस्तथा ॥

हरस्य परमं चैत्रं चैत्रवर्यमिदं प्रिये ! ।

माधवारक्षकं चैत्रं च हरस्यारक्षकं तथा ॥

अमराख्यैव भगस्य एतदारक्षकं तयम् ।

उत्तरे ब्रह्मचैत्रस्य दक्षिणे सागरावधि ॥

पूर्वे तूदयकूटस्थ पश्चिमे शोपवतं प्रिये ! ।

एतन्मध्यतमं पोठं पुण्याख्यं नाम नामतः ॥

पादात् पादान्तरं यावन्मध्यहस्तदयान्तरम् ।

शिवरात्रौ च गमनं सौरमासेन मासकम् ॥

कामरूपं विजानीयात् घटकोष्ठाग्रप्रभङ्कम् ।

तत्र पुष्टे तत्संस्थं वेधं नवव्योहेत् त्रिमध्यकिलम् ॥

पर्वतैर्देशभियुक्तं वैदिमध्यं प्रकृष्टितम् ।

मध्यपोठं महापीठं यत्न कामेश्वरोडभवत् ॥

तत्र पौठे द्वि देवेशि ! यत्न चम्पावती नदी ।

कन्याश्रमं मच्छाचैव यत्नैरुद्रपदहृदयम् ॥ एकास्यकं परं चैव यत्न नागाङ्गराङ्गनः । मानसं चैतकैव यत्न विश्वे श्वरो हरः ॥

नाटकारख्यकश्चैव चम्पकारख्यकं तथा । पिच्छिछटा वा दचिष्पतो गौतमस्य मच्छाबलम् ॥ पूर्वं स्वर्णनदीं यावत् करतोया च पश्चिमे । दचिष्पे मन्दशैलस्थ उत्तरे विहगाचलः ॥

प्रस्तारे चैव मासाढं योजनानाद्य पञ्चकम् । ऋयुतवयश्च विस्तारोः पञ्चोत्तरं तथा दश ॥ षट्कोणैश्च मोषारै यच्च दिक्करवासिनो ।

तस्मिन्न वसति सा देवो ज्ञानादध्यानाज्ज्वोदपि वा । तेऽत्रि देव्या: प्रसादेन स्थितिं गच्छन्ति नान्यथा ॥ माथायं मानवं पौठं सौमाराभ्यान्तु कथ्यते । वस्ल्यजेयं प्रत्यचं यत्न दिक्करवासिनो ।

दिक्करस्य च वायव्ये नीलपौठं सुदुर्लभम् ॥ यत्न कामेश्वरौ देवौ योनिमुद्राङ्करुपिशो । पारिजातं मचाचैव यवादित्यस्तु षड्दरः ॥

कौषेयस्य पुरं चैव तथा चामरकषटकम् । आरख्यमाश्विनश्चैव गौतमारख्यकं शिवम् ॥ आरख्यं शिविनाथस्य गृष्णु पौठार्वधि प्रिये ! । पूर्वं सौरशिलारख्यं पश्चिमे स्वर्णदौ शुभा ॥

दचिष्पे ब्रह्मयूपस्तु उत्तरे मानस सरः । एतन्मध्यगतं पौठं भुक्तिसुक्तिप्रदायककम् ॥ सौमाराख्यं मचापौठं घटकोषान्तु विमज्झलम ।

सहस्रयोजनव्यासं हृदयात्नद्य पञ्चमम् ॥ प्रस्तारे तु व्यासाढेनं कोषपौठं प्रकोर्तितम् ।

प्रथमः पटलः ।

सीमाराख्यं महापीठं शिवतत्त्वाद्र्र पौठकम् ।

वक्त्रैश्वरं लिङ्गं यत्र वै कमला शिला ।

केदाराख्यं' प्रथमं यत्र केदारेश्वरः । ॥

क्षेत्रं पिठङ्करं चैतन्महाक्षेत्रो यत्र तिष्ठति ।

दुर्गारक्षं' सोमरक्षं' भद्रारक्षं तथैव च ॥

भृगौतियोजनं तद्वद् भृङ्गनिशद्रयोजनायुतम् ।

चौहत्तराख्यं' महाचैतं' यत्र गत्वा न शোচति ॥

ब्रह्मचैतं कलाचैतं रघुचैतं तथैव च ।

नन्दनं पारिजातञ्च शिवारक्षं तथा परम् ॥

देशरक्षं ततः प्रोक्तं सप्तपौठावधि प्रिये ! ।

पूर्वे तु हेरिका नाम नदौ पुष्पतमा स्मृता ॥

पश्चिमे नायकं लिङ्गमुत्तरे किलिपर्वतः ।

दक्षिणे नाथवचस्तु पौठन्तु परिकौर्तितम् ॥

गोयानेन विरभर्मासैस्तथा चैव दिनत्रयम् ।

मासहौनन्तु प्रस्तारे त्रिपोठं नाम नमतः ॥

वाराही प्रथमं पौठं' द्वितौयं कोलपौठकम् ।

कुमारचैतं प्रथमं द्वितौयं नन्दनाह्ययम् ॥

द्वितौयं ग्रामखतौचैतं' मातङ्गं' प्रथमं वनम् ।

सिद्धारक्षं' द्वितौयन्तु द्वितौयं विपुलं वनम् ॥

कोटिकोटियुतं लिङ्गं' कोटिकोटिगलैर्ह्रतम् ।

पञ्चतोयं भवेत् पूर्वे पश्चिमे धनदा नदौ ॥

पञ्चाख्या दक्षिणे चैव उत्तरे कुरुवकावनम् ।

एतत्पौठं' देवी । स्रोपोठं नाम नमतः ॥

इति योगिनीतन्त्रे सर्वतन्त्रोत्तमे द्वाविंशत्यधिकशतेऽप्टमो कामरूप-पौठाधिकारे प्रथमतमे द्वितीयभागे प्रथमः पटलः ।

अथ द्वितीयः पटलः ।

श्रीमगवानुवाचं ।

नित्यं निर्विचयं स्वर्गदहे पितृनू नान्दिसुखामपि ।

श्रध्यचं विधिवदङ्गया पद्याद्र यातां समाचरेत् ॥

उत्तरस्यगते शुक्रे सातुलूले शुभे ग्रहे ।

गुरुपिपोरनुज्ञात्य ब्राह्मणानां विशेषतः ॥

भोजयित्वा द्विजान् सप्त ततो यात्रां समाचरेत् ।

सिंहे धनुषि मेषे च न गच्छेदू पूर्वपौठकमू ॥

घटे च वृश्चिकेऽक्भोधौ न गच्छेत् पश्चिमं बुधः ।

वृषेऽर्कनायां मकरेऽर्कर्के न गच्छेद्दिशालयमू ।

कर्कटे कौटमौने च न गच्छेदुत्तरं सुधीः ॥

चापे गव्यङ्कनायाश्च न गच्छेदैशिकोऽकमू ।

मकरेऽर्कर्कटे मौने नैऋृत्यां परिवर्जयेतू ॥

वायव्यां कुम्भमेषे च चापे चैव विवर्जयेदू ।

सिंहे मौने कर्कटे च ऐशान्यां तु न चिन्तयेतू ॥

एतत् शूलं विजानीयादू योगिनां श्रेष्ठमादरात् ।

न गच्छेदनिवारे च पूर्वदेशं मम प्रिये ! ॥

पश्चिमं सवितुवारे दक्षिणां बुधवासरे ।

कुजवारे तथा नाद्यन्ते चापि दिशं भजेतू ॥

जोववारे तु नैऋृत्यां वायव्यां भृगुवासरे ।

शनिवारे तथैशान्यां सोमे चैव विशेषतः ॥

पूर्वदेशं महेशानि ! प्रतिपन्नवमी तथा ।

न गच्छेदैयात्रिको यात्रां योगिनो सम्मुखा येतः ॥

चतुर्दशो तथा षष्ठो पश्चिमन्तु विवर्जयेतू ।

त्रयोदशो पक्षमौ च न गच्छेद्दिशियाः दिशमू ॥

द्वितीयः पटलः ।

द्वितीया दशमौ चैव वज्रयेद्रादशसों दिशमं ।

पूर्विमां सप्तमों चैव वायव्या सर्वथा त्यजेत् ।

वृ गक्त्रैव ऐशान्यामसावास्यां तथाष्टमोम ।

विष्ठीभः प्रोत्तिरायुष्मान् प्रतिपत्सु विवर्जयेत् ।

सौम्याग्यं शोभनद्वैव द्वितीयाद्वातिगर्हणके ।

सुकर्मा च श्वतिथ्यैव द्वितौयायां विजानीधिः ॥

गर्हणो वृषभृंवस्यैव व्यातस्तथैव च ।

चतुर्थ्यां वज्रयेदेव ! पञ्चम्यां हर्षणं तथा ॥

वज्रं सिध्यत्यतोऽपातो पञ्च्रां जानोचि शुद्धरि ! ।

वरोयान् परितः स्वयञ्च सन्ध्यां परिवर्जयेत् ।

शिवः सिष्य साध्यस्य वज्रयेदष्टमोतिथौ ।

नवम्यां शुभमेष्ट्राचं दशम्यां ब्रह्म एव वा ॥

एकादश्यां तथेन्द्रस्तु द्वादश्यां वैष्णविं त्यजेत् ।

उत्तरात्रयं तयोदश्यां विश्राखान्तु चतुर्देशोम् ।

भृघाद्रों भरपौष्ठैव पौर्णमास्यां विवर्जयेत् ।

प्रतिपत्कृत्तिकायान्तु द्वितौयायान्तु ज्येष्ठके ॥

न यात्रिके च नक्तवे पञ्चाने न कदाचन ।

यानायान्तु न दुष्टं स्वात् कर्यास्य विचिन्तनम् ॥

जन्ममासे जन्मदिने जन्मनचत्तके तथा ।

श्रावण्याच्च नवम्याच्च सदाकालेषु वज्येत् ।

भौपल्काले च यात्रायामूषासम्पच्च पश्चिमे ।

गोधूलिसमये चैव पूर्वेदशे विजानीधिः ।

मध्याह्ने दक्षिगो नैव अमराह्ने तथोत्तरे ।

ऐशान्याच्च तथा रात्रौ नैऋतं स्वां सम्ययोदयो: ॥

मध्यान्दिने तथाग्नेये वायव्यान् प्रातरेव हि ।

वार्ष्णादिशु योगेषु प्रयाकाली समाचरेत् ।

विना जातं दिनं तत्तु भ्रष्टमौ नवमों विना।

प्राचौदिशं समागच्छेद यां च कुर्यादुदङ्मुखः॥

उत्तरे दक्षिणामुखो यात्रां कुर्यांत सामिषंयजे॥

कुसुमं यावकं ग्राह्यं मेरोर्वायव्ययोः सदा भूमिपः॥

गावः श्रतं रथं यानं दक्षिणे शुभगा: स्मृता:।

सिद्धान्नं मांसपिशितं च भक्त' भजनज' गुरु॥

मत्त्सपिशङं परा हारा: सर्वेषां दक्षिणे शुभा:।

कन्या: वै मिथुनं वेश्या पुंङ्कुभा: स्वियसूथया॥

चरन्तः पशुवर्गाश्च वामतः शुभकारका:।

मेघे दिवि फलं यात्रां शुभदा पारिकल्पिता॥

तथाऽऽकौष्यमयूराश्च युग्म' गच्छन्ति गच्छतः।

तदा सिद्धिं विजानीयादन्यथा विप्लवमादिशेत्॥

ऋद्धिः श्वे नाश चिस्नास्य पार्श्वं गच्छन्ति वै यदा॥

न कुर्याद् यात्रिको यात्रां वायसे वनसंस्थिते॥

चूतं निष्ठुरसंबाषं रहगोदाहरुतं तथा।

आन्दनं कलहं कृत्वा न गच्छेतु कदाचन।

गुरुविद्यं गुरुं सिंहं शुभ्रे चास्तमुपागते॥

देवतादर्शंनं यात्रां प्रतिष्ठां नैव कारयेत्।

व्रतारंभ' तथोद्वाहं गृह' प्रासादिकं तथा॥

वापीकूपतड़ागानि यन्यास्यारंभकं तथा।

नारोपयेद् यज्ञश्र्च्चमारामकरषं तथा॥

देवव्रत' ऋषोभ्रें यज्ञारंभकं तथा।

कर्शावेधोपनयने स्कौष्यामानयनं त्यजेत्॥

प्राग्दशेऽनङ्गं देवानां न सुरेति कदाचन।

प्रागारंभं व्रतानांश्च यात्रां संवत्सरात् परम्॥

तथा व्याव्रव्रतं यत्नु तथा नित्य' प्रजेष्टं वै।

न कालनि‍यमस्त्तव तथा च रो­ष्टिष्व्रते ॥

शिवरात्रिव्रते चैव प्रयागस्थ च मुखश्तने ।

देशाष्टौ तु गृह्णीयाद् विशदं कर्म भारतम् ॥

उज्जैयिन्यामर्कग्रस्तदिने चैव विधोः शुभम् ।

कुजशुक्तिस् तु नेपाले डवन्स्थां च बुधस्य च ॥

गौड़े चाम्रे गुरोः श्रेष्ठः कामरूपे च भृगोः स्मृतः ।

मथुरायामर्कजस्य राजो­ऽरके च वड्कने ॥

धनुर्वाणं तथा तदट् श्रो­डपौठे स्वर्वस्थितम् ।

जालन्धरे चतुर्हस्तं जम्भिनं हस्तपूर्‌णके ॥

प्रेतिहस्तं कामरूपे सोमारे तारहस्तकम् ।

को­लपौठे तु­र्यहस्तं चौहारे दिगुर्‌णं भवेत् ॥

महेन्द्रे तु कलाहस्तं श्रोहट्‌के वड्कहस्तकम् ।

उपपौठे च पाताले हस्तमेव विजानीहि ॥

नपौठे तु घडहस्तं लौहित्यां चैव उत्तरे ।

लदेवार्थे चैव तथा कन्यास्मेप्ठु च ॥

योगिनीसुखं गच्छेत् स्थानं ध्यानं विवर्जयेत् ।

नेनार्ईफलं विद्यात्तथा च्छले च पातके ॥

पेथ्यात्नात्राफलं हन्ति सुरतेमोंसभद्रये: ।

पेथी ग्राप्यानुषडेन तार्थस्य च फलं लभेत् ॥

नेन तु तदाप्रोति ज्ञानचक्षुने तु निष्फलम् ।

पेथी चाचमनं वर्ज्ज्ज्ज्ज्ज्ज्ज पादप्रक्षालनं तथा ॥

चमाचमनश्चैव स्न्यातोर्थप्रशंसनम् ।

यतार्थरतिस्थैव सद्म तार्थेषु दृश्यते ॥

मलं निर्वपेत्तोर्थेन केशं निर्वपेत् क्रचित् ।

तार्थतौरे निवसेद् दचिपो तु विशेषत: ॥

वेषे चैव तार्थस्य न स्वार्या­दि खादाचन ।

तीर्थं तथोत्तमे भागे भ्रष्टकोटिसहस्रस्थः ॥

ऋषभि: तत् तथ तीर्थानि मुख्यान्यायतनानि च ।

ददृशे कुण्डतीर्थस्य सरितां वामतः प्रिये ! ॥

तीर्थेषु श्राद्धं नैव परोचैश्च कदाचन ।

यत्तीर्थं यक्ष देवस्य तततीर्थं खगदिजा: सदा ॥

मन्त्रतस्तस्याः पूज्यास्ते तेषां वाक्येन पूतता ।

न कालनिर्णयः श्राद्धे पित्रे तु वर्जयेय्ँमधु ॥

तीर्थं गत्वा न दूरात्तु नसेत्तौरे विचिन्तयः ।

यदपे चैव तीर्थे च तथा ध्रु पितृवासरे ॥

यज्ञारम्भे सरसस्तौ च भूकम्पे तु विशेषतः ।

ब्रह्महणे दानयोग्यं न श्राद्धयोग्यं न तद्विदेत् ॥

न देयते महादानं निष्फलं परिकीरितं तम् ।

नावाहनं च वाश्रं च न चाम्नायकरं तथा ।

पवित्रसेचने नैव तथाच्छ्यावधारणं च ॥

तीर्थे श्राद्धे न कुर्वीत वास: स्थावरप्रदापनम् ॥

तत: सप्तदशान् पित्रान् पितृकाले श्व निर्वपेत् ।

श्राद्धं समाप्य तत् पित्रे न तद्द्रव्यं कदाचन ॥

मज्जनं प्रतिकुण्डे च प्रतितीर्थे च मज्जनम् ।

दिवसे दश चाष्टौ च पञ्च सप्ततयं तथा ॥

श्रत: कल्वाभिषेकच्च तीर्थं च प्रतिपूजयेत् ।

लोहित्ये चैव शोषे च गयायां विरजे शु च ॥

कन्याश्रमेषु गास्ये च पारिपाले तथैव च ।

मुकुराक्षे च एकाम्रे मङ्गलस्थल वित्रज्येयेत् ॥

पापराशिस्थं केशाव्ये प्रपलायैव प्रतिष्ठिते ।

तस्मात् श्रृद्धां परित्यज्य करणमूले च स्थापयेत् ॥

घाटालते चैव मासान्ते घृतसासान्ते न वक्करे ।

षष्टावष्टौ समाने वा सुप्तनद्ध पुनर्रेतः॥

ततः कुग्रमयं विप्रं कृत्वा तौर्थे निधाय च।

उत्तराभिमुखो भूल्वा वामस्वान स्वापयेद्बुधः॥

कुग्रो निद्धिति मन्त्रेषु त्रिवारं स्वापयेत कुग्रैः।

तत्तोर्थस्य तु रौयाद्र' फलं प्राप्य न संशयः॥

गरहौतवा तु दिक्क्रोडे नामोच्चारषमज्ञानम्।

कत्वा तौर्थफलस्यार्थे ब्राझणास्य विधीयते॥

वरं विक्रयां मातुर्वं विक्रयां पितुः।

न स्वापयेद्वासगोत्रं न तौर्थे तु प्रतिग्रहम्॥

सिद्धनेत्रेषु तैर्थेषु नामभिः कुध्यात परं च।

न गृहोयादितोडन्यत्र तिलं गात्र विशेषतः॥

न गृहोयाच्च शूद्रस्य यज्ञे पालो भवेत कचित्।

यस्य यज्ञस्य यत् पालं तस्य पापेन लिप्यति॥

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन न परयज्ञं विवर्जयेत्॥

इति योगिनौतन्त्रे द्वाविंशतिसाहस्रे कामरूपाधिकारेऽथ द्वितीयाभगे द्वितीयः पटलः।

अथ तृतीयः पटलः॥

श्रीभगवानुवाच। कामरूपं महापीठं गुद्याद्गुद्यतमं परम्।

सदासौ संस्कृतस्थल पार्वत्या सह गह्वरः॥

नचिरात पूजितो देवस्तस्मिन पौठे प्रसौदति।

तत् पौठं प्रवक्ष्यामि गुगु लब्धं साम्प्रतं प्रिये !॥

नदीग्रस्तं यात्राकालं लिङ्ककोटिगणावृतम्।

वायुकूटस्य चरमे धनुर्द्वेस्ताप्रमाणतः॥

वायुरूपः स्थितस्तत्र तस्मान्निःसत्य मारुतः । तन्तु वायुसमभ्यचर्य वायुलोकमवाप्नु यात् । पूर्वं वायुगिरः शैलशिखरूट इति स्मृतः ॥

मध्यतश्चैव गोदन्त ननु श्वासंस्तु दद्विषे । माधवशिखरूटे तु गोदन्ते च जटाधरः ॥

षड्मुखरख्य जयन्तस्य श्वखक्रान्तो जनार्दनः । ततस्ततो जन मन्त्रेण पूजयेद्यधुपायसैः ॥

यो वसेधायुकूटे तु धनानामधिपो भवेत् । चन्द्रशैलेः निवासस्तु द्वयोः भवति नान्यथा ॥

पापी भवति गोदन्ते श्वखक्रान्ते तु मुक्तिदृक् । चन्द्रशैलस्य पूर्वं तु कश्चिद्विद्याग्ने यगोचरे ॥

लोलिह्यमध्ये देवेभिः धनुस्तत्त्वप्रमा णतः । इन्द्रशैल इति ख्यातस्तत्र वासे महाफलम् ॥

इन्द्रचन्द्रस्य मध्ये तु कश्चिह्नदियागोचरे । उत्तरे चन्द्रशैलस्य लयजेत् पोड़.धनुर्बृंदः ॥

धनुस्तत्त्वच प्रस्थारे धनुषः प्रातकं मतम् । पञ्चत्वं श्वातिदेश्यो नलकूष्मा ण्डाद्यं सरः ॥

तत्र स्ताला च पोला च नरः कैवल्यमश्नुते । चन्द्रतौर्थं महातौर्थं तौर्थं पिङ्गलार्क समम् ॥

स्ताला चानेन मन्त्रेण ब्रह्महत्यान् व्यपोहति । सुधौशवंशसम्भृत ! माधवप्रोतिदायक ! ॥

सुधौशवंशजाह्नाद ! पापं हर ! नमोऽस्तु ते । भृगुः प्राहः सर्गयुतं श्रादिपङ्क्तिसमन्वितम् ॥

तदूर्ध्व च भृगुदरः जान्ते श्रोक्किसुरान्वितम् । नादविन्दुसमायुक्त पुनर्जन्म सभाविकम् ॥

श्रेष्ठाचरस्य कक्जोलमने याघ्र समापयेत् ।

मेघे मौने पौषमास्यां जपनं काममतं निशि ।

मालवा ब्रह्मलमाप्रोति दुर्गतिष्ठं न विन्दति ।

ज्ञानश्र दिवसे कुय्यांन्महापातकनाशनम् ।

इत्यनेन तु मन्त्रेण यः स्वायाचन्द्रपाथसि ।

स्ववच्छिन्नामनलभिस्मु यावतिष्ठति मेदिनौ ।

स एवं चन्द्रभवनं भोगी ! याति परं पदम् ।

तस्य दक्षिणदिग्भागे चतुर्धेनुःप्रसाधितः ।

मानसं नाम तत्त्रोथे सर्वपापप्रणाशनम् ।

कार्तिके शुक्लपक्षे तु ध्यानं तत्र समाचरेत् ।

विष्णुलोकमवाप्रोति मन्त्रेण परमेभ्वरी ! ।

तस्मात् संग्रयसिद्ध्यर्थं विष्णुतुष्टिप्रदायकम् ।

योगज्ञानामये तुष्टिमव्यं हरि सरित्पते ! ।

तस्य दक्षिणदिग्भागे श्रेष्ठाविंशदत्तुमितम् ।

श्रयुताख्यं सरस्तात राजायुतपदं ब्रजेत् ।

वर्षासु चतुरो मासानु यस्तत्र स्नानमाचरेत् ।

स याति बहुसदनं मुक्त्वाऽत्र यदि श्रद्धरी ।।

मन्त्रेण स्नानं कुय्यात्तु श्रध्द्र्यभावेन साधकः ।

श्रमृताख्यं महापिरघ्नि सिद्धं देवाभिवन्दितम् ।

श्रमृताधिवासं सर्वं प्राणिनां कील्विषघात परम् ।

तद्विषये दशधनुकृत् एमोचनकं सरः ।

स्वाहाकृतयातानमुक्तोभिवस्मो न जायते ।

भाद्रे ललितसमास्यां तत्र स्वाल्ला दिवं ब्रजेत् ।

भावे भावि तत्क्षेस्यां माला मुक्तिज्ञ विन्दति ।

ऋषप्रस्तमरा: सर्वे निमिष: कामेभि: वन्सनात् ।

ऋषतयान्मोचधिल्वाने ऋषामोचनकं सरः ।

दक्षिणे श्रावणक्रान्तस्य किक्षिदार्ने यगोचरे ।

धनुरकौप्रमाषेन प्रख्यक्रान्ताद्वयं सरः ।

नागलोकादुदस्तिथस्य कालिकारूपो जनार्दनः ॥

क्रात्वा तत्रैष विरजे प्रख्यकतौर्थं चकार ह ।

उत्तरे वापि मारण्य तत्र वासं समाचरेत् ॥

गत्वतोर्थेन द्वोरेण मन्दिरेषाननेन यत्नतः ।

ब्राह्मणासेविते पुखे वारागास्या: कालाधिकें ।

रहस्याच्चं सस्लीकष मुत्तिं तत् तदास्यचहम् ॥

प्रख्यक्रमेण सम्भू तपापविच्युतिकारकः ।

भयुतैकानिदानोड्यमप्रख्यक्रान्ताय ते नमः ॥

इत्यनेन तु मन्त्रेण क्रात्वा यज्ञफलं लभेत् ।

श्रृङ्गमेधाधिके पुखे माषिलक्षणिमाचरेत् ॥

विधिह्व स्वानमात्रेण राजसूयफलं लभेत् ।

दानमध्यायतां याति पिपृक्षा तपं च तथा ॥

विश्राखरखो यदासि भानुः क्रातिकासु च पूरिषिमा ।

स योगः पद्मको नाम प्रख्यक्रान्तो मुदुलंभः ॥

अन्नतरौचाहे वतौर्थ ततः पैतामहे शुभे ।

स्थानं येडल वारिधन्ति तेषां लोका महोदयाः ॥

न सृज्या तेषु पुखेषु कतस्यापतृष्णतस्य च ।

करिष्यन्ति महेशानि ! सत्यमेतदुदाहृतम् ॥

तीर्थानां परमं तीर्थे लोकेस्मिन् त्रिषु विद्यते ।

कार्तिंकौ तु विशेषे पुखा पापहरा परा ॥

मन्त्रैर्दानैस्तपोभिश्च यत् क्लव्यं जायते हि जेः ।

यदा तु स्वानमात्रेण या शुभैरपि सुभावितैः ॥

दर्शनात् स्वविनिष्क्रान्ता महापातकिनः प्रिये ! ।

उपपातकसंर्गाः स्वयं यान्ति मुचुया ॥

तत्रोपवासी यज्ञस्य पुखडरीकस्य यत् फलम् ।

सन्तं प्राप्तोति नरः चिप्रमल्व्यायसेन श्रद्धरतिः ।। मांधे स्ताव्वा तिलान्नु यस्तु प्रयच्छति च सहिजे ।। यथाग्रक्त्या च भक्त्या च स विभुभुने वसेत् । ततोपवासं स्नानज्ञ तहै गव्याशन तथा ।। यः करोति नरः मोहपी मतः स्वर्गसमवाप यात् ।।

वसन्ति तत्समीपस्था ये तत्वचरजातयः । तैःपि तस्यानुभावेन स्वर्ग याम्ति न संशयः ।। ये यच्क्रान्ति द्विजेऽप्ययं धार्मिके ब्रह्माशान्तितः । ते मृताः स्वर्गेसारुढा पद्मासनचतुर्भुजाः ।। ब्रह्मज्ञा सद्ध सायुज्यं प्राप्नुवन्त्यपुनर्भवम । प्रायोपवेशं ये तत्र प्रकुर्वन्ति नरोरमाः ।।

ते हंसयान्नं नराः दिवं यान्त्यकुतोभया । नृत्यन्ति पितरसेषां तुष्टराधैव पितामहाः ।। लभन्ते तपणात्तस्मात् पितृदीनातं द्विपिष्टपस । स्पष्टन्तु पापिनस्तत्र मुच्यते भवबन्धनात ।। अवग्राह्याद् ब्रह्मणाः स भवत्यनुचः सदा । ऋषभक्रतुमनुप्राप्य न स्वानेन मनः कचित ।।

भक्तो वा यदि वाडभक्तो दिवा वा यदि वा निशि । तत्स्थोँ सर्वत्रैवानं सदनप्रवरं सतं ।। पापपन्न पुखजननं प्राप्तिनां परिकोर्तितं । ये पुनर्भावितात्मानस्तत्व ज्ञात्वा जनार्दनं ।। पूजयन्ति यथाग्रक्त्या ते प्रयान्ति चिपिष्टपस । ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो निलयं सर्वाचितास्वयः ।। ऋषभतीर्थं महेशानि ! नान्यत्त पुख्खतमं भुवि । विरजामलुतोयं तत् विष्णु लोकेष्टु विशुतं ।।

ब्रह्मलोकस्य यत्स्थानं धन्याः पश्यन्ति तौर्थ्यका ।

ये तु वर्षशतं साध्यां प्रज्वलिताग्नौषुपासते ।

कार्तिके वामदेवेऽकतौयं ते मुक्तिभागिनः ।

सर्वयज्ञफलं तुभ्यं सर्वतीर्थफलप्रदम् ।

सर्वेषामेव वेदानां समासिस्थैष वै कता ।

येनैव ज्ञानकाण्डेन च मुक्त्या च समुपासिता ॥

स्वपतोऽहस्तदानेन श्रद्धाक्रान्तजननेन तु ।

भृग्वादिरेषा करणेऽपि श्रद्धयेनापि श्रद्धरि ! ॥

ज्ञानोय तज्जलं पुष्कं सद्योपान्ते विचक्षणः ।

समाधिना समाधियातं सप्राणायामपूर्विकम् ॥

तस्यां कतायां यत् पुण्यं तत् पुण्यं श्रेष्ठवरानने ! ।

तेन द्वादशवर्षेण भवेत् सद्या सुवन्दिता ॥

श्रद्धयैवधफलं स्नानं पानं दधिगुर्णं तथा ।

उपवासेऽप्यनल्पं च प्राप्तोति सुमहत् फलम् ॥

तीर्थान्तरे गवां कोटिं विधिवद् यः प्रयच्छति ।

एकाहं यो वसेत्तीर्थे स तत् पुण्यफलं लभेत् ॥

श्रद्धया पदप्रक्षालेन यस्तु स्वर्गं प्रयच्छति ।

स्वल्पमानफलं तत्र तस्मै दद्यामत: परम् ॥

चन्द्रग्रैलं सुश्रान्तं धारा जाङ्गवी सा प्रकौत्सिता ।

श्राद्धतीर्थं सुश्रान्तं धारा मज्जने श्वभिधीयते ॥

इन्द्रग्रैलं सुश्रान्तं धारा सा विद्या सरस्वती ।

श्राद्धकान्ते सङ्गमस्तु वर्षासु च प्रदृश्यते ॥

प्रयागं तदिजानीयात् कर्त्तिके च विशेषतः ।

यस्मात् मुख्डनं कुर्व्यात् प्रयागे मुख्डनं फलम् ॥

श्रद्धयापि दृश्यते देवि ! गयाकुण्डे विधारकम् ।

इह लोके दरिद्रो यो भद्रराज्योदयथा पुनः ॥

श्राद्धकान्ते जले गत्वा वैष्णवोमन्त्रं जपेत् ।

कलया पूजोपहारश्च देवानां पिहतपंषम्‌ ।

कलया पिडप्रदानन्तु मोडचिराजक्मवर्जितः ।

एकचक्रो भवेद्राजा सत्यमेतद्‌ संगयः ।

इदं जन्मनि सौभाग्यं धनं धानं वरक्षयः ।

भवन्ति विविधाक्षत्रे येयातिना कीर्त्तिका कथा ।

इदं यात्राविधानं यः कुरूते कार्य्येत तथा ।

शृणोति वा स पापेभ्यः सर्वेभ्येव प्रमुच्यते ।

अग्रस्यागमनं येन कृतं जानन्ति मानवाः ।

ब्रह्मक्रियोपलाभेन बहुवर्य्यगतेन च ।

यात्रां चेवों तथा कुय्याद्‌वसंस्कारमाप्नु यात्‌ ।

किमत्र बहुनोक्तेन न तदस्तीति भाविनि ! ।

प्राप्यं संप्राप्यते तेन पापं वा यन्न पश्यति ।

सर्वयज्ञफलं तुल्यं सर्वतोर्थे फलप्रदम्‌ ।

सर्वेषां देवतानामुपास्तिस्थेन वै कथा ।

यैंगंवा ब्रह्मतौर्थं तु ज्ञात्वा सद्दु यथाविधि ।

पुत्तिरक्षा वै दुहित्ता वा वसुभिः सहिताः कुलैः ।

शिखरिगोऽक्ष प्रदातार्ङ्गां युवतीनां न संग्रयः ।

मोदते तत्‌ तस्य तु वै सर्वोऽपि परिपूरितम्‌ ।

कामोऽवासे युगान्यष्टौ दिनैकं पुरुषोत्तमे ।

तदेव कोटिगुणितं विराजामुखदर्शनैः ।

तत्सट्श्रं गुणां विद्यादृष्टतौर्थं चाङ्गे चाङ्गे ।

तद्श्रनेन हि विराजति राजसूयः;

स्वानं जले दशगुणं किल वापयेयात्‌ ।

गङ्गोषमात्रमपि चाहन्ति चाह्नमेधः

सर्वकृतोपविचारविधिं अवाप्नुयात्‌ ।

इति योगिनौयन्त्रे द्वितीयभागे षट्त्रिंशः पटलः ।

श्रृङ्ग चतुर्थः पटलः ।

देव्युवाच । यदि प्रसन्नो मे नाथ ! तदेव मे वद प्रभो ! सुरेशानादिलक्ष्मा च कार्म्मन् स्थाने भवान् स्थितः । केषु केषु च होमेषु त्वां पश्यन्ति सदा द्विजाः । नाम्ना च कतमं ध्यानं श्रोभते धरशोभितले ॥

भगवानुवाच । पुष्करेऽहं सुरेशानो गयायां वै सुशर्म्मदः कान्यकुब्जे वेदगर्भो भृगुकच्छे पितामहः ॥ कौवेग्यां सृष्टिकर्त्ता च नन्दिपुङ्यां वृपस्पतिः । प्रभासे पद्मजन्मा च स्वर्गनद्यां सुरप्रियः ॥ द्वारवत्यन्तु वाग्देवो नाटके नाटकेश्वरः । गोदावरे च कामेशः पिप्पले हरिहरप्रिये ॥ कुगावस्सु तु विजयो जयन्तः पुष्कराचले । भस्माचले भगवन्दशद्ब्रकूटे च माधवः ॥ ग्रन्थाढ्ये हि पद्मस्तो मझिलायाश्च वाम्बकः । भद्रपौठे च दिव्येशो शृङ्गभक्रान्ते जनार्दनः ॥ श्रहिच्छले तु गानन्दः श्रोत्रेले तु जगत्प्रियः । पद्मपादे: कुबेरहस्तो मानसेले मुनेश्वरः ॥ शोकह्रे श्रोणिवाससु काम्पल्ये सिद्धिदायकः । कन्याश्रमे च रुद्रोऽहं मैनाके विश्वनादकः ॥ एकाम्रे चैव नागेशो विरजायां महेश्वरः । मूलिकाशये तथा विष्णुमहहेन्द्रे भागवस्तथा ॥ कौशिक्यन्तु तथा बोधिरयोध्यायान्तु भार्गवः । मणिकूटे हयग्रीवो वराहो विन्दुपर्वते ॥ जटाधरस्तु गोदक्तो गोमन्ते जाल्ल्रेश्वरः । परमेष्ठो ब्रह्मपुचे विश्वगैले तु गदाधरः ॥

चित्रैगैले तु चित्रमयो देविकायां चतुर्भुजः । हृन्दावने पद्मपाणिः कुञ्जहस्तस्तु नैमिषे ॥

मन्दरे च महाबोधिगौपीन्द्रो हनुपर्वते । भागीरथ्यां पद्मगर्भः कामिप्लक्षे कनकाप्रियः ॥

करपे चैव कामौरः कापोतेऽह्यववाहनः । वशिष्ठाश्रमदे चैव श्वेतनद्यां मनोभवः ॥

धवलायां पिनाकी च पिच्छिलायां त्रिविक्रमः । यज्ञागर्भस्तु भागस्ये उर्वेश्यां मधुसूदनः ॥

रक्किनागौरी हरिसैव पैतिने तु रचिस्थया । वामनस्थ गोमत्ते च काञ्च्यां विश्वेशराश्रयः ॥

प्रजापतिः प्रयागे च वेदभ्यां द्विजसत्तमः । गङ्गाद्वरो मद्रपौठे मदनः चैव वाम्बकः ॥

त्रिपुरारिनन्दघैले पाङ्ङुगैले त्रिलोचनः । गङ्गाङ्ङदे त्रिलोकेग्यो भक्तिपूर्व्यां दिवाकरः ॥

वमते मिड्झिलानाथो दारुसङ्घे कलानिधिः । दारुवनने महालिङ्गः श्रयोक्ने तु विनाशकः ॥

हरिसेनसुत्क्र काञ्च्यां पर्याटे तु ग्रनन्तकः । मार्कण्डेयो वटे चैव भसुद्दारे दिवाकरः ॥

गोकर्णे च विकार्शाख्यो मन्दारे मधुसूदनः । प्रष्टोत्तरशतं स्थानं मया ते परिकोर्तितम् ॥

यत्र वै मम सान्निध्ये निलीय तव सुव्रते ! । एतेषामपि यस्खे कां पश्ये तु च भक्तिमान्नरः ॥

स्थानं विरजः संलक्ष्या मोदते ग्राह्वतीः समाः । मानवं वाचिकं चैव कायिकं यस्तु दुष्कृतम् ॥

तत् सर्वं वै श्रमं याति नाशं कार्यो विचारणा । यानि तानि च सर्वाणि गत्वा मां पश्यते नरः ॥

भंवते मोक्षमाग्र्यो च यत्नाहं तत्संस्थितः ॥ पुष्पोपहारैर्धूपैश्च ब्राह्मणानाश्व तर्पणैः । ध्यानेन च स्थिरेशाशु प्राप्ताति परमेश्वरि ! ॥ ऋषभक्रान्तस्योत्तरत ऋषभमोचनपश्चिमे ।

हाविंश्रतिधनुमानं चैव परमदुर्लंभम् ॥ चेत्नं दिपश्वकं नाम सर्वदेवनमस्कृतम् । पूजयित्वा ततस्तु द्रुं ज्योतिर्योंऽमफलं लभेत् ॥ पाशमास्य नियताहारो ब्राह्मणाचर्यांसमाहितः ।

उपित्वा ततदेवेश ! प्राप्ताति परमं पदम् ॥ ऋते युगे पुष्करार्षि नैमिषं मतम् । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं श्रावस्तथां कलौ युगं ॥

तस्मात्तदुत्तरे तोरे साधयेदमानसेप्सितम् । द्वापरे तु कुरुक्चेत्रं सर्वपुर्खफलप्रदम् ॥ दुष्करं पश्वकं दानं पञ्चके सर्वदुष्करम् ।

यदन्यत्ततं पापं तौर्थ याति च लाघवम् । तत्स्थोयं ऋतमन्व च्चितं पापं व्यपोहति । द्वादशाहं दशाहं वा मासार्धं दशमेव वा ॥

रुद्रस्यार्घ्यासनगता मेरुश्रेष्ठे यशस्विनो । महादेव ततों देवौ प्रयत्ना परिशुद्धकृति ॥ देयुवाच । जन्मान्तरमहेषु यत्पाप पूर्वंसंचितम् ।

कथं तत्च जयमार्गोति तन्मामाचच्छ ऋच्छर ! ॥ भगवानुवाच । श्रृणु देवि ! प्रवच्यामि गुह्यादगुह्यतमं परम् । सर्वतीर्थेषु विख्यातमश्वकान्तमनःपरम् ॥

यशोत्तरे तु यत्चैवं मयाप्यकं विमुक्तिकम् । एतदेव परं ज्ञानमेतदेव परं तपः ॥ एतदेव परं ब्रह्म एतदेव परं पदम् ।

यथा नारायणः श्रेष्ठो देवानां पुरुषोत्तमः ।

यथैक्ष्वाकाणां गिरिषः क्षत्रियाणामितद्युतमः ।

दत्तं जम्बू'हुतं श्रेष्ठं तपस्तपस्विनां यतत् ।

ध्यानिमध्येन ज्ञानं सेवां भवान्तं वाच्यम् ।

ऋषभक्रान्ते परो योगो ऋषभक्रान्ते परा गतिः ।

ऋषभक्रान्ते परो मोक्षस्तिष्ठं नैवास्ति तादृशम् ।

मेऽमन्वतरतुल्योऽपि राधः पापस्य सर्वंशः ।

ऋषभक्रान्तं समासाद्य सर्वो व्रजति सञ्चयम् ।

ऋषभक्रान्तस्थितैः पुंसैः पाशुभिर्वायुनेरितैः ।

यद् दु:खृत्तकर्माणो यास्यन्ति परमां गतिम् ।

न सा गति: कुरूते मायाद्दारे च पुष्करे ।

या गति विहिता पुंसां ऋषभक्रान्तनिवासिनाम् ।

न दानेन तपोभिने यज्ञैर्नोऽपि च विद्यया ।

प्राप्यते गतिरुत्कृष्टा ऋषभतौर्थ्यै स लभ्यते ।

मन्सर्गाच्च भवेन्योच्च इतरासत्परिग्रहात् ।

ग्रागस्यादपि चाम्यादि इदमेंव महत्तरम् ।

ऋषभाह्यप्यति यो गच्छेदृषभक्रान्तं कदाचन ।

ऋषभचेतस्य माहात्म्याद् ब्रह्महत्यां निवर्त्तते ।

न तस्य पुनराहत्तिः कदाचिदपि दृश्यते ।

उत्तरं दक्षिणं वापि पुखद्वारं विचिन्तयेत् ।

मर्वोऽन्यस्य शुभः काल ऋषभक्रान्ते वरानने ! ।

महादानेन तत्साभो यत्फलं लभते नरः ।

ऋषभतौर्थ्यं तु कारिन्यां दत्तायां लभतेsचयम् ।

एकाहसुप्तामं या: क्रोशतोऽहं स्मरिये ! ।

फलं वर्षसहसस्य लभते मत्परायणः ।

तौर्थ्योत्तरे गवां कोटिंं विधिवद् य: प्रयच्छति ।

एकाहस्य वसेच्छात्र तयोसुल्यं फलं लभेत् ।

प्रयागे माघमासे तु संयक् स्वानिनं यतुं फलम् ।

तत्फलं कोटिगुणितं श्रृङ्खतौर्ये चक्षे दशये ।

वृष्टिकोटिसहस्राणां श्रृङ्खकोटिशतग्निन च ।

सेवनाच्चैव मध्याह्ने यपराह्ने च शङ्करि !

मेकमन्तरतुथ्यो हि राशि: पापस्य सर्वथा ।

श्रृङ्खक्रान्तं समासाद्य सर्वो व्रजति संयमम् ।

कोटा: पतन्ति नरकाद् व्रता जले स्थले ये विचरत्नि जवा

मण्डूकमत्स्या: कमङ्गोडश्रृङ्खतौर्ये त्यक्त्वा मरोड़ं शिवमाप्नुवन्ति

यो वसेत् पाङ्के नित्यं स गच्छेत् परमां गतिम् ।

सर्वेषामेव लोकानां ब्रह्मलोकोपरिस्थित: ।

यदौच्छेत् तत् पदं गन्तुं स वसेदत्र दुष्करम् ।

यथा सुराणां सर्वेषामादित्यो मधुसूदन: ।

तथैव सर्वदेवाणामादिपञ्चकमुच्यते ।

ऋतुलोमकिलोमाभ्यां तथा व्यस्तसमस्तयो: ।

स्वातव्यं पञ्चकं यच्च श्रृङ्खतौर्ये वरानने ! ।

तथैवोत्तमरक्षं तदेव फलमश्नु ते ।

विधिविधगुह्यमानेपु सर्वेष्वेतेपु यत् फलम् ।

पञ्चकालोकनादेव नर: प्राप्नोति तत् फलम् ।

दशकोटिशतस्नापि तैर्थानां वै महींतले ।

सानिध्यमश्नुतेर्थे च सुत्निधारसमौपत: ।

यावन्तिष्ठन्ति गिरयो यावन्तिष्ठन्ति सागरा: ।

तावत् पञ्चकर्मतूनां ब्रह्मलोके मधोयते ।

जन्मान्तरसहस्रेषु श्राजन्ममरपान्तिकम् ।

निर्दहेत् पातकं सर्वं सक्तालं स्वात्मा तु शङ्करि ! ।

योगाभ्यासेन यस्तिष्ठेत् सम्यग वर्षशतायं नर: ।

चतुर्थ्यं पटलः ।

एकैव जन्मना मुक्तिः योगाद्यैव च विन्दति ।

ऋषयमोचनान्तं देवेशि ! समन्वितां पञ्चकं स्मृतम् ।

ब्रह्माणः सदनं भद्रे ! प्रयागस्तमपि सर्वतः ॥

यत् ज्ञानं जपो होमः श्राद्धं दानादिकं स्मृतम् ।

एकैकस्यो महेशानि ! पुनाति सभं कुलम् ॥

ऋष्वतौर्थसमच्चे तस्मिन् किश्चित् पद्मिमगोचरे ।

धनुरष्टप्रमाेण सिद्धकुएडमिहोच्यते ॥

श्राद्धं श्रालोदकं पौला मुच्यते सर्वपातकैः ।

त्रिरात्रोपोषितेनात्र एकरात्रोपोषितेन वा ।

दिजातीनान्तु कचितं तौर्थानामिह सेवनम् ॥

यस्य वायुं' शशो युद्धे हस्तपादौ च संयतौ ।

एनोलोपौ ब्रह्मचारौ तौर्थानां फलमाप् यात् ॥

सिद्धकुएडं महाभोगं देवताभिः सुसंस्कृतम् ।

पुनोचिछ सर्वपापेभ्यस्तोर्थेभ्यो नमोडस्तु ते ॥

दत्सनेन तु मन्त्रेण वैशाखे ऋषिपञ्चके ।

वयोदश्या ज्ञानमात्रे पुनाल्यं भयतः कुलम् ॥

पश्चिमे तस्य तौर्थस्थ किश्चित् पद्मिमगोचरे ।

चतुःषष्टिधनुर्मानं तौर्थे ब्रह्मसरः स्मृतम् ॥

तत्र स्नात्वा पितॄन् भक्त्या तर्पयित्वा यथाविधि ।

पापकॄत्तं नॄपि पितॄन् तारयेद्वाच संग्रयः ॥

स्नात्वा याति द्विजः सम्यक ततः संस्करतां ब्रजेत ।

स्वयं तु ब्रह्मणा सृष्टं ईश्वरप्रत्यकम्यया ॥

स्वयं तु ब्रह्मणा दत्तं तस्मात नात्रय पातकम ।

इत्येन तु सकॄद्वा कृत्वा कुलं यथाविधि ॥

माघे मासि चतुदश्यां शुक्लपक्षे विशेषतः ।

दक्षा दानस्य विधिवद ब्रह्मलोको मद्धोयते

इन्द्रकूटस्य कौवेरेऽधनुरधिमोचि प्रधर्षितः।

रामदेवं विजानोयात् तस्य कुञ्जे कुलेऽभिये !

विन्दुसंप्रदानुज्ञातस्वात्माभ्यर्च्य पितृनपि ।

तथैव परमं तत्र रामतीर्थे वरानने !

ब्रह्मज्ञानर्चयित्वा तु श्रद्धालोके महीयते ।

तव तोरे भद्राभागे ! शौरामेष महात्मनः ।

पितरस्तर्पिता: सर्वे तौर्थवद्ये ! नमोडस्तु ते ।

इत्यनेन तु मन्न्रेण वैद्याख्ये रक्षापचत्करे ।

तत्राभ्यर्च्य महादेवं गोसहस्रफलं लभेत् ।

तस्य पूर्वं नवधनुः सौतातीर्थे वरानने ! ।

तत्र स्वां दीयं यान्ति सग्ररौरवदिजालयः ।

क्रौञ्चद्वारपि महाद्रेहे श्राद्धयं समुदाहृतम् ।

सै.तथा रामभद्रे ण निर्मितं तौर्थसुत्तमम् ।

तस्मात् पुनौहि मां पापैर्मोच्चं सुरार्चिते ! ।

मौनो भूत्वा वयोध्यां तच स्वालवा महाफलम् ।

मन्न्रेषाननेन स्वात्मा तु रक्षोनाश्यं प्रदापयेत् ।

मुख्यते सर्वपापेभ्यो ब्रह्मलोके वसेन्नृत्तः ।

दक्षिणे चैव सौताया धनुर्दंशप्रभाषितः ।

तत्राभिषेकमात्रेण विजयी सर्वदा भवेत् ।

तौर्थानां परमं तीर्थं विजयं नाम प्रोभितम् ।

तत्र लिङ्क' महेशस्य विजयं नाम विशुतम् ।

षण्मासान्नियताहारो ब्रह्मचारो समाहितः ।

उषित्वा तत्र देवेशि ! मुख्यते सर्वपातकैः ।

तौर्थानां परमं तीर्थं योगतीर्थंनिति विश्रुतम् ।

सर्वपापहरं श्रभ्रोनिवास' परमेष्ठिनः ।

हृद्या लिङ्ग्नु देवस्य योगौर्थं नाम विशुतम् ।

ॐ नमः शिवाय ।

कतुष्ये घट्टकः । १३४

दृष्ट्वितान् लभते कामान् रुद्रस्य दयितो भवेत् ।

दाविंशत्ु धतुर्मोंनं मुक्तितौर्थ्यं विजानोद्धि ।

वश्यमाषेन मत्तो यः कालाष्यं विनिवेदयेत् ।

मोक्षामिकां दीक्षाभिःकुर्याद्विन्येत् पूर्व्यतोडनिष्यम् ।

योगकुरुढं माझामार्गी ! मां पुनाल्येभरार्चिंते !

तस्वान्तिदूरे लोकस्य हतं कुरुढमन्तुतंमम् ।

तत्रापि स्वाल्या विधिवत् सन्तार्प्य पिठदेवता: ।

ब्राह्मणेभ्यः प्रदायार्थ दानानि विविधानि च ।

स्वाल्या कोलेन वीजेन तत्क्षे नाछ्यां निवेदयेत् ॥

पश्चात् कोलेस्वरं हुषा मुंच्यते भवबन्धनात् ।

तितिहस्तामितं कुरुढं देवगस्वर्वसेवितम् ॥

कुरुढे सितडतीयायां ग्रामं धान्यं धनं लभेत् ।

इन्द्रशैलस्य याने तु धनुर्द्वादश्यमानतः ॥

सूर्येतौर्थ्यंमिति स्व्यातं तौर्थानां तौर्थसुतत्तमम् ।

श्रद्धक्षेमूर्ति भगवांन् तन्न सम्रथेरितः ॥

शास्ते लोकहितार्थाय व्यापी योगतनुः स्वयम् ।

यदा हरस्य निरयनिवासं कृत्ववानिघ ॥

ततैव देवता: सर्वोस्तस्यां सेव्या: समागता: ।

भानुवौजेन स्वाल्या तु श्रध्यं तारेष दापयेत् ॥

रामचौेल ततो गच्छह तं साधक: सिद्िमानस: ।

दुर्गकूपदयं तत् ब्रज्यूपस्थ तिष्ठति ॥

दुर्गकूपोदकं पौत्वा माघे मासि चंतुदंशो ।

भवेष्टक्या गर्भंधराम्नाषामयुतं जपनं ॥

यूपे प्रदक्ष्षिकृत्वा घस्तु श्राधं प्रकाष्यपयेत् ।

पितृंषं तारयेत्नेन क्रव्यालोके मद्धोयते ॥

शाकिनौद्ध न्यवेत कूषे सुवर्य्षं रजतं तथा ।

यस्य मित्रस्य यचित्तं गोधयीत पूर्वंजन्मनि ॥

ततो गच्छेदिन्द्रशैलं दक्षिणाभिमुखेन तु ।

मणौश्वरं ततः पश्येमिरयाज्ञ प्रमुच्यते ॥

सवदर्शनयुक्तेन्दिप मुक्तो वाच्यः प्रवात्तिकैः ।

इन्द्रकूटस्थितं हृद्या मणिनाथं स वायुमान् ॥

चषेण मुच्यते देवि ! मात्र कार्य्या विचारणा ।

चरमे लोमतोऽस्य धनुःपञ्चप्रमा स्मृतः ॥

नागतोर्थं ततो जातं पृथिव्यां ख्यातिमागतम् ।

नागकुण्डे ति बैकुण्ठः स्वालवा नागान् समर्चयेत् ॥

पुष्कं तत् सर्वतीर्थेषु सर्पाणां विष्णुराश्रयम् ।

स्थानं कुर्वन्ति ये मर्त्या भक्त्या स्वावश्यकैः स्वमौम् ॥

न तेषां तलमूले सर्पाः पौड्रां कुर्वन्ति काङ्क्षितम् ।

ग्राहं पितॄषां ये तत्र करिष्यन्ति नराः भुवि ॥

ब्रह्मा तुष्टः पितॄन् स्थानं दास्यते नात्र संशयः ।

चन्द्रादुत्पत्तिः शैले शतुःषष्टिप्रमा स्मृतः ॥

तत्र जले गयाकुण्डं चेलं तौरे तदुश्यते ।

गयाशिरोऽपि पूर्वभागे धनदौर्वींव्यमानतः ॥

यावश्रोहत्यपाथेन्तमुत्तरे ब्रह्मयो निकम् ॥

गयातीर्थं परं गुह्यं पितॄणामातिवरं भवम् ।

कत्वा पिण्डप्रदानन्तु न भूयो जायते नरः ॥

ग्रागस्ये र्क्षिणां गयायाश्च तथा नैौलाचले शुभे ! ।

यात्राभेदे ददेत् पिण्डं गयायाश्च सक्त्त् प्रिये ! ॥

शोचन्नि पितरस्तस्य ह्यस्तोन ग्रापविभ्रमम् ।

गायन्ति पितरौ गीतं कौत्सीयान्ति महर्षयः ।

गयां यास्यति यः कचित् सोऽपि मां तारयिष्यति ।

एष्टव्या बहवः पुत्रा: श्रीकवन्तो गुणान्विताः ॥

तेषां तत्त्समवेमानां यथेष्टेडपि गयां वजेत्।

तत्तत् सर्वप्रयत्नेन श्राद्धं यास्तु विशेषतः ॥

यो दद्यादिविधिवत् पिण्डान् गयां गत्वा समाहितः ।

धन्यास्तु कलु ते मुक्तिं प्रयायां पितृदायिनः ॥

कुलानुभयतः सप्त समुद्धृत्य स चामुयात् ।

परं पिण्डप्रदानं स दद्याद्दै पायसेन च ॥

कर्त्तव्यमपि भिदृष्टं पिण्डदानैन न तु ।

तिलपिप्पलाककै देयं भक्तिमद्भिर्नरेः सदा ॥

श्राद्धन्तु तत् कर्त्तव्यमप्यायाचनवर्जितम् ।

मूषिकग्रस्तप्रकाश नानुदद्यश्व चरन्ति ते ॥

श्राद्धं तत्तौर्व्वयं प्रोक्तं पितृणां तुष्टिदं परम् ।

कर्त्तुं तत् प्रयत्नेन मुक्तिरेवाथ कारणम् ॥

भुक्त्या तृप्यन्ति पितरस्तृप्तः कामान् ददाति च ।

प्रायु: पुष्टान् धनं धान्यं कामानन्यां प्रयच्छति ॥

भक्त्या चाराधितं रुद्रं नृणां प्रोताः पितामहाः ।

म्रकाले डप्यथवा काले गयायां सदां नरैः ॥

प्राप्तं चैव सदा ज्ञानं कर्त्तव्यं पितृतर्पणम् ।

पिण्डदानस्य तेनात्र पितृणां चातिवसभम् ॥

पितरो हि निरौचनतो गगनं समुपागताः ।

श्राद्धया परया भक्त्या श्राद्धामिषां प्रपूरयेत् ॥

विलम्बो नैव कर्त्तव्यो न च विघ्नं समाचरेत् ।

भक्तिच्छेदा सन्ततिषोषां सदाकालं भविष्यति ॥

पितरः पुचदातारो हविर्भादाभिकाङ्क्षिणः ।

तेन ते सकलासृष्टः पितरश्च व कोपितः ॥

श्रातः श्राद्ध पुरा प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा ।

ते श्राद्धं तत्सत् कायैं द्विजे: पितृपरायणैः ॥

तीर्थेऽद्वते मृहे वापि सड्न्रान्तेऽपि गहेऽपि वा ।

विष्णुने त तथा.वापि जन्मनच्छतपौड़ने ॥

एते वै श्राद्धकाला: स्यु: पुरा स्वायंभुवोद्रववीन् ।

कते श्राद्धे न वो पित्रो: पौड़ो भवति देहजो ॥

इष्टासुत ऋतां वापि सर्वं त्यजति दुष्कृतं तम् ।

याम्या न भवते पौड़ा महचौरन्टपादिका ॥

दुष्कृतं नश्यति सर्वं परत्र च गति शुभाम् ।

लभते नात्र सन्देह: प्रजापतिवरो यथा ॥

कामेश्वर: सर्ववेदो श्राखाक्रान्तस्तु कार्तिके ।

मादमुख्यं गयाश्राद्ध' पितृमुख्यान्तु शृण्यात्:॥

पिण्डडस्य'पोढ़शं दद्याद् बहुलं कारयेत् सुघो: ।

पातयेत् चौरधाराक्ष मारोहेत् सोमपर्वतम् ॥

साचिष्ण: सन्तु मे देवा ब्रह्मविष्णुशिवेश्वराः ।

महागयां समासाद्य श्राद्ध' कुर्थादिच्छया ॥

ततो भेष्यादिग्रह्देन नारोहेत् शिविकां नरः ।

गरुड़ं गत्वा समभ्यर्च्य गहदेवैर्यथाविधि ॥

ब्राह्मणान् भोजनयेत् पश्यात् श्राद्धयमुपधारयेत् ।

भुझ्जोत ब्राह्मणै: सार्धं दधिस्नानमुपपादयेत् ॥

अन्नसहित् पिण्डप्रदानेन श्रागस्ये विरजेष्ठ च ।

दशाश्वमेधिकशैव तथा विष्णुपदेष्टु च ॥

एकत्न पिण्डद: कश्चित् पुन: श्राद्धं विवर्जयेत् ।

पुनराकर्षणं कृत्वा श्राप: पतति मूर्छति ॥

त्रिदिनं पातयेत् पिण्ड' गयायाश्च विग्रेषत: ।

ततो माघगयायाश्च एकाहिमाप पातयेत् ॥

श्रागस्ये विरजे चैव पातयेष्ट दिनचयम् ॥

प्रति श्रौयोगिनौतन्र्ने द्वितीयभागी चतुर्थ: पठल:।

षष्ठं पटलः

षष्ठ पट्टमः पटलः ।

भगवानुवाच । ततः प्रभाते विमले साधकः सिद्धिमानसः ।

सोमशैलस्य ऐशान्यां दृष्ठिमात्रान्तरे प्रिये ! ॥

मानशैलं ततो गत्वा गच्छेदाचार्यसंसदः ।

मणिकर्णस्य ऐशान्ये किक्षित् पूर्वादिगोचरे ॥

धनुःसप्तान्तरे चैव कुष्डं वाराणसीयकं ।

द्वाविंशतिधनुरायामं सर्वदेवैवै संयुक्तं ।

देवौ त्रिपथगा तत् गौमतौ च सरस्वती ।

करतौया दिव्यनदौ लोहित्यो घघररस्नःः ॥

सरयू धूतपापा च नर्मदा च महानदी ।

दशश्रदती देविका च तथा चर्मंखतो नदी ॥

ऋष्यावेणी तथा पुष्टा श्रोणः श्येनो महानदः ।

कावेरी यमुना चैव ये चान्चे नानुकोर्तिंता: ॥

मम प्रीत्यर्थमायान्ति कुष्डं वाराणसीयकम् ।

उदधि गंङ्गासैव द्वारोदघ तथा पयः ॥

छत्रोदेशे मन्दोदेरे दध्युदेशे ससागरः ।

ऋषिदश सरितशैव तीर्थानि विविधानि च ॥

मधुमासे चतुर्दश्यां समायान्ति न संशयः ।

वैशाखस्य हतोयायां समायान्ति सुसाधकः ! ॥

कालात्तु दिवं यान्ति यावदाभूतसंश्र्वम् ।

जगन्माये ! जगद्धोजे ! जगत्पापप्रणाशिनि ! ॥

श्राम्यतां देवि मे कुष्डे वाराणसी ! नमोडस्तु ते ।

इत्येन तु मुखे च ग्रण्येनार्थे निवेदयेत् ।

तस्य दचियादिग्भागे धनुःपञ्चप्रमााणतः ।

द्वाविंशतिधनुमाने कुष्डं मणिकर्णिकाद्ययं ।

मशिकर्णसमं तौर्थं न भूतं न भविष्यति। सत्यं सत्यं पुनः सत्यं सत्यमेव सुनिश्चितम्‌ ॥

मशिकर्णसमं तौर्थं नास्ति श्रद्धारडगोशके । युगादिषु च सद्धक्तो उपरागे महेश्वरि !

ज्ञानं मध्यन्दिने कुऽऽऽर्थान्मशिकापातकनाशनम्‌ । मशिकर्णे ! सुरश्रेष्ठे ! महेश्वरि ! मशिप्रिये !

श्रयं हरकतावासो मशिकर्ण ! नमोडस्तु ते । मन्त्रे यानेऽथ राल्वा तु प्रतिपल्य विसर्जयेत्‌ ॥

ऐशान्यां मशिशैलस्थ मढ़ला नाम वै नदी । नीर नौः सच्चम्तोऽपापौघानि पुनरीहि तौ ॥

मन्त्रेषा राल्वा देवेभ्यः ! प्रतिपल्य प्रसादयेत्‌ । महेश्वरं ततः गत्वा षालयेत्‌ कामसुचरनं ॥

दितीयकेन स्थत्वा तु द्वितीयेनाभिपूजयेत्‌ । कलाहरतदयांङ्गेन सिष्ठनेत्थामिहोच्यते ॥

हंसमोङ्ख्यासनमारूढो रक्ष्माविन्दुसमासि: ! मन्त्रोङ्खयं देवदेवस्य ऋषिभिःगं उदाहृतः ॥

कन्दोङ्खटुष्प भवो देव इष्टार्थे विनियोजयेत्‌ । उद्यत्तकरोट्टङ्कलं विमलं स देवो विभक्तिं वैऽऽयाप्रतनुष्टुभिः ॥

मूलक्ळ यो वै स वरष्ठ वच्य' रक्तां चिनेतं परमं रगस्थम्‌ ॥

मध्ये देवं पूजयेत्‌ कत्तिवासं भौमं.देवं तत्पुरस्तात्‌ हरष्ठ ।

भव' देवं शक्रमाव्य' विसन्धिं पश्वादेवं वामं कालसन्धिम्‌ ॥

यजेच्छक्तीः पत्न्नपत्नो ष देवो वाराशसो कौत्त्स्सयोः पुरस्तात्‌ ।

श्रीकण्ठायस्त्राहि: सजयेद्हे महान्‌ पश्वात्त्‌ तत्पुरस्तादिगेशान! वामोङ्खन्तः: पूजित. श्वेत्‌ विनाकै द्विषकैर्भागी कामक्ळा

सर्वंतथ ।

सिद्धेशाख्यादिग्रतथ प्रपूण्य: स्वः: सैमैन्ते: स्वोयकल्पोदितेषु ।।

वक्ष्यमः पटलः।

मणिनांयंचादिलिङ्गं बन्धापाशाद्यसमन्वयम्।

ऐश्रान्यां मण्डला देवि ! ऐतन्माध्यंतमं प्रिये !

क्रोधवयमिदं चेष्टं मणिपोठं सुरार्चिते !

दक्षवक्त्रं च कामिशं हवग्रोवेन्दु पश्चिमे ।

उत्तरे कामलं लिङ्गं उत्तंरायाः समुन्डवः ।

पूर्ववक्त्रं च विरजा उत्तरे कौलिकोच्रवम् ।

श्रन्यतं वै कोटिदयं सर्वं वामोच्चवं भवेत् ।

रमणायाः समुद्रुतं तुङ्गं पश्चायतं गतम् ।

सार्धकोटिस्थया सिद्धैर्विंशतदश कलौ युगे ।

भूयन्तरस्थं लिङ्गस्थं मार्तण्डलं जलैः प्रिये !

दिलचं पर्वते चैव पञ्चलचं गुह्यागुहं च ।

भूमिपीठे सप्तलचं वचमूले तु लचकं ।

कुङ्गमध्यंगतं लिङ्गं श्रद्धालचं विजानौहि ।

सच्या सत्यांशके चैव कुङ्गं लौधित्यपावनं ।

नविन्दुशाके देवेशि ! विदितं सर्वमेव तु ।

तंग्रे सत्यांशके चैव यदा भूद्रो भवेश्रुपः ।

तदा कामेश्वरी देवी स्कुटिता मध्यमांशके ।

भवते नैव शाकेश्वरी स्कुटिता मध्यमेऽपि च ।

श्रन्यान्ग्रे च शाके च देवो श्रव्यक्ना उवंग्रो तदा ।

भूशान्द्रे माधवे व्यक्तो सुथाग्रे विरजा प्रिये !

यत्फलं राजसूयेन पूजनाह्नदनातं प्रिये ! ।

वायव्ये मानशैलस्य वराहो नाम पर्वतः ।

तस्य पूर्वादिशि च नतनारायणां सरः ।

तत्र पौला च शाला च विष्णुलोके महौयते ।

तस्य पश्चिमतौरे च लिङ्गं सोमेश्वरं परम् ।

तौर्थं प्रभावनानं चतुर्नां सुत्निदं फलं ।

सेवननाद् ऋतुपितॄनां पापंजिंतं कामदं वृक्षामू ।

तच्च वैनायकं तौर्थं वायव्ये धनुरष्ठकमू ।

सशतधनुरायामं प्रभासं तौर्थंमुत्तममू ॥

वायव्ये तस्य देवेशि ! धनुरकोणप्रदेशतः ।

तौर्थं विन्दुसरः पुष्कं खानातं पातकनाशनम् ॥

मणिसोमांचलात्तेन सहस्रपञ्चकं धनुः ।

भूर्लिङ्गे च भवेत् कोटौज्यासुतत्र च सरस्वतौ ॥

धनुष्कोकिलांक शम्भु लेंककालीसुरदाहता ।

नाटकाचलपुंर्वे तु मतङ्गो नाम पर्वतः ॥

ऋग्वेदो ह्याचलं यावंत् शिवस्थानगिरेः स्मृतम् ।

ऋन्तर्गत ह्म्मता ये च यान्ति मन्द्र सनातनम् ॥

ऋत्रयं सतृकृतं तत्तु यतृसतृष तद्वचयमू ।

मणिग्रैले स्थिता ये च ये च म्रतास्तेउपुनर्भवा: ॥

तत्तु दानं कुर्चेवसमं भवति नान्यथा ।

ऋषभतौर्थेन्द्रमध्ये तु ब्रह्मावधिदाॐनत: ॥

वराहस्य मुंखे तोयं दृष्ट्वा महोदरी तदा ।

म्राषाढे वर्षणो यंदा मुुख्योदरं भवेत् ॥

तदा सर्वप्रयत्नेन खानं कुुर्याश्चाम प्रिये ! ।

ऋतजन्माकातं पापं खानानक्श्र्यति निश्चितम् ॥

भाद्रे वा श्रावणे वापिं तदार्श्चोर्ं लभेत् फलम् ।

कार्तिंकेऽध्ययते किष्चित् फलं दग्यगुणोत्तरम् ॥

हस्ताचलस्य पुंर्वे तु किष्चिदैग्यन्योगोचरे ।

भम्राचलं स्थिरं कत्वा समौचरेत् कामसुधरगंम् ॥

कोलिकाचरमे भागे नाक्रान्ते तत्तु पातिबत् ।

ततृचेवसोत्तरे भागे धनुरकोप्रप्रमाषत: ॥

डवंगो वा समाख्याता सर्वैकिकिष्मनाशिनौ ।

षष्ठम? पटल:!

माधि मासि सिते पञ्चे द्वादशाख्य समाहित:।

स्वालाख्यमेधजं पुत्रं लभते सङ्गुमेघु च ।

दिनचर्ये च ग्रहयेन न जायाधि कदाचन ।

नाशोऽपि ज्येष्ठपुत्रस्य धनस्य परमेध्वरि !।

तारं स्वर्णगुणोपेतं वाराहं स शिखोः स्थित: ।

समार्षेको वाङिजायान्तोदयं परिकौर्त्तन्त: ।

पृथिव्यां यानि तौर्थानि त्रासमुद्रसरांसि चै ।

उर्वीशन्तानि सर्वाणि पापं हर नमोडस्तु ते ।

मन्त्रे या विधिवत् कृत्या उत्तरााङमुखेन तु ।

वारूणे च मन्त्रे या द्व्यादश्यां विभूतये ।

पूर्वाङ्गामज्जनं कृत्वा महालक्ष्मीर्विमुच्यते ।

धनं धान्यं प्रजापत्नि: कुबेराशाभिमुख्जनात् ।

तस्या: पूर्वं चाक्षरंधनुरायताङ्गं तथा परम् ।

सूर्येतौर्थर्मिति ख्यातं देवानामपि दुर्लंभम् ।

ऋषय: सिद्धगन्धर्वोऽथर्वाणि च सरांसि च ।

माहात्म्यमऱ्डलं तस्य सूर्यैकुण्डस्य गाझ्झरी ! ।

भवन्तं गगनदेवि ! श्रृणु: खगान्तिको मम: ।

स्थाने च पूजने चार्यं स्तुतो च विनियोजयेत् ।

चैत्रे माघे च मासि च सप्तम्यां रविवासरे ।

त्वत्स्वर्गमवाप्रोति सूर्येलोकच्च विन्दति ।

त्कांशो ! विङ्ग्रसम्भूत ! महापातकनाशन ! ।

महाभाग ! हत्यात्मक ! पापं हर नमोडस्तु ते ।

नतपूर्वं तु पञ्चधनु: कामाख्यं नाम वै सर: ।

तव त्वालोक्य वियोत्स्यां सर्वान् कामानवाप्नुयात् ।

मालौफलं मुखे त्वालोक्य यस्तु व्रतं समाचरेत् ।

प्रपुचो लभते पुत्रं राजानं पृथिवीं पतिम् ।

चैत्रे सितञ्जयोदक्षां ज्ञात्वा राज्यस्थो विन्दति ॥

वच्यमाषेण मन्दे ऽपि कामेनाच्छं निवेदयेत् ।

कामकुङ्कुममद्धाभाग ! स्वयं देवौभिः संस्कृतः ॥

प्रयत्क्क कामिनीग्रत्नं सकलानन् पपाठच वाचि मवंतः ।

सूर्येतोर्थं चाष्यं दानं यः करोति वराङ्गने ! ॥

शतमष्टोत्तरशतापि सहस्रमयुक्तं तथा ।

वादशकतथाष्टौ वा षट्शत्मेधफलं लभेत् ॥

मात्रे वा फाल्गुने वापि स्वाहाङ्गं सप्तमौदिने ।

ज्ञात्वा रचुयुगे काले कुष्ठी पापादिमुच्यते ॥

ऋपुष्पिता च विंश्राश्रात् या नारो परमेभरि ! ।

तताभ्यर्च्याभ्यां दानेन सा नारो पुष्पिता भवेत् ॥

योध्यं नु मार्तण्डेन्य आदित्यस्य च गृह्वरि !

सप्त जन्मनि दारिद्रं कृते सा चाभिजायते ॥

मृतापत्या च या नारो भद्रि संपूर्य भास्करम् ।

करवीरेऽपि वाक्पुष्पं तथा धात्रिफलेन च ॥

करवीरप्तं दत्वा नापुतो जायते ऋचित् ।

अभावे करवीरस्य पञ्चाङ्गपि निवेदयेत् ॥

रक्तं रक्तजटैश्चैव रक्ताश्च करवीरकाम् ।

तथा रक्ततया देहि ! ग्रस्तं भास्करपूजने ॥

सर्वेषाङ्गैषु पुष्पाणां श्रेष्ठश्च करवीरकाम् ।

एकच करवीरश्च रक्तपद्मासहस्रकाम् ॥

प्रतिपुष्पे चाश्वमेधफलं सम्यक् प्रजायते ।

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन करवीरेष पूजयेत् ॥

अभावे करवीरस्य निवारे वाच्यतेह खगत् ।

कुष्ठरोग्त् करवीरति न तथा कोटिजायते: ॥

प्रोति: स्यात् करवीरस्य न तथा याति भास्कर: ।

पञ्चमः पटलः ।

संवत्सरस्य मध्ये तु वार्षिकं सम्भवौत्तमम् ।

सूर्येतौर्थे सकृत् कृत्वा पुनाति सप्तमं कुलम् ।

अप्रतिष्ठ' परं कालं परियन्ति ! विजानीहि ।।

नूनातिरिक्तो देवेशि ! न सिबिर्जीयते भुवि ।

दिपक्षं वज्रयेद् यस्तादृशतश्चैव कालायकाम् ।

अग्रीह शृङ्गवेरस्य लवणस्य कषायकम् ।

श्राद्धश्चैव तथा तिक्तं दूषितस्थ न भञ्जयेत् ।।

शिलापातेऽपि भोक्तव्यं रौप्यताम्रे कदाचन ।

मद्यंस्य दशभागे घृतःपञ्चप्रमा णतः ।।

तौर्थे गङ्गासरो नाम ततः कालं महत्फलम् ।

गङ्गातोरे नरः स्नात्वा पितृन् देवांश्च तर्पयेत् ।।

ब्रह्मालोकं समाप्रोति रविसङ्क्रमणे ग्रहे ।

विष्णुपादरजःसम्भूते ! गङ्गे ! त्रिपथगामिनि ! ।।

धर्मेंद्रवि ! सरितां श्रेष्ठे ! वाऽहि मां सर्वपातकात् ।

तुलायां मकरे चैव मृकाष्टम्याच भाविनि ! ।

स्नानमात्रेण या स नरो विष्णुलोके महीयते ।।

तस्य द्वादशादिभागे धनुरेषट्प्रमाणतः ।।

आग्रस्यं परमं तोर्थं मृतानां मुक्तिमुक्तिदम् ।

यः सुल्वा मज्जयेऽमृत्योः सर्वेषांत्वमवाप्नु यात् ।।

स्वयं देवो महादेवो विष्णुस्तस्थ च संस्थितः ।

कामाख्यायाश्च त्रींडार्थेसागरयं सुघटसुत्तमम् ।।

सर्वपापहरं शुभं विष्णुनारदादिभियुतम् ।

देवदानवविद्याघ्नग्निन्दतं सर्वकामदम् ।।

नानारत्नादिभिरभिष्चं सोपानं सु मनोहरम् ।

भक्ष्येणोत्पादितं कुष्ठं मचादेव्याश तुष्टये ।।

मात्रे च कार्तिकेये चैव शक्तिपचे वरानने ! ।

दशम्यां ज्ञानमालेया पुष्करस्य फलं लभेत् ।

शतजन्मकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ।

सहस्रजन्मजं पापं विष्णुगे च दिनक्षये ।

पौषे च कर्कटे चैव ऋष्याष्टम्यां महेश्वरि ! ।

स्नानाच्च व्रज्येयेदेवि ! भार्याहानि भवेद्यतः ॥

यथा वाराणस्यो पुष्या तथा पुष्या न संशयः ।

गुह्यातीर्थे परं शेवी ! नात्र कार्यो विचारणा ॥

एतद्गुह्यतमं देवमेतद् गुह्यतरं परम् ।

यत्न गत्वा नरः सद्यो मुच्यते सर्वकातकैः ॥

यत्न देवो महादेवो यत्न देवो सरस्वती ।

गङ्गादिसरितः सर्वाः समुद्राः सप्त एव हि ॥

नदाः घोषादयो यत्र तीर्थानि च सरांसि च ।

किंवा वामे परोत्तस्य कुरङ्गस्य परमेष्ठिनः ॥

न शक्य' विस्तारद्वक्शुं मया जलजलोचने ! ।

यथा चराचरं सर्वं त्रैलोक्यं वासयेद्यथा ॥

तथा तायस्त्र मां नित्यं तीर्थवध्ये ! नमोडस्तु ते ।

आत्मने तस्य चेतस्य किज्चित् पश्यति योगचरे ॥

एकविंशदधनुर्मानां वासवं नाम तौर्थकम् ।

वासवे परमे तीर्थे स्नात्वाभ्यर्च्य च वासवम् ॥

शक्रवौजेन देवेशि ! इष्टस्य सदनं व्रजेत् ।

वच्यमाषेण मन्त्रेण धररक्षां चं निवेदयेत् ॥

वासवाख्यं महातीर्थं सर्वपापप्रणाशनम् ।

तवान्भसि निमज्ज्याय यथोक्तफलदो भव ॥

तस्य पौष्यमलतो देवी ! नातिदूरे व्यवस्थितः ।

धनुःसमप्रमाणेन रम्भातोर्थे महेश्वरि ! ॥

रम्भातीर्थे नरः स्नात्वा रूपवानभिजायते ।

पश्चमः पटलः ।

संघं भजों व्रता भवति श्रान्तानारो पतिव्रता । रम्भालोकं च तद्नु तदन्ते भवनं हरे: ।। याति नाशं न सुन्तेः श्रेष्ठे च गुरुवारे । ब्रह्माकमेसमुजृते ! सर्वकामप्रदे ! शुभे ! । कामद्रवि ! नमस्तेऽस्तु ताहि मां भवसागरात्‌ ।।

स्तालानने च रम्भायै मन्न्रेऽस्यार्धं निवेदयेत् । चेतस्र पधिमे भागे धनुक्षिङ्गतप्रमा णतः ।। तत्सेव हक्शि षणो कुच ड स्ताला ब्रह्मपुरं ब्रजेत् । मुखस्य चालनं कृत्वा नारी वा पुरुषोऽपि वा ।। रूपवान् परलोके तु जायते नात्र संशयः । स्थानं कन्दर्पवैजेन श्रेष्ठं चालनमन्वकम्‌ ।।

ब्रत्नविष्णुमहेशान; चालितं वदनं लयि । रूपवानभिरो याति रूपं सत्येन देवहि मे ।। वायव्ये तस्य चेतस्य धनुरष्टाससम्भितम । पितॄषां परमं तोर्थं ज्ञानादूयाति परां गतिम ।।

पिठतौर्थे ! महाभाग ! स्वयं देवाष्टसत्कृत ! । रम्भिहस्ते ! महाभाग ! श्रृङ्गाराभ्या पुनर्हैचि च ॥ ब्रत्न स्वाल्या च मन्न्रे ष पिठमेधफलं लभेत् । श्रागस्येस तु दच्ते च गत्वा स्वालां च तस्थ्ये च ।।

धनुर्वेदप्रमाणेन गवाच्चार्गति वै सर: । तत्र मत्वा च सस्म्यान् पितॄषामनु षो भवेत ।। गयातौर्थे महातौर्थे पितॄषां नार्ति तत्समम्‌ । पावनः सर्वतीर्थेषु स मां पुनातु पापत: ।।

धनुना स्थानं कृत्वा तु उत्तौर्थे धौतवाससौ । पिधाय तिलकं दधात् चेत्र कुर्यात प्रदक्षिणम ।। कृत्वा दयाम्रचेतले च पिक्ड दयात समाच्चित: ।

तत् देहि ! षोडशकं पितृन् समर्चयेद्बुधः: ॥

क्षौरेप मध्येन चैव पादापनयनेन च ।

दक्षिणादिक्रमाद्यात एकैकंहस्तकं चतुः ॥

वेदोषोडशकलं प्रति वेदां समर्चयेत्।

गयाकूपे नरः शालां हृत्वा देवसुमापतिंमे ॥

श्राद्धानं तारितं सद्यो दश पूर्वान् दशापरान् ।

विष्णुब्रह्मादिद्रश ऋग्वेदयजु गतक्रतुः ॥

गणेश्रश्वैव क्रौंचश्व कुमारश्व प्रजापतिः ।

चवनः कश्यपैश्वैव पुलस्त्यश्व यथाक्रमात् ॥

श्राद्धकृतान्तस्थ हददेवमागलेयऽनतवासरे ।

श्रात मातुः श्रधकू पितॄमन्यत्र पतिना सह ॥

दशाक्षरमेधे यः पिण्डं नान्ना येषान्तु निर्वपेत् ।

नाकस्थाश दिवं यान्ति स्वर्गेस्था मोक्षमाप्नुयुः ॥

येड्मातृकुले च पितरो लुप्तपिण्डोदकक्रिया: ।

ये चायपतचूडाश्च ये च गर्भोद्दिनिःसृता: ॥

येषां दारा विक्रेयाश्च येड्मनिदग्धास्तथापरे ।

भूमौ दत्तेन लभ्यन्ते दत्ता यान्ति परां गतिम् ॥

पिता मातामहश्चैव तथैव प्रपितामहः ।

माता पितामहो चैव तथैव प्रपितामहो ॥

यथा मातामहश्चैव प्रमातामह एव च ।

ये च सिंहव्याघ्रसर्पप्रभृतानि निःश्वतान्त ये ॥

दंष्ट्रिभिः सृक्किभिरपि तेषां पिण्डं ददाम्यहम् ।

ग्रामनिदग्धास्तथै केऽपिनिदग्धास्तथा परे ॥

विद्युद्वैरिहता येऽपि तेषां पिण्डं ददाम्यहम् ।

पश्व्योनिगताः ये च पश्विकोटिसरोरूपाः ॥

अथवा वृध्योर्निर्झरेषां पिण्डं ददाम्यहम् ।

पश्चमः पटलः।

श्रिसंख्यजनसंख्या ये नौता यमघासनम्।

तेषामुद्दररपार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्।

जात्यलंसमहाक्षाणि भगान्ति क्षेम कार्षा।

मनुष्यान्तर्गतं येषां यातनाघ्रतमाह्हतम्।

ग्रन्येषां यातनास्थानां प्रेतलोकनिवासिनाम्।

तेषामुद्दररपार्थाय इमं पिण्ड' ददाम्यहम्।

ये वान्स्यावान्सवा वा येऽन्यजन्त्रन वान्सवा:।

तेषान्तु डसिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा।

ये ये पितृकुले जाता: कुलेऽथ मातुस्तथैव च।

गुरुभ्रश्रवसूनां ये चान्ये वान्सवा: स्मृता:।

ये ये कुलेऽत्रपितृदा: पुत्रदारविवर्जिता:।

क्रियांलोपगता ये च जात्यन्धा: पड्वस्ताथा।

विरूपा वा सगर्भा ये ये च जाता: कुलेऽ मम।

तेषां पिण्डं मया दत्तम्‍चव्यमुपतिष्ठताम्।

ये वान्सवा ये पितृवंशजाता मातुस्तथा ये भवनादिजाता:।

कुलइये ये मम दासभूता स्मृतास्तथैवासृतसेवकाश्च।

मिताश्च सख्या: परसख्यश्च वन्धवा: पुखाश्च दुष्टाश्च ऋतोपकारक:!।

जन्मान्तरे ये मम दासभूतास्तेषामिमं पिण्डमहं ददामि।

सूत्येकुरडस्य वायस्ये धनुर्द्रेडान्तरे स्थित:।

देवो गदाधरस्तत्र प्रतिपत्न प्रदापयेत्।

साच्चिः सन्तु मे देव ब्राझ्मणा वसवस्तथा।

मया गयां समासाद्य पितृणां निष्कृति: कृता।

ब्राह्मणेभ्यो गयां देव ! पितृकाम्यो नमोऽस्तु ते।

त्वमेव साच्ची भगवान्‍च्रपोऽहं ऋणणतयात्।

पितृपिण्डस्य मध्ये तु पिण्डं दद्याच्च मोद्ग्य।

वर्तुलं कारयेत् पिण्डं चौरधारासु पातयेत्।

गदाधरस्य वै वामे नातिदूरेप ग्राझ्क्षरि ! ।

तत्र मालागया देहि ! दचिणेन सुतौर्थिकम् ।।

तथा गदाधरं देवं सुतनिदं पुष्पोत्तमम् ।

तं प्रयम्य प्रयत्नेन म भूयो जायते नरः ।।

मौनादिल्य' महाल्मानं कनकार्ं विशिष्टत: ।

दृष्टा मैनन विप्रर्षि: पितॄषामनुगो भवेत् ।।

ब्रह्माणं पूजयित्वा च ब्रह्मलोकमवाप्नु यात् ।

उवेश्या दचिणे तौरे या शिला कनकप्रभा ।।

सा विश्नो या च गायतो पूजयेद्गन्थचन्दनै: ।

गायिचा प्रीतिरूपाय उपागमस्य तु नामिषे: ।।

सस्यां कत्ला प्रयत्ने न सर्ववेदफलं लभेत् ।

साविनौद्धैव मध्याे दृष्टा यज्ञफलं लभेत् ।।

दशाश्वमेधे धनदो देवदेवो जनार्दन: ।

तत्र पिड्डप्रदानेन हसिर्भवति शाश्वतो ।।

गयायां पिटडुपीषा देवदेवो जनार्दन: ।

तं दृष्टा पुडरोकार्चं मुच्यते वै ऋणपतयात् ।।

दृष्टा पितामहं देवं सर्वपापै: प्रमुच्यते ।

मकरें वर्तमानि च ग्रहणे चन्द्रसूर्ययो: ।।

दुलंभेऽपि लिषु लोकेषु भागस्ये पिड्डपातन: ।

आत्मजो वा तयान्यो वा मया रूपेऽप्रमेधिके ।।

यद्नान्ना पातयेत् पिड्डं तं नयेद् ब्रह्म शाश्वतम् ।

तद्न्नकल्पितं स्थानं विप्र ब्रह्मप्रकाशितया: ।।

पूजिते: पूजिता: सर्वे पिटडभि: सह देवता: ।

तपैयेच्च गयायिग्रानं ह्यकरव्यविधानत: ।।

ज्ञानं देविपरित्यागो गयायानु विधीयते ।

य: करोति मधादानं हषोकर्ग करोति य: ।।

देशाखमेधिके तौर्थे मुक्तिदे सं च मानवः ।

चतुःपष्टिस्थसुरानां चैवमागस्यमौरितम् ॥

पञ्चपद्माग्रतं तौर्थंमुक्ता’ तौर्थं सुमध्यमे ! ।

उर्वंशो च तथा सूर्येः कामः पुलस्त्य वासवः ॥

ग्रागस्यस्थाखमेधस्य तौर्थंमारो गयाविलः ।

उदधिस्नरता ये च गलपार्श्वमृतास्तथ ये ॥

प्रतिदुष्टा च या नातो क्रिया तेषां न विद्यते ।

नान्ल्येष्टिनं च दार्घं नायौचं तेषु विद्यते ॥

ग्रागस्यो न गयायाश्च क्रियां कुर्वन्ति तान्त्रिकाः ।

ग्रनायाश्च समारभ्य क्रुर्यांचैव निरालकम् ॥

ग्रन्यतां च क्रियां तेषां यः करोति सुदुर्मतिः ।

विफला च क्रिया तेषां चरेच्चान्द्रायणं व्रतम् ॥

ततः शुद्धिमवाप्नोति ग्रन्यथा पातकी भवेत् ।

ग्रन्यतौर्थे कृतं पापं गयायान्तु विनश्यति ।

गयायां यत्कृतं पापं रामचले विनश्यति ।

रामचले कृतां पापं मधिक्षूटे विनश्यति ॥

मधिक्षूटे कृतं पापं नोलधैले विनश्यति ।

नोलधैले कृतं पापमन्तर्गंहे विनश्यति ।

ग्रन्तर्गंहे कृतं पापं सोमतीर्थे विनश्यति ।

सोमतीर्थे कृतं पापं मझलायां व्यपोहति ॥

मङ्लायां कृतं पापं श्रागस्ये तु विनश्यति ।

ग्रागस्ये यत्कृतं पापं मन्दिरे तद्विनश्यति ॥

मन्दिरे यत्कृतं पापं वट्शलेपे विनश्यति ।

वट्शलेपाच्च यत्पापं ग्राखक्रान्तो विनश्यति ॥

ग्राखक्रान्ते कृतं पापं उर्वंश्यां तद्ग्रपोहति ।

माहात्म्यास्यवनीनाथ संहितास्वरवख्येन वै ।

दिनं नयेन्मधुर्यानि ! रात्रौ विष्णुविचिन्तनम् ।

कत्वा वासन्तु तद्वैव नक्तं भोक्ष्यं न वर्त्तयेत् ।

ततोऽन्यादिवसे काऽऽख्या श्रागस्ये ध्यानमाचरेत् ।

भस्माचलं सृजन्न् धारा सा विद्या सरस्वती ।

तत्र स्वाहा महेश्यानि ! भग्निष्टोमफलं लभेत् ।

विष्णोवेधःस्थिते ! भद्रे ! मकरन्दप्रिय ! शुभे ! ।

जन्मजन्मार्जितं पापं हर मे परमेश्वरि ! ।

क्षायादनेन मन्त्रेण कार्तिककोष्ठे विशेषतः ।

देवस्य पूर्वभागे तु वापौ तिष्ठति शोभना ।

तस्या रजोदरं पोतुं पुनर्जन्म न विद्यते ।

ग्रामेये भस्मशैलस्य धनुरष्टप्रमाेऽस्ततः ।

पिशाचमोचनं नाम तौर्थं परमं शुभे ! ।

पिशाचमोचनं तौर्थे पूजयामास शूलिनम् ।

इदं देवस्य तद्भिः कपर्दीश्वरमुत्तमम् ।

वायव्ये भस्मकूटस्य धनुरें धनमातनमानतः ।

कपालमोचनं नाम तौर्थं भयस्तौर्थ मुत्तमम् ।

पूजनौयं प्रयत्नेन स्तोत्रयं विधिवद् स्तवैः ।

कपालं पतितं तस्य क्षानस्य मम सुन्दरि ! ।

तस्मिन् स्थातो वरारोहे ! ब्रह्महत्यां व्यपोहति ।

कपालेश्वरमौशानमक्षिनं तौर्थे व्यवस्थितम् ।

तस्योत्तरे धनुःपश्च कपिला नाम वै शिवे ! ।

तत्र द्वाल्ला वरारोहे ! मुच्यते भवबन्धनात् ।

कपिलाक्षदतीर्थेऽस्मिन् द्वाल्ला संयतमनाः ।

ऋणपञ्जं शिवं दृष्ट्वा सर्वयज्ञफलं लभेत् ।

पूर्वाभिमुखेनैव वारोहेदु भस्मकूटकम् ।

वध्यमाषेन मन्त्रेण पूजयिल्ला प्रपश्यते ।

पश्चिमः पटलः ।

हेरंबाचल ! नैमिषेऽस्तु धर्ममार्गविप्रतिष्ठ ! ॥

मारोत्कयामि त्रिखिलं भुवनकूट ! नमोऽस्तु ते ॥

पश्चिमाभिमुखं यस्ते श्रृणोति पर्वतं यतिः ।

दयाजन्माकातं पुष्टं तत्कृष्णादेव नंस्यति ॥

उत्तराभिमुखो यस्तु यक्ष ऐशान्यसम्भवः ।

धनं पुष्टं कलनच्य सर्व नंस्यति तत्कृष्णात् ॥

ग्रन्थद्वारं प्रवक्ष्यामि गुह्याद गुह्यतरं शुभम् ।

वृषेन्द्रजस्य माहात्म्यं शृणु देहि ! वरानने ! ॥

संयुक्ता सोमवारे ष ग्रामावस्था भवेद् यदि ।

तदा भस्माचलं गत्वा देवव्रत्यच्य यक्षत्रः ॥

कुलैकविंशमुखृत्य स्त गच्छेत तं परमं पदम् ।

गन्धाद्रे: स्वापयेहिकं कमलैः सुमनोहरैः ॥

पश्चास्नतैन तोयेन चन्दनेन विलेपयेत् ।

महात्मानं ततः कुर्यात्तन्मासान्ते प्रतिपर्वणि ॥

विल्वपत्रे या सम्पूजय रत्नतोथेन स्वापयेत् ।

प्रासादेन तु मत्तेऽपि रुद्रपुष्पेऽपि पूजयेत् ॥

वसूकोन जयन्तेन मालूरे ष विशेषतः ।

'यः प्रीतो देवदेवः पिनाकी पांशनेऽपै दर्प्यमानेऽस्तृतौ चैः ।

लैः साध्यांत सर्वपापैर्हर्त्ता विम्भद्रूद्रो यस्तुरो देवदेवः ॥

भद्रासनेन वैया श्चकादृं भूत्या शुभं श्राशिकान्तं वपुष्य ।

या गात्रे नीलदेहो मुखच स्थाने पाणिॆ पाणिना सुप्रयुक्तः ॥

पले षु पूजयेदेता देताता: परमेष्ठिन: ।

धाम धर्म तथार्क्ष विष्णु नारायणं हरम् ॥

विजयं विरजं विष्णु मध्यादि प्रतिपूजयेत् ।

शक्त्या: सम्पूजयेच्चैव रामाद्या: प्रोत्कार्षणाः ॥

बालो सम्पूजयेदेवतया शौर्याद्वादश तद्विधिः ।

पीठेशांच तथा बाध्वे पीठेशांचापतोंड्चयेत् ॥

तैयस्ककेपि मन्त्रे ण पूजयेत् कमलां विना ।

मन्त्रोर्गं मुक्तुटैच दिक्पालान् पूजयेत् क्रमात्॥

एवं सम्पूज्य देवेशं पूजाभक्तिसमाहितः ।

प्रणम्य परमेशानं हृदं स्तोत्रमुदाहरेत् ॥

श्रों नमो विशवर्ण्णाय हिरण्याय हिरण्यकर्ण्णाय च।

हिरण्यकतभृडाय हिरण्पतये नमः ॥

ईशानवक्रसमभूत ! हरिकेश ! नमोऽस्तु ते ।

नमो बालाकिवर्ण्णाय ज्वलदून्पधराय च ॥

नमोऽखुदाय शुद्धाय शुद्धाय सौभगाय च जयाय च ।

भवाढ्रोंजिंकतकेशाय मुक्तकेशाय वै नमः ॥

नमः घटकर्मतुष्टाय विकर्म्मनिरताय च ।

वर्ण्णाश्रमेषु विधिवत् पृथक् कर्मप्रवर्त्तिने ॥

नमः शोष्यौ शोषाय नमः केकरप्णाय च ।

श्वे तपिड्लनेलाय रक्षावक्रो रक्ष्णाय च ॥

धर्मकर्म्मोर्थ मोक्षाय सर्वपापहराय च ।

नमः शिवशक्तिहस्ताय उमाकान्ताय वै नमः ॥

ईशानवक्रसमभूत ! हरिकेश ! नमोऽस्तु ते ।

प्रसोद पार्वतीकान्त ! उमानन्दाय वै नमः ॥

ततोऽनुज्ञां समादाय क्रताङ्ङलिपुटः कारः ।

प्रणम्य पूजयित्वा च हृदं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

उमाननन्द ! नमस्कोऽस्तु पार्वतीप्रोतिवर्द्धन ! ।

निर्विघ्ना यातु मे सिद्धिर्यथालं पूजां क्रताङ्ङ मे ॥

जगद्ब्राथ! प्रसादेन श्रीमसूकामिनोभ्वरं शिवम् ।

अर्चयाम्ब्य देवेश ! भक्त्या ता मचछेख्वरम् ॥

प्राङ्ङ्यं तस्म सभाध्यक्षं विष्कक्सेनं जनार्द्दनम् ।

पञ्चमः पटलः।

देवस्य पञ्चिमे भागे मातङ्गं नाम चैलकृत्‌ ।

धनुर्धीविंशमानेषु तत्‌ वासे न शোচति ।

तत्‌ यत्‌ पातकं ज्ञात्वा श्रन्यद् ब्रह्मावचे समम्‌ ।

तत्‌ तत्‌ सुसतं किश्चित्‌ श्रनिष्टोमफलं लभेत्‌ ।

मातङ्गं पूजयेतत्त्व गृकाद्यैभक्तिमादरः ।

मायावौजेन देवेश ! भावेन सुसमाहितः ।

ततस्थो मन्दिरे पञ्चेदशाङ्गाभिमुखेन तु ।

न सर्वकुलमुद्रित्य ब्रह्मलोके महौयते ।

नमो मन्दरगैलाय विष्णुरुपाय वेधसे ।

तान्‌ हृद्वाथ च सङ्गस्यो भवपापं वपोहस्तु ।

वीचेतं सम्यावलं पञ्चादिमं मन्त्रमुदीरयेत्‌ ।

युगकोटिसहस्राणि यत्‌ पापं समुपार्जितम्‌ ।

चपासिगजवक्त्रे च साच्ची भव मतङ्गज ! ।

ततोऽध्य' मानवेदद्याच्चिलवारिकुञ्जान्वितम्‌ ।

उत्याय प्रतिपातेन द्वयादाचमनौयकम्‌ ।

ब्रादित्यस्य व्रताङ्गे तु श्रध्यं दाने विशेषतः ।

उपाविश्य ततो दयादन्यतोऽत्याय दापयेत्‌ ।

श्रधोमुखेन दद्याच्च पातं दत्वार्योन्ते विचच्यषः ।

तत्‌ चराडे श्वरं सूर्यं प्रतिपत्य विसर्जयेत्‌ ।

दशाभस्मेधनैक्र्तं ये दचिखे मम सुन्दरि ! ।

इष्टुचेपान्तरे यत्‌ संश्रितं कालिपर्वतम्‌ ।

तवारोचग्रमाते यथा सुसतस्य विनश्यति ।

दुःखितं निध्यते गावे कलि' स्मरति नान्यथा ।

कलि: स्मरति यां धारां सा धारा मम वाहिनी ।

सर्वं कालिमलं तोयं नैनं परिवर्जयेत्‌ ।

मद्द्ररस्य हि चैग्यान्यां धनुःषोडघकं मितम्‌ ।

चक्रतीर्थं मज्जातौर्थं सर्वपापप्रणाशनम् ।

ग्रहापदोषजं चैव पातकं यत्कृतं बुधैः ॥

सप्ते मुक्ते चतुर्थ्याश्च दक्षे सिंहे च चन्द्रकम् ।

नहुषात्पातकं यच्च सर्वं नाशादिनिर्हति ॥

घृतस्थोर्नि पातयेद्यस्तु ससरातौौ मम प्रिये ! ।

चक्रादितं भवेद्वि ! नात्र कार्य्या विचारणा ॥

चक्रतीर्थे रतं सर्वं धारयाद्योडपि चन्दनम् ।

तत्फलं प्राप्य तेजस्वी मते हरिपुरं ब्रजेत् ॥

द्वारकायां समुज्ज्वल ! द्विजन्मभवसागरात् ।

तीर्थराज ! नमस्तेऽस्तु तुभ्यं मां भवबन्धनात् ॥

मन्नेशानेन तत्त्वा तु सवितृवेद्यं निवेदयेत् ।

चक्रतीर्थे नरः स्वाल्वा वेधसं यस्तु पूजयेत् ॥

दश पूर्वान्दश परान्स्वात्मानश्चैव तारयेत् ।

चक्रतीर्थे सुशोभन श्रैलं नन्दनं नाम पर्वतम् ॥

धनुर्द्धं पष्टिमानश्च पश्चिमेनैव सुन्दरि ! ।

जनार्दनस्य देवेशं कलौ बौद्धसरूपिणम् ॥

तं दृष्ट्वा मुच्यते पापपङ्कहस्तात्सुदारुणात् ।

कर्केशं पौण्ड्रवर्धस्थ या श्रैलाचक्र उद्यताः ॥

मन्दिरस्य च पाखाल्ये शुभश्रैलस्य भाविनि ! ।

जनार्दनस्य चित्रस्थ रुपस्थ परिकौतितम् ॥

उत्तरे तस्य श्रैलस्य ऐरावत्या विरजा तथा ।

दक्षिणे गजशैलस्य पश्चिमे श्रौभरलिङ्कम् ॥

एतन्मध्यतं चैत्रमागस्त्यं नाम वै गयाः ।

एवं श्रुतमितं श्रेष्ठमसद्भवादिकं स्मृतम् ॥

एतदाश्रयां विजानौौादन्यस्रोच्दितमुच्यते ।

तत्र पिण्डप्रदानेन पितृणां परमा गतिः; ॥

पञ्चमः पटलः ।

जनार्दनस्य हस्ते च स्वाहापिङ्क' समर्पयेत् । एष पिङ्को मया दत्ताव हस्ते जनार्दन ! ॥

परलोकगतं मद्धं ल्व' हि दाता भविष्यसि । कलिग्रेशस्य पूर्वं तु धनुरष्टप्रमा षतः ॥

सा शिला प्रेतभावेन पितृ णां तृप्त्यै च । तत्र पिण्डप्रदानेन न प्रेतो जायते क्वचित् ॥

चक्रतीर्थस्य चाग्नेये धनुर्द नप्रमा षतः । लिख् लोलं परं तौथें तिलदुग्धैः प्रतर्पयेत ॥

जनार्दनं ततो वीक्ष्य मुच्यते वै ऋणत्रयात् । कलिदापरयोः सप्तौ धनुरष्टप्रमा षतः ॥

मुक्तेश षथापितं लिख् शर्क्रे ष्यं नामतः सुतम् । देवं शुक्त्रेश्वरं ददृ शा को न मुच्येत बन्धनात् ॥

गोलेश्व रं ततो ददृ शा मुच्यते ब्रह्महत्यया । ग्राह्म णेगण्ठ मिडे श्यं गयादित्यं गजं तथा ॥

मा के ङ्ग डयेश्व रं ददृ शा पितृ णामनृ णो भवेत् । गदागोलेश्व रं ददृ शा प्राप्यते जनार्दनम् ॥

एतेन कि' न पर्यो ंस' नृ णां श्राद्धं शुभिकार णम् । ब्रह्मलोकं प्रयान्तो च पुरुषा एकविंशतिः ॥

पृथिव्या यानि तीर्थानि ग्रामसु द्र सरां सि च । चक्रतीर्थं गमिष्यनिल वारमेकं दिने दिने ॥

पृथिव्या ष्ठ गयाः पुष्का गयायां कूपकं तथा । कूपादष्टगुणं देविः ! श्रेष्ठा माढगया शुभे !!

पुत्रो माढगया गं गयाः श्रेष्ठो भवति न संशयः । गयायां पिण्डदानेन पितृ णामनृ णो भवेत् ॥

गयान्तं पिण्डदान ष्ठ गयात्त' तोर्थमेव च । पञ्चकान्त' कामकूपं पिप्चिलाल्मा सरित शुभे !!

जनार्दनस्य हस्ते तु पिण्डं दद्यात् स्वकं नरः। विरजे च तथा चाङ्घ्रे कर्षिवांमे च सोमको॥ जीवत्पितृप्रदानेन श्राद्धाय जायते नरः। यन्नागस्ये मचाच्चेतो स्वकं पिण्डं ददेतु यः॥ मासद्वयाधिकं वर्षं मासायुषो वर्षते क्रमात्। स्वहस्ते तु वषोसर्गं यः करोत्यौर्ध्वदेहिकम्॥ परलोकगते देवी ! श्राद्धयं तर्पयि स्मृतम्। पित्रोषि जीवतोः पुत्रो न कुर्यादौर्ध्वदेहिकम्॥ बहुपुत्रे चैकपुत्रे पुत्रे वा योगसेविते। नैकपुत्रांर्गत पुत्रे विपुत्रे वा महेश्वरि !॥ चल्वारिंशत्परं देवी ! स्वयमात्मक्रियाच्चरंत्। दानैश्चैव व्रतोद्यैश्च कुर्यादौर्ध्वैव दद्याहिकम्॥ दम्पत्यो जीवतोः कुर्याद् वषोसर्गदयं सदा। एकत मरणे कुर्ये वषोसर्गं पृथक् चरेत्॥ मते कुर्यादेकगुणं जीवितेष्टगुणं फलम्। परलोककते चैव स्वल्पाख्यं फलमाप्नुयात्॥

उद्वतस्तु गयां गत्वा श्राद्धं कत्वा विधानतः। क्ववा स्वजनसंभाषां ग्रामस्यापि प्रदक्षिणाम्॥ ततो ग्रामान्तरं गत्वा श्राद्धशेषस्य भोजनात्। क्ववा प्रदक्षिणं गच्छेत् प्रतिग्रहविवर्जितः॥ ऋषीणां चैव गमनं प्रति। स्वर्गारोहणसोपानः पितॄणान्न पदे पदे॥ दिवा च मर्वदा गत्वा ग्रामस्ये श्राद्धकुर्व्वेत्। श्राद्धतौर्थे कत्वा श्राद्धं नोलंकूडे च वं पञ्चके॥ रामश्रमे सोसकूडे श्राद्धौ स्वर्गं नयेत् पितॄन्। ग्रामस्ये मणडलं कत्वा दद्षा देवं जनार्दनम्॥

पश्चमः पटलः ।

पितॄणां मन्दिरं श्रेष्ठं पुनाति सप्तमं कुलम् ।

सांवत्सरं गयायां च पावंष्यं प्रतिपर्वणि ।

निरीश्वरं कृतं श्राद्धं तथाच विष्णुवद्‌ये ।

सपिण्डा: पितरस्तस्य निराशाः सर्वदा गताः ।

श्रामण्याढ्ये भासमांसं प्रदद्यादविचारत: ।

पितरोऽघोमुखांगतास्तिष्ठन्ति न ममं प्रिये ! ।

सामिषन्तु कृतं श्राद्धं यस्तु भुड्क्ते निरामिषम् ।

तामिस्रनरकं गच्छेत् पितृभिः सह नान्यथा ।

दौःष्वितनुभयं कुण्योन्दु गृहोला ततः श्रृणु ! ।

श्राद्धाचारं विना कुर्ताद् व्रतमेवं मम प्रिये ! ।

निरीश्वरः कृतौ तेन कुर्तात् श्राद्धं निरामिषम् ।

भोक्ता निरामिषं भुङ्क्ते सामिषं न कदाचन ।

सद्यो निमन्त्रयेत् श्राद्धे कर्म कुर्यादिच्छ्रद्धया ।

शूद्रेऽपि निमन्त्रिते विप्रे श्राद्धयज्ञे सुरेषु च ।

ब्राह्मणान् भोजयेद् यस्तु भुड्क्ते विष्टासु गृद्‌धरि ! ।

माहिषं वृद्धराज्ञा मैषं श्रावणं तथा ।

गोधां कूर्मेश श्राद्धेषु श्राद्धकं श्रौकरं तथा ।

वाराहश्र्च तथा मेषं श्राद्धं देयानि सर्वशः ।

श्रकलो तु गवां मांसे सारमेयश्र्च तत्ववित् ।

होनेंद्रियं कागलश्र्च न क्रथ्यं तस्य वर्जयेत् ।

क्रथ्यश्चोयोगस्तु मांसिन् पितृण्न् यस्तु प्रदद्येत्त् ।

निराशाः पितरो ध्यायन्ति श्रापं दद्युः सुदारुणम् ।

होनेंद्रियं विना श्राद्धमासे यस्तु प्रतिपद्यत्त् ।

महाभयकरं प्रोक्तं सप्तमात्तत् परिवर्जयेत् ।

माहिषं द्वादशाब्देन द्वादशं भवति श्राद्धतौ ।

सांवत्सरन्नु भोजिनः श्राद्धे: पार्वणि ! षड् समाः ।

चामरेऽपि ग्रतं वर्षं साहसं गोधया प्रिये!

परमापद्य वरारोहे! कूर्मेऽपि मासमान्तकम्।

वाराहेऽपि तु पूर्वासं श्रावकेऽपि नवैव तु॥

द्वाविंशेऽप्यासनैव शुद्रवाराहकै तथा।

ग्रताब्दे' चामरेपि ख्वूलमांसन्तु वर्जयेत्॥

यत्न वज्र्यं भवेत् पुंभिश्वतुर्भि: षड्भिरेव च।

श्रतिस्थूलमिति प्रोक्तं तस्मात्तत् पूर्वसूरिभि:॥

माहिषस्य च वावस्य वराहस्य मम प्रिये!

मागस्य वृद्दराजस्य ख्वूलस्यापि चि ग्रस्तते॥

खरान् पाञ्चशरान्' अक्षप्रमाणान्' खाद्यसंगतम्।

चतुर्नंखं वारिजातं वर्जयेत्तु मम प्रिये!॥

गोधिकां स्वर्णकृष्ण चामरं कृष्णमेव च।

वर्जयेत् कूर्मकं विद्वान् यदिदं चक्रेऽपि चिकितम्॥

सिंहशशुरुढं रोहितकृष्ण राजौव' चिकितकं तथा।

महाशल्क' प्रौष्ठिककृष्ण मस्यश्व पर्वतोयकम्॥,

वृद्द्रौचितमलयश्व वृहत्प्रौष्ठिकमेव च।

वहच्छल्कांश्च चिकितस्य शास्ते यत्तेन योजयेत्॥

मत्स्यांश शल्कहोनांश सर्पाकारांश वर्जयेत्।

शल्कहोनस्य मध्ये तु प्रदेयं कचकङ्कयम्॥

प्रेताकारादिकं यश्र विकृताकारमेव यत्।

सर्पाकारान् पौवारांशैव रजनांश विवर्जयेत्॥

जीवांशं शेलुकचैव पद्मकं कुञ्चुमं तथा।

स्वर्णकं ग्रन्थिवर्णश्च शास्ते यत्तेन वर्जयेत्॥

धूम्रश्च पञ्चकादलं शकैराकीटसंगुतम्।

माहिषस्य द्रुतं चौरमाज्ञ' शास्ते विवर्जयेत्॥

नारिकेलस्थ तालस्थ खर्जूरं पौनकं तथा।

पश्चिमः पटलः ।

तक्रं छ्रुतं विना चौरं प्रयत्नेन न विवर्जयेत् ॥

दीपि वज्रद्र रसस्रुचो प्रत्यहम् तैलमेव च ।

कुसुम्भं नालिकाशाकं मालतीकुसुमं तथा ॥

शूद्रस्यादे पञ्जशाकं करवोराक्षि वर्जयेत् ।

न प्रदद्यात् गाङ्गेयं हयं रक्ताजलोल्लवम् ॥

विना वस्त्रेण यष्टिकां विना यज्ञोपवीतकम् ।

विना तिलेन देवेभि ! विना गव्येन निष्फलम् ॥

प्रभावे चैव वस्त्रस्य कुशमाल्यं निवेदयेत् ।

प्रभावे यज्ञसूत्रस्य सव्ययुग्मन्नु विन्यसेत् ॥

शूद्रस्यादे च शूद्राद्ये यज्ञसूत्रं विवर्जयेत् ।

ताम्बूलेन विना श्राद्धं पर्णचूर्णेन ग्राह्यतिः ! ॥

प्रभावे जावकं दद्यात् पायसं मधुसंयुतम् ।

एकजातौपपाने तु दद्यादनं समाहितः ॥

देवतं प्रयमं दद्यात् पितृपाने निवेदयेत् ।

पितृश्रेषण्णु दैवे तु पुनरदं कादाचन ॥

निरन्ने रामश्राद्ध तु शन्नं न चालयेत् आचित् ।

हस्तौ च चालयेदन्नं संक्रमे ग्राह्यणेषु च ॥

ऋष्टमुष्टिप्रमाणेन ब्राह्मणैकासंक्रमात् ।

श्रुष्टौ विकचं न्यूनच न दद्यात् श्राद्धकर्मणि ॥

यः श्राद्धं पद्मपत्रेण च करोति सुमनोहरम् ।

वर्षाणान्तु श्रुतं सार्यं हविष्यंवति नान्यथा ॥

प्रहलस्य च्छेदे देहि ! ब्रह्मपाने च शूद्ररि ! ।

षष्ठमासं जायतेऽहिमरनन्ताख्यात्प्रवर्तकः ॥

मासैकं ताम्रपात्रे च कक्भपाने तु वत्सरम् ।

रौप्ये दधिगुडं प्रोक्तं खर्जपाने श्रुतोत्तरम् ॥

एकजातौपपाने तु मृताहे श्राद्धकर्मणि ।

पार्वण्या च तथा द्वादश्यां पृथक्जातीयषु योजयेत् ।

संवत्सरं भवेतावद् ब्रह्मीशैव नियोजयेत् ।

वर्षाद्भवति यो वेधा: प्रेतस्याऽऽशे विवर्जयेत् ।

धान्यं वर्षासमृद्धुतं तिलं यावानकस्य यत् ।

यज्ञादौ च तथा श्राद्धे दिक्स्विन्नं परिजर्जयेत् ।

पष्टिधान्यं राजधान्यं हृदधान्यस्य च वसुभम् ।

सोमधान्यं शिम्बधान्ये वृङ्गानि रक्तशालिकम् ।

केतकी कलविडश्य धान्यं नारायणं तथा ।

माधवस्य प्रदीपस्य विष्णुधान्यस्य च वसुभम् ।

भोग्यधान्यमशोकस्य नागाचं पञ्चकं तथा ।

धान्यानि श्राद्धयोग्यानि वेदेषु च नियोजयेत् ।

गोधूमैष यवैश्चैव श्रपूपैश्च महेश्वरि ! ।

नीवारांश तथा श्राद्धे देवधान्यं तथा परम् ।

वस्त्रे रोहितं धान्यं यत्तन्न च विवर्जयेत् ।

तदन्नभक्त्या देव पापं संक्रमते नश्याम् ।

भक्त्या श्रावणमासेऽस्मिन् दर्शेष्ट्याभिजितायते ।

भक्त्या सोमस्य व्रतं नान्द्रायणाद्यचरन् ।

भक्त्या हृदधान्यस्य विभवो जायते किल ।

राजधान्यं शिम्बधान्यं भक्त्याऽऽदिष्युलोकभाक् ।

रक्तशाल्योदनं भुक्त्वा विजयश्रीर्मवाप्य यात् ।

नारायण माधवस्य भोगस्य मम सुन्दरि ! ।

धान्यन्तु यावसं भुक्त्वा नर: ख्यातिमवाप्नु यात् ।

निमन्त्रितो ब्राह्मणेषु यद्येधं विवर्जयेत् ।

दारुणं नरकं गच्छेद् यावदाभूतसंभवम् ।

निमन्त्रितो यदि गृहे श्रुड्क्षे विप्र: कथञ्चन ।

स गच्छेत् कालसूत्राख्यं शौकारो योनिमाविग्रहन् ।

निम्नलिखितो व्रतस्थो ब्रन्नाचार्ययवापुनः॥

नातिक्रामेच्च तत् श्राद्धं न दोषो मद्यभक्ष्ये॥

सत्योक्तिं सदां ध्यायेतां मासंतैलं तथैव च॥

व्रतस्थभक्ष्ये देहि! न दोषः पितृयज्ञकैः॥

गयाश्राद्धे प्रेतपक्षे तथानुमरणे प्रिये!॥

ग्रहणे तार्थश्राद्धे च न जिप्रेतृत् पिण्डकं प्रिये!॥

मुक्तितीर्थं विना विप्रो नानुगच्छेत् तु श्वपचं पतिम्॥

पृथक् चितां नानुगच्छेद् मुक्तिमार्गस्थु सर्वदा॥

क्रिया कार्यां दशाहेन श्राद्धच तु निवारकम्॥

उद्दम्नमृतद्गैव तथा जलगते श्रवे॥

पय्रुषिते श्रवे चैव चायकुष्टिगवे तथा॥

ब्राह्मण्यो नानुगच्छेच्च मुक्तितीर्थोदकते प्रिये!॥

बहुपुत्रा सगर्भा च तथा चैव रजस्वला॥

पतिता कुलहा चैव श्रसतो न कदाचन॥

ततोऽनुगमनार्थं चैकाहं स्थापयेत् श्रवम्॥

श्रनुगुके तु परिदृश्य न दोषस्तत्र जायते॥

विदेशमरणे चैव भर्त्तु यंधस्तु विद्यते॥

तद्द्रव्यं हृदये कृत्वा च्चादौनमनुव्रजेत्॥

भावागुरुष्टिता वाथ सती शूद्रा भवेत् ऋचित्॥

तस्यानुमरणं कुयाद् वैश्शयस्य च विधिः स्मृतः॥

हतौयायां ऋतो भर्त्ता चतुर्थ्यामप्यनुव्रजेत्॥

भर्त्तुरेव तिथौ! तस्या: कुय्याद् संवत्सरे बुधः॥

एकाहे मरने दैव! पिण्डमकर्ते निवर्त्तत्॥

युगपत् कार्येत श्वश्रूषं समाप्यैव न तद्वदेत्॥

दम्पत्योश्चैव पिण्डकं वर्त्तुलं कार्येनरः॥

वस्त्रे श्रावरणं कुय्याद् मधु चौरं निपातयेत्॥

नं पिशङ्गेन सहं वीरं शुष्काम्रं न कदाचन ।

न छ्रतं माहिषाज्यस्य धान्तिकं लघुचं तथा ।

टाढिमं वोजपरस्य जर्वाकिफलं तथा ।

जम्बूफलस्य पञ्चाचं कदलीं रामकं त्यजेत् ।

काग्रेकस्य युगानस्य कपिलाचौरमेव च ।

तथा जम्बूफलं पक्वं श्राद्धे देयानि यत्नतः ।

श्रपकं कौटदुष्टस्य मूलकं करमर्दकाम् ।

विल्वस्य तिन्दुकस्यैव मधुकं मधुरों तथा ।

जम्बू फलस्य पञ्चाचं जोवन्तोष्ट्र निवेदयेत् ।

श्रीकृष्णे चौचिय वेधः श्राद्ध सुवचसोचितम् ।

कुलधर्ममनुत्न्राय दातव्यं मन्त्रपूर्वकम् ।

त्रिभि वर्षैर्वरैः शूद्रैदेयं विप्रानुग्रासनात् ।

मन्त्रवर्यस्य विधिवद् वड्रिपाकविवर्जितः ।

पुष्करादिषु तौर्थेषु पुखेष्टव्यायतनेपु च ।

शिखरेषु गिरोन्द्राणां पुखदेवये तु गाझरि ! ।

सरितस्तु पुष्कतोयेषु सरितस्तु च नदेषु च ।

सङ्गमेषु नदौनाश्र सागरेषु च समस्तु ।

देवतायतने चैव गोष्ठे च धात्रीमूलके ।

द्विपादपमूलेषु तुलसीमध्यगेपु च ।

दशाशेषु कुमार्येपु मगधेषु कुगेषु च ।

विरजसोत्तरे तीरें लौहित्यस्य च दचिपे ।

दचिपे नर्मदायाश्र श्रागस्याश्र च दचिपे ।

प्रवेष्टुं करतोयाया न देयं श्राद्धमच्यते ।

श्राद्धं देयं वदन्तोक्त मार्सि मासि उपचये ।

पौर्णमासेपू श्राद्धस्य कर्त्तस्यमच्छगोचरे ।

नित्यश्राद्धं सदैवस्थ मनुष्यैः सह गीयते ।

पञ्चवेमः पटलः ।

नैमित्तिकं सुरैः सार्धं नित्यं नैमित्तिकं तथा ॥

काम्यानि यानि श्राद्धानि प्रतिसंवत्सरं दिजे: ।

हविर्ब्राह्मण कञ्जोलां कार्याकार्यविचिकित्सु च ॥

तत्र श्राद्धं हि जानोचिि मात्रा पूर्वं तु शाङ्रिरि ! ।

कन्यागते सवितरि दिनानि दश पञ्च च ॥

पार्वणेन विधानेन श्राद्धं कुुर्यादिच्छतः सन् ।

यो ददाति गुडैर्मिश्रान् तिलान् वा श्राद्धकर्मणि ॥

मधुना मधुमिश्रेण चाच्चयं मनुनेव यत् ।

'क्तिकासु पितृनार्च्य मुक्तिमाप्रोति मानवः ॥

श्रपत्यकाे रोहिण्यां सौम्यतेजस्वितां लभेत् ।

मघासु च प्रजां पुष्टिं सौभाग्यं फाल्गुनीषु च ॥

नक्षत्रे श्र्वपि चान्येषु कर्त्तव्यं कामचारतः ।

श्रपि नः पितरो यथा मता: श्रस्तेभा वाच्चवे ॥

तेन कार्ये' चतुर्देश्यां तेषां द्वादशभोचपता ।

यदा पञ्चदशश्राद्धं कर्त्तव्यं काम्यभावतः ॥

चतुर्देश्यां समेतस्य पौषश्राद्धमभिधीयते ।

दशम्यादिकमारभ्य पञ्चम्यादिकमेव च ॥

तदा वज्ज्यं चतुर्देश्यां तिथौ दैवान् समाचरेत् ।

श्राद्धं कुुर्यादमावस्यां मासि मासि तदा कचित् ॥

सर्वाणि कामनावा्रोति मर्त्ते च स्वर्गमश्नुते ।

नित्यश्राद्धे तपेशे च सुरार्चा-नित्यपूजने ॥

भोजने ब्राह्मणाश्राद्ध दचिा न हि विद्यते ।

श्राद्धशक्त्या प्र तर्पण्चा ब्राह्मणान् भोजयेत् प्रिय ! ॥

देवेभ्योङ्कं जलं दचादेवश्र्वापि निवेदयेत् ।

पिलोेष जीवतो देंवि ! यथादौं श्राद्धवासरे ॥

भोजयेत् श्राद्यभोज्यैष फलैष विविधैरैप ।

प्रभोजिते हतो यज्ञः श्राद्धस्यापि हतं भवेत्।

श्राद्धौ श्राद्धे पर्वणि च नित्यश्राद्धं विवर्जयेत्।

श्रीमत्प्राणान् कष्ठनाश्र भोजनेच महेश्वरि !

राजसूयाश्वमेधाय यदिच्छेद्द दुर्लंभं पदम्।

गयां गङ्गां गतो गत्वा कुर्याद् श्राद्धं विधानतः।

प्रथमस्वं शाकमूलादौ शक्त्यभियावनौकसः।

तावत् पितृपुरो मूर्त्तियां यावदिष्टौः प्रबोधनम्।

प्रबोधे समतीतान्ते पित्तृ वा देवतैः सह।

निख्वस्य प्रतिगच्छन्ति श्रापं दत्त्वा सुदुष्टरम्।

गयाश्राद्धं गयाक्षेत्रं तथैव च तिलतर्पणम्।

खड्गपात्रेषु देयेषु ! जोवतृपितृादि वर्जयेत्।

सोमवारे त्वमावास्यामौनं ज्ञानं विवर्जयेत्।

यस्य माता मता दैवि ! तस्मै मातृगया प्रिये !

यद्य श्रेष्ठः पिता दैवि ! पितृगयमरोचिपिंवा।

मातापित्रो जीवतोश्व न कदापि गयां व्रजेत्।

पितृपिण्डं प्रदद्यार्थं भोजयेद्धि पितामहम्।

प्रपितामहस्य पिण्डेऽपि एवं श्राद्धं च निष्ठितम्।

श्रतेतु पिण्डं दातव्यं ब्राह्मणांश्वापि भोजयेत्।

सपिण्डीकरणं नास्ति न च पावृषमिष्यते।

दक्षिणापूर्वं सिद्धं विविक्तं शुभलक्षणम्।

शुचिं देशं विविक्ष्याश्र गोमयेनोपलिपयेत्।

पावृक्षो भूमिभागे च पितॄणां नैव निवेप्।

श्रमणौयत्रहे देवी ! पापागारं विवर्जयेत्।

भिक्षुको ब्राह्मणारौ च भोजनार्थमुपस्थितः।

उपविष्टेशु श्राद्धेशु कामशरद्रपि पूजयेत्।

सह क्रियां देशकालौ द्रव्यब्राह्मणसम्पदः।

षष्टः पटलः ।

पश्चात्ते पितरो शन्ति तस्याऽत्र हेतुविस्तरम् ।

प्रापि वा योजयेदेवं ब्राह्मणं वेदपारगम् ।

भूयोऽत्र देवसन्निधौ तत्कार्यं वा करोति यः ।

न कार्यं तद् भवेत् श्राद्धं तन्ने शापि समाप्रयेत् ।

वैष्णवदेवस्य चारभे तत् श्राद्धस्य विवर्जयेत् ।

प्रासादीकरणे चैव यात्रायां गृहकर्मणि ।

न विद्यते श्यामपक्षे तन्नक्षत्रं विवर्जयेत् ।

इति योगिनोत्तने सर्वतन्त्रोत्तमे द्वारविमर्शतिसाहस्रे

कामरूपाधिकारेऽत्रितीयभागे

पञ्चमः पटलः ।

॥ अथ षष्टः पटलः ।

श्रीभगवानुवाच ।

दितीयेऽन्यदिने देहि ! यत्कृतं श्रृणु पार्वति ! ।

चक्रतर्थं नरः स्वाल्या भस्मकूट ! नमोऽस्तु ते ॥

लौहित्यदचिषं गत्वा वायव्ये कोलपर्वतः ।

तस्य पश्चिमदिग्भागे पार्श्वनाथो महाबली ॥

तस्य वायव्यभागे तु धनुर्द्वादशकं सरः ।

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातं सर्वपापप्रणाशनम् ॥

किं जयैः किं तपोभिः किं दाने: किं सुतैरपि ।

ब्रह्मकुण्डे नरः स्वाल्या सिद्धिं विन्दति तत्क्षणात् ॥

ईश्वरानुभवात् पूर्वमुपेत्य ब्रह्मकुण्डं पुरा ।

ज्ञानार्थं सम्प्रधाविति तत्तोर्थं देवदानवा: ॥

ऋषयः सिद्धगन्धर्वास्तोर्थानि च सरांसि च ।

माहात्म्यमण्डले तस्य न ब्रह्मकुण्डस्य सुन्दरि ! ॥

तौरेष कात्ला विधिवद् दानं दद्याद यथाविधि ।

ऋषिकाष्ठनराणां च यथाश्रिभवसाधनः ॥

सम्भवे सति यो मोहात् न कात्लि स नराधमः ।

पश्यते नरके घोरे यावदिन्द्राश्चतुदंश ॥

तस्य दचिषदिग्भागे धुनुःपश्चप्रमााप्ततः ।

लौहिल्यं नाम तत्तौर्थ्यं स्नानान्नश्यति पातकम् ॥

स्नानेन तौर्थराजस्य तथा सर्वाघसंक्षयः ।

तौर्थराजसरः पुखं सर्वतौर्थफलप्रदम् ॥

भूतानि यानि तोर्थानि सरितस्त सरांसि च ।

विमन्ति सर्वतौर्थानि सरितस्त सरांसि च ॥

राजा समस्ततौर्थानां सागरः सरितां पतिः ।

तस्मात् समस्ततौर्थेषु श्रेष्ठोऽसौ सर्वकामदः ॥

तमोनाशं तथा ज्योतिर्भास्करे उदिते प्रिये ! ।

स्नानेन तौर्थराजस्य तथा सर्वाघसंक्षयः ॥

तौर्थराजसमं तोर्थ्यं न भूतं न भविष्यति ।

ऋषिष्ठानं सदा यत्र प्रभो नारायणस्य वै ॥

कोऽपि शान्ति गृहीत्वा च तौर्थराजस्य मे प्रिये ! ।

तिस्रो नवतयः कोट्यश यत्र तोर्थानि सन्ति वै ॥

तस्मात् स्नानश्च दानश्च होमं जाप्यं सुरार्चनम् ।

यत् किश्चित् क्रियते पुखं चाङ्गयं भवति प्रिये ! ॥

नमस्ते ब्रह्मपुचाय नमः शान्तनुसूनवे ।

निजन्मजद्य यत् पापं हर लौहित्य ! सर्वदा ॥

इत्यनेन तु मन्त्रेण एतां कात्ला चाङ्गयं निवेदयेत् ।

पूजयेत् परया भत्त्या मन्त्रेषान्तेन भाविनि ! ॥

तौर्थानां परमं श्रेष्ठं हंसं वामाङ्कसंयुतम् ।

आसनं हृदयं कृत्वे: प्रिये ! भृगुवपुः सरः ॥

षष्ठः पटलः ।

तस्य दक्षिणतो भागो नातिदूरे च संक्षिप्तः ।

कुलं ध्यानन्तरं यावद् विष्णुकुङ्केर्मिति श्रुतम् ॥

विष्णुकुङ्के नरः स्वात्मा संवौचेत् पारड शौनकम् ।

गुरुचारुशिलारूपं श्रृणु मज्जुसमन्तितम् ॥

पद्यानामभसंधानो फलं प्राप्नोति मानुषः ।

प्राप्तस्थः सर्वभूतानां योनिषु सरितां पतिः ॥

विष्णुकुङ्कड ! नमस्तेऽस्तु ताहि मां मुच्यते प्रिये ! ।

स्वालनेन वरारोहे ! एकादशग्राछ फलानने ॥

सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वदुःखविवर्जितः ।

वन्दारुकल्पः सौगातं क्रियौदार्यविभूतिभिः ॥

विमलेनाकुर्वणेन दिव्यगन्धर्वसेविना ।

कुलैकाविंशमूर्त्य विष्णुलोकच्च गच्छति ॥

तस्य दक्षिणकोष्ठायां किश्चिन्नैकृत्यगोचरं ।

एकादशधनुर्मानं शिवकुङ्कडर्मिति श्रुतम् ॥

तत्राभिषेकमात्रे या रुद्रलोकं स गच्छति ।

शिवकुङ्कडे चतुर्दश्यां मासि मासि मम प्रिये ! ॥

स्वालार्षोदये काले न प्रेतो जायते भुवि ।

तौर्यत्राणां परमं तोयं विष्णुस्नानमुज्झितं ॥

सरित्पते ! नमस्तेऽस्तु ताहि मां त्वं शिवप्रियः ।

स्वाल्ला चानेन मन्त्रेण हंसेनाद्यं निवेदयेत् ॥

ततो वृजेत् पारड शैलेन गम्यतोयेन स्थापयेत् ।

पूजयेत् कमलैः श्रेष्ठैः करवौरैः सितैः शुभैः ॥

विष्णावे पद्ममाभाष्य पारड नाथाय सत् पदम् ।

जवायच्च नतिः पखादुदरेत् जनकादिषु ॥

चतुर्दशार्णो वालो यत् शिखान्तं समुदौरितं ।

नारदोऽस्य ऋषिः पङ्क्तिदो गायत्री देवता हरिः ॥

विनियोगश्च सर्वोऽर्थे काये च विशेषतः ।

ध्र्वे तच्च विमुजं विष्यां चक्रग्रथितकरात्मकं ।

वरदं देवगन्धर्वसेवितं कामदं सदा ।

ध्यानं कृत्वार्चयेन्मानं पञ्चपूर्वोदितः क्रमात् ।

लक्ष्मीं सरस्वतीं गङ्गां यमुनां नर्मदां शिवाम् ।

वालार्ककमलासीनं तथा सङ्कर्षणादिकम् ।

दिक्पतिंश्च ग्रहांश्चैव विश्वक्सेनं प्रपूजयेत् ।

लौहिल्ये विधिवत्स्नात्वा पाश्र्डुनाथं प्रपूजयेत् ।

सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोके महीयते ।

मन्यनत्कतं सङ्ग्रहं जगन्मङ्गलवर्जितः ।

पुष्करादिदिहागत्य कुले सर्वगुणान्विते ।

जायते प्रे तवन्नैव धार्मिको याति वैष्णवम् ।

मन्त्रं जपमचंयेष इष्टमनलेष पूजयेत् ।

पाश्र्डुनाथ ! नमस्तेऽस्तु नमस्ते मोक्षकाकर ! ।

वाचि मां सर्वलोकेश ! विष्णुरूप ! नमोऽस्तु ते ।

निर्मलाभ्रोद सङ्काश ! नमस्ते पुरुषोत्तम ! ।

नमस्ते पाश्र्डरोचिषे ! पाश्र्डनाथ ! नमोऽस्तु ते ।

नमस्ते हेमगर्भाभ ! नमस्ते गरुडध्वज ! ।

ब्रह्मरूप ! नमस्तेऽस्तु नारायण ! नमोऽस्तु ते ।

नमस्तेऽज्ञानसङ्काश ! नमस्ते भक्तवत्सल ! ।

पाश्र्डुनाथ ! नमस्तेऽस्तु चाधि वाचि नमोऽस्तु ते ।

नमस्ते विभुधावास ! नमस्ते विभुधप्रिय ! ।

नारायण ! नमस्तेऽस्तु वाचि मां श्रवणागतम् ।

नमस्ते विभुदेशेष्ट ! नमस्ते कमलोद्भव ! ।

चतुमुं ख ! जगद्वाम ! पाश्र्डरूप ! नमोऽस्तु ते ।

नमस्ते नीलमेघाभ ! नमस्ते त्रिदशार्चित ! ।

षष्टः पटलः

ओं नमो विष्णो ! जगन्नाथ ! पारङ्गरूप ! नमोऽस्तु ते ।

नरसिंह ! महावीर्ये ! वाञ्छि मां द्रुतलोचन ! ॥

विष्णुरूप ! नमस्तेऽस्तु पारङ्गनाथ ! नमोऽस्तु ते ।

देवस्य नैर्ऋर्तंते भङ्गो धनुःपञ्चप्रमााणतः ॥

श्रृङ्खत्यचिकितं चेतं धर्मंचैवं विजानीहि ।

संहितां प्रजपेत्तत्र गत्वाऽऽलोक्य सञ्जपेत् ॥

चतुर्युगेन सञ्ज्ञाप्यं मन्त्रे शैव च तत् फलम् ।

लभते नात्र सन्देह एकावत्तिं सहस्रकम् ॥

चेतस्यारोष्यादेवि ! कुरुष्वैवफलं लभेत् ।

देवस्य पूर्वभागे तु धनुरस्त्रावत् प्रमाणतः ॥

स्वच्छाक्तितिष्यारोपिता सा लक्ष्मीः परिकोर्तिता ।

श्रीवोजेन समभ्यर्च्य मालतीकुसुमै यं जपेत् ॥

विष्णु कुरङ्गे ततः शाला लक्ष्मीं जक्ष्षा विधानतः ।

पौर्ष्णेमास्यां तुलाके तु लक्ष्मीस्तस्य प्रसौदति ॥

तस्य दक्षिणदिग्भागे नातिदूरे च शङ्करि ! ।

धनुरष्टप्रमााणेऽत्र कीलचैवं विजानीहि ॥

श्रृङ्खत्यमूले देवेऽत्र कृष्णचारुरगिलामयम् ।

लोलं दृष्ट्वार्चयेदक्त्या विष्णु लोकं स गच्छति ॥

मृदु कूटस्थ धनदे श्रीकुपङ्कं नाम वै सरः ।

धनुयै षट्प्रमाणेन तत् स्वाल्लवा श्रियं लभेत् ॥

चैते मुक्तिदशम्याश्च एकादश्यां सते शिवे ! ।

मन्त्रे या स्वाल्लवा श्रीतौर्धे गतिमाप्रोत्यनुत्तमाम् ॥

श्रावस्तु भगवच्छेष्ठे श्रीरामध्यावजयप्रदम् ।

श्रियं देहि यशो देहि पापं हर नमोऽस्तु ते ॥

तस्मात् पूर्वं च द्वाविंशद्भतुरेव प्रमाणतः ।

तौर्थे कनखलं प्रेत्य महापातकनाशनम् ॥

वैशाखस्य व्रतौजायां शुक्तपक्षे विशेषतः। द्वादश्यामूर्तिंमन्ने या ज्ञात्वा स्वर्गं महौयते ॥ सर्वपापेक्ष महाभाग ! देवानांसर्वमेवित ! । दशजन्माजितं पापं हर तौर्थ ! नमोडस्तु ते #

तस्य द्वादश्यां तु पर्वते च मनोहर। धनुर्वेदप्रमाथ चम्पकेशं समर्चयेत् ॥ कनकवलं सुपुप्स्रश्य शुचिभावसमन्वितम् । मुच्यते सर्वपापैष ब्रह्मलोकं व्रजेद् यतः ॥

तस्य पूर्वं सघनुः शुभे देिव ! प्रमाषतः । तीर्थं वै लोकवीक्ष्यतां ब्रह्मष्णः परमेष्ठिनः ॥ पुष्करं सर्वपापेन ऋतानां ब्रह्मलोकदम् । मनसा संस्मरिदु यस्तु पुष्करन्तु महेश्वरि ! ॥

मुच्यते पातकैः सर्वे: शाक्रे या सह मोदते । तत् देवा: सगणेश्वरा: सयचोरगराच्चसा: ॥ उपासते सिद्रसद्धा ब्रह्मार्पं पद्मासभवम् । तत् ज्ञात्वा भवेन्मु को ब्रह्मार्पं परमेष्ठिनम् ॥

पूजयित्वा चि वरदं ब्रह्मार्पाष्ठ प्रपश्यति । तदाभिगस्य देवेशं पुरहतमनिन्दितम् ॥ स्वरूपो जायते मर्त्यः: सर्वान् कामान् समश्नु तै । कमलास्य ! महाभाग ! नमस्तो च त्रिपुष्कर ! #

हुँ हुँ हौं सरितां नाथ ! पापं मे हर पुष्कर ! ॐ भ्रानेन ज्ञानं कुर्वात्तु भ्रानेनार्यं निवेदयेत् ॥ पुष्करस्य च नैवेद्यं ये कृतिषियामे मम प्रियेः । श्रद्धाविंशदनुर्मोनां तौर्थं वदरिकाश्रमम् ॥

तत् ग॑वाचंयेदेवं नारायणमनामयम् । गोसहस्रफलं प्राप्य ज्ञाताज्यर्चे हरेः दिने ॥

द्वात्रायर्ष्याश्रमे तु यः कुर्यात्त्रोहिप्रवतम् ।

एकैन शतकोटीनां व्रतस्य फलमाप्नुयात् ॥

तत्र लिङ्गं महेशस्य विभाषड्कामिति श्रुतम् ।

प्रासादेन समभ्यर्च्य रुद्रत्वमधिगच्छति ॥

पश्चिमोदावरं तौर्थं ब्रह्माद्यैः सेवन्तं परम् ।

पूजयित्वा तत्र रुद्रं प्रसन्नं परमेश्वरम् ॥

आराधयामास हरं पश्चाचरपरायणाम् ।

पूजयित्वा नमस्कृत्य गोशतानां फलं लभेत् ॥

पुष्करस्य च पूर्वं तु कुमारं नाम वै सरः ।

कुमारतौर्थे यः स्नायाद् गाणपत्यं विन्दति ॥

कुमारतौर्थस्याग्नेये पश्चाग्नघ्नुरायततम् ।

नरमारक्षकं देवी सर्वदेवगणैः हृतम् ।

कुमारेगपुरे वासो विष्णोः प्रियस्थिते रतः ।

ॐ ॐ ॐ ह्रीं हूँ जगदात्म ! पापं हर कुमारक ! ॥

एतैर्नाम्नं कृत्वा सुरेशाघ्रिं निवेदयेत् ।

तत्र देवो महादेवः शापुरित्याभिधीयते ॥

तं दृष्ट्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते तत्रबन्धनात् ।

चम्पकेशस्य धनदे धनुर्द्धि पष्टिमानतः

तद्वनं चम्पकं नाम सिद्धब्रह्मर्षिपरिवन्दितम् ॥

पुष्पिमायतनं विष्णोस्तिष्ठो पुरुपोत्तमः ।

ब्रह्मकूटस्य धनदे शिलापञ्चसमध्यगम् ॥

दुर्गाकूपं महाकूपं सर्वतोदारमेव हि ।

दशाच्चरेऽपि मन्त्रेण नात्वा कामानवामु यात् ॥

दुर्गाकूपे तथाष्टम्यां स्तात्वा काममनु जपन् ।

व्रतं कृत्वा पश्चमं वाथ क्षणाविजयपुष्पकैः ॥

पूजयित्वा परं देवं नरः श्रुतिधरो भवेत् ॥

काकवन्ध्या तु या नारी मृतापत्या च या भवेत्। सापि तत्रतिमाम्रोति भरतृकाले विशेषतः॥ वन्ध्याकै पूजयेतत्र देवीं कामेश्वरीं यदि। विश्वपालने देवेशि! शक्तिं सिञ्चामुपायात्॥ साधयेदौपितान् कामान् तत्र सिद्धिश्व विन्दति॥ कौलखं विष्णुशैलस्थं श्रद्धया परमेश्वरः॥ ईश्वरं पारिजातस्थं कुमारस्थं गणेेश्वरः॥ नोलखेतोऽ्यभूभागे उत्तरे संस्थिताचलः॥ मध्ये विष्णुस्तथा स्वापुरथ धर्मवलस्थथा॥ कामलक्ष शिवा चैव कपोटो मरुताचलः॥ ग्रामध्ये चाचलो देवि! हस्तिकर्णो विकर्णकः॥ ग्रामाचलो दर्शिषे तु मरुवकोडयथ प्रजेश्वरः॥

धुमन्तः कनकशैव वायव्यो नीललोहितः॥ मानशैलः कामाद्ययो वड्वारिन्द्रः शतक्रतुः॥ लोहितः कमलशैव नैऋतं ते निकटं तिसृथा॥ गन्सर्वो लचणशैव पिशाचो विड्नगाचलः॥ पश्विमे ब्रह्मयपस्थं हयमेधो गिरीश्वरः॥

उत्तरे उत्तरशैव तथा चोत्तरपार्श्वकः॥ आदित्यो वायुकोणे तु वायु भूतात्मकस्थथा॥ धनदस्थं महोदरस्थं जनकस्थं नलस्थथा॥ ऐशान्यां मणडलस्थैव श्रृखङ्कान्तः शचनन्द्रकः॥ यमशिववह्निशैव ग्रहस्थैव यथाक्रमात्॥

ततो गच्छेदनोलग्रैलं मध्याख्ये परमेश्वरि !॥ श्रेष्ठस्थाने नयोगेष्टां नृपदेश्यासमायाति वा॥ विष्णुने श्रयनने वाथ रविसंक्रमणे तथा॥ पूर्वेदाश्चियदा गच्छेत् प्राप्तु यादिपुलं धनम्॥

उत्तरे मुक्तिकामस्तु राज्य कामस्तु पश्चिमे ॥

यदा दक्षिणमार्गेण षडरोहस्तौलकूटकम् ।

हतराज्यो भवेद्राजा अन्येषां जायते चय: ॥

ऐशान्ये तु तदा गच्छेत् विपुलां श्रियमा प्रयात् ।

वायव्ये चार्जुनमैचर्यं ये महाभयकारं भवेत् ॥

नीलं दशभुजं शान्तं मणिकुण्डलमणिडतम् ।

नागहारोत्तरीयश्च वृषभस्थं विचिन्तयेत् ॥

पूजयेदक्षिवौजेन नमस्कृत्वा विधानतः ।

मन्त्रे षारोह्येत शैलं ऋष्यमेधफलं लभेत् ॥

पूर्वह्नारे रहस्यैव षडरोहैस्तोलपर्वतम् ।

नीलदैव महावाहो ! धर्मेकामार्थमोक्षद: ॥

षडरोहयामि शिखरं पापं हर प्रसाद मे ।

दुर्गाकूपे तु पूर्वस्थां देवमातृातकेश्वरम् ॥

धनुरक्षयान्तरे देवे ! पूजयेत् केशवादिना ।

तस्य देवस्य यास्ये तु धनुरस्थान्तरे प्रिये ! ॥

गजाकारं ऋक्षावतां पूजयेत् ऋषणायकम् ।

तस्यै पूर्वैव धेनुः सङ्कीतवै (ते) 'चिन्तयामि च' ॥

तं प्रपश्य नरो भक्त्या सर्वान् कामानवाप्नु यात् ।

तस्यांघ्रिपद्मकं यावद् धनुरेव प्रमाणतः ॥

धत्वारिंशदस्तमानं सौभाग्यं नाम वै सर: ।

श्रीडापुष्टिकरीणि सा तु कामाख्याया: सुरेश्वरि ! ॥

शक्रेष्टोपासित: पूर्वं स हि देवै: प्रजापतिः ।

तस्य पश्चिमतोरि च स्ताव वा तत् च मणडलम् ॥

कृत्वा सम्यगविधानाच्च उपवासं समाचरेत् ।

पश्चिमेऽन्यदिने प्राप्ते जले स्ताव वा विधानत: ॥

श्रीडापुष्टिकरीणां गत्वा कामेङ्गीं यस्तु पूजयेत् ।

पितृन् सन्तारयत्याशु देवोलोके प्रमोदते ।

सौभाग्ये सरिदावर्तं विमले मानसप्रिये ।

नमोऽस्तारौ वषट् स्वाहा पापं हर नमोऽस्तु ते ॥

मन्त्रेषु मज्जनं कृत्वा कामिनाध्यों निवेदयेत् ।

ऐशान्ये तस्य कुण्डस्य लोचिल्यो नाम वै सरः ।

भुवेऽत्र स्वात्त्वा देवेभ्यः ! सुच्यते भवबन्धनात् ।

ऋग्नौ कुण्डं कालहस्तं यामलं नाम वै सरः ॥

तत्र स्वात्त्वा च पाशबन्ध रूपवान् जायते भुवि ।

नैर्ऋत्ये पाशकं हस्तं सौभाग्ये परमेऽखरि ! ॥

गड्नासरो विजानीया सर्वतीर्थोऽपि व जलम् ।

कोलाभ्यन्तर्गतं कुण्डं सौभाग्यं परिकौन्तितम् ॥

तिसः कोव्यब्दकोटेश्च दिवि भुवनतरोचके ।

सौभाग्ये तानि सर्वाणि मन्त्रीभूतानि दिवाकरैः ॥

तस्मात् समाचरेत् स्नानं कर्तव्यं मकरे रवौ ।

तुलाविषुवसङ्क्रान्त्यां यस्तु स्नानं समाचरन् ।

श्रभायो लभते भार्या देवोलोके प्रमोदते ।

गोधिकोऽरिरूपेण व्यक्ताव्यक्ताशिलाश च या ।

ज्ञान्ताख्यं विजानीया कुरुङ्कं तस्योपरि प्रिये ! ॥

ज्ञानन्तः पश्चिमे पार्श्वे पूर्वं ऋष्याश्रिला च या ।

वराहं तं विजानीयात् सर्वतीर्थोऽपि व जलम् ॥

श्रभायो लभते भार्या ऋपुत्रः पुत्रवान् भवेत् ।

तुलायां वाथ कन्यायां शुक्लाष्टम्यां विशेषतः ।

स्वात्त्वा संवोच्यये देवोऽग्निष्टोमफलं लभेत् ॥

तर्पयेत् पितृदेवांश्च काम्यान्न्यांश्च तर्पयेत् ।

सर्वतीर्थेषु देवेभ्यः ! न कुुर्यात काम्यतर्पणम् ॥

अक्षिन्न कुण्डे श्राद्धकृत्ये जागृत्ये च प्रयागके ।

वैराग्यसौकृत्ये चैव भागंवै मेधपुष्करे ॥

गन्धाक्ते ब्रह्मसरी दुर्गाकूपे च भावयेत् ।

इष्टप्रदेवतायेच फलं प्राप्नोति मेधार्जितः ॥

तत् फलं प्राप्यते तस्य कुण्डस्यैव प्रदर्शिते ।

कुण्डस्याग्नेयभागी च तुलादूरे व्यवस्थितः ।

कमलालयं शिवं हृद्या मुच्यते भवबन्धनात् ।

स्मरेषा भावयुक्तेन नत्यन्तेन प्रपूजयेत् ॥

नमो नमस्ते देवेश ! मन्त्रवत् स विभूषितः ।

लक्ष्मीकान्त ! नमस्केष्टु सन्नत ! पुरुषोत्तम ॥

देवदानवगन्धर्वादिपदैः पूजितः शुभः ।

नमो वरदलिङ्गाय कमलाय नमो नमः ॥

क्षत्राक्रान्तिं विष्णुरूपं नमस्कृत्वा मम प्रिये ! ।

सुल्वा प्रदर्शितां कला ततो देवोऽयं ब्रजेत् ॥

गला श्रवासनं जक्षा वोचेतारिष्टा श्राद्धरि ! ।

पञ्चास्रतेन तोयेन स्वापयेत् सुरशुभै जले: ॥

मूलमन्त्रे ण तं देवं तेनपात्रे ण मार्जयेत् ।

कामतन्त्रं कुशोत्तेन लिख्ने दश्ने मम प्रिये ! ॥

कामे कामं लिखित्वा तु तत् पूजां समाचरेत् ।

देव्यड्ढे चितके पुष्टिमथौ काङ्क्षे च श्राद्धरि ॥

ऋषभाने च मेधालिङ्गे प्रतिमायां जले तथा ।

यन्ने तन्ने श्रालयामे मेढ़ालङ्का विसर्जयेत् ॥

मेढ़ाहोने मेढ़लत्थ मेढ़ापातकमाप्नु यात् ।

न गृह्णाति च तत्पूजां पदं वश्यो नैं जेत् पुरम् ॥

न च योन्यान्तरगतं ऋषभानस्य च पूर्वतः ।

मेढामेढ़लकं देव्या: संस्थितस्थाने पूजयेत् ॥

सप्ताभि:ौतिधनुर्माणं रक्तोरक्तामिला च या ।

ग्रष्टहस्तं सुपुलकं लिङ्गं' सचार्घसंयुतम्‌ ।

चतुर्हस्तसमं चैवं पश्चिमे योनिमपंडलम्‌ ।

बहुमाल्यमितैश्वैवं प्रस्तारे हादशाङ्गुलम्‌ ॥

ग्रापातालं जलं तत्र योनिमध्ये प्रतिष्ठितम्‌ ।

उवंघ्रौ यमुना धारा कावेरी च सरस्वती ॥

ब्रह्माकुण्डे समुदूतं मणिकूटे च निर्मलम्‌ ।

यत्र नास्त्यत्न सन्देहो यो विष्णुं' पूजयेद् ऋषिदा ॥

प्राविल्वा मण्डलं देव्या व्यतां ब्रह्मणः प्रिये ! ।

मासव्रयाधके षष्टिवर्षे शुष्कवला भवेत्‌ ॥

निमासं विदिं यावत्‌ शुष्कमासे तु विक्लवंरम्‌ ।

यदा कुल्ये शुष्कधारा बाध्ये विप्रपूजमाद्रियेत्‌ ॥

वर्षे वर्षे यदा शुष्काधारा भवति गर्जति ! ।

वाघ्रे भवति दुर्भिक्षं तत्‌ काश्मिन् संशयः ॥

गर्भे शुष्के स्वामिहा च सर्वशुष्के च संस्मृतं ।

हतराज्यो भवेद्राजा परराष्ट्रसमागमः ॥

एवमेव भवेद्‌दोषस्तत्र शान्तिं समाचरेत्‌ ।

लचदयं जुड्ययाच्च करवीरं छत्रान्चितम्‌ ॥

पद्मजं वाथवा रत्नं पायसं वाथ श्रोफलम्‌ ।

त्रिमध्वाज्ञेन देवेशि ! गोधामौसेन वा सुधीः !

ध्वाकेरा मधु मांसस्थ त्रिमधु परिकोचिंतम्‌ ।

ग्रावर्त्तितेन चोरेगा मात्रयुत्तो न होमयेत्‌ ॥

ग्रनन्तस्य च पाश्वस्थे ग्राप्ति नाम क्षिता नदी ।

तत्पार्श्वे च या धारा वरुणा नाम सा नदी ॥

तस्या: स्वच्छोदकं पौवा न भूयो जायते कचित्‌ ।

सिद्धेश्वरं कोटिलिङ्गं' ह्रेकं मुक्तिमपंडलम्‌ ॥

ह्रेयं धारा ग्रमौचेतं देव्या ग्रनत्तरङ्गं सुतम्‌ ।

लिपिष्वां पूजयेदेवों पुस्तके प्रतिमासु च ।

ऋग्विले पादुके चैत्रे खड्गे वज्रे जलेषु च ।

तीर्थेत्थं चैव गङ्गायां सागरे तीर्थसङ्गमे ॥

प्रतिपौठे विल्वमूले विल्वमुखे च गङ्गारि ! ।

यत्र कालाशिला चैव पौठं तत्रापिपूरकम् ॥

अन्नतृप्तं हि महापोठं मातृपोठं तदुच्यते ।

शिलायां पर्वतस्याग्रे तथा पर्वतगङ्गरे ॥

देवों सम्पूजयेत्नित्यं भक्तियुक्तः समाहितः ।

वाराणस्यां यथा पूजा सम्पूर्णफलदायिनी ॥

तत्स्थु दिगुप्सा प्रोक्ता पुरुषोत्तमसन्निधौ ।

सर्वचेतेषु तौर्थेषु पूजा कालाशिलासमा ॥

कौमारेष्टगुणा प्रोक्ता चौहारे चैव तत्समा ।

आार्यावर्त्ते मध्यदेशे ब्रह्मावत्तं तथैव च ॥

मातृपूर्णवत् फलदात्री सौगण्डे च महेश्वरि ! ।

तत्सतुर्गुणा प्रोक्ता ऋषभ्ये चाश्रमेधिका ॥

तस्माज्जङ्गं यथा प्रोक्ता जलपोऽरस्य सन्निधौ ।

विराजते यत्न योनौ ततो दशगुणा स्मृता ॥

तत्स्वतर्गुणा प्रोक्ता एकाम्रे परमेश्वरि ।

तस्मृतं सतगुणं भद्रे ! मणिकूटे महेश्वरि ! ।

तस्माद्गुणश्चैव मातृगैले महेश्वरि ! ।

ततो दशगुणा प्रोक्ता ऋषभतौर्थे जले स्थले ॥

तत्समा कामरूपे च सर्वत्रैव जले स्थले ।

सर्वश्रेष्ठा यथा विष्णु लक्ष्मीः सर्वोत्कमा यथा ।

देवौपूजा तथा यस्ता कामरूपे मम प्रिये ! ॥

देवौचेतौ कामरूपं विद्धातेडन्यत्र तत्समम् ।

अन्यत्र विरला देवी कामरूपे नृहे नृहे ॥

कामाख्यायां महामायापूजां यः सतवान् सकृत् ।

स चेद् लभते कामान् परत्र शिवरूपताम् ॥

मे तस्य सदृशो नान्यत्तु कर्तुं किंशुने विद्यते ।

वाञ्छितार्थसमायेहं चिरायुरभिजायते ॥

स्नानकालेsर्द्धरात्रौ च महापूजावसानके ।

न सृजेतु महामायां न गच्छेत् सिदिमानसः ॥

महाष्टम्यां निशाभागे तथा चैव दिनक्षये ।

युगादौ कार्तिके मासि कौमारै नं विलोकयेत् ॥

राजानं वाञ्छयेद्यस्तु शूद्रो रुपाद्य एव च ।

विधवा ब्राझणायो या च सदा स्नानेन वाञ्छयेत् ॥

ज्ञानकाले च मध्याह्ने निर्माल्यस्य विसर्जने ।

न स्तो देवीं सृजेज्जातु युयतौ च विशेषतः ॥

पौषाष्टम्यां तथा भद्रे ! नवम्यायां जयोदयोम् ।

नितदिनं कर्कटस्यादौ न व्रजेत् पार्वतीगृहम् ॥

सपत्ना ददाति श्रापंस्तथा दृष्टा चायुर्झयो भवेत् ।

द्विजितेनैव भावेन न चैवादौचितेन च ॥

रक्ताक्षरधरो भूत्या रक्तचन्दनभूषितः ।

नागजे स्त्रलकं कुुर्यान् मुद्रवर्मेण संविशेत् ॥

दौयते ज्ञानमस्त्र्येन छीयते पाशवन्धनम् ।

ततो दौचिति देवेशि ! कथिता तत्चिन्तकैः ॥

मनसा कर्मणा वाचा यत् पापं समुपार्जितम् ।

तेषां विशेषकर्षौ परमज्ञानदा यतः ॥

तमालदौचिते लोकेsस्मिन् गौयते शास्त्रकोविदैः ।

विज्ञानफलदा सैव द्वितोया लयकारिषु ॥

हतौया मुक्तिदा चैव तत्त्वाधीचेति गौयते ।

निगालक्बा निवेशाता दौचामिम्निविधानत' ।।

नित्ये नैमित्तिके काम्ये यस्तु स्वादधिकारिता । सा धारा सा हि विश्रेया मुक्तिदा तु निराश्रया ॥ दीक्षा फलवती तत्र ऋणडमरडलपर्वणि ।

मनोव्यापारमात्रे ऽपि निर्हेत्थी सम्पता तथा । प्राप्नोति सत्पुरुष्य कुण्डस्य वामनस्य च ॥ कुनखो ऽव्यवदातस्याधिकारः सङ्जितस्तथा । आचार्योऽपि हि देवेऽत्र ! एवमेव विसर्जयेत् ॥

समूर्त्तिंश कुलोनस्य ज्ञानाचारगुणान्वितः । तेन देया च दीक्षा स्यात् समायाचारवित्तथा ॥ पित्रोः शासनं न गृह्णीयात् मातामहश्व च ।

स्वप्रलब्धधा स्वोदत्तं संस्कारेषैव श्रुध्यति ॥ स्वप्रलब्धे च कलसे गुरोः प्राणं निवेशयेत् । वटपत्रे कुरुम्बेन लिखित्वा यङ्क्ष्यं तथा ॥

ततः श्रुतिमवाप्रोति ज्ञानयथा विफलं भवेत् ॥ सूर्यने विषुवे चैव ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । रवेः संक्रान्तिदिवसे युगाद्यायां सुरेश्वर ! ॥

मन्वन्तरासु तिथिषु चतुर्दश्यष्टमीषु च । महापूजादिने वापि श्रिष्यशुद्धिदिने ऽपि वा ॥ गृह्लीयात् प्रयतो भूत्वा भक्तितत्परमानसः । देवपूजाविधौ यस्तु मनुष्यो भक्तितत्परः ॥

स एवं दीक्ष्यो नान्यस्तु सर्वशास्त्रार्थतत्परः । चैत्रे दुᳫखाय दीक्षां स्वादृ वैशाखे सर्वसिद्धिदा ॥ ज्येष्ठे मृत्युप्रदा सा स्वाद् आषाढे बहुवत्सका । श्रावये बहुदानिः स्वाद् भाद्रे च दुᳫखदा मता ॥

श्राश्विने सर्वसिद्धै सा कार्तिंके ज्ञानहषिदा । शुभक्षनमागंशोर्षि च पौषे ज्ञानविनाशिनी ॥

१६

माचे च मेधाहदि: स्यात् फाल्गुने सर्वंगस्नात् ।

गृह्णीये च मद्यांतौर्धे' नास्ति कालस्य निश्चय: ॥

गयायां भास्करे'ने विरजे चन्द्रपर्वते ।

कोटितीर्थे च च मतङ्गे च तथा कन्याग्रमेषु च ॥

न गृहीयात्ततो दौचित्यं तौर्यंत्रखेते'पि पार्वति ।

कर्त्तव्यं दौचितेनैव शिष्यैर्गुरो: श्रासनमुत्तमम् ॥

देवता हृदये यत् स्यात् स्वादृ गुरुपूजापरायण: ।

पुरश्चरणचारो स्वादृ विशिष्टात्मा जितेन्द्रिय: ॥

मन्त्राणामपुराणानि भारतोष गयादिषु ।

प्राप्तमित्ये वमानोडपि गुरुभ्यां जाप्यतं सदा ॥

न स्त्रीहिंसा प्रकर्त्तव्या शिष्यैषैव महेश्वari ! ।

सयं चक्रवाकाक्षौ क्रौंचं पारावतं तथा ॥

नोलङ्घेलादि'घैलादि'षु सदा तस्य प्रियो भवेत् ।

इत्येवं दौचितेनैव कर्त्तव्यं दिवसं तथा ॥

रात्रौ भुक्ता तथा यत्नाद् ध्यात्वा सम्पूजयेद्बुध: ।

तस्यापि पूर्वंदिवसं हविष्यं' वा निरामिषम् ॥

भुक्ता परिमितं दिवसे हविष्यन्न समाचरेत् ।

चक्रं' स्वप्निल्वा भागार्शं दैवताये निवेदयेत् ॥

तदर्थं गुरवे दद्यात् पूजान्तु स्वयमेव हि ।

भुक्ता च गुरुभि: सार्धं सर्वदौचित्यकार्मभि: विधि: ॥

मन्त्र' दत्त्वा गुरुरेव उपवासौ यदा भवेत् ।

मोहाम्भकारनरकं कामी भवति नान्यथा ॥

दौचित्यं कृत्वा यदा मन्त्रो उपवासं चरेद्यदि ।

तस्य देव: सदा कष्टं याति दच्वा ब्रजेत् पुरम् ॥

इति योगिनीतन्त्रे सर्वतन्त्रोत्तमे द्वात्रिंशतिसाह्न्यां

दौचित्यभागे षष्ठ: पटल: ॥

सस्समः पटलः ।

अथ सस्समः पटलः ।

श्री भगवानुवाच । शिष्यैने निजेने देशे निगूढे शुभमकुर्वे ।

पुष्पप्राकारमडौके गत्वपुष्पादिवासिते ।

हतौयवर्जिंते देशे पशुष्टिहिंसिवर्जिंते ।

फलिकादौ ततो मन्त्रो मन्त्रौ तनु समुंदरेत् ।

विना मन्त्रमुद्रां खलपात्रफलेन मतं ।

यत्नेन समुंदरेभन् ताम्बूलं वा प्रपूरीतं ।

न भूमौ विलिखेन्मन् न तथा पुस्तके लिखेत् ।

न भूमौ पुस्तकं स्थाप्यं नोढरे डाकिनीं ततः ।

भूकम्पे ग्रहणे चैव श्वश्वारं वाथ पुस्तकं ।

भूमौ तिष्ठति देवेश ! जन्मजन्मनि मूर्खता ।

तदा भवति देवेशि ! तस्मात्तं परिवर्जयेत् ।

वंघ्रे नैवोक्षिखेदर्षिं तस्थ हानि भवेदृधुवं ।

ताम्रसूच्या हि विभवो जायते न चयो भवेत् ।

महानक्षत्रदेवस्य मत्स्याङ्कस्य शिलाकथा ।

ऋषिनालस्य सूच्या चा मतिरद्विष जायते ।

तथा श्रमिनमये देवी ! पुत्रपौत्रधनागमः ।

कौघ्रेश विपुला लदौः कांश्चेन मरशं भवेत् ।

म्रष्टाळुप्रमाषेन द्रघाफुलमथापि वा ।

चतुरङ्गलसूच्या का यो लिखेत् प्रशस्तकं शुभे ! ।

तत्तद्बरसंख्यानां खव्यायु यांति वै दिने ।

मानं वच्ये पुस्तकस्य गृह्ण देव ! समासतः ।

मासेनापि फलं विद्यादमाने श्री हंता भवेत् ।

इस्तमातवमुष्टिमातवमावाह्नाद्रघाफुबं ।

द्रघाफुलं तथाष्टे च ऋतौ होनं न कारयेत् ।

वेधनयं सृष्टिहस्ते वाद्यमान्रे चिरन्तनम्।

सम्भागे महेशानि ! हस्तादौ रुपवन्धकम् ॥

ब्रह्माण्डं परिलिख्य मध्ये बेधं न कारयेत्।

प्रादेशादौ भवेद्राजा इड्रुङ्ख ले वा समाचरेत् ॥

पुस्तकस्य च श्रादान्ते यस्तु वेधं प्रकल्पयेत्।

भार्योंहस्ति भवेद्राश्रु धानानां वा चयो भवेत् ॥

भूर्जे वा तेजपते वा तथा वा तालपत्रके।

विना गुरुच देवेग्रि ! पुस्तकं कारयेत् प्रिये ! ॥

सम्भवे स्वर्णपात्रे च ताम्रपात्रे च शस्यते !।

ग्रन्ये वेधतत्त्वाच देवी ! तथा केतकपत्रके ॥

रक्ताम्रपात्रे रोप्ये वा वटपत्रे वरानने !।

ग्रन्यपते वसुदाने लिखिता यः समभ्यसेत् ॥

स दुर्गातिमवाम्रोति धनहानि भवेद्‌ब्रुवम्।

देवस्य लिखनं कत्वा यः पठेङ्‌ ब्रह्माद्रा भवेत् ॥

पुस्तकं वा गृहे स्थाप्य वच्चपातो भवेद्‌ब्रुवम्।

द्रघरम्भे भवेत् पीडा वर्त्तनं शुभदं भवेत् ॥

चतुष्कोषे विश्रवस्तु विकोषे मरिषं भवेत्।

सत्येष्टद्ररे स्थितः शम्भुः घूलपाशिस्खिललोचनः ॥

प्रजार्पतिद्विपरे च वेतायां सूर्ये एव च।

कृते युगे पिनाकी च कलौ लिप्यचरे हरिः ॥

श्रारम्भे च समासौ च लिखितं प्रतिपूजयेत्।

हरिश्र गद्यपद्याभ्यांवैक्श्लेष सुमनोहरैः ॥

यावद्‌द्रतसखानां प्रतिपातने च शस्यति !।

भवेद्यु गसहस्राणि स्वर्गलोके वसेद्‌ धिरम् ॥

वेतनस्येन गृहीयात् लिखित्वा पुस्तकस्य च।

यावद्‌द्ररसंख्यानां तावच्च नरके वसेत् ॥

षड्जनादितिमारूढो वामनेत्रेन्दुसंयुतम्।

महावीजं विजानीया तं स जपेत् मुक्तिमाप्तु यात्॥

प्रणवे प्रणवं वश्ये वशङ्क्ते च ठदयम्।

स्वयं वज्रेष्टु स्वरान्ते च नतिस्थैव हृदातिमिकाम्॥

ग्राद्यमेवग्रहस्थस्य प्रार्च्व सर्घमन्वके।

ग्रादान्बार्षसङ्खस्थ ग्रातमन्नाविह्हदये॥

मन्त्रविद्याविभागे तु विविधं जायते प्रिये!

मन्त्रा: पुं देवता: प्रोक्ता विद्या स्वोदेवता स्मृता॥

पुंमन्त्रा हि फड़न्तका: खु वि ठान्तका: खु: ख्रिया:मता:।

नपुंसका नमोऽन्ता: सुर्मनवश त्रिधा मता:॥

एतच्कू न्या भवेद्विद्या महाग्रष्येन कौतिंता।

परमेष्ठी ऋषिमच्छन्दो गायत्रा: समुदाहृतम्॥

देवता त्रिपुराख्याता सर्वैर्य विनियोजयेत्।

विधिना स्थापयेद्ह वीं वारिशा प्रथमं प्रिये!

मुखप्राणालनं कृत्वा पुन: ज्ञानं समाचरेत्।

दिनहयान्तरे देवी! उत्थायाष्टदिनान्तरे॥

तैलेनोदर्त्तनं कुुर्यात् कषायेणातिरुच्ययेत्।

पज्जान्ते चैव मासान्ते महाज्ञानं समाचरेत्॥

मूलवौजेन देवेशि! द्वयमन्नेष वा प्रिये!

वैदिकेनाथ मन्त्रेश मानया वा समाचरेत्॥

कलसै: स्थापयेत् पद्यादर्शं ज्ञानमनन्तरम्।

ऋष्यं ज्ञानं तत: कृत्वा पुन: ज्ञानं करोति च॥

देवौलोकच्युति भवति धनज्ञानिष जायते।

वारिशा प्रथमं ज्ञानं चोरेप तदनन्तरम्॥

इभा छतं पिटङ्डयं श्रकिराक्ष गुड़' मधु।

तिलच्छोरं दधितिलं मधुचोरेण स्थापयेत्॥

उष्णोदकं फलसिद्धैव तथा चैव कुषोदकम् ।

गन्धोदक्च्च रडानामुदकं पुष्पतौयकम् ॥

विश्वोदकं सपत्रं रक्तपुष्पोदकं तथा ।

स्वर्णग्रद्धोदक्च्चैव ताम्राधारम नन्तरम् ॥

घटोतकं कुष्ठैचैव शृङ्गं ज्ञानं समाचरेत् ।

पञ्चगव्येन यो देविं तथा दुग्धकुषोदकैः ॥

स्वापयेदिविधैर्मन्त्रैर्नैवेच्छास्नानं हि तत् स्मृतम् ।

कपिलापच्चगव्येन तथा चौरयुतेन च ॥

ज्ञानं भक्तियुतं प्रोक्तं तथा श्वरसेन च ।

चोरेपु स्वापयेत् यस्तु शड्काभक्तिसमन्वितः ॥

कामाख्यां विविधैरेव ! इन्द्रलोके महीयते ।

छ्याताभ्यड्डेन देवास्सछतेन विधिवत् प्रिये ! ॥

दश पूर्वान् दश परान् स्वात्मानश्च विशेषतः ।

भवार्णवात् समुद्रुत्य दुर्गालोके महीयते ॥

स्वापयेदिविधिधवद् यस्तु दक्षा दूरवर्त्तिन च ।

राजतेन विशानेन शिवलोके महीयते ॥

कामाख्यां स्वापयेद् यस्तु नवनेच्चुरसेन च ।

गरुड़ेन विमानेन विष्णुना सह मोदते ॥

स्वापयित्वा नरो दुर्गां गन्धचन्दनवारिणा ।

चन्द्रांशुनिमर्लतः श्रीमान् चन्द्रलोके महीयते ॥

सुगन्धपुष्पतोयेन स्वापयित्वा नरः कृचित् ।

नागलोकं समासाद्य क्रोडते सह पन्नगैः ॥

स्वापयित्वा तु कामेश्वों शक्त्या हैमवतीशा ।

सौवर्णयानमारूढो मोदते वसुभिः सह ॥

द्रोपपन्न-विल्वपत्र-करवीरोत्पलानि च ।

ज्ञानकाले प्रयोज्यानि देवौप्रोत्करार्पिष च ॥

ससमः पटलः ।

एषामेकतस्ं नानं कला वै षड्यायान्वितः ।

भगवत्यै नमो भत्या विष्णुलोके मचौयते ॥

स्वापयेदूयस्तु वै देवों नरः कर्पूरवारिणा ।

स गच्छति परं स्थानं यत् कामेश्वरी स्थिता ॥

पितृतृप्तिदिश् यो देवों चौरेष्टे मधुनाथवा ।

स्वापयेदिधिवडह्या तस्य पुष्टिफलं भृशु ॥

ढसा भवन्ति पितरस्तस्य वर्षेष्टदयम् ।

पश्वादितस्य प्रलयेकं फलानाश्च प्रातं मृतम् ॥

शतच्छ वारिकुभानां महानाने नियोजयेत् ।

स्वपां कुंभशतेनैव तैलस्यापि निभिः पलैः ॥

महिष्ठन्तु महानानमेवमाढ्य मंनोषिषः ।

मध्यमन्तु तदडेन स्थानं विधीयते ॥

तदडेन्तु कनिष्ठं स्यात्ततो हीनं न कारयेत् ।

एवं यः कारयेत् स्थानं नरः कश्वित् कदाचन ॥

समजनककतात् पापात् तत्क्षणादेव होयते ।

श्रायुरबलं यशो वर्चः सौभाग्यं पुष्टिरेव च ॥

स्वापयिल्वा तु कामाभ्यां लभते नात्र संशयः ।

एवं यस्तु महानानं करोति भक्तिमान्नरः ॥

शरौरारोग्यमायुष्यं प्राप्नोति श्रियमुत्तमाम् ।

दशतो लिकमानेन्त द्रव्याणाश्च प्रयत्कृ पृथक् ॥

चतुस्स्तो लिकया वाथ हीने स्वाने विधौयते ।

ष्टाढुलं मुखं तस्य एकविंशाढुलोदरम् ॥

भ्रातृदिनावसुक्षयं मुखशुलं तदुच्यते ।

गवाच्चमातवे यतैषा सूयेरशिमस्तु लेखिका ॥

लेखिकाष्टौ भवेद्यूलो धूलिरटौ च सर्षपः ।

सर्षपाष्टां चतुष्केण रत्तिकेल्यभिधीयते ॥

रत्तिकानां विश्रकनु पादकं परिकौर्त्तितम् । तोलिका च चतुष्पादैश्वर्यतस्तोलैः प्रसिद्धितः ॥

प्रसिद्धतौ हि कर्षकश्च हि कर्षे तु पलं भवेत् । पलाष्टकं भवेम्माष्टिकं मुक्त्वा गुडकं मतम् ॥

एवं स्नानं ततः कला गालं सम्भार्ज्जयेत् सुधौः । चन्दनेन सुगन्धेन कारयेत्सिलकं सुधौः ॥

कटिसूत्रश्च वक्षस्थ यज्ञसूत्रं निवेदयेत् । मयूरापिच्छसदृशाभां क्लिधचारुसुकेशिकाम् ॥

महतों रक्ताविम्बौष्ठीं रक्तनेत्रां सुरवक्विताम् । यच्च वै लोहतं चार्या सुरक्तकज्जलप्रभम् ॥

तिपुरेशि ! समाख्यातं त्रैलोक्यनिलयं परम् । स्मर्त्तिकाया महेशानि ! लड्मौकामो विभावयेत् ॥

करालं यत्न वै वक्त्रं कृष्णं दन्तैः शुचोचरम् । कामाख्ये ति च विख्यातं दिव्यदंष्ट्रासमन्वितम् ॥

सर्वसिद्धिप्रदश्चैव सर्वार्थस्य च साधकम् । देवस्तु दन्तिगणैः पोतवक्त्रेन निलीयते ॥

कौवेरोऽनिलयं यच्च बदनं श्यामलं शिवम् । अतवोताढ्यविग्रेयमखिलं भुवनेश्वरी ! ॥

अव्यक्तं हृचिरं दिव्यं कुञ्जिकावदनोत्तमम् । नरकेन्द्रेण सम्भक्तं ध्येयं विजयकार्ढिभिः ॥

स्फुटस्फटिकसद्रागं सर्वरत्नसमन्वितम् । सर्वज्ञानमयं त्वेयं कालवागीश्वरीमुखम् ॥

सदा रक्तेन रक्तेन निपीतं मधुसदृश्यम् ॥

ईशानं बदनं देव्या भिन्न्यं सर्वज्ञतार्थिभिः । सूर्यकोटिसहस्राणां यत्कान्तामूर्ज्जं प्रिये ! ॥

पौठकामेश्वरि तद्वन् विद्धेयं परमं महत् ।

पारं ज्योतिमुखं भद्रे ! नरकेग्रेन चुम्बितम्।

भवपाशविनाशाय केवलं तद्वि भावयेत् ।

त्रिपुरा देवता चास्य कामाख्यास्य गणा भिवके ! ।

एता मंडलसंस्थाश्च देव्यः प्रीत्तिसमन्विता: ॥

सिंहचर्मोत्तरासङ्घा कामाख्या विपुलोदरा ।

वैयाघ्रचर्मवसना सर्वसिद्धिप्रदा शुभा ॥

परमानन्दसभूता साद्रहासा महोत्सवा ।

सुनन्दा लोचनप्रौता व्यक्ताष्टादशलোচना ॥

चारुमाषिक्यसम्पूर्णकुण्डलललिताम्भोजिता ।

भयङ्करी महेशानि वीरेशी सर्वार्थदायिनोम् ॥

मुकुटकोटिसम्भ्रांशुकमलज्योतिरन्विता ।

नानासङ्गशाकोष्ठकटभूषणपदाधरिषो ॥

सृणालकोमलै: स्रिग्धा युक्ता बाणाद्रिभाइभिः ।

अस्थिरतांचिंतैदिव्यै: पञ्चाक्षदमनालिभिः ॥

कर्तृगैरवदभोलिसद्वचक्रांशुभाखरै: ।

षडभिमुखि नाडीमिर्भूचे दिग्वार्कभिः स्फुरैः ॥

कोदण्डमुष्टिडखट्वाङ्कुशालनालनौरजम् ।

कपालं पुस्तिकां घण्टां मुण्डमालानिवौतिनौ ॥

तुलाकोटिपराक्रान्ता पादपद्मचयाश्रिता ।

सिंहासनोद्धसंस्था घवासनकृताश्रया ॥

मणिप्रभाविधानेन श्रिवेन परमेष्टिना ।

नरकेग्रेन संसृष्टा कामाख्या परमेश्वरी ॥

एवं ध्यानं नसेहुं च ! माढंको परमेश्वरौम् ।

स्वनामग्रहणच्चवं श्रीकरहन्यासपूर्वकम् ॥

कालान्यासं पौठन्यासं मन्त्रन्यासं समाचरेत् ।

दशधा यन्त्रं संस्थाप्य संस्कृत्य च यथाविधि ॥

प्रच्तान् विकिरेतत्र पौठपूजां समाचरेत्। पूर्वोदिक्रमयोगेन गणेशप्रसृद् गणाधिपम् ॥

गणनाथं गणक्रोडं गदौ स्वप्राश्रयो मनुः । मत्तनरेशं दिगेशं तारयुक्तेन चार्चयेत् ॥

क्रौडामरो ददिशे तु मद्दरं वामनेबकम् । रक्षविन्दुसमायुक्तो लोहजडान्तु पश्िमे ॥

नारासिंहेन कीजेन छेत्रेशं परिपूजयेत् । उत्तरे भूतनाथश्व मन्दरेश समन्वितम् ॥

गौरौपुत्नश्व वटुकं तथा समयपुञ्जकम् । ज्ञानपुञ्जं समयपुञ्जं पूर्वोदिशु यथाक्रमात् ॥

हंसेत्यननेन मत्त्रेण ध्यात्वा रक्तेन चार्चयेत् ॥ ग्रामिकानां द्वारपालं तथा विन्दुकला परा ।

नित्यतिथ्य कला पश्चात प्रतिष्ठा च कला ततः । मायावोजेन पूर्वादि तत् वै हेतुकादिकम् ॥

हेतुकं त्रिपुरश्रेष्ठ भ्रमिनिवेतालकं तथा । वाध्यवादिपरिजप्येह कालज्ञेय करालकम् ॥

एकपादं तथा भूमं चतुर्यां गगनो मनुः । भसितार्कादयश्वैव ब्रान्तप्रादिसिद्धिसंयुताः ॥

चर्चिकं दशकं पूज्यात् घटकोषेषु भगादितः । घटकोषाग्रे च मदनं रतिपुञ्जी स्वपाश्र्वयोः ॥

पश्चवाणांस्थथा चाग्रे प्रहांषैव तु दिक्पतोन् । आसनं पूजयित्वा च उपर्युपरिभावतः ॥

ध्यात्वा चारोपयेद्धोमिं मत्त्रमुदाश्ररन्त । एषोऽत्रि परमेशानि ! सविध्यमिश्र मगलले ॥

कुरुद्र जगतां मातः ! संसारार्णवतारिणि ! । महापद्मवनान्तस्थे ! कारणानन्दविग्रहे ! ॥

सममः पटलः ।

शब्दब्रह्ममये ! स्वच्छे ! कामेश्वरि ! प्रसौद मे । कामेश्वावाहनं कुय्यादिति मत्तो यथा श्राद्धरि ! ॥ नमो भवाय सर्वीय रुद्राय वरदाय च । पशूनां पतये चैव सर्वानन्दात्मकने सदा ॥

विजटाय विश्वौर्षाय मदाय विघूलधारिणे । विनेतवाय विकालाय त्रिपुरघ्नाय वै नमः ॥ नमयघडाय मुग्घाय विधदघडघराय च । लोहिताय च धूम्राय नीलकण्ठाय वै नमः ॥

नर्मास्पुररूपाय विरूपाय नमो नमः । मूत्याय मूत्यपतये मृडान्ताय वै नमः ॥ तस्मादरुप्योत्तरतो नातिदूरे व्यवस्थितः । सर्वं श्वेतं ऋषभावर्णं गोधिकायाः शिल्ना यत; ॥

पश्चिमे मे शिवस्तस्य पूर्वपुर्वं विजानौहि । गयातोर्थस्य उदरे उत्तरे परिकौर्तितम् ॥ चतुर्वंगप्रमाेण श्रेष्ठे चैव गराशिर: । श्रेष्ठपार्श्व रामगया रामपिण्डनु दृश्यते ॥

पुच्छे तु मानसंतोयं द्रश्यते तु महानदी । तत्र स्नानं प्रकुर्वीत विधिपूर्वेण कर्मणा ॥ तस्योत्तरे इडपुण्ययुगसैवान्तरे प्रिये ! । तीर्थे प्रे तशिलाख्यस्य श्राद्धो स्वगं नयेत पितृन् ॥

महानद्यां कते श्राद्धे श्राद्धय फलमाप्नु यात् । तथाच्यवटे श्राद्धे ब्रह्मलोकं नयेत पितृन् ॥ गयातोर्थे नरः श्राद्धा सर्वपापैः प्रमुच्यते ।

श्राद्धयोने ! महेशान ! गयायान्तु तिलैर्विना ॥ पिण्डनिवैपणं श्रेष्ठमपि कुय्याद्च मानवः । पश्चिमे वासुदेवस्य धृतराष्टादघान्तरे ॥

दीर्घाकारं पश्चकोषमुत्तयं सुनिसंस्कृतम् ।

उत्तरे माने स्वाधो न भूयो जायते नरः ॥

दक्षिणे कोटिलिङ्गस्य चतुष्कोषपद्म गृहः शिवः ।

दक्षिणं मानसं तत्र सर्वपापप्रणाशनम् ॥

दक्षिणे माने स्वाधो ब्रह्मलोकं नयेत् पितृन् ।

महानुभावं कते स्वाधो ब्रह्मलोकं नयेत् पितृन् ॥

स्वाधो रामकृते देवी ब्रह्मलोकं नयेत् पितृन् ।

गयाशिरे विष्णुदानात् गयापुच्छे तथोत्तरे ॥

त्रिदिनं पातयेत् पिण्डं कुलधैव समुद्धरेत् ।

काङ्क्षन्ति पितरः पुत्रान् नरकोद्धारयोरिवः ॥

गयां गच्छति यः कश्चित् सोऽपमानं सन्तारयिष्यति ।

पश्चिमे कामनाथस्य समपधनान्तरे स्थिता ॥

ददृक्ष दौर्घंश्वर्री देवों सर्वकामफलप्रदाम् ।

षष्टिवर्षसहस्राधिं देववधूर्वि मोदते ॥

मायावौजे देवेशि ! षष्टिस्मां प्रतिपूजयेत् ।

सर्वविद्यामवाप्नोति राधौनामघणौर्भवेत् ॥

कल्पवृक्षं ततो गत्वा तिन्तिडीकौसंघटकं तरुम् ।

प्रदक्षिणावयं कृत्वा मन्त्रे शान्तेन पूजयेत् ॥

ॐ नमो व्याकुरूपाय सर्वदेवस्तुताय च ।

शिवाधिष्ठानरूपाय तिन्तिडीहव्चरूहपिषे ॥

प्रहस्तः सर्वमन्नेषु काये मोक्षे च दक्षिणे ।

वामहस्तस्य संस्कृते मालाया ग्रहणो तथा ॥

भूगतस्य परेः सृष्टिस्थितौ संवत्सरान्तरे ।

संस्कुर्यात् मालिकां देवि ! तामपातवे निधेशयेत् ॥

गयचक्रा प्रथमं प्रोच्य पञ्चगव्यैरन्तरम् ।

प्रयात्तेनैव मुक्तो हि सिद्धै नम इत्युत ॥

गन्धोदकैः तत्प्रसूतं गन्धपुष्पैः पृथग्विधैः । कुब्जादयेषु संस्कृत्य रक्तपुष्पैः प्रपूजयेत् ॥

यवचौरादिं दत्वा देवप्रायां निवेशयेत् । तदाकारौ सृजेमालामन्तरौचेषु विन्यसेत् ॥

शान्तीय रत्नौ पौठे च स्थापयेत्मालिकां ततः । गन्धचन्दनकं दत्वा तूर्यांश्चततानि च ॥

पुनर्देवस्य पौठे च तद्रत्नौ च निवेशयेत् । रक्तं साट्टककैव श्रृणुतं नियुतं तथा ॥

लक्षचैव तथा कोटिं जपहोमस्य मानकम् । प्रतिमाने चाष्टहस्तं सर्वोपचारैषि पूजयेत् ॥

अथवा चाष्टभिर्वीजैस्तत्रार्घ्यं योजयेत् । माले ! माले ! महाराले ! सर्वैचैव स्वरार्पिताः ! ॥

चतुर्वर्गेस्वयं न्यस्तंस्तन्माले ! सिसिदा भव । पुष्करो सखिवोज' लं सूच्म' सूच्मान्वितं तथा ॥

ग्राकाराश्रश्रिसंयुक्तं मेधैः हृदयसंज्ञकम् । एष पञ्चात्मक्रो मन्त्रो मालाया: परिकोर्तितः ॥

ग्रहेषु स्थापने चैव पूजने विनियोजयेत् । जपादौ शिवं विन्यस्य जपान्ते तु स्तुतिं पठेत् ॥

बलिदानं ततः कुर्यात् दद्यादिभवमातृभ्यः । अन्वीलोर्माविलोमेन मूलमन्त्रैः पूजयेत् ॥

शम्खे ! शम्भिके ! शम्भे ! तथा पौौराणिकेन च । जयकामेति ! चामुण्डे ! जय भूतापहारिणि ! ॥

जय सर्वगते ! देवी ! कामेश्वरी ! नमोडस्तु ते । विश्वमूर्ते ! शुभे ! शुद्धे ! विरूपाक्षि ! त्रिलोचने ! ॥

भौमरूपे ! शिवे ! शविे ! विद्ये ! कामेश्वरी ! नमोडस्तु ते ॥ मालाजये ! जये ! जभ्रे ! भूतान्ति ! नुथितेऽक्षये !!

१७

महामाये ! महेयानि ! कामेश्वरि ! नमोडस्तु ते ॥

भौमाद्भि ! भौमेन्द्रे ! देहि ! सर्वभूतनायक्श्वरि ! ।

करालि ! विकरालि ! च कामेश्वारि ! नमोडस्तु ते ॥

कालि ! कारालि ! विक्रान्ते ! कामेश्वारि ! हरप्रिये ! ॥

सर्वशस्त्रभूते ! देहि ! कामेश्वारि ! नमोडस्तु ते ॥

कामरूपप्रदौपे च नोलकूटरनिवासिनो ।

निशुभशुभ्रमथनि ! कामेश्वारि ! नमोडस्तु ते॥

कामाख्ये ! कामरूपस्थे ! कामेश्वारि ! हरप्रिये ! ।

कामिनि ! देहि मे नित्यं कामेश्वारि ! नमोडस्तु ते ॥

विधिरासवपानैक्याक्षो ! त्रिभुवनेश्वारि ! ।

महिषासुरबन्धे देहि ! कामेश्वारि ! नमोडस्तु ते ॥

कागतुष्टे ! महाभौमे ! कामाख्ये ! सुरवन्दिते ! ।

जय कामप्रदे ! तुष्टे ! कामेश्वारि ! नमोडस्तु ते ॥

भ्रष्टराज्यो यदि राजा नवरात्रां नियत: स्मृदि ।

प्राप्तस्यान्च्च चतुर्देश्यां उपवासो नरोट्तम: ॥

सर्वत्रसिद्धि लभते राज्यं निष्कण्टकं पुन: ।

य इदं श्रुणुयात्काव्यं तव देहि ! समुङ्गवम् ॥

सर्वपापविनिर्मुक्त: परं निर्वाणमुच्च्चति ।

कामेश्वरी ! देहि ! सुरासुरप्रभे !

प्रकाशिताभोजनियन्दिते ! नम: ।

सुरारिसुरश्र्चलनपाटवोत्तसुके !

श्रयोमये ! देहि ! च ते नमामि ॥

सितासिते ! रक्तपिशाच्चविप्रहे ! रुपाणां यस्या: प्रतिपादितान् ।

करे कपाले च विकारयितामि शुभाशुभानमार्मप तां नमामि !

कामरूपसमुद्र ते ! कामपौठावतंसके ! ।

रवम्याधारे ! महामाये ! कामेश्वारि ! नमोडस्तु ते ॥

सस्समः पटनलः।

भव्यत्तविग्रहे ! शासे ! सन्तते ! कामरूपपतिप्रिये ! । कालाग्नये ! परे ! ध्यान्ते ! कामेश्वरि ! नमोऽस्तु ते ॥

या सृष्टिर्निरतारामस्या चिक्लिते ज्योतिरुपोषिषि । प्रष्टोऽस्मि परां घोरां कामेश्वरि ! नमोऽस्तु ते ॥

दंशकरालवदने ! मुंखरमालोपग्योभिते ! । सर्वतः सर्वंगे ! देहि ! कामेश्वरि ! नमोऽस्तु ते ॥

ज्ञानकाले च प्रत्यक्षे भोजनेऽदन्तभावने । तथा विगतवस्त्रे च दर्शने न तु संस्मरेत् ॥

मध्यमासे त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां वृषस्य च । न स्त्रियोभिः शुभैः कार्यं तदिनं दर्शने भयेत् ॥

दर्शने भयं विन्यात् घृणाप: पतति मूर्छनिं । प्राप्तु ज्येष्ठसिताष्टम्यां कुमारो नावलोकयेत् ॥

कुमारौभिः सुरूपादि: साधकोऽपि कदाचन । न रात्रौ संस्मरेत्कार्यं बलिं न स्मरेद्येत्क्वचित् ॥

लिङ्क्ष्याष्ठ महादेवेभिः कदाचिदपि न व्रजेत् । विप्राणां चौरबलया ग्राह्यद्रं वाथ पायसम् ॥

छतश्रृं तं चव्यफलं पुष्पं तथा छतान्वितम् । दद्यात् चौरेषु दुर्बुद्धान् भक्तान् वा निवेदयेत् ॥

ग्राह्यद्रं वाथ समभुज क्षीरं खरडमोदकम् । रात्रिं हि पशवः शास्ता वैष्यानां बृहयस्राथा ॥

चौद्रं वृषलजातोनां सर्वेषां पशवोऽथवा । निवेदयेत् श्वेततुरगं मातुङ्गं वा तुलापकम् ॥

वराहं वाथ शृगालं चामरं वरुणं तथा । मेषं चाथ वराहच्च गोधिकाच्च निवेदयेत् ॥

चामराष्षाष्ट दधकां क्षागलैश्च विषिश्रिथते । दर्शाभिमृश्रुगलैरेव कुर्म एकः प्रकीर्तते ॥

कूर्मेस्थ च गतेऽनापि शश्रकैकं विशिष्टते । शश्रकस्य सहस्राणां वराहस्तु विशिष्टते ॥

हे सद्भे वराहस्य माधिषं श्रेष्ठमुच्यते । हे सद्भे तुलापस्य खड्गमेकं विशिष्टते ॥

खड्गिनान्तु सद्भेषा मानुषं चातुलं फलम् । हे सद्भे मानुषस्थ शोषातुराड् प्रप्रस्यते ॥

हे ऋते शोषातुरडस्य श्वेतग्रोर्वं प्रप्रस्यते । श्वेतग्रोवगतेऽनापि गोधिकारपि वरं मतम् ॥

गोधिकानां गतिं देवि ! नरस्य च कमारकम् । पशूनाङ्ङेव घसनामात् परतस्य बलिर्भवेत् ॥

कंगलं ऋषभं घ्रितं वा दिव्र्षात् परतो यदि । सद्भाते गुगुलुशुण्ठे शोषाख्यं जम्भूकं तथा ॥

तथा गन्स्सुगन्धैव क्रागस्थ पर्वतोयकम् । मूषकष्ठ करालस्थ चन्द्रमार्जारमेव च ॥

काकोदरं कालविडङ्गस्थ राजहंसस्थ पारिकम् । मूर्कं शत्रप्रस्थ काकोदरं मयूरं चितकं तथा ॥

श्रखवस्थ वेष्टुप्रस्थस्थ ऋषणापारावतं तथा । वृहत्कपोतकस्थैव खञ्जरोष्टन्थैव च ॥

वकक्छैव बलाकस्थ प्रयत्नेन विवर्जयेत् । संचते बलिदानैन स्वियन्तु न विचारयेत् ॥

मिथुने दौयमाने तु न दोषो जायते प्रिये ! । शस्र्रघाने महिषं दद्यादेवकस्य च सन्निधौ ॥

स यान्ति ब्रह्मलोकस्थ शिववन्ज्जौव मोदते । शस्र्रग्ट्र हस्स्रतानाच्च स यान्ति ब्रह्म ग्राSSखतम् ॥

श्रव्याSSपि दृश्यते ब्रह्म यस्तु दचिग्यतः प्रिये ! । पतते नात्र सन्देहो ज्ञानदाता सदाशिवः ॥

तस्मैच्विश्वकष्येन भूमौ पतति वै नरः ।

महापातकयुक्त्रोऽपि शुक्रो वाप्युपपातकीः ॥

श्रश्वानो वाजिनाने तु मुक्तो गच्छेत् शिवालयम् ।

श्रकामो वा सकामो वा प्राणांस्त्यजति तत्क्षणात् वै ॥

त्वन्नदेगोऽपि भजते स्वयमेव गणेश्व‌रः ।

पङ्केग्राजितं वाथ खड्गा दच्वा बलिं नृपः ॥

महापातकिनं चौरं मूर्खं वा चैकचौरकम् ।

स्नोजितं वा ब्रह्महिंषं प्रयत्नेन न योजयेत् ॥

मक्षिमुक्तामुवर्योनां देवैर्दत्तानि यानि च ।

न निर्माल्यं हृादशाहं ताम्रपात्र तथैव च ॥

पद्मो‌ ग्राटौ च षण्मासं नैवेद्यं दत्तमात्र‌त‌ः ।

मोदकं कपरश्वैव यामार्घेन महेश्व‌रि ! ॥

पद्मवस्त्रं त्रिमासाच्च यज्ञसूत्रव‌मर्हः स्मृत‌तम् ।

यावदुषा‌ं भवेदव‌ परमाद‌ तथैव च ॥

मस्तकं रधिरश्वैव प्रदक्षिणाव‌लेष पार्व‌ति ! ।

मुण्ड‌त्तं दधि दुर्गायां ग्राज्यं यामेन शाङ्क‌रि ! ॥

करवोरमहोरात्रं विक्लप‌त्त‌ तथैव च ।

जवा वधूकमार्च्यश्च निर्माल्यं सार्घिमासकैः ॥

माल्यं वै करवोरस्य पद्मस्य विक्लकस्य च ।

मासार्घेन महेशानि ! ताम्बूलं दत्तमात्र‌त‌ः ॥

खजूरं पनसं द्राक्षा मातुलुङ्गश्च शाककम् ।

कदली नागरझ्च तथा जम्बूफलानि च ॥

शालूकं मधुकषैव प्रयत्नेन निवेदयेत् ।

फलं विश्वस्य दाडिम्ं जयन्ती कर्कटी तथा ॥

वपुरश्वैव वार्ताकीं देवौपैातिक‌राषि च ।

न निर्माल्यश्च दाडिम्ं तथा विल्वफलं प्रियें ! ॥

सौगन्धिकाच्च कदलं प्रयत्नेन नियोजयेत् ।

कादलं वीजपूरस्य दुर्धं पक्वं निवेदयेत् ॥

कन्दु पक्वं कग्रेऽत्स्व जम्बूवृक्षालप्रियं भवेत् ।

श्रावणकं लवणस्यैव जीवकं पिप्पल्यौकम् ॥

जातीकोषं तिन्दुकस्य देव्या: प्रियतरं महत् ।

रामरम्भाफलं पुण्यं वदने भूम्नतापितम् ।

न योजयेक्कादयेैव उत्पलस्य च वौजकम् ।

धान्यं श्रावणकं मच्च्यो द्वि:स्नातस्य विवर्जयेत् ॥

नारिकेलं सुवर्णाभं नारिकेलस्य वामकम् ।

निवेदयेच्चादयेैव तोयं तथ्य विशेषतः ॥

नारिकेलस्य भाङ्गोदरं दैवे श्राद्धे विवर्जयेत् ।

वकुलस्य फलं पक्वं पन्नास्य च फलं तथा ।

नियोजयेन्त्रादयेैव चान्द्रायणफलं लभेत् ।

स्मृतं देवी ! प्रवच्यामि पुष्पाध्यायं समासतः ।

ऋतुकालोष्णै: पुष्पैर्मध्विकाजातिपुष्पकै: ।

सितरक्तास्थया पुष्पैनीलिपद्मास्य पार्वरी: ।

किंशुकैस्तगरैश्चैव जपावकुलकैश्चमकै: ।

किंशुकैस्तगरैश्च वकुलैश्चैव मन्दिरै: ।

धुस्तूरकादियुक्तैश्च वन्युकागस्यसभवै: ।

मदने: मधुवारैश्च दूरवाडुरसुकोमलै: ।

करवीरस्य माघ्यस्य सहकारौषि ददाति य: ।

स कामान् प्राप्य चाभीष्टान् देवौलोके महीयते ।

एकैकं करवीरेण पद्मानां हे सहस्रके ।

नोत्सृज्य दद्यात् पुष्पाणि वनस्थानी कदाचन ।

न शाक्तवन्ति वै देवाः समाकृष्टतुमुद्यता: ।

एकैकं कुसुमं यथा रक्षन्ति दग्र व्रै यत: ॥

तथा यथाऽऽज्ञया पद्यं सर्वतः सुसमाहृताः ।

तस्मादादाय कुष्ठं दद्याद्वान् पितृनपि ॥

कुर्याद् पुष्पग्रहं ततः कामाख्योपरि प्रहर्षति ।।

ईहं कामानवाप्नोति दुर्गालोके महौयते ।।

करवीरैर्जात्या च पूजयेद् यस्तु गृह्णति ।।

श्रृङिनिष्टोमफलं लभ्यं सूर्येलोके महौयते ।।

पूजयित्वा नरो भक्त्या चङ्गिकां पद्ममालया ।

ज्योतिष्टोमफलं प्राप्य सूर्येलोके महौयते ।।

सजातिवकपुष्पैस्तु तथा रुद्रजटस्य च ।

राजपेयस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति नान्यथा ॥

सर्वेषामेव पुष्पाणां प्रवरं नीलमुत्पलम्‌ ।

नीलोत्पलसहस्रेण यस्तु मालां प्रयच्छति ॥

दुर्गायां विधिवदेवि ! तस्य पुष्पफलं भृशु ।

वर्षकोटिसहस्राणि वर्षकोटिशतानि च ॥

देव्या श्रतुचरो भूत्वा रुद्रलोके महौयते ।

वकृधान्योऽङ्कवं यच्च सूर्यभानोऽङ्कवं तथा ॥

राजिधान्योऽङ्कवश्वेव रक्ताधान्योऽङ्कवं तथा ।

घास्नं तृङ्नुलमच्युत्सं सप्ताष्टनवसंख्यया ॥

दूर्वाङ्कुरसमेतस्य भगवत्यै निवेदयेत् ।

श्रष्टम्यां वा नवम्यां वा सोऽश्वमेधफलं लभेत् ॥

गन्धानुलेपनं दत्वा ज्योतिष्टोमफलं लभेत् ।

कुष्टुमेन विलिप्याध्यं गोमसहफलं लभेत् ॥

चन्दनागुरुकपूरैः शङ्कपुष्पैः सजुष्टुमैः ।

विलिसां पूजयेद्दुर्गीं वाजपेयोमफलं लभेत् ॥

निम्बपत्रैर्मधयस्थ तमालामलकोदलम् ।

कद्वारं तुलसीचैव पद्माच्च श्रेष्ठपुष्पकम् ॥

एतत् पर्युषितं न स्वाद यथान्यत् कालिकालकम् । न दुष्येत् क्वचिदविष्य जातौपुष्पस्य यत्नतः ॥ पुष्पं तु द्विजराज्ञां च तलसौद्भलमेव च । नाशु पर्युषितं न स्वात् ऋतुसामस्य च यत्नतः ॥ नाचंयेत् भक्षितपुष्पेषु पौतस्य तगरं तथा । क्षेतोढे या च वाष्पेण विजयेन न चार्चयेत् ॥ चिलच्चं प्रजपेद्यत्र पुरश्चरणसिद्धये । न्यासस्थं तप्तकेश्च होमं पड्क्त्यष्टकचरेत् ॥ जितेन्द्रियो महेशानि ! षोडशाष्टोमफलं लभेत् । मूलपंच नवम्यांतु भक्तेश्यां परमेश्वरी ॥ निकालं पूजयेद्यस्तु चतुर्दश्यां मम प्रिये ! । म गच्छति परं स्थानं यत्र देवो व्यवस्थितः ॥ क्रौड़ायितला चितं कालं राजा भवति भूतले । श्रातोपवासनियमपूजारागरमार्ज्जने: ॥ सर्वकालेषु सर्वेषु कामेश्वरी यस्तु पूजयेत् । विमानवरमारूढो ध्वजमालाकुलं तथा ॥ ब्रह्मलोके नरो याति मोदते सायुज्यतो: समा: । विविधै: भक्तिभावेन तस्माद् विभवविस्तरै: ॥ पूजयेत् सततं दुर्गां महापुष्यफलेच्छया । भयने विश्ववे चैव षडशीतिमुखे प्रिये ! ॥ मासैस्तुरभियंन्त् पुष्पं विधिना पूज्य चछिडिकाम् । तत् फलं लभते देवो नवम्यां कार्तिकस्य च ॥ मासि चाखयुजे देवौं शूलपंच महेश्वरोम् । नवम्यां पूजयेद्यस्तु तस्य पुष्यफलं भृशम् ॥ अश्वमेधसहस्रस्य वाजपेयशतस्य च । तत् फलं समवाप्नोति नात्र किञ्चित् प्रपश्यते ॥

हनूमतश्शोत्तरे चैकविंशधनुस्मितम् ।

मुक्तिमर्यादपिक` नाम स्थानं परमडुलंभम् ॥

संशितां प्रजपेत्स्थानं परां गतिमवाप्नुयात् ।

ततः ऋताज्ञलिमुद्रां कृत्वा देवीन् प्रसादयेत् ॥

नमस्ते सर्वदेवेशि ! भक्तानां भयहारीणि ! ।

संसरासागरे मग्नं मां वाहि मां परमेश्र्वरि ! ॥

एवं प्रसाध्य तां देवों ददखडवत् प्रार्थयेत् च ।

ततोऽर्च्येयेद्गुरो` भक्त्या पश्यगस्नानुलेपनैः ॥

कुमारों भोजयित्वा जागरं कारयेद्व्रिश्रि ।

माहात्म्याश्र्च महादेव्या गौतिकाश्र्वापि कारयेत् ॥

ध्यानं स्तवनं परां देवीन् प्रेरयेद्र्रजनो बृद्धः ।

मासि मासि तथाष्टम्यां चतुर्देश्यां विशेषतः ॥

गोधूलिसमये देवी ! नयेत् कामेश्वरालयम् ।

रथे वा शिविकायां वा दृष्ट्वा तत् कदाचन ॥

सर्वपापविनिर्मुक्तो देवो लोके महौयते ।

मुक्तिमर्यदपिकां नत्वा पूजयेदयस्तु श्रद्धरोम ॥

दशाखमेधे यत् पुखं लभते नात्र संशयः ।

न कुऱ्र्यादिवसे यात्रां न च रात्रौ महानिशि ॥

प्रातःकालस्य समप्यां नयेद्वगरदचिक्श्रिे ।

मायंकाले महेशानि ! सर्वयज्ञफलं लभेत् ॥

ग्राष्टम्यां पूजयित्वा च नवम्यां स्नातमो जले ।

यशैव स्तापयेद्देवीन् दिवसे च न दृष्यति ॥

ततः सृष्ट्रा रथ्य देवो न शोको जायते भुवि ।

स्कन्धे देवों वहेद्यस्तु ग्रऱखमेधे पदे पदे ॥

तस्मात् प्रयत्नतो भूल्वा शिविकां कारयेद् व्रह्हर् ।

एतस्मिन्नन्तरे देव्या: स्नानार्थे पर्वतं तथा ॥

पक्षेतं कामेश्वरं देवं भूमिपौठे ष्यवस्थितम्‌ । तस्योत्तरे कामसरो भानुहस्तप्रभाषातः ॥

तत्र कामान्तं जप्ता मालां कामानुयायि वाप यात् । कामकुण्डे नचः स्वाल्ला यः पक्षेतं काममीश्वरम्‌ ॥

न तस्य पुनरार्त्तौद्रलोके महोयते । चतुर्मुंखं गूढहस्तं खड्गाक्षस्र्र वराभयम्‌ ॥

पञ्म्रखं पूजयेदवें सर्वपापप्रणाशनम्‌ । दक्षिणामूर्त्तिमन्नेष पूरयेष्ट प्रसादयेत् ॥

ॐ नमः शिवाय तदविश्रामयाय नमः शिवाय शिवायै ॥

नमोऽस्तु तुभ्यं कृपापराय नमोऽस्तु तुभ्यं नारायणाय । नमोऽस्तु प्रोणाय महाशकाय नमः ।

नमोऽस्तु रक्षाय नमो गणाय नमोऽस्तु भौमगणानुगाय नमोऽस्तु नानाभुवनादिकर्त्ते ॥

स्वापयित्वा हृत्चतुर्द्रैगंसेन्द्रपीठ पूजयेत्‌ । कनकैर्विम्वपञ्चैष रत्नैरुद्रजटैैरपि ॥

जयग्रब्दे: स्ववैखैव नानानैवेद्यवेदनैः ॥ चैते मासि वयोदश्यां प्रकृतायां काममीश्वरम्‌ ।

ये पक्षयन्ति सुरेन्द्रेष्टं ते वाम्लि परमं पदम्‌ । षट्त्रयाणां च नित्याभागे नयेतं कामेश्वरोग्रधनुम्‌ ॥

तत्र सम्पूजयेदवें देया सद्धि विधेश्वतः । अम्निष्टोमफलं तत्रातं लभते नात्र संशयः ॥

दर्शनात् फलमप्राप्ति दृष्ट्वा कामेश्वरों ततः । यद् यत् प्रार्थयते तत्र तत्तदेव न संगयः ॥

कामलस्स च यामे तु देवौ यत्नास्सि सऋता । धनुरष्टान्तरे भद्रे ! यजेत कोटोश्वरीं पराम् ॥

दुष्टा चैव न सङ्गेष्टे वां पुत्रार्थी न कदाचन । सर्वपापविनिर्मृक्तो रुद्रलोके महीयते ॥

षष्टमः पटलः ।

अथ षष्टमः पटलः ।

श्रीभगवानुवाच ।

ततोऽतिमन दिवसे देवि ! प्रायादाकाङ्क्षवराश्चिनैमम् ।

लोकचतुर्दिति स्यातात सर्वपापहरा शुभा ॥

दक्षिणाद्विष्णुते श्वेत ऋषुनेपद्ययान्तरे ।

त्रिधारा दृश्यते तत्र मध्यधारा सरस्वती ।

दक्षिणे वरुणा धारा उत्तरे यमुना स्मृता ।

यामुने च ऋतकानो मुच्यते घोरकिल्विषात् ॥

सरस्वत्यां कृतकानो विष्णुलोकेऽपि गच्छति ।

वरुणायां कृतकानो सुरक्षिमाप्रोत्यनुत्तमाम् ॥

त्रिधारासङ्गमो यत्र मन्त्रः परिदृश्यते ।

प्राकाशगङ्गा सा देवौ महापातकनाशिनी ॥

नमो देवि ! सदाचार ! भवबन्धप्रणाशिनि ! ।

नीलश्रैलस्थिते ! भद्रे ! पापं मे हर जालवि ! ॥

मनन स्वानं कृत्वा तु शस्त्रवैजेन पूजयेत् ।

तस्या: कौवेरदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थितः ॥

मुक्ताक्तितदार्चपो वास्तुदेवः प्रकोपितः ।

स्मरेप पूजयेत्कृत्त्नं' गय्यादैः पायसैरपि ॥

द्वादश्यां कार्त्तिके मासि दृष्टा मुक्तिद्व विन्दति ।

रात्रौ जागरणादच मुच्यते सर्वपातकात् ॥

दक्षिणे चैव गङ्गायाश्चरधन्वान्तरे स्थितः ।

महाश्मशाने भगवान क्रौडते क्रोडगौ: सह ॥

तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सहचारिणा: ।

प्रसादनार्थ देवस्य नित्यमार्याग्नि चाहताः ।

तत्राराध्य महादेवं भावपूते गयेश्वसम् ।

प्रासवान् गायनपत्य' हि देवानामपि दुर्लंभम्।

श्रव्या अपि दृश्यते तत्व प्रियहं महदद्भुतम् ।

निर्धिष्य मानुषाक्षो न भस्मौभूय प्रजायते: ॥

तत्न गत्वा मङ्गादेवं य: पूजयति मानव: ।

दिव्यलोकमवाप्नोति भिवदेहो न संशय: ॥

कार्तिके मासि शाक्कायां चतुर्दश्यां विशेषतः ।

सम्पूज्य तत्न देवेशं सर्वपोतं पितामहम् ॥

तावत् प्रौढया तु सर्वास्थान् रुद्रस्यातुचरो भवेत् ।

तां श्रद्धा दृश्यते तत्व उत्तरार्घं हरं शुचतम् ॥

पश्चिमा‌र्घ' एककृत्यं विशारदो‌ऽपि‌ञ्चमव्रतयम् ।

भैरवो ददृशांप्राप्त त्रिपुरेत्र्याभधीयते ॥

प्रासादेन तु मत्तेश पूजयेत्त् परमेश्वरम् ।

वाजिमेधस्य यज्ञस्य लभते फलमुत्तमम् ॥

कुलायो न विडुरडेन पूजये‌र्ह्नतिमाननर: ।

महाविद्यामवार्पोत महद्लानान्च संशय: ॥

हेरुक द्वादशार्घ' च वासुदेवसहापिणम् ।

सर्वलोकेभरौ याति जातिसौष्टवमुत्तमे ॥

कधिरे‌ऽपिसमचैव शं पूजयेत् परमेश्वरौम् ।

रजन्यां सम्रद्यात्न कूर्मेमांसं कदाचन ॥

चामरं मद्गुरं मत्त्र प्रयत्नेन विवर्जयेत् ।

चित्तां भुक्ता नीलग्रैवं ऋषिगणां व प्रामादतः ॥

महाभयंकरं विन्यातं स्पष्टा शापं प्रयच्छति ।

न सृश्रुत् ससरात्न च स्थानं वामहादि प्रिये !

चान्द्रायणत्रयं कृत्वा ततः शुद्धिभविष्यति ।

राजीवं रजनीशैव श्याकं चामरसभवम् ।

भुक्ता प्रामादतो देवि ! तदेवं द्रुतमाकिरेत् ॥

पष्टमः पटलः । २०५

कर्कचन्द्रूयुग्मारूक्तं दर्पणाकं तथैव च ।

कूर्माक्षं* पर्वतोयस्थं दूरतः परिवर्जयेत् ॥

श्रष्टम्यास्तु नवम्यास्तु जयोदश्यां विशेषतः ।

एकविंशतिसूवैश तथा विगुप्तितेन च ॥

त्रिगुणेत्येकयोगेन पदे तु त्रिंशकं मतम् ।

कोषतः पड्सूत्रस्य प्रभावे रक्ताकं न्यसेत् ॥

अन्यत्र दर्शयेनमालां न सुश्रेष्ठामपाश्रिना ।

ज्ञानप्रश्नो यतिस्वैव ब्रह्मचारी तथा प्रिये !

विष्णुमन्त्रस्य जाप्ये तु समन्वस्यापि च प्रिये !

वामहस्ते ततो इलवा सत्पौजाकं* प्रियेऽपि च !

सत्यपेष्टचिषणेैव प्रतिवीजं वरानने !

गृहहदारे समागम्य तिन्तिड़ोकाय वै नमः ॥

सहस्रामुख्यते पापात् जोर्षैलवच इवोरगः ।

कामेश्वस्य पृष्ठे तु यावत् सिद्धेश्वरः स्थितः ॥

तदन्तर्गतखड्गे च छायाक dreh prakorttitah ।

स्थानं देहिपरिल्यागम्क्षाया चात्र विधीयते ॥

यः करोति हषोत्सर्गं तस्मिन् चैव वरानने !

ब्रह्मनिष्टोमघतं पुष्टं लभते नात्र संशयः ॥

माषे मासि महेशानि ! छायाक dreh तिलैविना ।

पिरंडनिवंपसं* कृत्वा मातृणामनुष्टुओ भवेत् ॥

ततो विन्याचलं गत्वा ऋष्या रक्ता च या शिला ।

विध्नेशौ सा समाख्याता प्रयजेत् कमलादिना ॥

कामेश्वर्यौै मन्त्रेषु सा पूज्या परमेश्वरी ।

गवामयुतदानैन यत् फलं यत् पावैंति !

तत् फलं लभते सत्यं विशेषौदर्शनैन च ।

तस्या: पूर्वोत्तरे दिशे इष्टुचेष्टप्रताधिके

आकाशगङ्गाचक्रे तु या शिला कुरुद्वीरचका ।

दक्षिणेन च तस्याग्रे किश्चित्‌दुष्ये च संस्थिताः ॥

या ख्याता लक्षितालिङ्गिता कान्ता ब्रह्माद्यैः सुपूजिता ।

प्रशस्यं नन्दिरूपेण मूले कूर्मोऽर्चिति शिला ॥

नरः कदापि तं देवं न पश्यत्येव पातकात् ।

योनिनिःसृतं लिङ्गं चतुर्हस्तप्रसारणतः ।

गतिप्रदोपिकारं कुण्डं सर्वाघनाशनम् ॥

तत्‌व्यासेश्वयं देवं दृष्ट्वा न याति पातकम् ।

व्यासतीर्थं नरः शाल्वां ललितां योडिभिपूजयेत् ॥

पङ्कमेघैः सहस्रैस्तु तत्फलं लभते भवेत् ।

विंग्राघसनन्तरे प्राच्यां वन्दारुरसुचाक्कितम् ॥

पद्मापलाकृतिं पद्मं नियांसपरिचाक्कितम् ।

तस्य मूलस्थितो देवो उज्ज्वलावर्णकपिशो ॥

तस्याः सम्पूज्य देवं गृहदोषै न लिप्यते ।

हृदयं तत् स्थितं सृष्ट्या वाचा गम्भीरया भवेत् ॥

चित्रहस्तो लभेत् स्वर्णं काले युक्ताकरो पुनात् ।

दारिद्रय च पूर्व तु नातिदूरे प्रतिष्ठितम् ॥

नवहस्तसमितं रत्नं तह्रेव भुवनेश्वरम् ।

पूजयेत् कामवैजेन्तं विजयो जायते नरः ॥

तस्य वायव्यभागे तु भगस्यास्थामे शुभे ।

देवं गदाधरं तत्न पूजयेत् कुसुमादिना ॥

नातिदूरे तु देवस्य या शिला श्रेतमुक्कलम् ।

जप्यौपं तं महालिङ्गं पूजयेत्‌तावदुद्भवम् ॥

सौभाग्ये विधिवत् शाल्वां जप्यौपं यस्तु पूजयेत् ।

पग्निद्धोमफलं तस्य भविष्यति मम प्रिये !

प्रशस्ते तस्य पातालभुवनाधिपार्चितम् ।

एकोनविंशतिभूभागी स्थितस्तत्र सदाभियः ।

सं प्रथम्य नरो भक्त्या न भूयो जायते कचित् ।

तस्य देवस्य भूभारे पवित्रे कालहस्तके ॥

गोविन्दपर्यवते रम्ये मुक्तवर्गैः या मृता ।

गोविन्दं तं विजानीयात् पूजयेदरिवासरे ॥

तस्य पूर्वं नवधनुर्धारी शिला शोभास्किभा ।

घरपोषेष्टी समाख्याता महापातकनाशिनी ॥

धिवाचले च तुङ्गे च प्रकटाख्या परा प्रिया ।

तस्य सम्पूज्य यत्नेन महतीं श्रियमाप्नुयात् ।

विम्बाधारतटेऽसौ च इष्टदेवतावाहनः ।

महालक्ष्मीः स्थिता तत्र सितपुष्पैः पूजयेत् ॥

श्रौपर्वते महेशानि ! श्रीकुञ्छे स्तानमाचरेत् ।

वाला कुञ्छे भुवे नाम पौर्णमास्यां तथाऽऽश्विने ।

हृद्या सम्पूजयेद्रात्रौ धरारामौषधरो भवेत् ।

मौतमस्याश्रमं गत्वा सम्पूज्य ऋषभध्वजम् ।

नरो न निरयं गच्छेत् पापस्थ च श्रयो भवेत् ।

पश्चिमादत्तरं तावत् यावद्धृद्यमांससम् ।

तदन्तर्गतदेवे नातिदूरे च शड्करि ! ।

गत्वा तत्र समाभ्यर्च्य ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ।

तत्रैव सरसक्षौरे हंसतौर्थमनुत्तमम् ।

द्वादशादित्यमभ्यर्च्य उत्तमां दीक्षामाप्नुयात् ।

रेवन्तं पूजयित्वाथ गतिमाप्नोत्यनुत्तमाम् ।

पश्यतां च सदैश्वर्यं गौरि ! सौभाग्यमाप्नुयात् ।

सर्वान् कामानवाप्नोति सम्पूज्य पुरुषोत्तमम् ।

नारायणन्तु सम्पूज्य नराणामधिपो भवेत् ॥

हृद्या नवा नारसिंहं सद्ग्रामी विजयी भवेत् ।

वराहं पूजयित्वा तु भूमिराष्ट्र्यमवाप्नु यातः।

सोमनाथं सभर्य्यच बुद्रलोकै महौयते ।

पातुकूटस्य या धारा सा धारा नर्मदा नदो।

तस्यां ज्ञात्वा चतुर्देश्यां वाजिमेधस्य विर्निदिति ।

शिवविष्णू मृध्यगता या च योनि विर्नि:सृता ॥

महानदी सा विद्नेया सर्वपातकनाशिनी ।

नित्यस्नधनयोर्मध्ये सा धारा परमेष्टरि !

मझला नाम सा धारा सर्वमझलकारिषी ।

विश्वश्रीपर्यन्ते च या धारा सा सरस्वती ॥

तस्याः शृङ्गोदकं पीत्वा कव्यानिम्मितगोऽभवत् ।

मतङ्गस्य च या धारा नर्मदा सा न संशयः ॥

कामकुञ्जस्य या धारा कामगङ्गा समुच्यते ।

कामाध्यायास्य या धारा सा गङ्गा परिकौर्तिता ॥

नन्दिनीकुङ्गस्य या धारा सा ज्ञेया च मदोदका ।

कामधेन्वाध या धारा सा विद्नेया सुरधर्मिष्षौ ॥

पद्मग्रैलस्य या धारा सा गङ्गा उर्वश्रो स्मृता ।

नीलकुञ्जस्य या धारा सुभद्रा परिकौर्तिता ॥

व्यासकुञ्जस्य या धारा चन्द्रभागा च सा स्मृता ।

शक्नग्रैलस्य या धारा उर्वश्यो सा निगद्यते ॥

सोमकुञ्जस्य या धारा नदौ वैतरणी च सा ।

यमग्रैलस्य या धारा सा च गोदावरौ स्मृता ॥

भृङ्गोग्रस्य च यां धारां ज्ञात्वा पीत्वा प्रजाप्य च ।

ब्रह्मिष्ठोमगतस्यापि लभते फलमुत्तमम् ॥

धर्मरक्षं ततो गत्वा काला रामकद्रे प्रिये ! ।

कोटिक्रिडां ततो वोचेत् प्रापयेदामरीं ततुम् ॥

कामशैवोत्तरे देह्ये त्रिंग्रहदशत्तरे प्रिये ! ।

कोटिलिङ्गन्तु यः पश्येदाजपेयफलं लभेत् ॥

प्राणदण्डाय नित्याय नमस्ते लोहिताय च ।

नमः सहस्रशीर्षीय कोटिलिङ्ग ! नमोऽस्तु ते ॥

नमो गिरिपते ! नित्यं गिरिह्र्चाप्रियाय च ।

नमो यज्ञाधिपतये कोटिलिङ्ग ! नमोऽस्तु ते ॥

इत्येनैव सम्पूज्य जपापुष्पैः प्रपूजयेत् ।

पायसस्थ बलिं दत्वा स्तुत्वा जप्वा विसर्जयेद् ॥

तस्य दचिणपार्श्वेन या शिला पाश्वे सङ्गता ।

वेतालं तं महादेवं वामे विष्णुंहिकषेकम् ॥

पुप्पाजलिं न्चैव तु पठित्वामन्वासनभवः ।

धर्मकामार्थमोचाय क्रूराय कथनाय च ॥

संख्याय सांख्यमुख्याय वेतालाय नमो नमः ।

कष्याजिनोत्तरौपाय पौतवस्वधराय च ॥

त्वमेव ब्रह्मा विध्षेघ्र ! ब्रह्मरूप ! नमोऽस्तु ते ॥

तस्यागतो ब्रह्मयोनीनिर्गमे मन्त्रदुःसहम् ।

ब्रह्मयोनी विशेदस्तु न पुन योनीमारोच्शेत् ॥

तित्यगूयोनीन न मक्चे तु ब्रह्मणा पदर्माविशेत ।

शिववक्त्रभतं: स्त्र स्त्रोतमार्गनिरोधके ॥

प्रभुन्नो देवदेवेश ! त्वाचि मां योनीसड्टटाट् ।

निःश्तो ब्रह्मयोनीः स गपेशं द्वारि पूजयेत् ॥

महाकायं शिलोत्तमं मन्त्रेणैन साधकः ।

नमो लम्बोदर ! श्रेष्ठ ! देवानामिष्टदायक ! ॥

ब्रह्मादिक्यं प्रभा ! नाथ ! नमस्ते योनीसड्टटटम् ।

ततो गच्छेन्मुक्तिमार्गं शक्रस्याभिमुखे यदिः ॥

वामदचिणपाश्वे द्वे युगे च सत्यसम्भवे ।

ऊर्ध्वं सतयुगाच्चैव पाश्वे नेता च द्वापरः ॥

बलिपक्रो स्थितं लिङ्गं गुप्ताख्यं भुवनेश्वरम् ।

तं प्रणम्य नरो भक्त्या प्राप्तुयादेश्वरं पदम् ॥

चतुयुगों नमस्कृत्य स्वधर्मा देवकापर्दिनम् ।

न जायते पुनर्जन्म युगदोषैर्न लिप्यते ॥

युगानामधिपः सोऽपि जगज्जातिस्वरूपपत्क् ।

तद्युगेऽसत्कृतं पापं नाश्चि त्व' परमेश्वर ! ॥

सम्भृतिसृष्टिपर्यन्तं ! त्रेतायुग ! नरेश्वर ! ।

यद्युगेऽसत्कृतं पापं तद्युगोच्छतु भूमिजम् ॥

सत्यसाधन ! सत्याख्य ! नरनारायणात्मक ! ।

हेतुभूत ! ऋतादूनां सत्यधर्म ! नमोडस्तु ते ॥

विजयादौ यदा चाज्ञा युगचक्र ! बलेश्वर!

नमामि सततं भक्त्या पापं हर नमोडस्तु ते ॥

पञ्चाक्षरेऽपि मन्त्रेऽपि पूजयेत् कपर्दिनम् ।

राजसूयाश्वमेधस्य तत्फलं प्राप्तुयाद्वरः ॥

कामधेनुं ततस्तेऽदात्सर्वान्कामानवाप्र यत् ।

पूजयित्वा नमस्कृत्य ब्राह्मणान्भोजयेत् ततः ॥

सौरभेये नमस्तुभ्यं कामगो ! कामचारिणि ! ।

धेनुरूपेण सा देवो मम पापं व्यपोहतु ॥

सन्निहृष्टं कुकुर्वाणे राहुग्रस्ते दिवाकरे ।

तुलापुरुषदानीन यत्फलं समुदाहृतम् ।

तत्फलं समवाप्नोति कामधेनोश्वर् दर्शनात् ।

ददिष्यां गुरवे दद्यात्सवित्रे ड्घ्र्यं निवेदयेत् ॥

शान्तिं कलया ततो देवि ! प्रातः कुर्यादवतारभाः ।

उद्याय सूर्यै संवेष्ट्य पठेऽस्मिन्मनसि प्रिये ! ॥

नमोऽस्तु कालिके गौरी गिरिजायै कामेश्वयै नमोडस्तु ते ।

देव्यै गिरिसुतावायै नमः

षष्टंः पटलः ।

समलोल्लासबलं सत्यमिदं सुरेश ! ।

प्रतौर्थ्यं तौर्थ्यनिर्झरो व्यासादिभ्यो नमो नमः ।

गणेभ्यो रक्षकेभ्यश्च नतिभ्येभ्यो नमो नमः ॥

पौषड्रविग्रह ! नमस्तेऽसु नमस्ते कामभैरर ! ।

नमस्ते दचिषामूर्त्ते ! दक्षपाणे ! नमोडस्तु ते ॥

तौर्थ्यं गत्वोपवासस्य श्रद्धा च जपकर्मणि ।

करिष्यतौति विश्वास एतत् सिद्धेस्तु लचणम् ॥

श्रोदेयुवाच । ये नरः पापकर्माणि चेलेऽकस्मिन् कुर्वते सदा ।

सुरादिपानकं धृत्वा किं मोहं गमिष्यति ॥

ईश्वर उवाच । पुष्पचनेले स्थितो यो वै पातकेपु रतः सदा ।

योनिं प्रविश्य मनुजो वर्षाणामयुतं वसेत् ॥

परे पुरी च तत्रैव ज्ञानं सम्पद्यते ततः ।

मोचं गमिष्यति सोऽपि गुरुमेतन्नम प्रिये ! ॥

सुलभोऽन्यत्र लौहिल्यः पश्वाद्धानेऽपि दुर्लभः ।

प्रागल्यस्य च तौर्थ्ये च मर्तिकेऽपि नदे तथा ॥

पुनर्भवे चन्द्रगुङ्गे स्थानपञ्चकमौ रितम् ।

प्रत्नतेन विशेषेण प्रतमार्गमदंशकः ॥

त्रैलोक्याधारस्थितैः यूनैः कश्चिदासित विशेषकः ।

कालाख्यो रणभद्रश्च सौरभद्र स महाबलः ॥

वेतालश्च विकर्णश्च एते पूर्वं स्थिता गणा: ।

एकजटोऽनलश्चैव कर्दमालिसविग्रहः ॥

वराहाननरूढश्च दन्तिनां प्राग्भमाश्रिता: ।

बलनाम्रो भोगशय पश्विमायां व्यवस्थितः ॥

पश्चिमो लोहिताच्चस्य नन्दनस्य तथा मतः ।

केशवस्यऋपापिश्श्र धनदस्रोत्तरा गणा: ॥

मधुरो मधुकरैव जयन्तश्च मधुप्रियः ।

अविशेषेऽपि रक्तान्त त्वयः कामेश्वरौ स्थिता ॥

निषेधः कामदाहस्य विकारस्य कषिभ्रजन् ।

द्वारं रच्यति वै सर्व मषैडपश्च स्वयङ् हरः ॥

कन्दर्पै मकरन्दस्य प्रवालस्य गदाधरः ।

सोमस्य विपुलस्यैव श्रृङ्गवतौर्थे स्थिता गणा ॥

प्रतसाहस्यचिक्षो मुत्तिदारस्य रक्तान्ति ।

दशसाहसकैवैष ग्रन्थगंहस्य रच्य्यति ।

कुजातौर्थे ततो रक्त्यास्टभि देंशभिर्यु ततः ॥

तौर्थ प्रासादकारणं धर्मारम्भे विशेषतः ।

व्रतयज्ञसमारम्भे विश्वानि निवसन्ति वै ॥

तेषां सम्पूजयेदादौ बलिभिर्मोदकादिभिः ।

अन्यथा जायते विप्रोमिति जानौहि मे प्रिये ! ॥

अस्थापराशि विश्वानि शरीरेऽपि निवसन्ति वै ।

मानसानि ज्ञानराख्ये तानि त्वं श्रृणु प्रिये ! ॥

काष्ठेनिवर्त्तको देवि ! काष्ठित प्रवर्त्तकस्तथा ।

सन्निकर्षं विदूरं वा सहस्तं लच्यो वा ।

पापानुस्मरणादेव शाल्येनापि दूषणम् ।

शोकमोहजरार्ताधितारक्ष्यधननाशकम् ॥

कलहं भार्यया साधं दुर्भिच्चं गृहसङ्कटम् ।

नानाव्रतसमाकीर्णे धार्मिकोडस्मोतिमानसः ॥

प्राप्तशोकन्तु धर्मस्य कारणे होनपातकम् ।

वृद्धपत्न्य तलमयी भावोभयङ्कलं तथा ॥

ग्रामग्रामाभिलाखराड् प्रतिमादारूजं तथा ।

मानुषं श्रेष्ठमैश्वरं स्वयम्भूवर्त्तुलं शिवम् ॥

ग्रामदश कमेदश खड्गस्य मांससभवम् ।

नवमः पटलः।

हृदष्ट्रा सर्वं भषेटदेवं तार्थजातं जलं तथा ॥

गण्नायां वा नदीरूपं पुष्करादिषु च भूमिका ।

इत्येतानि च विघ्नानि संयुतानि न पुनः पुनः ॥

मन एवंोत्तरोक्तिल्यं मन एवंात्र कारणं ।

मन एंव मनुष्याणां कारणं बन्धमोचयोः ॥

तत्रिष्टस्थलुपरं ज्ञातं तंराख्यं दुःखकारणम् ।

चित्तमन्तर्गतं दृष्टं तौर्थस्थानि निषिध्यते ॥

पठेद् यः श्रृणुयादापि भक्ति` मुत्तिमवाप्नुयात् ।

पुच्चार्थी लभते पुच्चं कौर्थ्यर्थी कीर्त्तिमाप्नुयात् ॥

विद्यार्थी लभते विद्या जैयार्थी लभते जयem् ।

ब्रह्महत्यादिपापानां पापयुडिमवाप्नुयात् ॥

वस्यापि संभते पुच्चं कन्या विन्दति सत्प्रतिमम् ।

मोच्चार्थी लभते मोच्चं भोगार्थी भोगमाप्नु यात् ॥

काव्यार्थी च कवित्वष नि:सार: सारमाप्नु यात् ।

ज्ञानार्थी लंभते ज्ञानं सर्वसंसरानाघनम् ।

इदं स्वाध्ययनं धन्य` योगिनोर्नाम तत्फलम् ॥

नाकाले मरणं तस्य श्लोकमेकन्तु यः पठेत् ।

श्लोकार्धपठमाद्रष दुष्टग्रहच्चयो भवेत् ॥

इति श्रौ्योगिनीतन्त्रे सर्वतन्त्रालोकमे दितीयभागे-

षष्टमः पटलः ।

प्रथय नवमः पटलः ।

श्रीभगवानुवाच ।

भूरा` देिव ! प्रवच्यामि निर्मेलं भुवि दुर्लंभम् ।

सि᳒᳒ाष्टकेयंतं चक्रे हरिदेवसमं युभम्‌ ।

विष्णुपु᳒ारकं दिव्यं गताष्टतौर्ध्वसंयुतम्‌ ।

प᳒ुषटतनाकीर्तिं नरजातोसमन्वितम्‌ ॥

विदुषां गषभोऽयं धनधान्यादिसंयुतम्‌ ।

स᳒हार्यां पुरतो रम्यं भुवि चल्वरभूषितम्‌ ॥

मानासपिगषाकौ᳒र्ण नानारक्खोपघोभितम्‌ ।

मानांनो᳒सङ्कीर्तिं वैयोभि: संमेलक᳒ृतम्‌ ॥

राजहंसैनिभै: शुभै: प्रासादैरपघोभितम्‌ ।

सततस्र्व जलैर्धीतं सुराभार्कामिवाच्चि ॥

यदि वसति गु᳒ायां पवेसाग्यं चिरं वां

यदि वसति विख᳒ङ्गे तस्य पाख्षे च दूरी ।

यदि पठति पुराणं वैदसिद्धान्ततस्स्वम्‌

यदि ह᳒दयस᳒ुद्धं सर्वमेतदिह᳒कम्‌ ।

न तौर्थानि न दानानि न व्रतानि न चाश्रमाः ।

दुष्टाग्यं दुरिति प्रणष्टव्याधि चेन्त्रियंमे ॥

इन्द्रियाथि वशीकृत्य यत्र तत्र वसेक्करः ।

तत्र तस्य सुबोद्धंध्यं प्रयागं पुष्करं गयााम्‌ ॥

न लक्खयेत् पापधमेर्देशधमं न लक्खयेत्‌ ।

यक्खिनं पौठे या आचारः स आचारो विधिः स्मृतः ॥

भोजे पुरुपोत्तमचेतने घौठे च गरवर्र्षिणि ! ।

पदं न दूषयेत तत्र भ्राम्रपेेन च हत्यता ॥

स᳒ष्टस᳒ष्टो योनिदोषः पानदोषो न गक्खते ।

विपाहत्यादिर्वरमस्ति न परिवर्जितुं दृश्यति ॥

ध्यानस्सेव श्रेष्ठे तु खोजनेः सह संस्कृतिः ।

जालक्खे शिलातोर्धे न दुष्ये काल्यमांसकम्‌ ॥

पादुकाया विशिष्टिय शु᳒ं तस्माद्य गर्हितम्‌ ।

नवमः पटलः ।

पुंरंसख्या स्वधर्मेण कालधर्मो न विघते ।

सर्वैयोगिनौपैष्ठे धर्म कैतवज मतम ।

कामरूपे न सथासस्था दौर्घव्रतं प्रिये !

न त्यजेत सामिषं देहि ब्रह्माचार्यमतं न च ।

संसेवपातके नैव स्तौधर्मो धर्ममाश्रयेत ।

न युक्तदर्शनं स्तोत्रं ताम्बूलाशा सदा भवेत ।

हंसपारावतं भक्ष्यं कुरुमं वाराहमेव च ।

कामरूपे परित्यागाद गर्तिस्थस्य सभ्भवेत ।

दूतीचारस्तु सौंसारे सर्वांगी सर्वविक्रयी ।

मंत्र नारी सदा तुष्टा तस्या राजा सुपुष्कवान ।

कोल्सपीठे जातिधर्मान स्वजातियुक्तो न वर्तयेत ।

धर्माधर्मविचारेषा स्वं रूपं स्वनिरूपकम ।

महेंद्रे चैव योगेश च ब्रह्मज्ञानौ शुभावहिमान ।

मौहूर्ते पानविपुलं न चावस्था परिक्रिया ।

एतत सर्वं समाख्यातं यत् पुष्टं सिद्धिदायकम ।

नाश्रित्यस्य न दातव्यं देहब्रह्मान्नविन्दके ।

पिशुनाय न दातव्यं वेदभक्तिविवर्जिते ।

दातव्यं भक्तियुक्ताय स्वधर्मनिरताय च ।

विविधे सुंदरे शुभ्ने प्रासादैरप्योभितम ।

रचितं ग्रास्सङ्कैः परिखाभिरलंकृतम ।

सितरक्ते सथास्था प्रोतैः काष्ठैश्चान्यैरैष वर्णकैः ।

धुन्त्रे समौद्यैः पताकाभिरलंकृतम ।

निलोत्सवं प्रमोदितं नानावादित्रनिनादितम ।

वैष्णावेषु मदद्धे न चेप्स्योभिरलंकृतम ।

देवतायतनैर्दिव्यैः प्रकारोद्यानमणिडतैः ।

पूज्या विचित्ररचितैः सर्वतः समलंकृता ।

क्षियस्तत्र प्रसुदिता हृश्यन्ते तनुमध्यमा: ।

दारभाराऽपितच्रोवा: पद्मपत्रायतलोचना: ।

पीनोन्नतजघनाऽऽयामा: पूर्वांचन्द्रमसन्निभा: ॥

शिरारालका: मुक्तपोला: काञ्चीनूपुरनादिन्त: ।

सुकस्प्पचारुजघना: कर्षाक्ष्यायतलोचना: ॥

नामाजलधयैशान्यै: पद्मिनीजघतमत्सिते: ।

सरांसि च मनोहारि प्रसन्नसलिलानि च ॥

कुसुदै: पुण्डरीकैश्च तथा नीलोत्पलै: शुभै: ।

कदम्बै: क्करवाकैश्च तथैव जलकुक्कुटै: ॥

कारण्डवतिकारोहंससंयुक्तान्यजलचारिभि: ।

एवं नानाविधैर्दृश्यै: पूषां नानाविधैरपै: ॥

नानाजलाशयैश्चान्यै: शोभितं तत्समन्वितम् ।

शास्ते तनु स्वयं देवो हयग्रीवो जनार्दन: ॥

पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितस्तट सरांसि च ।

पुष्करिण्यस्तथाडSगानि वाय्व: कुण्डाश्च सागरा: ॥

तेभ्य: पूर्वं समाहृत्य जलानि च गृथक् गृथक् ।

सर्वलोकहितार्थाय रुद्र: सोमो भयै: सह ॥

तौर्थेमपुनर्भवं नाम तस्मिन्नेव च वाराने! ।

चकार कामिभि: सार्धं ततोऽपुनर्भवं स्मृतम् ॥

शास्त्रं य विपुले दृष्ट्वा माघे मासि मम प्रिये ! ।

यस्तत्र यात्रां कुरते विपुले विजितेन्द्रिय: ॥

विधिवत् सरसि स्नात्वा तत: श्रद्धासमन्वित: ।

देवानृषींश्च मनुष्यांश्च पूज्य पूजयते तत: ॥

तिलोदकेन विधिवन्नामगोत्रविधानत: ।

श्राद्धैविधिवतां सोऽक्षयमेधफलं लभेत् ॥

ग्रहोपरागविषुवे संक्रान्त्यामयने तथा ।

नवमः पटलः ।

बुगादौ षडङ्गौत्याद्यौ तयान्ये च शुभे तिथौ ।

ये तत्र दानं विप्रेभ्यः प्रयच्छन्ति धनादिकम् ।

धन्वन्तरिॆष्टकृतयुषा' फलन्तु प्रभुमान्ति ये ।

पिष्टं तत् प्रयत्नेन पिष्टभ्यः सरससाटे ।

पितृष्णामचयां दृष्ट्वा' तत् करोति न संशयः ।

धनुरष्टप्रमााणश्च कुरुङ्गमानं प्रकोर्तितम् ।

वराहकामयोमध्ये तत्तौर्थं सर्वकामदम् ।

पुनर्नं भवनं यक्षादपुनर्भवं तत् सरः ।

तत्र शाला नरो याति भास्करखालयं प्रति ।

न पुनर्जायते जन्मान्तरात् त्वयि निमज्जनात् ।

मनेन ध्यानं कुर्वीत पञ्चयेद्रेवं त्रिलोचनम् ।

भोकरूपश्च विकारश्च योगौश्र सर्वकामदम् ।

मोक्षं हृपभाकारं विकर्यं पुरुषाक्षतिम् ।

मधुसूदाश्चैव योगानां योगग्रानां ततः परम् ।

छत्तरे च सरस्तौरे पर्वते भद्रकायके ।

या मृला पौष्प्रदित्ता च मध्ये श्रेष्ठचति: प्रिये ।

पश्चधन्वन्तरे यावद्बरवौध्योति छेतकाम् ।

तस्या: श्रेष्ठगिलायास्तु सभागे देवताग्रयम् ।

समाया विधिवन्नत्या गन्धै: पुष्पै: पृथग्विधै: ।

चतुर्दशाश्र मिथुने मते मोक्षमावप्र यात् ।

निगूूलाभयहस्ताय यक्षटाभारभारिषे ।

हृषीकेशाय देवाय गोकर्षीय नमो नमः ।

बुगद्रूपाय देवाय चन्द्रहस्ताय विष्णवे ।

मदाघारद्रुस्ताय विकर्षाय नमो नमः ।

महेश्राय हृपस्थाय ज्ञानरूपाय धानिने ।

धर्मग्राय स्वरूपाय योगौग्राय नमोडस्तु ते ।

योगिनीतन्त्रे

आपुनर्भवंपूर्वं तु नवधन्नन्तराय च ।

सम्प्राप्तवन्तंर यावत् कुण्डं वाराशसौयकं ।

तेन शक्तो महेशानि ! मृत्यो मोक्षंवाप्नुयात् ।

शैले कामवशेध्यां मन्त्रेषान्तेन यन्त्रतः ।

सर्वपापविनिर्मुक्तः स गच्छेद ब्रह्माणः पदं ।

सर्वतौर्थेषु यैः ज्ञानं क्रतं वृषभतैरपि ।

सकृद्दूवारागसकुण्डे ज्ञात्वा तत् फलमाप्नुयात् ।

तस्य पूर्वर्धनुः पञ्चदशेऽपि मानेन घृत्तीरि ! ।

मार्कण्डेय यज्ञलो नाम तत् ज्ञात्वा ब्रजेक्किवम् ।

उत्तरेऽपि सरस्थौरे मार्कण्डेयवरसंस्थितं ।

ये वा पश्यन्ति च ज्ञात्वा कुण्डेऽपि माहेश्वरं ततः ।

आदित्यर्माचितं तत् देवदेवं त्रिलोचनं ।

सर्वपापविनिर्मुक्तो विमानवरमास्थितः ।

उपगोयमानो गन्धर्वैः शिवलोकं ब्रजन्ति वै ।

तिष्ठन्ति तत् मुदिता; कल्पमेकं वरानने ! ।

मार्कण्डेयो मुनिश्रेष्ठस्तपस्तेपे महामति ।

मार्कण्डेयऋषिदो नाम विख्यातो मे ऋद्धो वरः ।

भनेन मज्जनं कृत्वा कुुर्योऽनुग्रहडस्य सुरक्षिणम् ।

श्राद्धं कुुर्यात् प्रयत्नेन उपवासं समाचरेत् ।

ततः प्रभाते विमले नित्यं नैवेच्यं समर्पितम् ।

गोकर्यस्य च देवस्य नातिदूरे महेश्वरी ।

कुण्डं ब्रह्मसरौ नामैकाविंशतिमानतः ।

तत्र ज्ञात्वा महेशं न पुनर्भवमवाप्नुयात् ।

मुक्ताये सर्वपापानां ब्रह्माणां निर्मितं पुरा ।

ब्रह्मकुण्ड ! मद्वाभाग ! वाराञ्छि मां भवसागरात् ।

ज्ञात्वा चानेन मन्त्रेण सरसस्थास्य पश्चिमे ।

भैरवः पटलः ।

अष्टास्यैैलकूपस्थ वराहो नाम नामतः ॥

तं प्रश्नाम्य नरो भक्त्या विष्णुलोके प्रमोदते ।

पिशाच्चरोपविष्टेन तुब्जकाय दशप्रियांध्रैः धराधराय ।

मनोन्मनोलाचलमूत्तये च मुक्तिप्रदायऽस्तु नमो नमस्ते ।

गोकर्णस्य तदैशान्यां इष्ट्वचेपव्रत्यान्तरे ।

मदने पर्वते रम्ये गत्वा पश्चेयं घृड्ढ़रम् ।

केदाराख्यं महादेवं सर्वदेवमसंस्कृतम् ॥

तं लिङ्गमव्यये हृद्रा श्रद्धया संसमाहितः ।

स्थापयित्वा तु तं भक्त्या गत्वैः पुण्पैर्मनोहरैः ॥

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैर्नमस्कारैस्तथा स्ववैः ।

दक्षिणवत् प्रतिपातैश्च नृत्यगीतादिभिस्तथा ॥

संपूज्यं तं विधानेन शिवलोकं ब्रजेद्वरः ।

मदने सागरश्रेष्ठ! सुखसौभाग्यदायक ! ॥

श्वारोहयामि शिखरं पापं हर नमोऽस्तु ते ।

पूर्वाभिमुखो भूत्ला गत्वा कुुर्यात्त प्रदक्षिणम् ।

चतुर्दैव समुद्धृत्य शिवशैलोकं समगच्छति ।

शिवं शुक्कवर्णं खेटकषभारुढं पश्वासनस्खम् ॥

श्वेतनागयज्ञोपवौतिनं वरदाभयहस्तं सोमसूर्याग्निनचतुष्पम् ।

जटामुकुटचन्द्रशेखरं श्वितभस्माङ्गलीपनम् ॥

शश्वन्नारौौख्वरं पश्चवक्त्रं शिनेतैम् ।

स्वस्थ वामे तत्पुरुषे श्रृङ्गोरमौषानम् ।

सद्यः; पश्चिमं डमरुखज्ञादिधारिणम् ।

कृत्स्नाग्निगारियाविष्टं उत्तर वामदेवकम् ॥

शृङ्गचक्रधारिणं तस्मैेमाभवर्णम् ।

पूरवं तत्पुरुषं देवं गदापद्माधरं परम् ॥

शशच्छविन्दूरामं दधियामघोरं त्रिशूलम् ।

कपिलविटपद्रुमं नीलमेघाच्छनोऽपसमं ।

एवं केदाराख्यं शिवं ध्यात्वा शिवतत्त्वोक्तेन पूजायितला

प्रतिपुष्पांजलिं मत्रैःश्लोकेन पूजयेत् ।

नमस्कान्दर्षिचूडाय नमः खड्गाक्षधारिणे ।

नमोऽस्तु शूलहस्ताय केदाराय नमो नमः ॥

सर्वलोकैक्वरं देवं मोक्षकारणमव्ययम् ।

निष्कलं परमं देवं प्रपतोड्क्षि पुरातनम्‌।

सर्वेषामेव गोमारं नमस्ये शम्भुमव्ययम् ॥

शब्दातीतं गुणातीतं नमस्ये शम्भुमव्ययम् ।

इति प्रसादनं कृत्वा केदारस्य च पठिमम्‌।

गल्वा ब्रह्मवटं वच्रैनरः समवधारयेत् ।

केदारस्थ नमस्कृत्य कल्पहदं ततः पुनः ॥

दशजन्माजितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ।

नमोऽव्यक्तस्वरूपाय महामनलयवासिने ॥

महेन्द्रस्थोपविष्टाय न्यग्रोधाय नमो नमः ।

केदारस्य च कौवेर इष्टनेपालयान्तरे ॥

पौष्पके नगरेऽथैव कमलाच्चहरं यजेत् ।

संसारसागरे मग्नं पापप्रस्तमचेतनम्‌॥

तार्हि मां भवनेऽत्र ! त्रिपुरारे ! नमोऽस्तु ते ।

त्रिपुरारे ! नमस्कोऽस्तु कमलेप ! नमोऽस्तु ते ॥

दधिणे कल्पवचस्य रपुचेपान्तरे प्रिये ! ।

कलकोरगिरे योडसौ स गिरिः पारिपावकः ॥

तस्यारोहणमात्रेण न पुनः जायते भुवि ।

भस्मरक्षितु यैलेडसिमध्ये उद्धातको गिरिः ।

मन्दरार्चन्थु तं शैले गल्वा तत समाश्रितः ।

पुवंभागो तु शैलस्य स्थितो मधुरिपुः हन्ति ॥

दर्शनात्तस्य देवस्य कुलानां तारयेत्तमं । केदारमुदकं पौता कामधेनुं स्पष्टेद्यादि ॥ पूजयेत् केशवं भक्त्या न भूयो जायते कलिम् । प्रणुतमोत्तमं शैलं शैलं मन्दारकं प्रिये ! ॥

ककुदेभ्वरहरं दृष्टा स याति परमां गतिम् । ब्रह्मेभ्वरस्य तलेपि होममध्ये प्रतिष्ठितः ॥ ब्रह्मेभ्वरं नमस्कृत्य ब्रह्मज्ञानमवाप्नुयात् । भावभूतेभ्वरं दृष्टा कत्था चैव प्रदृश्यते ॥ मुच्यते पापसङ्घैश्व शिवलोकेऽभ्योयते । सम्पूजयेच्चैव यत्नेन मन्दारं चैव पूजयेत् ॥

जन्माजितस्य पापस्य दर्शनाद्दुयाति संजयम् । प्रयागे सङ्गमे स्नात्वा यत्फलं लभते नरः । तत्फलं लभते चात्रैव सहस्रगुणमेव हि ॥ धर्मेभ्वरस्य देवस्य कृपास्पृष्टशत चाग्रतः । तत्र स्नानेन देवेशे ! पिण्डनिवपणेन च ॥

गोसहस्रफलं सम्यक् लभते च वरा नने । पारिपात्रस्योत्तरतो धनुविम्बान्तरे प्रिये ! ॥ कपिलस्याश्रमे रम्ये सम्पश्येत् कपिलेभ्वरम् । तं नमूज्य जरो भक्त्या विष्णुलोके महोयते ॥

पारिपात्रे स्थितं देवं सर्वाङ्गभयनाशनम् । न तेषां ये प्रपश्यन्ति भयं संसारसागरे ॥ पिशाचमोचनं नाम तौर्थे तस्य च पूर्वतः । धुनुरेकादशान्ते च तत्स्थैव कालभैरवः ॥

ऋष्यं गौरं वृषाकारं पूर्वभागे गतं प्रिये ! । पिशाचमोचन तौर्थे पूजयामास भूतिनम् ॥ इत्यं देवस्य तत्किङ्कं कपर्दीश्वरमुत्तमम् ।

पूजनोयं प्रयत्नेन स्तोत्रैर्विविधैः स्तवैः ।

व्याप्रे खररस्य देवस्य दचिषे वरवर्णिनि ! ।

सयभूस्त्वं निलयं वै देवतागर्भि दुषंभम् ।।

पूर्वमुखन्तु तद्बर्हिः श्रेष्ठस्थानमुदाचच्तम् ।

कत्तिवासेश्वसं प्राप्य संसारविगतज्वरः ।

संसरभयनिर्मुक्ता सर्वपापविवर्जिता ।

सुखेन मुक्तिमायान्ति यथाहंमिति यत्स्थया ।

व्याप्रे खररस्य चैशान्ये धनुदंघ्रप्रमाणतः ।

कात्तिवासेश्वसं प्रापं लिङ्योनिप्रतिष्ठितं ।।

कात्तिवासेश्वरी देवो दृष्टव्यस्य पुनः पुनः ।

यदीच्छे तारकं ज्ञानं ग्राह्यतां चाश्रयं पदं ।

एतत् सर्वेषु कर्तव्यं यदीच्छेत तु सुखासमनः ।

मदनाचलशेखराने शृणुचेपत्नयान्तरे ।।

वापोश्वरन्तु दिध्यातं समपातालभेदकम् ।

वसाहतन्तु लिङानां सर्वेषामुक्तमोत्तमं ।।

तं प्रणम्य नरो भक्त्या वस्सराज्जायते नरः ।

तस्य देवस्य वायस्ये नानावर्णां यां शिला ।

गरुडाश्य महालिङ्गः पूजयेहृङ्कृड विना ।

दर्शनेनातस्य देवस्य गोग्रतस्य फलं लभेत् ।।

नमस्ते पत्तिराजेन्द्र ! वासुदेवहिते रत ! ।

मनुष्यां देहि पचौौघ ! त्वमस्य दर्शने प्रति ।।

प्रणिपत्य पठेन्मन्त्रं पश्चिमस्यास्तरे मधु ।

विश्वोर्यतनं प्राप्य तत्तः शिवजलं शुभं ।।

धातवा च मुखिनं कृत्वा ध्याल्वा विष्युं मपेश्वरिमं ।

ततः प्रभाते देवेश ! मपिकूटस्य उत्तरे ।।

वड्भाष्या नदो पुखा सर्वपापप्रमोचनो ।

नवमः पटलः।

तत्त्व ज्ञात्वा चतुर्दश्यां साधे वा फाल्गुनेsथवा । वसुभिर्याच्य देवेशि ! महापातकनाशनम् ॥ वसुभिर्गां नरः ज्ञात्वा नैकिकायासं दर्शनेनात्र ॥

न सृजन्नौष पापानि समजन्मभृतान्‌यपि । तस्मिंस्तस्मिन्नरः ज्ञात्वा दृष्ट्वा साधर्म्यमाधवम् ॥ यत् तत् तत्र स्थितो वापि संसारे न पुनर्विश्रुतेत् । संसारे पतितान्‌यत्र गाढं त्राणकरी भवेत् ॥

वराहविवरं दृष्ट्वा नरोगच्छेन्न महानदीम् । अश्वोका मलसं याता कोलद्रङ्गडविनिःसृता ॥ मन्दिनो पञ्जजा चैव नद्यो मध्यमतो परा । मषीकूटे च संयाता तस्य तद्वाधिकं फलम् ॥

नमोऽस्तु ते पुष्कजले ! नमः सागरगामिनि ! । नमस्ते पार्पाविमले ! नमो देविच ! वराङ्गने ! ॥ प्रणुनभैरवजले ज्ञात्वा विग्रहद्वादशौषधरम् । स्वर्गद्वारस्थ तत्कै तन्मनसूदूरयेत् ॥

ब्रह्मा विष्णुःस्थिता रुद्रः सर्वदेवैर्निकृपितः । स्वर्गद्वारं महापुष्यं समारोहेऽत् सदुलंभ्रम् ॥ दशलक्षयुतैःःःः चतुष्पादाय चारवे । भूष्यं देदाराम भमाय स्वर्गद्वारनिवासिने ॥

गत्वा तत्र पञ्चहस्तं नमस्कुर्योदतरान्न तत्रिः । ऋषिदे वाराहस्यै च मार्कण्डेयसरे तथा ॥ ज्ञात्वा कामचयं दृष्ट्वा कल्पवृक्षं नमेत्ततः । ज्ञात्वा पञ्चादिदेवाभ्यां तत्रो हरिहरं ब्रजेत् ॥

यतस्तत् तौर्थं विधिवत् करोति नियतेन्द्रियः । कुलैकविंशमुद्रस्य विष्णुलोकं स गच्छति ॥ मषीकूटस्य पूर्वे तु नातिदूरे महेश्वरी ! ।

विष्णुपुष्करं नाम सर्वतोर्थैरक्षिवं जलम्‌ ।

तत्र स्नात्वा वरारोहे ! विपुलां लभते श्रियम्‌ ।

पुष्कराकारमास्थाय स्थितोऽसौ वसुधातले ।।

मध्येलोकच्छितार्थाय पापं मे हर पुष्कर ! ।

स्वात्वा चानेन मन्त्रेण वारुणं तत्‌ सज्जपेत्‌ ।।

दद्याद्रघ्नश्च विधिवदारोहेर्द्रप्‌ कूटकम्‌ ।

मन्त्रकूटाचले विष्णुहैयङ्गौवरूपपद्धक्‌ ।।

शतवार्डुप्रमाणेन श्रचलाेष्टसहस्रकम्‌ ।

मन्त्रेषारोहयेद्देवि ! पौतपुष्पैः प्र पूजयेत्‌ ।।

ततः स विष्णुदेवस्य द्वारिकश्च प्रसादयेत्‌ ।

दण्डहस्त ! महावाहो ! कालदैत्यानिसूदन ! ।।

द्वारपाल ! नमस्तेऽस्तु कवाटं देहि मे सदा ।

पौतद्रव्यं द्रुजं भान्तं मन्त्रकुण्डलचर्चितम्‌ ।।

चक्रं वाणधरं श्रुङ्कं नमस्ते परिवेष्टितम्‌ ।

सर्वलक्षणसम्पन्नं मन्त्रशैलं त्रिलोचनम्‌ ।।

ध्यात्वा तत्वौचके भक्तमारोहेभत शिखरं तदा ।

मन्त्रकूट ! गिरिश्रेष्ठ ! पौतवर्ष्मन्‌ ! त्रिलोचन ! ।।

त्वय्यद्यारोहणं कृत्वा द्रच्यामि भवनं तथा ।

तं पूर्वाभिमुखेनैव उत्तराभिमुखेन वा ।।

आरोहेन्द्रियशैलस्थ वज्रयेद्रादिशो खम्‌ ।

गल्वा बिस्याचलं पश्चात्‌ सन्या तत्‌ नो प्रदचिष्यम्‌ ।।

प्रविश्य संयतो भूम्ना धातवासा जितेन्द्रियः ।

मूलेन स्वापयेद्‌ वापि सङ्गात्रैकजले: शुभे: ।।

कपून्‌ रवासितैर्दशै: सुरगन्धकुसुमादिभि: ।

चन्दनागुरुपद्यानि यानि कास्यानि कानिचित्‌ ।।

कृत्यानि कुर्वडमालिख्य तज्जले स्नानमाचरेत्‌ ।

नवमः पटलः ।

सितांबुजलजैःैव तथा कौशोदकेन च ।

उद्येन वारिणा चैव कामात् पश्याकृतेन च ।

निसितेन त्रिगुणेनैव नित्येन समं प्रिये ।

प्रोत्यर्थं तस्य देवस्य स्नानं देहि ! समाचरेत् ।

निसितं चन्दनं पद्मसुगन्धि परिकौत्सितम् ।

नित्यं मलयं मधुरं त्रिगुणं सुमनोहरम् ।

तथोद्दकं गन्धतयं कर्पूररक्तोदकं तथा ।

त्रिजलस्य महेशानि ! स्वापयेदन्तरातरें ।

स्वापयित्वा यथोक्तेन तथा स्वामिं समाचरेत् ।

पश्चान्नान ततः कुर्याद्धिद्रं परमेध्वरि ! ।

पष्टोत्तरसहस्रैस्तु सुवर्णैर्घटितैयुतैः ।

तथा हुलैः स्वापनं कुर्यात् कर्पूरादिविमिश्रितम् ।

प्रगकास्तु ग्रतं सुर्यादिग्रधा सुरसुन्दरि ! ।

ताम्रैर्वा राजतैर्‌वापि श्रथवा सति सङ्भवे ।

मार्तिकैर्वा घटैः स्वानमग्रकास्तु समाचरेत् ।

स्वानात् पूयं महेशानि ! तौर्थ यत् परिकौत्सितम् ।

मलमाहत्य कुत्रे च कत्था पुङ्खं विधानवित् ।

गन्धं पुष्पं ततो दत्वा पुनर्मेल्लं जपेत्ततः ।

भ्रमतोत्करणं कुत्रोभद्रां तत्र च दर्शयेत् ।

षडङ्कं विन्यसेतत्र श्रवगुह्यां ततोऽर्चयेत् ।

महोत्सर्वं ततः कत्वा स्वानार्थे देवर्द्धियये ।

स्वापयेत् स्वान्निषे तु देवबुद्रा चिपेत्तनौ ।

उहत्तनं प्रतिदिनं कत्तव्यं विदिनान्तरे ।

दिनवयान्तरे स्वापि सर्वकाले विशेषतः ।

तिलोङ्केन तैलेन सुगन्धेन मम प्रिये ! ।

पलेन च पलाश्चैस्तदर्धेनापि यबतः ।

श्रेष्ठैर्वा राजनौभिष्तं तर्पडुलोहितं तनादिभि: ।

संस्कृत्य देवदेवेशं विप्रपक्षे च ग्राद्धति ।

संस्कृत्य गानं पैश्वैर्वा श्राद्धामर्थस्य सूलके: ।

मलपुष्पस्य कूर्चैश्च न कूर्चैश्च महेश्वरि ।

कुत्रचेम चामरेणाथ गोवालेनेति विशेषतः ।

उग्रैश्च कूर्चकं दत्वा सर्वपापै: प्रमुच्यते ।

दत्वा गोबालकं कूर्चं सर्वान् पापान्न पोहति ।

दत्वा च चामरं कूर्चं स्त्रियमाप्रोत्यनुत्तमाम् ।

न वाराहस्य रोमेश न वंशेन कदाचन ।

गवयस्य तथाभस्य रोमत्तु परिवर्जयेत् ।

लिङ्गे वा प्रतिमायां वा श्रालग्रामे तथैव च ।

न कूर्चयेत् प्रतिदिमं पञ्चाहे सक्के तथा ।

मासान्ते वाथ पञ्चान्ते कूर्चयेत्स्वाम सुन्दरि ।

प्रयाने विषुवे चैव भौमवारे दिनद्वये ।

श्राद्धस्यां राजपत्न्यो च तैलदानं च कारयेत् ।

नैव तत् कूर्चयेद्‌वि ! न वराहे मुखे ततः ।

नासिकान्ते तथा गुद्यो लिङ्गे च पुलकेषु च ।

वस्त्रेष मार्जयेद्‌वि ! कार्पासेमाथ चन्दने: ।

रक्तवस्त्रैर्भवेत् कुष्टी पापडव्याधिमवाप्नुयात् ।

पटैश्चोभमाप्नोति नोलौरकै: जायं ब्रजेत् ।

परिधाप्य ततो वस्त्रं स्वर्गदायकं तथा ।

कटिवेष्टनकं दद्यात् नानारत्नादिभूषणम् ।

परिधानं पिधानीयं क्षौमं य: कुते नर: ।

पूजाकाले भोजनेच ज्ञानेचैव विशेषतः ।

सोऽपि द्वादशमाप्नोति धननारायणं तथैव च ।

मत्स्यजेन गवेषण गोपौचन्द्रमकेन वा ।

नवमः पटलः ।

विश्वकाष्ठोऽवेनाथ तुलसीकाष्ठकेन वा ।

पद्मकेन तमालेन तथा रोचनयाथवा ।

पिधाय तिलकं श्रेष्ठमेषामेकतमेन च ॥

चतुःसम्पुटितस्मिन्‍ं दिसमच्च सुरेखरि ।।

अङ्‌गालिप्य ततो देहमयनन विसर्जयेत् ।।

श्रौते रात्रौ पुनः ध्यानानुलिप्य सुगन्धिभिः ।

कलाटे तु विशेषेण वराढे न कदाचन ॥

चतुःसम्पुटितस्मिन्‍ं दिसमच्च सुरेखरि ।।

प्राप्ते पृष्ठे तथा नेत्रे न दद्यादनुलेपनम् ।।

चतुर्लग्ने हतौ ललाटे मुखलग्ने हतौः श्रियः ।

दरिद्रः करलग्नेऽपि पदलग्रे धनञ्जयः ।।

लिङ्‌गस्य पुलकान्ते तु न दद्याच्चन्दनं प्रिये ! ।

पद्मपत्रे विलेप्यं च करवौदले तथा ।।

तव दद्याच्चन्दनस्य लिङ्‌गे पुनस्तु सभ्‌भवे ।

नेवापि नाञ्‌जयेहि वि ! कज्जलैश्च विशेषतः ।।

मालतोपचसंभूतं तिलतैलेन स्रायसे ।

तापयेत् पातयेद्वि ! कज्जलं तत् प्रकुर्तितम् ।।

मोराजनेन यः पूजां करोति वरवर्णिनि ! ।

पुनुक्तं प्राप्तुयात् सौदिप इह लोके परत्र च ।।

अथ शुद्धिजलं यस्तु नैव कुयात् सुरार्चिते ! ।

सौदिपि मूढो भवेद्रोगी चिरं वा नाशमाप्नुयात् ।।

लिङ्‌गे वा प्रतिमायां वा पूर्वमेव सम प्रिये ! ।

मोरे: सम्भार्जितैर्युक्तं कला चैव प्रदर्शिता ।।

संस्कृतेत् प्रतिमां भद्रे ! माङ्‌गल्य लिङ्‌गस्य चोपिष्यम् ।

ॐ नमो नारायणायेति ये वदन्ति मनोऽषिष्य) ॥

किं कार्यं बडमानैर्वा न च विभ्रमकारकैः ।

ॐ नमो नारायणायेतिं मन्न्रः सर्वार्थसाधकः ।

यजन्ते नैव मन्न्रेण श्रद्धेन पुरुषेण वा ।

हृदयाश्रयवौनेन कषायौजेन पूजयेत्त ।

व्यस्तेन च समस्तेन अनुलोमविलोमके ।

तत्वाक्चन्द्रद्वयोनां मण्डलानि विचिन्तयेत् ।

ततो विचिन्त्य हृदयं शंखकं ज्योतीरूपपिण्डम् ।

कार्णिकायां समासौनं ज्योतीरूपसरोरपिण्डम् ।

षट्शाखं ततो मन्न्रं प्रवदेद्‌मित यथाक्रमम् ।

कैङ्कर्यादिपुरं कृत्वा हादग्राश्चारकं न्यसेत् ।

चतुर्बीजं महाशक्तिं सूर्यैको‌टिसमप्रभं ।

चिन्तयिला ततो योगं ज्योतीरूपं सनातनम् ।

तत भावाययेन्मन्न्रं कमयोगितमानसः ।

मौनरूपो वरारोहः नरसिंहोदयवा पुनः ।

प्रायातु देवो वरदो मम नारायणोदयतः ।

सुमेरोः पादपीठे पद्मकल्पितमासनम् ।

सर्वसत्त्वहितार्थाय तिष्ठस्व मधुसूदन ।।

त्रैलोक्यपतौनां पतये नमो देवदेवाय ।

पश्यो‌र्ज्जय हृषीकेशाय इत्यर्थं विष्णावे नमः ।। इत्यर्थम् ।

स्वापायं पादयोर्देवं । पद्मनाभ ! सनातन ! ।

विष्णो ! कमलपत्राच ! ऋषभाय मधुसूदन ! ।

मधुपकं महादेव ! ब्रह्माद्यैः कल्पितं तव ।

मया निवेदितं भक्त्या ऋषभाष पुरुषोत्तम ! ।।

मधुपर्कम्

मन्त्राक्षर्यासुतु ते वारि जलपाने डराधिभम् ।

ऋषभाषचमनीयं स्वं मया भक्त्या निवेदितम् ।।

आचमनीयम्

त्वमाप्ते पृथिवी चैव ज्योतिस्त्वं वड्ढिरेव च ।

लोकसंवृत्तिमात्रे ष कारिषा स्वापयास्सहम् ।।

आरामः ।

नवमः पटलः।

दरबस्तसममायुक्तो रत्नवर्णैविभूषिते ।

स्वर्णवर्णांप्रभेतेन वाससो तव केशव ! ॥ इति वस्त्रम्‌ ।

घ्रौैरं ते लेपयामि चेष्टा स्वेष्ट च केशव !!

मया निवेदितान्‌ गन्धान्‌ प्रतिगृह्णातां विलिप्यताम्‌ ॥ विलेपनम्‌ ।

हस्ते ददिशु मन्त्रे ण श्रोषितं पद्मयोिनिना ।

नाविलोपनसंयुक्तमुपवेष्ट्र न चोत्मन्‌ ॥ इति यज्ञोपवैतम्‌ ।

पूयैषनद्रव विद्युच्‍च ल्वमेवा(गि)नृस्थैव च ।

तमेव ज्योतिषां देव ! दीपोडयं प्रतिगृह्णाताम्‌ ॥ इति दीपः ।

पुनं पश्चविधैर्द्रव्यै रसे: षड्भि: समन्चितम्‌ ।

मया निवेदितं भक्त्या नैवेयं तत: केशव ! ॥ इति नैवेद्यम्‌ ।

पूर्वं दले न्यसेहे व' यास्ये सड्‌र्षणं न्यसेत्‌ ।

प्रद्युम्नं पड्‌शिमे चैव तथेशान्त्ये चिविक्रमम्‌ ॥

तथा च वासुदेवस्य गरुडं पुरतो न्यसेत्‌ ।

तथा महागदाश्चैव न्यसेदेष्टस्य दचिषे ॥

ततः स्ववेदं धनुषौ न्यसेहे वस्य वामतः ।

दचिषे वस्वां देवेशं वाच्यं तत: विन्यसेत्‌ ॥

श्रियो दचिषतः स्वाङ्गया पुष्टं श्रोत्करलो न्यसेत्‌ ।

वनमाल्यश्च पुरतः श्रीवत्सकौस्तुभौ ततः ॥

विन्यसेत्‌ हृदयादौ च विन्यसे च चतुर्दिशम्‌ ।

ततोऽपि देवदेवस्य कोणे नैव तु विन्यसेत्‌ ॥

पोठेग्मानं पूजयेतु तच्‍छक्तौरपि वाञ्छतः ।

प्रहांष दिक्पतिंचैव दद्यात्‌ पुष्पार्चनलतयम्‌ ॥

एवं सम्पूज्य देवेशं महोत्सवस्य जनार्दनम्‌ ।

लभेदभिमतान्‌ कामान्‌ नरो नास्ति तु संशयः ॥

पनेनैव विधानेन महोत्सवं चर्याननम्‌ ।

पूजितं पश्यते यस्मु न वित्तं विष्णुमध्ययम्‌ ॥

सदादप्यचिंती यैन विधिमानेन केशवः ।

जन्मामृत्युः जरातौः स विष्णोः पद्माप्र यात् ॥

यः स्मरेत् सततं भक्त्या हृदयौवमलन्द्वितः ।

मन्वहं तस्य हृदये सध्ये ऋषो तद्रूपः प्रकाअस्पतिः ॥

ॐकारादिसमायुक्तं नमस्कारान्तदौपितम् ।

स्नानं सर्वत्रचानां मन्त्र इत्यभिधीयते ॥

अनेनैव विधानेन मच्छड़पक्षं छयाननम् ।

पूजितं यस्तु देवेशि ! गम्भपुष्पं निवेदयेत् ॥

एवमस्य प्रकुर्वीत यथोहिष्टक्रमेषु तु ।

मुद्रां ततो निवभ्रीयाद यथोक्तक्रमयोगतः ॥

जपध्यैव प्रकुर्वीत मूलमन्त्रे या मन्त्रवित् ।

ष्टाताविंशतिरष्टौ वा ष्टष्टोत्तरशतं तथा ॥

काम्येषु चाधिकं कुुर्याद्च्चकोव्याधिकं प्रियै ! ।

पद्मं घृण्ं मीवसदृशं गदां गरुड़मेव च ॥

चन्द्रं ग्रहृक्ष ग्रारजं श्टष्टौ मुद्रा: प्रकौत्तिता: ।

ब्रह्मादीनां न जानाति ह्यनभिज्ञातं यथोचिता ॥

हिरण्यगर्भेमिन्त्रे या पूजयेत परमेअ्वरम् ।

वच्यभाणेन मन्त्रेण परमेअश्वरं समर्चयेत् ॥

ॐ नमोऽख्खनताय विष्णुरुपचतसे नमः खरुपाय सहस्त्राइवे ।

सहस्त्ररशिमप्रवराय वैधसे इ्याख्यरूपाय नमो नमस्ते ॥

विशालदेशाय विघुष्टकर्मणे समस्तविश्वाचिंहराय ग्राभवे ।

नमोऽस्तु सू्र्योंनलतौष्पते जसे इ्याग्यारुपाय नमो नमस्ते ॥

भनादिदेवाधिप ! भखरारुपभा !

नमो विभो ! भूतपते ! महेअश्वर ! ।

'मकर्त्तते ! सर्वंपते ! जमत्यत्ते !

रमापते ! शुवनपते ! सदा नमः ॥

नवमः पेटलः।

जलेग्र्र ! नारायण ! विश्वपार्श्व ! चित्रौय ! विश्वेभ्वर ! विश्वलोचन !! शब्दादिस्वरार्यतविश्वसृजये हयास्यपाय नमो नमस्ते ॥

क्षेताय पुष्पकसरोरवरप्रदाय विद्यावैभवसंहकारिरचतुर्भुजाय । लोचिल्यायिने मर्तिकृते त्वववासकर्ं तस्मै तुरष्कदनाय नसो नमस्ते ॥

मत्राय देश्मषिपर्वतमन्दिराय पौताच्यगोत्रजमनेश न मुर्तिदाय । भक्तो यु वाञ्छितधनं ददते समस्तं सोडयुधरितं पिठगणाश्च हरे ! नमस्ते ॥

शुभ्राय मुक्त्यै मषिरक्षिताय प्रलम्बबाहुकमलासनाय । ततो घनाग्रनपुरघातकाय ह्यद्यारुपाय नमो नमस्ते ॥

जयति वचः ! पार्श्वं पुष्करऽस्थाहस्तो विधृतसिसृमरको मोचदानां विभर्ति । श्रीमघवरश्रुतिमूर्ति मुनु सिसृक्षाप्रदायो प्रणतसुरनरेभ्यो वाजिवातो मुरारिः ॥

हृडासुर ! हयभौव ! मुरारे ! मधुसूदन ! । मेघश्खूटक्षतावास ! कमलाच ! नमोडस्तु ते ॥ जन्मकोटिक्षतं पापं कष्यकोटिय्यातानि च । हयस्य दर्शनेनैव सर्व नश्यति तत्क्षणात् ॥ समस्तोऽं विश्वशास्ता स्तुति पाठ' समाचरेत् । प्रदविषाण्णये कुण्यात् पद्माकार नमेत्ततःः ॥ दचिषादुत्तरं गाला देवस्य च महेश्र्वरि ! । कलाऽश्रिलिं ततो भक्त्या भ्रमयिल्वा नमेत्ततःः

प्रत्येकं प्रणमेऽहं वि ! ददृक्षवत् प्रतिपातयेत्‌ ।

यो नो नमेद्भक्तिमत्का च श्रपराधो भवेत्कदा ॥

श्रबद्धाञ्जलिलोकानां नमस्कारं करोति यः ।

मोहान्धकारनरकेऽपच्यते नात्र संशयः ॥

पदान्तरे च प्रणमेऽस्मृभ्यो न च द्रुतिं स्पृशेत्‌ ।

श्रपम्र्ति देवनासस्य विफलं परिकौत्सितम्‌ ॥

प्रणामो देवदेवेश यावत्यो मूर्त्तिकाः प्रिये ! ।

श्ररोरे वा मदेशानि ! तस्य पुष्पफलं भृशम्‌ ॥

यावतो रेऽवस्तस्य यावत्कालस्य सम्ति वै ।

तावद्रंहस्मभाजां ब्रह्मलोके महौयते ॥

देवेशुबाच । बूर्हि मे देवदेवेश ! मम कान्त ! जगत्पते ! !

मथिकूटे लयं विष्णुः स्थापितः केन वै पुरा ॥

भगवत्नुवाच । श्रपणु देवी ! महाभागे ! श्रागमं वेदविभम्‌ ।

कथयामि पुरातनं प्रतिमायाष्ठ सद्भवम्‌ ॥

प्रवृत्ते च महायोग्रे प्रासादे देवनिर्म्मिते ।

चिन्तयात्रों महेशालः प्रतिमार्घेमर्हणनिश्रयम्‌ ॥

नवोदकेन देवेश सर्वे त्वां लोकभावनम्‌ ।

स्वर्गंश्रित्यन्तकार्त्तार्ं पश्यामि पुरुपोत्तमम्‌ ॥

चिल्लादुःखमयो राजा द्विवारात्रं न घेरते ।

न भुड्क्ते विविधान् भोगान् न ज्ञानं न प्रसाधनम्‌ ॥

ग्रैलमृद्धश्रतावापि प्रयस्का या महोतले ।

विष्णोः प्रतिमये याः सर्वसद्र्यालचिता॥

एतैरेव प्रमाणैन्तु दयितं यतु सुरार्चनम्‌ ।

तत्‌ केन वा करिष्यामि चाज्ञापयतु मे प्रभुः ॥

कुशानास्तौर्य श्रद्धा च इन्द्रद्रुमो महाबलः ।

हरिध्यानपरो भूत्वा मुख्वाप नियतेन्द्रियः ॥

नवमः पटलः ।

शुमस्य तत्व नृपतेर्वासुदेवो जगद्गुरुः ।

शातमानं दर्शयामास शुमस्तत्वै च चक्रधृत् ।

तददर्शं स तु विष्णु' च देवदेवं जगद्गुरुम् ।

शातमानं दर्शयामास तस्मै सुमताय चक्रधृत् ॥

गदाचक्रधरं देवं मदापग्नोप्रपाणिकम् ।

युगान्तादित्यवर्णाभं नीलवैडूर्येस्निभ्रम् ।

सुवर्णश्रेष्ठमासौनं षोडशार्धभुजं प्रभुम् ।

कतुनानेन दानेन धिया भक्त्या प्रहस्तया ।

तुष्टोऽस्मि ते महोपाल ! कथं त्वमनुशोचसि ! ।

यदेन प्रतिमां राजन् ! जगत्पूज्या सनातनोम् ।

स्वापयिष्यसि हे धीर ! तदुपायं ब्रवौमि ते ।

सागरस्य जलस्थाने नानाद्रुमविभूषिते ।

वेलाभिरहन्यमानस्तु न चासौ कष्पते हृदुम्: ।

हस्ते च परशुं कृत्वा जमिंमन्तं ततो व्रजेत् ।

एकाकी विहरन राजन् ! सत्यं पश्यसि पादपम् ।

इति क्राचित् समालोच्य च्छेदयन्नाविशङ्कितः ।

पश्चिमायतनं हस्तं प्रातरक्तदर्शंनम् ।

दिवा परशुना हस्तं तदा भूपाल ! चानय ॥

कुरुष्व तत् प्रतिमां दिव्यां जर्हि चिन्तां विमोचिनोम् ।

एवमुक्ता महाबाहुः प्रयातोऽदर्शंन हरिः ।

स चापि स्वप्रमालोच्य परं विस्मयमागतः ।

तां दिशं समुदीक्षैव शितस्त्रततमानसः ॥

व्याधुनन वैशाव' मन्त्रमुक्त्वाश्चेव तदात्मकम् ।

प्रभातायां रजन्यांन्तु सततान्यमानसः ॥

स स्नात्वा सागरे गत्वा यथासम्यग्विधानतः ।

तं तददर्शं महाबाहुं यथा तेजस्विनं हृदुम् ॥

मोदकान्तकं दुरारोहं पुष्पं विफलमेव च ।

महोच्छ्रायं महाकायं प्रसुप्तश्च जलान्तिके ॥

नालेरकाम्रादिवृक्षाणां नामजातिविनिर्जितम् ।

नरराजस्स्था विष्णोर्धाम हृद्या पदाव्चितम् ॥

परशुना घातयामास निर्घातनतयैव धि ।

समाधा द्रुमराजः स निपपात महौतले ॥

श्रोड़देगे मूलभागे कल्पयामास वै विषुः ।

तदूर्ध्वं खाद्रं काश्मीरे कल्पाकारमेव च ॥

ग्रादित्यं तं विजानौयाद्रामेष स्थापितं पुरा ।

घोषादित्यं तदूर्ध्वेऽपि मुक्त्वा च स्थापति प्रिये ! ॥

शिलारूपं महेशानि ! स्थापति गुरुप्रपा ततः ।

भागदयं कारयित्वा भागैकं मलयागिरौ ॥

मथीकूटे ततोर्यंत्र स्थापति वरुणेन धि ।

प्राच्यां नन्दीश्वैरेशान्त्ये मथ्याच्ची नाम साधवः ॥

शिलामयो दारुमयः कुवेरेऽप्येव स्थापितः ।

महाराज्ञीतनामा च योषित्स्थाभुजै युतः ॥

इत्याख्यो मथीकूटे च माधवाख्यो व्यवस्थितः ।

सभ्रान्तं कथितं देवी ! प्रापर्षं श्रृणु पार्वति ! ॥

दधिद्र्धफलविश्रान्ति बदरामलकानि च ।

खर्जूरं पनसश्चैव तथा तालफलानि च ॥

दारिमं कदलोश्चैव प्रयत्नेन नियोजयेत् ।

लकुचं मधुकं युक्तं तथा पूगफलानि च ॥

वैजपूरश्च मधुरः ककङ्गमूर्छा निवेदयेत् ।

मूलकस्य च ग्राकस्य गाजरस्य तथैव च ॥

यस्य फलं विशालश्च तथा ग्राकं प्ररोहकम् ।

वास्तूकस्य च ग्राकस्य पालङ्कुस्य मम प्रिये ! ।

प्रदेयानि प्रियाख्यानि च वा तिन्तिड़ौफलम्।

कूष्माण्डं पर्वतौषधं तथा चारुरसमावम् ॥

कदम्बं वृक्षपूगच्च रामकं पौगण्डकं तथा ।

प्रकाशनसद्धैव तथान्यद्रपि वज्जयेत् ॥

हीनानाश्र प्रवच्यामि उपयोगानि श्रद्धरि !।

एकचित्तं समाधाय प्रापणं श्रृणु श्रद्धरि !।

सोमधान्यं हृढधान्यं रक्तशालिकमेव च ।

राजधान्यं पष्टिकष्ठ देववत्कभकं तथा ॥

चषाकं कोद्रवष्षेक वज्जयेत्सम सुन्दरि !।

वार्ष कृष्णचौरीष वृषष्य मार्जिकौषधम् ॥

लवणं प्राचौसभूतं तथोत्तरसमुइवम्।

पशूनाश्र प्रवच्यामि वन्यानां ग्रामवासिनाम्॥

यानि यान्युपयोगानि गव्य' देविँ ! पयोडस्ततम् ।

मार्गं मातङ्ग तथा च्छागं श्रारभं श्राशकन्तथा ॥

एतैषु प्रापणं दध्यादिषोथैव प्रियावहम् ।

माहिषं वज्जयेत्मांसं द्विर्दं दधि छेतनततः ॥

पञ्चिनाश्र प्रवच्यामि ये प्रयोज्या मम प्रिये !।

हारितष्ठ मयूरष्ठ नारकं वर्तकन्तथा ॥

कपिलष्ठैव चाषष्ठ काककुक्कुटकौ किरौ ।

वन्यकुक्कुटकष्ठैव श्रारारिष्व कपोतकः ॥

विश्वकः कुलिकष्ठैव रक्तपुच्छष्ठ टिट्टिभः ।

कष्णमत्स्याग्रनष्ठैव पान्निथां तु विशिष्टते ॥

प्रमसष्ठैव मांषष्ठ यथा पञ्जनखष्य च ।

चित्रमकष्य' रोचितष्ठ मद्गुरं कविकं तथा ।

महायषष्ठ राजीवं दध्यात् सिंहर्तुकं तथा ।

मत्स्यान्येतानि देयानि विभालोष्ट विवर्जयेत् ॥

योगिनीतन्त्रे

मालापादांश्च गृजुलान् मासं वाराराशीन् तथा ।

कौष्ठग्रान् पिशिताश्रान् रक्तपादांश्च केशरान् ॥

योगाभ्यासेन रतिं श्लुः कामुकं तिन्दुकं तथा ।

पूतिकं कानकाष्ठेव वर्जयेत् साधकोत्तमः ॥

यथोक्तं साधयेन्नित्यं योगौ ध्यानपरायणः ।

पभ्च्यं वर्जयेत् सर्वं देवनाध्यानसाधने ॥

प्रविभागौ यथि भ्रूवां मन्न्रतन्न्राविधानतः ।

प्रह्निर्ध्यं जपेद्वियान् तत्तेनान्तरात्मना ॥

स भवेत् कालिकापुत्रः सर्वत्र निभेयो भवेत् ।

रक्ष्यं परमं देवि ! तव श्रे हात् प्रकाशितम् ॥

इति योगिनीतन्त्रे सर्वतन्त्रोत्तमे द्वाविंशतिसांप्रदायसिद्धसे ।

द्वितीयभागे नयमः पटलः ।

उत्कालेखो ग्रन्थः ।

Recd. on...28. 9.72

R. R. No.......2856

a. r. No....1201

THE RAMAKRISHNA

LIBRARY

U E OF

CULTURE

U CULTCO