10. Chapter 10

बोधिचर्यावतारे प्रज्ञापारमिता नाम नवमः परिच्छेदः | परिच्छेद १० बोधिचर्यावतारं मे यद्विचिन्तयतः शुभम् तेन सर्वं जनाः सन्तु बोधिचर्या विभूषणाः ॥ १०.१ ॥

bodhicaryāvatāre prajñāpāramitā nāma navamaḥ paricchedaḥ | pariccheda 10 bodhicaryāvatāraṃ me yadvicintayataḥ śubham tena sarvaṃ janāḥ santu bodhicaryā vibhūṣaṇāḥ (10.1)

सर्वासु दिक्षु यावन्तः कायचित्तव्यथातुराः ते प्राप्नुवन्तु मत्पुण्यैः सुखप्रामोद्यसागरान् ॥ १०.२ ॥

sarvāsu dikṣu yāvantaḥ kāyacittavyathāturāḥ te prāpnuvantu matpuṇyaiḥ sukhaprāmodyasāgarān (10.2)

आसंसारं सुखज्यानिर् माभूत्तेषां कदाचन बोधिसत्त्वसुखं प्राप्तुं भवत्यविरतं जगत् ॥ १०.३ ॥

āsaṃsāraṃ sukhajyānir mābhūtteṣāṃ kadācana bodhisattvasukhaṃ prāptuṃ bhavatyavirataṃ jagat (10.3)

यावन्तो नारकाः केचिद् विद्यन्ते लोकधातुषु सुखावती सुखामोदैर् मोदन्तां तेषु देहिनः ॥ १०.४ ॥

yāvanto nārakāḥ kecid vidyante lokadhātuṣu sukhāvatī sukhāmodair modantāṃ teṣu dehinaḥ (10.4)

शीतार्ताः प्राप्नुवन्तूष्णम् उष्णार्ताः सन्तु शीतलाः बोधिसत्त्वमहामेघसंभवैर्जलसागरैः ॥ १०.५ ॥

śītārtāḥ prāpnuvantūṣṇam uṣṇārtāḥ santu śītalāḥ bodhisattvamahāmeghasaṃbhavairjalasāgaraiḥ (10.5)

असिपत्रवनं तेषां स्यान्नन्दनवनद्युतिः कूटशाल्मलीवृक्षाश्च जायन्तां कल्पपादपाः ॥ १०.६ ॥

asipatravanaṃ teṣāṃ syānnandanavanadyutiḥ kūṭaśālmalīvṛkṣāśca jāyantāṃ kalpapādapāḥ (10.6)

दात्यूहकारण्डवचक्रवाकहंसादिकोलाहलरम्यशोभैः सरोभिरुद्यामसरोजगन्धैर् भवन्तु हृद्याः नरकप्रदेशाः ॥ १०.७ ॥

dātyūhakāraṇḍavacakravākahaṃsādikolāhalaramyaśobhaiḥ sarobhirudyāmasarojagandhair bhavantu hṛdyāḥ narakapradeśāḥ (10.7)

सो ऽङ्गारराशिर्मणिराशिरस्तु तप्ता च भूः स्फाटिककुट्टिमं स्यात् भवन्तु संघातमहीधराश्च पूजाविमानाः सुगतप्रपूर्णाः ॥ १०.८ ॥

so 'ṅgārarāśirmaṇirāśirastu taptā ca bhūḥ sphāṭikakuṭṭimaṃ syāt bhavantu saṃghātamahīdharāśca pūjāvimānāḥ sugataprapūrṇāḥ (10.8)

अङ्गारतप्तोपलशस्त्रवृष्टिर् अद्यप्रभृत्यस्तु च पुष्पवृष्टिः तच्छस्त्रयुद्धं च परस्परेण कीडार्थमद्यास्तु च पुष्पयुद्धम् ॥ १०.९ ॥

aṅgārataptopalaśastravṛṣṭir adyaprabhṛtyastu ca puṣpavṛṣṭiḥ tacchastrayuddhaṃ ca paraspareṇa kīḍārthamadyāstu ca puṣpayuddham (10.9)

पतितसकलमांसाः कुन्दवर्णास्थिदेहा दहनसमजलायां वैतरण्यां निमग्नाः मम कुशलबलेन प्राप्तदिव्यात्मभावाः सह सुरवनिताभिः सन्तु मन्दाकिनीस्थाः ॥ १०.१० ॥

patitasakalamāṃsāḥ kundavarṇāsthidehā dahanasamajalāyāṃ vaitaraṇyāṃ nimagnāḥ mama kuśalabalena prāptadivyātmabhāvāḥ saha suravanitābhiḥ santu mandākinīsthāḥ (10.10)

त्रस्ताः पश्यन्त्वकस्मादिह यमपुरुषाः काकगृध्राश्च घोराः ध्वान्तं ध्वस्तं समन्तात् सुखरतिजननी कस्य सौम्या प्रभेयम् इत्यूर्ध्वं प्रेक्षमाणा गगनतलगतं वज्रपाणिं ज्वलन्तं दृष्ट्वा प्रामोद्यवेगाद् व्यपगतदुरिता यांतु तेनैव सार्धम् ॥ १०.११ ॥

trastāḥ paśyantvakasmādiha yamapuruṣāḥ kākagṛdhrāśca ghorāḥ dhvāntaṃ dhvastaṃ samantāt sukharatijananī kasya saumyā prabheyam ityūrdhvaṃ prekṣamāṇā gaganatalagataṃ vajrapāṇiṃ jvalantaṃ dṛṣṭvā prāmodyavegād vyapagataduritā yāṃtu tenaiva sārdham (10.11)

पततु कमलवृष्टिर्गन्धपानीयमिश्राच् छमिति नरकवह्निं दृश्यते नाशयन्ती किमिदमिति सुखेनाह्लादितं नाम कस्माद् भवतु कमलपाणेर्दर्शनं नारकाणाम् ॥ १०.१२ ॥

patatu kamalavṛṣṭirgandhapānīyamiśrāc chamiti narakavahniṃ dṛśyate nāśayantī kimidamiti sukhenāhlāditaṃ nāma kasmād bhavatu kamalapāṇerdarśanaṃ nārakāṇām (10.12)

आयातायात शीघ्रं भयमपनयत भ्रातरो जीविताः स्मः संप्राप्तो ऽस्माकमेष ज्वलदभयकरः को ऽपि चीरी कुमारः सर्वं यस्यानुभावाद् व्यसनमपगतं प्रीतिवेगाः प्रवृत्ताः जातं संबोधिचित्तं सकलजनपरित्राणमाता दया च ॥ १०.१३ ॥

āyātāyāta śīghraṃ bhayamapanayata bhrātaro jīvitāḥ smaḥ saṃprāpto 'smākameṣa jvaladabhayakaraḥ ko 'pi cīrī kumāraḥ sarvaṃ yasyānubhāvād vyasanamapagataṃ prītivegāḥ pravṛttāḥ jātaṃ saṃbodhicittaṃ sakalajanaparitrāṇamātā dayā ca (10.13)

पश्यन्त्वेनं भवन्तः सुरशतमुकुटैरर्च्यमानाङ्घ्रिपद्मं कारुण्यादार्द्रदृष्टिं शिरसि निपतितानेकपुष्पौघवृष्टिम् कूटागारैर्मनोज्ञैः स्तुतिमुखरसुरस्त्रीसहस्त्रोपगीतैर् दृष्ट्वाग्रे मञ्जुघोषं भवतु कलकलः सांप्रतं नारकाणाम् ॥ १०.१४ ॥

paśyantvenaṃ bhavantaḥ suraśatamukuṭairarcyamānāṅghripadmaṃ kāruṇyādārdradṛṣṭiṃ śirasi nipatitānekapuṣpaughavṛṣṭim kūṭāgārairmanojñaiḥ stutimukharasurastrīsahastropagītair dṛṣṭvāgre mañjughoṣaṃ bhavatu kalakalaḥ sāṃprataṃ nārakāṇām (10.14)

इति मत्कुशलैः समन्तभद्रप्रमुखानावृतबोधिसत्त्वमेघान् सुखशीतसुगन्धवातवृष्टीन् अभिनन्दन्तु विलोक्य नारकास्ते ॥ १०.१५ ॥

iti matkuśalaiḥ samantabhadrapramukhānāvṛtabodhisattvameghān sukhaśītasugandhavātavṛṣṭīn abhinandantu vilokya nārakāste (10.15)

शाम्यन्तु वेदनास्तीव्रा नारकाणां भयानि च दुर्गतिभ्यो विमुच्यन्तां सर्वदुर्गतिवासिनः ॥ १०.१६ ॥

śāmyantu vedanāstīvrā nārakāṇāṃ bhayāni ca durgatibhyo vimucyantāṃ sarvadurgativāsinaḥ (10.16)

अन्योन्यभक्षणभयं तिरश्चामपगच्छतु भवन्तु सुखिनः प्रेता यथोत्तरकुरौ नराः ॥ १०.१७ ॥

anyonyabhakṣaṇabhayaṃ tiraścāmapagacchatu bhavantu sukhinaḥ pretā yathottarakurau narāḥ (10.17)

संतर्प्यन्तां प्रेताः स्नाप्यन्तां शीतला भवन्तु सदा । आर्यावलोकितेश्वरकरगलितक्षीरधाराभिः ॥ १०.१८ ॥

saṃtarpyantāṃ pretāḥ snāpyantāṃ śītalā bhavantu sadā / āryāvalokiteśvarakaragalitakṣīradhārābhiḥ (10.18)

• अन्धाः पश्यन्तु रूपाणि शृण्वन्तु बधिराः सदा गर्भिण्यश्च प्रसूयन्तां मायादेवीव निर्व्यथाः ॥ १०.१९ ॥

** andhāḥ paśyantu rūpāṇi śṛṇvantu badhirāḥ sadā garbhiṇyaśca prasūyantāṃ māyādevīva nirvyathāḥ* (10.19)

वस्त्रभोजनपानीयं स्रक्चन्दनविभूषणम् मनो ऽभिलषितं सर्वं लभन्तां हितसंहितम् ॥ १०.२० ॥

vastrabhojanapānīyaṃ srakcandanavibhūṣaṇam mano 'bhilaṣitaṃ sarvaṃ labhantāṃ hitasaṃhitam (10.20)

भीताश्च निर्भयाः सन्तु शोकार्ताः प्रीतिलाभिनः उद्विग्नाश्च निरुद्वेगा धृतिमन्तो भवन्तु च ॥ १०.२१ ॥

bhītāśca nirbhayāḥ santu śokārtāḥ prītilābhinaḥ udvignāśca nirudvegā dhṛtimanto bhavantu ca (10.21)

आरोग्यं रोगिणामस्तु मुच्यन्तां सर्वबन्धनात् दुर्बला बलिनः सन्तु स्निग्धचित्ताः परस्परम् ॥ १०.२२ ॥

ārogyaṃ rogiṇāmastu mucyantāṃ sarvabandhanāt durbalā balinaḥ santu snigdhacittāḥ parasparam (10.22)

सर्वा दिशः शिवाः सन्तु सर्वेषां पथिवर्तिनाम् येन कार्येण गच्छन्ति तदुपायेन सिध्यतु ॥ १०.२३ ॥

sarvā diśaḥ śivāḥ santu sarveṣāṃ pathivartinām yena kāryeṇa gacchanti tadupāyena sidhyatu (10.23)

नौयानयात्रारूढाश्च सन्तु सिद्धमनोरथाः क्षेमेण कूलमासाद्य रमन्तां सह बन्धुभिः ॥ १०.२४ ॥

nauyānayātrārūḍhāśca santu siddhamanorathāḥ kṣemeṇa kūlamāsādya ramantāṃ saha bandhubhiḥ (10.24)

कान्तारोन्मार्गपतिता लभन्तां सार्थसंहतिम् अश्रमेण च गच्छन्तु चौरव्याघ्रादिनिर्भयाः ॥ १०.२५ ॥

kāntāronmārgapatitā labhantāṃ sārthasaṃhatim aśrameṇa ca gacchantu cauravyāghrādinirbhayāḥ (10.25)

सुप्तमत्तप्रमत्तानां व्याध्यारण्यादिसंकटे अनाथबालवृद्धानां रक्षां कुर्वन्तु देवताः ॥ १०.२६ ॥

suptamattapramattānāṃ vyādhyāraṇyādisaṃkaṭe anāthabālavṛddhānāṃ rakṣāṃ kurvantu devatāḥ (10.26)

सर्वाक्षणविनिर्मुक्ताः श्रद्धाप्रज्ञाकृपान्विताः आकाराचारसंपन्नाः सन्तु जातिस्मराः सदा ॥ १०.२७ ॥

sarvākṣaṇavinirmuktāḥ śraddhāprajñākṛpānvitāḥ ākārācārasaṃpannāḥ santu jātismarāḥ sadā (10.27)

भवन्त्वक्षयकोशाश्च यावद् नगनगञ्जवत् निर्द्वन्द्वा निरुपायास्ताः सन्तु स्वाधीनवृत्तयः ॥ १०.२८ ॥

bhavantvakṣayakośāśca yāvad naganagañjavat nirdvandvā nirupāyāstāḥ santu svādhīnavṛttayaḥ (10.28)

अल्पौजसश्च ये सत्त्वास् ते भवन्तु महौजसः भवन्तु रूपसंपन्ना ये विरूपास्तपस्विनः ॥ १०.२९ ॥

alpaujasaśca ye sattvās te bhavantu mahaujasaḥ bhavantu rūpasaṃpannā ye virūpāstapasvinaḥ (10.29)

याः काश्चन स्त्रियो लोके पुरुषत्वं व्रजन्तु ताः प्राप्नुवन्तु च तां नीचा हतमाना भवन्तु च ॥ १०.३० ॥

yāḥ kāścana striyo loke puruṣatvaṃ vrajantu tāḥ prāpnuvantu ca tāṃ nīcā hatamānā bhavantu ca (10.30)

अनेन मम पुण्येन सर्वसत्त्वा अशेषतः विरम्य सर्वपापेभ्यः कुर्वन्तु कुशलं सदा ॥ १०.३१ ॥

anena mama puṇyena sarvasattvā aśeṣataḥ viramya sarvapāpebhyaḥ kurvantu kuśalaṃ sadā (10.31)

बोधिचित्ताविरहिता बोधिचर्यापरायणाः बुद्धैः परिगृहीताश्च मारकर्मविवर्जिताः ॥ १०.३२ ॥

bodhicittāvirahitā bodhicaryāparāyaṇāḥ buddhaiḥ parigṛhītāśca mārakarmavivarjitāḥ (10.32)

अप्रमेयायुषश्चैव सर्वसत्त्वा भवन्तु ते नित्यं जीवन्तु सुखिता मृत्युशब्दो ऽपि नश्यतु ॥ १०.३३ ॥

aprameyāyuṣaścaiva sarvasattvā bhavantu te nityaṃ jīvantu sukhitā mṛtyuśabdo 'pi naśyatu (10.33)

रम्याः कल्पद्रुमोद्यानैः दिशः सर्वा भवन्तु च बुद्धबुद्धात्मजाकीर्णा धर्मध्वनिमनोहरैः ॥ १०.३४ ॥

ramyāḥ kalpadrumodyānaiḥ diśaḥ sarvā bhavantu ca buddhabuddhātmajākīrṇā dharmadhvanimanoharaiḥ (10.34)

शर्करादिव्यपेता च समा पाणितलोपमा मृद्वी च वैदूर्यमयी भूमिः सर्वत्र तिष्ठतु ॥ १०.३५ ॥

śarkarādivyapetā ca samā pāṇitalopamā mṛdvī ca vaidūryamayī bhūmiḥ sarvatra tiṣṭhatu (10.35)

बोधिसत्त्वमहापर्षन्मण्डलानि समन्ततः निषीदन्तु स्वशोभामिर् मण्डयन्तु महीतलम् ॥ १०.३६ ॥

bodhisattvamahāparṣanmaṇḍalāni samantataḥ niṣīdantu svaśobhāmir maṇḍayantu mahītalam (10.36)

पक्षिभ्यः सर्ववृक्षेभ्यो रश्मिभ्यो गगनादपि धर्मध्वनिरविश्रामं श्रूयतां सर्वदेहिभिः ॥ १०.३७ ॥

pakṣibhyaḥ sarvavṛkṣebhyo raśmibhyo gaganādapi dharmadhvaniraviśrāmaṃ śrūyatāṃ sarvadehibhiḥ (10.37)

बुद्धबुद्धसुतैर्नित्यं लभन्तां ते समागमम् पूजामेघैरनन्तैश्च पूजयन्तु जगद्गुरुम् ॥ १०.३८ ॥

buddhabuddhasutairnityaṃ labhantāṃ te samāgamam pūjāmeghairanantaiśca pūjayantu jagadgurum (10.38)

देवो वर्षतु कालेन शस्यसंपत्तिरस्तु च स्फीतो भवतु लोकश्च राजा भवतु धार्मिकः ॥ १०.३९ ॥

devo varṣatu kālena śasyasaṃpattirastu ca sphīto bhavatu lokaśca rājā bhavatu dhārmikaḥ (10.39)

शक्ता भवन्तु चौषध्यो मन्त्राः सिद्धन्तु जापिनाम् भवन्तु करुणाविष्टा डाकिनीराक्षसादयः ॥ १०.४० ॥

śaktā bhavantu cauṣadhyo mantrāḥ siddhantu jāpinām bhavantu karuṇāviṣṭā ḍākinīrākṣasādayaḥ (10.40)

मा कश्चिद्दुःखितः सत्त्वो मा पापी मा च रोगितः मा हीनः परिभूतो वा मा भूत् कश्चिच्च दुर्मनाः ॥ १०.४१ ॥

mā kaścidduḥkhitaḥ sattvo mā pāpī mā ca rogitaḥ mā hīnaḥ paribhūto vā mā bhūt kaścicca durmanāḥ (10.41)

पाठस्वाध्यायकलिला विहाराः सन्तु सुस्थिताः नित्यं स्यात् संघसामग्री संघकार्यं च सिध्यतु ॥ १०.४२ ॥

pāṭhasvādhyāyakalilā vihārāḥ santu susthitāḥ nityaṃ syāt saṃghasāmagrī saṃghakāryaṃ ca sidhyatu (10.42)

विवेकलाभिनः सन्तुः शिक्षाकामाश्च भिक्षवः कर्मण्यचित्ता ध्यायन्तु सर्वविक्षेपवर्जिताः ॥ १०.४३ ॥

vivekalābhinaḥ santuḥ śikṣākāmāśca bhikṣavaḥ karmaṇyacittā dhyāyantu sarvavikṣepavarjitāḥ (10.43)

लाभिन्यः सन्तु भिक्षुण्यः कलहायासवर्जिताः भवन्त्वखण्डशीलाश्च सर्वे प्रव्रजितास्तथा ॥ १०.४४ ॥

lābhinyaḥ santu bhikṣuṇyaḥ kalahāyāsavarjitāḥ bhavantvakhaṇḍaśīlāśca sarve pravrajitāstathā (10.44)

दुःशीलाः सन्तु संविग्नाः पापक्षयरताः सदा सुगतेर्लाभिनः सन्तु तत्र चाखण्डितव्रताः ॥ १०.४५ ॥

duḥśīlāḥ santu saṃvignāḥ pāpakṣayaratāḥ sadā sugaterlābhinaḥ santu tatra cākhaṇḍitavratāḥ (10.45)

पण्डिताः सत्कृताः सन्तु लाभिनः पैण्डपातिकाः भवन्तु शुद्धसंतानाः सर्वदिक्ख्यातकीर्तयः ॥ १०.४६ ॥

paṇḍitāḥ satkṛtāḥ santu lābhinaḥ paiṇḍapātikāḥ bhavantu śuddhasaṃtānāḥ sarvadikkhyātakīrtayaḥ (10.46)

अभुक्त्वापायिकं दुःखं विना दुस्करचर्यया दिव्येनैकेन कायेन जगद्बुद्धत्वमाप्नुयात् ॥ १०.४७ ॥

abhuktvāpāyikaṃ duḥkhaṃ vinā duskaracaryayā divyenaikena kāyena jagadbuddhatvamāpnuyāt (10.47)

पूज्यन्तां सर्वसंबुद्धाः सर्वसत्त्वैरनेकधा अचिन्त्यबौद्धसौख्येन सुखिनः सन्तु भूयसा ॥ १०.४८ ॥

pūjyantāṃ sarvasaṃbuddhāḥ sarvasattvairanekadhā acintyabauddhasaukhyena sukhinaḥ santu bhūyasā (10.48)

सिध्यन्तु बोधिसत्त्वानां जगदर्थं मनोरथाः यच्चिन्तयन्ति ते नाथास् तत् सत्त्वानां समृध्यतु ॥ १०.४९ ॥

sidhyantu bodhisattvānāṃ jagadarthaṃ manorathāḥ yaccintayanti te nāthās tat sattvānāṃ samṛdhyatu (10.49)

प्रत्येकबुद्धाः सुखिनो भवन्तु श्रावकास्तथा देवासुरनरैर्नित्यं पूज्यमानाः सगौरवैः ॥ १०.५० ॥

pratyekabuddhāḥ sukhino bhavantu śrāvakāstathā devāsuranarairnityaṃ pūjyamānāḥ sagauravaiḥ (10.50)

जातिस्मरत्वं प्रव्रज्याम् अहं च प्राप्नुयां सदा यावत् प्रमुदितां भूमिं मञ्जुघोषपरिग्रहात् ॥ १०.५१ ॥

jātismaratvaṃ pravrajyām ahaṃ ca prāpnuyāṃ sadā yāvat pramuditāṃ bhūmiṃ mañjughoṣaparigrahāt (10.51)

येन तेनासनेनाहं यापयेयं बलान्वितः विवेकवाससामग्रीं प्राप्नुयां सर्वजातिषु ॥ १०.५२ ॥

yena tenāsanenāhaṃ yāpayeyaṃ balānvitaḥ vivekavāsasāmagrīṃ prāpnuyāṃ sarvajātiṣu (10.52)

यदा च द्रष्टुकामः स्यां प्रष्टुकामश्च किंचन तमेव नाथं पश्येयं मञ्जुनाथमविघ्नतः ॥ १०.५३ ॥

yadā ca draṣṭukāmaḥ syāṃ praṣṭukāmaśca kiṃcana tameva nāthaṃ paśyeyaṃ mañjunāthamavighnataḥ (10.53)

दशदिग्व्योमपर्यन्तसर्वसत्त्वार्थसाधने यदाचरति मञ्जुश्रीः सैव चर्या भवेन्मम ॥ १०.५४ ॥

daśadigvyomaparyantasarvasattvārthasādhane yadācarati mañjuśrīḥ saiva caryā bhavenmama (10.54)

आकाशस्य स्थितिर्यावद् यावच्च जगतः स्थितिः तावन्मम स्थितिर्भूयाज् जगद्दुःखानि निघ्नतः ॥ १०.५५ ॥

ākāśasya sthitiryāvad yāvacca jagataḥ sthitiḥ tāvanmama sthitirbhūyāj jagadduḥkhāni nighnataḥ (10.55)

यत्किंचिज्जगतो दुःखं तत् सर्वं मयि पच्यताम् बोधिसत्त्वशुभैः सर्वैर् जगत् सुखितमस्तु च ॥ १०.५६ ॥

yatkiṃcijjagato duḥkhaṃ tat sarvaṃ mayi pacyatām bodhisattvaśubhaiḥ sarvair jagat sukhitamastu ca (10.56)

जगद्दुःखैकभैषज्यं सर्वसंपत् सुखाकरम् लाभसत्कारसहितं चिरं तिष्ठतु शासनम् ॥ १०.५७ ॥

jagadduḥkhaikabhaiṣajyaṃ sarvasaṃpat sukhākaram lābhasatkārasahitaṃ ciraṃ tiṣṭhatu śāsanam (10.57)

मञ्जुघोषं नमस्यामि यत् प्रसादान्मतिः शुभे कल्याणमित्रं वन्दे ऽहं यत् प्रसादाच्च वर्धत इति ॥ १०.५८ ॥

mañjughoṣaṃ namasyāmi yat prasādānmatiḥ śubhe kalyāṇamitraṃ vande 'haṃ yat prasādācca vardhata iti (10.58)

बोधिचर्यावतारे परिणामना परिच्छेदो दशमः ||

bodhicaryāvatāre pariṇāmanā paricchedo daśamaḥ ||