Books / Akshi Upanishad

1. 1.0

1.0

1.0

अथ ह सांकृतिरर्भगवानादित्यलोकं जगाम । तमादित्यं नत्वा चाक्षुष्मती विद्यया तमस्तुवत्॥ ॐ नमो भगवते श्रीसूर्यायाक्षितेजसे नमः । ॐ खेचराय नमः । ॐ महासेनाय नमः । ॐ तमसे नमः । ॐ रजसे नमः । ॐ सत्त्वाय नमः । ॐ असतो मा सद्गमय। तमसो मा ज्योतिर्गमय। मृत्योर्माऽमृतं गमय। हंसो भगवाञ्छुचिरूपः प्रतिरूपः। विश्वरूपं घृणिनं जातवेदसं हिरण्मयं ज्योतीरूपं तपन्तम्। सहस्त्ररश्मिः शतधा वर्तमानः पुरुषः प्रजानामुदयत्येषा सूर्यः । ॐ नमो भगवते श्रीसूर्यायादित्यायाक्षितेजसेऽहोऽवाहिनि वाहिनि स्वाहेति । एवं चाक्षुषातीविद्यया स्तुतः श्रीसूर्यनारायणः सुप्रीतोऽब्रवीच्चाक्षुष्मतीविद्यां ब्राह्मणो यो नित्यमधीते न तस्याक्षिरोगो भवति। न तस्य कुलेऽन्धो भवति । अष्टौ ब्राह्मणान्ग्राहयित्वाथ विद्यासिद्धिर्भवति। य एवं वेद स महान्भवति ।।

atha ha sāṃkṛtirarbhagavānādityalokaṃ jagāma । tamādityaṃ natvā cākṣuṣmatī vidyayā tamastuvat॥ oṃ namo bhagavate śrīsūryāyākṣitejase namaḥ । oṃ khecarāya namaḥ । oṃ mahāsenāya namaḥ । oṃ tamase namaḥ । oṃ rajase namaḥ । oṃ sattvāya namaḥ । oṃ asato mā sadgamaya। tamaso mā jyotirgamaya। mṛtyormā'mṛtaṃ gamaya। haṃso bhagavāñchucirūpaḥ pratirūpaḥ। viśvarūpaṃ ghṛṇinaṃ jātavedasaṃ hiraṇmayaṃ jyotīrūpaṃ tapantam। sahastraraśmiḥ śatadhā vartamānaḥ puruṣaḥ prajānāmudayatyeṣā sūryaḥ । oṃ namo bhagavate śrīsūryāyādityāyākṣitejase'ho'vāhini vāhini svāheti । evaṃ cākṣuṣātīvidyayā stutaḥ śrīsūryanārāyaṇaḥ suprīto'bravīccākṣuṣmatīvidyāṃ brāhmaṇo yo nityamadhīte na tasyākṣirogo bhavati। na tasya kule'ndho bhavati । aṣṭau brāhmaṇāngrāhayitvātha vidyāsiddhirbhavati। ya evaṃ veda sa mahānbhavati ।।

Then the blessed Samkriti repaired to the solar world. Bowing down to the sun, he glorified the Sun by means of the science of the Wise: Om, Salutation to the blessed Lord, the glorious Sun, to the Power of the eye. Om, Salutation to the Sky-Wanderer. Om, Salutation to the Commander of the Army (of light). Om, Salutation to darkness (excess of light). Om, Salutation to Energy. Om, Salutation to Light. Lead me from the unreal to the Real; lead me from darkness to Light; lead me from death to Immortality. Of the essence of Purity, the blessed One scorches (the sins of the sinful). The blessed Swan, of the essence of Purity, is the Prototype (of the bound soul, the Jiva). Here rises the Sun, thousand-rayed, existent in myriad ways, the life of all animate beings. (I meditate on Him who is) omni form, compassionate, omniscient, ambrosial, of the essence of light, the Scorcher. Om, Salutation to the blessed Lord, the Sun, the Offspring of the Infinite, the Power of the eye. The flood of days! The flood!! All Hail! Thus glorified by means of the science of the Wise the-Lord-in-the-form-of-the-Sun was highly gratified. He said: Whichever Brahmana studies without break this science of the Wise never contracts any eye-disease. None is born blind in his family. Teaching this to eight Brahmanas one becomes perfect in this science. Whosoever knows this is magnified.

एक समय की कथा है कि भगवान् सांकृति आदित्य लोक गये। वहाँ पहुँच कर उन्होंने भगवान सूर्य को नमस्कार कर चाक्षुष्मती विद्या द्वारा उनकी अर्चना की-नेत्रेन्द्रिय के प्रकाशक भगवान् श्रीसूर्य को नमस्कार है। आकाश में विचरणशील सूर्य देव को नमस्कार है। हजारों किरणों की विशाल सेना रखने वाले महासेन को नमस्कार है। तमोगुण रूप भगवान् सूर्य को प्रणाम है। रजोगुण रूप भगवान सूर्य को प्रणाम है। सत्त्वगुणरूप सूर्यनारायण को प्रणाम है । हे सूर्यदेव! हमें असत् से सत्पथ की ओर ले चलें । हमें अंधकार से प्रकाश की ओर ले चलें। हमें मृत्यु से अमरत्व की ओर ले चलें । भगवान् भास्कर पवित्ररूप और प्रतिरूप (प्रतिबिम्ब प्रकटकर्ता) हैं। अखिल विश्व के रूपों के धारणकर्ता, किरण समूहों से सुशोभित, जातवेदा (सर्वज्ञाता), सोने के समान प्रकाशमान, ज्योतिःस्वरूप तथा तापसम्पन्न भगवान् भास्कर को हम स्मरण करते हैं। ये हजारों रश्मिसमुह वाले, सैकडों रूपों में विद्यमान सूर्यदेव सभी प्राणियों के समक्ष प्रकट हो रहे हैं। हमारे चक्षुओं के प्रकाशरूप अदितिपुत्र भगवान् सूर्य को प्रणाम है। दिन के वाहक, विश्व के वहनकर्ता सूर्यदेव के लिए हमारा सर्वस्व समर्पित है। इस चाक्षुष्मती विद्या से अर्चना किये जाने पर भगवान् सूर्यदेव अति हर्षित हुए और कहने लगे-जिस ब्राह्मण द्वारा इस चाक्षुष्मती विद्या का पाठ प्रतिदिन किया जाता है, उसे नेत्ररोग नहीं होते और न उसके वंश में कोई अंधत्व के । प्राप्त करता है। आठ ब्राह्मणों को इस विद्या का ज्ञान करा देने पर इस विद्या की सिद्धि होती है। इस प्रकार का ज्ञाता महानता को प्राप्त करता है ।।