Books / Brihat Samhita

59. 59. प्रतिमाप्रतिष्ठापनाध्यायः

59.1

दिशि याम्यायां कुर्यादधिवासनमण्डपं बुधः प्राग्वा । तोरणचतुष्टययुतं शस्तद्रुमपल्लवच्छन्नम् ।। ५९.०१ ।।

diśi yāmyāyāṃ kuryādadhivāsanamaṇḍapaṃ budhaḥ prāgvā / toraṇacatuṣṭayayutaṃ śastadrumapallavacchannam // 59.01 //

59.2

पूर्वे भागे चित्राः स्रजः पताकाश्च मण्डपस्यौक्ताः । आग्नेय्यां दिशि रक्ताः कृष्णाः स्युर्याम्यनैरृत्योः ।। ५९.०२ ।।

pūrve bhāge citrāḥ srajaḥ patākāśca maṇḍapasyauktāḥ / āgneyyāṃ diśi raktāḥ kṛṣṇāḥ syuryāmyanairṛtyoḥ // 59.02 //

59.3

श्वेता दिश्यपरस्यां वायव्यायां तु पाण्डुरा एव । चित्राश्चौत्तरपार्श्वे पीताः पूर्वोत्तरे कार्याः ।। ५९.०३ ।।

śvetā diśyaparasyāṃ vāyavyāyāṃ tu pāṇḍurā eva / citrāścauttarapārśve pītāḥ pūrvottare kāryāḥ // 59.03 //

59.4

आयुःश्रीबलजयदा दारुमयी मृण्मयी तथा प्रतिमा । लोकहिताय मणिमयी सौवर्णी पुष्टिदा भवति ।। ५९.०४ ।।

āyuḥśrībalajayadā dārumayī mṛṇmayī tathā pratimā / lokahitāya maṇimayī sauvarṇī puṣṭidā bhavati // 59.04 //

59.5

रजतमयी कीर्तिकरी प्रजाविवृद्धिं करोति ताम्रमयी । भूलाभं तु महान्तं शैली प्रतिमाथ वा लिङ्गम् ।। ५९.०५ ।।

rajatamayī kīrtikarī prajāvivṛddhiṃ karoti tāmramayī / bhūlābhaṃ tu mahāntaṃ śailī pratimātha vā liṅgam // 59.05 //

59.6

शङ्खुउपहता प्रतिमा प्रधानपुरुषं कुलं च घातयति । श्वभ्रौपहता रोगानुपद्रवांश्च क्षयम् कुरुते ।। ५९.०६ ।।

śaṅkhuupahatā pratimā pradhānapuruṣaṃ kulaṃ ca ghātayati / śvabhraupahatā rogānupadravāṃśca kṣayam kurute // 59.06 //

59.7

मण्डपमध्ये स्थण्डिलं उपलिप्यऽस्तीर्य सिकतयाथ कुशैः । भद्रासनकृतशीर्षौपधानपादां न्यसेत्प्रतिमाम् ।। ५९.०७ ।।

maṇḍapamadhye sthaṇḍilaṃ upalipya'stīrya sikatayātha kuśaiḥ / bhadrāsanakṛtaśīrṣaupadhānapādāṃ nyasetpratimām // 59.07 //

59.8

प्लक्षाश्वत्थौदुम्बरशिरीषवटसम्भवैः कषायजलैः । मङ्गल्यसंज्ञिताभिः सर्वाउषधिभिः कुशऽद्याभिः ।। ५९.०८ ।।

plakṣāśvatthaudumbaraśirīṣavaṭasambhavaiḥ kaṣāyajalaiḥ / maṅgalyasaṃjñitābhiḥ sarvāuṣadhibhiḥ kuśa'dyābhiḥ // 59.08 //

59.9

द्विपवृषभौद्धतपर्वतवल्मीकसरित्समागमतटेषु । पद्मसरःसु च मृद्भिः सपञ्चगव्यैश्च तीर्थजलैः ।। ५९.०९ ।।

dvipavṛṣabhauddhataparvatavalmīkasaritsamāgamataṭeṣu / padmasaraḥsu ca mṛdbhiḥ sapañcagavyaiśca tīrthajalaiḥ // 59.09 //

59.10

पूर्वशिरस्कां स्नातां सुवर्णरत्नाम्बुभिश्च ससुगन्धैः । नानातूर्यनिनादैः पुण्याहैर्वेदनिर्घोषैः ।। ५९.१० ।।

pūrvaśiraskāṃ snātāṃ suvarṇaratnāmbubhiśca sasugandhaiḥ / nānātūryaninādaiḥ puṇyāhairvedanirghoṣaiḥ // 59.10 //

59.11

ऐन्द्र्यां दिशिइन्द्रलिङ्गा मन्त्राः प्राग्दक्षिणेऽग्निलिङ्गाश्च । वक्तव्या द्विजमुख्यैः पूज्यास्ते दक्षिणाभिश्च ।। ५९.११ ।।

aindryāṃ diśiindraliṅgā mantrāḥ prāgdakṣiṇe'gniliṅgāśca / vaktavyā dvijamukhyaiḥ pūjyāste dakṣiṇābhiśca // 59.11 //

59.12

यो देवः संस्थाप्यस्तन्मन्त्रैश्चानलं द्विजो जुहुयात् । अग्निनिमित्तानि मया प्रोक्तानिइन्द्रध्वजौत्थाने ।। ५९.१२ ।।

yo devaḥ saṃsthāpyastanmantraiścānalaṃ dvijo juhuyāt / agninimittāni mayā proktāniindradhvajautthāne // 59.12 //

59.13

धूमऽकुलोऽपसव्यो मुहुर्मुहुर्विफुलिङ्गकृन्न शुभः । होतुः स्मृतिलोपो वा प्रसर्पणं चाशुभं प्रोक्तम् ।। ५९.१३ ।।

dhūma'kulo'pasavyo muhurmuhurviphuliṅgakṛnna śubhaḥ / hotuḥ smṛtilopo vā prasarpaṇaṃ cāśubhaṃ proktam // 59.13 //

59.14

स्नातां अभुक्तवस्त्रां स्वलङ्कृतां पूजितां कुसुमगन्धैः । प्रतिमां स्वास्तीर्णायां शय्यायां स्थापकः कुर्यात् ।। ५९.१४ ।।

snātāṃ abhuktavastrāṃ svalaṅkṛtāṃ pūjitāṃ kusumagandhaiḥ / pratimāṃ svāstīrṇāyāṃ śayyāyāṃ sthāpakaḥ kuryāt // 59.14 //

59.15

सुप्तां सगीतनृत्यैर्जागरणैः सम्यगेवं अधिवास्य । दैवज्ञसम्प्रदिष्टे काले संस्थापनं कुर्यात् ।। ५९.१५ ।।

suptāṃ sagītanṛtyairjāgaraṇaiḥ samyagevaṃ adhivāsya / daivajñasampradiṣṭe kāle saṃsthāpanaṃ kuryāt // 59.15 //

59.16

अभ्यर्च्य कुसुमवस्त्रानुलेपनैः शङ्खतूर्यनिर्घोषैः । प्रादक्षिण्येन नयेदायतनस्य प्रयत्नेन ।। ५९.१६ ।।

abhyarcya kusumavastrānulepanaiḥ śaṅkhatūryanirghoṣaiḥ / prādakṣiṇyena nayedāyatanasya prayatnena // 59.16 //

59.17

कृत्वा बलिं प्रभूतं सम्पूज्य ब्राह्मणांश्च सभ्यांश्च । दत्त्वा हिरण्यशकलं विनिक्षिपेत्पिण्डिकाश्वभ्रे । ५९.१७ ।।

kṛtvā baliṃ prabhūtaṃ sampūjya brāhmaṇāṃśca sabhyāṃśca / dattvā hiraṇyaśakalaṃ vinikṣipetpiṇḍikāśvabhre / 59.17 //

59.18

स्थापकदैवज्ञद्विजसभ्यस्थपतीन्विशेषतोऽभ्यर्च्य । कल्याणानां भागी भवतिइह परत्र च स्वर्गी ।। ५९.१८ ।।

sthāpakadaivajñadvijasabhyasthapatīnviśeṣato'bhyarcya / kalyāṇānāṃ bhāgī bhavatiiha paratra ca svargī // 59.18 //

59.19

विष्णोर्भागवतान्मगांश्च सवितुः शम्भोः सभस्मद्विजान् मातॄणां अपि मण्डलक्रमविदो विप्रान्विदुर्ब्रह्मणः । शाक्यान्सर्वहितस्य शान्तमनसो नग्नान्जिनानां विदुर् ये यं देवं उपाश्रिताः स्वविधिना तैस्तस्य कार्या क्रिया ।। ५९.१९ ।।

viṣṇorbhāgavatānmagāṃśca savituḥ śambhoḥ sabhasmadvijān mātṝṇāṃ api maṇḍalakramavido viprānvidurbrahmaṇaḥ / śākyānsarvahitasya śāntamanaso nagnānjinānāṃ vidur ye yaṃ devaṃ upāśritāḥ svavidhinā taistasya kāryā kriyā // 59.19 //

59.20

उदगयने सितपक्षे शिशिरगभस्तौ च जीववर्गस्थे । लग्ने स्थिरे स्थिरांशे सौम्यैर्धीधर्मकेन्द्रगतैः ।। ५९.२० ।।

udagayane sitapakṣe śiśiragabhastau ca jīvavargasthe / lagne sthire sthirāṃśe saumyairdhīdharmakendragataiḥ // 59.20 //

59.21

पापैरुपचयसंस्थैर्ध्रुवमृदुहरितिष्यवायुदेवेषु । विकुजे दिनेऽनुकूले देवानां स्थापनं शस्तम् ।। ५९.२१ ।।

pāpairupacayasaṃsthairdhruvamṛduharitiṣyavāyudeveṣu / vikuje dine'nukūle devānāṃ sthāpanaṃ śastam // 59.21 //

59.22

सामान्यं इदं समासतो लोकानां हितदं मया कृतम् । अधिवासनसन्निवेशने सावित्रे पृथगेव विस्तरात् ।। ५९.२२ ।।

sāmānyaṃ idaṃ samāsato lokānāṃ hitadaṃ mayā kṛtam / adhivāsanasanniveśane sāvitre pṛthageva vistarāt // 59.22 //