17. 17. ग्रहयुद्धाध्यायः

युद्धं यथा यदा वा भविष्यम् आदिश्यते त्रिकालज्ञैः । तद्विज्ञानं करणे मया कृतं सूर्यसिद्धान्ते ।। १७.०१ ।।

yuddhaṃ yathā yadā vā bhaviṣyam ādiśyate trikālajñaiḥ / tadvijñānaṃ karaṇe mayā kṛtaṃ sūryasiddhānte // 17.01 //

वियति चरतां ग्रहाणां उपर्युपर्यात्ममार्गसंस्थानाम् । अतिदूराद्दृग्विषये समतां इव सम्प्रयातानाम् ।। १७.०२ ।।

viyati caratāṃ grahāṇāṃ uparyuparyātmamārgasaṃsthānām / atidūrāddṛgviṣaye samatāṃ iva samprayātānām // 17.02 //

आसन्नक्रमयोगाद्भेदौल्लेखांशुमर्दनअसव्यैः । युद्धं चतुष्प्रकारं पराशरऽद्यैर्मुनिभिरुक्तम् ।। १७.०३ ।।

āsannakramayogādbhedaullekhāṃśumardanaasavyaiḥ / yuddhaṃ catuṣprakāraṃ parāśara'dyairmunibhiruktam // 17.03 //

भेदे वृष्टिविनाशो भेदः सुहृदां महाकुलानां च । उल्लेखे शस्त्रभयं मन्त्रिविरोधः प्रियान्नत्वम् ।। १७.०४ ।।

bhede vṛṣṭivināśo bhedaḥ suhṛdāṃ mahākulānāṃ ca / ullekhe śastrabhayaṃ mantrivirodhaḥ priyānnatvam // 17.04 //

अम्शुविरोधे युद्धानि भूभृतां शस्त्ररुक्क्षुदवमर्दाः । युद्धे चाप्यपसव्ये भवन्ति युद्धानि भूपानाम् ।। १७.०५ ।।

amśuvirodhe yuddhāni bhūbhṛtāṃ śastrarukkṣudavamardāḥ / yuddhe cāpyapasavye bhavanti yuddhāni bhūpānām // 17.05 //

रविराक्रन्दो मध्ये पौरः पूर्वेऽपरे स्थितो यायी । पौरा बुधगुरुरविजा नित्यं शीतांशुर्आक्रन्दः ।। १७.०६ ।।

ravirākrando madhye pauraḥ pūrve'pare sthito yāyī / paurā budhagururavijā nityaṃ śītāṃśurākrandaḥ // 17.06 //

केतुकुजराहुशुक्रा यायिन एते हता घ्नन्ति । आक्रन्दयायिपौरान्जयिनो जयदाः स्ववर्गस्य ।। १७.०७ ।।

ketukujarāhuśukrā yāyina ete hatā ghnanti / ākrandayāyipaurānjayino jayadāḥ svavargasya // 17.07 //

पौरे पौरेण हते पौराः पौरान्नृपान्विनिघ्नन्ति । एवं याय्याक्रन्दा नागरयायिग्रहाश्चएव ।। १७.०८ ।।

paure paureṇa hate paurāḥ paurānnṛpānvinighnanti / evaṃ yāyyākrandā nāgarayāyigrahāścaeva // 17.08 //

दक्षिणदिक्स्थः परुषो वेपथुरप्राप्य सन्निवृत्तोऽणुः । अधिरूढो विकृतो निष्प्रभो विवर्णश्च यः स जितः ।। १७.०९ ।।

dakṣiṇadiksthaḥ paruṣo vepathuraprāpya sannivṛtto'ṇuḥ / adhirūḍho vikṛto niṣprabho vivarṇaśca yaḥ sa jitaḥ // 17.09 //

उक्तविपरीतलक्षणसम्पन्नो जयगतो विनिर्देश्यः । विपुलः स्निग्धो द्युतिमान्दक्षिणदिक्स्थोऽपि जययुक्तः ।। १७.१० ।।

uktaviparītalakṣaṇasampanno jayagato vinirdeśyaḥ / vipulaḥ snigdho dyutimāndakṣiṇadikstho'pi jayayuktaḥ // 17.10 //

द्वावपि मयूखयुक्तौ विपुलौ स्निग्धौ समागमे भवतः । तत्र अन्योन्यं प्रीतिर् विपरीतावात्मपक्षघ्नौ ।। १७.११ ।।

dvāvapi mayūkhayuktau vipulau snigdhau samāgame bhavataḥ / tatra anyonyaṃ prītir viparītāvātmapakṣaghnau // 17.11 //

युद्धं समागमो वा यद्यव्यक्तौ स्वलक्षणैर् भवतः । भुवि भूभृतां अपि तथा फलं अव्यक्तं विनिर्देश्यम् ।। १७.१२ ।।

yuddhaṃ samāgamo vā yadyavyaktau svalakṣaṇair bhavataḥ / bhuvi bhūbhṛtāṃ api tathā phalaṃ avyaktaṃ vinirdeśyam // 17.12 //

गुरुणा जितेऽवनिसुते बाह्लीका यायिनोऽग्निवार्ताश्च । शशिजेन शूरसेनाः कलिङ्गशाल्वाश् च पीड्यन्ते ।। १७.१३ ।।

guruṇā jite'vanisute bāhlīkā yāyino'gnivārtāśca / śaśijena śūrasenāḥ kaliṅgaśālvāś ca pīḍyante // 17.13 //

सौरेणारे विजिते जयन्ति पौराः प्रजाश्च सीदन्ति । कोष्ठागारम्लेच्छक्षत्रियतापश्च शुक्रजिते ।। १७.१४ ।।

saureṇāre vijite jayanti paurāḥ prajāśca sīdanti / koṣṭhāgāramlecchakṣatriyatāpaśca śukrajite // 17.14 //

भौमेन हते शशिजे वृक्षसरित्तापसाश्मकनरेन्द्राः । उत्तरदिक्स्थाः क्रतुदीक्षिताश्च सन्तापं आयान्ति ।। १७.१५ ।।

bhaumena hate śaśije vṛkṣasarittāpasāśmakanarendrāḥ / uttaradiksthāḥ kratudīkṣitāśca santāpaṃ āyānti // 17.15 //

गुरुणा जिते बुधे म्लेच्छशूद्रचौरार्थयुक्तपौरजनाः । त्रैगर्तपार्वतीयाः पीड्यन्ते कम्पते च मही ।। १७.१६ ।।

guruṇā jite budhe mlecchaśūdracaurārthayuktapaurajanāḥ / traigartapārvatīyāḥ pīḍyante kampate ca mahī // 17.16 //

रविजेन बुधे ध्वस्ते नाविकयोधाब्जसधनगर्भिण्यः । भृगुणा जितेऽग्निकोपः सस्याम्बुदयायिविध्वंसः ।। १७.१७ ।।

ravijena budhe dhvaste nāvikayodhābjasadhanagarbhiṇyaḥ / bhṛguṇā jite'gnikopaḥ sasyāmbudayāyividhvaṃsaḥ // 17.17 //

जीवे शुक्राभिहते कुलूतगान्धारकैकया मद्राः । शाल्वा वत्सा वङ्गा गावः सस्यानि पीड्यन्ते ।। १७.१८ ।।

jīve śukrābhihate kulūtagāndhārakaikayā madrāḥ / śālvā vatsā vaṅgā gāvaḥ sasyāni pīḍyante // 17.18 //

भौमेन हते जीवे मध्यो देशो नरेश्वरा गावः । सौरेण चार्जुनायनवसातियौधेयशिबिविप्राः ।। १७.१९ ।।

bhaumena hate jīve madhyo deśo nareśvarā gāvaḥ / saureṇa cārjunāyanavasātiyaudheyaśibiviprāḥ // 17.19 //

शशितनयेनापि जिते बृहस्पतौ म्लेच्छसत्यशस्त्रभृतः । उपयान्ति मध्यदेशश्च संक्षयं यच्च भक्तिफलम् ।। १७.२० ।।

śaśitanayenāpi jite bṛhaspatau mlecchasatyaśastrabhṛtaḥ / upayānti madhyadeśaśca saṃkṣayaṃ yacca bhaktiphalam // 17.20 //

शुक्रे बृहस्पतिजिते यायी श्रेष्ठो विनाशं उपयाति । ब्रह्मक्षत्रविरोधः सलिलं च न वासवस्त्यजति ।। १७.२१ ।।

śukre bṛhaspatijite yāyī śreṣṭho vināśaṃ upayāti / brahmakṣatravirodhaḥ salilaṃ ca na vāsavastyajati // 17.21 //

कोशलकलिङ्गवङ्गा वत्सा मत्स्याश्च मध्यदेशयुताः । महतीं व्रजन्ति पीडां नपुंसकाः शूरसेनाश्च ।। १७.२२ ।।

kośalakaliṅgavaṅgā vatsā matsyāśca madhyadeśayutāḥ / mahatīṃ vrajanti pīḍāṃ napuṃsakāḥ śūrasenāśca // 17.22 //

कुजविजिते भृगुतनये बलमुख्यवधो नरेन्द्रसंग्रामाः । सौम्येन पार्वतीयाः क्षीरविनाशोऽल्पवृष्टिश्च ।। १७.२३ ।।

kujavijite bhṛgutanaye balamukhyavadho narendrasaṃgrāmāḥ / saumyena pārvatīyāḥ kṣīravināśo'lpavṛṣṭiśca // 17.23 //

रविजेन सिते विजिते गुणमुख्याः शस्त्रजीविनः क्षत्रम् । जलजाश्च निपीड्यन्ते सामान्यं भक्तिफलं अन्यत् ।। १७.२४ ।।

ravijena site vijite guṇamukhyāḥ śastrajīvinaḥ kṣatram / jalajāśca nipīḍyante sāmānyaṃ bhaktiphalaṃ anyat // 17.24 //

असिते सितेन निहतेऽर्घवृद्धिरहिविहगमानिनां पीडा । क्षितिजेन तङ्गणान्ध्रौड्रकाशिबाह्लीकदेशानाम् ।। १७.२५ ।।

asite sitena nihate'rghavṛddhirahivihagamānināṃ pīḍā / kṣitijena taṅgaṇāndhrauḍrakāśibāhlīkadeśānām // 17.25 //

सौम्येन पराभूते मन्देऽङ्गवणिग्विहङ्गपशुनागाः । सन्ताप्यन्ते गुरुणा स्त्रीबहुला महिषकशकाश्च ।। १७.२६ ।।

saumyena parābhūte mande'ṅgavaṇigvihaṅgapaśunāgāḥ / santāpyante guruṇā strībahulā mahiṣakaśakāśca // 17.26 //

अयं विशेषोऽभिहितो हतानां कुजज्ञवागीशसितासितानाम् । फलं तु वाच्यं ग्रहभक्तितोऽन्यद्यथा तथा घ्नन्ति हताः स्वभक्तीः ।। १७.२७ ।।

ayaṃ viśeṣo'bhihito hatānāṃ kujajñavāgīśasitāsitānām / phalaṃ tu vācyaṃ grahabhaktito'nyadyathā tathā ghnanti hatāḥ svabhaktīḥ // 17.27 //