1. Agni Purāṇa (part 1 of 3)

1.001cd

अग्निपुराणं । अथाग्निपुराणानुक्रमणिका । अध्याये विषयः पृष्ठे 1 पुराणप्रश्नः 1 2 मत्स्यावतारवर्णनम् 3 3 कूर्मावतारवर्णनम् 5 4 वराह-नृसिंह-वामन-परशुरामावतारवर्णनम् 8 5 रामावतारवर्णनम् 10 12 हरिवंशकथनम् 28 13 भारताख्यानम् 33 16 बुद्धकल्क्यवतारवर्णनम् 39 17 नवसर्गप्रदर्शनं 40 21 आगमोक्तविष्ण्वादिदेवतासामान्यपूजा 52 22 स्नानविधिः 55 23 वासुदेवादिपूजाविधिः 56 24 कुण्डनिर्माणाद्यग्निकार्यकथनम् 59 25 वासुदेवादिमन्त्रनिरूपणम् 65 26 मुद्रालक्षणकथनम् 70 27 सर्वदीक्षाकथनम् 71 28 आचार्याभिषेकः 79 29 सर्वतोभद्रमण्डलादिलक्षणम् 79 30 मण्डलविधिः 84 31 कुशापामर्जनकथनम् 87 32 दीक्षितसंस्कारः 92 33 विष्णुपवित्रारोहणादिविधानम् 93 37 सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः 107 38 देवालयनिर्माणफलम् 109 39 भूमिपरिग्रहः 114 40 अर्घ्यदानविधिः 116 41 शिलाविन्यासः 119 42 प्रासादलक्षणकथनम् 122 43 प्रासाददेवतास्थापनादिकथनम् 125 44 वासुदेवादिप्रतिमालक्षणकथनम् 128 45 पिण्डिकालक्षणम् 132 46 शालग्रामादिमूर्तिलक्षणम् 134 47 शालग्रामादिपूजा 135 48 विष्णुचतुर्विंशतिमूर्तिस्तोत्रं 137 49 मत्स्यादिप्रतिमालक्षणम् 138 50 देवीप्रतिमालक्षणम् 145 51 सूर्यादिप्रतिमालक्षणम् 145 52 योगिनीप्रतिमालक्षणम् 147 53 लिङ्गलक्षणम् 150 54 व्यक्ताव्यक्तलिङ्गलक्षणम् 152 55 लिङ्गपिण्डिकालक्षणम् 157 56 दिक्पालयागकथनम् 158 57 कलशाधिवासः 161 58 देवस्नपनविधिः 164 59 देवाधिवासनविधिः 167 60 वासुदेवप्रतिष्ठा 173 61 द्वारप्रतिष्ठाध्वजारोहणादिकथनं 177 62 लक्ष्मीप्रतिष्ठा 182 63 सुदर्शनचक्रादिप्रतिष्ठा 187 64 कूपादिप्रतिष्ठा 183 65 सभागृहस्थापनम् 191 66 साधारणप्रतिष्ठा 194 67 जीर्णमूर्त्युद्धारः 197 68 देवयात्रोत्सवः 198 69 यज्ञावभृथस्नानं 200 70 वृक्षारामादिप्रतिष्ठा 202 71 विनायकपूजा 203 72 विशेषस्नानादिकथनम् 204 73 सूर्यार्चनं 209 74 शिवपूजा 211 75 अग्निस्थापनादिकथनम् 220 76 चण्डपूजा 227 77 कपिलादिपूजनम् 228 78 पवित्राधिवासनविधिः 231 79 पवित्रारोहणम् 238 80 दमनकारोहणविधिः 242 81 समयदीक्षा 244 82 संस्कारदीक्षा 253 83 निर्वाणदीक्षाधिवासनं 259 84 निर्वाणदीक्षा 262 89 एकतत्त्वदीक्षा 284 90 निर्वाणदीक्षाङ्गीभूताभिषेककथनं 285 91 नानामन्त्रकथनम् 286 92 पातालशिलान्यासः 288 93 वास्तुपूजा 295 94 प्रासादशिलान्यासः 300 95 शिवलिङ्गप्रतिष्ठासामग्री 302 96 शिवलिङ्गाधिवासनविधिः 310 97 शिवलिङ्गप्रतिष्ठाविधिः 327 98 गौरीप्रतिष्ठाविधिः 339 99 सूर्यप्रतिष्ठाविधिः 341 100 द्वारप्रतिष्ठा 342 101 प्रासादकृत्यप्रतिष्ठा 343 102 ध्वजारोहणम् 345 103 जीर्णशिवलिङ्गोद्धारः 349 104 प्रासादसामान्यलक्षणम् 352 105 गृहादिवास्तुकथनम् 356 106 नगरादिवास्तुकथनम् 392 107 स्वायम्भुवसर्गकथनम् 365 108 भुवनकोषवर्णनम् 367 109 तीर्थमाहात्म्यम् 371 110 गङ्गामाहत्म्यम् 374 111 प्रयागमाहत्म्यम् 375 112 वाराणसीमाहात्म्यकथनम् 377 113 नर्मदादिमाहात्म्यकथनम् 379 114 गयामाहात्म्यकथनम् 380 115-116 गयायात्रा 1 110 श्राद्धकल्पः 14 118 भारतवर्षवर्णनं 21 119 महाद्वीपादिवर्णनं 22 120 भुवनकोषवर्णनं 26 121 ज्योतिःशास्त्रं 30 122 कालगणनं 39 123 युद्धजयार्णवीयनानायोगाः 42 124 युद्धजयार्णवीयज्योतिःशास्त्रसारः 46 125 युद्धजयार्णवीयनानाचक्राणि 48 126 युद्धजयार्णवीयनक्षत्रनिर्णयः 55 127 युद्धजयार्णवीयनानाबलानि 59 128 युद्धजयार्णवीयकोटचक्रं 61 129 युद्धजयार्णवीयार्घ्यकाण्डं 63 130 युद्धजयार्णवीयमण्डलं 64 131 युद्धजयार्णवीयचक्रादिः 66 132 युद्धजयार्णवीयसेवाचक्रं 68 133 युद्धजयार्णवीयनानाबलानि 71 134 युद्धजयार्णवीयत्रैलोक्यविजयविद्या 77 135 युद्धजयार्णवीयसङ्ग्रामविजयविद्या 78 136 युद्धजयार्णवीयनक्षत्रचक्रं 81 137 युद्धजयार्णवीयमहामारीविद्या 82 138 युद्धजयार्णवीयषट्कर्माणि 85 139 युद्धजयार्णवीयषष्टिसंवत्सराणि 87 140 युद्धजयार्णवीयषोडशपदका 89 141 युद्धजयार्णवीयषट्विंशत्पदकज्ञानं 91 142 युद्धजयार्णवीयमन्त्रौषधादयः 93 143 युद्धजयार्णवीयकुब्जिकाक्रमपूजा 95 144 युद्धजयार्णवीयकुब्जिकापूजा 97 145 मालिनीमन्त्रादिन्यासः 102 146 अष्टाष्टकदेवी 105 147 त्वरितापूजादिः 109 148 सङ्ग्रामविजयपूजा 111 149 अयुतलक्षकोटिहोमाः 112 150 मन्वन्तराणि 114 151 वर्णेतरधर्माः 117 152 गृहस्थवृत्तयः 119 153 ब्रह्मचर्याश्रमः 120 154 विवाहः 122 155 आचाराध्यायः 124 156 द्रव्यशुद्धिः 128 157 शावाशौचादिः 130 158 स्रावाद्यशौचं 134 159 असंस्कृतादिशौचं 141 160 वानप्रस्थाश्रमः 143 161 यतिधर्मः 144 162 धर्मशास्त्रं 148 163 श्राद्धकल्पः 150 164 नवग्रहहोमः 154 165 नानाधर्माः 156 166 वर्णधर्माः 159 167 अयुतलक्षकोटिहोमाः 163 165 महापातकादयः 166 166-174 प्रायश्चित्तानि 171 175 व्रतपरिभाषा 192 176 प्रतिपद्व्रतानि 199 177 द्वितीयाव्रतानि 200 178 तृतीयाव्रतानि 202 179 चतुर्थीव्रतानि 206 180 पञ्चमीव्रतानि 207 181 षष्ठीव्रतानि 207 182 सप्तमीव्रतानि 208 183-184 अष्टमीव्रतानि 209 185 नवमीव्रतानि 213 186 दशमीव्रतानि 214 187 एकादशीव्रतानि 216 188 द्वादशीव्रतानि 217 189 श्रवणद्वादशीव्रतं 219 190 अखण्डद्वादशीव्रतं 221 191 त्रयोदशीव्रतानि 222 192 चतुर्दशीव्रतानि 223 193 शिवरात्रिव्रतं 225 194 अशोकपूर्णिमादिव्रतं 226 195 वारव्रतानि 230 196 नक्षत्रव्रतानि 228 197 दिवसव्रतानि 231 198 मासव्रतानि 233 199 नानाव्रतानि 235 200 दीपदानव्रतं 236 201 नवव्यूहार्चनं 238 202 पुष्पाध्यायः 240 203 नरकस्वरूपवर्णनं 243 204 मासोपवासव्रतं 246 205 भीष्मपञ्चकव्रतं 248 206 अगस्त्यार्घ्यदानव्रतं 249 207 कौमुदव्रतं 252 208 व्रतदानादिसमुच्चयः 253 209 दानपरिभाषा 255 210 महादानानि 261 211 नानादानानि 265 212 भेरुदानानि 270 213 पृथ्वीदानानि 276 214 मन्त्रमाहात्म्यं 277 215 सन्ध्याविधिः 282 216-217 गायत्रीनिर्वाणं 287 218 राजाभिषेकः 291 219 अभिषेकमन्त्राः 294 220 शत्रुविजयसहायसम्पत्तिः अनुजीविवृत्तञ्च 302 221 दुर्गसम्पत्तिः 306 222-226 राजधर्माः 309 227 युद्धयात्रा 329 228 स्वप्नाध्यायः 330 229-230-231 शकुनफलं 333 232 यात्रामण्डलचिन्तादिः 343 233 षाड्गुण्यं 345 234 प्रात्यहिकराजकर्म 348 235 रणदीक्षा 350 236 श्रीस्तोत्रं 357 237 रामोक्तनीतिः 359 238 राज्याङ्गानि 361 239 द्वादशराजमण्डलानि सन्धिविग्रहादयश् च 366 240 सामाद्युपायाः 370 241 राजनीतिः 376 242 पुरुषलक्षणं 384 243 स्त्रीलक्षणं 386 244 आयुधलक्षणं 387 245 रत्नपरीक्षा 390 246 वास्तुलक्षणं 392 247 पुष्पादिपूजाफलं 395 248-249-250-251 धनुर्वेदाः 396 252-253 व्यवहाराः 407 254 दिव्यप्रमाणानि 416 255 दायविभागः 423 256 सीमाविवादादिनिर्णयः 425 257 वाक्पारुष्यादिप्रकरणं 430 258 ऋग्विधानं 438 259 यजुर्विधानं 447 260 सामविधानं 455 261 अथर्वविधानं 458 262 उत्पातशान्तिः 461 263 देवपूजावैश्वदेवादिबलिः 464 264 दिक्पालादिस्नानं 467 265 विनायकस्नानं 469 266 माहेश्वरस्नानलक्षकोटिहोमादयः 472 267 नारीजनाविधिः 474 268 छत्रादिमन्त्रादयः 478 269 विष्णुपञ्जरं 1 270 वेदशाखादयः 3 271 दानादिमाहात्म्यं 5 272 सूर्यवंशः 8 273 सोमवंशः 12 274 युदुवंशः 14 275 द्वादशसंग्रामाः 19 276 राजवंशः 22 277 पुरुवंशः 24 278 सिद्धौषधानि 28 279 सर्वरोगहराण्यौषधानि 34 280 रसादिलक्षणं 39 281 वृक्षायुर्वेदः 42 282 नानारोगहराण्यौषधानि 44 283 मन्त्ररूपौषधानि 49 284 मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगः 50 285 कल्पसागरः 58 286 गजचिकित्सा 61 287 अश्ववाहनसारः 64 288 अश्वचिकित्सा 71 289 अश्वशान्तिः 76 290 गजशान्तिः 77 291 शान्त्यायुर्वेदः 80 292 मन्त्रपरिभाषा 84 293 नागलक्षणानि 89 294 दष्टचिकित्सा 93 295 पञ्चाङ्गरुद्रविधानं 97 296 विषहृन्मन्त्रौषधं 99 297 गोनसादिचिकित्सा 101 298 बालग्रहहरबालतन्त्रं 104 299 ग्रहहृन्मन्त्रादिकं 109 300 मूर्यार्चनं 112 301 नानामन्त्राः 114 302 अङ्गाक्षरार्चनं 117 303 पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्राः 119 304 पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि 123 305 नारसिंहादिमन्त्राः 125 306 त्रैलोक्यमोहनमन्त्राः 127 307 त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजा 131 308 त्वरितापूजा 134 309 त्वरितामन्त्रादिः 136 310 त्वरितामूलमन्त्रादिः 140 311 त्वरिताविद्या 144 312 नानामन्त्राः 146 313 त्वरिताज्ञानं 150 314 स्तम्भनादिमन्त्राः 152 315 नानामन्त्राः 154 316 सकलादिमन्त्रोद्धारः 155 317 गणपूजा 159 318 वागीश्वरीपूजा 161 319 मण्डलानि 162 320 अघोरास्त्रादिशान्तिकल्पः 167 321 पाशुपतशान्तिः 169 322 षडङ्गान्यधोरास्त्राणि 171 323 रुद्रशान्तिः 174 324 अंशकादिः 177 325 गौर्यादिपूजा 180 326 देवालयमाहात्म्यं 182 327-328-329 छन्दःसारः 184 330 छन्दोजातिनिरूपनं 188 331 विषमकथनं 190 332 अर्धसमनिरूपणं 191 333 समवृत्तनिरूपणं 192 334 प्रस्तारनिरूपणं 195 335 शिक्षानिरूपणं 196 336 काव्यादिलक्षणं 199 337 नाटकनिरूपणं 203 338 शृङ्गारादिरसनिरूपणं 205 339 रीतिनिरूपणं 211 340 नृत्यादावङ्गकर्मनिरूपणं 212 341 अभिनयादिनिरूपणं 214 342 शब्दालङ्काराः 218 343 अर्थालङ्काराः 224 344 शब्दार्थालङ्काराः 227 345 काव्यगुणविवेकः 229 346 काव्यदोषविवेकः 233 347 एकाक्षराभिधानं 236 348 व्याकरणं 239 349 सन्धिसिद्धरूपं 240 350 पुंलिङ्गशब्दसिद्धरूपं 241 351 स्त्रीलिङ्गशब्दसिद्धरूपं 248 352 नपुंसकशब्दसिद्धरूपं 250 353 कारकं 251 354 समासः 253 355 तद्धितं 255 356 उनादिसिद्धरूपं 258 357 तिङ्विभक्तिसिद्धरूपं 260 358 कृत्सिद्धरूपं 263 359 स्वर्गपातालादिवर्गाः 264 360 अव्ययवर्गाः 272 361 नानार्थवर्गाः 276 362 भूमिवनौषध्यादिवर्गाः 280 363 नृवर्गाः 287 364 ब्रह्मवर्गाः 290 365 क्षत्रबिठ्शूद्रवर्गाः 291 366 सामान्यनामलिङ्गानि 296 367 नित्यनैमित्तिकप्राकृतप्रलयाः 299 368 आत्यन्तिकलयगर्भोत्पत्त्यादयः 301 369 शरीरावयवाः 306 370 नरकनिरूपनं 310 371 यमनियमाः 314 372 आसनप्राणायामप्रत्याहाराः 318 373 ध्यानं 320 374 धारणा 324 375 समाधिः 326 376 ब्रह्मज्ञानं 329 377 समाधिः 333 378 ब्रह्मज्ञानं 338 379 अद्वैतब्रह्मज्ञानं 339 380 गीतासारः 345 381 यमगीता 351 382 आग्नेयपुराणमाहात्म्यं 355 ओं नमो भगवते वासुदेवाय । अग्निपुराणम् । % छप्तेर् {1} :श् अथ प्रथमो ऽध्यायः ग्रन्थप्रस्तावना श्रियं(1) सरस्वतीं गौरीं गणेशं स्कन्दमीश्वरम् /अप्_1.001अब्/ ब्रह्माणं वह्निमिन्द्रादीन् वासुदेवं नमाम्यहम्

agnipurāṇaṃ | athāgnipurāṇānukramaṇikā | adhyāye viṣayaḥ pṛṣṭhe 1 purāṇapraśnaḥ 1 2 matsyāvatāravarṇanam 3 3 kūrmāvatāravarṇanam 5 4 varāha-nṛsiṃha-vāmana-paraśurāmāvatāravarṇanam 8 5 rāmāvatāravarṇanam 10 12 harivaṃśakathanam 28 13 bhāratākhyānam 33 16 buddhakalkyavatāravarṇanam 39 17 navasargapradarśanaṃ 40 21 āgamoktaviṣṇvādidevatāsāmānyapūjā 52 22 snānavidhiḥ 55 23 vāsudevādipūjāvidhiḥ 56 24 kuṇḍanirmāṇādyagnikāryakathanam 59 25 vāsudevādimantranirūpaṇam 65 26 mudrālakṣaṇakathanam 70 27 sarvadīkṣākathanam 71 28 ācāryābhiṣekaḥ 79 29 sarvatobhadramaṇḍalādilakṣaṇam 79 30 maṇḍalavidhiḥ 84 31 kuśāpāmarjanakathanam 87 32 dīkṣitasaṃskāraḥ 92 33 viṣṇupavitrārohaṇādividhānam 93 37 sarvadevapavitrārohaṇavidhiḥ 107 38 devālayanirmāṇaphalam 109 39 bhūmiparigrahaḥ 114 40 arghyadānavidhiḥ 116 41 śilāvinyāsaḥ 119 42 prāsādalakṣaṇakathanam 122 43 prāsādadevatāsthāpanādikathanam 125 44 vāsudevādipratimālakṣaṇakathanam 128 45 piṇḍikālakṣaṇam 132 46 śālagrāmādimūrtilakṣaṇam 134 47 śālagrāmādipūjā 135 48 viṣṇucaturviṃśatimūrtistotraṃ 137 49 matsyādipratimālakṣaṇam 138 50 devīpratimālakṣaṇam 145 51 sūryādipratimālakṣaṇam 145 52 yoginīpratimālakṣaṇam 147 53 liṅgalakṣaṇam 150 54 vyaktāvyaktaliṅgalakṣaṇam 152 55 liṅgapiṇḍikālakṣaṇam 157 56 dikpālayāgakathanam 158 57 kalaśādhivāsaḥ 161 58 devasnapanavidhiḥ 164 59 devādhivāsanavidhiḥ 167 60 vāsudevapratiṣṭhā 173 61 dvārapratiṣṭhādhvajārohaṇādikathanaṃ 177 62 lakṣmīpratiṣṭhā 182 63 sudarśanacakrādipratiṣṭhā 187 64 kūpādipratiṣṭhā 183 65 sabhāgṛhasthāpanam 191 66 sādhāraṇapratiṣṭhā 194 67 jīrṇamūrtyuddhāraḥ 197 68 devayātrotsavaḥ 198 69 yajñāvabhṛthasnānaṃ 200 70 vṛkṣārāmādipratiṣṭhā 202 71 vināyakapūjā 203 72 viśeṣasnānādikathanam 204 73 sūryārcanaṃ 209 74 śivapūjā 211 75 agnisthāpanādikathanam 220 76 caṇḍapūjā 227 77 kapilādipūjanam 228 78 pavitrādhivāsanavidhiḥ 231 79 pavitrārohaṇam 238 80 damanakārohaṇavidhiḥ 242 81 samayadīkṣā 244 82 saṃskāradīkṣā 253 83 nirvāṇadīkṣādhivāsanaṃ 259 84 nirvāṇadīkṣā 262 89 ekatattvadīkṣā 284 90 nirvāṇadīkṣāṅgībhūtābhiṣekakathanaṃ 285 91 nānāmantrakathanam 286 92 pātālaśilānyāsaḥ 288 93 vāstupūjā 295 94 prāsādaśilānyāsaḥ 300 95 śivaliṅgapratiṣṭhāsāmagrī 302 96 śivaliṅgādhivāsanavidhiḥ 310 97 śivaliṅgapratiṣṭhāvidhiḥ 327 98 gaurīpratiṣṭhāvidhiḥ 339 99 sūryapratiṣṭhāvidhiḥ 341 100 dvārapratiṣṭhā 342 101 prāsādakṛtyapratiṣṭhā 343 102 dhvajārohaṇam 345 103 jīrṇaśivaliṅgoddhāraḥ 349 104 prāsādasāmānyalakṣaṇam 352 105 gṛhādivāstukathanam 356 106 nagarādivāstukathanam 392 107 svāyambhuvasargakathanam 365 108 bhuvanakoṣavarṇanam 367 109 tīrthamāhātmyam 371 110 gaṅgāmāhatmyam 374 111 prayāgamāhatmyam 375 112 vārāṇasīmāhātmyakathanam 377 113 narmadādimāhātmyakathanam 379 114 gayāmāhātmyakathanam 380 115-116 gayāyātrā 1 110 śrāddhakalpaḥ 14 118 bhāratavarṣavarṇanaṃ 21 119 mahādvīpādivarṇanaṃ 22 120 bhuvanakoṣavarṇanaṃ 26 121 jyotiḥśāstraṃ 30 122 kālagaṇanaṃ 39 123 yuddhajayārṇavīyanānāyogāḥ 42 124 yuddhajayārṇavīyajyotiḥśāstrasāraḥ 46 125 yuddhajayārṇavīyanānācakrāṇi 48 126 yuddhajayārṇavīyanakṣatranirṇayaḥ 55 127 yuddhajayārṇavīyanānābalāni 59 128 yuddhajayārṇavīyakoṭacakraṃ 61 129 yuddhajayārṇavīyārghyakāṇḍaṃ 63 130 yuddhajayārṇavīyamaṇḍalaṃ 64 131 yuddhajayārṇavīyacakrādiḥ 66 132 yuddhajayārṇavīyasevācakraṃ 68 133 yuddhajayārṇavīyanānābalāni 71 134 yuddhajayārṇavīyatrailokyavijayavidyā 77 135 yuddhajayārṇavīyasaṅgrāmavijayavidyā 78 136 yuddhajayārṇavīyanakṣatracakraṃ 81 137 yuddhajayārṇavīyamahāmārīvidyā 82 138 yuddhajayārṇavīyaṣaṭkarmāṇi 85 139 yuddhajayārṇavīyaṣaṣṭisaṃvatsarāṇi 87 140 yuddhajayārṇavīyaṣoḍaśapadakā 89 141 yuddhajayārṇavīyaṣaṭviṃśatpadakajñānaṃ 91 142 yuddhajayārṇavīyamantrauṣadhādayaḥ 93 143 yuddhajayārṇavīyakubjikākramapūjā 95 144 yuddhajayārṇavīyakubjikāpūjā 97 145 mālinīmantrādinyāsaḥ 102 146 aṣṭāṣṭakadevī 105 147 tvaritāpūjādiḥ 109 148 saṅgrāmavijayapūjā 111 149 ayutalakṣakoṭihomāḥ 112 150 manvantarāṇi 114 151 varṇetaradharmāḥ 117 152 gṛhasthavṛttayaḥ 119 153 brahmacaryāśramaḥ 120 154 vivāhaḥ 122 155 ācārādhyāyaḥ 124 156 dravyaśuddhiḥ 128 157 śāvāśaucādiḥ 130 158 srāvādyaśaucaṃ 134 159 asaṃskṛtādiśaucaṃ 141 160 vānaprasthāśramaḥ 143 161 yatidharmaḥ 144 162 dharmaśāstraṃ 148 163 śrāddhakalpaḥ 150 164 navagrahahomaḥ 154 165 nānādharmāḥ 156 166 varṇadharmāḥ 159 167 ayutalakṣakoṭihomāḥ 163 165 mahāpātakādayaḥ 166 166-174 prāyaścittāni 171 175 vrataparibhāṣā 192 176 pratipadvratāni 199 177 dvitīyāvratāni 200 178 tṛtīyāvratāni 202 179 caturthīvratāni 206 180 pañcamīvratāni 207 181 ṣaṣṭhīvratāni 207 182 saptamīvratāni 208 183-184 aṣṭamīvratāni 209 185 navamīvratāni 213 186 daśamīvratāni 214 187 ekādaśīvratāni 216 188 dvādaśīvratāni 217 189 śravaṇadvādaśīvrataṃ 219 190 akhaṇḍadvādaśīvrataṃ 221 191 trayodaśīvratāni 222 192 caturdaśīvratāni 223 193 śivarātrivrataṃ 225 194 aśokapūrṇimādivrataṃ 226 195 vāravratāni 230 196 nakṣatravratāni 228 197 divasavratāni 231 198 māsavratāni 233 199 nānāvratāni 235 200 dīpadānavrataṃ 236 201 navavyūhārcanaṃ 238 202 puṣpādhyāyaḥ 240 203 narakasvarūpavarṇanaṃ 243 204 māsopavāsavrataṃ 246 205 bhīṣmapañcakavrataṃ 248 206 agastyārghyadānavrataṃ 249 207 kaumudavrataṃ 252 208 vratadānādisamuccayaḥ 253 209 dānaparibhāṣā 255 210 mahādānāni 261 211 nānādānāni 265 212 bherudānāni 270 213 pṛthvīdānāni 276 214 mantramāhātmyaṃ 277 215 sandhyāvidhiḥ 282 216-217 gāyatrīnirvāṇaṃ 287 218 rājābhiṣekaḥ 291 219 abhiṣekamantrāḥ 294 220 śatruvijayasahāyasampattiḥ anujīvivṛttañca 302 221 durgasampattiḥ 306 222-226 rājadharmāḥ 309 227 yuddhayātrā 329 228 svapnādhyāyaḥ 330 229-230-231 śakunaphalaṃ 333 232 yātrāmaṇḍalacintādiḥ 343 233 ṣāḍguṇyaṃ 345 234 prātyahikarājakarma 348 235 raṇadīkṣā 350 236 śrīstotraṃ 357 237 rāmoktanītiḥ 359 238 rājyāṅgāni 361 239 dvādaśarājamaṇḍalāni sandhivigrahādayaś ca 366 240 sāmādyupāyāḥ 370 241 rājanītiḥ 376 242 puruṣalakṣaṇaṃ 384 243 strīlakṣaṇaṃ 386 244 āyudhalakṣaṇaṃ 387 245 ratnaparīkṣā 390 246 vāstulakṣaṇaṃ 392 247 puṣpādipūjāphalaṃ 395 248-249-250-251 dhanurvedāḥ 396 252-253 vyavahārāḥ 407 254 divyapramāṇāni 416 255 dāyavibhāgaḥ 423 256 sīmāvivādādinirṇayaḥ 425 257 vākpāruṣyādiprakaraṇaṃ 430 258 ṛgvidhānaṃ 438 259 yajurvidhānaṃ 447 260 sāmavidhānaṃ 455 261 atharvavidhānaṃ 458 262 utpātaśāntiḥ 461 263 devapūjāvaiśvadevādibaliḥ 464 264 dikpālādisnānaṃ 467 265 vināyakasnānaṃ 469 266 māheśvarasnānalakṣakoṭihomādayaḥ 472 267 nārījanāvidhiḥ 474 268 chatrādimantrādayaḥ 478 269 viṣṇupañjaraṃ 1 270 vedaśākhādayaḥ 3 271 dānādimāhātmyaṃ 5 272 sūryavaṃśaḥ 8 273 somavaṃśaḥ 12 274 yuduvaṃśaḥ 14 275 dvādaśasaṃgrāmāḥ 19 276 rājavaṃśaḥ 22 277 puruvaṃśaḥ 24 278 siddhauṣadhāni 28 279 sarvarogaharāṇyauṣadhāni 34 280 rasādilakṣaṇaṃ 39 281 vṛkṣāyurvedaḥ 42 282 nānārogaharāṇyauṣadhāni 44 283 mantrarūpauṣadhāni 49 284 mṛtasañjīvanīkarasiddhayogaḥ 50 285 kalpasāgaraḥ 58 286 gajacikitsā 61 287 aśvavāhanasāraḥ 64 288 aśvacikitsā 71 289 aśvaśāntiḥ 76 290 gajaśāntiḥ 77 291 śāntyāyurvedaḥ 80 292 mantraparibhāṣā 84 293 nāgalakṣaṇāni 89 294 daṣṭacikitsā 93 295 pañcāṅgarudravidhānaṃ 97 296 viṣahṛnmantrauṣadhaṃ 99 297 gonasādicikitsā 101 298 bālagrahaharabālatantraṃ 104 299 grahahṛnmantrādikaṃ 109 300 mūryārcanaṃ 112 301 nānāmantrāḥ 114 302 aṅgākṣarārcanaṃ 117 303 pañcākṣarādipūjāmantrāḥ 119 304 pañcapañcāśadviṣṇunāmāni 123 305 nārasiṃhādimantrāḥ 125 306 trailokyamohanamantrāḥ 127 307 trailokyamohanīlakṣmyādipūjā 131 308 tvaritāpūjā 134 309 tvaritāmantrādiḥ 136 310 tvaritāmūlamantrādiḥ 140 311 tvaritāvidyā 144 312 nānāmantrāḥ 146 313 tvaritājñānaṃ 150 314 stambhanādimantrāḥ 152 315 nānāmantrāḥ 154 316 sakalādimantroddhāraḥ 155 317 gaṇapūjā 159 318 vāgīśvarīpūjā 161 319 maṇḍalāni 162 320 aghorāstrādiśāntikalpaḥ 167 321 pāśupataśāntiḥ 169 322 ṣaḍaṅgānyadhorāstrāṇi 171 323 rudraśāntiḥ 174 324 aṃśakādiḥ 177 325 gauryādipūjā 180 326 devālayamāhātmyaṃ 182 327-328-329 chandaḥsāraḥ 184 330 chandojātinirūpanaṃ 188 331 viṣamakathanaṃ 190 332 ardhasamanirūpaṇaṃ 191 333 samavṛttanirūpaṇaṃ 192 334 prastāranirūpaṇaṃ 195 335 śikṣānirūpaṇaṃ 196 336 kāvyādilakṣaṇaṃ 199 337 nāṭakanirūpaṇaṃ 203 338 śṛṅgārādirasanirūpaṇaṃ 205 339 rītinirūpaṇaṃ 211 340 nṛtyādāvaṅgakarmanirūpaṇaṃ 212 341 abhinayādinirūpaṇaṃ 214 342 śabdālaṅkārāḥ 218 343 arthālaṅkārāḥ 224 344 śabdārthālaṅkārāḥ 227 345 kāvyaguṇavivekaḥ 229 346 kāvyadoṣavivekaḥ 233 347 ekākṣarābhidhānaṃ 236 348 vyākaraṇaṃ 239 349 sandhisiddharūpaṃ 240 350 puṃliṅgaśabdasiddharūpaṃ 241 351 strīliṅgaśabdasiddharūpaṃ 248 352 napuṃsakaśabdasiddharūpaṃ 250 353 kārakaṃ 251 354 samāsaḥ 253 355 taddhitaṃ 255 356 unādisiddharūpaṃ 258 357 tiṅvibhaktisiddharūpaṃ 260 358 kṛtsiddharūpaṃ 263 359 svargapātālādivargāḥ 264 360 avyayavargāḥ 272 361 nānārthavargāḥ 276 362 bhūmivanauṣadhyādivargāḥ 280 363 nṛvargāḥ 287 364 brahmavargāḥ 290 365 kṣatrabiṭhśūdravargāḥ 291 366 sāmānyanāmaliṅgāni 296 367 nityanaimittikaprākṛtapralayāḥ 299 368 ātyantikalayagarbhotpattyādayaḥ 301 369 śarīrāvayavāḥ 306 370 narakanirūpanaṃ 310 371 yamaniyamāḥ 314 372 āsanaprāṇāyāmapratyāhārāḥ 318 373 dhyānaṃ 320 374 dhāraṇā 324 375 samādhiḥ 326 376 brahmajñānaṃ 329 377 samādhiḥ 333 378 brahmajñānaṃ 338 379 advaitabrahmajñānaṃ 339 380 gītāsāraḥ 345 381 yamagītā 351 382 āgneyapurāṇamāhātmyaṃ 355 oṃ namo bhagavate vāsudevāya | agnipurāṇam | % chapter {1} :ś atha prathamo 'dhyāyaḥ granthaprastāvanā śriyaṃ(1) sarasvatīṃ gaurīṃ gaṇeśaṃ skandamīśvaram /ap_1.001ab/ brahmāṇaṃ vahnimindrādīn vāsudevaṃ namāmyaham

---

1.002cd

नैमिषे हरिमीजाना ऋषयः शौनकादयः /अप्_1.002अब्/ तीर्थयात्राप्रसङ्गेन स्वागतं सूतमब्रुवन्

naimiṣe harimījānā ṛṣayaḥ śaunakādayaḥ /ap_1.002ab/ tīrthayātrāprasaṅgena svāgataṃ sūtamabruvan

---

1.003cd

ऋषय ऊचुः सूत त्वं पूजितो ऽस्माभिः सारात्सारं वदस्व नः /अप्_1.003अब्/येन विज्ञानमात्रेण(2) सर्वज्ञत्वं प्रजायते

ṛṣaya ūcuḥ sūta tvaṃ pūjito 'smābhiḥ sārātsāraṃ vadasva naḥ /ap_1.003ab/yena vijñānamātreṇa(2) sarvajñatvaṃ prajāyate

---

1.004cd

सूत उवाच सारात्सारो हि भगवान् विष्णुः सर्गादिकृद्विभुः /अप्_1.004अब्/ब्रह्माहमस्मि तं ज्ञात्वा सर्वज्ञत्वं प्रजायते

sūta uvāca sārātsāro hi bhagavān viṣṇuḥ sargādikṛdvibhuḥ /ap_1.004ab/brahmāhamasmi taṃ jñātvā sarvajñatvaṃ prajāyate

---

1.005cd

द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये शब्दब्रह्म परं च यत्(3) /अप्_1.005अब्/द्वे विद्ये वेदितव्ये हि इति चाथर्वणी श्रुतिः

dve brahmaṇī veditavye śabdabrahma paraṃ ca yat(3) /ap_1.005ab/dve vidye veditavye hi iti cātharvaṇī śrutiḥ

---

1.006cd

अहं शुकश् च पैलाद्या गत्वा वदरिकाश्रमम् /अप्_1.006अब्/व्यासं नत्वा पृष्टवन्तः सो ऽस्मान् सारमथाब्रवीत्

ahaṃ śukaś ca pailādyā gatvā vadarikāśramam /ap_1.006ab/vyāsaṃ natvā pṛṣṭavantaḥ so 'smān sāramathābravīt

---

1.007cd

व्यास उवाच शुकाद्यैः शृणु सूत त्वं वशिष्ठो मां यथाब्रवीत्(5) /अप्_1.007अब्/ब्रह्मसारं हि पृच्छन्तं मुनिभिश् च परात्परम्

vyāsa uvāca śukādyaiḥ śṛṇu sūta tvaṃ vaśiṣṭho māṃ yathābravīt(5) /ap_1.007ab/brahmasāraṃ hi pṛcchantaṃ munibhiś ca parātparam

---

1.008cd

:न् 1 लक्ष्मीमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 विज्ञातमात्रेण इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 अपरञ्च परञ्च यदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 यदब्रवीदिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 1 वसिष्ठ उवाच द्वैविध्यं ब्रह्म(1) वक्ष्यामि शृणु व्यासाखिलानुगम्(2) /अप्_1.008अब्/यथाग्निर्मां पुरा प्राह मुनिभिर्दैवतैः सह

:n 1 lakṣmīmiti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 vijñātamātreṇa iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 aparañca parañca yaditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 yadabravīditi kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 1 vasiṣṭha uvāca dvaividhyaṃ brahma(1) vakṣyāmi śṛṇu vyāsākhilānugam(2) /ap_1.008ab/yathāgnirmāṃ purā prāha munibhirdaivataiḥ saha

---

1.009cd

पुराणं परमाग्नेयं ब्रह्मविद्याक्षरं परम् /अप्_1.009अब्/ऋग्वेदाद्यपरं ब्रह्म सर्वदेवसुखावहम्(3)

purāṇaṃ paramāgneyaṃ brahmavidyākṣaraṃ param /ap_1.009ab/ṛgvedādyaparaṃ brahma sarvadevasukhāvaham(3)

---

1.010cd

अग्निनोक्तं पुराणम् यद् आग्नेयं ब्रह्मसम्मितम्(4) /अप्_1.010अब्/भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं(5) पठतां शृण्वतां नृणाम्

agninoktaṃ purāṇam yad āgneyaṃ brahmasammitam(4) /ap_1.010ab/bhuktimuktipradaṃ divyaṃ(5) paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nṛṇām

---

1.011cd

कालाग्निरूपिणम् विष्णुं ज्योतिर्ब्रह्म परात्परम् /अप्_1.011अब्/मुनिभिः पृष्टवान् देवं पूजितं ज्ञानकर्मभिः

kālāgnirūpiṇam viṣṇuṃ jyotirbrahma parātparam /ap_1.011ab/munibhiḥ pṛṣṭavān devaṃ pūjitaṃ jñānakarmabhiḥ

---

1.012cd

वसिष्ठ उवाच संसारसागरोत्तार- नावं ब्रह्मेश्वरं वद /अप्_1.012अब्/विद्यासारं यद्विदित्वा(6) सर्वज्ञो जायते नरः

vasiṣṭha uvāca saṃsārasāgarottāra- nāvaṃ brahmeśvaraṃ vada /ap_1.012ab/vidyāsāraṃ yadviditvā(6) sarvajño jāyate naraḥ

---

1.013cd

अग्निर् उवाच विष्णुः कालाग्निरुद्रो ऽहं(7) विद्यासारं वदामि ते /अप्_1.013अब्/विद्यासारं पुराणं(8) यत् सर्वं सर्वस्य कारणं

agnir uvāca viṣṇuḥ kālāgnirudro 'haṃ(7) vidyāsāraṃ vadāmi te /ap_1.013ab/vidyāsāraṃ purāṇaṃ(8) yat sarvaṃ sarvasya kāraṇaṃ

---

1.014cd

सर्गस्य प्रतिसर्गस्य वंशमन्वन्तरस्य च /अप्_1.014अब्/वंशानुचरितादेश् च, मत्स्यकूर्मादिरूपधृक्

sargasya pratisargasya vaṃśamanvantarasya ca /ap_1.014ab/vaṃśānucaritādeś ca, matsyakūrmādirūpadhṛk

---

1.015cd

द्वे विद्ये भगवान् विष्णुः परा चैवापरा च ह /अप्_1.015अब्/ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या वेदाङ्गानि च षड् द्विज(9)

dve vidye bhagavān viṣṇuḥ parā caivāparā ca ha /ap_1.015ab/ṛgyajuḥsāmātharvākhyā vedāṅgāni ca ṣaḍ dvija(9)

---

1.016cd

:न् 1 द्वे विद्ये ब्रह्म इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 अखिलात्मगमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 सर्ववेदमुखम् परमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 वेदसम्मितमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 5 पुण्यमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 6 यद् गदित्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 7 ज्ञानसन्दीपनादेव इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 8 ब्रह्माग्नेयं पुराणमिति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 9 यद् द्विज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 2 शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषाङ्गतिः /अप्_1.016अब्/छन्दो ऽभिधानं मीमांसा धर्मशास्त्रं पुराणकम्

:n 1 dve vidye brahma iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 akhilātmagamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 sarvavedamukham paramiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 vedasammitamiti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 5 puṇyamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 6 yad gaditvā iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 7 jñānasandīpanādeva iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 8 brahmāgneyaṃ purāṇamiti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 9 yad dvija iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 2 śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ jyotiṣāṅgatiḥ /ap_1.016ab/chando 'bhidhānaṃ mīmāṃsā dharmaśāstraṃ purāṇakam

---

1.017cd

न्यायवैद्यकगान्धर्वं धनुर्वेदो ऽर्थशास्त्रकम् /अप्_1.017अब्/अपरेयं परा विद्या यया ब्रह्माभिगम्यते(1)

nyāyavaidyakagāndharvaṃ dhanurvedo 'rthaśāstrakam /ap_1.017ab/apareyaṃ parā vidyā yayā brahmābhigamyate(1)

---

1.018ef

यत्तददृश्यमग्राह्यम् अगोत्रचरणम् ध्रुवम्(2) /अप्_1.018अब्/विष्णुनोक्तं यथा मह्यं देवेभ्यो ब्रह्मणा पुरा /अप्_1.018च्द्/तथा ते कथयिष्यामि हेतुं मत्स्यादिरूपिणम्

yattadadṛśyamagrāhyam agotracaraṇam dhruvam(2) /ap_1.018ab/viṣṇunoktaṃ yathā mahyaṃ devebhyo brahmaṇā purā /ap_1.018cd/tathā te kathayiṣyāmi hetuṃ matsyādirūpiṇam

---

221

:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सहायसम्पत्तिर्नाम विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {221आ} :श् अथ एकविंशाधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुष्कर उवाच भृत्यः कुर्यात्तु राजाज्ञां शिष्यवत्सच्छ्रियः पतेः /अप्_221आ.001अब्/न क्षिपेद्वचनं राज्ञो अनुकूलं प्रियं वदेत्

:e ity āgneye mahāpurāṇe sahāyasampattirnāma viṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {221ā} :ś atha ekaviṃśādhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ puṣkara uvāca bhṛtyaḥ kuryāttu rājājñāṃ śiṣyavatsacchriyaḥ pateḥ /ap_221ā.001ab/na kṣipedvacanaṃ rājño anukūlaṃ priyaṃ vadet

---

221

आ.001च्द्/रहोगतस्य वक्तव्यमप्रियं यद्धितं भवेत् /अप्_221आ.002अब्/न नियुक्तो हरेद्वित्तं नोपेक्षेत्तस्य मानकं

ā.001cd/rahogatasya vaktavyamapriyaṃ yaddhitaṃ bhavet /ap_221ā.002ab/na niyukto haredvittaṃ nopekṣettasya mānakaṃ

---

221

आ.002च्द्/राज्ञश् च न तथाकार्यं वेशभाषाविचेष्टितं /अप्_221आ.003अब्/अन्तःपुरचराध्यक्षो वैरभूतैर् निराकृतैः

ā.002cd/rājñaś ca na tathākāryaṃ veśabhāṣāviceṣṭitaṃ /ap_221ā.003ab/antaḥpuracarādhyakṣo vairabhūtair nirākṛtaiḥ

---

221

आ.003च्द्/ :प् 304 संसर्गं न व्रजेद्भृत्यो राज्ञो गुह्यञ्च गोपयेत् /अप्_221आ.004अब्/प्रदर्श्य कौशलं किञ्चिद्राजानन्तु विशेषयेत्

ā.003cd/ :p 304 saṃsargaṃ na vrajedbhṛtyo rājño guhyañca gopayet /ap_221ā.004ab/pradarśya kauśalaṃ kiñcidrājānantu viśeṣayet

---

221

आ.004च्द्/राज्ञा यच्छ्रावितं गुह्यं न तल्लोके प्रकाशयेत् /अप्_221आ.005अब्/आज्ञाप्यमाने वान्यस्मिन् किङ्करोमीति वा वदेत्

ā.004cd/rājñā yacchrāvitaṃ guhyaṃ na talloke prakāśayet /ap_221ā.005ab/ājñāpyamāne vānyasmin kiṅkaromīti vā vadet

---

221

आ.005च्द्/वस्त्रं रत्नमलङ्कारं राज्ञा दत्तं च धारयेत्(1) /अप्_221आ.006अब्/नानिर्दिष्टो(2) द्वारि विशेन्नायोग्ये भुवि राजदृक्

ā.005cd/vastraṃ ratnamalaṅkāraṃ rājñā dattaṃ ca dhārayet(1) /ap_221ā.006ab/nānirdiṣṭo(2) dvāri viśennāyogye bhuvi rājadṛk

---

221

आ.006च्द्/जृम्भान्निष्ठीवनङ्कासं कोपं पर्यन्तिकाश्रयं /अप्_221आ.007अब्/भृकुटीं वातमुद्गारं तत्समीपे विसर्जयेत्(3)

ā.006cd/jṛmbhānniṣṭhīvanaṅkāsaṃ kopaṃ paryantikāśrayaṃ /ap_221ā.007ab/bhṛkuṭīṃ vātamudgāraṃ tatsamīpe visarjayet(3)

---

221

आ.007च्द्/स्वगुणाख्यापने युक्त्या परानेव प्रयोजयेत्(4) /अप्_221आ.008अब्/शाठ्यं लौल्यं सपैशून्यं नास्तिक्यं क्षुद्रता तथा

ā.007cd/svaguṇākhyāpane yuktyā parāneva prayojayet(4) /ap_221ā.008ab/śāṭhyaṃ laulyaṃ sapaiśūnyaṃ nāstikyaṃ kṣudratā tathā

---

221

आ.008च्द्/चापल्यञ्च परित्याज्यं नित्यं राजानुजीविना /अप्_221आ.009अब्/श्रुतेन विद्याशिल्पैश् च संयोज्यात्मानमात्मना

ā.008cd/cāpalyañca parityājyaṃ nityaṃ rājānujīvinā /ap_221ā.009ab/śrutena vidyāśilpaiś ca saṃyojyātmānamātmanā

---

221

आ.009च्द्/राजसेवान्ततः कुर्याद्भूतये भूतिवर्धनः(5) /अप्_221आ.010अब्/नमस्कार्याः सदा चास्य पुत्रवल्लभमन्त्रिणः

ā.009cd/rājasevāntataḥ kuryādbhūtaye bhūtivardhanaḥ(5) /ap_221ā.010ab/namaskāryāḥ sadā cāsya putravallabhamantriṇaḥ

---

221

आ.010च्द्/सचिवैर् नास्य विश्वासो राजचित्तप्रियञ्चरेत् /अप्_221आ.011अब्/त्यजेद्विरक्तं रक्तात्तु वृत्तिमीहेत राजवित्

ā.010cd/sacivair nāsya viśvāso rājacittapriyañcaret /ap_221ā.011ab/tyajedviraktaṃ raktāttu vṛttimīheta rājavit

---

221

आ.011च्द्/अपृष्टश्चास्य न ब्रूयात् कामं कुर्यात्तथापदि /अप्_221आ.012अब्/प्रसन्नो वाक्यसङ्ग्राही रहस्ये न च शङ्कते

ā.011cd/apṛṣṭaścāsya na brūyāt kāmaṃ kuryāttathāpadi /ap_221ā.012ab/prasanno vākyasaṅgrāhī rahasye na ca śaṅkate

---

221

आ.012च्द्/ :न् 1 राज्ञादत्तं न धारयेदिति ख.. 2 नानिर्दिष्ते इति ख.. , ग.. , घ.. , ञ.. च 3 विवर्जयेदिति ग.. , घ.. , ज.. , ट.. च 4 नियोजयेदिति ग.. , घ.. , ञ.. च 5 भूतिवर्धनीमिति ग.. , ट.. च :प् 305 कुशलादिपरिप्रश्नं सम्प्रयच्छति चासनं /अप्_221आ.013अब्/तत्कथाश्रवणाद्धृष्टो अप्रियाण्यपि नन्दने

ā.012cd/ :n 1 rājñādattaṃ na dhārayediti kha.. 2 nānirdiṣte iti kha.. , ga.. , gha.. , ña.. ca 3 vivarjayediti ga.. , gha.. , ja.. , ṭa.. ca 4 niyojayediti ga.. , gha.. , ña.. ca 5 bhūtivardhanīmiti ga.. , ṭa.. ca :p 305 kuśalādiparipraśnaṃ samprayacchati cāsanaṃ /ap_221ā.013ab/tatkathāśravaṇāddhṛṣṭo apriyāṇyapi nandane

---

221

आ.013च्द्/अल्पं दत्तं प्रगृह्णाति स्मरेत् कथान्तरेष्वपि /अप्_221आ.014अब्/इति रक्तस्य कर्तव्यं सेवामन्यस्य वर्जयेत्

ā.013cd/alpaṃ dattaṃ pragṛhṇāti smaret kathāntareṣvapi /ap_221ā.014ab/iti raktasya kartavyaṃ sevāmanyasya varjayet

---

221b

आ.014च्द्/ :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अनुजीविवृत्तं नाम विंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {221ब्} :श् अथैकविंशत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दुर्गसम्पत्तिः पुष्कर उवाच दुर्गसम्पत्तिमाख्यास्ये दुर्गदेशे वसेन्नृपः /अप्_221ब्.001अब्/वैश्यशूद्रजनप्रायो ऽह्यनाहार्यस् तथापरैः

ā.014cd/ :e ity āgneye mahāpurāṇe anujīvivṛttaṃ nāma viṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {221b} :ś athaikaviṃśatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ durgasampattiḥ puṣkara uvāca durgasampattimākhyāsye durgadeśe vasennṛpaḥ /ap_221b.001ab/vaiśyaśūdrajanaprāyo 'hyanāhāryas tathāparaiḥ

---

221b

.001च्द्/किञ्चिद्ब्राह्मणसंयुक्तो बहुकर्मकरस् तथा /अप्_221ब्.002अब्/अदेवमातृको भक्तजलो देशः प्रशस्यते

.001cd/kiñcidbrāhmaṇasaṃyukto bahukarmakaras tathā /ap_221b.002ab/adevamātṛko bhaktajalo deśaḥ praśasyate

---

221b

.002च्द्/परैर् अपीडीतः पुष्पफलधान्यसन्वितः(1) /अप्_221ब्.003अब्/अगम्यः परचक्राणां व्यालतस्करवर्जितः

.002cd/parair apīḍītaḥ puṣpaphaladhānyasanvitaḥ(1) /ap_221b.003ab/agamyaḥ paracakrāṇāṃ vyālataskaravarjitaḥ

---

221b

.003च्द्/षण्णामेकतमं दुर्गं तत्र कृत्वा वसेद्बली /अप्_221ब्.004अब्/धनुर्दुर्गं महीदुर्गं नरदुर्गं तथैव च

.003cd/ṣaṇṇāmekatamaṃ durgaṃ tatra kṛtvā vasedbalī /ap_221b.004ab/dhanurdurgaṃ mahīdurgaṃ naradurgaṃ tathaiva ca

---

221b

.004च्द्/वार्क्षञ्चैवाम्बुदुर्गञ्च गिरिदुर्गञ्च भार्गव /अप्_221ब्.005अब्/सर्वोत्तमं शैलदुर्गमभेद्यं चान्यभेदनं

.004cd/vārkṣañcaivāmbudurgañca giridurgañca bhārgava /ap_221b.005ab/sarvottamaṃ śailadurgamabhedyaṃ cānyabhedanaṃ

---

221b

.005च्द्/ :न् 1 पुष्पफलधान्यधनान्वित इति ग.. , घ.. , ञ.. , ट.. च :प् 306 पुरन्तत्र च हट्टाद्यदेवतायतनादिकं /अप्_221ब्.006अब्/अनुयन्त्रायुधोपेतं सोदकं दुर्गमुत्तमं

.005cd/ :n 1 puṣpaphaladhānyadhanānvita iti ga.. , gha.. , ña.. , ṭa.. ca :p 306 purantatra ca haṭṭādyadevatāyatanādikaṃ /ap_221b.006ab/anuyantrāyudhopetaṃ sodakaṃ durgamuttamaṃ

---

221b

.006च्द्/राजरक्षां प्रवक्ष्यामि रक्ष्यो भूपो विषादितः /अप्_221ब्.007अब्/पञ्चाङ्गस्तु शिरीषः स्यान्मूत्रपिष्टो विषार्दनः

.006cd/rājarakṣāṃ pravakṣyāmi rakṣyo bhūpo viṣāditaḥ /ap_221b.007ab/pañcāṅgastu śirīṣaḥ syānmūtrapiṣṭo viṣārdanaḥ

---

221b

.007च्द्/शतावरी छिन्नरुहा विषघ्नी तण्डुलीयकं /अप्_221ब्.008अब्/कोषातकी च कल्हारी ब्राह्मी चित्रपटोलिका

.007cd/śatāvarī chinnaruhā viṣaghnī taṇḍulīyakaṃ /ap_221b.008ab/koṣātakī ca kalhārī brāhmī citrapaṭolikā

---

221b

.008च्द्/मण्डूलपर्णी वाराही धात्र्यानन्दकमेव च /अप्_221ब्.009अब्/उन्मादिनी सोमराजी विषघ्नं रत्नमेव च

.008cd/maṇḍūlaparṇī vārāhī dhātryānandakameva ca /ap_221b.009ab/unmādinī somarājī viṣaghnaṃ ratnameva ca

---

221b

.009च्द्/वास्तुलक्षणसंयुक्ते वसन् दुर्गे सुरान्यजेत् /अप्_221ब्.010अब्/प्रजाश् च पालयेद्दुष्टाञ्जयेद्दानानि दापयेत्

.009cd/vāstulakṣaṇasaṃyukte vasan durge surānyajet /ap_221b.010ab/prajāś ca pālayedduṣṭāñjayeddānāni dāpayet

---

221b

.010च्द्/देवद्रव्यादिहरणात् कल्पन्तु नरके वसेत् /अप्_221ब्.011अब्/देवालयानि कुर्वीत देवपूजारतो नृपः

.010cd/devadravyādiharaṇāt kalpantu narake vaset /ap_221b.011ab/devālayāni kurvīta devapūjārato nṛpaḥ

---

221b

.011च्द्/सुरालयाः पालनीयाः स्थापनीयाश् च देवताः /अप्_221ब्.012अब्/मृण्मयाद्दारुजं पुण्यं दारुजादिष्टकामयं

.011cd/surālayāḥ pālanīyāḥ sthāpanīyāś ca devatāḥ /ap_221b.012ab/mṛṇmayāddārujaṃ puṇyaṃ dārujādiṣṭakāmayaṃ

---

221b

.012च्द्/ऐष्टकाच्छैलजं पुण्यं शैलजात् स्वर्णरत्नजं /अप्_221ब्.013अब्/क्रीडन् सुरगृहं कुर्वन् भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्

.012cd/aiṣṭakācchailajaṃ puṇyaṃ śailajāt svarṇaratnajaṃ /ap_221b.013ab/krīḍan suragṛhaṃ kurvan bhuktimuktimavāpnuyāt

---

221b

.013च्द्/चित्रक्वद् गीतवाद्यादिप्रेक्षणीयादिदानकृत् /अप्_221ब्.014अब्/तैलाज्यमधुदुग्धाद्यैः स्नाप्य देवं दिवं व्रजेत्

.013cd/citrakvad gītavādyādiprekṣaṇīyādidānakṛt /ap_221b.014ab/tailājyamadhudugdhādyaiḥ snāpya devaṃ divaṃ vrajet

---

221b

.014च्द्/पूजयेत् पालयेद्विप्रान् द्विजस्वन्न हरेन्नृपः /अप्_221ब्.015अब्/सुवर्णमेकं गामेकां भूमेरप्येकमङ्गुलं

.014cd/pūjayet pālayedviprān dvijasvanna harennṛpaḥ /ap_221b.015ab/suvarṇamekaṃ gāmekāṃ bhūmerapyekamaṅgulaṃ

---

221b

.015च्द्/हरन्नरकमाप्नोति यावदाहूतसम्प्लवं /अप्_221ब्.016अब्/दुराचारन्न द्विषेच्च सर्वपापेष्वपि स्थितं

.015cd/harannarakamāpnoti yāvadāhūtasamplavaṃ /ap_221b.016ab/durācāranna dviṣecca sarvapāpeṣvapi sthitaṃ

---

221b

.016च्द्/नैवास्ति ब्राह्मणबधात् पापं गुरुतरं क्वचित् /अप्_221ब्.017अब्/ :प् 307 अदैवं दैवतं कुर्युः कुर्युर्दैवमदैवतं

.016cd/naivāsti brāhmaṇabadhāt pāpaṃ gurutaraṃ kvacit /ap_221b.017ab/ :p 307 adaivaṃ daivataṃ kuryuḥ kuryurdaivamadaivataṃ

---

221b

.017च्द्/ब्राह्मणा हि महाभागास्तान्नमस्येत्सदैव तु(1) /अप्_221ब्.018अब्/ब्राह्मणी रुदती हन्ति कुलं राज्यं प्रजास् तथा

.017cd/brāhmaṇā hi mahābhāgāstānnamasyetsadaiva tu(1) /ap_221b.018ab/brāhmaṇī rudatī hanti kulaṃ rājyaṃ prajās tathā

---

221b

.018च्द्/साध्वीस्त्रीणां पालनञ्च राजा कुर्याच्च धार्मिकः /अप्_221ब्.019अब्/स्त्रिया प्रहृष्टया भाव्यं गृहकार्यैकदक्षया

.018cd/sādhvīstrīṇāṃ pālanañca rājā kuryācca dhārmikaḥ /ap_221b.019ab/striyā prahṛṣṭayā bhāvyaṃ gṛhakāryaikadakṣayā

---

221b

.019च्द्/सुसंस्कृतोपस्करया व्यये चामुक्तहस्तया /अप्_221ब्.020अब्/यस्मै दद्यात्पिता त्वेनां शुश्रूषेत्तं पतिं सदा

.019cd/susaṃskṛtopaskarayā vyaye cāmuktahastayā /ap_221b.020ab/yasmai dadyātpitā tvenāṃ śuśrūṣettaṃ patiṃ sadā

---

221b

.020च्द्/मृते भर्तरि स्वर्यायात् ब्रह्मचर्ये स्थिताङ्गना /अप्_221ब्.021अब्/परवेश्मरुचिर् नस्यान्न स्यात् कलहशालिनी

.020cd/mṛte bhartari svaryāyāt brahmacarye sthitāṅganā /ap_221b.021ab/paraveśmarucir nasyānna syāt kalahaśālinī

---

221b

.021च्द्/मण्डनं वर्जयेन्नारी तथा प्रोषितभर्तृका /अप्_221ब्.022अब्/देवताराधनपरा तिष्ठेद्भर्तृहिते रता

.021cd/maṇḍanaṃ varjayennārī tathā proṣitabhartṛkā /ap_221b.022ab/devatārādhanaparā tiṣṭhedbhartṛhite ratā

---

221b

.022च्द्/धारयेन्मङ्गलार्थाय किञ्चिदाभरणन्तथा /अप्_221ब्.023अब्/भर्त्राग्निं या विशेन्नारी सापि स्वगमवाप्नुयात्

.022cd/dhārayenmaṅgalārthāya kiñcidābharaṇantathā /ap_221b.023ab/bhartrāgniṃ yā viśennārī sāpi svagamavāpnuyāt

---

221b

.023च्द्/श्रियः सम्पूजनङ्कार्यं गृहसम्मार्जनादिकं /अप्_221ब्.024अब्/द्वादश्यां कार्त्तिके विष्णुं गां सवत्सां ददेत्तथा

.023cd/śriyaḥ sampūjanaṅkāryaṃ gṛhasammārjanādikaṃ /ap_221b.024ab/dvādaśyāṃ kārttike viṣṇuṃ gāṃ savatsāṃ dadettathā

---

221b

.024च्द्/सावित्र्या रक्षितो भर्ता सत्याचारव्रतेन च(2) /अप्_221ब्.025अब्/सप्तम्यां मार्गशीर्षे तु सिते ऽभ्यर्च्य दिवाकरं

.024cd/sāvitryā rakṣito bhartā satyācāravratena ca(2) /ap_221b.025ab/saptamyāṃ mārgaśīrṣe tu site 'bhyarcya divākaraṃ

2.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रश्नो नाम प्रथमोध्यायः ॥ % छप्तेर् {2} :श् अथ द्वितीयो ऽध्यायः मत्स्यावतारवर्णनं वशिष्ठ उवाच मत्स्यादिरूपिणं विष्णुं ब्रूहि सर्गादिकारणम् /अप्_2.001अब्/पुराणं ब्रह्म चाग्नेयं यथा विष्णोः पुरा श्रुतम्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye praśno nāma prathamodhyāyaḥ || % chapter {2} :ś atha dvitīyo 'dhyāyaḥ matsyāvatāravarṇanaṃ vaśiṣṭha uvāca matsyādirūpiṇaṃ viṣṇuṃ brūhi sargādikāraṇam /ap_2.001ab/purāṇaṃ brahma cāgneyaṃ yathā viṣṇoḥ purā śrutam

---

2.002cd

अग्निर् उवाच मत्स्यावतारं वक्ष्ये ऽहं वसिष्ठ शृणु वै हरेः /अप्_2.002अब्/अवतारक्रिया दुष्ट- नष्ट्यै सत्पालनाय हि

agnir uvāca matsyāvatāraṃ vakṣye 'haṃ vasiṣṭha śṛṇu vai hareḥ /ap_2.002ab/avatārakriyā duṣṭa- naṣṭyai satpālanāya hi

---

2.003cd

आसीदतीतकल्पान्ते ब्राह्मो नैमित्तिको लयः /अप्_2.003अब्/समुद्रोपप्लुतास्तत्र लोका भूरादिका मुने

āsīdatītakalpānte brāhmo naimittiko layaḥ /ap_2.003ab/samudropaplutāstatra lokā bhūrādikā mune

---

2.004cd

मनुर्वैवस्वतस्तेपे तपो वै भुक्तिमुक्तये /अप्_2.004अब्/एकदा कृतमालायां कुर्वतो जलतर्पणं

manurvaivasvatastepe tapo vai bhuktimuktaye /ap_2.004ab/ekadā kṛtamālāyāṃ kurvato jalatarpaṇaṃ

---

2.005cd

तस्याञ्जल्युदके मत्स्यः स्वल्प एको ऽभ्यपद्यत /अप्_2.005अब्/क्षेप्तुकामं जले प्राह न मां क्षिप नरोत्तम(3)

tasyāñjalyudake matsyaḥ svalpa eko 'bhyapadyata /ap_2.005ab/kṣeptukāmaṃ jale prāha na māṃ kṣipa narottama(3)

---

2.006cd

:न् 1 ब्रह्मावगम्यते इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 2 अगोत्रचरणं परमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 न मां क्षिप नृपोत्तम इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः :प् 3 प्>ग्राहादिभ्यो भयं मे ऽद्य(1) तच् छ्रुत्वा कलशे ऽक्षिपत् /अप्_2.006अब्/स तु वृद्धः पुनर्मत्स्यः प्राह तं देहि मे वृहत्

:n 1 brahmāvagamyate iti kha, ga, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 2 agotracaraṇaṃ paramiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 na māṃ kṣipa nṛpottama iti kha, ga, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ :p 3 p>grāhādibhyo bhayaṃ me 'dya(1) tac chrutvā kalaśe 'kṣipat /ap_2.006ab/sa tu vṛddhaḥ punarmatsyaḥ prāha taṃ dehi me vṛhat

---

2.007cd

स्थानमेतद्वचः श्रुत्वा राजाथोदञ्चने ऽक्षिपत् /अप्_2.007अब्/तत्र वृद्धो ऽब्रवीद्भूपं पृथु देहि पदं मनो

sthānametadvacaḥ śrutvā rājāthodañcane 'kṣipat /ap_2.007ab/tatra vṛddho 'bravīdbhūpaṃ pṛthu dehi padaṃ mano

---

2.008cd

सरोवरे पुनः क्षिप्तो ववृधे तत्प्रमाणवान् /अप्_2.008अब्/ऊचे देहि वृहत् स्थानं(2) प्राक्षिपच्चाम्बुधौ ततः(3)

sarovare punaḥ kṣipto vavṛdhe tatpramāṇavān /ap_2.008ab/ūce dehi vṛhat sthānaṃ(2) prākṣipaccāmbudhau tataḥ(3)

---

2.009cd

लक्षयोजनविस्तीर्णः क्षणमात्रेण सो ऽभवत् /अप्_2.009अब्/मत्स्यं तमद्भुतं दृष्ट्वा विस्मितः प्राब्रवीन् मनुः

lakṣayojanavistīrṇaḥ kṣaṇamātreṇa so 'bhavat /ap_2.009ab/matsyaṃ tamadbhutaṃ dṛṣṭvā vismitaḥ prābravīn manuḥ

---

2.010cd

को भवान् ननु वै विष्णुर्(4) नारायण नमोस्तुते /अप्_2.010अब्/मायया मोहयसि मां किमर्थं त्वं जनार्दन

ko bhavān nanu vai viṣṇur(4) nārāyaṇa namostute /ap_2.010ab/māyayā mohayasi māṃ kimarthaṃ tvaṃ janārdana

---

2.011cd

मनुनोक्तो ऽब्रवीन्मत्स्यो मनुं वै पालने रतम् /अप्_2.011अब्/अवतीर्णो भवायास्य जगतो दुष्टनष्टये

manunokto 'bravīnmatsyo manuṃ vai pālane ratam /ap_2.011ab/avatīrṇo bhavāyāsya jagato duṣṭanaṣṭaye

---

2.012cd

सप्तमे दिवसे त्वब्धिः प्लावयिष्यति वै जगत् /अप्_2.012अब्/उपस्थितायां नावि त्वं वीजादीनि विधाय च

saptame divase tvabdhiḥ plāvayiṣyati vai jagat /ap_2.012ab/upasthitāyāṃ nāvi tvaṃ vījādīni vidhāya ca

---

2.013cd

सप्तर्षिभिः परिवृतो निशां ब्राह्मीं चरिष्यसि /अप्_2.013अब्/उपस्थितस्य मे शृङ्गे निबध्नीहि महाहिना

saptarṣibhiḥ parivṛto niśāṃ brāhmīṃ cariṣyasi /ap_2.013ab/upasthitasya me śṛṅge nibadhnīhi mahāhinā

---

2.014cd

इत्युक्त्वान्तर्दधे मत्स्यो(5) मनुः कालप्रतीक्षकः(6) /अप्_2.014अब्/स्थितः समुद्र उद्वेले नावमारुरुहे तदा

ityuktvāntardadhe matsyo(5) manuḥ kālapratīkṣakaḥ(6) /ap_2.014ab/sthitaḥ samudra udvele nāvamāruruhe tadā

---

2.015cd

एकशृङ्गधरो मत्स्यो हैमो नियुतयोजनः /अप्_2.015अब्/ :न् 1 मे ऽत्र इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 पुनः स्थानमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 अम्बुधौ मनुरिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 4 ननु विष्णुस्त्वमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 5 इत्य् उक्तान्तर्हितो मत्स्य इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 6 इत्य् उक्त्वा देवमत्स्यात्मा बृहत्कारणसङ्गत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 4 नावम्बबन्ध तच्छृङ्गे(1) मत्स्याख्यं च पुराणकम्

ekaśṛṅgadharo matsyo haimo niyutayojanaḥ /ap_2.015ab/ :n 1 me 'tra iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 punaḥ sthānamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 ambudhau manuriti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 4 nanu viṣṇustvamiti kha, ga, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 5 ity uktāntarhito matsya iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 6 ity uktvā devamatsyātmā bṛhatkāraṇasaṅgata iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 4 nāvambabandha tacchṛṅge(1) matsyākhyaṃ ca purāṇakam

---

2.016cd

शुश्राव मत्स्यात्पापघ्नं संस्तुवन् स्तुतिभिश् च तं(2) /अप्_2.016अब्/ब्रह्मवेदप्रहर्तारं हयग्रीवञ्च दानवं

śuśrāva matsyātpāpaghnaṃ saṃstuvan stutibhiś ca taṃ(2) /ap_2.016ab/brahmavedaprahartāraṃ hayagrīvañca dānavaṃ

---

2.017cd

अवधीत्, वेदमत्स्याद्यान् पालयामास केशवः /अप्_2.017अब्/प्राप्ते कल्पे ऽथ वाराहे कूर्मरूपो ऽभवद्धरिः

avadhīt, vedamatsyādyān pālayāmāsa keśavaḥ /ap_2.017ab/prāpte kalpe 'tha vārāhe kūrmarūpo 'bhavaddhariḥ

3.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मत्स्यावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {3} :श् अथ तृतीयो ऽध्यायः कूर्मावतारवर्णनं अग्निर् उवाच वक्ष्ये कूर्मावतारञ्च श्रुत्वा पापप्रणाशनम्(3) /अप्_3.001अब्/पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye matsyāvatāro nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ || % chapter {3} :ś atha tṛtīyo 'dhyāyaḥ kūrmāvatāravarṇanaṃ agnir uvāca vakṣye kūrmāvatārañca śrutvā pāpapraṇāśanam(3) /ap_3.001ab/purā devāsure yuddhe daityair devāḥ parājitāḥ

---

3.002cd

दुर्वाससश् च शापेन निश्रीकाश्चाभवंस्तदा /अप्_3.002अब्/स्तुत्वा क्षीराब्धिगं(4) विष्णुम् ऊचुः पालय चासुरात्

durvāsasaś ca śāpena niśrīkāścābhavaṃstadā /ap_3.002ab/stutvā kṣīrābdhigaṃ(4) viṣṇum ūcuḥ pālaya cāsurāt

---

3.003cd

ब्रह्मादिकान् हरिः प्राह सन्धिं कुर्वन्तु चासुरैः(5) /अप्_3.003अब्/क्षीराब्धिमथनार्थं हि अमृतार्थं श्रिये ऽसुराः

brahmādikān hariḥ prāha sandhiṃ kurvantu cāsuraiḥ(5) /ap_3.003ab/kṣīrābdhimathanārthaṃ hi amṛtārthaṃ śriye 'surāḥ

---

3.004cd

अरयो ऽपि हि सन्धेयाः सति कार्यार्थगौरवे /अप्_3.004अब्/युष्मानमृतभाजो हि कारयामि(6) न दानवान्

arayo 'pi hi sandheyāḥ sati kāryārthagaurave /ap_3.004ab/yuṣmānamṛtabhājo hi kārayāmi(6) na dānavān

---

3.005cd

:न् 1 नावं बध्वा तस्य शृङ्गे इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 स्तुतिभिर्मनुरिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 संश्रुतं पापनाशनमिति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 4 सुरा क्षीराब्धिगमिति ग, घ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः 5 सन्धिं कुरुत चासुररिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 6 भाजो हि करिष्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 5 मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु (1) वासुकिम् /अप्_3.005अब्/क्षीराब्धिं मत्सहायेन निर्मथध्वमतन्द्रिताः

:n 1 nāvaṃ badhvā tasya śṛṅge iti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 stutibhirmanuriti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 saṃśrutaṃ pāpanāśanamiti kha, ga, gha cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 4 surā kṣīrābdhigamiti ga, gha, cihnitapustkadvayapāṭhaḥ 5 sandhiṃ kuruta cāsurariti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 6 bhājo hi kariṣyāmi iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 5 manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā netraṃ kṛtvā tu (1) vāsukim /ap_3.005ab/kṣīrābdhiṃ matsahāyena nirmathadhvamatandritāḥ

---

3.006cd

विष्णूक्तां संविदं कृत्वा दैत्यैः क्षीराब्धिमागताः /अप्_3.006अब्/ततो मथितुमारब्धाः यतः पुच्छन्ततः सुराः

viṣṇūktāṃ saṃvidaṃ kṛtvā daityaiḥ kṣīrābdhimāgatāḥ /ap_3.006ab/tato mathitumārabdhāḥ yataḥ pucchantataḥ surāḥ

---

3.007cd

फणिनिःश्वाससन्तप्ता(2) हरिणाप्यायिताः सुराः /अप्_3.007अब्/मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्

phaṇiniḥśvāsasantaptā(2) hariṇāpyāyitāḥ surāḥ /ap_3.007ab/mathyamāne 'rṇave so 'drir anādhāro hy apo 'viśat

---

3.008cd

कूर्मरूपं समास्थाय दध्रे विष्णुश् च मन्दरम् /अप्_3.008अब्/क्षीराब्धेर्मथ्यमानाच्च विषं हालाहलं ह्य् अभूत्

kūrmarūpaṃ samāsthāya dadhre viṣṇuś ca mandaram /ap_3.008ab/kṣīrābdhermathyamānācca viṣaṃ hālāhalaṃ hy abhūt

---

3.009cd

हरेण धारितं कण्ठे नीलकण्ठस्ततो ऽभवत्(3) /अप्_3.009अब्/ततो ऽभूद्वारुणी देवी पारिजातस्तु कौस्तुभः

hareṇa dhāritaṃ kaṇṭhe nīlakaṇṭhastato 'bhavat(3) /ap_3.009ab/tato 'bhūdvāruṇī devī pārijātastu kaustubhaḥ

---

3.010cd

गावश्चाप्सरसो दिव्या लक्ष्मीर्देवी हरिङ्गता /अप्_3.010अब्/पश्यन्तः सर्वदेवास्तां स्तुवन्तः सश्रियो ऽभवन्

gāvaścāpsaraso divyā lakṣmīrdevī hariṅgatā /ap_3.010ab/paśyantaḥ sarvadevāstāṃ stuvantaḥ saśriyo 'bhavan

---

3.011cd

ततो धन्वन्तरिर्विष्णुर् आयुर्वेदप्रवर्तकः(4) /अप्_3.011अब्/बिभ्रत् कमण्डलुम्पूर्णम् अमृतेन समुत्थितः

tato dhanvantarirviṣṇur āyurvedapravartakaḥ(4) /ap_3.011ab/bibhrat kamaṇḍalumpūrṇam amṛtena samutthitaḥ

---

3.012cd

अमृतं तत्कराद्दैत्या सुरेभ्यो ऽर्धं प्रदाय च /अप्_3.012अब्/गृहीत्वा जग्मुर्जन्माद्या विष्णुः स्त्रीरूपधृक् ततः

amṛtaṃ tatkarāddaityā surebhyo 'rdhaṃ pradāya ca /ap_3.012ab/gṛhītvā jagmurjanmādyā viṣṇuḥ strīrūpadhṛk tataḥ

---

3.013cd

तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां दैत्याः प्रोचुर्विमोहिताः /अप्_3.013अब्/भव भार्यामृतं गृह्य पाययास्मान् वरानने

tāṃ dṛṣṭvā rūpasampannāṃ daityāḥ procurvimohitāḥ /ap_3.013ab/bhava bhāryāmṛtaṃ gṛhya pāyayāsmān varānane

---

3.014cd

तथेत्युक्त्वा हरिस्तेभ्यो गृहीत्वापाययत्सुरान् /अप्_3.014अब्/चन्द्ररूपधरो राहुः पिबंश्चार्केन्दुनार्पितः (5)

tathetyuktvā haristebhyo gṛhītvāpāyayatsurān /ap_3.014ab/candrarūpadharo rāhuḥ pibaṃścārkendunārpitaḥ (5)

---

3.015cd

:न् 1 रज्जं कृत्वा तु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 निःश्वाससंग्लाना इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 3 ततो हर इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 4 प्रदर्शक इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 5 अकन्दुसूचित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 6 हरिणाप्यरिणा च्छिन्नं(1) स राहुस्तच्छिरः पृथक् /अप्_3.015अब्/कृपयामरतान्नीतं वरदं हरिमब्रवीत्

:n 1 rajjaṃ kṛtvā tu iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 niḥśvāsasaṃglānā iti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 3 tato hara iti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 4 pradarśaka iti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 5 akandusūcita iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 6 hariṇāpyariṇā cchinnaṃ(1) sa rāhustacchiraḥ pṛthak /ap_3.015ab/kṛpayāmaratānnītaṃ varadaṃ harimabravīt

---

3.016cd

राहुर्मत्तस्तु चन्द्रार्कौ प्राप्स्येते ग्रहणं ग्रहः /अप्_3.016अब्/तस्मिन् कले च यद्दानं दास्यन्ते स्यात् तदक्षयं(2)

rāhurmattastu candrārkau prāpsyete grahaṇaṃ grahaḥ /ap_3.016ab/tasmin kale ca yaddānaṃ dāsyante syāt tadakṣayaṃ(2)

---

3.017cd

तथेत्याहाथ तं विष्णुस् ततः सर्वैः सहामरैः /अप्_3.017अब्/स्त्रीरूपं सम्परित्यज्य हरेणोक्तः प्रदर्शय

tathetyāhātha taṃ viṣṇus tataḥ sarvaiḥ sahāmaraiḥ /ap_3.017ab/strīrūpaṃ samparityajya hareṇoktaḥ pradarśaya

---

3.018cd

दर्शयामास रुद्राय स्त्रीरूपं भगवान् हरिः /अप्_3.018अब्/मायया मोहितः शम्भुः गौरीं त्यक्त्वा स्त्रियं गतः

darśayāmāsa rudrāya strīrūpaṃ bhagavān hariḥ /ap_3.018ab/māyayā mohitaḥ śambhuḥ gaurīṃ tyaktvā striyaṃ gataḥ

---

3.019cd

नग्न उन्मत्तरूपो ऽभूत् स्त्रियः केशानधारयत्(3) /अप्_3.019अब्/अगाद्विमुच्य केशान् स्त्री अन्वधावच्च ताङ्गताम्

nagna unmattarūpo 'bhūt striyaḥ keśānadhārayat(3) /ap_3.019ab/agādvimucya keśān strī anvadhāvacca tāṅgatām

---

3.020cd

स्खलितं तस्य वीर्यं कौ यत्र यत्र हरस्य हि /अप्_3.020अब्/तत्र तत्राभवत् क्षेत्रं लिङ्गानां कनकस्य च (4)

skhalitaṃ tasya vīryaṃ kau yatra yatra harasya hi /ap_3.020ab/tatra tatrābhavat kṣetraṃ liṅgānāṃ kanakasya ca (4)

---

3.021cd

मायेयमिति तां ज्ञात्वा स्वरूपस्थो ऽभवद्धरः /अप्_3.021अब्/शिवमाह हरी रुद्र जिता माया त्वया हि मे

māyeyamiti tāṃ jñātvā svarūpastho 'bhavaddharaḥ /ap_3.021ab/śivamāha harī rudra jitā māyā tvayā hi me

---

3.022ef

न जेतुमेनां शक्तो मे त्वदृते ऽन्यः पुमान् भुवि /अप्_3.022अब्/अप्राप्याथामृतं दैत्या देवैर् युद्धे निपातिताः /अप्_3.022च्द्/त्रिदिवस्थाः सुराश्चासन् यः पठेत् त्रिदिवं व्रजेत्

na jetumenāṃ śakto me tvadṛte 'nyaḥ pumān bhuvi /ap_3.022ab/aprāpyāthāmṛtaṃ daityā devair yuddhe nipātitāḥ /ap_3.022cd/tridivasthāḥ surāścāsan yaḥ paṭhet tridivaṃ vrajet

4.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये कूर्मावतारो नाम तृतीयो ऽध्यायः ॥ :न् 1 हरिणा चासिना च्छिन्नमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 भवेयं ये तदा दानं दास्यन्ते स्यात्तदक्षयमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 मायया मोहितो रुद्रस्तरसा तां जगाम ह ।
मोहिनीं प्राप्य मतिमान् स्त्रियः केशामधारयदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 तत्र तत्र महातीर्थं क्षेत्राणामुत्तमोत्तममिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 7 % छप्तेर् {4} :श् अथ चतुर्थो ऽध्यायः वराहाद्यवतारवर्णनं अग्निर् उवाच अवतारं वराहस्य वक्ष्ये ऽहं पापनाशनम् /अप्_4.001अब्/हिरण्याक्षो ऽसुरेशो ऽभूत्(1) देवान् जित्वा(2) दिवि स्थितः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye kūrmāvatāro nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ || :n 1 hariṇā cāsinā cchinnamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 bhaveyaṃ ye tadā dānaṃ dāsyante syāttadakṣayamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 māyayā mohito rudrastarasā tāṃ jagāma ha |
mohinīṃ prāpya matimān striyaḥ keśāmadhārayaditi ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 tatra tatra mahātīrthaṃ kṣetrāṇāmuttamottamamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 7 % chapter {4} :ś atha caturtho 'dhyāyaḥ varāhādyavatāravarṇanaṃ agnir uvāca avatāraṃ varāhasya vakṣye 'haṃ pāpanāśanam /ap_4.001ab/hiraṇyākṣo 'sureśo 'bhūt(1) devān jitvā(2) divi sthitaḥ

---

4.002cd

देवैर् गत्वा स्तुतो विष्णुर् यज्ञरूपो वराहकः /अप्_4.002अब्/अभूत्, तं दानवं हत्वा दैत्यैः साकञ्च कण्टकम्(2)

devair gatvā stuto viṣṇur yajñarūpo varāhakaḥ /ap_4.002ab/abhūt, taṃ dānavaṃ hatvā daityaiḥ sākañca kaṇṭakam(2)

---

4.003cd

धर्मदेवादिरक्षाकृत् ततः सो ऽन्तर्दधे हरिः /अप्_4.003अब्/हिरण्याक्षस्य वै भ्राता हिरण्यकशिपुस् तथा(4)

dharmadevādirakṣākṛt tataḥ so 'ntardadhe hariḥ /ap_4.003ab/hiraṇyākṣasya vai bhrātā hiraṇyakaśipus tathā(4)

---

4.004cd

जितदेवयज्ञभागः सर्वदेवाधिकारकृत् /अप्_4.004अब्/नारसिंहवपुः कृत्वा तं जघान सुरैः सह

jitadevayajñabhāgaḥ sarvadevādhikārakṛt /ap_4.004ab/nārasiṃhavapuḥ kṛtvā taṃ jaghāna suraiḥ saha

---

4.005cd

स्वपदस्थान् सुरांश् चक्रे नारसिंहः सुरैः स्तुतः /अप्_4.005अब्/देवासुरे पुरा युद्धे बलिप्रभृतिभिः सुराः

svapadasthān surāṃś cakre nārasiṃhaḥ suraiḥ stutaḥ /ap_4.005ab/devāsure purā yuddhe baliprabhṛtibhiḥ surāḥ

---

4.006cd

जिताः स्वर्गात्परिभ्रष्टा हरिं वै(5) शरणं गताः /अप्_4.006अब्/सुराणामभयं दत्वा अदित्या कश्यपेन च

jitāḥ svargātparibhraṣṭā hariṃ vai(5) śaraṇaṃ gatāḥ /ap_4.006ab/surāṇāmabhayaṃ datvā adityā kaśyapena ca

---

4.007cd

स्तुतो ऽसौ वामनो भूत्वा ह्य् अदित्यां स क्रतुं ययौ /अप्_4.007अब्/बलेः श्रीयजमानस्य, राजद्वारे ऽगृणात् श्रुतिं

stuto 'sau vāmano bhūtvā hy adityāṃ sa kratuṃ yayau /ap_4.007ab/baleḥ śrīyajamānasya, rājadvāre 'gṛṇāt śrutiṃ

---

4.008cd

देवान् पठन्तं तं श्रुत्वा वामनं वरदो ऽब्रवीत् /अप्_4.008अब्/निवारितो ऽपि शुक्रेण बलिर् ब्रूहि यद् इच्छसि

devān paṭhantaṃ taṃ śrutvā vāmanaṃ varado 'bravīt /ap_4.008ab/nivārito 'pi śukreṇa balir brūhi yad icchasi

---

4.009cd

तत्ते ऽहं सम्प्रदास्यामि, वामनो बलिमब्रवीत् /अप्_4.009अब्/ :न् 1 सुरेन्द्रोभूदिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 सुरान् जित्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 सार्धन्तु कण्टकमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 4 हिरण्यकशिपुस्तदेति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 हरिन्ते इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः :प् 8 पदत्रयं हि गुर्वर्थं(1) देहि दास्ये तमब्रवीत्

tatte 'haṃ sampradāsyāmi, vāmano balimabravīt /ap_4.009ab/ :n 1 surendrobhūditi gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 surān jitveti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 sārdhantu kaṇṭakamiti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 4 hiraṇyakaśipustadeti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 harinte iti kha, ga, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ :p 8 padatrayaṃ hi gurvarthaṃ(1) dehi dāsye tamabravīt

---

4.010cd

तोये तु पतिते हस्ते वामनो ऽभूदवामनः /अप्_4.010अब्/भूर्लोकं स भुवर्लोकं स्वर्लोकञ्च पदत्रयं

toye tu patite haste vāmano 'bhūdavāmanaḥ /ap_4.010ab/bhūrlokaṃ sa bhuvarlokaṃ svarlokañca padatrayaṃ

---

4.011cd

चक्रे बलिञ्च सूतलं तच्छक्राय ददौ हरिः /अप्_4.011अब्/शक्रो देवैर् हरिं स्तुत्वा भुवनेशः सुखी त्वभूत्

cakre baliñca sūtalaṃ tacchakrāya dadau hariḥ /ap_4.011ab/śakro devair hariṃ stutvā bhuvaneśaḥ sukhī tvabhūt

---

4.012cd

वक्ष्ये परशुरामस्य चावतारं शृणु द्विज /अप्_4.012अब्/उद्धतान् क्षत्रियान् मत्वा भूभारहरणाय सः

vakṣye paraśurāmasya cāvatāraṃ śṛṇu dvija /ap_4.012ab/uddhatān kṣatriyān matvā bhūbhāraharaṇāya saḥ

---

4.013cd

अवतीर्णो हरिः शान्त्यै देवविप्रादिपालकः /अप्_4.013अब्/जमदग्ने रेणुकायां भार्गवः शस्त्रपारगः

avatīrṇo hariḥ śāntyai devaviprādipālakaḥ /ap_4.013ab/jamadagne reṇukāyāṃ bhārgavaḥ śastrapāragaḥ

---

4.014cd

दत्तात्रेयप्रसादेन कार्त्तवीर्यो नृपस्त्वभृत् /अप्_4.014अब्/सहस्रबाहुः सर्वोर्वी- पतिः स मृगयां गतः

dattātreyaprasādena kārttavīryo nṛpastvabhṛt /ap_4.014ab/sahasrabāhuḥ sarvorvī- patiḥ sa mṛgayāṃ gataḥ

---

4.015cd

श्रान्तो(2) निमन्त्रितो ऽरण्ये मुनिना जमदग्निना /अप्_4.015अब्/कामधेनुप्रभावेण भोजितः सबलो नृपः

śrānto(2) nimantrito 'raṇye muninā jamadagninā /ap_4.015ab/kāmadhenuprabhāveṇa bhojitaḥ sabalo nṛpaḥ

---

4.016cd

अप्रार्थयत् कामधेनुं(3) यदा स न ददौ तदा /अप्_4.016अब्/हृतवानथ रामेण शिरश्छित्वा निपातितः

aprārthayat kāmadhenuṃ(3) yadā sa na dadau tadā /ap_4.016ab/hṛtavānatha rāmeṇa śiraśchitvā nipātitaḥ

---

4.017cd

युद्धे परशुना राजा धेनुः स्वाश्रममाययौ(4) /अप्_4.017अब्/कार्त्तवीर्यस्य पुत्रैस्तु जमदग्निर्निपातितः

yuddhe paraśunā rājā dhenuḥ svāśramamāyayau(4) /ap_4.017ab/kārttavīryasya putraistu jamadagnirnipātitaḥ

---

4.018cd

रामे वनं गते वैराद् अथ रामः समागतः /अप्_4.018अब्/पितरं निहतं दृष्ट्वा पितृनाशाभिमर्षितः

rāme vanaṃ gate vairād atha rāmaḥ samāgataḥ /ap_4.018ab/pitaraṃ nihataṃ dṛṣṭvā pitṛnāśābhimarṣitaḥ

---

4.019cd

त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवीं निःक्षत्रामकरोद्विभुः /अप्_4.019अब्/कुरुक्षेत्रे पञ्च कुण्डान् कृत्वा सन्तर्प्य वै पितॄन्

triḥsaptakṛtvaḥ pṛthivīṃ niḥkṣatrāmakarodvibhuḥ /ap_4.019ab/kurukṣetre pañca kuṇḍān kṛtvā santarpya vai pitṝn

---

4.020ef

:न् 1 मे गुर्वर्थमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 भ्रान्त इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 अप्रार्थयद्धोमधेनुमिति ख, ग, चिहिनितपुस्तकद्वयपाठः 4 सधेनुश्चाश्रमं ययौ इति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः :प् 9 काश्यपाय महीं दत्वा महेन्द्रे पर्वते स्थितः /अप्_4.020अब्/कूर्मस्य च वराहस्य नृसिंहस्य च वामनं /अप्_4.020च्द्/अवतारं च रामस्य श्रुत्वा याति दिवं नरः

:n 1 me gurvarthamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 bhrānta iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 aprārthayaddhomadhenumiti kha, ga, cihinitapustakadvayapāṭhaḥ 4 sadhenuścāśramaṃ yayau iti kha, gha, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ :p 9 kāśyapāya mahīṃ datvā mahendre parvate sthitaḥ /ap_4.020ab/kūrmasya ca varāhasya nṛsiṃhasya ca vāmanaṃ /ap_4.020cd/avatāraṃ ca rāmasya śrutvā yāti divaṃ naraḥ

5.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वराहनृसिंहाद्यवतारो नाम चतुर्थो ऽध्यायः % छप्तेर् {5} :श् अथ पञ्चमो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनम् अग्निर् उवाच रामायणमहं वक्ष्ये नारदेनोदितं पुरा /अप्_5.001अब्/वाल्मीकये यथा तद्वत् पठितं भुक्तिमुक्तिदम्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye varāhanṛsiṃhādyavatāro nāma caturtho 'dhyāyaḥ % chapter {5} :ś atha pañcamo 'dhyāyaḥ śrīrāmāvatāravarṇanam agnir uvāca rāmāyaṇamahaṃ vakṣye nāradenoditaṃ purā /ap_5.001ab/vālmīkaye yathā tadvat paṭhitaṃ bhuktimuktidam

---

5.002cd

नारद उवाच विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा मरीचिर्ब्रह्मणः सुतः /अप्_5.002अब्/मरीचेः कश्यपस्तस्मात् सूर्यो वैवस्वतो मनुः

nārada uvāca viṣṇunābhyabjajo brahmā marīcirbrahmaṇaḥ sutaḥ /ap_5.002ab/marīceḥ kaśyapastasmāt sūryo vaivasvato manuḥ

---

5.003cd

ततस्तस्मात्तथेक्ष्वाकुस् तस्य वंशे ककुत्स्थकः /अप्_5.003अब्/ककुत्स्थस्य रघुस्तस्माद् अजो दशरथस्ततः

tatastasmāttathekṣvākus tasya vaṃśe kakutsthakaḥ /ap_5.003ab/kakutsthasya raghustasmād ajo daśarathastataḥ

---

5.004cd

रावणादेर्बधार्थाय चतुर्धाभूत् स्वयं हरिः /अप्_5.004अब्/राज्ञो दशरथाद्रामः कौशल्यायां बभूव ह

rāvaṇāderbadhārthāya caturdhābhūt svayaṃ hariḥ /ap_5.004ab/rājño daśarathādrāmaḥ kauśalyāyāṃ babhūva ha

---

5.005cd

कैकेय्यां भरतः पुत्रः सुमित्रायाञ्च लक्ष्मणः /अप्_5.005अब्/शत्रुघ्न ऋष्यशृङ्गेण तासु सन्दत्तपायसात्

kaikeyyāṃ bharataḥ putraḥ sumitrāyāñca lakṣmaṇaḥ /ap_5.005ab/śatrughna ṛṣyaśṛṅgeṇa tāsu sandattapāyasāt

---

5.006cd

प्राशिताद्यज्ञसंसिद्धाद् रामाद्याश् च समाः पितुः /अप्_5.006अब्/यज्ञविघ्नविनाशाय विश्वामित्रार्थितो नृपः

prāśitādyajñasaṃsiddhād rāmādyāś ca samāḥ pituḥ /ap_5.006ab/yajñavighnavināśāya viśvāmitrārthito nṛpaḥ

---

5.007cd

रामं सम्प्रेषयामास लक्ष्मणं मुनिना सह /अप्_5.007अब्/ :प् 10 रामो गतो ऽस्त्रशस्त्राणि शिक्षितस्ताडकान्तकृत्(1)

rāmaṃ sampreṣayāmāsa lakṣmaṇaṃ muninā saha /ap_5.007ab/ :p 10 rāmo gato 'straśastrāṇi śikṣitastāḍakāntakṛt(1)

---

5.008cd

मारीचं मानवास्त्रेण मोहितं दूरतो ऽनयत् /अप्_5.008अब्/सुबाहुं यज्ञहन्तारं सबलञ्चावधीत् बली

mārīcaṃ mānavāstreṇa mohitaṃ dūrato 'nayat /ap_5.008ab/subāhuṃ yajñahantāraṃ sabalañcāvadhīt balī

---

5.009cd

सिद्धाश्रमनिवासी च विश्वामित्रादिभिः सह /अप्_5.009अब्/गतः क्रतुं मैथिलस्य द्रष्टुञ्चापं सहानुजः

siddhāśramanivāsī ca viśvāmitrādibhiḥ saha /ap_5.009ab/gataḥ kratuṃ maithilasya draṣṭuñcāpaṃ sahānujaḥ

---

5.010cd

शतानन्दनिमित्तेन विश्वामित्रप्रभावितः /अप्_5.010अब्/रामाय कथितो राज्ञा समुनिः पूजितः क्रतौ

śatānandanimittena viśvāmitraprabhāvitaḥ /ap_5.010ab/rāmāya kathito rājñā samuniḥ pūjitaḥ kratau

---

5.011cd

धनुरापूरयामास लीलया स बभञ्ज तत्(2) /अप्_5.011अब्/वीर्यशुक्लाञ्च जनकः सीतां कन्यान्त्वयोनिजाम्

dhanurāpūrayāmāsa līlayā sa babhañja tat(2) /ap_5.011ab/vīryaśuklāñca janakaḥ sītāṃ kanyāntvayonijām

---

5.012cd

ददौ रामाय रामो ऽपि पित्रादौ हि समागते /अप्_5.012अब्/उपयेमे जानकीन्ताम् उर्मिलां लक्ष्मणस् तथा(3)

dadau rāmāya rāmo 'pi pitrādau hi samāgate /ap_5.012ab/upayeme jānakīntām urmilāṃ lakṣmaṇas tathā(3)

---

5.013cd

श्रुतकीर्तिं माण्डवीञ्च कुशध्वजसुते तथा /अप्_5.013अब्/जनकस्यानुजस्यैते शत्रुघ्नभरतावुभौ

śrutakīrtiṃ māṇḍavīñca kuśadhvajasute tathā /ap_5.013ab/janakasyānujasyaite śatrughnabharatāvubhau

---

5.014ef

कन्ये द्वे उपयेमाते जनकेन सुपूजितः /अप्_5.014अब्/रामो ऽगात्सवशिष्ठाद्यैर् जामदग्न्यं विजित्य च /अप्_5.014च्द्/अयोध्यां भरतोभ्यागात्(4) सशत्रुघ्नो युधाजितः

kanye dve upayemāte janakena supūjitaḥ /ap_5.014ab/rāmo 'gātsavaśiṣṭhādyair jāmadagnyaṃ vijitya ca /ap_5.014cd/ayodhyāṃ bharatobhyāgāt(4) saśatrughno yudhājitaḥ

6.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे बालकाण्डवर्णनं नाम पञ्चमो ऽध्यायः :न् 1 ताडकापहृदिति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 2 बभञ्ज तद्दृढं धनुरिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 तदा इति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 4 भरतोथागात् इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः :प् 11 % छप्तेर् {6} :श् अथ षष्ठो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच भरते ऽथ गते रामः पित्रादीनभ्यपूजयत् /अप्_6.001अब्/राजा दशरथो रामम् उवाच शृणु राघव

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye rāmāyaṇe bālakāṇḍavarṇanaṃ nāma pañcamo 'dhyāyaḥ :n 1 tāḍakāpahṛditi kha, ga, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 2 babhañja taddṛḍhaṃ dhanuriti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 tadā iti kha, gha, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 4 bharatothāgāt iti kha, ga, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ :p 11 % chapter {6} :ś atha ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ śrīrāmāvatāravarṇanaṃ nārada uvāca bharate 'tha gate rāmaḥ pitrādīnabhyapūjayat /ap_6.001ab/rājā daśaratho rāmam uvāca śṛṇu rāghava

---

6.002cd

गुणानुरागाद्राज्ये त्वं प्रजाभिरभिषेचितः /अप्_6.002अब्/मनसाहं प्रभाते ते यौवराज्यं ददामि ह

guṇānurāgādrājye tvaṃ prajābhirabhiṣecitaḥ /ap_6.002ab/manasāhaṃ prabhāte te yauvarājyaṃ dadāmi ha

---

6.003cd

रात्रौ त्वं सीतया सार्धं संयतः सुव्रतो भव /अप्_6.003अब्/राज्ञश् च मन्त्रिणश्चाष्टौ सवसिष्ठास् तथाब्रुवन्

rātrau tvaṃ sītayā sārdhaṃ saṃyataḥ suvrato bhava /ap_6.003ab/rājñaś ca mantriṇaścāṣṭau savasiṣṭhās tathābruvan

---

6.004cd

सृष्टिर्जयन्तो विजयः सिद्धार्थो राष्ट्रवर्धनः(1) /अप्_6.004अब्/अशोको धर्मपालश् च सुमन्त्रः सवसिष्ठकः(2)

sṛṣṭirjayanto vijayaḥ siddhārtho rāṣṭravardhanaḥ(1) /ap_6.004ab/aśoko dharmapālaś ca sumantraḥ savasiṣṭhakaḥ(2)

---

6.005cd

पित्रादिवचनं श्रुत्वा तथेत्युक्त्वा स राघवः /अप्_6.005अब्/स्थितो देवार्चनं कृत्वा कौशल्यायै निवेद्य तत्

pitrādivacanaṃ śrutvā tathetyuktvā sa rāghavaḥ /ap_6.005ab/sthito devārcanaṃ kṛtvā kauśalyāyai nivedya tat

---

6.006cd

राजोवाच वसिष्ठादीन् रामराज्याभिषेचने /अप्_6.006अब्/सम्भारान् सम्भवन्तु स्म इत्य् उक्त्वा कैकेयीङ्गतः

rājovāca vasiṣṭhādīn rāmarājyābhiṣecane /ap_6.006ab/sambhārān sambhavantu sma ity uktvā kaikeyīṅgataḥ

---

6.007cd

अयोध्यालङ्कृतिं दृष्ट्वा ज्ञात्वा रामाभिषेचनं /अप्_6.007अब्/भविष्यतीत्याचचक्षे कैकेयीं मन्थरा सखी(3)

ayodhyālaṅkṛtiṃ dṛṣṭvā jñātvā rāmābhiṣecanaṃ /ap_6.007ab/bhaviṣyatītyācacakṣe kaikeyīṃ mantharā sakhī(3)

---

6.008cd

पादौ गृहीत्वा रामेण कर्षिता सापराधतः /अप्_6.008अब्/तेन वैरेण सा राम- वनवासञ्च काङ्क्षति

pādau gṛhītvā rāmeṇa karṣitā sāparādhataḥ /ap_6.008ab/tena vaireṇa sā rāma- vanavāsañca kāṅkṣati

---

6.009cd

कैकेयि त्वं समुत्तिष्ठ रामराज्याभिषेचनं /अप्_6.009अब्/मरणं तव पुत्रस्य मम ते नात्र संशयः

kaikeyi tvaṃ samuttiṣṭha rāmarājyābhiṣecanaṃ /ap_6.009ab/maraṇaṃ tava putrasya mama te nātra saṃśayaḥ

---

6.010cd

:न् 1 राज्यवर्धन इति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 2 सुमन्त्रश् च वशिष्ठक इति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः 3 मन्थरासती इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मन्थरा सतीमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 12 कब्जयोक्तञ्च तच् छ्रुत्वा एकमाभरणं ददौ /अप्_6.010अब्/उवाच मे यथा रामस् तथा मे भरतः सुतः

:n 1 rājyavardhana iti kha, ga, gha cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 2 sumantraś ca vaśiṣṭhaka iti kha, ga, gha, ṅa, cihnitapustakacatuṣṭayapāṭhaḥ 3 mantharāsatī iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ mantharā satīmiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 12 kabjayoktañca tac chrutvā ekamābharaṇaṃ dadau /ap_6.010ab/uvāca me yathā rāmas tathā me bharataḥ sutaḥ

---

6.011cd

उपायन्तु न पश्यामि भरतो येन राज्यभाक् /अप्_6.011अब्/कैकेयीमब्रवीत् क्रुद्धा हारं त्यक्त्वाथ मन्थरा

upāyantu na paśyāmi bharato yena rājyabhāk /ap_6.011ab/kaikeyīmabravīt kruddhā hāraṃ tyaktvātha mantharā

---

6.012cd

बालिशे रक्ष भरतम् आत्मानं माञ्च राघवात् /अप्_6.012अब्/भविता राघवो राजा राघवस्य ततः सुतः

bāliśe rakṣa bharatam ātmānaṃ māñca rāghavāt /ap_6.012ab/bhavitā rāghavo rājā rāghavasya tataḥ sutaḥ

---

6.013cd

राजवंशस्तु कैकेयि भरतात् परिहास्यते /अप्_6.013अब्/देवासुरे पुरा युद्धे शम्बरेण हताः सुराः

rājavaṃśastu kaikeyi bharatāt parihāsyate /ap_6.013ab/devāsure purā yuddhe śambareṇa hatāḥ surāḥ

---

6.014cd

रात्रौ भर्ता गतस्तत्र रक्षितो विद्यया त्वया /अप्_6.014अब्/वरद्वयन्तदा प्रादाद् याचेदानीं नृपञ्च तत्

rātrau bhartā gatastatra rakṣito vidyayā tvayā /ap_6.014ab/varadvayantadā prādād yācedānīṃ nṛpañca tat

---

6.015cd

रामस्य च वनेवासं नव वर्षाणि पञ्च च /अप्_6.015अब्/यौवराज्यञ्च भरते तदिदानीं प्रदास्यति

rāmasya ca vanevāsaṃ nava varṣāṇi pañca ca /ap_6.015ab/yauvarājyañca bharate tadidānīṃ pradāsyati

---

6.016cd

प्रोत्साहिता कुब्जया सा अनर्थे चार्थदर्शिनी /अप्_6.016अब्/उवाच सदुपायं मे कच्चित्तं(1) कारयिष्यति

protsāhitā kubjayā sā anarthe cārthadarśinī /ap_6.016ab/uvāca sadupāyaṃ me kaccittaṃ(1) kārayiṣyati

---

6.017cd

क्रोधागारं प्रविष्टाथ पतिता भुवि मूर्छिता /अप्_6.017अब्/द्विजादीनर्चयित्वाथ राजा दशरथस्तदा

krodhāgāraṃ praviṣṭātha patitā bhuvi mūrchitā /ap_6.017ab/dvijādīnarcayitvātha rājā daśarathastadā

---

6.018cd

ददर्श केकयीं रुष्टाम् उवाच कथमीदृशी /अप्_6.018अब्/रोगार्ता किं भयोद्विग्ना किमिच्छसि करोमि तत्

dadarśa kekayīṃ ruṣṭām uvāca kathamīdṛśī /ap_6.018ab/rogārtā kiṃ bhayodvignā kimicchasi karomi tat

---

6.019cd

येन रामेण हि विना न जीवामि मुहूर्तकम् /अप्_6.019अब्/शपामि तेन कुर्यां वै वाञ्छितं तव सुन्दरि

yena rāmeṇa hi vinā na jīvāmi muhūrtakam /ap_6.019ab/śapāmi tena kuryāṃ vai vāñchitaṃ tava sundari

---

6.020cd

सत्यं ब्रूहीति सोवाच नृपं मह्यं ददासि चेत् /अप्_6.020अब्/वरद्वयं पूर्वदत्तं सत्यात् त्वं देहि मे नृप

satyaṃ brūhīti sovāca nṛpaṃ mahyaṃ dadāsi cet /ap_6.020ab/varadvayaṃ pūrvadattaṃ satyāt tvaṃ dehi me nṛpa

---

6.021cd

चतुर्दशसमा रामो वने वसतु संयतः /अप्_6.021अब्/ :न् 1 कथितमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 13 सम्भारैर् एभिरद्यैव भरतोत्राभिषेच्यताम्

caturdaśasamā rāmo vane vasatu saṃyataḥ /ap_6.021ab/ :n 1 kathitamiti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 13 sambhārair ebhiradyaiva bharatotrābhiṣecyatām

---

6.022cd

विषं पीत्वा मरिष्यामि दास्यसि त्वं न चेन्नृप /अप्_6.022अब्/तच् छ्रुत्वा मूर्छितो भूमौ वज्राहत इवापतत्

viṣaṃ pītvā mariṣyāmi dāsyasi tvaṃ na cennṛpa /ap_6.022ab/tac chrutvā mūrchito bhūmau vajrāhata ivāpatat

---

6.023cd

मुहूर्ताच्चेतनां प्राप्य कैकेयीमिदमब्रवीत् /अप्_6.023अब्/किं कृतं तव रामेण मया वा पापनिश् चये

muhūrtāccetanāṃ prāpya kaikeyīmidamabravīt /ap_6.023ab/kiṃ kṛtaṃ tava rāmeṇa mayā vā pāpaniś caye

---

6.024cd

यन्मामेवं ब्रवीषि त्वं सर्वलोकाप्रियङ्करि /अप्_6.024अब्/केवलं त्वत्प्रियं कृत्वा भविष्यामि सुनिन्दितः

yanmāmevaṃ bravīṣi tvaṃ sarvalokāpriyaṅkari /ap_6.024ab/kevalaṃ tvatpriyaṃ kṛtvā bhaviṣyāmi suninditaḥ

---

6.025cd

या त्वं भार्या(1) कालरात्री भरतो नेदृशः सुतः /अप्_6.025अब्/प्रशाधि विधवा राज्यं मृते मयि गते सुते

yā tvaṃ bhāryā(1) kālarātrī bharato nedṛśaḥ sutaḥ /ap_6.025ab/praśādhi vidhavā rājyaṃ mṛte mayi gate sute

---

6.026cd

सत्यपाशनिबद्धस्तु राममाहूय चाब्रवीत् /अप्_6.026अब्/कैकेय्या वञ्चितो राम राज्यं कुरु निगृह्य माम्

satyapāśanibaddhastu rāmamāhūya cābravīt /ap_6.026ab/kaikeyyā vañcito rāma rājyaṃ kuru nigṛhya mām

---

6.027cd

त्वया वने तु वस्तव्यं कैकेयीभरतो नृपः /अप्_6.027अब्/पितरञ्चैव कैकेयीं नमस्कृत्य प्रदक्षिणं

tvayā vane tu vastavyaṃ kaikeyībharato nṛpaḥ /ap_6.027ab/pitarañcaiva kaikeyīṃ namaskṛtya pradakṣiṇaṃ

---

6.028cd

कृत्वा नत्वा च कौशल्यां समाश्वस्य सलक्ष्मणः /अप्_6.028अब्/सीतया भार्यया सार्धं सरथः ससुमन्त्रकः

kṛtvā natvā ca kauśalyāṃ samāśvasya salakṣmaṇaḥ /ap_6.028ab/sītayā bhāryayā sārdhaṃ sarathaḥ sasumantrakaḥ

---

6.029cd

दत्वा दानानि विप्रेभ्यो दीनानाथेभ्य एव सः /अप्_6.029अब्/मातृभिश् चैव विप्राद्यैः शोकार्तैर् निर्गतः पुरात्

datvā dānāni viprebhyo dīnānāthebhya eva saḥ /ap_6.029ab/mātṛbhiś caiva viprādyaiḥ śokārtair nirgataḥ purāt

---

6.030cd

उषित्वा तमसातीरे रात्रौ पौरान् विहाय च /अप्_6.030अब्/प्रभाते तमपश्यन्तो ऽयोध्यां ते पुनरागताः

uṣitvā tamasātīre rātrau paurān vihāya ca /ap_6.030ab/prabhāte tamapaśyanto 'yodhyāṃ te punarāgatāḥ

---

6.031cd

रुदन् राजापि कौशल्या- गृहमागात् सुदुःखितः /अप्_6.031अब्/पौरा जना स्त्रियः सर्वा रुरुदू राजयोषितः

rudan rājāpi kauśalyā- gṛhamāgāt suduḥkhitaḥ /ap_6.031ab/paurā janā striyaḥ sarvā rurudū rājayoṣitaḥ

---

6.032cd

रामो रथस्थश्चीराढ्यः शृङ्गवेरपुरं ययौ /अप्_6.032अब्/गुहेन पूजितस्तत्र इङ्गुदीमूलमाश्रितः(2)

rāmo rathasthaścīrāḍhyaḥ śṛṅgaverapuraṃ yayau /ap_6.032ab/guhena pūjitastatra iṅgudīmūlamāśritaḥ(2)

---

6.033cd

:न् 1 न त्वं भार्या इति ग, घ, छ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 2 संश्रित इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 14 लक्ष्मणः स गुहो रात्रौ चक्रतुर्जागरं हि तौ /अप्_6.033अब्/सुमन्त्रं सरथं त्यक्त्वा प्रातर् नावाथ जाह्नवीं

:n 1 na tvaṃ bhāryā iti ga, gha, cha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 2 saṃśrita iti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 14 lakṣmaṇaḥ sa guho rātrau cakraturjāgaraṃ hi tau /ap_6.033ab/sumantraṃ sarathaṃ tyaktvā prātar nāvātha jāhnavīṃ

---

6.034cd

रामलक्ष्मणसीताश् च तीर्णा आपुः प्रयागकम् /अप्_6.034अब्/भरद्वाजं नमस्कृत्य चित्रकूटं गिरिं ययुः

rāmalakṣmaṇasītāś ca tīrṇā āpuḥ prayāgakam /ap_6.034ab/bharadvājaṃ namaskṛtya citrakūṭaṃ giriṃ yayuḥ

---

6.035cd

वास्तुपूजान्ततः कृत्वा स्थिता मन्दाकिनीतटे /अप्_6.035अब्/सीतायै दर्शयामास चित्रकूटञ्च राघवः

vāstupūjāntataḥ kṛtvā sthitā mandākinītaṭe /ap_6.035ab/sītāyai darśayāmāsa citrakūṭañca rāghavaḥ

---

6.036cd

नखैर् विदारयन्तन्तां काकन्तच्चक्षुराक्षिपत् /अप्_6.036अब्/ऐषिकास्त्रेण शरणं प्राप्तो देवान् विहायसः

nakhair vidārayantantāṃ kākantaccakṣurākṣipat /ap_6.036ab/aiṣikāstreṇa śaraṇaṃ prāpto devān vihāyasaḥ

---

6.037cd

रामे वनं गते राजा षष्ठे ऽह्नि निशि चाब्रवीत् /अप्_6.037अब्/कौशल्यां स कथां पौर्वां(1) यदज्ञानद्धतः पुरा

rāme vanaṃ gate rājā ṣaṣṭhe 'hni niśi cābravīt /ap_6.037ab/kauśalyāṃ sa kathāṃ paurvāṃ(1) yadajñānaddhataḥ purā

---

6.038cd

कौमारे शरयूतीरे यज्ञदत्तकुमारकः /अप्_6.038अब्/शब्दभेदाच्च कुम्भेन शब्दं कुर्वंश् च तत्पिता

kaumāre śarayūtīre yajñadattakumārakaḥ /ap_6.038ab/śabdabhedācca kumbhena śabdaṃ kurvaṃś ca tatpitā

---

6.039cd

शशाप विलपन्मात्रा शोकं कृत्वा रुदन्मुहुः /अप्_6.039अब्/पुत्रं विना मरिष्यावस् त्वं च शोकान्मरिष्यसि

śaśāpa vilapanmātrā śokaṃ kṛtvā rudanmuhuḥ /ap_6.039ab/putraṃ vinā mariṣyāvas tvaṃ ca śokānmariṣyasi

---

6.040cd

पुत्रं विना स्मरन् शोकात् कौशल्ये मरणं मम /अप्_6.040अब्/कथामुक्त्वाथ हा रामम् उक्त्वा राजा दिवङ्गतः

putraṃ vinā smaran śokāt kauśalye maraṇaṃ mama /ap_6.040ab/kathāmuktvātha hā rāmam uktvā rājā divaṅgataḥ

---

6.041cd

सुप्तं मत्त्वाथ कौशल्या सुप्ता शोकार्तमेव सा /अप्_6.041अब्/सुप्रभाते गायनाश् च सूतमागधवन्दिनः

suptaṃ mattvātha kauśalyā suptā śokārtameva sā /ap_6.041ab/suprabhāte gāyanāś ca sūtamāgadhavandinaḥ

---

6.042cd

प्रबोधका बोधयन्ति न च बुध्यत्यसौ मृतः(2) /अप्_6.042अब्/कौशल्या तं मृतं ज्ञात्वा हा हतास्मीति चाब्रवीत्(3)

prabodhakā bodhayanti na ca budhyatyasau mṛtaḥ(2) /ap_6.042ab/kauśalyā taṃ mṛtaṃ jñātvā hā hatāsmīti cābravīt(3)

---

6.043cd

नरा नार्यो ऽथ रुरुदुर् आनीतो भरतस्तदा /अप्_6.043अब्/वशिष्ठाद्यैः सशत्रुघ्नः शीघ्रं राजगृहात्पुरीम्

narā nāryo 'tha rurudur ānīto bharatastadā /ap_6.043ab/vaśiṣṭhādyaiḥ saśatrughnaḥ śīghraṃ rājagṛhātpurīm

---

6.044cd

:न् 1 पूर्वामिति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 नृप इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 चापतदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 15 दृष्ट्वा सशोकां कैकेयीं निन्दयामास दुःखितः /अप्_6.044अब्/अकीर्तिः पातिता मूर्ध्नि कौशल्यां स प्रशस्य च

:n 1 pūrvāmiti ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 nṛpa iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 cāpataditi ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 15 dṛṣṭvā saśokāṃ kaikeyīṃ nindayāmāsa duḥkhitaḥ /ap_6.044ab/akīrtiḥ pātitā mūrdhni kauśalyāṃ sa praśasya ca

---

6.045cd

पितरन्तैलद्रोणिस्थं संस्कृत्य सरयूतटे /अप्_6.045अब्/वशिष्ठाद्यैर् जनैर् उक्तो राज्यं कुर्विति सो ऽब्रवीत्

pitarantailadroṇisthaṃ saṃskṛtya sarayūtaṭe /ap_6.045ab/vaśiṣṭhādyair janair ukto rājyaṃ kurviti so 'bravīt

---

6.046cd

व्रजामि राममानेतुं रामो राजा मतो बली(1) /अप्_6.046अब्/शृङ्गवेरं प्रयागञ्च भरद्वाजेन भोजितः

vrajāmi rāmamānetuṃ rāmo rājā mato balī(1) /ap_6.046ab/śṛṅgaveraṃ prayāgañca bharadvājena bhojitaḥ

---

6.047cd

नमस्कृत्य भरद्वाजं रामं लक्ष्मणमागतः /अप्_6.047अब्/पिता स्वर्गं गतो राम अयोध्यायां नृपो भव

namaskṛtya bharadvājaṃ rāmaṃ lakṣmaṇamāgataḥ /ap_6.047ab/pitā svargaṃ gato rāma ayodhyāyāṃ nṛpo bhava

---

6.048cd

अहं वनं प्रयास्यामि त्वदादेशप्रतीक्षकः /अप्_6.048अब्/रामः श्रुत्वा जलं दत्वा गृहीत्वा पादुके व्रज

ahaṃ vanaṃ prayāsyāmi tvadādeśapratīkṣakaḥ /ap_6.048ab/rāmaḥ śrutvā jalaṃ datvā gṛhītvā pāduke vraja

---

6.049cd

राज्यायाहन्नयास्यामि(2) सत्याच्चीरजटाधरः /अप्_6.049अब्/रामोक्तो भरतश्चायान् नन्दिग्रामे स्थितो बली

rājyāyāhannayāsyāmi(2) satyāccīrajaṭādharaḥ /ap_6.049ab/rāmokto bharataścāyān nandigrāme sthito balī

---

6.049ef

त्यक्त्वायोध्यां पादुके ते पूज्य राज्यमपालयत्

tyaktvāyodhyāṃ pāduke te pūjya rājyamapālayat

7.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे ऽयोध्याकाण्डवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {7} :श् अथ सप्तमो ऽध्यायः रामायणवर्णनं नारद उवाच रामो वशिष्ठं मातॄञ्च नत्वातिञ्च प्रणम्य सः /अप्_7.001अब्/अनसूयाञ्च तत्पत्नीं शरभङ्गं सुतीक्ष्णकम्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye rāmāyaṇe 'yodhyākāṇḍavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ || % chapter {7} :ś atha saptamo 'dhyāyaḥ rāmāyaṇavarṇanaṃ nārada uvāca rāmo vaśiṣṭhaṃ mātṝñca natvātiñca praṇamya saḥ /ap_7.001ab/anasūyāñca tatpatnīṃ śarabhaṅgaṃ sutīkṣṇakam

---

7.002cd

:न् 1 यतो बली इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गतो बली इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 नाहं राज्यं प्रयास्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः राज्यं नाहं प्रयास्यामि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 16 अगस्त्यभ्रातरं नत्वा अगस्त्यन्तत्प्रसादतः /अप्_7.002अब्/धनुःखड्गञ्च सम्प्राप्य दण्डकारण्यमागतः

:n 1 yato balī iti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ gato balī iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 nāhaṃ rājyaṃ prayāsyāmi iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ rājyaṃ nāhaṃ prayāsyāmi iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 16 agastyabhrātaraṃ natvā agastyantatprasādataḥ /ap_7.002ab/dhanuḥkhaḍgañca samprāpya daṇḍakāraṇyamāgataḥ

---

7.003cd

जनस्थाने पञ्चवट्यां स्थितो गोदावरीतटे /अप्_7.003अब्/तत्र सूर्पणखायाता भक्षितुं तान् भयङ्करी

janasthāne pañcavaṭyāṃ sthito godāvarītaṭe /ap_7.003ab/tatra sūrpaṇakhāyātā bhakṣituṃ tān bhayaṅkarī

---

7.004cd

रामं सुरूपं दृष्ट्वा सा कामिनी वाक्यमब्रवीत् /अप्_7.004अब्/कस्त्वं कस्मात्समायातो भर्ता मे भव चार्थितः

rāmaṃ surūpaṃ dṛṣṭvā sā kāminī vākyamabravīt /ap_7.004ab/kastvaṃ kasmātsamāyāto bhartā me bhava cārthitaḥ

---

7.005cd

एतौ च भक्षयिष्यामि इत्य् उक्त्वा तं समुद्यता /अप्_7.005अब्/तस्या नासाञ्च कर्णौ च रामोक्तो लक्ष्मणो ऽच्छिनत्

etau ca bhakṣayiṣyāmi ity uktvā taṃ samudyatā /ap_7.005ab/tasyā nāsāñca karṇau ca rāmokto lakṣmaṇo 'cchinat

---

7.006cd

रक्तं क्षरन्ती प्रययौ खरं भ्रातरमब्रवीत् /अप्_7.006अब्/मरिष्यामि विनासाहं खर जीवामि वै तदा

raktaṃ kṣarantī prayayau kharaṃ bhrātaramabravīt /ap_7.006ab/mariṣyāmi vināsāhaṃ khara jīvāmi vai tadā

---

7.007cd

रामस्य भार्या सीतासौ तस्यासील्लक्ष्मणो ऽनुजः /अप्_7.007अब्/तेषाम् यद्रुधिरं(1) सोष्णं पाययिष्यसि मां यदि

rāmasya bhāryā sītāsau tasyāsīllakṣmaṇo 'nujaḥ /ap_7.007ab/teṣām yadrudhiraṃ(1) soṣṇaṃ pāyayiṣyasi māṃ yadi

---

7.008cd

खरस्तथेति तामुक्त्वा चतुर्दशसहस्रकैः /अप्_7.008अब्/रक्षसां दूषणेनागाद् योद्धुं(2) त्रिशिरसा सह

kharastatheti tāmuktvā caturdaśasahasrakaiḥ /ap_7.008ab/rakṣasāṃ dūṣaṇenāgād yoddhuṃ(2) triśirasā saha

---

7.009cd

रामं रामो ऽपि युयुधे शरैर् विव्याध राक्षसान् /अप्_7.009अब्/हस्त्यश्वरथपादातं बलं निन्ये यमक्षयं

rāmaṃ rāmo 'pi yuyudhe śarair vivyādha rākṣasān /ap_7.009ab/hastyaśvarathapādātaṃ balaṃ ninye yamakṣayaṃ

---

7.010cd

त्रिशीर्षाणं खरं रौद्रं युध्यन्तञ्चैव दूषणम् /अप्_7.010अब्/ययौ सूर्पणखा लङ्कां रावणाग्रे ऽपतद् भुवि

triśīrṣāṇaṃ kharaṃ raudraṃ yudhyantañcaiva dūṣaṇam /ap_7.010ab/yayau sūrpaṇakhā laṅkāṃ rāvaṇāgre 'patad bhuvi

---

7.011cd

अब्रवीद्रावणं क्रुद्धा न त्वं राजा न रक्षकः /अप्_7.011अब्/खरादिहन्तू रामस्य सीतां भार्यां हरस्व च

abravīdrāvaṇaṃ kruddhā na tvaṃ rājā na rakṣakaḥ /ap_7.011ab/kharādihantū rāmasya sītāṃ bhāryāṃ harasva ca

---

7.012cd

रामलक्ष्मणरक्तस्य पानाज्जीवामि नान्यथा /अप्_7.012अब्/तथेत्याह च तच् छ्रुत्वा मारीचं प्राह वै व्रज

rāmalakṣmaṇaraktasya pānājjīvāmi nānyathā /ap_7.012ab/tathetyāha ca tac chrutvā mārīcaṃ prāha vai vraja

---

7.013cd

स्वर्णचित्रमृगो भूत्वा रामलक्ष्मणकर्षकः /अप्_7.013अब्/ :न् 1 हृद्रुधिरमिति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 2 रक्षसां सहसा प्रायाद्योद्धुमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 17 सीताग्रे तां हरिष्यामि अन्यथा मरणं तव

svarṇacitramṛgo bhūtvā rāmalakṣmaṇakarṣakaḥ /ap_7.013ab/ :n 1 hṛdrudhiramiti kha, ga, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 2 rakṣasāṃ sahasā prāyādyoddhumiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 17 sītāgre tāṃ hariṣyāmi anyathā maraṇaṃ tava

---

7.014cd

मारीचो रावणं प्राह रामो मृत्युर्धनुर्धरः(1) /अप्_7.014अब्/रावणादपि मर्तव्यं मर्तव्यं राघवादपि

mārīco rāvaṇaṃ prāha rāmo mṛtyurdhanurdharaḥ(1) /ap_7.014ab/rāvaṇādapi martavyaṃ martavyaṃ rāghavādapi

---

7.015cd

अवश्यं यदि मर्तव्यं वरं रामो न रावणः /अप्_7.015अब्/इति मत्वा मृगो भूत्वा सीताग्रे व्यचरन्मुहुः

avaśyaṃ yadi martavyaṃ varaṃ rāmo na rāvaṇaḥ /ap_7.015ab/iti matvā mṛgo bhūtvā sītāgre vyacaranmuhuḥ

---

7.016cd

सीतया प्रेरितो(2) रामः शरेणाथावधीच्च तं /अप्_7.016अब्/म्रियमाणो मृगः प्राह हा सीते लक्ष्मणेति च

sītayā prerito(2) rāmaḥ śareṇāthāvadhīcca taṃ /ap_7.016ab/mriyamāṇo mṛgaḥ prāha hā sīte lakṣmaṇeti ca

---

7.017cd

सौमित्रिः सीतयोक्तो ऽथ विरुद्धं राममागतः /अप्_7.017अब्/रावणोप्यहरत् सीतां हत्वा गृध्रं जटायुषं

saumitriḥ sītayokto 'tha viruddhaṃ rāmamāgataḥ /ap_7.017ab/rāvaṇopyaharat sītāṃ hatvā gṛdhraṃ jaṭāyuṣaṃ

---

7.018cd

जटायुषा स भिन्नाङ्गो(3) अङ्केनादाय जानकीम् /अप्_7.018अब्/गतो लङ्कामशोकाख्ये धारयामास चाब्रवीत्

jaṭāyuṣā sa bhinnāṅgo(3) aṅkenādāya jānakīm /ap_7.018ab/gato laṅkāmaśokākhye dhārayāmāsa cābravīt

---

7.019cd

भव भार्या ममाग्र्या त्वं राक्षस्यो रक्ष्यतामियम् /अप्_7.019अब्/रामो हत्वा तु मारीचं दृष्ट्वा लक्ष्मणमब्रवीत्

bhava bhāryā mamāgryā tvaṃ rākṣasyo rakṣyatāmiyam /ap_7.019ab/rāmo hatvā tu mārīcaṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇamabravīt

---

7.020cd

मायामृगो ऽसौ सौमित्रे यथा त्वमिह चागतः /अप्_7.020अब्/तथा सीता हृता नूनं नापश्यत् स गतो ऽथ ताम्

māyāmṛgo 'sau saumitre yathā tvamiha cāgataḥ /ap_7.020ab/tathā sītā hṛtā nūnaṃ nāpaśyat sa gato 'tha tām

---

7.021cd

शुशोच विललापार्तो मान्त्यक्त्वा क्व गतासि वै /अप्_7.021अब्/लक्ष्मणाश्वासितो रामो मार्गयामास(4) जानकीम्

śuśoca vilalāpārto māntyaktvā kva gatāsi vai /ap_7.021ab/lakṣmaṇāśvāsito rāmo mārgayāmāsa(4) jānakīm

---

7.022cd

दृष्ट्वा जटायुस्तं प्राह रावणो हृतवांश् च तां /अप्_7.022अब्/मृतो ऽथ संस्कृतस्तेन कबन्धञ्चावधीत्ततः

dṛṣṭvā jaṭāyustaṃ prāha rāvaṇo hṛtavāṃś ca tāṃ /ap_7.022ab/mṛto 'tha saṃskṛtastena kabandhañcāvadhīttataḥ

---

7.022ef

शापमुक्तो ऽब्रवीद्रामं स त्वं सुग्रीवमाव्रज

śāpamukto 'bravīdrāmaṃ sa tvaṃ sugrīvamāvraja

8.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे आरण्यककाण्डवर्णनं नाम सप्तमो ऽध्यायः :न् 1 मृत्युर्न तद्वरमिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 प्रेषित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 विरथ इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 4 आह्वयामास इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 18 % छप्तेर् {8} :श् अथ अष्टमो ऽध्यायः श्रीरामावतारकथनं नारद उवाच रामः पम्पासरो गत्वा शोचन् स शर्वरीं ततः(1) /अप्_8.001अब्/हनूमता स सुग्रीवं(2) नीतो मित्रञ्चकार ह

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye rāmāyaṇe āraṇyakakāṇḍavarṇanaṃ nāma saptamo 'dhyāyaḥ :n 1 mṛtyurna tadvaramiti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 preṣita iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 viratha iti kha, ga, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 4 āhvayāmāsa iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 18 % chapter {8} :ś atha aṣṭamo 'dhyāyaḥ śrīrāmāvatārakathanaṃ nārada uvāca rāmaḥ pampāsaro gatvā śocan sa śarvarīṃ tataḥ(1) /ap_8.001ab/hanūmatā sa sugrīvaṃ(2) nīto mitrañcakāra ha

---

8.002cd

सप्त तालान् विनिर्भिद्य शरेणैकेन पश्यतः /अप्_8.002अब्/पादेन दुन्दुभेः कायञ् चिक्षेप दशयोजनं

sapta tālān vinirbhidya śareṇaikena paśyataḥ /ap_8.002ab/pādena dundubheḥ kāyañ cikṣepa daśayojanaṃ

---

8.003cd

तद्रिपुं बालिनं हत्वा भ्रातरं वैरकारिणम् /अप्_8.003अब्/किष्किन्धां कपिराज्यञ्च रुमान्तारां समर्पयत्

tadripuṃ bālinaṃ hatvā bhrātaraṃ vairakāriṇam /ap_8.003ab/kiṣkindhāṃ kapirājyañca rumāntārāṃ samarpayat

---

8.004cd

ऋष्यमूके हरीशाय किष्किन्धेशो ऽब्रवीत्स च(3) /अप्_8.004अब्/सीतां त्वं प्राश्यसे यद्वत्(4) तथा राम करोमि ते

ṛṣyamūke harīśāya kiṣkindheśo 'bravītsa ca(3) /ap_8.004ab/sītāṃ tvaṃ prāśyase yadvat(4) tathā rāma karomi te

---

8.005cd

तच् छ्रुत्वा माल्यवत्पृष्ठे चातुर्मास्यं चकार सः /अप्_8.005अब्/किष्किन्धायाञ्च सुग्रीवो यदा नायाति दर्शनं

tac chrutvā mālyavatpṛṣṭhe cāturmāsyaṃ cakāra saḥ /ap_8.005ab/kiṣkindhāyāñca sugrīvo yadā nāyāti darśanaṃ

---

8.006cd

तदाब्रवीत्तं रामोक्तं लक्ष्मणो व्रज राघवम् /अप्_8.006अब्/न स सङ्कुचितः पन्था येन बाली हतो गतः

tadābravīttaṃ rāmoktaṃ lakṣmaṇo vraja rāghavam /ap_8.006ab/na sa saṅkucitaḥ panthā yena bālī hato gataḥ

---

8.007cd

समये तिष्ठ सुग्रीव मा बालिपथमन्वगाः /अप्_8.007अब्/सुग्रीव आह संसक्तो(5) गतं कालं न बुद्धवान्

samaye tiṣṭha sugrīva mā bālipathamanvagāḥ /ap_8.007ab/sugrīva āha saṃsakto(5) gataṃ kālaṃ na buddhavān

---

8.008cd

इत्युक्त्वा स गतो रामं नत्वोवाच हरीश्वरः /अप्_8.008अब्/आनीता वानराः सर्वे सीतायाश् च गवेषणे

ityuktvā sa gato rāmaṃ natvovāca harīśvaraḥ /ap_8.008ab/ānītā vānarāḥ sarve sītāyāś ca gaveṣaṇe

---

8.009cd

:न् 1 गौरवाच्छवरीनतः इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
शवरीं तत इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 हनूमता वानरेन्द्रमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 अब्रवीत्तत् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 प्राप्स्यसि यथा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 सुग्रीवमाह सङ्क्रुद्ध इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ।
सुग्रीव ऋद्धिसंसक्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 19 त्वन्मतात् प्रेषयिष्यामि विचिन्वन्तु च जानकीम् /अप्_8.009अब्/पूर्वादौ मासमायान्तु मासादूर्ध्वं निहन्मि तान्

:n 1 gauravācchavarīnataḥ iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ |
śavarīṃ tata iti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 hanūmatā vānarendramiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 abravīttat iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 prāpsyasi yathā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 sugrīvamāha saṅkruddha iti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ |
sugrīva ṛddhisaṃsakta iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 19 tvanmatāt preṣayiṣyāmi vicinvantu ca jānakīm /ap_8.009ab/pūrvādau māsamāyāntu māsādūrdhvaṃ nihanmi tān

---

8.010cd

इत्युक्ता वानराः पूर्व- पश्चिमोत्तरमार्गगाः /अप्_8.010अब्/जग्मू रामं ससुग्रीवम् अपश्यन्तस् तु जानकीम्

ityuktā vānarāḥ pūrva- paścimottaramārgagāḥ /ap_8.010ab/jagmū rāmaṃ sasugrīvam apaśyantas tu jānakīm

---

8.011cd

रामाङ्गुलीयं सङ्गृह्य हनूमान् वानरैः सह /अप्_8.011अब्/दक्षिणे मार्गयामास सुप्रभाया गुहान्तिके

rāmāṅgulīyaṃ saṅgṛhya hanūmān vānaraiḥ saha /ap_8.011ab/dakṣiṇe mārgayāmāsa suprabhāyā guhāntike

---

8.012cd

मासादूर्ध्वञ्च विन्यस्ता अपश्यन्तस्तु जानकीम् /अप्_8.012अब्/ऊचुर्वृथा मरिष्यामो जटायुर्धन्य एवसः

māsādūrdhvañca vinyastā apaśyantastu jānakīm /ap_8.012ab/ūcurvṛthā mariṣyāmo jaṭāyurdhanya evasaḥ

---

8.013cd

सीतार्थे यो ऽत्यजत् प्राणान् रावणेन हतो रणे /अप्_8.013अब्/तच् छ्रुत्वा प्राह सम्पातिर् विहाय कपिभक्षणं

sītārthe yo 'tyajat prāṇān rāvaṇena hato raṇe /ap_8.013ab/tac chrutvā prāha sampātir vihāya kapibhakṣaṇaṃ

---

8.014cd

भ्रातासौ मे जटायुर्वै मयोड्डीनो ऽर्कमण्डलम् /अप्_8.014अब्/अर्कतापाद्रक्षितो ऽगात् दग्धपक्षो ऽहमब्भ्रगः

bhrātāsau me jaṭāyurvai mayoḍḍīno 'rkamaṇḍalam /ap_8.014ab/arkatāpādrakṣito 'gāt dagdhapakṣo 'hamabbhragaḥ

---

8.015cd

रामवार्ताश्रवात् पक्षौ जातौ भूयो ऽथ जानकीम् /अप्_8.015अब्/पश्याम्यशोकवनिका- गतां लङ्कागतां किल

rāmavārtāśravāt pakṣau jātau bhūyo 'tha jānakīm /ap_8.015ab/paśyāmyaśokavanikā- gatāṃ laṅkāgatāṃ kila

---

8.016cd

शतयोजनविस्तीर्णे लवणाब्धौ त्रिकूटके /अप्_8.016अब्/ज्ञात्वा रामं ससुग्रीवं वानराः कथयन्तु वै

śatayojanavistīrṇe lavaṇābdhau trikūṭake /ap_8.016ab/jñātvā rāmaṃ sasugrīvaṃ vānarāḥ kathayantu vai

9.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायाणे किष्किन्धाकाण्डवर्णनं नाम अष्टमो ऽध्यायः % छप्तेर् {9} :श् अथ नवमो ऽध्यायः श्रीरामावतारकथनं नारद उवाच सम्पातिवचनं श्रुत्वा हनुमानङ्गदादयः /अप्_9.001अब्/अब्धिं दृष्ट्वाब्रुवंस्ते ऽब्धिं लङ्घयेत् को नु जीवयेत्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye rāmāyāṇe kiṣkindhākāṇḍavarṇanaṃ nāma aṣṭamo 'dhyāyaḥ % chapter {9} :ś atha navamo 'dhyāyaḥ śrīrāmāvatārakathanaṃ nārada uvāca sampātivacanaṃ śrutvā hanumānaṅgadādayaḥ /ap_9.001ab/abdhiṃ dṛṣṭvābruvaṃste 'bdhiṃ laṅghayet ko nu jīvayet

---

9.002cd

:प् 20 कपीनां जीवनार्थाय रामकार्यप्रसिद्धये /अप्_9.002अब्/शतयोजनविस्तीर्णं पुप्लुवे ऽब्धिं स मारुतिः

:p 20 kapīnāṃ jīvanārthāya rāmakāryaprasiddhaye /ap_9.002ab/śatayojanavistīrṇaṃ pupluve 'bdhiṃ sa mārutiḥ

---

9.003cd

दृष्ट्वोत्थितञ्च मैनाकं सिंहिकां विनिपात्य च /अप्_9.003अब्/लङ्कां दृष्ट्वा राक्षसानां गृहाणि वनितागृहे

dṛṣṭvotthitañca mainākaṃ siṃhikāṃ vinipātya ca /ap_9.003ab/laṅkāṃ dṛṣṭvā rākṣasānāṃ gṛhāṇi vanitāgṛhe

---

9.004cd

दशग्रीवस्य कुम्भस्य कुम्भकर्णस्य रक्षसः /अप्_9.004अब्/विभीषणस्येन्द्रजितो गृहे ऽन्येषां च रक्षसो

daśagrīvasya kumbhasya kumbhakarṇasya rakṣasaḥ /ap_9.004ab/vibhīṣaṇasyendrajito gṛhe 'nyeṣāṃ ca rakṣaso

---

9.005cd

नापश्यत् पानभूम्यादौ सीतां चिन्तापरायणः /अप्_9.005अब्/अशोकवनिकां गत्वा दृष्टवाञ्छिंशपातले

nāpaśyat pānabhūmyādau sītāṃ cintāparāyaṇaḥ /ap_9.005ab/aśokavanikāṃ gatvā dṛṣṭavāñchiṃśapātale

---

9.006cd

राक्षसीरक्षितां सीतां भव भार्येति वादिनं /अप्_9.006अब्/रावणं शिंशपास्थो ऽथ नेति सीतान्तु वादिनीं

rākṣasīrakṣitāṃ sītāṃ bhava bhāryeti vādinaṃ /ap_9.006ab/rāvaṇaṃ śiṃśapāstho 'tha neti sītāntu vādinīṃ

---

9.007cd

भव भार्या रावणस्य राक्षसीर्वादिनीः कपिः /अप्_9.007अब्/गते तु रावणे प्राह राजा दशरथो ऽभवत्

bhava bhāryā rāvaṇasya rākṣasīrvādinīḥ kapiḥ /ap_9.007ab/gate tu rāvaṇe prāha rājā daśaratho 'bhavat

---

9.008cd

रामो ऽस्य(1) लक्ष्मणः पुत्रौ वनवासङ्गतौ वरौ /अप्_9.008अब्/रामपत्नी जानकी त्वं रावणेन हृता बलात्

rāmo 'sya(1) lakṣmaṇaḥ putrau vanavāsaṅgatau varau /ap_9.008ab/rāmapatnī jānakī tvaṃ rāvaṇena hṛtā balāt

---

9.009cd

रामः सुग्रीवमित्रस् त्वां मार्गयन् प्रेषयच्च माम्(2) /अप्_9.009अब्/साभिज्ञानञ्चागुलीयं रामदत्तं गृहाण वै

rāmaḥ sugrīvamitras tvāṃ mārgayan preṣayacca mām(2) /ap_9.009ab/sābhijñānañcāgulīyaṃ rāmadattaṃ gṛhāṇa vai

---

9.010cd

सीताङ्गुलीयं जग्राह सापश्यन्मारूतिन्तरौ /अप्_9.010अब्/भूयो ऽग्रे चोपविष्टं तम् उवाच यदि जीवति

sītāṅgulīyaṃ jagrāha sāpaśyanmārūtintarau /ap_9.010ab/bhūyo 'gre copaviṣṭaṃ tam uvāca yadi jīvati

---

9.011cd

रामः कथं न नयति शृङ्कितामब्रवीत् कपिः /अप्_9.011अब्/रामः सीते न जानीते ज्ञात्वा त्वां स नयिष्यति

rāmaḥ kathaṃ na nayati śṛṅkitāmabravīt kapiḥ /ap_9.011ab/rāmaḥ sīte na jānīte jñātvā tvāṃ sa nayiṣyati

---

9.012cd

रावणं राक्षसं हत्वा सबलं देवि मा शुच /अप्_9.012अब्/साभिज्ञानं देहि मे त्वं मणिं सीताददत्कपौ

rāvaṇaṃ rākṣasaṃ hatvā sabalaṃ devi mā śuca /ap_9.012ab/sābhijñānaṃ dehi me tvaṃ maṇiṃ sītādadatkapau

---

9.013cd

उवाच मां यथा रामो नयेच्छीघ्रं तथा कुरु /अप्_9.013अब्/ :न् 1 रामश् च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 त्वां मार्गयेत् प्रेषयेच्च मामिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 21 काकाक्षिपातनकथाम् प्रतियाहि हि शोकह

uvāca māṃ yathā rāmo nayecchīghraṃ tathā kuru /ap_9.013ab/ :n 1 rāmaś ca iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 tvāṃ mārgayet preṣayecca māmiti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 21 kākākṣipātanakathām pratiyāhi hi śokaha

---

9.014cd

मणिं कथां गृहीत्वाह हनूमान्नेष्यते पतिः /अप्_9.014अब्/अथवा ते त्वरा काचित् पृष्ठमारुह मे शुभे

maṇiṃ kathāṃ gṛhītvāha hanūmānneṣyate patiḥ /ap_9.014ab/athavā te tvarā kācit pṛṣṭhamāruha me śubhe

---

9.015cd

अद्य त्वां दर्शयिष्यामि ससुग्रीवञ्च राघवम् /अप्_9.015अब्/सीताब्रवीद्धनूमन्तं नयतां मां हि राघवः

adya tvāṃ darśayiṣyāmi sasugrīvañca rāghavam /ap_9.015ab/sītābravīddhanūmantaṃ nayatāṃ māṃ hi rāghavaḥ

---

9.016cd

हनूमान् स दशग्रीव दर्शनोपायमाकरोत् /अप्_9.016अब्/वनं बभञ्ज तत्पालान् हत्वा दन्तनखादिभिः

hanūmān sa daśagrīva darśanopāyamākarot /ap_9.016ab/vanaṃ babhañja tatpālān hatvā dantanakhādibhiḥ

---

9.017cd

हत्वातु किङ्करान् सर्वान् सप्त मन्त्रिसुतानपि /अप्_9.017अब्/पुत्रमक्षं कुमारञ्च शक्रजिच्च बबन्ध तम्

hatvātu kiṅkarān sarvān sapta mantrisutānapi /ap_9.017ab/putramakṣaṃ kumārañca śakrajicca babandha tam

---

9.018cd

नागपाशेन पिङ्गाक्षं दर्शयामास रावणम् /अप्_9.018अब्/उवाच रावणः कस्त्वं मारुतिः प्राह रावणम्

nāgapāśena piṅgākṣaṃ darśayāmāsa rāvaṇam /ap_9.018ab/uvāca rāvaṇaḥ kastvaṃ mārutiḥ prāha rāvaṇam

---

9.019cd

रामदूतो राघवाय सीतां देहि मरिष्यसि /अप्_9.019अब्/रामबाणैर् हतः सार्धं लङ्कास्थै राक्षसैर् ध्रुवम्

rāmadūto rāghavāya sītāṃ dehi mariṣyasi /ap_9.019ab/rāmabāṇair hataḥ sārdhaṃ laṅkāsthai rākṣasair dhruvam

---

9.020cd

रावणो हन्तुमुद्युक्तो विभीषणनिवारितः /अप्_9.020अब्/दीपयामास लाङ्गलं दीप्तपुच्छः स मारुतिः

rāvaṇo hantumudyukto vibhīṣaṇanivāritaḥ /ap_9.020ab/dīpayāmāsa lāṅgalaṃ dīptapucchaḥ sa mārutiḥ

---

9.021cd

दग्ध्वा लङ्कां राक्षसांश् च दृष्ट्वा सीतां प्रणम्य ताम् /अप्_9.021अब्/समुद्रपारमागम्य दृष्टा सीतेति चाब्रवीत्

dagdhvā laṅkāṃ rākṣasāṃś ca dṛṣṭvā sītāṃ praṇamya tām /ap_9.021ab/samudrapāramāgamya dṛṣṭā sīteti cābravīt

---

9.022cd

अङ्गदादीनङ्गदाद्यैः पीत्वा मधुवने मधु /अप्_9.022अब्/जित्वा दधिमुखादींश् च दृष्ट्वा रामञ्च ते ऽब्रुवन्

aṅgadādīnaṅgadādyaiḥ pītvā madhuvane madhu /ap_9.022ab/jitvā dadhimukhādīṃś ca dṛṣṭvā rāmañca te 'bruvan

---

9.023cd

दृष्टा सीतेति रामो ऽपि हृष्टः पप्रच्छ मारुतिम् /अप्_9.023अब्/कथं दृष्ट्वा त्वया सीता किमुवाच च माम्प्रति

dṛṣṭā sīteti rāmo 'pi hṛṣṭaḥ papraccha mārutim /ap_9.023ab/kathaṃ dṛṣṭvā tvayā sītā kimuvāca ca māmprati

---

9.024cd

सीताकथामृतेनैव सिञ्च मां कामवह्निगम् /अप्_9.024अब्/हनूमानब्रवीद्रामं लङ्घयित्वाब्धिमागतः

sītākathāmṛtenaiva siñca māṃ kāmavahnigam /ap_9.024ab/hanūmānabravīdrāmaṃ laṅghayitvābdhimāgataḥ

---

9.025cd

सीतां दृष्ट्वा पुरीं दग्ध्वा सीतामणिं गृहाण वै /अप्_9.025अब्/हत्वा त्वं रावणं सीतां प्राप्स्यसे राम मा शुच

sītāṃ dṛṣṭvā purīṃ dagdhvā sītāmaṇiṃ gṛhāṇa vai /ap_9.025ab/hatvā tvaṃ rāvaṇaṃ sītāṃ prāpsyase rāma mā śuca

---

9.026cd

गृहीत्वा तं मणिं रामो रुरोद विरहातुरः /अप्_9.026अब्/ :प् 22 मणिं दृष्ट्वा जानकी मे दृष्टा सीता नयस्व माम्

gṛhītvā taṃ maṇiṃ rāmo ruroda virahāturaḥ /ap_9.026ab/ :p 22 maṇiṃ dṛṣṭvā jānakī me dṛṣṭā sītā nayasva mām

---

9.027cd

तया विना न जीवामि सुग्रीवाद्यैः प्रबोधितः /अप्_9.027अब्/समुद्रतीरं गतवान् तत्र रामं विभीषणः

tayā vinā na jīvāmi sugrīvādyaiḥ prabodhitaḥ /ap_9.027ab/samudratīraṃ gatavān tatra rāmaṃ vibhīṣaṇaḥ

---

9.028cd

गतस्तिरस्कृतो भ्रात्रा रावणेन दुरात्मना /अप्_9.028अब्/रामाय देहि सीतां त्व मित्युक्तेनासहायवान्

gatastiraskṛto bhrātrā rāvaṇena durātmanā /ap_9.028ab/rāmāya dehi sītāṃ tva mityuktenāsahāyavān

---

9.029cd

रामो विभीषणं मित्रं लङ्कैश्वर्ये ऽभ्यषेचयत् /अप्_9.029अब्/समुद्रं प्रार्थयन्मार्गं यदा नायात्तदा शरैः

rāmo vibhīṣaṇaṃ mitraṃ laṅkaiśvarye 'bhyaṣecayat /ap_9.029ab/samudraṃ prārthayanmārgaṃ yadā nāyāttadā śaraiḥ

---

9.030cd

भेदयामास रामञ्च उवाचाब्धिः समागतः /अप्_9.030अब्/नलेन सेतुं बध्वाब्धौ लङ्कां व्रज गभीरकः

bhedayāmāsa rāmañca uvācābdhiḥ samāgataḥ /ap_9.030ab/nalena setuṃ badhvābdhau laṅkāṃ vraja gabhīrakaḥ

---

9.031cd

अहं त्वया कृतः पूर्वं रामो ऽपि नलसेतुना /अप्_9.031अब्/कृतेन तरुशैलाद्यैर् गतः पारं महोदधेः

ahaṃ tvayā kṛtaḥ pūrvaṃ rāmo 'pi nalasetunā /ap_9.031ab/kṛtena taruśailādyair gataḥ pāraṃ mahodadheḥ

---

9.031ef

वानरैः स सुवेलस्थः सह लङ्कां ददर्श वै

vānaraiḥ sa suvelasthaḥ saha laṅkāṃ dadarśa vai

10.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे सुन्दरकाण्डवर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः % छप्तेर् {10} :श् अथ दशमो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नाराद उवाच रामोक्तश्चाङ्गदो गत्वा रावणं प्राह जानकी /अप्_10.001अब्/दीयतां राघवायाशु अन्यथा त्वं मरिष्यसि

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye rāmāyaṇe sundarakāṇḍavarṇanaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ % chapter {10} :ś atha daśamo 'dhyāyaḥ śrīrāmāvatāravarṇanaṃ nārāda uvāca rāmoktaścāṅgado gatvā rāvaṇaṃ prāha jānakī /ap_10.001ab/dīyatāṃ rāghavāyāśu anyathā tvaṃ mariṣyasi

---

10.002cd

रावणो हन्तुमुद्युक्तः सङ्ग्रामोद्धतराक्षसः /अप्_10.002अब्/रामायाह दशग्रीवो युद्धमेकं तु मन्यते

rāvaṇo hantumudyuktaḥ saṅgrāmoddhatarākṣasaḥ /ap_10.002ab/rāmāyāha daśagrīvo yuddhamekaṃ tu manyate

---

10.003cd

रामो युद्धाय तच् छ्रुत्वा लङ्कां सकपिराययौ /अप्_10.003अब्/वानरो हनूमान् मैन्दो द्विविदो जाम्बवान्नलः

rāmo yuddhāya tac chrutvā laṅkāṃ sakapirāyayau /ap_10.003ab/vānaro hanūmān maindo dvivido jāmbavānnalaḥ

---

10.004cd

नीलस्तारोङ्गदो धूम्रः सुषेणः केशरी गयः /अप्_10.004अब्/ :प् 23 पनसो विनतो रम्भः शरभः क्रथनो बली

nīlastāroṅgado dhūmraḥ suṣeṇaḥ keśarī gayaḥ /ap_10.004ab/ :p 23 panaso vinato rambhaḥ śarabhaḥ krathano balī

---

10.005cd

गवाक्षो दधिवक्त्रश् च गवयो गन्धमादनः /अप्_10.005अब्/एते चान्ये च सुग्रीव एतैर् युक्तो ह्य् असङ्ख्यकैः

gavākṣo dadhivaktraś ca gavayo gandhamādanaḥ /ap_10.005ab/ete cānye ca sugrīva etair yukto hy asaṅkhyakaiḥ

---

10.006cd

रक्षसां वानराणाञ्च युद्धं सङ्कुलमाबभौ /अप्_10.006अब्/राक्षसा वानरान् जघ्नुः शरशक्तिगदादिभिः

rakṣasāṃ vānarāṇāñca yuddhaṃ saṅkulamābabhau /ap_10.006ab/rākṣasā vānarān jaghnuḥ śaraśaktigadādibhiḥ

---

10.007cd

वानरा राक्षसाञ् जघ्नुर् नखदन्तशिलादिभिः /अप्_10.007अब्/हस्त्यश्वरथपादातं राक्षसानां बलं हतं

vānarā rākṣasāñ jaghnur nakhadantaśilādibhiḥ /ap_10.007ab/hastyaśvarathapādātaṃ rākṣasānāṃ balaṃ hataṃ

---

10.008cd

हनूमान् गिरिशृङ्गेण धूम्राक्षमबधीद्रिपुम् /अप्_10.008अब्/अकम्पनं प्रहस्तञ्च युध्यन्तं नील आबधीत्

hanūmān giriśṛṅgeṇa dhūmrākṣamabadhīdripum /ap_10.008ab/akampanaṃ prahastañca yudhyantaṃ nīla ābadhīt

---

10.009cd

इन्द्रजिच्च्छरबन्धाच्च विमुक्तौ रामलक्ष्मणौ /अप्_10.009अब्/तार्क्षसन्दर्शनाद्वाणैर् जघ्नतू राक्षसं बलम्

indrajicccharabandhācca vimuktau rāmalakṣmaṇau /ap_10.009ab/tārkṣasandarśanādvāṇair jaghnatū rākṣasaṃ balam

---

10.010cd

रामः शरैर् जर्जरितं रावणञ्चाकरोद्रणे /अप्_10.010अब्/रावनः कुम्भकर्णञ्च बोधयामास दुःखितः

rāmaḥ śarair jarjaritaṃ rāvaṇañcākarodraṇe /ap_10.010ab/rāvanaḥ kumbhakarṇañca bodhayāmāsa duḥkhitaḥ

---

10.011cd

कुम्भकर्णः प्रबुद्धो ऽथ पीत्वा घटसहस्रकम् /अप्_10.011अब्/मद्यस्य महिषादीनां भक्षयित्वाह रावणम्

kumbhakarṇaḥ prabuddho 'tha pītvā ghaṭasahasrakam /ap_10.011ab/madyasya mahiṣādīnāṃ bhakṣayitvāha rāvaṇam

---

10.012cd

सीताया हरणं पापं कृतन्त्वं हि गुरुर्यतः /अप्_10.012अब्/अतो गच्छामि युद्धाय रामं हन्मि सवानरम्

sītāyā haraṇaṃ pāpaṃ kṛtantvaṃ hi gururyataḥ /ap_10.012ab/ato gacchāmi yuddhāya rāmaṃ hanmi savānaram

---

10.013cd

इत्युक्त्वा वानरान् सर्वान् कुम्भकर्णो ममर्द ह /अप्_10.013अब्/गृहीतस्तेन सुग्रीवः कर्णनासं चकर्त सः

ityuktvā vānarān sarvān kumbhakarṇo mamarda ha /ap_10.013ab/gṛhītastena sugrīvaḥ karṇanāsaṃ cakarta saḥ

---

10.014cd

कर्णनासाविहीनो ऽसौ भक्षयामास वानरान् /अप्_10.014अब्/रामो ऽथ कुम्भकर्णस्य बाहू चिच्छेद शायकैः

karṇanāsāvihīno 'sau bhakṣayāmāsa vānarān /ap_10.014ab/rāmo 'tha kumbhakarṇasya bāhū ciccheda śāyakaiḥ

---

10.015cd

ततः पादौ ततश्छित्वा शिरो भूमौ व्यपातयत् /अप्_10.015अब्/अथ कुम्भो निकुम्भश् च मकराक्षश् च राक्षसः

tataḥ pādau tataśchitvā śiro bhūmau vyapātayat /ap_10.015ab/atha kumbho nikumbhaś ca makarākṣaś ca rākṣasaḥ

---

10.016cd

महोदरो महापार्श्वो मत्त उन्मत्तराक्षसः /अप्_10.016अब्/प्रघसो भासकर्णश् च विरूपाक्षश् च संयुगे

mahodaro mahāpārśvo matta unmattarākṣasaḥ /ap_10.016ab/praghaso bhāsakarṇaś ca virūpākṣaś ca saṃyuge

---

10.017cd

देवान्तको नरान्तश् च त्रिशिराश्चातिकायकः /अप्_10.017अब्/ :प् 24 रामेण लक्ष्मणेनैते वानरैः सविभीषणैः

devāntako narāntaś ca triśirāścātikāyakaḥ /ap_10.017ab/ :p 24 rāmeṇa lakṣmaṇenaite vānaraiḥ savibhīṣaṇaiḥ

---

10.018cd

युध्यमानास्तया ह्य् अन्ये राक्षसा भुवि पातिताः /अप्_10.018अब्/इन्द्रजिन्मायया युध्यन् रामादीन् सम्बबन्ध ह

yudhyamānāstayā hy anye rākṣasā bhuvi pātitāḥ /ap_10.018ab/indrajinmāyayā yudhyan rāmādīn sambabandha ha

---

10.019cd

वरदत्तैर् नागबाणैः(1) ओषध्या तौ विशल्यकौ /अप्_10.019अब्/विशल्ययाब्रणौ कृत्वा मारुत्यानीतपर्वते

varadattair nāgabāṇaiḥ(1) oṣadhyā tau viśalyakau /ap_10.019ab/viśalyayābraṇau kṛtvā mārutyānītaparvate

---

10.020cd

हनूमान् धारयामास तत्रागं यत्र संस्थितः /अप्_10.020अब्/निकुम्भिलायां होमादि कुर्वन्तं तं हि लक्ष्मणः

hanūmān dhārayāmāsa tatrāgaṃ yatra saṃsthitaḥ /ap_10.020ab/nikumbhilāyāṃ homādi kurvantaṃ taṃ hi lakṣmaṇaḥ

---

10.021cd

शरैर् इन्द्रजितं वीरं युद्धे तं तु व्यशातयत् /अप्_10.021अब्/रावणः शोकसन्तप्तः सीतां हन्तुं समुद्यतः

śarair indrajitaṃ vīraṃ yuddhe taṃ tu vyaśātayat /ap_10.021ab/rāvaṇaḥ śokasantaptaḥ sītāṃ hantuṃ samudyataḥ

---

10.022cd

अविन्ध्यवारितो(2) राजा रथस्थः सबलो ययौ /अप्_10.022अब्/इन्द्रोक्तो मातली रामं रथस्थं प्रचकार तम्

avindhyavārito(2) rājā rathasthaḥ sabalo yayau /ap_10.022ab/indrokto mātalī rāmaṃ rathasthaṃ pracakāra tam

---

10.023cd

रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव /अप्_10.023अब्/रावणो वानरान् हन्ति मारुत्याद्याश् च रावणम्

rāmarāvaṇayoryuddhaṃ rāmarāvaṇayoriva /ap_10.023ab/rāvaṇo vānarān hanti mārutyādyāś ca rāvaṇam

---

10.024cd

रामः शस्त्रैस्तमस्त्रैश् च ववर्ध जलदो यथा /अप्_10.024अब्/तस्य ध्वजं स चिच्छेद रथमश्वांश् च सारथिम्

rāmaḥ śastraistamastraiś ca vavardha jalado yathā /ap_10.024ab/tasya dhvajaṃ sa ciccheda rathamaśvāṃś ca sārathim

---

10.025cd

धनुर्बाहूञ्छिरांस्येव उत्तिष्ठन्ति शिरांसि हि /अप्_10.025अब्/पैतामहेन हृदयं भित्वा रामेण रावणः

dhanurbāhūñchirāṃsyeva uttiṣṭhanti śirāṃsi hi /ap_10.025ab/paitāmahena hṛdayaṃ bhitvā rāmeṇa rāvaṇaḥ

---

10.026cd

भूतले पातितः सर्वै राक्षसै रुरुदुः स्त्रियः /अप्_10.026अब्/आश्वास्य तञ्च संस्कृत्य रामाज्ञप्तो विभीषणः

bhūtale pātitaḥ sarvai rākṣasai ruruduḥ striyaḥ /ap_10.026ab/āśvāsya tañca saṃskṛtya rāmājñapto vibhīṣaṇaḥ

---

10.027cd

हनूमतानयद्रामः सीतां शुद्धां गृहीतवान् /अप्_10.027अब्/रामो वह्नौ प्रविष्टान्तां शुद्धामिन्द्रादिभिः स्तुतः

hanūmatānayadrāmaḥ sītāṃ śuddhāṃ gṛhītavān /ap_10.027ab/rāmo vahnau praviṣṭāntāṃ śuddhāmindrādibhiḥ stutaḥ

---

10.028cd

ब्रह्मणा दशरथेन त्वं विष्णू राक्षसमर्दनः /अप्_10.028अब्/इन्द्रोर्चितो ऽमृतवृष्ट्या जीवयामास वानरान्

brahmaṇā daśarathena tvaṃ viṣṇū rākṣasamardanaḥ /ap_10.028ab/indrorcito 'mṛtavṛṣṭyā jīvayāmāsa vānarān

---

10.029cd

:न् 1 नागपशैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 सुहृन्निवारित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 25 रामेण पूजिता जग्मुर् युद्धं दृष्ट्वा दिवञ्च ते /अप्_10.029अब्/रामो विभीषणायादाल् लङ्कामभ्यर्च्य वानरान्

:n 1 nāgapaśair iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 suhṛnnivārita iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 25 rāmeṇa pūjitā jagmur yuddhaṃ dṛṣṭvā divañca te /ap_10.029ab/rāmo vibhīṣaṇāyādāl laṅkāmabhyarcya vānarān

---

10.030cd

ससीतः पुष्पके स्थित्वा गतमार्गेण वै गतः(1) /अप्_10.030अब्/दर्शयन् वनदुर्गाणि सीतायै हृष्टमानसः

sasītaḥ puṣpake sthitvā gatamārgeṇa vai gataḥ(1) /ap_10.030ab/darśayan vanadurgāṇi sītāyai hṛṣṭamānasaḥ

---

10.031cd

भरद्वाजं नमस्कृत्य नन्दिग्रामं समागतः /अप्_10.031अब्/भरतेन नतश्चागाद् अयोध्यान्तत्र संस्थितः

bharadvājaṃ namaskṛtya nandigrāmaṃ samāgataḥ /ap_10.031ab/bharatena nataścāgād ayodhyāntatra saṃsthitaḥ

---

10.032cd

वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्याञ्चैव केकयीम् /अप्_10.032अब्/सुमित्रां प्राप्तराज्यो ऽथ द्विजादीन् सो ऽभ्यपूजयत्

vasiṣṭhādīnnamaskṛtya kauśalyāñcaiva kekayīm /ap_10.032ab/sumitrāṃ prāptarājyo 'tha dvijādīn so 'bhyapūjayat

---

10.033cd

वासुदेवं स्वमात्मानम् अश्वमेधैर् अथायजत् /अप्_10.033अब्/सर्वदानानि स ददौ पालयामास सः प्रजाः

vāsudevaṃ svamātmānam aśvamedhair athāyajat /ap_10.033ab/sarvadānāni sa dadau pālayāmāsa saḥ prajāḥ

---

10.034ef

पुत्रवद्धर्मकामादीन् दुष्टनिग्रहणे रतः /अप्_10.034अब्/सर्वधर्मपरो लोकः सर्वशस्या च मेदिनी /अप्_10.034च्द्/नाकालमरणञ्चासीद् रामे राज्यं प्रशासति

putravaddharmakāmādīn duṣṭanigrahaṇe rataḥ /ap_10.034ab/sarvadharmaparo lokaḥ sarvaśasyā ca medinī /ap_10.034cd/nākālamaraṇañcāsīd rāme rājyaṃ praśāsati

11.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे युद्धकाण्डवर्णनं नाम दशमो ऽध्यायः % छप्तेर् {11} :श् अथ एकादशो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नारद उवाच राज्यस्थं राघवं जग्मुर् अगस्त्याद्याः सुपूजिताः /अप्_11.001अब्/धन्यस्त्वं विजयी यस्माद् इन्द्रजिद्विनिपातितः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye rāmāyaṇe yuddhakāṇḍavarṇanaṃ nāma daśamo 'dhyāyaḥ % chapter {11} :ś atha ekādaśo 'dhyāyaḥ śrīrāmāvatāravarṇanaṃ nārada uvāca rājyasthaṃ rāghavaṃ jagmur agastyādyāḥ supūjitāḥ /ap_11.001ab/dhanyastvaṃ vijayī yasmād indrajidvinipātitaḥ

---

11.002cd

ब्रह्मात्मजः पुलस्त्योभूत् विश्रवास्तस्य नैकषी /अप्_11.002अब्/पुष्पोत्कटाभूत् प्रथमा तत्पुत्रोभूद्धनेश्वरः

brahmātmajaḥ pulastyobhūt viśravāstasya naikaṣī /ap_11.002ab/puṣpotkaṭābhūt prathamā tatputrobhūddhaneśvaraḥ

---

11.003cd

नैकष्यां रावणो जज्ञे विंशद्बाहुर्दशाननः /अप्_11.003अब्/ :न् 1 स्वर्गमार्गेण वै गत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 26 तपसा ब्रह्मदत्तेन वरेण जितदैवतः

naikaṣyāṃ rāvaṇo jajñe viṃśadbāhurdaśānanaḥ /ap_11.003ab/ :n 1 svargamārgeṇa vai gata iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 26 tapasā brahmadattena vareṇa jitadaivataḥ

---

11.004cd

कुम्भकर्णः सनिद्रो ऽभूद् धर्मिष्ठो ऽभूद्विभीषणः /अप्_11.004अब्/स्वसा शूर्पणखा तेषां रावणान्मेघनादकः

kumbhakarṇaḥ sanidro 'bhūd dharmiṣṭho 'bhūdvibhīṣaṇaḥ /ap_11.004ab/svasā śūrpaṇakhā teṣāṃ rāvaṇānmeghanādakaḥ

---

11.005cd

इन्द्रं जित्वेन्द्रजिच्चाभूद् रावणादधिको बली /अप्_11.005अब्/हतस्त्वया लक्ष्मणेन देवादेः क्षेममिच्छता

indraṃ jitvendrajiccābhūd rāvaṇādadhiko balī /ap_11.005ab/hatastvayā lakṣmaṇena devādeḥ kṣemamicchatā

---

11.006cd

इत्युक्त्वा ते गता विप्रा अगस्त्याद्या नमस्कृताः /अप्_11.006अब्/देवप्रार्थितरामोक्तः शत्रुघ्नो लवणार्दनः

ityuktvā te gatā viprā agastyādyā namaskṛtāḥ /ap_11.006ab/devaprārthitarāmoktaḥ śatrughno lavaṇārdanaḥ

---

11.007cd

अभूत् पूर्मथुरा काचित् रामोक्तो भरतो ऽवधीत् /अप्_11.007अब्/कोटित्रयञ्च शैलूष- पुत्राणां निशितैः शरैः

abhūt pūrmathurā kācit rāmokto bharato 'vadhīt /ap_11.007ab/koṭitrayañca śailūṣa- putrāṇāṃ niśitaiḥ śaraiḥ

---

11.008cd

शैलूषं दुष्टगन्धर्वं सिन्धुतीरनिवासिनम् /अप्_11.008अब्/तक्षञ्च पुष्करं पुत्रं स्थापयित्वाथ देशयोः

śailūṣaṃ duṣṭagandharvaṃ sindhutīranivāsinam /ap_11.008ab/takṣañca puṣkaraṃ putraṃ sthāpayitvātha deśayoḥ

---

11.009cd

भरतोगात्सशत्रुघ्नो राघवं पूजयन् स्थितः /अप्_11.009अब्/रामो दुष्टान्निहत्याजौ शिष्टान् सम्पाल्य मानवः

bharatogātsaśatrughno rāghavaṃ pūjayan sthitaḥ /ap_11.009ab/rāmo duṣṭānnihatyājau śiṣṭān sampālya mānavaḥ

---

11.010cd

पुत्रौ कुशलवौ जातौ वाल्मीकेराश्रमे वरौ /अप्_11.010अब्/लोकापवादात्त्यक्तायां ज्ञातौ सुचरितश्रवात्

putrau kuśalavau jātau vālmīkerāśrame varau /ap_11.010ab/lokāpavādāttyaktāyāṃ jñātau sucaritaśravāt

---

11.011cd

राज्येभिषिच्य ब्रह्माहम् अस्मीति ध्यानतत्परः /अप्_11.011अब्/दशवर्षसहस्राणि दशवर्षशतानि च

rājyebhiṣicya brahmāham asmīti dhyānatatparaḥ /ap_11.011ab/daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca

---

11.012cd

राज्यं कृत्वा क्रतून् कृत्वा स्वर्गं देवार्चितो ययौ /अप्_11.012अब्/सपौरः सानुजः सीता- पुत्रो जनपदान्वितः

rājyaṃ kṛtvā kratūn kṛtvā svargaṃ devārcito yayau /ap_11.012ab/sapauraḥ sānujaḥ sītā- putro janapadānvitaḥ

---

11.013cd

अग्निर् उवाच वाल्मीकिर् नारदाच्छ्रुत्वा रामायणमकारयत् /अप्_11.013अब्/सविस्तरं यदेतच्च शृणुयात्स दिवं व्रजेत्

agnir uvāca vālmīkir nāradācchrutvā rāmāyaṇamakārayat /ap_11.013ab/savistaraṃ yadetacca śṛṇuyātsa divaṃ vrajet

12.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे उत्तरकाण्डवर्णनं नाम एकादशो ऽध्यायः :प् 27 % छप्तेर् {12} :श् अथ द्वादशो ऽध्यायः श्रीहरिवंशवर्णनं अग्निर् उवाच हरिवंशम्प्रवक्ष्यामि विष्णुनाभ्यम्बुजादजः(1) /अप्_12.001अब्/ब्रह्मणोत्रिस्ततः सोमः सोमाज्जातः पुरूरवाः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye rāmāyaṇe uttarakāṇḍavarṇanaṃ nāma ekādaśo 'dhyāyaḥ :p 27 % chapter {12} :ś atha dvādaśo 'dhyāyaḥ śrīharivaṃśavarṇanaṃ agnir uvāca harivaṃśampravakṣyāmi viṣṇunābhyambujādajaḥ(1) /ap_12.001ab/brahmaṇotristataḥ somaḥ somājjātaḥ purūravāḥ

---

12.002cd

तस्मादायुरभूत्तस्मान् नहुषो ऽतो ययातिकः /अप्_12.002अब्/यदुञ्च तुर्वसुन्तस्माद् देवयानी व्यजायत

tasmādāyurabhūttasmān nahuṣo 'to yayātikaḥ /ap_12.002ab/yaduñca turvasuntasmād devayānī vyajāyata

---

12.003cd

द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी /अप्_12.003अब्/यदोः कुले यादवाश् च वसुदेवस्तदुत्तमः

druhyaṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī /ap_12.003ab/yadoḥ kule yādavāś ca vasudevastaduttamaḥ

---

12.004cd

भुवो भारावतारार्थं देवक्यां वसुदेवतः /अप्_12.004अब्/हिरण्यकशिपोः पुत्राः षड्गर्भा योगनिद्रया

bhuvo bhārāvatārārthaṃ devakyāṃ vasudevataḥ /ap_12.004ab/hiraṇyakaśipoḥ putrāḥ ṣaḍgarbhā yoganidrayā

---

12.005cd

विष्णुप्रयुक्तया नीता देवकीजठरं पुरा /अप्_12.005अब्/अभूच्च सप्तमो गर्भो देवक्या जठराद् बलः

viṣṇuprayuktayā nītā devakījaṭharaṃ purā /ap_12.005ab/abhūcca saptamo garbho devakyā jaṭharād balaḥ

---

12.006cd

सङ्क्रामितो ऽभूद्रोहिण्यां रौहिणेयस्ततो हरिः /अप्_12.006अब्/कृष्णाष्टम्याञ्च नभसि अर्धरात्रे चतुर्भुजः

saṅkrāmito 'bhūdrohiṇyāṃ rauhiṇeyastato hariḥ /ap_12.006ab/kṛṣṇāṣṭamyāñca nabhasi ardharātre caturbhujaḥ

---

12.007cd

देवक्या वसुदेवेन स्तुतो बालो द्विबाहुकः /अप्_12.007अब्/वसुदेवः कंसभयाद् यशोदाशयने ऽनयत्

devakyā vasudevena stuto bālo dvibāhukaḥ /ap_12.007ab/vasudevaḥ kaṃsabhayād yaśodāśayane 'nayat

---

12.008cd

यशोदाबालिकां गृह्य देवकीशयने ऽनयत् /अप्_12.008अब्/कंसो बालध्वनिं श्रुत्वा ताञ्चिक्षेप शिलातले

yaśodābālikāṃ gṛhya devakīśayane 'nayat /ap_12.008ab/kaṃso bāladhvaniṃ śrutvā tāñcikṣepa śilātale

---

12.009cd

वारितोपि स देवक्या मृत्युर्गर्भोष्टमो मम /अप्_12.009अब्/श्रुत्वाशरीरिणीं वाचं मत्तो गर्भास्तु मारिताः

vāritopi sa devakyā mṛtyurgarbhoṣṭamo mama /ap_12.009ab/śrutvāśarīriṇīṃ vācaṃ matto garbhāstu māritāḥ

---

12.010cd

समर्पितास्तु देवक्या विवाहसमयेरिताः /अप्_12.010अब्/सा क्षिप्ता बालिका कंसम् आकाशस्थाब्रवीदिदम्

samarpitāstu devakyā vivāhasamayeritāḥ /ap_12.010ab/sā kṣiptā bālikā kaṃsam ākāśasthābravīdidam

---

12.011cd

किं मया क्षिप्तया कंस जातो यस्त्वां बधिष्यति /अप्_12.011अब्/ :न् 1 विष्णुनाभ्यब्जादज इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 28 सर्वस्वभूतो देवानां भूभारहरणाय सः

kiṃ mayā kṣiptayā kaṃsa jāto yastvāṃ badhiṣyati /ap_12.011ab/ :n 1 viṣṇunābhyabjādaja iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 28 sarvasvabhūto devānāṃ bhūbhāraharaṇāya saḥ

---

12.012cd

इत्युक्त्वा सा च शुम्भादीन् हत्वेन्द्रेण च संस्तुता /अप्_12.012अब्/आर्या दुर्गा वेदगर्भा अम्बिका भद्रकाल्यपि

ityuktvā sā ca śumbhādīn hatvendreṇa ca saṃstutā /ap_12.012ab/āryā durgā vedagarbhā ambikā bhadrakālyapi

---

12.013cd

भद्रा क्षेम्या क्षेमकरी नैकबाहुर् नमामि ताम् /अप्_12.013अब्/त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नाम सर्वान् कामानवाप्नुयात्

bhadrā kṣemyā kṣemakarī naikabāhur namāmi tām /ap_12.013ab/trisandhyaṃ yaḥ paṭhennāma sarvān kāmānavāpnuyāt

---

12.014cd

कंसो ऽपि पूतनादींश् च प्रेषयद्बालनाशने /अप्_12.014अब्/यशोदापतिनन्दाय वसुदेवेन चार्पितौ

kaṃso 'pi pūtanādīṃś ca preṣayadbālanāśane /ap_12.014ab/yaśodāpatinandāya vasudevena cārpitau

---

12.015cd

रक्षणाय च कंसादेर् भीतेनैव हि गोकुले /अप्_12.015अब्/रामकृष्णौ चेरतुस्तौ गोभिर्गोपालकैः सह

rakṣaṇāya ca kaṃsāder bhītenaiva hi gokule /ap_12.015ab/rāmakṛṣṇau ceratustau gobhirgopālakaiḥ saha

---

12.016cd

सर्वस्य जगतः पालौ गोपालौ तौ बभूवतुः /अप्_12.016अब्/कृष्णश्चोलूखले बद्धो दाम्ना व्यग्रयशोदया

sarvasya jagataḥ pālau gopālau tau babhūvatuḥ /ap_12.016ab/kṛṣṇaścolūkhale baddho dāmnā vyagrayaśodayā

---

12.017cd

यमलार्जुनमध्ये ऽगाद् भग्नौ च यमलार्जुनौ /अप्_12.017अब्/परिवृत्तश् च शकटः पादक्षेपात् स्तनार्थिना

yamalārjunamadhye 'gād bhagnau ca yamalārjunau /ap_12.017ab/parivṛttaś ca śakaṭaḥ pādakṣepāt stanārthinā

---

12.018cd

पूतना स्तनपानेन सा हता हन्तुमुद्यता /अप्_12.018अब्/वृन्दावनगतः कृष्णः कालियं यमुनाह्रदात्

pūtanā stanapānena sā hatā hantumudyatā /ap_12.018ab/vṛndāvanagataḥ kṛṣṇaḥ kāliyaṃ yamunāhradāt

---

12.019cd

जित्वा निःसार्य चाब्धिस्थञ् चकार बलसंस्तुतः /अप्_12.019अब्/क्षेमं तालवनं चक्रे हत्वा धेनुकगर्दभं

jitvā niḥsārya cābdhisthañ cakāra balasaṃstutaḥ /ap_12.019ab/kṣemaṃ tālavanaṃ cakre hatvā dhenukagardabhaṃ

---

12.020cd

अरिष्टवृषभं हत्वा केशिनं हयरूपिणम् /अप्_12.020अब्/शक्रोत्सवं परित्यज्य कारितो गोत्रयज्ञकः

ariṣṭavṛṣabhaṃ hatvā keśinaṃ hayarūpiṇam /ap_12.020ab/śakrotsavaṃ parityajya kārito gotrayajñakaḥ

---

12.021cd

पर्वतं धारयित्वा च शक्राद्वृष्टिर् निवारिता /अप्_12.021अब्/नमस्कृतो महेन्द्रेण गोविन्दो ऽथार्जुनोर्पितः

parvataṃ dhārayitvā ca śakrādvṛṣṭir nivāritā /ap_12.021ab/namaskṛto mahendreṇa govindo 'thārjunorpitaḥ

---

12.022cd

इन्द्रोत्सवस्तु तुष्टेन भूयः कृष्णेन कारितः /अप्_12.022अब्/रथस्थो मथुराञ्चागात् कंसोक्ताक्रूरसंस्तुतः

indrotsavastu tuṣṭena bhūyaḥ kṛṣṇena kāritaḥ /ap_12.022ab/rathastho mathurāñcāgāt kaṃsoktākrūrasaṃstutaḥ

---

12.023cd

गोपीभिरनुरक्ताभिः क्रीडिताभिर् निरीक्षितः /अप्_12.023अब्/ :प् 29 रजकं चाप्रयच्छन्तं(1) हत्वा वस्त्राणि चाग्रहीत्

gopībhiranuraktābhiḥ krīḍitābhir nirīkṣitaḥ /ap_12.023ab/ :p 29 rajakaṃ cāprayacchantaṃ(1) hatvā vastrāṇi cāgrahīt

---

12.024cd

सह रामेण मालाभृन् मालाकारे वरन्ददौ /अप्_12.024अब्/दत्तानुलेपनां कुब्जाम् ऋजुं चक्रे ऽहनद् गजं

saha rāmeṇa mālābhṛn mālākāre varandadau /ap_12.024ab/dattānulepanāṃ kubjām ṛjuṃ cakre 'hanad gajaṃ

---

12.025cd

मत्तं कुवलयापीडं द्वारि रङ्गं प्रविश्य च /अप्_12.025अब्/कंसादीनां पश्यतां च मञ्चस्थानां नियुद्धकं

mattaṃ kuvalayāpīḍaṃ dvāri raṅgaṃ praviśya ca /ap_12.025ab/kaṃsādīnāṃ paśyatāṃ ca mañcasthānāṃ niyuddhakaṃ

---

12.026cd

चक्रे चाणूरमल्लेन मुष्टिकेन बलो ऽकरोत् /अप्_12.026अब्/चाणूरमुष्टिकौ ताभ्यां हतौ मल्लौ तथापरे

cakre cāṇūramallena muṣṭikena balo 'karot /ap_12.026ab/cāṇūramuṣṭikau tābhyāṃ hatau mallau tathāpare

---

12.027cd

मथुराधिपतिं कंसं हत्वा तत्पितरं हरिः /अप्_12.027अब्/चक्रे यादवराजानम् अस्तिप्राप्ती च कंसगे

mathurādhipatiṃ kaṃsaṃ hatvā tatpitaraṃ hariḥ /ap_12.027ab/cakre yādavarājānam astiprāptī ca kaṃsage

---

12.028cd

जरासन्धस्य ते पुत्र्यौ जरासन्धस्तदीरितः /अप्_12.028अब्/चक्रे स मथुरारोधं यादवैर् युयुधे शरैः

jarāsandhasya te putryau jarāsandhastadīritaḥ /ap_12.028ab/cakre sa mathurārodhaṃ yādavair yuyudhe śaraiḥ

---

12.029cd

रामकृष्णौ च मथुरां त्यक्त्वा गोमन्तमागतौ /अप्_12.029अब्/जरासन्धं विजित्याजौ पौण्ड्रकं वासुदेवकं

rāmakṛṣṇau ca mathurāṃ tyaktvā gomantamāgatau /ap_12.029ab/jarāsandhaṃ vijityājau pauṇḍrakaṃ vāsudevakaṃ

---

12.030cd

पुरीं च द्वारकां कृत्वा न्यवसद् यादवैर् वृतः /अप्_12.030अब्/भौमं तु नरकं हत्वा तेनानीताश् च कन्यकाः

purīṃ ca dvārakāṃ kṛtvā nyavasad yādavair vṛtaḥ /ap_12.030ab/bhaumaṃ tu narakaṃ hatvā tenānītāś ca kanyakāḥ

---

12.031cd

देवगन्धर्वयक्षाणां ता उवाच जनार्दनः /अप्_12.031अब्/षोदशस्त्रीसहस्राणि रुक्मिण्याद्यास् तथाष्ट च

devagandharvayakṣāṇāṃ tā uvāca janārdanaḥ /ap_12.031ab/ṣodaśastrīsahasrāṇi rukmiṇyādyās tathāṣṭa ca

---

12.032cd

सत्यभामासमायुक्तो गरुडे नरकार्दनः /अप्_12.032अब्/मणिशैलं सरत्रञ्च इन्द्रं जित्वा हरिर्दिवि

satyabhāmāsamāyukto garuḍe narakārdanaḥ /ap_12.032ab/maṇiśailaṃ saratrañca indraṃ jitvā harirdivi

---

12.033cd

पारिजातं समानीय सत्यभामागृहे ऽकरोत् /अप्_12.033अब्/सान्दीपनेश् च शस्त्रास्त्रं ज्ञात्वा तद्बालकं ददौ

pārijātaṃ samānīya satyabhāmāgṛhe 'karot /ap_12.033ab/sāndīpaneś ca śastrāstraṃ jñātvā tadbālakaṃ dadau

---

12.034cd

जित्वा पञ्चजनं दैत्यं यमेन च सुपूजितः /अप्_12.034अब्/ :न् 1 रजकञ्च प्रजल्पन्तमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 30 अबधीत् कालयवनं मुचुकुन्देन पूजितः

jitvā pañcajanaṃ daityaṃ yamena ca supūjitaḥ /ap_12.034ab/ :n 1 rajakañca prajalpantamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 30 abadhīt kālayavanaṃ mucukundena pūjitaḥ

---

12.035cd

वसुदेवं देवकीञ्च भक्तविप्रांश् च सोर्च्यत् /अप्_12.035अब्/रेवत्यां बलभद्राच्च यज्ञाते निशठोन्मुकौ

vasudevaṃ devakīñca bhaktaviprāṃś ca sorcyat /ap_12.035ab/revatyāṃ balabhadrācca yajñāte niśaṭhonmukau

---

12.037cd

कृष्णात् शाम्बो जाम्बवत्यामन्यास्वन्ये ऽभवन् सुताः /अप्_12.036अब्/तं मत्स्यं शम्बरायादान्मायावत्यै च शम्बरः

kṛṣṇāt śāmbo jāmbavatyāmanyāsvanye 'bhavan sutāḥ /ap_12.036ab/taṃ matsyaṃ śambarāyādānmāyāvatyai ca śambaraḥ

---

12.038cd

मायावती मत्स्यमध्ये दृष्ट्वा स्वं पतिमादरात् /अप्_12.038अब्/पपोष सा तं चोवाच रतिस्ते ऽहं पतिर्मम

māyāvatī matsyamadhye dṛṣṭvā svaṃ patimādarāt /ap_12.038ab/papoṣa sā taṃ covāca ratiste 'haṃ patirmama

---

12.039cd

कामस्त्वं शम्भुनानङ्गः कृतोहं शम्बरेण च /अप्_12.039अब्/हृता न तस्य पत्नी त्वं मायाज्ञः शम्बरं जहि

kāmastvaṃ śambhunānaṅgaḥ kṛtohaṃ śambareṇa ca /ap_12.039ab/hṛtā na tasya patnī tvaṃ māyājñaḥ śambaraṃ jahi

---

12.040cd

तच् छ्रुत्वा शम्बरं हत्वा प्रद्युम्नः सह भार्यया /अप्_12.040अब्/मायावत्या ययौ कृष्णं कृष्णो हृष्टो ऽथ रुक्मिणी

tac chrutvā śambaraṃ hatvā pradyumnaḥ saha bhāryayā /ap_12.040ab/māyāvatyā yayau kṛṣṇaṃ kṛṣṇo hṛṣṭo 'tha rukmiṇī

---

12.041cd

प्रद्युम्नादनिरुद्धोभूदुषापतिरुदारधीः /अप्_12.041अब्/बाणो बलिसुतस्तस्य सुतोषा शोणितं पुरं

pradyumnādaniruddhobhūduṣāpatirudāradhīḥ /ap_12.041ab/bāṇo balisutastasya sutoṣā śoṇitaṃ puraṃ

---

12.042cd

तपसा शिवपुत्रो ऽभूत् मायूरध्वजपातितः /अप्_12.042अब्/युद्धं प्राप्स्यसि वाण त्वं वाणं तुष्टः शिवोभ्यधात्

tapasā śivaputro 'bhūt māyūradhvajapātitaḥ /ap_12.042ab/yuddhaṃ prāpsyasi vāṇa tvaṃ vāṇaṃ tuṣṭaḥ śivobhyadhāt

---

12.043cd

शिवेन क्रीडतीं गौरीं दृष्ट्वोषा सस्पृहा पतौ /अप्_12.043अब्/तामाह गौरी भर्ता ते निशि सुप्तेति दर्शनात्

śivena krīḍatīṃ gaurīṃ dṛṣṭvoṣā saspṛhā patau /ap_12.043ab/tāmāha gaurī bhartā te niśi supteti darśanāt

---

12.044cd

वैशाखमासद्वादश्यां पुंसो भर्ता भविष्यति /अप्_12.044अब्/गौर्युक्ता(1) हर्षिता चोषा गृहे सुप्ता ददर्श तं

vaiśākhamāsadvādaśyāṃ puṃso bhartā bhaviṣyati /ap_12.044ab/gauryuktā(1) harṣitā coṣā gṛhe suptā dadarśa taṃ

---

12.045cd

आत्मना सङ्गतं ज्ञात्वा तत्सख्या चित्रलेखया /अप्_12.045अब्/लिखिताद्वै चित्रपटादनिरुद्धं समानयत्

ātmanā saṅgataṃ jñātvā tatsakhyā citralekhayā /ap_12.045ab/likhitādvai citrapaṭādaniruddhaṃ samānayat

---

12.046cd

:न् 1 तच् छ्रुत्वा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 31 कृष्णपौत्रं द्वारकातो दुहिता वाणमन्त्रिणः /अप्_12.046अब्/कुम्भाण्डस्यानिरुद्धोगाद्रराम ह्य् उषया सह

:n 1 tac chrutvā iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 31 kṛṣṇapautraṃ dvārakāto duhitā vāṇamantriṇaḥ /ap_12.046ab/kumbhāṇḍasyāniruddhogādrarāma hy uṣayā saha

---

12.047cd

वाणध्वजस्य सम्पातै रक्षिभिः स निवेदितः /अप्_12.047अब्/अनिरुद्धस्य वाणेन युद्धमासीत्सदारुणम्

vāṇadhvajasya sampātai rakṣibhiḥ sa niveditaḥ /ap_12.047ab/aniruddhasya vāṇena yuddhamāsītsadāruṇam

---

12.048cd

श्रुत्वा तु नारदात् कृष्णः प्रद्युम्नबलभद्रवान् /अप्_12.048अब्/गरुडस्थोथ जित्वाग्नीन् ज्वरं माहेश्वरन्तथा

śrutvā tu nāradāt kṛṣṇaḥ pradyumnabalabhadravān /ap_12.048ab/garuḍasthotha jitvāgnīn jvaraṃ māheśvarantathā

---

12.049cd

हरिशङ्करयोर्युद्धं बभूवाथ शराशरि /अप्_12.049अब्/नन्दिविनायकस्कन्दमुखास्तार्क्षादिभिर्जिताः

hariśaṅkarayoryuddhaṃ babhūvātha śarāśari /ap_12.049ab/nandivināyakaskandamukhāstārkṣādibhirjitāḥ

---

12.050cd

जृम्भते शङ्करे नष्टे जृम्भणास्त्रेण विष्णुना /अप्_12.050अब्/छिन्नं सहस्रं बाहूनां रुद्रेणाभयमर्थितम्

jṛmbhate śaṅkare naṣṭe jṛmbhaṇāstreṇa viṣṇunā /ap_12.050ab/chinnaṃ sahasraṃ bāhūnāṃ rudreṇābhayamarthitam

---

12.051cd

विष्णुना जीवितो वाणो द्विबाहुः प्राब्रवीच्छिवम् /अप्_12.051अब्/त्वया यदभयं दत्तं वाणस्यास्य मया च तत्

viṣṇunā jīvito vāṇo dvibāhuḥ prābravīcchivam /ap_12.051ab/tvayā yadabhayaṃ dattaṃ vāṇasyāsya mayā ca tat

---

12.052cd

आवयोर् नास्ति भेदो वै भेदी नरकमाप्नुयात् /अप्_12.052अब्/शिवाद्यैः पूजितो विष्णुः सोनिरुद्ध उषादियुक्

āvayor nāsti bhedo vai bhedī narakamāpnuyāt /ap_12.052ab/śivādyaiḥ pūjito viṣṇuḥ soniruddha uṣādiyuk

---

12.053cd

द्वारकान्तु गतो रेमे उग्रसेनादियादवैः /अप्_12.053अब्/अनिरुद्धात्मजो वज्रो मार्कण्डेयात्तु सर्ववित्

dvārakāntu gato reme ugrasenādiyādavaiḥ /ap_12.053ab/aniruddhātmajo vajro mārkaṇḍeyāttu sarvavit

---

12.054cd

बलभद्रः प्रलम्बघ्नो यमुनाकर्षणो(1) ऽभवत् /अप्_12.054अब्/द्विविदस्य कपेर्भेत्ता कौरवोन्मादनाशनः

balabhadraḥ pralambaghno yamunākarṣaṇo(1) 'bhavat /ap_12.054ab/dvividasya kaperbhettā kauravonmādanāśanaḥ

---

12.055ef

हरी रेमेनेकमूर्तो रुक्मिण्यादिभिरीश्वरः /अप्_12.055अब्/पुत्रानुत्पादयामास त्वसंख्यातान् स यादवान् /अप्_12.055च्द्/हरिवंशं पठेत् यः स प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्

harī remenekamūrto rukmiṇyādibhirīśvaraḥ /ap_12.055ab/putrānutpādayāmāsa tvasaṃkhyātān sa yādavān /ap_12.055cd/harivaṃśaṃ paṭhet yaḥ sa prāptakāmo hariṃ vrajet

13.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये हरिवंशवर्णनं नाम द्वादशो ऽध्यायः :न् 1 कर्षक इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 32 % छप्तेर् {13} :श् अथ त्रयोदशो ऽध्यायः कुरुपाण्डवोत्पत्त्यादिकथनं अग्निर् उवाच भारतं सम्प्रवक्ष्यामि कृष्णमाहात्म्यलक्षणम् /अप्_13.001अब्/भूभारमहरद्विष्णुर् निमित्तीकृत्य पाण्डवान्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye harivaṃśavarṇanaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ :n 1 karṣaka iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 32 % chapter {13} :ś atha trayodaśo 'dhyāyaḥ kurupāṇḍavotpattyādikathanaṃ agnir uvāca bhārataṃ sampravakṣyāmi kṛṣṇamāhātmyalakṣaṇam /ap_13.001ab/bhūbhāramaharadviṣṇur nimittīkṛtya pāṇḍavān

---

13.002cd

विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः /अप्_13.002अब्/सोमः सोमाद्बुधस्तस्मादैल आसीत् पुरूरवाः

viṣṇunābhyabjajo brahmā brahmaputro 'triratritaḥ /ap_13.002ab/somaḥ somādbudhastasmādaila āsīt purūravāḥ

---

13.003cd

तस्मादायुस्ततो राजा नहुषो ऽतो ययातिकः /अप्_13.003अब्/ततः पुरुस्तस्य वंशे भरतो ऽथ नृपः कुरुः

tasmādāyustato rājā nahuṣo 'to yayātikaḥ /ap_13.003ab/tataḥ purustasya vaṃśe bharato 'tha nṛpaḥ kuruḥ

---

13.004cd

तद्वंशे शान्तनुस्तस्माद्भीष्मो गङ्गासुतो ऽनुजौ /अप्_13.004अब्/चित्राङ्गदो विचित्रश् च सत्यवयाञ्च शान्तनोः

tadvaṃśe śāntanustasmādbhīṣmo gaṅgāsuto 'nujau /ap_13.004ab/citrāṅgado vicitraś ca satyavayāñca śāntanoḥ

---

13.005cd

स्वर्गं गते शान्तनौ च भीष्मो भार्याविवर्जितः /अप्_13.005अब्/अपालयत् भ्रातृराज्यं बालश्चित्राङ्गदो हतः

svargaṃ gate śāntanau ca bhīṣmo bhāryāvivarjitaḥ /ap_13.005ab/apālayat bhrātṛrājyaṃ bālaścitrāṅgado hataḥ

---

13.006cd

चित्राङ्गदेन द्वे कन्ये काशिराजस्य चाम्बिका /अप्_13.006अब्/अम्बालिका च भीष्मेण आनीते विजितारिणा

citrāṅgadena dve kanye kāśirājasya cāmbikā /ap_13.006ab/ambālikā ca bhīṣmeṇa ānīte vijitāriṇā

---

13.007cd

भार्ये विचित्रवीर्यस्य यक्ष्मणा स दिवङ्गतः /अप्_13.007अब्/सत्यवत्या ह्य् अनुमतादम्बिकायां नृपोभवत्

bhārye vicitravīryasya yakṣmaṇā sa divaṅgataḥ /ap_13.007ab/satyavatyā hy anumatādambikāyāṃ nṛpobhavat

---

13.008cd

धृतराष्ट्रो ऽम्बालिकायां पाण्डुश् च व्यासतः सुतः /अप्_13.008अब्/गान्धार्यां धृतराष्ट्राच्च दुर्योधनमुखं शतम्

dhṛtarāṣṭro 'mbālikāyāṃ pāṇḍuś ca vyāsataḥ sutaḥ /ap_13.008ab/gāndhāryāṃ dhṛtarāṣṭrācca duryodhanamukhaṃ śatam

---

13.009cd

शतशृङ्गाश्रमपदे भार्यायोगाद् यतो मृतिः /अप्_13.009अब्/ऋषिशापात्ततो धर्मात् कुन्त्यां पाण्डोर्युधिष्ठिरः

śataśṛṅgāśramapade bhāryāyogād yato mṛtiḥ /ap_13.009ab/ṛṣiśāpāttato dharmāt kuntyāṃ pāṇḍoryudhiṣṭhiraḥ

---

13.010cd

वाताद्भीमो ऽर्जुनः शक्रान्माद्र्यामश्विकुमारतः /अप्_13.010अब्/नकुलः सहदेवश् च पाण्डुर्माद्रीयुतो मृतः

vātādbhīmo 'rjunaḥ śakrānmādryāmaśvikumārataḥ /ap_13.010ab/nakulaḥ sahadevaś ca pāṇḍurmādrīyuto mṛtaḥ

---

13.011cd

कर्णः कुन्त्यां हि कन्यायां जातो दुर्योधाश्रितः /अप्_13.011अब्/कुरुपाण्डवयोर्वैरन्दैवयोगाद्बभूव ह

karṇaḥ kuntyāṃ hi kanyāyāṃ jāto duryodhāśritaḥ /ap_13.011ab/kurupāṇḍavayorvairandaivayogādbabhūva ha

---

13.012cd

:प् 33 दुर्योधनो जतुगृहे पाण्डवानदहत् कुधीः /अप्_13.012अब्/दग्धागाराद्विनिष्क्रान्ता मातृपृष्टास्तु पाण्डवाः

:p 33 duryodhano jatugṛhe pāṇḍavānadahat kudhīḥ /ap_13.012ab/dagdhāgārādviniṣkrāntā mātṛpṛṣṭāstu pāṇḍavāḥ

---

13.013cd

ततस्तु एकचक्रायां ब्राह्मणस्य निवेशने /अप्_13.013अब्/मुनिवेषाः स्थिताः सर्वे निहत्य वकराक्षसम्

tatastu ekacakrāyāṃ brāhmaṇasya niveśane /ap_13.013ab/muniveṣāḥ sthitāḥ sarve nihatya vakarākṣasam

---

13.014cd

ययौः पाञ्चालविषयं द्रौपद्यास्ते स्वयम्वरे /अप्_13.014अब्/सम्प्राप्ता बाहुवेधेन(1) द्रौपदी पञ्चपाण्डवैः(2)

yayauḥ pāñcālaviṣayaṃ draupadyāste svayamvare /ap_13.014ab/samprāptā bāhuvedhena(1) draupadī pañcapāṇḍavaiḥ(2)

---

13.015cd

अर्धराज्यं ततः प्राप्ता ज्ञाता दुर्योधनादिभिः /अप्_13.015अब्/गाण्डीवञ्च धनुर्दिव्यं पावकाद्रथमुत्तमम्

ardharājyaṃ tataḥ prāptā jñātā duryodhanādibhiḥ /ap_13.015ab/gāṇḍīvañca dhanurdivyaṃ pāvakādrathamuttamam

---

13.016cd

सारथिञ्चार्जुनः सङ्ख्ये कृष्णमक्षय्यशायकान् /अप्_13.016अब्/ब्रह्मास्त्रादींस् तथा द्रोणात्सर्वे शस्त्रविशारदाः

sārathiñcārjunaḥ saṅkhye kṛṣṇamakṣayyaśāyakān /ap_13.016ab/brahmāstrādīṃs tathā droṇātsarve śastraviśāradāḥ

---

13.017cd

कृष्णेन सो ऽर्जुनो वह्निं खाण्डवे समतर्पयत् /अप्_13.017अब्/इन्द्रवृष्टिं वारयंश् च शरवर्षेण पाण्डवः

kṛṣṇena so 'rjuno vahniṃ khāṇḍave samatarpayat /ap_13.017ab/indravṛṣṭiṃ vārayaṃś ca śaravarṣeṇa pāṇḍavaḥ

---

13.018cd

जिता दिशः पाण्डवैश् च राज्यञ्चक्रे युधिष्ठिरः /अप्_13.018अब्/बहुस्वर्णं(3) राजसूयं न सेहे तं सुयोधनः

jitā diśaḥ pāṇḍavaiś ca rājyañcakre yudhiṣṭhiraḥ /ap_13.018ab/bahusvarṇaṃ(3) rājasūyaṃ na sehe taṃ suyodhanaḥ

---

13.019cd

भ्रात्रा दुःशासनेनोक्तः कर्णेन प्राप्तभूतिना /अप्_13.019अब्/द्यूतकार्ये शकुनिना द्यूतेन स युधिष्ठिरम्

bhrātrā duḥśāsanenoktaḥ karṇena prāptabhūtinā /ap_13.019ab/dyūtakārye śakuninā dyūtena sa yudhiṣṭhiram

---

13.020cd

अजयत्तस्य राज्यञ्च सभास्थो माययाहसत् /अप्_13.020अब्/जितो युधिष्ठिरो भ्रातृयुक्तश्चारण्यकं ययौ

ajayattasya rājyañca sabhāstho māyayāhasat /ap_13.020ab/jito yudhiṣṭhiro bhrātṛyuktaścāraṇyakaṃ yayau

---

13.021cd

वने द्वादशवर्षाणि प्रतिज्ञातानि सो ऽनयत् /अप्_13.021अब्/अष्टाशीतिसहस्राणि भोजयन् पूर्ववत् द्विजान्

vane dvādaśavarṣāṇi pratijñātāni so 'nayat /ap_13.021ab/aṣṭāśītisahasrāṇi bhojayan pūrvavat dvijān

---

13.022cd

सधौम्यो द्रौपदीषष्ठस्ततः प्रायाद्विराटकम् /अप्_13.022अब्/कङ्को द्विजो ह्य् अविज्ञातो(4) राजा भीमोथ सूपकृत्

sadhaumyo draupadīṣaṣṭhastataḥ prāyādvirāṭakam /ap_13.022ab/kaṅko dvijo hy avijñāto(4) rājā bhīmotha sūpakṛt

---

13.023cd

:न् 1 बाहुभेदेन इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 द्रौपदीं पञ्च पाण्डवा इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 3 वसुपूर्णमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रत्नपूर्णमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 कङ्को द्विजो ह्य् अभूच्छ्रेष्ठ इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 34 बृहन्नलार्जुनो भार्या सैरिन्ध्री यमजौ तथा /अप्_13.023अब्/अन्यनाम्ना भीमसेनः कीचकञ्चाबधीन्निशि

:n 1 bāhubhedena iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 draupadīṃ pañca pāṇḍavā iti kha, ga, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 3 vasupūrṇamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ ratnapūrṇamiti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 kaṅko dvijo hy abhūcchreṣṭha iti kha,cihnitapustakapāṭhaḥ :p 34 bṛhannalārjuno bhāryā sairindhrī yamajau tathā /ap_13.023ab/anyanāmnā bhīmasenaḥ kīcakañcābadhīnniśi

---

13.024cd

द्रौपदीं हर्तुकामं तं अर्जुनश्चाजयत् कुरून् /अप्_13.024अब्/कुर्वतो गोग्रहादींश् च तैर् ज्ञाताः पाण्डवा अथ

draupadīṃ hartukāmaṃ taṃ arjunaścājayat kurūn /ap_13.024ab/kurvato gograhādīṃś ca tair jñātāḥ pāṇḍavā atha

---

13.025cd

सुभद्रा कृष्णभगिनी अर्जुनात्समजीजनत् /अप्_13.025अब्/अभिमन्युन्ददौ तस्मै विराटश्चोत्तरां सुताम्

subhadrā kṛṣṇabhaginī arjunātsamajījanat /ap_13.025ab/abhimanyundadau tasmai virāṭaścottarāṃ sutām

---

13.026cd

सप्ताक्षौहिणीश आसीद्धर्मराजो रणाय सः /अप्_13.026अब्/कृष्णो दूतोब्रवीद् गत्वा दुर्योधनममर्षणम्

saptākṣauhiṇīśa āsīddharmarājo raṇāya saḥ /ap_13.026ab/kṛṣṇo dūtobravīd gatvā duryodhanamamarṣaṇam

---

13.027cd

एकादशाक्षौहिणीशं नृपं दुर्योधनं तदा /अप्_13.027अब्/युधिष्ठिरायार्धराज्यं देहि ग्रामांश् च पञ्च वा

ekādaśākṣauhiṇīśaṃ nṛpaṃ duryodhanaṃ tadā /ap_13.027ab/yudhiṣṭhirāyārdharājyaṃ dehi grāmāṃś ca pañca vā

---

13.028cd

युध्यस्व वा वचः श्रुत्वा कृष्णमाह सुयोधनः /अप्_13.028अब्/भूसूच्यग्रं न दास्यामि योत्स्ये सङ्ग्रहणोद्यतः

yudhyasva vā vacaḥ śrutvā kṛṣṇamāha suyodhanaḥ /ap_13.028ab/bhūsūcyagraṃ na dāsyāmi yotsye saṅgrahaṇodyataḥ

---

13.029cd

विश्वरूपन्दर्शयित्वा अधृष्यं विदुरार्चितः(1) /अप्_13.029अब्/प्रागाद्युधिष्ठिरं प्राह योधयैनं सुयोधनम्

viśvarūpandarśayitvā adhṛṣyaṃ vidurārcitaḥ(1) /ap_13.029ab/prāgādyudhiṣṭhiraṃ prāha yodhayainaṃ suyodhanam

14.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिपर्वादिवर्णनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः % छप्तेर् {14} :श् अथ चतुर्दशो ऽध्यायः कुरुपाण्डवसङ्ग्रामवर्णनम् अग्निर् उवाच यौधिष्ठिरी दौर्योधनी कुरुक्षेत्रं ययौ चमूः /अप्_14.001अब्/भीष्मद्रोणादिकान् दृष्ट्वा नायुध्यत गुरूनिति

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye ādiparvādivarṇanaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ % chapter {14} :ś atha caturdaśo 'dhyāyaḥ kurupāṇḍavasaṅgrāmavarṇanam agnir uvāca yaudhiṣṭhirī dauryodhanī kurukṣetraṃ yayau camūḥ /ap_14.001ab/bhīṣmadroṇādikān dṛṣṭvā nāyudhyata gurūniti

---

14.002cd

पार्थं ह्य् उवाच भगवान्नशोच्या भीष्ममुख्यकाः /अप्_14.002अब्/शरीराणि विनाशीनि न शरीरी विनश्यति

pārthaṃ hy uvāca bhagavānnaśocyā bhīṣmamukhyakāḥ /ap_14.002ab/śarīrāṇi vināśīni na śarīrī vinaśyati

---

14.003cd

:न् 1 विदुरान्वित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 35 अयमात्मा परं ब्रह्म अहं ब्रह्मस्मि विद्धि तम् /अप्_14.003अब्/सिद्ध्यसिद्ध्योः समो योगी राजधर्मं प्रपालय

:n 1 vidurānvita iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 35 ayamātmā paraṃ brahma ahaṃ brahmasmi viddhi tam /ap_14.003ab/siddhyasiddhyoḥ samo yogī rājadharmaṃ prapālaya

---

14.004cd

कृष्णोक्तोथार्जुनो ऽयुध्यद्रथस्थो वाद्यशब्दवान् /अप्_14.004अब्/भीष्मः सेनापतिरभूदादौ दौर्योधने बले

kṛṣṇoktothārjuno 'yudhyadrathastho vādyaśabdavān /ap_14.004ab/bhīṣmaḥ senāpatirabhūdādau dauryodhane bale

---

14.005cd

पाण्डवानां शिखण्डी च तयोर्युद्धं बभूव ह /अप्_14.005अब्/धार्तराष्ट्राः पाण्डवांश् च जघ्नुर्युद्धे सभीष्मकाः

pāṇḍavānāṃ śikhaṇḍī ca tayoryuddhaṃ babhūva ha /ap_14.005ab/dhārtarāṣṭrāḥ pāṇḍavāṃś ca jaghnuryuddhe sabhīṣmakāḥ

---

14.006cd

धार्तराष्ट्रान् शिखण्ड्याद्याः पाण्डवा जघ्नुराहवे /अप्_14.006अब्/देवासुरसं युद्धं कुरुपाण्दवसेनयोः

dhārtarāṣṭrān śikhaṇḍyādyāḥ pāṇḍavā jaghnurāhave /ap_14.006ab/devāsurasaṃ yuddhaṃ kurupāṇdavasenayoḥ

---

14.007cd

बभूव स्वस्थदेवानां पश्यतां प्रीतिवर्धनं /अप्_14.007अब्/भीष्मोस्त्रैः पाण्डवं सैन्यं दशाहोभिर्न्यपातयत्

babhūva svasthadevānāṃ paśyatāṃ prītivardhanaṃ /ap_14.007ab/bhīṣmostraiḥ pāṇḍavaṃ sainyaṃ daśāhobhirnyapātayat

---

14.008cd

दशमे ह्य् अर्जुनो वाणैर् भीष्मं वीरं ववर्ष ह /अप्_14.008अब्/शिखण्डी द्रुपदोक्तो ऽस्त्रैर् ववर्ष जलदो यथा

daśame hy arjuno vāṇair bhīṣmaṃ vīraṃ vavarṣa ha /ap_14.008ab/śikhaṇḍī drupadokto 'strair vavarṣa jalado yathā

---

14.009cd

हस्त्यश्वरथपादातमन्योन्यास्त्रनिपातितम्(1) /अप्_14.009अब्/भीष्मः स्वच्छन्दमृत्युश् च युद्धमार्गं प्रदर्श्य च

hastyaśvarathapādātamanyonyāstranipātitam(1) /ap_14.009ab/bhīṣmaḥ svacchandamṛtyuś ca yuddhamārgaṃ pradarśya ca

---

14.010cd

वसूक्तो वसुलोकाय शरशय्यागतः स्थितः /अप्_14.010अब्/उत्तरायणमीक्षंश् च ध्यायन् विष्णुं स्तवन् स्थितः

vasūkto vasulokāya śaraśayyāgataḥ sthitaḥ /ap_14.010ab/uttarāyaṇamīkṣaṃś ca dhyāyan viṣṇuṃ stavan sthitaḥ

---

14.011cd

दुर्योधने तु शोकार्ते द्रोणः सेनापतिस्त्वभुत् /अप्_14.011अब्/पाण्दवे हर्षिते सैन्ये ढृष्टद्युम्नश् चमूपतिः

duryodhane tu śokārte droṇaḥ senāpatistvabhut /ap_14.011ab/pāṇdave harṣite sainye ḍhṛṣṭadyumnaś camūpatiḥ

---

14.012cd

तयोर्युद्धं बभूवोग्रं यमराष्ट्रविवर्धनम् /अप्_14.012अब्/विराटद्रुपदाद्याश् च निमग्ना द्रोणसागरे

tayoryuddhaṃ babhūvograṃ yamarāṣṭravivardhanam /ap_14.012ab/virāṭadrupadādyāś ca nimagnā droṇasāgare

---

14.013cd

दौर्योधनी महासेना हस्त्यश्वरथपत्तिनी /अप्_14.013अब्/धृष्टद्युम्नाधिपतिता द्रोणः काल इवाबभौ

dauryodhanī mahāsenā hastyaśvarathapattinī /ap_14.013ab/dhṛṣṭadyumnādhipatitā droṇaḥ kāla ivābabhau

---

14.014cd

हतोश्वत्थामा चेत्युक्ते द्रोणः शस्त्राणि चात्यजत् /अप्_14.014अब्/धृष्टद्युम्नशराक्रान्तः पतितः स महीतले

hatośvatthāmā cetyukte droṇaḥ śastrāṇi cātyajat /ap_14.014ab/dhṛṣṭadyumnaśarākrāntaḥ patitaḥ sa mahītale

---

14.015cd

:न् 1 अन्योन्यास्त्रनिपीडितमिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 36 पञ्चमेहनि दुर्धर्षः सर्वक्षत्रं प्रमथ्य च /अप्_14.015अब्/दुर्योधने तु शोकार्ते कर्णः सेनापतिस्त्वभूत्

:n 1 anyonyāstranipīḍitamiti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 36 pañcamehani durdharṣaḥ sarvakṣatraṃ pramathya ca /ap_14.015ab/duryodhane tu śokārte karṇaḥ senāpatistvabhūt

---

14.016cd

अर्जुनः पाण्डवानाञ्च तयोर्युद्धं बभूव ह /अप्_14.016अब्/शस्त्राशस्त्रि महारौद्रं देवासुररणोपमम्

arjunaḥ pāṇḍavānāñca tayoryuddhaṃ babhūva ha /ap_14.016ab/śastrāśastri mahāraudraṃ devāsuraraṇopamam

---

14.017cd

कर्णार्जुनाख्ये सङ्ग्रामे कर्णोरीनबधीच्छरैः /अप्_14.017अब्/द्वितीयाहनि कर्णस्तु अर्जुनेन निपातितः

karṇārjunākhye saṅgrāme karṇorīnabadhīccharaiḥ /ap_14.017ab/dvitīyāhani karṇastu arjunena nipātitaḥ

---

14.018cd

शल्यो दिनार्धं युयुधे ह्य् अबधीत्तं युधिष्ठिरः /अप्_14.018अब्/युयुधे भीमसेनेन हतसैन्यः सुयोधनः

śalyo dinārdhaṃ yuyudhe hy abadhīttaṃ yudhiṣṭhiraḥ /ap_14.018ab/yuyudhe bhīmasenena hatasainyaḥ suyodhanaḥ

---

14.019cd

बहून् हत्वा नरादींश् च भीमसेनमथाब्रवीत् /अप्_14.019अब्/गदया प्रहरन्तं तु भीमस्तन्तु व्यपातयत्

bahūn hatvā narādīṃś ca bhīmasenamathābravīt /ap_14.019ab/gadayā praharantaṃ tu bhīmastantu vyapātayat

---

14.020cd

गदयान्यानुजांस्तस्य तस्मिन्नष्टादेशेहनि /अप्_14.020अब्/रात्रौ सुषुप्तञ्च बलं पाण्डवानां न्यपातयत्

gadayānyānujāṃstasya tasminnaṣṭādeśehani /ap_14.020ab/rātrau suṣuptañca balaṃ pāṇḍavānāṃ nyapātayat

---

14.021cd

अक्षौहिणीप्रमाणन्तु अश्वत्थामा महाबलः /अप्_14.021अब्/द्रौपदेयान् सपाञ्चालान् धृष्टद्युम्नञ्च सो ऽबधीत्

akṣauhiṇīpramāṇantu aśvatthāmā mahābalaḥ /ap_14.021ab/draupadeyān sapāñcālān dhṛṣṭadyumnañca so 'badhīt

---

14.022cd

पुत्रहीनां द्रौपदीं तां रुदन्तीमर्जुनस्ततः /अप्_14.022अब्/शिरोमणिं तु जग्राह ऐषिकास्त्रेण तस्य च

putrahīnāṃ draupadīṃ tāṃ rudantīmarjunastataḥ /ap_14.022ab/śiromaṇiṃ tu jagrāha aiṣikāstreṇa tasya ca

---

14.023cd

अश्वत्थामास्त्रनिर्दग्धं जीवयामास वै हरिः /अप्_14.023अब्/उत्तरायास्ततो गर्भं स परीक्षिदभून्नृपः

aśvatthāmāstranirdagdhaṃ jīvayāmāsa vai hariḥ /ap_14.023ab/uttarāyāstato garbhaṃ sa parīkṣidabhūnnṛpaḥ

---

14.024cd

कृतवर्मा कृपो द्रौणिस्त्रयो मुक्तास्ततो रणात् /अप्_14.024अब्/पाण्डवाः सात्यकिः कृष्णः सप्त मुक्ता न चापरे

kṛtavarmā kṛpo drauṇistrayo muktāstato raṇāt /ap_14.024ab/pāṇḍavāḥ sātyakiḥ kṛṣṇaḥ sapta muktā na cāpare

---

14.025cd

स्त्रियश्चार्ताः समाश्वास्य भीमाद्यैः स युधिष्ठिरः /अप्_14.025अब्/संस्कृत्य प्रहतान् वीरान् दत्तोदकधनादिकः

striyaścārtāḥ samāśvāsya bhīmādyaiḥ sa yudhiṣṭhiraḥ /ap_14.025ab/saṃskṛtya prahatān vīrān dattodakadhanādikaḥ

---

14.026cd

भीष्माच्छान्तनवाच्छ्रुत्वा धर्मान् सर्वांश् च शान्तिदाम् /अप्_14.026अब्/राजधर्मान्मोक्षधर्मान्दानधर्मान् नृपो ऽभवत्

bhīṣmācchāntanavācchrutvā dharmān sarvāṃś ca śāntidām /ap_14.026ab/rājadharmānmokṣadharmāndānadharmān nṛpo 'bhavat

---

14.027ef

अश्वमेधे ददौ दानं ब्राह्मणेभ्योरिमर्दनः /अप्_14.027अब्/ :प् 37 श्रुत्वार्जुनान्मौषलेयं(1) यादवानाञ्च सङ्क्षयम् /अप्_14.027च्द्/राज्ये परीक्षितं स्थाप्य सानुजः स्वर्गमाप्तवान् (2)

aśvamedhe dadau dānaṃ brāhmaṇebhyorimardanaḥ /ap_14.027ab/ :p 37 śrutvārjunānmauṣaleyaṃ(1) yādavānāñca saṅkṣayam /ap_14.027cd/rājye parīkṣitaṃ sthāpya sānujaḥ svargamāptavān (2)

15.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये महाभारतवर्णनं नाम चतुर्दशो ऽध्यायः % छप्तेर् {15} :श् अथ पञ्चदशो ऽध्यायः पाण्डवचरितवर्णनम् अग्निर् उवाच युधिष्ठिरे तु राज्यस्थे आश्रमादाश्रमान्तरम् /अप्_15.001अब्/धृतराष्ट्रो वनमगाद् गान्धारी च पृथा द्विज

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye mahābhāratavarṇanaṃ nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ % chapter {15} :ś atha pañcadaśo 'dhyāyaḥ pāṇḍavacaritavarṇanam agnir uvāca yudhiṣṭhire tu rājyasthe āśramādāśramāntaram /ap_15.001ab/dhṛtarāṣṭro vanamagād gāndhārī ca pṛthā dvija

---

15.002cd

विदुरस्त्वग्निना दग्धो वनजेन दिवङ्गतः /अप्_15.002अब्/एवं विष्णुर्भुवो भारमहरद्दानवादिकम्

vidurastvagninā dagdho vanajena divaṅgataḥ /ap_15.002ab/evaṃ viṣṇurbhuvo bhāramaharaddānavādikam

---

15.003cd

धर्मायाधर्मनाशाय निमित्तीकृत्य पाण्डवान् /अप्_15.003अब्/स विप्रशापव्याजेन मुषलेनाहरत् कुलम्

dharmāyādharmanāśāya nimittīkṛtya pāṇḍavān /ap_15.003ab/sa vipraśāpavyājena muṣalenāharat kulam

---

15.004cd

यादवानां भारकरं वज्रं राज्येभ्यषेचयत् /अप्_15.004अब्/देवदेशात् प्रभासे स देहं त्यक्त्वा स्वयं हरिः

yādavānāṃ bhārakaraṃ vajraṃ rājyebhyaṣecayat /ap_15.004ab/devadeśāt prabhāse sa dehaṃ tyaktvā svayaṃ hariḥ

---

15.005cd

इन्द्रलोके ब्रह्मलोके पूज्यते स्वर्गवासिभिः /अप्_15.005अब्/बलभद्रोनन्तमूर्तिः पातालस्वर्गमीयिवान्

indraloke brahmaloke pūjyate svargavāsibhiḥ /ap_15.005ab/balabhadronantamūrtiḥ pātālasvargamīyivān

---

15.006cd

अविनाशी हरिर्देवो ध्यानिभिर्ध्येय एव सः /अप्_15.006अब्/विना तं द्वारकास्थानं प्लावयामास सागरः

avināśī harirdevo dhyānibhirdhyeya eva saḥ /ap_15.006ab/vinā taṃ dvārakāsthānaṃ plāvayāmāsa sāgaraḥ

---

15.007cd

संस्कृत्य यादवान् पार्थो दत्तोदकधनादिकः /अप्_15.007अब्/स्त्रियोष्टावक्रशापेन भार्या विष्णोश् च याः स्थिताः

saṃskṛtya yādavān pārtho dattodakadhanādikaḥ /ap_15.007ab/striyoṣṭāvakraśāpena bhāryā viṣṇoś ca yāḥ sthitāḥ

---

15.008cd

पुनस्तच्छापतो नीता गोपालैर् लगुडायुधैः /अप्_15.008अब्/अर्जुनं हि तिरस्कृत्य पार्थः शोकञ्चकार ह

punastacchāpato nītā gopālair laguḍāyudhaiḥ /ap_15.008ab/arjunaṃ hi tiraskṛtya pārthaḥ śokañcakāra ha

---

15.009cd

व्यासेनाश्वासितो मेने बलं मे कृष्णसन्निधौ /अप्_15.009अब्/ :न् 1 मौषलेनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 स्वर्गमाप्नुयादिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 38 हस्तिनापुरमागत्य पार्थः सर्वं न्यवेदयत्

vyāsenāśvāsito mene balaṃ me kṛṣṇasannidhau /ap_15.009ab/ :n 1 mauṣaleneti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 svargamāpnuyāditi kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 38 hastināpuramāgatya pārthaḥ sarvaṃ nyavedayat

---

15.010cd

युधिष्ठिराय स भ्रात्रे पालकाय नृणान्तदा /अप्_15.010अब्/तद्धनुस्तानि चास्त्राणि स रथस्ते च वाजिनः

yudhiṣṭhirāya sa bhrātre pālakāya nṛṇāntadā /ap_15.010ab/taddhanustāni cāstrāṇi sa rathaste ca vājinaḥ

---

15.011cd

विना कृष्णेन तन्नष्टं दानञ्चाश्रोत्रिये यथा /अप्_15.011अब्/तच् छ्रुत्वा धर्मराजस्तु राज्ये स्थाप्य परीक्षितम्

vinā kṛṣṇena tannaṣṭaṃ dānañcāśrotriye yathā /ap_15.011ab/tac chrutvā dharmarājastu rājye sthāpya parīkṣitam

---

15.012cd

प्रस्थानं प्रस्थितो धीमान् द्रौपद्या भ्रातृभिः सह /अप्_15.012अब्/संसारानित्यतां ज्ञात्वा जपन्नष्टशतं हरेः

prasthānaṃ prasthito dhīmān draupadyā bhrātṛbhiḥ saha /ap_15.012ab/saṃsārānityatāṃ jñātvā japannaṣṭaśataṃ hareḥ

---

15.013cd

महापथे तु पतिता द्रौपदी सहदेवकः /अप्_15.013अब्/नकुलः फाल्गुनो भीमो राजा शोकपरायणः

mahāpathe tu patitā draupadī sahadevakaḥ /ap_15.013ab/nakulaḥ phālguno bhīmo rājā śokaparāyaṇaḥ

---

15.014cd

इन्द्रानीतरथारूढः सानुजः स्वर्गमाप्तवान् /अप्_15.014अब्/दृष्ट्वा दुर्योधनादींश् च वासुदेवं च हर्षितः

indrānītarathārūḍhaḥ sānujaḥ svargamāptavān /ap_15.014ab/dṛṣṭvā duryodhanādīṃś ca vāsudevaṃ ca harṣitaḥ

---

15.014ef

एतत्ते भारतं प्रोक्तं यः पठेत्स दिवं व्रजेत्

etatte bhārataṃ proktaṃ yaḥ paṭhetsa divaṃ vrajet

16.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये महाभारतवर्णनं नाम पञ्चदशो ऽध्यायः % छप्तेर् {16} :श् अथ षोडशो ऽध्यायः बुद्धाद्यवतारकथनम् अग्निर् उवाच वक्ष्ये बुद्धावतारञ्च पठतः शृण्वतोर्थदम् /अप्_16.001अब्/पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye mahābhāratavarṇanaṃ nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ % chapter {16} :ś atha ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ buddhādyavatārakathanam agnir uvāca vakṣye buddhāvatārañca paṭhataḥ śṛṇvatorthadam /ap_16.001ab/purā devāsure yuddhe daityair devāḥ parājitāḥ

---

16.002cd

रक्ष रक्षेति शरणं वदन्तो जग्मुरीश्वरम् /अप्_16.002अब्/मायमोहस्वरुपोसौ शुद्धोदनसुतो ऽभवत्

rakṣa rakṣeti śaraṇaṃ vadanto jagmurīśvaram /ap_16.002ab/māyamohasvaruposau śuddhodanasuto 'bhavat

---

16.003cd

मोहयामास दैत्यांस्तांस्त्याजिता वेदधर्मकम् /अप्_16.003अब्/ते च बौद्धा बभूवुर्हि तेभ्योन्ये वेदवर्जिताः

mohayāmāsa daityāṃstāṃstyājitā vedadharmakam /ap_16.003ab/te ca bauddhā babhūvurhi tebhyonye vedavarjitāḥ

---

16.004cd

आर्हतः सो ऽभवत् पश्चादार्हतानकरोत् परान् /अप्_16.004अब्/एवं पाषण्डिनो जाता वेदधर्मादिवर्जिताः

ārhataḥ so 'bhavat paścādārhatānakarot parān /ap_16.004ab/evaṃ pāṣaṇḍino jātā vedadharmādivarjitāḥ

---

16.005cd

:प् 39 नरकार्हं कर्म चक्रुर्ग्रहीष्यन्त्यधमादपि /अप्_16.005अब्/सर्वे कलियुगान्ते तु भविष्यन्ति च सङ्कराः

:p 39 narakārhaṃ karma cakrurgrahīṣyantyadhamādapi /ap_16.005ab/sarve kaliyugānte tu bhaviṣyanti ca saṅkarāḥ

---

16.006cd

दस्यवः शीलहीनाश् च वेदो वाजसनेयकः /अप्_16.006अब्/दश पञ्च च शाखा वै प्रमाणेन भविष्यति

dasyavaḥ śīlahīnāś ca vedo vājasaneyakaḥ /ap_16.006ab/daśa pañca ca śākhā vai pramāṇena bhaviṣyati

---

16.007cd

धर्मकञ्चुकसंवीता अधर्मरुचयस् तथा /अप्_16.007अब्/मानुषान् भक्षयिष्यन्ति म्लेच्छाः पार्थिवरूपिणः

dharmakañcukasaṃvītā adharmarucayas tathā /ap_16.007ab/mānuṣān bhakṣayiṣyanti mlecchāḥ pārthivarūpiṇaḥ

---

16.008cd

कल्की विष्णुयशःपुत्रो याज्ञवल्क्यपुरोहितः /अप्_16.008अब्/उत्सादयिष्यति म्लेच्छान् गृहीतास्त्रः कृतायुधः

kalkī viṣṇuyaśaḥputro yājñavalkyapurohitaḥ /ap_16.008ab/utsādayiṣyati mlecchān gṛhītāstraḥ kṛtāyudhaḥ

---

16.009cd

स्थापयिष्यति मर्यादां चातुर्वर्ण्ये यथोचिताम् /अप्_16.009अब्/आश्रमेषु च सर्वेषु प्रजाः सद्धर्मवर्त्मनि

sthāpayiṣyati maryādāṃ cāturvarṇye yathocitām /ap_16.009ab/āśrameṣu ca sarveṣu prajāḥ saddharmavartmani

---

16.010cd

कल्किरूपं परित्यज्य हरिः स्वर्गं गमिष्यति /अप्_16.010अब्/ततः कृतयुगान्नाम पुरावत् सम्भविष्यति

kalkirūpaṃ parityajya hariḥ svargaṃ gamiṣyati /ap_16.010ab/tataḥ kṛtayugānnāma purāvat sambhaviṣyati

---

16.011cd

वर्नाश्रमाश् च धर्मेषु स्वेषु स्थास्यन्ति सत्तम /अप्_16.011अब्/एवं सर्वेषु कल्पेषु सर्वमन्वन्तरेषु च

varnāśramāś ca dharmeṣu sveṣu sthāsyanti sattama /ap_16.011ab/evaṃ sarveṣu kalpeṣu sarvamanvantareṣu ca

---

16.012cd

अवतारा असङ्ख्याता अतीतानागतादयः /अप्_16.012अब्/विष्णोर्दशावताराख्यान् यः पठेत् शृणुयान्नरः

avatārā asaṅkhyātā atītānāgatādayaḥ /ap_16.012ab/viṣṇordaśāvatārākhyān yaḥ paṭhet śṛṇuyānnaraḥ

---

16.013ef

सोवाप्तकामो विमलः सकुलः स्वर्गमाप्नुयात् /अप्_16.013अब्/धर्माधर्मव्यवस्थानमेवं वै कुरुते हरिः /अप्_16.013च्द्/अवतीर्णञ्च स गतः सर्गादेः कारणं हरिः

sovāptakāmo vimalaḥ sakulaḥ svargamāpnuyāt /ap_16.013ab/dharmādharmavyavasthānamevaṃ vai kurute hariḥ /ap_16.013cd/avatīrṇañca sa gataḥ sargādeḥ kāraṇaṃ hariḥ

17.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये बुद्धकल्क्यवतारवर्णनं नाम षोडशो ऽध्यायः % छप्तेर् {17} :श् अथ सप्तदशो ऽध्यायः सृष्टिविषयकवर्ननम् अग्निर् उवाच जगत्सर्गादिकान् क्रीडान् विष्णोर्वक्ष्येधुना शृणु /अप्_17.001अब्/स्वर्गादिकृत् स सर्गादिः सृष्ट्यादिः सगुणोगुणः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye buddhakalkyavatāravarṇanaṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ % chapter {17} :ś atha saptadaśo 'dhyāyaḥ sṛṣṭiviṣayakavarnanam agnir uvāca jagatsargādikān krīḍān viṣṇorvakṣyedhunā śṛṇu /ap_17.001ab/svargādikṛt sa sargādiḥ sṛṣṭyādiḥ saguṇoguṇaḥ

---

17.002cd

:प् 40 ब्रह्माव्यक्तं सदाग्रे ऽभूत् न खं रात्रिदिनादिकं /अप्_17.002अब्/प्रकृतिं पुरुषं विष्णुः(1) प्रविश्याक्षोभयत्ततः

:p 40 brahmāvyaktaṃ sadāgre 'bhūt na khaṃ rātridinādikaṃ /ap_17.002ab/prakṛtiṃ puruṣaṃ viṣṇuḥ(1) praviśyākṣobhayattataḥ

---

17.003cd

स्वर्गकाले महत्तत्त्वमहङ्कारस्ततो ऽभवत् /अप्_17.003अब्/वैकारिकस्तैजसश् च भूतादिश् चैव तामसः

svargakāle mahattattvamahaṅkārastato 'bhavat /ap_17.003ab/vaikārikastaijasaś ca bhūtādiś caiva tāmasaḥ

---

17.004cd

अहङ्काराच्छब्दमात्रमाकाशमभवत्ततः /अप्_17.004अब्/स्पर्शमात्रो ऽनिलस्तस्माद्रूपमात्रो ऽनलस्ततः

ahaṅkārācchabdamātramākāśamabhavattataḥ /ap_17.004ab/sparśamātro 'nilastasmādrūpamātro 'nalastataḥ

---

17.005cd

रसमात्रा आप इतो गन्धमात्रा मही स्मृता(2) /अप्_17.005अब्/अहङ्कारात्तामसात्तु तैजसानीन्द्रियाणि च

rasamātrā āpa ito gandhamātrā mahī smṛtā(2) /ap_17.005ab/ahaṅkārāttāmasāttu taijasānīndriyāṇi ca

---

17.006cd

वैकारिका दश देवा मन एकादशेन्द्रियम् /अप्_17.006अब्/ततः स्वयंभूर्भगवान्(3) सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

vaikārikā daśa devā mana ekādaśendriyam /ap_17.006ab/tataḥ svayaṃbhūrbhagavān(3) sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ

---

17.007cd

अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत्(4) /अप्_17.007अब्/आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः

apa eva sasarjādau tāsu vīryamavāsṛjat(4) /ap_17.007ab/āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ

---

17.008cd

अयनन्तस्य ताः पूर्वन्तेन नारायणः स्मृतः /अप्_17.008अब्/हिरण्यवर्णमभवत्(5) तदण्डमुदकेशयम्

ayanantasya tāḥ pūrvantena nārāyaṇaḥ smṛtaḥ /ap_17.008ab/hiraṇyavarṇamabhavat(5) tadaṇḍamudakeśayam

---

17.009cd

तस्मिन् जज्ञे स्वयं ब्रह्मा स्वयम्भूरिति नः श्रुतम् /अप्_17.009अब्/हिरण्यगर्भो(6) भगवानुषित्वा परिवत्सरम्

tasmin jajñe svayaṃ brahmā svayambhūriti naḥ śrutam /ap_17.009ab/hiraṇyagarbho(6) bhagavānuṣitvā parivatsaram

---

17.010cd

तदण्डमकरोत् द्वैधन्दिवं भुवमथापि च /अप्_17.010अब्/तयोः शकलयोर्मध्ये आकाशमसृजत् प्रभुः

tadaṇḍamakarot dvaidhandivaṃ bhuvamathāpi ca /ap_17.010ab/tayoḥ śakalayormadhye ākāśamasṛjat prabhuḥ

---

17.011cd

अप्सु पारिप्लवां पृथिवीं दिशश् च दशधा दधे /अप्_17.011अब्/तत्र कालं मनो वाचं कामं क्रोधमथो रतिम्

apsu pāriplavāṃ pṛthivīṃ diśaś ca daśadhā dadhe /ap_17.011ab/tatra kālaṃ mano vācaṃ kāmaṃ krodhamatho ratim

---

17.012cd

:न् 1 विष्णुमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 गन्धमात्रा धरित्र्यभूदिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 3 ततः स्वयम्भूर्भगवानित्यारभ्य स्रष्टुमिच्छन् प्रजापतिरित्यन्तपाठस्तु महाभारतीयहरिवंशपर्वण उद्धृत इति अध्यवसीयते उभयत्र क्रमेण पाठसाम्यात् 4 तासु बीजमथासृजदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 हिरण्यगर्भमभवदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 6 हिरण्यवर्ण इति ग, चिह्नित्गपुस्तकपाठः :प् 41 ससर्ज सृष्टिन्तद्रूपां स्रष्टुमिच्छन् प्रजापतिः /अप्_17.012अब्/विद्युतोशनिमेघांश् च रोहितेन्द्रधनूंषि च

:n 1 viṣṇumiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 gandhamātrā dharitryabhūditi kha, ga, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 3 tataḥ svayambhūrbhagavānityārabhya sraṣṭumicchan prajāpatirityantapāṭhastu mahābhāratīyaharivaṃśaparvaṇa uddhṛta iti adhyavasīyate ubhayatra krameṇa pāṭhasāmyāt 4 tāsu bījamathāsṛjaditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 hiraṇyagarbhamabhavaditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 6 hiraṇyavarṇa iti ga, cihnitgapustakapāṭhaḥ :p 41 sasarja sṛṣṭintadrūpāṃ sraṣṭumicchan prajāpatiḥ /ap_17.012ab/vidyutośanimeghāṃś ca rohitendradhanūṃṣi ca

---

17.013cd

वयांसि च ससर्जादौ पर्जन्यञ्चाथ वक्त्रतः /अप्_17.013अब्/ऋचो यजूंषि सामानि निर्ममे यज्ञसिद्धये

vayāṃsi ca sasarjādau parjanyañcātha vaktrataḥ /ap_17.013ab/ṛco yajūṃṣi sāmāni nirmame yajñasiddhaye

---

17.014cd

साध्यास्तैर् अयजन्देवान् भूतमुच्चावचं भुजात्(1) /अप्_17.014अब्/सनत्कुमारं रुद्रञ्च ससर्ज क्रोधसम्भवम्

sādhyāstair ayajandevān bhūtamuccāvacaṃ bhujāt(1) /ap_17.014ab/sanatkumāraṃ rudrañca sasarja krodhasambhavam

---

17.015cd

मरीचिमत्र्यङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् /अप्_17.015अब्/वसिष्ठं मानसाः सप्त ब्रह्माण इति निश्चिताः(2)

marīcimatryaṅgirasaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum /ap_17.015ab/vasiṣṭhaṃ mānasāḥ sapta brahmāṇa iti niścitāḥ(2)

---

17.016cd

सप्तैते जनयन्ति स्म प्रजा रुद्राश् च सत्तम /अप्_17.016अब्/द्विधा कृत्वात्मनो देहमर्धेन पुरुषो ऽभवत्

saptaite janayanti sma prajā rudrāś ca sattama /ap_17.016ab/dvidhā kṛtvātmano dehamardhena puruṣo 'bhavat

---

17.016ef

अर्धेन नारी तस्यां स ब्रह्मा वै चासृजत् प्रजाः

ardhena nārī tasyāṃ sa brahmā vai cāsṛjat prajāḥ

18.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः % छप्तेर् {18} :श् अथ अष्टादशो ऽध्यायः स्वायम्भुववंशवर्णनम् अग्निर् उवाच प्रियव्रतोत्तानपादौ मनोः स्वायम्भुवात् सुतौ /अप्_18.001अब्/अजीजनत्स तां कन्यां शतरूपां तपोन्विताम्(3)

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye jagatsargavarṇanaṃ nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ % chapter {18} :ś atha aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ svāyambhuvavaṃśavarṇanam agnir uvāca priyavratottānapādau manoḥ svāyambhuvāt sutau /ap_18.001ab/ajījanatsa tāṃ kanyāṃ śatarūpāṃ taponvitām(3)

---

18.002cd

:न् 1 भूतमुच्चावचं ह्य् अजादिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः सान्ध्यांस्तैर् अयजन् देवान् भूतमुच्चावचं प्रजा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 निश्चितमिति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः 3 अजीजनत् सुतां कन्यां सद्रूपाञ्च तपोन्वितामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
अजीजनत् सुतां कन्यां शतरूपां तपोन्वितामिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 42 काम्यां(1) कर्दमभार्यातः सम्राट् कुक्षिर्विराट् प्रभुः /अप्_18.002अब्/सुरुच्यामुत्तमो जज्ञे पुत्र उत्तानपादतः

:n 1 bhūtamuccāvacaṃ hy ajāditi kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ sāndhyāṃstair ayajan devān bhūtamuccāvacaṃ prajā iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 niścitamiti kha,cihnitapustakapāṭhaḥ 3 ajījanat sutāṃ kanyāṃ sadrūpāñca taponvitāmiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ |
ajījanat sutāṃ kanyāṃ śatarūpāṃ taponvitāmiti ṅa,cihnitapustakapāṭhaḥ :p 42 kāmyāṃ(1) kardamabhāryātaḥ samrāṭ kukṣirvirāṭ prabhuḥ /ap_18.002ab/surucyāmuttamo jajñe putra uttānapādataḥ

---

18.003cd

सुनीत्यान्तु ध्रुवः पुत्रस्तपस्तेपे स कीर्तये /अप्_18.003अब्/ध्रुवो वर्षसहस्राणि त्रीणि दिव्यानि हे मुने

sunītyāntu dhruvaḥ putrastapastepe sa kīrtaye /ap_18.003ab/dhruvo varṣasahasrāṇi trīṇi divyāni he mune

---

18.004cd

तस्मै प्रीतो हरिः प्रादान्मुन्यग्रे स्थानकं स्थिरम्(2) /अप्_18.004अब्/श्लोकं पपाठ ह्य् उशना वृद्धिं दृष्ट्वा स तस्य च

tasmai prīto hariḥ prādānmunyagre sthānakaṃ sthiram(2) /ap_18.004ab/ślokaṃ papāṭha hy uśanā vṛddhiṃ dṛṣṭvā sa tasya ca

---

18.005cd

अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतमहोद्भुतम् /अप्_18.005अब्/यमद्य(3) पुरतः कृत्वा ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः

aho 'sya tapaso vīryamaho śrutamahodbhutam /ap_18.005ab/yamadya(3) purataḥ kṛtvā dhruvaṃ saptarṣayaḥ sthitāḥ

---

18.006cd

तस्मात् शिष्टिञ्च(4) भव्यञ्च ध्रुवाच्छम्भुर्व्यजायत /अप्_18.006अब्/शिष्टेराधत्त(5) सुछाया पञ्च पुत्रानकल्मषान्

tasmāt śiṣṭiñca(4) bhavyañca dhruvācchambhurvyajāyata /ap_18.006ab/śiṣṭerādhatta(5) suchāyā pañca putrānakalmaṣān

---

18.007cd

रिपुं रिपुञ्जयं रिप्रं वृकलं वृकतेजसम् /अप्_18.007अब्/रिपोराधत्त बृहती चाक्षुषं सर्वतेजसम्

ripuṃ ripuñjayaṃ ripraṃ vṛkalaṃ vṛkatejasam /ap_18.007ab/riporādhatta bṛhatī cākṣuṣaṃ sarvatejasam

---

18.008cd

अजीजनत् पुष्करिण्यां वीरिण्यां चाक्षुषो मनुम् /अप्_18.008अब्/मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुतोत्तमाः

ajījanat puṣkariṇyāṃ vīriṇyāṃ cākṣuṣo manum /ap_18.008ab/manorajāyanta daśa naḍvalāyāṃ sutottamāḥ

---

18.009cd

ऊरुः(6) पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कविः /अप्_18.009अब्/अग्निष्टुरतिरात्रश् च सुद्युम्नश्चाभिमन्युकः

ūruḥ(6) puruḥ śatadyumnastapasvī satyavākkaviḥ /ap_18.009ab/agniṣṭuratirātraś ca sudyumnaścābhimanyukaḥ

---

18.010cd

ऊरोरजनयत् पुत्रान् षडग्नेयी महाप्रभान् /अप्_18.010अब्/अङ्गं सुमनसं स्वातिं क्रतुमङ्गिरसङ्गयम्

ūrorajanayat putrān ṣaḍagneyī mahāprabhān /ap_18.010ab/aṅgaṃ sumanasaṃ svātiṃ kratumaṅgirasaṅgayam

---

18.011cd

अङ्गात् सुनीथापत्यं वै वेणमेकं व्यजायत /अप्_18.011अब्/ :न् 1 काम्या इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 स्थानमुत्तममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 यदत्र इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 तस्मात् श्लिष्टिञ्च इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 5 श्लिष्टेआराधत्त इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 6 उरूरिति ख,ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः :प् 43 अरक्षकः पापरतः स हतो मुनिभिः कुशैः

aṅgāt sunīthāpatyaṃ vai veṇamekaṃ vyajāyata /ap_18.011ab/ :n 1 kāmyā iti ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 sthānamuttamamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 yadatra iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 tasmāt śliṣṭiñca iti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 5 śliṣṭeārādhatta iti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 6 urūriti kha,ga, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ :p 43 arakṣakaḥ pāparataḥ sa hato munibhiḥ kuśaiḥ

---

18.012cd

प्रजार्थमृषयोथास्य ममन्थुर्दक्षिणं करं /अप्_18.012अब्/वेणस्य मथितो पाणौ सम्बभूव पृथुर् नृपः

prajārthamṛṣayothāsya mamanthurdakṣiṇaṃ karaṃ /ap_18.012ab/veṇasya mathito pāṇau sambabhūva pṛthur nṛpaḥ

---

18.013cd

तं दृष्ट्वा मुनयः प्राहुरेष वै मुदिताः प्रजाः /अप्_18.013अब्/करिष्यति महातेजा यशश् च प्राप्स्यते महत्

taṃ dṛṣṭvā munayaḥ prāhureṣa vai muditāḥ prajāḥ /ap_18.013ab/kariṣyati mahātejā yaśaś ca prāpsyate mahat

---

18.014cd

स धन्वी कवची जातस्तेजसा निर्दहन्निव /अप्_18.014अब्/पृथुर्वैण्यः प्रजाः सर्वा ररक्ष क्षेत्रपूर्वजः

sa dhanvī kavacī jātastejasā nirdahanniva /ap_18.014ab/pṛthurvaiṇyaḥ prajāḥ sarvā rarakṣa kṣetrapūrvajaḥ

---

18.015cd

राजसूयाभिषिक्तानामाद्यः(1) स पृथिवीपतिः /अप्_18.015अब्/तस्माच्चैव समुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ

rājasūyābhiṣiktānāmādyaḥ(1) sa pṛthivīpatiḥ /ap_18.015ab/tasmāccaiva samutpannau nipuṇau sūtamāgadhau

---

18.016cd

तत्स्तोत्रञ्चक्रतुर्वीरौ राजाभूज्जनरञ्जनात् /अप्_18.016अब्/दुग्धा गौस्तेन शस्यार्थं प्रजानां जीवनाय च

tatstotrañcakraturvīrau rājābhūjjanarañjanāt /ap_18.016ab/dugdhā gaustena śasyārthaṃ prajānāṃ jīvanāya ca

---

18.017cd

सह देवैर् मुनिगणैर् गन्धर्वैः साप्सरोगणैः /अप्_18.017अब्/पितृभिर्दानवैः सर्पैर् वीरुद्भिः पर्वतैर् जनैः

saha devair munigaṇair gandharvaiḥ sāpsarogaṇaiḥ /ap_18.017ab/pitṛbhirdānavaiḥ sarpair vīrudbhiḥ parvatair janaiḥ

---

18.018cd

तेषु तेषु च पात्रेषु दुह्यमाना वसुन्धरा /अप्_18.018अब्/प्रादाद्यथेप्सितं क्षीरन्तेन प्राणानधारयत्

teṣu teṣu ca pātreṣu duhyamānā vasundharā /ap_18.018ab/prādādyathepsitaṃ kṣīrantena prāṇānadhārayat

---

18.019cd

पृथोः पुत्रौ तु धर्मज्ञौ जज्ञाते ऽन्तर्द्विपालिनौ /अप्_18.019अब्/शिखण्डी हविर्धानमन्तर्धानात् व्यजायत

pṛthoḥ putrau tu dharmajñau jajñāte 'ntardvipālinau /ap_18.019ab/śikhaṇḍī havirdhānamantardhānāt vyajāyata

---

18.020cd

हविर्धानात् षडाग्नेयी धीषणाजनयत् सुतान् /अप्_18.020अब्/प्राचीनवर्हिषं शुक्रं(2) गयं कृष्णं व्रजाजिनौ

havirdhānāt ṣaḍāgneyī dhīṣaṇājanayat sutān /ap_18.020ab/prācīnavarhiṣaṃ śukraṃ(2) gayaṃ kṛṣṇaṃ vrajājinau

---

18.021cd

प्राचीनाग्राः कुशास्तस्य पृथिव्यां यजतो यतः /अप्_18.021अब्/प्राचीनवर्हिर्भगवान् महानासीत्प्रजापतिः

prācīnāgrāḥ kuśāstasya pṛthivyāṃ yajato yataḥ /ap_18.021ab/prācīnavarhirbhagavān mahānāsītprajāpatiḥ

---

18.022cd

सवर्णाधत्त(3) सामुद्री दश प्राचीनवर्हिषः /अप्_18.022अब्/ :न् 1 राजसूयाभिव्यक्तानामाद्य इति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः 2 शुभ्रमिति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः 3 सुवर्णाधत्त इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 44 सर्वे प्रचेतसो नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

savarṇādhatta(3) sāmudrī daśa prācīnavarhiṣaḥ /ap_18.022ab/ :n 1 rājasūyābhivyaktānāmādya iti kha,cihnitapustakapāṭhaḥ 2 śubhramiti ga,cihnitapustakapāṭhaḥ 3 suvarṇādhatta iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 44 sarve pracetaso nāma dhanurvedasya pāragāḥ

---

18.023cd

अपृथग्धर्मचरणास् ते तप्यन्त महत्तपः /अप्_18.023अब्/दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

apṛthagdharmacaraṇās te tapyanta mahattapaḥ /ap_18.023ab/daśavarṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ

---

18.024cd

प्रजापतित्वं सम्प्राप्य तुष्टा विष्णोश् च निर्गताः /अप्_18.024अब्/भूः खं व्याप्तं हि तरुभिस्तांस्तरूनदहंश् च ते

prajāpatitvaṃ samprāpya tuṣṭā viṣṇoś ca nirgatāḥ /ap_18.024ab/bhūḥ khaṃ vyāptaṃ hi tarubhistāṃstarūnadahaṃś ca te

---

18.025cd

मुखजाग्निमरुद्भ्यां च दृष्ट्वा चाथ द्रुमक्षयम् /अप्_18.025अब्/उपगम्याब्रवीदेतान् राजा सोमः प्रजापतीन्

mukhajāgnimarudbhyāṃ ca dṛṣṭvā cātha drumakṣayam /ap_18.025ab/upagamyābravīdetān rājā somaḥ prajāpatīn

---

18.026cd

कोपं यच्छत दास्यन्ति कन्यां वो मारिषां वराम् /अप्_18.026अब्/तपस्विनो मुनेः कण्डोः(2) प्रम्लोचायां ममैव च

kopaṃ yacchata dāsyanti kanyāṃ vo māriṣāṃ varām /ap_18.026ab/tapasvino muneḥ kaṇḍoḥ(2) pramlocāyāṃ mamaiva ca

---

18.027cd

भविष्यं जानता सृष्टा भार्या वो ऽस्तु कुलङ्करी /अप्_18.027अब्/अस्यामुत्पत्स्यते दक्षः प्रजाः संवर्धयिष्यति

bhaviṣyaṃ jānatā sṛṣṭā bhāryā vo 'stu kulaṅkarī /ap_18.027ab/asyāmutpatsyate dakṣaḥ prajāḥ saṃvardhayiṣyati

---

18.028cd

प्रचेतसस्तां जगृहुर्दक्षोस्याञ्च ततो ऽभवत् /अप्_18.028अब्/अचरांश् च चरांश् चैव द्विपदोथ चतुष्पदः

pracetasastāṃ jagṛhurdakṣosyāñca tato 'bhavat /ap_18.028ab/acarāṃś ca carāṃś caiva dvipadotha catuṣpadaḥ

---

18.029cd

स सृष्ट्वा मनसा(2) दक्षः पश्चादसृजत स्त्रियः /अप्_18.029अब्/ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

sa sṛṣṭvā manasā(2) dakṣaḥ paścādasṛjata striyaḥ /ap_18.029ab/dadau sa daśa dharmāya kaśyapāya trayodaśa

---

18.030cd

सप्ताविंशति सोमाय चतस्त्रो ऽरिष्टनेमिने /अप्_18.030अब्/द्वे चैव बहुपुत्राय द्वे चैवाङ्गिरसे अदात्(3)

saptāviṃśati somāya catastro 'riṣṭanemine /ap_18.030ab/dve caiva bahuputrāya dve caivāṅgirase adāt(3)

---

18.031cd

तासु देवाश् च नागाद्या मैथुनान्मनसा पुरा /अप्_18.031अब्/धर्मसर्गम्प्रवक्ष्यामि दशपत्नीषु धर्मतः

tāsu devāś ca nāgādyā maithunānmanasā purā /ap_18.031ab/dharmasargampravakṣyāmi daśapatnīṣu dharmataḥ

---

18.032cd

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्यान् साध्या व्यजायत /अप्_18.032अब्/मरुत्त्वया मरुत्त्वन्तो वसोस्तु वसवो ऽभवन्

viśvedevāstu viśvāyāḥ sādhyān sādhyā vyajāyata /ap_18.032ab/maruttvayā maruttvanto vasostu vasavo 'bhavan

---

18.033cd

भानोस्तु भानवः पुत्रा मुहूर्तास्तु मुहूर्तजाः /अप्_18.033अब्/ :न् 1 कण्ठोरिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः कर्णोरिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः 2 स दृष्ट्वा मनसा इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 द्वे चैव भाण्डवे तत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 45 सम्बाया(1) धर्मतो घोषो नागवीथी(2) च यामिजा

bhānostu bhānavaḥ putrā muhūrtāstu muhūrtajāḥ /ap_18.033ab/ :n 1 kaṇṭhoriti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ karṇoriti ṅa,cihnitapustakapāṭhaḥ 2 sa dṛṣṭvā manasā iti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 dve caiva bhāṇḍave tata iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 45 sambāyā(1) dharmato ghoṣo nāgavīthī(2) ca yāmijā

---

18.034cd

पृथिवीविषयं सर्वमरुन्धत्यां व्यजायत /अप्_18.034अब्/सङ्कल्पायास्तु सङ्कल्पा इन्दोर् नक्षत्रतः सुताः

pṛthivīviṣayaṃ sarvamarundhatyāṃ vyajāyata /ap_18.034ab/saṅkalpāyāstu saṅkalpā indor nakṣatrataḥ sutāḥ

---

18.035cd

आपो ध्रुवञ्च सोमञ्च धरश् चैवानिलोनलः(3) /अप्_18.035अब्/प्रत्यूषश् च प्रभावश् च वसवोष्टौ च नामतः

āpo dhruvañca somañca dharaś caivānilonalaḥ(3) /ap_18.035ab/pratyūṣaś ca prabhāvaś ca vasavoṣṭau ca nāmataḥ

---

18.036cd

आपस्य पुत्रो वैतण्ड्यः श्रमः शान्तो मुनिस् तथा /अप्_18.036अब्/ध्रुवस्य कालो लोकान्तो वर्चाः सोमस्य वै सुतः

āpasya putro vaitaṇḍyaḥ śramaḥ śānto munis tathā /ap_18.036ab/dhruvasya kālo lokānto varcāḥ somasya vai sutaḥ

---

18.037cd

धरस्य पुत्रो द्रविणो(4) हुतहव्यवहस् तथा /अप्_18.037अब्/मनोहरायाः शिशिरः प्राणोथ रमणस् तथा(5)

dharasya putro draviṇo(4) hutahavyavahas tathā /ap_18.037ab/manoharāyāḥ śiśiraḥ prāṇotha ramaṇas tathā(5)

---

18.038cd

पुरोजवोनिलस्यासीदविज्ञातो ऽनलस्य च /अप्_18.038अब्/अग्निपुत्रः कुमारश् च शरस्तम्बे व्यजायत

purojavonilasyāsīdavijñāto 'nalasya ca /ap_18.038ab/agniputraḥ kumāraś ca śarastambe vyajāyata

---

18.039cd

तस्य शाखो विशाखश् च नैगमेयश् च पृष्टजः /अप्_18.039अब्/कृत्तिकातः कार्त्तिकेयो यतिः सनत्कुमारकः(6)

tasya śākho viśākhaś ca naigameyaś ca pṛṣṭajaḥ /ap_18.039ab/kṛttikātaḥ kārttikeyo yatiḥ sanatkumārakaḥ(6)

---

18.040cd

प्रत्यूषाद्देवलो जज्ञे विश्वकर्मा प्रभावतः /अप्_18.040अब्/कर्ता शिल्पसहस्राणां त्रिदशानाञ्च वर्धकिः

pratyūṣāddevalo jajñe viśvakarmā prabhāvataḥ /ap_18.040ab/kartā śilpasahasrāṇāṃ tridaśānāñca vardhakiḥ

---

18.041cd

मनुष्याश्चोप्जीवन्ति शिल्पं वै भूषणादिकं /अप्_18.041अब्/सुरभी(7) कश्यपाद्रुद्रानेकादश विजज्ञुषी

manuṣyāścopjīvanti śilpaṃ vai bhūṣaṇādikaṃ /ap_18.041ab/surabhī(7) kaśyapādrudrānekādaśa vijajñuṣī

---

18.042cd

महादेवप्रसादेन तपसा भाविता सती /अप्_18.042अब्/ :न् 1 लम्बाया इति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः 2 नगवीथी इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 धर्मश् चैवानिलोनल इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 धरिष इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 मरणस्तथेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 6 जातः सनत्कुमारत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 7 युवती इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 46 अजैकपादहिर्ब्रघ्नस्त्वष्टा रुद्राश् च सत्तम(1)

mahādevaprasādena tapasā bhāvitā satī /ap_18.042ab/ :n 1 lambāyā iti ga,cihnitapustakapāṭhaḥ 2 nagavīthī iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 dharmaś caivānilonala iti kha, ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 dhariṣa iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 maraṇastatheti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 6 jātaḥ sanatkumārata iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 7 yuvatī iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 46 ajaikapādahirbraghnastvaṣṭā rudrāś ca sattama(1)

---

18.043cd

त्वष्टुश् चैवात्मजः श्रीमान्विश्वरूपो महायशाः /अप्_18.043अब्/हरश् च बहुरूपश् च त्र्यम्बकश्चापराजितः

tvaṣṭuś caivātmajaḥ śrīmānviśvarūpo mahāyaśāḥ /ap_18.043ab/haraś ca bahurūpaś ca tryambakaścāparājitaḥ

---

18.044ef

वृषाकपिश् च शम्भुश् च कपर्दी रैवतस् तथा /अप्_18.044अब्/मृगव्याधस्य सर्पश् च कपाली दश चैककः /अप्_18.044च्द्/रुद्राणां च शतं लक्षं यैर् व्याप्तं सचराचरं

vṛṣākapiś ca śambhuś ca kapardī raivatas tathā /ap_18.044ab/mṛgavyādhasya sarpaś ca kapālī daśa caikakaḥ /ap_18.044cd/rudrāṇāṃ ca śataṃ lakṣaṃ yair vyāptaṃ sacarācaraṃ

19.001cd

:ए इत्य् आदिमाहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम अष्टादशो ऽध्यायः % छप्तेर् {19} :श् अथोनविंशतितमो ऽध्यायः कश्यपवंशवर्णनम् अग्निर् उवाच कश्यपस्य वेदे सर्गमदित्यादिषु हे मुने /अप्_19.001अब्/चाक्षुषे तुषिता देवास्ते ऽदित्यां कश्यपात्पुनः

:e ity ādimāhāpurāṇe āgneye jagatsargavarṇanaṃ nāma aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ % chapter {19} :ś athonaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ kaśyapavaṃśavarṇanam agnir uvāca kaśyapasya vede sargamadityādiṣu he mune /ap_19.001ab/cākṣuṣe tuṣitā devāste 'dityāṃ kaśyapātpunaḥ

---

19.002cd

आसन् विष्णुश् च शक्रश् च त्वष्टा धाता तथार्यमा /अप्_19.002अब्/पूषा विवस्वान् सविता मित्रोथ वरुणो भगः

āsan viṣṇuś ca śakraś ca tvaṣṭā dhātā tathāryamā /ap_19.002ab/pūṣā vivasvān savitā mitrotha varuṇo bhagaḥ

---

19.003cd

अंशुश् च द्वादशादित्या आसन् वैवस्वतेन्तरे /अप्_19.003अब्/अरिष्टनेमिपत्रीनामपत्यानीह षोडश

aṃśuś ca dvādaśādityā āsan vaivasvatentare /ap_19.003ab/ariṣṭanemipatrīnāmapatyānīha ṣoḍaśa

---

19.004cd

बहुपुत्रस्थ विदुषश् चतस्रो विद्युतः सुताः(2) /अप्_19.004अब्/प्रत्यङ्गिरजाः श्रेष्ठाः कृशाश्वस्य सुरायुधाः

bahuputrastha viduṣaś catasro vidyutaḥ sutāḥ(2) /ap_19.004ab/pratyaṅgirajāḥ śreṣṭhāḥ kṛśāśvasya surāyudhāḥ

---

19.005cd

उदयास्तमने सूर्ये तद्वदेते युगे युगे /अप्_19.005अब्/हिरण्यकशिपुर्दित्यां हिरण्याक्षश् च कश्यपात्

udayāstamane sūrye tadvadete yuge yuge /ap_19.005ab/hiraṇyakaśipurdityāṃ hiraṇyākṣaś ca kaśyapāt

---

19.006cd

:न् 1 सप्तम इति ख ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 स्मृता इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 47 सिंहिका चाभवत् कन्या विप्रचित्तेः परिग्रहः /अप्_19.006अब्/राहुप्रभृतयस्तस्यां सैंहिकेया इति श्रुताः

:n 1 saptama iti kha ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 smṛtā iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 47 siṃhikā cābhavat kanyā vipracitteḥ parigrahaḥ /ap_19.006ab/rāhuprabhṛtayastasyāṃ saiṃhikeyā iti śrutāḥ

---

19.007cd

हिरण्यकशिपोः पुत्राश् चत्वारः प्रथितौजसः /अप्_19.007अब्/अनुह्रादश् च ह्रादश् च प्रह्रादश्चातिवैष्णवः

hiraṇyakaśipoḥ putrāś catvāraḥ prathitaujasaḥ /ap_19.007ab/anuhrādaś ca hrādaś ca prahrādaścātivaiṣṇavaḥ

---

19.008cd

संह्रादश् च चतुर्थोभूत् ह्रादपुत्रो ह्रदस् तथा /अप्_19.008अब्/ह्रदस्य पुत्र आयुष्मान्(1) शिबिर्वास्कल एव च

saṃhrādaś ca caturthobhūt hrādaputro hradas tathā /ap_19.008ab/hradasya putra āyuṣmān(1) śibirvāskala eva ca

---

19.009cd

विरोवनस्तु प्राह्रादिर्बलिर्जज्ञे विरोचनात् /अप्_19.009अब्/बलेः पुत्रशतं त्वासीद्वाणश्रेष्ठं(2) महामुने

virovanastu prāhrādirbalirjajñe virocanāt /ap_19.009ab/baleḥ putraśataṃ tvāsīdvāṇaśreṣṭhaṃ(2) mahāmune

---

19.010cd

पुराकल्पे हि बाणेन प्रसाद्योमापतिं वरः(3) /अप्_19.010अब्/पार्श्वतो विहरिष्यामीत्येवम् प्राप्तश् च ईश्वरात्(4)

purākalpe hi bāṇena prasādyomāpatiṃ varaḥ(3) /ap_19.010ab/pārśvato vihariṣyāmītyevam prāptaś ca īśvarāt(4)

---

19.011cd

हिरण्याक्षसुताः पञ्च शम्बरः शकुनिस्त्विति(5) /अप्_19.011अब्/द्विमूर्धा शङ्कुरार्यश् च(6) शतमासन् दनोः सुताः

hiraṇyākṣasutāḥ pañca śambaraḥ śakunistviti(5) /ap_19.011ab/dvimūrdhā śaṅkurāryaś ca(6) śatamāsan danoḥ sutāḥ

---

19.012cd

स्वर्भानोस्तु प्रभा कन्या पुलोम्नस्तु शची स्मृता /अप्_19.012अब्/उपदानवी हयशिरा शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

svarbhānostu prabhā kanyā pulomnastu śacī smṛtā /ap_19.012ab/upadānavī hayaśirā śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

---

19.013cd

पुलोमा कालका चैव वैश्वानरसुते उभे /अप्_19.013अब्/कश्यपस्य तु भार्ये द्वे तयोः पुत्राश् च कोटयः

pulomā kālakā caiva vaiśvānarasute ubhe /ap_19.013ab/kaśyapasya tu bhārye dve tayoḥ putrāś ca koṭayaḥ

---

19.014cd

प्रह्रादस्य चतुष्कोट्यो निवातकवचाः कुले /अप्_19.014अब्/ताम्रायाः षट् सुताः स्युश् च काकी श्वेनी च भास्यपि

prahrādasya catuṣkoṭyo nivātakavacāḥ kule /ap_19.014ab/tāmrāyāḥ ṣaṭ sutāḥ syuś ca kākī śvenī ca bhāsyapi

---

19.015cd

गृध्रिका शुचि सुग्रीवा(7) ताभ्यः काकादयो ऽभवन् /अप्_19.015अब्/ :न् 1 संह्रादपुत्र आयुष्मानिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 वाणज्येष्ठमिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 3 प्रभुमिति ख, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 4 इत्य् एवं प्राप्तमीश्वरादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 झर्झरः शकुनिस्त्वतीति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
शक्निस्त्वथेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 6 द्विमूर्धा शम्बराद्याश् च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 7 गृध्रिका च शुचिग्रीवो इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गृध्रिकाशुचिसुग्रीवो इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 48 अश्वाश्चोष्ट्राश् च ताम्राया अरुणो गरुडस् तथा

gṛdhrikā śuci sugrīvā(7) tābhyaḥ kākādayo 'bhavan /ap_19.015ab/ :n 1 saṃhrādaputra āyuṣmāniti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 vāṇajyeṣṭhamiti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 3 prabhumiti kha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 4 ity evaṃ prāptamīśvarāditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 jharjharaḥ śakunistvatīti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ |
śaknistvatheti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 6 dvimūrdhā śambarādyāś ca iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 7 gṛdhrikā ca śucigrīvo iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ gṛdhrikāśucisugrīvo iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 48 aśvāścoṣṭrāś ca tāmrāyā aruṇo garuḍas tathā

---

19.016cd

विनतायाः सहस्रन्तु सर्पाश् च सुरसाभवाः /अप्_19.016अब्/काद्रवेयाः सहस्रन्तु शेषवासुकितक्षकाः

vinatāyāḥ sahasrantu sarpāś ca surasābhavāḥ /ap_19.016ab/kādraveyāḥ sahasrantu śeṣavāsukitakṣakāḥ

---

19.017cd

दंष्ट्रिणः क्रोधवशजा धरोत्थाः(1) पक्षिणो जले /अप्_19.017अब्/सुरभ्यां गोमहिष्यादि इरोत्पन्नास्तृणादयः

daṃṣṭriṇaḥ krodhavaśajā dharotthāḥ(1) pakṣiṇo jale /ap_19.017ab/surabhyāṃ gomahiṣyādi irotpannāstṛṇādayaḥ

---

19.018cd

स्वसायां यक्षरक्षांसि मुनेरश्वरसोभवन् /अप्_19.018अब्/अरिष्टायान्तु गन्धर्वाः कश्यपाद्धि स्थिरञ्चरं(2)

svasāyāṃ yakṣarakṣāṃsi muneraśvarasobhavan /ap_19.018ab/ariṣṭāyāntu gandharvāḥ kaśyapāddhi sthirañcaraṃ(2)

---

19.019cd

एषां पुत्रादयो ऽसङ्ख्या देवैर् वै दानवा जिताः(3) /अप्_19.019अब्/दितिर्विनष्टपुत्रा वै तोषयामास कश्यपं

eṣāṃ putrādayo 'saṅkhyā devair vai dānavā jitāḥ(3) /ap_19.019ab/ditirvinaṣṭaputrā vai toṣayāmāsa kaśyapaṃ

---

19.020cd

पुत्रमिन्द्रप्रहर्तारमिच्छती प्राप कश्यपात् /अप्_19.020अब्/पादाप्रक्षालनात् सुप्ता तस्या गर्भं जघान ह

putramindraprahartāramicchatī prāpa kaśyapāt /ap_19.020ab/pādāprakṣālanāt suptā tasyā garbhaṃ jaghāna ha

---

19.021cd

छिद्रमन्विष्य चेन्द्रस्तु ते देवा मरुतो ऽभवन् /अप्_19.021अब्/शक्रस्यैकोनपञ्चाशत्सहाया दीप्ततेजसः

chidramanviṣya cendrastu te devā maruto 'bhavan /ap_19.021ab/śakrasyaikonapañcāśatsahāyā dīptatejasaḥ

---

19.022cd

एतत्सर्वं हरिर्ब्रह्मा अभिषिच्य पृथुं नृपं /अप्_19.022अब्/ददौ क्रमेण राज्यानि अन्येषामधिपो हरिः

etatsarvaṃ harirbrahmā abhiṣicya pṛthuṃ nṛpaṃ /ap_19.022ab/dadau krameṇa rājyāni anyeṣāmadhipo hariḥ

---

19.023cd

द्विजौषधीनां चन्द्रश् च अपान्तु वरुणो नृपः /अप्_19.023अब्/राज्ञां वैश्रवणो राजा सूर्याणां विष्णोरीश्वरः

dvijauṣadhīnāṃ candraś ca apāntu varuṇo nṛpaḥ /ap_19.023ab/rājñāṃ vaiśravaṇo rājā sūryāṇāṃ viṣṇorīśvaraḥ

---

19.024cd

वसूनां पावको राजा मरुतां वासवः प्रभुः /अप्_19.024अब्/प्रजापतीनां दक्षो ऽथ प्रह्लादो दानवाधिपः

vasūnāṃ pāvako rājā marutāṃ vāsavaḥ prabhuḥ /ap_19.024ab/prajāpatīnāṃ dakṣo 'tha prahlādo dānavādhipaḥ

---

19.025cd

पितॄणां च यमो राजा भूतादीनां हरः(4) प्रभुः /अप्_19.025अब्/हिमवांश् चैव शैलानां नदीनां सागरः प्रभुः

pitṝṇāṃ ca yamo rājā bhūtādīnāṃ haraḥ(4) prabhuḥ /ap_19.025ab/himavāṃś caiva śailānāṃ nadīnāṃ sāgaraḥ prabhuḥ

---

19.026cd

:न् 1 धरण्या इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 कश्यपादि परस्परमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 देवैर् दाइत्याः पराजिता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 भूतानाञ्च हर इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 49 गान्धर्वाणां चित्ररथो नागानामथ वासुकिः /अप्_19.026अब्/सर्पाणां तक्षको राजा गरुडः पक्षिणामथ

:n 1 dharaṇyā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 kaśyapādi parasparamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 devair dāityāḥ parājitā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 bhūtānāñca hara iti ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 49 gāndharvāṇāṃ citraratho nāgānāmatha vāsukiḥ /ap_19.026ab/sarpāṇāṃ takṣako rājā garuḍaḥ pakṣiṇāmatha

---

19.027cd

ऐरावतो गजेन्द्राणां गोवृषोथ गवामपि /अप्_19.027अब्/मृगणामथ शार्दूलः प्लक्षो वनस्पतीश्वरः

airāvato gajendrāṇāṃ govṛṣotha gavāmapi /ap_19.027ab/mṛgaṇāmatha śārdūlaḥ plakṣo vanaspatīśvaraḥ

---

19.028ef

उच्चैःश्रवास् तथाश्वानां सुधन्वा पूर्वपालकः /अप्_19.028अब्/दक्षिणस्यां शङ्खपदः केतुमान् पालको जले /अप्_19.028च्द्/हिरण्यरोमकः सौम्ये प्रतिसर्गोयमीरितः

uccaiḥśravās tathāśvānāṃ sudhanvā pūrvapālakaḥ /ap_19.028ab/dakṣiṇasyāṃ śaṅkhapadaḥ ketumān pālako jale /ap_19.028cd/hiraṇyaromakaḥ saumye pratisargoyamīritaḥ

20.001cd

:ए इत्य् आदिमाहापुराणे आग्नेये प्रतिसर्गवर्णनं नाम ऊनविंशतितमो ऽध्यायः % छप्तेर् {20} :श् अथ विंशतितमो ऽध्यायः सर्गविषयकवर्णनं अग्निर् उवाच प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणस्तु सः /अप्_20.001अब्/तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः

:e ity ādimāhāpurāṇe āgneye pratisargavarṇanaṃ nāma ūnaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ % chapter {20} :ś atha viṃśatitamo 'dhyāyaḥ sargaviṣayakavarṇanaṃ agnir uvāca prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇastu saḥ /ap_20.001ab/tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargo hi sa smṛtaḥ

---

20.002cd

वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः /अप्_20.002अब्/इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः

vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ /ap_20.002ab/ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ sambhūto buddhipūrvakaḥ

---

20.003cd

मुख्यः सर्गश् चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः /अप्_20.003अब्/तिर्यक्स्रोतास्तु यः प्रोक्तः स्तैर्यग्योन्यस्ततः स्मृतः

mukhyaḥ sargaś caturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ /ap_20.003ab/tiryaksrotāstu yaḥ proktaḥ stairyagyonyastataḥ smṛtaḥ

---

20.004cd

तथोर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः /अप्_20.004अब्/ततोर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः

tathordhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ /ap_20.004ab/tatorvāksrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ

---

20.005cd

अष्टमोनुग्रहः सर्गैः सात्विकस्तामसश् च यः /अप्_20.005अब्/पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृताश् च त्रयः स्मृताः

aṣṭamonugrahaḥ sargaiḥ sātvikastāmasaś ca yaḥ /ap_20.005ab/pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāś ca trayaḥ smṛtāḥ

---

20.006cd

प्राकृतो वैकृतश् चैव कौमारो नवमस् तथा /अप्_20.006अब्/ :प् 50 ब्रह्मतो नव सर्गास्तु जगतो मूलहेतवः

prākṛto vaikṛtaś caiva kaumāro navamas tathā /ap_20.006ab/ :p 50 brahmato nava sargāstu jagato mūlahetavaḥ

---

20.007cd

ख्यात्याद्या दक्षकन्यास्तु भृग्वाद्या उपयेमिरे /अप्_20.007अब्/नित्यो नैमित्तकः सर्गस्त्रिधा प्रकथितो जनैः

khyātyādyā dakṣakanyāstu bhṛgvādyā upayemire /ap_20.007ab/nityo naimittakaḥ sargastridhā prakathito janaiḥ

---

20.008cd

प्राकृता दैनन्दिनी स्यादन्तरप्रलयादनु /अप्_20.008अब्/जायते यत्रानुदिनं मित्यसर्गो हि सम्मतः

prākṛtā dainandinī syādantarapralayādanu /ap_20.008ab/jāyate yatrānudinaṃ mityasargo hi sammataḥ

---

20.009cd

देवौ धाताविधातारौ भृगोः ख्यातिरसूयत /अप्_20.009अब्/श्रियञ्च पत्नी विष्णोर्या स्तुता शक्रेण वृद्धये

devau dhātāvidhātārau bhṛgoḥ khyātirasūyata /ap_20.009ab/śriyañca patnī viṣṇoryā stutā śakreṇa vṛddhaye

---

20.010cd

धातुर्विधार्तुर्द्वौ पुत्रौ क्रमात् प्राणो मृकण्डुकः /अप्_20.010अब्/मार्कण्डेयो मृकण्डोश् च जज्ञे वेदशिरास्ततः

dhāturvidhārturdvau putrau kramāt prāṇo mṛkaṇḍukaḥ /ap_20.010ab/mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍoś ca jajñe vedaśirāstataḥ

---

20.011cd

पौर्णमासश् च सम्भूत्यां मरीचेरभवत् सुतः /अप्_20.011अब्/स्मृत्यामङ्गिरसः पुत्राः सिनीवाली कुहूस् तथा

paurṇamāsaś ca sambhūtyāṃ marīcerabhavat sutaḥ /ap_20.011ab/smṛtyāmaṅgirasaḥ putrāḥ sinīvālī kuhūs tathā

---

20.012cd

राकाश्चानुमतिश्चात्रेरनसूयाप्यजीजनत् /अप्_20.012अब्/सोमं दुर्वाससं पुत्रं दत्तात्रेयञ्च योगिनम्

rākāścānumatiścātreranasūyāpyajījanat /ap_20.012ab/somaṃ durvāsasaṃ putraṃ dattātreyañca yoginam

---

20.013cd

प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोलिस्तत्सुतोभवत् /अप्_20.013अब्/क्षमायां(1) पुलहाज्जाताः सहिष्णुः कर्मपादिकाः

prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ dattolistatsutobhavat /ap_20.013ab/kṣamāyāṃ(1) pulahājjātāḥ sahiṣṇuḥ karmapādikāḥ

---

20.014cd

सन्नत्याञ्च क्रतोरासन् बालिखिल्या महौजसः /अप्_20.014अब्/अङ्गुष्ठपर्वमात्रास्ते ये हि षष्टिसहस्विणः

sannatyāñca kratorāsan bālikhilyā mahaujasaḥ /ap_20.014ab/aṅguṣṭhaparvamātrāste ye hi ṣaṣṭisahasviṇaḥ

---

20.015cd

उर्जायाञ्च वशिष्ठाच्च राजा गात्रोर्ध्वबाहुकः(2) /अप्_20.015अब्/सवनश्चालघुः शुक्रः(3) सुतपाः सप्त चर्षयः

urjāyāñca vaśiṣṭhācca rājā gātrordhvabāhukaḥ(2) /ap_20.015ab/savanaścālaghuḥ śukraḥ(3) sutapāḥ sapta carṣayaḥ

---

20.016cd

पावकः पवमानोभूच्छुचिः स्वाहाग्निजोभवत् /अप्_20.016अब्/ :न् 1 कुमार्यामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 रजोगोत्रोर्ध्वाहुक इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः राजा शात्रोर्ध्वबालक इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः, रजोगोत्रोर्ध्ववाहक इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 सबलश्चानघः शुक्र इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 51 अग्निस्वात्ता वर्हिषदो ऽनग्नयः साग्नयो ह्य् अजात्(1)

pāvakaḥ pavamānobhūcchuciḥ svāhāgnijobhavat /ap_20.016ab/ :n 1 kumāryāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 rajogotrordhvāhuka iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ rājā śātrordhvabālaka iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ, rajogotrordhvavāhaka iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 sabalaścānaghaḥ śukra iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 51 agnisvāttā varhiṣado 'nagnayaḥ sāgnayo hy ajāt(1)

---

20.017cd

पितृभ्यश् च स्वधायाञ्च मेना वैधारिणी सुते(2) /अप्_20.017अब्/हिंसाभार्या त्वधर्मस्य तयोर्जज्ञे तथानृतम्

pitṛbhyaś ca svadhāyāñca menā vaidhāriṇī sute(2) /ap_20.017ab/hiṃsābhāryā tvadharmasya tayorjajñe tathānṛtam

---

20.018cd

कन्या च निकृतिस्ताभ्यां भयन्नरकेमेव च /अप्_20.018अब्/माया च वेदना चैव मिथुनन्त्विदमेतयोः

kanyā ca nikṛtistābhyāṃ bhayannarakemeva ca /ap_20.018ab/māyā ca vedanā caiva mithunantvidametayoḥ

---

20.019cd

तयोर्जज्ञेथ वै मायां मृत्युं भूतापहारिणम् /अप्_20.019अब्/वेदना च सुतं चापि दुःखं जज्ञेथ रौरवात्

tayorjajñetha vai māyāṃ mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam /ap_20.019ab/vedanā ca sutaṃ cāpi duḥkhaṃ jajñetha rauravāt

---

20.020cd

मृत्योर्व्याधिजराशोकतृष्णाक्रोधाश् च जज्ञिरे /अप्_20.020अब्/ब्रह्मणश् च रुदन् जातो रोदनाद्रुद्रनामकः

mṛtyorvyādhijarāśokatṛṣṇākrodhāś ca jajñire /ap_20.020ab/brahmaṇaś ca rudan jāto rodanādrudranāmakaḥ

---

20.021cd

भवं शर्वमथेशानं तथा पशुपतिं द्विज /अप्_20.021अब्/भीममुग्रं महादेवमुवाच स पितामहः

bhavaṃ śarvamatheśānaṃ tathā paśupatiṃ dvija /ap_20.021ab/bhīmamugraṃ mahādevamuvāca sa pitāmahaḥ

---

20.022cd

दक्षकोपाच्च तद्भार्या देहन्तत्याज सा सती /अप्_20.022अब्/हिमवद्दुहिता भूत्वा पत्नी शम्भोरभूत् पुनः

dakṣakopācca tadbhāryā dehantatyāja sā satī /ap_20.022ab/himavadduhitā bhūtvā patnī śambhorabhūt punaḥ

---

20.023cd

ऋषिभ्यो नारदाद्युक्ताः पूजाः स्नानादिपूर्विकाः /अप्_20.023अब्/स्वायम्भुवाद्यास्ताः कृत्वा विष्ण्वादेर्भुक्तिमुक्तिदाः

ṛṣibhyo nāradādyuktāḥ pūjāḥ snānādipūrvikāḥ /ap_20.023ab/svāyambhuvādyāstāḥ kṛtvā viṣṇvāderbhuktimuktidāḥ

21.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये जगत्सर्गवर्णनं नाम विंशतितमो ऽध्यायः % छप्तेर् {21} :श् अथ एकविंशो ऽध्यायः सामान्यपूजाकथनं नारद उवाच सामान्यपूजां विष्ण्वादेर्वक्ष्ये मन्त्रांश् च सर्वदान् /अप्_21.001अब्/समस्तपरिवाराय अच्युताय नमो यजेत्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye jagatsargavarṇanaṃ nāma viṃśatitamo 'dhyāyaḥ % chapter {21} :ś atha ekaviṃśo 'dhyāyaḥ sāmānyapūjākathanaṃ nārada uvāca sāmānyapūjāṃ viṣṇvādervakṣye mantrāṃś ca sarvadān /ap_21.001ab/samastaparivārāya acyutāya namo yajet

---

21.002cd

:न् 1 साग्नयो ह्य् अगादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः, अग्निपाला वर्हिषदो ह्य् आज्यपाः साग्नयो ह्य् अजादिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 वैसारणी सुते इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 52 धात्रे विधात्रे गङ्गायै यमुनायै निधी तथा /अप्_21.002अब्/द्वारश्रियं वस्तुनवं शक्तिं कूर्ममनन्तकम्

:n 1 sāgnayo hy agāditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ, agnipālā varhiṣado hy ājyapāḥ sāgnayo hy ajāditi gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 vaisāraṇī sute iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 52 dhātre vidhātre gaṅgāyai yamunāyai nidhī tathā /ap_21.002ab/dvāraśriyaṃ vastunavaṃ śaktiṃ kūrmamanantakam

---

21.003cd

पृथिवीं धर्मकं ज्ञानं वैराग्यैश्वर्यमेव च /अप्_21.003अब्/अधर्मादीन् कन्दनालपद्मकेशरकर्णिकाः

pṛthivīṃ dharmakaṃ jñānaṃ vairāgyaiśvaryameva ca /ap_21.003ab/adharmādīn kandanālapadmakeśarakarṇikāḥ

---

21.004cd

ऋग्वेदाद्यं कृताद्यञ्च सत्वाद्यर्कादिमण्डलम् /अप्_21.004अब्/विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रिया योगा च ता यजेत्

ṛgvedādyaṃ kṛtādyañca satvādyarkādimaṇḍalam /ap_21.004ab/vimalotkarṣiṇī jñānā kriyā yogā ca tā yajet

---

21.005cd

प्रह्वीं सत्यां तथेशानानुग्रहासनमूर्तिकाम्(1) /अप्_21.005अब्/दुर्गां गिरङ्गणं(2) क्षेत्रं वासुदेवादिकं यजेत्

prahvīṃ satyāṃ tatheśānānugrahāsanamūrtikām(1) /ap_21.005ab/durgāṃ giraṅgaṇaṃ(2) kṣetraṃ vāsudevādikaṃ yajet

---

21.006cd

हृदयञ्च शिरः शूलं वर्मनेत्रमथास्त्रकम् /अप्_21.006अब्/शङ्खं चक्रं गदां पद्मं श्रीवत्सं कौस्तुभं यजेत्

hṛdayañca śiraḥ śūlaṃ varmanetramathāstrakam /ap_21.006ab/śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ śrīvatsaṃ kaustubhaṃ yajet

---

21.007cd

वनमालां श्रियं पुष्टिं गरुडं गुरुमर्चयेत् /अप्_21.007अब्/इन्द्रमग्निं यमं रक्षो जलं वायुं धनेश्वरम्

vanamālāṃ śriyaṃ puṣṭiṃ garuḍaṃ gurumarcayet /ap_21.007ab/indramagniṃ yamaṃ rakṣo jalaṃ vāyuṃ dhaneśvaram

---

21.008cd

ईशानन्तमजं चास्त्रं वाहनं कुमुदादिकम् /अप्_21.008अब्/विष्वक्सेनं मण्डलादौ सिद्धिः पूजादिना भवेत्

īśānantamajaṃ cāstraṃ vāhanaṃ kumudādikam /ap_21.008ab/viṣvaksenaṃ maṇḍalādau siddhiḥ pūjādinā bhavet

---

21.009cd

शिवपूजाथ सामान्या पूर्वं नन्दिनमर्चयेत् /अप्_21.009अब्/महाकालं यजेद्गङ्गां(3) यमुनाञ्च गणादिकम्

śivapūjātha sāmānyā pūrvaṃ nandinamarcayet /ap_21.009ab/mahākālaṃ yajedgaṅgāṃ(3) yamunāñca gaṇādikam

---

21.010cd

गिरं श्रियं(4) गुरुं वास्तुं शक्यादीन् धर्मकादिकम् (5) /अप्_21.010अब्/वामा ज्येष्ठा तथा रौद्री काली कलविकारिणी

giraṃ śriyaṃ(4) guruṃ vāstuṃ śakyādīn dharmakādikam (5) /ap_21.010ab/vāmā jyeṣṭhā tathā raudrī kālī kalavikāriṇī

---

21.011cd

बलविकरिणी चापि बलप्रमथिनी क्रमात् /अप्_21.011अब्/ :न् 1 प्रह्वी सन्ध्या तथेशानानुग्रहासनमूर्तिका इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 दुर्गां गिरिं गणमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः दुर्गां शिवं गणमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 यजेत् दुर्गां इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 गिरिं श्रियमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः शिवं श्रियतमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 गौरीं श्रियं गुरुं चास्त्रं शक्त्यादिं धर्मकादिकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 53 सर्वभूतदमनी च मदनोन्मादिनी शिवासनं

balavikariṇī cāpi balapramathinī kramāt /ap_21.011ab/ :n 1 prahvī sandhyā tatheśānānugrahāsanamūrtikā iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 durgāṃ giriṃ gaṇamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ durgāṃ śivaṃ gaṇamiti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 yajet durgāṃ iti kha, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 giriṃ śriyamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ śivaṃ śriyatamiti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 gaurīṃ śriyaṃ guruṃ cāstraṃ śaktyādiṃ dharmakādikamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 53 sarvabhūtadamanī ca madanonmādinī śivāsanaṃ

---

21.012cd

हां हुं हां शिवमूर्तये साङ्गवक्त्रं शिवं यजेत् /अप्_21.012अब्/हौं शिवाय हामित्यादि हामीशानादिवक्त्रकं

hāṃ huṃ hāṃ śivamūrtaye sāṅgavaktraṃ śivaṃ yajet /ap_21.012ab/hauṃ śivāya hāmityādi hāmīśānādivaktrakaṃ

---

21.013cd

ह्रीं गौरीं गं गणः शक्रमुखाश् चण्डीहृतादिकाः /अप्_21.013अब्/क्रमात्सूर्यार्चने मन्त्रा दण्डी पूज्यश् च पिङ्गलः

hrīṃ gaurīṃ gaṃ gaṇaḥ śakramukhāś caṇḍīhṛtādikāḥ /ap_21.013ab/kramātsūryārcane mantrā daṇḍī pūjyaś ca piṅgalaḥ

---

21.014cd

उच्चैःश्रवाश्चारुणश् च प्रभूतं विमलं यजेत् /अप्_21.014अब्/साराध्योपरमसुखं(1) स्कन्दाद्यं मध्यतो यजेत्

uccaiḥśravāścāruṇaś ca prabhūtaṃ vimalaṃ yajet /ap_21.014ab/sārādhyoparamasukhaṃ(1) skandādyaṃ madhyato yajet

---

21.015cd

दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला तथा /अप्_21.015अब्/अमोघा विद्युता चैव पूज्याथ सर्वतोमुखी

dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā tathā /ap_21.015ab/amoghā vidyutā caiva pūjyātha sarvatomukhī

---

21.016cd

अर्कासनं हि हं खं ख सोल्कायेति च मूर्तिकाम् /अप्_21.016अब्/ह्रां ह्रीं स सूर्याय नम आं नमो हृदाय च

arkāsanaṃ hi haṃ khaṃ kha solkāyeti ca mūrtikām /ap_21.016ab/hrāṃ hrīṃ sa sūryāya nama āṃ namo hṛdāya ca

---

21.017cd

अर्काय शिरसे तद्वदग्नीशासुरवायुगान्(2) /अप्_21.017अब्/भूर्भुवः स्वरे ज्वालिनि शिखा हुं कवचं स्मृतं

arkāya śirase tadvadagnīśāsuravāyugān(2) /ap_21.017ab/bhūrbhuvaḥ svare jvālini śikhā huṃ kavacaṃ smṛtaṃ

---

21.018cd

भां नेत्रं वस् तथार्कास्त्रं राज्ञी शक्तिश् च निष्कुभा(3) /अप्_21.018अब्/सोमो ऽङ्गारकोथ बुधो जीवः शुक्रः शनिः क्रमात्

bhāṃ netraṃ vas tathārkāstraṃ rājñī śaktiś ca niṣkubhā(3) /ap_21.018ab/somo 'ṅgārakotha budho jīvaḥ śukraḥ śaniḥ kramāt

---

21.019cd

राहुः केतुस्तेजश् चण्डः सङ्क्षेपादथ पूजनं /अप्_21.019अब्/आसनं मूर्तये मूलं हृदाद्यं परिचारकः

rāhuḥ ketustejaś caṇḍaḥ saṅkṣepādatha pūjanaṃ /ap_21.019ab/āsanaṃ mūrtaye mūlaṃ hṛdādyaṃ paricārakaḥ

---

21.020cd

विष्ण्वासनं विष्णुर्मूर्तेरों श्रीं श्रीं श्रीधरोहरिः /अप्_21.020अब्/ह्रीं सर्वमूर्तिमन्त्रोयमिति त्रैलोक्यमोहनः

viṣṇvāsanaṃ viṣṇurmūrteroṃ śrīṃ śrīṃ śrīdharohariḥ /ap_21.020ab/hrīṃ sarvamūrtimantroyamiti trailokyamohanaḥ

---

21.021cd

ह्रीं हृषीकेशः क्लीं विष्णुः स्वरैर् दीर्घैर्हृदादिकं /अप्_21.021अब्/समस्तैः पञ्चमी पूजा सङ्ग्रामादौ जयादिदा

hrīṃ hṛṣīkeśaḥ klīṃ viṣṇuḥ svarair dīrghairhṛdādikaṃ /ap_21.021ab/samastaiḥ pañcamī pūjā saṅgrāmādau jayādidā

---

21.022cd

:न् 1 सावाराध्योपरं दुःखमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 अग्निसाश्रयवायुगानिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
अर्काय शिरसे तद्वदग्निजायायुतञ्च तदिति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः 3 शक्तिश् च निर्गता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 54 चक्रं गदां क्रमाच्छङ्खं मुषलं खड्गशार्ङ्गकम् /अप्_21.022अब्/पाशाङ्कुशौ च श्रीवत्सं कौस्तुभं वनमालया

:n 1 sāvārādhyoparaṃ duḥkhamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 agnisāśrayavāyugāniti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ |
arkāya śirase tadvadagnijāyāyutañca taditi ṅa,cihnitapustakapāṭhaḥ 3 śaktiś ca nirgatā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 54 cakraṃ gadāṃ kramācchaṅkhaṃ muṣalaṃ khaḍgaśārṅgakam /ap_21.022ab/pāśāṅkuśau ca śrīvatsaṃ kaustubhaṃ vanamālayā

---

21.023cd

श्रीं श्रीर्महालक्ष्मीतार्क्ष्यो गुरुरिन्द्रादयो ऽर्चनम् /अप्_21.023अब्/सरस्वत्यासनं मूर्तिरौं ह्रीं दधी सरस्वती

śrīṃ śrīrmahālakṣmītārkṣyo gururindrādayo 'rcanam /ap_21.023ab/sarasvatyāsanaṃ mūrtirauṃ hrīṃ dadhī sarasvatī

---

21.024cd

हृदाद्या लक्ष्मीर्मेधा च कलातुष्टिश् च पुष्टिका /अप्_21.024अब्/गौरी प्रभामती दुर्गा गणो गुरुश् च क्षेत्रपः

hṛdādyā lakṣmīrmedhā ca kalātuṣṭiś ca puṣṭikā /ap_21.024ab/gaurī prabhāmatī durgā gaṇo guruś ca kṣetrapaḥ

---

21.025cd

तथा गं गणपतये च ह्रीं गौर्यै च श्रीं श्रियै /अप्_21.025अब्/ह्रीं त्वरितायै ह्रीं सौ त्रिपुरा(1) चतुर्थ्यन्तनमोन्तकाः

tathā gaṃ gaṇapataye ca hrīṃ gauryai ca śrīṃ śriyai /ap_21.025ab/hrīṃ tvaritāyai hrīṃ sau tripurā(1) caturthyantanamontakāḥ

---

21.026cd

प्रणवाद्याश् च नामाद्यमक्षरं विन्दुसंयुतं /अप्_21.026अब्/ओं युतं वा सर्वमन्त्रपूजनाज्जपतः स्मृताः

praṇavādyāś ca nāmādyamakṣaraṃ vindusaṃyutaṃ /ap_21.026ab/oṃ yutaṃ vā sarvamantrapūjanājjapataḥ smṛtāḥ

---

21.027cd

होमात्तिलघृताद्यैश् च धर्मकामार्थमोक्षदाः /अप्_21.027अब्/पूजामन्त्रान् पठेद्यस्तु भुक्तभोगो दिवं व्रजेत्

homāttilaghṛtādyaiś ca dharmakāmārthamokṣadāḥ /ap_21.027ab/pūjāmantrān paṭhedyastu bhuktabhogo divaṃ vrajet

22.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये वासुदेवादिपूजाकथनं नाम एकविंशतितमो ऽध्यायः % छप्तेर् {22} :श् अथ द्वाविंशो ऽध्यायः स्नानविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये स्नानं क्रियाद्यर्थं नृसिंहेन तु मृत्तिकां /अप्_22.001अब्/गृहीत्वा तां द्विधा कृत्वा मनःस्नानमथैकया

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye vāsudevādipūjākathanaṃ nāma ekaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ % chapter {22} :ś atha dvāviṃśo 'dhyāyaḥ snānavidhikathanaṃ nārada uvāca vakṣye snānaṃ kriyādyarthaṃ nṛsiṃhena tu mṛttikāṃ /ap_22.001ab/gṛhītvā tāṃ dvidhā kṛtvā manaḥsnānamathaikayā

---

22.002cd

निमज्याचम्य विन्यस्य सिंहेन कृतरक्षकः(2) /अप्_22.002अब्/ :न् 1 ह्रीं त्वरितायै, ह्रीं ऐं क्लीं सौ त्रिपुरा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 कृतरक्षण इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 55 विधिस्नानं ततः कुर्यात् प्राणायामपुरःसरं

nimajyācamya vinyasya siṃhena kṛtarakṣakaḥ(2) /ap_22.002ab/ :n 1 hrīṃ tvaritāyai, hrīṃ aiṃ klīṃ sau tripurā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 kṛtarakṣaṇa iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 55 vidhisnānaṃ tataḥ kuryāt prāṇāyāmapuraḥsaraṃ

---

22.003cd

हृदि ध्यायन् हरिज्ञानं(1) मन्त्रेणाष्टाक्षरेण हि /अप्_22.003अब्/त्रिधा पाणितले मृत्स्नां दिग्बन्धं सिंहजप्ततः

hṛdi dhyāyan harijñānaṃ(1) mantreṇāṣṭākṣareṇa hi /ap_22.003ab/tridhā pāṇitale mṛtsnāṃ digbandhaṃ siṃhajaptataḥ

---

22.004cd

वासदेवप्रजप्तेन तीर्थं सङ्कल्प्य चालभेत् /अप्_22.004अब्/गात्रं वेदादिना मन्त्रैः सम्मार्ज्याराध्य मूर्तिना

vāsadevaprajaptena tīrthaṃ saṅkalpya cālabhet /ap_22.004ab/gātraṃ vedādinā mantraiḥ sammārjyārādhya mūrtinā

---

22.005cd

कृत्वाघमर्षणं वस्त्रं परिधाय समाचरेत् /अप्_22.005अब्/विन्यस्य मन्त्रैर् द्विर्मार्ज्य पाणिस्थं जलमेव च

kṛtvāghamarṣaṇaṃ vastraṃ paridhāya samācaret /ap_22.005ab/vinyasya mantrair dvirmārjya pāṇisthaṃ jalameva ca

---

22.006cd

नारायणेन संयम्य वायुमाघ्राय चोत्सृजेत् /अप्_22.006अब्/जलं ध्यायन् हरिं पश्चाद्दत्वार्घ्यं द्वादशाक्षरं

nārāyaṇena saṃyamya vāyumāghrāya cotsṛjet /ap_22.006ab/jalaṃ dhyāyan hariṃ paścāddatvārghyaṃ dvādaśākṣaraṃ

---

22.007cd

जप्त्वान्याञ्छतशस्तस्य योगपीठादितः क्रमात् /अप्_22.007अब्/मन्त्रान् दिक्पालपर्यन्तानृषीन् पितृगणानपि

japtvānyāñchataśastasya yogapīṭhāditaḥ kramāt /ap_22.007ab/mantrān dikpālaparyantānṛṣīn pitṛgaṇānapi

---

22.008cd

मनुष्यान् सर्वभूतानि स्थावरान्तान्यथावसेत् /अप्_22.008अब्/न्यस्य चाङ्गानि संहृत्य मन्त्रान्यागगृहं व्रजेत्

manuṣyān sarvabhūtāni sthāvarāntānyathāvaset /ap_22.008ab/nyasya cāṅgāni saṃhṛtya mantrānyāgagṛhaṃ vrajet

---

22.008ef

एवमन्यासु पूजासु मूलाद्यैः स्नानमाचरेत्

evamanyāsu pūjāsu mūlādyaiḥ snānamācaret

23.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये स्नानविधिकथनं नाम द्वाविंशोध्यायः % छप्तेर् {23} :श् अथ त्रयोविंशोध्यायः पूजाविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये पूजाविधिं विप्रा यत् कृत्वा सर्वमाप्नुयात् /अप्_23.001अब्/प्रक्षालिताङ्घ्रिराचम्य वाग्यतः कृतरक्षकः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye snānavidhikathanaṃ nāma dvāviṃśodhyāyaḥ % chapter {23} :ś atha trayoviṃśodhyāyaḥ pūjāvidhikathanaṃ nārada uvāca vakṣye pūjāvidhiṃ viprā yat kṛtvā sarvamāpnuyāt /ap_23.001ab/prakṣālitāṅghrirācamya vāgyataḥ kṛtarakṣakaḥ

---

23.002cd

:न् 1 ध्यायं हरिं देवमिति घ.चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 56 प्राङ्मुखः स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्माद्यपरमेव च /अप्_23.002अब्/यं वीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकं

:n 1 dhyāyaṃ hariṃ devamiti gha.cihnitapustakapāṭhaḥ :p 56 prāṅmukhaḥ svastikaṃ baddhvā padmādyaparameva ca /ap_23.002ab/yaṃ vījaṃ nābhimadhyasthaṃ dhūmraṃ caṇḍānilātmakaṃ

---

23.003cd

विशेषयेदशेषन्तु(1) ध्यायेत् कायात्तु कल्मषं /अप्_23.003अब्/क्षौं हृत्पङ्कजमध्यस्थं वीजं तेजोनिधिं स्मरन्

viśeṣayedaśeṣantu(1) dhyāyet kāyāttu kalmaṣaṃ /ap_23.003ab/kṣauṃ hṛtpaṅkajamadhyasthaṃ vījaṃ tejonidhiṃ smaran

---

23.004cd

अधोर्ध्वतिर्यग्गाभिस्तु ज्वालाभिः कल्मषं दहेत् /अप्_23.004अब्/शशाङ्काकृतिवद्ध्यायेदम्बरस्थं सुधाम्बुभिः

adhordhvatiryaggābhistu jvālābhiḥ kalmaṣaṃ dahet /ap_23.004ab/śaśāṅkākṛtivaddhyāyedambarasthaṃ sudhāmbubhiḥ

---

23.005cd

हृत्पद्मव्यापिभिर्देहं स्वकमाप्लावयेत्सुधीः(2) /अप्_23.005अब्/सुसुम्नायोनिमार्गेण सर्वनाडीविसर्पिभिः

hṛtpadmavyāpibhirdehaṃ svakamāplāvayetsudhīḥ(2) /ap_23.005ab/susumnāyonimārgeṇa sarvanāḍīvisarpibhiḥ

---

23.006cd

शोधयित्वा न्यसेत्तत्त्वं करशुद्धिरथास्त्रकं /अप्_23.006अब्/व्यापकं हस्तयोरादौ दक्षिणाङ्गुष्ठतोङ्गकं

śodhayitvā nyasettattvaṃ karaśuddhirathāstrakaṃ /ap_23.006ab/vyāpakaṃ hastayorādau dakṣiṇāṅguṣṭhatoṅgakaṃ

---

23.007cd

मूलं देहे द्वादशाङ्गं न्यसेन्मन्त्रैर् द्विषट्ककैः /अप्_23.007अब्/हृदयं च शिरश् चैव शिखा वर्मास्त्रलोचने

mūlaṃ dehe dvādaśāṅgaṃ nyasenmantrair dviṣaṭkakaiḥ /ap_23.007ab/hṛdayaṃ ca śiraś caiva śikhā varmāstralocane

---

23.008cd

उदरं च तथा पृष्ठं बाहुरुजानुपादकं /अप्_23.008अब्/मुद्रां दत्त्वा स्मरेत् विष्णुं जप्त्वाष्टशतमर्चयेत्

udaraṃ ca tathā pṛṣṭhaṃ bāhurujānupādakaṃ /ap_23.008ab/mudrāṃ dattvā smaret viṣṇuṃ japtvāṣṭaśatamarcayet

---

23.009cd

वामे तु वर्धनीं न्यस्य पूजाद्रव्यं तु दक्षिणे /अप्_23.009अब्/प्रक्षाल्यास्त्रेण चार्घ्येण गन्धपुष्पान्विते न्यसेत्

vāme tu vardhanīṃ nyasya pūjādravyaṃ tu dakṣiṇe /ap_23.009ab/prakṣālyāstreṇa cārghyeṇa gandhapuṣpānvite nyaset

---

23.010cd

चैतन्यं सर्वगं ज्योतिरष्टजप्तेन वारिणा /अप्_23.010अब्/फडन्तेन तु संसिच्य हस्ते ध्यात्वा हरिं परे(3)

caitanyaṃ sarvagaṃ jyotiraṣṭajaptena vāriṇā /ap_23.010ab/phaḍantena tu saṃsicya haste dhyātvā hariṃ pare(3)

---

23.011cd

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं वह्निदिङ्मुखाः /अप्_23.011अब्/अधर्मादीनि गात्राणि पूर्वादौ योगपीठके

dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ vahnidiṅmukhāḥ /ap_23.011ab/adharmādīni gātrāṇi pūrvādau yogapīṭhake

---

23.012cd

कूर्मं पीठे ह्य् अनन्तञ्च यमं(4) सूर्यादिमण्डलं /अप्_23.012अब्/ :न् 1 विशोषयेदशेषन्तु इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 स्वकामान् दाहयेत् सुधीः इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः स्वकमाह्लादयेत् सुधीरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 स्थलं तेन तु संसिच्य हस्ते ध्यात्वा हरिं पठेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 पद्ममिति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः :प् 57 विमलाद्याः केशरस्थानुग्रहा कर्णिका स्थिता

kūrmaṃ pīṭhe hy anantañca yamaṃ(4) sūryādimaṇḍalaṃ /ap_23.012ab/ :n 1 viśoṣayedaśeṣantu iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 svakāmān dāhayet sudhīḥ iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ svakamāhlādayet sudhīriti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 sthalaṃ tena tu saṃsicya haste dhyātvā hariṃ paṭhediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 padmamiti kha, ga, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ :p 57 vimalādyāḥ keśarasthānugrahā karṇikā sthitā

---

23.013cd

पूर्वं स्वहृदये ध्यात्वा आवाह्यार्चैश् च मण्डले /अप्_23.013अब्/अर्घ्यं पाद्यं तथाचामं मधुपर्कं पुनश् च तत्

pūrvaṃ svahṛdaye dhyātvā āvāhyārcaiś ca maṇḍale /ap_23.013ab/arghyaṃ pādyaṃ tathācāmaṃ madhuparkaṃ punaś ca tat

---

23.014cd

स्नानं वस्त्रोपवीतञ्च भूषणं गन्धपुष्पकं /अप्_23.014अब्/धूपदीपनैर् वेद्यानि पुण्डरीकाक्षविद्यया

snānaṃ vastropavītañca bhūṣaṇaṃ gandhapuṣpakaṃ /ap_23.014ab/dhūpadīpanair vedyāni puṇḍarīkākṣavidyayā

---

23.015cd

यजेदङ्गानि पूर्वादौ द्वारि पूर्वे परेण्डजं /अप्_23.015अब्/दक्षे चक्रं गदां सौम्ये कोणे शङ्खं धनुर्न्यसेत्

yajedaṅgāni pūrvādau dvāri pūrve pareṇḍajaṃ /ap_23.015ab/dakṣe cakraṃ gadāṃ saumye koṇe śaṅkhaṃ dhanurnyaset

---

23.016cd

देवस्य वामतो दक्षे चेषुधी खड्गमेव च /अप्_23.016अब्/वामे चर्म श्रियं(1) दक्षे पुष्टिं वामेग्रतो न्यसेत्

devasya vāmato dakṣe ceṣudhī khaḍgameva ca /ap_23.016ab/vāme carma śriyaṃ(1) dakṣe puṣṭiṃ vāmegrato nyaset

---

23.017cd

वनमालाञ्च श्रीवत्सकौस्तुभौ दिक्पतीन्वहिः /अप्_23.017अब्/स्वमन्त्रैः पूजयेत् सर्वान् विष्णुरर्घोवसानतः(2)

vanamālāñca śrīvatsakaustubhau dikpatīnvahiḥ /ap_23.017ab/svamantraiḥ pūjayet sarvān viṣṇurarghovasānataḥ(2)

---

23.018cd

व्यस्तेन च समस्तेन अङ्गैर् वीजेन वै यजेत् /अप्_23.018अब्/जप्त्वा प्रदक्षिणीकृत्य स्तुत्त्वार्ध्यञ्च समर्प्य च

vyastena ca samastena aṅgair vījena vai yajet /ap_23.018ab/japtvā pradakṣiṇīkṛtya stuttvārdhyañca samarpya ca

---

23.019cd

हृदये विन्यसेद्ध्यात्वा अहं ब्रह्म हरिस्त्विति /अप्_23.019अब्/आगच्छावाहने योज्यं क्षमस्वेति विसर्जने

hṛdaye vinyaseddhyātvā ahaṃ brahma haristviti /ap_23.019ab/āgacchāvāhane yojyaṃ kṣamasveti visarjane

---

23.020cd

एवमष्टाक्षराद्यैश् च पूजां कृत्वा विमुक्तिभाक् /अप्_23.020अब्/एकमूर्त्यर्चनं प्रोक्तं नवव्यूहार्चनं शृणु

evamaṣṭākṣarādyaiś ca pūjāṃ kṛtvā vimuktibhāk /ap_23.020ab/ekamūrtyarcanaṃ proktaṃ navavyūhārcanaṃ śṛṇu

---

23.021cd

अङ्गुष्ठकद्वये न्यस्य वासुदेवं बलादिकान् /अप्_23.021अब्/तर्जन्यादौ शरीरेथ शिरोललाटवक्त्रके

aṅguṣṭhakadvaye nyasya vāsudevaṃ balādikān /ap_23.021ab/tarjanyādau śarīretha śirolalāṭavaktrake

---

23.022cd

हृन्नाभिगुह्यजान्वङ्घ्रौ मध्ये पूर्वादिकं यजेत्(3) /अप्_23.022अब्/एकपीठं नवव्यूहं नवपीठञ्च पूर्ववत्

hṛnnābhiguhyajānvaṅghrau madhye pūrvādikaṃ yajet(3) /ap_23.022ab/ekapīṭhaṃ navavyūhaṃ navapīṭhañca pūrvavat

---

23.023cd

:न् 1 वामे वर्म श्रियमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 अस्मल्लब्धपुस्तकेषु विष्णुरर्घोवसानत इति विष्णावर्घौ च मानतः इति च पाठो वर्तते ।
अयन्स्वसमीचीन इव प्रतिभाति विष्णुमर्घ्यासनादिभिरिति तु युक्तः पाठः 3 मध्यगुल्फादितः पिस्फच इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 58 नवाब्जे नवमूर्त्या च नवव्यूहञ्च पूर्ववत् /अप्_23.023अब्/इष्टं मध्ये ततः स्थाने वासुदेवञ्च पूजयेत्

:n 1 vāme varma śriyamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 asmallabdhapustakeṣu viṣṇurarghovasānata iti viṣṇāvarghau ca mānataḥ iti ca pāṭho vartate |
ayansvasamīcīna iva pratibhāti viṣṇumarghyāsanādibhiriti tu yuktaḥ pāṭhaḥ 3 madhyagulphāditaḥ pisphaca iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 58 navābje navamūrtyā ca navavyūhañca pūrvavat /ap_23.023ab/iṣṭaṃ madhye tataḥ sthāne vāsudevañca pūjayet

24.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आदिमूर्त्यादिपूजाविधिर्नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः % छप्तेर् {24} :श् अथ चतुर्विंशो ऽध्यायः कुण्डनिर्माणादिविधिः नारद उवाच अग्निकार्यं प्रवक्ष्यामि येन स्यात्सर्वकामभाक् /अप्_24.001अब्/चतुरभ्यधिकं विंशमङ्गुलं चतुरस्रकं

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye ādimūrtyādipūjāvidhirnāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ % chapter {24} :ś atha caturviṃśo 'dhyāyaḥ kuṇḍanirmāṇādividhiḥ nārada uvāca agnikāryaṃ pravakṣyāmi yena syātsarvakāmabhāk /ap_24.001ab/caturabhyadhikaṃ viṃśamaṅgulaṃ caturasrakaṃ

---

24.002cd

सूत्रेण सूत्रयित्वा तु क्षेत्रं तावत् खनेत्समं /अप्_24.002अब्/खातस्य मेखला कार्या त्यक्त्वा चैवाङ्गुलद्वयं

sūtreṇa sūtrayitvā tu kṣetraṃ tāvat khanetsamaṃ /ap_24.002ab/khātasya mekhalā kāryā tyaktvā caivāṅguladvayaṃ

---

24.003cd

सत्त्वादिसञ्ज्ञा(1) पूर्वाशा द्वादशाङ्गुलमुच्छ्रिता /अप्_24.003अब्/अष्टाङ्गुला द्व्यङुलाथ चतुरङ्गुलविस्तृता

sattvādisañjñā(1) pūrvāśā dvādaśāṅgulamucchritā /ap_24.003ab/aṣṭāṅgulā dvyaṅulātha caturaṅgulavistṛtā

---

24.004cd

योनिर्दशाङ्गुला रम्या षट्चतुर्द्व्यङ्गुलाग्रगा /अप्_24.004अब्/क्रमान्निम्ना तु कर्तव्या पश्चिमाशाव्यवस्थिता

yonirdaśāṅgulā ramyā ṣaṭcaturdvyaṅgulāgragā /ap_24.004ab/kramānnimnā tu kartavyā paścimāśāvyavasthitā

---

24.005cd

अश्वत्थपत्रसदृशी किञ्चित् कुण्डे निवेशिता /अप्_24.005अब्/तुर्याङ्गुलायता नालं पञ्चदशाङ्गुलायतं

aśvatthapatrasadṛśī kiñcit kuṇḍe niveśitā /ap_24.005ab/turyāṅgulāyatā nālaṃ pañcadaśāṅgulāyataṃ

---

24.006cd

मूलन्तु त्र्यङ्गुलं(2) योन्या अग्रं तस्याः षडङ्गुलं /अप्_24.006अब्/लक्षणञ्चैकहस्तस्य द्विगुणं द्विकरादिषु

mūlantu tryaṅgulaṃ(2) yonyā agraṃ tasyāḥ ṣaḍaṅgulaṃ /ap_24.006ab/lakṣaṇañcaikahastasya dviguṇaṃ dvikarādiṣu

---

24.007cd

एकत्रिमेखलं कुण्डं वर्तुलादि वदाम्यहं /अप्_24.007अब्/ :न् 1 सद्मादिसञ्ज्ञा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 मलन्तु द्व्यङ्गुलमिति ग,चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 59 कुण्डार्धे तु स्थितं सूत्रं कोणे यदतिरिच्यते

ekatrimekhalaṃ kuṇḍaṃ vartulādi vadāmyahaṃ /ap_24.007ab/ :n 1 sadmādisañjñā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 malantu dvyaṅgulamiti ga,cihnitapustakapāṭhaḥ :p 59 kuṇḍārdhe tu sthitaṃ sūtraṃ koṇe yadatiricyate

---

24.008cd

तदर्धं दिशि संस्थाप्य भ्रामितं वर्तुलं भवेत् /अप्_24.008अब्/कुण्डार्धं कोणभागार्धं दिशिश्चोत्तरतो वहिः

tadardhaṃ diśi saṃsthāpya bhrāmitaṃ vartulaṃ bhavet /ap_24.008ab/kuṇḍārdhaṃ koṇabhāgārdhaṃ diśiścottarato vahiḥ

---

24.009cd

पूर्वपश्चिमतो यत्नाल्लाञ्छयित्वा तु मध्यतः /अप्_24.009अब्/संस्थाप्य भ्रामितं कुण्डमर्धचन्द्रं भवेत् शुभं

pūrvapaścimato yatnāllāñchayitvā tu madhyataḥ /ap_24.009ab/saṃsthāpya bhrāmitaṃ kuṇḍamardhacandraṃ bhavet śubhaṃ

---

24.010cd

पद्माकारे दलानि स्युर्मेखलानान्तु वर्तुले /अप्_24.010अब्/बाहुदण्डप्रमाणन्तु होमार्थं कारयेत् स्रुचं

padmākāre dalāni syurmekhalānāntu vartule /ap_24.010ab/bāhudaṇḍapramāṇantu homārthaṃ kārayet srucaṃ

---

24.011cd

सप्तपञ्चाङ्गुलं वापि चतुरस्रन्तु कारयेत् /अप्_24.011अब्/त्रिभागेन भवेद्गर्तं मध्ये वृत्तं सुशोभनम्

saptapañcāṅgulaṃ vāpi caturasrantu kārayet /ap_24.011ab/tribhāgena bhavedgartaṃ madhye vṛttaṃ suśobhanam

---

24.012cd

तिर्यगूर्ध्वं समं खाताद्वहिरर्धन्तु शोधयेत् /अप्_24.012अब्/अङ्गुलस्य चतुर्थांशं शेषार्धार्धं तथान्ततः

tiryagūrdhvaṃ samaṃ khātādvahirardhantu śodhayet /ap_24.012ab/aṅgulasya caturthāṃśaṃ śeṣārdhārdhaṃ tathāntataḥ

---

24.013cd

खातस्य मेखलां रम्यां शेषार्धेन तु कारयेत् /अप्_24.013अब्/कण्ठं त्रिभागविस्तारं अङ्गुष्ठकसमायतं

khātasya mekhalāṃ ramyāṃ śeṣārdhena tu kārayet /ap_24.013ab/kaṇṭhaṃ tribhāgavistāraṃ aṅguṣṭhakasamāyataṃ

---

24.014cd

सार्धमङ्गुष्ठकं वा स्यात्तदग्रे तु मुखं भवेत् /अप्_24.014अब्/चतुरङ्गुलविस्तारं पञ्चाङ्गुलमथापि वा

sārdhamaṅguṣṭhakaṃ vā syāttadagre tu mukhaṃ bhavet /ap_24.014ab/caturaṅgulavistāraṃ pañcāṅgulamathāpi vā

---

24.015cd

त्रिकं द्व्यङ्गुलकं तत् स्यान्मध्यन्तस्य सुशोभनम् /अप्_24.015अब्/आयामस्तत्समस्तस्य मध्यनिम्नः सुशोभनः

trikaṃ dvyaṅgulakaṃ tat syānmadhyantasya suśobhanam /ap_24.015ab/āyāmastatsamastasya madhyanimnaḥ suśobhanaḥ

---

24.016cd

शुषिरं कण्ठदेशे स्याद्विशेद् यावत् कनीयसी /अप्_24.016अब्/शेषकुण्डन्तु कर्तव्यं यथारुचि विचित्रितं

śuṣiraṃ kaṇṭhadeśe syādviśed yāvat kanīyasī /ap_24.016ab/śeṣakuṇḍantu kartavyaṃ yathāruci vicitritaṃ

---

24.017cd

स्रुवन्तु हस्तमात्रं स्याद्दण्डकेन समन्वितं (1) /अप्_24.017अब्/वटुकं द्व्यङ्गुलं(2) वृत्तं कर्तव्यन्तु सुशोभनं

sruvantu hastamātraṃ syāddaṇḍakena samanvitaṃ (1) /ap_24.017ab/vaṭukaṃ dvyaṅgulaṃ(2) vṛttaṃ kartavyantu suśobhanaṃ

---

24.018cd

:न् 1 कुण्डकेन समन्वितमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 कण्ठकं द्व्यङ्गुलमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः चन्द्राभं द्व्यङ्गुलमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 60 गोपदन्तु यथा मग्नमल्पपङ्के तथा भवेत् /अप्_24.018अब्/उपलिप्य लिखेद्रेखामङ्गुलां वज्रनासिकां(1)

:n 1 kuṇḍakena samanvitamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 kaṇṭhakaṃ dvyaṅgulamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ candrābhaṃ dvyaṅgulamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 60 gopadantu yathā magnamalpapaṅke tathā bhavet /ap_24.018ab/upalipya likhedrekhāmaṅgulāṃ vajranāsikāṃ(1)

---

24.019cd

सौम्याग्रा प्रथमा तस्यां रेखे पूर्वमुखे तयोः /अप्_24.019अब्/मध्ये तिस्रस् तथा कुर्याद्दक्षिणादिक्रमेण तु

saumyāgrā prathamā tasyāṃ rekhe pūrvamukhe tayoḥ /ap_24.019ab/madhye tisras tathā kuryāddakṣiṇādikrameṇa tu

---

24.020cd

एवमुल्लिख्य चाभ्युक्ष्य प्रणवेन तु मन्त्रवित् /अप्_24.020अब्/विष्टरं कल्पयेत्तेन तस्मिन् शक्तिन्तु वैष्णवीं

evamullikhya cābhyukṣya praṇavena tu mantravit /ap_24.020ab/viṣṭaraṃ kalpayettena tasmin śaktintu vaiṣṇavīṃ

---

24.021cd

अलं कृत्वा मूर्तिमतीं क्षिपेदग्निं हरिं स्मरन् /अप्_24.021अब्/प्रादेशमात्राः समिधो दत्वा परिसमुह्य तं

alaṃ kṛtvā mūrtimatīṃ kṣipedagniṃ hariṃ smaran /ap_24.021ab/prādeśamātrāḥ samidho datvā parisamuhya taṃ

---

24.022cd

दर्भैस्त्रिधा परिस्तीर्य पूर्वादौ तत्र पात्रकं /अप्_24.022अब्/आसादयेदिध्मवह्नी भूमौ च श्रुक्श्रुवद्वयं

darbhaistridhā paristīrya pūrvādau tatra pātrakaṃ /ap_24.022ab/āsādayedidhmavahnī bhūmau ca śrukśruvadvayaṃ

---

24.023cd

आज्यस्थाली चरुस्थाली कुशाज्यञ्च प्रणीतया /अप्_24.023अब्/प्रोक्षयित्वा प्रोक्षणीञ्च गृहीत्वापूर्य वारिणा

ājyasthālī carusthālī kuśājyañca praṇītayā /ap_24.023ab/prokṣayitvā prokṣaṇīñca gṛhītvāpūrya vāriṇā

---

24.024cd

पवित्रान्तर्हिते हस्ते परिश्राव्य च तज्जलं /अप्_24.024अब्/प्राङ्नीत्वा प्रोक्षणीपात्रण् ज्योतिरग्रे निधाय च

pavitrāntarhite haste pariśrāvya ca tajjalaṃ /ap_24.024ab/prāṅnītvā prokṣaṇīpātraṇ jyotiragre nidhāya ca

---

24.025cd

तदद्भिस्त्रिश् च सम्प्रोक्ष्य इद्ध्मं विन्यस्य चाग्रतः /अप्_24.025अब्/प्रणीतायां सुपुष्पायां विष्णुं ध्यात्वोत्तरेण च

tadadbhistriś ca samprokṣya iddhmaṃ vinyasya cāgrataḥ /ap_24.025ab/praṇītāyāṃ supuṣpāyāṃ viṣṇuṃ dhyātvottareṇa ca

---

24.026cd

आज्यस्थालीमथाज्येन सम्पूर्याग्रे निधाय च /अप्_24.026अब्/सम्प्लवोत्पवनाभ्यान्तु कुर्यादाज्यस्य संस्कृतिं

ājyasthālīmathājyena sampūryāgre nidhāya ca /ap_24.026ab/samplavotpavanābhyāntu kuryādājyasya saṃskṛtiṃ

---

24.027cd

अखण्डिताग्रौ निर्गर्भौ कुशौ प्रादेशमात्रकौ /अप्_24.027अब्/ताभ्यामुत्तानपाणिभ्यामङ्गुष्ठानामिकेन तु

akhaṇḍitāgrau nirgarbhau kuśau prādeśamātrakau /ap_24.027ab/tābhyāmuttānapāṇibhyāmaṅguṣṭhānāmikena tu

---

24.028cd

आज्यं तयोस्तु सङ्गृह्य द्विर्नीत्वा त्रिरवाङ्क्षिपेत्(2) /अप्_24.028अब्/स्रुक्स्रुवौ चापि सङ्गृह्य ताभ्यां प्रक्षिप्य वारिण

ājyaṃ tayostu saṅgṛhya dvirnītvā triravāṅkṣipet(2) /ap_24.028ab/sruksruvau cāpi saṅgṛhya tābhyāṃ prakṣipya vāriṇa

---

24.029cd

:न् 1 रुद्रनासिकामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः वक्त्रनासिकामिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 आद्यं तयोस्तु सम्पूज्य त्रीन् वारानूर्ध्वमुत्क्षिपेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 61 प्रतप्य दर्भैः सम्मृज्य पुनः प्रक्ष्याल्य चैव हि /अप्_24.029अब्/निष्टप्य स्थापयित्वा(1) तु प्रणवेनैव साधकः

:n 1 rudranāsikāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ vaktranāsikāmiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 ādyaṃ tayostu sampūjya trīn vārānūrdhvamutkṣipediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 61 pratapya darbhaiḥ sammṛjya punaḥ prakṣyālya caiva hi /ap_24.029ab/niṣṭapya sthāpayitvā(1) tu praṇavenaiva sādhakaḥ

---

24.030cd

प्रणवादिनमोन्तेन पश्चाद्धोमं समाचरेत् /अप्_24.030अब्/गर्भाधानादिकर्माणि यावदंशव्यवस्थया

praṇavādinamontena paścāddhomaṃ samācaret /ap_24.030ab/garbhādhānādikarmāṇi yāvadaṃśavyavasthayā

---

24.031cd

नामान्तं व्रतबन्धान्तं समावर्तावसानकम् /अप्_24.031अब्/अधिकारावसानं वा कर्यादङ्गानुसारतः

nāmāntaṃ vratabandhāntaṃ samāvartāvasānakam /ap_24.031ab/adhikārāvasānaṃ vā karyādaṅgānusārataḥ

---

24.032cd

प्रणवेनोपचारन्तु कुर्यात्सर्वत्र साधकः /अप्_24.032अब्/अङ्गैर् होमस्तु कर्तव्यो यथावित्तानुसारतः

praṇavenopacārantu kuryātsarvatra sādhakaḥ /ap_24.032ab/aṅgair homastu kartavyo yathāvittānusārataḥ

---

24.033cd

गर्भादानन्तु प्रथमं ततः पुंसवनं स्मृतम् /अप्_24.033अब्/सीमन्तोन्नयनं जातकर्म नामान्नप्राशनम्

garbhādānantu prathamaṃ tataḥ puṃsavanaṃ smṛtam /ap_24.033ab/sīmantonnayanaṃ jātakarma nāmānnaprāśanam

---

24.034cd

चूडकृतिं व्रतबन्धं वेदव्रतान्यशेषतः(2) /अप्_24.034अब्/समावर्तनं पत्न्या च योगश्चाथाधिकारकः(3)

cūḍakṛtiṃ vratabandhaṃ vedavratānyaśeṣataḥ(2) /ap_24.034ab/samāvartanaṃ patnyā ca yogaścāthādhikārakaḥ(3)

---

24.035cd

हृदादिक्रमतो ध्यात्वा एकैकं कर्म पूज्य च /अप्_24.035अब्/अष्टावष्टौ तु जुहुयात् प्रतिकर्माहुतीः पुनः

hṛdādikramato dhyātvā ekaikaṃ karma pūjya ca /ap_24.035ab/aṣṭāvaṣṭau tu juhuyāt pratikarmāhutīḥ punaḥ

---

24.036cd

पूर्णाहुतिं ततो दद्यात् श्रुचा मूलेन साधकः /अप्_24.036अब्/वौषडन्तेन मन्त्रेण प्लुतं सुस्वरमुच्चरन्

pūrṇāhutiṃ tato dadyāt śrucā mūlena sādhakaḥ /ap_24.036ab/vauṣaḍantena mantreṇa plutaṃ susvaramuccaran

---

24.037cd

विष्णोर्वह्निन्तु संस्कृत्य श्रपयेद्वैष्णवञ्चरुम् /अप्_24.037अब्/आराध्य स्थिण्डिले विष्णुं मन्त्रान् संस्मृत्य संश्रपेत् (4)

viṣṇorvahnintu saṃskṛtya śrapayedvaiṣṇavañcarum /ap_24.037ab/ārādhya sthiṇḍile viṣṇuṃ mantrān saṃsmṛtya saṃśrapet (4)

---

24.038cd

आसनादिक्रमेणैव साङ्गावरणमुत्तमम् /अप्_24.038अब्/गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य ध्याता देवं सुरोत्तमम्

āsanādikrameṇaiva sāṅgāvaraṇamuttamam /ap_24.038ab/gandhapuṣpaiḥ samabhyarcya dhyātā devaṃ surottamam

---

24.039cd

आधायेध्ममथाघारावाज्यावग्नीशसंस्थितौ /अप्_24.039अब्/ :न् 1 नियुज्य स्थापयित्वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 देवव्रतान्यशेषत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 योगश्चाथाधिकारत इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 मन्त्रान् सन्तर्प्य संत्रपेत् इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 62 वायव्यनैरृताशादिप्रवृत्तौ तु यथाक्रमम्

ādhāyedhmamathāghārāvājyāvagnīśasaṃsthitau /ap_24.039ab/ :n 1 niyujya sthāpayitveti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 devavratānyaśeṣata iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 yogaścāthādhikārata iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 mantrān santarpya saṃtrapet iti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 62 vāyavyanairṛtāśādipravṛttau tu yathākramam

---

24.040cd

आज्यभागौ ततो हुत्वा चक्षुषी दक्षिणोत्तरे /अप्_24.040अब्/मध्येथ जुहुयात्सर्वमन्त्रानर्चाक्रमेण तु

ājyabhāgau tato hutvā cakṣuṣī dakṣiṇottare /ap_24.040ab/madhyetha juhuyātsarvamantrānarcākrameṇa tu

---

24.041cd

आज्येन तर्पयेन्मूर्तेर्दशांशेनाङ्गहोमकम् /अप्_24.041अब्/शतं सहस्रं वाज्याद्यैः समिद्भिर्वा तिलैः सह(1)

ājyena tarpayenmūrterdaśāṃśenāṅgahomakam /ap_24.041ab/śataṃ sahasraṃ vājyādyaiḥ samidbhirvā tilaiḥ saha(1)

---

24.042cd

समाप्यार्चान्तु होमान्तां शुचीन् शिष्यानुपोषितान् /अप्_24.042अब्/आहूयाग्रे निवेश्याथ ह्य् अस्त्रेण प्रोक्षयेत् पशून्

samāpyārcāntu homāntāṃ śucīn śiṣyānupoṣitān /ap_24.042ab/āhūyāgre niveśyātha hy astreṇa prokṣayet paśūn

---

24.043cd

शिष्यानात्मनि संयोज्य अविद्याकर्मबन्धनैः /अप्_24.043अब्/लिङ्गानुवृत्तश् चैतन्यं सह लिङ्गेन पाशितम्(2)

śiṣyānātmani saṃyojya avidyākarmabandhanaiḥ /ap_24.043ab/liṅgānuvṛttaś caitanyaṃ saha liṅgena pāśitam(2)

---

24.044cd

ध्यानमार्गेन सम्प्रोक्ष्य वायुवीजेन शोधयेत् /अप्_24.044अब्/ततो दहनवीजेन सृष्टिं ब्रह्माण्डसञ्ज्ञिकाम्

dhyānamārgena samprokṣya vāyuvījena śodhayet /ap_24.044ab/tato dahanavījena sṛṣṭiṃ brahmāṇḍasañjñikām

---

24.046cd

निर्दग्धां सकलां ध्यायेद्भस्मकूटनिभस्थिताम् /अप्_24.045अब्/प्लावयेद्वारिणा भस्म संसारं वार्मयंस्मरेत्(3)अप्_24.045च्द्/तत्र शक्तिं न्यसेत् पश्चात् पार्थिवीं बीजसञ्ज्ञिकाम् /अप्_24.046अब्/तन्मात्राभिः समस्ताभिः संवृतं पार्थिवं शुभम्

nirdagdhāṃ sakalāṃ dhyāyedbhasmakūṭanibhasthitām /ap_24.045ab/plāvayedvāriṇā bhasma saṃsāraṃ vārmayaṃsmaret(3)ap_24.045cd/tatra śaktiṃ nyaset paścāt pārthivīṃ bījasañjñikām /ap_24.046ab/tanmātrābhiḥ samastābhiḥ saṃvṛtaṃ pārthivaṃ śubham

---

24.047cd

अण्डन्तदुद्भवन्ध्यायेत्तदाधारन्तदात्मकम् /अप्_24.047अब्/तन्मध्ये चिन्तयेन्मूर्तिं पौरुषीं प्रणवात्मिकाम्

aṇḍantadudbhavandhyāyettadādhārantadātmakam /ap_24.047ab/tanmadhye cintayenmūrtiṃ pauruṣīṃ praṇavātmikām

---

24.048cd

लिङ्गं सङ्क्रामयेत् पश्चादात्मस्थं पूर्वसंस्कृतम् (4) /अप्_24.048अब्/विभक्तेन्द्रियसंस्थानं क्रमाद् वृद्धं विचिन्तयेत्

liṅgaṃ saṅkrāmayet paścādātmasthaṃ pūrvasaṃskṛtam (4) /ap_24.048ab/vibhaktendriyasaṃsthānaṃ kramād vṛddhaṃ vicintayet

---

24.049cd

ततोण्डमब्दमेकं तु स्थित्वा द्विशकलीकृतम् /अप्_24.049अब्/ :न् 1 समिद्भिर्वा तिलैस् तथा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 सह लिङ्गेन दर्शितमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 संसारञ्चाक्षयं स्मरेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 स्थण्डिले पूर्वसंस्कृतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 63 द्यावापृथिव्यौ शकले तयोर्मध्ये प्रजापतिम्

tatoṇḍamabdamekaṃ tu sthitvā dviśakalīkṛtam /ap_24.049ab/ :n 1 samidbhirvā tilais tathā iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 saha liṅgena darśitamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 saṃsārañcākṣayaṃ smarediti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 sthaṇḍile pūrvasaṃskṛtamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 63 dyāvāpṛthivyau śakale tayormadhye prajāpatim

---

24.050cd

जातं ध्यात्वा पुनः प्रोक्ष्य प्रणवेन तु संश्रितम् /अप्_24.050अब्/मन्त्रात्मकतनुं कृत्वा यथान्यासं पुरोदितम्

jātaṃ dhyātvā punaḥ prokṣya praṇavena tu saṃśritam /ap_24.050ab/mantrātmakatanuṃ kṛtvā yathānyāsaṃ puroditam

---

24.051cd

विष्णुर्हस्तं ततो मूर्ध्नि दत्वा ध्यात्वा तु वैष्णवम् /अप्_24.051अब्/एवमेकं बहून् वापि जनित्वा ध्यानयोगतः

viṣṇurhastaṃ tato mūrdhni datvā dhyātvā tu vaiṣṇavam /ap_24.051ab/evamekaṃ bahūn vāpi janitvā dhyānayogataḥ

---

24.052cd

करौ सङ्गृह्य मूलेन नेत्रे बद्ध्वा तु वाससा /अप्_24.052अब्/नेत्रमन्त्रेण मन्त्री तान् सदनेनाहतेन तु

karau saṅgṛhya mūlena netre baddhvā tu vāsasā /ap_24.052ab/netramantreṇa mantrī tān sadanenāhatena tu

---

24.053cd

कृतपूजो गुरुः सम्यक् देवदेवस्य तत्त्ववान् /अप्_24.053अब्/शिष्यान् पुष्पाञ्जलिभृतः प्राङ्मुखानुपवेशयेत्

kṛtapūjo guruḥ samyak devadevasya tattvavān /ap_24.053ab/śiṣyān puṣpāñjalibhṛtaḥ prāṅmukhānupaveśayet

---

24.054cd

अर्चयेयुश् च तेप्येवम्प्रसूता गुरुणा हरिम् /अप्_24.054अब्/क्षिप्त्वा पुष्पाञ्जलिं तत्र पुष्पादिभिरनन्तरम्

arcayeyuś ca tepyevamprasūtā guruṇā harim /ap_24.054ab/kṣiptvā puṣpāñjaliṃ tatra puṣpādibhiranantaram

---

24.055cd

अमन्त्रमर्चनं कृत्वा(1) गुरोः पादार्चनन्ततः /अप्_24.055अब्/विधाय दक्षिणां दद्यात् सर्वस्वं चार्धमेव वा

amantramarcanaṃ kṛtvā(1) guroḥ pādārcanantataḥ /ap_24.055ab/vidhāya dakṣiṇāṃ dadyāt sarvasvaṃ cārdhameva vā

---

24.056cd

गुरुः संशिक्षयेच्छिष्यान् तैः पूज्यो नामभिर्हरिः /अप्_24.056अब्/विश्वक्सेनं यजेदीशं शङ्खचक्रगदाधरम्

guruḥ saṃśikṣayecchiṣyān taiḥ pūjyo nāmabhirhariḥ /ap_24.056ab/viśvaksenaṃ yajedīśaṃ śaṅkhacakragadādharam

---

24.058cd

तज्जपन्तञ्च तर्जन्या मण्डलस्थं विसर्जयेत् //57//अप्_24.057अब्/विष्णुनिर्माल्यमखिलं विष्वक्सेनाय चार्पयेत् /अप्_24.058अब्/प्रणीताभिस् तथात्मानमभिषिच्य च कुण्डगं

tajjapantañca tarjanyā maṇḍalasthaṃ visarjayet //57//ap_24.057ab/viṣṇunirmālyamakhilaṃ viṣvaksenāya cārpayet /ap_24.058ab/praṇītābhis tathātmānamabhiṣicya ca kuṇḍagaṃ

---

24.059cd

वह्निमात्मनि संयोज्य विष्वक्सेनं विसर्जयेत् /अप्_24.059अब्/बुभुक्षुः सर्वमाप्नोति मुमुक्षुर् लीयते हरौ

vahnimātmani saṃyojya viṣvaksenaṃ visarjayet /ap_24.059ab/bubhukṣuḥ sarvamāpnoti mumukṣur līyate harau

25.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अग्निकार्यादिकथनं नाम चतुर्विंशो ऽध्यायः :न् 1 वासुदेवार्चनं कृत्वा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 64 % छप्तेर् {25} :श् अथ पञ्चविंशो ऽध्यायः वासुदेवादिमन्त्रनिरूपणं नारद उवाच वासुदेवादिमन्त्राणां पूजानां लक्षणं वदे /अप्_25.001अब्/वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye agnikāryādikathanaṃ nāma caturviṃśo 'dhyāyaḥ :n 1 vāsudevārcanaṃ kṛtvā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 64 % chapter {25} :ś atha pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ vāsudevādimantranirūpaṇaṃ nārada uvāca vāsudevādimantrāṇāṃ pūjānāṃ lakṣaṇaṃ vade /ap_25.001ab/vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ

---

25.002cd

नमो भगवते चादौ अ आ अं अः स्ववीजकाः(1) /अप्_25.002अब्/ओङ्काराद्या नमोन्ताश् च नमो नारायणस्ततः

namo bhagavate cādau a ā aṃ aḥ svavījakāḥ(1) /ap_25.002ab/oṅkārādyā namontāś ca namo nārāyaṇastataḥ

---

25.003cd

ओं तत् सत् ब्रह्मणे चैव ओं नमो विष्णवे नमः /अप्_25.003अब्/ओं क्षौं ओं नमो भगवते नरसिंहाय वै नमः

oṃ tat sat brahmaṇe caiva oṃ namo viṣṇave namaḥ /ap_25.003ab/oṃ kṣauṃ oṃ namo bhagavate narasiṃhāya vai namaḥ

---

25.004cd

ओं भूर्नमो भगवते वराहाय नराधिपाः /अप्_25.004अब्/जवारुणहरिद्राभा नीलश्यामललोहिताः

oṃ bhūrnamo bhagavate varāhāya narādhipāḥ /ap_25.004ab/javāruṇaharidrābhā nīlaśyāmalalohitāḥ

---

25.005cd

मेघाग्निमधुपिङ्गाभा वल्लभा नव नायकाः /अप्_25.005अब्/अङ्गानि स्वरवीजानां स्वनामान्तैर् यथाक्रमम्

meghāgnimadhupiṅgābhā vallabhā nava nāyakāḥ /ap_25.005ab/aṅgāni svaravījānāṃ svanāmāntair yathākramam

---

25.006cd

हृदयादीनि कल्पेत विभक्तैस्तन्त्रवेदिभिः /अप्_25.006अब्/व्यञ्जनादीनि वीजानि तेषां लक्षणमन्यथा

hṛdayādīni kalpeta vibhaktaistantravedibhiḥ /ap_25.006ab/vyañjanādīni vījāni teṣāṃ lakṣaṇamanyathā

---

25.007cd

दीर्घस्वरैस्तु भिन्नानि नमोन्तान्तस्थितानि तु /अप्_25.007अब्/अङ्गानि ह्रस्वयुक्तानि उपाङ्गानीति वर्ण्यते

dīrghasvaraistu bhinnāni namontāntasthitāni tu /ap_25.007ab/aṅgāni hrasvayuktāni upāṅgānīti varṇyate

---

25.008cd

विभक्तनामवर्णान्तस्थितानि वीजमुत्तमं(2) /अप्_25.008अब्/दीर्घैर् ह्रस्वैश् च संयुक्तं साङ्गोपाङ्गंस्वरैः क्रमात्(3)

vibhaktanāmavarṇāntasthitāni vījamuttamaṃ(2) /ap_25.008ab/dīrghair hrasvaiś ca saṃyuktaṃ sāṅgopāṅgaṃsvaraiḥ kramāt(3)

---

25.009cd

व्यञ्जनानां क्रमो ह्य् एष हृदयादिप्रकॢप्तये /अप्_25.009अब्/स्ववीजेन स्वनामान्तैर् विभक्तान्यङ्गनामभिः

vyañjanānāṃ kramo hy eṣa hṛdayādiprakḷptaye /ap_25.009ab/svavījena svanāmāntair vibhaktānyaṅganāmabhiḥ

---

25.010cd

:न् 1 द्वादशाक्षरवीजका इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 स्थितवीजार्थमुत्तममिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 दीर्घस्वरैश् च संयुक्तमङ्गोपाङ्गं स्वरैः क्रमादिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 स्वरवीजेषु नामान्तैर् विभक्तान्यङ्गनामभिरिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 65 युक्तानि हृदयादीनि द्वादशान्तानि पञ्चतः(1) /अप्_25.010अब्/आरभ्य कल्पयित्वा तु जपेत् सिद्ध्यनुरूपतः

:n 1 dvādaśākṣaravījakā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 sthitavījārthamuttamamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 dīrghasvaraiś ca saṃyuktamaṅgopāṅgaṃ svaraiḥ kramāditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 svaravījeṣu nāmāntair vibhaktānyaṅganāmabhiriti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 65 yuktāni hṛdayādīni dvādaśāntāni pañcataḥ(1) /ap_25.010ab/ārabhya kalpayitvā tu japet siddhyanurūpataḥ

---

25.011cd

हृदयञ्च शिरश्चूडा कवचं नेत्रमस्त्रकं /अप्_25.011अब्/षडङ्गानि तु वीजानां मूलस्य द्वादशाङ्गकं

hṛdayañca śiraścūḍā kavacaṃ netramastrakaṃ /ap_25.011ab/ṣaḍaṅgāni tu vījānāṃ mūlasya dvādaśāṅgakaṃ

---

25.012cd

हृच्छिरश् च शिखा वर्म चास्त्रनेत्रान्तयोदरं /अप्_25.012अब्/प्रष्टबाहूरुजानूंश् च जङ्घा पादौ क्रमान्न्यसेत्

hṛcchiraś ca śikhā varma cāstranetrāntayodaraṃ /ap_25.012ab/praṣṭabāhūrujānūṃś ca jaṅghā pādau kramānnyaset

---

25.013cd

कं टं पं शं वैनतेयः खं ठं फं घंगदामनुः(2) /अप्_25.013अब्/गं डं बं सं पुष्ठिमन्तो घं ढं भं हं श्रियैनमः

kaṃ ṭaṃ paṃ śaṃ vainateyaḥ khaṃ ṭhaṃ phaṃ ghaṃgadāmanuḥ(2) /ap_25.013ab/gaṃ ḍaṃ baṃ saṃ puṣṭhimanto ghaṃ ḍhaṃ bhaṃ haṃ śriyainamaḥ

---

25.014cd

वं शं मं क्षं(3) पाञ्चजन्यं छं तं पं(4)कौस्तुभाय च /अप्_25.014अब्/जं खं वं सुदर्शनाय श्रीवत्साय सं वं दं चंलं(5)

vaṃ śaṃ maṃ kṣaṃ(3) pāñcajanyaṃ chaṃ taṃ paṃ(4)kaustubhāya ca /ap_25.014ab/jaṃ khaṃ vaṃ sudarśanāya śrīvatsāya saṃ vaṃ daṃ caṃlaṃ(5)

---

25.015cd

ओं धं वं वनमालायै महानन्ताय वै नमः(6) /अप्_25.015अब्/निर्वीजपदमन्त्राणां पदैर् अङ्गानि कल्पयेत्

oṃ dhaṃ vaṃ vanamālāyai mahānantāya vai namaḥ(6) /ap_25.015ab/nirvījapadamantrāṇāṃ padair aṅgāni kalpayet

---

25.016cd

जात्यन्तैर् नामसंयुक्तेर्हृदयादीनि पञ्चधा /अप्_25.016अब्/प्रणवं हृदयादीनि ततः प्रोक्तानि पञ्चधा

jātyantair nāmasaṃyukterhṛdayādīni pañcadhā /ap_25.016ab/praṇavaṃ hṛdayādīni tataḥ proktāni pañcadhā

---

25.017cd

प्रणवं हृदयं पूर्वं परायेति शिरः शिखा /अप्_25.017अब्/नाम्नात्मना तु(7) कवचं अस्त्रं नामान्तकं भवेत्

praṇavaṃ hṛdayaṃ pūrvaṃ parāyeti śiraḥ śikhā /ap_25.017ab/nāmnātmanā tu(7) kavacaṃ astraṃ nāmāntakaṃ bhavet

---

25.018cd

:न् 1 द्वादशार्णानि यत्नत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 महागदा इति ङ,चिह्नितपुस्तकपाठः 3 ठं णं मं क्षं इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 दं भं पमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 श्रीवत्साय च पञ्चममिति ङ, चिह्नितपुस्त्कपाठः श्रीवत्सो वं चं दं ठं लं इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 6 नमोनन्ताय वै नम इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 7 नाम्नामुना तु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः :प् 66 ओं परास्त्रादिस्वनामात्मा(1) चतुर्थ्यन्तो नमोन्तकः /अप्_25.018अब्/एकव्यूहादिषड्विंशव्यूहात्तस्यात्मनो मनुः(2)

:n 1 dvādaśārṇāni yatnata iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 mahāgadā iti ṅa,cihnitapustakapāṭhaḥ 3 ṭhaṃ ṇaṃ maṃ kṣaṃ iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 daṃ bhaṃ pamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 śrīvatsāya ca pañcamamiti ṅa, cihnitapustkapāṭhaḥ śrīvatso vaṃ caṃ daṃ ṭhaṃ laṃ iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 6 namonantāya vai nama iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 7 nāmnāmunā tu iti kha, ṅa, cihnitapustkadvayapāṭhaḥ :p 66 oṃ parāstrādisvanāmātmā(1) caturthyanto namontakaḥ /ap_25.018ab/ekavyūhādiṣaḍviṃśavyūhāttasyātmano manuḥ(2)

---

25.019cd

कनिष्टादिकराग्रेषु प्रकृतिं देहकेर्चयेत् /अप्_25.019अब्/पराय पुरुषात्मा स्यात् प्रकृत्यात्मा द्विरूपकः

kaniṣṭādikarāgreṣu prakṛtiṃ dehakercayet /ap_25.019ab/parāya puruṣātmā syāt prakṛtyātmā dvirūpakaḥ

---

25.020cd

ओं परयाम्न्यात्मने चैव वाय्वर्कौ च द्विरूपकः /अप्_25.020अब्/अग्निं त्रिमूर्तौ(3) विन्यस्य व्यापकं करदेहयोः

oṃ parayāmnyātmane caiva vāyvarkau ca dvirūpakaḥ /ap_25.020ab/agniṃ trimūrtau(3) vinyasya vyāpakaṃ karadehayoḥ

---

25.021cd

वाय्वर्कौ करशाखासु सव्येतरकरद्वये /अप्_25.021अब्/हृदि मूर्तो तनावेष त्रिव्यूहे तुर्यरूपके

vāyvarkau karaśākhāsu savyetarakaradvaye /ap_25.021ab/hṛdi mūrto tanāveṣa trivyūhe turyarūpake

---

25.022cd

ऋग्वेदं व्यापकं हस्ते अङ्गुलीषु यजुर्न्यसेत् /अप्_25.022अब्/तलद्वयेथर्वरूपं शिरोहृच्चरणान्तकः

ṛgvedaṃ vyāpakaṃ haste aṅgulīṣu yajurnyaset /ap_25.022ab/taladvayetharvarūpaṃ śirohṛccaraṇāntakaḥ

---

25.023cd

आकाशं व्यापकं न्यस्य करे देहे तु पूर्ववत् /अप्_25.023अब्/अङ्गुलीषु च वाय्वादि शिरोहृद्गुह्यपादके

ākāśaṃ vyāpakaṃ nyasya kare dehe tu pūrvavat /ap_25.023ab/aṅgulīṣu ca vāyvādi śirohṛdguhyapādake

---

25.024cd

वायुर्ज्योतिर्जलं पृथ्वी पञ्चव्यूहः समीरितः /अप्_25.024अब्/मनः श्रोत्रन्त्वग्दृग्जिह्वा घ्राणं षड्व्यूह ईरितः

vāyurjyotirjalaṃ pṛthvī pañcavyūhaḥ samīritaḥ /ap_25.024ab/manaḥ śrotrantvagdṛgjihvā ghrāṇaṃ ṣaḍvyūha īritaḥ

---

25.025cd

व्यापकं मानसं न्यस्य ततोङ्गुष्टादितः क्रमात् /अप्_25.025अब्/मूर्धास्यहृद्गुह्यपत्सु कथितः करुणात्मकः

vyāpakaṃ mānasaṃ nyasya tatoṅguṣṭāditaḥ kramāt /ap_25.025ab/mūrdhāsyahṛdguhyapatsu kathitaḥ karuṇātmakaḥ

---

25.026cd

आदिमूर्तिस्तु सर्वत्र व्यापको जीवसञ्ज्ञितः /अप्_25.026अब्/भूर्भुवः स्वर्महर्जनस्तपः स्त्यञ्च सप्तधा

ādimūrtistu sarvatra vyāpako jīvasañjñitaḥ /ap_25.026ab/bhūrbhuvaḥ svarmaharjanastapaḥ styañca saptadhā

---

25.027cd

करे देहे न्यसेदाद्यमङ्गुष्टादिक्रमेण तु /अप्_25.027अब्/तलसंस्थः सप्तमश् च(4) लोकेशो देहके क्रमात्

kare dehe nyasedādyamaṅguṣṭādikrameṇa tu /ap_25.027ab/talasaṃsthaḥ saptamaś ca(4) lokeśo dehake kramāt

---

25.028cd

:न् 1 ओं परास्त्रादित्यनामात्मा इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 एवं व्यूहादिषड्विंशं व्यूहात्तस्यात्मनो मनुरिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 अग्निं द्विमूर्तौ इति ख, चिह्नितपुस्त्कपाठः 4 तलस्थः सप्तमश् चैव इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 67 देहे शिरोललाटास्यहृद्गुह्याङ्ग्रिषु संस्थितः /अप्_25.028अब्/अग्निष्ठोमस्तथोक्थस्तु षोडशी वाजपेयकः

:n 1 oṃ parāstrādityanāmātmā iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 evaṃ vyūhādiṣaḍviṃśaṃ vyūhāttasyātmano manuriti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 agniṃ dvimūrtau iti kha, cihnitapustkapāṭhaḥ 4 talasthaḥ saptamaś caiva iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 67 dehe śirolalāṭāsyahṛdguhyāṅgriṣu saṃsthitaḥ /ap_25.028ab/agniṣṭhomastathokthastu ṣoḍaśī vājapeyakaḥ

---

25.029cd

अतिरात्राप्तोर्यामञ्च(1) यज्ञात्मा सप्तरूपकः /अप्_25.029अब्/धीरहं मनः शब्दश् च स्पर्शरूपरसास्ततः(2)

atirātrāptoryāmañca(1) yajñātmā saptarūpakaḥ /ap_25.029ab/dhīrahaṃ manaḥ śabdaś ca sparśarūparasāstataḥ(2)

---

25.030cd

गन्धो बुद्धिर्व्यापकं तु करे देहे न्यसेत् क्रमात् /अप्_25.030अब्/न्यसेदन्त्यै च(3) तलयोः के ललाटे मुखे हृदि

gandho buddhirvyāpakaṃ tu kare dehe nyaset kramāt /ap_25.030ab/nyasedantyai ca(3) talayoḥ ke lalāṭe mukhe hṛdi

---

25.031cd

नाभौ गुह्ये च पादे च अष्टव्यूहः पुमान् स्मृतः(4) /अप्_25.031अब्/वीजो बुद्धिरहङ्कारो मनः शब्दो गुणोनिलः

nābhau guhye ca pāde ca aṣṭavyūhaḥ pumān smṛtaḥ(4) /ap_25.031ab/vījo buddhirahaṅkāro manaḥ śabdo guṇonilaḥ

---

25.032cd

रूपं रसो नवात्मायं जीव अङ्गुष्ठकद्वये /अप्_25.032अब्/तर्जन्यादिक्रमाच्छेषं यावद्वामप्रदेशिनीं

rūpaṃ raso navātmāyaṃ jīva aṅguṣṭhakadvaye /ap_25.032ab/tarjanyādikramāccheṣaṃ yāvadvāmapradeśinīṃ

---

25.033cd

देहे शिरोललाटास्यहृन्नाभिगुह्यजानुषु /अप्_25.033अब्/पादयोश् च दशात्मायं इन्द्रो व्यापी समास्थितः

dehe śirolalāṭāsyahṛnnābhiguhyajānuṣu /ap_25.033ab/pādayoś ca daśātmāyaṃ indro vyāpī samāsthitaḥ

---

25.034cd

अङ्गुष्ठकद्वये वह्निस्तर्जन्यादौ परेषु च /अप्_25.034अब्/शिरोललाटवक्त्रेषु हृन्नाभिगुह्यजानुषु

aṅguṣṭhakadvaye vahnistarjanyādau pareṣu ca /ap_25.034ab/śirolalāṭavaktreṣu hṛnnābhiguhyajānuṣu

---

25.035cd

पादयोरेकदशात्मा मनः श्रोत्रं त्वगेव च /अप्_25.035अब्/चक्षुर्जिह्वा तथा घ्राणं वाक्पाण्यङ्घ्रिश् च पायुकः

pādayorekadaśātmā manaḥ śrotraṃ tvageva ca /ap_25.035ab/cakṣurjihvā tathā ghrāṇaṃ vākpāṇyaṅghriś ca pāyukaḥ

---

25.036cd

उपस्थं मानसो व्यापी श्रोत्रमङ्गुष्ठकद्वये /अप्_25.036अब्/तर्जन्यादिक्रमादष्टौ अतिरिक्तं तलद्वये

upasthaṃ mānaso vyāpī śrotramaṅguṣṭhakadvaye /ap_25.036ab/tarjanyādikramādaṣṭau atiriktaṃ taladvaye

---

25.037cd

उत्तमाङ्गुलललाटास्यहृन्नाभावथ गुह्यके /अप्_25.037अब्/उरुयुग्मे तथा जङ्घे गुल्फपादेषु च क्रमात्

uttamāṅgulalalāṭāsyahṛnnābhāvatha guhyake /ap_25.037ab/uruyugme tathā jaṅghe gulphapādeṣu ca kramāt

---

25.038cd

:न् 1 अतिरात्राप्तयामश् च इति ख, चिह्नितपुस्त्कपाठः 2 रसास् तथा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 न्यसेदन्ते च इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
न्यसेदष्टौ च इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 क्रमात् स्मृत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाटःअः :प् 68 विष्णुर्मधुहरश् चैव त्रिविक्रमकवामनौ /अप्_25.038अब्/श्रीधरोथ हृषीकेशः पद्मनाभस्तथैव च

:n 1 atirātrāptayāmaś ca iti kha, cihnitapustkapāṭhaḥ 2 rasās tathā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 nyasedante ca iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ |
nyasedaṣṭau ca iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 kramāt smṛta iti ṅa, cihnitapustakapāṭḥaḥ :p 68 viṣṇurmadhuharaś caiva trivikramakavāmanau /ap_25.038ab/śrīdharotha hṛṣīkeśaḥ padmanābhastathaiva ca

---

25.039cd

दामोदरः केशवश् च नारायणस्ततः परः /अप्_25.039अब्/माधवश्चाथ गोविन्दो विष्णुं वै व्यापकं न्यसेत्

dāmodaraḥ keśavaś ca nārāyaṇastataḥ paraḥ /ap_25.039ab/mādhavaścātha govindo viṣṇuṃ vai vyāpakaṃ nyaset

---

25.040cd

अङ्गुष्ठादौ तले द्वौ च पादे जानुनि वै कटौ /अप्_25.040अब्/शिरःशिखरकट्याञ्च जानुपादादिषु न्यसेत्

aṅguṣṭhādau tale dvau ca pāde jānuni vai kaṭau /ap_25.040ab/śiraḥśikharakaṭyāñca jānupādādiṣu nyaset

---

25.041cd

द्वादशात्मा पञ्चविंशः षड्विंशव्यूहकस् तथा /अप्_25.041अब्/पुरुषो धीरहङ्कारो मनश्चित्तञ्च शब्दकः

dvādaśātmā pañcaviṃśaḥ ṣaḍviṃśavyūhakas tathā /ap_25.041ab/puruṣo dhīrahaṅkāro manaścittañca śabdakaḥ

---

25.042cd

तथा स्पर्शो रसो रूपं गन्धः श्रोत्रं त्वचस् तथा /अप्_25.042अब्/चक्षुर्जिह्वा नासिका च वाक्पाण्यङ्घ्रिश् च पायवः

tathā sparśo raso rūpaṃ gandhaḥ śrotraṃ tvacas tathā /ap_25.042ab/cakṣurjihvā nāsikā ca vākpāṇyaṅghriś ca pāyavaḥ

---

25.043cd

उपस्थो भूर्जलन्तेजो वायुराकाशमेव च /अप्_25.043अब्/पुरुषं व्यापकं न्यस्य अङ्गुष्ठादौ दश न्यसेत्

upastho bhūrjalantejo vāyurākāśameva ca /ap_25.043ab/puruṣaṃ vyāpakaṃ nyasya aṅguṣṭhādau daśa nyaset

---

25.044cd

शेषान् हस्ततले न्यस्य शिरस्यथ ललाटके /अप्_25.044अब्/मुखहृन्नाभिगुह्योरुजान्वङ्घ्रौ करणोद्गतौ

śeṣān hastatale nyasya śirasyatha lalāṭake /ap_25.044ab/mukhahṛnnābhiguhyorujānvaṅghrau karaṇodgatau

---

25.045cd

पादे जान्वोरुपस्थे च हृदये मूर्ध्नि च क्रमात् /अप्_25.045अब्/परश् च पुरुषात्मादौ षड्विंशे पूर्ववत्परं

pāde jānvorupasthe ca hṛdaye mūrdhni ca kramāt /ap_25.045ab/paraś ca puruṣātmādau ṣaḍviṃśe pūrvavatparaṃ

---

25.046cd

सञ्चिन्त्य मण्डलैके तु प्रकृतिं पूजयेद्बुधः /अप्_25.046अब्/पूर्वयाम्याप्यसौम्येषु हृदयादीनि पूजयेत्

sañcintya maṇḍalaike tu prakṛtiṃ pūjayedbudhaḥ /ap_25.046ab/pūrvayāmyāpyasaumyeṣu hṛdayādīni pūjayet

---

25.047cd

अस्त्रमग्न्यादिकोणेषु(1) वैनतेयादि पूर्ववत् /अप्_25.047अब्/दिक्पालांश् च विधिस्त्वन्यः(2) त्रिव्यूहेग्निश् च मध्यतः

astramagnyādikoṇeṣu(1) vainateyādi pūrvavat /ap_25.047ab/dikpālāṃś ca vidhistvanyaḥ(2) trivyūhegniś ca madhyataḥ

---

25.048cd

पूर्वादिदिग्बलावसोराज्यादिभिरलङ्कृतः /अप्_25.048अब्/कर्णिकायां नाभसश् च मानसः कर्णिकास्थितः

pūrvādidigbalāvasorājyādibhiralaṅkṛtaḥ /ap_25.048ab/karṇikāyāṃ nābhasaś ca mānasaḥ karṇikāsthitaḥ

---

25.049cd

:न् 1 अस्त्रमग्न्यादिपत्रेषु इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 दिक्पालांश् च विधिस्तस्य इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः दिक्पालादौ विधिस्तुल्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 69 विश्वरूपं सर्वस्थित्यै(1) यजेद्राज्यजयाय च /अप्_25.049अब्/सर्वव्यूहैः समायुक्तमङ्गैर् अपि च पञ्चभिः

:n 1 astramagnyādipatreṣu iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 dikpālāṃś ca vidhistasya iti ga, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ dikpālādau vidhistulya iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 69 viśvarūpaṃ sarvasthityai(1) yajedrājyajayāya ca /ap_25.049ab/sarvavyūhaiḥ samāyuktamaṅgair api ca pañcabhiḥ

---

25.050cd

गरुडाद्यैस्तथेन्द्राद्यैः सर्वान् कामानवाप्नुयात् /अप्_25.050अब्/विश्वक्सेनं यजेन्नाम्ना वै वीजं व्योमसंस्थितं(2)

garuḍādyaistathendrādyaiḥ sarvān kāmānavāpnuyāt /ap_25.050ab/viśvaksenaṃ yajennāmnā vai vījaṃ vyomasaṃsthitaṃ(2)

26.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मन्त्रप्रदर्शनं नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः % छप्तेर् {26} :श् अथ षड्विंशो ऽध्यायः मुद्रालक्षणकथनं नारद उवाच मुद्राणां लक्षणं वक्ष्ये सान्निध्यादिप्रकारकं /अप्_26.001अब्/अञ्जलिः प्रथमा मुद्रा वन्दनी हृदयानुगा

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye mantrapradarśanaṃ nāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ % chapter {26} :ś atha ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ mudrālakṣaṇakathanaṃ nārada uvāca mudrāṇāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye sānnidhyādiprakārakaṃ /ap_26.001ab/añjaliḥ prathamā mudrā vandanī hṛdayānugā

---

26.002cd

ऊर्ध्वाङ्गुष्ठोवाममुष्टिर्दक्षिणाङ्गुष्ठबन्धनं /अप्_26.002अब्/सव्यस्य तस्य चाङ्गुष्ठो यस्य चोर्ध्वे प्रकीर्तितः(3)

ūrdhvāṅguṣṭhovāmamuṣṭirdakṣiṇāṅguṣṭhabandhanaṃ /ap_26.002ab/savyasya tasya cāṅguṣṭho yasya cordhve prakīrtitaḥ(3)

---

26.003cd

तिस्रः साधरणा व्यूहे अथासाधरणा इमाः /अप्_26.003अब्/कनिष्ठादिविमोकेन अष्टो मुद्रा यथाक्रमं

tisraḥ sādharaṇā vyūhe athāsādharaṇā imāḥ /ap_26.003ab/kaniṣṭhādivimokena aṣṭo mudrā yathākramaṃ

---

26.004cd

अष्टानां पूर्ववीजानां क्रमशस्त्ववधारयेत् /अप्_26.004अब्/अङ्गुष्ठेन कनिष्टान्तं नमयित्वाङ्गुलित्रयं

aṣṭānāṃ pūrvavījānāṃ kramaśastvavadhārayet /ap_26.004ab/aṅguṣṭhena kaniṣṭāntaṃ namayitvāṅgulitrayaṃ

---

26.005cd

ऊर्ध्वं कृत्वा सम्मुखञ्च वीजाय नवमाय वै /अप्_26.005अब्/वामहस्तमथोत्तानं कृत्वार्धं नामयेच्छनैः

ūrdhvaṃ kṛtvā sammukhañca vījāya navamāya vai /ap_26.005ab/vāmahastamathottānaṃ kṛtvārdhaṃ nāmayecchanaiḥ

---

26.006cd

:न् 1 सर्वसिद्ध्यै इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 वैराजं नागसंयुतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाटःअः ।
यौ वीजं चाङ्गसंयुतमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 यः सव्येर्धे प्रकीर्तित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 70 वराहस्य स्मृता मुद्रा अङ्गनाञ्च क्रमादिमाः /अप्_26.006अब्/एकैकां मोचयेद्बद्ध्वा वाममुष्टो तथागुलीं

:n 1 sarvasiddhyai iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 vairājaṃ nāgasaṃyutamiti kha, cihnitapustakapāṭḥaḥ |
yau vījaṃ cāṅgasaṃyutamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 yaḥ savyerdhe prakīrtita iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 70 varāhasya smṛtā mudrā aṅganāñca kramādimāḥ /ap_26.006ab/ekaikāṃ mocayedbaddhvā vāmamuṣṭo tathāgulīṃ

---

26.007cd

आकुञ्चयेत् पूर्वमुद्रां दक्षिणेप्येवमेव च /अप्_26.007अब्/ऊर्ध्वाङ्गुष्ठो वाममुष्ठिर्मुद्रासिद्धिस्ततो भवेत्

ākuñcayet pūrvamudrāṃ dakṣiṇepyevameva ca /ap_26.007ab/ūrdhvāṅguṣṭho vāmamuṣṭhirmudrāsiddhistato bhavet

27.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मुद्राप्रदर्शनं नाम षड्विंशो ऽध्यायः % छप्तेर् {27} :श् अथ सप्तविंशो ऽध्यायः दीक्षाविधिकथनं नारद उवाच वक्ष्ये दीक्षां सर्वदाञ्च मण्डलेब्जे हरिं यजेत् /अप्_27.001अब्/दशम्यामुपसंहृत्य यागद्रव्यं समस्तकं

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye mudrāpradarśanaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ % chapter {27} :ś atha saptaviṃśo 'dhyāyaḥ dīkṣāvidhikathanaṃ nārada uvāca vakṣye dīkṣāṃ sarvadāñca maṇḍalebje hariṃ yajet /ap_27.001ab/daśamyāmupasaṃhṛtya yāgadravyaṃ samastakaṃ

---

27.002cd

विन्यस्य नारसिंहेन सम्मन्त्र्य शतवारकं /अप्_27.002अब्/सर्षपांस्तु फडन्तेन(1) रक्षोघ्नान् सर्वतः क्षिपेत्

vinyasya nārasiṃhena sammantrya śatavārakaṃ /ap_27.002ab/sarṣapāṃstu phaḍantena(1) rakṣoghnān sarvataḥ kṣipet

---

27.003cd

शक्तिं सर्वात्मकां तत्र न्यसेत् प्रासादरूपिणीं /अप्_27.003अब्/सर्वौषधिं समाहृत्य विकिरानभिमन्त्रयेत्

śaktiṃ sarvātmakāṃ tatra nyaset prāsādarūpiṇīṃ /ap_27.003ab/sarvauṣadhiṃ samāhṛtya vikirānabhimantrayet

---

27.004cd

शतवारं शुभे पात्रे वासुदेवेन साधकः /अप्_27.004अब्/संसाध्य पण्जगव्यन्तु पञ्चभिर्मूलमूर्तिभिः

śatavāraṃ śubhe pātre vāsudevena sādhakaḥ /ap_27.004ab/saṃsādhya paṇjagavyantu pañcabhirmūlamūrtibhiḥ

---

27.005cd

नारायणान्तैः सम्प्रोक्ष्य कुशाग्रैस्तेन तांभुवं(3)/अप्_27.005अब्/विकिरान्वासुदेवेन क्षिपेदुत्तानपाणिना

nārāyaṇāntaiḥ samprokṣya kuśāgraistena tāṃbhuvaṃ(3)/ap_27.005ab/vikirānvāsudevena kṣipeduttānapāṇinā

---

27.006cd

त्रिधा पूर्वमुखस्तिष्ठन् ध्यायेत् विष्णुं तथा हृदि /अप्_27.006अब्/वर्धन्या सहिते कुम्भे साङ्गं विष्णुं प्रपूजयेत्

tridhā pūrvamukhastiṣṭhan dhyāyet viṣṇuṃ tathā hṛdi /ap_27.006ab/vardhanyā sahite kumbhe sāṅgaṃ viṣṇuṃ prapūjayet

---

27.007cd

:न् 1 सर्षपांस्तद्वदस्त्रेण इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 कुशाग्रेणैव तां भुवमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाटःअः :प् 71 शतवारं मन्त्रयित्वा त्वस्त्रेणैव च वर्धनीं /अप्_27.007अब्/अच्छिन्नधारया सिञ्चन् ईशानान्तं नयेच्च तं

:n 1 sarṣapāṃstadvadastreṇa iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 kuśāgreṇaiva tāṃ bhuvamiti ṅa, cihnitapustakapāṭḥaḥ :p 71 śatavāraṃ mantrayitvā tvastreṇaiva ca vardhanīṃ /ap_27.007ab/acchinnadhārayā siñcan īśānāntaṃ nayecca taṃ

---

27.008cd

कलसं पृष्ठतो नीत्वा स्थापयेद्विकिरोपरि /अप्_27.008अब्/संहृत्य विकिरान् दर्भैः कुम्भेशं कर्करीं यजेत्

kalasaṃ pṛṣṭhato nītvā sthāpayedvikiropari /ap_27.008ab/saṃhṛtya vikirān darbhaiḥ kumbheśaṃ karkarīṃ yajet

---

27.009cd

सवस्त्रं पञ्चरत्नाढ्यं खण्डिले पूजयेद्धरिं /अप्_27.009अब्/अग्नावपि समभ्यर्च्य मन्त्रान् सञ्जप्य पूर्ववत्

savastraṃ pañcaratnāḍhyaṃ khaṇḍile pūjayeddhariṃ /ap_27.009ab/agnāvapi samabhyarcya mantrān sañjapya pūrvavat

---

27.010cd

प्रक्षाल्य पुण्डरीकेन विलिप्यान्तः सुगन्धिना /अप्_27.010अब्/उखामाज्येन(1) संपूर्य गोक्षीरेण तु साधकः

prakṣālya puṇḍarīkena vilipyāntaḥ sugandhinā /ap_27.010ab/ukhāmājyena(1) saṃpūrya gokṣīreṇa tu sādhakaḥ

---

27.011cd

आलोक्य वासुदेवेन(2) ततः सङ्कर्षणेन च /अप्_27.011अब्/तण्डुलानाज्यसंसृष्टान् क्षिपेत् क्षीरे सुसंस्कृते

ālokya vāsudevena(2) tataḥ saṅkarṣaṇena ca /ap_27.011ab/taṇḍulānājyasaṃsṛṣṭān kṣipet kṣīre susaṃskṛte

---

27.012cd

प्रद्युम्नेन स्मालोड्य दर्व्या सङ्घट्टयेच्छनैः /अप्_27.012अब्/पक्वमुत्तारयेत् पश्चादनिरुद्धेन देशिकः

pradyumnena smāloḍya darvyā saṅghaṭṭayecchanaiḥ /ap_27.012ab/pakvamuttārayet paścādaniruddhena deśikaḥ

---

27.013cd

प्रक्षाल्यालिप्य तत् कुर्यादूर्ध्वपुण्ड्रं तु भस्मना /अप्_27.013अब्/नारायणेन पार्श्वेषु चरुमेवं सुसंस्कृतं

prakṣālyālipya tat kuryādūrdhvapuṇḍraṃ tu bhasmanā /ap_27.013ab/nārāyaṇena pārśveṣu carumevaṃ susaṃskṛtaṃ

---

27.014cd

भागमेकं तु देवाय कलशाय द्वितीयकं /अप्_27.014अब्/तृतीयेन तु भागेन प्रदद्यादाहुतित्रयं

bhāgamekaṃ tu devāya kalaśāya dvitīyakaṃ /ap_27.014ab/tṛtīyena tu bhāgena pradadyādāhutitrayaṃ

---

27.015cd

शिष्यैः सह चतुर्थं तु गुरुरद्याद्विशुद्धये(3) /अप्_27.015अब्/नारायणेन सम्मन्त्र्य सप्तधा क्षीरवृक्षजम्

śiṣyaiḥ saha caturthaṃ tu gururadyādviśuddhaye(3) /ap_27.015ab/nārāyaṇena sammantrya saptadhā kṣīravṛkṣajam

---

27.016cd

दन्तकाष्ठं भक्षयित्वा त्यक्त्वा ज्ञात्वास्वपातकं /अप्_27.016अब्/ऐन्द्राग्न्युत्तरकेशानीमुखं पतितमुत्तमं

dantakāṣṭhaṃ bhakṣayitvā tyaktvā jñātvāsvapātakaṃ /ap_27.016ab/aindrāgnyuttarakeśānīmukhaṃ patitamuttamaṃ

---

27.017cd

शुभं सिंहशतं हुत्वा(4) आचम्याथ प्रविश्य च /अप्_27.017अब्/ :न् 1 उत्थायाज्येनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 आलोड्य वासुदेवेन इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 विवृद्धये इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 शुभं सिद्धमिति ज्ञात्वा ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 72 पूजागारं न्यसेन्मन्त्री प्राच्यां विष्णुं प्रदक्षिणं

śubhaṃ siṃhaśataṃ hutvā(4) ācamyātha praviśya ca /ap_27.017ab/ :n 1 utthāyājyeneti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 āloḍya vāsudevena iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 vivṛddhaye iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 śubhaṃ siddhamiti jñātvā ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 72 pūjāgāraṃ nyasenmantrī prācyāṃ viṣṇuṃ pradakṣiṇaṃ

---

27.018cd

संसारार्णवमग्नानां पशूनां पाशमुक्तये /अप्_27.018अब्/त्वमेव शरणं देव सदा त्वं भक्तवत्सल

saṃsārārṇavamagnānāṃ paśūnāṃ pāśamuktaye /ap_27.018ab/tvameva śaraṇaṃ deva sadā tvaṃ bhaktavatsala

---

27.019cd

देवदेवानुजानीहि प्राकृतैः पाशबन्धनैः /अप्_27.019अब्/पाशितान्मोचयिष्यामि त्वत्प्रसादात् पशूनिमान्

devadevānujānīhi prākṛtaiḥ pāśabandhanaiḥ /ap_27.019ab/pāśitānmocayiṣyāmi tvatprasādāt paśūnimān

---

27.020cd

इति विज्ञाप्य देवेशं सम्प्रविश्य पशूंस्ततः /अप्_27.020अब्/धारणाभिस्तु संशोध्य पूर्वज्ज्वलनादिना

iti vijñāpya deveśaṃ sampraviśya paśūṃstataḥ /ap_27.020ab/dhāraṇābhistu saṃśodhya pūrvajjvalanādinā

---

27.021cd

संस्कृत्य मूर्त्या संयोज्य(1) नेत्रे बद्ध्वा प्रदर्शयेत् /अप्_27.021अब्/पुष्पपूर्णाञ्जलींस्तत्र क्षिपेत्तन्नाम योजयेत्

saṃskṛtya mūrtyā saṃyojya(1) netre baddhvā pradarśayet /ap_27.021ab/puṣpapūrṇāñjalīṃstatra kṣipettannāma yojayet

---

27.022cd

अमन्त्रमर्चनं तत्र पूर्ववत् कारयेत् क्रमात् /अप्_27.022अब्/यस्यां मूर्तौ पतेत् पुष्पं तस्य तन्नाम निर्दिशेत्

amantramarcanaṃ tatra pūrvavat kārayet kramāt /ap_27.022ab/yasyāṃ mūrtau patet puṣpaṃ tasya tannāma nirdiśet

---

27.023cd

शिखान्तसम्मितं सूत्रं पादाङ्गुष्ठादि षड्गुणं /अप्_27.023अब्/कन्यासु कर्तितं रक्तं(2) पुनस्तत्त्रिगुणीकृतम्

śikhāntasammitaṃ sūtraṃ pādāṅguṣṭhādi ṣaḍguṇaṃ /ap_27.023ab/kanyāsu kartitaṃ raktaṃ(2) punastattriguṇīkṛtam

---

27.024cd

यस्यां संलीयते विश्वं यतो विश्वं प्रसूयते /अप्_27.024अब्/प्रकृतिं प्रक्रियाभेदैः संस्थितां तत्र चिन्तयेत्

yasyāṃ saṃlīyate viśvaṃ yato viśvaṃ prasūyate /ap_27.024ab/prakṛtiṃ prakriyābhedaiḥ saṃsthitāṃ tatra cintayet

---

27.025cd

तेन प्राकृतिकान् पाशान् ग्रथित्वा तत्त्वसङ्ख्यया(3) /अप्_27.025अब्/कृत्वा शरावे तत् सूत्रं कुण्डपार्श्वे निधाय तु(4)

tena prākṛtikān pāśān grathitvā tattvasaṅkhyayā(3) /ap_27.025ab/kṛtvā śarāve tat sūtraṃ kuṇḍapārśve nidhāya tu(4)

---

27.026cd

ततस्तत्त्वानि सर्वाणि ध्यात्वा शिष्यतनौ न्यसेत् /अप्_27.026अब्/सृष्टिक्रमात् प्रकृत्यादिपृथिव्यन्तानि देशिकः

tatastattvāni sarvāṇi dhyātvā śiṣyatanau nyaset /ap_27.026ab/sṛṣṭikramāt prakṛtyādipṛthivyantāni deśikaḥ

---

27.027cd

तत्रैकधा पण्चधा स्याद्दशद्वादशधापि वा(4) /अप्_27.027अब्/ :न् 1 मूर्त्या सम्प्रोक्ष्य इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 सूत्रमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 तत्र सङ्ख्यया इति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 4 निधीयते इति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 5 तत्रार्चा पञ्चधा या स्यादङ्गैर् द्वादशधापि वेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
तत्रात्मा पञ्चधा वा स्यात् दशद्वदशधापिवेति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 73 ज्ञातव्यः सर्वभेदेन ग्रथितस्तत्त्वचिन्तकैः

tatraikadhā paṇcadhā syāddaśadvādaśadhāpi vā(4) /ap_27.027ab/ :n 1 mūrtyā samprokṣya iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 sūtramiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 tatra saṅkhyayā iti kha, ga, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 4 nidhīyate iti gha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 5 tatrārcā pañcadhā yā syādaṅgair dvādaśadhāpi veti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ |
tatrātmā pañcadhā vā syāt daśadvadaśadhāpiveti gha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 73 jñātavyaḥ sarvabhedena grathitastattvacintakaiḥ

---

27.028cd

अङ्गैः पञ्चभिरध्वानं निखिलं विकृतिक्रमात् /अप्_27.028अब्/तन्मात्रात्मनि संहृत्य मायासूत्रे पशोस्तनौ(1)

aṅgaiḥ pañcabhiradhvānaṃ nikhilaṃ vikṛtikramāt /ap_27.028ab/tanmātrātmani saṃhṛtya māyāsūtre paśostanau(1)

---

27.029cd

प्रकृतिर्लिङ्गशक्तिश् च कर्ता बुद्धिस् तथा मनः /अप्_27.029अब्/पञ्चतन्मात्रबुद्ध्याख्यं कर्माख्यं भूतपञ्चकं

prakṛtirliṅgaśaktiś ca kartā buddhis tathā manaḥ /ap_27.029ab/pañcatanmātrabuddhyākhyaṃ karmākhyaṃ bhūtapañcakaṃ

---

27.030cd

ध्यायेच्च द्वादशात्मानं सूत्रे देहे तथेच्छया /अप्_27.030अब्/हुत्वा सम्पातविधिना सृष्टेः सृष्टिक्रमेण तु

dhyāyecca dvādaśātmānaṃ sūtre dehe tathecchayā /ap_27.030ab/hutvā sampātavidhinā sṛṣṭeḥ sṛṣṭikrameṇa tu

---

27.031cd

एकैकं शतहोमेन दत्त्वा पूर्णाहुतिं ततः /अप्_27.031अब्/शरावे सम्पुटीकृत्य कुम्भेशाय निवेदयेत्

ekaikaṃ śatahomena dattvā pūrṇāhutiṃ tataḥ /ap_27.031ab/śarāve sampuṭīkṛtya kumbheśāya nivedayet

---

27.032cd

अधिवास्य यथा न्यायं भक्तं शिष्यं तु दीक्षयेत् /अप्_27.032अब्/करणीं कर्तरीं वापि(2) रजांसि खटिकामपि

adhivāsya yathā nyāyaṃ bhaktaṃ śiṣyaṃ tu dīkṣayet /ap_27.032ab/karaṇīṃ kartarīṃ vāpi(2) rajāṃsi khaṭikāmapi

---

27.033cd

अन्यदप्युपयोगि स्यात् सर्वं तद्वायुगोचरे /अप्_27.033अब्/संस्थाप्य मूलमन्त्रेण परामृश्याधिवाधिवासयेत्

anyadapyupayogi syāt sarvaṃ tadvāyugocare /ap_27.033ab/saṃsthāpya mūlamantreṇa parāmṛśyādhivādhivāsayet

---

27.034cd

नमो भूतेभ्यश् च बलिः कुशे शेते स्मरन् हरिं /अप्_27.034अब्/मण्डपं भूषयित्वाथ वितानघटलड्डुकैः(3)

namo bhūtebhyaś ca baliḥ kuśe śete smaran hariṃ /ap_27.034ab/maṇḍapaṃ bhūṣayitvātha vitānaghaṭalaḍḍukaiḥ(3)

---

27.035cd

मण्डलेथ यजेद्विष्णुं ततः सन्तर्प्य पावकं /अप्_27.035अब्/आहूय दीक्षयेच्छिष्यान् बद्धपद्मासनस्थितान्

maṇḍaletha yajedviṣṇuṃ tataḥ santarpya pāvakaṃ /ap_27.035ab/āhūya dīkṣayecchiṣyān baddhapadmāsanasthitān

---

27.036cd

सम्मोक्ष्य विष्णुं हस्तेन मूर्धानं स्पृश्य वै क्रमात् /अप्_27.036अब्/प्रकृत्यादिविकृत्यन्तां साधिभूताधिदैवतां

sammokṣya viṣṇuṃ hastena mūrdhānaṃ spṛśya vai kramāt /ap_27.036ab/prakṛtyādivikṛtyantāṃ sādhibhūtādhidaivatāṃ

---

27.037cd

सृष्टिमाध्यात्मिकीं कृत्वा हृदि तां संहरेत् क्रमात् /अप्_27.037अब्/तन्मात्रभूतां सकलां जीवेन समतां गतां

sṛṣṭimādhyātmikīṃ kṛtvā hṛdi tāṃ saṃharet kramāt /ap_27.037ab/tanmātrabhūtāṃ sakalāṃ jīvena samatāṃ gatāṃ

---

27.038cd

ततः सम्प्रार्थ्य कम्भेशं सूत्रं संहृत्य देशिकः /अप्_27.038अब्/ :न् 1 मायासूत्रे सुशोभने इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 करालं कर्तरीञ्चापि इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 3 वितानभवगन्धकैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
वितानपटकेन्द्रियैर् इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 74 अग्नेः समीपमागत्य पार्श्वे तं सन्निवेश्य तु

tataḥ samprārthya kambheśaṃ sūtraṃ saṃhṛtya deśikaḥ /ap_27.038ab/ :n 1 māyāsūtre suśobhane iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 karālaṃ kartarīñcāpi iti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 3 vitānabhavagandhakair iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ |
vitānapaṭakendriyair iti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 74 agneḥ samīpamāgatya pārśve taṃ sanniveśya tu

---

27.039cd

मूलमन्त्रेण सृष्टीशमाहुतीनां शतेन तं /अप्_27.039अब्/उदासीनमथासाद्य पूर्णाहुत्या च देशिकः

mūlamantreṇa sṛṣṭīśamāhutīnāṃ śatena taṃ /ap_27.039ab/udāsīnamathāsādya pūrṇāhutyā ca deśikaḥ

---

27.040cd

शुक्लं रजः समादाय मूलेन शतमन्त्रितं /अप्_27.040अब्/सन्ताड्य हृदयन्तेन हुंफट्कारान्तसंयुतैः

śuklaṃ rajaḥ samādāya mūlena śatamantritaṃ /ap_27.040ab/santāḍya hṛdayantena huṃphaṭkārāntasaṃyutaiḥ

---

27.041cd

वियोगपदसंयुक्तैर् वीजैः पदादिभिः क्रमात् /अप्_27.041अब्/पृथिव्यादीनि तत्त्वानि विश्लिष्य जुहुयात्ततः

viyogapadasaṃyuktair vījaiḥ padādibhiḥ kramāt /ap_27.041ab/pṛthivyādīni tattvāni viśliṣya juhuyāttataḥ

---

27.042cd

वह्नावखिलतत्त्वानामालये व्याहृते हरौ /अप्_27.042अब्/नीयमानं क्रमात्सर्वं तत्राध्वानं स्मरेद्बुधः

vahnāvakhilatattvānāmālaye vyāhṛte harau /ap_27.042ab/nīyamānaṃ kramātsarvaṃ tatrādhvānaṃ smaredbudhaḥ

---

27.043cd

ताडनेन वियोज्यैवं(1) आदायापाद्य शाम्यतां /अप्_27.043अब्/प्रकृत्याहृत्य जुहुयाद्यथोक्ते जातवेदसि

tāḍanena viyojyaivaṃ(1) ādāyāpādya śāmyatāṃ /ap_27.043ab/prakṛtyāhṛtya juhuyādyathokte jātavedasi

---

27.045cd

गर्भाधानं जातकर्म भोगञ्चैव लयन्तथा /अप्_27.044अब्/शुद्धं तत्त्वं समुद्धृत्य पूर्णाहुत्या तु देशिकः /अप्_27.045अब्/सन्नयेद्द्विपरे तत्त्वे यावदव्याहृतं क्रमात्

garbhādhānaṃ jātakarma bhogañcaiva layantathā /ap_27.044ab/śuddhaṃ tattvaṃ samuddhṛtya pūrṇāhutyā tu deśikaḥ /ap_27.045ab/sannayeddvipare tattve yāvadavyāhṛtaṃ kramāt

---

27.046cd

तत् परं ज्ञानयोगेन विलाप्य परमात्मनि /अप्_27.046अब्/विमुक्तबन्धनं जीवं परस्मिन्नव्यये पदे

tat paraṃ jñānayogena vilāpya paramātmani /ap_27.046ab/vimuktabandhanaṃ jīvaṃ parasminnavyaye pade

---

27.047cd

निवृत्तं परमानन्दे शुद्धे बुद्धे स्मरेद्बुधः /अप्_27.047अब्/दद्यात् पूर्णाहुतिं पश्चादेवं दीक्षा समाप्यते

nivṛttaṃ paramānande śuddhe buddhe smaredbudhaḥ /ap_27.047ab/dadyāt pūrṇāhutiṃ paścādevaṃ dīkṣā samāpyate

---

27.048cd

प्रयोगमन्त्रान् वक्ष्यामि यैर् दीक्षा होमसंलयः /अप्_27.048अब्/ ओं यं भूतानि विशुद्धं हुं फट् अनेन ताडनं कुर्याद्वियोजनमिह द्वयं

prayogamantrān vakṣyāmi yair dīkṣā homasaṃlayaḥ /ap_27.048ab/ oṃ yaṃ bhūtāni viśuddhaṃ huṃ phaṭ anena tāḍanaṃ kuryādviyojanamiha dvayaṃ

---

27.049cd

ओं यं भूतान्यापातयेहं आदानं कृत्वा चानेन प्रकृत्या योजनं शृणु /अप्_27.049अब्/ :न् 1 ताडनेन विमोक्ष्यैवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 75 ओं यं भूतानि पुंश्चाहो होममन्त्रं प्रवक्ष्यामि ततः पूर्णाहुतेर्मनुं

oṃ yaṃ bhūtānyāpātayehaṃ ādānaṃ kṛtvā cānena prakṛtyā yojanaṃ śṛṇu /ap_27.049ab/ :n 1 tāḍanena vimokṣyaivamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 75 oṃ yaṃ bhūtāni puṃścāho homamantraṃ pravakṣyāmi tataḥ pūrṇāhutermanuṃ

---

27.050cd

ओं भूतानि संहर स्वाहा ।
ओं अं ओं नमो भगवते वासुदेवाय वौषट् पूर्णाहुत्यनन्तरे तु तद्वै शिष्यन्तु साधयेत्(1) /अप्_27.050अब्/एवं तत्त्वानि सर्वाणि क्रमात्संशोधयेद् बुधः

oṃ bhūtāni saṃhara svāhā |
oṃ aṃ oṃ namo bhagavate vāsudevāya vauṣaṭ pūrṇāhutyanantare tu tadvai śiṣyantu sādhayet(1) /ap_27.050ab/evaṃ tattvāni sarvāṇi kramātsaṃśodhayed budhaḥ

---

27.051cd

नमोन्तेन स्ववीजेन ताडनादिपुरःसरम् /अप्_27.051अब्/ ओं वां वर्मेन्द्रियाणि ।
ओं दें बुद्धीन्द्रियाणि यं वीजेन समानन्तु ताडनादिप्रयोगकम्

namontena svavījena tāḍanādipuraḥsaram /ap_27.051ab/ oṃ vāṃ varmendriyāṇi |
oṃ deṃ buddhīndriyāṇi yaṃ vījena samānantu tāḍanādiprayogakam

---

27.052ef

ओं सुंगन्धतन्मात्रे वियुङ्क्ष्व हुं फट् ।
ओं सम्पाहिं हा(2) ॥
ओं खं खं क्ष प्रकृत्या(3) ।
ओं सुं हुं गन्धतन्मात्रे संहर स्वाहा ततः पूर्णाहुतिश् चैवमुत्तरेषु प्रयुज्यते /अप्_27.052अब्/ ओं रां रसतन्मात्रे ।
ओं भें रूपतन्मात्रे ।
ओं रं स्पर्शतन्मात्रे ।
ओं एं शब्दतन्मात्रे ।
ओं भं नमः ।
ओं सों अहङ्कारः ।
ओं नं बुद्धे ।
ओं ओं प्रकृते एकमूर्तावयं प्रोक्तो दीक्षायोगः समासतः /अप्_27.052च्द्/एवमेव प्रयोगस्तु नवव्यूहादिके स्मृतः

oṃ suṃgandhatanmātre viyuṅkṣva huṃ phaṭ |
oṃ sampāhiṃ hā(2) // oṃ khaṃ khaṃ kṣa prakṛtyā(3) |
oṃ suṃ huṃ gandhatanmātre saṃhara svāhā tataḥ pūrṇāhutiś caivamuttareṣu prayujyate /ap_27.052ab/ oṃ rāṃ rasatanmātre |
oṃ bheṃ rūpatanmātre |
oṃ raṃ sparśatanmātre |
oṃ eṃ śabdatanmātre |
oṃ bhaṃ namaḥ |
oṃ soṃ ahaṅkāraḥ |
oṃ naṃ buddhe |
oṃ oṃ prakṛte ekamūrtāvayaṃ prokto dīkṣāyogaḥ samāsataḥ /ap_27.052cd/evameva prayogastu navavyūhādike smṛtaḥ

---

27.053cd

दग्धापरस्मिन् सन्दध्यान्निर्वाणे प्रकृतिन्नरः /अप्_27.053अब्/अविकारे समादध्यादीश्वरे प्रकृतिन्नरः

dagdhāparasmin sandadhyānnirvāṇe prakṛtinnaraḥ /ap_27.053ab/avikāre samādadhyādīśvare prakṛtinnaraḥ

---

27.054cd

शोधयित्वाथ भुतानि कर्माङ्गानि(4) विशोधयेत् /अप्_27.054अब्/बुद्ध्याख्यान्यथ तन्मात्रमनोज्ञानमहङ्कृतिं

śodhayitvātha bhutāni karmāṅgāni(4) viśodhayet /ap_27.054ab/buddhyākhyānyatha tanmātramanojñānamahaṅkṛtiṃ

---

27.055cd

लिङ्गात्मानं विशोध्यान्ते प्रकृतिं शोधायेत् पुनः /अप्_27.055अब्/ :न् 1 तद्वै शिष्यन्तुसन्नयेदिति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 2 ओं सुं आयाहि हामिति ख,चिह्नितपुस्तकपाठः ओं सं पाहि स्वाहा इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 3 अं दुं स्त्व प्रकृत्या इति ओं खं खं स्त्व प्रकृत्या इति च ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 कर्माख्यानि च शोधयेदिति घ, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 76 पुरुषं प्राकृतं शुद्धमीश्वरे धाम्नि संस्थितं

liṅgātmānaṃ viśodhyānte prakṛtiṃ śodhāyet punaḥ /ap_27.055ab/ :n 1 tadvai śiṣyantusannayediti kha, gha, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 2 oṃ suṃ āyāhi hāmiti kha,cihnitapustakapāṭhaḥ oṃ saṃ pāhi svāhā iti ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 3 aṃ duṃ stva prakṛtyā iti oṃ khaṃ khaṃ stva prakṛtyā iti ca kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 karmākhyāni ca śodhayediti gha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 76 puruṣaṃ prākṛtaṃ śuddhamīśvare dhāmni saṃsthitaṃ

---

27.056cd

स्वगोचरीकृताशेषभोगमुक्तौ कृतास्पदं /अप्_27.056अब्/ध्यायन् पूर्णाहुतिं दद्याद्दीक्षेयं त्वधिकारिणी

svagocarīkṛtāśeṣabhogamuktau kṛtāspadaṃ /ap_27.056ab/dhyāyan pūrṇāhutiṃ dadyāddīkṣeyaṃ tvadhikāriṇī

---

27.057cd

अङ्गैर् आराध्य मन्त्रस्य नीत्वा तत्त्वगणं समं /अप्_27.057अब्/क्रमादेवं विशोध्यान्ते सर्वसिद्धिसमन्वितं

aṅgair ārādhya mantrasya nītvā tattvagaṇaṃ samaṃ /ap_27.057ab/kramādevaṃ viśodhyānte sarvasiddhisamanvitaṃ

---

27.058cd

ध्यायन् पूर्णाहितिं दद्यात्दीक्षेयं साधके स्मृता /अप्_27.058अब्/द्रव्यस्य वा न सम्पत्तिरशक्तिर्वात्मनो यदि

dhyāyan pūrṇāhitiṃ dadyātdīkṣeyaṃ sādhake smṛtā /ap_27.058ab/dravyasya vā na sampattiraśaktirvātmano yadi

---

27.059cd

इष्ट्वा देवं यथा पूर्वं सर्वोपकरणान्वितं /अप्_27.059अब्/सद्योधिवास्य द्वादश्यां दीक्षयेद्देशिकोत्तमः

iṣṭvā devaṃ yathā pūrvaṃ sarvopakaraṇānvitaṃ /ap_27.059ab/sadyodhivāsya dvādaśyāṃ dīkṣayeddeśikottamaḥ

---

27.060cd

भक्तो विनीतः शारीरैर् गुणैः सर्वैः समन्वितः /अप्_27.060अब्/शिष्यो नातिधनी यस्तु स्थण्डिलेभ्यर्च्य दीक्षयेत्

bhakto vinītaḥ śārīrair guṇaiḥ sarvaiḥ samanvitaḥ /ap_27.060ab/śiṣyo nātidhanī yastu sthaṇḍilebhyarcya dīkṣayet

---

27.061cd

अध्वानं निखिलं दैवं(2) भौतं वाध्यात्मिकी कृतं /अप्_27.061अब्/सृष्टिक्रमेण शिष्यस्य देहे ध्यात्वा तु देशिकः

adhvānaṃ nikhilaṃ daivaṃ(2) bhautaṃ vādhyātmikī kṛtaṃ /ap_27.061ab/sṛṣṭikrameṇa śiṣyasya dehe dhyātvā tu deśikaḥ

---

27.062cd

अष्टाष्टाहुतिभिः पूर्वं क्रमात् सन्तर्प्य सृष्टिमान् /अप्_27.062अब्/स्वमन्त्रैर् वासुदेवादीन् जननादीन् विसर्जयेत्(2)

aṣṭāṣṭāhutibhiḥ pūrvaṃ kramāt santarpya sṛṣṭimān /ap_27.062ab/svamantrair vāsudevādīn jananādīn visarjayet(2)

---

27.063cd

होमेन शोधयेत् पश्चात्संहारक्रमयोगतः /अप्_27.063अब्/योनिसूत्राणि बद्धानि मुक्त्वा कर्माणि देशिकः

homena śodhayet paścātsaṃhārakramayogataḥ /ap_27.063ab/yonisūtrāṇi baddhāni muktvā karmāṇi deśikaḥ

---

27.064cd

शिष्यदेहात्समाहृत्य क्रमात्तत्त्वानि शोधयेत् /अप्_27.064अब्/अग्नौ प्राकृतिके विष्णौ लयं नीत्वाधिदैवके

śiṣyadehātsamāhṛtya kramāttattvāni śodhayet /ap_27.064ab/agnau prākṛtike viṣṇau layaṃ nītvādhidaivake

---

27.065cd

शुद्धं तत्त्वमशुद्धेन पूर्णाहुत्या तु साधयेत्(3) /अप्_27.065अब्/शिष्ये प्रकृतिमापन्ने दग्ध्वा प्राकृतिकान् गुणान्

śuddhaṃ tattvamaśuddhena pūrṇāhutyā tu sādhayet(3) /ap_27.065ab/śiṣye prakṛtimāpanne dagdhvā prākṛtikān guṇān

---

27.066cd

:न् 1 लिखितं दैवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 पूजां कृत्वा विसर्जयेदिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः विमलादीन् विसर्जयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 पूर्णाहुत्या तु सन्नयेदिति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 77 मौचयेदधिकारे वा नियुञ्ज्याद्देशिकः शिशून्(1) /अप्_27.066अब्/अथान्यान् शक्तिदीक्षां वा कुर्यात् भावे स्थितो गुरुः

:n 1 likhitaṃ daivamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 pūjāṃ kṛtvā visarjayediti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ vimalādīn visarjayediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 pūrṇāhutyā tu sannayediti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 77 maucayedadhikāre vā niyuñjyāddeśikaḥ śiśūn(1) /ap_27.066ab/athānyān śaktidīkṣāṃ vā kuryāt bhāve sthito guruḥ

---

27.067cd

भक्त्या सम्प्रातिपन्नानां यतीनां निर्धनस्य च /अप्_27.067अब्/सम्पूज्य स्थण्डिले विष्णुं पार्श्वस्थं स्थाप्य पुत्रकं

bhaktyā samprātipannānāṃ yatīnāṃ nirdhanasya ca /ap_27.067ab/sampūjya sthaṇḍile viṣṇuṃ pārśvasthaṃ sthāpya putrakaṃ

---

27.068cd

देवताभिमुखः शिष्यस्तिर्यगास्यः स्वयं स्थितः /अप्_27.068अब्/अध्वानं निखिलं ध्यात्वा पर्वभिः स्वैर् विकल्पितं

devatābhimukhaḥ śiṣyastiryagāsyaḥ svayaṃ sthitaḥ /ap_27.068ab/adhvānaṃ nikhilaṃ dhyātvā parvabhiḥ svair vikalpitaṃ

---

27.069cd

शिष्यदेहे तथा देवमाधिदैविकयाचनं /अप्_27.069अब्/ध्यानयोगेन सञ्चिन्त्य पूर्ववत्ताडनादिना

śiṣyadehe tathā devamādhidaivikayācanaṃ /ap_27.069ab/dhyānayogena sañcintya pūrvavattāḍanādinā

---

27.070cd

क्रमात्तत्त्वानि सर्वाणि शोधयेत् स्थण्डिले हरौ /अप्_27.070अब्/ताडनेन वियोज्याथ गृहीत्वात्मनि तत्परः(2)

kramāttattvāni sarvāṇi śodhayet sthaṇḍile harau /ap_27.070ab/tāḍanena viyojyātha gṛhītvātmani tatparaḥ(2)

---

27.071cd

देवे संयोज्य संशोध्य गृहीत्वा तत् स्वभावतः /अप्_27.071अब्/आनीय शुद्धभावेन सन्धयित्वा क्रमेण तु

deve saṃyojya saṃśodhya gṛhītvā tat svabhāvataḥ /ap_27.071ab/ānīya śuddhabhāvena sandhayitvā krameṇa tu

---

27.072cd

शोधयेद्ध्यानयोगेन सर्वतो ज्ञानमुद्रया /अप्_27.072अब्/शुद्धेषु सर्वतत्त्वेषु प्रधाने चेश्वरे स्थिते

śodhayeddhyānayogena sarvato jñānamudrayā /ap_27.072ab/śuddheṣu sarvatattveṣu pradhāne ceśvare sthite

---

27.073cd

दग्ध्वा निर्वापयेच्छिष्यान् पदे चैशे नियोजयेत् /अप्_27.073अब्/निनयेत् सिद्धिमार्गे वा साधकं देशिकोत्तमः

dagdhvā nirvāpayecchiṣyān pade caiśe niyojayet /ap_27.073ab/ninayet siddhimārge vā sādhakaṃ deśikottamaḥ

---

27.074cd

एवमेवाधिकारस्थो गृही कर्मण्यतन्द्रितः /अप्_27.074अब्/आत्मानं शोधयंस्तिष्ठेद् यावद्रागक्षयो भवेत्

evamevādhikārastho gṛhī karmaṇyatandritaḥ /ap_27.074ab/ātmānaṃ śodhayaṃstiṣṭhed yāvadrāgakṣayo bhavet

---

27.075cd

क्षीणरागमथात्मानं ज्ञात्वा संशुद्धिकिल्विषः /अप्_27.075अब्/आरोप्य पुत्रे शिष्ये वा ह्य् अधिकारन्तु संयमी

kṣīṇarāgamathātmānaṃ jñātvā saṃśuddhikilviṣaḥ /ap_27.075ab/āropya putre śiṣye vā hy adhikārantu saṃyamī

---

27.076cd

दग्ध्वा मायामयं पाशं प्रव्रज्य स्वात्मनि स्थितः /अप्_27.076अब्/शरीरपातमाकाङ्क्षन्नासीताव्यक्तलिङ्गवान्

dagdhvā māyāmayaṃ pāśaṃ pravrajya svātmani sthitaḥ /ap_27.076ab/śarīrapātamākāṅkṣannāsītāvyaktaliṅgavān

28.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये सर्वदीक्षाकथनं नाम सप्तविंशोध्यायः :न् 1 पशूनिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 तत् पुनरिति ख, ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकचतुष्टयपाठः :प् 78 % छप्तेर् {28} :श् अथ अष्टाविंशोध्यायः अभिषेकविधानं नारद उवाच अभिषेकं प्रवक्ष्यामि यथाचार्यस्तु पुत्रकः /अप्_28.001अब्/सिद्धिभाक् साधको येन रोगी रोगाद्विमुच्यते

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye sarvadīkṣākathanaṃ nāma saptaviṃśodhyāyaḥ :n 1 paśūniti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 tat punariti kha, ga, gha, ṅa, cihnitapustakacatuṣṭayapāṭhaḥ :p 78 % chapter {28} :ś atha aṣṭāviṃśodhyāyaḥ abhiṣekavidhānaṃ nārada uvāca abhiṣekaṃ pravakṣyāmi yathācāryastu putrakaḥ /ap_28.001ab/siddhibhāk sādhako yena rogī rogādvimucyate

---

28.002cd

राज्यं राजा सुतं स्त्रीञ्च प्राप्नुयान्मलनाशनं /अप्_28.002अब्/मूर्तिकुम्भान् सुरत्नाढ्यान्मध्यपूर्वादितो न्यसेत्

rājyaṃ rājā sutaṃ strīñca prāpnuyānmalanāśanaṃ /ap_28.002ab/mūrtikumbhān suratnāḍhyānmadhyapūrvādito nyaset

---

28.003cd

सहस्रावर्तितान् कुर्यादथवा शतवर्तितान् /अप्_28.003अब्/मण्डपे मण्डले विष्णुं प्राच्यैशान्याञ्च पीठिके

sahasrāvartitān kuryādathavā śatavartitān /ap_28.003ab/maṇḍape maṇḍale viṣṇuṃ prācyaiśānyāñca pīṭhike

---

28.004cd

निवेश्य शकलीकृत्य पुत्रकं साधकादिकं /अप्_28.004अब्/अभिषेकं समभ्यर्च्य कुर्याद्गीतादिपूर्वकं

niveśya śakalīkṛtya putrakaṃ sādhakādikaṃ /ap_28.004ab/abhiṣekaṃ samabhyarcya kuryādgītādipūrvakaṃ

---

28.005cd

दद्याच्च योगपीठादींस्त्वनुग्राह्यास्त्वया नराः /अप्_28.005अब्/गुरुश् च समयान् ब्रूयाद्गुप्तः शिष्योथ सर्वभाक्

dadyācca yogapīṭhādīṃstvanugrāhyāstvayā narāḥ /ap_28.005ab/guruś ca samayān brūyādguptaḥ śiṣyotha sarvabhāk

29.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये आचार्याभिषेको नाम अष्टाविंशो ऽध्यायः % छप्तेर् {29} :श् अथ ऊनत्रिंशो ऽध्यायः सर्वतोभद्रमण्डलकथनं नारद उवाच साधकः साधयेन्मन्त्रं देवतायतनादिके /अप्_29.001अब्/शुद्धभूमौ गृहे प्रार्च्य मण्डले हरिमीश्वरं

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye ācāryābhiṣeko nāma aṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ % chapter {29} :ś atha ūnatriṃśo 'dhyāyaḥ sarvatobhadramaṇḍalakathanaṃ nārada uvāca sādhakaḥ sādhayenmantraṃ devatāyatanādike /ap_29.001ab/śuddhabhūmau gṛhe prārcya maṇḍale harimīśvaraṃ

---

29.002cd

चतुरस्त्रीकृते क्षेत्रे मण्डलादीनि वै लिखेत् /अप्_29.002अब्/रसवाणाक्षिकोष्ठेषु सर्वतोभद्रमालिखेत्

caturastrīkṛte kṣetre maṇḍalādīni vai likhet /ap_29.002ab/rasavāṇākṣikoṣṭheṣu sarvatobhadramālikhet

---

29.003cd

षट्त्रिंशत्कोष्ठकैः पद्मं पीठं पङ्क्त्यावहिर्भवेत् /अप्_29.003अब्/द्वाभ्यान्तु वीथिका तस्माद् द्वाभ्यां द्वाराणि दिक्षु च

ṣaṭtriṃśatkoṣṭhakaiḥ padmaṃ pīṭhaṃ paṅktyāvahirbhavet /ap_29.003ab/dvābhyāntu vīthikā tasmād dvābhyāṃ dvārāṇi dikṣu ca

---

29.004cd

:प् 79 वर्तुलं भ्रामयित्वा तु पद्मक्षेत्रं पुरोदितम् /अप्_29.004अब्/पद्मार्धे भामयित्वा तु भागं द्वादशमं वहिः

:p 79 vartulaṃ bhrāmayitvā tu padmakṣetraṃ puroditam /ap_29.004ab/padmārdhe bhāmayitvā tu bhāgaṃ dvādaśamaṃ vahiḥ

---

29.005cd

विभज्य भ्रामयेच्छेषं चतुःक्षेत्रन्तु वर्तुलं /अप्_29.005अब्/प्रथमं कर्णिकाक्षेत्रं केशराणां द्वितीयकम्

vibhajya bhrāmayeccheṣaṃ catuḥkṣetrantu vartulaṃ /ap_29.005ab/prathamaṃ karṇikākṣetraṃ keśarāṇāṃ dvitīyakam

---

29.006cd

तृतीयं दलसन्धीनां दलाग्राणां चतुर्थकम् /अप्_29.006अब्/प्रसार्य कोणसूत्राणि कोणदिङ्मध्यमन्ततः

tṛtīyaṃ dalasandhīnāṃ dalāgrāṇāṃ caturthakam /ap_29.006ab/prasārya koṇasūtrāṇi koṇadiṅmadhyamantataḥ

---

29.007cd

निधाय केशराग्रे तु दलसन्धींस्तु लाञ्छयेत् /अप्_29.007अब्/पातयित्वाथ सूत्राणि तत्र पत्राष्टकं लिखेत्

nidhāya keśarāgre tu dalasandhīṃstu lāñchayet /ap_29.007ab/pātayitvātha sūtrāṇi tatra patrāṣṭakaṃ likhet

---

29.008cd

दलसन्ध्यन्तरालन्तु मानं मध्ये निधाय तु /अप्_29.008अब्/दलाग्रं भ्रामयेत्तेन तदग्रं तदनन्तरं

dalasandhyantarālantu mānaṃ madhye nidhāya tu /ap_29.008ab/dalāgraṃ bhrāmayettena tadagraṃ tadanantaraṃ

---

29.009cd

तदन्तरालं तत्पार्श्वे कृत्वा वाह्यक्रमेण च /अप्_29.009अब्/केशरे तु लिखेद्द्वौ द्वौ दलमध्ये ततः पुनः

tadantarālaṃ tatpārśve kṛtvā vāhyakrameṇa ca /ap_29.009ab/keśare tu likheddvau dvau dalamadhye tataḥ punaḥ

---

29.010cd

पद्मलक्ष्मैतत् सामान्यं द्विषट्कदलमुच्यते /अप्_29.010अब्/कर्णिकार्धेन मानेन प्राक्संस्थं भ्रामयेत् क्रमात्

padmalakṣmaitat sāmānyaṃ dviṣaṭkadalamucyate /ap_29.010ab/karṇikārdhena mānena prāksaṃsthaṃ bhrāmayet kramāt

---

29.011cd

तत्पार्श्वे भ्रमयोगेन कुण्डल्यः षड् भवन्ति हि /अप्_29.011अब्/एवं द्वादश मत्स्याः स्युर्द्विषट्कदलकञ्च तैः

tatpārśve bhramayogena kuṇḍalyaḥ ṣaḍ bhavanti hi /ap_29.011ab/evaṃ dvādaśa matsyāḥ syurdviṣaṭkadalakañca taiḥ

---

29.012cd

पञ्चपत्राभिसिद्ध्यर्थं मत्स्यं कृत्वैवमब्जकम् /अप्_29.012अब्/व्योमरेखावहिः पीठन्तत्र कोष्टानि मार्जयेत्

pañcapatrābhisiddhyarthaṃ matsyaṃ kṛtvaivamabjakam /ap_29.012ab/vyomarekhāvahiḥ pīṭhantatra koṣṭāni mārjayet

---

29.013cd

त्रीणि कोणेषु पादार्थं द्विद्विकान्यपराणि तु /अप्_29.013अब्/चतुर्दिक्षु विलिप्तानि गात्रकाणि भवन्त्युत

trīṇi koṇeṣu pādārthaṃ dvidvikānyaparāṇi tu /ap_29.013ab/caturdikṣu viliptāni gātrakāṇi bhavantyuta

---

29.014cd

ततः पङ्क्तिद्वयं दिक्षु वीठ्यर्थन्तु विलोपयेत्(1) /अप्_29.014अब्/द्वाराण्याशासु कुर्वीत चत्वारि चतसृष्वपि

tataḥ paṅktidvayaṃ dikṣu vīṭhyarthantu vilopayet(1) /ap_29.014ab/dvārāṇyāśāsu kurvīta catvāri catasṛṣvapi

---

29.015cd

द्वाराणां पार्श्वतः शोभा अष्टौ कुर्याद्विचक्षणः /अप्_29.015अब्/ :न् 1 पङ्क्तिद्वयं द्वयं दिक्षु वीथ्यर्थं विनियोजयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 80 तत्पार्श्व उपशोभास्तु तावत्यः परिकीर्तिताः

dvārāṇāṃ pārśvataḥ śobhā aṣṭau kuryādvicakṣaṇaḥ /ap_29.015ab/ :n 1 paṅktidvayaṃ dvayaṃ dikṣu vīthyarthaṃ viniyojayediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 80 tatpārśva upaśobhāstu tāvatyaḥ parikīrtitāḥ

---

29.016cd

समीप उपशोभानां कोणास्तु परिकीर्तिताः(1) /अप्_29.016अब्/चतुर्दिक्षु ततो द्वे द्वे चिन्तयेन्मध्यकोष्ठकैः

samīpa upaśobhānāṃ koṇāstu parikīrtitāḥ(1) /ap_29.016ab/caturdikṣu tato dve dve cintayenmadhyakoṣṭhakaiḥ

---

29.017cd

चत्वारि वाह्यतो मृज्यादेकैकं पार्श्वयोरपि /अप्_29.017अब्/शोभार्थं पार्श्वयोस्त्रीणि त्रीणि लुम्पद्दलस्य तु

catvāri vāhyato mṛjyādekaikaṃ pārśvayorapi /ap_29.017ab/śobhārthaṃ pārśvayostrīṇi trīṇi lumpaddalasya tu

---

29.018cd

तद्वद्विपर्यये कुर्यादुपशोभां ततः परम् /अप्_29.018अब्/कोणस्यान्तर्वहिस्त्रीणि चिन्तयेद्द्विर्विभेदतः

tadvadviparyaye kuryādupaśobhāṃ tataḥ param /ap_29.018ab/koṇasyāntarvahistrīṇi cintayeddvirvibhedataḥ

---

29.019cd

एवं षोडशकोष्ठं स्यादेवमन्यत्तु मण्डलम् /अप्_29.019अब्/द्विषट्कभागे षट्त्रिंशत्पदं पद्मन्तु वीथिका

evaṃ ṣoḍaśakoṣṭhaṃ syādevamanyattu maṇḍalam /ap_29.019ab/dviṣaṭkabhāge ṣaṭtriṃśatpadaṃ padmantu vīthikā

---

29.020cd

एका पङ्क्तिः प्राभ्यां तु द्वारशोभादि पूर्ववत् /अप्_29.020अब्/द्वादशाङ्गुलिभिः पद्ममेकहस्ते तु मण्डले

ekā paṅktiḥ prābhyāṃ tu dvāraśobhādi pūrvavat /ap_29.020ab/dvādaśāṅgulibhiḥ padmamekahaste tu maṇḍale

---

29.021cd

द्विहस्ते हस्तमात्रं स्याद्वृद्ध्या द्वारेण वाचरेत् /अप्_29.021अब्/अपीठञ्चतुरस्रं स्याद्विकरञ्चक्रपङ्कजम्

dvihaste hastamātraṃ syādvṛddhyā dvāreṇa vācaret /ap_29.021ab/apīṭhañcaturasraṃ syādvikarañcakrapaṅkajam

---

29.022cd

पद्मार्धं नवभिः प्रोक्तं नाभिस्तु तिसृभिः स्मृता /अप्_29.022अब्/अष्टाभिर्द्वारकान् कुर्यान्नेमिन्तु चतुरङ्गुलैः

padmārdhaṃ navabhiḥ proktaṃ nābhistu tisṛbhiḥ smṛtā /ap_29.022ab/aṣṭābhirdvārakān kuryānnemintu caturaṅgulaiḥ

---

29.023cd

त्रिधा(2) विभज्य च क्षेत्रमन्तर्द्वाभ्यामथाङ्कयेत् /अप्_29.023अब्/पञ्चान्तस्वरसिद्ध्यर्थं(3) तेष्वस्फाल्य लिखेदरान्

tridhā(2) vibhajya ca kṣetramantardvābhyāmathāṅkayet /ap_29.023ab/pañcāntasvarasiddhyarthaṃ(3) teṣvasphālya likhedarān

---

29.024cd

इन्दीवरदलाकारानथवा मातुलाङ्गवत् /अप्_29.024अब्/पद्मपत्रायतान्वापि लिखेदिच्छानुरूपतः

indīvaradalākārānathavā mātulāṅgavat /ap_29.024ab/padmapatrāyatānvāpi likhedicchānurūpataḥ

---

29.025cd

भ्रामयित्वा वहिर् नेमावरसन्ध्यन्तरे स्थितः /अप्_29.025अब्/भ्रामयेदरमूलन्तु सन्धिमध्ये व्यवस्थितः

bhrāmayitvā vahir nemāvarasandhyantare sthitaḥ /ap_29.025ab/bhrāmayedaramūlantu sandhimadhye vyavasthitaḥ

---

29.026cd

:न् 1 परिमार्जिता इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 द्विधा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 पञ्चान्तरस्त्वसिद्ध्यर्थमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः पञ्चोत्तरस्तु सिद्ध्यर्थमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 81 अरमध्ये स्थितो मधमरणिं भ्रामयेत् समम् /अप्_29.026अब्/एवं सिद्ध्यन्तराः सम्यक् मातुलाङ्गनिभाः समाः

:n 1 parimārjitā iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 dvidhā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 pañcāntarastvasiddhyarthamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ pañcottarastu siddhyarthamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 81 aramadhye sthito madhamaraṇiṃ bhrāmayet samam /ap_29.026ab/evaṃ siddhyantarāḥ samyak mātulāṅganibhāḥ samāḥ

---

29.027cd

विभज्य सप्तधा क्षेत्रं चतुर्दशकरं समम् /अप्_29.027अब्/द्विधा कृते शतं ह्य् अत्र षण्नवत्यधिकानि तु

vibhajya saptadhā kṣetraṃ caturdaśakaraṃ samam /ap_29.027ab/dvidhā kṛte śataṃ hy atra ṣaṇnavatyadhikāni tu

---

29.028cd

कोष्टकानि चतुर्भिस्तैर् मध्ये भद्रं समालिखेत् /अप्_29.028अब्/परितो विसृजेद्वीथ्यै तथा दिक्षु समालिखेत्

koṣṭakāni caturbhistair madhye bhadraṃ samālikhet /ap_29.028ab/parito visṛjedvīthyai tathā dikṣu samālikhet

---

29.029cd

कमलानि पुनर्वीथ्यै परितः परिमृज्य तु /अप्_29.029अब्/द्वे द्वे मध्यमकोष्ठे तु ग्रीवार्थं दिक्षु लोपयेत्

kamalāni punarvīthyai paritaḥ parimṛjya tu /ap_29.029ab/dve dve madhyamakoṣṭhe tu grīvārthaṃ dikṣu lopayet

---

29.030cd

चत्वारि वाह्यतः पश्चात्त्रीणि त्रीणि तु लोपयेत् /अप्_29.030अब्/ग्रीवापार्श्वे वहिस्त्वेका शोभा सा परिकीर्तिता

catvāri vāhyataḥ paścāttrīṇi trīṇi tu lopayet /ap_29.030ab/grīvāpārśve vahistvekā śobhā sā parikīrtitā

---

29.031cd

विमृज्य वाह्यकोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि मार्जयेत् /अप्_29.031अब्/मण्डलं नवभागं स्यान्नवव्यूहं हरिं यजेत्

vimṛjya vāhyakoṇeṣu saptāntastrīṇi mārjayet /ap_29.031ab/maṇḍalaṃ navabhāgaṃ syānnavavyūhaṃ hariṃ yajet

---

29.032cd

पञ्चविंशतिकव्यूहं मण्डलं विश्वरूपगं /अप्_29.032अब्/द्वात्रिंशद्धस्तकं क्षेत्रं भक्तं द्वात्रिंशता समं

pañcaviṃśatikavyūhaṃ maṇḍalaṃ viśvarūpagaṃ /ap_29.032ab/dvātriṃśaddhastakaṃ kṣetraṃ bhaktaṃ dvātriṃśatā samaṃ

---

29.033cd

एवं कृते चतुर्विंशत्यधिकन्तु सहस्रकं /अप्_29.033अब्/कोष्ठकानां समुद्दिष्टं मध्ये शोडशकोष्ठकैः

evaṃ kṛte caturviṃśatyadhikantu sahasrakaṃ /ap_29.033ab/koṣṭhakānāṃ samuddiṣṭaṃ madhye śoḍaśakoṣṭhakaiḥ

---

29.034cd

भद्रकं परिलिख्याथ पार्श्वे पङ्क्तिं विमृज्य तु /अप्_29.034अब्/ततः षोडशभिः कोष्टैर् दिक्षु भद्राष्टकं लिखेत्(1)

bhadrakaṃ parilikhyātha pārśve paṅktiṃ vimṛjya tu /ap_29.034ab/tataḥ ṣoḍaśabhiḥ koṣṭair dikṣu bhadrāṣṭakaṃ likhet(1)

---

29.035cd

ततोपि पङ्क्तिं सम्मृज्य तद्वत् षोडशभद्रकं /अप्_29.035अब्/लिखित्वा परितः पङ्क्तिं विमृज्याथ प्रकल्पयेत्

tatopi paṅktiṃ sammṛjya tadvat ṣoḍaśabhadrakaṃ /ap_29.035ab/likhitvā paritaḥ paṅktiṃ vimṛjyātha prakalpayet

---

29.036cd

द्वारद्वादशकं दिक्षु त्रीणि त्रीणि यथाक्रमं /अप्_29.036अब्/षड्भिः परिलुप्यान्तर्मध्ये चत्वारि पार्श्वयोः

dvāradvādaśakaṃ dikṣu trīṇi trīṇi yathākramaṃ /ap_29.036ab/ṣaḍbhiḥ parilupyāntarmadhye catvāri pārśvayoḥ

---

29.037cd

चत्वार्यन्तर्वहिर्द्वे तु शोभार्थं परिमृज्य तु /अप्_29.037अब्/उपद्वारसिद्ध्यर्थं त्रीण्यन्तः पञ्च वाह्यतः

catvāryantarvahirdve tu śobhārthaṃ parimṛjya tu /ap_29.037ab/upadvārasiddhyarthaṃ trīṇyantaḥ pañca vāhyataḥ

---

29.038cd

:न् 1 दिक्षु तत्राष्टकं लिखेदिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 82 परिमृज्य तथा शोभां पूर्ववत् परिकल्पयेत् /अप्_29.038अब्/वहिः कोणेषु सप्तान्तस्त्रीणि कोष्ठानि मार्जयेत्

:n 1 dikṣu tatrāṣṭakaṃ likhediti kha, ga, gha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 82 parimṛjya tathā śobhāṃ pūrvavat parikalpayet /ap_29.038ab/vahiḥ koṇeṣu saptāntastrīṇi koṣṭhāni mārjayet

---

29.039cd

पञ्चविंशतिकव्यूहे परं ब्रह्म यजेत् कजे(1) /अप्_29.039अब्/मध्ये पूर्वादितः पद्मे वासुदेवादयः क्रमात्

pañcaviṃśatikavyūhe paraṃ brahma yajet kaje(1) /ap_29.039ab/madhye pūrvāditaḥ padme vāsudevādayaḥ kramāt

---

29.040cd

वराहं पूजयित्वा च पूर्वपद्मे ततः क्रमात् /अप्_29.040अब्/व्यूहान् सम्पूजयेत्तावत् यावत् षड्विंशमो भवेत्

varāhaṃ pūjayitvā ca pūrvapadme tataḥ kramāt /ap_29.040ab/vyūhān sampūjayettāvat yāvat ṣaḍviṃśamo bhavet

---

29.041cd

यथोक्तं व्यूहमखिलमेकस्मिन् पङ्कजे क्रमात् /अप्_29.041अब्/यष्टव्यमिति यत्नेन(2) प्रचेता मन्यते ऽध्वरं(3)

yathoktaṃ vyūhamakhilamekasmin paṅkaje kramāt /ap_29.041ab/yaṣṭavyamiti yatnena(2) pracetā manyate 'dhvaraṃ(3)

---

29.042cd

सत्पन्तु मूर्तिभेदेन विभक्तं मन्यते ऽच्युतं /अप्_29.042अब्/चत्वारिंशत् करं क्षेत्रं ह्य् उत्तरं(4) विभजेत् क्रमात्

satpantu mūrtibhedena vibhaktaṃ manyate 'cyutaṃ /ap_29.042ab/catvāriṃśat karaṃ kṣetraṃ hy uttaraṃ(4) vibhajet kramāt

---

29.043cd

एकैकं सप्तधा भूयस्तथैवैकं द्विधा पुनः /अप्_29.043अब्/चतुःषष्ट्युत्तरं सप्तशतान्येकं सहस्रकं

ekaikaṃ saptadhā bhūyastathaivaikaṃ dvidhā punaḥ /ap_29.043ab/catuḥṣaṣṭyuttaraṃ saptaśatānyekaṃ sahasrakaṃ

---

29.044cd

कोष्ठकानां भद्रकञ्च मध्ये षोडशकोष्ठकैः /अप्_29.044अब्/पार्श्वे वीथीं ततश्चाष्टभद्राण्यथ च वीथिका

koṣṭhakānāṃ bhadrakañca madhye ṣoḍaśakoṣṭhakaiḥ /ap_29.044ab/pārśve vīthīṃ tataścāṣṭabhadrāṇyatha ca vīthikā

---

29.045cd

षोडशाब्जान्यथो वीथी चतुर्विंशतिपङ्कजं /अप्_29.045अब्/वीथीपद्मानि द्वात्रिंशत् पङ्क्तिवीथिकजान्यथ

ṣoḍaśābjānyatho vīthī caturviṃśatipaṅkajaṃ /ap_29.045ab/vīthīpadmāni dvātriṃśat paṅktivīthikajānyatha

---

29.046cd

चत्वारिंशत्ततो वीथी शेषपङ्क्तित्रयेण च /अप्_29.046अब्/द्वारशोभोपशोभाः स्युर्दिक्षु मध्ये विलोप्य च

catvāriṃśattato vīthī śeṣapaṅktitrayeṇa ca /ap_29.046ab/dvāraśobhopaśobhāḥ syurdikṣu madhye vilopya ca

---

29.047cd

द्विचतुःषड्द्वारसिद्ध्यै चतुर्दिक्षु विलोपयेत् /अप्_29.047अब्/पञ्च त्रीण्येककं वाह्ये शोभोपद्वारसिद्धये

dvicatuḥṣaḍdvārasiddhyai caturdikṣu vilopayet /ap_29.047ab/pañca trīṇyekakaṃ vāhye śobhopadvārasiddhaye

---

29.048cd

:न् 1 शुभे इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 यष्टव्यमिति यज्ञेन इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः यष्टव्यमिति मन्त्रेण इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 प्रचेता मन्यते ध्रुवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 ह्युत्तममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 83 द्वाराणां पार्श्वयोरन्तः षड् वा चत्वारि मध्यतः /अप्_29.048अब्/द्वे द्वे लुम्पेदेवमेव षड् भवन्त्युपशोभिकाः

:n 1 śubhe iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 yaṣṭavyamiti yajñena iti ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ yaṣṭavyamiti mantreṇa iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 pracetā manyate dhruvamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 hyuttamamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 83 dvārāṇāṃ pārśvayorantaḥ ṣaḍ vā catvāri madhyataḥ /ap_29.048ab/dve dve lumpedevameva ṣaḍ bhavantyupaśobhikāḥ

---

29.049ab

एकस्यां दिशि सङ्ख्याः स्युः चतस्रः प्रिसङ्ख्यया

ekasyāṃ diśi saṅkhyāḥ syuḥ catasraḥ prisaṅkhyayā

---

29.050ef

एकैकस्यां दिशि त्रीणि द्वाराण्यपि भवन्त्युत /अप्_29.050अब्/पञ्च पञ्च तु कोणेषु पङ्क्तौ पङ्क्तौ क्रमात् मृजेत् /अप्_29.050च्द्/कोष्टकानि भवेदेवं मर्त्येष्ट्यं मण्डलं शुभं

ekaikasyāṃ diśi trīṇi dvārāṇyapi bhavantyuta /ap_29.050ab/pañca pañca tu koṇeṣu paṅktau paṅktau kramāt mṛjet /ap_29.050cd/koṣṭakāni bhavedevaṃ martyeṣṭyaṃ maṇḍalaṃ śubhaṃ

---

29.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मण्डलादिलक्षणं नाम ऊनत्रिंशो ऽध्यायः % छप्तेर् {30} :श् अथ त्रिंशो ऽध्यायः मण्डलविधिः नारद उवाच मध्ये पद्मे यजेद्ब्रह्म साङ्गं पूर्वेब्जनाभकं /अप्_30.001अब्/आग्नेयेब्जे च प्रकृतिं याम्येब्जे पुरुषं यजेत्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye maṇḍalādilakṣaṇaṃ nāma ūnatriṃśo 'dhyāyaḥ % chapter {30} :ś atha triṃśo 'dhyāyaḥ maṇḍalavidhiḥ nārada uvāca madhye padme yajedbrahma sāṅgaṃ pūrvebjanābhakaṃ /ap_30.001ab/āgneyebje ca prakṛtiṃ yāmyebje puruṣaṃ yajet

---

29.002cd

पुरुषाद्दक्षिणे च वह्निं नैरृते वारुणेनिलं /अप्_29.002अब्/आदित्यमैन्दवे पद्मे ऋग्यजुश् चैशपद्मके

puruṣāddakṣiṇe ca vahniṃ nairṛte vāruṇenilaṃ /ap_29.002ab/ādityamaindave padme ṛgyajuś caiśapadmake

---

29.003cd

इन्द्रादींश् च द्वितीयायां पद्मे षोडशके तथा /अप्_29.003अब्/सामाथर्वाणमाकाशं वायुं तेजस् तथा जलं

indrādīṃś ca dvitīyāyāṃ padme ṣoḍaśake tathā /ap_29.003ab/sāmātharvāṇamākāśaṃ vāyuṃ tejas tathā jalaṃ

---

29.004cd

पृठिवीञ्च मनश् चैव श्रोत्रं त्वक् चक्षुरर्चयेत् /अप्_29.004अब्/रसनाञ्च तथा घ्राणं भूर्भुवश् चैव षोडशं

pṛṭhivīñca manaś caiva śrotraṃ tvak cakṣurarcayet /ap_29.004ab/rasanāñca tathā ghrāṇaṃ bhūrbhuvaś caiva ṣoḍaśaṃ

---

29.005cd

महर्जनस्तपः सत्यं तथाग्निष्टोममेव च /अप्_29.005अब्/अत्यग्निष्टोमकं(1) चोक्थं षोडशीं वाजपेयकं

maharjanastapaḥ satyaṃ tathāgniṣṭomameva ca /ap_29.005ab/atyagniṣṭomakaṃ(1) cokthaṃ ṣoḍaśīṃ vājapeyakaṃ

---

29.006cd

अतिरात्रञ्च सम्पूज्य तथाप्तोर्याममर्चयेत् /अप्_29.006अब्/मनो बुद्धिमहङ्कारं शब्दं स्पर्शञ्च रूपकं

atirātrañca sampūjya tathāptoryāmamarcayet /ap_29.006ab/mano buddhimahaṅkāraṃ śabdaṃ sparśañca rūpakaṃ

---

29.007cd

रसं गन्धञ्च पद्मेषु चतुर्विंशतिषु क्रमात् /अप्_29.007अब्/ :न् 1 प्रत्यग्निष्टोमकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ज्योतिष्टोमकमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 84 जीवं मनोधिपञ्चाहं प्रकृतिं शब्दमात्रकं

rasaṃ gandhañca padmeṣu caturviṃśatiṣu kramāt /ap_29.007ab/ :n 1 pratyagniṣṭomakamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ jyotiṣṭomakamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 84 jīvaṃ manodhipañcāhaṃ prakṛtiṃ śabdamātrakaṃ

---

29.008cd

वासुदेवादिमूर्तीञ्च तथा चैव दशत्मकं /अप्_29.008अब्/मनः श्रोत्रं त्वचं प्रार्च्य चक्षुश् च रसनं तथा

vāsudevādimūrtīñca tathā caiva daśatmakaṃ /ap_29.008ab/manaḥ śrotraṃ tvacaṃ prārcya cakṣuś ca rasanaṃ tathā

---

29.009cd

घ्राणं वाक्पाणिपादञ्च द्वात्रिंशद्वारिजेष्विमान् /अप्_29.009अब्/चतुर्थावरणे पूज्याः साङ्गाः सपरिवारकाः

ghrāṇaṃ vākpāṇipādañca dvātriṃśadvārijeṣvimān /ap_29.009ab/caturthāvaraṇe pūjyāḥ sāṅgāḥ saparivārakāḥ

---

29.010cd

पायूपस्थौ च सम्पूज्य मासानां द्वादशाधिपान् /अप्_29.010अब्/पुरुषोत्तमादिषड्विंशान् वाह्यावरणके यजेत्

pāyūpasthau ca sampūjya māsānāṃ dvādaśādhipān /ap_29.010ab/puruṣottamādiṣaḍviṃśān vāhyāvaraṇake yajet

---

29.011cd

चक्राब्जे तेषु सम्पूज्या मासानां पतयः क्रमात् /अप्_29.011अब्/अष्टौ प्रकृतयः षड्वा पञ्चाथ चतुरो ऽपरे

cakrābje teṣu sampūjyā māsānāṃ patayaḥ kramāt /ap_29.011ab/aṣṭau prakṛtayaḥ ṣaḍvā pañcātha caturo 'pare

---

29.012cd

रजः पातं ततः कुर्याल्लिखिते मण्डले शृणु /अप्_29.012अब्/कर्णिका पीतवर्णा स्याद्रेखाः सर्वाः सिताः समाः

rajaḥ pātaṃ tataḥ kuryāllikhite maṇḍale śṛṇu /ap_29.012ab/karṇikā pītavarṇā syādrekhāḥ sarvāḥ sitāḥ samāḥ

---

29.013cd

द्विहस्ते ऽङ्गुष्टमात्राः स्युर्हस्ते चार्धसमाः सिताः /अप्_29.013अब्/पद्मं शुक्लेन सन्धींस्तु कृष्णेन श्यामतोथवा

dvihaste 'ṅguṣṭamātrāḥ syurhaste cārdhasamāḥ sitāḥ /ap_29.013ab/padmaṃ śuklena sandhīṃstu kṛṣṇena śyāmatothavā

---

29.014cd

केशरा रक्तपीताः स्युः कोणान् रक्तेन पूरयेत् /अप्_29.014अब्/भूषयेद्योगपीठन्तु यथेष्टं सार्ववर्णिकैः

keśarā raktapītāḥ syuḥ koṇān raktena pūrayet /ap_29.014ab/bhūṣayedyogapīṭhantu yatheṣṭaṃ sārvavarṇikaiḥ

---

29.015cd

लतावितानपत्राद्यैर् वीथिकामुपशोभयेत् /अप्_29.015अब्/पीठद्वारे तु शुक्लेन शोभारक्तेन पीततः

latāvitānapatrādyair vīthikāmupaśobhayet /ap_29.015ab/pīṭhadvāre tu śuklena śobhāraktena pītataḥ

---

29.016cd

उपशोभाञ्च नीलेन कोणशङ्ख्यांश् च वै सितान् /अप्_29.016अब्/भद्रके पूरणं प्रोक्तमेवमन्येषु पूरणं

upaśobhāñca nīlena koṇaśaṅkhyāṃś ca vai sitān /ap_29.016ab/bhadrake pūraṇaṃ proktamevamanyeṣu pūraṇaṃ

---

29.017cd

त्रिकोणं सितरक्तेन कृष्णेन च विभूषयेत् /अप्_29.017अब्/द्विकोणं रक्तपीताभ्यां नाभिं कृष्णेन चक्रके

trikoṇaṃ sitaraktena kṛṣṇena ca vibhūṣayet /ap_29.017ab/dvikoṇaṃ raktapītābhyāṃ nābhiṃ kṛṣṇena cakrake

---

29.018cd

अरकान् पीतरक्ताभिः श्यामान् नेमिन्तु रक्ततः /अप्_29.018अब्/सितश्यामारुणाः कृष्णाः पीता रेखास्तु वाह्यतः

arakān pītaraktābhiḥ śyāmān nemintu raktataḥ /ap_29.018ab/sitaśyāmāruṇāḥ kṛṣṇāḥ pītā rekhāstu vāhyataḥ

---

29.019cd

शालिपिष्टादि शुक्लं स्याद्रक्तं कौसुम्भकादिकम् /अप्_29.019अब्/हरिद्रया च हारिद्रं कृष्णं स्याद्दग्धधान्यतः

śālipiṣṭādi śuklaṃ syādraktaṃ kausumbhakādikam /ap_29.019ab/haridrayā ca hāridraṃ kṛṣṇaṃ syāddagdhadhānyataḥ

---

29.020cd

:प् 85 शमीपत्रादिकैः श्यामं वीजानां लक्षजाप्यतः /अप्_29.020अब्/चतुर्लक्षैस्तु मन्त्राणां विद्यानां लक्षसाधनम्

:p 85 śamīpatrādikaiḥ śyāmaṃ vījānāṃ lakṣajāpyataḥ /ap_29.020ab/caturlakṣaistu mantrāṇāṃ vidyānāṃ lakṣasādhanam

---

29.021cd

अयुतं बुद्धिविद्यानां स्तोत्राणाञ्च सहस्रकम् /अप्_29.021अब्/पूर्वमेवाथ लक्षेण मन्त्रशुद्धिस् तथात्मनः

ayutaṃ buddhividyānāṃ stotrāṇāñca sahasrakam /ap_29.021ab/pūrvamevātha lakṣeṇa mantraśuddhis tathātmanaḥ

---

29.022cd

तथापरेण लक्षेण मन्त्रः क्षेत्रीकृतो भवेत् /अप्_29.022अब्/पूर्वमेवासमो होमो वीजानां सम्प्रकीर्तितः

tathāpareṇa lakṣeṇa mantraḥ kṣetrīkṛto bhavet /ap_29.022ab/pūrvamevāsamo homo vījānāṃ samprakīrtitaḥ

---

29.023cd

पूर्वसेवा दशांशेन मन्त्रादीनां प्रकीर्तिता /अप्_29.023अब्/परश् चर्ये तु मन्त्रे तु मासिकं व्रतमाचरेत्

pūrvasevā daśāṃśena mantrādīnāṃ prakīrtitā /ap_29.023ab/paraś carye tu mantre tu māsikaṃ vratamācaret

---

29.024cd

भुवि न्यसेद्वामपादं न गृह्णीयात् प्रतिग्रहम् /अप्_29.024अब्/एवं द्वित्रिगुणेनैव मध्यमोत्तमसिद्धयः

bhuvi nyasedvāmapādaṃ na gṛhṇīyāt pratigraham /ap_29.024ab/evaṃ dvitriguṇenaiva madhyamottamasiddhayaḥ

---

29.025cd

मन्त्रध्यानं प्रवक्ष्यामि येन स्यान्मन्त्रजं फलम् /अप्_29.025अब्/स्थूलं शब्दमयं रूपं विग्रहं वाह्यमिष्यते

mantradhyānaṃ pravakṣyāmi yena syānmantrajaṃ phalam /ap_29.025ab/sthūlaṃ śabdamayaṃ rūpaṃ vigrahaṃ vāhyamiṣyate

---

29.026cd

सुक्ष्मां ज्योतिर्मयं रूपं हार्दं चिन्तामयं भवेत् /अप्_29.026अब्/चिन्तया रहितं यत्तु तत् परं प्रकीर्तितम्

sukṣmāṃ jyotirmayaṃ rūpaṃ hārdaṃ cintāmayaṃ bhavet /ap_29.026ab/cintayā rahitaṃ yattu tat paraṃ prakīrtitam

---

29.027cd

वराहसिंहशक्तीनां स्थूलरूपं प्रधानतः /अप्_29.027अब्/चिन्तया रहितं रूपं वासुदेवस्य कीर्तितम्

varāhasiṃhaśaktīnāṃ sthūlarūpaṃ pradhānataḥ /ap_29.027ab/cintayā rahitaṃ rūpaṃ vāsudevasya kīrtitam

---

29.028cd

इतरेषां स्मृतं रूपं हार्दं चिन्तामयं सदा /अप्_29.028अब्/स्थूलं वैराजमाख्यातं सूक्ष्मं वै लिङ्गितं भवेत्

itareṣāṃ smṛtaṃ rūpaṃ hārdaṃ cintāmayaṃ sadā /ap_29.028ab/sthūlaṃ vairājamākhyātaṃ sūkṣmaṃ vai liṅgitaṃ bhavet

---

29.029cd

चिन्तया रहितं रूपमैश्वरं परिकीर्तितम् /अप्_29.029अब्/हृत्पुण्डरीकनिलयञ्चैतन्यं ज्योतिरव्ययम्

cintayā rahitaṃ rūpamaiśvaraṃ parikīrtitam /ap_29.029ab/hṛtpuṇḍarīkanilayañcaitanyaṃ jyotiravyayam

---

29.030cd

वीजं वीजात्मकं ध्यायेत् कदम्बकुसुमाकृतिं /अप्_29.030अब्/कुम्भान्तरगतो दीपो निरुद्धप्रसवो यथा

vījaṃ vījātmakaṃ dhyāyet kadambakusumākṛtiṃ /ap_29.030ab/kumbhāntaragato dīpo niruddhaprasavo yathā

---

29.031cd

संहतः केवलस्तिष्ठेदेवं मन्त्रेश्वरो हृदि /अप्_29.031अब्/अनेकशुषिरे कुम्भे तावन्मात्रा गभस्तयः

saṃhataḥ kevalastiṣṭhedevaṃ mantreśvaro hṛdi /ap_29.031ab/anekaśuṣire kumbhe tāvanmātrā gabhastayaḥ

---

29.032cd

प्रसरन्ति वहिस्तद्वन्नाडीभिर्वीजरश्मयः /अप्_29.032अब्/ :प् 86 अथावभासतो दैवीमात्मीकृत्य तनुं स्थिताः

prasaranti vahistadvannāḍībhirvījaraśmayaḥ /ap_29.032ab/ :p 86 athāvabhāsato daivīmātmīkṛtya tanuṃ sthitāḥ

---

29.033cd

हृदयात् प्रस्थिता नाड्यो दर्शनेन्द्रियगोचराः /अप्_29.033अब्/अग्नीषोमात्मके तासां नाड्यौ नासाग्रसंस्थिते

hṛdayāt prasthitā nāḍyo darśanendriyagocarāḥ /ap_29.033ab/agnīṣomātmake tāsāṃ nāḍyau nāsāgrasaṃsthite

---

29.034cd

सम्यग्गुह्येन योगेन जित्वा देहसमीरणम् /अप्_29.034अब्/जपध्यानरतो मन्त्री मन्त्रलक्षणमश्नुते(1)

samyagguhyena yogena jitvā dehasamīraṇam /ap_29.034ab/japadhyānarato mantrī mantralakṣaṇamaśnute(1)

---

29.035ef

संशुद्धभूततन्मात्रः सकामो योगमभ्यसन् /अप्_29.035अब्/अणिमादिमवाप्नोति विरक्तः प्रविलङ्घ्य च /अप्_29.035च्द्/देवात्मके भूतमात्रान्मुच्यते चेन्द्रियग्रहात्

saṃśuddhabhūtatanmātraḥ sakāmo yogamabhyasan /ap_29.035ab/aṇimādimavāpnoti viraktaḥ pravilaṅghya ca /ap_29.035cd/devātmake bhūtamātrānmucyate cendriyagrahāt

31.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मण्डलादिवर्णनं नाम त्रिंशो ऽध्यायः % छप्तेर् {31} :श् अथ एकत्रिंशो ऽध्यायः मार्जनविधानं अग्निर् उवाच रक्षां स्वस्य परेषाञ्च वक्ष्ये तां मार्जनाह्वयां /अप्_31.001अब्/यया विमुच्यते दुःखैः सुखञ्च प्राप्नुयान्नरः(2)

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye maṇḍalādivarṇanaṃ nāma triṃśo 'dhyāyaḥ % chapter {31} :ś atha ekatriṃśo 'dhyāyaḥ mārjanavidhānaṃ agnir uvāca rakṣāṃ svasya pareṣāñca vakṣye tāṃ mārjanāhvayāṃ /ap_31.001ab/yayā vimucyate duḥkhaiḥ sukhañca prāpnuyānnaraḥ(2)

---

31.002cd

ओं नमः परमार्थाय पुरुषाय महात्मने /अप्_31.002अब्/अरूपबहुरूपाय व्यापिने परमात्मने

oṃ namaḥ paramārthāya puruṣāya mahātmane /ap_31.002ab/arūpabahurūpāya vyāpine paramātmane

---

31.003cd

निष्कल्मषाय शुद्धाय ध्यानयोगरताय च /अप्_31.003अब्/नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि यत् तत्सिध्यतु मे वचः

niṣkalmaṣāya śuddhāya dhyānayogaratāya ca /ap_31.003ab/namaskṛtya pravakṣyāmi yat tatsidhyatu me vacaḥ

---

31.004cd

वराहाय नृसिंहाय वामनाय महामुने /अप्_31.004अब्/नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि यत्तत्सिध्यतु मे वचः

varāhāya nṛsiṃhāya vāmanāya mahāmune /ap_31.004ab/namaskṛtya pravakṣyāmi yattatsidhyatu me vacaḥ

---

31.005cd

:न् 1 मन्त्रजं फलमश्नुते इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 सुखं ब्रह्माप्नुयान्नरः इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 87 त्रिविक्रमाय रामाय वैकुण्ठाय नराय च /अप्_31.005अब्/नमस्कृत्य प्रवक्ष्यामि यत्तत् सिध्यतु मे वचः

:n 1 mantrajaṃ phalamaśnute iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 sukhaṃ brahmāpnuyānnaraḥ iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 87 trivikramāya rāmāya vaikuṇṭhāya narāya ca /ap_31.005ab/namaskṛtya pravakṣyāmi yattat sidhyatu me vacaḥ

---

31.006cd

वराह नरसिंहेश वामनेश त्रिविक्रम /अप्_31.006अब्/हरग्रीवेश सर्वेश हृषीकेश हराशुभम्

varāha narasiṃheśa vāmaneśa trivikrama /ap_31.006ab/haragrīveśa sarveśa hṛṣīkeśa harāśubham

---

31.007cd

अपराजितचक्राद्यैश् चतुर्भिः परमायुधैः /अप्_31.007अब्/अखण्डितानुभावैस्त्वं(1) सर्वदुष्टहरो भव

aparājitacakrādyaiś caturbhiḥ paramāyudhaiḥ /ap_31.007ab/akhaṇḍitānubhāvaistvaṃ(1) sarvaduṣṭaharo bhava

---

31.008cd

हरामुकस्य दुरितं सर्वञ्च कुशलं कुरु /अप्_31.008अब्/मृत्युबन्धार्तभयदं दुरितस्य च यत् फलम्

harāmukasya duritaṃ sarvañca kuśalaṃ kuru /ap_31.008ab/mṛtyubandhārtabhayadaṃ duritasya ca yat phalam

---

31.009cd

पराभिध्यानसहितैः प्रयुक्तञ्चाभिचारकम् /अप्_31.009अब्/गदस्पर्शमहारोगप्रयोगं जरया जर

parābhidhyānasahitaiḥ prayuktañcābhicārakam /ap_31.009ab/gadasparśamahārogaprayogaṃ jarayā jara

---

31.010cd

ओं नमो वासुदेवाय नमः कृष्णाय खड्गिने /अप्_31.010अब्/नमः पुष्करनेत्राय केशवायादिचक्रिणे

oṃ namo vāsudevāya namaḥ kṛṣṇāya khaḍgine /ap_31.010ab/namaḥ puṣkaranetrāya keśavāyādicakriṇe

---

31.011cd

नमः कमलकिञ्जल्कपीतनिर्मलवाससे /अप्_31.011अब्/महाहररिपुस्कन्धसृष्टचक्राय चक्रिणे

namaḥ kamalakiñjalkapītanirmalavāsase /ap_31.011ab/mahāhararipuskandhasṛṣṭacakrāya cakriṇe

---

31.012cd

दंष्ट्रोद्धृतक्षितिभृते(2) त्रयीमूर्तिमते नमः /अप्_31.012अब्/महायज्ञवराहाय शेषभोगाङ्कशायिने

dṃṣṭroddhṛtakṣitibhṛte(2) trayīmūrtimate namaḥ /ap_31.012ab/mahāyajñavarāhāya śeṣabhogāṅkaśāyine

---

31.013cd

तप्तहाटककेशाग्रज्वलत्पावकलोचन /अप्_31.013अब्/वज्राधिकनखस्पर्शं दिव्यसिंह नमोस्तु ते

taptahāṭakakeśāgrajvalatpāvakalocana /ap_31.013ab/vajrādhikanakhasparśaṃ divyasiṃha namostu te

---

31.014cd

काश्यपायातिह्रस्वाय ऋग्यजुःसामभूषित /अप्_31.014अब्/तुभ्यं वामनरूपायाक्रमते गां(3) नमो नमः

kāśyapāyātihrasvāya ṛgyajuḥsāmabhūṣita /ap_31.014ab/tubhyaṃ vāmanarūpāyākramate gāṃ(3) namo namaḥ

---

31.015cd

वराहाशेषदुष्टानि सर्वपापफलानि वै /अप्_31.015अब्/मर्द मर्द महादंष्ट्र मर्द मर्द च तत्फलम्

varāhāśeṣaduṣṭāni sarvapāpaphalāni vai /ap_31.015ab/marda marda mahādaṃṣṭra marda marda ca tatphalam

---

31.016cd

:न् 1 अखण्डितात्मभावैस्त्वमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 दंष्ट्रोद्धृतभूमिभर्त्रे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 सृजते गामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 88 नरसिंह करालाख्य दन्तप्रान्तानलोज्ज्वल /अप्_31.016अब्/भञ्ज भञ्ज निनादेन दुष्टान्यस्यार्तिनाशन

:n 1 akhaṇḍitātmabhāvaistvamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 daṃṣṭroddhṛtabhūmibhartre iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 sṛjate gāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 88 narasiṃha karālākhya dantaprāntānalojjvala /ap_31.016ab/bhañja bhañja ninādena duṣṭānyasyārtināśana

---

31.017cd

ऋग्यजुःसामगर्भाभिर्वाग्भिर्वामनरूपधृक् /अप्_31.017अब्/प्रशमं सर्वदुःखानि नयत्त्वस्य जनार्दनः

ṛgyajuḥsāmagarbhābhirvāgbhirvāmanarūpadhṛk /ap_31.017ab/praśamaṃ sarvaduḥkhāni nayattvasya janārdanaḥ

---

31.018cd

ऐकाहिकं द्व्याहिकञ्च तथा त्रिदिवसं ज्वरम् /अप्_31.018अब्/चातुर्थकन्तथात्युग्रन्तथैव सततज्वरम्

aikāhikaṃ dvyāhikañca tathā tridivasaṃ jvaram /ap_31.018ab/cāturthakantathātyugrantathaiva satatajvaram

---

31.019cd

दोषोत्थं सन्निपातोत्थं तथैवागन्तुकं ज्वरम् /अप्_31.019अब्/शमं नयाशु गोविन्द च्छिन्धि च्छिन्ध्यस्य वेदनाम्(1)

doṣotthaṃ sannipātotthaṃ tathaivāgantukaṃ jvaram /ap_31.019ab/śamaṃ nayāśu govinda cchindhi cchindhyasya vedanām(1)

---

31.020cd

नेत्रदुःखं शिरोदुःखं दुःखञ्चोदरसम्भवम् /अप्_31.020अब्/अन्तःश्वासमतिश्वासं(2) परितापं सवेपथुम्

netraduḥkhaṃ śiroduḥkhaṃ duḥkhañcodarasambhavam /ap_31.020ab/antaḥśvāsamatiśvāsaṃ(2) paritāpaṃ savepathum

---

31.021cd

गुदघ्राणाङ्घ्रिरोगांश् च कुष्ठरोगांस् तथा क्षयं(3) /अप्_31.021अब्/कामलादींस् तथा रोगान् प्रमेहांश्चातिदारुणान्

gudaghrāṇāṅghrirogāṃś ca kuṣṭharogāṃs tathā kṣayaṃ(3) /ap_31.021ab/kāmalādīṃs tathā rogān pramehāṃścātidāruṇān

---

31.022cd

भगन्दरातिसारांश् च मुखरोगांश् च वल्गुलीम् /अप्_31.022अब्/अश्मरीं मूत्रकृच्छ्रांश् च रोगानन्यांश् च दारुणान्

bhagandarātisārāṃś ca mukharogāṃś ca valgulīm /ap_31.022ab/aśmarīṃ mūtrakṛcchrāṃś ca rogānanyāṃś ca dāruṇān

---

31.023cd

ये वातप्रभवा रोगा ये च पित्तसमुद्भवाः /अप्_31.023अब्/कफोद्भवाश् च ये केचित् ये चान्ये सान्निपातिकाः

ye vātaprabhavā rogā ye ca pittasamudbhavāḥ /ap_31.023ab/kaphodbhavāś ca ye kecit ye cānye sānnipātikāḥ

---

31.024cd

आगन्तुकाश् च ये रोगा लूता विस्फोटकादयः /अप्_31.024अब्/ते सर्वे प्रशमं यान्तु वासुदेवापमार्जिताः(5)

āgantukāś ca ye rogā lūtā visphoṭakādayaḥ /ap_31.024ab/te sarve praśamaṃ yāntu vāsudevāpamārjitāḥ(5)

---

31.025cd

विलयं यान्तु ते सर्वे विष्णोरुच्चारणेन च /अप्_31.025अब्/क्षयं गछ्हन्तु चाशेषास्ते चक्राभिहता हरेः

vilayaṃ yāntu te sarve viṣṇoruccāraṇena ca /ap_31.025ab/kṣayaṃ gachhantu cāśeṣāste cakrābhihatā hareḥ

---

31.026cd

:न् 1 छिन्द छिन्दास्य वेदनामिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 अनिश्वासमतिश्वासमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 तथैव च इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 ये रोगाः पित्तसम्भवा इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 वासुदेवपराजिता इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 89 अच्युतानन्तगोविन्दनामोच्चारणभीषिताः /अप्_31.026अब्/नश्यन्ति सकला रोगाः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

:n 1 chinda chindāsya vedanāmiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 aniśvāsamatiśvāsamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 tathaiva ca iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 ye rogāḥ pittasambhavā iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 vāsudevaparājitā iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 89 acyutānantagovindanāmoccāraṇabhīṣitāḥ /ap_31.026ab/naśyanti sakalā rogāḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham

---

31.027cd

स्थावरं जङ्गमं वापि कृत्रिमं चापि यद्विषम् /अप्_31.027अब्/दन्तोद्भवं नखभवमाकाशप्रभवं विषम्

sthāvaraṃ jaṅgamaṃ vāpi kṛtrimaṃ cāpi yadviṣam /ap_31.027ab/dantodbhavaṃ nakhabhavamākāśaprabhavaṃ viṣam

---

31.028cd

लूतादिप्रभवं यच्च विषमन्यत्तु दुःखदं /अप्_31.028अब्/शमं नयतु तत् सर्वं कीर्तितोस्य जनार्दनः

lūtādiprabhavaṃ yacca viṣamanyattu duḥkhadaṃ /ap_31.028ab/śamaṃ nayatu tat sarvaṃ kīrtitosya janārdanaḥ

---

31.029cd

ग्रहान् प्रेतग्रहांश्चापि तथा वै डाकिनीग्रहान्(1) /अप्_31.029अब्/वेतालांश् च पिशाचांश् च गन्धर्वान् यक्षराक्षसान्(2)

grahān pretagrahāṃścāpi tathā vai ḍākinīgrahān(1) /ap_31.029ab/vetālāṃś ca piśācāṃś ca gandharvān yakṣarākṣasān(2)

---

31.030cd

शकुनीपूतनाद्यांश् च तथा वैनायकान् ग्रहान् /अप्_31.030अब्/मुखमण्डीं तथा क्रूरां रेवतीं वृद्धरेवतीम्

śakunīpūtanādyāṃś ca tathā vaināyakān grahān /ap_31.030ab/mukhamaṇḍīṃ tathā krūrāṃ revatīṃ vṛddharevatīm

---

31.031cd

वृद्धकाख्यान् ग्रहांश्चोग्रांस् तथा मातृग्रहानपि /अप्_31.031अब्/बालस्य विष्णोश् चरितं हन्तु बालग्रहानिमान्

vṛddhakākhyān grahāṃścogrāṃs tathā mātṛgrahānapi /ap_31.031ab/bālasya viṣṇoś caritaṃ hantu bālagrahānimān

---

31.032cd

वृद्धाश् च ये ग्रहाः केचिद्ये च बालग्रहाः क्वचित् /अप्_31.032अब्/नरसिंहस्य ते दृष्ट्या दग्धा ये चापि यौवने

vṛddhāś ca ye grahāḥ kecidye ca bālagrahāḥ kvacit /ap_31.032ab/narasiṃhasya te dṛṣṭyā dagdhā ye cāpi yauvane

---

31.033cd

सदा(3) करालवदनो नरसिंहो महाबलः /अप्_31.033अब्/ग्रहानशेषान्निःशेषान् करोतु जगतो हितः

sadā(3) karālavadano narasiṃho mahābalaḥ /ap_31.033ab/grahānaśeṣānniḥśeṣān karotu jagato hitaḥ

---

31.034cd

नरसिंह महासिंह ज्वालामालोज्ज्वलानन /अप्_31.034अब्/ग्रहानशेषान् सर्वेश खाद खादाग्निलोचन

narasiṃha mahāsiṃha jvālāmālojjvalānana /ap_31.034ab/grahānaśeṣān sarveśa khāda khādāgnilocana

---

31.035cd

ये रोगा ये महोत्पाता यद्विषं ये महाग्रहाः /अप्_31.035अब्/यानि च क्रूरभृतानि ग्रहपीडाश् च दारुणाः

ye rogā ye mahotpātā yadviṣaṃ ye mahāgrahāḥ /ap_31.035ab/yāni ca krūrabhṛtāni grahapīḍāś ca dāruṇāḥ

---

31.036cd

शस्त्रक्षतेषु ये दोषा ज्वालागर्दभकादयः /अप्_31.036अब्/तानि सर्वाणि सर्वात्मा परमात्मा जनार्दनः

śastrakṣateṣu ye doṣā jvālāgardabhakādayaḥ /ap_31.036ab/tāni sarvāṇi sarvātmā paramātmā janārdanaḥ

---

31.038cd

:न् 1 तथा वेतालिकान् ग्रहानिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 गन्धर्वान् राक्ससानपि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 शटा इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 90 किञ्चिद्रूपं समास्याय वासुदेवास्य नाशय //37//अप्_31.037अब्/क्षिप्त्वा सुदर्शनञ् चक्रं ज्वालामालातिभीषणम् /अप्_31.038अब्/सर्वदुष्टोपशमनं कुरु देववराच्युत

:n 1 tathā vetālikān grahāniti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 gandharvān rāksasānapi iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 śaṭā iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 90 kiñcidrūpaṃ samāsyāya vāsudevāsya nāśaya //37//ap_31.037ab/kṣiptvā sudarśanañ cakraṃ jvālāmālātibhīṣaṇam /ap_31.038ab/sarvaduṣṭopaśamanaṃ kuru devavarācyuta

---

31.039cd

सुदर्शन महाज्वाल च्छिन्धि च्छिन्धि महारव(1) /अप्_31.039अब्/सर्वदुष्टानि रक्षांसि क्षयं यान्तु विभीषण

sudarśana mahājvāla cchindhi cchindhi mahārava(1) /ap_31.039ab/sarvaduṣṭāni rakṣāṃsi kṣayaṃ yāntu vibhīṣaṇa

---

31.040cd

प्राच्यां प्रतीच्यां च दिशि दक्षिणोत्तरतस् तथा /अप्_31.040अब्/रक्षाङ्करोतु सर्वात्मा नरसिंहः सुगर्जितः(2)

prācyāṃ pratīcyāṃ ca diśi dakṣiṇottaratas tathā /ap_31.040ab/rakṣāṅkarotu sarvātmā narasiṃhaḥ sugarjitaḥ(2)

---

31.041cd

दिवि भुव्यन्तरीक्षे च पृष्ठतः पार्श्वतोग्रतः /अप्_31.041अब्/रक्षाङ्करोतु भगवान् बहुरूपी जनार्दनः

divi bhuvyantarīkṣe ca pṛṣṭhataḥ pārśvatogrataḥ /ap_31.041ab/rakṣāṅkarotu bhagavān bahurūpī janārdanaḥ

---

31.042cd

यथा विष्णुर्जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषं /अप्_31.042अब्/तेन सत्येन दुष्टानि शममस्य व्रजन्तु वै(3)

yathā viṣṇurjagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣaṃ /ap_31.042ab/tena satyena duṣṭāni śamamasya vrajantu vai(3)

---

31.043cd

यथा विष्णौ स्मृते सद्यः सङ्क्षयं यान्ति पातकाः /अप्_31.043अब्/सत्येन तेन सकलं दुष्टमस्य प्रशाम्यतु

yathā viṣṇau smṛte sadyaḥ saṅkṣayaṃ yānti pātakāḥ /ap_31.043ab/satyena tena sakalaṃ duṣṭamasya praśāmyatu

---

31.044cd

परमात्मा यथा विष्णुर्वेदान्तेषु च गीयते /अप्_31.044अब्/तेन सत्येन सकलं दुष्टमस्य प्रशाम्यतु

paramātmā yathā viṣṇurvedānteṣu ca gīyate /ap_31.044ab/tena satyena sakalaṃ duṣṭamasya praśāmyatu

---

31.045cd

यथा यज्ञेश्वरो विष्णुर्देवेष्वपि हि गीयते /अप्_31.045अब्/सत्येन तेन सकलं यन्मयोक्तं तथास्तु तत्

yathā yajñeśvaro viṣṇurdeveṣvapi hi gīyate /ap_31.045ab/satyena tena sakalaṃ yanmayoktaṃ tathāstu tat

---

31.046cd

शान्तिरस्तु शिवञ्चास्तु दुष्टमस्य प्रशाम्यतु /अप्_31.046अब्/वासुदेवशरीरोत्थैः कुशैर् निर्मथितं मया(4)

śāntirastu śivañcāstu duṣṭamasya praśāmyatu /ap_31.046ab/vāsudevaśarīrotthaiḥ kuśair nirmathitaṃ mayā(4)

---

31.047cd

अपमार्जतु गोविन्दो नरो नारायणस् तथा /अप्_31.047अब्/तथास्तु सर्वदुःखानां प्रशमो जपनाद्धरेः

apamārjatu govindo naro nārāyaṇas tathā /ap_31.047ab/tathāstu sarvaduḥkhānāṃ praśamo japanāddhareḥ

---

31.048cd

:न् 1 महाबल इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 स्वर्गर्जितैर् इति ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 3 प्रयान्तु वै इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 कुशैर् निर्णाशितमिति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 91 अपमार्जनकं शस्त्रं सर्वरोगादिवारणम् /अप्_31.048अब्/अयं हरिः कुशो विष्णुर्हता रोगा मया तव

:n 1 mahābala iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 svargarjitair iti ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 3 prayāntu vai iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 kuśair nirṇāśitamiti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 91 apamārjanakaṃ śastraṃ sarvarogādivāraṇam /ap_31.048ab/ayaṃ hariḥ kuśo viṣṇurhatā rogā mayā tava

32.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये कुशापमार्जनं नाम एकत्रिंशो ऽध्यायः % छप्तेर् {32} :श् अथ द्वातिंशो ऽध्यायः संस्कारकथनं अग्निर् उवाच निर्वाणादिषु दीक्षासु चत्त्वारिंशत्तथाष्ट च /अप्_32.001अब्/संस्कारान् कारयेद्धीमान् शृणुतान्यैः सुरो भवेत्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye kuśāpamārjanaṃ nāma ekatriṃśo 'dhyāyaḥ % chapter {32} :ś atha dvātiṃśo 'dhyāyaḥ saṃskārakathanaṃ agnir uvāca nirvāṇādiṣu dīkṣāsu cattvāriṃśattathāṣṭa ca /ap_32.001ab/saṃskārān kārayeddhīmān śṛṇutānyaiḥ suro bhavet

---

32.002cd

गर्भाधानन्तु योन्यां वै ततः पुंसवनञ्चरेत् /अप्_32.002अब्/सीमन्तोन्नयनञ्चैव जातकर्म च नाम च

garbhādhānantu yonyāṃ vai tataḥ puṃsavanañcaret /ap_32.002ab/sīmantonnayanañcaiva jātakarma ca nāma ca

---

32.003cd

अन्नाशनं ततश्चूडा ब्रह्मचर्यव्रतानि च /अप्_32.003अब्/चत्वारि वैष्णवी पार्थी भौतिकी श्रोत्रिकी तथा

annāśanaṃ tataścūḍā brahmacaryavratāni ca /ap_32.003ab/catvāri vaiṣṇavī pārthī bhautikī śrotrikī tathā

---

32.004cd

गोदानं सूतकत्वञ्च पाकयज्ञाश् च सप्त ते(1) /अप्_32.004अब्/अष्टका पार्वणश्राद्धं श्रावण्यग्रायणीति च

godānaṃ sūtakatvañca pākayajñāś ca sapta te(1) /ap_32.004ab/aṣṭakā pārvaṇaśrāddhaṃ śrāvaṇyagrāyaṇīti ca

---

32.005cd

चैत्री चाश्वयुजी सप्त हविर्यज्ञांश् च तान् शृणु /अप्_32.005अब्/आधानञ्चाग्निहोत्रञ्च दर्शो वै पौर्णमासकः

caitrī cāśvayujī sapta haviryajñāṃś ca tān śṛṇu /ap_32.005ab/ādhānañcāgnihotrañca darśo vai paurṇamāsakaḥ

---

32.006cd

चातुर्मास्यं पशुबन्धः सौत्रामणिरथापरः /अप्_32.006अब्/सोमसंस्थाः सप्त शृणु अग्निष्टोमः क्रतूत्तमः

cāturmāsyaṃ paśubandhaḥ sautrāmaṇirathāparaḥ /ap_32.006ab/somasaṃsthāḥ sapta śṛṇu agniṣṭomaḥ kratūttamaḥ

---

32.007cd

अत्यग्निष्टोम उक्थश् च षोडशो वाजपेयकः /अप्_32.007अब्/अतिरात्राप्तोर्यामश् च सहस्रेशाः सवा इमे

atyagniṣṭoma ukthaś ca ṣoḍaśo vājapeyakaḥ /ap_32.007ab/atirātrāptoryāmaś ca sahasreśāḥ savā ime

---

32.008cd

हिरण्याङ्घ्रिर्हिरण्याक्षो हिरण्यमित्र इत्य् अतः /अप्_32.008अब्/ :न् 1 सप्त च इति ग, ख, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः :प् 92 हिरण्यपाणिर्हेमाक्षो हेमाङ्गो हेमसूत्रकः

hiraṇyāṅghrirhiraṇyākṣo hiraṇyamitra ity ataḥ /ap_32.008ab/ :n 1 sapta ca iti ga, kha, cihnitapustkadvayapāṭhaḥ :p 92 hiraṇyapāṇirhemākṣo hemāṅgo hemasūtrakaḥ

---

32.009cd

हिरण्यास्यो हिरण्याङ्गो हेमजिह्वो हिरण्यवान् /अप्_32.009अब्/अश्वमेधो हि सर्वेशो गुणाश्चाष्टाथ तान् शृणु

hiraṇyāsyo hiraṇyāṅgo hemajihvo hiraṇyavān /ap_32.009ab/aśvamedho hi sarveśo guṇāścāṣṭātha tān śṛṇu

---

32.010cd

दया च सर्वभूतेषु क्षान्तिश् चैव तथार्जवम् /अप्_32.010अब्/शौचं चैवमनायासो मङ्गलं चापरो गुणः

dayā ca sarvabhūteṣu kṣāntiś caiva tathārjavam /ap_32.010ab/śaucaṃ caivamanāyāso maṅgalaṃ cāparo guṇaḥ

---

32.011cd

अकार्पण्यञ्चास्पृहा च मूलेन जुहुयाच्छतम् /अप्_32.011अब्/सौरशाक्तेयविष्ण्वीशदीक्षास्त्वेते समाः स्मृताः

akārpaṇyañcāspṛhā ca mūlena juhuyācchatam /ap_32.011ab/sauraśākteyaviṣṇvīśadīkṣāstvete samāḥ smṛtāḥ

---

32.012ef

संस्कारैः संस्कृतश् चैतैर् भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् /अप्_32.012अब्/सर्वरोगाद्विनिर्मुक्तो देववद्वर्तते नरः /अप्_32.012च्द्/जप्याद्धोमात्पूजनाच्च ध्यानाद्देवस्य चेष्टभाक्

saṃskāraiḥ saṃskṛtaś caitair bhuktimuktimavāpnuyāt /ap_32.012ab/sarvarogādvinirmukto devavadvartate naraḥ /ap_32.012cd/japyāddhomātpūjanācca dhyānāddevasya ceṣṭabhāk

33.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अष्टचत्वारिंशत्संस्कारकथनं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः % छप्तेर् {33} :श् अथ त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः पवित्रारोहणविधानं अग्निर् उवाच पवित्रारोहणं वक्ष्ये वर्षपूजाकलं हरेः /अप्_33.001अब्/आषाढादौ कार्तिकान्ते प्रतिपद्वनदा तिथिः(1)

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye aṣṭacatvāriṃśatsaṃskārakathanaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ % chapter {33} :ś atha trayastriṃśo 'dhyāyaḥ pavitrārohaṇavidhānaṃ agnir uvāca pavitrārohaṇaṃ vakṣye varṣapūjākalaṃ hareḥ /ap_33.001ab/āṣāḍhādau kārtikānte pratipadvanadā tithiḥ(1)

---

33.002cd

श्रिया गौर्या गणेशस्य सरस्वत्या गुहस्य च /अप्_33.002अब्/मार्तण्डमातृदुर्गाणां नागर्षिहरिमन्मथैः

śriyā gauryā gaṇeśasya sarasvatyā guhasya ca /ap_33.002ab/mārtaṇḍamātṛdurgāṇāṃ nāgarṣiharimanmathaiḥ

---

33.003cd

शिवस्य ब्रह्मणस्तद्वद्द्वितीयादितिथेः क्रमात् /अप्_33.003अब्/यस्य देवस्य यो भक्तः पवित्रा तस्य सा तिथिः

śivasya brahmaṇastadvaddvitīyādititheḥ kramāt /ap_33.003ab/yasya devasya yo bhaktaḥ pavitrā tasya sā tithiḥ

---

33.004cd

आरोहणे तुल्यविधिः पृथक् मन्त्रादिकं यदि /अप्_33.004अब्/ :न् 1 वर्धते तिथिरिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 93 सौवर्णे राजतं ताम्रं नेत्रकार्पासिकादिकं

ārohaṇe tulyavidhiḥ pṛthak mantrādikaṃ yadi /ap_33.004ab/ :n 1 vardhate tithiriti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 93 sauvarṇe rājataṃ tāmraṃ netrakārpāsikādikaṃ

---

33.005cd

ब्राह्मण्या कर्तितं सूत्रं तदलाभे तु संस्कृतं /अप्_33.005अब्/त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य तेन कुर्यात् पवित्रकं

brāhmaṇyā kartitaṃ sūtraṃ tadalābhe tu saṃskṛtaṃ /ap_33.005ab/triguṇaṃ triguṇīkṛtya tena kuryāt pavitrakaṃ

---

33.006cd

अष्तोत्तरशतादूर्ध्वं तदर्धं चोत्तमादिकं /अप्_33.006अब्/क्रियालोपाविघातार्थं यत्त्वयाभिहितं प्रभो

aṣtottaraśatādūrdhvaṃ tadardhaṃ cottamādikaṃ /ap_33.006ab/kriyālopāvighātārthaṃ yattvayābhihitaṃ prabho

---

33.007cd

मया तत् क्रियते देव यथा यत्र पावित्रकं /अप्_33.007अब्/अविघ्नं तु भवेदत्र कुरु नाथ जयाव्यय

mayā tat kriyate deva yathā yatra pāvitrakaṃ /ap_33.007ab/avighnaṃ tu bhavedatra kuru nātha jayāvyaya

---

33.008cd

प्रार्थ्य तन्मण्डलायादौ गायत्र्या बन्धयेन्नरः /अप्_33.008अब्/ओं नारायणाय विद्महे वासुदेवाय धीमहि

prārthya tanmaṇḍalāyādau gāyatryā bandhayennaraḥ /ap_33.008ab/oṃ nārāyaṇāya vidmahe vāsudevāya dhīmahi

---

33.009cd

तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् देवदेवानुरूपतः /अप्_33.009अब्/जानूरुनाभिनामान्तं प्रतिमासु पवित्रकं

tanno viṣṇuḥ pracodayāt devadevānurūpataḥ /ap_33.009ab/jānūrunābhināmāntaṃ pratimāsu pavitrakaṃ

---

33.010cd

पादान्ता वनमाला स्यादष्टोत्त्रसहस्रतः(1) /अप्_33.010अब्/माला तु कल्पसाध्यं वा द्विगुणं षोडशाङ्गुलात्

pādāntā vanamālā syādaṣṭottrasahasrataḥ(1) /ap_33.010ab/mālā tu kalpasādhyaṃ vā dviguṇaṃ ṣoḍaśāṅgulāt

---

33.011cd

कर्णिका केशरं पत्रं मन्त्राद्यं(2) मण्डलान्तकं /अप्_33.011अब्/मण्डलाङ्गुलमात्रैकचक्राब्जाद्यौ(3) पवित्रकं

karṇikā keśaraṃ patraṃ mantrādyaṃ(2) maṇḍalāntakaṃ /ap_33.011ab/maṇḍalāṅgulamātraikacakrābjādyau(3) pavitrakaṃ

---

33.012cd

स्थण्डिले ऽङ्गुलमानेन आत्मनः सप्तविंशतिः /अप्_33.012अब्/आचार्याणां च सूत्राणि पितृमात्रादिपुस्तके

sthaṇḍile 'ṅgulamānena ātmanaḥ saptaviṃśatiḥ /ap_33.012ab/ācāryāṇāṃ ca sūtrāṇi pitṛmātrādipustake

---

33.013cd

नाभ्यन्तं द्वादशग्रन्थिं तथा गन्धपवित्रके /अप्_33.013अब्/द्व्यङ्गुलात् कल्पनादौ द्विर्माला चाष्टोत्तरं शतं

nābhyantaṃ dvādaśagranthiṃ tathā gandhapavitrake /ap_33.013ab/dvyaṅgulāt kalpanādau dvirmālā cāṣṭottaraṃ śataṃ

---

33.014cd

अथवार्कचतुर्विंशषड्त्रिंशन्मालिका द्विजः /अप्_33.014अब्/अनामामध्यमाङ्गुष्ठैर् मन्दाद्यैः मालिकार्थिभिः (4)

athavārkacaturviṃśaṣaḍtriṃśanmālikā dvijaḥ /ap_33.014ab/anāmāmadhyamāṅguṣṭhair mandādyaiḥ mālikārthibhiḥ (4)

---

33.015cd

:न् 1 पादान्तरेण माला स्यादष्टोत्तरसहस्रशः इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 गदाद्यमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 चक्राङ्गदौ पवित्रके इति घ, चिह्नितपुतकपाठः 4 मन्दादौ इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः मन्द्राद्यैर् इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 94 कनिष्टादौ द्वादश वा ग्रन्थयः स्युः पवित्रके /अप्_33.015अब्/रवेः कुम्भहुताशादेः सम्भवे विष्णुवन्मतम्

:n 1 pādāntareṇa mālā syādaṣṭottarasahasraśaḥ iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 gadādyamiti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 cakrāṅgadau pavitrake iti gha, cihnitaputakapāṭhaḥ 4 mandādau iti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ mandrādyair iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 94 kaniṣṭādau dvādaśa vā granthayaḥ syuḥ pavitrake /ap_33.015ab/raveḥ kumbhahutāśādeḥ sambhave viṣṇuvanmatam

---

33.016cd

पीठस्य पीठमानं स्यान्मेखलान्ते च कुण्डकं /अप्_33.016अब्/यथाशक्ति सूत्रग्रन्थिपरिचारेथ वैष्णवे

pīṭhasya pīṭhamānaṃ syānmekhalānte ca kuṇḍakaṃ /ap_33.016ab/yathāśakti sūtragranthiparicāretha vaiṣṇave

---

33.017cd

सूत्राणि वा सप्तदश सूत्रेण त्रिविभक्तके(1) /अप्_33.017अब्/रोचनागुरुकर्पूरहरिद्राकुङ्कुमादिभिः

sūtrāṇi vā saptadaśa sūtreṇa trivibhaktake(1) /ap_33.017ab/rocanāgurukarpūraharidrākuṅkumādibhiḥ

---

33.018cd

रञ्जयेच्चन्दनाद्यैर् वा स्नानसन्ध्यादिकृन्नरः /अप्_33.018अब्/एकादश्यां यागगृहे भगवन्तं हरिं जयेत्

rañjayeccandanādyair vā snānasandhyādikṛnnaraḥ /ap_33.018ab/ekādaśyāṃ yāgagṛhe bhagavantaṃ hariṃ jayet

---

33.019cd

समस्तपरिवाराय बलिं पीठे समर्चयेत् /अप्_33.019अब्/क्ष्यौं क्षेत्रपालाय द्वारान्ते द्वारोपरि तथा श्रियं

samastaparivārāya baliṃ pīṭhe samarcayet /ap_33.019ab/kṣyauṃ kṣetrapālāya dvārānte dvāropari tathā śriyaṃ

---

33.020cd

धात्रे दक्षे विधात्रे च गङ्गाञ्च यमुनां तथा /अप्_33.020अब्/शङ्खपद्मनिधी पूज्य मध्ये वास्त्वपसारणं

dhātre dakṣe vidhātre ca gaṅgāñca yamunāṃ tathā /ap_33.020ab/śaṅkhapadmanidhī pūjya madhye vāstvapasāraṇaṃ

---

33.020ef

सारङ्गायेति भूतानां भूतशुद्धिं स्थितश् चरेत्

sāraṅgāyeti bhūtānāṃ bhūtaśuddhiṃ sthitaś caret

---

33.021cd

ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं(2) गन्धतन्मात्रं संहरामि नमः ॥ ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं(3) रसतन्मात्रं संहरामि नमः ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं(4) रूपतन्मात्रं संहरामि नमः ॥ ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं(5) स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः :न् 1 त्रिसूत्राणि च भद्रके इति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 ओं हूं हः फट् हूमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ओं ह्रां हः फट् ह्रूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 ओं ह्रीं हः फट् ह्रूनिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 ओं ह्रां हः ह्रूं इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ओं ह्रां हः फट् ह्रीमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 ओं ह्रां हः फट् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 95 ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं(1) शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः ॥ पञ्चोद्घातैर् गन्धतन्मात्ररूपं भूमिमण्डलं /अप्_33.021अब्/चतुरस्रञ्च पीतञ्च कठिनं वज्रलाञ्छितम्

oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ(2) gandhatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ || oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ(3) rasatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ(4) rūpatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ || oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ(5) sparśatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ :n 1 trisūtrāṇi ca bhadrake iti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 oṃ hūṃ haḥ phaṭ hūmiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ oṃ hrāṃ haḥ phaṭ hrūmiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 oṃ hrīṃ haḥ phaṭ hrūniti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 oṃ hrāṃ haḥ hrūṃ iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ oṃ hrāṃ haḥ phaṭ hrīmiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 oṃ hrāṃ haḥ phaṭ iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 95 oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ(1) śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ || pañcodghātair gandhatanmātrarūpaṃ bhūmimaṇḍalaṃ /ap_33.021ab/caturasrañca pītañca kaṭhinaṃ vajralāñchitam

---

33.022cd

इन्द्राधिदैवतं पादयुग्ममध्यगतं स्मरेत् /अप्_33.022अब्/शुद्धञ्च रसतन्मात्रं प्रविलिप्याथ संहरेत्

indrādhidaivataṃ pādayugmamadhyagataṃ smaret /ap_33.022ab/śuddhañca rasatanmātraṃ pravilipyātha saṃharet

---

33.022ef

रसमात्ररूपमात्रे क्रमेणानेन पूजकः

rasamātrarūpamātre krameṇānena pūjakaḥ

---

33.023cd

ओं ह्रीं हः फट् ह्रूं(2) रसतन्मात्रं संहरामि नमः ओं ह्रूं हः फट्(3) रूपतन्मात्रं संहरामि नमः ओं ह्रीं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ओं ह्रीं हः फट् ह्रूं(4) शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः जानुनाभिमध्यगतं(5) श्वेतं वै पद्मलाञ्छितं /अप्_33.023अब्/शुक्लवर्णं चार्धचन्द्रं ध्यायेद्वरुणदैवतं

oṃ hrīṃ haḥ phaṭ hrūṃ(2) rasatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ oṃ hrūṃ haḥ phaṭ(3) rūpatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ oṃ hrīṃ haḥ phaṭ hrūṃ sparśatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ oṃ hrīṃ haḥ phaṭ hrūṃ(4) śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ jānunābhimadhyagataṃ(5) śvetaṃ vai padmalāñchitaṃ /ap_33.023ab/śuklavarṇaṃ cārdhacandraṃ dhyāyedvaruṇadaivataṃ

---

33.024cd

चतुर्भिश् च तदुद्घातैः शुद्धं तद्रसमात्रकं /अप्_33.024अब्/संहरेद्रूपतन्मात्रै रूपमात्रे च संहरेत्

caturbhiś ca tadudghātaiḥ śuddhaṃ tadrasamātrakaṃ /ap_33.024ab/saṃharedrūpatanmātrai rūpamātre ca saṃharet

---

33.025cd

ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं रूपतन्मात्रं संहरामि नमः ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ओं ह्रूं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः इति त्रिभिस्तदुद्घातैस्त्रिकोणं वह्निमण्डलम् /अप्_33.025अब्/नाभिकण्ठमध्यगतं रक्तं स्वस्तिकलाञ्छितं

oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ rūpatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ sparśatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hrūṃ śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ iti tribhistadudghātaistrikoṇaṃ vahnimaṇḍalam /ap_33.025ab/nābhikaṇṭhamadhyagataṃ raktaṃ svastikalāñchitaṃ

---

33.026cd

ध्यात्वानलाधिदैवन्तच्छुद्धं स्पर्शे लयं नयत् /अप्_33.026अब्/ :न् 1 ओं ह्रां हः फट् हमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 ओं ह्रीं फट् हमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः ओं ह्रूं हः फट् हूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 ओं ह्रीं हः फट् ह्रूं इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 ओं ह्रं हः फट् हूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 पद्मासनमध्यगतमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 96 ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं(1) स्पर्शतन्मात्रं संहरामि नमः ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं(2) शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः ॥ कण्ठनासामध्यगतं वृत्तं वै वायुमण्डलम्

dhyātvānalādhidaivantacchuddhaṃ sparśe layaṃ nayat /ap_33.026ab/ :n 1 oṃ hrāṃ haḥ phaṭ hamiti ga, cihnitapustakapāṭhḥ 2 oṃ hrīṃ phaṭ hamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ oṃ hrūṃ haḥ phaṭ hūmiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 oṃ hrīṃ haḥ phaṭ hrūṃ iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 oṃ hraṃ haḥ phaṭ hūmiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 padmāsanamadhyagatamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 96 oṃ hrauṃ haḥ phaṭ hrūṃ(1) sparśatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ oṃ hrauṃ haḥ phaṭ hrūṃ(2) śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ || kaṇṭhanāsāmadhyagataṃ vṛttaṃ vai vāyumaṇḍalam

---

33.027cd

द्विरुद्घातैर् धूम्रवर्णं ध्यायेच्छुद्धेन्दुलाञ्छितम् /अप्_33.027अब्/स्पर्शमात्रं शब्दमात्रैः संहरेद्ध्यानयोगतः

dvirudghātair dhūmravarṇaṃ dhyāyecchuddhendulāñchitam /ap_33.027ab/sparśamātraṃ śabdamātraiḥ saṃhareddhyānayogataḥ

---

33.028cd

ओं ह्रौं हः फट् ह्रूं शब्दतन्मात्रं संहरामि नमः एकोद्घातेन चाकाशं शुद्धस्फटिकसन्निभम् /अप्_33.028अब्/नासापुटशिखान्तस्थमाकाशमुपसंहरेत्

oṃ hrauṃ haḥ phaṭ hrūṃ śabdatanmātraṃ saṃharāmi namaḥ ekodghātena cākāśaṃ śuddhasphaṭikasannibham /ap_33.028ab/nāsāpuṭaśikhāntasthamākāśamupasaṃharet

---

33.029cd

शोषणाद्यैर् देहशुद्धिं कुर्यादेवम् क्रमात्ततः /अप्_33.029अब्/शुष्कं कलेवरं ध्यायेत् पादाद्यञ्च शिखान्तकम्

śoṣaṇādyair dehaśuddhiṃ kuryādevam kramāttataḥ /ap_33.029ab/śuṣkaṃ kalevaraṃ dhyāyet pādādyañca śikhāntakam

---

33.030cd

यं वीजेन वं वीजेन ज्वालामालासमायुतम्(3) /अप्_33.030अब्/देहं रमित्यनेनैव ब्रह्मरन्ध्राद्विनिर्गतम्

yaṃ vījena vaṃ vījena jvālāmālāsamāyutam(3) /ap_33.030ab/dehaṃ ramityanenaiva brahmarandhrādvinirgatam

---

33.031cd

विन्दुन्ध्यात्वा चामृतस्य तेन भस्मकलेवरम् /अप्_33.031अब्/सम्प्लावयेल्लमित्यस्मात् देहं सम्पाद्य दिव्यकम्

vindundhyātvā cāmṛtasya tena bhasmakalevaram /ap_33.031ab/samplāvayellamityasmāt dehaṃ sampādya divyakam

---

33.032cd

न्यासं कृत्वा करे देहे मानसं यागमाचरेत् /अप्_33.032अब्/विष्णुं साङ्गं हृदि पद्मे मानसैः कुसुमादिभिः

nyāsaṃ kṛtvā kare dehe mānasaṃ yāgamācaret /ap_33.032ab/viṣṇuṃ sāṅgaṃ hṛdi padme mānasaiḥ kusumādibhiḥ

---

33.033cd

मूलमन्त्रेण देवेशम्प्रार्चयेद्भुक्तिमुक्तिदम् /अप्_33.033अब्/स्वागतं देवदेवेश सन्निधौ भव केशव

mūlamantreṇa deveśamprārcayedbhuktimuktidam /ap_33.033ab/svāgataṃ devadeveśa sannidhau bhava keśava

---

33.034cd

गृहाण मानसीं पूजां यथार्थं(4) परिभाविताम् /अप्_33.034अब्/आधारशक्तिः कूर्माथ पूज्योनन्तो मही ततः

gṛhāṇa mānasīṃ pūjāṃ yathārthaṃ(4) paribhāvitām /ap_33.034ab/ādhāraśaktiḥ kūrmātha pūjyonanto mahī tataḥ

---

33.035cd

मध्येग्न्यादौ च धर्माद्या अधर्मादीन्द्रमुख्यगम्(4) /अप्_33.035अब्/ :न् 1 ओं क्षौं हः फट् क्रूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 ओं क्षौं हः फट् क्रूमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 ज्वालामालासमप्रभमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 यथास्वमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 धर्मादीनिन्द्रादौ विपरीतकानिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 97 सत्त्वादि मध्ये पद्मञ्च मायाविद्याख्यतत्त्वके

madhyegnyādau ca dharmādyā adharmādīndramukhyagam(4) /ap_33.035ab/ :n 1 oṃ kṣauṃ haḥ phaṭ krūmiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 oṃ kṣauṃ haḥ phaṭ krūmiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 jvālāmālāsamaprabhamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 yathāsvamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 dharmādīnindrādau viparītakāniti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 97 sattvādi madhye padmañca māyāvidyākhyatattvake

---

33.036cd

कालतत्त्वञ्च सूर्यादिमण्डलं पक्षिराजकः /अप्_33.036अब्/मध्ये ततश् च वायव्यादीशान्ता गुरुपङ्क्तिकाः

kālatattvañca sūryādimaṇḍalaṃ pakṣirājakaḥ /ap_33.036ab/madhye tataś ca vāyavyādīśāntā gurupaṅktikāḥ

---

33.037cd

गणः सरस्वती पूज्या(1) नारदो नलकूवरः /अप्_33.037अब्/गुरुर्गुरुपादुका च परो गुरुश् च पादुका

gaṇaḥ sarasvatī pūjyā(1) nārado nalakūvaraḥ /ap_33.037ab/gururgurupādukā ca paro guruś ca pādukā

---

33.038cd

पूर्वसिद्धाः परसिद्धाः केशरेषु च शक्तयः /अप्_33.038अब्/लक्ष्मीः सरस्वती प्रीतिः कीर्तिः शान्तिश् च कान्तिका

pūrvasiddhāḥ parasiddhāḥ keśareṣu ca śaktayaḥ /ap_33.038ab/lakṣmīḥ sarasvatī prītiḥ kīrtiḥ śāntiś ca kāntikā

---

33.039cd

पुष्टिस्तुष्टिर्महेन्द्राद्या मध्ये वाचाहितो हरिः /अप्_33.039अब्/धृतिः श्रीरतिकान्त्याद्या मूलेन स्थापितो ऽच्युतः

puṣṭistuṣṭirmahendrādyā madhye vācāhito hariḥ /ap_33.039ab/dhṛtiḥ śrīratikāntyādyā mūlena sthāpito 'cyutaḥ

---

33.040cd

ओं अभिमुखो भवेति प्रार्थ्य सन्निहितो भव /अप्_33.040अब्/विन्यस्यार्घ्यादिकं दत्वा गन्धाद्यैर् मूलतो यजेत्

oṃ abhimukho bhaveti prārthya sannihito bhava /ap_33.040ab/vinyasyārghyādikaṃ datvā gandhādyair mūlato yajet

---

33.041cd

ओं भीषय भीषय हृत् शिरस्त्रासय वै पुनः /अप्_33.041अब्/मर्दय मर्दय शिखा अग्न्यादौ शस्त्रतोस्त्रकं

oṃ bhīṣaya bhīṣaya hṛt śirastrāsaya vai punaḥ /ap_33.041ab/mardaya mardaya śikhā agnyādau śastratostrakaṃ

---

33.042cd

रक्ष रक्ष प्रध्वंसय प्रध्वंसय कवचाय(2) नमस्ततः /अप्_33.042अब्/ओं ह्रूं(3) फट् अस्त्राय नमो मूलवीजेन चाङ्गकं

rakṣa rakṣa pradhvaṃsaya pradhvaṃsaya kavacāya(2) namastataḥ /ap_33.042ab/oṃ hrūṃ(3) phaṭ astrāya namo mūlavījena cāṅgakaṃ

---

33.043cd

पूर्वदक्षाप्यसौम्येषु मूर्त्यावरणमर्चयेत् /अप्_33.043अब्/वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः

pūrvadakṣāpyasaumyeṣu mūrtyāvaraṇamarcayet /ap_33.043ab/vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ

---

33.044cd

अग्न्यादौ श्रीधृतिरतिकान्तयो मूर्तयो हरेः /अप्_33.044अब्/शङ्खचक्रगदापद्ममग्न्यादौ पूर्वकादिकं

agnyādau śrīdhṛtiratikāntayo mūrtayo hareḥ /ap_33.044ab/śaṅkhacakragadāpadmamagnyādau pūrvakādikaṃ

---

33.045cd

शार्ङ्गञ्च मुषलं खड्गं वनमालाञ्च तद्वहिः /अप्_33.045अब्/इन्द्राद्याश् च तयानन्तो नैरृत्यां वरुणस्ततः

śārṅgañca muṣalaṃ khaḍgaṃ vanamālāñca tadvahiḥ /ap_33.045ab/indrādyāś ca tayānanto nairṛtyāṃ varuṇastataḥ

---

33.046cd

ब्रह्मेन्द्रेशानयोर्मध्ये अस्त्रावरणकं वहिः /अप्_33.046अब्/ऐरावतस्ततश्छागो महिषो वानरो झषः

brahmendreśānayormadhye astrāvaraṇakaṃ vahiḥ /ap_33.046ab/airāvatastataśchāgo mahiṣo vānaro jhaṣaḥ

---

33.047cd

:न् 1 गणश् च तासु पूज्यो ऽथ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 रक्ष रक्ष प्रध्वंसय कवचायेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 ओं ह्रीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 98 मृगः शशो ऽथ वृषभः कूर्मो हंसस्ततो वहिः /अप्_33.047अब्/पृश्निगर्भः कुमुदाद्या द्वारपाला द्वयं द्वयं

:n 1 gaṇaś ca tāsu pūjyo 'tha iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 rakṣa rakṣa pradhvaṃsaya kavacāyeti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 oṃ hrīmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 98 mṛgaḥ śaśo 'tha vṛṣabhaḥ kūrmo haṃsastato vahiḥ /ap_33.047ab/pṛśnigarbhaḥ kumudādyā dvārapālā dvayaṃ dvayaṃ

---

33.048cd

पूर्वाद्युत्तरद्वारान्तं हरिं नत्वा बलिं वहिः /अप्_33.048अब्/विष्णुपार्षदेभ्यो नमो बलिपीठे बलिं ददेत्

pūrvādyuttaradvārāntaṃ hariṃ natvā baliṃ vahiḥ /ap_33.048ab/viṣṇupārṣadebhyo namo balipīṭhe baliṃ dadet

---

33.049cd

विश्वाय विश्वक्सेनात्मने ईशानके यजेत् /अप्_33.049अब्/देवस्य दक्षिणे हस्ते रक्षासूत्रञ्च बन्धयेत्

viśvāya viśvaksenātmane īśānake yajet /ap_33.049ab/devasya dakṣiṇe haste rakṣāsūtrañca bandhayet

---

33.050cd

संवत्सरकृताचार्याः सम्पूर्णफलदायिने /अप्_33.050अब्/पवित्रारोहणायेदं कौतुकं धारय ओं नमः

saṃvatsarakṛtācāryāḥ sampūrṇaphaladāyine /ap_33.050ab/pavitrārohaṇāyedaṃ kautukaṃ dhāraya oṃ namaḥ

---

33.051cd

उपवासादिनियमं कुर्याद्वै देवसन्निधौ /अप्_33.051अब्/उपवासादिनियतो देवं सन्तोषयाम्यहम्

upavāsādiniyamaṃ kuryādvai devasannidhau /ap_33.051ab/upavāsādiniyato devaṃ santoṣayāmyaham

---

33.052cd

कामक्रोधादयः सर्वे मा मे तिष्ठन्तु सर्वथा /अप्_33.052अब्/अद्यप्रभृति देवेश यावद्वैशेषिकं दिनम्

kāmakrodhādayaḥ sarve mā me tiṣṭhantu sarvathā /ap_33.052ab/adyaprabhṛti deveśa yāvadvaiśeṣikaṃ dinam

---

33.053cd

यजमानो ह्य् अशक्तश्चेत् कुर्यान्नक्तादिकं व्रती /अप्_33.053अब्/हुत्वा विसर्जयेत् स्तुत्वा श्रीकरन्नित्यपूजनम्

yajamāno hy aśaktaścet kuryānnaktādikaṃ vratī /ap_33.053ab/hutvā visarjayet stutvā śrīkarannityapūjanam

---

33.053ef

ओं ह्रीं(1) श्रीं श्रीधराय त्रैलोक्यमोहनाय नमः

oṃ hrīṃ(1) śrīṃ śrīdharāya trailokyamohanāya namaḥ

34.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्रारोहणे श्रीधरनित्यपूजाकथनं नाम त्रयस्त्रिंशोध्यायः % छप्तेर् {34} :श् अथ चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः होमादिविधिः अग्निर् उवाच विशेदनेन मन्त्रेण यागस्थानञ्च भूषयेत् /अप्_34.001अब्/नमो ब्रह्मण्यदेवाय श्रीधरायाव्ययात्मने

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye pavitrārohaṇe śrīdharanityapūjākathanaṃ nāma trayastriṃśodhyāyaḥ % chapter {34} :ś atha catustriṃśo 'dhyāyaḥ homādividhiḥ agnir uvāca viśedanena mantreṇa yāgasthānañca bhūṣayet /ap_34.001ab/namo brahmaṇyadevāya śrīdharāyāvyayātmane

---

34.002cd

:न् 1 ओं क्रीमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 99 ऋग्यजुःसामरूपाय शब्ददेहाय /अप्_34.002अब्/विलिख्य मण्डलं सायं यागद्रव्यादि चाहरेत्

:n 1 oṃ krīmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 99 ṛgyajuḥsāmarūpāya śabdadehāya /ap_34.002ab/vilikhya maṇḍalaṃ sāyaṃ yāgadravyādi cāharet

---

34.003cd

प्रक्षालितकराङ्घ्रिः सन् विन्यस्यार्घ्यकरो नरः /अप्_34.003अब्/अर्घ्यादिभिस्तु शिरः प्रोक्ष्य द्वारदेशादिकं यथा

prakṣālitakarāṅghriḥ san vinyasyārghyakaro naraḥ /ap_34.003ab/arghyādibhistu śiraḥ prokṣya dvāradeśādikaṃ yathā

---

34.004cd

आरभेद् द्वारयागञ्च तोरणेशान् प्रपूजयेत् /अप्_34.004अब्/अश्वत्थोदुम्बरवटप्रक्षाः पूर्वादिगा नगाः

ārabhed dvārayāgañca toraṇeśān prapūjayet /ap_34.004ab/aśvatthodumbaravaṭaprakṣāḥ pūrvādigā nagāḥ

---

34.005cd

ऋगिन्द्रशोभनं प्रास्यां युजुर्यमसुभद्रकम् /अप्_34.005अब्/सामापश् च सुधन्वाख्यं सोमाथर्वसुहोत्रकम्

ṛgindraśobhanaṃ prāsyāṃ yujuryamasubhadrakam /ap_34.005ab/sāmāpaś ca sudhanvākhyaṃ somātharvasuhotrakam

---

34.006cd

तोरणान्तः पताकाश् च कुमुदाद्या घटद्वयम् /अप्_34.006अब्/द्वारि द्वारि स्वनाम्नार्च्याः पूर्वे पूर्णश् च पुष्करः

toraṇāntaḥ patākāś ca kumudādyā ghaṭadvayam /ap_34.006ab/dvāri dvāri svanāmnārcyāḥ pūrve pūrṇaś ca puṣkaraḥ

---

34.007cd

आनन्दनन्दनौ दक्षे वीरसेनः सुषेणकः /अप्_34.007अब्/सम्भवप्रभवौ सौम्ये द्वारपांश् चैव पूजयेत्

ānandanandanau dakṣe vīrasenaḥ suṣeṇakaḥ /ap_34.007ab/sambhavaprabhavau saumye dvārapāṃś caiva pūjayet

---

34.008cd

अस्त्रजप्तपुष्पक्षेपाद्विघ्नानुत्सार्य संविशेत् /अप्_34.008अब्/भूतशुद्धिं विधायाथ विन्यस्य कृतमुद्रवः

astrajaptapuṣpakṣepādvighnānutsārya saṃviśet /ap_34.008ab/bhūtaśuddhiṃ vidhāyātha vinyasya kṛtamudravaḥ

---

34.009cd

फट्कारान्तां शिखां जप्त्वा सर्षपान् दिक्षु निक्षिपेत् /अप्_34.009अब्/वासुदेवेन गोमूत्रं सङ्कर्षणेन गोमयम्

phaṭkārāntāṃ śikhāṃ japtvā sarṣapān dikṣu nikṣipet /ap_34.009ab/vāsudevena gomūtraṃ saṅkarṣaṇena gomayam

---

34.010cd

प्रद्युम्नेन पयस्तज्जात् दधि नारायणाद् घृतम् /अप्_34.010अब्/एकद्वित्र्यादिवाराणि घृताद्वै भागतोधिकम्

pradyumnena payastajjāt dadhi nārāyaṇād ghṛtam /ap_34.010ab/ekadvitryādivārāṇi ghṛtādvai bhāgatodhikam

---

34.011cd

घृतपात्रे तदेकत्र पञ्चगव्यमुदाहृतम् /अप्_34.011अब्/मण्डपप्रोक्षणायैकञ्चापरम्प्राशनाय च

ghṛtapātre tadekatra pañcagavyamudāhṛtam /ap_34.011ab/maṇḍapaprokṣaṇāyaikañcāparamprāśanāya ca

---

34.012cd

आनीय दशकुम्भेषु इन्द्राद्यान् लोकपान् यजेत् /अप्_34.012अब्/पूज्याज्ञां श्रावयेत्तांश् च स्थातव्यं चाज्ञया हरेः

ānīya daśakumbheṣu indrādyān lokapān yajet /ap_34.012ab/pūjyājñāṃ śrāvayettāṃś ca sthātavyaṃ cājñayā hareḥ

---

34.013cd

यागद्रव्यादि संरक्ष्य विकिरान् विकिरेत्ततः /अप्_34.013अब्/मूलाष्टशतसञ्जप्तान् कुशकूर्चान् हरेश् च तान्

yāgadravyādi saṃrakṣya vikirān vikirettataḥ /ap_34.013ab/mūlāṣṭaśatasañjaptān kuśakūrcān hareś ca tān

---

34.014cd

ऐशान्यां दिशि तत्रस्थं स्थाप्यं कुम्भञ्च वर्धनीं /अप्_34.014अब्/ :प् 100 कुम्भे साङ्गं हरिं प्रार्च्य वर्धन्यामस्त्रमर्चयेत्

aiśānyāṃ diśi tatrasthaṃ sthāpyaṃ kumbhañca vardhanīṃ /ap_34.014ab/ :p 100 kumbhe sāṅgaṃ hariṃ prārcya vardhanyāmastramarcayet

---

34.015cd

प्रदक्षिणं यागगृहं वर्धन्याच्छिन्नधारया /अप्_34.015अब्/सिञ्चन्नयेत्ततः कुम्भं पूजयेच्च स्थिरासने

pradakṣiṇaṃ yāgagṛhaṃ vardhanyācchinnadhārayā /ap_34.015ab/siñcannayettataḥ kumbhaṃ pūjayecca sthirāsane

---

34.016cd

सपञ्चरत्नवस्त्राढ्यकुम्भे गन्धादिभिर्हरिम् /अप्_34.016अब्/वर्धन्यां हेमगर्भायां यजेदस्त्रञ्च वामतः

sapañcaratnavastrāḍhyakumbhe gandhādibhirharim /ap_34.016ab/vardhanyāṃ hemagarbhāyāṃ yajedastrañca vāmataḥ

---

34.017cd

तत्समीपे वास्तुलक्ष्मीं भूविनायकमर्चयेत् /अप्_34.017अब्/स्रपनं कल्पयेद्विष्णोः सङ्क्रान्त्यादौ तथैव च

tatsamīpe vāstulakṣmīṃ bhūvināyakamarcayet /ap_34.017ab/srapanaṃ kalpayedviṣṇoḥ saṅkrāntyādau tathaiva ca

---

34.018cd

पूर्णकुम्भान् नव स्थाप्य नवकोणेषु निर्ब्रणान्

pūrṇakumbhān nava sthāpya navakoṇeṣu nirbraṇān

---

34.019cd

पूर्वादिकलसेग्न्यादौ पञ्चामृतजलादिकम् /अप्_34.019अब्/दधि क्षीरं मधूष्णीदं पाद्यं स्याच्चतुरङ्गकम्

pūrvādikalasegnyādau pañcāmṛtajalādikam /ap_34.019ab/dadhi kṣīraṃ madhūṣṇīdaṃ pādyaṃ syāccaturaṅgakam

---

34.020cd

पद्मश्यामाकदूर्वाश् च विष्णुपत्नी च पाद्यकम् /अप्_34.020अब्/तथाष्टाङ्गार्घ्यमाख्यातं यवगन्धफलाक्षतम्

padmaśyāmākadūrvāś ca viṣṇupatnī ca pādyakam /ap_34.020ab/tathāṣṭāṅgārghyamākhyātaṃ yavagandhaphalākṣatam

---

34.021cd

कुशाः सिद्धार्थपुष्पानि तिला द्रव्याणि चार्हणम्(1) /अप्_34.021अब्/लवङ्गकक्कोलयुते दद्यादाचमनीयकम्

kuśāḥ siddhārthapuṣpāni tilā dravyāṇi cārhaṇam(1) /ap_34.021ab/lavaṅgakakkolayute dadyādācamanīyakam

---

34.022cd

स्नापयेन्मूलमन्त्रेण देवं पञ्चामृतैर् अपि /अप्_34.022अब्/शुद्धोदं मध्यकुम्भेन देवमूर्ध्नि विनिःक्षिपेत्

snāpayenmūlamantreṇa devaṃ pañcāmṛtair api /ap_34.022ab/śuddhodaṃ madhyakumbhena devamūrdhni viniḥkṣipet

---

34.023cd

कलशान्निःसृतं तोयं कूर्चाग्रं(2) संस्पृशेन्नरः /अप्_34.023अब्/शुद्धोदकेन पाद्यञ्च अर्घ्यमाचमनन्ददेत्

kalaśānniḥsṛtaṃ toyaṃ kūrcāgraṃ(2) saṃspṛśennaraḥ /ap_34.023ab/śuddhodakena pādyañca arghyamācamanandadet

---

34.024cd

परिमृज्य पटेनाङ्गं सवस्त्रं मण्डलं नयेत् /अप्_34.024अब्/तत्राभ्यर्च्याचरेद्धोमं कुण्डादौ प्राणसंयमी

parimṛjya paṭenāṅgaṃ savastraṃ maṇḍalaṃ nayet /ap_34.024ab/tatrābhyarcyācareddhomaṃ kuṇḍādau prāṇasaṃyamī

---

34.025cd

प्रक्षाल्य हस्तौ रेखाश् च तिस्रः पूर्वाग्रगामिनीः /अप्_34.025अब्/ :न् 1 चार्हणा इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 दूर्वाग्रमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 101 दक्षिणादुत्तराश् च तिस्रश् चैवओत्तराग्रगाः

prakṣālya hastau rekhāś ca tisraḥ pūrvāgragāminīḥ /ap_34.025ab/ :n 1 cārhaṇā iti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 dūrvāgramiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 101 dakṣiṇāduttarāś ca tisraś caivaottarāgragāḥ

---

34.026cd

अर्घ्योदकेन सम्प्रोक्ष्य योनिमुद्राम्प्रदर्शयेत् /अप्_34.026अब्/ध्यात्वाग्निरूपञ्चाग्निन्तु योन्यां कुण्डे क्षिपेन्नरः

arghyodakena samprokṣya yonimudrāmpradarśayet /ap_34.026ab/dhyātvāgnirūpañcāgnintu yonyāṃ kuṇḍe kṣipennaraḥ

---

34.027cd

पात्राण्यासादयेत् पश्चाद्दर्भश्रुक्श्रुवकादिभिः /अप्_34.027अब्/बाहुमात्राः परिधय इध्मव्रश् चनमेव च

pātrāṇyāsādayet paścāddarbhaśrukśruvakādibhiḥ /ap_34.027ab/bāhumātrāḥ paridhaya idhmavraś canameva ca

---

34.028cd

प्रणीता प्रोक्षणीपात्रमाज्यस्थाली घृतादिकम् /अप्_34.028अब्/प्रस्थद्वयं तण्डुलानां युग्मं युग्ममधोमुखम्

praṇītā prokṣaṇīpātramājyasthālī ghṛtādikam /ap_34.028ab/prasthadvayaṃ taṇḍulānāṃ yugmaṃ yugmamadhomukham

---

34.029cd

प्रणीताप्रोक्षणीपात्रे न्यसेत् प्रागग्रगं कुशम् /अप्_34.029अब्/अद्भिः पूर्यप्रणीतान्तु ध्यात्वा देवं प्रपूज्य च

praṇītāprokṣaṇīpātre nyaset prāgagragaṃ kuśam /ap_34.029ab/adbhiḥ pūryapraṇītāntu dhyātvā devaṃ prapūjya ca

---

34.030cd

प्रणीतां स्थापयेदग्रे द्रव्याणाञ्चैव मध्यतः /अप्_34.030अब्/प्रोक्षणीमद्भिः सम्पूर्य प्रार्च्य दक्षे तु विन्यसेत्

praṇītāṃ sthāpayedagre dravyāṇāñcaiva madhyataḥ /ap_34.030ab/prokṣaṇīmadbhiḥ sampūrya prārcya dakṣe tu vinyaset

---

34.031cd

चरुञ्च श्रपयेदग्नौ ब्रह्माणं दक्षिणे न्यसेत् /अप्_34.031अब्/कुशानास्तीर्य पूर्वादौ परिधीन् स्थापयेत्ततः

caruñca śrapayedagnau brahmāṇaṃ dakṣiṇe nyaset /ap_34.031ab/kuśānāstīrya pūrvādau paridhīn sthāpayettataḥ

---

34.032cd

वैष्णवीकरणं कुर्याद् गर्भाधानादिना नरः /अप्_34.032अब्/गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनञ्जनिः

vaiṣṇavīkaraṇaṃ kuryād garbhādhānādinā naraḥ /ap_34.032ab/garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanañjaniḥ

---

34.033cd

नामादिसमावर्तनान्तं जुहुयादष्ट चाहुतीः /अप्_34.033अब्/पूर्णाहुतीः प्रतिकर्म श्रुचा स्रुवसुयुक्तया

nāmādisamāvartanāntaṃ juhuyādaṣṭa cāhutīḥ /ap_34.033ab/pūrṇāhutīḥ pratikarma śrucā sruvasuyuktayā

---

34.034cd

कुण्डमध्ये ऋतुमतीं लक्ष्मीं सञ्चिन्त्य होमयेत् /अप्_34.034अब्/कुण्डलक्ष्मीः समाख्याता प्रकृतिस्त्रिगुणात्मका

kuṇḍamadhye ṛtumatīṃ lakṣmīṃ sañcintya homayet /ap_34.034ab/kuṇḍalakṣmīḥ samākhyātā prakṛtistriguṇātmakā

---

34.035cd

सा योनिः सर्वभूतानां विद्यामन्त्रगणस्य च /अप्_34.035अब्/विमुक्तेः कारणं वह्निः परमात्मा च मुक्तिदः

sā yoniḥ sarvabhūtānāṃ vidyāmantragaṇasya ca /ap_34.035ab/vimukteḥ kāraṇaṃ vahniḥ paramātmā ca muktidaḥ

---

34.036cd

प्राच्यां शिरः समाख्यातं बाहू कोणे व्यवस्थितौ /अप्_34.036अब्/ईशानाग्नेयकोणे तु जङ्घे वायव्यनैरृते

prācyāṃ śiraḥ samākhyātaṃ bāhū koṇe vyavasthitau /ap_34.036ab/īśānāgneyakoṇe tu jaṅghe vāyavyanairṛte

---

34.037cd

उदरं कुण्डमित्युक्तं योनिर्योनिर्विधीयते /अप्_34.037अब्/गुणत्रयं मेखलाः स्युर्ध्यात्वैवं समिधो दश

udaraṃ kuṇḍamityuktaṃ yoniryonirvidhīyate /ap_34.037ab/guṇatrayaṃ mekhalāḥ syurdhyātvaivaṃ samidho daśa

---

34.038cd

:प् 102 पञ्चाधिकांस्तु जुहुयात् प्रणवान्मुष्टिमुद्रया(1) /अप्_34.038अब्/पुनराघारौ जुहुयाद्वाय्वग्न्यन्तं ततः श्रपेत्

:p 102 pañcādhikāṃstu juhuyāt praṇavānmuṣṭimudrayā(1) /ap_34.038ab/punarāghārau juhuyādvāyvagnyantaṃ tataḥ śrapet

---

34.039cd

ईशान्तं मूलमन्त्रेण आज्यभागौ तु होमयेत् /अप्_34.039अब्/उत्तरे द्वादशान्तेन दक्षिणे तेन मध्यतः

īśāntaṃ mūlamantreṇa ājyabhāgau tu homayet /ap_34.039ab/uttare dvādaśāntena dakṣiṇe tena madhyataḥ

---

34.040cd

व्याहृत्या पद्ममध्यस्थं ध्यायेद्वह्निन्तु संस्कृतम् /अप्_34.040अब्/वैष्णवं सप्तजिह्वं च सूर्यकोटिसमप्रभम्

vyāhṛtyā padmamadhyasthaṃ dhyāyedvahnintu saṃskṛtam /ap_34.040ab/vaiṣṇavaṃ saptajihvaṃ ca sūryakoṭisamaprabham

---

34.041cd

चन्द्रवक्त्रञ्च(2) सूर्याक्षं जुहुयाच्छतमष्ट च /अप्_34.041अब्/तदर्धञ्चाष्ट मूलेन अङ्गानाञ्च दशांशतः

candravaktrañca(2) sūryākṣaṃ juhuyācchatamaṣṭa ca /ap_34.041ab/tadardhañcāṣṭa mūlena aṅgānāñca daśāṃśataḥ

35.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अग्निकार्यकथनं नाम चतुर्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {35} :श् अथ पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः पवित्राधिवासनादिविधिः अग्निर् उवाच सम्पाताहुतिनासिच्य(2) पवित्राण्यधिवासयेत् /अप्_35.001अब्/नृसिंहमन्त्रजप्तानि गुप्तान्यस्त्रेण तानि तु

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye agnikāryakathanaṃ nāma caturtriṃśo 'dhyāyaḥ || % chapter {35} :ś atha pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ pavitrādhivāsanādividhiḥ agnir uvāca sampātāhutināsicya(2) pavitrāṇyadhivāsayet /ap_35.001ab/nṛsiṃhamantrajaptāni guptānyastreṇa tāni tu

---

35.002cd

वस्त्रसंवेष्टितान्येव पात्रस्थान्यभिमन्त्रयेत् /अप्_35.002अब्/विल्वाद्यद्भिः प्रोक्षितानि मन्त्रेण चैकधा द्विधा(4)

vastrasaṃveṣṭitānyeva pātrasthānyabhimantrayet /ap_35.002ab/vilvādyadbhiḥ prokṣitāni mantreṇa caikadhā dvidhā(4)

---

35.003cd

कुम्भपार्श्वे तु संस्थाप्य रक्षां विज्ञाप्य देशिकः /अप्_35.003अब्/दन्तकाष्ठञ्चामरकं पूर्वे सङ्कर्षणेन तु

kumbhapārśve tu saṃsthāpya rakṣāṃ vijñāpya deśikaḥ /ap_35.003ab/dantakāṣṭhañcāmarakaṃ pūrve saṅkarṣaṇena tu

---

35.004cd

प्रद्युम्नेन भस्मतिलान् दक्षे गोमयमृत्तिकां /अप्_35.004अब्/ :न् 1 स्वस्तिमुद्रयेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 पञ्चवक्त्रंश्चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 सङ्घाताहुतिनासिच्येति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 मन्त्राणां चैकधा द्विधेति ख, चिहिनितपुस्तकपाठः :प् 103 वारुणेन चानिरुद्धेन सौम्ये नारायणेन च

pradyumnena bhasmatilān dakṣe gomayamṛttikāṃ /ap_35.004ab/ :n 1 svastimudrayeti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 pañcavaktraṃśceti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 saṅghātāhutināsicyeti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 mantrāṇāṃ caikadhā dvidheti kha, cihinitapustakapāṭhaḥ :p 103 vāruṇena cāniruddhena saumye nārāyaṇena ca

---

35.005cd

दर्भोदकञ्चाथ हृदा अग्नौ कुङ्कुमरोचनं /अप्_35.005अब्/ऐशान्यां शिरसा धूपं शिखया नैरृतेप्यथ

darbhodakañcātha hṛdā agnau kuṅkumarocanaṃ /ap_35.005ab/aiśānyāṃ śirasā dhūpaṃ śikhayā nairṛtepyatha

---

35.006cd

मूलपुष्पाणि दिव्यानि कवचेनाथ वायवे /अप्_35.006अब्/चन्दनाम्ब्वक्षतदधिदूर्वाश् च पुटिकास्थिताः

mūlapuṣpāṇi divyāni kavacenātha vāyave /ap_35.006ab/candanāmbvakṣatadadhidūrvāś ca puṭikāsthitāḥ

---

35.007cd

गृहं त्रिसूत्रेणावेष्ट्य पुनः सिद्धार्थकान् क्षिपेत् /अप्_35.007अब्/दद्यात्पूजाक्रमेणाथ स्वैः स्वैर् गन्धपवित्रकं

gṛhaṃ trisūtreṇāveṣṭya punaḥ siddhārthakān kṣipet /ap_35.007ab/dadyātpūjākrameṇātha svaiḥ svair gandhapavitrakaṃ

---

35.008cd

मन्त्रैर् वै द्वारपादिभ्यो विष्णुकुम्भे त्वनेन च /अप्_35.008अब्/विष्णुतेजोभवं रम्यं सर्वपातकनाशनं

mantrair vai dvārapādibhyo viṣṇukumbhe tvanena ca /ap_35.008ab/viṣṇutejobhavaṃ ramyaṃ sarvapātakanāśanaṃ

---

35.009cd

सर्वकामप्रदं देवं तवाङ्गे धारयाम्यहं /अप्_35.009अब्/सम्पूज्य धूपदीपाद्यैर् व्रजेद्द्वारसमीपतः

sarvakāmapradaṃ devaṃ tavāṅge dhārayāmyahaṃ /ap_35.009ab/sampūjya dhūpadīpādyair vrajeddvārasamīpataḥ

---

35.010cd

गन्धपुष्पाक्षतोपेतं पवित्रञ्चाखिलेर्पयेत् (1) /अप्_35.010अब्/पवित्रं वैष्णवं तेजो महापातकनाशनं

gandhapuṣpākṣatopetaṃ pavitrañcākhilerpayet (1) /ap_35.010ab/pavitraṃ vaiṣṇavaṃ tejo mahāpātakanāśanaṃ

---

35.011cd

धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकेङ्गे धारयाम्यहं /अप्_35.011अब्/आसने परिवारादौ गुरौ दद्यात् पवित्रकं

dharmakāmārthasiddhyarthaṃ svakeṅge dhārayāmyahaṃ /ap_35.011ab/āsane parivārādau gurau dadyāt pavitrakaṃ

---

35.012cd

गन्धादिभिः समभ्यर्च्य गन्धपुष्पाक्षतादिमत् /अप्_35.012अब्/विष्णुतेजोभवेत्यादिमूलेन हरयेर्पयेत्

gandhādibhiḥ samabhyarcya gandhapuṣpākṣatādimat /ap_35.012ab/viṣṇutejobhavetyādimūlena harayerpayet

---

35.013cd

वह्निस्थाय ततो दत्वा देवं सम्प्रार्थयेत्ततः /अप्_35.013अब्/क्षीरोदधिमहानागशय्यावस्थितविग्रहः

vahnisthāya tato datvā devaṃ samprārthayettataḥ /ap_35.013ab/kṣīrodadhimahānāgaśayyāvasthitavigrahaḥ

---

35.014cd

प्रातस्त्वां पूजयिष्यामि सन्निधौ भव केशव /अप्_35.014अब्/इन्द्रादिभस्ततो दत्वा विष्णुपार्षदके बलिं

prātastvāṃ pūjayiṣyāmi sannidhau bhava keśava /ap_35.014ab/indrādibhastato datvā viṣṇupārṣadake baliṃ

---

35.015cd

ततो देवाग्रतः कुम्भं वासोयुगसमन्वितं /अप्_35.015अब्/रोचनाचन्द्रकाश्मीरगन्धाद्युदकसंयुतं

tato devāgrataḥ kumbhaṃ vāsoyugasamanvitaṃ /ap_35.015ab/rocanācandrakāśmīragandhādyudakasaṃyutaṃ

---

35.016cd

गन्धपुष्पादिनाभूष्य मूलमन्त्रेण पूजयेत् /अप्_35.016अब्/ :न् 1 पवित्रं पार्श्वतो नयेदिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 104 मण्डपाद्वहिरागत्य विलिप्ते मण्डलत्रये

gandhapuṣpādinābhūṣya mūlamantreṇa pūjayet /ap_35.016ab/ :n 1 pavitraṃ pārśvato nayediti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 104 maṇḍapādvahirāgatya vilipte maṇḍalatraye

---

35.017cd

पञ्चगव्यञ्चरुन्दन्तकाष्ठञ्चैव क्रमाद्भवेत् /अप्_35.017अब्/पुराणश्रवणं स्तोत्रं पठन् जागरणं निशि

pañcagavyañcarundantakāṣṭhañcaiva kramādbhavet /ap_35.017ab/purāṇaśravaṇaṃ stotraṃ paṭhan jāgaraṇaṃ niśi

---

35.018cd

परप्रेषकबालानां स्त्रीणां भोगभुजां तथा /अप्_35.018अब्/सद्योधिवासनं कुर्याद्विना गन्धपवित्रकं

parapreṣakabālānāṃ strīṇāṃ bhogabhujāṃ tathā /ap_35.018ab/sadyodhivāsanaṃ kuryādvinā gandhapavitrakaṃ

36.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पवित्राधिवासनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {36} :श् अथ षट्त्रिंशो ऽध्यायः पवित्रारोपणविधानं अग्निर् उवाच प्रातः स्नानं कृत्वा द्वारपालान्(1) प्रपूज्य च /अप्_36.001अब्/प्रविश्य गुप्ते देशे च समाकृष्याथ धारयेत्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye pavitrādhivāsanaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ || % chapter {36} :ś atha ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ pavitrāropaṇavidhānaṃ agnir uvāca prātaḥ snānaṃ kṛtvā dvārapālān(1) prapūjya ca /ap_36.001ab/praviśya gupte deśe ca samākṛṣyātha dhārayet

---

36.002cd

पूर्वाधिवासितं द्रव्यं वस्त्राभरणगन्धकं /अप्_36.002अब्/निरस्य सर्वनिर्माल्यं देवं संस्थाप्य पूजयेत्

pūrvādhivāsitaṃ dravyaṃ vastrābharaṇagandhakaṃ /ap_36.002ab/nirasya sarvanirmālyaṃ devaṃ saṃsthāpya pūjayet

---

36.003cd

पञ्चामृतैः कषायैश् च शुद्धगन्धोदकैस्ततः /अप्_36.003अब्/पूर्वाधिवासितं दद्याद्वस्त्रं गन्धं च पुष्पकं

pañcāmṛtaiḥ kaṣāyaiś ca śuddhagandhodakaistataḥ /ap_36.003ab/pūrvādhivāsitaṃ dadyādvastraṃ gandhaṃ ca puṣpakaṃ

---

36.004cd

अग्नौ हुत्वा नित्यवच्च देवं सम्प्रार्थयेन्नमेत् (2) /अप्_36.004अब्/समर्प्य कर्म देवाय पूजां नैमित्तिकीं चरेत्

agnau hutvā nityavacca devaṃ samprārthayennamet (2) /ap_36.004ab/samarpya karma devāya pūjāṃ naimittikīṃ caret

---

36.005cd

द्वारपालविष्णुकुम्भवर्धनीः प्रार्थयेद्धरिं /अप्_36.005अब्/अतो देवेति मन्त्रेण मूलमन्त्रेण कुम्भके

dvārapālaviṣṇukumbhavardhanīḥ prārthayeddhariṃ /ap_36.005ab/ato deveti mantreṇa mūlamantreṇa kumbhake

---

36.006cd

कृष्ण कृष्ण नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं /अप्_36.006अब्/ :न् 1 लोकपालानिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 प्रार्थयेन्न्यसेदिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 105 पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं

kṛṣṇa kṛṣṇa namastubhyaṃ gṛhṇīṣvedaṃ pavitrakaṃ /ap_36.006ab/ :n 1 lokapālāniti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 prārthayennyasediti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 105 pavitrīkaraṇārthāya varṣapūjāphalapradaṃ

---

36.007cd

पवित्रकं कुरुध्वाद्य यन्मया दुष्कृतं कृतं /अप्_36.007अब्/शुद्धो भवाम्यहं देव त्वत्प्रसादात् सुरेश्वर

pavitrakaṃ kurudhvādya yanmayā duṣkṛtaṃ kṛtaṃ /ap_36.007ab/śuddho bhavāmyahaṃ deva tvatprasādāt sureśvara

---

36.008cd

पवित्रञ्च हृदाद्यैस्तु आत्मानमभिषिच्य च /अप्_36.008अब्/विष्णुकुम्भञ्च सम्प्रोक्ष्य व्रजेद्देवसमीपतः

pavitrañca hṛdādyaistu ātmānamabhiṣicya ca /ap_36.008ab/viṣṇukumbhañca samprokṣya vrajeddevasamīpataḥ

---

36.009cd

पवित्रमात्मने दद्याद्रक्षाबन्धं विसृज्य च(1) /अप्_36.009अब्/गृहाण ब्रह्मसूत्रञ्च यन्मया कल्पितं प्रभो

pavitramātmane dadyādrakṣābandhaṃ visṛjya ca(1) /ap_36.009ab/gṛhāṇa brahmasūtrañca yanmayā kalpitaṃ prabho

---

36.010cd

कर्मणां पूरणार्थाय यथा दोषो न मे भवेत् /अप्_36.010अब्/द्वारपालासनगुरुमुख्यानाञ्च पवित्रकम्

karmaṇāṃ pūraṇārthāya yathā doṣo na me bhavet /ap_36.010ab/dvārapālāsanagurumukhyānāñca pavitrakam

---

36.011cd

कनिष्टादि च देवाय वनमालाञ्च मूलतः /अप्_36.011अब्/हृदादिविश्वक्सेनान्ते पवित्राणि समर्पयेत्

kaniṣṭādi ca devāya vanamālāñca mūlataḥ /ap_36.011ab/hṛdādiviśvaksenānte pavitrāṇi samarpayet

---

36.012cd

वह्नौ हुत्वाग्निवर्तिभ्यो विष्ण्वादिभ्यः पवित्रकम् /अप्_36.012अब्/प्रार्च्य पूर्णाहुतिं दद्यात् प्रायश्चित्ताय मूलतः

vahnau hutvāgnivartibhyo viṣṇvādibhyaḥ pavitrakam /ap_36.012ab/prārcya pūrṇāhutiṃ dadyāt prāyaścittāya mūlataḥ

---

36.013cd

अष्टोत्तरशतं वापि पञ्चोपनिषदैस्ततः /अप्_36.013अब्/मणिविद्रुममालाभिर्मन्दारकुसुमादिभिः

aṣṭottaraśataṃ vāpi pañcopaniṣadaistataḥ /ap_36.013ab/maṇividrumamālābhirmandārakusumādibhiḥ

---

36.014cd

इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु गरुडध्वज /अप्_36.014अब्/वनमाला यथा देव कौस्तुभं सततं हृदि

iyaṃ sāṃvatsarī pūjā tavāstu garuḍadhvaja /ap_36.014ab/vanamālā yathā deva kaustubhaṃ satataṃ hṛdi

---

36.015cd

तद्वत् पवित्रतन्तूंश् च पूजां च हृदये वह(2) /अप्_36.015अब्/कामतो ऽकामतो वापि यत्कृतं नियमार्चने

tadvat pavitratantūṃś ca pūjāṃ ca hṛdaye vaha(2) /ap_36.015ab/kāmato 'kāmato vāpi yatkṛtaṃ niyamārcane

---

36.016cd

विधिना विघ्नलोपेन परिपूर्णं तदस्तु मे /अप्_36.016अब्/प्रार्थ्य नत्वा क्षमाप्याथ पवित्रं मस्तके ऽर्पयेत्

vidhinā vighnalopena paripūrṇaṃ tadastu me /ap_36.016ab/prārthya natvā kṣamāpyātha pavitraṃ mastake 'rpayet

---

36.017cd

दत्वा बलिं दक्षिणाभिर्वैष्णवन्तोषयेद्गुरुं /अप्_36.017अब्/ :न् 1 रक्षाबन्धं विमुच्य चेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
पवित्रं मूलतो दद्याद्रक्षार्थं तद्विसृज्य चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 पवित्रकं त्वञ्च पूजायां हृदये वहेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 106 विप्रान् भोजनवस्त्राद्यैर् दिवसं पक्षमेव वा

datvā baliṃ dakṣiṇābhirvaiṣṇavantoṣayedguruṃ /ap_36.017ab/ :n 1 rakṣābandhaṃ vimucya ceti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ |
pavitraṃ mūlato dadyādrakṣārthaṃ tadvisṛjya ceti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 pavitrakaṃ tvañca pūjāyāṃ hṛdaye vaheti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 106 viprān bhojanavastrādyair divasaṃ pakṣameva vā

---

36.018cd

पवित्रं स्नानकाले च अवतार्य समर्पयेत् /अप्_36.018अब्/अनिवारितमन्नाद्यं दद्याद्भुङ्क्तेथ च स्वयं

pavitraṃ snānakāle ca avatārya samarpayet /ap_36.018ab/anivāritamannādyaṃ dadyādbhuṅktetha ca svayaṃ

---

36.019cd

विसर्जने ऽह्नि सम्पूज्य पवित्राणि विसर्जयेत् /अप्_36.019अब्/सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिवन्मम

visarjane 'hni sampūjya pavitrāṇi visarjayet /ap_36.019ab/sāṃvatsarīmimāṃ pūjāṃ sampādya vidhivanmama

---

36.020cd

व्रज पवित्रकेदानीं विष्णुलोकं विसर्जितः /अप्_36.020अब्/मध्ये सोमेशयोः प्रार्च्य विष्वक्सेनं हि तस्य च

vraja pavitrakedānīṃ viṣṇulokaṃ visarjitaḥ /ap_36.020ab/madhye someśayoḥ prārcya viṣvaksenaṃ hi tasya ca

---

36.021cd

पवित्राणि समभ्यर्च्य ब्राह्मणाय समर्पयेत् /अप्_36.021अब्/यावन्तस्तन्तवस्तस्मिन् पवित्रे परिकल्पिताः

pavitrāṇi samabhyarcya brāhmaṇāya samarpayet /ap_36.021ab/yāvantastantavastasmin pavitre parikalpitāḥ

---

36.022ef

तावद्युगसहस्राणि विष्णुलोके महीयते /अप्_36.022अब्/कुलानां शतमुद्धृत्य दश पूर्वान् दशापरान् /अप्_36.022च्द्/विष्णुलोकं तु संस्थाप्य स्वयं मुक्तिमवाप्नुयात्

tāvadyugasahasrāṇi viṣṇuloke mahīyate /ap_36.022ab/kulānāṃ śatamuddhṛtya daśa pūrvān daśāparān /ap_36.022cd/viṣṇulokaṃ tu saṃsthāpya svayaṃ muktimavāpnuyāt

37.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये विष्णुपवित्रारोहणं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {37} :श् अथ सप्तत्रिंशो ऽध्यायः सर्वदेवपवित्रारोहणविधिः अग्निर् उवाच सङ्क्षेपात् सर्वदेवानां पवित्रारोहणं(1) शृणु /अप्_37.001अब्/पवित्र सर्वलक्ष्म स्यात् स्वरसानलगं त्वपि

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye viṣṇupavitrārohaṇaṃ nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ || % chapter {37} :ś atha saptatriṃśo 'dhyāyaḥ sarvadevapavitrārohaṇavidhiḥ agnir uvāca saṅkṣepāt sarvadevānāṃ pavitrārohaṇaṃ(1) śṛṇu /ap_37.001ab/pavitra sarvalakṣma syāt svarasānalagaṃ tvapi

---

37.003cd

जगद्योने समागच्छ परिवारगणैः सह /अप्_37.002अब्/निमन्त्रयाम्यहं प्रातर्दद्यान्तुभ्यं पवित्रकं ///अप्_37.002च्द्/जगत्सृजे(2) नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं /अप्_37.003अब्/ :न् 1 पवित्रारोपणमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 जगत्सूते इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 107 पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं

jagadyone samāgaccha parivāragaṇaiḥ saha /ap_37.002ab/nimantrayāmyahaṃ prātardadyāntubhyaṃ pavitrakaṃ ///ap_37.002cd/jagatsṛje(2) namastubhyaṃ gṛhṇīṣvedaṃ pavitrakaṃ /ap_37.003ab/ :n 1 pavitrāropaṇamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 jagatsūte iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 107 pavitrīkaraṇārthāya varṣapūjāphalapradaṃ

---

37.004cd

शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं /अप्_37.004अब्/मणिविद्रुममालाभिर्मन्दारकुसुमादिभिः

śivadeva namastubhyaṃ gṛhṇīṣvedaṃ pavitrakaṃ /ap_37.004ab/maṇividrumamālābhirmandārakusumādibhiḥ

---

37.005cd

इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु वेदवित्पते /अप्_37.005अब्/सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिमन्मम

iyaṃ sāṃvatsarī pūjā tavāstu vedavitpate /ap_37.005ab/sāṃvatsarīmimāṃ pūjāṃ sampādya vidhimanmama

---

37.006cd

व्रज पवित्रकेदानीं स्वर्गलोकं विसर्जितः /अप्_37.006अब्/सूर्यदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं

vraja pavitrakedānīṃ svargalokaṃ visarjitaḥ /ap_37.006ab/sūryadeva namastubhyaṃ gṛhṇīṣvedaṃ pavitrakaṃ

---

37.007cd

पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं /अप्_37.007अब्/शिवदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं

pavitrīkaraṇārthāya varṣapūjāphalapradaṃ /ap_37.007ab/śivadeva namastubhyaṃ gṛhṇīṣvedaṃ pavitrakaṃ

---

37.008cd

पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं /अप्_37.008अब्/वाणेश्वर(1) नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं

pavitrīkaraṇārthāya varṣapūjāphalapradaṃ /ap_37.008ab/vāṇeśvara(1) namastubhyaṃ gṛhṇīṣvedaṃ pavitrakaṃ

---

37.009cd

पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं /अप्_37.009अब्/शक्तिदेव नमस्तुभ्यं गृह्णीष्वेदं पवित्रकं

pavitrīkaraṇārthāya varṣapūjāphalapradaṃ /ap_37.009ab/śaktideva namastubhyaṃ gṛhṇīṣvedaṃ pavitrakaṃ

---

37.010cd

पवित्रीकरणार्थाय वर्षपूजाफलप्रदं /अप्_37.010अब्/नारायणमयं सूत्रमनिरुद्धमयं वरं(2)

pavitrīkaraṇārthāya varṣapūjāphalapradaṃ /ap_37.010ab/nārāyaṇamayaṃ sūtramaniruddhamayaṃ varaṃ(2)

---

37.011cd

धनधान्यायुरारोग्यप्रदं सम्प्रददामि ते /अप्_37.011अब्/कामदेवमयं सूत्रं सङ्कर्षणमयं वरं

dhanadhānyāyurārogyapradaṃ sampradadāmi te /ap_37.011ab/kāmadevamayaṃ sūtraṃ saṅkarṣaṇamayaṃ varaṃ

---

37.012cd

विद्यासन्ततिसौभाग्यप्रदं सम्प्रददामि ते /अप्_37.012अब्/वासुदेवमयं सूत्रं धर्मकामार्थमोक्षदं

vidyāsantatisaubhāgyapradaṃ sampradadāmi te /ap_37.012ab/vāsudevamayaṃ sūtraṃ dharmakāmārthamokṣadaṃ

---

37.013cd

संसारसागरोत्तारकारणं प्रददामि ते /अप्_37.013अब्/विश्वरूपमयं सूत्रं सर्वदं पापनाशनं

saṃsārasāgarottārakāraṇaṃ pradadāmi te /ap_37.013ab/viśvarūpamayaṃ sūtraṃ sarvadaṃ pāpanāśanaṃ

---

37.014cd

:न् 1 गणेश्वर इति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 2 परमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 108 अतीतानागतकुलसमुद्धारं ददामि ते /अप्_37.014अब्/कनिष्ठादीनि चत्वारि मनुभिस्तु क्रमाद्ददे

:n 1 gaṇeśvara iti ga, gha, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 2 paramiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 108 atītānāgatakulasamuddhāraṃ dadāmi te /ap_37.014ab/kaniṣṭhādīni catvāri manubhistu kramāddade

38.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये सङ्क्षेपपवित्रारोहणं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {38} :श् अथ अष्टत्रिंशो ऽध्यायः देवालयनिर्माणफलं अग्निर् उवाच वासुदेवाद्यालयस्य कृतौ वक्ष्ये फलादिकं /अप्_38.001अब्/चिकीर्षोर्देवधामादि सहस्रजनिपापनुत्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye saṅkṣepapavitrārohaṇaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ || % chapter {38} :ś atha aṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ devālayanirmāṇaphalaṃ agnir uvāca vāsudevādyālayasya kṛtau vakṣye phalādikaṃ /ap_38.001ab/cikīrṣordevadhāmādi sahasrajanipāpanut

---

38.002cd

मनसा सद्मकर्तॄणां शतजन्माघनाशनं /अप्_38.002अब्/येनुमोदन्ति कृष्णस्य क्रियमाणं नरा गृहं(1)

manasā sadmakartṝṇāṃ śatajanmāghanāśanaṃ /ap_38.002ab/yenumodanti kṛṣṇasya kriyamāṇaṃ narā gṛhaṃ(1)

---

38.003cd

तेपि पापैर् विनिर्मुक्ताः प्रयान्त्यच्युतलोकतां /अप्_38.003अब्/समतीतं भविष्यञ्च कुलानामयुतं नरः

tepi pāpair vinirmuktāḥ prayāntyacyutalokatāṃ /ap_38.003ab/samatītaṃ bhaviṣyañca kulānāmayutaṃ naraḥ

---

38.004cd

विष्णुलोकं नयत्याशु कारयित्वा हरेर्गृहं /अप्_38.004अब्/वसन्ति(2) पितरो दृष्ट्वा(3) विष्णुलोके ह्य् अलङ्कृताः

viṣṇulokaṃ nayatyāśu kārayitvā harergṛhaṃ /ap_38.004ab/vasanti(2) pitaro dṛṣṭvā(3) viṣṇuloke hy alaṅkṛtāḥ

---

38.005cd

विमुक्ता नारकैर् दुःखैः कर्तुः कृष्णस्य मन्दिरं /अप्_38.005अब्/ब्रह्महत्यादिपापौघघातकं देवतालयं

vimuktā nārakair duḥkhaiḥ kartuḥ kṛṣṇasya mandiraṃ /ap_38.005ab/brahmahatyādipāpaughaghātakaṃ devatālayaṃ

---

38.006cd

फलं यन्नाप्यते यज्ञैर् धाम कृत्वा तदाप्यते /अप्_38.006अब्/देवागारे कृते सर्वतीर्थस्नानफलं लभेत्

phalaṃ yannāpyate yajñair dhāma kṛtvā tadāpyate /ap_38.006ab/devāgāre kṛte sarvatīrthasnānaphalaṃ labhet

---

38.007cd

देवाद्यर्थे हतानाञ्च रणे यत्तत्फलादिकं /अप्_38.007अब्/शाठ्येन पांशुना वापि कृतं धाम च नाकदं

devādyarthe hatānāñca raṇe yattatphalādikaṃ /ap_38.007ab/śāṭhyena pāṃśunā vāpi kṛtaṃ dhāma ca nākadaṃ

---

38.008cd

:न् 1 गृहादिकं ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 नन्दन्ति इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ।
वल्गन्ति इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 हृष्टा इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 109 एकायतनकृत् स्वर्गी त्र्यगारी ब्रह्मलोकभाक् /अप्_38.008अब्/पञ्चागारी शम्भुलोकमष्टागाराद्धरौ स्थितिः

:n 1 gṛhādikaṃ ga, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 nandanti iti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ |
valganti iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 hṛṣṭā iti kha, ga, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 109 ekāyatanakṛt svargī tryagārī brahmalokabhāk /ap_38.008ab/pañcāgārī śambhulokamaṣṭāgārāddharau sthitiḥ

---

38.009cd

षोडशालयकारी तु(1) भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् /अप्_38.009अब्/कनिष्ठं मध्यमं श्रेष्ठं कारयित्वा हरेर्गृहं

ṣoḍaśālayakārī tu(1) bhuktimuktimavāpnuyāt /ap_38.009ab/kaniṣṭhaṃ madhyamaṃ śreṣṭhaṃ kārayitvā harergṛhaṃ

---

38.010cd

स्वर्गं च वैष्णवं लोकं मोक्षमाप्नोति च क्रमात् /अप्_38.010अब्/श्रेष्ठमायतनं विष्णोः कृत्वा यद्धनवान् लभेत्

svargaṃ ca vaiṣṇavaṃ lokaṃ mokṣamāpnoti ca kramāt /ap_38.010ab/śreṣṭhamāyatanaṃ viṣṇoḥ kṛtvā yaddhanavān labhet

---

38.011cd

कनिष्ठेनैव तत् पुण्यं प्राप्नोत्यधनवान्नरः /अप्_38.011अब्/समुत्पाद्य धनं कृत्या स्वल्पेनापि(2) सुरालयं

kaniṣṭhenaiva tat puṇyaṃ prāpnotyadhanavānnaraḥ /ap_38.011ab/samutpādya dhanaṃ kṛtyā svalpenāpi(2) surālayaṃ

---

38.012cd

कारयित्वा हरेः पुण्यं सम्प्राप्नोत्यधिकं वरं /अप्_38.012अब्/लक्षणाथ सहस्रेण शतेनार्धेन वा हरेः

kārayitvā hareḥ puṇyaṃ samprāpnotyadhikaṃ varaṃ /ap_38.012ab/lakṣaṇātha sahasreṇa śatenārdhena vā hareḥ

---

38.013cd

कारयन् भवनं याति यत्रास्ते गरुडध्वजः /अप्_38.013अब्/बाल्ये तु क्रीडमाणा ये पांशुभिर्भवनं हरेः

kārayan bhavanaṃ yāti yatrāste garuḍadhvajaḥ /ap_38.013ab/bālye tu krīḍamāṇā ye pāṃśubhirbhavanaṃ hareḥ

---

38.014cd

वासुदेवस्य कुर्वन्ति तेपि तल्लोकगामिनः /अप्_38.014अब्/तीर्थे चायतने पुण्ये सद्धक्षेत्रे तथाष्टमे

vāsudevasya kurvanti tepi tallokagāminaḥ /ap_38.014ab/tīrthe cāyatane puṇye saddhakṣetre tathāṣṭame

---

38.015cd

कर्तुरायतनं विष्णोर्यथोक्तात्त्रिगुणं फलं /अप्_38.015अब्/बन्धूकपुष्पविन्यासैः सुधापङ्केन वैष्णवं

karturāyatanaṃ viṣṇoryathoktāttriguṇaṃ phalaṃ /ap_38.015ab/bandhūkapuṣpavinyāsaiḥ sudhāpaṅkena vaiṣṇavaṃ

---

38.016cd

ये विलिम्पन्ति भवनं ते यान्ति भगवत्पुरं /अप्_38.016अब्/पतितं पतमानन्तु तथार्धपतितं नरः

ye vilimpanti bhavanaṃ te yānti bhagavatpuraṃ /ap_38.016ab/patitaṃ patamānantu tathārdhapatitaṃ naraḥ

---

38.017cd

समुद्धृत्य हरेर्धाम प्राप्नोति द्विगुणं फलं /अप्_38.017अब्/पतितस्य तु यः कर्ता पतितस्य च रक्षिता

samuddhṛtya harerdhāma prāpnoti dviguṇaṃ phalaṃ /ap_38.017ab/patitasya tu yaḥ kartā patitasya ca rakṣitā

---

38.018cd

विष्णोरायतनस्येह नरो विष्णुलोकभाक् /अप्_38.018अब्/इष्टकानिचयस्तिष्ठेद् यावदायतने हरेः

viṣṇorāyatanasyeha naro viṣṇulokabhāk /ap_38.018ab/iṣṭakānicayastiṣṭhed yāvadāyatane hareḥ

---

38.019cd

सकुलस्तस्य वै कर्ता विष्णुलोके महीयते /अप्_38.019अब्/ :न् 1 षोडशागारकारी तु इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 स्वल्पेनैवेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 110 स एव पुण्यवान् पूज्य इह लोके परत्र च

sakulastasya vai kartā viṣṇuloke mahīyate /ap_38.019ab/ :n 1 ṣoḍaśāgārakārī tu iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 svalpenaiveti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 110 sa eva puṇyavān pūjya iha loke paratra ca

---

38.020cd

कृष्णस्य वासुदेवस्य यः कारयति केतनं /अप्_38.020अब्/जातः स एव सुकृती कुलन्तेनैव पावितं

kṛṣṇasya vāsudevasya yaḥ kārayati ketanaṃ /ap_38.020ab/jātaḥ sa eva sukṛtī kulantenaiva pāvitaṃ

---

38.021cd

विष्णुरुद्रार्कदेव्यादेर्गृहकर्ता स कीर्तिभाक् /अप्_38.021अब्/किं तस्य वित्तनिचयैर् मूढस्य परिरक्षितः

viṣṇurudrārkadevyādergṛhakartā sa kīrtibhāk /ap_38.021ab/kiṃ tasya vittanicayair mūḍhasya parirakṣitaḥ

---

38.022cd

दुःखार्जितैर् यः कृष्णस्य न कारयति केतनं /अप्_38.022अब्/नोपभोग्यं धनं यस्य पितृविप्रदिवौकसां

duḥkhārjitair yaḥ kṛṣṇasya na kārayati ketanaṃ /ap_38.022ab/nopabhogyaṃ dhanaṃ yasya pitṛvipradivaukasāṃ

---

38.023cd

नोपभोगाय बन्धूनां व्यर्थस्तस्य धनागमः /अप्_38.023अब्/यथा ध्रुवो नृणां मृत्युर्वित्तनाशस् तथा ध्रुवः

nopabhogāya bandhūnāṃ vyarthastasya dhanāgamaḥ /ap_38.023ab/yathā dhruvo nṛṇāṃ mṛtyurvittanāśas tathā dhruvaḥ

---

38.024cd

मूढस्तत्रानुबध्नाति जीवितेथ चले घने /अप्_38.024अब्/यदा वित्तं न दानाय नोपभोगाय देहिनां

mūḍhastatrānubadhnāti jīvitetha cale ghane /ap_38.024ab/yadā vittaṃ na dānāya nopabhogāya dehināṃ

---

38.025cd

नापि कीर्त्यै न धर्माथं तस्य स्वाम्येथ को गुणः /अप्_38.025अब्/तस्माद्वित्तं समासाद्य दैवाद्वा पौरुषादथ

nāpi kīrtyai na dharmāthaṃ tasya svāmyetha ko guṇaḥ /ap_38.025ab/tasmādvittaṃ samāsādya daivādvā pauruṣādatha

---

38.026cd

दद्यात् सम्यग् द्विजाग्र्येभ्यः कीर्तनानि च कारयेत् /अप्_38.026अब्/दानेभ्यश्चाधिकं यस्मात् कीर्तनेभ्यो वरं यतः

dadyāt samyag dvijāgryebhyaḥ kīrtanāni ca kārayet /ap_38.026ab/dānebhyaścādhikaṃ yasmāt kīrtanebhyo varaṃ yataḥ

---

38.027cd

अतस्तत्कारयेद्धीमान् विष्ण्वादेर्मन्दिरादिकं /अप्_38.027अब्/विनिवेश्य हरेर्धाम भक्तिमद्भिर् नरोत्तमैः

atastatkārayeddhīmān viṣṇvādermandirādikaṃ /ap_38.027ab/viniveśya harerdhāma bhaktimadbhir narottamaiḥ

---

38.028cd

निवेशितं भवेत् कृत्स्नं त्रैलोक्यं सचराचरं /अप्_38.028अब्/भूतं भवयम् भविष्यञ्च स्थूलं सूक्ष्मं तथेतरत्(1)

niveśitaṃ bhavet kṛtsnaṃ trailokyaṃ sacarācaraṃ /ap_38.028ab/bhūtaṃ bhavayam bhaviṣyañca sthūlaṃ sūkṣmaṃ tathetarat(1)

---

38.029cd

आब्राह्मस्तम्बपर्यन्तं सर्वं विष्णोः समुद्भवं /अप्_38.029अब्/तस्य देवादिदेवस्य सर्वगस्य(2) महात्मनः

ābrāhmastambaparyantaṃ sarvaṃ viṣṇoḥ samudbhavaṃ /ap_38.029ab/tasya devādidevasya sarvagasya(2) mahātmanaḥ

---

38.030cd

निवेश्य भवनं विष्णोर् न भूयो भुवि जायते /अप्_38.030अब्/यथा विष्णोर्धामकृतौ फलं तद्वद्दिवौकसां

niveśya bhavanaṃ viṣṇor na bhūyo bhuvi jāyate /ap_38.030ab/yathā viṣṇordhāmakṛtau phalaṃ tadvaddivaukasāṃ

---

38.031cd

:न् 1 तथैव च इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 सर्वेशस्य इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 111 शिवब्रह्मार्कविघ्नेशचण्डीलक्ष्म्यादिकात्मनां /अप्_38.031अब्/देवालयकृतेः पुण्यं प्रतिमाकरणेधिकं(3)

:n 1 tathaiva ca iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 sarveśasya iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 111 śivabrahmārkavighneśacaṇḍīlakṣmyādikātmanāṃ /ap_38.031ab/devālayakṛteḥ puṇyaṃ pratimākaraṇedhikaṃ(3)

---

38.032cd

प्रतिमास्थापने यागे फलस्यान्तो न विद्यते /अप्_38.032अब्/मृण्मयाद्दारुजे पुण्यं दारुजादिष्ट्काभवे

pratimāsthāpane yāge phalasyānto na vidyate /ap_38.032ab/mṛṇmayāddāruje puṇyaṃ dārujādiṣṭkābhave

---

38.033cd

इष्टकोत्थाच्छैलजे स्याद्धेमादेरधिकं फलं /अप्_38.033अब्/सप्तजन्मकृतं पापं प्रारम्भादेव नश्यति

iṣṭakotthācchailaje syāddhemāderadhikaṃ phalaṃ /ap_38.033ab/saptajanmakṛtaṃ pāpaṃ prārambhādeva naśyati

---

38.034cd

देवालयस्य स्वर्गी स्यान्नरकं न स गच्छति /अप्_38.034अब्/कुलानां शतमुद्धृत्य विष्णुलोकं नयेन्नरः

devālayasya svargī syānnarakaṃ na sa gacchati /ap_38.034ab/kulānāṃ śatamuddhṛtya viṣṇulokaṃ nayennaraḥ

---

38.035cd

यमो यमभटानाह देवमन्दिरकारिणः /अप्_38.035अब्/ यम उवाच प्रतिमापूजादिकृतो नानेया नरकं नराः

yamo yamabhaṭānāha devamandirakāriṇaḥ /ap_38.035ab/ yama uvāca pratimāpūjādikṛto nāneyā narakaṃ narāḥ

---

38.036cd

देवालयाद्यकर्तार आनेयास्ते तु गोचरे(1) /अप्_38.036अब्/विसारध्वं यथान्यायन्नियोगो मम पाल्यतां (2)

devālayādyakartāra āneyāste tu gocare(1) /ap_38.036ab/visāradhvaṃ yathānyāyanniyogo mama pālyatāṃ (2)

---

38.037cd

नाज्ञाभङ्गं करिष्यन्ति भवतां जन्तवः क्वचित् /अप्_38.037अब्/केवलं ते जगत्तातमनन्तं समुपाश्रिताः

nājñābhaṅgaṃ kariṣyanti bhavatāṃ jantavaḥ kvacit /ap_38.037ab/kevalaṃ te jagattātamanantaṃ samupāśritāḥ

---

38.038cd

भवद्भिः परिहर्तव्यास्तेषां नात्रास्ति संस्थितिः /अप्_38.038अब्/ये च भगवता लोके तच्चित्तास्तत्परायणाः

bhavadbhiḥ parihartavyāsteṣāṃ nātrāsti saṃsthitiḥ /ap_38.038ab/ye ca bhagavatā loke taccittāstatparāyaṇāḥ

---

38.039cd

पूजयन्ति सदा विष्णुं ते वस्त्याज्याः सुदूरतः /अप्_38.039अब्/यस्तिष्ठन् प्रस्वपन् गच्छन्नुत्तिष्ठन् स्खलिते स्थिते(4)

pūjayanti sadā viṣṇuṃ te vastyājyāḥ sudūrataḥ /ap_38.039ab/yastiṣṭhan prasvapan gacchannuttiṣṭhan skhalite sthite(4)

---

38.040cd

सङ्कीर्तयन्ति गोविन्दं ते वस्त्याज्याः सुदूरतः /अप्_38.040अब्/नित्यनैमित्तिकैर् देवं ये यजन्ति जनार्दनम्

saṅkīrtayanti govindaṃ te vastyājyāḥ sudūrataḥ /ap_38.040ab/nityanaimittikair devaṃ ye yajanti janārdanam

---

38.041cd

नावलोक्या भवद्भिस्ते तद्गता यान्ति तद्गतिम् /अप्_38.041अब्/ :न् 1 आनेयास्त्वविशेषत इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 नियमो मे ऽनुपाल्यतामिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 जन्तवः क्वचिदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 112 ये पुष्पधूपवासोभिर्भूषणैश्चातिवल्लभैः

nāvalokyā bhavadbhiste tadgatā yānti tadgatim /ap_38.041ab/ :n 1 āneyāstvaviśeṣata iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 niyamo me 'nupālyatāmiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 jantavaḥ kvaciditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 112 ye puṣpadhūpavāsobhirbhūṣaṇaiścātivallabhaiḥ

---

38.042cd

अर्चयन्ति न ते ग्राह्या नराः कृष्णालये गताः(1) /अप्_38.042अब्/उपलेपनकर्तारः सम्मार्जनपराश् च ये

arcayanti na te grāhyā narāḥ kṛṣṇālaye gatāḥ(1) /ap_38.042ab/upalepanakartāraḥ sammārjanaparāś ca ye

---

38.043cd

कृष्णालये परित्यज्यास्तेषां पुत्रास् तथा कुलम् /अप्_38.043अब्/येन चायतनं विष्णोः कारितं तत्कुलोद्भवम्

kṛṣṇālaye parityajyāsteṣāṃ putrās tathā kulam /ap_38.043ab/yena cāyatanaṃ viṣṇoḥ kāritaṃ tatkulodbhavam

---

38.044cd

पुंसां शतं नावलोक्यं भवद्भिर्दुष्टचेतसा /अप्_38.044अब्/यस्तु देवालयं विष्णोर्दारुशैलमयं तथा

puṃsāṃ śataṃ nāvalokyaṃ bhavadbhirduṣṭacetasā /ap_38.044ab/yastu devālayaṃ viṣṇordāruśailamayaṃ tathā

---

38.045cd

कारयेन् मृण्मयं वापि सर्वपापैः प्रमुच्यते /अप्_38.045अब्/अहन्यहनि यज्ञेन यजतो यन् महाफलम्

kārayen mṛṇmayaṃ vāpi sarvapāpaiḥ pramucyate /ap_38.045ab/ahanyahani yajñena yajato yan mahāphalam

---

38.046cd

प्राप्नोति तत् फलं विष्णोर्यः कारयति केतनं /अप्_38.046अब्/कुलानां शतमागामि समतीतं तथा शतं

prāpnoti tat phalaṃ viṣṇoryaḥ kārayati ketanaṃ /ap_38.046ab/kulānāṃ śatamāgāmi samatītaṃ tathā śataṃ

---

38.047cd

कारयन् भगवद्धाम नयत्यच्युतलोकतां /अप्_38.047अब्/सप्तलोकमयो विष्णुस्तस्य यः कुरुते गृहं

kārayan bhagavaddhāma nayatyacyutalokatāṃ /ap_38.047ab/saptalokamayo viṣṇustasya yaḥ kurute gṛhaṃ

---

38.048cd

तारयत्यक्षयांल्लोकानक्षयान् प्रतिपद्यते /अप्_38.048अब्/इष्टकाचयविन्यासो यावन्त्यब्दानि तिष्ठति

tārayatyakṣayāṃllokānakṣayān pratipadyate /ap_38.048ab/iṣṭakācayavinyāso yāvantyabdāni tiṣṭhati

---

38.049ef

तावद्वर्षसहस्राणि तत्कर्तुर्दिवि संस्थितिः /अप्_38.049अब्/प्रतिमाकृद्विष्णुलोकं स्थापको लीयते हरौ /अप्_38.049च्द्/देवसद्मप्रतिकृतिप्रतिष्ठाकृत्तु गोचरे

tāvadvarṣasahasrāṇi tatkarturdivi saṃsthitiḥ /ap_38.049ab/pratimākṛdviṣṇulokaṃ sthāpako līyate harau /ap_38.049cd/devasadmapratikṛtipratiṣṭhākṛttu gocare

---

38.050cd

अग्निर् उवाच यमोक्ता नानयंस्तेथ प्रतिष्ठादिकृतं हरेः /अप्_38.050अब्/हयशीर्षः प्रतिष्ठार्थं(2) देवानां ब्रह्मणे ऽब्रवीत्

agnir uvāca yamoktā nānayaṃstetha pratiṣṭhādikṛtaṃ hareḥ /ap_38.050ab/hayaśīrṣaḥ pratiṣṭhārthaṃ(2) devānāṃ brahmaṇe 'bravīt

39.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये देवालयादिमाहात्म्यवर्णनं नाम अष्टत्रिंशोध्यायः ॥ :न् 1 कृष्णाश्रये गता इति ख, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 2 प्रतिष्ठाद्यमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 113 % छप्तेर् {39} :श् अथोनचत्वारिंशो ऽध्यायः भूपरिग्रहविधानं हयग्रीव उवाच विष्ण्वादीनां प्रतिष्ठादि वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे /अप्_39.001अब्/प्रोक्तानि पञ्चरातराणि सप्तरात्राणि वै मया

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye devālayādimāhātmyavarṇanaṃ nāma aṣṭatriṃśodhyāyaḥ || :n 1 kṛṣṇāśraye gatā iti kha, gha, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 2 pratiṣṭhādyamiti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 113 % chapter {39} :ś athonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ bhūparigrahavidhānaṃ hayagrīva uvāca viṣṇvādīnāṃ pratiṣṭhādi vakṣye brahman śṛṇuṣva me /ap_39.001ab/proktāni pañcarātarāṇi saptarātrāṇi vai mayā

---

39.002cd

व्यस्तानि मुनिभिर्लोके पञ्चविंशतिसङ्ख्यया /अप्_39.002अब्/हयशीर्षं तन्त्रमाद्यं तन्त्रं त्रैलोक्यमोहनं

vyastāni munibhirloke pañcaviṃśatisaṅkhyayā /ap_39.002ab/hayaśīrṣaṃ tantramādyaṃ tantraṃ trailokyamohanaṃ

---

39.003cd

वैभवं पौष्करं तन्त्रं प्रह्रादङ्गार्ग्यगालवं /अप्_39.003अब्/नारदीयञ्च सम्प्रश्नं शाण्डिल्यं वैश्वकं(1) तथा

vaibhavaṃ pauṣkaraṃ tantraṃ prahrādaṅgārgyagālavaṃ /ap_39.003ab/nāradīyañca sampraśnaṃ śāṇḍilyaṃ vaiśvakaṃ(1) tathā

---

39.004cd

सत्योक्तं शौनकं तन्त्रं वासिष्ठं ज्ञानसागरं /अप्_39.004अब्/स्वायम्भुवं कपिलञ्च तार्क्षं नारायणीयकं

satyoktaṃ śaunakaṃ tantraṃ vāsiṣṭhaṃ jñānasāgaraṃ /ap_39.004ab/svāyambhuvaṃ kapilañca tārkṣaṃ nārāyaṇīyakaṃ

---

39.005cd

आत्रेयं नारसिंहाख्यमानन्दाख्यं तथारुणं /अप्_39.005अब्/बौधायनं तथार्षं तु(2) विश्वोक्तं तस्य सारतः

ātreyaṃ nārasiṃhākhyamānandākhyaṃ tathāruṇaṃ /ap_39.005ab/baudhāyanaṃ tathārṣaṃ tu(2) viśvoktaṃ tasya sārataḥ

---

39.006cd

प्रतिष्ठां हि द्विजः कुर्यान्मध्यदेशादिसम्भवः /अप्_39.006अब्/नकच्छदेशसम्भूतः कावेरीकोङ्कणोद्गतः

pratiṣṭhāṃ hi dvijaḥ kuryānmadhyadeśādisambhavaḥ /ap_39.006ab/nakacchadeśasambhūtaḥ kāverīkoṅkaṇodgataḥ

---

39.007cd

कामरूपकलिङ्गोप्त्यः काञ्चीकाश्मीरकोशलः(3) /अप्_39.007अब्/आकाशवायुतेजोम्बु भूरेताः पञ्च रात्रयः

kāmarūpakaliṅgoptyaḥ kāñcīkāśmīrakośalaḥ(3) /ap_39.007ab/ākāśavāyutejombu bhūretāḥ pañca rātrayaḥ

---

39.008cd

अचैतन्यास्तमोद्रिक्ताः पञ्चरात्रविवर्जितं /अप्_39.008अब्/ब्रह्माहं विष्णुरमल इति विद्यात्स देशिकः

acaitanyāstamodriktāḥ pañcarātravivarjitaṃ /ap_39.008ab/brahmāhaṃ viṣṇuramala iti vidyātsa deśikaḥ

---

39.009cd

सर्वलक्षणहीणोपि स गुरुस्तन्त्रपारगः /अप्_39.009अब्/ :न् 1 चैश्वरं तथेति ग, ङ, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः 2 तथाष्टाङ्गमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 3 काश्मीरके स्थित इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 114 नगराभिमुखाः स्थाप्या देवा न च पराङ्मुखाः

sarvalakṣaṇahīṇopi sa gurustantrapāragaḥ /ap_39.009ab/ :n 1 caiśvaraṃ tatheti ga, ṅa, gha, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ 2 tathāṣṭāṅgamiti kha, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 3 kāśmīrake sthita iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 114 nagarābhimukhāḥ sthāpyā devā na ca parāṅmukhāḥ

---

39.010cd

कुरुक्षेत्रे गयादौ च नदीनान्तु(1) समीपतः /अप्_39.010अब्/ब्रह्मा मध्ये तु नगरे पूर्वे शक्रस्य शोभनं

kurukṣetre gayādau ca nadīnāntu(1) samīpataḥ /ap_39.010ab/brahmā madhye tu nagare pūrve śakrasya śobhanaṃ

---

39.011cd

अग्नावग्नेश् च मातॄणां भूतानाञ्च यमस्य च /अप्_39.011अब्/दक्षिणे चण्डिकायाश् च पितृदैत्यादिकस्य च

agnāvagneś ca mātṝṇāṃ bhūtānāñca yamasya ca /ap_39.011ab/dakṣiṇe caṇḍikāyāś ca pitṛdaityādikasya ca

---

39.012cd

वैरृते मन्दिरं कुर्यात् वरुणाददेश् च वारुणे /अप्_39.012अब्/वायोर् नागस्य वायव्ये सौम्ये यक्षगुहस्य च

vairṛte mandiraṃ kuryāt varuṇādadeś ca vāruṇe /ap_39.012ab/vāyor nāgasya vāyavye saumye yakṣaguhasya ca

---

39.013cd

चण्डीशस्य महेशस्य ऐशे विष्णोश् च सर्वशः /अप्_39.013अब्/पूर्वदेवकुलं पीड्य प्रासादं स्वल्पकं त्वथ

caṇḍīśasya maheśasya aiśe viṣṇoś ca sarvaśaḥ /ap_39.013ab/pūrvadevakulaṃ pīḍya prāsādaṃ svalpakaṃ tvatha

---

39.014cd

समं वाप्यधिकं वापि न कर्तव्यं विजानता /अप्_39.014अब्/उभयोर्द्विगुणां सीमां त्यक्त्वा चोच्छ्रयसम्मितां

samaṃ vāpyadhikaṃ vāpi na kartavyaṃ vijānatā /ap_39.014ab/ubhayordviguṇāṃ sīmāṃ tyaktvā cocchrayasammitāṃ

---

39.015cd

प्रासादं कारयेदन्यं नोभयं पीडयेद्बुधः /अप्_39.015अब्/भूमौ तु शोधितायां तु कुर्याद्भुमिपरिग्रहं

prāsādaṃ kārayedanyaṃ nobhayaṃ pīḍayedbudhaḥ /ap_39.015ab/bhūmau tu śodhitāyāṃ tu kuryādbhumiparigrahaṃ

---

39.016cd

प्राकारसीमापर्यन्तं ततो भुतबलिं हरेत् /अप्_39.016अब्/माषं हरिद्राचूर्णन्तु सलाजं दधिसक्तुभिः

prākārasīmāparyantaṃ tato bhutabaliṃ haret /ap_39.016ab/māṣaṃ haridrācūrṇantu salājaṃ dadhisaktubhiḥ

---

39.017cd

अष्टाक्षरेण सक्तूंश् च पातायित्वाष्टदिक्षु च /अप्_39.017अब्/राक्षसाश् च पिशाचाश् च येस्मिंस्तिष्ठन्ति भूतले

aṣṭākṣareṇa saktūṃś ca pātāyitvāṣṭadikṣu ca /ap_39.017ab/rākṣasāś ca piśācāś ca yesmiṃstiṣṭhanti bhūtale

---

39.018cd

सर्वे ते व्यपगच्छन्तु स्थानं कुर्यामहं हरेः /अप्_39.018अब्/हलेन वाहयित्वा गां गोभिश् चैवावदारयेत्

sarve te vyapagacchantu sthānaṃ kuryāmahaṃ hareḥ /ap_39.018ab/halena vāhayitvā gāṃ gobhiś caivāvadārayet

---

39.020cd

प्रमाण्वष्टकेनैव त्रसरेणुः प्रकीर्त्यते //19//अप्_39.019अब्/तैर् अष्टभिस्तु बालाग्रं लिख्या तैर् अष्टभिर्मता /अप्_39.020अब्/ताभिर्यूकाष्टभिः ख्याता ताश्चाष्टौ यवमध्यमः

pramāṇvaṣṭakenaiva trasareṇuḥ prakīrtyate //19//ap_39.019ab/tair aṣṭabhistu bālāgraṃ likhyā tair aṣṭabhirmatā /ap_39.020ab/tābhiryūkāṣṭabhiḥ khyātā tāścāṣṭau yavamadhyamaḥ

---

39.021cd

:न् 1 नद्यद्रिषु इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः :प् 115 यवाष्टकैर् अङ्गुलं स्याच्चतुर्विंशाङ्गुलः करः /अप्_39.021अब्/चतुरङ्गुलसंयुक्तः स हस्तः(1) पद्महस्तकः

:n 1 nadyadriṣu iti kha, ga, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ :p 115 yavāṣṭakair aṅgulaṃ syāccaturviṃśāṅgulaḥ karaḥ /ap_39.021ab/caturaṅgulasaṃyuktaḥ sa hastaḥ(1) padmahastakaḥ

40.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रतिष्ठायां भूपरिग्रहो नामोनचत्वारिंशोध्यायः ॥ % छप्तेर् {40} :श् अथ चत्वारिंशो ऽध्यायः अर्घ्यदानविधानं भगवानुवाच पूर्वमासित् महद्भूतं सर्वभूतभयङ्करं /अप्_40.001अब्/तद्देवैर् निहितं भुमौ स वास्तुपुरुषः स्मृतः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye pratiṣṭhāyāṃ bhūparigraho nāmonacatvāriṃśodhyāyaḥ || % chapter {40} :ś atha catvāriṃśo 'dhyāyaḥ arghyadānavidhānaṃ bhagavānuvāca pūrvamāsit mahadbhūtaṃ sarvabhūtabhayaṅkaraṃ /ap_40.001ab/taddevair nihitaṃ bhumau sa vāstupuruṣaḥ smṛtaḥ

---

40.002cd

चतुःषष्टिपदे क्षेत्रे ईशं कोणार्धसंस्थितं /अप्_40.002अब्/घृताक्षतैस्तर्पयेत्तं पर्जन्यं पदगतं ततः

catuḥṣaṣṭipade kṣetre īśaṃ koṇārdhasaṃsthitaṃ /ap_40.002ab/ghṛtākṣataistarpayettaṃ parjanyaṃ padagataṃ tataḥ

---

40.003cd

उत्पलादिभिर्जयन्तञ्च द्विपदस्थं पताकया /अप्_40.003अब्/महेन्द्रञ्चैककोष्ठस्थं सर्वरक्तैः पदे रविं

utpalādibhirjayantañca dvipadasthaṃ patākayā /ap_40.003ab/mahendrañcaikakoṣṭhasthaṃ sarvaraktaiḥ pade raviṃ

---

40.004cd

वितानेनार्धपदगं सत्यं पदे भृशं घृतैः /अप्_40.004अब्/व्योम शाकुनमांसेन(2) कोणार्धपदसंस्थितं

vitānenārdhapadagaṃ satyaṃ pade bhṛśaṃ ghṛtaiḥ /ap_40.004ab/vyoma śākunamāṃsena(2) koṇārdhapadasaṃsthitaṃ

---

40.005cd

स्रुचा चार्धपदे वह्निं पूषाणं लाजयैकतः /अप्_40.005अब्/स्वर्णेन वितथं द्विष्ठं मथनेन गृहाक्षतं

srucā cārdhapade vahniṃ pūṣāṇaṃ lājayaikataḥ /ap_40.005ab/svarṇena vitathaṃ dviṣṭhaṃ mathanena gṛhākṣataṃ

---

40.006cd

मांसौदनेन धर्मेशमेकैकस्मिन् स्थितं द्वयं /अप्_40.006अब्/गन्धर्वं द्विपदं गन्धैर् भृशं शाकुनजिह्वया

māṃsaudanena dharmeśamekaikasmin sthitaṃ dvayaṃ /ap_40.006ab/gandharvaṃ dvipadaṃ gandhair bhṛśaṃ śākunajihvayā

---

40.007cd

एकस्थमूर्ध्वसंस्थञ्च मृगं नीलपटैस् तथा /अप्_40.007अब्/पितॄन् कृशरयार्धस्थं दन्तकाष्ठैः पदस्थितं

ekasthamūrdhvasaṃsthañca mṛgaṃ nīlapaṭais tathā /ap_40.007ab/pitṝn kṛśarayārdhasthaṃ dantakāṣṭhaiḥ padasthitaṃ

---

40.008cd

:न् 1 नृहस्त इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 व्योम शाकुलमांसेनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 116 दौवारिकं द्विसंस्थञ्च सुग्रीवं यावकेन तु /अप्_40.008अब्/पुष्पदन्तं कुशस्तम्बैः पद्मैर् वरुणमेकतः

:n 1 nṛhasta iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 vyoma śākulamāṃseneti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 116 dauvārikaṃ dvisaṃsthañca sugrīvaṃ yāvakena tu /ap_40.008ab/puṣpadantaṃ kuśastambaiḥ padmair varuṇamekataḥ

---

40.009cd

असुरं सुरया द्विष्ठं पदे शेषं घृताम्भसा /अप्_40.009अब्/यवैः पापं पदार्धस्थं रोगमर्धे च मण्डकैः

asuraṃ surayā dviṣṭhaṃ pade śeṣaṃ ghṛtāmbhasā /ap_40.009ab/yavaiḥ pāpaṃ padārdhasthaṃ rogamardhe ca maṇḍakaiḥ

---

40.010cd

नागपुष्पैः पदे नागं मुख्यं भक्ष्यैर् द्विसंस्थितं /अप्_40.010अब्/मुद्गौदनेन भल्लाटं पदे सोमं पदे तथा

nāgapuṣpaiḥ pade nāgaṃ mukhyaṃ bhakṣyair dvisaṃsthitaṃ /ap_40.010ab/mudgaudanena bhallāṭaṃ pade somaṃ pade tathā

---

40.011cd

मधुना पायसेनाथ शालूकेन ऋषिं द्वये /अप्_40.011अब्/पदे दितिं लोपिकाभिरर्धे दितिमथापरं

madhunā pāyasenātha śālūkena ṛṣiṃ dvaye /ap_40.011ab/pade ditiṃ lopikābhirardhe ditimathāparaṃ

---

40.012cd

पूरिकाभिस्ततश्चापमीशाधः पयसा पदे /अप्_40.012अब्/ततोधश्चापवत्सन्तु दध्ना चैकपदे स्थितं

pūrikābhistataścāpamīśādhaḥ payasā pade /ap_40.012ab/tatodhaścāpavatsantu dadhnā caikapade sthitaṃ

---

40.013cd

लड्डुकैश् च मरीचिन्तु पूर्वकोष्ठचतुष्टये(1) /अप्_40.013अब्/सवित्रे रक्तपुष्पाणि ब्रह्माधःकोणकोष्ठके

laḍḍukaiś ca marīcintu pūrvakoṣṭhacatuṣṭaye(1) /ap_40.013ab/savitre raktapuṣpāṇi brahmādhaḥkoṇakoṣṭhake

---

40.014cd

तदधःकोष्ठके दद्यात् सावित्र्यै च कुशोदकं /अप्_40.014अब्/विवस्ते ऽरुणं दद्याच्चन्दनञ्चतुरङ्घ्रिषु

tadadhaḥkoṣṭhake dadyāt sāvitryai ca kuśodakaṃ /ap_40.014ab/vivaste 'ruṇaṃ dadyāccandanañcaturaṅghriṣu

---

40.015cd

रक्षोधःकोणकोष्ठे तु इन्द्रायान्नं निशान्वितं /अप्_40.015अब्/इन्द्रजयाय तस्याधो घृतान्नं कोणकोष्ठके

rakṣodhaḥkoṇakoṣṭhe tu indrāyānnaṃ niśānvitaṃ /ap_40.015ab/indrajayāya tasyādho ghṛtānnaṃ koṇakoṣṭhake

---

40.016cd

चतुष्पदेषु दातव्यमिन्द्राय गुडपायसं /अप्_40.016अब्/वाय्वधःकोणदेशे तु रुद्राय पक्वमांसकं

catuṣpadeṣu dātavyamindrāya guḍapāyasaṃ /ap_40.016ab/vāyvadhaḥkoṇadeśe tu rudrāya pakvamāṃsakaṃ

---

40.017cd

तदधःकोणकोष्ठे तु यक्षायार्द्रं फलन्तथा /अप्_40.017अब्/महीधराय मांसान्नं माघञ्च चतुरङ्घ्रिषु

tadadhaḥkoṇakoṣṭhe tu yakṣāyārdraṃ phalantathā /ap_40.017ab/mahīdharāya māṃsānnaṃ māghañca caturaṅghriṣu

---

40.018cd

मध्ये चतुष्पदे स्थाप्या ब्रह्मणे तिलतण्डुलाः /अप्_40.018अब्/चरकीं माषसर्पिभ्यां स्कन्दं कृशरयासृजा

madhye catuṣpade sthāpyā brahmaṇe tilataṇḍulāḥ /ap_40.018ab/carakīṃ māṣasarpibhyāṃ skandaṃ kṛśarayāsṛjā

---

40.019cd

रक्तपद्मैर् विदारीञ्च कन्दर्पञ्च पलोदनैः /अप्_40.019अब्/पूतनां पलपित्ताभ्यां मांसासृग्भ्याञ्च जम्भकं

raktapadmair vidārīñca kandarpañca palodanaiḥ /ap_40.019ab/pūtanāṃ palapittābhyāṃ māṃsāsṛgbhyāñca jambhakaṃ

---

40.020cd

:न् 1 मध्यचतुष्टये इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 117 पित्तासृगस्थिभिः पापां पिलिपिञ्जं(1) स्रजासृजा /अप्_40.020अब्/ईशाद्यान् रक्तमांसेन अभावादक्षतैर् यजेत्

:n 1 madhyacatuṣṭaye iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 117 pittāsṛgasthibhiḥ pāpāṃ pilipiñjaṃ(1) srajāsṛjā /ap_40.020ab/īśādyān raktamāṃsena abhāvādakṣatair yajet

---

40.021cd

रक्षोमातृगणेभ्यश् च पिशाचादिभ्य एव च /अप्_40.021अब्/पितृभ्यः क्षेत्रपालेभ्यो बलीन् दद्यात् प्रकामतः

rakṣomātṛgaṇebhyaś ca piśācādibhya eva ca /ap_40.021ab/pitṛbhyaḥ kṣetrapālebhyo balīn dadyāt prakāmataḥ

---

40.022cd

आहुत्वैतानसन्तर्प्य प्रासादादीन्न कारयेत् /अप्_40.022अब्/ब्रहमस्थाने हरिं लक्ष्मीं गणं पश्चात् समर्चयेत्

āhutvaitānasantarpya prāsādādīnna kārayet /ap_40.022ab/brahamasthāne hariṃ lakṣmīṃ gaṇaṃ paścāt samarcayet

---

40.023cd

महीश्वरं वास्तुमयं(2) वर्धन्या सहितं घटं /अप्_40.023अब्/ब्रह्माणं मध्यतः कुम्भे ब्रह्मादींश् च दिगीश्वरान्

mahīśvaraṃ vāstumayaṃ(2) vardhanyā sahitaṃ ghaṭaṃ /ap_40.023ab/brahmāṇaṃ madhyataḥ kumbhe brahmādīṃś ca digīśvarān

---

40.024cd

दद्यात् पूर्णाहुतिं पश्चात् स्वस्ति वाच्य प्रणम्य च /अप्_40.024अब्/प्रगृह्य कर्करीं सम्यक् मण्डलन्तु प्रदक्षिणं

dadyāt pūrṇāhutiṃ paścāt svasti vācya praṇamya ca /ap_40.024ab/pragṛhya karkarīṃ samyak maṇḍalantu pradakṣiṇaṃ

---

40.025cd

सूत्रमार्देण हे ब्रह्मंस्तोयधाराञ्च भ्रामयेत् /अप्_40.025अब्/पूर्ववत्तेन मार्गेण सप्त वीजानि वापयेत्

sūtramārdeṇa he brahmaṃstoyadhārāñca bhrāmayet /ap_40.025ab/pūrvavattena mārgeṇa sapta vījāni vāpayet

---

40.026cd

प्रारम्भं तेन मार्गेण तस्य खातस्य कारयेत् /अप्_40.026अब्/ततो गर्तं खनेन्मध्ये हस्तमात्रं प्रमाणतः

prārambhaṃ tena mārgeṇa tasya khātasya kārayet /ap_40.026ab/tato gartaṃ khanenmadhye hastamātraṃ pramāṇataḥ

---

40.027cd

चतुरङ्गुलकं चाधश्चोपलिप्यार्चयेत्ततः /अप्_40.027अब्/ध्यात्वा चतुर्भुजं विष्णुमर्घ्यं दद्यात्तु कुम्भतः

caturaṅgulakaṃ cādhaścopalipyārcayettataḥ /ap_40.027ab/dhyātvā caturbhujaṃ viṣṇumarghyaṃ dadyāttu kumbhataḥ

---

40.028cd

कर्कर्या पूरयेत् श्वभ्रं शुक्लपुष्पाणि च न्यसेत् /अप्_40.028अब्/दक्षिणावर्तकं श्रेष्ठं बीजैर् मृद्द्भिश् च पूरयेत्

karkaryā pūrayet śvabhraṃ śuklapuṣpāṇi ca nyaset /ap_40.028ab/dakṣiṇāvartakaṃ śreṣṭhaṃ bījair mṛddbhiś ca pūrayet

---

40.029cd

अर्घ्यादानं विनिष्पाद्य गोवस्त्रादीन्ददेद्गुरौ /अप्_40.029अब्/कालज्ञाय स्थपतये वैष्णवादिभ्य अर्चयेत्

arghyādānaṃ viniṣpādya govastrādīndadedgurau /ap_40.029ab/kālajñāya sthapataye vaiṣṇavādibhya arcayet

---

40.030cd

ततस्तु खानयेद्यत्नज्जलान्तं यावदेव तु /अप्_40.030अब्/पुरुषाधःस्थितं शल्यं(3) न गृहे दोषदं भवेत्

tatastu khānayedyatnajjalāntaṃ yāvadeva tu /ap_40.030ab/puruṣādhaḥsthitaṃ śalyaṃ(3) na gṛhe doṣadaṃ bhavet

---

40.031cd

:न् 1 पिलिपिच्छमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 महीधरं वास्तुमयमिति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 पुरुषाधिष्ठितं शल्यमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 118 अस्थिशल्ये विद्यते वै भित्तिर्वै गृहिणो ऽसुखं /अप्_40.031अब्/ यन्नामशब्दं शृणुयात्तत्र शल्यं तदुद्भवं

:n 1 pilipicchamiti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 mahīdharaṃ vāstumayamiti kha, ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 puruṣādhiṣṭhitaṃ śalyamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 118 asthiśalye vidyate vai bhittirvai gṛhiṇo 'sukhaṃ /ap_40.031ab/ yannāmaśabdaṃ śṛṇuyāttatra śalyaṃ tadudbhavaṃ

41.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये अर्घ्यदानकथनं नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {41} :श् अथैकचत्वारिंशो ऽध्यायः शिलाविन्यासविधानं भगवानुवाच पादप्रतिष्ठां वक्षामि शिलाविन्यासलक्षणं /अप्_41.001अब्/अग्रतो मण्डपः कार्यः कुण्डलानान्तु चतुष्टयं

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye arghyadānakathanaṃ nāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ || % chapter {41} :ś athaikacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śilāvinyāsavidhānaṃ bhagavānuvāca pādapratiṣṭhāṃ vakṣāmi śilāvinyāsalakṣaṇaṃ /ap_41.001ab/agrato maṇḍapaḥ kāryaḥ kuṇḍalānāntu catuṣṭayaṃ

---

41.002cd

कुम्भन्यासेष्टकान्यासो द्वारस्तम्भोच्छ्रयं शुभं /अप्_41.002अब्/पादोनं पूरयेत् खातं तत्र वास्तुं यजेत् समे

kumbhanyāseṣṭakānyāso dvārastambhocchrayaṃ śubhaṃ /ap_41.002ab/pādonaṃ pūrayet khātaṃ tatra vāstuṃ yajet same

---

41.003cd

इष्टकाश् च सुपक्वाः स्युर्द्वादशाङ्गुलसम्मिताः /अप्_41.003अब्/सविस्तारत्रिभागेन वैपुल्येन(1) समन्विताः

iṣṭakāś ca supakvāḥ syurdvādaśāṅgulasammitāḥ /ap_41.003ab/savistāratribhāgena vaipulyena(1) samanvitāḥ

---

41.004cd

करप्रमाणा श्रेष्ठा स्याच्छिलाप्यथ शिलामये(2) /अप्_41.004अब्/नव कुम्भांस्ताम्रमयान् स्थापयेदिष्टकाघटान्

karapramāṇā śreṣṭhā syācchilāpyatha śilāmaye(2) /ap_41.004ab/nava kumbhāṃstāmramayān sthāpayediṣṭakāghaṭān

---

41.005cd

अद्भिः पञ्चकषायेण सर्वौषधिजलेन च /अप्_41.005अब्/गन्धतोयेन च तथा कुम्भैस्तोयसुपूरितैः

adbhiḥ pañcakaṣāyeṇa sarvauṣadhijalena ca /ap_41.005ab/gandhatoyena ca tathā kumbhaistoyasupūritaiḥ

---

41.006cd

हिरण्यव्रीहिसंयुक्तैर् गन्धचन्दनचर्चितैः /अप्_41.006अब्/आपो हि ष्ठेति तिसृभिः शन्नो देवीति चाप्यथ

hiraṇyavrīhisaṃyuktair gandhacandanacarcitaiḥ /ap_41.006ab/āpo hi ṣṭheti tisṛbhiḥ śanno devīti cāpyatha

---

41.007cd

तरत् समन्दीरिति च(3) पावमानीभिरेव च /अप्_41.007अब्/उदुत्तमं वरुणमिति कथानश् च तथैव च

tarat samandīriti ca(3) pāvamānībhireva ca /ap_41.007ab/uduttamaṃ varuṇamiti kathānaś ca tathaiva ca

---

41.008cd

:न् 1 सुविस्तारं विभागेन नैपुण्यनेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 शिला स्यान्न शिलामये इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 भवतत्समन्दीरितीति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः :प् 119 वरुणस्येति मन्त्रेण हंसः शुचिषदित्यपि /अप्_41.008अब्/श्रीसूक्तेन तथा शिलाः संस्थाप्य संघटाः(1)

:n 1 suvistāraṃ vibhāgena naipuṇyaneti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 śilā syānna śilāmaye iti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 bhavatatsamandīritīti kha, ga, ṅa, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ :p 119 varuṇasyeti mantreṇa haṃsaḥ śuciṣadityapi /ap_41.008ab/śrīsūktena tathā śilāḥ saṃsthāpya saṃghaṭāḥ(1)

---

41.009cd

शय्यायां मण्डपे प्राच्यां मण्डले हरिमर्चयेत् /अप्_41.009अब्/जुहुयाज्जनयित्वाग्निं समिधो द्वादशीस्ततः

śayyāyāṃ maṇḍape prācyāṃ maṇḍale harimarcayet /ap_41.009ab/juhuyājjanayitvāgniṃ samidho dvādaśīstataḥ

---

41.010cd

आघारावाज्यभागौ तु प्रणवेनैव कारयेत् /अप्_41.010अब्/अष्टाहुतीस् तथाष्टान्तैर् आज्यं(2) व्याहृतिभिः क्रमात्

āghārāvājyabhāgau tu praṇavenaiva kārayet /ap_41.010ab/aṣṭāhutīs tathāṣṭāntair ājyaṃ(2) vyāhṛtibhiḥ kramāt

---

41.011cd

लोकेशानामग्नये वै सोमायावग्रहेषु च(3) /अप्_41.011अब्/पुरुषोत्तमायेति च व्याहृतीर्जुहुयात्ततः

lokeśānāmagnaye vai somāyāvagraheṣu ca(3) /ap_41.011ab/puruṣottamāyeti ca vyāhṛtīrjuhuyāttataḥ

---

41.012cd

प्रायश्चित्तं ततः पूर्णां मूर्तिमांसघृतांस्तिलान् /अप्_41.012अब्/वेदाद्यैर् द्वादशान्तेन(4) कुम्भेषु च पृथक् पृथक्

prāyaścittaṃ tataḥ pūrṇāṃ mūrtimāṃsaghṛtāṃstilān /ap_41.012ab/vedādyair dvādaśāntena(4) kumbheṣu ca pṛthak pṛthak

---

41.013cd

प्राङ्मुखस्तु गुरुः कुर्यादष्टदिक्षु विलिप्य च /अप्_41.013अब्/मध्ये चैकां शिलां कुम्भं न्यसेदेतान् सुरान् क्रमात्

prāṅmukhastu guruḥ kuryādaṣṭadikṣu vilipya ca /ap_41.013ab/madhye caikāṃ śilāṃ kumbhaṃ nyasedetān surān kramāt

---

41.014cd

पद्मं चैव महापद्मं मकरं कच्छपं तथा /अप्_41.014अब्/कुमुदञ्च तथा नन्दं पद्मं शङ्खञ्च पद्मिनीं

padmaṃ caiva mahāpadmaṃ makaraṃ kacchapaṃ tathā /ap_41.014ab/kumudañca tathā nandaṃ padmaṃ śaṅkhañca padminīṃ

---

41.015cd

कुम्भान्न चालयेत्तेषु इष्टकानान्तु देवताः /अप्_41.015अब्/ईशानान्ताश् च पूर्वादाविष्टकां प्रथमं न्यसेत्

kumbhānna cālayetteṣu iṣṭakānāntu devatāḥ /ap_41.015ab/īśānāntāś ca pūrvādāviṣṭakāṃ prathamaṃ nyaset

---

41.016cd

शक्तयो विमलाद्यास्तु इष्टकानान्तु देवताः /अप्_41.016अब्/न्यसनीया यथा योगं मध्ये न्यस्या त्वनुग्रहा

śaktayo vimalādyāstu iṣṭakānāntu devatāḥ /ap_41.016ab/nyasanīyā yathā yogaṃ madhye nyasyā tvanugrahā

---

41.017cd

अव्यङ्गे चाक्षत पूर्णं मुनेरङ्गिरसः सुते /अप्_41.017अब्/इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्ठां कारयाम्यहं

avyaṅge cākṣata pūrṇaṃ muneraṅgirasaḥ sute /ap_41.017ab/iṣṭake tvaṃ prayaccheṣṭaṃ pratiṣṭhāṃ kārayāmyahaṃ

---

41.018cd

मन्त्रेणानेन विन्यस्य इष्टका देशक्रमोत्तमः /अप्_41.018अब्/ :न् 1 सम्युता इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः .। 2 अष्टाहुतीप्लथा पूर्णैर् आज्यमिति ग, घ, ङ, इति पुस्तकत्रयपाठः 3 सोमाय च ग्रहाय चेति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 द्वादशार्णेन इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 120 गर्भाधानं ततः कुर्यान्मध्यस्थाने समाहितः

mantreṇānena vinyasya iṣṭakā deśakramottamaḥ /ap_41.018ab/ :n 1 samyutā iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ .| 2 aṣṭāhutīplathā pūrṇair ājyamiti ga, gha, ṅa, iti pustakatrayapāṭhaḥ 3 somāya ca grahāya ceti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 dvādaśārṇena iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 120 garbhādhānaṃ tataḥ kuryānmadhyasthāne samāhitaḥ

---

41.019cd

कुम्भोपरिष्ठादेवेशं पद्मिनीं न्यस्य देवतां /अप्_41.019अब्/मृत्तिकाश् चैव पुष्पाणि धातवो रत्नमेव च(1)

kumbhopariṣṭhādeveśaṃ padminīṃ nyasya devatāṃ /ap_41.019ab/mṛttikāś caiva puṣpāṇi dhātavo ratnameva ca(1)

---

41.020cd

लौहानि दिक्पतेरस्त्रं यजेद्वै गर्भभाजने /अप्_41.020अब्/द्वादशाङ्गुलविस्तारे चतुरङ्गुलकोच्छ्रये

lauhāni dikpaterastraṃ yajedvai garbhabhājane /ap_41.020ab/dvādaśāṅgulavistāre caturaṅgulakocchraye

---

41.021cd

पद्माकारे ताम्रमये भाजने पृथिवीं यजेत् /अप्_41.021अब्/एकान्ते सर्वभूतेशे पर्वतासनमण्डिते

padmākāre tāmramaye bhājane pṛthivīṃ yajet /ap_41.021ab/ekānte sarvabhūteśe parvatāsanamaṇḍite

---

41.022cd

समुद्रपरिवारे त्वं देवि गर्भं समाश्रय /अप्_41.022अब्/नन्दे नन्दय वासिष्ठे वसुभिः प्रजया(2) सह

samudraparivāre tvaṃ devi garbhaṃ samāśraya /ap_41.022ab/nande nandaya vāsiṣṭhe vasubhiḥ prajayā(2) saha

---

41.023cd

जये भार्गवदायादे प्रजानां विजयावहे /अप्_41.023अब्/पूर्णेङ्गिरसदायादे पूर्णकामं कुरुष्व मां

jaye bhārgavadāyāde prajānāṃ vijayāvahe /ap_41.023ab/pūrṇeṅgirasadāyāde pūrṇakāmaṃ kuruṣva māṃ

---

41.024cd

भद्रे काश्यपदायादे कुरु भद्रां मतिं मम /अप्_41.024अब्/सर्ववीजसमायुक्ते सर्वरत्नौषधीवृते

bhadre kāśyapadāyāde kuru bhadrāṃ matiṃ mama /ap_41.024ab/sarvavījasamāyukte sarvaratnauṣadhīvṛte

---

41.025cd

जये सुरुचिरे नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह /अप्_41.025अब्/प्रजापतिसुते देवि चतुरस्रे महीयसि

jaye surucire nande vāsiṣṭhe ramyatāmiha /ap_41.025ab/prajāpatisute devi caturasre mahīyasi

---

41.026cd

सुभगे सुप्रभे भद्रे गृहे काश्यपि रम्यतां /अप्_41.026अब्/पूजिते परमाश् चर्ये गन्धमाल्यैर् अलङ्कृते

subhage suprabhe bhadre gṛhe kāśyapi ramyatāṃ /ap_41.026ab/pūjite paramāś carye gandhamālyair alaṅkṛte

---

41.027cd

भवभूतिकरी देवि गृहे भार्गवि रम्यतां /अप्_41.027अब्/देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिपरिग्रहे

bhavabhūtikarī devi gṛhe bhārgavi ramyatāṃ /ap_41.027ab/deśasvāmipurasvāmigṛhasvāmiparigrahe

---

41.028cd

मनुष्यादिकतुष्ट्यर्थं पशुवृद्धिकरी भव /अप्_41.028अब्/एवमुक्त्वा ततः खातं गोमूत्रेण तु सेचयेत्

manuṣyādikatuṣṭyarthaṃ paśuvṛddhikarī bhava /ap_41.028ab/evamuktvā tataḥ khātaṃ gomūtreṇa tu secayet

---

41.029cd

कृत्वा निधापयेद्गर्भं गर्भाधानं भवेन्निशि /अप्_41.029अब्/गोवस्त्रादि प्रदद्याच्च गुरवेन्येषु भोजनं

kṛtvā nidhāpayedgarbhaṃ garbhādhānaṃ bhavenniśi /ap_41.029ab/govastrādi pradadyācca guravenyeṣu bhojanaṃ

---

41.030cd

:न् 1 रसमेव चेति ग. घ. ङ. चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 2 प्रिययेति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 121 गर्भं न्यस्येष्टका न्यस्य ततो गर्भं प्रपूरयेत् /अप्_41.030अब्/पीठबन्धमतः कुर्यान्मितप्रासादमानतः(1)

:n 1 rasameva ceti ga. gha. ṅa. cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 2 priyayeti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 121 garbhaṃ nyasyeṣṭakā nyasya tato garbhaṃ prapūrayet /ap_41.030ab/pīṭhabandhamataḥ kuryānmitaprāsādamānataḥ(1)

---

41.031cd

पीठोत्तमञ्चोच्छ्रयेण प्रासादस्यार्धविस्तरात् /अप्_41.031अब्/पदहीनं मध्यमं स्यात् कनिष्ठं चोत्तमार्धतः

pīṭhottamañcocchrayeṇa prāsādasyārdhavistarāt /ap_41.031ab/padahīnaṃ madhyamaṃ syāt kaniṣṭhaṃ cottamārdhataḥ

---

41.032cd

पीठबन्धोपरिष्ठात्तु वास्तुयागं पुनर्यजेत् /अप्_41.032अब्/पादप्रतिष्ठाकारी तु निष्पापो दिवि मोदते

pīṭhabandhopariṣṭhāttu vāstuyāgaṃ punaryajet /ap_41.032ab/pādapratiṣṭhākārī tu niṣpāpo divi modate

---

41.033cd

देवागारं करोमीति मनसा यस्तु चिन्तयेत् /अप्_41.033अब्/तस्य कायगतं पापं तदह्ना हि प्रणश्यति

devāgāraṃ karomīti manasā yastu cintayet /ap_41.033ab/tasya kāyagataṃ pāpaṃ tadahnā hi praṇaśyati

---

41.034cd

कृते तु किं पुनस्तस्य प्रासादे विधिनैव तु /अप्_41.034अब्/अष्टेष्टकसमायुक्तं यः कुर्याद्देवतालयं

kṛte tu kiṃ punastasya prāsāde vidhinaiva tu /ap_41.034ab/aṣṭeṣṭakasamāyuktaṃ yaḥ kuryāddevatālayaṃ

---

41.035cd

न तस्य फलसम्पत्तिर्वक्तुं शक्येत केनचित् /अप्_41.035अब्/अनेनैवानुमेयं हि फलं प्रासादविस्तरात्

na tasya phalasampattirvaktuṃ śakyeta kenacit /ap_41.035ab/anenaivānumeyaṃ hi phalaṃ prāsādavistarāt

---

41.036ef

ग्राममध्ये च पूर्वे च प्रत्यग्द्वारं प्रकल्पयेत् /अप्_41.036अब्/विदिशासु च सर्वासु ग्रामे प्रत्यङ्मुखो भवेत् /अप्_41.036च्द्/दक्षिणे चोत्तरे चैव पश्चिमे प्राङ्मुखो भवेत्

grāmamadhye ca pūrve ca pratyagdvāraṃ prakalpayet /ap_41.036ab/vidiśāsu ca sarvāsu grāme pratyaṅmukho bhavet /ap_41.036cd/dakṣiṇe cottare caiva paścime prāṅmukho bhavet

42.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये पातालयोगकथनं नाम एकचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {42} :श् अथ द्वाचत्वारिंशो ऽध्यायः प्रासादलक्षणकथनं हयग्रीव उवाच प्रासादं सम्प्रवक्ष्यामि सर्वसाधारणं शृणु /अप्_42.001अब्/चतुरस्रीकृतं क्षेत्रं भजेत् षोडशधा बुधः

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye pātālayogakathanaṃ nāma ekacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ || % chapter {42} :ś atha dvācatvāriṃśo 'dhyāyaḥ prāsādalakṣaṇakathanaṃ hayagrīva uvāca prāsādaṃ sampravakṣyāmi sarvasādhāraṇaṃ śṛṇu /ap_42.001ab/caturasrīkṛtaṃ kṣetraṃ bhajet ṣoḍaśadhā budhaḥ

---

42.002cd

मध्ये तस्य चतुर्भिस्तु कुर्यादायसमन्वितं /अप्_42.002अब्/ :न् 1 समप्रासादमानत इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 122 द्वदशैव तु भागानि भित्त्यर्थं परिकल्पयेत्

madhye tasya caturbhistu kuryādāyasamanvitaṃ /ap_42.002ab/ :n 1 samaprāsādamānata iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 122 dvadaśaiva tu bhāgāni bhittyarthaṃ parikalpayet

---

42.003cd

जङ्घोच्छ्रायन्तु कर्तव्यं चतुर्भागेण चायतं(1) /अप्_42.003अब्/जङ्घायां द्विगुणोच्छ्रायं मञ्जर्याः कल्पयेद् बुधः

jaṅghocchrāyantu kartavyaṃ caturbhāgeṇa cāyataṃ(1) /ap_42.003ab/jaṅghāyāṃ dviguṇocchrāyaṃ mañjaryāḥ kalpayed budhaḥ

---

42.004cd

तुर्यभागेन मञ्जर्याः कार्यः सम्यक् प्रदक्षिणः(2) /अप्_42.004अब्/तन्माननिर्गमं कार्यमुभयोः पार्श्वयोः समं

turyabhāgena mañjaryāḥ kāryaḥ samyak pradakṣiṇaḥ(2) /ap_42.004ab/tanmānanirgamaṃ kāryamubhayoḥ pārśvayoḥ samaṃ

---

42.005cd

शिखरेण समं कार्यमग्रे जगति विस्तरं /अप्_42.005अब्/द्विगुणेनापि कर्तव्यं यथाशोभानुरूपतः

śikhareṇa samaṃ kāryamagre jagati vistaraṃ /ap_42.005ab/dviguṇenāpi kartavyaṃ yathāśobhānurūpataḥ

---

42.006cd

विस्तारान्मण्डपस्याग्रे गर्भसूत्रद्वयेन तु /अप्_42.006अब्/दैर्घ्यात्पादाधिकं कुर्यान्मध्यस्तम्भैर् विभूषितं

vistārānmaṇḍapasyāgre garbhasūtradvayena tu /ap_42.006ab/dairghyātpādādhikaṃ kuryānmadhyastambhair vibhūṣitaṃ

---

42.007cd

प्रासादगर्भमानं वा कुर्वीत मुखमण्डपं /अप्_42.007अब्/एकाशीतिपदैर् व्यास्तुं पश्चात् मण्डपमारभेत्

prāsādagarbhamānaṃ vā kurvīta mukhamaṇḍapaṃ /ap_42.007ab/ekāśītipadair vyāstuṃ paścāt maṇḍapamārabhet

---

42.008cd

शुकान् प्राग्द्वारविन्यासे पादान्तःस्थान् यजेत् सुरान् /अप्_42.008अब्/तथा प्राकारविन्यासे यजेद् द्वात्रिंशदन्तगान्(3)

śukān prāgdvāravinyāse pādāntaḥsthān yajet surān /ap_42.008ab/tathā prākāravinyāse yajed dvātriṃśadantagān(3)

---

42.009cd

सर्वसाधारणं चैतत् प्रासादस्य च लक्षणं /अप्_42.009अब्/मानेन प्रतिमाया वा प्रासादमपरं शृणु

sarvasādhāraṇaṃ caitat prāsādasya ca lakṣaṇaṃ /ap_42.009ab/mānena pratimāyā vā prāsādamaparaṃ śṛṇu

---

42.010cd

प्रतिमायाः प्रमाणन कर्तव्या पिण्डिका शुभा /अप्_42.010अब्/गर्भस्तु पिण्डिकार्धेन गर्भमानास्तु भित्तयः

pratimāyāḥ pramāṇana kartavyā piṇḍikā śubhā /ap_42.010ab/garbhastu piṇḍikārdhena garbhamānāstu bhittayaḥ

---

42.011cd

भित्तेरायाममानेन उत्सेधन्तु प्रकल्पयेत् /अप्_42.011अब्/भित्त्युच्छ्रायात्तु द्विगुणं शिखरं कल्पयेद् बुधः

bhitterāyāmamānena utsedhantu prakalpayet /ap_42.011ab/bhittyucchrāyāttu dviguṇaṃ śikharaṃ kalpayed budhaḥ

---

42.012cd

शिखरस्य तु तुर्येण भ्रमणं परिकल्पयेत् /अप्_42.012अब्/शिखरस्य चतुर्थेन व्यग्रतो मुखमण्डपं

śikharasya tu turyeṇa bhramaṇaṃ parikalpayet /ap_42.012ab/śikharasya caturthena vyagrato mukhamaṇḍapaṃ

---

42.013cd

:न् 1 चत्युर्भागेण वा युतमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ।
चतुर्भागेण संयुतमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 सम्यक् कुर्यात् प्रदक्षिणमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 3 द्वात्रिंशदन्तरे इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 123 अष्टमांसेन गर्भस्य रथकानान्तु निर्गमः /अप्_42.013अब्/परिधेर्गुणभागेन रथकांस्तत्र कल्पयेत्

:n 1 catyurbhāgeṇa vā yutamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ |
caturbhāgeṇa saṃyutamiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 samyak kuryāt pradakṣiṇamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 3 dvātriṃśadantare iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 123 aṣṭamāṃsena garbhasya rathakānāntu nirgamaḥ /ap_42.013ab/paridherguṇabhāgena rathakāṃstatra kalpayet

---

42.014cd

तत्तृतीयेण(4) वा कुर्याद्रथकानान्तु निर्गमं /अप्_42.014अब्/वामत्रयं स्थापनीयं रथकत्रितये सदा

tattṛtīyeṇa(4) vā kuryādrathakānāntu nirgamaṃ /ap_42.014ab/vāmatrayaṃ sthāpanīyaṃ rathakatritaye sadā

---

42.015cd

शिखरार्थं हि सूत्राणि चत्वारि विनिपातयेत् /अप्_42.015अब्/शुकनाशोर्ध्वतः सूत्रं तिर्यग्भूतं निपातयेत्

śikharārthaṃ hi sūtrāṇi catvāri vinipātayet /ap_42.015ab/śukanāśordhvataḥ sūtraṃ tiryagbhūtaṃ nipātayet

---

42.016cd

शिखरस्यार्धभागस्थं सिंहं तत्र तु कारयेत् /अप्_42.016अब्/शुकनासां स्थिरीकृत्य मध्यसन्धौ निधापयेत्

śikharasyārdhabhāgasthaṃ siṃhaṃ tatra tu kārayet /ap_42.016ab/śukanāsāṃ sthirīkṛtya madhyasandhau nidhāpayet

---

42.017cd

अपरे च तथा पार्श्वं तद्वत् सूत्रं निधापयेत् /अप्_42.017अब्/तदूर्ध्वन्तु भवेद्वेदी सकण्टा मनसारकं

apare ca tathā pārśvaṃ tadvat sūtraṃ nidhāpayet /ap_42.017ab/tadūrdhvantu bhavedvedī sakaṇṭā manasārakaṃ

---

42.018cd

स्कन्धभग्नं न कर्तव्यं विकरालं तथैव च /अप्_42.018अब्/ऊर्ध्वं च वेदिकामानात् कलशं परिकल्पयेत्

skandhabhagnaṃ na kartavyaṃ vikarālaṃ tathaiva ca /ap_42.018ab/ūrdhvaṃ ca vedikāmānāt kalaśaṃ parikalpayet

---

42.019cd

विस्ताराद्द्विगुणं द्वारं कर्तव्यं तु सुशोभनं /अप्_42.019अब्/उदुम्बरौ तदूर्ध्वञ्च न्यसेच्छाखां सुमङ्गलैः

vistārāddviguṇaṃ dvāraṃ kartavyaṃ tu suśobhanaṃ /ap_42.019ab/udumbarau tadūrdhvañca nyasecchākhāṃ sumaṅgalaiḥ

---

42.020cd

द्वारस्य तु चतुर्थांशे कार्यौ चण्डप्रचण्दकौ /अप्_42.020अब्/विश्वक्सेनवत्सदण्डौ शिखोर्ध्वोडुम्बरे श्रियं

dvārasya tu caturthāṃśe kāryau caṇḍapracaṇdakau /ap_42.020ab/viśvaksenavatsadaṇḍau śikhordhvoḍumbare śriyaṃ

---

42.021cd

दिग्गजैः स्नाप्यमानान्तां घटेः साब्जां सुरूपिकां /अप्_42.021अब्/प्रासादस्य चतुर्थांशैः प्राकारस्योच्छ्रयो भवेत्

diggajaiḥ snāpyamānāntāṃ ghaṭeḥ sābjāṃ surūpikāṃ /ap_42.021ab/prāsādasya caturthāṃśaiḥ prākārasyocchrayo bhavet

---

42.022cd

प्रासादात् पादहीनस्तु गोपुरस्योच्छ्रयो भवेत् /अप्_42.022अब्/पञ्चहस्तस्य देवस्य एकहस्ता तु पीठिका

prāsādāt pādahīnastu gopurasyocchrayo bhavet /ap_42.022ab/pañcahastasya devasya ekahastā tu pīṭhikā

---

42.023cd

गारुडं मण्डपञ्चाग्रे एकं भौमादिधाम च /अप्_42.023अब्/कुर्याद्धि प्रतिमायान्तु दिक्षु चाष्टमासु चोपरि

gāruḍaṃ maṇḍapañcāgre ekaṃ bhaumādidhāma ca /ap_42.023ab/kuryāddhi pratimāyāntu dikṣu cāṣṭamāsu copari

---

42.024cd

पूर्वे वराहं दक्षे च नृसिंहं श्रीधरं जले /अप्_42.024अब्/उत्तरे तु हयग्रीवनाग्नेय्यां जामदग्न्यकं

pūrve varāhaṃ dakṣe ca nṛsiṃhaṃ śrīdharaṃ jale /ap_42.024ab/uttare tu hayagrīvanāgneyyāṃ jāmadagnyakaṃ

---

42.025ef

:न् 1 तत्तुरीयेणेति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 124 नैरृत्यां रामकं वायौ वामनं वासुदेवकं /अप्_42.025अब्/ईशे प्रासादरचना देया वस्वर्ककादिभिः /अप्_42.025च्द्/द्वारस्य चाष्टमाद्यंशं त्यत्का बेधो न दोषभाक्

:n 1 tatturīyeṇeti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 124 nairṛtyāṃ rāmakaṃ vāyau vāmanaṃ vāsudevakaṃ /ap_42.025ab/īśe prāsādaracanā deyā vasvarkakādibhiḥ /ap_42.025cd/dvārasya cāṣṭamādyaṃśaṃ tyatkā bedho na doṣabhāk

43.001cd

:ए इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रासादलक्षणं नाम द्वाचत्त्वारिंशो ऽध्यायः % छप्तेर् {43} :श् अथ त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः प्रासाददेवतास्थापनं भगवानुवाच प्रासादे देवताः स्थाप्या वक्ष्ये ब्रह्मन् शृणुष्व मे /अप्_43.001अब्/पञ्चायतमध्ये तु वासुदेवं निवेशयेत्

:e ity ādimahāpurāṇe āgneye prāsādalakṣaṇaṃ nāma dvācattvāriṃśo 'dhyāyaḥ % chapter {43} :ś atha tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ prāsādadevatāsthāpanaṃ bhagavānuvāca prāsāde devatāḥ sthāpyā vakṣye brahman śṛṇuṣva me /ap_43.001ab/pañcāyatamadhye tu vāsudevaṃ niveśayet

---

43.002cd

वामनं नृहरिञ्चाश्वशीर्षं तद्वञ्च शूकरं /अप्_43.002अब्/आग्नेये नैरृते चैव वायव्ये चेशगोचरे

vāmanaṃ nṛhariñcāśvaśīrṣaṃ tadvañca śūkaraṃ /ap_43.002ab/āgneye nairṛte caiva vāyavye ceśagocare

---

43.003cd

अथ नारायणं मध्ये आग्नेय्यामम्बिकां न्यसेत् /अप्_43.003अब्/नैरृत्यां भास्करं वायौ ब्रह्माणं लिङ्गमीशके

atha nārāyaṇaṃ madhye āgneyyāmambikāṃ nyaset /ap_43.003ab/nairṛtyāṃ bhāskaraṃ vāyau brahmāṇaṃ liṅgamīśake

---

43.004cd

अथवा रुद्ररूपन्तु अथवा नवधामसु /अप्_43.004अब्/वासुदेवं न्यसेन्मध्ये पूर्वादौ वामवामकान्

athavā rudrarūpantu athavā navadhāmasu /ap_43.004ab/vāsudevaṃ nyasenmadhye pūrvādau vāmavāmakān

---

43.005cd

इन्द्रादीन् लोकपालांश् च अथवा नवधामसु /अप्_43.005अब्/पञ्चायतनकं कुर्यात् मध्ये तु पुरुषोत्तमं

indrādīn lokapālāṃś ca athavā navadhāmasu /ap_43.005ab/pañcāyatanakaṃ kuryāt madhye tu puruṣottamaṃ

---

43.006cd

लक्ष्मीवैश्रवणौ पूर्वं दक्षे मातृगणं न्यसेत् /अप्_43.006अब्/स्कन्दं गणेशमीशानं सूर्यादीन् पश्चिमे ग्रहान्

lakṣmīvaiśravaṇau pūrvaṃ dakṣe mātṛgaṇaṃ nyaset /ap_43.006ab/skandaṃ gaṇeśamīśānaṃ sūryādīn paścime grahān

---

43.007cd

उत्तरे दश मत्स्यादीनाग्नेय्यां चण्डिकां तथा /अप्_43.007अब्/नैरृत्यामम्बिकां स्थाप्य वायव्ये तु सरस्वतीं

uttare daśa matsyādīnāgneyyāṃ caṇḍikāṃ tathā /ap_43.007ab/nairṛtyāmambikāṃ sthāpya vāyavye tu sarasvatīṃ

---

43.008cd

पद्मामैशे वासुदेवं मध्ये नारायणञ्च वा /अप्_43.008अब्/त्रयोदशालये मध्ये विश्वरूपं न्यसेद्धरिं

padmāmaiśe vāsudevaṃ madhye nārāyaṇañca vā /ap_43.008ab/trayodaśālaye madhye viśvarūpaṃ nyaseddhariṃ

---

43.009cd

:प् 125 पूर्वादौ केशवादीन् वा अन्यधामस्वयं हरिं(1) /अप्_43.009अब्/मृण्मयी दारुघटिता लोहजा रत्नजा तथा

:p 125 pūrvādau keśavādīn vā anyadhāmasvayaṃ hariṃ(1) /ap_43.009ab/mṛṇmayī dārughaṭitā lohajā ratnajā tathā

---

43.010cd

शैलजा गन्धजा चैव कौसुमी(2) सप्तधा स्मृता /अप्_43.010अब्/कौसुमी गन्धजा चैव मृण्मयी प्रतिमा तथा

śailajā gandhajā caiva kausumī(2) saptadhā smṛtā /ap_43.010ab/kausumī gandhajā caiva mṛṇmayī pratimā tathā

---

43.011cd

तत्कालपूजिताश् चैताः सर्वकामफलप्रदाः /अप्_43.011अब्/अथ शैलमयीं वक्ष्ये शिला यत्र च गृह्यते

tatkālapūjitāś caitāḥ sarvakāmaphalapradāḥ /ap_43.011ab/atha śailamayīṃ vakṣye śilā yatra ca gṛhyate

---

43.012cd

पर्वतानामभावे च गृह्णीयाद्भूगतां शिलां /अप्_43.012अब्/पाण्डरा ह्य् अरुणा पीता कृष्णा शस्ता तु वैर्णिनां

parvatānāmabhāve ca gṛhṇīyādbhūgatāṃ śilāṃ /ap_43.012ab/pāṇḍarā hy aruṇā pītā kṛṣṇā śastā tu vairṇināṃ

---

43.013cd

न यदा लभ्यते सम्यग् वर्णिनां वर्णतः शिला /अप्_43.013अब्/वर्णाद्यापादानं तत्र जुह्यात् सिंहविद्यया

na yadā labhyate samyag varṇināṃ varṇataḥ śilā /ap_43.013ab/varṇādyāpādānaṃ tatra juhyāt siṃhavidyayā

---

43.014cd

शिलायां शुक्लरेखाग्र्या कृष्णाग्र्या सिंहहोमतः /अप्_43.014अब्/कांस्यघण्टानिनादा स्यात् पुंलिङ्गा विस्फुलिङ्गिका

śilāyāṃ śuklarekhāgryā kṛṣṇāgryā siṃhahomataḥ /ap_43.014ab/kāṃsyaghaṇṭāninādā syāt puṃliṅgā visphuliṅgikā

---

43.015cd

तन्मन्दलक्षणा(3) स्त्री स्याद्रूपाभावान्नपुंसका /अप्_43.015अब्/दृश्यते मण्डलं यस्यां सगर्भां तां विवर्जयेत्

tanmandalakṣaṇā(3) strī syādrūpābhāvānnapuṃsakā /ap_43.015ab/dṛśyate maṇḍalaṃ yasyāṃ sagarbhāṃ tāṃ vivarjayet

---

43.016cd

प्रतिमार्थं वनं गत्वा व्रजयागं समाचरेत् /अप्_43.016अब्/तत्र खात्वोपलिप्याथ मण्डपे तु हरिं यजेत्

pratimārthaṃ vanaṃ gatvā vrajayāgaṃ samācaret /ap_43.016ab/tatra khātvopalipyātha maṇḍape tu hariṃ yajet

---

43.017cd

बलिं दत्वा कर्मशस्त्रं टङ्कादिकमथार्चयेत् /अप्_43.017अब्/हुत्वाथ शालितोयेन अस्त्रेण प्रोक्षयेच्छिलां

baliṃ datvā karmaśastraṃ ṭaṅkādikamathārcayet /ap_43.017ab/hutvātha śālitoyena astreṇa prokṣayecchilāṃ

---

43.018cd

रक्षां कृत्वा नृसिंहेन मूलमन्त्रेण पूजयेत्(4) /अप्_43.018अब्/हुत्वा पूर्णाहुतिं दद्यात्ततो भूतबलिं गुरुः

rakṣāṃ kṛtvā nṛsiṃhena mūlamantreṇa pūjayet(4) /ap_43.018ab/hutvā pūrṇāhutiṃ dadyāttato bhūtabaliṃ guruḥ

---

43.019cd

:न् 1 अन्यधामसु यज्ञविदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः /युग्मधामस्वयं हरिमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 कौमुदी इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः 3 उन्मत्तलक्षणा इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 मन्त्रयेदिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 126 अत्र ये संस्थिताः सत्त्वा यातुधानाश् च गुह्यकाः /अप्_43.019अब्/सिद्धादयो वा ये चान्ये तान् सम्पूज्य क्षमापयेत्

:n 1 anyadhāmasu yajñaviditi kha, cihnitapustakapāṭhaḥ /yugmadhāmasvayaṃ harimiti gha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 kaumudī iti kha, gha, cihnitapustakadvayapāṭhaḥ 3 unmattalakṣaṇā iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 mantrayediti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 126 atra ye saṃsthitāḥ sattvā yātudhānāś ca guhyakāḥ /ap_43.019ab/siddhādayo vā ye cānye tān sampūjya kṣamāpayet

---

43.020cd

विष्णुबिम्बार्थमस्माकं(1) यात्रैषा केशवाज्ञया /अप्_43.020अब्/विष्ण्वर्थं यद्भवेत् कार्यं युष्माकमपि तद्भवेत्

viṣṇubimbārthamasmākaṃ(1) yātraiṣā keśavājñayā /ap_43.020ab/viṣṇvarthaṃ yadbhavet kāryaṃ yuṣmākamapi tadbhavet

---

43.021cdee

अनेन बलिदानेन प्रीता भवत सर्वथा /अप्_43.021अब्/क्षमेण गच्छतान्यत्र मुक्त्वा स्थानमिदं त्वरात्

anena balidānena prītā bhavata sarvathā /ap_43.021ab/kṣameṇa gacchatānyatra muktvā sthānamidaṃ tvarāt

---

43.022cd

वं प्रबोधिताः सत्त्वा यान्ति तृप्ता यथासुखं /अप्_43.022अब्/शिल्पिभिश् च चरुं प्राश्य स्वप्नमन्त्रं जपेन्निशि

vaṃ prabodhitāḥ sattvā yānti tṛptā yathāsukhaṃ /ap_43.022ab/śilpibhiś ca caruṃ prāśya svapnamantraṃ japenniśi

---

43.023cd

ओं नमः सकललोकाय विष्णवे प्रभविष्णवे /अप्_43.023अब्/विश्वाय विश्वरूपाय स्वप्नाधिपतये(2) नमः

oṃ namaḥ sakalalokāya viṣṇave prabhaviṣṇave /ap_43.023ab/viśvāya viśvarūpāya svapnādhipataye(2) namaḥ

---

43.024cd

आचक्ष्व देवदेवेश प्रसुप्तोस्मि(3) तवान्तिकं /अप्_43.024अब्/स्वप्ने सर्वाणि कार्याणि हृदिस्थानि तु यानि मे

ācakṣva devadeveśa prasuptosmi(3) tavāntikaṃ /ap_43.024ab/svapne sarvāṇi kāryāṇi hṛdisthāni tu yāni me

---

43.025cd

ओं ओं ह्रूं फट् विष्णवे स्वाहा(4) शुभे स्वप्ने शुभं सर्वं ह्य् अशुभे सिंहहोमतः /अप्_43.025अब्/प्रातरर्घ्यं शिलायां तु दत्वास्त्रेणास्त्रकं यजेत्

oṃ oṃ hrūṃ phaṭ viṣṇave svāhā(4) śubhe svapne śubhaṃ sarvaṃ hy aśubhe siṃhahomataḥ /ap_43.025ab/prātararghyaṃ śilāyāṃ tu datvāstreṇāstrakaṃ yajet

---

43.026cd

कुद्दालटङ्कशस्त्राद्यं मध्वान्याक्तमुखञ्चरेत् /अप्_43.026अब्/आत्मानं चिन्तयेद्विष्णुं शिल्पिनं विश्वकर्मकं(5)

kuddālaṭaṅkaśastrādyaṃ madhvānyāktamukhañcaret /ap_43.026ab/ātmānaṃ cintayedviṣṇuṃ śilpinaṃ viśvakarmakaṃ(5)

---

43.027cd

शस्त्रं विष्ण्वात्मकं(6) दद्यात् मुखपृष्ठादि दर्शयेत् /अप्_43.027अब्/जितेन्द्रियः टङ्कहस्तः शिल्पी तु चतुरस्रकां

śastraṃ viṣṇvātmakaṃ(6) dadyāt mukhapṛṣṭhādi darśayet /ap_43.027ab/jitendriyaḥ ṭaṅkahastaḥ śilpī tu caturasrakāṃ

---

43.028ef

:न् 1 लोकसिद्ध्यर्थमस्माकमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 विश्वाधिपतये इति ख, चिह्नितपुअतकपाठः 3 प्रपन्नो ऽस्मि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 4 ओं ओं ह्रीं फडिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः 5 विश्वकर्मणिमिति ख, ग, चिह्नितपुअतकपाठः 6 विश्वात्मकमिति ग, घ, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः :प् 127 शिलां कृत्वा पिण्डिकार्थं किञ्चिन्न्यूनान्तु कल्पयेत् /अप्_43.028अब्/रथे स्थाप्य समानीय सवस्त्रां कारुवेश्मनि /अप्_43.028च्द्/पूजयित्वाथ घटयेत् प्रतिमां स तु कर्मकृत्

:n 1 lokasiddhyarthamasmākamiti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 viśvādhipataye iti kha, cihnitapuatakapāṭhaḥ 3 prapanno 'smi iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 4 oṃ oṃ hrīṃ phaḍiti ga, cihnitapustakapāṭhaḥ 5 viśvakarmaṇimiti kha, ga, cihnitapuatakapāṭhaḥ 6 viśvātmakamiti ga, gha, ṅa, cihnitapustakatrayapāṭhaḥ :p 127 śilāṃ kṛtvā piṇḍikārthaṃ kiñcinnyūnāntu kalpayet /ap_43.028ab/rathe sthāpya samānīya savastrāṃ kāruveśmani /ap_43.028cd/pūjayitvātha ghaṭayet pratimāṃ sa tu karmakṛt

44.001cd

:ए इत्य् आदि महापुराणे आग्नेये शान्त्यादिवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {44} :श् अथ चतुश् चत्वारिंशो ऽध्यायः वासुदेवादिप्रतिमालक्षणविधिः भगवानुवाच वासुदेवादिप्रतिमालक्षणं प्रवदामि ते /अप्_44.001अब्/प्रासादस्योत्तरे पूर्वमुखीं वा चोत्तराननां

:e ity ādi mahāpurāṇe āgneye śāntyādivarṇanaṃ nāma tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ || % chapter {44} :ś atha catuś catvāriṃśo 'dhyāyaḥ vāsudevādipratimālakṣaṇavidhiḥ bhagavānuvāca vāsudevādipratimālakṣaṇaṃ pravadāmi te /ap_44.001ab/prāsādasyottare pūrvamukhīṃ vā cottarānanāṃ

---

44.002cd

संस्थाप्य पूज्य च बलिं दत्वाथो मध्यसूचकं /अप्_44.002अब्/शिलां शिल्पी तु नवधा विभज्य नवमे ऽंशके

saṃsthāpya pūjya ca baliṃ datvātho madhyasūcakaṃ /ap_44.002ab/śilāṃ śilpī tu navadhā vibhajya navame 'ṃśake

---

44.003cd

सूर्पभक्तैः शिलायां तु भागं स्वाङ्गुलमुच्यते /अप्_44.003अब्/द्व्यङ्गुलं गोलकं नाम्ना कालनेत्रं तदुच्यते

sūrpabhaktaiḥ śilāyāṃ tu bhāgaṃ svāṅgulamucyate /ap_44.003ab/dvyaṅgulaṃ golakaṃ nāmnā kālanetraṃ taducyate

---

44.004cd

भागमेकं त्रिधा भक्त्वा पार्ष्णिभागं प्रकल्पयेत् /अप्_44.004अब्/भागमेकं तथा जानौ ग्रीवायां भागमेव च

bhāgamekaṃ tridhā bhaktvā pārṣṇibhāgaṃ prakalpayet /ap_44.004ab/bhāgamekaṃ tathā jānau grīvāyāṃ bhāgameva ca

---

44.005cd

मुकुटं तालमात्रं स्यात्तालमात्रं तया मुखं /अप्_44.005अब्/तालेनैकेन कण्ठन्तु तालेन हृदयं तथा

mukuṭaṃ tālamātraṃ syāttālamātraṃ tayā mukhaṃ /ap_44.005ab/tālenaikena kaṇṭhantu tālena hṛdayaṃ tathā

---

44.006cd

नाभिमेढ्रान्तरन्तालं द्वितालावूरुकौ तथा /अप्_44.006अब्/तालद्वयेन जङ्घा स्यात् सूत्राणि शृणु साम्प्रतं

nābhimeḍhrāntarantālaṃ dvitālāvūrukau tathā /ap_44.006ab/tāladvayena jaṅghā syāt sūtrāṇi śṛṇu sāmprataṃ

---

44.007cd

कार्यं सूत्रद्वयं पादे जङ्घामध्ये तथापरं /अप्_44.007अब्/जानौ सूत्रद्वयं कार्यमूरूमध्ये तथापरं

kāryaṃ sūtradvayaṃ pāde jaṅghāmadhye tathāparaṃ /ap_44.007ab/jānau sūtradvayaṃ kāryamūrūmadhye tathāparaṃ

---

44.008cd

मेढ्रे तथापरं कार्यं कट्यां सूत्रन्तथापरं /अप्_44.008अब्/मेखलाबन्धसिद्ध्यर्थं नाभ्यां चैवापरन्तथा

meḍhre tathāparaṃ kāryaṃ kaṭyāṃ sūtrantathāparaṃ /ap_44.008ab/mekhalābandhasiddhyarthaṃ nābhyāṃ caivāparantathā

---

44.009cd

:प् 128 हृदये च तथा कार्यं कण्ठे सूत्रद्वयं तथा /अप्_44.009अब्/ललाते चापरं कार्यं मस्तके च तथापरं

:p 128 hṛdaye ca tathā kāryaṃ kaṇṭhe sūtradvayaṃ tathā /ap_44.009ab/lalāte cāparaṃ kāryaṃ mastake ca tathāparaṃ

---

44.010cd

मुकुटोपरि कर्तव्यं सूत्रमेकं विचक्षणैः /अप्_44.010अब्/सूत्राण्यूर्ध्वं प्रदेयानि सप्तैव कमलोद्भव(1)

mukuṭopari kartavyaṃ sūtramekaṃ vicakṣaṇaiḥ /ap_44.010ab/sūtrāṇyūrdhvaṃ pradeyāni saptaiva kamalodbhava(1)

---

44.011cd

कक्षात्रिकान्तरेणैव घट् सूत्राणि प्रदापयेत् /अप्_44.011अब्/मध्यसूत्रं तु सन्त्यज्य सूत्राण्येव निवेदयेत्

kakṣātrikāntareṇaiva ghaṭ sūtrāṇi pradāpayet /ap_44.011ab/madhyasūtraṃ tu santyajya sūtrāṇyeva nivedayet

---

44.012cd

ललाटं नासिकावक्त्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलं /अप्_44.012अब्/ग्रीवाकर्णौ तु कर्तव्यौ आयामाच्चतुरङ्गुलौ

lalāṭaṃ nāsikāvaktraṃ kartavyañcaturaṅgulaṃ /ap_44.012ab/grīvākarṇau tu kartavyau āyāmāccaturaṅgulau

---

44.013cd

द्व्यङ्गुले हनुके कार्ये विस्ताराच्चिबुकन्तथा /अप्_44.013अब्/अष्टाङ्गुलं ललाटन्तु विस्तारेण प्रकीर्तितम्

dvyaṅgule hanuke kārye vistārāccibukantathā /ap_44.013ab/aṣṭāṅgulaṃ lalāṭantu vistāreṇa prakīrtitam

---

44.014cd

परेण द्व्यङ्गुलौ शङ्खौ कर्तव्यावलकान्वितौ /अप्_44.014अब्/चतुरङ्गुलमाख्यातमन्तरं कर्णनेत्रयोः

pareṇa dvyaṅgulau śaṅkhau kartavyāvalakānvitau /ap_44.014ab/caturaṅgulamākhyātamantaraṃ karṇanetrayoḥ

---

44.015cd

द्व्यङ्गुलौ पृथुकौ कर्णौ कर्णापाङ्गार्धपञ्चमे /अप्_44.015अब्/भ्रूसमेन तु सूत्रेण कर्णश्रोत्रं प्रकीर्तितम्

dvyaṅgulau pṛthukau karṇau karṇāpāṅgārdhapañcame /ap_44.015ab/bhrūsamena tu sūtreṇa karṇaśrotraṃ prakīrtitam

---

44.016cd

विद्धं षडङ्गुलं कर्णमविद्धञ्चतुरङ्गुलम् /अप्_44.016अब्/चिवुकेन समं विद्धमविद्धं वा षडङ्गुलम्

viddhaṃ ṣaḍaṅgulaṃ karṇamaviddhañcaturaṅgulam /ap_44.016ab/civukena samaṃ viddhamaviddhaṃ vā ṣaḍaṅgulam

---

44.017cd

गन्धपात्रं तथावर्तं शष्कुलीं कल्पयेत्तथा /अप्_44.017अब्/द्व्यङ्गुलेनाधरः कार्यस्तस्यार्धेनोत्तराधरः

gandhapātraṃ tathāvartaṃ śaṣkulīṃ kalpayettathā /ap_44.017ab/dvyaṅgulenādharaḥ kāryastasyārdhenottarādharaḥ

---

44.018cd

अर्धाङ्गुलं तथा नेत्रं(2) वक्त्रन्तु चतुरङ्गुलम् /अप्_44.018अब्/आयामेन तु वैपुल्यात् सार्धमङ्गुलमुच्यते

ardhāṅgulaṃ tathā netraṃ(2) vaktrantu caturaṅgulam /ap_44.018ab/āyāmena tu vaipulyāt sārdhamaṅgulamucyate

---

44.019cd

अव्यात्तमेवं स्याद्वक्त्रं व्यात्तं त्र्यङ्गुलमिष्यते /अप्_44.019अब्/नासावंशसमुच्छ्रायं मूले त्वेकाङ्गुलं मतम्

avyāttamevaṃ syādvaktraṃ vyāttaṃ tryaṅgulamiṣyate /ap_44.019ab/nāsāvaṃśasamucchrāyaṃ mūle tvekāṅgulaṃ matam

---

44.020cd

उच्छ्राया द्व्यङ्गुलं चाग्रे करवीरोपमाः स्मृताः /अप्_44.020अब्/ :न् 1 मुकुटोपरि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः 2 तथा गोजी इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 129 अन्तरं चक्षुषोः कार्यं चतुरङ्गुलमानतः

ucchrāyā dvyaṅgulaṃ cāgre karavīropamāḥ smṛtāḥ /ap_44.020ab/ :n 1 mukuṭopari iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ 2 tathā gojī iti kha, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 129 antaraṃ cakṣuṣoḥ kāryaṃ caturaṅgulamānataḥ

---

44.021cd

द्व्यङ्गुलं चाक्षिकोणं च द्व्यङ्गुलं चान्तरं तयोः /अप्_44.021अब्/तारा नेत्रत्रिभागेण दृक्तारा पञ्चमांशिका

dvyaṅgulaṃ cākṣikoṇaṃ ca dvyaṅgulaṃ cāntaraṃ tayoḥ /ap_44.021ab/tārā netratribhāgeṇa dṛktārā pañcamāṃśikā

---

44.022cd

त्र्यङ्गुलं नेत्रविस्तारं द्रोणी चार्धाङ्गुला मता /अप्_44.022अब्/तत्समाणा भ्रुवोर्लेखा भ्रुवौ चैव समे मते

tryaṅgulaṃ netravistāraṃ droṇī cārdhāṅgulā matā /ap_44.022ab/tatsamāṇā bhruvorlekhā bhruvau caiva same mate

---

44.023cd

भ्रूमध्यं द्व्यङ्गुलं कार्यं भ्रूदैर्घ्यं चतुराङ्गुलम्(1) /अप्_44.023अब्/षट्त्रिंशदङ्गुलायामम्मस्तकस्य तु वेष्टनम्

bhrūmadhyaṃ dvyaṅgulaṃ kāryaṃ bhrūdairghyaṃ caturāṅgulam(1) /ap_44.023ab/ṣaṭtriṃśadaṅgulāyāmammastakasya tu veṣṭanam

---

44.024cd

मूर्तीनां केशवादीनां द्वात्रिंशद्वेष्टनं भवेत् /अप्_44.024अब्/पञ्चनेत्रा त्वधोग्रीवा विस्ताराद्वेष्टनं पुनः

mūrtīnāṃ keśavādīnāṃ dvātriṃśadveṣṭanaṃ bhavet /ap_44.024ab/pañcanetrā tvadhogrīvā vistārādveṣṭanaṃ punaḥ

---

44.025cd

त्रिगुणन्तु भवेदूर्ध्वं विस्तृताष्टाङ्गुलं पुनः /अप्_44.025अब्/ग्रीवात्रिगुणमायामं ग्रीवावक्षोन्तरं भवेत्

triguṇantu bhavedūrdhvaṃ vistṛtāṣṭāṅgulaṃ punaḥ /ap_44.025ab/grīvātriguṇamāyāmaṃ grīvāvakṣontaraṃ bhavet

---

44.026cd

स्कन्धावष्टाङ्गुलौ कार्यौ त्रिकलावंशकौ शुभौ /अप्_44.026अब्/सप्तनेत्रौ स्मृतौ बाहू प्रबाहू षोडशाङ्गुलौ

skandhāvaṣṭāṅgulau kāryau trikalāvaṃśakau śubhau /ap_44.026ab/saptanetrau smṛtau bāhū prabāhū ṣoḍaśāṅgulau

---

44.027cd

त्रिकलौ विस्तृतौ बाहू प्रबाहू चापि तत्समौ /अप्_44.027अब्/बाहुदण्डोर्ध्वतो ज्ञेयः परिणाहः कला नव

trikalau vistṛtau bāhū prabāhū cāpi tatsamau /ap_44.027ab/bāhudaṇḍordhvato jñeyaḥ pariṇāhaḥ kalā nava

---

44.028cd

सप्तदशाङ्गुलो मध्ये कूर्पारोर्धे च षोडश /अप्_44.028अब्/कूर्पारस्य भवेन्नाहः त्रिगुणः कमलोद्भव

saptadaśāṅgulo madhye kūrpārordhe ca ṣoḍaśa /ap_44.028ab/kūrpārasya bhavennāhaḥ triguṇaḥ kamalodbhava

---

44.029cd

नाहः प्रबाहुमध्ये तु षोडशाङ्गुल उच्यते /अप्_44.029अब्/अग्रहस्ते परीणाहो द्वादशाङ्गुल उच्यते

nāhaḥ prabāhumadhye tu ṣoḍaśāṅgula ucyate /ap_44.029ab/agrahaste parīṇāho dvādaśāṅgula ucyate

---

44.030cd

विस्तरेण करतलं कीर्तितं तु षडङ्गुलम् /अप्_44.030अब्/दैर्घ्यं सप्ताङ्गुलं कार्यं मध्या पज्चाङ्गुला मता

vistareṇa karatalaṃ kīrtitaṃ tu ṣaḍaṅgulam /ap_44.030ab/dairghyaṃ saptāṅgulaṃ kāryaṃ madhyā pajcāṅgulā matā

---

44.031cd

तर्जन्यनामिका चैव तस्मादर्धाङ्गुलं विना /अप्_44.031अब्/कनिष्ठाङ्गुष्ठकौ कार्यौ चतुरङ्गुलसम्मितौ

tarjanyanāmikā caiva tasmādardhāṅgulaṃ vinā /ap_44.031ab/kaniṣṭhāṅguṣṭhakau kāryau caturaṅgulasammitau

---

44.032cd

:न् 1 भ्रूदैर्घ्याच्चतुरङ्गुला इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 130 द्विपर्वोङ्गुष्ठकः कार्यः शेषागुल्यस्त्रिपर्विकाः /अप्_44.032अब्/सर्वासां पर्वणोर्धेन नखमानं विधीयते

:n 1 bhrūdairghyāccaturaṅgulā iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 130 dviparvoṅguṣṭhakaḥ kāryaḥ śeṣāgulyastriparvikāḥ /ap_44.032ab/sarvāsāṃ parvaṇordhena nakhamānaṃ vidhīyate

---

44.033cd

वक्षसो यत् प्रमाणन्तु जठरं तत्प्रमाणतः /अप्_44.033अब्/अङ्गुलैकं भवेन्नाभी वेधेन च प्रमाणतः

vakṣaso yat pramāṇantu jaṭharaṃ tatpramāṇataḥ /ap_44.033ab/aṅgulaikaṃ bhavennābhī vedhena ca pramāṇataḥ

---

44.034cd

ततो मेढ्रान्तरं कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः /अप्_44.034अब्/नाभिमध्ये प्रीणाहो द्विचत्वारिंशदङ्गुलैः

tato meḍhrāntaraṃ kāryaṃ tālamātraṃ pramāṇataḥ /ap_44.034ab/nābhimadhye prīṇāho dvicatvāriṃśadaṅgulaiḥ

---

44.035cd

अन्तरं स्तनयोः कार्यं तालमात्रं प्रमाणतः /अप्_44.035अब्/चिवुकौ(1) यवमानौ तु मण्डलं द्विपदं भवेत्

antaraṃ stanayoḥ kāryaṃ tālamātraṃ pramāṇataḥ /ap_44.035ab/civukau(1) yavamānau tu maṇḍalaṃ dvipadaṃ bhavet

---

44.036cd

चतुःषष्ट्यङ्गुलं कार्यं वेष्टनं वक्षसःस्फुटम् /अप्_44.036अब्/चतुर्मुखञ्च तदधोवेष्टनं परिकीर्तितम्

catuḥṣaṣṭyaṅgulaṃ kāryaṃ veṣṭanaṃ vakṣasaḥsphuṭam /ap_44.036ab/caturmukhañca tadadhoveṣṭanaṃ parikīrtitam

---

44.037cd

परिणाहस् तथा कट्या चतुःपञ्चाशदङ्गुलैः /अप्_44.037अब्/विस्तारश्चोरुमूले तु प्रोच्यते द्वादशङ्गुलः

pariṇāhas tathā kaṭyā catuḥpañcāśadaṅgulaiḥ /ap_44.037ab/vistāraścorumūle tu procyate dvādaśaṅgulaḥ

---

44.038cd

तस्मादभ्यधिकं मध्ये ततो निम्नतरं क्रमात् /अप्_44.038अब्/विस्तृताष्टाङ्गुलं जानुत्रिगुणा परिणाहतः

tasmādabhyadhikaṃ madhye tato nimnataraṃ kramāt /ap_44.038ab/vistṛtāṣṭāṅgulaṃ jānutriguṇā pariṇāhataḥ

---

44.039cd

जङ्घामध्ये तु विस्तारः सप्ताङ्गुल उदाहृतः /अप्_44.039अब्/त्रिगुणा परिधिश्चास्य जङ्घाग्रं पञ्चविस्तरात्

jaṅghāmadhye tu vistāraḥ saptāṅgula udāhṛtaḥ /ap_44.039ab/triguṇā paridhiścāsya jaṅghāgraṃ pañcavistarāt

---

44.040cd

त्रिगुणा परिधिश्चास्य पादौ तालप्रमाणकौ /अप्_44.040अब्/आयामादुत्थितौ पादौ चतुरङ्गुलमेव च

triguṇā paridhiścāsya pādau tālapramāṇakau /ap_44.040ab/āyāmādutthitau pādau caturaṅgulameva ca

---

44.041cd

गुल्फात् पूर्वं तु कर्तव्यं प्रमाणाच्चतुरङ्गुलम् /अप्_44.041अब्/त्रिकलं विस्तृतौ पादौ त्र्यङ्गुलो गुह्यकः स्मृतः

gulphāt pūrvaṃ tu kartavyaṃ pramāṇāccaturaṅgulam /ap_44.041ab/trikalaṃ vistṛtau pādau tryaṅgulo guhyakaḥ smṛtaḥ

---

44.042cd

पञ्चाङ्गुलस्तु नाहोस्य दीर्घा तद्वत् प्रदेशिनी /अप्_44.042अब्/अष्टमाष्टांशतोन्यूनः शेषाङ्गुल्यः क्रमेण तु

pañcāṅgulastu nāhosya dīrghā tadvat pradeśinī /ap_44.042ab/aṣṭamāṣṭāṃśatonyūnaḥ śeṣāṅgulyaḥ krameṇa tu

---

44.043cd

सपादाङ्गुलमुत्सेधमङ्गुष्टस्य प्रकीर्तितं /अप्_44.043अब्/यवोनमङ्गुलं कार्यमङ्गुष्ठस्य नखं तथा

sapādāṅgulamutsedhamaṅguṣṭasya prakīrtitaṃ /ap_44.043ab/yavonamaṅgulaṃ kāryamaṅguṣṭhasya nakhaṃ tathā

---

44.044cd

:न् 1 चूचुकौ इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः :प् 131 अर्धाङ्गुलं तथान्यासां(1) क्रमान् न्यूनं तु कारयेत् /अप्_44.044अब्/अङ्गुलौ वृषणौ कार्यौ मेढ्रं तु चतुरङ्गुलम्

:n 1 cūcukau iti ṅa, cihnitapustakapāṭhaḥ :p 131 ardhāṅgulaṃ tathānyāsāṃ(1) kramān nyūnaṃ tu kārayet /ap_44.044ab/aṅgulau vṛṣaṇau kāryau meḍhraṃ tu caturaṅgulam

---

44.045cd

परिणाहोत्र कोषाग्रं कर्तव्यञ्चतुरङ्गुलम् /अप्_44.045अब्/षडङ्गुलपरीणाहौ वृषणौ परिकीर्तितौ

pariṇāhotra koṣāgraṃ kartavyañcaturaṅgulam /ap_44.045ab/ṣaḍaṅgulaparīṇāhau vṛṣaṇau parikīrtitau

---

44.046cd

प्रतिमा भूषणाढ्या स्यादेतदुद्देशलक्षणम् /अप्_44.046अब्/अनयैव दिशा कार्यं लोके दृष्ट्वा तु लक्षणम्

pratimā bhūṣaṇāḍhyā syādetaduddeśalakṣaṇam /ap_44.046ab/anayaiva diśā kāryaṃ loke dṛṣṭvā tu lakṣaṇam

---

44.047cd

दक्षिणे तु करे चक्रमधस्तात् पद्ममेव च /अप्_44.047अब्/वामे शङ्खं गदाधस्ताद्वासुदेवस्य लक्षणात्

dakṣiṇe tu kare cakramadhastāt padmameva ca /ap_44.047ab/vāme śaṅkhaṃ gadādhastādvāsudevasya lakṣaṇāt

---

44.048cd

श्रीपुष्टौ वापि कर्तव्ये पद्मवीणाकरान्विते /अप्_44.048अब्/ऊरुमात्रोच्छितायामे मालाविद्याधरौ(2) तथा

śrīpuṣṭau vāpi kartavye padmavīṇākarānvite /ap_44.048ab/ūrumātrocchitāyāme mālāvidyādharau(2) tathā

---

44.049cd

प्रभामण्डलसंस्थौ तौ प्रभा हस्त्यादिभूषणा /अप्_44.049अब्/पद्माभं पादपीठन्तु प्रतिमास्वेवमाचरेत्

prabhāmaṇḍalasaṃsthau tau prabhā hastyādibhūṣaṇā /ap_44.049ab/padmābhaṃ pādapīṭhantu pratimāsvevamācaret