3. Agni Purāṇa (part 3 of 3)
Chapter 256
256.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे दायविभागो नाम पञ्चपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 424 % छप्तेर् {256} :श् अथ षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः सीमाविवादादिनिर्णयः अग्निर् उवाच सीम्नो विवादे क्षेत्रस्य सामन्ताः स्थविरा गणाः /अप्_256.001अब्/गोपाः सीमाकृषाणा ये सर्वे च वनगोचराः
:e ity āgneye mahāpurāṇe dāyavibhāgo nāma pañcapañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 424 % chapter {256} :ś atha ṣaṭpañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ sīmāvivādādinirṇayaḥ agnir uvāca sīmno vivāde kṣetrasya sāmantāḥ sthavirā gaṇāḥ /ap_256.001ab/gopāḥ sīmākṛṣāṇā ye sarve ca vanagocarāḥ
256.002cd
नयेयुरेते सीमानं स्थलाङ्गारतुषद्रुमैः /अप्_256.002अब्/सेतुवल्मीकनिम्नास्थिचैत्याद्यैर् उपलक्षिताम्
nayeyurete sīmānaṃ sthalāṅgāratuṣadrumaiḥ /ap_256.002ab/setuvalmīkanimnāsthicaityādyair upalakṣitām
256.003cd
सामन्ता वा समंग्रामाश् चत्वारो ऽष्टौ दशापि वा(1) /अप्_256.003अब्/रक्तस्रग्वसनाः सीमान्नयेयुः क्षितिधारिणः
sāmantā vā samaṃgrāmāś catvāro 'ṣṭau daśāpi vā(1) /ap_256.003ab/raktasragvasanāḥ sīmānnayeyuḥ kṣitidhāriṇaḥ
256.004cd
अनृते तु पृथग्दण्ड्या राज्ञा मध्यमसाहसम् /अप्_256.004अब्/अभावे ज्ञातृचिह्नानां राजा सीम्नः प्रवत्तकः
anṛte tu pṛthagdaṇḍyā rājñā madhyamasāhasam /ap_256.004ab/abhāve jñātṛcihnānāṃ rājā sīmnaḥ pravattakaḥ
256.005cd
आरामायतनग्रामनिपानोद्यानवेश्मसु /अप्_256.005अब्/एष एव विधिर्ज्ञेयो वर्षाम्वुप्रवहेषु च
ārāmāyatanagrāmanipānodyānaveśmasu /ap_256.005ab/eṣa eva vidhirjñeyo varṣāmvupravaheṣu ca
256.006cd
मर्यादायाः प्रभेदेषु क्षेत्रस्य हरणे तथा /अप्_256.006अब्/मर्यादायाश् च दण्ड्याः स्युरधमोत्तममध्यमाः
maryādāyāḥ prabhedeṣu kṣetrasya haraṇe tathā /ap_256.006ab/maryādāyāś ca daṇḍyāḥ syuradhamottamamadhyamāḥ
256.007cd
न निषेध्यो ऽल्पबाधस्तु सेतुः कल्याणकारकः /अप्_256.007अब्/परभूमिं हरन् कूपः स्वल्पक्षेत्रो बहूदकः
na niṣedhyo 'lpabādhastu setuḥ kalyāṇakārakaḥ /ap_256.007ab/parabhūmiṃ haran kūpaḥ svalpakṣetro bahūdakaḥ
256.008cd
स्वामिने यो ऽनिवेद्यैव क्षेत्रे सेतुं प्रकल्पयेत् /अप्_256.008अब्/उत्पन्ने स्वामिनो भोगस्तदभावे महीपतेः
svāmine yo 'nivedyaiva kṣetre setuṃ prakalpayet /ap_256.008ab/utpanne svāmino bhogastadabhāve mahīpateḥ
256.009cd
फालाहतमपि क्षेत्रं यो न कुर्यान्न कारयेत् /अप्_256.009अब्/ :न् 1 चत्वारो ऽथ दशापि वेति ख.. , ग.. , ञ.. च :प् 425 स प्रदाप्यो ऽकृष्टफलं क्षेत्रमन्येन कारयेत्
phālāhatamapi kṣetraṃ yo na kuryānna kārayet /ap_256.009ab/ :n 1 catvāro 'tha daśāpi veti kha.. , ga.. , ña.. ca :p 425 sa pradāpyo 'kṛṣṭaphalaṃ kṣetramanyena kārayet
256.010cd
मासानष्टौ तु महिषी सत्यघातस्य कारिणी /अप्_256.010अब्/दण्डनीया तदर्धन्तु गौस्तदर्धमजाविकं
māsānaṣṭau tu mahiṣī satyaghātasya kāriṇī /ap_256.010ab/daṇḍanīyā tadardhantu gaustadardhamajāvikaṃ
256.011cd
भक्षयित्वोपविष्टानां यथोक्ताद् द्विगुणो दमः /अप्_256.011अब्/सममेषां विवीतेपि स्वराष्ट्रं महिषीसमम्
bhakṣayitvopaviṣṭānāṃ yathoktād dviguṇo damaḥ /ap_256.011ab/samameṣāṃ vivītepi svarāṣṭraṃ mahiṣīsamam
256.012cd
यावत् सत्यं विनष्टन्तु तावत् क्षेत्री फलं लभेत् /अप्_256.012अब्/पालस्ताड्यो ऽथ गोस्वामी पूर्वोक्तं दण्डमर्हति
yāvat satyaṃ vinaṣṭantu tāvat kṣetrī phalaṃ labhet /ap_256.012ab/pālastāḍyo 'tha gosvāmī pūrvoktaṃ daṇḍamarhati
256.013cd
पथि ग्रामविवीतान्ते क्षेत्रे दोषो न विद्यते /अप्_256.013अब्/अकामतः कामचारे चौरवद्दण्डमर्हति
pathi grāmavivītānte kṣetre doṣo na vidyate /ap_256.013ab/akāmataḥ kāmacāre cauravaddaṇḍamarhati
256.014cd
महोत्क्षोत्सृष्टपशवः सूतिकागन्तुका च गौः /अप्_256.014अब्/पालो येषान्तु मोच्या दैवराजपरिप्लुताः
mahotkṣotsṛṣṭapaśavaḥ sūtikāgantukā ca gauḥ /ap_256.014ab/pālo yeṣāntu mocyā daivarājapariplutāḥ
256.015cd
यथार्पितान् पशून् गोपोः सायं प्रत्यर्पयेत्तथा /अप्_256.015अब्/प्रमादमृतनष्टांश् च प्रदाप्यः कृतवेतनः
yathārpitān paśūn gopoḥ sāyaṃ pratyarpayettathā /ap_256.015ab/pramādamṛtanaṣṭāṃś ca pradāpyaḥ kṛtavetanaḥ
256.016cd
पालदोषविनाशे तु पाले दण्डो विधीयते /अप्_256.016अब्/अर्धत्रयोदशपणः स्वामिनो द्रव्यमेव च
pāladoṣavināśe tu pāle daṇḍo vidhīyate /ap_256.016ab/ardhatrayodaśapaṇaḥ svāmino dravyameva ca
256.017cd
ग्रामेच्छया गोप्रचारो भूमिराजवशेन वा /अप्_256.017अब्/द्विजस्तृणैधःपुष्पाणि सर्वतः स्ववदाहरेत्
grāmecchayā gopracāro bhūmirājavaśena vā /ap_256.017ab/dvijastṛṇaidhaḥpuṣpāṇi sarvataḥ svavadāharet
256.018cd
धनुःशतं परीणाहो ग्रामक्षेत्रान्तरं भवेत् /अप्_256.018अब्/द्वे शते खर्वटस्य स्यान्नगरस्य चतुःशतम्
dhanuḥśataṃ parīṇāho grāmakṣetrāntaraṃ bhavet /ap_256.018ab/dve śate kharvaṭasya syānnagarasya catuḥśatam
256.019cd
स्वं लभेतान्यविक्रीतं क्रेतुर्दोषो ऽप्रकाशिते /अप्_256.019अब्/हीनाद्रहो हीनमूल्ये वेलाहीने च तस्करः
svaṃ labhetānyavikrītaṃ kreturdoṣo 'prakāśite /ap_256.019ab/hīnādraho hīnamūlye velāhīne ca taskaraḥ
256.020cd
नष्टापहृतमासाद्य हर्तारं ग्राहयेन्नरम् /अप्_256.020अब्/देशकालातिपत्तौ वा गृहीत्वा स्वयमर्पयेत्
naṣṭāpahṛtamāsādya hartāraṃ grāhayennaram /ap_256.020ab/deśakālātipattau vā gṛhītvā svayamarpayet
256.021cd
:प् 426 विक्रेतुर्दर्शनाच्छुद्धिः स्वामी द्रव्यं नृपो दमम् /अप्_256.021अब्/क्रेता मूल्यं समाप्नोति तस्माद्यस्तत्र विक्रयी
:p 426 vikreturdarśanācchuddhiḥ svāmī dravyaṃ nṛpo damam /ap_256.021ab/kretā mūlyaṃ samāpnoti tasmādyastatra vikrayī
256.022cd
आगमेनोपभोगेन नष्टं भाव्यमतो ऽन्यथा /अप्_256.022अब्/पञ्चबन्धो दमस्तस्य राज्ञे तेनाप्यभाविते
āgamenopabhogena naṣṭaṃ bhāvyamato 'nyathā /ap_256.022ab/pañcabandho damastasya rājñe tenāpyabhāvite
256.023cd
हृतं प्रनष्टं यो द्रव्यं परहस्तादवाप्नुयात् /अप्_256.023अब्/अनिवेद्य नृपे दण्ड्यः स तु षन्नयतिं पणान्
hṛtaṃ pranaṣṭaṃ yo dravyaṃ parahastādavāpnuyāt /ap_256.023ab/anivedya nṛpe daṇḍyaḥ sa tu ṣannayatiṃ paṇān
256.024cd
शौल्किकैः स्थानपालैर् वा नष्टापहृतमाहृतं /अप्_256.024अब्/अर्वाक् संवत्सरात् स्वामी लभते परतो नृपः
śaulkikaiḥ sthānapālair vā naṣṭāpahṛtamāhṛtaṃ /ap_256.024ab/arvāk saṃvatsarāt svāmī labhate parato nṛpaḥ
256.025cd
पणानेकशफे दद्याच्चतुरः पञ्च मानुषे /अप्_256.025अब्/महिषोष्ट्रगवां द्वौ द्वौ पादं पादमजाविके
paṇānekaśaphe dadyāccaturaḥ pañca mānuṣe /ap_256.025ab/mahiṣoṣṭragavāṃ dvau dvau pādaṃ pādamajāvike
256.026cd
स्वकुटुम्बाविरोधेन देयं दारसुतादृते /अप्_256.026अब्/नान्वये सति सर्वस्वं देयं यच्चान्यसंश्रुतम्
svakuṭumbāvirodhena deyaṃ dārasutādṛte /ap_256.026ab/nānvaye sati sarvasvaṃ deyaṃ yaccānyasaṃśrutam
256.027cd
प्रतिग्रहः प्रकाशः स्यात् स्थावरस्य विशेषतः /अप्_256.027अब्/देयं प्रतिश्रुतञ्चैव दत्वा नापहरेत् पुनः
pratigrahaḥ prakāśaḥ syāt sthāvarasya viśeṣataḥ /ap_256.027ab/deyaṃ pratiśrutañcaiva datvā nāpaharet punaḥ
256.028cd
दशैकपञ्चसप्ताहमासत्र्यहार्धमासिकं /अप्_256.028अब्/वीजायोवाह्यरत्नस्त्रीदोह्यपुंसां प्रतीक्षणम्
daśaikapañcasaptāhamāsatryahārdhamāsikaṃ /ap_256.028ab/vījāyovāhyaratnastrīdohyapuṃsāṃ pratīkṣaṇam
256.029cd
अग्नौ सुवर्णमक्षीणं द्विपलं रजते शते /अप्_256.029अब्/अष्टौ त्रपुणि सीसे च ताम्रे पञ्चदशायसि
agnau suvarṇamakṣīṇaṃ dvipalaṃ rajate śate /ap_256.029ab/aṣṭau trapuṇi sīse ca tāmre pañcadaśāyasi
256.030cd
शते दशपलावृद्धिरौर्णे कार्पासिके तथा /अप्_256.030अब्/मध्ये पञ्चपला ज्ञेया सूक्ष्मे तु त्रिपला मता
śate daśapalāvṛddhiraurṇe kārpāsike tathā /ap_256.030ab/madhye pañcapalā jñeyā sūkṣme tu tripalā matā
256.031cd
कार्मिके रोमबद्धे च त्रिंशद्भागः क्षयो मतः /अप्_256.031अब्/न क्षयो न च वृद्धिस्तु कौशेये वल्कलेषु च
kārmike romabaddhe ca triṃśadbhāgaḥ kṣayo mataḥ /ap_256.031ab/na kṣayo na ca vṛddhistu kauśeye valkaleṣu ca
256.032cd
देशं कालञ्च भोगञ्च ज्ञात्वा नष्टे बलाबलम् /अप्_256.032अब्/ :प् 427 द्रव्याणां कुशला ब्रूयुर्यत्तद्दाप्यमसंशयम्
deśaṃ kālañca bhogañca jñātvā naṣṭe balābalam /ap_256.032ab/ :p 427 dravyāṇāṃ kuśalā brūyuryattaddāpyamasaṃśayam
256.033cd
बलाद्दासीकृतश् चौरैर् विक्रीतश्चापि मुच्यते /अप्_256.033अब्/स्वामिप्राणप्रदो भक्तत्यागात्तन्निष्क्रयादपि
balāddāsīkṛtaś caurair vikrītaścāpi mucyate /ap_256.033ab/svāmiprāṇaprado bhaktatyāgāttanniṣkrayādapi
256.034cd
प्रव्रज्यावसितो राज्ञो दास आमरणान्तिकः /अप्_256.034अब्/वर्णानामानुलोम्येन दास्यं न प्रतिलोमतः
pravrajyāvasito rājño dāsa āmaraṇāntikaḥ /ap_256.034ab/varṇānāmānulomyena dāsyaṃ na pratilomataḥ
256.035cd
कृतशिल्पोपि निवसेत् कृतकालं गुरोर्गृहे /अप्_256.035अब्/अन्तेवासी गुरुप्राप्तभोजनस्त्रत्फलप्तदः
kṛtaśilpopi nivaset kṛtakālaṃ gurorgṛhe /ap_256.035ab/antevāsī guruprāptabhojanastratphalaptadaḥ
256.036cd
राजा कृत्वा पुरे स्थानं ब्राह्मणान्न्यस्य तत्र तु /अप्_256.036अब्/त्रैविद्यं वृत्तिमद्ब्रूयात् स्वधर्मः पाल्यतामिति
rājā kṛtvā pure sthānaṃ brāhmaṇānnyasya tatra tu /ap_256.036ab/traividyaṃ vṛttimadbrūyāt svadharmaḥ pālyatāmiti
256.037cd
निजधर्माविरोधेन यस्तु सामयिको भवेत् /अप्_256.037अब्/सो ऽपि यत्नेन संरक्ष्यो धर्मो राजकृतश् च यः
nijadharmāvirodhena yastu sāmayiko bhavet /ap_256.037ab/so 'pi yatnena saṃrakṣyo dharmo rājakṛtaś ca yaḥ
256.038cd
गणद्रव्यं हरेद्यस्तु संविदं लङ्घयेच्च यः /अप्_256.038अब्/सर्वस्वहरणं कृत्वा तं राष्ट्राद्विप्रवासयेत्
gaṇadravyaṃ haredyastu saṃvidaṃ laṅghayecca yaḥ /ap_256.038ab/sarvasvaharaṇaṃ kṛtvā taṃ rāṣṭrādvipravāsayet
256.039cd
कर्तव्यं वचनं सर्वैः समूहहितवादिभिः /अप्_256.039अब्/यस्तत्र विपरीतः स्यात्स दाप्यः प्रथमं दमम्
kartavyaṃ vacanaṃ sarvaiḥ samūhahitavādibhiḥ /ap_256.039ab/yastatra viparītaḥ syātsa dāpyaḥ prathamaṃ damam
256.040cd
समूहकार्यप्रहितो यल्लभेत्तत्तदर्पयेत् /अप्_256.040अब्/एकादशगुणं दाप्यो यद्यसौ नार्पयेत् स्वयम्
samūhakāryaprahito yallabhettattadarpayet /ap_256.040ab/ekādaśaguṇaṃ dāpyo yadyasau nārpayet svayam
256.041cd
वेदज्ञाः शुचयो ऽलुब्धा भवेयुः कार्यचिन्तकाः /अप्_256.041अब्/कर्तव्यं वचनं तेषां समूहहितवादिनां
vedajñāḥ śucayo 'lubdhā bhaveyuḥ kāryacintakāḥ /ap_256.041ab/kartavyaṃ vacanaṃ teṣāṃ samūhahitavādināṃ
256.042cd
श्रेणिनैगमपाखण्डिगणानामप्ययं विधिः /अप्_256.042अब्/भेदञ्चैषां नृपो रक्षेत् पूर्ववृत्तिञ्च पालयेत्
śreṇinaigamapākhaṇḍigaṇānāmapyayaṃ vidhiḥ /ap_256.042ab/bhedañcaiṣāṃ nṛpo rakṣet pūrvavṛttiñca pālayet
256.043cd
गृहीतवेतनः कर्म त्यजन् द्विगुणमावहेत् /अप्_256.043अब्/अगृहीते समं दाप्यो भृत्यै रक्ष्य उपस्करः
gṛhītavetanaḥ karma tyajan dviguṇamāvahet /ap_256.043ab/agṛhīte samaṃ dāpyo bhṛtyai rakṣya upaskaraḥ
256.044cd
:प् 428 दाप्यस्तु दशमं भागं बाणिज्यपशुसस्यतः /अप्_256.044अब्/अनिश्चित्य भृतिं यस्तु कारयेत्स महीक्षिता
:p 428 dāpyastu daśamaṃ bhāgaṃ bāṇijyapaśusasyataḥ /ap_256.044ab/aniścitya bhṛtiṃ yastu kārayetsa mahīkṣitā
256.045cd
देशं कालञ्च यो ऽतीयात् कर्म कुर्याच्च यो ऽन्यथा /अप्_256.045अब्/तत्र तु स्वामिनश्छन्दो ऽधिकं देयं कृते ऽधिके
deśaṃ kālañca yo 'tīyāt karma kuryācca yo 'nyathā /ap_256.045ab/tatra tu svāminaśchando 'dhikaṃ deyaṃ kṛte 'dhike
256.046cd
यो यावत् कुरुते कर्म तावत्तस्य तु वेतनम् /अप्_256.046अब्/उभयोरप्यसाध्यञ्चेत् साध्ये कुर्याद्यथाश्रुतम्
yo yāvat kurute karma tāvattasya tu vetanam /ap_256.046ab/ubhayorapyasādhyañcet sādhye kuryādyathāśrutam
256.047cd
अराजदैविकन्नष्टं भाण्डं दाप्यस्तु वाहकः /अप्_256.047अब्/प्रस्थानविघ्नकृच्चैव प्रदाप्यो द्विगुणां भृतिम्
arājadaivikannaṣṭaṃ bhāṇḍaṃ dāpyastu vāhakaḥ /ap_256.047ab/prasthānavighnakṛccaiva pradāpyo dviguṇāṃ bhṛtim
256.048cd
प्रक्रान्ते सप्तमं भागं चतुर्थं पथि संत्यजन् /अप्_256.048अब्/भृतिमर्धपथे सर्वां प्रदाप्यस्त्याजकोअपि च
prakrānte saptamaṃ bhāgaṃ caturthaṃ pathi saṃtyajan /ap_256.048ab/bhṛtimardhapathe sarvāṃ pradāpyastyājakoapi ca
256.049cd
ग्लहे शतिकवृद्धेस्तु सभिकः पञ्चकं गतं /अप्_256.049अब्/गृह्णीयाद्धूर्तकितवादितराद्दशकं शतं
glahe śatikavṛddhestu sabhikaḥ pañcakaṃ gataṃ /ap_256.049ab/gṛhṇīyāddhūrtakitavāditarāddaśakaṃ śataṃ
256.050cd
स सम्यक्पालितो दद्याद्राज्ञे भागं यथाकृतं /अप्_256.050अब्/जितमुद्ग्राहयेज्जेत्रे दद्यात्सत्यं वचः क्षमी
sa samyakpālito dadyādrājñe bhāgaṃ yathākṛtaṃ /ap_256.050ab/jitamudgrāhayejjetre dadyātsatyaṃ vacaḥ kṣamī
256.051cd
प्राप्ते नृपतिना भागे प्रसिद्धे धूर्तमण्डले /अप्_256.051अब्/जितं सशभिके स्थाने दापयेदन्यथा न तु
prāpte nṛpatinā bhāge prasiddhe dhūrtamaṇḍale /ap_256.051ab/jitaṃ saśabhike sthāne dāpayedanyathā na tu
256.052cd
द्रष्टारो व्यवहाराणां साक्षिणश् च त एव हि /अप्_256.052अब्/राज्ञा सचिह्ना निर्वास्याः कूटाक्षोपधिदेविनः
draṣṭāro vyavahārāṇāṃ sākṣiṇaś ca ta eva hi /ap_256.052ab/rājñā sacihnā nirvāsyāḥ kūṭākṣopadhidevinaḥ
256.053cd
द्यूतमेकमुखं कार्यं तस्करज्ञानकारणात् /अप्_256.053अब्/एष एव विधिर्ज्ञेयः प्राणिद्यूते समाह्वये
dyūtamekamukhaṃ kāryaṃ taskarajñānakāraṇāt /ap_256.053ab/eṣa eva vidhirjñeyaḥ prāṇidyūte samāhvaye
Chapter 257
257.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सीमाविवादादिनिर्णयो नाम षट्पञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 429 % छप्तेर् {257} :श् अथ सप्तपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः वाक्पारुष्यादिप्रकरणम् अग्निर् उवाच सत्यासत्यान्यथा स्तोत्रैर् न्यूनाङ्गेन्द्रियरोगिणां /अप्_257.001अब्/क्षेपं करोति चेद्दण्ड्यः पणानर्धत्रयोदश
:e ity āgneye mahāpurāṇe sīmāvivādādinirṇayo nāma ṣaṭpañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 429 % chapter {257} :ś atha saptapañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ vākpāruṣyādiprakaraṇam agnir uvāca satyāsatyānyathā stotrair nyūnāṅgendriyarogiṇāṃ /ap_257.001ab/kṣepaṃ karoti ceddaṇḍyaḥ paṇānardhatrayodaśa
257.002cd
अभिगन्तास्मि भगिनीम्मातरं वा तवेति च /अप्_257.002अब्/शपन्तं दापयेद्राजा पञ्चविंशतिकं दमं
abhigantāsmi bhaginīmmātaraṃ vā taveti ca /ap_257.002ab/śapantaṃ dāpayedrājā pañcaviṃśatikaṃ damaṃ
257.003cd
अर्धो ऽधमेषु द्विगुणः परस्त्रीषूत्तमेषु च /अप्_257.003अब्/दण्डप्रणयनं कार्यं वर्णजात्युत्तराधरैः
ardho 'dhameṣu dviguṇaḥ parastrīṣūttameṣu ca /ap_257.003ab/daṇḍapraṇayanaṃ kāryaṃ varṇajātyuttarādharaiḥ
257.004cd
प्रातिलोम्यापवादेषु द्विगुणत्रिगुणा दमाः /अप्_257.004अब्/वर्णानामानुलोम्येन तस्मादेवार्धहानितः
prātilomyāpavādeṣu dviguṇatriguṇā damāḥ /ap_257.004ab/varṇānāmānulomyena tasmādevārdhahānitaḥ
257.005cd
वाहुग्रीवानेत्रसक्थिविनाशे वाचिके दमः /अप्_257.005अब्/शत्यस्ततो ऽर्धिकः पादनासाकर्णिकरादिषु
vāhugrīvānetrasakthivināśe vācike damaḥ /ap_257.005ab/śatyastato 'rdhikaḥ pādanāsākarṇikarādiṣu
257.006cd
अशक्तस्तु वदन्नेवन्दण्डनीयः पणान् दश /अप्_257.006अब्/तथा शक्तः प्रतिभुवं दद्यात् क्षेमाय तस्य तु(1)
aśaktastu vadannevandaṇḍanīyaḥ paṇān daśa /ap_257.006ab/tathā śaktaḥ pratibhuvaṃ dadyāt kṣemāya tasya tu(1)
257.007cd
पतनीयकृते क्षेपे दण्डी मध्यमसाहसः /अप्_257.007अब्/उपपातकयुक्ते तु दाप्यः प्रथमसाहसं
patanīyakṛte kṣepe daṇḍī madhyamasāhasaḥ /ap_257.007ab/upapātakayukte tu dāpyaḥ prathamasāhasaṃ
257.008cd
त्रैविद्यनृपदेवानां क्षेप उत्तमसाहसः /अप्_257.008अब्/ :न् 1 दद्यादित्यत्र दाप्य इति पाठो भवितुं युक्तः :प् 430 मध्यमो ज्ञातिपूगानां प्रथमो ग्रामदेशयोः
traividyanṛpadevānāṃ kṣepa uttamasāhasaḥ /ap_257.008ab/ :n 1 dadyādityatra dāpya iti pāṭho bhavituṃ yuktaḥ :p 430 madhyamo jñātipūgānāṃ prathamo grāmadeśayoḥ
257.009cd
असाक्षिकहते चिह्नैर् युक्तिभिन्नागमेन च /अप्_257.009अब्/द्रष्टव्यो व्यवहारस्तु कूटचिह्नकृताद्भयात्
asākṣikahate cihnair yuktibhinnāgamena ca /ap_257.009ab/draṣṭavyo vyavahārastu kūṭacihnakṛtādbhayāt
257.010cd
भस्मपङ्करजःस्पर्शे दण्डो दशपणः स्मृतः /अप्_257.010अब्/अमेध्यपार्ष्णिनिष्ठ्यूतस्पर्शने द्विगुणः स्मृतः
bhasmapaṅkarajaḥsparśe daṇḍo daśapaṇaḥ smṛtaḥ /ap_257.010ab/amedhyapārṣṇiniṣṭhyūtasparśane dviguṇaḥ smṛtaḥ
257.011cd
समेष्वेवं परस्त्रीषु द्विगुणस्तूत्तमेषु च /अप्_257.011अब्/हीनेष्वर्धं दमो मोहमदादिभिरदण्डनम्
sameṣvevaṃ parastrīṣu dviguṇastūttameṣu ca /ap_257.011ab/hīneṣvardhaṃ damo mohamadādibhiradaṇḍanam
257.012cd
विप्रपीडाकरं च्छेद्यमङ्गमब्राह्मणस्य तु /अप्_257.012अब्/उद्गूर्णे प्रथमो दण्डः संस्पर्शे तु तदर्धिकः
viprapīḍākaraṃ cchedyamaṅgamabrāhmaṇasya tu /ap_257.012ab/udgūrṇe prathamo daṇḍaḥ saṃsparśe tu tadardhikaḥ
257.013cd
उद्गूर्णे हस्तपादे तु दशविंशतिकौ दमौ /अप्_257.013अब्/परस्परन्तु सर्वेषां शास्त्रे मध्यमसाहसः
udgūrṇe hastapāde tu daśaviṃśatikau damau /ap_257.013ab/parasparantu sarveṣāṃ śāstre madhyamasāhasaḥ
257.014cd
पादकेशांशुककरोल्लुञ्चनेषु पणान् दश /अप्_257.014अब्/पीडाकर्षां शुकावेष्टपादाध्यासे शतन्दमः
pādakeśāṃśukakarolluñcaneṣu paṇān daśa /ap_257.014ab/pīḍākarṣāṃ śukāveṣṭapādādhyāse śatandamaḥ
257.015cd
शोणितेन विना दुःस्वङ्कुर्वन् काष्ठादिभिर्नरः /अप्_257.015अब्/द्वात्रिंशतं पणान्(1) दाप्यो द्विगुणं दर्शने ऽसृजः
śoṇitena vinā duḥsvaṅkurvan kāṣṭhādibhirnaraḥ /ap_257.015ab/dvātriṃśataṃ paṇān(1) dāpyo dviguṇaṃ darśane 'sṛjaḥ
257.016cd
करपाददतो भङ्गे च्छेदने कर्णनासयोः /अप्_257.016अब्/मध्यो दण्डो व्रणोद्भेदे मृतकल्पहते तथा
karapādadato bhaṅge cchedane karṇanāsayoḥ /ap_257.016ab/madhyo daṇḍo vraṇodbhede mṛtakalpahate tathā
257.017cd
चेष्टाभोजनवाग्रोधे नेत्रादिप्रतिभेदने /अप्_257.017अब्/कन्धराबाहुसक्थ्याञ्च भङ्गे मध्यमसाहसः
ceṣṭābhojanavāgrodhe netrādipratibhedane /ap_257.017ab/kandharābāhusakthyāñca bhaṅge madhyamasāhasaḥ
257.018cd
एकं घ्नतां बहूनाञ्च यथोक्ताद्द्विगुणा दमाः /अप्_257.018अब्/कलहापहृतं देयं दण्डस्तु द्विगुणः स्मृतः
ekaṃ ghnatāṃ bahūnāñca yathoktāddviguṇā damāḥ /ap_257.018ab/kalahāpahṛtaṃ deyaṃ daṇḍastu dviguṇaḥ smṛtaḥ
257.019cd
दुःखमुत्पादयेद्यस्तु स समुत्थानजं व्ययम् /अप्_257.019अब्/ :न् 1 द्वाविंशतिपणामिति ख.. :प् 431 दाप्यो दण्डञ्च यो यस्मिन् कलहे समुदाहृतः
duḥkhamutpādayedyastu sa samutthānajaṃ vyayam /ap_257.019ab/ :n 1 dvāviṃśatipaṇāmiti kha.. :p 431 dāpyo daṇḍañca yo yasmin kalahe samudāhṛtaḥ
257.020cd
तरिकः स्थलजं शुल्कं गृह्नन् दण्ड्यः पणान्दश /अप्_257.020अब्/ब्राह्मणप्रातिवेश्यानामेतदेवानिमन्त्रणे
tarikaḥ sthalajaṃ śulkaṃ gṛhnan daṇḍyaḥ paṇāndaśa /ap_257.020ab/brāhmaṇaprātiveśyānāmetadevānimantraṇe
257.021cd
अभिघाते तथा भेदे च्छेदे बुद्ध्यावपातने /अप्_257.021अब्/पणान्दाप्यः पञ्चदशविंशतिं तत्त्रयन्तथा
abhighāte tathā bhede cchede buddhyāvapātane /ap_257.021ab/paṇāndāpyaḥ pañcadaśaviṃśatiṃ tattrayantathā
257.022cd
दुःस्वोत्पादिगृहे द्रव्यं क्षिपन् प्राणहरं तथा /अप्_257.022अब्/षाडशाद्यं पणात् दाप्यो द्वितीयो मध्यमन्दमम्
duḥsvotpādigṛhe dravyaṃ kṣipan prāṇaharaṃ tathā /ap_257.022ab/ṣāḍaśādyaṃ paṇāt dāpyo dvitīyo madhyamandamam
257.023cd
दुःखे च शोणितोत्पादे शाखाङ्गच्छेदने तथा /अप्_257.023अब्/दण्डः क्षुद्रपशूनां स्याद्द्विपणप्रभृतिः क्रमात्
duḥkhe ca śoṇitotpāde śākhāṅgacchedane tathā /ap_257.023ab/daṇḍaḥ kṣudrapaśūnāṃ syāddvipaṇaprabhṛtiḥ kramāt
257.024cd
लिङ्गस्य च्छेदने मृत्तौ मध्यमो मूल्यमेव च /अप्_257.024अब्/महापशूनामेतेषु स्थानेषु द्विगुणा दमाः
liṅgasya cchedane mṛttau madhyamo mūlyameva ca /ap_257.024ab/mahāpaśūnāmeteṣu sthāneṣu dviguṇā damāḥ
257.025cd
प्ररोहिशाखिनां शाखास्कन्धसर्वविदारणे /अप्_257.025अब्/उपजीव्यद्रुमाणान्तु विंशतेर्द्विगुणा दमाः(1)
prarohiśākhināṃ śākhāskandhasarvavidāraṇe /ap_257.025ab/upajīvyadrumāṇāntu viṃśaterdviguṇā damāḥ(1)
257.026cd
यः साहसङ्कारयति स दाप्यो द्विगुणन्दमम् /अप्_257.026अब्/यस्त्वेवमुक्त्वाहं दाता कारयेत् स चतुर्गुणम्
yaḥ sāhasaṅkārayati sa dāpyo dviguṇandamam /ap_257.026ab/yastvevamuktvāhaṃ dātā kārayet sa caturguṇam
257.027cd
आर्याक्रोशातिक्रमकृद्भ्रातृजायाप्रहारदः /अप्_257.027अब्/सन्दिष्टस्याप्रदाता च समुद्रगृहभेदकः
āryākrośātikramakṛdbhrātṛjāyāprahāradaḥ /ap_257.027ab/sandiṣṭasyāpradātā ca samudragṛhabhedakaḥ
257.028cd
सामन्तकुलिकादीनामपकारस्य कारकः /अप्_257.028अब्/पञ्चाशत्पणिको दण्ड एषामिति विनिश् चयः
sāmantakulikādīnāmapakārasya kārakaḥ /ap_257.028ab/pañcāśatpaṇiko daṇḍa eṣāmiti viniś cayaḥ
257.029cd
स्वच्छन्दविधवागामी विक्रुष्टे नाभिधावकः /अप्_257.029अब्/अकारणे च विक्रोष्टा चण्डालश्चोत्तमान् स्पृशन्
svacchandavidhavāgāmī vikruṣṭe nābhidhāvakaḥ /ap_257.029ab/akāraṇe ca vikroṣṭā caṇḍālaścottamān spṛśan
257.030cd
शूद्रः प्रव्रजितानाञ्च दैवे पैत्र्ये च भोजकः /अप्_257.030अब्/ :न् 1 प्ररोहिशाखिनामित्यादिर्विंशतेर्द्विगुणा दमा इत्य् अन्तः पाठः ख.. पुस्तके नास्ति :प् 432 अयुक्तं शपथं कुर्वन्नयोग्यो योग्यकर्मकृत्
śūdraḥ pravrajitānāñca daive paitrye ca bhojakaḥ /ap_257.030ab/ :n 1 prarohiśākhināmityādirviṃśaterdviguṇā damā ity antaḥ pāṭhaḥ kha.. pustake nāsti :p 432 ayuktaṃ śapathaṃ kurvannayogyo yogyakarmakṛt
257.031cd
वृषक्षुद्रपशूनाञ्च पूंस्त्वस्य प्रतिघातकृत् /अप्_257.031अब्/साधारणस्यापलोपी दासीगर्भविनाशकृत्
vṛṣakṣudrapaśūnāñca pūṃstvasya pratighātakṛt /ap_257.031ab/sādhāraṇasyāpalopī dāsīgarbhavināśakṛt
257.032cd
पितापुत्रस्वसृभ्रातृदम्पत्याचार्यशिष्यकाः /अप्_257.032अब्/एषामपतितान्योन्यत्यागी च शतदण्डभाक्
pitāputrasvasṛbhrātṛdampatyācāryaśiṣyakāḥ /ap_257.032ab/eṣāmapatitānyonyatyāgī ca śatadaṇḍabhāk
257.033cd
वसानस्त्रीन् पणान् दण्ड्यो नेजकस्तु परांशुकम् /अप्_257.033अब्/विक्रयावक्रयाधानयाचितेषु पणान् दश
vasānastrīn paṇān daṇḍyo nejakastu parāṃśukam /ap_257.033ab/vikrayāvakrayādhānayāciteṣu paṇān daśa
257.034cd
तुलाशासनमानानां कूटकृन्नाणकस्य च /अप्_257.034अब्/एभिश् च व्यवहर्ता यः स दाप्यो दण्डमुत्तमम्
tulāśāsanamānānāṃ kūṭakṛnnāṇakasya ca /ap_257.034ab/ebhiś ca vyavahartā yaḥ sa dāpyo daṇḍamuttamam
257.035cd
अकूटं कूटकं ब्रूते कूटं यश्चाप्यकूटकम् /अप्_257.035अब्/स नाणकपरीक्षी तु दाप्यः प्रथमसाहसम्
akūṭaṃ kūṭakaṃ brūte kūṭaṃ yaścāpyakūṭakam /ap_257.035ab/sa nāṇakaparīkṣī tu dāpyaḥ prathamasāhasam
257.036cd
भिषङ्मिथ्याचरन् दाप्यस्तिर्यक्षु प्रथमं दमम् /अप्_257.036अब्/मानुषे मध्यमं राजमानुषेषूत्तमन्तथा
bhiṣaṅmithyācaran dāpyastiryakṣu prathamaṃ damam /ap_257.036ab/mānuṣe madhyamaṃ rājamānuṣeṣūttamantathā
257.037cd
अबध्यं यश् च बध्नाति बध्यं यश् च प्रमुञ्चति /अप्_257.037अब्/अप्राप्तव्यवहारञ्च स दाप्यो दममुत्तमम्
abadhyaṃ yaś ca badhnāti badhyaṃ yaś ca pramuñcati /ap_257.037ab/aprāptavyavahārañca sa dāpyo damamuttamam
257.038cd
मानेन तुलया वापि यो ऽंशमष्टमकं हरेत् /अप्_257.038अब्/द्वाविंशतिपणान् दाप्यो वृद्धौ हानौ च कल्पितम्
mānena tulayā vāpi yo 'ṃśamaṣṭamakaṃ haret /ap_257.038ab/dvāviṃśatipaṇān dāpyo vṛddhau hānau ca kalpitam
257.039cd
भेषजस्नेहलवणगन्धान्यगुडादिषु /अप्_257.039अब्/पण्येषु प्रक्षिपन् हीनं पणान्दाप्यस्तु षोडश
bheṣajasnehalavaṇagandhānyaguḍādiṣu /ap_257.039ab/paṇyeṣu prakṣipan hīnaṃ paṇāndāpyastu ṣoḍaśa
257.040cd
सम्भूय कुर्वतामर्घं सबाधं कारुशिल्पिनां /अप्_257.040अब्/अर्थस्य ह्रासः वृद्धिं वा सहस्रो दण्ड उच्यते
sambhūya kurvatāmarghaṃ sabādhaṃ kāruśilpināṃ /ap_257.040ab/arthasya hrāsaḥ vṛddhiṃ vā sahasro daṇḍa ucyate
257.041cd
राजानि स्थाप्यते यो ऽर्थः प्रत्यहं तेन विक्रयः /अप्_257.041अब्/क्रयो वा निस्रवस्तस्माद्बणिजां लाभकृत् स्मृतः
rājāni sthāpyate yo 'rthaḥ pratyahaṃ tena vikrayaḥ /ap_257.041ab/krayo vā nisravastasmādbaṇijāṃ lābhakṛt smṛtaḥ
257.042cd
:प् 433 स्वदेशपण्ये तु शतं बणिज् गृह्णीत पञ्चकं /अप्_257.042अब्/दशकं पारदेश्ये तु यः सद्यः क्रयविक्रयौ
:p 433 svadeśapaṇye tu śataṃ baṇij gṛhṇīta pañcakaṃ /ap_257.042ab/daśakaṃ pāradeśye tu yaḥ sadyaḥ krayavikrayau
257.043cd
पण्यस्योपरि संस्थाप्य व्ययं पण्यसमुद्भवं /अप्_257.043अब्/अर्थो ऽनुग्रहकृत् कार्यः क्रेतुर्विक्रेतुरेव च
paṇyasyopari saṃsthāpya vyayaṃ paṇyasamudbhavaṃ /ap_257.043ab/artho 'nugrahakṛt kāryaḥ kreturvikretureva ca
257.044cd
गृहीतमूल्यं यः पण्यं क्रेतुर्नैव प्रयच्छति /अप्_257.044अब्/सोदयन्तस्य दाप्यो ऽसौ दिग्लाभं वा दिगागते
gṛhītamūlyaṃ yaḥ paṇyaṃ kreturnaiva prayacchati /ap_257.044ab/sodayantasya dāpyo 'sau diglābhaṃ vā digāgate
257.045cd
विक्रीतमपि विक्रेयं पूर्वे क्रेतर्यगृह्णति /अप्_257.045अब्/हानिश्चेत् क्रेतृदोषेण क्रेतुरेव हि सा भवेत्
vikrītamapi vikreyaṃ pūrve kretaryagṛhṇati /ap_257.045ab/hāniścet kretṛdoṣeṇa kretureva hi sā bhavet
257.046cd
राजदैवोपघातेन पण्ये दोषमुपागते /अप्_257.046अब्/हानिर्विक्रेतुरेवासौ याचितस्याप्रयच्छतः
rājadaivopaghātena paṇye doṣamupāgate /ap_257.046ab/hānirvikreturevāsau yācitasyāprayacchataḥ
257.047cd
अन्यहस्ते च विक्रीतं दुष्टं वा दुष्टवद्यदि /अप्_257.047अब्/विक्रीनीते दमस्तत्र तन्मूल्यादद्विगुणो भवेत्
anyahaste ca vikrītaṃ duṣṭaṃ vā duṣṭavadyadi /ap_257.047ab/vikrīnīte damastatra tanmūlyādadviguṇo bhavet
257.048cd
क्षयं वृद्धिञ्च बणिजा पण्यानामविजानता /अप्_257.048अब्/क्रीत्वा नानुशयः कार्यः कुर्वन् षड् भागदण्डभाक्
kṣayaṃ vṛddhiñca baṇijā paṇyānāmavijānatā /ap_257.048ab/krītvā nānuśayaḥ kāryaḥ kurvan ṣaḍ bhāgadaṇḍabhāk
257.049cd
समवायेन बणिजां लाभार्थं कर्म कुर्वतां /अप्_257.049अब्/लभालाभौ यथा द्रव्यं यथा वा संविदा कृतौ
samavāyena baṇijāṃ lābhārthaṃ karma kurvatāṃ /ap_257.049ab/labhālābhau yathā dravyaṃ yathā vā saṃvidā kṛtau
257.050cd
प्रतिषिद्धमनादिष्टं प्रमादाद्यच्च नाशितं /अप्_257.050अब्/स तद्दयाद्विप्रवाच्च रक्षिताद्दशमांशभाक्
pratiṣiddhamanādiṣṭaṃ pramādādyacca nāśitaṃ /ap_257.050ab/sa taddayādvipravācca rakṣitāddaśamāṃśabhāk
257.051cd
अर्थप्रेक्षपणाद्विंशं भागं शुल्कं नृपा हरेत् /अप्_257.051अब्/व्यासिद्धं राजयोग्यञ्च विक्रीतं राजगामि तत्
arthaprekṣapaṇādviṃśaṃ bhāgaṃ śulkaṃ nṛpā haret /ap_257.051ab/vyāsiddhaṃ rājayogyañca vikrītaṃ rājagāmi tat
257.052cd
मिथ्या वदन् परीमाणं शुल्कस्थानादपक्रमन् /अप्_257.052अब्/दाप्यस्त्वष्टगुणं यश् च सव्याजक्रयविक्रयौ
mithyā vadan parīmāṇaṃ śulkasthānādapakraman /ap_257.052ab/dāpyastvaṣṭaguṇaṃ yaś ca savyājakrayavikrayau
257.053cd
देशन्तरगते प्रेते द्रव्यं दायादबान्धवाः /अप्_257.053अब्/ :प् 434 ज्ञातयो वा हरेयुस्तदागतास्तैर् विना नृपः
deśantaragate prete dravyaṃ dāyādabāndhavāḥ /ap_257.053ab/ :p 434 jñātayo vā hareyustadāgatāstair vinā nṛpaḥ
257.054cd
जिह्मं त्यजेयुर्निर्लोभमशक्तो ऽन्येन कारयेत् /अप्_257.054अब्/अनेन विधिराख्यात ऋत्विक्कर्षकर्मिणां
jihmaṃ tyajeyurnirlobhamaśakto 'nyena kārayet /ap_257.054ab/anena vidhirākhyāta ṛtvikkarṣakarmiṇāṃ
257.055cd
ग्राहकैर् गृह्यते चौरो लोप्त्रेणाथ पदेन वा /अप्_257.055अब्/पूर्वकर्मापराधी वा तथैवाशुद्धवासकः
grāhakair gṛhyate cauro loptreṇātha padena vā /ap_257.055ab/pūrvakarmāparādhī vā tathaivāśuddhavāsakaḥ
257.056cd
अन्ये ऽपि शङ्कया ग्राह्या जातिनामादिनिह्नवैः /अप्_257.056अब्/द्यूतस्त्रीपानशक्ताश् च शुष्कभिन्नमुखस्वराः
anye 'pi śaṅkayā grāhyā jātināmādinihnavaiḥ /ap_257.056ab/dyūtastrīpānaśaktāś ca śuṣkabhinnamukhasvarāḥ
257.057cd
परद्रव्यगृहाणाञ्च पृच्छका गूढचारिणः /अप्_257.057अब्/निराया व्ययवन्तश् च विनष्ट द्रव्यविक्रयाः
paradravyagṛhāṇāñca pṛcchakā gūḍhacāriṇaḥ /ap_257.057ab/nirāyā vyayavantaś ca vinaṣṭa dravyavikrayāḥ
257.058cd
गृहीतः शङ्कया चौर्येनात्मानञ्चेद्विशोधयेत् /अप्_257.058अब्/दापयित्वा हृतं द्रव्यं चौरदण्डेन दण्डयेत्
gṛhītaḥ śaṅkayā cauryenātmānañcedviśodhayet /ap_257.058ab/dāpayitvā hṛtaṃ dravyaṃ cauradaṇḍena daṇḍayet
257.059cd
चौरं प्रदाप्यापहृतं घातयेद्विविधैर् बुधैः /अप्_257.059अब्/सचिह्नं ब्राह्मणं कृत्वा स्वराष्ट्राद्विप्रवासयेत्
cauraṃ pradāpyāpahṛtaṃ ghātayedvividhair budhaiḥ /ap_257.059ab/sacihnaṃ brāhmaṇaṃ kṛtvā svarāṣṭrādvipravāsayet
257.060cd
घातिते ऽपहृते दोषो ग्रामभर्तुरनिर्गते /अप्_257.060अब्/स्वसीम्नि दद्याद्ग्रामस्तु पदं वा यत्र गच्छति
ghātite 'pahṛte doṣo grāmabharturanirgate /ap_257.060ab/svasīmni dadyādgrāmastu padaṃ vā yatra gacchati
257.061cd
पञ्चग्रामी वहिः क्रोशाद्दशग्राम्य.अथ वा पुनः /अप्_257.061अब्/वन्दिग्राहांस् तथा वाजिकुञ्जराणाञ्च हारिणः
pañcagrāmī vahiḥ krośāddaśagrāmya.atha vā punaḥ /ap_257.061ab/vandigrāhāṃs tathā vājikuñjarāṇāñca hāriṇaḥ
257.062cd
प्रसह्य घातिनश् चैव शूलमारोपयेन्नरान् /अप्_257.062अब्/उत्क्षेपकग्रन्थिभेदौ करसन्दंशहीनकौ
prasahya ghātinaś caiva śūlamāropayennarān /ap_257.062ab/utkṣepakagranthibhedau karasandaṃśahīnakau
257.063cd
कार्यौ द्वितीयापराधे करपादैकहीनकौ /अप्_257.063अब्/भक्तावकाशाग्न्युदकमन्त्रापकरणव्ययान्
kāryau dvitīyāparādhe karapādaikahīnakau /ap_257.063ab/bhaktāvakāśāgnyudakamantrāpakaraṇavyayān
257.064cd
दत्त्वा चौरस्य हन्तुर्वा जानतो दम उत्तमः /अप्_257.064अब्/शस्त्रावपाते गर्भस्य पातने चोत्तमो दमः
dattvā caurasya hanturvā jānato dama uttamaḥ /ap_257.064ab/śastrāvapāte garbhasya pātane cottamo damaḥ
257.065cd
:प् 435 उत्तमो वाधमो वापि पुरुषस्त्रीप्रमापणे /अप्_257.065अब्/शिलां बद्ध्वा क्षिपेदप्सु नरघ्नीं विषदां स्त्रियं
:p 435 uttamo vādhamo vāpi puruṣastrīpramāpaṇe /ap_257.065ab/śilāṃ baddhvā kṣipedapsu naraghnīṃ viṣadāṃ striyaṃ
257.066cd
विषाग्निदां निजगुरुनिजापत्यप्रमापणीं /अप्_257.066अब्/विकर्णकरनासौष्ठीं कृत्वा गोभिः प्रमापयेत्
viṣāgnidāṃ nijagurunijāpatyapramāpaṇīṃ /ap_257.066ab/vikarṇakaranāsauṣṭhīṃ kṛtvā gobhiḥ pramāpayet
257.067cd
क्षेत्रवेश्मवनग्रामविवीतखलदाहकाः /अप्_257.067अब्/राजपत्न्य् अभिगामी च दग्धव्यास्तु कटाग्निना
kṣetraveśmavanagrāmavivītakhaladāhakāḥ /ap_257.067ab/rājapatny abhigāmī ca dagdhavyāstu kaṭāgninā
257.068cd
पुमान् संग्रहणे ग्राह्यः केशाकेशिपरस्त्रियाः /अप्_257.068अब्/स्वजातावुत्तमो दण्ड आनुलोम्ये तु मध्यमः
pumān saṃgrahaṇe grāhyaḥ keśākeśiparastriyāḥ /ap_257.068ab/svajātāvuttamo daṇḍa ānulomye tu madhyamaḥ
257.069cd
प्रातिलोम्ये बधः पुंसां नार्याः कर्णावकर्तनम् /अप्_257.069अब्/नीवीस्तनप्रावरणनाभिकेशावमर्दनम्
prātilomye badhaḥ puṃsāṃ nāryāḥ karṇāvakartanam /ap_257.069ab/nīvīstanaprāvaraṇanābhikeśāvamardanam
257.070cd
अदेशकालसम्भाषं सहावस्थानमेव च /अप्_257.070अब्/स्त्री निषेधे शतं दद्याद् द्विशतन्तु दमं पुमान्
adeśakālasambhāṣaṃ sahāvasthānameva ca /ap_257.070ab/strī niṣedhe śataṃ dadyād dviśatantu damaṃ pumān
257.071cd
प्रतिषेधे तयोर्दण्डो यथा संग्रहणे तथा /अप्_257.071अब्/पशून् गच्छंश्छतं दाप्यो हीनां स्त्रीं गाश् च मध्यमम्
pratiṣedhe tayordaṇḍo yathā saṃgrahaṇe tathā /ap_257.071ab/paśūn gacchaṃśchataṃ dāpyo hīnāṃ strīṃ gāś ca madhyamam
257.072cd
अवरुद्धासु दासीषु भुजिष्यासु तथैव च /अप्_257.072अब्/गम्यास्वपि पुमान्दाप्यः पञ्चाशत् पणिकन्दमम्
avaruddhāsu dāsīṣu bhujiṣyāsu tathaiva ca /ap_257.072ab/gamyāsvapi pumāndāpyaḥ pañcāśat paṇikandamam
257.073cd
प्रसह्य दास्यभिगमे दण्डो दशपणः स्मृतः /अप्_257.073अब्/कुबन्धेनाङ्क्य गमयेदन्त्याप्रव्रजितागमे
prasahya dāsyabhigame daṇḍo daśapaṇaḥ smṛtaḥ /ap_257.073ab/kubandhenāṅkya gamayedantyāpravrajitāgame
257.074cd
न्यूनं वाप्यधिकं वापि लिखेद्यो राजशासनम् /अप्_257.074अब्/पारदारिकचौरं वा मुञ्चतो दण्ड उत्तमः
nyūnaṃ vāpyadhikaṃ vāpi likhedyo rājaśāsanam /ap_257.074ab/pāradārikacauraṃ vā muñcato daṇḍa uttamaḥ
257.075cd
अभक्षैर् दूषयन् विप्रं दण्ड उत्तमसाहसम् /अप्_257.075अब्/कूटस्वर्णव्यवहारी विमांसस्य च विक्रयी
abhakṣair dūṣayan vipraṃ daṇḍa uttamasāhasam /ap_257.075ab/kūṭasvarṇavyavahārī vimāṃsasya ca vikrayī
257.076cd
अङ्गहीनश् च कर्तव्यो दाप्यश्चोत्तमसाहसं /अप्_257.076अब्/ :प् 436 शक्तो ह्य् अमोक्षयन् स्वामी दंष्ट्रिणः शृङ्गिणस् तथा
aṅgahīnaś ca kartavyo dāpyaścottamasāhasaṃ /ap_257.076ab/ :p 436 śakto hy amokṣayan svāmī daṃṣṭriṇaḥ śṛṅgiṇas tathā
257.077cd
प्रथमं साहसं दद्याद्विक्रुष्टे द्विगुणं तथा /अप्_257.077अब्/अचौरञ्चौरे ऽभिवदन् दाप्यः पञ्चशतं दमं
prathamaṃ sāhasaṃ dadyādvikruṣṭe dviguṇaṃ tathā /ap_257.077ab/acaurañcaure 'bhivadan dāpyaḥ pañcaśataṃ damaṃ
257.078cd
राज्ञो ऽनिष्टप्रवक्तारं तस्यैवाक्रोशकं तथा /अप्_257.078अब्/मृताङ्गलग्नविक्रेतुर्गुरोस्ताडयितुस् तथा
rājño 'niṣṭapravaktāraṃ tasyaivākrośakaṃ tathā /ap_257.078ab/mṛtāṅgalagnavikreturgurostāḍayitus tathā
257.079cd
तन्मन्त्रस्य च भेत्तारं छित्त्वा जिह्वां प्रवासयेत् /अप्_257.079अब्/राजयानासनारोढुर्दण्डो मध्यमसाहसः
tanmantrasya ca bhettāraṃ chittvā jihvāṃ pravāsayet /ap_257.079ab/rājayānāsanāroḍhurdaṇḍo madhyamasāhasaḥ
257.080cd
द्विनेत्रभेदिनो राजद्विष्टादेशकृतस् तथा /अप्_257.080अब्/विप्रत्वेन च शूद्रस्य जीवतो ऽष्टशतो दमः
dvinetrabhedino rājadviṣṭādeśakṛtas tathā /ap_257.080ab/vipratvena ca śūdrasya jīvato 'ṣṭaśato damaḥ
257.081cd
यो मन्येताजितो ऽस्मीति न्यायेनाभिपराजितः /अप्_257.081अब्/तमायान्तं पुनर्जित्वा दण्डयेद्द्विगुणं दमं
yo manyetājito 'smīti nyāyenābhiparājitaḥ /ap_257.081ab/tamāyāntaṃ punarjitvā daṇḍayeddviguṇaṃ damaṃ
257.082cd
राज्ञान्यायेन यो दण्डो गृहीतो वरुणायतं /अप्_257.082अब्/विवेद्य दद्याद्विप्रेभ्यः स्वयं त्रिंशद्गुणीकृतं
rājñānyāyena yo daṇḍo gṛhīto varuṇāyataṃ /ap_257.082ab/vivedya dadyādviprebhyaḥ svayaṃ triṃśadguṇīkṛtaṃ
257.083cd
धर्मश्चार्थश् च कीर्तिञ्च लोकपङ्क्तिरुपग्रहः /अप्_257.083अब्/प्रजाभ्यो बहुमानञ्च स्वर्गस्थानञ्च शाश्वतम्
dharmaścārthaś ca kīrtiñca lokapaṅktirupagrahaḥ /ap_257.083ab/prajābhyo bahumānañca svargasthānañca śāśvatam
257.084ab
पश्यतो व्यवहारांश् च गुणाः स्युः सप्त भूपतेः
paśyato vyavahārāṃś ca guṇāḥ syuḥ sapta bhūpateḥ
Chapter 258
258.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे वाक्पारुष्यादिप्रकरणं नाम सप्तपञ्चाशदधिकद्विशतत्मो ऽध्यायः ॥ :प् 437 % छप्तेर् {258} :श् अथाष्टपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ऋग्विधानं अग्निर् उवाच ऋग्यजुःसामाथर्वविधानं पुष्करोदितम् /अप्_258.001अब्/भुक्तिमुक्तिकरं जप्याद्धोमाद्रामाय तद्वदे
:e ity āgneye mahāpurāṇe vākpāruṣyādiprakaraṇaṃ nāma saptapañcāśadadhikadviśatatmo 'dhyāyaḥ || :p 437 % chapter {258} :ś athāṣṭapañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ ṛgvidhānaṃ agnir uvāca ṛgyajuḥsāmātharvavidhānaṃ puṣkaroditam /ap_258.001ab/bhuktimuktikaraṃ japyāddhomādrāmāya tadvade
258.002cd
पुष्कर उवाच प्रतिवेदन्तु कर्माणि कार्याणि प्रवदामि ते /अप्_258.002अब्/प्रथमं ऋग्विधानं वै शृणु त्वं भुक्तिमुक्तिदम्
puṣkara uvāca prativedantu karmāṇi kāryāṇi pravadāmi te /ap_258.002ab/prathamaṃ ṛgvidhānaṃ vai śṛṇu tvaṃ bhuktimuktidam
258.003cd
अन्तर्जले तथा होमे जपती मनसेप्सितम् /अप्_258.003अब्/कामं करोति गायत्री प्राणायामाद्विशेषतः
antarjale tathā home japatī manasepsitam /ap_258.003ab/kāmaṃ karoti gāyatrī prāṇāyāmādviśeṣataḥ
258.004cd
गायत्र्या दशसाहस्रो जपो नक्ताशनो द्विज /अप्_258.004अब्/बहुस्नातस्य तत्रैव सर्वकल्मषनाशनः
gāyatryā daśasāhasro japo naktāśano dvija /ap_258.004ab/bahusnātasya tatraiva sarvakalmaṣanāśanaḥ
258.005cd
दशायुतानि जप्त्वाथ हविष्याशी स मुक्तिभाक् /अप्_258.005अब्/प्रणवो हि परं ब्रह्म तज्जपः सर्वपापहा
daśāyutāni japtvātha haviṣyāśī sa muktibhāk /ap_258.005ab/praṇavo hi paraṃ brahma tajjapaḥ sarvapāpahā
258.006cd
ओंकारशतजप्तन्तु नाभिमात्रोदके स्थितः /अप्_258.006अब्/जलं पिवेत् स सर्वैस्तु पापैर् वै(1) विप्रमुच्यते
oṃkāraśatajaptantu nābhimātrodake sthitaḥ /ap_258.006ab/jalaṃ pivet sa sarvaistu pāpair vai(1) vipramucyate
258.007cd
मात्रात्रयं त्रयो वेदास्त्रयो देवास्त्रयो ऽग्नयः /अप्_258.007अब्/महाव्याहृतयः सप्त लोका होमो ऽखिलाघहा
mātrātrayaṃ trayo vedāstrayo devāstrayo 'gnayaḥ /ap_258.007ab/mahāvyāhṛtayaḥ sapta lokā homo 'khilāghahā
258.008cd
गायत्री परमा जाप्या महाव्याहृतयस् तथा /अप्_258.008अब्/अन्तर्जले तथा राम प्रोक्तश् चैवाघमर्षणः
gāyatrī paramā jāpyā mahāvyāhṛtayas tathā /ap_258.008ab/antarjale tathā rāma proktaś caivāghamarṣaṇaḥ
258.009cd
अग्निमीले पुरोहितं सूत्को ऽयं वह्निदैवतः /अप्_258.009अब्/ :न् 1 पापैर् हि विप्रमुच्यत इति ग.. , घ.. , ञ.. च :प् 438 शिरसा धारयन् वह्निं यो जपेत्परिवत्सरम्
agnimīle purohitaṃ sūtko 'yaṃ vahnidaivataḥ /ap_258.009ab/ :n 1 pāpair hi vipramucyata iti ga.. , gha.. , ña.. ca :p 438 śirasā dhārayan vahniṃ yo japetparivatsaram
258.010cd
होमं त्रिषवणं भैक्ष्यमनग्निज्वलनञ्चरेत् /अप्_258.010अब्/अतः परमृचः सप्त वाय्वाद्या याः प्रकीर्तिताः
homaṃ triṣavaṇaṃ bhaikṣyamanagnijvalanañcaret /ap_258.010ab/ataḥ paramṛcaḥ sapta vāyvādyā yāḥ prakīrtitāḥ
258.011cd
ता जपन् प्रयतो नित्यमिष्टान् कामान् समश्नुते /अप्_258.011अब्/मेधाकामो जपेन्नित्यं सदसन्यमिति त्यचम्
tā japan prayato nityamiṣṭān kāmān samaśnute /ap_258.011ab/medhākāmo japennityaṃ sadasanyamiti tyacam
258.012cd
अन्वयो यन्निमाः प्रोक्ताः नवर्चो मृत्युनाशनाः /अप्_258.012अब्/शुनःशेफमृषिं बद्धः सन्निरुद्धो ऽथ वा(1) जपेत्
anvayo yannimāḥ proktāḥ navarco mṛtyunāśanāḥ /ap_258.012ab/śunaḥśephamṛṣiṃ baddhaḥ sanniruddho 'tha vā(1) japet
258.013cd
मुच्यते सर्वपापेभ्यो गदी वाप्यगदो भवेत् /अप्_258.013अब्/य इच्छेच्छाश्वतं कामं मित्रं प्राज्ञं पुरन्दरं
mucyate sarvapāpebhyo gadī vāpyagado bhavet /ap_258.013ab/ya icchecchāśvataṃ kāmaṃ mitraṃ prājñaṃ purandaraṃ
258.014cd
ऋग्भिः षोड्शभिः कुर्यादिन्द्रियस्येति दिने दिने /अप्_258.014अब्/हिरण्यस्तूपमित्येतज्जपन् शत्रून् प्रबाधते
ṛgbhiḥ ṣoḍśabhiḥ kuryādindriyasyeti dine dine /ap_258.014ab/hiraṇyastūpamityetajjapan śatrūn prabādhate
258.015cd
क्षेमी भवति चाध्वानो ये ते पन्था जपन् नरः /अप्_258.015अब्/रौद्रीभिःषड्भिरीशानं स्तूयाद्यो वै दिने दिने
kṣemī bhavati cādhvāno ye te panthā japan naraḥ /ap_258.015ab/raudrībhiḥṣaḍbhirīśānaṃ stūyādyo vai dine dine
258.016cd
चरुं वा कल्पयेद्रौद्रं तस्य शान्तिः परा भवेत् /अप्_258.016अब्/उदित्युदन्तमादित्यमुपतिष्ठन् दिने दिने
caruṃ vā kalpayedraudraṃ tasya śāntiḥ parā bhavet /ap_258.016ab/udityudantamādityamupatiṣṭhan dine dine
258.017cd
क्षिपेज्जलाञ्जलीन् सप्त मनोदुःखविनाशनं /अप्_258.017अब्/द्विषन्तमित्यथार्धर्चं यद्विप्रान्तं जपन् स्मरेत्
kṣipejjalāñjalīn sapta manoduḥkhavināśanaṃ /ap_258.017ab/dviṣantamityathārdharcaṃ yadviprāntaṃ japan smaret
258.018cd
आगस्कृत् सप्तरात्रेण विद्वेषमधिगच्छति /अप्_258.018अब्/आरोग्यकामी रोगी वा प्रस्कन्नस्योत्तमं जपेत्
āgaskṛt saptarātreṇa vidveṣamadhigacchati /ap_258.018ab/ārogyakāmī rogī vā praskannasyottamaṃ japet
258.019cd
उत्तमस्तस्य चार्धर्चो जपेद्वै विविधासने /अप्_258.019अब्/उदयत्यायुरक्ष्यय्यं तेजो मध्यन्दिने जपेत्
uttamastasya cārdharco japedvai vividhāsane /ap_258.019ab/udayatyāyurakṣyayyaṃ tejo madhyandine japet
258.020cd
:न् 1 सन्निबद्धो ऽथेति क.. , ख.. , ज.. च :प् 439 अस्तं प्रतिगते सूर्ये द्विषन्तं प्रतिबाधते /अप्_258.020अब्/न वयश्चेति सूक्तानि जपन् शत्रून्नियच्छति
:n 1 sannibaddho 'theti ka.. , kha.. , ja.. ca :p 439 astaṃ pratigate sūrye dviṣantaṃ pratibādhate /ap_258.020ab/na vayaśceti sūktāni japan śatrūnniyacchati
258.021cd
एकादश सुपर्णस्य सर्वकामान्विनिर्दिशेत् /अप्_258.021अब्/आध्यात्मिकीः क इत्य् एता जपन्मोक्षमवाप्नुयात्
ekādaśa suparṇasya sarvakāmānvinirdiśet /ap_258.021ab/ādhyātmikīḥ ka ity etā japanmokṣamavāpnuyāt
258.022cd
आ नो भद्रा इत्य् अनेन दीर्घमायुरवाप्नुयात् /अप्_258.022अब्/त्वं सोमेति च सूक्तेन नवं पश्येन्निशाकरं
ā no bhadrā ity anena dīrghamāyuravāpnuyāt /ap_258.022ab/tvaṃ someti ca sūktena navaṃ paśyenniśākaraṃ
258.023cd
उपतिष्ठेत् समित्पाणिर्वासांस्याप्नोत्यसंशयं /अप्_258.023अब्/आयुरीप्सन्निममिति कौत्स सूक्तं सदा जपेत्
upatiṣṭhet samitpāṇirvāsāṃsyāpnotyasaṃśayaṃ /ap_258.023ab/āyurīpsannimamiti kautsa sūktaṃ sadā japet
258.024cd
आपनः शोशुचदिति स्तुत्वा मध्ये दिवाकरं /अप्_258.024अब्/यथा मुञ्चति चेषोकां तथा पापं प्रमुञ्चति
āpanaḥ śośucaditi stutvā madhye divākaraṃ /ap_258.024ab/yathā muñcati ceṣokāṃ tathā pāpaṃ pramuñcati
258.025cd
जातवेदस इत्य् एतज्जपेत् स्वस्त्ययनं पथि /अप्_258.025अब्/भयैर् विमुच्यते सर्वैः स्वस्तिमानाप्नुयात् गृहान्
jātavedasa ity etajjapet svastyayanaṃ pathi /ap_258.025ab/bhayair vimucyate sarvaiḥ svastimānāpnuyāt gṛhān
258.026cd
व्युष्टायाञ्च तथा रात्र्यामेतद्दुःस्वप्ननाशनं /अप्_258.026अब्/प्रमन्दिनेति सूयन्त्या जपेद्गर्भविमोचनं
vyuṣṭāyāñca tathā rātryāmetadduḥsvapnanāśanaṃ /ap_258.026ab/pramandineti sūyantyā japedgarbhavimocanaṃ
258.027cd
जपन्निन्द्रमिति स्नातो वैश्यदेवन्तु सप्तकं /अप्_258.027अब्/मुञ्चत्याज्यं तथा जुह्वत् सकलं किल्विषं नरः
japannindramiti snāto vaiśyadevantu saptakaṃ /ap_258.027ab/muñcatyājyaṃ tathā juhvat sakalaṃ kilviṣaṃ naraḥ
258.028cd
इमामिति जपन् शश्वत् कामानाप्नोत्यभीप्सितान् /अप्_258.028अब्/मानस्तोक इति द्वाभ्यां त्रिरात्रोपोषितः शुचिः
imāmiti japan śaśvat kāmānāpnotyabhīpsitān /ap_258.028ab/mānastoka iti dvābhyāṃ trirātropoṣitaḥ śuciḥ
258.029cd
औडुम्बरीश् च जुहुयात्समिधश्चाज्यसंस्कृताः /अप्_258.029अब्/छित्त्वा सर्वान्मृत्युपाशान् जीवेद्रोगविवर्जितः
auḍumbarīś ca juhuyātsamidhaścājyasaṃskṛtāḥ /ap_258.029ab/chittvā sarvānmṛtyupāśān jīvedrogavivarjitaḥ
258.030cd
ऊर्ध्वबाहुरनेनैव स्तुत्वा सम्भुं तथैव च /अप्_258.030अब्/मानस्तोकेति च ऋचा शिखाबन्धे कृते नरः
ūrdhvabāhuranenaiva stutvā sambhuṃ tathaiva ca /ap_258.030ab/mānastoketi ca ṛcā śikhābandhe kṛte naraḥ
258.031cd
अघृष्यः सर्वभूतानां जायते संशयं विना /अप्_258.031अब्/ :प् 440 चित्रमित्युपतिष्ठेत त्रिसन्ध्यं भास्करं तथा
aghṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ jāyate saṃśayaṃ vinā /ap_258.031ab/ :p 440 citramityupatiṣṭheta trisandhyaṃ bhāskaraṃ tathā
258.032cd
समित्पाणिर्नरो नित्यमीप्सितं धनमाप्नुयात् /अप्_258.032अब्/अथ स्वप्नेति च जपन् प्रातर्मध्यन्दिने दिने
samitpāṇirnaro nityamīpsitaṃ dhanamāpnuyāt /ap_258.032ab/atha svapneti ca japan prātarmadhyandine dine
258.033cd
दुःस्वप्नञ्चार्हते कृत्स्नं भोजनञ्चाप्नुयाच्छुभम्(1) /अप्_258.033अब्/उभे पुमानिति तथा रक्षोघ्नः परिकीर्तितः
duḥsvapnañcārhate kṛtsnaṃ bhojanañcāpnuyācchubham(1) /ap_258.033ab/ubhe pumāniti tathā rakṣoghnaḥ parikīrtitaḥ
258.034cd
उभे वासा इति ऋचो जपन् कामानवाप्नुयात् /अप्_258.034अब्/न सागन्निति च जपन् मुच्यते चाततायिनः
ubhe vāsā iti ṛco japan kāmānavāpnuyāt /ap_258.034ab/na sāganniti ca japan mucyate cātatāyinaḥ
258.035cd
कया शुभेति च जपन् जातिश्रैष्ठमवाप्नुयात् /अप्_258.035अब्/इमन्नृसोममित्येतत् सर्वान् कामानवाप्नुयात्
kayā śubheti ca japan jātiśraiṣṭhamavāpnuyāt /ap_258.035ab/imannṛsomamityetat sarvān kāmānavāpnuyāt
258.036cd
पितरित्युपतिष्ठेत नित्यमर्थमुपस्थितं(2) /अप्_258.036अब्/अग्ने नयेति सूक्तेन घृतहोमश् च मार्गगः
pitarityupatiṣṭheta nityamarthamupasthitaṃ(2) /ap_258.036ab/agne nayeti sūktena ghṛtahomaś ca mārgagaḥ
258.037cd
वीरान्नयमवाप्नोति सुश्लोकं यो जपेत् सदा /अप्_258.037अब्/कङ्कतो नेति सूक्तेन विषान् सर्वान् व्यपोहति
vīrānnayamavāpnoti suślokaṃ yo japet sadā /ap_258.037ab/kaṅkato neti sūktena viṣān sarvān vyapohati
258.038cd
यो जात इति सूक्तेन सर्वान् कामानवाप्नुयात् /अप्_258.038अब्/गणानामिति सूक्तेन श्निग्धमाप्नोत्यनुत्तमं
yo jāta iti sūktena sarvān kāmānavāpnuyāt /ap_258.038ab/gaṇānāmiti sūktena śnigdhamāpnotyanuttamaṃ
258.039cd
यो मे राजन्नितीमान्तु दुःस्वप्नशमनीमृचं /अप्_258.039अब्/अध्वनि प्रस्थितो यस्तु पश्येच्छत्रूं समुत्थितं
yo me rājannitīmāntu duḥsvapnaśamanīmṛcaṃ /ap_258.039ab/adhvani prasthito yastu paśyecchatrūṃ samutthitaṃ
258.040cd
अप्रशस्तं प्रशस्तं वा कुविदङ्ग इमं जपेत् /अप्_258.040अब्/द्वाविंशकं जपन् सूक्तमाध्यात्मिकमनुत्तमं
apraśastaṃ praśastaṃ vā kuvidaṅga imaṃ japet /ap_258.040ab/dvāviṃśakaṃ japan sūktamādhyātmikamanuttamaṃ
258.041cd
पर्वसु प्रयतो नित्यमिष्टान् कामान् समश्नुते /अप्_258.041अब्/कृणुष्वेति जपन् सूक्तं जुह्वदाज्यं समाहितः
parvasu prayato nityamiṣṭān kāmān samaśnute /ap_258.041ab/kṛṇuṣveti japan sūktaṃ juhvadājyaṃ samāhitaḥ
258.042cd
:न् 1 भोजनञ्चाप्नुयाच्छतमिति ख.. , ग.. , घ.. , ज.. च 2 नित्यमन्नमुपस्थितमिति क.. , छ.. च :प् 441 आरातीनां हरेत् प्राणान् रक्षांस्यपि विनाशयेत् /अप्_258.042अब्/उपतिष्ठेत् स्वयं वह्निं परित्यृचा दिने दिने
:n 1 bhojanañcāpnuyācchatamiti kha.. , ga.. , gha.. , ja.. ca 2 nityamannamupasthitamiti ka.. , cha.. ca :p 441 ārātīnāṃ haret prāṇān rakṣāṃsyapi vināśayet /ap_258.042ab/upatiṣṭhet svayaṃ vahniṃ parityṛcā dine dine
258.043cd
तं रक्षति स्वयं वह्निर्विश्वतो विश्वतोमुखः /अप्_258.043अब्/हंसः शुचिः सदित्येतच्छुचिरीक्षेद्दिवाकरं
taṃ rakṣati svayaṃ vahnirviśvato viśvatomukhaḥ /ap_258.043ab/haṃsaḥ śuciḥ sadityetacchucirīkṣeddivākaraṃ
258.044cd
कृषिं प्रपद्यमानस्तु स्थालीपाकं यथाविधि /अप्_258.044अब्/जुहुयात् क्षेत्रमध्ये तु स्वनीस्वाहास्तु पञ्चभिः
kṛṣiṃ prapadyamānastu sthālīpākaṃ yathāvidhi /ap_258.044ab/juhuyāt kṣetramadhye tu svanīsvāhāstu pañcabhiḥ
258.045cd
इन्द्राय च मरुद्भ्यस्तु पर्जन्याय भगाय च /अप्_258.045अब्/यथालिङ्गन्तु विहरेल्लाङ्गलन्तु कृषीबलः
indrāya ca marudbhyastu parjanyāya bhagāya ca /ap_258.045ab/yathāliṅgantu viharellāṅgalantu kṛṣībalaḥ
258.046cd
युक्तो धान्याय सीतायै सुनासीरमथोत्तरं /अप्_258.046अब्/गन्धमाल्यैर् नमस्कारैर् यजेदेताश् च देवताः
yukto dhānyāya sītāyai sunāsīramathottaraṃ /ap_258.046ab/gandhamālyair namaskārair yajedetāś ca devatāḥ
258.047cd
प्रवापने प्रलवने खलसीतापहारयोः /अप्_258.047अब्/अमोघङ्कर्म भवति वर्धते सर्वदा कृषिः
pravāpane pralavane khalasītāpahārayoḥ /ap_258.047ab/amoghaṅkarma bhavati vardhate sarvadā kṛṣiḥ
258.048cd
समुद्रादिति सूक्तेन कामानाप्नोति पावकात् /अप्_258.048अब्/विश्वानर इति द्वाभ्यां य ऋग्भ्यां वह्निमर्हति
samudrāditi sūktena kāmānāpnoti pāvakāt /ap_258.048ab/viśvānara iti dvābhyāṃ ya ṛgbhyāṃ vahnimarhati
258.049cd
स तरत्यापदः सर्वा यशः प्राप्नोति चाक्षयं /अप्_258.049अब्/विपुलां श्रियमाप्नोति जयं प्राप्नोत्यनुत्तमं
sa taratyāpadaḥ sarvā yaśaḥ prāpnoti cākṣayaṃ /ap_258.049ab/vipulāṃ śriyamāpnoti jayaṃ prāpnotyanuttamaṃ
258.050cd
अग्ने त्वमिति च स्तुत्वा धनमाप्नोति वाञ्छितं /अप्_258.050अब्/प्रजाकामो जपेन्नित्यं वरुणदैवतत्रयं
agne tvamiti ca stutvā dhanamāpnoti vāñchitaṃ /ap_258.050ab/prajākāmo japennityaṃ varuṇadaivatatrayaṃ
258.051cd
स्वस्त्या त्रयं जपेत् प्रातः सदा स्वस्त्ययनं महत् /अप्_258.051अब्/स्वस्ति पन्था इति प्रोच्य स्वस्तिमान् व्रजते ऽध्वनि
svastyā trayaṃ japet prātaḥ sadā svastyayanaṃ mahat /ap_258.051ab/svasti panthā iti procya svastimān vrajate 'dhvani
258.052cd
विजिगीषुर्वनस्पते शत्रूणां व्याधितं भवेत्(1) /अप्_258.052अब्/स्त्रिया गर्भप्रमूढाया गर्भमोक्षणमुत्तमं
vijigīṣurvanaspate śatrūṇāṃ vyādhitaṃ bhavet(1) /ap_258.052ab/striyā garbhapramūḍhāyā garbhamokṣaṇamuttamaṃ
258.053cd
:न् 1 व्याधिकम्भवदिति ट.. :प् 442 अच्छावदेति सूक्तञ्च वृष्टिकामः प्रयिओजयेत् /अप्_258.053अब्/निराहारः क्लिन्नवासा न चिरेण प्रवर्षति
:n 1 vyādhikambhavaditi ṭa.. :p 442 acchāvadeti sūktañca vṛṣṭikāmaḥ prayiojayet /ap_258.053ab/nirāhāraḥ klinnavāsā na cireṇa pravarṣati
258.054cd
मनसः काम इत्य् एतां पशुकामो नरो जपेत् /अप्_258.054अब्/कर्दमेन इति स्नायात्प्रजाकामः शुचिव्रतः
manasaḥ kāma ity etāṃ paśukāmo naro japet /ap_258.054ab/kardamena iti snāyātprajākāmaḥ śucivrataḥ
258.055cd
अश्वपूर्वा इति स्नायाद्राज्यकामस्तु मानवः /अप्_258.055अब्/राहिते चर्मणि स्नायात् ब्राह्मणस्तु यथाविधि
aśvapūrvā iti snāyādrājyakāmastu mānavaḥ /ap_258.055ab/rāhite carmaṇi snāyāt brāhmaṇastu yathāvidhi
258.056cd
राजा चर्मणि वैयाघ्रे छागे वैश्यस्तथैव च /अप्_258.056अब्/दशसाहस्रिको होमः प्रत्येकं परिकीर्तितः
rājā carmaṇi vaiyāghre chāge vaiśyastathaiva ca /ap_258.056ab/daśasāhasriko homaḥ pratyekaṃ parikīrtitaḥ
258.057cd
आगार इति सूक्तेन गोष्ठे गां लोकमातरं /अप्_258.057अब्/उपतिष्ठेद्व्रजेच्चैव यदिच्छेत्ताः सदाक्षयाः
āgāra iti sūktena goṣṭhe gāṃ lokamātaraṃ /ap_258.057ab/upatiṣṭhedvrajeccaiva yadicchettāḥ sadākṣayāḥ
258.058cd
उपेतितिसृभीराज्ञो दुन्दुभिमभिमन्त्रयेत् /अप्_258.058अब्/तेजो बकञ्च प्राप्नोति शत्रुञ्चैव नियच्छति
upetitisṛbhīrājño dundubhimabhimantrayet /ap_258.058ab/tejo bakañca prāpnoti śatruñcaiva niyacchati
258.059cd
तृणपाणिर्जपेत्सूक्तुं रक्षोघ्नं दस्युन्भिर्वृतः /अप्_258.059अब्/ये के च उमेत्यृचं जप्त्वा दीर्घमायुराप्नुयात्(1)
tṛṇapāṇirjapetsūktuṃ rakṣoghnaṃ dasyunbhirvṛtaḥ /ap_258.059ab/ye ke ca umetyṛcaṃ japtvā dīrghamāyurāpnuyāt(1)
258.060cd
जीमूतसूक्तेन तथा सेनाङ्गान्यभिमन्त्रयेत् /अप्_258.060अब्/यधा लिङ्गं ततो राजा विनिहन्ति रणे रिपून्
jīmūtasūktena tathā senāṅgānyabhimantrayet /ap_258.060ab/yadhā liṅgaṃ tato rājā vinihanti raṇe ripūn
258.061cd
आग्नेयेति त्रिभिःसूक्तैर् धनमाप्नोति चाक्षयं /अप्_258.061अब्/अमीवहेति सूक्तेन भूतानि स्थापयेन्निशि
āgneyeti tribhiḥsūktair dhanamāpnoti cākṣayaṃ /ap_258.061ab/amīvaheti sūktena bhūtāni sthāpayenniśi
258.062cd
सबाधे विषमे दुर्गे बन्धा वा निर्गतः क्वचित् /अप्_258.062अब्/पलायन् वा गृहीतो वा सूक्तमेतत्तथा जपेत्
sabādhe viṣame durge bandhā vā nirgataḥ kvacit /ap_258.062ab/palāyan vā gṛhīto vā sūktametattathā japet
258.063cd
त्रिरात्रं नियतोपोष्य श्रापयेत् पायसञ्चरुं /अप्_258.063अब्/तेनाहुतिशतं पूर्णं जुहुयात् त्र्यम्बकेत्यृचा
trirātraṃ niyatopoṣya śrāpayet pāyasañcaruṃ /ap_258.063ab/tenāhutiśataṃ pūrṇaṃ juhuyāt tryambaketyṛcā
258.064cd
:न् 1 अवाप्तवानिति ट.. :प् 443 समुद्दिश्य महादेवं जीवेदब्दशतं सुखं /अप्_258.064अब्/तच्चक्षुरित्यृचा स्नात उपतिष्ठेद्दिवाकरं
:n 1 avāptavāniti ṭa.. :p 443 samuddiśya mahādevaṃ jīvedabdaśataṃ sukhaṃ /ap_258.064ab/taccakṣurityṛcā snāta upatiṣṭheddivākaraṃ
258.065cd
उद्यन्तं मध्यगञ्चैव दीर्घमायुर्जिजीविषुः /अप्_258.065अब्/इन्द्रा सोमेति सूक्तन्तु कथितं शत्रुनाशनं
udyantaṃ madhyagañcaiva dīrghamāyurjijīviṣuḥ /ap_258.065ab/indrā someti sūktantu kathitaṃ śatrunāśanaṃ
258.066cd
यस्य लुप्तं व्रतं मोहाद्व्रात्यैर् वा संसृजेत्सह /अप्_258.066अब्/उपोष्याज्यं स जुहुयात्त्वमग्ने व्रतपा इति
yasya luptaṃ vrataṃ mohādvrātyair vā saṃsṛjetsaha /ap_258.066ab/upoṣyājyaṃ sa juhuyāttvamagne vratapā iti
258.067cd
आदित्येत्यृक् च सम्राजं(1) जप्त्वा वादे जयी भवेत् /अप्_258.067अब्/महीति च चतुष्केण मुच्यते महतो भयात्
ādityetyṛk ca samrājaṃ(1) japtvā vāde jayī bhavet /ap_258.067ab/mahīti ca catuṣkeṇa mucyate mahato bhayāt
258.068cd
ऋचं महीति जप्त्वा यदि ह्य् एतत् सर्वकामानवाप्नुयात् /अप्_258.068अब्/द्वाचत्वारिंशतिं चैन्द्रं जप्त्वा नाशयते रिपून्
ṛcaṃ mahīti japtvā yadi hy etat sarvakāmānavāpnuyāt /ap_258.068ab/dvācatvāriṃśatiṃ caindraṃ japtvā nāśayate ripūn
258.069cd
वाचं महीति जप्त्वा च प्राप्नोत्यारोग्यमेव च /अप्_258.069अब्/शन्नो भवेति द्वाभ्यान्तु भुक्त्वान्नं प्रयतः शुचिः
vācaṃ mahīti japtvā ca prāpnotyārogyameva ca /ap_258.069ab/śanno bhaveti dvābhyāntu bhuktvānnaṃ prayataḥ śuciḥ
258.070cd
हृदयं पाणिना स्पृष्ट्वा व्याधिभिर् नाभिभूयते /अप्_258.070अब्/उत्तमेदमिति स्नातो हुत्त्वा शत्रुं प्रमापयेत्
hṛdayaṃ pāṇinā spṛṣṭvā vyādhibhir nābhibhūyate /ap_258.070ab/uttamedamiti snāto huttvā śatruṃ pramāpayet
258.071cd
शन्नोग्न इति सूक्तेन हुतेनान्नमवाप्नुयात् /अप्_258.071अब्/कन्या वारर्षिसूक्तेन दिग्दोषाद्विप्रमुच्यते
śannogna iti sūktena hutenānnamavāpnuyāt /ap_258.071ab/kanyā vārarṣisūktena digdoṣādvipramucyate
258.072cd
यदत्य कव्येत्युदिते जप्ते ऽवश्यं जगद्भवेत् /अप्_258.072अब्/यद्वागिति च जप्तेन वाणी भवति संस्कृता(2)
yadatya kavyetyudite japte 'vaśyaṃ jagadbhavet /ap_258.072ab/yadvāgiti ca japtena vāṇī bhavati saṃskṛtā(2)
258.073cd
वाचो विदितमिति त्वेतां जपन् वाचं समश्नुते /अप्_258.073अब्/पवित्राणां पवित्रन्तु पावमान्येत्यृचो मताः
vāco viditamiti tvetāṃ japan vācaṃ samaśnute /ap_258.073ab/pavitrāṇāṃ pavitrantu pāvamānyetyṛco matāḥ
258.074cd
वैखानसा ऋचस्त्रिंशत्पवित्राः परमा मताः /अप्_258.074अब्/ :न् 1 आदित्येति प्रसंम्राजमिति ग.. , घ.. , ञ.. 2 संस्थितेति क.. , छ.. , च.. :प् 444 ऋचो द्विषष्टिः प्रोक्ताश् च परस्वेत्यृषिसत्तम
vaikhānasā ṛcastriṃśatpavitrāḥ paramā matāḥ /ap_258.074ab/ :n 1 ādityeti prasaṃmrājamiti ga.. , gha.. , ña.. 2 saṃsthiteti ka.. , cha.. , ca.. :p 444 ṛco dviṣaṣṭiḥ proktāś ca parasvetyṛṣisattama
258.075cd
सर्वकल्मषनाशाय पावनाय शिवाय च /अप्_258.075अब्/स्वादिष्टयेतिसूक्तानां सप्तषष्टिरुदाहृता
sarvakalmaṣanāśāya pāvanāya śivāya ca /ap_258.075ab/svādiṣṭayetisūktānāṃ saptaṣaṣṭirudāhṛtā
258.076cd
दशोत्तराण्यृचाञ्चैताः पावमान्यः शतानि षट् /अप्_258.076अब्/एतज्जपंश् च जुह्वच्च घोरं मृत्युभयं जयेत्
daśottarāṇyṛcāñcaitāḥ pāvamānyaḥ śatāni ṣaṭ /ap_258.076ab/etajjapaṃś ca juhvacca ghoraṃ mṛtyubhayaṃ jayet
258.077cd
आपोहिष्टेति वारिस्थो जपेत्पापभयार्दने /अप्_258.077अब्/प्रदेवन्नेति नियतो जपेच्च मरुधन्वसु
āpohiṣṭeti vāristho japetpāpabhayārdane /ap_258.077ab/pradevanneti niyato japecca marudhanvasu
258.078cd
प्राणान्तिके भये प्राप्ते क्षिप्रमायुस्तु विन्दति /अप्_258.078अब्/प्रावेयामित्यृचमेकां जपेच्च मनसा निशि
prāṇāntike bhaye prāpte kṣipramāyustu vindati /ap_258.078ab/prāveyāmityṛcamekāṃ japecca manasā niśi
258.079cd
व्युष्टायामुदिते सूर्ये द्यूते जयमवाप्नुयात् /अप्_258.079अब्/मा प्रगामेति मूढश् च पन्थानं पथि विन्दति
vyuṣṭāyāmudite sūrye dyūte jayamavāpnuyāt /ap_258.079ab/mā pragāmeti mūḍhaś ca panthānaṃ pathi vindati
258.080cd
क्षीणायुरिति मन्येत यङ्कञ्चित् सुहृदं प्रियं /अप्_258.080अब्/यत्तेयमिति तु स्नातस्तस्य मूर्धानमालभेत्
kṣīṇāyuriti manyeta yaṅkañcit suhṛdaṃ priyaṃ /ap_258.080ab/yatteyamiti tu snātastasya mūrdhānamālabhet
258.081cd
सहस्रकृत्वः पञ्चाहं तेनायुर्विन्दते महत् /अप्_258.081अब्/इदं मेध्येति जुहुयात् घृतं प्राज्ञः सहस्रशः
sahasrakṛtvaḥ pañcāhaṃ tenāyurvindate mahat /ap_258.081ab/idaṃ medhyeti juhuyāt ghṛtaṃ prājñaḥ sahasraśaḥ
258.082cd
पशुकामो गवां गोष्ठे अर्थकामश् चतुष्पथे /अप्_258.082अब्/वयः सुपर्ण इत्य् एतां जपन् वै विन्दते श्रियं
paśukāmo gavāṃ goṣṭhe arthakāmaś catuṣpathe /ap_258.082ab/vayaḥ suparṇa ity etāṃ japan vai vindate śriyaṃ
258.083cd
हविष्यन्तीयमभ्यस्य सर्वपापैः प्रमुच्यते /अप्_258.083अब्/तस्य रोगा विनश्यन्ति कायाग्निर्वर्धते तथा
haviṣyantīyamabhyasya sarvapāpaiḥ pramucyate /ap_258.083ab/tasya rogā vinaśyanti kāyāgnirvardhate tathā
258.084cd
या ओषधयः स्वस्त्ययनं सर्वव्याधिविनाशनं /अप्_258.084अब्/वृहस्पते अतीत्येतद्वृष्टिकामः प्रयोजयेत्
yā oṣadhayaḥ svastyayanaṃ sarvavyādhivināśanaṃ /ap_258.084ab/vṛhaspate atītyetadvṛṣṭikāmaḥ prayojayet
258.085cd
सर्वत्रेति परा शान्तिर्ज्ञेया प्रतिरथस् तथा /अप्_258.085अब्/सूत सांकाश्यपन्नित्यं प्रजाकामस्य कीर्तितं
sarvatreti parā śāntirjñeyā pratirathas tathā /ap_258.085ab/sūta sāṃkāśyapannityaṃ prajākāmasya kīrtitaṃ
258.086cd
:प् 445 अहं रुद्रेति एतद्वाग्मी भवति मानवः /अप्_258.086अब्/न योनौ जायते विद्वान् जपन्रात्रीति रात्रिषु
:p 445 ahaṃ rudreti etadvāgmī bhavati mānavaḥ /ap_258.086ab/na yonau jāyate vidvān japanrātrīti rātriṣu
258.087cd
रात्रिसूक्तं जपन्न्रात्री रात्रिं क्षेमी जयेन्नरः /अप्_258.087अब्/कल्पयन्तीति च जपन्नित्यं कृत्त्वारिनाशनं
rātrisūktaṃ japannrātrī rātriṃ kṣemī jayennaraḥ /ap_258.087ab/kalpayantīti ca japannityaṃ kṛttvārināśanaṃ
258.088cd
आयुष्यञ्चैव वर्चस्यं सूक्तं दाक्षायणं महत् /अप्_258.088अब्/उत देवा इति जपेदामयघ्नं धृतव्रतः
āyuṣyañcaiva varcasyaṃ sūktaṃ dākṣāyaṇaṃ mahat /ap_258.088ab/uta devā iti japedāmayaghnaṃ dhṛtavrataḥ
258.089cd
अयमग्ने जनित्येतज्जपेदग्निभये सति /अप्_258.089अब्/अरण्यानीत्यरण्येषु जपेत्तद्भयनाशनं
ayamagne janityetajjapedagnibhaye sati /ap_258.089ab/araṇyānītyaraṇyeṣu japettadbhayanāśanaṃ
258.090cd
ब्राह्म्नीमासाद्य सूक्ते द्वे ऋचं ब्राह्मीं शतावरीं /अप्_258.090अब्/पृथगद्भिर्घृतैर् वाथ मेधां लक्ष्मीञ्च विन्दति
brāhmnīmāsādya sūkte dve ṛcaṃ brāhmīṃ śatāvarīṃ /ap_258.090ab/pṛthagadbhirghṛtair vātha medhāṃ lakṣmīñca vindati
258.091cd
मास इत्य् असपत्नघ्नं संग्रामं विजिगीषतः /अप्_258.091अब्/ब्रह्मणो ऽग्निः संविदानं गर्भमृत्युनिवारणं
māsa ity asapatnaghnaṃ saṃgrāmaṃ vijigīṣataḥ /ap_258.091ab/brahmaṇo 'gniḥ saṃvidānaṃ garbhamṛtyunivāraṇaṃ
258.092cd
अपहीति जपेत्सूक्तं शुचिर्दुस्वप्ननाशनं /अप्_258.092अब्/येनेदमिति वैजप्त्वा समाधिं विन्दते परं
apahīti japetsūktaṃ śucirdusvapnanāśanaṃ /ap_258.092ab/yenedamiti vaijaptvā samādhiṃ vindate paraṃ
258.093cd
मयो भूर्वात इत्य् एतत् गवां स्वस्त्ययनं परं /अप्_258.093अब्/शाम्बरीमिन्द्रजालं वा मायामेतेन वारयेत्
mayo bhūrvāta ity etat gavāṃ svastyayanaṃ paraṃ /ap_258.093ab/śāmbarīmindrajālaṃ vā māyāmetena vārayet
258.094cd
महीत्रीणामवरोस्त्विति पथि स्वस्त्ययनं जपेत् /अप्_258.094अब्/अग्नये विद्विषन्नेवं जपेच्च रिपुनाशनं
mahītrīṇāmavarostviti pathi svastyayanaṃ japet /ap_258.094ab/agnaye vidviṣannevaṃ japecca ripunāśanaṃ
258.095cd
वास्तोष्पतेन मन्त्रेण यजेत गृहदेवताः /अप्_258.095अब्/जपस्यैष विधिः प्रोक्तो हुते ज्ञेयो विशेषतः
vāstoṣpatena mantreṇa yajeta gṛhadevatāḥ /ap_258.095ab/japasyaiṣa vidhiḥ prokto hute jñeyo viśeṣataḥ
258.096cd
होमान्ते दक्षिणा देया पापशान्तिर्हुतेन तु /अप्_258.096अब्/हुतं शाम्यति चान्नेन अन्नहेमप्रदानतः
homānte dakṣiṇā deyā pāpaśāntirhutena tu /ap_258.096ab/hutaṃ śāmyati cānnena annahemapradānataḥ
258.097cd
विप्राशिषस्त्वमोघाः स्युर्बहिःस्नानन्तु सर्वतः /अप्_258.097अब्/ :प् 446 सिद्धार्थका यवा धान्यं पयो घृतं तथा
viprāśiṣastvamoghāḥ syurbahiḥsnānantu sarvataḥ /ap_258.097ab/ :p 446 siddhārthakā yavā dhānyaṃ payo ghṛtaṃ tathā
258.098cd
क्षीरवृक्षास्तथेध्मन्तु होमा वै सर्वकामदाः /अप्_258.098अब्/समिधः कण्ठकिन्यश् च राजिका रुधिरं विषं
kṣīravṛkṣāstathedhmantu homā vai sarvakāmadāḥ /ap_258.098ab/samidhaḥ kaṇṭhakinyaś ca rājikā rudhiraṃ viṣaṃ
258.099cd
अभिचारे तथा शैलं अशनं शक्तवः पयः /अप्_258.099अब्/दधि भैक्ष्यं फलं मूलमृग्विधानमुदाहृतं
abhicāre tathā śailaṃ aśanaṃ śaktavaḥ payaḥ /ap_258.099ab/dadhi bhaikṣyaṃ phalaṃ mūlamṛgvidhānamudāhṛtaṃ
Chapter 259
259.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे ऋग्विधानं नामाष्टपञ्चाशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {259} :श् अथोनषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः यजुर्विधानं पुष्कर उवाच यजुर्विधानं वक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु /अप्_259.001अब्/ओंकारपूर्विका राम महाव्याहृतयो मताः
:e ity āgneye mahāpurāṇe ṛgvidhānaṃ nāmāṣṭapañcāśadadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {259} :ś athonaṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ yajurvidhānaṃ puṣkara uvāca yajurvidhānaṃ vakṣyāmi bhuktimuktipradaṃ śṛṇu /ap_259.001ab/oṃkārapūrvikā rāma mahāvyāhṛtayo matāḥ
259.002cd
सर्वकल्मषनाशिन्यः सर्वकामप्रदास् तथा /अप्_259.002अब्/आज्याहुतिसहस्रेण देवानाराधयेद्बुधः
sarvakalmaṣanāśinyaḥ sarvakāmapradās tathā /ap_259.002ab/ājyāhutisahasreṇa devānārādhayedbudhaḥ
259.003cd
मनसः काङ्क्षितं राम मनसेप्सितकामदं /अप्_259.003अब्/शान्तिकामो यवैः कुर्यात्तिलैः पापापनुत्तये
manasaḥ kāṅkṣitaṃ rāma manasepsitakāmadaṃ /ap_259.003ab/śāntikāmo yavaiḥ kuryāttilaiḥ pāpāpanuttaye
259.004cd
धान्यैः सिद्धार्थकैश् चैव सर्वकाम करैस् तथा /अप्_259.004अब्/औदुम्बरीभिरिध्माभिः पसुकामस्य शस्यते
dhānyaiḥ siddhārthakaiś caiva sarvakāma karais tathā /ap_259.004ab/audumbarībhiridhmābhiḥ pasukāmasya śasyate
259.005cd
दध्ना चैवान्नकामस्य पयसा शान्तिमिच्छतः /अप्_259.005अब्/अपामार्गसमिद्धस्तु कामयन् कनकं बहु
dadhnā caivānnakāmasya payasā śāntimicchataḥ /ap_259.005ab/apāmārgasamiddhastu kāmayan kanakaṃ bahu
259.006cd
:प् 447 कन्याकामो घृताक्तानि युग्मशो ग्रथितानि तु /अप्_259.006अब्/जातीपुष्पाणि जुहुयाद्ग्रामार्थी तिलतण्डुलान्
:p 447 kanyākāmo ghṛtāktāni yugmaśo grathitāni tu /ap_259.006ab/jātīpuṣpāṇi juhuyādgrāmārthī tilataṇḍulān
259.007cd
वश्यकर्मणि शाखोढवासापामार्गमेव च /अप्_259.007अब्/विषासृङ्मिश्रसमिधो व्याधिघातस्य भार्गव
vaśyakarmaṇi śākhoḍhavāsāpāmārgameva ca /ap_259.007ab/viṣāsṛṅmiśrasamidho vyādhighātasya bhārgava
259.008cd
क्रुद्धस्तु जुहुयात्सम्यक् शत्रूणां बधकाम्यया /अप्_259.008अब्/सर्वव्रीहिमयीं कृत्वा राज्ञः प्रतिकृतिं द्विज
kruddhastu juhuyātsamyak śatrūṇāṃ badhakāmyayā /ap_259.008ab/sarvavrīhimayīṃ kṛtvā rājñaḥ pratikṛtiṃ dvija
259.009cd
सहस्रशस्तु जुहुयाद्राजा वशगतो भवेत् /अप्_259.009अब्/वस्त्रकामस्य पुष्पाणि दर्वा व्याधिविनाशिनी
sahasraśastu juhuyādrājā vaśagato bhavet /ap_259.009ab/vastrakāmasya puṣpāṇi darvā vyādhivināśinī
259.010cd
ब्रह्मवर्चसकामस्य वासोग्रञ्च विधीयते /अप्_259.010अब्/प्रत्यङ्गिरेषु जुहुयात्तुषकण्टकभस्मभिः
brahmavarcasakāmasya vāsograñca vidhīyate /ap_259.010ab/pratyaṅgireṣu juhuyāttuṣakaṇṭakabhasmabhiḥ
259.011cd
विद्वेषणे च पक्ष्माणि काककौशिकयोस् तथा /अप्_259.011अब्/कापिलञ्च घृतं हुत्वा तथा चन्द्रग्रहे द्विज
vidveṣaṇe ca pakṣmāṇi kākakauśikayos tathā /ap_259.011ab/kāpilañca ghṛtaṃ hutvā tathā candragrahe dvija
259.012cd
वचाचूर्णेन सम्पातात्समानीय च तां वचां /अप्_259.012अब्/सहस्रमन्त्रितां भुक्त्वा मेधावी जायते नरः
vacācūrṇena sampātātsamānīya ca tāṃ vacāṃ /ap_259.012ab/sahasramantritāṃ bhuktvā medhāvī jāyate naraḥ
259.013cd
एकादशाङ्गुलं शङ्कु लौहं खादिरमेव च(1) /अप्_259.013अब्/द्विषतो बधोसीति जपन्निखनेद्रिपुवेश्मनि
ekādaśāṅgulaṃ śaṅku lauhaṃ khādirameva ca(1) /ap_259.013ab/dviṣato badhosīti japannikhanedripuveśmani
259.014cd
उच्चाटनमिदं कर्म शत्रूणां कथितं तव /अप्_259.014अब्/चक्षुष्या इति जप्त्वा च विनष्टञ्चक्षुराप्नुयात्
uccāṭanamidaṃ karma śatrūṇāṃ kathitaṃ tava /ap_259.014ab/cakṣuṣyā iti japtvā ca vinaṣṭañcakṣurāpnuyāt
259.015cd
उपयुञ्जत इत्य् एदनुवाकन्तथान्नदं /अप्_259.015अब्/तनूनपाग्ने सदिति दूर्वां हुत्वार्तिवर्जितः
upayuñjata ity edanuvākantathānnadaṃ /ap_259.015ab/tanūnapāgne saditi dūrvāṃ hutvārtivarjitaḥ
259.016cd
भेषजमसीति दध्याज्यैर् होमः पशूपसर्गनुत्(2) /अप्_259.016अब्/ :न् 1 खादिरमेव वेति ग.. , घ.. , ञ.. च 2 पशूपसर्गहेति क.. , छ.. च :प् 448 त्र्यम्वकं यजामहे होमः सौभाग्यवर्धनः
bheṣajamasīti dadhyājyair homaḥ paśūpasarganut(2) /ap_259.016ab/ :n 1 khādirameva veti ga.. , gha.. , ña.. ca 2 paśūpasargaheti ka.. , cha.. ca :p 448 tryamvakaṃ yajāmahe homaḥ saubhāgyavardhanaḥ
259.017cd
कन्यानाम गृहीत्वा तु कन्यलाभकरः परः /अप्_259.017अब्/भयेषु तु जपन्नित्यं भयेभ्यो विप्रमुच्यते
kanyānāma gṛhītvā tu kanyalābhakaraḥ paraḥ /ap_259.017ab/bhayeṣu tu japannityaṃ bhayebhyo vipramucyate
259.018cd
धुस्तूरपुष्पं सघृतं हुत्वा स्यात् सर्वकामभाक् /अप्_259.018अब्/हुत्वा तु गुग्गुलं राम स्वप्ने पश्यति शङ्करं
dhustūrapuṣpaṃ saghṛtaṃ hutvā syāt sarvakāmabhāk /ap_259.018ab/hutvā tu guggulaṃ rāma svapne paśyati śaṅkaraṃ
259.019cd
युञ्जते मनो ऽनुवाकं जप्त्वा दीर्घायुराप्नुयात् /अप्_259.019अब्/विष्णोरवाटमित्येतत्(1) सर्वबाधाविनाशनं
yuñjate mano 'nuvākaṃ japtvā dīrghāyurāpnuyāt /ap_259.019ab/viṣṇoravāṭamityetat(1) sarvabādhāvināśanaṃ
259.020cd
रक्षोघ्नञ्च यशस्यञ्च तथैव विजयप्रदं /अप्_259.020अब्/अयत्नो अग्निरित्येतत् संग्रामे विजयप्रदं
rakṣoghnañca yaśasyañca tathaiva vijayapradaṃ /ap_259.020ab/ayatno agnirityetat saṃgrāme vijayapradaṃ
259.021cd
इदमापः प्रवहत स्नाने पापापनोदनं /अप्_259.021अब्/विश्वकर्मन्नु हविषा सूचीं लौहीन्दशाङ्गुलाम्
idamāpaḥ pravahata snāne pāpāpanodanaṃ /ap_259.021ab/viśvakarmannu haviṣā sūcīṃ lauhīndaśāṅgulām
259.022cd
कन्याया निखनेद्द्वारि सान्यस्मै न प्रदीयते /अप्_259.022अब्/देव सवितरेतेन जुहुयाद्बलकामो द्विजोत्तम
kanyāyā nikhaneddvāri sānyasmai na pradīyate /ap_259.022ab/deva savitaretena juhuyādbalakāmo dvijottama
259.023cd
अग्नौ स्वाहेति जुहुयाद्बलकामो द्विजोत्तम /अप्_259.023अब्/तिलैर् यवैश् च धर्मज्ञ तथापामार्गतण्डुलैः
agnau svāheti juhuyādbalakāmo dvijottama /ap_259.023ab/tilair yavaiś ca dharmajña tathāpāmārgataṇḍulaiḥ
259.024cd
सहस्रमन्त्रितां कृत्वा तथा गोरोचनां द्विज /अप्_259.024अब्/तिलकञ्च तथा कृत्वा जनस्य प्रियतामियात्
sahasramantritāṃ kṛtvā tathā gorocanāṃ dvija /ap_259.024ab/tilakañca tathā kṛtvā janasya priyatāmiyāt
259.025cd
रुद्राणाञ्च तथा जप्यं सर्वाघविनिसूदनं /अप्_259.025अब्/सर्वकर्मकरो होमस् तथा सर्वत्र शन्तिदः
rudrāṇāñca tathā japyaṃ sarvāghavinisūdanaṃ /ap_259.025ab/sarvakarmakaro homas tathā sarvatra śantidaḥ
259.026cd
अजाविकानामश्वानां कुञ्जराणां तथा गवां /अप्_259.026अब्/मनुष्याणान्नरेन्द्राणां बालानां योषितामपि
ajāvikānāmaśvānāṃ kuñjarāṇāṃ tathā gavāṃ /ap_259.026ab/manuṣyāṇānnarendrāṇāṃ bālānāṃ yoṣitāmapi
259.027cd
ग्रामाणां नगरानाञ्च देशानामपि भार्गव /अप्_259.027अब्/ :न् 1 विष्णोर्विराटमित्येतदिति घ.. , ञ.. च ।
विष्टोरराटमित्येतदिति क.. , ज.. , ट.. च :प् 449 उपद्रुतानां धर्मज्ञ व्याधितानां तथैव च
grāmāṇāṃ nagarānāñca deśānāmapi bhārgava /ap_259.027ab/ :n 1 viṣṇorvirāṭamityetaditi gha.. , ña.. ca |
viṣṭorarāṭamityetaditi ka.. , ja.. , ṭa.. ca :p 449 upadrutānāṃ dharmajña vyādhitānāṃ tathaiva ca
259.028cd
मरके समनुप्राप्ते रिपुजे च तथा भये /अप्_259.028अब्/रुद्रहोमः परा शान्तिः पायसेन घृतेन च
marake samanuprāpte ripuje ca tathā bhaye /ap_259.028ab/rudrahomaḥ parā śāntiḥ pāyasena ghṛtena ca
259.029cd
कुष्माण्डघृतहोमेन सर्वान् पापान् व्यपोहति /अप्_259.029अब्/शक्तुयावकभैक्षाशी नक्तं मनुजसत्तम
kuṣmāṇḍaghṛtahomena sarvān pāpān vyapohati /ap_259.029ab/śaktuyāvakabhaikṣāśī naktaṃ manujasattama
259.030cd
बहिःस्नानरतो मासान्मुच्यते ब्रह्महत्यया /अप्_259.030अब्/मधुवातेति मन्त्रेण होमादितो ऽखिलं लभेत्
bahiḥsnānarato māsānmucyate brahmahatyayā /ap_259.030ab/madhuvāteti mantreṇa homādito 'khilaṃ labhet
259.031cd
दधि क्राव्नेति हुत्वा तु पुत्रान् प्राप्नोत्यसंशयं /अप्_259.031अब्/तथा घृतवतीत्येतदायुष्यं स्यात् घृतेन तु
dadhi krāvneti hutvā tu putrān prāpnotyasaṃśayaṃ /ap_259.031ab/tathā ghṛtavatītyetadāyuṣyaṃ syāt ghṛtena tu
259.032cd
स्वस्तिन इन्द्र इत्य् एतत्सर्वबाधाविनाशनं /अप्_259.032अब्/इह गावः प्रज्यायध्वमिति पुष्टिविवर्धनम्
svastina indra ity etatsarvabādhāvināśanaṃ /ap_259.032ab/iha gāvaḥ prajyāyadhvamiti puṣṭivivardhanam
259.033cd
घृताहुतिसहस्रेण तथा लक्ष्मीविनाशनं /अप्_259.033अब्/श्रुवेण देवस्य त्वेति हुत्वापामार्गतण्डुलं
ghṛtāhutisahasreṇa tathā lakṣmīvināśanaṃ /ap_259.033ab/śruveṇa devasya tveti hutvāpāmārgataṇḍulaṃ
259.034cd
मुच्यते विकृताच्छीघ्रमभिचारान्न संशयः /अप्_259.034अब्/रुद्र पातु पलशस्य समिद्भिः कनकं लभेत्
mucyate vikṛtācchīghramabhicārānna saṃśayaḥ /ap_259.034ab/rudra pātu palaśasya samidbhiḥ kanakaṃ labhet
259.035cd
शिवो भवेत्यग्न्युत्पाते व्रीहिभिर्जुहुयान्नरः /अप्_259.035अब्/याः सेना इति चैतच्च तस्करेभ्यो भयापहम्
śivo bhavetyagnyutpāte vrīhibhirjuhuyānnaraḥ /ap_259.035ab/yāḥ senā iti caitacca taskarebhyo bhayāpaham
259.036cd
यो अस्मभ्यमवातीयाद्धुत्वा कृष्णतिलान्नरः /अप्_259.036अब्/सहस्रशो ऽभिचाराच्च मुच्यते विकृताद्द्विज
yo asmabhyamavātīyāddhutvā kṛṣṇatilānnaraḥ /ap_259.036ab/sahasraśo 'bhicārācca mucyate vikṛtāddvija
259.037cd
अन्नेनान्नपतेत्येवं हुत्वा चान्नमवाप्नुयात् /अप्_259.037अब्/हंसः शुचिः सदित्येतज्जप्तन्तोये ऽघनाशनं
annenānnapatetyevaṃ hutvā cānnamavāpnuyāt /ap_259.037ab/haṃsaḥ śuciḥ sadityetajjaptantoye 'ghanāśanaṃ
259.038cd
चत्वारि भङ्गेत्येतत्तु सर्वपापहरं जले /अप्_259.038अब्/देवा यज्ञेति जप्त्वा तु ब्रह्मलोके महीयते
catvāri bhaṅgetyetattu sarvapāpaharaṃ jale /ap_259.038ab/devā yajñeti japtvā tu brahmaloke mahīyate
259.039cd
:प् 450 वसन्तेति च हुत्वाज्यं आदित्याद्वरमाप्नुयात् /अप्_259.039अब्/सुपर्णोसीति चेत्यस्य कर्मव्याहृतिवद्भवेत्
:p 450 vasanteti ca hutvājyaṃ ādityādvaramāpnuyāt /ap_259.039ab/suparṇosīti cetyasya karmavyāhṛtivadbhavet
259.040cd
नमः स्वाहेति त्रिर्जप्त्वा बन्धनान्मोक्षमाप्नुयात् /अप्_259.040अब्/अन्तर्जले त्रिरावर्त्य द्रुपदा सर्वपापमुक्
namaḥ svāheti trirjaptvā bandhanānmokṣamāpnuyāt /ap_259.040ab/antarjale trirāvartya drupadā sarvapāpamuk
259.041cd
इह गावः प्रजायध्वं मन्त्रोयं बुद्धिवर्धनः /अप्_259.041अब्/हुतन्तु सर्पिषा दध्ना पयसा पायसेन वा
iha gāvaḥ prajāyadhvaṃ mantroyaṃ buddhivardhanaḥ /ap_259.041ab/hutantu sarpiṣā dadhnā payasā pāyasena vā
259.042cd
शतम् य(1) इति चैतेन हुत्वा पर्णफलाणि च /अप्_259.042अब्/आरोग्यं श्रियमाप्नोति जीवितञ्च चिरन्तथा
śatam ya(1) iti caitena hutvā parṇaphalāṇi ca /ap_259.042ab/ārogyaṃ śriyamāpnoti jīvitañca cirantathā
259.043cd
ओषधीः प्रतिमोदग्ध्वं(2) वपने लवने ऽर्थकृत् /अप्_259.043अब्/अश्वावती पायसेन होमाच्छान्तिमवाप्नुयात्
oṣadhīḥ pratimodagdhvaṃ(2) vapane lavane 'rthakṛt /ap_259.043ab/aśvāvatī pāyasena homācchāntimavāpnuyāt
259.044cd
तस्मा इति च मन्त्रेन बन्धनस्थो विमुच्यते /अप्_259.044अब्/युवा सुवासा इत्य् एव वासांस्याप्नोति चोत्तमम्
tasmā iti ca mantrena bandhanastho vimucyate /ap_259.044ab/yuvā suvāsā ity eva vāsāṃsyāpnoti cottamam
259.045cd
मुञ्चन्तु मा शपथ्यानि सर्वान्तकविनाशनम्(3) /अप्_259.045अब्/मा माहिंसीस्तिलाज्येन हुतं रिपुविनाशनं(4)
muñcantu mā śapathyāni sarvāntakavināśanam(3) /ap_259.045ab/mā māhiṃsīstilājyena hutaṃ ripuvināśanaṃ(4)
259.046cd
नमो ऽस्तु सर्वसर्पेभ्यो घृतेन पायसेन तु /अप्_259.046अब्/कृणुधवं राज इत्य् एतदभिचारविनाशनं
namo 'stu sarvasarpebhyo ghṛtena pāyasena tu /ap_259.046ab/kṛṇudhavaṃ rāja ity etadabhicāravināśanaṃ
259.047cd
दूर्वाकाण्डायुतं हुत्वा काण्डात् काण्डेति मानवः /अप्_259.047अब्/ग्रामे जनपदे वापि मरकन्तु शमन्नयेत्
dūrvākāṇḍāyutaṃ hutvā kāṇḍāt kāṇḍeti mānavaḥ /ap_259.047ab/grāme janapade vāpi marakantu śamannayet
259.048cd
रोगार्तो मुच्यते रोगात् तथा दुःखात्तु दुःखितः /अप्_259.048अब्/ :न् 1 शतञ्चेति ट.. ।
शतं वेति क.. 2 औषधयः प्रतिमोदध्यमिति ज.. 3 सर्वकिल्विषनाशनमिति घ.. , ञ.. च 4 विघ्नविनाशनमिति क.. , छ.. च :प् 451 औडुम्बरीश् च समिधो मधुमान्नो वनस्पतिः
rogārto mucyate rogāt tathā duḥkhāttu duḥkhitaḥ /ap_259.048ab/ :n 1 śatañceti ṭa.. |
śataṃ veti ka.. 2 auṣadhayaḥ pratimodadhyamiti ja.. 3 sarvakilviṣanāśanamiti gha.. , ña.. ca 4 vighnavināśanamiti ka.. , cha.. ca :p 451 auḍumbarīś ca samidho madhumānno vanaspatiḥ
259.049cd
हुत्वा सहस्रशो राम धनमाप्नोति मानवः /अप्_259.049अब्/सौभाग्यं महदाप्नोति व्यवहारे तथा त्रयम्
hutvā sahasraśo rāma dhanamāpnoti mānavaḥ /ap_259.049ab/saubhāgyaṃ mahadāpnoti vyavahāre tathā trayam
259.050cd
अपां गर्भमिति हुत्वा देवं वर्षापयेद्ध्रुवम् /अप्_259.050अब्/अपः पिवेति च तथा हुत्वा दधि घृतं मधु
apāṃ garbhamiti hutvā devaṃ varṣāpayeddhruvam /ap_259.050ab/apaḥ piveti ca tathā hutvā dadhi ghṛtaṃ madhu
259.051cd
प्रवर्तयति धर्मज्ञ महावृष्टिमनन्तरं /अप्_259.051अब्/नमस्ते रुद्र इत्य् एतत् सर्वोपद्रवनाशनं
pravartayati dharmajña mahāvṛṣṭimanantaraṃ /ap_259.051ab/namaste rudra ity etat sarvopadravanāśanaṃ
259.052cd
सर्वशान्तिकरं प्रोक्तं महापातकनाशनं /अप्_259.052अब्/अध्यवोचदित्यनेन रक्षणं व्याधितस्य तु
sarvaśāntikaraṃ proktaṃ mahāpātakanāśanaṃ /ap_259.052ab/adhyavocadityanena rakṣaṇaṃ vyādhitasya tu
259.053cd
रक्षोघ्नञ्च यशस्यञ्च चिरायुःपुष्टिवर्धनम् /अप्_259.053अब्/सिद्धार्थकानां क्षेपेण पथि चैतज्जपन् सुखी
rakṣoghnañca yaśasyañca cirāyuḥpuṣṭivardhanam /ap_259.053ab/siddhārthakānāṃ kṣepeṇa pathi caitajjapan sukhī
259.054cd
असौ यस्ताम्र इत्य् एतत् पठन्नित्यं दिवाकरं /अप्_259.054अब्/उपतिष्ठेत धर्मज्ञ सायं प्रातरतन्द्रितः
asau yastāmra ity etat paṭhannityaṃ divākaraṃ /ap_259.054ab/upatiṣṭheta dharmajña sāyaṃ prātaratandritaḥ
259.055cd
अन्नमक्षयमाप्नोति दीर्घमायुश् च विन्दति /अप्_259.055अब्/प्रमुञ्च(1) धन्वन्नित्येतत् षड्भिरायुधमन्त्रणं
annamakṣayamāpnoti dīrghamāyuś ca vindati /ap_259.055ab/pramuñca(1) dhanvannityetat ṣaḍbhirāyudhamantraṇaṃ
259.056cd
रिपूणां भयदं युद्धेनात्रकार्या विचारणा /अप्_259.056अब्/मानो महान्त इत्य् एवं बालानां शान्तिकारकं
ripūṇāṃ bhayadaṃ yuddhenātrakāryā vicāraṇā /ap_259.056ab/māno mahānta ity evaṃ bālānāṃ śāntikārakaṃ
259.057cd
नमो हिरण्यवाहवे इत्य् अनुवाकसप्तकम् /अप्_259.057अब्/राजिकां कटुतैलाक्तां जुहुयाच्छत्रुनाशनीं
namo hiraṇyavāhave ity anuvākasaptakam /ap_259.057ab/rājikāṃ kaṭutailāktāṃ juhuyācchatrunāśanīṃ
259.058cd
नमो वः किरिकेभ्यश् च पद्मलक्षाहुतैर् नरः /अप्_259.058अब्/राज्यलक्ष्मीमवाप्नोति तथा बिल्वैः सुवर्णकम्
namo vaḥ kirikebhyaś ca padmalakṣāhutair naraḥ /ap_259.058ab/rājyalakṣmīmavāpnoti tathā bilvaiḥ suvarṇakam
259.059cd
इमा रुद्रायेति तिलैर् होमाच्च धनमाप्यते /अप्_259.059अब्/ :न् 1 प्रयुञ्जेति ग.. , घ.. , ञ.. च :प् 452 दूर्वाहोमेन चान्येन सर्वव्याधिविवर्जितः
imā rudrāyeti tilair homācca dhanamāpyate /ap_259.059ab/ :n 1 prayuñjeti ga.. , gha.. , ña.. ca :p 452 dūrvāhomena cānyena sarvavyādhivivarjitaḥ
259.060cd
आशुः शिशान इत्य् एतदायुधानाञ्च रक्षणे /अप्_259.060अब्/संग्रामे कथितं राम सर्वशत्रुनिवर्हणं
āśuḥ śiśāna ity etadāyudhānāñca rakṣaṇe /ap_259.060ab/saṃgrāme kathitaṃ rāma sarvaśatrunivarhaṇaṃ
259.061cd
राजसामेति जुहुयात् सहस्रं पञ्चभिर्द्विज /अप्_259.061अब्/आज्याहुतीनां धर्मज्ञ चक्षूरोगाद्विमुच्यते
rājasāmeti juhuyāt sahasraṃ pañcabhirdvija /ap_259.061ab/ājyāhutīnāṃ dharmajña cakṣūrogādvimucyate
259.062cd
शन्नो वनस्पते गेहे होमः स्याद्वास्तुदोषनुत् /अप्_259.062अब्/अग्न आयूंसि हुत्वाज्यं द्वेषं नाप्नोति केनचित्
śanno vanaspate gehe homaḥ syādvāstudoṣanut /ap_259.062ab/agna āyūṃsi hutvājyaṃ dveṣaṃ nāpnoti kenacit
259.063cd
अपां फेनेति लाजाभिर्हुत्वा जयमवाप्नुयात् /अप्_259.063अब्/भद्रा इतीन्द्रियैर् हीनो जपन् स्यात् सकलेन्द्रियः
apāṃ pheneti lājābhirhutvā jayamavāpnuyāt /ap_259.063ab/bhadrā itīndriyair hīno japan syāt sakalendriyaḥ
259.064cd
अग्निश् च पृथिवी चेति वशीकरणमुत्तमम् /अप्_259.064अब्/अध्वनेति जपन् मन्त्रं व्यवहारे जयी भवेत्
agniś ca pṛthivī ceti vaśīkaraṇamuttamam /ap_259.064ab/adhvaneti japan mantraṃ vyavahāre jayī bhavet
259.065cd
ब्रह्म राजन्यमिति च कर्मारम्भे तु सिद्धिकृत् /अप्_259.065अब्/संवत्सरोसीति धृतैर् लक्षहोमादरोगवान्
brahma rājanyamiti ca karmārambhe tu siddhikṛt /ap_259.065ab/saṃvatsarosīti dhṛtair lakṣahomādarogavān
259.066cd
केतुं कृण्वन्नितीत्येतत् संग्रामे जयवर्धनम् /अप्_259.066अब्/इन्द्रोग्निर्धर्म इत्य् एतद्रणे धर्मनिबन्धनम्(1)
ketuṃ kṛṇvannitītyetat saṃgrāme jayavardhanam /ap_259.066ab/indrognirdharma ity etadraṇe dharmanibandhanam(1)
259.067cd
धन्वा नागेति मन्त्रश् च धनुर्ग्राहनिकः परः /अप्_259.067अब्/यजीतेति तथा मन्त्रो विज्ञेयो ह्य् अभिमन्त्रणे
dhanvā nāgeti mantraś ca dhanurgrāhanikaḥ paraḥ /ap_259.067ab/yajīteti tathā mantro vijñeyo hy abhimantraṇe
259.068cd
मन्त्रश्चाहिरथेत्येतच्छराणां(2) मन्त्रणे भवेत् /अप्_259.068अब्/वह्नीनां पितरित्येतत्तूर्णमन्त्रः प्रकीर्तितः
mantraścāhirathetyetaccharāṇāṃ(2) mantraṇe bhavet /ap_259.068ab/vahnīnāṃ pitarityetattūrṇamantraḥ prakīrtitaḥ
259.069cd
युञ्जन्तीति तथाश्वानां योजने मन्त्र उच्यते /अप्_259.069अब्/आशुः शिशान इत्य् एतद्यत्रारम्भणमुच्यते
yuñjantīti tathāśvānāṃ yojane mantra ucyate /ap_259.069ab/āśuḥ śiśāna ity etadyatrārambhaṇamucyate
259.070cd
:न् 1 धर्मविवर्धनमिति ज.. 2 मन्त्रश् च हि रथ ह्य् एतच्छराणामिति क.. , छ.. ,च :प् 453 विष्णोः क्रमेति मन्त्रश् च रथारोहणिकः परः /अप्_259.070अब्/आजङ्घेतीति चाश्वानां ताडनीयमुदाहृतं
:n 1 dharmavivardhanamiti ja.. 2 mantraś ca hi ratha hy etaccharāṇāmiti ka.. , cha.. ,ca :p 453 viṣṇoḥ krameti mantraś ca rathārohaṇikaḥ paraḥ /ap_259.070ab/ājaṅghetīti cāśvānāṃ tāḍanīyamudāhṛtaṃ
259.071cd
याः सेना अभित्वरीति परसैन्यमुखे जपेत् /अप्_259.071अब्/दुन्दुभ्य इति चाप्येतद्दुन्दुभीताड्नं भवेत्
yāḥ senā abhitvarīti parasainyamukhe japet /ap_259.071ab/dundubhya iti cāpyetaddundubhītāḍnaṃ bhavet
259.072cd
एतैः पूर्वहुतैर् मन्त्रैः कृत्वैवं विजयी भवेत् /अप्_259.072अब्/यमेन दत्तमित्यस्य कोटिहोमाद्विचक्षणः
etaiḥ pūrvahutair mantraiḥ kṛtvaivaṃ vijayī bhavet /ap_259.072ab/yamena dattamityasya koṭihomādvicakṣaṇaḥ
259.073cd
रथमुत्पादयेच्छीघ्रं संग्रामे विजयप्रदम् /अप्_259.073अब्/आ कृष्णेति तथैतस्य कर्मव्याहृतिवद्भवेत्
rathamutpādayecchīghraṃ saṃgrāme vijayapradam /ap_259.073ab/ā kṛṣṇeti tathaitasya karmavyāhṛtivadbhavet
259.074cd
शिवसंकल्पजापेन(1) समाधिं मनसो लभेत् /अप्_259.074अब्/पञ्चनद्यः पञ्चलक्षं हुत्वा लक्ष्मीमवाप्नुयात्
śivasaṃkalpajāpena(1) samādhiṃ manaso labhet /ap_259.074ab/pañcanadyaḥ pañcalakṣaṃ hutvā lakṣmīmavāpnuyāt
259.075cd
यदा बधून्दक्षायणां मन्त्रेणानेन मन्त्रितम् /अप्_259.075अब्/सहस्रकृत्वः कनकं धारयेद्रिपुवारणं
yadā badhūndakṣāyaṇāṃ mantreṇānena mantritam /ap_259.075ab/sahasrakṛtvaḥ kanakaṃ dhārayedripuvāraṇaṃ
259.076cd
इमं जीवेभ्य द्रति च शिलां लोष्ट्रञ्चतुर्दिशं /अप्_259.076अब्/क्षिपेद्गृहे तदा तस्य न स्याच्चौरभयं निशि
imaṃ jīvebhya drati ca śilāṃ loṣṭrañcaturdiśaṃ /ap_259.076ab/kṣipedgṛhe tadā tasya na syāccaurabhayaṃ niśi
259.077cd
परिमेगामनेनेति(2) वशीकरणमुत्तमं /अप्_259.077अब्/हन्तुमभ्यागतस्तत्र वशीभवति मानवः
parimegāmaneneti(2) vaśīkaraṇamuttamaṃ /ap_259.077ab/hantumabhyāgatastatra vaśībhavati mānavaḥ
259.078cd
भक्ष्यताम्वूलपुष्पाद्यं मन्त्रितन्तु प्रयच्छति /अप्_259.078अब्/यस्य धर्मज्ञ वशगः सोम्य शीघ्रं भविष्यति
bhakṣyatāmvūlapuṣpādyaṃ mantritantu prayacchati /ap_259.078ab/yasya dharmajña vaśagaḥ somya śīghraṃ bhaviṣyati
259.079cd
शन्नो मित्र इतीत्येतत् सदा सर्वत्र शान्तिदं /अप्_259.079अब्/गणानां त्वा गणपतिं कृत्वा होमञ्चतुष्पथे
śanno mitra itītyetat sadā sarvatra śāntidaṃ /ap_259.079ab/gaṇānāṃ tvā gaṇapatiṃ kṛtvā homañcatuṣpathe
259.080cd
वशीकुर्याज्जगत्सर्वम् सर्वधान्यैर् असंशयम् /अप्_259.080अब्/ :न् 1 शिवसंकल्प इत्य् एतदिति घ.. , ज.. च 2 पराङ्ने गायनेनेतीति क.. :प् 454 हिरण्यवर्णाः शुचयो मन्त्रोयमभिषेचने
vaśīkuryājjagatsarvam sarvadhānyair asaṃśayam /ap_259.080ab/ :n 1 śivasaṃkalpa ity etaditi gha.. , ja.. ca 2 parāṅne gāyanenetīti ka.. :p 454 hiraṇyavarṇāḥ śucayo mantroyamabhiṣecane
259.081cd
शन्नो देवीरभिष्टये तथा शान्तिकरः परः /अप्_259.081अब्/एकचक्रेति मन्त्रेण हुतेनाज्येन भागशः(1)
śanno devīrabhiṣṭaye tathā śāntikaraḥ paraḥ /ap_259.081ab/ekacakreti mantreṇa hutenājyena bhāgaśaḥ(1)
259.082cd
ग्रहेभ्यः शान्तिमाप्नोति प्रसादं न च संशयः /अप्_259.082अब्/गावो भग इति द्वाभ्यां हुत्वाज्यङ्गा अवाप्नुयात्
grahebhyaḥ śāntimāpnoti prasādaṃ na ca saṃśayaḥ /ap_259.082ab/gāvo bhaga iti dvābhyāṃ hutvājyaṅgā avāpnuyāt
259.083cd
प्रवादांशः सोपदिति(2) गृहयज्ञे विधीयते /अप्_259.083अब्/देवेभ्यो वनस्पत इति द्रुमयज्ञे विधीयते
pravādāṃśaḥ sopaditi(2) gṛhayajñe vidhīyate /ap_259.083ab/devebhyo vanaspata iti drumayajñe vidhīyate
259.084cd
गायत्री वैष्णवी ज्ञेया तद्विष्णोः परमम्पदं /अप्_259.084अब्/सर्वपापप्रशमनं सर्वकामकरन्तथा(3)
gāyatrī vaiṣṇavī jñeyā tadviṣṇoḥ paramampadaṃ /ap_259.084ab/sarvapāpapraśamanaṃ sarvakāmakarantathā(3)
Chapter 260
260.001cd
:ए इत्य् आगेनेये महापुराणे यजुर्विधानं नामोनषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {260} :श् अथ षष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सामविधानं पुष्कर उवाच युजुर्विधानङ्कथितं वक्ष्ये साम्नां विधानकं /अप्_260.001अब्/संहितां वैष्णवीञ्जप्त्वा हुत्वा स्यात् सर्वकामभाक्
:e ity āgeneye mahāpurāṇe yajurvidhānaṃ nāmonaṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {260} :ś atha ṣaṣṭhyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ sāmavidhānaṃ puṣkara uvāca yujurvidhānaṅkathitaṃ vakṣye sāmnāṃ vidhānakaṃ /ap_260.001ab/saṃhitāṃ vaiṣṇavīñjaptvā hutvā syāt sarvakāmabhāk
260.002cd
संहिताञ्छान्दसीं साधु जप्त्वा प्रीणाति शङ्करं /अप्_260.002अब्/स्कन्दीं पैत्र्यां संहिताञ्च जप्त्वा स्यात्तु प्रसादवान्
saṃhitāñchāndasīṃ sādhu japtvā prīṇāti śaṅkaraṃ /ap_260.002ab/skandīṃ paitryāṃ saṃhitāñca japtvā syāttu prasādavān
260.003cd
:न् 1 भागत इति क.. , ग.. , छ.. , ञ.. च 2 प्रवादीशं सोपदितीति ख.. , छ.. च 3 सर्वशान्तिकरन्तथेति घ.. , ञ.. च :प् 455 यत इन्द्र भजामहे हिंसादोषविनाशनं /अप्_260.003अब्/अवकीर्णी मुच्यते च अग्निस्तिग्मेति वै जपन्
:n 1 bhāgata iti ka.. , ga.. , cha.. , ña.. ca 2 pravādīśaṃ sopaditīti kha.. , cha.. ca 3 sarvaśāntikarantatheti gha.. , ña.. ca :p 455 yata indra bhajāmahe hiṃsādoṣavināśanaṃ /ap_260.003ab/avakīrṇī mucyate ca agnistigmeti vai japan
260.004cd
सर्वपापहरं ज्ञेयं परितोयञ्च तासु च(1) /अप्_260.004अब्/अविक्रेयञ्च विक्रीय जपेद्घृतवतीति च
sarvapāpaharaṃ jñeyaṃ paritoyañca tāsu ca(1) /ap_260.004ab/avikreyañca vikrīya japedghṛtavatīti ca
260.005cd
अयानो देव सवितुर्ज्ञेयन्दुःस्वप्ननाशनं /अप्_260.005अब्/अबोध्यग्निरितिमन्त्रेण घृतं राम यथाविधि
ayāno deva saviturjñeyanduḥsvapnanāśanaṃ /ap_260.005ab/abodhyagniritimantreṇa ghṛtaṃ rāma yathāvidhi
260.006cd
अभ्युक्ष्य घृतशेषेण मेखलाबन्ध इष्यते /अप्_260.006अब्/स्त्रीणां यासान्तु गर्भाणि पतन्ति भृगुसत्तम
abhyukṣya ghṛtaśeṣeṇa mekhalābandha iṣyate /ap_260.006ab/strīṇāṃ yāsāntu garbhāṇi patanti bhṛgusattama
260.007cd
मणिं जातस्य बालस्य वध्नीयात्तदनन्तरं /अप्_260.007अब्/सोमं राजानमेतेन व्याधिभिर्विप्रमुच्यते
maṇiṃ jātasya bālasya vadhnīyāttadanantaraṃ /ap_260.007ab/somaṃ rājānametena vyādhibhirvipramucyate
260.008cd
सर्पसाम प्रयुञ्जीनो नाप्नुयात् सर्पजम्भयं /अप्_260.008अब्/माद्य त्वा वाद्यतेत्येतद्धुत्वा विप्रः सहस्रशः
sarpasāma prayuñjīno nāpnuyāt sarpajambhayaṃ /ap_260.008ab/mādya tvā vādyatetyetaddhutvā vipraḥ sahasraśaḥ
260.009cd
शतावरिमणिबद्ध्वा नाप्नुयाच्छस्त्रतो भयं /अप्_260.009अब्/दीर्घतमसोर्क इति हुत्त्वान्नं प्राप्नुयाद्बहु
śatāvarimaṇibaddhvā nāpnuyācchastrato bhayaṃ /ap_260.009ab/dīrghatamasorka iti huttvānnaṃ prāpnuyādbahu
260.010cd
स्वमध्यायन्तीति जपन्न म्रियेत पिपासया(2) /अप्_260.010अब्/त्वमिमा ओषधी ह्य् एतज्जप्त्वा व्याधिं न वाप्नुयात्
svamadhyāyantīti japanna mriyeta pipāsayā(2) /ap_260.010ab/tvamimā oṣadhī hy etajjaptvā vyādhiṃ na vāpnuyāt
260.011cd
पथि देवव्रतञ्जप्त्वा भयेभ्यो विप्रमुच्यते /अप्_260.011अब्/यदिन्द्रो मुनये त्वेति हुतं सौभाग्यवर्धनं
pathi devavratañjaptvā bhayebhyo vipramucyate /ap_260.011ab/yadindro munaye tveti hutaṃ saubhāgyavardhanaṃ
260.012cd
भगो न चित्र इत्य् एवं नेत्रयो रञ्जनं हितं /अप्_260.012अब्/सौभाग्यवर्धनं राम नात्र कार्य विचारणा
bhago na citra ity evaṃ netrayo rañjanaṃ hitaṃ /ap_260.012ab/saubhāgyavardhanaṃ rāma nātra kārya vicāraṇā
260.013cd
जपेन्द्रेति वर्गञ्च तथा सौन्भाग्यवर्धनं /अप्_260.013अब्/ :न् 1 परितोयं युतायुतमिति ज.. , ट.. च 2 पिपासित इति घ.. , ञ.. च :प् 456 परि प्रिया हि वः कारिः(1) काम्यां संश्रावयेत् स्त्रियं
japendreti vargañca tathā saunbhāgyavardhanaṃ /ap_260.013ab/ :n 1 paritoyaṃ yutāyutamiti ja.. , ṭa.. ca 2 pipāsita iti gha.. , ña.. ca :p 456 pari priyā hi vaḥ kāriḥ(1) kāmyāṃ saṃśrāvayet striyaṃ
260.014cd
सा तङ्कामयते राम नात्र कार्या विचारणा /अप्_260.014अब्/रथन्तरं वामदेव्यं ब्रह्मवर्चसवर्धनं
sā taṅkāmayate rāma nātra kāryā vicāraṇā /ap_260.014ab/rathantaraṃ vāmadevyaṃ brahmavarcasavardhanaṃ
260.015cd
प्राशयेद्बालकं नित्यं वचाचूर्णं घृतप्लुतं /अप्_260.015अब्/इन्द्रमिद्गाथिनं जप्त्वा भवेच्छ्रुतिधरस्त्वसौ
prāśayedbālakaṃ nityaṃ vacācūrṇaṃ ghṛtaplutaṃ /ap_260.015ab/indramidgāthinaṃ japtvā bhavecchrutidharastvasau
260.016cd
हुत्वा रथन्तरञ्जप्त्वा पुत्रमाप्नोत्यसंशयं /अप्_260.016अब्/मयि श्रीरिति मन्त्रोयं जप्तव्यः श्रीविवर्धनः
hutvā rathantarañjaptvā putramāpnotyasaṃśayaṃ /ap_260.016ab/mayi śrīriti mantroyaṃ japtavyaḥ śrīvivardhanaḥ
260.017cd
वैरूप्यस्याष्टकं नित्यं प्रयुञ्जानः श्रियं लभेत् /अप्_260.017अब्/सप्ताष्टकं प्रयुञ्जानः सर्वान् कामानवाप्नुयात्
vairūpyasyāṣṭakaṃ nityaṃ prayuñjānaḥ śriyaṃ labhet /ap_260.017ab/saptāṣṭakaṃ prayuñjānaḥ sarvān kāmānavāpnuyāt
260.018cd
गव्येषुणेति यो नित्यं सायं प्रातरतन्त्रितः /अप्_260.018अब्/उपस्थानं गवां कुर्यात्तस्य स्युस्ताः सदा गृहे
gavyeṣuṇeti yo nityaṃ sāyaṃ prātaratantritaḥ /ap_260.018ab/upasthānaṃ gavāṃ kuryāttasya syustāḥ sadā gṛhe
260.019cd
घृताक्तन्तु यवद्रोणं वात आवातु भेषजं /अप्_260.019अब्/अनेन विधिवत् सर्वां मायां व्यपोहति
ghṛtāktantu yavadroṇaṃ vāta āvātu bheṣajaṃ /ap_260.019ab/anena vidhivat sarvāṃ māyāṃ vyapohati
260.020cd
प्रदेवो दासेन तिलान् हुत्वा कार्मणकृन्तनं /अप्_260.020अब्/अभि त्वा पूर्वपीतये वषट्कारसमन्वितं
pradevo dāsena tilān hutvā kārmaṇakṛntanaṃ /ap_260.020ab/abhi tvā pūrvapītaye vaṣaṭkārasamanvitaṃ
260.021cd
वासकेध्मसहस्रन्तु हुतं युद्धे जयप्रदं /अप्_260.021अब्/हस्त्यश्वपुरुषान् कुर्याद्बुधः पिष्टमयान् शुभान्
vāsakedhmasahasrantu hutaṃ yuddhe jayapradaṃ /ap_260.021ab/hastyaśvapuruṣān kuryādbudhaḥ piṣṭamayān śubhān
260.022cd
परकीयानथोद्देश्य प्रधानपुरुषांस् तथा /अप्_260.022अब्/सुस्विन्नान् पिष्टकवरान् क्षुरेणोत् कृत्य भागशः
parakīyānathoddeśya pradhānapuruṣāṃs tathā /ap_260.022ab/susvinnān piṣṭakavarān kṣureṇot kṛtya bhāgaśaḥ
260.023cd
अभि त्वा शूर णोनुमो मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् /अप्_260.023अब्/कृत्वा सर्षपतैलाक्तान् क्रोधेन(2) जुहुयात्ततः
abhi tvā śūra ṇonumo mantreṇānena mantravit /ap_260.023ab/kṛtvā sarṣapatailāktān krodhena(2) juhuyāttataḥ
260.024cd
:न् 1 परिप्रियादेव कारिरिति ख.. , छ.. च ।
परिप्रियादेव कविरिति घ.. , ञ.. च 2 मन्त्रेणेति ख.. , छ.. , ज.. च :प् 457 एतत् कृत्वा बुधः कर्म संग्रामे जयमाप्नुयात् /अप्_260.024अब्/गारुडं वामदेव्यञ्च रथन्तरवृहद्रथौ
:n 1 paripriyādeva kāririti kha.. , cha.. ca |
paripriyādeva kaviriti gha.. , ña.. ca 2 mantreṇeti kha.. , cha.. , ja.. ca :p 457 etat kṛtvā budhaḥ karma saṃgrāme jayamāpnuyāt /ap_260.024ab/gāruḍaṃ vāmadevyañca rathantaravṛhadrathau
260.001cd
सर्वपापप्रशमनाः कथिताः संशयं विना //25//अप्_260.025अब्/ :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सामविधानं नाम षष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {261} :श् अथैकषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथर्वविधानं पुष्कर उवाच साम्नां विधानं कथितं वक्ष्ये चाथर्वणामथ /अप्_261.001अब्/शान्तातीयं गणं हुत्वा शान्तिमाप्नोति मानवः
sarvapāpapraśamanāḥ kathitāḥ saṃśayaṃ vinā //25//ap_260.025ab/ :e ity āgneye mahāpurāṇe sāmavidhānaṃ nāma ṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {261} :ś athaikaṣaṣṭhyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ atharvavidhānaṃ puṣkara uvāca sāmnāṃ vidhānaṃ kathitaṃ vakṣye cātharvaṇāmatha /ap_261.001ab/śāntātīyaṃ gaṇaṃ hutvā śāntimāpnoti mānavaḥ
260.002cd
भैषज्यञ्च गणं हुत्वा सर्वान्रोगान् व्यापोहति /अप्_260.002अब्/त्रिसप्तीयं गणं हुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते
bhaiṣajyañca gaṇaṃ hutvā sarvānrogān vyāpohati /ap_260.002ab/trisaptīyaṃ gaṇaṃ hutvā sarvapāpaiḥ pramucyate
260.003cd
क्वचिन्नाप्नोति च भयं हुत्वा चैवाभयङ्गणं /अप्_260.003अब्/न क्वचिज्जायते राम गणं हुत्वा पराजितं
kvacinnāpnoti ca bhayaṃ hutvā caivābhayaṅgaṇaṃ /ap_260.003ab/na kvacijjāyate rāma gaṇaṃ hutvā parājitaṃ
260.004cd
आयुष्यञ्च गणं हुत्वा अपमृत्युं व्यपोहति /अप्_260.004अब्/स्वस्तिमाप्नोति सर्वत्र हुत्वा स्वस्त्ययनङ्गणं
āyuṣyañca gaṇaṃ hutvā apamṛtyuṃ vyapohati /ap_260.004ab/svastimāpnoti sarvatra hutvā svastyayanaṅgaṇaṃ
260.005cd
श्रेयसा योगमाप्नोति शर्मवर्मगणन्तथा /अप्_260.005अब्/वास्तोष्पत्यगणं हुत्वा वास्तुदोषान् व्यपोहति
śreyasā yogamāpnoti śarmavarmagaṇantathā /ap_260.005ab/vāstoṣpatyagaṇaṃ hutvā vāstudoṣān vyapohati
260.006cd
तथा रौद्रगणं हुत्वा सर्वान् दोषान् व्यपोहति /अप्_260.006अब्/एतैर् दशगुणैर् होमी ह्य् अष्टादशसु शान्तिषु
tathā raudragaṇaṃ hutvā sarvān doṣān vyapohati /ap_260.006ab/etair daśaguṇair homī hy aṣṭādaśasu śāntiṣu
260.007cd
:प् 458 वैष्णवी शान्तिरैन्द्री च ब्राह्मी रौद्री तथैव च /अप्_260.007अब्/वायव्या वारुणी चैव कौवेरी भार्गवी तथा
:p 458 vaiṣṇavī śāntiraindrī ca brāhmī raudrī tathaiva ca /ap_260.007ab/vāyavyā vāruṇī caiva kauverī bhārgavī tathā
260.008cd
प्राजापत्या तथा त्वाष्ट्री कौमारी वह्निदेवता /अप्_260.008अब्/मारुद्गणा च गान्धारी शान्तैर् नैरृतकी तथा
prājāpatyā tathā tvāṣṭrī kaumārī vahnidevatā /ap_260.008ab/mārudgaṇā ca gāndhārī śāntair nairṛtakī tathā
260.009cd
शान्तिराङ्गिरसी याम्या पार्थिवी सर्वकामदा /अप्_260.009अब्/यस्त्वां मृत्युरिति ह्य् एतज्जप्तं मृत्युविनाशनं
śāntirāṅgirasī yāmyā pārthivī sarvakāmadā /ap_260.009ab/yastvāṃ mṛtyuriti hy etajjaptaṃ mṛtyuvināśanaṃ
260.010cd
सुपर्णस्त्वेति हुत्वा च भुजगैर् नैव बाध्यते /अप्_260.010अब्/इन्द्रेण दत्तमित्येतत् सर्वकामकरम्भवेत्
suparṇastveti hutvā ca bhujagair naiva bādhyate /ap_260.010ab/indreṇa dattamityetat sarvakāmakarambhavet
260.011cd
इन्द्रेण दत्तमित्येतत् सर्वबाधाविनाशनं /अप्_260.011अब्/इमा देवीति मन्त्रश् च सर्वशान्तिकरः परः
indreṇa dattamityetat sarvabādhāvināśanaṃ /ap_260.011ab/imā devīti mantraś ca sarvaśāntikaraḥ paraḥ
260.012cd
देवा मरुत इत्य् एतत् सर्वकामकरम्भवेत् /अप्_260.012अब्/यमस्य लोकादित्येतत् दुःस्वप्नशमनम्परं
devā maruta ity etat sarvakāmakarambhavet /ap_260.012ab/yamasya lokādityetat duḥsvapnaśamanamparaṃ
260.013cd
इन्द्रश् च पञ्चबणिजेति(1) हुतं स्त्रीणां सौभाग्यवर्धनं /अप्_260.013अब्/कामो मे वाजीति हुतं स्त्रीणां सौभाग्यवर्धनं
indraś ca pañcabaṇijeti(1) hutaṃ strīṇāṃ saubhāgyavardhanaṃ /ap_260.013ab/kāmo me vājīti hutaṃ strīṇāṃ saubhāgyavardhanaṃ
260.014cd
तुभ्यमेव जवीमन्नित्ययुतन्तु हुतम्भवेत् /अप्_260.014अब्/अग्ने गोभिन्न इत्य् एतत्(2) मेधावृद्धिकरम्परं
tubhyameva javīmannityayutantu hutambhavet /ap_260.014ab/agne gobhinna ity etat(2) medhāvṛddhikaramparaṃ
260.015cd
ध्रुवं ध्रुवेणेति हुतं स्थानलाभकरं भवेत् /अप्_260.015अब्/अलक्तजीवेति शुना कृषिलाभकरं भवेत्
dhruvaṃ dhruveṇeti hutaṃ sthānalābhakaraṃ bhavet /ap_260.015ab/alaktajīveti śunā kṛṣilābhakaraṃ bhavet
260.016cd
अहन्ते भग्न इत्य् एतत् भवेत्सौभाग्यवर्धनं /अप्_260.016अब्/ये मे पाशस् तथाप्येतत् बन्धनाम्नोक्षकारणं
ahante bhagna ity etat bhavetsaubhāgyavardhanaṃ /ap_260.016ab/ye me pāśas tathāpyetat bandhanāmnokṣakāraṇaṃ
260.017cd
शपन्त्वहन्निति रिपून् नाशयेद्धोमजाप्यतः /अप्_260.017अब्/ :न् 1 इन्द्र वनं वनिक् चेतीति घ.. , ज.. च 2 अग्ने सौभाग्य इत्य् एतदिति ज.. :प् 459 त्वमुत्तममितीत्येतद्यशोबुद्धिविवर्धनं
śapantvahanniti ripūn nāśayeddhomajāpyataḥ /ap_260.017ab/ :n 1 indra vanaṃ vanik cetīti gha.. , ja.. ca 2 agne saubhāgya ity etaditi ja.. :p 459 tvamuttamamitītyetadyaśobuddhivivardhanaṃ
260.018cd
यथा मृगमतीत्येतत् स्त्रीणां सौभाग्यवर्धनं /अप्_260.018अब्/येन चेहदिदञ्चैव गर्भलाभकरं भवेत्
yathā mṛgamatītyetat strīṇāṃ saubhāgyavardhanaṃ /ap_260.018ab/yena cehadidañcaiva garbhalābhakaraṃ bhavet
260.019cd
अयन्ते योनिरित्येतत् पुत्रलाभकरं भवेत् /अप्_260.019अब्/शिवः शिवाभिरित्येतत् भवेत्सौभाग्यवर्धनं(1)
ayante yonirityetat putralābhakaraṃ bhavet /ap_260.019ab/śivaḥ śivābhirityetat bhavetsaubhāgyavardhanaṃ(1)
260.020cd
वृहस्पतिर् नः परिपातु पथि स्वस्त्ययनं भवेत् /अप्_260.020अब्/मुञ्चामि त्वेति कथितमपमृत्युनिवारणं
vṛhaspatir naḥ paripātu pathi svastyayanaṃ bhavet /ap_260.020ab/muñcāmi tveti kathitamapamṛtyunivāraṇaṃ
260.021cd
अथर्वशिरसो ऽध्येता सर्वपापैः प्रमुच्यते /अप्_260.021अब्/प्राधान्येन तु मन्त्राणां किञ्चित् कर्म तवेरितं
atharvaśiraso 'dhyetā sarvapāpaiḥ pramucyate /ap_260.021ab/prādhānyena tu mantrāṇāṃ kiñcit karma taveritaṃ
260.022cd
वृक्षाणां यज्ञियानान्तु समिधः प्रथमं हविः /अप्_260.022अब्/आज्यञ्च व्रीहयश् चैव तथा वै गौरसर्षपाः
vṛkṣāṇāṃ yajñiyānāntu samidhaḥ prathamaṃ haviḥ /ap_260.022ab/ājyañca vrīhayaś caiva tathā vai gaurasarṣapāḥ
260.023cd
अक्षतानि तिलाश् चैव दधिक्षीरे च भार्गव /अप्_260.023अब्/दर्भास्तथैव दूर्वाश् च विल्वानि कमलानि च
akṣatāni tilāś caiva dadhikṣīre ca bhārgava /ap_260.023ab/darbhāstathaiva dūrvāś ca vilvāni kamalāni ca
260.024cd
शान्तिपुष्टिकराण्याहुर्द्रव्याण्येतानि सर्वशः /अप्_260.024अब्/तैलङ्कणानि धर्मज्ञ राजिका रुधिरं विषं
śāntipuṣṭikarāṇyāhurdravyāṇyetāni sarvaśaḥ /ap_260.024ab/tailaṅkaṇāni dharmajña rājikā rudhiraṃ viṣaṃ
260.025cd
समिधः कण्टकोपेता अभिचारेषु योजयेत् /अप्_260.025अब्/आर्षं वै दैवतं छन्दो विनियोगज्ञ आचरेत्
samidhaḥ kaṇṭakopetā abhicāreṣu yojayet /ap_260.025ab/ārṣaṃ vai daivataṃ chando viniyogajña ācaret
Chapter 262
262.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अथर्वविधानं नामैकषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः :न् 1 क्रुद्धं भूपं प्रसादयेदिति घ.. , ज.. , झ.. च :प् 460 % छप्तेर् {262} :श् अथ द्विषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः उत्पातशान्तिः पुष्कर उवाच श्रीसूक्तं प्रतिवेदञ्च ज्ञेयं लक्ष्मीविवर्धनं /अप्_262.001अब्/हिरण्यवर्णा हरिणीमृचः पञ्चदश श्रियः
:e ity āgneye mahāpurāṇe atharvavidhānaṃ nāmaikaṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 kruddhaṃ bhūpaṃ prasādayediti gha.. , ja.. , jha.. ca :p 460 % chapter {262} :ś atha dviṣaṣṭhyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ utpātaśāntiḥ puṣkara uvāca śrīsūktaṃ prativedañca jñeyaṃ lakṣmīvivardhanaṃ /ap_262.001ab/hiraṇyavarṇā hariṇīmṛcaḥ pañcadaśa śriyaḥ
262.002cd
रथेष्वक्षेषु वाजेति चतस्रो यजुषि श्रियः /अप्_262.002अब्/स्रावन्तीयं तथा साम श्रीसूक्तं सामवेदके
ratheṣvakṣeṣu vājeti catasro yajuṣi śriyaḥ /ap_262.002ab/srāvantīyaṃ tathā sāma śrīsūktaṃ sāmavedake
262.003cd
श्रियं धातर्मयि धेहि प्राक्तमाथर्वणे तथा /अप्_262.003अब्/श्रीसूक्तं यो जपेद्भक्त्या हुत्वा श्रीस्तस्य वै भवेत्
śriyaṃ dhātarmayi dhehi prāktamātharvaṇe tathā /ap_262.003ab/śrīsūktaṃ yo japedbhaktyā hutvā śrīstasya vai bhavet
262.004cd
पद्मानि चाथ विल्वानि हुत्वाज्यं वा तिलान् श्रियः /अप्_262.004अब्/एकन्तु पौरुषं सूक्तं प्रतिवेदन्तु सर्वदं
padmāni cātha vilvāni hutvājyaṃ vā tilān śriyaḥ /ap_262.004ab/ekantu pauruṣaṃ sūktaṃ prativedantu sarvadaṃ
262.005cd
सूक्तेन द्दद्यान्निष्पापो ह्य् एकैकया(1) जलाञ्जलिं /अप्_262.005अब्/स्नात एकैकया पुष्पं विष्णोर्दत्वाघहा भवेत्
sūktena ddadyānniṣpāpo hy ekaikayā(1) jalāñjaliṃ /ap_262.005ab/snāta ekaikayā puṣpaṃ viṣṇordatvāghahā bhavet
262.006cd
स्नात एकैकया दत्वा फलं स्यात् सर्वकामभाक् /अप्_262.006अब्/महापापोपपान्तो भवेज्जप्त्वा तु पौरुषं
snāta ekaikayā datvā phalaṃ syāt sarvakāmabhāk /ap_262.006ab/mahāpāpopapānto bhavejjaptvā tu pauruṣaṃ
262.007cd
कृच्छ्रैर् विशुद्धो जप्त्वा च हुत्वा स्नात्वाथ सर्वभाक् /अप्_262.007अब्/अष्टादशभ्यः शान्तिभ्यस्तिस्रो ऽन्याः शान्तयो वराः
kṛcchrair viśuddho japtvā ca hutvā snātvātha sarvabhāk /ap_262.007ab/aṣṭādaśabhyaḥ śāntibhyastisro 'nyāḥ śāntayo varāḥ
262.008cd
अमृता चाभयवा सौम्या सर्वोत्पातविमर्दनाः /अप्_262.008अब्/अमृता सर्वदवत्या अभया ब्रह्मदैवता
amṛtā cābhayavā saumyā sarvotpātavimardanāḥ /ap_262.008ab/amṛtā sarvadavatyā abhayā brahmadaivatā
262.009cd
सौम्या च सर्वदैवत्या एका स्यात्सर्वकामदा /अप्_262.009अब्/ :न् 1 ह्य् एकैकश इति क.. , घ.. , छ.. , ञ.. च :प् 461 अभयाया मणिः कार्यो वरुणस्य भृगूत्तम
saumyā ca sarvadaivatyā ekā syātsarvakāmadā /ap_262.009ab/ :n 1 hy ekaikaśa iti ka.. , gha.. , cha.. , ña.. ca :p 461 abhayāyā maṇiḥ kāryo varuṇasya bhṛgūttama
262.010cd
शतकाण्डो ऽमृतायाश् च सौम्यायाः शङ्कजो मणिः /अप्_262.010अब्/तद्दैवत्यास् तथा मन्त्राः सिद्धौ(1) स्यान्मणिबन्धनं
śatakāṇḍo 'mṛtāyāś ca saumyāyāḥ śaṅkajo maṇiḥ /ap_262.010ab/taddaivatyās tathā mantrāḥ siddhau(1) syānmaṇibandhanaṃ
262.011cd
दिव्यान्तरीक्षभौमादिसमुत्पातार्दना इमाः /अप्_262.011अब्/दिव्यान्तरीक्षभौमन्तु अद्भुतं त्रिविधं शृणु
divyāntarīkṣabhaumādisamutpātārdanā imāḥ /ap_262.011ab/divyāntarīkṣabhaumantu adbhutaṃ trividhaṃ śṛṇu
262.012cd
ग्रहर्क्षवैकृतं दिव्यमान्तरीक्षन्निबोध मे /अप्_262.012अब्/उल्कापातश् च दिग्दाहः परिवेशस्तथैव च
graharkṣavaikṛtaṃ divyamāntarīkṣannibodha me /ap_262.012ab/ulkāpātaś ca digdāhaḥ pariveśastathaiva ca
262.013cd
गन्धर्वनगरञ्चैव वृष्टिश् च विकृता च या /अप्_262.013अब्/चरस्थिरभवं भूमौ भूकम्पमपि भूमिजं
gandharvanagarañcaiva vṛṣṭiś ca vikṛtā ca yā /ap_262.013ab/carasthirabhavaṃ bhūmau bhūkampamapi bhūmijaṃ
262.014cd
सप्ताहाभ्यनतरे वृष्टावद्भुतं भयकृद्भवेत् /अप्_262.014अब्/शान्तिं विना त्रिभिर्वषैर् अद्भुतं भयकृद्भवेत्
saptāhābhyanatare vṛṣṭāvadbhutaṃ bhayakṛdbhavet /ap_262.014ab/śāntiṃ vinā tribhirvaṣair adbhutaṃ bhayakṛdbhavet
262.015cd
देवतार्चाः(2) प्रनृत्यन्ति वेपन्ते प्रज्वलन्ति च /अप्_262.015अब्/आरठन्ति(3) च रोदन्ति प्रस्विद्यन्ते हसन्ति च
devatārcāḥ(2) pranṛtyanti vepante prajvalanti ca /ap_262.015ab/āraṭhanti(3) ca rodanti prasvidyante hasanti ca
262.016cd
अर्चाविकारोपशमो ऽभ्यर्च्य हुत्वा प्रजापतेः /अप्_262.016अब्/अनग्निर्दीप्यते यत्र राष्ट्रे च भृशनिस्वनं
arcāvikāropaśamo 'bhyarcya hutvā prajāpateḥ /ap_262.016ab/anagnirdīpyate yatra rāṣṭre ca bhṛśanisvanaṃ
262.017cd
न दीप्यते चेन्धनवांस्तद्राष्ट्रं पाड्यते नृपैः /अप्_262.017अब्/अग्निवैकृत्यशमनमग्निमन्त्रैश् च भार्गव
na dīpyate cendhanavāṃstadrāṣṭraṃ pāḍyate nṛpaiḥ /ap_262.017ab/agnivaikṛtyaśamanamagnimantraiś ca bhārgava
262.018cd
अकाले फलिता वृक्षाः क्षीरं रक्तं स्रवन्ति च /अप्_262.018अब्/वृक्षोत्पातप्रशमनं शिवं पूज्य च कारयेत्
akāle phalitā vṛkṣāḥ kṣīraṃ raktaṃ sravanti ca /ap_262.018ab/vṛkṣotpātapraśamanaṃ śivaṃ pūjya ca kārayet
262.019cd
अतिवृष्टिरनावृष्टिर्दुर्भिक्षायोभयं मतं /अप्_262.019अब्/ :न् 1 सिद्ध्या इति घ.. , ञ.. च 2 देवताश्चेति ख.. , छ.. च 3 आवटन्तीति ख.. , घ.. , छ.. , ञ.. च :प् 462 अनृतौ त्रिदिनारब्धवृष्टिर्ज्ञेया भयाय हि
ativṛṣṭiranāvṛṣṭirdurbhikṣāyobhayaṃ mataṃ /ap_262.019ab/ :n 1 siddhyā iti gha.. , ña.. ca 2 devatāśceti kha.. , cha.. ca 3 āvaṭantīti kha.. , gha.. , cha.. , ña.. ca :p 462 anṛtau tridinārabdhavṛṣṭirjñeyā bhayāya hi
262.020cd
वृष्टिवैकृत्यनाशः स्यात्पर्जण्येन्द्वर्कपूजनात् /अप्_262.020अब्/नगरादपसर्पन्ते समीपमुपयान्ति च
vṛṣṭivaikṛtyanāśaḥ syātparjaṇyendvarkapūjanāt /ap_262.020ab/nagarādapasarpante samīpamupayānti ca
262.021cd
नद्यो ह्रदप्रश्रवणा विरसाश् च भवन्ति च /अप्_262.021अब्/शलिलाशयवैकृत्ये जप्तव्यो वारुणो मनुः
nadyo hradapraśravaṇā virasāś ca bhavanti ca /ap_262.021ab/śalilāśayavaikṛtye japtavyo vāruṇo manuḥ
262.022cd
अकालप्रसवा नार्यः कालतो वाप्रजास् तथा /अप्_262.022अब्/विकृतप्रसवाश् चैव युग्मप्रसवनादिकं
akālaprasavā nāryaḥ kālato vāprajās tathā /ap_262.022ab/vikṛtaprasavāś caiva yugmaprasavanādikaṃ
262.023cd
स्त्रीणां प्रसववैकृत्ये स्त्रीविप्रादिं प्रपूजयेत् /अप्_262.023अब्/वडवा हस्तिनी गौर्वा यदि युग्मं प्रसूयते
strīṇāṃ prasavavaikṛtye strīviprādiṃ prapūjayet /ap_262.023ab/vaḍavā hastinī gaurvā yadi yugmaṃ prasūyate
262.024cd
विजात्यं विकृतं वापि षड्भिर्मासैर् म्रियेत वै /अप्_262.024अब्/विकृतं वा प्रसूयन्ते परचक्रभयं भवेत्
vijātyaṃ vikṛtaṃ vāpi ṣaḍbhirmāsair mriyeta vai /ap_262.024ab/vikṛtaṃ vā prasūyante paracakrabhayaṃ bhavet
262.025cd
होमः प्रसूतिवैकृत्ये जपो विप्रादिपूजनं /अप्_262.025अब्/यानि यानान्ययुक्तानि युक्तानि न वहन्ति च
homaḥ prasūtivaikṛtye japo viprādipūjanaṃ /ap_262.025ab/yāni yānānyayuktāni yuktāni na vahanti ca
262.026cd
आकाशे तूर्यनादाश् च महद्भयमुपस्थितं /अप्_262.026अब्/प्रविशन्ति यदा ग्राममारण्या मृगपक्षिणः
ākāśe tūryanādāś ca mahadbhayamupasthitaṃ /ap_262.026ab/praviśanti yadā grāmamāraṇyā mṛgapakṣiṇaḥ
262.027cd
अरण्यं यान्ति वा ग्राम्याः जलं यान्ति स्थलोद्भवाः /अप्_262.027अब्/स्थलं वा जलजा यान्ति राजद्वारादिके शिवाः
araṇyaṃ yānti vā grāmyāḥ jalaṃ yānti sthalodbhavāḥ /ap_262.027ab/sthalaṃ vā jalajā yānti rājadvārādike śivāḥ
262.028cd
प्रदोषे कुक्कुटो वासे शिवा चार्कोदये भवेत् /अप्_262.028अब्/गृहङ्कपोतः प्रविशेत् क्रव्याहा मूर्ध्नि लीयते
pradoṣe kukkuṭo vāse śivā cārkodaye bhavet /ap_262.028ab/gṛhaṅkapotaḥ praviśet kravyāhā mūrdhni līyate
262.029cd
मधुरां मक्षिकां कुर्यात् काको मैथुनगो दृशि /अप्_262.029अब्/प्रासादतोरणोद्यानद्वारप्राकारवेश्मनां
madhurāṃ makṣikāṃ kuryāt kāko maithunago dṛśi /ap_262.029ab/prāsādatoraṇodyānadvāraprākāraveśmanāṃ
262.030cd
अनिमित्तन्तु पतनं दृढानां राजमृत्यवे /अप्_262.030अब्/रजसा वाथ धूमेन दिशो यत्र समाकुलाः
animittantu patanaṃ dṛḍhānāṃ rājamṛtyave /ap_262.030ab/rajasā vātha dhūmena diśo yatra samākulāḥ
262.031cd
:प् 463 केतूदयोपरागौ च छिद्रता शशिसूर्ययोः /अप्_262.031अब्/ग्रहर्क्षविकृतिर्यत्र तत्रापि भयमादिशेत्
:p 463 ketūdayoparāgau ca chidratā śaśisūryayoḥ /ap_262.031ab/graharkṣavikṛtiryatra tatrāpi bhayamādiśet
262.032cd
अग्निर्यत्र म दीप्येत स्रवन्ते चोदकम्भकाः /अप्_262.032अब्/मृतिर्भयं शून्यतादिरुत्पातानां फलम्भवेत्
agniryatra ma dīpyeta sravante codakambhakāḥ /ap_262.032ab/mṛtirbhayaṃ śūnyatādirutpātānāṃ phalambhavet
Chapter 263
263.001cd
द्विजदेवादिपूजाभ्यः शान्तिर्जप्यैस्तु होमतः //33//अप्_262.033अब्/ :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे उत्पातशान्तिर्नाम द्विषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {263} :श् अथ त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः देवपूजावैश्वदेवबलिः पुष्कर उवाच देवपूजादिकं कर्म वक्ष्ये चोत्पातमर्दनम् /अप्_263.001अब्/आपोहिष्टेति तिसृभिः स्नातो ऽर्घ्यं विओष्णवेर्पयेत्
dvijadevādipūjābhyaḥ śāntirjapyaistu homataḥ //33//ap_262.033ab/ :e ity āgneye mahāpurāṇe utpātaśāntirnāma dviṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {263} :ś atha triṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ devapūjāvaiśvadevabaliḥ puṣkara uvāca devapūjādikaṃ karma vakṣye cotpātamardanam /ap_263.001ab/āpohiṣṭeti tisṛbhiḥ snāto 'rghyaṃ vioṣṇaverpayet
263.002cd
हिरण्यवर्णा इति च पाद्यञ्च तिसृभिर्द्विज /अप्_263.002अब्/शन्न आपो ह्य् आचमनमिदमापो ऽभिषेचनं
hiraṇyavarṇā iti ca pādyañca tisṛbhirdvija /ap_263.002ab/śanna āpo hy ācamanamidamāpo 'bhiṣecanaṃ
263.003cd
रथे अक्षे च तिसृभिर्गन्धं युवेति(1) वस्त्रकं /अप्_263.003अब्/पुष्पं पुष्पवतीत्येवं धूपन्धूपोसि चाप्यथ
rathe akṣe ca tisṛbhirgandhaṃ yuveti(1) vastrakaṃ /ap_263.003ab/puṣpaṃ puṣpavatītyevaṃ dhūpandhūposi cāpyatha
263.004cd
तेजोसि शुक्रं दीपं स्यान्मधुपर्कं दधीति च /अप्_263.004अब्/हिरण्यगर्भ इत्य् अष्टावृचः प्रोक्ता निवेदने
tejosi śukraṃ dīpaṃ syānmadhuparkaṃ dadhīti ca /ap_263.004ab/hiraṇyagarbha ity aṣṭāvṛcaḥ proktā nivedane
263.005cd
अन्नस्य मनुजश्रेष्ठ पानस्य च सुगन्धिनः /अप्_263.005अब्/चामरव्यजनोपानच्छत्रं यानासने तथा
annasya manujaśreṣṭha pānasya ca sugandhinaḥ /ap_263.005ab/cāmaravyajanopānacchatraṃ yānāsane tathā
263.006cd
:न् 1 गन्धं स्वधेति क.. , ग.. ,घ.. , ज.. च :प् 464 यत् किञ्चिदेवमादि स्यात्सावित्रेण निवेदयेत् /अप्_263.006अब्/पौरुषन्तु जपेत् सूक्तं तदेव जुहुयात्तथा
:n 1 gandhaṃ svadheti ka.. , ga.. ,gha.. , ja.. ca :p 464 yat kiñcidevamādi syātsāvitreṇa nivedayet /ap_263.006ab/pauruṣantu japet sūktaṃ tadeva juhuyāttathā
263.007cd
अर्चाभवे तथा वेद्याञ्जले पूर्णघते तथा /अप्_263.007अब्/नदीतीरे ऽथ कमले शान्तिः स्याद्विष्णुपूजनात्
arcābhave tathā vedyāñjale pūrṇaghate tathā /ap_263.007ab/nadītīre 'tha kamale śāntiḥ syādviṣṇupūjanāt
263.008cd
ततो होमः प्रकर्तव्यो दीप्यमाने विभावसौ /अप्_263.008अब्/परिसम्मृज्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य परिस्तरैः
tato homaḥ prakartavyo dīpyamāne vibhāvasau /ap_263.008ab/parisammṛjya paryukṣya paristīrya paristaraiḥ
263.009cd
सर्वान्नाग्रं समुद्धृत्य जुहुयात् प्रयतस्ततः /अप्_263.009अब्/वासुदेवाय देवाय प्रभवे चाव्ययाय च
sarvānnāgraṃ samuddhṛtya juhuyāt prayatastataḥ /ap_263.009ab/vāsudevāya devāya prabhave cāvyayāya ca
263.010cd
अग्नये चैव सोमाय मित्राय वरुणाय च /अप्_263.010अब्/इन्द्राय च महाभाग इन्द्राग्निभ्यां तथैव च
agnaye caiva somāya mitrāya varuṇāya ca /ap_263.010ab/indrāya ca mahābhāga indrāgnibhyāṃ tathaiva ca
263.011cd
विश्वेभ्यश् चैव देवेभ्यः प्रजानां पतये नमः /अप्_263.011अब्/अनुमत्यै तथा राम धन्वन्तरय एव च
viśvebhyaś caiva devebhyaḥ prajānāṃ pataye namaḥ /ap_263.011ab/anumatyai tathā rāma dhanvantaraya eva ca
263.012cd
वास्तोष्पत्यै ततो देव्यै ततः स्विष्टिकृते ऽग्नये /अप्_263.012अब्/सचतुर्थ्यन्तनाम्ना(1) तु हुत्वैतेभ्यो बलिं हरेत्
vāstoṣpatyai tato devyai tataḥ sviṣṭikṛte 'gnaye /ap_263.012ab/sacaturthyantanāmnā(1) tu hutvaitebhyo baliṃ haret
263.013cd
तक्षोपतक्षमभितः पूर्वेणाग्निमतः परम् /अप्_263.013अब्/अश्वानामपि धर्मज्ञ ऊर्णानामानि चाप्यथ
takṣopatakṣamabhitaḥ pūrveṇāgnimataḥ param /ap_263.013ab/aśvānāmapi dharmajña ūrṇānāmāni cāpyatha
263.014cd
निरुन्धी धूम्रिणीका च अस्वपन्ती(2) तथैव च /अप्_263.014अब्/मेघपत्नी(3) च नामानि सर्वेषामेव भार्गव
nirundhī dhūmriṇīkā ca asvapantī(2) tathaiva ca /ap_263.014ab/meghapatnī(3) ca nāmāni sarveṣāmeva bhārgava
263.015cd
आग्नेयाद्याः क्रमेणाथ ततः शक्तिषु निक्षिपेत् /अप्_263.015अब्/नन्दिन्यै च सुभाग्यै च सुमङ्गल्यै च भार्गव
āgneyādyāḥ krameṇātha tataḥ śaktiṣu nikṣipet /ap_263.015ab/nandinyai ca subhāgyai ca sumaṅgalyai ca bhārgava
263.016cd
:न् 1 स चतुर्थीकनाम्नेति पाठः साधुः 2 अश्वपर्णीति ज.. 3 मेघपर्णीति ज.. :प् 465 भद्रकाल्यै ततो दत्वा स्थूणायाञ्च तथा श्रिये /अप्_263.016अब्/हिरण्यकेश्यै च तथा वनस्पतय एव च
:n 1 sa caturthīkanāmneti pāṭhaḥ sādhuḥ 2 aśvaparṇīti ja.. 3 meghaparṇīti ja.. :p 465 bhadrakālyai tato datvā sthūṇāyāñca tathā śriye /ap_263.016ab/hiraṇyakeśyai ca tathā vanaspataya eva ca
263.017cd
धर्माधर्ममयौ द्वारे गृहमध्ये ध्रुवाय च /अप्_263.017अब्/मृत्यवे च वहिर्दद्याद्वरुणायोदकाशये
dharmādharmamayau dvāre gṛhamadhye dhruvāya ca /ap_263.017ab/mṛtyave ca vahirdadyādvaruṇāyodakāśaye
263.018cd
भूतेभ्यश् च बहिर्दद्याच्छरणे धनदाय च /अप्_263.018अब्/इन्द्रायेन्द्रपुरुषेभ्यो दद्यात् पूर्वेण मानवः
bhūtebhyaś ca bahirdadyāccharaṇe dhanadāya ca /ap_263.018ab/indrāyendrapuruṣebhyo dadyāt pūrveṇa mānavaḥ
263.019cd
यमाय तत्पुरुषेभ्यो दद्याद्दक्षिणतस् तथा /अप्_263.019अब्/वरुणाय तत्पुरुषेभ्यो दद्यात्पश्चिमतस् तथा
yamāya tatpuruṣebhyo dadyāddakṣiṇatas tathā /ap_263.019ab/varuṇāya tatpuruṣebhyo dadyātpaścimatas tathā
263.020cd
सोमाय सोमपुरुषेभ्य उदग्दद्यादनन्तरं /अप्_263.020अब्/ब्रह्मणे ब्रह्मपुरुषेभ्यो मध्ये दद्यात्तथैव च
somāya somapuruṣebhya udagdadyādanantaraṃ /ap_263.020ab/brahmaṇe brahmapuruṣebhyo madhye dadyāttathaiva ca
263.021cd
आकाशे च तथा चोर्ध्वे स्थण्डिलाय क्षितौ तथा /अप्_263.021अब्/दिवा दिवाचरेभ्यश् च रात्रौ रात्रिचरेषु च
ākāśe ca tathā cordhve sthaṇḍilāya kṣitau tathā /ap_263.021ab/divā divācarebhyaś ca rātrau rātricareṣu ca
263.022cd
बलिं वहिस् तथा दद्यात्सायं प्रातस्तु प्रत्यहं /अप्_263.022अब्/पिण्डनिर्वपणं कुर्यात् प्रातः सायन्न कारयेत्
baliṃ vahis tathā dadyātsāyaṃ prātastu pratyahaṃ /ap_263.022ab/piṇḍanirvapaṇaṃ kuryāt prātaḥ sāyanna kārayet
263.023cd
पित्रे तु प्रथमं दद्यात्तत्पित्रे तदनन्तरम् /अप्_263.023अब्/प्रपितामहाय तन्मात्रे पितृमात्रे ततो ऽर्पयेत्
pitre tu prathamaṃ dadyāttatpitre tadanantaram /ap_263.023ab/prapitāmahāya tanmātre pitṛmātre tato 'rpayet
263.024cd
तन्मात्रे दक्षिणाग्रेषु कुशेष्वेवं यजेत् पितॄन् /अप्_263.024अब्/इन्द्रवारुणवायव्या याम्या वा नैरृताय ये
tanmātre dakṣiṇāgreṣu kuśeṣvevaṃ yajet pitṝn /ap_263.024ab/indravāruṇavāyavyā yāmyā vā nairṛtāya ye
263.025cd
ते काकाः पितृगृहन्तु इमं पिण्डं मयोद्वृतम् /अप्_263.025अब्/काकपिण्डन्तु मन्त्रेण शुनः पिण्डं प्रदापयेत्
te kākāḥ pitṛgṛhantu imaṃ piṇḍaṃ mayodvṛtam /ap_263.025ab/kākapiṇḍantu mantreṇa śunaḥ piṇḍaṃ pradāpayet
263.026cd
विवस्वतः कुले जातौ द्वौ श्यावशबलौ(1) शुनौ /अप्_263.026अब्/तेषां पिण्डं प्रदास्यामि पथि रक्षन्तु मे सदा
vivasvataḥ kule jātau dvau śyāvaśabalau(1) śunau /ap_263.026ab/teṣāṃ piṇḍaṃ pradāsyāmi pathi rakṣantu me sadā
263.027cd
:न् 1 श्यामशबलाविति ज.. , ञ.. , ट.. च :प् 466 सौरभेय्यः(1) सर्वहिताः पवित्राः पापनाशनाः(2) /अप्_263.027अब्/प्रतिगृह्णन्तु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः
:n 1 śyāmaśabalāviti ja.. , ña.. , ṭa.. ca :p 466 saurabheyyaḥ(1) sarvahitāḥ pavitrāḥ pāpanāśanāḥ(2) /ap_263.027ab/pratigṛhṇantu me grāsaṃ gāvastrailokyamātaraḥ
263.028cd
ग्रोग्रासञ्च स्वस्त्ययनं कृत्वा भिक्षां प्रदापयेत् /अप्_263.028अब्/अतिथीन्दीनान् पूजयित्वा गृही भुञ्जीत च स्वयं
grogrāsañca svastyayanaṃ kṛtvā bhikṣāṃ pradāpayet /ap_263.028ab/atithīndīnān pūjayitvā gṛhī bhuñjīta ca svayaṃ
Chapter 264
264.001cd
ओं भूः स्वाहा ओं भूवः स्वाहा ओं स्वः स्वाहा ओं भूर्भुवः स्वः स्वाहा ओं देवकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ओं पितृकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ओं आत्मकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ओं मनुष्यकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ओं एनस एनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ।
यच्चाहमेनो विद्वांश् चकार यच्चविद्वांस्तस्य सर्वस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा अग्नये स्विष्टिकृते स्वाहा ओं प्रजापतये स्वाहा ॥ विष्णुपूजावैश्वदेवबलिस्ते कीर्तितो मया //29//अप्_263.029अब्/ :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे देवपूजावैश्वदेवबलिर्नाम त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {264} :श् अथ चतुःषष्ठ्यधिअकद्विशततमो ऽध्यायः दिक्पालादिस्नानं अग्निर् उवाच सर्वार्थसाधनं स्नानं वक्ष्ये शान्तिकरं शृणु /अप्_264.001अब्/स्नापयेच्च सरित्तीरे ग्रहान् विष्णुं विचक्षणः
oṃ bhūḥ svāhā oṃ bhūvaḥ svāhā oṃ svaḥ svāhā oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ svāhā oṃ devakṛtasyainaso 'vayajanamasi svāhā oṃ pitṛkṛtasyainaso 'vayajanamasi svāhā oṃ ātmakṛtasyainaso 'vayajanamasi svāhā oṃ manuṣyakṛtasyainaso 'vayajanamasi svāhā oṃ enasa enaso 'vayajanamasi svāhā |
yaccāhameno vidvāṃś cakāra yaccavidvāṃstasya sarvasyainaso 'vayajanamasi svāhā agnaye sviṣṭikṛte svāhā oṃ prajāpataye svāhā || viṣṇupūjāvaiśvadevabaliste kīrtito mayā //29//ap_263.029ab/ :e ity āgneye mahāpurāṇe devapūjāvaiśvadevabalirnāma triṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {264} :ś atha catuḥṣaṣṭhyadhiakadviśatatamo 'dhyāyaḥ dikpālādisnānaṃ agnir uvāca sarvārthasādhanaṃ snānaṃ vakṣye śāntikaraṃ śṛṇu /ap_264.001ab/snāpayecca sarittīre grahān viṣṇuṃ vicakṣaṇaḥ
264.002cd
:न् 1 सौरभेया इति क.. , घ.. , छ.. , ञ.. च 2 पुष्पराशय इति ज.. , ट.. च :प् 467 देवालये ज्वरार्त्यादौ विनायकग्रहार्दिते /अप्_264.002अब्/विद्यार्थिनो ह्रदे गेहे जयकामस्य तीर्थके
:n 1 saurabheyā iti ka.. , gha.. , cha.. , ña.. ca 2 puṣparāśaya iti ja.. , ṭa.. ca :p 467 devālaye jvarārtyādau vināyakagrahārdite /ap_264.002ab/vidyārthino hrade gehe jayakāmasya tīrthake
264.003cd
पद्मिन्यां स्नापयेन्नारीं गर्भो यस्याः स्रवेत्तथा /अप्_264.003अब्/अशोकसन्निधौ स्नायाज्जातो यस्या विनश्यति
padminyāṃ snāpayennārīṃ garbho yasyāḥ sravettathā /ap_264.003ab/aśokasannidhau snāyājjāto yasyā vinaśyati
264.004cd
पुष्पार्थिनाञ्च पुष्पाढ्ये पुत्रार्थिनाञ्च सागरे /अप्_264.004अब्/गृहसौभाग्यकामानां सर्वेषां विष्णुसन्निधौ
puṣpārthināñca puṣpāḍhye putrārthināñca sāgare /ap_264.004ab/gṛhasaubhāgyakāmānāṃ sarveṣāṃ viṣṇusannidhau
264.005cd
वैष्णवे रेवतीपुष्ये सर्वेषां स्नानमुत्तमं /अप्_264.005अब्/स्नानकामस्य सप्ताहम्पूर्वमुत्सादनं स्मृतं
vaiṣṇave revatīpuṣye sarveṣāṃ snānamuttamaṃ /ap_264.005ab/snānakāmasya saptāhampūrvamutsādanaṃ smṛtaṃ
264.006cd
पुनर् नवां रोचनाञ्च शताङ्गं गुरुणी त्वचं /अप्_264.006अब्/मधूकं रजनी द्वे च तगरन्नागकेशरम्
punar navāṃ rocanāñca śatāṅgaṃ guruṇī tvacaṃ /ap_264.006ab/madhūkaṃ rajanī dve ca tagarannāgakeśaram
264.007cd
अम्बरीञ्चैव मञ्जिष्ठां मांसीयासकमर्दनैः /अप्_264.007अब्/प्रियङ्गुसर्षपं कुष्ठम्बलाम्ब्राह्मीञ्च कुङ्कुमं
ambarīñcaiva mañjiṣṭhāṃ māṃsīyāsakamardanaiḥ /ap_264.007ab/priyaṅgusarṣapaṃ kuṣṭhambalāmbrāhmīñca kuṅkumaṃ
264.008cd
पञ्चगव्यं शक्तुमिश्रं उद्वर्त्य स्नानमाचरेत् /अप्_264.008अब्/मण्डले कर्णिकायाञ्च विष्णुं ब्राह्मणमर्चयेत्
pañcagavyaṃ śaktumiśraṃ udvartya snānamācaret /ap_264.008ab/maṇḍale karṇikāyāñca viṣṇuṃ brāhmaṇamarcayet
264.009cd
दक्षे वामे हरं पूर्वं पत्रे पूर्वादिके क्रमात् /अप्_264.009अब्/लिखेदिन्द्रादिकान्देवान् सायुधान् सहबान्धवान्(1)
dakṣe vāme haraṃ pūrvaṃ patre pūrvādike kramāt /ap_264.009ab/likhedindrādikāndevān sāyudhān sahabāndhavān(1)
264.010cd
स्नानमण्डलकान् दिक्षु कुर्याच्चैव विदिक्षु च /अप्_264.010अब्/विष्णुब्रह्मेशशक्रादींस्तदस्त्राण्यर्च्य होमयेत्
snānamaṇḍalakān dikṣu kuryāccaiva vidikṣu ca /ap_264.010ab/viṣṇubrahmeśaśakrādīṃstadastrāṇyarcya homayet
264.011cd
एकैकस्य त्वष्टशतं समिधस्तु तिलान् धृतं /अप्_264.011अब्/भद्रः सुभद्रः सिद्धार्थः कलसाः पुष्टिवर्धनाः
ekaikasya tvaṣṭaśataṃ samidhastu tilān dhṛtaṃ /ap_264.011ab/bhadraḥ subhadraḥ siddhārthaḥ kalasāḥ puṣṭivardhanāḥ
264.012cd
अमोघश्चित्रभानुश् च पर्जन्यो ऽथ सुदर्शनः /अप्_264.012अब्/स्थापयेत्तु वटानेनान् साश्विरुद्रमरुद्गणान्
amoghaścitrabhānuś ca parjanyo 'tha sudarśanaḥ /ap_264.012ab/sthāpayettu vaṭānenān sāśvirudramarudgaṇān
264.013cd
:न् 1 सहवाहनानिति घ.. , ज.. च :प् 468 विश्वे देवस् तथा दैत्या वसवो मुनयस् तथा /अप्_264.013अब्/आवेशयन्तु सुप्रीतास् तथान्या अपि देवताः
:n 1 sahavāhanāniti gha.. , ja.. ca :p 468 viśve devas tathā daityā vasavo munayas tathā /ap_264.013ab/āveśayantu suprītās tathānyā api devatāḥ
264.014cd
ओषधीर् निक्षिपेत् कुम्भे जयन्तीं विजयां जयां /अप्_264.014अब्/शतावरीं शतपुष्पां विष्णुक्रान्तापराजिताम्
oṣadhīr nikṣipet kumbhe jayantīṃ vijayāṃ jayāṃ /ap_264.014ab/śatāvarīṃ śatapuṣpāṃ viṣṇukrāntāparājitām
264.015cd
ज्योतिष्मतीमतिबलाञ्चन्दनोशीरकेशरं /अप्_264.015अब्/कस्तूरिकाञ्च कर्पूरं बालकं पत्रकं त्वचं
jyotiṣmatīmatibalāñcandanośīrakeśaraṃ /ap_264.015ab/kastūrikāñca karpūraṃ bālakaṃ patrakaṃ tvacaṃ
264.016cd
जातीफलं लवङ्गञ्च मृत्तिकां पञ्चगव्यकं /अप्_264.016अब्/भद्रपीठे स्थितं साध्यं स्नापयेयुर्द्विजा बलात्
jātīphalaṃ lavaṅgañca mṛttikāṃ pañcagavyakaṃ /ap_264.016ab/bhadrapīṭhe sthitaṃ sādhyaṃ snāpayeyurdvijā balāt
264.017cd
राजाभिषेकमन्त्रोक्तदेवानां होमकाः पृथक् /अप्_264.017अब्/पूर्णाहुतिन्ततो दत्वा गुरवे दक्षिणां ददेत्
rājābhiṣekamantroktadevānāṃ homakāḥ pṛthak /ap_264.017ab/pūrṇāhutintato datvā gurave dakṣiṇāṃ dadet
264.018cd
इन्द्रो ऽभिषिक्तो गुरुणा पुरा दैत्यान् जघान ह /अप्_264.018अब्/दिक्पालस्नानङ्कथितं संग्रामादौ जयादिकं
indro 'bhiṣikto guruṇā purā daityān jaghāna ha /ap_264.018ab/dikpālasnānaṅkathitaṃ saṃgrāmādau jayādikaṃ
Chapter 265
265.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे दिक्पालादिस्नानं नाम चतुःषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {265} :श् अथ पञ्चषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विनायकस्नानं पुष्कर उवाच विनायकोपसृष्टानां स्नानं सर्वकरं वदे /अप्_265.001अब्/विनायकः कर्मविघ्नसिद्ध्यर्थं विनियोजितः
:e ity āgneye mahāpurāṇe dikpālādisnānaṃ nāma catuḥṣaṣṭhyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {265} :ś atha pañcaṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ vināyakasnānaṃ puṣkara uvāca vināyakopasṛṣṭānāṃ snānaṃ sarvakaraṃ vade /ap_265.001ab/vināyakaḥ karmavighnasiddhyarthaṃ viniyojitaḥ
265.002cd
गणानामाधिपत्ये च केशवेशपितामहैः /अप्_265.002अब्/स्वप्नेवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डांश् च पश्यति
gaṇānāmādhipatye ca keśaveśapitāmahaiḥ /ap_265.002ab/svapnevagāhate 'tyarthaṃ jalaṃ muṇḍāṃś ca paśyati
265.003cd
:प् 469 विनायकोपसृष्टस्तु क्रव्यादानधिरोहति /अप्_265.003अब्/व्रजमानस् तथात्मानं मन्यते ऽनुगतम्परैः
:p 469 vināyakopasṛṣṭastu kravyādānadhirohati /ap_265.003ab/vrajamānas tathātmānaṃ manyate 'nugatamparaiḥ
265.004cd
विमना विफलारम्भः संसीदत्यनिमित्ततः /अप्_265.004अब्/कन्या वरं न चाप्नोति न चापत्यं वराङ्गना
vimanā viphalārambhaḥ saṃsīdatyanimittataḥ /ap_265.004ab/kanyā varaṃ na cāpnoti na cāpatyaṃ varāṅganā
265.005cd
आचार्यत्वं श्रोत्रियश् च न शिष्यो ऽध्ययनं लभेत् /अप्_265.005अब्/धनी न लाभमाप्नोति न कृषिञ्च कृषीबलः
ācāryatvaṃ śrotriyaś ca na śiṣyo 'dhyayanaṃ labhet /ap_265.005ab/dhanī na lābhamāpnoti na kṛṣiñca kṛṣībalaḥ
265.006cd
राजा राज्यं न चाप्नोति स्नपनन्तस्य कारयेत् /अप्_265.006अब्/हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्ये वैष्णवे भद्रपीठके(1)
rājā rājyaṃ na cāpnoti snapanantasya kārayet /ap_265.006ab/hastapuṣyāśvayuksaumye vaiṣṇave bhadrapīṭhake(1)
265.007cd
गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सादितस्य च(2) /अप्_265.007अब्/सर्वौषधैः सर्वगन्धैः प्रलिप्तशिरसस् तथा
gaurasarṣapakalkena sājyenotsāditasya ca(2) /ap_265.007ab/sarvauṣadhaiḥ sarvagandhaiḥ praliptaśirasas tathā
265.008cd
चतुर्भिः कलसैः स्नानन्तेषु सर्वौषाधौ क्षिपेत् /अप्_265.008अब्/अश्वस्थानाद्गजस्थानाद्वल्मीकात् सङ्गमाद्ध्रदात्
caturbhiḥ kalasaiḥ snānanteṣu sarvauṣādhau kṣipet /ap_265.008ab/aśvasthānādgajasthānādvalmīkāt saṅgamāddhradāt
265.009cd
मृत्तिकां रोचनाङ्गन्धङ्गुग्गुलुन्तेषु निक्षिपेत् /अप्_265.009अब्/सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं कृतम्
mṛttikāṃ rocanāṅgandhaṅguggulunteṣu nikṣipet /ap_265.009ab/sahasrākṣaṃ śatadhāramṛṣibhiḥ pāvanaṃ kṛtam
265.010cd
तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः(3) पुनन्तु ते /अप्_265.010अब्/भगवन्ते वरुणो राजा भगं सूर्यो वृहस्पतिः
tena tvāmabhiṣiñcāmi pāvamānyaḥ(3) punantu te /ap_265.010ab/bhagavante varuṇo rājā bhagaṃ sūryo vṛhaspatiḥ
265.011cd
भगमिन्द्रश् च वायुश् च भगं सप्तर्षयो ददुः /अप्_265.011अब्/यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्धनि
bhagamindraś ca vāyuś ca bhagaṃ saptarṣayo daduḥ /ap_265.011ab/yatte keśeṣu daurbhāgyaṃ sīmante yacca mūrdhani
265.012cd
ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्घ्नन्तु सर्वदा /अप्_265.012अब्/दर्भपिञ्जलिमादाय वामहस्ते ततो गुरुः
lalāṭe karṇayorakṣṇorāpastadghnantu sarvadā /ap_265.012ab/darbhapiñjalimādāya vāmahaste tato guruḥ
265.013cd
:न् 1 हस्तपुष्याश्वयुक्सौम्यवैष्णवेषु शुभेषु चेति घ.. , ञ.. च 2 साज्येनासादितस्य चेति क.. , छ.. च 3 इमा आप इति छ.. , ञ.. :प् 470 स्नातस्य सार्षपन्तैलं श्रुवेणौडुम्बरेण च /अप्_265.013अब्/जुहुयान्मूर्धनि कुशान् सव्येन परिगृह्य च
:n 1 hastapuṣyāśvayuksaumyavaiṣṇaveṣu śubheṣu ceti gha.. , ña.. ca 2 sājyenāsāditasya ceti ka.. , cha.. ca 3 imā āpa iti cha.. , ña.. :p 470 snātasya sārṣapantailaṃ śruveṇauḍumbareṇa ca /ap_265.013ab/juhuyānmūrdhani kuśān savyena parigṛhya ca
265.014cd
मितश् च सम्मितश् चैव तथा शालककण्टकौ /अप्_265.014अब्/कुष्माण्डो राजपुत्रश् च एतैः स्वाहासमन्वितैः
mitaś ca sammitaś caiva tathā śālakakaṇṭakau /ap_265.014ab/kuṣmāṇḍo rājaputraś ca etaiḥ svāhāsamanvitaiḥ
265.015cd
नामभिर्बलिमन्त्रैश् च नमस्कारसमन्वितैः(1) /अप्_265.015अब्/दद्याच्चतुष्पथे शूर्पे कुशानास्तीर्य सर्वतः
nāmabhirbalimantraiś ca namaskārasamanvitaiḥ(1) /ap_265.015ab/dadyāccatuṣpathe śūrpe kuśānāstīrya sarvataḥ
265.016cd
कृताकृतांस्तण्डुलांश् च पललौदनमेव च /अप्_265.016अब्/मत्स्यान्पङ्कांस्तथैवामान् पुष्पं चित्रं सुरां त्रिधा
kṛtākṛtāṃstaṇḍulāṃś ca palalaudanameva ca /ap_265.016ab/matsyānpaṅkāṃstathaivāmān puṣpaṃ citraṃ surāṃ tridhā
265.017cd
मूलकं पूरिकां पूपांस्तथैवैण्डविकास्रजः /अप्_265.017अब्/दध्यन्नं पायसं पिष्टं मोदकं गुडमर्पयेत्
mūlakaṃ pūrikāṃ pūpāṃstathaivaiṇḍavikāsrajaḥ /ap_265.017ab/dadhyannaṃ pāyasaṃ piṣṭaṃ modakaṃ guḍamarpayet
265.018cd
विनायकस्य जननीमुपतिष्ठेत्ततो ऽम्बिकां /अप्_265.018अब्/दूर्वासर्षपपुष्पाणां दत्वार्घ्यं पूर्णमञ्जलिं
vināyakasya jananīmupatiṣṭhettato 'mbikāṃ /ap_265.018ab/dūrvāsarṣapapuṣpāṇāṃ datvārghyaṃ pūrṇamañjaliṃ
265.019cd
रूपं देहि यशो देहि सौभाग्यं सुभगे मम /अप्_265.019अब्/पुत्रं देहि धनं देहि सर्वान् कामांश् च देहि मे
rūpaṃ dehi yaśo dehi saubhāgyaṃ subhage mama /ap_265.019ab/putraṃ dehi dhanaṃ dehi sarvān kāmāṃś ca dehi me
265.020cd
भोजयेद्ब्राह्मणान्दद्याद्वस्त्रयुग्मं गुरोरपि /अप्_265.020अब्/विनायकं ग्रहान्प्रार्च्य श्रियं कर्मफलं लभेत्
bhojayedbrāhmaṇāndadyādvastrayugmaṃ gurorapi /ap_265.020ab/vināyakaṃ grahānprārcya śriyaṃ karmaphalaṃ labhet
Chapter 266
266.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे विनायकस्नानं नाम पञ्चषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :न् 1 वषट्कारसमन्वितैर् इति घ.. , ज.. , ञ.. , ट.. च :प् 471 % छप्तेर् {266} :श् अथ षट्षष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः माहेश्वरस्नानलक्षकोटिहोमादयः पुष्कर उवाच स्नानं माहेश्वरं वक्ष्ये राजादेर्जयवर्धनम् /अप्_266.001अब्/दानवेन्द्राय बलये यज्जगादोशनाः पुरा
:e ity āgneye mahāpurāṇe vināyakasnānaṃ nāma pañcaṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :n 1 vaṣaṭkārasamanvitair iti gha.. , ja.. , ña.. , ṭa.. ca :p 471 % chapter {266} :ś atha ṣaṭṣaṣṭhyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ māheśvarasnānalakṣakoṭihomādayaḥ puṣkara uvāca snānaṃ māheśvaraṃ vakṣye rājāderjayavardhanam /ap_266.001ab/dānavendrāya balaye yajjagādośanāḥ purā
266.002cd
भास्करे ऽनुदिते पीठे प्रातः संस्नापयेद् घटैः /अप्_266.002अब्/ ओं नमो भगवते रुद्राय च बलाय च पाण्डरोचितभस्मानुलिप्तगात्राय ।
तद्यथा जय जय सर्वान् शत्रून्मूकस्य कलहविग्रहविवादेषु भञ्जय ।
ओं मथ मथ सर्वपथिकान्योसौ युगान्तकाले दिधक्षति इमां पूजां रौद्रमूर्तिः सहस्रांशुः शुक्रः स ते रक्षतु जीवितं ।
सम्बर्तकाग्नितुल्यश् च त्रिपुरान्तकरः शिवः ।
सर्वदेवमयः सोपि तव रक्षतु जीवितं लिखि लिखि खिलि स्वाहा ॥ एवं स्नतस्तु मन्त्रेण जुहुयात्तिलतण्डुलम्
bhāskare 'nudite pīṭhe prātaḥ saṃsnāpayed ghaṭaiḥ /ap_266.002ab/ oṃ namo bhagavate rudrāya ca balāya ca pāṇḍarocitabhasmānuliptagātrāya |
tadyathā jaya jaya sarvān śatrūnmūkasya kalahavigrahavivādeṣu bhañjaya |
oṃ matha matha sarvapathikānyosau yugāntakāle didhakṣati imāṃ pūjāṃ raudramūrtiḥ sahasrāṃśuḥ śukraḥ sa te rakṣatu jīvitaṃ |
sambartakāgnitulyaś ca tripurāntakaraḥ śivaḥ |
sarvadevamayaḥ sopi tava rakṣatu jīvitaṃ likhi likhi khili svāhā || evaṃ snatastu mantreṇa juhuyāttilataṇḍulam
266.003cd
पञ्चामृतैस्तु संस्नाप्य पूजयेच्छूलपाणिनं /अप्_266.003अब्/स्नानान्यन्यानि वक्ष्यामि सर्वदा विजयाय ते
pañcāmṛtaistu saṃsnāpya pūjayecchūlapāṇinaṃ /ap_266.003ab/snānānyanyāni vakṣyāmi sarvadā vijayāya te
266.004cd
स्नानं घृतेन कथितमायुष्यवर्धनं परम् /अप्_266.004अब्/गोमयेन च लक्ष्मीः स्याद्गोमूत्रेणाघमर्दनम्
snānaṃ ghṛtena kathitamāyuṣyavardhanaṃ param /ap_266.004ab/gomayena ca lakṣmīḥ syādgomūtreṇāghamardanam
266.005cd
क्षीरेण बलबुद्धिः स्याद्दध्ना लक्ष्मीविवर्धनं /अप्_266.005अब्/कुशोदकेन पापान्तः पञ्चगव्येन सर्वभाक्
kṣīreṇa balabuddhiḥ syāddadhnā lakṣmīvivardhanaṃ /ap_266.005ab/kuśodakena pāpāntaḥ pañcagavyena sarvabhāk
266.006cd
शतमूलेन सर्वाप्तिर्गोशृङ्गोदकतो ऽघजित् /अप्_266.006अब्/ :प् 472 पलाशबिल्वकमलकुशस्नानन्तु सर्वदं
śatamūlena sarvāptirgośṛṅgodakato 'ghajit /ap_266.006ab/ :p 472 palāśabilvakamalakuśasnānantu sarvadaṃ
266.007cd
वचा हरिद्रे द्वे मुस्तं स्नानं रक्षोहणं परं /अप्_266.007अब्/आयुष्यञ्च यशस्यञ्च धर्ममेधाविवर्धनम्
vacā haridre dve mustaṃ snānaṃ rakṣohaṇaṃ paraṃ /ap_266.007ab/āyuṣyañca yaśasyañca dharmamedhāvivardhanam
266.008cd
हैमाद्भिश् चैव माङ्गल्यं रूप्यताम्रोदकैस् तथा /अप्_266.008अब्/रत्नोदकैस्तु विजयः सौभाग्यं सर्वगन्धकैः
haimādbhiś caiva māṅgalyaṃ rūpyatāmrodakais tathā /ap_266.008ab/ratnodakaistu vijayaḥ saubhāgyaṃ sarvagandhakaiḥ
266.009cd
फलाद्भिश् च तथारोग्यं धात्र्यद्भिः परमां श्रियम् /अप्_266.009अब्/तिलसिद्धार्थकैर् लक्ष्मीः सौभाग्यञ्च प्रियङ्गुणा
phalādbhiś ca tathārogyaṃ dhātryadbhiḥ paramāṃ śriyam /ap_266.009ab/tilasiddhārthakair lakṣmīḥ saubhāgyañca priyaṅguṇā
266.010cd
पद्मोत्पलकदम्बैश् च श्रीर्बलं बलाद्रुमोदकैः /अप्_266.010अब्/विष्णुपादोदकस्नानं सर्वस्नानेभ्य उत्तमम्
padmotpalakadambaiś ca śrīrbalaṃ balādrumodakaiḥ /ap_266.010ab/viṣṇupādodakasnānaṃ sarvasnānebhya uttamam
266.011cd
एकाकी एककामायेत्येकोर्कं(1) विधिवच्चरेत् /अप्_266.011अब्/अक्रन्दयतिसूक्तेन प्रबध्नीयान्मणिं करे
ekākī ekakāmāyetyekorkaṃ(1) vidhivaccaret /ap_266.011ab/akrandayatisūktena prabadhnīyānmaṇiṃ kare
266.012cd
कुष्ठपाठा वाचा शुण्ठी शङ्खलोहादिको मणिः /अप्_266.012अब्/सर्वेषामेवकामानामीश्वरो भगवान् हरिः
kuṣṭhapāṭhā vācā śuṇṭhī śaṅkhalohādiko maṇiḥ /ap_266.012ab/sarveṣāmevakāmānāmīśvaro bhagavān hariḥ
266.013cd
तस्य संपूजनादेव सर्वान्कामान्समश्नुते /अप्_266.013अब्/स्नापयित्वा घृतक्षीरैः पूजयित्वा च पित्तहा
tasya saṃpūjanādeva sarvānkāmānsamaśnute /ap_266.013ab/snāpayitvā ghṛtakṣīraiḥ pūjayitvā ca pittahā
266.014cd
पञ्चमुद्गबलिन्दत्वा अतिसारात् प्रमुच्यते /अप्_266.014अब्/पञ्चगव्येन संस्नाप्य वातव्याधिं विनाशयेत्
pañcamudgabalindatvā atisārāt pramucyate /ap_266.014ab/pañcagavyena saṃsnāpya vātavyādhiṃ vināśayet
266.015cd
द्विस्नेहस्नपनात् श्लेष्मरोगहा चातिपूजया /अप्_266.015अब्/घृतं तैलं तथा क्षौद्रं स्नानन्तु त्रिरसं परं
dvisnehasnapanāt śleṣmarogahā cātipūjayā /ap_266.015ab/ghṛtaṃ tailaṃ tathā kṣaudraṃ snānantu trirasaṃ paraṃ
266.016cd
स्नानं घृताम्बु द्विस्नेहं समलं घृततैलकम् /अप्_266.016अब्/क्षौद्रमिक्षुरसं क्षीरं स्नानं त्रिमधुरं स्मृतम्
snānaṃ ghṛtāmbu dvisnehaṃ samalaṃ ghṛtatailakam /ap_266.016ab/kṣaudramikṣurasaṃ kṣīraṃ snānaṃ trimadhuraṃ smṛtam
266.017cd
घृतमिशुरसं तैलं क्षौद्रञ्च त्रिरसं श्रिये /अप्_266.017अब्/ :न् 1 यवकामायेत्येकोर्कमिति क.. , छ.. च :प् 473 अनुलेपस्त्रिशुक्रस्तु कर्पूरोशीरचन्दनैः
ghṛtamiśurasaṃ tailaṃ kṣaudrañca trirasaṃ śriye /ap_266.017ab/ :n 1 yavakāmāyetyekorkamiti ka.. , cha.. ca :p 473 anulepastriśukrastu karpūrośīracandanaiḥ
266.018cd
चन्दनागुरुकर्पूरमृगदर्पैः सकुङ्कुमैः /अप्_266.018अब्/पञ्चानुलेपनं विष्णोः सर्वकामफलप्रदं
candanāgurukarpūramṛgadarpaiḥ sakuṅkumaiḥ /ap_266.018ab/pañcānulepanaṃ viṣṇoḥ sarvakāmaphalapradaṃ
266.019cd
त्रिसुगन्धञ्च कर्पूरं तथा चन्दनकुङ्कुमैः /अप्_266.019अब्/मृगदर्पं सकर्पूरं मलयं सर्वकामदम्
trisugandhañca karpūraṃ tathā candanakuṅkumaiḥ /ap_266.019ab/mṛgadarpaṃ sakarpūraṃ malayaṃ sarvakāmadam
266.020cd
जातीफलं सकर्पूरं चन्दनञ्च त्रिशीतकम् /अप्_266.020अब्/पीतानि शुक्लवर्णानि तथा शुक्लानि भार्गव
jātīphalaṃ sakarpūraṃ candanañca triśītakam /ap_266.020ab/pītāni śuklavarṇāni tathā śuklāni bhārgava
266.021cd
कृष्णानि चैव रक्तानि पञ्चवर्णानि निर्दिशेत् /अप्_266.021अब्/उत्पलं पद्मजाती च त्रिशीतं हरिपूजने
kṛṣṇāni caiva raktāni pañcavarṇāni nirdiśet /ap_266.021ab/utpalaṃ padmajātī ca triśītaṃ haripūjane
266.022cd
कुङ्कुमं रक्तपद्मानि त्रिरक्तमुत्पलं /अप्_266.022अब्/धूपदीपादिभिः प्रार्च्य विष्णुं शान्तिर्भवेन्नृणां
kuṅkumaṃ raktapadmāni triraktamutpalaṃ /ap_266.022ab/dhūpadīpādibhiḥ prārcya viṣṇuṃ śāntirbhavennṛṇāṃ
266.023cd
चतुरस्रकरे कुण्डे ब्राह्मणाश्चाष्ट शोडश /अप्_266.023अब्/लक्षहोमङ्कोटिहोमन्तिलाज्ययवधान्यकैः
caturasrakare kuṇḍe brāhmaṇāścāṣṭa śoḍaśa /ap_266.023ab/lakṣahomaṅkoṭihomantilājyayavadhānyakaiḥ
266.024ab
ग्रहानभ्यर्च्य गायत्र्या सर्वशान्तिः क्रमाद्भवेत्
grahānabhyarcya gāyatryā sarvaśāntiḥ kramādbhavet
Chapter 267
267.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे महेश्वरस्नानलक्षकोटिहोमादयो नाम षट्षष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {267} :श् अथ सप्तषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः नीराजनविधिः पुष्कर उवाच कर्म सांवत्सरं राज्ञां जन्मर्क्षे पूजयेच्च तं /अप्_267.001अब्/मासि मासि च संक्रान्तौ सूर्यसोमादिदेवताः
:e ity āgneye mahāpurāṇe maheśvarasnānalakṣakoṭihomādayo nāma ṣaṭṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {267} :ś atha saptaṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ nīrājanavidhiḥ puṣkara uvāca karma sāṃvatsaraṃ rājñāṃ janmarkṣe pūjayecca taṃ /ap_267.001ab/māsi māsi ca saṃkrāntau sūryasomādidevatāḥ
267.002cd
:प् 474 अगस्त्यस्योदये ऽगस्त्यञ्चातुर्मास्यं हरिं यजेत् /अप्_267.002अब्/शयनोत्थापने पञ्चदिनं कुर्यात्समुत्सवम्
:p 474 agastyasyodaye 'gastyañcāturmāsyaṃ hariṃ yajet /ap_267.002ab/śayanotthāpane pañcadinaṃ kuryātsamutsavam
267.003cd
प्रोष्ठपादे सिते पक्षे प्रतिपत्प्रभृतिक्रमात् /अप्_267.003अब्/शिविरात् पूर्वदिग्भागे शक्रार्थं भवनञ्चरेत्
proṣṭhapāde site pakṣe pratipatprabhṛtikramāt /ap_267.003ab/śivirāt pūrvadigbhāge śakrārthaṃ bhavanañcaret
267.004cd
तत्र शक्रध्वजं स्थाप्य शची शक्रञ्च पूजयेत् /अप्_267.004अब्/अष्टम्यां वाद्यघोषेण तान्तु यष्टिं प्रवेशयेत्
tatra śakradhvajaṃ sthāpya śacī śakrañca pūjayet /ap_267.004ab/aṣṭamyāṃ vādyaghoṣeṇa tāntu yaṣṭiṃ praveśayet
267.005cd
एकादश्यां सोपवासो द्वादश्यां केतुमुत्थितम् /अप्_267.005अब्/यजेद्वस्त्रादिसंवीतं घटस्थं(1) सुरपं शचीं
ekādaśyāṃ sopavāso dvādaśyāṃ ketumutthitam /ap_267.005ab/yajedvastrādisaṃvītaṃ ghaṭasthaṃ(1) surapaṃ śacīṃ
267.006cd
वर्धस्वेन्द्र जितामित्र वृत्रहन् पाकशासन /अप्_267.006अब्/देव देव महाभाग त्वं हि भूमिष्ठतां गतः
vardhasvendra jitāmitra vṛtrahan pākaśāsana /ap_267.006ab/deva deva mahābhāga tvaṃ hi bhūmiṣṭhatāṃ gataḥ
267.007cd
त्वं प्रभुः शाश्वतश् चैव सर्वभूतहिते रतः /अप्_267.007अब्/अनन्ततेजा वै राजो यशोजयविवर्धनः
tvaṃ prabhuḥ śāśvataś caiva sarvabhūtahite rataḥ /ap_267.007ab/anantatejā vai rājo yaśojayavivardhanaḥ
267.008cd
तेजस्ते वर्धयन्त्वेते देवाः शक्रः सुवृष्टिकृत् /अप्_267.008अब्/ब्रह्मविष्णुमहेशाश् च कार्त्तिकेयो विनायकः
tejaste vardhayantvete devāḥ śakraḥ suvṛṣṭikṛt /ap_267.008ab/brahmaviṣṇumaheśāś ca kārttikeyo vināyakaḥ
267.009cd
आदित्या वसवो रुद्राः साध्याश् च भृगवो दिशः /अप्_267.009अब्/मरुद्गुणा लोकपाला ग्रहा यक्षाद्रिनिम्नगाः
ādityā vasavo rudrāḥ sādhyāś ca bhṛgavo diśaḥ /ap_267.009ab/marudguṇā lokapālā grahā yakṣādrinimnagāḥ
267.010cd
समुद्रा श्रीर्मही गौरी चण्डिका च सरस्वती /अप्_267.010अब्/प्रवर्तयन्तु ते तेजो जय शक्र शचीपते
samudrā śrīrmahī gaurī caṇḍikā ca sarasvatī /ap_267.010ab/pravartayantu te tejo jaya śakra śacīpate
267.011cd
तव चापि जयान्नित्यं मम सम्पठ्यतां शुभं /अप्_267.011अब्/प्रसीद राज्ञां विप्राणां प्रजानामपि सर्वशः
tava cāpi jayānnityaṃ mama sampaṭhyatāṃ śubhaṃ /ap_267.011ab/prasīda rājñāṃ viprāṇāṃ prajānāmapi sarvaśaḥ
267.012cd
भवत्प्रसादात् पृथिवी नित्यं शस्यवती भवेत् /अप्_267.012अब्/शिवं भवतु निर्विघ्नं शाम्यन्तामीतयो भृशं
bhavatprasādāt pṛthivī nityaṃ śasyavatī bhavet /ap_267.012ab/śivaṃ bhavatu nirvighnaṃ śāmyantāmītayo bhṛśaṃ
267.013cd
:न् 1 पटस्थमिति क.. , ग.. , छ.. , ज.. , ट.. च :प् 475 मन्त्रेणेन्द्रं समभ्यर्च्य जितभूः स्वर्गमाप्नुयात् /अप्_267.013अब्/भद्रकालीं पटे लिख्य पूजयेदाश्विने जये
:n 1 paṭasthamiti ka.. , ga.. , cha.. , ja.. , ṭa.. ca :p 475 mantreṇendraṃ samabhyarcya jitabhūḥ svargamāpnuyāt /ap_267.013ab/bhadrakālīṃ paṭe likhya pūjayedāśvine jaye
267.014cd
शुक्लपक्षे तथाष्टम्यामायुधं कार्मुकं ध्वजम् /अप्_267.014अब्/छत्रञ्च राजलिङ्गानि शस्त्राद्यं कुसुमादिभिः
śuklapakṣe tathāṣṭamyāmāyudhaṃ kārmukaṃ dhvajam /ap_267.014ab/chatrañca rājaliṅgāni śastrādyaṃ kusumādibhiḥ
267.015cd
जाग्रन्निशि बलिन्दद्याद्द्वितीये ऽह्नि पुनर्यजेत् /अप्_267.015अब्/भद्रकालि महाकालि दुर्गे दुर्गार्तिहारिणि
jāgranniśi balindadyāddvitīye 'hni punaryajet /ap_267.015ab/bhadrakāli mahākāli durge durgārtihāriṇi
267.016cd
त्रैलोक्यविजये चण्डि मम शान्तौ जये भव /अप्_267.016अब्/नीराजनविधिं वक्ष्ये ऐशान्यान्मन्दिरं चरेत्
trailokyavijaye caṇḍi mama śāntau jaye bhava /ap_267.016ab/nīrājanavidhiṃ vakṣye aiśānyānmandiraṃ caret
267.017cd
तोरणत्रितयं तत्र गृहे देवान्यजेत् सदा /अप्_267.017अब्/चित्रान्त्यक्त्वा यदा स्वातिं सविता प्रतिपद्यते
toraṇatritayaṃ tatra gṛhe devānyajet sadā /ap_267.017ab/citrāntyaktvā yadā svātiṃ savitā pratipadyate
267.018cd
ततः प्रभृति कर्तव्यं यावत् स्वातौ रविः स्थितः /अप्_267.018अब्/ब्रह्मा विष्णुश् च शम्भुश् च शक्रश् चैवानलानिलौ
tataḥ prabhṛti kartavyaṃ yāvat svātau raviḥ sthitaḥ /ap_267.018ab/brahmā viṣṇuś ca śambhuś ca śakraś caivānalānilau
267.019cd
विनायकः कुमारश् च वरुणो धनदो यमः /अप्_267.019अब्/विश्वेदेवा वैश्रवसो गजाश्चाष्टौ च तान्यजेत्
vināyakaḥ kumāraś ca varuṇo dhanado yamaḥ /ap_267.019ab/viśvedevā vaiśravaso gajāścāṣṭau ca tānyajet
267.020cd
कुमुदैरावणौ पद्मः पुष्पदन्तश् च वामनः /अप्_267.020अब्/सुप्रतीको ऽञ्जनो नीलः पूजा कार्या गृहादिके
kumudairāvaṇau padmaḥ puṣpadantaś ca vāmanaḥ /ap_267.020ab/supratīko 'ñjano nīlaḥ pūjā kāryā gṛhādike
267.021cd
पुरोधा जुहुयादाज्यं समित्सिद्धार्थकं तिलाः /अप्_267.021अब्/कुम्भा अष्टौ पूजिताश् च तैः स्नाप्याश्वगजोत्तमाः
purodhā juhuyādājyaṃ samitsiddhārthakaṃ tilāḥ /ap_267.021ab/kumbhā aṣṭau pūjitāś ca taiḥ snāpyāśvagajottamāḥ
267.022cd
अश्वाः स्नाप्या ददेत् पिण्डान् ततो हि प्रथमं गजान् /अप्_267.022अब्/निष्क्रामयेत्तोरणैस्तु गोपुरादि(1) न लङ्घयेत्
aśvāḥ snāpyā dadet piṇḍān tato hi prathamaṃ gajān /ap_267.022ab/niṣkrāmayettoraṇaistu gopurādi(1) na laṅghayet
267.023cd
विक्रमेयुस्ततः सर्वे राजलिङ्गं गृहे यजेत् /अप्_267.023अब्/ :न् 1 शेखरादीति क.. :प् 476 वारुणे वरुणं प्रार्च्य रात्रौ भूतबलिं ददेत्
vikrameyustataḥ sarve rājaliṅgaṃ gṛhe yajet /ap_267.023ab/ :n 1 śekharādīti ka.. :p 476 vāruṇe varuṇaṃ prārcya rātrau bhūtabaliṃ dadet
267.024cd
विशाखायां(1) गते सूर्ये आश्रमे निवसेन्नृपः /अप्_267.024अब्/अलङ्कुर्याद्दिने तस्मिन् वाहनन्तु विशेषतः
viśākhāyāṃ(1) gate sūrye āśrame nivasennṛpaḥ /ap_267.024ab/alaṅkuryāddine tasmin vāhanantu viśeṣataḥ
267.025cd
पूजिता राजलिङ्गाश् च कर्तव्या नरहस्तगाः /अप्_267.025अब्/हस्तिनन्तुरगं छत्रं खड्गं चापञ्च दुन्दुभिम्
pūjitā rājaliṅgāś ca kartavyā narahastagāḥ /ap_267.025ab/hastinanturagaṃ chatraṃ khaḍgaṃ cāpañca dundubhim
267.026cd
ध्वजं पताकां धर्मज्ञ कालज्ञस्त्वभिमन्त्रयेत् /अप्_267.026अब्/अभिमन्त्र्य ततः सर्वान् कुर्यात् कुञ्जरधूर्गतान्
dhvajaṃ patākāṃ dharmajña kālajñastvabhimantrayet /ap_267.026ab/abhimantrya tataḥ sarvān kuryāt kuñjaradhūrgatān
267.027cd
कुञ्जरोपरिगौ स्यातां सांवत्सरपुरोहितौ /अप्_267.027अब्/मन्त्रितांश् च समारुह्य तोरणेन विनिर्गमेत्
kuñjaroparigau syātāṃ sāṃvatsarapurohitau /ap_267.027ab/mantritāṃś ca samāruhya toraṇena vinirgamet
267.028cd
निष्क्रम्य नागमारुह्य तोरणेनाथ निर्गमेत् /अप्_267.028अब्/बलिं विभज्य विधिवद्राजा कुञ्जरधूर्गतः
niṣkramya nāgamāruhya toraṇenātha nirgamet /ap_267.028ab/baliṃ vibhajya vidhivadrājā kuñjaradhūrgataḥ
267.029cd
उन्मूकानान्तु निचयमादीपितदिगन्तरं /अप्_267.029अब्/राजा प्रदक्षिणं कुर्यात्त्रीन् वारान् सुसमाहितः
unmūkānāntu nicayamādīpitadigantaraṃ /ap_267.029ab/rājā pradakṣiṇaṃ kuryāttrīn vārān susamāhitaḥ
267.030cd
चतुरङ्गबलोपेतः सर्वसैन्येन नादयन् /अप्_267.030अब्/एवं कृत्वा गृहं गच्छेद्विसर्जितजलाञ्जलिः
caturaṅgabalopetaḥ sarvasainyena nādayan /ap_267.030ab/evaṃ kṛtvā gṛhaṃ gacchedvisarjitajalāñjaliḥ
267.031ab
शान्तिर् नीराजनाख्येयं वृद्धये रिपुमर्दनी
śāntir nīrājanākhyeyaṃ vṛddhaye ripumardanī
Chapter 268
268.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नीराजनाविधिर्नाम सप्तषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :न् 1 विशाखान्त्विति क.. , छ.. च :प् 477 % छप्तेर् {268} :श् अथाष्टषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः छत्रादिमन्त्रादयः पुष्कर उवाच छत्रादिमन्त्रान्वक्ष्यामि यैस्तत् पूज्य जयादिकम् /अप्_268.001अब्/ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च
:e ity āgneye mahāpurāṇe nīrājanāvidhirnāma saptaṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :n 1 viśākhāntviti ka.. , cha.. ca :p 477 % chapter {268} :ś athāṣṭaṣaṣṭyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ chatrādimantrādayaḥ puṣkara uvāca chatrādimantrānvakṣyāmi yaistat pūjya jayādikam /ap_268.001ab/brahmaṇaḥ satyavākyena somasya varuṇasya ca
268.002cd
सूर्यस्य च प्रभावेन वर्धस्व त्वं महामते /अप्_268.002अब्/पाण्डराभप्रतीकाश हिमकुन्देन्दुसुप्रभ
sūryasya ca prabhāvena vardhasva tvaṃ mahāmate /ap_268.002ab/pāṇḍarābhapratīkāśa himakundendusuprabha
268.003cd
यथाम्बुदश्छादयते शिवायैनां वसुन्धरां /अप्_268.003अब्/तथाच्छादय राजानं विजयारोग्यवृद्धये
yathāmbudaśchādayate śivāyaināṃ vasundharāṃ /ap_268.003ab/tathācchādaya rājānaṃ vijayārogyavṛddhaye
268.004cd
गन्धर्वकुलजातस्त्वं माभूयाः कुलदूषकः /अप्_268.004अब्/ब्रह्मणः सत्यवाक्येन सोमस्य वरुणस्य च
gandharvakulajātastvaṃ mābhūyāḥ kuladūṣakaḥ /ap_268.004ab/brahmaṇaḥ satyavākyena somasya varuṇasya ca
268.005cd
प्रभावाच्च हुताशस्य वर्धस्व त्वं तुरङ्गम /अप्_268.005अब्/तेजसा चैव सूर्यस्य मुनीनां तपसा तथा
prabhāvācca hutāśasya vardhasva tvaṃ turaṅgama /ap_268.005ab/tejasā caiva sūryasya munīnāṃ tapasā tathā
268.006cd
रुद्रस्य ब्रह्मचर्येण पवनस्य बलेन च /अप्_268.006अब्/स्मर त्वं राजपुत्रो ऽसि कौस्तुभन्तु मणिं स्मर
rudrasya brahmacaryeṇa pavanasya balena ca /ap_268.006ab/smara tvaṃ rājaputro 'si kaustubhantu maṇiṃ smara
268.007cd
यां गतिं ब्रह्महा गच्छेत् पितृहा मातृहा तथा /अप्_268.007अब्/भूम्यर्थे ऽनृतवादी च क्षत्रियश् च पराङ्मुखः
yāṃ gatiṃ brahmahā gacchet pitṛhā mātṛhā tathā /ap_268.007ab/bhūmyarthe 'nṛtavādī ca kṣatriyaś ca parāṅmukhaḥ
268.008cd
व्रजेस्त्वन्तां गतिं क्षिप्रं मा तत् पापं भवेत्तव /अप्_268.008अब्/विकृतिं मापगच्छेस्त्वं युद्धे ऽध्वनि तुरङ्गम
vrajestvantāṃ gatiṃ kṣipraṃ mā tat pāpaṃ bhavettava /ap_268.008ab/vikṛtiṃ māpagacchestvaṃ yuddhe 'dhvani turaṅgama
268.009cd
रिपून् विनिघ्नन्समरे सह भर्त्रा सुखी भव /अप्_268.009अब्/शक्रकेतो महावीर्यः सुवर्णस्त्वामुपाश्रितः
ripūn vinighnansamare saha bhartrā sukhī bhava /ap_268.009ab/śakraketo mahāvīryaḥ suvarṇastvāmupāśritaḥ
268.010cd
पतत्रिराड्वैनतेयस् तथा नारायणध्वजः /अप्_268.010अब्/ :प् 478 काश्यपेयो ऽमृताहर्ता नागारिर्विष्णुवाहनः
patatrirāḍvainateyas tathā nārāyaṇadhvajaḥ /ap_268.010ab/ :p 478 kāśyapeyo 'mṛtāhartā nāgārirviṣṇuvāhanaḥ
268.011cd
अप्रमेयो दुराधर्षो रणे देवारिसूदनः /अप्_268.011अब्/महाबलो मावेगो महाकायो ऽमृताशनः
aprameyo durādharṣo raṇe devārisūdanaḥ /ap_268.011ab/mahābalo māvego mahākāyo 'mṛtāśanaḥ
268.012cd
गरुत्मान्मारुतगतिस्त्वयि सन्निहितः स्थितः /अप्_268.012अब्/विष्णुना देवदेवेन शक्रार्थं स्थापितो ह्य् असि
garutmānmārutagatistvayi sannihitaḥ sthitaḥ /ap_268.012ab/viṣṇunā devadevena śakrārthaṃ sthāpito hy asi
268.013cd
जयाय भव मे नित्यं वृद्धये ऽथ बलस्य च /अप्_268.013अब्/साश्ववर्मायुधान्योधान्रक्षास्माकं रिपून्दह
jayāya bhava me nityaṃ vṛddhaye 'tha balasya ca /ap_268.013ab/sāśvavarmāyudhānyodhānrakṣāsmākaṃ ripūndaha
268.014cd
कुमुदैरावणौ पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः /अप्_268.014अब्/सुप्रतीको ऽञ्जनो नील एते ऽष्टौ देवयोनयः
kumudairāvaṇau padmaḥ puṣpadanto 'tha vāmanaḥ /ap_268.014ab/supratīko 'ñjano nīla ete 'ṣṭau devayonayaḥ
268.015cd
तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च बलान्यष्टौ समाश्रिताः /अप्_268.015अब्/भद्रो मन्दो मृगश् चैव गजः संकीर्ण एव च
teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca balānyaṣṭau samāśritāḥ /ap_268.015ab/bhadro mando mṛgaś caiva gajaḥ saṃkīrṇa eva ca
268.016cd
वने वने प्रसूतास्ते स्मरयोनिं महागजाः /अप्_268.016अब्/पान्तु त्वां वसवो रुद्रा आदित्याः समरुद्गणाः
vane vane prasūtāste smarayoniṃ mahāgajāḥ /ap_268.016ab/pāntu tvāṃ vasavo rudrā ādityāḥ samarudgaṇāḥ
268.017cd
भर्तारं रक्ष नागेन्द्र समयः परिपाल्यतां /अप्_268.017अब्/ऐरावताधिरूढस्तु वज्रहस्तः शतक्रतुः
bhartāraṃ rakṣa nāgendra samayaḥ paripālyatāṃ /ap_268.017ab/airāvatādhirūḍhastu vajrahastaḥ śatakratuḥ
268.018cd
पृष्ठतो ऽनुगतस्त्वेष रक्षतु त्वां स देवराट् /अप्_268.018अब्/अवाप्नुहि जयं युद्धे सुस्थश् चैव सदा व्रज
pṛṣṭhato 'nugatastveṣa rakṣatu tvāṃ sa devarāṭ /ap_268.018ab/avāpnuhi jayaṃ yuddhe susthaś caiva sadā vraja
268.019cd
अवाप्नुहि बलञ्चैव ऐरावतसमं युधि /अप्_268.019अब्/श्रीस्ते सोमाद्बलं विष्णोस्तेजः सूर्याज्जवो ऽनिलात्
avāpnuhi balañcaiva airāvatasamaṃ yudhi /ap_268.019ab/śrīste somādbalaṃ viṣṇostejaḥ sūryājjavo 'nilāt
268.020cd
स्थैर्यं गिरेर्जयं रुद्राद्यशो देवात् पुरन्दरात् /अप्_268.020अब्/युद्धे रक्षन्तु नागास्त्वां दिशश् च सह दैवतैः
sthairyaṃ girerjayaṃ rudrādyaśo devāt purandarāt /ap_268.020ab/yuddhe rakṣantu nāgāstvāṃ diśaś ca saha daivataiḥ
268.021cd
अश्विनौ सह गन्धर्वैः पान्तु त्वां सर्वतो दिशः /अप्_268.021अब्/मन्वो वसवो रुद्रा वायुः सोमो महर्षयः
aśvinau saha gandharvaiḥ pāntu tvāṃ sarvato diśaḥ /ap_268.021ab/manvo vasavo rudrā vāyuḥ somo maharṣayaḥ
268.022cd
:प् 479 नागकिन्नरगन्धर्वयक्षभूतगणा ग्रहाः /अप्_268.022अब्/प्रमथास्तु सहादित्यैर् भूतेशो मातृभिः सह
:p 479 nāgakinnaragandharvayakṣabhūtagaṇā grahāḥ /ap_268.022ab/pramathāstu sahādityair bhūteśo mātṛbhiḥ saha
268.023cd
शक्रः सेनापतिः स्कन्दो वरुणश्चाश्रितस्त्वयि /अप्_268.023अब्/प्रदहन्तु रिपून् सर्वान् राजा विजयमृच्छतु
śakraḥ senāpatiḥ skando varuṇaścāśritastvayi /ap_268.023ab/pradahantu ripūn sarvān rājā vijayamṛcchatu
268.024cd
यानि प्रयुक्तान्यरिभिर्भूषणानि समन्ततः /अप्_268.024अब्/पतन्तु तव शत्रूणां हतानि तव तेजसा
yāni prayuktānyaribhirbhūṣaṇāni samantataḥ /ap_268.024ab/patantu tava śatrūṇāṃ hatāni tava tejasā
268.025cd
कालनेमिबधे यद्वत् युद्धे त्रिपुरघातने /अप्_268.025अब्/हिरण्यकशिपोर्युद्धे बधे सर्वासुरेषु च
kālanemibadhe yadvat yuddhe tripuraghātane /ap_268.025ab/hiraṇyakaśiporyuddhe badhe sarvāsureṣu ca
268.026cd
शोभितासि तथैवाद्य शोभस्व समयं स्मर /अप्_268.026अब्/नीलस्वेतामिमान्दृष्ट्वा नश्यन्त्वाशु नृपारयः
śobhitāsi tathaivādya śobhasva samayaṃ smara /ap_268.026ab/nīlasvetāmimāndṛṣṭvā naśyantvāśu nṛpārayaḥ
268.027cd
व्याधिभिर्विविधैर् घोरैः शस्त्रैश् च युधि निर्जिताः /अप्_268.027अब्/पूतना रेवती लेखा कालरात्रीति पठ्यते
vyādhibhirvividhair ghoraiḥ śastraiś ca yudhi nirjitāḥ /ap_268.027ab/pūtanā revatī lekhā kālarātrīti paṭhyate
268.028cd
दहन्त्वाशु रिपून् सर्वान्पताके त्वामुपाश्रिताः /अप्_268.028अब्/सर्वमेधे महायज्ञे देवदेवेन शूलिना
dahantvāśu ripūn sarvānpatāke tvāmupāśritāḥ /ap_268.028ab/sarvamedhe mahāyajñe devadevena śūlinā
268.029cd
शर्वेण जगतश् चैव सारेण त्वं विनिर्मितः /अप्_268.029अब्/नन्दकस्यापरां मूर्तिं स्मर शत्रुनिवर्हण
śarveṇa jagataś caiva sāreṇa tvaṃ vinirmitaḥ /ap_268.029ab/nandakasyāparāṃ mūrtiṃ smara śatrunivarhaṇa
268.030cd
नीलोत्पलदलश्याम कृष्ण दुःस्वप्ननाशन /अप्_268.030अब्/असिर्विशसनः खड्गस्तीक्ष्णधारो दुरासदः
nīlotpaladalaśyāma kṛṣṇa duḥsvapnanāśana /ap_268.030ab/asirviśasanaḥ khaḍgastīkṣṇadhāro durāsadaḥ
268.031cd
औगर्भो विजयश् चैव धर्मपालस्तथैव च /अप्_268.031अब्/इत्यष्टौ तव नामानि पुरोक्तानि स्वयम्भुवा
augarbho vijayaś caiva dharmapālastathaiva ca /ap_268.031ab/ityaṣṭau tava nāmāni puroktāni svayambhuvā
268.032cd
नक्षत्रं कृत्तिका तुभ्यं गुरुर्देवो महेश्वरः /अप्_268.032अब्/हिरण्यञ्च शरीरन्ते दैवतन्ते जनार्दनः
nakṣatraṃ kṛttikā tubhyaṃ gururdevo maheśvaraḥ /ap_268.032ab/hiraṇyañca śarīrante daivatante janārdanaḥ
268.033cd
राजानं रक्ष निस्त्रिंश सबलं सपुरन्तथा /अप्_268.033अब्/ :प् 480 पिता पितामहो देवः स त्वं पालय सर्वदा
rājānaṃ rakṣa nistriṃśa sabalaṃ sapurantathā /ap_268.033ab/ :p 480 pitā pitāmaho devaḥ sa tvaṃ pālaya sarvadā
268.034cd
शर्मप्रदस्त्वं समरे वर्मन् सैन्ये यशो ऽद्य मे /अप्_268.034अब्/रक्ष मां रक्षणीयो ऽहन्तवानघ नमो ऽस्तु ते
śarmapradastvaṃ samare varman sainye yaśo 'dya me /ap_268.034ab/rakṣa māṃ rakṣaṇīyo 'hantavānagha namo 'stu te
268.035cd
दुन्दुभे त्वं सपत्नानां घोषाद्धृदयकम्पनः /अप्_268.035अब्/भव भूमिसैन्यानां यथा विजयवर्धनः
dundubhe tvaṃ sapatnānāṃ ghoṣāddhṛdayakampanaḥ /ap_268.035ab/bhava bhūmisainyānāṃ yathā vijayavardhanaḥ
268.036cd
यथा जीमूतघोषेण हृष्यन्ति वरवारणाः /अप्_268.036अब्/तथास्तु तव शब्देन हर्षो ऽस्माकं मुदावह
yathā jīmūtaghoṣeṇa hṛṣyanti varavāraṇāḥ /ap_268.036ab/tathāstu tava śabdena harṣo 'smākaṃ mudāvaha
268.037cd
यथा जीमूतशब्देन स्त्रीणां त्रासो ऽभिजायते /अप्_268.037अब्/तथा तु तव शब्देन त्रस्यन्त्वस्मद्द्विषो रणे
yathā jīmūtaśabdena strīṇāṃ trāso 'bhijāyate /ap_268.037ab/tathā tu tava śabdena trasyantvasmaddviṣo raṇe
268.038cd
मन्त्रैः सदार्चनीयास्ते योजनीया जयादिषु /अप्_268.038अब्/घृतकम्बलविष्णादेस्त्वभिषेकञ्च वत्सरे
mantraiḥ sadārcanīyāste yojanīyā jayādiṣu /ap_268.038ab/ghṛtakambalaviṣṇādestvabhiṣekañca vatsare
Chapter 269
269.001cd
राज्ञो ऽभिषेकः कर्तव्यो दैवज्ञेन पुरोधसा //39//अप्_268.039अब्/ :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे छत्रादिमन्त्रादयः नामाष्टषष्ठ्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 481 अग्निपुराणम् महर्षिश्रीमद्वेदव्यासेन प्रणीतम् श्रीलश्री वङ्गदेशीयासियातिक्-समाजानुज्ञया श्रीराजेन्द्रलालमित्रेण परिशोधितम् कलिकाताराजधान्यां गणेशयन्त्रे मुद्रितञ्च संवत् 1933 अग्निपुराणम् % छप्तेर् {269} :श् अथोनसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विष्णुपञ्जरं पुष्कर उवच त्रिपुरञ्जघ्नुषः पूर्वं ब्रह्मणा विष्णुपञ्जरं /अप्_269.001अब्/शङ्करस्य द्विजश्रेष्थ रक्षणाय निरूपितं
rājño 'bhiṣekaḥ kartavyo daivajñena purodhasā //39//ap_268.039ab/ :e ity āgneye mahāpurāṇe chatrādimantrādayaḥ nāmāṣṭaṣaṣṭhyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 481 agnipurāṇam maharṣiśrīmadvedavyāsena praṇītam śrīlaśrī vaṅgadeśīyāsiyātik-samājānujñayā śrīrājendralālamitreṇa pariśodhitam kalikātārājadhānyāṃ gaṇeśayantre mudritañca saṃvat 1933 agnipurāṇam % chapter {269} :ś athonasaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ viṣṇupañjaraṃ puṣkara uvaca tripurañjaghnuṣaḥ pūrvaṃ brahmaṇā viṣṇupañjaraṃ /ap_269.001ab/śaṅkarasya dvijaśreṣtha rakṣaṇāya nirūpitaṃ
269.002cd
वागीशेन च शक्रस्य बलं हन्तुं प्रयास्यतः /अप्_269.002अब्/तस्य स्वरूपं वक्ष्यामि तत्त्वं शृणु जयादिमत्
vāgīśena ca śakrasya balaṃ hantuṃ prayāsyataḥ /ap_269.002ab/tasya svarūpaṃ vakṣyāmi tattvaṃ śṛṇu jayādimat
269.003cd
विष्णुः प्राच्यां स्थितश् चक्री हरिर्दक्षिनणतो गदी /अप्_269.003अब्/प्रतीच्यां शार्ङ्गधृग्विष्णुर्जिष्णुः खड्गी ममोत्तरे
viṣṇuḥ prācyāṃ sthitaś cakrī harirdakṣinaṇato gadī /ap_269.003ab/pratīcyāṃ śārṅgadhṛgviṣṇurjiṣṇuḥ khaḍgī mamottare
269.004cd
हृषीकेशो विकोणेषु तच्छिद्रेषु जनार्दनः /अप्_269.004अब्/क्रोडरूपी हरिर्भूमौ नरसिंहो ऽम्बरे मम
hṛṣīkeśo vikoṇeṣu tacchidreṣu janārdanaḥ /ap_269.004ab/kroḍarūpī harirbhūmau narasiṃho 'mbare mama
269.005cd
क्षुरान्तममलञ्चक्रं भ्रमत्येतत् सुदर्शनं /अप्_269.005अब्/अस्यांशुमाला दुष्प्रेक्ष्या हन्तुं प्रेतनिशाचरान्
kṣurāntamamalañcakraṃ bhramatyetat sudarśanaṃ /ap_269.005ab/asyāṃśumālā duṣprekṣyā hantuṃ pretaniśācarān
269.006cd
गदा चेयं सहस्रार्चिःप्रदीप्तपावकोज्ज्वला /अप्_269.006अब्/रक्षोभूतपिशाचानां डाकिनीनाञ्च नाशनी
gadā ceyaṃ sahasrārciḥpradīptapāvakojjvalā /ap_269.006ab/rakṣobhūtapiśācānāṃ ḍākinīnāñca nāśanī
269.007cd
शार्ङ्गविस्फूर्जितञ्चैव वासुदेवस्य मद्रिपून् /अप्_269.007अब्/तिर्यङ्मनुष्यकुष्माण्डप्रेतादीन् हन्त्वशेषतः
śārṅgavisphūrjitañcaiva vāsudevasya madripūn /ap_269.007ab/tiryaṅmanuṣyakuṣmāṇḍapretādīn hantvaśeṣataḥ
269.008cd
:प् 1 खड्गधारोज्ज्वलज्जो ऽत्स्नानिर्धूता ये समाहिताः /अप्_269.008अब्/ते यान्तु शाम्यतां सद्यो गरुडेनेव पन्नगाः
:p 1 khaḍgadhārojjvalajjo 'tsnānirdhūtā ye samāhitāḥ /ap_269.008ab/te yāntu śāmyatāṃ sadyo garuḍeneva pannagāḥ
269.009cd
ये कुष्माण्डास्था यक्षा ये दैत्या ये निशाचराः /अप्_269.009अब्/प्रेता विनायकाः क्रूरा मनुष्या जम्भगाः खगाः
ye kuṣmāṇḍāsthā yakṣā ye daityā ye niśācarāḥ /ap_269.009ab/pretā vināyakāḥ krūrā manuṣyā jambhagāḥ khagāḥ
269.010cd
सिंहादयश् च पशवो दन्दशूकाश् च पन्नगाः /अप्_269.010अब्/सर्वे भवन्तु ते सौम्याः कृष्णशङ्खरवाहताः
siṃhādayaś ca paśavo dandaśūkāś ca pannagāḥ /ap_269.010ab/sarve bhavantu te saumyāḥ kṛṣṇaśaṅkharavāhatāḥ
269.011cd
चित्तवृत्तिहरा ये मे ये जनाः स्मृतिहारकाः /अप्_269.011अब्/बलौजसञ्च हर्तारश्छायाविभ्रंशकाश् च ये
cittavṛttiharā ye me ye janāḥ smṛtihārakāḥ /ap_269.011ab/balaujasañca hartāraśchāyāvibhraṃśakāś ca ye
269.012cd
ये चोपभोगहर्तारो ये च लक्षणनाशकाः /अप्_269.012अब्/कुष्माण्डास्ते प्रणश्यन्तु विष्णुचक्ररवाहताः
ye copabhogahartāro ye ca lakṣaṇanāśakāḥ /ap_269.012ab/kuṣmāṇḍāste praṇaśyantu viṣṇucakraravāhatāḥ
269.013cd
बुद्धिस्वास्थ्यं मनःस्वास्थ्यं स्वास्थ्यमैन्द्रियकं तथा /अप्_269.013अब्/ममास्तु देवदेवस्य वासुदेवस्य कीर्तनात्
buddhisvāsthyaṃ manaḥsvāsthyaṃ svāsthyamaindriyakaṃ tathā /ap_269.013ab/mamāstu devadevasya vāsudevasya kīrtanāt
269.014cd
पृष्ठे पुरस्तान्मम दक्षिणोत्तरे विकोणतश्चास्तु जनार्दनोहरिः /अप्_269.014अब्/तमीड्यमीशानमनन्तमच्युतं जनार्दनं प्रणिपतितो न सीदति
pṛṣṭhe purastānmama dakṣiṇottare vikoṇataścāstu janārdanohariḥ /ap_269.014ab/tamīḍyamīśānamanantamacyutaṃ janārdanaṃ praṇipatito na sīdati
269.015cd
यथा परं ब्रह्म हरिस् तथा परः जगत्स्वरूपश् च स एव केशवः /अप्_269.015अब्/सत्येन तेनाच्युतनामकीर्तनात् प्रणाशयेत्तु त्रिविधंममाशुभं
yathā paraṃ brahma haris tathā paraḥ jagatsvarūpaś ca sa eva keśavaḥ /ap_269.015ab/satyena tenācyutanāmakīrtanāt praṇāśayettu trividhaṃmamāśubhaṃ
Chapter 270
270.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे विष्णुपञ्जरं नामोनसप्रत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः :प् 2 % छप्तेर् {270} :श् अथ सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः वेदशाखदिकीर्तनं पुष्कर उवाच सर्वानुग्राहका मन्त्राश् चतुर्वर्गप्रसाधकाः /अप्_270.001अब्/ऋगथर्व तथा साम यजुः संख्या तु लक्षकं
:e ity āgneye mahāpurāṇe viṣṇupañjaraṃ nāmonasapratyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ :p 2 % chapter {270} :ś atha saptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ vedaśākhadikīrtanaṃ puṣkara uvāca sarvānugrāhakā mantrāś caturvargaprasādhakāḥ /ap_270.001ab/ṛgatharva tathā sāma yajuḥ saṃkhyā tu lakṣakaṃ
270.002cd
भेदः साङ्ख्यायनश् चैक आश्वलायनो द्वितीयकः /अप्_270.002अब्/शतानि दश मन्त्राणां ब्राह्मणा द्विसहस्रकं
bhedaḥ sāṅkhyāyanaś caika āśvalāyano dvitīyakaḥ /ap_270.002ab/śatāni daśa mantrāṇāṃ brāhmaṇā dvisahasrakaṃ
270.003cd
ऋग्वेदो हि प्रमाणेन स्मृतो द्वैपायनादिभिः /अप्_270.003अब्/एकोनिद्विसहस्रन्तु मन्त्राणां यजुषस् तथा
ṛgvedo hi pramāṇena smṛto dvaipāyanādibhiḥ /ap_270.003ab/ekonidvisahasrantu mantrāṇāṃ yajuṣas tathā
270.004cd
शतानि दश विप्राणां षडशीतिश् च शाखिकाः /अप्_270.004अब्/काण्वमाध्यन्दिनी संज्ञा कठी माध्यकठी तथा
śatāni daśa viprāṇāṃ ṣaḍaśītiś ca śākhikāḥ /ap_270.004ab/kāṇvamādhyandinī saṃjñā kaṭhī mādhyakaṭhī tathā
270.005cd
मैत्रायणी च संज्ञा च तैत्तिरीयाभिधानिका /अप्_270.005अब्/वैशम्पायनिकेत्याद्याः शाखा यजुषि संस्थिताः
maitrāyaṇī ca saṃjñā ca taittirīyābhidhānikā /ap_270.005ab/vaiśampāyaniketyādyāḥ śākhā yajuṣi saṃsthitāḥ
270.006cd
साम्नः कौथुमसंज्ञैका द्वितीयाथर्वणायनी /अप्_270.006अब्/गानान्यपि च चत्वारि वेद आरण्यकन्तथा
sāmnaḥ kauthumasaṃjñaikā dvitīyātharvaṇāyanī /ap_270.006ab/gānānyapi ca catvāri veda āraṇyakantathā
270.007cd
उक्था ऊहचतुर्थञ्च मन्त्रा नवसहस्रकाः /अप्_270.007अब्/सचतुःशतकाश् चैव ब्रह्मसङ्घटकाः स्मृताः
ukthā ūhacaturthañca mantrā navasahasrakāḥ /ap_270.007ab/sacatuḥśatakāś caiva brahmasaṅghaṭakāḥ smṛtāḥ
270.008cd
पञ्चविंशतिरेवात्र साममानं प्रकीर्तितं /अप्_270.008अब्/सुमन्तुर्जाजलिश् चैव श्लोकायनिरथर्वके
pañcaviṃśatirevātra sāmamānaṃ prakīrtitaṃ /ap_270.008ab/sumanturjājaliś caiva ślokāyaniratharvake
270.009cd
शौनकः पिप्पलादश् च मुञ्जकेशादयो ऽपरे /अप्_270.009अब्/मन्त्राणामयुतं षष्टिशतञ्चोपनिषच्छतं
śaunakaḥ pippalādaś ca muñjakeśādayo 'pare /ap_270.009ab/mantrāṇāmayutaṃ ṣaṣṭiśatañcopaniṣacchataṃ
270.010cd
व्यासरूपी स भगवान् शाखाभेदद्यकारयत् /अप्_270.010अब्/ :प् 3 शाखाभेदादयो विष्णुरितिहासः पुराणकं
vyāsarūpī sa bhagavān śākhābhedadyakārayat /ap_270.010ab/ :p 3 śākhābhedādayo viṣṇuritihāsaḥ purāṇakaṃ
270.011cd
प्राप्य व्यासात् पुराणादि सूतो वै लोमहर्षणः /अप्_270.011अब्/सुमतिश्चाग्निवर्चाश् च मित्रयुःशिंशपायनः
prāpya vyāsāt purāṇādi sūto vai lomaharṣaṇaḥ /ap_270.011ab/sumatiścāgnivarcāś ca mitrayuḥśiṃśapāyanaḥ
270.012cd
कृतव्रतोथ सावर्णिः षट्शिष्यास्तस्य चाभवन् /अप्_270.012अब्/शांशपायनादयश् चक्रुः(1) पुराणानान्तु संहिताः
kṛtavratotha sāvarṇiḥ ṣaṭśiṣyāstasya cābhavan /ap_270.012ab/śāṃśapāyanādayaś cakruḥ(1) purāṇānāntu saṃhitāḥ
270.013cd
ब्राह्मादीनि पुराणानि हरिविद्या दशाष्ट च /अप्_270.013अब्/महापुराणे ह्य् आग्नेये विद्यारूपो हरिः स्थितः
brāhmādīni purāṇāni harividyā daśāṣṭa ca /ap_270.013ab/mahāpurāṇe hy āgneye vidyārūpo hariḥ sthitaḥ
270.014cd
सप्रपञ्चो निष्प्रपञ्चो मूर्तामूर्तस्वरूपधृक् /अप्_270.014अब्/तं ज्ञात्वाभ्यर्च्य संस्तूय भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्
saprapañco niṣprapañco mūrtāmūrtasvarūpadhṛk /ap_270.014ab/taṃ jñātvābhyarcya saṃstūya bhuktimuktimavāpnuyāt
270.015cd
विष्णुर्जिष्णुर्भविष्णुश् च अग्निसूर्यादिरूपवान् /अप्_270.015अब्/अग्निरूपेण देवादेर्मुखं विष्णुः परा गतिः
viṣṇurjiṣṇurbhaviṣṇuś ca agnisūryādirūpavān /ap_270.015ab/agnirūpeṇa devādermukhaṃ viṣṇuḥ parā gatiḥ
270.016cd
वेदेषु सपुराणेषु यज्ञमूर्तिश् च गीयते /अप्_270.016अब्/आग्नेयाख्यं पुराणन्तु रूपं विष्णोर्महत्तरं
vedeṣu sapurāṇeṣu yajñamūrtiś ca gīyate /ap_270.016ab/āgneyākhyaṃ purāṇantu rūpaṃ viṣṇormahattaraṃ
270.017cd
आग्नेयाख्यपुराणस्य कर्ता श्रोता जनार्दनः /अप्_270.017अब्/तस्मात्पुराणमाग्नेयं सर्ववेदमयं महत्
āgneyākhyapurāṇasya kartā śrotā janārdanaḥ /ap_270.017ab/tasmātpurāṇamāgneyaṃ sarvavedamayaṃ mahat
270.018cd
सर्वविद्यामयं पुण्यं सर्वज्ञानमयं वरम्(2) /अप्_270.018अब्/सर्वात्म हरिरूपं हि पठतां शृण्वतां नृणां
sarvavidyāmayaṃ puṇyaṃ sarvajñānamayaṃ varam(2) /ap_270.018ab/sarvātma harirūpaṃ hi paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nṛṇāṃ
270.019cd
विद्यार्थिनाञ्च विद्यादमर्थिनां श्रीधनप्रदम्(3) /अप्_270.019अब्/राज्यार्थिनां राज्यदञ्च धर्मदं धर्मकामिनाम्
vidyārthināñca vidyādamarthināṃ śrīdhanapradam(3) /ap_270.019ab/rājyārthināṃ rājyadañca dharmadaṃ dharmakāminām
270.020cd
स्वर्गार्थिनां स्वर्गदञ्च पुत्रदं पुत्रकामिनां /अप्_270.020अब्/गवादिकामिनाङ्गोदं ग्रामदं ग्रामकामिनां
svargārthināṃ svargadañca putradaṃ putrakāmināṃ /ap_270.020ab/gavādikāmināṅgodaṃ grāmadaṃ grāmakāmināṃ
270.021cd
:न् 1 शिंशपायनादयश् चक्रुरिति ख .. 2 परमिति ञ .. 3 श्रीबलप्रदमिति ञ .. :प् 4 कामार्थिनां कामदञ्च सर्वसौभाग्यसम्प्रदम् /अप्_270.021अब्/गुणकीर्तिप्रदन्नॄणां जयदञ्जयकामिनाम्
:n 1 śiṃśapāyanādayaś cakruriti kha .. 2 paramiti ña .. 3 śrībalapradamiti ña .. :p 4 kāmārthināṃ kāmadañca sarvasaubhāgyasampradam /ap_270.021ab/guṇakīrtipradannṝṇāṃ jayadañjayakāminām
270.022cd
सर्वेप्सूनां सर्वदन्तु मुक्तिदं मुक्तिकामिनां /अप्_270.022अब्/ पापघ्नं पापकर्तॄणामाग्नेयं हि पुराणकम्
sarvepsūnāṃ sarvadantu muktidaṃ muktikāmināṃ /ap_270.022ab/ pāpaghnaṃ pāpakartṝṇāmāgneyaṃ hi purāṇakam
Chapter 271
271.001cd
इत्याग्नेये महापुराणे वेदशाखादिकीर्तिनं नाम सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {271} :श् अथैकसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दानादिमाहत्म्यं पुष्कर उवाच ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये /अप्_271.001अब्/लक्षार्धाद्धन्तु तद्ब्राह्मं लिखित्वा सम्प्रदापयेत्
ityāgneye mahāpurāṇe vedaśākhādikīrtinaṃ nāma saptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {271} :ś athaikasaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ dānādimāhatmyaṃ puṣkara uvāca brahmaṇābhihitaṃ pūrvaṃ yāvanmātraṃ marīcaye /ap_271.001ab/lakṣārdhāddhantu tadbrāhmaṃ likhitvā sampradāpayet
271.002cd
वैशाख्याम्पौर्णमास्याञ्च स्वर्गार्थी जलधेनुमत् /अप्_271.002अब्/पाद्मं द्वादशसाहस्रं द्यैष्ठे दद्याच्च धेनुमत्
vaiśākhyāmpaurṇamāsyāñca svargārthī jaladhenumat /ap_271.002ab/pādmaṃ dvādaśasāhasraṃ dyaiṣṭhe dadyācca dhenumat
271.003cd
वराहकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य पराशरः /अप्_271.003अब्/त्रयोविंशतिसाहस्रं वैष्णवं प्राह चार्पयेत्
varāhakalpavṛttāntamadhikṛtya parāśaraḥ /ap_271.003ab/trayoviṃśatisāhasraṃ vaiṣṇavaṃ prāha cārpayet
271.004cd
जलधेनुमदाषाढ्यां विष्णोः पदमवाप्नुयात् /अप्_271.004अब्/चतुर्दशसहस्राणि वायवीयं हरिप्रियं
jaladhenumadāṣāḍhyāṃ viṣṇoḥ padamavāpnuyāt /ap_271.004ab/caturdaśasahasrāṇi vāyavīyaṃ haripriyaṃ
271.005cd
श्वेतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान् वायुरिहाब्रवीत् /अप्_271.005अब्/दद्याल्लिखित्वा तद्विप्रे श्रावण्यां गुडधेनुमत्
śvetakalpaprasaṅgena dharmān vāyurihābravīt /ap_271.005ab/dadyāllikhitvā tadvipre śrāvaṇyāṃ guḍadhenumat
271.006cd
यत्राधिकृत्य गायत्रीं कीर्त्यते धर्मविस्तरः /अप्_271.006अब्/ :प् 5 वृत्रासुरबधोपेतं तद्भागवतमुच्यते
yatrādhikṛtya gāyatrīṃ kīrtyate dharmavistaraḥ /ap_271.006ab/ :p 5 vṛtrāsurabadhopetaṃ tadbhāgavatamucyate
271.007cd
सारस्वतस्त कल्पस्य प्रोष्ठपद्यान्तु तद्ददेत् /अप्_271.007अब्/अष्टादशसहस्राणि हेमसिंहसमन्वितं
sārasvatasta kalpasya proṣṭhapadyāntu taddadet /ap_271.007ab/aṣṭādaśasahasrāṇi hemasiṃhasamanvitaṃ
271.008cd
यत्राह नारदो धर्मान् वृहत्कल्पाश्रितानिहं /अप्_271.008अब्/पञ्चविंशसहस्राणि नारदीयं तदुच्यते
yatrāha nārado dharmān vṛhatkalpāśritānihaṃ /ap_271.008ab/pañcaviṃśasahasrāṇi nāradīyaṃ taducyate
271.009cd
सधेनुञ्चाश्विने दद्यात्सिद्धिमात्यन्तिकीं लभेत् /अप्_271.009अब्/यत्राधिकृत्य शत्रूनान्धर्माधर्मविचारणा
sadhenuñcāśvine dadyātsiddhimātyantikīṃ labhet /ap_271.009ab/yatrādhikṛtya śatrūnāndharmādharmavicāraṇā
271.010cd
कार्त्तिक्यां नवसाहस्रं मार्कण्डेयमथार्पयेत् /अप्_271.010अब्/अग्निना यद्वशिष्ठाय प्रोक्तञ्चाग्नेयमेव तत्
kārttikyāṃ navasāhasraṃ mārkaṇḍeyamathārpayet /ap_271.010ab/agninā yadvaśiṣṭhāya proktañcāgneyameva tat
271.011cd
लिखित्वा पुस्तकं दद्यान्मार्गशीर्ष्यां स सर्वदः /अप्_271.011अब्/द्वादशैव सहस्राणि सर्वविद्यावबोधनं(1)
likhitvā pustakaṃ dadyānmārgaśīrṣyāṃ sa sarvadaḥ /ap_271.011ab/dvādaśaiva sahasrāṇi sarvavidyāvabodhanaṃ(1)
271.012cd
चतुर्दशसहस्राणि भविष्यं सूर्यसम्भवं /अप्_271.012अब्/भवस्तु मनवे प्राह दद्यात् पौष्यां गुडादिमत्
caturdaśasahasrāṇi bhaviṣyaṃ sūryasambhavaṃ /ap_271.012ab/bhavastu manave prāha dadyāt pauṣyāṃ guḍādimat
271.013cd
सावर्णिना नारदाय ब्रह्मवैवर्तमीरितं /अप्_271.013अब्/रथान्तरस्य वृत्तान्तमष्टादशसहस्रकं
sāvarṇinā nāradāya brahmavaivartamīritaṃ /ap_271.013ab/rathāntarasya vṛttāntamaṣṭādaśasahasrakaṃ
271.014cd
माघ्यान्दद्याद्वराहस्य चरितं ब्रह्मलोकभाक् /अप्_271.014अब्/यत्रग्निलिङ्गमध्यस्थो धर्मान्प्राह महेश्वरः
māghyāndadyādvarāhasya caritaṃ brahmalokabhāk /ap_271.014ab/yatragniliṅgamadhyastho dharmānprāha maheśvaraḥ
271.015cd
आग्नेयकल्पे तल्लिङ्गमेकादशसहस्रकम् /अप्_271.015अब्/तद्दत्वा शिवमाप्नोति फाल्गुन्यां तिलधेनुमत्
āgneyakalpe talliṅgamekādaśasahasrakam /ap_271.015ab/taddatvā śivamāpnoti phālgunyāṃ tiladhenumat
271.016cd
चतुर्दशसहस्राणि वाराहं विष्णुणेरितम् /अप्_271.016अब्/भूमौ वराहचरितं मानवस्य प्रवृत्तितः
caturdaśasahasrāṇi vārāhaṃ viṣṇuṇeritam /ap_271.016ab/bhūmau varāhacaritaṃ mānavasya pravṛttitaḥ
271.017cd
सहेमगरुडञ्चैत्र्यां पदमाप्नोति वैष्णवम् /अप्_271.017अब्/ :न् 1 सर्वविद्यावधारणमिति ञ .. :प् 6 चतुरशीतिसाहस्रं स्कान्दं स्कन्देरितं महत्
sahemagaruḍañcaitryāṃ padamāpnoti vaiṣṇavam /ap_271.017ab/ :n 1 sarvavidyāvadhāraṇamiti ña .. :p 6 caturaśītisāhasraṃ skāndaṃ skanderitaṃ mahat
271.018cd
अधिकृत्य सधर्मांश् च कल्पे तत्पुरुषे ऽर्पयेत् /अप्_271.018अब्/वामनं दशसाहस्रं धौमकल्पे हरेः कथां
adhikṛtya sadharmāṃś ca kalpe tatpuruṣe 'rpayet /ap_271.018ab/vāmanaṃ daśasāhasraṃ dhaumakalpe hareḥ kathāṃ
271.019cd
दद्यात् शरदि विषुवे धर्मार्थादिनिबोधनम् /अप्_271.019अब्/कूर्मञ्चाष्टसहस्रञ्च कूर्मोक्तञ्च रसातले
dadyāt śaradi viṣuve dharmārthādinibodhanam /ap_271.019ab/kūrmañcāṣṭasahasrañca kūrmoktañca rasātale
271.020cd
इन्द्रद्युम्नप्रसङ्गेन दद्यात्तद्धेमकूर्मवत् /अप्_271.020अब्/त्रयोदशसहस्राणि मात्स्यं कल्पादितो ऽब्रवीत्
indradyumnaprasaṅgena dadyāttaddhemakūrmavat /ap_271.020ab/trayodaśasahasrāṇi mātsyaṃ kalpādito 'bravīt
271.021cd
मत्स्यो हि मनवे दद्याद्विषुवे हेममत्स्यवत् /अप्_271.021अब्/गारुडञ्चाष्टसाहस्रं विष्णूक्तन्तार्क्षकल्पके
matsyo hi manave dadyādviṣuve hemamatsyavat /ap_271.021ab/gāruḍañcāṣṭasāhasraṃ viṣṇūktantārkṣakalpake
271.022cd
विश्वाण्डाद्गरुडोत्पत्तिं तद्दद्याद्धेमहंसवत् /अप्_271.022अब्/ब्रह्मा ब्रह्माण्डमाहात्म्यमधिकृत्याब्रबीत्तु यत्
viśvāṇḍādgaruḍotpattiṃ taddadyāddhemahaṃsavat /ap_271.022ab/brahmā brahmāṇḍamāhātmyamadhikṛtyābrabīttu yat
271.023cd
तच्च द्वादशसाहस्रं ब्रह्माण्डं तद्द्विजे ऽर्पयेत् /अप्_271.023अब्/भारते पर्वसमाप्तौ वस्त्रगन्धस्रगादिभिः
tacca dvādaśasāhasraṃ brahmāṇḍaṃ taddvije 'rpayet /ap_271.023ab/bhārate parvasamāptau vastragandhasragādibhiḥ
271.024cd
वाचकं पूजयेदादौ भोजयेत् पायसैर् द्विजान् /अप्_271.024अब्/गोभूग्रामसुवर्णादि दद्यात्पर्वणि पर्वणि
vācakaṃ pūjayedādau bhojayet pāyasair dvijān /ap_271.024ab/gobhūgrāmasuvarṇādi dadyātparvaṇi parvaṇi
271.025cd
समाप्ते भारते विप्रं संहितापुस्तकान्यजेत् /अप्_271.025अब्/शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्रादिनावृतान्
samāpte bhārate vipraṃ saṃhitāpustakānyajet /ap_271.025ab/śubhe deśe niveśyātha kṣaumavastrādināvṛtān
271.026cd
नरनारयणौ पूज्यौ पुस्तकाः कुसुमादिभिः /अप्_271.026अब्/गो ऽन्नभूहेम दद्वाथ भोजयित्वा क्षमापयेत्
naranārayaṇau pūjyau pustakāḥ kusumādibhiḥ /ap_271.026ab/go 'nnabhūhema dadvātha bhojayitvā kṣamāpayet
271.027cd
महादानानि देयानि रत्नानि विविधानि च /अप्_271.027अब्/मासकौ द्वौ त्रयश् चैव मासे मासे प्रदापयेत्
mahādānāni deyāni ratnāni vividhāni ca /ap_271.027ab/māsakau dvau trayaś caiva māse māse pradāpayet
271.028cd
अयनादौ श्राबकस्य दानमादौ विधीयते /अप्_271.028अब्/श्रोतृभिः सकलैः कार्यं श्रावके पूजनं द्विज
ayanādau śrābakasya dānamādau vidhīyate /ap_271.028ab/śrotṛbhiḥ sakalaiḥ kāryaṃ śrāvake pūjanaṃ dvija
271.029cd
:प् 7 इतिहासपुराणानां पुस्तकानि प्रयच्छति /अप्_271.029अब्/पूजयित्वायुरारोग्यं स्वर्गमोक्षमवाप्नुयात्
:p 7 itihāsapurāṇānāṃ pustakāni prayacchati /ap_271.029ab/pūjayitvāyurārogyaṃ svargamokṣamavāpnuyāt
Chapter 272
272.001cd
इत्यग्नेये महपुरणे दानादिमाहत्म्यं नामैक सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {272} :श् अथ द्विसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सूर्यवंशकीर्तनं अग्निर् उवाच सूर्यवंशं सोमवंशं रज्ञां वंशं वदमि ते /अप्_272.001अब्/हरेर्ब्रह्मा पद्मगो ऽभून्मरीचिर्ब्रह्मणः सुतः
ityagneye mahapuraṇe dānādimāhatmyaṃ nāmaika saptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {272} :ś atha dvisaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ sūryavaṃśakīrtanaṃ agnir uvāca sūryavaṃśaṃ somavaṃśaṃ rajñāṃ vaṃśaṃ vadami te /ap_272.001ab/harerbrahmā padmago 'bhūnmarīcirbrahmaṇaḥ sutaḥ
272.002cd
मरीचेः कश्यपस्तस्माद्विवस्वांस्तस्य पत्न्यपि /अप्_272.002अब्/संज्ञा राज्ञी(1) प्रभा तिस्रो राज्ञी रैवतपुत्रिका
marīceḥ kaśyapastasmādvivasvāṃstasya patnyapi /ap_272.002ab/saṃjñā rājñī(1) prabhā tisro rājñī raivataputrikā
272.003cd
रेवन्तं सुषुवे पुत्रं प्रभातञ्च प्रभा रवेः /अप्_272.003अब्/त्वाष्ट्री संज्ञा मनुं पुत्रं यमलौ यमुनां यमम्
revantaṃ suṣuve putraṃ prabhātañca prabhā raveḥ /ap_272.003ab/tvāṣṭrī saṃjñā manuṃ putraṃ yamalau yamunāṃ yamam
272.004cd
छाया संज्ञा च सावर्णिं मनुं वैवस्वतं सुतम् /अप्_272.004अब्/शनिञ्च तपतीं विष्टिं संज्ञायाञ्चाश्विनौ पुनः
chāyā saṃjñā ca sāvarṇiṃ manuṃ vaivasvataṃ sutam /ap_272.004ab/śaniñca tapatīṃ viṣṭiṃ saṃjñāyāñcāśvinau punaḥ
272.005cd
मनोर्वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै न च तत्समाः /अप्_272.005अब्/इक्ष्वाकुश् चैव नाभागो धृष्टःशर्यातिरेव च
manorvaivasvatasyāsan putrā vai na ca tatsamāḥ /ap_272.005ab/ikṣvākuś caiva nābhāgo dhṛṣṭaḥśaryātireva ca
272.006cd
नरिष्यन्तस् तथा प्रांशुर्नाभागादिष्टसत्तमाः /अप्_272.006अब्/करुषश् च पृषध्रश् च अयोध्यायां महाबलाः
nariṣyantas tathā prāṃśurnābhāgādiṣṭasattamāḥ /ap_272.006ab/karuṣaś ca pṛṣadhraś ca ayodhyāyāṃ mahābalāḥ
272.007cd
कन्येला च मनोरासीद्बुधात्तस्यां पुरूरवाः /अप्_272.007अब्/पुरूरवसमुच्पाद्य सेला सुद्युम्नताङ्गता
kanyelā ca manorāsīdbudhāttasyāṃ purūravāḥ /ap_272.007ab/purūravasamucpādya selā sudyumnatāṅgatā
272.008cd
:न् 1 अत्र छायेतिपाठो युक्तः :प् 8 सुद्युम्नादुत्कलगयौ विनताश्वस्त्रयो नृपाः /अप्_272.008अब्/उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनताश्वस्य पश्चिमा
:n 1 atra chāyetipāṭho yuktaḥ :p 8 sudyumnādutkalagayau vinatāśvastrayo nṛpāḥ /ap_272.008ab/utkalasyotkalaṃ rāṣṭraṃ vinatāśvasya paścimā
272.009cd
दिक् सर्वा राजवर्यस्य गयस्य तु गयापुरी /अप्_272.009अब्/वशिष्ठवाक्यात् सुद्युम्नः प्रतिष्ठानमवाप ह
dik sarvā rājavaryasya gayasya tu gayāpurī /ap_272.009ab/vaśiṣṭhavākyāt sudyumnaḥ pratiṣṭhānamavāpa ha
272.010cd
तत् पुरूरवसे प्रादात्सुद्युम्नो राज्यमाप्य तु /अप्_272.010अब्/नरिष्यतः शकाः पुत्रा नाभागस्य च वैष्णवः
tat purūravase prādātsudyumno rājyamāpya tu /ap_272.010ab/nariṣyataḥ śakāḥ putrā nābhāgasya ca vaiṣṇavaḥ
272.011cd
अम्बरीषः प्रजापालो धार्ष्टकं धृष्टतः कुलम् /अप्_272.011अब्/सुकल्पानर्तौ शर्यार्तेर्वैरोह्यानर्ततो नृपः
ambarīṣaḥ prajāpālo dhārṣṭakaṃ dhṛṣṭataḥ kulam /ap_272.011ab/sukalpānartau śaryārtervairohyānartato nṛpaḥ
272.012cd
आनर्तविषयश्चासीत् पुरी चासीत् कुशस्थली /अप्_272.012अब्/रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः
ānartaviṣayaścāsīt purī cāsīt kuśasthalī /ap_272.012ab/revasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ
272.013cd
ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् /अप्_272.013अब्/स कन्यासहितः श्रुत्वा गान्धर्वं ब्रह्मणो ऽन्तिके
jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīdrājyaṃ prāpya kuśasthalīm /ap_272.013ab/sa kanyāsahitaḥ śrutvā gāndharvaṃ brahmaṇo 'ntike
272.014cd
मुहूर्तभूतं देवस्य मर्त्ये बहुयुगं गतम् /अप्_272.014अब्/आजगाम जवेनाथ स्वां पुरीं यादवैर् वृताम्
muhūrtabhūtaṃ devasya martye bahuyugaṃ gatam /ap_272.014ab/ājagāma javenātha svāṃ purīṃ yādavair vṛtām
272.015cd
कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् /अप्_272.015अब्/भोजवृष्ण्यन्धकैर् गुप्तां(?) वासुदेवपुरोगमैः
kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām /ap_272.015ab/bhojavṛṣṇyandhakair guptāṃ(?) vāsudevapurogamaiḥ
272.016cd
रेवतीं बलदेवाय ददौ ज्ञात्वा ह्य् अनिन्दिताम् /अप्_272.016अब्/तपः सुमेरुशिखरे तप्त्वा विष्ण्वालयं गतः
revatīṃ baladevāya dadau jñātvā hy aninditām /ap_272.016ab/tapaḥ sumeruśikhare taptvā viṣṇvālayaṃ gataḥ
272.017cd
नाभागस्य च पुत्रौ द्वौ वैश्यौ ब्राह्मणतां गतौ /अप्_272.017अब्/करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः
nābhāgasya ca putrau dvau vaiśyau brāhmaṇatāṃ gatau /ap_272.017ab/karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ
272.018cd
शूद्रत्वञ्च पृषध्रो ऽगाद्धिंसयित्वा गुरोश् च गाम् /अप्_272.018अब्/मनुपुत्रादथेक्षाकोर्विकुक्षिर्देवराडभूत्
śūdratvañca pṛṣadhro 'gāddhiṃsayitvā guroś ca gām /ap_272.018ab/manuputrādathekṣākorvikukṣirdevarāḍabhūt
272.019cd
विकुक्षेस्तु ककुत्स्थो ऽभूत्तस्य पुत्रः सुयोधनः /अप्_272.019अब्/ :प् 9 तस्य पुत्रः पृथुर् नाम विश्वगश्वः पृथोः सुतः
vikukṣestu kakutstho 'bhūttasya putraḥ suyodhanaḥ /ap_272.019ab/ :p 9 tasya putraḥ pṛthur nāma viśvagaśvaḥ pṛthoḥ sutaḥ
272.020cd
आयुस्तस्य च पुत्रो ऽभूद्युवनाश्वस् तथा सुतः /अप्_272.020अब्/युवनाश्वाच्च श्रावन्तः पूर्वे श्रावन्तिका पुरी
āyustasya ca putro 'bhūdyuvanāśvas tathā sutaḥ /ap_272.020ab/yuvanāśvācca śrāvantaḥ pūrve śrāvantikā purī
272.021cd
श्रावन्ताद् वृहदश्वो ऽभूत् कुबलाश्वस्ततो नृपः /अप्_272.021अब्/धुन्धुमारत्वमगमद्धुन्धोर् नाम्ना च वै पुरा
śrāvantād vṛhadaśvo 'bhūt kubalāśvastato nṛpaḥ /ap_272.021ab/dhundhumāratvamagamaddhundhor nāmnā ca vai purā
272.022cd
धुन्धुमारास्त्रयो भूपा दृढाश्वो दण्ड एव च /अप्_272.022अब्/कपिलो ऽथ दृढाश्वात्तु हर्यश्वश् च प्रमोदकः
dhundhumārāstrayo bhūpā dṛḍhāśvo daṇḍa eva ca /ap_272.022ab/kapilo 'tha dṛḍhāśvāttu haryaśvaś ca pramodakaḥ
272.023cd
हर्यश्वाच्च निकुम्भो ऽभूत् संहताश्वो निकुम्भतः /अप्_272.023अब्/अकृशाश्वो रणाश्वश् च संहताश्वसुतावुभौ
haryaśvācca nikumbho 'bhūt saṃhatāśvo nikumbhataḥ /ap_272.023ab/akṛśāśvo raṇāśvaś ca saṃhatāśvasutāvubhau
272.024cd
युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता युवनाश्वतः /अप्_272.024अब्/मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभून्मुचुकुन्दो द्वितीयकः
yuvanāśvo raṇāśvasya māndhātā yuvanāśvataḥ /ap_272.024ab/māndhātuḥ purukutso 'bhūnmucukundo dvitīyakaḥ
272.025cd
पुरुकुत्सादसस्युश् च सम्भूतो नर्मदाभवः /अप्_272.025अब्/सम्भूतस्य सुधन्वाभूत्त्रिधन्वाथ सुधन्वनः
purukutsādasasyuś ca sambhūto narmadābhavaḥ /ap_272.025ab/sambhūtasya sudhanvābhūttridhanvātha sudhanvanaḥ
272.026cd
त्रिधन्वनस्तु तरुणस्तस्य सत्यव्रतः सुतः /अप्_272.026अब्/सत्यव्रतात्सत्यरथो हरिश् चन्द्रश् च तत्सुतः
tridhanvanastu taruṇastasya satyavrataḥ sutaḥ /ap_272.026ab/satyavratātsatyaratho hariś candraś ca tatsutaḥ
272.027cd
हरिश् चन्द्राद्रोहिताश्वो रोहिताश्वाद्वृको ऽभवत् /अप्_272.027अब्/वृकाद्वाहुश् च वाहोश् च सगरस्तस्य च प्रिया
hariś candrādrohitāśvo rohitāśvādvṛko 'bhavat /ap_272.027ab/vṛkādvāhuś ca vāhoś ca sagarastasya ca priyā
272.028cd
प्रभा षष्टिसहस्राणां सुतानां जननी ह्य् अभूत् /अप्_272.028अब्/तुष्टादौर्वान्नृपादेकं भानुमत्यसमञ्जसम्
prabhā ṣaṣṭisahasrāṇāṃ sutānāṃ jananī hy abhūt /ap_272.028ab/tuṣṭādaurvānnṛpādekaṃ bhānumatyasamañjasam
272.029cd
खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुना(1) बहुसागराः /अप्_272.029अब्/असमञ्जसो ऽंश्रुमांश् च दिलीपो ऽंशुमतो ऽभवत्
khanantaḥ pṛthivīṃ dagdhā viṣṇunā(1) bahusāgarāḥ /ap_272.029ab/asamañjaso 'ṃśrumāṃś ca dilīpo 'ṃśumato 'bhavat
272.030cd
भगीरथो दिलीपात्तु येन गङ्गावतारिता /अप्_272.030अब्/ :न् 1 मुनिनेति ज.. :प् 10 भगीरथात्तु नाभागो नाभागादम्बरीषकः
bhagīratho dilīpāttu yena gaṅgāvatāritā /ap_272.030ab/ :n 1 munineti ja.. :p 10 bhagīrathāttu nābhāgo nābhāgādambarīṣakaḥ
272.031cd
सिन्धुद्वीपो ऽम्बरीषात्तु श्रुतायुस्तत्सुतः स्मृतः /अप्_272.031अब्/श्रुतायोरृतपर्णो ऽभूत्तस्य कल्माषपादकः
sindhudvīpo 'mbarīṣāttu śrutāyustatsutaḥ smṛtaḥ /ap_272.031ab/śrutāyorṛtaparṇo 'bhūttasya kalmāṣapādakaḥ
272.032cd
कल्माषाङ्घ्रेः सर्वकर्मा(1) ह्य् अनरण्यस्ततो ऽभवत् /अप्_272.032अब्/अनरण्यात्तु निघ्नो ऽथ अनमित्रस्ततो रघुः
kalmāṣāṅghreḥ sarvakarmā(1) hy anaraṇyastato 'bhavat /ap_272.032ab/anaraṇyāttu nighno 'tha anamitrastato raghuḥ
272.033cd
रघोरभुद्दिलीपस्तु दिलीपाच्चाप्यजो नृपः /अप्_272.033अब्/दीर्घवाहुरजात् कालस्त्वजापालस्ततो ऽभवत्
raghorabhuddilīpastu dilīpāccāpyajo nṛpaḥ /ap_272.033ab/dīrghavāhurajāt kālastvajāpālastato 'bhavat
272.034cd
तथ दशरथो जातस्तस्य पुत्रचतुष्टयम् /अप्_272.034अब्/नारायणात्मकाः सर्वे रामस्तस्याग्रजो ऽभवत्
tatha daśaratho jātastasya putracatuṣṭayam /ap_272.034ab/nārāyaṇātmakāḥ sarve rāmastasyāgrajo 'bhavat
272.035cd
रावणान्तकरो राजा ह्य् अयोध्यायां रघूत्तमः /अप्_272.035अब्/वाल्मीकिर्यस्य चरितं चक्रे तन्नारदश्रवात्
rāvaṇāntakaro rājā hy ayodhyāyāṃ raghūttamaḥ /ap_272.035ab/vālmīkiryasya caritaṃ cakre tannāradaśravāt
272.036cd
रामपुत्रौ कुशलवौ सीतायां कुलवर्धनौ /अप्_272.036अब्/अतिथिश् च कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः
rāmaputrau kuśalavau sītāyāṃ kulavardhanau /ap_272.036ab/atithiś ca kuśājjajñe niṣadhastasya cātmajaḥ
272.037cd
निषधात्तु नलो जज्ञे नभो ऽजायत वै नलात् /अप्_272.037अब्/नभसः पुण्डरीको ऽभूत् सुधन्वा च ततो ऽभवत्
niṣadhāttu nalo jajñe nabho 'jāyata vai nalāt /ap_272.037ab/nabhasaḥ puṇḍarīko 'bhūt sudhanvā ca tato 'bhavat
272.038cd
सुधन्वनो देवानीको ह्य् अहीनाश्वश् च तत्सुतः /अप्_272.038अब्/अहीनाश्वात् सहस्राश्वश् चन्द्रालोकस्ततो ऽभवत्
sudhanvano devānīko hy ahīnāśvaś ca tatsutaḥ /ap_272.038ab/ahīnāśvāt sahasrāśvaś candrālokastato 'bhavat
272.039ef
चन्द्रावलोकतस्तारापीडो ऽस्माच्चन्द्रपर्वतः /अप्_272.039अब्/चन्द्रगिरेर्भानुरथः श्रुतायुस्तस्य चात्मजः /अप्_272.039च्द्/इक्ष्वाकुवंशप्रभवाः सूर्यवंशधराः स्मृताः
candrāvalokatastārāpīḍo 'smāccandraparvataḥ /ap_272.039ab/candragirerbhānurathaḥ śrutāyustasya cātmajaḥ /ap_272.039cd/ikṣvākuvaṃśaprabhavāḥ sūryavaṃśadharāḥ smṛtāḥ
Chapter 273
273.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सुर्यवंशकीर्तनं नाम द्विसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः :न् 1 सकर्माभूदिति ख.. , छ.. , च :प् 11 % छप्तेर् {273} :श् अथ त्रिसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सोमवंशवर्णनं अग्निर् उवाच सोमवंशं प्रवक्ष्यामि पठितं पापनाशनम् /अप्_273.001अब्/विष्णुनाभ्यब्जजो ब्रह्मा ब्रह्मपुत्रो ऽत्रिरत्रितः
:e ity āgneye mahāpurāṇe suryavaṃśakīrtanaṃ nāma dvisaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 sakarmābhūditi kha.. , cha.. , ca :p 11 % chapter {273} :ś atha trisaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ somavaṃśavarṇanaṃ agnir uvāca somavaṃśaṃ pravakṣyāmi paṭhitaṃ pāpanāśanam /ap_273.001ab/viṣṇunābhyabjajo brahmā brahmaputro 'triratritaḥ
273.002cd
सोमश् चक्रे राजसूयं त्रैलोक्यं दक्षिणान्ददौ /अप्_273.002अब्/समाप्ते ऽवभृथे सोमं तद्रूपालोकनेच्छवः
somaś cakre rājasūyaṃ trailokyaṃ dakṣiṇāndadau /ap_273.002ab/samāpte 'vabhṛthe somaṃ tadrūpālokanecchavaḥ
273.003cd
कामवाणाभितप्ताङ्ग्यो नरदेव्यः सिषेविरे /अप्_273.003अब्/लक्ष्मीर् नरायणं त्यक्त्वा सिनीवाली च कर्दमम
kāmavāṇābhitaptāṅgyo naradevyaḥ siṣevire /ap_273.003ab/lakṣmīr narāyaṇaṃ tyaktvā sinīvālī ca kardamama
273.004cd
द्युतिं विभावसुन्त्यक्त्वा पुष्टिर्धातारमव्ययम् /अप्_273.004अब्/प्रभा प्रभाकरन्त्यक्त्वा हविष्मन्तं कुहूः स्वयम्
dyutiṃ vibhāvasuntyaktvā puṣṭirdhātāramavyayam /ap_273.004ab/prabhā prabhākarantyaktvā haviṣmantaṃ kuhūḥ svayam
273.005cd
कीर्तिर्जयन्तम्भर्तारं वसुर्मारीचकश्ययम् /अप्_273.005अब्/धृतिस्त्यक्त्वा पतिं नन्दीं सोममेवाभजत्तदा
kīrtirjayantambhartāraṃ vasurmārīcakaśyayam /ap_273.005ab/dhṛtistyaktvā patiṃ nandīṃ somamevābhajattadā
273.006cd
स्वकीया इव सोमो ऽपि कामयामास तास्तदा /अप्_273.006अब्/एवं कृतापचारस्य तासां भर्तृगणस्तदा
svakīyā iva somo 'pi kāmayāmāsa tāstadā /ap_273.006ab/evaṃ kṛtāpacārasya tāsāṃ bhartṛgaṇastadā
273.007cd
न शशाकापचाराय(1) शापैः शस्त्रादिभिः पुनः /अप्_273.007अब्/सप्तलोकैकनाथत्वमवाप्तस्तपसा ह्य् उत
na śaśākāpacārāya(1) śāpaiḥ śastrādibhiḥ punaḥ /ap_273.007ab/saptalokaikanāthatvamavāptastapasā hy uta
273.008cd
विवभ्राम मतिस्तस्य विनयादनया हता /अप्_273.008अब्/वृहस्पतेः स वै भार्यां तारां नाम यशस्विनीम्
vivabhrāma matistasya vinayādanayā hatā /ap_273.008ab/vṛhaspateḥ sa vai bhāryāṃ tārāṃ nāma yaśasvinīm
273.009cd
जहार तरसा सोमो ह्य् अवमन्याङ्गिरःसुतम् /अप्_273.009अब्/ततस्तद्युद्धमभवत् प्रख्यातं तारकामयम्
jahāra tarasā somo hy avamanyāṅgiraḥsutam /ap_273.009ab/tatastadyuddhamabhavat prakhyātaṃ tārakāmayam
273.010cd
:न् 1 न शशाकापकारायेति ञ.. :प् 12 देवानां दानवानाञ्च लोकक्षयकरं महत् /अप्_273.010अब्/ब्रह्मा निवार्योशनसन्तारामङ्गिरसे ददौ
:n 1 na śaśākāpakārāyeti ña.. :p 12 devānāṃ dānavānāñca lokakṣayakaraṃ mahat /ap_273.010ab/brahmā nivāryośanasantārāmaṅgirase dadau
273.011cd
तामन्तःप्रसवां दृष्ट्वा गर्भं त्यजाब्रवीद्गुरुः /अप्_273.011अब्/गर्भस्त्यक्तः प्रदीप्तो ऽथ प्राहाहं सोमसन्भवः
tāmantaḥprasavāṃ dṛṣṭvā garbhaṃ tyajābravīdguruḥ /ap_273.011ab/garbhastyaktaḥ pradīpto 'tha prāhāhaṃ somasanbhavaḥ
273.012cd
एवं सोमाद्बुधः पुत्त्रः पुत्त्रस्तस्य पुरूरवाः /अप्_273.012अब्/स्वर्गन्त्यक्त्वोर्वशी सा तं वरयामास चाप्सराः
evaṃ somādbudhaḥ puttraḥ puttrastasya purūravāḥ /ap_273.012ab/svargantyaktvorvaśī sā taṃ varayāmāsa cāpsarāḥ
273.013cd
तया सहाचरद्राजा दशवर्षाणि पञ्च च /अप्_273.013अब्/पञ्च षट् सप्त चाष्टौ च दश चाष्टौ महामुने
tayā sahācaradrājā daśavarṣāṇi pañca ca /ap_273.013ab/pañca ṣaṭ sapta cāṣṭau ca daśa cāṣṭau mahāmune
273.014cd
एको ऽग्निरभवत् पूर्वं तेन त्रेता प्रवर्तिता /अप्_273.014अब्/पुरूरवा योगशीलो गान्धर्वलोकमीयिवान्
eko 'gnirabhavat pūrvaṃ tena tretā pravartitā /ap_273.014ab/purūravā yogaśīlo gāndharvalokamīyivān
273.015cd
आयुर्दृ.ढायुरश्वायुर्धनायुर्धृतिमान् वसुः /अप्_273.015अब्/दिविजातः शतायुश् च सुषुवे चोर्वशी नृपान्
āyurdṛ.ḍhāyuraśvāyurdhanāyurdhṛtimān vasuḥ /ap_273.015ab/divijātaḥ śatāyuś ca suṣuve corvaśī nṛpān
273.016cd
आयुषो नहुषः पुत्रो वृद्धशर्मा रजिस् तथा /अप्_273.016अब्/दर्भो विपाप्मा पञ्चाग्न्यं(1) रजेः पुत्रशतं ह्य् अभूत्
āyuṣo nahuṣaḥ putro vṛddhaśarmā rajis tathā /ap_273.016ab/darbho vipāpmā pañcāgnyaṃ(1) rajeḥ putraśataṃ hy abhūt
273.017cd
राजेया इति विख्याता विष्णुदत्तवरो रजिः /अप्_273.017अब्/देवासुरे रणे दैत्यानबधीत्सुरयाचितः
rājeyā iti vikhyātā viṣṇudattavaro rajiḥ /ap_273.017ab/devāsure raṇe daityānabadhītsurayācitaḥ
273.018cd
गतायेन्द्राय पुत्रत्वं दत्वा राज्यं दिवङ्गतः /अप्_273.018अब्/रजेः पुत्रैर् हृतं राज्यं शक्रस्याथ सुदुर्मनाः
gatāyendrāya putratvaṃ datvā rājyaṃ divaṅgataḥ /ap_273.018ab/rajeḥ putrair hṛtaṃ rājyaṃ śakrasyātha sudurmanāḥ
273.019cd
ग्रहशान्त्यादिविधिना गुरुरिन्द्राय तद्ददौ /अप्_273.019अब्/मोहयित्वा रजिसुतानासंस्ते निजधर्मगाः
grahaśāntyādividhinā gururindrāya taddadau /ap_273.019ab/mohayitvā rajisutānāsaṃste nijadharmagāḥ
273.020cd
नहुषस्य सुताः सप्त यतिर्ययातिरुत्तमः /अप्_273.020अब्/उद्भवः पञ्चकश् चैव शर्यातिमेघपालकौ
nahuṣasya sutāḥ sapta yatiryayātiruttamaḥ /ap_273.020ab/udbhavaḥ pañcakaś caiva śaryātimeghapālakau
273.021cd
:न् 1 पञ्चाग्न्या इति ज.. ।
पञ्चाग्न्यमिति ञ.. :प् 13 यतिः कुमारभावे ऽपि विष्णुं ध्यात्वा हरिं गतः /अप्_273.021अब्/देवयानी शक्रकन्या ययातेः पत्न्य् अभूत् तदा
:n 1 pañcāgnyā iti ja.. |
pañcāgnyamiti ña.. :p 13 yatiḥ kumārabhāve 'pi viṣṇuṃ dhyātvā hariṃ gataḥ /ap_273.021ab/devayānī śakrakanyā yayāteḥ patny abhūt tadā
273.022cd
वृषपर्वजा शर्मिष्ठा ययातेः पञ्च तत्सुताः /अप्_273.022अब्/यदुञ्च तुर्वसुञ्चैव देवयानी व्यजायत
vṛṣaparvajā śarmiṣṭhā yayāteḥ pañca tatsutāḥ /ap_273.022ab/yaduñca turvasuñcaiva devayānī vyajāyata
273.023cd
द्रुह्यञ्चानूञ्च पूरुञ्च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी /अप्_273.023अब्/यदुः पूरुश्चाभवतान्तेषां वंशविवर्धनौ
druhyañcānūñca pūruñca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī /ap_273.023ab/yaduḥ pūruścābhavatānteṣāṃ vaṃśavivardhanau
273.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सोमवंशवर्णनं नम त्रिसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {274} अथ चतुःसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः यदुवंशवर्णनं अग्निर् उवाच यदोरासन्पञ्च पुत्रा ज्येष्ठस्तेषु सहस्रजित् /अप्_274.001अब्/नीलाञ्जको रधुः क्रोष्टुः शतजिच्च सहस्रजित्
:e ity āgneye mahāpurāṇe somavaṃśavarṇanaṃ nama trisaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {274} atha catuḥsaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ yaduvaṃśavarṇanaṃ agnir uvāca yadorāsanpañca putrā jyeṣṭhasteṣu sahasrajit /ap_274.001ab/nīlāñjako radhuḥ kroṣṭuḥ śatajicca sahasrajit
Chapter 274
274.002cd
शतजिद्धैहयो रेणुहयो हय इति त्रयः /अप्_273.002अब्/धर्मनेत्रो हैहयस्य धर्मनेत्रस्य संहनः
śatajiddhaihayo reṇuhayo haya iti trayaḥ /ap_273.002ab/dharmanetro haihayasya dharmanetrasya saṃhanaḥ
274.003cd
महिमा संहनस्यासीन्महिम्नओ भद्रसेनकः /अप्_274.003अब्/भद्रसेनाद् दुर्गमो ऽभूद्दुर्गमात्कनको ऽभवत्
mahimā saṃhanasyāsīnmahimnao bhadrasenakaḥ /ap_274.003ab/bhadrasenād durgamo 'bhūddurgamātkanako 'bhavat
274.004cd
कनकात् कृतवीर्यस्तु कृताग्निः करवीरकः /अप्_274.004अब्/कृतौजाश् च चतुर्थो ऽभूत् कृतवीर्यात्तु सो ऽर्जुनः
kanakāt kṛtavīryastu kṛtāgniḥ karavīrakaḥ /ap_274.004ab/kṛtaujāś ca caturtho 'bhūt kṛtavīryāttu so 'rjunaḥ
274.005cd
दत्तो ऽर्जुनाय तपते सप्तद्वीपमहीशताम् /अप्_274.005अब्/ददौ बाहुसहस्रञ्च अजेयत्वं रणे ऽरिणा
datto 'rjunāya tapate saptadvīpamahīśatām /ap_274.005ab/dadau bāhusahasrañca ajeyatvaṃ raṇe 'riṇā
274.006cd
:प् 14 अधर्मे वर्तमानस्य विष्णुहस्तान्मृतिर्ध्रुवा /अप्_274.006अब्/दश यज्ञसहस्राणि सो ऽर्जुनः कृतवान्नृपाः
:p 14 adharme vartamānasya viṣṇuhastānmṛtirdhruvā /ap_274.006ab/daśa yajñasahasrāṇi so 'rjunaḥ kṛtavānnṛpāḥ
274.007cd
अनष्टद्रव्यता राष्ट्रे तस्य संस्मरणादभूत् /अप्_274.007अब्/न नूनं कार्त्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति वै नृपः
anaṣṭadravyatā rāṣṭre tasya saṃsmaraṇādabhūt /ap_274.007ab/na nūnaṃ kārttavīryasya gatiṃ yāsyanti vai nṛpaḥ
274.008cd
यज्ञैर् दानैस्तपोभिश् च विक्रमेण श्रुतेन च /अप्_274.008अब्/कर्तवीर्यस्य च शतं पुत्राणां पञ्च वै पराः
yajñair dānaistapobhiś ca vikrameṇa śrutena ca /ap_274.008ab/kartavīryasya ca śataṃ putrāṇāṃ pañca vai parāḥ
274.009cd
सूरसेनश् च सूरश् च धृष्टोक्तः कृष्ण एव च /अप्_274.009अब्/जयध्वजश् च नामासीदावन्त्यो नृपतिर्महान्
sūrasenaś ca sūraś ca dhṛṣṭoktaḥ kṛṣṇa eva ca /ap_274.009ab/jayadhvajaś ca nāmāsīdāvantyo nṛpatirmahān
274.010cd
जयध्वजात्तालजङ्घस्तालजङ्घात्ततः सुताः /अप्_274.010अब्/हैहयानां कुलाः पञ्च भोजाश्चावन्तयस् तथा
jayadhvajāttālajaṅghastālajaṅghāttataḥ sutāḥ /ap_274.010ab/haihayānāṃ kulāḥ pañca bhojāścāvantayas tathā
274.011cd
वीतिहोत्राः स्वयं जाताः शौण्डिकेयास्तथैव च /अप्_274.011अब्/वीतिहोत्रादनन्तो ऽभुदनन्ताद्दुर्जयो नृपः
vītihotrāḥ svayaṃ jātāḥ śauṇḍikeyāstathaiva ca /ap_274.011ab/vītihotrādananto 'bhudanantāddurjayo nṛpaḥ
274.012cd
क्रोष्टोर्वंशं प्रवक्ष्यामि यत्र जातो हरिः स्वयम् /अप्_274.012अब्/क्रोष्टोस्तु वृजिनीवांश् च स्वाहाभूद्वृजिनीवतः
kroṣṭorvaṃśaṃ pravakṣyāmi yatra jāto hariḥ svayam /ap_274.012ab/kroṣṭostu vṛjinīvāṃś ca svāhābhūdvṛjinīvataḥ
274.013cd
स्वाहापुत्रओ रुषद्गुश् च(1) तस्य चित्ररथः सुतः /अप्_274.013अब्/शशविन्दुश्चित्ररथाच्चक्रवर्ती हरौ रतः
svāhāputrao ruṣadguś ca(1) tasya citrarathaḥ sutaḥ /ap_274.013ab/śaśavinduścitrarathāccakravartī harau rataḥ
274.014cd
शशविन्दोश् च पुत्त्राणां शतानामभवच्छतम् /अप्_274.014अब्/धीमतां चारुरूपाणां भूरिद्रविणतेजसाम्
śaśavindoś ca puttrāṇāṃ śatānāmabhavacchatam /ap_274.014ab/dhīmatāṃ cārurūpāṇāṃ bhūridraviṇatejasām
274.015cd
पृथुश्रवाः प्रधानो ऽभूत्तस्य पुत्रः सुयज्ञकः /अप्_274.015अब्/सुयज्ञस्योशनाः पुत्रस्तितिक्षुरुशनःसुतः
pṛthuśravāḥ pradhāno 'bhūttasya putraḥ suyajñakaḥ /ap_274.015ab/suyajñasyośanāḥ putrastitikṣuruśanaḥsutaḥ
274.016cd
तितिक्षोस्तु मरुत्तो ऽभूत्तस्मात्कम्बलवर्हिषः /अप्_274.016अब्/पञ्चाशद्रुक्मकवचाद्रुक्मेषुः पृथुरुक्मकः
titikṣostu marutto 'bhūttasmātkambalavarhiṣaḥ /ap_274.016ab/pañcāśadrukmakavacādrukmeṣuḥ pṛthurukmakaḥ
274.017cd
:न् 1 विषांशुश्चेति ज.. :प् 15 हविर्ज्यामघः पापघ्नो ज्यामघः स्त्रीजितो ऽभवत् /अप्_274.017अब्/सेव्यायां ज्यामघादासीद्विदर्भस्तस्य कौशिकः
:n 1 viṣāṃśuśceti ja.. :p 15 havirjyāmaghaḥ pāpaghno jyāmaghaḥ strījito 'bhavat /ap_274.017ab/sevyāyāṃ jyāmaghādāsīdvidarbhastasya kauśikaḥ
274.018cd
लोमपादः क्रथः श्रेष्ठात् कृतिः(1) स्याल्लोमपदतः /अप्_274.018अब्/कौशिकस्य चिदिः पुत्रस्तस्माच्चैद्या नृपाः स्मृताः
lomapādaḥ krathaḥ śreṣṭhāt kṛtiḥ(1) syāllomapadataḥ /ap_274.018ab/kauśikasya cidiḥ putrastasmāccaidyā nṛpāḥ smṛtāḥ
274.019cd
क्रथाद्विदर्भपुत्राश् च कुन्तिः कुन्तेस्तु धृष्टकः /अप्_274.019अब्/धृष्टस्य निधृतिस्तस्य उदर्काख्यो विदूरथः
krathādvidarbhaputrāś ca kuntiḥ kuntestu dhṛṣṭakaḥ /ap_274.019ab/dhṛṣṭasya nidhṛtistasya udarkākhyo vidūrathaḥ
274.020cd
दशार्हपुत्रो व्योमस्तु व्योमाज्जीमूत उच्यते /अप्_274.020अब्/जीमूतपुत्रो विकलस्तस्य भीमरथः सुतः
daśārhaputro vyomastu vyomājjīmūta ucyate /ap_274.020ab/jīmūtaputro vikalastasya bhīmarathaḥ sutaḥ
274.021cd
भीमरथान्नवरथस्ततो दृढरथो ऽभवत् /अप्_274.021अब्/शकुन्तिश् च दृढरथात् शकुन्तेश् च करम्भकः
bhīmarathānnavarathastato dṛḍharatho 'bhavat /ap_274.021ab/śakuntiś ca dṛḍharathāt śakunteś ca karambhakaḥ
274.022cd
करम्भाद्देवलातो ऽभूत्(2) देवक्षेत्रश् च तत्सुतः /अप्_274.022अब्/देवक्षेत्रान्मधुर्नाम मधोर्द्रवरसो ऽभवत्
karambhāddevalāto 'bhūt(2) devakṣetraś ca tatsutaḥ /ap_274.022ab/devakṣetrānmadhurnāma madhordravaraso 'bhavat
274.023cd
द्रवरसात् पुरुहूतो ऽभूज्जन्तुरासीत्तु तत्सुतः /अप्_274.023अब्/गुणी तु यादवो राजा जन्तुपुत्रस्तु सात्त्वतः
dravarasāt puruhūto 'bhūjjanturāsīttu tatsutaḥ /ap_274.023ab/guṇī tu yādavo rājā jantuputrastu sāttvataḥ
274.024cd
सात्त्वताद्भजमानस्तु वृष्णिरन्धक एव च /अप्_274.024अब्/देवावृधश् च चत्वारस्तेषां वंशास्तु विश्रुताः(3)
sāttvatādbhajamānastu vṛṣṇirandhaka eva ca /ap_274.024ab/devāvṛdhaś ca catvārasteṣāṃ vaṃśāstu viśrutāḥ(3)
274.025cd
भजमानस्य वाह्यो ऽभूद्वृष्टिः कृमिर्निमिस् तथा /अप्_274.025अब्/देवावृधाद्वभ्रुरासीत्तस्य श्लोको ऽत्र गीयते
bhajamānasya vāhyo 'bhūdvṛṣṭiḥ kṛmirnimis tathā /ap_274.025ab/devāvṛdhādvabhrurāsīttasya śloko 'tra gīyate
274.026cd
यथैव शृणुमो दूरात् गुणांस्तद्वत्समन्तिकात् /अप्_274.026अब्/वभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर् देवावृधःसमः
yathaiva śṛṇumo dūrāt guṇāṃstadvatsamantikāt /ap_274.026ab/vabhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devair devāvṛdhaḥsamaḥ
274.027cd
चत्वारश् च सुता वभ्रोर्वासुदेवपरा नृपाः /अप्_274.027अब्/ :न् 1 धृतिरिति ञ.. 2 देवरातो ऽभुदिति ख.. , ग.. , घ.. , ज.. , ञ.. , ट.. , च 3 विस्तृता इति क.. , छ.. , च :प् 16 कुहुरो भजमानस्तु(1) शिनिः कम्बलवर्हिषः
catvāraś ca sutā vabhrorvāsudevaparā nṛpāḥ /ap_274.027ab/ :n 1 dhṛtiriti ña.. 2 devarāto 'bhuditi kha.. , ga.. , gha.. , ja.. , ña.. , ṭa.. , ca 3 vistṛtā iti ka.. , cha.. , ca :p 16 kuhuro bhajamānastu(1) śiniḥ kambalavarhiṣaḥ
274.028cd
कुहुरस्य(2) सुतो धृष्णुधृष्णोस्तु तनयो धृतिः /अप्_274.028अब्/धृतेः कपोतरोमाभूत्तस्य पुत्रस्तु तित्तिरिः
kuhurasya(2) suto dhṛṣṇudhṛṣṇostu tanayo dhṛtiḥ /ap_274.028ab/dhṛteḥ kapotaromābhūttasya putrastu tittiriḥ
274.029cd
तित्तिरेस्तु नरः पुत्रस्तस्य चन्दनदुन्दुभिः /अप्_274.029अब्/पुनर्वसुस्तस्य पुत्र आहुकश्चाहुकीसुतः
tittirestu naraḥ putrastasya candanadundubhiḥ /ap_274.029ab/punarvasustasya putra āhukaścāhukīsutaḥ
274.030cd
आहुकाद्देवको जज्ञे उग्रसेनस्ततो ऽभवत् /अप्_274.030अब्/देववानुपदेवश् च देवकस्य सुताः स्मृताः
āhukāddevako jajñe ugrasenastato 'bhavat /ap_274.030ab/devavānupadevaś ca devakasya sutāḥ smṛtāḥ
274.031cd
तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ /अप्_274.031अब्/देवकी श्रुतदेवी च मित्रदेवी यथोधरा
teṣāṃ svasāraḥ saptāsan vasudevāya tā dadau /ap_274.031ab/devakī śrutadevī ca mitradevī yathodharā
274.032cd
श्रीदेवी सत्यदेवी च सुरापी चेति सप्तमी /अप्_274.032अब्/नवोग्रसेनस्य सुताः कंसस्तेषाञ्च पूर्वजः
śrīdevī satyadevī ca surāpī ceti saptamī /ap_274.032ab/navograsenasya sutāḥ kaṃsasteṣāñca pūrvajaḥ
274.033cd
न्यग्रोधश् च सुनामा च कङ्कः शङ्कुश् च भूमिपः /अप्_274.033अब्/सुतनूराष्ट्रपालश् च युद्धमुष्टिः सुमुष्टिकः
nyagrodhaś ca sunāmā ca kaṅkaḥ śaṅkuś ca bhūmipaḥ /ap_274.033ab/sutanūrāṣṭrapālaś ca yuddhamuṣṭiḥ sumuṣṭikaḥ
274.034cd
भजमानस्य पुत्रो ऽथ रथमुख्यो विदूरथः /अप्_274.034अब्/राजाधिदेवः शूरश् च विदूरथसुतो ऽभवत्
bhajamānasya putro 'tha rathamukhyo vidūrathaḥ /ap_274.034ab/rājādhidevaḥ śūraś ca vidūrathasuto 'bhavat
274.035cd
राजाधिदेवपुत्रौ द्वौ शोणाश् चः श्वेतवाहनः /अप्_274.035अब्/शोणाश्वस्य सुताः पञ्च शमी शत्रुजिदादयः(3)
rājādhidevaputrau dvau śoṇāś caḥ śvetavāhanaḥ /ap_274.035ab/śoṇāśvasya sutāḥ pañca śamī śatrujidādayaḥ(3)
274.036cd
शमीपुत्रः प्रतिक्षेत्रः प्रतिक्षेत्रस्य भोजकः /अप्_274.036अब्/भोजस्य हृदिकः पुत्रो ह्य् अदिकस्य दशात्मजाः
śamīputraḥ pratikṣetraḥ pratikṣetrasya bhojakaḥ /ap_274.036ab/bhojasya hṛdikaḥ putro hy adikasya daśātmajāḥ
274.037cd
कृतवर्मा शतधन्वा देवार्हो भीषणादयः /अप्_274.037अब्/ :न् 1 कुकुरो भजमानस्त्विति क.. ।
सुन्दरो भजमानस्त्विति ज.. 2 कुकुरस्येति क.. 3 शक्रजिदादय इति ख.. :प् 17 देवार्हात् कम्बलवर्हिरसमौजास्ततो ऽभवत्
kṛtavarmā śatadhanvā devārho bhīṣaṇādayaḥ /ap_274.037ab/ :n 1 kukuro bhajamānastviti ka.. |
sundaro bhajamānastviti ja.. 2 kukurasyeti ka.. 3 śakrajidādaya iti kha.. :p 17 devārhāt kambalavarhirasamaujāstato 'bhavat
274.038cd
सुदंष्ट्रश् च सुवासश् च धृष्टो ऽभूदसमौजसः /अप्_274.038अब्/गान्धारी चैव माद्री च धृष्टभार्ये बभूवतुः
sudaṃṣṭraś ca suvāsaś ca dhṛṣṭo 'bhūdasamaujasaḥ /ap_274.038ab/gāndhārī caiva mādrī ca dhṛṣṭabhārye babhūvatuḥ
274.039cd
सुमित्रो ऽभूच्च गान्धार्यां माद्री जज्ञे युधाजितम्(1) /अप्_274.039अब्/अनमित्रः शिनिर्धृष्टात्ततो वै देवमीढुषः
sumitro 'bhūcca gāndhāryāṃ mādrī jajñe yudhājitam(1) /ap_274.039ab/anamitraḥ śinirdhṛṣṭāttato vai devamīḍhuṣaḥ
274.040cd
अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्यापि प्रसेनकः /अप्_274.040अब्/सत्राजितः प्रसेनो ऽथ मणिं सूर्यात्स्यमन्तकम्
anamitrasuto nighno nighnasyāpi prasenakaḥ /ap_274.040ab/satrājitaḥ praseno 'tha maṇiṃ sūryātsyamantakam
274.041cd
प्राप्यारण्ये चरन्तन्तु सिंहो हत्वाग्रहीन्मणिं /अप्_274.041अब्/हतो जाम्बवता सिंहो जाम्बवान् हरिणा जितः
prāpyāraṇye carantantu siṃho hatvāgrahīnmaṇiṃ /ap_274.041ab/hato jāmbavatā siṃho jāmbavān hariṇā jitaḥ
274.042cd
तस्मान्मणिं जाम्बवतीं प्राप्यागाद्दारकां पुरीम् /अप्_274.042अब्/सत्राजिताय प्रददौ शतधन्वा जघान तम्
tasmānmaṇiṃ jāmbavatīṃ prāpyāgāddārakāṃ purīm /ap_274.042ab/satrājitāya pradadau śatadhanvā jaghāna tam
274.043cd
हत्वा शतधनुं कृष्णो मणिमादाय कीर्तिभाक् /अप्_274.043अब्/बलयादवमुख्याग्रे अक्रूरान्मणिमर्पयेत्
hatvā śatadhanuṃ kṛṣṇo maṇimādāya kīrtibhāk /ap_274.043ab/balayādavamukhyāgre akrūrānmaṇimarpayet
274.044cd
मिथ्याभिशस्तिं कृष्णस्य त्यक्त्वा स्वर्गी च सम्पठन् /अप्_274.044अब्/सत्राजितो भङ्गकारः सत्यभामा हरेः प्रिया
mithyābhiśastiṃ kṛṣṇasya tyaktvā svargī ca sampaṭhan /ap_274.044ab/satrājito bhaṅgakāraḥ satyabhāmā hareḥ priyā
274.045cd
अनमित्राच्छिनिर्जज्ञे सत्यकस्तु शिनेः सुतः /अप्_274.045अब्/सत्यकात्सात्यकिर्जज्ञे युयुधानाद्धुनिर्ह्यभूत्
anamitrācchinirjajñe satyakastu śineḥ sutaḥ /ap_274.045ab/satyakātsātyakirjajñe yuyudhānāddhunirhyabhūt
274.046cd
धुनेर्युगन्धरः पुत्रः स्वाह्यो ऽभुत्(2) स युधाजितः /अप्_274.046अब्/ऋषभक्षेत्रकौ तस्य ह्य् ऋषभाच्च स्वफल्ककः
dhuneryugandharaḥ putraḥ svāhyo 'bhut(2) sa yudhājitaḥ /ap_274.046ab/ṛṣabhakṣetrakau tasya hy ṛṣabhācca svaphalkakaḥ
274.047cd
स्वफल्कपुत्रो ह्य् अक्रूरो अकूराच्च सुधन्वकः /अप्_274.047अब्/शूरात्तु वसुदेवाद्याः पृथा पाण्डोः प्रियाभवत्
svaphalkaputro hy akrūro akūrācca sudhanvakaḥ /ap_274.047ab/śūrāttu vasudevādyāḥ pṛthā pāṇḍoḥ priyābhavat
274.048cd
:न् 1 सुधाजितमिति ख.. , छ.. च 2 स्वान्धोभूदिति ख.. , छ.. च ।
साक्षो ऽभूदिति ज.. :प् 18 धर्माद्युधिष्ठिरः पाण्डोर्वायोः कुन्त्यां वृकोदरः /अप्_274.048अब्/इन्द्राद्धनञ्जयो माद्र्यां नकुलः सहदेवकः
:n 1 sudhājitamiti kha.. , cha.. ca 2 svāndhobhūditi kha.. , cha.. ca |
sākṣo 'bhūditi ja.. :p 18 dharmādyudhiṣṭhiraḥ pāṇḍorvāyoḥ kuntyāṃ vṛkodaraḥ /ap_274.048ab/indrāddhanañjayo mādryāṃ nakulaḥ sahadevakaḥ
274.049cd
वसुदेवाच्च रोहिण्यां रामः सारणदुर्गमौ /अप्_274.049अब्/वसुदेवाच्च देवक्यामादौ जातः सुसेनकः
vasudevācca rohiṇyāṃ rāmaḥ sāraṇadurgamau /ap_274.049ab/vasudevācca devakyāmādau jātaḥ susenakaḥ
274.050cd
कीर्तिमान् भद्रसेनश् च जारुख्यो विष्णुदासकः /अप्_274.050अब्/भद्रदेहः कंश एतान् षड्गर्भान्निजघान ह
kīrtimān bhadrasenaś ca jārukhyo viṣṇudāsakaḥ /ap_274.050ab/bhadradehaḥ kaṃśa etān ṣaḍgarbhānnijaghāna ha
274.051cd
ततो बलस्ततः कृष्णः सुभद्रा भद्रभाषिणी /अप्_274.051अब्/चारुदेष्णश् च शाम्बाद्याः कृष्णाज्जाम्बवतीसुताः
tato balastataḥ kṛṣṇaḥ subhadrā bhadrabhāṣiṇī /ap_274.051ab/cārudeṣṇaś ca śāmbādyāḥ kṛṣṇājjāmbavatīsutāḥ
Chapter 275
275.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे यदुवंशवर्णनं नाम चतुःसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {275} :श् अथ पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः द्वादशसङ्ग्रामाः अग्निर् उवाच कश्यपो वसुदेवो ऽभूद्देवकी चादितिर्वरा /अप्_275.001अब्/देवक्यां वसुदेवात्तु कृष्णो ऽभूत्तपसान्वितः
:e ity āgneye mahāpurāṇe yaduvaṃśavarṇanaṃ nāma catuḥsaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {275} :ś atha pañcasaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ dvādaśasaṅgrāmāḥ agnir uvāca kaśyapo vasudevo 'bhūddevakī cāditirvarā /ap_275.001ab/devakyāṃ vasudevāttu kṛṣṇo 'bhūttapasānvitaḥ
275.002cd
धर्मसंरक्षणार्थाय ह्य् अधर्महरणाय च /अप्_275.002अब्/सुरादेः पालनार्थञ्च दैत्यादेर्मथनाय च
dharmasaṃrakṣaṇārthāya hy adharmaharaṇāya ca /ap_275.002ab/surādeḥ pālanārthañca daityādermathanāya ca
275.003cd
रुक्मणी सत्यभामा च सत्या नग्नजिती प्रिया /अप्_275.003अब्/सत्यभामा हरेः सेव्या गान्धारी लक्ष्मणा तथा
rukmaṇī satyabhāmā ca satyā nagnajitī priyā /ap_275.003ab/satyabhāmā hareḥ sevyā gāndhārī lakṣmaṇā tathā
275.004cd
मित्रविन्दा(1) च कालिन्दी देवी जाम्बवती तथा /अप्_275.004अब्/सुशीला च तथा माद्री कौशल्या विजया जया
mitravindā(1) ca kālindī devī jāmbavatī tathā /ap_275.004ab/suśīlā ca tathā mādrī kauśalyā vijayā jayā
275.005cd
:न् 1 चित्रविन्देति ख.. , छ.. च :प् 19 एवमादीनि देवीनां सहस्राणि तु षोडश /अप्_275.005अब्/प्रद्युम्नाद्याश् च रुक्मिण्यां भीमाद्याः सत्यभामया
:n 1 citravindeti kha.. , cha.. ca :p 19 evamādīni devīnāṃ sahasrāṇi tu ṣoḍaśa /ap_275.005ab/pradyumnādyāś ca rukmiṇyāṃ bhīmādyāḥ satyabhāmayā
275.006cd
जाम्बवत्याञ्च शाम्बाद्याः कृष्णस्यासंस् तथापरे /अप्_275.006अब्/शतं शतसहस्राणां पुत्राणां तस्य धीमतः
jāmbavatyāñca śāmbādyāḥ kṛṣṇasyāsaṃs tathāpare /ap_275.006ab/śataṃ śatasahasrāṇāṃ putrāṇāṃ tasya dhīmataḥ
275.007cd
अशीतिश् च सहस्राणि यादवाः कृष्णरक्षिताः /अप्_275.007अब्/प्रद्युम्नस्य तु वैदर्भ्यामनिरुद्धो रणप्रियः
aśītiś ca sahasrāṇi yādavāḥ kṛṣṇarakṣitāḥ /ap_275.007ab/pradyumnasya tu vaidarbhyāmaniruddho raṇapriyaḥ
275.008cd
अनिरुद्धस्य वज्राद्या यादवाः सुमहाबलाः /अप्_275.008अब्/तिस्रः कोट्यो यादवानां षष्टिर्लक्षाणि दानवाः
aniruddhasya vajrādyā yādavāḥ sumahābalāḥ /ap_275.008ab/tisraḥ koṭyo yādavānāṃ ṣaṣṭirlakṣāṇi dānavāḥ
275.009cd
मनुष्ये बाधका ये तु तन्नाशाय बभूव सः /अप्_275.009अब्/कर्तुं कर्मव्यवस्थानं मनुष्यो जायते हरिः
manuṣye bādhakā ye tu tannāśāya babhūva saḥ /ap_275.009ab/kartuṃ karmavyavasthānaṃ manuṣyo jāyate hariḥ
275.010cd
देवासुराणां सङ्ग्रामा दायार्थं द्वादशाभवन् /अप्_275.010अब्/प्रथमो नारसिंहस्तु द्वितीयो वामनो रणः
devāsurāṇāṃ saṅgrāmā dāyārthaṃ dvādaśābhavan /ap_275.010ab/prathamo nārasiṃhastu dvitīyo vāmano raṇaḥ
275.011cd
सङ्ग्रामस्त्वथ वाराहश् चतुर्थो ऽमृतमन्थनः /अप्_275.011अब्/तारकामयसङ्ग्रामः षष्ठो ह्य् आजीवको रणः
saṅgrāmastvatha vārāhaś caturtho 'mṛtamanthanaḥ /ap_275.011ab/tārakāmayasaṅgrāmaḥ ṣaṣṭho hy ājīvako raṇaḥ
275.012cd
त्रैपुरश्चान्धकबधो नवमो वृत्रघातकः /अप्_275.012अब्/जितो हालाहलश्चाथ घोरः कोलाहलो रणः
traipuraścāndhakabadho navamo vṛtraghātakaḥ /ap_275.012ab/jito hālāhalaścātha ghoraḥ kolāhalo raṇaḥ
275.013cd
हिरण्यकशिपोश्चोरो विदार्य च नखैः पुरा /अप्_275.013अब्/नारसिंहो देवपालः प्रह्नादं कृतवान् नृपम्
hiraṇyakaśipoścoro vidārya ca nakhaiḥ purā /ap_275.013ab/nārasiṃho devapālaḥ prahnādaṃ kṛtavān nṛpam
275.014cd
देवासुरे वामनश् च छलित्वा बलिमूर्जितम् /अप्_275.014अब्/महेन्द्राय ददौ राज्यं काश्यपो ऽदितिसम्भवः
devāsure vāmanaś ca chalitvā balimūrjitam /ap_275.014ab/mahendrāya dadau rājyaṃ kāśyapo 'ditisambhavaḥ
275.015cd
वराहस्तु हिरण्याक्षं हत्वा देवानपालयत् /अप्_275.015अब्/उज्जहार भुवं देवदेवैर् अभिष्टुतः
varāhastu hiraṇyākṣaṃ hatvā devānapālayat /ap_275.015ab/ujjahāra bhuvaṃ devadevair abhiṣṭutaḥ
275.016cd
मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् /अप्_275.016अब्/ :प् 20 सुरासुरैश् च मथितं(1) देवेभ्यश्चामृतं ददौ
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā netraṃ kṛtvā tu vāsukim /ap_275.016ab/ :p 20 surāsuraiś ca mathitaṃ(1) devebhyaścāmṛtaṃ dadau
275.017cd
तारकामयसङ्ग्रामे तदा देवाश् च पालिताः /अप्_275.017अब्/निवार्येन्द्रं गुरून् देवान् दानवान्सोमवंशकृतम्
tārakāmayasaṅgrāme tadā devāś ca pālitāḥ /ap_275.017ab/nivāryendraṃ gurūn devān dānavānsomavaṃśakṛtam
275.018cd
विश्वामित्रवशिष्ठात्रिकवयश् च रणे सुरान् /अप्_275.018अब्/अपालयन्ते निर्वार्य रागद्वेषादिदानवान्
viśvāmitravaśiṣṭhātrikavayaś ca raṇe surān /ap_275.018ab/apālayante nirvārya rāgadveṣādidānavān
275.019cd
पृथ्वीरथे ब्रह्मयन्तुरीशस्य शरणो हरिः /अप्_275.019अब्/ददाह त्रिपुरं देवपालको दैत्यमर्दनः
pṛthvīrathe brahmayanturīśasya śaraṇo hariḥ /ap_275.019ab/dadāha tripuraṃ devapālako daityamardanaḥ
275.020cd
गौरीं जिहीर्षुणा रुद्रमन्धकेनार्दितं हरिः /अप्_275.020अब्/अनुरक्तश् च रेवत्यां चक्रेचान्धासुरार्दनम्
gaurīṃ jihīrṣuṇā rudramandhakenārditaṃ hariḥ /ap_275.020ab/anuraktaś ca revatyāṃ cakrecāndhāsurārdanam
275.021cd
अपां फेनमयो भूत्वा देवासुररणे हरन्(2) /अप्_275.021अब्/वृत्रं देवहरं विष्णुर्देवधर्मानपालयत्
apāṃ phenamayo bhūtvā devāsuraraṇe haran(2) /ap_275.021ab/vṛtraṃ devaharaṃ viṣṇurdevadharmānapālayat
275.022cd
शाल्वादीन् दानवान् जित्वा हरिः परशुरामकः /अप्_275.022अब्/अपालयत् सुरादींश् च दुष्टक्षत्रं निहत्य च
śālvādīn dānavān jitvā hariḥ paraśurāmakaḥ /ap_275.022ab/apālayat surādīṃś ca duṣṭakṣatraṃ nihatya ca
275.023cd
हालाहलं विषं दैत्यं निराकृत्य महेश्वरात् /अप्_275.023अब्/भयं निर्णाशयामास देवानां मधुसूदनः
hālāhalaṃ viṣaṃ daityaṃ nirākṛtya maheśvarāt /ap_275.023ab/bhayaṃ nirṇāśayāmāsa devānāṃ madhusūdanaḥ
275.024cd
देवासुरे रणे यश् च दैत्यः कोलाहलो जितः /अप्_275.024अब्/पालिताश् च सुराः सर्वे विष्णुना धर्मपालनात्
devāsure raṇe yaś ca daityaḥ kolāhalo jitaḥ /ap_275.024ab/pālitāś ca surāḥ sarve viṣṇunā dharmapālanāt
275.025cd
राजानो राजपुत्राश् च मुनयो देवता हरिः /अप्_275.025अब्/यदुक्तं यच्च नैवोक्तमवतारा हरेरिमे
rājāno rājaputrāś ca munayo devatā hariḥ /ap_275.025ab/yaduktaṃ yacca naivoktamavatārā harerime
Chapter 276
276.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे द्वादशसङ्ग्रामा नाम पञ्चसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः :न् 1 सुरासुरैर् अमन्थाब्धिमिति क.. , छ.. च.. 2 देवासुरहरो ऽभवदिति क.. , घ.. , ञ.. , ट.. च.. :प् 21 % छप्तेर् {276} :श् अथ षट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः राजवंशवर्णनं अग्निर् उवाच तुर्वसोश् च सुतो वर्गो गोभानुस्तस्य चात्मजः(1) /अप्_276.001अब्/गोभानोरासीत्(2) त्रैशानिस्त्रैशानेस्तु करन्धमः
:e ity āgneye mahāpurāṇe dvādaśasaṅgrāmā nāma pañcasaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 surāsurair amanthābdhimiti ka.. , cha.. ca.. 2 devāsuraharo 'bhavaditi ka.. , gha.. , ña.. , ṭa.. ca.. :p 21 % chapter {276} :ś atha ṣaṭsaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ rājavaṃśavarṇanaṃ agnir uvāca turvasoś ca suto vargo gobhānustasya cātmajaḥ(1) /ap_276.001ab/gobhānorāsīt(2) traiśānistraiśānestu karandhamaḥ
276.002cd
करन्धमान्मरुत्तोभूद् दुष्मन्तस्तस्य चात्मजः /अप्_276.002अब्/दुष्मन्तस्य वरूथो ऽभूद्गाण्डीरस्तु वरूथतः
karandhamānmaruttobhūd duṣmantastasya cātmajaḥ /ap_276.002ab/duṣmantasya varūtho 'bhūdgāṇḍīrastu varūthataḥ
276.003cd
गाण्डीराच्चैव गान्धारः पञ्च जानपदास्ततः /अप्_276.003अब्/गान्धाराः केरलाश्चोलाः पाण्ड्याः कोला(3) महाबलाः
gāṇḍīrāccaiva gāndhāraḥ pañca jānapadāstataḥ /ap_276.003ab/gāndhārāḥ keralāścolāḥ pāṇḍyāḥ kolā(3) mahābalāḥ
276.004cd
द्रुह्यस्तु वभ्रुसेतुश् च बभ्रुसेतोः पुरोवसुः /अप्_276.004अब्/ततो गान्धारा गान्धारैर् धर्मो धर्माद् घृतो ऽभवत्
druhyastu vabhrusetuś ca babhrusetoḥ purovasuḥ /ap_276.004ab/tato gāndhārā gāndhārair dharmo dharmād ghṛto 'bhavat
276.005cd
घृतात्तु विदुषस्तस्मात् प्रचेतास्तस्य वै शतम् /अप्_276.005अब्/आनद्रश् च सभानरश्चाक्षुषः परमेषुकः
ghṛtāttu viduṣastasmāt pracetāstasya vai śatam /ap_276.005ab/ānadraś ca sabhānaraścākṣuṣaḥ parameṣukaḥ
276.006cd
सभानरात् कालानलः कालानलजस्रृञ्जयः /अप्_276.006अब्/पुरञ्जयः सृञ्जयस्य तत्पुत्रो जनमेजयः
sabhānarāt kālānalaḥ kālānalajasrṛñjayaḥ /ap_276.006ab/purañjayaḥ sṛñjayasya tatputro janamejayaḥ
276.007cd
तत्पुत्रस्तु महाशालस्तत्पुत्रो ऽभुन्महामनाः /अप्_276.007अब्/तस्मादुशीनरो ब्रह्मन्नृगायान्तु नृगस्ततः
tatputrastu mahāśālastatputro 'bhunmahāmanāḥ /ap_276.007ab/tasmāduśīnaro brahmannṛgāyāntu nṛgastataḥ
276.008cd
नरायान्तु नरश्चासीत् कृमिस्तु कृमितः सुतः /अप्_276.008अब्/ :न् 1 शोभानुस्तस्य चात्मज इति ख .. 2 शोभानोरासीदिति ख .. 3 कर्णा इति ज.. , ट.. च .. :प् 22 दशायां सुब्रतो जज्ञे दृशद्वत्यां शिविस् तथा
narāyāntu naraścāsīt kṛmistu kṛmitaḥ sutaḥ /ap_276.008ab/ :n 1 śobhānustasya cātmaja iti kha .. 2 śobhānorāsīditi kha .. 3 karṇā iti ja.. , ṭa.. ca .. :p 22 daśāyāṃ subrato jajñe dṛśadvatyāṃ śivis tathā
276.009cd
शिवे पुत्रास्तु चत्वारः पृथुदर्भश् च वीरकः /अप्_276.009अब्/कैकेयो भद्रकस्तेषां नाम्रा जनपदाः शुभाः
śive putrāstu catvāraḥ pṛthudarbhaś ca vīrakaḥ /ap_276.009ab/kaikeyo bhadrakasteṣāṃ nāmrā janapadāḥ śubhāḥ
276.010cd
तितिक्षुरुशीनरजस्तितिक्षोश् च रुषद्रथः /अप्_276.010अब्/रुषद्रथादभूत्पैलः पैलाच्च सुतपाः सुतः
titikṣuruśīnarajastitikṣoś ca ruṣadrathaḥ /ap_276.010ab/ruṣadrathādabhūtpailaḥ pailācca sutapāḥ sutaḥ
276.011cd
महायोगि बलिस्तस्मादङ्गो वङ्गश् च मुख्यकः /अप्_276.011अब्/पुण्ड्रः कलिङ्गो बालेयो बलिर्योगी बलान्वितः
mahāyogi balistasmādaṅgo vaṅgaś ca mukhyakaḥ /ap_276.011ab/puṇḍraḥ kaliṅgo bāleyo baliryogī balānvitaḥ
276.012cd
अङ्गाद्दधिवाहनो ऽभूत्(1) तस्माद्दिविरथो नृपः /अप्_276.012अब्/दिविरथाद्धर्मरथस्तस्य चित्ररथः सुतः
aṅgāddadhivāhano 'bhūt(1) tasmāddiviratho nṛpaḥ /ap_276.012ab/divirathāddharmarathastasya citrarathaḥ sutaḥ
276.013cd
चित्ररथात्सत्यरथो लोमपदश् च तत्सुतः /अप्_276.013अब्/लोमपादाच्चतुरङ्गः पृथुलाक्षश् च तत्सुतः
citrarathātsatyaratho lomapadaś ca tatsutaḥ /ap_276.013ab/lomapādāccaturaṅgaḥ pṛthulākṣaś ca tatsutaḥ
276.014cd
पृथुलाक्षाच्च चम्पो ऽभूच्चम्पाद्धर्यङ्गको ऽभवत् /अप्_276.014अब्/हर्यङ्गाच्च भद्ररथो बृहत्कर्मा च तत्सुतः
pṛthulākṣācca campo 'bhūccampāddharyaṅgako 'bhavat /ap_276.014ab/haryaṅgācca bhadraratho bṛhatkarmā ca tatsutaḥ
276.015cd
तस्मादभूद्वॄहद्भानुर्वृहद्भानोर्बृहात्मवान् /अप्_276.015अब्/तस्माज्जयद्रथो ह्य् आसीज्जयद्रथाद्वृहद्रथः
tasmādabhūdvṝhadbhānurvṛhadbhānorbṛhātmavān /ap_276.015ab/tasmājjayadratho hy āsījjayadrathādvṛhadrathaḥ
276.016ef
वृहद्रथाद्विश्वजिच्च कर्णो विश्वजितो ऽभवत् /अप्_276.016अब्/कर्णस्य वृषसेनस्तु पृथुसेनस्तदात्मजः /अप्_276.016च्द्/एतो ऽङ्गवंशजा भूपाः पूरोर्वंशं विबोध मे
vṛhadrathādviśvajicca karṇo viśvajito 'bhavat /ap_276.016ab/karṇasya vṛṣasenastu pṛthusenastadātmajaḥ /ap_276.016cd/eto 'ṅgavaṃśajā bhūpāḥ pūrorvaṃśaṃ vibodha me
Chapter 277
277.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे राजवंशवर्णनं नाम षट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः :न् 1 दधिवामनोभूदिति ख.. , छ.. , ञ.. , च.. :प् 23 % छप्तेर् {277} :श् अथ सप्तसप्रत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः पुरुवंशवर्णनं अग्निर् उवाच पुरोर्जनमेजयो ऽभूत्प्राचीन्नन्तस्तु तत्सुतः /अप्_277.001अब्/प्राचीन्नन्तान्मनस्त्युस्तु तस्माद्वीतमयो नृपः
:e ity āgneye mahāpurāṇe rājavaṃśavarṇanaṃ nāma ṣaṭsaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 dadhivāmanobhūditi kha.. , cha.. , ña.. , ca.. :p 23 % chapter {277} :ś atha saptasapratyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ puruvaṃśavarṇanaṃ agnir uvāca purorjanamejayo 'bhūtprācīnnantastu tatsutaḥ /ap_277.001ab/prācīnnantānmanastyustu tasmādvītamayo nṛpaḥ
277.002cd
शुन्धुर्वीतमयाच्चाभूच्छुन्धोर्बहुविधः(1) सुतः /अप्_277.002अब्/बहुविधाच्च संयातिरहोवादी च तत्सुतः
śundhurvītamayāccābhūcchundhorbahuvidhaḥ(1) sutaḥ /ap_277.002ab/bahuvidhācca saṃyātirahovādī ca tatsutaḥ
277.003cd
तस्य पुत्रो ऽथ भद्राशोअ भद्राश्वस्य दशात्मजाः /अप्_277.003अब्/ऋचेयुश् च कृषेयुश् च सन्नतेयुस् तथात्मजः
tasya putro 'tha bhadrāśoa bhadrāśvasya daśātmajāḥ /ap_277.003ab/ṛceyuś ca kṛṣeyuś ca sannateyus tathātmajaḥ
277.004cd
घृतेयुश् च चितेयुश् च स्थण्डिलेयुश् च सत्तमः /अप्_277.004अब्/धर्मेयुः सन्नतेयुश् च कृचेयुर्मतिनारकः
ghṛteyuś ca citeyuś ca sthaṇḍileyuś ca sattamaḥ /ap_277.004ab/dharmeyuḥ sannateyuś ca kṛceyurmatinārakaḥ
277.005cd
तंसुरोघः प्रतिरथः पुरस्तो मतिनारजाः /अप्_277.005अब्/आसीत्पतिरथात्कण्वः कण्वान्मेधातिथिस्त्वभूत्
taṃsuroghaḥ pratirathaḥ purasto matinārajāḥ /ap_277.005ab/āsītpatirathātkaṇvaḥ kaṇvānmedhātithistvabhūt
277.006cd
तंसुरोघाच्च चत्वारो दुष्मन्तो ऽथ प्रवीरकः /अप्_277.006अब्/सुमन्तश्चानयो वीरो दुष्मन्ताद्भरतो ऽभवत्
taṃsuroghācca catvāro duṣmanto 'tha pravīrakaḥ /ap_277.006ab/sumantaścānayo vīro duṣmantādbharato 'bhavat
277.007cd
शकुन्तलायान्तु बली यस्य नाम्ना तु भारताः /अप्_277.007अब्/सुतेषु मातृकोपेन नष्टेषु भरतस्य च
śakuntalāyāntu balī yasya nāmnā tu bhāratāḥ /ap_277.007ab/suteṣu mātṛkopena naṣṭeṣu bharatasya ca
277.008cd
ततो मरुद्भिरानीय पुत्रः स तु वृहस्पतेः /अप्_277.008अब्/संक्रामितो भरद्वाजः क्रतुभिर्वितथो ऽभवत्
tato marudbhirānīya putraḥ sa tu vṛhaspateḥ /ap_277.008ab/saṃkrāmito bharadvājaḥ kratubhirvitatho 'bhavat
277.009cd
स चापि वितथः पुत्रान् जनयामास पञ्च वै /अप्_277.009अब्/ :न् 1 शग्भुर्वीतमयाश्चाभूच्छम्भोर्बहुविध इति ख.. , ज.. , च.. :प् 24 सुहोत्रञ्च सुहोतारङ्गयङ्गर्भन्तथैव च
sa cāpi vitathaḥ putrān janayāmāsa pañca vai /ap_277.009ab/ :n 1 śagbhurvītamayāścābhūcchambhorbahuvidha iti kha.. , ja.. , ca.. :p 24 suhotrañca suhotāraṅgayaṅgarbhantathaiva ca
277.010cd
कपिलश् च महात्मानं सुकेतुञ्च सुतद्वयम् /अप्_277.010अब्/कौशिकञ्च गृत्सपतिं तथा गृत्सपतेः सुताः
kapilaś ca mahātmānaṃ suketuñca sutadvayam /ap_277.010ab/kauśikañca gṛtsapatiṃ tathā gṛtsapateḥ sutāḥ
277.011cd
ब्रह्माणाः क्षत्रिया वैश्याः काशे दीर्घतमाः(1)सुताः /अप्_277.011अब्/ततो धन्वन्तरिश्चासीत्तत्सुतो ऽभूच्च केतुमान्
brahmāṇāḥ kṣatriyā vaiśyāḥ kāśe dīrghatamāḥ(1)sutāḥ /ap_277.011ab/tato dhanvantariścāsīttatsuto 'bhūcca ketumān
277.012cd
केतुमतो हेमरथो दिवोदास इतिश्रुतः /अप्_277.012अब्/प्रतर्दनो दिवोदासाद्भर्गवत्सौ प्रतर्दनात्
ketumato hemaratho divodāsa itiśrutaḥ /ap_277.012ab/pratardano divodāsādbhargavatsau pratardanāt
277.013cd
वत्सादनर्क आसीच्च अनर्कात् क्षेमको ऽभवत् /अप्_277.013अब्/क्षेमकद्वर्षकेतुश् च वर्षकेतोर्विभुः स्मृतः(2)
vatsādanarka āsīcca anarkāt kṣemako 'bhavat /ap_277.013ab/kṣemakadvarṣaketuś ca varṣaketorvibhuḥ smṛtaḥ(2)
277.014cd
विभोरानर्तः पुत्रो ऽभूद्विभोश् च सुकुमारकः /अप्_277.014अब्/सुकुमारात्सत्यकेतुर्वत्सभूमिस्तु वत्सकात्
vibhorānartaḥ putro 'bhūdvibhoś ca sukumārakaḥ /ap_277.014ab/sukumārātsatyaketurvatsabhūmistu vatsakāt
277.015cd
सुहोत्रस्य वृहत्पुत्रो वृहतस्तनयास्त्रयः /अप्_277.015अब्/अजमीढो द्विमीढश् च पुरुमीढश् च वीर्यवान्
suhotrasya vṛhatputro vṛhatastanayāstrayaḥ /ap_277.015ab/ajamīḍho dvimīḍhaś ca purumīḍhaś ca vīryavān
277.016cd
अजमीढस्य केशिन्यां जज्ञे जह्नुः प्रतापवान्(3) /अप्_277.016अब्/जह्नोरभूदजकाश्वो बलाकाश्वस्तदात्मजः
ajamīḍhasya keśinyāṃ jajñe jahnuḥ pratāpavān(3) /ap_277.016ab/jahnorabhūdajakāśvo balākāśvastadātmajaḥ
277.017cd
वलाकाश्वस्य कुशिकः कुशिकात् गाधिरिन्द्रकः /अप्_277.017अब्/गाधेः सत्यवती कन्या विश्वामित्रः सूतोत्तमः
valākāśvasya kuśikaḥ kuśikāt gādhirindrakaḥ /ap_277.017ab/gādheḥ satyavatī kanyā viśvāmitraḥ sūtottamaḥ
277.018cd
देवरातः कतिमुखा विश्वामित्रस्य ते सुताः /अप्_277.018अब्/शुनःशेफो ऽष्टकश्चान्यो ह्य् अजमीढात् सुतो ऽभवत्
devarātaḥ katimukhā viśvāmitrasya te sutāḥ /ap_277.018ab/śunaḥśepho 'ṣṭakaścānyo hy ajamīḍhāt suto 'bhavat
277.019cd
नीलिन्यां शान्तिरपरः पुरुजातिः सुशान्तितः /अप्_277.019अब्/ :न् 1 काशदीर्घतमा इति ज.. 2 सुत इति ख.. , छ.. , ज.. , च 3 प्रभाववानिति ख.. :प् 25 पुरुजातेस्तु वाह्याश्वो वाह्याश्च्वात् पञ्च पार्थिवाः
nīlinyāṃ śāntiraparaḥ purujātiḥ suśāntitaḥ /ap_277.019ab/ :n 1 kāśadīrghatamā iti ja.. 2 suta iti kha.. , cha.. , ja.. , ca 3 prabhāvavāniti kha.. :p 25 purujātestu vāhyāśvo vāhyāścvāt pañca pārthivāḥ
277.020cd
मुकुलः सृञ्जयश् चैव राजा वृहदिषुस् तथा /अप्_277.020अब्/यवीनरश् च(1) कृमिलः पाञ्चाला इति विश्रुताः
mukulaḥ sṛñjayaś caiva rājā vṛhadiṣus tathā /ap_277.020ab/yavīnaraś ca(1) kṛmilaḥ pāñcālā iti viśrutāḥ
277.021cd
मुकुलस्य तु मौकुल्याः क्षेत्रोपेता द्विजातयः /अप्_277.021अब्/चञ्चाश्वो मुकुलाज्जज्ञे चञ्चाश्वान्मिथुनं ह्य् अभुत्
mukulasya tu maukulyāḥ kṣetropetā dvijātayaḥ /ap_277.021ab/cañcāśvo mukulājjajñe cañcāśvānmithunaṃ hy abhut
277.022cd
दिवोदासो ह्य् अहल्या च अहल्यायां शरद्वतात् /अप्_277.022अब्/शतानन्दः शतानन्दात् सत्यधृन्मिथुनन्ततः
divodāso hy ahalyā ca ahalyāyāṃ śaradvatāt /ap_277.022ab/śatānandaḥ śatānandāt satyadhṛnmithunantataḥ
277.023cd
कृपः कृपी किवोदासान्मैत्रेयः सोमपस्ततः /अप्_277.023अब्/सृञ्जयात् पञ्चधनुषः सोमदत्तश् च तत्सुतः
kṛpaḥ kṛpī kivodāsānmaitreyaḥ somapastataḥ /ap_277.023ab/sṛñjayāt pañcadhanuṣaḥ somadattaś ca tatsutaḥ
277.024cd
सहदेवः सोमदत्तात् सहदेवात्तु सोमकः /अप्_277.024अब्/आसीच्च सोमकाज्जन्तुर्जन्तोश् च पृषतः सुतः
sahadevaḥ somadattāt sahadevāttu somakaḥ /ap_277.024ab/āsīcca somakājjanturjantoś ca pṛṣataḥ sutaḥ
277.025cd
पृषताद्द्रुपदस्तस्माद्धृष्टद्युम्नो ऽथ तत्सुतः /अप्_277.025अब्/धृष्ठकेतुश् च धूमिन्यामृक्षो ऽभूदजमीढतः
pṛṣatāddrupadastasmāddhṛṣṭadyumno 'tha tatsutaḥ /ap_277.025ab/dhṛṣṭhaketuś ca dhūminyāmṛkṣo 'bhūdajamīḍhataḥ
277.026cd
ऋक्षात्सम्वरणो जज्ञे कुरुः सम्वरणात्ततः /अप्_277.026अब्/यः प्रयागादपाक्रम्य कुरुक्षेत्रञ्चकार ह
ṛkṣātsamvaraṇo jajñe kuruḥ samvaraṇāttataḥ /ap_277.026ab/yaḥ prayāgādapākramya kurukṣetrañcakāra ha
277.027cd
कुरोः सुधन्वा सुधनुः परिक्षिच्चारिमेजयः /अप्_277.027अब्/सुधन्वनः सुहोत्रो ऽभूत् सुहोत्राच्च्यवनो ह्य् अभूत्
kuroḥ sudhanvā sudhanuḥ parikṣiccārimejayaḥ /ap_277.027ab/sudhanvanaḥ suhotro 'bhūt suhotrāccyavano hy abhūt
277.028cd
वशिष्ठपरिचाराभ्यां सप्तासन् गिरिकासुताः /अप्_277.028अब्/वृहद्रथः कुशो वीरो यदुः प्रत्यग्रहो बलः
vaśiṣṭhaparicārābhyāṃ saptāsan girikāsutāḥ /ap_277.028ab/vṛhadrathaḥ kuśo vīro yaduḥ pratyagraho balaḥ
277.029cd
मत्स्यकाली कुशाग्रो ऽतो ह्य् आसीद्राज्ञो वृहद्रथात् /अप्_277.029अब्/कुशाग्राद्वृषभो जज्ञे तस्य सत्यहितः सुतः
matsyakālī kuśāgro 'to hy āsīdrājño vṛhadrathāt /ap_277.029ab/kuśāgrādvṛṣabho jajñe tasya satyahitaḥ sutaḥ
277.030cd
सुधन्वा तत्सुतश्चोर्ज ऊर्जादासीच्च सम्भवः /अप्_277.030अब्/ :न् 1 यवीनचश्चेति ख.., छ.. , ञ.. , च :प् 26 सम्भवाच्च जरासन्धः सहदेवश् च तत्सुतः
sudhanvā tatsutaścorja ūrjādāsīcca sambhavaḥ /ap_277.030ab/ :n 1 yavīnacaśceti kha.., cha.. , ña.. , ca :p 26 sambhavācca jarāsandhaḥ sahadevaś ca tatsutaḥ
277.031cd
सहदेवादुदापिश् च उदापेः श्रुतकर्मकः /अप्_277.031अब्/परिक्षितस्य दायादो धार्मिको जनमेजयः
sahadevādudāpiś ca udāpeḥ śrutakarmakaḥ /ap_277.031ab/parikṣitasya dāyādo dhārmiko janamejayaḥ
277.032cd
जनमेजयात्त्रसदस्युर्जह्नोस्तु सुरथः सुतः /अप्_277.032अब्/श्रुतसेनोग्रसेनौ च भीमसेनश् च नामतः
janamejayāttrasadasyurjahnostu surathaḥ sutaḥ /ap_277.032ab/śrutasenograsenau ca bhīmasenaś ca nāmataḥ
277.033cd
जनमेजयस्य पुत्रौ तु सुरथो महिमांस् तथा /अप्_277.033अब्/सुरथाद्विदूरथो ऽभूदृक्ष आसीद्विदूरथात्
janamejayasya putrau tu suratho mahimāṃs tathā /ap_277.033ab/surathādvidūratho 'bhūdṛkṣa āsīdvidūrathāt
277.034cd
ऋक्षस्य तु द्वितीयस्य भीमसेनो ऽभवत्सुतः /अप्_277.034अब्/प्रतीपो भीमसेनात्तु प्रतीपस्य तु शान्तनुः
ṛkṣasya tu dvitīyasya bhīmaseno 'bhavatsutaḥ /ap_277.034ab/pratīpo bhīmasenāttu pratīpasya tu śāntanuḥ
277.035cd
देवापिर्वाह्लिकश् चैव सोमदत्तस्तु शान्तनोः /अप्_277.035अब्/वाह्लिकात्सोमदत्तो ऽभुद्भूरिर्भूरिस्रवाः शलः
devāpirvāhlikaś caiva somadattastu śāntanoḥ /ap_277.035ab/vāhlikātsomadatto 'bhudbhūrirbhūrisravāḥ śalaḥ
277.036cd
गङ्गायां शान्तनोर्भीष्मः काल्यायां विचित्रवीर्यकः /अप्_277.036अब्/कृष्णद्वैपायनश् चैव क्षेत्रे वैचित्रवीर्यके
gaṅgāyāṃ śāntanorbhīṣmaḥ kālyāyāṃ vicitravīryakaḥ /ap_277.036ab/kṛṣṇadvaipāyanaś caiva kṣetre vaicitravīryake
277.037cd
धृतरष्ट्रञ्च पाण्डुञ्च विदुरञ्चाप्यजीजनत् /अप्_277.037अब्/पाण्डोर्युधिष्ठिरः कुन्त्यां भीमश् चैवार्जुनस्त्रयः
dhṛtaraṣṭrañca pāṇḍuñca vidurañcāpyajījanat /ap_277.037ab/pāṇḍoryudhiṣṭhiraḥ kuntyāṃ bhīmaś caivārjunastrayaḥ
277.038cd
नकुलः सहदेवश् च पाण्डोर्माद्य्राञ्च दैवतः /अप्_277.038अब्/अर्जुनस्य च सौभद्रः परिक्षिदभिमन्युतः
nakulaḥ sahadevaś ca pāṇḍormādyrāñca daivataḥ /ap_277.038ab/arjunasya ca saubhadraḥ parikṣidabhimanyutaḥ
277.039cd
द्रौपदी पाण्डवानाञ्च प्रिया तस्यां युधिष्ठिरात् /अप्_277.039अब्/प्रतिविन्ध्यो भीमसेनाच्छ्रुतकीर्तिर्धनञ्जयात्(1)
draupadī pāṇḍavānāñca priyā tasyāṃ yudhiṣṭhirāt /ap_277.039ab/prativindhyo bhīmasenācchrutakīrtirdhanañjayāt(1)
277.040cd
सहदेवाच्छ्रुतकर्मा शतानीकस्तु नाकुलिः /अप्_277.040अब्/भीमसेनाद्धिडिम्बायामन्य आसीद् घटीत्कचः
sahadevācchrutakarmā śatānīkastu nākuliḥ /ap_277.040ab/bhīmasenāddhiḍimbāyāmanya āsīd ghaṭītkacaḥ
277.041cd
एते भूता भविष्याश् च नृपाः संख्या न विद्यते /अप्_277.041अब्/ :न् 1 अत्र पाठः पतितः धनञ्जयात् क उत्पन्न इति विशेषाप्राप्तेः :प् 27 गताः कालेन कालो हि हरिस्तं पूजयेद्द्विज
ete bhūtā bhaviṣyāś ca nṛpāḥ saṃkhyā na vidyate /ap_277.041ab/ :n 1 atra pāṭhaḥ patitaḥ dhanañjayāt ka utpanna iti viśeṣāprāpteḥ :p 27 gatāḥ kālena kālo hi haristaṃ pūjayeddvija
277.041ef
होममग्नौसमुद्दिश्य कुरु सर्वप्रदं यतः
homamagnausamuddiśya kuru sarvapradaṃ yataḥ
Chapter 278
278.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुवंशवर्णनं नाम सप्तसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {278} :श् अथाष्टसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सिद्धौषधानि अग्निर् उवाच आयुर्वेदं प्रवक्ष्यामि सुश्रुताय यमब्रवीत् /अप्_278.001अब्/देवो धन्वन्तरिः सारं मृतसञ्जीवनीकरं
:e ity āgneye mahāpurāṇe puruvaṃśavarṇanaṃ nāma saptasaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {278} :ś athāṣṭasaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ siddhauṣadhāni agnir uvāca āyurvedaṃ pravakṣyāmi suśrutāya yamabravīt /ap_278.001ab/devo dhanvantariḥ sāraṃ mṛtasañjīvanīkaraṃ
278.002cd
सुश्रुत उवाच आयुर्वेदं मम ब्रूहि नराश्वेभरुगर्दनम् /अप्_278.002अब्/सिद्धयोगान्सिद्धमन्त्रान्मृतसञ्जीवनीकरान्
suśruta uvāca āyurvedaṃ mama brūhi narāśvebharugardanam /ap_278.002ab/siddhayogānsiddhamantrānmṛtasañjīvanīkarān
278.003cd
धन्वन्तरिर् उवाच रक्षन् बलं हि ज्वरितं लङ्घितं भोजयेद्भिषक् /अप्_278.003अब्/सविश्वं लाजमण्डन्तु तृड्ज्वरान्तं शृतं जलम्
dhanvantarir uvāca rakṣan balaṃ hi jvaritaṃ laṅghitaṃ bhojayedbhiṣak /ap_278.003ab/saviśvaṃ lājamaṇḍantu tṛḍjvarāntaṃ śṛtaṃ jalam
278.004cd
मुस्तपर्पटकोशीरचन्दनोदीच्यनागरैः /अप्_278.004अब्/षडहे च व्यतिक्रान्ते तित्तकं पाययेद्ध्रुवं
mustaparpaṭakośīracandanodīcyanāgaraiḥ /ap_278.004ab/ṣaḍahe ca vyatikrānte tittakaṃ pāyayeddhruvaṃ
278.005cd
स्नेहयेत्तक्तदोषन्तु(1) ततस्तञ्च विरेचयेत् /अप्_278.005अब्/जीर्णाः षष्टिकनीवाररक्तशालिप्रमोदकाः
snehayettaktadoṣantu(1) tatastañca virecayet /ap_278.005ab/jīrṇāḥ ṣaṣṭikanīvāraraktaśālipramodakāḥ
278.006cd
तद्विधास्ते ज्वरेष्विष्टा यवानां विकृतिस् तथा /अप्_278.006अब्/मुद्गा मसूराश् च णकाः कुलत्थाश् च सकुष्ठकाः
tadvidhāste jvareṣviṣṭā yavānāṃ vikṛtis tathā /ap_278.006ab/mudgā masūrāś ca ṇakāḥ kulatthāś ca sakuṣṭhakāḥ
278.007cd
:न् 1 पक्वदोषन्त्विति ञ.. :प् 28 आटक्यो नारकाद्याश् च कर्कोटककतोल्वकम् /अप्_278.007अब्/पटोलं सफलं निम्बं पर्पटं दाडिमं ज्वरे
:n 1 pakvadoṣantviti ña.. :p 28 āṭakyo nārakādyāś ca karkoṭakakatolvakam /ap_278.007ab/paṭolaṃ saphalaṃ nimbaṃ parpaṭaṃ dāḍimaṃ jvare
278.008cd
अधोगे वमनं शस्तमूर्ध्वगे च विरेचनम् /अप्_278.008अब्/रक्तपित्ते तथा पानं षडङ्गं शुण्ठिवर्जितम्
adhoge vamanaṃ śastamūrdhvage ca virecanam /ap_278.008ab/raktapitte tathā pānaṃ ṣaḍaṅgaṃ śuṇṭhivarjitam
278.009cd
शक्तुगोधूमलाजाश् च यवशालिमसूरकाः /अप्_278.009अब्/सकुष्ठचणका मुद्गा भक्ष्या गोधूमका हिताः
śaktugodhūmalājāś ca yavaśālimasūrakāḥ /ap_278.009ab/sakuṣṭhacaṇakā mudgā bhakṣyā godhūmakā hitāḥ
278.010cd
साधिता घृतदुग्धाभ्यां क्षौद्रं वृषरसो मधु /अप्_278.010अब्/अतीसारे पुराणानां शालीनां भक्षणं हितं
sādhitā ghṛtadugdhābhyāṃ kṣaudraṃ vṛṣaraso madhu /ap_278.010ab/atīsāre purāṇānāṃ śālīnāṃ bhakṣaṇaṃ hitaṃ
278.011cd
अनभिष्यन्दि यच्चान्नं लोध्रवल्कलसंयुतम् /अप्_278.011अब्/मारुतं वर्जयेद् यत्नः कार्यो गुल्मेषु सर्वथा
anabhiṣyandi yaccānnaṃ lodhravalkalasaṃyutam /ap_278.011ab/mārutaṃ varjayed yatnaḥ kāryo gulmeṣu sarvathā
278.012cd
वाट्यं क्षीरेण चाश्नीयाद्वास्तूकं घृतसाधितं /अप्_278.012अब्/गोधूमशालयस्तिक्ता हिता जठरिणामथ
vāṭyaṃ kṣīreṇa cāśnīyādvāstūkaṃ ghṛtasādhitaṃ /ap_278.012ab/godhūmaśālayastiktā hitā jaṭhariṇāmatha
278.013cd
गोधूमशालयो मुद्गा ब्रह्मर्क्षखदिरो ऽभया /अप्_278.013अब्/पञ्चकोलञ्जाङ्गलाश् च निम्बधात्र्यः पटोलकाः
godhūmaśālayo mudgā brahmarkṣakhadiro 'bhayā /ap_278.013ab/pañcakolañjāṅgalāś ca nimbadhātryaḥ paṭolakāḥ
278.014cd
मातुलङ्गरसाजातिशुष्कमूलकसैन्धवाः /अप्_278.014अब्/कुष्ठिनाञ्च तथा शस्तं पानार्थे खदिरोदकं
mātulaṅgarasājātiśuṣkamūlakasaindhavāḥ /ap_278.014ab/kuṣṭhināñca tathā śastaṃ pānārthe khadirodakaṃ
278.015cd
मसूरसुद्गौ पेयार्थे भोज्या जिर्णाश् च शालयः /अप्_278.015अब्/निम्बपर्पटकैः शाकैर् जाङ्गलानां तथा रसः
masūrasudgau peyārthe bhojyā jirṇāś ca śālayaḥ /ap_278.015ab/nimbaparpaṭakaiḥ śākair jāṅgalānāṃ tathā rasaḥ
278.016cd
विडङ्गं मरिचं मुस्तं कुष्ठं लोध्रं सुवर्चिका /अप्_278.016अब्/मनःशिला च वालेयः कुष्ठहा मूत्रपेषितः
viḍaṅgaṃ maricaṃ mustaṃ kuṣṭhaṃ lodhraṃ suvarcikā /ap_278.016ab/manaḥśilā ca vāleyaḥ kuṣṭhahā mūtrapeṣitaḥ
278.017cd
अपूपकुष्ठकुल्माषयवाद्या मेहिनां हिताः /अप्_278.017अब्/यवान्नविकृतिर्मुद्गा कुलत्था जीर्णशालयः
apūpakuṣṭhakulmāṣayavādyā mehināṃ hitāḥ /ap_278.017ab/yavānnavikṛtirmudgā kulatthā jīrṇaśālayaḥ
278.018cd
तिक्तरुक्षाणि शाकानि तिक्तानि हरितानि च /अप्_278.018अब्/ :प् 29 तैलानि तिलशिग्रुकविभीतकेङ्गुदानि च
tiktarukṣāṇi śākāni tiktāni haritāni ca /ap_278.018ab/ :p 29 tailāni tilaśigrukavibhītakeṅgudāni ca
278.019cd
मुद्गाः सयवगोधूमा धान्यं वर्षस्थतञ्च यत् /अप्_278.019अब्/जाङ्गलस्य रसः शस्तो भोजने राजयक्ष्मिणां
mudgāḥ sayavagodhūmā dhānyaṃ varṣasthatañca yat /ap_278.019ab/jāṅgalasya rasaḥ śasto bhojane rājayakṣmiṇāṃ
278.020cd
कौलत्थमौद्गको रास्नाशुष्कमूलकजाङ्गलैः /अप्_278.020अब्/पूपैर् वा विस्करैः सिद्धैर् दधिदाडिमसाधितैः
kaulatthamaudgako rāsnāśuṣkamūlakajāṅgalaiḥ /ap_278.020ab/pūpair vā viskaraiḥ siddhair dadhidāḍimasādhitaiḥ
278.021cd
मातुलङ्गरसक्षौद्रद्राक्षाव्योषादिसंस्कृतैः /अप्_278.021अब्/यवगोधूमशाल्यन्नैर् भोजयेच्छ्वासकासिनं
mātulaṅgarasakṣaudradrākṣāvyoṣādisaṃskṛtaiḥ /ap_278.021ab/yavagodhūmaśālyannair bhojayecchvāsakāsinaṃ
278.022cd
दषमूलवलारास्नाकुलत्थैर् उपसाधिताः /अप्_278.022अब्/पेयाः पूपरसाः क्वाथाः श्वासहिक्कानिवारणाः
daṣamūlavalārāsnākulatthair upasādhitāḥ /ap_278.022ab/peyāḥ pūparasāḥ kvāthāḥ śvāsahikkānivāraṇāḥ
278.023cd
शुष्कमूलककौलत्थमूलजाङ्गलजैरसैः(?) /अप्_278.023अब्/यवगोधूमशाल्यन्नं जीर्णम् सोशीरमाचरेत्
śuṣkamūlakakaulatthamūlajāṅgalajairasaiḥ(?) /ap_278.023ab/yavagodhūmaśālyannaṃ jīrṇam sośīramācaret
278.024cd
सोथवान् सगुडां पथ्यां खादेद्वा गुडनागरम् /अप्_278.024अब्/तक्रञ्च चित्रकञ्चोभौ ग्रहणीरोगनाशनौ
sothavān saguḍāṃ pathyāṃ khādedvā guḍanāgaram /ap_278.024ab/takrañca citrakañcobhau grahaṇīroganāśanau
278.025cd
पुराणयवगोधूमशालयो जङ्गलो रसः /अप्_278.025अब्/मुद्गामलकखर्जूरमृद्वीकावदराणि च
purāṇayavagodhūmaśālayo jaṅgalo rasaḥ /ap_278.025ab/mudgāmalakakharjūramṛdvīkāvadarāṇi ca
278.026cd
मधु सर्पिः पयः शक्रं निम्बपर्पटकौ वृषम् /अप्_278.026अब्/तक्रारिष्टाश् च(1) शस्यन्ते सततं वातरोगिणाम्
madhu sarpiḥ payaḥ śakraṃ nimbaparpaṭakau vṛṣam /ap_278.026ab/takrāriṣṭāś ca(1) śasyante satataṃ vātarogiṇām
278.027cd
हृद्रोगिणो विरेच्यास्तु पिप्पल्यो हिक्किनां हिताः /अप्_278.027अब्/तक्रावलालसिन्धूनि मुक्तानि शिशिराम्भसा
hṛdrogiṇo virecyāstu pippalyo hikkināṃ hitāḥ /ap_278.027ab/takrāvalālasindhūni muktāni śiśirāmbhasā
278.028cd
मुक्ताः सौवर्चलाजादि मद्यं शस्तं मदात्यये(2) /अप्_278.028अब्/सक्षौद्रपयसा लाक्षां पिवेच्च क्षतवान्नरः
muktāḥ sauvarcalājādi madyaṃ śastaṃ madātyaye(2) /ap_278.028ab/sakṣaudrapayasā lākṣāṃ pivecca kṣatavānnaraḥ
278.029cd
:न् 1 भद्राविष्टाश्चेति ख.. 2 सदामये इति ञ.. ।
दमात्यये इति ट.. :प् 30 क्षयं मांसरसाहारो वह्निसंरक्षणाज्जयेत् /अप्_278.029अब्/शालयो भोजने रक्ता नीवारकलमादयः
:n 1 bhadrāviṣṭāśceti kha.. 2 sadāmaye iti ña.. |
damātyaye iti ṭa.. :p 30 kṣayaṃ māṃsarasāhāro vahnisaṃrakṣaṇājjayet /ap_278.029ab/śālayo bhojane raktā nīvārakalamādayaḥ
278.030cd
यवान्नविकृतिर्मासं शाकं सौवर्चलं शटी /अप्_278.030अब्/पथ्या तथैवार्शसां यन्मण्डं तक्रञ्च वारिणा(1)
yavānnavikṛtirmāsaṃ śākaṃ sauvarcalaṃ śaṭī /ap_278.030ab/pathyā tathaivārśasāṃ yanmaṇḍaṃ takrañca vāriṇā(1)
278.031cd
मुस्ताभ्यासस् तथा लेपश्चित्रकेण हरिद्रया /अप्_278.031अब्/यवान्नविकृतिः शालिर्वास्तूकं ससुवर्चलम्
mustābhyāsas tathā lepaścitrakeṇa haridrayā /ap_278.031ab/yavānnavikṛtiḥ śālirvāstūkaṃ sasuvarcalam
278.032cd
त्रपुषर्वारुगोधूमाः क्षीरेक्षुघृतसंयुताः /अप्_278.032अब्/मूत्रकृच्छ्रे च शस्ताः स्युः पाने मण्डसुरादयः
trapuṣarvārugodhūmāḥ kṣīrekṣughṛtasaṃyutāḥ /ap_278.032ab/mūtrakṛcchre ca śastāḥ syuḥ pāne maṇḍasurādayaḥ
278.033cd
लाजाः शक्तुस् तथा क्षौद्रं शून्यं मांसं परूषकम् /अप्_278.033अब्/वार्ताकुलावशिखिनश्छर्दिघ्नाः पानकानि च
lājāḥ śaktus tathā kṣaudraṃ śūnyaṃ māṃsaṃ parūṣakam /ap_278.033ab/vārtākulāvaśikhinaśchardighnāḥ pānakāni ca
278.034cd
शाल्यन्नन्तोयपयसी केवलोष्णे शृते ऽपि वा /अप्_278.034अब्/तृष्णाघ्ने मुस्तगुडयोर्गुटिका वा मुखे धृता
śālyannantoyapayasī kevaloṣṇe śṛte 'pi vā /ap_278.034ab/tṛṣṇāghne mustaguḍayorguṭikā vā mukhe dhṛtā
278.035cd
यवान्नविकृतिः पूपं(2) शुष्कमूलकजन्तथा /अप्_278.035अब्/शाकं पटोलवेत्राग्रमुरुस्तम्भविनाशनम्
yavānnavikṛtiḥ pūpaṃ(2) śuṣkamūlakajantathā /ap_278.035ab/śākaṃ paṭolavetrāgramurustambhavināśanam
278.036cd
मुद्गाढकमसूराणां सतिलैर् जाङ्गलैरसैः(?) /अप्_278.036अब्/ससैन्धवघृतद्राक्षाशुण्ठ्यामलककोलजैः
mudgāḍhakamasūrāṇāṃ satilair jāṅgalairasaiḥ(?) /ap_278.036ab/sasaindhavaghṛtadrākṣāśuṇṭhyāmalakakolajaiḥ
278.037cd
यूषैः पुराणगोधूमयवशाल्यन्नमभ्यसेत् /अप्_278.037अब्/विसर्पी ससिताक्षौद्रमृद्वीकादाडिमोदकम्
yūṣaiḥ purāṇagodhūmayavaśālyannamabhyaset /ap_278.037ab/visarpī sasitākṣaudramṛdvīkādāḍimodakam
278.038cd
रक्तयष्टिकगोधूमयवमुद्गादिकं लघु /अप्_278.038अब्/काकमारी च वेत्राग्रं वास्तुकञ्च सुवर्चला
raktayaṣṭikagodhūmayavamudgādikaṃ laghu /ap_278.038ab/kākamārī ca vetrāgraṃ vāstukañca suvarcalā
278.039cd
वातशोणितनाशाय तोयं शस्तं सितं मधु /अप्_278.039अब्/ :न् 1 पथ्या तथैव काशस्य मण्डं तक्रञ्च वारुणमिति ख.. , ञ.. , च 2 यूषमिति ख.. , ज.. च :प् 31 नाशारोगेशु च हितं घृतं दुर्वाप्रसाधितम्
vātaśoṇitanāśāya toyaṃ śastaṃ sitaṃ madhu /ap_278.039ab/ :n 1 pathyā tathaiva kāśasya maṇḍaṃ takrañca vāruṇamiti kha.. , ña.. , ca 2 yūṣamiti kha.. , ja.. ca :p 31 nāśārogeśu ca hitaṃ ghṛtaṃ durvāprasādhitam
278.040cd
भृङ्गराजरसे सिद्धं तैलं धात्रीरसे ऽपि वा /अप्_278.040अब्/नश्यं सर्वामयेष्विष्टं मूर्धजन्तूद्भवेषु च
bhṛṅgarājarase siddhaṃ tailaṃ dhātrīrase 'pi vā /ap_278.040ab/naśyaṃ sarvāmayeṣviṣṭaṃ mūrdhajantūdbhaveṣu ca
278.041cd
शीततोयान्नपानञ्च तिलानां विप्र भक्षणम् /अप्_278.041अब्/द्विजदार्ढ्यकरं प्रोक्तं तथा तुष्टिकरम्परम्
śītatoyānnapānañca tilānāṃ vipra bhakṣaṇam /ap_278.041ab/dvijadārḍhyakaraṃ proktaṃ tathā tuṣṭikaramparam
278.042cd
गण्डूषं तिलतैलेन द्विजदार्ढ्यकरं परं /अप्_278.042अब्/विडङ्गचूर्णं गोमूत्रं सर्वत्र कृमिनाशने
gaṇḍūṣaṃ tilatailena dvijadārḍhyakaraṃ paraṃ /ap_278.042ab/viḍaṅgacūrṇaṃ gomūtraṃ sarvatra kṛmināśane
278.043cd
धात्रीफलान्यथाज्यञ्च शिरोलेपनमुत्तमम् /अप्_278.043अब्/शिरोरोगविनाशाय स्निग्धमुष्णञ्च भोजनम्
dhātrīphalānyathājyañca śirolepanamuttamam /ap_278.043ab/śirorogavināśāya snigdhamuṣṇañca bhojanam
278.044cd
तैलं वा वस्तमूत्रञ्च कर्णपूरणमुत्तमम् /अप्_278.044अब्/कर्णशूलविनाशाय सर्वशुक्तानि(1) वा द्विज
tailaṃ vā vastamūtrañca karṇapūraṇamuttamam /ap_278.044ab/karṇaśūlavināśāya sarvaśuktāni(1) vā dvija
278.045cd
गिरिमृच्चन्दनं लाक्षा मालती कलिका तथा /अप्_278.045अब्/संयोज्या या कृता वर्तिः क्षतशुक्रहरी तु सा
girimṛccandanaṃ lākṣā mālatī kalikā tathā /ap_278.045ab/saṃyojyā yā kṛtā vartiḥ kṣataśukraharī tu sā
278.046cd
व्योषं त्रिफलया युक्तं तुच्छकञ्च तथा जलम् /अप्_278.046अब्/सर्वाक्षिरोगशमनं तथा चैव रसाञ्जनं
vyoṣaṃ triphalayā yuktaṃ tucchakañca tathā jalam /ap_278.046ab/sarvākṣirogaśamanaṃ tathā caiva rasāñjanaṃ
278.047cd
आज्यभृष्टं शिलापिष्टं लोध्रकाञ्जिकसैन्धवैः /अप्_278.047अब्/आश्च्योतनाविनाशाय सर्वनेत्रामये हितम्
ājyabhṛṣṭaṃ śilāpiṣṭaṃ lodhrakāñjikasaindhavaiḥ /ap_278.047ab/āścyotanāvināśāya sarvanetrāmaye hitam
278.048cd
गिरिमृच्चन्दनैर् लेपो वहिर्नेत्रस्य शस्यते /अप्_278.048अब्/नेत्रामयविघातार्थं त्रिफलां शीलयेत् सदा
girimṛccandanair lepo vahirnetrasya śasyate /ap_278.048ab/netrāmayavighātārthaṃ triphalāṃ śīlayet sadā
278.049cd
रात्रौ तु मधुसर्पिर्भ्यां दीर्घमायुर्जिजीविषुः /अप्_278.049अब्/शतावरीरसे सिद्धौ वृष्यौ क्षीरघृतौ स्मृतौ
rātrau tu madhusarpirbhyāṃ dīrghamāyurjijīviṣuḥ /ap_278.049ab/śatāvarīrase siddhau vṛṣyau kṣīraghṛtau smṛtau
278.050cd
कलम्बिकानि माषाश् च वृष्यौ क्षीरघृतौ तथा /अप्_278.050अब्/ :न् 1 सर्वशुक्लान्नीति ख.. :प् 32 आयुष्या त्रिफला ज्ञेया पूर्ववन्मधुकान्विता
kalambikāni māṣāś ca vṛṣyau kṣīraghṛtau tathā /ap_278.050ab/ :n 1 sarvaśuklānnīti kha.. :p 32 āyuṣyā triphalā jñeyā pūrvavanmadhukānvitā
278.051cd
मधुकादिरसोपेता बलीपलितनाशिनी /अप्_278.051अब्/वचासिद्धघृतं विप्र भूतदोषविनाशनम्
madhukādirasopetā balīpalitanāśinī /ap_278.051ab/vacāsiddhaghṛtaṃ vipra bhūtadoṣavināśanam
278.052cd
कव्यं बुद्धिप्रदञ्चैव(1) तथा सर्वार्थसाधनम् /अप्_278.052अब्/वलाकल्ककषायेण सिद्धमभ्यञ्जने हितम्
kavyaṃ buddhipradañcaiva(1) tathā sarvārthasādhanam /ap_278.052ab/valākalkakaṣāyeṇa siddhamabhyañjane hitam
278.053cd
रास्नासहचरैर् वापि तैलं वातविकारिणाम् /अप्_278.053अब्/अनभिष्यन्दि यच्चान्नं तद्ब्रणेषु प्रशस्यते
rāsnāsahacarair vāpi tailaṃ vātavikāriṇām /ap_278.053ab/anabhiṣyandi yaccānnaṃ tadbraṇeṣu praśasyate
278.054cd
शक्तुपिण्डी तथैवाम्ला पाचनाय प्रशस्यते /अप्_278.054अब्/पक्वस्य च तथा भेदे निम्बचूर्णञ्च रोपणे
śaktupiṇḍī tathaivāmlā pācanāya praśasyate /ap_278.054ab/pakvasya ca tathā bhede nimbacūrṇañca ropaṇe
278.055cd
तथा शूच्युपचारश् च(2) बलिकर्म विशेषतः /अप्_278.055अब्/सूतिका च तथा रक्षा प्राणिनान्तु सदा हिता
tathā śūcyupacāraś ca(2) balikarma viśeṣataḥ /ap_278.055ab/sūtikā ca tathā rakṣā prāṇināntu sadā hitā
278.056cd
भक्षणं निम्बपत्राणां सर्पदष्टस्य भेषजम् /अप्_278.056अब्/तालनिम्बदलङ्केश्यं जीर्णन्तैलं यवाघृतम्
bhakṣaṇaṃ nimbapatrāṇāṃ sarpadaṣṭasya bheṣajam /ap_278.056ab/tālanimbadalaṅkeśyaṃ jīrṇantailaṃ yavāghṛtam
278.057cd
धूपो वृश्चिकदष्टस्य शिखिपत्रघृतेन वा /अप्_278.057अब्/अर्कक्षीरेण संपिष्टं लोपा वीजं पलाशजं
dhūpo vṛścikadaṣṭasya śikhipatraghṛtena vā /ap_278.057ab/arkakṣīreṇa saṃpiṣṭaṃ lopā vījaṃ palāśajaṃ
278.058cd
वृश्चिकार्तस्य कृष्णा वा शिवा च फलसंयुता(3) /अप्_278.058अब्/अर्कक्षीरं तिलं तैलं पललञ्च गुडं समम्
vṛścikārtasya kṛṣṇā vā śivā ca phalasaṃyutā(3) /ap_278.058ab/arkakṣīraṃ tilaṃ tailaṃ palalañca guḍaṃ samam
278.059cd
पानाज्जयति दुर्वारं श्वविषं शीघ्रमेव तु /अप्_278.059अब्/पीत्वा मूलं त्रिवृत्तुल्यं तण्डुलीयस्य सर्पिषा
pānājjayati durvāraṃ śvaviṣaṃ śīghrameva tu /ap_278.059ab/pītvā mūlaṃ trivṛttulyaṃ taṇḍulīyasya sarpiṣā
278.060cd
सर्पकीटविषाण्याशु जयत्यतिबलान्यपि /अप्_278.060अब्/चन्दनं पद्मकङ्कुष्ठं लताम्बूशीरपाटलाः
sarpakīṭaviṣāṇyāśu jayatyatibalānyapi /ap_278.060ab/candanaṃ padmakaṅkuṣṭhaṃ latāmbūśīrapāṭalāḥ
278.061cd
:न् 1 कन्ठ्यं वृद्धिप्रदञ्चैवेति ख.. 2 प्रत्युपचारैश्चेति ख.. 3 कलसंयुतेति क.. :प् 33 निर्गुण्डी शारिवा सेलुर्लूताविषहरो गदः /अप्_278.061अब्/शिरोविरेचनं शस्तं गुडनागरकं द्विज
:n 1 kanṭhyaṃ vṛddhipradañcaiveti kha.. 2 pratyupacāraiśceti kha.. 3 kalasaṃyuteti ka.. :p 33 nirguṇḍī śārivā selurlūtāviṣaharo gadaḥ /ap_278.061ab/śirovirecanaṃ śastaṃ guḍanāgarakaṃ dvija
278.062cd
स्नेहपाने तथा वस्तौ तैलं धृतमनुत्तमम् /अप्_278.062अब्/स्वेदनीयः परो वह्निः शीताम्भःस्तम्भनं परम्
snehapāne tathā vastau tailaṃ dhṛtamanuttamam /ap_278.062ab/svedanīyaḥ paro vahniḥ śītāmbhaḥstambhanaṃ param
278.063ef
त्रिवृद्धि रेचने श्रेष्ठा वमने मदनं तथा /अप्_278.063अब्/वस्तिर्विरेको वमनं तैलं सर्पिस् तथा मधु /अप्_278.063च्द्/वातपित्तबलाशानां क्रमेण परमौषधं
trivṛddhi recane śreṣṭhā vamane madanaṃ tathā /ap_278.063ab/vastirvireko vamanaṃ tailaṃ sarpis tathā madhu /ap_278.063cd/vātapittabalāśānāṃ krameṇa paramauṣadhaṃ
Chapter 279
279.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सिद्धौषधानि नामाष्ट्सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {279} :श् अथैकोनाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः सर्वरोगहराण्यौषधानि धन्वन्तरिर् उवाच शारीरमानमागन्तुसहजा व्याधयो मताः /अप्_279.001अब्/शारीरा ज्वरकुष्ठाद्या क्रोधाद्या मानसा मताः
:e ity āgneye mahāpurāṇe siddhauṣadhāni nāmāṣṭsaptatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {279} :ś athaikonāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ sarvarogaharāṇyauṣadhāni dhanvantarir uvāca śārīramānamāgantusahajā vyādhayo matāḥ /ap_279.001ab/śārīrā jvarakuṣṭhādyā krodhādyā mānasā matāḥ
279.002cd
आगन्तवो विघातोत्था सहजाः क्षुज्जरादयः /अप्_279.002अब्/शारीरागन्तुनाशाय सूर्यवारे घृतं गुडम्
āgantavo vighātotthā sahajāḥ kṣujjarādayaḥ /ap_279.002ab/śārīrāgantunāśāya sūryavāre ghṛtaṃ guḍam
279.003cd
लवणं सहिरण्यञ्च विप्रायापूपमर्पयेत् /अप्_279.003अब्/चन्द्रे चाभ्यङ्गदो विप्रे सर्वरोगैः प्रमुच्यते
lavaṇaṃ sahiraṇyañca viprāyāpūpamarpayet /ap_279.003ab/candre cābhyaṅgado vipre sarvarogaiḥ pramucyate
279.004cd
तैलं शनैश् चरे दद्यादाश्विने गोरसान्नदः /अप्_279.004अब्/घृतेन पयसा लिङ्गं संस्नाप्य स्याद्रुगुज्झितः
tailaṃ śanaiś care dadyādāśvine gorasānnadaḥ /ap_279.004ab/ghṛtena payasā liṅgaṃ saṃsnāpya syādrugujjhitaḥ
279.005cd
:प् 34 गायत्र्या हावयेद्वह्नौ दूर्वान्त्रिमधुराप्लुताम् /अप्_279.005अब्/यस्मिन् भे व्याधिमाप्नोति तस्मिन् स्नानं बलिः शुभे
:p 34 gāyatryā hāvayedvahnau dūrvāntrimadhurāplutām /ap_279.005ab/yasmin bhe vyādhimāpnoti tasmin snānaṃ baliḥ śubhe
279.006cd
मानसानां रुजादीनां विष्णोः स्तोत्रं हरं भवेत् /अप्_279.006अब्/वातपित्तकफा दोषा धातवश् च तथा शृणु
mānasānāṃ rujādīnāṃ viṣṇoḥ stotraṃ haraṃ bhavet /ap_279.006ab/vātapittakaphā doṣā dhātavaś ca tathā śṛṇu
279.007cd
भुक्तं पक्वाशयादन्नं द्विधा याति च सुश्रुत /अप्_279.007अब्/अंशेनैकेन किट्टद्वं रसताञ्चापरेण च
bhuktaṃ pakvāśayādannaṃ dvidhā yāti ca suśruta /ap_279.007ab/aṃśenaikena kiṭṭadvaṃ rasatāñcāpareṇa ca
279.008cd
किट्टभागो मलस्तत्र विन्मूत्रस्वेददूषिकाः /अप्_279.008अब्/नासामलङ्कर्णमलं तथा देहमलञ्च यत्
kiṭṭabhāgo malastatra vinmūtrasvedadūṣikāḥ /ap_279.008ab/nāsāmalaṅkarṇamalaṃ tathā dehamalañca yat
279.009cd
रसभागाद्रसस्तत्र समाच्छोणिततां व्रजेत् /अप्_279.009अब्/मांसं रक्तत्तितो मेदो मेदसो ऽस्थ्नश् च सम्भवः
rasabhāgādrasastatra samācchoṇitatāṃ vrajet /ap_279.009ab/māṃsaṃ raktattito medo medaso 'sthnaś ca sambhavaḥ
279.010cd
अस्थ्नो मज्जा ततः शुक्रं शुकाद्रागस्तथौजसः /अप्_279.010अब्/देशमार्तिं बलं शक्तिं कालं प्रकृतिमेव च
asthno majjā tataḥ śukraṃ śukādrāgastathaujasaḥ /ap_279.010ab/deśamārtiṃ balaṃ śaktiṃ kālaṃ prakṛtimeva ca
279.011cd
ज्ञात्वा चिकित्सतं कुर्याद्भेषजस्य तथा बलम् /अप्_279.011अब्/तिथिं रिक्तान्त्यजेद् भौमं मन्दभन्दारुणोग्रकम्
jñātvā cikitsataṃ kuryādbheṣajasya tathā balam /ap_279.011ab/tithiṃ riktāntyajed bhaumaṃ mandabhandāruṇograkam
279.012cd
हरिगोद्विजचन्द्रार्कसुरादीन् प्रतिपूज्य च /अप्_279.012अब्/शृणु मन्त्रमिमं विद्वन् भेषजारम्भमाचरेत्
harigodvijacandrārkasurādīn pratipūjya ca /ap_279.012ab/śṛṇu mantramimaṃ vidvan bheṣajārambhamācaret
279.013cd
ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः /अप्_279.013अब्/ऋषयश् चौषधिग्रामा भूतसङ्घाश् च पान्तु ते
brahmadakṣāśvirudrendrabhūcandrārkānilānalāḥ /ap_279.013ab/ṛṣayaś cauṣadhigrāmā bhūtasaṅghāś ca pāntu te
279.014cd
रसायनमिवर्षीणां देवानाममृतं यथा /अप्_279.014अब्/सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते
rasāyanamivarṣīṇāṃ devānāmamṛtaṃ yathā /ap_279.014ab/sudhevottamanāgānāṃ bhaiṣajyamidamastu te
279.015cd
वातश्लेष्मातको देशो बहुवृक्षो बहूदकः /अप्_279.015अब्/अनूपड्तिबिख्यातो जाङ्गलस्तद्विवर्जितः
vātaśleṣmātako deśo bahuvṛkṣo bahūdakaḥ /ap_279.015ab/anūpaḍtibikhyāto jāṅgalastadvivarjitaḥ
279.016cd
किञ्चिद्वृक्षोदको देशस् तथा साधारणः स्मृतः /अप्_279.016अब्/ :प् 35 जाङ्गलः पित्तबहुलो मध्यः साधारणः स्मृतः
kiñcidvṛkṣodako deśas tathā sādhāraṇaḥ smṛtaḥ /ap_279.016ab/ :p 35 jāṅgalaḥ pittabahulo madhyaḥ sādhāraṇaḥ smṛtaḥ
279.017cd
रूक्ष्मः शीतश् चलो वायुः पित्तमुष्णं कटुत्रयम् /अप्_279.017अब्/स्थिराम्लस्निग्धमधुरं बलाशञ्च प्रचक्षते
rūkṣmaḥ śītaś calo vāyuḥ pittamuṣṇaṃ kaṭutrayam /ap_279.017ab/sthirāmlasnigdhamadhuraṃ balāśañca pracakṣate
279.018cd
वृद्धिः समानैर् एतेषां विपरीतैर् विपर्ययः /अप्_279.018अब्/रसाः स्वाद्वम्ललवणाः श्लेष्मला वायुनाशनाः
vṛddhiḥ samānair eteṣāṃ viparītair viparyayaḥ /ap_279.018ab/rasāḥ svādvamlalavaṇāḥ śleṣmalā vāyunāśanāḥ
279.019cd
कटुतिक्तकषायाश् च वातलाः श्लेष्मनाशनाः /अप्_279.019अब्/कट्वम्ललवणा ज्ञेयास् तथा पित्तविवर्धनाः
kaṭutiktakaṣāyāś ca vātalāḥ śleṣmanāśanāḥ /ap_279.019ab/kaṭvamlalavaṇā jñeyās tathā pittavivardhanāḥ
279.020cd
तिक्तस्वादुकषायाश् च तथा पित्तविनाशनाः /अप्_279.020अब्/रसस्यैतद्गुणं नास्ति विपाकस्यैतदिष्यते
tiktasvādukaṣāyāś ca tathā pittavināśanāḥ /ap_279.020ab/rasasyaitadguṇaṃ nāsti vipākasyaitadiṣyate
279.021cd
वीर्योष्णाः कफवातघ्नाः शीताः पित्तविनाशनाः /अप्_279.021अब्/प्रभावतस् तथा कर्म ते कुर्वन्ति च सुश्रुत
vīryoṣṇāḥ kaphavātaghnāḥ śītāḥ pittavināśanāḥ /ap_279.021ab/prabhāvatas tathā karma te kurvanti ca suśruta
279.022cd
शिशिरे च वसन्ते च निदाघे च तथा क्रमात् /अप्_279.022अब्/चयप्रकोपप्रशमाः कफस्य तु प्रकीर्तिताः
śiśire ca vasante ca nidāghe ca tathā kramāt /ap_279.022ab/cayaprakopapraśamāḥ kaphasya tu prakīrtitāḥ
279.023cd
निदाघवर्षारात्रौ च तथा शरदि सुश्रुत /अप्_279.023अब्/चयप्रकोपप्रशमाः पवनस्य प्रकीर्तिताः
nidāghavarṣārātrau ca tathā śaradi suśruta /ap_279.023ab/cayaprakopapraśamāḥ pavanasya prakīrtitāḥ
279.024cd
मेघकाले च शरदि हेमन्ते च यथाक्रमात् /अप्_279.024अब्/चयप्रकोपप्रशमास् तथा पित्तस्य कीर्तिताः
meghakāle ca śaradi hemante ca yathākramāt /ap_279.024ab/cayaprakopapraśamās tathā pittasya kīrtitāḥ
279.025cd
वर्षाद्यो विसर्गस्तु हेमन्ताद्यास् तथा त्रयः /अप्_279.025अब्/शिशिराद्यास् तथादानं ग्रीष्मान्ता ऋतवस्त्रयः
varṣādyo visargastu hemantādyās tathā trayaḥ /ap_279.025ab/śiśirādyās tathādānaṃ grīṣmāntā ṛtavastrayaḥ
279.026cd
सौम्यो विसर्गस्त्वादानमाग्नेयं परिकीर्तितम् /अप्_279.026अब्/वर्षादींस्त्रीनृतून् सोमश् चरन् पर्यायशो रसान्
saumyo visargastvādānamāgneyaṃ parikīrtitam /ap_279.026ab/varṣādīṃstrīnṛtūn somaś caran paryāyaśo rasān
279.027cd
जनयत्यम्ललवणमधुरांस्त्रीन् यथाक्रमम् /अप्_279.027अब्/शिशिरादीनृतूनर्कश् चरन् पर्ययशो रसान्
janayatyamlalavaṇamadhurāṃstrīn yathākramam /ap_279.027ab/śiśirādīnṛtūnarkaś caran paryayaśo rasān
279.028cd
:प् 36 विवर्धयेत्तथा तिक्तकषायकटुकान् क्रमात् /अप्_279.028अब्/यथा रजन्यो वर्धन्ते वलमेकं हि वर्धते
:p 36 vivardhayettathā tiktakaṣāyakaṭukān kramāt /ap_279.028ab/yathā rajanyo vardhante valamekaṃ hi vardhate
279.029cd
क्रमशो ऽथ मनुष्याणां हीयमानासु हीयते /अप्_279.029अब्/रात्रिभुक्तदिनानाञ्च वयसश् च तथैव च
kramaśo 'tha manuṣyāṇāṃ hīyamānāsu hīyate /ap_279.029ab/rātribhuktadinānāñca vayasaś ca tathaiva ca
279.030cd
आदिमध्यावसानेषु कफपित्तसमीरणाः /अप्_279.030अब्/प्रकोपं यान्ति कोपादौ काले तेषाञ्चयः स्मृतः
ādimadhyāvasāneṣu kaphapittasamīraṇāḥ /ap_279.030ab/prakopaṃ yānti kopādau kāle teṣāñcayaḥ smṛtaḥ
279.031cd
प्रकोपोत्तरके काले शमस्तेषां प्रकीर्तितः /अप्_279.031अब्/अदिभोजनतो विप्र तथा चाभोजनेन च
prakopottarake kāle śamasteṣāṃ prakīrtitaḥ /ap_279.031ab/adibhojanato vipra tathā cābhojanena ca
279.032cd
रोगा हि सर्वे जायन्ते वेगोदीरणधारणैः /अप्_279.032अब्/अन्नेन कुक्षेर्द्वावंशावेकं पानेन पूरयेत्
rogā hi sarve jāyante vegodīraṇadhāraṇaiḥ /ap_279.032ab/annena kukṣerdvāvaṃśāvekaṃ pānena pūrayet
279.033cd
आश्रयं पवनादीनां तथैकमवशेषयेत् /अप्_279.033अब्/व्याधेर् निदानस्य तथा विपरीतमथौषधम्
āśrayaṃ pavanādīnāṃ tathaikamavaśeṣayet /ap_279.033ab/vyādher nidānasya tathā viparītamathauṣadham
279.034cd
कर्तव्यमेतदेवात्र मया सारं प्रकीर्तितम् /अप्_279.034अब्/नाभेरूर्ध्वमधश् चैव गुदश्रोण्योस्तथैव च
kartavyametadevātra mayā sāraṃ prakīrtitam /ap_279.034ab/nābherūrdhvamadhaś caiva gudaśroṇyostathaiva ca
279.035cd
बलाशपित्तवातानां देहे स्थानं प्रकीर्तितं /अप्_279.035अब्/तथापि सर्वगाश् चैते देहे वायुर्विशेषतः
balāśapittavātānāṃ dehe sthānaṃ prakīrtitaṃ /ap_279.035ab/tathāpi sarvagāś caite dehe vāyurviśeṣataḥ
279.036cd
देहस्य मध्ये हृदयं स्थानं तन्मनसः स्मृतम् /अप्_279.036अब्/कृशो ऽल्पकेशश् चपलो बहुवाग्विषमानलः
dehasya madhye hṛdayaṃ sthānaṃ tanmanasaḥ smṛtam /ap_279.036ab/kṛśo 'lpakeśaś capalo bahuvāgviṣamānalaḥ
279.037cd
व्योमगश् च तथा स्वप्ने वातप्रकृतिरुच्यते /अप्_279.037अब्/अकालपलितः क्रोधी प्रस्वेदी मधुरप्रियः
vyomagaś ca tathā svapne vātaprakṛtirucyate /ap_279.037ab/akālapalitaḥ krodhī prasvedī madhurapriyaḥ
279.038cd
स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी पित्तप्रकृतिरुच्यते /अप्_279.038अब्/दृढाङ्गः स्थिरचित्तश् च सुप्रभः स्निग्धसूर्धजः
svapne ca dīptimatprekṣī pittaprakṛtirucyate /ap_279.038ab/dṛḍhāṅgaḥ sthiracittaś ca suprabhaḥ snigdhasūrdhajaḥ
279.039cd
शुद्धाम्बुदर्शी स्वप्ने च कफप्रकृतिको नरः /अप्_279.039अब्/ :प् 37 तामसा राजसाश् चैव सात्विकाश् च तथा स्मृताः
śuddhāmbudarśī svapne ca kaphaprakṛtiko naraḥ /ap_279.039ab/ :p 37 tāmasā rājasāś caiva sātvikāś ca tathā smṛtāḥ
279.040cd
मनुष्या मुनिर्शादूल वातपित्तकफात्मकाः /अप्_279.040अब्/रक्तपित्तं व्यवायाच्च गुरुकर्मप्रवर्तनैः
manuṣyā munirśādūla vātapittakaphātmakāḥ /ap_279.040ab/raktapittaṃ vyavāyācca gurukarmapravartanaiḥ
279.041cd
कदन्नभोजनाद्वायुर्देहे शोकाच्च कुप्यति /अप्_279.041अब्/विदाहिनां तथोल्कानामुष्णान्नाध्वनिसेविनां(1)
kadannabhojanādvāyurdehe śokācca kupyati /ap_279.041ab/vidāhināṃ tatholkānāmuṣṇānnādhvanisevināṃ(1)
279.042cd
पित्तं प्रकोपमायाति भयेन च तथा द्विज /अप्_279.042अब्/अत्यम्बुपानगुर्वन्नभोजिनां भुक्तशायिनाम्
pittaṃ prakopamāyāti bhayena ca tathā dvija /ap_279.042ab/atyambupānagurvannabhojināṃ bhuktaśāyinām
279.043cd
श्लेकेष्माप्रकोपमायाति तथा ये चालसा जनाः /अप्_279.043अब्/वाताद्युत्थानि रोगाणि ज्ञात्वा शाम्यानि लक्षणैः
ślekeṣmāprakopamāyāti tathā ye cālasā janāḥ /ap_279.043ab/vātādyutthāni rogāṇi jñātvā śāmyāni lakṣaṇaiḥ
279.044cd
अस्थिभङ्गः कषायत्वमास्ये शुष्कास्यता तथा /अप्_279.044अब्/जृम्भणं लोमहर्षश् च वातिकव्याधिलक्षणम्
asthibhaṅgaḥ kaṣāyatvamāsye śuṣkāsyatā tathā /ap_279.044ab/jṛmbhaṇaṃ lomaharṣaś ca vātikavyādhilakṣaṇam
279.045cd
नखनेत्रशिराणान्तु पीतत्वं कटुता मुखे /अप्_279.045अब्/तृष्णा दाहोष्णता चैव पित्तव्याधिनिदर्शनम्
nakhanetraśirāṇāntu pītatvaṃ kaṭutā mukhe /ap_279.045ab/tṛṣṇā dāhoṣṇatā caiva pittavyādhinidarśanam
279.046cd
आलस्यञ्च प्रसेकश् च गुरुता मधुरास्यता /अप्_279.046अब्/उष्णाभिलाषिता चेति श्लैष्मिकव्याधिलक्षणम्
ālasyañca prasekaś ca gurutā madhurāsyatā /ap_279.046ab/uṣṇābhilāṣitā ceti ślaiṣmikavyādhilakṣaṇam
279.047cd
स्निग्धोष्णमन्नमभ्यङ्गस्तैलपानादि वातनुत् /अप्_279.047अब्/आज्यं क्षीरं सिताद्यञ्च चन्द्ररश्म्यादि पित्तनुत्
snigdhoṣṇamannamabhyaṅgastailapānādi vātanut /ap_279.047ab/ājyaṃ kṣīraṃ sitādyañca candraraśmyādi pittanut
279.048cd
सक्षौद्रं त्रिफलातैलं व्यायामादि कफापहम् /अप्_279.048अब्/सर्वरोगप्रशान्त्यै स्यद्विष्णोर्ध्यानञ्च पूजनम्
sakṣaudraṃ triphalātailaṃ vyāyāmādi kaphāpaham /ap_279.048ab/sarvarogapraśāntyai syadviṣṇordhyānañca pūjanam
Chapter 280
280.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सर्वरोगहराण्यौषधानि नामोनाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः :न् तथोल्कानामुष्मणामध्वसेविनामिति ख.. :प् 38 % छप्तेर् {280} :श् अथाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ रसादिलक्षणं धन्वन्तरिर् उवाच रसादिलक्षणं वक्ष्ये भेषजानां गुणं शृणु /अप्_280.001अब्/रसवीर्यविपाकज्ञो नृपादीन्रक्षयेन्नरः
:e ity āgneye mahāpurāṇe sarvarogaharāṇyauṣadhāni nāmonāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ :n tatholkānāmuṣmaṇāmadhvasevināmiti kha.. :p 38 % chapter {280} :ś athāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || rasādilakṣaṇaṃ dhanvantarir uvāca rasādilakṣaṇaṃ vakṣye bheṣajānāṃ guṇaṃ śṛṇu /ap_280.001ab/rasavīryavipākajño nṛpādīnrakṣayennaraḥ
280.002cd
रसाः स्वाद्वम्ललवणाः सोमजाः परिकीर्तिताः /अप्_280.002अब्/कटुतिक्तकषायानि तथाग्नेया महाभुज
rasāḥ svādvamlalavaṇāḥ somajāḥ parikīrtitāḥ /ap_280.002ab/kaṭutiktakaṣāyāni tathāgneyā mahābhuja
280.003cd
त्रिधा विपाको द्रव्यस्य कट्वम्ललवणात्मकः /अप्_280.003अब्/द्विधा वीय्य समुद्दिष्टमुष्णं शीतं तथैव च
tridhā vipāko dravyasya kaṭvamlalavaṇātmakaḥ /ap_280.003ab/dvidhā vīyya samuddiṣṭamuṣṇaṃ śītaṃ tathaiva ca
280.004cd
अनिर्देश्यप्रभावश् च ओषधीनां द्विजोत्तम /अप्_280.004अब्/मधुरश् च कषायश् च तिक्तश् चैव तथा रसः
anirdeśyaprabhāvaś ca oṣadhīnāṃ dvijottama /ap_280.004ab/madhuraś ca kaṣāyaś ca tiktaś caiva tathā rasaḥ
280.005cd
शीतवीर्याः समुद्दिष्टाः शेषास्तूष्णाःप्रकीर्तिताः /अप्_280.005अब्/गुडुची तत्र तिक्तपि भवत्युष्णातिवीर्यतः
śītavīryāḥ samuddiṣṭāḥ śeṣāstūṣṇāḥprakīrtitāḥ /ap_280.005ab/guḍucī tatra tiktapi bhavatyuṣṇātivīryataḥ
280.006cd
उष्णा कषायापि तथा पथ्या भवति मानद /अप्_280.006अब्/मधुरोपि तथा मांस उष्ण एव प्रकीर्तितः
uṣṇā kaṣāyāpi tathā pathyā bhavati mānada /ap_280.006ab/madhuropi tathā māṃsa uṣṇa eva prakīrtitaḥ
280.007cd
लवणो मध्रश् चैव विपाकमधुरौ स्मृतौ /अप्_280.007अब्/अम्लोष्णश् च तथा प्रोक्तः शेषाः कटुविपाकिनः
lavaṇo madhraś caiva vipākamadhurau smṛtau /ap_280.007ab/amloṣṇaś ca tathā proktaḥ śeṣāḥ kaṭuvipākinaḥ
280.008cd
वीर्यपाके विपर्यस्ते प्रभावात्तत्र निश् चयः /अप्_280.008अब्/मधुरो ऽपि कटुः पाके यच्च क्षौद्रं(1) प्रकीर्तितं
vīryapāke viparyaste prabhāvāttatra niś cayaḥ /ap_280.008ab/madhuro 'pi kaṭuḥ pāke yacca kṣaudraṃ(1) prakīrtitaṃ
280.009cd
क्वाथयेत् षोडशगुणं विवेद्द्रव्याच्चतुर्गुणम् /अप्_280.009अब्/ :न् 1 यवक्षौद्रमिति ख.. :प् 39 कल्पनैषा कषायस्य यत्र नोक्तो विधिर्भवेत्
kvāthayet ṣoḍaśaguṇaṃ viveddravyāccaturguṇam /ap_280.009ab/ :n 1 yavakṣaudramiti kha.. :p 39 kalpanaiṣā kaṣāyasya yatra nokto vidhirbhavet
280.010cd
कषायन्तु भवेत्तोयं स्नेहपाके चतुर्गुणं(1) /अप्_280.010अब्/द्रव्यतुल्यं समुद्धृत्य द्रव्यं स्नेहं क्षिपेद्बुधः
kaṣāyantu bhavettoyaṃ snehapāke caturguṇaṃ(1) /ap_280.010ab/dravyatulyaṃ samuddhṛtya dravyaṃ snehaṃ kṣipedbudhaḥ
280.011cd
तावत्प्रमाणं द्रव्यस्य स्नेहपादं ततः क्षिपेत् /अप्_280.011अब्/तोयवर्जन्तु यद्द्रव्यं स्नेहद्रव्यं तथा भवेत्
tāvatpramāṇaṃ dravyasya snehapādaṃ tataḥ kṣipet /ap_280.011ab/toyavarjantu yaddravyaṃ snehadravyaṃ tathā bhavet
280.012cd
संवर्तितौषधः पाकः स्नेहानां परिकीर्तितः /अप्_280.012अब्/तत्तुल्यता तु लेह्यस्य तथा भवति सुश्रुत(2)
saṃvartitauṣadhaḥ pākaḥ snehānāṃ parikīrtitaḥ /ap_280.012ab/tattulyatā tu lehyasya tathā bhavati suśruta(2)
280.013cd
स्वच्छमल्पौषधं क्वाथं कषायञ्चोक्तवद्भवेत् /अप्_280.013अब्/अक्षं चूर्णस्य निर्दिष्टं कषायस्य चतुष्पलं
svacchamalpauṣadhaṃ kvāthaṃ kaṣāyañcoktavadbhavet /ap_280.013ab/akṣaṃ cūrṇasya nirdiṣṭaṃ kaṣāyasya catuṣpalaṃ
280.014cd
मध्यमैषा स्मृता मात्रा नास्ति मात्राविकल्पना /अप्_280.014अब्/वयः कालं बलं वह्निं देशं द्रव्यं रुजं तथा
madhyamaiṣā smṛtā mātrā nāsti mātrāvikalpanā /ap_280.014ab/vayaḥ kālaṃ balaṃ vahniṃ deśaṃ dravyaṃ rujaṃ tathā
280.015cd
समवेक्ष्य महाभाग मात्रायाः कल्पना भवेत् /अप्_280.015अब्/सौम्यास्तत्र रसाः प्रायो विज्ञेया धातुवर्धनाः
samavekṣya mahābhāga mātrāyāḥ kalpanā bhavet /ap_280.015ab/saumyāstatra rasāḥ prāyo vijñeyā dhātuvardhanāḥ
280.016cd
मधुरास्तु विशेषेण विज्ञेया धातुवर्धनाः /अप्_280.016अब्/दोषाणाञ्चैव धातूनां द्रव्यं समगुणन्तु यत्
madhurāstu viśeṣeṇa vijñeyā dhātuvardhanāḥ /ap_280.016ab/doṣāṇāñcaiva dhātūnāṃ dravyaṃ samaguṇantu yat
280.017cd
तदेव वृद्धये ज्ञेयं विपरीतं क्षमावहम् /अप्_280.017अब्/उपस्तम्भत्रयं प्रोक्तं देहे ऽस्मिन्मनुजोत्तम
tadeva vṛddhaye jñeyaṃ viparītaṃ kṣamāvaham /ap_280.017ab/upastambhatrayaṃ proktaṃ dehe 'sminmanujottama
280.018cd
आहारो मैथुनं निद्रा तेषु यत्नः सदा भवेत् /अप्_280.018अब्/असेवनात् सेवनाच्च अत्यन्तं नाशमाप्नुयात्
āhāro maithunaṃ nidrā teṣu yatnaḥ sadā bhavet /ap_280.018ab/asevanāt sevanācca atyantaṃ nāśamāpnuyāt
280.019cd
क्षयस्य बृंहणं कार्यं स्थुलदेहस्य कर्षणम् /अप्_280.019अब्/रक्षणं मध्यकायस्य देहभेदास्त्रयो मताः
kṣayasya bṛṃhaṇaṃ kāryaṃ sthuladehasya karṣaṇam /ap_280.019ab/rakṣaṇaṃ madhyakāyasya dehabhedāstrayo matāḥ
280.020cd
:न् 1 स्नेहपाके च तद्गुणमिति ख.. 2 तत्तुल्यताप्यस्य तथा यथा भवति सुश्रुत इति ख.. :प् 40 उपक्रमद्वयं प्रोक्तं तर्पणं वाप्यतर्पणं /अप्_280.020अब्/हिताशी च मिताशी च जीर्णाशी च तथा भवेत्
:n 1 snehapāke ca tadguṇamiti kha.. 2 tattulyatāpyasya tathā yathā bhavati suśruta iti kha.. :p 40 upakramadvayaṃ proktaṃ tarpaṇaṃ vāpyatarpaṇaṃ /ap_280.020ab/hitāśī ca mitāśī ca jīrṇāśī ca tathā bhavet
280.021cd
ओषधीनां पञ्चविधा तथा भवति कल्पना /अप्_280.021अब्/रसः कल्कः शृतः शीतः फाण्डश् च मनुजोत्तम
oṣadhīnāṃ pañcavidhā tathā bhavati kalpanā /ap_280.021ab/rasaḥ kalkaḥ śṛtaḥ śītaḥ phāṇḍaś ca manujottama
280.022cd
रसश् च पीडको ज्ञेयः कल्क आलोडिताद् भवेत् /अप्_280.022अब्/क्वथितश् च शृतो ज्ञेयः शीतः पर्युषितो निशां
rasaś ca pīḍako jñeyaḥ kalka āloḍitād bhavet /ap_280.022ab/kvathitaś ca śṛto jñeyaḥ śītaḥ paryuṣito niśāṃ
280.023cd
सद्योभिशृतपूतं यत् तत् फाण्टमभिधीयते /अप्_280.023अब्/करणानां शतञ्चैव षष्टिश् चैवाधिका स्मृता
sadyobhiśṛtapūtaṃ yat tat phāṇṭamabhidhīyate /ap_280.023ab/karaṇānāṃ śatañcaiva ṣaṣṭiś caivādhikā smṛtā
280.024cd
यो वेत्ति स ह्य् अजेयः स्थात्सम्बन्धे वाहुशौण्डिकः /अप्_280.024अब्/आहारशुद्धिरग्न्यर्थमग्निमूलं बलं नृणां
yo vetti sa hy ajeyaḥ sthātsambandhe vāhuśauṇḍikaḥ /ap_280.024ab/āhāraśuddhiragnyarthamagnimūlaṃ balaṃ nṛṇāṃ
280.025cd
ससिन्धुत्रिफलाञ्चाद्यात्सुराज्ञि अभिवर्णदां /अप्_280.025अब्/जाङ्गलञ्च रसं सिन्धुयुक्तं दधि पयः कणां
sasindhutriphalāñcādyātsurājñi abhivarṇadāṃ /ap_280.025ab/jāṅgalañca rasaṃ sindhuyuktaṃ dadhi payaḥ kaṇāṃ
280.026cd
रसाधिकं समं कुर्यान्नरो वाताधिको ऽपि वा /अप्_280.026अब्/निदाघे मर्दनं प्रोक्तं शिशिरे च समं बहु
rasādhikaṃ samaṃ kuryānnaro vātādhiko 'pi vā /ap_280.026ab/nidāghe mardanaṃ proktaṃ śiśire ca samaṃ bahu
280.027cd
वसन्ते मध्यमं ज्ञेयन्निदाघे मर्दनोल्वणं /अप्_280.027अब्/त्वचन्तु प्रथमं मर्द्यमङ्गञ्च तदनन्तरं
vasante madhyamaṃ jñeyannidāghe mardanolvaṇaṃ /ap_280.027ab/tvacantu prathamaṃ mardyamaṅgañca tadanantaraṃ
280.028cd
स्नायुरुधिरदेहेषु अस्थि भातीव मांसलं /अप्_280.028अब्/स्कन्धौ बाहू तथैवेह तथा जङ्घे सजानुनी
snāyurudhiradeheṣu asthi bhātīva māṃsalaṃ /ap_280.028ab/skandhau bāhū tathaiveha tathā jaṅghe sajānunī
280.029cd
अरिवन्मर्दयेत् प्रज्ञो जत्रु वक्षश् च पूर्ववत् /अप्_280.029अब्/अङ्गसन्धिषु सर्वेषु निष्पीड्य बहुलं तथा
arivanmardayet prajño jatru vakṣaś ca pūrvavat /ap_280.029ab/aṅgasandhiṣu sarveṣu niṣpīḍya bahulaṃ tathā
280.030cd
प्रसारयेदङ्गसन्धीन्न च क्षेपेण चाक्रमात् /अप्_280.030अब्/नीजीर्णे तु श्रमं कुर्यान्न भुक्त्वा पीतवान्नरः
prasārayedaṅgasandhīnna ca kṣepeṇa cākramāt /ap_280.030ab/nījīrṇe tu śramaṃ kuryānna bhuktvā pītavānnaraḥ
280.031cd
दिनस्य तु चतुर्भाग ऊर्ध्वन्तु प्रहरार्धके /अप्_280.031अब्/ :प् 41 व्यायामं नैव कर्तव्यं स्नायाच्छीताम्बुना सकृत्
dinasya tu caturbhāga ūrdhvantu praharārdhake /ap_280.031ab/ :p 41 vyāyāmaṃ naiva kartavyaṃ snāyācchītāmbunā sakṛt
280.032cd
वार्युष्णञ्च श्रमं जह्याद्धृदा श्वासन्न धारयेत् /अप्_280.032अब्/व्यायामश् च कफं हन्याद्वातं हन्याच्च मर्दनं
vāryuṣṇañca śramaṃ jahyāddhṛdā śvāsanna dhārayet /ap_280.032ab/vyāyāmaś ca kaphaṃ hanyādvātaṃ hanyācca mardanaṃ
280.033cd
स्नानं पित्ताधिकं हन्यात्तस्यान्ते चातपाः प्रियाः /अप्_280.033अब्/आतपक्लेशकर्मादौ क्षेमव्यायामिनो नराः
snānaṃ pittādhikaṃ hanyāttasyānte cātapāḥ priyāḥ /ap_280.033ab/ātapakleśakarmādau kṣemavyāyāmino narāḥ
Chapter 281
281.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे रसादिलक्षणं नामाशीत्यधिकद्विसततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {281} :श् अथैकाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः वृक्षायुर्वेदः धन्वन्तरिर् उवाच वृक्षायुर्वेदमाख्यास्ये प्लक्षश्चोत्तरतः शुभः /अप्_281.001अब्/प्राग्वटो याम्यतस्त्वाम्र आप्ये ऽश्वत्थः कर्मेण तु
:e ity āgneye mahāpurāṇe rasādilakṣaṇaṃ nāmāśītyadhikadvisatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {281} :ś athaikāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ vṛkṣāyurvedaḥ dhanvantarir uvāca vṛkṣāyurvedamākhyāsye plakṣaścottarataḥ śubhaḥ /ap_281.001ab/prāgvaṭo yāmyatastvāmra āpye 'śvatthaḥ karmeṇa tu
281.002cd
दक्षिणां दिशमुत्पन्नाः समीपे कण्टकद्रुमाः /अप्_281.002अब्/उद्यानं गृहवासे(1) स्यात् तिलान् वाप्यथ पुष्पितान्
dakṣiṇāṃ diśamutpannāḥ samīpe kaṇṭakadrumāḥ /ap_281.002ab/udyānaṃ gṛhavāse(1) syāt tilān vāpyatha puṣpitān
281.003cd
गृह्णीयाद्रोपयेद्वृक्षान् द्विजञ्चन्द्रं प्रपूज्य च /अप्_281.003अब्/ध्रुवाणि पञ्च वायव्यं हस्तं प्राजेशवैष्णवं
gṛhṇīyādropayedvṛkṣān dvijañcandraṃ prapūjya ca /ap_281.003ab/dhruvāṇi pañca vāyavyaṃ hastaṃ prājeśavaiṣṇavaṃ
281.004cd
नक्षत्राणि तथा मूलं शस्यन्ते द्रुमरोपणे /अप्_281.004अब्/प्रवेशयेन्नदीवाहान् पुष्करिण्यान्तु(2) कारयेत्
nakṣatrāṇi tathā mūlaṃ śasyante drumaropaṇe /ap_281.004ab/praveśayennadīvāhān puṣkariṇyāntu(2) kārayet
281.005cd
:न् 1 गृहवामे इति ञ.. 2 पुष्करिण्यान्त्विति पाठो न सम्यक् प्रतिभाति :प् 42 हस्ता मघा तथा मैत्रमाद्यं पुष्यं सवासवं /अप्_281.005अब्/जलाशयसमारम्भे वारुणञ्चोत्तरात्रयम्
:n 1 gṛhavāme iti ña.. 2 puṣkariṇyāntviti pāṭho na samyak pratibhāti :p 42 hastā maghā tathā maitramādyaṃ puṣyaṃ savāsavaṃ /ap_281.005ab/jalāśayasamārambhe vāruṇañcottarātrayam
281.006cd
संपूज्य वरुणं विष्णुं पर्जन्यं तत् समाचरेत् /अप्_281.006अब्/अरिष्टाशोकपुन्नागशिरीषाः सप्रियङ्गवः
saṃpūjya varuṇaṃ viṣṇuṃ parjanyaṃ tat samācaret /ap_281.006ab/ariṣṭāśokapunnāgaśirīṣāḥ sapriyaṅgavaḥ
281.007cd
अशोकः कदली जम्बुस् तथा वकुलदाडिमाः /अप्_281.007अब्/सायं प्रातस्तु घर्मर्तौ शीतकाले दिनान्तरे
aśokaḥ kadalī jambus tathā vakuladāḍimāḥ /ap_281.007ab/sāyaṃ prātastu gharmartau śītakāle dināntare
281.008cd
वर्षारत्रौ भुवः शोषे सेक्तव्या रोपिता द्रुमाः /अप्_281.008अब्/उत्तमं विंशतिर्हस्ता मध्यमं षोडशान्तरम्
varṣāratrau bhuvaḥ śoṣe sektavyā ropitā drumāḥ /ap_281.008ab/uttamaṃ viṃśatirhastā madhyamaṃ ṣoḍaśāntaram
281.009cd
स्थानात् स्थानान्तरं कार्यं वृक्षाणां द्वादशावरं /अप्_281.009अब्/विफलाः स्युर्घना वृक्षाः शस्त्रेणादौ हि शोधनम्
sthānāt sthānāntaraṃ kāryaṃ vṛkṣāṇāṃ dvādaśāvaraṃ /ap_281.009ab/viphalāḥ syurghanā vṛkṣāḥ śastreṇādau hi śodhanam
281.010cd
विडङ्गघृतपङ्काक्तान् सेचयेच्छीतवारिणा /अप्_281.010अब्/फलनाशे कुलथैश् च मासैर् मुद्गैर् यवैस्तिलैः
viḍaṅgaghṛtapaṅkāktān secayecchītavāriṇā /ap_281.010ab/phalanāśe kulathaiś ca māsair mudgair yavaistilaiḥ
281.011cd
घृतशीतपयःसेकः फलपुष्पाय सर्वदा /अप्_281.011अब्/आविकाजशकृच्चूर्णम् यवचूर्णं तिलानि च
ghṛtaśītapayaḥsekaḥ phalapuṣpāya sarvadā /ap_281.011ab/āvikājaśakṛccūrṇam yavacūrṇaṃ tilāni ca
281.012cd
गोमांसमुदकञ्चैव सप्तरात्रं निधापयेत् /अप्_281.012अब्/उत्सेकः सर्ववृक्षाणां फलपुष्पादिवृद्धिदः
gomāṃsamudakañcaiva saptarātraṃ nidhāpayet /ap_281.012ab/utsekaḥ sarvavṛkṣāṇāṃ phalapuṣpādivṛddhidaḥ
281.013ef
मत्स्याम्भसा तु सेकेन वृद्धिर्भवति शाखिनः /अप्_281.013अब्/विडङ्गतण्डुलोपेतं मत्स्यं मांसं हि दोहदं /अप्_281.013च्द्/सर्वेषामविशेषेण वृक्षाणां रोगमर्दनम्
matsyāmbhasā tu sekena vṛddhirbhavati śākhinaḥ /ap_281.013ab/viḍaṅgataṇḍulopetaṃ matsyaṃ māṃsaṃ hi dohadaṃ /ap_281.013cd/sarveṣāmaviśeṣeṇa vṛkṣāṇāṃ rogamardanam
Chapter 282
282.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे वृक्षायुर्वेदो नामैकाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 43 % छप्तेर् {282} :श् अथ द्व्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः नानारोगहराण्यौषधानि धन्वन्तरिर् उवाच सिंही शटी(1) निशायुग्मं वत्सकं क्वाथसेवनं /अप्_282.001अब्/शिशोः सर्वातिसारेषु स्तन्यदोषेषु शस्यते
:e ity āgneye mahāpurāṇe vṛkṣāyurvedo nāmaikāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 43 % chapter {282} :ś atha dvyaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ nānārogaharāṇyauṣadhāni dhanvantarir uvāca siṃhī śaṭī(1) niśāyugmaṃ vatsakaṃ kvāthasevanaṃ /ap_282.001ab/śiśoḥ sarvātisāreṣu stanyadoṣeṣu śasyate
282.002cd
शृङ्गीं सकृष्णातिविषां चूर्णितां मधुना लिहेत् /अप्_282.002अब्/एका चातिविशा काशच्छर्दिज्वरहरी शिशोः
śṛṅgīṃ sakṛṣṇātiviṣāṃ cūrṇitāṃ madhunā lihet /ap_282.002ab/ekā cātiviśā kāśacchardijvaraharī śiśoḥ
282.003cd
बालैः सेव्या वचा साज्या सदुग्धा वाथ तैलयुक् /अप्_282.003अब्/यष्टिकां शङ्खपुष्पीं वा बालः क्षीरान्वितां पिवेत्
bālaiḥ sevyā vacā sājyā sadugdhā vātha tailayuk /ap_282.003ab/yaṣṭikāṃ śaṅkhapuṣpīṃ vā bālaḥ kṣīrānvitāṃ pivet
282.004cd
वाग्रूपसम्पद्युक्तायुर्मेधाश्रीर्वर्धते शिशोः /अप्_282.004अब्/वचाह्यग्निशिखावासाशुण्ठीकृष्णानिशागदं
vāgrūpasampadyuktāyurmedhāśrīrvardhate śiśoḥ /ap_282.004ab/vacāhyagniśikhāvāsāśuṇṭhīkṛṣṇāniśāgadaṃ
282.005cd
सयष्टिसैन्धवं बालः प्रातर्मेधाकरं पिवेत् /अप्_282.005अब्/देवदारुमहाशिग्रुफलत्रयपयोमुचां
sayaṣṭisaindhavaṃ bālaḥ prātarmedhākaraṃ pivet /ap_282.005ab/devadārumahāśigruphalatrayapayomucāṃ
282.006cd
क्वाथः सकृष्णा मृद्वीका कल्कः सर्वान् कृमीन्हरेत् /अप्_282.006अब्/त्रिफलाभृङ्गविश्वानां रसेषु मधुसर्पिषोः
kvāthaḥ sakṛṣṇā mṛdvīkā kalkaḥ sarvān kṛmīnharet /ap_282.006ab/triphalābhṛṅgaviśvānāṃ raseṣu madhusarpiṣoḥ
282.007cd
मेषीक्षीरे च गोमूत्रे सिक्तं रोगे हितं शिशोः /अप्_282.007अब्/नासारक्तहरो नस्याद्दुर्वारस इहोत्तमः
meṣīkṣīre ca gomūtre siktaṃ roge hitaṃ śiśoḥ /ap_282.007ab/nāsāraktaharo nasyāddurvārasa ihottamaḥ
282.008cd
लशुनार्द्रकशिग्रूणां रसः कर्णस्य पूरणम् /अप्_282.008अब्/तैलमार्द्रकजात्यं वा शूलहा(2) चौष्ठरोगनुत्(3)
laśunārdrakaśigrūṇāṃ rasaḥ karṇasya pūraṇam /ap_282.008ab/tailamārdrakajātyaṃ vā śūlahā(2) cauṣṭharoganut(3)
282.009cd
:न् 1 सिंही षष्टीति ख.. 2 शूलहा इत्य् अत्र पुंस्त्वनिर्देश आर्षः 3 मूत्रहा शोषरोगनुदिति ञ.. :प् 44 जातीपत्रं फलं व्योषं कवलं मूत्रकं निशा /अप्_282.009अब्/दुग्धक्वाथे ऽभयाकल्के सिद्धं तैलं द्विजार्तिनुत्
:n 1 siṃhī ṣaṣṭīti kha.. 2 śūlahā ity atra puṃstvanirdeśa ārṣaḥ 3 mūtrahā śoṣaroganuditi ña.. :p 44 jātīpatraṃ phalaṃ vyoṣaṃ kavalaṃ mūtrakaṃ niśā /ap_282.009ab/dugdhakvāthe 'bhayākalke siddhaṃ tailaṃ dvijārtinut
282.010cd
धान्याम्बु नारिकेलं गोमूत्रं क्रमूकविश्वयुक् /अप्_282.010अब्/क्वाथितं कबलं कार्यमधिजिह्वाधिशान्तये
dhānyāmbu nārikelaṃ gomūtraṃ kramūkaviśvayuk /ap_282.010ab/kvāthitaṃ kabalaṃ kāryamadhijihvādhiśāntaye
282.011cd
साधितं लाङ्गलीकल्के तैलं निर्गुण्डिकारसैः /अप्_282.011अब्/गण्डमालागलगण्डौ नाशयेन्नस्यकर्मणा
sādhitaṃ lāṅgalīkalke tailaṃ nirguṇḍikārasaiḥ /ap_282.011ab/gaṇḍamālāgalagaṇḍau nāśayennasyakarmaṇā
282.012cd
पल्लवैर् अर्कपूतीकस्नुहीरुग्घातजातिकैः /अप्_282.012अब्/उद्वर्तयेत् सगोमूत्रः सर्वत्वग्दोषनाशनैः
pallavair arkapūtīkasnuhīrugghātajātikaiḥ /ap_282.012ab/udvartayet sagomūtraḥ sarvatvagdoṣanāśanaiḥ
282.013cd
वाकुची सतिला भुक्ता वत्सरात् कुष्ठनाशनी /अप्_282.013अब्/पथ्या भल्लातकी तैलगुडपिण्डी तु कुष्ठजित्
vākucī satilā bhuktā vatsarāt kuṣṭhanāśanī /ap_282.013ab/pathyā bhallātakī tailaguḍapiṇḍī tu kuṣṭhajit
282.014cd
पूतीकवह्निरजनी त्रिफलाव्योषचूर्णयुक् /अप्_282.014अब्/तक्रं गुदाङ्कुरे पेयं भक्ष्या वा सगुडाभया
pūtīkavahnirajanī triphalāvyoṣacūrṇayuk /ap_282.014ab/takraṃ gudāṅkure peyaṃ bhakṣyā vā saguḍābhayā
282.015cd
फलदार्वीविषाणान्तु क्वाथो धात्रीरसो ऽथवा /अप्_282.015अब्/पातव्यो रजनीकल्कः क्षौद्राक्षौद्रप्रमेहिणा
phaladārvīviṣāṇāntu kvātho dhātrīraso 'thavā /ap_282.015ab/pātavyo rajanīkalkaḥ kṣaudrākṣaudrapramehiṇā
282.016cd
वासागर्भो व्याधिघातक्वाथ एरण्डतैलयुक् /अप्_282.016अब्/वातशोणितहृत् पानात् पिप्पली स्यात् प्लीहाहरी
vāsāgarbho vyādhighātakvātha eraṇḍatailayuk /ap_282.016ab/vātaśoṇitahṛt pānāt pippalī syāt plīhāharī
282.017cd
सेव्या जठरिणा कृष्णा स्नुक्षीरवहुभाविता /अप्_282.017अब्/पयो वा रच्यदन्त्याग्निविडङ्गव्योषकल्कयुक्
sevyā jaṭhariṇā kṛṣṇā snukṣīravahubhāvitā /ap_282.017ab/payo vā racyadantyāgniviḍaṅgavyoṣakalkayuk
282.018cd
ग्रन्थिकोग्राभया कृष्णा विडङ्गाक्ता घृते स्थिता /अप्_282.018अब्/सांसन्तक्रं ग्रहण्यर्शःपाण्डुगुल्मकृमीन् हरेत्
granthikogrābhayā kṛṣṇā viḍaṅgāktā ghṛte sthitā /ap_282.018ab/sāṃsantakraṃ grahaṇyarśaḥpāṇḍugulmakṛmīn haret
282.019cd
फलत्रयामृता वासा तिक्तभूनिम्बजस् तथा /अप्_282.019अब्/क्वाथः समाक्षिको हन्यात् पाण्डुरोगं सकामलं
phalatrayāmṛtā vāsā tiktabhūnimbajas tathā /ap_282.019ab/kvāthaḥ samākṣiko hanyāt pāṇḍurogaṃ sakāmalaṃ
282.020cd
रक्तपित्ती पिवेद्वासासुरसं ससितं मधु /अप्_282.020अब्/ :प् 45 वरीद्राक्षाबलाशुण्ठीसाधितं वा पयः पृथक्
raktapittī pivedvāsāsurasaṃ sasitaṃ madhu /ap_282.020ab/ :p 45 varīdrākṣābalāśuṇṭhīsādhitaṃ vā payaḥ pṛthak
282.021cd
वरी विदारी पथ्या बलात्रयं सवासकं /अप्_282.021अब्/श्वदंष्ट्रामधुसर्पिर्भ्यामालिहेत् क्षयरोगवान्
varī vidārī pathyā balātrayaṃ savāsakaṃ /ap_282.021ab/śvadaṃṣṭrāmadhusarpirbhyāmālihet kṣayarogavān
282.022cd
पथ्याशिग्रुकरञ्जार्कत्वक्सारं मधुसिन्धुमत् /अप्_282.022अब्/समूत्रं विद्रधिं हन्ति परिपाकाय तन्त्रजित्
pathyāśigrukarañjārkatvaksāraṃ madhusindhumat /ap_282.022ab/samūtraṃ vidradhiṃ hanti paripākāya tantrajit
282.023cd
त्रिवृता जीवती दन्ती मञ्जिष्ठा शर्वरीद्वयं /अप्_282.023अब्/तार्क्षजं निम्बपत्रञ्च लेपः शस्तो भगन्दरे
trivṛtā jīvatī dantī mañjiṣṭhā śarvarīdvayaṃ /ap_282.023ab/tārkṣajaṃ nimbapatrañca lepaḥ śasto bhagandare
282.024cd
रुग्घातजनीलाक्षाचूर्णाजक्षौद्रसंयुता /अप्_282.024अब्/वासोवत्तिर्व्रणे योज्या शोधनी गतिनाशनी
rugghātajanīlākṣācūrṇājakṣaudrasaṃyutā /ap_282.024ab/vāsovattirvraṇe yojyā śodhanī gatināśanī
282.025cd
श्यामायष्टिनिशालोध्रपद्मकोत्पलचन्दनैः /अप्_282.025अब्/समरीचैः शृतं तैलं क्षीरे स्याद्ब्रणरोहणं
śyāmāyaṣṭiniśālodhrapadmakotpalacandanaiḥ /ap_282.025ab/samarīcaiḥ śṛtaṃ tailaṃ kṣīre syādbraṇarohaṇaṃ
282.026cd
श्रीकार्पासदलैर् भस्मफलोपलवणा निशा /अप्_282.026अब्/तत्पिण्डीस्वेदनं ताम्रे सतैलं स्यात् क्षतौषधं
śrīkārpāsadalair bhasmaphalopalavaṇā niśā /ap_282.026ab/tatpiṇḍīsvedanaṃ tāmre satailaṃ syāt kṣatauṣadhaṃ
282.027cd
कुम्भीसारं पयोयुक्तं वह्निदग्धं व्रणे लिपेत् /अप्_282.027अब्/तदेव नाशयेत्सेकान्नारिकेलरजोघृतम्
kumbhīsāraṃ payoyuktaṃ vahnidagdhaṃ vraṇe lipet /ap_282.027ab/tadeva nāśayetsekānnārikelarajoghṛtam
282.028cd
विष्वाजमोदसिन्धूत्थचिञ्चात्वग्भिः समाभया /अप्_282.028अब्/तक्रेणोष्णाम्बुना वाथ पीतातीसारनाशनी
viṣvājamodasindhūtthaciñcātvagbhiḥ samābhayā /ap_282.028ab/takreṇoṣṇāmbunā vātha pītātīsāranāśanī
282.029cd
वत्सकातिविषाविश्वविल्लमुस्तशृतं जलं /अप्_282.029अब्/सामे पुराणे ऽतीसारे सामृक्शूले च पाययेत्
vatsakātiviṣāviśvavillamustaśṛtaṃ jalaṃ /ap_282.029ab/sāme purāṇe 'tīsāre sāmṛkśūle ca pāyayet
282.030cd
अङ्गारदग्धं सुगतं सिन्धुमुष्णाम्बुना पिवेत् /अप्_282.030अब्/शूलवानथ वा तद्धि सिन्धुहिंगुकणाभया
aṅgāradagdhaṃ sugataṃ sindhumuṣṇāmbunā pivet /ap_282.030ab/śūlavānatha vā taddhi sindhuhiṃgukaṇābhayā
282.031cd
कटुरोहोत्कणातङ्कलाजचूर्णं(1) मधुप्लुतं /अप्_282.031अब्/ :न् 1 कटुरोहोत्पलातङ्कलाजचूर्णमिति ट.. :प् 46 वस्त्रच्छिद्रगतं वक्त्रे न्यस्तं तृष्णां विनाशयेत्
kaṭurohotkaṇātaṅkalājacūrṇaṃ(1) madhuplutaṃ /ap_282.031ab/ :n 1 kaṭurohotpalātaṅkalājacūrṇamiti ṭa.. :p 46 vastracchidragataṃ vaktre nyastaṃ tṛṣṇāṃ vināśayet
282.032cd
पाठादार्वीजातिदलं द्राक्षामूलफलत्रयैः(1) /अप्_282.032अब्/साधितं समधु क्वाथं कवलं मुखपापहृत्
pāṭhādārvījātidalaṃ drākṣāmūlaphalatrayaiḥ(1) /ap_282.032ab/sādhitaṃ samadhu kvāthaṃ kavalaṃ mukhapāpahṛt
282.033cd
कृष्णातिविषतिक्तेन्द्रदारूपाठापयोमुचां /अप्_282.033अब्/क्वाथो मूत्रे शृतः क्षौद्री सर्वकण्ठगदापहः
kṛṣṇātiviṣatiktendradārūpāṭhāpayomucāṃ /ap_282.033ab/kvātho mūtre śṛtaḥ kṣaudrī sarvakaṇṭhagadāpahaḥ
282.034cd
पथ्यागोक्षुरदुस्पर्शराजवृक्षशिलाभिदां /अप्_282.034अब्/कषायः समधुः पीतो मूत्रकृच्छ्रं व्यपोहति
pathyāgokṣuradusparśarājavṛkṣaśilābhidāṃ /ap_282.034ab/kaṣāyaḥ samadhuḥ pīto mūtrakṛcchraṃ vyapohati
282.035cd
वंशत्वग्वरुणक्वाथः शर्कराश्मविघातनः /अप्_282.035अब्/शाखोटक्वाथसक्षौद्रक्षीराशी श्लीपदी भवेत्
vaṃśatvagvaruṇakvāthaḥ śarkarāśmavighātanaḥ /ap_282.035ab/śākhoṭakvāthasakṣaudrakṣīrāśī ślīpadī bhavet
282.036cd
मासार्कत्वक्पयस्तैलं मधुसिक्तञ्च सैन्धवं /अप्_282.036अब्/पादरोगं हरेत्सर्पिर्जालकुक्कुटजं तथा
māsārkatvakpayastailaṃ madhusiktañca saindhavaṃ /ap_282.036ab/pādarogaṃ haretsarpirjālakukkuṭajaṃ tathā
282.037cd
शुण्ठीसीवर्चलाहिङ्गुचूर्णं शूण्ठीरसैर् घृतम् /अप्_282.037अब्/रुजं हरेदथ क्वाथो विद्धि बद्धाग्निसाधने
śuṇṭhīsīvarcalāhiṅgucūrṇaṃ śūṇṭhīrasair ghṛtam /ap_282.037ab/rujaṃ haredatha kvātho viddhi baddhāgnisādhane
282.038cd
सौवर्चलाग्निहिङ्गूनां सदीप्यानां रसैर् युतं /अप्_282.038अब्/विडदीप्यकयुक्तं वा तक्रं गुल्मातुरः पिवेत्
sauvarcalāgnihiṅgūnāṃ sadīpyānāṃ rasair yutaṃ /ap_282.038ab/viḍadīpyakayuktaṃ vā takraṃ gulmāturaḥ pivet
282.039cd
धात्रीपटोलमुद्गानां क्वाथः साज्यो विसर्पहा /अप्_282.039अब्/शुण्ठीदारुनवाक्षीरक्वाथो मूत्रान्वितो ऽपरः
dhātrīpaṭolamudgānāṃ kvāthaḥ sājyo visarpahā /ap_282.039ab/śuṇṭhīdārunavākṣīrakvātho mūtrānvito 'paraḥ
282.040cd
सव्योषायोरजःक्षारः फलक्वाथश् च शोथहृत् /अप्_282.040अब्/गुडशिग्रुत्रिवृद्धिश् च सैन्धवानां रजोयुतः
savyoṣāyorajaḥkṣāraḥ phalakvāthaś ca śothahṛt /ap_282.040ab/guḍaśigrutrivṛddhiś ca saindhavānāṃ rajoyutaḥ
282.041cd
त्रिवृताफलकक्वाथः सगुडः स्याद्विरेचनः /अप्_282.041अब्/वचाफलकषायोत्थं पयो वमनकृभवेत्
trivṛtāphalakakvāthaḥ saguḍaḥ syādvirecanaḥ /ap_282.041ab/vacāphalakaṣāyotthaṃ payo vamanakṛbhavet
282.042cd
त्रिफलायाः पलशतं पृथग्भृङ्गजभावितम् /अप्_282.042अब्/ :न् 1 द्राक्षामृतफलत्रयैर् इति ञ.. , ट.. च :प् 47 विडङ्गं लोहचूर्णञ्च दशभागसमन्वितम्
triphalāyāḥ palaśataṃ pṛthagbhṛṅgajabhāvitam /ap_282.042ab/ :n 1 drākṣāmṛtaphalatrayair iti ña.. , ṭa.. ca :p 47 viḍaṅgaṃ lohacūrṇañca daśabhāgasamanvitam
282.043cd
शतावरीगुडुच्यग्निपलानां शतविंशतिः(1) /अप्_282.043अब्/मध्वाज्यतिलजैर् लिह्याद्बलीपलितवर्जितः
śatāvarīguḍucyagnipalānāṃ śataviṃśatiḥ(1) /ap_282.043ab/madhvājyatilajair lihyādbalīpalitavarjitaḥ
282.044cd
शतमब्दं हि जीवेत सर्वरोगविवर्जितः /अप्_282.044अब्/त्रिफला सर्वरोगघ्नी समधुः शर्क्वरान्विता
śatamabdaṃ hi jīveta sarvarogavivarjitaḥ /ap_282.044ab/triphalā sarvarogaghnī samadhuḥ śarkvarānvitā
282.045cd
सितामधुघृतैर् युक्ता सकृष्णा त्रिफला तथा /अप्_282.045अब्/पथ्याचित्रकशुण्ठाश् च गुडुचीमुषलीरजः
sitāmadhughṛtair yuktā sakṛṣṇā triphalā tathā /ap_282.045ab/pathyācitrakaśuṇṭhāś ca guḍucīmuṣalīrajaḥ
282.046cd
सगुडं भक्षितं रोगहरं त्रिशतवर्षकृत् /अप्_282.046अब्/किञ्चिच्चूर्णं जवापुष्पं पिण्डितं विसृजेज्जले
saguḍaṃ bhakṣitaṃ rogaharaṃ triśatavarṣakṛt /ap_282.046ab/kiñciccūrṇaṃ javāpuṣpaṃ piṇḍitaṃ visṛjejjale
282.047cd
तैलं भवेद् घृताकारं किञ्चिच्चूर्णं जलान्वितं /अप्_282.047अब्/धूपार्थं दृश्यते चित्रं वृषदंशजरायुना
tailaṃ bhaved ghṛtākāraṃ kiñciccūrṇaṃ jalānvitaṃ /ap_282.047ab/dhūpārthaṃ dṛśyate citraṃ vṛṣadaṃśajarāyunā
282.048cd
पुनर्माक्षिकधूपेन दृश्यते तद्यथा पुरा /अप्_282.048अब्/कर्पूरजलकाभेकतैलं(2) पाटलिमूलयुक्
punarmākṣikadhūpena dṛśyate tadyathā purā /ap_282.048ab/karpūrajalakābhekatailaṃ(2) pāṭalimūlayuk
282.049cd
पिष्ट्वा लिप्य पदे द्वे च चरेदङ्गारके नरः /अप्_282.049अब्/तृणौत्थानादिकं व्यूह्य दर्शयन्वै कुतूहलं
piṣṭvā lipya pade dve ca caredaṅgārake naraḥ /ap_282.049ab/tṛṇautthānādikaṃ vyūhya darśayanvai kutūhalaṃ
282.050cd
विषग्रहरुजध्वंसक्षुद्रनर्म च कामिकं /अप्_282.050अब्/तत्ते षट्कर्मकं प्रोक्तं सिद्धिद्वयसमाश्रयं
viṣagraharujadhvaṃsakṣudranarma ca kāmikaṃ /ap_282.050ab/tatte ṣaṭkarmakaṃ proktaṃ siddhidvayasamāśrayaṃ
282.051cd
मन्त्रध्यानौषधिकथामुद्रेज्या यत्र मुष्टयः /अप्_282.051अब्/चतुर्वर्गफलं प्रोक्तं यः पठेत्स दिवं व्रजेत्
mantradhyānauṣadhikathāmudrejyā yatra muṣṭayaḥ /ap_282.051ab/caturvargaphalaṃ proktaṃ yaḥ paṭhetsa divaṃ vrajet
Chapter 283
283.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नानारोगहराण्यौषधानि नाम द्व्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :न् 1 पञ्चविशतिरिति ञ.. , ट.. च 2 कर्पूरजहुकातैलमिति ख.. ।
कर्पूरजानुकातैलमिति ज.. :प् 48 % छप्तेर् {283} :श् अथ त्र्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः मन्त्ररूपौषधकथनं धन्वन्तरिर् उवाच आयुरारोग्यकर्तर ओंकारद्याश् च नाकदाः /अप्_283.001अब्/ओंकारः परमो मन्त्रस्तं जप्त्वा चामरो भवेत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe nānārogaharāṇyauṣadhāni nāma dvyaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :n 1 pañcaviśatiriti ña.. , ṭa.. ca 2 karpūrajahukātailamiti kha.. |
karpūrajānukātailamiti ja.. :p 48 % chapter {283} :ś atha tryaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ mantrarūpauṣadhakathanaṃ dhanvantarir uvāca āyurārogyakartara oṃkāradyāś ca nākadāḥ /ap_283.001ab/oṃkāraḥ paramo mantrastaṃ japtvā cāmaro bhavet
283.002cd
गायत्री परमो मन्त्रस्तं जप्त्वा भुक्तिमुक्तिभाक् /अप्_283.002अब्/ओं नमो नारायणाय मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
gāyatrī paramo mantrastaṃ japtvā bhuktimuktibhāk /ap_283.002ab/oṃ namo nārāyaṇāya mantraḥ sarvārthasādhakaḥ
283.003cd
ओं नमो भगवते वासुदेवाय सर्वदः /अप्_283.003अब्/ओं हूं नमो विष्णवे मन्त्रोयञ्चौषधं परं
oṃ namo bhagavate vāsudevāya sarvadaḥ /ap_283.003ab/oṃ hūṃ namo viṣṇave mantroyañcauṣadhaṃ paraṃ
283.004cd
अनेन देवा ह्य् असुराः सश्रियो निरुजो ऽभवत् /अप्_283.004अब्/भूतानामुपकारश् च तथा धर्मो महौषधम्
anena devā hy asurāḥ saśriyo nirujo 'bhavat /ap_283.004ab/bhūtānāmupakāraś ca tathā dharmo mahauṣadham
283.005cd
धर्मः सद्धर्मकृद्धर्मी एतैर् धर्मैश् च निर्मलः /अप्_283.005अब्/श्रीदः श्रीषः श्रीनिवासः श्रीधरःश्रीनिकेतनः
dharmaḥ saddharmakṛddharmī etair dharmaiś ca nirmalaḥ /ap_283.005ab/śrīdaḥ śrīṣaḥ śrīnivāsaḥ śrīdharaḥśrīniketanaḥ
283.006cd
श्रियः पतिः श्रीपरम एतैः श्रियमवाप्नुयात् /अप्_283.006अब्/कामी कामप्रदः कामः कामपालस् तथा हरिः
śriyaḥ patiḥ śrīparama etaiḥ śriyamavāpnuyāt /ap_283.006ab/kāmī kāmapradaḥ kāmaḥ kāmapālas tathā hariḥ
283.007cd
आनन्दो माधवश् चैव नाम कामाय वै हरेः /अप्_283.007अब्/रामः परशुरामश् च नृसिंहो विष्णुरेव च
ānando mādhavaś caiva nāma kāmāya vai hareḥ /ap_283.007ab/rāmaḥ paraśurāmaś ca nṛsiṃho viṣṇureva ca
283.008cd
त्रिविक्रमश् च नामानि जप्तव्यानि जिगीषुभिः /अप्_283.008अब्/विद्यामभ्यस्यतां नित्यं जप्तव्यः पुरुषोत्तमः
trivikramaś ca nāmāni japtavyāni jigīṣubhiḥ /ap_283.008ab/vidyāmabhyasyatāṃ nityaṃ japtavyaḥ puruṣottamaḥ
283.009cd
दामोदरो बन्धहरः पुष्कराक्षो ऽक्षिरोगनुत् /अप्_283.009अब्/हृषीकेशो भयहरो जपेदौषधकर्मणि
dāmodaro bandhaharaḥ puṣkarākṣo 'kṣiroganut /ap_283.009ab/hṛṣīkeśo bhayaharo japedauṣadhakarmaṇi
283.010cd
:प् 49 अच्युतञ्चामृतं मन्त्रं सङ्ग्रामे चापराजितः /अप्_283.010अब्/जलतारे नारसिंहं पूर्वादौ क्षेमकामवान्
:p 49 acyutañcāmṛtaṃ mantraṃ saṅgrāme cāparājitaḥ /ap_283.010ab/jalatāre nārasiṃhaṃ pūrvādau kṣemakāmavān
283.011cd
चक्रिणङ्गदिनञ्चैव शार्ङ्गिणं खड्गिनं स्मरेत् /अप्_283.011अब्/नारायणं सर्वकाले नृसिंहो ऽखिलभीतिनुत्
cakriṇaṅgadinañcaiva śārṅgiṇaṃ khaḍginaṃ smaret /ap_283.011ab/nārāyaṇaṃ sarvakāle nṛsiṃho 'khilabhītinut
283.012cd
गरुडध्वजश् च विषहृत् वासुदेवं सदाजपेत् /अप्_283.012अब्/धान्यादिस्थापने स्वप्ने अनन्ताच्युतमीरयेत्
garuḍadhvajaś ca viṣahṛt vāsudevaṃ sadājapet /ap_283.012ab/dhānyādisthāpane svapne anantācyutamīrayet
283.013ef
नारायणञ्च दुःस्वप्ने दाहादौ जलशायिनं /अप्_283.013अब्/हयग्रीवञ्च विद्यार्थी जगत्सूतिं सुताप्तये /अप्_283.013च्द्/बलभद्रं शौरकार्ये(1) एकं नामार्थसाधकम्(2)
nārāyaṇañca duḥsvapne dāhādau jalaśāyinaṃ /ap_283.013ab/hayagrīvañca vidyārthī jagatsūtiṃ sutāptaye /ap_283.013cd/balabhadraṃ śaurakārye(1) ekaṃ nāmārthasādhakam(2)
Chapter 284
284.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे मन्त्ररूपौषधकथनं नाम त्र्यशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {284} :श् अथ चतुरशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगः धन्वन्तरिर् उवाच सिद्धयोगान् पुनर्वक्षे मृतसञ्जीवनीकरान्/अप्_284.001अब्/आत्रेयभाषितान् दिव्यान् सर्वव्याधिविमर्दनान्(3)
:e ity āgneye mahāpurāṇe mantrarūpauṣadhakathanaṃ nāma tryaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {284} :ś atha caturaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ mṛtasañjīvanīkarasiddhayogaḥ dhanvantarir uvāca siddhayogān punarvakṣe mṛtasañjīvanīkarān/ap_284.001ab/ātreyabhāṣitān divyān sarvavyādhivimardanān(3)
284.002cd
आत्रेय उवाच विल्वादिपञ्चमूलस्य क्वाथः स्याद्वातिके ज्वरे /अप्_284.002अब्/पावनं पिप्पलीमूलं गुडूची विष्वजो ऽथ वा
ātreya uvāca vilvādipañcamūlasya kvāthaḥ syādvātike jvare /ap_284.002ab/pāvanaṃ pippalīmūlaṃ guḍūcī viṣvajo 'tha vā
284.003cd
:न् 1 वीरकार्ये इति ख.. 2 एकनामाथ सर्थकमिति ख.. , ञ.. च 3 सर्वव्याधिविनाशकानिति ख.. :प् 50 आमलक्यभया कृष्ण वह्निः सर्वज्वरान्तकः /अप्_284.003अब्/विल्वाग्निमन्थश्योनाककाश्मर्यः पार्ला स्थिरा
:n 1 vīrakārye iti kha.. 2 ekanāmātha sarthakamiti kha.. , ña.. ca 3 sarvavyādhivināśakāniti kha.. :p 50 āmalakyabhayā kṛṣṇa vahniḥ sarvajvarāntakaḥ /ap_284.003ab/vilvāgnimanthaśyonākakāśmaryaḥ pārlā sthirā
284.004cd
त्रिकण्टकं पृश्नपर्णी वृहती कण्टकारिकाः /अप्_284.004अब्/ज्वराविपाकपार्श्वार्तिकाशनुत् कुशमूलकम्
trikaṇṭakaṃ pṛśnaparṇī vṛhatī kaṇṭakārikāḥ /ap_284.004ab/jvarāvipākapārśvārtikāśanut kuśamūlakam
284.005cd
गुडूची पर्पटी मुस्तं किरातं विश्वभेषजम् /अप्_284.005अब्/वातपित्तज्वरे देयं पञ्चभद्रमिदं स्मृतम्
guḍūcī parpaṭī mustaṃ kirātaṃ viśvabheṣajam /ap_284.005ab/vātapittajvare deyaṃ pañcabhadramidaṃ smṛtam
284.006cd
त्रिवृद्विशालकटुकात्रिफलारग्बधैः कृतः /अप्_284.006अब्/संस्कारो भेदनक्वाथः पेयः सर्वज्वरापहः
trivṛdviśālakaṭukātriphalāragbadhaiḥ kṛtaḥ /ap_284.006ab/sṃskāro bhedanakvāthaḥ peyaḥ sarvajvarāpahaḥ
284.007cd
देवदारुबलावासात्रिफलाव्योपपद्मकैः(1) /अप्_284.007अब्/सविडङ्गैः सितातुल्यं तच्चुर्णं पञ्चकाशजित्
devadārubalāvāsātriphalāvyopapadmakaiḥ(1) /ap_284.007ab/saviḍaṅgaiḥ sitātulyaṃ taccurṇaṃ pañcakāśajit
284.008cd
दशमूलीशटीरास्नापिप्पलीबिल्वपौष्करैः /अप्_284.008अब्/शृङ्गीतामलकीभार्गीगुडूचीनागवल्लिभिः
daśamūlīśaṭīrāsnāpippalībilvapauṣkaraiḥ /ap_284.008ab/śṛṅgītāmalakībhārgīguḍūcīnāgavallibhiḥ
284.009cd
यवाग्रं विधिना सिद्धं कशायं वा पिवेन्नरः /अप्_284.009अब्/काशहृद्ग्रहणीपार्श्वहिक्वाश्वासप्रशान्तये
yavāgraṃ vidhinā siddhaṃ kaśāyaṃ vā pivennaraḥ /ap_284.009ab/kāśahṛdgrahaṇīpārśvahikvāśvāsapraśāntaye
284.010cd
मधुकं मधुना युक्तं विप्पलीं शर्करान्वितां /अप्_284.010अब्/नागरं गुडसंयुक्तं हिक्वाघ्नं लावणत्रयम्
madhukaṃ madhunā yuktaṃ vippalīṃ śarkarānvitāṃ /ap_284.010ab/nāgaraṃ guḍasaṃyuktaṃ hikvāghnaṃ lāvaṇatrayam
284.011cd
कारव्यजाजीमरिचं द्राक्षा वृक्षाम्लदाडिमम् /अप्_284.011अब्/सौवर्चलं गुडं क्षौद्रं सर्वारोचननाशनम्
kāravyajājīmaricaṃ drākṣā vṛkṣāmladāḍimam /ap_284.011ab/sauvarcalaṃ guḍaṃ kṣaudraṃ sarvārocananāśanam
284.012cd
शृङ्गवेररसञ्चैव मधुना सह पाययेत् /अप्_284.012अब्/अरुचिश्वासकाशघ्नं प्रतिश्यायकफान्तकम्
śṛṅgaverarasañcaiva madhunā saha pāyayet /ap_284.012ab/aruciśvāsakāśaghnaṃ pratiśyāyakaphāntakam
284.013cd
वटं शृङ्गी शिलालोध्रदाडिमं मधुकं मधु /अप्_284.013अब्/पिवेत् तण्डुलतोयेन च्छर्दितृष्णानिवारणम्
vaṭaṃ śṛṅgī śilālodhradāḍimaṃ madhukaṃ madhu /ap_284.013ab/pivet taṇḍulatoyena ccharditṛṣṇānivāraṇam
284.014cd
:न् 1 देवदारुबलारास्नात्रिफलाव्योषपद्मकैर् इति ख.. :प् 51 गुडुची वासकं लोध्रं पिप्पलीक्षौद्रसंयुतम् /अप्_284.014अब्/कफान्वितञ्जयेद्रक्तं तृष्णाकासज्वरापहम्
:n 1 devadārubalārāsnātriphalāvyoṣapadmakair iti kha.. :p 51 guḍucī vāsakaṃ lodhraṃ pippalīkṣaudrasaṃyutam /ap_284.014ab/kaphānvitañjayedraktaṃ tṛṣṇākāsajvarāpaham
284.015cd
वासकस्य रसस्तद्वत् समधुस्ताम्रजो रसः /अप्_284.015अब्/शिरीषपुष्पसुरसभावितं मरिचं हितं
vāsakasya rasastadvat samadhustāmrajo rasaḥ /ap_284.015ab/śirīṣapuṣpasurasabhāvitaṃ maricaṃ hitaṃ
284.016cd
सर्वार्तिनुन्मसूरो ऽथ पित्तमुक् तण्ड्लीयकं /अप्_284.016अब्/निर्गुण्डी शारिवा शेलु रङ्गोलश् च(1) विषापहः
sarvārtinunmasūro 'tha pittamuk taṇḍlīyakaṃ /ap_284.016ab/nirguṇḍī śārivā śelu raṅgolaś ca(1) viṣāpahaḥ
284.017cd
महौषधं मृतां क्षुद्रां पुष्करं(2)ग्रन्थिकोद्भवं(3) /अप्_284.017अब्/पिवेत् कणायुतं क्वाथं मूर्छायाञ्च मदेषु च
mahauṣadhaṃ mṛtāṃ kṣudrāṃ puṣkaraṃ(2)granthikodbhavaṃ(3) /ap_284.017ab/pivet kaṇāyutaṃ kvāthaṃ mūrchāyāñca madeṣu ca
284.018cd
हिङ्गुसौर्चलव्योषैर्द्विप्लांशैर्घृताढकं(?) /अप्_284.018अब्/चतुर्गुणे गवां मूत्रे सिद्धमुन्मादनाशनं
hiṅgusaurcalavyoṣairdviplāṃśairghṛtāḍhakaṃ(?) /ap_284.018ab/caturguṇe gavāṃ mūtre siddhamunmādanāśanaṃ
284.019cd
शङ्खपुष्पीवत्ताकुष्ठैः सिद्धं ब्राह्मीरसैर् युतं /अप्_284.019अब्/पुराणं हन्त्यपस्मारं सोन्मादं मेध्यमुत्तमं
śaṅkhapuṣpīvattākuṣṭhaiḥ siddhaṃ brāhmīrasair yutaṃ /ap_284.019ab/purāṇaṃ hantyapasmāraṃ sonmādaṃ medhyamuttamaṃ
284.020cd
पञ्चगव्यं घृतं तद्वत् कुष्ठनुच्चाभयायुतं /अप्_284.020अब्/पटोलत्रिफलानिम्बगुडुचीधावणीवृषैः
pañcagavyaṃ ghṛtaṃ tadvat kuṣṭhanuccābhayāyutaṃ /ap_284.020ab/paṭolatriphalānimbaguḍucīdhāvaṇīvṛṣaiḥ
284.021cd
सकरञ्जैर् घृतं सिद्धं कुष्ठनुद्वज्रकं स्मृतं /अप्_284.021अब्/निम्बं पटोलं व्याघ्री च गुडूची वासकं तथा
sakarañjair ghṛtaṃ siddhaṃ kuṣṭhanudvajrakaṃ smṛtaṃ /ap_284.021ab/nimbaṃ paṭolaṃ vyāghrī ca guḍūcī vāsakaṃ tathā
284.022cd
कुर्याद्दशपलान् भागान् एकैकस्य सकुट्टितान् /अप्_284.022अब्/जलद्रोणे विपक्तव्यं यावत्पादावशेषितं
kuryāddaśapalān bhāgān ekaikasya sakuṭṭitān /ap_284.022ab/jaladroṇe vipaktavyaṃ yāvatpādāvaśeṣitaṃ
284.023cd
घृतप्रस्थम्पचेत्तेन त्रिफलागर्भसंयुतं(4) /अप्_284.023अब्/पञ्चतिक्तमिति ख्यातं सर्पिः कुष्ठविनाशनं
ghṛtaprasthampacettena triphalāgarbhasaṃyutaṃ(4) /ap_284.023ab/pañcatiktamiti khyātaṃ sarpiḥ kuṣṭhavināśanaṃ
284.024cd
अशीतिं वातजान्रोगान् चत्वारिंशच्च पैत्तिकान् /अप्_284.024अब्/ :न् 1 वङ्कोलश्चेति ख.. , ञ.. , च 2 पुष्पकमिति ज.. 3 ग्रन्थिलोद्भवमिति ख.. 4 त्रिफलाशर्करायुतमिति ख.. , ञ.. च :प् 52 विंशतिं श्लैष्मिकान् कासपीनसार्शोव्रणादिकान्
aśītiṃ vātajānrogān catvāriṃśacca paittikān /ap_284.024ab/ :n 1 vaṅkolaśceti kha.. , ña.. , ca 2 puṣpakamiti ja.. 3 granthilodbhavamiti kha.. 4 triphalāśarkarāyutamiti kha.. , ña.. ca :p 52 viṃśatiṃ ślaiṣmikān kāsapīnasārśovraṇādikān
284.025cd
हन्त्यन्यान् योगरजो ऽयं यथार्कस्तिमिरं खलु /अप्_284.025अब्/त्रिफलायाः कषायेन भृङ्नराजरसेन च
hantyanyān yogarajo 'yaṃ yathārkastimiraṃ khalu /ap_284.025ab/triphalāyāḥ kaṣāyena bhṛṅnarājarasena ca
284.026cd
व्रणप्रक्षालनङ्कुर्यादुपदंशप्रशान्तये /अप्_284.026अब्/पटीलदलचूर्णेन दाडिमत्वग्रजो ऽथ वा
vraṇaprakṣālanaṅkuryādupadaṃśapraśāntaye /ap_284.026ab/paṭīladalacūrṇena dāḍimatvagrajo 'tha vā
284.027cd
गुण्डयेच्च गजेनापि(1) त्रिफलाचूर्णकेन च /अप्_284.027अब्/त्रिफलायोरजोयष्ठिमार्कवोत्पलमारिचैः
guṇḍayecca gajenāpi(1) triphalācūrṇakena ca /ap_284.027ab/triphalāyorajoyaṣṭhimārkavotpalamāricaiḥ
284.028cd
समैन्धवैः पचेत्तैलमभ्यङ्गाच्छर्दिकापहं /अप्_284.028अब्/सक्षीरान् मार्कवरसान् द्विप्रस्थमधुकोत्पलैः
samaindhavaiḥ pacettailamabhyaṅgācchardikāpahaṃ /ap_284.028ab/sakṣīrān mārkavarasān dviprasthamadhukotpalaiḥ
284.029cd
पचेत्तु तैलकुडवं तन्नस्यं पलितापहं /अप्_284.029अब्/निम्बम्पटोलं त्रिफला गुडूची स्वदिरं वृषं
pacettu tailakuḍavaṃ tannasyaṃ palitāpahaṃ /ap_284.029ab/nimbampaṭolaṃ triphalā guḍūcī svadiraṃ vṛṣaṃ
284.030cd
भूनिम्बपाठात्रिफलागुडूचीरक्तचन्दनं /अप्_284.030अब्/योगद्वयं ज्वरं हन्ति कुष्ठविस्फोटकादिकं
bhūnimbapāṭhātriphalāguḍūcīraktacandanaṃ /ap_284.030ab/yogadvayaṃ jvaraṃ hanti kuṣṭhavisphoṭakādikaṃ
284.031cd
पटोलामृतभूनिम्बवासारिष्टकपर्पटैः /अप्_284.031अब्/खदिरान्तयुतैः क्वाथो विस्फोटज्वरशान्तिकृत्
paṭolāmṛtabhūnimbavāsāriṣṭakaparpaṭaiḥ /ap_284.031ab/khadirāntayutaiḥ kvātho visphoṭajvaraśāntikṛt
284.032cd
दशमूली च्छिन्नरुहा पथ्या दारु पुनर्नवा /अप्_284.032अब्/ज्वरविद्रधिशोथेषु शिग्रुविश्वजिता हिताः
daśamūlī cchinnaruhā pathyā dāru punarnavā /ap_284.032ab/jvaravidradhiśotheṣu śigruviśvajitā hitāḥ
284.033cd
मधूकं निम्बपत्राणि लेपः स्यद्व्रणशोधनः /अप्_284.033अब्/त्रिफला खदिरो दार्वी न्यग्रोधातिबलाकुशाः
madhūkaṃ nimbapatrāṇi lepaḥ syadvraṇaśodhanaḥ /ap_284.033ab/triphalā khadiro dārvī nyagrodhātibalākuśāḥ
284.034cd
निम्बमूलकपत्राणां कषायाः शोधने हिताः /अप्_284.034अब्/करञ्जारिष्टनिर्गुण्डीरसो हन्याद्व्रणक्रमीन्
nimbamūlakapatrāṇāṃ kaṣāyāḥ śodhane hitāḥ /ap_284.034ab/karañjāriṣṭanirguṇḍīraso hanyādvraṇakramīn
284.035cd
:न् 1 गुण्डयेन्नगजेनापीति ख.. , ञ.. च :प् 53 धातकिचन्दनबलासमङ्गामधुकोत्पलैः /अप्_284.035अब्/दार्वीमेदोन्वितैर् लेपः समर्पिर्व्रणरोपणः
:n 1 guṇḍayennagajenāpīti kha.. , ña.. ca :p 53 dhātakicandanabalāsamaṅgāmadhukotpalaiḥ /ap_284.035ab/dārvīmedonvitair lepaḥ samarpirvraṇaropaṇaḥ
284.036cd
गुग्गुलुत्रिफलाव्योषसमांर्शैर् घृतयोगतः /अप्_284.036अब्/नाडी दुष्टव्रणं शूलम्भगन्दरमुखं हरेत्
guggulutriphalāvyoṣasamāṃrśair ghṛtayogataḥ /ap_284.036ab/nāḍī duṣṭavraṇaṃ śūlambhagandaramukhaṃ haret
284.037cd
हरितकीं मूत्रसिद्धां सतैललवणान्वितां /अप्_284.037अब्/प्रातः प्रातश् च सेवेत कफवातामयापहां(1)
haritakīṃ mūtrasiddhāṃ satailalavaṇānvitāṃ /ap_284.037ab/prātaḥ prātaś ca seveta kaphavātāmayāpahāṃ(1)
284.038cd
त्रिकटुत्रिफलाक्वाथं(2) सक्षारलवणं पिवेत् /अप्_284.038अब्/कफवातात्मकेष्वेव विरेकः कफवृद्धिनुत्
trikaṭutriphalākvāthaṃ(2) sakṣāralavaṇaṃ pivet /ap_284.038ab/kaphavātātmakeṣveva virekaḥ kaphavṛddhinut
284.039cd
पप्पलीपिप्पलीमूलवचाचित्रकनागरैः /अप्_284.039अब्/क्वाथितं वा पिवेत्पेयमामवातविनाशनं
pappalīpippalīmūlavacācitrakanāgaraiḥ /ap_284.039ab/kvāthitaṃ vā pivetpeyamāmavātavināśanaṃ
284.040cd
रास्नां गुडुचीमेरण्डदेवदारुमहौषधं /अप्_284.040अब्/पिवेत् सर्वाङ्गिके वाते सामे सन्ध्यस्थिमज्जगे
rāsnāṃ guḍucīmeraṇḍadevadārumahauṣadhaṃ /ap_284.040ab/pivet sarvāṅgike vāte sāme sandhyasthimajjage
284.041cd
दशमूलकशायं वा पिवेद्धा नागराम्भसा /अप्_284.041अब्/शुण्ठीगोक्षुरकक्वाथः प्रातः प्रातिर् निषेवितः
daśamūlakaśāyaṃ vā piveddhā nāgarāmbhasā /ap_284.041ab/śuṇṭhīgokṣurakakvāthaḥ prātaḥ prātir niṣevitaḥ
284.042cd
सामवातकटीशूलपाचनो रुक्प्रणाशनः /अप्_284.042अब्/समूलपत्रशाखायाः प्रसारण्याश् च तैलकं
sāmavātakaṭīśūlapācano rukpraṇāśanaḥ /ap_284.042ab/samūlapatraśākhāyāḥ prasāraṇyāś ca tailakaṃ
284.043cd
गुडुच्याः सुरसः कल्कः चूर्णं वा क्वाथमेव च /अप्_284.043अब्/प्रभूतकालमासेव्य मुच्यते वातशोणितात्
guḍucyāḥ surasaḥ kalkaḥ cūrṇaṃ vā kvāthameva ca /ap_284.043ab/prabhūtakālamāsevya mucyate vātaśoṇitāt
284.044cd
पिप्पली वर्धमानं वा सेव्यं पथ्या गुडेन वा /अप्_284.044अब्/पटोलत्रिफलातीव्रकटुकासृतसाधितं(3)
pippalī vardhamānaṃ vā sevyaṃ pathyā guḍena vā /ap_284.044ab/paṭolatriphalātīvrakaṭukāsṛtasādhitaṃ(3)
284.045cd
पक्वं पीत्वा जयत्याशु सदाहं वातशोणितं /अप्_284.045अब्/ :न् 1 कफवातविनाशिनीमिति ज.. 2 त्रिकटुत्रिफलाकुष्ठमिति ञ.. 3 पटोलत्रिफलाभिरुकटुकामृतसाधितमिति ख.. , छ.. , ञ.. च :प् 54 गुग्गुलं कोष्णशीते(1) तु गुडुची त्रिफलाम्भसा
pakvaṃ pītvā jayatyāśu sadāhaṃ vātaśoṇitaṃ /ap_284.045ab/ :n 1 kaphavātavināśinīmiti ja.. 2 trikaṭutriphalākuṣṭhamiti ña.. 3 paṭolatriphalābhirukaṭukāmṛtasādhitamiti kha.. , cha.. , ña.. ca :p 54 guggulaṃ koṣṇaśīte(1) tu guḍucī triphalāmbhasā
284.046cd
बलापुनर् नवैर् अण्डवृहतीद्वयगोक्षुरैः /अप्_284.046अब्/सहिङ्गु लवनैः पीतं सद्यो वातरुजापहं
balāpunar navair aṇḍavṛhatīdvayagokṣuraiḥ /ap_284.046ab/sahiṅgu lavanaiḥ pītaṃ sadyo vātarujāpahaṃ
284.047cd
कार्षिकं पिप्पलीमूलं पञ्चैव लवणानि च /अप्_284.047अब्/पिप्पली चित्रकं शुण्ठी त्रिफला त्रिवृता वचा
kārṣikaṃ pippalīmūlaṃ pañcaiva lavaṇāni ca /ap_284.047ab/pippalī citrakaṃ śuṇṭhī triphalā trivṛtā vacā
284.048cd
द्वौ क्षारौ शाद्वला दन्ती स्वर्णक्षीरी विषाणिका /अप्_284.048अब्/कोलप्रमाणां गुटिकां पिवेत् सौवीरकायुतां
dvau kṣārau śādvalā dantī svarṇakṣīrī viṣāṇikā /ap_284.048ab/kolapramāṇāṃ guṭikāṃ pivet sauvīrakāyutāṃ
284.049cd
शोथावपाके त्रिवृता प्रवृद्धे चोदरादिके /अप्_284.049अब्/क्षीरं शोथहरं दारु वर्षाभूर्नागरैः शुभम्
śothāvapāke trivṛtā pravṛddhe codarādike /ap_284.049ab/kṣīraṃ śothaharaṃ dāru varṣābhūrnāgaraiḥ śubham
284.050cd
सेकस् तथार्कवर्षाभूनिम्बक्वाथेन शोथजित् /अप्_284.050अब्/व्योषगर्भं पलाशस्य त्रिगुणे भस्मवारिणि
sekas tathārkavarṣābhūnimbakvāthena śothajit /ap_284.050ab/vyoṣagarbhaṃ palāśasya triguṇe bhasmavāriṇi
284.051cd
साधितं पिवतः सर्पिः पतत्यर्शो न संशयः /अप्_284.051अब्/विश्वक्सेनावनिर्गुण्डीसाधितं चापि लावणं
sādhitaṃ pivataḥ sarpiḥ patatyarśo na saṃśayaḥ /ap_284.051ab/viśvaksenāvanirguṇḍīsādhitaṃ cāpi lāvaṇaṃ
284.052cd
विडङ्गानलसिन्धूत्थरास्नाग्रक्षारदारुभिः /अप्_284.052अब्/तैलञ्चतुर्गुणं सिद्धं कटुद्रव्यं जलेन वा
viḍaṅgānalasindhūttharāsnāgrakṣāradārubhiḥ /ap_284.052ab/tailañcaturguṇaṃ siddhaṃ kaṭudravyaṃ jalena vā
284.053cd
गण्डमालापहं तैलमभ्यङ्गात् गलगण्डनुत् /अप्_284.053अब्/शटीकुनागबलयक्वाथः क्षीररसे युतम्
gaṇḍamālāpahaṃ tailamabhyaṅgāt galagaṇḍanut /ap_284.053ab/śaṭīkunāgabalayakvāthaḥ kṣīrarase yutam
284.054cd
पयस्यापिप्पलीवासाकल्कं सिद्धं क्षये हितम् /अप्_284.054अब्/वचाविडभयाशुण्ठीहिङ्गुकुष्ठाग्निदीप्यकान्
payasyāpippalīvāsākalkaṃ siddhaṃ kṣaye hitam /ap_284.054ab/vacāviḍabhayāśuṇṭhīhiṅgukuṣṭhāgnidīpyakān
284.055cd
द्वित्रिषट्चतुरेकांशसप्तपञ्चाशिकाः क्रमात् /अप्_284.055अब्/चूर्णं पीतं हन्ति गुल्मं उदरं शूलकासनुत्
dvitriṣaṭcaturekāṃśasaptapañcāśikāḥ kramāt /ap_284.055ab/cūrṇaṃ pītaṃ hanti gulmaṃ udaraṃ śūlakāsanut
284.056cd
पाठानिकुम्भत्रिकटुत्रिफलाग्निषु साधितम् /अप्_284.056अब्/ :न् 1 क्तोष्टुशीते ऽथेति ख.. :प् 55 मूत्रेण चूर्णगुटिका गुल्मप्लीहादिमर्दनी
pāṭhānikumbhatrikaṭutriphalāgniṣu sādhitam /ap_284.056ab/ :n 1 ktoṣṭuśīte 'theti kha.. :p 55 mūtreṇa cūrṇaguṭikā gulmaplīhādimardanī
284.057cd
वासानिम्बपटीलानि त्रिफला वातपित्तनुत्(1) /अप्_284.057अब्/लिह्यात् क्षौद्रेण विडङ्गं चूर्णं कृमिविनाशनम्
vāsānimbapaṭīlāni triphalā vātapittanut(1) /ap_284.057ab/lihyāt kṣaudreṇa viḍaṅgaṃ cūrṇaṃ kṛmivināśanam
284.058cd
विडङ्गसैन्धवक्षारमूत्रेनापि हरीतकी /अप्_284.058अब्/शल्लकीवदरीजम्बुपियालाम्रार्जुनत्वचः
viḍaṅgasaindhavakṣāramūtrenāpi harītakī /ap_284.058ab/śallakīvadarījambupiyālāmrārjunatvacaḥ
284.059cd
पीताः क्षीरेण मध्वक्ताः पृथक्शीणितवारणाः /अप्_284.059अब्/विल्वाम्रघातकीपाठाशुण्ठीमोचरसाः समाः
pītāḥ kṣīreṇa madhvaktāḥ pṛthakśīṇitavāraṇāḥ /ap_284.059ab/vilvāmraghātakīpāṭhāśuṇṭhīmocarasāḥ samāḥ
284.060cd
पीता रुन्धन्त्यतीसारं गुडतक्रेण दुर्जयम् /अप्_284.060अब्/चाङ्गेरीकोलदध्यम्बुनागरक्षारसंयुतम्
pītā rundhantyatīsāraṃ guḍatakreṇa durjayam /ap_284.060ab/cāṅgerīkoladadhyambunāgarakṣārasaṃyutam
284.061cd
घृतयुक्क्वाथितं पेयं गुदंभ्रसे रुजापहम् /अप्_284.061अब्/विडङ्गातिविषामुस्तं दारुपाथाकलिङ्गकम्
ghṛtayukkvāthitaṃ peyaṃ gudaṃbhrase rujāpaham /ap_284.061ab/viḍaṅgātiviṣāmustaṃ dārupāthākaliṅgakam
284.062cd
मरीचेन समायुक्तं शोथातीसारनाशनम् /अप्_284.062अब्/शर्करासिन्धुशुण्ठीभिः कृष्णामधुगुडेन वा
marīcena samāyuktaṃ śothātīsāranāśanam /ap_284.062ab/śarkarāsindhuśuṇṭhībhiḥ kṛṣṇāmadhuguḍena vā
284.063cd
द्वे द्वे खादेद्धरीतक्यौ जीवेद्वर्षशतं सुखी /अप्_284.063अब्/त्रिफला पिप्पलीयुक्ता सम्ध्वाज्या तथैव सा
dve dve khādeddharītakyau jīvedvarṣaśataṃ sukhī /ap_284.063ab/triphalā pippalīyuktā samdhvājyā tathaiva sā
284.064cd
चूर्नमामलकं तेन सुरसेन तु भवितम् /अप्_284.064अब्/मध्वाज्यशर्करायुक्तं लिढ्वा स्त्रीशः पयः पिवेत्
cūrnamāmalakaṃ tena surasena tu bhavitam /ap_284.064ab/madhvājyaśarkarāyuktaṃ liḍhvā strīśaḥ payaḥ pivet
284.065cd
मासपिप्पलिशालीनां यवगोधूमयोस् तथा /अप्_284.065अब्/चूर्णभागैः समांशैश् च पचेत् पिप्पलीकां शुभां
māsapippaliśālīnāṃ yavagodhūmayos tathā /ap_284.065ab/cūrṇabhāgaiḥ samāṃśaiś ca pacet pippalīkāṃ śubhāṃ
284.066cd
तां भक्षयित्वा च पिवेत् शर्करामधुरं पयः /अप्_284.066अब्/नवश् चटकवज्जम्भेद् दशवारान् स्त्रियं ध्रुवम्
tāṃ bhakṣayitvā ca pivet śarkarāmadhuraṃ payaḥ /ap_284.066ab/navaś caṭakavajjambhed daśavārān striyaṃ dhruvam
284.067cd
समङ्गाधातकीपुष्पलोध्रनीलोत्पलानि च /अप्_284.067अब्/ :न् 1 त्रिपला चाम्लपित्तनुदिति ख.. , ञ.. च :प् 56 एतत् क्षीरेन दातव्यं स्त्रीणां प्रदरनशनं
samaṅgādhātakīpuṣpalodhranīlotpalāni ca /ap_284.067ab/ :n 1 tripalā cāmlapittanuditi kha.. , ña.. ca :p 56 etat kṣīrena dātavyaṃ strīṇāṃ pradaranaśanaṃ
284.068cd
वीजङ्कौरण्टकञ्चापि मधुकं श्वेतचन्दनं /अप्_284.068अब्/पद्मोत्पलस्य मूलानि मधुकं शर्करातिलान्
vījaṅkauraṇṭakañcāpi madhukaṃ śvetacandanaṃ /ap_284.068ab/padmotpalasya mūlāni madhukaṃ śarkarātilān
284.069cd
द्रवमाणेषु गर्भेषु गर्भस्यापनमुत्तमं /अप्_284.069अब्/देवदारु नभः कुष्ठं(1) नलदं विश्वभेषजं
dravamāṇeṣu garbheṣu garbhasyāpanamuttamaṃ /ap_284.069ab/devadāru nabhaḥ kuṣṭhaṃ(1) naladaṃ viśvabheṣajaṃ
284.070cd
लेपः काञ्चिकमम्पष्टस्तैलयुक्तः शिरोर्तिनुत् /अप्_284.070अब्/वस्त्रपूतं क्षिपेत् कोष्णं मिन्धूत्यं कर्णशूलनुत्
lepaḥ kāñcikamampaṣṭastailayuktaḥ śirortinut /ap_284.070ab/vastrapūtaṃ kṣipet koṣṇaṃ mindhūtyaṃ karṇaśūlanut
284.071cd
लशुनार्द्रकशिग्रूणां कदल्या वा रसःपृथक् /अप्_284.071अब्/बलाशतावरीरास्नामृताः मैरीयकेः पिवेत्
laśunārdrakaśigrūṇāṃ kadalyā vā rasaḥpṛthak /ap_284.071ab/balāśatāvarīrāsnāmṛtāḥ mairīyakeḥ pivet
284.072cd
त्रिफलासहितं सर्पिस्तिमिरघ्नमनुत्तमं /अप्_284.072अब्/त्रिफलाव्योषसिन्धूप्त्यैर् घृतं सिद्धं पिवेन्नरः
triphalāsahitaṃ sarpistimiraghnamanuttamaṃ /ap_284.072ab/triphalāvyoṣasindhūptyair ghṛtaṃ siddhaṃ pivennaraḥ
284.073cd
चाक्षुष्यम्भेदनं हृद्यं(2) दीपनं क्रफरोगनुत् /अप्_284.073अब्/नीलोत्पलस्य किञ्जल्कं गोशकृद्रससंयुतं
cākṣuṣyambhedanaṃ hṛdyaṃ(2) dīpanaṃ krapharoganut /ap_284.073ab/nīlotpalasya kiñjalkaṃ gośakṛdrasasaṃyutaṃ
284.074cd
गुटिकाञ्जनमेतत् स्यात् दिनरात्र्यन्धयोर्हितं /अप्_284.074अब्/यष्टीमधुवचाकृष्णावीजानां कुटजस्य च
guṭikāñjanametat syāt dinarātryandhayorhitaṃ /ap_284.074ab/yaṣṭīmadhuvacākṛṣṇāvījānāṃ kuṭajasya ca
284.075cd
कल्केनालोड्य निम्बस्य कषायो वमनाय सः /अप्_284.075अब्/स्निग्धस्विन्नयवन्तोयं प्रदातव्यं विरेचनम्
kalkenāloḍya nimbasya kaṣāyo vamanāya saḥ /ap_284.075ab/snigdhasvinnayavantoyaṃ pradātavyaṃ virecanam
284.076cd
अन्यथा योजितं कुर्यात् मन्दाग्निं गौरवारुचिं /अप्_284.076अब्/पथ्यासैन्धवकृष्णानां(3) चूर्णमुष्णाम्बुना पिवेत्
anyathā yojitaṃ kuryāt mandāgniṃ gauravāruciṃ /ap_284.076ab/pathyāsaindhavakṛṣṇānāṃ(3) cūrṇamuṣṇāmbunā pivet
284.077ef
विरेकः सर्वरोगघ्नः श्रेष्ठो नाराचसंज्ञकः /अप्_284.077अब्/ :न् 1 कृष्णमिति ख.. 2 कुष्ठमिति ञ.. 3 पथ्यासैन्धवकुष्ठानामिति ख.. :प् 57 सिद्धयोगा मुनिभ्यो ये आत्रेयेण प्रदर्शिताः /अप्_284.077च्द्/सर्वरोगहराः सर्वयोगाग्र्याः सुश्रुतेन हि
virekaḥ sarvarogaghnaḥ śreṣṭho nārācasaṃjñakaḥ /ap_284.077ab/ :n 1 kṛṣṇamiti kha.. 2 kuṣṭhamiti ña.. 3 pathyāsaindhavakuṣṭhānāmiti kha.. :p 57 siddhayogā munibhyo ye ātreyeṇa pradarśitāḥ /ap_284.077cd/sarvarogaharāḥ sarvayogāgryāḥ suśrutena hi
Chapter 285
285.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगो नाम चतुरशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {285} :श् अथ पञ्चाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कल्पसागरः धन्वन्तरिर् उवाच कल्पाम्मृत्युञ्चयान्वक्ष्ये ह्य् आयुर्दान्रोगसर्दनान् /अप्_285.001अब्/त्रिशती रोगहा सेव्या मध्वाज्यत्रिफलामृता
:e ity āgneye mahāpurāṇe mṛtasañjīvanīkarasiddhayogo nāma caturaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {285} :ś atha pañcāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ kalpasāgaraḥ dhanvantarir uvāca kalpāmmṛtyuñcayānvakṣye hy āyurdānrogasardanān /ap_285.001ab/triśatī rogahā sevyā madhvājyatriphalāmṛtā
285.002cd
पलं पलार्धं कर्षं वा त्रिफलां सकलां तथा /अप्_285.002अब्/बिल्वतैलस्य नस्यञ्च मासं पञ्चशती कविः
palaṃ palārdhaṃ karṣaṃ vā triphalāṃ sakalāṃ tathā /ap_285.002ab/bilvatailasya nasyañca māsaṃ pañcaśatī kaviḥ
285.003cd
रोगापमृत्युबलिजित् तिलं(1) भल्लातकं तथा /अप्_285.003अब्/पञ्चाङ्गं वाकूचीचूणं षण्मासं खदिरोदकैः
rogāpamṛtyubalijit tilaṃ(1) bhallātakaṃ tathā /ap_285.003ab/pañcāṅgaṃ vākūcīcūṇaṃ ṣaṇmāsaṃ khadirodakaiḥ
285.004cd
क्वाथैः कुष्ठञ्जयेत् सेव्यं चूर्णं नीलकुरुण्टजम् /अप्_285.004अब्/क्षिरेण मधुना वापि शतायुः खण्डदुग्धभुक्
kvāthaiḥ kuṣṭhañjayet sevyaṃ cūrṇaṃ nīlakuruṇṭajam /ap_285.004ab/kṣireṇa madhunā vāpi śatāyuḥ khaṇḍadugdhabhuk
285.005cd
मध्वाज्यशुण्ठीं संसेव्य पलं प्रातः समृद्युजित् /अप्_285.005अब्/बलीपलितजिज्जीवेन्माण्डकीचूर्णदुग्धपाः
madhvājyaśuṇṭhīṃ saṃsevya palaṃ prātaḥ samṛdyujit /ap_285.005ab/balīpalitajijjīvenmāṇḍakīcūrṇadugdhapāḥ
285.006cd
उच्चटामधुना कर्षं पयःपा मृत्युजिन्नरः /अप्_285.006अब्/मध्वाज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित्
uccaṭāmadhunā karṣaṃ payaḥpā mṛtyujinnaraḥ /ap_285.006ab/madhvājyaiḥ payasā vāpi nirguṇḍī rogamṛtyujit
285.007cd
:न् 1 तैलमिति ञ.. :प् 58 पलाशतैलं कर्षैकं षण्मासं मधुना पिवेत् /अप्_285.007अब्/दुग्धभोजी पञ्चशती सहस्रायुर्भवेन्नरः
:n 1 tailamiti ña.. :p 58 palāśatailaṃ karṣaikaṃ ṣaṇmāsaṃ madhunā pivet /ap_285.007ab/dugdhabhojī pañcaśatī sahasrāyurbhavennaraḥ
285.008cd
ज्योतिष्मतीपत्ररसं पयसा त्रिफलां पिवेत् /अप्_285.008अब्/मधुनाज्यन्ततस्तद्वत् शतावर्या रजः पलं
jyotiṣmatīpatrarasaṃ payasā triphalāṃ pivet /ap_285.008ab/madhunājyantatastadvat śatāvaryā rajaḥ palaṃ
285.009cd
क्षौद्राज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित् /अप्_285.009अब्/पञ्चाङ्गं निम्बचूर्णस्य खदिरक्वाथभावितं
kṣaudrājyaiḥ payasā vāpi nirguṇḍī rogamṛtyujit /ap_285.009ab/pañcāṅgaṃ nimbacūrṇasya khadirakvāthabhāvitaṃ
285.010cd
कर्षं भृङ्गरसेनापि रोगजिच्चामरो(1) भवेत् /अप्_285.010अब्/रुदन्तिकाज्यमधुभुक् दुग्धभोजी च मृत्युजित्
karṣaṃ bhṛṅgarasenāpi rogajiccāmaro(1) bhavet /ap_285.010ab/rudantikājyamadhubhuk dugdhabhojī ca mṛtyujit
285.011cd
कर्षचूर्णं हरीतक्या भावितं भृङ्गराड्रसैः /अप्_285.011अब्/घृतेन मधुना सेव्य त्रिशतायुश् च रोगजित्
karṣacūrṇaṃ harītakyā bhāvitaṃ bhṛṅgarāḍrasaiḥ /ap_285.011ab/ghṛtena madhunā sevya triśatāyuś ca rogajit
285.012cd
वाराहिका भृङ्गरसं लोहचूर्णं शतावरी /अप्_285.012अब्/साज्यं कर्षं(2) पञ्चशती कर्तचूर्णं शतावरी
vārāhikā bhṛṅgarasaṃ lohacūrṇaṃ śatāvarī /ap_285.012ab/sājyaṃ karṣaṃ(2) pañcaśatī kartacūrṇaṃ śatāvarī
285.013cd
भावितं भृङ्गराजेन मध्वाज्यन्त्रिशती भवेत् /अप्_285.013अब्/ताम्रं मृतं(3) सृततुल्यं(4) गन्धकञ्च कुमारिका
bhāvitaṃ bhṛṅgarājena madhvājyantriśatī bhavet /ap_285.013ab/tāmraṃ mṛtaṃ(3) sṛtatulyaṃ(4) gandhakañca kumārikā
285.014cd
रसैर् विमृज्य द्वे गुञ्जे साज्यं पञ्चशताब्दवान् /अप्_285.014अब्/अश्वगन्धा पलं तैलं साज्यं खण्डं शताब्दवान्
rasair vimṛjya dve guñje sājyaṃ pañcaśatābdavān /ap_285.014ab/aśvagandhā palaṃ tailaṃ sājyaṃ khaṇḍaṃ śatābdavān
285.015cd
पलम्पुनर् नवाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवम् /अप्_285.015अब्/अशोकचूर्णस्य पलं मध्वाज्यं पयसार्तिनुत्
palampunar navācūrṇaṃ madhvājyapayasā pivam /ap_285.015ab/aśokacūrṇasya palaṃ madhvājyaṃ payasārtinut
285.016cd
तिलस्य तैलं समधु नस्यात् कृष्णकचः शती /अप्_285.016अब्/कर्षमक्षं समध्वाज्यं शतायुः पयसा पिवन्
tilasya tailaṃ samadhu nasyāt kṛṣṇakacaḥ śatī /ap_285.016ab/karṣamakṣaṃ samadhvājyaṃ śatāyuḥ payasā pivan
285.017cd
:न् 1 रोगनुच्चामरो भवेदिति ञ.. 2 साज्यं सर्वमिति ख.. 3 ताम्रामृतमिति ख.. 4 सुरतुस्यमिति ज.. , ञ.. च :प् 59 अभयं सगुडञ्चग्ध्वा घृतेन मधुरादिभिः /अप्_285.017अब्/दुग्धान्नभुक् कृष्णकेशो ऽरोगी पञ्चशताब्दवान्
:n 1 roganuccāmaro bhavediti ña.. 2 sājyaṃ sarvamiti kha.. 3 tāmrāmṛtamiti kha.. 4 suratusyamiti ja.. , ña.. ca :p 59 abhayaṃ saguḍañcagdhvā ghṛtena madhurādibhiḥ /ap_285.017ab/dugdhānnabhuk kṛṣṇakeśo 'rogī pañcaśatābdavān
285.018cd
पलङ्कुष्माण्डिकाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवन् /अप्_285.018अब्/मासं दुग्धान्नभोजी च सहस्रायुर्विरोगवान्
palaṅkuṣmāṇḍikācūrṇaṃ madhvājyapayasā pivan /ap_285.018ab/māsaṃ dugdhānnabhojī ca sahasrāyurvirogavān
285.019cd
शालूकचूर्णं भृङ्गाज्यं समध्वाज्यं शताब्दकृत् /अप्_285.019अब्/कटुतुम्बीतैलनस्यं कर्षं शतद्वयाब्दवान्
śālūkacūrṇaṃ bhṛṅgājyaṃ samadhvājyaṃ śatābdakṛt /ap_285.019ab/kaṭutumbītailanasyaṃ karṣaṃ śatadvayābdavān
285.020cd
त्रिफला पिप्पली शुण्ठी सेविता त्रिशताब्दकृत् /अप्_285.020अब्/शतावर्याः पूर्वयोगः सहस्रायुर्बलातिकृत्
triphalā pippalī śuṇṭhī sevitā triśatābdakṛt /ap_285.020ab/śatāvaryāḥ pūrvayogaḥ sahasrāyurbalātikṛt
285.021cd
चित्रकेन तथा पुर्वस् तथा शुण्ठीविडङ्गतः /अप्_285.021अब्/लोहेन भृङ्गराजेन बलया निम्बपञ्चकैः
citrakena tathā purvas tathā śuṇṭhīviḍaṅgataḥ /ap_285.021ab/lohena bhṛṅgarājena balayā nimbapañcakaiḥ
285.022cd
खदिरेण च निर्गुण्ड्या कण्टकार्याथ वासकात् /अप्_285.022अब्/वर्षाभुवा तद्रसैर् वा भावितो वटिकाकृतः
khadireṇa ca nirguṇḍyā kaṇṭakāryātha vāsakāt /ap_285.022ab/varṣābhuvā tadrasair vā bhāvito vaṭikākṛtaḥ
285.023cd
चूर्णङ्घृतैर् वा मधुना गुडाद्यैर् वारिणा तथा /अप्_285.023अब्/ओं ह्रूं स इतिमन्त्रेण मन्त्रतो योगराजकः
cūrṇaṅghṛtair vā madhunā guḍādyair vāriṇā tathā /ap_285.023ab/oṃ hrūṃ sa itimantreṇa mantrato yogarājakaḥ
285.024cd
मृतसञ्जीवनीकल्पो रोगमृत्युञ्जयो भवेत् /अप्_285.024अब्/सुरासुरैश् च मुनिभिः सेविताः कल्पसागराः
mṛtasañjīvanīkalpo rogamṛtyuñjayo bhavet /ap_285.024ab/surāsuraiś ca munibhiḥ sevitāḥ kalpasāgarāḥ
285.024ef
गजायुर्वेदं प्रोवाच पालकाप्ये ऽङ्गराजकं
gajāyurvedaṃ provāca pālakāpye 'ṅgarājakaṃ
Chapter 286
286.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे कल्पसागरो नाम पञ्चाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः :प् 60 % छप्तेर् {286} :श् अथ षडशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः गजचिकित्सा पालकाप्य उवाच(1) गजलक्ष्म चिकित्साञ्च लोमपाद यदामि ते /अप्_286.001अब्/दीर्घहस्ता महोच्छ्वासाः प्रसस्तास्ते महिष्णवः
:e ity āgneye mahāpurāṇe kalpasāgaro nāma pañcāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ :p 60 % chapter {286} :ś atha ṣaḍaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ gajacikitsā pālakāpya uvāca(1) gajalakṣma cikitsāñca lomapāda yadāmi te /ap_286.001ab/dīrghahastā mahocchvāsāḥ prasastāste mahiṣṇavaḥ
286.002cd
विंशत्यष्टादशनखाः शीतकालमदाश् च ये /अप्_286.002अब्/दक्षिणञ्चोन्नतन्दन्तं वृंहितं जलदोपमं
viṃśatyaṣṭādaśanakhāḥ śītakālamadāś ca ye /ap_286.002ab/dakṣiṇañconnatandantaṃ vṛṃhitaṃ jaladopamaṃ
286.003cd
कर्णौर् च विपूलौ येषां सूक्ष्मविन्द्वन्वितत्वचौ /अप्_286.003अब्/ते धार्या न तथा धार्या वामना ये च सङ्कुशाः(2)
karṇaur ca vipūlau yeṣāṃ sūkṣmavindvanvitatvacau /ap_286.003ab/te dhāryā na tathā dhāryā vāmanā ye ca saṅkuśāḥ(2)
286.004cd
हस्तिन्यः पार्श्वगर्भिण्यो च मूढा मतङ्गजाः /अप्_286.004अब्/वर्णं सत्वं बलं रूपं कान्तिः संहननञ्जवः
hastinyaḥ pārśvagarbhiṇyo ca mūḍhā mataṅgajāḥ /ap_286.004ab/varṇaṃ satvaṃ balaṃ rūpaṃ kāntiḥ saṃhananañjavaḥ
286.005cd
सप्तस्थितो गजश्चेदृक् सङ्ग्रामेरीञ्जयेत्स च /अप्_286.005अब्/कुञ्जराः परमा शोभा शिविरस्य बलस्य च
saptasthito gajaścedṛk saṅgrāmerīñjayetsa ca /ap_286.005ab/kuñjarāḥ paramā śobhā śivirasya balasya ca
286.006cd
आयत्तं कुञ्जरैश् चैव विजयं पृथिवीक्षितां /अप्_286.006अब्/पाकलेषु च सर्वेषु कर्तव्यमनुवासनं
āyattaṃ kuñjaraiś caiva vijayaṃ pṛthivīkṣitāṃ /ap_286.006ab/pākaleṣu ca sarveṣu kartavyamanuvāsanaṃ
286.007cd
घृततैलपरीपाकं स्थानं वातविवर्जितं /अप्_286.007अब्/स्कन्धेषु च क्रिया कर्या तथा पालकवन्नृपाः
ghṛtatailaparīpākaṃ sthānaṃ vātavivarjitaṃ /ap_286.007ab/skandheṣu ca kriyā karyā tathā pālakavannṛpāḥ
286.008cd
गोमूत्रं पाण्डुरोगेषु रजनीभ्यां घृतन्द्विज /अप्_286.008अब्/आनाहे तैलसिक्तस्य निषेकस्तस्य शस्यते
gomūtraṃ pāṇḍurogeṣu rajanībhyāṃ ghṛtandvija /ap_286.008ab/ānāhe tailasiktasya niṣekastasya śasyate
286.009cd
लवणैः पञ्चभिर्मश्रा प्रतिपानाय वारुणी /अप्_286.009अब्/ :न् 1 धन्वन्तरिरुवाचेति ञ.. 2 मर्दना इति ञ.. :प् 61 विडङ्गत्रिफलाव्योषसैन्धवैः कवलान् कृतान्
lavaṇaiḥ pañcabhirmaśrā pratipānāya vāruṇī /ap_286.009ab/ :n 1 dhanvantariruvāceti ña.. 2 mardanā iti ña.. :p 61 viḍaṅgatriphalāvyoṣasaindhavaiḥ kavalān kṛtān
286.010cd
मूर्छासु भोजयेन्नागं क्षौद्रन्तोयञ्च पाययेत् /अप्_286.010अब्/अग्यङ्गः शिरसः शूले नस्यञ्चैव प्रशस्यते
mūrchāsu bhojayennāgaṃ kṣaudrantoyañca pāyayet /ap_286.010ab/agyaṅgaḥ śirasaḥ śūle nasyañcaiva praśasyate
286.011cd
नागानां स्नेहपुटकः पादरोगानुपक्रमेत् /अप्_286.011अब्/पश्चात् कल्ककषायेण शोधनञ्च विधीयते
nāgānāṃ snehapuṭakaḥ pādarogānupakramet /ap_286.011ab/paścāt kalkakaṣāyeṇa śodhanañca vidhīyate
286.012cd
शिखितित्तिरिलावानां पिप्पलीमरिचान्वितैः /अप्_286.012अब्/रसैः सम्भोजयेन्नगं वेपथुर्यस्य जायते
śikhitittirilāvānāṃ pippalīmaricānvitaiḥ /ap_286.012ab/rasaiḥ sambhojayennagaṃ vepathuryasya jāyate
286.013cd
बालबिल्वं तथा लोध्रं धातकी सितया सह /अप्_286.013अब्/अतीसारविनाशाय पिण्डीं भुञ्जीत कुञ्जरः
bālabilvaṃ tathā lodhraṃ dhātakī sitayā saha /ap_286.013ab/atīsāravināśāya piṇḍīṃ bhuñjīta kuñjaraḥ
286.014cd
नस्यं करग्रहे देयं घृतं लयणसंयुतम् /अप्_286.014अब्/मागधीनागराजाजीयवागूर्मुस्तसाधिता
nasyaṃ karagrahe deyaṃ ghṛtaṃ layaṇasaṃyutam /ap_286.014ab/māgadhīnāgarājājīyavāgūrmustasādhitā
286.015cd
उत्कर्णके तु दातव्या वाराहञ्च तथा रसम् /अप्_286.015अब्/दशमूलकुलत्थाम्लकाकमाचीविपाचितम्
utkarṇake tu dātavyā vārāhañca tathā rasam /ap_286.015ab/daśamūlakulatthāmlakākamācīvipācitam
286.016cd
तैलमूषणसंयुक्तं गलग्रहगदापहम् /अप्_286.016अब्/अष्टभिर्लवणैः पिष्ठैः प्रसन्नाः पाययेद्घृतम्
tailamūṣaṇasaṃyuktaṃ galagrahagadāpaham /ap_286.016ab/aṣṭabhirlavaṇaiḥ piṣṭhaiḥ prasannāḥ pāyayedghṛtam
286.017cd
मूत्रभङ्गे ऽथ वा वीजं क्वथितं त्रपूषस्य च /अप्_286.017अब्/त्वग्दोषेषु पिवेन्निम्बं वृषं वा क्वथितं द्विपः
mūtrabhaṅge 'tha vā vījaṃ kvathitaṃ trapūṣasya ca /ap_286.017ab/tvagdoṣeṣu pivennimbaṃ vṛṣaṃ vā kvathitaṃ dvipaḥ
286.018cd
गवां मूत्रं विडङ्गानि कृमिकोष्ठेषु शस्यते /अप्_286.018अब्/शृङ्गवेरकणाद्राक्षाशर्कराभिः शृतं पयः
gavāṃ mūtraṃ viḍaṅgāni kṛmikoṣṭheṣu śasyate /ap_286.018ab/śṛṅgaverakaṇādrākṣāśarkarābhiḥ śṛtaṃ payaḥ
286.019cd
क्षतक्षयकरं पानं तथा मांसरसः शुभः /अप्_286.019अब्/मुद्गोदनं व्योषयुतमरुचौ तु प्रशस्यते
kṣatakṣayakaraṃ pānaṃ tathā māṃsarasaḥ śubhaḥ /ap_286.019ab/mudgodanaṃ vyoṣayutamarucau tu praśasyate
286.020cd
त्रिवृद्व्योषाग्निदन्त्यर्कश्यामाक्षीरेभपिप्पली /अप्_286.020अब्/एतैर् गुल्महरः स्नेहः कृतश् चैव तथापरः
trivṛdvyoṣāgnidantyarkaśyāmākṣīrebhapippalī /ap_286.020ab/etair gulmaharaḥ snehaḥ kṛtaś caiva tathāparaḥ
286.021cd
:प् 62 भेदनद्रावणाभ्यङ्गस्नेहपानानुवासनैः /अप्_286.021अब्/सर्वानेव समुत्पन्नन् विद्रवान् समुपाहरेत्
:p 62 bhedanadrāvaṇābhyaṅgasnehapānānuvāsanaiḥ /ap_286.021ab/sarvāneva samutpannan vidravān samupāharet
286.022cd
यष्टिकं मुद्गसूपेन(1) शारदेन तथा पिवेत् /अप्_286.022अब्/बालबिल्वैस् तथा लेपः फटुरोगेषु शस्यते
yaṣṭikaṃ mudgasūpena(1) śāradena tathā pivet /ap_286.022ab/bālabilvais tathā lepaḥ phaṭurogeṣu śasyate
286.023cd
विडङ्गेन्द्रयवौ हिङ्गु सरलं रजनीद्वयम् /अप्_286.023अब्/पूर्वाह्णे पाययेत् पिण्डान् सर्वशूलोपशान्तये
viḍaṅgendrayavau hiṅgu saralaṃ rajanīdvayam /ap_286.023ab/pūrvāhṇe pāyayet piṇḍān sarvaśūlopaśāntaye
286.024cd
प्रधानभोजने तेषां यष्टिकव्रीहिशालयः /अप्_286.024अब्/मध्यमौ यवगोधूमौ शेषा दन्तिनि चाधमाः
pradhānabhojane teṣāṃ yaṣṭikavrīhiśālayaḥ /ap_286.024ab/madhyamau yavagodhūmau śeṣā dantini cādhamāḥ
286.025cd
यवश् चैव तथैवेक्षुर्नागानां बलवर्धनः /अप्_286.025अब्/नागानां यवसं शुष्कं तथा धातुप्रकोपणं
yavaś caiva tathaivekṣurnāgānāṃ balavardhanaḥ /ap_286.025ab/nāgānāṃ yavasaṃ śuṣkaṃ tathā dhātuprakopaṇaṃ
286.026cd
मदक्षिणस्य नागस्य पयःपानं प्रशस्यते /अप्_286.026अब्/दीपनीयैस् तथा द्रव्यैः शृतो मांसरसः शुभः
madakṣiṇasya nāgasya payaḥpānaṃ praśasyate /ap_286.026ab/dīpanīyais tathā dravyaiḥ śṛto māṃsarasaḥ śubhaḥ
286.027cd
वायसः कुक्कुरश्चोभौ काकोलूककुलो हरिः /अप्_286.027अब्/भवेत् क्षौद्रेण संयुक्तः पिण्डो युद्धे महापदि(2)
vāyasaḥ kukkuraścobhau kākolūkakulo hariḥ /ap_286.027ab/bhavet kṣaudreṇa saṃyuktaḥ piṇḍo yuddhe mahāpadi(2)
286.028cd
कटुमत्स्यविडङ्गानि क्षारः कोषातकी पयः /अप्_286.028अब्/हरिद्रा चेति धूपोयं कुञ्जरस्य जयावहः
kaṭumatsyaviḍaṅgāni kṣāraḥ koṣātakī payaḥ /ap_286.028ab/haridrā ceti dhūpoyaṃ kuñjarasya jayāvahaḥ
286.029cd
पिप्पलीतण्डुलास्तैलं माध्वीकं माक्षिकम् तथा /अप्_286.029अब्/नेत्रयोः परिषेकोयं दीपनीयः प्रशस्यते
pippalītaṇḍulāstailaṃ mādhvīkaṃ mākṣikam tathā /ap_286.029ab/netrayoḥ pariṣekoyaṃ dīpanīyaḥ praśasyate
286.030cd
पूरीषञ्चटकायाश् च तथा पारावतस्य च /अप्_286.030अब्/क्षीरवृक्षकरीषाश् च(3) प्रसन्नयेष्टमञ्जनं
pūrīṣañcaṭakāyāś ca tathā pārāvatasya ca /ap_286.030ab/kṣīravṛkṣakarīṣāś ca(3) prasannayeṣṭamañjanaṃ
286.031cd
:न् 1 मुद्ग्यूषेणेति ज.. , ञ.. च 2 मदाय हीति ञ.. 3 क्षीरवृक्षकरीराश्चेति ञ.. :प् 63 अनेनाञ्जितनेत्रस्तु करोति कदनं रणे /अप्_286.031अब्/उत्पलानि च नीलानि सुस्तन्तगरमेव च
:n 1 mudgyūṣeṇeti ja.. , ña.. ca 2 madāya hīti ña.. 3 kṣīravṛkṣakarīrāśceti ña.. :p 63 anenāñjitanetrastu karoti kadanaṃ raṇe /ap_286.031ab/utpalāni ca nīlāni sustantagarameva ca
286.032cd
तण्डुलोदकपिष्टानि नेत्रनिर्वापनं परम् /अप्_286.032अब्/नखवृद्धौ नखच्छेदस्तैलसेकश् च मास्यपि
taṇḍulodakapiṣṭāni netranirvāpanaṃ param /ap_286.032ab/nakhavṛddhau nakhacchedastailasekaś ca māsyapi
286.033cd
शय्यास्थानं भवेच्चास्य करीषैः पांशुभिस् तथा /अप्_286.033अब्/शरन्निदाघयोः सेकः सर्पिषा च तथेष्यते
śayyāsthānaṃ bhaveccāsya karīṣaiḥ pāṃśubhis tathā /ap_286.033ab/śarannidāghayoḥ sekaḥ sarpiṣā ca tatheṣyate
Chapter 287
287.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे गजचिकित्सा नाम षडशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {287} :श् अथ सप्ताशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्ववाहनसारः धन्वन्तरिर् उवाच अश्ववाहनसारञ्च वक्ष्ये चाश्वचिकित्सनम् /अप्_287.001अब्/वाजिनां संग्रहः कार्यो धर्मकमार्थसिद्धये
:e ity āgneye mahāpurāṇe gajacikitsā nāma ṣaḍaśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {287} :ś atha saptāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ aśvavāhanasāraḥ dhanvantarir uvāca aśvavāhanasārañca vakṣye cāśvacikitsanam /ap_287.001ab/vājināṃ saṃgrahaḥ kāryo dharmakamārthasiddhaye
287.002cd
अश्विनी श्रणं हस्तं उत्तरात्रितयन्तथा /अप्_287.002अब्/नक्षत्राणि प्रशस्तानि हयानामादिवाहने
aśvinī śraṇaṃ hastaṃ uttarātritayantathā /ap_287.002ab/nakṣatrāṇi praśastāni hayānāmādivāhane
287.003cd
हेमन्तः शिशिरश् चैव वसन्तश्चाश्ववाहने /अप्_287.003अब्/ग्रीष्मेशरदि वर्षासु निषिद्धं वाहनं हये
hemantaḥ śiśiraś caiva vasantaścāśvavāhane /ap_287.003ab/grīṣmeśaradi varṣāsu niṣiddhaṃ vāhanaṃ haye
287.004cd
तीव्रैर् न च परैर् दण्डैर् अदेशे न च ताडयेत् /अप्_287.004अब्/कीलास्थिसंकुले चैव विषमे कण्टकान्विते
tīvrair na ca parair daṇḍair adeśe na ca tāḍayet /ap_287.004ab/kīlāsthisaṃkule caiva viṣame kaṇṭakānvite
287.005cd
:प् 64 वालुकापङ्गसंच्छन्ने गर्तागर्तप्रदूषिते /अप्_287.005अब्/अचित्तज्ञो विनोपायैर् वाहनं कुरुतेतु हः
:p 64 vālukāpaṅgasaṃcchanne gartāgartapradūṣite /ap_287.005ab/acittajño vinopāyair vāhanaṃ kurutetu haḥ
287.006cd
स वाह्यते हयेनैव पृष्ठस्थः कटिकां विना(1)अप्_287.006अब्/छन्दं विज्ञापयेत् कोपि सकृती धीमतां वरः
sa vāhyate hayenaiva pṛṣṭhasthaḥ kaṭikāṃ vinā(1)ap_287.006ab/chandaṃ vijñāpayet kopi sakṛtī dhīmatāṃ varaḥ
287.007cd
अभ्यासादभियोगाच्च विनाशास्त्रं स्ववाहकः /अप्_287.007अब्/स्नातस्य प्रङ्मुखस्याथ देवान् वपुषि योजयेत्
abhyāsādabhiyogācca vināśāstraṃ svavāhakaḥ /ap_287.007ab/snātasya praṅmukhasyātha devān vapuṣi yojayet
287.008cd
प्रणवादिनमोन्तेन स्ववीजेन यथाक्रमम् /अप्_287.008अब्/ब्रह्मा चित्ते वले विष्णुर्वैनतेयः पराक्रमे
praṇavādinamontena svavījena yathākramam /ap_287.008ab/brahmā citte vale viṣṇurvainateyaḥ parākrame
287.009cd
पार्श्वे रुद्रा गुरुर्बुद्धौ विश्वेदेवाथ मर्मसु /अप्_287.009अब्/दृगावर्ते दृशीन्द्वर्कौ कर्णयोरश्विनौ तथा
pārśve rudrā gururbuddhau viśvedevātha marmasu /ap_287.009ab/dṛgāvarte dṛśīndvarkau karṇayoraśvinau tathā
287.010cd
जठरे ऽग्निः स्वधा स्वेदे वग्जिह्वायां जवे ऽनिलः /अप्_287.010अब्/पृष्ठतो नाकपृष्ठस्तु खुराग्रे सर्वपर्वताः
jaṭhare 'gniḥ svadhā svede vagjihvāyāṃ jave 'nilaḥ /ap_287.010ab/pṛṣṭhato nākapṛṣṭhastu khurāgre sarvaparvatāḥ
287.011cd
ताराश् च रोमकूपेषु हृदि चान्द्रमसी कला /अप्_287.011अब्/तेजस्यग्नीरतिः श्रोण्यां ललाटे च जगत्पतिः
tārāś ca romakūpeṣu hṛdi cāndramasī kalā /ap_287.011ab/tejasyagnīratiḥ śroṇyāṃ lalāṭe ca jagatpatiḥ
287.012cd
ग्रहाश् च हेषिते चैव तथैवोरसि वासुकिः /अप्_287.012अब्/उपोषितो ऽर्चयेत् सादी हयं दक्षश्रुतौ जपेत्
grahāś ca heṣite caiva tathaivorasi vāsukiḥ /ap_287.012ab/upoṣito 'rcayet sādī hayaṃ dakṣaśrutau japet
287.013cd
हय गन्धर्वराजस्त्वं शृणुष्व वचनं गम /अप्_287.013अब्/गन्धर्वकुलजातस्त्वं माभूस्त्वं कुलदूषकः
haya gandharvarājastvaṃ śṛṇuṣva vacanaṃ gama /ap_287.013ab/gandharvakulajātastvaṃ mābhūstvaṃ kuladūṣakaḥ
287.014cd
द्विजानां सत्यवाक्येन सोमस्य गरुडस्य च /अप्_287.014अब्/रुद्रस्य वरुणस्यैव पवनस्य बलेन च
dvijānāṃ satyavākyena somasya garuḍasya ca /ap_287.014ab/rudrasya varuṇasyaiva pavanasya balena ca
287.015cd
हुताशनस्य दीप्त्या च स्मर जातिं तुरङ्गम /अप्_287.015अब्/स्मर राजेन्द्रपुत्रस्त्वं सत्यवाक्यमनुस्मर
hutāśanasya dīptyā ca smara jātiṃ turaṅgama /ap_287.015ab/smara rājendraputrastvaṃ satyavākyamanusmara
287.016cd
:न् 1 कणिकां विनेति क.. , ञ.. च :प् 65 स्मर त्वं वारुणीं कन्यां स्मर त्वं कौस्तुभं मणिं /अप्_287.016अब्/क्षिरोदसागरे चैव मथ्यमाने सुरासुरैः
:n 1 kaṇikāṃ vineti ka.. , ña.. ca :p 65 smara tvaṃ vāruṇīṃ kanyāṃ smara tvaṃ kaustubhaṃ maṇiṃ /ap_287.016ab/kṣirodasāgare caiva mathyamāne surāsuraiḥ
287.017cd
तत्र देवकुले जातः स्ववाक्यं परिपालय /अप्_287.017अब्/कुले जातस्त्वमश्वानां मित्रं मे भव शास्वतम्
tatra devakule jātaḥ svavākyaṃ paripālaya /ap_287.017ab/kule jātastvamaśvānāṃ mitraṃ me bhava śāsvatam
287.018cd
शृणु मित्र त्वमेतच्च सिद्धो मे भव वाहन /अप्_287.018अब्/विजयं रक्ष माञ्चैव समरे सिद्धिमावह
śṛṇu mitra tvametacca siddho me bhava vāhana /ap_287.018ab/vijayaṃ rakṣa māñcaiva samare siddhimāvaha
287.019cd
तव पृष्ठं समारुह्य हता दैत्याः सुरैः पुरा /अप्_287.019अब्/अधुना त्वां समारुह्य जेष्यामि रिपुवाहिनीं
tava pṛṣṭhaṃ samāruhya hatā daityāḥ suraiḥ purā /ap_287.019ab/adhunā tvāṃ samāruhya jeṣyāmi ripuvāhinīṃ
287.020cd
कर्णजापन्ततः कृत्वा विमुह्य च तथा प्यरीन्(1) /अप्_287.020अब्/पर्यानयेद्धयं सादी वहयेद्युद्धतो जयः
karṇajāpantataḥ kṛtvā vimuhya ca tathā pyarīn(1) /ap_287.020ab/paryānayeddhayaṃ sādī vahayedyuddhato jayaḥ
287.021cd
सञ्जाताः स्वशरीरेण(2) दोषाः प्रायेण वाजिनां /अप्_287.021अब्/हन्यन्ते ऽतिप्रयत्नेन गुणाः सादिवरैः पुनः
sañjātāḥ svaśarīreṇa(2) doṣāḥ prāyeṇa vājināṃ /ap_287.021ab/hanyante 'tiprayatnena guṇāḥ sādivaraiḥ punaḥ
287.022cd
सहजा इव दृश्यन्ते गुणाः सादिवरोद्भवाः /अप्_287.022अब्/नाशयन्ति गुणानन्ये सादिनः सहजानपि
sahajā iva dṛśyante guṇāḥ sādivarodbhavāḥ /ap_287.022ab/nāśayanti guṇānanye sādinaḥ sahajānapi
287.023cd
गुणानेको विजानाति वेत्ति दोषांस् तथापरः /अप्_287.023अब्/धन्यो धीमान् हयं वेत्ति मन्दधीः
guṇāneko vijānāti vetti doṣāṃs tathāparaḥ /ap_287.023ab/dhanyo dhīmān hayaṃ vetti mandadhīḥ
287.024cd
अकर्मज्ञो ऽनुपायज्ञो वेगासक्तो ऽतिकोपनः /अप्_287.024अब्/घनदण्डरतिच्छिद्रे यः ममोपि न शस्यते
akarmajño 'nupāyajño vegāsakto 'tikopanaḥ /ap_287.024ab/ghanadaṇḍaraticchidre yaḥ mamopi na śasyate
287.025cd
उपायज्ञो ऽथ चित्तज्ञो विशुद्धो दोषनाशनः /अप्_287.025अब्/गुणार्जनपरो नित्यं सर्वकर्मविशारदः
upāyajño 'tha cittajño viśuddho doṣanāśanaḥ /ap_287.025ab/guṇārjanaparo nityaṃ sarvakarmaviśāradaḥ
287.026cd
प्रग्रहेण गृहीत्वाथ प्रविष्टो वाहभूतलम् /अप्_287.026अब्/सव्यापसव्यभेदेन वाहनीयः स्वसादिना
pragraheṇa gṛhītvātha praviṣṭo vāhabhūtalam /ap_287.026ab/savyāpasavyabhedena vāhanīyaḥ svasādinā
287.027cd
:न् 1 तथासुरनिति ज.. , ञ.. , ट.. च 2 सह जाताः शरीरेणेति ञ.. :प् 66 आरुह्य सहसा नैव ताड्नीयो हयोत्तमः /अप्_287.027अब्/ताडनादुभयमाप्नोति भयान्मोहश् च जायते
:n 1 tathāsuraniti ja.. , ña.. , ṭa.. ca 2 saha jātāḥ śarīreṇeti ña.. :p 66 āruhya sahasā naiva tāḍnīyo hayottamaḥ /ap_287.027ab/tāḍanādubhayamāpnoti bhayānmohaś ca jāyate
287.028cd
प्रातः सादी प्लुतेनैव वल्गामुद्धृत्य चालयेत् /अप्_287.028अब्/मन्दं मन्दं विना नालं धृतवल्गो दिनान्तरे
prātaḥ sādī plutenaiva valgāmuddhṛtya cālayet /ap_287.028ab/mandaṃ mandaṃ vinā nālaṃ dhṛtavalgo dināntare
287.029cd
प्रोक्तमाश्वसनं सामभेदो ऽश्वेन नियोज्यते /अप्_287.029अब्/कषादिताड्नं दण्डो दानं कालसहिष्णुता
proktamāśvasanaṃ sāmabhedo 'śvena niyojyate /ap_287.029ab/kaṣāditāḍnaṃ daṇḍo dānaṃ kālasahiṣṇutā
287.030cd
पर्वपूर्वविशुद्धौ तु विदध्यादुत्तरोत्तरम् /अप्_287.030अब्/जिह्वातले विनायोगं विदध्याद्वाहने हये
parvapūrvaviśuddhau tu vidadhyāduttarottaram /ap_287.030ab/jihvātale vināyogaṃ vidadhyādvāhane haye
287.031cd
गुणेतरशतां वल्गां सृक्कण्या सह गाहयेत् /अप्_287.031अब्/विस्मार्य वाहनं कुर्याच्छिथिलानां शनैः शनैः
guṇetaraśatāṃ valgāṃ sṛkkaṇyā saha gāhayet /ap_287.031ab/vismārya vāhanaṃ kuryācchithilānāṃ śanaiḥ śanaiḥ
287.032cd
हयं जिह्वाङ्गमाहीने जिह्वाग्रन्थिं विमोचयेत् /अप्_287.032अब्/गाटतां मोचयेत्तावद्यावत् स्तोभं न सुञ्चति
hayaṃ jihvāṅgamāhīne jihvāgranthiṃ vimocayet /ap_287.032ab/gāṭatāṃ mocayettāvadyāvat stobhaṃ na suñcati
287.033cd
कुर्याच्छतमुरस्त्राणमविलालञ्च मुञ्चति /अप्_287.033अब्/ऊर्धाननः स्वभाद्यस्तस्योरस्त्राणमश्लथम्
kuryācchatamurastrāṇamavilālañca muñcati /ap_287.033ab/ūrdhānanaḥ svabhādyastasyorastrāṇamaślatham
287.034cd
विधाय वाहयेद्दृष्ट्या लीलया सादिसत्तमः /अप्_287.034अब्/तस्य सव्येन पूर्वेण संयुक्तं सव्यवल्गया
vidhāya vāhayeddṛṣṭyā līlayā sādisattamaḥ /ap_287.034ab/tasya savyena pūrveṇa saṃyuktaṃ savyavalgayā
287.035cd
यः कुर्यात्पश्चिमं पादं गृहीतस्तेन दक्षिणः /अप्_287.035अब्/क्रमेणानेन यो सेवां कुरुते वामवल्गया
yaḥ kuryātpaścimaṃ pādaṃ gṛhītastena dakṣiṇaḥ /ap_287.035ab/krameṇānena yo sevāṃ kurute vāmavalgayā
287.036cd
पादौ तेनापि पादः स्याद्गृहीतो वाम एव हि /अप्_287.036अब्/अग्रे चेच्चरणे त्यक्ते जायते सुदृढासनं
pādau tenāpi pādaḥ syādgṛhīto vāma eva hi /ap_287.036ab/agre ceccaraṇe tyakte jāyate sudṛḍhāsanaṃ
287.037cd
यौ हृतौ दुष्करे चैव मोटके नाटकायनं /अप्_287.037अब्/सव्यहीनं खलीकारो हनेन गुणने तथ
yau hṛtau duṣkare caiva moṭake nāṭakāyanaṃ /ap_287.037ab/savyahīnaṃ khalīkāro hanena guṇane tatha
287.038cd
स्वहावं हि तुरङ्गस्य मुखव्यावर्तनं पुरः /अप्_287.038अब्/ :प् 67 न चैवेत्थं तुरङ्गाणां पादग्रहणहेतवः
svahāvaṃ hi turaṅgasya mukhavyāvartanaṃ puraḥ /ap_287.038ab/ :p 67 na caivetthaṃ turaṅgāṇāṃ pādagrahaṇahetavaḥ
287.039cd
विश्वस्तं हयमालोक्य गाढमापीड्य चासनं /अप्_287.039अब्/रोकयित्वा मुखे पादं ग्राह्यतो लोकनं हितं
viśvastaṃ hayamālokya gāḍhamāpīḍya cāsanaṃ /ap_287.039ab/rokayitvā mukhe pādaṃ grāhyato lokanaṃ hitaṃ
287.040cd
गाढमापीड्य रागाभ्यां वल्गामाकृष्य गृह्यते /अप्_287.040अब्/तद्वन्धनाद् युग्मपादं(1) तद्वद्वक्वनमुच्यते
gāḍhamāpīḍya rāgābhyāṃ valgāmākṛṣya gṛhyate /ap_287.040ab/tadvandhanād yugmapādaṃ(1) tadvadvakvanamucyate
287.041cd
संयोज्य वल्गया पादान् वल्गामामोच्य वाञ्छितम् /अप्_287.041अब्/वाह्यपार्ष्णिप्रयोगात्तु(2) यत्र तत्ताडनं मतम्
saṃyojya valgayā pādān valgāmāmocya vāñchitam /ap_287.041ab/vāhyapārṣṇiprayogāttu(2) yatra tattāḍanaṃ matam
287.042cd
प्रलयाविप्लवे ज्ञात्वा क्रमेणानेन बुद्धिमान् /अप्_287.042अब्/मोटनेन चतुर्थेन विधिरेष बिधीयते
pralayāviplave jñātvā krameṇānena buddhimān /ap_287.042ab/moṭanena caturthena vidhireṣa bidhīyate
287.043cd
नाधत्ते ऽधश् च पादं यो ऽश्वो लघुनि मण्डले /अप्_287.043अब्/मोटनोद्वक्कनाभ्यान्तु ग्राहयेत् पादमीशितं
nādhatte 'dhaś ca pādaṃ yo 'śvo laghuni maṇḍale /ap_287.043ab/moṭanodvakkanābhyāntu grāhayet pādamīśitaṃ
287.044cd
वटयित्वासने(3) गाटं मन्दमादाय यो ब्रजेत् /अप्_287.044अब्/ग्राह्यते संग्रहाद्यत्र तत्संग्रहणमुच्यते
vaṭayitvāsane(3) gāṭaṃ mandamādāya yo brajet /ap_287.044ab/grāhyate saṃgrahādyatra tatsaṃgrahaṇamucyate
287.045cd
हत्वा पर्श्वे प्रहारेण स्थानस्थो व्यग्रमानसम् /अप्_287.045अब्/वल्गामाकृष्य पादेन ग्राह्यकण्टकपायनम्(4)
hatvā parśve prahāreṇa sthānastho vyagramānasam /ap_287.045ab/valgāmākṛṣya pādena grāhyakaṇṭakapāyanam(4)
287.046cd
उत्थितो यो ऽङ्घ्रणानेन पार्ष्ण्निपादात्तुरङ्गमः /अप्_287.046अब्/गृह्यते यत् खलीकृत्य खलीकारः स चेष्यते
utthito yo 'ṅghraṇānena pārṣṇnipādātturaṅgamaḥ /ap_287.046ab/gṛhyate yat khalīkṛtya khalīkāraḥ sa ceṣyate
287.047cd
गतित्रये पियः पादमादत्ते नैव वाञ्छितः /अप्_287.047अब्/हत्वा तु यत्र दण्डेन ग्राह्यते गहनं हि तत्
gatitraye piyaḥ pādamādatte naiva vāñchitaḥ /ap_287.047ab/hatvā tu yatra daṇḍena grāhyate gahanaṃ hi tat
287.048cd
खलीकृत्य चतुष्केण तुरङ्गो वल्गयान्यया /अप्_287.048अब्/उच्छास्य ग्राह्यते ऽन्यत्र तत्स्यादुच्छासनं पुनः
khalīkṛtya catuṣkeṇa turaṅgo valgayānyayā /ap_287.048ab/ucchāsya grāhyate 'nyatra tatsyāducchāsanaṃ punaḥ
287.049cd
:न् 1 भठकालाद्यनुत्पादमिति ज.. 2 बाह्यपार्श्वे प्रयोगात्त्विति ख.. 3 वण्टयित्वासने इति ख.. 4 ग्राहकण्टकपायनमिति ख.. :प् 68 स्वभावं बहिरस्यन्तं तस्यां दिशि पदायनं /अप्_287.049अब्/नियोज्य ग्राहयेत्तत्तु मुखव्यापर्तनं मतम्
:n 1 bhaṭhakālādyanutpādamiti ja.. 2 bāhyapārśve prayogāttviti kha.. 3 vaṇṭayitvāsane iti kha.. 4 grāhakaṇṭakapāyanamiti kha.. :p 68 svabhāvaṃ bahirasyantaṃ tasyāṃ diśi padāyanaṃ /ap_287.049ab/niyojya grāhayettattu mukhavyāpartanaṃ matam
287.050cd
ग्राहयित्वा ततः पादं त्रिविधासु यथाक्रमम् /अप्_287.050अब्/साधयेत् पञ्चधारासु क्रमशो मण्डलादिषु
grāhayitvā tataḥ pādaṃ trividhāsu yathākramam /ap_287.050ab/sādhayet pañcadhārāsu kramaśo maṇḍalādiṣu
287.051cd
आजनोर्धाननं वाहं शिथिलं वाहयेत् सुधीः /अप्_287.051अब्/अङ्गेषु लाघवं यावत्तावत्तं वाहयेद्धयं
ājanordhānanaṃ vāhaṃ śithilaṃ vāhayet sudhīḥ /ap_287.051ab/aṅgeṣu lāghavaṃ yāvattāvattaṃ vāhayeddhayaṃ
287.052cd
मृदुः स्कन्धे लघुर्वक्त्रे शिथिलः सर्वसन्धिषु /अप्_287.052अब्/यदा ससादिनो वश्यः सङ्गृह्णीयात्तदा हयं
mṛduḥ skandhe laghurvaktre śithilaḥ sarvasandhiṣu /ap_287.052ab/yadā sasādino vaśyaḥ saṅgṛhṇīyāttadā hayaṃ
287.053cd
न त्यजेत् पश्चिमं पादं यदा साधुर्भवेत्तदा /अप्_287.053अब्/तदाकृष्टिर्विधातव्या पाणिभ्यामिह बल्गया
na tyajet paścimaṃ pādaṃ yadā sādhurbhavettadā /ap_287.053ab/tadākṛṣṭirvidhātavyā pāṇibhyāmiha balgayā
287.054cd
तत्रत्रिको यथा तिष्ठेदुद्ग्रीवोश्वः समाननः /अप्_287.054अब्/धरायां पश्चिमौ पादौ अन्तरीक्षे यदाश्रयौ
tatratriko yathā tiṣṭhedudgrīvośvaḥ samānanaḥ /ap_287.054ab/dharāyāṃ paścimau pādau antarīkṣe yadāśrayau
287.055cd
तदा सन्धरणं कुर्याद्गाठवाहञ्च मुष्टिना /अप्_287.055अब्/सहसैवं समाकृष्टो यस्तुरङ्गो न तिष्ठति
tadā sandharaṇaṃ kuryādgāṭhavāhañca muṣṭinā /ap_287.055ab/sahasaivaṃ samākṛṣṭo yasturaṅgo na tiṣṭhati
287.056cd
शरीरं विक्षिपन्तञ्च साधयेन्मण्डलभ्रमैः /अप्_287.056अब्/क्षिपेत् स्कन्धञ्च यो वाहं स च स्थाप्यो हि वल्गया
śarīraṃ vikṣipantañca sādhayenmaṇḍalabhramaiḥ /ap_287.056ab/kṣipet skandhañca yo vāhaṃ sa ca sthāpyo hi valgayā
287.057cd
गोमयं लवणं मूत्रं क्वथितं मृत्समन्वितम् /अप्_287.057अब्/अङ्गलेपो मक्षिकादिदंशश्रमविनाशनः
gomayaṃ lavaṇaṃ mūtraṃ kvathitaṃ mṛtsamanvitam /ap_287.057ab/aṅgalepo makṣikādidaṃśaśramavināśanaḥ
287.058cd
मध्ये भद्रादिजातीनां मण्डो देयो हि सादिना /अप्_287.058अब्/दर्शनं भोततीक्षस्य निरुत्साहः क्षुधा हयः
madhye bhadrādijātīnāṃ maṇḍo deyo hi sādinā /ap_287.058ab/darśanaṃ bhotatīkṣasya nirutsāhaḥ kṣudhā hayaḥ
287.059cd
यथा वश्यस् तथा शिक्षा विनश्यन्त्यतिवाहिताः /अप्_287.059अब्/अवाहिता न मिध्यन्ति तुङ्गवक्त्रांश् च वाहयेत्
yathā vaśyas tathā śikṣā vinaśyantyativāhitāḥ /ap_287.059ab/avāhitā na midhyanti tuṅgavaktrāṃś ca vāhayet
287.060cd
सम्पीड्य जानुयुग्मेन स्थिरमुष्टिस्तुरङ्गमं /अप्_287.060अब्/ :प् 69 गोमूत्राकुटिला वेणी पद्ममण्डलमालिका
sampīḍya jānuyugmena sthiramuṣṭisturaṅgamaṃ /ap_287.060ab/ :p 69 gomūtrākuṭilā veṇī padmamaṇḍalamālikā
287.061cd
पञ्चोलूखलिका कार्या गर्वितास्ते ऽतिकीर्तिताः(1) /अप्_287.061अब्/संक्षिप्तञ्चैव विक्षिप्तं कुञ्चितञ्च यथाचितम्(2)
pañcolūkhalikā kāryā garvitāste 'tikīrtitāḥ(1) /ap_287.061ab/saṃkṣiptañcaiva vikṣiptaṃ kuñcitañca yathācitam(2)
287.062cd
वल्गितावल्गितौ चैव षोटा चेत्थमुदाहृतम् /अप्_287.062अब्/वीथीधनुःशतं यावदशीतिर् नवतिस् तथा
valgitāvalgitau caiva ṣoṭā cetthamudāhṛtam /ap_287.062ab/vīthīdhanuḥśataṃ yāvadaśītir navatis tathā
287.063cd
भद्रः सुसाध्यो वाजी स्यान्मन्दो दण्डैकमानसः /अप्_287.063अब्/मृगजङ्घो(3) मृगो वाजी सङ्कीर्णस्तत्समन्वियात्
bhadraḥ susādhyo vājī syānmando daṇḍaikamānasaḥ /ap_287.063ab/mṛgajaṅgho(3) mṛgo vājī saṅkīrṇastatsamanviyāt
287.064cd
शर्करामधुलाजादः सुगन्धो ऽश्वः शुचिर्द्विजः /अप्_287.064अब्/तेजस्वी क्षत्रियश्चाश्बो विनीतो बुद्धिमांश् च यः
śarkarāmadhulājādaḥ sugandho 'śvaḥ śucirdvijaḥ /ap_287.064ab/tejasvī kṣatriyaścāśbo vinīto buddhimāṃś ca yaḥ
287.065cd
शूद्रो ऽशुचिश् चलो मन्दो विरूपो विमतिः खलः /अप्_287.065अब्/वल्गया धार्यमाणो ऽश्वो लालकं यश् च दर्शयेत्
śūdro 'śuciś calo mando virūpo vimatiḥ khalaḥ /ap_287.065ab/valgayā dhāryamāṇo 'śvo lālakaṃ yaś ca darśayet
287.066cd
धारासु योजनीयो ऽसौ प्रग्रहग्रहमोक्षणैः /अप्_287.066अब्/अश्वादिलक्षणम् वक्ष्ये शालिहोत्रो यथावदत्
dhārāsu yojanīyo 'sau pragrahagrahamokṣaṇaiḥ /ap_287.066ab/aśvādilakṣaṇam vakṣye śālihotro yathāvadat
Chapter 288
288.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अश्ववाहनसारो नाम सप्ताशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :न् 1 गोर्जितास्ते ऽतिकीर्तिता इति ख.. 2 यथाञ्चितमिति ञ.. 3 मृगञ्जय इति ख.. , ञ.. च :प् 70 % छप्तेर् {288} :श् अथाष्टाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्वचिकित्सा शालिहोत्र उवाच अश्वानां लक्षणं वक्ष्ये चिकित्साञ्चैव(1)सुश्रुतअप्_288.001अब्/हीनदन्तो विदन्तश् चकराली कृष्णतालुकः
:e ity āgneye mahāpurāṇe aśvavāhanasāro nāma saptāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :n 1 gorjitāste 'tikīrtitā iti kha.. 2 yathāñcitamiti ña.. 3 mṛgañjaya iti kha.. , ña.. ca :p 70 % chapter {288} :ś athāṣṭāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ aśvacikitsā śālihotra uvāca aśvānāṃ lakṣaṇaṃ vakṣye cikitsāñcaiva(1)suśrutaap_288.001ab/hīnadanto vidantaś cakarālī kṛṣṇatālukaḥ
288.002cd
कृष्णजिह्वश् च यमजोजातमुष्कश् च यस् तथा /अप्_288.002अब्/द्विशफश् च तथा शृङ्गी त्रिवर्णो व्याघ्रवर्णकः
kṛṣṇajihvaś ca yamajojātamuṣkaś ca yas tathā /ap_288.002ab/dviśaphaś ca tathā śṛṅgī trivarṇo vyāghravarṇakaḥ
288.003cd
खरवर्णो भस्मवर्णो जातवर्णश् च काकुदी /अप्_288.003अब्/श्वित्री च काकसादी च खरसारस्तथैव च
kharavarṇo bhasmavarṇo jātavarṇaś ca kākudī /ap_288.003ab/śvitrī ca kākasādī ca kharasārastathaiva ca
288.004cd
वानराक्षः कृष्णशटः कृष्णगुह्यस्तथैव च /अप्_288.004अब्/कृष्णप्रोथश् च शूकश् च यश् च तित्तिरिसन्निभः
vānarākṣaḥ kṛṣṇaśaṭaḥ kṛṣṇaguhyastathaiva ca /ap_288.004ab/kṛṣṇaprothaś ca śūkaś ca yaś ca tittirisannibhaḥ
288.005cd
विषमः श्वेतपादश् च ध्रुवावर्तविवर्जितः /अप्_288.005अब्/अशुभावर्तसंयुक्तो वर्जनीयस्तुरङ्गमः
viṣamaḥ śvetapādaś ca dhruvāvartavivarjitaḥ /ap_288.005ab/aśubhāvartasaṃyukto varjanīyasturaṅgamaḥ
288.006cd
रन्ध्रोपरन्ध्रयोर्द्वौ द्वौ द्वौ द्वौ मस्तकवक्षसोः /अप्_288.006अब्/प्रयाणे च ललाटे च कण्ठावर्ताः शुभा दश
randhroparandhrayordvau dvau dvau dvau mastakavakṣasoḥ /ap_288.006ab/prayāṇe ca lalāṭe ca kaṇṭhāvartāḥ śubhā daśa
288.007cd
मृक्कण्याञ्च ललाटे च कर्णमूले निगालके /अप्_288.007अब्/बाहुमूले गले श्रेष्ठा आवर्तास्त्वशुभाः परे
mṛkkaṇyāñca lalāṭe ca karṇamūle nigālake /ap_288.007ab/bāhumūle gale śreṣṭhā āvartāstvaśubhāḥ pare
288.008cd
शुकेन्द्रगोपचन्द्राभा ये च वायससन्निभाः /अप्_288.008अब्/सुवर्णवर्णाः स्निग्धाश् च प्रशस्यास्तु सदैव हि
śukendragopacandrābhā ye ca vāyasasannibhāḥ /ap_288.008ab/suvarṇavarṇāḥ snigdhāś ca praśasyāstu sadaiva hi
288.009cd
दीर्घग्रीवाक्षिकूटाश् च ह्रस्वकर्णाश् च शोभनाः /अप्_288.009अब्/ :न् 1 चिकित्सन्तवेति ञ.. :प् 71 राक्षान्तुरङ्गमा यत्र(1) विजयं वर्जयेत्ततः
dīrghagrīvākṣikūṭāś ca hrasvakarṇāś ca śobhanāḥ /ap_288.009ab/ :n 1 cikitsantaveti ña.. :p 71 rākṣānturaṅgamā yatra(1) vijayaṃ varjayettataḥ
288.010cd
पालितस्तु हयो दन्ती शुभदो दुःखदो ऽन्यथा /अप्_288.010अब्/श्रियः पुत्रास्तु गन्धर्वा वाजिनो रत्नमुत्तमम्
pālitastu hayo dantī śubhado duḥkhado 'nyathā /ap_288.010ab/śriyaḥ putrāstu gandharvā vājino ratnamuttamam
288.011cd
अश्वमेधे तु तुरगः पवित्रत्वात्तु हूयते /अप्_288.011अब्/वृषो निम्बवृहत्यौ च गुडूची च समाक्षिका
aśvamedhe tu turagaḥ pavitratvāttu hūyate /ap_288.011ab/vṛṣo nimbavṛhatyau ca guḍūcī ca samākṣikā
288.012cd
सिंहा गन्धकारी पिण्डी स्वेदश् च शिरसस् तथा /अप्_288.012अब्/हिङ्गु पुष्करमूलञ्च नागरं साम्लवेतसं
siṃhā gandhakārī piṇḍī svedaś ca śirasas tathā /ap_288.012ab/hiṅgu puṣkaramūlañca nāgaraṃ sāmlavetasaṃ
288.013cd
पिप्पलीसैन्धवयुतं शूलघ्नं चीष्णवारिणा /अप्_288.013अब्/नागरातिविषा मुस्ता सानन्ता बिल्वमालिका
pippalīsaindhavayutaṃ śūlaghnaṃ cīṣṇavāriṇā /ap_288.013ab/nāgarātiviṣā mustā sānantā bilvamālikā
288.014cd
क्वाथमेषां पिवेद्वाजी सर्वातीसारनाशनम् /अप्_288.014अब्/प्रियङ्गुसारिवाभ्याञ्च युक्तमाजं शृतं(2) पयः
kvāthameṣāṃ pivedvājī sarvātīsāranāśanam /ap_288.014ab/priyaṅgusārivābhyāñca yuktamājaṃ śṛtaṃ(2) payaḥ
288.015cd
पर्याप्तशर्करं पीत्वा श्रमाद्वाजी विमुच्यते /अप्_288.015अब्/द्रोणिकायान्तु दातव्या तैलवस्तिस्तुरङ्गमे
paryāptaśarkaraṃ pītvā śramādvājī vimucyate /ap_288.015ab/droṇikāyāntu dātavyā tailavastisturaṅgame
288.016cd
कोष्ठजा च शिरा वेध्या तेन तस्य सुखं भवेत् /अप्_288.016अब्/दाऋइमं त्रिफला व्योषं गुडञ्च समभाविकम्
koṣṭhajā ca śirā vedhyā tena tasya sukhaṃ bhavet /ap_288.016ab/dāṛimaṃ triphalā vyoṣaṃ guḍañca samabhāvikam
288.017cd
पिण्डमेतत् प्रदातव्यमश्वानां काशनाशनम् /अप्_288.017अब्/प्रियङ्गुलोध्रमधुभिः पिवेद्वृषरसं हयः
piṇḍametat pradātavyamaśvānāṃ kāśanāśanam /ap_288.017ab/priyaṅgulodhramadhubhiḥ pivedvṛṣarasaṃ hayaḥ
288.018cd
क्षीरं वा पञ्चकोलाद्यं काशनाद्धि प्रमुच्यते /अप्_288.018अब्/प्रस्कन्धेषु च सर्वेषु श्रेय आदौ विशोधणम्
kṣīraṃ vā pañcakolādyaṃ kāśanāddhi pramucyate /ap_288.018ab/praskandheṣu ca sarveṣu śreya ādau viśodhaṇam
288.019cd
अभ्यङ्गोद्वर्तनैः स्नेहं नस्यवर्तिक्रमः स्मृतः /अप्_288.019अब्/ज्वरितानां तुरङ्गाणां पयसैव क्रियाक्रमः
abhyaṅgodvartanaiḥ snehaṃ nasyavartikramaḥ smṛtaḥ /ap_288.019ab/jvaritānāṃ turaṅgāṇāṃ payasaiva kriyākramaḥ
288.020cd
लोध्रकन्धरयोर्मूलं मातुलाङ्गाग्निनागराः /अप्_288.020अब्/ :न् 1 राज्ञीतुरङ्गमा यत्रेति ख.. 2 घृतमिति ख.. :प् 72 कुष्ठहिङ्गुवचारास्नालेपोयं शोथनाशनः
lodhrakandharayormūlaṃ mātulāṅgāgnināgarāḥ /ap_288.020ab/ :n 1 rājñīturaṅgamā yatreti kha.. 2 ghṛtamiti kha.. :p 72 kuṣṭhahiṅguvacārāsnālepoyaṃ śothanāśanaḥ
288.021cd
मञ्जिष्ठा मधुकं द्राक्षावृहत्यौ रक्तचन्दनम् /अप्_288.021अब्/त्रपुषीवीजमूलानि शृङ्गाटककशेरुकम्
mañjiṣṭhā madhukaṃ drākṣāvṛhatyau raktacandanam /ap_288.021ab/trapuṣīvījamūlāni śṛṅgāṭakakaśerukam
288.022cd
अजापयःशृतमिदं सुशीतं शर्करान्वितं /अप्_288.022अब्/पीत्वा नीरशनो वाजी रक्तमेहात् प्रमुच्यते
ajāpayaḥśṛtamidaṃ suśītaṃ śarkarānvitaṃ /ap_288.022ab/pītvā nīraśano vājī raktamehāt pramucyate
288.023cd
मन्याहनुनिगालस्थशिराशोथो गलग्रहः /अप्_288.023अब्/अभ्यङ्गः कटुतैलेन(1) तत्र तेष्वेव शस्यते
manyāhanunigālasthaśirāśotho galagrahaḥ /ap_288.023ab/abhyaṅgaḥ kaṭutailena(1) tatra teṣveva śasyate
288.024cd
गलग्रहगदो शोथः प्रायशो गलदेशके /अप्_288.024अब्/प्रत्यक्पुष्पी तथा बह्निः सैन्धवं सौरसो रसः
galagrahagado śothaḥ prāyaśo galadeśake /ap_288.024ab/pratyakpuṣpī tathā bahniḥ saindhavaṃ sauraso rasaḥ
288.025cd
कृष्णाहिङ्गुयुतैर् एभिः कृत्वा नस्यं न सीदति /अप्_288.025अब्/निशे ज्योतिष्मती पाठा कृष्णा कुष्ठं वचा मधु
kṛṣṇāhiṅguyutair ebhiḥ kṛtvā nasyaṃ na sīdati /ap_288.025ab/niśe jyotiṣmatī pāṭhā kṛṣṇā kuṣṭhaṃ vacā madhu
288.026cd
जिह्वास्तम्भे च लेपो ऽयं गुडमूत्रयुतो हितः /अप्_288.026अब्/तिलैर् यष्ट्या रजन्या च निम्बपत्रैश् च योजिता
jihvāstambhe ca lepo 'yaṃ guḍamūtrayuto hitaḥ /ap_288.026ab/tilair yaṣṭyā rajanyā ca nimbapatraiś ca yojitā
288.027cd
क्षौद्रेण शोधनी पिण्डी सर्पिषा व्रणरोपणी /अप्_288.027अब्/अभिघातेन खञ्जन्ति ये ह्य् अश्चास्तीव्रवेदनाः
kṣaudreṇa śodhanī piṇḍī sarpiṣā vraṇaropaṇī /ap_288.027ab/abhighātena khañjanti ye hy aścāstīvravedanāḥ
288.028cd
परिषेकक्रिया तेषां तैलेनाशु रुजापहा /अप्_288.028अब्/दोषकोपाभिघाताभ्यां पक्वभिन्ने व्रणक्रमः
pariṣekakriyā teṣāṃ tailenāśu rujāpahā /ap_288.028ab/doṣakopābhighātābhyāṃ pakvabhinne vraṇakramaḥ
288.030cd
अश्वत्थोडुम्बरप्लक्षमधूकवटकल्कनैः //29//अप्_288.029अब्/प्रभूतसलिलः क्वाथः सुखोष्णः व्रणशोधनः /अप्_288.030अब्/शताह्वा नागरं रास्ना मञ्जिष्ठाकुष्ठसैन्धवैः
aśvatthoḍumbaraplakṣamadhūkavaṭakalkanaiḥ //29//ap_288.029ab/prabhūtasalilaḥ kvāthaḥ sukhoṣṇaḥ vraṇaśodhanaḥ /ap_288.030ab/śatāhvā nāgaraṃ rāsnā mañjiṣṭhākuṣṭhasaindhavaiḥ
288.031cd
देवदारुवचायुग्मरजनीरक्तचन्दनैः /अप्_288.031अब्/तैलसिद्धं कषायेण गुडूच्याः पयसा सह
devadāruvacāyugmarajanīraktacandanaiḥ /ap_288.031ab/tailasiddhaṃ kaṣāyeṇa guḍūcyāḥ payasā saha
288.032cd
:न् 1 तिलतैलेनेति ख.. :प् 73 म्रक्षेण वस्तिनश्ये च योज्यं सर्वत्र लिङ्गिने /अप्_288.032अब्/रक्तस्रावो जलौकाभिर् नेत्रान्ते नेत्ररोगितः
:n 1 tilataileneti kha.. :p 73 mrakṣeṇa vastinaśye ca yojyaṃ sarvatra liṅgine /ap_288.032ab/raktasrāvo jalaukābhir netrānte netrarogitaḥ
288.033cd
खादितोडुम्बराश्वत्थकषायेण च साधनम् /अप्_288.033अब्/धात्रीदुरालभातिक्ताप्रियङ्गुकुङ्कुमैः समैः
khāditoḍumbarāśvatthakaṣāyeṇa ca sādhanam /ap_288.033ab/dhātrīdurālabhātiktāpriyaṅgukuṅkumaiḥ samaiḥ
288.034cd
गुडूच्या च कृतः कल्को हितो युक्तावलम्बिने /अप्_288.034अब्/उत्पाते च शिले श्राव्ये शुष्कशेफे तथैव च
guḍūcyā ca kṛtaḥ kalko hito yuktāvalambine /ap_288.034ab/utpāte ca śile śrāvye śuṣkaśephe tathaiva ca
288.035cd
क्षिप्रकारिणि दोषे च सद्यो विदलमिष्यते(1) /अप्_288.035अब्/गोशकृन्मञ्जिकाकुष्ठरजनीतिलमर्षपैः
kṣiprakāriṇi doṣe ca sadyo vidalamiṣyate(1) /ap_288.035ab/gośakṛnmañjikākuṣṭharajanītilamarṣapaiḥ
288.036cd
गवां मूत्रेण पिष्टैश् च मर्दनं कण्डुनाशनम् /अप्_288.036अब्/शीतो मधुयुतः क्वाथो नाशिकायां सशर्करः
gavāṃ mūtreṇa piṣṭaiś ca mardanaṃ kaṇḍunāśanam /ap_288.036ab/śīto madhuyutaḥ kvātho nāśikāyāṃ saśarkaraḥ
288.037cd
रक्तपित्तहरः पानादश्वकर्णैस्तथैव च /अप्_288.037अब्/सप्तमे सप्तमे देयमश्वानां लवणं दिने
raktapittaharaḥ pānādaśvakarṇaistathaiva ca /ap_288.037ab/saptame saptame deyamaśvānāṃ lavaṇaṃ dine
288.038cd
तथा भुक्तवतान्देया अतिपाने तु वारुणी /अप्_288.038अब्/जीवनीयैः समधुरैर् मृद्वीकाशर्करायुतैः
tathā bhuktavatāndeyā atipāne tu vāruṇī /ap_288.038ab/jīvanīyaiḥ samadhurair mṛdvīkāśarkarāyutaiḥ
288.039cd
सपिप्पलीकैः शरदि प्रतिपानं सपद्मकैः /अप्_288.039अब्/विडङ्गापिप्पलीधान्यशताह्वालोध्रसैन्धवैः
sapippalīkaiḥ śaradi pratipānaṃ sapadmakaiḥ /ap_288.039ab/viḍaṅgāpippalīdhānyaśatāhvālodhrasaindhavaiḥ
288.040cd
मचित्रकैस्तुरङ्गाणां प्रतिपानं हिमागमे /अप्_288.040अब्/लोध्रप्रियङ्गुकामुस्तापिप्पलीविश्वभेषजैः
macitrakaisturaṅgāṇāṃ pratipānaṃ himāgame /ap_288.040ab/lodhrapriyaṅgukāmustāpippalīviśvabheṣajaiḥ
288.041cd
सक्षौद्रैः प्रतिपानं स्याद्वसन्ते कफनाशनम् /अप्_288.041अब्/प्रियङ्गुपिप्पलीलोध्रयष्ट्याक्षैः समहौषधैः
sakṣaudraiḥ pratipānaṃ syādvasante kaphanāśanam /ap_288.041ab/priyaṅgupippalīlodhrayaṣṭyākṣaiḥ samahauṣadhaiḥ
288.042cd
निदाघे सगुडा देया मदिरा प्रतिपानके /अप्_288.042अब्/ :न् वेधनमिस्यत इति ज.. , ञ.. च :प् 74 लोध्रकाष्ठं सलवणं पिप्पल्यो विश्वभेषजम्
nidāghe saguḍā deyā madirā pratipānake /ap_288.042ab/ :n vedhanamisyata iti ja.. , ña.. ca :p 74 lodhrakāṣṭhaṃ salavaṇaṃ pippalyo viśvabheṣajam
288.043cd
भवेत्तैलयुतैर् एभिः प्रतिपानं घनागमे /अप्_288.043अब्/निदाघोद्वृतपित्तार्ताः शरत्सु पुष्टशोणिताः
bhavettailayutair ebhiḥ pratipānaṃ ghanāgame /ap_288.043ab/nidāghodvṛtapittārtāḥ śaratsu puṣṭaśoṇitāḥ
288.044cd
प्रावृड्भिन्नपुरीषाश् च पिवेयुर्वाजिनो घृतम् /अप्_288.044अब्/पिवेयुर्वाजिनस्तैलं कफवाय्वधिकास्तु ये
prāvṛḍbhinnapurīṣāś ca piveyurvājino ghṛtam /ap_288.044ab/piveyurvājinastailaṃ kaphavāyvadhikāstu ye
288.045cd
स्नेहव्यापद्भवो येषां कार्यं तेषां विरूक्षणम् /अप्_288.045अब्/त्र्यहं यवागूरूक्षा स्याद् भोजनं तक्रसंयुतम्
snehavyāpadbhavo yeṣāṃ kāryaṃ teṣāṃ virūkṣaṇam /ap_288.045ab/tryahaṃ yavāgūrūkṣā syād bhojanaṃ takrasaṃyutam
288.046cd
शरन्निदाघयोः सर्पिस्तैलं शीतवसन्तयोः /अप्_288.046अब्/वर्षासु शिशिरे चैव वस्तौ यमकमिष्यते
śarannidāghayoḥ sarpistailaṃ śītavasantayoḥ /ap_288.046ab/varṣāsu śiśire caiva vastau yamakamiṣyate
288.047cd
गुर्वभिष्यन्दिभक्तानि व्यायामं स्नाजमातपम् /अप्_288.047अब्/वायुवर्जञ्च वाहस्य स्नेहपीतस्य वर्जितम्
gurvabhiṣyandibhaktāni vyāyāmaṃ snājamātapam /ap_288.047ab/vāyuvarjañca vāhasya snehapītasya varjitam
288.048cd
स्नानं पानं शकृत्क्रूष्ठमश्वानां सलिलागमे /अप्_288.048अब्/अत्यर्थं दुर्दिने काले पानमेकं प्रशस्यते
snānaṃ pānaṃ śakṛtkrūṣṭhamaśvānāṃ salilāgame /ap_288.048ab/atyarthaṃ durdine kāle pānamekaṃ praśasyate
288.049cd
युक्तशीतातपे काले द्विःपानं स्नपनं सकृत् /अप्_288.049अब्/ग्रीष्मे त्रिस्नानपानं स्यच्चिरं तस्यायगाहनम्
yuktaśītātape kāle dviḥpānaṃ snapanaṃ sakṛt /ap_288.049ab/grīṣme trisnānapānaṃ syacciraṃ tasyāyagāhanam
288.050cd
निस्तूषाणां प्रदातव्या यवानां चतुराटकी /अप्_288.050अब्/चणकव्रीहिमौद्गानि कलायं वापि दापयेत्
nistūṣāṇāṃ pradātavyā yavānāṃ caturāṭakī /ap_288.050ab/caṇakavrīhimaudgāni kalāyaṃ vāpi dāpayet
288.051cd
अहोरात्रेण चार्धस्य यवसस्य तुला दश /अप्_288.051अब्/अष्टौ शुष्कस्य दातव्याश् चतस्रो ऽथ वुषस्य वा
ahorātreṇa cārdhasya yavasasya tulā daśa /ap_288.051ab/aṣṭau śuṣkasya dātavyāś catasro 'tha vuṣasya vā
288.052cd
दूर्वा पित्तं यवः कासं वुषश् च श्लोष्मसञ्चयम् /अप्_288.052अब्/नाशयत्यर्जुनः श्वासं तथा मानो बलक्षयम्
dūrvā pittaṃ yavaḥ kāsaṃ vuṣaś ca śloṣmasañcayam /ap_288.052ab/nāśayatyarjunaḥ śvāsaṃ tathā māno balakṣayam
288.053cd
वातिकाः पैत्तिकाश् चैव श्लेष्मजाः सान्निपातिकाः /अप्_288.053अब्/न रोगाः पीडयिष्यन्ति दूर्वाहारन्तुरङ्गमम्
vātikāḥ paittikāś caiva śleṣmajāḥ sānnipātikāḥ /ap_288.053ab/na rogāḥ pīḍayiṣyanti dūrvāhāranturaṅgamam
288.054cd
:प् 75 द्वौ रज्जुबन्धौ दुष्टानां पक्षयोरुभयोरपि /अप्_288.054अब्/पश्चाद्धनुश् च कर्तर्व्यो दूरकीलव्यपाश्रयः
:p 75 dvau rajjubandhau duṣṭānāṃ pakṣayorubhayorapi /ap_288.054ab/paścāddhanuś ca kartarvyo dūrakīlavyapāśrayaḥ
288.055ef
वासेयुस्त्वास्तृते स्थाने कृतधूपनभूमयः /अप्_288.055अब्/यत्रोपन्यस्तयवसाः सप्रदीपाः सुरक्षिताः /अप्_288.055च्द्/ कृकवाक्वजकपयो धार्यश्चाश्वगृहे मृगाः
vāseyustvāstṛte sthāne kṛtadhūpanabhūmayaḥ /ap_288.055ab/yatropanyastayavasāḥ sapradīpāḥ surakṣitāḥ /ap_288.055cd/ kṛkavākvajakapayo dhāryaścāśvagṛhe mṛgāḥ
Chapter 289
289.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अश्वायुर्वेदो नामाष्टाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {289} :श् अथोननवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अश्वशान्तिः शालिहोत्र उवाच अश्वशान्तिं प्रवक्ष्यामि वजिरोगविमर्दनीं /अप्_289.001अब्/नित्यां नैमित्तकीं कम्यां त्रिविधां शृणु सुश्रुत
:e ity āgneye mahāpurāṇe aśvāyurvedo nāmāṣṭāśītyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {289} :ś athonanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ aśvaśāntiḥ śālihotra uvāca aśvaśāntiṃ pravakṣyāmi vajirogavimardanīṃ /ap_289.001ab/nityāṃ naimittakīṃ kamyāṃ trividhāṃ śṛṇu suśruta
289.002cd
शुभे दिने श्रीधरञ्च श्रियमुच्चैःश्रवाश् च तं /अप्_289.002अब्/हयराजं समभ्यर्च्य सावित्रैर् जुजुयाद्घृतं
śubhe dine śrīdharañca śriyamuccaiḥśravāś ca taṃ /ap_289.002ab/hayarājaṃ samabhyarcya sāvitrair jujuyādghṛtaṃ
289.003cd
द्विजेभ्यो दक्षिणान्दद्यादश्ववृद्धिस् तथा भवेत् /अप्_289.003अब्/अश्वयुक् शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्याञ्च शान्तिकं
dvijebhyo dakṣiṇāndadyādaśvavṛddhis tathā bhavet /ap_289.003ab/aśvayuk śuklapakṣasya pañcadaśyāñca śāntikaṃ
289.004cd
वहिः कुर्याद्विशेषेण नासत्यौ वरुणं यजेत् /अप्_289.004अब्/समुल्लिख्य ततो देवीं शाखाभिः परिवारयेत्
vahiḥ kuryādviśeṣeṇa nāsatyau varuṇaṃ yajet /ap_289.004ab/samullikhya tato devīṃ śākhābhiḥ parivārayet
289.005cd
घतान्सर्वरसैः पूर्णान् दिक्षु दद्यात्सवस्त्रकान् /अप्_289.005अब्/यवाज्यं जुहुयात् प्रार्च्य यजेदश्वांश् च साश्विनान्
ghatānsarvarasaiḥ pūrṇān dikṣu dadyātsavastrakān /ap_289.005ab/yavājyaṃ juhuyāt prārcya yajedaśvāṃś ca sāśvinān
289.006cd
:प् 76 विप्रेभ्यो दक्षिणान्दद्यान्नैमित्तिकमतः शृणु /अप्_289.006अब्/मकरादौ हयानाञ्च पद्मैर् विष्णुं श्रियं यजेत्
:p 76 viprebhyo dakṣiṇāndadyānnaimittikamataḥ śṛṇu /ap_289.006ab/makarādau hayānāñca padmair viṣṇuṃ śriyaṃ yajet
289.007cd
ब्रह्माणं शङ्करं सोममादित्यञ्च तथाश्विनौ /अप्_289.007अब्/रेवन्तमुच्चैःश्रवसन्दिक्पालांश् च दलेष्वपि
brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ somamādityañca tathāśvinau /ap_289.007ab/revantamuccaiḥśravasandikpālāṃś ca daleṣvapi
289.008ef
प्रत्येकं पूर्णकुम्भैश् च वेद्यान्तत्सौम्यतः स्थले /अप्_289.008अब्/तिलाक्षताज्यसिद्धार्थान् देवतानां शतं शतं /अप्_289.008च्द्/उपोषितेन कर्तव्यं कर्म चास्वरुजापहं
pratyekaṃ pūrṇakumbhaiś ca vedyāntatsaumyataḥ sthale /ap_289.008ab/tilākṣatājyasiddhārthān devatānāṃ śataṃ śataṃ /ap_289.008cd/upoṣitena kartavyaṃ karma cāsvarujāpahaṃ
Chapter 290
290.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अश्वशान्तिर्नामोननवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {290} :श् अथ नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः गजशान्तिः शालिहोत्र उवाच गजशान्तिं प्रवक्ष्यामि गजरोगविमर्दनीम् /अप्_290.001अब्/विष्णुं श्रियञ्च पञ्चम्यां नागम् ऐरावतं यजेत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe aśvaśāntirnāmonanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {290} :ś atha navatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ gajaśāntiḥ śālihotra uvāca gajaśāntiṃ pravakṣyāmi gajarogavimardanīm /ap_290.001ab/viṣṇuṃ śriyañca pañcamyāṃ nāgam airāvataṃ yajet
290.002cd
ब्रह्माणं शङ्करं विष्णुं शक्रं वैश्नवणंयमं /अप्_290.002अब्/चन्द्रार्कौ वरुणं वायुमग्निं पृथ्वीं तथा च खं
brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ viṣṇuṃ śakraṃ vaiśnavaṇaṃyamaṃ /ap_290.002ab/candrārkau varuṇaṃ vāyumagniṃ pṛthvīṃ tathā ca khaṃ
290.003cd
शेषं शैलान् कुञ्जरांश् च ये ते ऽष्टौ देवयोनयः /अप्_290.003अब्/विरुपाक्षं महापद्मं भद्रं सुमनसन्तथा
śeṣaṃ śailān kuñjarāṃś ca ye te 'ṣṭau devayonayaḥ /ap_290.003ab/virupākṣaṃ mahāpadmaṃ bhadraṃ sumanasantathā
290.004cd
कुमुदैरावणः पद्मः पुष्पदन्तो ऽथ वामनः /अप्_290.004अब्/सुप्रतीकोञ्जनो नागा अष्टौ होमो ऽथ दक्षिणां
kumudairāvaṇaḥ padmaḥ puṣpadanto 'tha vāmanaḥ /ap_290.004ab/supratīkoñjano nāgā aṣṭau homo 'tha dakṣiṇāṃ
290.005cd
:प् 77 गजाः शान्त्युदकासिक्ता वृद्धौ नैमित्तिकं सृणु /अप्_290.005अब्/गजानाम्मकरादौ च ऐशान्यां नगराद्वहिः
:p 77 gajāḥ śāntyudakāsiktā vṛddhau naimittikaṃ sṛṇu /ap_290.005ab/gajānāmmakarādau ca aiśānyāṃ nagarādvahiḥ
290.006cd
स्थण्डिले कमले मध्ये विष्णुं लक्ष्मीञ्च केशरे /अप्_290.006अब्/ब्रह्माणं भास्करं पृथ्वीं यजेत् स्कन्दं ह्य् अनन्तकं
sthaṇḍile kamale madhye viṣṇuṃ lakṣmīñca keśare /ap_290.006ab/brahmāṇaṃ bhāskaraṃ pṛthvīṃ yajet skandaṃ hy anantakaṃ
290.007cd
खं शिवं सोममिन्द्रादींस्तदस्त्राणि दले क्रमात् /अप्_290.007अब्/वज्रं शक्तिञ्च दण्डञ्च तोमरं पाशकं गदां
khaṃ śivaṃ somamindrādīṃstadastrāṇi dale kramāt /ap_290.007ab/vajraṃ śaktiñca daṇḍañca tomaraṃ pāśakaṃ gadāṃ
290.008cd
शूलं पद्मम्बहिर्वृन्ते चक्रे सूर्यन्तथाश्विनौ /अप्_290.008अब्/वसूनष्ठौ तथा साध्यान् याम्ये ऽथ नैरृते दले
śūlaṃ padmambahirvṛnte cakre sūryantathāśvinau /ap_290.008ab/vasūnaṣṭhau tathā sādhyān yāmye 'tha nairṛte dale
290.009cd
देवानाङ्गिरसश्चाश्विभृगवो मरुतो ऽनिले(1) /अप्_290.009अब्/विश्वेदेवांस् तथा दक्षे रुद्रा शैद्रे ऽथ मण्डले
devānāṅgirasaścāśvibhṛgavo maruto 'nile(1) /ap_290.009ab/viśvedevāṃs tathā dakṣe rudrā śaidre 'tha maṇḍale
290.010cd
ततो वृत्तया रेखया तु देवान् वै वाह्यतो यजेत् /अप्_290.010अब्/सूत्रकारानृषीन् वाणीं पूर्वादौ सरितो गिरीन्
tato vṛttayā rekhayā tu devān vai vāhyato yajet /ap_290.010ab/sūtrakārānṛṣīn vāṇīṃ pūrvādau sarito girīn
290.011cd
महाभूतानि कोणेषु ऐशान्यादिषु संयजेत् /अप्_290.011अब्/पद्मं चक्रं गदां शङ्खं चतुरश्रन्तु मण्डलं
mahābhūtāni koṇeṣu aiśānyādiṣu saṃyajet /ap_290.011ab/padmaṃ cakraṃ gadāṃ śaṅkhaṃ caturaśrantu maṇḍalaṃ
290.012cd
चतुर्धारं ततः कुम्भाः(2) अग्न्यादौ च पताकिकाः(3) /अप्_290.012अब्/चत्वारस्तोरणा द्वारि नागान् ऐरवतादिकान्
caturdhāraṃ tataḥ kumbhāḥ(2) agnyādau ca patākikāḥ(3) /ap_290.012ab/catvārastoraṇā dvāri nāgān airavatādikān
290.013cd
पूर्वादौ चौषधीभिश् च देवानां भाजनं पृथक् /अप्_290.013अब्/पृथक्शताहुतीश्चाज्यैर् गजानर्च्य प्रदक्षिणं
pūrvādau cauṣadhībhiś ca devānāṃ bhājanaṃ pṛthak /ap_290.013ab/pṛthakśatāhutīścājyair gajānarcya pradakṣiṇaṃ
290.014cd
नागं वह्निं देवतादीन् वाह्यैर् जग्मुः स्वकं गृहम् /अप्_290.014अब्/द्विजेभ्यो दिक्षिणां दद्यात् हयवैद्यादिकस् तथा
nāgaṃ vahniṃ devatādīn vāhyair jagmuḥ svakaṃ gṛham /ap_290.014ab/dvijebhyo dikṣiṇāṃ dadyāt hayavaidyādikas tathā
290.015cd
करिणीन्तु समारुह्य वदेत् कर्णन्तु कालवित् /अप्_290.015अब्/ :न् 1 मरुतो ऽनल इति ज 2 चतुःकुम्भा इति ञ.. 3 पताकिन इति ज.. :प् 78 नागराजे ऽमृते शान्तिं कृत्वामुस्मिन्(1) जपेन्मनुम्
kariṇīntu samāruhya vadet karṇantu kālavit /ap_290.015ab/ :n 1 maruto 'nala iti ja 2 catuḥkumbhā iti ña.. 3 patākina iti ja.. :p 78 nāgarāje 'mṛte śāntiṃ kṛtvāmusmin(1) japenmanum
290.016cd
श्रीगजस्त्वं कृतो राज्ञा भवानस्य गजाग्रणीः /अप्_290.016अब्/प्रभूर्माल्याग्रभक्तैस्त्वां पूजयिष्पति पार्थिवः
śrīgajastvaṃ kṛto rājñā bhavānasya gajāgraṇīḥ /ap_290.016ab/prabhūrmālyāgrabhaktaistvāṃ pūjayiṣpati pārthivaḥ
290.017cd
लोकस्तदाज्ञया पूजां करिष्यति तदा तव /अप्_290.017अब्/पालनीयस्त्वया राजा युद्धे ऽध्वनि तथा गृहे
lokastadājñayā pūjāṃ kariṣyati tadā tava /ap_290.017ab/pālanīyastvayā rājā yuddhe 'dhvani tathā gṛhe
290.018cd
तिर्यग्भावं समुत्सृज्य दिव्यं भावमनुस्मर /अप्_290.018अब्/देवासुरे पुरा युद्धे श्रीगजस्त्रिदशैः कृतः
tiryagbhāvaṃ samutsṛjya divyaṃ bhāvamanusmara /ap_290.018ab/devāsure purā yuddhe śrīgajastridaśaiḥ kṛtaḥ
290.019cd
ऐरावणसुतः श्रीमानरिष्टो नाम वारणः /अप्_290.019अब्/श्रीगजानान्तु तत् तेजः सर्वमेवोपतिष्ठते
airāvaṇasutaḥ śrīmānariṣṭo nāma vāraṇaḥ /ap_290.019ab/śrīgajānāntu tat tejaḥ sarvamevopatiṣṭhate
290.020cd
तत्तेजस्तव नागेन्द्र दिव्यभावसमन्वितं /अप्_290.020अब्/उपतिष्ठतु भद्रन्ते रक्ष राजानमाहवे
tattejastava nāgendra divyabhāvasamanvitaṃ /ap_290.020ab/upatiṣṭhatu bhadrante rakṣa rājānamāhave
290.021cd
इत्येवमभिषिक्तैनमारोहेत शुभे नृपः /अप्_290.021अब्/तस्यानुगमनं कुर्युः सशस्त्रनवसद्गजाः
ityevamabhiṣiktainamāroheta śubhe nṛpaḥ /ap_290.021ab/tasyānugamanaṃ kuryuḥ saśastranavasadgajāḥ
290.022cd
शालास्वसौ स्थण्डिले ऽब्जे दिकपालादीन् यजेद्वहिः /अप्_290.022अब्/केशरेषु बलं नागं भुवञ्चैच सरस्वतीं
śālāsvasau sthaṇḍile 'bje dikapālādīn yajedvahiḥ /ap_290.022ab/keśareṣu balaṃ nāgaṃ bhuvañcaica sarasvatīṃ
290.023cd
मध्येषु डिण्डिमं प्रार्च्य गन्धमाल्यानुलेपनैः /अप्_290.023अब्/हुत्वा देयस्तु कलसो रसपूर्णो द्विजाय च
madhyeṣu ḍiṇḍimaṃ prārcya gandhamālyānulepanaiḥ /ap_290.023ab/hutvā deyastu kalaso rasapūrṇo dvijāya ca
290.024ef
गजाध्यक्षं हस्तिपञ्च गणितज्ञञ्च पूजयेत् /अप्_290.024अब्/गजाध्यक्षाय तन्दद्यात् डिण्डिमं सोपि वादयेत् /अप्_290.024च्द्/शुभगम्भीरशब्दैः स्याज्जघनस्थो ऽभिवादयेत्
gajādhyakṣaṃ hastipañca gaṇitajñañca pūjayet /ap_290.024ab/gajādhyakṣāya tandadyāt ḍiṇḍimaṃ sopi vādayet /ap_290.024cd/śubhagambhīraśabdaiḥ syājjaghanastho 'bhivādayet
Chapter 291
291.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे गजशान्तिर्नाम नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ :न् 1 कृद्वान्यस्मिन्निति ख.. , ज.. , ञ.. च :प् 79 % छप्तेर् {291} :श् अथैकनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः शान्त्यायुर्वेदः धन्वन्तरिर् उवाच गोविप्रपालनं कर्यं रज्ञा गोशान्तिमावदे /अप्_291.001अब्/गावः पवित्रा माङ्गल्या गोषु लोकाः प्रतिष्ठिताः
:e ity āgneye mahāpurāṇe gajaśāntirnāma navatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || :n 1 kṛdvānyasminniti kha.. , ja.. , ña.. ca :p 79 % chapter {291} :ś athaikanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ śāntyāyurvedaḥ dhanvantarir uvāca goviprapālanaṃ karyaṃ rajñā gośāntimāvade /ap_291.001ab/gāvaḥ pavitrā māṅgalyā goṣu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ
291.002cd
शकृन्मूत्रं परं तासामलक्ष्मीनाशनं परं /अप्_291.002अब्/गवां कण्डूयनं वारि शृङ्गस्याघौघमर्दनम्
śakṛnmūtraṃ paraṃ tāsāmalakṣmīnāśanaṃ paraṃ /ap_291.002ab/gavāṃ kaṇḍūyanaṃ vāri śṛṅgasyāghaughamardanam
291.003cd
गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पश् च रोचना /अप्_291.003अब्/शडङ्गं परमं पाने दुःस्वप्नाद्यादिवारणं
gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpaś ca rocanā /ap_291.003ab/śaḍaṅgaṃ paramaṃ pāne duḥsvapnādyādivāraṇaṃ
291.004cd
रोचना विषरक्षोघ्नी ग्रासदः स्वर्गगो गवां /अप्_291.004अब्/यद्गृहे दुःखिता गावः स याति नरकन्नरः
rocanā viṣarakṣoghnī grāsadaḥ svargago gavāṃ /ap_291.004ab/yadgṛhe duḥkhitā gāvaḥ sa yāti narakannaraḥ
291.005cd
परगोग्रासदः स्वर्गी गोहितो ब्रह्मलोकभाक् /अप्_291.005अब्/गोदानात्कीर्तनाद्रक्षां कृत्वा चोद्धरते कुलम्
paragogrāsadaḥ svargī gohito brahmalokabhāk /ap_291.005ab/godānātkīrtanādrakṣāṃ kṛtvā coddharate kulam
291.006cd
गवां श्वासात् पवित्रा भूः स्पर्शनात्किल्विषक्षयः /अप्_291.006अब्/गोमूत्रं गोमयं क्षीरं दधि सर्पिः कुशोदकम्
gavāṃ śvāsāt pavitrā bhūḥ sparśanātkilviṣakṣayaḥ /ap_291.006ab/gomūtraṃ gomayaṃ kṣīraṃ dadhi sarpiḥ kuśodakam
291.007cd
एकरात्रोपवासश् च श्वपाकमपि शोधयेत् /अप्_291.007अब्/सर्वाशुभविनाशाय पुराचीरतमीश्वरैः
ekarātropavāsaś ca śvapākamapi śodhayet /ap_291.007ab/sarvāśubhavināśāya purācīratamīśvaraiḥ
291.008cd
प्रत्येकञ्च त्र्यहाभ्यम्तं महासान्तपनं स्मृतं /अप्_291.008अब्/सर्वकामप्रदञ्चैतत् सर्वाशुभविमर्दनम्
pratyekañca tryahābhyamtaṃ mahāsāntapanaṃ smṛtaṃ /ap_291.008ab/sarvakāmapradañcaitat sarvāśubhavimardanam
291.009cd
कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिं /अप्_291.009अब्/निर्मलाः सर्वकामाप्त्या स्युर्गगाः स्पुर् नतोत्तमाः
kṛcchrātikṛcchraṃ payasā divasānekaviṃśatiṃ /ap_291.009ab/nirmalāḥ sarvakāmāptyā syurgagāḥ spur natottamāḥ
291.010cd
:प् 80 त्र्यहमुष्णं पिवेन्मूत्रं त्र्यहमुष्णं घृतं पिवेत् /अप्_291.010अब्/त्र्यहमुष्णं पयः पीत्वा वायुभक्षः परं त्र्यहम्
:p 80 tryahamuṣṇaṃ pivenmūtraṃ tryahamuṣṇaṃ ghṛtaṃ pivet /ap_291.010ab/tryahamuṣṇaṃ payaḥ pītvā vāyubhakṣaḥ paraṃ tryaham
291.011cd
तप्तकृच्छ्रव्रतं सर्वपापघ्नं ब्रह्मलोकदं /अप्_291.011अब्/शीतैस्तु शीतकृच्छ्रं स्याद्ब्रह्मोक्तं ब्रह्मलोकदं
taptakṛcchravrataṃ sarvapāpaghnaṃ brahmalokadaṃ /ap_291.011ab/śītaistu śītakṛcchraṃ syādbrahmoktaṃ brahmalokadaṃ
291.012cd
गोमूत्रेणाचरेत्स्नानं वृत्तिं कुर्याच्च गोरसैः /अप्_291.012अब्/गोभिर्व्रजेच्च भुक्तासु भुञ्जीताथ च गोव्रती
gomūtreṇācaretsnānaṃ vṛttiṃ kuryācca gorasaiḥ /ap_291.012ab/gobhirvrajecca bhuktāsu bhuñjītātha ca govratī
291.013cd
मासेनैकेन निष्पापो गोलोकी स्वर्गगो भवेत् /अप्_291.013अब्/विद्याञ्च गोमतीं जप्त्वा गोलोकं परमं व्रजेत्
māsenaikena niṣpāpo golokī svargago bhavet /ap_291.013ab/vidyāñca gomatīṃ japtvā golokaṃ paramaṃ vrajet
291.014cd
गितैर् नृत्यैर् अप्सरोभिर्विमाने तत्र मोदते /अप्_291.014अब्/गावः सुरभयो नित्यं गावो गुग्गुलगन्धिकाः
gitair nṛtyair apsarobhirvimāne tatra modate /ap_291.014ab/gāvaḥ surabhayo nityaṃ gāvo guggulagandhikāḥ
291.015cd
गावः प्रतिष्ठा भूतानां गावः स्वस्त्ययनं परं /अप्_291.015अब्/अन्नमेव परं गावो देवानां हविरुत्तमम्
gāvaḥ pratiṣṭhā bhūtānāṃ gāvaḥ svastyayanaṃ paraṃ /ap_291.015ab/annameva paraṃ gāvo devānāṃ haviruttamam
291.016cd
पावनं सर्वभूतानां क्षरन्ति च वदन्ति च /अप्_291.016अब्/हविषा मन्त्रपूतेन तर्पयन्त्यमरान्दिवि
pāvanaṃ sarvabhūtānāṃ kṣaranti ca vadanti ca /ap_291.016ab/haviṣā mantrapūtena tarpayantyamarāndivi
291.017cd
ऋषीणामग्निहोत्रेषु गावो होमेषु योजिताः /अप्_291.017अब्/सर्वेषामेव भूतानां गावः शरणमुत्तमं
ṛṣīṇāmagnihotreṣu gāvo homeṣu yojitāḥ /ap_291.017ab/sarveṣāmeva bhūtānāṃ gāvaḥ śaraṇamuttamaṃ
291.018cd
गावः पवित्रं परमं गावो माङ्गल्यमुत्तमं /अप्_291.018अब्/गावः स्वर्गस्य सोपानं गावो धन्याः सनातनाः
gāvaḥ pavitraṃ paramaṃ gāvo māṅgalyamuttamaṃ /ap_291.018ab/gāvaḥ svargasya sopānaṃ gāvo dhanyāḥ sanātanāḥ
291.019cd
नमो गोभ्यः श्रीमतीभ्यः सौरभेयीभ्य एव च /अप्_291.019अब्/नमो ब्रह्मसुताभ्यश् च पवित्राभ्यो नमो नमः
namo gobhyaḥ śrīmatībhyaḥ saurabheyībhya eva ca /ap_291.019ab/namo brahmasutābhyaś ca pavitrābhyo namo namaḥ
291.020cd
ब्राह्मणाश् चैव गावश् च कुलमेकं द्विधा कृतम् /अप्_291.020अब्/एकत्र मन्त्रास्तिष्ठन्ति हविरेकत्र तिष्ठति
brāhmaṇāś caiva gāvaś ca kulamekaṃ dvidhā kṛtam /ap_291.020ab/ekatra mantrāstiṣṭhanti havirekatra tiṣṭhati
291.021cd
:प् 81 देवब्राह्मणगोसाधुसाध्वीभिः सकलं जगत् /अप्_291.021अब्/धार्यते वै सदा तस्मात् सर्वे पूज्यतमा मताः
:p 81 devabrāhmaṇagosādhusādhvībhiḥ sakalaṃ jagat /ap_291.021ab/dhāryate vai sadā tasmāt sarve pūjyatamā matāḥ
291.022cd
पिवन्ति यत्र तत्तीर्थं गङ्गाद्या गाव एव हि /अप्_291.022अब्/गवां माहात्म्यमुक्तं हि चिकित्साञ्च तथा शृणु
pivanti yatra tattīrthaṃ gaṅgādyā gāva eva hi /ap_291.022ab/gavāṃ māhātmyamuktaṃ hi cikitsāñca tathā śṛṇu
291.023cd
शृङ्गामयेषु धेनूनां तैलं दद्यात् ससैन्धवं /अप्_291.023अब्/शृङ्गवेरबलामांसकल्कसिद्धं समाक्षिकं
śṛṅgāmayeṣu dhenūnāṃ tailaṃ dadyāt sasaindhavaṃ /ap_291.023ab/śṛṅgaverabalāmāṃsakalkasiddhaṃ samākṣikaṃ
291.024cd
कर्णशूलेषु सर्वेषु मञ्जिष्ठाहिङ्गुसैन्धवैः /अप्_291.024अब्/सिद्धं तैलं प्रदातव्यं रसोनेनाथ वा पुनः
karṇaśūleṣu sarveṣu mañjiṣṭhāhiṅgusaindhavaiḥ /ap_291.024ab/siddhaṃ tailaṃ pradātavyaṃ rasonenātha vā punaḥ
291.025cd
बिल्वमूलमपामार्गन्धातकी चसपाटला /अप्_291.025अब्/कुटजन्दन्तमूलेषु लेपात्तच्छूलनाशनं
bilvamūlamapāmārgandhātakī casapāṭalā /ap_291.025ab/kuṭajandantamūleṣu lepāttacchūlanāśanaṃ
291.026cd
दन्तशूलहरैर् द्रव्यैर् घृतं राम विपाचितं /अप्_291.026अब्/मुखरोगहरं ज्ञेयं जिह्वारोगेषु सैन्धवं
dantaśūlaharair dravyair ghṛtaṃ rāma vipācitaṃ /ap_291.026ab/mukharogaharaṃ jñeyaṃ jihvārogeṣu saindhavaṃ
291.027cd
शृङ्गवेरं हरिद्रे द्वे त्रिफला च गलग्रहे /अप्_291.027अब्/हृच्छूले वस्तिशूले च वातरोगे क्षये तथा
śṛṅgaveraṃ haridre dve triphalā ca galagrahe /ap_291.027ab/hṛcchūle vastiśūle ca vātaroge kṣaye tathā
291.028cd
त्रिफला घृतमिश्रा च गवां पाने प्रशस्यते /अप्_291.028अब्/अतीसारे हरिद्रे द्वे पाठाञ्चैव प्रदापयेत्
triphalā ghṛtamiśrā ca gavāṃ pāne praśasyate /ap_291.028ab/atīsāre haridre dve pāṭhāñcaiva pradāpayet
291.029cd
सर्वेषु कोष्ठरोगेषु तथाशाखागदेषु च /अप्_291.029अब्/शृङ्गवेरञ्च भार्गीञ्च कासे श्वासे प्रदापयेत्
sarveṣu koṣṭharogeṣu tathāśākhāgadeṣu ca /ap_291.029ab/śṛṅgaverañca bhārgīñca kāse śvāse pradāpayet
291.030cd
दातव्या भग्नसन्धाने प्रियङ्गुर्लबणान्विता /अप्_291.030अब्/तैलं वातहरं पित्ते मधुयष्टीविपाचितं
dātavyā bhagnasandhāne priyaṅgurlabaṇānvitā /ap_291.030ab/tailaṃ vātaharaṃ pitte madhuyaṣṭīvipācitaṃ
291.031cd
कफे व्योषञ्च समधु सपुष्टकरजो ऽस्रजे /अप्_291.031अब्/तैलाज्यं हरितालञ्च भग्नक्षतिशृतन्ददेत्
kaphe vyoṣañca samadhu sapuṣṭakarajo 'sraje /ap_291.031ab/tailājyaṃ haritālañca bhagnakṣatiśṛtandadet
291.032cd
मासास्तिलाः सगोधूमाः पशुक्षीरं घृतं तथा /अप्_291.032अब्/ :प् 82 एषां पिण्डी सलवणा वत्सानां पुष्टिदात्वियं
māsāstilāḥ sagodhūmāḥ paśukṣīraṃ ghṛtaṃ tathā /ap_291.032ab/ :p 82 eṣāṃ piṇḍī salavaṇā vatsānāṃ puṣṭidātviyaṃ
291.033cd
बलप्रदा विषाणां स्यद्ग्रहनाशाय धूपकः /अप्_291.033अब्/देवदारु वचा मांसी गुग्गुलुर्हिङ्गुसर्षपाः
balapradā viṣāṇāṃ syadgrahanāśāya dhūpakaḥ /ap_291.033ab/devadāru vacā māṃsī guggulurhiṅgusarṣapāḥ
291.034cd
ग्रहादिगदनाशाय एष धूपो गवां हितः /अप्_291.034अब्/घण्ठा चैव गवां कार्या धूपेनानेन भूपिता
grahādigadanāśāya eṣa dhūpo gavāṃ hitaḥ /ap_291.034ab/ghaṇṭhā caiva gavāṃ kāryā dhūpenānena bhūpitā
291.035cd
अश्वगन्धातिलैः शुक्लं तेन गौः क्षीरिणी भवेत् /अप्_291.035अब्/रसायनञ्च पिन्याकं मत्तो यो धार्यते गृहे
aśvagandhātilaiḥ śuklaṃ tena gauḥ kṣīriṇī bhavet /ap_291.035ab/rasāyanañca pinyākaṃ matto yo dhāryate gṛhe
291.036cd
भवां पुरीषे पञ्चभ्यां नित्यं शान्त्यै श्रियं यजेत् /अप्_291.036अब्/वासुदेवञ्च गन्धाद्यैर् अपरा शान्तिरुच्यते
bhavāṃ purīṣe pañcabhyāṃ nityaṃ śāntyai śriyaṃ yajet /ap_291.036ab/vāsudevañca gandhādyair aparā śāntirucyate
291.037cd
अश्वयुक्शुक्लपक्षस्य पञ्चदश्यां यजेद्धरिं /अप्_291.037अब्/हरिरुद्रमजं सूर्यं श्रियमग्निं घृतेन च
aśvayukśuklapakṣasya pañcadaśyāṃ yajeddhariṃ /ap_291.037ab/harirudramajaṃ sūryaṃ śriyamagniṃ ghṛtena ca
291.038cd
दधि सम्प्राश्य गाः पूज्य कार्यं वाह्निप्रदक्षिणं /अप्_291.038अब्/वृषाणां योजेयेद् युद्धं गीतवाद्यरवैर् वहिः
dadhi samprāśya gāḥ pūjya kāryaṃ vāhnipradakṣiṇaṃ /ap_291.038ab/vṛṣāṇāṃ yojeyed yuddhaṃ gītavādyaravair vahiḥ
291.039cd
गवान्तु लवणन्देयं ब्राह्मणानाञ्च दक्षिणा /अप्_291.039अब्/नैमित्तिके माकरादौ यजेद्विष्णुं सह श्रिया
gavāntu lavaṇandeyaṃ brāhmaṇānāñca dakṣiṇā /ap_291.039ab/naimittike mākarādau yajedviṣṇuṃ saha śriyā
291.040cd
स्थण्डिलेब्जे मध्यगते दिक्षु केशरगान् सुरान् /अप्_291.040अब्/सुभद्राजो रविः पूज्यो बहुरूपो बलिर्वहिः
sthaṇḍilebje madhyagate dikṣu keśaragān surān /ap_291.040ab/subhadrājo raviḥ pūjyo bahurūpo balirvahiḥ
291.041cd
खं विश्वरूपा सिद्धिश् च ऋद्धिः शान्तिश् च रोहिणी /अप्_291.041अब्/दिग्धेनवो हि पूर्वाद्याः कृशरैश् चन्द्र ईश्वरः
khaṃ viśvarūpā siddhiś ca ṛddhiḥ śāntiś ca rohiṇī /ap_291.041ab/digdhenavo hi pūrvādyāḥ kṛśaraiś candra īśvaraḥ
291.042cd
दिक्पालाः पद्मपत्रेषु कुम्भेष्वग्नौ च होमयेत् /अप्_291.042अब्/क्षीरवृक्षस्य समिधः सर्षपाक्षततण्डुलान्
dikpālāḥ padmapatreṣu kumbheṣvagnau ca homayet /ap_291.042ab/kṣīravṛkṣasya samidhaḥ sarṣapākṣatataṇḍulān
291.043cd
शतं शतं सुवर्णञ्च कांस्यादिकं द्विजे ददेत् /अप्_291.043अब्/गावः पूज्या विमोक्तव्याः शान्त्यै क्षीरादिसंयुताः
śataṃ śataṃ suvarṇañca kāṃsyādikaṃ dvije dadet /ap_291.043ab/gāvaḥ pūjyā vimoktavyāḥ śāntyai kṣīrādisaṃyutāḥ
291.044cd
:प् 83 अग्निर् उवाच शालिहोत्रः सुश्रुताय हयायुर्वेदमुक्तवान् /अप्_291.044अब्/पालकाप्यो ऽङ्गराजाय गजायुर्वेदमब्रवीत्
:p 83 agnir uvāca śālihotraḥ suśrutāya hayāyurvedamuktavān /ap_291.044ab/pālakāpyo 'ṅgarājāya gajāyurvedamabravīt
Chapter 292
292.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे शान्त्यायुर्वेदो नामैकनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {292} :श् अथ द्विनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः मन्त्रपरिभाषा अग्निर् उवाच मन्त्रविद्याहरिं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु /अप्_292.001अब्/विंशत्यर्णाधिका मन्त्रा मालामन्त्राः स्मृता द्विज
:e ity āgneye mahāpurāṇe śāntyāyurvedo nāmaikanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {292} :ś atha dvinavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ mantraparibhāṣā agnir uvāca mantravidyāhariṃ vakṣye bhuktimuktipradaṃ śṛṇu /ap_292.001ab/viṃśatyarṇādhikā mantrā mālāmantrāḥ smṛtā dvija
292.002cd
दशाक्षराधिका मन्त्रास्तदर्वाग्वीजसंज्ञिताः /अप्_292.002अब्/वर्धक्ये सिद्धिदा ह्य् एते मालामन्त्रास्तु यौवेन
daśākṣarādhikā mantrāstadarvāgvījasaṃjñitāḥ /ap_292.002ab/vardhakye siddhidā hy ete mālāmantrāstu yauvena
292.003cd
पञ्चाक्षराधिका मन्त्राः सिद्धिदाः सर्वदापरे /अप्_292.003अब्/स्त्रीपुंनपुंसकत्वेन त्रिधाः स्युर्मन्त्रजातयः
pañcākṣarādhikā mantrāḥ siddhidāḥ sarvadāpare /ap_292.003ab/strīpuṃnapuṃsakatvena tridhāḥ syurmantrajātayaḥ
292.004cd
स्त्रीमन्त्रा वह्निजायन्ता नमोन्ताश् च नपुंसकाः /अप्_292.004अब्/शेषाः पुमांसस्ते शस्ता वक्ष्योच्चाटविषेषु च(1)
strīmantrā vahnijāyantā namontāś ca napuṃsakāḥ /ap_292.004ab/śeṣāḥ pumāṃsaste śastā vakṣyoccāṭaviṣeṣu ca(1)
292.005cd
क्षुद्रक्रियामयध्वंसे स्त्रियो ऽन्यत्र(2) नपुंसकाः /अप्_292.005अब्/मन्त्रावाग्नेयसौम्याख्यौ ताराद्यन्तार्द्वयोर्जपेत्
kṣudrakriyāmayadhvaṃse striyo 'nyatra(2) napuṃsakāḥ /ap_292.005ab/mantrāvāgneyasaumyākhyau tārādyantārdvayorjapet
292.006cd
तारान्त्याग्निवियत्प्रायो मन्त्र आग्नेय इष्यते /अप्_292.006अब्/शिष्टः सौम्यः प्रशस्तौ तौ कर्मणोः क्रूरसौम्ययोः
tārāntyāgniviyatprāyo mantra āgneya iṣyate /ap_292.006ab/śiṣṭaḥ saumyaḥ praśastau tau karmaṇoḥ krūrasaumyayoḥ
292.007cd
:न् 1 बन्धोच्चाटवशेषु चेति ज.. 2 स्त्रियो नात्रेति ख.. :प् 84 आग्नेयमन्त्रः सौम्यः स्यात्प्रायशो ऽन्ते नमो ऽन्वितः /अप्_292.007अब्/सौम्यमन्त्रस् तथाग्नेयः फट्कारेणान्ततो युतः
:n 1 bandhoccāṭavaśeṣu ceti ja.. 2 striyo nātreti kha.. :p 84 āgneyamantraḥ saumyaḥ syātprāyaśo 'nte namo 'nvitaḥ /ap_292.007ab/saumyamantras tathāgneyaḥ phaṭkāreṇāntato yutaḥ
292.008cd
सुप्तः प्रबुद्धमात्रो वा मन्त्रः सिद्धिं न यच्छति /अप्_292.008अब्/श्वापकालो महावाहो जागरो दक्षिणावहः
suptaḥ prabuddhamātro vā mantraḥ siddhiṃ na yacchati /ap_292.008ab/śvāpakālo mahāvāho jāgaro dakṣiṇāvahaḥ
292.009cd
आग्नेयस्य मनोः सौम्यमन्त्रस्यैतद्विपर्ययात् /अप्_292.009अब्/प्रबोधकालं जानीयादुभयोरुभयोरहः
āgneyasya manoḥ saumyamantrasyaitadviparyayāt /ap_292.009ab/prabodhakālaṃ jānīyādubhayorubhayorahaḥ
292.010cd
दुष्टर्क्षराशिविद्वेषिवर्णादीन् वर्जयेन्मनून् /अप्_292.010अब्/राज्यलाभोपकाराय प्रारभ्यारिः स्वरः कुरून्
duṣṭarkṣarāśividveṣivarṇādīn varjayenmanūn /ap_292.010ab/rājyalābhopakārāya prārabhyāriḥ svaraḥ kurūn
292.011cd
गोपालककुटीं प्रायात् पूर्णामित्युदिता लिपिः /अप्_292.011अब्/नक्षेत्रेक्षक्रमाद्योज्या स्वरान्त्यौ रेवतीयुजौ
gopālakakuṭīṃ prāyāt pūrṇāmityuditā lipiḥ /ap_292.011ab/nakṣetrekṣakramādyojyā svarāntyau revatīyujau
292.012cd
वेला गुरुः स्वराः शोणः कर्मणैवेतिभेदिताः /अप्_292.012अब्/लिप्यर्णा वशिषु ज्ञेया षष्ठेशादींश् च योजयेत्
velā guruḥ svarāḥ śoṇaḥ karmaṇaivetibheditāḥ /ap_292.012ab/lipyarṇā vaśiṣu jñeyā ṣaṣṭheśādīṃś ca yojayet
292.013cd
लिपौ चतुष्पथस्थायामाख्यवर्णपदान्तराः /अप्_292.013अब्/सिद्धाः साध्या द्वितीयस्थाः सुसिद्धा वैरिणः परे
lipau catuṣpathasthāyāmākhyavarṇapadāntarāḥ /ap_292.013ab/siddhāḥ sādhyā dvitīyasthāḥ susiddhā vairiṇaḥ pare
292.014cd
सिद्धादीन् कल्पयेदेवं सिद्धात्यन्तगुणैर् अपि(1) /अप्_292.014अब्/सिद्धे सिद्धो जपात् साध्यो जपपूजाहुतादिना(2)
siddhādīn kalpayedevaṃ siddhātyantaguṇair api(1) /ap_292.014ab/siddhe siddho japāt sādhyo japapūjāhutādinā(2)
292.015cd
सुसिद्धो ध्यानमात्रेण साधकं नाशयेदरिः /अप्_292.015अब्/दुष्टार्णप्रचुरो यः स्यान्मन्त्रः सर्वविनिन्दितः
susiddho dhyānamātreṇa sādhakaṃ nāśayedariḥ /ap_292.015ab/duṣṭārṇapracuro yaḥ syānmantraḥ sarvavininditaḥ
292.016cd
प्रविश्य विधिवद्दीक्षामभिषेकावसानिकाम् /अप्_292.016अब्/श्रुत्वा तन्त्रं गुरोर् लब्धं साधयेदीप्सितं मनुम्
praviśya vidhivaddīkṣāmabhiṣekāvasānikām /ap_292.016ab/śrutvā tantraṃ guror labdhaṃ sādhayedīpsitaṃ manum
292.017cd
धीरो दक्षः शुचिर्भक्तो जपध्यानादितत्परः /अप्_292.017अब्/ :न् 1 सिद्धद्यन्तदलैर् अपीति ज.. 2 जपपूर्णाहुतादिनेति ख.. :प् 85 सिद्धस्तपस्वी कुशलस्तन्त्रज्ञः सत्यभाषणः
dhīro dakṣaḥ śucirbhakto japadhyānāditatparaḥ /ap_292.017ab/ :n 1 siddhadyantadalair apīti ja.. 2 japapūrṇāhutādineti kha.. :p 85 siddhastapasvī kuśalastantrajñaḥ satyabhāṣaṇaḥ
292.018cd
निग्रहानुग्रहे शक्तो गुरुरित्यभिधीयते /अप्_292.018अब्/शान्तो दान्तः पटुश्चीर्णब्रह्मचर्यो हविष्यभुक्
nigrahānugrahe śakto gururityabhidhīyate /ap_292.018ab/śānto dāntaḥ paṭuścīrṇabrahmacaryo haviṣyabhuk
292.019cd
कुर्वन्नाचार्यशुश्रूषां सिद्धोत्साही स शिष्यकः /अप्_292.019अब्/स तूपदेश्यः पुत्रश् च विनयी वसुदस् तथा
kurvannācāryaśuśrūṣāṃ siddhotsāhī sa śiṣyakaḥ /ap_292.019ab/sa tūpadeśyaḥ putraś ca vinayī vasudas tathā
292.020cd
मन्त्रन्दद्यात् सुसिद्धौ तु सहस्रं देशिकं जपेत् /अप्_292.020अब्/यदृच्छया श्रुतं मन्त्रं छलेनाथ बलेन वा
mantrandadyāt susiddhau tu sahasraṃ deśikaṃ japet /ap_292.020ab/yadṛcchayā śrutaṃ mantraṃ chalenātha balena vā
292.021cd
पत्रे स्थितञ्च गाथाञ्च जनयेद्यद्यनर्थकम् /अप्_292.021अब्/मन्त्रं यः साधयेदेकं जपहोमार्चनादिभिः
patre sthitañca gāthāñca janayedyadyanarthakam /ap_292.021ab/mantraṃ yaḥ sādhayedekaṃ japahomārcanādibhiḥ
292.022cd
क्रियाभिर्भूरिभिस्तस्य सिध्यन्ते स्वल्पसाधनात् /अप्_292.022अब्/सम्यक्सिद्धैकमन्त्रस्य नासाध्यमिह किञ्चन
kriyābhirbhūribhistasya sidhyante svalpasādhanāt /ap_292.022ab/samyaksiddhaikamantrasya nāsādhyamiha kiñcana
292.023cd
बहुमन्त्रवतः पुंसः का कथा शिव एव सः /अप्_292.023अब्/दशलक्षजपादेक वर्णो मन्त्रः प्रसिध्यति
bahumantravataḥ puṃsaḥ kā kathā śiva eva saḥ /ap_292.023ab/daśalakṣajapādeka varṇo mantraḥ prasidhyati
292.024cd
वर्णवृद्ध्या जपह्रासस्तेनान्येषां समूहयेत् /अप्_292.024अब्/वीजाद्द्वित्रिगुणान्मन्त्रान्मालामन्त्रे जपक्रिया
varṇavṛddhyā japahrāsastenānyeṣāṃ samūhayet /ap_292.024ab/vījāddvitriguṇānmantrānmālāmantre japakriyā
292.025cd
सङ्ख्यानुक्तौ शतं साष्टं सहस्रं वा जपादिषु /अप्_292.025अब्/जपाद्दशांशं सर्वत्र साभिशेकं हुतं विदुः
saṅkhyānuktau śataṃ sāṣṭaṃ sahasraṃ vā japādiṣu /ap_292.025ab/japāddaśāṃśaṃ sarvatra sābhiśekaṃ hutaṃ viduḥ
292.026cd
द्रव्यानुक्तौ घृतं होमे जपो ऽशक्तस्य सर्वतः /अप्_292.026अब्/मूलमन्त्राद्दशांशः स्यादङ्गादीनां जपादिकम्
dravyānuktau ghṛtaṃ home japo 'śaktasya sarvataḥ /ap_292.026ab/mūlamantrāddaśāṃśaḥ syādaṅgādīnāṃ japādikam
292.027cd
जपात्सशक्तिमन्त्रस्य कामदा मन्त्रदेवताः /अप्_292.027अब्/साधकस्य भवेत् तृप्ता ध्यानहोमार्चनादिना
japātsaśaktimantrasya kāmadā mantradevatāḥ /ap_292.027ab/sādhakasya bhavet tṛptā dhyānahomārcanādinā
292.028cd
उच्चैर्जपाद्विशिष्टः स्यादुपांशुर्दशभिर्गुणैः /अप्_292.028अब्/जिह्वाजपे शतगुणः सहस्रो मानसः स्मृतः
uccairjapādviśiṣṭaḥ syādupāṃśurdaśabhirguṇaiḥ /ap_292.028ab/jihvājape śataguṇaḥ sahasro mānasaḥ smṛtaḥ
292.029cd
:प् 86 प्राङ्मुखो ऽवाङ्मुखो वापि मन्त्रकर्म समारभेत् /अप्_292.029अब्/प्रणवाद्याः सर्वमन्त्रा वाग्यतो विहिताशनः
:p 86 prāṅmukho 'vāṅmukho vāpi mantrakarma samārabhet /ap_292.029ab/praṇavādyāḥ sarvamantrā vāgyato vihitāśanaḥ
292.030cd
आसीनस्तु जपेन्मन्त्रान्देवताचार्यतुल्यदृक् /अप्_292.030अब्/कुटीविविक्ता देशाः स्युर्देवालयनदीह्रदाः
āsīnastu japenmantrāndevatācāryatulyadṛk /ap_292.030ab/kuṭīviviktā deśāḥ syurdevālayanadīhradāḥ
292.031cd
सिद्धौ यवागूपूपैर् वा पयो भक्ष्यं हविष्यकम् /अप्_292.031अब्/मन्त्रस्य देवता तावत्(1) तिथिवारेषु वै जपेत्
siddhau yavāgūpūpair vā payo bhakṣyaṃ haviṣyakam /ap_292.031ab/mantrasya devatā tāvat(1) tithivāreṣu vai japet
292.032cd
कृष्णाष्टमीचतुर्दश्योर्ग्रहणादौ च साधकः /अप्_292.032अब्/दस्रो यमो ऽनलो धाता शशी रुद्रो गुरुर्दितिः
kṛṣṇāṣṭamīcaturdaśyorgrahaṇādau ca sādhakaḥ /ap_292.032ab/dasro yamo 'nalo dhātā śaśī rudro gururditiḥ
292.033cd
सर्पाः पितरो ऽथ भगो ऽर्यमा शोतेतरद्युतिः /अप्_292.033अब्/त्वष्टा मरुत इन्द्राग्नी मित्रेन्द्रौ निरृतिर्जलम्
sarpāḥ pitaro 'tha bhago 'ryamā śotetaradyutiḥ /ap_292.033ab/tvaṣṭā maruta indrāgnī mitrendrau nirṛtirjalam
292.034cd
विश्वेदेवा हृषीकेशो वायवः सलिलाधिपः /अप्_292.034अब्/अजैकपादहिर्व्रध्नः पूषाश्विन्यादिदेवताः
viśvedevā hṛṣīkeśo vāyavaḥ salilādhipaḥ /ap_292.034ab/ajaikapādahirvradhnaḥ pūṣāśvinyādidevatāḥ
292.035cd
अग्निदस्रावुमा निघ्नो नागश् चन्द्रो दिवाकरः /अप्_292.035अब्/मातृदुर्गा दिशामीशः कृष्णो वैवस्वतः शिवः
agnidasrāvumā nighno nāgaś candro divākaraḥ /ap_292.035ab/mātṛdurgā diśāmīśaḥ kṛṣṇo vaivasvataḥ śivaḥ
292.036cd
पञ्चदश्याः शशाङ्कस्तु पितरस्तिथिदेवताः /अप्_292.036अब्/हरो दुर्गा गुरुर्विष्णुर्ब्रह्मा लक्ष्मीर्धनेश्वरः
pañcadaśyāḥ śaśāṅkastu pitarastithidevatāḥ /ap_292.036ab/haro durgā gururviṣṇurbrahmā lakṣmīrdhaneśvaraḥ
292.037cd
एते सुर्यादिवारेशा लिपिन्यासो ऽथ कथ्यते /अप्_292.037अब्/केशान्तेषु च वृत्तेषु चक्षुषोः श्रवणद्वये
ete suryādivāreśā lipinyāso 'tha kathyate /ap_292.037ab/keśānteṣu ca vṛtteṣu cakṣuṣoḥ śravaṇadvaye
292.038cd
नासागण्डौष्ठदन्तानां द्वे द्वे मूर्धस्ययोः क्रमात् /अप्_292.038अब्/वर्णान् पञ्चसुवर्गानां(2) बाहुचरणसन्धिषु
nāsāgaṇḍauṣṭhadantānāṃ dve dve mūrdhasyayoḥ kramāt /ap_292.038ab/varṇān pañcasuvargānāṃ(2) bāhucaraṇasandhiṣu
292.039cd
पार्श्वयोः पृष्ठतो नाभौ हृदये च क्रमान्न्यसेत् /अप्_292.039अब्/ :न् 1 तरेति ख.. 2 पञ्चस्वरवर्गाणामिति ख.. :प् 87 यादींश् च हृदये न्यस्येदेषां स्युः सप्तधातवः
pārśvayoḥ pṛṣṭhato nābhau hṛdaye ca kramānnyaset /ap_292.039ab/ :n 1 tareti kha.. 2 pañcasvaravargāṇāmiti kha.. :p 87 yādīṃś ca hṛdaye nyasyedeṣāṃ syuḥ saptadhātavaḥ
292.040cd
त्वगसृङ्मांसकस्नायुमेदोमज्जाशुक्राणि धातवः /अप्_292.040अब्/वसाः पयो वासको लिख्यन्ते चैव लिपीश्वराः
tvagasṛṅmāṃsakasnāyumedomajjāśukrāṇi dhātavaḥ /ap_292.040ab/vasāḥ payo vāsako likhyante caiva lipīśvarāḥ
292.041cd
श्रीकण्ठो ऽनन्तसूक्ष्मौ च त्रिमूर्तिरमरेश्वरः /अप्_292.041अब्/अग्नीशो भावभूतिश् च तिथीशः स्थानुको हरः
śrīkaṇṭho 'nantasūkṣmau ca trimūrtiramareśvaraḥ /ap_292.041ab/agnīśo bhāvabhūtiś ca tithīśaḥ sthānuko haraḥ
292.042cd
दण्डीशो भौतिकः सद्योजातश्चानुग्रहेश्वरः /अप्_292.042अब्/अक्रूरश् च महासेनः शरण्या देवता अमूः
daṇḍīśo bhautikaḥ sadyojātaścānugraheśvaraḥ /ap_292.042ab/akrūraś ca mahāsenaḥ śaraṇyā devatā amūḥ
292.043cd
ततः क्रोधीशत्तण्डौ च पञ्चान्तकशिवोत्तमौ /अप्_292.043अब्/तथैव रुद्रकूर्मौ च त्रिनेत्रौ चतुराननः
tataḥ krodhīśattaṇḍau ca pañcāntakaśivottamau /ap_292.043ab/tathaiva rudrakūrmau ca trinetrau caturānanaḥ
292.044cd
अजेशः शर्मसोनेशौ तथा लाङ्गलिदारुकौ /अप्_292.044अब्/अर्धनारीश्वरश्चोमा कान्तश्चाषाढिदण्डिनौ
ajeśaḥ śarmasoneśau tathā lāṅgalidārukau /ap_292.044ab/ardhanārīśvaraścomā kāntaścāṣāḍhidaṇḍinau
292.045cd
अत्रिर्मोनश् च मेषश् च लोहितश् च शिखी तथा /अप्_292.045अब्/छगलण्डद्विरण्डौ द्वौ समहाकालवालिनौ
atrirmonaś ca meṣaś ca lohitaś ca śikhī tathā /ap_292.045ab/chagalaṇḍadviraṇḍau dvau samahākālavālinau
292.046cd
भुजङ्गश् च पिनाकी च खड्गीशश् च वकः पुनः /अप्_292.046अब्/श्वेतो भृगुर्लगुडीशाक्षश् च सम्बर्तकः स्मृतः
bhujaṅgaś ca pinākī ca khaḍgīśaś ca vakaḥ punaḥ /ap_292.046ab/śveto bhṛgurlaguḍīśākṣaś ca sambartakaḥ smṛtaḥ
292.047cd
रुद्रात्मशक्तान् लिख्यादीन् नमोन्तान् विन्यसेत् क्रमात् /अप्_292.047अब्/अङ्गानि विन्यसेत्सर्वे मन्त्राः साङ्गास्तु सिद्धिदाः
rudrātmaśaktān likhyādīn namontān vinyaset kramāt /ap_292.047ab/aṅgāni vinyasetsarve mantrāḥ sāṅgāstu siddhidāḥ
292.048cd
हृल्लेखाव्योमसपूर्वाण्येतान्यङ्गानि विन्यसेत् /अप्_292.048अब्/हृदादीन्यङ्गमन्त्रान्तैर् यो जपेद्धृदये नमः
hṛllekhāvyomasapūrvāṇyetānyaṅgāni vinyaset /ap_292.048ab/hṛdādīnyaṅgamantrāntair yo japeddhṛdaye namaḥ
292.049cd
स्वाहा शिरस्यथ वषट्शिखायां कवचे च् हूं /अप्_292.049अब्/वौषत् नेत्रे ऽस्त्राय फटस्यात् पञ्चाङ्गं नेत्रवर्जितम्
svāhā śirasyatha vaṣaṭśikhāyāṃ kavace c hūṃ /ap_292.049ab/vauṣat netre 'strāya phaṭasyāt pañcāṅgaṃ netravarjitam
292.050cd
निरङ्गस्यात्मना चाङ्गं न्यस्येमान्नियुतं जपेत् /अप्_292.050अब्/क्रमाभ्यां देवीं वागीशीं यथोक्तांस्तु तिलान् हुनेत्
niraṅgasyātmanā cāṅgaṃ nyasyemānniyutaṃ japet /ap_292.050ab/kramābhyāṃ devīṃ vāgīśīṃ yathoktāṃstu tilān hunet
292.051ef
:प् 88 लिपिदेवी साक्षसूत्रकुम्भपुस्तकपद्मधृक् /अप्_292.051अब्/कवित्वादि प्रयच्छेत कर्मादौ सिद्धये न्यसेत् /अप्_292.051च्द्/ निष्कविर्निर्मलः सर्वे मन्त्राःसिध्यन्ति मातृभिः
:p 88 lipidevī sākṣasūtrakumbhapustakapadmadhṛk /ap_292.051ab/kavitvādi prayaccheta karmādau siddhaye nyaset /ap_292.051cd/ niṣkavirnirmalaḥ sarve mantrāḥsidhyanti mātṛbhiḥ
Chapter 293
293.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे मन्त्रपरिभाषा नाम द्विनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {293} :श् अथ त्रिनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः नागलक्षणानि अग्निरुचाच नागादयो ऽथ भावादिदशस्थानानि कर्म च /अप्_293.001अब्/सूतकं दष्टचेष्टेति सप्तलक्षणमुच्यते
:e ity āgneye mahāpurāṇe mantraparibhāṣā nāma dvinavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {293} :ś atha trinavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ nāgalakṣaṇāni agnirucāca nāgādayo 'tha bhāvādidaśasthānāni karma ca /ap_293.001ab/sūtakaṃ daṣṭaceṣṭeti saptalakṣaṇamucyate
293.002cd
शेषवासुकितक्षाख्याः कर्कटो ऽब्जो महाम्बुजः /अप्_293.002अब्/शङ्खपालश् च कुलिक इत्य् अष्टौनागवर्यकाः
śeṣavāsukitakṣākhyāḥ karkaṭo 'bjo mahāmbujaḥ /ap_293.002ab/śaṅkhapālaś ca kulika ity aṣṭaunāgavaryakāḥ
293.003cd
दशाष्टपञ्चत्रिगुणशतमूर्धान्वितौ क्रमात् /अप्_293.003अब्/विप्रौ नृपो विशौ शूद्रौ द्वौ द्वौ नागेषु कीर्तितौ
daśāṣṭapañcatriguṇaśatamūrdhānvitau kramāt /ap_293.003ab/viprau nṛpo viśau śūdrau dvau dvau nāgeṣu kīrtitau
293.004cd
तदन्वयाः पञ्चशतं तेभ्यो जाता असंख्यकाः /अप्_293.004अब्/फणिमण्डलिराजीलवातपित्तकफात्मकाः
tadanvayāḥ pañcaśataṃ tebhyo jātā asaṃkhyakāḥ /ap_293.004ab/phaṇimaṇḍalirājīlavātapittakaphātmakāḥ
293.005cd
व्यन्तरा दोषमिश्रास्ते सर्पां दर्वीकराः स्मृताः /अप्_293.005अब्/रथाङ्गलाङ्गलच्छत्रस्वस्तिकाङ्कुशधारिणः(1)
vyantarā doṣamiśrāste sarpāṃ darvīkarāḥ smṛtāḥ /ap_293.005ab/rathāṅgalāṅgalacchatrasvastikāṅkuśadhāriṇaḥ(1)
293.006cd
गोनसा मन्दगा दीर्घा मण्डलैर् विधैश्चिताः(2) /अप्_293.006अब्/ :न् 1 रथाङ्गलाङ्गलत्रमुष्टिकाङ्कुशधारिण इति ख.. 2 स्थिता इति ख.. :प् 89 राजिलाश्चित्रिताः स्निग्धास्तिर्यगूर्ध्वञ्च वाजिभिः
gonasā mandagā dīrghā maṇḍalair vidhaiścitāḥ(2) /ap_293.006ab/ :n 1 rathāṅgalāṅgalatramuṣṭikāṅkuśadhāriṇa iti kha.. 2 sthitā iti kha.. :p 89 rājilāścitritāḥ snigdhāstiryagūrdhvañca vājibhiḥ
293.007cd
व्यन्तरा मिश्रचिह्नाश् च भूवर्षाग्नेयवायवः /अप्_293.007अब्/चतुर्विधास्ते षड्विंशभेदाः षोडश गोनसाः
vyantarā miśracihnāś ca bhūvarṣāgneyavāyavaḥ /ap_293.007ab/caturvidhāste ṣaḍviṃśabhedāḥ ṣoḍaśa gonasāḥ
293.008cd
त्रयोदश च राजीला व्यन्तरा एकविंशतिः /अप्_293.008अब्/ये ऽनुक्तकाले जायन्ते सर्पास्ते व्यन्तराः स्मृताः
trayodaśa ca rājīlā vyantarā ekaviṃśatiḥ /ap_293.008ab/ye 'nuktakāle jāyante sarpāste vyantarāḥ smṛtāḥ
293.009cd
आषाढादित्रिमासैः स्याद्गर्भो माषचतुष्टये /अप्_293.009अब्/अण्ड्कानां शते द्वे च चत्वारिंशत् प्रसूयते
āṣāḍhāditrimāsaiḥ syādgarbho māṣacatuṣṭaye /ap_293.009ab/aṇḍkānāṃ śate dve ca catvāriṃśat prasūyate
293.010cd
सर्पा ग्रसन्ति सूतौघान् विना स्त्रीपुन्नपुंसकान् /अप्_293.010अब्/उन्मीलते ऽक्षि सप्ताहात् कृष्णो मासाद्भवेद्वहिः
sarpā grasanti sūtaughān vinā strīpunnapuṃsakān /ap_293.010ab/unmīlate 'kṣi saptāhāt kṛṣṇo māsādbhavedvahiḥ
293.011cd
द्वादशाहात् सुबोधः स्यात् दन्ताः स्युः सूर्यदर्शनात् /अप्_293.011अब्/द्वात्रिंशद्दिनविंशत्या चतस्रस्तेषु दंष्त्रिकाः
dvādaśāhāt subodhaḥ syāt dantāḥ syuḥ sūryadarśanāt /ap_293.011ab/dvātriṃśaddinaviṃśatyā catasrasteṣu daṃṣtrikāḥ
293.012cd
कराली मकरी कालरात्री च यमदूतिका /अप्_293.012अब्/एतास्ताः सविषा दंष्ट्रा वामदक्षिणपार्श्वगाः
karālī makarī kālarātrī ca yamadūtikā /ap_293.012ab/etāstāḥ saviṣā daṃṣṭrā vāmadakṣiṇapārśvagāḥ
293.013cd
षन्मासान्मुच्यते कृत्तिं जोवेत्सष्टिसमाद्वयं /अप्_293.013अब्/नागाः सूर्यादिवारेशाः सप्त उक्ता दिवा निशि
ṣanmāsānmucyate kṛttiṃ jovetsaṣṭisamādvayaṃ /ap_293.013ab/nāgāḥ sūryādivāreśāḥ sapta uktā divā niśi
293.014cd
स्वेषां षट् प्रतिवारेषु कुलिकः सर्वसन्धिषु /अप्_293.014अब्/शङ्खेन वा महाब्जेन सह तस्योदयो ऽथवा
sveṣāṃ ṣaṭ prativāreṣu kulikaḥ sarvasandhiṣu /ap_293.014ab/śaṅkhena vā mahābjena saha tasyodayo 'thavā
293.015cd
द्वयीर्वा नाडिकामन्त्रमन्त्रकं(1) कुलिकोदयः /अप्_293.015अब्/दुष्टः स कालः सर्वत्र सर्पदंशे विशेषतः(2)
dvayīrvā nāḍikāmantramantrakaṃ(1) kulikodayaḥ /ap_293.015ab/duṣṭaḥ sa kālaḥ sarvatra sarpadaṃśe viśeṣataḥ(2)
293.016cd
कृत्तिका भरणी स्वाती मूलं पूर्वत्रयाश्वनी /अप्_293.016अब्/विशाखार्द्रा मघाश्लेषा चित्रा श्रवणरोहिणी
kṛttikā bharaṇī svātī mūlaṃ pūrvatrayāśvanī /ap_293.016ab/viśākhārdrā maghāśleṣā citrā śravaṇarohiṇī
293.017cd
हस्ता मन्दकुजौ वारौ पञ्चमी चाष्टमी तिथिः /अप्_293.017अब्/ :न् 1 नाडिकामात्रसन्त्रकमिति ञ.. 2 विनिर्दिशेदिति क.. , ख.. , ज.. , ट.. च :प् 90 षष्ठी रैक्ता शिवा निन्द्या पञ्चमी च चतुर्दशी
hastā mandakujau vārau pañcamī cāṣṭamī tithiḥ /ap_293.017ab/ :n 1 nāḍikāmātrasantrakamiti ña.. 2 vinirdiśediti ka.. , kha.. , ja.. , ṭa.. ca :p 90 ṣaṣṭhī raiktā śivā nindyā pañcamī ca caturdaśī
293.018cd
सन्ध्याचतुष्टयं दुष्टं दग्धयोगाश् च राशयः /अप्_293.018अब्/एकद्विबहवो दंशा दष्टविद्धञ्च खण्डितम्
sandhyācatuṣṭayaṃ duṣṭaṃ dagdhayogāś ca rāśayaḥ /ap_293.018ab/ekadvibahavo daṃśā daṣṭaviddhañca khaṇḍitam
293.019cd
अदंशमवगुप्तं(1) स्याद्दंशमेवं चतुर्विधम् /अप्_293.019अब्/त्रयो द्व्येकक्षता दंशा वेदना रुधिरोल्वणा
adaṃśamavaguptaṃ(1) syāddaṃśamevaṃ caturvidham /ap_293.019ab/trayo dvyekakṣatā daṃśā vedanā rudhirolvaṇā
293.020cd
नक्तन्त्वेकाङ्घ्रिकूर्माभा दंशाश् च यमचोदिताः /अप्_293.020अब्/दीहीपिपीलिकास्पर्शी कण्ठशोथरुजान्वितः(2)
naktantvekāṅghrikūrmābhā daṃśāś ca yamacoditāḥ /ap_293.020ab/dīhīpipīlikāsparśī kaṇṭhaśotharujānvitaḥ(2)
293.021cd
सतोदो रन्थितो दंशः सविषो न्यस्तनिर्विषः /अप्_293.021अब्/देवालये शून्यगृहे वल्मीकोद्यानकोटरे
satodo ranthito daṃśaḥ saviṣo nyastanirviṣaḥ /ap_293.021ab/devālaye śūnyagṛhe valmīkodyānakoṭare
293.022cd
रथ्यासन्धौ श्मशाने च नद्याञ्च सिन्धुसङ्गमे /अप्_293.022अब्/द्वीपे चतुष्पथे सौधे गृहे ऽब्जे पर्वताग्रतः
rathyāsandhau śmaśāne ca nadyāñca sindhusaṅgame /ap_293.022ab/dvīpe catuṣpathe saudhe gṛhe 'bje parvatāgrataḥ
293.023cd
विलहद्वारे जीर्णकूपे जीर्णवेश्मनि कुड्यके /अप्_293.023अब्/शिग्रुश्लेष्मातकाक्षेषु जम्बू डुम्बरेणेषु च
vilahadvāre jīrṇakūpe jīrṇaveśmani kuḍyake /ap_293.023ab/śigruśleṣmātakākṣeṣu jambū ḍumbareṇeṣu ca
293.024cd
वटे च जीर्णप्राकारे खास्यहृत्कक्षजत्रुणि /अप्_293.024अब्/तालौ शङ्खे गले मूर्ध्नि चिवुके नाभिपादयोः
vaṭe ca jīrṇaprākāre khāsyahṛtkakṣajatruṇi /ap_293.024ab/tālau śaṅkhe gale mūrdhni civuke nābhipādayoḥ
293.025cd
दंशो ऽशुभः शुभो दूतः पुष्पहस्तः सुवाक् सुधीः /अप्_293.025अब्/लिङ्गवर्णसमानश् च शुक्लवस्त्रो ऽमलः शुचिः
daṃśo 'śubhaḥ śubho dūtaḥ puṣpahastaḥ suvāk sudhīḥ /ap_293.025ab/liṅgavarṇasamānaś ca śuklavastro 'malaḥ śuciḥ
293.026cd
अपद्वारगतः शस्त्री प्रमादी भूगतेक्षणः /अप्_293.026अब्/विवर्णवासाः पाशादिहस्तो गद्गदवर्णभाक्
apadvāragataḥ śastrī pramādī bhūgatekṣaṇaḥ /ap_293.026ab/vivarṇavāsāḥ pāśādihasto gadgadavarṇabhāk
293.027cd
शुष्ककाष्ठाश्रितः खिन्नस्तिलाक्तककरांशुकः /अप्_293.027अब्/आर्द्रवासाः कृष्णरक्तपुष्पयुक्तशिरोरुहः
śuṣkakāṣṭhāśritaḥ khinnastilāktakakarāṃśukaḥ /ap_293.027ab/ārdravāsāḥ kṛṣṇaraktapuṣpayuktaśiroruhaḥ
293.028cd
कुचमर्दी नखच्छेदी गुदस्पृक् पादलेखकः /अप्_293.028अब्/ :न् 1 सदंशमवलुप्तमिति ञ.. 2 कण्ठशोषरुजान्त्रित इति ञ.. :प् 91 केशमुञ्ची तृणच्छेदी दुष्टा दूतास्तथैकशः
kucamardī nakhacchedī gudaspṛk pādalekhakaḥ /ap_293.028ab/ :n 1 sadaṃśamavaluptamiti ña.. 2 kaṇṭhaśoṣarujāntrita iti ña.. :p 91 keśamuñcī tṛṇacchedī duṣṭā dūtāstathaikaśaḥ
293.029cd
इडान्या वा वहेद्द्वेधा यदि दूतस्य चात्मनः /अप्_293.029अब्/आभ्यां द्वाभ्यां पुष्टयास्मान् विद्यास्त्रीपुन्नपुंसकान्
iḍānyā vā vaheddvedhā yadi dūtasya cātmanaḥ /ap_293.029ab/ābhyāṃ dvābhyāṃ puṣṭayāsmān vidyāstrīpunnapuṃsakān
293.030cd
दूतः स्पृशति यद्गात्रं तस्मिन् दंशमुदाहरेत् /अप्_293.030अब्/दूताङ्घ्रिचलनं दुष्ठमुत्थितिर्निश् चला शुभा
dūtaḥ spṛśati yadgātraṃ tasmin daṃśamudāharet /ap_293.030ab/dūtāṅghricalanaṃ duṣṭhamutthitirniś calā śubhā
293.031cd
जीवपार्श्वे शुभो दूतो दुष्टो ऽन्यत्र सम्मागतः /अप्_293.031अब्/जीवो गतागतैर् दुष्टः शुभो दूतनिवेदने
jīvapārśve śubho dūto duṣṭo 'nyatra sammāgataḥ /ap_293.031ab/jīvo gatāgatair duṣṭaḥ śubho dūtanivedane
293.032cd
दूतस्य वाक् प्रदुष्टा सा पूर्वामजार्धनिन्दिता /अप्_293.032अब्/विभक्तैस्तस्य वाक्यान्तैर्विषर्निर्विषकालता(?)
dūtasya vāk praduṣṭā sā pūrvāmajārdhaninditā /ap_293.032ab/vibhaktaistasya vākyāntairviṣarnirviṣakālatā(?)
293.033cd
आद्यैः स्वरैश् च काद्यश् च वर्गैर् भिन्नलिपिर्द्विधा /अप्_293.033अब्/स्वरजो वसुमान्वर्गी इतिक्षेपा च मातृका
ādyaiḥ svaraiś ca kādyaś ca vargair bhinnalipirdvidhā /ap_293.033ab/svarajo vasumānvargī itikṣepā ca mātṛkā
293.034cd
वाताग्नीन्द्रजलात्मानो वर्गेषु च चतुष्टयम् /अप्_293.034अब्/नपुंसकाः पञ्चमाः स्युः स्वराः शक्राम्बुयोनयः
vātāgnīndrajalātmāno vargeṣu ca catuṣṭayam /ap_293.034ab/napuṃsakāḥ pañcamāḥ syuḥ svarāḥ śakrāmbuyonayaḥ
293.035cd
दुष्टौ दूतस्य वाक्पादौ वाताग्नी मध्यमो हरिः /अप्_293.035अब्/प्रशस्ता वारुणा वर्णा अतिदुष्टा नपुंसकाः
duṣṭau dūtasya vākpādau vātāgnī madhyamo hariḥ /ap_293.035ab/praśastā vāruṇā varṇā atiduṣṭā napuṃsakāḥ
293.036cd
प्रस्थाने मङ्गलं वाक्यं गर्जितं मेघहस्तिनोः /अप्_293.036अब्/प्रदक्षिणं फले वृक्षे वामस्य च रुतं जितं
prasthāne maṅgalaṃ vākyaṃ garjitaṃ meghahastinoḥ /ap_293.036ab/pradakṣiṇaṃ phale vṛkṣe vāmasya ca rutaṃ jitaṃ
293.037cd
शुभा गीतादिशब्दाः स्युरीदृशं स्यादसिद्धये /अप्_293.037अब्/अनर्थगीरथाक्रन्दो दक्षिणे विरुतं क्षुतम्
śubhā gītādiśabdāḥ syurīdṛśaṃ syādasiddhaye /ap_293.037ab/anarthagīrathākrando dakṣiṇe virutaṃ kṣutam
293.038cd
वेश्या क्षुतो नृपः कन्या गौर्दन्ती मुरजध्वजौ /अप्_293.038अब्/क्षीराज्यदधिशङ्खाम्बु छत्रं भेरी फलं सुराः
veśyā kṣuto nṛpaḥ kanyā gaurdantī murajadhvajau /ap_293.038ab/kṣīrājyadadhiśaṅkhāmbu chatraṃ bherī phalaṃ surāḥ
293.039cd
तण्डुला हेम रुप्यञ्च सिद्धये ऽभिमुखा अमी /अप्_293.039अब्/सकाष्ठः सानलः कारुर्मलिनाम्बरभावभृत्
taṇḍulā hema rupyañca siddhaye 'bhimukhā amī /ap_293.039ab/sakāṣṭhaḥ sānalaḥ kārurmalināmbarabhāvabhṛt
293.040cd
:प् 92 गलस्थटङ्गो गोमायुगृध्रोलूककपर्दिकाः /अप्_293.040अब्/तैलं कपालकार्पासा निषेधे भस्म नष्टये
:p 92 galasthaṭaṅgo gomāyugṛdhrolūkakapardikāḥ /ap_293.040ab/tailaṃ kapālakārpāsā niṣedhe bhasma naṣṭaye
293.041ef
विषरोगाश् च सप्त स्युर्धातोर्धात्वन्तराप्तितः /अप्_293.041अब्/विषदंशो ललाटं यात्यतोनेत्रं ततौ सुखम् /अप्_293.041च्द्/ आस्याच्च वचनीनाड्यौ धातून प्राप्नोति हि क्रमात्
viṣarogāś ca sapta syurdhātordhātvantarāptitaḥ /ap_293.041ab/viṣadaṃśo lalāṭaṃ yātyatonetraṃ tatau sukham /ap_293.041cd/ āsyācca vacanīnāḍyau dhātūna prāpnoti hi kramāt
Chapter 294
294.001ef
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नागलक्षणदिर्नाम त्रिनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {294} :श् अथ चतुर्नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दष्टचिकित्सा अग्निर् उवाच मन्त्रध्यानौषधैर् दष्टचिकित्सां प्रवदामि ते /अप्_294.001अब्/ओं नमो भगवते नीलकण्ठायेति /अप्_294.001च्द्/जपनाद्विषहानिः स्यदौषधं जीवरक्षणं
:e ity āgneye mahāpurāṇe nāgalakṣaṇadirnāma trinavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {294} :ś atha caturnavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ daṣṭacikitsā agnir uvāca mantradhyānauṣadhair daṣṭacikitsāṃ pravadāmi te /ap_294.001ab/oṃ namo bhagavate nīlakaṇṭhāyeti /ap_294.001cd/japanādviṣahāniḥ syadauṣadhaṃ jīvarakṣaṇaṃ
294.002cd
साज्यं सकृद्रसं पेयं द्विविधं विषमुच्यते /अप्_294.002अब्/जङ्गमं सर्पभूषादि शृङ्ग्यादि स्थावरं विषं
sājyaṃ sakṛdrasaṃ peyaṃ dvividhaṃ viṣamucyate /ap_294.002ab/jaṅgamaṃ sarpabhūṣādi śṛṅgyādi sthāvaraṃ viṣaṃ
294.003cd
शान्तस्वरान्वितो ब्रह्मा लोहितं तारकं(1) शिवः /अप्_294.003अब्/वियतेर्नाममन्त्रो ऽयं तार्क्षः शब्दमयः स्मृतः
śāntasvarānvito brahmā lohitaṃ tārakaṃ(1) śivaḥ /ap_294.003ab/viyaternāmamantro 'yaṃ tārkṣaḥ śabdamayaḥ smṛtaḥ
294.004cd
ओं ज्वल महामते हृदयाय गरुडविरालशिरसे(2) गरुडशिखायै गरुड विषभञ्जन प्रभेदन प्रभेदन वित्रासय वित्रासय विम-[!!!] :न् 1 तारकः इति ख.. 2 गरुडविलासशिरसे इति ख.. :प् 93 र्दय विमर्दय कवचाय अप्रतिहतशामनं वं हूं फट् अस्त्राय उग्ररूपवारक सर्वभयङ्कर भीषय सर्वं दह दह भस्मीकुरु कुरु स्वाहा नेत्राय सप्तवर्गान्तयुग्माष्टदिग्दलस्वर केशरादिवर्णरुद्धं वह्निराभूतकर्णकं मातृकाम्बुजं कृत्वा हृदिस्थं तन्मन्त्री वामहस्ततले स्मरेत् /अप्_294.004अब्/अङ्गष्ठादौ न्यसेद्वर्णान्वियतेर्भेदिताः कलाः(1)
oṃ jvala mahāmate hṛdayāya garuḍavirālaśirase(2) garuḍaśikhāyai garuḍa viṣabhañjana prabhedana prabhedana vitrāsaya vitrāsaya vima-[!!!] :n 1 tārakaḥ iti kha.. 2 garuḍavilāsaśirase iti kha.. :p 93 rdaya vimardaya kavacāya apratihataśāmanaṃ vaṃ hūṃ phaṭ astrāya ugrarūpavāraka sarvabhayaṅkara bhīṣaya sarvaṃ daha daha bhasmīkuru kuru svāhā netrāya saptavargāntayugmāṣṭadigdalasvara keśarādivarṇaruddhaṃ vahnirābhūtakarṇakaṃ mātṛkāmbujaṃ kṛtvā hṛdisthaṃ tanmantrī vāmahastatale smaret /ap_294.004ab/aṅgaṣṭhādau nyasedvarṇānviyaterbheditāḥ kalāḥ(1)
294.005cd
पीतं वज्रचतुष्कोणं पार्थिवं शक्रदैवतं /अप्_294.005अब्/वृत्तार्धमाप्यपद्मार्धं शुक्लं वरूणदैवतं
pītaṃ vajracatuṣkoṇaṃ pārthivaṃ śakradaivataṃ /ap_294.005ab/vṛttārdhamāpyapadmārdhaṃ śuklaṃ varūṇadaivataṃ
294.006cd
त्र्यस्त्रं स्वस्तिकयुक्तञ्च तैजसं वह्निदैवतं /अप्_294.006अब्/वृत्तं विन्दुवृतं वायुदैवतं कृष्णमालिनम्
tryastraṃ svastikayuktañca taijasaṃ vahnidaivataṃ /ap_294.006ab/vṛttaṃ vinduvṛtaṃ vāyudaivataṃ kṛṣṇamālinam
294.007cd
अङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीमध्ये पर्यस्तेषु स्ववेश्मसु /अप्_294.007अब्/सुवर्णनागवाहेन वेष्ठितेषु न्यसेत् क्रमात्
aṅguṣṭhādyaṅgulīmadhye paryasteṣu svaveśmasu /ap_294.007ab/suvarṇanāgavāhena veṣṭhiteṣu nyaset kramāt
294.008cd
वियतेश् चतुरो वर्णान् सुमण्डलसमत्विषः /अप्_294.008अब्/अरूपे रवतन्मात्रे(2) आकाशेशिवदेवते
viyateś caturo varṇān sumaṇḍalasamatviṣaḥ /ap_294.008ab/arūpe ravatanmātre(2) ākāśeśivadevate
294.009cd
कनिष्ठामध्यपर्वस्थे न्यसेत्तस्याद्यमक्षरम् /अप्_294.009अब्/नागानामादिवर्णांश् च स्वमण्डलगतान्न्यसेत्
kaniṣṭhāmadhyaparvasthe nyasettasyādyamakṣaram /ap_294.009ab/nāgānāmādivarṇāṃś ca svamaṇḍalagatānnyaset
294.010cd
भूतादिवर्णान् विन्यसेदङ्गुष्टाद्यन्तपर्वसु /अप्_294.010अब्/तन्मात्रादिगुणाभ्यर्णानङ्गुलीषु न्यसेद्बुधः
bhūtādivarṇān vinyasedaṅguṣṭādyantaparvasu /ap_294.010ab/tanmātrādiguṇābhyarṇānaṅgulīṣu nyasedbudhaḥ
294.011cd
स्पर्शनादेवतार्क्षेण हस्ते हन्याद्विषद्वयं /अप्_294.011अब्/मण्डलादिषु तान् वर्णान् वियतेः कवयो जितान्
sparśanādevatārkṣeṇa haste hanyādviṣadvayaṃ /ap_294.011ab/maṇḍalādiṣu tān varṇān viyateḥ kavayo jitān
294.012cd
श्रेष्ठद्व्यङ्गुलिभिर्देहनाभिस्थानेषु पर्वसु /अप्_294.012अब्/ :न् 1 भेदिकास्तथेति ख.. 2 वरतन्मत्रे इति ख.. :प् 94 आजानुतः सुवर्णाभमानाभेस्तुहिनप्रभम्
śreṣṭhadvyaṅgulibhirdehanābhisthāneṣu parvasu /ap_294.012ab/ :n 1 bhedikāstatheti kha.. 2 varatanmatre iti kha.. :p 94 ājānutaḥ suvarṇābhamānābhestuhinaprabham
294.013cd
कुङ्कुमारुणमाकण्ठादाकेशान्तात् सितेतरं /अप्_294.013अब्/ब्रह्माण्डव्यापिनं तार्क्षञ्चन्द्राख्यं नागभूषणम्
kuṅkumāruṇamākaṇṭhādākeśāntāt sitetaraṃ /ap_294.013ab/brahmāṇḍavyāpinaṃ tārkṣañcandrākhyaṃ nāgabhūṣaṇam
294.014cd
नीलोग्रनाशमात्मानं महापक्षं स्मरेद्बुधः /अप्_294.014अब्/एवन्तात्क्षात्मनो वाक्यान्मन्त्रः स्यान्मन्त्रिणो विषे
nīlogranāśamātmānaṃ mahāpakṣaṃ smaredbudhaḥ /ap_294.014ab/evantātkṣātmano vākyānmantraḥ syānmantriṇo viṣe
294.015cd
सुष्टिस्तार्क्षकरस्यान्तःस्थिताङ्गुष्ठविषापहा /अप्_294.015अब्/तार्क्षं हस्तं समुद्यम्य तत्पञ्चाङ्गुलिचालनात्
suṣṭistārkṣakarasyāntaḥsthitāṅguṣṭhaviṣāpahā /ap_294.015ab/tārkṣaṃ hastaṃ samudyamya tatpañcāṅgulicālanāt
294.016cd
कुर्याद्विषस्य स्तम्भादींस्तदुक्तमदवीषया /अप्_294.016अब्/आकाशादेष भूवीजः पञ्चार्णाधिपतिर्मनुः
kuryādviṣasya stambhādīṃstaduktamadavīṣayā /ap_294.016ab/ākāśādeṣa bhūvījaḥ pañcārṇādhipatirmanuḥ
294.017cd
संस्तम्भयेतिविषतो भाषया स्तम्भ्येद्विषम् /अप्_294.017अब्/व्यत्यस्तभूषया वीजो मन्त्रो ऽयं साधुसाधितः
saṃstambhayetiviṣato bhāṣayā stambhyedviṣam /ap_294.017ab/vyatyastabhūṣayā vījo mantro 'yaṃ sādhusādhitaḥ
294.018cd
संप्लवः प्लावय यमः(1) शब्दाद्यः संहरेद्विषं /अप्_294.018अब्/दण्डमुत्थापयेदेष सुजप्ताम्भो ऽभिषेकतः
saṃplavaḥ plāvaya yamaḥ(1) śabdādyaḥ saṃharedviṣaṃ /ap_294.018ab/daṇḍamutthāpayedeṣa sujaptāmbho 'bhiṣekataḥ
294.019cd
सुजप्तशङ्खभेर्यादिनिस्वनश्रवणेन वा /अप्_294.019अब्/संदहत्येव संयुक्तो भूतेजोव्यत्ययात् स्थितः
sujaptaśaṅkhabheryādinisvanaśravaṇena vā /ap_294.019ab/saṃdahatyeva saṃyukto bhūtejovyatyayāt sthitaḥ
294.020cd
भूवायुव्यत्ययान्मन्त्रो विषं संक्रामयत्यसौ /अप्_294.020अब्/अन्तस्थो निजवेश्मस्थो वीजाग्नीन्दुजलात्मभिः
bhūvāyuvyatyayānmantro viṣaṃ saṃkrāmayatyasau /ap_294.020ab/antastho nijaveśmastho vījāgnīndujalātmabhiḥ
294.021cd
एतत् कर्म नयेन्मन्त्री गरुडाकृतिविग्रहः /अप्_294.021अब्/तार्क्षवर्णगेहस्थस्तज्जपान्नाशयेद्विषम्
etat karma nayenmantrī garuḍākṛtivigrahaḥ /ap_294.021ab/tārkṣavarṇagehasthastajjapānnāśayedviṣam
294.022cd
जामुदण्डीदमुदितं स्वधाश्रीवीजलाञ्छितं /अप्_294.022अब्/स्नानपानात्सर्वविषं ज्वरातोगापमृत्युजित्
jāmudaṇḍīdamuditaṃ svadhāśrīvījalāñchitaṃ /ap_294.022ab/snānapānātsarvaviṣaṃ jvarātogāpamṛtyujit
294.023cd
पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि विधि स्वाहा /अप्_294.023अब्/ :न् 1 यश इति ञ.. :प् 95 पक्षि पक्षि महापक्षि महापक्षि क्षि क्षि स्वाहा
pakṣi pakṣi mahāpakṣi mahāpakṣi vidhi svāhā /ap_294.023ab/ :n 1 yaśa iti ña.. :p 95 pakṣi pakṣi mahāpakṣi mahāpakṣi kṣi kṣi svāhā
294.024cd
द्वावेतौ पक्षिराड्मन्त्रौ विषघ्नावभिमन्त्रणात् पक्षिराजाय विध्महे पक्षिदेवाय धीमहि तत्रो गरुड प्रचोदयात् वह्निस्थौ पार्श्वतत्पूर्वौ दन्तश्रीकौ च दण्डिनौ ॥ सकालो लाङ्गली चेति नीलकण्ठाद्यमीरितं /अप्_294.024अब्/ वक्षःकण्ठशिखाश्वेतं न्यसेत्स्तम्भे सुसंस्कृतौ
dvāvetau pakṣirāḍmantrau viṣaghnāvabhimantraṇāt pakṣirājāya vidhmahe pakṣidevāya dhīmahi tatro garuḍa pracodayāt vahnisthau pārśvatatpūrvau dantaśrīkau ca daṇḍinau || sakālo lāṅgalī ceti nīlakaṇṭhādyamīritaṃ /ap_294.024ab/ vakṣaḥkaṇṭhaśikhāśvetaṃ nyasetstambhe susaṃskṛtau
294.025cd
हर हर हृदयाय नमः कपर्दिने च शिरसे नीलकण्ठाय वै शिखां कालकूटविषभक्षणाय स्वाहा अथ वर्म च कण्ठे नेत्रं कृत्तिवासास्त्रिनेत्रं पूर्वाद्यैर् आननैर् युक्तं श्वेतपीतारुणासितैः अभयं वरदं चापं वासुकिञ्च दधद्भुजैः /अप्_294.025अब्/यस्योपरीतपार्श्वस्थगौरीरुद्रो ऽस्य देवता
hara hara hṛdayāya namaḥ kapardine ca śirase nīlakaṇṭhāya vai śikhāṃ kālakūṭaviṣabhakṣaṇāya svāhā atha varma ca kaṇṭhe netraṃ kṛttivāsāstrinetraṃ pūrvādyair ānanair yuktaṃ śvetapītāruṇāsitaiḥ abhayaṃ varadaṃ cāpaṃ vāsukiñca dadhadbhujaiḥ /ap_294.025ab/yasyoparītapārśvasthagaurīrudro 'sya devatā
294.026cd
पादजानुगुहानाभिहृत्कण्ठाननमूर्धसु /अप्_294.026अब्/मन्त्रार्णान्न्यस्य करयोरङ्गुष्ठाद्यङ्गुलीषु च
pādajānuguhānābhihṛtkaṇṭhānanamūrdhasu /ap_294.026ab/mantrārṇānnyasya karayoraṅguṣṭhādyaṅgulīṣu ca
294.027cd
तर्जन्यादितदन्तासु सर्वमङ्गुष्ठयोर् न्यसेत् /अप्_294.027अब्/ध्यात्वैवं संहरेत् क्षिप्रं वद्धया शूलमुद्रया
tarjanyāditadantāsu sarvamaṅguṣṭhayor nyaset /ap_294.027ab/dhyātvaivaṃ saṃharet kṣipraṃ vaddhayā śūlamudrayā
294.028cd
कनिष्ठा ज्येष्ठया वद्धा तिश्रो ऽन्याः प्रसृतेर्जवाः /अप्_294.028अब्/विषनाशे वामहस्तमन्यस्मिन् दक्षिणं करं
kaniṣṭhā jyeṣṭhayā vaddhā tiśro 'nyāḥ prasṛterjavāḥ /ap_294.028ab/viṣanāśe vāmahastamanyasmin dakṣiṇaṃ karaṃ
294.029cd
ओं नमो भगवते नीलकण्ठाय चिः अमलकण्ठाय चिः सर्वज्ञकण्ठाय चिः क्षिप ओं स्वाहा अमलनीलकण्ठाय नैकसर्वविषापहाय नमस्ते रुद्रमन्यव इतिसर्मार्जनाद्विषं विनश्यति न सन्देहः कर्णजाप्या उपानहावा :प् 96 यजेद्रुद्रविधानेन नीलग्रीवं महेश्वरम् /अप्_294.029अब्/ विषव्याधिविनाशः स्यात् कृत्वा रुद्रविधानकं
oṃ namo bhagavate nīlakaṇṭhāya ciḥ amalakaṇṭhāya ciḥ sarvajñakaṇṭhāya ciḥ kṣipa oṃ svāhā amalanīlakaṇṭhāya naikasarvaviṣāpahāya namaste rudramanyava itisarmārjanādviṣaṃ vinaśyati na sandehaḥ karṇajāpyā upānahāvā :p 96 yajedrudravidhānena nīlagrīvaṃ maheśvaram /ap_294.029ab/ viṣavyādhivināśaḥ syāt kṛtvā rudravidhānakaṃ
Chapter 295
295.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे दष्टचिकित्सा नाम चतुर्णवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {295} :श् अथ पञ्चनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः पञ्चाङ्गरुद्रविधानं अग्निर् उवाच वक्ष्ये रुद्रविधानन्तु पञ्चाङ्गं सर्वदं परं /अप्_295.001अब्/हृदयं शिवसङ्कल्पः शिवः सूक्तन्तु पौरुषम्
:e ity āgneye mahāpurāṇe daṣṭacikitsā nāma caturṇavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {295} :ś atha pañcanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ pañcāṅgarudravidhānaṃ agnir uvāca vakṣye rudravidhānantu pañcāṅgaṃ sarvadaṃ paraṃ /ap_295.001ab/hṛdayaṃ śivasaṅkalpaḥ śivaḥ sūktantu pauruṣam
295.002cd
शिखाभ्यः सम्भृतं सूक्तमाशुः कवचमेव च /अप्_295.002अब्/शतरुद्रियमस्त्रञ्च रुद्रस्याङ्गानि पञ्च हि
śikhābhyaḥ sambhṛtaṃ sūktamāśuḥ kavacameva ca /ap_295.002ab/śatarudriyamastrañca rudrasyāṅgāni pañca hi
295.003cd
पञ्चाङ्गान्न्यस्य तं ध्यात्वा जपेद्रुद्रांस्तः क्रमात् /अप्_295.003अब्/यज्जाग्रत इति सूक्तं यदृचं मानसं विदुः
pañcāṅgānnyasya taṃ dhyātvā japedrudrāṃstaḥ kramāt /ap_295.003ab/yajjāgrata iti sūktaṃ yadṛcaṃ mānasaṃ viduḥ
295.004cd
ऋषिः स्याच्छिवमङ्कल्पश्छन्दस्त्रिष्टुवुदाहृतं /अप्_295.004अब्/शिवः सहस्रशीर्षेति तस्य नारायणो ऽप्यृषिः
ṛṣiḥ syācchivamaṅkalpaśchandastriṣṭuvudāhṛtaṃ /ap_295.004ab/śivaḥ sahasraśīrṣeti tasya nārāyaṇo 'pyṛṣiḥ
295.005cd
देवता पुरुषो ऽनुष्टुप्छन्दो ज्ञेयञ्च त्रैष्टुभम् /अप्_295.005अब्/अभ्यश्रसम्भृतं सूक्तमृषिरुत्तरगोनरः(1)
devatā puruṣo 'nuṣṭupchando jñeyañca traiṣṭubham /ap_295.005ab/abhyaśrasambhṛtaṃ sūktamṛṣiruttaragonaraḥ(1)
295.006cd
आद्यानान्तिमृणां त्रिष्टुप्छन्दो ऽनुष्ठुव्द्वयोरपि /अप्_295.006अब्/ :न् 1 उत्तरगोनस इति ज.. , ट.. च :प् 97 छन्दस्त्रिष्टुभमन्त्यायाः पुरुषो ऽस्यापि देषता
ādyānāntimṛṇāṃ triṣṭupchando 'nuṣṭhuvdvayorapi /ap_295.006ab/ :n 1 uttaragonasa iti ja.. , ṭa.. ca :p 97 chandastriṣṭubhamantyāyāḥ puruṣo 'syāpi deṣatā
295.007cd
आशुरिन्त्रो द्वादशानां छन्दस्त्रिष्टुवुदाहृतं /अप्_295.007अब्/ऋषिः प्रोक्तः प्रतिरथः सूक्ते सप्तदशार्चके
āśurintro dvādaśānāṃ chandastriṣṭuvudāhṛtaṃ /ap_295.007ab/ṛṣiḥ proktaḥ pratirathaḥ sūkte saptadaśārcake
295.008cd
पृथक् पृथक् देवताः स्युः पुरुविदङ्गदेवता /अप्_295.008अब्/अवशिष्टदैवतेषु छन्दो ऽनुष्टुवुदाहृतं
pṛthak pṛthak devatāḥ syuḥ puruvidaṅgadevatā /ap_295.008ab/avaśiṣṭadaivateṣu chando 'nuṣṭuvudāhṛtaṃ
295.009cd
असौ यमो भवित्रीन्द्रः पुरुलिङ्गोक्तदेवताः(1) /अप्_295.009अब्/पङ्क्तिच्छन्दो ऽथ मर्माणि त्वपलिङ्गोक्तदेवताः
asau yamo bhavitrīndraḥ puruliṅgoktadevatāḥ(1) /ap_295.009ab/paṅkticchando 'tha marmāṇi tvapaliṅgoktadevatāḥ
295.010cd
रौद्राध्याये च सर्वस्मिन्नार्षं स्यात् परमेष्वपि /अप्_295.010अब्/प्रजापतिर्वा देवानां कुत्सस्य तिसृणाम् पुनः
raudrādhyāye ca sarvasminnārṣaṃ syāt parameṣvapi /ap_295.010ab/prajāpatirvā devānāṃ kutsasya tisṛṇām punaḥ
295.011cd
मनोद्वयोरुमैका स्याद्रुद्रो रुद्राश् च देवताः /अप्_295.011अब्/आद्योनुवाको ऽथ पूर्व एकरुद्राख्यदैवतः
manodvayorumaikā syādrudro rudrāś ca devatāḥ /ap_295.011ab/ādyonuvāko 'tha pūrva ekarudrākhyadaivataḥ
295.012cd
छन्दो गायत्र्यमाद्याया अनुष्टुप् तिसृणामृचाम् /अप्_295.012अब्/तिसृणाञ्च तथा पङ्क्तिरनुष्टुवथ संस्मृतम्
chando gāyatryamādyāyā anuṣṭup tisṛṇāmṛcām /ap_295.012ab/tisṛṇāñca tathā paṅktiranuṣṭuvatha saṃsmṛtam
295.013cd
द्वयोश् च जगतीछन्दो रुद्राणामप्यशीतयः /अप्_295.013अब्/हिरण्यवाहवस्तिस्रो नमो वः किरिकाय च
dvayoś ca jagatīchando rudrāṇāmapyaśītayaḥ /ap_295.013ab/hiraṇyavāhavastisro namo vaḥ kirikāya ca
295.014cd
पञ्चर्चो रुद्रदेवाः स्युर्मन्त्रे रुद्रानुवाककः(2) /अप्_295.014अब्/विंशके रुद्रदेवास्ताः प्रथमा वृहती स्मृता
pañcarco rudradevāḥ syurmantre rudrānuvākakaḥ(2) /ap_295.014ab/viṃśake rudradevāstāḥ prathamā vṛhatī smṛtā
295.015cd
ऋग्द्वितीया त्रिजगती त्रिष्टुवेव च /अप्_295.015अब्/अनुष्टुभो यजुस्तिस्र आर्यादिज्ञः सुसिद्धिभाक्
ṛgdvitīyā trijagatī triṣṭuveva ca /ap_295.015ab/anuṣṭubho yajustisra āryādijñaḥ susiddhibhāk
295.016ef
त्रैलोक्यमोहनेनापि विषव्याध्यरिमर्दनं(3) /अप्_295.016अब्/ :न् 1 भवित्रीति त्रिष्टुब् लिङ्गोक्तदेवतेति ख.. 2 रुद्रात्मवाचक इति ज.. , ट.. च 3 विषव्याधिविमर्दनमिति ज.. :प् 98 इं श्रीं ह्रीं ह्रौं हूं(1) त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः /अप्_295.016च्द्/अगुष्टुभं नृसिंहेन विषव्याधिविनाशनं
trailokyamohanenāpi viṣavyādhyarimardanaṃ(3) /ap_295.016ab/ :n 1 bhavitrīti triṣṭub liṅgoktadevateti kha.. 2 rudrātmavācaka iti ja.. , ṭa.. ca 3 viṣavyādhivimardanamiti ja.. :p 98 iṃ śrīṃ hrīṃ hrauṃ hūṃ(1) trailokyamohanāya viṣṇave namaḥ /ap_295.016cd/aguṣṭubhaṃ nṛsiṃhena viṣavyādhivināśanaṃ
295.017cd
ओं इं इं(2) उग्रवीरं मंहाविष्णुं ज्वलन्तंसर्वतोमुखं /अप्_295.017अब्/नृसिंहं भीषणं मृत्युमृत्युम्नमाम्यहं
oṃ iṃ iṃ(2) ugravīraṃ maṃhāviṣṇuṃ jvalantaṃsarvatomukhaṃ /ap_295.017ab/nṛsiṃhaṃ bhīṣaṇaṃ mṛtyumṛtyumnamāmyahaṃ
295.018cd
अयमेव तु पञ्चाङ्गो मन्त्रः सर्वार्थसाधकः /अप्_295.018अब्/द्वादशाष्टाक्षरौ मन्त्रौ विषव्याधिविमर्दनौ
ayameva tu pañcāṅgo mantraḥ sarvārthasādhakaḥ /ap_295.018ab/dvādaśāṣṭākṣarau mantrau viṣavyādhivimardanau
295.019cd
कुब्जिका त्रिपुरा गौरी चन्द्रिका(3) विषहारिणी /अप्_295.019अब्/प्रसादमन्त्रो विषहृदायुरारोग्यवर्धनः
kubjikā tripurā gaurī candrikā(3) viṣahāriṇī /ap_295.019ab/prasādamantro viṣahṛdāyurārogyavardhanaḥ
295.019ef
सौरो विनायकस्तद्वद्रुद्रमन्त्राः सदाखिलाः
sauro vināyakastadvadrudramantrāḥ sadākhilāḥ
Chapter 296
296.002cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे पञ्चाङ्गरुद्रविधानंनाम पञ्चनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {296} :श् अथ षन्नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः विषहृन्मन्त्रौषधं अग्निर् उवाच ।
ओं नमो भगवते रुद्राय छिन्द 2 विषं ज्वलितपरशुपाणये च ।
नमो भगवते पक्षिरुद्राय दष्टकं उत्थपय 2 दष्टकं कम्पय 2 जल्पय 2 सर्पदष्टमुत्थापय लल 2 बन्ध 2 गोचय 2 वररुद्र गच्छ 2 बध 2 त्रुट 2 भीषय 2 मुष्टिना संहर विषं ठ ठ :न् 1 ओं ह्रां ह्रीं ह्रूमिति ञ.. 2 ओं हौं हं इति ज.. 3 चण्डिका इति ञ.. :प् 99 पक्षिररुद्रेण ह विषं नाशमायाति मन्त्रणात् ओं नमो भगवते रुद्र नाशय विषं स्थावरजङ्गमं कृत्रिमाकृत्रिमविषमुपविषं नाशय नानाविषं दष्टकविषं नाशय धम 2 दम 2 वम 2 मेघान्धकारधाराकर्षनिर्विषयीभव संहर 2 गच्छ 2 आवेशय 2 विषोत्थापनरूपं मन्त्रान्ताद्विषधारणं ओं क्षिप ओं क्षिप स्वाहा ओं ह्रीं खीं सः ठन्द्रौं ह्रीं ठः जपादिना साधितस्तु सर्पान् बध्नाति नित्यशः //1//अप्_296.001अब्/एकद्वित्रिचतुर्वीजः कृष्णचक्राङ्गपञ्चकः /अप्_296.002अब्/गोपीजनवल्लभाय स्वाहा सर्वार्थसाधकः
:e ity āgneye mahāpurāṇe pañcāṅgarudravidhānaṃnāma pañcanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {296} :ś atha ṣannavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ viṣahṛnmantrauṣadhaṃ agnir uvāca |
oṃ namo bhagavate rudrāya chinda 2 viṣaṃ jvalitaparaśupāṇaye ca |
namo bhagavate pakṣirudrāya daṣṭakaṃ utthapaya 2 daṣṭakaṃ kampaya 2 jalpaya 2 sarpadaṣṭamutthāpaya lala 2 bandha 2 gocaya 2 vararudra gaccha 2 badha 2 truṭa 2 bhīṣaya 2 muṣṭinā saṃhara viṣaṃ ṭha ṭha :n 1 oṃ hrāṃ hrīṃ hrūmiti ña.. 2 oṃ hauṃ haṃ iti ja.. 3 caṇḍikā iti ña.. :p 99 pakṣirarudreṇa ha viṣaṃ nāśamāyāti mantraṇāt oṃ namo bhagavate rudra nāśaya viṣaṃ sthāvarajaṅgamaṃ kṛtrimākṛtrimaviṣamupaviṣaṃ nāśaya nānāviṣaṃ daṣṭakaviṣaṃ nāśaya dhama 2 dama 2 vama 2 meghāndhakāradhārākarṣanirviṣayībhava saṃhara 2 gaccha 2 āveśaya 2 viṣotthāpanarūpaṃ mantrāntādviṣadhāraṇaṃ oṃ kṣipa oṃ kṣipa svāhā oṃ hrīṃ khīṃ saḥ ṭhandrauṃ hrīṃ ṭhaḥ japādinā sādhitastu sarpān badhnāti nityaśaḥ //1//ap_296.001ab/ekadvitricaturvījaḥ kṛṣṇacakrāṅgapañcakaḥ /ap_296.002ab/gopījanavallabhāya svāhā sarvārthasādhakaḥ
296.003cd
ओं नमो भगवते रुद्राय प्रेताधिपतये गुत्त्व 2(1) गर्ज 2 भ्रामय 2 मुञ्च 2 मुह्य 2 कट 2 आविश 2 सुवर्णपतङ्ग रुद्रो ज्ञापयति ठ 2 पातालक्षोभमन्त्रोयं मन्त्रणाद्विषनाशनः /अप्_296.003अब्/दंशकाहिदंशे सद्यो दष्टः काष्ठशिलादिना
oṃ namo bhagavate rudrāya pretādhipataye guttva 2(1) garja 2 bhrāmaya 2 muñca 2 muhya 2 kaṭa 2 āviśa 2 suvarṇapataṅga rudro jñāpayati ṭha 2 pātālakṣobhamantroyaṃ mantraṇādviṣanāśanaḥ /ap_296.003ab/daṃśakāhidaṃśe sadyo daṣṭaḥ kāṣṭhaśilādinā
296.004cd
विषशान्त्यै देहाद्दंशं ज्वालकोकनदादिना(2) /अप्_296.004अब्/शिरीषवीजपुष्पार्कक्षीरवीजकटुत्रयं
viṣaśāntyai dehāddaṃśaṃ jvālakokanadādinā(2) /ap_296.004ab/śirīṣavījapuṣpārkakṣīravījakaṭutrayaṃ
296.005cd
विषं विनाशयेत् पानलेपनेनाञ्जनादिना /अप्_296.005अब्/शिरीषपुश्पस्य रसभावितं मरिचं सितं
viṣaṃ vināśayet pānalepanenāñjanādinā /ap_296.005ab/śirīṣapuśpasya rasabhāvitaṃ maricaṃ sitaṃ
296.006cd
पाननस्याञ्जनाद्यैश् च विषं हन्यान्न संशयः /अप्_296.006अब्/कोषातकीवचाहिङ्गुशिरीशार्कपयोयुतं
pānanasyāñjanādyaiś ca viṣaṃ hanyānna saṃśayaḥ /ap_296.006ab/koṣātakīvacāhiṅguśirīśārkapayoyutaṃ
296.007cd
:न् 1 गुलु 2 इति ञ.. 2 ज्वालको कलदालिनेति ख.. :प् 100 कुटुत्रयं समेषाम्भो हरेन्नस्यादिना विषं /अप्_296.007अब्/रामठेक्ष्वाकुसर्वाङ्गचूर्णं नस्याद्विषापहं
:n 1 gulu 2 iti ña.. 2 jvālako kaladālineti kha.. :p 100 kuṭutrayaṃ sameṣāmbho harennasyādinā viṣaṃ /ap_296.007ab/rāmaṭhekṣvākusarvāṅgacūrṇaṃ nasyādviṣāpahaṃ
296.008ef
इन्द्रबलाग्निकन्द्रोणं तुलसी देविका सहा /अप्_296.008अब्/तद्रसाक्तं त्रिकटुकं चूर्णम्भक्ष्ययिषापहं /अप्_296.008च्द्/पञ्चाङ्गं कृष्णपञ्चभ्यां शिरीषस्य विषापहं
indrabalāgnikandroṇaṃ tulasī devikā sahā /ap_296.008ab/tadrasāktaṃ trikaṭukaṃ cūrṇambhakṣyayiṣāpahaṃ /ap_296.008cd/pañcāṅgaṃ kṛṣṇapañcabhyāṃ śirīṣasya viṣāpahaṃ
Chapter 297
297.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुरणे विषहृन्मन्त्रौषधं नाम षन्नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {297} :श् अथ सप्तनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः गोनसादिचिकित्सा अग्निरुचाच गोनसादिचिकित्साञ्च वशिष्ठ शृणु वच्मि ते /अप्_297.001अब्/ ह्रीं ह्रीं अमलपक्षि स्वाहा ताम्बूलखादनान्मन्त्री हरेन्मण्डलिनो विषं
:e ity āgneye mahāpuraṇe viṣahṛnmantrauṣadhaṃ nāma ṣannavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {297} :ś atha saptanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ gonasādicikitsā agnirucāca gonasādicikitsāñca vaśiṣṭha śṛṇu vacmi te /ap_297.001ab/ hrīṃ hrīṃ amalapakṣi svāhā tāmbūlakhādanānmantrī harenmaṇḍalino viṣaṃ
297.002cd
लशुनं रामठफलं कुष्ठाग्निव्योषकं विषे /अप्_297.002अब्/स्नुहीक्षीरं गव्यघृतं पक्षं पीत्वाहिजे विषे
laśunaṃ rāmaṭhaphalaṃ kuṣṭhāgnivyoṣakaṃ viṣe /ap_297.002ab/snuhīkṣīraṃ gavyaghṛtaṃ pakṣaṃ pītvāhije viṣe
297.003cd
अथ राजिलदष्टे च पेया कृष्णा समैन्धवा /अप्_297.003अब्/आज्यक्षौद्रशकृत्तोयं पुरीतत्या विषापहं
atha rājiladaṣṭe ca peyā kṛṣṇā samaindhavā /ap_297.003ab/ājyakṣaudraśakṛttoyaṃ purītatyā viṣāpahaṃ
297.004cd
सकृष्णाखण्डदुग्धाज्यं पातव्यन्तेन माक्षिकं /अप्_297.004अब्/व्योषं पिच्छं विडालास्थि नकुलाङ्गरुहैः समैः
sakṛṣṇākhaṇḍadugdhājyaṃ pātavyantena mākṣikaṃ /ap_297.004ab/vyoṣaṃ picchaṃ viḍālāsthi nakulāṅgaruhaiḥ samaiḥ
297.005cd
चूर्णितैर् मेषदुग्धाक्तैर् धूपः सर्वविषापहः /अप्_297.005अब्/ :प् 101 रोमनिर्गुण्डिकाकोकवर्णैर् वा लशुनं समं
cūrṇitair meṣadugdhāktair dhūpaḥ sarvaviṣāpahaḥ /ap_297.005ab/ :p 101 romanirguṇḍikākokavarṇair vā laśunaṃ samaṃ
297.006cd
मुनिपत्रैः कृतस्वेदं दष्टं काञ्चिकपाचितैः /अप्_297.006अब्/मूषिकाः षोडश प्रोक्ता रसङ्कार्पासजम्पिवेत्
munipatraiḥ kṛtasvedaṃ daṣṭaṃ kāñcikapācitaiḥ /ap_297.006ab/mūṣikāḥ ṣoḍaśa proktā rasaṅkārpāsajampivet
297.007cd
सतैलं मूषिकार्तिघ्नं फलिनीकुसुमन्तथा /अप्_297.007अब्/सनागरगुडम्भक्ष्यं तद्विषारोचकापहं
satailaṃ mūṣikārtighnaṃ phalinīkusumantathā /ap_297.007ab/sanāgaraguḍambhakṣyaṃ tadviṣārocakāpahaṃ
297.008cd
चिकित्सा विंषतिर्भूता लूताविषहरो गणः /अप्_297.008अब्/पद्मकं पाटली कुष्ठं नतमूशीरचन्दनं
cikitsā viṃṣatirbhūtā lūtāviṣaharo gaṇaḥ /ap_297.008ab/padmakaṃ pāṭalī kuṣṭhaṃ natamūśīracandanaṃ
297.009cd
निर्गुण्डी शारिवा शेलु लूतार्तं सेचयेज्जलैः /अप्_297.009अब्/गुञ्जानिर्गुण्डिकङ्कोलपर्णं शुण्ठी निशाद्वयं
nirguṇḍī śārivā śelu lūtārtaṃ secayejjalaiḥ /ap_297.009ab/guñjānirguṇḍikaṅkolaparṇaṃ śuṇṭhī niśādvayaṃ
297.010cd
करञ्जास्थि च तत्पङ्कैः(1) वृश्चिकार्तिहरं शृणु /अप्_297.010अब्/मञ्जिष्ठा चन्दनं व्योषपुष्पं शिरीषकौमुदं
karañjāsthi ca tatpaṅkaiḥ(1) vṛścikārtiharaṃ śṛṇu /ap_297.010ab/mañjiṣṭhā candanaṃ vyoṣapuṣpaṃ śirīṣakaumudaṃ
297.011cd
संयोज्याश् चतुरो योगा लेपादौ वृश्चिकापहाः /अप्_297.011अब्/ ओं नमो भगवते रुद्राय चिवि 2(2) छिन्द 2 किरि 2 भिन्द 2 खड्गे न छेदय 2 शूलेन भेदय 2 चक्रेण दारय 2 ओं ह्रूं फट् मन्त्रेण मन्त्रितो देयो गर्धभादीन्निकृन्तति
saṃyojyāś caturo yogā lepādau vṛścikāpahāḥ /ap_297.011ab/ oṃ namo bhagavate rudrāya civi 2(2) chinda 2 kiri 2 bhinda 2 khaḍge na chedaya 2 śūlena bhedaya 2 cakreṇa dāraya 2 oṃ hrūṃ phaṭ mantreṇa mantrito deyo gardhabhādīnnikṛntati
297.012cd
त्रिफलोशीरमुस्ताम्बुमांसीपद्मकचन्दनं /अप्_297.012अब्/अजाक्षीरेण पानादेर्गर्धभादेर्विषं हरेत्
triphalośīramustāmbumāṃsīpadmakacandanaṃ /ap_297.012ab/ajākṣīreṇa pānādergardhabhāderviṣaṃ haret
297.013cd
हरेत् शिरीषपञ्चाङ्गं व्योषं शतपदीविषं /अप्_297.013अब्/सकन्धरं शिरीषास्थि हरेदुन्दूरजं विषं
haret śirīṣapañcāṅgaṃ vyoṣaṃ śatapadīviṣaṃ /ap_297.013ab/sakandharaṃ śirīṣāsthi haredundūrajaṃ viṣaṃ
297.014cd
व्योषं ससर्पिः पिण्डीतमूलमस्य विषं हरेत् /अप्_297.014अब्/ :न् 1 तत्पक्षैर् इति ज.. , ञ.. , ट.. च 2 चिरि 2 इति ज.. :प् 102 क्षारव्योषवचाडिङ्गुविडङ्गं सैन्धवन्नतं
vyoṣaṃ sasarpiḥ piṇḍītamūlamasya viṣaṃ haret /ap_297.014ab/ :n 1 tatpakṣair iti ja.. , ña.. , ṭa.. ca 2 ciri 2 iti ja.. :p 102 kṣāravyoṣavacāḍiṅguviḍaṅgaṃ saindhavannataṃ
297.015cd
अम्बष्ठातिबलाकुष्ठं सर्वकीटविषं हरेत् /अप्_297.015अब्/यष्टिव्योषगुडक्षीरयोगः(1) शूनो विषापहः
ambaṣṭhātibalākuṣṭhaṃ sarvakīṭaviṣaṃ haret /ap_297.015ab/yaṣṭivyoṣaguḍakṣīrayogaḥ(1) śūno viṣāpahaḥ
297.016cd
ओं सुभद्रायै नमः ओं सुप्रभायै नमः /अप्_297.016अब्/यान्यौषधानि गृह्यन्ते विधानेन विना जनैः
oṃ subhadrāyai namaḥ oṃ suprabhāyai namaḥ /ap_297.016ab/yānyauṣadhāni gṛhyante vidhānena vinā janaiḥ
297.017cd
तेषां वीजन्त्व्या ग्राह्यमिति ब्रह्माब्रवीच्च ताम् /अप्_297.017अब्/ताम्प्रणम्यौषधीम्पश्चात् यवान् प्रक्षिप्य मुष्टिना
teṣāṃ vījantvyā grāhyamiti brahmābravīcca tām /ap_297.017ab/tāmpraṇamyauṣadhīmpaścāt yavān prakṣipya muṣṭinā
297.018cd
दश जप्त्वा मन्त्रमिदं नमस्कुर्यात्तदौषधं /अप्_297.018अब्/त्वामुद्धराम्यूर्ध्वनेत्रामनेनैव च भक्षयेत्
daśa japtvā mantramidaṃ namaskuryāttadauṣadhaṃ /ap_297.018ab/tvāmuddharāmyūrdhvanetrāmanenaiva ca bhakṣayet
297.019cd
नमः पुरुषसिंहाय नमो गोपालकाय च /अप्_297.019अब्/आत्मनैवाभिजानाति रणे कृष्णपराजयं
namaḥ puruṣasiṃhāya namo gopālakāya ca /ap_297.019ab/ātmanaivābhijānāti raṇe kṛṣṇaparājayaṃ
297.020cd
एतेन सत्यवाक्येन अगदो मे ऽस्तु सिध्यतु /अप्_297.020अब्/ नमो वैदूर्यमाते तन्न 2 रक्ष मां सर्वविषेभ्यो गौरि गान्धारि चाण्डालि मातङ्गिनि स्वाहा हरिमाये औषधादौ प्रयोक्तव्यो मन्त्रो ऽयं स्थावरे विषे
etena satyavākyena agado me 'stu sidhyatu /ap_297.020ab/ namo vaidūryamāte tanna 2 rakṣa māṃ sarvaviṣebhyo gauri gāndhāri cāṇḍāli mātaṅgini svāhā harimāye auṣadhādau prayoktavyo mantro 'yaṃ sthāvare viṣe
297.021cd
भुक्तमात्रे स्थिते ज्वाले पद्मं शीताम्बुसेवितं /अप्_297.021अब्/पाययेत्सघृतं क्षौद्रं विषञ्चेत्तदनन्तरं
bhuktamātre sthite jvāle padmaṃ śītāmbusevitaṃ /ap_297.021ab/pāyayetsaghṛtaṃ kṣaudraṃ viṣañcettadanantaraṃ
Chapter 298
298.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे गोनसादिचिकित्सा नाम सप्तनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः :न् 1 षष्टिव्योषगुडक्षीरयोग इति क.. , ज.. , ञ.. , ट च :प् 103 % छप्तेर् {298} :श् अथाष्टनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः बलग्रहहरबालतन्त्रम् अग्निर् उवाच बालतन्त्रं प्रवक्ष्यामि बालादिग्रहमर्दनं /अप्_298.001अब्/अथ जातदिने वत्सं ग्रही गृह्णाति पापिनी
:e ity āgneye mahāpurāṇe gonasādicikitsā nāma saptanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 ṣaṣṭivyoṣaguḍakṣīrayoga iti ka.. , ja.. , ña.. , ṭa ca :p 103 % chapter {298} :ś athāṣṭanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ balagrahaharabālatantram agnir uvāca bālatantraṃ pravakṣyāmi bālādigrahamardanaṃ /ap_298.001ab/atha jātadine vatsaṃ grahī gṛhṇāti pāpinī
298.002cd
गात्रोद्वेगो निराहारो नानाग्रीवाविवर्तनं /अप्_298.002अब्/तच्चेष्टितमिदं तस्यान्मातॄणाञ्च बलं हरेत्
gātrodvego nirāhāro nānāgrīvāvivartanaṃ /ap_298.002ab/tacceṣṭitamidaṃ tasyānmātṝṇāñca balaṃ haret
298.003cd
सत्स्यमांससुराभक्ष्यगन्धस्रग्धूपदीपकैः /अप्_298.003अब्/लिम्पेच्च धातकीलोध्रमञ्जिष्ठातालचन्दनैः
satsyamāṃsasurābhakṣyagandhasragdhūpadīpakaiḥ /ap_298.003ab/limpecca dhātakīlodhramañjiṣṭhātālacandanaiḥ
298.004cd
महिषाक्षेण धूपश् च द्विरात्रे भौषणी ग्रही /अप्_298.004अब्/तच्चेष्टा कासनिश्वासौ गात्रसङ्कोचनं मुहुः
mahiṣākṣeṇa dhūpaś ca dvirātre bhauṣaṇī grahī /ap_298.004ab/tacceṣṭā kāsaniśvāsau gātrasaṅkocanaṃ muhuḥ
298.005cd
आजमूत्रैर् लिपेत् कृष्णासेव्यापामार्गचन्दनैः /अप्_298.005अब्/गोशृङ्गदन्तकेशैश् च धूपयेत् पूर्ववद्बलिः
ājamūtrair lipet kṛṣṇāsevyāpāmārgacandanaiḥ /ap_298.005ab/gośṛṅgadantakeśaiś ca dhūpayet pūrvavadbaliḥ
298.006cd
ग्रही त्रिरात्रे घण्ठाली तच्चेष्टा क्रन्दनं मुहुः /अप्_298.006अब्/जृम्भणं स्वनितन्त्रासो गात्रोद्वेगमरोचनं
grahī trirātre ghaṇṭhālī tacceṣṭā krandanaṃ muhuḥ /ap_298.006ab/jṛmbhaṇaṃ svanitantrāso gātrodvegamarocanaṃ
298.007cd
केशराञ्जनगोहस्तिदन्तं साजपयो लिपेत् /अप्_298.007अब्/नखराजीबिल्वदलैर् धूपयेच्च बलिं हरेत्
keśarāñjanagohastidantaṃ sājapayo lipet /ap_298.007ab/nakharājībilvadalair dhūpayecca baliṃ haret
298.008cd
ग्रही चतुर्थी काकोली गात्रोद्वेगप्ररोचनं /अप्_298.008अब्/फेनोद्गारो दिशो दृष्टिः कुल्माषैः सासवैर् बलिः
grahī caturthī kākolī gātrodvegaprarocanaṃ /ap_298.008ab/phenodgāro diśo dṛṣṭiḥ kulmāṣaiḥ sāsavair baliḥ
298.009cd
गजदन्ताहिनिर्मोकवाजिमूत्रप्रलेपनं /अप्_298.009अब्/सराजीनिम्बपत्रेण धूतकेशेन छूपयेत्
gajadantāhinirmokavājimūtrapralepanaṃ /ap_298.009ab/sarājīnimbapatreṇa dhūtakeśena chūpayet
298.010cd
हंसाधिका पञ्चमी स्याज्जृम्भाश्वासोर्धधारिणी /अप्_298.010अब्/ :प् 104 मुष्टिबन्धश् च तच्चेष्टा बलिं मत्स्यादिना हरेत्
haṃsādhikā pañcamī syājjṛmbhāśvāsordhadhāriṇī /ap_298.010ab/ :p 104 muṣṭibandhaś ca tacceṣṭā baliṃ matsyādinā haret
298.011cd
मेषशृङ्गबलालोध्रशिलातालैः शिशुं लिपेत् /अप्_298.011अब्/फट्कारी तु ग्रही षष्ठी भयमोहप्ररोदनं
meṣaśṛṅgabalālodhraśilātālaiḥ śiśuṃ lipet /ap_298.011ab/phaṭkārī tu grahī ṣaṣṭhī bhayamohaprarodanaṃ
298.012cd
निराहारो ऽङ्गविक्षेपो हरेन्मत्स्यादिना बलिं /अप्_298.012अब्/राजीगुग्गुलुकुष्ठेभदन्ताद्यैर् धूपलेपनैः
nirāhāro 'ṅgavikṣepo harenmatsyādinā baliṃ /ap_298.012ab/rājīguggulukuṣṭhebhadantādyair dhūpalepanaiḥ
298.013cd
सप्तमे मुक्तकेश्यार्तः पूतिगन्धो विजृम्भणं /अप्_298.013अब्/सादः प्ररोदनङ्कासो धूपो व्याघ्रनखैर् लिपेत्
saptame muktakeśyārtaḥ pūtigandho vijṛmbhaṇaṃ /ap_298.013ab/sādaḥ prarodanaṅkāso dhūpo vyāghranakhair lipet
298.014cd
वचागोमयगोमूत्रैः श्रीदण्डी चाष्टमे ग्रही /अप्_298.014अब्/दिशो निरीक्षणं जिह्वाचालनङ्कासरोदनं
vacāgomayagomūtraiḥ śrīdaṇḍī cāṣṭame grahī /ap_298.014ab/diśo nirīkṣaṇaṃ jihvācālanaṅkāsarodanaṃ
298.015cd
बलिः पूर्वैव मत्स्याद्यैर् धूपलेपे च(1) हिङ्गुला /अप्_298.015अब्/वचासिद्धर्थलशुनैश्चोर्ध्वग्राही महाग्रही
baliḥ pūrvaiva matsyādyair dhūpalepe ca(1) hiṅgulā /ap_298.015ab/vacāsiddharthalaśunaiścordhvagrāhī mahāgrahī
298.016cd
उद्वेजनोर्ध्वनिःश्वासः स्वमुष्टिद्वयखादनं /अप्_298.016अब्/रक्तचन्दनकुष्ठाद्यैर् धूपयेल्लेपयेच्छिशुं
udvejanordhvaniḥśvāsaḥ svamuṣṭidvayakhādanaṃ /ap_298.016ab/raktacandanakuṣṭhādyair dhūpayellepayecchiśuṃ
298.017cd
कपिरोमनखैर् धूपो दशमी रोदनी ग्रही /अप्_298.017अब्/तच्चेष्टा रोदनं शश्वत् सुगन्धो नीलवर्णता
kapiromanakhair dhūpo daśamī rodanī grahī /ap_298.017ab/tacceṣṭā rodanaṃ śaśvat sugandho nīlavarṇatā
298.018cd
धूपो निम्बेन भूतोग्रराजीसर्जरसैर् लिपेत् /अप्_298.018अब्/बलिं वहिर्हरेल्लाजकुल्माषकवकोदनम्(2)
dhūpo nimbena bhūtograrājīsarjarasair lipet /ap_298.018ab/baliṃ vahirharellājakulmāṣakavakodanam(2)
298.019cd
यावत्त्रयोदशाहं स्यादेवं धूपादिका क्रिया /अप्_298.019अब्/गृह्नाति मासिकं वत्सं पूतनासङ्कुली ग्रही
yāvattrayodaśāhaṃ syādevaṃ dhūpādikā kriyā /ap_298.019ab/gṛhnāti māsikaṃ vatsaṃ pūtanāsaṅkulī grahī
298.020cd
काकवद्रोदनं श्वासो मूत्रगन्धो ऽक्षिमीलनं /अप्_298.020अब्/गोमूत्रस्नपनं तस्य गोदन्तेन च धूपनम्
kākavadrodanaṃ śvāso mūtragandho 'kṣimīlanaṃ /ap_298.020ab/gomūtrasnapanaṃ tasya godantena ca dhūpanam
298.021cd
:न् 1 धूपदीपे चेति ट.. 2 करकोदनमिति ख.. :प् 105 पीतवस्त्रं ददेद्रक्तस्रग्गन्धौ तैलदीपकः /अप्_298.021अब्/त्रिविधं पायसम्मद्यं तिलमासञ्चतुर्विधम्
:n 1 dhūpadīpe ceti ṭa.. 2 karakodanamiti kha.. :p 105 pītavastraṃ dadedraktasraggandhau tailadīpakaḥ /ap_298.021ab/trividhaṃ pāyasammadyaṃ tilamāsañcaturvidham
298.022cd
करञ्जाधो यमदिशि सप्ताहं तैर् बलिं हरेत् /अप्_298.022अब्/द्विमासिकञ्च मुकुटा वपुः शीतञ्च शीतलं
karañjādho yamadiśi saptāhaṃ tair baliṃ haret /ap_298.022ab/dvimāsikañca mukuṭā vapuḥ śītañca śītalaṃ
298.023cd
छर्धिः स्यान्मुखशोषादिपुष्पगन्धांशुकानि च /अप्_298.023अब्/अपूपमोदनं दीपः कृष्णं नीरादि धूपकम्
chardhiḥ syānmukhaśoṣādipuṣpagandhāṃśukāni ca /ap_298.023ab/apūpamodanaṃ dīpaḥ kṛṣṇaṃ nīrādi dhūpakam
298.024cd
तृतीये गोमुखी निद्रा सविन्मूत्रप्ररोदनम् /अप्_298.024अब्/यवाः प्रियङ्गुः पलनं कुल्माषं शाकमोदनम्
tṛtīye gomukhī nidrā savinmūtraprarodanam /ap_298.024ab/yavāḥ priyaṅguḥ palanaṃ kulmāṣaṃ śākamodanam
298.025cd
क्षीरं पूर्वे ददेन्मध्ये ऽहनि धूपश् च सर्पिषा /अप्_298.025अब्/पञ्चभङ्गेन तत् स्नानं चतुर्थे पिङ्गलार्तिहृत्
kṣīraṃ pūrve dadenmadhye 'hani dhūpaś ca sarpiṣā /ap_298.025ab/pañcabhaṅgena tat snānaṃ caturthe piṅgalārtihṛt
298.026cd
तनुः शीता पूतिगन्धः शोषः स म्रियते ध्रुवम् /अप्_298.026अब्/पञ्चमी ललना गात्रसादः स्यान्मुखशोषणं
tanuḥ śītā pūtigandhaḥ śoṣaḥ sa mriyate dhruvam /ap_298.026ab/pañcamī lalanā gātrasādaḥ syānmukhaśoṣaṇaṃ
298.027cd
अपानः पीतवर्णश् च मत्स्याद्यैर् दक्षिणे बलिः /अप्_298.027अब्/षण्मासे पङ्कजा चेष्टा रोदनं विकृतः स्वरः
apānaḥ pītavarṇaś ca matsyādyair dakṣiṇe baliḥ /ap_298.027ab/ṣaṇmāse paṅkajā ceṣṭā rodanaṃ vikṛtaḥ svaraḥ
298.028cd
मत्स्यमांससुराभक्तपुष्पगन्धादिभिर्बलिः /अप्_298.028अब्/सप्रमे तु निराहारा पूतिगन्धादिदन्तरुक्
matsyamāṃsasurābhaktapuṣpagandhādibhirbaliḥ /ap_298.028ab/saprame tu nirāhārā pūtigandhādidantaruk
298.029cd
पिष्टमांससुरामांसैर् बलिः स्याद्यमुनाष्टमे /अप्_298.029अब्/विस्फोटशोषणाद्यं स्यात् तच्चिकित्सान्न कारयेत्
piṣṭamāṃsasurāmāṃsair baliḥ syādyamunāṣṭame /ap_298.029ab/visphoṭaśoṣaṇādyaṃ syāt taccikitsānna kārayet
298.030cd
नवमे कुम्भकर्ण्यार्तो ज्वरी च्छर्दति पालकम् /अप्_298.030अब्/रोदनं मांसकुल्माषमद्याद्यैर् वैश्वके बलिः
navame kumbhakarṇyārto jvarī cchardati pālakam /ap_298.030ab/rodanaṃ māṃsakulmāṣamadyādyair vaiśvake baliḥ
298.031cd
दशमे तापसी चेष्टा निराहारोक्षिमीलनम् /अप्_298.031अब्/घण्टा पताका पिष्टोक्ता सुरामांसबलिः समे
daśame tāpasī ceṣṭā nirāhārokṣimīlanam /ap_298.031ab/ghaṇṭā patākā piṣṭoktā surāmāṃsabaliḥ same
298.032cd
राक्षस्येकादशी पीडा नेत्राद्यं न चिकित्सनम् /अप्_298.032अब्/ :प् 106 चञ्चला द्वादशे श्वासः त्रासादिकविचेष्टितम्
rākṣasyekādaśī pīḍā netrādyaṃ na cikitsanam /ap_298.032ab/ :p 106 cañcalā dvādaśe śvāsaḥ trāsādikaviceṣṭitam
298.033cd
बलिः पूर्वे ऽथ मध्याह्ने कुल्मापाद्यैस्तिलादिभिः /अप्_298.033अब्/यातना तु द्वितीये ऽब्दे यातनं रोदनादिकम्
baliḥ pūrve 'tha madhyāhne kulmāpādyaistilādibhiḥ /ap_298.033ab/yātanā tu dvitīye 'bde yātanaṃ rodanādikam
298.034cd
तिलमांसमद्यमांसैर् बलिः स्नानादि पूर्ववत् /अप्_298.034अब्/तृतीये रोदनी कम्पो रोदनं रक्तमूत्रकं
tilamāṃsamadyamāṃsair baliḥ snānādi pūrvavat /ap_298.034ab/tṛtīye rodanī kampo rodanaṃ raktamūtrakaṃ
298.035cd
गुडौदनं तिलापूपः प्रतिमा तिलपिष्टजा /अप्_298.035अब्/तिलस्नानं पञ्चपत्रैर् धूपो राजफलत्वचा
guḍaudanaṃ tilāpūpaḥ pratimā tilapiṣṭajā /ap_298.035ab/tilasnānaṃ pañcapatrair dhūpo rājaphalatvacā
298.036cd
चतुर्थे चटकाशोफो ज्वरः सर्वाङ्गसादनम् /अप्_298.036अब्/मत्स्यमांसतिलाद्यैश् च बलिः स्नानञ्च धूपनम्
caturthe caṭakāśopho jvaraḥ sarvāṅgasādanam /ap_298.036ab/matsyamāṃsatilādyaiś ca baliḥ snānañca dhūpanam
298.037cd
चञ्चला पञ्चमे ऽब्दे तु ज्वरस्त्रासो ऽङ्गसादनम् /अप्_298.037अब्/मांसौदनाद्यैश् च बलिर्मेषशृङ्गेण धूपनम्
cañcalā pañcame 'bde tu jvarastrāso 'ṅgasādanam /ap_298.037ab/māṃsaudanādyaiś ca balirmeṣaśṛṅgeṇa dhūpanam
298.038cd
पलाशोदुम्बराश्वत्थवटबिल्वदलाम्बुधृक् /अप्_298.038अब्/षष्ठे ऽब्दे धावनीशोषो वैरस्यं(1) गात्रसादनम्
palāśodumbarāśvatthavaṭabilvadalāmbudhṛk /ap_298.038ab/ṣaṣṭhe 'bde dhāvanīśoṣo vairasyaṃ(1) gātrasādanam
298.039cd
सप्ताहोभिर्बलिः पूर्वैर् धुपस्नानञ्च भङ्गकैः(2) /अप्_298.039अब्/सप्तमे यमुनाच्छर्दिरवचोहासरोदनम्
saptāhobhirbaliḥ pūrvair dhupasnānañca bhaṅgakaiḥ(2) /ap_298.039ab/saptame yamunācchardiravacohāsarodanam
298.040cd
मांसपाद्यसमद्याद्यैर् बलिः स्नानञ्च धूपनम् /अप्_298.040अब्/अष्टमे वा जातवेदा निराहारं प्ररोदनम्
māṃsapādyasamadyādyair baliḥ snānañca dhūpanam /ap_298.040ab/aṣṭame vā jātavedā nirāhāraṃ prarodanam
298.041cd
कृशरापूपदध्याद्यैर् बलिः स्नानञ्च धूपनम् /अप्_298.041अब्/कालाब्दे नवमे वाह्वोरास्फोटो गर्जनं भयम्
kṛśarāpūpadadhyādyair baliḥ snānañca dhūpanam /ap_298.041ab/kālābde navame vāhvorāsphoṭo garjanaṃ bhayam
298.042cd
बलिः स्यात् कृशरापूपशक्तुकुल्मासपायसैः /अप्_298.042अब्/दशमे ऽब्दे कलहंसी दाहो ऽङ्गकृशता ज्वरः
baliḥ syāt kṛśarāpūpaśaktukulmāsapāyasaiḥ /ap_298.042ab/daśame 'bde kalahaṃsī dāho 'ṅgakṛśatā jvaraḥ
298.043cd
:न् 1 वैवर्ण्यमिति ठ.. 2 भागकैर् इति ख.. :प् 107 पौलिकापूपदध्यन्नैः पञ्चरात्रं बलिं हरेत् /अप्_298.043अब्/निम्बधूपकुष्ठलेप एकादशमके ग्रही
:n 1 vaivarṇyamiti ṭha.. 2 bhāgakair iti kha.. :p 107 paulikāpūpadadhyannaiḥ pañcarātraṃ baliṃ haret /ap_298.043ab/nimbadhūpakuṣṭhalepa ekādaśamake grahī
298.044cd
देवदूती निष्ठुरवाक् बलिर्लेपादि पूर्ववत् /अप्_298.044अब्/बलिका द्वादशे बलिर्लेपादि पूर्ववत्
devadūtī niṣṭhuravāk balirlepādi pūrvavat /ap_298.044ab/balikā dvādaśe balirlepādi pūrvavat
298.045cd
त्रयोदशे वायवी च मुखवाह्याङ्गसादनम् /अप्_298.045अब्/रक्तान्नगन्धमाल्याद्यैर् बलिः पञ्चदलैः स्नपेत्
trayodaśe vāyavī ca mukhavāhyāṅgasādanam /ap_298.045ab/raktānnagandhamālyādyair baliḥ pañcadalaiḥ snapet
298.046cd
राजीनिस्वदलैर् धूपो यक्षिणी च चतुर्दशे /अप्_298.046अब्/चेष्टा शूलं ज्वरो दाहो मांसभक्षादिकैर् बलिः
rājīnisvadalair dhūpo yakṣiṇī ca caturdaśe /ap_298.046ab/ceṣṭā śūlaṃ jvaro dāho māṃsabhakṣādikair baliḥ
298.047cd
स्नानादि पूर्ववच्छान्त्यै मुण्डिकार्तिस्त्रिपञ्चके /अप्_298.047अब्/तच्चेष्टासृक्श्रवः शश्वत्कुर्याम्मातृचिकित्सनम्
snānādi pūrvavacchāntyai muṇḍikārtistripañcake /ap_298.047ab/tacceṣṭāsṛkśravaḥ śaśvatkuryāmmātṛcikitsanam
298.048cd
वानरी षोडशी भूमौ पतेन्निद्रा सदा ज्वरः /अप्_298.048अब्/पायसाद्यैस्त्रिरात्रञ्च वलिः स्नानादि पूर्ववत्
vānarī ṣoḍaśī bhūmau patennidrā sadā jvaraḥ /ap_298.048ab/pāyasādyaistrirātrañca valiḥ snānādi pūrvavat
298.049cd
गन्धवती सप्तदशे गात्रोद्वेगः प्ररोदनम् /अप्_298.049अब्/कुल्माषाद्यैर् बलिः स्नानधूपलेपादि पूर्ववत्
gandhavatī saptadaśe gātrodvegaḥ prarodanam /ap_298.049ab/kulmāṣādyair baliḥ snānadhūpalepādi pūrvavat
298.050cd
दिनेशाः पूतना नाम वर्षेशाः सुकुमारिकाः /अप्_298.050अब्/ ओं नमः सर्वमातृभ्यो बालपीडासंयोगं भुञ्ज भुञ्ज चुट चुट स्फोटय स्फोटय स्फुर स्फुर गृह्ण गृह्ण आकट्टय आकट्टय एवं सिद्धरूपो ज्ञापयति ।
हरे हरे निर्दोषं कुरु कुरु बालिकां बालं स्त्रियम् पुरुषं वा सर्वग्रहाणामुपक्रमात् चामुण्डे नमो देव्यै ह्रूं ह्रूं ह्रीं अपसर अपसर दुष्टग्रहान् ह्रूं तद्यथा गच्छन्तु गृह्यकाः अन्यत्र पन्थानं रुद्रो ज्ञापयति सर्वबालग्रहेषु स्यान्मन्त्रो ऽयं सर्वकामिकः
dineśāḥ pūtanā nāma varṣeśāḥ sukumārikāḥ /ap_298.050ab/ oṃ namaḥ sarvamātṛbhyo bālapīḍāsaṃyogaṃ bhuñja bhuñja cuṭa cuṭa sphoṭaya sphoṭaya sphura sphura gṛhṇa gṛhṇa ākaṭṭaya ākaṭṭaya evaṃ siddharūpo jñāpayati |
hare hare nirdoṣaṃ kuru kuru bālikāṃ bālaṃ striyam puruṣaṃ vā sarvagrahāṇāmupakramāt cāmuṇḍe namo devyai hrūṃ hrūṃ hrīṃ apasara apasara duṣṭagrahān hrūṃ tadyathā gacchantu gṛhyakāḥ anyatra panthānaṃ rudro jñāpayati sarvabālagraheṣu syānmantro 'yaṃ sarvakāmikaḥ
298.051gh
ओं नमो भगवति चामुण्डे मुञ्च मुञ्च बलिं बालिकां वा :प् 108 बलिं गृह्ण गृह्ण जय जय वस वस /अप्_298.051अब्/सर्वत्र बलिदाने ऽयं रक्षाकृत् पठ्यते मनुः /अप्_298.051च्द्/रक्षन्तु च ज्वराभ्यान्तं मुञ्चन्तु च कुमारकम् /अप्_298.051एf/ब्रह्मा विष्णुः शिवः स्कन्दो गौरो गौरीलक्ष्मीर्गणादयः
oṃ namo bhagavati cāmuṇḍe muñca muñca baliṃ bālikāṃ vā :p 108 baliṃ gṛhṇa gṛhṇa jaya jaya vasa vasa /ap_298.051ab/sarvatra balidāne 'yaṃ rakṣākṛt paṭhyate manuḥ /ap_298.051cd/rakṣantu ca jvarābhyāntaṃ muñcantu ca kumārakam /ap_298.051ef/brahmā viṣṇuḥ śivaḥ skando gauro gaurīlakṣmīrgaṇādayaḥ
Chapter 299
299.001cd
:ए इत्य् आग्नये महापुराणे बालग्रहहरं बालतन्त्रं नाम अष्टनवत्यधिकद्विषततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {299} :श् अथ नवनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ग्रहहृन्मन्त्रादिकम् अग्निर् उवाच ग्रहापहारमन्त्रादीन् वक्ष्ये ग्रहविमर्दनान् /अप्_299.001अब्/हर्षेच्छाभयशोकादिविरुद्धाशुचिभोजनात्
:e ity āgnaye mahāpurāṇe bālagrahaharaṃ bālatantraṃ nāma aṣṭanavatyadhikadviṣatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {299} :ś atha navanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ grahahṛnmantrādikam agnir uvāca grahāpahāramantrādīn vakṣye grahavimardanān /ap_299.001ab/harṣecchābhayaśokādiviruddhāśucibhojanāt
299.002cd
गुरुदेवादिकोपाच्च पञ्चोन्मादा भवन्त्य् अथ /अप्_299.002अब्/त्रिदोषजाः सन्निपाता आगन्तुरिति ते स्मृताः
gurudevādikopācca pañconmādā bhavanty atha /ap_299.002ab/tridoṣajāḥ sannipātā āganturiti te smṛtāḥ
299.003cd
देवादयो ग्रहा जाता रुद्रक्रोधादनेकधा /अप्_299.003अब्/सरित्सरस्तडागादौ शैलोपवनसेतुषु
devādayo grahā jātā rudrakrodhādanekadhā /ap_299.003ab/saritsarastaḍāgādau śailopavanasetuṣu
299.004cd
नदीसङ्गे शून्यगृहे विलद्वार्येकवृक्षके /अप्_299.004अब्/ग्रहा गृह्णन्ति पुंसश् च श्रियः(1) सुप्ताञ्च गर्भिणीम्
nadīsaṅge śūnyagṛhe viladvāryekavṛkṣake /ap_299.004ab/grahā gṛhṇanti puṃsaś ca śriyaḥ(1) suptāñca garbhiṇīm
299.005cd
आसन्नपुष्पान्नग्नाञ्च ऋतुस्नानं करोति या /अप्_299.005अब्/अवमानं नृणां वैरं विघ्नं भाग्यविपर्ययः
āsannapuṣpānnagnāñca ṛtusnānaṃ karoti yā /ap_299.005ab/avamānaṃ nṛṇāṃ vairaṃ vighnaṃ bhāgyaviparyayaḥ
299.006cd
देवतागुरुधर्मादिसदाचारादिलङ्घनम् /अप्_299.006अब्/ :न् 1 स्त्रिय इति ञ.. , ट.. च :प् 109 पतनं शैलवृक्षादेर्विधुन्वन्मूर्धजं मुहुः
devatāgurudharmādisadācārādilaṅghanam /ap_299.006ab/ :n 1 striya iti ña.. , ṭa.. ca :p 109 patanaṃ śailavṛkṣādervidhunvanmūrdhajaṃ muhuḥ
299.007cd
रुदन्नृत्यति रक्ताक्षो हूंरूपो ऽनुग्रही नरः /अप्_299.007अब्/उद्विग्नः शूलदाहार्तः क्षुत्तृष्णार्तः शिरोर्तिमान्
rudannṛtyati raktākṣo hūṃrūpo 'nugrahī naraḥ /ap_299.007ab/udvignaḥ śūladāhārtaḥ kṣuttṛṣṇārtaḥ śirortimān
299.008cd
देहि दहीति याचेत बलिकामग्रही नरः /अप्_299.008अब्/स्त्रीमालाभोगस्नानेच्छूरतिकामग्रही नरः
dehi dahīti yāceta balikāmagrahī naraḥ /ap_299.008ab/strīmālābhogasnānecchūratikāmagrahī naraḥ
299.009cd
महासुदर्शनो व्योमव्यापी विटपनासिकः(1) /अप्_299.009अब्/पातालनारसिंहाद्या चण्डीमन्त्रा ग्रहार्दनाः
mahāsudarśano vyomavyāpī viṭapanāsikaḥ(1) /ap_299.009ab/pātālanārasiṃhādyā caṇḍīmantrā grahārdanāḥ
299.010cd
पृश्नीहिङ्गुवचाचक्रशिरीषदयितम्परम् /अप्_299.010अब्/पाशाङ्कुशधरं देवमक्षमालाकपालिनम्
pṛśnīhiṅguvacācakraśirīṣadayitamparam /ap_299.010ab/pāśāṅkuśadharaṃ devamakṣamālākapālinam
299.011cd
खट्टाङ्गाब्जादिशिक्तिञ्च दधानं चतुराननम् /अप्_299.011अब्/अन्तर्वाह्यादिखट्टाङ्गपद्मस्थं रविमण्डले
khaṭṭāṅgābjādiśiktiñca dadhānaṃ caturānanam /ap_299.011ab/antarvāhyādikhaṭṭāṅgapadmasthaṃ ravimaṇḍale
299.012cd
आदित्यादियुतं प्रार्च्य उदितेर्के ऽर्घ्यकं ददेत् /अप्_299.012अब्/श्वासविषाग्निविप्रकुण्डीहृल्लेखासकलो भृगुः
ādityādiyutaṃ prārcya uditerke 'rghyakaṃ dadet /ap_299.012ab/śvāsaviṣāgniviprakuṇḍīhṛllekhāsakalo bhṛguḥ
299.013cd
अर्काय भूर्भुवःस्वश् च ज्वालिनीं कुलमुद्गरम् /अप्_299.013अब्/पद्मासनो ऽरुणो रक्तवस्त्रसद्युतिविश्वकः
arkāya bhūrbhuvaḥsvaś ca jvālinīṃ kulamudgaram /ap_299.013ab/padmāsano 'ruṇo raktavastrasadyutiviśvakaḥ
299.014cd
उदारः पद्मधृग्दोर्भ्यां सौम्यः सर्वाङ्गभूषितः /अप्_299.014अब्/रक्ता हृदादयः सौम्या वरदाः पद्मधारिणः
udāraḥ padmadhṛgdorbhyāṃ saumyaḥ sarvāṅgabhūṣitaḥ /ap_299.014ab/raktā hṛdādayaḥ saumyā varadāḥ padmadhāriṇaḥ
299.015cd
विद्युत्पुञ्जनिभं वस्त्रं श्वेतः सौम्यो ऽरुणः कुजः /अप्_299.015अब्/बुधस्तद्वद्गुरुः पीतः शुक्लः शुक्रः शनैश् चरः
vidyutpuñjanibhaṃ vastraṃ śvetaḥ saumyo 'ruṇaḥ kujaḥ /ap_299.015ab/budhastadvadguruḥ pītaḥ śuklaḥ śukraḥ śanaiś caraḥ
299.016cd
कृष्णाङ्गारनिभो राहुर्धूम्रः केतुरुदाहृतः /अप्_299.016अब्/वामोरुवामहस्तान्ते दक्षहस्ताभयप्रदा
kṛṣṇāṅgāranibho rāhurdhūmraḥ keturudāhṛtaḥ /ap_299.016ab/vāmoruvāmahastānte dakṣahastābhayapradā
299.017cd
स्वनामाद्यन्तु वीजास्ते हस्तौ संशोध्य चास्त्रतः /अप्_299.017अब्/ :न् 1 विपिटनासिक इति ञ.. :प् 110 अङ्गुष्ठादौ तले नेत्रे हृदाद्यं व्यापकं न्यसेत्
svanāmādyantu vījāste hastau saṃśodhya cāstrataḥ /ap_299.017ab/ :n 1 vipiṭanāsika iti ña.. :p 110 aṅguṣṭhādau tale netre hṛdādyaṃ vyāpakaṃ nyaset
299.018cd
मूलवीजैस्त्रिभिः प्राणध्यायकं न्यस्य साङ्गकम् /अप्_299.018अब्/प्रक्षाल्य पात्रमस्त्रेण मूलेनापूर्य वारिणा
mūlavījaistribhiḥ prāṇadhyāyakaṃ nyasya sāṅgakam /ap_299.018ab/prakṣālya pātramastreṇa mūlenāpūrya vāriṇā
299.019cd
गन्धपुष्पाक्षतं न्यस्य दूर्वामर्घ्यञ्च मन्त्रयेत् /अप्_299.019अब्/आत्मानं तेन सम्प्रोक्ष्य पूजाद्रव्यञ्च वै ध्रुवम्
gandhapuṣpākṣataṃ nyasya dūrvāmarghyañca mantrayet /ap_299.019ab/ātmānaṃ tena samprokṣya pūjādravyañca vai dhruvam
299.020cd
प्रभूतं विमलं सारमाराध्यं परमं सुखम् /अप्_299.020अब्/पीठाद्यान् कल्पयेदेतान् हृदा मध्ये विदिक्षु च
prabhūtaṃ vimalaṃ sāramārādhyaṃ paramaṃ sukham /ap_299.020ab/pīṭhādyān kalpayedetān hṛdā madhye vidikṣu ca
299.021cd
पीठोपरि हृदा मध्ये दिक्षु चैव विदिक्षु च /अप्_299.021अब्/पीठोपरि हृदाब्जञ्च केशवेष्वष्टशक्तयः
pīṭhopari hṛdā madhye dikṣu caiva vidikṣu ca /ap_299.021ab/pīṭhopari hṛdābjañca keśaveṣvaṣṭaśaktayaḥ
299.022cd
वां दीप्तां वीं तथा सुक्ष्मां वुञ्जयां वूञ्चभाद्रिकां /अप्_299.022अब्/वें विभूतीं वैं विमलां वोमसिघातविद्युताम्
vāṃ dīptāṃ vīṃ tathā sukṣmāṃ vuñjayāṃ vūñcabhādrikāṃ /ap_299.022ab/veṃ vibhūtīṃ vaiṃ vimalāṃ vomasighātavidyutām
299.023cd
वौं सर्वतोमुखीं वं पीठं वः प्रार्च्य रविं यजेत् /अप्_299.023अब्/आवाह्य दद्यात् पाद्यादि हृत्षडङ्गेन सुव्रत
vauṃ sarvatomukhīṃ vaṃ pīṭhaṃ vaḥ prārcya raviṃ yajet /ap_299.023ab/āvāhya dadyāt pādyādi hṛtṣaḍaṅgena suvrata
299.024cd
खकारौ दण्डिनौ चण्डौ मज्जा दशनसंयुता /अप्_299.024अब्/मांसदीर्घा जरद्वायुहृदैतत् सर्वदं रवेः
khakārau daṇḍinau caṇḍau majjā daśanasaṃyutā /ap_299.024ab/māṃsadīrghā jaradvāyuhṛdaitat sarvadaṃ raveḥ
299.025cd
वह्नीशरक्षो मरुताम् किक्षु पूज्या हृदादयः /अप्_299.025अब्/स्वमन्त्रैः कर्णिकान्तस्था दिक्ष्वस्त्रं पुरतः सदृक्
vahnīśarakṣo marutām kikṣu pūjyā hṛdādayaḥ /ap_299.025ab/svamantraiḥ karṇikāntasthā dikṣvastraṃ purataḥ sadṛk
299.026cd
पूर्वादिदिक्षु सम्पूज्याश् चन्द्रज्ञगुरुभार्गवाः /अप्_299.026अब्/नस्याञ्जनादि कुर्वीत साजमूत्रैर् ग्रहापहैः
pūrvādidikṣu sampūjyāś candrajñagurubhārgavāḥ /ap_299.026ab/nasyāñjanādi kurvīta sājamūtrair grahāpahaiḥ
299.027cd
पाठापथ्यावचाशिग्रुसिन्धूव्योषैः पृथक् फलैः /अप्_299.027अब्/अजाक्षीराढके पक्वसर्पिः सर्वग्रहान् हरेत्
pāṭhāpathyāvacāśigrusindhūvyoṣaiḥ pṛthak phalaiḥ /ap_299.027ab/ajākṣīrāḍhake pakvasarpiḥ sarvagrahān haret
299.028cd
वृश्चिकालीफलीकुष्ठं लवणानि च शार्ङ्गकम् /अप्_299.028अब्/अपस्मारविनाशाय तज्जलं त्वभिभोजयेत्
vṛścikālīphalīkuṣṭhaṃ lavaṇāni ca śārṅgakam /ap_299.028ab/apasmāravināśāya tajjalaṃ tvabhibhojayet
299.029cd
:प् 111 विदारीकुशकाशेक्षुक्वाथजं पाययेत् पयः /अप्_299.029अब्/द्रोणे सयष्टिकुष्माण्डरसे सर्पिश् च संस्कृतौ
:p 111 vidārīkuśakāśekṣukvāthajaṃ pāyayet payaḥ /ap_299.029ab/droṇe sayaṣṭikuṣmāṇḍarase sarpiś ca saṃskṛtau
299.030cd
पञ्चगव्यं घृतं तद्वद्योगं ज्वरहरं शृणु /अप्_299.030अब्/ ओं भस्मास्त्राय विद्महे एकदंष्ट्राय धीमहि तन्नो ज्वरः प्रचोदयात् कृष्णोषणनिशारास्नाद्राक्षातैलं गुडं लिहेत्
pañcagavyaṃ ghṛtaṃ tadvadyogaṃ jvaraharaṃ śṛṇu /ap_299.030ab/ oṃ bhasmāstrāya vidmahe ekadaṃṣṭrāya dhīmahi tanno jvaraḥ pracodayāt kṛṣṇoṣaṇaniśārāsnādrākṣātailaṃ guḍaṃ lihet
299.031cd
श्वासवानथ वा भार्गीं सयष्टिमधुसर्पिषा /अप्_299.031अब्/पाठा तिक्ता कणा भार्गी अथवा मधुना लिहेत्
śvāsavānatha vā bhārgīṃ sayaṣṭimadhusarpiṣā /ap_299.031ab/pāṭhā tiktā kaṇā bhārgī athavā madhunā lihet
299.032cd
धात्री विश्वसिता कृष्णा मुस्ता खर्जूरमागधी /अप्_299.032अब्/पिवरश्चेति हिक्काघ्नं तत् त्रयं मधुना लिहेत्
dhātrī viśvasitā kṛṣṇā mustā kharjūramāgadhī /ap_299.032ab/pivaraśceti hikkāghnaṃ tat trayaṃ madhunā lihet
299.033ef
कामली जीरमाण्डूकीनिशाधात्रीरसं पिवेत् /अप्_299.033अब्/व्योषपद्मकत्रिफलाकिडङ्गदेवदारवः /अप्_299.033च्द्/रास्नाचूर्णं समं खण्डैर् जग्ध्वा कासहरं ध्रुवम्
kāmalī jīramāṇḍūkīniśādhātrīrasaṃ pivet /ap_299.033ab/vyoṣapadmakatriphalākiḍaṅgadevadāravaḥ /ap_299.033cd/rāsnācūrṇaṃ samaṃ khaṇḍair jagdhvā kāsaharaṃ dhruvam
Chapter 300
300.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे ग्रहहृन्मन्त्रादिकं नाम नवनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {300} :श् अथ त्रिशततमो ऽध्यायः सूर्यार्चनम् अग्निर् उवाच शय्या तु दण्डिसाजेशपावकश् चतुराननः /अप्_300.001अब्/सर्वार्थसाधकमिदं वीजं पिण्डार्थमुच्यते
:e ity āgneye mahāpurāṇe grahahṛnmantrādikaṃ nāma navanavatyadhikadviśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {300} :ś atha triśatatamo 'dhyāyaḥ sūryārcanam agnir uvāca śayyā tu daṇḍisājeśapāvakaś caturānanaḥ /ap_300.001ab/sarvārthasādhakamidaṃ vījaṃ piṇḍārthamucyate
300.002cd
स्वयं दीर्घस्वराद्यञ्च वीजेष्वङ्गानि सर्वशः /अप्_300.002अब्/खातं साधु विषञ्चैव सविन्दुं सकलं तथा
svayaṃ dīrghasvarādyañca vījeṣvaṅgāni sarvaśaḥ /ap_300.002ab/khātaṃ sādhu viṣañcaiva savinduṃ sakalaṃ tathā
300.003cd
:प् 112 गणस्य पञ्च वीजानि पृथग्दृष्टफलं महत् /अप्_300.003अब्/ गणं जयाय नमः एकदंष्ट्राय अचलकर्णिने गजवक्त्राय महोहरहस्ताय पञ्चाङ्गं सर्वसामान्यं सिद्धिः स्याल्लक्षजाप्यतेः
:p 112 gaṇasya pañca vījāni pṛthagdṛṣṭaphalaṃ mahat /ap_300.003ab/ gaṇaṃ jayāya namaḥ ekadaṃṣṭrāya acalakarṇine gajavaktrāya mahoharahastāya pañcāṅgaṃ sarvasāmānyaṃ siddhiḥ syāllakṣajāpyateḥ
300.004cd
गणाधिपतये गणेश्वराय गणनायकाय गणक्रीडाय दिग्दले पूजयेन्मूर्तीः पुरावच्चाङ्गपञ्चकम् /अप्_300.004अब्/ वक्रतुण्डाय एकदंष्ट्राय महोदराय गजवक्त्राय विकटाय विघ्नराजाय धूम्रवर्णाय दिग्विदिक्षु यजेदेताल्लोकांशांश् चैव मुद्रया
gaṇādhipataye gaṇeśvarāya gaṇanāyakāya gaṇakrīḍāya digdale pūjayenmūrtīḥ purāvaccāṅgapañcakam /ap_300.004ab/ vakratuṇḍāya ekadaṃṣṭrāya mahodarāya gajavaktrāya vikaṭāya vighnarājāya dhūmravarṇāya digvidikṣu yajedetāllokāṃśāṃś caiva mudrayā
300.005cd
मध्यमातर्जनीमध्यगताङ्गुष्ठौ समुष्टिकौ /अप्_300.005अब्/चतुर्भुजो मोदकाढ्यो दण्डपाशाङ्कुशान्वितः
madhyamātarjanīmadhyagatāṅguṣṭhau samuṣṭikau /ap_300.005ab/caturbhujo modakāḍhyo daṇḍapāśāṅkuśānvitaḥ
300.006cd
दन्तभक्षधरं रक्तं साब्जं पाशाड्कुशैर् वृतम् /अप्_300.006अब्/पूजयेत्तं चतुर्थ्याञ्च विशेषेनाथ नित्यशः
dantabhakṣadharaṃ raktaṃ sābjaṃ pāśāḍkuśair vṛtam /ap_300.006ab/pūjayettaṃ caturthyāñca viśeṣenātha nityaśaḥ
300.007cd
श्वेतार्कमूलेन कृतं सर्वाप्तिः स्यात्तिलैर् घृतैः /अप्_300.007अब्/तण्डुलैर् दधिमध्वाज्यैः सौभाग्यं वश्यता भवेत्
śvetārkamūlena kṛtaṃ sarvāptiḥ syāttilair ghṛtaiḥ /ap_300.007ab/taṇḍulair dadhimadhvājyaiḥ saubhāgyaṃ vaśyatā bhavet
300.008cd
घोषासृक्प्राणधात्वर्दी दण्डी गार्तण्डभैरवः /अप्_300.008अब्/धर्मार्थकाममोक्षाणां कर्ता विम्बपुटावृतः
ghoṣāsṛkprāṇadhātvardī daṇḍī gārtaṇḍabhairavaḥ /ap_300.008ab/dharmārthakāmamokṣāṇāṃ kartā vimbapuṭāvṛtaḥ
300.009cd
ह्रस्वाः स्युर्मूर्तर्यः पञ्च दीर्घा अङ्गानि तस्य च /अप्_300.009अब्/सिन्दूरारुणमीशाने वामार्धदयितं रविं
hrasvāḥ syurmūrtaryaḥ pañca dīrghā aṅgāni tasya ca /ap_300.009ab/sindūrāruṇamīśāne vāmārdhadayitaṃ raviṃ
300.010cd
आग्नेयादिषु कोणेषु कुजमन्दाहिकेतवः /अप्_300.010अब्/स्नात्वा विधिवदादित्यमाराध्यार्घ्यपुरःसरं
āgneyādiṣu koṇeṣu kujamandāhiketavaḥ /ap_300.010ab/snātvā vidhivadādityamārādhyārghyapuraḥsaraṃ
300.011cd
कृतान्तमैशे निर्माल्यं तेजश् चण्डाय दीपितं /अप्_300.011अब्/रोचना कुङ्कुमं वारि रक्तगन्धाक्षताङ्कुराः
kṛtāntamaiśe nirmālyaṃ tejaś caṇḍāya dīpitaṃ /ap_300.011ab/rocanā kuṅkumaṃ vāri raktagandhākṣatāṅkurāḥ
300.012cd
:प् 113 वेणुवीजयवाःशालिश्यामाकतिलराजिकाः /अप्_300.012अब्/जवापुष्पान्वितां दत्वा पात्रैः शिरसि धार्य तत्(1)
:p 113 veṇuvījayavāḥśāliśyāmākatilarājikāḥ /ap_300.012ab/javāpuṣpānvitāṃ datvā pātraiḥ śirasi dhārya tat(1)
300.013cd
जानुभ्यामवनीङ्गत्वा सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत् /अप्_300.013अब्/स्वविद्यामन्त्रितैः कुम्भैर् नवभिः प्रार्च्य वै ग्रहान्
jānubhyāmavanīṅgatvā sūryāyārghyaṃ nivedayet /ap_300.013ab/svavidyāmantritaiḥ kumbhair navabhiḥ prārcya vai grahān
300.014cd
ग्रहादिशान्तये स्नानं जप्त्वार्कं सर्वमाप्नुयात् /अप्_300.014अब्/संग्रामविजयं साग्निं वीजदोषं सविन्दुकं
grahādiśāntaye snānaṃ japtvārkaṃ sarvamāpnuyāt /ap_300.014ab/saṃgrāmavijayaṃ sāgniṃ vījadoṣaṃ savindukaṃ
300.015cd
न्यस्य मूर्धादिपादान्तं मूलं पूज्य तु मुद्रया /अप्_300.015अब्/स्वाङ्गानि च यथान्यासमात्मानं भावयेद्रविं
nyasya mūrdhādipādāntaṃ mūlaṃ pūjya tu mudrayā /ap_300.015ab/svāṅgāni ca yathānyāsamātmānaṃ bhāvayedraviṃ
300.016cd
ध्यानञ्च मारणस्तम्भे पीतगाप्यायने सितम् /अप्_300.016अब्/रिपुघातविधौ(2) कृष्णं मोहयेच्छक्रचापवत्
dhyānañca māraṇastambhe pītagāpyāyane sitam /ap_300.016ab/ripughātavidhau(2) kṛṣṇaṃ mohayecchakracāpavat
300.017cd
यो ऽभिषेकजपध्यानपूजाहोमपरः सदा /अप्_300.017अब्/तेजस्वी हृजयः श्रीमान् समुद्रादौ जयं लभेत्
yo 'bhiṣekajapadhyānapūjāhomaparaḥ sadā /ap_300.017ab/tejasvī hṛjayaḥ śrīmān samudrādau jayaṃ labhet
300.018cd
ताम्बूलादाविदं न्यस्य जप्त्वा दद्यादुशीरकं /अप्_300.018अब्/न्यस्तुवीजेन हस्तेन स्पर्शनं तद्वशे स्मृतं
tāmbūlādāvidaṃ nyasya japtvā dadyāduśīrakaṃ /ap_300.018ab/nyastuvījena hastena sparśanaṃ tadvaśe smṛtaṃ
Chapter 301
301.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सूर्यार्चनं नाम त्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {301} :श् अथैकाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच वाक्कर्मपार्श्वयुक्शुक्रतोककृते मतो प्लवः /अप्_301.001अब्/हुतान्ता देशवर्णेयं विद्या मुख्या सरस्वती
:e ity āgneye mahāpurāṇe sūryārcanaṃ nāma triśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {301} :ś athaikādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ nānāmantrāḥ agnir uvāca vākkarmapārśvayukśukratokakṛte mato plavaḥ /ap_301.001ab/hutāntā deśavarṇeyaṃ vidyā mukhyā sarasvatī
301.002cd
:न् 1 धार्य चेति ख.. 2 विद्युत्पातविधाविति घ.. , ज.. , ञ.. , ट.. च :प् 114 अक्षाराशी वर्णलक्षं जपेत् समतिमान् भवेत् /अप्_301.002अब्/अत्रिः सवह्निर्वामाक्षिविन्दुरिन्द्राय हृत्परः
:n 1 dhārya ceti kha.. 2 vidyutpātavidhāviti gha.. , ja.. , ña.. , ṭa.. ca :p 114 akṣārāśī varṇalakṣaṃ japet samatimān bhavet /ap_301.002ab/atriḥ savahnirvāmākṣivindurindrāya hṛtparaḥ
301.003cd
वज्रपद्मधरं शक्रं पीतमावाह्य पूजयेत् /अप्_301.003अब्/नियुतं होमयेदाज्यतिलांस्तेनाभिषेचयेत्
vajrapadmadharaṃ śakraṃ pītamāvāhya pūjayet /ap_301.003ab/niyutaṃ homayedājyatilāṃstenābhiṣecayet
301.004cd
नृपादिर्भ्रष्टरज्यादीन्राज्यपुत्रादिमाप्नुयात् /अप्_301.004अब्/हृल्लेखा शक्तिदेवाख्या दोषाग्निर्दण्डिदण्डवान्
nṛpādirbhraṣṭarajyādīnrājyaputrādimāpnuyāt /ap_301.004ab/hṛllekhā śaktidevākhyā doṣāgnirdaṇḍidaṇḍavān
301.005cd
शिवमिष्ट्वा जपेच्छक्तिमष्टम्यादिचतुर्दशीं /अप्_301.005अब्/चक्रपाशाङ्कुशधरां साभयां वरदायिकां
śivamiṣṭvā japecchaktimaṣṭamyādicaturdaśīṃ /ap_301.005ab/cakrapāśāṅkuśadharāṃ sābhayāṃ varadāyikāṃ
301.006cd
होमादिना च सौभाग्यं कवित्वं पुरवान् भवेत् /अप्_301.006अब्/ ओं ह्रीं ओं नमः कामाय सर्वजनहिताय सर्वजनमोहनाय प्रज्वलिताय सर्वजनहृदयं ममात्मगतं कुरु 2 ओं एतज्जपादिना मन्त्रओ वशयेत् सकलं जगत्
homādinā ca saubhāgyaṃ kavitvaṃ puravān bhavet /ap_301.006ab/ oṃ hrīṃ oṃ namaḥ kāmāya sarvajanahitāya sarvajanamohanāya prajvalitāya sarvajanahṛdayaṃ mamātmagataṃ kuru 2 oṃ etajjapādinā mantrao vaśayet sakalaṃ jagat
301.007cd
ओं ह्रीं चामुण्डे अमुकन्दह 2 पच 2 मम वशमानय 2 ठ 2 वशीकरणकृन्मन्त्रश्चामुण्डायाः प्रकीर्तितः /अप्_301.007अब्/फलत्रयकषायेण वराङ्गं क्षालयेद्वशे
oṃ hrīṃ cāmuṇḍe amukandaha 2 paca 2 mama vaśamānaya 2 ṭha 2 vaśīkaraṇakṛnmantraścāmuṇḍāyāḥ prakīrtitaḥ /ap_301.007ab/phalatrayakaṣāyeṇa varāṅgaṃ kṣālayedvaśe
301.008cd
अश्वगन्धायवैः स्त्री तु निशाकर्पूरकादिना /अप्_301.008अब्/पिप्पलीतण्डुलान्यष्टौ मरिचानि च विंशतिः
aśvagandhāyavaiḥ strī tu niśākarpūrakādinā /ap_301.008ab/pippalītaṇḍulānyaṣṭau maricāni ca viṃśatiḥ
301.009cd
वृहतीरसलेपश् च वशे स्यान्मरणान्तिकं /अप्_301.009अब्/कटीरमूलत्रिकटुक्षौद्रलेपस् तथा भवेत्
vṛhatīrasalepaś ca vaśe syānmaraṇāntikaṃ /ap_301.009ab/kaṭīramūlatrikaṭukṣaudralepas tathā bhavet
301.010cd
हिमं कपित्थकरभं मागधी मधुकं मधु /अप्_301.010अब्/तेषां लेपः प्रयुक्तस्तु दम्पत्योः स्वस्तिमावहेत्
himaṃ kapitthakarabhaṃ māgadhī madhukaṃ madhu /ap_301.010ab/teṣāṃ lepaḥ prayuktastu dampatyoḥ svastimāvahet
301.011cd
सशर्करयोनिलेपात् कदम्बरसको मधु /अप्_301.011अब्/सहदेवी महालक्ष्मीः पुत्रजीवी कृताञ्जलिः
saśarkarayonilepāt kadambarasako madhu /ap_301.011ab/sahadevī mahālakṣmīḥ putrajīvī kṛtāñjaliḥ
301.012cd
:प् 115 एतच्चूर्णं शिरःक्षिप्तं लिकस्य वशमुत्तमम् /अप्_301.012अब्/त्रिफलाचन्दनक्वाथप्रस्था द्विकुडवम् पृथक्
:p 115 etaccūrṇaṃ śiraḥkṣiptaṃ likasya vaśamuttamam /ap_301.012ab/triphalācandanakvāthaprasthā dvikuḍavam pṛthak
301.013cd
भृङ्गहेमरसन्दोषातावती चुञ्चुकं मधु /अप्_301.013अब्/घृतैः पक्वा निशा छाया शुष्का लिप्या तु रञ्जनी
bhṛṅgahemarasandoṣātāvatī cuñcukaṃ madhu /ap_301.013ab/ghṛtaiḥ pakvā niśā chāyā śuṣkā lipyā tu rañjanī
301.014cd
विदारीं सोच्चटामाषचूर्णीभ्ह्तां सशर्करां /अप्_301.014अब्/गथितां यः विपेत् क्षीरैर् नित्यं स्त्रीशतकं व्रजेत्
vidārīṃ soccaṭāmāṣacūrṇībhhtāṃ saśarkarāṃ /ap_301.014ab/gathitāṃ yaḥ vipet kṣīrair nityaṃ strīśatakaṃ vrajet
301.015cd
गुल्ममाषतिलव्रीहिचूर्णक्षीरसितान्वितं /अप्_301.015अब्/अश्वत्थवंशदर्भाणां मूलं वै वैष्णवीश्नियोः
gulmamāṣatilavrīhicūrṇakṣīrasitānvitaṃ /ap_301.015ab/aśvatthavaṃśadarbhāṇāṃ mūlaṃ vai vaiṣṇavīśniyoḥ
301.016cd
मूलं दूर्वाश्वगन्धोत्थं पिवेत् क्षीरैः सुतार्थिनी /अप्_301.016अब्/कौन्तीलक्ष्म्याः शिफा धात्री वज्रं लोघ्नं वटाङ्कुरम्
mūlaṃ dūrvāśvagandhotthaṃ pivet kṣīraiḥ sutārthinī /ap_301.016ab/kauntīlakṣmyāḥ śiphā dhātrī vajraṃ loghnaṃ vaṭāṅkuram
301.017cd
आज्यक्षीरमृतौ पेयं पुत्रार्थं त्रिदिवं स्त्रिया /अप्_301.017अब्/पुत्रार्थिनी पिवेत् क्षीरं श्रीमूलं सवटाङ्कुरम्
ājyakṣīramṛtau peyaṃ putrārthaṃ tridivaṃ striyā /ap_301.017ab/putrārthinī pivet kṣīraṃ śrīmūlaṃ savaṭāṅkuram
301.018cd
श्रीवडाङ्कुरदेवीनां रसं नस्ये विपेच्च सा /अप्_301.018अब्/श्रीपद्ममूलमुत्क्षीरमश्वत्थोत्तरमूलयुक्
śrīvaḍāṅkuradevīnāṃ rasaṃ nasye vipecca sā /ap_301.018ab/śrīpadmamūlamutkṣīramaśvatthottaramūlayuk
301.019cd
तरलं पयसा युक्तं कार्पासफलपल्ल्वं /अप्_301.019अब्/अपामार्गस्य पुष्पाग्रं नवं समहिषीपयः
taralaṃ payasā yuktaṃ kārpāsaphalapallvaṃ /ap_301.019ab/apāmārgasya puṣpāgraṃ navaṃ samahiṣīpayaḥ
301.020cd
पुत्रार्थञ्चार्धषट्शाकैर् योगाश् चत्वार ईरिताः /अप्_301.020अब्/शर्करोत्पलपुष्पाक्षलोध्रचन्दनसारिवाः
putrārthañcārdhaṣaṭśākair yogāś catvāra īritāḥ /ap_301.020ab/śarkarotpalapuṣpākṣalodhracandanasārivāḥ
301.021cd
स्रवमाणे स्त्रिया गर्भे दातव्यास्तण्डुलाम्भसा /अप्_301.021अब्/लाजा यष्टिसिताद्राक्षाक्षौद्रसर्पींषि वा लिहेत्
sravamāṇe striyā garbhe dātavyāstaṇḍulāmbhasā /ap_301.021ab/lājā yaṣṭisitādrākṣākṣaudrasarpīṃṣi vā lihet
301.022cd
अटरुषकलाङ्गुल्यः काकमाच्याः शिफा पृथक् /अप्_301.022अब्/नाभेरधः समालिप्य प्रसूते प्रमदा सुखम्
aṭaruṣakalāṅgulyaḥ kākamācyāḥ śiphā pṛthak /ap_301.022ab/nābheradhaḥ samālipya prasūte pramadā sukham
301.023cd
रक्तं शुक्लं जावापुष्पं रक्तशुक्लस्त्रुतौ पिवेत् /अप्_301.023अब्/ :प् 116 केशरं वृहतीमूलं गोपीयष्टितृणोत्पलम्
raktaṃ śuklaṃ jāvāpuṣpaṃ raktaśuklastrutau pivet /ap_301.023ab/ :p 116 keśaraṃ vṛhatīmūlaṃ gopīyaṣṭitṛṇotpalam
301.024cd
साजक्षीरं सतैलं तद्भक्षणं रोमजन्मकृत् /अप्_301.024अब्/शीर्यमाणेषु केशेषु स्थापनञ्च भवेदिदम्
sājakṣīraṃ satailaṃ tadbhakṣaṇaṃ romajanmakṛt /ap_301.024ab/śīryamāṇeṣu keśeṣu sthāpanañca bhavedidam
301.025cd
धात्रीभृङ्गरसप्रस्थतैलञ्च क्षिरमाढकम् /अप्_301.025अब्/ ओं नमो भगवते त्र्यम्बकाय उपशमय 2 चुलु 2 मिलि 2 भिद 2 गोमानिनि चक्रिणि ह्रूं फट् ॥ अस्मिन् ग्रामे गोकुलस्य रक्षां कुरु 2 शान्तिं कुरु 2
dhātrībhṛṅgarasaprasthatailañca kṣiramāḍhakam /ap_301.025ab/ oṃ namo bhagavate tryambakāya upaśamaya 2 culu 2 mili 2 bhida 2 gomānini cakriṇi hrūṃ phaṭ || asmin grāme gokulasya rakṣāṃ kuru 2 śāntiṃ kuru 2
301.025ef
घण्डाकर्णो महासेनो वीरः प्रोक्तो महाबलः
ghaṇḍākarṇo mahāseno vīraḥ prokto mahābalaḥ
301.026cd
मारीनिर्नाशनकरः स मां पातु जगत्पतिः /अप्_301.026अब्/श्लोकौ चैव न्यसेदेतौ मन्त्रौ गोरक्षकौ पृथक्
mārīnirnāśanakaraḥ sa māṃ pātu jagatpatiḥ /ap_301.026ab/ślokau caiva nyasedetau mantrau gorakṣakau pṛthak
Chapter 302
302.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नानामन्त्रा नामैकाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {302} :श् अथ द्व्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अङ्गाक्षरार्चनम् अग्निर् उवाच यदा जन्मर्क्षगश् चन्द्रो भानुः सप्तसराशिगः /अप्_302.001अब्/पौष्णः कालः स विज्ञेयस्तदा ग्रासं परीक्षयेत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe nānāmantrā nāmaikādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {302} :ś atha dvyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ aṅgākṣarārcanam agnir uvāca yadā janmarkṣagaś candro bhānuḥ saptasarāśigaḥ /ap_302.001ab/pauṣṇaḥ kālaḥ sa vijñeyastadā grāsaṃ parīkṣayet
302.002cd
कण्टोष्ठौ चलतःस्थानाद्यस्य वक्रा च नासिका /अप्_302.002अब्/कृष्णा च जिह्वा सप्ताहं जीवितं तस्य वै भवेत्
kaṇṭoṣṭhau calataḥsthānādyasya vakrā ca nāsikā /ap_302.002ab/kṛṣṇā ca jihvā saptāhaṃ jīvitaṃ tasya vai bhavet
302.003cd
तारो मेषो विषं दन्ती नरो दीर्घो वणा रसः /अप्_302.003अब्/क्रूद्धोल्काय महोल्काय वीरोल्काय शिखा भवेत्
tāro meṣo viṣaṃ dantī naro dīrgho vaṇā rasaḥ /ap_302.003ab/krūddholkāya maholkāya vīrolkāya śikhā bhavet
302.004cd
:प् 117 ह्यल्काय राहसोल्काय वैष्णवोष्टाक्षरो मनुः /अप्_302.004अब्/कनिष्ठादितदष्टानामङ्गुलीनाञ्च पर्वसु
:p 117 hyalkāya rāhasolkāya vaiṣṇavoṣṭākṣaro manuḥ /ap_302.004ab/kaniṣṭhāditadaṣṭānāmaṅgulīnāñca parvasu
302.005cd
ज्येष्ठाग्रेण क्रमात्तावन् मूर्धन्यष्टाक्षरं न्यसेत् /अप्_302.005अब्/तर्जन्यान्तारमङ्गुष्ठे लग्ने मध्यमया च तत्
jyeṣṭhāgreṇa kramāttāvan mūrdhanyaṣṭākṣaraṃ nyaset /ap_302.005ab/tarjanyāntāramaṅguṣṭhe lagne madhyamayā ca tat
302.006cd
तलेङ्गुष्ठे तदुत्तारं वीजोत्तारं ततो न्यसेत् /अप्_302.006अब्/रक्तगौरधूम्रहरिज्जातरूपाः सितास्त्रयः
taleṅguṣṭhe taduttāraṃ vījottāraṃ tato nyaset /ap_302.006ab/raktagauradhūmraharijjātarūpāḥ sitāstrayaḥ
302.007cd
एवं रूपानिमान् वर्णान् भावबुद्धान्न्यसेत् क्रमात् /अप्_302.007अब्/हृदास्यनेत्रमूर्धाङ्घ्रितालुगुह्यकरादिषु(1)
evaṃ rūpānimān varṇān bhāvabuddhānnyaset kramāt /ap_302.007ab/hṛdāsyanetramūrdhāṅghritāluguhyakarādiṣu(1)
302.008cd
अङ्गानि च न्यसेद्वीजान्न्यस्याथ करदेहयोः /अप्_302.008अब्/यथात्मनि तथा देवे न्यासः कार्यः करं विना
aṅgāni ca nyasedvījānnyasyātha karadehayoḥ /ap_302.008ab/yathātmani tathā deve nyāsaḥ kāryaḥ karaṃ vinā
302.009cd
हृदादिस्थानगान् वर्णान् गन्धपुष्पै समर्चयेत् /अप्_302.009अब्/धर्माद्यग्न्याद्यधर्मादि गात्रे पीठे ऽम्बुजे न्यसेत्
hṛdādisthānagān varṇān gandhapuṣpai samarcayet /ap_302.009ab/dharmādyagnyādyadharmādi gātre pīṭhe 'mbuje nyaset
302.010cd
यत्र केशरकिञ्जल्कव्यापिसूर्येन्दुदाहिनां /अप्_302.010अब्/मण्डलन्त्रितयन्तावद् भेदैस्तत्र न्यसेत् क्रमात्
yatra keśarakiñjalkavyāpisūryendudāhināṃ /ap_302.010ab/maṇḍalantritayantāvad bhedaistatra nyaset kramāt
302.011cd
गुणाश् च तन्त्रसत्वाद्याः केशरस्थाश् च शक्तयः /अप्_302.011अब्/विमलोत्कर्षणीज्ञानक्रियायोगाश् च वै क्रमात्
guṇāś ca tantrasatvādyāḥ keśarasthāś ca śaktayaḥ /ap_302.011ab/vimalotkarṣaṇījñānakriyāyogāś ca vai kramāt
302.012cd
प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहा मध्यतस्ततः /अप्_302.012अब्/योगपीठं समभ्यर्च्य समावह्य हरिं यजेत्
prahvī satyā tatheśānānugrahā madhyatastataḥ /ap_302.012ab/yogapīṭhaṃ samabhyarcya samāvahya hariṃ yajet
302.013cd
पाद्यार्घ्याचमनीयञ्च पीतवस्त्रविभूषणं /अप्_302.013अब्/एतत् पञ्चोपचारञ्च सर्वं मूलेन दीयते
pādyārghyācamanīyañca pītavastravibhūṣaṇaṃ /ap_302.013ab/etat pañcopacārañca sarvaṃ mūlena dīyate
302.014cd
वासुदेवादयः पूज्याश् चत्वारो दिक्षु मूर्तयः /अप्_302.014अब्/विदिक्षु श्रीसरस्वत्यै रतिशान्त्यै च पूजयेत्
vāsudevādayaḥ pūjyāś catvāro dikṣu mūrtayaḥ /ap_302.014ab/vidikṣu śrīsarasvatyai ratiśāntyai ca pūjayet
302.015cd
:न् 1 हृदास्यनेत्रमूर्धाङ्घ्रिजानुगुह्यकरादिष्विति ख.. :प् 118 शङ्खं चक्रं गदां पद्मं मुषलं खड्गशार्ङ्गिके /अप्_302.015अब्/वनमालान्वितं दिक्षु विदिक्षु च यजेत् क्रमात्
:n 1 hṛdāsyanetramūrdhāṅghrijānuguhyakarādiṣviti kha.. :p 118 śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ muṣalaṃ khaḍgaśārṅgike /ap_302.015ab/vanamālānvitaṃ dikṣu vidikṣu ca yajet kramāt
302.016ef
अभ्यर्च्य च वहिस्तार्क्ष्यं देवस्य पुरतो ऽर्चयेत् /अप्_302.016अब्/विश्वक्सेनञ्च सोमेशं मध्ये आवरणाद्वहिः(1) /अप्_302.016च्द्/इन्द्रादिपरिचारेण पूज्य सर्वमवाप्नुयात्
abhyarcya ca vahistārkṣyaṃ devasya purato 'rcayet /ap_302.016ab/viśvaksenañca someśaṃ madhye āvaraṇādvahiḥ(1) /ap_302.016cd/indrādiparicāreṇa pūjya sarvamavāpnuyāt
Chapter 303
303.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अङ्गाक्षरार्चनं नाम द्व्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {303} :श् अथ त्र्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्राः अग्निर् उवाच मेषः संज्ञा विषं साद्यमस्ति दीर्घोदकं रसः /अप्_303.001अब्/एतत् पञ्चाक्षरं मन्त्रं शिवदञ्च शिवात्मकं
:e ity āgneye mahāpurāṇe aṅgākṣarārcanaṃ nāma dvyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {303} :ś atha tryadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ pañcākṣarādipūjāmantrāḥ agnir uvāca meṣaḥ saṃjñā viṣaṃ sādyamasti dīrghodakaṃ rasaḥ /ap_303.001ab/etat pañcākṣaraṃ mantraṃ śivadañca śivātmakaṃ
303.002cd
तारकादि समभ्यर्च्य देवत्वादि समाप्नुयात् /अप्_303.002अब्/ज्ञानात्मकं परं ब्रह्म परं बुद्धिः शिवो हृदि
tārakādi samabhyarcya devatvādi samāpnuyāt /ap_303.002ab/jñānātmakaṃ paraṃ brahma paraṃ buddhiḥ śivo hṛdi
303.003cd
तच्छक्तिभूतः सर्वेशो भिन्नो ब्रह्मादिमूर्तिभिः /अप्_303.003अब्/मन्त्रार्णाः पञ्च भूतानि तन्मन्त्रा विषयास् तथा
tacchaktibhūtaḥ sarveśo bhinno brahmādimūrtibhiḥ /ap_303.003ab/mantrārṇāḥ pañca bhūtāni tanmantrā viṣayās tathā
303.004cd
प्राणादिवायवः पञ्च ज्ञानकर्मेन्द्रियाणि च /अप्_303.004अब्/सर्वं पञ्चाक्षरं ब्रह्म तद्वदष्टाक्षरान्तकः
prāṇādivāyavaḥ pañca jñānakarmendriyāṇi ca /ap_303.004ab/sarvaṃ pañcākṣaraṃ brahma tadvadaṣṭākṣarāntakaḥ
303.005cd
गव्येन प्रक्षयेद्दीक्षास्थानं मन्त्रेण चोदितं /अप्_303.005अब्/तन्त्रसम्भूतसम्भावः शिवमिष्ट्वा विधानतः
gavyena prakṣayeddīkṣāsthānaṃ mantreṇa coditaṃ /ap_303.005ab/tantrasambhūtasambhāvaḥ śivamiṣṭvā vidhānataḥ
303.006cd
:न् 1 मध्येषु तोरणद्वहिरिति ख.. , ज.. , ञ.. च :प् 119 मूलमूर्त्यङ्गविद्याभिस्तण्डुलक्षेपणादिकम् /अप्_303.006अब्/कृत्वा चरुञ्च यत् क्षीरं पुनस्तद्विभजेत् त्रिधा
:n 1 madhyeṣu toraṇadvahiriti kha.. , ja.. , ña.. ca :p 119 mūlamūrtyaṅgavidyābhistaṇḍulakṣepaṇādikam /ap_303.006ab/kṛtvā caruñca yat kṣīraṃ punastadvibhajet tridhā
303.007cd
निवेद्यैकं परं हुत्वा सशिष्यो ऽन्यद्भजेद्गुरुः /अप्_303.007अब्/आचम्य सकलीकृत्य दद्याच्च्छिष्याय देशिकः
nivedyaikaṃ paraṃ hutvā saśiṣyo 'nyadbhajedguruḥ /ap_303.007ab/ācamya sakalīkṛtya dadyāccchiṣyāya deśikaḥ
303.008cd
दन्तकाष्ठं हृदा जप्तं क्षीरवृक्षादिसम्भवम् /अप्_303.008अब्/संशोध्य दन्तान् संक्षिप्त्वा प्रज्ञाल्यैतत् क्षिपेद्भुवि
dantakāṣṭhaṃ hṛdā japtaṃ kṣīravṛkṣādisambhavam /ap_303.008ab/saṃśodhya dantān saṃkṣiptvā prajñālyaitat kṣipedbhuvi
303.009cd
पूर्वेण सौम्यवारीशगतं शुभमतौ शुभम् /अप्_303.009अब्/पुनस्तं शिष्यमायान्तं(1) शिश्वाबन्धादिरक्षितं
pūrveṇa saumyavārīśagataṃ śubhamatau śubham /ap_303.009ab/punastaṃ śiṣyamāyāntaṃ(1) śiśvābandhādirakṣitaṃ
303.010cd
कृत्वा वेद्यां सहानेन स्वपेद्दर्भास्तरे बुधः /अप्_303.010अब्/सुषुप्तं वीक्ष्य तं शिष्यः प्रभाते श्रावयेद्गुरुं
kṛtvā vedyāṃ sahānena svapeddarbhāstare budhaḥ /ap_303.010ab/suṣuptaṃ vīkṣya taṃ śiṣyaḥ prabhāte śrāvayedguruṃ
303.011cd
शुभैः सिद्धिपदैर् भक्तिस्तैः पुनर्मण्डलार्चनम् /अप्_303.011अब्/मण्डलं भद्रकाद्युक्तं पूजयेत्सर्वसिद्धिदं
śubhaiḥ siddhipadair bhaktistaiḥ punarmaṇḍalārcanam /ap_303.011ab/maṇḍalaṃ bhadrakādyuktaṃ pūjayetsarvasiddhidaṃ
303.012cd
स्नात्वाचम्य मृदा देहं मन्त्रैर् आलिप्य कल्प्यते /अप्_303.012अब्/शिवतीर्थे नरः स्नायादघमर्षणपूर्वकम्
snātvācamya mṛdā dehaṃ mantrair ālipya kalpyate /ap_303.012ab/śivatīrthe naraḥ snāyādaghamarṣaṇapūrvakam
303.013cd
हस्ताभिषेकं कृत्वाथ प्रायात् पूजादिकं बुधः /अप्_303.013अब्/मूलेनाब्जासनं कुर्यात्तेन पूरककुम्भकान्
hastābhiṣekaṃ kṛtvātha prāyāt pūjādikaṃ budhaḥ /ap_303.013ab/mūlenābjāsanaṃ kuryāttena pūrakakumbhakān
303.014cd
आत्मानं योजयित्वोर्ध्वं शिखान्ते द्वादशाङ्गुले /अप्_303.014अब्/संशोष्य दग्ध्वा स्वतनुं प्लावयेदमृतेन च
ātmānaṃ yojayitvordhvaṃ śikhānte dvādaśāṅgule /ap_303.014ab/saṃśoṣya dagdhvā svatanuṃ plāvayedamṛtena ca
303.015cd
ध्मात्वा दिव्यं वपुस्तस्मिन्नात्मानञ्च पुनर्नयेत् /अप्_303.015अब्/कृत्वेवं चात्मशुद्धिः स्याद्विन्यस्यार्चनमारभेत्
dhmātvā divyaṃ vapustasminnātmānañca punarnayet /ap_303.015ab/kṛtvevaṃ cātmaśuddhiḥ syādvinyasyārcanamārabhet
303.016cd
क्रमात् कृष्णसितश्यामरक्तपीता नगादयः /अप्_303.016अब्/मन्त्रार्णा दण्डिनाङ्गानि तेषु सर्वास्तु मूर्तयः
kramāt kṛṣṇasitaśyāmaraktapītā nagādayaḥ /ap_303.016ab/mantrārṇā daṇḍināṅgāni teṣu sarvāstu mūrtayaḥ
303.017cd
:न् 1 शिष्यमाचान्तमिति ञ.. :प् 120 अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं विन्यस्याङ्गानि सर्वतः /अप्_303.017अब्/न्यसेन्मन्त्राक्षरं पादगुह्यहृद्वक्त्रमूर्धसु
:n 1 śiṣyamācāntamiti ña.. :p 120 aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ vinyasyāṅgāni sarvataḥ /ap_303.017ab/nyasenmantrākṣaraṃ pādaguhyahṛdvaktramūrdhasu
303.018cd
व्यापकं न्यस्य मूर्धादि मूलमङ्गानि विन्यसेत् /अप्_303.018अब्/रक्तपीतश्यामसितान् पीठपादान् स्वकालजान्
vyāpakaṃ nyasya mūrdhādi mūlamaṅgāni vinyaset /ap_303.018ab/raktapītaśyāmasitān pīṭhapādān svakālajān
303.019cd
स्वाङ्गान्मन्त्रैर् न्यसेद्गात्राण्यधर्मादीनि दिक्षु च /अप्_303.019अब्/तत्र पद्मञ्च सुर्यादिमण्डले त्रितयं गुणान्
svāṅgānmantrair nyasedgātrāṇyadharmādīni dikṣu ca /ap_303.019ab/tatra padmañca suryādimaṇḍale tritayaṃ guṇān
303.020cd
पूर्वादिपत्रे कामाद्या नवकं कर्णिकोपरि /अप्_303.020अब्/वामा ज्येष्ठा क्रमाद्रौद्रो काली कलविकारिणी
pūrvādipatre kāmādyā navakaṃ karṇikopari /ap_303.020ab/vāmā jyeṣṭhā kramādraudro kālī kalavikāriṇī
303.021cd
बलविकारिणी चार्थ बलप्रमथनी तथा /अप्_303.021अब्/सर्वभूतदमनी च नवमी च मनोन्मनी
balavikāriṇī cārtha balapramathanī tathā /ap_303.021ab/sarvabhūtadamanī ca navamī ca manonmanī
303.022cd
श्वेता रक्ता सिता पीता श्यामा वह्निनिभाषिता /अप्_303.022अब्/कृष्णारुणाश् च ताः शक्तीर्ज्वालारूपाः स्मरेत् क्रमात्
śvetā raktā sitā pītā śyāmā vahninibhāṣitā /ap_303.022ab/kṛṣṇāruṇāś ca tāḥ śaktīrjvālārūpāḥ smaret kramāt
303.023cd
अनन्तयोगपीठाय आवाह्याथ हृदब्जतः /अप्_303.023अब्/स्फटिकाभं चतुर्वाहुं फलशूलधरं शिवम्
anantayogapīṭhāya āvāhyātha hṛdabjataḥ /ap_303.023ab/sphaṭikābhaṃ caturvāhuṃ phalaśūladharaṃ śivam
303.024cd
साभयं वरदं पञ्चवदंनञ्च त्रिलोचनम् /अप्_303.024अब्/पत्रेषु मुर्तयः पञ्च स्थाप्यास्तत्पुरुषादयः
sābhayaṃ varadaṃ pañcavadaṃnañca trilocanam /ap_303.024ab/patreṣu murtayaḥ pañca sthāpyāstatpuruṣādayaḥ
303.025cd
पूर्वे तत्पुरुषः श्वेतो अघोरो ऽष्टभुजो ऽसिताः /अप्_303.025अब्/चतुर्वाहुमुखः पीताः सद्योजातश् च पश्चिमे
pūrve tatpuruṣaḥ śveto aghoro 'ṣṭabhujo 'sitāḥ /ap_303.025ab/caturvāhumukhaḥ pītāḥ sadyojātaś ca paścime
303.026cd
वामदेवः स्त्रीविलासी चतुर्वक्त्रभुजो ऽरुणः /अप्_303.026अब्/सौम्ये पञ्चास्य ईशाने ईशानः सर्वदः सितः
vāmadevaḥ strīvilāsī caturvaktrabhujo 'ruṇaḥ /ap_303.026ab/saumye pañcāsya īśāne īśānaḥ sarvadaḥ sitaḥ
303.027cd
इष्टाङ्गानि यथान्यायमनन्तं सूक्ष्ममर्चयेत् /अप्_303.027अब्/सिद्धेश्वरं त्वेकनेत्रं पूर्वादौ दिश पूजयेत्
iṣṭāṅgāni yathānyāyamanantaṃ sūkṣmamarcayet /ap_303.027ab/siddheśvaraṃ tvekanetraṃ pūrvādau diśa pūjayet
303.028cd
एकरुद्रं त्रिनेत्रञ्च श्रीकण्ठञ्च शिखण्डिनम् /अप्_303.028अब्/ :प् 121 ऐशान्यादिविदिक्ष्वेते विद्येशाः कमलासनाः(1)
ekarudraṃ trinetrañca śrīkaṇṭhañca śikhaṇḍinam /ap_303.028ab/ :p 121 aiśānyādividikṣvete vidyeśāḥ kamalāsanāḥ(1)
303.029cd
श्वेतः पीतः सितो रक्तो धूम्रो रक्तो ऽरुणः शितः /अप्_303.029अब्/शूलाशनिशरेश्वासवाहवश् चतुराननाः
śvetaḥ pītaḥ sito rakto dhūmro rakto 'ruṇaḥ śitaḥ /ap_303.029ab/śūlāśaniśareśvāsavāhavaś caturānanāḥ
303.030cd
उमा वण्डेशनन्दीशौ महाकालो गणेश्वरः /अप्_303.030अब्/वृषो भृङ्गरिटिस्कन्दानुत्तरादौ प्रपूजयेत्
umā vaṇḍeśanandīśau mahākālo gaṇeśvaraḥ /ap_303.030ab/vṛṣo bhṛṅgariṭiskandānuttarādau prapūjayet
303.031cd
कुलिशं शक्तिदण्डौ च खड्गपाशध्वजौ गदां /अप्_303.031अब्/शूलं चक्रं यजेत् पद्मं पूव्वादौ देवमर्च्य च
kuliśaṃ śaktidaṇḍau ca khaḍgapāśadhvajau gadāṃ /ap_303.031ab/śūlaṃ cakraṃ yajet padmaṃ pūvvādau devamarcya ca
303.032cd
ततो ऽधिवासितं शिष्यं पाययेद्गव्यपञ्चकम् /अप्_303.032अब्/आचान्तं प्रोक्ष्ये नेत्रान्तैर् नेत्रे नेत्रेण बन्धयेत्
tato 'dhivāsitaṃ śiṣyaṃ pāyayedgavyapañcakam /ap_303.032ab/ācāntaṃ prokṣye netrāntair netre netreṇa bandhayet
303.033cd
द्वारं प्रवेशयेच्छिप्यं मण्डपस्याथ दक्षिणे /अप्_303.033अब्/सासनादिकुशासीनं तत्र संशोधयेद्गुरुः
dvāraṃ praveśayecchipyaṃ maṇḍapasyātha dakṣiṇe /ap_303.033ab/sāsanādikuśāsīnaṃ tatra saṃśodhayedguruḥ
303.034cd
आदितत्त्वानि संहृत्य परमार्थे लयः क्रमात् /अप्_303.034अब्/पुनरुत्पादयेच्छिष्यं सृष्टिमार्गेण देशिकः
āditattvāni saṃhṛtya paramārthe layaḥ kramāt /ap_303.034ab/punarutpādayecchiṣyaṃ sṛṣṭimārgeṇa deśikaḥ
303.035cd
न्यासं शिष्ये ततः कृत्वा तं प्रदक्षिणमानयेत् /अप्_303.035अब्/पश्चिमद्वारमानीय क्षेपयेत् कुसुमाञ्जलिम्
nyāsaṃ śiṣye tataḥ kṛtvā taṃ pradakṣiṇamānayet /ap_303.035ab/paścimadvāramānīya kṣepayet kusumāñjalim
303.036cd
यस्मिन् पतन्ति पुष्पाणि तन्नामाद्यं विनिर्दिशेत् /अप्_303.036अब्/पार्श्वेयागभुवः खाते कुण्डे सन्नभिमेखले(2)
yasmin patanti puṣpāṇi tannāmādyaṃ vinirdiśet /ap_303.036ab/pārśveyāgabhuvaḥ khāte kuṇḍe sannabhimekhale(2)
303.037cd
शिवाग्निं जनयित्वेष्ट्वा पुनः शिष्येण चार्चयेत् /अप्_303.037अब्/ध्यानेनात्मनिभं शिष्यं संहृत्य प्रलयः क्रमात्
śivāgniṃ janayitveṣṭvā punaḥ śiṣyeṇa cārcayet /ap_303.037ab/dhyānenātmanibhaṃ śiṣyaṃ saṃhṛtya pralayaḥ kramāt
303.038cd
पुनरुत्पाद्य तत्पाणौ दद्याद्दर्भांश् च मन्त्रितान् /अप्_303.038अब्/पृथिव्यादीनि तत्त्वानि जुहुयाद्धृदयादिभिः
punarutpādya tatpāṇau dadyāddarbhāṃś ca mantritān /ap_303.038ab/pṛthivyādīni tattvāni juhuyāddhṛdayādibhiḥ
303.039cd
:न् 1 कमलानना इति ञ.. 2 सन्धादिमेखले इति ख.. :प् 122 एकैकस्य शतं हुत्वा व्योममूलेन होमयेत् /अप्_303.039अब्/हुत्वा पूर्णाहुतिं कुर्यादस्त्रेणाष्टाहुतीर्हुनेत्
:n 1 kamalānanā iti ña.. 2 sandhādimekhale iti kha.. :p 122 ekaikasya śataṃ hutvā vyomamūlena homayet /ap_303.039ab/hutvā pūrṇāhutiṃ kuryādastreṇāṣṭāhutīrhunet
303.040cd
प्रायश्चित्तं विशुद्ध्यर्थं ततः शेषं समापयेत् /अप्_303.040अब्/कुम्भं समन्त्रितं प्रार्च्य शिशुं पीठे ऽभिषेचयेत्
prāyaścittaṃ viśuddhyarthaṃ tataḥ śeṣaṃ samāpayet /ap_303.040ab/kumbhaṃ samantritaṃ prārcya śiśuṃ pīṭhe 'bhiṣecayet
303.041cd
शिष्ये तु समयं दत्वा स्वर्णाद्यैः स्वगुरुं यजेत् /अप्_303.041अब्/दीक्षा पञ्चाक्षरस्योक्ता विष्ण्वादेरेवमेव हि
śiṣye tu samayaṃ datvā svarṇādyaiḥ svaguruṃ yajet /ap_303.041ab/dīkṣā pañcākṣarasyoktā viṣṇvāderevameva hi
Chapter 304
304.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे पञ्चाक्षरादिपूजामन्त्रा नाम त्र्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {304} :श् अथ चतुरधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामाणि अग्निर् उवाच जपन् वै पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि यो नरः /अप्_304.001अब्/मन्त्रजप्यादिफलभाक् तीर्थेष्वर्चादि चाक्षयम्
:e ity āgneye mahāpurāṇe pañcākṣarādipūjāmantrā nāma tryadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {304} :ś atha caturadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ pañcapañcāśadviṣṇunāmāṇi agnir uvāca japan vai pañcapañcāśadviṣṇunāmāni yo naraḥ /ap_304.001ab/mantrajapyādiphalabhāk tīrtheṣvarcādi cākṣayam
304.002cd
पुष्करे पुण्डरीकाक्षं गयायाञ्च गदाधरम् /अप्_304.002अब्/राघवञ्चित्रकूटे तु प्रभासे दैत्यसूदनम्
puṣkare puṇḍarīkākṣaṃ gayāyāñca gadādharam /ap_304.002ab/rāghavañcitrakūṭe tu prabhāse daityasūdanam
304.003cd
जयं जयन्त्यां तद्वच्च जयन्तं हस्तिनापुरे /अप्_304.003अब्/वाराहं वर्धमाने च काश्मीरे चक्रपाणिनम्
jayaṃ jayantyāṃ tadvacca jayantaṃ hastināpure /ap_304.003ab/vārāhaṃ vardhamāne ca kāśmīre cakrapāṇinam
304.004cd
जनार्दनञ्च कुब्जाम्रे मथुरायाञ्च केशवम् /अप्_304.004अब्/कुब्जाम्रके हृषीकेशं गङ्गाद्वारे जटाधरम्
janārdanañca kubjāmre mathurāyāñca keśavam /ap_304.004ab/kubjāmrake hṛṣīkeśaṃ gaṅgādvāre jaṭādharam
304.005cd
शालग्रामे महायोगं हरिं गोबर्धनाचले /अप्_304.005अब्/ :प् 123 पिण्डारके चतुर्वाहुं शङ्खोद्धारे च शङ्खिनम्
śālagrāme mahāyogaṃ hariṃ gobardhanācale /ap_304.005ab/ :p 123 piṇḍārake caturvāhuṃ śaṅkhoddhāre ca śaṅkhinam
304.006cd
वामनञ्च कुरुक्षेत्रे यमुनायां त्रिविक्रमम् /अप्_304.006अब्/विश्वेश्वरं तथा शोणे कपिलं पूर्वसागरे
vāmanañca kurukṣetre yamunāyāṃ trivikramam /ap_304.006ab/viśveśvaraṃ tathā śoṇe kapilaṃ pūrvasāgare
304.007cd
विष्णुं महोदधौ विद्याद्गङ्गासागरसङ्गमे /अप्_304.007अब्/वनमालञ्च किष्किन्ध्यां देवं रैवतकं विदुः
viṣṇuṃ mahodadhau vidyādgaṅgāsāgarasaṅgame /ap_304.007ab/vanamālañca kiṣkindhyāṃ devaṃ raivatakaṃ viduḥ
304.008cd
काशीतटे महायोगं विरजायां रिपुञ्जयम् /अप्_304.008अब्/विशाखयूपे ह्य् अजितन्नेपाले लोकभावनम्
kāśītaṭe mahāyogaṃ virajāyāṃ ripuñjayam /ap_304.008ab/viśākhayūpe hy ajitannepāle lokabhāvanam
304.009cd
द्वारकायां विद्धि कृष्णं मन्दरे मधुसूदनम् /अप्_304.009अब्/लोकाकुले रिपुहरं शालग्रामे हरिं स्मरेत्
dvārakāyāṃ viddhi kṛṣṇaṃ mandare madhusūdanam /ap_304.009ab/lokākule ripuharaṃ śālagrāme hariṃ smaret
304.010cd
पुरुषं पूरुषवटे विमले च जगत्प्रभुं /अप्_304.010अब्/अनन्तं सैन्धवारण्ये दण्डके शार्ङ्गधारिणम्
puruṣaṃ pūruṣavaṭe vimale ca jagatprabhuṃ /ap_304.010ab/anantaṃ saindhavāraṇye daṇḍake śārṅgadhāriṇam
304.011cd
उत्पलावर्तके शौरीं नर्मदायां श्रियः पतिं /अप्_304.011अब्/दामोदरं रैवतके नन्दायां जलशायिनं
utpalāvartake śaurīṃ narmadāyāṃ śriyaḥ patiṃ /ap_304.011ab/dāmodaraṃ raivatake nandāyāṃ jalaśāyinaṃ
304.012cd
गोपीश्वरञ्च सिन्ध्वव्धौ माहेन्द्रे चाच्युतं विटुः /अप्_304.012अब्/सहाद्रौ देवदेवेशं वैकुण्ठं मागधे वने
gopīśvarañca sindhvavdhau māhendre cācyutaṃ viṭuḥ /ap_304.012ab/sahādrau devadeveśaṃ vaikuṇṭhaṃ māgadhe vane
304.013cd
सर्वपापहरं विन्ध्ये औड्रे तु पुरुषोत्तमम् /अप्_304.013अब्/आत्मानं हृदये विद्धि जपतां भुक्तिमुक्तिदम्
sarvapāpaharaṃ vindhye auḍre tu puruṣottamam /ap_304.013ab/ātmānaṃ hṛdaye viddhi japatāṃ bhuktimuktidam
304.014cd
वटे वटे वैश्रवणं चत्वरे चत्वरे शिवम् /अप्_304.014अब्/पर्वते पर्वते रामं सर्वत्र मधुसूदनं
vaṭe vaṭe vaiśravaṇaṃ catvare catvare śivam /ap_304.014ab/parvate parvate rāmaṃ sarvatra madhusūdanaṃ
304.015cd
नरं भूमौ तथा व्योम्नि वशिष्ठे गरुडध्वजम् /अप्_304.015अब्/वासुदेवञ्च सर्वत्र संस्मरन् भुक्तिमुक्तिभाक्
naraṃ bhūmau tathā vyomni vaśiṣṭhe garuḍadhvajam /ap_304.015ab/vāsudevañca sarvatra saṃsmaran bhuktimuktibhāk
304.016cd
नामान्येतानि विष्णीश् च जप्त्वा सर्वमवाप्नुयात् /अप्_304.016अब्/क्षेत्रेष्वेतेषु यत् श्राद्धं दानं जप्यञ्च तर्पणम्
nāmānyetāni viṣṇīś ca japtvā sarvamavāpnuyāt /ap_304.016ab/kṣetreṣveteṣu yat śrāddhaṃ dānaṃ japyañca tarpaṇam
304.017cd
:प् 124 तत्सर्वं कोटिगुणितं मृतो ब्रह्ममयो भवेत् /अप्_304.017अब्/ यः पठेत् शृणुयाद्वापि निर्मलः स्वर्गमाप्नुयात्
:p 124 tatsarvaṃ koṭiguṇitaṃ mṛto brahmamayo bhavet /ap_304.017ab/ yaḥ paṭhet śṛṇuyādvāpi nirmalaḥ svargamāpnuyāt
Chapter 305
305.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि नाम चतुरधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {305} :श् अथ पञ्चाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नारसिंहादिमन्त्राः अग्निर् उवाच स्तम्भो विद्वेषणोच्चाट उत्सादो भ्रममारणे /अप्_305.001अब्/व्याधिश्चेति स्मृतं क्षुत्रं तन्मोक्षो वक्ष्यते शृणु
:e ity āgneye mahāpurāṇe pañcapañcāśadviṣṇunāmāni nāma caturadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {305} :ś atha pañcādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ nārasiṃhādimantrāḥ agnir uvāca stambho vidveṣaṇoccāṭa utsādo bhramamāraṇe /ap_305.001ab/vyādhiśceti smṛtaṃ kṣutraṃ tanmokṣo vakṣyate śṛṇu
305.002cd
ओं नमो भगवते उन्मत्तरुद्राय भ्रम 2 भ्रामय 2 अमुकं वित्रासय उद्भ्रामय 2 रौद्रेण रूपेण हूं फठ् ठ 2 श्मशाने निशि जप्तेन त्रिलक्षं मधुना हुनेत् /अप्_305.002अब्/चिताग्नौ धूर्तसमिदुभिर्भ्राम्यते सततं रिपुः
oṃ namo bhagavate unmattarudrāya bhrama 2 bhrāmaya 2 amukaṃ vitrāsaya udbhrāmaya 2 raudreṇa rūpeṇa hūṃ phaṭh ṭha 2 śmaśāne niśi japtena trilakṣaṃ madhunā hunet /ap_305.002ab/citāgnau dhūrtasamidubhirbhrāmyate satataṃ ripuḥ
305.003cd
हेमगैरिकया कृष्णा प्रतिमा हैमसूचिभिः /अप्_305.003अब्/जप्त्वा विध्येच्च तत्कण्ठे हृदि वा मियते रिपुः
hemagairikayā kṛṣṇā pratimā haimasūcibhiḥ /ap_305.003ab/japtvā vidhyecca tatkaṇṭhe hṛdi vā miyate ripuḥ
305.004cd
खरबालचिताभस्म ब्रह्मदण्डी च मर्कटी /अप्_305.004अब्/गृहे वा मूर्ध्नि तच्चूर्णं जप्तमुत्सादकृत क्षिपेत्
kharabālacitābhasma brahmadaṇḍī ca markaṭī /ap_305.004ab/gṛhe vā mūrdhni taccūrṇaṃ japtamutsādakṛta kṣipet
305.005cd
भृग्वाकाशौ सदीप्ताग्निर्भृगुर्वह्निश् च वर्म फट् /अप्_305.005अब्/ एवं सहस्रारे हूं फट् आचक्राय स्वाहा हृदयं विचक्राय शिवः शिखाचक्रायाथ कवचं विचक्रायाथ नेत्रकम्
bhṛgvākāśau sadīptāgnirbhṛgurvahniś ca varma phaṭ /ap_305.005ab/ evaṃ sahasrāre hūṃ phaṭ ācakrāya svāhā hṛdayaṃ vicakrāya śivaḥ śikhācakrāyātha kavacaṃ vicakrāyātha netrakam
305.006cd
:प् 125 सञ्चक्रायास्त्रमुदिष्टं ज्यालाचक्राय पूर्ववत् /अप्_305.006अब्/शार्ङ्गं सुदर्शनं क्षुद्रग्रहहृत् सर्वसाधनम्
:p 125 sañcakrāyāstramudiṣṭaṃ jyālācakrāya pūrvavat /ap_305.006ab/śārṅgaṃ sudarśanaṃ kṣudragrahahṛt sarvasādhanam
305.007cd
मूर्धाक्षिमुखहृद्गुह्यपादे ह्य् अस्याक्षरान्न्यसेत् /अप्_305.007अब्/चक्राब्जासनमग्न्याभं दंष्ट्रणञ्च चतुर्भुजम्
mūrdhākṣimukhahṛdguhyapāde hy asyākṣarānnyaset /ap_305.007ab/cakrābjāsanamagnyābhaṃ daṃṣṭraṇañca caturbhujam
305.008cd
शङ्खचक्रगदापद्मशलाकाङ्कुशपाणिनम् /अप्_305.008अब्/चापिनं पिङ्गकेशाक्षमरव्याप्तत्रिपिष्टपं
śaṅkhacakragadāpadmaśalākāṅkuśapāṇinam /ap_305.008ab/cāpinaṃ piṅgakeśākṣamaravyāptatripiṣṭapaṃ
305.009cd
नाभिस्तेनाग्निना विद्धा नश्यन्ते व्याधयो ग्रहाः /अप्_305.009अब्/पीतञ्चक्रं गदा रक्ताः स्वराः श्याममवान्तरं
nābhistenāgninā viddhā naśyante vyādhayo grahāḥ /ap_305.009ab/pītañcakraṃ gadā raktāḥ svarāḥ śyāmamavāntaraṃ
305.010cd
नेमिः श्वेता वहिः कृष्णवर्णरेखा च पार्थिवी /अप्_305.010अब्/मध्येतरेमरे वर्णानेवं चक्रद्वयं(1) लिखेत्
nemiḥ śvetā vahiḥ kṛṣṇavarṇarekhā ca pārthivī /ap_305.010ab/madhyetaremare varṇānevaṃ cakradvayaṃ(1) likhet
305.011cd
आदावानीय कुम्भोदं गोचरे सन्निधाय च /अप्_305.011अब्/दत्त्वा सुदर्शनं तत्र याम्ये चक्रे हुनेत् क्रमात्
ādāvānīya kumbhodaṃ gocare sannidhāya ca /ap_305.011ab/dattvā sudarśanaṃ tatra yāmye cakre hunet kramāt
305.012cd
आज्यापामार्गसमिधो ह्य् अक्षतं तिलसर्षपौ /अप्_305.012अब्/पायसं गव्यमाज्यञ्च सहस्राष्टकसंख्यया
ājyāpāmārgasamidho hy akṣataṃ tilasarṣapau /ap_305.012ab/pāyasaṃ gavyamājyañca sahasrāṣṭakasaṃkhyayā
305.013cd
हुतशेषं क्षिप्तेत् कुम्भे प्रतिद्रव्यं विधानवित् /अप्_305.013अब्/प्रस्थानेन कृतं पिण्डं कुम्भे तस्मिन्निवेशयेत्
hutaśeṣaṃ kṣiptet kumbhe pratidravyaṃ vidhānavit /ap_305.013ab/prasthānena kṛtaṃ piṇḍaṃ kumbhe tasminniveśayet
305.014cd
विष्णादि सर्वं तत्रैव न्यसेत् तत्रैव दक्षिणे /अप्_305.014अब्/ नमो विष्णुजनेभ्यः सर्वशान्तिकरेभ्यः प्रतिगृह्णन्तु शान्तये नमः दद्यादनेन मन्त्रेण हुतशेषाम्भसा बलिं
viṣṇādi sarvaṃ tatraiva nyaset tatraiva dakṣiṇe /ap_305.014ab/ namo viṣṇujanebhyaḥ sarvaśāntikarebhyaḥ pratigṛhṇantu śāntaye namaḥ dadyādanena mantreṇa hutaśeṣāmbhasā baliṃ
305.015cd
फलके कल्पिते पात्रे पलाशं क्षीरशाखिनः /अप्_305.015अब्/गव्यपूर्णे निवेश्यैव दिक्ष्वेवं होमयेद्द्विजैः
phalake kalpite pātre palāśaṃ kṣīraśākhinaḥ /ap_305.015ab/gavyapūrṇe niveśyaiva dikṣvevaṃ homayeddvijaiḥ
305.016cd
सदक्षिणमिदं होमद्वयं भूतादिनाशनम् /अप्_305.016अब्/ :न् 1 वर्णद्वयमिति ख.. :प् 126 गव्याक्तपत्रलिखितैर् निष्पर्णैः क्षुद्रमुद्धृतम्
sadakṣiṇamidaṃ homadvayaṃ bhūtādināśanam /ap_305.016ab/ :n 1 varṇadvayamiti kha.. :p 126 gavyāktapatralikhitair niṣparṇaiḥ kṣudramuddhṛtam
305.017cd
दूर्वाभिरायुषे पद्मैः श्रिये पुत्रा उडुग्बरैः /अप्_305.017अब्/गोसिद्ध्यै सर्पिषा गोष्ठे मेधायै सर्वशाखिना
dūrvābhirāyuṣe padmaiḥ śriye putrā uḍugbaraiḥ /ap_305.017ab/gosiddhyai sarpiṣā goṣṭhe medhāyai sarvaśākhinā
305.018ef
ओं क्षौं नमो भगवते नारसिंहाय ज्वालामालिने दीप्तदंष्ट्रायाग्निनेत्राय सर्वरक्षोघ्नाय सर्वभूतविनाशाय सर्वज्वरविनाशाय दह 2 पच 2 रक्ष 2 हूं फट् मन्त्रोयं नारसिंहस्य मकलाघ्निवारणः /अप्_305.018अब्/जप्यादिना हरेत् क्षुद्रग्रहमारीविषामयान् /अप्_305.018च्द्/चूर्णमण्डूकवयसा जलाग्निस्तम्भकृद्भवेत्
oṃ kṣauṃ namo bhagavate nārasiṃhāya jvālāmāline dīptadaṃṣṭrāyāgninetrāya sarvarakṣoghnāya sarvabhūtavināśāya sarvajvaravināśāya daha 2 paca 2 rakṣa 2 hūṃ phaṭ mantroyaṃ nārasiṃhasya makalāghnivāraṇaḥ /ap_305.018ab/japyādinā haret kṣudragrahamārīviṣāmayān /ap_305.018cd/cūrṇamaṇḍūkavayasā jalāgnistambhakṛdbhavet
Chapter 306
306.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नारसिंहादिमन्त्रा नाम पञ्चाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {306} :श् अथ षष्ठाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्रैलोक्यमोहनमन्त्राः अग्निर् उवाच वक्ष्ये मन्त्रं चतुर्वर्गसिद्ध्यै त्रैलिक्यमोहनम् /अप्_306.001अब्/ ओं श्रीं ह्रीं ह्रूं ओं नमः पुरुशोत्तमः पुरुषोत्तमप्रतिरूप लक्ष्मीनिवास सकलजगत्क्षोभण सर्वस्त्रीहृदयदारण त्रिभुवनमदोन्मादकर सुरमनुजसुन्दरोजनमनांसि तापय 2 दोपय 2 शोडय 2 मारय 2 स्तम्भय 2 द्रावय 2 आकर्षय 2 परमसुभग सर्वसौमाग्यकर कामप्रद अमुकं हन 2 चक्रेण गदया खड्गेण सर्व-[!!!] :प् 127 वाणैर्भिद 2 पाशेन हट्ट 2 अङ्कुशेन ताड्य 2 तुरु 2 किन्तिष्ठसियावत्तावत् समीहितं मे सिद्धं भवति हूं फट् नमः ओं पुरुषोत्तम त्रिभुवनमदोन्मादकर हूं फट् हृदयाय नमः कर्षय महाबल हूं फट् अस्त्राय त्रिभुवनेश्वर सर्वजनमनांसि हन 2 दारय 2 मम वशमानय 2 हूं फट् नेत्राय त्रैलोक्यमोहन हृषीकेशाप्रतिरूप सर्वस्त्रीहृदयाकर्षण आगच्छ 2 नमः ॥ सङ्गाक्षिण्यायकेन न्यासं मूलवदीरितं
:e ity āgneye mahāpurāṇe nārasiṃhādimantrā nāma pañcādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {306} :ś atha ṣaṣṭhādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ trailokyamohanamantrāḥ agnir uvāca vakṣye mantraṃ caturvargasiddhyai trailikyamohanam /ap_306.001ab/ oṃ śrīṃ hrīṃ hrūṃ oṃ namaḥ puruśottamaḥ puruṣottamapratirūpa lakṣmīnivāsa sakalajagatkṣobhaṇa sarvastrīhṛdayadāraṇa tribhuvanamadonmādakara suramanujasundarojanamanāṃsi tāpaya 2 dopaya 2 śoḍaya 2 māraya 2 stambhaya 2 drāvaya 2 ākarṣaya 2 paramasubhaga sarvasaumāgyakara kāmaprada amukaṃ hana 2 cakreṇa gadayā khaḍgeṇa sarva-[!!!] :p 127 vāṇairbhida 2 pāśena haṭṭa 2 aṅkuśena tāḍya 2 turu 2 kintiṣṭhasiyāvattāvat samīhitaṃ me siddhaṃ bhavati hūṃ phaṭ namaḥ oṃ puruṣottama tribhuvanamadonmādakara hūṃ phaṭ hṛdayāya namaḥ karṣaya mahābala hūṃ phaṭ astrāya tribhuvaneśvara sarvajanamanāṃsi hana 2 dāraya 2 mama vaśamānaya 2 hūṃ phaṭ netrāya trailokyamohana hṛṣīkeśāpratirūpa sarvastrīhṛdayākarṣaṇa āgaccha 2 namaḥ || saṅgākṣiṇyāyakena nyāsaṃ mūlavadīritaṃ
306.002cd
इष्ट्वा सञ्जप्य पञ्चाशत्सहस्रमभिषिच्य च /अप्_306.002अब्/कुण्डेग्नौ देविके वह्नौ कृत्वा शतं हुनेत्
iṣṭvā sañjapya pañcāśatsahasramabhiṣicya ca /ap_306.002ab/kuṇḍegnau devike vahnau kṛtvā śataṃ hunet
306.003cd
पृथग्दधि घृतं क्षीरं चरुं साज्यं पयः शृतं /अप्_306.003अब्/द्वादशाहुतिमूलेन सहस्रञ्चाक्षतांस्तिलान्
pṛthagdadhi ghṛtaṃ kṣīraṃ caruṃ sājyaṃ payaḥ śṛtaṃ /ap_306.003ab/dvādaśāhutimūlena sahasrañcākṣatāṃstilān
306.004cd
यवं मधुत्रयं पुष्पं फलं दधि समिच्छतं /अप्_306.004अब्/हुत्वा पूर्णाहुतिं शिष्टं प्राशयेत्सघृतं चरुं
yavaṃ madhutrayaṃ puṣpaṃ phalaṃ dadhi samicchataṃ /ap_306.004ab/hutvā pūrṇāhutiṃ śiṣṭaṃ prāśayetsaghṛtaṃ caruṃ
306.005cd
सम्भोज्य विप्रानाचार्यं तोषयेत्सिध्यते मनुः /अप्_306.005अब्/स्नात्वा यथावदाचम्य वाग्यतो यागमन्दिरं
sambhojya viprānācāryaṃ toṣayetsidhyate manuḥ /ap_306.005ab/snātvā yathāvadācamya vāgyato yāgamandiraṃ
306.006cd
गत्वा पद्मासनं बद्ध्वा शोषयेद्विधिना वपुः /अप्_306.006अब्/रक्षोघ्नविघ्नकृद्दिक्षु न्यसेदादौ सुदर्शनम्
gatvā padmāsanaṃ baddhvā śoṣayedvidhinā vapuḥ /ap_306.006ab/rakṣoghnavighnakṛddikṣu nyasedādau sudarśanam
306.007cd
पञ्चबीजं नाभिमध्यस्थं धूम्रं चण्डानिलात्मकम् /अप्_306.007अब्/अशेषं कल्मषं देहात् विश्लेषयदनुस्मरेत्
pañcabījaṃ nābhimadhyasthaṃ dhūmraṃ caṇḍānilātmakam /ap_306.007ab/aśeṣaṃ kalmaṣaṃ dehāt viśleṣayadanusmaret
306.008cd
रंवीजं हृदयाब्जस्थं स्मृत्वा ज्वालाभिरादहेत् /अप्_306.008अब्/उर्ध्वाधस्तिर्यगाभिस्तु मूर्ध्नि संप्लावयेद्वपुः
raṃvījaṃ hṛdayābjasthaṃ smṛtvā jvālābhirādahet /ap_306.008ab/urdhvādhastiryagābhistu mūrdhni saṃplāvayedvapuḥ
306.009cd
ध्यात्वामृतैर् वहिश्चान्तःसुषुम्नामार्गगामिभिः /अप्_306.009अब्/एवं शुद्धवपुः प्राणानायम्य मनुना त्रिधा
dhyātvāmṛtair vahiścāntaḥsuṣumnāmārgagāmibhiḥ /ap_306.009ab/evaṃ śuddhavapuḥ prāṇānāyamya manunā tridhā
306.010cd
:प् 128 विन्यसेन्न्यस्तहस्तान्तः शक्तिं मस्तकवक्त्रयोः /अप्_306.010अब्/गुह्ये गले दिक्षु हृदि कक्षौ देहे च सर्वतः
:p 128 vinyasennyastahastāntaḥ śaktiṃ mastakavaktrayoḥ /ap_306.010ab/guhye gale dikṣu hṛdi kakṣau dehe ca sarvataḥ
306.011cd
आवाह्य ब्रह्मरन्ध्रेण हृत्पद्मे सूर्यमण्डलात् /अप्_306.011अब्/तारेण सम्परात्मानं स्मरेत्तं सर्वलक्षणं
āvāhya brahmarandhreṇa hṛtpadme sūryamaṇḍalāt /ap_306.011ab/tāreṇa samparātmānaṃ smarettaṃ sarvalakṣaṇaṃ
306.012cd
त्रैलोक्यमोहनाय विद्महे स्मराय धीमहि तन्नो विष्णुः प्रचोदयात् आत्मार्चनात् क्रतुद्रव्यं प्रोक्षयेच्छुद्धपात्रकं /अप्_306.012अब्/ कृत्वात्मपूजां विधिना स्थण्डिले तं समर्चयेत्
trailokyamohanāya vidmahe smarāya dhīmahi tanno viṣṇuḥ pracodayāt ātmārcanāt kratudravyaṃ prokṣayecchuddhapātrakaṃ /ap_306.012ab/ kṛtvātmapūjāṃ vidhinā sthaṇḍile taṃ samarcayet
306.013cd
कर्मादिकल्पिते पीठे पद्मस्थं गरुडोपरि /अप्_306.013अब्/ मर्वाङ्गसुन्दरं प्राप्तवयोलावण्ययौवनं
karmādikalpite pīṭhe padmasthaṃ garuḍopari /ap_306.013ab/ marvāṅgasundaraṃ prāptavayolāvaṇyayauvanaṃ
306.014cd
मदाघूर्णितताम्राक्षमुदारं स्मरविह्वलिं /अप्_306.014अब्/ दिव्यमाल्याम्वरलेपभूषितं सस्मिताननं
madāghūrṇitatāmrākṣamudāraṃ smaravihvaliṃ /ap_306.014ab/ divyamālyāmvaralepabhūṣitaṃ sasmitānanaṃ
306.015cd
विष्णुं नानाविधानेकपरिवारपरिच्छदम् /अप्_306.015अब्/ लोकानुग्रहणं सौम्यं सहस्रादित्यतेजसं
viṣṇuṃ nānāvidhānekaparivāraparicchadam /ap_306.015ab/ lokānugrahaṇaṃ saumyaṃ sahasrādityatejasaṃ
306.016cd
पञ्चवाणधरं प्राप्तकामैक्षं द्विचतुर्भुजम् /अप्_306.016अब्/ देवस्त्रीभिर्वृतं देवीमुखासक्तेक्षणं जपेत्
pañcavāṇadharaṃ prāptakāmaikṣaṃ dvicaturbhujam /ap_306.016ab/ devastrībhirvṛtaṃ devīmukhāsaktekṣaṇaṃ japet
306.017cd
चक्रं शङ्खं धनुः खड्गं गदांमुषलमङ्कुशं /अप्_306.017अब्/ पाशञ्च विभ्रतं चार्चेदावाहादिविसर्गतः
cakraṃ śaṅkhaṃ dhanuḥ khaḍgaṃ gadāṃmuṣalamaṅkuśaṃ /ap_306.017ab/ pāśañca vibhrataṃ cārcedāvāhādivisargataḥ
306.018cd
श्रियं वामोरुजङ्घास्थां श्लिष्यन्तीं पाणिना पतिं /अप्_306.018अब्/ साब्जचामरकरां पीनां श्रीवत्सकौस्तुभान्वितां
śriyaṃ vāmorujaṅghāsthāṃ śliṣyantīṃ pāṇinā patiṃ /ap_306.018ab/ sābjacāmarakarāṃ pīnāṃ śrīvatsakaustubhānvitāṃ
306.019cd
मालिनं पीतवस्त्रञ्च चक्राद्याढ्यं हरिं यजेत् /अप्_306.019अब्/ ओं सुदर्शन महाचक्रराज दुष्टभयङ्कर छिद 2 छिन्द 2 विदारय 2 परममन्त्रान् ग्रस 2 भक्षय 2 भूतानि चाशप 2 हूं :प् 129 फट् ओं जलचराय स्वाहा ।
खड्गतीक्ष्ण छिन्द 2 खड्गाय नमः ।
शारङ्गाय सशराय हूं फट् ।
भूतग्रामाय विद्महे चतुर्विधाय धीमहि तन्नो ब्रह्म प्रचोदयात् ।
सम्बर्तक श्वसन पोथय 2 हूं फट् स्वाहा ।
पाश बन्ध 2 आकर्षय 2 हूं फट् ।
अङ्कुशेन कट्ट हूं फट् क्रमाद्भुजेषु मन्त्रैः स्वैर् एभिरस्त्राणि पूजयेत्
mālinaṃ pītavastrañca cakrādyāḍhyaṃ hariṃ yajet /ap_306.019ab/ oṃ sudarśana mahācakrarāja duṣṭabhayaṅkara chida 2 chinda 2 vidāraya 2 paramamantrān grasa 2 bhakṣaya 2 bhūtāni cāśapa 2 hūṃ :p 129 phaṭ oṃ jalacarāya svāhā |
khaḍgatīkṣṇa chinda 2 khaḍgāya namaḥ |
śāraṅgāya saśarāya hūṃ phaṭ |
bhūtagrāmāya vidmahe caturvidhāya dhīmahi tanno brahma pracodayāt |
sambartaka śvasana pothaya 2 hūṃ phaṭ svāhā |
pāśa bandha 2 ākarṣaya 2 hūṃ phaṭ |
aṅkuśena kaṭṭa hūṃ phaṭ kramādbhujeṣu mantraiḥ svair ebhirastrāṇi pūjayet
306.020cd
ओं पक्षिराजाय ह्रूं फट् तार्क्ष्यं यजेत् कर्णिकायामङ्गदेवान् यथाविधि /अप्_306.020अब्/शाक्तिरिन्द्रादियन्त्रेषु तार्क्ष्याद्या धृतचामराः
oṃ pakṣirājāya hrūṃ phaṭ tārkṣyaṃ yajet karṇikāyāmaṅgadevān yathāvidhi /ap_306.020ab/śāktirindrādiyantreṣu tārkṣyādyā dhṛtacāmarāḥ
306.021cd
शक्तयो ऽन्ते प्रयोज्यादौ सुरेशाद्याश् च दण्डिना /अप्_306.021अब्/पीते लक्ष्मीसरस्वत्यौ रतिप्रीतिजयाः सिताः
śaktayo 'nte prayojyādau sureśādyāś ca daṇḍinā /ap_306.021ab/pīte lakṣmīsarasvatyau ratiprītijayāḥ sitāḥ
306.022cd
कीर्तिकान्त्यौ सिते श्यामे तुष्टिपुष्ट्यौ स्मरोदिते /अप्_306.022अब्/लोकेशान्तं यजेद्देवं विष्णुमिष्टार्थसिद्धये
kīrtikāntyau site śyāme tuṣṭipuṣṭyau smarodite /ap_306.022ab/lokeśāntaṃ yajeddevaṃ viṣṇumiṣṭārthasiddhaye
306.023cd
ध्यायेन्मन्त्रं जपित्वैनं जुहुयात्त्वभिशेचयेत् /अप्_306.023अब्/ ओं श्रीं क्रीं ह्रीं हूं त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः एतत्पूजादिना सर्वान् कामानाप्नोति पूर्ववत्
dhyāyenmantraṃ japitvainaṃ juhuyāttvabhiśecayet /ap_306.023ab/ oṃ śrīṃ krīṃ hrīṃ hūṃ trailokyamohanāya viṣṇave namaḥ etatpūjādinā sarvān kāmānāpnoti pūrvavat
306.024cd
तोयैः सम्मोहनी पुष्पैर् नित्यन्तेन च तर्पयेत् /अप्_306.024अब्/ब्रह्मा सशक्रश्रीदण्डी वीजं त्रैलोक्यमोहनम्
toyaiḥ sammohanī puṣpair nityantena ca tarpayet /ap_306.024ab/brahmā saśakraśrīdaṇḍī vījaṃ trailokyamohanam
306.025cd
जप्त्वा त्रिलक्षं हुत्वा च लक्षं बिल्वैश् च साज्यकैः /अप्_306.025अब्/तण्डुलैः फलगन्धाद्यैः(1) दूर्वाभिस्त्वायुराप्नुयात्
japtvā trilakṣaṃ hutvā ca lakṣaṃ bilvaiś ca sājyakaiḥ /ap_306.025ab/taṇḍulaiḥ phalagandhādyaiḥ(1) dūrvābhistvāyurāpnuyāt
306.026cd
तयाभिषेकहोमादिक्रियातुष्टो ह्य् अभीष्टदः /अप्_306.026अब्/ :न् 1 फलपुष्पाद्यैर् इति ट.. :प् 130 ओं नमो भगवते वराहाय भूर्भुवः स्वःपतये भूपतिद्वं मे देहि हृदयाय स्वाह पञ्चाङ्गं नित्यमयुतं जप्त्वायूराज्यमाप्नुयात्
tayābhiṣekahomādikriyātuṣṭo hy abhīṣṭadaḥ /ap_306.026ab/ :n 1 phalapuṣpādyair iti ṭa.. :p 130 oṃ namo bhagavate varāhāya bhūrbhuvaḥ svaḥpataye bhūpatidvaṃ me dehi hṛdayāya svāha pañcāṅgaṃ nityamayutaṃ japtvāyūrājyamāpnuyāt
Chapter 307
307.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे त्रैलोक्यमोहनमन्त्रो नाम षष्ठाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {307} :श् अथ सप्ताधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजा अग्निर् उवाच वक्षः सवह्निर्यामाक्षौ दण्डीः श्रीः सर्वसिद्धिदा /अप्_307.001अब्/महाश्रिये महासिद्धे महाविद्युत्प्रभे नमः
:e ity āgneye mahāpurāṇe trailokyamohanamantro nāma ṣaṣṭhādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {307} :ś atha saptādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ trailokyamohanīlakṣmyādipūjā agnir uvāca vakṣaḥ savahniryāmākṣau daṇḍīḥ śrīḥ sarvasiddhidā /ap_307.001ab/mahāśriye mahāsiddhe mahāvidyutprabhe namaḥ
307.002cd
श्रिये देवि विजये नमः ।
गौरि महाबले बन्ध 2 नमः ।
हूं महाकाये पद्महस्ते हूं फट् श्रियै नमः ।
श्रियै फट् श्रियै नमः ।
श्रियै फट् श्रीं नमः ।
श्रिये श्रीद नमः स्वाहा स्वाहा श्रीफट् ॥ अस्याङ्गानि नवोक्तानि तेष्वेकञ्च समाश्रयेत् /अप्_307.002अब्/त्रिलक्षमेकलक्षं वा जप्त्वाक्षाब्जैश् च भूतिदः
śriye devi vijaye namaḥ |
gauri mahābale bandha 2 namaḥ |
hūṃ mahākāye padmahaste hūṃ phaṭ śriyai namaḥ |
śriyai phaṭ śriyai namaḥ |
śriyai phaṭ śrīṃ namaḥ |
śriye śrīda namaḥ svāhā svāhā śrīphaṭ || asyāṅgāni navoktāni teṣvekañca samāśrayet /ap_307.002ab/trilakṣamekalakṣaṃ vā japtvākṣābjaiś ca bhūtidaḥ
307.003cd
श्रीगेहे विष्णुगेहे वा श्रियं पूज्य धनं लभेत् /अप्_307.003अब्/आज्याक्तैस्तण्डुलैर् लक्षं जुहुयात् खादिरानले
śrīgehe viṣṇugehe vā śriyaṃ pūjya dhanaṃ labhet /ap_307.003ab/ājyāktaistaṇḍulair lakṣaṃ juhuyāt khādirānale
307.004cd
राजा वश्यो भवेद्वृद्धिः श्रीश् च स्यादुत्तरोत्तरं /अप्_307.004अब्/सर्षपाम्भोभिषेकेण नश्यन्ते सकला ग्रहाः
rājā vaśyo bhavedvṛddhiḥ śrīś ca syāduttarottaraṃ /ap_307.004ab/sarṣapāmbhobhiṣekeṇa naśyante sakalā grahāḥ
307.005cd
बिल्वलक्षहुता लक्ष्मीर्वित्तवृद्धिश् च जायते /अप्_307.005अब्/शक्रवेश्म चतुर्द्वारं हृदये चिन्तयेदथ
bilvalakṣahutā lakṣmīrvittavṛddhiś ca jāyate /ap_307.005ab/śakraveśma caturdvāraṃ hṛdaye cintayedatha
307.006cd
:प् 131 बलाकां वामनां श्यामां श्वेतपङ्कजधारिणीम् /अप्_307.006अब्/ऊर्ध्ववाहुद्वयं ध्यायेत्क्रीडन्तीं द्वारि पूर्ववत्
:p 131 balākāṃ vāmanāṃ śyāmāṃ śvetapaṅkajadhāriṇīm /ap_307.006ab/ūrdhvavāhudvayaṃ dhyāyetkrīḍantīṃ dvāri pūrvavat
307.007cd
उर्ध्वीकृतेन हस्तेन रक्तपङ्कजधारिणीं /अप्_307.007अब्/श्वेताङ्गीं दक्षिणे द्वारि चिन्तयेद्वनमालिनीम्
urdhvīkṛtena hastena raktapaṅkajadhāriṇīṃ /ap_307.007ab/śvetāṅgīṃ dakṣiṇe dvāri cintayedvanamālinīm
307.008cd
हरितां दोर्द्वयेनोर्धमुद्वहन्तीं सिताम्बुजम् /अप्_307.008अब्/ध्यायेद्विभीषिकां नाम श्रीदूतीं द्वारि पश्चिमे
haritāṃ dordvayenordhamudvahantīṃ sitāmbujam /ap_307.008ab/dhyāyedvibhīṣikāṃ nāma śrīdūtīṃ dvāri paścime
307.009cd
शाङ्करीमुक्क्तरे द्वारि तन्मध्ये ऽष्टदलपङ्कजं /अप्_307.009अब्/वासुदेवः सङ्कर्षणः प्रद्युम्नश्चानिरुद्धकः
śāṅkarīmukktare dvāri tanmadhye 'ṣṭadalapaṅkajaṃ /ap_307.009ab/vāsudevaḥ saṅkarṣaṇaḥ pradyumnaścāniruddhakaḥ
307.010cd
ध्येयास्ते पद्मपत्रेषु शङ्खचक्रगदाधराः /अप्_307.010अब्/अञ्जनक्षीरकाश्मीरहेमाभास्ते सुवाससः
dhyeyāste padmapatreṣu śaṅkhacakragadādharāḥ /ap_307.010ab/añjanakṣīrakāśmīrahemābhāste suvāsasaḥ
307.011cd
आग्नेयादिषु पत्रेषु गुग्गुलुश् च कुरुण्टकः /अप्_307.011अब्/दमकः सलिलश्चेति हस्तिनी रजतप्रभाः
āgneyādiṣu patreṣu gugguluś ca kuruṇṭakaḥ /ap_307.011ab/damakaḥ salilaśceti hastinī rajataprabhāḥ
307.012cd
हेमकुम्भधराश् चैते कर्णिकायां श्रियं स्मरेत् /अप्_307.012अब्/चतुर्भुजां सुवर्णाभां सपद्मोर्ध्वभुजद्वयां
hemakumbhadharāś caite karṇikāyāṃ śriyaṃ smaret /ap_307.012ab/caturbhujāṃ suvarṇābhāṃ sapadmordhvabhujadvayāṃ
307.013cd
दक्षिणाभयहस्ताभां वामहस्तवरप्रदां /अप्_307.013अब्/श्वेतगन्धांशुकामेकरौम्यमालास्त्रधारिणीं
dakṣiṇābhayahastābhāṃ vāmahastavarapradāṃ /ap_307.013ab/śvetagandhāṃśukāmekaraumyamālāstradhāriṇīṃ
307.014cd
ध्यात्वा सपरिवारान्तामभ्यर्च्य सकलं लभेत् /अप्_307.014अब्/द्रोणाब्जपुष्पश्रीवृक्षपर्णं मूर्ध्नि न धारयेत्
dhyātvā saparivārāntāmabhyarcya sakalaṃ labhet /ap_307.014ab/droṇābjapuṣpaśrīvṛkṣaparṇaṃ mūrdhni na dhārayet
307.015cd
लवणामलकं वर्ज्यं नागादित्यतिथौ क्रमात् /अप्_307.015अब्/पायसाशी जपेत् सूक्तं श्रियस्तेनाभिषेचयेत्
lavaṇāmalakaṃ varjyaṃ nāgādityatithau kramāt /ap_307.015ab/pāyasāśī japet sūktaṃ śriyastenābhiṣecayet
307.016cd
आवाहादिविसर्गान्तां मूर्ध्नि ध्यात्वार्चयेत् श्रियम् /अप्_307.016अब्/विल्वाज्याब्जपायसेन पृथक् योगः श्रिये भवेत्
āvāhādivisargāntāṃ mūrdhni dhyātvārcayet śriyam /ap_307.016ab/vilvājyābjapāyasena pṛthak yogaḥ śriye bhavet
307.017cd
विषं महिषकान्ताग्निरुद्रिज्योतिर्वकद्वयम् /अप्_307.017अब्/ :प् 132 ओं ह्रीं महामहिषमर्दिनि ठ ठ मूलमन्त्रं भहिषहिंसके नमः ।
महिषशत्रुं भ्रामय 2 हूं फट् ठ ठ महिषं हेषय 2 हूं महिषं हन2 देवि हूं महिषनिसूदनि फट् दुर्गाहृदयमित्युक्तं साङ्गं सर्वार्थसाधकम्
viṣaṃ mahiṣakāntāgnirudrijyotirvakadvayam /ap_307.017ab/ :p 132 oṃ hrīṃ mahāmahiṣamardini ṭha ṭha mūlamantraṃ bhahiṣahiṃsake namaḥ |
mahiṣaśatruṃ bhrāmaya 2 hūṃ phaṭ ṭha ṭha mahiṣaṃ heṣaya 2 hūṃ mahiṣaṃ hana2 devi hūṃ mahiṣanisūdani phaṭ durgāhṛdayamityuktaṃ sāṅgaṃ sarvārthasādhakam
307.018cd
यजेद्यथोक्तं तां देवीं पीठञ्चैवाङ्गमध्यगम् /अप्_307.018अब्/ ओं ह्रीं दुर्गे रक्षणि स्वाहा चेति दुर्गायै नमः ।
वरवर्ण्यै नमः ।
आर्यायै कनकप्रभायै कृत्तिकायै अभयप्रदायै कन्यकायै सुरूपायै ॥ पत्रस्थाः पूजयेदेता मूर्तीराद्यैः स्वरैः क्रमात्
yajedyathoktaṃ tāṃ devīṃ pīṭhañcaivāṅgamadhyagam /ap_307.018ab/ oṃ hrīṃ durge rakṣaṇi svāhā ceti durgāyai namaḥ |
varavarṇyai namaḥ |
āryāyai kanakaprabhāyai kṛttikāyai abhayapradāyai kanyakāyai surūpāyai || patrasthāḥ pūjayedetā mūrtīrādyaiḥ svaraiḥ kramāt
307.019ef
चक्राय शङ्खाय गदायै खड्गाय धनुषे वाणाय /अप्_307.019अब्/अष्टम्याद्यैर् इमां दुर्गां लोकेशान्तां यजेदिति /अप्_307.019च्द्/दुर्गायोगः समायुःश्रीस्वामिरक्ताजयादिकृत्
cakrāya śaṅkhāya gadāyai khaḍgāya dhanuṣe vāṇāya /ap_307.019ab/aṣṭamyādyair imāṃ durgāṃ lokeśāntāṃ yajediti /ap_307.019cd/durgāyogaḥ samāyuḥśrīsvāmiraktājayādikṛt
307.020cd
समाध्येशानमन्त्रेण तिलहोमो वशीकरः /अप्_307.020अब्/जयः पद्मैस्तु दुर्वाभिः शान्तिः कामः पलाशजैः
samādhyeśānamantreṇa tilahomo vaśīkaraḥ /ap_307.020ab/jayaḥ padmaistu durvābhiḥ śāntiḥ kāmaḥ palāśajaiḥ
307.021cd
पुष्टिः स्यात् काकपक्षेण मृतिद्वेषादिकं भवेत् /अप्_307.021अब्/ब्रह्मक्षुद्रभयापत्तिं सर्वमेव मनुर्हरेत्
puṣṭiḥ syāt kākapakṣeṇa mṛtidveṣādikaṃ bhavet /ap_307.021ab/brahmakṣudrabhayāpattiṃ sarvameva manurharet
307.022cd
ओं दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहा रक्षाकरीयमुदिता जयदुर्गाङ्गसंयुता /अप्_307.022अब्/श्यामां त्रिलिचनां देवीं ध्यात्वात्मानं चतुर्भुजम्
oṃ durge durge rakṣaṇi svāhā rakṣākarīyamuditā jayadurgāṅgasaṃyutā /ap_307.022ab/śyāmāṃ trilicanāṃ devīṃ dhyātvātmānaṃ caturbhujam
307.023cd
शङ्खचक्राब्जशूलादित्रिशूलां रौद्ररूपिणीं /अप्_307.023अब्/युद्धादौ सञ्जयेदेतां यजेत् खड्गादिके जये
śaṅkhacakrābjaśūlāditriśūlāṃ raudrarūpiṇīṃ /ap_307.023ab/yuddhādau sañjayedetāṃ yajet khaḍgādike jaye
Chapter 308
308.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे त्रैलोक्यमोहनीलक्ष्म्यादिपूजा नाम सप्ताधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 133 % छप्तेर् {308} :श् अथाष्टाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितापूजा अग्निर् उवाच त्वरिताङ्गान्समाख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकान् /अप्_308.001अब्/ओं आधारशक्त्यै नमः ।
ओं ह्रीं पुरु 2 महासिंहायनमः /ओं पद्माय नमः ।
ओं ह्रीं ह्रूं खेचछेक्षः ।
स्त्रीं ओं ह्रूं क्षैं ह्रूं फट् त्वरितायै नमः ।
खे च हृदयाय नमः /चछे शिरसे नमः /छेक्षः शिखायै नमः ।
क्षस्त्री कवचाय नमः ।
स्त्रीं ह्रूं नेत्राय नमः ।
ह्रूं खे अस्त्राय फट् नमः ।
ओं त्वरिताविद्यां विद्महे तूर्णविद्याञ्च धीमहि तन्नो देवी प्रचोदयात् ।
श्रीप्रणितायै नमः ।
ह्रूं कारायै नमः ।
ओं खेच हृदयाय नमः ।
खेचर्यै नमः ।
ओं चण्डायै नमः ।
छेदन्यै नमः क्षेपण्यै नमः /स्त्रियै ह्रूं कार्यै नमः ।
क्षेमङ्कर्यै जयायै किङ्कराय रक्ष ।
ओं त्वरिताज्ञया स्थिरो भव वषट् तोतला त्वरिता तूर्णेत्येत्येवं विद्येयमीरिता
:e ity āgneye mahāpurāṇe trailokyamohanīlakṣmyādipūjā nāma saptādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 133 % chapter {308} :ś athāṣṭādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ tvaritāpūjā agnir uvāca tvaritāṅgānsamākhyāsye bhuktimuktipradāyakān /ap_308.001ab/oṃ ādhāraśaktyai namaḥ |
oṃ hrīṃ puru 2 mahāsiṃhāyanamaḥ /oṃ padmāya namaḥ |
oṃ hrīṃ hrūṃ khecachekṣaḥ |
strīṃ oṃ hrūṃ kṣaiṃ hrūṃ phaṭ tvaritāyai namaḥ |
khe ca hṛdayāya namaḥ /cache śirase namaḥ /chekṣaḥ śikhāyai namaḥ |
kṣastrī kavacāya namaḥ |
strīṃ hrūṃ netrāya namaḥ |
hrūṃ khe astrāya phaṭ namaḥ |
oṃ tvaritāvidyāṃ vidmahe tūrṇavidyāñca dhīmahi tanno devī pracodayāt |
śrīpraṇitāyai namaḥ |
hrūṃ kārāyai namaḥ |
oṃ kheca hṛdayāya namaḥ |
khecaryai namaḥ |
oṃ caṇḍāyai namaḥ |
chedanyai namaḥ kṣepaṇyai namaḥ /striyai hrūṃ kāryai namaḥ |
kṣemaṅkaryai jayāyai kiṅkarāya rakṣa |
oṃ tvaritājñayā sthiro bhava vaṣaṭ totalā tvaritā tūrṇetyetyevaṃ vidyeyamīritā
308.002cd
शिरोभ्रुमस्तके कण्ठे हृदि नाभौ च गुह्यके /अप्_308.002अब्/उर्वोश् च जानुजङ्घोरुद्वये चरणयोः क्रमात्
śirobhrumastake kaṇṭhe hṛdi nābhau ca guhyake /ap_308.002ab/urvoś ca jānujaṅghorudvaye caraṇayoḥ kramāt
308.003cd
न्यस्ताङ्गो न्यस्तमन्त्रस्तु समस्तं व्यापकं न्यसेत् /अप्_308.003अब्/पार्वती शवरी चेशा वरदाभयहस्तिका
nyastāṅgo nyastamantrastu samastaṃ vyāpakaṃ nyaset /ap_308.003ab/pārvatī śavarī ceśā varadābhayahastikā
308.004cd
मयूरबलया पिच्छमौलिः किसलयांशुका /अप्_308.004अब्/सिंहासनस्था मायूरवर्हच्छत्रसमन्विता
mayūrabalayā picchamauliḥ kisalayāṃśukā /ap_308.004ab/siṃhāsanasthā māyūravarhacchatrasamanvitā
308.005cd
त्रिनेत्रा श्यामला देवी वनमालाविभूषणा /अप्_308.005अब्/ :प् 134 विप्राहिकण्राभरणा चत्रकेयूरभूषणा
trinetrā śyāmalā devī vanamālāvibhūṣaṇā /ap_308.005ab/ :p 134 viprāhikaṇrābharaṇā catrakeyūrabhūṣaṇā
308.006cd
वैश्यनागकटीबन्धा वृषलाहिकृतनूपुरा /अप्_308.006अब्/एवं रूपात्मिका भूत्वा तन्मन्त्रं नियुतं जपेत्
vaiśyanāgakaṭībandhā vṛṣalāhikṛtanūpurā /ap_308.006ab/evaṃ rūpātmikā bhūtvā tanmantraṃ niyutaṃ japet
308.007cd
ईशः किरातरूपो ऽभूत् पुरा गौरी च तादृशी /अप्_308.007अब्/जपेद्ध्यायेत् पूजयेत्तां सर्वसिद्ध्यैविषादिहृत्
īśaḥ kirātarūpo 'bhūt purā gaurī ca tādṛśī /ap_308.007ab/japeddhyāyet pūjayettāṃ sarvasiddhyaiviṣādihṛt
308.008cd
अष्टसिंहासने पूज्या दले पूर्वादिके क्रमात् /अप्_308.008अब्/अङ्गगायत्री प्रणीता हूङ्काराद्या दलाग्रके
aṣṭasiṃhāsane pūjyā dale pūrvādike kramāt /ap_308.008ab/aṅgagāyatrī praṇītā hūṅkārādyā dalāgrake
308.009cd
फट्कारी चाग्रतो देव्याः श्रीवीजेनार्चयेदिमाः /अप्_308.009अब्/लोकेशायुधवर्णास्ताः फट्कारी तु धनुर्धरा
phaṭkārī cāgrato devyāḥ śrīvījenārcayedimāḥ /ap_308.009ab/lokeśāyudhavarṇāstāḥ phaṭkārī tu dhanurdharā
308.010cd
जया च विजया द्वास्थे पूज्ये सौवर्णयष्टिके /अप्_308.010अब्/किङ्करा वर्वरी मुण्डी लगुडी च तयोर्वहिः
jayā ca vijayā dvāsthe pūjye sauvarṇayaṣṭike /ap_308.010ab/kiṅkarā varvarī muṇḍī laguḍī ca tayorvahiḥ
308.011cd
इष्ट्वैवं सिद्धयेद्द्रव्यैः कुण्डे योन्याकृतौ हुनेत् /अप्_308.011अब्/हेमलाभो ऽर्जुनैर् धान्यैर् गोधूमैः पुष्टिसम्पदः
iṣṭvaivaṃ siddhayeddravyaiḥ kuṇḍe yonyākṛtau hunet /ap_308.011ab/hemalābho 'rjunair dhānyair godhūmaiḥ puṣṭisampadaḥ
308.012cd
यवैर् धान्यैस्तिलैः सर्वसिद्धिरीतिविनाशनम् /अप्_308.012अब्/अक्षैर् उन्मत्तता शत्रोः शाल्मलीभिश् च मारणम्
yavair dhānyaistilaiḥ sarvasiddhirītivināśanam /ap_308.012ab/akṣair unmattatā śatroḥ śālmalībhiś ca māraṇam
308.013cd
जम्बुभिर्धनधान्याप्तिस्तुष्टिर्नीलोत्पलैर् अपि /अप्_308.013अब्/रक्तात्पलैर् महापुष्टिः कुन्दपुष्पैर् महोदयः
jambubhirdhanadhānyāptistuṣṭirnīlotpalair api /ap_308.013ab/raktātpalair mahāpuṣṭiḥ kundapuṣpair mahodayaḥ
308.014cd
मल्लिकाभिः पुरक्षोभः कुमुदैर् जनवर् लभः /अप्_308.014अब्/अशोकैः पुत्रलाभः स्यात् पाटलाभिः शुभाङ्गना
mallikābhiḥ purakṣobhaḥ kumudair janavar labhaḥ /ap_308.014ab/aśokaiḥ putralābhaḥ syāt pāṭalābhiḥ śubhāṅganā
308.015cd
आम्रैर् आयुस्तिलैर् लक्ष्मीर्बिल्वैः श्रीश् चम्पकैर् धनम् /अप्_308.015अब्/इष्टं मधुकपुष्पैश् च बिल्वैः सर्वज्णतां लभेत्
āmrair āyustilair lakṣmīrbilvaiḥ śrīś campakair dhanam /ap_308.015ab/iṣṭaṃ madhukapuṣpaiś ca bilvaiḥ sarvajṇatāṃ labhet
308.016cd
त्रिलक्षजप्यात्सर्वाप्तिर्होमाद्ध्यानात्तथेज्यया /अप्_308.016अब्/मण्डले ऽभ्यर्च्य गायत्र्या आहुतीः पञ्चविंशतिम्
trilakṣajapyātsarvāptirhomāddhyānāttathejyayā /ap_308.016ab/maṇḍale 'bhyarcya gāyatryā āhutīḥ pañcaviṃśatim
308.017cd
:प् 135 दद्याच्छतत्रयं मूलात् पल्लवैर् दीक्षितो भवेत् /अप्_308.017अब्/पञ्चगव्यं पुरा पीत्वा चरुकं प्राशयेत्सदा
:p 135 dadyācchatatrayaṃ mūlāt pallavair dīkṣito bhavet /ap_308.017ab/pañcagavyaṃ purā pītvā carukaṃ prāśayetsadā
Chapter 309
309.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितापूजा नामाष्टाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {309} :श् अथ नवाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितामन्त्रादिः अग्निर् उवाच अपरां त्वरिताविद्यां वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां /अप्_309.001अब्/पुरे वज्राकुले(1) देवीं रजोभिर्लिखिते यजेत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe tvaritāpūjā nāmāṣṭādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {309} :ś atha navādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ tvaritāmantrādiḥ agnir uvāca aparāṃ tvaritāvidyāṃ vakṣye 'haṃ bhuktimuktidāṃ /ap_309.001ab/pure vajrākule(1) devīṃ rajobhirlikhite yajet
309.002cd
पद्मगर्भे दिग्विदिक्षु चाष्टौ वज्राणि वीथिकां /अप्_309.002अब्/द्वारशोभोपशोभाञ्च लिखेच्छ्रीघ्रं स्मरेन्नरः
padmagarbhe digvidikṣu cāṣṭau vajrāṇi vīthikāṃ /ap_309.002ab/dvāraśobhopaśobhāñca likhecchrīghraṃ smarennaraḥ
309.003cd
अष्टादशभुजां सिंहे वामजङ्घा प्रतिष्ठिता /अप्_309.003अब्/दक्षिणा द्विगुणा तस्याः पादपीठे समर्पिता
aṣṭādaśabhujāṃ siṃhe vāmajaṅghā pratiṣṭhitā /ap_309.003ab/dakṣiṇā dviguṇā tasyāḥ pādapīṭhe samarpitā
309.004cd
नागभूषां वज्रकुण्डे खड्गं चक्रं गदां करमात् /अप्_309.004अब्/शूलं शरं तथा शक्तिं वरदं दक्षिणैः करैः
nāgabhūṣāṃ vajrakuṇḍe khaḍgaṃ cakraṃ gadāṃ karamāt /ap_309.004ab/śūlaṃ śaraṃ tathā śaktiṃ varadaṃ dakṣiṇaiḥ karaiḥ
309.005cd
धनुः पाशं शरं घण्टां तर्जनींशङ्खमङ्कुशम् /अप्_309.005अब्/अभयञ्च तथा वर्जं वामपार्श्वे धृतायुधम्
dhanuḥ pāśaṃ śaraṃ ghaṇṭāṃ tarjanīṃśaṅkhamaṅkuśam /ap_309.005ab/abhayañca tathā varjaṃ vāmapārśve dhṛtāyudham
309.006cd
पूजनाच्छत्रुनाशः स्याद्राष्ट्रं जयति लीलया /अप्_309.006अब्/दीर्घायूराष्ट्रभूतिः स्याद्दिव्यादिसिद्धिभाक्
pūjanācchatrunāśaḥ syādrāṣṭraṃ jayati līlayā /ap_309.006ab/dīrghāyūrāṣṭrabhūtiḥ syāddivyādisiddhibhāk
309.007cd
:न् 1 वज्रार्गले इति ञ.. :प् 136 तलेतिसप्तपातालाः कालाग्निभुवनान्तकाः /अप्_309.007अब्/ओं कारादिस्वरारभ्य यावद्ब्रह्माण्डवाचकम्
:n 1 vajrārgale iti ña.. :p 136 taletisaptapātālāḥ kālāgnibhuvanāntakāḥ /ap_309.007ab/oṃ kārādisvarārabhya yāvadbrahmāṇḍavācakam
309.008cd
ओं काराद्भ्रामयेत्तोयन्तोतला त्वरिता ततः /अप्_309.008अब्/प्रस्तावं सम्प्रवक्ष्यामि स्वरवर्गं लिखेद्भुवि
oṃ kārādbhrāmayettoyantotalā tvaritā tataḥ /ap_309.008ab/prastāvaṃ sampravakṣyāmi svaravargaṃ likhedbhuvi
309.009cd
तालुर्वर्गः कवर्गः स्यात्तृतीयो जिह्वतालुकः /अप्_309.009अब्/चतुर्थस्तालुजिह्वाग्रो जिह्वादन्तस्तु पञ्चमः
tālurvargaḥ kavargaḥ syāttṛtīyo jihvatālukaḥ /ap_309.009ab/caturthastālujihvāgro jihvādantastu pañcamaḥ
309.010cd
षष्ठो ऽष्टपुटसम्पन्नो मिश्रवर्गस्तु सप्तमः /अप्_309.010अब्/ऊष्माणः स्याच्छ्वर्गस्तु उद्धरेच्च मनुं ततः
ṣaṣṭho 'ṣṭapuṭasampanno miśravargastu saptamaḥ /ap_309.010ab/ūṣmāṇaḥ syācchvargastu uddharecca manuṃ tataḥ
309.011cd
षष्ठस्वरसमारूढं ऊष्मणान्तं सविन्दुकम् /अप्_309.011अब्/तालुवर्गद्वितीयन्तु स्वरैकादशयोजितम्
ṣaṣṭhasvarasamārūḍhaṃ ūṣmaṇāntaṃ savindukam /ap_309.011ab/tāluvargadvitīyantu svaraikādaśayojitam
309.012cd
जिह्वातालुसमायोगः प्रथमं केवलं भवेत् /अप्_309.012अब्/तदेव च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत्
jihvātālusamāyogaḥ prathamaṃ kevalaṃ bhavet /ap_309.012ab/tadeva ca dvitīyantu adhastādviniyojayet
309.013cd
एकादशस्वरैर् युक्तं प्रथमं तालुवर्गतः /अप्_309.013अब्/ऊष्माणस्य(1) द्वितीयन्तु अधस्ताद् दृश्य योजयेत्
ekādaśasvarair yuktaṃ prathamaṃ tāluvargataḥ /ap_309.013ab/ūṣmāṇasya(1) dvitīyantu adhastād dṛśya yojayet
309.014cd
षोडशस्वरसंयुक्तमूष्माणस्य द्वितीयकम् /अप्_309.014अब्/जिह्वादन्तसमायोगे प्रथमं योजयेदधः
ṣoḍaśasvarasaṃyuktamūṣmāṇasya dvitīyakam /ap_309.014ab/jihvādantasamāyoge prathamaṃ yojayedadhaḥ
309.015cd
मिश्रवर्गाद् द्वितीयन्तु अधस्तात् पुनरेव तु /अप्_309.015अब्/चतुर्थस्वरसम्भिन्नं तालुवर्गादिसंयुतम्
miśravargād dvitīyantu adhastāt punareva tu /ap_309.015ab/caturthasvarasambhinnaṃ tāluvargādisaṃyutam
309.016cd
ऊष्मणश् च द्वितीयन्तु अधस्ताद्विनियोजयेत् /अप्_309.016अब्/स्वरैकादशभिन्नन्तु ऊष्मणान्तं सविन्दुकम्
ūṣmaṇaś ca dvitīyantu adhastādviniyojayet /ap_309.016ab/svaraikādaśabhinnantu ūṣmaṇāntaṃ savindukam
309.017cd
पञ्चस्वरसमारूढं ओष्ठसम्पुटयोगतः /अप्_309.017अब्/द्वितीयमक्षरञ्चान्यज्जिह्वाग्रे तालुयोगतः
pañcasvarasamārūḍhaṃ oṣṭhasampuṭayogataḥ /ap_309.017ab/dvitīyamakṣarañcānyajjihvāgre tāluyogataḥ
309.018cd
:न् 1 ऊष्माणस्येत्ययं पाठो न साधुः :प् 137 प्रथमं पञ्चमे योज्यं स्वरार्धेनोद्धृता इमे /अप्_309.018अब्/ओंकाराद्या नमोन्ताश् च जपेत् स्वाहाग्निकार्यके
:n 1 ūṣmāṇasyetyayaṃ pāṭho na sādhuḥ :p 137 prathamaṃ pañcame yojyaṃ svarārdhenoddhṛtā ime /ap_309.018ab/oṃkārādyā namontāś ca japet svāhāgnikāryake
309.019cd
ओं ह्रीं ह्रूं ह्रः हृदयं हां हृश्चेति शिरः ।
ह्रीं ज्वल ज्जलशिखा स्यात् कवचं हनुद्वयम् ।
ह्रीं श्रीं क्षून्नेत्रत्रयाय विद्यानेत्रं प्रकीर्तितम् क्षौं हः खौं हूं फडस्त्राय गुह्याङ्गानि पुरा न्यसेत् त्वरिताङ्गानि वक्ष्यामि विद्याङ्गानि शृणुष्व मे /अप्_309.019अब्/आदिद्विहृदयं प्रोक्तं त्रिचतुःशिर इष्यते
oṃ hrīṃ hrūṃ hraḥ hṛdayaṃ hāṃ hṛśceti śiraḥ |
hrīṃ jvala jjalaśikhā syāt kavacaṃ hanudvayam |
hrīṃ śrīṃ kṣūnnetratrayāya vidyānetraṃ prakīrtitam kṣauṃ haḥ khauṃ hūṃ phaḍastrāya guhyāṅgāni purā nyaset tvaritāṅgāni vakṣyāmi vidyāṅgāni śṛṇuṣva me /ap_309.019ab/ādidvihṛdayaṃ proktaṃ tricatuḥśira iṣyate
309.020cd
पञ्चषष्ठः शिखा प्रोक्ता कवचं सप्तमाष्टमम् /अप्_309.020अब्/तारकन्तु भवेन्नेत्रं नवार्धाक्षरलक्षणं
pañcaṣaṣṭhaḥ śikhā proktā kavacaṃ saptamāṣṭamam /ap_309.020ab/tārakantu bhavennetraṃ navārdhākṣaralakṣaṇaṃ
309.021cd
तोतलेति समाख्याता वज्रतुण्डे ततो भवेत् /अप्_309.021अब्/ख ख हूं दशवीजा स्याद्वज्रतुण्डेन्द्रद्रूतिका
totaleti samākhyātā vajratuṇḍe tato bhavet /ap_309.021ab/kha kha hūṃ daśavījā syādvajratuṇḍendradrūtikā
309.022cd
खेचरि ज्वालिनीज्वाले खखेति ज्वालिनीदश /अप्_309.022अब्/वर्चे शरविभीषणि खखेति च शवर्यपि
khecari jvālinījvāle khakheti jvālinīdaśa /ap_309.022ab/varce śaravibhīṣaṇi khakheti ca śavaryapi
309.023cd
छे छेदनि करालिनि खखेति च कराल्यपि /अप्_309.023अब्/वक्षःश्रवद्रवप्लवनी ख ख(1) दूतीप्लवं ख्यपि
che chedani karālini khakheti ca karālyapi /ap_309.023ab/vakṣaḥśravadravaplavanī kha kha(1) dūtīplavaṃ khyapi
309.024cd
स्त्रीबालकारे धुननि शास्त्री वसनवेगिका /अप्_309.024अब्/क्षे पक्षे कपिले हस हस कपिला नाम दूतिका
strībālakāre dhunani śāstrī vasanavegikā /ap_309.024ab/kṣe pakṣe kapile hasa hasa kapilā nāma dūtikā
309.025cd
ह्रूं तेजोवति रौद्री च मातङ्गरौद्रिदूतिका /अप्_309.025अब्/पुटे पुटे ख ख खड्गे फट् ब्रह्मकदूतिका
hrūṃ tejovati raudrī ca mātaṅgaraudridūtikā /ap_309.025ab/puṭe puṭe kha kha khaḍge phaṭ brahmakadūtikā
309.026cd
वैतालिनि दशार्णाः स्युस्त्यजान्यहिपलालवत् /अप्_309.026अब्/हृदादिकन्यासादौ स्यान् मध्ये नेत्रे न्यसेत्सुधीः
vaitālini daśārṇāḥ syustyajānyahipalālavat /ap_309.026ab/hṛdādikanyāsādau syān madhye netre nyasetsudhīḥ
309.027cd
पादादरभ्य मूर्दान्तं शिर आरभ्य पादयोः /अप्_309.027अब्/ :न् 1 वक्षःश्रवद्रवप्लवनीथथेति ख.. , छ.. च :प् 138 अङ्घ्रिजानूरुगुह्ये च नाभिहृत्कण्ठदेशतः
pādādarabhya mūrdāntaṃ śira ārabhya pādayoḥ /ap_309.027ab/ :n 1 vakṣaḥśravadravaplavanīthatheti kha.. , cha.. ca :p 138 aṅghrijānūruguhye ca nābhihṛtkaṇṭhadeśataḥ
309.028cd
वज्रमण्डलबूर्धे च अघोर्धे चादिवीजतः /अप्_309.028अब्/सोमरूपं ततो गावं धारामृतसुवर्षिणम्
vajramaṇḍalabūrdhe ca aghordhe cādivījataḥ /ap_309.028ab/somarūpaṃ tato gāvaṃ dhārāmṛtasuvarṣiṇam
309.029cd
विशन्तं ब्रह्मरन्ध्रेण साधकस्तु विचिन्तयेत् /अप्_309.029अब्/मूर्धास्यकण्ठहृन्नाभौ गुह्योरुजानुपादयोः
viśantaṃ brahmarandhreṇa sādhakastu vicintayet /ap_309.029ab/mūrdhāsyakaṇṭhahṛnnābhau guhyorujānupādayoḥ
309.030cd
आदिवीजं न्यसेन्मन्त्री तर्जन्यादि पुनः पुनः /अप्_309.030अब्/ऊर्धं सोममधः पद्मं शरीरं वीजविग्रहं
ādivījaṃ nyasenmantrī tarjanyādi punaḥ punaḥ /ap_309.030ab/ūrdhaṃ somamadhaḥ padmaṃ śarīraṃ vījavigrahaṃ
309.031cd
यो जानाति न मृत्युः स्यात्तस्य न व्याधयो ज्वरा /अप्_309.031अब्/यजेज्जपेत्तां विन्यस्य ध्यायेद्देवीं शताष्टकम्
yo jānāti na mṛtyuḥ syāttasya na vyādhayo jvarā /ap_309.031ab/yajejjapettāṃ vinyasya dhyāyeddevīṃ śatāṣṭakam
309.032cd
मुद्रा वक्ष्ये प्रणीताद्याः प्रणीताः पञ्चधास्मृताः /अप्_309.032अब्/ग्रथितौ तु करौ कृत्वा मध्ये ऽङ्गुष्ठौ निपातयेत्
mudrā vakṣye praṇītādyāḥ praṇītāḥ pañcadhāsmṛtāḥ /ap_309.032ab/grathitau tu karau kṛtvā madhye 'ṅguṣṭhau nipātayet
309.033cd
तर्जनीं मूर्ध्निसंलग्नां विन्यसेत्तां शिरोपरि /अप्_309.033अब्/प्रणीतेयं समाख्याता हृद्देशे तां समानयेत्
tarjanīṃ mūrdhnisaṃlagnāṃ vinyasettāṃ śiropari /ap_309.033ab/praṇīteyaṃ samākhyātā hṛddeśe tāṃ samānayet
309.034cd
ऊर्धन्तु कन्यसामध्ये सवीजान्तां विदुर्द्विजाः /अप्_309.034अब्/नियोज्य तर्जनीमध्ये ऽनेकलग्नां परस्पराम्
ūrdhantu kanyasāmadhye savījāntāṃ vidurdvijāḥ /ap_309.034ab/niyojya tarjanīmadhye 'nekalagnāṃ parasparām
309.035cd
ज्येष्टाग्रं निक्षिपेन्मध्ये भेदनी सा प्रकीर्तिता /अप्_309.035अब्/नाभिदेशे तु तां बद्ध्वा अङ्गुष्ठावुत्क्षिपेत्ततः
jyeṣṭāgraṃ nikṣipenmadhye bhedanī sā prakīrtitā /ap_309.035ab/nābhideśe tu tāṃ baddhvā aṅguṣṭhāvutkṣipettataḥ
309.036cd
कराली तु महामुद्रा हृदये योज्य मन्त्रिणः /अप्_309.036अब्/पुनस्तु पूर्ववद् बद्धलग्नां ज्येष्ठां समुत्क्षिपेत्
karālī tu mahāmudrā hṛdaye yojya mantriṇaḥ /ap_309.036ab/punastu pūrvavad baddhalagnāṃ jyeṣṭhāṃ samutkṣipet
309.037cd
वज्रतुण्डा समाख्याता वज्रदेशे तु बन्धयेत् /अप्_309.037अब्/उभाभ्याञ्चैव हस्ताभ्यां मणिबन्धन्तु बन्धयेत्
vajratuṇḍā samākhyātā vajradeśe tu bandhayet /ap_309.037ab/ubhābhyāñcaiva hastābhyāṃ maṇibandhantu bandhayet
309.038cd
त्रीणि त्रीणि प्रसार्येति(1) वज्रमुद्रा प्रकीर्तिता /अप्_309.038अब्/ :न् 1 प्रसार्या चेति ट.. :प् 139 दण्डः खड्गञ्चक्रगदा मुद्रा चाकारतः स्मृता
trīṇi trīṇi prasāryeti(1) vajramudrā prakīrtitā /ap_309.038ab/ :n 1 prasāryā ceti ṭa.. :p 139 daṇḍaḥ khaḍgañcakragadā mudrā cākārataḥ smṛtā
309.039cd
अङ्गुष्ठेनाक्रमेत् त्रीणि त्रिशूलञ्चोर्ध्वतो भवेत् /अप्_309.039अब्/एका तु मध्यमोर्ध्वा तु शक्तिरेव विधीयते
aṅguṣṭhenākramet trīṇi triśūlañcordhvato bhavet /ap_309.039ab/ekā tu madhyamordhvā tu śaktireva vidhīyate
309.040cd
शरञ्च वरदञ्चापं पाशं भारञ्च घण्टया /अप्_309.040अब्/शङ्खमङ्कुशमभयं पद्ममष्ट च विंशतिः
śarañca varadañcāpaṃ pāśaṃ bhārañca ghaṇṭayā /ap_309.040ab/śaṅkhamaṅkuśamabhayaṃ padmamaṣṭa ca viṃśatiḥ
309.041cd
मोहणी मोक्षणी चैव ज्वालिनी चामृताभया /अप्_309.041अब्/प्रणीताः पञ्चमुद्रास्तु पूजाहोमे च योजयेत्
mohaṇī mokṣaṇī caiva jvālinī cāmṛtābhayā /ap_309.041ab/praṇītāḥ pañcamudrāstu pūjāhome ca yojayet
Chapter 310
310.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितामन्त्रादिर्नाम नवाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {310} :श् अथ दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरितामूलमन्त्रादिः अग्निर् उवाच दीक्षादि वक्ष्ये विन्यस्य सिंहवज्राकुले ऽब्जके /अप्_310.001अब्/ हे 2 हुति वज्रदन्त पुरु 2 लुलु 2 गर्ज 2 इह सिंहासनाय नमः तिर्यगूर्ध्वगता रेखाश् चत्वारश् चत्वारश् चतुरो भवेत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe tvaritāmantrādirnāma navādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {310} :ś atha daśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ tvaritāmūlamantrādiḥ agnir uvāca dīkṣādi vakṣye vinyasya siṃhavajrākule 'bjake /ap_310.001ab/ he 2 huti vajradanta puru 2 lulu 2 garja 2 iha siṃhāsanāya namaḥ tiryagūrdhvagatā rekhāś catvāraś catvāraś caturo bhavet
310.002cd
नवभागविभागेन कोष्ठकान् कारयेद्बुधः /अप्_310.002अब्/ग्राह्या दिशागताः कोष्ठा विदिशासु विनाशयेत्
navabhāgavibhāgena koṣṭhakān kārayedbudhaḥ /ap_310.002ab/grāhyā diśāgatāḥ koṣṭhā vidiśāsu vināśayet
310.003cd
वाह्ये वै कोष्ठकोणेषु वाह्यरेखाष्टकं स्मृतम् /अप्_310.003अब्/वाह्यकोष्ठस्य वाह्ये तु मध्ये यावत् समानयेत्
vāhye vai koṣṭhakoṇeṣu vāhyarekhāṣṭakaṃ smṛtam /ap_310.003ab/vāhyakoṣṭhasya vāhye tu madhye yāvat samānayet
310.004cd
वज्रस्य मध्यमं शृङ्गं वाह्यरेखा द्विधार्धतः /अप्_310.004अब्/वाह्यरेखा भवेद्वक्रा द्विभङ्गा कारयेद्बुधः
vajrasya madhyamaṃ śṛṅgaṃ vāhyarekhā dvidhārdhataḥ /ap_310.004ab/vāhyarekhā bhavedvakrā dvibhaṅgā kārayedbudhaḥ
310.005cd
:प् 140 मध्यकोष्ठं भवेत्पद्मं पीतकर्णिकमुज्ज्वलम् /अप्_310.005अब्/कृष्णेन रजसा लिख्य कुलिशासिशितोर्धता
:p 140 madhyakoṣṭhaṃ bhavetpadmaṃ pītakarṇikamujjvalam /ap_310.005ab/kṛṣṇena rajasā likhya kuliśāsiśitordhatā
310.006cd
वाह्यतश् चतुरस्रन्तु वज्रसम्पुटलाञ्छितम् /अप्_310.006अब्/द्वारे प्रदापयेन्मन्त्री चतुरो वज्रसम्पुटान्
vāhyataś caturasrantu vajrasampuṭalāñchitam /ap_310.006ab/dvāre pradāpayenmantrī caturo vajrasampuṭān
310.007cd
पद्मनाम भवेद्वामवीथी चैव समा भवेत् /अप्_310.007अब्/गर्भं रक्तं केशराणि मण्डले दीक्षिताः स्त्रियः
padmanāma bhavedvāmavīthī caiva samā bhavet /ap_310.007ab/garbhaṃ raktaṃ keśarāṇi maṇḍale dīkṣitāḥ striyaḥ
310.008cd
जयेच्च परराष्ट्राणि क्षिप्रं राज्यमवाप्नुयात् /अप्_310.008अब्/मूर्तिं प्रणवसन्दीप्तां हूंकारेण नियोजयेत्
jayecca pararāṣṭrāṇi kṣipraṃ rājyamavāpnuyāt /ap_310.008ab/mūrtiṃ praṇavasandīptāṃ hūṃkāreṇa niyojayet
310.009cd
मूलविद्यां समुच्चार्य मरुद्व्योमगतां द्विज /अप्_310.009अब्/प्रथमेन पुनश् चैव कर्णिकायां प्रपूजयेत्
mūlavidyāṃ samuccārya marudvyomagatāṃ dvija /ap_310.009ab/prathamena punaś caiva karṇikāyāṃ prapūjayet
310.010cd
एवं प्रदक्षिणं पूज्य एकैकं वीजमादितः /अप्_310.010अब्/दलमध्ये तु विद्याङ्गा आग्नेय्यां पञ्च नैरृतम्(1)
evaṃ pradakṣiṇaṃ pūjya ekaikaṃ vījamāditaḥ /ap_310.010ab/dalamadhye tu vidyāṅgā āgneyyāṃ pañca nairṛtam(1)
310.011cd
मध्ये नेत्रं दिशास्त्रञ्च गुह्यकाङ्गे तु रक्षणम् /अप्_310.011अब्/हुतयः केशरस्थास्तु वामदक्षिणपार्श्वतः
madhye netraṃ diśāstrañca guhyakāṅge tu rakṣaṇam /ap_310.011ab/hutayaḥ keśarasthāstu vāmadakṣiṇapārśvataḥ
310.012cd
पञ्च पञ्च प्रपूज्यास्तु स्वैः स्वैर् मन्त्रैः प्रपूजयेत् /अप्_310.012अब्/लोकपालान्न्यसेदष्टौ वाह्यतो गर्भमण्डले
pañca pañca prapūjyāstu svaiḥ svair mantraiḥ prapūjayet /ap_310.012ab/lokapālānnyasedaṣṭau vāhyato garbhamaṇḍale
310.013cd
वर्णान्तमग्निमारूटं षष्ठस्वरविभेदितं(2) /अप्_310.013अब्/पञ्चदशेन चाक्रान्तं स्वैः स्वैर् नामभि योजयेत्(3)
varṇāntamagnimārūṭaṃ ṣaṣṭhasvaravibheditaṃ(2) /ap_310.013ab/pañcadaśena cākrāntaṃ svaiḥ svair nāmabhi yojayet(3)
310.014cd
शीघ्रं(4) सिंहे कर्णिकायां यजेद् गन्धादिभिः श्रिये(5) /अप्_310.014अब्/ :न् 1 आग्नेयावन्नैरृतमिति ञ.. 2 ज्येष्ठस्वरविभूषितमिति ख.. , छ.. च 3 नामभिर्योजयेदित्ययं पाठः समीचीनो भवितुमर्हति 4 नीलेति ञ.. 5 श्रियमिति ञ.. :प् 141 अष्टाभिर् वेष्टयेत् कुम्मैर्(?) मन्त्राष्टशतमन्त्रितैः
śīghraṃ(4) siṃhe karṇikāyāṃ yajed gandhādibhiḥ śriye(5) /ap_310.014ab/ :n 1 āgneyāvannairṛtamiti ña.. 2 jyeṣṭhasvaravibhūṣitamiti kha.. , cha.. ca 3 nāmabhiryojayedityayaṃ pāṭhaḥ samīcīno bhavitumarhati 4 nīleti ña.. 5 śriyamiti ña.. :p 141 aṣṭābhir veṣṭayet kummair(?) mantrāṣṭaśatamantritaiḥ
310.015cd
मन्त्रमष्टसहस्रन्तु जप्त्वाङ्गानां दशांशकम् /अप्_310.015अब्/तोमं कुर्यादग्निकुण्डे वह्निमन्त्रेण चालयेत्
mantramaṣṭasahasrantu japtvāṅgānāṃ daśāṃśakam /ap_310.015ab/tomaṃ kuryādagnikuṇḍe vahnimantreṇa cālayet
310.016cd
निक्षिपेद् हृदयेनाग्निं शक्तिं मध्ये ऽग्निगां स्मरेत् /अप्_310.016अब्/गर्भाधानं पुंसवनं जातकर्म च होमयेत्
nikṣiped hṛdayenāgniṃ śaktiṃ madhye 'gnigāṃ smaret /ap_310.016ab/garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ jātakarma ca homayet
310.017cd
हृदयेन शतं ह्य् एकं गुह्येकं गुह्याङ्गे जनयेच्छिखिम् /अप्_310.017अब्/पूर्णाहुत्या तु विद्यायाः शिवाग्निर्ज्वलितो भवेत्
hṛdayena śataṃ hy ekaṃ guhyekaṃ guhyāṅge janayecchikhim /ap_310.017ab/pūrṇāhutyā tu vidyāyāḥ śivāgnirjvalito bhavet
310.018cd
होमयेम्मूलमन्त्रेण शतञ्चाङ्गं दशांशतः /अप्_310.018अब्/निवेदयेत्ततो देव्यास्ततः शिष्यं प्रवेशयेत्
homayemmūlamantreṇa śatañcāṅgaṃ daśāṃśataḥ /ap_310.018ab/nivedayettato devyāstataḥ śiṣyaṃ praveśayet
310.019cd
अस्त्रेण ताडनं कृत्वा गुह्याङ्गानि ततो न्यसेत् /अप्_310.019अब्/विद्याङ्गैश् चैव सन्नद्धं विद्याङ्गेषु नियोजयेत्
astreṇa tāḍanaṃ kṛtvā guhyāṅgāni tato nyaset /ap_310.019ab/vidyāṅgaiś caiva sannaddhaṃ vidyāṅgeṣu niyojayet
310.020cd
पुष्पं क्षिपाययेच्छिष्यमानयेदग्निकुण्डकम् /अप्_310.020अब्/यवैर् द्वान्यैस्तिलैर् आज्यैर् मूलविद्याशतं हुनेत्
puṣpaṃ kṣipāyayecchiṣyamānayedagnikuṇḍakam /ap_310.020ab/yavair dvānyaistilair ājyair mūlavidyāśataṃ hunet
310.021cd
स्थावरत्वं पुरा होमं सरीसृपमतः परं /अप्_310.021अब्/पक्षिमृगपशुत्वञ्च मानुषं ब्राह्ममेव च
sthāvaratvaṃ purā homaṃ sarīsṛpamataḥ paraṃ /ap_310.021ab/pakṣimṛgapaśutvañca mānuṣaṃ brāhmameva ca
310.022cd
विष्णुत्वञ्चैव रुद्रत्वमन्ते पूर्णाहुतिर्भवेत् /अप्_310.022अब्/एकया चैव ह्य् आह्त्या शिष्यः स्याद्दीक्षितो भवेत्
viṣṇutvañcaiva rudratvamante pūrṇāhutirbhavet /ap_310.022ab/ekayā caiva hy āhtyā śiṣyaḥ syāddīkṣito bhavet
310.023cd
अधिकारो भवेदेवं शृणु मोक्षमतः परम् /अप्_310.023अब्/सुमेरुस्थो यदा मन्त्री सदाशिवपदे स्थितः
adhikāro bhavedevaṃ śṛṇu mokṣamataḥ param /ap_310.023ab/sumerustho yadā mantrī sadāśivapade sthitaḥ
310.024cd
परे च होमयेत् स्वस्थो ऽकर्मकर्मशतान् दश /अप्_310.024अब्/पूर्णाहुत्या तु तद्योगी धर्माधर्मैर् न लिप्यते
pare ca homayet svastho 'karmakarmaśatān daśa /ap_310.024ab/pūrṇāhutyā tu tadyogī dharmādharmair na lipyate
310.025cd
मोक्षं याति परंस्थानं यद्गत्वा न निवर्तते /अप्_310.025अब्/यथा जले जलं क्षिप्तं जलं देही शिरस् तथा
mokṣaṃ yāti paraṃsthānaṃ yadgatvā na nivartate /ap_310.025ab/yathā jale jalaṃ kṣiptaṃ jalaṃ dehī śiras tathā
310.026cd
:प् 142 कुम्भैः कुर्याच्चाभिषेकं जयराज्यादिसर्वभाक् /अप्_310.026अब्/कुमारी ब्राह्मणी पूज्या गुर्वादेर्दक्षिणां ददेत्
:p 142 kumbhaiḥ kuryāccābhiṣekaṃ jayarājyādisarvabhāk /ap_310.026ab/kumārī brāhmaṇī pūjyā gurvāderdakṣiṇāṃ dadet
310.027cd
यजेत् सहस्रमेकन्तु पूजां कृत्वा दिने दिने /अप्_310.027अब्/तिलाज्यपुरहोमेन(1) देवी श्रीः कामदा भवेत्
yajet sahasramekantu pūjāṃ kṛtvā dine dine /ap_310.027ab/tilājyapurahomena(1) devī śrīḥ kāmadā bhavet
310.028cd
ददाति विपुलान् भोगान् यदन्यच्च समीहते /अप्_310.028अब्/जप्त्वा ह्य् अक्षरलक्षन्तु निधानाधिपतिर्भवेत्
dadāti vipulān bhogān yadanyacca samīhate /ap_310.028ab/japtvā hy akṣaralakṣantu nidhānādhipatirbhavet
310.029cd
द्विगुणेन भवेद्राज्यं त्रिगुणेन च यक्षिणी /अप्_310.029अब्/चतुर्गुणेन ब्रह्मत्वं ततो विष्णुपदं भवेत्
dviguṇena bhavedrājyaṃ triguṇena ca yakṣiṇī /ap_310.029ab/caturguṇena brahmatvaṃ tato viṣṇupadaṃ bhavet
310.030cd
षड्गुणेन महासिद्धिर् लक्षेणैकेन पापहा /अप्_310.030अब्/दश जप्त्वा देहशुद्ध्यै तीर्थस्नानफलं शतात्
ṣaḍguṇena mahāsiddhir lakṣeṇaikena pāpahā /ap_310.030ab/daśa japtvā dehaśuddhyai tīrthasnānaphalaṃ śatāt
310.031cd
पटे वा प्रतिमायां वा शीघ्रां वै स्थण्डिले यजेत् /अप्_310.031अब्/शतं सहस्रमयुतं जपे होमे प्रकीर्तितम्
paṭe vā pratimāyāṃ vā śīghrāṃ vai sthaṇḍile yajet /ap_310.031ab/śataṃ sahasramayutaṃ jape home prakīrtitam
310.032cd
एवं विधानतो जप्त्वा लक्षमेकन्तु होमयेत् /अप्_310.032अब्/महिषाजमेषमांसेन नरजेन पुरेण(2) वा
evaṃ vidhānato japtvā lakṣamekantu homayet /ap_310.032ab/mahiṣājameṣamāṃsena narajena pureṇa(2) vā
310.033cd
तिलैर् यवैस् तथा लाजैर् व्रीहिगोधूमकाम्रकैः /अप्_310.033अब्/श्रीफलैर् आज्यसंयुक्तैर् होमयित्वा व्रतञ्चरेत्
tilair yavais tathā lājair vrīhigodhūmakāmrakaiḥ /ap_310.033ab/śrīphalair ājyasaṃyuktair homayitvā vratañcaret
310.034cd
अर्धरात्रेषु सन्नद्धः खड्गचापशरादिमान् /अप्_310.034अब्/एकवासा विचित्रेण रक्तपीतासितेन वा
ardharātreṣu sannaddhaḥ khaḍgacāpaśarādimān /ap_310.034ab/ekavāsā vicitreṇa raktapītāsitena vā
310.035cd
नीलेन वाथ वस्त्रेण देवीं तैर् एव चार्चयेत् /अप्_310.035अब्/व्रजेद्दक्षिणदिग्भागं द्वारे दद्याद्बलिं बुधः
nīlena vātha vastreṇa devīṃ tair eva cārcayet /ap_310.035ab/vrajeddakṣiṇadigbhāgaṃ dvāre dadyādbaliṃ budhaḥ
310.036cd
:न् 1 तिलाज्यप्लवहोमेनेति ख.. , छ.. च 2 प्लवेनेति ख.. , छ.. च :प् 143 दूतीमन्त्रेण द्वारादौ एकवृक्षे श्मशानके /अप्_310.036अब्/एवञ्च सर्वकामाप्तिर्भुङ्क्ते सर्वां महीं नृपः
:n 1 tilājyaplavahomeneti kha.. , cha.. ca 2 plaveneti kha.. , cha.. ca :p 143 dūtīmantreṇa dvārādau ekavṛkṣe śmaśānake /ap_310.036ab/evañca sarvakāmāptirbhuṅkte sarvāṃ mahīṃ nṛpaḥ
Chapter 311
311.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरितामूलमन्त्रो नाम दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {311} :श् अथैकादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरिताविद्या अग्निर् उवाच विद्याप्रस्तावमाख्यास्ये धर्मकामादिसिद्धिदम् /अप्_311.001अब्/नवकोष्ठविभागेन विद्याभेदञ्च विन्दति
:e ity āgneye mahāpurāṇe tvaritāmūlamantro nāma daśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {311} :ś athaikādaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ tvaritāvidyā agnir uvāca vidyāprastāvamākhyāsye dharmakāmādisiddhidam /ap_311.001ab/navakoṣṭhavibhāgena vidyābhedañca vindati
311.002cd
अनुलोमविलोमेन समस्तव्यस्तयोगतः /अप्_311.002अब्/कर्णाविकर्णयोगेन अत ऊर्ध्वं विभागशः
anulomavilomena samastavyastayogataḥ /ap_311.002ab/karṇāvikarṇayogena ata ūrdhvaṃ vibhāgaśaḥ
311.003cd
त्रित्रिकेण च योगेन देव्या सन्नद्धविग्रहः /अप्_311.003अब्/जानाति सिद्धिदान्मन्त्रान् प्रस्तावान्निर्गतान् बहून्
tritrikeṇa ca yogena devyā sannaddhavigrahaḥ /ap_311.003ab/jānāti siddhidānmantrān prastāvānnirgatān bahūn
311.004cd
शास्त्रे शास्त्रे स्मृता मन्त्राः प्रयोगास्तत्र दुर्लभाः /अप्_311.004अब्/गुरुः स्यात् प्रथमो वर्णः पूर्वेद्युर्न च वर्ण्यते
śāstre śāstre smṛtā mantrāḥ prayogāstatra durlabhāḥ /ap_311.004ab/guruḥ syāt prathamo varṇaḥ pūrvedyurna ca varṇyate
311.005cd
प्रस्तावे तत्र चैकार्णा द्व्यर्णास्त्र्यर्णादयो ऽभवन् /अप्_311.005अब्/तिर्यगूर्ध्वगता रेखाश् चतुरश् चतुरो भजेत्
prastāve tatra caikārṇā dvyarṇāstryarṇādayo 'bhavan /ap_311.005ab/tiryagūrdhvagatā rekhāś caturaś caturo bhajet
311.006cd
नव कोष्ठा भवन्त्येवं मध्यदेशे तथा इमान् /अप्_311.006अब्/प्रदक्षिणेन संस्थाप्य प्रस्तावं भेदयेत्ततः
nava koṣṭhā bhavantyevaṃ madhyadeśe tathā imān /ap_311.006ab/pradakṣiṇena saṃsthāpya prastāvaṃ bhedayettataḥ
311.007cd
प्रस्तावक्रमयोगेन प्रस्तावं यस्तु विन्दति /अप्_311.007अब्/करमुष्टिस्थितास्तस्य साधकस्य हि सिद्धयः
prastāvakramayogena prastāvaṃ yastu vindati /ap_311.007ab/karamuṣṭisthitāstasya sādhakasya hi siddhayaḥ
311.008cd
:प् 144 त्रैलोक्यं पादमूले स्यान्नवखण्डां भुवं लभेत् /अप्_311.008अब्/कपाले तु समालिख्य शिवतत्त्वं समन्ततः
:p 144 trailokyaṃ pādamūle syānnavakhaṇḍāṃ bhuvaṃ labhet /ap_311.008ab/kapāle tu samālikhya śivatattvaṃ samantataḥ
311.009cd
श्मशानकर्पटे वाथ वाह्यं निष्क्रम्य मन्त्रवित् /अप्_311.009अब्/तस्य मध्ये लिखेन्नाम कर्णिकोपरि संस्थितम्
śmaśānakarpaṭe vātha vāhyaṃ niṣkramya mantravit /ap_311.009ab/tasya madhye likhennāma karṇikopari saṃsthitam
311.010cd
तापयेत्खादिराङ्गारैर् भूर्जमाक्रम्य पादयोः /अप्_311.010अब्/सप्ताहादानयेत् सर्वं त्रेलोक्यं सचराचरम्
tāpayetkhādirāṅgārair bhūrjamākramya pādayoḥ /ap_311.010ab/saptāhādānayet sarvaṃ trelokyaṃ sacarācaram
311.011cd
वज्रसम्पुटगर्भे तु द्वादशारे तु लेखयेत् /अप्_311.011अब्/मध्ये गर्भगतं नाम सदाशिवविदर्भितम्
vajrasampuṭagarbhe tu dvādaśāre tu lekhayet /ap_311.011ab/madhye garbhagataṃ nāma sadāśivavidarbhitam
311.012cd
कुड्ये(1) फलकके वाथ शिलापट्टे हरिद्रया /अप्_311.012अब्/मुखस्तम्भं गतिस्तम्भं सैन्यस्तम्भन्तु जायते
kuḍye(1) phalakake vātha śilāpaṭṭe haridrayā /ap_311.012ab/mukhastambhaṃ gatistambhaṃ sainyastambhantu jāyate
311.013cd
विषरक्तेन संलिख्य श्मशाने कर्परे बुधः /अप्_311.013अब्/षट्कोणं दण्डमाक्रान्तं समन्ताच्छक्तियोजितम्
viṣaraktena saṃlikhya śmaśāne karpare budhaḥ /ap_311.013ab/ṣaṭkoṇaṃ daṇḍamākrāntaṃ samantācchaktiyojitam
311.014cd
मारयेदचिरादेष श्मशाने निहतं रिपुं /अप्_311.014अब्/छेदं करोति राष्ट्रस्य चक्रमध्ये न्यसेद्रिपुं
mārayedacirādeṣa śmaśāne nihataṃ ripuṃ /ap_311.014ab/chedaṃ karoti rāṣṭrasya cakramadhye nyasedripuṃ
311.015cd
चक्रधाराङ्गतां शक्तिं रिपुनाम्ना रिपुं हरेत् /अप्_311.015अब्/तार्क्ष्येणैव तु वीजेन खड्गमध्ये तु लेखयेत्
cakradhārāṅgatāṃ śaktiṃ ripunāmnā ripuṃ haret /ap_311.015ab/tārkṣyeṇaiva tu vījena khaḍgamadhye tu lekhayet
311.016cd
विदर्भरिपुनामाथ श्मशानाङ्गारलेखितम् /अप्_311.016अब्/सप्ताहात्साधयेद्देशं ताडयेत् प्रेतभस्मना
vidarbharipunāmātha śmaśānāṅgāralekhitam /ap_311.016ab/saptāhātsādhayeddeśaṃ tāḍayet pretabhasmanā
311.017cd
भेदने छेदने चैव मारणेषु शिवो भवेत् /अप्_311.017अब्/तारकं नेत्रमुद्दिष्टं शान्तिपुष्टौ नियोजयेत्
bhedane chedane caiva māraṇeṣu śivo bhavet /ap_311.017ab/tārakaṃ netramuddiṣṭaṃ śāntipuṣṭau niyojayet
311.018cd
दहनादिप्रयोगोयं शाकिनीञ्चैव कर्पयेत् /अप्_311.018अब्/मध्यादिवारुणीं यावद्वक्रतुण्डसमन्वितः(2)
dahanādiprayogoyaṃ śākinīñcaiva karpayet /ap_311.018ab/madhyādivāruṇīṃ yāvadvakratuṇḍasamanvitaḥ(2)
311.019cd
:न् 1 कुण्ड इति क.. 2 वज्रतुण्दसमन्वित इति ट.. :प् 145 कुष्टाद्या व्याधयो ये तु नाशयेत्तान्न संशयः /अप्_311.019अब्/मध्यादिउत्तरान्तन्तु करालीबन्धनाज्जपेत्
:n 1 kuṇḍa iti ka.. 2 vajratuṇdasamanvita iti ṭa.. :p 145 kuṣṭādyā vyādhayo ye tu nāśayettānna saṃśayaḥ /ap_311.019ab/madhyādiuttarāntantu karālībandhanājjapet
311.020cd
रक्षयेदात्मनो विद्यां प्रतिवादी यदा शिवः /अप्_311.020अब्/वारुण्यादि ततो न्यस्य ज्वरकाशविनाशनम्
rakṣayedātmano vidyāṃ prativādī yadā śivaḥ /ap_311.020ab/vāruṇyādi tato nyasya jvarakāśavināśanam
311.021cd
सौम्यादि मध्यमान्तन्तु गुरुत्वं जायते वटे /अप्_311.021अब्/पूर्वादि मध्यमान्तन्तु लघुत्वं कुरुते क्षणात्
saumyādi madhyamāntantu gurutvaṃ jāyate vaṭe /ap_311.021ab/pūrvādi madhyamāntantu laghutvaṃ kurute kṣaṇāt
311.022cd
भूर्जे रोचनया लिख्य एतद्वज्राकुलं पुरम् /अप्_311.022अब्/क्रमस्थैर् मन्त्रवीजैस्तु रक्षां देहेषु कारयेत्
bhūrje rocanayā likhya etadvajrākulaṃ puram /ap_311.022ab/kramasthair mantravījaistu rakṣāṃ deheṣu kārayet
311.023cd
वेष्टिता भावहेम्ना च(1) रक्षेयं मृत्युनाशिनी /अप्_311.023अब्/विघ्नपापारिदमनी सौभाग्यायुःप्रदा धृता
veṣṭitā bhāvahemnā ca(1) rakṣeyaṃ mṛtyunāśinī /ap_311.023ab/vighnapāpāridamanī saubhāgyāyuḥpradā dhṛtā
311.024cd
द्यूते रेणे च जयदा शक्रसैन्ये न संशयः /अप्_311.024अब्/बन्ध्यानां पुत्रदा ह्य् एषा चिन्तामणिरिवापरा
dyūte reṇe ca jayadā śakrasainye na saṃśayaḥ /ap_311.024ab/bandhyānāṃ putradā hy eṣā cintāmaṇirivāparā
311.025cd
साधयेत् परराष्ट्राणि राज्यञ्च पृथिवीं जयेत् /अप्_311.025अब्/फट् स्त्रीं क्षें हूं लक्षजप्याद्यक्षादिर्वशगो भवेत्
sādhayet pararāṣṭrāṇi rājyañca pṛthivīṃ jayet /ap_311.025ab/phaṭ strīṃ kṣeṃ hūṃ lakṣajapyādyakṣādirvaśago bhavet
Chapter 312
312.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरिताविद्या नामैकादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {312} :श् अथ द्वादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच ओं विनायकार्चनं वक्ष्ये यजेदाधारशक्तिकम् /अप्_312.001अब्/धर्माद्यष्टककन्दञ्च नालं पद्मञ्च कर्णिकाम्
:e ity āgneye mahāpurāṇe tvaritāvidyā nāmaikādaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {312} :ś atha dvādaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ nānāmantrāḥ agnir uvāca oṃ vināyakārcanaṃ vakṣye yajedādhāraśaktikam /ap_312.001ab/dharmādyaṣṭakakandañca nālaṃ padmañca karṇikām
312.002cd
:न् 1 तारहेम्ना चेति ख.. :प् 146 केशरं त्रिगुनं पद्मं तीव्रञ्च ज्वलिनीं यजेत् /अप्_312.002अब्/नन्दाञ्च सुयशाञ्चोग्रां तेजोवतीं विन्ध्यवासिनीं(1)
:n 1 tārahemnā ceti kha.. :p 146 keśaraṃ trigunaṃ padmaṃ tīvrañca jvalinīṃ yajet /ap_312.002ab/nandāñca suyaśāñcogrāṃ tejovatīṃ vindhyavāsinīṃ(1)
312.003cd
गणमूर्तिं गणपत्तिं हृदयं स्याद्गणं जयः /अप्_312.003अब्/एकदन्तोत्कटशिरःशिखायाचलकर्णिने
gaṇamūrtiṃ gaṇapattiṃ hṛdayaṃ syādgaṇaṃ jayaḥ /ap_312.003ab/ekadantotkaṭaśiraḥśikhāyācalakarṇine
312.004cd
गजवक्त्राय कवचं हूं फडन्तं तथाष्टकं /अप्_312.004अब्/महोदरो दण्डहस्तः पूर्वादौ मध्यतो यजेत्
gajavaktrāya kavacaṃ hūṃ phaḍantaṃ tathāṣṭakaṃ /ap_312.004ab/mahodaro daṇḍahastaḥ pūrvādau madhyato yajet
312.005cd
जयो गणाधिपो गणनायको ऽथ गणेश्वरः /अप्_312.005अब्/वक्रतुण्ड एकदन्तोत्कटलम्बोदरो गज
jayo gaṇādhipo gaṇanāyako 'tha gaṇeśvaraḥ /ap_312.005ab/vakratuṇḍa ekadantotkaṭalambodaro gaja
312.006cd
वक्त्रो विकटाननो ऽथ हूं पूर्वो विघ्ननाशनः /अप्_312.006अब्/धूम्रवर्णो महेन्द्राद्यो वाह्ये विघ्नेशपूजनम्
vaktro vikaṭānano 'tha hūṃ pūrvo vighnanāśanaḥ /ap_312.006ab/dhūmravarṇo mahendrādyo vāhye vighneśapūjanam
312.007cd
त्रिपुरापूजनं(2) वक्ष्ये असिताङ्गो रुरुस् तथा /अप्_312.007अब्/चण्डः क्रोधस्तथोन्मत्तः कपाली भीषणः क्रमात्
tripurāpūjanaṃ(2) vakṣye asitāṅgo rurus tathā /ap_312.007ab/caṇḍaḥ krodhastathonmattaḥ kapālī bhīṣaṇaḥ kramāt
312.008cd
संहारो भैरवो ब्राह्मीर्मुख्या ह्रस्वास्तु भैरबाः /अप्_312.008अब्/ब्रह्माणीषण्मुखा दीर्घा अग्न्यादौ वटुकाः क्रमात्
saṃhāro bhairavo brāhmīrmukhyā hrasvāstu bhairabāḥ /ap_312.008ab/brahmāṇīṣaṇmukhā dīrghā agnyādau vaṭukāḥ kramāt
312.009cd
समयपुत्रो वटुको योगिनीपुत्रकस् तथा /अप्_312.009अब्/सिद्धपुत्रश् च वटुकः कुलपुत्रश् चतुर्थकः
samayaputro vaṭuko yoginīputrakas tathā /ap_312.009ab/siddhaputraś ca vaṭukaḥ kulaputraś caturthakaḥ
312.010cd
हेतुकः क्षेत्रपालश् च त्रिपुरान्तो द्वितीयकः /अप्_312.010अब्/अग्निवेतालो ऽग्निजिह्वः कराली काललोचनः
hetukaḥ kṣetrapālaś ca tripurānto dvitīyakaḥ /ap_312.010ab/agnivetālo 'gnijihvaḥ karālī kālalocanaḥ
312.011cd
एकपादश् च भीमाक्ष ऐं क्षें प्रेतस्तयासनं /अप्_312.011अब्/ऐं ह्रीं द्वौश् च त्रिपुरा पद्मासनसमास्थिता
ekapādaś ca bhīmākṣa aiṃ kṣeṃ pretastayāsanaṃ /ap_312.011ab/aiṃ hrīṃ dvauś ca tripurā padmāsanasamāsthitā
312.012cd
विभ्रत्यभयपुस्तञ्च वामे वरदमालिकाम् /अप्_312.012अब्/ :न् 1 विवासिनीमिति ख.. 2 त्रिपुरायजनमिति ख.. , छ.. , ज.. , ञ.. , ट.. च :प् 147 मूलेन हृदयादि स्याज्जालपूर्णञ्च कामकम्
vibhratyabhayapustañca vāme varadamālikām /ap_312.012ab/ :n 1 vivāsinīmiti kha.. 2 tripurāyajanamiti kha.. , cha.. , ja.. , ña.. , ṭa.. ca :p 147 mūlena hṛdayādi syājjālapūrṇañca kāmakam
312.013cd
गोमध्ये नाम संलिख्य चाष्टपत्रे च मध्यतः /अप्_312.013अब्/श्मशानादिपटे श्मशानाङ्गारेण विलेखयेत्
gomadhye nāma saṃlikhya cāṣṭapatre ca madhyataḥ /ap_312.013ab/śmaśānādipaṭe śmaśānāṅgāreṇa vilekhayet
312.014cd
चिताङ्गारपिष्टकेन मूर्तिं ध्यात्वा तु तस्य च /अप्_312.014अब्/क्षिप्त्वोदरे नीलसूत्रैर् वेष्ट्य चोच्चाठनं भवेत्
citāṅgārapiṣṭakena mūrtiṃ dhyātvā tu tasya ca /ap_312.014ab/kṣiptvodare nīlasūtrair veṣṭya coccāṭhanaṃ bhavet
312.015cd
ओं नमो भगवति ज्वालामानिनि गृध्रगणपरिवृते स्वाहा युद्धेगच्छन् जपन्मन्त्रं पुमान् साक्षाज्जयी भवेत् /अप्_312.015अब्/ ओं श्रीं ह्रीं क्लीं श्रियै नमः उत्तरादौ च घृणिनी सूर्या पुज्या चतुर्दले
oṃ namo bhagavati jvālāmānini gṛdhragaṇaparivṛte svāhā yuddhegacchan japanmantraṃ pumān sākṣājjayī bhavet /ap_312.015ab/ oṃ śrīṃ hrīṃ klīṃ śriyai namaḥ uttarādau ca ghṛṇinī sūryā pujyā caturdale
312.016cd
आदित्या प्रभावती च हेमाद्रिमधुराश्रयः /अप्_312.016अब्/ ओं ह्रीं गौर्यै नमः गौरीमन्त्रः सर्वकरः होमाद्ध्यानाज्जपार्चनात्
ādityā prabhāvatī ca hemādrimadhurāśrayaḥ /ap_312.016ab/ oṃ hrīṃ gauryai namaḥ gaurīmantraḥ sarvakaraḥ homāddhyānājjapārcanāt
312.017cd
रक्ता चतुर्भुजा पाशवरदा दक्षिणे करे /अप्_312.017अब्/अङ्कुशाभययुक्तान्तां प्रार्थ्य सिद्धात्मना पुमान्
raktā caturbhujā pāśavaradā dakṣiṇe kare /ap_312.017ab/aṅkuśābhayayuktāntāṃ prārthya siddhātmanā pumān
312.018cd
जीवेद्वर्षशतं धीमान्न चौरारिभयं भवेत् /अप्_312.018अब्/क्रुद्धः प्रसादी भवति युधि मन्त्राम्बुपानतः
jīvedvarṣaśataṃ dhīmānna caurāribhayaṃ bhavet /ap_312.018ab/kruddhaḥ prasādī bhavati yudhi mantrāmbupānataḥ
312.019cd
अञ्जनं तिलकं वश्ये जिह्वाग्रे कविता भवेत् /अप्_312.019अब्/तज्जपान्मैथुनं वश्ये तज्जपाद्योनिवीक्षणम्
añjanaṃ tilakaṃ vaśye jihvāgre kavitā bhavet /ap_312.019ab/tajjapānmaithunaṃ vaśye tajjapādyonivīkṣaṇam
312.020cd
स्पर्शाद्वशी तिलहोमात्सर्वञ्चैव तु सिध्यति /अप्_312.020अब्/सप्ताभिमन्त्रितञ्चान्नं भुञ्जंस्तस्य श्रियः सदा
sparśādvaśī tilahomātsarvañcaiva tu sidhyati /ap_312.020ab/saptābhimantritañcānnaṃ bhuñjaṃstasya śriyaḥ sadā
312.021cd
अर्धनारीशरूपो ऽयं लक्ष्म्यादिवैष्णवादिकः /अप्_312.021अब्/अनङ्गरूपा शक्तिश् च द्वितीया मदनातुरा
ardhanārīśarūpo 'yaṃ lakṣmyādivaiṣṇavādikaḥ /ap_312.021ab/anaṅgarūpā śaktiś ca dvitīyā madanāturā
312.022cd
पवनवेगा भुवनपाला वै सव्वसिद्धिदा /अप्_312.022अब्/ :प् 148 अनङ्गमदनानङ्गमेखलान्ताञ्चपेच्छ्रिये
pavanavegā bhuvanapālā vai savvasiddhidā /ap_312.022ab/ :p 148 anaṅgamadanānaṅgamekhalāntāñcapecchriye
312.023cd
पद्ममध्यदलेषु ह्रीं स्वरान् कादींस्तितः स्त्रियाः /अप्_312.023अब्/षट्कोणे वा घटे वाथ लिखित्वा स्याद्वशीकरं
padmamadhyadaleṣu hrīṃ svarān kādīṃstitaḥ striyāḥ /ap_312.023ab/ṣaṭkoṇe vā ghaṭe vātha likhitvā syādvaśīkaraṃ
312.024cd
ओं ह्रीं छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ओं ओं मूलमन्त्रः षडङ्गओयं रक्तवर्णे त्रिकोणके /अप्_312.024अब्/द्रवणी ह्लादकारिणी क्षोभिणी गुरुशक्तिका
oṃ hrīṃ chaṃ nityaklinne madadrave oṃ oṃ mūlamantraḥ ṣaḍaṅgaoyaṃ raktavarṇe trikoṇake /ap_312.024ab/dravaṇī hlādakāriṇī kṣobhiṇī guruśaktikā
312.025cd
ईशानादौ च मध्ये तां नित्यां पाशाङ्कुशौ तथा /अप्_312.025अब्/कपालकल्पकतरुं वीणा रक्ता च तद्वती
īśānādau ca madhye tāṃ nityāṃ pāśāṅkuśau tathā /ap_312.025ab/kapālakalpakataruṃ vīṇā raktā ca tadvatī
312.026cd
नित्याभया मङ्गला च नववीरा च मङ्गला /अप्_312.026अब्/दुर्भगा मनोन्मनी पूज्या द्रावा पूर्वादितः स्थिता
nityābhayā maṅgalā ca navavīrā ca maṅgalā /ap_312.026ab/durbhagā manonmanī pūjyā drāvā pūrvāditaḥ sthitā
312.027cd
ओं ह्रीं अनङ्गाय नमः ओं ह्रीं ह्रीं स्मराय नमः मन्मथाय च माराय कामायैवञ्च पञ्चधा /अप्_312.027अब्/कामाः पाशाङ्कुशौ चापवाणाः ध्येयाश् च विभ्रतः
oṃ hrīṃ anaṅgāya namaḥ oṃ hrīṃ hrīṃ smarāya namaḥ manmathāya ca mārāya kāmāyaivañca pañcadhā /ap_312.027ab/kāmāḥ pāśāṅkuśau cāpavāṇāḥ dhyeyāś ca vibhrataḥ
312.028ef
रतिश् च विरतिः प्रीतिर्विप्रीतिश् च मतिर्धृतिः /अप्_312.028अब्/विधृतिः पुष्टिरेभिश् च क्रमात् कामादिकैर् युताः /अप्_312.028च्द्/ ओं छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ओं ओं ।
अ आ इ ई उ ऊ ऋ ॠ ळ् ॡ ए ऐ ओ औ अं अः ।
क ख ग घ ङ च छ ज झ ञ ट ठ ड ढ ण त थ द ध न प फ ब भ म य र ल व श ष स ह क्ष ।
ओं छं नित्यक्लिन्ने मदद्रवे स्वाहा आधारशक्तिं पद्मञ्च सिंहे देवीं हृदादिषु
ratiś ca viratiḥ prītirviprītiś ca matirdhṛtiḥ /ap_312.028ab/vidhṛtiḥ puṣṭirebhiś ca kramāt kāmādikair yutāḥ /ap_312.028cd/ oṃ chaṃ nityaklinne madadrave oṃ oṃ |
a ā i ī u ū ṛ ṝ ḷ ḹ e ai o au aṃ aḥ |
ka kha ga gha ṅa ca cha ja jha ña ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa ta tha da dha na pa pha ba bha ma ya ra la va śa ṣa sa ha kṣa |
oṃ chaṃ nityaklinne madadrave svāhā ādhāraśaktiṃ padmañca siṃhe devīṃ hṛdādiṣu
Chapter 313
313.001cd
ओं ह्रीं गौरि रुद्रदयिते योगेश्वरि हूं फट् स्वाहा :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नानामन्त्रा नाम द्वादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 149 % छप्तेर् {313} :श् अथ त्रयोदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः त्वरिताज्ञानम् अग्निर् उवाच ओम् ह्रीं हूं खे छे क्षः स्त्रीं ह्रूं क्षे ह्रीं फट् त्वरितायैनमः त्वरितां पूजयेन्न्यस्य द्विभुजाञ्चाष्टवाहुकां /अप्_313.001अब्/आधारशक्तिं पद्मञ्च सिंहे देवीं हृदादिकम्
oṃ hrīṃ gauri rudradayite yogeśvari hūṃ phaṭ svāhā :e ity āgneye mahāpurāṇe nānāmantrā nāma dvādaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 149 % chapter {313} :ś atha trayodaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ tvaritājñānam agnir uvāca om hrīṃ hūṃ khe che kṣaḥ strīṃ hrūṃ kṣe hrīṃ phaṭ tvaritāyainamaḥ tvaritāṃ pūjayennyasya dvibhujāñcāṣṭavāhukāṃ /ap_313.001ab/ādhāraśaktiṃ padmañca siṃhe devīṃ hṛdādikam
313.002cd
पूर्वादौ गायत्रीं यजेन्मण्डले वै प्रणीतया /अप्_313.002अब्/हुंकारां खेचरीं चण्डां छेदनीं क्षेपणींस्त्रियाः
pūrvādau gāyatrīṃ yajenmaṇḍale vai praṇītayā /ap_313.002ab/huṃkārāṃ khecarīṃ caṇḍāṃ chedanīṃ kṣepaṇīṃstriyāḥ
313.003cd
हुंकारां क्षेमकारीञ्च फट्कारीं मध्यतो यजेत् /अप्_313.003अब्/जयाञ्च विजयां द्वारि किङ्करञ्च तदग्रतः
huṃkārāṃ kṣemakārīñca phaṭkārīṃ madhyato yajet /ap_313.003ab/jayāñca vijayāṃ dvāri kiṅkarañca tadagrataḥ
313.004cd
लिलैहीमैश् च सर्वाप्त्यै नामव्याहृतिभिस् तथा /अप्_313.004अब्/अनन्ताय नमः स्वाहा कुलिकाय नमः स्वधा
lilaihīmaiś ca sarvāptyai nāmavyāhṛtibhis tathā /ap_313.004ab/anantāya namaḥ svāhā kulikāya namaḥ svadhā
313.005cd
स्वाहा वासुकिराजाय शङ्खपालाय वौषट् /अप्_313.005अब्/तक्षकाय वषन्नित्यं महापद्माय वै नमः
svāhā vāsukirājāya śaṅkhapālāya vauṣaṭ /ap_313.005ab/takṣakāya vaṣannityaṃ mahāpadmāya vai namaḥ
313.006cd
स्वाहा कर्कोटनागाय फट् पद्माय च वै नमः /अप्_313.006अब्/लिखेन्निग्रहचक्रन्तु एकाशीतिपदैर् नरः
svāhā karkoṭanāgāya phaṭ padmāya ca vai namaḥ /ap_313.006ab/likhennigrahacakrantu ekāśītipadair naraḥ
313.007cd
वस्ते पटे तरौ भूर्जे शिलायां यष्टिकासु च /अप्_313.007अब्/मध्ये कोष्ठे साध्यनाम पूर्वादौ पट्टिकासु च
vaste paṭe tarau bhūrje śilāyāṃ yaṣṭikāsu ca /ap_313.007ab/madhye koṣṭhe sādhyanāma pūrvādau paṭṭikāsu ca
313.008cd
ओं ह्रीं क्षूं छन्द छन्द चतुरः कण्ठकान् कालरात्रिकां ऐशादावम्बुपादौ च यमराज्यञ्च वाह्यतः /अप्_313.008अब्/कालीनारवमाली कालीनामाक्षमालिनी
oṃ hrīṃ kṣūṃ chanda chanda caturaḥ kaṇṭhakān kālarātrikāṃ aiśādāvambupādau ca yamarājyañca vāhyataḥ /ap_313.008ab/kālīnāravamālī kālīnāmākṣamālinī
313.009cd
:प् 150 मामोदेतत्तदोमोमा रक्षत स्वस्व भक्षवा /अप्_313.009अब्/यमपाटटयामय मटमो टट मोटमा
:p 150 māmodetattadomomā rakṣata svasva bhakṣavā /ap_313.009ab/yamapāṭaṭayāmaya maṭamo ṭaṭa moṭamā
313.010cd
वामो भूरिविभूमेया टट रीश्व श्वरी टट /अप्_313.010अब्/यमराजाद्वाह्यतो वं तं तोयं मारणात्मकं
vāmo bhūrivibhūmeyā ṭaṭa rīśva śvarī ṭaṭa /ap_313.010ab/yamarājādvāhyato vaṃ taṃ toyaṃ māraṇātmakaṃ
313.011cd
कज्जलं निम्बनिर्यासमज्जासृग्विषसंयुतम् /अप्_313.011अब्/काकपक्षस्य लेखन्या श्मशाने वा चतुष्पथे
kajjalaṃ nimbaniryāsamajjāsṛgviṣasaṃyutam /ap_313.011ab/kākapakṣasya lekhanyā śmaśāne vā catuṣpathe
313.012cd
निधापयेत् कुम्भाधस्ताद्वल्मीके वाथ निक्षिपेत् /अप्_313.012अब्/विभीतद्रुमशास्वाधो यन्त्रं सर्वारिमर्दनम्
nidhāpayet kumbhādhastādvalmīke vātha nikṣipet /ap_313.012ab/vibhītadrumaśāsvādho yantraṃ sarvārimardanam
313.013cd
लिखेच्चानुग्रहञ्चक्रं शुक्लपत्रे ऽथ भूर्जके /अप्_313.013अब्/लाक्षया कुङ्कुमेनाथ स्फटिकाचन्दनेन वा
likheccānugrahañcakraṃ śuklapatre 'tha bhūrjake /ap_313.013ab/lākṣayā kuṅkumenātha sphaṭikācandanena vā
313.014cd
भुवि भित्तौ पूर्वदले(1) नाम मध्यमकोष्ठके /अप्_313.014अब्/खण्डे तु वारिमध्यस्थं ओं हंसो वापि पट्टिशम्
bhuvi bhittau pūrvadale(1) nāma madhyamakoṣṭhake /ap_313.014ab/khaṇḍe tu vārimadhyasthaṃ oṃ haṃso vāpi paṭṭiśam
313.015cd
लक्ष्मीश्लोकं शिवादौ च राक्षसादिक्रमाल्लिखेत् /अप्_313.015अब्/श्रीःसाममोमा सा श्रीः सानौ याज्ञे ज्ञेया नौसा
lakṣmīślokaṃ śivādau ca rākṣasādikramāllikhet /ap_313.015ab/śrīḥsāmamomā sā śrīḥ sānau yājñe jñeyā nausā
313.016cd
माया लीला लाली यामा याज्ञे ज्ञेया नौसा माया /अप्_313.016अब्/यत्र ज्ञेया वहिः शीघ्रा दिक्षुरं कलसं वहिः
māyā līlā lālī yāmā yājñe jñeyā nausā māyā /ap_313.016ab/yatra jñeyā vahiḥ śīghrā dikṣuraṃ kalasaṃ vahiḥ
313.017cd
पद्मस्थं पद्मचक्रञ्च भृत्युजित् स्वर्गगन्धृतिं /अप्_313.017अब्/शान्तीनां परमा सान्तिः सौभाग्यादिप्रदायकम्
padmasthaṃ padmacakrañca bhṛtyujit svargagandhṛtiṃ /ap_313.017ab/śāntīnāṃ paramā sāntiḥ saubhāgyādipradāyakam
313.018cd
रुद्रे रुद्रसमाः कार्याः कोष्ठकास्तत्र ता लिखेत् /अप्_313.018अब्/ओमाद्याह्रूंफडन्ता च आदिवर्णमथानुतः
rudre rudrasamāḥ kāryāḥ koṣṭhakāstatra tā likhet /ap_313.018ab/omādyāhrūṃphaḍantā ca ādivarṇamathānutaḥ
313.019cd
विद्यावर्णक्रमेनेव संज्ञाञ्च वषडन्तिकां /अप्_313.019अब्/ :न् 1 पूर्वपदे इति ञ.. :प् 151 अधस्थात् प्रत्यङ्गिरैषा सर्वकामार्थसाधिका
vidyāvarṇakrameneva saṃjñāñca vaṣaḍantikāṃ /ap_313.019ab/ :n 1 pūrvapade iti ña.. :p 151 adhasthāt pratyaṅgiraiṣā sarvakāmārthasādhikā
313.020cd
एकाशीतिपदे सर्वामादिवर्णक्रमेण तु /अप्_313.020अब्/आदिमं यावदन्तं स्याद्वषडन्तञ्च नाम वै
ekāśītipade sarvāmādivarṇakrameṇa tu /ap_313.020ab/ādimaṃ yāvadantaṃ syādvaṣaḍantañca nāma vai
313.021cd
एषा प्रत्यङ्गिरा चान्या सर्वकार्यादिसाधनी /अप्_313.021अब्/निग्रहानुग्रहञ्चक्रञ्चतुःषष्टिपदैर् लिखेत्
eṣā pratyaṅgirā cānyā sarvakāryādisādhanī /ap_313.021ab/nigrahānugrahañcakrañcatuḥṣaṣṭipadair likhet
313.022cd
अमृती सा च विद्या च क्रीं सः हूं नामाथ मध्यतः /अप्_313.022अब्/फट्काराद्यां पत्रगतां त्रिह्रींकारेण वेष्टयेत्
amṛtī sā ca vidyā ca krīṃ saḥ hūṃ nāmātha madhyataḥ /ap_313.022ab/phaṭkārādyāṃ patragatāṃ trihrīṃkāreṇa veṣṭayet
313.023cd
कुम्भववद्धारिता सर्वशत्रुहृत् सर्वदायिका /अप्_313.023अब्/विषन्नश्येत् कर्णजपादक्षराद्यैश् च दण्डकैः
kumbhavavaddhāritā sarvaśatruhṛt sarvadāyikā /ap_313.023ab/viṣannaśyet karṇajapādakṣarādyaiś ca daṇḍakaiḥ
Chapter 314
314.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे त्वरिताज्ञानं नाम त्रयोदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {314} :श् अथ चतुर्दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः स्तम्भनादिमन्त्राः अग्निर् उवाच स्तम्भनं मोहनं वश्यं विद्वेषोच्चाटनं वदे /अप्_314.001अब्/विषव्याधिमरोगञ्च मारणं शमनं पुनः
:e ity āgneye mahāpurāṇe tvaritājñānaṃ nāma trayodaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {314} :ś atha caturdaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ stambhanādimantrāḥ agnir uvāca stambhanaṃ mohanaṃ vaśyaṃ vidveṣoccāṭanaṃ vade /ap_314.001ab/viṣavyādhimarogañca māraṇaṃ śamanaṃ punaḥ
314.002cd
भूर्जे कूर्मं समालिख्य ताडनेन षड्ङ्गुलम् /अप्_314.002अब्/मुखपादचतुर्ष्केषु ततो मन्त्रं न्यसेद्द्विजः
bhūrje kūrmaṃ samālikhya tāḍanena ṣaḍṅgulam /ap_314.002ab/mukhapādacaturṣkeṣu tato mantraṃ nyaseddvijaḥ
314.003cd
चतुष्पादेषु क्रीं कारं ह्रीं कारं मुखमध्यतः /अप्_314.003अब्/गर्भे विद्यां ततो लिख्य साधकं पृष्ठतो लिखेत्
catuṣpādeṣu krīṃ kāraṃ hrīṃ kāraṃ mukhamadhyataḥ /ap_314.003ab/garbhe vidyāṃ tato likhya sādhakaṃ pṛṣṭhato likhet
314.004cd
:प् 152 मालामन्त्रैस्तु संवेष्ट्य इष्टकोपरि सन्न्यमेत् /अप्_314.004अब्/विधाय कूर्मपृष्ठेन करालेनाभिसम्पठेनत्
:p 152 mālāmantraistu saṃveṣṭya iṣṭakopari sannyamet /ap_314.004ab/vidhāya kūrmapṛṣṭhena karālenābhisampaṭhenat
314.005cd
महाकूर्मं पूजयित्वा पादप्रोक्षन्तु निक्षिपेत् /अप्_314.005अब्/ताडयेद्वामपादेन स्मृत्वा शत्रुञ्च सप्तधा
mahākūrmaṃ pūjayitvā pādaprokṣantu nikṣipet /ap_314.005ab/tāḍayedvāmapādena smṛtvā śatruñca saptadhā
314.006cd
ततः सञ्जायते शत्रोस्तम्भनं मुखरागतः /अप्_314.006अब्/कृत्वा तु भैरवं रूपं मालामन्त्रं समालिखेत्
tataḥ sañjāyate śatrostambhanaṃ mukharāgataḥ /ap_314.006ab/kṛtvā tu bhairavaṃ rūpaṃ mālāmantraṃ samālikhet
314.007cd
ओं शत्रुसुखस्तम्भनी कामरूपा आलीढकरी ह्रीं फें फेत्कारिणी मम शत्रूणां देवदत्तानां मुखं स्तम्भय 2 मम सर्वविद्वेषिणां मुखस्तम्भनं कुरु 2 ओं हूं फें फेत्कारिणि स्वाहा फट् हेतुञ्च समालिख्य तज्जपान्तं महाबलं /अप्_314.007अब्/ वामेनैव नगं शूलं संलिखेद्दक्षिणे करे
oṃ śatrusukhastambhanī kāmarūpā ālīḍhakarī hrīṃ pheṃ phetkāriṇī mama śatrūṇāṃ devadattānāṃ mukhaṃ stambhaya 2 mama sarvavidveṣiṇāṃ mukhastambhanaṃ kuru 2 oṃ hūṃ pheṃ phetkāriṇi svāhā phaṭ hetuñca samālikhya tajjapāntaṃ mahābalaṃ /ap_314.007ab/ vāmenaiva nagaṃ śūlaṃ saṃlikheddakṣiṇe kare
314.008cd
लिखेन्मन्त्रमघोरस्य संग्रामे स्तम्भयेदरीन् /अप्_314.008अब्/ ओं नमो भगवत्यै भगमालिनि विस्फुर 2 स्पन्द 2 नित्यक्लिन्ने द्रव 2 हूं सः क्रीं काराक्षरे स्वाहा ॥ एतेन रोचनाद्यैस्तु तिलकाम्मोहयेज्जगत्
likhenmantramaghorasya saṃgrāme stambhayedarīn /ap_314.008ab/ oṃ namo bhagavatyai bhagamālini visphura 2 spanda 2 nityaklinne drava 2 hūṃ saḥ krīṃ kārākṣare svāhā || etena rocanādyaistu tilakāmmohayejjagat
314.009cd
ओं फें हूं फट् फेत्कारिणि ह्रीं ज्वल 2 त्रैलोक्यं मोहय 2 गुह्यकालिके स्वाहा अनेन तिलकं कृत्वा राजादीनां वशीकरं /अप्_314.009अब्/गर्धभस्य रजो गृह्य कुसुमं सूतकस्य च
oṃ pheṃ hūṃ phaṭ phetkāriṇi hrīṃ jvala 2 trailokyaṃ mohaya 2 guhyakālike svāhā anena tilakaṃ kṛtvā rājādīnāṃ vaśīkaraṃ /ap_314.009ab/gardhabhasya rajo gṛhya kusumaṃ sūtakasya ca
314.010cd
नारीरजः क्षिपेद्रात्रौ शय्यादौ द्वेषकृद्भवेत् /अप्_314.010अब्/गोखुरञ्च तथा शृङ्गमश्वस्य च खुरं तथा
nārīrajaḥ kṣipedrātrau śayyādau dveṣakṛdbhavet /ap_314.010ab/gokhurañca tathā śṛṅgamaśvasya ca khuraṃ tathā
314.011cd
शिरः सर्पस्य संक्षिप्तं हृहेषूच्चाटनं भवेत् /अप्_314.011अब्/ :प् 153 करवीरशिफा पीता ससिद्धार्था च मरणे
śiraḥ sarpasya saṃkṣiptaṃ hṛheṣūccāṭanaṃ bhavet /ap_314.011ab/ :p 153 karavīraśiphā pītā sasiddhārthā ca maraṇe
314.012cd
व्यालछुच्छुन्दरीरक्तं करवीरं तदर्थकृत् /अप्_314.012अब्/सरटं षट्पदञ्चापि तथा कर्कटवृश्चिकम्
vyālachucchundarīraktaṃ karavīraṃ tadarthakṛt /ap_314.012ab/saraṭaṃ ṣaṭpadañcāpi tathā karkaṭavṛścikam
314.013cd
चूर्णीकृत्य क्षिपेत्तैले तदभ्यङ्गश् च कुष्ठकृत् /अप्_314.013अब्/ ओं नवरहाय सर्वशत्रून् मम साधय 2 मारय 2 ओं सों मं वुं चुं ओं शं वां कें ओं स्वहा अनेनार्कशतैर् अर्च्य श्मशाने तु निधापयेत्
cūrṇīkṛtya kṣipettaile tadabhyaṅgaś ca kuṣṭhakṛt /ap_314.013ab/ oṃ navarahāya sarvaśatrūn mama sādhaya 2 māraya 2 oṃ soṃ maṃ vuṃ cuṃ oṃ śaṃ vāṃ keṃ oṃ svahā anenārkaśatair arcya śmaśāne tu nidhāpayet
314.014cd
भूर्जे वा प्रतिमायां वा मारणाय रिपोर्ग्रहाः /अप्_314.014अब्/ ओं कुञ्जरी ब्रह्माणी ।
ओं मञ्जरी माहेश्वरी ।
ओं वेताली कौमारी ओं काली वैष्णवी ।
ओं अघोरा वाराहि ।
ओं वेताली इन्त्राणी उर्वशी ।
ओं जयानी यक्षिणी ।
नवमातरो हे मम शत्रुं गृह्णत 2 भूर्जे नाम रिपोर्लिख्य श्मशाने पूजिते म्रियेत्
bhūrje vā pratimāyāṃ vā māraṇāya riporgrahāḥ /ap_314.014ab/ oṃ kuñjarī brahmāṇī |
oṃ mañjarī māheśvarī |
oṃ vetālī kaumārī oṃ kālī vaiṣṇavī |
oṃ aghorā vārāhi |
oṃ vetālī intrāṇī urvaśī |
oṃ jayānī yakṣiṇī |
navamātaro he mama śatruṃ gṛhṇata 2 bhūrje nāma riporlikhya śmaśāne pūjite mriyet
Chapter 315
315.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे स्तम्भनादिमन्त्रा नाम चतुर्दशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {315} :श् अथ पञ्चदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच आदौ हूंकारसंयुक्ता खेचछे पदभूषिता /अप्_315.001अब्/वर्गातीतविसर्गेण ह्रीं हूंक्षेपफडन्तका
:e ity āgneye mahāpurāṇe stambhanādimantrā nāma caturdaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {315} :ś atha pañcadaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ nānāmantrāḥ agnir uvāca ādau hūṃkārasaṃyuktā khecache padabhūṣitā /ap_315.001ab/vargātītavisargeṇa hrīṃ hūṃkṣepaphaḍantakā
315.002cd
सर्वकर्मकरी विद्या विषसन्धादिमर्दनी /अप्_315.002अब्/ :प् 154 ओं क्षेचछेतिप्रयोगश् च कालदष्टस्य जीवने
sarvakarmakarī vidyā viṣasandhādimardanī /ap_315.002ab/ :p 154 oṃ kṣecachetiprayogaś ca kāladaṣṭasya jīvane
315.003cd
ओं हूं केक्षः प्रयोगोयं विषशत्रुप्रमर्दनः /अप्_315.003अब्/स्त्रीं हूं फडितियोगोयं पापरोगादिकं जयेत्
oṃ hūṃ kekṣaḥ prayogoyaṃ viṣaśatrupramardanaḥ /ap_315.003ab/strīṃ hūṃ phaḍitiyogoyaṃ pāparogādikaṃ jayet
315.004cd
खेछेति च प्रयोगो ऽयं विघ्नदुष्टादि वारयेत्(1) /अप्_315.004अब्/ह्रूं स्त्रीं ओमितियोगो ऽयं योषिदादिवशीकरः
khecheti ca prayogo 'yaṃ vighnaduṣṭādi vārayet(1) /ap_315.004ab/hrūṃ strīṃ omitiyogo 'yaṃ yoṣidādivaśīkaraḥ
315.005cd
खे स्त्रीं खे च प्रयोगो ऽयं वशाय विजयाय च /अप्_315.005अब्/ ऐं ह्रीं श्रीं स्फें क्षौं भगवति अम्बिके कुब्जिके स्फें ओं भं तं वशनमो अघोराय सुखे व्रां व्रीं किलि किलि विच्चा स्फ्रौं हे स्फ्रं श्रीं ह्रीं ऐं श्रीमिति कुब्जिकाविद्या सर्वकरा स्मृता भूयः स्कन्दाय यानाह मन्त्रानीशश् च तान् वदे
khe strīṃ khe ca prayogo 'yaṃ vaśāya vijayāya ca /ap_315.005ab/ aiṃ hrīṃ śrīṃ spheṃ kṣauṃ bhagavati ambike kubjike spheṃ oṃ bhaṃ taṃ vaśanamo aghorāya sukhe vrāṃ vrīṃ kili kili viccā sphrauṃ he sphraṃ śrīṃ hrīṃ aiṃ śrīmiti kubjikāvidyā sarvakarā smṛtā bhūyaḥ skandāya yānāha mantrānīśaś ca tān vade
Chapter 316
316.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नानामन्त्रा नाम पञ्चदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {316} :श् अथ षोडशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः सकलादिमन्त्रोद्धारः ईश्वर उवाच सकलं निष्कलं शून्यं कलाढ्यं स्वमलङ्कृतम् /अप्_316.001अब्/क्षपणं क्षयमन्तस्थं कण्ठोष्ठं चाष्टमंशिवम्
:e ity āgneye mahāpurāṇe nānāmantrā nāma pañcadaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {316} :ś atha ṣoḍaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ sakalādimantroddhāraḥ īśvara uvāca sakalaṃ niṣkalaṃ śūnyaṃ kalāḍhyaṃ svamalaṅkṛtam /ap_316.001ab/kṣapaṇaṃ kṣayamantasthaṃ kaṇṭhoṣṭhaṃ cāṣṭamaṃśivam
316.002cd
प्रासादस्य(2) पराख्यस्य स्मृतं रूपं(3) गुहाष्टधा /अप्_316.002अब्/ :न् 1 रिपुदुष्टादि वारयेदिति क.. , ट.. च 2 प्रसादस्येति ख.. 3 स्मृतिरूपमिति ख.. :प् 155 सदाशिवस्य शब्दस्य रूपस्याखिलसिद्धये
prāsādasya(2) parākhyasya smṛtaṃ rūpaṃ(3) guhāṣṭadhā /ap_316.002ab/ :n 1 ripuduṣṭādi vārayediti ka.. , ṭa.. ca 2 prasādasyeti kha.. 3 smṛtirūpamiti kha.. :p 155 sadāśivasya śabdasya rūpasyākhilasiddhaye
316.003cd
अमृतश्चांशुभांश्चेन्दुश्चेश्वरश्चोग्र ऊहकः /अप्_316.003अब्/एकपादेन ओजाख्य औषधश्चांशुमान् वशी
amṛtaścāṃśubhāṃścenduśceśvaraścogra ūhakaḥ /ap_316.003ab/ekapādena ojākhya auṣadhaścāṃśumān vaśī
316.004cd
अकारादेः क्षकारश् च ककारादेः क्रमादिमे /अप्_316.004अब्/कामदेवः शिखण्डी च गणेशः कालशङ्करौ
akārādeḥ kṣakāraś ca kakārādeḥ kramādime /ap_316.004ab/kāmadevaḥ śikhaṇḍī ca gaṇeśaḥ kālaśaṅkarau
316.005cd
एकनेत्रो द्विनेत्रश् च त्रिशिखो दीर्घबाहुकः(1) /अप्_316.005अब्/एकपादर्धचन्द्रश् च बलपो योगिनीप्रियः
ekanetro dvinetraś ca triśikho dīrghabāhukaḥ(1) /ap_316.005ab/ekapādardhacandraś ca balapo yoginīpriyaḥ
316.006cd
शक्तीश्वरो महाग्रन्थिस्तर्पकः स्थाणुदन्तुरौ /अप्_316.006अब्/निधीशो नन्दी पद्मश् च तथान्यः शाकिनीप्रियः
śaktīśvaro mahāgranthistarpakaḥ sthāṇudanturau /ap_316.006ab/nidhīśo nandī padmaś ca tathānyaḥ śākinīpriyaḥ
316.007cd
सुखविम्बो भीषनश् च कृतान्तः प्राणसंज्ञकः /अप्_316.007अब्/तेजस्वी शक्र उदधिः श्रीकण्ठः सिंह एव च
sukhavimbo bhīṣanaś ca kṛtāntaḥ prāṇasaṃjñakaḥ /ap_316.007ab/tejasvī śakra udadhiḥ śrīkaṇṭhaḥ siṃha eva ca
316.008cd
शशाङ्को विश्वरूपश् च क्षश् च स्यान्नरसिंहकः /अप्_316.008अब्/सूर्यमात्रासमाक्रान्तं विश्वरूपन्तु कारयेत्
śaśāṅko viśvarūpaś ca kṣaś ca syānnarasiṃhakaḥ /ap_316.008ab/sūryamātrāsamākrāntaṃ viśvarūpantu kārayet
316.009cd
अंशुमत्संयुतं कृत्वा शशिवीजं विनायुतम् /अप्_316.009अब्/ईशानमोजसाक्रान्तं प्रथमन्तु समुद्धरेत्
aṃśumatsaṃyutaṃ kṛtvā śaśivījaṃ vināyutam /ap_316.009ab/īśānamojasākrāntaṃ prathamantu samuddharet
316.010cd
तृतीयं पुरुषं विद्धि दक्षिणं पञ्चमं तथा /अप्_316.010अब्/सप्तमं वामदेवन्तु सद्योजातन्ततःपरं
tṛtīyaṃ puruṣaṃ viddhi dakṣiṇaṃ pañcamaṃ tathā /ap_316.010ab/saptamaṃ vāmadevantu sadyojātantataḥparaṃ
316.011cd
रसयुक्तन्तु नवमं ब्रह्मपञ्चपञ्चकमीरितम् /अप्_316.011अब्/ओंकाराद्याश् चतुर्थ्यन्ता नमोन्ताः सर्वमन्त्रकाः
rasayuktantu navamaṃ brahmapañcapañcakamīritam /ap_316.011ab/oṃkārādyāś caturthyantā namontāḥ sarvamantrakāḥ
316.012cd
सद्योदेवा द्वितीयन्तु हृदयञ्चाङ्गसंयुतम् /अप्_316.012अब्/चतुर्थन्तु शिरो विद्धि ईश्वरन्नामनामतः
sadyodevā dvitīyantu hṛdayañcāṅgasaṃyutam /ap_316.012ab/caturthantu śiro viddhi īśvarannāmanāmataḥ
316.013cd
ऊहकन्तु शिखा ज्ञेया विश्वरूपसमन्विता /अप्_316.013अब्/ :न् 1 त्रिशिखी चोर्ध्ववाहुक इति ख.. , छ.. च :प् 156 तन्मन्त्रमष्टमं ख्यातं नेत्रन्तु दशमं मतम्
ūhakantu śikhā jñeyā viśvarūpasamanvitā /ap_316.013ab/ :n 1 triśikhī cordhvavāhuka iti kha.. , cha.. ca :p 156 tanmantramaṣṭamaṃ khyātaṃ netrantu daśamaṃ matam
316.014cd
अस्त्रं शशी समाख्यातं शिवसंज्ञं शिखिध्यजः /अप्_316.014अब्/नमः स्वाहा तथा वौषत् हूं च फत्कक्रमेण तु
astraṃ śaśī samākhyātaṃ śivasaṃjñaṃ śikhidhyajaḥ /ap_316.014ab/namaḥ svāhā tathā vauṣat hūṃ ca phatkakrameṇa tu
316.015cd
जातिफट्कं हृदादीनां प्रासादं मन्त्रमावदे(1) /अप्_316.015अब्/ईशानाद्रुद्रसंख्यातं प्रोद्धरेच्चांशुरञ्जितम्
jātiphaṭkaṃ hṛdādīnāṃ prāsādaṃ mantramāvade(1) /ap_316.015ab/īśānādrudrasaṃkhyātaṃ proddhareccāṃśurañjitam
316.016cd
औषधाक्रान्तशिरसमूहकस्योपरिस्थितं /अप्_316.016अब्/अर्धचन्द्रोर्धनादश् च विन्दुद्वितयमध्यगं
auṣadhākrāntaśirasamūhakasyoparisthitaṃ /ap_316.016ab/ardhacandrordhanādaś ca vindudvitayamadhyagaṃ
316.017cd
तदन्ते विश्वरूपन्तु कुटिलन्तु त्रिधा ततः /अप्_316.017अब्/एवं प्रासादमन्त्रश् च सर्वकर्मकरो मनुः
tadante viśvarūpantu kuṭilantu tridhā tataḥ /ap_316.017ab/evaṃ prāsādamantraś ca sarvakarmakaro manuḥ
316.018cd
शिखावीजं समुद्धृत्य फट्कारान्तन्तु चैव फट् /अप्_316.018अब्/अर्धचन्द्रासनं ज्ञेयं कामदेवं ससर्पकम्
śikhāvījaṃ samuddhṛtya phaṭkārāntantu caiva phaṭ /ap_316.018ab/ardhacandrāsanaṃ jñeyaṃ kāmadevaṃ sasarpakam
316.019cd
महापाशुपतास्त्रन्तु सर्वदुष्टप्रमर्दनम् /अप्_316.019अब्/प्रासादः सकलः प्रोक्तो निष्कलः प्रोच्यते ऽधुना
mahāpāśupatāstrantu sarvaduṣṭapramardanam /ap_316.019ab/prāsādaḥ sakalaḥ prokto niṣkalaḥ procyate 'dhunā
316.020cd
औषधं विश्वरूपन्तु रुद्राख्यं सूर्यमण्डलम् /अप्_316.020अब्/चन्द्रार्धं नादसंयोगं(2) विसंज्ञं कुटिलन्ततः
auṣadhaṃ viśvarūpantu rudrākhyaṃ sūryamaṇḍalam /ap_316.020ab/candrārdhaṃ nādasaṃyogaṃ(2) visaṃjñaṃ kuṭilantataḥ
316.021cd
निष्कलो भुक्तिमुक्तौ स्यात्पञ्चाङ्गो ऽयं सदाशिवः /अप्_316.021अब्/अंशुमान् विश्वरूपञ्च आवृतं शून्यरञ्जितम्
niṣkalo bhuktimuktau syātpañcāṅgo 'yaṃ sadāśivaḥ /ap_316.021ab/aṃśumān viśvarūpañca āvṛtaṃ śūnyarañjitam
316.022cd
ब्रह्माङ्गरहितः शून्यस्तस्य मूर्तिरसस्तरुः /अप्_316.022अब्/विघ्ननाशाय भवति पूजितो बालबालिशैः
brahmāṅgarahitaḥ śūnyastasya mūrtirasastaruḥ /ap_316.022ab/vighnanāśāya bhavati pūjito bālabāliśaiḥ
316.023cd
अंशुमान् विश्वरूपाख्यमूहकस्योपरि स्थितम् /अप्_316.023अब्/कलाढ्यं सकलस्यैव पूजाङ्गादि च सर्वतः
aṃśumān viśvarūpākhyamūhakasyopari sthitam /ap_316.023ab/kalāḍhyaṃ sakalasyaiva pūjāṅgādi ca sarvataḥ
316.024cd
नरसिंहं कृतान्तस्थं तेजस्विप्राणमूर्धगम् /अप्_316.024अब्/ :न् 1 मन्त्रमादरेदिति ञ.. 2 चन्द्रार्धनादसंयुक्तमिति ख.. :प् 157 अंशुमानूहकाक्रान्तमधोर्धं स्वसलङ्घृतम्
narasiṃhaṃ kṛtāntasthaṃ tejasviprāṇamūrdhagam /ap_316.024ab/ :n 1 mantramādarediti ña.. 2 candrārdhanādasaṃyuktamiti kha.. :p 157 aṃśumānūhakākrāntamadhordhaṃ svasalaṅghṛtam
316.025cd
चन्द्रार्धनादनादान्तं ब्रह्मविष्णुविभूशित /अप्_316.025अब्/उदधिं नरसिंहञ्च सूर्यमात्राविभेदितम्
candrārdhanādanādāntaṃ brahmaviṣṇuvibhūśita /ap_316.025ab/udadhiṃ narasiṃhañca sūryamātrāvibheditam
316.026cd
यदा कृतं तदा तस्य ब्रह्माण्यङ्गानि पूर्ववत् /अप्_316.026अब्/ओजाख्यमंशुमद्युक्तं प्रथमं वर्णमुद्धरेत्
yadā kṛtaṃ tadā tasya brahmāṇyaṅgāni pūrvavat /ap_316.026ab/ojākhyamaṃśumadyuktaṃ prathamaṃ varṇamuddharet
316.027cd
अशुमच्चांशुनाक्रान्तं द्वितीयं वर्णनायकम् /अप्_316.027अब्/अंशुमानीश्वरन्तद्वत् तृतीयं मुक्तिदायकम्
aśumaccāṃśunākrāntaṃ dvitīyaṃ varṇanāyakam /ap_316.027ab/aṃśumānīśvarantadvat tṛtīyaṃ muktidāyakam
316.028cd
ऊहकञ्चांशुनाक्रान्तं वरुणप्रानतैजसम् /अप्_316.028अब्/पञ्चमन्तु समाख्यातं कृतान्तन्तु ततः परम्
ūhakañcāṃśunākrāntaṃ varuṇaprānataijasam /ap_316.028ab/pañcamantu samākhyātaṃ kṛtāntantu tataḥ param
316.029cd
अंशुमानुदकप्राणः सप्तमं वर्णमुद्धृतम् /अप्_316.029अब्/पद्ममिन्दुसमाक्रान्तं नन्दीशमेकपादधृक्
aṃśumānudakaprāṇaḥ saptamaṃ varṇamuddhṛtam /ap_316.029ab/padmamindusamākrāntaṃ nandīśamekapādadhṛk
316.030cd
प्रथमञ्चान्ततो योज्यं क्षपणं दशवीजकम् /अप्_316.030अब्/अस्यार्धं तृतीयञ्चैव पञ्चमं सप्तमं तथा
prathamañcāntato yojyaṃ kṣapaṇaṃ daśavījakam /ap_316.030ab/asyārdhaṃ tṛtīyañcaiva pañcamaṃ saptamaṃ tathā
316.031cd
सद्योजातन्तु नवमं द्वितीयाद्धृदयादिकम् /अप्_316.031अब्/दशार्णप्रणवं यत्तु फडन्तञ्चास्त्रमुद्धरेत्
sadyojātantu navamaṃ dvitīyāddhṛdayādikam /ap_316.031ab/daśārṇapraṇavaṃ yattu phaḍantañcāstramuddharet
316.032cd
नमस्कारयुतान्यत्र ब्रह्माङ्गानि तु नान्यथा /अप्_316.032अब्/द्वितीयादष्टौ यावदष्टौ विद्येश्वरा मताः
namaskārayutānyatra brahmāṅgāni tu nānyathā /ap_316.032ab/dvitīyādaṣṭau yāvadaṣṭau vidyeśvarā matāḥ
316.033cd
अनन्तेशश् च सूक्ष्मश् च तृतीयश् च शिवोक्तमः /अप्_316.033अब्/एकमूर्च्येकरूपस्तु त्रिमूर्तिरपरस् तथा
ananteśaś ca sūkṣmaś ca tṛtīyaś ca śivoktamaḥ /ap_316.033ab/ekamūrcyekarūpastu trimūrtiraparas tathā
316.034cd
श्रीकण्ठश् च शिखण्डी च अष्टौविद्येश्वराःस्मृताः /अप्_316.034अब्/शिखण्डिनो ऽप्यनन्तान्तं मन्त्रान्तं मूर्तिरीरिता
śrīkaṇṭhaś ca śikhaṇḍī ca aṣṭauvidyeśvarāḥsmṛtāḥ /ap_316.034ab/śikhaṇḍino 'pyanantāntaṃ mantrāntaṃ mūrtirīritā
Chapter 317
317.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सकलादिमन्त्रोद्धारो नाम षोडशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 158 % छप्तेर् {317} :श् अथ सप्तदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गणपूजा इश्वर उवाच विश्वरूपं समुद्धृत्य तेजस्युपरि संस्थितम् /अप्_317.001अब्/नरसिंहं ततो ऽधस्तात् कृतान्तं तदधो न्यसेत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe sakalādimantroddhāro nāma ṣoḍaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 158 % chapter {317} :ś atha saptadaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ gaṇapūjā iśvara uvāca viśvarūpaṃ samuddhṛtya tejasyupari saṃsthitam /ap_317.001ab/narasiṃhaṃ tato 'dhastāt kṛtāntaṃ tadadho nyaset
317.002cd
प्रणवं तदधःकृत्वा ऊहकं तदधः पुनः /अप्_317.002अब्/अंशुमान् विश्वमूर्तिस्थं कण्ठोष्ठप्रणवादिकम्
praṇavaṃ tadadhaḥkṛtvā ūhakaṃ tadadhaḥ punaḥ /ap_317.002ab/aṃśumān viśvamūrtisthaṃ kaṇṭhoṣṭhapraṇavādikam
317.003cd
नमो ऽन्तः स्याच्चतुर्वर्णो विश्वरूपञ्च कारणम् /अप्_317.003अब्/सूर्यमात्राहतं ब्रह्मण्यङ्गानीह तु पूर्ववत्(1)
namo 'ntaḥ syāccaturvarṇo viśvarūpañca kāraṇam /ap_317.003ab/sūryamātrāhataṃ brahmaṇyaṅgānīha tu pūrvavat(1)
317.004cd
उद्धरेत् प्रणवं पूर्वं प्रस्फुरद्वयमुच्चरेत् /अप्_317.004अब्/घोरघोरतरं पश्चात् तत्र रूपमतः स्मरेत्
uddharet praṇavaṃ pūrvaṃ prasphuradvayamuccaret /ap_317.004ab/ghoraghorataraṃ paścāt tatra rūpamataḥ smaret
317.005cd
चटशब्दं द्विधा कृत्वा ततः प्रवरमुच्चरेत् /अप्_317.005अब्/दहेति च द्विधा कार्यं वमेति च द्विधा गतम्(2)
caṭaśabdaṃ dvidhā kṛtvā tataḥ pravaramuccaret /ap_317.005ab/daheti ca dvidhā kāryaṃ vameti ca dvidhā gatam(2)
317.006cd
घातयेति द्विधाकृत्य हूंफडन्तं समुच्चरेत् /अप्_317.006अब्/अघोरास्त्रन्तु नेत्रं स्याद् गायत्री चोच्यते ऽधुना
ghātayeti dvidhākṛtya hūṃphaḍantaṃ samuccaret /ap_317.006ab/aghorāstrantu netraṃ syād gāyatrī cocyate 'dhunā
317.006
तन्महेशाय विद्महे महादेवाय धीमहि /अप्_317.006*1अब्/तत्रः शिवः प्रचोदयात् गायत्री सर्वसाधनी
tanmaheśāya vidmahe mahādevāya dhīmahi /ap_317.0061ab/tatraḥ śivaḥ pracodayāt gāyatrī sarvasādhanī*
317.007cd
*1च्द्/यात्रायां विजयादौ च यजेत् पूर्वङ्गणं श्रिये /अप्_317.007अब्/तुर्यांशे तु पुरा क्षेत्रे समन्तादर्कभाजिते
*1cd/yātrāyāṃ vijayādau ca yajet pūrvaṅgaṇaṃ śriye /ap_317.007ab/turyāṃśe tu purā kṣetre samantādarkabhājite
317.008cd
चतुष्पदं त्रिकोणे तु त्रिदलं कमलं लिखेत् /अप्_317.008अब्/ :न् 1 सर्वत इति ख.. 2 द्विधाकृतमिति ख.. :प् 159 तत्पृष्ठे पदिकाविथीभागि त्रिदलमश्वयुक्
catuṣpadaṃ trikoṇe tu tridalaṃ kamalaṃ likhet /ap_317.008ab/ :n 1 sarvata iti kha.. 2 dvidhākṛtamiti kha.. :p 159 tatpṛṣṭhe padikāvithībhāgi tridalamaśvayuk
317.009cd
वसुदेवसुतैः साब्जैस्तिदलैः पादपट्टिका /अप्_317.009अब्/तदूर्ध्वे वेदिका देया भगमात्रप्रमाणतः
vasudevasutaiḥ sābjaistidalaiḥ pādapaṭṭikā /ap_317.009ab/tadūrdhve vedikā deyā bhagamātrapramāṇataḥ
317.010cd
द्वारं पद्ममितं कोष्ठादुपद्वारं विवर्णितम् /अप्_317.010अब्/द्वारोपद्वाररचितं मण्डलं विघ्नसूदनम्
dvāraṃ padmamitaṃ koṣṭhādupadvāraṃ vivarṇitam /ap_317.010ab/dvāropadvāraracitaṃ maṇḍalaṃ vighnasūdanam
317.011cd
आरक्तं कमलं मध्ये वाह्यपद्मानि तद्वहिः /अप्_317.011अब्/सिता तु वीथिका कार्या द्वाराणि तु यथेच्छया
āraktaṃ kamalaṃ madhye vāhyapadmāni tadvahiḥ /ap_317.011ab/sitā tu vīthikā kāryā dvārāṇi tu yathecchayā
317.012cd
कर्णिका पीतवर्णा स्यात् केशराणि तथा पुनः /अप्_317.012अब्/मण्डलं विघ्नमर्दाख्यं मध्ये गणपतिं यजेत्
karṇikā pītavarṇā syāt keśarāṇi tathā punaḥ /ap_317.012ab/maṇḍalaṃ vighnamardākhyaṃ madhye gaṇapatiṃ yajet
317.013cd
नामाद्यं सवराकं स्याद्देवाच्छक्रसमन्वितम् /अप्_317.013अब्/शिरो हतं तत्पुरुषेण ओमाद्यञ्च नमो ऽन्तकम्
nāmādyaṃ savarākaṃ syāddevācchakrasamanvitam /ap_317.013ab/śiro hataṃ tatpuruṣeṇa omādyañca namo 'ntakam
317.014cd
गजाख्यं गजशीर्षञ्च गाङ्गेयं गणनायकम् /अप्_317.014अब्/त्रिरावर्तङ्गगनगङ्गोपतिं पूर्वपङ्क्तिगम्
gajākhyaṃ gajaśīrṣañca gāṅgeyaṃ gaṇanāyakam /ap_317.014ab/trirāvartaṅgaganagaṅgopatiṃ pūrvapaṅktigam
317.015cd
विचित्रांशं महाकायं लम्बोष्ठं लम्बकर्णकम् /अप्_317.015अब्/लम्बोदरं महाभागं विकृतं पार्वतीप्रियम्
vicitrāṃśaṃ mahākāyaṃ lamboṣṭhaṃ lambakarṇakam /ap_317.015ab/lambodaraṃ mahābhāgaṃ vikṛtaṃ pārvatīpriyam
317.016cd
भयावहञ्च भद्रञ्च भगणं भयसूदनम् /अप्_317.016अब्/द्वादशैते दशपङ्क्तौ देवत्रासञ्च पश्चिमे
bhayāvahañca bhadrañca bhagaṇaṃ bhayasūdanam /ap_317.016ab/dvādaśaite daśapaṅktau devatrāsañca paścime
317.017cd
महानादम्भास्वरञ्च विघ्नराजं गणाधिपम् /अप्_317.017अब्/उद्भटस्वानभश् चण्डौ महाशुण्डञ्च भीमकम्
mahānādambhāsvarañca vighnarājaṃ gaṇādhipam /ap_317.017ab/udbhaṭasvānabhaś caṇḍau mahāśuṇḍañca bhīmakam
317.018cd
मन्मथं मधुसूदञ्च सुन्दरं भावपुष्टकम् /अप्_317.018अब्/सौम्ये ब्रह्मेश्वरं ब्राह्मं मनोवृत्तिञ्च संलयम्
manmathaṃ madhusūdañca sundaraṃ bhāvapuṣṭakam /ap_317.018ab/saumye brahmeśvaraṃ brāhmaṃ manovṛttiñca saṃlayam
317.019cd
लयं दूत्यप्रियं लौल्यं विकर्णं वत्सलं तथा /अप्_317.019अब्/कृतान्तं कालदडण्च यजेत् कुम्भञ्च पूर्ववत्
layaṃ dūtyapriyaṃ laulyaṃ vikarṇaṃ vatsalaṃ tathā /ap_317.019ab/kṛtāntaṃ kāladaḍaṇca yajet kumbhañca pūrvavat
317.020cd
:प् 160 श्रयुतञ्च जपेन्मन्त्रं होमयेत्तु दशांशतः /अप्_317.020अब्/शेषाणान्तु दशाहुत्या जपाद्धोमन्तु कारयेत्
:p 160 śrayutañca japenmantraṃ homayettu daśāṃśataḥ /ap_317.020ab/śeṣāṇāntu daśāhutyā japāddhomantu kārayet
317.021cd
पूर्णां दत्वाभिषेकन्तु कुर्यात्सर्वन्तु सिध्यति /अप्_317.021अब्/भूगो ऽश्वगजवस्त्राद्यैर् गुरुपूजाञ्चरेन्नरः
pūrṇāṃ datvābhiṣekantu kuryātsarvantu sidhyati /ap_317.021ab/bhūgo 'śvagajavastrādyair gurupūjāñcarennaraḥ
Chapter 318
318.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे गणपूजा नाम सप्तदशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {318} :श् अथाष्टादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः वागीश्वरीपूजा ईश्वर उवाच वागीश्वरीपूजनञ्च प्रवदामि समण्डलम् /अप्_318.001अब्/ऊहकं कालसंयुक्तं मनुं वर्णसमायुतम्(1)
:e ity āgneye mahāpurāṇe gaṇapūjā nāma saptadaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {318} :ś athāṣṭādaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ vāgīśvarīpūjā īśvara uvāca vāgīśvarīpūjanañca pravadāmi samaṇḍalam /ap_318.001ab/ūhakaṃ kālasaṃyuktaṃ manuṃ varṇasamāyutam(1)
318.002cd
निषाद ईश्वरं कार्यं मनुना चन्द्रसूर्यवत् /अप्_318.002अब्/अक्षरन्न हि देयं स्यात् ध्यायेत् कुन्देन्दुसन्निभां
niṣāda īśvaraṃ kāryaṃ manunā candrasūryavat /ap_318.002ab/akṣaranna hi deyaṃ syāt dhyāyet kundendusannibhāṃ
318.003cd
पञ्चाशद्वर्णमालान्तु मुक्तास्रग्दामभूषिताम् /अप्_318.003अब्/वरदाभयाक्षसूत्रपुस्तकाढ्यां त्रिलोचनां
pañcāśadvarṇamālāntu muktāsragdāmabhūṣitām /ap_318.003ab/varadābhayākṣasūtrapustakāḍhyāṃ trilocanāṃ
318.004cd
लक्षं जपेन्मस्तकान्तं स्कन्धान्तं वर्णमालिकां /अप्_318.004अब्/अकारादिक्षकारान्तां विशन्तीं मानवत् स्मरेत्
lakṣaṃ japenmastakāntaṃ skandhāntaṃ varṇamālikāṃ /ap_318.004ab/akārādikṣakārāntāṃ viśantīṃ mānavat smaret
318.005cd
कुर्याद् गुरुश् च दीक्षार्थं मन्त्रग्राहे तु मण्डलम् /अप्_318.005अब्/सूर्याग्रमिन्दुभक्तन्तु भागाभ्यां कमलं हितं(2)
kuryād guruś ca dīkṣārthaṃ mantragrāhe tu maṇḍalam /ap_318.005ab/sūryāgramindubhaktantu bhāgābhyāṃ kamalaṃ hitaṃ(2)
318.006cd
:न् 1 चन्द्रमसायुतमिति ञ.. 2 कृतमिति ख.. :प् 161 वीथिका पदिका कर्या पद्मान्यष्टौ चतुष्पदे /अप्_318.006अब्/वीथिका पदिका वाह्ये द्वाराणि द्विपदानि तु
:n 1 candramasāyutamiti ña.. 2 kṛtamiti kha.. :p 161 vīthikā padikā karyā padmānyaṣṭau catuṣpade /ap_318.006ab/vīthikā padikā vāhye dvārāṇi dvipadāni tu
318.007cd
उपद्वाराणित द्वच्च कोणबान्धं द्विपट्टिकम्(1) /अप्_318.007अब्/सिदानि नव पद्मानि कर्णिका कनकप्रभा
upadvārāṇita dvacca koṇabāndhaṃ dvipaṭṭikam(1) /ap_318.007ab/sidāni nava padmāni karṇikā kanakaprabhā
318.008cd
केशराणि विचित्राणि कोणान्रक्तेन पूरयेत् /अप्_318.008अब्/व्योमरेखान्तरं कृष्णं द्वाराणीन्द्रेभमानतः
keśarāṇi vicitrāṇi koṇānraktena pūrayet /ap_318.008ab/vyomarekhāntaraṃ kṛṣṇaṃ dvārāṇīndrebhamānataḥ
318.009cd
मध्ये सरस्वतीं पद्मे वागीशी पूर्वपद्मके /अप्_318.009अब्/हृल्लेखा चित्रवागीशी गायत्री विश्वरूपया
madhye sarasvatīṃ padme vāgīśī pūrvapadmake /ap_318.009ab/hṛllekhā citravāgīśī gāyatrī viśvarūpayā
318.010ef
शाङ्करी मतिर्धृतिश् च पूर्वाद्या ह्रीं स्ववीजकाः /अप्_318.010अब्/ध्येया सरस्वतीवच्च कपिलाज्येन होमकः /अप्_318.010च्द्/संस्कृतप्राकृतकविः काव्यशास्त्रादिविद्भवेत्
śāṅkarī matirdhṛtiś ca pūrvādyā hrīṃ svavījakāḥ /ap_318.010ab/dhyeyā sarasvatīvacca kapilājyena homakaḥ /ap_318.010cd/saṃskṛtaprākṛtakaviḥ kāvyaśāstrādividbhavet
Chapter 319
319.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे वागीश्वरीपूजा नामाष्टादशाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {319} :श् अथोनविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः मण्डलानि ईश्वर उवाच सर्वतो भद्रकान्यष्टमण्डलानि वदे गुह /अप्_319.001अब्/शक्तिमासाधयेत् प्राचीमिष्टायां विषुवे सुधीः
:e ity āgneye mahāpurāṇe vāgīśvarīpūjā nāmāṣṭādaśādhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {319} :ś athonaviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ maṇḍalāni īśvara uvāca sarvato bhadrakānyaṣṭamaṇḍalāni vade guha /ap_319.001ab/śaktimāsādhayet prācīmiṣṭāyāṃ viṣuve sudhīḥ
319.002cd
चित्रास्वात्यन्तरेणाथ दृष्टसूत्रेण वा पुनः /अप्_319.002अब्/पूर्वापरायतं सूत्रमास्फाल्य मध्यतो ऽङ्कयेत्
citrāsvātyantareṇātha dṛṣṭasūtreṇa vā punaḥ /ap_319.002ab/pūrvāparāyataṃ sūtramāsphālya madhyato 'ṅkayet
319.003cd
:न् 1 द्विपर्णकमिति ख.. :प् 162 कोटिद्वयन्तु तन्मध्यादङ्कयेद्दक्षिणोत्तरम् /अप्_319.003अब्/मध्ये द्वयं प्रकर्तव्य स्फालयेद्दक्षिनोत्तरम्
:n 1 dviparṇakamiti kha.. :p 162 koṭidvayantu tanmadhyādaṅkayeddakṣiṇottaram /ap_319.003ab/madhye dvayaṃ prakartavya sphālayeddakṣinottaram
319.004cd
शतक्षेत्रार्धमानेन कोणसम्पातमादिशेत् /अप्_319.004अब्/एवं सूत्रचतुष्कस्य स्फालनाच्चतुरस्रकम्
śatakṣetrārdhamānena koṇasampātamādiśet /ap_319.004ab/evaṃ sūtracatuṣkasya sphālanāccaturasrakam
319.005cd
जायते तत्र कर्तव्यं भद्रस्वेदकरं शुभम् /अप्_319.005अब्/वसुभक्तेन्दु द्विपदे क्षेत्रे वीथी च भागिका
jāyate tatra kartavyaṃ bhadrasvedakaraṃ śubham /ap_319.005ab/vasubhaktendu dvipade kṣetre vīthī ca bhāgikā
319.006cd
द्वारं द्विपदिकं पद्ममानाद्धै सकपोलकम् /अप्_319.006अब्/कीणबन्धविचित्रन्तु द्विपदं तत्र वर्तयेत्
dvāraṃ dvipadikaṃ padmamānāddhai sakapolakam /ap_319.006ab/kīṇabandhavicitrantu dvipadaṃ tatra vartayet
319.007cd
शुक्लं पद्मं कर्णिका तु पीता चित्रन्तु केशरम् /अप्_319.007अब्/रक्ता वीथी तत्र कल्प्या द्वारं लोकेशरूपकं
śuklaṃ padmaṃ karṇikā tu pītā citrantu keśaram /ap_319.007ab/raktā vīthī tatra kalpyā dvāraṃ lokeśarūpakaṃ
319.008cd
रक्तकोणं विधौ नित्ये नैमित्तिकाब्जकं शृणु /अप्_319.008अब्/असंसक्तन्तु संसक्तं द्विधाब्जं भुक्तिमुक्तिकृत्
raktakoṇaṃ vidhau nitye naimittikābjakaṃ śṛṇu /ap_319.008ab/asaṃsaktantu saṃsaktaṃ dvidhābjaṃ bhuktimuktikṛt
319.009cd
असंसक्तं मुमुक्षूणां संसक्तं तत्त्रिधा पृथक् /अप्_319.009अब्/बालो युवा च वृद्धश् च नामतः फलसिद्धिदाः
asaṃsaktaṃ mumukṣūṇāṃ saṃsaktaṃ tattridhā pṛthak /ap_319.009ab/bālo yuvā ca vṛddhaś ca nāmataḥ phalasiddhidāḥ
319.010cd
पद्मक्षेत्रे तु सूत्राणि दिग्विदिक्षु विनिक्षिपेत् /अप्_319.010अब्/वृत्तानि पञ्चकल्पानि पद्मक्षेत्रसमानि तु
padmakṣetre tu sūtrāṇi digvidikṣu vinikṣipet /ap_319.010ab/vṛttāni pañcakalpāni padmakṣetrasamāni tu
319.011cd
प्रथमे कर्णिका तत्र पुष्करैर् नवभिर्युता /अप्_319.011अब्/केशराणि चतुर्विंशद्वितीये ऽथ तृतीयके
prathame karṇikā tatra puṣkarair navabhiryutā /ap_319.011ab/keśarāṇi caturviṃśadvitīye 'tha tṛtīyake
319.012cd
दलसन्धिर्गजकुम्भ निभान्तर्यद्दलाग्रकम् /अप्_319.012अब्/पञ्चमे व्योमरूपन्तु संसक्तं कमलं स्मृतं
dalasandhirgajakumbha nibhāntaryaddalāgrakam /ap_319.012ab/pañcame vyomarūpantu saṃsaktaṃ kamalaṃ smṛtaṃ
319.013cd
असंसक्ते दलाग्रे तु दिग्भागैर् विस्तराद्भजेत् /अप्_319.013अब्/भागद्वयपरित्यागाद्वस्वंशैर् वर्तयेद्दलम्
asaṃsakte dalāgre tu digbhāgair vistarādbhajet /ap_319.013ab/bhāgadvayaparityāgādvasvaṃśair vartayeddalam
319.014cd
सन्धिविस्तरसूत्रेण तन्मूलादञ्जयेद्दलम् /अप्_319.014अब्/ :प् 163 सव्यासव्यक्रमेणैव वृद्धमेतद्भवेत्तथा
sandhivistarasūtreṇa tanmūlādañjayeddalam /ap_319.014ab/ :p 163 savyāsavyakrameṇaiva vṛddhametadbhavettathā
319.015cd
अथ वा सन्धिमध्यात्तु भ्रामयेदर्धचन्द्रवत् /अप्_319.015अब्/सन्धिद्वयाग्रसूत्रं वा बालपद्मन्तथा भवेत्
atha vā sandhimadhyāttu bhrāmayedardhacandravat /ap_319.015ab/sandhidvayāgrasūtraṃ vā bālapadmantathā bhavet
319.016cd
सन्धिसूत्रार्धमानेन पृष्ठतः परिवर्तयेत् /अप्_319.016अब्/तीक्ष्णाग्रन्तु सुवातेन कमलं भुक्तिमुक्तिदम्
sandhisūtrārdhamānena pṛṣṭhataḥ parivartayet /ap_319.016ab/tīkṣṇāgrantu suvātena kamalaṃ bhuktimuktidam
319.017cd
भुक्तिवृद्धौ च वश्यादौ बालं पद्मं समानकं /अप्_319.017अब्/नवनाभं नवहस्तं भागैर् मन्त्रात्मकैश् च तत्
bhuktivṛddhau ca vaśyādau bālaṃ padmaṃ samānakaṃ /ap_319.017ab/navanābhaṃ navahastaṃ bhāgair mantrātmakaiś ca tat
319.018cd
मध्ये ऽब्जं पट्टिकावीजं द्वारेणाब्जस्य मानतः /अप्_319.018अब्/कण्ठोपकण्ठमुक्तानि तद्वाह्ये वीथिका मता
madhye 'bjaṃ paṭṭikāvījaṃ dvāreṇābjasya mānataḥ /ap_319.018ab/kaṇṭhopakaṇṭhamuktāni tadvāhye vīthikā matā
319.019cd
पञ्चभागान्विता(1) सा तु समन्ताद्दशभागिका /अप्_319.019अब्/दिग्विदिक्ष्वष्ट पद्मानि द्वारपद्मं सवीथिकम्
pañcabhāgānvitā(1) sā tu samantāddaśabhāgikā /ap_319.019ab/digvidikṣvaṣṭa padmāni dvārapadmaṃ savīthikam
319.020cd
तद्वाह्ये पञ्च पदिका वीथिका यत्र भूषिता /अप्_319.020अब्/पद्मवद्द्वारकण्ठन्तु पदिकञ्चौष्ठकण्ठकं
tadvāhye pañca padikā vīthikā yatra bhūṣitā /ap_319.020ab/padmavaddvārakaṇṭhantu padikañcauṣṭhakaṇṭhakaṃ
319.021cd
कपोलं पदिकं कार्यं दिक्षु द्वारत्रयं स्पुटम् /अप्_319.021अब्/कोणबन्धं त्रिपत्तन्तु द्विपट्टं वज्रवद्भवेत्
kapolaṃ padikaṃ kāryaṃ dikṣu dvāratrayaṃ spuṭam /ap_319.021ab/koṇabandhaṃ tripattantu dvipaṭṭaṃ vajravadbhavet
319.022cd
मध्यन्तु कमलं शुक्लं पीतं रक्तञ्च नीलकम् /अप्_319.022अब्/पीतशुक्लञ्च धूम्रञ्च रक्तं पीतञ्च मुक्तिदम्
madhyantu kamalaṃ śuklaṃ pītaṃ raktañca nīlakam /ap_319.022ab/pītaśuklañca dhūmrañca raktaṃ pītañca muktidam
319.023cd
पूर्वादौ कमलान्यष्ट शिवविष्ण्वादिकं जपेत् /अप्_319.023अब्/प्रासादमध्यतो ऽभ्यर्च्य शक्रादीनब्जकादिषु
pūrvādau kamalānyaṣṭa śivaviṣṇvādikaṃ japet /ap_319.023ab/prāsādamadhyato 'bhyarcya śakrādīnabjakādiṣu
319.024cd
अस्त्राणि वाह्यवीथ्यान्तु विष्ण्वादीनश्वमेघभाक् /अप्_319.024अब्/पवित्रारोहणादौ च महामण्डलमालिखेत्
astrāṇi vāhyavīthyāntu viṣṇvādīnaśvameghabhāk /ap_319.024ab/pavitrārohaṇādau ca mahāmaṇḍalamālikhet
319.025cd
अष्टहस्तं पुरा क्षेत्रं रसपक्षैर् विवर्तयेत् /अप्_319.025अब्/ :न् 1 पञ्चभागमितेति ख.. , छ.. च :प् 164 द्विपदं कमलं मध्ये वीथिका पदिका ततः
aṣṭahastaṃ purā kṣetraṃ rasapakṣair vivartayet /ap_319.025ab/ :n 1 pañcabhāgamiteti kha.. , cha.. ca :p 164 dvipadaṃ kamalaṃ madhye vīthikā padikā tataḥ
319.026cd
दिग्विदिक्षु ततो ऽष्टौ च नीलाब्जानि विवर्तयेत् /अप्_319.026अब्/मध्यपद्मप्रमाणेन त्रिंशत्पद्मानि तानि तु
digvidikṣu tato 'ṣṭau ca nīlābjāni vivartayet /ap_319.026ab/madhyapadmapramāṇena triṃśatpadmāni tāni tu
319.027cd
दलसन्धिविहीनानि नीलेन्दीवरकानि च /अप्_319.027अब्/तत्पृष्ठे पदिका वीथी स्वस्तिकानि तदूर्ध्वतः
dalasandhivihīnāni nīlendīvarakāni ca /ap_319.027ab/tatpṛṣṭhe padikā vīthī svastikāni tadūrdhvataḥ
319.028cd
द्विपदानि तथा चाष्टौ कृतिभागकृतानि तु /अप्_319.028अब्/वर्तयेत् स्वस्तिकांस्तत्र वीथिका पूर्ववद्वहिः
dvipadāni tathā cāṣṭau kṛtibhāgakṛtāni tu /ap_319.028ab/vartayet svastikāṃstatra vīthikā pūrvavadvahiḥ
319.029cd
द्वाराणि कमलं यद्वदुपकण्ठ्युतानि(1) तु /अप्_319.029अब्/रक्तं कोणं पीतवीथी नीलं पद्मञ्चमण्डले
dvārāṇi kamalaṃ yadvadupakaṇṭhyutāni(1) tu /ap_319.029ab/raktaṃ koṇaṃ pītavīthī nīlaṃ padmañcamaṇḍale
319.030cd
स्वस्तिकादि विचित्रञ्च सर्वकामप्रदं गुह /अप्_319.030अब्/पञ्चाब्जं पञ्चहस्तं स्यात् समन्ताद्दशभाजितम्
svastikādi vicitrañca sarvakāmapradaṃ guha /ap_319.030ab/pañcābjaṃ pañcahastaṃ syāt samantāddaśabhājitam
319.031cd
द्विपदं कमलं वीथी पट्टिका दिक्षु पङ्कजम् /अप्_319.031अब्/चतुष्कं पृष्ठतो वीथी पदिका द्विपदान्यथा
dvipadaṃ kamalaṃ vīthī paṭṭikā dikṣu paṅkajam /ap_319.031ab/catuṣkaṃ pṛṣṭhato vīthī padikā dvipadānyathā
319.032cd
कण्ठोपकण्ठयुक्तानि द्वारान्यब्जन्तु मध्यतः /अप्_319.032अब्/पञ्चाब्जमण्डले ह्य् अस्मिन् सितं पीतञ्च पूर्वकम्
kaṇṭhopakaṇṭhayuktāni dvārānyabjantu madhyataḥ /ap_319.032ab/pañcābjamaṇḍale hy asmin sitaṃ pītañca pūrvakam
319.033cd
वैदूर्याभं दक्षिणाब्जं कुन्दाभं वारुणं कजम् /अप्_319.033अब्/उत्तराब्जन्तु शङ्खाभमन्यत् सर्वं विचित्रकम्
vaidūryābhaṃ dakṣiṇābjaṃ kundābhaṃ vāruṇaṃ kajam /ap_319.033ab/uttarābjantu śaṅkhābhamanyat sarvaṃ vicitrakam
319.034cd
सर्वकामप्रदं वक्ष्ये दशहस्तन्तु मण्डलम् /अप्_319.034अब्/विकारभक्तन्तुर्याश्रं द्वारन्तु द्विपदं भवेत्
sarvakāmapradaṃ vakṣye daśahastantu maṇḍalam /ap_319.034ab/vikārabhaktanturyāśraṃ dvārantu dvipadaṃ bhavet
319.035cd
मध्ये पद्मं पूर्ववच्च विघ्नध्वंसं वदाम्यथ /अप्_319.035अब्/चतुर्हस्तं पुरं कृत्वा वृत्रञ्चैव करद्वयम्
madhye padmaṃ pūrvavacca vighnadhvaṃsaṃ vadāmyatha /ap_319.035ab/caturhastaṃ puraṃ kṛtvā vṛtrañcaiva karadvayam
319.036cd
वीथीका हस्तमात्रन्तु स्वस्तिकैर् वहुभिर्वृता /अप्_319.036अब्/ :न् 1 तद्वदुपकण्ठयुतानीति ख.. , ञ.. च :प् 165 हस्तमात्राणि द्वाराणि विक्षु वृत्तं सपद्मकम्
vīthīkā hastamātrantu svastikair vahubhirvṛtā /ap_319.036ab/ :n 1 tadvadupakaṇṭhayutānīti kha.. , ña.. ca :p 165 hastamātrāṇi dvārāṇi vikṣu vṛttaṃ sapadmakam
319.037cd
पद्मानि पञ्च शुक्लानि मध्ये पूज्यश् च निष्कलः /अप्_319.037अब्/हृदयादीनि पूर्वादौ विदिक्ष्वस्त्राणि वै यजेत्
padmāni pañca śuklāni madhye pūjyaś ca niṣkalaḥ /ap_319.037ab/hṛdayādīni pūrvādau vidikṣvastrāṇi vai yajet
319.038cd
प्राग्वच्च पञ्च ब्रह्माणि बुद्ध्याधारमतो वदे /अप्_319.038अब्/शतभागे तिथिभागे पद्मं लिङ्गाष्टकं दिशि
prāgvacca pañca brahmāṇi buddhyādhāramato vade /ap_319.038ab/śatabhāge tithibhāge padmaṃ liṅgāṣṭakaṃ diśi
319.039cd
मेखलाभागसंयुक्तं कण्ठं द्विपदिकं भवेत् /अप्_319.039अब्/आचार्यो बुद्धिमाश्रित्य कल्पयेच्च लतादिकम्
mekhalābhāgasaṃyuktaṃ kaṇṭhaṃ dvipadikaṃ bhavet /ap_319.039ab/ācāryo buddhimāśritya kalpayecca latādikam
319.040cd
चतुःषट्पञ्चमाष्टादि खाछिखाद्यादि मण्डलम् /अप्_319.040अब्/खाक्षीन्दुसूर्यगं सर्वं खाक्षि चैवेन्दुवर्णनात्
catuḥṣaṭpañcamāṣṭādi khāchikhādyādi maṇḍalam /ap_319.040ab/khākṣīndusūryagaṃ sarvaṃ khākṣi caivenduvarṇanāt
319.041cd
चत्वारिंशदधिकानि चतुर्दशशतानि हि /अप्_319.041अब्/मण्डलानि हरेः शम्भोर्देव्याः सूर्यस्य सन्ति च
catvāriṃśadadhikāni caturdaśaśatāni hi /ap_319.041ab/maṇḍalāni hareḥ śambhordevyāḥ sūryasya santi ca
319.042cd
दशसप्तविभक्ते तु लतालिङ्गोद्भवं शृणु /अप्_319.042अब्/दिक्षु पञ्चत्रयञ्चैकं त्रयं पञ्च च लोमयेत्(1)
daśasaptavibhakte tu latāliṅgodbhavaṃ śṛṇu /ap_319.042ab/dikṣu pañcatrayañcaikaṃ trayaṃ pañca ca lomayet(1)
319.043cd
ऊर्ध्वगे द्विपदे लिङ्गमन्दिरं पार्श्वकोष्ठयोः /अप्_319.043अब्/मध्येन द्बिपदं पद्ममथ चैकञ्च पङ्कजं
ūrdhvage dvipade liṅgamandiraṃ pārśvakoṣṭhayoḥ /ap_319.043ab/madhyena dbipadaṃ padmamatha caikañca paṅkajaṃ
319.044cd
लिङ्गस्य पार्श्वयोर्भद्रे पदद्वारमलोपनात् /अप्_319.044अब्/तत्पार्श्वशोभाः षड्लोप्य लताः शेषास् तथा हरेः
liṅgasya pārśvayorbhadre padadvāramalopanāt /ap_319.044ab/tatpārśvaśobhāḥ ṣaḍlopya latāḥ śeṣās tathā hareḥ
319.045cd
ऊर्ध्वं द्विपदिकं लोप्य हरेर्भद्राष्टकं स्मृतम् /अप्_319.045अब्/रश्मिमानसमायुक्तवेदलोपाच्च शोभिकम्
ūrdhvaṃ dvipadikaṃ lopya harerbhadrāṣṭakaṃ smṛtam /ap_319.045ab/raśmimānasamāyuktavedalopācca śobhikam
319.046cd
पञ्चविंशतिकं पद्मं ततः पीठमपीठकम् /अप्_319.046अब्/द्वयं द्वयं रक्षयित्वा उपशोभास् तथाष्ट च
pañcaviṃśatikaṃ padmaṃ tataḥ pīṭhamapīṭhakam /ap_319.046ab/dvayaṃ dvayaṃ rakṣayitvā upaśobhās tathāṣṭa ca
319.047cd
देव्यादिख्यापकं भद्रं वृहन्मध्ये परं लघु /अप्_319.047अब्/ :न् 1 लोपयेदिति ञ.. ।
लोपयेदिति ट :प् 166 मध्ये नवपदं पद्मं कोणे भद्रचतुष्टयम्
devyādikhyāpakaṃ bhadraṃ vṛhanmadhye paraṃ laghu /ap_319.047ab/ :n 1 lopayediti ña.. |
lopayediti ṭa :p 166 madhye navapadaṃ padmaṃ koṇe bhadracatuṣṭayam
319.048cd
त्रयोदशपदं शेषं बुद्ध्याधारन्तु मण्डलं /अप्_319.048अब्/शतपत्रं षष्ट्यधिकं बुद्ध्याधारं हरादिषु
trayodaśapadaṃ śeṣaṃ buddhyādhārantu maṇḍalaṃ /ap_319.048ab/śatapatraṃ ṣaṣṭyadhikaṃ buddhyādhāraṃ harādiṣu
Chapter 320
320.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे मण्डलानि नामोनविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {320} :श् अथ विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अघीरास्त्रादिशान्तिकल्पः ईश्वर उवाच अस्त्रयागः पुरा कार्यः सर्वकर्मसु सिद्धिदः /अप्_320.001अब्/मध्ये पूज्यं शिवाद्यस्त्रं वज्रादीन् पूर्वतः क्रमात्
:e ity āgneye mahāpurāṇe maṇḍalāni nāmonaviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {320} :ś atha viṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ aghīrāstrādiśāntikalpaḥ īśvara uvāca astrayāgaḥ purā kāryaḥ sarvakarmasu siddhidaḥ /ap_320.001ab/madhye pūjyaṃ śivādyastraṃ vajrādīn pūrvataḥ kramāt
320.002cd
पञ्चचक्रं दशकरं रणादौ पूजितं जये /अप्_320.002अब्/ग्रहपूजा रविर्मध्ये पूर्वाद्याः सोमकादयः
pañcacakraṃ daśakaraṃ raṇādau pūjitaṃ jaye /ap_320.002ab/grahapūjā ravirmadhye pūrvādyāḥ somakādayaḥ
320.003cd
सर्व एकादशस्थास्तु ग्रहाः स्युः ग्रहपूजनात् /अप्_320.003अब्/अस्त्रशान्तिं प्रवक्ष्यामि सर्वोत्पातविनाशिनीं
sarva ekādaśasthāstu grahāḥ syuḥ grahapūjanāt /ap_320.003ab/astraśāntiṃ pravakṣyāmi sarvotpātavināśinīṃ
320.004cd
ग्रहरोगादिशमनीं मारीशत्रुविमर्दनीं /अप्_320.004अब्/विनायकोपतप्तिघ्नमघोरास्त्रं जपेन्नरः
graharogādiśamanīṃ mārīśatruvimardanīṃ /ap_320.004ab/vināyakopataptighnamaghorāstraṃ japennaraḥ
320.005cd
लक्षं ग्रहादिनाशः स्यादुत्पाते तिलहोमनम् /अप्_320.005अब्/दिव्ये लक्षं तदर्धेन व्योमजोत्पातनाशनं
lakṣaṃ grahādināśaḥ syādutpāte tilahomanam /ap_320.005ab/divye lakṣaṃ tadardhena vyomajotpātanāśanaṃ
320.006cd
घृतेन लक्षपातेन उत्पाते भुमिजे हितम् /अप्_320.006अब्/घृतगुग्गुलुहोमे च सर्वोत्पातादिमर्दनम्
ghṛtena lakṣapātena utpāte bhumije hitam /ap_320.006ab/ghṛtagugguluhome ca sarvotpātādimardanam
320.007cd
:प् 167 दूर्वाक्षताज्यहोमेन व्याधयो ऽथ घृतेन च /अप्_320.007अब्/सहस्रेण तु दुःखस्वप्ना विनशन्ति न संशयः
:p 167 dūrvākṣatājyahomena vyādhayo 'tha ghṛtena ca /ap_320.007ab/sahasreṇa tu duḥkhasvapnā vinaśanti na saṃśayaḥ
320.008cd
अयुताद् ग्रहदोषघ्नो जवाघृतविमिश्रितात् /अप्_320.008अब्/विनायकार्तिशमनमयुतेन घृतस्य च
ayutād grahadoṣaghno javāghṛtavimiśritāt /ap_320.008ab/vināyakārtiśamanamayutena ghṛtasya ca
320.009cd
भूतवेदालशान्तिस्तु गुग्गुलोरयुतेन च /अप्_320.009अब्/महावृक्षस्य भङ्गेतु व्यालकङ्के(1) गृहे स्थिते
bhūtavedālaśāntistu guggulorayutena ca /ap_320.009ab/mahāvṛkṣasya bhaṅgetu vyālakaṅke(1) gṛhe sthite
320.010cd
आरण्यानां प्रवेशे दूर्वाज्याक्षतहावनात् /अप्_320.010अब्/उल्कापाते भूमिकम्पे तिलाज्येनाहुताच्छिवम्
āraṇyānāṃ praveśe dūrvājyākṣatahāvanāt /ap_320.010ab/ulkāpāte bhūmikampe tilājyenāhutācchivam
320.011cd
रक्तस्रावे तु वृक्षाणामयुताद् गुग्गुलोः शिवं /अप्_320.011अब्/अकाले फलपुष्पाणां राष्ट्रभङ्गे च मारणे
raktasrāve tu vṛkṣāṇāmayutād gugguloḥ śivaṃ /ap_320.011ab/akāle phalapuṣpāṇāṃ rāṣṭrabhaṅge ca māraṇe
320.012cd
द्विपदादेर्यदा मारि लक्षार्धाच्च तिलाज्यतः /अप्_320.012अब्/हस्तिमारीप्रशान्त्यर्थं करिणीदन्तवर्धने
dvipadāderyadā māri lakṣārdhācca tilājyataḥ /ap_320.012ab/hastimārīpraśāntyarthaṃ kariṇīdantavardhane
320.013cd
हस्तिन्यां मददृष्टौ च अयुताच्छान्तिरिष्यते /अप्_320.013अब्/अकाले गर्भपाते तु जातं यत्र विनश्यति
hastinyāṃ madadṛṣṭau ca ayutācchāntiriṣyate /ap_320.013ab/akāle garbhapāte tu jātaṃ yatra vinaśyati
320.014cd
विकृता यत्र जायन्ते यात्राकाले ऽयुतं हुनेत् /अप्_320.014अब्/तिलाज्यलक्षहोमन्तु उत्तमासिद्धिसाधने
vikṛtā yatra jāyante yātrākāle 'yutaṃ hunet /ap_320.014ab/tilājyalakṣahomantu uttamāsiddhisādhane
320.015ef
मध्यमायां तदर्धेन तत्पादादधमासु च /अप्_320.015अब्/यथा जपस् तथा होमः संग्रामे विजयो भवेत् /अप्_320.015च्द्/अघोरास्त्रं जपेन्न्यस्य ध्यात्वा पञ्चास्यमूर्जितम्
madhyamāyāṃ tadardhena tatpādādadhamāsu ca /ap_320.015ab/yathā japas tathā homaḥ saṃgrāme vijayo bhavet /ap_320.015cd/aghorāstraṃ japennyasya dhyātvā pañcāsyamūrjitam
Chapter 321
321.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अघोरास्त्रादिशान्तिकल्पे नाम विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ :न् 1 व्यालकाके इति ख.. :प् 168 % छप्तेर् {321} :श् अथैकविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः पाशुपतशान्तिः ईश्वर उवाच वक्ष्ये पाशुपतास्त्रेण शान्तिजापादि पूर्वतः /अप्_321.001अब्/पादतःपूर्वनाशो हि फडन्तं चापदादिनुत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe aghorāstrādiśāntikalpe nāma viṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || :n 1 vyālakāke iti kha.. :p 168 % chapter {321} :ś athaikaviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ pāśupataśāntiḥ īśvara uvāca vakṣye pāśupatāstreṇa śāntijāpādi pūrvataḥ /ap_321.001ab/pādataḥpūrvanāśo hi phaḍantaṃ cāpadādinut
321.002cd
ओं नमो भगवते महापाशुपताय अतुलबलवीर्यपराक्रमाय त्रिपञ्चनयनाय नानारूपाय नानाप्रहरणोद्यताय सर्वाङ्गरक्ताय भिन्नाञ्जनचयप्रख्याय श्मशानवेतालप्रियाय सर्वविघ्ननिकृन्तरताय सर्वसिद्धिप्रदाय भक्तानुकम्पिने असंख्यवक्त्रभुजपादाय तस्मिन्सिद्धाय वेतालवित्रासिने शाकिनीक्षोभजनकाय व्याधिनिग्रहकारिणे पापभञ्जनाय सूर्यसोमाग्निनेत्राय विष्णुकवचाय खड्गवज्रहस्ताय यमदण्डवरुणपाशाय रुद्रशूलाय ज्वलज्जिह्वाय सर्वरोगविद्रावणाय ग्रहनिग्रहकारिणे दुष्टनागक्षयकारिणे ओं कृष्णपिङ्गलाय फट् ।
हूंकारास्त्राय फट् /वज्रहस्ताय फट् ।
शक्तये फट् ।
दण्डाय फट् ।
यमाय फट् ।
खड्गाय फट् ।
वारुणाय फट् ।
पाशाय फट् ।
ध्वजाय फट् ।
अङ्कुशाय फट् ।
गदायै फट् ।
कुवेराय फट् ।
त्रिशूलाय फट् मुद्गराय फट् ।
चक्राय फट् ।
पद्माय फट् ।
नागास्त्राय फट् /ईशानाय फट् ।
खेटकास्त्राय फट् ।
मुण्डास्त्राय फट् /कङ्कालास्त्राय फट् ।
पिच्छिकास्त्राय फट् ।
क्षुरिकास्त्राय फट् /ब्रह्मास्त्राय फट् ।
शक्त्यस्त्राय फट् ।
गणास्त्राय फट् /पिलिपिच्छास्त्राय फट् ।
गन्धर्वास्त्राय फट् ।
मूर्वास्त्राय फट् /दक्षिणास्त्राय फट् ।
वामास्त्राय फट् ।
पश्चिमास्त्राय फट् ।
मन्त्रास्त्राय फट् ।
शाकिन्यस्त्राय :प् 169 फट् ।
योगिन्यस्त्राय फट् ।
दण्डास्त्रय फट् ।
सहादण्डास्त्राय फट् ।
नानास्त्राय फट् ।
शिवास्त्राय फट् ।
ईशानास्त्राय फट् ।
पुरुषास्त्राय फट् ।
अघोरास्त्राय फट् ।
सद्योजातास्त्राय फट् ।
हृदयास्त्राय फट् ।
महास्त्राय फट् ।
गुरुडास्त्राय फट् ।
रक्षसास्त्राय फट् ।
दानवास्त्राय फट् ।
क्षौंनरसिंहास्त्राय फट् ।
त्वष्ट्रस्त्राय फट् ।
सर्वास्त्राय फट् ।
नः फट् ।
वः फट् ।
पः फट् ।
फः फट् ।
मः फट् ।
श्री फट् ।
फेः फट् ।
भूः फट् ।
भुवः फट् ।
स्वः फट् ।
जनः फट् ।
तपः फट् ।
सर्वलोक फट् ।
सर्वपाताल फट् ।
सर्वतत्त्व फट् ।
सर्वप्राण फट् ।
सर्वनाडी फट् ।
सर्वकारण फट् ।
सर्वदेव फट् ।
ह्रीं फट् ।
श्रीं फट् ।
हूं फट् ।
स्त्रुं फट् ।
स्वां फट् ।
लां फट् ।
वैराग्याय फट् ।
मायास्त्राय फट् ।
कामास्त्राय फट् ।
क्षेत्रपालास्त्राय फट् ।
हूंकारास्त्राय फट् ।
भास्करास्त्राय फट् ।
चन्द्रास्त्राय फट् ।
विघ्नेश्वरास्त्राय फट् ।
ख्रों ख्रौं फट् ।
ह्रौं ह्रों फट् ।
भ्रामय 2 फट् ।
छादय 2 फट् ।
उन्मूलय 2 फट् ।
त्रासय 2 फट् ।
सञ्जीवय 2 फट् ।
विद्रावय 2 फट् ।
सर्वदुरितं नाशय 2 फट् ॥ सकृदावर्तनादेव सर्वविघ्नान् विनाशयेत् /अप्_321.002अब्/शतावर्तेन चोत्पातान्रणादौ विजयो भवेत्
oṃ namo bhagavate mahāpāśupatāya atulabalavīryaparākramāya tripañcanayanāya nānārūpāya nānāpraharaṇodyatāya sarvāṅgaraktāya bhinnāñjanacayaprakhyāya śmaśānavetālapriyāya sarvavighnanikṛntaratāya sarvasiddhipradāya bhaktānukampine asaṃkhyavaktrabhujapādāya tasminsiddhāya vetālavitrāsine śākinīkṣobhajanakāya vyādhinigrahakāriṇe pāpabhañjanāya sūryasomāgninetrāya viṣṇukavacāya khaḍgavajrahastāya yamadaṇḍavaruṇapāśāya rudraśūlāya jvalajjihvāya sarvarogavidrāvaṇāya grahanigrahakāriṇe duṣṭanāgakṣayakāriṇe oṃ kṛṣṇapiṅgalāya phaṭ |
hūṃkārāstrāya phaṭ /vajrahastāya phaṭ |
śaktaye phaṭ |
daṇḍāya phaṭ |
yamāya phaṭ |
khaḍgāya phaṭ |
vāruṇāya phaṭ |
pāśāya phaṭ |
dhvajāya phaṭ |
aṅkuśāya phaṭ |
gadāyai phaṭ |
kuverāya phaṭ |
triśūlāya phaṭ mudgarāya phaṭ |
cakrāya phaṭ |
padmāya phaṭ |
nāgāstrāya phaṭ /īśānāya phaṭ |
kheṭakāstrāya phaṭ |
muṇḍāstrāya phaṭ /kaṅkālāstrāya phaṭ |
picchikāstrāya phaṭ |
kṣurikāstrāya phaṭ /brahmāstrāya phaṭ |
śaktyastrāya phaṭ |
gaṇāstrāya phaṭ /pilipicchāstrāya phaṭ |
gandharvāstrāya phaṭ |
mūrvāstrāya phaṭ /dakṣiṇāstrāya phaṭ |
vāmāstrāya phaṭ |
paścimāstrāya phaṭ |
mantrāstrāya phaṭ |
śākinyastrāya :p 169 phaṭ |
yoginyastrāya phaṭ |
daṇḍāstraya phaṭ |
sahādaṇḍāstrāya phaṭ |
nānāstrāya phaṭ |
śivāstrāya phaṭ |
īśānāstrāya phaṭ |
puruṣāstrāya phaṭ |
aghorāstrāya phaṭ |
sadyojātāstrāya phaṭ |
hṛdayāstrāya phaṭ |
mahāstrāya phaṭ |
guruḍāstrāya phaṭ |
rakṣasāstrāya phaṭ |
dānavāstrāya phaṭ |
kṣauṃnarasiṃhāstrāya phaṭ |
tvaṣṭrastrāya phaṭ |
sarvāstrāya phaṭ |
naḥ phaṭ |
vaḥ phaṭ |
paḥ phaṭ |
phaḥ phaṭ |
maḥ phaṭ |
śrī phaṭ |
pheḥ phaṭ |
bhūḥ phaṭ |
bhuvaḥ phaṭ |
svaḥ phaṭ |
janaḥ phaṭ |
tapaḥ phaṭ |
sarvaloka phaṭ |
sarvapātāla phaṭ |
sarvatattva phaṭ |
sarvaprāṇa phaṭ |
sarvanāḍī phaṭ |
sarvakāraṇa phaṭ |
sarvadeva phaṭ |
hrīṃ phaṭ |
śrīṃ phaṭ |
hūṃ phaṭ |
struṃ phaṭ |
svāṃ phaṭ |
lāṃ phaṭ |
vairāgyāya phaṭ |
māyāstrāya phaṭ |
kāmāstrāya phaṭ |
kṣetrapālāstrāya phaṭ |
hūṃkārāstrāya phaṭ |
bhāskarāstrāya phaṭ |
candrāstrāya phaṭ |
vighneśvarāstrāya phaṭ |
khroṃ khrauṃ phaṭ |
hrauṃ hroṃ phaṭ |
bhrāmaya 2 phaṭ |
chādaya 2 phaṭ |
unmūlaya 2 phaṭ |
trāsaya 2 phaṭ |
sañjīvaya 2 phaṭ |
vidrāvaya 2 phaṭ |
sarvaduritaṃ nāśaya 2 phaṭ || sakṛdāvartanādeva sarvavighnān vināśayet /ap_321.002ab/śatāvartena cotpātānraṇādau vijayo bhavet
321.003cd
घृतगुग्गुलुहोमाच्च असाध्यानपि(1) साधयेत् /अप्_321.003अब्/पठनात्सर्वशान्तिः स्यच्छस्त्रपाशुपतस्य च
ghṛtagugguluhomācca asādhyānapi(1) sādhayet /ap_321.003ab/paṭhanātsarvaśāntiḥ syacchastrapāśupatasya ca
Chapter 322
322.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे पाशुपतशान्तिर्नामैकविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :न् 1 असाध्यमपीति ख.. :प् 170 % छप्तेर् {322} :श् अथ द्वाविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः षडङ्गान्यघोरास्त्राणि ईश्वर उवाच ओं ह्रूं हंस+इति मन्त्रेण मृत्युरोगादि शास्यति /अप्_322.001अब्/लक्षाहुतिभिर्दूर्वाभिः शान्तिं पुष्टिं प्रसाधयेत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe pāśupataśāntirnāmaikaviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 asādhyamapīti kha.. :p 170 % chapter {322} :ś atha dvāviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ ṣaḍaṅgānyaghorāstrāṇi īśvara uvāca oṃ hrūṃ haṃsa+iti mantreṇa mṛtyurogādi śāsyati /ap_322.001ab/lakṣāhutibhirdūrvābhiḥ śāntiṃ puṣṭiṃ prasādhayet
322.002cd
अथ वा प्रणवेनैव मायया वा षडानन /अप्_322.002अब्/दिव्यान्तरीक्षभौमानां शान्तिरुत्पातवृक्षके
atha vā praṇavenaiva māyayā vā ṣaḍānana /ap_322.002ab/divyāntarīkṣabhaumānāṃ śāntirutpātavṛkṣake
322.003cd
ओं नमो भगवति गन्ङे कालि 2 महाकालि 2 मांसशोणितभोजने रक्तकृष्णमुखि वशमानय मानुषान् स्वाहा ॥ ओं लक्षं जप्त्वा दशांशेन हुत्वा स्यात् सर्वकर्मकृत् /अप्_322.003अब्/वशं नयति शक्रादीन्मानुषेष्वेषु क कथा
oṃ namo bhagavati ganṅe kāli 2 mahākāli 2 māṃsaśoṇitabhojane raktakṛṣṇamukhi vaśamānaya mānuṣān svāhā || oṃ lakṣaṃ japtvā daśāṃśena hutvā syāt sarvakarmakṛt /ap_322.003ab/vaśaṃ nayati śakrādīnmānuṣeṣveṣu ka kathā
322.004cd
अन्तर्धानकरी विद्या मोहनी जृम्भनी तथा /अप्_322.004अब्/वशन्नयति शत्रूणां शत्रुबुद्धिप्रमोहिनी
antardhānakarī vidyā mohanī jṛmbhanī tathā /ap_322.004ab/vaśannayati śatrūṇāṃ śatrubuddhipramohinī
322.005cd
कामधेनुरियं विद्या सप्तधा परिकीर्तिता /अप्_322.005अब्/मन्त्रराजं प्रवक्ष्यामि शत्रुचौरादिमोहनम्
kāmadhenuriyaṃ vidyā saptadhā parikīrtitā /ap_322.005ab/mantrarājaṃ pravakṣyāmi śatrucaurādimohanam
322.006cd
महाभयेषु सर्वेषु स्मर्तव्यं हरपूजितं /अप्_322.006अब्/लक्षं जप्त्वा तिलैर् होमः सिद्ध्येदुद्धरकं शृणु
mahābhayeṣu sarveṣu smartavyaṃ harapūjitaṃ /ap_322.006ab/lakṣaṃ japtvā tilair homaḥ siddhyeduddharakaṃ śṛṇu
322.007cd
ओं हले शूले एहि ब्रह्मसत्येन विष्णुसत्येन रुद्रसत्येन रक्ष मां वाचेश्वराय स्वाहा ॥ दुर्गात्तारयते यस्मात्तेन दुर्गा शिवा मता /अप्_322.007अब्/ ओं चण्डकपालिनि दन्तान् किटि 2 क्षिटि 2 गुह्ये फट् ह्रीं अनेन मन्त्रराजेन क्षालयित्वा तु तण्डुलान्
oṃ hale śūle ehi brahmasatyena viṣṇusatyena rudrasatyena rakṣa māṃ vāceśvarāya svāhā || durgāttārayate yasmāttena durgā śivā matā /ap_322.007ab/ oṃ caṇḍakapālini dantān kiṭi 2 kṣiṭi 2 guhye phaṭ hrīṃ anena mantrarājena kṣālayitvā tu taṇḍulān
322.008cd
:प् 171 त्रिंशद्वारानि जप्तानि तच्चौरेषु प्रदापयेत् /अप्_322.008अब्/दन्तैश्चूर्णानि शुक्लानि पतितानि हि शुद्धये
:p 171 triṃśadvārāni japtāni taccaureṣu pradāpayet /ap_322.008ab/dantaiścūrṇāni śuklāni patitāni hi śuddhaye
322.009cd
ओं ज्वलल्लोचन कपिलजटाभारभास्वर विद्रावण त्रैलोक्यडामर 2 दर 2 भ्रम 2 आकट्ट 2 तोटय 2 मोटय 2 दह 2 पच 2 एवं सिद्धिरुद्रो ज्ञापयति यदि ग्रहोपगतः स्वर्गलोकं देवलोकं वा आरामविहाराचलं तथापि तमावर्तयिष्यामि वलिं गृह्ण 2 ददामि ते स्वहेति क्षेत्रपालबलिं दत्वा ग्रहो न्यासाध्रदं व्रजेत् /अप्_322.009अब्/शत्रवो नाशमायान्ति रणे वैरगणक्षयः
oṃ jvalallocana kapilajaṭābhārabhāsvara vidrāvaṇa trailokyaḍāmara 2 dara 2 bhrama 2 ākaṭṭa 2 toṭaya 2 moṭaya 2 daha 2 paca 2 evaṃ siddhirudro jñāpayati yadi grahopagataḥ svargalokaṃ devalokaṃ vā ārāmavihārācalaṃ tathāpi tamāvartayiṣyāmi valiṃ gṛhṇa 2 dadāmi te svaheti kṣetrapālabaliṃ datvā graho nyāsādhradaṃ vrajet /ap_322.009ab/śatravo nāśamāyānti raṇe vairagaṇakṣayaḥ
322.010cd
हंसबीजन्तु विन्यस्य विषन्तु(1) त्रिविधं हरेत् /अप्_322.010अब्/अगुरुञ्चन्दनं कुष्ठं कुङ्कुमं नागकेशरम्
haṃsabījantu vinyasya viṣantu(1) trividhaṃ haret /ap_322.010ab/aguruñcandanaṃ kuṣṭhaṃ kuṅkumaṃ nāgakeśaram
322.011cd
नखं वै देवदारुञ्च समं कृत्वाथ दूपकः /अप्_322.011अब्/माक्षिकेन समायुक्तो देहवस्त्रादिधूपनात्
nakhaṃ vai devadāruñca samaṃ kṛtvātha dūpakaḥ /ap_322.011ab/mākṣikena samāyukto dehavastrādidhūpanāt
322.012cd
विवादे मोहने स्त्रीणां भण्डने कलहे शुभः /अप्_322.012अब्/कन्याया वरणे भाग्येमायामन्त्रेण मन्त्रितः
vivāde mohane strīṇāṃ bhaṇḍane kalahe śubhaḥ /ap_322.012ab/kanyāyā varaṇe bhāgyemāyāmantreṇa mantritaḥ
322.013cd
ह्रीं रोचनानागपुष्पाणि कुङ्कुमञ्च महःशिला /अप्_322.013अब्/ललाटे तिलकं कृत्वा यं पश्येत्स वशी भवेत्
hrīṃ rocanānāgapuṣpāṇi kuṅkumañca mahaḥśilā /ap_322.013ab/lalāṭe tilakaṃ kṛtvā yaṃ paśyetsa vaśī bhavet
322.014cd
शतावर्यास्तु चूर्णन्तु दुग्धपीतञ्च पुत्रकृत् /अप्_322.014अब्/नागकेशरचूर्णन्तु घृतपक्वन्तु पुत्रकृत्
śatāvaryāstu cūrṇantu dugdhapītañca putrakṛt /ap_322.014ab/nāgakeśaracūrṇantu ghṛtapakvantu putrakṛt
322.015cd
पालाशवीजपानेन लमेत पुत्रकन्तथा /अप्_322.015अब्/ ओं उत्तिष्ठ चामुण्डे जम्भय 2 मोहय 2 अमुकं वशमानय 2 स्वाहा :न् 1 निघ्नान्त्वति ख.. , छ.. च :प् 172 षड्विंशा सिद्धविद्या सा नदीतीरमृदा स्त्रियम्
pālāśavījapānena lameta putrakantathā /ap_322.015ab/ oṃ uttiṣṭha cāmuṇḍe jambhaya 2 mohaya 2 amukaṃ vaśamānaya 2 svāhā :n 1 nighnāntvati kha.. , cha.. ca :p 172 ṣaḍviṃśā siddhavidyā sā nadītīramṛdā striyam
322.016cd
कृत्वोन्मत्तरसेनैव नामालिख्यार्कपत्रके /अप्_322.016अब्/मूत्रोत्सर्गन्ततः कृत्वा जपेत्तामानयेत्स्त्रियम्
kṛtvonmattarasenaiva nāmālikhyārkapatrake /ap_322.016ab/mūtrotsargantataḥ kṛtvā japettāmānayetstriyam
322.017cd
ओं क्षुंसः वषट् महामृत्युञ्जयो मन्त्रो जप्याद्धोमाच्च पुष्टिकृत् /अप्_322.017अब्/ ओं हंसः ह्रूं हूं स ह्रः सौंः मृतसञ्जीवनी विद्यां अष्टार्णा जयकृद्रणे
oṃ kṣuṃsaḥ vaṣaṭ mahāmṛtyuñjayo mantro japyāddhomācca puṣṭikṛt /ap_322.017ab/ oṃ haṃsaḥ hrūṃ hūṃ sa hraḥ sauṃḥ mṛtasañjīvanī vidyāṃ aṣṭārṇā jayakṛdraṇe
322.018cd
मन्त्रा ईशानमुख्याश् च धर्मकामादिदायकाः /अप्_322.018अब्/ईशानः सर्वविद्यानामीश्वरःसर्वभूतानां
mantrā īśānamukhyāś ca dharmakāmādidāyakāḥ /ap_322.018ab/īśānaḥ sarvavidyānāmīśvaraḥsarvabhūtānāṃ
322.019cd
ब्रह्मणश्चाधिपतिर्ब्रह्म शिवो मे ऽस्तु सदाशिवः /अप्_322.019अब्/ ओं तत्पुरुषाय विद्महे महादेवाय धीमहि तन्नो रुद्रः प्रचोदयात् ओं अघोरेभ्यो ऽथ घोरेभ्यो धोरहरेभ्यस्तु सर्वतः
brahmaṇaścādhipatirbrahma śivo me 'stu sadāśivaḥ /ap_322.019ab/ oṃ tatpuruṣāya vidmahe mahādevāya dhīmahi tanno rudraḥ pracodayāt oṃ aghorebhyo 'tha ghorebhyo dhoraharebhyastu sarvataḥ
322.020cd
सर्वेभ्यो नमस्ते रुद्ररूपेभ्यः ।
ओं वामदेवाय नमो ज्येष्ठाय नमः रुद्राय नमः ।
कालाय नमः कलविकरणाय नमो बलविकरणाय नमो बलप्रमथनाय नमः ।
सर्वभूतदमनाय नमो मनोन्मानाय नमः ओं सद्योजातं प्रवक्ष्यामि सद्योजाताय वै नमः /अप्_322.020अब्/ भवे भवे ऽनादिभवे भजस्व मां भवोद्भव
sarvebhyo namaste rudrarūpebhyaḥ |
oṃ vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namaḥ rudrāya namaḥ |
kālāya namaḥ kalavikaraṇāya namo balavikaraṇāya namo balapramathanāya namaḥ |
sarvabhūtadamanāya namo manonmānāya namaḥ oṃ sadyojātaṃ pravakṣyāmi sadyojātāya vai namaḥ /ap_322.020ab/ bhave bhave 'nādibhave bhajasva māṃ bhavodbhava
322.021ef
पञ्चब्रह्माङ्गषट्कञ्च(1) वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदं /अप्_322.021अब्/ ओं नमः परमात्मने पराय कामदाय परमेश्वराय योगाय योगसम्भवाय सर्वकराय कुरु 2 सत्य 2 भव 2 भवोद्भव वामदेव सर्वकार्यकर पापप्रशमन सदाशिव प्रसन्न नमो ऽस्तु ते स्वाहा ॥ :न् 1 पञ्चब्रह्माङ्गफट्कारमिति ञ.. :प् 173 हृदयं सर्वार्थदन्तु सप्तत्यक्षरसंयुतं /अप्_322.021च्द्/ ओं शिवः शिवाय नमः शिवः ।
ओं हृदये ज्वालिनि स्वाहा शिखा ।
ओं शिवात्मक महातेजः सर्वज्ञ प्रभुरावर्तय महाघोर कवच पिङ्गल नमः ।
महाकवच शिवाज्ञया हृदयं बन्ध 2 घूर्णय 2 चूर्णय 2 सूक्ष्मवज्रधर वज्रपाश धनुर्वज्राशनिवज्रशरीर मम शरीरमनुप्रविश्य सर्वदुष्टान् स्तम्भय 2 हूं अक्षराणान्तु कवचं शतं पञ्चाक्षराधिकम्
pañcabrahmāṅgaṣaṭkañca(1) vakṣye 'haṃ bhuktimuktidaṃ /ap_322.021ab/ oṃ namaḥ paramātmane parāya kāmadāya parameśvarāya yogāya yogasambhavāya sarvakarāya kuru 2 satya 2 bhava 2 bhavodbhava vāmadeva sarvakāryakara pāpapraśamana sadāśiva prasanna namo 'stu te svāhā || :n 1 pañcabrahmāṅgaphaṭkāramiti ña.. :p 173 hṛdayaṃ sarvārthadantu saptatyakṣarasaṃyutaṃ /ap_322.021cd/ oṃ śivaḥ śivāya namaḥ śivaḥ |
oṃ hṛdaye jvālini svāhā śikhā |
oṃ śivātmaka mahātejaḥ sarvajña prabhurāvartaya mahāghora kavaca piṅgala namaḥ |
mahākavaca śivājñayā hṛdayaṃ bandha 2 ghūrṇaya 2 cūrṇaya 2 sūkṣmavajradhara vajrapāśa dhanurvajrāśanivajraśarīra mama śarīramanupraviśya sarvaduṣṭān stambhaya 2 hūṃ akṣarāṇāntu kavacaṃ śataṃ pañcākṣarādhikam
Chapter 323
323.001cd
ओं ओजसे नेत्रं ओं प्रस्फुर 2 तनुरूप 2 चट 2 प्रचट 2 कट 2 वम 2 घातय 2 हूं फट् अघोरास्त्रम् ॥ :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे षडङ्गान्यघोरस्त्राणि नाम द्वाविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {323} :श् अथ त्रयोविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः रुद्रशान्तिः ईश्वर उवाच शिवशान्तिं प्रवक्ष्यामि कल्पाघोरप्रपूर्वकम् /अप्_323.001अब्/सप्तकोट्यधिपो घोरो ब्रह्महत्याद्यघार्दनः(1)
oṃ ojase netraṃ oṃ prasphura 2 tanurūpa 2 caṭa 2 pracaṭa 2 kaṭa 2 vama 2 ghātaya 2 hūṃ phaṭ aghorāstram || :e ity āgneye mahāpurāṇe ṣaḍaṅgānyaghorastrāṇi nāma dvāviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {323} :ś atha trayoviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ rudraśāntiḥ īśvara uvāca śivaśāntiṃ pravakṣyāmi kalpāghoraprapūrvakam /ap_323.001ab/saptakoṭyadhipo ghoro brahmahatyādyaghārdanaḥ(1)
323.002cd
उत्तमाधमसिद्धीणामालयो ऽखिलरोगनुत् /अप्_323.002अब्/दिव्यान्तरीक्षभौमानामुत्पातानां विमर्दनः
uttamādhamasiddhīṇāmālayo 'khilaroganut /ap_323.002ab/divyāntarīkṣabhaumānāmutpātānāṃ vimardanaḥ
323.003cd
विषग्रहपिशाचानां ग्रसनः सर्वकामकृत् /अप्_323.003अब्/प्रायश्चित्तमघौघार्तौ दौर्भाग्यार्तिविनाशनम्
viṣagrahapiśācānāṃ grasanaḥ sarvakāmakṛt /ap_323.003ab/prāyaścittamaghaughārtau daurbhāgyārtivināśanam
323.004cd
एकवीरन्तु विन्यस्य ध्येयः पञ्चमुखः सदा /अप्_323.004अब्/ :न् 1 ब्रह्महर्यादिमर्दन इति ख.. :प् 174 शान्तिके पौष्टिके शुक्लो रक्तो वश्ये ऽथ पीतकः
ekavīrantu vinyasya dhyeyaḥ pañcamukhaḥ sadā /ap_323.004ab/ :n 1 brahmaharyādimardana iti kha.. :p 174 śāntike pauṣṭike śuklo rakto vaśye 'tha pītakaḥ
323.005cd
स्तम्भने धूम्र उच्चाटमारणे कृष्णवर्णकः /अप्_323.005अब्/कर्षणः कपिलो मोहे द्वात्रिंशद्वर्णमर्चयेत्
stambhane dhūmra uccāṭamāraṇe kṛṣṇavarṇakaḥ /ap_323.005ab/karṣaṇaḥ kapilo mohe dvātriṃśadvarṇamarcayet
323.006cd
त्रिंशल्लक्षं जपेन्मन्त्रं होमं कुर्याद्दशांशतः /अप्_323.006अब्/गुग्गुलामृतयुक्तेन सिद्धो ऽसिद्धो ऽथ सर्वकृत्
triṃśallakṣaṃ japenmantraṃ homaṃ kuryāddaśāṃśataḥ /ap_323.006ab/guggulāmṛtayuktena siddho 'siddho 'tha sarvakṛt
323.007cd
अघोरान्नापरो मन्त्रो विद्यते भुक्तिमुक्तिकृत् /अप्_323.007अब्/अब्रह्मचारी ब्रह्मचारी अस्नातः स्नातको भवेत्
aghorānnāparo mantro vidyate bhuktimuktikṛt /ap_323.007ab/abrahmacārī brahmacārī asnātaḥ snātako bhavet
323.008cd
अघोरास्त्रमघोरन्तु द्वाविमौ मन्त्रराजकौ /अप्_323.008अब्/जपहोमार्चनाद्युद्धे शत्रुसैन्यं विमर्दयेत्
aghorāstramaghorantu dvāvimau mantrarājakau /ap_323.008ab/japahomārcanādyuddhe śatrusainyaṃ vimardayet
323.009cd
रुद्रशान्तिं प्रवक्ष्यामि शिवां सर्वार्थसाधनीं /अप्_323.009अब्/पुत्रर्थं ग्रहनाशार्थं विषव्याधिविनष्टये
rudraśāntiṃ pravakṣyāmi śivāṃ sarvārthasādhanīṃ /ap_323.009ab/putrarthaṃ grahanāśārthaṃ viṣavyādhivinaṣṭaye
323.010cd
दुर्भिक्षमारीशान्त्यर्थे दुःस्वप्नहरणाय च /अप्_323.010अब्/बलादिराज्यप्राप्त्यर्थं रिपूणां नाशनाय च
durbhikṣamārīśāntyarthe duḥsvapnaharaṇāya ca /ap_323.010ab/balādirājyaprāptyarthaṃ ripūṇāṃ nāśanāya ca
323.011cd
अकालफलिते वृक्षे सर्वग्रहविमर्दने /अप्_323.011अब्/पूजने तु नमस्कारः स्वाहान्तो हवने तथा
akālaphalite vṛkṣe sarvagrahavimardane /ap_323.011ab/pūjane tu namaskāraḥ svāhānto havane tathā
323.012cd
आप्यायने वषट्कारं पुष्टौ वौषन्नियोजयेत् /अप्_323.012अब्/चकारद्वितयस्थाने(1) जातियोगन्तु कारयेत्
āpyāyane vaṣaṭkāraṃ puṣṭau vauṣanniyojayet /ap_323.012ab/cakāradvitayasthāne(1) jātiyogantu kārayet
323.013ef
ओं रुद्राय च ते ओं वृषभाय नमः अविमुक्ताय असम्भवाय पुरुषाय च पूज्याय ईशानाय पौरुषाय पञ्च चोत्तरे विश्वरूपाय करालाय विकृतरूपाय अविकृतरूपाय विकृतौ(2) चापरे काले अप्सु माया च नैरृते /अप्_323.013अब्/ :न् 1 दकारद्वितयस्थान इति ञ.. ।
उकारद्वितयस्थान इति ट.. 2 नियताविति ञ.. , ट.. च :प् 175 एकापिङ्गलाय श्वेतपिङ्गलाय कृष्णपिङ्गलाय नमः मधुपिङ्गलाय नमः मधुपिङ्गलाय नियतौ अनन्ताय आद्रार्य शुष्काय पयोगणाय ।
कालतत्त्वे ।
करालाय विकरालाय द्वौ मायातत्त्वे ।
सहस्रशीर्षाय सहस्रवक्त्राय सहस्रकरचरणाय सहस्रलिङ्गाय ।
विद्यातत्त्वे ।
सहस्राक्षाद्विन्यसेद् दक्षिणे हले ।
एकजटाय द्विजटाय त्रिजटाय स्वाहा ।
काराय स्वधाकाराय वषट्काराय वषट्काराय षड्रुद्राय ।
ईशतत्त्वे तु वह्निपत्रे स्थिता गुह ।
भूतपतये पशुपतये उमापतये कालाधिपतये ।
सदाशिवाध्यक्ष्यतत्त्वे षट् पूज्याः पूर्वदले स्थिताः ।
उमायै कुरूपधारिणि ओं कुरु 2 रुहिणि 2 रुद्रोसि देवानां देवदेवविशाख हन 2 दह 2 पच 2 मथ 2 तुरु 2 अरु 2 सुरु 2(1) रुद्रशान्तिमनुस्मर कृष्णपिङ्गल अकालपिशाचाधिपतिविश्वेश्वराय नमः ।
शिवतत्त्वे कर्णिकायां पूज्यौ ह्य् उमामहेश्वरौ ।
ओं व्योमव्यापिने व्योमरूपाय सर्वव्यापिने शिवाय अनन्ताय अनाथाय अनाश्रिताय शिवाय ।
शिवतत्त्वे नव पदानि व्योमव्याप्यभिधास्यहि ।
शाश्वताय योगपीठसंस्थिताय नित्यं योगिने ध्यानाहाराय नमः ।
ओं नमःशिवाय सर्वप्रभवे शिवाय ईशानमूर्धाय तत्पुरुषादिपञ्चवक्त्राय नवपदं पूर्वदले सदाख्ये पूजयेद्गुह ।
अघोरहृदयाय वमदेवगुह्याय सद्योजातमूर्तये ।
ओं नमो नमः ।
गुह्यातिगुह्याय गोप्त्रे अनिधनाय सर्वयोगाधिकृताय ज्योतीरूपाय अग्निपत्रे हीशतत्त्वे विद्यातत्त्वे द्वे याम्यगे परमेश्वराय चेतनाचेतन व्योमन व्यपिन प्रथम तेजस्तेजः मायातत्त्वे नैरृते कालतत्त्वे :न् 1 सूरु 2 इति ञ.. :प् 176 .अथ वारुणे ।
ओं धृ धृ नाना वां वां अनिधान निधनोद्भव शिव सर्वपरमात्मन् महादेव सद्भावेश्वर महातेज योगाधिपते मुञ्च 2 प्रमथ 2 ओं सर्व 2 ओं भव 2 ओं भवोद्भव /सर्वभूतसुखप्रद वायुपत्रे ऽथ नियतौ पुरुषे चोत्तरेन च ।
सर्वसान्निध्यकर ब्रह्मविष्णुरुद्रपर अनर्चित अस्तुतस्तु च साक्षिन 2 तुरु 2 पतङ्ग पिङ्ग 2 ज्ञान 2 शब्द 2 सूक्ष्म 2 शिव 2 सर्वप्रद 2 ओं नमःशिवाय ओं नमो नमः शिवाय ओं नमो नमः ईशाने प्राकृते तत्त्वे पूजयेज्जुहुयाज्जपेत् /अप्_323.013च्द्/ग्रहरोगादिमायार्तिशमनी सर्वसिद्धिकृत्
oṃ rudrāya ca te oṃ vṛṣabhāya namaḥ avimuktāya asambhavāya puruṣāya ca pūjyāya īśānāya pauruṣāya pañca cottare viśvarūpāya karālāya vikṛtarūpāya avikṛtarūpāya vikṛtau(2) cāpare kāle apsu māyā ca nairṛte /ap_323.013ab/ :n 1 dakāradvitayasthāna iti ña.. |
ukāradvitayasthāna iti ṭa.. 2 niyatāviti ña.. , ṭa.. ca :p 175 ekāpiṅgalāya śvetapiṅgalāya kṛṣṇapiṅgalāya namaḥ madhupiṅgalāya namaḥ madhupiṅgalāya niyatau anantāya ādrārya śuṣkāya payogaṇāya |
kālatattve |
karālāya vikarālāya dvau māyātattve |
sahasraśīrṣāya sahasravaktrāya sahasrakaracaraṇāya sahasraliṅgāya |
vidyātattve |
sahasrākṣādvinyased dakṣiṇe hale |
ekajaṭāya dvijaṭāya trijaṭāya svāhā |
kārāya svadhākārāya vaṣaṭkārāya vaṣaṭkārāya ṣaḍrudrāya |
īśatattve tu vahnipatre sthitā guha |
bhūtapataye paśupataye umāpataye kālādhipataye |
sadāśivādhyakṣyatattve ṣaṭ pūjyāḥ pūrvadale sthitāḥ |
umāyai kurūpadhāriṇi oṃ kuru 2 ruhiṇi 2 rudrosi devānāṃ devadevaviśākha hana 2 daha 2 paca 2 matha 2 turu 2 aru 2 suru 2(1) rudraśāntimanusmara kṛṣṇapiṅgala akālapiśācādhipativiśveśvarāya namaḥ |
śivatattve karṇikāyāṃ pūjyau hy umāmaheśvarau |
oṃ vyomavyāpine vyomarūpāya sarvavyāpine śivāya anantāya anāthāya anāśritāya śivāya |
śivatattve nava padāni vyomavyāpyabhidhāsyahi |
śāśvatāya yogapīṭhasaṃsthitāya nityaṃ yogine dhyānāhārāya namaḥ |
oṃ namaḥśivāya sarvaprabhave śivāya īśānamūrdhāya tatpuruṣādipañcavaktrāya navapadaṃ pūrvadale sadākhye pūjayedguha |
aghorahṛdayāya vamadevaguhyāya sadyojātamūrtaye |
oṃ namo namaḥ |
guhyātiguhyāya goptre anidhanāya sarvayogādhikṛtāya jyotīrūpāya agnipatre hīśatattve vidyātattve dve yāmyage parameśvarāya cetanācetana vyomana vyapina prathama tejastejaḥ māyātattve nairṛte kālatattve :n 1 sūru 2 iti ña.. :p 176 .atha vāruṇe |
oṃ dhṛ dhṛ nānā vāṃ vāṃ anidhāna nidhanodbhava śiva sarvaparamātman mahādeva sadbhāveśvara mahāteja yogādhipate muñca 2 pramatha 2 oṃ sarva 2 oṃ bhava 2 oṃ bhavodbhava /sarvabhūtasukhaprada vāyupatre 'tha niyatau puruṣe cottarena ca |
sarvasānnidhyakara brahmaviṣṇurudrapara anarcita astutastu ca sākṣina 2 turu 2 pataṅga piṅga 2 jñāna 2 śabda 2 sūkṣma 2 śiva 2 sarvaprada 2 oṃ namaḥśivāya oṃ namo namaḥ śivāya oṃ namo namaḥ īśāne prākṛte tattve pūjayejjuhuyājjapet /ap_323.013cd/graharogādimāyārtiśamanī sarvasiddhikṛt
Chapter 324
324.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे रुद्रशान्तिर्नाम त्रयोविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {324} :श् अथ चतुर्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अंशकादिः ईश्वर उवाच रुद्राक्षकटकं धार्यं विषमं सुसमं दृडम् /अप्_324.001अब्/एकत्रिपञ्चवदनं यथालाभन्तु धारयेत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe rudraśāntirnāma trayoviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {324} :ś atha caturviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ aṃśakādiḥ īśvara uvāca rudrākṣakaṭakaṃ dhāryaṃ viṣamaṃ susamaṃ dṛḍam /ap_324.001ab/ekatripañcavadanaṃ yathālābhantu dhārayet
324.002cd
द्विचतुःषण्मुखं शस्तमव्रणं तीव्रकण्ठकं /अप्_324.002अब्/दक्षवाहौ शिखादौ च धारयेच्चतुराननं
dvicatuḥṣaṇmukhaṃ śastamavraṇaṃ tīvrakaṇṭhakaṃ /ap_324.002ab/dakṣavāhau śikhādau ca dhārayeccaturānanaṃ
324.003cd
अब्रह्मचारी ब्रह्मचारी अस्नातः स्नातको भवेत् /अप्_324.003अब्/हैमी वा मुद्रिका धार्या(1) शिवमन्त्रेण चार्च्य तु
abrahmacārī brahmacārī asnātaḥ snātako bhavet /ap_324.003ab/haimī vā mudrikā dhāryā(1) śivamantreṇa cārcya tu
324.004cd
:न् 1 कार्येति ख.. :प् 177 शिवः शिखा तथा ज्योतिः सवित्रश्चेतिगोचराः /अप्_324.004अब्/गोचरन्तु कुलं ज्ञेयं तेन लक्ष्यस्तु दीक्षितः
:n 1 kāryeti kha.. :p 177 śivaḥ śikhā tathā jyotiḥ savitraścetigocarāḥ /ap_324.004ab/gocarantu kulaṃ jñeyaṃ tena lakṣyastu dīkṣitaḥ
324.005cd
प्राजापत्यो महीपालः कपोतो ग्रन्थिकः शिवे /अप्_324.005अब्/कुटिलाश् चैव वेतालाः पद्महंसाः शिखाकुले
prājāpatyo mahīpālaḥ kapoto granthikaḥ śive /ap_324.005ab/kuṭilāś caiva vetālāḥ padmahaṃsāḥ śikhākule
324.006cd
धृतराष्ट्रा वकाः काका गोपाला ज्योतिसंज्ञके /अप्_324.006अब्/कुटिका साठराश् चैव गुटिका दण्डिनो ऽपरे
dhṛtarāṣṭrā vakāḥ kākā gopālā jyotisaṃjñake /ap_324.006ab/kuṭikā sāṭharāś caiva guṭikā daṇḍino 'pare
324.007cd
सावित्री गोचरे चैवमेकैकस्तु चतुर्विधः /अप्_324.007अब्/सिद्धाद्यंशकमाख्यास्ये येन मन्त्रःसुसिद्धिदः
sāvitrī gocare caivamekaikastu caturvidhaḥ /ap_324.007ab/siddhādyaṃśakamākhyāsye yena mantraḥsusiddhidaḥ
324.008cd
भूमौ तु मातृका लेख्याः कूटषण्डाववर्जिताः /अप्_324.008अब्/मन्त्राक्षराणि विश्लिष्य अनुस्वारं नयेत् पृथक्
bhūmau tu mātṛkā lekhyāḥ kūṭaṣaṇḍāvavarjitāḥ /ap_324.008ab/mantrākṣarāṇi viśliṣya anusvāraṃ nayet pṛthak
324.009cd
साधकस्य तु या संज्ञा तस्या विश्लेषणं चरेत् /अप्_324.009अब्/मन्त्रस्यादौ तथा चान्ते साधकार्णानि योजयेत्
sādhakasya tu yā saṃjñā tasyā viśleṣaṇaṃ caret /ap_324.009ab/mantrasyādau tathā cānte sādhakārṇāni yojayet
324.010cd
सिद्धः साध्यः सुशिद्धो ऽरिः संज्ञातो गणयेत् क्रमात् /अप्_324.010अब्/मन्त्रस्यादौ तथा चान्ते सिद्धिदः स्याच्छतांशतः
siddhaḥ sādhyaḥ suśiddho 'riḥ saṃjñāto gaṇayet kramāt /ap_324.010ab/mantrasyādau tathā cānte siddhidaḥ syācchatāṃśataḥ
324.011cd
सिद्धादिश्चान्तसिद्धश् च तत्क्षणादेव सिध्यति /अप्_324.011अब्/सुसिद्धादिः सुसिद्धन्तःसिद्धवत् परिकल्पयेत्
siddhādiścāntasiddhaś ca tatkṣaṇādeva sidhyati /ap_324.011ab/susiddhādiḥ susiddhantaḥsiddhavat parikalpayet
324.012cd
अरिमादौ तथान्ते च दूरतः परिवर्जयेत् /अप्_324.012अब्/सिद्धः सुसिद्धश् चैकार्थे अरिः साध्यस्तथैव च
arimādau tathānte ca dūrataḥ parivarjayet /ap_324.012ab/siddhaḥ susiddhaś caikārthe ariḥ sādhyastathaiva ca
324.013cd
आदौ सिद्धः स्थितो मन्त्रे तदन्ते तद्वदेव हि /अप्_324.013अब्/मध्ये रिपुसहस्राणि न दोषाय भवन्ति हि
ādau siddhaḥ sthito mantre tadante tadvadeva hi /ap_324.013ab/madhye ripusahasrāṇi na doṣāya bhavanti hi
324.014cd
मायाप्रसादप्रणवेनांशकः ख्यातमन्त्रके /अप्_324.014अब्/ब्रह्मांशको ब्रह्मविद्या विष्ण्वङ्गो(1) वैष्णवःस्मृतः
māyāprasādapraṇavenāṃśakaḥ khyātamantrake /ap_324.014ab/brahmāṃśako brahmavidyā viṣṇvaṅgo(1) vaiṣṇavaḥsmṛtaḥ
324.015cd
:न् 1 विष्ण्वंश इति ञ.. :प् 178 रुद्रांशको भवेद्वीर इन्द्रांशश्चेश्वरप्रियः /अप्_324.015अब्/नागांशो नागस्तब्धाक्षो यक्षांशो भूषणप्रियः
:n 1 viṣṇvaṃśa iti ña.. :p 178 rudrāṃśako bhavedvīra indrāṃśaśceśvarapriyaḥ /ap_324.015ab/nāgāṃśo nāgastabdhākṣo yakṣāṃśo bhūṣaṇapriyaḥ
324.016cd
गन्धर्वांशो ऽतिगीतादि भीमांशो राक्षसांशकः /अप्_324.016अब्/दैर्यांशः स्याद् युद्धकार्यो मानी विद्याधरांशकः
gandharvāṃśo 'tigītādi bhīmāṃśo rākṣasāṃśakaḥ /ap_324.016ab/dairyāṃśaḥ syād yuddhakāryo mānī vidyādharāṃśakaḥ
324.017cd
पिशाचांशो मलाक्रान्तो मन्त्रं दद्यान्निरीक्ष्य च /अप्_324.017अब्/मन्त्र एकात् फडन्तः स्यात् विद्यापञ्चाशतावधि
piśācāṃśo malākrānto mantraṃ dadyānnirīkṣya ca /ap_324.017ab/mantra ekāt phaḍantaḥ syāt vidyāpañcāśatāvadhi
324.018cd
बाला विंशाक्षरान्ता च रुद्रा द्वाविंशगायुधा /अप्_324.018अब्/तत ऊर्ध्वन्तु ये मन्त्रा दृद्धा यावच्छतत्रयं
bālā viṃśākṣarāntā ca rudrā dvāviṃśagāyudhā /ap_324.018ab/tata ūrdhvantu ye mantrā dṛddhā yāvacchatatrayaṃ
324.019cd
अकारादिहकारन्ताः क्रमात् पक्षौ सितासितौ /अप्_324.019अब्/अनुस्वारविसर्गेण विना चैव स्वरा दश
akārādihakārantāḥ kramāt pakṣau sitāsitau /ap_324.019ab/anusvāravisargeṇa vinā caiva svarā daśa
324.020cd
ह्रस्वाः शुक्ला दीर्घाः श्यामांस्तिथयःप्रतिपम्मुखाः /अप्_324.020अब्/उदिते शान्तिकादीनि भ्रमिते वश्यकादिकम्
hrasvāḥ śuklā dīrghāḥ śyāmāṃstithayaḥpratipammukhāḥ /ap_324.020ab/udite śāntikādīni bhramite vaśyakādikam
324.021cd
भ्रामिते सन्धयो द्वेषोच्चाटने स्तम्भने ऽस्तकम् /अप्_324.021अब्/इहावाहे शान्तिकाद्यं पिङ्गले कर्षणादिकम्(1)
bhrāmite sandhayo dveṣoccāṭane stambhane 'stakam /ap_324.021ab/ihāvāhe śāntikādyaṃ piṅgale karṣaṇādikam(1)
324.022cd
मारणोच्चाटनादीनि विषुवे पञ्चधा पृथक् /अप्_324.022अब्/अधरस्य गृहे पृथ्वी ऊर्ध्वे तेजो ऽन्तरा द्रवः
māraṇoccāṭanādīni viṣuve pañcadhā pṛthak /ap_324.022ab/adharasya gṛhe pṛthvī ūrdhve tejo 'ntarā dravaḥ
324.023ef
रन्ध्रपार्श्वे वहिर्वायुः सर्वं व्याप्य महेश्वरः /अप्_324.023अब्/स्तम्भनं पार्थिवे शान्तिर्जले वश्यादि तेजसे /अप्_324.023च्द्/वायौ स्याद् भ्रमणं शून्ये पुण्यं कालं समभ्यसेत्
randhrapārśve vahirvāyuḥ sarvaṃ vyāpya maheśvaraḥ /ap_324.023ab/stambhanaṃ pārthive śāntirjale vaśyādi tejase /ap_324.023cd/vāyau syād bhramaṇaṃ śūnye puṇyaṃ kālaṃ samabhyaset
Chapter 325
325.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अंशकादिर्नाम चतुर्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :न् 1 कर्षकादिकमिति ख.. , छ.. च :प् 179 % छप्तेर् {325} :श् अथ पञ्चविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गौर्यादिपूजा ईश्वर उवाच सौभाग्यादेरुमापूजां वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां /अप्_325.001अब्/मन्त्रध्यानं मण्डलञ्च मुद्रां होमादिसाधनम्
:e ity āgneye mahāpurāṇe aṃśakādirnāma caturviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 karṣakādikamiti kha.. , cha.. ca :p 179 % chapter {325} :ś atha pañcaviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ gauryādipūjā īśvara uvāca saubhāgyāderumāpūjāṃ vakṣye 'haṃ bhuktimuktidāṃ /ap_325.001ab/mantradhyānaṃ maṇḍalañca mudrāṃ homādisādhanam
325.002cd
चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्तिसमन्वितम् /अप्_325.002अब्/इडाद्यं परतोद्वृत्य सदेवः सविकारणम्
citrabhānuṃ śivaṃ kālaṃ mahāśaktisamanvitam /ap_325.002ab/iḍādyaṃ paratodvṛtya sadevaḥ savikāraṇam
325.003cd
द्वितीयं द्वारकाक्रान्तं गौरीप्रीतिपदान्वितं /अप्_325.003अब्/चतुर्थ्यन्तं प्रकर्तव्यं गौय्या वै मूलवाचकं
dvitīyaṃ dvārakākrāntaṃ gaurīprītipadānvitaṃ /ap_325.003ab/caturthyantaṃ prakartavyaṃ gauyyā vai mūlavācakaṃ
325.004cd
ओं ह्रीं सः शौं गौर्यै नमः तत्रार्णत्रितयेनैव जातियुक्तं षडङ्गुलम् /अप्_325.004अब्/आसनं प्रणवेणैव मूर्तिं वै हृदयेन तु
oṃ hrīṃ saḥ śauṃ gauryai namaḥ tatrārṇatritayenaiva jātiyuktaṃ ṣaḍaṅgulam /ap_325.004ab/āsanaṃ praṇaveṇaiva mūrtiṃ vai hṛdayena tu
325.005cd
उदकाञ्च तथा कालं शिववीजं समुद्धरेत् /अप्_325.005अब्/प्राणं दीर्घस्वराक्रान्तं षडङ्गं जातिसंयुतम्
udakāñca tathā kālaṃ śivavījaṃ samuddharet /ap_325.005ab/prāṇaṃ dīrghasvarākrāntaṃ ṣaḍaṅgaṃ jātisaṃyutam
325.006cd
आसनं प्रणवेनात्र मूर्तिन्यासं हृदाचरेत् /अप्_325.006अब्/यामलं कथितं वत्स एकवीरं वदाम्य् अथ
āsanaṃ praṇavenātra mūrtinyāsaṃ hṛdācaret /ap_325.006ab/yāmalaṃ kathitaṃ vatsa ekavīraṃ vadāmy atha
325.007cd
व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमायाकृशानुभिः /अप्_325.007अब्/शिवशक्तिमयं वीजं वीजं हृदयादिविवर्जितं
vyāpakaṃ sṛṣṭisaṃyuktaṃ vahnimāyākṛśānubhiḥ /ap_325.007ab/śivaśaktimayaṃ vījaṃ vījaṃ hṛdayādivivarjitaṃ
325.008cd
गौरीं यजेद्धेमरूप्यां काष्ठजां शैलजादिकां /अप्_325.008अब्/पञ्चपिण्डां तथाव्यक्तां कोणे मध्ये तु पञ्चमं(1)
gaurīṃ yajeddhemarūpyāṃ kāṣṭhajāṃ śailajādikāṃ /ap_325.008ab/pañcapiṇḍāṃ tathāvyaktāṃ koṇe madhye tu pañcamaṃ(1)
325.009cd
ललिता सुभगा गौरी क्षोभणी चाग्नितः क्रमात् /अप्_325.009अब्/ :न् 1 पञ्चमी इति ञ.. :प् 180 वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना वृत्ते पूर्वादितो यजेत्
lalitā subhagā gaurī kṣobhaṇī cāgnitaḥ kramāt /ap_325.009ab/ :n 1 pañcamī iti ña.. :p 180 vāmā jyeṣṭhā kriyā jñānā vṛtte pūrvādito yajet
325.010cd
सपीठे वामभागे तु शिवस्याव्यक्तरूपकम् /अप्_325.010अब्/व्यक्ता द्विनेत्रा त्र्यक्षरा शुद्धा वा शङ्करान्विता
sapīṭhe vāmabhāge tu śivasyāvyaktarūpakam /ap_325.010ab/vyaktā dvinetrā tryakṣarā śuddhā vā śaṅkarānvitā
325.011cd
पीठपद्मद्वयं तारा द्विभुजा वा चतुर्भजा /अप्_325.011अब्/सिंहस्था वा वृकस्था(1) वा अष्टाष्टादशसत्करा
pīṭhapadmadvayaṃ tārā dvibhujā vā caturbhajā /ap_325.011ab/siṃhasthā vā vṛkasthā(1) vā aṣṭāṣṭādaśasatkarā
325.012cd
स्रगक्षसूत्रकलिका गलकोत्पलपिण्डिका /अप्_325.012अब्/शरं धनुर्वा सव्येन पाणिनान्यतमं वहत्
sragakṣasūtrakalikā galakotpalapiṇḍikā /ap_325.012ab/śaraṃ dhanurvā savyena pāṇinānyatamaṃ vahat
325.013cd
वामेन पुस्तताम्बूलदण्डाभयकमण्डलुम् /अप्_325.013अब्/गणेशदर्पणेष्वासान्दद्यादेकैकशः क्रमात्
vāmena pustatāmbūladaṇḍābhayakamaṇḍalum /ap_325.013ab/gaṇeśadarpaṇeṣvāsāndadyādekaikaśaḥ kramāt
325.014cd
व्यक्ताव्यक्ताथवा कार्या पद्ममुद्रा स्मृतासने /अप्_325.014अब्/तिङ्गमुद्रा शिवस्योक्ता मुदा चावाहनी द्वयोः
vyaktāvyaktāthavā kāryā padmamudrā smṛtāsane /ap_325.014ab/tiṅgamudrā śivasyoktā mudā cāvāhanī dvayoḥ
325.015cd
शक्तिमुद्रा तु योन्याख्या चतुरस्रन्तु मण्डलं /अप्_325.015अब्/चतुरस्रं त्रिपत्राब्जं मध्यकोष्ठचतुष्टये
śaktimudrā tu yonyākhyā caturasrantu maṇḍalaṃ /ap_325.015ab/caturasraṃ tripatrābjaṃ madhyakoṣṭhacatuṣṭaye
325.016cd
त्र्यश्रोर्धे चार्धचन्द्रस्तु द्विपदं द्विगुणं क्रमात् /अप्_325.016अब्/द्विगुणं द्वारकण्ठन्तु द्विगुणादुपकण्ठतः
tryaśrordhe cārdhacandrastu dvipadaṃ dviguṇaṃ kramāt /ap_325.016ab/dviguṇaṃ dvārakaṇṭhantu dviguṇādupakaṇṭhataḥ
325.017cd
द्वारत्रयं त्रयं दिक्षु अथ वा भद्रके यजेत् /अप्_325.017अब्/स्थण्डिले वाथ संस्याप्य पञ्चगव्यामृतादिना
dvāratrayaṃ trayaṃ dikṣu atha vā bhadrake yajet /ap_325.017ab/sthaṇḍile vātha saṃsyāpya pañcagavyāmṛtādinā
325.018cd
रक्तपुष्पाणि देयानि पूजयित्वा ह्य् उदङ्मुखः /अप्_325.018अब्/शतं हुत्वामृताज्यञ्च पूर्णादः सर्वसिद्धिभाक्
raktapuṣpāṇi deyāni pūjayitvā hy udaṅmukhaḥ /ap_325.018ab/śataṃ hutvāmṛtājyañca pūrṇādaḥ sarvasiddhibhāk
325.019cd
बलिन्दत्वा कुमारीश् च तिस्रो वा चाष्ट भोजयेत्(2) /अप्_325.019अब्/नैवेद्यं शिवभक्तेषु दद्यान्न स्वयमाचरेत्
balindatvā kumārīś ca tisro vā cāṣṭa bhojayet(2) /ap_325.019ab/naivedyaṃ śivabhakteṣu dadyānna svayamācaret
325.020cd
:न् 1 सिंहस्थावाह्यसिंहस्थेति ख.. , छ.. , ञ.. , ट.. च 2 स्त्रियो वाष्ट च भोजयेदिति ख.. , छ.. च :प् 181 कन्यार्थौ लभते कन्यां अपुत्रः पुत्रमाप्नुयात् /अप्_325.020अब्/दुर्भगा चैव सौभाग्यं राजा राज्यं जयं रणे
:n 1 siṃhasthāvāhyasiṃhastheti kha.. , cha.. , ña.. , ṭa.. ca 2 striyo vāṣṭa ca bhojayediti kha.. , cha.. ca :p 181 kanyārthau labhate kanyāṃ aputraḥ putramāpnuyāt /ap_325.020ab/durbhagā caiva saubhāgyaṃ rājā rājyaṃ jayaṃ raṇe
325.021cd
अष्टलक्षैश् च वाक्सिद्धिर्देवाद्या वशमाप्नुयुः /अप्_325.021अब्/न निवेद्य न चास्नीयाद्वामहस्तेन चार्चयेत्
aṣṭalakṣaiś ca vāksiddhirdevādyā vaśamāpnuyuḥ /ap_325.021ab/na nivedya na cāsnīyādvāmahastena cārcayet
325.022cd
अष्टम्याञ्च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः /अप्_325.022अब्/मृत्युञ्चयार्चनं वक्ष्ये पूजयेत् कलसोदरे
aṣṭamyāñca caturdaśyāṃ tṛtīyāyāṃ viśeṣataḥ /ap_325.022ab/mṛtyuñcayārcanaṃ vakṣye pūjayet kalasodare
325.023cd
हूयमानञ्च प्रणवो मूर्तिरोजस ईदृशं /अप्_325.023अब्/मूलञ्च वौषडन्तेन कुम्भमुद्रां प्रदर्शयेत्
hūyamānañca praṇavo mūrtirojasa īdṛśaṃ /ap_325.023ab/mūlañca vauṣaḍantena kumbhamudrāṃ pradarśayet
325.024cd
होमयेत् क्षीरदुर्वाज्यममृताञ्च पुनर्नवाम् /अप्_325.024अब्/पायसञ्च पुराडाशमयुतन्तु जपेन्मनुं
homayet kṣīradurvājyamamṛtāñca punarnavām /ap_325.024ab/pāyasañca purāḍāśamayutantu japenmanuṃ
325.025cd
चतुर्मुखं चतुर्वाहुं द्वाभ्याञ्च कलसन्दधत् /अप्_325.025अब्/वरदाभयकं द्वाभ्यां स्नायाद्वैकुम्भमुद्रया
caturmukhaṃ caturvāhuṃ dvābhyāñca kalasandadhat /ap_325.025ab/varadābhayakaṃ dvābhyāṃ snāyādvaikumbhamudrayā
325.026cd
आरोग्यैश् चर्यदीर्घायुरौषधं मन्त्रितं शुभम् /अप्_325.026अब्/अपमृत्युहरो ध्यातः पूजितो ऽद्भुत एव सः
ārogyaiś caryadīrghāyurauṣadhaṃ mantritaṃ śubham /ap_325.026ab/apamṛtyuharo dhyātaḥ pūjito 'dbhuta eva saḥ
Chapter 326
326.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे गौर्यादिपूजा नाम पञ्चविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {326} :श् अथ षड्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः देवालयमाहात्म्यम् ईश्वर+उवाच व्रतेश्वरांश् च सत्यादीनिष्ट्वा व्रतसमर्पणम् /अप्_326.001अब्/अरिष्टशमने शस्तमरिष्टं सूत्रनायकम्
:e ity āgneye mahāpurāṇe gauryādipūjā nāma pañcaviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {326} :ś atha ṣaḍviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ devālayamāhātmyam īśvara+uvāca vrateśvarāṃś ca satyādīniṣṭvā vratasamarpaṇam /ap_326.001ab/ariṣṭaśamane śastamariṣṭaṃ sūtranāyakam
326.002cd
:प् 182 हेमरत्रमयं भूत्यै महाशङ्खञ्च मारणे /अप्_326.002अब्/आप्यायने शङ्खसूत्रं मौक्तिकं पुत्रवर्धनम्
:p 182 hemaratramayaṃ bhūtyai mahāśaṅkhañca māraṇe /ap_326.002ab/āpyāyane śaṅkhasūtraṃ mauktikaṃ putravardhanam
326.003cd
स्फाटिकं भूतिदं कौशं मुक्तिदं(1) रुद्रनेत्रजं /अप्_326.003अब्/धाधीफलप्रमाणेन रुद्राक्षं चोत्तमन्ततः
sphāṭikaṃ bhūtidaṃ kauśaṃ muktidaṃ(1) rudranetrajaṃ /ap_326.003ab/dhādhīphalapramāṇena rudrākṣaṃ cottamantataḥ
326.004cd
समेरुं मेरुहीनं वा सूत्रं जप्यन्तु मानसम् /अप्_326.004अब्/अनामाङ्गुष्ठमाक्रम्य जपं भाष्यन्तु कारयेत्
sameruṃ meruhīnaṃ vā sūtraṃ japyantu mānasam /ap_326.004ab/anāmāṅguṣṭhamākramya japaṃ bhāṣyantu kārayet
326.005cd
तर्जन्यङ्गुष्ठमाक्रम्य न मेरुं लङ्घ्येज्जपे /अप्_326.005अब्/प्रमादात् पतिते सूत्रे जप्तव्यन्तु शतद्वयम्
tarjanyaṅguṣṭhamākramya na meruṃ laṅghyejjape /ap_326.005ab/pramādāt patite sūtre japtavyantu śatadvayam
326.006cd
सर्ववाद्यमयी घण्टा तस्या वादनमर्थकृत् /अप्_326.006अब्/गोशकृन्मूत्रवल्मीकमृत्तिकाभस्मवारिभिः
sarvavādyamayī ghaṇṭā tasyā vādanamarthakṛt /ap_326.006ab/gośakṛnmūtravalmīkamṛttikābhasmavāribhiḥ
326.007cd
वेस्मायतनलिङ्गादेः कार्यमेवं विशोधनम् /अप्_326.007अब्/स्कन्दो नमः शिवायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
vesmāyatanaliṅgādeḥ kāryamevaṃ viśodhanam /ap_326.007ab/skando namaḥ śivāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ
326.008cd
गीतः पञ्चाक्षरो वेदे लोके गीतःषडक्षरः /अप्_326.008अब्/ओमित्यन्ते स्थितः शम्भुर्मुद्रार्थं वटवीजवत्
gītaḥ pañcākṣaro vede loke gītaḥṣaḍakṣaraḥ /ap_326.008ab/omityante sthitaḥ śambhurmudrārthaṃ vaṭavījavat
326.009cd
क्रमान्नमः शिवायेति ईशानाद्यानि वै विदुः /अप्_326.009अब्/षडक्षरस्य सूत्रस्य भाष्यद्विद्याकदम्बकं
kramānnamaḥ śivāyeti īśānādyāni vai viduḥ /ap_326.009ab/ṣaḍakṣarasya sūtrasya bhāṣyadvidyākadambakaṃ
326.010cd
यदोंनमः शिवायेति एतावत् परमं पदम् /अप्_326.010अब्/अनेन पूजयेल्लिङ्गं लिङ्गे यस्मात् स्थितः शिवः
yadoṃnamaḥ śivāyeti etāvat paramaṃ padam /ap_326.010ab/anena pūjayelliṅgaṃ liṅge yasmāt sthitaḥ śivaḥ
326.011cd
अनुग्रहाय लोकानां धर्मकामार्थमुक्तिदः /अप्_326.011अब्/यो न पूजयते लिङ्गन्न स धर्मादिभाजनं
anugrahāya lokānāṃ dharmakāmārthamuktidaḥ /ap_326.011ab/yo na pūjayate liṅganna sa dharmādibhājanaṃ
326.012cd
लिङ्गार्चनाद्भुक्तिमुक्तिर्यावज्जीवमतो यजेत् /अप्_326.012अब्/वरं प्राणपरित्यागो भुञ्जीतापूज्य नैव तं
liṅgārcanādbhuktimuktiryāvajjīvamato yajet /ap_326.012ab/varaṃ prāṇaparityāgo bhuñjītāpūjya naiva taṃ
326.013cd
:न् 1 भक्तिदमिति ख.. :प् 183 रुद्रस्य पूजनाद्रुद्रो विष्णुः स्याद्विष्णुपूजनात् /अप्_326.013अब्/सूर्यः स्यात् सुर्यपूजातः शक्त्यादिः शक्तिपूजनात्
:n 1 bhaktidamiti kha.. :p 183 rudrasya pūjanādrudro viṣṇuḥ syādviṣṇupūjanāt /ap_326.013ab/sūryaḥ syāt suryapūjātaḥ śaktyādiḥ śaktipūjanāt
326.014cd
सर्वयज्ञतपोदाने तीर्थे वेदेषु यत् फलं /अप्_326.014अब्/तत् फलं कोटिगुणितं स्थाप्य लिङ्गं लभेन्नरः
sarvayajñatapodāne tīrthe vedeṣu yat phalaṃ /ap_326.014ab/tat phalaṃ koṭiguṇitaṃ sthāpya liṅgaṃ labhennaraḥ
326.015cd
त्रिसन्ध्यं योर्चयेल्लिङ्गं कृत्वा विल्वेन पार्थिवम् /अप्_326.015अब्/शतैकादशिकं यावत् कुलमुद्धृत्य नाकभाक्
trisandhyaṃ yorcayelliṅgaṃ kṛtvā vilvena pārthivam /ap_326.015ab/śataikādaśikaṃ yāvat kulamuddhṛtya nākabhāk
326.016cd
भक्त्या वित्तानुसारेण कुर्यात् प्रसादसञ्चयम् /अप्_326.016अब्/अल्पे महति वा तुल्यफलमाढ्यदरिद्रयोः
bhaktyā vittānusāreṇa kuryāt prasādasañcayam /ap_326.016ab/alpe mahati vā tulyaphalamāḍhyadaridrayoḥ
326.017cd
भागद्वयञ्च धर्मार्थं कल्पयेज्जीवनाय च /अप्_326.017अब्/धनस्य भागमेकन्तु(1)अनित्यं जीवितं यतः
bhāgadvayañca dharmārthaṃ kalpayejjīvanāya ca /ap_326.017ab/dhanasya bhāgamekantu(1)anityaṃ jīvitaṃ yataḥ
326.018cd
त्रिसप्तकुलमुद्धृत्य देवागारकृदर्थभाक् /अप्_326.018अब्/मृत्काष्ठेष्टकशैलाद्यैः क्रमात् कोटिगुणं फलम्
trisaptakulamuddhṛtya devāgārakṛdarthabhāk /ap_326.018ab/mṛtkāṣṭheṣṭakaśailādyaiḥ kramāt koṭiguṇaṃ phalam
326.019cd
अष्टेष्टकसुरागारकारी स्वर्गमवाप्नुयात् /अप्_326.019अब्/पांशुना क्रीडमानोपि देवागारकृदर्थभाक्
aṣṭeṣṭakasurāgārakārī svargamavāpnuyāt /ap_326.019ab/pāṃśunā krīḍamānopi devāgārakṛdarthabhāk
Chapter 327
327.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे देवालयमाहत्म्यादिर्नाम षड्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {327} :श् अथ सप्तविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छन्दःसारः अग्निर् उवाच छन्दो वक्ष्ये मूलजैस्तैः पिङ्गलोक्तं यथाक्रमम् /अप्_327.001अब्/सर्वादिमध्यान्तगणौ म्लौ द्वौ जौ स्तौ त्रिकौ गणाः
:e ity āgneye mahāpurāṇe devālayamāhatmyādirnāma ṣaḍviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {327} :ś atha saptaviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ chandaḥsāraḥ agnir uvāca chando vakṣye mūlajaistaiḥ piṅgaloktaṃ yathākramam /ap_327.001ab/sarvādimadhyāntagaṇau mlau dvau jau stau trikau gaṇāḥ
327.002cd
:न् 1 धनस्यान्नाथमेकन्त्विति ख.. :प् 184 ह्रस्वो गुरुर्वा पादान्ते पूर्वो योगाद् विसर्गतः /अप्_327.002अब्/अनुस्वाराद्व्यञ्जनात् स्थात् जिह्वामूलीयतस् तथा
:n 1 dhanasyānnāthamekantviti kha.. :p 184 hrasvo gururvā pādānte pūrvo yogād visargataḥ /ap_327.002ab/anusvārādvyañjanāt sthāt jihvāmūlīyatas tathā
327.003cd
उपाध्मानीयतो दीर्घो गुरुर्ग्लौ नौ गणाविह /अप्_327.003अब्/वसवोष्टौ च चत्वारो वेदादित्यादिलोपतः
upādhmānīyato dīrgho gururglau nau gaṇāviha /ap_327.003ab/vasavoṣṭau ca catvāro vedādityādilopataḥ
Chapter 328
328.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे छन्दःसारो नाम सप्तविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {328} :श् अथाष्टाविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छन्दःसारः अग्निर् उवाच छन्दोधिकारे गायत्री देवी चैकाक्षरी भवेत् /अप्_328.001अब्/पञ्चदशाक्षरी सा स्यात् प्राजापत्याष्टविर्णिका
:e ity āgneye mahāpurāṇe chandaḥsāro nāma saptaviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {328} :ś athāṣṭāviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ chandaḥsāraḥ agnir uvāca chandodhikāre gāyatrī devī caikākṣarī bhavet /ap_328.001ab/pañcadaśākṣarī sā syāt prājāpatyāṣṭavirṇikā
328.002cd
यजुषां षडर्णा गायत्री साम्नां स्याद्द्वादशाक्षरा /अप्_328.002अब्/ऋचामष्टादशार्णा स्यात्साम्नां वर्धेत च द्वयं
yajuṣāṃ ṣaḍarṇā gāyatrī sāmnāṃ syāddvādaśākṣarā /ap_328.002ab/ṛcāmaṣṭādaśārṇā syātsāmnāṃ vardheta ca dvayaṃ
328.003cd
ऋचां तुर्यञ्च वर्धेत प्राजापत्याचतुष्टयं /अप्_328.003अब्/वर्धेदेकैककं शेषे आतुर्यादेक्रमुत्सृजेत्
ṛcāṃ turyañca vardheta prājāpatyācatuṣṭayaṃ /ap_328.003ab/vardhedekaikakaṃ śeṣe āturyādekramutsṛjet
328.004cd
उष्णिगनुष्टुब् वृहती पङ्क्तिस्त्रिष्टुब्जगत्यपि /अप्_328.004अब्/तानि ज्ञेयानि क्रमशो गायत्र्यो ब्रह्म एव ताः
uṣṇiganuṣṭub vṛhatī paṅktistriṣṭubjagatyapi /ap_328.004ab/tāni jñeyāni kramaśo gāyatryo brahma eva tāḥ
328.005cd
तिस्रस्तिस्रः समान्यः स्युरेकैका आर्य एव च /अप्_328.005अब्/ऋग्यजुषां संज्ञाः स्युश् चतुःषष्टिपदे लिखेत्
tisrastisraḥ samānyaḥ syurekaikā ārya eva ca /ap_328.005ab/ṛgyajuṣāṃ saṃjñāḥ syuś catuḥṣaṣṭipade likhet
Chapter 329
329.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे छन्दःसारो नामाष्टाविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 185 % छप्तेर् {329} :श् अथोनत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छन्दःसारः अग्निर् उवाच पाद आपदपूरणे गायत्र्यो वसवः स्मृताः /अप्_329.001अब्/जगत्या आदित्याः पादो विराजो दिश ईरिताः
:e ity āgneye mahāpurāṇe chandaḥsāro nāmāṣṭāviṃśatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 185 % chapter {329} :ś athonatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ chandaḥsāraḥ agnir uvāca pāda āpadapūraṇe gāyatryo vasavaḥ smṛtāḥ /ap_329.001ab/jagatyā ādityāḥ pādo virājo diśa īritāḥ
329.002cd
विष्णुतो रुद्राः पादः स्याच्छन्द एकादिपादकं /अप्_329.002अब्/आद्यं चतुष्पाच्चतुर्भिस्त्रिपात् सप्ताक्षरैः क्वचित्
viṣṇuto rudrāḥ pādaḥ syācchanda ekādipādakaṃ /ap_329.002ab/ādyaṃ catuṣpāccaturbhistripāt saptākṣaraiḥ kvacit
329.003cd
सा गायत्री पदे नीवृत् तत्प्रतिष्ठादि षट् त्रिपात् /अप्_329.003अब्/बर्धमाना षडष्टाष्टा त्रिपात् षड्वसुभूधरैः
sā gāyatrī pade nīvṛt tatpratiṣṭhādi ṣaṭ tripāt /ap_329.003ab/bardhamānā ṣaḍaṣṭāṣṭā tripāt ṣaḍvasubhūdharaiḥ
329.004cd
गायत्री त्रिपदा नीवृत् नागी नवनवर्तुभिः /अप्_329.004अब्/वाराही रसद्विरसा छन्दश्चाथ तृतीयकम्
gāyatrī tripadā nīvṛt nāgī navanavartubhiḥ /ap_329.004ab/vārāhī rasadvirasā chandaścātha tṛtīyakam
329.005cd
द्विपाद् द्द्वादशवस्वन्तैः त्रिपात्तु त्रैष्टुभैः स्मृतम् /अप्_329.005अब्/उष्णिक् छन्दो ऽष्टवसुकैः पादैर् वेदे प्रकीर्तितः
dvipād ddvādaśavasvantaiḥ tripāttu traiṣṭubhaiḥ smṛtam /ap_329.005ab/uṣṇik chando 'ṣṭavasukaiḥ pādair vede prakīrtitaḥ
329.006cd
ककुबुष्णिगष्टसूर्यवस्वर्णां त्रिभिरेव सः /अप्_329.006अब्/पुनरुष्णिक् सूर्यवसुवस्वर्णैश् च त्रिपाद्भवेत्
kakubuṣṇigaṣṭasūryavasvarṇāṃ tribhireva saḥ /ap_329.006ab/punaruṣṇik sūryavasuvasvarṇaiś ca tripādbhavet
329.007cd
परोष्णिक् परतस्तस्माच्चतुष्पादात् त्रिभिर्भवेत् /अप्_329.007अब्/साष्टाक्षरैर् अनुष्टुप् स्यात् चतुष्पाच्च त्रिपात् क्वचित्
paroṣṇik paratastasmāccatuṣpādāt tribhirbhavet /ap_329.007ab/sāṣṭākṣarair anuṣṭup syāt catuṣpācca tripāt kvacit
329.008cd
अष्टार्कसूर्यवर्णैः स्यात् मध्ये ऽन्ते च क्वचिद्भवेत् /अप्_329.008अब्/वृहतीजगत्यस्त्रयो गायत्र्याः पूर्वको यदि
aṣṭārkasūryavarṇaiḥ syāt madhye 'nte ca kvacidbhavet /ap_329.008ab/vṛhatījagatyastrayo gāyatryāḥ pūrvako yadi
329.009cd
तृतीयः पथ्या भवति द्वितीयान्यं कुसारिणी /अप्_329.009अब्/स्कन्धौ ग्रीवा क्रौष्टुके स्याद् यक्षे स्यद्वो वृहत्यपि
tṛtīyaḥ pathyā bhavati dvitīyānyaṃ kusāriṇī /ap_329.009ab/skandhau grīvā krauṣṭuke syād yakṣe syadvo vṛhatyapi
329.010cd
:प् 186 उपरिष्टाद्वृहत्यन्ते पुरस्ताद्वृहती पुनः /अप्_329.010अब्/क्वचिन्नवकाश् चत्वारो दिग्विदिक्ष्वष्टवर्णिकाः
:p 186 upariṣṭādvṛhatyante purastādvṛhatī punaḥ /ap_329.010ab/kvacinnavakāś catvāro digvidikṣvaṣṭavarṇikāḥ
329.011cd
महावृहती जागतैः स्यात् त्रिभिः सतो वृहत्यपि /अप्_329.011अब्/भण्डिलः पङ्क्रिच्छन्दः स्यात्सूर्यार्काष्टाष्टवर्णकैः
mahāvṛhatī jāgataiḥ syāt tribhiḥ sato vṛhatyapi /ap_329.011ab/bhaṇḍilaḥ paṅkricchandaḥ syātsūryārkāṣṭāṣṭavarṇakaiḥ
329.012cd
पूर्वौ वेदयुजौ सतः पङ्क्तिश् च विपरीतकौ /अप्_329.012अब्/प्रस्तारपङ्क्तिः पुरतः पवादास्तारपङ्क्तिका
pūrvau vedayujau sataḥ paṅktiś ca viparītakau /ap_329.012ab/prastārapaṅktiḥ purataḥ pavādāstārapaṅktikā
329.013cd
अक्षरपङ्क्तिः पञ्चकाश् चत्वारश्चाल्पशो द्वयं /अप्_329.013अब्/पदपङ्क्तिः पञ्च भवेच्चतुष्कं षट्ककत्रयम्
akṣarapaṅktiḥ pañcakāś catvāraścālpaśo dvayaṃ /ap_329.013ab/padapaṅktiḥ pañca bhaveccatuṣkaṃ ṣaṭkakatrayam
329.014cd
षट्कपञ्चभिर्गायत्रैः षड्भिश् च जगती भवेत् /अप्_329.014अब्/एकेन त्रिष्टुव्ज्योतिष्मती तथैव जगतीरिता
ṣaṭkapañcabhirgāyatraiḥ ṣaḍbhiś ca jagatī bhavet /ap_329.014ab/ekena triṣṭuvjyotiṣmatī tathaiva jagatīritā
329.015cd
पुरस्ताज्योतिः प्रथमे मध्ये ज्योतिश् च मध्यतः /अप्_329.015अब्/उपरिष्टाज्योतिरन्त्यादेकस्मिन् पञ्चके तथा
purastājyotiḥ prathame madhye jyotiś ca madhyataḥ /ap_329.015ab/upariṣṭājyotirantyādekasmin pañcake tathā
329.016cd
भवेच्छन्दः शङ्कुमती षट्के छन्दःककुद्मती /अप्_329.016अब्/त्रिपादशिशुमध्या स्यात् सा पिपीलिकमध्यमा(1)
bhavecchandaḥ śaṅkumatī ṣaṭke chandaḥkakudmatī /ap_329.016ab/tripādaśiśumadhyā syāt sā pipīlikamadhyamā(1)
329.017cd
विपरीता यवमध्या त्रिवृदेकेन वर्जिता /अप्_329.017अब्/भूमिजैकेनाधिकेन द्विहीना च चिराद्भवेत्
viparītā yavamadhyā trivṛdekena varjitā /ap_329.017ab/bhūmijaikenādhikena dvihīnā ca cirādbhavet
329.018cd
अवराट्स्याद्द्वाभ्यामधिकं सन्दिग्धो दैवतादितः /अप्_329.018अब्/आदिपादान्निश् चयः स्याच्छन्दसं देवता क्रमात्
avarāṭsyāddvābhyāmadhikaṃ sandigdho daivatāditaḥ /ap_329.018ab/ādipādānniś cayaḥ syācchandasaṃ devatā kramāt
329.019cd
अग्निः सूर्यः शशी जीवो वरुणश् चन्द्र एव च /अप्_329.019अब्/विश्वेदेवाश् च षड्जाद्याः स्वराः षड्जो वृषःक्रमात्
agniḥ sūryaḥ śaśī jīvo varuṇaś candra eva ca /ap_329.019ab/viśvedevāś ca ṣaḍjādyāḥ svarāḥ ṣaḍjo vṛṣaḥkramāt
329.020cd
गान्धारो मध्यमश् चैव पञ्चमो धैवतस् तथा /अप्_329.020अब्/निषादवर्णाः श्वेतश् च सारङ्गश् च पिसङ्गकः
gāndhāro madhyamaś caiva pañcamo dhaivatas tathā /ap_329.020ab/niṣādavarṇāḥ śvetaś ca sāraṅgaś ca pisaṅgakaḥ
329.021cd
:न् 1 सपिपीलिकमध्यगेति ख.. :प् 187 कृष्णो नीलो लोहितश् च गौरी गायत्रिमुख्यके /अप्_329.021अब्/गौरीचनाभाः कृतयो ज्योतिश्छन्दो हि श्यामलं
:n 1 sapipīlikamadhyageti kha.. :p 187 kṛṣṇo nīlo lohitaś ca gaurī gāyatrimukhyake /ap_329.021ab/gaurīcanābhāḥ kṛtayo jyotiśchando hi śyāmalaṃ
329.022cd
अग्निर्वैश्यः काश्यपश् च गौतमाङ्गिरसौ क्रमात् /अप्_329.022अब्/भार्गवः कौशिकश् चैव वाशिष्टो गोत्रमीरितं
agnirvaiśyaḥ kāśyapaś ca gautamāṅgirasau kramāt /ap_329.022ab/bhārgavaḥ kauśikaś caiva vāśiṣṭo gotramīritaṃ
Chapter 330
330.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे छन्दःसारो नामोनत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {330} :श् अथ त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः छन्दोजातिनिरूपणम् अग्निर् उवाच चतुःशतमुत्कृतिः स्यादुकृतेश् चतुरस्त्यजेत् /अप्_330.001अब्/अभिसंव्या प्रत्यकृतिस्तानि छन्दांशि वै पृथक्
:e ity āgneye mahāpurāṇe chandaḥsāro nāmonatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {330} :ś atha triṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ chandojātinirūpaṇam agnir uvāca catuḥśatamutkṛtiḥ syādukṛteś caturastyajet /ap_330.001ab/abhisaṃvyā pratyakṛtistāni chandāṃśi vai pṛthak
330.002cd
कृतिश्चातिघृतिवृत्तो(1) अत्यष्टिश्चाष्टिरित्यतः /अप्_330.002अब्/अतिशर्करी शक्करीति अतिजगती जगत्यपि
kṛtiścātighṛtivṛtto(1) atyaṣṭiścāṣṭirityataḥ /ap_330.002ab/atiśarkarī śakkarīti atijagatī jagatyapi
330.003cd
छन्दो ऽत्र लौकिकं स्याच्च आर्षमात्रैष्टुभात् स्मृतम् /अप्_330.003अब्/त्रिषुप्पङ्क्तिवृहती अनुष्टुवुष्णिगीरितम्
chando 'tra laukikaṃ syācca ārṣamātraiṣṭubhāt smṛtam /ap_330.003ab/triṣuppaṅktivṛhatī anuṣṭuvuṣṇigīritam
330.004cd
गायत्री स्यात् सुप्रतिष्टा प्रतिष्ठा मध्यया सह /अप्_330.004अब्/अत्युक्तात्युक्त आदिश् च एकैकाक्षरवर्जितम्
gāyatrī syāt supratiṣṭā pratiṣṭhā madhyayā saha /ap_330.004ab/atyuktātyukta ādiś ca ekaikākṣaravarjitam
330.005cd
चतुर्भागो भवेत् पादो गणच्छन्दः प्रदर्श्यते /अप्_330.005अब्/तावन्तः समुद्रा गणा ह्य् आदिमध्यान्तसर्वगाः
caturbhāgo bhavet pādo gaṇacchandaḥ pradarśyate /ap_330.005ab/tāvantaḥ samudrā gaṇā hy ādimadhyāntasarvagāḥ
330.006cd
:न् 1 कृतिश्चानिघृतिर्वृत्तीति ञ.. , ट.. च :प् 188 चतुर्णः पञ्च च गणा आर्यालक्षनमुच्यते /अप्_330.006अब्/स्वरार्धञ्चार्यार्धं स्यादार्यायां विषमेन जः
:n 1 kṛtiścānighṛtirvṛttīti ña.. , ṭa.. ca :p 188 caturṇaḥ pañca ca gaṇā āryālakṣanamucyate /ap_330.006ab/svarārdhañcāryārdhaṃ syādāryāyāṃ viṣamena jaḥ
330.007cd
षष्ठो जो नलपूर्वा स्याद्द्वितीयादिपदं नले /अप्_330.007अब्/सप्तमे ऽन्ते प्रथमा च द्वितीये पञ्चमे नले
ṣaṣṭho jo nalapūrvā syāddvitīyādipadaṃ nale /ap_330.007ab/saptame 'nte prathamā ca dvitīye pañcame nale
330.008cd
आर्धे पदं प्रथमादि षष्ठ एको लघुर्भवेत् /अप्_330.008अब्/त्रिषु गणेषु पादः स्यादार्या पञ्चार्धके स्मृता
ārdhe padaṃ prathamādi ṣaṣṭha eko laghurbhavet /ap_330.008ab/triṣu gaṇeṣu pādaḥ syādāryā pañcārdhake smṛtā
330.009cd
विपुलान्याथ चपला गुरुमध्यगतौ च जौ /अप्_330.009अब्/द्वितीयचतुर्थौ पूर्वे च चपला मुखपूर्विका
vipulānyātha capalā gurumadhyagatau ca jau /ap_330.009ab/dvitīyacaturthau pūrve ca capalā mukhapūrvikā
330.010cd
द्वितीये जघनपूर्वा चपलार्या प्रकीर्तिता /अप्_330.010अब्/उभयोर्महाचपला गीतवाद्यार्धतुल्यका
dvitīye jaghanapūrvā capalāryā prakīrtitā /ap_330.010ab/ubhayormahācapalā gītavādyārdhatulyakā
330.011cd
अन्त्येनार्धेनोपगीतिरुद्गीतिश्चोत्क्रमात् स्मृता /अप्_330.011अब्/अर्धे रक्षगणा आर्या गीटच्छन्दो ऽथ मात्रया
antyenārdhenopagītirudgītiścotkramāt smṛtā /ap_330.011ab/ardhe rakṣagaṇā āryā gīṭacchando 'tha mātrayā
330.012cd
वैतालीयं द्विस्वरा स्यादयुष्पादे समे नलः /अप्_330.012अब्/वसवो ऽन्ते वनगाश् च गोपुच्छन्दशकं भवेत्
vaitālīyaṃ dvisvarā syādayuṣpāde same nalaḥ /ap_330.012ab/vasavo 'nte vanagāś ca gopucchandaśakaṃ bhavet
330.013cd
भगणान्ता पाटलिका शेषे परे च पूर्ववत्(1) /अप्_330.013अब्/साकं षड्वा मिश्रायुक् प्राच्यवृत्तिः प्रदर्श्यते
bhagaṇāntā pāṭalikā śeṣe pare ca pūrvavat(1) /ap_330.013ab/sākaṃ ṣaḍvā miśrāyuk prācyavṛttiḥ pradarśyate
330.014cd
पञ्चमेन पूर्वसाकं तृतीयेन सहस्रयुक् /अप्_330.014अब्/उदीच्यवृत्तिर्वाच्यां स्याद् युगपच्च प्रवर्तकं
pañcamena pūrvasākaṃ tṛtīyena sahasrayuk /ap_330.014ab/udīcyavṛttirvācyāṃ syād yugapacca pravartakaṃ
330.016cd
अयुक्चारुहासिनी स्याद्युगपच्चान्तिका भवेत् //15//अप्_330.015अब्/सप्तार्चिर्वसवश् चैव मात्रासमकमीरितम् /अप्_330.016अब्/भवेन्नलवमौ लश् च द्वादशो वा नवासिका
ayukcāruhāsinī syādyugapaccāntikā bhavet //15//ap_330.015ab/saptārcirvasavaś caiva mātrāsamakamīritam /ap_330.016ab/bhavennalavamau laś ca dvādaśo vā navāsikā
330.017cd
विश्वोकः पञ्चमाष्टौ मो चित्रा लवमकश् चलः /अप्_330.017अब्/ :न् 1 पुच्छलमिति ख.. :प् 189 परयुक्तेनोपचित्रा पादाकुलकमित्यतः
viśvokaḥ pañcamāṣṭau mo citrā lavamakaś calaḥ /ap_330.017ab/ :n 1 pucchalamiti kha.. :p 189 parayuktenopacitrā pādākulakamityataḥ
330.018cd
गीतार्या लोपश्चेत् सौम्या लः पूर्वः(1) ज्योतिरीरिता /अप्_330.018अब्/स्याच्छिखा विपर्यास्तार्धा तूलिका समुदाहृता
gītāryā lopaścet saumyā laḥ pūrvaḥ(1) jyotirīritā /ap_330.018ab/syācchikhā viparyāstārdhā tūlikā samudāhṛtā
330.019cd
एकोनत्रिंशदन्ते गः स्याज्ज्ञेजनसमावला /अप्_330.019अब्/गु इत्य् एकगुरुं(2) संख्यावर्णाद्दशविपर्ययात्
ekonatriṃśadante gaḥ syājjñejanasamāvalā /ap_330.019ab/gu ity ekaguruṃ(2) saṃkhyāvarṇāddaśaviparyayāt
Chapter 331
331.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे छन्दोजातिनिरूपणं नाम त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {331} :श् अथैकत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः विषमकथनम् अग्निर् उवाच वृत्तं समञ्चार्धसमं विषमञ्च त्रिधा वदे /अप्_331.001अब्/समन्तावत् कृत्वकृतमर्धसमञ्च कारयेत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe chandojātinirūpaṇaṃ nāma triṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {331} :ś athaikatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ viṣamakathanam agnir uvāca vṛttaṃ samañcārdhasamaṃ viṣamañca tridhā vade /ap_331.001ab/samantāvat kṛtvakṛtamardhasamañca kārayet
331.002cd
विषमञ्चैव वास्यूनमतिवृत्तं समान्यपि /अप्_331.002अब्/ग्लौचतुःप्रमाणी स्यादाभ्यामन्यद्वितानकं
viṣamañcaiva vāsyūnamativṛttaṃ samānyapi /ap_331.002ab/glaucatuḥpramāṇī syādābhyāmanyadvitānakaṃ
331.003cd
पादस्याद्यन्तु वक्रं स्यात् शनौ न प्रथ्मास्मृतौ /अप्_331.003अब्/वाल्यमुश् चतुर्थाद्वर्णात् पथ्या वर्णं युजोयतः
pādasyādyantu vakraṃ syāt śanau na prathmāsmṛtau /ap_331.003ab/vālyamuś caturthādvarṇāt pathyā varṇaṃ yujoyataḥ
331.004cd
विपरीतपथ्यान्यासाच्चपला वा युजस्वनः /अप्_331.004अब्/विपुलायुग्नसप्तमः सर्वं तस्यैव तस्य च
viparītapathyānyāsāccapalā vā yujasvanaḥ /ap_331.004ab/vipulāyugnasaptamaḥ sarvaṃ tasyaiva tasya ca
331.005cd
:न् 1 नः पूर्व इति ख.. 2 ह्य् अ तियेकनुरुमिति ञ.. :प् 190 तौन्तौ वा विपुलानेका चक्रजातिः समीरिता /अप्_331.005अब्/भवेत् पदचतुरूद्ध्वं चतुर्वृद्ध्या पदेषु च
:n 1 naḥ pūrva iti kha.. 2 hy a tiyekanurumiti ña.. :p 190 tauntau vā vipulānekā cakrajātiḥ samīritā /ap_331.005ab/bhavet padacaturūddhvaṃ caturvṛddhyā padeṣu ca
331.006cd
गुरुद्वयान्त आपीडः प्रत्यापीडो गणादिकः /अप्_331.006अब्/प्रथमस्य विपर्यासे मञ्जरी लवणी क्रमात्
gurudvayānta āpīḍaḥ pratyāpīḍo gaṇādikaḥ /ap_331.006ab/prathamasya viparyāse mañjarī lavaṇī kramāt
331.007cd
भवेदमृतधाराख्या उद्धताद्युच्यते ऽधुना /अप्_331.007अब्/एकतः समजसानःस्युर्न सौ जो गो ऽथ भौनजौ
bhavedamṛtadhārākhyā uddhatādyucyate 'dhunā /ap_331.007ab/ekataḥ samajasānaḥsyurna sau jo go 'tha bhaunajau
331.008cd
नोगो ऽथ सजसा गोगस्तृतीयचरणस्य च /अप्_331.008अब्/सौरभे केचनभगा ललितञ्च नमौ जसौ
nogo 'tha sajasā gogastṛtīyacaraṇasya ca /ap_331.008ab/saurabhe kecanabhagā lalitañca namau jasau
331.009cd
उपस्थितं प्रचुपितं प्रथमाद्यं समौ जसौ /अप्_331.009अब्/गोगथो मलजा रोगः समो नगरजयाः पदे
upasthitaṃ pracupitaṃ prathamādyaṃ samau jasau /ap_331.009ab/gogatho malajā rogaḥ samo nagarajayāḥ pade
331.010cd
वर्धमानं मलौ स्वौ नसौ अथो भोजोव इरिता /अप्_331.010अब्/शुद्धविराडार्षभाख्यं वक्ष्ये चार्धसमन्ततः
vardhamānaṃ malau svau nasau atho bhojova iritā /ap_331.010ab/śuddhavirāḍārṣabhākhyaṃ vakṣye cārdhasamantataḥ
Chapter 332
332.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे विषमकथनं नामैकत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {332} :श् अथ द्वात्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अर्धसमनिरूपणम् अग्निर् उवाच उपचित्रकं ससमनामथभोजभगामथ(1) /अप्_332.001अब्/द्रूतमध्या ततभगागथोननजयाः स्मृताः
:e ity āgneye mahāpurāṇe viṣamakathanaṃ nāmaikatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {332} :ś atha dvātriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ ardhasamanirūpaṇam agnir uvāca upacitrakaṃ sasamanāmathabhojabhagāmatha(1) /ap_332.001ab/drūtamadhyā tatabhagāgathonanajayāḥ smṛtāḥ
332.002cd
वेगवती ससमगा भभभगोगथो स्मृता /अप्_332.002अब्/ :न् 1 ससमनागथतोभयागथ इति ख.. :प् 191 रुद्रविस्तारस्तोसभगासमजागोगथा स्मृता
vegavatī sasamagā bhabhabhagogatho smṛtā /ap_332.002ab/ :n 1 sasamanāgathatobhayāgatha iti kha.. :p 191 rudravistārastosabhagāsamajāgogathā smṛtā
332.003cd
रजसागोगथोद्रोणौगोगौ वै केतुमत्यपि /अप्_332.003अब्/आख्यानिकी ततजगागथोततजगागथ
rajasāgogathodroṇaugogau vai ketumatyapi /ap_332.003ab/ākhyānikī tatajagāgathotatajagāgatha
332.004cd
विपरीताख्यानिकी त्तौ जयागातौ जगोगथ /अप्_332.004अब्/सौमलौ गथलभभावौ भवेद्धरिणवल्लभा
viparītākhyānikī ttau jayāgātau jagogatha /ap_332.004ab/saumalau gathalabhabhāvau bhaveddhariṇavallabhā
332.005cd
लौवनौगाथनजजा यः स्यादपराक्रमं /अप्_332.005अब्/पुष्पिता ननवयानजजावोगथो रजौ
lauvanaugāthanajajā yaḥ syādaparākramaṃ /ap_332.005ab/puṣpitā nanavayānajajāvogatho rajau
332.006ef
वीजथो जवजवागो मूले पनमती शिखा /अप्_332.006अब्/अष्टाविंशतिनागाभा त्रिंशन्नागन्ततो युजि /अप्_332.006च्द्/खञ्जा तद्विपरीता स्यात् समवृत्तं प्रदर्श्यते
vījatho javajavāgo mūle panamatī śikhā /ap_332.006ab/aṣṭāviṃśatināgābhā triṃśannāgantato yuji /ap_332.006cd/khañjā tadviparītā syāt samavṛttaṃ pradarśyate
Chapter 333
333.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अर्धसमनिरूपणं नाम द्वात्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {333} :श् अथ त्रयस्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः समवृत्तनिरूपणं अग्निर् उवाच यतिर्विच्छेद इत्य् उक्तस्तत्तन्मध्यान्तयौ गणौ /अप्_333.001अब्/यौसः कुमारलालिता तौ गौ चित्रपदा स्मृता
:e ity āgneye mahāpurāṇe ardhasamanirūpaṇaṃ nāma dvātriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {333} :ś atha trayastriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ samavṛttanirūpaṇaṃ agnir uvāca yatirviccheda ity uktastattanmadhyāntayau gaṇau /ap_333.001ab/yausaḥ kumāralālitā tau gau citrapadā smṛtā
333.002cd
विद्युन्माला मममागणैर् भूतगणैर् भवेत् /अप्_333.002अब्/माणवका क्रीडितकं वनौ हलमुखी वसः
vidyunmālā mamamāgaṇair bhūtagaṇair bhavet /ap_333.002ab/māṇavakā krīḍitakaṃ vanau halamukhī vasaḥ
333.003cd
स्याद्भुजङ्गशिशुसूतानौ मेहनं मरुतं ननौ /अप्_333.003अब्/भवेच्छुद्धविराड्वृत्तं समौ जगौ
syādbhujaṅgaśiśusūtānau mehanaṃ marutaṃ nanau /ap_333.003ab/bhavecchuddhavirāḍvṛttaṃ samau jagau
333.004cd
:प् 192 पणवोमलयोमः(1) स्याज्जौ गौ मयूरसारिणी /अप्_333.004अब्/सत्तामभसगा वृत्तं भजताद्युपरिस्थिता
:p 192 paṇavomalayomaḥ(1) syājjau gau mayūrasāriṇī /ap_333.004ab/sattāmabhasagā vṛttaṃ bhajatādyuparisthitā
333.005cd
रुक्मवती भससगाविन्द्रावज्रा तजौ गजौ /अप्_333.005अब्/जतौ जगौ गूपपूर्वावाद्यन्ताद्युपजातयः
rukmavatī bhasasagāvindrāvajrā tajau gajau /ap_333.005ab/jatau jagau gūpapūrvāvādyantādyupajātayaḥ
333.006cd
दोधकं भगभागौ स्यात् शालिनी मतभागगौ /अप्_333.006अब्/यतिः समुद्रा ऋषयः वातोर्मी मभतागगौ
dodhakaṃ bhagabhāgau syāt śālinī matabhāgagau /ap_333.006ab/yatiḥ samudrā ṛṣayaḥ vātormī mabhatāgagau
333.007cd
चतुःस्वरा स्याद्भ्रमरी विलासिता मभौनलौ /अप्_333.007अब्/समुद्रा अथ ऋषयो वनौ लौगौ रथोद्धता
catuḥsvarā syādbhramarī vilāsitā mabhaunalau /ap_333.007ab/samudrā atha ṛṣayo vanau laugau rathoddhatā
333.008cd
सामताधनभागोगोवृत्ताननसमाश् च सः /अप्_333.008अब्/श्येनी वजवनागः स्याद्रम्या नपरगागगः
sāmatādhanabhāgogovṛttānanasamāś ca saḥ /ap_333.008ab/śyenī vajavanāgaḥ syādramyā naparagāgagaḥ
333.009cd
जगती वंशस्था वृत्तं जतौ जावथ तौ जवौ /अप्_333.009अब्/इन्द्रवंशा तोटकं सैश् चतुर्भिः प्रतिपादतः
jagatī vaṃśasthā vṛttaṃ jatau jāvatha tau javau /ap_333.009ab/indravaṃśā toṭakaṃ saiś caturbhiḥ pratipādataḥ
333.010cd
भवेद्द्रुतविलम्बिता नभौ भवावथौ नलौ /अप्_333.010अब्/स्यौ श्रीपुठो वसुवेदा जलोगतिजलौ जमौ
bhaveddrutavilambitā nabhau bhavāvathau nalau /ap_333.010ab/syau śrīpuṭho vasuvedā jalogatijalau jamau
333.011cd
जसौ वसर्ववश्चाथ ततं ननमराः स्मृतं /अप्_333.011अब्/कुसुमविचित्रा न्यौ द्यौ नौ नौ रौ स्याच्चलाम्बिका(2)
jasau vasarvavaścātha tataṃ nanamarāḥ smṛtaṃ /ap_333.011ab/kusumavicitrā nyau dyau nau nau rau syāccalāmbikā(2)
333.012cd
भुजङ्गप्रयातं थैः स्याच्चतुर्भिः स्रग्विनीभवैः /अप्_333.012अब्/प्रमिताक्षरा गजौ सौ कान्तोत्पीडा मतौ समौ(3)
bhujaṅgaprayātaṃ thaiḥ syāccaturbhiḥ sragvinībhavaiḥ /ap_333.012ab/pramitākṣarā gajau sau kāntotpīḍā matau samau(3)
333.013cd
वैश्वदेवी(4) ममयायाः पञ्चाङ्गा नवमालिनी /अप्_333.013अब्/ :न् 1 मलघाग इति ख.. 2 चरणात्मिका इति ख.. ।
चञ्चलाम्बिका इति ट.. 3 ममाविति ख.. 4 विश्वदेवीति ख :प् 193 नजौ भयौ प्रतिपादं गणा यदि जगत्यपि
vaiśvadevī(4) mamayāyāḥ pañcāṅgā navamālinī /ap_333.013ab/ :n 1 malaghāga iti kha.. 2 caraṇātmikā iti kha.. |
cañcalāmbikā iti ṭa.. 3 mamāviti kha.. 4 viśvadevīti kha :p 193 najau bhayau pratipādaṃ gaṇā yadi jagatyapi
333.014cd
प्रहर्षणी मवजवा गोपतिर्वह्निदिक्षु च /अप्_333.014अब्/रुचिरा जभसजगा च्छिन्ना वेदैर् ग्रहैः स्मृता
praharṣaṇī mavajavā gopatirvahnidikṣu ca /ap_333.014ab/rucirā jabhasajagā cchinnā vedair grahaiḥ smṛtā
333.015cd
मत्तमयूरं मतया सगौ वेदरहे यतिः /अप्_333.015अब्/गौरीनलनसागः स्यादसम्बाधा नतौ नगौ
mattamayūraṃ matayā sagau vedarahe yatiḥ /ap_333.015ab/gaurīnalanasāgaḥ syādasambādhā natau nagau
333.016cd
गोग इन्द्रियनवकौ ननौ वसनगाः स्वराः /अप्_333.016अब्/स्वराश्चापराजिता स्यान्ननभाननगाः स्वराः
goga indriyanavakau nanau vasanagāḥ svarāḥ /ap_333.016ab/svarāścāparājitā syānnanabhānanagāḥ svarāḥ
333.017cd
द्विःप्रहरणकलिता(1) वसन्ततिलका नभौ /अप्_333.017अब्/जौ गौ सिंहोन्नता सा स्यान्मुनेरुद्धर्षणी च सा
dviḥpraharaṇakalitā(1) vasantatilakā nabhau /ap_333.017ab/jau gau siṃhonnatā sā syānmuneruddharṣaṇī ca sā
333.018cd
चन्द्रावर्ता ननौ सोमावर्तर्तुनवकः स्मृतः /अप्_333.018अब्/मणिगुणनिकरा सौ मालिनौ नौ मयौ ययः
candrāvartā nanau somāvartartunavakaḥ smṛtaḥ /ap_333.018ab/maṇiguṇanikarā sau mālinau nau mayau yayaḥ
333.019cd
यतिर्वसुस्वरा भौ वौ नतलमित्रसग्रहाः(2) /अप्_333.019अब्/ऋषभगजविलासितं ज्ञेया शिखरिणी जगौ
yatirvasusvarā bhau vau natalamitrasagrahāḥ(2) /ap_333.019ab/ṛṣabhagajavilāsitaṃ jñeyā śikhariṇī jagau
333.020cd
रसभालभृगुरुद्राः पृथ्वीजसजसा जनौ /अप्_333.020अब्/गोवसुग्रहविच्छिन्ना पिङ्गलेनेरिता पुरा
rasabhālabhṛgurudrāḥ pṛthvījasajasā janau /ap_333.020ab/govasugrahavicchinnā piṅgaleneritā purā
333.021cd
वंशपत्रपतितं स्याद् भवना भौ नगौ सदिक् /अप्_333.021अब्/हरिणी नसमारः सो नगौ रसचतुःस्वराः
vaṃśapatrapatitaṃ syād bhavanā bhau nagau sadik /ap_333.021ab/hariṇī nasamāraḥ so nagau rasacatuḥsvarāḥ
333.022cd
मन्दाक्रान्ता नभनतं तगौगछिरसस्वराः /अप्_333.022अब्/कुसुमितलता वेल्लिता यययाः शराः
mandākrāntā nabhanataṃ tagaugachirasasvarāḥ /ap_333.022ab/kusumitalatā vellitā yayayāḥ śarāḥ
333.023cd
रथाः स्वराः प्रतिरथससजाः सतताश् च गः /अप्_333.023अब्/शार्दूलविक्रीडितं स्यादादित्यमुनयो यतिः
rathāḥ svarāḥ pratirathasasajāḥ satatāś ca gaḥ /ap_333.023ab/śārdūlavikrīḍitaṃ syādādityamunayo yatiḥ
333.024cd
:न् 1 द्विःप्रहरणञ्चलितेति ख.. 2 लननागात्रसग्रहा इति ञ.. :प् 194 कृतिः सुवदना मोरो भनया भनगाः सुराः /अप्_333.024अब्/यतिर्मुनिरसाश्चाथ इति वृत्तं क्रमात् स्मृतम्
:n 1 dviḥpraharaṇañcaliteti kha.. 2 lananāgātrasagrahā iti ña.. :p 194 kṛtiḥ suvadanā moro bhanayā bhanagāḥ surāḥ /ap_333.024ab/yatirmunirasāścātha iti vṛttaṃ kramāt smṛtam
333.025cd
स्नग्धरा मरतानोमोयपौ त्रिःसप्तका यतिः /अप्_333.025अब्/समुद्रकं भरजानोवनगो दशभास्कराः
snagdharā maratānomoyapau triḥsaptakā yatiḥ /ap_333.025ab/samudrakaṃ bharajānovanago daśabhāskarāḥ
333.026cd
अश्वललितं नजभा जभजा भनमीशतः /अप्_333.026अब्/मत्ताक्रीडा ममनना नौनग्नौ गोष्टमातिथिः
aśvalalitaṃ najabhā jabhajā bhanamīśataḥ /ap_333.026ab/mattākrīḍā mamananā naunagnau goṣṭamātithiḥ
333.027cd
तन्वी भनतसाभोभो लयो वाणसुरार्ककाः /अप्_333.027अब्/क्रौञ्चपदा भमतता नौ नौ वाणशराष्टतः
tanvī bhanatasābhobho layo vāṇasurārkakāḥ /ap_333.027ab/krauñcapadā bhamatatā nau nau vāṇaśarāṣṭataḥ
333.028cd
भुजङ्गविजृम्भितं ममतना ननवासनौ /अप्_333.028अब्/गोष्टेशमुनिभिश्छेदो ह्य् उपहाराख्यमीदृअशम्
bhujaṅgavijṛmbhitaṃ mamatanā nanavāsanau /ap_333.028ab/goṣṭeśamunibhiśchedo hy upahārākhyamīdṛaśam
333.029cd
मननानतानः सो गगौ ग्रहरसो रसात्(1) /अप्_333.029अब्/नौ सप्तरोदण्डदः स्याच्चण्डवृष्टिप्रघातकं(2)
mananānatānaḥ so gagau graharaso rasāt(1) /ap_333.029ab/nau saptarodaṇḍadaḥ syāccaṇḍavṛṣṭipraghātakaṃ(2)
333.030ef
रेफवृद्ध्या णणवा स्युर्व्यालजीमूतमुख्यकाः /अप्_333.030अब्/शेषे वै प्रचिता ज्ञेया गाथाप्रस्तार उच्यते
rephavṛddhyā ṇaṇavā syurvyālajīmūtamukhyakāḥ /ap_333.030ab/śeṣe vai pracitā jñeyā gāthāprastāra ucyate
Chapter 334
334.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे समवृत्तनिरूपणं नाम त्रयस्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {334} :श् अथ चतुस्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः प्रस्तारनिरूपणम् अग्निर् उवाच छन्दो ऽत्र सिद्धं गाथा स्यात् पादे सर्व गुरौ तथा /अप्_334.001अब्/प्रस्तार आद्यगाथोनः परतुल्यो ऽथ पूर्वगः
:e ity āgneye mahāpurāṇe samavṛttanirūpaṇaṃ nāma trayastriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {334} :ś atha catustriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ prastāranirūpaṇam agnir uvāca chando 'tra siddhaṃ gāthā syāt pāde sarva gurau tathā /ap_334.001ab/prastāra ādyagāthonaḥ paratulyo 'tha pūrvagaḥ
334.002cd
:न् 1 ग्रहवसो वसादिति ग.. 2 चण्डवृष्टिप्रयानक इति ट.. :प् 195 नष्टमध्ये समे ऽङ्केनः समे ऽर्ध विषमे गुरुः /अप्_334.002अब्/प्रतिलोमगुणं नाद्यं द्विरुद्दिष्टग एकनुत्
:n 1 grahavaso vasāditi ga.. 2 caṇḍavṛṣṭiprayānaka iti ṭa.. :p 195 naṣṭamadhye same 'ṅkenaḥ same 'rdha viṣame guruḥ /ap_334.002ab/pratilomaguṇaṃ nādyaṃ dviruddiṣṭaga ekanut
334.003cd
सङ्ख्याद्विरर्धे रूपे तु शून्यं शून्ये द्विरीरितं /अप्_334.003अब्/तावदर्धतद्गुणितं द्विद्व्यूनञ्च तदन्ततः
saṅkhyādvirardhe rūpe tu śūnyaṃ śūnye dvirīritaṃ /ap_334.003ab/tāvadardhatadguṇitaṃ dvidvyūnañca tadantataḥ
334.004ef
परे पूर्णं परे पूर्णं मेरुप्रस्तारतो भवेत् /अप्_334.004अब्/नगसंख्या वृत्तसंख्या चाध्वाङ्गुलमधोर्धतः /अप्_334.004च्द्/सङ्ख्यैव द्विगुणैकोना छन्दःसारो ऽयमीरितः
pare pūrṇaṃ pare pūrṇaṃ meruprastārato bhavet /ap_334.004ab/nagasaṃkhyā vṛttasaṃkhyā cādhvāṅgulamadhordhataḥ /ap_334.004cd/saṅkhyaiva dviguṇaikonā chandaḥsāro 'yamīritaḥ
Chapter 335
335.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे प्रस्तारनिरूपणं नाम चतुस्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {335} :श् अथ पञ्चत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शिक्षानिरूपणम् अग्निर् उवाच वक्ष्ये शिक्षान्त्रिषष्टिः स्युर्वर्णा वा चतुराधिकाः /अप्_335.001अब्/स्वरा विंशतिरेकश् च स्पर्शानां पञ्चविंशतिः
:e ity āgneye mahāpurāṇe prastāranirūpaṇaṃ nāma catustriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {335} :ś atha pañcatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ śikṣānirūpaṇam agnir uvāca vakṣye śikṣāntriṣaṣṭiḥ syurvarṇā vā caturādhikāḥ /ap_335.001ab/svarā viṃśatirekaś ca sparśānāṃ pañcaviṃśatiḥ
335.002cd
यादयश् च स्मृता ह्य् अष्टौ चत्वारश् च समाः स्मृताः /अप्_335.002अब्/अनुस्वारो विसर्गश् च पौख्यौ चापि परान्वितौ
yādayaś ca smṛtā hy aṣṭau catvāraś ca samāḥ smṛtāḥ /ap_335.002ab/anusvāro visargaś ca paukhyau cāpi parānvitau
335.003cd
दुष्पृष्टश्चेति विज्ञेया ळ्कारः प्लुत एव च /अप्_335.003अब्/रङ्गश् च खे अरं प्रोक्तं(1) हकारः पञ्चमैर् युतः
duṣpṛṣṭaśceti vijñeyā ḷkāraḥ pluta eva ca /ap_335.003ab/raṅgaś ca khe araṃ proktaṃ(1) hakāraḥ pañcamair yutaḥ
335.004cd
अन्तस्थाभिः समायुक्त औरस्यः कण्ठ्य एव सः /अप्_335.004अब्/आत्मबुद्ध्या समस्यर्थं मनोयुक्ते विवक्षया
antasthābhiḥ samāyukta aurasyaḥ kaṇṭhya eva saḥ /ap_335.004ab/ātmabuddhyā samasyarthaṃ manoyukte vivakṣayā
335.005cd
मनः कायाग्निमाहन्ति स प्रेरयति मारुतम् /अप्_335.005अब्/ :न् 1 वर्गमुखे अरं प्रोक्तमिति ख.. :प् 196 मारुतस्तूरसि चरन् मन्त्रं(1) जनयति स्वरं
manaḥ kāyāgnimāhanti sa prerayati mārutam /ap_335.005ab/ :n 1 vargamukhe araṃ proktamiti kha.. :p 196 mārutastūrasi caran mantraṃ(1) janayati svaraṃ
335.006cd
प्रातःसवनयोगस्तु छन्दो गायत्रमाश्रितम् /अप्_335.006अब्/कण्ठे माध्यन्दिनयुतं मध्यमन्त्रेषु भानुगम्
prātaḥsavanayogastu chando gāyatramāśritam /ap_335.006ab/kaṇṭhe mādhyandinayutaṃ madhyamantreṣu bhānugam
335.007cd
तारन्तार्तीयसवनं(2) शीर्षण्यं जागतानुगम् /अप्_335.007अब्/सोदीर्णो मूर्ध्न्यभिहितो वक्रमापद्य मारुतः
tārantārtīyasavanaṃ(2) śīrṣaṇyaṃ jāgatānugam /ap_335.007ab/sodīrṇo mūrdhnyabhihito vakramāpadya mārutaḥ
335.008cd
वर्णान् जनयते तेषां विभागः पञ्चधा स्मृतः /अप्_335.008अब्/स्वरतः कालतः स्थानात् प्रयत्नार्थप्रदानतः
varṇān janayate teṣāṃ vibhāgaḥ pañcadhā smṛtaḥ /ap_335.008ab/svarataḥ kālataḥ sthānāt prayatnārthapradānataḥ
335.009cd
अष्टौ स्थानानि वर्णानामुरः कण्ठः शिरस् तथा /अप्_335.009अब्/जिह्वामूलञ्च दन्ताश् च नासिकौष्ठौ च तालु च
aṣṭau sthānāni varṇānāmuraḥ kaṇṭhaḥ śiras tathā /ap_335.009ab/jihvāmūlañca dantāś ca nāsikauṣṭhau ca tālu ca
335.010cd
स्वभावश् च विवृत्तिश् च शषसा रेफ एव च /अप्_335.010अब्/जिह्वामूलमुपध्मा च गतिरष्टविधोष्मणः
svabhāvaś ca vivṛttiś ca śaṣasā repha eva ca /ap_335.010ab/jihvāmūlamupadhmā ca gatiraṣṭavidhoṣmaṇaḥ
335.011cd
पद्यो भावप्रसन्धानमुकारादि परम्पदं /अप्_335.011अब्/स्वरान्तं तादृशं विद्याद्यदन्यद्व्यक्तमूष्मणः
padyo bhāvaprasandhānamukārādi parampadaṃ /ap_335.011ab/svarāntaṃ tādṛśaṃ vidyādyadanyadvyaktamūṣmaṇaḥ
335.012cd
ऊतीर्थादागतं(3) दग्धमपवर्णञ्च भक्षितं /अप्_335.012अब्/एवमुच्चारणं पापमेवमुच्चारणं शुभम्
ūtīrthādāgataṃ(3) dagdhamapavarṇañca bhakṣitaṃ /ap_335.012ab/evamuccāraṇaṃ pāpamevamuccāraṇaṃ śubham
335.013cd
अतीर्थादागतं द्रव्यं साम्नायं सुव्यवस्थितं /अप्_335.013अब्/सुस्वरेण सुवक्त्रेण प्रयुक्तं ब्रह्मराजनि
atīrthādāgataṃ dravyaṃ sāmnāyaṃ suvyavasthitaṃ /ap_335.013ab/susvareṇa suvaktreṇa prayuktaṃ brahmarājani
335.014cd
न करालो न लम्वोष्ठो नाव्यक्तो नानुनासिकः /अप्_335.014अब्/गद्गदो बहुजिह्वश् च न वर्णान् वक्तुम् अर्हति
na karālo na lamvoṣṭho nāvyakto nānunāsikaḥ /ap_335.014ab/gadgado bahujihvaś ca na varṇān vaktum arhati
335.015cd
एवं वर्णाः प्रयोक्तव्या नाव्यक्ता न च पीडिन्ताः /अप्_335.015अब्/ :न् 1 मात्रमिति ख.. 2 भावन्तार्तीयसवनमिति ख.. 3 कुतीर्थादागतमिति ट.. ।
क्षतीर्थदागतमिति ख.. :प् 197 सम्यग्वर्णप्रयोगेण ब्रह्मलोके महीयते
evaṃ varṇāḥ prayoktavyā nāvyaktā na ca pīḍintāḥ /ap_335.015ab/ :n 1 mātramiti kha.. 2 bhāvantārtīyasavanamiti kha.. 3 kutīrthādāgatamiti ṭa.. |
kṣatīrthadāgatamiti kha.. :p 197 samyagvarṇaprayogeṇa brahmaloke mahīyate
335.016cd
उदात्तश्चानुदात्तश् च स्वरितश् च स्वरास्त्रयः /अप्_335.016अब्/ह्रस्वो दीर्घः प्लुत इति कालतो नियमावधि
udāttaścānudāttaś ca svaritaś ca svarāstrayaḥ /ap_335.016ab/hrasvo dīrghaḥ pluta iti kālato niyamāvadhi
335.017cd
कण्ठ्या वहाविचुयशास्तालव्या ओष्ठजा वुपु /अप्_335.017अब्/स्युर्मूर्धन्या ऋहुरसाः(1) दन्त्याः ळ्+ओलसाः स्मृताः
kaṇṭhyā vahāvicuyaśāstālavyā oṣṭhajā vupu /ap_335.017ab/syurmūrdhanyā ṛhurasāḥ(1) dantyāḥ ḷ+olasāḥ smṛtāḥ
335.018cd
जिह्वामूले तु ह्वः प्रोक्तो दन्त्योष्ठो वः स्मृतो बुधैः /अप्_335.018अब्/एदैतौ कण्टतालव्यौ ओ औ कण्ठ्यौष्ठजौ स्मृतौ
jihvāmūle tu hvaḥ prokto dantyoṣṭho vaḥ smṛto budhaiḥ /ap_335.018ab/edaitau kaṇṭatālavyau o au kaṇṭhyauṣṭhajau smṛtau
335.019cd
अर्धमात्रा तु कण्ठस्य एकारैकारयोर्भवेत् /अप्_335.019अब्/अयोगवाहा विज्ञेया आश्रयस्थानभागिनः
ardhamātrā tu kaṇṭhasya ekāraikārayorbhavet /ap_335.019ab/ayogavāhā vijñeyā āśrayasthānabhāginaḥ
335.020cd
अचो ऽस्पृष्टापणस्त्वीषन्नोमाः स्पृष्ता हलःस्मृताः /अप्_335.020अब्/शेषाः स्पृष्टा हलः प्रोक्ता निबोधात्र प्रधानतः
aco 'spṛṣṭāpaṇastvīṣannomāḥ spṛṣtā halaḥsmṛtāḥ /ap_335.020ab/śeṣāḥ spṛṣṭā halaḥ proktā nibodhātra pradhānataḥ
335.021ef
अमो ऽनुनासिकानक्रौ नादिमौ हसषः स्मृताः /अप्_335.021अब्/ईषन्नादोपणयशः श्वासिनश् च थकादयः /अप्_335.021च्द्/ईषच्छासं स्वरं विद्याद्दीर्घमेतत् प्रचक्षते
amo 'nunāsikānakrau nādimau hasaṣaḥ smṛtāḥ /ap_335.021ab/īṣannādopaṇayaśaḥ śvāsinaś ca thakādayaḥ /ap_335.021cd/īṣacchāsaṃ svaraṃ vidyāddīrghametat pracakṣate
Chapter 336
336.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे शिक्षानिरूपणं नाम पञ्चत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :न् 1 खटवसा इति ख.. :प् 198 % छप्तेर् {336} :श् अथ षट्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यादिलक्षणं अग्निर् उवाच काव्यस्य नाटकादेश् च अलङ्कारान् वदाम्य् अथ /अप्_336.001अब्/ध्वनिर्वर्णाः पदं वाक्यमित्येतद्वाङ्मयं मतं
:e ity āgneye mahāpurāṇe śikṣānirūpaṇaṃ nāma pañcatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 khaṭavasā iti kha.. :p 198 % chapter {336} :ś atha ṣaṭtriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ kāvyādilakṣaṇaṃ agnir uvāca kāvyasya nāṭakādeś ca alaṅkārān vadāmy atha /ap_336.001ab/dhvanirvarṇāḥ padaṃ vākyamityetadvāṅmayaṃ mataṃ
336.002cd
शास्त्रेतिहासवाक्यानां त्रयं यत्र समाप्यते /अप्_336.002अब्/शास्त्रे शब्दप्रधानत्वमितिहासेषु निष्ठता
śāstretihāsavākyānāṃ trayaṃ yatra samāpyate /ap_336.002ab/śāstre śabdapradhānatvamitihāseṣu niṣṭhatā
336.003cd
अभिधायाः प्रधानत्वात् काव्यं ताभ्यां विभिद्यते /अप्_336.003अब्/नरत्वं दुर्लभं लोके विद्या तत्र च दुर्लभा
abhidhāyāḥ pradhānatvāt kāvyaṃ tābhyāṃ vibhidyate /ap_336.003ab/naratvaṃ durlabhaṃ loke vidyā tatra ca durlabhā
336.004cd
कवित्वं दुर्लभं तत्र शक्तिस्तत्र च दुर्लभा /अप्_336.004अब्/व्युत्पातिर्दुर्लभा तत्र विवेकस्तत्र दुर्लभः
kavitvaṃ durlabhaṃ tatra śaktistatra ca durlabhā /ap_336.004ab/vyutpātirdurlabhā tatra vivekastatra durlabhaḥ
336.005cd
सर्वं शास्त्रमविद्वद्भिर्मृग्यमाणन्न सिध्यति /अप्_336.005अब्/आदिवर्णा द्वितीयाश् च महाप्राणस्तुरीयकः
sarvaṃ śāstramavidvadbhirmṛgyamāṇanna sidhyati /ap_336.005ab/ādivarṇā dvitīyāś ca mahāprāṇasturīyakaḥ
336.006cd
वर्गेषु वर्णवृन्दं स्यात् पदं सुप्तिड्प्रभेदतः /अप्_336.006अब्/सङ्क्षेपाद्वाक्यमिष्टार्थव्यवछिन्ना पदाबली
vargeṣu varṇavṛndaṃ syāt padaṃ suptiḍprabhedataḥ /ap_336.006ab/saṅkṣepādvākyamiṣṭārthavyavachinnā padābalī
336.007cd
काव्यं स्फुटदलङ्कारं गुणवद्दोषवर्जितम् /अप्_336.007अब्/योनिर्वेदश् च लोकश् च सिद्धमन्नादयोनिजं
kāvyaṃ sphuṭadalaṅkāraṃ guṇavaddoṣavarjitam /ap_336.007ab/yonirvedaś ca lokaś ca siddhamannādayonijaṃ
336.008cd
देवादीनाम् संस्कृतं स्यात् प्राकृतं त्रिविधं नृणां /अप्_336.008अब्/गद्यं पद्यञ्च मिश्रञ्च काव्यादि त्रिविधं स्मृतम्
devādīnām saṃskṛtaṃ syāt prākṛtaṃ trividhaṃ nṛṇāṃ /ap_336.008ab/gadyaṃ padyañca miśrañca kāvyādi trividhaṃ smṛtam
336.009cd
अपदः पदसन्तानो गद्यन्तदपि गद्यते /अप्_336.009अब्/चूर्णकोत्कलिकागन्धिवृत्तभेदात् त्रिरूपकम्
apadaḥ padasantāno gadyantadapi gadyate /ap_336.009ab/cūrṇakotkalikāgandhivṛttabhedāt trirūpakam
336.010cd
अल्पाल्पविग्रहं नातिमृदुसन्दर्भनिर्भरं /अप्_336.010अब्/ :प् 199 चूर्णकं नाम्तो दीर्घसमासात् कलिका भवेत्
alpālpavigrahaṃ nātimṛdusandarbhanirbharaṃ /ap_336.010ab/ :p 199 cūrṇakaṃ nāmto dīrghasamāsāt kalikā bhavet
336.011cd
भवेन्मध्यमसन्दर्भन्नातिकुत्सितविग्रहम् /अप्_336.011अब्/वृत्तच्छायाहरं वृत्तं गन्धिनैतत् किलोत्कटम्
bhavenmadhyamasandarbhannātikutsitavigraham /ap_336.011ab/vṛttacchāyāharaṃ vṛttaṃ gandhinaitat kilotkaṭam
336.012cd
आख्यायिका कथा खण्डकथा परिकथा तथा /अप्_336.012अब्/कथानिकेति मन्यन्ते गद्यकाव्यञ्च पञ्चधा
ākhyāyikā kathā khaṇḍakathā parikathā tathā /ap_336.012ab/kathāniketi manyante gadyakāvyañca pañcadhā
336.013cd
कर्तृवंशप्रशंसा स्याद्यत्र गद्येन विस्तरात् /अप्_336.013अब्/कन्याहरणसंग्रामविप्रलम्भविपत्तयः
kartṛvaṃśapraśaṃsā syādyatra gadyena vistarāt /ap_336.013ab/kanyāharaṇasaṃgrāmavipralambhavipattayaḥ
336.014cd
भवन्ति यत्र दीप्ताश् च रीतिवृत्तिप्रवृत्तयः /अप्_336.014अब्/उच्छासैश् च परिच्छेदो यत्र या चूर्णकोत्तरा
bhavanti yatra dīptāś ca rītivṛttipravṛttayaḥ /ap_336.014ab/ucchāsaiś ca paricchedo yatra yā cūrṇakottarā
336.015cd
वक्त्रं वापरवक्त्रं वा यत्र साख्यायिका स्मृता /अप्_336.015अब्/श्लोकैः स्ववंशं संक्षेपात् कविर्यत्र प्रशंसति
vaktraṃ vāparavaktraṃ vā yatra sākhyāyikā smṛtā /ap_336.015ab/ślokaiḥ svavaṃśaṃ saṃkṣepāt kaviryatra praśaṃsati
336.016cd
सुख्यस्यार्थावताराय भवेद्यत्र कथान्तरम् /अप्_336.016अब्/परिच्छेदो न यत्र स्याद्भवेद्वालम्भकैः क्वचित्
sukhyasyārthāvatārāya bhavedyatra kathāntaram /ap_336.016ab/paricchedo na yatra syādbhavedvālambhakaiḥ kvacit
336.017cd
सा कथा नाम तद्गर्भे निबध्नीयाच्चतुष्पदीं /अप्_336.017अब्/भवेत् खण्डकथा यासौ यासौ परिकथा तयोः
sā kathā nāma tadgarbhe nibadhnīyāccatuṣpadīṃ /ap_336.017ab/bhavet khaṇḍakathā yāsau yāsau parikathā tayoḥ
336.018cd
अमात्यं सार्थकं वापि द्विजं वा नायकं विदुः /अप्_336.018अब्/स्यात्तयोः करुणं विद्धि विप्रलम्भश् चतुर्विधः
amātyaṃ sārthakaṃ vāpi dvijaṃ vā nāyakaṃ viduḥ /ap_336.018ab/syāttayoḥ karuṇaṃ viddhi vipralambhaś caturvidhaḥ
336.019cd
समाप्यते तयोर् नाद्या सा कथामनुधावति /अप्_336.019अब्/कथाख्यायिकयोर्मिश्रभावात् परिकथा स्मृता
samāpyate tayor nādyā sā kathāmanudhāvati /ap_336.019ab/kathākhyāyikayormiśrabhāvāt parikathā smṛtā
336.020cd
भयानकं सुखपरं गर्भे च करुणो रसः /अप्_336.020अब्/अद्भुतो ऽन्ते सुकॢप्तार्थो नोदात्ता सा कथानिका
bhayānakaṃ sukhaparaṃ garbhe ca karuṇo rasaḥ /ap_336.020ab/adbhuto 'nte sukḷptārtho nodāttā sā kathānikā
336.021cd
पद्यं चतुष्पदी तच्च वृत्तं जातिरितित्रिधा /अप्_336.021अब्/वृत्तमक्षरसंख्येयमुक्थं तत् कृतिशेषजम्
padyaṃ catuṣpadī tacca vṛttaṃ jātirititridhā /ap_336.021ab/vṛttamakṣarasaṃkhyeyamukthaṃ tat kṛtiśeṣajam
336.022cd
:प् 200 मात्राभिर्गणना सा जातिरिति काश्यपः(1) /अप्_336.022अब्/सममर्धसमं वृत्तं विषमं पैङ्गलं त्रिधा
:p 200 mātrābhirgaṇanā sā jātiriti kāśyapaḥ(1) /ap_336.022ab/samamardhasamaṃ vṛttaṃ viṣamaṃ paiṅgalaṃ tridhā
336.023cd
सा विद्या नौस्तितीषूर्णां गभीरं काव्यसागरं /अप्_336.023अब्/महाकाव्यं कलापश् च पर्याबन्धो विशेषकम्
sā vidyā naustitīṣūrṇāṃ gabhīraṃ kāvyasāgaraṃ /ap_336.023ab/mahākāvyaṃ kalāpaś ca paryābandho viśeṣakam
336.024cd
कुलकं मुक्तकं कोष इति पद्यकुटुम्बकम् /अप्_336.024अब्/सर्गबन्धो महाकाव्यमारब्धं संस्कृतेन यत्
kulakaṃ muktakaṃ koṣa iti padyakuṭumbakam /ap_336.024ab/sargabandho mahākāvyamārabdhaṃ saṃskṛtena yat
336.025cd
तादात्म्यमजहत्तत्र(2) तत्समं नाति दुष्यति /अप्_336.025अब्/इतिहासकथोद्भूतमितरद्वा सदाश्रयं
tādātmyamajahattatra(2) tatsamaṃ nāti duṣyati /ap_336.025ab/itihāsakathodbhūtamitaradvā sadāśrayaṃ
336.026cd
मन्त्रदूतप्रयाणाजिनियतं नातिविस्तरम् /अप्_336.026अब्/शक्कर्यातिजगत्यातिशक्कर्या त्रिष्टुभा(3) तथा
mantradūtaprayāṇājiniyataṃ nātivistaram /ap_336.026ab/śakkaryātijagatyātiśakkaryā triṣṭubhā(3) tathā
336.027cd
पुष्पिताग्रादिभिर्वक्राभिजनैश्चारुभिः समैः /अप्_336.027अब्/मुक्ता(4) तु भिन्नवृत्तान्ता नातिसंक्षिप्तसर्गकम्
puṣpitāgrādibhirvakrābhijanaiścārubhiḥ samaiḥ /ap_336.027ab/muktā(4) tu bhinnavṛttāntā nātisaṃkṣiptasargakam
336.028cd
अतिशर्क्वरिकाष्टिभ्यामेकसङ्कीर्णकैः परः /अप्_336.028अब्/मात्रयाप्यपरः सर्गः प्राशस्त्येषु च पश्चिमः
atiśarkvarikāṣṭibhyāmekasaṅkīrṇakaiḥ paraḥ /ap_336.028ab/mātrayāpyaparaḥ sargaḥ prāśastyeṣu ca paścimaḥ
336.029cd
कल्पो ऽतिनिन्दितस्तस्मिन्विशेषानादरः सतां /अप्_336.029अब्/नगरार्णवशैलर्तु चन्द्रार्काश्रमपादपैः
kalpo 'tininditastasminviśeṣānādaraḥ satāṃ /ap_336.029ab/nagarārṇavaśailartu candrārkāśramapādapaiḥ
336.030cd
उद्यानसलिलक्रीडामधुपानरतोत्सवैः /अप्_336.030अब्/दूतीवचनविन्यासैर् असतीचरिताद्भूतैः
udyānasalilakrīḍāmadhupānaratotsavaiḥ /ap_336.030ab/dūtīvacanavinyāsair asatīcaritādbhūtaiḥ
336.031cd
तमसा मरुताप्यन्यैर् विभावैर् अतिनिर्भरैः /अप्_336.031अब्/ :न् 1 कश्यप इति ज.. , ञ.. , ट.. च 2 तादर्थमजहत्तत्रेति ज.. 3 अनुष्टुभेति ज.. 4 व्यक्तेति ञ.. :प् 201 सर्ववृत्तिप्रवृत्तञ्च सर्वभावप्रभावितम्
tamasā marutāpyanyair vibhāvair atinirbharaiḥ /ap_336.031ab/ :n 1 kaśyapa iti ja.. , ña.. , ṭa.. ca 2 tādarthamajahattatreti ja.. 3 anuṣṭubheti ja.. 4 vyakteti ña.. :p 201 sarvavṛttipravṛttañca sarvabhāvaprabhāvitam
336.032cd
सर्वरीतिरसैः पुष्टं(1) पुष्टङ्गुणविभूषणैः /अप्_336.032अब्/अत एव महाकाव्यं तत्कर्ता च महाकविः
sarvarītirasaiḥ puṣṭaṃ(1) puṣṭaṅguṇavibhūṣaṇaiḥ /ap_336.032ab/ata eva mahākāvyaṃ tatkartā ca mahākaviḥ
336.033cd
वाग्वैदग्ध्यप्रधानेपि रस एवात्र जीवितम् /अप्_336.033अब्/पृथक्प्रयत्ननिर्वर्त्यं वाग्वक्रिम्नि रसाद्वपुः
vāgvaidagdhyapradhānepi rasa evātra jīvitam /ap_336.033ab/pṛthakprayatnanirvartyaṃ vāgvakrimni rasādvapuḥ
336.034cd
चतुर्वर्गफलं विश्वग्व्याख्यातं नायकाख्यया /अप्_336.034अब्/समानवृत्तिनिर्व्यूटः कौशिकीवृत्तिकोमलः
caturvargaphalaṃ viśvagvyākhyātaṃ nāyakākhyayā /ap_336.034ab/samānavṛttinirvyūṭaḥ kauśikīvṛttikomalaḥ
336.035cd
कलापो ऽत्र प्रवासः प्रागनुरागाह्वयो रसः /अप्_336.035अब्/सविशेषकञ्च प्राप्त्यादि संस्कृतेनेत्रेण च
kalāpo 'tra pravāsaḥ prāganurāgāhvayo rasaḥ /ap_336.035ab/saviśeṣakañca prāptyādi saṃskṛtenetreṇa ca
336.036cd
श्लोकैर् अनेकैः कुलकं स्यात् सन्दानितकानि तत् /अप्_336.036अब्/मुक्तकं श्लोक एकैकश् चमत्कारक्षमः सता ं
ślokair anekaiḥ kulakaṃ syāt sandānitakāni tat /ap_336.036ab/muktakaṃ śloka ekaikaś camatkārakṣamaḥ satā ṃ
336.037cd
सूक्तिभिः कविसिंहानां सुन्दरीभिः समन्वितः /अप्_336.037अब्/कोषो ब्रह्मापरिच्छिन्नः स विदग्धाय रोचते
sūktibhiḥ kavisiṃhānāṃ sundarībhiḥ samanvitaḥ /ap_336.037ab/koṣo brahmāparicchinnaḥ sa vidagdhāya rocate
336.038ef
आभासोपमशक्तिश् च सर्गे यद्भिन्नवृत्तता /अप्_336.038अब्/मिश्रं वपुरिति ख्यातं प्रकीर्णमिति च द्विधा /अप्_336.038च्द्/श्रव्यञ्चैवाभिनेयञ्च प्रकीर्णं सकलोक्तिभिः
ābhāsopamaśaktiś ca sarge yadbhinnavṛttatā /ap_336.038ab/miśraṃ vapuriti khyātaṃ prakīrṇamiti ca dvidhā /ap_336.038cd/śravyañcaivābhineyañca prakīrṇaṃ sakaloktibhiḥ
Chapter 337
337.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे काव्यादिलक्षणं नाम षट्त्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :न् 1 जुष्टमिति ज.. , ट.. च :प् 202 % छप्तेर् {337} :श् अथ सप्तत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नाटकनिरूपणम् अग्निर् उवाच नाटकं सप्रकरणं डिम ईहामृगो ऽपि वा /अप्_337.001अब्/ज्ञेयः समवकारश् च भवेत् प्रहसनन्तथा
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre kāvyādilakṣaṇaṃ nāma ṣaṭtriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 juṣṭamiti ja.. , ṭa.. ca :p 202 % chapter {337} :ś atha saptatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ nāṭakanirūpaṇam agnir uvāca nāṭakaṃ saprakaraṇaṃ ḍima īhāmṛgo 'pi vā /ap_337.001ab/jñeyaḥ samavakāraś ca bhavet prahasanantathā
337.002cd
व्यायोगभाणवीथ्यङ्कत्रोटकान्यथ नाटिका /अप्_337.002अब्/सट्टकं शिल्पकः कर्णा एको दुर्मल्लिका तथा
vyāyogabhāṇavīthyaṅkatroṭakānyatha nāṭikā /ap_337.002ab/saṭṭakaṃ śilpakaḥ karṇā eko durmallikā tathā
337.003cd
प्रस्थानं भाणिका भाणी गोष्ठी हल्लीशकानि च /अप्_337.003अब्/काव्यं श्रीगदितं नाट्यरासकं रासकं तथा
prasthānaṃ bhāṇikā bhāṇī goṣṭhī hallīśakāni ca /ap_337.003ab/kāvyaṃ śrīgaditaṃ nāṭyarāsakaṃ rāsakaṃ tathā
337.004cd
उल्लाप्यकं प्रेङ्क्षणञ्च सप्तविंशतिरेव तत् /अप्_337.004अब्/सामान्यञ्च विशेषश् च लक्षणस्य द्वयी गतिः
ullāpyakaṃ preṅkṣaṇañca saptaviṃśatireva tat /ap_337.004ab/sāmānyañca viśeṣaś ca lakṣaṇasya dvayī gatiḥ
337.005cd
सामान्यं सर्वविषयं शेषः क्वापि प्रवर्तते /अप्_337.005अब्/पूर्वरङ्गे निवृत्ते द्वौ देशकालावुभावपि
sāmānyaṃ sarvaviṣayaṃ śeṣaḥ kvāpi pravartate /ap_337.005ab/pūrvaraṅge nivṛtte dvau deśakālāvubhāvapi
337.006cd
रसभावविभावानुभावा अभिनयास् तथा /अप्_337.006अब्/अङ्कः स्थितिश् च सामान्यं सर्वत्रैवोपसर्पणात्
rasabhāvavibhāvānubhāvā abhinayās tathā /ap_337.006ab/aṅkaḥ sthitiś ca sāmānyaṃ sarvatraivopasarpaṇāt
337.007cd
विशेषो ऽवसरे वाच्यः सामान्यं पूर्वमुच्यते /अप्_337.007अब्/त्रिवर्गसाधनन्नाट्यमित्याहुः करणञ्च यत्
viśeṣo 'vasare vācyaḥ sāmānyaṃ pūrvamucyate /ap_337.007ab/trivargasādhanannāṭyamityāhuḥ karaṇañca yat
337.008cd
इतिकर्तव्यता तस्य पूर्वरङ्गो यथाविधि /अप्_337.008अब्/नान्दीमुखानि द्वात्रिंशदङ्गानि पूर्वरङ्गके
itikartavyatā tasya pūrvaraṅgo yathāvidhi /ap_337.008ab/nāndīmukhāni dvātriṃśadaṅgāni pūrvaraṅgake
337.009cd
देवतानां नमस्कारो गुरूणामपि च स्तुतिः /अप्_337.009अब्/गोब्राह्मणनृपादीनामाशीर्वादादि गीयते
devatānāṃ namaskāro gurūṇāmapi ca stutiḥ /ap_337.009ab/gobrāhmaṇanṛpādīnāmāśīrvādādi gīyate
337.010cd
नान्द्यन्ते सूत्रधारो ऽसौ रूपकेषु निबध्यते /अप्_337.010अब्/गुरुपूर्वक्रमं वंशप्रशंसा पौरुषं कवेः
nāndyante sūtradhāro 'sau rūpakeṣu nibadhyate /ap_337.010ab/gurupūrvakramaṃ vaṃśapraśaṃsā pauruṣaṃ kaveḥ
337.011cd
:प् 203 सम्बन्धार्थौ च काव्यस्य पञ्चैतानेष निर्दिशेत् /अप्_337.011अब्/नटी विदूषको वापि पारिपार्श्विक एव वा
:p 203 sambandhārthau ca kāvyasya pañcaitāneṣa nirdiśet /ap_337.011ab/naṭī vidūṣako vāpi pāripārśvika eva vā
337.012cd
सहिताः सूत्रधारेण संलापं यत्र कुर्वते /अप्_337.012अब्/चित्रैर् वाक्यैः स्वकार्योत्थैः प्रस्तुताक्षेपिभिर्मिथः
sahitāḥ sūtradhāreṇa saṃlāpaṃ yatra kurvate /ap_337.012ab/citrair vākyaiḥ svakāryotthaiḥ prastutākṣepibhirmithaḥ
337.013cd
आमुखं तत्तु विज्ञेयं बुधैः प्रस्तावनापि सा /अप्_337.013अब्/प्रवृत्तकं कथोद्घातः प्रयोगातिशयस् तथा
āmukhaṃ tattu vijñeyaṃ budhaiḥ prastāvanāpi sā /ap_337.013ab/pravṛttakaṃ kathodghātaḥ prayogātiśayas tathā
337.014cd
आमुखस्य त्रयो भेदा वीजांशेषूपजायते /अप्_337.014अब्/कालं प्रवृत्तमाश्रित्य सूत्रधृग्यत्र वर्णयेत्
āmukhasya trayo bhedā vījāṃśeṣūpajāyate /ap_337.014ab/kālaṃ pravṛttamāśritya sūtradhṛgyatra varṇayet
337.015cd
तदाश्रयश् च पात्रस्य प्रवेशस्तत् प्रवृत्तकं /अप्_337.015अब्/सूत्रधारस्य वाक्यं वा यत्र वाक्यार्थमेव वा
tadāśrayaś ca pātrasya praveśastat pravṛttakaṃ /ap_337.015ab/sūtradhārasya vākyaṃ vā yatra vākyārthameva vā
337.016cd
गृहीत्वा प्रविशेत् पात्रं कथोद्घातः स उच्यते /अप्_337.016अब्/प्रयोगेषु प्रयोगन्तु सूत्रधृग्यत्र वर्णयेत्
gṛhītvā praviśet pātraṃ kathodghātaḥ sa ucyate /ap_337.016ab/prayogeṣu prayogantu sūtradhṛgyatra varṇayet
337.017cd
ततश् च प्रविशेत् पात्रं प्रयोगातिशयो हि सः /अप्_337.017अब्/शरीरं नाटकादीनामितिवृत्तं प्रचक्षते
tataś ca praviśet pātraṃ prayogātiśayo hi saḥ /ap_337.017ab/śarīraṃ nāṭakādīnāmitivṛttaṃ pracakṣate
337.018cd
सिद्धमुत्प्रेक्षितञ्चेति तस्य भेदाबुभौ स्मृतौ /अप्_337.018अब्/सिद्धमागमदृष्टञ्च सृष्टमुत्प्रेक्षितं कवेः
siddhamutprekṣitañceti tasya bhedābubhau smṛtau /ap_337.018ab/siddhamāgamadṛṣṭañca sṛṣṭamutprekṣitaṃ kaveḥ
337.019cd
वीजं विन्दुः पताका च प्रकरी कार्यमेव च /अप्_337.019अब्/अर्थप्रकृतयः पञ्च पञ्च चेष्टा अपि क्रमात्
vījaṃ vinduḥ patākā ca prakarī kāryameva ca /ap_337.019ab/arthaprakṛtayaḥ pañca pañca ceṣṭā api kramāt
337.020cd
प्रारम्भश् च प्रयत्नश् च प्राप्तिः सद्भाव एव च /अप्_337.020अब्/नियता च फलप्राप्तिः फलयोगश् च पञ्चमः
prārambhaś ca prayatnaś ca prāptiḥ sadbhāva eva ca /ap_337.020ab/niyatā ca phalaprāptiḥ phalayogaś ca pañcamaḥ
337.021cd
मुखं प्रतिमुखं गर्भो विमर्षश् च तथैव च /अप्_337.021अब्/तथा निर्वहणञ्चेति क्रमात् पञ्चैव सन्धयः
mukhaṃ pratimukhaṃ garbho vimarṣaś ca tathaiva ca /ap_337.021ab/tathā nirvahaṇañceti kramāt pañcaiva sandhayaḥ
337.022cd
अल्पमात्रं समुद्दिष्टं बहुधा यत् प्रसर्पति /अप्_337.022अब्/ :प् 204 फलावसानं यच्चैव वीजं तदभिधीयते
alpamātraṃ samuddiṣṭaṃ bahudhā yat prasarpati /ap_337.022ab/ :p 204 phalāvasānaṃ yaccaiva vījaṃ tadabhidhīyate
337.023cd
यत्र वीजसमुत्पत्तिर्नानार्थरससम्भवा /अप्_337.023अब्/काव्ये शरीरानुगतं तन्मुखं परिकीर्तितं
yatra vījasamutpattirnānārtharasasambhavā /ap_337.023ab/kāvye śarīrānugataṃ tanmukhaṃ parikīrtitaṃ
337.024cd
इष्टस्यार्थस्य रचना वृत्तान्तस्यानुपक्षयः /अप्_337.024अब्/रागप्राप्तिः प्रयोगस्य गुह्यानाञ्चैव गूहनम्
iṣṭasyārthasya racanā vṛttāntasyānupakṣayaḥ /ap_337.024ab/rāgaprāptiḥ prayogasya guhyānāñcaiva gūhanam
337.025cd
आश् चर्यवदभिख्यातं प्रकाशानां प्रकाशनम् /अप्_337.025अब्/अङ्गहीनं नरो यद्वन्न श्रेष्ठं काव्यमेव च
āś caryavadabhikhyātaṃ prakāśānāṃ prakāśanam /ap_337.025ab/aṅgahīnaṃ naro yadvanna śreṣṭhaṃ kāvyameva ca
337.026cd
देशकालौ विना किञ्चिन्नेतिवृत्तं प्रवर्तते /अप्_337.026अब्/अतस्तयोरुपादाननियमात् पदमुच्यते
deśakālau vinā kiñcinnetivṛttaṃ pravartate /ap_337.026ab/atastayorupādānaniyamāt padamucyate
337.027ef
देशेषु भारतं वर्षं काले कृतयुगत्रयं /अप्_337.027अब्/नर्ते ताभ्यां प्राणभृतां सुखदुःखोदयः क्वचित् /अप्_337.027च्द्/सर्गे सर्गादिवार्ता च प्रसज्जन्ती न दुष्यति
deśeṣu bhārataṃ varṣaṃ kāle kṛtayugatrayaṃ /ap_337.027ab/narte tābhyāṃ prāṇabhṛtāṃ sukhaduḥkhodayaḥ kvacit /ap_337.027cd/sarge sargādivārtā ca prasajjantī na duṣyati
Chapter 338
338.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे नाटकनिरूपणं नाम सप्तत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {338} :श् अथाष्टत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शृङ्गारादिरसनिरूपणम् अग्निर् उवाच अक्षरं परमं ब्रह्म सनातनमजं विभुं /अप्_338.001अब्/वेदान्तेषु वदन्त्येकं चैतन्यं ज्योतिरीश्वरम्
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre nāṭakanirūpaṇaṃ nāma saptatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {338} :ś athāṣṭatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ śṛṅgārādirasanirūpaṇam agnir uvāca akṣaraṃ paramaṃ brahma sanātanamajaṃ vibhuṃ /ap_338.001ab/vedānteṣu vadantyekaṃ caitanyaṃ jyotirīśvaram
338.002cd
आनन्दः सहजस्तस्य व्यज्यते स कदाचन /अप्_338.002अब्/व्यक्तिः सा तस्य चैतन्यचमत्काररसाह्वया
ānandaḥ sahajastasya vyajyate sa kadācana /ap_338.002ab/vyaktiḥ sā tasya caitanyacamatkārarasāhvayā
338.003cd
:प् 205 आद्यस्तस्य विकारो यः सो ऽहङ्कार इति स्मृतः /अप्_338.003अब्/ततो ऽभिमानस्तत्रेदं समाप्तं भुवनत्रयं
:p 205 ādyastasya vikāro yaḥ so 'haṅkāra iti smṛtaḥ /ap_338.003ab/tato 'bhimānastatredaṃ samāptaṃ bhuvanatrayaṃ
338.004cd
अभिमानाद्रतिः सा च परिपोषमुपेयुषी /अप्_338.004अब्/व्यभिचार्यादिसामान्यात् शृङ्गार इति गीयते
abhimānādratiḥ sā ca paripoṣamupeyuṣī /ap_338.004ab/vyabhicāryādisāmānyāt śṛṅgāra iti gīyate
338.005cd
तद्भेदाः काममितरे हास्याद्या अप्यनेकशः /अप्_338.005अब्/स्वस्वस्थादिविशेषोत्थपरिघोषस्वलक्षणाः
tadbhedāḥ kāmamitare hāsyādyā apyanekaśaḥ /ap_338.005ab/svasvasthādiviśeṣotthaparighoṣasvalakṣaṇāḥ
338.006cd
सत्त्वादिगुणसन्तानाज्जायन्ते परमात्मनः /अप्_338.006अब्/रागाद्भवति शृङ्गारो रौद्रस्तैक्ष्णात् प्रजायते
sattvādiguṇasantānājjāyante paramātmanaḥ /ap_338.006ab/rāgādbhavati śṛṅgāro raudrastaikṣṇāt prajāyate
338.007cd
वीरो ऽवष्टम्भजः सङ्कोचभूर्वीभत्स इष्यते /अप्_338.007अब्/शृङ्गाराज्ज्यायते हासो रौद्रात्तु करुणो रसः
vīro 'vaṣṭambhajaḥ saṅkocabhūrvībhatsa iṣyate /ap_338.007ab/śṛṅgārājjyāyate hāso raudrāttu karuṇo rasaḥ
338.008cd
वीराच्चाद्भुतनिष्पत्तिः स्याद्वीभत्साद्भयानकः /अप्_338.008अब्/शृङ्गारहास्यकरुणा रौद्रवीरभयानकाः
vīrāccādbhutaniṣpattiḥ syādvībhatsādbhayānakaḥ /ap_338.008ab/śṛṅgārahāsyakaruṇā raudravīrabhayānakāḥ
338.009cd
वीभत्साद्भुतशान्ताख्याः स्वभावाच्चतुरो रसाः /अप्_338.009अब्/लक्ष्मीरिव विना त्यागान्न वाणी भाति नीरसा
vībhatsādbhutaśāntākhyāḥ svabhāvāccaturo rasāḥ /ap_338.009ab/lakṣmīriva vinā tyāgānna vāṇī bhāti nīrasā
338.010cd
अपारे काव्यसंसारे कविरेव प्रजापतिः /अप्_338.010अब्/यथा वै रोचते विश्वं तथेदं परिवर्तते
apāre kāvyasaṃsāre kavireva prajāpatiḥ /ap_338.010ab/yathā vai rocate viśvaṃ tathedaṃ parivartate
338.011cd
शृङ्गारी चेत् कविः काव्ये जातं रसमयं जगत् /अप्_338.011अब्/स चेत् कविर्वीतरागो नीरसं व्यक्तमेव तत्
śṛṅgārī cet kaviḥ kāvye jātaṃ rasamayaṃ jagat /ap_338.011ab/sa cet kavirvītarāgo nīrasaṃ vyaktameva tat
338.012cd
न भावहीनो ऽस्ति रसो न भावो रसवर्जितः /अप्_338.012अब्/भावयन्ति रसानेभिर्भाव्यन्ते च रसा इति
na bhāvahīno 'sti raso na bhāvo rasavarjitaḥ /ap_338.012ab/bhāvayanti rasānebhirbhāvyante ca rasā iti
338.013cd
स्थायिनो ऽष्टौ रतिमुखाः स्तम्भाद्या व्यभिचारिणः /अप्_338.013अब्/मनो ऽनुकूले ऽनुभवः सुखस्य रतिरिष्यते
sthāyino 'ṣṭau ratimukhāḥ stambhādyā vyabhicāriṇaḥ /ap_338.013ab/mano 'nukūle 'nubhavaḥ sukhasya ratiriṣyate
338.014cd
हर्षादिभिश् च मनसो विकाशो हास उच्यते /अप्_338.014अब्/ :प् 206 चित्रादिदर्शनाच्चेतोवैक्लव्यं ब्रुवते भयम्
harṣādibhiś ca manaso vikāśo hāsa ucyate /ap_338.014ab/ :p 206 citrādidarśanāccetovaiklavyaṃ bruvate bhayam
338.015cd
जुगुप्सा च पदार्थानां निन्दा दौर्भाग्यवाहिनां /अप्_338.015अब्/विस्मयो ऽतिशयेनार्थदर्शनाच्चित्तविस्तृतिः
jugupsā ca padārthānāṃ nindā daurbhāgyavāhināṃ /ap_338.015ab/vismayo 'tiśayenārthadarśanāccittavistṛtiḥ
338.016cd
अष्टौ स्तम्भादयः सत्त्वाद्रजसस्तमसः परम् /अप्_338.016अब्/स्तम्भश्चेष्टाप्रतीघातो भयरागाद्युपाहितः(1)
aṣṭau stambhādayaḥ sattvādrajasastamasaḥ param /ap_338.016ab/stambhaśceṣṭāpratīghāto bhayarāgādyupāhitaḥ(1)
338.017cd
श्रमरागाद्युपेतान्तःक्षोभजन्म वपुर्जलं /अप्_338.017अब्/स्वेदो हर्षादिभिर्देहोच्छासो ऽन्तःपुलकोद्गमः
śramarāgādyupetāntaḥkṣobhajanma vapurjalaṃ /ap_338.017ab/svedo harṣādibhirdehocchāso 'ntaḥpulakodgamaḥ
338.018cd
हर्षादिजन्मवाक्सङ्गः स्वरभेदो भयादिभिः /अप्_338.018अब्/मनोवैक्लव्यमिच्छन्ति शोकमिष्टक्षयादिभिः
harṣādijanmavāksaṅgaḥ svarabhedo bhayādibhiḥ /ap_338.018ab/manovaiklavyamicchanti śokamiṣṭakṣayādibhiḥ
338.019cd
क्रोधस्तैक्ष्णप्रबोधश् च प्रतिकूलानुकारिणि /अप्_338.019अब्/पुरुषार्थसमाप्त्यार्थो यः स उत्साह उच्यते
krodhastaikṣṇaprabodhaś ca pratikūlānukāriṇi /ap_338.019ab/puruṣārthasamāptyārtho yaḥ sa utsāha ucyate
338.020cd
चित्तक्षोभभवोत्तम्भो वेपथुः परिकीर्तितः /अप्_338.020अब्/वैवर्ण्यञ्च विषादादिजन्मा कान्तिविपर्ययः
cittakṣobhabhavottambho vepathuḥ parikīrtitaḥ /ap_338.020ab/vaivarṇyañca viṣādādijanmā kāntiviparyayaḥ
338.021cd
दुःखानन्दादिजन्नेत्रजलमश्रु च विश्रुतम् /अप्_338.021अब्/इन्द्रयाणामस्तमयः प्रलयो लङ्घनादिभिः
duḥkhānandādijannetrajalamaśru ca viśrutam /ap_338.021ab/indrayāṇāmastamayaḥ pralayo laṅghanādibhiḥ
338.022cd
वैराग्यादिर्मनःखेदो निर्वेद इति कथ्यते /अप्_338.022अब्/मनःपीडादिजन्मा च सादो ग्लानिः शरीरगा
vairāgyādirmanaḥkhedo nirveda iti kathyate /ap_338.022ab/manaḥpīḍādijanmā ca sādo glāniḥ śarīragā
338.023cd
शङ्कानिष्टागमोत्प्रेक्षा स्यादसूया च मत्सरः /अप्_338.023अब्/मदिराद्युपयोगोत्थं मनःसंमोहनं मदः
śaṅkāniṣṭāgamotprekṣā syādasūyā ca matsaraḥ /ap_338.023ab/madirādyupayogotthaṃ manaḥsaṃmohanaṃ madaḥ
338.024cd
क्रियातिशयजन्मान्तःशरीरोत्थक्लमः श्रमः /अप्_338.024अब्/शृङ्गारादिक्रियाद्वेषश्चित्तस्यालस्यमुच्यते
kriyātiśayajanmāntaḥśarīrotthaklamaḥ śramaḥ /ap_338.024ab/śṛṅgārādikriyādveṣaścittasyālasyamucyate
338.025cd
:न् 1 भयरागाद्युपस्थित इति ख.. :प् 207 दैन्यं सत्त्वादपभ्रंशश्चिन्तार्थपरिभावनं /अप्_338.025अब्/इतिकर्तव्यतोपायाद्रशनं मोह उच्यते
:n 1 bhayarāgādyupasthita iti kha.. :p 207 dainyaṃ sattvādapabhraṃśaścintārthaparibhāvanaṃ /ap_338.025ab/itikartavyatopāyādraśanaṃ moha ucyate
338.026cd
स्मृतिः स्यादनुभूतस्य वस्तुनः प्रतिविम्बनं /अप्_338.026अब्/मतिरर्थपरिच्छेदस्तत्त्वज्ञानोपनायितः
smṛtiḥ syādanubhūtasya vastunaḥ prativimbanaṃ /ap_338.026ab/matirarthaparicchedastattvajñānopanāyitaḥ
338.027cd
व्रीडानुरागादिभवः सङ्कोचः कोपि चेतसः /अप्_338.027अब्/भवेच्चपलातास्थैर्यं हर्षश्चित्तप्रसन्नता
vrīḍānurāgādibhavaḥ saṅkocaḥ kopi cetasaḥ /ap_338.027ab/bhaveccapalātāsthairyaṃ harṣaścittaprasannatā
338.028cd
आवेशश् च प्रतीकारः शयो वैधुर्यमात्मनः /अप्_338.028अब्/कर्तव्ये प्रतिभाभ्रंशो जडतेत्यभिधीयते
āveśaś ca pratīkāraḥ śayo vaidhuryamātmanaḥ /ap_338.028ab/kartavye pratibhābhraṃśo jaḍatetyabhidhīyate
338.029cd
इष्टप्राप्तेरूपचितः सम्पदाभ्युदयो धृतिः /अप्_338.029अब्/गर्वाः परेष्ववज्ञानमात्मन्युत्कर्षभावना
iṣṭaprāpterūpacitaḥ sampadābhyudayo dhṛtiḥ /ap_338.029ab/garvāḥ pareṣvavajñānamātmanyutkarṣabhāvanā
338.030cd
भवेद्विषादो दैवादेर्विघातो ऽभीष्टवस्तुनि /अप्_338.030अब्/औत्सुक्यमीप्सिताप्राप्तेर्वाञ्छया तरला स्थितिः
bhavedviṣādo daivādervighāto 'bhīṣṭavastuni /ap_338.030ab/autsukyamīpsitāprāptervāñchayā taralā sthitiḥ
338.031cd
चित्तेन्द्रियाणां स्तैमित्यमपस्मारो ऽचला स्थितिः /अप्_338.031अब्/युद्धे बाधादिभीस्त्रासो वीप्सा चित्तचमत्कृतिः
cittendriyāṇāṃ staimityamapasmāro 'calā sthitiḥ /ap_338.031ab/yuddhe bādhādibhīstrāso vīpsā cittacamatkṛtiḥ
338.032cd
क्रोधस्याप्रशमो ऽमर्षः प्रबोधश्चेतनोदयः /अप्_338.032अब्/अवहित्थं भवेद्गुप्तिरिङ्गिताकारगोचरा
krodhasyāpraśamo 'marṣaḥ prabodhaścetanodayaḥ /ap_338.032ab/avahitthaṃ bhavedguptiriṅgitākāragocarā
338.033cd
रोषतो गुरुवाग्दण्डपारुष्यं विदुरुग्रतां /अप्_338.033अब्/ऊहो वितर्कःस्याद्व्याधिर्मनोवपुरवग्रहः
roṣato guruvāgdaṇḍapāruṣyaṃ vidurugratāṃ /ap_338.033ab/ūho vitarkaḥsyādvyādhirmanovapuravagrahaḥ
338.034cd
अनिबद्धप्रलापादिरुन्मादो मदनादिभिः /अप्_338.034अब्/तत्त्वज्ञानादिना चेतःकषायो परमः शमः
anibaddhapralāpādirunmādo madanādibhiḥ /ap_338.034ab/tattvajñānādinā cetaḥkaṣāyo paramaḥ śamaḥ
338.035cd
कविभिर्योजनीया वै भावाः काव्यादिके रसाः /अप्_338.035अब्/विभाव्यते हि रत्यादिर्यत्र येन विभाव्यते
kavibhiryojanīyā vai bhāvāḥ kāvyādike rasāḥ /ap_338.035ab/vibhāvyate hi ratyādiryatra yena vibhāvyate
338.036cd
विभावो नाम सद्वेधालम्बनोद्दीपनात्मकः /अप्_338.036अब्/ :प् 208 रत्यादिभाववर्गो ऽयं यमाजीव्योपजायते
vibhāvo nāma sadvedhālambanoddīpanātmakaḥ /ap_338.036ab/ :p 208 ratyādibhāvavargo 'yaṃ yamājīvyopajāyate
338.037cd
आलम्बनविभावो ऽसौ नायकादिभवस् तथा /अप्_338.037अब्/धीरोदात्तो धीरोद्धतः स्याद्धीरललितस् तथा
ālambanavibhāvo 'sau nāyakādibhavas tathā /ap_338.037ab/dhīrodātto dhīroddhataḥ syāddhīralalitas tathā
338.038cd
धीरप्रशान्त इत्य् एवं चतुर्धा नायकः स्मृतः /अप्_338.038अब्/अनुकूलो दक्षिणश् च शठो धृष्टः प्रवर्तितः
dhīrapraśānta ity evaṃ caturdhā nāyakaḥ smṛtaḥ /ap_338.038ab/anukūlo dakṣiṇaś ca śaṭho dhṛṣṭaḥ pravartitaḥ
338.039cd
पीठमर्दो विटश् चैव विदूषक इति त्रयः /अप्_338.039अब्/शृङ्गारे नर्मसचिवा नायकस्यानुनायकाः
pīṭhamardo viṭaś caiva vidūṣaka iti trayaḥ /ap_338.039ab/śṛṅgāre narmasacivā nāyakasyānunāyakāḥ
338.040cd
पीठमर्दः सम्बलकः श्रीमांस्तद्वेशजो विटः /अप्_338.040अब्/विदूषको वैहसिकस्त्वष्टनायकनायिकाः
pīṭhamardaḥ sambalakaḥ śrīmāṃstadveśajo viṭaḥ /ap_338.040ab/vidūṣako vaihasikastvaṣṭanāyakanāyikāḥ
338.041cd
स्वकीया परकीया च पुनर्भूरिति कौशिकाः /अप्_338.041अब्/सामान्या न पुनर्भूरिरित्याद्या बहुभेदतः
svakīyā parakīyā ca punarbhūriti kauśikāḥ /ap_338.041ab/sāmānyā na punarbhūrirityādyā bahubhedataḥ
338.042cd
उद्दिपनविभावास्ते संस्कारैर् विविधैः स्थितैः /अप्_338.042अब्/आलम्बनविभावेषु भावानुद्वीपयन्ति ये
uddipanavibhāvāste saṃskārair vividhaiḥ sthitaiḥ /ap_338.042ab/ālambanavibhāveṣu bhāvānudvīpayanti ye
338.043cd
चतुःषष्टिकला द्वेधा कर्माद्यैर् गीतिकादिभिः /अप्_338.043अब्/कुहकं स्मृतिरप्येषां प्रायो हासोपहारकः
catuḥṣaṣṭikalā dvedhā karmādyair gītikādibhiḥ /ap_338.043ab/kuhakaṃ smṛtirapyeṣāṃ prāyo hāsopahārakaḥ
338.044cd
आलम्बनविभावस्य भावैर् उद्बुद्धसंस्कृतैः /अप्_338.044अब्/मनोवाग्बुद्धिवपुषां स्मृतीछाद्वेषयत्नतः
ālambanavibhāvasya bhāvair udbuddhasaṃskṛtaiḥ /ap_338.044ab/manovāgbuddhivapuṣāṃ smṛtīchādveṣayatnataḥ
338.045cd
आरम्भ एव विदुषामनुभाव इति स्मृतः /अप्_338.045अब्/स चानुभूयते चात्र भवत्युत निरुच्यते
ārambha eva viduṣāmanubhāva iti smṛtaḥ /ap_338.045ab/sa cānubhūyate cātra bhavatyuta nirucyate
338.046cd
मनोव्यापारभूयिष्ठो मन आरम्भ उच्यते /अप्_338.046अब्/द्विविधः पौरुषस्त्रैण ईदृशो ऽपि प्रसिध्यति
manovyāpārabhūyiṣṭho mana ārambha ucyate /ap_338.046ab/dvividhaḥ pauruṣastraiṇa īdṛśo 'pi prasidhyati
338.047cd
शोभा विलासो माधुर्यं स्थैर्यं गाम्भीर्यमेव च /अप्_338.047अब्/ललितञ्च तथौदार्यन्तेजो ऽष्टाविति पौरुषाः
śobhā vilāso mādhuryaṃ sthairyaṃ gāmbhīryameva ca /ap_338.047ab/lalitañca tathaudāryantejo 'ṣṭāviti pauruṣāḥ
338.048cd
:प् 209 नीचनिन्दोत्तमस्पर्धा शौर्यं दाक्षादिकारणं /अप्_338.048अब्/मनोधर्मे भवेच्छोभा शोभते भवनं यथा
:p 209 nīcanindottamaspardhā śauryaṃ dākṣādikāraṇaṃ /ap_338.048ab/manodharme bhavecchobhā śobhate bhavanaṃ yathā
338.049cd
भावो हावश् च हेला च शोभा कान्तिस्तथैव च /अप्_338.049अब्/दीप्तिर्माधुर्यशौर्ये च प्रागल्भ्यं स्यादुदारता
bhāvo hāvaś ca helā ca śobhā kāntistathaiva ca /ap_338.049ab/dīptirmādhuryaśaurye ca prāgalbhyaṃ syādudāratā
338.050cd
स्थैर्यं गम्भीरता स्त्रीणां विभावा द्वादशेरिताः /अप्_338.050अब्/भावो विलासो हावःस्याद्भावः किञ्चिच्च हर्षजः
sthairyaṃ gambhīratā strīṇāṃ vibhāvā dvādaśeritāḥ /ap_338.050ab/bhāvo vilāso hāvaḥsyādbhāvaḥ kiñcicca harṣajaḥ
338.051cd
वाचो युक्तिर्भवेद्वागारम्भो द्वादश एव सः /अप्_338.051अब्/तत्राभाषणमालापः प्रलापो वचनं वहु(1)
vāco yuktirbhavedvāgārambho dvādaśa eva saḥ /ap_338.051ab/tatrābhāṣaṇamālāpaḥ pralāpo vacanaṃ vahu(1)
338.052cd
विलापो दुःखवचनमनुलापो ऽसकृद्वचः /अप्_338.052अब्/संलाप उक्तप्रत्युक्तमपलापो ऽन्यथावचः
vilāpo duḥkhavacanamanulāpo 'sakṛdvacaḥ /ap_338.052ab/saṃlāpa uktapratyuktamapalāpo 'nyathāvacaḥ
338.053cd
वार्ताप्रयाणं सन्देशो निर्देशः प्रतिपादनम् /अप्_338.053अब्/तत्त्वदेशो ऽतिदेशो ऽयमपदेशो ऽन्यवर्णनम्
vārtāprayāṇaṃ sandeśo nirdeśaḥ pratipādanam /ap_338.053ab/tattvadeśo 'tideśo 'yamapadeśo 'nyavarṇanam
338.054ef
उपदेशश् च शिक्षावाक् व्याजोक्तिर्व्यपदेशकः /अप्_338.054अब्/बोधाय एष व्यापारःसुबुद्ध्यारम्भ इष्यते /अप्_338.054च्द्/तस्य भेदास्त्रयस्ते च रीतिवृत्तिप्रवृत्तयः
upadeśaś ca śikṣāvāk vyājoktirvyapadeśakaḥ /ap_338.054ab/bodhāya eṣa vyāpāraḥsubuddhyārambha iṣyate /ap_338.054cd/tasya bhedāstrayaste ca rītivṛttipravṛttayaḥ
Chapter 339
339.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे शृङ्गारादिरसनिरूपणं नामाष्टत्रिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ :न् 1 मुहुरिति ख.. :प् 210 % छप्तेर् {339} :श् अथोनचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः रीतिनिरूपणं अग्निरुचाच वाग्विद्यासम्प्रतिज्ञाने रीतिः सापि चतुर्विधा /अप्_339.001अब्/पाञ्चाली गौडदेशीया वैदर्भी लाटजा तथा
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre śṛṅgārādirasanirūpaṇaṃ nāmāṣṭatriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || :n 1 muhuriti kha.. :p 210 % chapter {339} :ś athonacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ rītinirūpaṇaṃ agnirucāca vāgvidyāsampratijñāne rītiḥ sāpi caturvidhā /ap_339.001ab/pāñcālī gauḍadeśīyā vaidarbhī lāṭajā tathā
339.002cd
उपचारयुता मृद्वी पाञ्चाली ह्रस्वविग्रहा /अप्_339.002अब्/अनवस्थितसन्दर्भा गौडीया दीर्घविग्रहा
upacārayutā mṛdvī pāñcālī hrasvavigrahā /ap_339.002ab/anavasthitasandarbhā gauḍīyā dīrghavigrahā
339.003cd
उपचारैर् न बहुभिरुपचारैर् विवर्जिता /अप्_339.003अब्/नातिकोमलसन्दर्भा वैदर्भी मुक्तविग्रहा
upacārair na bahubhirupacārair vivarjitā /ap_339.003ab/nātikomalasandarbhā vaidarbhī muktavigrahā
339.004cd
लाटीया स्फुटसन्धर्भा नातिविस्फुरविग्रहा /अप्_339.004अब्/परित्यक्तापि भूयोभिरुपचारैर् उदाहृता
lāṭīyā sphuṭasandharbhā nātivisphuravigrahā /ap_339.004ab/parityaktāpi bhūyobhirupacārair udāhṛtā
339.005cd
क्रियास्वविषमा वृत्तिर्भारत्यारभटी तथा /अप्_339.005अब्/कौशिकी सात्वती चेति सा चतुर्धा प्रतिष्ठिता
kriyāsvaviṣamā vṛttirbhāratyārabhaṭī tathā /ap_339.005ab/kauśikī sātvatī ceti sā caturdhā pratiṣṭhitā
339.006cd
वाक्प्रधाना नरप्राया स्त्रीयुक्ता प्राकृतोक्तिता /अप्_339.006अब्/भरतेन प्रणीतत्वाद् भारती रीतिरुच्यते
vākpradhānā naraprāyā strīyuktā prākṛtoktitā /ap_339.006ab/bharatena praṇītatvād bhāratī rītirucyate
339.007cd
चत्वार्यङ्गानि भारत्या वीथी प्रहसनन्तथा /अप्_339.007अब्/प्रस्तावना नाटकादेर्वीथ्यङ्गाश् च त्रयोदश
catvāryaṅgāni bhāratyā vīthī prahasanantathā /ap_339.007ab/prastāvanā nāṭakādervīthyaṅgāś ca trayodaśa
339.008cd
उद्घातकं तथैव स्याल्लपितं स्याद्द्वितीयकम् /अप्_339.008अब्/असत्प्रलापो वाक्श्रेणी(1) नालिका विपणन्तथा
udghātakaṃ tathaiva syāllapitaṃ syāddvitīyakam /ap_339.008ab/asatpralāpo vākśreṇī(1) nālikā vipaṇantathā
339.009cd
व्याहारस्तिमतञ्चैव(2) छलावस्कन्दिते तथा /अप्_339.009अब्/ :न् 1 वाग्वेणीति क.. , ञ.. , ट.. च 2 व्याहारस्त्रिगतञ्चैवेति ख.. :प् 211 गण्डो ऽथ मृदवश् चैव त्रयोदशमथाचितम्
vyāhārastimatañcaiva(2) chalāvaskandite tathā /ap_339.009ab/ :n 1 vāgveṇīti ka.. , ña.. , ṭa.. ca 2 vyāhārastrigatañcaiveti kha.. :p 211 gaṇḍo 'tha mṛdavaś caiva trayodaśamathācitam
339.010ef
तापसादेः प्रहसनं परिहासपरं वचः /अप्_339.010अब्/मायेन्द्रजालयुद्धादिबहुलारभटी स्मृता /अप्_339.010च्द्/ मङ्क्षिप्तकारपातौ च(1) वस्तूत्थापनमेव च
tāpasādeḥ prahasanaṃ parihāsaparaṃ vacaḥ /ap_339.010ab/māyendrajālayuddhādibahulārabhaṭī smṛtā /ap_339.010cd/ maṅkṣiptakārapātau ca(1) vastūtthāpanameva ca
Chapter 340
340.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे रीतिनिरूपणं नामोनचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {340} :श् अथ चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नृत्यादावङ्गकर्मनिरूपणं अग्निर् उवाच चेष्टाविशेषमप्यङ्गप्रत्यङ्गे कर्म चानयोः /अप्_340.001अब्/शरीरारम्भमिच्छन्ति प्रायः पूर्वो ऽवलाश्रयः
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre rītinirūpaṇaṃ nāmonacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {340} :ś atha catvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ nṛtyādāvaṅgakarmanirūpaṇaṃ agnir uvāca ceṣṭāviśeṣamapyaṅgapratyaṅge karma cānayoḥ /ap_340.001ab/śarīrārambhamicchanti prāyaḥ pūrvo 'valāśrayaḥ
340.002cd
लीला विलासो विछित्तिर्विभ्रमं किलकिञ्चितं /अप्_340.002अब्/मोट्टायितं कुट्टमितं विव्वोको ललितन्तथा
līlā vilāso vichittirvibhramaṃ kilakiñcitaṃ /ap_340.002ab/moṭṭāyitaṃ kuṭṭamitaṃ vivvoko lalitantathā
340.003cd
विकृतं क्रीडितं केलिरिति द्वादशधैव सः /अप्_340.003अब्/लीलेष्टजनचेष्टानुकरणं संवृतक्षये
vikṛtaṃ krīḍitaṃ keliriti dvādaśadhaiva saḥ /ap_340.003ab/līleṣṭajanaceṣṭānukaraṇaṃ saṃvṛtakṣaye
340.004cd
विशेषान् दर्शयन् किञ्चिद्विलासः सद्भिरिष्यते /अप्_340.004अब्/हसितक्रान्दितादीनां सङ्करः किलकिञ्चितं
viśeṣān darśayan kiñcidvilāsaḥ sadbhiriṣyate /ap_340.004ab/hasitakrānditādīnāṃ saṅkaraḥ kilakiñcitaṃ
340.005cd
विकारः कोपि विव्वोको ललितं सौकुमार्यतः /अप्_340.005अब्/शिरः पाणिरुरः पार्श्वङ्कटिरङ्घ्रिरिति क्रमात्
vikāraḥ kopi vivvoko lalitaṃ saukumāryataḥ /ap_340.005ab/śiraḥ pāṇiruraḥ pārśvaṅkaṭiraṅghririti kramāt
340.006cd
अङ्गानि भ्रूलतादीनि प्रत्यङ्गान्यभिजानते /अप्_340.006अब्/ :न् 1 सङ्क्षिप्तकरपातौ चेति ज.. :प् 212 अङ्गप्रत्यङ्गयोः कर्म प्रयत्नजनितं विना
aṅgāni bhrūlatādīni pratyaṅgānyabhijānate /ap_340.006ab/ :n 1 saṅkṣiptakarapātau ceti ja.. :p 212 aṅgapratyaṅgayoḥ karma prayatnajanitaṃ vinā
340.007cd
न प्रयोगः क्वचिन्मुख्यन्तिरश्चीनञ्च तत् क्वचित् /अप्_340.007अब्/आकम्पितं कम्पितञ्च(1) धूतं विधूतमेव च
na prayogaḥ kvacinmukhyantiraścīnañca tat kvacit /ap_340.007ab/ākampitaṃ kampitañca(1) dhūtaṃ vidhūtameva ca
340.008cd
परिवाहितमाधूतमवधूतमथाचितं /अप्_340.008अब्/निकुञ्चितं परावृत्तमुत्क्षिप्तञ्चाप्यधोगतम्
parivāhitamādhūtamavadhūtamathācitaṃ /ap_340.008ab/nikuñcitaṃ parāvṛttamutkṣiptañcāpyadhogatam
340.009cd
ललितञ्चेति विज्ञेयं त्रयोदशविधं शिरः /अप्_340.009अब्/भ्रूकर्म सप्तधा ज्ञेयं पातनं भ्रूकुटीमुखं
lalitañceti vijñeyaṃ trayodaśavidhaṃ śiraḥ /ap_340.009ab/bhrūkarma saptadhā jñeyaṃ pātanaṃ bhrūkuṭīmukhaṃ
340.010cd
दृष्तिस्त्रिधा रमस्थायिसञ्चारिप्रतिबन्धना /अप्_340.010अब्/षट्त्रिंशद्भेदविधुरा रसजा तत्र चाष्टधा
dṛṣtistridhā ramasthāyisañcāripratibandhanā /ap_340.010ab/ṣaṭtriṃśadbhedavidhurā rasajā tatra cāṣṭadhā
340.011cd
नवधा तारकाकर्म भ्रमणञ्चलनादिकं /अप्_340.011अब्/षोढा च नासिका ज्ञेया निश्वासो नवधा मतः
navadhā tārakākarma bhramaṇañcalanādikaṃ /ap_340.011ab/ṣoḍhā ca nāsikā jñeyā niśvāso navadhā mataḥ
340.012cd
षोटौष्ठकर्मकं पापं सप्तधा चिवुकक्रिया /अप्_340.012अब्/कलुषादिमुखं षोढा ग्रीवा नवविधा स्मृता
ṣoṭauṣṭhakarmakaṃ pāpaṃ saptadhā civukakriyā /ap_340.012ab/kaluṣādimukhaṃ ṣoḍhā grīvā navavidhā smṛtā
340.013cd
असंयुतः संयुतश् च भूम्ना हस्तः प्रमुच्यते /अप्_340.013अब्/पताकस्त्रिपाताकश् च तथा वै कर्तरीमुखः
asaṃyutaḥ saṃyutaś ca bhūmnā hastaḥ pramucyate /ap_340.013ab/patākastripātākaś ca tathā vai kartarīmukhaḥ
340.014cd
अर्धचन्द्रोत्करालश् च शुकतुण्डस्तथैव च /अप्_340.014अब्/सुष्टिश् च शिखरश् चैव कपित्थः खेटकामुखः
ardhacandrotkarālaś ca śukatuṇḍastathaiva ca /ap_340.014ab/suṣṭiś ca śikharaś caiva kapitthaḥ kheṭakāmukhaḥ
340.015cd
सूच्यास्यः पद्मकोषो हि शिराः समृगशीर्षकाः /अप्_340.015अब्/कांमूलकालपद्मौ(2)* च चतुरभ्रमरौ तथा
sūcyāsyaḥ padmakoṣo hi śirāḥ samṛgaśīrṣakāḥ /ap_340.015ab/kāṃmūlakālapadmau(2) ca caturabhramarau tathā*
340.016cd
हंसास्यहंसपक्षौ च सन्दंशमुकुलौ तथा /अप्_340.016अब्/ :न् 1 आकल्पितं कल्पितञ्चेति ख.. 2 काङ्गूलकालपद्माविति ञ.. कांमूलकालपद्मौ काङ्गूलकालपद्मौ एतत्पाठद्वयं न समीचीनं :प् 213 उर्णनाभस्ताम्रचूडश् चतुर्विंशतिरित्यमी
haṃsāsyahaṃsapakṣau ca sandaṃśamukulau tathā /ap_340.016ab/ :n 1 ākalpitaṃ kalpitañceti kha.. 2 kāṅgūlakālapadmāviti ña.. kāṃmūlakālapadmau kāṅgūlakālapadmau etatpāṭhadvayaṃ na samīcīnaṃ :p 213 urṇanābhastāmracūḍaś caturviṃśatirityamī
340.017cd
असंयुतकराः प्रोक्ताः संयुतास्तु त्रयोदश /अप्_340.017अब्/अञ्जलिश् च कपोतश् च कर्कटः स्वस्तिकस् तथा
asaṃyutakarāḥ proktāḥ saṃyutāstu trayodaśa /ap_340.017ab/añjaliś ca kapotaś ca karkaṭaḥ svastikas tathā
340.018cd
कटको वर्धमानश्चाप्यसङ्गो निषधस् तथा /अप्_340.018अब्/दोलः पुष्पपुटश् चैव तथा मकर एव च
kaṭako vardhamānaścāpyasaṅgo niṣadhas tathā /ap_340.018ab/dolaḥ puṣpapuṭaś caiva tathā makara eva ca
340.019cd
गजदन्तो वहिस्तम्भो वर्धमानो ऽपरे कराः /अप्_340.019अब्/उरः पञ्चविधं स्यात्तु आभुग्ननर्तनादिकम्
gajadanto vahistambho vardhamāno 'pare karāḥ /ap_340.019ab/uraḥ pañcavidhaṃ syāttu ābhugnanartanādikam
340.020ef
उदरन्दुरतिक्षामं खण्डं पूर्णमिति त्रिधा /अप्_340.020अब्/पार्श्वयोः पञ्चकर्माणि जङ्घाकर्म च पञ्चधा /अप्_340.020च्द्/अनेकधा पादकर्म नृत्यादौ नाटके स्मृतम्
udaranduratikṣāmaṃ khaṇḍaṃ pūrṇamiti tridhā /ap_340.020ab/pārśvayoḥ pañcakarmāṇi jaṅghākarma ca pañcadhā /ap_340.020cd/anekadhā pādakarma nṛtyādau nāṭake smṛtam
Chapter 341
341.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे नृत्यादावङ्गकर्मनिरूपणम् नाम चत्वरिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {341} :श् अथैकचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अभिनयादिनिरूपणं अग्निर् उवाच आभिमुख्यन्नयन्नर्थान्विज्ञेयो ऽभिनयो बुधैः /अप्_341.001अब्/चतुर्धा सम्भवः सत्त्ववागङ्गाहरणाश्रयः
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre nṛtyādāvaṅgakarmanirūpaṇam nāma catvariṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {341} :ś athaikacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ abhinayādinirūpaṇaṃ agnir uvāca ābhimukhyannayannarthānvijñeyo 'bhinayo budhaiḥ /ap_341.001ab/caturdhā sambhavaḥ sattvavāgaṅgāharaṇāśrayaḥ
341.002cd
स्तम्भादिः सात्त्विको वागारम्भो वाचिक आङ्गिकः /अप्_341.002अब्/शरीरारम्भ आहार्यो बुद्ध्यारम्भप्रवृत्तयः
stambhādiḥ sāttviko vāgārambho vācika āṅgikaḥ /ap_341.002ab/śarīrārambha āhāryo buddhyārambhapravṛttayaḥ
341.003cd
रसादिविनियोगो ऽथ कथ्यते ह्य् अभिमानतः /अप्_341.003अब्/तमन्तरेण सर्वे षामपार्थैव स्वतन्त्रता
rasādiviniyogo 'tha kathyate hy abhimānataḥ /ap_341.003ab/tamantareṇa sarve ṣāmapārthaiva svatantratā
341.004cd
सम्भोगो विप्रलम्भश् च शृङ्गारो द्विविधः स्मृतः /अप्_341.004अब्/ :प् 214 प्रच्छन्नश् च प्रकाशश् च तावपि द्विविधौ पुनः
sambhogo vipralambhaś ca śṛṅgāro dvividhaḥ smṛtaḥ /ap_341.004ab/ :p 214 pracchannaś ca prakāśaś ca tāvapi dvividhau punaḥ
341.005cd
विप्रलम्भाभिधानो यः शृङ्गारः स चतुर्विधः /अप्_341.005अब्/पूर्वानुरागानाख्यः प्रवामकरुणात्मकः
vipralambhābhidhāno yaḥ śṛṅgāraḥ sa caturvidhaḥ /ap_341.005ab/pūrvānurāgānākhyaḥ pravāmakaruṇātmakaḥ
341.006cd
एतेभ्यो ऽन्यतरं जायमानमम्भोगलक्षणम् /अप्_341.006अब्/विवर्तते चतुर्धैव न च प्रागतिवर्तते
etebhyo 'nyataraṃ jāyamānamambhogalakṣaṇam /ap_341.006ab/vivartate caturdhaiva na ca prāgativartate
341.007cd
स्त्रीपुंसयोस्तदुदयस्तस्य निर्विर्तिका रतिः /अप्_341.007अब्/निखिलाः सात्त्विकास्तत्र वैवर्ण्यप्रलयौ विना
strīpuṃsayostadudayastasya nirvirtikā ratiḥ /ap_341.007ab/nikhilāḥ sāttvikāstatra vaivarṇyapralayau vinā
341.008cd
धर्मार्थकाममोक्षैश् च शृङ्गार उपचीयते /अप्_341.008अब्/आलम्वनविशेषैश् च तद्विशेषैर् निरन्तरः
dharmārthakāmamokṣaiś ca śṛṅgāra upacīyate /ap_341.008ab/ālamvanaviśeṣaiś ca tadviśeṣair nirantaraḥ
341.009cd
शृङ्गारं द्विविधं विद्याद्वाङ्नेपथ्यक्रियात्मकम् /अप्_341.009अब्/हासश् च तुर्विधो ऽलक्ष्यदन्तः स्मित इतीरितः
śṛṅgāraṃ dvividhaṃ vidyādvāṅnepathyakriyātmakam /ap_341.009ab/hāsaś ca turvidho 'lakṣyadantaḥ smita itīritaḥ
341.010cd
किञ्चिल्लक्षितदन्ताग्रं हसितं फुल्ललोचनम् /अप्_341.010अब्/विहसितं सस्वनं स्याज्जिह्मोपहसितन्तु तत्
kiñcillakṣitadantāgraṃ hasitaṃ phullalocanam /ap_341.010ab/vihasitaṃ sasvanaṃ syājjihmopahasitantu tat
341.011cd
सशब्दं पापहसितमशब्दमतिहासितं /अप्_341.011अब्/यश्चासौ करुणो नाम स रसस्त्रिविधो भवेत्
saśabdaṃ pāpahasitamaśabdamatihāsitaṃ /ap_341.011ab/yaścāsau karuṇo nāma sa rasastrividho bhavet
341.012cd
धर्मोपघातजश्चित्तविलासजनितस् तथा /अप्_341.012अब्/शोकः शोकाद्भवेत् स्थायी कः स्थायी पूर्वजो मतः
dharmopaghātajaścittavilāsajanitas tathā /ap_341.012ab/śokaḥ śokādbhavet sthāyī kaḥ sthāyī pūrvajo mataḥ
341.013cd
अङ्गनेपथ्यवाक्यैश् च रौद्रो ऽपि त्रिविधो रसः /अप्_341.013अब्/तस्य निर्वर्तकः क्रोधः स्वेदो रोमाञ्चवपथुः
aṅganepathyavākyaiś ca raudro 'pi trividho rasaḥ /ap_341.013ab/tasya nirvartakaḥ krodhaḥ svedo romāñcavapathuḥ
341.014cd
दानवीरो धर्मवीरो युद्धवीर इति त्रयम् /अप्_341.014अब्/वीरस्तस्य च निष्पत्तिहेतुरुत्साह इष्यते
dānavīro dharmavīro yuddhavīra iti trayam /ap_341.014ab/vīrastasya ca niṣpattiheturutsāha iṣyate
341.015cd
आरम्भेषु भवेद्यत्र वीरमेवानुवर्तते /अप्_341.015अब्/ :प् 215 भयानको नाम रसस्तस्य निर्वर्तकं भयं
ārambheṣu bhavedyatra vīramevānuvartate /ap_341.015ab/ :p 215 bhayānako nāma rasastasya nirvartakaṃ bhayaṃ
341.016cd
उद्वेजनः क्षोभणश् च वीभत्सो द्विविधः स्मृतः /अप्_341.016अब्/उद्वेजनः स्यात् प्लुत्याद्यैः क्षोभणो रुधिरादिभिः
udvejanaḥ kṣobhaṇaś ca vībhatso dvividhaḥ smṛtaḥ /ap_341.016ab/udvejanaḥ syāt plutyādyaiḥ kṣobhaṇo rudhirādibhiḥ
341.017cd
जगुप्सारम्भिका तस्य सात्त्विकांशो निवर्तते /अप्_341.017अब्/काव्यशोभाकरान् धर्मानलङ्कारान् प्रचक्ष्यते
jagupsārambhikā tasya sāttvikāṃśo nivartate /ap_341.017ab/kāvyaśobhākarān dharmānalaṅkārān pracakṣyate
341.018cd
अलङ्करिष्णवस्ते च शब्दमर्थमुभौ त्रिधा /अप्_341.018अब्/ये व्युत्पत्त्यादिना शब्दमलङ्कर्तुमिह क्षमाः
alaṅkariṣṇavaste ca śabdamarthamubhau tridhā /ap_341.018ab/ye vyutpattyādinā śabdamalaṅkartumiha kṣamāḥ
341.019cd
शब्दालङ्कारमाहुस्तान् काव्यमीमांसका विदः /अप्_341.019अब्/छाया मुद्रा तथोक्तिश् च युक्तिर्गुम्फनया सह
śabdālaṅkāramāhustān kāvyamīmāṃsakā vidaḥ /ap_341.019ab/chāyā mudrā tathoktiś ca yuktirgumphanayā saha
341.020cd
वाकोवाक्यमनुप्रासश्चित्रं दुष्करमेव च /अप्_341.020अब्/ज्णेया नवालङ्कृतयः शब्दानामित्यसङ्करात्
vākovākyamanuprāsaścitraṃ duṣkarameva ca /ap_341.020ab/jṇeyā navālaṅkṛtayaḥ śabdānāmityasaṅkarāt
341.021cd
तत्रान्योक्तेरनुकृतिश्छाया सापि चत्रुव्विधा /अप्_341.021अब्/लोकच्छेकार्भकोक्तीनामेकोक्तेरनुकारतः
tatrānyokteranukṛtiśchāyā sāpi catruvvidhā /ap_341.021ab/lokacchekārbhakoktīnāmekokteranukārataḥ
341.022cd
आभाणकोक्तिर्लोकोक्तिः सर्वसामान्य एव ताः /अप्_341.022अब्/यानुधावति लोकोक्तिश्छायामिच्छन्ति तां बुधाः
ābhāṇakoktirlokoktiḥ sarvasāmānya eva tāḥ /ap_341.022ab/yānudhāvati lokoktiśchāyāmicchanti tāṃ budhāḥ
341.023cd
छेका विदग्धा वैदग्ध्यं कलासु कुशला मतिः /अप्_341.023अब्/तामुल्लिखन्ती छेकोक्तिश्छाया कविभिरिष्यते
chekā vidagdhā vaidagdhyaṃ kalāsu kuśalā matiḥ /ap_341.023ab/tāmullikhantī chekoktiśchāyā kavibhiriṣyate
341.024cd
अव्युत्पन्नोक्तिरखिलैर् अर्भकोक्त्योपलक्ष्यते /अप्_341.024अब्/तेनार्भकोक्तिश्छाया तन्मात्रोक्तिमनुकुर्वती
avyutpannoktirakhilair arbhakoktyopalakṣyate /ap_341.024ab/tenārbhakoktiśchāyā tanmātroktimanukurvatī
341.025cd
विप्लुताक्षरमश्लीलं वचो मत्तस्य तादृशी /अप्_341.025अब्/या सा भवति मत्तोक्तिश्छायोक्ताप्यतिशोभते
viplutākṣaramaślīlaṃ vaco mattasya tādṛśī /ap_341.025ab/yā sā bhavati mattoktiśchāyoktāpyatiśobhate
341.026cd
अभिप्रायविशेषेण कविशक्तिं विवृण्वती /अप्_341.026अब्/ :प् 216 मुत्प्रदायिनीति सा मुद्रा सैव शय्यापि नो मते
abhiprāyaviśeṣeṇa kaviśaktiṃ vivṛṇvatī /ap_341.026ab/ :p 216 mutpradāyinīti sā mudrā saiva śayyāpi no mate
341.027cd
उक्तिः सा कथ्यते यस्यामर्थको ऽप्युपपत्तिमान् /अप्_341.027अब्/लोकयात्रार्थविधिना धिनोति हृदयं सतां
uktiḥ sā kathyate yasyāmarthako 'pyupapattimān /ap_341.027ab/lokayātrārthavidhinā dhinoti hṛdayaṃ satāṃ
341.028cd
उभौ विधिनिषेधौ च नियमानियमावपि /अप्_341.028अब्/विकल्पपरिसङ्ख्ये च तदीयाः षडथोक्तयः
ubhau vidhiniṣedhau ca niyamāniyamāvapi /ap_341.028ab/vikalpaparisaṅkhye ca tadīyāḥ ṣaḍathoktayaḥ
341.029cd
अयुक्तयोरिव मिथो वाच्यवाचकयोर्द्वयोः /अप्_341.029अब्/योजनायै कल्प्यमाना युक्तिरुक्ता मनीषिभिः
ayuktayoriva mitho vācyavācakayordvayoḥ /ap_341.029ab/yojanāyai kalpyamānā yuktiruktā manīṣibhiḥ
341.030cd
पदञ्चैव पदार्थश् च वाक्यं वाक्यर्थमेव च /अप्_341.030अब्/विषयो ऽस्त्याः प्रकरणं प्रपञ्चश्चेति षड्विधः
padañcaiva padārthaś ca vākyaṃ vākyarthameva ca /ap_341.030ab/viṣayo 'styāḥ prakaraṇaṃ prapañcaśceti ṣaḍvidhaḥ
341.031cd
गुम्फना रचनाचर्या शब्दार्थक्रमगोचरा /अप्_341.031अब्/शब्दानुकारादर्थानुपूर्वार्थेयं क्रमात्त्रिधा
gumphanā racanācaryā śabdārthakramagocarā /ap_341.031ab/śabdānukārādarthānupūrvārtheyaṃ kramāttridhā
341.032cd
उक्तिप्रत्युक्तिमद्वाक्यं वाकोवाक्यं द्विधैव तत् /अप्_341.032अब्/ऋजुवक्रोक्तिभेदेन तत्राद्यं सहजं वचः
uktipratyuktimadvākyaṃ vākovākyaṃ dvidhaiva tat /ap_341.032ab/ṛjuvakroktibhedena tatrādyaṃ sahajaṃ vacaḥ
341.033cd
सा पूर्वप्रश्निका प्रश्नपूर्विकेति द्विधा भवेत् /अप्_341.033अब्/वक्रोक्तिस्तु भवेड्भङ्ग्या काकुस्तेन कृता द्विधा
sā pūrvapraśnikā praśnapūrviketi dvidhā bhavet /ap_341.033ab/vakroktistu bhaveḍbhaṅgyā kākustena kṛtā dvidhā
Chapter 342
342.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे अभिनयादिनिरूपणं नामैकचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 217 % छप्तेर् {342} :श् अथ द्विचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शब्दालङ्काराः अग्निरुचाच स्यादावृत्तिरनुप्रासो वर्णानां पदवाक्ययोः /अप्_342.001अब्/एकवर्णानेकवर्णावृत्तेर्वर्णगुणो द्विधा
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre abhinayādinirūpaṇaṃ nāmaikacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 217 % chapter {342} :ś atha dvicatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ śabdālaṅkārāḥ agnirucāca syādāvṛttiranuprāso varṇānāṃ padavākyayoḥ /ap_342.001ab/ekavarṇānekavarṇāvṛttervarṇaguṇo dvidhā
342.002cd
एकवर्णगतावृत्तेर्जायन्ते पञ्च वृत्तयः /अप्_342.002अब्/मधुरा ललिता प्रौटा भद्रा परुषया सह
ekavarṇagatāvṛtterjāyante pañca vṛttayaḥ /ap_342.002ab/madhurā lalitā prauṭā bhadrā paruṣayā saha
342.003cd
मधुरायाश् च वर्गन्तादधो वर्ग्या रणौ स्वनौ(1) /अप्_342.003अब्/ह्रस्वस्वरेणान्तरितौ संयुक्तत्वं नकारयोः
madhurāyāś ca vargantādadho vargyā raṇau svanau(1) /ap_342.003ab/hrasvasvareṇāntaritau saṃyuktatvaṃ nakārayoḥ
342.004cd
न कार्या वर्ग्यवर्णानामावृत्तिः पञ्चमाधिका /अप्_342.004अब्/महाप्राणोष्मसंयोगप्रविमुक्तलघूत्तरौ(2)
na kāryā vargyavarṇānāmāvṛttiḥ pañcamādhikā /ap_342.004ab/mahāprāṇoṣmasaṃyogapravimuktalaghūttarau(2)
342.005cd
ललिता बलभूयिष्ठा(3) प्रौटा या पणवर्गजा /अप्_342.005अब्/ऊर्ध्वं रेफेण युज्यन्ते नटवर्गोनपञ्चमाः
lalitā balabhūyiṣṭhā(3) prauṭā yā paṇavargajā /ap_342.005ab/ūrdhvaṃ repheṇa yujyante naṭavargonapañcamāḥ
342.006cd
भद्रायां परिशिष्टाः स्युः परुषा साभिधीयते /अप्_342.006अब्/भवन्ति यस्यामूष्माणः संयुक्तास्तत्तदक्षरैः
bhadrāyāṃ pariśiṣṭāḥ syuḥ paruṣā sābhidhīyate /ap_342.006ab/bhavanti yasyāmūṣmāṇaḥ saṃyuktāstattadakṣaraiḥ
342.007cd
अकारवर्जमावृत्तिः स्वराणामतिभूयसी /अप्_342.007अब्/अनुस्वारविसर्गौ च पारुष्याय निरन्तरौ
akāravarjamāvṛttiḥ svarāṇāmatibhūyasī /ap_342.007ab/anusvāravisargau ca pāruṣyāya nirantarau
342.008cd
शषसा रेफसंयुक्ताश्चाकारश्चापि भूयसा /अप्_342.008अब्/ :न् 1 रशौ घनाविति ञ.. 2 महाप्राणोष्मसंयोगादवियुक्तलघूत्तराविति ट.. 3 ललिता वनभूयिष्ठेति ख.. ।
ललिता वत्सभूयिष्ठेति ट.. :प् 218 अन्तस्थाभिन्नमाभ्याञ्च हः पारुष्याय संयुतः
śaṣasā rephasaṃyuktāścākāraścāpi bhūyasā /ap_342.008ab/ :n 1 raśau ghanāviti ña.. 2 mahāprāṇoṣmasaṃyogādaviyuktalaghūttarāviti ṭa.. 3 lalitā vanabhūyiṣṭheti kha.. |
lalitā vatsabhūyiṣṭheti ṭa.. :p 218 antasthābhinnamābhyāñca haḥ pāruṣyāya saṃyutaḥ
342.009cd
अन्यथापि गुरुर्वर्णः संयुक्तेपरिपन्थिनि /अप्_342.009अब्/पारुष्यायादिमांस्तत्र पूजिता न तु पञ्चमो
anyathāpi gururvarṇaḥ saṃyukteparipanthini /ap_342.009ab/pāruṣyāyādimāṃstatra pūjitā na tu pañcamo
342.010cd
क्षेपे शब्दानुकारे च परुषापि प्रयुज्यते /अप्_342.010अब्/कर्णाटी कौन्तली कौन्ती कौङ्कणी वामनासिका(1)
kṣepe śabdānukāre ca paruṣāpi prayujyate /ap_342.010ab/karṇāṭī kauntalī kauntī kauṅkaṇī vāmanāsikā(1)
342.011cd
द्रावणी माधवी पञ्चवर्णान्तस्थोष्मभिः क्रमात् /अप्_342.011अब्/अनेकवर्णावृत्तिर्या भिन्नार्थप्रतिपादिका
drāvaṇī mādhavī pañcavarṇāntasthoṣmabhiḥ kramāt /ap_342.011ab/anekavarṇāvṛttiryā bhinnārthapratipādikā
342.012cd
यमकं साव्यपेतञ्च व्यपेतञ्चेति तद्द्विधा /अप्_342.012अब्/आनन्तर्यादव्यपेतं व्यपेतं व्यवधानतः
yamakaṃ sāvyapetañca vyapetañceti taddvidhā /ap_342.012ab/ānantaryādavyapetaṃ vyapetaṃ vyavadhānataḥ
342.013cd
द्वैविध्येनानयोः स्थानपादभेदाच्चतुर्विधम् /अप्_342.013अब्/आदिपादादिमध्यान्तेष्वेकद्वित्रिनियोगतः
dvaividhyenānayoḥ sthānapādabhedāccaturvidham /ap_342.013ab/ādipādādimadhyānteṣvekadvitriniyogataḥ
342.014cd
सप्तधा सप्तपूर्वेण(2) चेत् पादेनोत्तरोत्तरः /अप्_342.014अब्/एकद्वित्रिपदारम्भस्तुल्यः षोढा तदापरं
saptadhā saptapūrveṇa(2) cet pādenottarottaraḥ /ap_342.014ab/ekadvitripadārambhastulyaḥ ṣoḍhā tadāparaṃ
342.015cd
तृतीयं त्रिविधं पादस्यादिमध्यान्तगोचरम् /अप्_342.015अब्/पादान्तयमकञ्चैव काञ्चीयमकमेव च
tṛtīyaṃ trividhaṃ pādasyādimadhyāntagocaram /ap_342.015ab/pādāntayamakañcaiva kāñcīyamakameva ca
342.016cd
संसर्गयमकञ्चैव(3) विक्रान्तयमकन्तथा /अप्_342.016अब्/पादादियमकञ्चैव तथाम्रेडितमेव च
saṃsargayamakañcaiva(3) vikrāntayamakantathā /ap_342.016ab/pādādiyamakañcaiva tathāmreḍitameva ca
342.017cd
चतुर्व्यवसितञ्चैव मालायमकमेव च /अप्_342.017अब्/दशधा यमकं श्रेष्ठं तद्भेदा बहवो ऽपरे
caturvyavasitañcaiva mālāyamakameva ca /ap_342.017ab/daśadhā yamakaṃ śreṣṭhaṃ tadbhedā bahavo 'pare
342.018cd
स्वतन्त्रस्यान्यतन्त्रस्य पदस्यावर्तना द्विधा /अप्_342.018अब्/ :न् 1 बालवासिकेति ख.. , ट.. च ।
वनवासिकेति ञ.. 2 पूर्वपूर्वेणेति ज.. , ञ.. , ट.. च 3 सम्बन्धयमकश् चैवेति ख.. :प् 219 भिन्नप्रयोजनपदस्यावृत्तिं मनुजा विदुः
svatantrasyānyatantrasya padasyāvartanā dvidhā /ap_342.018ab/ :n 1 bālavāsiketi kha.. , ṭa.. ca |
vanavāsiketi ña.. 2 pūrvapūrveṇeti ja.. , ña.. , ṭa.. ca 3 sambandhayamakaś caiveti kha.. :p 219 bhinnaprayojanapadasyāvṛttiṃ manujā viduḥ
342.019cd
द्वयोरावृत्तपदयोः समस्ता स्यात्समासतः /अप्_342.019अब्/असमासात्तयोर्व्यस्ता पादे त्वेकत्र विग्रहात्
dvayorāvṛttapadayoḥ samastā syātsamāsataḥ /ap_342.019ab/asamāsāttayorvyastā pāde tvekatra vigrahāt
342.020cd
वाक्यस्यावृत्तिरप्येवं यथासम्भवमिष्यते /अप्_342.020अब्/अलङ्काराद्यनुप्रासो लघुमध्येवमर्हणात्(1) *
*vākyasyāvṛttirapyevaṃ yathāsambhavamiṣyate /ap_342.020ab/alaṅkārādyanuprāso laghumadhyevamarhaṇāt(1) **
342.021cd
यया कयाचिद्वृत्या यत् समानमनुभूयते /अप्_342.021अब्/तद्रूपादिपदासत्तिः सानुप्रसा रसावहा
yayā kayācidvṛtyā yat samānamanubhūyate /ap_342.021ab/tadrūpādipadāsattiḥ sānuprasā rasāvahā
342.022cd
गोष्ठ्यां कुतूहलाध्यायी वाग्बन्धश्चित्रमुच्यते /अप्_342.022अब्/प्रश्नः प्रहेलिका गुप्तं च्युतदत्ते तथोभयम्
goṣṭhyāṃ kutūhalādhyāyī vāgbandhaścitramucyate /ap_342.022ab/praśnaḥ prahelikā guptaṃ cyutadatte tathobhayam
342.023cd
समस्या सप्त तद्भेदा नानार्थस्यानुयोगतः /अप्_342.023अब्/यत्र प्रदीयते तुल्यवर्णविन्यासमुत्तरं
samasyā sapta tadbhedā nānārthasyānuyogataḥ /ap_342.023ab/yatra pradīyate tulyavarṇavinyāsamuttaraṃ
342.024cd
स प्रश्नः स्यादेकपृष्टद्विपृष्टोत्तरभेदतः /अप्_342.024अब्/द्विधैकपृष्टो द्विविधः समस्तो व्यस्त एव च
sa praśnaḥ syādekapṛṣṭadvipṛṣṭottarabhedataḥ /ap_342.024ab/dvidhaikapṛṣṭo dvividhaḥ samasto vyasta eva ca
342.025cd
द्वयोरप्यर्थयोर्गुह्यमानशब्दा प्रहेलिका /अप्_342.025अब्/सा द्विधार्थो च शाब्दी च तत्रार्थी चार्थबोधतः
dvayorapyarthayorguhyamānaśabdā prahelikā /ap_342.025ab/sā dvidhārtho ca śābdī ca tatrārthī cārthabodhataḥ
342.026cd
शब्दावबोधतः शाब्दी प्राहुः षोढा प्रहेलिकां /अप्_342.026अब्/यस्मिन् गुप्ते ऽपि वाक्याङ्गे भाव्यर्थो ऽपारमार्थिकः
śabdāvabodhataḥ śābdī prāhuḥ ṣoḍhā prahelikāṃ /ap_342.026ab/yasmin gupte 'pi vākyāṅge bhāvyartho 'pāramārthikaḥ
342.027cd
तदङ्गविहिताकाङ्क्षस्तद्गुप्तं गूढमप्यदः /अप्_342.027अब्/यत्रार्थान्तरनिर्भासो वाक्याङ्गच्यवनादिभिः
tadaṅgavihitākāṅkṣastadguptaṃ gūḍhamapyadaḥ /ap_342.027ab/yatrārthāntaranirbhāso vākyāṅgacyavanādibhiḥ
342.028cd
तदङ्गविहिताकाङ्क्षस्तच्चुतं स्याच्चतुर्विधम् /अप्_342.028अब्/ :न् 1 लघुमप्येवमर्हणादिति ट.. ।
लघुमध्येव वर्हणादिति ज.. लघुमध्येवमर्हणात्, लघुमप्येवमर्हणात्, लघुमध्येव वर्हणात् एतत् पाठत्रयं न सम्यक् प्रतिभाति :प् 220 स्वरव्यञ्जनविन्दूनां विसर्गस्य च विच्युतेः
tadaṅgavihitākāṅkṣastaccutaṃ syāccaturvidham /ap_342.028ab/ :n 1 laghumapyevamarhaṇāditi ṭa.. |
laghumadhyeva varhaṇāditi ja.. laghumadhyevamarhaṇāt, laghumapyevamarhaṇāt, laghumadhyeva varhaṇāt etat pāṭhatrayaṃ na samyak pratibhāti :p 220 svaravyañjanavindūnāṃ visargasya ca vicyuteḥ
342.029cd
दत्तेपि यत्र वाक्याङ्गे द्वितीयोर्थः प्रतीयते /अप्_342.029अब्/दत्तन्तदाहुस्तद्भेदाः स्वराद्यैः पूर्ववन्मताः
dattepi yatra vākyāṅge dvitīyorthaḥ pratīyate /ap_342.029ab/dattantadāhustadbhedāḥ svarādyaiḥ pūrvavanmatāḥ
342.030cd
अपनीताक्षरस्थाने न्यस्ते वर्णान्तरे ऽपि च /अप्_342.030अब्/भासते ऽर्थान्तरं यत्र च्युतदत्तं तदुच्यते
apanītākṣarasthāne nyaste varṇāntare 'pi ca /ap_342.030ab/bhāsate 'rthāntaraṃ yatra cyutadattaṃ taducyate
342.031cd
सुश्लिष्टपद्यमेकं यन्नानाश्लोकांशनिर्मितम् /अप्_342.031अब्/सा ममस्या परस्यात्मपरयोः कृतिसङ्करात्
suśliṣṭapadyamekaṃ yannānāślokāṃśanirmitam /ap_342.031ab/sā mamasyā parasyātmaparayoḥ kṛtisaṅkarāt
342.032cd
दुःखेन कृतमत्यर्थं कविसामर्थ्यसूचकम् /अप्_342.032अब्/दुष्करं नीरसत्वेपि विदग्धानां महोत्सवः
duḥkhena kṛtamatyarthaṃ kavisāmarthyasūcakam /ap_342.032ab/duṣkaraṃ nīrasatvepi vidagdhānāṃ mahotsavaḥ
342.033cd
नियमाच्च विदर्भाच बन्धाच्च भवति त्रिधा /अप्_342.033अब्/कवेः प्रतिज्ञा निर्माणरम्यस्य नियमः स्मृतः
niyamācca vidarbhāca bandhācca bhavati tridhā /ap_342.033ab/kaveḥ pratijñā nirmāṇaramyasya niyamaḥ smṛtaḥ
342.034cd
स्थानेनापि स्वरेणापि व्यञ्जनेनापि स त्रिधा /अप्_342.034अब्/विकल्पः प्रातिलोम्यानुलोम्यादेवाभिधीयते
sthānenāpi svareṇāpi vyañjanenāpi sa tridhā /ap_342.034ab/vikalpaḥ prātilomyānulomyādevābhidhīyate
342.035cd
प्रतिलोम्यानुलोम्यञ्च शब्देनार्थेन जायते /अप्_342.035अब्/अनेकधावृत्तवर्णविन्यासैः शिल्पकल्पना
pratilomyānulomyañca śabdenārthena jāyate /ap_342.035ab/anekadhāvṛttavarṇavinyāsaiḥ śilpakalpanā
342.036cd
तत्तत्प्रसिद्धवस्तूनां बन्ध इत्य् अभिधीयते /अप्_342.036अब्/गोमूत्रिकार्धभ्रमणे सर्वतोभद्रमम्बुजम्
tattatprasiddhavastūnāṃ bandha ity abhidhīyate /ap_342.036ab/gomūtrikārdhabhramaṇe sarvatobhadramambujam
342.037cd
चक्रञ्चक्राब्जकं दण्डो मुरजाश्चेति चाष्टधा /अप्_342.037अब्/प्रत्यर्धं प्रतिपादं स्यादेकान्तरसमाक्षरा
cakrañcakrābjakaṃ daṇḍo murajāśceti cāṣṭadhā /ap_342.037ab/pratyardhaṃ pratipādaṃ syādekāntarasamākṣarā
342.038cd
द्विधा गोमूत्रिकां पूर्वामाहुरश्वपदां परे /अप्_342.038अब्/अन्त्याङ्गोमूत्रिकां धेनुं जालबन्धं(1) वदन्ति हि
dvidhā gomūtrikāṃ pūrvāmāhuraśvapadāṃ pare /ap_342.038ab/antyāṅgomūtrikāṃ dhenuṃ jālabandhaṃ(1) vadanti hi
342.039cd
अर्धाभ्यामर्धपादैश् च कुर्याद्विन्यासमेतयोः /अप्_342.039अब्/ :न् 1 जानुबन्धमिति क.. , ख.. च :प् 221 न्यस्तानामिह वर्णानामधोधः क्रमभागिनां
ardhābhyāmardhapādaiś ca kuryādvinyāsametayoḥ /ap_342.039ab/ :n 1 jānubandhamiti ka.. , kha.. ca :p 221 nyastānāmiha varṇānāmadhodhaḥ kramabhāgināṃ
342.040cd
अधोधःस्थितवर्णानां यावत्तूर्यपदन्नयेत् /अप्_342.040अब्/तुर्यपादान्नयेदूर्ध पादार्धं प्रातिलोम्यतः
adhodhaḥsthitavarṇānāṃ yāvattūryapadannayet /ap_342.040ab/turyapādānnayedūrdha pādārdhaṃ prātilomyataḥ
342.041cd
तदेव सर्वतोभद्रं त्रिविधं सरसीरुहं /अप्_342.041अब्/चतुष्पत्रं ततो विघ्नं चतुष्पत्रे उभे अपि
tadeva sarvatobhadraṃ trividhaṃ sarasīruhaṃ /ap_342.041ab/catuṣpatraṃ tato vighnaṃ catuṣpatre ubhe api
342.042cd
अथ प्रथमपादस्य मूर्धन्यस्त्रिपदाक्षरं /अप्_342.042अब्/सर्वेषामेव पादानामन्ते तदुपजायते
atha prathamapādasya mūrdhanyastripadākṣaraṃ /ap_342.042ab/sarveṣāmeva pādānāmante tadupajāyate
342.043cd
प्राक्पदस्यान्तिमं प्रत्यक् पादादौ प्रातिलोम्यतः /अप्_342.043अब्/अन्त्यपादान्तिमञ्चाद्यपादादावक्षरद्वयं
prākpadasyāntimaṃ pratyak pādādau prātilomyataḥ /ap_342.043ab/antyapādāntimañcādyapādādāvakṣaradvayaṃ
342.044cd
चतुश्छदे भवेदष्टच्छदे वर्णत्रयं पुनः /अप्_342.044अब्/स्यात् षोडशच्छदे त्वेकान्तरञ्चेदेकमक्षरं
catuśchade bhavedaṣṭacchade varṇatrayaṃ punaḥ /ap_342.044ab/syāt ṣoḍaśacchade tvekāntarañcedekamakṣaraṃ
342.045cd
कर्णिकां तोलयेदूर्ध्वं पत्राकाराक्षरावलिं /अप्_342.045अब्/प्रवेशयेत् कर्णिकायाञ्चतुष्पत्रसरोरुहे
karṇikāṃ tolayedūrdhvaṃ patrākārākṣarāvaliṃ /ap_342.045ab/praveśayet karṇikāyāñcatuṣpatrasaroruhe
342.046cd
कर्णिकायां लिखेदेकं द्वे द्वे दिक्षु विदिक्षु च /अप्_342.046अब्/प्रवेशनिर्गमौ दिक्षु कुर्यादष्टच्छदे ऽम्बुजे
karṇikāyāṃ likhedekaṃ dve dve dikṣu vidikṣu ca /ap_342.046ab/praveśanirgamau dikṣu kuryādaṣṭacchade 'mbuje
342.047cd
विश्वग्विषमवर्णानां तावत् पत्राबलीजुषां /अप्_342.047अब्/मध्ये समाक्षरन्यासःसरोजे षोडशच्छदे
viśvagviṣamavarṇānāṃ tāvat patrābalījuṣāṃ /ap_342.047ab/madhye samākṣaranyāsaḥsaroje ṣoḍaśacchade
342.048cd
द्विधा चक्रं चतुररं षडरन्तत्र चादिमं /अप्_342.048अब्/पूर्वार्धे सदृशा वर्णाः पादप्रथमपञ्चमाः
dvidhā cakraṃ caturaraṃ ṣaḍarantatra cādimaṃ /ap_342.048ab/pūrvārdhe sadṛśā varṇāḥ pādaprathamapañcamāḥ
342.049cd
अयुजो ऽश्वयुजश् चैव तुर्यावप्यष्टमावपि /अप्_342.049अब्/तस्योपपादप्राक्प्रत्यगरेषु च यथाक्रमं
ayujo 'śvayujaś caiva turyāvapyaṣṭamāvapi /ap_342.049ab/tasyopapādaprākpratyagareṣu ca yathākramaṃ
342.050cd
स्यात्पादार्धचतुष्कन्तु नाभौ तस्याद्यमक्षरं /अप्_342.050अब्/पश्चिमारावधि नयेन्नेमौ शेषे पदद्वयी
syātpādārdhacatuṣkantu nābhau tasyādyamakṣaraṃ /ap_342.050ab/paścimārāvadhi nayennemau śeṣe padadvayī
342.051cd
:प् 222 तृतीयं तुर्यपादान्ते प्रथमौ सदृशावुभौ /अप्_342.051अब्/वर्णौ पादत्रयस्यापि दशमः सदृशो यदि
:p 222 tṛtīyaṃ turyapādānte prathamau sadṛśāvubhau /ap_342.051ab/varṇau pādatrayasyāpi daśamaḥ sadṛśo yadi
342.052cd
प्रथमे चरमे तस्य षड्तर्णाः पथिमे यदि /अप्_342.052अब्/भवन्ति द्व्यन्तरं तर्हि वृहच्च क्रमुदाहृतं
prathame carame tasya ṣaḍtarṇāḥ pathime yadi /ap_342.052ab/bhavanti dvyantaraṃ tarhi vṛhacca kramudāhṛtaṃ
342.053cd
सम्मुखारद्वये पादमेकैकं क्रमशो लिखेत् /अप्_342.053अब्/नाभौ तु वर्णं दशमं नेमौ तूर्यपदन्नयेत्
sammukhāradvaye pādamekaikaṃ kramaśo likhet /ap_342.053ab/nābhau tu varṇaṃ daśamaṃ nemau tūryapadannayet
342.054cd
श्लोकस्याद्यन्तदशमाः समा आद्यन्तिमौ युजोः /अप्_342.054अब्/आदौ वर्णः समौ तुर्यपञ्चमावाद्यतर्ययोः
ślokasyādyantadaśamāḥ samā ādyantimau yujoḥ /ap_342.054ab/ādau varṇaḥ samau turyapañcamāvādyataryayoḥ
342.055cd
द्वितीयप्रातिलोम्येन तृतीयं जायते यदि /अप्_342.055अब्/पदं विदध्यात् पत्रस्य दण्डश् चक्राब्जकं कृतेः
dvitīyaprātilomyena tṛtīyaṃ jāyate yadi /ap_342.055ab/padaṃ vidadhyāt patrasya daṇḍaś cakrābjakaṃ kṛteḥ
342.056cd
द्वितीयौ प्राग्दले तुल्यौ सप्तमौ च तथापरौ /अप्_342.056अब्/सदृशावुत्तरदलौ द्वितीयाभ्यामथार्धयोः
dvitīyau prāgdale tulyau saptamau ca tathāparau /ap_342.056ab/sadṛśāvuttaradalau dvitīyābhyāmathārdhayoḥ
342.057cd
द्वितीयषष्ठाः सदृशाश् चतुर्थपञ्चमावपि /अप्_342.057अब्/आद्यन्तपादयोस्तुल्यौ परार्धसप्तमावपि
dvitīyaṣaṣṭhāḥ sadṛśāś caturthapañcamāvapi /ap_342.057ab/ādyantapādayostulyau parārdhasaptamāvapi
342.058cd
समौ तुर्यं पञ्चमन्तु क्रमेण विनियोजयेत् /अप्_342.058अब्/तुर्यौ योज्यौ तु तद्वच्च दलान्ताः क्रमपादयोः
samau turyaṃ pañcamantu krameṇa viniyojayet /ap_342.058ab/turyau yojyau tu tadvacca dalāntāḥ kramapādayoḥ
342.059cd
अर्धयोरन्तिमाद्यौ तु मुरजे सदृशावभौ /अप्_342.059अब्/पादार्धपतितो वर्णः प्रातिलोम्यानुलोमतः
ardhayorantimādyau tu muraje sadṛśāvabhau /ap_342.059ab/pādārdhapatito varṇaḥ prātilomyānulomataḥ
342.060cd
अन्तिमं परिबध्नीयाद्यावत्तुर्यमिहादिमत् /अप्_342.060अब्/पादात्तुर्याद्यदेवाद्यं नवमात् षोडशादपि
antimaṃ paribadhnīyādyāvatturyamihādimat /ap_342.060ab/pādātturyādyadevādyaṃ navamāt ṣoḍaśādapi
342.061cd
अक्षरात् पुटके मध्ये मध्ये ऽक्षरचतुष्टयम् /अप्_342.061अब्/कृत्वा कुर्याद्यथैतस्य मुरजाकारता भवेत्
akṣarāt puṭake madhye madhye 'kṣaracatuṣṭayam /ap_342.061ab/kṛtvā kuryādyathaitasya murajākāratā bhavet
342.062cd
द्वितीयं चक्रशार्दूलविक्रीडितकसम्पदम् /अप्_342.062अब्/ :प् 223 गोमूत्रिका सर्ववृत्तैर् अन्ये बन्धास्त्वनुष्टुभा
dvitīyaṃ cakraśārdūlavikrīḍitakasampadam /ap_342.062ab/ :p 223 gomūtrikā sarvavṛttair anye bandhāstvanuṣṭubhā
342.063cd
नामधेयं यदि न चेदमीषु कविकाव्ययोः /अप्_342.063अब्/मित्रधेयाभितुष्यन्ति नामित्रः खिद्यते तथा
nāmadheyaṃ yadi na cedamīṣu kavikāvyayoḥ /ap_342.063ab/mitradheyābhituṣyanti nāmitraḥ khidyate tathā
342.064cd
वाणवाणासनव्योमखड्गमुद्गरशक्तयः /अप्_342.064अब्/द्विचतुर्थत्रिशृङ्गाटा दम्भोलिमुषलाङ्कुशाः
vāṇavāṇāsanavyomakhaḍgamudgaraśaktayaḥ /ap_342.064ab/dvicaturthatriśṛṅgāṭā dambholimuṣalāṅkuśāḥ
342.065cd
पदं रथस्य नागस्य पुष्करिण्यसिपुत्रिका /अप्_342.065अब्/एते बन्धास् तथा चान्ये एवं ज्ञेयाः स्वयं बुधैः
padaṃ rathasya nāgasya puṣkariṇyasiputrikā /ap_342.065ab/ete bandhās tathā cānye evaṃ jñeyāḥ svayaṃ budhaiḥ
Chapter 343
343.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे शब्दालङ्कारनिरूपणं नाम द्विचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {343} :श् अथ त्रिचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अर्थालङ्काराः अग्निर् उवाच अलङ्करणमर्थानामर्थालङ्कार इष्यते /अप्_343.001अब्/तं विना शब्दसौन्दर्यमपि नास्ति मनोहरम्
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre śabdālaṅkāranirūpaṇaṃ nāma dvicatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {343} :ś atha tricatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ arthālaṅkārāḥ agnir uvāca alaṅkaraṇamarthānāmarthālaṅkāra iṣyate /ap_343.001ab/taṃ vinā śabdasaundaryamapi nāsti manoharam
343.002cd
अर्थालङ्काररहिता विधवेव(1) सरस्वती /अप्_343.002अब्/स्वरूपमथ सादृश्यमुत्प्रेक्षातिशयावपि
arthālaṅkārarahitā vidhaveva(1) sarasvatī /ap_343.002ab/svarūpamatha sādṛśyamutprekṣātiśayāvapi
343.003cd
विभावना विरोधश् च हेतुश् च सममष्टधा /अप्_343.003अब्/स्वभाव एव भावानां स्वरूपमभिधीयते
vibhāvanā virodhaś ca hetuś ca samamaṣṭadhā /ap_343.003ab/svabhāva eva bhāvānāṃ svarūpamabhidhīyate
343.004cd
निजमागन्तुकञ्चेति द्विविधं तदुदाहृतम् /अप्_343.004अब्/सांसिद्धिकं नियं नैमित्तिकमागन्तुकं तथा
nijamāgantukañceti dvividhaṃ tadudāhṛtam /ap_343.004ab/sāṃsiddhikaṃ niyaṃ naimittikamāgantukaṃ tathā
343.005cd
:न् 1 विधुरेवेति ख.. , ट.. च :प् 224 सादृश्यं धर्मसामान्यमुपमा रूपकं तथा /अप्_343.005अब्/महोक्त्यर्थान्तरन्यासाविति स्यात्तु चतुर्विधम्
:n 1 vidhureveti kha.. , ṭa.. ca :p 224 sādṛśyaṃ dharmasāmānyamupamā rūpakaṃ tathā /ap_343.005ab/mahoktyarthāntaranyāsāviti syāttu caturvidham
343.006cd
उपमा नाम सा यस्यामुपमानोपमेययोः /अप्_343.006अब्/सत्ता चान्तरसामान्ययोगित्वेपि विवक्षितं
upamā nāma sā yasyāmupamānopameyayoḥ /ap_343.006ab/sattā cāntarasāmānyayogitvepi vivakṣitaṃ
343.007cd
किञ्चिदादाय सारूप्यं लोकयात्रा प्रवर्तते /अप्_343.007अब्/समासेनासमासेन सा द्विधा प्रतियोगिनः
kiñcidādāya sārūpyaṃ lokayātrā pravartate /ap_343.007ab/samāsenāsamāsena sā dvidhā pratiyoginaḥ
343.008cd
विग्रहादभिधानस्य ससमासान्यथोत्तरा /अप्_343.008अब्/उपमाद्योतकपदेनोपमेयपदेनच
vigrahādabhidhānasya sasamāsānyathottarā /ap_343.008ab/upamādyotakapadenopameyapadenaca
343.009cd
ताभ्याञ्च विग्रहात्त्रेधा ससमासान्तिमात् त्रिधा /अप्_343.009अब्/विशिष्यमाणा उपमा भवन्त्यष्टादश स्फुटाः
tābhyāñca vigrahāttredhā sasamāsāntimāt tridhā /ap_343.009ab/viśiṣyamāṇā upamā bhavantyaṣṭādaśa sphuṭāḥ
343.010cd
यत्र साधारणो धर्मः कथ्यते गम्यते ऽपि वा /अप्_343.010अब्/ते धर्मवस्तुप्राधान्याद्धर्मवस्तूपमे उभे
yatra sādhāraṇo dharmaḥ kathyate gamyate 'pi vā /ap_343.010ab/te dharmavastuprādhānyāddharmavastūpame ubhe
343.011cd
तुल्यमेवोपमीयेते यत्रान्योन्येन धर्मिणौ /अप्_343.011अब्/परस्परोपमा सा स्यात् प्रसिद्धेरन्यथा तयोः
tulyamevopamīyete yatrānyonyena dharmiṇau /ap_343.011ab/parasparopamā sā syāt prasiddheranyathā tayoḥ
343.012cd
विपरीतोपमा सा स्याद्व्यावृत्तेर् नियमोपमा /अप्_343.012अब्/अन्यत्राप्यनुवृत्तेस्तु भवेदनियमोपमा
viparītopamā sā syādvyāvṛtter niyamopamā /ap_343.012ab/anyatrāpyanuvṛttestu bhavedaniyamopamā
343.013cd
समुच्चयोपमातो ऽन्यधर्मवाहुल्यकीर्तनात् /अप्_343.013अब्/वहोर्धम्मस्य साम्येपि वैलक्ष्ण्यं विवक्षितं
samuccayopamāto 'nyadharmavāhulyakīrtanāt /ap_343.013ab/vahordhammasya sāmyepi vailakṣṇyaṃ vivakṣitaṃ
343.014cd
यदुच्यते ऽतिरिक्तत्वं व्यतिरेकोपमा तु सा /अप्_343.014अब्/यत्रोपमा स्याद्वहुभिः सदृशैः सा बहूपमा
yaducyate 'tiriktatvaṃ vyatirekopamā tu sā /ap_343.014ab/yatropamā syādvahubhiḥ sadṛśaiḥ sā bahūpamā
343.015ab
धर्माः प्रत्युपमानञ्चेदन्ये मालोपमैव
dharmāḥ pratyupamānañcedanye mālopamaiva
343.015cd
उपमानविकारेण तुलना विक्रियोपमा
upamānavikāreṇa tulanā vikriyopamā
343.016cd
त्रिलोक्यासम्भवि किमप्यारोप्य प्रतियोगिनि /अप्_343.016अब्/ :प् 225 कविनोपमीयते या प्रथते साद्भुतोपमा
trilokyāsambhavi kimapyāropya pratiyogini /ap_343.016ab/ :p 225 kavinopamīyate yā prathate sādbhutopamā
343.017cd
प्रतियोगिनमारोप्य तदभेदेन कीर्तनम् /अप्_343.017अब्/उपमेयस्य सा मोहोपमासौ भ्रान्तिमद्वचः
pratiyoginamāropya tadabhedena kīrtanam /ap_343.017ab/upameyasya sā mohopamāsau bhrāntimadvacaḥ
343.018cd
उभयोर्धर्मिणोस्तथ्यानिश् चयात् संशयोपमा /अप्_343.018अब्/उपमेयस्य संशय्य निश् चयान्निश् चयोपमा
ubhayordharmiṇostathyāniś cayāt saṃśayopamā /ap_343.018ab/upameyasya saṃśayya niś cayānniś cayopamā
343.019cd
वाक्यार्थनैव वाक्यार्थोपमा स्यादुपमानतः /अप्_343.019अब्/आत्मनोपमानादुपमा साधारण्यतिशायिनी
vākyārthanaiva vākyārthopamā syādupamānataḥ /ap_343.019ab/ātmanopamānādupamā sādhāraṇyatiśāyinī
343.020cd
उपमेयं यद्न्यस्य तद्न्यस्योपमा मता /अप्_343.020अब्/यद्युत्तरोत्तरं याति तदासौ गगनोपमा(1)
upameyaṃ yadnyasya tadnyasyopamā matā /ap_343.020ab/yadyuttarottaraṃ yāti tadāsau gaganopamā(1)
343.021cd
प्रशंसा चैव निन्दा च कल्पिता सदृशी तथा /अप्_343.021अब्/किञ्चिच्च सदृशी ज्ञेया उपमा पञ्चधा पुरः
praśaṃsā caiva nindā ca kalpitā sadṛśī tathā /ap_343.021ab/kiñcicca sadṛśī jñeyā upamā pañcadhā puraḥ
343.022cd
उपमानेन यत्तत्वमुपमेयस्य रूप्यते /अप्_343.022अब्/गुणानां समतां दृष्ट्वा रूपकं नाम तद्विदुः
upamānena yattatvamupameyasya rūpyate /ap_343.022ab/guṇānāṃ samatāṃ dṛṣṭvā rūpakaṃ nāma tadviduḥ
343.023cd
उपमैव तिरोभूतभेदा रूपकमेव वा /अप्_343.023अब्/सहोक्तिः सहभावेन कथनं तुल्यधर्मिणां
upamaiva tirobhūtabhedā rūpakameva vā /ap_343.023ab/sahoktiḥ sahabhāvena kathanaṃ tulyadharmiṇāṃ
343.024cd
भवेदर्थान्तरन्यासः सादृश्येनोत्तरेण सः /अप्_343.024अब्/अन्यथोपस्थिता वृत्तिश्चेतनस्येतरस्य च
bhavedarthāntaranyāsaḥ sādṛśyenottareṇa saḥ /ap_343.024ab/anyathopasthitā vṛttiścetanasyetarasya ca
343.025cd
अन्यथा मन्यते यत्र तामुत्प्रेक्षां प्रचक्षते /अप्_343.025अब्/लोकसीमान्वृत्तस्य वस्तुधर्मस्य कीर्तनम्
anyathā manyate yatra tāmutprekṣāṃ pracakṣate /ap_343.025ab/lokasīmānvṛttasya vastudharmasya kīrtanam
343.026cd
भवेदतिशयो नाम सम्भवासम्भवाद्द्विधा /अप्_343.026अब्/गुणजातिक्रियादीनां यत्र वैकल्यर्दर्शनं
bhavedatiśayo nāma sambhavāsambhavāddvidhā /ap_343.026ab/guṇajātikriyādīnāṃ yatra vaikalyardarśanaṃ
343.027cd
विशेषदर्शनायैव सा विशेषोक्तिरुच्यते /अप्_343.027अब्/ :न् 1 पवनोपमेति ख.. ।
गमनोपमेति क.. , ट.. च :प् 226 प्रसिद्धहेतुव्यावृत्या यत् किञ्चित् कारणान्तरम्
viśeṣadarśanāyaiva sā viśeṣoktirucyate /ap_343.027ab/ :n 1 pavanopameti kha.. |
gamanopameti ka.. , ṭa.. ca :p 226 prasiddhahetuvyāvṛtyā yat kiñcit kāraṇāntaram
343.028cd
यत्र स्वाभाविकत्वं वा विभाव्यं सा विभावना /अप्_343.028अब्/सङ्गतीकरणं युक्त्या यदसंगच्छमानयोः
yatra svābhāvikatvaṃ vā vibhāvyaṃ sā vibhāvanā /ap_343.028ab/saṅgatīkaraṇaṃ yuktyā yadasaṃgacchamānayoḥ
343.029cd
विरोधपूर्वकत्वेन तद्विरोध इति स्मृतं /अप्_343.029अब्/सिसाधयिषितार्थस्य हेतुर्भवति साधकः
virodhapūrvakatvena tadvirodha iti smṛtaṃ /ap_343.029ab/sisādhayiṣitārthasya heturbhavati sādhakaḥ
343.030cd
कारको ज्ञापक इति द्विधा सो ऽप्युपजायते /अप्_343.030अब्/प्रवर्तते कारकाख्यः प्राक् पश्चात् कार्यजन्मनः
kārako jñāpaka iti dvidhā so 'pyupajāyate /ap_343.030ab/pravartate kārakākhyaḥ prāk paścāt kāryajanmanaḥ
343.031cd
पूर्वशेष इति ख्यातस्तयोरेव विशेषयोः /अप्_343.031अब्/कार्यकारणभावाद्वा स्वमावाद्वा नियामकात्
pūrvaśeṣa iti khyātastayoreva viśeṣayoḥ /ap_343.031ab/kāryakāraṇabhāvādvā svamāvādvā niyāmakāt
343.032cd
ज्ञापकाख्यस्य भेदो ऽस्ति नदीपूरादिदर्शनात् /अप्_343.032अब्/अविनाभावनियमो ह्य् अविनाभावदर्शनात्
jñāpakākhyasya bhedo 'sti nadīpūrādidarśanāt /ap_343.032ab/avinābhāvaniyamo hy avinābhāvadarśanāt
Chapter 344
344.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे अर्थालङ्कारनिरूपणं नाम त्रिचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {344} :श् अथ चतुश् चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शब्दार्थालङ्काराः अग्निर् उवाच शब्दार्थयोरलङ्कारो द्वावलङ्कुरुते समं /अप्_344.001अब्/एकत्र निहितो हारः स्तनं ग्रीवामिव स्त्रियाः
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre arthālaṅkāranirūpaṇaṃ nāma tricatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {344} :ś atha catuś catvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ śabdārthālaṅkārāḥ agnir uvāca śabdārthayoralaṅkāro dvāvalaṅkurute samaṃ /ap_344.001ab/ekatra nihito hāraḥ stanaṃ grīvāmiva striyāḥ
344.002cd
प्रशस्तिः कान्तिरौचित्यं संक्षेपो यावदर्थता /अप्_344.002अब्/अभिव्यक्तिरिति व्यक्तं षड्भेदास्तस्य जाग्रति
praśastiḥ kāntiraucityaṃ saṃkṣepo yāvadarthatā /ap_344.002ab/abhivyaktiriti vyaktaṃ ṣaḍbhedāstasya jāgrati
344.003cd
प्रशस्तिः परवन्मर्मद्रवीकरणकर्मणः /अप्_344.003अब्/वाचो युक्तिर्द्विधा सा च प्रेमोक्तिस्तुतिभेदतः
praśastiḥ paravanmarmadravīkaraṇakarmaṇaḥ /ap_344.003ab/vāco yuktirdvidhā sā ca premoktistutibhedataḥ
344.004cd
:प् 227 प्रेमोक्तिस्तुतिपर्यायौ प्रियोक्तिगुणकीर्तने /अप्_344.004अब्/कान्तिः सर्वमनोरुच्यवाच्यवात्तकसङ्गतिः
:p 227 premoktistutiparyāyau priyoktiguṇakīrtane /ap_344.004ab/kāntiḥ sarvamanorucyavācyavāttakasaṅgatiḥ
344.005cd
यथा वस्तु तथा रीतिर्यथा वृत्तिस् तथा रसः /अप्_344.005अब्/ऊर्जस्विमृदुसन्दर्भादौचित्यमुपजायते
yathā vastu tathā rītiryathā vṛttis tathā rasaḥ /ap_344.005ab/ūrjasvimṛdusandarbhādaucityamupajāyate
344.006cd
संक्षेपो वाचकैर् अल्पैर् वहोरर्थस्य संग्रहः /अप्_344.006अब्/अन्यूनाधिकता शब्दवस्तुनोर्यावदर्थता
saṃkṣepo vācakair alpair vahorarthasya saṃgrahaḥ /ap_344.006ab/anyūnādhikatā śabdavastunoryāvadarthatā
344.007cd
प्रकटत्वमभिव्यक्तिः श्रुतिराक्षेप इत्य् अपि /अप्_344.007अब्/तस्या भेदौ श्रुतिस्तत्र शब्दं स्वार्थसमर्पणम्
prakaṭatvamabhivyaktiḥ śrutirākṣepa ity api /ap_344.007ab/tasyā bhedau śrutistatra śabdaṃ svārthasamarpaṇam
344.008cd
भवेन्नैमित्तिकी पारिभाषिकी द्विविधैव सा /अप्_344.008अब्/सङ्केतः परिभाषेति ततः स्यात् पारिभाषिकी
bhavennaimittikī pāribhāṣikī dvividhaiva sā /ap_344.008ab/saṅketaḥ paribhāṣeti tataḥ syāt pāribhāṣikī
344.009cd
मुख्यौपचारिकी चेति सा च सा च द्विधा द्विधा /अप्_344.009अब्/स्वाभिधेयस्खलद्वृत्तिरमुख्यार्थस्य वाचकः
mukhyaupacārikī ceti sā ca sā ca dvidhā dvidhā /ap_344.009ab/svābhidheyaskhaladvṛttiramukhyārthasya vācakaḥ
344.010cd
यया शब्दो निमित्तेन केनचित्सौपचारिकी /अप्_344.010अब्/सा च लाक्षणिकी गौणी लक्षणागुणयोगतः
yayā śabdo nimittena kenacitsaupacārikī /ap_344.010ab/sā ca lākṣaṇikī gauṇī lakṣaṇāguṇayogataḥ
344.011cd
अभिधेयाविनाभूता प्रतीतिर् लक्षणोच्यते /अप्_344.011अब्/अभिधेयेन सम्बन्धात्सामीप्यात्समवायतः
abhidheyāvinābhūtā pratītir lakṣaṇocyate /ap_344.011ab/abhidheyena sambandhātsāmīpyātsamavāyataḥ
344.012cd
वैपरीत्यात्क्रियायोगाल्लक्षणा पञ्चधा मता /अप्_344.012अब्/गौणीगुणानामानन्त्यादनन्ता तद्विवक्षया
vaiparītyātkriyāyogāllakṣaṇā pañcadhā matā /ap_344.012ab/gauṇīguṇānāmānantyādanantā tadvivakṣayā
344.013cd
अन्यधर्मस्ततो ऽन्यत्र लोकसीमानुरोधिना /अप्_344.013अब्/सम्यगाधीयते यत्र स समाधिरिह स्मृतः
anyadharmastato 'nyatra lokasīmānurodhinā /ap_344.013ab/samyagādhīyate yatra sa samādhiriha smṛtaḥ
344.014cd
श्रूतेरलभ्यमानो ऽर्थो यस्माद्भाति सचेतनः /अप्_344.014अब्/स आक्षेपो धनिः स्याच्च ध्वनिना व्यज्यते यतः
śrūteralabhyamāno 'rtho yasmādbhāti sacetanaḥ /ap_344.014ab/sa ākṣepo dhaniḥ syācca dhvaninā vyajyate yataḥ
344.015cd
शब्देनार्थेन यत्रार्थः कृत्वा स्वयमुपार्जनम् /अप्_344.015अब्/ :प् 228 प्रतिषेध इवेष्टस्य यो विशेषो ऽभिधित्सया
śabdenārthena yatrārthaḥ kṛtvā svayamupārjanam /ap_344.015ab/ :p 228 pratiṣedha iveṣṭasya yo viśeṣo 'bhidhitsayā
344.016cd
तमाक्षेपं व्रुवन्त्यत्र स्तुतं स्तोत्रमिदं पुनः /अप्_344.016अब्/अधिकारादपेतस्य वस्तुनो ऽन्यस्य या स्तुतिः
tamākṣepaṃ vruvantyatra stutaṃ stotramidaṃ punaḥ /ap_344.016ab/adhikārādapetasya vastuno 'nyasya yā stutiḥ
344.017cd
यत्रोक्तं गम्यते नार्थस्तत्समानविशेषणं /अप्_344.017अब्/सा समासोकितिरुदिता सङ्क्षेपार्थतया बुधैः
yatroktaṃ gamyate nārthastatsamānaviśeṣaṇaṃ /ap_344.017ab/sā samāsokitiruditā saṅkṣepārthatayā budhaiḥ
344.018ef
अपह्नुतिरपह्नुत्य किञ्चिदन्यार्थसूचनम् /अप्_344.018अब्/पर्यायोक्तं यदन्येन प्रकारेनाभिधीयते /अप्_344.018च्द्/एषामेकंतमस्येव समाख्या ध्वनिरित्यतः
apahnutirapahnutya kiñcidanyārthasūcanam /ap_344.018ab/paryāyoktaṃ yadanyena prakārenābhidhīyate /ap_344.018cd/eṣāmekaṃtamasyeva samākhyā dhvanirityataḥ
Chapter 345
345.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे शब्दर्थालङ्कारनिरूपणं नाम चतुश् चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {345} :श् अथ पञ्चचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यगुणविवेकः अग्निर् उवाच अलंकृतमपि प्रीत्यै न काव्यं निर्गुणं भवेत् /अप्_345.001अब्/वपुष्यललिते स्त्रीणां हारो भारायते परं
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre śabdarthālaṅkāranirūpaṇaṃ nāma catuś catvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {345} :ś atha pañcacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ kāvyaguṇavivekaḥ agnir uvāca alaṃkṛtamapi prītyai na kāvyaṃ nirguṇaṃ bhavet /ap_345.001ab/vapuṣyalalite strīṇāṃ hāro bhārāyate paraṃ
345.002cd
न च वाच्यं गुणो दोषो भाव एव भविष्यति /अप्_345.002अब्/गुणाः श्लेषादयो दोषा गूडार्थाद्याः पृथक्कृताः
na ca vācyaṃ guṇo doṣo bhāva eva bhaviṣyati /ap_345.002ab/guṇāḥ śleṣādayo doṣā gūḍārthādyāḥ pṛthakkṛtāḥ
345.003cd
यः काव्ये महतीं छायामनुगृह्णात्यसौ गुणैः /अप्_345.003अब्/सम्भवत्येष सामान्यो वैशेषिक इति द्विधा
yaḥ kāvye mahatīṃ chāyāmanugṛhṇātyasau guṇaiḥ /ap_345.003ab/sambhavatyeṣa sāmānyo vaiśeṣika iti dvidhā
345.004cd
सर्वसाधारणीभूतः सामन्य इति मन्यते /अप्_345.004अब्/शब्दमर्थमुभौ प्राप्तः सामान्यो भवति त्रिधा
sarvasādhāraṇībhūtaḥ sāmanya iti manyate /ap_345.004ab/śabdamarthamubhau prāptaḥ sāmānyo bhavati tridhā
345.005cd
शब्दमाश्रयते काव्यं शरीरं यः स तद्गुणः /अप्_345.005अब्/ :प् 229 श्लोषो लालित्यागाम्भीर्यसौकुमार्यमुदारता
śabdamāśrayate kāvyaṃ śarīraṃ yaḥ sa tadguṇaḥ /ap_345.005ab/ :p 229 śloṣo lālityāgāmbhīryasaukumāryamudāratā
345.006cd
सत्येव यौगिकी चेति गुणाः शब्दस्य सप्तधा /अप्_345.006अब्/सुश्लिष्टसन्निवेशत्वं शब्दानां श्लेष उच्यते
satyeva yaugikī ceti guṇāḥ śabdasya saptadhā /ap_345.006ab/suśliṣṭasanniveśatvaṃ śabdānāṃ śleṣa ucyate
345.007cd
गुणादेशादिना पूर्वं पदसम्बद्धमक्षरं /अप्_345.007अब्/यत्रसन्धीयते नैव तल्लालित्यमुदाहृतं
guṇādeśādinā pūrvaṃ padasambaddhamakṣaraṃ /ap_345.007ab/yatrasandhīyate naiva tallālityamudāhṛtaṃ
345.008cd
विशिष्टलक्षणोल्लेखलेख्यमुत्तानशब्दकम् /अप्_345.008अब्/गाम्भीर्यं कथयन्त्यार्यास्तदेवान्येषु शब्दतां
viśiṣṭalakṣaṇollekhalekhyamuttānaśabdakam /ap_345.008ab/gāmbhīryaṃ kathayantyāryāstadevānyeṣu śabdatāṃ
345.009cd
अनिष्ठुराक्षरप्रायशब्दता सुकुमारता /अप्_345.009अब्/उत्तानपदतौदर्ययुतश्लाघ्यैर् विशेषणैः
aniṣṭhurākṣaraprāyaśabdatā sukumāratā /ap_345.009ab/uttānapadataudaryayutaślāghyair viśeṣaṇaiḥ
345.010cd
ओजः समासभूयस्त्वमेतत्पद्यादिजीवितं /अप्_345.010अब्/आब्रह्म स्तम्भपर्यन्तमोजसैकेन पौरुषं
ojaḥ samāsabhūyastvametatpadyādijīvitaṃ /ap_345.010ab/ābrahma stambhaparyantamojasaikena pauruṣaṃ
345.011cd
उच्यमानस्य शब्देन येन केनापि वस्तुनः /अप्_345.011अब्/उत्कर्षमावहन्नर्थो गुण इत्य् अभिधीयते
ucyamānasya śabdena yena kenāpi vastunaḥ /ap_345.011ab/utkarṣamāvahannartho guṇa ity abhidhīyate
345.012cd
माधुर्यं सम्बिधानञ्च कोमलत्वमुदारता /अप्_345.012अब्/प्रौढिः सामयिकत्वञ्च तद्भेदाः षट्चकाशति
mādhuryaṃ sambidhānañca komalatvamudāratā /ap_345.012ab/prauḍhiḥ sāmayikatvañca tadbhedāḥ ṣaṭcakāśati
345.013cd
क्रोधेर्ष्याकारगाम्भीर्यात्माधुर्यं धैर्यगाहिता /अप्_345.013अब्/सम्बिधानं परिकरः स्यादपेक्षितसिद्धये
krodherṣyākāragāmbhīryātmādhuryaṃ dhairyagāhitā /ap_345.013ab/sambidhānaṃ parikaraḥ syādapekṣitasiddhaye
345.014cd
यत्काठिन्यादिनिर्मुक्तसन्निवेशविशिष्टता /अप्_345.014अब्/तिरस्कृत्यैव मृदुता भाति कोमलतेति सा
yatkāṭhinyādinirmuktasanniveśaviśiṣṭatā /ap_345.014ab/tiraskṛtyaiva mṛdutā bhāti komalateti sā
345.015cd
लक्ष्यते स्थूललक्षत्वप्रवृत्तेर्यत्र लक्षणम् /अप्_345.015अब्/गुणस्य तदुदारत्वमाशयस्यातिसौष्ठवं
lakṣyate sthūlalakṣatvapravṛtteryatra lakṣaṇam /ap_345.015ab/guṇasya tadudāratvamāśayasyātisauṣṭhavaṃ
345.016cd
अभिप्रेतं प्रति यतो निर्वाहस्योपपादिकाः /अप्_345.016अब्/युक्तयो हेतुगर्भिण्यः प्रौढाप्रौढिरुदाहृता
abhipretaṃ prati yato nirvāhasyopapādikāḥ /ap_345.016ab/yuktayo hetugarbhiṇyaḥ prauḍhāprauḍhirudāhṛtā
345.017cd
:प् 230 स्वतन्त्रस्यान्यतन्त्रस्य वाह्यान्तःसमयोगतः /अप्_345.017अब्/तत्र व्युत्पत्तिरर्थस्य या सामयिकतेति सा
:p 230 svatantrasyānyatantrasya vāhyāntaḥsamayogataḥ /ap_345.017ab/tatra vyutpattirarthasya yā sāmayikateti sā
345.018cd
शब्दार्थवुपकुर्वाणो नाम्नोभयगुणः स्मृतः /अप्_345.018अब्/तस्य प्रसादः सौभाग्यं यथासङ्ख्यं प्रशस्तता
śabdārthavupakurvāṇo nāmnobhayaguṇaḥ smṛtaḥ /ap_345.018ab/tasya prasādaḥ saubhāgyaṃ yathāsaṅkhyaṃ praśastatā
345.019cd
पाको राग इति प्राज्ञैः षट्प्रपञ्चविपञ्चिताः /अप्_345.019अब्/सुप्रसिद्धर्थपदता प्रसाद इति गीयते
pāko rāga iti prājñaiḥ ṣaṭprapañcavipañcitāḥ /ap_345.019ab/suprasiddharthapadatā prasāda iti gīyate
345.020cd
उत्कर्षवान् गुणः कश्चिद्यस्मिन्नुक्ते प्रतीयते /अप्_345.020अब्/तत्सौभाग्यमुदारत्वं प्रवदन्ति मनीषिणः
utkarṣavān guṇaḥ kaścidyasminnukte pratīyate /ap_345.020ab/tatsaubhāgyamudāratvaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
345.021cd
यथासङ्ख्यमनुद्देशः सामन्यमतिदिश्यते /अप्_345.021अब्/समये वर्णनीयस्य दारुणस्यापि वस्तुनः
yathāsaṅkhyamanuddeśaḥ sāmanyamatidiśyate /ap_345.021ab/samaye varṇanīyasya dāruṇasyāpi vastunaḥ
345.022cd
अदारुणेन शब्देन प्राशस्त्यमुपवर्णनं /अप्_345.022अब्/उच्चैः परिणतिः कापि पाक इत्य् अभिधीयते
adāruṇena śabdena prāśastyamupavarṇanaṃ /ap_345.022ab/uccaiḥ pariṇatiḥ kāpi pāka ity abhidhīyate
345.023cd
मृद्वीकानारिकेलाम्बुपाकभेदाच्चतुर्विधः /अप्_345.023अब्/आदावन्ते च सौरस्यं मृद्वीकापाक एव सः
mṛdvīkānārikelāmbupākabhedāccaturvidhaḥ /ap_345.023ab/ādāvante ca saurasyaṃ mṛdvīkāpāka eva saḥ
345.024cd
काव्येच्छया विशेषो यः सराग इति गीयते /अप्_345.024अब्/अभ्यासोपहितः कान्तिं सहजामपि वर्तते
kāvyecchayā viśeṣo yaḥ sarāga iti gīyate /ap_345.024ab/abhyāsopahitaḥ kāntiṃ sahajāmapi vartate
345.025cd
हारिद्रश् चैव कौसुम्भो नीली रागश् च स त्रिधा /अप्_345.025अब्/वैशेषिकः परिज्ञेयो यः स्वलक्षणगोचरः
hāridraś caiva kausumbho nīlī rāgaś ca sa tridhā /ap_345.025ab/vaiśeṣikaḥ parijñeyo yaḥ svalakṣaṇagocaraḥ
Chapter 346
346.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे काव्यगुणविवेको नाम पञ्चचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 231 % छप्तेर् {346} :श् अथ षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः काव्यदोषविवेकः अग्निर् उवाच उद्वेगजनको दोषः सभ्यानां स च सप्तधा /अप्_346.001अब्/वक्तृवाचकवाच्यानामेकद्वित्रिनियोगतः
:e ity āgneye mahāpurāṇe kāvyaguṇaviveko nāma pañcacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 231 % chapter {346} :ś atha ṣaṭcatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ kāvyadoṣavivekaḥ agnir uvāca udvegajanako doṣaḥ sabhyānāṃ sa ca saptadhā /ap_346.001ab/vaktṛvācakavācyānāmekadvitriniyogataḥ
346.002cd
तत्र वक्ता कविर्नाम प्रथते स च भेदतः /अप्_346.002अब्/सन्दिहानो ऽविनीतः सन्नज्ञो ज्ञाता चतुर्विधः
tatra vaktā kavirnāma prathate sa ca bhedataḥ /ap_346.002ab/sandihāno 'vinītaḥ sannajño jñātā caturvidhaḥ
346.003cd
निमित्तपरिभाषाभ्यामर्थसंस्पर्शिवाचकम् /अप्_346.003अब्/तद्भेदो पदवाक्ये द्वे कथितं लक्षणं द्वयोः
nimittaparibhāṣābhyāmarthasaṃsparśivācakam /ap_346.003ab/tadbhedo padavākye dve kathitaṃ lakṣaṇaṃ dvayoḥ
346.004cd
असाधुत्वाप्रयुक्त्वे द्वावेव पदनिग्रहौ /अप्_346.004अब्/शब्दशास्त्रविरुद्धत्वमसाधुत्वं विदुर्बुधाः
asādhutvāprayuktve dvāveva padanigrahau /ap_346.004ab/śabdaśāstraviruddhatvamasādhutvaṃ vidurbudhāḥ
346.005cd
व्युत्पन्नैर् अनिबद्वत्वमप्रयुक्तत्वमुच्यते /अप्_346.005अब्/छान्दसत्वमविस्पष्टत्वञ्च कष्टत्वमेव च
vyutpannair anibadvatvamaprayuktatvamucyate /ap_346.005ab/chāndasatvamavispaṣṭatvañca kaṣṭatvameva ca
346.006cd
तदसामयिकत्वञ्च ग्राम्यत्वञ्चेति पञ्चधा /अप्_346.006अब्/छान्दसत्वं न भाषायामविस्पष्टमबोधतः
tadasāmayikatvañca grāmyatvañceti pañcadhā /ap_346.006ab/chāndasatvaṃ na bhāṣāyāmavispaṣṭamabodhataḥ
346.007cd
गूडार्थता विपर्यस्तार्थता संशयितार्थता /अप्_346.007अब्/अविष्पष्टार्थता भेदास्तत्र गूढार्थतेति सा
gūḍārthatā viparyastārthatā saṃśayitārthatā /ap_346.007ab/aviṣpaṣṭārthatā bhedāstatra gūḍhārthateti sā
346.008cd
यत्रार्थो दुःखसवेद्यो विपर्यस्तार्थता पुनः /अप्_346.008अब्/विवक्षितान्यशब्दार्थप्रतिपातिर्मलीमसा(1)
yatrārtho duḥkhasavedyo viparyastārthatā punaḥ /ap_346.008ab/vivakṣitānyaśabdārthapratipātirmalīmasā(1)
346.009cd
अन्यार्थत्वासमर्थत्वे एतामेवोपसर्पतः /अप्_346.009अब्/ :न् 1 मनीषयेति ज.. :प् 232 सन्दिह्यमानवाच्यत्वमाहुः संशयितार्थतां
anyārthatvāsamarthatve etāmevopasarpataḥ /ap_346.009ab/ :n 1 manīṣayeti ja.. :p 232 sandihyamānavācyatvamāhuḥ saṃśayitārthatāṃ
346.010cd
दोषत्वमनुबध्नाति सज्जनोद्वेजनादृते /अप्_346.010अब्/असुखोच्चार्यमाणत्वं कष्टत्वं समयाच्युतिः
doṣatvamanubadhnāti sajjanodvejanādṛte /ap_346.010ab/asukhoccāryamāṇatvaṃ kaṣṭatvaṃ samayācyutiḥ
346.011cd
असामयिकता नेयामेताञ्च मुनयो जगुः /अप्_346.011अब्/ग्राम्यता तु जघन्यार्थप्रतिपातिः खलीकृता
asāmayikatā neyāmetāñca munayo jaguḥ /ap_346.011ab/grāmyatā tu jaghanyārthapratipātiḥ khalīkṛtā
346.012cd
वक्तव्यग्राम्यवाच्यस्य वचनात्स्मरणादपि /अप्_346.012अब्/तद्वाचकपदेनाभिसाम्याद्भवति सा त्रिधा
vaktavyagrāmyavācyasya vacanātsmaraṇādapi /ap_346.012ab/tadvācakapadenābhisāmyādbhavati sā tridhā
346.013cd
दोषः साधारणः प्रातिस्विको ऽर्थस्य स तु द्विधा /अप्_346.013अब्/अनेकभागुपालम्भः साधारण इति स्मृतः
doṣaḥ sādhāraṇaḥ prātisviko 'rthasya sa tu dvidhā /ap_346.013ab/anekabhāgupālambhaḥ sādhāraṇa iti smṛtaḥ
346.014cd
क्रियाकारकयोर्भ्रंशो विसन्धिः पुनरुक्ता /अप्_346.014अब्/व्यस्तसम्बन्धता चेति पञ्च साधारणा मताः(1)
kriyākārakayorbhraṃśo visandhiḥ punaruktā /ap_346.014ab/vyastasambandhatā ceti pañca sādhāraṇā matāḥ(1)
346.015cd
अक्रियत्वं क्रियाभ्रंशो भ्रष्टकारकता पुनः /अप्_346.015अब्/कर्त्र्यादिकारकाभावो विसन्धिःसन्धिदूषणम्
akriyatvaṃ kriyābhraṃśo bhraṣṭakārakatā punaḥ /ap_346.015ab/kartryādikārakābhāvo visandhiḥsandhidūṣaṇam
346.016cd
विगतो वा विरुद्धो वा सन्धिः स भवति द्विधा /अप्_346.016अब्/सन्धेर्विरुद्धता कष्टपादादर्थान्तरागमात्(2)
vigato vā viruddho vā sandhiḥ sa bhavati dvidhā /ap_346.016ab/sandherviruddhatā kaṣṭapādādarthāntarāgamāt(2)
346.017cd
पुनरुक्तत्वमाभीक्ष्ण्यादभिधानं द्विधैव तत् /अप्_346.017अब्/अर्थावृत्तिः पदावृत्तिरर्थावृत्तिरपि द्विधा
punaruktatvamābhīkṣṇyādabhidhānaṃ dvidhaiva tat /ap_346.017ab/arthāvṛttiḥ padāvṛttirarthāvṛttirapi dvidhā
346.018cd
प्रयुक्तवरशब्देन(3) तथा शब्दान्तरेण च /अप्_346.018अब्/नावर्तते पदावृत्तौ वाच्यमावर्तते पदम्
prayuktavaraśabdena(3) tathā śabdāntareṇa ca /ap_346.018ab/nāvartate padāvṛttau vācyamāvartate padam
346.019cd
व्यस्तसम्बन्धता सुष्ठुसम्बन्धो व्यवधानतः /अप्_346.019अब्/सम्बन्धान्तरनिर्भाषात् सम्बन्धान्तरजन्मनः
vyastasambandhatā suṣṭhusambandho vyavadhānataḥ /ap_346.019ab/sambandhāntaranirbhāṣāt sambandhāntarajanmanaḥ
346.020cd
:न् 1 मला इति क.. , ज.. च 2 कष्टपादादर्थान्तरक्रमादिति ट.. 3 प्रयुक्तचरशब्देनेति ज.. , ञ.. च :प् 233 अभावेपि तयोरन्तर्व्यवधानास्त्रिधैव सा /अप्_346.020अब्/अन्तरा पदवाक्याभ्यां प्रतिभेदं पुनर्द्विधा
:n 1 malā iti ka.. , ja.. ca 2 kaṣṭapādādarthāntarakramāditi ṭa.. 3 prayuktacaraśabdeneti ja.. , ña.. ca :p 233 abhāvepi tayorantarvyavadhānāstridhaiva sā /ap_346.020ab/antarā padavākyābhyāṃ pratibhedaṃ punardvidhā
346.021cd
वाच्यमर्थार्थ्यमानत्वात्तद्द्विधा पदवाक्ययोः /अप्_346.021अब्/व्युत्पादितपूर्ववाच्यं व्युत्पाद्यञ्चेति भिद्यते
vācyamarthārthyamānatvāttaddvidhā padavākyayoḥ /ap_346.021ab/vyutpāditapūrvavācyaṃ vyutpādyañceti bhidyate
346.022cd
इष्टव्याघातकारित्वं हेतोः स्यादसमर्थता /अप्_346.022अब्/असिद्धत्वं विरुद्धत्वमनैकान्तिकता तथा
iṣṭavyāghātakāritvaṃ hetoḥ syādasamarthatā /ap_346.022ab/asiddhatvaṃ viruddhatvamanaikāntikatā tathā
346.023cd
एवं सत्प्रतिपक्षत्वं कालातीतत्वसङ्करः /अप्_346.023अब्/पक्षे सपक्षेनास्तितत्वं विपक्षे ऽस्तित्वमेव तत्
evaṃ satpratipakṣatvaṃ kālātītatvasaṅkaraḥ /ap_346.023ab/pakṣe sapakṣenāstitatvaṃ vipakṣe 'stitvameva tat
346.024cd
काव्येषु परिषद्यानां न भवेदप्यरुन्तुदम् /अप्_346.024अब्/एकादशनिरर्थत्वं(1) दुष्करादौ न दुष्यति
kāvyeṣu pariṣadyānāṃ na bhavedapyaruntudam /ap_346.024ab/ekādaśanirarthatvaṃ(1) duṣkarādau na duṣyati
346.025cd
दुःखीकरोति दोषज्ञान्गूढार्थत्वं न दुष्करे /अप्_346.025अब्/न ग्राम्यतोद्वेगकारी प्रसिद्धेर् लोकशास्त्रयोः
duḥkhīkaroti doṣajñāngūḍhārthatvaṃ na duṣkare /ap_346.025ab/na grāmyatodvegakārī prasiddher lokaśāstrayoḥ
346.026cd
क्रियाभ्रंशेन लक्ष्मास्ति क्रियाध्याहारयोगतः /अप्_346.026अब्/भ्रष्टकारकताक्षेपबलाध्याहृतकारके
kriyābhraṃśena lakṣmāsti kriyādhyāhārayogataḥ /ap_346.026ab/bhraṣṭakārakatākṣepabalādhyāhṛtakārake
346.027cd
प्रगृह्ये गृह्यते नैव क्षतं विगतसन्धिना /अप्_346.027अब्/कष्टपाठाद्विसन्धित्वं दुर्वचादौ न दुर्भगम्
pragṛhye gṛhyate naiva kṣataṃ vigatasandhinā /ap_346.027ab/kaṣṭapāṭhādvisandhitvaṃ durvacādau na durbhagam
346.028cd
अनुप्रासे पदावृत्तिर्व्यस्तसम्बन्धता शुभा /अप्_346.028अब्/नार्थसंग्रहणे दोषो व्युत्क्रमाद्यैर् न लिप्यते
anuprāse padāvṛttirvyastasambandhatā śubhā /ap_346.028ab/nārthasaṃgrahaṇe doṣo vyutkramādyair na lipyate
346.029cd
विभक्तिसंज्ञालिङ्गानां यत्रोद्वेगो न धीमतां /अप्_346.029अब्/संख्यायास्तत्र भिन्नत्वमुपमानोपमेययोः
vibhaktisaṃjñāliṅgānāṃ yatrodvego na dhīmatāṃ /ap_346.029ab/saṃkhyāyāstatra bhinnatvamupamānopameyayoḥ
346.030cd
अनेकस्य तथैकेन बहूनां बहुभिः शुभा /अप्_346.030अब्/कवीमां समुदाचारः समयो नाम गीयते
anekasya tathaikena bahūnāṃ bahubhiḥ śubhā /ap_346.030ab/kavīmāṃ samudācāraḥ samayo nāma gīyate
346.031cd
:न् 1 एकादशनिरस्तत्वमिति ञ.. :प् 234 समान्यश् च विशिष्टश् च धर्मवद्भवति द्विधा /अप्_346.031अब्/सिद्धसैद्धान्तिकानाञ्च कवीनाञ्चाविवादतः
:n 1 ekādaśanirastatvamiti ña.. :p 234 samānyaś ca viśiṣṭaś ca dharmavadbhavati dvidhā /ap_346.031ab/siddhasaiddhāntikānāñca kavīnāñcāvivādataḥ
346.032cd
यः प्रसिध्यति सामान्य इत्य् असौ समयो मतः /अप्_346.032अब्/सर्वेसिद्धान्तिका येन सञ्चरन्ति निरत्ययं
yaḥ prasidhyati sāmānya ity asau samayo mataḥ /ap_346.032ab/sarvesiddhāntikā yena sañcaranti niratyayaṃ
346.033cd
कियन्त एव वा येन सामान्यस्तेन सद्विधा /अप्_346.033अब्/छेदसिद्धन्ततो ऽन्यः स्यात् केषाञ्चिद्भ्रान्तितो यथा
kiyanta eva vā yena sāmānyastena sadvidhā /ap_346.033ab/chedasiddhantato 'nyaḥ syāt keṣāñcidbhrāntito yathā
346.034cd
तर्कज्ञानं मुनेः कस्य कस्यचित् क्षणभङ्गिका /अप्_346.034अब्/भूतचैतन्यता कस्य ज्ञानस्य सुप्रकाशता
tarkajñānaṃ muneḥ kasya kasyacit kṣaṇabhaṅgikā /ap_346.034ab/bhūtacaitanyatā kasya jñānasya suprakāśatā
346.035cd
प्रज्ञातस्थूलताशब्दानेकान्तत्वं तथार्हतः /अप्_346.035अब्/शैववैष्णवशाक्तेयसौरसिद्धान्तिनां मतिः
prajñātasthūlatāśabdānekāntatvaṃ tathārhataḥ /ap_346.035ab/śaivavaiṣṇavaśākteyasaurasiddhāntināṃ matiḥ
346.036cd
जगतः कारणं ब्रह्म साङ्ख्यानां सप्रधानकं /अप्_346.036अब्/अस्मिन् सरस्वतीलोके सञ्चरन्तः परस्परम्
jagataḥ kāraṇaṃ brahma sāṅkhyānāṃ sapradhānakaṃ /ap_346.036ab/asmin sarasvatīloke sañcarantaḥ parasparam
346.037cd
बध्नन्ति व्यतिपश्यन्तो यद्विशिष्टैः स उच्यते /अप्_346.037अब्/परिग्रहादप्यसतां सतामेवापरिग्रहात्
badhnanti vyatipaśyanto yadviśiṣṭaiḥ sa ucyate /ap_346.037ab/parigrahādapyasatāṃ satāmevāparigrahāt
346.038cd
भिद्यमानस्य तस्यायं द्वैविध्यमुपगीयते /अप्_346.038अब्/प्रत्यक्षादिप्रमाणैर् यद् बाधितं तदसद्विदुः
bhidyamānasya tasyāyaṃ dvaividhyamupagīyate /ap_346.038ab/pratyakṣādipramāṇair yad bādhitaṃ tadasadviduḥ
346.039cd
कविभिस्तत् प्रतिग्राह्यं ज्ञानस्य द्योतमानता /अप्_346.039अब्/यदेवार्थक्रियाकारि तदेव परमार्थसत्
kavibhistat pratigrāhyaṃ jñānasya dyotamānatā /ap_346.039ab/yadevārthakriyākāri tadeva paramārthasat
346.040ef
अज्ञानाज्ज्ञानतस्त्वेकं ब्रह्मैव परमार्थसत् /अप्_346.040अब्/विष्णुः स्वर्गादिहेतुः स शब्दालङ्काररूपवान् /अप्_346.040च्द्/अपरा च परा विद्या तां ज्ञात्वा मुच्यते भवात्
ajñānājjñānatastvekaṃ brahmaiva paramārthasat /ap_346.040ab/viṣṇuḥ svargādihetuḥ sa śabdālaṅkārarūpavān /ap_346.040cd/aparā ca parā vidyā tāṃ jñātvā mucyate bhavāt
Chapter 347
347.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अलङ्कारे काव्यदोषविवेको नाम षट्चत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 235 % छप्तेर् {347} :श् अथ अधिकत्रिशततमो ऽध्यायः एकाक्षराभिधानं अग्निर् उवाच एकाक्षराभिधनञ्च मातृकान्तं वदामि ते /अप्_347.001अब्/अ विष्णुः प्रतिषेधः स्यादा पितामहवाक्ययोः
:e ity āgneye mahāpurāṇe alaṅkāre kāvyadoṣaviveko nāma ṣaṭcatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 235 % chapter {347} :ś atha adhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ ekākṣarābhidhānaṃ agnir uvāca ekākṣarābhidhanañca mātṛkāntaṃ vadāmi te /ap_347.001ab/a viṣṇuḥ pratiṣedhaḥ syādā pitāmahavākyayoḥ
347.002cd
सीमायामथाव्ययं आ भवेत्संक्रोधपीडयोः /अप्_347.002अब्/इः कामे रतिलक्ष्म्योरी उः शिवे रक्षकाद्य ऊः(1)
sīmāyāmathāvyayaṃ ā bhavetsaṃkrodhapīḍayoḥ /ap_347.002ab/iḥ kāme ratilakṣmyorī uḥ śive rakṣakādya ūḥ(1)
347.003cd
ऋ शब्दे चादितौ ऋस्यात् ळ् ॡ ते वै दितौ गुहे /अप्_347.003अब्/ए देवी ऐ योगिनी स्यादो ब्रह्मा औ महेश्वरः
ṛ śabde cāditau ṛsyāt ḷ ḹ te vai ditau guhe /ap_347.003ab/e devī ai yoginī syādo brahmā au maheśvaraḥ
347.004cd
अङ्कामः अः प्रशस्तः स्यात्(2) को ब्रह्मादौ कु कुत्सिते /अप्_347.004अब्/खं शून्येन्द्रियं खङ्गो गन्धर्वे च विनायके
aṅkāmaḥ aḥ praśastaḥ syāt(2) ko brahmādau ku kutsite /ap_347.004ab/khaṃ śūnyendriyaṃ khaṅgo gandharve ca vināyake
347.005cd
गङ्गीते गो गायने स्यद् घो घण्टा किङ्किणीमुखे /अप्_347.005अब्/ताडने ङश् च विषये स्पृहायाञ्चैव भैरवे
gaṅgīte go gāyane syad gho ghaṇṭā kiṅkiṇīmukhe /ap_347.005ab/tāḍane ṅaś ca viṣaye spṛhāyāñcaiva bhairave
347.006cd
चो दुर्जने निर्मले छश्छेदे जिर्जयने तथा /अप्_347.006अब्/जं गीते झः प्रशस्ते स्याद्बले(3) ञो गायने च टः
co durjane nirmale chaśchede jirjayane tathā /ap_347.006ab/jaṃ gīte jhaḥ praśaste syādbale(3) ño gāyane ca ṭaḥ
347.007cd
ठश् चन्द्रमण्डले शून्ये शिवे चोद्बन्धने मतः /अप्_347.007अब्/डश् च रुद्रे ध्वनौ त्रासे ढक्वायां ढो ध्वनौ मतः
ṭhaś candramaṇḍale śūnye śive codbandhane mataḥ /ap_347.007ab/ḍaś ca rudre dhvanau trāse ḍhakvāyāṃ ḍho dhvanau mataḥ
347.008cd
णो निष्कर्षे निश् चये च तश् चौरे क्रोडपुच्छके /अप्_347.008अब्/भक्षणे थश्छेदने दो धारणे शोभने मतः
ṇo niṣkarṣe niś caye ca taś caure kroḍapucchake /ap_347.008ab/bhakṣaṇe thaśchedane do dhāraṇe śobhane mataḥ
347.009cd
:न् 1 ब्रह्मकाद्य ऊरिति ख.. 2 प्रशान्तःस्यादिति ख.. 3 धने इति ञ.. :प् 236 धो धातरि चधूस्तूरे नो वृन्दे सुगते तथा /अप्_347.009अब्/प उपवने विख्यातः फश् च झञ्झानिले मतः
:n 1 brahmakādya ūriti kha.. 2 praśāntaḥsyāditi kha.. 3 dhane iti ña.. :p 236 dho dhātari cadhūstūre no vṛnde sugate tathā /ap_347.009ab/pa upavane vikhyātaḥ phaś ca jhañjhānile mataḥ
347.010cd
फुः फुत्कारे निष्फले च विः पक्षी भञ्च तारके /अप्_347.010अब्/मा श्रीर्मानञ्च माता स्याद्याग यो यातृवीरणे
phuḥ phutkāre niṣphale ca viḥ pakṣī bhañca tārake /ap_347.010ab/mā śrīrmānañca mātā syādyāga yo yātṛvīraṇe
347.011cd
रो बह्नौ च लः शक्रे च लो विधातरि ईरितः /अप्_347.011अब्/विश्लेषणे वो वरुणे शयने शश् च शं सुखे
ro bahnau ca laḥ śakre ca lo vidhātari īritaḥ /ap_347.011ab/viśleṣaṇe vo varuṇe śayane śaś ca śaṃ sukhe
347.012cd
षः श्रेष्ठे सः परोक्षे च सालक्ष्मीः सं कचेमतः /अप्_347.012अब्/धारणे हस् तथा रुद्रे क्षः क्षत्त्रे चाक्षरे मतः
ṣaḥ śreṣṭhe saḥ parokṣe ca sālakṣmīḥ saṃ kacemataḥ /ap_347.012ab/dhāraṇe has tathā rudre kṣaḥ kṣattre cākṣare mataḥ
347.013cd
क्षो नृसिंहे हरौ तद्वत् क्षेत्रपालकयोरपि /अप्_347.013अब्/मन्त्र एकाक्षरो देवो भुक्तिमुक्तिप्रदायकः
kṣo nṛsiṃhe harau tadvat kṣetrapālakayorapi /ap_347.013ab/mantra ekākṣaro devo bhuktimuktipradāyakaḥ
347.014cd
हैहयशिरसे नमः सर्वविद्याप्रदो मनुः /अप्_347.014अब्/अकाराद्यास् तथा मन्त्रा मातृकामन्त्र उत्तमः
haihayaśirase namaḥ sarvavidyāprado manuḥ /ap_347.014ab/akārādyās tathā mantrā mātṛkāmantra uttamaḥ
347.015cd
एकपद्मे ऽर्चयेदेतान्नव दुर्गाश् च पूजयेत् /अप्_347.015अब्/भगवती कात्यायनी कौशिकी चाथ चण्डिका
ekapadme 'rcayedetānnava durgāś ca pūjayet /ap_347.015ab/bhagavatī kātyāyanī kauśikī cātha caṇḍikā
347.016cd
प्रचण्डा सुरनायिका उग्रा पार्वती दुर्गया /अप्_347.016अब्/ ओं चण्डिकायै विद्महे भगवत्यै धीमहि तन्नो दुर्गा प्रचोदयात् क्रमादि तु षडङ्गं स्याद्गणो गुरुर्गुरुः क्रमात्
pracaṇḍā suranāyikā ugrā pārvatī durgayā /ap_347.016ab/ oṃ caṇḍikāyai vidmahe bhagavatyai dhīmahi tanno durgā pracodayāt kramādi tu ṣaḍaṅgaṃ syādgaṇo gururguruḥ kramāt
347.017cd
अजितापराजिता चाथ जया च विजया ततः /अप्_347.017अब्/कात्यायनी भद्रकाली मङ्गला सिद्धिरेवती
ajitāparājitā cātha jayā ca vijayā tataḥ /ap_347.017ab/kātyāyanī bhadrakālī maṅgalā siddhirevatī
347.018cd
सिद्धादिवटुकाः पूज्या हेतुकश् च कपालिकः /अप्_347.018अब्/एकपादो भीमरूपो दिक्पालान्मध्यतो नव
siddhādivaṭukāḥ pūjyā hetukaś ca kapālikaḥ /ap_347.018ab/ekapādo bhīmarūpo dikpālānmadhyato nava
347.019cd
ह्रीं दुर्गे दुर्गे रक्षणि स्वाहामन्त्रार्थसिद्धये /अप्_347.019अब्/गौरी पूज्या च धर्माद्याः स्कन्दाद्याः शक्तयो यजेत्
hrīṃ durge durge rakṣaṇi svāhāmantrārthasiddhaye /ap_347.019ab/gaurī pūjyā ca dharmādyāḥ skandādyāḥ śaktayo yajet
347.020cd
:प् 237 प्रज्ञा ज्ञाना क्रिया वाचा वागीशी ज्वालिनी तथा /अप्_347.020अब्/कामिनी काममाला च इन्द्राद्याः शक्तिपूजनं
:p 237 prajñā jñānā kriyā vācā vāgīśī jvālinī tathā /ap_347.020ab/kāminī kāmamālā ca indrādyāḥ śaktipūjanaṃ
347.021cd
ओंगं स्वाहा मूलमन्त्रो ऽयं गं वा गणपतये नमः /अप्_347.021अब्/षडङ्गो रक्तशुक्लश् च दन्ताक्षपरशूतकटः
oṃgaṃ svāhā mūlamantro 'yaṃ gaṃ vā gaṇapataye namaḥ /ap_347.021ab/ṣaḍaṅgo raktaśuklaś ca dantākṣaparaśūtakaṭaḥ
347.022cd
समोदको ऽथ(1) गन्धादिगन्धोल्कायेति च क्रमात् /अप्_347.022अब्/गजो महागणपतिर्महोल्कः पूज्य एव च
samodako 'tha(1) gandhādigandholkāyeti ca kramāt /ap_347.022ab/gajo mahāgaṇapatirmaholkaḥ pūjya eva ca
347.023cd
कुष्माण्डाय एकदन्तत्रिपुरान्तकाय श्यामदन्तविकटहरहासाय लम्बनाशाननाय पद्मदंष्ट्राय मेघोल्काय धूमोल्काय वक्रतुण्दाय विघ्नेश्वराय विकटोत्कटाय गजेन्द्रगमनाय भुजगेन्द्रहाराय शशाङ्कधराय गणाधिपतये स्वाहा एतैर् मनुभिः स्वाहान्तैः पूज्य तिलहोमादिनार्थभाक् /अप्_347.023अब्/काद्यैर् वा वीजसंयुक्तैस्तैर् आद्यैश् च नमो ऽन्तकैः
kuṣmāṇḍāya ekadantatripurāntakāya śyāmadantavikaṭaharahāsāya lambanāśānanāya padmadaṃṣṭrāya megholkāya dhūmolkāya vakratuṇdāya vighneśvarāya vikaṭotkaṭāya gajendragamanāya bhujagendrahārāya śaśāṅkadharāya gaṇādhipataye svāhā etair manubhiḥ svāhāntaiḥ pūjya tilahomādinārthabhāk /ap_347.023ab/kādyair vā vījasaṃyuktaistair ādyaiś ca namo 'ntakaiḥ
347.024cd
मन्त्राः पृथक् पृथग्वा स्युर्द्विरेफद्विर्मुखाक्षिणः(2)* /अप्_347.024अब्/कात्यायनं अकन्द आह यत्तद्व्याकरणं वदे
mantrāḥ pṛthak pṛthagvā syurdvirephadvirmukhākṣiṇaḥ(2) /ap_347.024ab/kātyāyanaṃ akanda āha yattadvyākaraṇaṃ vade*
Chapter 348
348.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे एकाक्षराभिधानं नाम सप्तचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :न् समे देशे ऽथेति ज.. 2 द्वे द्वे रेखाथ दक्षिणा इति ज.. द्विरेफद्विर्मूखाक्षिण इत्य् अयं पाथ आदर्शदोषेण समीचीनो भवितुं नार्हति :प् 238 % छप्तेर् {348} :श् अथाष्टचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः व्याकरणं स्कन्द+उवाच वक्ष्ये व्याकरणं सारं सिद्धशब्दस्वरूपकम् /अप्_348.001अब्/कात्यायनविबोधाय बालानां बोधनाय च
:e ity āgneye mahāpurāṇe ekākṣarābhidhānaṃ nāma saptacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :n same deśe 'theti ja.. 2 dve dve rekhātha dakṣiṇā iti ja.. dvirephadvirmūkhākṣiṇa ity ayaṃ pātha ādarśadoṣeṇa samīcīno bhavituṃ nārhati :p 238 % chapter {348} :ś athāṣṭacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ vyākaraṇaṃ skanda+uvāca vakṣye vyākaraṇaṃ sāraṃ siddhaśabdasvarūpakam /ap_348.001ab/kātyāyanavibodhāya bālānāṃ bodhanāya ca
348.002cd
प्रत्याहारादिकाः संज्ञाः शास्त्रसंव्यवहारगाः /अप्_348.002अब्/ अ इ उ ण ऋ ळ् क ए ङ ऐ औ च ह य व र ट ण न ञ म ङ ण नम झ भ ञ घ ध ष ज व ग ड द श ख फ छ ठ थ च ट त क प य श ष स र ह ल इति प्रत्याहारः उपदेश इद्धलन्तं भवेदजनुनासिकः
pratyāhārādikāḥ saṃjñāḥ śāstrasaṃvyavahāragāḥ /ap_348.002ab/ a i u ṇa ṛ ḷ ka e ṅa ai au ca ha ya va ra ṭa ṇa na ña ma ṅa ṇa nama jha bha ña gha dha ṣa ja va ga ḍa da śa kha pha cha ṭha tha ca ṭa ta ka pa ya śa ṣa sa ra ha la iti pratyāhāraḥ upadeśa iddhalantaṃ bhavedajanunāsikaḥ
348.003cd
आदिवर्णो गृह्यमाणो ऽप्यन्त्येनेता सहैव तु /अप्_348.003अब्/तयोर्मध्यगतानां स्याद्ग्राहकः स्वस्य तद्यथा
ādivarṇo gṛhyamāṇo 'pyantyenetā sahaiva tu /ap_348.003ab/tayormadhyagatānāṃ syādgrāhakaḥ svasya tadyathā
Chapter 349
349.001cd
अण् एङ् अट् यङ् छव् झम् भष् अक् इक् अण् इण् यण् परेण णकारेण ।
अम् यम् ङम् अच् इच् ऐच् अय् मय् झय् खय् जव् झव् खव् चव् शव् अस् हस् वस् भस् अल् हल् बल् रल् झल् सल् इति प्रत्याहारः :ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे प्रत्याहारो नामाष्टचत्वारिंशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 239 % छप्तेर् {349} :श् अथोनपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः सन्धिसिद्धरूपं स्कन्द+उवाच वक्ष्ये सन्धिसिद्धरूपं स्वरसन्धिमथादितः /अप्_349.001अब्/दण्डाग्रमं सागता दधीदं नदीहते मधूदकं
aṇ eṅ aṭ yaṅ chav jham bhaṣ ak ik aṇ iṇ yaṇ pareṇa ṇakāreṇa |
am yam ṅam ac ic aic ay may jhay khay jav jhav khav cav śav as has vas bhas al hal bal ral jhal sal iti pratyāhāraḥ :e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe pratyāhāro nāmāṣṭacatvāriṃśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 239 % chapter {349} :ś athonapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ sandhisiddharūpaṃ skanda+uvāca vakṣye sandhisiddharūpaṃ svarasandhimathāditaḥ /ap_349.001ab/daṇḍāgramaṃ sāgatā dadhīdaṃ nadīhate madhūdakaṃ
349.002cd
पितृषभः ॡकारश् च तवेदं सकलोदकं /अप्_349.002अब्/अर्धर्चो ऽयं तवल्कारः सैषा सैन्द्री तवौदनम्
pitṛṣabhaḥ ḹkāraś ca tavedaṃ sakalodakaṃ /ap_349.002ab/ardharco 'yaṃ tavalkāraḥ saiṣā saindrī tavaudanam
349.003cd
खट्टौघो ऽभवदित्येवं व्यसुधीर्वस्वलङ्कृतं /अप्_349.003अब्/पित्रर्थोपवनं दात्री नायको लावको नयः
khaṭṭaugho 'bhavadityevaṃ vyasudhīrvasvalaṅkṛtaṃ /ap_349.003ab/pitrarthopavanaṃ dātrī nāyako lāvako nayaḥ
349.004cd
त+इह तयिहेत्यादि ते ऽत्र यो ऽत्र जले ऽकजं /अप्_349.004अब्/प्रकृतिर्नो अहो एहि अ अवेहि इ इन्द्रकं
ta+iha tayihetyādi te 'tra yo 'tra jale 'kajaṃ /ap_349.004ab/prakṛtirno aho ehi a avehi i indrakaṃ
349.005cd
उ उत्तिष्ठ कवी एतौ वायु एतौ वने इमे /अप्_349.005अब्/अमी एते यज्ञभूते एहि देव इमन्नय
u uttiṣṭha kavī etau vāyu etau vane ime /ap_349.005ab/amī ete yajñabhūte ehi deva imannaya
349.006cd
वक्ष्ये सन्धिं व्यञ्जनाणां वाग्यतो ऽजेकमातृकः /अप्_349.006अब्/षडेते तदिमे वादिवाङ्नीतिः षण्मुखादिकम्
vakṣye sandhiṃ vyañjanāṇāṃ vāgyato 'jekamātṛkaḥ /ap_349.006ab/ṣaḍete tadime vādivāṅnītiḥ ṣaṇmukhādikam
349.007cd
वाङ्मनसं वग्भावादिर्वाक् श्लक्ष्णं तच्छरीरकं /अप्_349.007अब्/तल्लु नाति तच्चरेच्च क्रुङ्ङास्ते च सुगणिह
vāṅmanasaṃ vagbhāvādirvāk ślakṣṇaṃ taccharīrakaṃ /ap_349.007ab/tallu nāti taccarecca kruṅṅāste ca sugaṇiha
349.008cd
भवांश् चरन् भवांश्छात्रो भवांष्टीकाभवांष्ठकः /अप्_349.008अब्/भवांस्तीर्थं भवांस्थेयात् भवांल्लेखा भवाञ्जयः
bhavāṃś caran bhavāṃśchātro bhavāṃṣṭīkābhavāṃṣṭhakaḥ /ap_349.008ab/bhavāṃstīrthaṃ bhavāṃstheyāt bhavāṃllekhā bhavāñjayaḥ
349.009cd
भवाञ्छेते भवाञ्चशेते भवाञ्शेते भवाण्डीनः /अप्_349.009अब्/स्वम्भर्ता त्वङ्करोष्यादिः सन्धिर्ज्ञेयो विसर्गजः
bhavāñchete bhavāñcaśete bhavāñśete bhavāṇḍīnaḥ /ap_349.009ab/svambhartā tvaṅkaroṣyādiḥ sandhirjñeyo visargajaḥ
349.010cd
:प् 240 कश्छिन्द्यात् कश् चरेत् कष्टः कष्ठः कस्थश् च कश् चलेत् /अप्_349.010अब्/क .. खनेत् क .. करोति स्म क ,, पठेत् क ,, वा
:p 240 kaśchindyāt kaś caret kaṣṭaḥ kaṣṭhaḥ kasthaś ca kaś calet /ap_349.010ab/ka .. khanet ka .. karoti sma ka ,, paṭhet ka ,, vā
349.011cd
कश्श्वशुरः कःश्वशुरः कस्सावरः कःसावरः /अप्_349.011अब्/कः फलेत कः शयिता को ऽत्र योधः क उत्तमः
kaśśvaśuraḥ kaḥśvaśuraḥ kassāvaraḥ kaḥsāvaraḥ /ap_349.011ab/kaḥ phaleta kaḥ śayitā ko 'tra yodhaḥ ka uttamaḥ
349.012cd
देवा एते भो इह सोदरा यान्ति भगो व्रज /अप्_349.012अब्/सुपूः सुदूरात्रिरत्र वायुर्याति पुनर्न हि
devā ete bho iha sodarā yānti bhago vraja /ap_349.012ab/supūḥ sudūrātriratra vāyuryāti punarna hi
349.013cd
पुनरेति स यातीह एष याति क ईश्वरः /अप्_349.013अब्/ज्योतीरूपं तवच्छत्रं म्लेच्छधीश्छिद्रमच्छिदत्
punareti sa yātīha eṣa yāti ka īśvaraḥ /ap_349.013ab/jyotīrūpaṃ tavacchatraṃ mlecchadhīśchidramacchidat
Chapter 350
350.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे सन्धिसिद्धरूपं नामोनपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {350} :श् अथ पञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः सुब्विभक्तसिद्धरूपं स्कन्द+उवाच विभक्तिसिद्धरूपञ्च कात्यायन वदामि ते /अप्_350.001अब्/द्वे विभक्ती सुप्तिङश् चय सुपः सप्त विभक्तयः
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe sandhisiddharūpaṃ nāmonapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {350} :ś atha pañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ subvibhaktasiddharūpaṃ skanda+uvāca vibhaktisiddharūpañca kātyāyana vadāmi te /ap_350.001ab/dve vibhaktī suptiṅaś caya supaḥ sapta vibhaktayaḥ
350.002cd
सु+औजसिति प्रथमा अमौट्शसो द्वितीया /अप्_350.002अब्/टाभ्यां भिसिति तृतीया ङेभ्यांभ्यसश् चतुर्थ्यपि
su+aujasiti prathamā amauṭśaso dvitīyā /ap_350.002ab/ṭābhyāṃ bhisiti tṛtīyā ṅebhyāṃbhyasaś caturthyapi
350.003cd
ङसिभ्यांभ्यसः पञ्चमी स्यात्ङसोमिति षष्ठ्यपि /अप्_350.003अब्/ङि+ओस्सुविति सप्तमी स्यात् स्युः प्रातिपदिकात्पराः
ṅasibhyāṃbhyasaḥ pañcamī syātṅasomiti ṣaṣṭhyapi /ap_350.003ab/ṅi+ossuviti saptamī syāt syuḥ prātipadikātparāḥ
350.004cd
द्विविधं प्रातिपदिकं ह्य् अजन्तञ्च हलन्तकं /अप्_350.004अब्/ :प् 241 प्रत्येकं त्रिविधं तत् स्यात् पुमांस्त्री च नपुंसकं
dvividhaṃ prātipadikaṃ hy ajantañca halantakaṃ /ap_350.004ab/ :p 241 pratyekaṃ trividhaṃ tat syāt pumāṃstrī ca napuṃsakaṃ
350.005cd
दर्श्यन्ते नायकास्तेषामनुक्तानाञ्च वीर्यतः /अप्_350.005अब्/वृक्षः सर्वो ऽथ पूर्वश् च प्रथमश् च द्वितीयकः
darśyante nāyakāsteṣāmanuktānāñca vīryataḥ /ap_350.005ab/vṛkṣaḥ sarvo 'tha pūrvaś ca prathamaś ca dvitīyakaḥ
350.006cd
तृतीयः खण्डपा वह्निः सखापतिरहर्पतिः /अप्_350.006अब्/पटुर्नीर्ग्रामनीन्द्रश् च खलपूर्मित्रभूः स्वभूः
tṛtīyaḥ khaṇḍapā vahniḥ sakhāpatiraharpatiḥ /ap_350.006ab/paṭurnīrgrāmanīndraś ca khalapūrmitrabhūḥ svabhūḥ
350.007cd
औश्रीः सुधीः पिता भ्राता ना कर्त क्रोष्टुनप्तृनप्तृकौ /अप्_350.007अब्/सुरा रा गौस् तथा द्यौर्ग्लौः स्वरान्ताः पुंसि नायकाः
auśrīḥ sudhīḥ pitā bhrātā nā karta kroṣṭunaptṛnaptṛkau /ap_350.007ab/surā rā gaus tathā dyaurglauḥ svarāntāḥ puṃsi nāyakāḥ
350.008cd
सुवाक् त्वक् पृषत् सम्राट् जन्मभाक् च अवेडपि /अप्_350.008अब्/आपो मरुद्भवन् दीव्यन् भवांश् च मघवान् पिवन्
suvāk tvak pṛṣat samrāṭ janmabhāk ca aveḍapi /ap_350.008ab/āpo marudbhavan dīvyan bhavāṃś ca maghavān pivan
350.009cd
भगवानधवानर्वान्वह्निमत् सर्वित्सुपृत् /अप्_350.009अब्/सुसीमा कुण्डी राजा च श्वा युवा मघवा तथा
bhagavānadhavānarvānvahnimat sarvitsupṛt /ap_350.009ab/susīmā kuṇḍī rājā ca śvā yuvā maghavā tathā
350.010cd
पूषा सुकर्मा यज्वा च सुवर्मा च सुधर्मणा /अप्_350.010अब्/अर्यमा वृत्रहा पन्थाः सुककुदादिपञ्च च
pūṣā sukarmā yajvā ca suvarmā ca sudharmaṇā /ap_350.010ab/aryamā vṛtrahā panthāḥ sukakudādipañca ca
350.011cd
प्रशान् सुतांश् च पञ्चाद्याः सुगीः सुराः सुपूरपि /अप्_350.011अब्/चन्द्रमाः सुवचाः श्रेयान् विद्वांश्चेशनसा सह
praśān sutāṃś ca pañcādyāḥ sugīḥ surāḥ supūrapi /ap_350.011ab/candramāḥ suvacāḥ śreyān vidvāṃśceśanasā saha
350.012cd
पेचिवान् गौरवानड्वान् गोधूङ्मित्रद्रुहौ श्वलिट् /अप्_350.012अब्/स्त्रियां जाया जरा बाला एड्का सह वृद्धया
pecivān gauravānaḍvān godhūṅmitradruhau śvaliṭ /ap_350.012ab/striyāṃ jāyā jarā bālā eḍkā saha vṛddhayā
350.013cd
क्षत्रिया बहुराजा च बहुदा माथ बालिका /अप्_350.013अब्/माया कौमुदगन्धा च सर्वा पूर्वा सहान्यया
kṣatriyā bahurājā ca bahudā mātha bālikā /ap_350.013ab/māyā kaumudagandhā ca sarvā pūrvā sahānyayā
350.014cd
द्वितीया च तृतीया च बुद्धिः स्त्री श्रीर् नदी सुधैः /अप्_350.014अब्/भवन्ती चैव दीव्यन्ती भाती भान्ती च यान्यपि
dvitīyā ca tṛtīyā ca buddhiḥ strī śrīr nadī sudhaiḥ /ap_350.014ab/bhavantī caiva dīvyantī bhātī bhāntī ca yānyapi
350.015cd
शृण्वतौ तुदती कर्त्री तुदन्ती कुर्वती मही /अप्_350.015अब्/रुन्धती क्रीड्ती दन्ती पालयन्ती सुराण्यपि
śṛṇvatau tudatī kartrī tudantī kurvatī mahī /ap_350.015ab/rundhatī krīḍtī dantī pālayantī surāṇyapi
350.016cd
:प् 242 गरुरी पुत्रवती नीश् च वधूर्देवतया भुवा /अप्_350.016अब्/तिस्रो द्वे कति वर्षाभूः स्वसा माता वरा गौः
:p 242 garurī putravatī nīś ca vadhūrdevatayā bhuvā /ap_350.016ab/tisro dve kati varṣābhūḥ svasā mātā varā gauḥ
350.017cd
नौर्वाक्त्वक्प्राच्यवाक्षीति तिरश्ची समुदीच्यपि /अप्_350.017अब्/शरद्विद्युत् सरिद्योषित् अग्निवित् सस्पदा दृशत्
naurvāktvakprācyavākṣīti tiraścī samudīcyapi /ap_350.017ab/śaradvidyut saridyoṣit agnivit saspadā dṛśat
350.018cd
यैषा सा वेदवित्संवित् बह्वी राज्ञी त्वया मया /अप्_350.018अब्/सोमा पञ्चादयो राजी धूः पूश् चैव दिशा(1) गिरा
yaiṣā sā vedavitsaṃvit bahvī rājñī tvayā mayā /ap_350.018ab/somā pañcādayo rājī dhūḥ pūś caiva diśā(1) girā
350.019cd
चतस्रो विदुषी चैव केयं दिक् दृक्च तादृशी /अप्_350.019अब्/असौ स्त्रियां नायकाश् च नायकाश् च नपुंसके
catasro viduṣī caiva keyaṃ dik dṛkca tādṛśī /ap_350.019ab/asau striyāṃ nāyakāś ca nāyakāś ca napuṃsake
350.020cd
कुण्डं सर्वं सोमपञ्च दधि वारि खलप्वथ /अप्_350.020अब्/मधु त्रपु कर्तृ भक्तृ अतिवक्तृ पयः पुरः
kuṇḍaṃ sarvaṃ somapañca dadhi vāri khalapvatha /ap_350.020ab/madhu trapu kartṛ bhaktṛ ativaktṛ payaḥ puraḥ
350.021cd
प्राक्प्रत्यक् च तिर्यगुदक् जगद् जाग्रत्तथा सकृत् /अप्_350.021अब्/सुसम्पच्च सुदण्डीह अहः किञ्चेदमित्यपि
prākpratyak ca tiryagudak jagad jāgrattathā sakṛt /ap_350.021ab/susampacca sudaṇḍīha ahaḥ kiñcedamityapi
350.022cd
षट्सर्पिः श्रेयश् चत्वारि अदो ऽन्ये हीदृशाः परे /अप्_350.022अब्/एतेभ्यः प्रथमादयश् च स्युः प्रातिपदिकात्पराः
ṣaṭsarpiḥ śreyaś catvāri ado 'nye hīdṛśāḥ pare /ap_350.022ab/etebhyaḥ prathamādayaś ca syuḥ prātipadikātparāḥ
350.023cd
धातुप्रत्ययहीनं यत्स्यात् प्रातिपदिकन्तु तत् /अप्_350.023अब्/प्रातिपदिकात् स्वलिङ्गार्थवचने प्रथमा भवेत्
dhātupratyayahīnaṃ yatsyāt prātipadikantu tat /ap_350.023ab/prātipadikāt svaliṅgārthavacane prathamā bhavet
350.024cd
सम्बोधने च प्रथमा उक्ते कर्मणि कर्तरि /अप्_350.024अब्/कर्म यत् क्रियते तत्स्यात् द्वितीया कर्मणि स्मृता
sambodhane ca prathamā ukte karmaṇi kartari /ap_350.024ab/karma yat kriyate tatsyāt dvitīyā karmaṇi smṛtā
350.025cd
क्रियते येन करणं कर्ता यश् च करोति सः /अप्_350.025अब्/अनुक्ते तिङ्कृत्तद्धितैस्तृतीया करणे भवेत्
kriyate yena karaṇaṃ kartā yaś ca karoti saḥ /ap_350.025ab/anukte tiṅkṛttaddhitaistṛtīyā karaṇe bhavet
350.026cd
कारके कर्तरि च सा सम्प्रदाने चतुर्थ्यपि /अप्_350.026अब्/यस्मै दित्सा धारयते सम्प्रदानं तदोरितं
kārake kartari ca sā sampradāne caturthyapi /ap_350.026ab/yasmai ditsā dhārayate sampradānaṃ tadoritaṃ
350.027cd
:न् 1 दिवेति ज.. :प् 243 अपादानं यतो ऽपैति आदत्ते च भयं यतः /अप्_350.027अब्/अपादाने पञ्चमी स्यात् स्वस्वाम्यादौ च षष्ठ्यपि
:n 1 diveti ja.. :p 243 apādānaṃ yato 'paiti ādatte ca bhayaṃ yataḥ /ap_350.027ab/apādāne pañcamī syāt svasvāmyādau ca ṣaṣṭhyapi
350.028cd
आधारो यो ऽधिकरणं विभक्तिस्तत्र सप्तमी /अप्_350.028अब्/एकार्थे चैकवनचं द्व्यर्थे द्विवचनं भवेत्
ādhāro yo 'dhikaraṇaṃ vibhaktistatra saptamī /ap_350.028ab/ekārthe caikavanacaṃ dvyarthe dvivacanaṃ bhavet
350.029cd
बहुषु बहुवचनं सिद्धरूपाण्यथो वदे /अप्_350.029अब्/वृक्षः सूर्यो ऽम्बुवाहो ऽर्क हेरवे हेद्विजातयः
bahuṣu bahuvacanaṃ siddharūpāṇyatho vade /ap_350.029ab/vṛkṣaḥ sūryo 'mbuvāho 'rka herave hedvijātayaḥ
350.030cd
विप्रौ गजान्महेन्द्रेण यमाभ्यामनलैः कृतं /अप्_350.030अब्/रामाय मुनिवर्याभ्यां केभ्यो धर्मात् हरौ रतिः
viprau gajānmahendreṇa yamābhyāmanalaiḥ kṛtaṃ /ap_350.030ab/rāmāya munivaryābhyāṃ kebhyo dharmāt harau ratiḥ
350.031cd
शराभ्यां पुस्तकेभ्यश् च अर्थस्येश्वरयोर्गतिः /अप्_350.031अब्/बालानां सज्जने प्रीतिर्हंसयोः कमलेषु च
śarābhyāṃ pustakebhyaś ca arthasyeśvarayorgatiḥ /ap_350.031ab/bālānāṃ sajjane prītirhaṃsayoḥ kamaleṣu ca
350.032cd
एवं काममहेशाद्याः शब्दा ज्ञेयाञ्च वृक्षवत् /अप्_350.032अब्/सर्वे विश्वे च सर्वस्मै सर्वस्मात्कतरो मतः
evaṃ kāmamaheśādyāḥ śabdā jñeyāñca vṛkṣavat /ap_350.032ab/sarve viśve ca sarvasmai sarvasmātkataro mataḥ
350.033cd
सर्वेषां स्वञ्च विश्वस्मिन् शेषं रूपञ्च वृक्षवत् /अप्_350.033अब्/एवञ्चोभयकतरकतमान्यतरादयः
sarveṣāṃ svañca viśvasmin śeṣaṃ rūpañca vṛkṣavat /ap_350.033ab/evañcobhayakatarakatamānyatarādayaḥ
350.034cd
पूर्वे पूर्वाश् च पूर्वस्मै पूर्वस्मात् सुसमागतः /अप्_350.034अब्/पूर्वे बुद्धिश् च पूर्वस्मिन् शेषरूपन्तु सर्ववत्
pūrve pūrvāś ca pūrvasmai pūrvasmāt susamāgataḥ /ap_350.034ab/pūrve buddhiś ca pūrvasmin śeṣarūpantu sarvavat
350.035cd
एवं परावराद्याश् च दक्षिणोत्तरकान्तराः /अप्_350.035अब्/अपरश्चाधरो नेमाः प्रथमाः प्रथमे ऽर्कवत्
evaṃ parāvarādyāś ca dakṣiṇottarakāntarāḥ /ap_350.035ab/aparaścādharo nemāḥ prathamāḥ prathame 'rkavat
350.036cd
एवं चरमायतया अल्पार्धा नेम+आदयः /अप्_350.036अब्/द्वितीयस्मै द्वितीयाय द्वितीयस्मात् द्वितीयकात्
evaṃ caramāyatayā alpārdhā nema+ādayaḥ /ap_350.036ab/dvitīyasmai dvitīyāya dvitīyasmāt dvitīyakāt
350.037cd
द्वितीयस्मिन् द्वितीये च तृतीयश् च तथार्कवत् /अप्_350.037अब्/सोमपाः सोमपौ ज्ञेयौ सोमपाः सोमपां व्रज
dvitīyasmin dvitīye ca tṛtīyaś ca tathārkavat /ap_350.037ab/somapāḥ somapau jñeyau somapāḥ somapāṃ vraja
350.038cd
कीलालपौ सोमपश् च सोमपा सोमपे दद /अप्_350.038अब्/ :प् 244 सोमपाभ्यां सोमपाभ्यः सोमपः सोमपोः कुलं
kīlālapau somapaś ca somapā somape dada /ap_350.038ab/ :p 244 somapābhyāṃ somapābhyaḥ somapaḥ somapoḥ kulaṃ
350.039cd
एवं कीलालपाद्याः स्युः कविरग्निस् तथारयः /अप्_350.039अब्/हेकवे कविमग्नी तान् हरीन् सात्यकिना हृतं
evaṃ kīlālapādyāḥ syuḥ kaviragnis tathārayaḥ /ap_350.039ab/hekave kavimagnī tān harīn sātyakinā hṛtaṃ
350.040cd
रविभ्यां रविभिर्देहि वह्णये यः समागतः /अप्_350.040अब्/अग्नेरग्न्योस् तथाग्नीनां कवौ कव्योः कविष्व् अथ
ravibhyāṃ ravibhirdehi vahṇaye yaḥ samāgataḥ /ap_350.040ab/agneragnyos tathāgnīnāṃ kavau kavyoḥ kaviṣv atha
350.041cd
एवं सुसृतिरभ्रान्तिः सुकीर्तिः सुधृतिस् तथा /अप्_350.041अब्/सखा सखायौ सखायः हेसखे व्रज सत्पतिं
evaṃ susṛtirabhrāntiḥ sukīrtiḥ sudhṛtis tathā /ap_350.041ab/sakhā sakhāyau sakhāyaḥ hesakhe vraja satpatiṃ
350.042cd
सखायञ्च सखायौ च सखीन् सख्या गतो दद /अप्_350.042अब्/सख्ये सख्युश् च सख्युश् च सख्योः शेषः कवेरिव
sakhāyañca sakhāyau ca sakhīn sakhyā gato dada /ap_350.042ab/sakhye sakhyuś ca sakhyuś ca sakhyoḥ śeṣaḥ kaveriva
350.043cd
पत्या पत्ये च पत्युश् च पत्युः पत्योस् तथाग्निवत् /अप्_350.043अब्/द्वौ द्वौ द्वाभ्यां द्वाभ्यां द्वित्वाद्यर्थे द्वयोर्द्वयोः
patyā patye ca patyuś ca patyuḥ patyos tathāgnivat /ap_350.043ab/dvau dvau dvābhyāṃ dvābhyāṃ dvitvādyarthe dvayordvayoḥ
350.044cd
त्रयस्त्रींश् च त्रिभिस्त्रिभ्यस्त्रयाणाञ्च त्रिषु क्रमात् /अप्_350.044अब्/कविवत् कतिकतीतिशेषं वहुवचनं स्मृतम्
trayastrīṃś ca tribhistribhyastrayāṇāñca triṣu kramāt /ap_350.044ab/kavivat katikatītiśeṣaṃ vahuvacanaṃ smṛtam
350.045cd
नीर्नियौ च नियो हेनीः नियं नियो नियो निया /अप्_350.045अब्/नीभ्यां नीभिर्निये नीभ्यः नियान्नियि नियोस् तथा
nīrniyau ca niyo henīḥ niyaṃ niyo niyo niyā /ap_350.045ab/nībhyāṃ nībhirniye nībhyaḥ niyānniyi niyos tathā
350.046cd
सुश्रीः सुधीः प्रभृतयो ग्रामणीः पूजयेद्धरिं /अप्_350.046अब्/ग्रामण्यौ ग्रामण्यो ग्रामण्यं ग्रामण्या ग्रामणीभिः
suśrīḥ sudhīḥ prabhṛtayo grāmaṇīḥ pūjayeddhariṃ /ap_350.046ab/grāmaṇyau grāmaṇyo grāmaṇyaṃ grāmaṇyā grāmaṇībhiḥ
350.047cd
ग्रामण्यो ग्रामण्यामेवं सेनानीप्रमुखाः सुभूः /अप्_350.047अब्/सुभुवौ च स्वयम्भुवः स्वयम्भुञ्च स्वयम्भुवः
grāmaṇyo grāmaṇyāmevaṃ senānīpramukhāḥ subhūḥ /ap_350.047ab/subhuvau ca svayambhuvaḥ svayambhuñca svayambhuvaḥ
350.048cd
स्वयम्भुवा स्वयम्भुवि एवं प्रतितेभुवादयः /अप्_350.048अब्/खलपूः खलप्वौ श्रेष्ठौ खलप्वञ्च खलप्वि च
svayambhuvā svayambhuvi evaṃ pratitebhuvādayaḥ /ap_350.048ab/khalapūḥ khalapvau śreṣṭhau khalapvañca khalapvi ca
350.049cd
एवं शरपूमुखाः स्युः क्रोष्टा क्रोष्टार ईरिताः /अप्_350.049अब्/क्रोष्टूंश् च क्रोष्टुना क्रोष्ट्रा क्रोष्टूनांक्रोष्टरीद्दृशं
evaṃ śarapūmukhāḥ syuḥ kroṣṭā kroṣṭāra īritāḥ /ap_350.049ab/kroṣṭūṃś ca kroṣṭunā kroṣṭrā kroṣṭūnāṃkroṣṭarīddṛśaṃ
350.050cd
:प् 245 पिता पितरौ पितरः हेपितः पितरौ शुभौ /अप्_350.050अब्/पितॄन् पितुः पितुः पित्रोः पितॄणां पितरीदृशं
:p 245 pitā pitarau pitaraḥ hepitaḥ pitarau śubhau /ap_350.050ab/pitṝn pituḥ pituḥ pitroḥ pitṝṇāṃ pitarīdṛśaṃ
350.051cd
एवं भ्राता च जामातृमुखा नॄणां नृणां तथा /अप्_350.051अब्/कर्ता कर्तारौ कर्तॄंश् च कर्तॄणां कर्तरीदृशं
evaṃ bhrātā ca jāmātṛmukhā nṝṇāṃ nṛṇāṃ tathā /ap_350.051ab/kartā kartārau kartṝṃś ca kartṝṇāṃ kartarīdṛśaṃ
350.052cd
पितृवच्चैवमुद्गाता स्वसा नप्त्रादयः स्मृताः /अप्_350.052अब्/सुराः सुरायौ सुरायः सुरायाञ्च सुराय्यपि
pitṛvaccaivamudgātā svasā naptrādayaḥ smṛtāḥ /ap_350.052ab/surāḥ surāyau surāyaḥ surāyāñca surāyyapi
350.053cd
गौः गावौ गाङ्गा गवा च गोर्गवोश् च गवां गवि /अप्_350.053अब्/एवं द्यौर्लौश्चापि तथा स्वरान्ताः पुंसि नायकाः
gauḥ gāvau gāṅgā gavā ca gorgavoś ca gavāṃ gavi /ap_350.053ab/evaṃ dyaurlauścāpi tathā svarāntāḥ puṃsi nāyakāḥ
350.054cd
सुवाक् सुवाचौ सुवाचा सुवाग्भ्याञ्च सुवाक्ष्वपि /अप्_350.054अब्/एवं दिक्प्रमुखाः प्राङ्च प्राञ्चौ प्राञ्चञ्च भो व्रज
suvāk suvācau suvācā suvāgbhyāñca suvākṣvapi /ap_350.054ab/evaṃ dikpramukhāḥ prāṅca prāñcau prāñcañca bho vraja
350.055cd
प्राग्भ्यां प्राग्भिः प्राचाञ्च प्राचि च प्राङ्सु प्राङ्क्ष्वपि /अप्_350.055अब्/एवं ह्य् उदङुदीची वा सम्यङ् प्रत्यक्समीच्यपि
prāgbhyāṃ prāgbhiḥ prācāñca prāci ca prāṅsu prāṅkṣvapi /ap_350.055ab/evaṃ hy udaṅudīcī vā samyaṅ pratyaksamīcyapi
350.056cd
तिर्यङ्तिरश् च सध्र्यङ् च विश्वद्र्यङ् पूर्ववत् स्मृताः /अप्_350.056अब्/अदद्र्यङदमुयङ् स्यात् तथामुमुयङीरितः
tiryaṅtiraś ca sadhryaṅ ca viśvadryaṅ pūrvavat smṛtāḥ /ap_350.056ab/adadryaṅadamuyaṅ syāt tathāmumuyaṅīritaḥ
350.057cd
अदद्र्यञ्चो ह्य् अमुद्रीचः अदद्र्यग्भ्याञ्च पूर्ववत् /अप्_350.057अब्/तत्त्वतृट् तत्त्वतृषौ च तत्त्वतृङ्भ्यां समागतः
adadryañco hy amudrīcaḥ adadryagbhyāñca pūrvavat /ap_350.057ab/tattvatṛṭ tattvatṛṣau ca tattvatṛṅbhyāṃ samāgataḥ
350.058cd
तत्त्वतृषि तत्त्वतृट्सु एवं काष्ठतडादयः /अप्_350.058अब्/भिषक् भिषग्भ्यां भिषजि जन्मभागादयस् तथा
tattvatṛṣi tattvatṛṭsu evaṃ kāṣṭhataḍādayaḥ /ap_350.058ab/bhiṣak bhiṣagbhyāṃ bhiṣaji janmabhāgādayas tathā
350.059cd
मरुत् मरुद्भ्यां मरुति एवं शुत्रुजिदादयः /अप्_350.059अब्/भवान् भवन्तौ भवतां भवंश् चैव भवत्यपि
marut marudbhyāṃ maruti evaṃ śutrujidādayaḥ /ap_350.059ab/bhavān bhavantau bhavatāṃ bhavaṃś caiva bhavatyapi
350.060cd
महान्महान्तौ महतामेवं भगवदादयः /अप्_350.060अब्/एवं मघवान्मघवन्तौ अग्निचिच्चाग्निचित्यपि
mahānmahāntau mahatāmevaṃ bhagavadādayaḥ /ap_350.060ab/evaṃ maghavānmaghavantau agniciccāgnicityapi
350.061cd
अग्निचित्स्वेवमेवान्यत् वेदवित्तत्त्ववित्त्वपि /अप्_350.061अब्/ :प् 246 वेदविदामेवमन्यत् यः समस्तेन सर्ववित्
agnicitsvevamevānyat vedavittattvavittvapi /ap_350.061ab/ :p 246 vedavidāmevamanyat yaḥ samastena sarvavit
350.062cd
राजा राजानौ राज्ञः रज्ञि राजनि राजन् /अप्_350.062अब्/यज्वा यज्वानस्तद्वत् करी दण्डी च दन्डिना
rājā rājānau rājñaḥ rajñi rājani rājan /ap_350.062ab/yajvā yajvānastadvat karī daṇḍī ca danḍinā
350.063cd
पन्थाः पन्थानौ च पथः पथिभ्यां पथि चेदृशम् /अप्_350.063अब्/मन्था ऋभुक्षाः पथ्याद्याः पञ्च पञ्च च पञ्चभिः
panthāḥ panthānau ca pathaḥ pathibhyāṃ pathi cedṛśam /ap_350.063ab/manthā ṛbhukṣāḥ pathyādyāḥ pañca pañca ca pañcabhiḥ
350.064cd
प्रतान् प्रतानौ प्रतान्भ्यां हेप्रतांश् च सुशर्मणः /अप्_350.064अब्/आपः अपः अद्भिरप्येवं प्रशांश् चैव प्रशाम्यपि
pratān pratānau pratānbhyāṃ hepratāṃś ca suśarmaṇaḥ /ap_350.064ab/āpaḥ apaḥ adbhirapyevaṃ praśāṃś caiva praśāmyapi
350.065cd
कः केन सर्ववत् केषु अयं चेमे इमान्नयः /अप्_350.065अब्/अनेन चाभ्यामेभिश् च अस्मै चेभ्यः स्वमस्य च
kaḥ kena sarvavat keṣu ayaṃ ceme imānnayaḥ /ap_350.065ab/anena cābhyāmebhiś ca asmai cebhyaḥ svamasya ca
350.066cd
अनयोरेषामेषु स्याच्चत्वारश् चतुर्स् तथा /अप्_350.066अब्/चतुर्णाञ्च चतुर्ष्व् अस्ति सुगीः श्रेष्ठः सुगिर्यपि
anayoreṣāmeṣu syāccatvāraś caturs tathā /ap_350.066ab/caturṇāñca caturṣv asti sugīḥ śreṣṭhaḥ sugiryapi
350.067cd
सुद्यौः सुदिवौ सुद्युभ्यां दिड्विषौ विट्सु यादृशः /अप्_350.067अब्/यादृग्भ्याञ्चैव विड्भ्याञ्च षट् षट् षणाञ्चषट्स्वपि
sudyauḥ sudivau sudyubhyāṃ diḍviṣau viṭsu yādṛśaḥ /ap_350.067ab/yādṛgbhyāñcaiva viḍbhyāñca ṣaṭ ṣaṭ ṣaṇāñcaṣaṭsvapi
350.068cd
सुवचाः सुवचसा च सुवचोभ्यामथेदृशम् /अप्_350.068अब्/हे सुवचो हे उशनन् उशना वोशनस्यपि
suvacāḥ suvacasā ca suvacobhyāmathedṛśam /ap_350.068ab/he suvaco he uśanan uśanā vośanasyapi
350.069cd
पुरदंशा अनेहा हेविद्वन् विद्वांस उत्तमाः /अप्_350.069अब्/विदुषे नमो विद्वद्भ्यां विद्वत्सु च वभूविवान्
puradaṃśā anehā hevidvan vidvāṃsa uttamāḥ /ap_350.069ab/viduṣe namo vidvadbhyāṃ vidvatsu ca vabhūvivān
350.070cd
एवञ्च पेचिवान् श्रेयान् श्रेयांसौ श्रेयसस् तथा /अप्_350.070अब्/असौ अमू अमी श्रेष्ठा अमुं अमूनिहामुना
evañca pecivān śreyān śreyāṃsau śreyasas tathā /ap_350.070ab/asau amū amī śreṣṭhā amuṃ amūnihāmunā
350.071cd
अमीभिरमुस्मै वामुस्मादमुस्य वामुयोस् तथा /अप्_350.071अब्/अमीषाममुस्मिन्नित्येवं गोधुक् गोधुग्भिरागतः
amībhiramusmai vāmusmādamusya vāmuyos tathā /ap_350.071ab/amīṣāmamusminnityevaṃ godhuk godhugbhirāgataḥ
350.072cd
गोधुक्ष्वित्येवमन्येपि मित्रद्रुहो मित्रदुहा /अप्_350.072अब्/मित्रध्रुग्भ्यां मित्रध्रुग्भरेवं चित्तद्रुहादयः
godhukṣvityevamanyepi mitradruho mitraduhā /ap_350.072ab/mitradhrugbhyāṃ mitradhrugbharevaṃ cittadruhādayaḥ
350.073cd
:प् 247 स्वलिट् स्वलिड्भ्यां स्वलिहि अनड्वाननडुत्सु च /अप्_350.073अब्/अजन्ताश् च हलन्ताश् च पुंस्यथो ऽथ स्त्रियां वदे
:p 247 svaliṭ svaliḍbhyāṃ svalihi anaḍvānanaḍutsu ca /ap_350.073ab/ajantāś ca halantāś ca puṃsyatho 'tha striyāṃ vade
Chapter 351
351.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्यकरणे पुंलिङ्गशब्दसिद्धरूपं नाम पञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {351} :श् अथैकपञ्चाशदधिकत्रिशततमो . अध्यायः स्त्रीलिङ्गशब्दसिद्धरूपम् स्कन्द उवाच रमा रमे रमाः शुभा रमां रमे रसास् तथा /अप्_351.001अब्/रमया च रमाभ्याञ्च रमाभिः कृतमव्ययं
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyakaraṇe puṃliṅgaśabdasiddharūpaṃ nāma pañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {351} :ś athaikapañcāśadadhikatriśatatamo . adhyāyaḥ strīliṅgaśabdasiddharūpam skanda uvāca ramā rame ramāḥ śubhā ramāṃ rame rasās tathā /ap_351.001ab/ramayā ca ramābhyāñca ramābhiḥ kṛtamavyayaṃ
351.002cd
रमायै च रमाभ्याश् च रमाया रमयोः शुभं /अप्_351.002अब्/रमाणाञ्च रमायाञ्च रमास्वेवं कलाद्यः
ramāyai ca ramābhyāś ca ramāyā ramayoḥ śubhaṃ /ap_351.002ab/ramāṇāñca ramāyāñca ramāsvevaṃ kalādyaḥ
351.003cd
जरा जरसौ जर इति जरसश् च जरा जरां /अप्_351.003अब्/जरसञ्च जरास्वेवं सर्वा सर्वे च सर्वया
jarā jarasau jara iti jarasaś ca jarā jarāṃ /ap_351.003ab/jarasañca jarāsvevaṃ sarvā sarve ca sarvayā
351.004cd
सर्वस्यै देहि सर्वस्याः सर्वस्याः सर्वस्योस् तथा /अप्_351.004अब्/शेषं रमावद्रूपं स्याद् द्वे द्वे तिस्रश् च तिसृणां
sarvasyai dehi sarvasyāḥ sarvasyāḥ sarvasyos tathā /ap_351.004ab/śeṣaṃ ramāvadrūpaṃ syād dve dve tisraś ca tisṛṇāṃ
351.005cd
बुद्धीर्बुद्ध्या बुद्धये च बुद्ध्यै बुद्धेश् च हेमते /अप्_351.005अब्/कविवत्स्यान्मुनीनाञ्च नदी नद्यौ नदीं नदीः
buddhīrbuddhyā buddhaye ca buddhyai buddheś ca hemate /ap_351.005ab/kavivatsyānmunīnāñca nadī nadyau nadīṃ nadīḥ
351.006cd
नद्या नदीभिर्नद्यै च नद्याञ्चैव नदीषु च /अप्_351.006अब्/कुमारी जृम्भणीत्येवं श्रीः श्रियौ च श्रियः श्रिया
nadyā nadībhirnadyai ca nadyāñcaiva nadīṣu ca /ap_351.006ab/kumārī jṛmbhaṇītyevaṃ śrīḥ śriyau ca śriyaḥ śriyā
351.007cd
:प् 248 श्रियै श्रिये स्त्रीं स्त्रियञ्च स्त्रीश् च स्त्रियः स्त्रिया स्त्रियै /अप्_351.007अब्/स्त्रियाः स्त्रीणां स्त्रियाञ्च ग्रामण्यां धेन्वै च धेनवे
:p 248 śriyai śriye strīṃ striyañca strīś ca striyaḥ striyā striyai /ap_351.007ab/striyāḥ strīṇāṃ striyāñca grāmaṇyāṃ dhenvai ca dhenave
351.008cd
जम्बूर्जम्ब्वौ च जम्बूश् च जम्बूनाञ्च फलम्पिव /अप्_351.008अब्/वर्षाभ्वौ च पुनर्भ्वौ च मातॄर्वापि च गौश् च नौः
jambūrjambvau ca jambūś ca jambūnāñca phalampiva /ap_351.008ab/varṣābhvau ca punarbhvau ca mātṝrvāpi ca gauś ca nauḥ
351.009cd
वाग्वाचा वाग्भिश् च वाक्षु श्रग्भ्यां स्रजि स्त्रजोस् तथा /अप्_351.009अब्/विद्वद्भ्याञ्चैव विद्वत्सु भवती स्याद् भवन्त्यपि
vāgvācā vāgbhiś ca vākṣu śragbhyāṃ sraji strajos tathā /ap_351.009ab/vidvadbhyāñcaiva vidvatsu bhavatī syād bhavantyapi
351.010cd
दीव्यन्ती भाती भान्ती च तुदन्ती च तुदत्यपि /अप्_351.010अब्/रुदती रुन्धती देवी गृह्नती चोर्यन्त्यपि
dīvyantī bhātī bhāntī ca tudantī ca tudatyapi /ap_351.010ab/rudatī rundhatī devī gṛhnatī coryantyapi
351.011cd
दृषत् दृषद्भ्यां दृषदि विशेसविदुषी कृतिः /अप्_351.011अब्/समित् समिद्भ्यां समिधि सीमा सीम्नि च सीमनि
dṛṣat dṛṣadbhyāṃ dṛṣadi viśesaviduṣī kṛtiḥ /ap_351.011ab/samit samidbhyāṃ samidhi sīmā sīmni ca sīmani
351.012cd
दामनीभ्यां ककुद्भ्याञ्च केयमाभ्यां तथासु च /अप्_351.012अब्/गीर्भ्याञ्चैव गिरा गीर्षु सुभूः सुपूः पुरा पुरि
dāmanībhyāṃ kakudbhyāñca keyamābhyāṃ tathāsu ca /ap_351.012ab/gīrbhyāñcaiva girā gīrṣu subhūḥ supūḥ purā puri
351.013ef
द्यौर्द्युभ्यां दिवि द्युषु तादृश्या तादृशो दिशः /अप्_351.013अब्/यादृश्यां यादृशी तद्वत् सुवचोभ्यां सुवचःस्वपि /अप्_351.013च्द्/असौ चामूममू चामूरमूभिरमुयामुयोः
dyaurdyubhyāṃ divi dyuṣu tādṛśyā tādṛśo diśaḥ /ap_351.013ab/yādṛśyāṃ yādṛśī tadvat suvacobhyāṃ suvacaḥsvapi /ap_351.013cd/asau cāmūmamū cāmūramūbhiramuyāmuyoḥ
Chapter 352
352.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे स्त्रीलिङ्गशब्दसिद्धरूपं नामैकपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 249 % छप्तेर् {352} :श् अथ द्विपञ्चाशदधिकत्रिशततमो . अध्यायः नपुंसकशब्दसिद्धरूपं स्कन्द उवाच नपुंसके किं के कानि किं के कानि ततो जलं /अप्_352.001अब्/सर्वं सर्वे च पूर्वाद्याः सोमपं सोमपानि च
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe strīliṅgaśabdasiddharūpaṃ nāmaikapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 249 % chapter {352} :ś atha dvipañcāśadadhikatriśatatamo . adhyāyaḥ napuṃsakaśabdasiddharūpaṃ skanda uvāca napuṃsake kiṃ ke kāni kiṃ ke kāni tato jalaṃ /ap_352.001ab/sarvaṃ sarve ca pūrvādyāḥ somapaṃ somapāni ca
352.002cd
ग्रामणि ग्रामणिनी च ग्रामणि ग्रामणीन्यपि /अप्_352.002अब्/वारि वारिणी वारीणि वारिणां वारिणीदृशं
grāmaṇi grāmaṇinī ca grāmaṇi grāmaṇīnyapi /ap_352.002ab/vāri vāriṇī vārīṇi vāriṇāṃ vāriṇīdṛśaṃ
352.003cd
शुचये शुचिने देहि मृदुने मृदवे तथा /अप्_352.003अब्/त्रपु त्रपुणि त्रपुणाञ्च खलपूनि खलप्वि च
śucaye śucine dehi mṛdune mṛdave tathā /ap_352.003ab/trapu trapuṇi trapuṇāñca khalapūni khalapvi ca
352.004cd
कर्त्रा च कर्तृणे कर्त्रे अतिर्यतिरिणान्तथा /अप्_352.004अब्/अभिन्यभिनिनी चैवे सुवचांसि सुवचांसि सुवाक्षु च
kartrā ca kartṛṇe kartre atiryatiriṇāntathā /ap_352.004ab/abhinyabhininī caive suvacāṃsi suvacāṃsi suvākṣu ca
352.005cd
यद्यत्त्विमे तत् कर्माणि इदञ्चेमे त्विमानि च /अप्_352.005अब्/ईदृक्त्वदो ऽमुनी अमूनि अमुना स्यादमीषु च
yadyattvime tat karmāṇi idañceme tvimāni ca /ap_352.005ab/īdṛktvado 'munī amūni amunā syādamīṣu ca
352.006cd
अहमावां वयं मां वै आबामस्मान्मया कृतं /अप्_352.006अब्/आवाभ्याञ्च तथास्माभिर्मह्यमस्मभ्यमेव च
ahamāvāṃ vayaṃ māṃ vai ābāmasmānmayā kṛtaṃ /ap_352.006ab/āvābhyāñca tathāsmābhirmahyamasmabhyameva ca
352.007cd
मदावाभ्यां मदस्मच्च पुत्रो ऽयं मम चावयोः /अप्_352.007अब्/अस्माकमपि चास्मासु त्वं युवां यूयमीजिरे
madāvābhyāṃ madasmacca putro 'yaṃ mama cāvayoḥ /ap_352.007ab/asmākamapi cāsmāsu tvaṃ yuvāṃ yūyamījire
352.008cd
त्वां युवाञ्च युष्मांश् च त्वया युष्माभिरीरितं /अप्_352.008अब्/तुभ्यं युवाभ्यां युम्मभ्यं त्वत् युवाभ्याञ्च युष्मत्
tvāṃ yuvāñca yuṣmāṃś ca tvayā yuṣmābhirīritaṃ /ap_352.008ab/tubhyaṃ yuvābhyāṃ yummabhyaṃ tvat yuvābhyāñca yuṣmat
352.009cd
तव युवयोर्युष्माकं त्वयि युष्मासु भारती /अप्_352.009अब्/उपलक्षणमत्रैव अज्झलन्ताश् च ते स्मृताः
tava yuvayoryuṣmākaṃ tvayi yuṣmāsu bhāratī /ap_352.009ab/upalakṣaṇamatraiva ajjhalantāś ca te smṛtāḥ
Chapter 353
353.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे नपुंसकशब्दसिद्धरूपं नाम द्विपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 250 % छप्तेर् {353} :श् अथ त्रिपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः कारकं सुकन्द उवाच कारकं सम्प्रवक्ष्यामि विभक्त्यर्थसमन्वितं /अप्_353.001अब्/ग्रामो ऽस्ति हेमहार्केह नौमि विष्णुं श्रिया सह
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe napuṃsakaśabdasiddharūpaṃ nāma dvipañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 250 % chapter {353} :ś atha tripañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ kārakaṃ sukanda uvāca kārakaṃ sampravakṣyāmi vibhaktyarthasamanvitaṃ /ap_353.001ab/grāmo 'sti hemahārkeha naumi viṣṇuṃ śriyā saha
353.002cd
स्वतन्त्रः कर्ता विद्यान्तं कृतिनः समुपासते /अप्_353.002अब्/हेतुकर्तालम्भयते हितं वै कर्मकर्तरि
svatantraḥ kartā vidyāntaṃ kṛtinaḥ samupāsate /ap_353.002ab/hetukartālambhayate hitaṃ vai karmakartari
353.003cd
स्वयं भिद्येत् प्राकृतधीः स्वयञ्च छिद्यते तरुः /अप्_353.003अब्/कर्ताभिहित उत्तमः कर्तानभिहितो ऽधमः
svayaṃ bhidyet prākṛtadhīḥ svayañca chidyate taruḥ /ap_353.003ab/kartābhihita uttamaḥ kartānabhihito 'dhamaḥ
353.004cd
कर्तानभिहितो धर्मः शिष्ये व्याख्यायते यथा /अप्_353.004अब्/कर्ता पञ्चविधः प्रोक्तः कर्म सप्तविधं शृणु
kartānabhihito dharmaḥ śiṣye vyākhyāyate yathā /ap_353.004ab/kartā pañcavidhaḥ proktaḥ karma saptavidhaṃ śṛṇu
353.005cd
ईप्सितं कर्म च यथा श्रद्दधाति हरिं यतिः /अप्_353.005अब्/अनीप्सितं कर्म यथा अहिं लङ्घयते भृशं
īpsitaṃ karma ca yathā śraddadhāti hariṃ yatiḥ /ap_353.005ab/anīpsitaṃ karma yathā ahiṃ laṅghayate bhṛśaṃ
353.006cd
नैवेप्सितं नानीप्सितं दुग्धं सम्भक्ष्यन्रजः /अप्_353.006अब्/भक्ष्येद्प्यकथितं गोपालो दोग्धि गां पयः
naivepsitaṃ nānīpsitaṃ dugdhaṃ sambhakṣyanrajaḥ /ap_353.006ab/bhakṣyedpyakathitaṃ gopālo dogdhi gāṃ payaḥ
353.007cd
कर्तृकर्माथ गमयेच्छिष्यं ग्रामं गुरुर्यथा /अप्_353.007अब्/कर्म चाभिहितं पूजा क्रियते वै श्रिये हरेः
kartṛkarmātha gamayecchiṣyaṃ grāmaṃ gururyathā /ap_353.007ab/karma cābhihitaṃ pūjā kriyate vai śriye hareḥ
353.008cd
कर्मानभिहितं स्तोत्रं हरेः कुर्यात् सर्वदं /अप्_353.008अब्/करणं द्विविधं प्रोक्तं वाह्यमभ्यन्तरं तथा
karmānabhihitaṃ stotraṃ hareḥ kuryāt sarvadaṃ /ap_353.008ab/karaṇaṃ dvividhaṃ proktaṃ vāhyamabhyantaraṃ tathā
353.009cd
चक्षुषा रूपं गृह्णीति वाह्यं दात्रेण तल्लुनेत् /अप्_353.009अब्/सम्प्रदानं त्रिधा प्रोक्तं प्रेरकं ब्राह्मणाय गां
cakṣuṣā rūpaṃ gṛhṇīti vāhyaṃ dātreṇa tallunet /ap_353.009ab/sampradānaṃ tridhā proktaṃ prerakaṃ brāhmaṇāya gāṃ
353.010cd
:प् 251 नरो ददापि नृपतये दासन्तदनुमन्तृकं /अप्_353.010अब्/अनिराकर्तृकं भर्त्रे दद्यात् पुष्पाणि सज्जनः
:p 251 naro dadāpi nṛpataye dāsantadanumantṛkaṃ /ap_353.010ab/anirākartṛkaṃ bhartre dadyāt puṣpāṇi sajjanaḥ
353.011cd
अपदानं द्विधा प्रोक्तं चलमश्वात्तु धावतः /अप्_353.011अब्/पतितश्चाचलं ग्रामादागच्छति स वैष्णवः
apadānaṃ dvidhā proktaṃ calamaśvāttu dhāvataḥ /ap_353.011ab/patitaścācalaṃ grāmādāgacchati sa vaiṣṇavaḥ
353.012cd
चतुर्धा चाधिकरणं व्यापकन्दध्नि घृतम् /अप्_353.012अब्/तिलेषु तैलं देवार्थमौपश्लेषिकमुच्यते
caturdhā cādhikaraṇaṃ vyāpakandadhni ghṛtam /ap_353.012ab/tileṣu tailaṃ devārthamaupaśleṣikamucyate
353.013cd
गृहे तिष्ठेत् कपिर्वृक्षे स्मृतं वैषयिकं यथा /अप्_353.013अब्/जले मत्स्यो वने सिंहः स्मृतं सामीप्यकं यथा
gṛhe tiṣṭhet kapirvṛkṣe smṛtaṃ vaiṣayikaṃ yathā /ap_353.013ab/jale matsyo vane siṃhaḥ smṛtaṃ sāmīpyakaṃ yathā
353.014cd
गङ्गायां घो षो वसति औपचारिकमीदृशं /अप्_353.014अब्/तृतीया वाथ वा षष्ठी स्मृतानभिहिते तथा
gaṅgāyāṃ gho ṣo vasati aupacārikamīdṛśaṃ /ap_353.014ab/tṛtīyā vātha vā ṣaṣṭhī smṛtānabhihite tathā
353.015cd
विष्णुः सम्पूज्यते लोकैर् गन्तव्यन्तेन तस्य वा /अप्_353.015अब्/प्रथमाभिहितकर्तृकर्मणोः प्रणमेद्धरिम्
viṣṇuḥ sampūjyate lokair gantavyantena tasya vā /ap_353.015ab/prathamābhihitakartṛkarmaṇoḥ praṇameddharim
353.016cd
हेतौ तृतीया चान्नेन वसेद्वृक्षाय वै जलं /अप्_353.016अब्/चतुर्थी तादर्थ्ये ऽभिहिता पञ्चमी पर्युपाङ्मुखैः
hetau tṛtīyā cānnena vasedvṛkṣāya vai jalaṃ /ap_353.016ab/caturthī tādarthye 'bhihitā pañcamī paryupāṅmukhaiḥ
353.017cd
योगे वृष्टः परि ग्रामाद्देवो ऽयं बलवत् पुरा /अप्_353.017अब्/पूर्वो ग्रामादृते विष्णोर्न मुक्तिरितरो हरेः
yoge vṛṣṭaḥ pari grāmāddevo 'yaṃ balavat purā /ap_353.017ab/pūrvo grāmādṛte viṣṇorna muktiritaro hareḥ
353.018cd
पृथग्विनाद्यैस्तृतीया पञ्चमी च तथा भवेत् /अप्_353.018अब्/पृथग्ग्रामाद्विहारेण विना श्रीश् च श्रिया श्रियः
pṛthagvinādyaistṛtīyā pañcamī ca tathā bhavet /ap_353.018ab/pṛthaggrāmādvihāreṇa vinā śrīś ca śriyā śriyaḥ
353.019cd
कर्मप्रवचनीयाख्यैर् द्वितीया योगतो भवेत् /अप्_353.019अब्/अन्वर्जुनञ्च योद्धारो ह्य् अभितो ग्राममीरितं
karmapravacanīyākhyair dvitīyā yogato bhavet /ap_353.019ab/anvarjunañca yoddhāro hy abhito grāmamīritaṃ
353.020cd
नमःस्वाहास्वधास्वस्तिवषडाद्यैश् चतुर्थ्यपि /अप्_353.020अब्/नमो देवाय ते स्वस्ति तुमर्थाद्भावाचिनः
namaḥsvāhāsvadhāsvastivaṣaḍādyaiś caturthyapi /ap_353.020ab/namo devāya te svasti tumarthādbhāvācinaḥ
353.021cd
पाकाय पक्तये याति तृतीया सहयोगके /अप्_353.021अब्/ :प् 252 हेत्वर्थे कुत्सिते ऽङ्गे सा तृतीया च विशेषणे
pākāya paktaye yāti tṛtīyā sahayogake /ap_353.021ab/ :p 252 hetvarthe kutsite 'ṅge sā tṛtīyā ca viśeṣaṇe
353.022cd
पितागात्सह पुत्रेण काणो ऽक्ष्णा गदया हरिः /अप्_353.022अब्/अर्थेन निवसेद्भृत्यः काले भावे च सप्तमौ
pitāgātsaha putreṇa kāṇo 'kṣṇā gadayā hariḥ /ap_353.022ab/arthena nivasedbhṛtyaḥ kāle bhāve ca saptamau
353.023cd
विष्णौ नते भवेन्मुक्तिर्वसन्ते स गतो हरिम् /अप्_353.023अब्/नृणां स्वामी नृषु स्वामी नृणामीशःसताम्पतिः
viṣṇau nate bhavenmuktirvasante sa gato harim /ap_353.023ab/nṛṇāṃ svāmī nṛṣu svāmī nṛṇāmīśaḥsatāmpatiḥ
353.024cd
नृणां साक्षी नृषु साक्षी गोषु नाथो गवाम्पतिः /अप्_353.024अब्/गोषु सूतो गवां सूतो राज्ञां दायादको ऽस्त्विह
nṛṇāṃ sākṣī nṛṣu sākṣī goṣu nātho gavāmpatiḥ /ap_353.024ab/goṣu sūto gavāṃ sūto rājñāṃ dāyādako 'stviha
353.025ef
अन्नस्य(1) हेतोर्वसति षष्ठी स्मृत्यर्थकर्मणि /अप्_353.025अब्/मातुः स्मरति गोप्तारं नित्यं स्यात् कर्तृकर्मणोः /अप्_353.025च्द्/अपां भेत्ता तव कृतिर्न निष्ठादिषु षष्ठ्यपि
annasya(1) hetorvasati ṣaṣṭhī smṛtyarthakarmaṇi /ap_353.025ab/mātuḥ smarati goptāraṃ nityaṃ syāt kartṛkarmaṇoḥ /ap_353.025cd/apāṃ bhettā tava kṛtirna niṣṭhādiṣu ṣaṣṭhyapi
Chapter 354
354.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे कारकं नाम त्रिपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {354} :श् अथ चतुःपञ्चशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः समासः स्कन्द उवाच षोढा समासं वक्ष्यामि अष्टाविंशतिधा पुनः /अप्_354.001अब्/नित्यानित्यविभागेन लुग्लोपेन च द्विधा
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe kārakaṃ nāma tripañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {354} :ś atha catuḥpañcaśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ samāsaḥ skanda uvāca ṣoḍhā samāsaṃ vakṣyāmi aṣṭāviṃśatidhā punaḥ /ap_354.001ab/nityānityavibhāgena luglopena ca dvidhā
354.002cd
कुम्भकारश् च नित्यः स्याद्धेमकारादिकस् तथा /अप्_354.002अब्/राज्ञः पुमान् राजपुमान् नित्यो ऽयञ्च समासकः
kumbhakāraś ca nityaḥ syāddhemakārādikas tathā /ap_354.002ab/rājñaḥ pumān rājapumān nityo 'yañca samāsakaḥ
354.003cd
:न् 1 अर्थस्येति ज.. :प् 253 कष्टश्रितो लुक्समासः कण्ठेकालादिकस्त्वलुक् /अप्_354.003अब्/स्यादष्टधा तत्पुरुषः प्रथमाद्यसुपा सह
:n 1 arthasyeti ja.. :p 253 kaṣṭaśrito luksamāsaḥ kaṇṭhekālādikastvaluk /ap_354.003ab/syādaṣṭadhā tatpuruṣaḥ prathamādyasupā saha
354.004cd
प्रथमातत्पुरुषो ऽयं पूर्वं कायस्य विग्रहे /अप्_354.004अब्/पूर्वकायो ऽपरकायो ह्य् अधरोत्तरकायकः
prathamātatpuruṣo 'yaṃ pūrvaṃ kāyasya vigrahe /ap_354.004ab/pūrvakāyo 'parakāyo hy adharottarakāyakaḥ
354.005cd
अर्धं कणाया अर्धकणा भिक्षातूर्यमथेदृशम् /अप्_354.005अब्/आपन्नजीविकस्तद्वत् द्वितीया चाधराश्रितः
ardhaṃ kaṇāyā ardhakaṇā bhikṣātūryamathedṛśam /ap_354.005ab/āpannajīvikastadvat dvitīyā cādharāśritaḥ
354.006cd
वर्षम्भोग्यो वर्षभोग्यो धान्यार्थश् च तृतीयया /अप्_354.006अब्/चतुर्थी स्याद्विष्णुबलिर्वृकभीतिश् च पञ्चमी
varṣambhogyo varṣabhogyo dhānyārthaś ca tṛtīyayā /ap_354.006ab/caturthī syādviṣṇubalirvṛkabhītiś ca pañcamī
354.007cd
राज्ञः पुमान् राजपुमान् षष्ठी वृक्षफलं तथा /अप्_354.007अब्/सप्तमी चाक्षशौण्डो ऽयमहितो नञ्समासकः
rājñaḥ pumān rājapumān ṣaṣṭhī vṛkṣaphalaṃ tathā /ap_354.007ab/saptamī cākṣaśauṇḍo 'yamahito nañsamāsakaḥ
354.008cd
कर्मधारयः सप्तधा नीलोत्पलमुखाः स्मृताः /अप्_354.008अब्/विशेषणपूर्वपदो विशेष्योत्तरतस् तथा
karmadhārayaḥ saptadhā nīlotpalamukhāḥ smṛtāḥ /ap_354.008ab/viśeṣaṇapūrvapado viśeṣyottaratas tathā
354.009cd
वैयाकरणखमूचिः शीतोष्णं द्विपदं शुभम् /अप्_354.009अब्/उपमानपूर्वपदः शङ्खपाण्डर इत्य् अपि
vaiyākaraṇakhamūciḥ śītoṣṇaṃ dvipadaṃ śubham /ap_354.009ab/upamānapūrvapadaḥ śaṅkhapāṇḍara ity api
354.010cd
उपमानोत्तरपदः पुरुशव्याघ्र इत्य् अपि /अप्_354.010अब्/सम्भावनापूर्वपदो गुणवृद्धिरितीदृशम्
upamānottarapadaḥ puruśavyāghra ity api /ap_354.010ab/sambhāvanāpūrvapado guṇavṛddhiritīdṛśam
354.011cd
गुण इति वृद्धिर्वाच्या सुहृदेव सुवन्धुकः /अप्_354.011अब्/अवधारणपूर्वपदो बहुब्रीहिश् च सप्तधा
guṇa iti vṛddhirvācyā suhṛdeva suvandhukaḥ /ap_354.011ab/avadhāraṇapūrvapado bahubrīhiś ca saptadhā
354.012cd
द्विपदश् च बहुव्रीहिरारूढ्भवनो नरः /अप्_354.012अब्/अर्चिताशेषपूर्वोयं बह्वङ्घ्रिः परिकीर्तितः
dvipadaś ca bahuvrīhirārūḍhbhavano naraḥ /ap_354.012ab/arcitāśeṣapūrvoyaṃ bahvaṅghriḥ parikīrtitaḥ
354.013cd
एते विप्राश्चोपदशाः सङ्ख्योत्तरपदस्त्वयम् /अप्_354.013अब्/सङ्ख्योभयपदो यद्वद्द्वित्रा द्व्येकत्रयो नरः
ete viprāścopadaśāḥ saṅkhyottarapadastvayam /ap_354.013ab/saṅkhyobhayapado yadvaddvitrā dvyekatrayo naraḥ
354.014cd
सहपूर्वपदो ऽयं स्यात् समूलोद्धृतकस्तरुः /अप्_354.014अब्/ :प् 254 व्यतिहारलक्षणार्थः केशाकेशि नखानखि
sahapūrvapado 'yaṃ syāt samūloddhṛtakastaruḥ /ap_354.014ab/ :p 254 vyatihāralakṣaṇārthaḥ keśākeśi nakhānakhi
354.015cd
दिग्लक्ष्या स्याद्दक्षिणपूर्वा द्विगुराभाषितो द्विधा /अप्_354.015अब्/एकवद्भावि द्विशृङ्गं पञ्चमूली त्वेकधा
diglakṣyā syāddakṣiṇapūrvā dvigurābhāṣito dvidhā /ap_354.015ab/ekavadbhāvi dviśṛṅgaṃ pañcamūlī tvekadhā
354.016cd
द्वन्द्वः समासो द्विविधो हीतरेतरयोगकः /अप्_354.016अब्/रुद्रविष्णू समाहारो भेरीपटहमीदृशम्
dvandvaḥ samāso dvividho hītaretarayogakaḥ /ap_354.016ab/rudraviṣṇū samāhāro bherīpaṭahamīdṛśam
354.017cd
द्विधाख्यातो ऽव्ययीभावो नामपूर्वपदो यथा /अप्_354.017अब्/शाकस्य मात्रा शाकप्रति यथाव्ययपूर्वकः
dvidhākhyāto 'vyayībhāvo nāmapūrvapado yathā /ap_354.017ab/śākasya mātrā śākaprati yathāvyayapūrvakaḥ
354.018ef
उपकुम्भञ्चोपरथ्यं प्राधान्येन चतुर्विधः /अप्_354.018अब्/उत्तरपदार्थमुख्यो द्वन्द्वश्चोभयमुख्यकः /अप्_354.018च्द्/पूर्वार्थेशो ऽव्ययीभावो बहुव्रीहिश् च वाह्यगः
upakumbhañcoparathyaṃ prādhānyena caturvidhaḥ /ap_354.018ab/uttarapadārthamukhyo dvandvaścobhayamukhyakaḥ /ap_354.018cd/pūrvārtheśo 'vyayībhāvo bahuvrīhiś ca vāhyagaḥ
Chapter 355
355.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे समासो नाम चतुःपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {355} :श् अथ पञ्चपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः तद्धितं स्कन्द उवाच तद्धितं त्रिविधं वक्ष्ये सामान्यवृत्तिरीदृशी /अप्_355.001अब्/ले व्यंसलो वत्सलः स्यादिलचि स्यात्तुफेनिलं
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe samāso nāma catuḥpañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {355} :ś atha pañcapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ taddhitaṃ skanda uvāca taddhitaṃ trividhaṃ vakṣye sāmānyavṛttirīdṛśī /ap_355.001ab/le vyaṃsalo vatsalaḥ syādilaci syāttuphenilaṃ
355.002cd
लोमशः शे पामनो ने इलचि स्यात्तु पिच्छिलं /अप्_355.002अब्/अणि प्राज्ञ आर्चकः स्यात् दन्तादुरचि दन्तुरः
lomaśaḥ śe pāmano ne ilaci syāttu picchilaṃ /ap_355.002ab/aṇi prājña ārcakaḥ syāt dantāduraci danturaḥ
355.003cd
रे स्यान्मधुरं सुशिरं रे स्यात् केशर ईदृशः /अप्_355.003अब्/ :प् 255 हिरण्यं ये मालवो वे वलचि स्याद्रजस्वलः
re syānmadhuraṃ suśiraṃ re syāt keśara īdṛśaḥ /ap_355.003ab/ :p 255 hiraṇyaṃ ye mālavo ve valaci syādrajasvalaḥ
355.004cd
इनौ धनी करी हस्ती धनिकं टिकनीरितं /अप्_355.004अब्/पयस्वी विनि मायावी ऊर्णायुर्युचि ईरितं
inau dhanī karī hastī dhanikaṃ ṭikanīritaṃ /ap_355.004ab/payasvī vini māyāvī ūrṇāyuryuci īritaṃ
355.005cd
वाग्मो मिनि आलचि स्याद्वाचालश्चाटचीरितं /अप्_355.005अब्/फलिनो वर्हिणः केकी वृन्दारकस् तथा कनि
vāgmo mini ālaci syādvācālaścāṭacīritaṃ /ap_355.005ab/phalino varhiṇaḥ kekī vṛndārakas tathā kani
355.006cd
आलुचि शीतन्न सहते शीतालुः श्वालुरीदृशः /अप्_355.006अब्/हिमालुरालुचि स्याच्च हिमं न सहते तथा
āluci śītanna sahate śītāluḥ śvālurīdṛśaḥ /ap_355.006ab/himālurāluci syācca himaṃ na sahate tathā
355.007cd
रूपं वातादुलचि स्याद् वातुलश्चानपत्यके /अप्_355.007अब्/वाशिष्ठः कौरवो वासः पाञ्चालः सोस्य वासकः
rūpaṃ vātādulaci syād vātulaścānapatyake /ap_355.007ab/vāśiṣṭhaḥ kauravo vāsaḥ pāñcālaḥ sosya vāsakaḥ
355.008cd
तत्र वासो माथुरः स्याद्वेत्त्यधीते च चान्द्रकः /अप्_355.008अब्/व्युत्क्रमं वेत्ति क्रमकः नरश् चक्राम कौशकः
tatra vāso māthuraḥ syādvettyadhīte ca cāndrakaḥ /ap_355.008ab/vyutkramaṃ vetti kramakaḥ naraś cakrāma kauśakaḥ
355.009cd
प्रियङ्गूनां भवं क्षेत्रं प्रैयङ्गवीनकं खञि /अप्_355.009अब्/मौद्गीनं कौद्रवीणञ्च वैदेहश्चानपत्यके
priyaṅgūnāṃ bhavaṃ kṣetraṃ praiyaṅgavīnakaṃ khañi /ap_355.009ab/maudgīnaṃ kaudravīṇañca vaidehaścānapatyake
355.010cd
इञि दाक्षिर्दाशरथिः कचि नारायणादिकं /अप्_355.010अब्/आश्वायनः स्याच्च फञि यचि गार्ग्यश् च वात्सकः
iñi dākṣirdāśarathiḥ kaci nārāyaṇādikaṃ /ap_355.010ab/āśvāyanaḥ syācca phañi yaci gārgyaś ca vātsakaḥ
355.011cd
ढ्हकि स्याद्वैनतेयादिश्चाटकेरस्तथैरकि(?) /अप्_355.011अब्/ढ्रकि गौधेरको रूपं गौधारश्चारकीरितं
ḍhhaki syādvainateyādiścāṭakerastathairaki(?) /ap_355.011ab/ḍhraki gaudherako rūpaṃ gaudhāraścārakīritaṃ
355.012cd
क्षत्रियो घे कुलीनः खे ण्ये कैरव्यादयः स्मृताः(?) /अप्_355.012अब्/यति मूर्धन्यमुख्यादिः सुगन्धिरिति रूपकं
kṣatriyo ghe kulīnaḥ khe ṇye kairavyādayaḥ smṛtāḥ(?) /ap_355.012ab/yati mūrdhanyamukhyādiḥ sugandhiriti rūpakaṃ
355.013cd
तारकादिभ्य इतचि नभस्तारकितादयः /अप्_355.013अब्/अनङि स्याच्च कुण्डोध्नी पुष्पधन्वसुधन्वनी
tārakādibhya itaci nabhastārakitādayaḥ /ap_355.013ab/anaṅi syācca kuṇḍodhnī puṣpadhanvasudhanvanī
355.014cd
चञ्चुपि वित्तवञ्चुः स्याद्वित्तमस्य च शब्दके /अप्_355.014अब्/चणपि स्यात् केशचणः रूपे स्यात् पटरूपकम्
cañcupi vittavañcuḥ syādvittamasya ca śabdake /ap_355.014ab/caṇapi syāt keśacaṇaḥ rūpe syāt paṭarūpakam
355.015cd
:प् 256 ईयसौ च पटीयान् स्यात् तरप्यक्षतरादिकम् /अप्_355.015अब्/पचतितराञ्च तरपि तमप्यटतितमामपि
:p 256 īyasau ca paṭīyān syāt tarapyakṣatarādikam /ap_355.015ab/pacatitarāñca tarapi tamapyaṭatitamāmapi
355.016cd
मृद्वीतमा कल्पपि स्यादिन्द्रकल्पो ऽर्ककल्पकः /अप्_355.016अब्/राजदेशीयो देशीये देश्ये देश्यादिरूपकम्
mṛdvītamā kalpapi syādindrakalpo 'rkakalpakaḥ /ap_355.016ab/rājadeśīyo deśīye deśye deśyādirūpakam
355.017cd
पटुजातीयो जातीये जानुमात्रञ्च मात्रचि /अप्_355.017अब्/ऊरुद्वयसो द्वयसचि उरुदघ्नञ्च दघ्नचि
paṭujātīyo jātīye jānumātrañca mātraci /ap_355.017ab/ūrudvayaso dvayasaci urudaghnañca daghnaci
355.018cd
तयटि स्यात् पञ्चतयः दौवारिकष्ठकीरितं /अप्_355.018अब्/सामान्यवृत्तिरुक्ताथ अव्ययाख्यश् च तद्धितः
tayaṭi syāt pañcatayaḥ dauvārikaṣṭhakīritaṃ /ap_355.018ab/sāmānyavṛttiruktātha avyayākhyaś ca taddhitaḥ
355.019cd
यस्माद्यततसिलि च यत्र तत्र त्रलीरितं /अप्_355.019अब्/अस्मिन् काले ह्य् अधुनास्यादिदानीञ्चैव दान्यपि
yasmādyatatasili ca yatra tatra tralīritaṃ /ap_355.019ab/asmin kāle hy adhunāsyādidānīñcaiva dānyapi
355.020cd
सर्वस्मिन् सर्वदा दास्यात्तस्मिन्काले र्हिलीरितं /अप्_355.020अब्/तर्हि हो ऽमिन् काल इह कर्हि कस्मिंश् च कालके
sarvasmin sarvadā dāsyāttasminkāle rhilīritaṃ /ap_355.020ab/tarhi ho 'min kāla iha karhi kasmiṃś ca kālake
355.021cd
यथा थालि थमि कथं पूर्वस्यान्दिशि सञ्चयेत् /अप्_355.021अब्/अस्ताति चैव पूर्वस्याः पूर्वादिग्रामणीयकाः
yathā thāli thami kathaṃ pūrvasyāndiśi sañcayet /ap_355.021ab/astāti caiva pūrvasyāḥ pūrvādigrāmaṇīyakāḥ
355.022cd
पुरस्तात् सञ्चरेद् गच्छेत् सद्यस्तुल्ये ऽहनीरितं /अप्_355.022अब्/उति पूर्वाब्दे च परुत् पूर्वतरे परार्यपि
purastāt sañcared gacchet sadyastulye 'hanīritaṃ /ap_355.022ab/uti pūrvābde ca parut pūrvatare parāryapi
355.023cd
ऐषमो ऽस्मिन् संबत्सरे रूपं समसि चेरितं /अप्_355.023अब्/एद्यवौ परेद्यवि स्यात् परस्मिन्नहनीरितं
aiṣamo 'smin saṃbatsare rūpaṃ samasi ceritaṃ /ap_355.023ab/edyavau paredyavi syāt parasminnahanīritaṃ
355.024cd
अद्यास्मिन्नहनि द्ये स्यात् पूर्वेद्युश् च तथैद्युसि /अप्_355.024अब्/दक्षिणस्यान्दिशि वसेत् दक्षिणाद्दक्षिणाद्युभौ
adyāsminnahani dye syāt pūrvedyuś ca tathaidyusi /ap_355.024ab/dakṣiṇasyāndiśi vaset dakṣiṇāddakṣiṇādyubhau
355.025cd
उत्तरस्यान्दिशि वसेदुत्तरादुत्तराद्युभौ /अप्_355.025अब्/उपरि वसेदुपरिष्टाद् भवेद्रिष्टाति ऊर्ध्वकात्
uttarasyāndiśi vaseduttarāduttarādyubhau /ap_355.025ab/upari vasedupariṣṭād bhavedriṣṭāti ūrdhvakāt
355.026cd
उत्तरेण् च पित्रोक्तं आचि च स्याच्च दक्षिणा /अप्_355.026अब्/ :प् 257 आहौ दक्षिणाहि वसेद्द्विप्रकारं द्विधा च धा
uttareṇ ca pitroktaṃ āci ca syācca dakṣiṇā /ap_355.026ab/ :p 257 āhau dakṣiṇāhi vaseddviprakāraṃ dvidhā ca dhā
355.027cd
ध्यमुञि चैकध्यं कुरु त्वं द्वैधन्धमुञि चेदृशं /अप्_355.027अब्/द्वौ प्रकारौ द्विधा धाचि(1) आसुसुरतरं यथा(2)*
dhyamuñi caikadhyaṃ kuru tvaṃ dvaidhandhamuñi cedṛśaṃ /ap_355.027ab/dvau prakārau dvidhā dhāci(1) āsusurataraṃ yathā(2)*
355.028cd
निपातास्तद्धिताः प्रोक्ताः तद्धितो भाववाचकः /अप्_355.028अब्/पटोर्भावः पटुत्वन्त्वे पदुता तलिचेरितं
nipātāstaddhitāḥ proktāḥ taddhito bhāvavācakaḥ /ap_355.028ab/paṭorbhāvaḥ paṭutvantve padutā taliceritaṃ
355.029cd
प्रथिमा चेमनि पृथोः सौख्यं सुखात् ष्यञीरितम् /अप्_355.029अब्/स्तेयं याति च स्तेनस्य ये सख्युः सख्यमीरितं
prathimā cemani pṛthoḥ saukhyaṃ sukhāt ṣyañīritam /ap_355.029ab/steyaṃ yāti ca stenasya ye sakhyuḥ sakhyamīritaṃ
355.030ef
कपेर्भावश् च कापेयं सैन्यं पथ्यं यकीरितं /अप्_355.030अब्/आश्वं कौमारकं चाणि रूपं चाणि च यौवनम् /अप्_355.030च्द्/आचार्यकं कणि प्रोक्तमेवमन्येपि तद्धिताः
kaperbhāvaś ca kāpeyaṃ sainyaṃ pathyaṃ yakīritaṃ /ap_355.030ab/āśvaṃ kaumārakaṃ cāṇi rūpaṃ cāṇi ca yauvanam /ap_355.030cd/ācāryakaṃ kaṇi proktamevamanyepi taddhitāḥ
Chapter 356
356.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्यकरणे तद्धितसिद्धरूपं नाम पञ्चपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {356} :श् अथ षट्पञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः उणादिसिद्धरूपम् कुमार उवाच उणादयो ऽभिधास्यन्ते प्रत्यया धातुतः परे /अप्_356.001अब्/उणि कारुश् च शिल्पी स्यात् जायुर्मायुश् च पित्तकं
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyakaraṇe taddhitasiddharūpaṃ nāma pañcapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {356} :ś atha ṣaṭpañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ uṇādisiddharūpam kumāra uvāca uṇādayo 'bhidhāsyante pratyayā dhātutaḥ pare /ap_356.001ab/uṇi kāruś ca śilpī syāt jāyurmāyuś ca pittakaṃ
356.002cd
गोमायुर्वायुर्वेदेषु वहुलं स्युरुणादयः /अप्_356.002अब्/ :न् 1 पाठो ऽयम् पौनरुक्त्यदोषेण दुष्टः 2 खयं सुष्ठुतरा यथेति ज.. ।
अमुमुत्तरा यथेति ट.. पाठो ऽयं, एतत्पाठस्थलाभिसिक्तपाठान्तरञ्च न सम्यक् प्रतिभाति :प् 258 आयुः स्वादुश् च हेत्वाद्याः किंशारुर्धान्यशूककः
gomāyurvāyurvedeṣu vahulaṃ syuruṇādayaḥ /ap_356.002ab/ :n 1 pāṭho 'yam paunaruktyadoṣeṇa duṣṭaḥ 2 khayaṃ suṣṭhutarā yatheti ja.. |
amumuttarā yatheti ṭa.. pāṭho 'yaṃ, etatpāṭhasthalābhisiktapāṭhāntarañca na samyak pratibhāti :p 258 āyuḥ svāduś ca hetvādyāḥ kiṃśārurdhānyaśūkakaḥ
356.003cd
कृकवाकुः कुक्कुटः स्याद् गुरुर्भर्ता मरुस् तथा /अप्_356.003अब्/शयुश्चाजगरो ज्ञेयः स हरायुधमुच्यते
kṛkavākuḥ kukkuṭaḥ syād gururbhartā marus tathā /ap_356.003ab/śayuścājagaro jñeyaḥ sa harāyudhamucyate
356.004cd
स्वरुर्वंज्ञं त्रपुरुसि समसारं फल्गुरीरितं /अप्_356.004अब्/गृध्नश् च क्रनि किरचि मन्दिरं तिमिरं तमः
svarurvaṃjñaṃ trapurusi samasāraṃ phalgurīritaṃ /ap_356.004ab/gṛdhnaś ca krani kiraci mandiraṃ timiraṃ tamaḥ
356.005cd
इलचि सलिलं वारि कल्याणं भण्डिलं स्मृतं /अप्_356.005अब्/बुधो विद्वान् क्वसौ स्याच्च शिविरं गुप्तसंस्थितिः
ilaci salilaṃ vāri kalyāṇaṃ bhaṇḍilaṃ smṛtaṃ /ap_356.005ab/budho vidvān kvasau syācca śiviraṃ guptasaṃsthitiḥ
356.006cd
ओतुर्विडालश् च तुनि अभिधानादुगादयः /अप्_356.006अब्/कर्णः कामी च गृहभूर्वास्तुर्जैवातृकः स्मृतः
oturviḍālaś ca tuni abhidhānādugādayaḥ /ap_356.006ab/karṇaḥ kāmī ca gṛhabhūrvāsturjaivātṛkaḥ smṛtaḥ
356.007cd
अनड्वान् वहतेर्विनि स्याज्जातौ जीवार्णवौषधं /अप्_356.007अब्/नौ वह्निरिननि हरिणः मृगः कामी च भाजनम्(1)
anaḍvān vahatervini syājjātau jīvārṇavauṣadhaṃ /ap_356.007ab/nau vahnirinani hariṇaḥ mṛgaḥ kāmī ca bhājanam(1)
356.008cd
कम्बोजो भाजनम्भाण्डं सरण्डश् च चतुष्पदः /अप्_356.008अब्/तरुरेरण्डः सङ्घातो वरूडः साम निर्भरं
kambojo bhājanambhāṇḍaṃ saraṇḍaś ca catuṣpadaḥ /ap_356.008ab/tarureraṇḍaḥ saṅghāto varūḍaḥ sāma nirbharaṃ
356.009cd
स्फारं प्रभूतं स्यान्नान्तप्रत्यये चीरवल्कलं /अप्_356.009अब्/कातरो भीरुरुग्रस्तु प्रचण्डो जवसं तृणं
sphāraṃ prabhūtaṃ syānnāntapratyaye cīravalkalaṃ /ap_356.009ab/kātaro bhīrurugrastu pracaṇḍo javasaṃ tṛṇaṃ
356.010cd
जगच्चैव तु भूर्लोको कृशानुर्ज्योतिरर्ककः /अप्_356.010अब्/वर्वरः कुटिलो धूर्तश् चत्वरञ्च चतुष्पथं
jagaccaiva tu bhūrloko kṛśānurjyotirarkakaḥ /ap_356.010ab/varvaraḥ kuṭilo dhūrtaś catvarañca catuṣpathaṃ
356.011ef
चीवरं भिक्षुप्रावृत्तिरादित्यो मित्र ईरितः /अप्_356.011अब्/पुत्र सूनुः पिता तातः पृदाकुर्व्याघ्रवृश्चिके /अप्_356.011च्द्/गर्तो ऽवटो ऽथ भरतो नटो ऽपरेप्युणादयः
cīvaraṃ bhikṣuprāvṛttirādityo mitra īritaḥ /ap_356.011ab/putra sūnuḥ pitā tātaḥ pṛdākurvyāghravṛścike /ap_356.011cd/garto 'vaṭo 'tha bharato naṭo 'parepyuṇādayaḥ
Chapter 357
357.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे उणादिसिद्धरूपं नाम षत्पञ्चाशटधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :न् 1 पाठो ऽयं न साधु सङ्गच्छते :प् 259 % छप्तेर् {357} :श् अथ सप्तपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः तिङ्विभक्तिसिद्धरूपं कुमार उवाच तिङ्विभक्तिं प्रवक्ष्यामि तथादेशं समासतः /अप्_357.001अब्/तिङ्स्त्रिष्वपि वर्तन्ते भावे कर्मणि कर्तरि
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe uṇādisiddharūpaṃ nāma ṣatpañcāśaṭadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :n 1 pāṭho 'yaṃ na sādhu saṅgacchate :p 259 % chapter {357} :ś atha saptapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ tiṅvibhaktisiddharūpaṃ kumāra uvāca tiṅvibhaktiṃ pravakṣyāmi tathādeśaṃ samāsataḥ /ap_357.001ab/tiṅstriṣvapi vartante bhāve karmaṇi kartari
357.002cd
सकर्मकार्मकाच्च कर्तरि द्विपदे स्मृताः /अप्_357.002अब्/सकर्मकाकर्मणि च तदादेशस्तथेरितः
sakarmakārmakācca kartari dvipade smṛtāḥ /ap_357.002ab/sakarmakākarmaṇi ca tadādeśastatheritaḥ
357.003cd
वर्तमाने लडाख्यातो विध्याद्यर्थे लिङीरितः /अप्_357.003अब्/विध्यादौ लोडाशिषि च भूतानद्यतने च लङ्
vartamāne laḍākhyāto vidhyādyarthe liṅīritaḥ /ap_357.003ab/vidhyādau loḍāśiṣi ca bhūtānadyatane ca laṅ
357.004cd
भूते लुङ्लिट् परोक्षे ऽथ भाविन्यद्यतने च लुट् /अप्_357.004अब्/लिङाशिषि च शेषे ऽर्थे लड्भविष्यति ळ्ङ्भवेत्
bhūte luṅliṭ parokṣe 'tha bhāvinyadyatane ca luṭ /ap_357.004ab/liṅāśiṣi ca śeṣe 'rthe laḍbhaviṣyati ḷṅbhavet
357.005cd
लिङ्निमिमित्ते क्रियातिपत्तौ परे नवात्मनेपदम् /अप्_357.005अब्/पूर्वं नव परस्मैपदन्तिप्तसन्तीति प्रथमः पुमान
liṅnimimitte kriyātipattau pare navātmanepadam /ap_357.005ab/pūrvaṃ nava parasmaipadantiptasantīti prathamaḥ pumāna
357.006cd
सिप्थस्थ मध्यमनरो मिप्वस्मस्चोत्तमः पुमान् /अप्_357.006अब्/त आतां अन्तात्मने मुख्यः थासाथां ध्वञ्च मध्यमः
sipthastha madhyamanaro mipvasmascottamaḥ pumān /ap_357.006ab/ta ātāṃ antātmane mukhyaḥ thāsāthāṃ dhvañca madhyamaḥ
357.007cd
उत्तम इ वहि महि भूवाद्या धातवः स्मृताः /अप्_357.007अब्/भुविरेधिः पचिर्नन्दिर्ध्वंसिः श्रंसिः पदिस्त्वदिः
uttama i vahi mahi bhūvādyā dhātavaḥ smṛtāḥ /ap_357.007ab/bhuviredhiḥ pacirnandirdhvaṃsiḥ śraṃsiḥ padistvadiḥ
357.008cd
शीङः क्रीडो जुहोतिश् च जहातिश् च दधात्यपि /अप्_357.008अब्/दीव्यतिः स्वपितिर्नहिः सुनोतिर्वसिरेव च
śīṅaḥ krīḍo juhotiś ca jahātiś ca dadhātyapi /ap_357.008ab/dīvyatiḥ svapitirnahiḥ sunotirvasireva ca
357.009cd
तुदिर्मृशतिर्मुञ्चतिः रुधिर्भुजिस्त्यजिस्तनिः /अप्_357.009अब्/शवादिके विकरणे मनिश् चैव करोत्यपि
tudirmṛśatirmuñcatiḥ rudhirbhujistyajistaniḥ /ap_357.009ab/śavādike vikaraṇe maniś caiva karotyapi
357.010cd
:प् 260 क्रीड्तिर्वृङो ग्रहिश्चोरिः पा नीरर्चिश् च नायकाः /अप्_357.010अब्/भुवि स्यात् तिङ् भवति सः भवतस्तौ भवन्ति ते
:p 260 krīḍtirvṛṅo grahiścoriḥ pā nīrarciś ca nāyakāḥ /ap_357.010ab/bhuvi syāt tiṅ bhavati saḥ bhavatastau bhavanti te
357.011cd
भवसि त्वं युवां भवथो यूयं भवथ चाप्यहं /अप्_357.011अब्/भवाम्यावां भवावश् च भवामो ह्य् एधते कुलं
bhavasi tvaṃ yuvāṃ bhavatho yūyaṃ bhavatha cāpyahaṃ /ap_357.011ab/bhavāmyāvāṃ bhavāvaś ca bhavāmo hy edhate kulaṃ
357.012cd
एधेते द्वे तथैधन्ते एधसे त्वं हि मेधया /अप्_357.012अब्/एधेथे च समेधध्वे एधे ह्य् एधावहे धिया
edhete dve tathaidhante edhase tvaṃ hi medhayā /ap_357.012ab/edhethe ca samedhadhve edhe hy edhāvahe dhiyā
357.013cd
एधामहे हरेर्भक्त्या पचतीत्यादि पूर्ववत् /अप्_357.013अब्/भूयते ऽनुभूयते ऽसौ भावे कर्मणि वै यकि
edhāmahe harerbhaktyā pacatītyādi pūrvavat /ap_357.013ab/bhūyate 'nubhūyate 'sau bhāve karmaṇi vai yaki
357.014cd
वुभूषति समीत्येवं णिचि भावयतीश्वरं /अप्_357.014अब्/यङि वोभूयते वाद्यं वोभोतेइ स्याच्च यङ्लुकि
vubhūṣati samītyevaṃ ṇici bhāvayatīśvaraṃ /ap_357.014ab/yaṅi vobhūyate vādyaṃ vobhotei syācca yaṅluki
357.015cd
पुत्रीयति पुत्रकाम्यत्येवं पटपटायते /अप्_357.015अब्/घटयत्य् अथ सनि णिचि बुभूषयति रूपकं
putrīyati putrakāmyatyevaṃ paṭapaṭāyate /ap_357.015ab/ghaṭayaty atha sani ṇici bubhūṣayati rūpakaṃ
357.016cd
भवेद्भवेताञ्च लिङि भवेयुश् च भवेः परे /अप्_357.016अब्/भवेतञ्च भवेतैवं भवेयञ्च भवेव च भवेम च
bhavedbhavetāñca liṅi bhaveyuś ca bhaveḥ pare /ap_357.016ab/bhavetañca bhavetaivaṃ bhaveyañca bhaveva ca bhavema ca
357.017cd
एधेत एधेयातामेधेरन् मनसा श्रिया /अप्_357.017अब्/एधेथाश् च एधेयाथामेधेध्वमेधेय एधेवहि एधेमहि
edheta edheyātāmedheran manasā śriyā /ap_357.017ab/edhethāś ca edheyāthāmedhedhvamedheya edhevahi edhemahi
357.018cd
अस्तु तावद्भवताम् लोटि भवन्तु भवताद्भव /अप्_357.018अब्/भवतं भवत भवानि भवाव च भवाम च
astu tāvadbhavatām loṭi bhavantu bhavatādbhava /ap_357.018ab/bhavataṃ bhavata bhavāni bhavāva ca bhavāma ca
357.019cd
एधतामेधेतामेधन्तामेधै पचावहै पचामहै /अप्_357.019अब्/अभ्यनन्ददपचतामचन्नपचस् तथा
edhatāmedhetāmedhantāmedhai pacāvahai pacāmahai /ap_357.019ab/abhyanandadapacatāmacannapacas tathā
357.020cd
अभवतमभवतापचमपचावापचाम च /अप्_357.020अब्/ऐधतैर्धेतामैधध्वं ऐधे चैधामहीरितं(?)
abhavatamabhavatāpacamapacāvāpacāma ca /ap_357.020ab/aidhatairdhetāmaidhadhvaṃ aidhe caidhāmahīritaṃ(?)
357.021cd
अभूदभूतामभूवनभूश्चाभूवमेव लुङ् /अप्_357.021अब्/ :प् 261 ऐधिष्टैधिसातां नरावैधिष्ठा एइधिषीदृशं
abhūdabhūtāmabhūvanabhūścābhūvameva luṅ /ap_357.021ab/ :p 261 aidhiṣṭaidhisātāṃ narāvaidhiṣṭhā eidhiṣīdṛśaṃ
357.022cd
लिटि बभूव बभूवतुः बभूवुश् च बव्हूविथ /अप्_357.022अब्/बभूवथुर्वभूव च बभूविव बभूविम
liṭi babhūva babhūvatuḥ babhūvuś ca bavhūvitha /ap_357.022ab/babhūvathurvabhūva ca babhūviva babhūvima
357.023cd
पेचे पेचाते पेचिरे त्वमेधाञ्चकृषे तथा /अप्_357.023अब्/एधाञ्चक्राथे पेचिध्वे पेचे पेचिमहे तथा
pece pecāte pecire tvamedhāñcakṛṣe tathā /ap_357.023ab/edhāñcakrāthe pecidhve pece pecimahe tathā
357.024cd
लुटि भविता भवितारौ भवितारो हरादयः /अप्_357.024अब्/भवितासि भवितास्थो भवितास्मस् तथा वयं
luṭi bhavitā bhavitārau bhavitāro harādayaḥ /ap_357.024ab/bhavitāsi bhavitāstho bhavitāsmas tathā vayaṃ
357.025cd
पक्ता पक्तारौ पक्तारः पक्तासे त्वं शुभौदनं /अप्_357.025अब्/पक्ताध्वे पक्ताहे चाहं पक्तास्महे हरेश् चरुं
paktā paktārau paktāraḥ paktāse tvaṃ śubhaudanaṃ /ap_357.025ab/paktādhve paktāhe cāhaṃ paktāsmahe hareś caruṃ
357.026cd
लिङाशिषि सुखं भूयात् भूयास्तां हरिशङ्करौ /अप्_357.026अब्/भूयासुस्ते च भूयास्त्वं युवां भूयास्तमीश्वरौ
liṅāśiṣi sukhaṃ bhūyāt bhūyāstāṃ hariśaṅkarau /ap_357.026ab/bhūyāsuste ca bhūyāstvaṃ yuvāṃ bhūyāstamīśvarau
357.027cd
भूयास्त यूयं भूयासमहं भूयास्म सर्वदा /अप्_357.027अब्/यक्षीष्ट ह्य् एधिषीयास्तां यक्षीरन्नेधिसीय च
bhūyāsta yūyaṃ bhūyāsamahaṃ bhūyāsma sarvadā /ap_357.027ab/yakṣīṣṭa hy edhiṣīyāstāṃ yakṣīrannedhisīya ca
357.028cd
यक्षीवह्येधिसीमहि लिङि चायक्ष्यतेति ळ्ङ् /अप्_357.028अब्/अयक्ष्येतामयक्ष्यन्तायक्ष्ये ऽयक्ष्येथां युवां
yakṣīvahyedhisīmahi liṅi cāyakṣyateti ḷṅ /ap_357.028ab/ayakṣyetāmayakṣyantāyakṣye 'yakṣyethāṃ yuvāṃ
357.029cd
अयक्ष्यध्वमैधिष्यावह्यैधिष्यामह्यरेर्वयम् /अप्_357.029अब्/ळ्टि स्याद्भविष्यतीति एधिष्यामह ईदृशम्
ayakṣyadhvamaidhiṣyāvahyaidhiṣyāmahyarervayam /ap_357.029ab/ḷṭi syādbhaviṣyatīti edhiṣyāmaha īdṛśam
357.030cd
एवं विभावयिष्यन्ति बोभविष्यति रूपकं /अप्_357.030अब्/घटयेत् पटयेत्तद्वत् पुत्रीयति च काम्यति
evaṃ vibhāvayiṣyanti bobhaviṣyati rūpakaṃ /ap_357.030ab/ghaṭayet paṭayettadvat putrīyati ca kāmyati
Chapter 358
358.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे तिङ्सिद्धरूपं नाम सप्तपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 262 % छप्तेर् {358} :श् अथाषटपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः कृत्सिद्धरूपम् कुमार उवाच कृतस्त्रिष्वपि विज्ञेया भावे कर्मणि कर्तरि /अप्_358.001अब्/अज्ल्युट् क्तिन् घञो भावे युजकारत एव च
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe tiṅsiddharūpaṃ nāma saptapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 262 % chapter {358} :ś athāṣaṭapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ kṛtsiddharūpam kumāra uvāca kṛtastriṣvapi vijñeyā bhāve karmaṇi kartari /ap_358.001ab/ajlyuṭ ktin ghaño bhāve yujakārata eva ca
358.002cd
अचि धर्मस्य विनय उत्करः प्रकरस् तथा /अप्_358.002अब्/देवो भद्रः श्रीकरश् च ल्पुटि रूपन्तु शोभनम्
aci dharmasya vinaya utkaraḥ prakaras tathā /ap_358.002ab/devo bhadraḥ śrīkaraś ca lpuṭi rūpantu śobhanam
358.003cd
क्तिनि वृद्धिस्तुतिमती घञि भावो ऽथ युच्यपि /अप्_358.003अब्/कारणा भावनेत्यादि अकारे च चिकित्सया
ktini vṛddhistutimatī ghañi bhāvo 'tha yucyapi /ap_358.003ab/kāraṇā bhāvanetyādi akāre ca cikitsayā
358.004cd
तथा तव्यो ह्य् अनीयश् च कर्तव्यं कर्णीयकम् /अप्_358.004अब्/देयं ध्येयञ्चैव यति ण्यति कार्यञ्च कृत्यकाः
tathā tavyo hy anīyaś ca kartavyaṃ karṇīyakam /ap_358.004ab/deyaṃ dhyeyañcaiva yati ṇyati kāryañca kṛtyakāḥ
358.005cd
कर्तरि क्तादयो ज्ञेया भावे कर्मणि च क्वचित् /अप्_358.005अब्/गतो ग्रामं गतो ग्राम आश्लिष्टश् च गुरुस्त्वया
kartari ktādayo jñeyā bhāve karmaṇi ca kvacit /ap_358.005ab/gato grāmaṃ gato grāma āśliṣṭaś ca gurustvayā
358.006cd
शतृङ् शानचौ भवन् एधमानो भवन्त्यपि /अप्_358.006अब्/वुण् तृचौ सर्वधातुभ्यो भावको भविता पथा
śatṛṅ śānacau bhavan edhamāno bhavantyapi /ap_358.006ab/vuṇ tṛcau sarvadhātubhyo bhāvako bhavitā pathā
358.007cd
क्विबन्तश् च स्वयम्भूश् च भूते लिटः क्वन्सु कान च /अप्_358.007अब्/बभूविवान् पेचिवांश् च पेचानः श्रद्दधानकः
kvibantaś ca svayambhūś ca bhūte liṭaḥ kvansu kāna ca /ap_358.007ab/babhūvivān pecivāṃś ca pecānaḥ śraddadhānakaḥ
358.008cd
अणि स्युः कुम्भकाराद्या भूतेप्युणादयः स्मृताः /अप्_358.008अब्/वायुः पायुश् च कारुः स्याद्वहुलं छन्दसीरितं
aṇi syuḥ kumbhakārādyā bhūtepyuṇādayaḥ smṛtāḥ /ap_358.008ab/vāyuḥ pāyuś ca kāruḥ syādvahulaṃ chandasīritaṃ
Chapter 359
359.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे व्याकरणे कृत्सिद्धरूपं नामाष्टपञ्चाशदधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 263 % छप्तेर् {359} :श् अथोनषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः स्वर्गपातालादिवर्गाः अग्निर् उवाच स्वर्गादिनामलिङ्गो यो हरिस्तं प्रवदामि ते /अप्_359.001अब्/स्वःस्वर्गनाकत्रिदिवा द्योदिवौ द्वेत्रिपिष्टपं
:e ity āgneye mahāpurāṇe vyākaraṇe kṛtsiddharūpaṃ nāmāṣṭapañcāśadadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 263 % chapter {359} :ś athonaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ svargapātālādivargāḥ agnir uvāca svargādināmaliṅgo yo haristaṃ pravadāmi te /ap_359.001ab/svaḥsvarganākatridivā dyodivau dvetripiṣṭapaṃ
359.002cd
देवा वृन्दारका लेखा रुद्राद्या गणदेवताः /अप्_359.002अब्/विद्याधरो ऽप्सरोयक्षरक्षोगन्धर्वकिन्नराः
devā vṛndārakā lekhā rudrādyā gaṇadevatāḥ /ap_359.002ab/vidyādharo 'psaroyakṣarakṣogandharvakinnarāḥ
359.003cd
पिशाचो गुह्यकः सिद्धो भूतो ऽमी देवयोनयः /अप्_359.003अब्/देवद्विषो ऽसुरा दैत्याः सुगतः स्यात्तथागतः
piśāco guhyakaḥ siddho bhūto 'mī devayonayaḥ /ap_359.003ab/devadviṣo 'surā daityāḥ sugataḥ syāttathāgataḥ
359.004cd
ब्रह्मात्मभूः सुरज्येष्ठो विष्णुर् नारायणो हरिः /अप्_359.004अब्/रेवतीशो हली रामः कामः पञ्चशरः स्मरः
brahmātmabhūḥ surajyeṣṭho viṣṇur nārāyaṇo hariḥ /ap_359.004ab/revatīśo halī rāmaḥ kāmaḥ pañcaśaraḥ smaraḥ
359.005cd
लक्ष्मीः पद्मालया पद्मा सर्वः सर्वेश्वरः शिवः /अप्_359.005अब्/कपर्दो ऽस्य जटाजूटः पिनाको ऽजगवन्धनुः
lakṣmīḥ padmālayā padmā sarvaḥ sarveśvaraḥ śivaḥ /ap_359.005ab/kapardo 'sya jaṭājūṭaḥ pināko 'jagavandhanuḥ
359.006cd
प्रमथाः स्युः पारिषदा मृडानी चण्डिकाम्बिका /अप्_359.006अब्/द्वैमातुरो गजास्यश् च सेनानीरग्निभूर्गुहः
pramathāḥ syuḥ pāriṣadā mṛḍānī caṇḍikāmbikā /ap_359.006ab/dvaimāturo gajāsyaś ca senānīragnibhūrguhaḥ
359.007cd
आखाण्डलः सुनासीरः सूत्रामाणो दिवस्पतिः /अप्_359.007अब्/पुलोमजा शचीन्द्राणी देवी तस्य तु वल्लभा
ākhāṇḍalaḥ sunāsīraḥ sūtrāmāṇo divaspatiḥ /ap_359.007ab/pulomajā śacīndrāṇī devī tasya tu vallabhā
359.008cd
स्यात् प्रासादो वैजयन्तो जयन्तः पाकशासनिः /अप्_359.008अब्/ऐरावते ऽभ्रमातङ्गैरावणाभ्रमुवल्लभाः(?)
syāt prāsādo vaijayanto jayantaḥ pākaśāsaniḥ /ap_359.008ab/airāvate 'bhramātaṅgairāvaṇābhramuvallabhāḥ(?)
359.009cd
ह्रीदिनी वज्रमस्त्री स्यात् कुलिशम्भिदुरं पविः /अप्_359.009अब्/व्योमयानं विमानो ऽस्त्री पीयूषममृतं सुधा
hrīdinī vajramastrī syāt kuliśambhiduraṃ paviḥ /ap_359.009ab/vyomayānaṃ vimāno 'strī pīyūṣamamṛtaṃ sudhā
359.010cd
:प् 264 स्यात् सुधर्मा देवसभा स्वर्गङ्गा सुरदीर्घिका /अप्_359.010अब्/स्त्रियां बहुष्वप्स्रसः स्वर्वेश्या उर्वशीमुखाः
:p 264 syāt sudharmā devasabhā svargaṅgā suradīrghikā /ap_359.010ab/striyāṃ bahuṣvapsrasaḥ svarveśyā urvaśīmukhāḥ
359.011cd
हाहा हूहूश् च गन्धर्वा अग्निर्वह्निर्धनञ्चयः /अप्_359.011अब्/जातवेदाः कृष्णवर्त्मा आश्रयाशश् च पावकः
hāhā hūhūś ca gandharvā agnirvahnirdhanañcayaḥ /ap_359.011ab/jātavedāḥ kṛṣṇavartmā āśrayāśaś ca pāvakaḥ
359.012cd
हिरण्यरेताः सप्तार्चिः शुक्रश् चैवाशुशुक्षणिः /अप्_359.012अब्/शुचिरप्पित्तमौर्वस्तु वाडवो वडवानलः
hiraṇyaretāḥ saptārciḥ śukraś caivāśuśukṣaṇiḥ /ap_359.012ab/śucirappittamaurvastu vāḍavo vaḍavānalaḥ
359.013cd
वह्नेर्द्वयोर्ज्वालकीलावर्चिर्हेतिः शिखा स्त्रियां /अप्_359.013अब्/त्रिषु स्फुलिङ्गो ऽग्निकणो धर्मराजः परेतराट्
vahnerdvayorjvālakīlāvarcirhetiḥ śikhā striyāṃ /ap_359.013ab/triṣu sphuliṅgo 'gnikaṇo dharmarājaḥ paretarāṭ
359.014cd
कालो ऽन्तको दण्डधरः श्राद्धेदेवो ऽथ राक्षसः /अप्_359.014अब्/कौणपास्रपक्रव्यादा यातुधानश् च नैरृतिः
kālo 'ntako daṇḍadharaḥ śrāddhedevo 'tha rākṣasaḥ /ap_359.014ab/kauṇapāsrapakravyādā yātudhānaś ca nairṛtiḥ
359.015cd
प्रेचेता वरुणः पाशी श्वसनः स्पर्शनो ऽनिलः /अप्_359.015अब्/सदागतिर्मातरिश्वा प्राणो मरुत् समीरणः
precetā varuṇaḥ pāśī śvasanaḥ sparśano 'nilaḥ /ap_359.015ab/sadāgatirmātariśvā prāṇo marut samīraṇaḥ
359.016cd
जवो रंहस्तरसी तु लघुक्षिप्रमरन्द्रुतम् /अप्_359.016अब्/सत्वरं चपलं तूर्णमविलम्बितमाशु च
javo raṃhastarasī tu laghukṣipramarandrutam /ap_359.016ab/satvaraṃ capalaṃ tūrṇamavilambitamāśu ca
359.017cd
सतते ऽनारताश्रान्तसन्तताविरतानिशं /अप्_359.017अब्/नित्यानवरताजस्रमप्यथातिशयो भरः
satate 'nāratāśrāntasantatāviratāniśaṃ /ap_359.017ab/nityānavaratājasramapyathātiśayo bharaḥ
359.018cd
अतिवेलभृशात्यर्थातिमात्रोद्गाटनिर्भरम् /अप्_359.018अब्/तीव्रैकान्तनितान्तानि गाढवाढदृढानि च
ativelabhṛśātyarthātimātrodgāṭanirbharam /ap_359.018ab/tīvraikāntanitāntāni gāḍhavāḍhadṛḍhāni ca
359.019cd
गुह्यकेशो यक्षराजो राजराजो धनाधिपः /अप्_359.019अब्/स्यात् किन्नरः किंपुरुषस्तुरङ्गवदनो मयुः
guhyakeśo yakṣarājo rājarājo dhanādhipaḥ /ap_359.019ab/syāt kinnaraḥ kiṃpuruṣasturaṅgavadano mayuḥ
359.020cd
निधिर् ना सेवधिर्व्योम त्वभ्रं पुष्करमम्बरम् /अप्_359.020अब्/द्योदिवौ चान्तरीक्षं खं काष्ठाशाककुभो दिशः
nidhir nā sevadhirvyoma tvabhraṃ puṣkaramambaram /ap_359.020ab/dyodivau cāntarīkṣaṃ khaṃ kāṣṭhāśākakubho diśaḥ
359.021cd
अभ्यन्तरन्त्वन्तरालञ्चक्रवाडन्तु मन्डलं /अप्_359.021अब्/ :प् 265 तडित्वान् वारिदो मेघस्तनयित्नुर्वलाहकः
abhyantarantvantarālañcakravāḍantu manḍalaṃ /ap_359.021ab/ :p 265 taḍitvān vārido meghastanayitnurvalāhakaḥ
359.022cd
कादम्बनी मेघमाला स्तनितं गर्जितं तथा /अप्_359.022अब्/शम्पाशतह्रदाह्रादिन्यैरावत्यः क्षणप्रभाः(?)
kādambanī meghamālā stanitaṃ garjitaṃ tathā /ap_359.022ab/śampāśatahradāhrādinyairāvatyaḥ kṣaṇaprabhāḥ(?)
359.023cd
तडित्सौदामिनी विद्युच्चञ्चला चपलापि च /अप्_359.023अब्/स्फुर्जथुर्वज्रनिष्पेषो वृष्टिघातस्त्ववग्रहः
taḍitsaudāminī vidyuccañcalā capalāpi ca /ap_359.023ab/sphurjathurvajraniṣpeṣo vṛṣṭighātastvavagrahaḥ
359.024cd
धारा सम्पात आशारः शीकरो ऽम्बुकणाः स्मृताः /अप्_359.024अब्/वर्षोपलस्तु करका मेघछन्ने ऽह्नि दुर्दिनं
dhārā sampāta āśāraḥ śīkaro 'mbukaṇāḥ smṛtāḥ /ap_359.024ab/varṣopalastu karakā meghachanne 'hni durdinaṃ
359.025cd
अन्तर्धा व्यवधा पुंसि त्वन्तर्धिरपवारणं /अप्_359.025अब्/अपिधानतिरोधानपिधानच्छदनानि च
antardhā vyavadhā puṃsi tvantardhirapavāraṇaṃ /ap_359.025ab/apidhānatirodhānapidhānacchadanāni ca
359.026cd
अब्जो जैवातृकः सोमो ग्लौर्मृगाङ्कः कलानिधिः /अप्_359.026अब्/विधुः कुमुदवन्धुश् च विम्बो ऽस्त्री मण्डलं त्रिषु
abjo jaivātṛkaḥ somo glaurmṛgāṅkaḥ kalānidhiḥ /ap_359.026ab/vidhuḥ kumudavandhuś ca vimbo 'strī maṇḍalaṃ triṣu
359.027cd
कला तु षोड्शो भागो भित्तं शकलखण्डके /अप्_359.027अब्/चन्द्रिका कौमुदी ज्योत्स्ना प्रसादस्तु प्रसन्नता
kalā tu ṣoḍśo bhāgo bhittaṃ śakalakhaṇḍake /ap_359.027ab/candrikā kaumudī jyotsnā prasādastu prasannatā
359.028cd
लक्षणं लक्ष्मकं चिह्नं शोभा कान्तिर्द्युतिश्छविः /अप्_359.028अब्/सुषमा पर्मा शोभा तुषारस्तुहिनं हिमं
lakṣaṇaṃ lakṣmakaṃ cihnaṃ śobhā kāntirdyutiśchaviḥ /ap_359.028ab/suṣamā parmā śobhā tuṣārastuhinaṃ himaṃ
359.029cd
अवस्यायस्तु नीहारः प्रालेयः शिशिरो हिमः /अप्_359.029अब्/नक्षत्रमृक्षं भन्तारा तारका प्युडु वा स्त्रियां
avasyāyastu nīhāraḥ prāleyaḥ śiśiro himaḥ /ap_359.029ab/nakṣatramṛkṣaṃ bhantārā tārakā pyuḍu vā striyāṃ
359.030cd
गुरुर्जीव आङ्गिरस उशना भार्गवः कविः /अप्_359.030अब्/विधुन्तुदस्तमो राहुर् लग्नं राश्युदयः स्मृतः
gururjīva āṅgirasa uśanā bhārgavaḥ kaviḥ /ap_359.030ab/vidhuntudastamo rāhur lagnaṃ rāśyudayaḥ smṛtaḥ
359.031cd
सप्तर्षयो मरीच्यत्रिमुखाश्चित्रशिखण्डिनः /अप्_359.031अब्/हरिदश्वव्रघ्मपूषद्युमणिर्मिहिरो रविः
saptarṣayo marīcyatrimukhāścitraśikhaṇḍinaḥ /ap_359.031ab/haridaśvavraghmapūṣadyumaṇirmihiro raviḥ
359.032cd
परिवेषस्तु परिधिरुपसूर्यकभण्डले /अप्_359.032अब्/किरणो ऽस्रमयूखांशुगभस्तिघृणिधृष्णयः
pariveṣastu paridhirupasūryakabhaṇḍale /ap_359.032ab/kiraṇo 'sramayūkhāṃśugabhastighṛṇidhṛṣṇayaḥ
359.033cd
:प् 266 भानुः करो मरीचिः स्त्रीपुंसयोर्दीधितिः स्त्रियां /अप्_359.033अब्/स्युः प्रभा रुग्रुचिस्त्विड्भाभाश्छविद्युतिदीप्तयः
:p 266 bhānuḥ karo marīciḥ strīpuṃsayordīdhitiḥ striyāṃ /ap_359.033ab/syuḥ prabhā rugrucistviḍbhābhāśchavidyutidīptayaḥ
359.034cd
रोचिः शोचिरुभे क्लीवे प्रकाशो द्योत आतपः /अप्_359.034अब्/कोष्णं कवोष्णं मन्दोष्णं कदुष्णं त्रिषु तद्वति
rociḥ śocirubhe klīve prakāśo dyota ātapaḥ /ap_359.034ab/koṣṇaṃ kavoṣṇaṃ mandoṣṇaṃ kaduṣṇaṃ triṣu tadvati
359.035cd
तिर्मं तीक्ष्णं खरं तद्वद्दिष्टो ऽनेहा च कालकः /अप्_359.035अब्/घस्रो दिनाहनी चैव सायंसन्ध्या पितृप्रसूः
tirmaṃ tīkṣṇaṃ kharaṃ tadvaddiṣṭo 'nehā ca kālakaḥ /ap_359.035ab/ghasro dināhanī caiva sāyaṃsandhyā pitṛprasūḥ
359.036cd
प्रत्यूषो ऽहर्मुखं कल्यमुषःप्रत्यूषसी अपि /अप्_359.036अब्/प्राह्णापराह्णमध्याह्णास्त्रिसन्ध्यमथ शर्वरी
pratyūṣo 'harmukhaṃ kalyamuṣaḥpratyūṣasī api /ap_359.036ab/prāhṇāparāhṇamadhyāhṇāstrisandhyamatha śarvarī
359.037cd
यामी तमी तमिस्रा च ज्योत्स्नी चन्द्रकयान्विता /अप्_359.037अब्/आगामिवर्तमानाहर्युक्तायां निशि पक्षिणी
yāmī tamī tamisrā ca jyotsnī candrakayānvitā /ap_359.037ab/āgāmivartamānāharyuktāyāṃ niśi pakṣiṇī
359.038cd
अर्धरात्रनिशीथौ प्रदोषो रजनीमुखं /अप्_359.038अब्/स पर्वसन्धिः प्रतिपत्पञ्चदश्योर्य दन्तरम्
ardharātraniśīthau pradoṣo rajanīmukhaṃ /ap_359.038ab/sa parvasandhiḥ pratipatpañcadaśyorya dantaram
359.039cd
पक्षान्तौ पञ्चदश्यौ द्वे पौर्णमासी तु पूर्णिमा /अप्_359.039अब्/कलाहीने सानुमतिः पूर्णे राका निशाकरे
pakṣāntau pañcadaśyau dve paurṇamāsī tu pūrṇimā /ap_359.039ab/kalāhīne sānumatiḥ pūrṇe rākā niśākare
359.040cd
अमावास्या त्वमावस्या दर्शः सूर्येन्दुसङ्गमः /अप्_359.040अब्/सा दृष्टेन्दुः सिनीवाली सा नष्टेन्दुकला कुहूः
amāvāsyā tvamāvasyā darśaḥ sūryendusaṅgamaḥ /ap_359.040ab/sā dṛṣṭenduḥ sinīvālī sā naṣṭendukalā kuhūḥ
359.041cd
संवर्तः प्रलयः कल्पः क्षयः कल्पान्त इत्य् अपि /अप्_359.041अब्/कलुषं वृजिनैनो ऽघमंहोदुरितदुष्कृतम्
saṃvartaḥ pralayaḥ kalpaḥ kṣayaḥ kalpānta ity api /ap_359.041ab/kaluṣaṃ vṛjinaino 'ghamaṃhoduritaduṣkṛtam
359.042cd
स्याद्धर्ममस्त्रियां पुण्यश्रेयसी सुकृतं वृषः /अप्_359.042अब्/मुत्प्रीतिः प्रमदो हर्षः प्रमोदामोदसम्मदाः
syāddharmamastriyāṃ puṇyaśreyasī sukṛtaṃ vṛṣaḥ /ap_359.042ab/mutprītiḥ pramado harṣaḥ pramodāmodasammadāḥ
359.043cd
स्यादानन्दथुरानन्दः शर्मशातसुखानि च /अप्_359.043अब्/श्वः श्रेयसं शिवं भद्रं कल्याणं मङ्गलं शुभम्
syādānandathurānandaḥ śarmaśātasukhāni ca /ap_359.043ab/śvaḥ śreyasaṃ śivaṃ bhadraṃ kalyāṇaṃ maṅgalaṃ śubham
359.044cd
भावुकं भविकं भव्यं कुशलं क्षेममस्त्रियां /अप्_359.044अब्/ :प् 267 दैवं दिष्टं मागधेयं भाग्यं स्त्री नियतिर्विधिः
bhāvukaṃ bhavikaṃ bhavyaṃ kuśalaṃ kṣemamastriyāṃ /ap_359.044ab/ :p 267 daivaṃ diṣṭaṃ māgadheyaṃ bhāgyaṃ strī niyatirvidhiḥ
359.045cd
क्षेत्रज्ञ आत्मा पुरुषः प्रधानं प्रकृतिः स्त्रियां /अप्_359.045अब्/हेतुर्ना कारणं वीजं निदानं त्वादिकारणम्
kṣetrajña ātmā puruṣaḥ pradhānaṃ prakṛtiḥ striyāṃ /ap_359.045ab/heturnā kāraṇaṃ vījaṃ nidānaṃ tvādikāraṇam
359.046cd
चित्तन्तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसम्मनः /अप्_359.046अब्/बुद्धिर्मनीषा धिषणा धीः प्रज्ञा शेमुषी मतिः
cittantu ceto hṛdayaṃ svāntaṃ hṛnmānasammanaḥ /ap_359.046ab/buddhirmanīṣā dhiṣaṇā dhīḥ prajñā śemuṣī matiḥ
359.047cd
प्रेक्षोपलिब्धिश्चित्सम्बित्प्रतिपज्ज्ञप्तिचेतनाः /अप्_359.047अब्/धीर्धारणावती मेधा सङ्कल्पः कर्म मानसं
prekṣopalibdhiścitsambitpratipajjñapticetanāḥ /ap_359.047ab/dhīrdhāraṇāvatī medhā saṅkalpaḥ karma mānasaṃ
359.048cd
सङ्ख्या विचारणा चर्चा विचिकित्सा तु संशयः /अप्_359.048अब्/अध्याहारस्तर्क ऊहः समौ निर्णयनिश् चयौ
saṅkhyā vicāraṇā carcā vicikitsā tu saṃśayaḥ /ap_359.048ab/adhyāhārastarka ūhaḥ samau nirṇayaniś cayau
359.049cd
मिथ्यादृष्टिर्नास्तिकता भ्रान्तिर्मिथ्यामतिर्भ्रमः /अप्_359.049अब्/अङ्गीकाराभ्युपगमप्रतिश्रवसमाधयः
mithyādṛṣṭirnāstikatā bhrāntirmithyāmatirbhramaḥ /ap_359.049ab/aṅgīkārābhyupagamapratiśravasamādhayaḥ
359.050cd
मोक्षे धीर्ज्ञानमन्यत्र विज्ञानं शिल्पशास्त्रयोः /अप्_359.050अब्/मुक्तिः कैवल्यनिर्वाणश्रेयोनिःश्रेयसामृतं
mokṣe dhīrjñānamanyatra vijñānaṃ śilpaśāstrayoḥ /ap_359.050ab/muktiḥ kaivalyanirvāṇaśreyoniḥśreyasāmṛtaṃ
359.051cd
मोक्षो ऽपवर्गो ऽथाज्ञानमविद्याहम्मतिः स्त्रियां /अप्_359.051अब्/विमर्दोत्थे परिमलो गन्धे जनमनोहरे
mokṣo 'pavargo 'thājñānamavidyāhammatiḥ striyāṃ /ap_359.051ab/vimardotthe parimalo gandhe janamanohare
359.052cd
आमोदः सो ऽतिनिर्हारी सुरभिर्घ्राणतर्पणः /अप्_359.052अब्/शुक्लशुभ्रशुचिश्वेतविशदश्वेतपाण्डराः
āmodaḥ so 'tinirhārī surabhirghrāṇatarpaṇaḥ /ap_359.052ab/śuklaśubhraśuciśvetaviśadaśvetapāṇḍarāḥ
359.053cd
अवदातः सितो गौरो वलक्षो धवलो ऽर्जुनः /अप्_359.053अब्/हरिणः पाण्डुरः पाण्डुरीषत्पाण्डुस्तु धूसरः
avadātaḥ sito gauro valakṣo dhavalo 'rjunaḥ /ap_359.053ab/hariṇaḥ pāṇḍuraḥ pāṇḍurīṣatpāṇḍustu dhūsaraḥ
359.054cd
कृष्णे नीलासितश्यामकालश्यामलमेचकाः /अप्_359.054अब्/पीतो गौरो हरिद्राभः पालाशो हरितो हरित्
kṛṣṇe nīlāsitaśyāmakālaśyāmalamecakāḥ /ap_359.054ab/pīto gauro haridrābhaḥ pālāśo harito harit
359.055cd
रोहितो लोहितो रक्तः शोणः कोकनदच्छविः /अप्_359.055अब्/अव्यक्तरागस्त्वरुणः श्वेतरक्तस्तु पाटलः
rohito lohito raktaḥ śoṇaḥ kokanadacchaviḥ /ap_359.055ab/avyaktarāgastvaruṇaḥ śvetaraktastu pāṭalaḥ
359.056cd
:प् 268 श्यावः स्यात्कपिशो धूम्रधूमलौ कृष्णलोहिते /अप्_359.056अब्/कडारः कपिलः पिङ्गपिशङ्गौकद्रुपिङ्गलौ
:p 268 śyāvaḥ syātkapiśo dhūmradhūmalau kṛṣṇalohite /ap_359.056ab/kaḍāraḥ kapilaḥ piṅgapiśaṅgaukadrupiṅgalau
359.057cd
चित्रं किर्मीरकल्माषशवलैताथ कर्वुरे /अप्_359.057अब्/व्याहर उक्तिर्लपितमपभ्रंशो ऽपशब्दकः
citraṃ kirmīrakalmāṣaśavalaitātha karvure /ap_359.057ab/vyāhara uktirlapitamapabhraṃśo 'paśabdakaḥ
359.058cd
तिङ्सुवन्तचयो काव्यं क्रिया वा कारकान्विता /अप्_359.058अब्/इतिहासः पुरावृत्तं पुराणं पञ्चलक्षणं
tiṅsuvantacayo kāvyaṃ kriyā vā kārakānvitā /ap_359.058ab/itihāsaḥ purāvṛttaṃ purāṇaṃ pañcalakṣaṇaṃ
359.059cd
आख्यायिकोपलब्धार्था प्रबन्धः कल्पना कथा /अप्_359.059अब्/समाहारः संग्रहस्तु प्रवह्लिका प्रहेलिका
ākhyāyikopalabdhārthā prabandhaḥ kalpanā kathā /ap_359.059ab/samāhāraḥ saṃgrahastu pravahlikā prahelikā
359.060cd
समस्या तु समासार्था स्मृतिस्तु धर्मसंहिता /अप्_359.060अब्/आख्याह्वे चाभिधानञ्च वार्ता वृत्तान्त ईरितः
samasyā tu samāsārthā smṛtistu dharmasaṃhitā /ap_359.060ab/ākhyāhve cābhidhānañca vārtā vṛttānta īritaḥ
359.061cd
हूतिराकारणाह्वानमुपन्यासस्तु वाङ्मुखं /अप्_359.061अब्/विवादो व्यवहारः स्यात् प्रतिवाक्योत्तरे समे
hūtirākāraṇāhvānamupanyāsastu vāṅmukhaṃ /ap_359.061ab/vivādo vyavahāraḥ syāt prativākyottare same
359.062cd
उपोद्धात उदाहारो ह्य् अर्थ मिथ्याभिसंशनम् /अप्_359.062अब्/अभिशापो यशः कीर्तिः प्रश्नः पृच्छानुयोगकः
upoddhāta udāhāro hy artha mithyābhisaṃśanam /ap_359.062ab/abhiśāpo yaśaḥ kīrtiḥ praśnaḥ pṛcchānuyogakaḥ
359.063cd
आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तं कुत्सानिन्दे च गर्हणे /अप्_359.063अब्/स्यादाभाषणमालापः प्रलापो ऽनर्थकं वचः
āmreḍitaṃ dvistriruktaṃ kutsāninde ca garhaṇe /ap_359.063ab/syādābhāṣaṇamālāpaḥ pralāpo 'narthakaṃ vacaḥ
359.064cd
अनुलापो मुहुर्भाषा वोलापः परिदेवनं /अप्_359.064अब्/विप्रलापो विरोधोक्तिः संलापो भाषणं मिथः
anulāpo muhurbhāṣā volāpaḥ paridevanaṃ /ap_359.064ab/vipralāpo virodhoktiḥ saṃlāpo bhāṣaṇaṃ mithaḥ
359.065cd
सुप्रलापः सुवचनमपलापस्तु निह्नवः /अप्_359.065अब्/उषती वागकल्याणी सङ्गतं हृदयङ्गमं
supralāpaḥ suvacanamapalāpastu nihnavaḥ /ap_359.065ab/uṣatī vāgakalyāṇī saṅgataṃ hṛdayaṅgamaṃ
359.066
अत्यर्थमधुरं सान्त्वमबद्धं स्यादनर्थकं /अप्_359.066आअब्/निष्ठुराश्लीलपरुषं ग्राम्यं वै सुनृतं प्रिये
atyarthamadhuraṃ sāntvamabaddhaṃ syādanarthakaṃ /ap_359.066āab/niṣṭhurāślīlaparuṣaṃ grāmyaṃ vai sunṛtaṃ priye
359.068
आच्द्/सत्यं तथ्यमृतं सम्यङ्नादनिस्वाननिस्वनाः /अप्_359.067आअब्/ :प् 269 आरवारावसंरावविरावा अथ मर्मरः //67आ//अप्_359.067आच्द्/स्वनिते वस्त्रपर्णानां भूषणानान्तु शिञ्जितं /अप्_359.068आअब्/वीणाया निक्वणः क्वाणः तिरश्चां वाशितं रुतं
ācd/satyaṃ tathyamṛtaṃ samyaṅnādanisvānanisvanāḥ /ap_359.067āab/ :p 269 āravārāvasaṃrāvavirāvā atha marmaraḥ //67ā//ap_359.067ācd/svanite vastraparṇānāṃ bhūṣaṇānāntu śiñjitaṃ /ap_359.068āab/vīṇāyā nikvaṇaḥ kvāṇaḥ tiraścāṃ vāśitaṃ rutaṃ
359.069
आच्द्/कोलाहलः कलकलो गीतं गानमिमे समे /अप्_359.069आअब्/स्त्री प्रतिश्रुत् प्रतिध्वाने तन्त्रीकण्ठान्निसादकः
ācd/kolāhalaḥ kalakalo gītaṃ gānamime same /ap_359.069āab/strī pratiśrut pratidhvāne tantrīkaṇṭhānnisādakaḥ
359.071
आच्द्/काकली तु कले सूक्ष्मे ध्वनौ तु मधुरास्फुटे /अप्_359.070आअब्/कलो मन्त्रस्तु गम्भीरे तारो ऽत्युच्चैस्त्रयस्त्रिषु //70आ//अप्_359.070आच्द्/समन्वितलयस्त्वेकतालो वीणा तु वल्लकी /अप्_359.071आअब्/विपञ्ची सा तु तन्त्रीभिः सप्तभिः परिवादिनी
ācd/kākalī tu kale sūkṣme dhvanau tu madhurāsphuṭe /ap_359.070āab/kalo mantrastu gambhīre tāro 'tyuccaistrayastriṣu //70ā//ap_359.070ācd/samanvitalayastvekatālo vīṇā tu vallakī /ap_359.071āab/vipañcī sā tu tantrībhiḥ saptabhiḥ parivādinī
359.072
आच्द्/ततं वीणादिकं वाद्यमानद्धं मुरजादिकं /अप्_359.072आअब्/वंश्यादिकन्तु शुषिरं काण्स्यतालादिकं घनं
ācd/tataṃ vīṇādikaṃ vādyamānaddhaṃ murajādikaṃ /ap_359.072āab/vaṃśyādikantu śuṣiraṃ kāṇsyatālādikaṃ ghanaṃ
359.073
आच्द्/चतुर्विधमिदं वाद्यं वादित्रातोद्यनामकं
ācd/caturvidhamidaṃ vādyaṃ vāditrātodyanāmakaṃ
359.073
आअब्/मृदङ्गा मुरजा भेदास्त्वङ्क्यालिङ्ग्यो ऽर्धकास्त्रयः
āab/mṛdaṅgā murajā bhedāstvaṅkyāliṅgyo 'rdhakāstrayaḥ
359.074
आच्द्/स्याद्यशःपटहो टक्का भेर्यामानकदुन्दुभिः /अप्_359.074आअब्/आनकः पटहो भेदा झर्झरीडिण्डिमादयः
ācd/syādyaśaḥpaṭaho ṭakkā bheryāmānakadundubhiḥ /ap_359.074āab/ānakaḥ paṭaho bhedā jharjharīḍiṇḍimādayaḥ
359.075
आच्द्/मर्दलः पणवस्तुल्यौ क्रियामानन्तु तालकः /अप्_359.075आअब्/लयः साम्यं ताण्डवन्तु नाट्यं लास्यञ्च नर्तनं
ācd/mardalaḥ paṇavastulyau kriyāmānantu tālakaḥ /ap_359.075āab/layaḥ sāmyaṃ tāṇḍavantu nāṭyaṃ lāsyañca nartanaṃ
359.076
आच्द्/तौर्यत्रिकं नृत्यगीतवाद्यं नाट्यमिदं त्रयम् /अप्_359.076आअब्/राजा भट्टारको देवः साभिषेका च देव्यपि
ācd/tauryatrikaṃ nṛtyagītavādyaṃ nāṭyamidaṃ trayam /ap_359.076āab/rājā bhaṭṭārako devaḥ sābhiṣekā ca devyapi
359.077
आच्द्/शृङ्गारवीरकरुणाद्भुतहास्यभयानकाः /अप्_359.077आअब्/वीभत्सरौद्रे च रसाः शृङ्गारः शुचिरुज्ज्वलः
ācd/śṛṅgāravīrakaruṇādbhutahāsyabhayānakāḥ /ap_359.077āab/vībhatsaraudre ca rasāḥ śṛṅgāraḥ śucirujjvalaḥ
359.078
आच्द्/उत्साहवर्धनो वीरः कारुण्यं करुणा घृणा /अप्_359.078आअब्/कृपा दया चानुकम्पाप्यनुक्रोशो ऽप्यथो हसः
ācd/utsāhavardhano vīraḥ kāruṇyaṃ karuṇā ghṛṇā /ap_359.078āab/kṛpā dayā cānukampāpyanukrośo 'pyatho hasaḥ
359.066bcd
आच्द्/ :प् 270 हासो हास्यञ्च वीभत्सं विकृतं त्रिष्विदं द्वयं /अप्_359.066बब्/विस्मयो ऽद्भुतमाश् चर्यं चित्रमप्यथ भैरवं
ācd/ :p 270 hāso hāsyañca vībhatsaṃ vikṛtaṃ triṣvidaṃ dvayaṃ /ap_359.066bab/vismayo 'dbhutamāś caryaṃ citramapyatha bhairavaṃ
359.067bcd
दारुणं भीषणं भीष्मं घोरं भीमंभयानकं /अप्_359.067बब्/भयङ्करं प्रतिभयं रौद्रन्तूग्रममी त्रिषु
dāruṇaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣmaṃ ghoraṃ bhīmaṃbhayānakaṃ /ap_359.067bab/bhayaṅkaraṃ pratibhayaṃ raudrantūgramamī triṣu
359.071bcd
चतुर्दश दरत्रासौ भीतिर्भीः साध्वसम्भयं /अप्_359.068बब्/विकारो मानसो भावो ऽनुभावो भावबोधनः //68ब्//अप्_359.068ब्च्द्/गर्वो ऽभिमानो ऽहङ्कारो मानश्चित्तसमुन्नतिः /अप्_359.069बब्/अनादरः परिभवः परिभावस्तिरस्क्रिया //69ब्//अप्_359.069ब्च्द्/व्रीडा लज्जा त्रपा ह्रीः स्यादभिध्यानं धने स्पृहा /अप्_359.070बब्/कौतूहलं कौतुकञ्च कुतुकञ्च कुतूहलं //70ब्//अप्_359.070ब्च्द्/स्त्रोणां विलासविव्वोकविभ्रमा ललितन्तथा /अप्_359.071बब्/हेला लीलेत्यमी हावाः क्रियाः शृङ्गारभावजाः
caturdaśa daratrāsau bhītirbhīḥ sādhvasambhayaṃ /ap_359.068bab/vikāro mānaso bhāvo 'nubhāvo bhāvabodhanaḥ //68b//ap_359.068bcd/garvo 'bhimāno 'haṅkāro mānaścittasamunnatiḥ /ap_359.069bab/anādaraḥ paribhavaḥ paribhāvastiraskriyā //69b//ap_359.069bcd/vrīḍā lajjā trapā hrīḥ syādabhidhyānaṃ dhane spṛhā /ap_359.070bab/kautūhalaṃ kautukañca kutukañca kutūhalaṃ //70b//ap_359.070bcd/stroṇāṃ vilāsavivvokavibhramā lalitantathā /ap_359.071bab/helā līletyamī hāvāḥ kriyāḥ śṛṅgārabhāvajāḥ
359.072bcd
द्रवकेलिपरीहासाः क्रीडा लीला च कूर्दनं /अप्_359.072बब्/स्यादाछुरितकं हासः सोत्प्रासः समनाक्स्मितं
dravakeliparīhāsāḥ krīḍā līlā ca kūrdanaṃ /ap_359.072bab/syādāchuritakaṃ hāsaḥ sotprāsaḥ samanāksmitaṃ
359.073bcd
अधोभुवनपातालं छिद्रं श्वभ्रं वपा शुषिः /अप्_359.073बब्/गर्तावटौ भुवि श्वेभ्रे तमिश्रन्तिमिरं तमः
adhobhuvanapātālaṃ chidraṃ śvabhraṃ vapā śuṣiḥ /ap_359.073bab/gartāvaṭau bhuvi śvebhre tamiśrantimiraṃ tamaḥ
359.074bcd
सर्पः पृदाकुर्भुजगो दन्दशूको विलेशयः /अप्_359.074बब्/विषं क्ष्वेडश् च गरलं निरयो दुर्गतिः स्त्रियां
sarpaḥ pṛdākurbhujago dandaśūko vileśayaḥ /ap_359.074bab/viṣaṃ kṣveḍaś ca garalaṃ nirayo durgatiḥ striyāṃ
359.076bcd
पयः कीलालममृतमुदकं भुवनं वनं /अप्_359.075बब्/भङ्गस्तरङ्ग ऊर्मिर्वा कल्लोलोल्लोलकौ च तौ //75ब्//अप्_359.075ब्च्द्/पृषन्तिविन्दुपृषताः कूलं रोधश् च तीरकं /अप्_359.076बब्/तोयोत्थितं तत् पुलिनं जम्बालं पङ्ककर्दमौ
payaḥ kīlālamamṛtamudakaṃ bhuvanaṃ vanaṃ /ap_359.075bab/bhaṅgastaraṅga ūrmirvā kallolollolakau ca tau //75b//ap_359.075bcd/pṛṣantivindupṛṣatāḥ kūlaṃ rodhaś ca tīrakaṃ /ap_359.076bab/toyotthitaṃ tat pulinaṃ jambālaṃ paṅkakardamau
359.077bcd
जलोच्छासाः परीवाहाः कूपकास्तु विदारकाः /अप्_359.077बब्/ :प् 271 आतारस्तरपण्यं स्याद्द्रोणी काष्ठाम्बुवाहिनी
jalocchāsāḥ parīvāhāḥ kūpakāstu vidārakāḥ /ap_359.077bab/ :p 271 ātārastarapaṇyaṃ syāddroṇī kāṣṭhāmbuvāhinī
359.078bcd
कलुषश्चाविलो ऽच्छस्तु प्रसन्नो ऽथ गभीरकं /अप्_359.078बब्/अगाधं दासकैवर्तौ शम्बूका जलशुक्तयः
kaluṣaścāvilo 'cchastu prasanno 'tha gabhīrakaṃ /ap_359.078bab/agādhaṃ dāsakaivartau śambūkā jalaśuktayaḥ
359.079cd
सौगन्धिकन्तु कह्लारं नीलमिन्दीवरं कजं /अप्_359.079अब्/स्यादुत्पलं कुवलयं सिते कुमुदकैरवे
saugandhikantu kahlāraṃ nīlamindīvaraṃ kajaṃ /ap_359.079ab/syādutpalaṃ kuvalayaṃ site kumudakairave
359.080cd
शालूकमेषां कन्दः स्यात् पद्मं तामरसङ्कजं /अप्_359.080अब्/नीलोत्पलं कुवलयं रक्तं कोकनदं स्मृतम्
śālūkameṣāṃ kandaḥ syāt padmaṃ tāmarasaṅkajaṃ /ap_359.080ab/nīlotpalaṃ kuvalayaṃ raktaṃ kokanadaṃ smṛtam
359.081cd
करहाटः शिफा कन्दं किञ्जल्कः केशरो ऽस्त्रियां /अप्_359.081अब्/खनिः स्त्रियामाकरः स्यात् पादाः प्रत्यन्तपर्वताः
karahāṭaḥ śiphā kandaṃ kiñjalkaḥ keśaro 'striyāṃ /ap_359.081ab/khaniḥ striyāmākaraḥ syāt pādāḥ pratyantaparvatāḥ
359.082cd
उपत्यकाद्रेरासन्ना भूमिरूर्ध्वमधित्यका /अप्_359.082अब्/स्वर्गपातालवर्गाद्या उक्ता नानार्थकान् शृणु
upatyakādrerāsannā bhūmirūrdhvamadhityakā /ap_359.082ab/svargapātālavargādyā uktā nānārthakān śṛṇu
Chapter 360
360.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे स्वर्गपातालादिवर्गा नामोनषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {360} :श् अथ षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अव्ययवर्गाः अग्निर् उवाच आङीषदर्थे ऽभिव्याप्तौ सीमार्थे धातुयोगजे /अप्_360.001अब्/आ प्रगृह्यः स्मृतौ वाक्ये ऽप्यास्तु स्यात् कोपपीड्योः
:e ity āgneye mahāpurāṇe svargapātālādivargā nāmonaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {360} :ś atha ṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ avyayavargāḥ agnir uvāca āṅīṣadarthe 'bhivyāptau sīmārthe dhātuyogaje /ap_360.001ab/ā pragṛhyaḥ smṛtau vākye 'pyāstu syāt kopapīḍyoḥ
360.002cd
पापकुत्सेषदर्थे कु धिग्जुगुप्सननिन्दयोः /अप्_360.002अब्/चान्वाचयसमाहारेतरेतरसमुच्चये
pāpakutseṣadarthe ku dhigjugupsananindayoḥ /ap_360.002ab/cānvācayasamāhāretaretarasamuccaye
360.003cd
:प् 272 स्वस्त्याशीः क्षेमपुण्यादौ प्रकर्षे लङ्घने ऽप्यति /अप्_360.003अब्/स्वित्प्रश्ने च वितर्के च तु स्याद्भेदे ऽवधारणे
:p 272 svastyāśīḥ kṣemapuṇyādau prakarṣe laṅghane 'pyati /ap_360.003ab/svitpraśne ca vitarke ca tu syādbhede 'vadhāraṇe
360.004cd
सकृत्सहैकवारे स्यादाराद्दूरसमीपयोः /अप्_360.004अब्/प्रतीच्यां चरमे पश्चादुताप्यर्थविकल्पयोः
sakṛtsahaikavāre syādārāddūrasamīpayoḥ /ap_360.004ab/pratīcyāṃ carame paścādutāpyarthavikalpayoḥ
360.005cd
पुनःसदार्थयोः शश्वत् साक्षात् प्रत्यक्षतुल्ययोः /अप्_360.005अब्/खेदानुकम्पासन्तोषविस्मयामन्त्रणे वत
punaḥsadārthayoḥ śaśvat sākṣāt pratyakṣatulyayoḥ /ap_360.005ab/khedānukampāsantoṣavismayāmantraṇe vata
360.006cd
हन्त हर्षे ऽनुकम्पायां वाक्यारम्भविषादयोः /अप्_360.006अब्/प्रति प्रतिनिधौ वीप्सालक्षणादौ प्रयोगतः
hanta harṣe 'nukampāyāṃ vākyārambhaviṣādayoḥ /ap_360.006ab/prati pratinidhau vīpsālakṣaṇādau prayogataḥ
360.007cd
इति हेतौ प्रकरणे प्रकाशादिसमाप्तिषु /अप्_360.007अब्/प्राच्यां पुरस्तात् प्रथमे पुरार्थे ऽग्रत इत्य् अपि
iti hetau prakaraṇe prakāśādisamāptiṣu /ap_360.007ab/prācyāṃ purastāt prathame purārthe 'grata ity api
360.008cd
यावत्तावच्च साकल्ये ऽवधौ माने ऽवधारणे /अप्_360.008अब्/मङ्गलानन्तरारम्भप्रश्नकार्त्स्नेष्व् अथोथ च
yāvattāvacca sākalye 'vadhau māne 'vadhāraṇe /ap_360.008ab/maṅgalānantarārambhapraśnakārtsneṣv athotha ca
360.009cd
वृथा निरर्थकाविध्योर्नानानेकोभयार्थयोः /अप्_360.009अब्/नु पृच्छायां विकल्पे च पश्चात्सादृश्ययोरनु
vṛthā nirarthakāvidhyornānānekobhayārthayoḥ /ap_360.009ab/nu pṛcchāyāṃ vikalpe ca paścātsādṛśyayoranu
360.010cd
प्रश्नावधारणानुज्ञानुनयामन्त्रणे ननु /अप्_360.010अब्/गर्हासमुच्चयप्रश्नशङ्कासम्भावनास्व् अपि
praśnāvadhāraṇānujñānunayāmantraṇe nanu /ap_360.010ab/garhāsamuccayapraśnaśaṅkāsambhāvanāsv api
360.011cd
उपमायां विकल्पे वा सामित्वर्धे जुगुप्सिते /अप्_360.011अब्/अमा सह समीपे च कं वारिणि च मूर्धनि
upamāyāṃ vikalpe vā sāmitvardhe jugupsite /ap_360.011ab/amā saha samīpe ca kaṃ vāriṇi ca mūrdhani
360.012cd
इवेत्थमर्थयोरेवं नूनं तर्के ऽर्थनिश् चये /अप्_360.012अब्/तूष्णीमर्थे सुखे जोषं किम्पृच्छायां जुगुप्सने
ivetthamarthayorevaṃ nūnaṃ tarke 'rthaniś caye /ap_360.012ab/tūṣṇīmarthe sukhe joṣaṃ kimpṛcchāyāṃ jugupsane
360.013cd
नाम प्राकाश्यसम्भाव्यक्रोधोपगमकुत्सने /अप्_360.013अब्/अलं भूषणपर्याप्तिशक्तिवारणवाचकम्
nāma prākāśyasambhāvyakrodhopagamakutsane /ap_360.013ab/alaṃ bhūṣaṇaparyāptiśaktivāraṇavācakam
360.014cd
:प् 273 हूं वितर्के परिप्रश्ने समयान्तिकमध्ययोः /अप्_360.014अब्/पुनरप्रथमे भेदे निर्निश् चयनिषेधयोः
:p 273 hūṃ vitarke paripraśne samayāntikamadhyayoḥ /ap_360.014ab/punaraprathame bhede nirniś cayaniṣedhayoḥ
360.015cd
स्यात्प्रबन्धे चिरातीते निकटागामिके पुरा /अप्_360.015अब्/उरर्युरी चोररी च विस्तारे ऽङ्गीकृते त्रयम्
syātprabandhe cirātīte nikaṭāgāmike purā /ap_360.015ab/uraryurī corarī ca vistāre 'ṅgīkṛte trayam
360.016cd
स्वर्गे परे च लोके स्वर्वार्तासम्भावयोः किल /अप्_360.016अब्/निषेधवाक्यालङ्कारे जिज्ञासावसरे(1) खलु
svarge pare ca loke svarvārtāsambhāvayoḥ kila /ap_360.016ab/niṣedhavākyālaṅkāre jijñāsāvasare(1) khalu
360.017cd
समीपोभयतःशीघ्रसाकल्याभिमुखे ऽभितः /अप्_360.017अब्/नामप्रकाशयोः प्रादुर्मिथो ऽन्योन्यं रहस्यपि
samīpobhayataḥśīghrasākalyābhimukhe 'bhitaḥ /ap_360.017ab/nāmaprakāśayoḥ prādurmitho 'nyonyaṃ rahasyapi
360.018cd
तिरो ऽन्तर्धौ तिर्यगर्थे हा विषादशुगर्तिषु /अप्_360.018अब्/अहहेत्यद्भुते खेदे हि हेताववधारणे
tiro 'ntardhau tiryagarthe hā viṣādaśugartiṣu /ap_360.018ab/ahahetyadbhute khede hi hetāvavadhāraṇe
360.019cd
चिराय चिररात्राय चिरस्याद्याश्चिरार्थकाः /अप्_360.019अब्/मुहुः पुनः पुनः शश्वदभीक्ष्णमसकृत् समाः
cirāya cirarātrāya cirasyādyāścirārthakāḥ /ap_360.019ab/muhuḥ punaḥ punaḥ śaśvadabhīkṣṇamasakṛt samāḥ
360.020cd
स्राग्झटित्यञ्चसाह्नाय सपदि द्राङ्मङ्खु च द्रुते /अप्_360.020अब्/बलवत् सुष्ठु किमुत विकल्पे किं किमूत च
srāgjhaṭityañcasāhnāya sapadi drāṅmaṅkhu ca drute /ap_360.020ab/balavat suṣṭhu kimuta vikalpe kiṃ kimūta ca
360.021cd
तु हि च स्म ह वै पादपूरणे पूजनेप्यति /अप्_360.021अब्/दिवाह्नीत्यथ दोषा च नक्तञ्च रजनाविति
tu hi ca sma ha vai pādapūraṇe pūjanepyati /ap_360.021ab/divāhnītyatha doṣā ca naktañca rajanāviti
360.022cd
तिर्यगर्थे साचि तिरो ऽप्यथ सम्बोधनार्थकाः /अप्_360.022अब्/स्युः प्याट्पाड्ङ्ग हे है भोः समया निकषा हिरुक्
tiryagarthe sāci tiro 'pyatha sambodhanārthakāḥ /ap_360.022ab/syuḥ pyāṭpāḍṅga he hai bhoḥ samayā nikaṣā hiruk
360.023cd
अतर्किते तु सहसा स्यात् पुरः पुरतो ऽग्रतः /अप्_360.023अब्/स्वाहा देवहविर्दाने श्रौषट् वौषट् वषट् स्वधा
atarkite tu sahasā syāt puraḥ purato 'grataḥ /ap_360.023ab/svāhā devahavirdāne śrauṣaṭ vauṣaṭ vaṣaṭ svadhā
360.024cd
किञ्चिदीषन्मनागल्पे प्रेत्यामुत्र भवान्तरे /अप्_360.024अब्/ :न् 1 जिज्ञासानुनय इति ञ.. :प् 274 यथा तथा चैव साम्ये अहो हो इति विस्मये
kiñcidīṣanmanāgalpe pretyāmutra bhavāntare /ap_360.024ab/ :n 1 jijñāsānunaya iti ña.. :p 274 yathā tathā caiva sāmye aho ho iti vismaye
360.025cd
मौने तु तूष्णीं तूष्णीकं सद्यः सपदि तत्क्षणे /अप्_360.025अब्/दिष्ट्या शमुपयोषञ्चेत्यानन्दे ऽथान्तरे ऽन्तरा
maune tu tūṣṇīṃ tūṣṇīkaṃ sadyaḥ sapadi tatkṣaṇe /ap_360.025ab/diṣṭyā śamupayoṣañcetyānande 'thāntare 'ntarā
360.026cd
अन्तरेण च मध्ये स्युः प्रसह्य तु हटार्थकम् /अप्_360.026अब्/युक्ते द्वे साम्प्रतं स्थाने ऽभीक्ष्णं शस्वदनारते
antareṇa ca madhye syuḥ prasahya tu haṭārthakam /ap_360.026ab/yukte dve sāmprataṃ sthāne 'bhīkṣṇaṃ śasvadanārate
360.027cd
अभावे नह्यनो नापि मास्म मालञ्च वारणे /अप्_360.027अब्/पक्षान्तरे चेद्यदि च तत्त्वे त्व् अद्धाञ्जसा द्वयम्
abhāve nahyano nāpi māsma mālañca vāraṇe /ap_360.027ab/pakṣāntare cedyadi ca tattve tv addhāñjasā dvayam
360.028cd
प्राकाश्ये प्रादुराविः स्यादोमेवं परमं मते /अप्_360.028अब्/समन्ततस्तु परितः सर्वतो विश्वगित्यपि
prākāśye prādurāviḥ syādomevaṃ paramaṃ mate /ap_360.028ab/samantatastu paritaḥ sarvato viśvagityapi
360.029cd
अकामानुमतौ काममसूयोपगमे ऽस्तु च /अप्_360.029अब्/ननु च स्याद्विरोधोक्तौ कच्चित् कामप्रवेदने
akāmānumatau kāmamasūyopagame 'stu ca /ap_360.029ab/nanu ca syādvirodhoktau kaccit kāmapravedane
360.030cd
निःषमं दुःषमं गर्ह्ये यथास्वन्तु यथायथं /अप्_360.030अब्/मृषा मिथ्या च वितथे यथार्थन्तु यथातथं
niḥṣamaṃ duḥṣamaṃ garhye yathāsvantu yathāyathaṃ /ap_360.030ab/mṛṣā mithyā ca vitathe yathārthantu yathātathaṃ
360.031cd
स्युरेवन्तु पुनर्वैवेत्यवधारणवाचकाः /अप्_360.031अब्/प्रागतीतार्थकं नूनमवश्यं निश् चये द्वयं
syurevantu punarvaivetyavadhāraṇavācakāḥ /ap_360.031ab/prāgatītārthakaṃ nūnamavaśyaṃ niś caye dvayaṃ
360.032cd
संवद्वर्षे ऽवरे त्वर्वागामेवं स्वयमात्मना /अप्_360.032अब्/अल्पे नीचैर् महत्युच्चैः प्रायोभूम्न्य् अद्रुते शनैः
saṃvadvarṣe 'vare tvarvāgāmevaṃ svayamātmanā /ap_360.032ab/alpe nīcair mahatyuccaiḥ prāyobhūmny adrute śanaiḥ
360.033cd
सना नित्ये वहिर्वाह्ये स्मातीते ऽस्तमदर्शने /अप्_360.033अब्/अस्ति सत्त्वे रुषोक्तावूमुं प्रश्ने ऽनुनये त्वयि
sanā nitye vahirvāhye smātīte 'stamadarśane /ap_360.033ab/asti sattve ruṣoktāvūmuṃ praśne 'nunaye tvayi
360.034cd
हूं तर्के स्यादुषा रात्रेरवसाने नमो नतौ /अप्_360.034अब्/पुनरर्थे ऽङ्गनिन्दायां दुष्ठु सुष्ठु प्रशंसने
hūṃ tarke syāduṣā rātreravasāne namo natau /ap_360.034ab/punararthe 'ṅganindāyāṃ duṣṭhu suṣṭhu praśaṃsane
360.035cd
सायं साये प्रगे प्रातः प्रभाते निकषान्तिके /अप्_360.035अब्/परुत्परार्यैसमो ऽब्दे पूर्वे पूर्वतरे यति
sāyaṃ sāye prage prātaḥ prabhāte nikaṣāntike /ap_360.035ab/parutparāryaisamo 'bde pūrve pūrvatare yati
360.036cd
:प् 275 अद्यात्राह्न्य् अथ पूर्वेह्नीत्यादौ पूर्वोत्तरा परात् /अप्_360.036अब्/तथाधरान्यान्यतरेतरात्पूर्वेद्युरादयः
:p 275 adyātrāhny atha pūrvehnītyādau pūrvottarā parāt /ap_360.036ab/tathādharānyānyataretarātpūrvedyurādayaḥ
360.037cd
उभयद्युश्चोभयेद्युः परे त्वह्नि परेद्यपि /अप्_360.037अब्/ह्यो गते ऽनागते ऽह्नि श्वः परश्वः श्वःपरे ऽहनि
ubhayadyuścobhayedyuḥ pare tvahni paredyapi /ap_360.037ab/hyo gate 'nāgate 'hni śvaḥ paraśvaḥ śvaḥpare 'hani
360.038cd
तदा तदानीं युगपदेकदा सर्वदा सदा /अप्_360.038अब्/एतर्हि सम्प्रतीदानीमधुना साम्प्रतन्तथा
tadā tadānīṃ yugapadekadā sarvadā sadā /ap_360.038ab/etarhi sampratīdānīmadhunā sāmpratantathā
Chapter 361
361.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अव्ययवर्गा नाम षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {361} :श् अथैकषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानार्थवर्गाः अग्निर् उवाच आकाशे त्रिदिवे नाको लोकस्तु भवने जने /अप्_361.001अब्/पद्ये यशसि च श्लोकःशरे खड्गे च सायकः
:e ity āgneye mahāpurāṇe avyayavargā nāma ṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {361} :ś athaikaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ nānārthavargāḥ agnir uvāca ākāśe tridive nāko lokastu bhavane jane /ap_361.001ab/padye yaśasi ca ślokaḥśare khaḍge ca sāyakaḥ
361.002cd
आनकः पटहो भेरी कलङ्को ऽङ्कापवादयोः /अप्_361.002अब्/मारुते वेधसि व्रध्ने पुंसि कः कं शिरो ऽम्बुनोः
ānakaḥ paṭaho bherī kalaṅko 'ṅkāpavādayoḥ /ap_361.002ab/mārute vedhasi vradhne puṃsi kaḥ kaṃ śiro 'mbunoḥ
361.003cd
स्यात् पुलाकस्तुच्छधान्ये संक्षेपे भक्तसिक्थके /अप्_361.003अब्/महेन्द्रगुग्गुलूलूकव्यालग्राहिषु कौशिकः
syāt pulākastucchadhānye saṃkṣepe bhaktasikthake /ap_361.003ab/mahendraguggulūlūkavyālagrāhiṣu kauśikaḥ
361.004cd
शालावृकौ कपिश्वानौ मानं स्यान्मितिसाधनं /अप्_361.004अब्/सर्गः स्वभावनिर्मोक्षनिश् चयाध्यायस्मृष्टिषु
śālāvṛkau kapiśvānau mānaṃ syānmitisādhanaṃ /ap_361.004ab/sargaḥ svabhāvanirmokṣaniś cayādhyāyasmṛṣṭiṣu
361.005cd
योगः सन्नहनोपायध्यानसङ्गतियुक्तिषु /अप्_361.005अब्/ :प् 276 भोगः सुखे स्त्र्यादिभृतावब्जौ शङ्कनिशाकरौ
yogaḥ sannahanopāyadhyānasaṅgatiyuktiṣu /ap_361.005ab/ :p 276 bhogaḥ sukhe stryādibhṛtāvabjau śaṅkaniśākarau
361.006cd
काके भगण्डौ करटौ दुश् चर्मा शिपिविष्टकः /अप्_361.006अब्/रिष्टं क्षेमाशुभाभावेष्वरिष्टे तु शुभाशुभे
kāke bhagaṇḍau karaṭau duś carmā śipiviṣṭakaḥ /ap_361.006ab/riṣṭaṃ kṣemāśubhābhāveṣvariṣṭe tu śubhāśubhe
361.007cd
व्युष्टिः फले समृद्धौ च दृष्टिर्ज्ञाने ऽक्ष्णि दर्शने /अप्_361.007अब्/निष्ठानिष्पत्तिनाशान्ताः काष्ठोत्कर्षे स्थितौ दिशि
vyuṣṭiḥ phale samṛddhau ca dṛṣṭirjñāne 'kṣṇi darśane /ap_361.007ab/niṣṭhāniṣpattināśāntāḥ kāṣṭhotkarṣe sthitau diśi
361.008cd
भूगोवाचस्त्विडा इलाः प्रगाढं भृषकृच्छ्रयोः /अप्_361.008अब्/भृशप्रतिज्ञयोर्वाढं शक्तस्थूलौ दृढौ त्रिषु
bhūgovācastviḍā ilāḥ pragāḍhaṃ bhṛṣakṛcchrayoḥ /ap_361.008ab/bhṛśapratijñayorvāḍhaṃ śaktasthūlau dṛḍhau triṣu
361.009cd
विन्यस्तसंहतौ व्यूढौ कृष्णो व्यासे ऽर्जुने हरौ /अप्_361.009अब्/पणो दूयतादिषूत्सृष्टे भृतौ मूल्ये धने ऽपि च
vinyastasaṃhatau vyūḍhau kṛṣṇo vyāse 'rjune harau /ap_361.009ab/paṇo dūyatādiṣūtsṛṣṭe bhṛtau mūlye dhane 'pi ca
361.010cd
मौर्व्यां द्रव्याश्रिते सत्वशुक्लसन्ध्यादिके गुणः /अप्_361.010अब्/श्रेष्ठे ऽधिपे ग्रामणीः स्यात् जुग्प्साकरुणे घृणे
maurvyāṃ dravyāśrite satvaśuklasandhyādike guṇaḥ /ap_361.010ab/śreṣṭhe 'dhipe grāmaṇīḥ syāt jugpsākaruṇe ghṛṇe
361.011cd
तृष्णा स्पृहापिपासे द्वे विपणिः स्याद्वणिक्पथे /अप्_361.011अब्/विषाभिमरलोहेषु तीक्ष्णं क्लीवे खरे त्रिषु
tṛṣṇā spṛhāpipāse dve vipaṇiḥ syādvaṇikpathe /ap_361.011ab/viṣābhimaraloheṣu tīkṣṇaṃ klīve khare triṣu
361.012cd
प्रमाणं हेतुमर्यादाशास्त्रेयत्ताप्रमातृषु /अप्_361.012अब्/करणं क्षेत्रगात्रादावीरिणं शून्यमूषरं
pramāṇaṃ hetumaryādāśāstreyattāpramātṛṣu /ap_361.012ab/karaṇaṃ kṣetragātrādāvīriṇaṃ śūnyamūṣaraṃ
361.013cd
यन्ता हस्तिपके सूते वह्निज्वाला च हेतयः /अप्_361.013अब्/स्रुतं शास्त्रावधृतयोर्युगपर्याप्तयोः कृतं
yantā hastipake sūte vahnijvālā ca hetayaḥ /ap_361.013ab/srutaṃ śāstrāvadhṛtayoryugaparyāptayoḥ kṛtaṃ
361.014cd
ख्याते हृष्टे प्रतीतो ऽभिजातस्तु कुलजे बुधे /अप्_361.014अब्/विविक्तौ पूतविजनौ मूर्छितौ मूड्सोच्छयौ
khyāte hṛṣṭe pratīto 'bhijātastu kulaje budhe /ap_361.014ab/viviktau pūtavijanau mūrchitau mūḍsocchayau
361.015cd
अर्थो ऽभिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु /अप्_361.015अब्/निदानागमयोस्तीर्थमृषिजुष्टजले गुरौ
artho 'bhidheyaraivastuprayojananivṛttiṣu /ap_361.015ab/nidānāgamayostīrthamṛṣijuṣṭajale gurau
361.016cd
प्राधान्ये राजलिङ्गे च वृषाङ्गे ककुदो ऽस्त्रियां /अप्_361.016अब्/स्त्री सम्बिज्ज्ञानसम्भाषाक्रियाकाराजिनामसु
prādhānye rājaliṅge ca vṛṣāṅge kakudo 'striyāṃ /ap_361.016ab/strī sambijjñānasambhāṣākriyākārājināmasu
361.017cd
:प् 277 धर्मे रहस्युपनिषत् स्यादृतौ वत्सरे शरत् /अप्_361.017अब्/पदं व्यवसितित्राणस्थानलक्ष्माङ्घ्रिवस्तुषु
:p 277 dharme rahasyupaniṣat syādṛtau vatsare śarat /ap_361.017ab/padaṃ vyavasititrāṇasthānalakṣmāṅghrivastuṣu
361.018cd
त्रिष्वष्टमधुरौ स्वादू मृदू चातीक्ष्णकोमलौ /अप्_361.018अब्/सत्ये साधौ विद्यमाने प्रशस्ते ऽभ्यर्हिते च सत्
triṣvaṣṭamadhurau svādū mṛdū cātīkṣṇakomalau /ap_361.018ab/satye sādhau vidyamāne praśaste 'bhyarhite ca sat
361.019cd
विधिर्विधाने दैवे ऽपि प्रणिधिः प्रार्थने चरे /अप्_361.019अब्/वधूर्जाया स्नुषा च सुधालेपो ऽमृतं स्नुही
vidhirvidhāne daive 'pi praṇidhiḥ prārthane care /ap_361.019ab/vadhūrjāyā snuṣā ca sudhālepo 'mṛtaṃ snuhī
361.020cd
स्पृहा सम्प्रत्ययः श्रद्धा पण्डितम्मन्यगर्वितौ /अप्_361.020अब्/ब्रह्मबन्धुरधिक्षेपे भानू रष्मिदिवाकरौ
spṛhā sampratyayaḥ śraddhā paṇḍitammanyagarvitau /ap_361.020ab/brahmabandhuradhikṣepe bhānū raṣmidivākarau
361.021cd
ग्रावाणौ शैलपाषानौ मूर्खनीचौ पृथग्जनौ /अप्_361.021अब्/तरुशैलौ शिखरिणौ तनुस्त्वग्देहयोरपि
grāvāṇau śailapāṣānau mūrkhanīcau pṛthagjanau /ap_361.021ab/taruśailau śikhariṇau tanustvagdehayorapi
361.022cd
आत्मा यत्नो धृतिर्वुद्धिः स्वभावो ब्रह्मवर्ष्म च /अप्_361.022अब्/उत्थानं पौरुषे तन्त्रे व्युत्थानं प्रतिरोधने
ātmā yatno dhṛtirvuddhiḥ svabhāvo brahmavarṣma ca /ap_361.022ab/utthānaṃ pauruṣe tantre vyutthānaṃ pratirodhane
361.023cd
निर्यातनं वैरशुद्धौ दाने न्यासार्पणे ऽपि च /अप्_361.023अब्/व्यसनं विपदि भ्रशे दोषे कामजकोपजे
niryātanaṃ vairaśuddhau dāne nyāsārpaṇe 'pi ca /ap_361.023ab/vyasanaṃ vipadi bhraśe doṣe kāmajakopaje
361.024cd
मृगयाक्षो दिवास्वप्नः परिवादः स्त्रियो मदः /अप्_361.024अब्/तौर्यत्रिकं वृथाट्या च कामजो दशको गणः
mṛgayākṣo divāsvapnaḥ parivādaḥ striyo madaḥ /ap_361.024ab/tauryatrikaṃ vṛthāṭyā ca kāmajo daśako gaṇaḥ
361.025cd
पैशून्यं साहसं द्रोह ईर्ष्यासूयार्थदूषणम् /अप्_361.025अब्/वाग्दण्डश् चैव पारुष्यं क्रोधजो ऽपि गणो ऽष्टकः
paiśūnyaṃ sāhasaṃ droha īrṣyāsūyārthadūṣaṇam /ap_361.025ab/vāgdaṇḍaś caiva pāruṣyaṃ krodhajo 'pi gaṇo 'ṣṭakaḥ
361.026cd
अकर्मगुह्ये कौपीनं मैथुनं सङ्गतौ रतौ /अप्_361.026अब्/प्रधानं परमार्था धीः प्रज्ञानं बुद्धिचिह्नयोः
akarmaguhye kaupīnaṃ maithunaṃ saṅgatau ratau /ap_361.026ab/pradhānaṃ paramārthā dhīḥ prajñānaṃ buddhicihnayoḥ
361.027cd
क्रन्दने रोदनाह्वाने वर्ष्म देहप्रमाणयोः /अप्_361.027अब्/आराधनं साधने स्यादवाप्तौ तोषणे ऽपि च
krandane rodanāhvāne varṣma dehapramāṇayoḥ /ap_361.027ab/ārādhanaṃ sādhane syādavāptau toṣaṇe 'pi ca
361.028cd
रत्नं स्वजातिश्रेष्ठे ऽपि लक्ष्म चिह्नप्रधानयोः /अप्_361.028अब्/ :प् 278 कलापो भूषणे वर्हे तूणीरे संहते ऽपि च
ratnaṃ svajātiśreṣṭhe 'pi lakṣma cihnapradhānayoḥ /ap_361.028ab/ :p 278 kalāpo bhūṣaṇe varhe tūṇīre saṃhate 'pi ca
361.029cd
तल्पं शय्याट्टारेषु डिम्भौ तु शिशुवालिशौ /अप्_361.029अब्/स्तम्भौ स्थूणाजडीभावौ सभ्ये संसदि वै सभा
talpaṃ śayyāṭṭāreṣu ḍimbhau tu śiśuvāliśau /ap_361.029ab/stambhau sthūṇājaḍībhāvau sabhye saṃsadi vai sabhā
361.030cd
किरणप्रग्रहौ रश्मी धर्माः पुण्ययमादयः /अप्_361.030अब्/ललामं पुच्छपुण्ड्राश्वभूषाप्राधान्यकेतुषु
kiraṇapragrahau raśmī dharmāḥ puṇyayamādayaḥ /ap_361.030ab/lalāmaṃ pucchapuṇḍrāśvabhūṣāprādhānyaketuṣu
361.031cd
प्रत्ययो ऽधीनशपथज्ञानविश्वासहेतुषु /अप्_361.031अब्/समयाः शपथाचारकालसिद्धान्तसंविदः
pratyayo 'dhīnaśapathajñānaviśvāsahetuṣu /ap_361.031ab/samayāḥ śapathācārakālasiddhāntasaṃvidaḥ
361.032cd
अत्ययो ऽतिक्रमे कृच्छ्रे सत्यं शपथतथ्ययोः /अप्_361.032अब्/वीर्यं बलप्रभावौ च रूप्यं रूपे प्रशस्तके
atyayo 'tikrame kṛcchre satyaṃ śapathatathyayoḥ /ap_361.032ab/vīryaṃ balaprabhāvau ca rūpyaṃ rūpe praśastake
361.033cd
दुरोदरो द्यूतकारे पणे द्यूते दुरोदरं /अप्_361.033अब्/महारण्ये दुर्गपथे कान्तारः पुन्नपुंसकं
durodaro dyūtakāre paṇe dyūte durodaraṃ /ap_361.033ab/mahāraṇye durgapathe kāntāraḥ punnapuṃsakaṃ
361.034cd
यमानिलेन्द्रचन्द्रार्कविष्णुसिंहादिके हरिः /अप्_361.034अब्/दरो ऽस्त्रियां भये श्वभ्रे जठरः कठिने ऽपि च
yamānilendracandrārkaviṣṇusiṃhādike hariḥ /ap_361.034ab/daro 'striyāṃ bhaye śvabhre jaṭharaḥ kaṭhine 'pi ca
361.035cd
उदारो दातृमहतोरितरस्त्वन्यनीचयोः /अप्_361.035अब्/चूडा किरीटं केशाश् च संयता मौलयस्त्रयः
udāro dātṛmahatoritarastvanyanīcayoḥ /ap_361.035ab/cūḍā kirīṭaṃ keśāś ca saṃyatā maulayastrayaḥ
361.036cd
बलिः करोपहारादौ सैन्यस्थैर् यादिके बलं /अप्_361.036अब्/स्त्रीकटीवस्त्रबन्धे ऽपि नीवी परिपणे ऽपि च
baliḥ karopahārādau sainyasthair yādike balaṃ /ap_361.036ab/strīkaṭīvastrabandhe 'pi nīvī paripaṇe 'pi ca
361.037cd
शुक्रले मूषिके श्रेष्ठे सुकृते वृषभे वृषः /अप्_361.037अब्/द्यूताक्षे सारिफलके ऽप्याकर्षो ऽथाक्षमिन्द्रिये
śukrale mūṣike śreṣṭhe sukṛte vṛṣabhe vṛṣaḥ /ap_361.037ab/dyūtākṣe sāriphalake 'pyākarṣo 'thākṣamindriye
361.038cd
ना द्यूताङ्गे च कर्षे च व्यवहारे कलिद्रुमे /अप्_361.038अब्/ऊष्णीषः स्यात् किरीटादौ कर्षूः कुल्याभिधायिनी
nā dyūtāṅge ca karṣe ca vyavahāre kalidrume /ap_361.038ab/ūṣṇīṣaḥ syāt kirīṭādau karṣūḥ kulyābhidhāyinī
361.039cd
प्रत्यक्षे ऽधिकृते ऽध्यक्षः सूर्यवह्नी विभावसू /अप्_361.039अब्/शृङ्गारादौ विषे वीर्ये गुणे रागे द्रवे रसः
pratyakṣe 'dhikṛte 'dhyakṣaḥ sūryavahnī vibhāvasū /ap_361.039ab/śṛṅgārādau viṣe vīrye guṇe rāge drave rasaḥ
361.040ef
:प् 279 तेजःपुरीषयोर्वर्च आगः पापापराधयोः /अप्_361.040अब्/छन्दः पद्ये ऽभिलासे च साधीयान् साधुवाढयोः /अप्_361.040च्द्/व्यूहो वृन्दे ऽप्यहिर्वृत्रे ऽप्यग्नीन्द्वर्कास्तमोनुदः
:p 279 tejaḥpurīṣayorvarca āgaḥ pāpāparādhayoḥ /ap_361.040ab/chandaḥ padye 'bhilāse ca sādhīyān sādhuvāḍhayoḥ /ap_361.040cd/vyūho vṛnde 'pyahirvṛtre 'pyagnīndvarkāstamonudaḥ
Chapter 362
362.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नानार्थवर्गा नमैकषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {362} :श् अथ द्विषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः भूमिवनौषध्यादिवर्गाः अग्निर् उवाच वक्ष्ये भूपुराद्रिवनौषधिसिंहादिनर्गकान् /अप्_362.001अब्/भूरनन्ता कक्षमा धात्री क्ष्माप्याकुः स्याद्धरित्र्यपि
:e ity āgneye mahāpurāṇe nānārthavargā namaikaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {362} :ś atha dviṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ bhūmivanauṣadhyādivargāḥ agnir uvāca vakṣye bhūpurādrivanauṣadhisiṃhādinargakān /ap_362.001ab/bhūranantā kakṣamā dhātrī kṣmāpyākuḥ syāddharitryapi
362.002cd
मृन्मृत्तिका प्रशस्ता तु मृत्सा मृत्स्ना च मृत्तिका /अप्_362.002अब्/जगत्त्रपिष्टपं लोकं भुवनं जगती समा
mṛnmṛttikā praśastā tu mṛtsā mṛtsnā ca mṛttikā /ap_362.002ab/jagattrapiṣṭapaṃ lokaṃ bhuvanaṃ jagatī samā
362.003cd
अयनं वर्त्म मार्गाध्वपन्थानः पदवी सृतिः /अप्_362.003अब्/सरणिः पद्धत्तिः पद्या वर्तन्येकपदीति च
ayanaṃ vartma mārgādhvapanthānaḥ padavī sṛtiḥ /ap_362.003ab/saraṇiḥ paddhattiḥ padyā vartanyekapadīti ca
362.004cd
पूः स्त्री पुरीनगर्यौ वा पात्तनं पुटभेदनम् /अप्_362.004अब्/स्थानीयं निगमो ऽन्यत्तु यन्मूलनगरात्पुरम्
pūḥ strī purīnagaryau vā pāttanaṃ puṭabhedanam /ap_362.004ab/sthānīyaṃ nigamo 'nyattu yanmūlanagarātpuram
362.005cd
तच्छाखानगरं वेशो वेश्याजनसमाश्रयः /अप्_362.005अब्/आपणस्तु निषद्यायां विपणिः पण्यवीथिका
tacchākhānagaraṃ veśo veśyājanasamāśrayaḥ /ap_362.005ab/āpaṇastu niṣadyāyāṃ vipaṇiḥ paṇyavīthikā
362.006cd
रथ्या प्रतोली विशिखा स्याच्चयो वप्रमस्त्रियां /अप्_362.006अब्/प्राकारो वरणः शालः प्राचीरं प्रान्ततो वृतिः
rathyā pratolī viśikhā syāccayo vapramastriyāṃ /ap_362.006ab/prākāro varaṇaḥ śālaḥ prācīraṃ prāntato vṛtiḥ
362.007cd
:प् 280 भित्तिः स्त्री कुह्यमेडूकं यदन्तर्नस्तकीकसं /अप्_362.007अब्/वासः कूटो द्वयोः शाला सभा सञ्जवनन्त्विदम्
:p 280 bhittiḥ strī kuhyameḍūkaṃ yadantarnastakīkasaṃ /ap_362.007ab/vāsaḥ kūṭo dvayoḥ śālā sabhā sañjavanantvidam
362.008cd
चतुःशालं मुनीनान्तु पर्णशालोटजो ऽस्त्रियां /अप्_362.008अब्/चैत्यमायतनन्तुल्ये वाजिशाला तु मन्दुरा
catuḥśālaṃ munīnāntu parṇaśāloṭajo 'striyāṃ /ap_362.008ab/caityamāyatanantulye vājiśālā tu mandurā
362.009cd
हर्म्यादि धनिनां वासःप्रासादो देवभूभुजां /अप्_362.009अब्/स्त्री द्वार्द्वारं प्रतीहारः स्याद्वितर्दिस्तु वेदिका
harmyādi dhanināṃ vāsaḥprāsādo devabhūbhujāṃ /ap_362.009ab/strī dvārdvāraṃ pratīhāraḥ syādvitardistu vedikā
362.010cd
कपोतपालिकायन्तु विटङ्कं पुं नपुंसकं /अप्_362.010अब्/कवाटमवरन्तुल्ये निःश्रेणिस्त्वधिरोहिणी
kapotapālikāyantu viṭaṅkaṃ puṃ napuṃsakaṃ /ap_362.010ab/kavāṭamavarantulye niḥśreṇistvadhirohiṇī
362.011cd
सम्मार्जनी शोधनी स्यात् सङ्करो ऽवकरस् तथा /अप्_362.011अब्/अद्रिगोत्रिगिरिग्रावा गहनं काननं वनं
sammārjanī śodhanī syāt saṅkaro 'vakaras tathā /ap_362.011ab/adrigotrigirigrāvā gahanaṃ kānanaṃ vanaṃ
362.012cd
आरामः स्यादुपवनं कृत्रिमं वनमेव यत् /अप्_362.012अब्/स्यादेतदेव प्रमदवनमन्तःपुरोचितं
ārāmaḥ syādupavanaṃ kṛtrimaṃ vanameva yat /ap_362.012ab/syādetadeva pramadavanamantaḥpurocitaṃ
362.013cd
वीथ्यालिरावलिः पङ्क्तिश्रेणीलेखास्तु राजयः /अप्_362.013अब्/वानस्पत्यः फलैः पुष्पात्तैरपुष्पाद्वनस्पतिः(?)
vīthyālirāvaliḥ paṅktiśreṇīlekhāstu rājayaḥ /ap_362.013ab/vānaspatyaḥ phalaiḥ puṣpāttairapuṣpādvanaspatiḥ(?)
362.014cd
ओषध्यः फलपाकान्ताः पलाशी द्रुद्रुमागमाः /अप्_362.014अब्/स्थाणु वा ना ध्रुवः शङ्कुः प्रफुल्लोत्फुल्लसंस्फुटाः
oṣadhyaḥ phalapākāntāḥ palāśī drudrumāgamāḥ /ap_362.014ab/sthāṇu vā nā dhruvaḥ śaṅkuḥ praphullotphullasaṃsphuṭāḥ
362.015cd
पलाशं छदनं पर्णमिध्ममेधः समित् स्त्रियां /अप्_362.015अब्/बोधिद्रुमश् चलदलो दधित्थग्राहिमन्मथाः
palāśaṃ chadanaṃ parṇamidhmamedhaḥ samit striyāṃ /ap_362.015ab/bodhidrumaś caladalo dadhitthagrāhimanmathāḥ
362.016cd
तस्मिन् दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि /अप्_362.016अब्/उडुम्बरे हेमदुग्धः कोविदारे द्विपत्रकः
tasmin dadhiphalaḥ puṣpaphaladantaśaṭhāvapi /ap_362.016ab/uḍumbare hemadugdhaḥ kovidāre dvipatrakaḥ
362.017cd
सप्तपर्णो विशालत्वक् कृतमालं सुवर्णकः /अप्_362.017अब्/आरेवतव्याधिघातसम्पाकचतुरङ्गुलाः
saptaparṇo viśālatvak kṛtamālaṃ suvarṇakaḥ /ap_362.017ab/ārevatavyādhighātasampākacaturaṅgulāḥ
362.018cd
स्याज्जम्बीरे दन्तशठो वरुणे तिक्तशावकः /अप्_362.018अब्/ :प् 281 पुत्रागे पुरुषस्तुङ्गः केशरो देववल्लभः
syājjambīre dantaśaṭho varuṇe tiktaśāvakaḥ /ap_362.018ab/ :p 281 putrāge puruṣastuṅgaḥ keśaro devavallabhaḥ
362.019cd
पारिभद्रे निम्बतरुर्मन्दारः पारिजातकः /अप्_362.019अब्/वञ्जुलश्चित्रकृच्चाथ द्वौ पीतनकपीतनौ
pāribhadre nimbatarurmandāraḥ pārijātakaḥ /ap_362.019ab/vañjulaścitrakṛccātha dvau pītanakapītanau
362.020cd
आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ /अप्_362.020अब्/पीलौ गुडफलः स्रंसी नादेयी चाम्बुवेतसः
āmrātake madhūke tu guḍapuṣpamadhudrumau /ap_362.020ab/pīlau guḍaphalaḥ sraṃsī nādeyī cāmbuvetasaḥ
362.021cd
शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीरमोचकाः /अप्_362.021अब्/रक्तो ऽसौ मधुशिग्रुः स्यादरिष्टः फेणिलः समौ
śobhāñjane śigrutīkṣṇagandhakākṣīramocakāḥ /ap_362.021ab/rakto 'sau madhuśigruḥ syādariṣṭaḥ pheṇilaḥ samau
362.022cd
गालवःशावरो लोध्रस्तिरीटस्तिल्वमार्जनौ /अप्_362.022अब्/शेलुः श्लेष्मातकः शीत उद्दालो बहुवारकः
gālavaḥśāvaro lodhrastirīṭastilvamārjanau /ap_362.022ab/śeluḥ śleṣmātakaḥ śīta uddālo bahuvārakaḥ
362.023cd
वैकङ्कतः श्रुवावृक्षो ग्रन्थिलो व्याघ्रपादपि /अप्_362.023अब्/तिन्दुकः स्फूर्जकः कालो नादेयी भूमिजम्बुकः
vaikaṅkataḥ śruvāvṛkṣo granthilo vyāghrapādapi /ap_362.023ab/tindukaḥ sphūrjakaḥ kālo nādeyī bhūmijambukaḥ
362.024cd
काकतिन्दौ पीलुकः स्यात् पाटलिर्मोक्षमुष्ककौ /अप्_362.024अब्/क्रमुकः पट्टिकाख्यः स्यात्कुम्भी कैटर्यकट्फले
kākatindau pīlukaḥ syāt pāṭalirmokṣamuṣkakau /ap_362.024ab/kramukaḥ paṭṭikākhyaḥ syātkumbhī kaiṭaryakaṭphale
362.025cd
वीरवृक्षो ऽरुष्करो ऽग्निमुखी भल्लातकीं त्रिषु /अप्_362.025अब्/सवर्जकासनजीवाश् च पीतसाले ऽथ मालके
vīravṛkṣo 'ruṣkaro 'gnimukhī bhallātakīṃ triṣu /ap_362.025ab/savarjakāsanajīvāś ca pītasāle 'tha mālake
362.026cd
सर्जाश्वकर्णौ वीरेन्द्रौ इन्द्रद्रुः ककुभो ऽर्जुनः /अप्_362.026अब्/इङ्गुदी तापसतरुर्मोचा शाल्मलिरेव च
sarjāśvakarṇau vīrendrau indradruḥ kakubho 'rjunaḥ /ap_362.026ab/iṅgudī tāpasatarurmocā śālmalireva ca
362.027cd
चिरविल्वो नक्तमालः करजश् च करञ्जके /अप्_362.027अब्/प्रकीर्यः पूतिकरजो मर्कट्यङ्गारवल्लरी
ciravilvo naktamālaḥ karajaś ca karañjake /ap_362.027ab/prakīryaḥ pūtikarajo markaṭyaṅgāravallarī
362.028cd
रोही रोहितकः प्लीहशत्रुर्दाडिमपुष्पकः /अप्_362.028अब्/गायत्री बालतनयः खदिरो दन्तधावनः
rohī rohitakaḥ plīhaśatrurdāḍimapuṣpakaḥ /ap_362.028ab/gāyatrī bālatanayaḥ khadiro dantadhāvanaḥ
362.029cd
अरिमेदो विट्खदिरे कदरः खदिरे सिते /अप्_362.029अब्/पञ्चाङ्गुलो वर्धमानश् चञ्चुर्गन्धर्वहस्तकः
arimedo viṭkhadire kadaraḥ khadire site /ap_362.029ab/pañcāṅgulo vardhamānaś cañcurgandharvahastakaḥ
362.030cd
:प् 282 पिण्डीतको मरुवकः पीतदारु च दारु च /अप्_362.030अब्/देवदारुः पूतिकाष्ठं श्यामा तु महिलाह्वया
:p 282 piṇḍītako maruvakaḥ pītadāru ca dāru ca /ap_362.030ab/devadāruḥ pūtikāṣṭhaṃ śyāmā tu mahilāhvayā
362.031cd
लता गोवन्दनी गुन्दा प्रियङ्गुः फलिनी फली /अप्_362.031अब्/मण्डूकपर्णपत्रोर्णनटकट्वङ्गटुण्टुकाः
latā govandanī gundā priyaṅguḥ phalinī phalī /ap_362.031ab/maṇḍūkaparṇapatrorṇanaṭakaṭvaṅgaṭuṇṭukāḥ
362.032cd
श्योनाकशुकनासर्क्षदीर्घवृन्तकुटन्नटाः /अप्_362.032अब्/पीतद्रुः सरलश्चाथ निचुलो ऽम्बुज इज्जलः
śyonākaśukanāsarkṣadīrghavṛntakuṭannaṭāḥ /ap_362.032ab/pītadruḥ saralaścātha niculo 'mbuja ijjalaḥ
362.033cd
काकोडुम्बरिका फल्गुररिष्टः पिचुमर्दकः /अप्_362.033अब्/सर्वतोभद्रको निम्बे शिरीषस्तु कपीतनः
kākoḍumbarikā phalgurariṣṭaḥ picumardakaḥ /ap_362.033ab/sarvatobhadrako nimbe śirīṣastu kapītanaḥ
362.034cd
वकुलो वञ्जुलः प्रोक्तः पिच्छिलागुरुशिंशपाः /अप्_362.034अब्/जया जयन्ती तर्कारी कणिका गणिकारिका
vakulo vañjulaḥ proktaḥ picchilāguruśiṃśapāḥ /ap_362.034ab/jayā jayantī tarkārī kaṇikā gaṇikārikā
362.035cd
आपर्णमग्नमन्थः स्याद्वत्सको गिरिमल्लिका /अप्_362.035अब्/कालस्कन्धस्तमालः स्यात् तण्डुलीयो ऽल्पमारिषः
āparṇamagnamanthaḥ syādvatsako girimallikā /ap_362.035ab/kālaskandhastamālaḥ syāt taṇḍulīyo 'lpamāriṣaḥ
362.036cd
सिन्धुवारस्तु निर्गुण्डी सैवास्फोता वनोद्भवा /अप्_362.036अब्/गणिका यूथिकाम्बष्ठा सप्तला नवमालिका
sindhuvārastu nirguṇḍī saivāsphotā vanodbhavā /ap_362.036ab/gaṇikā yūthikāmbaṣṭhā saptalā navamālikā
362.037cd
अतिमुक्तः पुण्ड्रकः स्यात्कुमारी तरणिः सहा /अप्_362.037अब्/तत्र शोणे कुरुवकस्तत्र पीते कुरुण्टकः
atimuktaḥ puṇḍrakaḥ syātkumārī taraṇiḥ sahā /ap_362.037ab/tatra śoṇe kuruvakastatra pīte kuruṇṭakaḥ
362.038cd
नीला झिण्टी द्वयोर्वाणा भिण्टी सैरीयकस् तथा /अप्_362.038अब्/तस्मिन्रक्ते कुरुवकः पीते सहचरी द्वयोः
nīlā jhiṇṭī dvayorvāṇā bhiṇṭī sairīyakas tathā /ap_362.038ab/tasminrakte kuruvakaḥ pīte sahacarī dvayoḥ
362.039cd
धुस्तूरः कितवो धूर्तो रुचको मातुलङ्गके /अप्_362.039अब्/समीरणो मरुवकः प्रस्थपुष्पः फणिज्झकः
dhustūraḥ kitavo dhūrto rucako mātulaṅgake /ap_362.039ab/samīraṇo maruvakaḥ prasthapuṣpaḥ phaṇijjhakaḥ
362.040cd
कुठेरकस्तु पर्णासे ऽथास्फोतो वसुकार्कके /अप्_362.040अब्/शिवमल्ली पाशुपतो वृन्दा वृक्षादनी तथा
kuṭherakastu parṇāse 'thāsphoto vasukārkake /ap_362.040ab/śivamallī pāśupato vṛndā vṛkṣādanī tathā
362.041cd
जीवन्तिका वृक्षरुहा गुडूची तन्त्रिकामृता /अप्_362.041अब्/ :प् 283 सोमवल्ली मधुर्णी मूर्वा तु मोरटी तथा
jīvantikā vṛkṣaruhā guḍūcī tantrikāmṛtā /ap_362.041ab/ :p 283 somavallī madhurṇī mūrvā tu moraṭī tathā
362.042cd
मधुलिका मधुश्रेणी गोकर्णी पीलुपर्ण्यपि /अप्_362.042अब्/पाठाम्बष्ठा विद्धकर्णी प्राचीना वनतिक्तिका
madhulikā madhuśreṇī gokarṇī pīluparṇyapi /ap_362.042ab/pāṭhāmbaṣṭhā viddhakarṇī prācīnā vanatiktikā
362.043cd
कटुः कटुम्भरा चाथ चक्राङ्गी शकुलादनी /अप्_362.043अब्/आत्मगुप्ता प्रावृषायी कपिकच्छुश् च मर्कटी
kaṭuḥ kaṭumbharā cātha cakrāṅgī śakulādanī /ap_362.043ab/ātmaguptā prāvṛṣāyī kapikacchuś ca markaṭī
362.044cd
अपामार्गः शैखरिकः प्रत्यक्पर्णी मयूरकः /अप्_362.044अब्/फञ्जिका ब्राह्मणी भार्गी द्रवन्ति शम्बरी वृषा
apāmārgaḥ śaikharikaḥ pratyakparṇī mayūrakaḥ /ap_362.044ab/phañjikā brāhmaṇī bhārgī dravanti śambarī vṛṣā
362.045cd
मण्डूकपर्णी भण्डीरी समङ्गा कालमेषिका /अप्_362.045अब्/रोदनी कच्छुरानन्ता समुद्रान्ता दुरालभा
maṇḍūkaparṇī bhaṇḍīrī samaṅgā kālameṣikā /ap_362.045ab/rodanī kacchurānantā samudrāntā durālabhā
362.046cd
पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी कलशिर्धावनिर्गुहा /अप्_362.046अब्/निदिग्धिका स्पृशी व्याघ्री क्षुद्रा दुस्पर्शया सह
pṛśniparṇī pṛthakparṇī kalaśirdhāvanirguhā /ap_362.046ab/nidigdhikā spṛśī vyāghrī kṣudrā dusparśayā saha
362.047cd
अवल्गुजः सोमराजी सुवल्लिः सोमवल्लिका /अप्_362.047अब्/कालमेषी कृष्णफला वकुची पूतिफल्य् अपि
avalgujaḥ somarājī suvalliḥ somavallikā /ap_362.047ab/kālameṣī kṛṣṇaphalā vakucī pūtiphaly api
362.048cd
कणोषणोपकुल्या स्याच्छ्रेयसी गजपिप्पली /अप्_362.048अब्/चव्यन्तु चविका काकचिञ्ची गुञ्जे तु कृष्णला
kaṇoṣaṇopakulyā syācchreyasī gajapippalī /ap_362.048ab/cavyantu cavikā kākaciñcī guñje tu kṛṣṇalā
362.049cd
विश्वा विषा प्रतिविषा वनशृङ्गाटगोक्षुरौ /अप्_362.049अब्/नारायणी शतमूली कालेयकहरिद्रवः
viśvā viṣā prativiṣā vanaśṛṅgāṭagokṣurau /ap_362.049ab/nārāyaṇī śatamūlī kāleyakaharidravaḥ
362.050cd
दार्वी पचम्पचा दारु शुक्ला हैमवती वचा /अप्_362.050अब्/वचोग्रगन्धा षड्ग्रन्था गोलोमी शतपर्विका
dārvī pacampacā dāru śuklā haimavatī vacā /ap_362.050ab/vacogragandhā ṣaḍgranthā golomī śataparvikā
362.051cd
आस्फोता गिरिकर्णी स्यात् सिंहास्यो वासको वृषः /अप्_362.051अब्/मिशी मधुरिकाच्छत्रा कोकिलाक्षेक्षुरक्षुरा
āsphotā girikarṇī syāt siṃhāsyo vāsako vṛṣaḥ /ap_362.051ab/miśī madhurikācchatrā kokilākṣekṣurakṣurā
362.052cd
विडङ्गो ऽस्त्री कृमिघ्नः स्यात् वज्रद्रुस्नुक्स्नुही सुधा /अप्_362.052अब्/मृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा वला वाट्यालकस् तथा
viḍaṅgo 'strī kṛmighnaḥ syāt vajradrusnuksnuhī sudhā /ap_362.052ab/mṛdvīkā gostanī drākṣā valā vāṭyālakas tathā
362.053cd
:प् 284 काला मसूरविदला त्रिपुटा त्रिवृता त्रिवृत् /अप्_362.053अब्/मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुका मधुयष्टिका
:p 284 kālā masūravidalā tripuṭā trivṛtā trivṛt /ap_362.053ab/madhukaṃ klītakaṃ yaṣṭimadhukā madhuyaṣṭikā
362.054cd
विदारी क्षीरशुक्लेक्षुगन्धा क्रोष्ट्री च या सिता /अप्_362.054अब्/गोपी श्यामा शारिवा स्यादनन्तोत्पलशारिवा
vidārī kṣīraśuklekṣugandhā kroṣṭrī ca yā sitā /ap_362.054ab/gopī śyāmā śārivā syādanantotpalaśārivā
362.055cd
मोचा रम्भा च कदली भण्टाकी दुष्प्रधर्षिणी /अप्_362.055अब्/स्थिरा ध्रुवा सालपर्णी शृङ्गी तु वृषभो वृषः
mocā rambhā ca kadalī bhaṇṭākī duṣpradharṣiṇī /ap_362.055ab/sthirā dhruvā sālaparṇī śṛṅgī tu vṛṣabho vṛṣaḥ
362.056cd
गाङ्गेरुकी नागबला मुषली तालमूलिका /अप्_362.056अब्/ज्योत्स्नी पटोलिका जाली अजशृङ्गी विषाणिका
gāṅgerukī nāgabalā muṣalī tālamūlikā /ap_362.056ab/jyotsnī paṭolikā jālī ajaśṛṅgī viṣāṇikā
362.057cd
स्याल्लाङ्गलिक्यग्निशिखा ताम्बूली नागवल्ल्यपि /अप्_362.057अब्/हरेणू रेणुका कौन्ती ह्रीवेरो दिव्यनागरं
syāllāṅgalikyagniśikhā tāmbūlī nāgavallyapi /ap_362.057ab/hareṇū reṇukā kauntī hrīvero divyanāgaraṃ
362.058cd
कालानुसार्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु /अप्_362.058अब्/शैलेयं तालपर्णी तु दैत्या गन्धकुटी मुरा
kālānusāryavṛddhāśmapuṣpaśītaśivāni tu /ap_362.058ab/śaileyaṃ tālaparṇī tu daityā gandhakuṭī murā
362.059cd
ग्रन्थिपर्णं शुकं वर्हि वला तु त्रिपुटा त्रुटिः /अप्_362.059अब्/शिवा तामलकी चाथ हनुर्हट्टविलासिनी
granthiparṇaṃ śukaṃ varhi valā tu tripuṭā truṭiḥ /ap_362.059ab/śivā tāmalakī cātha hanurhaṭṭavilāsinī
362.060cd
कुटं नटं दशपुरं वानेयं परिपेलवम् /अप्_362.060अब्/तपस्वनी जटामांसी पृक्का देवी लता लशूः
kuṭaṃ naṭaṃ daśapuraṃ vāneyaṃ paripelavam /ap_362.060ab/tapasvanī jaṭāmāṃsī pṛkkā devī latā laśūḥ
362.061cd
कर्चुरको द्राविडको गन्धमूली शठी स्मृता /अप्_362.061अब्/स्यद्दृक्षगन्धा छगलान्त्रा वेगी वृद्धदारकः
karcurako drāviḍako gandhamūlī śaṭhī smṛtā /ap_362.061ab/syaddṛkṣagandhā chagalāntrā vegī vṛddhadārakaḥ
362.062cd
तुण्डिकेरी रक्तफला विम्बिका पीलुपर्ण्य् अपि /अप्_362.062अब्/चाङ्गेरी चुक्रिकाम्बष्टा स्वर्णक्षीरी हिमावती
tuṇḍikerī raktaphalā vimbikā pīluparṇy api /ap_362.062ab/cāṅgerī cukrikāmbaṣṭā svarṇakṣīrī himāvatī
362.063cd
सहस्रवेधी चुक्रो ऽम्लवेतसः शतवेध्यपि /अप्_362.063अब्/जीवन्ती जीवनी जीवा भूमिनिम्वः किरातकः
sahasravedhī cukro 'mlavetasaḥ śatavedhyapi /ap_362.063ab/jīvantī jīvanī jīvā bhūminimvaḥ kirātakaḥ
362.064cd
कूर्चशीर्षो मधुकरश् चन्द्रः कपिवृकस् तथा /अप्_362.064अब्/ :प् 285 दद्रुघ्नः स्यादेडगजो वर्षाभूः शीथहानिणी
kūrcaśīrṣo madhukaraś candraḥ kapivṛkas tathā /ap_362.064ab/ :p 285 dadrughnaḥ syādeḍagajo varṣābhūḥ śīthahāniṇī
362.065cd
कुनन्दती निकुम्भस्त्रा(1) यमानी वार्षिका तथा /अप्_362.065अब्/लशुनङ्गृञ्चनारिष्टमहाकन्दरसोनकाः
kunandatī nikumbhastrā(1) yamānī vārṣikā tathā /ap_362.065ab/laśunaṅgṛñcanāriṣṭamahākandarasonakāḥ
362.066cd
वाराही वदरा गृष्टिः काकमाची तु वायसी /अप्_362.066अब्/शतपुष्पा सितच्छत्रातिच्छत्रा मधुरा मिसिः
vārāhī vadarā gṛṣṭiḥ kākamācī tu vāyasī /ap_362.066ab/śatapuṣpā sitacchatrāticchatrā madhurā misiḥ
362.067cd
अवाक्पुष्पी कारवी च सरणा तु प्रसारणी /अप्_362.067अब्/कटम्भरा भद्रवला कर्वूरश् च शटी ह्य् अथ
avākpuṣpī kāravī ca saraṇā tu prasāraṇī /ap_362.067ab/kaṭambharā bhadravalā karvūraś ca śaṭī hy atha
362.068cd
पटोलः कुलकस्तिक्तः कारवेल्लः कटिल्लकः /अप्_362.068अब्/कुष्माण्डकस्तु कर्कारुरिर्वारुः कर्कटी स्त्रियौ
paṭolaḥ kulakastiktaḥ kāravellaḥ kaṭillakaḥ /ap_362.068ab/kuṣmāṇḍakastu karkārurirvāruḥ karkaṭī striyau
362.069cd
इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्याद्विशाला त्विन्द्रवारुणी /अप्_362.069अब्/अर्शेघ्नः शूरणः कन्दो मुस्तकः कुरुविन्दकः
ikṣvākuḥ kaṭutumbī syādviśālā tvindravāruṇī /ap_362.069ab/arśeghnaḥ śūraṇaḥ kando mustakaḥ kuruvindakaḥ
362.070cd
वंशे त्वक्सारकर्मारवेणुमस्करतेजनाः /अप्_362.070अब्/छत्रातिच्छत्रपालघ्नौ मालातृणकभूस्तृणे
vaṃśe tvaksārakarmāraveṇumaskaratejanāḥ /ap_362.070ab/chatrāticchatrapālaghnau mālātṛṇakabhūstṛṇe
362.071cd
तृणराजाह्वयस्तालो घोण्टा क्रमुकपुगकौ /अप्_362.071अब्/शार्दूलद्वीपिनौ व्यघ्रे हर्यक्षः केशरी हरिः
tṛṇarājāhvayastālo ghoṇṭā kramukapugakau /ap_362.071ab/śārdūladvīpinau vyaghre haryakṣaḥ keśarī hariḥ
362.072cd
कोलः पौत्री वराहः स्यात् कोक ईहामृगो वृकः /अप्_362.072अब्/लूतोर्णनाभौ तु समौ तन्तुवायश् च मर्कटे
kolaḥ pautrī varāhaḥ syāt koka īhāmṛgo vṛkaḥ /ap_362.072ab/lūtorṇanābhau tu samau tantuvāyaś ca markaṭe
362.073cd
वृश्चिकः शूककीटः स्यात्सारङ्गस्तोककौ समौ /अप्_362.073अब्/कृकवाकुस्ताम्रचूडः पिकः कोकिल इत्य् अपि
vṛścikaḥ śūkakīṭaḥ syātsāraṅgastokakau samau /ap_362.073ab/kṛkavākustāmracūḍaḥ pikaḥ kokila ity api
362.074cd
कके तु करटारिष्टौ वकः कह्व उदाहृतः /अप्_362.074अब्/कोकश् चक्रश् चक्रवाको कादम्बः कलहंसकः
kake tu karaṭāriṣṭau vakaḥ kahva udāhṛtaḥ /ap_362.074ab/kokaś cakraś cakravāko kādambaḥ kalahaṃsakaḥ
362.075cd
पतङ्गिका पुत्तिका स्यात्सरघा मधुमक्षिका /अप्_362.075अब्/ :न् 1 सकुलदन्ती निर्दंष्ट्रेति ख.. :प् 286 द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पदभ्रमरा.अलयः
pataṅgikā puttikā syātsaraghā madhumakṣikā /ap_362.075ab/ :n 1 sakuladantī nirdaṃṣṭreti kha.. :p 286 dvirephapuṣpaliḍbhṛṅgaṣaṭpadabhramarā.alayaḥ
362.076cd
केकी शिख्यस्य वाक्केका शकुन्तिशकुनिद्विजाः /अप्_362.076अब्/स्त्री पक्षतिः पक्षमूलञ्चञ्चुस्तोटिरुभे स्त्रियौ
kekī śikhyasya vākkekā śakuntiśakunidvijāḥ /ap_362.076ab/strī pakṣatiḥ pakṣamūlañcañcustoṭirubhe striyau
362.077cd
गतिरुड्डिनसण्डीनौ कुलायो नीडमस्त्रियां /अप्_362.077अब्/पेशी कोषो द्विहीने ऽण्डं पृथुकः शावकः शिशुः
gatiruḍḍinasaṇḍīnau kulāyo nīḍamastriyāṃ /ap_362.077ab/peśī koṣo dvihīne 'ṇḍaṃ pṛthukaḥ śāvakaḥ śiśuḥ
362.078ef
पोतः पाको ऽर्भको डिम्भः सन्दोहव्यूहको गणः /अप्_362.078अब्/स्तोमौघनिकरव्राता निकुरम्बं कदम्बकं /अप्_362.078च्द्/सङ्घातसञ्चयौ वृन्दं पुञ्जराशी तु कूटकं
potaḥ pāko 'rbhako ḍimbhaḥ sandohavyūhako gaṇaḥ /ap_362.078ab/stomaughanikaravrātā nikurambaṃ kadambakaṃ /ap_362.078cd/saṅghātasañcayau vṛndaṃ puñjarāśī tu kūṭakaṃ
Chapter 363
363.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे भूमिवनौषध्यादिवर्गा नाम द्विषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {363} :श् अथ त्रिषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गाः अग्निर् उवाच नृब्रह्मक्षत्रविट्शूद्रवर्गान्वक्ष्ये ऽथ नामतः /अप्_363.001अब्/नरः पञ्चजना मर्त्य यद्योषावंला वधूः
:e ity āgneye mahāpurāṇe bhūmivanauṣadhyādivargā nāma dviṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {363} :ś atha triṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ nṛbrahmakṣatraviṭśūdravargāḥ agnir uvāca nṛbrahmakṣatraviṭśūdravargānvakṣye 'tha nāmataḥ /ap_363.001ab/naraḥ pañcajanā martya yadyoṣāvaṃlā vadhūḥ
363.002cd
कान्तार्थिनी तु या याति सङ्केतं साभिसारिका /अप्_363.002अब्/कुलटा पुंश् चल्यसती नग्निका स्त्री च कोटवी
kāntārthinī tu yā yāti saṅketaṃ sābhisārikā /ap_363.002ab/kulaṭā puṃś calyasatī nagnikā strī ca koṭavī
363.003cd
कात्यायन्यर्धवृद्धा या सैरिन्ध्री परवेश्मगा /अप्_363.003अब्/असिक्री स्यादवृद्धा या मलिनी तु रजस्वला
kātyāyanyardhavṛddhā yā sairindhrī paraveśmagā /ap_363.003ab/asikrī syādavṛddhā yā malinī tu rajasvalā
363.004cd
वारस्त्री गणिका वेश्या भ्रातृजायास्तु यातरः /अप्_363.004अब्/ननान्दा तु स्वसा पत्युः सपिण्डास्तु सनाभयः
vārastrī gaṇikā veśyā bhrātṛjāyāstu yātaraḥ /ap_363.004ab/nanāndā tu svasā patyuḥ sapiṇḍāstu sanābhayaḥ
363.005cd
:प् 287 समानोदर्यसोदर्यसगर्भसहजास्समाः /अप्_363.005अब्/सगोत्रबान्धवज्ञातिबन्धुस्वस्वजनाः समाः
:p 287 samānodaryasodaryasagarbhasahajāssamāḥ /ap_363.005ab/sagotrabāndhavajñātibandhusvasvajanāḥ samāḥ
363.006cd
दम्पती जम्पती भार्यापती जायापती च तौ /अप्_363.006अब्/गर्भाशयो जरायुः स्यादुल्वञ्च कललो ऽस्त्रियां
dampatī jampatī bhāryāpatī jāyāpatī ca tau /ap_363.006ab/garbhāśayo jarāyuḥ syādulvañca kalalo 'striyāṃ
363.007cd
गर्भो भ्रुण इमौ तुल्यौ क्लीवं शण्डो नपुंसकम् /अप्_363.007अब्/स्यादुत्तानशया डिम्भा बालो माणवकः स्मृतः
garbho bhruṇa imau tulyau klīvaṃ śaṇḍo napuṃsakam /ap_363.007ab/syāduttānaśayā ḍimbhā bālo māṇavakaḥ smṛtaḥ
363.008cd
पिचिण्डिलो वृहत्कुक्षिरवभ्रटो नतनासिके /अप्_363.008अब्/विकलाङ्गस्तु पोगण्ड आरोग्यं स्यादनामयम्
piciṇḍilo vṛhatkukṣiravabhraṭo natanāsike /ap_363.008ab/vikalāṅgastu pogaṇḍa ārogyaṃ syādanāmayam
363.009cd
स्यादेडे वधिरः कुब्जे गडुलः कुकरे कुनिः /अप्_363.009अब्/क्षयः शोषश् च यक्ष्मा च प्रतिश्यायुस्तु पीनसः
syādeḍe vadhiraḥ kubje gaḍulaḥ kukare kuniḥ /ap_363.009ab/kṣayaḥ śoṣaś ca yakṣmā ca pratiśyāyustu pīnasaḥ
363.010cd
स्त्री क्षुत्क्षुतं क्षयं पुंसि कासस्तु क्षवथुः पुमान् /अप्_363.010अब्/शोथस्तु श्वयथुः शोफः पादस्फोटो विपादिका
strī kṣutkṣutaṃ kṣayaṃ puṃsi kāsastu kṣavathuḥ pumān /ap_363.010ab/śothastu śvayathuḥ śophaḥ pādasphoṭo vipādikā
363.011cd
किलासं सिध्नकच्छान्तु पाम पामा विचर्चिका /अप्_363.011अब्/कोठो मण्डलकं कुष्ठं श्वित्रे द्रुर् नामकार्शसी
kilāsaṃ sidhnakacchāntu pāma pāmā vicarcikā /ap_363.011ab/koṭho maṇḍalakaṃ kuṣṭhaṃ śvitre drur nāmakārśasī
363.012cd
अनाहस्तु विबन्धः स्याद्ग्रहणी रुक्प्रवाहिका /अप्_363.012अब्/वीजवीर्येन्द्रयं शुक्रं पललं क्रव्यमामिषं
anāhastu vibandhaḥ syādgrahaṇī rukpravāhikā /ap_363.012ab/vījavīryendrayaṃ śukraṃ palalaṃ kravyamāmiṣaṃ
363.013cd
वुक्काग्रमांसं हृदयं हन्मेदस्तु वपा वसा /अप्_363.013अब्/पश्चाद्ग्रीवा शिरा मन्या नाडी तु धमनिः शिरा
vukkāgramāṃsaṃ hṛdayaṃ hanmedastu vapā vasā /ap_363.013ab/paścādgrīvā śirā manyā nāḍī tu dhamaniḥ śirā
363.014cd
तिलकं क्तोम मस्तिष्कं द्रूषिका नेत्रयोर्मलम् /अप्_363.014अब्/अन्त्रं पुरी तद्गुल्मस्तु प्लीहा पुंस्य् अथ वस्नसा
tilakaṃ ktoma mastiṣkaṃ drūṣikā netrayormalam /ap_363.014ab/antraṃ purī tadgulmastu plīhā puṃsy atha vasnasā
363.015cd
स्नायुः स्त्रियां कालखण्डयकृती तु समे इमे /अप्_363.015अब्/स्यात् कर्पूरः कपालो ऽस्त्री कीकसङ्कुल्यमस्थि च
snāyuḥ striyāṃ kālakhaṇḍayakṛtī tu same ime /ap_363.015ab/syāt karpūraḥ kapālo 'strī kīkasaṅkulyamasthi ca
363.016cd
स्याच्छरीरास्थ्नि कङ्कालः पृष्ठास्थ्नि तु कशेरुका /अप्_363.016अब्/ :प् 288 शिरो ऽस्थनि करोटिः स्त्री पार्श्वास्थनि तु पर्शुका
syāccharīrāsthni kaṅkālaḥ pṛṣṭhāsthni tu kaśerukā /ap_363.016ab/ :p 288 śiro 'sthani karoṭiḥ strī pārśvāsthani tu parśukā
363.017cd
अङ्गं प्रतीको ऽवयवः शरीरं वर्ष्म विग्रहः /अप्_363.017अब्/कटो ना श्रोणिफलकं कटिः श्रोणिः ककुद्मती
aṅgaṃ pratīko 'vayavaḥ śarīraṃ varṣma vigrahaḥ /ap_363.017ab/kaṭo nā śroṇiphalakaṃ kaṭiḥ śroṇiḥ kakudmatī
363.018cd
पश्चान्नितम्बः स्त्रीकट्याः क्लीवे तु जघनं पुरः /अप्_363.018अब्/कूपकौ तु नितम्बस्थौ द्वयहीने ककुन्दरे
paścānnitambaḥ strīkaṭyāḥ klīve tu jaghanaṃ puraḥ /ap_363.018ab/kūpakau tu nitambasthau dvayahīne kakundare
363.019cd
स्त्रियां स्फिचौ कटिप्रोथावुपस्थो वक्ष्यमाणयोः /अप्_363.019अब्/भगं योनिर्द्वयोः शिश्नो मेढ्रो मेहनशेफसी
striyāṃ sphicau kaṭiprothāvupastho vakṣyamāṇayoḥ /ap_363.019ab/bhagaṃ yonirdvayoḥ śiśno meḍhro mehanaśephasī
363.020cd
पिचिण्डकुक्षी जठरोदरं तुन्दं कुचौ स्तनौ /अप्_363.020अब्/चूचुकन्तु कुचाग्रं स्यान्न ना क्रोडं भुजान्तरम्
piciṇḍakukṣī jaṭharodaraṃ tundaṃ kucau stanau /ap_363.020ab/cūcukantu kucāgraṃ syānna nā kroḍaṃ bhujāntaram
363.021cd
स्कन्धो भुजशिरो ऽंशो ऽस्त्री सन्धी तस्यैव जत्रुणी /अप्_363.021अब्/पुनर्भवः कररुहो नखो ऽस्त्री नखरो ऽस्त्रियां
skandho bhujaśiro 'ṃśo 'strī sandhī tasyaiva jatruṇī /ap_363.021ab/punarbhavaḥ kararuho nakho 'strī nakharo 'striyāṃ
363.022cd
प्रदेशतालगोकर्णास्तर्जन्यादियुते तते /अप्_363.022अब्/अङ्गुष्ठे सकनिष्ठे स्याद्वितस्तिर्द्वादशाङ्गुलः
pradeśatālagokarṇāstarjanyādiyute tate /ap_363.022ab/aṅguṣṭhe sakaniṣṭhe syādvitastirdvādaśāṅgulaḥ
363.023cd
पाणौ च पेटप्रतलप्रहस्ता विस्तृताङ्गुलौ /अप्_363.023अब्/बद्धमुष्टिकरो रत्निररत्निः स कनिष्ठवान्
pāṇau ca peṭapratalaprahastā vistṛtāṅgulau /ap_363.023ab/baddhamuṣṭikaro ratniraratniḥ sa kaniṣṭhavān
363.024cd
कम्बुग्रीवा त्रिरेखा सावटुर्घाटा कृकाटिका /अप्_363.024अब्/अधः स्याच्चिवुकञ्चौष्ठादथ गण्डौ गलो हनुः
kambugrīvā trirekhā sāvaṭurghāṭā kṛkāṭikā /ap_363.024ab/adhaḥ syāccivukañcauṣṭhādatha gaṇḍau galo hanuḥ
363.025cd
अपाङ्गौ नेत्रयोरन्तौ कटाक्षो ऽपाङ्गदर्शने /अप्_363.025अब्/चिकुरः कुन्तलो बालः प्रतिकर्म प्रसाधनम्
apāṅgau netrayorantau kaṭākṣo 'pāṅgadarśane /ap_363.025ab/cikuraḥ kuntalo bālaḥ pratikarma prasādhanam
363.026cd
आकाल्पवेशौ नेपथ्यं प्रत्यक्षं खेलयोगजम् /अप्_363.026अब्/चूडामणिः शिरोरत्नं तरलो हारमध्यगः
ākālpaveśau nepathyaṃ pratyakṣaṃ khelayogajam /ap_363.026ab/cūḍāmaṇiḥ śiroratnaṃ taralo hāramadhyagaḥ
363.027cd
कर्णिका तालपत्रं स्याल्लम्बनं स्याल्ललन्तिका /अप्_363.027अब्/मञ्जीरो नूपुरं पादे किङ्किणी क्षुद्रघण्टिका
karṇikā tālapatraṃ syāllambanaṃ syāllalantikā /ap_363.027ab/mañjīro nūpuraṃ pāde kiṅkiṇī kṣudraghaṇṭikā
363.028cd
:प् 289 दैर्घ्यमायाम आरोहः परिणाहो विशालता /अप्_363.028अब्/पटच्चरं जीर्णवस्त्रं संव्यानञ्चोत्तरीयकम्
:p 289 dairghyamāyāma ārohaḥ pariṇāho viśālatā /ap_363.028ab/paṭaccaraṃ jīrṇavastraṃ saṃvyānañcottarīyakam
363.029cd
रचना स्यात् परिस्पन्द आभोगः परिपूर्णता /अप्_363.029अब्/समुद्गकः सम्पुटकः प्रतिग्राहः पतद्ग्रहः
racanā syāt parispanda ābhogaḥ paripūrṇatā /ap_363.029ab/samudgakaḥ sampuṭakaḥ pratigrāhaḥ patadgrahaḥ
Chapter 364
364.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नृवर्गो नाम त्रिषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {364} :श् अथ चतुःषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ब्रह्मवर्गः अग्निर् उवाच वंशो ऽन्ववायो गोत्रं स्यात् कुलान्यभिजनान्वयौ /अप्_364.001अब्/मन्त्रव्याख्याकृदाचार्य आदेष्टा त्वध्वरे व्रती
:e ity āgneye mahāpurāṇe nṛvargo nāma triṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {364} :ś atha catuḥṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ brahmavargaḥ agnir uvāca vaṃśo 'nvavāyo gotraṃ syāt kulānyabhijanānvayau /ap_364.001ab/mantravyākhyākṛdācārya ādeṣṭā tvadhvare vratī
364.002cd
यष्टा च यजमानः स्यात् ज्ञात्वारम्भ उपक्रमः /अप्_364.002अब्/सतीर्थ्याश् चैकगुरवः सभ्याः सामाजिकास् तथा
yaṣṭā ca yajamānaḥ syāt jñātvārambha upakramaḥ /ap_364.002ab/satīrthyāś caikaguravaḥ sabhyāḥ sāmājikās tathā
364.003cd
सभासदः सभास्तारा ऋत्विजो याजकाश् च ते /अप्_364.003अब्/अध्वर्यूद्गातृहोतारो यजुःसामर्ग्विदः क्रमात्
sabhāsadaḥ sabhāstārā ṛtvijo yājakāś ca te /ap_364.003ab/adhvaryūdgātṛhotāro yajuḥsāmargvidaḥ kramāt
364.004cd
चषालो यूपकटकः समे स्थण्डिलचत्वरे /अप्_364.004अब्/आमिक्षा सा शृतोष्णे या क्षीरे स्याद्दधियोगतः
caṣālo yūpakaṭakaḥ same sthaṇḍilacatvare /ap_364.004ab/āmikṣā sā śṛtoṣṇe yā kṣīre syāddadhiyogataḥ
364.005cd
पृषदाज्यं सदध्याज्ये परमान्नन्तु पायसम् /अप्_364.005अब्/उपाकृतः पशुरसौ यो ऽभिमन्त्र्य क्रतौ हतः
pṛṣadājyaṃ sadadhyājye paramānnantu pāyasam /ap_364.005ab/upākṛtaḥ paśurasau yo 'bhimantrya kratau hataḥ
364.006cd
परम्पराकं समनं प्रोक्षणञ्च बधार्थकम् /अप्_364.006अब्/ :प् 290 पूजा नमस्यापिचितिः सपर्यार्चार्हणाः समाः
paramparākaṃ samanaṃ prokṣaṇañca badhārthakam /ap_364.006ab/ :p 290 pūjā namasyāpicitiḥ saparyārcārhaṇāḥ samāḥ
364.007cd
वरिवस्या तु शुश्रूषा परिचर्याप्युपासनम् /अप्_364.007अब्/नियमो ब्रतमस्त्री तच्चोपवासादि पुण्यकम्
varivasyā tu śuśrūṣā paricaryāpyupāsanam /ap_364.007ab/niyamo bratamastrī taccopavāsādi puṇyakam
364.008cd
मुख्यः स्यात् प्रथमः कल्पो ऽनुकल्पस्तु ततो ऽधमः /अप्_364.008अब्/कल्पे विधिक्रमौ ज्ञेयौ विवेकः पृथगात्मता
mukhyaḥ syāt prathamaḥ kalpo 'nukalpastu tato 'dhamaḥ /ap_364.008ab/kalpe vidhikramau jñeyau vivekaḥ pṛthagātmatā
364.009cd
संस्कारपूर्वं ग्रहणं स्यादुपाकरणं श्रुतेः /अप्_364.009अब्/भिक्षुः परिव्राट् कर्मन्दी पाराशर्यपि मस्करी
saṃskārapūrvaṃ grahaṇaṃ syādupākaraṇaṃ śruteḥ /ap_364.009ab/bhikṣuḥ parivrāṭ karmandī pārāśaryapi maskarī
364.010cd
ऋषयः सत्यवचसःस्नातकश्चाप्लुतव्रती /अप्_364.010अब्/ये निर्जितेन्द्रियग्रामा यतिनो यतयश् च ते
ṛṣayaḥ satyavacasaḥsnātakaścāplutavratī /ap_364.010ab/ye nirjitendriyagrāmā yatino yatayaś ca te
364.011ef
शरीरसाधनापेक्षं नित्यं यत् कर्म तद्यमः /अप्_364.011अब्/नियमस्तु स यत् कर्मानित्यमागन्तुसाधनम् /अप्_364.011च्द्/स्याद् ब्रह्मभूयं ब्रह्मत्वं ब्रह्मसायुज्यमित्यपि
śarīrasādhanāpekṣaṃ nityaṃ yat karma tadyamaḥ /ap_364.011ab/niyamastu sa yat karmānityamāgantusādhanam /ap_364.011cd/syād brahmabhūyaṃ brahmatvaṃ brahmasāyujyamityapi
Chapter 365
365.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मवर्गो नाम चतुःषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {365} :श् अथ पञ्चषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः क्षत्रविट्शूद्रवर्गाः अग्निर् उवाच मूर्धाभिशिक्तो राजन्यो बाहुजः क्षत्रियो विराट् /अप्_365.001अब्/राजा तु प्रणताशेषसामन्तः स्यादधीश्वरः
:e ity āgneye mahāpurāṇe brahmavargo nāma catuḥṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {365} :ś atha pañcaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ kṣatraviṭśūdravargāḥ agnir uvāca mūrdhābhiśikto rājanyo bāhujaḥ kṣatriyo virāṭ /ap_365.001ab/rājā tu praṇatāśeṣasāmantaḥ syādadhīśvaraḥ
365.002cd
चक्रवर्ती सार्वभौमो नृपो ऽन्यो मण्डलेश्वरः /अप्_365.002अब्/मन्त्री धीसचिवो ऽमात्यो महामात्राः प्रधानकाः
cakravartī sārvabhaumo nṛpo 'nyo maṇḍaleśvaraḥ /ap_365.002ab/mantrī dhīsacivo 'mātyo mahāmātrāḥ pradhānakāḥ
365.003cd
:प् 291 द्रष्टरि व्यवहाराणां प्राड्विवाकाक्षदर्शकौ /अप्_365.003अब्/भौरिकः कनकाध्यक्षो ऽथाध्यक्षाधिकृतौ समौ
:p 291 draṣṭari vyavahārāṇāṃ prāḍvivākākṣadarśakau /ap_365.003ab/bhaurikaḥ kanakādhyakṣo 'thādhyakṣādhikṛtau samau
365.004cd
अन्तःपुरे त्वधिकृतः स्यादन्तर्वंशिको जनः /अप्_365.004अब्/सौविदल्लाः कञ्चुकिनः स्थापत्याः सौविदाश् च ते
antaḥpure tvadhikṛtaḥ syādantarvaṃśiko janaḥ /ap_365.004ab/sauvidallāḥ kañcukinaḥ sthāpatyāḥ sauvidāś ca te
365.005cd
षण्डो वर्षवरस्तुल्याः सेवकार्थ्यनुजीविनः /अप्_365.005अब्/विषयानन्तरो राजा शत्रुर्मित्रमतः परं
ṣaṇḍo varṣavarastulyāḥ sevakārthyanujīvinaḥ /ap_365.005ab/viṣayānantaro rājā śatrurmitramataḥ paraṃ
365.006cd
उदासीनः परतरः पार्ष्णिग्राहस्तु पृष्ठतः /अप्_365.006अब्/चरः स्पर्शः स्यात्प्रणिधिरुत्तरः काल आयतिः
udāsīnaḥ parataraḥ pārṣṇigrāhastu pṛṣṭhataḥ /ap_365.006ab/caraḥ sparśaḥ syātpraṇidhiruttaraḥ kāla āyatiḥ
365.007cd
तत्कालस्तु तदात्वं स्यादुदर्कः फलमुत्तरं /अप्_365.007अब्/अदृष्टं वह्नितोयादि दृष्टं स्वपरचक्रजम्
tatkālastu tadātvaṃ syādudarkaḥ phalamuttaraṃ /ap_365.007ab/adṛṣṭaṃ vahnitoyādi dṛṣṭaṃ svaparacakrajam
365.008cd
भद्रकुम्भः पूर्णकुम्भो भृङ्गारः कनकालुका /अप्_365.008अब्/प्रभिन्नो गर्जितो मातो वमथुः करशीकरः
bhadrakumbhaḥ pūrṇakumbho bhṛṅgāraḥ kanakālukā /ap_365.008ab/prabhinno garjito māto vamathuḥ karaśīkaraḥ
365.009cd
स्त्रियां शृणिस्त्वङ्कुशो ऽस्त्री परिस्तोमः कुथो द्वयोः /अप्_365.009अब्/कर्णीरथः प्रवहणं दोला प्रेङ्खादिका स्त्रियां
striyāṃ śṛṇistvaṅkuśo 'strī paristomaḥ kutho dvayoḥ /ap_365.009ab/karṇīrathaḥ pravahaṇaṃ dolā preṅkhādikā striyāṃ
365.010cd
आधोरणा हस्तिपका हस्त्यारोहा निषादिनः /अप्_365.010अब्/भटा योधाश् च योद्धारः कञ्चुको वारणो ऽस्त्रियां
ādhoraṇā hastipakā hastyārohā niṣādinaḥ /ap_365.010ab/bhaṭā yodhāś ca yoddhāraḥ kañcuko vāraṇo 'striyāṃ
365.011cd
शीर्षण्यञ्च शिरस्त्रे ऽथ तनुत्रं वर्म दंशनं /अप्_365.011अब्/आमुक्तः प्रतिमुक्तश् च पिनद्धश्चापिनद्धवत्
śīrṣaṇyañca śirastre 'tha tanutraṃ varma daṃśanaṃ /ap_365.011ab/āmuktaḥ pratimuktaś ca pinaddhaścāpinaddhavat
365.012cd
व्यूहस्तु बलविन्यासश् चक्रञ्चानीकमस्त्रियां /अप्_365.012अब्/एकेभैकरथा त्र्यश्वाः पत्तिः पञ्चपदातिकाः
vyūhastu balavinyāsaś cakrañcānīkamastriyāṃ /ap_365.012ab/ekebhaikarathā tryaśvāḥ pattiḥ pañcapadātikāḥ
365.013cd
पत्त्यङ्गैस्त्रिगुणैः सर्वैः क्रमादाख्या यथोत्तरं /अप्_365.013अब्/सेनामुखं गुल्मगणौ वाहिनी पृतना चमूः
pattyaṅgaistriguṇaiḥ sarvaiḥ kramādākhyā yathottaraṃ /ap_365.013ab/senāmukhaṃ gulmagaṇau vāhinī pṛtanā camūḥ
365.014cd
अनीकिनी दशानीकिन्यो ऽक्षोहिण्यो गजादिभिः /अप्_365.014अब्/ :प् 292 धनुः कोदण्ड+इष्वासौ कोटिरस्याटनी स्मृता
anīkinī daśānīkinyo 'kṣohiṇyo gajādibhiḥ /ap_365.014ab/ :p 292 dhanuḥ kodaṇḍa+iṣvāsau koṭirasyāṭanī smṛtā
365.015cd
नस्तकस्तु धनुर्मध्यं मौर्वी ज्या शिञ्जिनी गुणः /अप्_365.015अब्/पृषत्कवाणविशिखा अजिह्मगखगाशुगाः
nastakastu dhanurmadhyaṃ maurvī jyā śiñjinī guṇaḥ /ap_365.015ab/pṛṣatkavāṇaviśikhā ajihmagakhagāśugāḥ
365.016cd
तूणोपासङ्गतूणीरनिषङ्गा इषुधिर्द्वयोः /अप्_365.016अब्/असिरृष्टिश् च निस्त्रिंशः करवालः कृपालःकृपाणवत्
tūṇopāsaṅgatūṇīraniṣaṅgā iṣudhirdvayoḥ /ap_365.016ab/asirṛṣṭiś ca nistriṃśaḥ karavālaḥ kṛpālaḥkṛpāṇavat
365.017cd
सरुः खड्गस्य सुष्टौ स्यादीली तु करपालिका /अप्_365.017अब्/द्वयोः कुठारः सुधितिः छुरिका चासिपुत्रिका
saruḥ khaḍgasya suṣṭau syādīlī tu karapālikā /ap_365.017ab/dvayoḥ kuṭhāraḥ sudhitiḥ churikā cāsiputrikā
365.018cd
प्रासस्तु कुन्तो विज्ञेयः सर्वला तोमरो ऽस्त्रियां /अप्_365.018अब्/वैतालिका बोधकरा मागधा वन्दिनस्तुतौ
prāsastu kunto vijñeyaḥ sarvalā tomaro 'striyāṃ /ap_365.018ab/vaitālikā bodhakarā māgadhā vandinastutau
365.019cd
संशप्तकास्तु समयात्सङ्ग्रामादनिवर्तिनः /अप्_365.019अब्/पताका वैजयन्ती स्यात्केतनं धजमिस्त्रियां
saṃśaptakāstu samayātsaṅgrāmādanivartinaḥ /ap_365.019ab/patākā vaijayantī syātketanaṃ dhajamistriyāṃ
365.020cd
अहं पूर्वमहं पूर्वमित्यहंपूर्विका स्त्रियां /अप्_365.020अब्/अहमहमिका सास्याद्यो ऽहङ्कारः परस्परम्
ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamityahaṃpūrvikā striyāṃ /ap_365.020ab/ahamahamikā sāsyādyo 'haṅkāraḥ parasparam
365.021cd
शक्तिः पराक्रमः प्राणः शौर्यं स्थानसहोबलं /अप्_365.021अब्/मूर्छा तु कश्मलं मोहो ऽप्यवर्मद्दस्तु पीडनं
śaktiḥ parākramaḥ prāṇaḥ śauryaṃ sthānasahobalaṃ /ap_365.021ab/mūrchā tu kaśmalaṃ moho 'pyavarmaddastu pīḍanaṃ
365.022cd
अभ्यवस्कन्दनन्त्वभ्यासादनं विजयो जयः /अप्_365.022अब्/निर्वासनं संज्ञपनं सारणं प्रतिघातनं
abhyavaskandanantvabhyāsādanaṃ vijayo jayaḥ /ap_365.022ab/nirvāsanaṃ saṃjñapanaṃ sāraṇaṃ pratighātanaṃ
365.023cd
स्यात्पञ्चता कालधर्मो दिष्टान्तः प्रलयो ऽत्ययः /अप्_365.023अब्/विशो भूमिस्पृषो वैश्या वृत्तिर्वर्तनजीवने
syātpañcatā kāladharmo diṣṭāntaḥ pralayo 'tyayaḥ /ap_365.023ab/viśo bhūmispṛṣo vaiśyā vṛttirvartanajīvane
365.024cd
कृष्यादिवृत्तयो ज्ञेयाः कुसीदं वृद्धिजीविका /अप्_365.024अब्/उद्धरो ऽर्थप्रयोगः स्यात्कणिशं सस्यमञ्जरी
kṛṣyādivṛttayo jñeyāḥ kusīdaṃ vṛddhijīvikā /ap_365.024ab/uddharo 'rthaprayogaḥ syātkaṇiśaṃ sasyamañjarī
365.025cd
किंशारुः सस्यशूकं स्यात् स्तम्बो गुत्सस्तृणादिनः /अप्_365.025अब्/धाम्यं व्रीहिः स्तम्बकरिः कडङ्गरो वुपं स्मृतं
kiṃśāruḥ sasyaśūkaṃ syāt stambo gutsastṛṇādinaḥ /ap_365.025ab/dhāmyaṃ vrīhiḥ stambakariḥ kaḍaṅgaro vupaṃ smṛtaṃ
365.026cd
:प् 293 माषादयः शमीधान्ये शुकधान्ये यवादयः /अप्_365.026अब्/तृणधान्यानि नीवाराः शूर्पं प्रस्फोटनं स्मृतं
:p 293 māṣādayaḥ śamīdhānye śukadhānye yavādayaḥ /ap_365.026ab/tṛṇadhānyāni nīvārāḥ śūrpaṃ prasphoṭanaṃ smṛtaṃ
365.027cd
स्यूतप्रसेवौ कण्डोलपिटौ कटकिनिञ्जकौ /अप्_365.027अब्/समानौ रसवत्यान्तु पाकस्थानमहानसे
syūtaprasevau kaṇḍolapiṭau kaṭakiniñjakau /ap_365.027ab/samānau rasavatyāntu pākasthānamahānase
365.028cd
पौरोगवस्तदध्यक्षः सूपकारास्तु वल्लवाः /अप्_365.028अब्/आरालिका आन्धसिकाः सूदा औदनिका गुणाः
paurogavastadadhyakṣaḥ sūpakārāstu vallavāḥ /ap_365.028ab/ārālikā āndhasikāḥ sūdā audanikā guṇāḥ
365.029cd
क्लीवे ऽम्बरीषं भ्राष्टो ना कर्कर्यालुर्गलन्तिका /अप्_365.029अब्/आलिञ्जरः स्यान्मणिकं सुषवी कृषजीरके
klīve 'mbarīṣaṃ bhrāṣṭo nā karkaryālurgalantikā /ap_365.029ab/āliñjaraḥ syānmaṇikaṃ suṣavī kṛṣajīrake
365.030cd
आरनालस्तु कुल्माषं वाह्लीकं हिङ्गु रामठं /अप्_365.030अब्/निशा हरिद्रा पीता स्त्री खण्डे मत्स्यण्डिफाणिते
āranālastu kulmāṣaṃ vāhlīkaṃ hiṅgu rāmaṭhaṃ /ap_365.030ab/niśā haridrā pītā strī khaṇḍe matsyaṇḍiphāṇite
365.031cd
कूर्चिका क्षिरविकृतिः स्निग्धं मसृणचिक्कणं /अप्_365.031अब्/पृथुकः स्याच्चिपिटको धाना भ्रष्टयवास्त्रियः
kūrcikā kṣiravikṛtiḥ snigdhaṃ masṛṇacikkaṇaṃ /ap_365.031ab/pṛthukaḥ syāccipiṭako dhānā bhraṣṭayavāstriyaḥ
365.032cd
जेमनं लेप आहारो माहेयी सौरभी च गौः /अप्_365.032अब्/युगादीनाञ्च बोढारो युग्यप्रसाङ्ग्यशाटकाः
jemanaṃ lepa āhāro māheyī saurabhī ca gauḥ /ap_365.032ab/yugādīnāñca boḍhāro yugyaprasāṅgyaśāṭakāḥ
365.033cd
चिरसूता वष्कयणी धेनुः स्यान्नवसूतिका /अप्_365.033अब्/सन्धिनी वृषभाक्रान्ता वेहद्गर्भोपघातिनी
cirasūtā vaṣkayaṇī dhenuḥ syānnavasūtikā /ap_365.033ab/sandhinī vṛṣabhākrāntā vehadgarbhopaghātinī
365.034cd
पण्याजीवो ह्य् आपणिको न्यासश्चोपनिधिः पुमान् /अप्_365.034अब्/विपणो विक्रयः सङ्ख्या सङ्ख्येये ह्य् आदश त्रिषु
paṇyājīvo hy āpaṇiko nyāsaścopanidhiḥ pumān /ap_365.034ab/vipaṇo vikrayaḥ saṅkhyā saṅkhyeye hy ādaśa triṣu
365.035cd
विंशत्याद्याः सदैकत्वे सर्वाः संख्येयसंख्ययोः /अप्_365.035अब्/संख्यार्थे द्विबहुत्वे स्तस्तासु चानवतेः स्त्रियः
viṃśatyādyāḥ sadaikatve sarvāḥ saṃkhyeyasaṃkhyayoḥ /ap_365.035ab/saṃkhyārthe dvibahutve stastāsu cānavateḥ striyaḥ
365.036cd
पङ्क्तेः शतसहस्रादि क्रमाद्दशगुणोत्तरं /अप्_365.036अब्/मानन्तु लाङ्गुलिप्रस्थैर् गुञ्जाः पञ्चाद्यमाषकः
paṅkteḥ śatasahasrādi kramāddaśaguṇottaraṃ /ap_365.036ab/mānantu lāṅguliprasthair guñjāḥ pañcādyamāṣakaḥ
365.037cd
ते षोडशाक्षः कर्षो ऽस्त्री पलं कर्षचतुष्टयम् /अप्_365.037अब्/ :प् 294 सुवर्णविस्तौ हेम्नो ऽक्षे कुरुविस्तस्तु तत्पले
te ṣoḍaśākṣaḥ karṣo 'strī palaṃ karṣacatuṣṭayam /ap_365.037ab/ :p 294 suvarṇavistau hemno 'kṣe kuruvistastu tatpale
365.038cd
तुला स्त्रियां पलशतं भारः स्याद्विंशतिस्तुलाः /अप्_365.038अब्/कार्षापणः कार्षिकः स्यात् कार्षिके ताम्रिके पणः
tulā striyāṃ palaśataṃ bhāraḥ syādviṃśatistulāḥ /ap_365.038ab/kārṣāpaṇaḥ kārṣikaḥ syāt kārṣike tāmrike paṇaḥ
365.039cd
द्रव्यं वित्तं स्वापतेयं रिक्थमृथक्थं धनं वसु /अप्_365.039अब्/रीतिः स्त्रियामारकूटो न स्त्रियामथ ताम्रकम्
dravyaṃ vittaṃ svāpateyaṃ rikthamṛthakthaṃ dhanaṃ vasu /ap_365.039ab/rītiḥ striyāmārakūṭo na striyāmatha tāmrakam
365.040cd
शुल्वमौदुम्बरं लौहे तीक्ष्णं कालांयसायसी /अप्_365.040अब्/क्षारः काचो ऽथ चपलो रसः सूतश् च पारदे
śulvamaudumbaraṃ lauhe tīkṣṇaṃ kālāṃyasāyasī /ap_365.040ab/kṣāraḥ kāco 'tha capalo rasaḥ sūtaś ca pārade
365.041cd
गरलं माहिषं शृङ्गं त्रपुसीसकपिच्चटं /अप्_365.041अब्/हिण्डीरो ऽब्धिकफः फेणो मधूच्छिष्टन्तु सिक्थकम्
garalaṃ māhiṣaṃ śṛṅgaṃ trapusīsakapiccaṭaṃ /ap_365.041ab/hiṇḍīro 'bdhikaphaḥ pheṇo madhūcchiṣṭantu sikthakam
365.042cd
रङ्गवङ्गे पिचुस्थूलो कूलटी तु मनःशिला /अप्_365.042अब्/यवक्षारश् च पाक्यः स्यात् त्वक्क्षीरा वंशलोचनाः
raṅgavaṅge picusthūlo kūlaṭī tu manaḥśilā /ap_365.042ab/yavakṣāraś ca pākyaḥ syāt tvakkṣīrā vaṃśalocanāḥ
365.043cd
वृषला जधन्यजाः शूद्राश्चाण्डालान्त्याश् चशङ्कराः /अप्_365.043अब्/कारुः शिल्पी संहतैस्तैर् द्वयोः श्रेणिः सजातिभिः
vṛṣalā jadhanyajāḥ śūdrāścāṇḍālāntyāś caśaṅkarāḥ /ap_365.043ab/kāruḥ śilpī saṃhataistair dvayoḥ śreṇiḥ sajātibhiḥ
365.044cd
रङ्गाजीवश्चित्रकरस्त्वष्टा तक्षा च वर्धकिः /अप्_365.044अब्/नाडिन्धमः स्वर्णकारो नापितान्तावसायिनः
raṅgājīvaścitrakarastvaṣṭā takṣā ca vardhakiḥ /ap_365.044ab/nāḍindhamaḥ svarṇakāro nāpitāntāvasāyinaḥ
365.045cd
जावालः स्यादजाजीवो देवाजीवस्तु देवलः /अप्_365.045अब्/जायाजीवस्तु शैलूषा भृतको भृतिभुक्तथा
jāvālaḥ syādajājīvo devājīvastu devalaḥ /ap_365.045ab/jāyājīvastu śailūṣā bhṛtako bhṛtibhuktathā
365.046cd
विवर्णः पामरो नीचः प्राकृतश् च पृथग्जनः /अप्_365.046अब्/विहीनोपसदो जाल्मो भृत्ये दासेरचेटकाः
vivarṇaḥ pāmaro nīcaḥ prākṛtaś ca pṛthagjanaḥ /ap_365.046ab/vihīnopasado jālmo bhṛtye dāseraceṭakāḥ
365.047cd
पटुस्तु पेशलो दक्षो मृगयुर्लुब्धकः स्मृतः /अप्_365.047अब्/चाण्डालस्तु दिवाकीर्तिः पुस्तं लेप्यादिकर्मणि
paṭustu peśalo dakṣo mṛgayurlubdhakaḥ smṛtaḥ /ap_365.047ab/cāṇḍālastu divākīrtiḥ pustaṃ lepyādikarmaṇi
365.048ef
पञ्चालिका पुत्रिका स्याद्वर्करस्तरुणः पशुः /अप्_365.048अब्/मञ्जूषा पेटकः पेडा तुल्यसाधारणौ समौ /अप्_365.048च्द्/ :प् 295 प्रतिमा स्यात् प्रतिकृतिर्वर्गा ब्रह्मादयः स्मृताः
pañcālikā putrikā syādvarkarastaruṇaḥ paśuḥ /ap_365.048ab/mañjūṣā peṭakaḥ peḍā tulyasādhāraṇau samau /ap_365.048cd/ :p 295 pratimā syāt pratikṛtirvargā brahmādayaḥ smṛtāḥ
Chapter 366
366.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे क्षत्रविट्शीद्रवर्गा माम पञ्चषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {366} :श् अथ षट्षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः सामान्यनामलिङ्गानि अग्निर् उवाच सामान्यान्य् अथ वक्ष्यामि नामलिङ्गानि तच्छृणु /अप्_366.001अब्/सुकृती पुण्यवान् ध्नयो महेच्छस्तु महाशयः
:e ity āgneye mahāpurāṇe kṣatraviṭśīdravargā māma pañcaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {366} :ś atha ṣaṭṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ sāmānyanāmaliṅgāni agnir uvāca sāmānyāny atha vakṣyāmi nāmaliṅgāni tacchṛṇu /ap_366.001ab/sukṛtī puṇyavān dhnayo mahecchastu mahāśayaḥ
366.002cd
प्रवीणनिपुणाभिज्ञविज्ञनिष्णातशिक्षिताः /अप्_366.002अब्/स्युर्वदान्यस्थूललक्षदानशौण्डा बहुप्रदे
pravīṇanipuṇābhijñavijñaniṣṇātaśikṣitāḥ /ap_366.002ab/syurvadānyasthūlalakṣadānaśauṇḍā bahuprade
366.003cd
कृती कृतज्ञः कुशल आसक्तोद्युक्त उत्सुकः /अप्_366.003अब्/इभ्य आढ्यः परिवृढो ह्य् अधिभूर्नायको ऽधिपः
kṛtī kṛtajñaḥ kuśala āsaktodyukta utsukaḥ /ap_366.003ab/ibhya āḍhyaḥ parivṛḍho hy adhibhūrnāyako 'dhipaḥ
366.004cd
लक्ष्मीवान् लक्ष्मणः श्रीलः स्वतन्त्रः स्वैर्यपावृतः /अप्_366.004अब्/खलपूः स्याद्वहुकरो दीर्घसूत्रश्चिरक्रियः
lakṣmīvān lakṣmaṇaḥ śrīlaḥ svatantraḥ svairyapāvṛtaḥ /ap_366.004ab/khalapūḥ syādvahukaro dīrghasūtraścirakriyaḥ
366.005cd
जाल्मो ऽसमीक्ष्यकारी स्यात् कुण्ठो मन्दः क्रियासु यः /अप्_366.005अब्/कर्मशूरः कर्मठः स्याद्भक्षको घस्मरो ऽद्मरः
jālmo 'samīkṣyakārī syāt kuṇṭho mandaḥ kriyāsu yaḥ /ap_366.005ab/karmaśūraḥ karmaṭhaḥ syādbhakṣako ghasmaro 'dmaraḥ
366.006cd
लोलुपो गर्धलो गृध्रुर्विनीतप्रश्रितौ तथा /अप्_366.006अब्/धृष्टे धृष्णुर्वियातश् च निभृतः प्रतिभान्विते
lolupo gardhalo gṛdhrurvinītapraśritau tathā /ap_366.006ab/dhṛṣṭe dhṛṣṇurviyātaś ca nibhṛtaḥ pratibhānvite
366.007cd
प्रगल्भो भीरुको भीरुर्वन्दारुरभिवादके /अप्_366.007अब्/भूष्णुर्भविष्णुर्भविता ज्ञाता विदुरबिन्दुकौ
pragalbho bhīruko bhīrurvandārurabhivādake /ap_366.007ab/bhūṣṇurbhaviṣṇurbhavitā jñātā vidurabindukau
366.008cd
मत्तशौण्डोत्कटक्षीवाश् चण्डस्त्वत्यन्तकोपनः /अप्_366.008अब्/ :प् 296 देवानञ्चति देवद्र्यङ्विश्वद्र्यङ्विश्वगञ्चति
mattaśauṇḍotkaṭakṣīvāś caṇḍastvatyantakopanaḥ /ap_366.008ab/ :p 296 devānañcati devadryaṅviśvadryaṅviśvagañcati
366.009cd
यः सहाञ्चति स सध्र्यङ् स तिर्यङ् यस्तिरो ऽञ्चति /अप्_366.009अब्/वाचोयुक्तिः पटुर्वाग्मी वावदूकश् च वक्तरि
yaḥ sahāñcati sa sadhryaṅ sa tiryaṅ yastiro 'ñcati /ap_366.009ab/vācoyuktiḥ paṭurvāgmī vāvadūkaś ca vaktari
366.010cd
स्याज्जल्पकस्तु वाचालो वाचाटो बहुगर्ह्यवाक् /अप्_366.010अब्/अपध्वस्तो धिक्कृतः स्याद्बद्धे कीलितसंयतौ
syājjalpakastu vācālo vācāṭo bahugarhyavāk /ap_366.010ab/apadhvasto dhikkṛtaḥ syādbaddhe kīlitasaṃyatau
366.011cd
वरणः शब्दनो नान्दीवादी नान्वीकरः समाः /अप्_366.011अब्/व्यसनार्तोपरक्रौ द्वौ बद्धे कीलितसंयतौ(1)
varaṇaḥ śabdano nāndīvādī nānvīkaraḥ samāḥ /ap_366.011ab/vyasanārtoparakrau dvau baddhe kīlitasaṃyatau(1)
366.012cd
विहिस्तव्याकुलौ तुल्यौ नृशंसक्रूरघातुकाः /अप्_366.012अब्/पापो धूर्तो वञ्चकः स्यान्मूर्खे वैदेहवालिशौ
vihistavyākulau tulyau nṛśaṃsakrūraghātukāḥ /ap_366.012ab/pāpo dhūrto vañcakaḥ syānmūrkhe vaidehavāliśau
366.013cd
कदर्ये कृपणक्षुद्रौ मार्गणो याचकार्थिनौ /अप्_366.013अब्/अहङ्कारवानहंयुः स्याच्छुभंयुस्तु शुभान्वितः
kadarye kṛpaṇakṣudrau mārgaṇo yācakārthinau /ap_366.013ab/ahaṅkāravānahaṃyuḥ syācchubhaṃyustu śubhānvitaḥ
366.014cd
कान्तं मनोरमं रुच्यं हृद्याभीष्टे ह्य् अभीप्सिते /अप्_366.014अब्/असारं फल्गु शून्यं वै मुख्यवर्यवरेण्यकाः
kāntaṃ manoramaṃ rucyaṃ hṛdyābhīṣṭe hy abhīpsite /ap_366.014ab/asāraṃ phalgu śūnyaṃ vai mukhyavaryavareṇyakāḥ
366.015cd
श्रेयान् श्रेष्ठः पुष्कलः स्यात्प्राग्र्याग्र्यग्रीयमग्रिमं /अप्_366.015अब्/वड्रोरु विपुलं पीनपीव्नी तु स्थूलपीवरे
śreyān śreṣṭhaḥ puṣkalaḥ syātprāgryāgryagrīyamagrimaṃ /ap_366.015ab/vaḍroru vipulaṃ pīnapīvnī tu sthūlapīvare
366.016cd
स्तोकाल्पक्षुल्लकाः सूक्ष्मं श्लक्ष्णं दभ्रंकृशन्तनु /अप्_366.016अब्/मात्राकुटीलवकणा भूयिष्ठं पुरुहं पुरु
stokālpakṣullakāḥ sūkṣmaṃ ślakṣṇaṃ dabhraṃkṛśantanu /ap_366.016ab/mātrākuṭīlavakaṇā bhūyiṣṭhaṃ puruhaṃ puru
366.017cd
अखण्डं पूर्णसकलमुपकण्ठान्तिकाभितः /अप्_366.017अब्/समीपे सन्निधाभ्यासौ नेदिष्टं सुसमीपकं
akhaṇḍaṃ pūrṇasakalamupakaṇṭhāntikābhitaḥ /ap_366.017ab/samīpe sannidhābhyāsau nediṣṭaṃ susamīpakaṃ
366.018cd
सुदूरे तु दविष्ठं स्याद्वृत्तं निस्तलवर्तुले /अप्_366.018अब्/उच्चप्रांशून्नतोदग्रा ध्रुवो नित्यः सनातनः
sudūre tu daviṣṭhaṃ syādvṛttaṃ nistalavartule /ap_366.018ab/uccaprāṃśūnnatodagrā dhruvo nityaḥ sanātanaḥ
366.019cd
आविद्धं कुटिलं भुग्नं वेल्लितं वक्रमित्यपि /अप्_366.019अब्/ :न् 1 पाठो ऽयं पुररुक्तिदोषेण दुष्टः :प् 297 चञ्चलं तरलञ्चैव कठोरं जठरं दृढं
āviddhaṃ kuṭilaṃ bhugnaṃ vellitaṃ vakramityapi /ap_366.019ab/ :n 1 pāṭho 'yaṃ puraruktidoṣeṇa duṣṭaḥ :p 297 cañcalaṃ taralañcaiva kaṭhoraṃ jaṭharaṃ dṛḍhaṃ
366.020cd
प्रत्यग्रो ऽभिनवो नव्यो नवीनो नूतनो नवः /अप्_366.020अब्/एकतानो ऽनन्यवृत्तिरुच्चण्डमविलम्बितं
pratyagro 'bhinavo navyo navīno nūtano navaḥ /ap_366.020ab/ekatāno 'nanyavṛttiruccaṇḍamavilambitaṃ
366.021cd
उच्चावचं नैकभेदं सम्बाधकलिलं तथा /अप्_366.021अब्/तिमितं स्तिमितं क्लिन्नमभियोगत्वभिग्रहः
uccāvacaṃ naikabhedaṃ sambādhakalilaṃ tathā /ap_366.021ab/timitaṃ stimitaṃ klinnamabhiyogatvabhigrahaḥ
366.022cd
स्फातिर्वृद्धौ प्रथा ख्यातौ समाहारः समुच्चयः /अप्_366.022अब्/अपहारस्त्वपचयो विहारस्तु परिक्रमः
sphātirvṛddhau prathā khyātau samāhāraḥ samuccayaḥ /ap_366.022ab/apahārastvapacayo vihārastu parikramaḥ
366.023cd
प्रत्याहार उपादानं निर्हारो ऽभ्यवकर्षणं /अप्_366.023अब्/विघ्नो ऽन्तरायः प्रत्यूहः स्यादास्यात्वासना स्थितिः
pratyāhāra upādānaṃ nirhāro 'bhyavakarṣaṇaṃ /ap_366.023ab/vighno 'ntarāyaḥ pratyūhaḥ syādāsyātvāsanā sthitiḥ
366.024cd
सन्निधिः सन्निकर्षः स्यात्मंक्रमो दुर्गसञ्चरः /अप्_366.024अब्/उपलम्भस्त्वनुभवः प्रत्यादेशो निराकृतिः
sannidhiḥ sannikarṣaḥ syātmaṃkramo durgasañcaraḥ /ap_366.024ab/upalambhastvanubhavaḥ pratyādeśo nirākṛtiḥ
366.025cd
परिरम्भःपरिष्वङ्गः संश्लेष उपगूहनं /अप्_366.025अब्/अनुमा पक्षहेत्वाद्यैर् डिम्बे भ्रमरविप्लवौ
parirambhaḥpariṣvaṅgaḥ saṃśleṣa upagūhanaṃ /ap_366.025ab/anumā pakṣahetvādyair ḍimbe bhramaraviplavau
366.026cd
असन्निकृष्तार्थज्ञानं शब्दाद्धि शाब्दमीरितं /अप्_366.026अब्/सादृश्यदर्शनात्तुल्ये बुद्धिः स्यादुपमानकं
asannikṛṣtārthajñānaṃ śabdāddhi śābdamīritaṃ /ap_366.026ab/sādṛśyadarśanāttulye buddhiḥ syādupamānakaṃ
366.027ef
कार्यं दृष्ट्वा विना नस्यादर्थापत्तिः परार्थधीः /अप्_366.027अब्/प्रतियोगिन्यागृहीते भुवि नास्तीत्यभावकः /अप्_366.027च्द्/इत्यादिनामलिङ्गो हि हरिरुक्तो नृबुद्धये
kāryaṃ dṛṣṭvā vinā nasyādarthāpattiḥ parārthadhīḥ /ap_366.027ab/pratiyoginyāgṛhīte bhuvi nāstītyabhāvakaḥ /ap_366.027cd/ityādināmaliṅgo hi harirukto nṛbuddhaye
Chapter 367
367.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे सामान्यनामलिङ्गानि नाम षट्षष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 298 % छप्तेर् {367} :श् अथ सप्तषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नित्यनैमीत्तिकप्राकृतप्रलयाः अग्निर् उवाच चतुर्विधस्तु प्रलयो नित्यो यः प्राणिनां लयः /अप्_367.001अब्/सदा विनाशो जातानां ब्राह्मो नैमित्तिको लयः
:e ity āgneye mahāpurāṇe sāmānyanāmaliṅgāni nāma ṣaṭṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 298 % chapter {367} :ś atha saptaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ nityanaimīttikaprākṛtapralayāḥ agnir uvāca caturvidhastu pralayo nityo yaḥ prāṇināṃ layaḥ /ap_367.001ab/sadā vināśo jātānāṃ brāhmo naimittiko layaḥ
367.002cd
चतुर्युगसहस्रान्ते प्राकृतः प्राकृतो लयः /अप्_367.002अब्/लय आत्यन्तिको ज्ञानादात्मनः परमात्मनि
caturyugasahasrānte prākṛtaḥ prākṛto layaḥ /ap_367.002ab/laya ātyantiko jñānādātmanaḥ paramātmani
367.003cd
नैमित्तिकस्य कल्पान्ते वक्ष्ये रूपं लयस्य ते /अप्_367.003अब्/चतुर्युगसहस्रान्ते क्षीणप्राये महीतले
naimittikasya kalpānte vakṣye rūpaṃ layasya te /ap_367.003ab/caturyugasahasrānte kṣīṇaprāye mahītale
367.004cd
अनावृष्टिरतीवोग्रा जायते शतवार्षिकी /अप्_367.004अब्/ततः सत्त्वक्षयः स्याच्च ततो विष्णुर्जगत्पतिः
anāvṛṣṭiratīvogrā jāyate śatavārṣikī /ap_367.004ab/tataḥ sattvakṣayaḥ syācca tato viṣṇurjagatpatiḥ
367.005cd
स्थितो जलानि पिवति भानोः सप्तसु रश्मिषु /अप्_367.005अब्/भूपातालसमुद्रादितोयं नयति संक्षयं
sthito jalāni pivati bhānoḥ saptasu raśmiṣu /ap_367.005ab/bhūpātālasamudrāditoyaṃ nayati saṃkṣayaṃ
367.006cd
ततस्तस्यानुभावेन तोयाहारोपवृंहिताः /अप्_367.006अब्/त एव रश्मयः सप्त जायन्ते सप्त भास्कराः
tatastasyānubhāvena toyāhāropavṛṃhitāḥ /ap_367.006ab/ta eva raśmayaḥ sapta jāyante sapta bhāskarāḥ
367.007cd
दहन्त्य् अशेषं त्रैलोक्यं सपातालतलं द्विज /अप्_367.007अब्/कूर्मपृष्ठसमा भूः स्यात्ततः कालाग्निरुद्रकः
dahanty aśeṣaṃ trailokyaṃ sapātālatalaṃ dvija /ap_367.007ab/kūrmapṛṣṭhasamā bhūḥ syāttataḥ kālāgnirudrakaḥ
367.008cd
शेषाहिश्वाससम्पातात् पातालानि दहत्यधः /अप्_367.008अब्/पातालेभ्यो भुवं विष्णुर्भुवः स्वर्गं दहत्यतः
śeṣāhiśvāsasampātāt pātālāni dahatyadhaḥ /ap_367.008ab/pātālebhyo bhuvaṃ viṣṇurbhuvaḥ svargaṃ dahatyataḥ
367.009cd
अम्बरीषमिवाभाति त्रैलोक्यमखिलं तथा /अप्_367.009अब्/ततस्तापरीतास्तु लोकद्वयनिवासिनः
ambarīṣamivābhāti trailokyamakhilaṃ tathā /ap_367.009ab/tatastāparītāstu lokadvayanivāsinaḥ
367.010cd
:प् 299 गाचन्ति ते महर्लोकं महर्लोकाज्जनं ततः /अप्_367.010अब्/रुद्ररूपी जगद्दग्ध्वा मुखनिश्वासतो हरेः
:p 299 gācanti te maharlokaṃ maharlokājjanaṃ tataḥ /ap_367.010ab/rudrarūpī jagaddagdhvā mukhaniśvāsato hareḥ
367.011cd
उत्तिष्टन्ति ततो मेधा नानारूपाः सविद्युतः /अप्_367.011अब्/शतं वर्षाणि वर्षन्तः शमयन्त्यग्निमुत्थितम्
uttiṣṭanti tato medhā nānārūpāḥ savidyutaḥ /ap_367.011ab/śataṃ varṣāṇi varṣantaḥ śamayantyagnimutthitam
367.012cd
सप्तर्षिस्थानमाक्रम्य स्थिते ऽम्भसि शतं मरुत् /अप्_367.012अब्/मुखनिश्वासतो विष्णोर्नाशं नयति तान्घनान्
saptarṣisthānamākramya sthite 'mbhasi śataṃ marut /ap_367.012ab/mukhaniśvāsato viṣṇornāśaṃ nayati tānghanān
367.013cd
वायुं पीत्वा हरिः शेषे शेते चैकार्णवे प्रभुः /अप्_367.013अब्/ब्रह्मरूपधरः सिद्धैर् जलगैर् मुनिभिस्तुतः
vāyuṃ pītvā hariḥ śeṣe śete caikārṇave prabhuḥ /ap_367.013ab/brahmarūpadharaḥ siddhair jalagair munibhistutaḥ
367.014cd
आत्ममायामयीं दिव्यां योगनिद्रां समास्थितः /अप्_367.014अब्/आत्मानं वसिदेवाख्यं चिन्तयन्मधुसूदनः
ātmamāyāmayīṃ divyāṃ yoganidrāṃ samāsthitaḥ /ap_367.014ab/ātmānaṃ vasidevākhyaṃ cintayanmadhusūdanaḥ
367.015cd
कल्पं शेते प्रबुद्धो ऽथ ब्रह्मरूपी सृजत्य् असौ /अप्_367.015अब्/द्विपरार्धन्ततो व्यक्तं प्रकृतौ लीयते द्विज
kalpaṃ śete prabuddho 'tha brahmarūpī sṛjaty asau /ap_367.015ab/dviparārdhantato vyaktaṃ prakṛtau līyate dvija
367.016cd
स्थानात् स्थानं दशगुणमेकस्माद्गुण्यते स्थले /अप्_367.016अब्/ततो ऽष्टादशमे भागे परार्धमभिधीयते
sthānāt sthānaṃ daśaguṇamekasmādguṇyate sthale /ap_367.016ab/tato 'ṣṭādaśame bhāge parārdhamabhidhīyate
367.017cd
परार्धं द्विगुणं यत्तु प्राकृतः प्रलयः स्मृतः /अप्_367.017अब्/अनावृष्ट्याग्निसम्पर्कात् कृते संज्वलने द्विज
parārdhaṃ dviguṇaṃ yattu prākṛtaḥ pralayaḥ smṛtaḥ /ap_367.017ab/anāvṛṣṭyāgnisamparkāt kṛte saṃjvalane dvija
367.018cd
महदादेर्विकारस्य विशेषान्तस्य संक्षये /अप्_367.018अब्/कृष्णेच्छाकारिते तस्मिन् सम्प्राप्ते प्रतिसञ्चरे
mahadādervikārasya viśeṣāntasya saṃkṣaye /ap_367.018ab/kṛṣṇecchākārite tasmin samprāpte pratisañcare
367.019cd
आपो ग्रसन्ति वै पूर्वं भूमिर्गन्धादिकं गुणं /अप्_367.019अब्/आत्मगन्धात्ततो भूमिः प्रलयत्वाय कल्पते
āpo grasanti vai pūrvaṃ bhūmirgandhādikaṃ guṇaṃ /ap_367.019ab/ātmagandhāttato bhūmiḥ pralayatvāya kalpate
367.020cd
रसात्मिकाश् च तिष्ठन्ति ह्य् आपस्तासां रसो गुणः /अप्_367.020अब्/पीयते ज्योतिषा तासु नष्टास्वग्निश् च दीप्यते
rasātmikāś ca tiṣṭhanti hy āpastāsāṃ raso guṇaḥ /ap_367.020ab/pīyate jyotiṣā tāsu naṣṭāsvagniś ca dīpyate
367.021cd
ज्योतिषो ऽपि गुणं रूपं वायुर्ग्रसति भास्करं /अप्_367.021अब्/ :प् 300 नष्टे ज्योतिषि वायुश् चबली दोधूयते महान्
jyotiṣo 'pi guṇaṃ rūpaṃ vāyurgrasati bhāskaraṃ /ap_367.021ab/ :p 300 naṣṭe jyotiṣi vāyuś cabalī dodhūyate mahān
367.022cd
वायोरपि गुणं स्पर्शमाकाशं ग्रसते ततः /अप्_367.022अब्/वायौ नष्टे तु चाकाशन्नीरवं तिष्ठति द्विज
vāyorapi guṇaṃ sparśamākāśaṃ grasate tataḥ /ap_367.022ab/vāyau naṣṭe tu cākāśannīravaṃ tiṣṭhati dvija
367.023cd
आकाशस्याथ वै शब्दं भूतादिर्ग्रसते च खं /अप्_367.023अब्/अभिमानात्मकं खञ्च भूतादिं ग्रसते महान्
ākāśasyātha vai śabdaṃ bhūtādirgrasate ca khaṃ /ap_367.023ab/abhimānātmakaṃ khañca bhūtādiṃ grasate mahān
367.024cd
भूमिर्याति लयञ्चाप्सु आपो ज्योतिषि तद्ब्रजेत् /अप्_367.024अब्/वायौ वायुश् च खे खञ्च अहङ्कारे लयं स च
bhūmiryāti layañcāpsu āpo jyotiṣi tadbrajet /ap_367.024ab/vāyau vāyuś ca khe khañca ahaṅkāre layaṃ sa ca
367.025cd
महात्तत्वे महान्तञ्च प्रकृतिर्ग्रसते द्विज /अप्_367.025अब्/व्यक्ताव्यक्ता च प्रकृतिर्व्यक्तस्याव्यक्तके लयः
mahāttatve mahāntañca prakṛtirgrasate dvija /ap_367.025ab/vyaktāvyaktā ca prakṛtirvyaktasyāvyaktake layaḥ
367.026cd
पुमाने काक्षरः शुद्धः सो ऽप्यंशः परमात्मनः /अप्_367.026अब्/प्रकृतिः पुरुषश् चैतौ लीयेते परमात्मनि
pumāne kākṣaraḥ śuddhaḥ so 'pyaṃśaḥ paramātmanaḥ /ap_367.026ab/prakṛtiḥ puruṣaś caitau līyete paramātmani
367.027cd
न सन्ति यत्र सर्वेशे नामजात्यादिकल्पनाः /अप्_367.027अब्/सत्तामात्रात्मके ज्ञेये ज्ञानात्मन्यात्महः परे
na santi yatra sarveśe nāmajātyādikalpanāḥ /ap_367.027ab/sattāmātrātmake jñeye jñānātmanyātmahaḥ pare
Chapter 368
368.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नित्यनैमित्तिकप्राकृतप्रलया नाम सप्तषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {368} :श् अथाष्टषष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आत्यन्तिकलयगर्भोत्पत्तिनिरूपणं अग्निर् उवाच आत्यन्तिकं लयं वक्ष्ये ज्ञानादात्यन्तिको लयः /अप्_368.001अब्/आध्यात्मिकादिसन्तापं ज्ञात्वा स्वस्य विरागतः
:e ity āgneye mahāpurāṇe nityanaimittikaprākṛtapralayā nāma saptaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {368} :ś athāṣṭaṣaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ ātyantikalayagarbhotpattinirūpaṇaṃ agnir uvāca ātyantikaṃ layaṃ vakṣye jñānādātyantiko layaḥ /ap_368.001ab/ādhyātmikādisantāpaṃ jñātvā svasya virāgataḥ
368.002cd
:प् 301 आध्यात्मिकस्तु सन्तापःशारीरो मानसो द्विधा /अप्_368.002अब्/शारीरो बहुभिर्भेदैस्तापो ऽसौ श्रूयतां द्विज
:p 301 ādhyātmikastu santāpaḥśārīro mānaso dvidhā /ap_368.002ab/śārīro bahubhirbhedaistāpo 'sau śrūyatāṃ dvija
368.003cd
त्यक्त्वा जीवो भोगदेहं गर्भमाप्रोति कर्मभिः /अप्_368.003अब्/आतिवाहिकसंज्ञस्तु देहो भवति वै द्विज
tyaktvā jīvo bhogadehaṃ garbhamāproti karmabhiḥ /ap_368.003ab/ātivāhikasaṃjñastu deho bhavati vai dvija
368.004cd
केवलं स मनुष्याणां मृत्युकाल उपस्थिते /अप्_368.004अब्/याम्यैः पुंभिर्मनुष्याणां तच्छरीरं द्विजोत्तमाः
kevalaṃ sa manuṣyāṇāṃ mṛtyukāla upasthite /ap_368.004ab/yāmyaiḥ puṃbhirmanuṣyāṇāṃ taccharīraṃ dvijottamāḥ
368.005cd
नीयते याम्यमार्गेण प्राणिनां मुने /अप्_368.005अब्/ततः स्वर्याति नरकं स भ्रमेद्घटयन्त्रवत्
nīyate yāmyamārgeṇa prāṇināṃ mune /ap_368.005ab/tataḥ svaryāti narakaṃ sa bhramedghaṭayantravat
368.006cd
कर्मभूमिरियं ब्रह्मन् फलभूमिरसौ स्मृता /अप्_368.006अब्/यमो योनीश् च नरकं निरूपयति कर्मणा
karmabhūmiriyaṃ brahman phalabhūmirasau smṛtā /ap_368.006ab/yamo yonīś ca narakaṃ nirūpayati karmaṇā
368.007cd
पूरणीयाश् च तेनैव यमञ्चैवानुपश्यतां /अप्_368.007अब्/वायुभूताः प्राणिनश् च गर्भन्ते प्राप्नुवन्ति हि
pūraṇīyāś ca tenaiva yamañcaivānupaśyatāṃ /ap_368.007ab/vāyubhūtāḥ prāṇinaś ca garbhante prāpnuvanti hi
368.008cd
यमदूतैर् मनुष्यस्तु नीयते तञ्च पश्यति /अप्_368.008अब्/धर्मी च पूज्यते तेन पापिष्ठस्ताड्यते गृहे
yamadūtair manuṣyastu nīyate tañca paśyati /ap_368.008ab/dharmī ca pūjyate tena pāpiṣṭhastāḍyate gṛhe
368.009cd
शुभाशुभं कर्म तस्य चित्रगुप्तो निरूपयेत् /अप्_368.009अब्/बान्धवानामशौचे तु देहे खल्वातिवाहिके
śubhāśubhaṃ karma tasya citragupto nirūpayet /ap_368.009ab/bāndhavānāmaśauce tu dehe khalvātivāhike
368.010cd
तिष्ठन्नयति धर्मज्ञ दत्तपिण्डाशनन्ततः /अप्_368.010अब्/तन्यक्त्वा प्रेतदेहन्तु प्राप्यान्यं प्रेतलोकतः(1)
tiṣṭhannayati dharmajña dattapiṇḍāśanantataḥ /ap_368.010ab/tanyaktvā pretadehantu prāpyānyaṃ pretalokataḥ(1)
368.011cd
वसेत् क्षुधा तृषा युक्त आमश्राद्धान्नभुङ्नरः /अप्_368.011अब्/आतिवाहिकेदेहात्तु प्रेतपिण्डैर् विना नरः
vaset kṣudhā tṛṣā yukta āmaśrāddhānnabhuṅnaraḥ /ap_368.011ab/ātivāhikedehāttu pretapiṇḍair vinā naraḥ
368.012cd
न हि मोक्षमवाप्नोति पिण्डांस्तत्रैव सो ऽश्रुते /अप्_368.012अब्/कृते सपिण्डीकरणे नरः संवत्सरात्परं
na hi mokṣamavāpnoti piṇḍāṃstatraiva so 'śrute /ap_368.012ab/kṛte sapiṇḍīkaraṇe naraḥ saṃvatsarātparaṃ
368.013cd
:न् 1 प्रेतलौकिके इति ख.. :प् 302 प्रेतदेहं समुतमृज्य भोगदेहं प्रपद्यते /अप्_368.013अब्/भोगदेहावुभौ प्रोक्तावशुभशुभसंज्ञितौ
:n 1 pretalaukike iti kha.. :p 302 pretadehaṃ samutamṛjya bhogadehaṃ prapadyate /ap_368.013ab/bhogadehāvubhau proktāvaśubhaśubhasaṃjñitau
368.014cd
भुक्त्वा तु भोगदेहेन कर्मबन्धान्निपात्यते /अप्_368.014अब्/तं देहं परतस्तस्माद्भक्षयन्ति निशाचराः
bhuktvā tu bhogadehena karmabandhānnipātyate /ap_368.014ab/taṃ dehaṃ paratastasmādbhakṣayanti niśācarāḥ
368.015cd
पापे तिष्ठति चेत् स्वर्गं तेन भुक्तं तदा द्विज /अप्_368.015अब्/तदा द्वितीयं गृह्णाति भोगदेहन्तु पापिनां
pāpe tiṣṭhati cet svargaṃ tena bhuktaṃ tadā dvija /ap_368.015ab/tadā dvitīyaṃ gṛhṇāti bhogadehantu pāpināṃ
368.016cd
भुक्त्वा पापन्तु वै पश्चाद्येन भुक्तं त्रिपिष्टपं /अप्_368.016अब्/शुचीनां श्रीमतां गेहे स्वर्गभ्रष्टो ऽभिजायते
bhuktvā pāpantu vai paścādyena bhuktaṃ tripiṣṭapaṃ /ap_368.016ab/śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe svargabhraṣṭo 'bhijāyate
368.017cd
पुण्ये तिष्ठति चेत्पापन्तेन भुक्तं तदा भवेत् /अप्_368.017अब्/तस्मिन् सम्भक्षिते देहे शुभं गृह्णाति विग्रहम्
puṇye tiṣṭhati cetpāpantena bhuktaṃ tadā bhavet /ap_368.017ab/tasmin sambhakṣite dehe śubhaṃ gṛhṇāti vigraham
368.018cd
कर्मण्यल्पावशेषे तु नरकादपि मुच्यते /अप्_368.018अब्/मुक्तस्तु नरकाद्याति तिर्यग्योनिं न संशयः
karmaṇyalpāvaśeṣe tu narakādapi mucyate /ap_368.018ab/muktastu narakādyāti tiryagyoniṃ na saṃśayaḥ
368.019cd
जीवः प्रविष्टो गर्भन्तु कलले ऽप्यत्र तिष्ठति(2) /अप्_368.019अब्/घनीभूतं द्वितीये तु तृतीये ऽवयवास्ततः
jīvaḥ praviṣṭo garbhantu kalale 'pyatra tiṣṭhati(2) /ap_368.019ab/ghanībhūtaṃ dvitīye tu tṛtīye 'vayavāstataḥ
368.020cd
चतुर्थे ऽस्थीनि त्वङ्मांसम्पञ्चमे रोमसम्भवः /अप्_368.020अब्/षष्ठे चेतो ऽथ जीवस्य दुःखं विन्दति सप्तमे
caturthe 'sthīni tvaṅmāṃsampañcame romasambhavaḥ /ap_368.020ab/ṣaṣṭhe ceto 'tha jīvasya duḥkhaṃ vindati saptame
368.021cd
जरायुवेष्टिते देहे मूर्ध्नि बद्धाञ्जलिस् तथा /अप्_368.021अब्/मध्ये क्लीवस्तु वामे स्त्री दक्षिणे पुरुषस्थितिः
jarāyuveṣṭite dehe mūrdhni baddhāñjalis tathā /ap_368.021ab/madhye klīvastu vāme strī dakṣiṇe puruṣasthitiḥ
368.022cd
तिष्ठत्युदरभागे तु पृष्ठस्याभिमुखस् तथा /अप्_368.022अब्/यस्यां तिष्ठत्यसौ योनौ तां स वेत्ति न संशयः
tiṣṭhatyudarabhāge tu pṛṣṭhasyābhimukhas tathā /ap_368.022ab/yasyāṃ tiṣṭhatyasau yonau tāṃ sa vetti na saṃśayaḥ
368.023cd
सर्वञ्च वेत्ति वृत्तान्तमारभ्य नरजम्मनः /अप्_368.023अब्/ :न् 1 गच्छतीति क.. :प् 303 अन्धकारञ्च महतीं पीडां विन्दति मानवः
sarvañca vetti vṛttāntamārabhya narajammanaḥ /ap_368.023ab/ :n 1 gacchatīti ka.. :p 303 andhakārañca mahatīṃ pīḍāṃ vindati mānavaḥ
368.024cd
मातुराहारपीतन्तु सप्तमे मास्युपाश्नुते /अप्_368.024अब्/अष्टमे नवमे मासि भृशमुद्विजत तथा
māturāhārapītantu saptame māsyupāśnute /ap_368.024ab/aṣṭame navame māsi bhṛśamudvijata tathā
368.025cd
व्यवाये पीडामाप्नोति मातुर्व्यायामके तथा /अप्_368.025अब्/व्याधिश् च व्याधितायां स्यान्मुहूर्तं शतवर्षवत्
vyavāye pīḍāmāpnoti māturvyāyāmake tathā /ap_368.025ab/vyādhiś ca vyādhitāyāṃ syānmuhūrtaṃ śatavarṣavat
368.026cd
सन्तप्यते कर्मभिस्तु कुरुते ऽथ मनोरथान् /अप्_368.026अब्/गर्भाद्विनिर्गतो ब्रह्मन् मोक्षज्ञानं करिष्यति
santapyate karmabhistu kurute 'tha manorathān /ap_368.026ab/garbhādvinirgato brahman mokṣajñānaṃ kariṣyati
368.027cd
सूतिवातैर् अधीभूतो निःसरेद्योनियन्त्रतः /अप्_368.027अब्/पीड्यमानो मासमात्रं करस्पर्शेन दुःखितः
sūtivātair adhībhūto niḥsaredyoniyantrataḥ /ap_368.027ab/pīḍyamāno māsamātraṃ karasparśena duḥkhitaḥ
368.028cd
खशब्दात् क्षुद्रश्रोतांसि देहे श्रोत्रं विविक्तता /अप्_368.028अब्/श्वासोच्छासौ गतिर्वायोर्वक्रसंस्पर्शनं तथा(1)
khaśabdāt kṣudraśrotāṃsi dehe śrotraṃ viviktatā /ap_368.028ab/śvāsocchāsau gatirvāyorvakrasaṃsparśanaṃ tathā(1)
368.029cd
अग्नेरूपं दर्शनं स्यादूष्मा पङ्क्तिश् च पित्तकं /अप्_368.029अब्/मेधा वर्णं बलं छाया तेजः शौर्यं शरीरके
agnerūpaṃ darśanaṃ syādūṣmā paṅktiś ca pittakaṃ /ap_368.029ab/medhā varṇaṃ balaṃ chāyā tejaḥ śauryaṃ śarīrake
368.030cd
जलात्स्वेदश् च रसनन्देहे वै संप्रजायते /अप्_368.030अब्/क्लेदो वसा रसा तक्रं शुक्रमूत्रकफादिकं
jalātsvedaś ca rasanandehe vai saṃprajāyate /ap_368.030ab/kledo vasā rasā takraṃ śukramūtrakaphādikaṃ
368.031cd
भूमेर्ध्राणं केशनखं गौरवं स्थिरतो ऽस्थितः /अप्_368.031अब्/मातृजानि मृदून्यत्र त्वङ्मांसहृदयानि च
bhūmerdhrāṇaṃ keśanakhaṃ gauravaṃ sthirato 'sthitaḥ /ap_368.031ab/mātṛjāni mṛdūnyatra tvaṅmāṃsahṛdayāni ca
368.032cd
नाभिर्मज्जा(2) शकृन्मेदः क्लेदान्यामाशयानि च /अप्_368.032अब्/पितृजानि शिरास्नायुशुक्रञ्चैवात्मजानि तु
nābhirmajjā(2) śakṛnmedaḥ kledānyāmāśayāni ca /ap_368.032ab/pitṛjāni śirāsnāyuśukrañcaivātmajāni tu
368.033cd
कामक्रोधौ भयं हर्षो धर्माधर्मात्मता तथा /अप्_368.033अब्/आकृतिः स्वरवर्णौ तु मेहनाद्यं तथा च यत्
kāmakrodhau bhayaṃ harṣo dharmādharmātmatā tathā /ap_368.033ab/ākṛtiḥ svaravarṇau tu mehanādyaṃ tathā ca yat
368.034cd
:न् 1 श्वासोच्छासौ सनिर्वापौ वाह्यसंस्पर्शनमिति ञ.. 2 नाभिर्मेडमिति ख.. , ञ.. च :प् 304 ??? /अप्_368.034अब्/???
:n 1 śvāsocchāsau sanirvāpau vāhyasaṃsparśanamiti ña.. 2 nābhirmeḍamiti kha.. , ña.. ca :p 304 ??? /ap_368.034ab/???
368.035cd
तामसानि तथाज्ञानं प्रमादालस्यतृट्क्षुधाः /अप्_368.035अब्/मोहमात्सर्यवैगुण्यशोकायासभयानि च
tāmasāni tathājñānaṃ pramādālasyatṛṭkṣudhāḥ /ap_368.035ab/mohamātsaryavaiguṇyaśokāyāsabhayāni ca
368.036cd
कामक्रोधौ तथा शौर्यं यज्ञेप्सा बहुभाषिता /अप्_368.036अब्/अहङ्कारः परावज्ञा राजसानि महामुने
kāmakrodhau tathā śauryaṃ yajñepsā bahubhāṣitā /ap_368.036ab/ahaṅkāraḥ parāvajñā rājasāni mahāmune
368.037cd
धर्मेप्सा मोक्षकामित्वं परा भक्तिश् च केशवे /अप्_368.037अब्/दाक्षिण्यं व्यवसायित्वं सात्विकानि विनिर्दिशेत्
dharmepsā mokṣakāmitvaṃ parā bhaktiś ca keśave /ap_368.037ab/dākṣiṇyaṃ vyavasāyitvaṃ sātvikāni vinirdiśet
368.038cd
चपलः क्रोधनो भीरुर्बहुभाषो कलिप्रियः /अप्_368.038अब्/स्वप्ने गगनगश् चैव बहुवातो नरो भवेत्
capalaḥ krodhano bhīrurbahubhāṣo kalipriyaḥ /ap_368.038ab/svapne gaganagaś caiva bahuvāto naro bhavet
368.039cd
अकालपलितः क्रोर्धो महाप्राज्ञो रणप्रियः /अप्_368.039अब्/स्वप्ने च दीप्तिमत्प्रेक्षी बहुपित्तो नरो भवेत्
akālapalitaḥ krordho mahāprājño raṇapriyaḥ /ap_368.039ab/svapne ca dīptimatprekṣī bahupitto naro bhavet
368.040cd
स्थिरमित्रः स्थिरोत्साहः स्थिराङ्गो द्रविणान्वितः /अप्_368.040अब्/स्वप्ने जलसितालोकी बहुश्ले ष्मा नरो भवेत्
sthiramitraḥ sthirotsāhaḥ sthirāṅgo draviṇānvitaḥ /ap_368.040ab/svapne jalasitālokī bahuśle ṣmā naro bhavet
368.041cd
रसस्तु प्राणिनां देहे जीवनं रुधिरं तथा /अप्_368.041अब्/लेपनञ्च तथा मांसमेधस्नेहकरन्तु तत्
rasastu prāṇināṃ dehe jīvanaṃ rudhiraṃ tathā /ap_368.041ab/lepanañca tathā māṃsamedhasnehakarantu tat
368.042cd
धारणन्त्व् अस्थि मज्जा स्यात्पूरणं वीर्यवर्धनं /अप्_368.042अब्/शुक्रवीर्यकरं ह्य् ओजः प्राणकृज्जीवसंस्थितिः
dhāraṇantv asthi majjā syātpūraṇaṃ vīryavardhanaṃ /ap_368.042ab/śukravīryakaraṃ hy ojaḥ prāṇakṛjjīvasaṃsthitiḥ
368.043cd
ओजः शुक्रात् सारतरमापीतं हृदयोपगं /अप्_368.043अब्/षडङ्गशक्थिनी बाहुर्मूर्धा जठरमीरितं
ojaḥ śukrāt sārataramāpītaṃ hṛdayopagaṃ /ap_368.043ab/ṣaḍaṅgaśakthinī bāhurmūrdhā jaṭharamīritaṃ
368.044cd
षट्त्वचा वाह्यतो यद्वदन्या रुधिरधारिका /अप्_368.044अब्/विलासधारिणी चान्या चतुर्थी कुण्डधारिणी
ṣaṭtvacā vāhyato yadvadanyā rudhiradhārikā /ap_368.044ab/vilāsadhāriṇī cānyā caturthī kuṇḍadhāriṇī
368.045cd
पञ्चमी विद्रधिस्थानं षष्ठी प्राणधरा मता /अप्_368.045अब्/कलासप्तमौ मांसधरा द्वितीया रक्तधारिणी
pañcamī vidradhisthānaṃ ṣaṣṭhī prāṇadharā matā /ap_368.045ab/kalāsaptamau māṃsadharā dvitīyā raktadhāriṇī
368.046ef
यकृत्प्लीहाश्रया चान्या मेदोधरास्थिधारिणी /अप्_368.046अब्/ :प् 305 मज्जाश्लेष्मपुरीषाणां धरा पक्वाशयस्थिता /अप्_368.046च्द्/षष्ठी पित्तधरा शुक्रधरा शुक्राशयापरा
yakṛtplīhāśrayā cānyā medodharāsthidhāriṇī /ap_368.046ab/ :p 305 majjāśleṣmapurīṣāṇāṃ dharā pakvāśayasthitā /ap_368.046cd/ṣaṣṭhī pittadharā śukradharā śukrāśayāparā
Chapter 369
369.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे आत्यन्तिकलयगर्भोत्पत्तिनिरूपणं नामाष्टष्ट्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {369} :श् अथोनसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः शरीरावयवाः अग्निर् उवाच श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा घ्राणं धीः खुञ्च भूतगं /अप्_369.001अब्/शब्दस्पर्शरूपरमगन्धाः खादिषु तद्गुणाः
:e ity āgneye mahāpurāṇe ātyantikalayagarbhotpattinirūpaṇaṃ nāmāṣṭaṣṭyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {369} :ś athonasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ śarīrāvayavāḥ agnir uvāca śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā ghrāṇaṃ dhīḥ khuñca bhūtagaṃ /ap_369.001ab/śabdasparśarūparamagandhāḥ khādiṣu tadguṇāḥ
369.002cd
पायूपस्थौ करौ पादौ वाग्भवेत् कर्मखुन्तथा /अप्_369.002अब्/उत्सर्गानन्दकादानगतिवागादि कर्म तत्
pāyūpasthau karau pādau vāgbhavet karmakhuntathā /ap_369.002ab/utsargānandakādānagativāgādi karma tat
369.003cd
पञ्चकर्मेन्द्रियान्यत्र पञ्चबुद्धीन्द्रियाणि च /अप्_369.003अब्/इन्द्रियार्थाश् च पञ्चैव महाभूता मनो ऽधिपाः
pañcakarmendriyānyatra pañcabuddhīndriyāṇi ca /ap_369.003ab/indriyārthāś ca pañcaiva mahābhūtā mano 'dhipāḥ
369.004cd
आत्माव्यक्तश् चतुर्विंशतत्त्वानि पुरुषः परः /अप्_369.004अब्/संयुक्तश् च वियुक्तश् च यथा मत्स्योदके उभे
ātmāvyaktaś caturviṃśatattvāni puruṣaḥ paraḥ /ap_369.004ab/saṃyuktaś ca viyuktaś ca yathā matsyodake ubhe
369.005cd
अव्यक्तमास्रितानीह रजःसत्त्वतमांसि च /अप्_369.005अब्/आन्तरः पुरुषो जीवः स परं ब्रह्म कारणं
avyaktamāsritānīha rajaḥsattvatamāṃsi ca /ap_369.005ab/āntaraḥ puruṣo jīvaḥ sa paraṃ brahma kāraṇaṃ
369.006cd
स याति परमं स्थानं यो वेत्ति पुरुषं परं /अप्_369.006अब्/सप्ताशयाः स्मृता देहे रुधिरस्यैक आशयः
sa yāti paramaṃ sthānaṃ yo vetti puruṣaṃ paraṃ /ap_369.006ab/saptāśayāḥ smṛtā dehe rudhirasyaika āśayaḥ
369.007cd
श्लेष्मणश्चामपित्ताभ्यां पक्वाशयस्तु पञ्चमः /अप्_369.007अब्/ :प् 306 वायुमूत्राशयः सप्तः स्त्रीणां गर्भाशयो ऽष्टमः
śleṣmaṇaścāmapittābhyāṃ pakvāśayastu pañcamaḥ /ap_369.007ab/ :p 306 vāyumūtrāśayaḥ saptaḥ strīṇāṃ garbhāśayo 'ṣṭamaḥ
369.008cd
पित्तात्पक्वाशयो ऽग्नेः स्याद्योनिर्विकशिता द्युतौ /अप्_369.008अब्/पद्मवद्गर्भाशयः स्यात्तत्र घत्ते सरक्तकं
pittātpakvāśayo 'gneḥ syādyonirvikaśitā dyutau /ap_369.008ab/padmavadgarbhāśayaḥ syāttatra ghatte saraktakaṃ
369.009cd
शुक्रं स्वशुक्रतश्चाङ्गं कुन्तलान्यत्र कालतः /अप्_369.009अब्/न्यस्तं शुक्रमतो योनौ नेति गर्भाशयं मुने
śukraṃ svaśukrataścāṅgaṃ kuntalānyatra kālataḥ /ap_369.009ab/nyastaṃ śukramato yonau neti garbhāśayaṃ mune
369.010cd
ऋतावपि च योनिश्चेद्वातपित्तकफावृता /अप्_369.010अब्/भवेत्तदा विकाशित्वं नैव तस्यां प्रजायते
ṛtāvapi ca yoniścedvātapittakaphāvṛtā /ap_369.010ab/bhavettadā vikāśitvaṃ naiva tasyāṃ prajāyate
369.011cd
बुक्कात्पुक्कसकप्लीहकृतकोष्ठाङ्गहृद्व्रणाः /अप्_369.011अब्/तण्डकश् च महाभाग निबद्धान्याशये मतः
bukkātpukkasakaplīhakṛtakoṣṭhāṅgahṛdvraṇāḥ /ap_369.011ab/taṇḍakaś ca mahābhāga nibaddhānyāśaye mataḥ
369.012cd
रसस्य पच्यमानस्य साराद्भवति देहिनां /अप्_369.012अब्/प्लीहा यकृच्च धर्मज्ञ रक्तफेणाच्च पुक्कसः
rasasya pacyamānasya sārādbhavati dehināṃ /ap_369.012ab/plīhā yakṛcca dharmajña raktapheṇācca pukkasaḥ
369.013cd
रक्तं पित्तञ्च भवति तथा तण्डकसंज्ञकः /अप्_369.013अब्/मेदोरक्तप्रसाराच्च वुक्कायाः सम्भवः स्मृतः
raktaṃ pittañca bhavati tathā taṇḍakasaṃjñakaḥ /ap_369.013ab/medoraktaprasārācca vukkāyāḥ sambhavaḥ smṛtaḥ
369.014cd
रक्तमांसप्रसाराच्च भवन्त्यन्त्राणि देहिनां /अप्_369.014अब्/सार्धत्रिव्यामसंख्यानि तानि नॄणां विनिर्दिशेत्
raktamāṃsaprasārācca bhavantyantrāṇi dehināṃ /ap_369.014ab/sārdhatrivyāmasaṃkhyāni tāni nṝṇāṃ vinirdiśet
369.015cd
त्रिव्यामानि तथा स्त्रीणां प्राहुर्वेदविदो जनः /अप्_369.015अब्/रक्तवायुसमायोगात् कामेयस्योद्भवः स्मृतः
trivyāmāni tathā strīṇāṃ prāhurvedavido janaḥ /ap_369.015ab/raktavāyusamāyogāt kāmeyasyodbhavaḥ smṛtaḥ
369.016cd
कफप्रसाराद्भवति हृदयं पद्मसन्निभं /अप्_369.016अब्/अधोमुखं तच्छूषिरं यत्र जीवो व्यवस्थितः
kaphaprasārādbhavati hṛdayaṃ padmasannibhaṃ /ap_369.016ab/adhomukhaṃ tacchūṣiraṃ yatra jīvo vyavasthitaḥ
369.017cd
चैतन्यानुगता भावःसर्वे तत्र व्यवस्थिताः /अप्_369.017अब्/तस्य वामे तथा प्लीहा दक्षिणे च तथा यकृत्
caitanyānugatā bhāvaḥsarve tatra vyavasthitāḥ /ap_369.017ab/tasya vāme tathā plīhā dakṣiṇe ca tathā yakṛt
369.018cd
दक्षिणे च तथा क्लोम पद्मस्यैवं प्रकीर्तितं /अप्_369.018अब्/श्रोतांसि यानि देहे ऽस्मिन् कफरक्तवहानि च
dakṣiṇe ca tathā kloma padmasyaivaṃ prakīrtitaṃ /ap_369.018ab/śrotāṃsi yāni dehe 'smin kapharaktavahāni ca
369.019cd
:प् 307 तेषां भूतानुमानाच्च भवतीन्द्रियसम्भवः /अप्_369.019अब्/नेत्रयोर्मण्डलं शुक्लं कफाद्भवति पैतृकं
:p 307 teṣāṃ bhūtānumānācca bhavatīndriyasambhavaḥ /ap_369.019ab/netrayormaṇḍalaṃ śuklaṃ kaphādbhavati paitṛkaṃ
369.020cd
कृष्णञ्च मण्डलं वातात्तथा मवति मातृकं /अप्_369.020अब्/पित्तात्त्वङ्मण्डलं ज्ञेयं मातापितृसमुद्भवं
kṛṣṇañca maṇḍalaṃ vātāttathā mavati mātṛkaṃ /ap_369.020ab/pittāttvaṅmaṇḍalaṃ jñeyaṃ mātāpitṛsamudbhavaṃ
369.021cd
मांसासृक्कफजा जिह्वा मेदो ऽसृक्कफमांसजौ /अप्_369.021अब्/वृषाणौ दश प्राणस्य ज्ञेयान्यायतनानि तु
māṃsāsṛkkaphajā jihvā medo 'sṛkkaphamāṃsajau /ap_369.021ab/vṛṣāṇau daśa prāṇasya jñeyānyāyatanāni tu
369.022cd
मूर्धा हृन्नाभिकण्ठाश् च जिह्वा शुक्रञ्च शोणितं /अप्_369.022अब्/गुदं वस्तिश् च गुल्फञ्च कण्डुराः शोडशेरिताः
mūrdhā hṛnnābhikaṇṭhāś ca jihvā śukrañca śoṇitaṃ /ap_369.022ab/gudaṃ vastiś ca gulphañca kaṇḍurāḥ śoḍaśeritāḥ
369.023cd
द्वे करे द्वे च चरणे चतस्रः पृष्ठतो गले /अप्_369.023अब्/देहे पादादिशीर्षान्ते जालानि चैव षोडश
dve kare dve ca caraṇe catasraḥ pṛṣṭhato gale /ap_369.023ab/dehe pādādiśīrṣānte jālāni caiva ṣoḍaśa
369.024cd
मांसस्नायुशिरास्थिन्यः चत्वारश् च पृथक् पृथक् /अप्_369.024अब्/मणिबन्धनगुल्फेषु निबद्धानि परस्परं
māṃsasnāyuśirāsthinyaḥ catvāraś ca pṛthak pṛthak /ap_369.024ab/maṇibandhanagulpheṣu nibaddhāni parasparaṃ
369.025cd
षट्कूर्चानि स्मृतानीह हस्तयोः पादयोः पृथक् /अप्_369.025अब्/ग्रीवायाञ्च तथा मेढ्रे कथितानि मनीषिभिः
ṣaṭkūrcāni smṛtānīha hastayoḥ pādayoḥ pṛthak /ap_369.025ab/grīvāyāñca tathā meḍhre kathitāni manīṣibhiḥ
369.026cd
पृष्ठवंशस्योपगताश् चतस्रो मांसरज्जवः /अप्_369.026अब्/नवत्यश् च तथा पेश्यस्तासां बन्धनकारिकाः
pṛṣṭhavaṃśasyopagatāś catasro māṃsarajjavaḥ /ap_369.026ab/navatyaś ca tathā peśyastāsāṃ bandhanakārikāḥ
369.027cd
सीरण्यश् च तथा सप्त पञ्च मूर्धानमाश्रिताः /अप्_369.027अब्/एकैका मेढ्रजिह्वास्ता अस्थि षष्टिशतत्रयं
sīraṇyaś ca tathā sapta pañca mūrdhānamāśritāḥ /ap_369.027ab/ekaikā meḍhrajihvāstā asthi ṣaṣṭiśatatrayaṃ
369.028cd
सूक्ष्मैः सह चतुःषष्ठिर्दशना विंशतिर्नखाः /अप्_369.028अब्/पाणिपादशलाकाश् च तासां स्थानचतुष्टयं
sūkṣmaiḥ saha catuḥṣaṣṭhirdaśanā viṃśatirnakhāḥ /ap_369.028ab/pāṇipādaśalākāś ca tāsāṃ sthānacatuṣṭayaṃ
369.029cd
षष्ट्यङ्गुलीनां द्वे पार्ष्ण्योर्गुल्फेषु च चतुष्टयं /अप्_369.029अब्/चत्वार्यरत्न्योरस्थीनि जङ्घयोस्तद्वदेव तु
ṣaṣṭyaṅgulīnāṃ dve pārṣṇyorgulpheṣu ca catuṣṭayaṃ /ap_369.029ab/catvāryaratnyorasthīni jaṅghayostadvadeva tu
369.030cd
द्वे द्वे जानुकपोलोरुफलकांशसमुद्भवं /अप्_369.030अब्/ :प् 308 अक्षस्थानांशकश्रोणिफलके चैवमादिशेत्
dve dve jānukapoloruphalakāṃśasamudbhavaṃ /ap_369.030ab/ :p 308 akṣasthānāṃśakaśroṇiphalake caivamādiśet
369.031cd
भगास्तोकं तथा पृष्ठे चत्वारिंशच्च पञ्च च /अप्_369.031अब्/ग्रीवायाञ्च तथास्थीनि जत्रुकञ्च तथा हमुः
bhagāstokaṃ tathā pṛṣṭhe catvāriṃśacca pañca ca /ap_369.031ab/grīvāyāñca tathāsthīni jatrukañca tathā hamuḥ
369.032cd
तन्मूलं द्वेललाटाक्षिगण्डनासाङ्घ्य्रवस्थिताः /अप्_369.032अब्/पर्शुकास्तालुकैः सार्धमर्वुदैश् च द्विसप्ततिः
tanmūlaṃ dvelalāṭākṣigaṇḍanāsāṅghyravasthitāḥ /ap_369.032ab/parśukāstālukaiḥ sārdhamarvudaiś ca dvisaptatiḥ
369.033cd
द्वेशङ्खके कपालानि चत्वार्येव शिरस् तथा /अप्_369.033अब्/उरः सप्तदशास्थीनि सन्धीनां द्वे शते दश
dveśaṅkhake kapālāni catvāryeva śiras tathā /ap_369.033ab/uraḥ saptadaśāsthīni sandhīnāṃ dve śate daśa
369.034cd
अष्टषष्टिस्तु शाखासु षष्टिश् चैकविवर्जिता /अप्_369.034अब्/अन्तरा वै त्र्यशीतिश् च स्नायोर् नवशतानि च
aṣṭaṣaṣṭistu śākhāsu ṣaṣṭiś caikavivarjitā /ap_369.034ab/antarā vai tryaśītiś ca snāyor navaśatāni ca
369.035cd
त्रिंशाधिके द्वे शते तु अन्तराधौ तु सप्ततिः /अप्_369.035अब्/ऊर्ध्वगाः षट्शतान्येव शाखास्तु कथितानि तु
triṃśādhike dve śate tu antarādhau tu saptatiḥ /ap_369.035ab/ūrdhvagāḥ ṣaṭśatānyeva śākhāstu kathitāni tu
369.036cd
पञ्चपेशीशतान्येव(1) चत्वारिंशत्तथोर्ध्वगाः /अप्_369.036अब्/चतुःशतन्तु शाखासु अन्तराधौ च षष्टिका
pañcapeśīśatānyeva(1) catvāriṃśattathordhvagāḥ /ap_369.036ab/catuḥśatantu śākhāsu antarādhau ca ṣaṣṭikā
369.037cd
स्त्रीणाम् चैकाधिका वै स्याद्विंशतिश् चतुरुत्तरा /अप्_369.037अब्/स्तनयोर्दश योनौ च त्रयोदश तथाशये
strīṇām caikādhikā vai syādviṃśatiś caturuttarā /ap_369.037ab/stanayordaśa yonau ca trayodaśa tathāśaye
369.038cd
गर्भस्य च चतस्रः स्युः शिराणाञ्च शरीरिणां /अप्_369.038अब्/त्रिंशच्छतसहस्राणि तथान्यानि नवैव तु
garbhasya ca catasraḥ syuḥ śirāṇāñca śarīriṇāṃ /ap_369.038ab/triṃśacchatasahasrāṇi tathānyāni navaiva tu
369.039cd
षट्पञ्चाशत्सहस्राणि रसन्देहे वहन्ति ताः /अप्_369.039अब्/केदार इव कुल्याश् च क्लेदलेपादिकञ्च यत्
ṣaṭpañcāśatsahasrāṇi rasandehe vahanti tāḥ /ap_369.039ab/kedāra iva kulyāś ca kledalepādikañca yat
369.040cd
द्वासप्ततिस् तथा कोट्यो व्योम्नामिह महामुने /अप्_369.040अब्/मज्जाया मेदसश् चैव वसायाश् च तथा द्विज
dvāsaptatis tathā koṭyo vyomnāmiha mahāmune /ap_369.040ab/majjāyā medasaś caiva vasāyāś ca tathā dvija
369.041cd
मूत्रस्य चैव पित्तस्य श्लेष्मणः शकृतस् तथा /अप्_369.041अब्/ :न् 1 पञ्चपेशीशतान्यत्रेति ख.. , ञ.. च :प् 309 रक्तस्य सरसस्यात्र क्रमशो ऽञ्जलयो मताः
mūtrasya caiva pittasya śleṣmaṇaḥ śakṛtas tathā /ap_369.041ab/ :n 1 pañcapeśīśatānyatreti kha.. , ña.. ca :p 309 raktasya sarasasyātra kramaśo 'ñjalayo matāḥ
369.042cd
अर्धार्धाभ्यधिकाः सर्वाः पूर्वपूर्वाञ्जलेर्मताः /अप्_369.042अब्/अर्धाञ्जलिश् च शुक्रस्य तदर्धञ्च ततौजसः
ardhārdhābhyadhikāḥ sarvāḥ pūrvapūrvāñjalermatāḥ /ap_369.042ab/ardhāñjaliś ca śukrasya tadardhañca tataujasaḥ
369.043cd
रजसस्तु तथा स्त्रीणाञ्चतस्रः कथिता बुधैः /अप्_369.043अब्/शरीरं मलदोषादि पिण्डं ज्ञात्वात्मनि त्यजेत्(1)
rajasastu tathā strīṇāñcatasraḥ kathitā budhaiḥ /ap_369.043ab/śarīraṃ maladoṣādi piṇḍaṃ jñātvātmani tyajet(1)
Chapter 370
370.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे शरीरावयवा नामो न सप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {370} :श् अथसप्रत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नरकनिरूपणम् अग्निर् उवाच उक्तानि यममार्गाणि वक्ष्ये ऽथ मरणे नृणां /अप्_370.001अब्/ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः
:e ity āgneye mahāpurāṇe śarīrāvayavā nāmo na saptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {370} :ś athasapratyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ narakanirūpaṇam agnir uvāca uktāni yamamārgāṇi vakṣye 'tha maraṇe nṛṇāṃ /ap_370.001ab/ūṣmā prakupitaḥ kāye tīvravāyusamīritaḥ
370.002cd
शरीरमुपरुध्याथ कृत्स्नान्दोषान्रुणद्धि वै /अप्_370.002अब्/छिनत्ति प्राणस्थानानि पुनर्मर्माणि चैव हि
śarīramuparudhyātha kṛtsnāndoṣānruṇaddhi vai /ap_370.002ab/chinatti prāṇasthānāni punarmarmāṇi caiva hi
370.003cd
शैत्यात् प्रकुपितो वायुश्छिद्रमन्विष्यते ततः /अप्_370.003अब्/द्वे नेत्रे द्वौ तथा कर्णौ द्वौ तु नासापुटौ तथा
śaityāt prakupito vāyuśchidramanviṣyate tataḥ /ap_370.003ab/dve netre dvau tathā karṇau dvau tu nāsāpuṭau tathā
370.004cd
ऊर्ध्वन्तु सप्त च्छिद्राणि अष्टमं वदनं तथा /अप्_370.004अब्/एतैः प्राणो विनिर्याति प्रायशः शुभकर्मणां
ūrdhvantu sapta cchidrāṇi aṣṭamaṃ vadanaṃ tathā /ap_370.004ab/etaiḥ prāṇo viniryāti prāyaśaḥ śubhakarmaṇāṃ
370.005cd
अधः पायुरुपस्थञ्च अनेनाशुभकारिणां /अप्_370.005अब्/ :न् 1 पिण्डं कृत्वा तुव्न्यसेदिति ञ.. :प् 310 मूर्धानं योगिनो भित्त्वा जीवो यात्यथ चेच्छया
adhaḥ pāyurupasthañca anenāśubhakāriṇāṃ /ap_370.005ab/ :n 1 piṇḍaṃ kṛtvā tuvnyasediti ña.. :p 310 mūrdhānaṃ yogino bhittvā jīvo yātyatha cecchayā
370.006cd
अन्तकाले तु सम्प्राप्रे प्राणे ऽपानमुपस्थिते /अप्_370.006अब्/तमसा संवृते ज्ञाने संवृतेषु च मर्मसु
antakāle tu samprāpre prāṇe 'pānamupasthite /ap_370.006ab/tamasā saṃvṛte jñāne saṃvṛteṣu ca marmasu
370.007cd
स जिवो नाभ्यधिष्टानश्चाल्यते मातरिश्वना /अप्_370.007अब्/बाध्यमाणश्चानयते अष्टाङ्गाः प्राणवृत्तिकाः
sa jivo nābhyadhiṣṭānaścālyate mātariśvanā /ap_370.007ab/bādhyamāṇaścānayate aṣṭāṅgāḥ prāṇavṛttikāḥ
370.008cd
च्यवन्तं जायमानं वा प्रविशन्तञ्च योनिषु /अप्_370.008अब्/प्रपश्यन्ति च तं सिद्धा देवा दिव्येन चक्षुपा
cyavantaṃ jāyamānaṃ vā praviśantañca yoniṣu /ap_370.008ab/prapaśyanti ca taṃ siddhā devā divyena cakṣupā
370.009cd
गृह्णाति तत्क्षणाद्योगे शरीरञ्चातिवाहिकम् /अप्_370.009अब्/आकाशवायुतेजांसि विग्रहादूर्ध्वगामिनः
gṛhṇāti tatkṣaṇādyoge śarīrañcātivāhikam /ap_370.009ab/ākāśavāyutejāṃsi vigrahādūrdhvagāminaḥ
370.010cd
जलं मही च पञ्चत्वमापन्नः पुरुषः स्मृतः /अप्_370.010अब्/आतिवाहिकदेहन्तु यमदूता नयन्ति तं
jalaṃ mahī ca pañcatvamāpannaḥ puruṣaḥ smṛtaḥ /ap_370.010ab/ātivāhikadehantu yamadūtā nayanti taṃ
370.011cd
याम्यं मार्गं महाघोरं षडशीतिसहस्रकम् /अप्_370.011अब्/अन्नोदकं नीयमानो बान्धवैर् दत्तमश्नुते
yāmyaṃ mārgaṃ mahāghoraṃ ṣaḍaśītisahasrakam /ap_370.011ab/annodakaṃ nīyamāno bāndhavair dattamaśnute
370.012cd
यमं दृष्ट्वा यमोक्तेन चित्रगुप्तेन चेरितान् /अप्_370.012अब्/प्राप्नोति नरकान्रौद्रान्धर्मी शुभपथैर् दिवम्
yamaṃ dṛṣṭvā yamoktena citraguptena ceritān /ap_370.012ab/prāpnoti narakānraudrāndharmī śubhapathair divam
370.013cd
भुज्यन्ते पापिभिर्वक्ष्ये नरकांस्ताश् च यातनाः /अप्_370.013अब्/अष्टाविंशतिरेवाधःक्षितेर्नरककोटयः
bhujyante pāpibhirvakṣye narakāṃstāś ca yātanāḥ /ap_370.013ab/aṣṭāviṃśatirevādhaḥkṣiternarakakoṭayaḥ
370.014cd
सप्तमस्य तलस्यान्ते घोरे तमसि संस्थिताः /अप्_370.014अब्/घोराख्या प्रथमाकोटिः सुघोरा तदधःस्थिता
saptamasya talasyānte ghore tamasi saṃsthitāḥ /ap_370.014ab/ghorākhyā prathamākoṭiḥ sughorā tadadhaḥsthitā
370.015cd
अतिघोरा महाघोरा घोररूपा च पञ्चमी /अप्_370.015अब्/षष्ठी तरलताराख्या सप्तमी च भयानका
atighorā mahāghorā ghorarūpā ca pañcamī /ap_370.015ab/ṣaṣṭhī taralatārākhyā saptamī ca bhayānakā
370.016cd
भयोत्कटा कालरात्री महाचण्डा च चण्डया /अप्_370.016अब्/कोलाहला प्रचण्डाख्या पद्मा नरकनायिका
bhayotkaṭā kālarātrī mahācaṇḍā ca caṇḍayā /ap_370.016ab/kolāhalā pracaṇḍākhyā padmā narakanāyikā
370.017cd
:प् 311 पद्मावती भीषणा च भीमा चैव करालिका /अप्_370.017अब्/विकराला महावज्रा त्रिकोणा पञ्चकोणिका
:p 311 padmāvatī bhīṣaṇā ca bhīmā caiva karālikā /ap_370.017ab/vikarālā mahāvajrā trikoṇā pañcakoṇikā
370.018cd
सदीर्घा वर्तुला सप्तभूमा चैव सुभूमिका /अप्_370.018अब्/दीप्तमायाष्टाविंशतयः कोटयः पापिदुःखदाः
sadīrghā vartulā saptabhūmā caiva subhūmikā /ap_370.018ab/dīptamāyāṣṭāviṃśatayaḥ koṭayaḥ pāpiduḥkhadāḥ
370.019cd
अष्टाविंशतिकोटीनां पञ्च पञ्च च नायकाः /अप्_370.019अब्/रौरवाद्याः शतञ्चैकं चत्वारिंशच्चतुष्टयं
aṣṭāviṃśatikoṭīnāṃ pañca pañca ca nāyakāḥ /ap_370.019ab/rauravādyāḥ śatañcaikaṃ catvāriṃśaccatuṣṭayaṃ
370.020cd
तामिश्रमन्धतामिश्रं महारौरवरौरवौ /अप्_370.020अब्/असिपत्रं वनञ्चैव लोहभारं तथैव च
tāmiśramandhatāmiśraṃ mahārauravarauravau /ap_370.020ab/asipatraṃ vanañcaiva lohabhāraṃ tathaiva ca
370.021cd
नरकं कालसूत्रञ्च महानरकमेव व /अप्_370.021अब्/सञ्जीवनं महावीचि तपनं सम्प्रतापनं
narakaṃ kālasūtrañca mahānarakameva va /ap_370.021ab/sañjīvanaṃ mahāvīci tapanaṃ sampratāpanaṃ
370.022cd
सङ्घातञ्च सकाकोलं कुद्मलं पूतिमृत्तिकं /अप्_370.022अब्/लोहशङ्कुमृजीषञ्च प्रधानं शाल्मलीं नदीम्
saṅghātañca sakākolaṃ kudmalaṃ pūtimṛttikaṃ /ap_370.022ab/lohaśaṅkumṛjīṣañca pradhānaṃ śālmalīṃ nadīm
370.023cd
नरकान्विद्धि कोटीशनागन्वै घोरदर्शनान् /अप्_370.023अब्/पात्यन्ते पापकर्माण एकैकस्मिन्बहुष्वपि
narakānviddhi koṭīśanāganvai ghoradarśanān /ap_370.023ab/pātyante pāpakarmāṇa ekaikasminbahuṣvapi
370.024cd
मार्जारोलूकगोमायुगृघ्रादिवदनाश् च ते /अप्_370.024अब्/तैलद्रोण्यां नरं क्षिप्त्वा ज्वालयन्ति हुताशनं
mārjārolūkagomāyugṛghrādivadanāś ca te /ap_370.024ab/tailadroṇyāṃ naraṃ kṣiptvā jvālayanti hutāśanaṃ
370.025cd
अम्बरीषेषु चैवान्यांस्ताम्रपात्रेषु चापरान् /अप्_370.025अब्/अयःपात्रेषु चैवान्यान् बहुवह्निकणेषु च
ambarīṣeṣu caivānyāṃstāmrapātreṣu cāparān /ap_370.025ab/ayaḥpātreṣu caivānyān bahuvahnikaṇeṣu ca
370.026cd
शूलाग्रारोपिताश्चान्ये छिद्यन्ते नरके ऽपरे /अप्_370.026अब्/ताड्यन्ते च कशाभिस्तु भोज्यन्ते चाप्ययोगुडान्
śūlāgrāropitāścānye chidyante narake 'pare /ap_370.026ab/tāḍyante ca kaśābhistu bhojyante cāpyayoguḍān
370.027cd
यमदूतैर् नराः पांशून्विष्ठारक्तकफादिकान् /अप्_370.027अब्/तप्तं मद्यं पाययन्ति पाटयन्ति पुनर्नरान्
yamadūtair narāḥ pāṃśūnviṣṭhāraktakaphādikān /ap_370.027ab/taptaṃ madyaṃ pāyayanti pāṭayanti punarnarān
370.028cd
यन्त्रेषु पीडयन्ति स्म भक्ष्यन्ते वायसादिभिः /अप्_370.028अब्/ :प् 312 तैलेनोष्णेन सिच्यन्ते छिद्यन्ते नैकघा शिरः
yantreṣu pīḍayanti sma bhakṣyante vāyasādibhiḥ /ap_370.028ab/ :p 312 tailenoṣṇena sicyante chidyante naikaghā śiraḥ
370.029cd
हा तातेति क्रन्दमानाः स्वकन्निदन्ति कर्म ते /अप्_370.029अब्/महापातकजान्घोरान्नरकान्प्राप्य गर्हितान्
hā tāteti krandamānāḥ svakannidanti karma te /ap_370.029ab/mahāpātakajānghorānnarakānprāpya garhitān
370.030cd
कर्मक्षयात्प्रजायन्ते महापातकिनस्त्विह /अप्_370.030अब्/मृगश्वशूकरोष्ट्राणां ब्रह्महा योनिमृच्छति
karmakṣayātprajāyante mahāpātakinastviha /ap_370.030ab/mṛgaśvaśūkaroṣṭrāṇāṃ brahmahā yonimṛcchati
370.031cd
खरपुक्कशम्लेच्छानां मद्यपः स्वर्णहार्यपि /अप्_370.031अब्/कृमिकीटपतङ्गत्वं गुरुगस्तृणगुल्मतां
kharapukkaśamlecchānāṃ madyapaḥ svarṇahāryapi /ap_370.031ab/kṛmikīṭapataṅgatvaṃ gurugastṛṇagulmatāṃ
370.032cd
ब्रह्महा क्षयरोगी स्यात् सुरापः श्यावदन्तकः /अप्_370.032अब्/स्वर्णहारी तु कुनखी दुश् चर्मा गुरुतल्पगः
brahmahā kṣayarogī syāt surāpaḥ śyāvadantakaḥ /ap_370.032ab/svarṇahārī tu kunakhī duś carmā gurutalpagaḥ
370.033cd
यो येन संस्पृशत्येषां स तल्लिङ्गो ऽभिजायते /अप्_370.033अब्/अन्नहर्ता मायावी स्यान्मूको वागपहारकः
yo yena saṃspṛśatyeṣāṃ sa talliṅgo 'bhijāyate /ap_370.033ab/annahartā māyāvī syānmūko vāgapahārakaḥ
370.034cd
धान्यं हृत्वातिरिक्ताङ्गः पिशुनः पूतिनासिकः /अप्_370.034अब्/तैलहृत्तैलपायी स्यात् पूतिवक्त्रस्तु सूचकः
dhānyaṃ hṛtvātiriktāṅgaḥ piśunaḥ pūtināsikaḥ /ap_370.034ab/tailahṛttailapāyī syāt pūtivaktrastu sūcakaḥ
370.035cd
परस्य योषितं हृत्वा ब्रह्मस्वमपहृत्य च /अप्_370.035अब्/अरण्ये निर्जने देशे जायते ब्रह्मराक्षसः
parasya yoṣitaṃ hṛtvā brahmasvamapahṛtya ca /ap_370.035ab/araṇye nirjane deśe jāyate brahmarākṣasaḥ
370.036cd
रत्नहारी हीनजातिर्गन्धान् छुछुन्दरी शुभान् /अप्_370.036अब्/पत्रं शाकं शिखी हृत्वा मुखरो धान्यहारकः
ratnahārī hīnajātirgandhān chuchundarī śubhān /ap_370.036ab/patraṃ śākaṃ śikhī hṛtvā mukharo dhānyahārakaḥ
370.037cd
अजः पशुंपयः काको यानमुष्ट्रः(1) फलं कपिः /अप्_370.037अब्/मधु दंशः फलं गृध्रो गृहकाक उपस्करं
ajaḥ paśuṃpayaḥ kāko yānamuṣṭraḥ(1) phalaṃ kapiḥ /ap_370.037ab/madhu daṃśaḥ phalaṃ gṛdhro gṛhakāka upaskaraṃ
370.038cd
शिवत्री वस्त्रं सारसञ्च झल्ली लवणहारकः /अप्_370.038अब्/उक्त आध्यात्मिकस्तापः शस्त्राद्यैर् आधिभौतिकः
śivatrī vastraṃ sārasañca jhallī lavaṇahārakaḥ /ap_370.038ab/ukta ādhyātmikastāpaḥ śastrādyair ādhibhautikaḥ
370.039ef
ग्रहाग्निदेवपीडाद्यैर् आधिकैविक ईरितः /अप्_370.039अब्/ :न् 1 यानं वस्त+इति ख.. :प् 313 त्रिथा तापं हि संसारं ज्ञानयोगाद्विनाशयेत् /अप्_370.039च्द्/ कृच्छ्रैर् व्रतैश् च दानाद्यैर् विष्णुपूजादिभिर्नरः
grahāgnidevapīḍādyair ādhikaivika īritaḥ /ap_370.039ab/ :n 1 yānaṃ vasta+iti kha.. :p 313 trithā tāpaṃ hi saṃsāraṃ jñānayogādvināśayet /ap_370.039cd/ kṛcchrair vrataiś ca dānādyair viṣṇupūjādibhirnaraḥ
Chapter 371
371.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे नरकनिरूपणं नाम सप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {371} :श् अथैकसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः यमनियमाः अग्निर् उवाच संसारतापमुक्त्यर्थं वक्ष्याम्य् अष्टाङ्गयोगकं /अप्_371.001अब्/ब्रह्मप्रकाशकं ज्ञानं(1) योगस्तत्रैकचित्तता
:e ity āgneye mahāpurāṇe narakanirūpaṇaṃ nāma saptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {371} :ś athaikasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ yamaniyamāḥ agnir uvāca saṃsāratāpamuktyarthaṃ vakṣyāmy aṣṭāṅgayogakaṃ /ap_371.001ab/brahmaprakāśakaṃ jñānaṃ(1) yogastatraikacittatā
371.002cd
चित्तवृत्तिर्निरोधश् च जीवब्रह्मात्मनोः परः /अप्_371.002अब्/अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ
cittavṛttirnirodhaś ca jīvabrahmātmanoḥ paraḥ /ap_371.002ab/ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahau
371.003cd
यमाः पञ्च स्मृता नियमाद्भुक्तिमुक्तिदाः /अप्_371.003अब्/शौचं सन्तोषतपसी स्वाध्यायेश्वरपूजने
yamāḥ pañca smṛtā niyamādbhuktimuktidāḥ /ap_371.003ab/śaucaṃ santoṣatapasī svādhyāyeśvarapūjane
371.004cd
भूतापीडा ह्य् अहिंसा स्यादहिंसा धर्म उत्तमः /अप्_371.004अब्/यथा गजपदे ऽन्यानि(2) पदानि पथगामिनां(3)
bhūtāpīḍā hy ahiṃsā syādahiṃsā dharma uttamaḥ /ap_371.004ab/yathā gajapade 'nyāni(2) padāni pathagāmināṃ(3)
371.005cd
एवं सर्वमहिंसायां धर्मार्थमभिधीयते /अप्_371.005अब्/उद्वेगजननं हिंसा सन्तापकरणन्तथा
evaṃ sarvamahiṃsāyāṃ dharmārthamabhidhīyate /ap_371.005ab/udvegajananaṃ hiṃsā santāpakaraṇantathā
371.006cd
रुक्कृतिः शोनितकृतिः पैशुन्यकरणन्तथा /अप्_371.006अब्/ :न् 1 ब्रह्मप्रकाशनं ज्ञानमिति ञ.. 2 यथा नागपदे ऽन्यानीति क.. 3 पदगामिनामिति ख.. , ज.. च :प् 314 हितस्यातिनिषेधश् च मर्मोद्घाटनमेव च
rukkṛtiḥ śonitakṛtiḥ paiśunyakaraṇantathā /ap_371.006ab/ :n 1 brahmaprakāśanaṃ jñānamiti ña.. 2 yathā nāgapade 'nyānīti ka.. 3 padagāmināmiti kha.. , ja.. ca :p 314 hitasyātiniṣedhaś ca marmodghāṭanameva ca
371.007cd
सुखापह्नुतिः संरोधो बधो दशविथा च सा /अप्_371.007अब्/यद्भूतहितमत्यन्तं वचः सत्यस्य लक्षणं
sukhāpahnutiḥ saṃrodho badho daśavithā ca sā /ap_371.007ab/yadbhūtahitamatyantaṃ vacaḥ satyasya lakṣaṇaṃ
371.008cd
सत्यं ब्रूयात्प्रियं ब्रूयान्न ब्रूयात्सत्यमप्रियं /अप्_371.008अब्/प्रियञ्च नानृतं ब्रूयादेष धर्मः सनातनः
satyaṃ brūyātpriyaṃ brūyānna brūyātsatyamapriyaṃ /ap_371.008ab/priyañca nānṛtaṃ brūyādeṣa dharmaḥ sanātanaḥ
371.009cd
मैथुनस्य परित्यागो ब्रह्मचर्यन्तदष्टधा /अप्_371.009अब्/स्मरणं कीर्तनं केलिः प्रेक्ष्यणं गुह्यभाषणं
maithunasya parityāgo brahmacaryantadaṣṭadhā /ap_371.009ab/smaraṇaṃ kīrtanaṃ keliḥ prekṣyaṇaṃ guhyabhāṣaṇaṃ
371.010cd
सङ्कल्पो ऽध्यवसायश् च क्रियानिर्वृत्तिरेव च /अप्_371.010अब्/एतन्मैथुनमष्टाङ्गं प्रवदन्ति मनीषिणः
saṅkalpo 'dhyavasāyaś ca kriyānirvṛttireva ca /ap_371.010ab/etanmaithunamaṣṭāṅgaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
371.011cd
ब्रह्मचर्यं क्रियामूलमन्यथा विफला क्रिया /अप्_371.011अब्/वसिष्ठश् चन्द्रमाः शुक्रो देवाचार्यः पितामहः
brahmacaryaṃ kriyāmūlamanyathā viphalā kriyā /ap_371.011ab/vasiṣṭhaś candramāḥ śukro devācāryaḥ pitāmahaḥ
371.012cd
तपोवृद्धा वयोवृद्धास्ते ऽपि स्त्रीभिर्विमोहिताः /अप्_371.012अब्/गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेयास्त्रिविधाः सुराः
tapovṛddhā vayovṛddhāste 'pi strībhirvimohitāḥ /ap_371.012ab/gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca vijñeyāstrividhāḥ surāḥ
371.013cd
चतुर्थी स्त्री सुरा ज्ञेया ययेदं मोहितं जगत् /अप्_371.013अब्/माद्यति प्रमदां दृष्ट्वा सुरां पीत्वा तु माद्यति
caturthī strī surā jñeyā yayedaṃ mohitaṃ jagat /ap_371.013ab/mādyati pramadāṃ dṛṣṭvā surāṃ pītvā tu mādyati
371.014cd
यस्माद्दृष्टमदा नारी तस्मात्तान्नावलोकयेत् /अप्_371.014अब्/यद्वा तद्वापरद्रव्यमपहृत्य बलान्नरः
yasmāddṛṣṭamadā nārī tasmāttānnāvalokayet /ap_371.014ab/yadvā tadvāparadravyamapahṛtya balānnaraḥ
371.015cd
अवश्यं याति तिर्यक्त्वं जग्ध्वा चैवाहुतं हविः /अप्_371.015अब्/कौपीनाच्छादनं वासः कन्थां शीतनिवारिणीं
avaśyaṃ yāti tiryaktvaṃ jagdhvā caivāhutaṃ haviḥ /ap_371.015ab/kaupīnācchādanaṃ vāsaḥ kanthāṃ śītanivāriṇīṃ
371.016cd
पादुके चापि गृह्णीयात् कुर्यान्नान्यस्य संग्रहं /अप्_371.016अब्/देहस्थितिनिमित्तस्य वस्त्रादेः स्यात्परिग्रहः
pāduke cāpi gṛhṇīyāt kuryānnānyasya saṃgrahaṃ /ap_371.016ab/dehasthitinimittasya vastrādeḥ syātparigrahaḥ
371.017cd
शरीरं धर्मसंयुक्तं रक्षणीयं प्रयत्नतः /अप्_371.017अब्/शौचन्तु द्विविधं प्रोक्तं वाह्यमभ्यन्तरं तथा
śarīraṃ dharmasaṃyuktaṃ rakṣaṇīyaṃ prayatnataḥ /ap_371.017ab/śaucantu dvividhaṃ proktaṃ vāhyamabhyantaraṃ tathā
371.018cd
:प् 315 गृज्जलाभ्यां स्मृतं वाह्यं भावशुद्धेरथान्तरं /अप्_371.018अब्/उभयेन शुचिर्यस्तु स शुचिर्नेतरः शुचिः
:p 315 gṛjjalābhyāṃ smṛtaṃ vāhyaṃ bhāvaśuddherathāntaraṃ /ap_371.018ab/ubhayena śuciryastu sa śucirnetaraḥ śuciḥ
371.019cd
यथा कथञ्चित्प्राप्त्या च सन्तोषस्तुष्टिरुच्यते /अप्_371.019अब्/मनसश्चेन्द्रियाणाञ्च ऐकाग्र्यं तप उच्यते
yathā kathañcitprāptyā ca santoṣastuṣṭirucyate /ap_371.019ab/manasaścendriyāṇāñca aikāgryaṃ tapa ucyate
371.020cd
तज्जयः सर्वधर्मेभ्यः स धर्मः पर उच्यते /अप्_371.020अब्/वाचिकं मन्त्रजप्यादि मानसं रागवर्जनं
tajjayaḥ sarvadharmebhyaḥ sa dharmaḥ para ucyate /ap_371.020ab/vācikaṃ mantrajapyādi mānasaṃ rāgavarjanaṃ
371.021cd
शारीरं देवपूजादि सर्वदन्तु त्रिधा तपः /अप्_371.021अब्/प्रणवाद्यास्ततो वेदाः प्रणवे पर्यवस्थिताः
śārīraṃ devapūjādi sarvadantu tridhā tapaḥ /ap_371.021ab/praṇavādyāstato vedāḥ praṇave paryavasthitāḥ
371.022cd
वाङ्मयः प्रणवः सर्वं तस्मात्प्रणवमभ्यसेत् /अप्_371.022अब्/अकारश् च तथोकारो मकारश्चार्धमात्रया
vāṅmayaḥ praṇavaḥ sarvaṃ tasmātpraṇavamabhyaset /ap_371.022ab/akāraś ca tathokāro makāraścārdhamātrayā
371.023cd
तिस्रो मात्रास्त्रयो वेदाः लोका भूरादयो गुणाः /अप्_371.023अब्/जाग्रत्स्वप्नः सुषुप्तिश् च ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
tisro mātrāstrayo vedāḥ lokā bhūrādayo guṇāḥ /ap_371.023ab/jāgratsvapnaḥ suṣuptiś ca brahmaviṣṇumaheśvarāḥ
371.024cd
प्रद्युम्नः श्रीर्वासुदेवः सर्वमोङ्गारकः क्रमात् /अप्_371.024अब्/अमात्रो नष्टमात्रश् च द्वैतस्यापगमः शिवः
pradyumnaḥ śrīrvāsudevaḥ sarvamoṅgārakaḥ kramāt /ap_371.024ab/amātro naṣṭamātraś ca dvaitasyāpagamaḥ śivaḥ
371.025cd
ओङ्कारो विदितो येन स मुनिर्नेतरो मुनिः /अप्_371.025अब्/चतुर्थी मात्रा गान्धारी प्रयुक्ता मूर्ध्निलक्ष्यते
oṅkāro vidito yena sa munirnetaro muniḥ /ap_371.025ab/caturthī mātrā gāndhārī prayuktā mūrdhnilakṣyate
371.026cd
तत्तुरीयं परं ब्रह्म ज्योतिर्दीपो घटे यथा /अप्_371.026अब्/तथा हृत्पद्मनिलयं ध्यायेन्नित्यं जपेन्नरः
tatturīyaṃ paraṃ brahma jyotirdīpo ghaṭe yathā /ap_371.026ab/tathā hṛtpadmanilayaṃ dhyāyennityaṃ japennaraḥ
371.027cd
प्रणवो धनुः शरो ह्य् आत्मा ब्रह्म तल्लक्ष्यमुच्यते /अप्_371.027अब्/अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत्तन्मयो भवेत्
praṇavo dhanuḥ śaro hy ātmā brahma tallakṣyamucyate /ap_371.027ab/apramattena veddhavyaṃ śaravattanmayo bhavet
371.028cd
एतेदेकाक्षरं ब्रह्म एतदेकाक्षरं परं /अप्_371.028अब्/देतदेकाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत्
etedekākṣaraṃ brahma etadekākṣaraṃ paraṃ /ap_371.028ab/detadekākṣaraṃ jñātvā yo yadicchati tasya tat
371.029cd
छन्दो ऽस्य देवी गायत्री अन्तर्यामी ऋषिः स्मृतः /अप्_371.029अब्/ :प् 316 देवता परमात्मास्य नियोगो भुक्तिमुक्तये
chando 'sya devī gāyatrī antaryāmī ṛṣiḥ smṛtaḥ /ap_371.029ab/ :p 316 devatā paramātmāsya niyogo bhuktimuktaye
371.030cd
भूरग्न्यात्मने हृदयं भुवः प्राजापत्यात्मने /अप्_371.030अब्/शिरः स्वःसूर्यात्मने च शिखा कवचमुच्यते
bhūragnyātmane hṛdayaṃ bhuvaḥ prājāpatyātmane /ap_371.030ab/śiraḥ svaḥsūryātmane ca śikhā kavacamucyate
371.031cd
ओंभूर्भुवः स्वःकवचं सत्यात्मने ततो ऽस्त्रकं /अप्_371.031अब्/विन्यस्य पूजयेद्विष्णुं जपेद्वै भुक्तिमुक्तये
oṃbhūrbhuvaḥ svaḥkavacaṃ satyātmane tato 'strakaṃ /ap_371.031ab/vinyasya pūjayedviṣṇuṃ japedvai bhuktimuktaye
371.032cd
जुहुयाच्च तिलाज्यादि सर्वं सम्पद्यते नरे /अप्_371.032अब्/यस्तु द्वादशसाहस्रं जपमन्वहमाचरेत्
juhuyācca tilājyādi sarvaṃ sampadyate nare /ap_371.032ab/yastu dvādaśasāhasraṃ japamanvahamācaret
371.033cd
तस्य द्वादशभिर्मासैः परं ब्रह्म प्रकाशते /अप्_371.033अब्/अनिमादि कोटिजप्याल्लक्षात्सारस्वतादिकं
tasya dvādaśabhirmāsaiḥ paraṃ brahma prakāśate /ap_371.033ab/animādi koṭijapyāllakṣātsārasvatādikaṃ
371.034cd
वैदिकस्तान्त्रिको मिश्रो विष्णार्वै त्रिविधो मखः /अप्_371.034अब्/त्रयानामीप्सितेनैकविधिना हरिमर्चयेत्
vaidikastāntriko miśro viṣṇārvai trividho makhaḥ /ap_371.034ab/trayānāmīpsitenaikavidhinā harimarcayet
371.035cd
प्रणम्य दण्डवद्भूमौ नमस्कारेण यो ऽर्चयेत् /अप्_371.035अब्/स याङ्गतिमवाप्नोति न तां क्रतुशतैर् अपि
praṇamya daṇḍavadbhūmau namaskāreṇa yo 'rcayet /ap_371.035ab/sa yāṅgatimavāpnoti na tāṃ kratuśatair api
371.036cd
यस्य देवे परा भक्तिर्यथा देवे तथा गुरौ /अप्_371.036अब्/तस्यैते कथिता ह्य् अर्थाः प्रकाशन्ते महात्मनः
yasya deve parā bhaktiryathā deve tathā gurau /ap_371.036ab/tasyaite kathitā hy arthāḥ prakāśante mahātmanaḥ
Chapter 372
372.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे यमनियमा नामैकसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 317 % छप्तेर् {372} :श् अथ द्विसप्त्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आसनप्राणायामप्रत्याहाराः अग्निर् उवाच आसनं कमलाद्युक्तं तद्बद्ध्वा चिन्तयेत्परं /अप्_372.001अब्/शुचौ देशे प्रतिष्ठाप्य स्थिरमासनमात्मनः
:e ity āgneye mahāpurāṇe yamaniyamā nāmaikasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 317 % chapter {372} :ś atha dvisaptyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ āsanaprāṇāyāmapratyāhārāḥ agnir uvāca āsanaṃ kamalādyuktaṃ tadbaddhvā cintayetparaṃ /ap_372.001ab/śucau deśe pratiṣṭhāpya sthiramāsanamātmanaḥ
372.002cd
नात्युच्छ्रितं नातिनीचं चेलाजिनकुशोत्तरं /अप्_372.002अब्/तत्रैकाग्रं मनः कृत्वा यातचित्तेन्द्रियक्रियः
nātyucchritaṃ nātinīcaṃ celājinakuśottaraṃ /ap_372.002ab/tatraikāgraṃ manaḥ kṛtvā yātacittendriyakriyaḥ
372.003cd
उपविश्यासने युञ्ज्याद्योगमात्मविशुद्धये /अप्_372.003अब्/समकायशीरग्रीवं धारयन्नचलं स्थिरः
upaviśyāsane yuñjyādyogamātmaviśuddhaye /ap_372.003ab/samakāyaśīragrīvaṃ dhārayannacalaṃ sthiraḥ
372.004cd
सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वन्दिशश्चानवलोकयन् /अप्_372.004अब्/पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस् तथा प्रजननं पुनः
samprekṣya nāsikāgraṃ svandiśaścānavalokayan /ap_372.004ab/pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau rakṣaṃs tathā prajananaṃ punaḥ
372.005cd
उरुभ्यामुपरिस्थाप्य वाहू तिर्यक् प्रयत्नतः /अप्_372.005अब्/दक्षिणं करपृष्ठञ्च न्यसेद्धामतलोपरि
urubhyāmuparisthāpya vāhū tiryak prayatnataḥ /ap_372.005ab/dakṣiṇaṃ karapṛṣṭhañca nyaseddhāmatalopari
372.006cd
उन्नम्य शनकैर् वक्रं मुखं विष्टभ्य चाग्रतः /अप्_372.006अब्/प्राणः स्वदेहजो वायुस्तस्यायामो निरोधनं
unnamya śanakair vakraṃ mukhaṃ viṣṭabhya cāgrataḥ /ap_372.006ab/prāṇaḥ svadehajo vāyustasyāyāmo nirodhanaṃ
372.007cd
नासिकापुटमङ्गुल्या पीड्यैव च परेण च /अप्_372.007अब्/आदरं रेचयेद्वायुं रेचनाद्रेचकः स्मृतः
nāsikāpuṭamaṅgulyā pīḍyaiva ca pareṇa ca /ap_372.007ab/ādaraṃ recayedvāyuṃ recanādrecakaḥ smṛtaḥ
372.008cd
वाह्येन वायुना देहं दृतिवत् पूरयेद्यथा /अप्_372.008अब्/तथा पुर्णश् च सन्तिष्ठेत् पूरणात् पूरकः स्मृतः
vāhyena vāyunā dehaṃ dṛtivat pūrayedyathā /ap_372.008ab/tathā purṇaś ca santiṣṭhet pūraṇāt pūrakaḥ smṛtaḥ
372.009cd
न भुञ्चति न गृह्णाति वायुमन्तर्वाहिःस्थितम् /अप्_372.009अब्/सम्पूर्णकुम्भवत्तिष्ठेदचलः स तु कुम्भकः
na bhuñcati na gṛhṇāti vāyumantarvāhiḥsthitam /ap_372.009ab/sampūrṇakumbhavattiṣṭhedacalaḥ sa tu kumbhakaḥ
372.010cd
:प् 318 कन्यकः(1) सकृदुद्घातः स वै द्वादशमात्रिकः /अप्_372.010अब्/मध्यमश् च द्विरुद्घातश् चतुर्विंशतिमात्रिकः
:p 318 kanyakaḥ(1) sakṛdudghātaḥ sa vai dvādaśamātrikaḥ /ap_372.010ab/madhyamaś ca dvirudghātaś caturviṃśatimātrikaḥ
372.011cd
उत्तमश् च त्रिरुद्घातः षट्त्रिंशत्तालमात्रिकः /अप्_372.011अब्/स्वेदकम्पाभिधातानाम् जननश्चोत्तमोत्तमः
uttamaś ca trirudghātaḥ ṣaṭtriṃśattālamātrikaḥ /ap_372.011ab/svedakampābhidhātānām jananaścottamottamaḥ
372.012cd
अजितान्नारुहेद्भूमिं हिक्काश्वासादयस् तथा /अप्_372.012अब्/जिते प्राणे खल्पदोजविन्मूत्रादि प्रजायते
ajitānnāruhedbhūmiṃ hikkāśvāsādayas tathā /ap_372.012ab/jite prāṇe khalpadojavinmūtrādi prajāyate
372.013cd
आरोग्यं शीघ्रगामित्वमुत्साहः स्वरसौष्ठवम् /अप्_372.013अब्/बलवर्णप्रसादश् च सर्वदोषक्षयः फलं
ārogyaṃ śīghragāmitvamutsāhaḥ svarasauṣṭhavam /ap_372.013ab/balavarṇaprasādaś ca sarvadoṣakṣayaḥ phalaṃ
372.014cd
जपध्यानं विनागर्भः स गर्भस्तत्समन्वितः /अप्_372.014अब्/इन्द्रियाणां जयार्थाय स गर्भं धारयेत्परं
japadhyānaṃ vināgarbhaḥ sa garbhastatsamanvitaḥ /ap_372.014ab/indriyāṇāṃ jayārthāya sa garbhaṃ dhārayetparaṃ
372.015cd
ज्ञानवैराग्ययुक्ताभ्यां प्राणायामवशेन च /अप्_372.015अब्/इन्द्रियांश् च विनिर्जित्य सर्वमेव जितं भवेत्
jñānavairāgyayuktābhyāṃ prāṇāyāmavaśena ca /ap_372.015ab/indriyāṃś ca vinirjitya sarvameva jitaṃ bhavet
372.016cd
इन्द्रियाण्येव तत्सर्वं यत् स्वर्गनरकावुभौ /अप्_372.016अब्/निगृहीतविसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च
indriyāṇyeva tatsarvaṃ yat svarganarakāvubhau /ap_372.016ab/nigṛhītavisṛṣṭāni svargāya narakāya ca
372.017cd
शरीरं रथमित्याहुरिन्द्रियाण्यस्य वाजिनः /अप्_372.017अब्/मनश् च सारथिः प्रोक्तः प्राणायामः कशः(2)स्मृतः
śarīraṃ rathamityāhurindriyāṇyasya vājinaḥ /ap_372.017ab/manaś ca sārathiḥ proktaḥ prāṇāyāmaḥ kaśaḥ(2)smṛtaḥ
372.018cd
ज्ञानवैराग्यरश्मिभ्यां सायया विधृतं मनः /अप्_372.018अब्/शनैर् निश्चलताम् एति प्राणायामैकसंहितम्
jñānavairāgyaraśmibhyāṃ sāyayā vidhṛtaṃ manaḥ /ap_372.018ab/śanair niścalatām eti prāṇāyāmaikasaṃhitam
372.019cd
जलविन्दुं कुशाग्रेण मासे मासे पिवेत्तु यः /अप्_372.019अब्/संवत्सरशतं साग्रं प्राणयामश् च तत्समः
jalavinduṃ kuśāgreṇa māse māse pivettu yaḥ /ap_372.019ab/saṃvatsaraśataṃ sāgraṃ prāṇayāmaś ca tatsamaḥ
372.020cd
इन्द्रियाणि प्रसक्तानि प्रविश्य विषयोदधौ /अप्_372.020अब्/ :न् 1 कन्यस इति ञ.. 2 प्राणायामो ऽङ्कुश इति झ.. :प् 319 आहृत्य यो निगृह्णाति प्रत्याहारः स उच्यते
indriyāṇi prasaktāni praviśya viṣayodadhau /ap_372.020ab/ :n 1 kanyasa iti ña.. 2 prāṇāyāmo 'ṅkuśa iti jha.. :p 319 āhṛtya yo nigṛhṇāti pratyāhāraḥ sa ucyate
372.021cd
उद्धरेदात्मनात्मानं मज्जमानं यथाम्भसि /अप्_372.021अब्/ भोगनद्यतिवेगेन(1) ज्ञानवृक्षं समाश्रयेत्
uddharedātmanātmānaṃ majjamānaṃ yathāmbhasi /ap_372.021ab/ bhoganadyativegena(1) jñānavṛkṣaṃ samāśrayet
Chapter 373
373.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे आसनप्राणायामप्रत्याहारा नाम द्विसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {373} :श् अथ त्रिसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ध्यानम् अग्निर् उवाच ध्यै चिन्तायां स्मृतो धातुर्विष्णुचिन्ता मुहूर्मुहुः /अप्_373.001अब्/अनाक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते
:e ity āgneye mahāpurāṇe āsanaprāṇāyāmapratyāhārā nāma dvisaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {373} :ś atha trisaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ dhyānam agnir uvāca dhyai cintāyāṃ smṛto dhāturviṣṇucintā muhūrmuhuḥ /ap_373.001ab/anākṣiptena manasā dhyānamityabhidhīyate
373.002cd
आत्मनः समनस्कस्य मुक्ताशेषोपधस्य च /अप्_373.002अब्/ब्रह्मचिन्तासमा शक्तिर्ध्यानं नाम तदुच्यते
ātmanaḥ samanaskasya muktāśeṣopadhasya ca /ap_373.002ab/brahmacintāsamā śaktirdhyānaṃ nāma taducyate
373.003cd
ध्येयालम्बनसंस्थस्य सदृशप्रत्ययस्य च /अप्_373.003अब्/प्रत्यान्तरनिर्मुक्तः प्रत्ययो ध्यानमुच्यते
dhyeyālambanasaṃsthasya sadṛśapratyayasya ca /ap_373.003ab/pratyāntaranirmuktaḥ pratyayo dhyānamucyate
373.004cd
ध्येयावस्थितचित्तस्य प्रदेशे यत्र कुत्रिचित् /अप्_373.004अब्/ध्यानमेतत्समुद्दिष्टं प्रत्ययस्यैकभावना
dhyeyāvasthitacittasya pradeśe yatra kutricit /ap_373.004ab/dhyānametatsamuddiṣṭaṃ pratyayasyaikabhāvanā
373.005cd
एवं ध्यानसमायुक्तः खदेहं यः परित्यजेत् /अप्_373.005अब्/कुलं स्वजनमित्राणि समुद्धृत्य हरिर्भवेत्
evaṃ dhyānasamāyuktaḥ khadehaṃ yaḥ parityajet /ap_373.005ab/kulaṃ svajanamitrāṇi samuddhṛtya harirbhavet
373.006cd
एवं मुहूर्तमर्धं वा ध्यायेद् यः श्रद्धया हरिं /अप्_373.006अब्/सोपि यां गतिमाप्नोति न तां सर्वैर् महामखैः
evaṃ muhūrtamardhaṃ vā dhyāyed yaḥ śraddhayā hariṃ /ap_373.006ab/sopi yāṃ gatimāpnoti na tāṃ sarvair mahāmakhaiḥ
373.007cd
:न् 1 भोगनद्यभिवेशेनेति ञ.. :प् 320 ध्याता ध्यानं तथा ध्येयं यच्च ध्यानप्रयोजनं /अप्_373.007अब्/एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा योगं युञ्जीत तत्त्ववित्
:n 1 bhoganadyabhiveśeneti ña.. :p 320 dhyātā dhyānaṃ tathā dhyeyaṃ yacca dhyānaprayojanaṃ /ap_373.007ab/etaccatuṣṭayaṃ jñātvā yogaṃ yuñjīta tattvavit
373.008cd
योगाभ्यासाद्भवेन्मूक्तिरैश्वर्यञ्चाष्टधा महत् /अप्_373.008अब्/ज्ञानवैराग्यसम्पन्नः श्रद्दधानः क्षमान्वितः
yogābhyāsādbhavenmūktiraiśvaryañcāṣṭadhā mahat /ap_373.008ab/jñānavairāgyasampannaḥ śraddadhānaḥ kṣamānvitaḥ
373.009cd
विष्णुभक्तः सदोत्साही ध्यातेत्थं पुरुषः स्मृतः /अप्_373.009अब्/मूर्तामूर्तं परम्ब्रह्म हरेर्ध्यानं हि चिन्तनम्
viṣṇubhaktaḥ sadotsāhī dhyātetthaṃ puruṣaḥ smṛtaḥ /ap_373.009ab/mūrtāmūrtaṃ parambrahma harerdhyānaṃ hi cintanam
373.010cd
सकलो निष्कलो ज्ञेयः सर्वज्ञः परमो हरिः /अप्_373.010अब्/अणिमादिगुणैश्वर्यं मुक्तिर्ध्यानप्रयोजनम्
sakalo niṣkalo jñeyaḥ sarvajñaḥ paramo hariḥ /ap_373.010ab/aṇimādiguṇaiśvaryaṃ muktirdhyānaprayojanam
373.011cd
फलेन योजको विष्णुरतो ध्यायेत् परेश्वरं /अप्_373.011अब्/गच्छंस्तिष्ठन् स्वपन् जाग्रदुन्मिषन् निमिषन्नपि
phalena yojako viṣṇurato dhyāyet pareśvaraṃ /ap_373.011ab/gacchaṃstiṣṭhan svapan jāgradunmiṣan nimiṣannapi
373.012cd
शुचिर्वाप्यशुचिर्वापि ध्यायेत् शततमीश्वरम् /अप्_373.012अब्/स्वदेहायतनस्यान्ते मनसि स्थाप्य केशवम्
śucirvāpyaśucirvāpi dhyāyet śatatamīśvaram /ap_373.012ab/svadehāyatanasyānte manasi sthāpya keśavam
373.013cd
हृत्पद्मपीठिकामध्ये ध्यानयोगेन(1) पूजयेत् /अप्_373.013अब्/ध्यानयज्ञः परः शुद्धः सर्वदोषविवर्जितः
hṛtpadmapīṭhikāmadhye dhyānayogena(1) pūjayet /ap_373.013ab/dhyānayajñaḥ paraḥ śuddhaḥ sarvadoṣavivarjitaḥ
373.014cd
तेनेष्ट्वा मुक्तिमाप्नोति वाह्यशुद्धैश् च नाध्वरैः /अप्_373.014अब्/हिंसादोषविमुक्तित्वाद्विशुद्धिश्चित्तसाधनः
teneṣṭvā muktimāpnoti vāhyaśuddhaiś ca nādhvaraiḥ /ap_373.014ab/hiṃsādoṣavimuktitvādviśuddhiścittasādhanaḥ
373.015cd
ध्यानयज्ञः परस्तस्मादपवर्गफलप्रदः /अप्_373.015अब्/तस्माद्शुद्धं सन्त्यज्य ह्य् अनित्यं वाह्यसाधनं
dhyānayajñaḥ parastasmādapavargaphalapradaḥ /ap_373.015ab/tasmādśuddhaṃ santyajya hy anityaṃ vāhyasādhanaṃ
373.016cd
यज्ञाद्यं कर्म सन्त्यज्य योगमत्यर्थमभ्यसेत् /अप्_373.016अब्/विकारमुक्तमव्यक्तं भोग्यभोगसमन्वितं
yajñādyaṃ karma santyajya yogamatyarthamabhyaset /ap_373.016ab/vikāramuktamavyaktaṃ bhogyabhogasamanvitaṃ
373.017cd
चिन्तयेद्धृदये पूर्वं क्रमादादौ गुणत्रयं /अप्_373.017अब्/तमः प्रच्छाद्य रजसा सत्त्वेन च्छादयेद्रजः
cintayeddhṛdaye pūrvaṃ kramādādau guṇatrayaṃ /ap_373.017ab/tamaḥ pracchādya rajasā sattvena cchādayedrajaḥ
373.018cd
:न् 1 ध्यानमार्गेणेति ख.. , ज.. च :प् 321 ध्यायेत्त्रिमण्डलं पूर्वं कृष्णं रक्तं सितं क्रमात् /अप्_373.018अब्/सत्त्वोपाधिगुणातीतः पुरुषः पञ्चविंशकः(1)
:n 1 dhyānamārgeṇeti kha.. , ja.. ca :p 321 dhyāyettrimaṇḍalaṃ pūrvaṃ kṛṣṇaṃ raktaṃ sitaṃ kramāt /ap_373.018ab/sattvopādhiguṇātītaḥ puruṣaḥ pañcaviṃśakaḥ(1)
373.019cd
ध्येयमेतदशुद्धञ्च त्यक्त्वा शुद्धं विचिन्तयेत् /अप्_373.019अब्/ऐश्वर्यं पङ्कजं दिव्यं पुरुशोपरि संस्थितं
dhyeyametadaśuddhañca tyaktvā śuddhaṃ vicintayet /ap_373.019ab/aiśvaryaṃ paṅkajaṃ divyaṃ puruśopari saṃsthitaṃ
373.020cd
द्वादशाङ्गुलविस्तीर्णं शुद्धं विकशितं सितं /अप्_373.020अब्/नालमष्टाङ्णूलं तस्य नाभिकन्दसमुद्भवं
dvādaśāṅgulavistīrṇaṃ śuddhaṃ vikaśitaṃ sitaṃ /ap_373.020ab/nālamaṣṭāṅṇūlaṃ tasya nābhikandasamudbhavaṃ
373.021cd
पद्मपत्राष्टकं ज्ञेयमणिमादिगुणाष्टकम् /अप्_373.021अब्/कर्णिकाकेशरं नालं ज्ञानवैराग्यमुत्तमम्
padmapatrāṣṭakaṃ jñeyamaṇimādiguṇāṣṭakam /ap_373.021ab/karṇikākeśaraṃ nālaṃ jñānavairāgyamuttamam
373.022cd
विष्णुधर्मश् च तत्कन्दमिति पद्मं विचिन्तयेत् /अप्_373.022अब्/तद्धर्मज्ञानवैराग्यं शिवैश्वर्यमयं परं
viṣṇudharmaś ca tatkandamiti padmaṃ vicintayet /ap_373.022ab/taddharmajñānavairāgyaṃ śivaiśvaryamayaṃ paraṃ
373.023cd
ज्ञात्वा पद्मासनं सर्वं सर्वदुःखान्तमाप्नुयात् /अप्_373.023अब्/तत्पद्मकर्णिकामध्ये शुद्धदीपशिखाकृतिं(2)
jñātvā padmāsanaṃ sarvaṃ sarvaduḥkhāntamāpnuyāt /ap_373.023ab/tatpadmakarṇikāmadhye śuddhadīpaśikhākṛtiṃ(2)
373.024cd
अङ्गुष्ठमात्रममलं ध्यायेदोङ्कारमीश्वरं /अप्_373.024अब्/कदम्बगोलकाकारं तारं रूपमिव स्थितं
aṅguṣṭhamātramamalaṃ dhyāyedoṅkāramīśvaraṃ /ap_373.024ab/kadambagolakākāraṃ tāraṃ rūpamiva sthitaṃ
373.025cd
ध्यायेद्वा रश्मिजालेन दीप्यमानं समन्ततः /अप्_373.025अब्/प्रधानं पुरुषातीतं स्थितं पद्मस्थमीश्वरं
dhyāyedvā raśmijālena dīpyamānaṃ samantataḥ /ap_373.025ab/pradhānaṃ puruṣātītaṃ sthitaṃ padmasthamīśvaraṃ
373.026cd
ध्यायेज्जपेच्च सततमोङ्कारं परमक्षरं /अप्_373.026अब्/मनःस्थित्यर्थमिच्छान्ति स्थूलध्यानमनुक्रमात्
dhyāyejjapecca satatamoṅkāraṃ paramakṣaraṃ /ap_373.026ab/manaḥsthityarthamicchānti sthūladhyānamanukramāt
373.027cd
तद्भूतं निश् चलीभूतं लभेत् सूक्ष्मे ऽपि संस्थितं /अप्_373.027अब्/नाभिकन्दे स्थितं नालं दशाङ्गुलसमायतं
tadbhūtaṃ niś calībhūtaṃ labhet sūkṣme 'pi saṃsthitaṃ /ap_373.027ab/nābhikande sthitaṃ nālaṃ daśāṅgulasamāyataṃ
373.028cd
नालेनाष्टदलं पद्मं द्वादशाङ्गुलविस्तृतं /अप्_373.028अब्/ :न् 1 सत्त्वोपाधिसमायुक्तः सदा ध्येयश् च केशव इति ख.. 2 लब्धदीपशिखाकृतिमिति ख.. , ञ.. च :प् 322 सकर्णिके केसराले सूर्यसोमाग्निमण्डलं
nālenāṣṭadalaṃ padmaṃ dvādaśāṅgulavistṛtaṃ /ap_373.028ab/ :n 1 sattvopādhisamāyuktaḥ sadā dhyeyaś ca keśava iti kha.. 2 labdhadīpaśikhākṛtimiti kha.. , ña.. ca :p 322 sakarṇike kesarāle sūryasomāgnimaṇḍalaṃ
373.029cd
अग्निमण्डलमध्यस्थः शङ्खचक्रगदाधरः /अप्_373.029अब्/पद्मी चतुर्भुजो विष्णुरथ वाष्टभुजो हरिः
agnimaṇḍalamadhyasthaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ /ap_373.029ab/padmī caturbhujo viṣṇuratha vāṣṭabhujo hariḥ
373.030cd
शार्ङ्गाक्षवलयधरः पाशाङ्कुशधरः परः /अप्_373.030अब्/स्वर्णवर्णः श्वेतवर्णः सश्रोवत्सः सकौस्तुभः
śārṅgākṣavalayadharaḥ pāśāṅkuśadharaḥ paraḥ /ap_373.030ab/svarṇavarṇaḥ śvetavarṇaḥ saśrovatsaḥ sakaustubhaḥ
373.031cd
वनमाली स्वर्णहारी स्फुरन्मकरकुण्डलः /अप्_373.031अब्/रत्नोज्ज्वलकिरीटश् च पीताम्बरधरो महान्
vanamālī svarṇahārī sphuranmakarakuṇḍalaḥ /ap_373.031ab/ratnojjvalakirīṭaś ca pītāmbaradharo mahān
373.032cd
सर्वाभरणभूषाढ्यो वितस्तर्वा यथेच्छया /अप्_373.032अब्/अहं ब्रह्म ज्योतिरात्मा वाउदेवो बिमुक्त ओं
sarvābharaṇabhūṣāḍhyo vitastarvā yathecchayā /ap_373.032ab/ahaṃ brahma jyotirātmā vāudevo bimukta oṃ
373.033cd
ध्यानाच्छ्रान्तो जपेन्मन्त्रं जपाच्छ्रान्तश् च चिन्तयेत् /अप्_373.033अब्/जपध्यानादियुक्तस्य विष्णुः शीघ्रं प्रसीदति
dhyānācchrānto japenmantraṃ japācchrāntaś ca cintayet /ap_373.033ab/japadhyānādiyuktasya viṣṇuḥ śīghraṃ prasīdati
373.034ef
जपयज्ञस्य वै यज्ञाः कलां नार्हन्ति षोडशीं /अप्_373.034अब्/जपिनं नोपसर्पन्ति व्याधयश्चाधयो ग्रहाः /अप्_373.034च्द्/भुक्तिर्मुर्क्तिर्मृत्युजयो जपेन प्राप्नुयात् फलं(1)
japayajñasya vai yajñāḥ kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīṃ /ap_373.034ab/japinaṃ nopasarpanti vyādhayaścādhayo grahāḥ /ap_373.034cd/bhuktirmurktirmṛtyujayo japena prāpnuyāt phalaṃ(1)
Chapter 374
374.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे ध्यानं नाम त्रिसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ :न् 1 प्राप्नुयाद्धरिमिति ख.. ।
प्राप्यते फलमिति ञ.. :प् 323 % छप्तेर् {374} :श् अथ चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः धारणा अग्निर् उवाच धारणा मनसोध्येये संस्थितिर्ध्यानवद्द्विधा /अप्_374.001अब्/मूर्तामूर्तहरिध्यानमनोधारणतो हरिः
:e ity āgneye mahāpurāṇe dhyānaṃ nāma trisaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || :n 1 prāpnuyāddharimiti kha.. |
prāpyate phalamiti ña.. :p 323 % chapter {374} :ś atha catuḥsaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ dhāraṇā agnir uvāca dhāraṇā manasodhyeye saṃsthitirdhyānavaddvidhā /ap_374.001ab/mūrtāmūrtaharidhyānamanodhāraṇato hariḥ
374.002cd
यद्वाह्यावस्थितं लक्षयं तस्मान्न चलते मनः /अप्_374.002अब्/तावत् कालं प्रदेशेषु धारणा मनसि स्थितिः
yadvāhyāvasthitaṃ lakṣayaṃ tasmānna calate manaḥ /ap_374.002ab/tāvat kālaṃ pradeśeṣu dhāraṇā manasi sthitiḥ
374.003cd
कालावधि परिच्छिन्नं देहे संस्थापितं मनः /अप्_374.003अब्/न प्रच्यवति यल्लक्ष्याद्धारणा साभिधीयते
kālāvadhi paricchinnaṃ dehe saṃsthāpitaṃ manaḥ /ap_374.003ab/na pracyavati yallakṣyāddhāraṇā sābhidhīyate
374.004cd
धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वदशधारणाः /अप्_374.004अब्/ध्यानं द्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते
dhāraṇā dvādaśāyāmā dhyānaṃ dvadaśadhāraṇāḥ /ap_374.004ab/dhyānaṃ dvādaśakaṃ yāvatsamādhirabhidhīyate
374.005cd
धारणाभ्यासयुक्तात्मा यदि प्राणैर् विमुच्यते /अप्_374.005अब्/कुलैकविंशमुत्तार्य स्वर्याति परमं पदं(1)
dhāraṇābhyāsayuktātmā yadi prāṇair vimucyate /ap_374.005ab/kulaikaviṃśamuttārya svaryāti paramaṃ padaṃ(1)
374.006cd
यस्मिन् यस्मिन् भवेदङ्गे योगिनां व्याधिसम्भवः /अप्_374.006अब्/तत्तदङ्गं धिया व्याप्य धारयेत्तत्त्वधारणं
yasmin yasmin bhavedaṅge yogināṃ vyādhisambhavaḥ /ap_374.006ab/tattadaṅgaṃ dhiyā vyāpya dhārayettattvadhāraṇaṃ
374.007cd
आग्नेयी वारुणी चैव ऐशानी चामृतात्मिका /अप्_374.007अब्/साग्निः शिखा फडन्ता च विष्णोः कार्या द्विजोत्तम
āgneyī vāruṇī caiva aiśānī cāmṛtātmikā /ap_374.007ab/sāgniḥ śikhā phaḍantā ca viṣṇoḥ kāryā dvijottama
374.008cd
नाडीभिर्विकटं दिव्यं शूलाग्रं वेधयेच्छुभम् /अप्_374.008अब्/पादाङ्गुष्ठात् कपालान्तं रश्मिमण्डलमावृतं
nāḍībhirvikaṭaṃ divyaṃ śūlāgraṃ vedhayecchubham /ap_374.008ab/pādāṅguṣṭhāt kapālāntaṃ raśmimaṇḍalamāvṛtaṃ
374.009cd
:न् 1 स्वयं याति परं पदमिति ख.. :प् 324 तिर्यक्चाधोर्ध्वभागेभ्यः प्रयान्त्यो ऽतीव तेजसा(1) /अप्_374.009अब्/चिन्तयेत् साधकेन्द्रस्तं यावत्सर्वं महामुने
:n 1 svayaṃ yāti paraṃ padamiti kha.. :p 324 tiryakcādhordhvabhāgebhyaḥ prayāntyo 'tīva tejasā(1) /ap_374.009ab/cintayet sādhakendrastaṃ yāvatsarvaṃ mahāmune
374.010cd
भस्प्रीभूतं शरीरं स्वन्ततश् चैवीपसंहरेत् /अप्_374.010अब्/शीतश्लेष्मादयः पापं विनश्यन्ति द्विजातयः
bhasprībhūtaṃ śarīraṃ svantataś caivīpasaṃharet /ap_374.010ab/śītaśleṣmādayaḥ pāpaṃ vinaśyanti dvijātayaḥ
374.011cd
शिरो धीरञ्च(2) कारञ्च कण्ठं चाधोमुखे स्मरेत् /अप्_374.011अब्/ध्यायेदच्छिन्नचिन्तात्मा भुयो भूतेन चात्मना
śiro dhīrañca(2) kārañca kaṇṭhaṃ cādhomukhe smaret /ap_374.011ab/dhyāyedacchinnacintātmā bhuyo bhūtena cātmanā
374.012cd
स्फुरच्छीकरसंस्मर्शप्रभूते हिमगामिभिः /अप्_374.012अब्/धाराभिरखिलं विश्वमापूर्य भुवि चिन्तयेत्
sphuracchīkarasaṃsmarśaprabhūte himagāmibhiḥ /ap_374.012ab/dhārābhirakhilaṃ viśvamāpūrya bhuvi cintayet
374.013cd
ब्रह्मरन्ध्राच्च संक्षोभाद्यावदाधारमण्डलग् /अप्_374.013अब्/सुषुम्नान्तर्गतो भूत्वा संपूर्णेन्दुकृतालयं
brahmarandhrācca saṃkṣobhādyāvadādhāramaṇḍalag /ap_374.013ab/suṣumnāntargato bhūtvā saṃpūrṇendukṛtālayaṃ
374.014cd
संप्लाव्य हिमसंस्पर्शतोयेनामृतमूर्तिना /अप्_374.014अब्/क्षुत्पिपासाक्रमप्रायसन्तापपरिपीडितः
saṃplāvya himasaṃsparśatoyenāmṛtamūrtinā /ap_374.014ab/kṣutpipāsākramaprāyasantāpaparipīḍitaḥ
374.015cd
धारयेद्वारुणीं मन्त्रो तुष्ट्यर्थं चाप्यतन्त्रितः /अप्_374.015अब्/वारुणीधारणा प्रोक्ता ऐशानीधारणां शृणु
dhārayedvāruṇīṃ mantro tuṣṭyarthaṃ cāpyatantritaḥ /ap_374.015ab/vāruṇīdhāraṇā proktā aiśānīdhāraṇāṃ śṛṇu
374.016cd
व्योम्नि ब्रह्ममये पद्मे प्राणापाणे क्षयङ्गते /अप्_374.016अब्/प्रसादं चिन्तयेद् विष्णोर्यावच्चिन्ता क्षयं गता
vyomni brahmamaye padme prāṇāpāṇe kṣayaṅgate /ap_374.016ab/prasādaṃ cintayed viṣṇoryāvaccintā kṣayaṃ gatā
374.017cd
महाभावञ्जपेत् सर्वं ततो व्यापक ईश्वरः /अप्_374.017अब्/अर्धेन्दुं परमं शान्तं निराभासन्निरञ्जनं
mahābhāvañjapet sarvaṃ tato vyāpaka īśvaraḥ /ap_374.017ab/ardhenduṃ paramaṃ śāntaṃ nirābhāsannirañjanaṃ
374.018cd
असत्यं सत्यमाभाति तावत्सर्वं चराचरं /अप्_374.018अब्/यावत् स्वस्यन्दरूपन्तु न दृष्टं गुरुवक्त्रतः
asatyaṃ satyamābhāti tāvatsarvaṃ carācaraṃ /ap_374.018ab/yāvat svasyandarūpantu na dṛṣṭaṃ guruvaktrataḥ
374.019cd
दृष्ठे तस्मिन् परे तत्त्वे आब्रह्म सचराचरं /अप्_374.019अब्/ :न् 1 पाठो ऽयमादर्शदोषेण दुष्टः 2 वीरश्चेति ञ.. :प् 325 प्रमातृमानमेयञ्च ध्यानहृत्पद्मकल्पनं
dṛṣṭhe tasmin pare tattve ābrahma sacarācaraṃ /ap_374.019ab/ :n 1 pāṭho 'yamādarśadoṣeṇa duṣṭaḥ 2 vīraśceti ña.. :p 325 pramātṛmānameyañca dhyānahṛtpadmakalpanaṃ
374.020cd
मातृमोदकवत्सर्वं जपहोमार्चनादिकं /अप्_374.020अब्/विष्णुमन्त्रेण वा कुर्यादमृतां धारणां वदे
mātṛmodakavatsarvaṃ japahomārcanādikaṃ /ap_374.020ab/viṣṇumantreṇa vā kuryādamṛtāṃ dhāraṇāṃ vade
374.021cd
संपूर्णेन्दुनिभं ध्यायेत् कमलं तन्त्रिमुष्टिगम् /अप्_374.021अब्/शिरःस्थं चिन्तयेद् यत्नाच्छशाङ्कायुतवर्चसं
saṃpūrṇendunibhaṃ dhyāyet kamalaṃ tantrimuṣṭigam /ap_374.021ab/śiraḥsthaṃ cintayed yatnācchaśāṅkāyutavarcasaṃ
374.022ef
सम्पूर्णमण्डलं व्योम्नि शिवकल्लोलपूर्णितं /अप्_374.022अब्/तथा हृत्कमले ध्यायेत्तन्मध्ये स्वतनुं स्मरेत् /अप्_374.022च्द्/साधको विगतक्लेशो जायते धारणादिहिः
sampūrṇamaṇḍalaṃ vyomni śivakallolapūrṇitaṃ /ap_374.022ab/tathā hṛtkamale dhyāyettanmadhye svatanuṃ smaret /ap_374.022cd/sādhako vigatakleśo jāyate dhāraṇādihiḥ
Chapter 375
375.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे धारणा नाम चतुःसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {375} :श् अथ पञ्चसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः समाधिः अग्निर् उवाच यदात्ममात्रं निर्भासं स्तिमितोदधिवत् स्थितं /अप्_375.001अब्/चैतन्यरूपवद्ध्यानं तत् समाधिरिहोच्यते
:e ity āgneye mahāpurāṇe dhāraṇā nāma catuḥsaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {375} :ś atha pañcasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ samādhiḥ agnir uvāca yadātmamātraṃ nirbhāsaṃ stimitodadhivat sthitaṃ /ap_375.001ab/caitanyarūpavaddhyānaṃ tat samādhirihocyate
375.002cd
ध्यायन्मनः सन्निवेश्य यस्तिष्ठेदचलस्थिरः /अप्_375.002अब्/निर्वातानलवद्योगी समाधिस्थः प्रकीर्तितः
dhyāyanmanaḥ sanniveśya yastiṣṭhedacalasthiraḥ /ap_375.002ab/nirvātānalavadyogī samādhisthaḥ prakīrtitaḥ
375.003cd
न शृणोति न चाघ्राति न पश्यति न वम्यति /अप्_375.003अब्/न च स्पर्शं विजानाति न सङ्कल्पयते मनः
na śṛṇoti na cāghrāti na paśyati na vamyati /ap_375.003ab/na ca sparśaṃ vijānāti na saṅkalpayate manaḥ
375.004cd
न चाभिमन्यते किञ्चिन्न च बुध्यति काष्ठवत् /अप्_375.004अब्/एवमीश्वरसंलीनः समाधिस्थः स गीयते
na cābhimanyate kiñcinna ca budhyati kāṣṭhavat /ap_375.004ab/evamīśvarasaṃlīnaḥ samādhisthaḥ sa gīyate
375.005cd
:प् 326 यथा दीपो निवातस्यो नेङ्गते सोपमा स्मृता /अप्_375.005अब्/ध्यायतो विष्णुमात्मानं समाधिस्तस्य योगिनः
:p 326 yathā dīpo nivātasyo neṅgate sopamā smṛtā /ap_375.005ab/dhyāyato viṣṇumātmānaṃ samādhistasya yoginaḥ
375.006cd
उपसर्गाः प्रवर्तन्ते दिव्याः सिद्धिप्रसूचकाः /अप्_375.006अब्/पातितः श्रावणो धातुर्दशनस्वाङ्गवेदनाः
upasargāḥ pravartante divyāḥ siddhiprasūcakāḥ /ap_375.006ab/pātitaḥ śrāvaṇo dhāturdaśanasvāṅgavedanāḥ
375.007cd
प्रार्थयन्ति च तं देवा भोगैर् दिव्यैश् च योगिनं /अप्_375.007अब्/नृपाश् च पृथिवीदानैर् धनैश् च सुधनाधिपाः
prārthayanti ca taṃ devā bhogair divyaiś ca yoginaṃ /ap_375.007ab/nṛpāś ca pṛthivīdānair dhanaiś ca sudhanādhipāḥ
375.008cd
वेदादिसर्वशास्त्रञ्च स्वयमेव प्रवर्तते /अप्_375.008अब्/अभीष्टछन्दोविषयं काव्यञ्चास्य प्रवर्तते
vedādisarvaśāstrañca svayameva pravartate /ap_375.008ab/abhīṣṭachandoviṣayaṃ kāvyañcāsya pravartate
375.009cd
रसायनानि दिव्यानि दिव्याश् चौषधयस् तथा /अप्_375.009अब्/समस्तानि च शिल्पानि कलाः सर्वाश् च विन्दति
rasāyanāni divyāni divyāś cauṣadhayas tathā /ap_375.009ab/samastāni ca śilpāni kalāḥ sarvāś ca vindati
375.010cd
सुरेन्द्रकन्या इत्य् आद्या गुणाश् च प्रतिभादयः /अप्_375.010अब्/तृणवत्तान्त्यजेद् यस्तु तस्य विष्णुः प्रसीदति
surendrakanyā ity ādyā guṇāś ca pratibhādayaḥ /ap_375.010ab/tṛṇavattāntyajed yastu tasya viṣṇuḥ prasīdati
375.011cd
अणिमादिगुणैश्वर्यः शिष्ये ज्ञानं प्रकाश्य च /अप्_375.011अब्/भुक्त्वा भोगान् यथेच्छातस्तनुन्त्यक्त्वालयात्ततः
aṇimādiguṇaiśvaryaḥ śiṣye jñānaṃ prakāśya ca /ap_375.011ab/bhuktvā bhogān yathecchātastanuntyaktvālayāttataḥ
375.012cd
तिष्ठेत् स्वात्मनि विज्ञान आनन्दे ब्रह्मणीश्वरे/अप्_375.012अब्/मलिनो हि यथादर्श आत्मज्ञानाय न क्षमः
tiṣṭhet svātmani vijñāna ānande brahmaṇīśvare/ap_375.012ab/malino hi yathādarśa ātmajñānāya na kṣamaḥ
375.013cd
सर्वाश्रयन्निजे देहे देही विन्दति वेदनां /अप्_375.013अब्/योगयुक्तस्तु सर्वेषां योगान्नाप्नोति वेदनां
sarvāśrayannije dehe dehī vindati vedanāṃ /ap_375.013ab/yogayuktastu sarveṣāṃ yogānnāpnoti vedanāṃ
375.014cd
आकाशमेकं हि यथा घटादिषु पृथग् भवेत् /अप्_375.014अब्/तथात्मैको ह्य् अनेकेषु जलाधारेष्विवांशुमान्
ākāśamekaṃ hi yathā ghaṭādiṣu pṛthag bhavet /ap_375.014ab/tathātmaiko hy anekeṣu jalādhāreṣvivāṃśumān
375.015cd
ब्रह्मखानिलतेजांसि जलभूक्षितिधातवः /अप्_375.015अब्/इमे लोका एष चात्मा तस्माच्च सचराचरं
brahmakhānilatejāṃsi jalabhūkṣitidhātavaḥ /ap_375.015ab/ime lokā eṣa cātmā tasmācca sacarācaraṃ
375.016cd
:प् 327 गृद्दण्दचक्रसंयोगात् कुम्भकारो यथा घटं /अप्_375.016अब्/करोति तृणमृत्काष्ठैर् गृहं वा गृहकारकः
:p 327 gṛddaṇdacakrasaṃyogāt kumbhakāro yathā ghaṭaṃ /ap_375.016ab/karoti tṛṇamṛtkāṣṭhair gṛhaṃ vā gṛhakārakaḥ
375.017cd
करणान्येवमादाय तासु तास्विह योनिषु /अप्_375.017अब्/मृजत्यात्मानमात्मैवं सम्भूय करणानि च
karaṇānyevamādāya tāsu tāsviha yoniṣu /ap_375.017ab/mṛjatyātmānamātmaivaṃ sambhūya karaṇāni ca
375.018cd
कर्मणा दोषमोहाभ्यामिच्छयैव स बध्यते /अप्_375.018अब्/ज्ञानाद्विमुच्यते जीवो धर्माद् योगी न रोगभाक्
karmaṇā doṣamohābhyāmicchayaiva sa badhyate /ap_375.018ab/jñānādvimucyate jīvo dharmād yogī na rogabhāk
375.019cd
वर्त्याधारस्नेहयोगाद् यथा दीपस्य संस्थितिः /अप्_375.019अब्/विक्रियापि च दृष्ट्वैवमकाले प्राणसंक्षयः
vartyādhārasnehayogād yathā dīpasya saṃsthitiḥ /ap_375.019ab/vikriyāpi ca dṛṣṭvaivamakāle prāṇasaṃkṣayaḥ
375.020cd
अनन्ता रश्मयस्तस्य दीपवद् यः स्थितो हृदि /अप्_375.020अब्/सितासिताः कद्रुनीलाः कपिलाः पीतलोहिताः
anantā raśmayastasya dīpavad yaḥ sthito hṛdi /ap_375.020ab/sitāsitāḥ kadrunīlāḥ kapilāḥ pītalohitāḥ
375.021cd
ऊर्ध्वमेकः स्थितस्तेषां यो भित्त्वा सूर्यमण्डलं /अप्_375.021अब्/ब्रह्मलोकमतिक्रम्य तेन याति पराङ्गतिं
ūrdhvamekaḥ sthitasteṣāṃ yo bhittvā sūryamaṇḍalaṃ /ap_375.021ab/brahmalokamatikramya tena yāti parāṅgatiṃ
375.022cd
यदस्यान्यद्रश्मिशतमूर्ध्वमेव व्यवस्थितं /अप्_375.022अब्/तेन देवनिकायानि धामानि प्रतिपद्यते
yadasyānyadraśmiśatamūrdhvameva vyavasthitaṃ /ap_375.022ab/tena devanikāyāni dhāmāni pratipadyate
375.023cd
ये नैकरूपाश्चाधस्ताद्रश्मयो ऽस्य मृदुप्रभाः /अप्_375.023अब्/इह कर्मोपभोगाय तैश् च सञ्चरते हि सः
ye naikarūpāścādhastādraśmayo 'sya mṛduprabhāḥ /ap_375.023ab/iha karmopabhogāya taiś ca sañcarate hi saḥ
375.024cd
बुद्धीन्द्रियाणि सर्वाणि मनः कर्मेन्द्रियाणि च /अप्_375.024अब्/अहङ्कारश् च बुद्धिश् च पृथिव्यादीनि चैव हि
buddhīndriyāṇi sarvāṇi manaḥ karmendriyāṇi ca /ap_375.024ab/ahaṅkāraś ca buddhiś ca pṛthivyādīni caiva hi
375.025cd
अव्यक्त आत्मा क्षेत्रज्ञः क्षेत्रस्त्यास्य निगद्यते /अप्_375.025अब्/ईश्वरः सर्वभूतस्य सन्नसन् सदसच्च सः
avyakta ātmā kṣetrajñaḥ kṣetrastyāsya nigadyate /ap_375.025ab/īśvaraḥ sarvabhūtasya sannasan sadasacca saḥ
375.026cd
बुद्धेरुत्पत्तिरव्यक्ता ततो ऽहङ्कारसम्भवः /अप्_375.026अब्/तस्मात् खादीनि जायन्ते एकोत्तरगुणानि तु
buddherutpattiravyaktā tato 'haṅkārasambhavaḥ /ap_375.026ab/tasmāt khādīni jāyante ekottaraguṇāni tu
375.027cd
:प् 328 शब्दः स्पर्शश् च रूपञ्च रसो गन्धश् च तद्गुणाः /अप्_375.027अब्/यो यस्मिन्नाश्रितश् चैषां स तस्मिन्नेव लीयते
:p 328 śabdaḥ sparśaś ca rūpañca raso gandhaś ca tadguṇāḥ /ap_375.027ab/yo yasminnāśritaś caiṣāṃ sa tasminneva līyate
375.028cd
सत्त्वं रजस्तमश् चैव गुणास्तस्यैव कीर्तिताः /अप्_375.028अब्/रजस्तमोभ्यामाविष्टश् चक्रवद्भ्राभ्यते हि सः
sattvaṃ rajastamaś caiva guṇāstasyaiva kīrtitāḥ /ap_375.028ab/rajastamobhyāmāviṣṭaś cakravadbhrābhyate hi saḥ
375.029cd
अनादिरादिमान् यश् च स एव पुरुषः परः /अप्_375.029अब्/लिङ्गेन्द्रियैर् उपग्राह्याः स विकार उदाहृतः
anādirādimān yaś ca sa eva puruṣaḥ paraḥ /ap_375.029ab/liṅgendriyair upagrāhyāḥ sa vikāra udāhṛtaḥ
375.030cd
यतो देवाः पुराणानि विद्योपनिषदस् तथा /अप्_375.030अब्/श्लोकाः सूत्राणि भाष्याणि यच्चान्यद्माङ्भयं भवेत्
yato devāḥ purāṇāni vidyopaniṣadas tathā /ap_375.030ab/ślokāḥ sūtrāṇi bhāṣyāṇi yaccānyadmāṅbhayaṃ bhavet
375.031cd
पितृयानोपवीथ्याश् च यदगस्त्यस्य चान्तरं /अप्_375.031अब्/तेनाग्निहोत्रिणो यान्ति प्रजाकामा दिवं प्रति
pitṛyānopavīthyāś ca yadagastyasya cāntaraṃ /ap_375.031ab/tenāgnihotriṇo yānti prajākāmā divaṃ prati
375.032cd
ये च दानपराः सम्यगष्टाभिश् च गुणैर् युताः /अप्_375.032अब्/अष्टाशीतिसहस्राणि मुनयो गृहमेधिनः
ye ca dānaparāḥ samyagaṣṭābhiś ca guṇair yutāḥ /ap_375.032ab/aṣṭāśītisahasrāṇi munayo gṛhamedhinaḥ
375.033cd
पुनरावर्तने वीजभूता धर्मप्रवर्तकाः /अप्_375.033अब्/सप्तर्षिनाग्वीथ्याश् च देवलोकं समाश्रिताः
punarāvartane vījabhūtā dharmapravartakāḥ /ap_375.033ab/saptarṣināgvīthyāś ca devalokaṃ samāśritāḥ
375.034cd
तावन्त एव मुनयः सर्वारम्भविवर्जिताः /अप्_375.034अब्/तपसा ब्रह्मचर्येण सङ्गत्यागेन मेधया
tāvanta eva munayaḥ sarvārambhavivarjitāḥ /ap_375.034ab/tapasā brahmacaryeṇa saṅgatyāgena medhayā
375.035cd
यत्र यत्रावतिष्ठन्ते यावदाहूतसंप्लवं /अप्_375.035अब्/वेदानुवचनं यज्ञा ब्रह्मचर्यं तपो दमः
yatra yatrāvatiṣṭhante yāvadāhūtasaṃplavaṃ /ap_375.035ab/vedānuvacanaṃ yajñā brahmacaryaṃ tapo damaḥ
375.036cd
श्रद्धोपवासः सत्यत्वमात्मनो ज्ञानहेतवः /अप्_375.036अब्/स त्वाश्रमैर् निदिध्यास्यः समस्तैर् एवमेव तु
śraddhopavāsaḥ satyatvamātmano jñānahetavaḥ /ap_375.036ab/sa tvāśramair nididhyāsyaḥ samastair evameva tu
375.037cd
द्रष्टव्यस्त्वथ मन्तव्यः श्रोतव्यश् च द्विजातिभिः /अप्_375.037अब्/य एवमेनं विन्दन्ति ये चारण्यकमाश्रिताः
draṣṭavyastvatha mantavyaḥ śrotavyaś ca dvijātibhiḥ /ap_375.037ab/ya evamenaṃ vindanti ye cāraṇyakamāśritāḥ
375.038cd
उपासते द्विजाः सत्यं श्रद्धया परया युताः /अप्_375.038अब्/ :प् 329 क्रमात्ते सम्भवन्त्यर्चिरहः शुक्लं तथोत्तरं
upāsate dvijāḥ satyaṃ śraddhayā parayā yutāḥ /ap_375.038ab/ :p 329 kramātte sambhavantyarcirahaḥ śuklaṃ tathottaraṃ
375.039cd
अयनन्देवलोकञ्च सवितारं सविद्युतं /अप्_375.039अब्/ततस्तान् पुरुषो ऽभ्येत्य मानसो ब्रह्मलौकिकान्
ayanandevalokañca savitāraṃ savidyutaṃ /ap_375.039ab/tatastān puruṣo 'bhyetya mānaso brahmalaukikān
375.040cd
करोति पुनरावृत्तिस्तेषामिह न विद्यते /अप्_375.040अब्/यज्ञेन तपसा दानैर् ये हि स्वर्गजितो जनाः
karoti punarāvṛttisteṣāmiha na vidyate /ap_375.040ab/yajñena tapasā dānair ye hi svargajito janāḥ
375.041cd
धूमं निशां कृष्णपक्षं दक्षिणायनमेव च /अप्_375.041अब्/पितृलोकं चन्द्रमसं नभो वायुं जलं महीं
dhūmaṃ niśāṃ kṛṣṇapakṣaṃ dakṣiṇāyanameva ca /ap_375.041ab/pitṛlokaṃ candramasaṃ nabho vāyuṃ jalaṃ mahīṃ
375.042cd
क्रमात्ते सम्भवन्तीह पुनरेव व्रजन्ति च /अप्_375.042अब्/एतद्यो न विजानाति मार्गद्वितयमात्मनः
kramātte sambhavantīha punareva vrajanti ca /ap_375.042ab/etadyo na vijānāti mārgadvitayamātmanaḥ
375.043cd
दन्दशूकः पतङ्गो वा भवेद्कीटो ऽथवा कृमिः /अप्_375.043अब्/हृदये दीपवद्ब्रह्म ध्यानाज्जिवो मृतो भवेत्
dandaśūkaḥ pataṅgo vā bhavedkīṭo 'thavā kṛmiḥ /ap_375.043ab/hṛdaye dīpavadbrahma dhyānājjivo mṛto bhavet
375.044cd
न्यायागतधनस्तत्त्वज्ञाननिष्ठो ऽतिथिप्रियः /अप्_375.044अब्/श्राद्धकृत्सत्यवादी च गृहस्थो ऽपि विमुच्यते
nyāyāgatadhanastattvajñānaniṣṭho 'tithipriyaḥ /ap_375.044ab/śrāddhakṛtsatyavādī ca gṛhastho 'pi vimucyate
Chapter 376
376.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे समाधिर्नाम पञ्चसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः :प् 330 % छप्तेर् {376} :श् अथ षट्सप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ब्रह्मज्ञानं अग्निर् उवाच ब्रह्मज्ञानं प्रवक्ष्यामि संसाराज्ञानमुक्तये /अप्_376.001अब्/अयमात्मा परं ब्रह्म अहमस्मीति मुच्यते
:e ity āgneye mahāpurāṇe samādhirnāma pañcasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ :p 330 % chapter {376} :ś atha ṣaṭsaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ brahmajñānaṃ agnir uvāca brahmajñānaṃ pravakṣyāmi saṃsārājñānamuktaye /ap_376.001ab/ayamātmā parṃ brahma ahamasmīti mucyate
376.002cd
देह आत्मा न भवति दृस्यत्वाच्च घटादिवत् /अप्_376.002अब्/प्रसप्ते मरणे देहादात्मान्यो ज्ञायते ध्रुवं
deha ātmā na bhavati dṛsyatvācca ghaṭādivat /ap_376.002ab/prasapte maraṇe dehādātmānyo jñāyate dhruvaṃ
376.003cd
देहः स चेदव्यवहरेद्विकार्यादिसन्निभः /अप्_376.003अब्/चक्षुरादीनीन्द्रियाणि नात्मा वै करणं त्वतः
dehaḥ sa cedavyavaharedvikāryādisannibhaḥ /ap_376.003ab/cakṣurādīnīndriyāṇi nātmā vai karaṇaṃ tvataḥ
376.004cd
मनो धीरपि आत्मा न दीपवत् करणं त्वतः /अप्_376.004अब्/प्राणो ऽप्यात्मा न भवति सुषुप्ते चित्प्रभावतः
mano dhīrapi ātmā na dīpavat karaṇaṃ tvataḥ /ap_376.004ab/prāṇo 'pyātmā na bhavati suṣupte citprabhāvataḥ
376.005cd
जाग्रत्स्वप्ने च चैतन्यं सङ्कीर्णत्वान्न बुध्यते /अप्_376.005अब्/विज्ञानरहितः प्राणः सुषुप्ते ज्ञायते यतः
jāgratsvapne ca caitanyaṃ saṅkīrṇatvānna budhyate /ap_376.005ab/vijñānarahitaḥ prāṇaḥ suṣupte jñāyate yataḥ
376.006cd
अतो नात्मेन्द्रियं तस्मादिन्त्रियादिकमात्मनः /अप्_376.006अब्/अहङ्कारो ऽपि नैवात्मा देहवद्व्यभिचारतः
ato nātmendriyaṃ tasmādintriyādikamātmanaḥ /ap_376.006ab/ahaṅkāro 'pi naivātmā dehavadvyabhicārataḥ
376.007cd
उक्तेभ्यो व्यतिरिक्तो ऽयमात्मा सर्वहृदि स्थितः /अप्_376.007अब्/सर्वद्रष्टा च भोक्ता च नक्तमुज्ज्वलदीपवत्
uktebhyo vyatirikto 'yamātmā sarvahṛdi sthitaḥ /ap_376.007ab/sarvadraṣṭā ca bhoktā ca naktamujjvaladīpavat
376.008cd
समाध्यारम्भकाले च एवं सञ्चिन्तयेन्मुनिः /अप्_376.008अब्/यतो ब्रह्मण आकाशं खाद्वायुर्वायुतो ऽनलः
samādhyārambhakāle ca evaṃ sañcintayenmuniḥ /ap_376.008ab/yato brahmaṇa ākāśaṃ khādvāyurvāyuto 'nalaḥ
376.009cd
अग्नेरापो जलात्पृथ्वी ततः सूक्ष्मं शरीरकं /अप्_376.009अब्/अपञ्चीकृतभूतेभ्य आसन् पञ्चीकृतान्यतः
agnerāpo jalātpṛthvī tataḥ sūkṣmaṃ śarīrakaṃ /ap_376.009ab/apañcīkṛtabhūtebhya āsan pañcīkṛtānyataḥ
376.010cd
:प् 331 स्थूलं शरीरं ध्यात्वास्माल्लयं ब्रह्मणि चिन्तयेत् /अप्_376.010अब्/पञ्चीकृतानि भूतानि तत्कार्यञ्च विराट्स्मृतम्
:p 331 sthūlaṃ śarīraṃ dhyātvāsmāllayaṃ brahmaṇi cintayet /ap_376.010ab/pañcīkṛtāni bhūtāni tatkāryañca virāṭsmṛtam
376.011cd
एतत् स्थूलं शरीरं हि आत्मनो ज्ञानकल्पितं /अप्_376.011अब्/इन्द्रियैर् अथ विज्ञानं धीरा जागरितं विदुः
etat sthūlaṃ śarīraṃ hi ātmano jñānakalpitaṃ /ap_376.011ab/indriyair atha vijñānaṃ dhīrā jāgaritaṃ viduḥ
376.012cd
विश्वस्तदभिमानी स्यात् त्रयमेतदकारकं /अप्_376.012अब्/अपञ्चीकृतभूतानि तत्कार्यं लिङ्गमुच्यते
viśvastadabhimānī syāt trayametadakārakaṃ /ap_376.012ab/apañcīkṛtabhūtāni tatkāryaṃ liṅgamucyate
376.013cd
संयुक्तं सप्तदशभिर्हिरण्यगर्भसंज्ञितं /अप्_376.013अब्/शरीरमात्मनः सूक्ष्मं लिङ्गमित्यभिधीयते
saṃyuktaṃ saptadaśabhirhiraṇyagarbhasaṃjñitaṃ /ap_376.013ab/śarīramātmanaḥ sūkṣmaṃ liṅgamityabhidhīyate
376.014cd
जाग्रत्संस्कारजः स्वप्नः प्रत्ययो विषयात्मकः /अप्_376.014अब्/आत्मा तदुपमानी स्त्यात्तैजसो ह्य् अप्रपञ्चतः
jāgratsaṃskārajaḥ svapnaḥ pratyayo viṣayātmakaḥ /ap_376.014ab/ātmā tadupamānī styāttaijaso hy aprapañcataḥ
376.015cd
स्थूलसूक्ष्मशरीराख्यद्वयस्यैकं हि कारणं /अप्_376.015अब्/आत्मा ज्ञानञ्च साभासं तदध्याहृतमुच्यते
sthūlasūkṣmaśarīrākhyadvayasyaikaṃ hi kāraṇaṃ /ap_376.015ab/ātmā jñānañca sābhāsaṃ tadadhyāhṛtamucyate
376.016cd
न सन्नासन्न सदसदेतत्सावयवं न तत् /अप्_376.016अब्/निर्गतावयवं नेति नाभिन्नं भिन्नमेव च
na sannāsanna sadasadetatsāvayavaṃ na tat /ap_376.016ab/nirgatāvayavaṃ neti nābhinnaṃ bhinnameva ca
376.017cd
भिन्नाभिन्नं ह्य् अनिर्वाच्यं बन्धसंसारकारकं /अप्_376.017अब्/एकं स ब्रह्म विज्ञानात् प्राप्तं नैव च कर्मभिः
bhinnābhinnaṃ hy anirvācyaṃ bandhasaṃsārakārakaṃ /ap_376.017ab/ekaṃ sa brahma vijñānāt prāptaṃ naiva ca karmabhiḥ
376.018cd
सर्वात्मना हीन्द्रियाणां संहारः कारणात्मनां /अप्_376.018अब्/बुद्धेः स्थानं सुषुप्तं स्यात्तद्द्वयस्याभिमानवान्
sarvātmanā hīndriyāṇāṃ saṃhāraḥ kāraṇātmanāṃ /ap_376.018ab/buddheḥ sthānaṃ suṣuptaṃ syāttaddvayasyābhimānavān
376.019cd
प्राज्ञ आत्मा त्रयञ्चैतत् मकारः प्रणवः स्मृतः /अप्_376.019अब्/अकारश् च उकारो ऽसौ मकारो ह्य् अयमेव च
prājña ātmā trayañcaitat makāraḥ praṇavaḥ smṛtaḥ /ap_376.019ab/akāraś ca ukāro 'sau makāro hy ayameva ca
376.020cd
अहं साक्षी च चिन्मात्रो जाग्रत्स्वप्नादिकस्य च /अप्_376.020अब्/नाज्ञानञ्चैव तत्कार्यं संसारादिकबन्धनं
ahaṃ sākṣī ca cinmātro jāgratsvapnādikasya ca /ap_376.020ab/nājñānañcaiva tatkāryaṃ saṃsārādikabandhanaṃ
376.021cd
नित्यशुद्धबन्धमुक्तसत्यमानन्दमद्वयं /अप्_376.021अब्/ :प् 332 ब्रह्माहमस्म्यहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विमुक्त ओं
nityaśuddhabandhamuktasatyamānandamadvayaṃ /ap_376.021ab/ :p 332 brahmāhamasmyahaṃ brahma paraṃ jyotirvimukta oṃ
376.022cd
अहं ब्रह्म परं ज्ञानं समाधिर्बन्धघातकः /अप्_376.022अब्/चिरमानन्दकं ब्रह्म सत्यं ज्ञानमनन्तकं
ahaṃ brahma paraṃ jñānaṃ samādhirbandhaghātakaḥ /ap_376.022ab/ciramānandakaṃ brahma satyaṃ jñānamanantakaṃ
376.023cd
अयमात्मा परम्ब्रह्म तद् ब्रह्म त्वमसीति च /अप्_376.023अब्/गुरुणा बोधितो जीवो ह्य् अहं ब्रह्मास्मि वाह्यतः
ayamātmā parambrahma tad brahma tvamasīti ca /ap_376.023ab/guruṇā bodhito jīvo hy ahaṃ brahmāsmi vāhyataḥ
376.024cd
सो ऽसावादित्यपुरुषः सो ऽसावहमखण्ड ओं /अप्_376.024अब्/मुच्यते ऽसारसंसाराद्ब्रह्मज्ञो ब्रह्म तद्भवेत्
so 'sāvādityapuruṣaḥ so 'sāvahamakhaṇḍa oṃ /ap_376.024ab/mucyate 'sārasaṃsārādbrahmajño brahma tadbhavet
Chapter 377
377.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मज्ञानं नाम षट्सप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {377} :श् अथ सप्तसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ब्रह्मज्ञानं अग्निर् उवाच अहं ब्रह्म परं ज्योतिः पृथिव्यवनलोज्झितं /अप्_377.001अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्वाय्वाकाशविवर्जितं
:e ity āgneye mahāpurāṇe brahmajñānaṃ nāma ṣaṭsaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {377} :ś atha saptasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ brahmajñānaṃ agnir uvāca ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ pṛthivyavanalojjhitaṃ /ap_377.001ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotirvāyvākāśavivarjitaṃ
377.002cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिरादिकार्यविवर्जितम् /अप्_377.002अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विराडात्मविवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotirādikāryavivarjitam /ap_377.002ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotirvirāḍātmavivarjitaṃ
377.003cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जाग्रत्स्थानविवर्जितम् /अप्_377.003अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्विश्वभावविवर्जितम्
ahaṃ brahma paraṃ jyotirjāgratsthānavivarjitam /ap_377.003ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotirviśvabhāvavivarjitam
377.004cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिराकाराक्षरवर्जितं /अप्_377.004अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्वाक्पाण्यङ्घ्रिविवर्जितम्
ahaṃ brahma paraṃ jyotirākārākṣaravarjitaṃ /ap_377.004ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotirvākpāṇyaṅghrivivarjitam
377.005cd
:प् 333 अहं ब्रह्म परं ज्योतिः पायूपस्थविवर्जितं /अप्_377.005अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिः श्रोत्रत्वक्चक्षुरुज्झितं
:p 333 ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ pāyūpasthavivarjitaṃ /ap_377.005ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ śrotratvakcakṣurujjhitaṃ
377.006cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतीरसरूपविवर्जितम् /अप्_377.006अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सर्वगन्धविवर्जितम्
ahaṃ brahma paraṃ jyotīrasarūpavivarjitam /ap_377.006ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ sarvagandhavivarjitam
377.007cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जिह्वाघ्राणविवर्जितं /अप्_377.007अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिः स्पर्शशब्दविवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotirjihvāghrāṇavivarjitaṃ /ap_377.007ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ sparśaśabdavivarjitaṃ
377.008cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मनोबुद्धिविवर्जितं /अप्_377.008अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिश्चित्ताहङ्कारवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotirmanobuddhivivarjitaṃ /ap_377.008ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotiścittāhaṅkāravarjitaṃ
377.009cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिः प्राणापानविवर्जितं /अप्_377.009अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्व्यानोदानविवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ prāṇāpānavivarjitaṃ /ap_377.009ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotirvyānodānavivarjitaṃ
377.010cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिः समानपरिवर्जितं /अप्_377.010अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्जरामरणवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ samānaparivarjitaṃ /ap_377.010ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotirjarāmaraṇavarjitaṃ
377.011cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिः शोकमोहविवर्जितं /अप्_377.011अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिः क्षुत्पिपासाविवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ śokamohavivarjitaṃ /ap_377.011ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ kṣutpipāsāvivarjitaṃ
377.012cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिः शब्दोद्भूतादिवर्जितं /अप्_377.012अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्हिरण्यगर्भवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ śabdodbhūtādivarjitaṃ /ap_377.012ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotirhiraṇyagarbhavarjitaṃ
377.013cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिः स्वप्नावस्थाविवर्जितं /अप्_377.013अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिस्तैजसादिविवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ svapnāvasthāvivarjitaṃ /ap_377.013ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotistaijasādivivarjitaṃ
377.014cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिरपकारादिवर्जितं /अप्_377.014अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सभाज्ञानविवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotirapakārādivarjitaṃ /ap_377.014ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ sabhājñānavivarjitaṃ
377.015cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिरध्याहृतविवर्जितं /अप्_377.015अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सत्त्वादिगुणवर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotiradhyāhṛtavivarjitaṃ /ap_377.015ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ sattvādiguṇavarjitaṃ
377.016cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सदसद्भाववर्जितं /अप्_377.016अब्/ :प् 334 अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सर्वावयववर्जितं
ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ sadasadbhāvavarjitaṃ /ap_377.016ab/ :p 334 ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ sarvāvayavavarjitaṃ
377.017cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्भेदाभेदविवर्जितं /अप्_377.017अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिः सुषुप्तिस्थानवर्जितम्
ahaṃ brahma paraṃ jyotirbhedābhedavivarjitaṃ /ap_377.017ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ suṣuptisthānavarjitam
377.018cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिः प्राज्ञभावविवर्जितम् /अप्_377.018अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मकारादिविवर्जितम्
ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ prājñabhāvavivarjitam /ap_377.018ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotirmakārādivivarjitam
377.019cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मानमेयविवर्जितम् /अप्_377.019अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिर्मितिमाहृविवर्जितम्
ahaṃ brahma paraṃ jyotirmānameyavivarjitam /ap_377.019ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotirmitimāhṛvivarjitam
377.020cd
अहं ब्रह्म परं ज्योतिः साक्षित्वादिविवर्जितम् /अप्_377.020अब्/अहं ब्रह्म परं ज्योतिः कार्यकारणवर्जितम्
ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ sākṣitvādivivarjitam /ap_377.020ab/ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ kāryakāraṇavarjitam
377.021cd
देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितं /अप्_377.021अब्/जाग्रत् सप्नसुषुप्त्यादिमुक्तं ब्रह्म तुरीयकं
dehendriyamanobuddhiprāṇāhaṅkāravarjitaṃ /ap_377.021ab/jāgrat sapnasuṣuptyādimuktaṃ brahma turīyakaṃ
377.022ef
नित्यशुद्धबुद्धमुक्तं सत्यमानन्दमद्वयम् /अप्_377.022अब्/ब्रह्माहमस्म्यहं ब्रह्म सविज्ञानं विमुक्त ओं /अप्_377.022च्द्/ अहं ब्रह्म परं ज्योतिः समाधिर्मोक्षदः परः
nityaśuddhabuddhamuktaṃ satyamānandamadvayam /ap_377.022ab/brahmāhamasmyahaṃ brahma savijñānaṃ vimukta oṃ /ap_377.022cd/ ahaṃ brahma paraṃ jyotiḥ samādhirmokṣadaḥ paraḥ
Chapter 378
378.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे समाधिर्नाम सप्तसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 335 % छप्तेर् {378} :श् अथाष्टसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ब्रह्मज्ञानं अग्निर् उवाच यज्ञैश् च देवानाप्नोति वैराजं तपसा पदं /अप्_378.001अब्/ब्रह्मणः कर्मसन्न्यासाद्वैराग्यात् प्रकृतौ लयं
:e ity āgneye mahāpurāṇe samādhirnāma saptasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 335 % chapter {378} :ś athāṣṭasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ brahmajñānaṃ agnir uvāca yajñaiś ca devānāpnoti vairājaṃ tapasā padaṃ /ap_378.001ab/brahmaṇaḥ karmasannyāsādvairāgyāt prakṛtau layaṃ
378.002cd
ज्ञानात् प्राप्नोति कैवल्यं पञ्चैता गतयःस्मृताः /अप्_378.002अब्/प्रीतितापविषादादेर्विनिवृत्तिर्विरक्तता
jñānāt prāpnoti kaivalyaṃ pañcaitā gatayaḥsmṛtāḥ /ap_378.002ab/prītitāpaviṣādādervinivṛttirviraktatā
378.003cd
सन्न्यासः कर्मणान्त्यागः कृतानामकृतैः सह /अप्_378.003अब्/अव्यक्तादौ विशेषान्ते विकारो ऽस्मिन्निवर्तते
sannyāsaḥ karmaṇāntyāgaḥ kṛtānāmakṛtaiḥ saha /ap_378.003ab/avyaktādau viśeṣānte vikāro 'sminnivartate
378.004cd
चेतनाचेतनान्यत्वज्ञानेन ज्ञानमुच्यते /अप्_378.004अब्/परमात्मा च सर्वेषामाधारः परमेश्वरः
cetanācetanānyatvajñānena jñānamucyate /ap_378.004ab/paramātmā ca sarveṣāmādhāraḥ parameśvaraḥ
378.005cd
विष्णुनाम्ना च देवेषु वेदान्तेषु च गीयते /अप्_378.005अब्/यज्ञेश्वरो यज्ञपुमान् प्रवृत्तैर् इज्यते ह्य् असौ
viṣṇunāmnā ca deveṣu vedānteṣu ca gīyate /ap_378.005ab/yajñeśvaro yajñapumān pravṛttair ijyate hy asau
378.006cd
निवृत्तैर् ज्ञानयोगेन ज्ञानमूर्तिः स चेक्ष्यते /अप्_378.006अब्/ह्रस्वदीर्घप्लुताद्यन्तु वचस्तत्पुरुषोत्तमः
nivṛttair jñānayogena jñānamūrtiḥ sa cekṣyate /ap_378.006ab/hrasvadīrghaplutādyantu vacastatpuruṣottamaḥ
378.007cd
तत्प्राप्तिहेतुर्ज्ञानञ्च कर्म चोक्तं महामुने /अप्_378.007अब्/आगमोक्तं विवेकाच्च द्विधा ज्ञानं तथोच्यते
tatprāptiheturjñānañca karma coktaṃ mahāmune /ap_378.007ab/āgamoktaṃ vivekācca dvidhā jñānaṃ tathocyate
378.008cd
शब्दब्रह्मागममयं परं ब्रह्म विवेकजम् /अप्_378.008अब्/द्वे ब्रह्मणी वेदितव्ये ब्रह्मशब्दपरञ्च यत्
śabdabrahmāgamamayaṃ paraṃ brahma vivekajam /ap_378.008ab/dve brahmaṇī veditavye brahmaśabdaparañca yat
378.009cd
वेदादिविद्या ह्य् अपरमक्षरं ब्रह्मसत्परम् /अप्_378.009अब्/तदेतद्भगवद्वाच्यमुपचारे ऽर्चने ऽन्यतः
vedādividyā hy aparamakṣaraṃ brahmasatparam /ap_378.009ab/tadetadbhagavadvācyamupacāre 'rcane 'nyataḥ
378.010cd
सम्भर्तेति तथा भर्ता भकारो ऽर्थद्वयान्वितः /अप्_378.010अब्/नेता गमयिता स्रष्टा गकारो ऽयं महमुने
sambharteti tathā bhartā bhakāro 'rthadvayānvitaḥ /ap_378.010ab/netā gamayitā sraṣṭā gakāro 'yaṃ mahamune
378.011cd
:प् 336 ऐश्वर्यस्य समग्रस्य वीर्यस्य यशसः श्रियः /अप्_378.011अब्/ज्ञानवैराग्ययोश् चैव षणां भग इतीङ्गना
:p 336 aiśvaryasya samagrasya vīryasya yaśasaḥ śriyaḥ /ap_378.011ab/jñānavairāgyayoś caiva ṣaṇāṃ bhaga itīṅganā
378.012cd
वसन्ति विष्णौ भुतानि स च धातुस्त्रिधात्मकः /अप्_378.012अब्/एवं हरौ हि भगवान् शब्दो ऽन्यत्रोपचारतः
vasanti viṣṇau bhutāni sa ca dhātustridhātmakaḥ /ap_378.012ab/evaṃ harau hi bhagavān śabdo 'nyatropacārataḥ
378.013cd
उत्पत्तिं प्रलयश् चैव भूतानामगतिं गतिं /अप्_378.013अब्/वेत्ति विद्यामविद्याञ्च स वाच्यो भगवानिति
utpattiṃ pralayaś caiva bhūtānāmagatiṃ gatiṃ /ap_378.013ab/vetti vidyāmavidyāñca sa vācyo bhagavāniti
378.014cd
ज्ञानशक्तिः परैश्वर्यं वीर्यं तेजांस्यशेषतः /अप्_378.014अब्/भगवच्छब्दवाच्यानि विना हेयैर् गुणादिभिः
jñānaśaktiḥ paraiśvaryaṃ vīryaṃ tejāṃsyaśeṣataḥ /ap_378.014ab/bhagavacchabdavācyāni vinā heyair guṇādibhiḥ
378.015cd
खाण्डिक्यजनकायाह योगं केशिध्वजः पुरा /अप्_378.015अब्/अनात्मन्यात्मबुद्धिर्या आत्मस्वमिति या मतिः
khāṇḍikyajanakāyāha yogaṃ keśidhvajaḥ purā /ap_378.015ab/anātmanyātmabuddhiryā ātmasvamiti yā matiḥ
378.016cd
अविद्याभवम्भूतिर्वीजमेतद्द्विधा स्थिरम् /अप्_378.016अब्/पञ्चभूतात्मके देहे देही मोहतमाश्रितः
avidyābhavambhūtirvījametaddvidhā sthiram /ap_378.016ab/pañcabhūtātmake dehe dehī mohatamāśritaḥ
378.017cd
अहमेतदितीत्युच्चैः कुरुते कुमतिर्मतिं /अप्_378.017अब्/इत्थञ्च पुत्रपौत्रेषु तद्देहोत्पातितेषु च
ahametaditītyuccaiḥ kurute kumatirmatiṃ /ap_378.017ab/itthañca putrapautreṣu taddehotpātiteṣu ca
378.018cd
करोति पण्डितः साम्यमनात्मनि कलेवरे /अप्_378.018अब्/सर्वदेहोपकाराय कुरुते कर्म मानवः
karoti paṇḍitaḥ sāmyamanātmani kalevare /ap_378.018ab/sarvadehopakārāya kurute karma mānavaḥ
378.019cd
देहश्चान्यो यदा पुंसस्तदा बन्धाय तत्परं /अप्_378.019अब्/निर्वाणमय एवायमात्मा ज्ञानमयो ऽमलः
dehaścānyo yadā puṃsastadā bandhāya tatparaṃ /ap_378.019ab/nirvāṇamaya evāyamātmā jñānamayo 'malaḥ
378.020cd
दुःखज्ञानमयो ऽधर्मः प्रकृतेः स तु नात्मनः /अप्_378.020अब्/जलस्य नाग्निना सङ्गः स्थालीसङ्गात्तथापि हि
duḥkhajñānamayo 'dharmaḥ prakṛteḥ sa tu nātmanaḥ /ap_378.020ab/jalasya nāgninā saṅgaḥ sthālīsaṅgāttathāpi hi
378.021cd
शब्दास्ते कादिका धर्मास्तत् कृता वै महामुने /अप्_378.021अब्/तथात्मा प्रकृतौ सङ्गादहंमानादिभूषितः
śabdāste kādikā dharmāstat kṛtā vai mahāmune /ap_378.021ab/tathātmā prakṛtau saṅgādahaṃmānādibhūṣitaḥ
378.022cd
भजते प्राकृतान्धर्मान् अन्यस्तेभ्यो हि सो ऽव्ययः /अप्_378.022अब्/ :प् 337 वन्धाय विषयासङ्गं मनो निर्विषयं धिये
bhajate prākṛtāndharmān anyastebhyo hi so 'vyayaḥ /ap_378.022ab/ :p 337 vandhāya viṣayāsaṅgaṃ mano nirviṣayaṃ dhiye
378.023cd
विषयात्तत्समाकृष्य ब्रह्मभूतं हरिं स्मरेत् /अप्_378.023अब्/आत्मभावं नयत्येनं तद्ब्रह्मध्यायिनं मुने
viṣayāttatsamākṛṣya brahmabhūtaṃ hariṃ smaret /ap_378.023ab/ātmabhāvaṃ nayatyenaṃ tadbrahmadhyāyinaṃ mune
378.024cd
विचार्य स्वात्मनः शक्त्या लौहमाकर्षको यथा /अप्_378.024अब्/आत्मप्रयत्नसापेक्षा विशिष्टा या मनोगतिः
vicārya svātmanaḥ śaktyā lauhamākarṣako yathā /ap_378.024ab/ātmaprayatnasāpekṣā viśiṣṭā yā manogatiḥ
378.025cd
तस्या ब्रह्मणि संयोगो योग इत्य् अभिधीयते /अप्_378.025अब्/विनिष्पन्दः समाधिस्थः परं ब्रह्माधिगच्छति
tasyā brahmaṇi saṃyogo yoga ity abhidhīyate /ap_378.025ab/viniṣpandaḥ samādhisthaḥ paraṃ brahmādhigacchati
378.026cd
यमैः सन्नियमैः स्थित्या प्रत्याहृत्या मरुज्जयैः /अप्_378.026अब्/प्राणायामेन पवनैः प्रत्याहारेण चेन्द्रियैः
yamaiḥ sanniyamaiḥ sthityā pratyāhṛtyā marujjayaiḥ /ap_378.026ab/prāṇāyāmena pavanaiḥ pratyāhāreṇa cendriyaiḥ
378.027cd
वशीकृतैस्ततः कुर्यात् स्थितं चेतः शुभाश्रये /अप्_378.027अब्/आश्रयश्चेतसो ब्रह्म मूर्तञ्चामूर्तकं द्विधा
vaśīkṛtaistataḥ kuryāt sthitaṃ cetaḥ śubhāśraye /ap_378.027ab/āśrayaścetaso brahma mūrtañcāmūrtakaṃ dvidhā
378.028cd
सनन्दनादयो ब्रह्मभावभावनया युताः /अप्_378.028अब्/कर्मभावनया चान्ये देवाद्याः स्थावरान्तकाः
sanandanādayo brahmabhāvabhāvanayā yutāḥ /ap_378.028ab/karmabhāvanayā cānye devādyāḥ sthāvarāntakāḥ
378.029cd
हिरण्यगर्भादिषु च ज्ञानकर्मात्मिका द्विधा /अप्_378.029अब्/त्रिविधा भावना प्रोक्ता विश्वं ब्रह्म उपास्यते
hiraṇyagarbhādiṣu ca jñānakarmātmikā dvidhā /ap_378.029ab/trividhā bhāvanā proktā viśvaṃ brahma upāsyate
378.030cd
प्रत्यस्तमितभेदं यत् सत्तामात्रमगोचरं /अप्_378.030अब्/वचसामात्मसंवेद्यं तज्ज्ञानं ब्रह्म संज्ञितम्
pratyastamitabhedaṃ yat sattāmātramagocaraṃ /ap_378.030ab/vacasāmātmasaṃvedyaṃ tajjñānaṃ brahma saṃjñitam
378.031cd
तच्च विष्णोः परं रूपमरूपस्याजमक्षरं /अप्_378.031अब्/अशक्यं प्रथमं ध्यातुमतो मूर्तादि चिन्तयेत्
tacca viṣṇoḥ paraṃ rūpamarūpasyājamakṣaraṃ /ap_378.031ab/aśakyaṃ prathamaṃ dhyātumato mūrtādi cintayet
378.032cd
सद्भावभावमापन्नस्ततो ऽसौ परमात्मना /अप्_378.032अब्/भवत्यभेदी भेदश् च तस्याज्ञानकृतो भवेत्
sadbhāvabhāvamāpannastato 'sau paramātmanā /ap_378.032ab/bhavatyabhedī bhedaś ca tasyājñānakṛto bhavet
Chapter 379
379.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे ब्रह्मज्ञानं नामाष्टसप्तत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 338 % छप्तेर् {379} :श् अथोनाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अद्वैतब्रह्मविज्ञानं अग्निर् उवाच अद्वैतब्रह्मविज्ञानं वक्ष्ये यद्भवतो ऽगदत् /अप्_379.001अब्/शालग्राने तपश् चक्रे वासुदेवार्चनादिकृत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe brahmajñānaṃ nāmāṣṭasaptatyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 338 % chapter {379} :ś athonāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ advaitabrahmavijñānaṃ agnir uvāca advaitabrahmavijñānaṃ vakṣye yadbhavato 'gadat /ap_379.001ab/śālagrāne tapaś cakre vāsudevārcanādikṛt
379.002cd
मृगसङ्गाम्मृगो भूत्वा ह्य् अन्तकाले स्मरन् मृगं /अप्_379.002अब्/जातिस्मरो मृगस्त्यक्त्वा देहं योगात्स्वतो ऽभवत्
mṛgasaṅgāmmṛgo bhūtvā hy antakāle smaran mṛgaṃ /ap_379.002ab/jātismaro mṛgastyaktvā dehaṃ yogātsvato 'bhavat
379.003cd
अद्वैतब्रह्मभूतश् च जडवल्लोकमाचरत् /अप्_379.003अब्/क्षत्तासौ वीरराजस्य विष्टियोगममन्यत
advaitabrahmabhūtaś ca jaḍavallokamācarat /ap_379.003ab/kṣattāsau vīrarājasya viṣṭiyogamamanyata
379.004cd
उवाह शिविक्रामस्य क्षत्तुर्वचनचोदितः /अप्_379.004अब्/गृहीतो विष्टिना ज्ञानी उवाहात्मक्षयाय तं
uvāha śivikrāmasya kṣatturvacanacoditaḥ /ap_379.004ab/gṛhīto viṣṭinā jñānī uvāhātmakṣayāya taṃ
379.005cd
ययौ जडगतिः पश्चात् ये त्वन्ये त्वरितं ययुः /अप्_379.005अब्/शीघ्रान् शीघ्रगतीन् दृष्ट्वा अशीघ्रं तं नृपोऽब्रवीत्
yayau jaḍagatiḥ paścāt ye tvanye tvaritaṃ yayuḥ /ap_379.005ab/śīghrān śīghragatīn dṛṣṭvā aśīghraṃ taṃ nṛpo'bravīt
379.006cd
राजोवाच किं श्रान्तो ऽस्यल्पमध्वानं त्वयोढा शिविका मम /अप्_379.006अब्/किमायाससहो न त्वं पीवानसि निरीक्ष्यसे
rājovāca kiṃ śrānto 'syalpamadhvānaṃ tvayoḍhā śivikā mama /ap_379.006ab/kimāyāsasaho na tvaṃ pīvānasi nirīkṣyase
379.007cd
ब्राह्मण उवाच नाहं पीवान्न वैषोढा शिविका भवतो मया /अप्_379.007अब्/न श्रान्तो ऽस्मि न वायासो वोढव्यो ऽसि महीपते
brāhmaṇa uvāca nāhaṃ pīvānna vaiṣoḍhā śivikā bhavato mayā /ap_379.007ab/na śrānto 'smi na vāyāso voḍhavyo 'si mahīpate
379.008cd
भूमौ पादयुगन्तस्थौ जङ्घे पादद्वये स्थिते /अप्_379.008अब्/उरू जङ्घाद्वयावस्थौ तदाधारं तथोदरम्
bhūmau pādayugantasthau jaṅghe pādadvaye sthite /ap_379.008ab/urū jaṅghādvayāvasthau tadādhāraṃ tathodaram
379.009cd
वक्षःस्थलं तथा वाहू स्कन्धौ चोदरसंस्थितौ /अप्_379.009अब्/स्कन्धस्थितेयं शिविका मम भावो ऽत्र किं कृतः
vakṣaḥsthalaṃ tathā vāhū skandhau codarasaṃsthitau /ap_379.009ab/skandhasthiteyaṃ śivikā mama bhāvo 'tra kiṃ kṛtaḥ
379.010cd
:प् 339 शिविकायां स्थितञ्चेदं देहं त्वदुपलक्षितं /अप्_379.010अब्/तत्र त्वमहमप्यत्र प्रोच्यते चेदमन्यथा
:p 339 śivikāyāṃ sthitañcedaṃ dehaṃ tvadupalakṣitaṃ /ap_379.010ab/tatra tvamahamapyatra procyate cedamanyathā
379.011cd
अहं त्वञ्च तथान्ये च भूतैरुह्याम(1) पार्थिव /अप्_379.011अब्/गुणप्रवाहपतितो गुणवर्गो हि यात्ययं
ahaṃ tvañca tathānye ca bhūtairuhyāma(1) pārthiva /ap_379.011ab/guṇapravāhapatito guṇavargo hi yātyayaṃ
379.012cd
कर्मवश्या गुणाश् चैते सत्त्वाद्याः पृथिवीपते /अप्_379.012अब्/अविद्यासञ्चितं कर्म तच्चाशेषेषु जन्तुषु
karmavaśyā guṇāś caite sattvādyāḥ pṛthivīpate /ap_379.012ab/avidyāsañcitaṃ karma taccāśeṣeṣu jantuṣu
379.013cd
आत्मा शुद्धो ऽक्षरः शान्तो निर्गुणः प्रकृतेः परः /अप्_379.013अब्/प्रवृद्ध्यपचयौ नास्य एकस्याखिलजन्तुषु
ātmā śuddho 'kṣaraḥ śānto nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ /ap_379.013ab/pravṛddhyapacayau nāsya ekasyākhilajantuṣu
379.014cd
यदा नोपचयस्तस्य यदा नापचयो नृप /अप्_379.014अब्/तदा पीवानसीति त्वं कया युक्त्या त्वयेरितं
yadā nopacayastasya yadā nāpacayo nṛpa /ap_379.014ab/tadā pīvānasīti tvaṃ kayā yuktyā tvayeritaṃ
379.015cd
भूजङ्घापादकट्यूरुजठरादिषु संस्थिता /अप्_379.015अब्/शिविकेयं तथा स्कन्धे तदा भावःसमस्त्वया
bhūjaṅghāpādakaṭyūrujaṭharādiṣu saṃsthitā /ap_379.015ab/śivikeyaṃ tathā skandhe tadā bhāvaḥsamastvayā
379.016cd
तदन्यजन्तुभिर्भूप शिविकोत्थानकर्मणा /अप्_379.016अब्/शैलद्रव्यगृहोत्थोपि पृथिवीसम्भवोपि वा
tadanyajantubhirbhūpa śivikotthānakarmaṇā /ap_379.016ab/śailadravyagṛhotthopi pṛthivīsambhavopi vā
379.017cd
यथा पुंसः पृथग्भावः प्राकृतैः करणैर् नृप /अप्_379.017अब्/सोढव्यः स महाभारः कतरो नृपते मया
yathā puṃsaḥ pṛthagbhāvaḥ prākṛtaiḥ karaṇair nṛpa /ap_379.017ab/soḍhavyaḥ sa mahābhāraḥ kataro nṛpate mayā
379.018cd
यद्द्रव्या शिविका चेयं तद्द्रव्यो भूतसंग्रहः /अप्_379.018अब्/भवतो मे ऽखिलस्यास्य समत्वेनोपवृंहितः
yaddravyā śivikā ceyaṃ taddravyo bhūtasaṃgrahaḥ /ap_379.018ab/bhavato me 'khilasyāsya samatvenopavṛṃhitaḥ
379.019ef
तच्छ्रुत्वोवाच राजा तं गृहीत्वाङ्घ्री क्षमाप्य च /अप्_379.019अब्/प्रसादं कुरु त्यक्त्वेमां शिविकां ब्रूहि शृण्वते /अप्_379.019च्द्/यो भवान् यन्निमित्तं वा यदागमनकारणम्
tacchrutvovāca rājā taṃ gṛhītvāṅghrī kṣamāpya ca /ap_379.019ab/prasādaṃ kuru tyaktvemāṃ śivikāṃ brūhi śṛṇvate /ap_379.019cd/yo bhavān yannimittaṃ vā yadāgamanakāraṇam
379.020cd
ब्राह्मण उवाच श्रूयतां कोहमित्येतद्वक्तुं नैव च शक्यते /अप्_379.020अब्/ :न् 1 पाठो ऽयं न समीचीनः :प् 340 उपभोगनिमित्तञ्च सर्वत्रागमनक्रिया
brāhmaṇa uvāca śrūyatāṃ kohamityetadvaktuṃ naiva ca śakyate /ap_379.020ab/ :n 1 pāṭho 'yaṃ na samīcīnaḥ :p 340 upabhoganimittañca sarvatrāgamanakriyā
379.021cd
सुखदुःखोपभोगौ तु तौ देशाद्युपपादकौ /अप्_379.021अब्/ धर्माधर्मोद्भवौ भोक्तुं जन्तुर्देशादिमृच्छति
sukhaduḥkhopabhogau tu tau deśādyupapādakau /ap_379.021ab/ dharmādharmodbhavau bhoktuṃ janturdeśādimṛcchati
379.022cd
रजोवाच यो ऽस्ति सोहमिति ब्रह्मन् कथं वक्तुं न शक्यते /अप्_379.022अब्/आत्मन्येषु न दोषाय शब्दोहमिति यो द्विज
rajovāca yo 'sti sohamiti brahman kathaṃ vaktuṃ na śakyate /ap_379.022ab/ātmanyeṣu na doṣāya śabdohamiti yo dvija
379.023cd
ब्राह्मण उवाच शब्दोहमिति दोषाय नात्मन्येष तथैव तत् /अप्_379.023अब्/अनात्मन्यात्मविज्ञानं शब्दो वा भ्रान्तिलक्षणः
brāhmaṇa uvāca śabdohamiti doṣāya nātmanyeṣa tathaiva tat /ap_379.023ab/anātmanyātmavijñānaṃ śabdo vā bhrāntilakṣaṇaḥ
379.024cd
यदा समस्तदेहेषु पुमानेको व्यवस्थितः /अप्_379.024अब्/तदा हि को भवान् कोहमित्येतद्विफलं वचः
yadā samastadeheṣu pumāneko vyavasthitaḥ /ap_379.024ab/tadā hi ko bhavān kohamityetadviphalaṃ vacaḥ
379.025cd
त्वं राजा शिविका चेयं वयं वाहाः पुरःसराः /अप्_379.025अब्/अयञ्च भवतो लोको न सदेतन्नृपोच्यते
tvaṃ rājā śivikā ceyaṃ vayaṃ vāhāḥ puraḥsarāḥ /ap_379.025ab/ayañca bhavato loko na sadetannṛpocyate
379.026cd
वृक्षाद्दारु ततश्चेयं शिविका त्वदधिष्ठिता /अप्_379.026अब्/का वृक्षसंज्ञा जातस्य दारुसंज्ञाथ वा नृप
vṛkṣāddāru tataśceyaṃ śivikā tvadadhiṣṭhitā /ap_379.026ab/kā vṛkṣasaṃjñā jātasya dārusaṃjñātha vā nṛpa
379.027cd
वृक्षारूढो महाराजो नायं वदति चेतनः /अप्_379.027अब्/न च दारुणि सर्वस्त्वां ब्रवीति शिविकागतं
vṛkṣārūḍho mahārājo nāyaṃ vadati cetanaḥ /ap_379.027ab/na ca dāruṇi sarvastvāṃ bravīti śivikāgataṃ
379.028cd
शिविकादारुसङ्घातो रचनास्थितिसंस्थितः /अप्_379.028अब्/अन्विष्यतां नृपश्रेष्ठ तद्भेदे शिविका त्वया
śivikādārusaṅghāto racanāsthitisaṃsthitaḥ /ap_379.028ab/anviṣyatāṃ nṛpaśreṣṭha tadbhede śivikā tvayā
379.029cd
पुमान् स्त्री गौरयं वाजी कुञ्चरो विहगस्तरुः /अप्_379.029अब्/देहेषु लोकसंज्ञेयं विज्ञेया कर्महेतुषु
pumān strī gaurayaṃ vājī kuñcaro vihagastaruḥ /ap_379.029ab/deheṣu lokasaṃjñeyaṃ vijñeyā karmahetuṣu
379.030cd
जिह्वा ब्रवीत्यहमिति दन्तौष्ठौ तालुकं नृप /अप्_379.030अब्/एते नाहं यतः सर्वे वाङ्निपादनहेतवः
jihvā bravītyahamiti dantauṣṭhau tālukaṃ nṛpa /ap_379.030ab/ete nāhaṃ yataḥ sarve vāṅnipādanahetavaḥ
379.031cd
किं हेतुभिर्वदत्येषा वागेवाहमिति स्वयं /अप्_379.031अब्/तथापि वाङ्नाहमेतदुक्तं मिथ्या न युज्यते
kiṃ hetubhirvadatyeṣā vāgevāhamiti svayaṃ /ap_379.031ab/tathāpi vāṅnāhametaduktaṃ mithyā na yujyate
379.032cd
:प् 341 पिण्डः पृथग् यतः पुंसः शिरःपाय्वादिलक्षणः /अप्_379.032अब्/ततो ऽहमिति कुत्रैतां संज्ञां राजन् करोम्यहं
:p 341 piṇḍaḥ pṛthag yataḥ puṃsaḥ śiraḥpāyvādilakṣaṇaḥ /ap_379.032ab/tato 'hamiti kutraitāṃ saṃjñāṃ rājan karomyahaṃ
379.033cd
यदन्यो ऽस्ति परः कोपि मत्तः पार्थिवसत्तम /अप्_379.033अब्/तदेषोहमयं चान्यो वक्तुम् एवमपीष्यते
yadanyo 'sti paraḥ kopi mattaḥ pārthivasattama /ap_379.033ab/tadeṣohamayaṃ cānyo vaktum evamapīṣyate
379.034cd
परमार्थभेदो न नगो न पशुर्नच पादपः /अप्_379.034अब्/शरीराश् च विभेदाश् च य एते कर्मयोनयः
paramārthabhedo na nago na paśurnaca pādapaḥ /ap_379.034ab/śarīrāś ca vibhedāś ca ya ete karmayonayaḥ
379.035cd
यस्तु राजेति यल्लोके यच्च राजभटात्मकम् /अप्_379.035अब्/तच्चान्यच्च नृपेत्थन्तु न सत् सम्यगनामयं
yastu rājeti yalloke yacca rājabhaṭātmakam /ap_379.035ab/taccānyacca nṛpetthantu na sat samyaganāmayaṃ
379.036cd
त्वं राजा सर्वलोकस्य पितुः पुत्रो रिपोरिपुः/अप्_379.036अब्/पत्न्याः पतिः पिता सूनोः कस्त्वां भूप वदाम्यहं
tvaṃ rājā sarvalokasya pituḥ putro riporipuḥ/ap_379.036ab/patnyāḥ patiḥ pitā sūnoḥ kastvāṃ bhūpa vadāmyahaṃ
379.037cd
त्वं किमेतच्छिरः किन्नु शिरस्तव तथोदरं /अप्_379.037अब्/किमु पादादिकं त्वं वै तवैतत् किं महीपते
tvaṃ kimetacchiraḥ kinnu śirastava tathodaraṃ /ap_379.037ab/kimu pādādikaṃ tvaṃ vai tavaitat kiṃ mahīpate
379.038ef
समस्तावयेभ्यस्त्वं पृथग्भूतो व्यवस्थितः /अप्_379.038अब्/कोहमित्यत्र निपुणं भूत्वा चिन्तय पार्थिव /अप्_379.038च्द्/तच्छ्रत्वोवाच राजा तमवधूतं द्विजं हरिं
samastāvayebhyastvaṃ pṛthagbhūto vyavasthitaḥ /ap_379.038ab/kohamityatra nipuṇaṃ bhūtvā cintaya pārthiva /ap_379.038cd/tacchratvovāca rājā tamavadhūtaṃ dvijaṃ hariṃ
379.039ef
रजोवाच श्रेयो ऽर्थमुद्यतः प्रष्टुं कपिलर्षिमहं द्विज /अप्_379.039अब्/तस्यांशः कपिलर्षेस्त्वं मत् कृते ज्ञानदो भुवि /अप्_379.039च्द्/ज्ञानवीच्युदछेर्यस्माद्यच्छ्रेयस्तच्च मे वद
rajovāca śreyo 'rthamudyataḥ praṣṭuṃ kapilarṣimahaṃ dvija /ap_379.039ab/tasyāṃśaḥ kapilarṣestvaṃ mat kṛte jñānado bhuvi /ap_379.039cd/jñānavīcyudacheryasmādyacchreyastacca me vada
379.040cd
ब्राह्मण उवाच भूयः पृच्छसि किं श्रेयः परमार्थन्न पृच्छसि /अप्_379.040अब्/श्रेयांस्यपरमार्थानि अशेषाण्येव भूपते
brāhmaṇa uvāca bhūyaḥ pṛcchasi kiṃ śreyaḥ paramārthanna pṛcchasi /ap_379.040ab/śreyāṃsyaparamārthāni aśeṣāṇyeva bhūpate
379.041cd
देवताराधनं कृत्वा धनसम्पत्तिमिच्छति /अप्_379.041अब्/पुत्रानिच्छति राज्यञ्च श्रेयस्तस्यैव किं नृप
devatārādhanaṃ kṛtvā dhanasampattimicchati /ap_379.041ab/putrānicchati rājyañca śreyastasyaiva kiṃ nṛpa
379.042cd
विवेकिनस्तु संयोगः श्रेयो यः परमात्मनः /अप्_379.042अब्/ :प् 342 यज्ञादिका क्रिया न स्यात् नास्ति द्रव्योपपत्तिता
vivekinastu saṃyogaḥ śreyo yaḥ paramātmanaḥ /ap_379.042ab/ :p 342 yajñādikā kriyā na syāt nāsti dravyopapattitā
379.043cd
परमार्थात्मनोर्योगः परमार्थ इतीष्यते /अप्_379.043अब्/एको व्यापी समः शुद्धो निर्गुणः प्रकृतेः परः
paramārthātmanoryogaḥ paramārtha itīṣyate /ap_379.043ab/eko vyāpī samaḥ śuddho nirguṇaḥ prakṛteḥ paraḥ
379.044cd
जन्मवृद्ध्यादिरहित आत्मा सर्वगतो ऽव्ययः /अप्_379.044अब्/परं ज्ञानमयो ऽसङ्गी गुणजात्यादिभिर्विभुः
janmavṛddhyādirahita ātmā sarvagato 'vyayaḥ /ap_379.044ab/paraṃ jñānamayo 'saṅgī guṇajātyādibhirvibhuḥ
379.045cd
निदाधऋतुसंवादं वदामि द्विज तं शृणु(1) /अप्_379.045अब्/ऋतुर्ब्रह्मसुतो ज्ञानी तच्छिष्यो ऽभूत् पुलस्त्यजः
nidādhaṛtusaṃvādaṃ vadāmi dvija taṃ śṛṇu(1) /ap_379.045ab/ṛturbrahmasuto jñānī tacchiṣyo 'bhūt pulastyajaḥ
379.046cd
निदाघः प्राप्तविद्यो ऽस्मान्नगरे वै पुरे स्थितः /अप्_379.046अब्/देविकायास्तटे तञ्च तर्कयामास वै ऋतुः
nidāghaḥ prāptavidyo 'smānnagare vai pure sthitaḥ /ap_379.046ab/devikāyāstaṭe tañca tarkayāmāsa vai ṛtuḥ
379.047ef
दिव्ये वर्षसहस्रे ऽगान्निदाघमवलोकितुं /अप्_379.047अब्/निदाघो वैश्वदेवान्ते भुक्त्वान्नं शिष्यमब्रवीत् /अप्_379.047च्द्/भुक्तन्ते तृप्तिरुत्पन्ना तुष्टिदा साक्षया यतः
divye varṣasahasre 'gānnidāghamavalokituṃ /ap_379.047ab/nidāgho vaiśvadevānte bhuktvānnaṃ śiṣyamabravīt /ap_379.047cd/bhuktante tṛptirutpannā tuṣṭidā sākṣayā yataḥ
379.048cd
ऋतुर् उवाच क्षुदस्ति यस्य भुते ऽन्ने तुष्टिर्ब्राह्मण जायते /अप्_379.048अब्/न मे क्षुदभवत्तृप्तिं कस्मात्त्वं परिपृच्छसि
ṛtur uvāca kṣudasti yasya bhute 'nne tuṣṭirbrāhmaṇa jāyate /ap_379.048ab/na me kṣudabhavattṛptiṃ kasmāttvaṃ paripṛcchasi
379.049cd
क्षुत्तृष्णे देहधर्माख्ये न ममैते यतो द्विज /अप्_379.049अब्/पृष्टोहं यत्त्वया ब्रूयां(2) तृप्तिरस्त्ये व मे सदा
kṣuttṛṣṇe dehadharmākhye na mamaite yato dvija /ap_379.049ab/pṛṣṭohaṃ yattvayā brūyāṃ(2) tṛptirastye va me sadā
379.050cd
पुमान् सर्वगतो व्यापी आकाशवदयं यतः /अप्_379.050अब्/अतो ऽहं प्रत्यगात्मास्मीत्येतदर्थे भवेत् कथं(3)
pumān sarvagato vyāpī ākāśavadayaṃ yataḥ /ap_379.050ab/ato 'haṃ pratyagātmāsmītyetadarthe bhavet kathaṃ(3)
379.051cd
सो ऽहं गन्ता(4) न चागन्ता नैकदेशनिकेतनः /अप्_379.051अब्/त्वं चान्यो न भवेन्नापि नान्यस्त्वत्तो ऽस्मि वा प्यहं
so 'haṃ gantā(4) na cāgantā naikadeśaniketanaḥ /ap_379.051ab/tvaṃ cānyo na bhavennāpi nānyastvatto 'smi vā pyahaṃ
379.052cd
:न् 1 निदाघऋतुसंवादमद्वैतबुद्धये शृण्विति ख.. , ञ.. च 2 ततः क्षुत्सम्भवाभावादिति ख.. , ञ.. च 3 कुतः कुत्र क्व गन्तासीत्येतदप्यर्थवत् कथमिति ख.. , ञ.. च 4 भोक्तेति क.. :प् 343 मृण्मयं हि गृहं यद्वन्मृदालिप्तं स्थिरीभवेत् /अप्_379.052अब्/पार्थिवो ऽयं तथा देहः पार्थिवैः परमाणुभिः
:n 1 nidāghaṛtusaṃvādamadvaitabuddhaye śṛṇviti kha.. , ña.. ca 2 tataḥ kṣutsambhavābhāvāditi kha.. , ña.. ca 3 kutaḥ kutra kva gantāsītyetadapyarthavat kathamiti kha.. , ña.. ca 4 bhokteti ka.. :p 343 mṛṇmayaṃ hi gṛhaṃ yadvanmṛdāliptaṃ sthirībhavet /ap_379.052ab/pārthivo 'yaṃ tathā dehaḥ pārthivaiḥ paramāṇubhiḥ
379.053cd
ऋतुरस्मि तवाचार्यः प्रज्ञादानाय ते द्विज /अप्_379.053अब्/इहागतो ऽहं यास्यामि परमार्थस्तवोदितः
ṛturasmi tavācāryaḥ prajñādānāya te dvija /ap_379.053ab/ihāgato 'haṃ yāsyāmi paramārthastavoditaḥ
379.054cd
एकमेवमिदं विद्धि न भेदः सकलं जगत् /अप्_379.054अब्/वासुदेवाभिधेयस्य स्वरूपं परमात्मनः
ekamevamidaṃ viddhi na bhedaḥ sakalaṃ jagat /ap_379.054ab/vāsudevābhidheyasya svarūpaṃ paramātmanaḥ
379.055ef
ऋतुर्वर्षसहस्रान्ते पुनस्तन्नगरं ययौ /अप्_379.055अब्/निदाघं नगरप्रान्ते एकान्ते स्थितमब्रवीत् /अप्_379.055च्द्/एकान्ते स्थीयते कस्मान्निदाघं ऋतुरब्रवीत्
ṛturvarṣasahasrānte punastannagaraṃ yayau /ap_379.055ab/nidāghaṃ nagaraprānte ekānte sthitamabravīt /ap_379.055cd/ekānte sthīyate kasmānnidāghaṃ ṛturabravīt
379.056cd
निदाघ उवाच भो विप्र जनसंवादो महानेष नरेश्वर /अप्_379.056अब्/प्रविवीक्ष्य पुरं रम्यं तेनात्र स्थीयते मया
nidāgha uvāca bho vipra janasaṃvādo mahāneṣa nareśvara /ap_379.056ab/pravivīkṣya puraṃ ramyaṃ tenātra sthīyate mayā
379.057cd
ऋतुर् उवाच नराधिपो ऽत्र कतमः कतमश्चेतरो जनः /अप्_379.057अब्/कथ्यतां मे द्विजश्रेष्ठ त्वमभिज्ञो द्विजोत्तम
ṛtur uvāca narādhipo 'tra katamaḥ katamaścetaro janaḥ /ap_379.057ab/kathyatāṃ me dvijaśreṣṭha tvamabhijño dvijottama
379.058cd
यो ऽयं गजेन्द्रमुन्मत्तमद्रिशृङ्गसमुत्थितं /अप्_379.058अब्/अधिरूढो नरेन्द्रो ऽयं परिवारस्तथेतरः(1)
yo 'yaṃ gajendramunmattamadriśṛṅgasamutthitaṃ /ap_379.058ab/adhirūḍho narendro 'yaṃ parivārastathetaraḥ(1)
379.059cd
गजो यो ऽयमधो ब्रह्मन्नुपर्येष स भूपतिः /अप्_379.059अब्/ऋतुराह गजः को ऽत्र राजा चाह निदाघकः
gajo yo 'yamadho brahmannuparyeṣa sa bhūpatiḥ /ap_379.059ab/ṛturāha gajaḥ ko 'tra rājā cāha nidāghakaḥ
379.060cd
ऋतुर्निदाघ आरूढो दृष्टान्तं पश्य वाहनं /अप्_379.060अब्/उपर्यहं यथा राजा त्वमधः कुञ्जरो यथा
ṛturnidāgha ārūḍho dṛṣṭāntaṃ paśya vāhanaṃ /ap_379.060ab/uparyahaṃ yathā rājā tvamadhaḥ kuñjaro yathā
379.061cd
ऋतुः(2) प्राह निदाघन्तं कतमस्त्वामहं वदे /अप्_379.061अब्/उक्तो निदाघस्तन्नत्वा प्राह मे त्वं गुरुर्ध्रुवम्
ṛtuḥ(2) prāha nidāghantaṃ katamastvāmahaṃ vade /ap_379.061ab/ukto nidāghastannatvā prāha me tvaṃ gururdhruvam
379.062ef
:न् 1 आरूढो ऽयं गजं राजा परलोकस्तथेतर इति ख.. , ञ.. च 2 क.. पुस्तके सर्वत्र ऋभुरिति ऋतुस्थानीयः पाठः :प् 344 नान्यस्माद्द्वैतसंस्कारसंस्कृतं मानसं तथा /अप्_379.062अब्/ऋतुः प्राह निदाघन्तं ब्रह्मज्ञानाय चागतः /अप्_379.062च्द्/परमार्थं सारभूतमद्वैतं दर्शितं मया
:n 1 ārūḍho 'yaṃ gajaṃ rājā paralokastathetara iti kha.. , ña.. ca 2 ka.. pustake sarvatra ṛbhuriti ṛtusthānīyaḥ pāṭhaḥ :p 344 nānyasmāddvaitasaṃskārasaṃskṛtaṃ mānasaṃ tathā /ap_379.062ab/ṛtuḥ prāha nidāghantaṃ brahmajñānāya cāgataḥ /ap_379.062cd/paramārthaṃ sārabhūtamadvaitaṃ darśitaṃ mayā
379.063cd
ब्राह्मण उवाच निदाघो ऽप्युपदेशेन तेनाद्वैतपरो ऽभवत् /अप्_379.063अब्/सर्वभूतान्यभेदेन ददृशे स तदात्मनि
brāhmaṇa uvāca nidāgho 'pyupadeśena tenādvaitaparo 'bhavat /ap_379.063ab/sarvabhūtānyabhedena dadṛśe sa tadātmani
379.064cd
अवाप मुक्तिं ज्ञानात्स तथा त्वं मुक्तिमाप्स्यसि /अप्_379.064अब्/एकः समस्तं त्वञ्चाहं विष्णुः सर्वगतो यतः
avāpa muktiṃ jñānātsa tathā tvaṃ muktimāpsyasi /ap_379.064ab/ekaḥ samastaṃ tvañcāhaṃ viṣṇuḥ sarvagato yataḥ
379.065cd
पीतनीलादिभेदेन यथैकं दृश्यते नभः /अप्_379.065अब्/भ्रान्तिदृष्टिभिरात्मापि तथैकः स पृथक् पृथक्
pītanīlādibhedena yathaikaṃ dṛśyate nabhaḥ /ap_379.065ab/bhrāntidṛṣṭibhirātmāpi tathaikaḥ sa pṛthak pṛthak
379.066cd
अग्निर् उवाच मुक्तिं ह्य् अवाप भवतो ज्ञानसारेण भूपतिः(1) /अप्_379.066अब्/संसाराज्ञानवृक्षारिज्ञानं ब्रह्मेति चिन्तय
agnir uvāca muktiṃ hy avāpa bhavato jñānasāreṇa bhūpatiḥ(1) /ap_379.066ab/saṃsārājñānavṛkṣārijñānaṃ brahmeti cintaya
Chapter 380
380.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे अद्वैतव्रह्मविज्ञानं नमोनाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः % छप्तेर् {380} :श् अथाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गीतासारः अग्निर् उवाच गीतासारं प्रवक्ष्यामि सर्वगीतोत्तमोत्तमं /अप्_380.001अब्/कृष्णो ऽर्जुनाय यमाह पुरा वै भुक्तिमुक्तिदं(2)
:e ity āgneye mahāpurāṇe advaitavrahmavijñānaṃ namonāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ % chapter {380} :ś athāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ gītāsāraḥ agnir uvāca gītāsāraṃ pravakṣyāmi sarvagītottamottamaṃ /ap_380.001ab/kṛṣṇo 'rjunāya yamāha purā vai bhuktimuktidaṃ(2)
380.002cd
श्रीभगवानुवाच गतासुरगतासुर्वा न शोच्यो देहवानजः /अप्_380.002अब्/आत्माजरो ऽमरो ऽभेद्यस्तस्माच्छोकादिकं त्यजेत्
śrībhagavānuvāca gatāsuragatāsurvā na śocyo dehavānajaḥ /ap_380.002ab/ātmājaro 'maro 'bhedyastasmācchokādikaṃ tyajet
380.003cd
:न् 1 ज्ञानात् सौवीरभूपतिरिति ख.. , ञ.. च 2 पठतां भुक्तिमुक्तिदमिति ख.. :प् 345 ध्यायतो विषयान् पुंसः सङ्गस्तेषूपजायते /अप्_380.003अब्/सङ्गात् कामस्ततः क्रोधः क्रोधात्सम्मोह एव च
:n 1 jñānāt sauvīrabhūpatiriti kha.. , ña.. ca 2 paṭhatāṃ bhuktimuktidamiti kha.. :p 345 dhyāyato viṣayān puṃsaḥ saṅgasteṣūpajāyate /ap_380.003ab/saṅgāt kāmastataḥ krodhaḥ krodhātsammoha eva ca
380.004cd
अम्मोहात् स्मृतिविभ्रंशो बुद्धिनाशात् प्रणश्यति /अप्_380.004अब्/दुःसङ्गहानिः सत्सङ्गान्मोक्षकाभी च कामनुत्
ammohāt smṛtivibhraṃśo buddhināśāt praṇaśyati /ap_380.004ab/duḥsaṅgahāniḥ satsaṅgānmokṣakābhī ca kāmanut
380.005cd
कामत्यागादात्मनिष्ठः स्थिरप्रज्ञस्तदोच्यते /अप्_380.005अब्/या निशा सर्वभूतानां तस्यां जागर्ति संयमी
kāmatyāgādātmaniṣṭhaḥ sthiraprajñastadocyate /ap_380.005ab/yā niśā sarvabhūtānāṃ tasyāṃ jāgarti saṃyamī
380.006cd
यस्यां जाग्रति भूतानि सा निशा पश्यतो मुनेः /अप्_380.006अब्/आत्मन्येव च सन्तुष्टस्तस्य कार्यं न विद्यते
yasyāṃ jāgrati bhūtāni sā niśā paśyato muneḥ /ap_380.006ab/ātmanyeva ca santuṣṭastasya kāryaṃ na vidyate
380.007cd
नैव तस्य कृते नार्थो नाकृते नेह कश् चनः /अप्_380.007अब्/तत्त्ववित्तु महावहो गुणकर्मविभागयोः
naiva tasya kṛte nārtho nākṛte neha kaś canaḥ /ap_380.007ab/tattvavittu mahāvaho guṇakarmavibhāgayoḥ
380.008cd
गुणा गुनेषु वर्तन्ते इति मत्वा न सज्जते /अप्_380.008अब्/सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यति
guṇā guneṣu vartante iti matvā na sajjate /ap_380.008ab/sarvaṃ jñānaplavenaiva vṛjinaṃ santariṣyati
380.009cd
ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात् कुरुते ऽर्जुन /अप्_380.009अब्/ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गन्त्यक्त्वा करोति यः
jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasāt kurute 'rjuna /ap_380.009ab/brahmaṇyādhāya karmāṇi saṅgantyaktvā karoti yaḥ
380.010cd
लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा /अप्_380.010अब्/सर्वभूतेषु चात्मानं सर्वभूतानि चात्मनि
lipyate na sa pāpena padmapatramivāmbhasā /ap_380.010ab/sarvabhūteṣu cātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani
380.011cd
ईक्षते योगयुक्तात्मा सर्वत्र समदर्शनः /अप्_380.011अब्/शुचीनां श्रीमतां गेहे योगभ्रष्टो ऽभिजायते
īkṣate yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ /ap_380.011ab/śucīnāṃ śrīmatāṃ gehe yogabhraṣṭo 'bhijāyate
380.012cd
न हि कल्याणकृत् कश्चिद्दुर्गतिं तात गच्छति /अप्_380.012अब्/देवी ह्य् एषा गुणमयी मम माया दुरत्यया
na hi kalyāṇakṛt kaściddurgatiṃ tāta gacchati /ap_380.012ab/devī hy eṣā guṇamayī mama māyā duratyayā
380.013cd
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतान्तरन्ति ते /अप्_380.013अब्/आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थो ज्ञानी च भरतर्षभ
māmeva ye prapadyante māyāmetāntaranti te /ap_380.013ab/ārto jijñāsurarthārtho jñānī ca bharatarṣabha
380.014cd
चतुर्विधा भजन्ते मां ज्ञानी चैकत्वमास्थितः /अप्_380.014अब्/ :प् 346 अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावो ऽध्यात्ममुच्यते
caturvidhā bhajante māṃ jñānī caikatvamāsthitaḥ /ap_380.014ab/ :p 346 akṣaraṃ brahma paramaṃ svabhāvo 'dhyātmamucyate
380.015cd
भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः /अप्_380.015अब्/अधिभूतं क्षरोभावः पुरुषश्चाधिदैवतं
bhūtabhāvodbhavakaro visargaḥ karmasaṃjñitaḥ /ap_380.015ab/adhibhūtaṃ kṣarobhāvaḥ puruṣaścādhidaivataṃ
380.016cd
अधियज्ञोहमेवात्र देहे देहभृतां वर /अप्_380.016अब्/अन्तकाले स्मरन्माञ्च मद्भावं यात्यसंशयः
adhiyajñohamevātra dehe dehabhṛtāṃ vara /ap_380.016ab/antakāle smaranmāñca madbhāvaṃ yātyasaṃśayaḥ
380.017cd
यं यं भावं स्मरन्नन्ते त्यजेद्देहन्तमाप्नुयात् /अप्_380.017अब्/प्राणं न्यस्य भ्रुवोर्मध्ये अन्ते प्राप्नोति मत्परम्
yaṃ yaṃ bhāvaṃ smarannante tyajeddehantamāpnuyāt /ap_380.017ab/prāṇaṃ nyasya bhruvormadhye ante prāpnoti matparam
380.018cd
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्मवदन् देहं त्यजन्तथा /अप्_380.018अब्/ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्ताः सर्वे मम विभूतयः
omityekākṣaraṃ brahmavadan dehaṃ tyajantathā /ap_380.018ab/brahmādistambhaparyantāḥ sarve mama vibhūtayaḥ
380.019cd
श्रीमन्तश्चोर्जिताः सर्वे ममांशाः(1) प्राणिनःस्मृताः /अप्_380.019अब्/अहमेको विश्वरूप इति ज्ञात्वा विमुच्यते
śrīmantaścorjitāḥ sarve mamāṃśāḥ(1) prāṇinaḥsmṛtāḥ /ap_380.019ab/ahameko viśvarūpa iti jñātvā vimucyate
380.020cd
क्षेत्रं शरीरं यो वेत्ति क्षेत्रज्ञः स प्रकोर्तितः /अप्_380.020अब्/क्षेत्रक्षेत्रज्ञयोर्ज्ञानं यत्तज्ज्ञानं मतं मम
kṣetraṃ śarīraṃ yo vetti kṣetrajñaḥ sa prakortitaḥ /ap_380.020ab/kṣetrakṣetrajñayorjñānaṃ yattajjñānaṃ mataṃ mama
380.021cd
महाभूतान्यहङ्कारो बुद्धिरव्यक्तमेव च /अप्_380.021अब्/इन्द्रयाणि देशैकञ्च पञ्च चेन्द्रियगोचराः
mahābhūtānyahaṅkāro buddhiravyaktameva ca /ap_380.021ab/indrayāṇi deśaikañca pañca cendriyagocarāḥ
380.022cd
इच्छा द्वेषः सुखं दुःखं सङ्घातश्चेतना धृतिः /अप्_380.022अब्/एतत्क्षेत्रं समासेन सविकारमुदाहृतं
icchā dveṣaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ saṅghātaścetanā dhṛtiḥ /ap_380.022ab/etatkṣetraṃ samāsena savikāramudāhṛtaṃ
380.023cd
अमानित्वमदम्भित्वमहिंसा क्षान्तिरार्जवम् /अप्_380.023अब्/आचार्योपासनं शौचं स्थैर्यमात्मविनिग्रहः
amānitvamadambhitvamahiṃsā kṣāntirārjavam /ap_380.023ab/ācāryopāsanaṃ śaucaṃ sthairyamātmavinigrahaḥ
380.024cd
इन्द्रियार्थेषु वैराग्यमनहङ्कार एव च /अप्_380.024अब्/जन्ममृत्युजराव्याधिदुःखदोषानुदर्शनं
indriyārtheṣu vairāgyamanahaṅkāra eva ca /ap_380.024ab/janmamṛtyujarāvyādhiduḥkhadoṣānudarśanaṃ
380.025cd
आसक्तिरनभिष्वङ्गः पुत्रदारगृहादिषु /अप्_380.025अब्/ :न् 1 ममाङ्गा इति ख.. :प् 347 नित्यञ्च समचित्तत्त्वमिष्टानिष्टोपपत्तिषु
āsaktiranabhiṣvaṅgaḥ putradāragṛhādiṣu /ap_380.025ab/ :n 1 mamāṅgā iti kha.. :p 347 nityañca samacittattvamiṣṭāniṣṭopapattiṣu
380.026cd
मयि चानन्ययोगेन भक्तिरव्यभिचारिणी /अप्_380.026अब्/विविक्तदेशसेवित्वमरतिर्जनसंसदि
mayi cānanyayogena bhaktiravyabhicāriṇī /ap_380.026ab/viviktadeśasevitvamaratirjanasaṃsadi
380.027cd
अध्यात्मज्ञाननिष्ठत्वन्तत्त्वज्ञानानुदर्शनं /अप्_380.027अब्/एतज्ज्ञानमिति प्रोक्तमज्ञानं यदतो ऽन्यथा
adhyātmajñānaniṣṭhatvantattvajñānānudarśanaṃ /ap_380.027ab/etajjñānamiti proktamajñānaṃ yadato 'nyathā
380.028cd
ज्ञेयं यत्तत् प्रवक्ष्यामि यं ज्ञात्वामृतमश्नुते /अप्_380.028अब्/अनादि परमं ब्रह्म सत्त्वं नाम तदुच्यते
jñeyaṃ yattat pravakṣyāmi yaṃ jñātvāmṛtamaśnute /ap_380.028ab/anādi paramaṃ brahma sattvaṃ nāma taducyate
380.029cd
सर्वतः पाणिपादान्तं सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् /अप्_380.029अब्/सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति
sarvataḥ pāṇipādāntaṃ sarvato 'kṣiśiromukham /ap_380.029ab/sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhati
380.030cd
सर्वेन्द्रियगुणाभासं सर्वेन्द्रियविवर्जितम् /अप्_380.030अब्/असक्तं सर्वभृच्चैव निर्गुणं गुणभोक्तृ च
sarvendriyaguṇābhāsaṃ sarvendriyavivarjitam /ap_380.030ab/asaktaṃ sarvabhṛccaiva nirguṇaṃ guṇabhoktṛ ca
380.031cd
वहिरन्तश् च भूतानामचरञ्चरमेव च /अप्_380.031अब्/सूक्ष्मत्वात्तदविज्ञेयं दूरस्थञ्चान्तिके ऽपि यत्
vahirantaś ca bhūtānāmacarañcarameva ca /ap_380.031ab/sūkṣmatvāttadavijñeyaṃ dūrasthañcāntike 'pi yat
380.032cd
अविभक्तञ्च भूतेषु विभक्तमिव च स्थितम् /अप्_380.032अब्/भूतभर्तृ च विज्ञेयं ग्रसिष्णु प्रभविष्णु च
avibhaktañca bhūteṣu vibhaktamiva ca sthitam /ap_380.032ab/bhūtabhartṛ ca vijñeyaṃ grasiṣṇu prabhaviṣṇu ca
380.033cd
ज्योतिषामपि तज्ज्योतिस्तमसः परमुच्यते /अप्_380.033अब्/ज्ञानं ज्ञेयं ज्ञानगम्यं हृदि सर्वस्य धिष्ठितं
jyotiṣāmapi tajjyotistamasaḥ paramucyate /ap_380.033ab/jñānaṃ jñeyaṃ jñānagamyaṃ hṛdi sarvasya dhiṣṭhitaṃ
380.034cd
ध्यानेनात्मनि पश्यन्ति केचिदात्मानमात्मना /अप्_380.034अब्/अन्ये साङ्ख्येन योगेन कर्मयोगेन चापरे
dhyānenātmani paśyanti kecidātmānamātmanā /ap_380.034ab/anye sāṅkhyena yogena karmayogena cāpare
380.035cd
अन्ये त्वेवमजानन्तो श्रुत्वान्येभ्य उपासते /अप्_380.035अब्/तेपि चाशु तरन्त्येव मृत्युं श्रुतिपरायणाः
anye tvevamajānanto śrutvānyebhya upāsate /ap_380.035ab/tepi cāśu tarantyeva mṛtyuṃ śrutiparāyaṇāḥ
380.036cd
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च /अप्_380.036अब्/प्रमादमोहौ तमसो भवतो ज्ञानमेव च
sattvātsañjāyate jñānaṃ rajaso lobha eva ca /ap_380.036ab/pramādamohau tamaso bhavato jñānameva ca
380.037cd
:प् 348 गुणा वर्तन्त इत्य् एव यो ऽवतिष्ठति नेङ्गते /अप्_380.037अब्/मानावमानमित्रारितुल्यस्त्यागी स निर्गुणः
:p 348 guṇā vartanta ity eva yo 'vatiṣṭhati neṅgate /ap_380.037ab/mānāvamānamitrāritulyastyāgī sa nirguṇaḥ
380.038cd
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययं /अप्_380.038अब्/छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित्
ūrdhvamūlamadhaḥśākhamaśvatthaṃ prāhuravyayaṃ /ap_380.038ab/chandāṃsi yasya parṇāni yastaṃ veda sa vedavit
380.039cd
द्वौ भूतसर्गौ लोके ऽस्मिन् दैव आसुर एव च /अप्_380.039अब्/अहिंसादिः क्षमा चैव दैवीसम्पत्तितो नृणां
dvau bhūtasargau loke 'smin daiva āsura eva ca /ap_380.039ab/ahiṃsādiḥ kṣamā caiva daivīsampattito nṛṇāṃ
380.040cd
न शौचं नापि वाचारो ह्य् आसुरीसम्पदोद्धवः /अप्_380.040अब्/नरकत्वात् क्रोधलोभकामस्तस्मात्त्रयं त्यजेत्
na śaucaṃ nāpi vācāro hy āsurīsampadoddhavaḥ /ap_380.040ab/narakatvāt krodhalobhakāmastasmāttrayaṃ tyajet
380.041cd
यज्ञस्तपस् तथा दानं सत्त्वाद्यैस्त्रिविधं स्मृतम् /अप्_380.041अब्/आयुः सत्त्वं बलारोग्यसुखायान्नन्तु सात्त्विकं
yajñastapas tathā dānaṃ sattvādyaistrividhaṃ smṛtam /ap_380.041ab/āyuḥ sattvaṃ balārogyasukhāyānnantu sāttvikaṃ
380.042cd
दुःखशोकामयायान्नं तीक्ष्णरूक्षन्तु राजसं /अप्_380.042अब्/अमेध्योच्छिष्टपूत्यन्नं तामसं नीरसादिकं
duḥkhaśokāmayāyānnaṃ tīkṣṇarūkṣantu rājasaṃ /ap_380.042ab/amedhyocchiṣṭapūtyannaṃ tāmasaṃ nīrasādikaṃ
380.043cd
यष्टव्यो विधिना यज्ञो निष्कामाय स सात्त्विकः /अप्_380.043अब्/यज्ञः फलाय दम्भात्मी राजसस्तामसः क्रतुः
yaṣṭavyo vidhinā yajño niṣkāmāya sa sāttvikaḥ /ap_380.043ab/yajñaḥ phalāya dambhātmī rājasastāmasaḥ kratuḥ
380.044cd
श्रद्धामन्त्रादिविध्युक्तं तपः शारीरमुच्यते /अप्_380.044अब्/देवादिपूजाहिंसादि वाङ्मयं तप उच्यते
śraddhāmantrādividhyuktaṃ tapaḥ śārīramucyate /ap_380.044ab/devādipūjāhiṃsādi vāṅmayaṃ tapa ucyate
380.045cd
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं स्वाध्यायसज्जपः /अप्_380.045अब्/मानसं चित्तसंशुद्धेर्सौनमात्सविनिग्रहः
anudvegakaraṃ vākyaṃ satyaṃ svādhyāyasajjapaḥ /ap_380.045ab/mānasaṃ cittasaṃśuddhersaunamātsavinigrahaḥ
380.046cd
सात्त्विकञ्च तपो ऽकामं फलाद्यर्थन्तु राजसं /अप्_380.046अब्/तामसं परपीडायै सात्त्विकं दानमुच्यते
sāttvikañca tapo 'kāmaṃ phalādyarthantu rājasaṃ /ap_380.046ab/tāmasaṃ parapīḍāyai sāttvikaṃ dānamucyate
380.047cd
देशादौ चैव दातव्यमुपकाराय राजसं /अप्_380.047अब्/आदेशादाववज्ञातं तामसं दानमीरितं
deśādau caiva dātavyamupakārāya rājasaṃ /ap_380.047ab/ādeśādāvavajñātaṃ tāmasaṃ dānamīritaṃ
380.048cd
:प् 349 ओंतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः /अप्_380.048अब्/यज्ञदानादिक कर्म बुक्तिमुक्तिप्रदं नृणां
:p 349 oṃtatsaditi nirdeśo brahmaṇastrividhaḥ smṛtaḥ /ap_380.048ab/yajñadānādika karma buktimuktipradaṃ nṛṇāṃ
380.049cd
अनिष्टमिष्टं मिश्रञ्च त्रिविधं कर्मणः फलं /अप्_380.049अब्/भवत्यत्यागिनां(1) प्रेत्य न तु सन्न्यासिनां क्वचित्
aniṣṭamiṣṭaṃ miśrañca trividhaṃ karmaṇaḥ phalaṃ /ap_380.049ab/bhavatyatyāgināṃ(1) pretya na tu sannyāsināṃ kvacit
380.050cd
तामसः कर्मसंयोगात् मोहात्क्लेशभयादिकात् /अप्_380.050अब्/राजसः सात्त्विको ऽकामात् पञ्चैते कर्महेतवः
tāmasaḥ karmasaṃyogāt mohātkleśabhayādikāt /ap_380.050ab/rājasaḥ sāttviko 'kāmāt pañcaite karmahetavaḥ
380.051cd
अधिष्ठानं तथा कर्ता करणञ्च पृथग्विधम् /अप्_380.051अब्/त्रिविधाश् च पृथक् चेष्टा दैवञ्चैवात्र पञ्चमं
adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇañca pṛthagvidham /ap_380.051ab/trividhāś ca pṛthak ceṣṭā daivañcaivātra pañcamaṃ
380.052cd
एकं ज्ञानं सात्त्विकं स्यात् पृथग् ज्ञानन्तु राजसं /अप्_380.052अब्/अतत्त्वार्थन्तामसं स्यात् कर्माकामाय सात्त्विकं
ekaṃ jñānaṃ sāttvikaṃ syāt pṛthag jñānantu rājasaṃ /ap_380.052ab/atattvārthantāmasaṃ syāt karmākāmāya sāttvikaṃ
380.053cd
कामाय राजसं कर्म मोहात् कर्म तु तामसं /अप्_380.053अब्/सीध्यसिद्ध्योः समः कर्ता सात्त्विको राजसो ऽत्यपि
kāmāya rājasaṃ karma mohāt karma tu tāmasaṃ /ap_380.053ab/sīdhyasiddhyoḥ samaḥ kartā sāttviko rājaso 'tyapi
380.054cd
शठो ऽलसस्तामसः स्यात् कार्यादिधीश् च सात्त्विकी /अप्_380.054अब्/कार्यार्थं सा राजसी स्याद्विपरीता तु तामसी
śaṭho 'lasastāmasaḥ syāt kāryādidhīś ca sāttvikī /ap_380.054ab/kāryārthaṃ sā rājasī syādviparītā tu tāmasī
380.055cd
मनोधृतिः सात्त्विकी स्यात् प्रीतिकामेति राजसी /अप्_380.055अब्/तामसी तु प्रशोकादौ मुखं सत्त्वात्तदन्तगं
manodhṛtiḥ sāttvikī syāt prītikāmeti rājasī /ap_380.055ab/tāmasī tu praśokādau mukhaṃ sattvāttadantagaṃ
380.056cd
सुखं तद्राजसञ्चाग्रे अन्ते दुःखन्तु तामसं /अप्_380.056अब्/अतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदन्ततं
sukhaṃ tadrājasañcāgre ante duḥkhantu tāmasaṃ /ap_380.056ab/ataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidantataṃ
380.057cd
स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य विष्णुं सिद्धिञ्च विन्दति /अप्_380.057अब्/कर्मणा मनसा वाचा सर्वावस्थासु सर्वदा
svakarmaṇā tamabhyarcya viṣṇuṃ siddhiñca vindati /ap_380.057ab/karmaṇā manasā vācā sarvāvasthāsu sarvadā
380.058cd
:न् 1 भवत्ययोगिनामिति ख.. :प् 350 ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्तं जगद्विष्णुञ्च वेत्ति यः /अप्_380.058अब्/सिद्धिमाप्नोति भगवद्भक्तो भागवतो ध्रुवं
:n 1 bhavatyayogināmiti kha.. :p 350 brahmādistambhaparyantaṃ jagadviṣṇuñca vetti yaḥ /ap_380.058ab/siddhimāpnoti bhagavadbhakto bhāgavato dhruvaṃ
Chapter 381
381.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे गीतासारो नामाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ % छप्तेर् {381} :श् अथैकाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः यमगीता अग्निर् उवाच यमगीतां प्रवक्ष्यामि उक्ता या नाचिकेतसे /अप्_381.001अब्/पठतां शृण्वतां भुक्त्यै मुक्त्यै मोक्षार्थिनां सतां
:e ity āgneye mahāpurāṇe gītāsāro nāmāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || % chapter {381} :ś athaikāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ yamagītā agnir uvāca yamagītāṃ pravakṣyāmi uktā yā nāciketase /ap_381.001ab/paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ bhuktyai muktyai mokṣārthināṃ satāṃ
381.002cd
यम उवाच आसनं शयनं यानपरिधानगृहादिकम् /अप्_381.002अब्/वाञ्छत्यहो ऽतिमोहेन सुस्थिरं स्वयमस्थिरः
yama uvāca āsanaṃ śayanaṃ yānaparidhānagṛhādikam /ap_381.002ab/vāñchatyaho 'timohena susthiraṃ svayamasthiraḥ
381.003cd
भोगेषु शक्तिः सततं तथैवात्मावलोकनं /अप्_381.003अब्/श्रेयः परं मनुष्यानां कपिलोद्गीतमेव हि
bhogeṣu śaktiḥ satataṃ tathaivātmāvalokanaṃ /ap_381.003ab/śreyaḥ paraṃ manuṣyānāṃ kapilodgītameva hi
381.004cd
सर्वत्र समदर्शित्वं निर्मसत्वमसङ्गता /अप्_381.004अब्/श्रेयः परम् मनुष्यानां गीतं पञ्चशिखेन हि
sarvatra samadarśitvaṃ nirmasatvamasaṅgatā /ap_381.004ab/śreyaḥ param manuṣyānāṃ gītaṃ pañcaśikhena hi
381.005cd
आगर्भजन्मबाल्यादिवयो ऽवस्थादिवेदनं /अप्_381.005अब्/श्रेयः परं मनुष्याणाम् गङ्गाविष्णुप्रगीतकं
āgarbhajanmabālyādivayo 'vasthādivedanaṃ /ap_381.005ab/śreyaḥ paraṃ manuṣyāṇām gaṅgāviṣṇupragītakaṃ
381.006cd
आध्यात्मिकादिदुःखानामाद्यन्तादिप्रतिक्रिया /अप्_381.006अब्/श्रेयः परं मन्ष्याणां जनकोद्गीतमेव च
ādhyātmikādiduḥkhānāmādyantādipratikriyā /ap_381.006ab/śreyaḥ paraṃ manṣyāṇāṃ janakodgītameva ca
381.007cd
अभिन्नयोर्भेदकरः प्रत्ययो यः परात्मनः /अप्_381.007अब्/तच्छान्तिपरमं श्रेयो ब्रह्मोद्गीतमुदाहृतं
abhinnayorbhedakaraḥ pratyayo yaḥ parātmanaḥ /ap_381.007ab/tacchāntiparamaṃ śreyo brahmodgītamudāhṛtaṃ
381.008cd
:प् 351 कर्तव्यमिति यत्कर्म ऋग्यजुःसामसंज्ञितं /अप्_381.008अब्/कुरुते श्रेयसे सङ्गान् जैगीषव्येण गीयते
:p 351 kartavyamiti yatkarma ṛgyajuḥsāmasaṃjñitaṃ /ap_381.008ab/kurute śreyase saṅgān jaigīṣavyeṇa gīyate
381.009cd
हानिः सर्वविधित्सानामात्मनः सुखहैतुकी /अप्_381.009अब्/श्रेयः परं मनुष्याणां देवलोद्गीतमीरितं
hāniḥ sarvavidhitsānāmātmanaḥ sukhahaitukī /ap_381.009ab/śreyaḥ paraṃ manuṣyāṇāṃ devalodgītamīritaṃ
381.010cd
कामत्यागात्तु विज्ञानं सुखं ब्रह्म परं पदं /अप्_381.010अब्/कामिनां न हि विज्ञानं सनकोद्गीतमेव तत्
kāmatyāgāttu vijñānaṃ sukhaṃ brahma paraṃ padaṃ /ap_381.010ab/kāmināṃ na hi vijñānaṃ sanakodgītameva tat
381.011cd
प्रवृत्तञ्च निवृत्तञ्च कार्यं कर्मपरो ऽब्रवीत् /अप्_381.011अब्/श्रेयसां श्रेय एतद्धि नैष्कर्म्यं ब्रह्म तद्धरिः
pravṛttañca nivṛttañca kāryaṃ karmaparo 'bravīt /ap_381.011ab/śreyasāṃ śreya etaddhi naiṣkarmyaṃ brahma taddhariḥ
381.012cd
पुमांश्चाधिगतज्ञानो भेदं नाप्नोति सत्तमः /अप्_381.012अब्/ब्रह्मणा विष्णुसंज्ञेन परमेणाव्ययेन च
pumāṃścādhigatajñāno bhedaṃ nāpnoti sattamaḥ /ap_381.012ab/brahmaṇā viṣṇusaṃjñena parameṇāvyayena ca
381.013cd
ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं सौभाग्यं रूपमुत्तमम् /अप्_381.013अब्/तपसा लभ्यते सर्वं मनसा यद्यदिच्छति
jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ saubhāgyaṃ rūpamuttamam /ap_381.013ab/tapasā labhyate sarvaṃ manasā yadyadicchati
381.014cd
नास्ति विष्णुसमन्ध्येयं तपो नानशनात्परं /अप्_381.014अब्/नास्त्यारोग्यसमं धन्यं नास्ति गङ्गासमा सरित्
nāsti viṣṇusamandhyeyaṃ tapo nānaśanātparaṃ /ap_381.014ab/nāstyārogyasamaṃ dhanyaṃ nāsti gaṅgāsamā sarit
381.015cd
न सो ऽस्ति बान्धवः कश्चिद्विष्णुं मुक्त्वा जगद्गुरुं /अप्_381.015अब्/अधश्चोर्धं हरिश्चाग्रे देहेन्द्रियमनोमुखे
na so 'sti bāndhavaḥ kaścidviṣṇuṃ muktvā jagadguruṃ /ap_381.015ab/adhaścordhaṃ hariścāgre dehendriyamanomukhe
381.016cd
इत्येवं संस्मरन् प्राणान् यस्त्यजेत्स हरिर्भवेत् /अप्_381.016अब्/यत्तद् ब्रह्म यतः सर्वं यत्सर्वं तस्य संस्थितम्
ityevaṃ saṃsmaran prāṇān yastyajetsa harirbhavet /ap_381.016ab/yattad brahma yataḥ sarvaṃ yatsarvaṃ tasya saṃsthitam
381.017cd
अग्राह्यकमनिर्देश्यं सुप्रतिष्ठञ्च यत्परं /अप्_381.017अब्/परापरस्वरूपेण विष्णुः सर्वहृदि स्थितः
agrāhyakamanirdeśyaṃ supratiṣṭhañca yatparaṃ /ap_381.017ab/parāparasvarūpeṇa viṣṇuḥ sarvahṛdi sthitaḥ
381.018cd
यज्ञेशं यज्ञपुरुषं केचिदिच्छन्ति तत्परं /अप्_381.018अब्/केचिद्विष्णुं हरं केचित् केचिद् ब्रह्माणमीश्वरं
yajñeśaṃ yajñapuruṣaṃ kecidicchanti tatparaṃ /ap_381.018ab/kecidviṣṇuṃ haraṃ kecit kecid brahmāṇamīśvaraṃ
381.019cd
इन्द्रादिनामभिः केचित् सूर्यं सोमञ्च कालकम् /अप्_381.019अब्/ :प् 352 ब्रह्मादिस्तम्भपर्यन्तं जगद्विष्णुं वदन्ति च
indrādināmabhiḥ kecit sūryaṃ somañca kālakam /ap_381.019ab/ :p 352 brahmādistambhaparyantaṃ jagadviṣṇuṃ vadanti ca
381.020cd
स विष्णुः परमं ब्रह्म यतो नावर्तते पुनः /अप्_381.020अब्/सुवर्णादिमहादानपुण्यतीर्थावगाहनैः
sa viṣṇuḥ paramaṃ brahma yato nāvartate punaḥ /ap_381.020ab/suvarṇādimahādānapuṇyatīrthāvagāhanaiḥ
381.021cd
ध्यानैर् व्रतैः पूजया च धर्मश्रुत्या तदाप्नुयात् /अप्_381.021अब्/आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु
dhyānair vrataiḥ pūjayā ca dharmaśrutyā tadāpnuyāt /ap_381.021ab/ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ rathameva tu
381.022cd
बुद्धिन्तु सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च /अप्_381.022अब्/इन्द्रयाणि हयानाहुर्विषयांश्चेषुगोचरान्
buddhintu sārathiṃ viddhi manaḥ pragrahameva ca /ap_381.022ab/indrayāṇi hayānāhurviṣayāṃśceṣugocarān
381.023cd
आत्मेन्द्रियमनोयुक्तं भोक्तेत्याहुर्मनीषिणः /अप्_381.023अब्/यस्त्वविज्ञानवान् भवत्ययुक्तेन मनसा सदा
ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktetyāhurmanīṣiṇaḥ /ap_381.023ab/yastvavijñānavān bhavatyayuktena manasā sadā
381.024cd
न सत्पदमवाप्नोति संसारञ्चाधिगच्छति /अप्_381.024अब्/यस्तु विज्ञानवान् भवति युक्तेन मनसा सदा
na satpadamavāpnoti saṃsārañcādhigacchati /ap_381.024ab/yastu vijñānavān bhavati yuktena manasā sadā
381.025cd
स तत्पदमवाप्नोति यस्माद्भूयो न जायते /अप्_381.025अब्/विज्ञानसारथिर्यस्तु मनःप्रग्रहवान्नरः
sa tatpadamavāpnoti yasmādbhūyo na jāyate /ap_381.025ab/vijñānasārathiryastu manaḥpragrahavānnaraḥ
381.026cd
सो ऽध्वानं परमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् /अप्_381.026अब्/इन्द्रियेभ्यः परा ह्य् अर्था अर्थेभ्यश् च परं मनः
so 'dhvānaṃ paramāpnoti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam /ap_381.026ab/indriyebhyaḥ parā hy arthā arthebhyaś ca paraṃ manaḥ
381.027cd
मनसस्तु परा बुद्धिः बुद्धेरात्मा महान् परः /अप्_381.027अब्/महतः परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः
manasastu parā buddhiḥ buddherātmā mahān paraḥ /ap_381.027ab/mahataḥ paramavyaktamavyaktātpuruṣaḥ paraḥ
381.028cd
पुरुषान्न परं किञ्चित् सा काष्ठा सा परा गतिः /अप्_381.028अब्/एषु सर्वेषु भूतेषु गूढात्मा न प्रकाशते
puruṣānna paraṃ kiñcit sā kāṣṭhā sā parā gatiḥ /ap_381.028ab/eṣu sarveṣu bhūteṣu gūḍhātmā na prakāśate
381.029cd
दृश्यते त्वग्र्यया बुध्या सूक्ष्मया सूक्ष्मदर्शिभिः /अप्_381.029अब्/यच्छेद्वाङ्मनसी प्राज्ञः तद्यच्छेज्ज्ञानमात्मनि
dṛśyate tvagryayā budhyā sūkṣmayā sūkṣmadarśibhiḥ /ap_381.029ab/yacchedvāṅmanasī prājñaḥ tadyacchejjñānamātmani
381.030cd
ज्ञानमात्मनि महति नियच्छेच्छान्त आत्मनि /अप्_381.030अब्/ज्ञात्वा ब्रह्मात्मनोर्योगं यमाद्यैर् ब्रह्म सद्भवेत्
jñānamātmani mahati niyacchecchānta ātmani /ap_381.030ab/jñātvā brahmātmanoryogaṃ yamādyair brahma sadbhavet
381.031cd
:प् 353 अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ /अप्_381.031अब्/यमाश् च नियमाः पञ्च शौचं सन्तोषसत्तपः
:p 353 ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahau /ap_381.031ab/yamāś ca niyamāḥ pañca śaucaṃ santoṣasattapaḥ
381.032cd
स्वाध्यायेश्वरपूजा च आसनं पद्मकादिकं /अप्_381.032अब्/प्राणायामो वायुजयः प्रत्याहारः स्वनिग्रहः
svādhyāyeśvarapūjā ca āsanaṃ padmakādikaṃ /ap_381.032ab/prāṇāyāmo vāyujayaḥ pratyāhāraḥ svanigrahaḥ
381.033cd
शुभे ह्य् एकत्र विषये चेतसो यत् प्रधारणं /अप्_381.033अब्/निश् चलत्वात्तु धीमद्भिर्धारणा द्विज कथ्यते
śubhe hy ekatra viṣaye cetaso yat pradhāraṇaṃ /ap_381.033ab/niś calatvāttu dhīmadbhirdhāraṇā dvija kathyate
381.034cd
पौनःपुन्येन तत्रैव विषयेष्वेव धारणा /अप्_381.034अब्/ध्यानं स्मृतं समाधिस्तु अहं ब्रह्मात्मसंस्थितिः
paunaḥpunyena tatraiva viṣayeṣveva dhāraṇā /ap_381.034ab/dhyānaṃ smṛtaṃ samādhistu ahaṃ brahmātmasaṃsthitiḥ
381.035cd
घटध्वंसाद्यथाकाशमभिन्नं नभसा भवेत् /अप्_381.035अब्/मुक्तो जीवो ब्रह्मणैवं सद्ब्रह्म ब्रह्म वै भवेत्
ghaṭadhvaṃsādyathākāśamabhinnaṃ nabhasā bhavet /ap_381.035ab/mukto jīvo brahmaṇaivaṃ sadbrahma brahma vai bhavet
381.036cd
आत्मानं मन्यते ब्रह्म जीवो ज्ञानेन नान्यथा /अप्_381.036अब्/जीवो ह्य् अज्ञानतत्कार्यमुक्तः स्यादजरामरः
ātmānaṃ manyate brahma jīvo jñānena nānyathā /ap_381.036ab/jīvo hy ajñānatatkāryamuktaḥ syādajarāmaraḥ
381.037cd
अग्निर् उवाच वशिष्ठ यमगीतोक्ता पठतां भुक्तिमुक्तिदा /अप्_381.037अब्/आत्यन्तिको लयः प्रोक्तो वेदान्तब्रह्मधीमयः
agnir uvāca vaśiṣṭha yamagītoktā paṭhatāṃ bhuktimuktidā /ap_381.037ab/ātyantiko layaḥ prokto vedāntabrahmadhīmayaḥ
Chapter 382
382.001cd
:ए इत्य् आग्नेये महापुराणे यमगीता नामैकाशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः ॥ :प् 354 % छप्तेर् {382} :श् अथ द्व्यशीत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः आग्नेयपुराणमाहात्म्यं अग्निर् उवाच आग्नेयं ब्रह्मरूपन्ते पुराणं कथतं मया /अप्_382.001अब्/सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं विद्याद्वयमयं महत्
:e ity āgneye mahāpurāṇe yamagītā nāmaikāśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ || :p 354 % chapter {382} :ś atha dvyaśītyadhikatriśatatamo 'dhyāyaḥ āgneyapurāṇamāhātmyaṃ agnir uvāca āgneyaṃ brahmarūpante purāṇaṃ kathataṃ mayā /ap_382.001ab/saprapañcaṃ niṣprapañcaṃ vidyādvayamayaṃ mahat
382.002cd
ऋग्यजुःसामाथर्वाख्या विद्या विष्णुर्जगज्जनिः /अप्_382.002अब्/छन्दः शिक्षा व्याकरणं निघण्टुज्योतिराख्यकाः
ṛgyajuḥsāmātharvākhyā vidyā viṣṇurjagajjaniḥ /ap_382.002ab/chandaḥ śikṣā vyākaraṇaṃ nighaṇṭujyotirākhyakāḥ
382.003cd
निरुक्तधर्मशास्त्रादि मीमांसान्यायविस्तराः /अप्_382.003अब्/आयुर्वेदपुराणाख्या धनुर्गन्धर्वविस्तराः
niruktadharmaśāstrādi mīmāṃsānyāyavistarāḥ /ap_382.003ab/āyurvedapurāṇākhyā dhanurgandharvavistarāḥ
382.004cd
विद्या सैवार्थशास्त्राख्या देवान्तान्या हरिर्महान् /अप्_382.004अब्/इत्येषा चापरा विद्या परिविद्याक्षरं परं
vidyā saivārthaśāstrākhyā devāntānyā harirmahān /ap_382.004ab/ityeṣā cāparā vidyā parividyākṣaraṃ paraṃ
382.005cd
यस्य भावो ऽखिलं विष्णुस्तस्य नो बाधते कलिः /अप्_382.005अब्/अनिष्ट्वा तु महायज्ञानकृत्वापि पितृस्वधां
yasya bhāvo 'khilaṃ viṣṇustasya no bādhate kaliḥ /ap_382.005ab/aniṣṭvā tu mahāyajñānakṛtvāpi pitṛsvadhāṃ
382.006cd
कृष्णमभ्यर्चयन्भक्त्या नैनसो भाजनं भवेत् /अप्_382.006अब्/सर्वकारणमत्यन्तं विष्णुं ध्यायन्न सीदति
kṛṣṇamabhyarcayanbhaktyā nainaso bhājanaṃ bhavet /ap_382.006ab/sarvakāraṇamatyantaṃ viṣṇuṃ dhyāyanna sīdati
382.007cd
अन्यतन्त्रादिदोषोत्थो विषयाकृष्टमानसः /अप्_382.007अब्/कृत्वापि पापं गोविन्दं ध्यायन्पापैः प्रमुच्यते
anyatantrādidoṣottho viṣayākṛṣṭamānasaḥ /ap_382.007ab/kṛtvāpi pāpaṃ govindaṃ dhyāyanpāpaiḥ pramucyate
382.008cd
तद्ध्यानं यत्र गोविन्दः स कथा यत्र केशवः /अप्_382.008अब्/तत् कर्म यत्तदर्थीयं किमन्यैर् बहुभाषितैः
taddhyānaṃ yatra govindaḥ sa kathā yatra keśavaḥ /ap_382.008ab/tat karma yattadarthīyaṃ kimanyair bahubhāṣitaiḥ
382.009cd
न तत् पिता तु पुत्राय न शिष्याय गुरुर्द्विज /अप्_382.009अब्/परमार्थं परं ब्रूयाद्यदेतत्ते मयोदितं
na tat pitā tu putrāya na śiṣyāya gururdvija /ap_382.009ab/paramārthaṃ paraṃ brūyādyadetatte mayoditaṃ
382.010cd
संसारे भ्रमता लभ्यं पुत्रदारधनं वसु /अप्_382.010अब्/ :प् 355 सुहृदश् च तथैवान्ये नोपदेशो द्विजेदृशः
saṃsāre bhramatā labhyaṃ putradāradhanaṃ vasu /ap_382.010ab/ :p 355 suhṛdaś ca tathaivānye nopadeśo dvijedṛśaḥ
382.011cd
किं पुत्रदारैर् मित्रैर् वा किं मित्रक्षेत्रवान्धवैः /अप्_382.011अब्/उपदेशः परो वन्धुरीदृशो यो विमुक्तये
kiṃ putradārair mitrair vā kiṃ mitrakṣetravāndhavaiḥ /ap_382.011ab/upadeśaḥ paro vandhurīdṛśo yo vimuktaye
382.012cd
द्विविधो भूतमार्गीयं दैव आसुर एव च /अप्_382.012अब्/विष्णुभक्तिपरो दैवो विपरीतस् तथासुरः
dvividho bhūtamārgīyaṃ daiva āsura eva ca /ap_382.012ab/viṣṇubhaktiparo daivo viparītas tathāsuraḥ
382.013cd
एतत् पवित्रमारोग्यं धन्यं दुःस्वप्ननाशनं /अप्_382.013अब्/सुखप्रीतिकरं नॄणां मोक्षकृद्यत्तवेरितं
etat pavitramārogyaṃ dhanyaṃ duḥsvapnanāśanaṃ /ap_382.013ab/sukhaprītikaraṃ nṝṇāṃ mokṣakṛdyattaveritaṃ
382.014cd
येषां गृहेषु लिखितमाग्नेयं हि पुराणकं /अप्_382.014अब्/पुस्तकं स्थास्यति सदा तत्र नेशुरुपद्रवाः
yeṣāṃ gṛheṣu likhitamāgneyaṃ hi purāṇakaṃ /ap_382.014ab/pustakaṃ sthāsyati sadā tatra neśurupadravāḥ
382.015cd
किं तीर्थैर् गोप्रदानैर् वा किं यज्ञैः किमुपोषितैः /अप्_382.015अब्/आग्नेयं ये हि शृण्वन्ति अहन्यहनि मानवाः
kiṃ tīrthair gopradānair vā kiṃ yajñaiḥ kimupoṣitaiḥ /ap_382.015ab/āgneyaṃ ye hi śṛṇvanti ahanyahani mānavāḥ
382.016cd
ये ददाति तिलप्रस्थं सुवर्णस्य च माषकं /अप्_382.016अब्/शृणोति श्लोकमेकञ्च आग्नेयस्य तदाप्नुयात्
ye dadāti tilaprasthaṃ suvarṇasya ca māṣakaṃ /ap_382.016ab/śṛṇoti ślokamekañca āgneyasya tadāpnuyāt
382.017cd
अध्यायपठनञ्चास्य गोप्रदानाद् विशिष्यते /अप्_382.017अब्/अहोरात्रकृतं पापं श्रोतुमिच्छोः प्रणश्यति
adhyāyapaṭhanañcāsya gopradānād viśiṣyate /ap_382.017ab/ahorātrakṛtaṃ pāpaṃ śrotumicchoḥ praṇaśyati
382.018cd
कपिलानां शते दत्ते यद् भवेज्ज्येष्ठपुष्करे /अप्_382.018अब्/तदाग्नेयं पुराणं हि पठित्वा फलमाप्नुयात्
kapilānāṃ śate datte yad bhavejjyeṣṭhapuṣkare /ap_382.018ab/tadāgneyaṃ purāṇaṃ hi paṭhitvā phalamāpnuyāt
382.019cd
प्रवृत्तञ्च निवृत्तञ्च धर्मं विद्याद्वयात्मकं /अप्_382.019अब्/आग्नेयस्य पुराणस्य शास्त्रस्यास्य समं न हि
pravṛttañca nivṛttañca dharmaṃ vidyādvayātmakaṃ /ap_382.019ab/āgneyasya purāṇasya śāstrasyāsya samaṃ na hi
382.020cd
पठन्नाग्नेयकं नित्यं शृण्वन् वापि पुराणकं /अप्_382.020अब्/भक्तो वशिष्ठ मनुजः सर्वपापैः प्रमुच्यते
paṭhannāgneyakaṃ nityaṃ śṛṇvan vāpi purāṇakaṃ /ap_382.020ab/bhakto vaśiṣṭha manujaḥ sarvapāpaiḥ pramucyate
382.021cd
नोपसर्गा न चानर्था न चौरारिभयं गृहे /अप्_382.021अब्/तस्मन् स्याद् यत्र चाग्नेयपुराणस्य हि पुस्तकं
nopasargā na cānarthā na caurāribhayaṃ gṛhe /ap_382.021ab/tasman syād yatra cāgneyapurāṇasya hi pustakaṃ
382.022cd
:प् 356 न गर्भहारिणीभीतिर्न च बालग्रहा गृहे /अप्_382.022अब्/यत्राग्नेयं पुराणं स्यान्न पिशाचादिकं भयं
:p 356 na garbhahāriṇībhītirna ca bālagrahā gṛhe /ap_382.022ab/yatrāgneyaṃ purāṇaṃ syānna piśācādikaṃ bhayaṃ
382.023cd
शृण्वन्विप्रो वेदवित् स्यात् क्षत्रियः पृथिवीपतिः /अप्_382.023अब्/ऋद्धिं प्राप्नोति वैश्यश् च शूद्रश्चारोग्यमृच्छति
śṛṇvanvipro vedavit syāt kṣatriyaḥ pṛthivīpatiḥ /ap_382.023ab/ṛddhiṃ prāpnoti vaiśyaś ca śūdraścārogyamṛcchati
382.024cd
यः पठेत्शृणुयान्नित्यं समदृग्विष्णुमानसः /अप्_382.024अब्/ब्रह्माग्नेयं पुराणं सत्तत्र नश्यन्त्युपद्रवाः
yaḥ paṭhetśṛṇuyānnityaṃ samadṛgviṣṇumānasaḥ /ap_382.024ab/brahmāgneyaṃ purāṇaṃ sattatra naśyantyupadravāḥ
382.025cd
दिव्यान्तरीक्षभौमाद्या दुःस्वप्नाद्यभिचारकाः /अप्_382.025अब्/यच्चान्यद्दुरितं किञ्चित्तत्सर्वं हन्ति केशवः
divyāntarīkṣabhaumādyā duḥsvapnādyabhicārakāḥ /ap_382.025ab/yaccānyadduritaṃ kiñcittatsarvaṃ hanti keśavaḥ
382.026cd
पठतः शृण्वतः पुंसः पुस्तकं यजतो महत् /अप्_382.026अब्/आग्नेयं श्रीपुराणं हि हेमन्ते यः शृणोति वै
paṭhataḥ śṛṇvataḥ puṃsaḥ pustakaṃ yajato mahat /ap_382.026ab/āgneyaṃ śrīpurāṇaṃ hi hemante yaḥ śṛṇoti vai
382.027cd
प्रपूज्य गन्धपुष्पाध्यैर् अग्निष्टोमफलं लभेत् /अप्_382.027अब्/शिशिरे पुण्डरीकस्य वसन्ते चाश्वमेधजम्
prapūjya gandhapuṣpādhyair agniṣṭomaphalaṃ labhet /ap_382.027ab/śiśire puṇḍarīkasya vasante cāśvamedhajam
382.028cd
ग्रीष्मे तु वाजपेयस्य राजसूयस्य वर्षति /अप्_382.028अब्/गोसहस्रस्य शरदि फलं तत्पठतो ह्य् ऋतौ
grīṣme tu vājapeyasya rājasūyasya varṣati /ap_382.028ab/gosahasrasya śaradi phalaṃ tatpaṭhato hy ṛtau
382.029cd
आग्नेयं हि पुराणं यो भक्त्याग्रे पठेते हरेः /अप्_382.029अब्/सो ऽर्चयेच्च वसिष्ठेह ज्ञानयज्ञेन केशवम्
āgneyaṃ hi purāṇaṃ yo bhaktyāgre paṭhete hareḥ /ap_382.029ab/so 'rcayecca vasiṣṭheha jñānayajñena keśavam
382.030cd
यस्याग्नेयपुराणस्य पुस्तकं तस्य वै जयः /अप्_382.030अब्/लिखितं पूजितं गेहे भुक्तिर्मुक्तिः करे ऽस्ति हि
yasyāgneyapurāṇasya pustakaṃ tasya vai jayaḥ /ap_382.030ab/likhitaṃ pūjitaṃ gehe bhuktirmuktiḥ kare 'sti hi
382.031ef
इति कालाग्निरूपेण गीतं मे हरिणा पुरा /अप्_382.031अब्/आग्नेयं हि पुराणं वै ब्रह्मविद्याद्वयास्पदम् /अप्_382.031च्द्/विद्याद्वयं वसिष्ठेदं भक्तेभ्यः कथयिष्यसि
iti kālāgnirūpeṇa gītaṃ me hariṇā purā /ap_382.031ab/āgneyaṃ hi purāṇaṃ vai brahmavidyādvayāspadam /ap_382.031cd/vidyādvayaṃ vasiṣṭhedaṃ bhaktebhyaḥ kathayiṣyasi
382.032cd
वसिष्ठ उवाच व्यासाग्नेयपुराणं ते रूपं विद्याद्वयात्मकं /अप्_382.032अब्/कथितं ब्रह्मणो विष्णोरग्निना कथितं यथा
vasiṣṭha uvāca vyāsāgneyapurāṇaṃ te rūpaṃ vidyādvayātmakaṃ /ap_382.032ab/kathitaṃ brahmaṇo viṣṇoragninā kathitaṃ yathā
382.033cd
:प् 357 सार्धं देवैश् च मुनिभिर्मह्यं सर्वाथदर्शकं /अप्_382.033अब्/पुराणमग्निना गौतमाग्नेयं ब्रह्मसन्मितं
:p 357 sārdhaṃ devaiś ca munibhirmahyaṃ sarvāthadarśakaṃ /ap_382.033ab/purāṇamagninā gautamāgneyaṃ brahmasanmitaṃ
382.034cd
यः पठेच्छृणुयाद्ध्यास लिखेद्वा लेखयेदपि /अप्_382.034अब्/श्रावयेत्पाठयेद्वापि पूजयेद्धारयेदपि
yaḥ paṭhecchṛṇuyāddhyāsa likhedvā lekhayedapi /ap_382.034ab/śrāvayetpāṭhayedvāpi pūjayeddhārayedapi
382.035cd
सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्रकामो दिवं व्रजेत् /अप्_382.035अब्/लेखयित्वा पुराणं यो दद्याद्विप्रेभ्य उत्तमं
sarvapāpavinirmuktaḥ prāprakāmo divaṃ vrajet /ap_382.035ab/lekhayitvā purāṇaṃ yo dadyādviprebhya uttamaṃ
382.036cd
स ब्रह्मलोकमाप्नोति कुलानां शतमुद्धरेत् /अप्_382.036अब्/एकं श्लोकं पठेद्यस्तु पापपङ्काद्विमुच्यते
sa brahmalokamāpnoti kulānāṃ śatamuddharet /ap_382.036ab/ekaṃ ślokaṃ paṭhedyastu pāpapaṅkādvimucyate
382.037cd
तस्माद्व्यास सदा श्राव्यं शिष्येभ्यः सर्वदर्शनं /अप्_382.037अब्/शुकाद्यैर् मुनिभिः सर्धं श्रोतुकामैः पुराणकं
tasmādvyāsa sadā śrāvyaṃ śiṣyebhyaḥ sarvadarśanaṃ /ap_382.037ab/śukādyair munibhiḥ sardhaṃ śrotukāmaiḥ purāṇakaṃ
382.038cd
आग्नेयं पठितं ध्यातं शुभं स्याद् भुक्तिमुक्तिदं /अप्_382.038अब्/अग्नये तु नमस्तस्मै येन गीतं पुरानकं
āgneyaṃ paṭhitaṃ dhyātaṃ śubhaṃ syād bhuktimuktidaṃ /ap_382.038ab/agnaye tu namastasmai yena gītaṃ purānakaṃ
382.039cd
व्यास उवाच वसिष्ठेन पुरा गीतं सूतैतत्ते मयोदितं /अप्_382.039अब्/पराविद्यापराविद्यास्वरूपं परमं पदम्
vyāsa uvāca vasiṣṭhena purā gītaṃ sūtaitatte mayoditaṃ /ap_382.039ab/parāvidyāparāvidyāsvarūpaṃ paramaṃ padam
382.040cd
आग्नेयं दुर्लभं रूपं प्राप्यते भाग्यसंयुतैः /अप्_382.040अब्/ध्यायन्तो ब्रह्म चाग्नेयं पुराणं हरिमागताः
āgneyaṃ durlabhaṃ rūpaṃ prāpyate bhāgyasaṃyutaiḥ /ap_382.040ab/dhyāyanto brahma cāgneyaṃ purāṇaṃ harimāgatāḥ
382.041cd
विद्यार्थिनस् तथा विद्यां राज्यं राज्यार्थिनो गताः /अप्_382.041अब्/अपुत्राः पुत्रिणः सन्ति नाश्रया आश्रयं गताः
vidyārthinas tathā vidyāṃ rājyaṃ rājyārthino gatāḥ /ap_382.041ab/aputrāḥ putriṇaḥ santi nāśrayā āśrayaṃ gatāḥ
382.042cd
सौभाग्यार्थी च सौभाग्यं मोक्षं मोक्षार्थिनो गताः /अप्_382.042अब्/लिखन्तो लेखयन्तश् च निष्पापश् च श्रियं गताः
saubhāgyārthī ca saubhāgyaṃ mokṣaṃ mokṣārthino gatāḥ /ap_382.042ab/likhanto lekhayantaś ca niṣpāpaś ca śriyaṃ gatāḥ
382.043cd
शुकपैलमुखैः सूत आग्नेयन्तु पुराणकं /अप्_382.043अब्/रूपं चिन्तय यातासि भुक्तिं मुक्तिं न संशयः
śukapailamukhaiḥ sūta āgneyantu purāṇakaṃ /ap_382.043ab/rūpaṃ cintaya yātāsi bhuktiṃ muktiṃ na saṃśayaḥ
382.044cd
श्रावय त्वञ्च शिष्येभ्यो भक्तेभ्यश् च पुराणकम् /अप्_382.044अब्/ :प् 358 सूत उवाच व्यास प्रसादादाग्नेयं पुराणं श्रुतमादरात्
śrāvaya tvañca śiṣyebhyo bhaktebhyaś ca purāṇakam /ap_382.044ab/ :p 358 sūta uvāca vyāsa prasādādāgneyaṃ purāṇaṃ śrutamādarāt
382.045cd
आग्नेयं ब्रह्मरूपं हि मुनयः शौनकादयः /अप्_382.045अब्/भवन्तो नैमिषारण्ये यजन्तो हरिमीश्वरं
āgneyaṃ brahmarūpaṃ hi munayaḥ śaunakādayaḥ /ap_382.045ab/bhavanto naimiṣāraṇye yajanto harimīśvaraṃ
382.046cd
तिष्ठन्तः श्रद्धया युक्तास्तस्माद्वः समुदीरितम् /अप्_382.046अब्/अग्निना प्रोक्तमाग्नेयं पुराणं वेदसम्मितं
tiṣṭhantaḥ śraddhayā yuktāstasmādvaḥ samudīritam /ap_382.046ab/agninā proktamāgneyaṃ purāṇaṃ vedasammitaṃ
382.047cd
ब्रह्मविद्याद्वयोपेतं भुक्तिदं मुक्तिदं महत् /अप्_382.047अब्/नास्मात्परतरः सारो नास्मात्परतरः सुहृत्
brahmavidyādvayopetaṃ bhuktidaṃ muktidaṃ mahat /ap_382.047ab/nāsmātparataraḥ sāro nāsmātparataraḥ suhṛt
382.048cd
नास्मात्परतरो ग्रन्थो नास्मात्परतरो गतिः /अप्_382.048अब्/नास्मात्परतरं शास्त्रं नास्मात्परतरा श्रुतिः
nāsmātparataro grantho nāsmātparataro gatiḥ /ap_382.048ab/nāsmātparataraṃ śāstraṃ nāsmātparatarā śrutiḥ
382.049cd
नास्मात्परतरं ज्ञानं नास्मात्परतरा स्मृतिः /अप्_382.049अब्/नास्मात्परो ह्य् आगमो ऽस्ति नास्माद्विद्या परास्ति हि
nāsmātparataraṃ jñānaṃ nāsmātparatarā smṛtiḥ /ap_382.049ab/nāsmātparo hy āgamo 'sti nāsmādvidyā parāsti hi
382.050cd
नास्मात्परः स्यात्सिद्धन्तो नास्मात्परममङ्गलम् /अप्_382.050अब्/नास्मात्परो ऽस्ति वेदान्तः पुराणं परमन्त्विदं
nāsmātparaḥ syātsiddhanto nāsmātparamamaṅgalam /ap_382.050ab/nāsmātparo 'sti vedāntaḥ purāṇaṃ paramantvidaṃ
382.051cd
नास्मात्परतरं भूमौ विद्यते वस्तु दुर्लभम् /अप्_382.051अब्/आग्नेये हि पुराणे ऽस्मिन् सर्वविद्याः प्रदर्शिताः
nāsmātparataraṃ bhūmau vidyate vastu durlabham /ap_382.051ab/āgneye hi purāṇe 'smin sarvavidyāḥ pradarśitāḥ
382.052cd
सर्वे मत्स्यावताराद्या गीता रामायणन्त्विह /अप्_382.052अब्/हरिवंशो भारतञ्च नव सर्गाः प्रदर्शिताः
sarve matsyāvatārādyā gītā rāmāyaṇantviha /ap_382.052ab/harivaṃśo bhāratañca nava sargāḥ pradarśitāḥ
382.053cd
आगमो वैष्णवो गीतः पूजादीक्षाप्रतिष्ठया /अप्_382.053अब्/पवित्रारोहणादीनि प्रतिमालक्षणादिकं
āgamo vaiṣṇavo gītaḥ pūjādīkṣāpratiṣṭhayā /ap_382.053ab/pavitrārohaṇādīni pratimālakṣaṇādikaṃ
382.054cd
प्रासादलक्षणाद्यञ्च मन्त्रा वै भुक्तिमुक्तिदाः /अप्_382.054अब्/शैवागमस्तदर्थश् च शाक्तेयः सौर एव च
prāsādalakṣaṇādyañca mantrā vai bhuktimuktidāḥ /ap_382.054ab/śaivāgamastadarthaś ca śākteyaḥ saura eva ca
382.055cd
मण्डलानि च वास्तुश् च मन्ताणि विविधानि च /अप्_382.055अब्/प्रतिसर्गश्चानुगीतो ब्रह्माण्डपरिमण्डलं
maṇḍalāni ca vāstuś ca mantāṇi vividhāni ca /ap_382.055ab/pratisargaścānugīto brahmāṇḍaparimaṇḍalaṃ
382.056cd
:प् 359 गीतो भुवनकोषश् च द्वीपवर्षादिनिम्नगाः /अप्_382.056अब्/गयागङ्गाप्रयागादि तीर्थमाहात्म्यमीरितं
:p 359 gīto bhuvanakoṣaś ca dvīpavarṣādinimnagāḥ /ap_382.056ab/gayāgaṅgāprayāgādi tīrthamāhātmyamīritaṃ
382.057cd
ज्योतिश् चक्रं ज्योतिषादि गीतो युद्धजयार्णवः /अप्_382.057अब्/मन्वन्तरादयो गीताः धर्मा वर्णादिकस्य च
jyotiś cakraṃ jyotiṣādi gīto yuddhajayārṇavaḥ /ap_382.057ab/manvantarādayo gītāḥ dharmā varṇādikasya ca
382.058cd
अशौचं द्रव्यशुद्धिश् च प्रायश्चित्तं प्रदर्शितं /अप्_382.058अब्/राजधर्मा दानधर्मा व्रतानि विविधानि च
aśaucaṃ dravyaśuddhiś ca prāyaścittaṃ pradarśitaṃ /ap_382.058ab/rājadharmā dānadharmā vratāni vividhāni ca
382.059cd
व्यवहाराः शान्तयश् च ऋग्वेदादिविधानकं /अप्_382.059अब्/सूर्यवंशः सोमवंशो धनुर्वेदश् च वैद्यकं
vyavahārāḥ śāntayaś ca ṛgvedādividhānakaṃ /ap_382.059ab/sūryavaṃśaḥ somavaṃśo dhanurvedaś ca vaidyakaṃ
382.060cd
गान्धर्ववेदो ऽर्थशास्त्रं मीमांसा न्यायविस्तरः /अप्_382.060अब्/पुराणसंख्यामाहत्म्यं छन्दो व्यकरणं स्मृतं
gāndharvavedo 'rthaśāstraṃ mīmāṃsā nyāyavistaraḥ /ap_382.060ab/purāṇasaṃkhyāmāhatmyaṃ chando vyakaraṇaṃ smṛtaṃ
382.061cd
अलङ्कारो विघण्डुश् च शिक्षाकल्प इहोदितः स्मृतः /अप्_382.061अब्/नैमित्तिकः प्राकृतिको लय आत्यन्तिकः
alaṅkāro vighaṇḍuś ca śikṣākalpa ihoditaḥ smṛtaḥ /ap_382.061ab/naimittikaḥ prākṛtiko laya ātyantikaḥ
382.062cd
वेदान्तं ब्रह्मविज्ञानं योगो ह्य् अष्टाङ्ग ईरितः /अप्_382.062अब्/स्तोत्रं पुराणमाहात्म्यं विद्या ह्य् अष्टादश स्मृताः
vedāntaṃ brahmavijñānaṃ yogo hy aṣṭāṅga īritaḥ /ap_382.062ab/stotraṃ purāṇamāhātmyaṃ vidyā hy aṣṭādaśa smṛtāḥ
382.063cd
ऋग्वेदाद्याः परा ह्य् अत्र पराविद्याक्षरं परं /अप्_382.063अब्/सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं ब्रह्मणो रूपमीरितं
ṛgvedādyāḥ parā hy atra parāvidyākṣaraṃ paraṃ /ap_382.063ab/saprapañcaṃ niṣprapañcaṃ brahmaṇo rūpamīritaṃ
382.064cd
इदं पञ्चदशसोहस्रं शतकोटिप्रविस्तरं /अप्_382.064अब्/देवलोके दैवतैश् च पुराणं पठ्यते सदा
idaṃ pañcadaśasohasraṃ śatakoṭipravistaraṃ /ap_382.064ab/devaloke daivataiś ca purāṇaṃ paṭhyate sadā
382.065cd
लोकानां हितकामेन संक्षिप्योद्गीतमग्निना /अप्_382.065अब्/सर्वं ब्रह्मेति जानीध्वं मुनयः शौनकादयः
lokānāṃ hitakāmena saṃkṣipyodgītamagninā /ap_382.065ab/sarvaṃ brahmeti jānīdhvaṃ munayaḥ śaunakādayaḥ
382.066cd
शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि यः पठेत्पाठयेदपि /अप्_382.066अब्/लिखेल्लेखापयेद्वापि युजयेत्कीर्तयेदपि
śṛṇuyācchrāvayedvāpi yaḥ paṭhetpāṭhayedapi /ap_382.066ab/likhellekhāpayedvāpi yujayetkīrtayedapi
382.067cd
पुराणपाठकञ्चैव पूजयेत् प्रयतो नृपः /अप्_382.067अब्/ :प् 360 गोभूहिरण्यदानाद्यैर् वस्त्रालङ्कारतर्पणैः
purāṇapāṭhakañcaiva pūjayet prayato nṛpaḥ /ap_382.067ab/ :p 360 gobhūhiraṇyadānādyair vastrālaṅkāratarpaṇaiḥ
382.068cd
तं संपूज्य लभेच्चैव पुराणश्रवणात् फलं /अप्_382.068अब्/पुराणान्ते च वै कुर्यादवश्यं द्विजभोजनं
taṃ saṃpūjya labheccaiva purāṇaśravaṇāt phalaṃ /ap_382.068ab/purāṇānte ca vai kuryādavaśyaṃ dvijabhojanaṃ
382.069cd
निर्मलः प्राप्तसर्वार्थः सकुलः स्वर्गमाप्नुयात् /अप्_382.069अब्/शरयन्त्रं पुस्तकाय सूत्रं वै पत्रसञ्चयं
nirmalaḥ prāptasarvārthaḥ sakulaḥ svargamāpnuyāt /ap_382.069ab/śarayantraṃ pustakāya sūtraṃ vai patrasañcayaṃ
382.070cd
पट्टिकाबन्धवस्त्रादि दद्याद् यः स्वर्गमाप्नुयात् /अप्_382.070अब्/यो दद्याद्ब्रह्मलोकी स्यात् पुस्तकं यस्य वै गृहे
paṭṭikābandhavastrādi dadyād yaḥ svargamāpnuyāt /ap_382.070ab/yo dadyādbrahmalokī syāt pustakaṃ yasya vai gṛhe
382.071ef
तस्योत्पातभयं नास्ति भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात् /अप्_382.071अब्/यूयं समरत चाग्नेयं पुराणं रूपमैश्वरं /अप्_382.071च्द्/सूतो गतः पुजितस्तैः शौनकाद्या हरिं यायः
tasyotpātabhayaṃ nāsti bhuktimuktimavāpnuyāt /ap_382.071ab/yūyaṃ samarata cāgneyaṃ purāṇaṃ rūpamaiśvaraṃ /ap_382.071cd/sūto gataḥ pujitastaiḥ śaunakādyā hariṃ yāyaḥ