1. Chapter 1

परिच्छेद १ औम् नमो बुद्धाय | सुगतान् ससुतान् सधर्मकायान् प्रणिपत्यादरतो ऽखिलांश्च वन्द्यान् सुगतात्मजसंवरावतारं कथयिष्यामि यथागमं समासात् ॥ १.१ ॥

pariccheda 1 aum namo buddhāya | sugatān sasutān sadharmakāyān praṇipatyādarato 'khilāṃśca vandyān sugatātmajasaṃvarāvatāraṃ kathayiṣyāmi yathāgamaṃ samāsāt (1.1)

न हि किंचिदपूर्वमत्र वाच्यं न च संग्रथनकौशलं ममास्ति अतएव न मे परार्थचिन्ता स्वमनो वासयितुं कृतं ममेदं ॥ १.२ ॥

na hi kiṃcidapūrvamatra vācyaṃ na ca saṃgrathanakauśalaṃ mamāsti ataeva na me parārthacintā svamano vāsayituṃ kṛtaṃ mamedaṃ (1.2)

मम तावदनेन याति वृद्धिं कुशलं भावयितुं प्रसादवेगः अथ मत्समधातुरेव पश्येद् अपरो ऽप्येनमतो ऽपि सार्थको ऽयं ॥ १.३ ॥

mama tāvadanena yāti vṛddhiṃ kuśalaṃ bhāvayituṃ prasādavegaḥ atha matsamadhātureva paśyed aparo 'pyenamato 'pi sārthako 'yaṃ (1.3)

क्षणसंपदियं सुदुर्लभा प्रतिलब्धा पुरुषार्थसाधनी यदि नात्र विचिन्त्यते हितं पुनरप्येष समागमः कुतः ॥ १.४ ॥

kṣaṇasaṃpadiyaṃ sudurlabhā pratilabdhā puruṣārthasādhanī yadi nātra vicintyate hitaṃ punarapyeṣa samāgamaḥ kutaḥ (1.4)

रात्रौ यथा मेघघनान्धकारे विद्युत्क्षणं दर्शयति प्रकाशं बुद्धानुभावेन तथा कदाचिल्लोकस्य पुण्येषु मतिः क्षणं स्यात् ॥ १.५ ॥

rātrau yathā meghaghanāndhakāre vidyutkṣaṇaṃ darśayati prakāśaṃ buddhānubhāvena tathā kadācillokasya puṇyeṣu matiḥ kṣaṇaṃ syāt (1.5)

तस्माच्छुभं दुर्बलमेव नित्यं बलं तु पापस्य महत्सुघोरं तज्जीयते ऽन्येन शुभेन केन संबोधिचित्तं यदि नाम न स्यात् ॥ १.६ ॥

tasmācchubhaṃ durbalameva nityaṃ balaṃ tu pāpasya mahatsughoraṃ tajjīyate 'nyena śubhena kena saṃbodhicittaṃ yadi nāma na syāt (1.6)

कल्पाननल्पान् प्रविचिन्तयद्भिर् दृष्टं मुनीन्द्रैर्हितमेतदेव यतः सुखेनैव सुखं प्रवृद्धम् उत्प्लावयत्यप्रमिताञ्जनौघान् ॥ १.७ ॥

kalpānanalpān pravicintayadbhir dṛṣṭaṃ munīndrairhitametadeva yataḥ sukhenaiva sukhaṃ pravṛddham utplāvayatyapramitāñjanaughān (1.7)

भवदुःखशतानि तर्तुकामैर् अपि सत्त्वव्यसनानि हर्तुकामैः बहुसौख्यशतानि भोक्तुकामैर् न विमोच्यं हि सदैव बोधिचित्तं ॥ १.८ ॥

bhavaduḥkhaśatāni tartukāmair api sattvavyasanāni hartukāmaiḥ bahusaukhyaśatāni bhoktukāmair na vimocyaṃ hi sadaiva bodhicittaṃ (1.8)

भवचारकबन्धनो वराकः सुगतानां सुत उच्यते क्षणेन् न नरामरलोकवन्दनीयो भवति स्मोदित एव बोधिचित्ते ॥ १.९ ॥

bhavacārakabandhano varākaḥ sugatānāṃ suta ucyate kṣaṇen na narāmaralokavandanīyo bhavati smodita eva bodhicitte (1.9)

अशुचिप्रतिमामिमां गृहीत्वा जिनरत्नप्रतिमां करोत्यनर्घां रसजातमतीव वेधनीयं सुदृढं गृह्णत बोधिचित्तसंज्ञं ॥ १.१० ॥

aśucipratimāmimāṃ gṛhītvā jinaratnapratimāṃ karotyanarghāṃ rasajātamatīva vedhanīyaṃ sudṛḍhaṃ gṛhṇata bodhicittasaṃjñaṃ (1.10)

सुपरीक्षितमप्रमेयधीभिर् बहुमूल्यं जगदेकसार्थवाहैः गतिपत्तनविप्रवासशीलाः सुदृढं गृह्णत बोधिचित्तरत्नं ॥ १.११ ॥

suparīkṣitamaprameyadhībhir bahumūlyaṃ jagadekasārthavāhaiḥ gatipattanavipravāsaśīlāḥ sudṛḍhaṃ gṛhṇata bodhicittaratnaṃ (1.11)

कदलीव फलं विहाय याति क्षयमन्यत्कुशलं हि सर्वमेव सततं फलति क्षयं न याति प्रसवत्येव तु बोधिचित्तवृक्षः ॥ १.१२ ॥

kadalīva phalaṃ vihāya yāti kṣayamanyatkuśalaṃ hi sarvameva satataṃ phalati kṣayaṃ na yāti prasavatyeva tu bodhicittavṛkṣaḥ (1.12)

कृत्वापि पापानि सुदारुणानि यदाश्रयादुत्तरति क्षणेन शूराश्रयेणेव महाभयानि नाश्रीयते तत्कथमज्ञसत्त्वैः ॥ १.१३ ॥

kṛtvāpi pāpāni sudāruṇāni yadāśrayāduttarati kṣaṇena śūrāśrayeṇeva mahābhayāni nāśrīyate tatkathamajñasattvaiḥ (1.13)

युगान्तकालानलवन्महान्ति पापानि यन्निर्दहति क्षणेन यस्यानुशंसानमितानुवाच मैत्रेयनाथः सुधनाय धीमान् ॥ १.१४ ॥

yugāntakālānalavanmahānti pāpāni yannirdahati kṣaṇena yasyānuśaṃsānamitānuvāca maitreyanāthaḥ sudhanāya dhīmān (1.14)

तद्बोधिचित्तं द्विविधं विज्ञातव्यं समासतः बोधिप्रणिधिचित्तं च बोधिप्रस्थानमेव च ॥ १.१५ ॥

tadbodhicittaṃ dvividhaṃ vijñātavyaṃ samāsataḥ bodhipraṇidhicittaṃ ca bodhiprasthānameva ca (1.15)

गन्तुकामस्य गन्तुश्च यथा भेदः प्रतीयते तथा भेदो ऽनयोर्ज्ञेयो यथासंख्येन पण्डितैः ॥ १.१६ ॥

gantukāmasya gantuśca yathā bhedaḥ pratīyate tathā bhedo 'nayorjñeyo yathāsaṃkhyena paṇḍitaiḥ (1.16)

बोधिप्रणिधिचित्तस्य संसारे ऽपि फलं महत् न त्वविच्छिन्नपुण्यत्वं यथा प्रस्थानचेतसः ॥ १.१७ ॥

bodhipraṇidhicittasya saṃsāre 'pi phalaṃ mahat na tvavicchinnapuṇyatvaṃ yathā prasthānacetasaḥ (1.17)

यतः प्रभृत्यपर्यन्तसत्त्वधातुप्रमोक्षणे समाददाति तच्चित्तम् अनिवर्त्येन चेतसा ॥ १.१८ ॥

yataḥ prabhṛtyaparyantasattvadhātupramokṣaṇe samādadāti taccittam anivartyena cetasā (1.18)

ततः प्रभृति सुप्तस्य प्रमत्तस्याप्यनेकशः अविच्छिन्नाः पुण्यधाराः प्रवर्तन्ते नभःसमाः ॥ १.१९ ॥

tataḥ prabhṛti suptasya pramattasyāpyanekaśaḥ avicchinnāḥ puṇyadhārāḥ pravartante nabhaḥsamāḥ (1.19)

इदं सुबाहुपृच्छायां सोपपत्तिकमुक्तवान् हीनाधिमुक्तिसत्त्वार्थं स्वयमेव तथागतः ॥ १.२० ॥

idaṃ subāhupṛcchāyāṃ sopapattikamuktavān hīnādhimuktisattvārthaṃ svayameva tathāgataḥ (1.20)

शिरःशूलानि सत्त्वानां नाशयामीति चिन्तयन् अप्रमेयेण पुण्येन गृह्यते स्म हिताशयः ॥ १.२१ ॥

śiraḥśūlāni sattvānāṃ nāśayāmīti cintayan aprameyeṇa puṇyena gṛhyate sma hitāśayaḥ (1.21)

किमुताप्रमितं शूलम् एकैकस्य जिहीर्षतः अप्रमेयगुणं सत्त्वम् एकैकं च चिकीर्षतः ॥ १.२२ ॥

kimutāpramitaṃ śūlam ekaikasya jihīrṣataḥ aprameyaguṇaṃ sattvam ekaikaṃ ca cikīrṣataḥ (1.22)

कस्य मातुः पितुर्वापि हिताशंसेयमीदृशी देवतानामृषीणां वा ब्रह्मणां वा भविष्यति ॥ १.२३ ॥

kasya mātuḥ piturvāpi hitāśaṃseyamīdṛśī devatānāmṛṣīṇāṃ vā brahmaṇāṃ vā bhaviṣyati (1.23)

तेषामेव च सत्त्वानां स्वार्थे ऽप्येष मनोरथः नोत्पन्नपूर्वः स्वप्ने ऽपि परार्थे संभवः कुतः ॥ १.२४ ॥

teṣāmeva ca sattvānāṃ svārthe 'pyeṣa manorathaḥ notpannapūrvaḥ svapne 'pi parārthe saṃbhavaḥ kutaḥ (1.24)

सत्त्वरत्नविशेषो ऽयम् अपूर्वो जायते कथं यत्परार्थाशयो ऽन्येषां न स्वार्थे ऽप्युपजायते ॥ १.२५ ॥

sattvaratnaviśeṣo 'yam apūrvo jāyate kathaṃ yatparārthāśayo 'nyeṣāṃ na svārthe 'pyupajāyate (1.25)

जगदानन्दबीजस्य जगद्दुःखौषधस्य च चित्तरत्नस्य यत्पुण्यं तत्कथं हि प्रमीयतां ॥ १.२६ ॥

jagadānandabījasya jagadduḥkhauṣadhasya ca cittaratnasya yatpuṇyaṃ tatkathaṃ hi pramīyatāṃ (1.26)

हिताशंसनमात्रेण बुद्धपूजा विशिष्यते किं पुनः सर्वसत्त्वानां सर्वसौख्यार्थमुद्यमात् ॥ १.२७ ॥

hitāśaṃsanamātreṇa buddhapūjā viśiṣyate kiṃ punaḥ sarvasattvānāṃ sarvasaukhyārthamudyamāt (1.27)

दुःखमेवाभिधावन्ति दुःखनिःसरणाशया सुखेच्छयैव संमोहात् स्वसुखं घ्नन्ति शत्रुवत् ॥ १.२८ ॥

duḥkhamevābhidhāvanti duḥkhaniḥsaraṇāśayā sukhecchayaiva saṃmohāt svasukhaṃ ghnanti śatruvat (1.28)

यस्तेषां सुखरङ्काणां पीडितानामनेकशः तृप्तिं पूर्वसुखैः कुर्यात् सर्वाः पीडाश्छिनत्ति च ॥ १.२९ ॥

yasteṣāṃ sukharaṅkāṇāṃ pīḍitānāmanekaśaḥ tṛptiṃ pūrvasukhaiḥ kuryāt sarvāḥ pīḍāśchinatti ca (1.29)

नाशयत्यपि संमोहं साधुस्तेन समः कुतः कुतो वा तादृशं मित्रं पुण्यं वा तादृशं कुतः ॥ १.३० ॥

nāśayatyapi saṃmohaṃ sādhustena samaḥ kutaḥ kuto vā tādṛśaṃ mitraṃ puṇyaṃ vā tādṛśaṃ kutaḥ (1.30)

कृते यः प्रतिकुर्वीत सो ऽपि तावत्प्रशस्यते अव्यापारितसाधुस्तु बोधिसत्त्वः किमुच्यतां ॥ १.३१ ॥

kṛte yaḥ pratikurvīta so 'pi tāvatpraśasyate avyāpāritasādhustu bodhisattvaḥ kimucyatāṃ (1.31)

कतिपयजनसत्रदायकः कुशलकृदित्यभिपूज्यते जनैः क्षणमशनकमात्रदानतः सपरिभवं दिवसार्धयापनात् ॥ १.३२ ॥

katipayajanasatradāyakaḥ kuśalakṛdityabhipūjyate janaiḥ kṣaṇamaśanakamātradānataḥ saparibhavaṃ divasārdhayāpanāt (1.32)

किमु निरवधिसत्त्वसंख्यया निरवधिकालमनुप्रयच्छतः गगनजनपरिक्षयाक्षयं सकलमनोरथसंप्रपूरणं ॥ १.३३ ॥

kimu niravadhisattvasaṃkhyayā niravadhikālamanuprayacchataḥ gaganajanaparikṣayākṣayaṃ sakalamanorathasaṃprapūraṇaṃ (1.33)

इति सत्त्रपतौ जिनस्य पुत्त्रे कलुषं स्वे हृदये करोति यश्च कलुषोदयसंख्यया स कल्पान् नरकेष्वावसतीति नाथ आह ॥ १.३४ ॥

iti sattrapatau jinasya puttre kaluṣaṃ sve hṛdaye karoti yaśca kaluṣodayasaṃkhyayā sa kalpān narakeṣvāvasatīti nātha āha (1.34)

अथ यस्य मनः प्रसादमेति प्रसवेत्तस्य ततो ऽधिकं फलं महता हि बलेन पापकर्म जिनपुत्त्रेषु शुभं त्वयत्नतः ॥ १.३५ ॥

atha yasya manaḥ prasādameti prasavettasya tato 'dhikaṃ phalaṃ mahatā hi balena pāpakarma jinaputtreṣu śubhaṃ tvayatnataḥ (1.35)

तेषां शरीराणि नमस्करोमि यत्रोदितं तद्वरचित्तरत्नं यत्रापकारो ऽपि सुखानुबन्धी सुखाकरांस्तान् शरणं प्रयामि ॥ १.३६ ॥

teṣāṃ śarīrāṇi namaskaromi yatroditaṃ tadvaracittaratnaṃ yatrāpakāro 'pi sukhānubandhī sukhākarāṃstān śaraṇaṃ prayāmi (1.36)