60. 60. गोलक्षणाध्यायः

पराशरः प्राह बृहद्रथाय गोलक्षणं यत्क्रियते ततोऽयम् । मया समासः शुभलक्षणास्ताः सर्वास्तथाऽप्यागमतोऽभिधास्ये ।। ६०.०१ ।।

parāśaraḥ prāha bṛhadrathāya golakṣaṇaṃ yatkriyate tato'yam / mayā samāsaḥ śubhalakṣaṇāstāḥ sarvāstathā'pyāgamato'bhidhāsye // 60.01 //

सास्रऽविलरूक्षाक्ष्यो मूषकनयनाश्न शुभदा गावः । प्रचलच्चिपिटविषाणाः करटाः खरसदृशवर्णाश् च ।। ६०.०२ ।।

sāsra'vilarūkṣākṣyo mūṣakanayanāśna śubhadā gāvaḥ / pracalaccipiṭaviṣāṇāḥ karaṭāḥ kharasadṛśavarṇāś ca // 60.02 //

दशसप्तचतुर्दन्त्यः प्रलम्बमुण्डऽनना विनतपृष्ठ्यः । ह्रस्वस्थूलग्रीवा यवमध्या दारितखुराश्च ।। ६०.०३ ।।

daśasaptacaturdantyaḥ pralambamuṇḍa'nanā vinatapṛṣṭhyaḥ / hrasvasthūlagrīvā yavamadhyā dāritakhurāśca // 60.03 //

श्यावातिदीर्घजिह्वा गुल्फैरतितनुभिरतिबृहद्भिर्वा । अतिककुदाः कृशदेहा नैष्टा हीनाधिकाङ्ग्यश्च ।। ६०.०४ ।।

śyāvātidīrghajihvā gulphairatitanubhiratibṛhadbhirvā / atikakudāḥ kṛśadehā naiṣṭā hīnādhikāṅgyaśca // 60.04 //

वृषभोऽप्येवं स्थूलातिलम्बवृषणः शिराततक्रोडः । स्थूलशिराचितगण्डस्त्रिस्थानं मेहते यश्च ।। ६०.०५ ।।

vṛṣabho'pyevaṃ sthūlātilambavṛṣaṇaḥ śirātatakroḍaḥ / sthūlaśirācitagaṇḍastristhānaṃ mehate yaśca // 60.05 //

मार्जाराक्षः कपिलः करटो वा न शुभदो द्विजस्यएव । कृष्णओष्ठतालुजिह्वः श्वसनो यूथस्य घातकरः ।। ६०.०६ ।।

mārjārākṣaḥ kapilaḥ karaṭo vā na śubhado dvijasyaeva / kṛṣṇaoṣṭhatālujihvaḥ śvasano yūthasya ghātakaraḥ // 60.06 //

स्थूलशकृन्मणिशृङ्गः सितौदरः कृष्णसारवर्णश्च । गृहजातोऽपि त्याज्यो यूथविनाशऽवहो वृषभः ।। ६०.०७ ।।

sthūlaśakṛnmaṇiśṛṅgaḥ sitaudaraḥ kṛṣṇasāravarṇaśca / gṛhajāto'pi tyājyo yūthavināśa'vaho vṛṣabhaḥ // 60.07 //

श्यामकपुष्पचिताङ्गो भस्मारुणसन्निभो बिडालाक्षः । विप्राणां अपि न शुभं करोति वृषभः परिगृहीतः ।। ६०.०८ ।।

śyāmakapuṣpacitāṅgo bhasmāruṇasannibho biḍālākṣaḥ / viprāṇāṃ api na śubhaṃ karoti vṛṣabhaḥ parigṛhītaḥ // 60.08 //

ये चौद्धरन्ति पादान्पङ्कादिव योजिताः कृशग्रीवाः । कातरनयना हीनाश्च पृष्ठतस्ते न भारसहाः ।। ६०.०९ ।।

ye cauddharanti pādānpaṅkādiva yojitāḥ kṛśagrīvāḥ / kātaranayanā hīnāśca pṛṣṭhataste na bhārasahāḥ // 60.09 //

मृदुसंहतताम्रओष्ठास्तनुस्फिजस्ताम्रतालुजिह्वाश्च । ह्रस्वतनुउच्चश्रवणाः सुकुक्षयः स्पृष्टजङ्घाश्च ।। ६०.१० ।।

mṛdusaṃhatatāmraoṣṭhāstanusphijastāmratālujihvāśca / hrasvatanuuccaśravaṇāḥ sukukṣayaḥ spṛṣṭajaṅghāśca // 60.10 //

आताम्रसंहतखुरा व्यूढौरस्का बृहत्ककुदयुक्ताः । स्निग्धश्लक्ष्णतनुत्वग्रोमाणस्ताम्रतनुशृङ्गाः ।। ६०.११ ।।

ātāmrasaṃhatakhurā vyūḍhauraskā bṛhatkakudayuktāḥ / snigdhaślakṣṇatanutvagromāṇastāmratanuśṛṅgāḥ // 60.11 //

तनुभूस्पृग्वालधयो रक्तान्तविलोचना महोच्छ्वासाः । सिंहस्कन्धास्तन्वल्पकम्बलाः पूजिताः सुगमाः ।। ६०.१२ ।।

tanubhūspṛgvāladhayo raktāntavilocanā mahocchvāsāḥ / siṃhaskandhāstanvalpakambalāḥ pūjitāḥ sugamāḥ // 60.12 //

वामऽवर्तैर्वामे दक्षिणपार्श्वे च दक्षिणऽवर्तैः । शुभदा भवन्त्यनडुहो जङ्घाभिश्चएणकनिभाभिः ।। ६०.१३ ।।

vāma'vartairvāme dakṣiṇapārśve ca dakṣiṇa'vartaiḥ / śubhadā bhavantyanaḍuho jaṅghābhiścaeṇakanibhābhiḥ // 60.13 //

वैदूर्यमल्लिकाबुद्बुदईक्षणाः स्थूलनेत्रपक्ष्माणः । पार्ष्णिभिरस्फुटितऽभिः शस्ताः सर्वे च भारसहाः ।। ६०.१४ ।।

vaidūryamallikābudbudaīkṣaṇāḥ sthūlanetrapakṣmāṇaḥ / pārṣṇibhirasphuṭita'bhiḥ śastāḥ sarve ca bhārasahāḥ // 60.14 //

घ्राणोद्देशे सवलिर्मार्जारमुखः सितश्च दक्षिणतः । कमलौत्पललाक्षाआभः सुवालधिर्वाजितुल्यजवः ।। ६०.१५ ।।

ghrāṇoddeśe savalirmārjāramukhaḥ sitaśca dakṣiṇataḥ / kamalautpalalākṣāābhaḥ suvāladhirvājitulyajavaḥ // 60.15 //

लम्बैर्वृषणैर्मेषौदरश्च संक्षिप्तवंक्षणक्रोडः । ज्ञेयो भाराध्वसहो जवेऽश्वतुल्यश्च शस्तफलः ।। ६०.१६ ।।

lambairvṛṣaṇairmeṣaudaraśca saṃkṣiptavaṃkṣaṇakroḍaḥ / jñeyo bhārādhvasaho jave'śvatulyaśca śastaphalaḥ // 60.16 //

सितवर्णः पिङ्गाक्षस्ताम्रविषाणईक्षणो महावक्त्रः । हंसो नाम शुभफलो यूथस्य विवर्धनः प्रोक्तः ।। ६०.१७ ।।

sitavarṇaḥ piṅgākṣastāmraviṣāṇaīkṣaṇo mahāvaktraḥ / haṃso nāma śubhaphalo yūthasya vivardhanaḥ proktaḥ // 60.17 //

भूस्पृग्वालधिराताम्रविषाणो रक्तदृक्ककुद्मांश् च । कल्माषश्च स्वामिनं अचिरात्कुरुते पतिं लक्ष्म्याः ।। ६०.१८ ।।

bhūspṛgvāladhirātāmraviṣāṇo raktadṛkkakudmāṃś ca / kalmāṣaśca svāminaṃ acirātkurute patiṃ lakṣmyāḥ // 60.18 //

यो वा सितैकचरणैर् यथेष्टवर्णश्च सोऽपि शुभफलकृत् । मिश्रफलोऽपि ग्राह्यो यदि नएकान्तप्रशस्तोऽस्ति ।। ६०.१९ ।।

yo vā sitaikacaraṇair yatheṣṭavarṇaśca so'pi śubhaphalakṛt / miśraphalo'pi grāhyo yadi naekāntapraśasto'sti // 60.19 //