1. Garuḍa Purāṇa (part 1 of 3)

Chapter 1

mang.1

श्रीगणाधिपतये नमः ।
सरस्वत्यैनमः ।
अथ श्रीगरुडमहापुराणं प्रारभ्यते ।
तत्रादौ कर्मकाण्डाख्यः पूर्वखण्डः प्रारभ्यते ।
ओं नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव ततो जयमुदीरयेत्

Chapter 1.1

1,1.1

ओं अजमजरमनन्तं ज्ञानरूपं महान्तं शिवममलमनादिं भूतदेहादिहीनम् ।
सकलकरणहीनं सर्वभूतस्थितं तं हरिममलममायं सर्वगं वन्द एकम्

oṃ ajamajaramanantaṃ jñānarūpaṃ mahāntaṃ śivamamalamanādiṃ bhūtadehādihīnam |
sakalakaraṇahīnaṃ sarvabhūtasthitaṃ taṃ harimamalamamāyaṃ sarvagaṃ vanda ekam

1,1.2

नमस्यामि हरिं रुद्रं ब्रह्माणं च गणाधिपम् ।
देवीं सरस्वतीं चैव मनोवाक्कर्मभिः सदा

namasyāmi hariṃ rudraṃ brahmāṇaṃ ca gaṇādhipam |
devīṃ sarasvatīṃ caiva manovākkarmabhiḥ sadā

1,1.3

सूतं पौराणिकं शान्तं सर्वशास्त्रविशारदम् ।
विष्णुभक्तं महात्मानं नैमिशारण्यमागतम्

sūtaṃ paurāṇikaṃ śāntaṃ sarvaśāstraviśāradam |
viṣṇubhaktaṃ mahātmānaṃ naimiśāraṇyamāgatam

1,1.4

तीर्थयात्राप्रसङ्गेन उपविष्टं शुभासने ।
ध्यायन्तं विष्णुमनघं तमभ्यर्च्यास्तुवन्कविम्

tīrthayātrāprasaṅgena upaviṣṭaṃ śubhāsane |
dhyāyantaṃ viṣṇumanaghaṃ tamabhyarcyāstuvankavim

1,1.5

शौनकाद्या महाभागा नैमिषीयास्तपोधनाः ।
मुनयो रविसङ्काशाः शान्ता यज्ञ परायणाः

śaunakādyā mahābhāgā naimiṣīyāstapodhanāḥ |
munayo ravisaṅkāśāḥ śāntā yajña parāyaṇāḥ

1,1.6

ऋषय ऊचुः ।
सूत ! जानासि सर्वं त्वं पृच्छामस्त्वामतो वयम् ।
देवतानां हि को देव ईश्वरः पूज्य एव कः

ṛṣaya ūcuḥ |
sūta ! jānāsi sarvaṃ tvaṃ pṛcchāmastvāmato vayam |
devatānāṃ hi ko deva īśvaraḥ pūjya eva kaḥ

1,1.7

को ध्येयः को जगत्स्रष्टा जगत्पात्ति च हन्ति कः ।
कस्मात्प्रवर्तते धर्मो दुष्टहन्ता च कः स्मृतः

ko dhyeyaḥ ko jagatsraṣṭā jagatpātti ca hanti kaḥ |
kasmātpravartate dharmo duṣṭahantā ca kaḥ smṛtaḥ

1,1.8

तस्य देवस्य किं रूपं जगत्सर्गः कथं मतः ।
कैर्व्रतैः स तु तुष्टः स्यात्केन योगेन वाप्यते

tasya devasya kiṃ rūpaṃ jagatsargaḥ kathaṃ mataḥ |
kairvrataiḥ sa tu tuṣṭaḥ syātkena yogena vāpyate

1,1.9

अवताराश्च के तस्य कथं वंशादिसम्भवः ।
वर्णाश्रमादिधर्माणां कः पाता कः प्रवर्तकः

avatārāśca ke tasya kathaṃ vaṃśādisambhavaḥ |
varṇāśramādidharmāṇāṃ kaḥ pātā kaḥ pravartakaḥ

1,1.10

एतत्सर्वं तथान्यच्च ब्रूहि सूत ! महामते ! ।
नारायणकथाः सर्वाः कथयास्माकमुत्तमाः

etatsarvaṃ tathānyacca brūhi sūta ! mahāmate ! |
nārāyaṇakathāḥ sarvāḥ kathayāsmākamuttamāḥ

1,1.11

सूत उवाच ।
पुराणं गारुडं वक्ष्ये सारं विष्णुकथा श्रयम् ।
गरुडोक्तं कश्यपाय पुरा व्यासाच्छ्रुतं मया

sūta uvāca |
purāṇaṃ gāruḍaṃ vakṣye sāraṃ viṣṇukathā śrayam |
garuḍoktaṃ kaśyapāya purā vyāsācchrutaṃ mayā

1,1.12

एको नारायणो देवो देवानामीश्वरेश्वरः ।
परमात्मा परं ब्रह्म जन्माद्यस्य यतो भवेत्

eko nārāyaṇo devo devānāmīśvareśvaraḥ |
paramātmā paraṃ brahma janmādyasya yato bhavet

1,1.13

जगतो रक्षणार्थाय वासुदेवो ऽजरो ऽमरः ।
स कुमारादिरूपेण अवतारान्करोत्यजः

jagato rakṣaṇārthāya vāsudevo 'jaro 'maraḥ |
sa kumārādirūpeṇa avatārānkarotyajaḥ

1,1.14

हरिः स प्रथमं देवः कौमारं सर्गमास्थितः ।
चचार दुश्चरं ब्रह्मन् ब्रह्मचर्यमखण्डितम्

hariḥ sa prathamaṃ devaḥ kaumāraṃ sargamāsthitaḥ |
cacāra duścaraṃ brahman brahmacaryamakhaṇḍitam

1,1.15

द्वितीयं तु भवायास्य रसातलगतां महीम् ।
उद्धरिष्यन्नुपादत्ते यज्ञेशः सौकरं वपुः

dvitīyaṃ tu bhavāyāsya rasātalagatāṃ mahīm |
uddhariṣyannupādatte yajñeśaḥ saukaraṃ vapuḥ

1,1.16

तृतीयमृषिसर्गं तु देवर्षित्वमुपेत्य सः ।
तन्त्रं सात्वतमाचष्टे नैष्कर्म्यं कर्मणां यतः

tṛtīyamṛṣisargaṃ tu devarṣitvamupetya saḥ |
tantraṃ sātvatamācaṣṭe naiṣkarmyaṃ karmaṇāṃ yataḥ

1,1.17

नरनारायणो भूत्वा तुर्ये तेपे तपो हरिः ।
धर्मसं रक्षणार्थाय पूजितः स सुरासुरैः

naranārāyaṇo bhūtvā turye tepe tapo hariḥ |
dharmasaṃ rakṣaṇārthāya pūjitaḥ sa surāsuraiḥ

1,1.18

पञ्चमः कपिलो नाम सिद्धेशः कालविप्लुतम् ।
प्रोवाच सूरये साङ्ख्यं तत्त्वग्रामवि निर्णयम्

pañcamaḥ kapilo nāma siddheśaḥ kālaviplutam |
provāca sūraye sāṅkhyaṃ tattvagrāmavi nirṇayam

1,1.19

षष्ठमत्रेरपत्यत्वं दत्तः प्राप्तो ऽनसूयया ।
आन्वीक्षिकीमलर्काय प्रह्लादादिभ्य ऊचिवान्

ṣaṣṭhamatrerapatyatvaṃ dattaḥ prāpto 'nasūyayā |
ānvīkṣikīmalarkāya prahlādādibhya ūcivān

1,1.20

ततः सप्त आकूत्यां रुचेर्यज्ञो ऽभ्यजायत ।
सुत्रामाद्यैः सुरगणैर्यष्ट्वा स्वायम्भुवान्तरे

tataḥ sapta ākūtyāṃ ruceryajño 'bhyajāyata |
sutrāmādyaiḥ suragaṇairyaṣṭvā svāyambhuvāntare

1,1.21

अष्टमे मेरुदेव्यां तु नाभेर्जात उरुक्रमः ।
दर्शयन्वर्त्म नारीणां सर्वाश्रमनमस्कृतम्

aṣṭame merudevyāṃ tu nābherjāta urukramaḥ |
darśayanvartma nārīṇāṃ sarvāśramanamaskṛtam

1,1.22

ऋषिभिर्याचितो भेजे नवमं पार्थिवं वपुः ।
दुग्धैर्महौषधैर्विप्रास्तेन संजीविताः प्रजाः

ṛṣibhiryācito bheje navamaṃ pārthivaṃ vapuḥ |
dugdhairmahauṣadhairviprāstena saṃjīvitāḥ prajāḥ

1,1.23

रूपं स जगृहे मात्स्यं चाक्षुषान्तरसंप्लवे ।
नाव्यारोप्य महीमय्यामपाद्वैवस्वतं मनुम्

rūpaṃ sa jagṛhe mātsyaṃ cākṣuṣāntarasaṃplave |
nāvyāropya mahīmayyāmapādvaivasvataṃ manum

1,1.24

सुरासुराणामुदधिं मथ्नतां मन्दराचलम् ।
दध्रे कमठरूपेण पृष्ठ एकादशे विभुः

surāsurāṇāmudadhiṃ mathnatāṃ mandarācalam |
dadhre kamaṭharūpeṇa pṛṣṭha ekādaśe vibhuḥ

1,1.25

धान्वन्तरं द्वादशमं त्रयोदशममेव च ।
आप्यायत्सुरानन्यान्मोहिन्या मोहयंस्त्रिया

dhānvantaraṃ dvādaśamaṃ trayodaśamameva ca |
āpyāyatsurānanyānmohinyā mohayaṃstriyā

1,1.26

चतुर्दशं नारसिंहं चैत्य (वैर) दैत्येन्द्रमूर्जितम् ।
ददार करजैरुग्रैरेरकां कटकुद्यथा

caturdaśaṃ nārasiṃhaṃ caitya (vaira) daityendramūrjitam |
dadāra karajairugrairerakāṃ kaṭakudyathā

1,1.27

पञ्चदशं वामनको भूत्वागादध्वरं बलेः ।
पाद त्रयं याचमानः प्रत्यादित्सुस्त्रिविष्टपम्

pañcadaśaṃ vāmanako bhūtvāgādadhvaraṃ baleḥ |
pāda trayaṃ yācamānaḥ pratyāditsustriviṣṭapam

1,1.28

अवतारे षोडशमे पश्यन्ब्रह्मद्रुहो नृपान् ।
त्रिः सप्तकृत्वः कुपितो निः क्षत्त्रामकरोन्महीम्

avatāre ṣoḍaśame paśyanbrahmadruho nṛpān |
triḥ saptakṛtvaḥ kupito niḥ kṣattrāmakaronmahīm

1,1.29

ततः सप्तदशे जातः सत्यवत्यां पराशरात् ।
चक्रे वेदतरोः शाखां दृष्ट्वा पुंसो ऽल्पमेधसः

tataḥ saptadaśe jātaḥ satyavatyāṃ parāśarāt |
cakre vedataroḥ śākhāṃ dṛṣṭvā puṃso 'lpamedhasaḥ

1,1.30

नरदेवत्वमापन्नः सुरकार्यचिकीर्षया ।
समुद्रनिग्रहादीनि चक्रे कार्याण्यतः परम्

naradevatvamāpannaḥ surakāryacikīrṣayā |
samudranigrahādīni cakre kāryāṇyataḥ param

1,1.31

एकोनविंशे विंशतिमे वृष्णिषु प्राप्य जन्मनी ।
रामकृष्णाविति भुवो भगवानहरद्भरम्

ekonaviṃśe viṃśatime vṛṣṇiṣu prāpya janmanī |
rāmakṛṣṇāviti bhuvo bhagavānaharadbharam

1,1.32

ततः कलेस्तु सन्ध्यान्ते संमोहाय सुरद्विषाम् ।
बुद्धो नाम्रा जिनसुतः कीकटेषु भविष्यति

tataḥ kalestu sandhyānte saṃmohāya suradviṣām |
buddho nāmrā jinasutaḥ kīkaṭeṣu bhaviṣyati

1,1.33

अथ सो ऽष्टमसन्ध्यायां नष्टप्रायेषु राञ्जसु ।
भविता विष्णुयशसो नाम्ना कल्की जगत्पतिः

atha so 'ṣṭamasandhyāyāṃ naṣṭaprāyeṣu rāñjasu |
bhavitā viṣṇuyaśaso nāmnā kalkī jagatpatiḥ

1,1.34

अवतारा ह्यसंख्येया हरेः सत्त्वनिधेर्द्विजाः ।
मनुवेदविदो ह्याद्याः सर्वे विष्णुकलाः स्मृताः

avatārā hyasaṃkhyeyā hareḥ sattvanidherdvijāḥ |
manuvedavido hyādyāḥ sarve viṣṇukalāḥ smṛtāḥ

1,1.35

तस्मात्सर्गादयो जाताः संपूज्याश्च व्रतादिना ।
पुराणं गारुडं व्यासः पुरासौ मे ऽब्रवीदिदम्

tasmātsargādayo jātāḥ saṃpūjyāśca vratādinā |
purāṇaṃ gāruḍaṃ vyāsaḥ purāsau me 'bravīdidam

Chapter 1.2

1,2.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये कर्मकाण्डे एतत्पुराणप्रवृत्तिहेतुनिरूपणं नाम प्रथमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 2 ऋषय ऊचुः ।
कथं व्यासेन कथितं पुराणं गारुडं तव ।
एतत्सर्वं समाख्याहि परं विष्णुकथाश्रयम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye karmakāṇḍe etatpurāṇapravṛttihetunirūpaṇaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 2 ṛṣaya ūcuḥ |
kathaṃ vyāsena kathitaṃ purāṇaṃ gāruḍaṃ tava |
etatsarvaṃ samākhyāhi paraṃ viṣṇukathāśrayam

1,2.2

सूत उवाच ।
अहं हि मुनिभिः सार्धं गतो बदरिकाश्रमम् ।
तत्र दृष्टो मया व्यासो ध्यायमानः परेश्वरम्

sūta uvāca |
ahaṃ hi munibhiḥ sārdhaṃ gato badarikāśramam |
tatra dṛṣṭo mayā vyāso dhyāyamānaḥ pareśvaram

1,2.3

तं प्रणम्योपविष्टो ऽहं पृष्टवान्हि मुनीश्वरम् ।
सूत उवाच ।
व्यास ब्रूहि हरे रूपं जगत्सर्गादिकं ततः

taṃ praṇamyopaviṣṭo 'haṃ pṛṣṭavānhi munīśvaram |
sūta uvāca |
vyāsa brūhi hare rūpaṃ jagatsargādikaṃ tataḥ

1,2.4

मन्ये ध्यायसि तं यस्मात्तस्माज्जानासि तं विभुम् ।
एवं पृष्टो यथा प्राह तथा विप्रा?निबोधत

manye dhyāyasi taṃ yasmāttasmājjānāsi taṃ vibhum |
evaṃ pṛṣṭo yathā prāha tathā viprā?nibodhata

1,2.5

व्यास उवाच ।
शृणु सूत ! प्रवक्ष्यामि पुराणं गारुडं तव ।
सह नारददक्षाद्यैर्ब्रह्मा मामुक्तवान्यथा

vyāsa uvāca |
śṛṇu sūta ! pravakṣyāmi purāṇaṃ gāruḍaṃ tava |
saha nāradadakṣādyairbrahmā māmuktavānyathā

1,2.6

सूत उवाच ।
दक्षनारदमुख्यैस्तु युक्तं त्वां कथमुक्तवान् ।
ब्रह्मा श्रीगारुडं पुण्यं पुराणं सारवाचकम्

sūta uvāca |
dakṣanāradamukhyaistu yuktaṃ tvāṃ kathamuktavān |
brahmā śrīgāruḍaṃ puṇyaṃ purāṇaṃ sāravācakam

1,2.7

व्यास उवाच ।
अहं हि नारदो दक्षो भृग्वाद्याः प्रणिपत्य तम् ।
सारं ब्रूहीति पप्रच्छुर्ब्रह्माणं ब्रह्मलोकगम्

vyāsa uvāca |
ahaṃ hi nārado dakṣo bhṛgvādyāḥ praṇipatya tam |
sāraṃ brūhīti papracchurbrahmāṇaṃ brahmalokagam

1,2.8

ब्रह्मोवाच ।
पुराणं गारुडं सारं रुद्रं च मां यथा ।
सुरैः सहाब्रवीद्विष्णुस्तथाहं व्यास वच्मिते

brahmovāca |
purāṇaṃ gāruḍaṃ sāraṃ rudraṃ ca māṃ yathā |
suraiḥ sahābravīdviṣṇustathāhaṃ vyāsa vacmite

1,2.9

व्यास उवाच ।
कथं रुद्रं सुरैः सार्धमब्रवीद्वै हरिः पुरा ।
पुराणं गारुडं सारं ब्रूहि ब्रह्मन्महार्थकम्

vyāsa uvāca |
kathaṃ rudraṃ suraiḥ sārdhamabravīdvai hariḥ purā |
purāṇaṃ gāruḍaṃ sāraṃ brūhi brahmanmahārthakam

1,2.10

ब्रह्मोवाच ।
अहं गतो ऽद्रिं कैलासमिन्द्राद्यैर्दैवतैः सह ।
तत्र दृष्टो मया रुद्रो ध्यायमानः परं पदम्

brahmovāca |
ahaṃ gato 'driṃ kailāsamindrādyairdaivataiḥ saha |
tatra dṛṣṭo mayā rudro dhyāyamānaḥ paraṃ padam

1,2.11

पृष्टो नमस्कृतः किं त्वं देवं ध्यायसि शङ्कर? ।
त्वत्तो नान्यं परं देवं जानामि ब्रूहि मां ततः

pṛṣṭo namaskṛtaḥ kiṃ tvaṃ devaṃ dhyāyasi śaṅkara? |
tvatto nānyaṃ paraṃ devaṃ jānāmi brūhi māṃ tataḥ

1,2.12

सारात्सारतरं तत्त्वं श्रोतुकामः सुरैः सह ।
रुद्रौवाच ।
अहं ध्यायामि तं विष्णुं परमात्मानमीश्वरम्

sārātsārataraṃ tattvaṃ śrotukāmaḥ suraiḥ saha |
rudrauvāca |
ahaṃ dhyāyāmi taṃ viṣṇuṃ paramātmānamīśvaram

1,2.13

सर्वदं सर्वगं सर्वं सर्वप्राणिहृदिस्थितम् ।
भस्मोद्धूलितदेहस्तु जटामण्डलमण्डितः

sarvadaṃ sarvagaṃ sarvaṃ sarvaprāṇihṛdisthitam |
bhasmoddhūlitadehastu jaṭāmaṇḍalamaṇḍitaḥ

1,2.14

विष्णोराराधनार्थं मे व्रतचर्या पितामह ।
तमेव गत्वा पृच्छामः सारं यं चिन्तयाम्यहम्

viṣṇorārādhanārthaṃ me vratacaryā pitāmaha |
tameva gatvā pṛcchāmaḥ sāraṃ yaṃ cintayāmyaham

1,2.15

विष्णुं जिष्णुं पद्मनाभं हरिं देहविवर्जितम् ।
शुचिं शुचिषदं हंसं तत्पदं परमेश्वरम्

viṣṇuṃ jiṣṇuṃ padmanābhaṃ hariṃ dehavivarjitam |
śuciṃ śuciṣadaṃ haṃsaṃ tatpadaṃ parameśvaram

1,2.16

युक्ता सर्वात्मनात्मानं तं देवं चिन्तयाम्यहम् ।
यस्मिन्विश्वानि भूतानि तिष्ठन्ति च विशन्ति च

yuktā sarvātmanātmānaṃ taṃ devaṃ cintayāmyaham |
yasminviśvāni bhūtāni tiṣṭhanti ca viśanti ca

1,2.17

गुणभूतानि भूतेशे सूत्रे मणिगणा इव ।
सहस्राक्षं सहस्राङ्घ्रिं सहस्रोरुं वराननम्

guṇabhūtāni bhūteśe sūtre maṇigaṇā iva |
sahasrākṣaṃ sahasrāṅghriṃ sahasroruṃ varānanam

1,2.18

अणीयसामणीयांसं स्थविष्ठं च स्थवीयसाम् ।
गरीयसां गरिष्ठं च श्रेष्ठं च श्रेयसामपि

aṇīyasāmaṇīyāṃsaṃ sthaviṣṭhaṃ ca sthavīyasām |
garīyasāṃ gariṣṭhaṃ ca śreṣṭhaṃ ca śreyasāmapi

1,2.19

यं वाक्येष्वनुवाक्येषु निषत्सूपनिषत्सु च ।
गृणन्ति सत्यकर्माणं सत्यं सत्येषु सामसु

yaṃ vākyeṣvanuvākyeṣu niṣatsūpaniṣatsu ca |
gṛṇanti satyakarmāṇaṃ satyaṃ satyeṣu sāmasu

1,2.20

पुराण पुरुषः प्रोक्तो ब्रह्मा प्रोक्तो द्विजातिषु ।
क्षये सङ्कर्षणः प्रोक्तस्तमुपास्यमुपास्महे

purāṇa puruṣaḥ prokto brahmā prokto dvijātiṣu |
kṣaye saṅkarṣaṇaḥ proktastamupāsyamupāsmahe

1,2.21

यस्मिंल्लोकाः स्फुरन्तीमे जले शकुनयो यथा ।
ऋतमेकाक्षरं ब्रह्म यत्तत्सदसतः परम्

yasmiṃllokāḥ sphurantīme jale śakunayo yathā |
ṛtamekākṣaraṃ brahma yattatsadasataḥ param

1,2.22

अर्चयन्ति च यं देवा यक्षराक्षसपन्नगाः ।
यस्याग्निरास्यं द्यौर्मूर्धा खं नाभिश्चरणौ क्षितिः

arcayanti ca yaṃ devā yakṣarākṣasapannagāḥ |
yasyāgnirāsyaṃ dyaurmūrdhā khaṃ nābhiścaraṇau kṣitiḥ

1,2.23

चन्द्रादित्यौ च नयने तं देवं चिन्तयाम्यहम् ।
यस्य त्रिलोकी जठरे मस्य काष्ठाश्च बाहवः

candrādityau ca nayane taṃ devaṃ cintayāmyaham |
yasya trilokī jaṭhare masya kāṣṭhāśca bāhavaḥ

1,2.24

यस्योच्छ्वासश्च पवनः तं देवं चिन्तयाम्यहम् ।
यस्य केशेषु जीमूता नद्यः सर्वाङ्गसन्धिषु

yasyocchvāsaśca pavanaḥ taṃ devaṃ cintayāmyaham |
yasya keśeṣu jīmūtā nadyaḥ sarvāṅgasandhiṣu

1,2.25

कुक्षौ समुद्राश्चत्वारस्तं देवं चिन्तयाम्यहम् ।
परः कालात्परो यज्ञात्परः सदसतश्चयः

kukṣau samudrāścatvārastaṃ devaṃ cintayāmyaham |
paraḥ kālātparo yajñātparaḥ sadasataścayaḥ

1,2.26

अनादिरादि र्विश्वस्य तं देवं चिन्तयाम्यहम् ।
मनसश्चन्द्रमा यस्य चक्षुषोश्च दिवाकरः

anādirādi rviśvasya taṃ devaṃ cintayāmyaham |
manasaścandramā yasya cakṣuṣośca divākaraḥ

1,2.27

मुखादग्निश्च संजज्ञे तं देवं चिन्तयाम्यहम् ।
पद्य्भां यस्य क्षितिर्जाता श्रोत्राभ्यां च तथा दिशः

mukhādagniśca saṃjajñe taṃ devaṃ cintayāmyaham |
padybhāṃ yasya kṣitirjātā śrotrābhyāṃ ca tathā diśaḥ

1,2.28

मूर्धभागाद्दिवं यस्य तं देवं चिन्तयाम्यहम् ।
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च

mūrdhabhāgāddivaṃ yasya taṃ devaṃ cintayāmyaham |
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca

1,2.29

वंशानुचरितं यस्मात्तं देवं चिन्तयाम्यहम् ।
यं ध्यायाम्यहमेतस्मादूजामः सारमीक्षितुम्

vaṃśānucaritaṃ yasmāttaṃ devaṃ cintayāmyaham |
yaṃ dhyāyāmyahametasmādūjāmaḥ sāramīkṣitum

1,2.30

ब्रह्मोवाच ।
इत्युक्तो ऽहं पुरा रुद्रः श्वेतद्वीपनिवासिनम् ।
स्तुत्वा प्रणम्य तं विष्णुं श्रोतुकाम स्थितः सुरैः

brahmovāca |
ityukto 'haṃ purā rudraḥ śvetadvīpanivāsinam |
stutvā praṇamya taṃ viṣṇuṃ śrotukāma sthitaḥ suraiḥ

1,2.31

अस्माकं मध्यतो रुद्र उवाच परमेश्वरम् ।
सारान्त्सारतरं विष्णुं पृष्टवांस्तं प्रणम्य वै

asmākaṃ madhyato rudra uvāca parameśvaram |
sārāntsārataraṃ viṣṇuṃ pṛṣṭavāṃstaṃ praṇamya vai

1,2.32

ब्रह्मोवाच ।
यथा पप्रच्छ मां व्यास स्तथासौ भगवान् भवः ।
पप्रच्छ विष्णुं देवाद्यैः शृण्वताममरैः सह

brahmovāca |
yathā papraccha māṃ vyāsa stathāsau bhagavān bhavaḥ |
papraccha viṣṇuṃ devādyaiḥ śṛṇvatāmamaraiḥ saha

1,2.33

रुद्र उवाच ।
हरे कथय देवेश ! देवदेवः क ईश्वरः ।
को ध्येयः कश्च वै पूज्यः कैर्व्रतै स्तुष्यते परः

rudra uvāca |
hare kathaya deveśa ! devadevaḥ ka īśvaraḥ |
ko dhyeyaḥ kaśca vai pūjyaḥ kairvratai stuṣyate paraḥ

1,2.34

कैर्धर्मैः कैश्च नियमैः कया वा धर्मपूजया ।
केनाचारेण तुष्टः स्यात्किं तद्रूपं च तस्य वै

kairdharmaiḥ kaiśca niyamaiḥ kayā vā dharmapūjayā |
kenācāreṇa tuṣṭaḥ syātkiṃ tadrūpaṃ ca tasya vai

1,2.35

कस्माद्देवाज्जगज्जातं जगत्पालयते चकः ।
कीदृशैरवतारैश्च कस्मिन्याति लयं जगत्

kasmāddevājjagajjātaṃ jagatpālayate cakaḥ |
kīdṛśairavatāraiśca kasminyāti layaṃ jagat

1,2.36

सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।
कस्माद्देवात्प्रवर्तन्ते कस्मिमन्नेतत्प्रतिष्ठितम्

sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca |
kasmāddevātpravartante kasmimannetatpratiṣṭhitam

1,2.37

एतत्सर्वं हरे ! ब्रूहि यच्चान्यदपि किञ्चन ।
परमेश्वरमाहात्म्यं युक्तयोगादिकं तथा

etatsarvaṃ hare ! brūhi yaccānyadapi kiñcana |
parameśvaramāhātmyaṃ yuktayogādikaṃ tathā

1,2.38

तथाष्टादश विद्याश्च हरी रुद्रं ततो ऽब्रवीत् ।
हरिरुवाच ।
शृणु रुद्र ! प्रवक्ष्यामि ब्रह्मणा च सुरैः सह

tathāṣṭādaśa vidyāśca harī rudraṃ tato 'bravīt |
hariruvāca |
śṛṇu rudra ! pravakṣyāmi brahmaṇā ca suraiḥ saha

1,2.39

अहं हि देवो देवानां सर्वलोकेश्वरेश्वरः ।
अहं ध्येयश्च पूज्यश्च स्तुत्योहं स्ततिभिः सुरैः

ahaṃ hi devo devānāṃ sarvalokeśvareśvaraḥ |
ahaṃ dhyeyaśca pūjyaśca stutyohaṃ statibhiḥ suraiḥ

1,2.40

अहं हि पूजितो रुद्र ! ददामि परमां गतिम् ।
नियमैश्च व्रतैस्तुष्ट आचारेण च मानवैः

ahaṃ hi pūjito rudra ! dadāmi paramāṃ gatim |
niyamaiśca vrataistuṣṭa ācāreṇa ca mānavaiḥ

1,2.41

जगत्स्थितेरहं बीजं जगत्कर्ता त्वहं शिव ! ।
दुष्टनिग्रहकर्ता हि धर्मगोप्ता त्वहं हर !

jagatsthiterahaṃ bījaṃ jagatkartā tvahaṃ śiva ! |
duṣṭanigrahakartā hi dharmagoptā tvahaṃ hara !

1,2.42

अवतारैश्च मत्स्याद्यैः पालयाम्यखिलं जगत् ।
अहं मन्त्राश्च मन्त्रार्थः पूजाध्यानपरो ह्यहम्

avatāraiśca matsyādyaiḥ pālayāmyakhilaṃ jagat |
ahaṃ mantrāśca mantrārthaḥ pūjādhyānaparo hyaham

1,2.43

स्वर्गादीनां च कर्ताहं स्वर्गादीन्यहमेव च ।
योगी योगोहमेवाद्यः पुराणान्यहमेवच

svargādīnāṃ ca kartāhaṃ svargādīnyahameva ca |
yogī yogohamevādyaḥ purāṇānyahamevaca

1,2.44

ज्ञाता श्रोता तथा मन्ता वक्ता वक्तव्यमेव च ।
सर्वः सर्वात्मको देवो भुक्तिमुक्तिकरः परः

jñātā śrotā tathā mantā vaktā vaktavyameva ca |
sarvaḥ sarvātmako devo bhuktimuktikaraḥ paraḥ

1,2.45

ध्यानं पूजोपहारो ऽहं मण्डलान्यहमेव च ।
इतिहासान्यहं रुद्र ! सर्ववेदा ह्यहं शिव !

dhyānaṃ pūjopahāro 'haṃ maṇḍalānyahameva ca |
itihāsānyahaṃ rudra ! sarvavedā hyahaṃ śiva !

1,2.46

सर्वज्ञानान्यहं शम्भो ! ब्रह्मात्माहमहं शिव ! ।
अहं ब्रह्मा सर्वलोकः सर्वदेवात्मको ह्यहम्

sarvajñānānyahaṃ śambho ! brahmātmāhamahaṃ śiva ! |
ahaṃ brahmā sarvalokaḥ sarvadevātmako hyaham

1,2.47

अहं साक्षात्सदाचारो धर्मो ऽहं वैष्णवो ह्यहम् ।
वर्णाश्रमास्तथा चाहं तद्धर्मो ऽहं पुरातनः

ahaṃ sākṣātsadācāro dharmo 'haṃ vaiṣṇavo hyaham |
varṇāśramāstathā cāhaṃ taddharmo 'haṃ purātanaḥ

1,2.48

यमो ऽहं नियमो रुद्र ! व्रतानि विविधानि च ।
अहं सूर्यस्तथा चन्द्रो मङ्गलादीन्यहं तथा

yamo 'haṃ niyamo rudra ! vratāni vividhāni ca |
ahaṃ sūryastathā candro maṅgalādīnyahaṃ tathā

1,2.49

पुरा मां गरुडः पक्षी तपसाराधयद्भुवि ।
तुष्ट ऊचे वरं ब्रूहि मत्तो वव्रे वरं स तु

purā māṃ garuḍaḥ pakṣī tapasārādhayadbhuvi |
tuṣṭa ūce varaṃ brūhi matto vavre varaṃ sa tu

1,2.50

गरुड उवाच ।
मम माता च विनता नागैर्दासीकृता हरे ।
यथाहं देव ताञ्जित्वा चामृतं ह्यानयामि तत्

garuḍa uvāca |
mama mātā ca vinatā nāgairdāsīkṛtā hare |
yathāhaṃ deva tāñjitvā cāmṛtaṃ hyānayāmi tat

1,2.51

दास्याद्विमोक्षयिष्यामि यथाहं वाहनस्तव ।
महाबलो महावीर्यः सर्वज्ञो नागदारणः

dāsyādvimokṣayiṣyāmi yathāhaṃ vāhanastava |
mahābalo mahāvīryaḥ sarvajño nāgadāraṇaḥ

1,2.52

पुराणसंहिताकर्ता यथाहं स्यां तथा कुरुं ।
विष्णुरुवाच ।
यथा त्वयोक्तं गरुड तथा सर्वं भविष्यति

purāṇasaṃhitākartā yathāhaṃ syāṃ tathā kuruṃ |
viṣṇuruvāca |
yathā tvayoktaṃ garuḍa tathā sarvaṃ bhaviṣyati

1,2.53

नागदास्यान्मातरं त्वं विनतां मोक्षयिष्यसि ।
देवादीन्सकलाञ्जित्वा चामृतं ह्यानयिष्यसि

nāgadāsyānmātaraṃ tvaṃ vinatāṃ mokṣayiṣyasi |
devādīnsakalāñjitvā cāmṛtaṃ hyānayiṣyasi

1,2.54

महाबलो वाहनस्त्वं भविष्यसि विषार्दनः ।
पुराणं मत्प्रसादाच्च मम माहात्म्यवाचकम्

mahābalo vāhanastvaṃ bhaviṣyasi viṣārdanaḥ |
purāṇaṃ matprasādācca mama māhātmyavācakam

1,2.55

यदुक्तं मत्स्वरूपं च तव चाविर्भविष्यति ।
गारुडं तव नाम्ना तल्लोके ख्यातिं गमिष्यति

yaduktaṃ matsvarūpaṃ ca tava cāvirbhaviṣyati |
gāruḍaṃ tava nāmnā talloke khyātiṃ gamiṣyati

1,2.56

यथाहं देवदेवानां श्रीः ख्यातो विनतासुत ।
तथा ख्यातिं पुराणेषु गारुडं गारुडैष्यति

yathāhaṃ devadevānāṃ śrīḥ khyāto vinatāsuta |
tathā khyātiṃ purāṇeṣu gāruḍaṃ gāruḍaiṣyati

1,2.57

यथाहं कीर्तनीयो ऽथ तथा त्वं गरुडात्मना ।
मां ध्यात्वा पक्षिमुख्येदं पुराणं गद गारुडम्

yathāhaṃ kīrtanīyo 'tha tathā tvaṃ garuḍātmanā |
māṃ dhyātvā pakṣimukhyedaṃ purāṇaṃ gada gāruḍam

1,2.58

इत्युक्तो गरुडो रुद्र ! कश्यपायाह पृच्छते ।
कश्यपो गारुडं श्रुत्वा वृक्षं दग्धमजीवयत्

ityukto garuḍo rudra ! kaśyapāyāha pṛcchate |
kaśyapo gāruḍaṃ śrutvā vṛkṣaṃ dagdhamajīvayat

1,2.59

स्वयं चान्यमना भूत्वा विद्ययान्यान्य जीवयत् ।
यक्षि ओंउंस्वाहाजापी विद्ययं गारुडी परा ।
गरुडोक्तं गारुडं हि शृणु रुद्र ! मदात्मकम्

svayaṃ cānyamanā bhūtvā vidyayānyānya jīvayat |
yakṣi oṃuṃsvāhājāpī vidyayaṃ gāruḍī parā |
garuḍoktaṃ gāruḍaṃ hi śṛṇu rudra ! madātmakam

Chapter 1.3

1,3.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्रीगरुडमहापुराणोत्पत्तिनिरूपणं नाम द्वितीयो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 3 सूत उवाच ।
इति रुद्राब्जजो विष्णोः शुश्राव ब्रह्मणो मुनिः ।
व्यासो व्यासादहं वक्ष्येहं ते शौनक नैमिषे

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śrīgaruḍamahāpurāṇotpattinirūpaṇaṃ nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 3 sūta uvāca |
iti rudrābjajo viṣṇoḥ śuśrāva brahmaṇo muniḥ |
vyāso vyāsādahaṃ vakṣyehaṃ te śaunaka naimiṣe

1,3.2

मुनीनां शृण्वतां मध्ये सर्गाद्यं देवपूजनम् ।
तीर्थं भुवनकोशं च मन्वन्तरमिहोच्यते

munīnāṃ śṛṇvatāṃ madhye sargādyaṃ devapūjanam |
tīrthaṃ bhuvanakośaṃ ca manvantaramihocyate

1,3.3

वर्णाश्रमादिधर्माश्च दानराजादिधर्मकाः ।
व्यवहारो व्रतं वंशा वैद्यकं सनिदानकम्

varṇāśramādidharmāśca dānarājādidharmakāḥ |
vyavahāro vrataṃ vaṃśā vaidyakaṃ sanidānakam

1,3.4

अङ्गानि प्रलयो धर्मकामार्थज्ञानमुत्तमम् ।
सप्रपञ्चं निष्प्रपञ्चं कृतं विष्णोर्निगद्यते

aṅgāni pralayo dharmakāmārthajñānamuttamam |
saprapañcaṃ niṣprapañcaṃ kṛtaṃ viṣṇornigadyate

1,3.5

पुराणे गारुडे सर्वं गरुडो भगवानथ ।
वासुदेवप्रसादेन सामर्थ्यातिशयैर्युतः

purāṇe gāruḍe sarvaṃ garuḍo bhagavānatha |
vāsudevaprasādena sāmarthyātiśayairyutaḥ

1,3.6

भुत्वा हरेर्वाहनं च सर्गादीनां च कारणम् ।
देवान्विजित्य गरुडो ह्यमृताहरणं तथा

bhutvā harervāhanaṃ ca sargādīnāṃ ca kāraṇam |
devānvijitya garuḍo hyamṛtāharaṇaṃ tathā

1,3.7

चक्रे क्षुधा हृतं यस्य ब्रह्माण्डमुदरे हरेः ।
यं दृष्ट्वा स्मृतमात्रेण नागान्दीनां च संक्षयः

cakre kṣudhā hṛtaṃ yasya brahmāṇḍamudare hareḥ |
yaṃ dṛṣṭvā smṛtamātreṇa nāgāndīnāṃ ca saṃkṣayaḥ

1,3.8

कश्यपो गारुडाद्वृक्षं दग्धं चाजीवयद्यतः ।
गरुडः स हरिस्तेन प्रोक्तं श्रीकश्यपाय च

kaśyapo gāruḍādvṛkṣaṃ dagdhaṃ cājīvayadyataḥ |
garuḍaḥ sa haristena proktaṃ śrīkaśyapāya ca

1,3.9

तच्छ्रीमद्रारुडं पुण्यं सर्वदं पठतस्तव ।
वक्ष्ये व्यासं नमस्कृत्य शृणु शौनक तद्यथा

tacchrīmadrāruḍaṃ puṇyaṃ sarvadaṃ paṭhatastava |
vakṣye vyāsaṃ namaskṛtya śṛṇu śaunaka tadyathā

Chapter 1.4

1,4.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विषयनिरूपणं नाम तृतीयो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 4 रुद्र उवाच ।
सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च ।
वंशानुचरितं चैव एतद् ब्रूहि जनार्दन

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣayanirūpaṇaṃ nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 4 rudra uvāca |
sargaśca pratisargaśca vaṃśo manvantarāṇi ca |
vaṃśānucaritaṃ caiva etad brūhi janārdana

1,4.2

हरिरुवाच ।
शृणु रुद्र प्रवक्ष्यामि सर्गादीन्पापनाशनाम् ।
सर्गस्थितिलयान्तां तां विष्णोः क्रीडां पुरातनीम्

hariruvāca |
śṛṇu rudra pravakṣyāmi sargādīnpāpanāśanām |
sargasthitilayāntāṃ tāṃ viṣṇoḥ krīḍāṃ purātanīm

1,4.3

नरनारायणो देवो वासुदेवो निरञ्जनः ।
परमात्मा परं ब्रह्म जगज्जनिलयादिकृत्

naranārāyaṇo devo vāsudevo nirañjanaḥ |
paramātmā paraṃ brahma jagajjanilayādikṛt

1,4.4

तदेतत्सर्वमेवैतव्द्यक्ताव्यक्तस्वरूपवत् ।
तथा पुरुषरूपेण कालरूपेण च स्थितम्

tadetatsarvamevaitavdyaktāvyaktasvarūpavat |
tathā puruṣarūpeṇa kālarūpeṇa ca sthitam

1,4.5

व्यक्तं विष्णुस्तथाव्यक्तं पुरुषः काल एव च ।
क्रीडतो बालकस्येव चेष्टास्तस्य निशामय

vyaktaṃ viṣṇustathāvyaktaṃ puruṣaḥ kāla eva ca |
krīḍato bālakasyeva ceṣṭāstasya niśāmaya

1,4.6

अनादिनिधनो धाता त्वनन्तः पुरुषोत्तमः ।
तस्माद्भवति चाव्यक्तं तस्मादात्मापि जायते

anādinidhano dhātā tvanantaḥ puruṣottamaḥ |
tasmādbhavati cāvyaktaṃ tasmādātmāpi jāyate

1,4.7

तस्माहुद्धिर्मनस्तस्मात्ततः खं पवन स्ततः ।
तस्मात्तेजस्ततस्त्वापस्ततो भूमिस्ततो ऽभवत्

tasmāhuddhirmanastasmāttataḥ khaṃ pavana stataḥ |
tasmāttejastatastvāpastato bhūmistato 'bhavat

1,4.8

अण्डो हिरण्मयो रुद्र तस्यान्तः स्वयमेव हि ।
शरीरग्रहणं पूर्वं सृष्ट्यर्थं कुरुते प्रभुः

aṇḍo hiraṇmayo rudra tasyāntaḥ svayameva hi |
śarīragrahaṇaṃ pūrvaṃ sṛṣṭyarthaṃ kurute prabhuḥ

1,4.9

ब्रह्मा चतुर्मुखो भूत्वा रजोमात्राधिकः सदा ।
शरीरग्रहणं कृत्वासृजदेतच्चराचरम्

brahmā caturmukho bhūtvā rajomātrādhikaḥ sadā |
śarīragrahaṇaṃ kṛtvāsṛjadetaccarācaram

1,4.10

अण्डस्यान्तर्जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम् ।
स्रष्टा सृजति चात्मानं विष्णुः पाल्यं च पाति च

aṇḍasyāntarjagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam |
sraṣṭā sṛjati cātmānaṃ viṣṇuḥ pālyaṃ ca pāti ca

1,4.11

अपसंह्रियते चान्ते संहर्ता च स्वयं हर ।
ब्रह्मा भूत्वासृजद्विष्णुर्जगत्पाति हरिः स्वयम्

apasaṃhriyate cānte saṃhartā ca svayaṃ hara |
brahmā bhūtvāsṛjadviṣṇurjagatpāti hariḥ svayam

1,4.12

रुद्ररूपी च कल्पान्ते जगत्संहरते ऽखिलम् ।
ब्रह्मा तु सृष्टिकाले ऽस्मिञ्जमध्यगतां महीम्

rudrarūpī ca kalpānte jagatsaṃharate 'khilam |
brahmā tu sṛṣṭikāle 'smiñjamadhyagatāṃ mahīm

1,4.13

दंष्टूयोद्धरति ज्ञात्वा वारहीमास्थितस्तनूम् ।
देवादिसर्गान्वक्ष्ये ऽहं संक्षेपाच्छृणु शङ्कर !

daṃṣṭūyoddharati jñātvā vārahīmāsthitastanūm |
devādisargānvakṣye 'haṃ saṃkṣepācchṛṇu śaṅkara !

1,4.14

(1)प्रथमो महतः सर्गो विरूपो ब्रह्मणस्तु सः ।
(2) नन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गो हि स स्मृतः

(1)prathamo mahataḥ sargo virūpo brahmaṇastu saḥ |
(2) nanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargo hi sa smṛtaḥ

1,4.15

(3)वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्गस्त्वैन्द्रियकः स्मृतः ।
इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः

(3)vaikārikastṛtīyastu sargastvaindriyakaḥ smṛtaḥ |
ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ sambhūto buddhipūrvakaḥ

1,4.16

(4)मुख्यसर्गश्चतुर्थस्तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः ।
(5)तिर्यक्स्रोतास्तु यः प्रोक्तस्तिर्यग्योन्यः स उच्यते

(4)mukhyasargaścaturthastu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ |
(5)tiryaksrotāstu yaḥ proktastiryagyonyaḥ sa ucyate

1,4.17

(6) तदूर्ध्वस्तोतसां षष्ठो देवसर्गस्तु स स्मृतः ।
(7) ततोरऽवाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मा नुषः

(6) tadūrdhvastotasāṃ ṣaṣṭho devasargastu sa smṛtaḥ |
(7) tator'vāksrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mā nuṣaḥ

1,4.18

(8)अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसस्तु सः ।
पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः

(8)aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaḥ sāttvikastāmasastu saḥ |
pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāstu trayaḥ smṛtāḥ

1,4.19

प्राकृतो वैकृतश्चापि (9) कौमारो नवमः स्मृतः ।
स्थावरान्ताः सुराद्यास्तु प्रजा रुद्र ! चतुर्विधाः

prākṛto vaikṛtaścāpi (9) kaumāro navamaḥ smṛtaḥ |
sthāvarāntāḥ surādyāstu prajā rudra ! caturvidhāḥ

1,4.20

ब्रह्मणः कुर्वतः सृष्टिं जज्ञिरे मानसाः सुताः ।
ततो देवासुरपितॄन्मानुषांश्च चतुष्टयम्

brahmaṇaḥ kurvataḥ sṛṣṭiṃ jajñire mānasāḥ sutāḥ |
tato devāsurapitṝnmānuṣāṃśca catuṣṭayam

1,4.21

सिसृक्षुरम्भांस्येतानि स्वमात्मानमयूयुजत् ।
व्यक्तात्मनस्तमोमात्रादुद्रिक्तास्तत्प्रजापतेः

sisṛkṣurambhāṃsyetāni svamātmānamayūyujat |
vyaktātmanastamomātrādudriktāstatprajāpateḥ

1,4.22

सिसृक्षेर्जघनात्पूर्वमसुरा जज्ञिरे ततः ।
उत्ससर्ज ततस्तां तु तमोमात्रात्मिकां तनूम्

sisṛkṣerjaghanātpūrvamasurā jajñire tataḥ |
utsasarja tatastāṃ tu tamomātrātmikāṃ tanūm

1,4.23

तमोमात्रा तनुस्त्यक्ता शङ्कराभूद्विभावरी ।
यक्षोपक्षांसि तद्देहे प्रीतिमापुस्ततः सुराः

tamomātrā tanustyaktā śaṅkarābhūdvibhāvarī |
yakṣopakṣāṃsi taddehe prītimāpustataḥ surāḥ

1,4.24

सत्त्वोद्रिक्तास्तु मुखतः संभूता ब्रह्मणो हर ! ।
सत्त्वप्राया तनुस्तेन सन्त्यक्ता साप्यभूद्दिनम्

sattvodriktāstu mukhataḥ saṃbhūtā brahmaṇo hara ! |
sattvaprāyā tanustena santyaktā sāpyabhūddinam

1,4.25

ततो हि बलिनो रात्रावसुरा देवता दिवा ।
सत्त्वमात्रां तनुं गृह्य पितरश्च ततो ऽभवन्

tato hi balino rātrāvasurā devatā divā |
sattvamātrāṃ tanuṃ gṛhya pitaraśca tato 'bhavan

1,4.26

सा चोत्सृष्टाभवत्सन्ध्या दिननक्तान्तरस्थितिः ।
रजोमात्रां तनुं गृह्य मनुष्यास्त्वभवंस्ततः

sā cotsṛṣṭābhavatsandhyā dinanaktāntarasthitiḥ |
rajomātrāṃ tanuṃ gṛhya manuṣyāstvabhavaṃstataḥ

1,4.27

सा त्यक्ता चाभवज्ज्योत्स्ना प्राक्सन्ध्या याभिधीयते ।
ज्योत्स्ना रात्र्यहनी सन्ध्या शरीराणि तु तस्य वै

sā tyaktā cābhavajjyotsnā prāksandhyā yābhidhīyate |
jyotsnā rātryahanī sandhyā śarīrāṇi tu tasya vai

1,4.28

रजोमात्रां तनु गृह्य क्षुदभूत्कोप एव च ।
क्षुत्तृट्क्षामा अमृग्भक्षा राक्षसा रक्षणाच्च ये

rajomātrāṃ tanu gṛhya kṣudabhūtkopa eva ca |
kṣuttṛṭkṣāmā amṛgbhakṣā rākṣasā rakṣaṇācca ye

1,4.29

यक्षाख्या जक्षणाज्ज्ञेयाः सर्पा वै केशसर्पणात् ।
जाताः कोपेन भूतास्ते गन्धर्वा जज्ञिरे ततः

yakṣākhyā jakṣaṇājjñeyāḥ sarpā vai keśasarpaṇāt |
jātāḥ kopena bhūtāste gandharvā jajñire tataḥ

1,4.30

गायन्तो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वाप्सरसश्च ये ।
स्वर्गं द्यौर्वक्षसश्चक्रे सुखतो ऽजाः स मुष्टवान्

gāyanto jajñire vācaṃ gandharvāpsarasaśca ye |
svargaṃ dyaurvakṣasaścakre sukhato 'jāḥ sa muṣṭavān

1,4.31

सृष्टवानुदराद्राश्च पार्श्वाभ्यां च प्रजापतिः ।
पद्य्भां चैवान्त्यमातङ्गान्महिषोष्ट्राविकांस्तथा

sṛṣṭavānudarādrāśca pārśvābhyāṃ ca prajāpatiḥ |
padybhāṃ caivāntyamātaṅgānmahiṣoṣṭrāvikāṃstathā

1,4.32

ओपध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे ।
गौरजः पुरुषो मेध्यो ह्यश्वाश्वतरगर्दभाः

opadhyaḥ phalamūlinyo romabhyastasya jajñire |
gaurajaḥ puruṣo medhyo hyaśvāśvataragardabhāḥ

1,4.33

एतान् ग्राम्यान्पशून्प्राहुरारण्यांश्च निबोध मे ।
श्वापदं द्विखुरं हस्तिवानराः पक्षिपञ्चमाः

etān grāmyānpaśūnprāhurāraṇyāṃśca nibodha me |
śvāpadaṃ dvikhuraṃ hastivānarāḥ pakṣipañcamāḥ

1,4.34

औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमाश्च सरीसृपाः ।
पूर्वादिभ्यो मुखेभ्यस्तु ऋग्वेदाद्याः प्रजज्ञिरे

audakāḥ paśavaḥ ṣaṣṭhāḥ saptamāśca sarīsṛpāḥ |
pūrvādibhyo mukhebhyastu ṛgvedādyāḥ prajajñire

1,4.35

आस्याद्वै ब्राह्मणा जाता बाहुभ्यां क्षत्त्रियाः स्मृताः ।
ऊरुभ्यां तु विशः सृष्टाः शूद्रः पद्य्भाम जायत

āsyādvai brāhmaṇā jātā bāhubhyāṃ kṣattriyāḥ smṛtāḥ |
ūrubhyāṃ tu viśaḥ sṛṣṭāḥ śūdraḥ padybhāma jāyata

1,4.36

ब्रह्मलोको ब्राह्मणानां शाक्रः क्षत्त्रियजन्मनाम् ।
मारुतं च विशां स्थानं गान्धर्वं शूद्रजन्मनाम्

brahmaloko brāhmaṇānāṃ śākraḥ kṣattriyajanmanām |
mārutaṃ ca viśāṃ sthānaṃ gāndharvaṃ śūdrajanmanām

1,4.37

ब्रह्मचारिव्रतस्थानां ब्रह्मलोकः प्रजायते ।
प्राजापत्यं गृहस्थानां यथाविहितकारिणाम्

brahmacārivratasthānāṃ brahmalokaḥ prajāyate |
prājāpatyaṃ gṛhasthānāṃ yathāvihitakāriṇām

1,4.38

स्थानं सप्तऋषीणां च तथैव वनवासिनाम् ।
यतीनामक्षयं स्थानं यदृच्छागामिनां सदा

sthānaṃ saptaṛṣīṇāṃ ca tathaiva vanavāsinām |
yatīnāmakṣayaṃ sthānaṃ yadṛcchāgāmināṃ sadā

Chapter 1.5

1,5.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सृष्टिवर्णनं नाम चतुर्थो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 5 इरिरुवाच ।
कृत्वेहामुत्रसंस्थानं प्रजासर्गं तु मानसम् ।
अथामृजत्प्रजाकर्तॄन्भानसांस्तनयान्प्रभुः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sṛṣṭivarṇanaṃ nāma caturtho 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 5 iriruvāca |
kṛtvehāmutrasaṃsthānaṃ prajāsargaṃ tu mānasam |
athāmṛjatprajākartṝnbhānasāṃstanayānprabhuḥ

1,5.2

धर्मं रुद्रं मनुं चैव सनकं च सनातनम् ।
भृगुं सनत्कुमारं च रुचिं श्रद्धां तथैव च

dharmaṃ rudraṃ manuṃ caiva sanakaṃ ca sanātanam |
bhṛguṃ sanatkumāraṃ ca ruciṃ śraddhāṃ tathaiva ca

1,5.3

मरीचिमत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् ।
वसिष्ठं नारदं चैव पितॄन्बर्हिषदस्तथा

marīcimatryaṅgirasau pulastyaṃ pulahaṃ kratum |
vasiṣṭhaṃ nāradaṃ caiva pitṝnbarhiṣadastathā

1,5.4

अग्निष्वात्तांश्च कव्यादानाज्यपांश्च सुकालिनः ।
उपहूतांस्तथा दीप्यां (प्रा) स्त्रींश्च मूर्तिविवर्जितान्

agniṣvāttāṃśca kavyādānājyapāṃśca sukālinaḥ |
upahūtāṃstathā dīpyāṃ (prā) strīṃśca mūrtivivarjitān

1,5.5

चतुरो मूर्तियुक्तांश्च अङ्गुष्ठाद्दक्षमीश्वरम् ।
वामां गुष्ठात्तस्य भार्यामसृजत्पद्मसम्भवः

caturo mūrtiyuktāṃśca aṅguṣṭhāddakṣamīśvaram |
vāmāṃ guṣṭhāttasya bhāryāmasṛjatpadmasambhavaḥ

1,5.6

तस्यां तु जनयामास दक्षो दुहितरः शुभाः ।
ददौ ता ब्रह्मपुत्रेभ्यः सतीं रुद्राय दत्तवान्

tasyāṃ tu janayāmāsa dakṣo duhitaraḥ śubhāḥ |
dadau tā brahmaputrebhyaḥ satīṃ rudrāya dattavān

1,5.7

रुद्र पुत्रा बभूवुर्हि असंख्याता महाबलाः ।
भृगवे च ददौ ख्यातिं रूपेणाप्रतिमां शुभाम्

rudra putrā babhūvurhi asaṃkhyātā mahābalāḥ |
bhṛgave ca dadau khyātiṃ rūpeṇāpratimāṃ śubhām

1,5.8

भृगोर्धाताविधातारौ जनयामास सा शुभा ।
श्रियं च जनयामास पत्नी नारायणस्य या

bhṛgordhātāvidhātārau janayāmāsa sā śubhā |
śriyaṃ ca janayāmāsa patnī nārāyaṇasya yā

1,5.9

तस्यां वै जनयामास बलोन्मादौ हरिः स्वयम् ।
आयतिर्नियतिश्चैव मनोः कन्ये महात्मनः

tasyāṃ vai janayāmāsa balonmādau hariḥ svayam |
āyatirniyatiścaiva manoḥ kanye mahātmanaḥ

1,5.10

धाताविधात्रोस्ते भार्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ ।
प्राणश्चैव मृकण्डुश्च मार्कण्डेयो मृकण्डुतः

dhātāvidhātroste bhārye tayorjātau sutāvubhau |
prāṇaścaiva mṛkaṇḍuśca mārkaṇḍeyo mṛkaṇḍutaḥ

1,5.11

पत्नि मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत ।
विरजाः सर्वगश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः

patni marīceḥ sambhūtiḥ paurṇamāsamasūyata |
virajāḥ sarvagaścaiva tasya putrau mahātmanaḥ

1,5.12

स्मृतेश्चांङ्गिरसः पुत्राः प्रसूताः कन्यकास्तथा ।
सिनीवाली कुहूश्चैव राका चानुमतिस्तथा

smṛteścāṃṅgirasaḥ putrāḥ prasūtāḥ kanyakāstathā |
sinīvālī kuhūścaiva rākā cānumatistathā

1,5.13

अनसूया तथैवात्रेर्जज्ञे पुत्रानकल्मषान् ।
सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयं च योगिनम्

anasūyā tathaivātrerjajñe putrānakalmaṣān |
somaṃ durvāsasaṃ caiva dattātreyaṃ ca yoginam

1,5.14

प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोलिस्तत्सुतो ऽभवत् ।
करंमशश्चार्थवीरश्च सहिष्णुश्च सुतत्रयम्

prītyāṃ pulastyabhāryāyāṃ dattolistatsuto 'bhavat |
karṃmaśaścārthavīraśca sahiṣṇuśca sutatrayam

1,5.15

क्षमा तु सुषुवे भार्या पुलहस्य प्रिजापतेः ।
क्रतोश्च सुमतिर्भार्या बालखिल्यानसूयत

kṣamā tu suṣuve bhāryā pulahasya prijāpateḥ |
kratośca sumatirbhāryā bālakhilyānasūyata

1,5.16

षष्टिर्यानि सहस्राणि ऋषीणामूर्धरेतसाम् ।
अङ्गुष्ठपर्वमात्राणां ज्वलद्भास्करवर्चसाम्

ṣaṣṭiryāni sahasrāṇi ṛṣīṇāmūrdharetasām |
aṅguṣṭhaparvamātrāṇāṃ jvaladbhāskaravarcasām

1,5.17

ऊर्जायां तु वसिष्टस्य सप्ताजायन्त वै सुताः ।
रजोगात्रोर्धबाहुश्च शरणश्चानघस्तथा

ūrjāyāṃ tu vasiṣṭasya saptājāyanta vai sutāḥ |
rajogātrordhabāhuśca śaraṇaścānaghastathā

1,5.18

सुतपाः शुक्र इत्येते सर्वे सप्तर्षयो ऽमलाः ।
स्वाहां प्रादात्स दक्षो ऽपि शशरीराय वह्नये

sutapāḥ śukra ityete sarve saptarṣayo 'malāḥ |
svāhāṃ prādātsa dakṣo 'pi śaśarīrāya vahnaye

1,5.19

तस्मात्स्वाहा सुतांल्लेभे त्रीनुदारौजसो हर ! ।
फावकं पवमानं च शुचिं चापि जलाशिनः

tasmātsvāhā sutāṃllebhe trīnudāraujaso hara ! |
phāvakaṃ pavamānaṃ ca śuciṃ cāpi jalāśinaḥ

1,5.20

पितृभ्यश्च स्वधा जज्ञे मेनां वैतरणीं तथा ।
ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ मेनायां तु हिमाचलः

pitṛbhyaśca svadhā jajñe menāṃ vaitaraṇīṃ tathā |
te ubhe brahmavādinyau menāyāṃ tu himācalaḥ

1,5.21

मैनाकं जनयामास गौरीं पूर्वं तु या सती ।
ततो ब्रह्मात्मसम्भूतं पूर्वं स्वायंभुवं प्रभुः

mainākaṃ janayāmāsa gaurīṃ pūrvaṃ tu yā satī |
tato brahmātmasambhūtaṃ pūrvaṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhuḥ

1,5.22

आत्मानमेव कृतवान्प्रजापाल्यं मनुं हर ! ।
शतरूपां च तां नारीं तपोनिहतकल्मषाम्

ātmānameva kṛtavānprajāpālyaṃ manuṃ hara ! |
śatarūpāṃ ca tāṃ nārīṃ taponihatakalmaṣām

1,5.23

स्वायम्भुवो मनुर्देवः पत्नित्वे जगृहे विभुः ।
तस्माच्च पुरुषाद्देवी शतरूपा व्यजायत

svāyambhuvo manurdevaḥ patnitve jagṛhe vibhuḥ |
tasmācca puruṣāddevī śatarūpā vyajāyata

1,5.24

प्रियव्रतोत्तानपादौ प्रसूत्याकूतिसंज्ञेते ।
देवहूतिं मनुस्तासु आकूतिं रुचये ददौ

priyavratottānapādau prasūtyākūtisaṃjñete |
devahūtiṃ manustāsu ākūtiṃ rucaye dadau

1,5.25

प्रसूतिं चैव दक्षाय दवहूतिं च कर्दमे ।
रुचेर्यज्ञो दक्षिणाभूद्दक्षिणायां च यज्ञतः

prasūtiṃ caiva dakṣāya davahūtiṃ ca kardame |
ruceryajño dakṣiṇābhūddakṣiṇāyāṃ ca yajñataḥ

1,5.26

अभवन्द्वादश सुता यामा नाम महाबलाः ।
चतुर्वोशतिकन्याश्च सृष्टवान्दक्ष उत्तमाः

abhavandvādaśa sutā yāmā nāma mahābalāḥ |
caturvośatikanyāśca sṛṣṭavāndakṣa uttamāḥ

1,5.27

श्रद्धा चला धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा ।
बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिरृद्धिः कीर्तिस्त्नयोदशी

śraddhā calā dhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā |
buddhirlajjā vapuḥ śāntirṛddhiḥ kīrtistnayodaśī

1,5.28

पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीप्रभुः ।
ख्यतिः सत्यथ सम्भूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा

patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīprabhuḥ |
khyatiḥ satyatha sambhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā

1,5.29

सन्नतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा ।
भृघुर्भवो मरीचिश्च तथा चैवाङ्गिरा मुनिः

sannatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā |
bhṛghurbhavo marīciśca tathā caivāṅgirā muniḥ

1,5.30

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुश्चर्षिवरस्तथा ।
आत्रिर्वसिष्ठो वह्निश्च पितरश्च यथाक्रमम्

pulastyaḥ pulahaścaiva kratuścarṣivarastathā |
ātrirvasiṣṭho vahniśca pitaraśca yathākramam

1,5.31

ख्यात्याद्या जगृहुः कन्या मुनयो मुनिसत्तमाः ।
श्रद्धा कामं चला दर्पं नियमं धृतिरात्मजम्

khyātyādyā jagṛhuḥ kanyā munayo munisattamāḥ |
śraddhā kāmaṃ calā darpaṃ niyamaṃ dhṛtirātmajam

1,5.32

सन्तोषं च तथा तुष्टिर्लोभं पुष्टिरसूयत ।
मेधा श्रुतं क्रिया दण्डं लयं विनयमेव च

santoṣaṃ ca tathā tuṣṭirlobhaṃ puṣṭirasūyata |
medhā śrutaṃ kriyā daṇḍaṃ layaṃ vinayameva ca

1,5.33

बोधं बुद्धिस्तथा लज्जा विनयं वपुरात्मजम् ।
व्यवसायं प्रजज्ञे वै क्षेमं शान्तिरसूयत

bodhaṃ buddhistathā lajjā vinayaṃ vapurātmajam |
vyavasāyaṃ prajajñe vai kṣemaṃ śāntirasūyata

1,5.34

सुखमृद्धिर्यशः कीर्तिरित्येते धर्मसूनवः ।
कामस्य च रतिर्भार्या तत्पुत्रो हर्ष उच्यते

sukhamṛddhiryaśaḥ kīrtirityete dharmasūnavaḥ |
kāmasya ca ratirbhāryā tatputro harṣa ucyate

1,5.35

ईजे कदाचिद्यज्ञेन हयमेधेन दक्षकः ।
तस्य जामातरः सर्वे यज्ञं जग्मुर्निमन्त्रिताः

īje kadācidyajñena hayamedhena dakṣakaḥ |
tasya jāmātaraḥ sarve yajñaṃ jagmurnimantritāḥ

1,5.36

भार्यभिः सहिताः सर्वे रुद्रं देवीं सतीं विना ।
अनाहूता सती प्राप्ता दक्षेणैवावमानिता

bhāryabhiḥ sahitāḥ sarve rudraṃ devīṃ satīṃ vinā |
anāhūtā satī prāptā dakṣeṇaivāvamānitā

1,5.37

त्यक्ता देहं पुनर्जाता मेनायां तु हिमालयात् ।
शम्भोर्भार्याभवद्रौरी तस्यां जज्ञे विनायकः

tyaktā dehaṃ punarjātā menāyāṃ tu himālayāt |
śambhorbhāryābhavadraurī tasyāṃ jajñe vināyakaḥ

1,5.38

कुमारश्चैव भृङ्गीशः क्रुद्धो रुद्रः प्रतापवान् ।
विध्वंस्य यज्ञं दक्षं तु तं शशाप पिनाकधृक् ।
ध्रुवस्यान्वयसम्भूतो मनुष्यस्त्वं भविष्यसि

kumāraścaiva bhṛṅgīśaḥ kruddho rudraḥ pratāpavān |
vidhvaṃsya yajñaṃ dakṣaṃ tu taṃ śaśāpa pinākadhṛk |
dhruvasyānvayasambhūto manuṣyastvaṃ bhaviṣyasi

Chapter 1.6

1,6.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे प्रजाकर्त्रादिसृष्टिर्नाम पञ्चमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 6 हरिरुवाच ।
उत्तानपादादभवत्सुरुच्यामुत्तमः सुतः ।
सुनीत्यां तु ध्रुवः पुत्रः स लेभे स्थानमुत्तमम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe prajākartrādisṛṣṭirnāma pañcamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 6 hariruvāca |
uttānapādādabhavatsurucyāmuttamaḥ sutaḥ |
sunītyāṃ tu dhruvaḥ putraḥ sa lebhe sthānamuttamam

1,6.2

मुनिप्रसादादाराध्य देवदेवं जनार्दनम् ।
ध्रुवस्य तनयः श्लिष्टिर्महाबलपराक्रमः

muniprasādādārādhya devadevaṃ janārdanam |
dhruvasya tanayaḥ śliṣṭirmahābalaparākramaḥ

1,6.3

तस्य प्राचीनवर्हिस्तु पुत्रस्तस्याप्युदारधीः ।
दिवञ्जयस्तस्य सुतस्तस्य पुत्रो रिपुः स्मृतः

tasya prācīnavarhistu putrastasyāpyudāradhīḥ |
divañjayastasya sutastasya putro ripuḥ smṛtaḥ

1,6.4

रिपोः पुत्रस्तथा श्रीमांश्चाक्षुषः कीर्तितो मनुः ।
रुरुस्तस्य सुतः श्रीमानङ्गस्तस्यापि चात्मजः

ripoḥ putrastathā śrīmāṃścākṣuṣaḥ kīrtito manuḥ |
rurustasya sutaḥ śrīmānaṅgastasyāpi cātmajaḥ

1,6.5

अङ्गस्य वेणः पुत्रस्तु नास्तिको धर्मवर्जितः ।
अधरंमकारी वेण(न) श्च मुनिभिश्च कुशैर्हतः

aṅgasya veṇaḥ putrastu nāstiko dharmavarjitaḥ |
adharṃmakārī veṇa(na) śca munibhiśca kuśairhataḥ

1,6.6

ऊरुं ममन्थुः पुत्रार्थे ततो ऽस्य तनयो ऽभवत् ।
ह्रस्वो ऽतिमात्रः कृष्णाङ्गो निषीदेति ततो ऽब्रुवन्

ūruṃ mamanthuḥ putrārthe tato 'sya tanayo 'bhavat |
hrasvo 'timātraḥ kṛṣṇāṅgo niṣīdeti tato 'bruvan

1,6.7

निषादस्तेन वै जातो बिन्ध्यशैलनिवासकः ।
ततो ऽस्य दक्षिणं पाणिं ममन्थुः सहसा द्विजाः

niṣādastena vai jāto bindhyaśailanivāsakaḥ |
tato 'sya dakṣiṇaṃ pāṇiṃ mamanthuḥ sahasā dvijāḥ

1,6.8

तस्मात्तस्य सुतो जातो विष्णोर्मानसरूपधृक् ।
पुथुरित्येवनामा स वेणपुत्रो दिवं ययौ

tasmāttasya suto jāto viṣṇormānasarūpadhṛk |
puthurityevanāmā sa veṇaputro divaṃ yayau

1,6.9

दुदोह पृथिवीं राजा प्रजानां जीवनाय हि ।
अन्तर्धानः पृथोः पुत्रो तहविर्धानस्तदात्मजः

dudoha pṛthivīṃ rājā prajānāṃ jīvanāya hi |
antardhānaḥ pṛthoḥ putro tahavirdhānastadātmajaḥ

1,6.10

प्राचीनवहर्स्तेत्पुत्रः पृथिव्यामेकराड् बभौ ।
उपयेमे समुद्रस्य लवणस्य स वै सुताम्

prācīnavaharstetputraḥ pṛthivyāmekarāḍ babhau |
upayeme samudrasya lavaṇasya sa vai sutām

1,6.11

तस्मात्सुषाव सामुद्री दश प्राचीनबर्हिषः ।
सर्वे प्राचेतसा नाम धनुर्वेदस्य पारगाः

tasmātsuṣāva sāmudrī daśa prācīnabarhiṣaḥ |
sarve prācetasā nāma dhanurvedasya pāragāḥ

1,6.12

अपृथगधरंमचरणास्ते ऽतप्यन्त महत्तपः ।
दशवर्षसहस्राणि समुद्रसलिलेशयाः

apṛthagadharṃmacaraṇāste 'tapyanta mahattapaḥ |
daśavarṣasahasrāṇi samudrasalileśayāḥ

1,6.13

प्रजापतित्वं संप्राप्य भार्या तेषां च मारिष ।
अभवद्धवशापेन तस्यां दक्षो ऽभवत्ततः

prajāpatitvaṃ saṃprāpya bhāryā teṣāṃ ca māriṣa |
abhavaddhavaśāpena tasyāṃ dakṣo 'bhavattataḥ

1,6.14

असृजन्मनसा दक्षः प्रजाः पूर्वं चतुर्वोधाः ।
नावर्धन्त च तास्तस्य अपध्याता हरेण तु

asṛjanmanasā dakṣaḥ prajāḥ pūrvaṃ caturvodhāḥ |
nāvardhanta ca tāstasya apadhyātā hareṇa tu

1,6.15

मैथुनेन ततः सृष्टिं कर्तुमैच्छत्प्रजापतिः ।
असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः

maithunena tataḥ sṛṣṭiṃ kartumaicchatprajāpatiḥ |
asikrīmāvahadbhāryāṃ vīraṇasya prajāpateḥ

1,6.16

तस्य पुत्रसहस्रं तु वैरण्यां समपद्यत ।
नारदोक्ता भुवश्चान्तं गता ज्ञातुं च नागताः

tasya putrasahasraṃ tu vairaṇyāṃ samapadyata |
nāradoktā bhuvaścāntaṃ gatā jñātuṃ ca nāgatāḥ

1,6.17

दक्षपुत्रसहस्रं च तेषु नष्टेषु सृष्टवान् ।
शवलाश्वास्ते ऽपि गता भ्रातॄणां पदवीं हर !

dakṣaputrasahasraṃ ca teṣu naṣṭeṣu sṛṣṭavān |
śavalāśvāste 'pi gatā bhrātṝṇāṃ padavīṃ hara !

1,6.18

दक्षः क्रुद्धः शशापाथ नारदं जन्म चाप्स्यसि ।
नारदो ह्यभवत्पुत्रः कश्यपस्य मुनेः पुनः

dakṣaḥ kruddhaḥ śaśāpātha nāradaṃ janma cāpsyasi |
nārado hyabhavatputraḥ kaśyapasya muneḥ punaḥ

1,6.19

यज्ञे ध्वस्ते ऽथ दक्षो ऽपि शशाप्रोग्रं महेश्वरम् ।
स्तुत्वात्वामुपचारैश्च पूजयिष्यन्ति शङ्कर

yajñe dhvaste 'tha dakṣo 'pi śaśāprograṃ maheśvaram |
stutvātvāmupacāraiśca pūjayiṣyanti śaṅkara

1,6.20

जन्मान्तरे ऽपि वैरेण ते विनश्यन्ति शङ्कर ! ।
तस्माद्वैरं न कर्तव्यं कदाचिदपि केनचित् ।
असिक्न्यां (महिष्यां) जनयामास दक्षो दुहितरो ह्यथ

janmāntare 'pi vaireṇa te vinaśyanti śaṅkara ! |
tasmādvairaṃ na kartavyaṃ kadācidapi kenacit |
asiknyāṃ (mahiṣyāṃ) janayāmāsa dakṣo duhitaro hyatha

1,6.21

षष्टिं कन्या रूपयुता द्वे चैवाङ्गिरसे ददौ ।
द्वे प्रादात्स कृशाश्वाय दश धरंमाय चाप्यथ

ṣaṣṭiṃ kanyā rūpayutā dve caivāṅgirase dadau |
dve prādātsa kṛśāśvāya daśa dharṃmāya cāpyatha

1,6.22

चतुर्दश कश्यपाय अष्टाविंशातिमिन्दवे ।
प्रददौ बहुपुत्राय सुप्रभां भामिनीं तथा

caturdaśa kaśyapāya aṣṭāviṃśātimindave |
pradadau bahuputrāya suprabhāṃ bhāminīṃ tathā

1,6.23

मनोरमां भानुमतीं विशालां बहुदामथ ।
दक्षः प्रादान्महादेव ! चतस्रो ऽरिष्टनेमये (ने)

manoramāṃ bhānumatīṃ viśālāṃ bahudāmatha |
dakṣaḥ prādānmahādeva ! catasro 'riṣṭanemaye (ne)

1,6.24

स कृशाश्वाय च प्रादात्सुप्रजां च तथा जयाम् ।
अरुन्धती वसुर्यार्(जा) मी लम्बा भानुर्मरुद्वती

sa kṛśāśvāya ca prādātsuprajāṃ ca tathā jayām |
arundhatī vasuryār(jā) mī lambā bhānurmarudvatī

1,6.25

सङ्कल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च ता दश ।
धरंमपत्न्यः समाख्याताः कश्यपस्य वदाम्यहम्

saṅkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca tā daśa |
dharṃmapatnyaḥ samākhyātāḥ kaśyapasya vadāmyaham

1,6.26

अदितिर्दितिर्दनुः काला ह्यनायुः सिंहिका मुनिः ।
कद्रूः साध्या हरा क्रोधा विनता सुरभिः खगा

aditirditirdanuḥ kālā hyanāyuḥ siṃhikā muniḥ |
kadrūḥ sādhyā harā krodhā vinatā surabhiḥ khagā

1,6.27

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यान्व्यजायत ।
मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस्तु वसवस्तथा

viśvedevāstu viśvāyāḥ sādhyā sādhyānvyajāyata |
marutvatyāṃ marutvanto vasostu vasavastathā

1,6.28

भानोस्तु भानवो रुद्र ! मुहूर्ताच्च मुहूर्तजाः ।
लम्बायाश्चैव घोषो ऽथ नागवीथिस्तु या (जा) मितः

bhānostu bhānavo rudra ! muhūrtācca muhūrtajāḥ |
lambāyāścaiva ghoṣo 'tha nāgavīthistu yā (jā) mitaḥ

1,6.29

पृथिवीविषयं सर्वमरुत्वत्यां व्यजायत ।
सङ्कल्पायास्तु सर्वात्मा जज्ञे संकल्प एव हि

pṛthivīviṣayaṃ sarvamarutvatyāṃ vyajāyata |
saṅkalpāyāstu sarvātmā jajñe saṃkalpa eva hi

1,6.30

आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानिलो ऽनलः ।
प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवो नामभिः स्मृताः

āpo dhruvaśca somaśca dharaścaivānilo 'nalaḥ |
pratyūṣaśca prabhāsaśca vasavo nāmabhiḥ smṛtāḥ

1,6.31

आपस्य पुत्रो वेतुण्डिः (ण्डः) श्रमः श्रान्तो ध्वनिस्तथा ।
ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः

āpasya putro vetuṇḍiḥ (ṇḍaḥ) śramaḥ śrānto dhvanistathā |
dhruvasya putro bhagavānkālo lokaprakālanaḥ

1,6.32

सोमस्य भगवान्वर्चा वर्चस्वी येन जायते ।
धरस्य पुत्रो द्रुहिणो हुतहव्यवहस्तथा

somasya bhagavānvarcā varcasvī yena jāyate |
dharasya putro druhiṇo hutahavyavahastathā

1,6.33

मनोहरायां शिशिरः प्राणो ऽथ रमणस्तथा ।
अनिलस्य शिवा भार्या तस्याः पुत्रः पुलोमजः

manoharāyāṃ śiśiraḥ prāṇo 'tha ramaṇastathā |
anilasya śivā bhāryā tasyāḥ putraḥ pulomajaḥ

1,6.34

अविज्ञातगतिश्चैव द्वौ पुत्रावनिलस्य तु ।
अग्निपुत्रः कुमारस्तु शरस्तम्बे व्यजायत्

avijñātagatiścaiva dvau putrāvanilasya tu |
agniputraḥ kumārastu śarastambe vyajāyat

1,6.35

तस्य शाखो विशाखश्च नैगमेयश्च पृष्टजः ।
अपत्यं कृत्तिकानां तु कार्तिकेय इति स्मृतः

tasya śākho viśākhaśca naigameyaśca pṛṣṭajaḥ |
apatyaṃ kṛttikānāṃ tu kārtikeya iti smṛtaḥ

1,6.36

प्रत्युषस्य विदुः पुत्रमृषिं नाम्ना तु देवलम् ।
विश्वकरंमा प्रभासस्य विख्यातो देववर्धकिः

pratyuṣasya viduḥ putramṛṣiṃ nāmnā tu devalam |
viśvakarṃmā prabhāsasya vikhyāto devavardhakiḥ

1,6.37

अजैकपादहिर्बुध्न्यस्त्वष्टा रुद्रश्च वीर्यवान् ।
त्वष्टुश्चाप्यात्मजः पुत्रो विश्वरूपो महातपाः

ajaikapādahirbudhnyastvaṣṭā rudraśca vīryavān |
tvaṣṭuścāpyātmajaḥ putro viśvarūpo mahātapāḥ

1,6.38

हरश्च बहुरूपश्च त्र्यम्बकश्चापराजितः ।
वृषाकपिश्च शम्भुश्च कपर्दे रैवतस्तथा

haraśca bahurūpaśca tryambakaścāparājitaḥ |
vṛṣākapiśca śambhuśca kaparde raivatastathā

1,6.39

मृगव्याधश्च शर्वश्च कपाली च महामुने ! ।
एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

mṛgavyādhaśca śarvaśca kapālī ca mahāmune ! |
ekādaśaite kathitā rudrāstribhuvaneśvarāḥ

1,6.40

अदित्यां कश्यपाच्चैव सूर्या द्वादश जज्ञिरे ।
विष्णुः शक्रोरऽय्यमा धाता त्वष्टा पूषा तथैव च

adityāṃ kaśyapāccaiva sūryā dvādaśa jajñire |
viṣṇuḥ śakror'yyamā dhātā tvaṣṭā pūṣā tathaiva ca

1,6.41

विवस्वान्सविता चैव मित्रो वरुण एव च ।
अशुमांश्च भगश्चैव आदित्या द्वादश स्मृताः

vivasvānsavitā caiva mitro varuṇa eva ca |
aśumāṃśca bhagaścaiva ādityā dvādaśa smṛtāḥ

1,6.42

सप्तविंशतिः सोमस्य पत्न्यो नक्षत्रसंज्ञिताः ।
हिरण्यकशिपुर्दित्यां हिरण्याक्षो ऽभवत्तदा

saptaviṃśatiḥ somasya patnyo nakṣatrasaṃjñitāḥ |
hiraṇyakaśipurdityāṃ hiraṇyākṣo 'bhavattadā

1,6.43

सिंहिका चाभवत्कन्या विप्रचित्तिपरिग्रहा ।
हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः पृथुलौजसः

siṃhikā cābhavatkanyā vipracittiparigrahā |
hiraṇyakaśipoḥ putrāścatvāraḥ pṛthulaujasaḥ

1,6.44

अनुह्रादश्च ह्रादश्च प्रह्रादश्चैव वीर्यवान् ।
संह्रादश्चावमस्तेषां प्रह्रादो विष्णुतत्परः

anuhrādaśca hrādaśca prahrādaścaiva vīryavān |
saṃhrādaścāvamasteṣāṃ prahrādo viṣṇutatparaḥ

1,6.45

संह्रादपुत्र आयुष्माञ्छिबिर्वाष्कल एव च ।
विरोचनश्च प्राह्रादिर्बलिर्जज्ञे विरोचनात्

saṃhrādaputra āyuṣmāñchibirvāṣkala eva ca |
virocanaśca prāhrādirbalirjajñe virocanāt

1,6.46

बलेः पुत्रशतं त्वासीद्वाणज्येष्ठं वृषध्वज ! ।
हिरण्याक्षसुताश्चासन्सर्व एव महाबलाः

baleḥ putraśataṃ tvāsīdvāṇajyeṣṭhaṃ vṛṣadhvaja ! |
hiraṇyākṣasutāścāsansarva eva mahābalāḥ

1,6.47

उत्कुरः शकुनिश्चैव भूतसन्तापनस्तथा ।
महानागो महाबाहुः कालनाभस्तथापरः

utkuraḥ śakuniścaiva bhūtasantāpanastathā |
mahānāgo mahābāhuḥ kālanābhastathāparaḥ

1,6.48

अभवन्दनुपुत्राश्च द्विमूर्धा शङ्करस्तथा ।
अयोमुखः शङ्कुशिराः कपिलः शम्बरस्तथा

abhavandanuputrāśca dvimūrdhā śaṅkarastathā |
ayomukhaḥ śaṅkuśirāḥ kapilaḥ śambarastathā

1,6.49

एकचक्रो महाबाहुस्तारकश्च महाबलः ।
स्वर्भानुर्वृषपर्वा च पुलोमा च महासुरः

ekacakro mahābāhustārakaśca mahābalaḥ |
svarbhānurvṛṣaparvā ca pulomā ca mahāsuraḥ

1,6.50

एते दनोः सुताः ख्याता विप्रचित्तिश्च वीर्यवान् ।
स्वर्भानोः सुप्रभा कन्या शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

ete danoḥ sutāḥ khyātā vipracittiśca vīryavān |
svarbhānoḥ suprabhā kanyā śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

1,6.51

उपदानवी हयशिराः प्रख्याता वरकन्यकाः ।
वैश्वानरसुते चोभे पुलोमा कालका तथा

upadānavī hayaśirāḥ prakhyātā varakanyakāḥ |
vaiśvānarasute cobhe pulomā kālakā tathā

1,6.52

उभे ते तु महाभागे मारीचेस्तु परिग्रहः ।
ताभ्यां पुत्रसहस्राणि षष्टिर्दानवसत्तमाः

ubhe te tu mahābhāge mārīcestu parigrahaḥ |
tābhyāṃ putrasahasrāṇi ṣaṣṭirdānavasattamāḥ

1,6.53

पौलोमाः कालकञ्जाश्च मारीचतनयाः स्मृताः ।
सिंहिकायां समुत्पन्ना विप्रचित्तिसुतास्तथा

paulomāḥ kālakañjāśca mārīcatanayāḥ smṛtāḥ |
siṃhikāyāṃ samutpannā vipracittisutāstathā

1,6.54

व्यंशः शल्यश्च बलवान्नभश्चैव महाबलः ।
वातापिर्नमुचिश्चैव इल्वलः खसृमांस्तथा

vyaṃśaḥ śalyaśca balavānnabhaścaiva mahābalaḥ |
vātāpirnamuciścaiva ilvalaḥ khasṛmāṃstathā

1,6.55

अञ्ज (न्त) को नरकश्चैव काल नाभस्तथैव च ।
निवातकवचा दैत्याः प्रह्रादस्य कुले ऽभवन्

añja (nta) ko narakaścaiva kāla nābhastathaiva ca |
nivātakavacā daityāḥ prahrādasya kule 'bhavan

1,6.56

षट् सुताश्च महासत्त्वास्ताम्रायाः परिकीर्तिताः ।
शुकी श्येनी च भासी च सुग्रीवी शुचिगृध्रिके

ṣaṭ sutāśca mahāsattvāstāmrāyāḥ parikīrtitāḥ |
śukī śyenī ca bhāsī ca sugrīvī śucigṛdhrike

1,6.57

शुकी शुकानजनयदुलूकी प्रत्यलूककान् ।
श्येनी श्येनांस्तथा भासी भासान् गृध्रांश्च गृध्र्यपि

śukī śukānajanayadulūkī pratyalūkakān |
śyenī śyenāṃstathā bhāsī bhāsān gṛdhrāṃśca gṛdhryapi

1,6.

शुक्यौदकान्पक्षिगणान्सुग्रीवी तु व्यजायत ।
(अश्वानुष्टान् गर्दभांश्च ताम्रावंशः प्रकीर्तितः

śukyaudakānpakṣigaṇānsugrīvī tu vyajāyata |
(aśvānuṣṭān gardabhāṃśca tāmrāvaṃśaḥ prakīrtitaḥ

1,6.59

58 //) विनतायास्तु पुत्रौ द्वौ विख्यातौ गरुडारुणौ ।
सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणाममितौजसाम्

58 //) vinatāyāstu putrau dvau vikhyātau garuḍāruṇau |
surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇāmamitaujasām

1,6.60

काद्रवेयाश्च फणिनः सहस्रममितौजसः ।
तेषा प्राधाना भूतेश ! शेषवासुकितक्षकाः

kādraveyāśca phaṇinaḥ sahasramamitaujasaḥ |
teṣā prādhānā bhūteśa ! śeṣavāsukitakṣakāḥ

1,6.61

शङ्खः श्वेतो महापद्मः (शङ्खः) कम्बलाश्वतरौ तथा ।
एलापत्रस्तथा नागः कर्कोटकधनञ्जयौ

śaṅkhaḥ śveto mahāpadmaḥ (śaṅkhaḥ) kambalāśvatarau tathā |
elāpatrastathā nāgaḥ karkoṭakadhanañjayau

1,6.62

गणं क्रोधवशं विद्धि ते च सर्वे च दंष्ट्रिणः ।
क्रोधा तु जनयामास पिशाचांश्च महाबलान्

gaṇaṃ krodhavaśaṃ viddhi te ca sarve ca daṃṣṭriṇaḥ |
krodhā tu janayāmāsa piśācāṃśca mahābalān

1,6.63

गास्तु वै जनयामास सुरभिर्महिषांस्तथा ।
इरा वृक्षलताबल्लीस्तृणजातीश्च सर्वशः

gāstu vai janayāmāsa surabhirmahiṣāṃstathā |
irā vṛkṣalatāballīstṛṇajātīśca sarvaśaḥ

1,6.64

खगा च यक्षरक्षांसि मुनिरप्सरसस्तथा ।
अरिष्टा तु महासत्त्वान् गन्धर्वान्समजीजनत्

khagā ca yakṣarakṣāṃsi munirapsarasastathā |
ariṣṭā tu mahāsattvān gandharvānsamajījanat

1,6.65

देवा एकोनपञ्चाशन्मरुतो ह्यभवन्निति ।
एकज्यो तिश्च द्विर्ज्योतिचतुर्ज्योतिस्तथैव च

devā ekonapañcāśanmaruto hyabhavanniti |
ekajyo tiśca dvirjyoticaturjyotistathaiva ca

1,6.66

एकशुक्रो द्विशुक्रश्च त्रिशुक्रश्च महाबलः ।
ईदृक् सदृक् तथान्यादृक् ततः प्रतिसदृक् तथा

ekaśukro dviśukraśca triśukraśca mahābalaḥ |
īdṛk sadṛk tathānyādṛk tataḥ pratisadṛk tathā

1,6.67

मितश्च समितश्चैव सुमितश्च महाबलः ।
ऋतजित्सत्यजिच्चैव सुषेणः सेनजित्तथा

mitaśca samitaścaiva sumitaśca mahābalaḥ |
ṛtajitsatyajiccaiva suṣeṇaḥ senajittathā

1,6.68

अतिमित्रो ऽप्यमित्रश्च दूरमित्रो ऽजितस्तथा ।
ऋतश्च ऋतधरंमा च विहर्ता वरुणो (चमसो) ध्रुवः

atimitro 'pyamitraśca dūramitro 'jitastathā |
ṛtaśca ṛtadharṃmā ca vihartā varuṇo (camaso) dhruvaḥ

1,6.69

विधारणश्च दुर्मेधा अयमेकगणः स्मृतः ।
ईदृशश्च सदृक्षश्च एतादृक्षो मिताशनः

vidhāraṇaśca durmedhā ayamekagaṇaḥ smṛtaḥ |
īdṛśaśca sadṛkṣaśca etādṛkṣo mitāśanaḥ

1,6.70

एतेनः प्रसदृक्षश्च सुरतश्च महातपाः ।
हेतुमान्प्रसवस्तद्वत्सुरभश्च महायशाः

etenaḥ prasadṛkṣaśca surataśca mahātapāḥ |
hetumānprasavastadvatsurabhaśca mahāyaśāḥ

1,6.71

नादिरुग्रो ध्वनिर्भासो बिमुक्तो विक्षिपः सहः ।
द्युतिर्वसुरनाधृष्यो लाभ कामो जयी विराट्

nādirugro dhvanirbhāso bimukto vikṣipaḥ sahaḥ |
dyutirvasuranādhṛṣyo lābha kāmo jayī virāṭ

1,6.72

उद्वेषणो गणो नाम वायुस्कन्धे तु सप्तमे ।
एतत्सर्वं हरे रूपं राजानो दानवाः सुराः

udveṣaṇo gaṇo nāma vāyuskandhe tu saptame |
etatsarvaṃ hare rūpaṃ rājāno dānavāḥ surāḥ

1,6.73

सूर्यादि परिवारेण मन्वाद्या ईजिरे हरिम्

sūryādi parivāreṇa manvādyā ījire harim

Chapter 1.7

1,7.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे उत्तानपादवंशादिवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 7 रुद्र उवाच ।
सूर्यादिपूजनं ब्रूहि कृतं स्वायम्भुवादिभिः ।
भुक्तिमुक्तिप्रदं सारं व्यास ! संक्षेपतः परम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe uttānapādavaṃśādivarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 7 rudra uvāca |
sūryādipūjanaṃ brūhi kṛtaṃ svāyambhuvādibhiḥ |
bhuktimuktipradaṃ sāraṃ vyāsa ! saṃkṣepataḥ param

1,7.2

हरिरुवाच ।
सूर्यादिपूजां वक्ष्यामि धरंमकामादिकारिकाम्

hariruvāca |
sūryādipūjāṃ vakṣyāmi dharṃmakāmādikārikām

1,7.3

ओं सूर्यासनाय नमः ।
ओं नमः सूर्यमूर्तये ।
ओं ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमः ।
ओं सोमाय नमः ।
ओं मङ्गलाय नमः ।
ओं बुधाय नमः ओं बृहस्पतये नमः ।
ओं शुक्राय नमः ।
ओं शनैश्चराय नमः ।
ओं राहवे नमः ।
ओं केतवे नमः ।
ओं तेजश्चण्डाय नमः

1,7.4

आसनावाहनं पाद्यमर्घ्यमाचमनं तथा ।
स्नानं वस्त्रोपवीतञ्च गन्धपुष्पं च धूपकम्

āsanāvāhanaṃ pādyamarghyamācamanaṃ tathā |
snānaṃ vastropavītañca gandhapuṣpaṃ ca dhūpakam

1,7.5

दीपकं च नस्कारं प्रदक्षिणविसर्जने ।
सूर्यादीनां सदा कुर्यादिति मन्त्रैर्वृषध्वज !

dīpakaṃ ca naskāraṃ pradakṣiṇavisarjane |
sūryādīnāṃ sadā kuryāditi mantrairvṛṣadhvaja !

1,7.6

ओं ह्रांशिवाय नमः ।
ओं ह्रां शिवमूर्तये शिवाय नमः ।
ओं ह्रां हृदयाय नमः ।
ओं ह्रीं शिरसे स्वाहा ।
ओं ह्रूं शिखायै वषट् ।
ओं ह्रै कवचाय हुं ।
ओं ह्रौं नेत्रत्रयाय वौषट् ।
ओं ह्रः अस्त्राय नमः ।
ओं ह्रां सद्योजातय नमः ।
ओं ह्रीं वामदेवाय नमः ।
ओं ह्रूं अघोराय नमः ।
ओं ह्रैं तत्पुरुषाय नमः ।
ओं ह्रौं ईशानाय नमः ।
ओं ह्रीं गौर्यै नमः ।
ओं ह्रौं गुरुभ्यो नमः ।
ओं ह्रौं इन्द्राय नमः ।
ओं ह्रौं चण्डाय नमः ।
ओं ह्रां अघोराय नमः ।
ओं वासुदेवासनाय नमः ।
ओं वासुदवमूर्तये नमः ।
ओं अं ओं नमो भगवते वासुदेवाय नमः ।
ओं आं ओं नमो भगवते सङ्कर्षणाय नमः ।
ओं अं ओं नमो भगवते प्रद्युम्नाय नमः ।
ओं अः ओं नमो भगवते अनिरुद्धाय नमः ।
ओं नारायणाय नमः ।
ओं तत्सब्द्रह्यणे नमः ।
ओं ह्रां विष्णवे नमः ।
ओं क्षौं नमो भगवते नरसिंहाय नमः ।
ओं भूः ओं नमो भगवते वराहाय नमः ।
ओं कं टं पं शं वैनतेयाय नमः ।
ओं जं खं रं सुदर्श नाय नमः ।
ओं खं ठं फं षं गदैयौ नमः ।
ओं वं लं मं क्षं पाञ्चजन्याय नमः ।
ओं घं ढं भं हं श्रियै नमः ।
ओं गं डं वं सं पुष्ट्यै नमः ।
ओं धं षं वं सं वनमालायै नमः ।
ओं सं दं लं श्रीवत्साय नमः ।
ओं ठं चं भं यं कौस्तुभाय नमः ।
ओं गुरुभ्यो नमः ।
ओं इन्द्रादिदिक्पालेभ्यो नमः ।
ओं विष्वक्सेनाय नमः

1,7.7

आसनादीन्हरेरतैर्मन्त्रैर्मन्त्रैर्दद्याद्वृषध्वज ! ।
विष्णुशक्त्याः सरस्वत्याः पूजां शृणु शुभप्रदाम्

āsanādīnhareratairmantrairmantrairdadyādvṛṣadhvaja ! |
viṣṇuśaktyāḥ sarasvatyāḥ pūjāṃ śṛṇu śubhapradām

1,7.8

ओं ह्रीं सरस्वत्यै नमः ।
ओं ह्रां हृदयाय नमः ।
ओं ह्रीं शिरसे नमः ।
ओं ह्रूं शिखायै नमः ।
ओं ह्रैं कवचाय नमः ।
ओं ह्रौं नेत्रत्रयाय नमः ।
ओं ह्रः अस्त्राय नमः

1,7.9

श्रद्धा ऋद्धिः कला मेधा तुष्टिः पुष्टिः प्रभा मतिः ।
ओं ह्रीङ्काराद्या नमो ऽन्ताश्च सरस्वत्याश्च शक्तयः

śraddhā ṛddhiḥ kalā medhā tuṣṭiḥ puṣṭiḥ prabhā matiḥ |
oṃ hrīṅkārādyā namo 'ntāśca sarasvatyāśca śaktayaḥ

1,7.10

क्षेत्रपालाय नमः ।
ओं गुरुभ्यो नमः ।
ओं परमगुरुभ्यो नमः

kṣetrapālāya namaḥ |
oṃ gurubhyo namaḥ |
oṃ paramagurubhyo namaḥ

1,7.11

पद्मस्थायाः सरस्वत्या आसनाद्यं प्रकल्पयेत् ।
सूर्यादीनां स्वकैर्प्रन्त्रैः पवित्रारोहणं तथा

padmasthāyāḥ sarasvatyā āsanādyaṃ prakalpayet |
sūryādīnāṃ svakairprantraiḥ pavitrārohaṇaṃ tathā

Chapter 1.8

1,8.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सूर्यादीनां सरस्वत्याश्च पूजनं नाम सप्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 8 हरिरुवाच ।
भूमिष्ठे मण्डपे स्नात्वा मण्डले विष्णुमर्चयेत् ।
पञ्चरङ्गिकचूर्णेन वज्रनाभं तु मण्डलम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sūryādīnāṃ sarasvatyāśca pūjanaṃ nāma saptamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 8 hariruvāca |
bhūmiṣṭhe maṇḍape snātvā maṇḍale viṣṇumarcayet |
pañcaraṅgikacūrṇena vajranābhaṃ tu maṇḍalam

1,8.2

षोडशैः कोष्ठकैस्तत्र संमितं रुद्र? कारयेत् ।
चतुर्थपञ्चकोणेषु सूत्रपातं तु कारयेत्

ṣoḍaśaiḥ koṣṭhakaistatra saṃmitaṃ rudra? kārayet |
caturthapañcakoṇeṣu sūtrapātaṃ tu kārayet

1,8.3

कोणसूत्रादुभयतः कोणा ये तत्र संस्थिताः ।
तेषु चैव प्रकुर्वीत सूत्रपातं विचक्षणः

koṇasūtrādubhayataḥ koṇā ye tatra saṃsthitāḥ |
teṣu caiva prakurvīta sūtrapātaṃ vicakṣaṇaḥ

1,8.4

तदनन्तरकोणेषु एवमेव हि कारयेत् ।
प्रथमा नाभिरुद्दिष्टा मध्ये रेखाप्रसंगमे

tadanantarakoṇeṣu evameva hi kārayet |
prathamā nābhiruddiṣṭā madhye rekhāprasaṃgame

1,8.5

अन्तरेषु च सर्वेषु अष्टौ चैव तुनाभयः ।
पूर्वमध्यमनाभि भ्यामथं सूत्रं तु भ्रामयेत्

antareṣu ca sarveṣu aṣṭau caiva tunābhayaḥ |
pūrvamadhyamanābhi bhyāmathaṃ sūtraṃ tu bhrāmayet

1,8.6

अन्तरा स द्विजश्रेष्ठः पादोनं भ्रामयेद्धर ! ।
अनेन नाभिसूत्रस्य कर्णिकां भ्रामयेच्छिव !

antarā sa dvijaśreṣṭhaḥ pādonaṃ bhrāmayeddhara ! |
anena nābhisūtrasya karṇikāṃ bhrāmayecchiva !

1,8.7

कर्णिकाया द्विभागेन केसराणि विचक्षणः ।
तदग्रेण सदा विद्वान्दलान्येव समालिखेत्

karṇikāyā dvibhāgena kesarāṇi vicakṣaṇaḥ |
tadagreṇa sadā vidvāndalānyeva samālikhet

1,8.8

सर्वेषु नाभिक्षेत्रषु मानेनानेन सुव्रत ! ।
पद्मानि तानि कुर्वीत देशिकः पर मार्थवित्

sarveṣu nābhikṣetraṣu mānenānena suvrata ! |
padmāni tāni kurvīta deśikaḥ para mārthavit

1,8.9

आदिसूत्रविभागेन द्वाराणि परिकल्पयेत् ।
द्वारशोभां तथा तत्र तदर्धेन तु कल्पयेत्

ādisūtravibhāgena dvārāṇi parikalpayet |
dvāraśobhāṃ tathā tatra tadardhena tu kalpayet

1,8.10

कर्णिकां पीतवर्णेन सितरक्तादिकेसरैः ।
अन्तरं नीलवर्णेन दलानि असितेन च

karṇikāṃ pītavarṇena sitaraktādikesaraiḥ |
antaraṃ nīlavarṇena dalāni asitena ca

1,8.11

कृष्णवर्णेन रजसा चतुरश्रं प्रपूरयेत् ।
द्वाराणि शुक्लवर्णेन रेखाः पञ्च च मण्डले

kṛṣṇavarṇena rajasā caturaśraṃ prapūrayet |
dvārāṇi śuklavarṇena rekhāḥ pañca ca maṇḍale

1,8.12

सिता रक्ता तथा पीता कृष्णा चैव यथाक्रमम् ।
कृत्वैव मण्डलञ्चादौ न्यासं कृत्वार्चयेद्धरिम्

sitā raktā tathā pītā kṛṣṇā caiva yathākramam |
kṛtvaiva maṇḍalañcādau nyāsaṃ kṛtvārcayeddharim

1,8.13

हृन्मध्ये तु न्यसेद्विष्णुं कण्ठे सङ्कर्षणं तथा ।
प्रद्युम्नं शिरसि न्यस्य शिखायामनिरुद्धकम्

hṛnmadhye tu nyasedviṣṇuṃ kaṇṭhe saṅkarṣaṇaṃ tathā |
pradyumnaṃ śirasi nyasya śikhāyāmaniruddhakam

1,8.14

ब्रह्माणं सर्वगात्रेषु करयोः श्रीधरं तथा ।
अहं विष्णुरिति ध्यात्वा कर्णिकायां न्यसेद्धरिम्

brahmāṇaṃ sarvagātreṣu karayoḥ śrīdharaṃ tathā |
ahaṃ viṣṇuriti dhyātvā karṇikāyāṃ nyaseddharim

1,8.15

न्यसेत्सङ्कर्षणं पूर्वे प्रद्युम्नं चैव दक्षिणे ।
अनिरुद्धं पश्चिमे च ब्रिह्माणं चोत्तरे न्यसेत्

nyasetsaṅkarṣaṇaṃ pūrve pradyumnaṃ caiva dakṣiṇe |
aniruddhaṃ paścime ca brihmāṇaṃ cottare nyaset

1,8.16

श्रीधरं रुद्रकोणेषु इन्द्रादीन्दिक्षु विन्यसेत् ।
ततो ऽभ्यर्च्य च गन्धाद्यैः प्राप्नुयात्परमं पदम्

śrīdharaṃ rudrakoṇeṣu indrādīndikṣu vinyaset |
tato 'bhyarcya ca gandhādyaiḥ prāpnuyātparamaṃ padam

Chapter 1.9

1,9.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुपूजोपयोगिवज्रनाभमण्डलनिरूपणं नामाष्टमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 9 हरिरुवाच ।
समये (या) दीक्षितः शिष्यो बद्धनेत्रस्तु वाससा ।
अष्टाहुतिशतं तस्य मूलमन्त्रेण होमयेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇupūjopayogivajranābhamaṇḍalanirūpaṇaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 9 hariruvāca |
samaye (yā) dīkṣitaḥ śiṣyo baddhanetrastu vāsasā |
aṣṭāhutiśataṃ tasya mūlamantreṇa homayet

1,9.2

द्विगुणं पुत्रके होमं त्रिगुणं साधके मतम् ।
निर्वाणदेशिके रुद्र ! चतुर्गुणमुदाहृतम्

dviguṇaṃ putrake homaṃ triguṇaṃ sādhake matam |
nirvāṇadeśike rudra ! caturguṇamudāhṛtam

1,9.3

गुरुविष्णुद्विजस्त्रीणां हन्ता बध्यस्त्व(श्च)दीक्षितैः ।
अथ दीक्षां प्रवक्ष्यामि धर्माधर्मक्षयङ्करीम्

guruviṣṇudvijastrīṇāṃ hantā badhyastva(śca)dīkṣitaiḥ |
atha dīkṣāṃ pravakṣyāmi dharmādharmakṣayaṅkarīm

1,9.4

उपवेश्य बहिः शिष्यान्धारणं तेषु कारयेत् ।
वायव्या कलया रुद्र शोष्यमाणान्विचिन्तयेत्

upaveśya bahiḥ śiṣyāndhāraṇaṃ teṣu kārayet |
vāyavyā kalayā rudra śoṣyamāṇānvicintayet

1,9.5

आग्रेय्या दह्यमानांश्च प्लावितानम्भसा पुनः ।
तेजस्तेजासि तं जीवमेकीकृत्य समाक्षिपेत्

āgreyyā dahyamānāṃśca plāvitānambhasā punaḥ |
tejastejāsi taṃ jīvamekīkṛtya samākṣipet

1,9.6

प्राणवं चिन्तयेव्द्योम्नि शरीरे ऽन्यत्तु कारणम् ।
एकैकं यो जयेत्तत्र क्षेत्रज्ञं देहकारणात्

prāṇavaṃ cintayevdyomni śarīre 'nyattu kāraṇam |
ekaikaṃ yo jayettatra kṣetrajñaṃ dehakāraṇāt

1,9.7

उत्पाद्य योजयेत्पश्चादेकैकं वृषभध्वज ।
मण्डलादिष्वशक्तस्तु कल्पयित्वारऽचयेद्धरिम्

utpādya yojayetpaścādekaikaṃ vṛṣabhadhvaja |
maṇḍalādiṣvaśaktastu kalpayitvār'cayeddharim

1,9.8

चतुर्द्वारं भवेत्तच्च ब्रह्मतीर्थादनुक्रमात् ।
हस्तं पद्मं समाख्यातं पत्राण्यङ्गुलयः स्मृताः

caturdvāraṃ bhavettacca brahmatīrthādanukramāt |
hastaṃ padmaṃ samākhyātaṃ patrāṇyaṅgulayaḥ smṛtāḥ

1,9.9

कर्णिका तलहस्तन्तु नखान्यस्य तु केसराः ।
तत्रार्चयेद्धरिं ध्यात्वा सूर्यन्द्वग्नयन्तरेव च

karṇikā talahastantu nakhānyasya tu kesarāḥ |
tatrārcayeddhariṃ dhyātvā sūryandvagnayantareva ca

1,9.10

तं हस्तं पातयेन्मूर्ध्नि शिष्यस्य तु समाहितः ।
हस्ते विष्णुः स्थितो यस्माद्विष्णुहस्तस्ततस्त्वयम् ।
नश्यन्ति स्पर्शनात्तस्य पातकान्यखिलानि च

taṃ hastaṃ pātayenmūrdhni śiṣyasya tu samāhitaḥ |
haste viṣṇuḥ sthito yasmādviṣṇuhastastatastvayam |
naśyanti sparśanāttasya pātakānyakhilāni ca

1,9.11

गुरुः शिष्यं समभ्यर्च्य नेत्रे बद्धे तु वाससा ।
देवस्य प्रमुखं कृत्वा पुष्पमेवार्पयेत्ततः ।
पुष्पं निपतितं यत्र मूर्ध्नो देवस्य शार्ङ्गिणः

guruḥ śiṣyaṃ samabhyarcya netre baddhe tu vāsasā |
devasya pramukhaṃ kṛtvā puṣpamevārpayettataḥ |
puṣpaṃ nipatitaṃ yatra mūrdhno devasya śārṅgiṇaḥ

1,9.12

तन्नाम कारयेत्तस्य स्त्रीणां नामाङ्कितं स्वयम् ।
शूद्राणां दाससंयुक्तं कारयेत्तु विचक्षणः

tannāma kārayettasya strīṇāṃ nāmāṅkitaṃ svayam |
śūdrāṇāṃ dāsasaṃyuktaṃ kārayettu vicakṣaṇaḥ

Chapter 1.10

1,10.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुदीक्षानिदृ नाम नवमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 10 हरिरुवाच ।
र् श्यादिपूजां प्रवर्श्यामि स्थण्डिलादिषु सिद्धये ।
श्रीं ह्रीं महालक्ष्म्यै नमः ।
श्रां श्रीं श्रूं श्रैं श्रौं श्रः क्रमाद्धृदयं च शिरः शिखाम् ।
कवचं नेत्रमस्त्रं च आसनं मूर्तिमर्चयेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇudīkṣānidṛ nāma navamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 10 hariruvāca |
r śyādipūjāṃ pravarśyāmi sthaṇḍilādiṣu siddhaye |
śrīṃ hrīṃ mahālakṣmyai namaḥ |
śrāṃ śrīṃ śrūṃ śraiṃ śrauṃ śraḥ kramāddhṛdayaṃ ca śiraḥ śikhām |
kavacaṃ netramastraṃ ca āsanaṃ mūrtimarcayet

1,10.2

मण्डले पद्मगर्भे च चतुर्द्वारि रजो ऽन्विते ।
चतुः षष्ट्यन्तमष्टादि खाक्षे खाक्ष्यादि मण्डलम्

maṇḍale padmagarbhe ca caturdvāri rajo 'nvite |
catuḥ ṣaṣṭyantamaṣṭādi khākṣe khākṣyādi maṇḍalam

1,10.3

खाक्षीन्दुसूर्यगं सर्वं खादिवेदेन्दुवर्तनात् ।
लक्ष्मीमङ्गानि चैकस्मिन्कोणे दुर्गां गणं गुरुम्

khākṣīndusūryagaṃ sarvaṃ khādivedenduvartanāt |
lakṣmīmaṅgāni caikasminkoṇe durgāṃ gaṇaṃ gurum

1,10.4

क्षेत्रपालमथाग्न्यादौ होमाञ्जुहाव कामभाक् ।
ओं घं टं डं हं श्रीमहालक्ष्म्यै नमः

kṣetrapālamathāgnyādau homāñjuhāva kāmabhāk |
oṃ ghaṃ ṭaṃ ḍaṃ haṃ śrīmahālakṣmyai namaḥ

1,10.5

अनेन पूजयेल्लक्ष्मीं पूर्वोक्तपरिवारकैः ।
ओं सैं सरस्वत्यै नमः ।
ओं ह्रीं सैं सरस्वत्यै नमः

anena pūjayellakṣmīṃ pūrvoktaparivārakaiḥ |
oṃ saiṃ sarasvatyai namaḥ |
oṃ hrīṃ saiṃ sarasvatyai namaḥ

1,10.6

ओं ह्रीं वदवदवाग्वादिनिस्वाहा ओं ह्रीं सरस्वत्यै नमः

oṃ hrīṃ vadavadavāgvādinisvāhā oṃ hrīṃ sarasvatyai namaḥ

Chapter 1.11

1,11.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे लक्ष्म्यर्चननिरूपणं नाम दशमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 11 हरिरुवाचं ।
नवव्यूहार्चनं वक्ष्ये यदुक्तं कश्यपाय हि ।
जीवमुत्क्षिप्य मूर्धन्यं नाभ्यां व्योम्निनिवेशयेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe lakṣmyarcananirūpaṇaṃ nāma daśamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 11 hariruvācaṃ |
navavyūhārcanaṃ vakṣye yaduktaṃ kaśyapāya hi |
jīvamutkṣipya mūrdhanyaṃ nābhyāṃ vyomniniveśayet

1,11.2

ततोरमिति बीजेन दहेद्भूतात्मकं वपुः ।
यमित्यनेन बीजेन तच्च सर्व विनाशयेत्

tatoramiti bījena dahedbhūtātmakaṃ vapuḥ |
yamityanena bījena tacca sarva vināśayet

1,11.3

लमित्यनेन बीजेन प्लावयेत्सचराचरम् ।
वमित्यनेन बीजेन चिन्तयेदमृतं ततः

lamityanena bījena plāvayetsacarācaram |
vamityanena bījena cintayedamṛtaṃ tataḥ

1,11.4

ततो बुद्वुदमध्ये तु पीतवासाश्चतुर्भुजः ।
अहं मतस्तथात्मानं ध्यानेन परिचिन्तयेत्

tato budvudamadhye tu pītavāsāścaturbhujaḥ |
ahaṃ matastathātmānaṃ dhyānena paricintayet

1,11.5

मन्त्रन्यासं ततः कुर्यात्त्रिविधं करदेहयोः ।
द्वादशाक्षरबीजेन उक्तबीजैरनन्तरम्

mantranyāsaṃ tataḥ kuryāttrividhaṃ karadehayoḥ |
dvādaśākṣarabījena uktabījairanantaram

1,11.6

षडङ्गेन ततः कुर्यात्साक्षाद्येन हरिर्भवेत् ।
दक्षिणाङ्गुष्ठमारभ्य मध्याङ्गुष्ठन्दले न्यसेत्

ṣaḍaṅgena tataḥ kuryātsākṣādyena harirbhavet |
dakṣiṇāṅguṣṭhamārabhya madhyāṅguṣṭhandale nyaset

1,11.7

मध्ये बीजद्वयं न्यस्य न्यसेदङ्गे ततः पुनः ।
हृच्छिरसि शिखावरंमवक्क्राक्ष्युदहपृष्ठतः

madhye bījadvayaṃ nyasya nyasedaṅge tataḥ punaḥ |
hṛcchirasi śikhāvarṃmavakkrākṣyudahapṛṣṭhataḥ

1,11.8

बाह्वोश्च करयोर्जान्वोः पादयोश्चापि विन्यसेत् ।
पद्माकारौ करौ कृत्वा मध्ये ऽङ्गुष्ठं निवेशयेत्

bāhvośca karayorjānvoḥ pādayoścāpi vinyaset |
padmākārau karau kṛtvā madhye 'ṅguṣṭhaṃ niveśayet

1,11.9

चिन्तयेत्तत्र सर्वेशं परं तत्त्वमनामयम् ।
क्रमाच्चैतानि बीजानि तर्जन्यादिषु विन्य सेत्

cintayettatra sarveśaṃ paraṃ tattvamanāmayam |
kramāccaitāni bījāni tarjanyādiṣu vinya set

1,11.10

ततो मूर्धाक्षिवक्क्रेषु कण्ठे च हृदये तथा ।
नाभौ गुह्ये तथा जान्वोः पादयोर्विन्यसेत्क्रमात्

tato mūrdhākṣivakkreṣu kaṇṭhe ca hṛdaye tathā |
nābhau guhye tathā jānvoḥ pādayorvinyasetkramāt

1,11.11

पाण्योः षडङ्गबीजानि न्यस्य काये ततो न्यसेत् ।
अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं विन्यसेद्वीजपञ्चकम्

pāṇyoḥ ṣaḍaṅgabījāni nyasya kāye tato nyaset |
aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ vinyasedvījapañcakam

1,11.12

करमध्ये नेत्रबीजमङ्गन्यासऽप्ययं क्रमः ।
हृदये हृदयं न्यस्य शिरः शिरसि विन्यसेत्

karamadhye netrabījamaṅganyāsa'pyayaṃ kramaḥ |
hṛdaye hṛdayaṃ nyasya śiraḥ śirasi vinyaset

1,11.13

शिखायां तु शिखां न्यस्य कवचं सर्वतस्तनौ ।
नेत्रं नेत्रे विधातव्यमस्त्रञ्च करयोर्द्वयोः

śikhāyāṃ tu śikhāṃ nyasya kavacaṃ sarvatastanau |
netraṃ netre vidhātavyamastrañca karayordvayoḥ

1,11.14

तेनैव च दिशो बद्धा पूजा विधिमथाचरेत् ।
हृदये चिन्तयेत्पूर्वं योगपीठं समाहितः

tenaiva ca diśo baddhā pūjā vidhimathācaret |
hṛdaye cintayetpūrvaṃ yogapīṭhaṃ samāhitaḥ

1,11.15

धर्म ज्ञनं च वैराग्यमैश्वर्यं च यथाक्रमम् ।
आग्नेयादौ च पूर्वादावधर्मादींश्च विन्यसेत्

dharma jñanaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca yathākramam |
āgneyādau ca pūrvādāvadharmādīṃśca vinyaset

1,11.16

एभिः परिच्छन्नतनुं पीठभूतं तदात्मकम् ।
अनन्तं विन्सेत्पश्चात्पूर्वकायोन्नतं स्थितम्

ebhiḥ paricchannatanuṃ pīṭhabhūtaṃ tadātmakam |
anantaṃ vinsetpaścātpūrvakāyonnataṃ sthitam

1,11.17

ततो विद्यात्सरोजातं दलाष्टसमदिग्दलम् ।
सिताब्जं शतपत्राढ्यं विप्रकीर्णोर्धकर्णिकम्

tato vidyātsarojātaṃ dalāṣṭasamadigdalam |
sitābjaṃ śatapatrāḍhyaṃ viprakīrṇordhakarṇikam

1,11.18

ध्यात्वा वेदादिना पश्चात्सूर्यसोमानलात्मनाम् ।
मण्डलानि क्रमादेवमुपर्युपरि चिन्तयेत्

dhyātvā vedādinā paścātsūryasomānalātmanām |
maṇḍalāni kramādevamuparyupari cintayet

1,11.19

ततः पूर्वादिदिक्संस्थाः शक्तीः केशवगोचराः ।
विमलाद्या न्यसेदष्टौ नवमीं कर्णिकागताम्

tataḥ pūrvādidiksaṃsthāḥ śaktīḥ keśavagocarāḥ |
vimalādyā nyasedaṣṭau navamīṃ karṇikāgatām

1,11.20

एवं ध्यात्वा समभ्यर्च्य योगपीठमनन्तरम् ।
मनसावाह्य तत्रेशं हरिं शार्ङ्गं न्यसेत्पुनः

evaṃ dhyātvā samabhyarcya yogapīṭhamanantaram |
manasāvāhya tatreśaṃ hariṃ śārṅgaṃ nyasetpunaḥ

1,11.21

हृदयादीनि पूर्वादिचतुर्दिग्दलयोगतः ।
मध्ये नेत्रं तु कोणेषु अस्त्रमन्त्रं न्यसेत्ततः

hṛdayādīni pūrvādicaturdigdalayogataḥ |
madhye netraṃ tu koṇeṣu astramantraṃ nyasettataḥ

1,11.22

सङ्कर्षणादिबीजानि पूर्वादिक्रमयोगतः ।
द्वारि पूर्वे परे चैव वैनतेयं तु विन्यसेत्

saṅkarṣaṇādibījāni pūrvādikramayogataḥ |
dvāri pūrve pare caiva vainateyaṃ tu vinyaset

1,11.23

सुदर्शनं सहस्रारं दक्षिणे द्वारि विन्यसेत् ।
श्रियं दक्षिणतो न्यस्य लक्ष्मीमुत्तरतस्तथा

sudarśanaṃ sahasrāraṃ dakṣiṇe dvāri vinyaset |
śriyaṃ dakṣiṇato nyasya lakṣmīmuttaratastathā

1,11.24

द्वार्यत्तरे गदां न्यस्य शङ्खं कोणेषु विन्यसेत् ।
देवदक्षिणतः शार्ङ्गं वामे चैव सुधीर्न्यसेत्

dvāryattare gadāṃ nyasya śaṅkhaṃ koṇeṣu vinyaset |
devadakṣiṇataḥ śārṅgaṃ vāme caiva sudhīrnyaset

1,11.25

तद्वत्खङ्गं तथा चक्रं न्यसेत्पार्श्वद्वयोर्द्वयम् ।
ततो ऽन्तर्लोकपालांश्च स्वदिग्भेदेन विन्यसेत्

tadvatkhaṅgaṃ tathā cakraṃ nyasetpārśvadvayordvayam |
tato 'ntarlokapālāṃśca svadigbhedena vinyaset

1,11.26

वज्रादीन्यायुधान्येव तथैव विनिवेशयेत् ।
ऊर्घ्वं ब्रिह्म तथानन्तमधश्च परिचिन्तयेत्

vajrādīnyāyudhānyeva tathaiva viniveśayet |
ūrghvaṃ brihma tathānantamadhaśca paricintayet

1,11.27

सर्वं ध्यात्वेति संपूज्य मुद्राः सन्दर्शयेत्ततः ।
अञ्जलिः प्रथमा मुद्रा क्षिप्रं देवप्रसाधनी

sarvaṃ dhyātveti saṃpūjya mudrāḥ sandarśayettataḥ |
añjaliḥ prathamā mudrā kṣipraṃ devaprasādhanī

1,11.28

वन्दनी हृदयासक्तात्सार्धं दक्षिणतोन्नता ।
ऊर्धाङ्गुण्ठो वाममुष्टिर्दक्षिणाङ्गुष्ठबन्धनः

vandanī hṛdayāsaktātsārdhaṃ dakṣiṇatonnatā |
ūrdhāṅguṇṭho vāmamuṣṭirdakṣiṇāṅguṣṭhabandhanaḥ

1,11.29

सव्यस्य तस्य चाङ्गुष्ठो यः स उद्धः प्रकीर्तितः ।
तिस्रः साधारणा ह्येता मूर्तिभेदेन कल्पिताः

savyasya tasya cāṅguṣṭho yaḥ sa uddhaḥ prakīrtitaḥ |
tisraḥ sādhāraṇā hyetā mūrtibhedena kalpitāḥ

1,11.30

कनिष्ठादिप्रमोकेण अष्टौ मुद्रा यथाक्रमम् ।
अष्टानां पूर्वबीजानां क्रमशस्त्ववधारयेत्

kaniṣṭhādipramokeṇa aṣṭau mudrā yathākramam |
aṣṭānāṃ pūrvabījānāṃ kramaśastvavadhārayet

1,11.31

अङ्गुष्ठेन कनिष्ठान्तं नामयित्वाङ्गुलित्रयम् ।
मुद्रेयं नरसिंहस्य न्युब्जं कृत्वा करद्वयम्

aṅguṣṭhena kaniṣṭhāntaṃ nāmayitvāṅgulitrayam |
mudreyaṃ narasiṃhasya nyubjaṃ kṛtvā karadvayam

1,11.32

सव्यहस्तं तथोत्तानं कृत्वोर्धं भ्रामयेच्छनैः ।
नवमीयं स्मृता मुद्रा वराहाभिमता सदा

savyahastaṃ tathottānaṃ kṛtvordhaṃ bhrāmayecchanaiḥ |
navamīyaṃ smṛtā mudrā varāhābhimatā sadā

1,11.33

मुष्टिद्वयमथोत्तानमृज्वैकैकेन मोचयेत् ।
उत्कुञ्चयेत्सर्वमुक्ता अङ्गमुद्रेयमुच्यते

muṣṭidvayamathottānamṛjvaikaikena mocayet |
utkuñcayetsarvamuktā aṅgamudreyamucyate

1,11.34

मुष्टिद्वयमथो बद्धा एवमेवानुपूर्वशः ।
दशानां लोकपालानां मुद्राश्च क्रमयोगतः

muṣṭidvayamatho baddhā evamevānupūrvaśaḥ |
daśānāṃ lokapālānāṃ mudrāśca kramayogataḥ

1,11.35

सुरमाद्यं द्वितीयं च उपान्त्यञ्चान्त्यमेव च ।
वासुदेवो बलः कामो ह्यनिरुद्धो यथाक्रमम्

suramādyaṃ dvitīyaṃ ca upāntyañcāntyameva ca |
vāsudevo balaḥ kāmo hyaniruddho yathākramam

1,11.36

प्रणवस्तत्सदित्येतद् हुं क्षैं भूरिति मन्त्रकाः ।
नारायणस्तथा ब्रह्मा विष्णुः सिंहो वराहराट्

praṇavastatsadityetad huṃ kṣaiṃ bhūriti mantrakāḥ |
nārāyaṇastathā brahmā viṣṇuḥ siṃho varāharāṭ

1,11.37

सितारुणहरिद्राभा नीलश्यामल्लोहिताः ।
मेघाग्निमदुपिङ्गाभा वर्णतो नवनामकाः

sitāruṇaharidrābhā nīlaśyāmallohitāḥ |
meghāgnimadupiṅgābhā varṇato navanāmakāḥ

1,11.38

कं टं पं शं गरुत्मान्स्याज्जं खं वं च सुदर्शनम् ।
षं चं फं षं गदादेवी वं लं मं क्षं च शङ्खकम्

kaṃ ṭaṃ paṃ śaṃ garutmānsyājjaṃ khaṃ vaṃ ca sudarśanam |
ṣaṃ caṃ phaṃ ṣaṃ gadādevī vaṃ laṃ maṃ kṣaṃ ca śaṅkhakam

1,11.39

घं ढं भं हं भवेच्छ्रीश्च गं जं वं शं च पुष्टिका ।
घं वं च वनमाला स्याच्छ्री वत्सं दं सं भवेत्

ghaṃ ḍhaṃ bhaṃ haṃ bhavecchrīśca gaṃ jaṃ vaṃ śaṃ ca puṣṭikā |
ghaṃ vaṃ ca vanamālā syācchrī vatsaṃ daṃ saṃ bhavet

1,11.40

छं डं पं यं कौस्तुभः प्रोक्तश्चानन्तो ह्यहमेव च ।
इत्यङ्गानियथायोगं देवदेवस्य वै दशा

chaṃ ḍaṃ paṃ yaṃ kaustubhaḥ proktaścānanto hyahameva ca |
ityaṅgāniyathāyogaṃ devadevasya vai daśā

1,11.41

गरुडो ऽम्बुजसंकाशो गदा चैवासिताकृतिः ।
पुष्टिः शिरीषपुष्पाभा लक्ष्मीः काञ्चनसन्निभा

garuḍo 'mbujasaṃkāśo gadā caivāsitākṛtiḥ |
puṣṭiḥ śirīṣapuṣpābhā lakṣmīḥ kāñcanasannibhā

1,11.42

पूर्णचन्द्रनिभः शङ्खः कौस्तुभस्त्वरुणद्युतिः ।
चक्रं सूर्यसहस्राभं श्रीवत्सः कुन्दसन्निभः

pūrṇacandranibhaḥ śaṅkhaḥ kaustubhastvaruṇadyutiḥ |
cakraṃ sūryasahasrābhaṃ śrīvatsaḥ kundasannibhaḥ

1,11.43

पञ्चवर्णनिभा माला ह्यनन्तो मेघसन्निभः ।
विद्युद्रूपाणि चास्त्राणि यानि नोक्तानि वर्णतः

pañcavarṇanibhā mālā hyananto meghasannibhaḥ |
vidyudrūpāṇi cāstrāṇi yāni noktāni varṇataḥ

1,11.44

अर्घ्यपाद्यादि वै दद्यात्पुण्डरीकाक्षविद्यया

arghyapādyādi vai dadyātpuṇḍarīkākṣavidyayā

Chapter 1.12

1,12.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नवव्यूहार्चनं नामैकादशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 12 हरिरुवाच ।
पूजानुक्रमसिद्ध्यर्थं पूजानुक्रम उच्यते ।
ओं नम इत्यादौ संस्मृतिः परमात्मनः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe navavyūhārcanaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 12 hariruvāca |
pūjānukramasiddhyarthaṃ pūjānukrama ucyate |
oṃ nama ityādau saṃsmṛtiḥ paramātmanaḥ

1,12.2

यं रं वं लमिति कायशुद्धिः ।
ओं नम इति चतुर्भुजात्मनिर्माणम्

yaṃ raṃ vaṃ lamiti kāyaśuddhiḥ |
oṃ nama iti caturbhujātmanirmāṇam

1,12.3

ततस्त्रिविधः करकायन्यासः ।
ततो त्दृदिस्थयोगपीठपूजा ।
ओं अनन्ताय नमः ।
ओं धर्माय नमः ।
ओं ज्ञानाय नमः ।
ओं वैराग्याय नमः ।
ओं ऐश्वर्याय नमः ।
ओं अधरंमाय नमः ।
ओं अज्ञानाय नमः ।
ओं अवैराग्याय नमः ।
ओं अनैश्वर्याय नमः ।
ओं पद्माय नमः ।
ओं आदित्यमण्डलाय नमः ।
ओं चन्द्रमण्डलाय नमः ।
ओं वह्निमण्डलाय नमः ।
ओं विमलायै नमः ।
ओं उत्कर्षिण्यै नमः ।
ओं ज्ञानायै नमः ।
ओं क्रियायै नमः ।
ओं योगायै नमः ।
ओं प्रह्व्यै नमः ।
ओं सत्यायै नमः ।
ओं ईशानायै नमः ।
ओं सर्वतोमुख्यै नमः ।
ओं संगोपाङ्गाय हरेरासनाय नमः ।
ततः कर्णिकायाम्-अं वासुदेवाय नमः ।
आं हृदयाय नमः ।
ईं शिरसे नमः ।
ऊं शिखायै नमः ।
ऐं कवचाय नमः ।
औं नेत्रत्रयाय नमः ।
अः फट् अस्त्राय नमः ।
आं सङ्कर्षणाय नमः ।
अं प्रद्युम्नाय नमः ।
अः अनिरुद्धाय नमः ।
ओं अः नारायणाय नमः ।
ओं तत्सब्दह्मणे नमः ।
ओं हुं विष्णवे नमः ।
क्षैं नरसिंहाय भूर्वराह्य कं वैनतेयाय जं खं वं सुदर्शनाय खं चं फं षं गदायै वं लं मं क्षं पाञ्चजन्याय घं ढं भं हं श्रियै गं डं वं शं पुष्ट्यै धं वं वनमालायै दं शं श्रीवत्साय छं डं यं कौस्तुभाय शं शार्ङ्गाय इं इषुधिभ्यां चं चर्मणे खं खड्गाय इन्द्राय सुराय पर्तये अग्नये तेजोधिपतयेयमायधर्माधिपतयेक्षंनैरृतायरक्षोधिपतये वरुणाय जलाधिपतये यों वायवे प्राणाधिपतये धां धनदाय धनाधिपतये हां ईशानाय विद्याधिपतये ओं वज्राय शक्त्यै ओं दण्डाय खङ्गाय ओं पाशाय ध्वजाय गदायै त्रिशूलाय लं अनन्ताय पातालाधिपतये खं ब्रह्मणे सर्वलोकाधिपतये ओं नमो भगवते वासुदेवाय नमः ।
ओं ओं नमः ।
ओं नं नमः ।
ओं मों नमः ।
ओं ओं भं नमः ।
ओं गं नमः ।
ओं वं नमः ।
ओं तें नमः ।
ओं वां नमः ।
ओं सुं नमः ।
ओं दें नमः ।
ओं वां नमः ।
ओं यं नमः ।
ओं ओं नमः ।
ओं नं नमः ।
ओं मों नमः ।
ओं नां नमः ।
ओं रां नमः ।
ओं णां नमः ।
ओं यं नमः ।
ओं नंनों भगवतें वांसुंदेवायं ओं नमो नारायणाय नमः ।
ओं पुरुषोत्तमाय नमः

1,12.4

नमस्ते पुण्डरीकाक्ष नमस्ते विश्वभावन ।
सुब्रह्मण्य नमस्ते ऽस्तु महापुरुष पूर्वज

namaste puṇḍarīkākṣa namaste viśvabhāvana |
subrahmaṇya namaste 'stu mahāpuruṣa pūrvaja

1,12.5

होमकर्णणि चैतेषां स्वाहान्तमुपकल्पयेत् ।
एवं जप्त्वा विधानेन शतमष्टोत्तरं तथा

homakarṇaṇi caiteṣāṃ svāhāntamupakalpayet |
evaṃ japtvā vidhānena śatamaṣṭottaraṃ tathā

1,12.6

अर्घं दत्त्वा जितं तेन प्रणामं च पुनः पुनः ।
ततो ऽग्नावपि सम्पूज्यं तं यजेत यथाविधि

arghaṃ dattvā jitaṃ tena praṇāmaṃ ca punaḥ punaḥ |
tato 'gnāvapi sampūjyaṃ taṃ yajeta yathāvidhi

1,12.7

देवदेवं स्वबीजेन अङ्गादिभिरथाच्युतम् ।
पूर्वमुल्लिख्य चाभ्युक्ष्य प्रणवेन तु मन्त्रवित्

devadevaṃ svabījena aṅgādibhirathācyutam |
pūrvamullikhya cābhyukṣya praṇavena tu mantravit

1,12.8

भ्रामयित्वानलं कुण्डे पूजयेच्च शुभैः फलैः ।
पूर्वं तत्सकलं ध्यात्वा मण्डले मनसा न्यसेत्

bhrāmayitvānalaṃ kuṇḍe pūjayecca śubhaiḥ phalaiḥ |
pūrvaṃ tatsakalaṃ dhyātvā maṇḍale manasā nyaset

1,12.9

वासुदेवाख्यतत्त्वेन हुत्वा चाष्टोत्तरं शतम् ।
संकर्षणादिबीजेन यजेत्षट्कं तथैव च

vāsudevākhyatattvena hutvā cāṣṭottaraṃ śatam |
saṃkarṣaṇādibījena yajetṣaṭkaṃ tathaiva ca

1,12.10

त्रयन्त्रयं तथाङ्गानामेकैकान्दिक्पतींस्तथा ।
पूर्णाहुतिं तथैवान्ते दद्यात्सम्यगुपस्थितः

trayantrayaṃ tathāṅgānāmekaikāndikpatīṃstathā |
pūrṇāhutiṃ tathaivānte dadyātsamyagupasthitaḥ

1,12.11

वागतीते परे तत्त्वे आत्मानं च लयं नयेत् ।
उपविश्य पुनर्मुद्रां दर्शयित्वा नमेत्पुनः

vāgatīte pare tattve ātmānaṃ ca layaṃ nayet |
upaviśya punarmudrāṃ darśayitvā nametpunaḥ

1,12.12

नित्यमेवंविधं होमं नैमित्ते द्विगुणं भवेत् ।
गच्छगच्छ परं स्थानं यत्र देवो निरञ्जनः

nityamevaṃvidhaṃ homaṃ naimitte dviguṇaṃ bhavet |
gacchagaccha paraṃ sthānaṃ yatra devo nirañjanaḥ

1,12.13

गच्छन्तु देवताः सर्वाः स्वस्थानस्थितिहेतवे ।
सुदर्शनः श्रीहरिश्च अच्युतः स त्रिविक्रमः

gacchantu devatāḥ sarvāḥ svasthānasthitihetave |
sudarśanaḥ śrīhariśca acyutaḥ sa trivikramaḥ

1,12.14

चतुर्भुजो वासुदेवः षष्ठः प्रद्युम्न एव च ।
संकर्षणः पूरुषो ऽथ नवव्यूहो दशात्मकः

caturbhujo vāsudevaḥ ṣaṣṭhaḥ pradyumna eva ca |
saṃkarṣaṇaḥ pūruṣo 'tha navavyūho daśātmakaḥ

1,12.15

अनिरुद्धो द्वादशात्मा अथ ऊर्धमनन्तकः ।
एते एकादिभिश्चक्रैर्विज्ञेया लक्षिताः सुराः

aniruddho dvādaśātmā atha ūrdhamanantakaḥ |
ete ekādibhiścakrairvijñeyā lakṣitāḥ surāḥ

1,12.16

चक्राङ्कितैः पूजितः स्यान्द्रृहे रक्षेत्सदानरैः ।
ओं चक्राय स्वाहा,ओं विचक्राय स्वाहा,ओं सुचक्राय स्वाहा,ओं महाचक्राय स्वाहा,ओं महाचक्राय असुरान्तकृत् हुं फट् ओं हुं सहस्रार हुं फट्

cakrāṅkitaiḥ pūjitaḥ syāndrṛhe rakṣetsadānaraiḥ |
oṃ cakrāya svāhā,oṃ vicakrāya svāhā,oṃ sucakrāya svāhā,oṃ mahācakrāya svāhā,oṃ mahācakrāya asurāntakṛt huṃ phaṭ oṃ huṃ sahasrāra huṃ phaṭ

1,12.17

द्वारकाचक्रपूजेयं गृहे रक्षाकरी शुभा

dvārakācakrapūjeyaṃ gṛhe rakṣākarī śubhā

Chapter 1.13

1,13.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पूजानुक्रमनिरूपणं नाम द्वादशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 13 हरिरुवाच ।
प्रवक्ष्याम्यधुना ह्येतद्वैष्णवं पञ्जरं शुभम् ।
नमोनमस्ते मोविदं चक्रं गृह्य सुदर्शनम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe pūjānukramanirūpaṇaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 13 hariruvāca |
pravakṣyāmyadhunā hyetadvaiṣṇavaṃ pañjaraṃ śubham |
namonamaste movidaṃ cakraṃ gṛhya sudarśanam

1,13.2

प्राच्यां रक्षस्व मां विष्णो ! त्वामहं शरणं गतः ।
गदां कौमोदकीं गृह्ण पद्मनाभ नमो ऽस्त ते

prācyāṃ rakṣasva māṃ viṣṇo ! tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ |
gadāṃ kaumodakīṃ gṛhṇa padmanābha namo 'sta te

1,13.3

याम्यां रक्षस्व मां विष्णो ! त्वामहं शरणं गतः ।
हलमादाय सौनन्दे नमस्ते पुरुषोत्तम

yāmyāṃ rakṣasva māṃ viṣṇo ! tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ |
halamādāya saunande namaste puruṣottama

1,13.4

प्रतीच्यां रक्ष मां विष्णो ! त्वामह शरणं गतः ।
मुसलं शातनं गृह्य पुण्डरीकाक्ष रक्ष माम्

pratīcyāṃ rakṣa māṃ viṣṇo ! tvāmaha śaraṇaṃ gataḥ |
musalaṃ śātanaṃ gṛhya puṇḍarīkākṣa rakṣa mām

1,13.5

उत्तरस्यां जगन्नाथ ! भवन्तं शरणं गतः ।
खड्गमादाय चरंमाथ अस्त्रशास्त्रादिकं हरे !

uttarasyāṃ jagannātha ! bhavantaṃ śaraṇaṃ gataḥ |
khaḍgamādāya carṃmātha astraśāstrādikaṃ hare !

1,13.6

नमस्ते रक्ष रक्षोघ्न ! ऐशान्यां शरणं गतः ।
पाञ्चजन्यं महाशङ्खमनुघोष्यं च पङ्कजम्

namaste rakṣa rakṣoghna ! aiśānyāṃ śaraṇaṃ gataḥ |
pāñcajanyaṃ mahāśaṅkhamanughoṣyaṃ ca paṅkajam

1,13.7

प्रगृह्य रक्ष मां विष्णो आग्न्येय्यां रक्ष सूकर ।
चन्द्रसूर्यं समागृह्य खड्गं चान्द्रमसं तथा

pragṛhya rakṣa māṃ viṣṇo āgnyeyyāṃ rakṣa sūkara |
candrasūryaṃ samāgṛhya khaḍgaṃ cāndramasaṃ tathā

1,13.8

नैरृत्यां मां च रक्षस्व दिव्यमूर्ते नृकेसरिन् ।
वैजयन्तीं स्मप्रगृह्य श्रीवत्सं कण्ठभूषणम्

nairṛtyāṃ māṃ ca rakṣasva divyamūrte nṛkesarin |
vaijayantīṃ smapragṛhya śrīvatsaṃ kaṇṭhabhūṣaṇam

1,13.9

वायव्यां रक्ष मां देव हयग्रीव नमो ऽस्तु ते ।
वैनतेयं समारुह्य त्वन्तरिक्षे जनार्दन !

vāyavyāṃ rakṣa māṃ deva hayagrīva namo 'stu te |
vainateyaṃ samāruhya tvantarikṣe janārdana !

1,13.10

मां रक्षस्वाजित सदा नमस्ते ऽस्त्वपराजित ।
विशालाक्षं समारुह्य रक्ष मां त्वं रसातले

māṃ rakṣasvājita sadā namaste 'stvaparājita |
viśālākṣaṃ samāruhya rakṣa māṃ tvaṃ rasātale

1,13.11

अकूपार नमस्तुभ्यं महामीन नमो ऽस्तु प्ते ।
करशीर्षाद्यङ्गुलीषु सत्य त्वं बाहुपञ्जरम्

akūpāra namastubhyaṃ mahāmīna namo 'stu pte |
karaśīrṣādyaṅgulīṣu satya tvaṃ bāhupañjaram

1,13.12

कृत्वा रक्षस्व मां विष्णो नमस्ते पुरुषोत्तम ।
एतदुक्तं शङ्कराय वैष्णवं पञ्जरं महत्

kṛtvā rakṣasva māṃ viṣṇo namaste puruṣottama |
etaduktaṃ śaṅkarāya vaiṣṇavaṃ pañjaraṃ mahat

1,13.13

पुरा रक्षार्थमीशान्याः कात्यायन्या वृषध्वज ।
नाशायामास सा येन चामरान्महिषासुरम्

purā rakṣārthamīśānyāḥ kātyāyanyā vṛṣadhvaja |
nāśāyāmāsa sā yena cāmarānmahiṣāsuram

1,13.14

दानवं रक्तबीजं च अन्यांश्च सुरकण्टकान् ।
एतज्जपन्नरो भक्त्या शत्रून्विजयते सदा

dānavaṃ raktabījaṃ ca anyāṃśca surakaṇṭakān |
etajjapannaro bhaktyā śatrūnvijayate sadā

Chapter 1.14

1,14.1

इति श्रीगारुडे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुपञ्जरस्तोत्रं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 14 हरिरुवाच ।
अथ योगं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिकरं परम् ।
ध्यायिभिः प्रोच्यते ध्येयो ध्यानेन हरिरीश्वरः

iti śrīgāruḍe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇupañjarastotraṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 14 hariruvāca |
atha yogaṃ pravakṣyāmi bhuktimuktikaraṃ param |
dhyāyibhiḥ procyate dhyeyo dhyānena harirīśvaraḥ

1,14.2

तच्छृणुष्व महेशान सर्वपापविनाशनम् ।
विष्णुः सर्वेश्वरो ऽनन्तः षड्भिर्भूपरिवर्जितः

tacchṛṇuṣva maheśāna sarvapāpavināśanam |
viṣṇuḥ sarveśvaro 'nantaḥ ṣaḍbhirbhūparivarjitaḥ

1,14.3

वासुदेवो जगन्नाथो ब्रह्मात्मास्म्यहमेव हि ।
देहिदेहस्थितो नित्यः सर्वदेहविवर्जितः

vāsudevo jagannātho brahmātmāsmyahameva hi |
dehidehasthito nityaḥ sarvadehavivarjitaḥ

1,14.4

देहधरंमविहीनश्च क्षराक्षरविवर्जितः ।
षड्विधेषु स्थितो द्रष्टा श्रोता घ्राता ह्यतीन्द्रियः

dehadharṃmavihīnaśca kṣarākṣaravivarjitaḥ |
ṣaḍvidheṣu sthito draṣṭā śrotā ghrātā hyatīndriyaḥ

1,14.5

तद्धरंमरहितः स्रष्टा नामगोत्रविवर्जितः ।
मन्ता मनः स्थितो देवो मनसा परिवर्जितः

taddharṃmarahitaḥ sraṣṭā nāmagotravivarjitaḥ |
mantā manaḥ sthito devo manasā parivarjitaḥ

1,14.6

मनोधरंमविहीनश्च विज्ञानं ज्ञानमेव च ।
बोद्धा बुद्धिस्थितः साक्षी सर्वज्ञो बुद्धिवर्जितः

manodharṃmavihīnaśca vijñānaṃ jñānameva ca |
boddhā buddhisthitaḥ sākṣī sarvajño buddhivarjitaḥ

1,14.7

बुद्धिधरंमविहीनश्च सर्वः सर्वगतो मनः ।
सर्वप्राणिविनिर्मुक्तः प्राणधरंमविवर्जितः

buddhidharṃmavihīnaśca sarvaḥ sarvagato manaḥ |
sarvaprāṇivinirmuktaḥ prāṇadharṃmavivarjitaḥ

1,14.8

प्राणप्राणो महाशान्तो भयेन परिवर्जितः ।
अहङ्कारादिहीनश्च तद्धरंमपरिवर्जितः

prāṇaprāṇo mahāśānto bhayena parivarjitaḥ |
ahaṅkārādihīnaśca taddharṃmaparivarjitaḥ

1,14.9

तत्साक्षी तन्नियन्ता च परमानन्दरूपकः ।
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिस्थस्तत्साक्षी तद्विवर्जितः

tatsākṣī tanniyantā ca paramānandarūpakaḥ |
jāgratsvapnasuṣuptisthastatsākṣī tadvivarjitaḥ

1,14.10

तुरीयः परमो धाता दृग्रूपो गुणवर्जितः ।
मुक्तो बुद्धो ऽजरो व्यापी सत्य आत्मास्म्यहं शिवः

turīyaḥ paramo dhātā dṛgrūpo guṇavarjitaḥ |
mukto buddho 'jaro vyāpī satya ātmāsmyahaṃ śivaḥ

1,14.11

एवं ये मानवा विज्ञा ध्यायन्तीशं परं पदम् ।
प्राप्नुयुस्ते च तद्रूपं नात्र कार्या विचारणा

evaṃ ye mānavā vijñā dhyāyantīśaṃ paraṃ padam |
prāpnuyuste ca tadrūpaṃ nātra kāryā vicāraṇā

1,14.12

इति ध्यानं समाख्यातं तव शङ्कर सुव्रत ।
पठेद्य एतत्सततं विष्णुलोकं स गच्छति

iti dhyānaṃ samākhyātaṃ tava śaṅkara suvrata |
paṭhedya etatsatataṃ viṣṇulokaṃ sa gacchati

Chapter 1.15

1,15.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ध्यानयोगो नाम चतुर्दशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 15 रुद्र उवाच ।
संसारसागराद्धोरामुच्यते किं जपन्प्रभो ।
नरस्तन्मे परं जप्यं पथय त्वं जनार्दन

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe dhyānayogo nāma caturdaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 15 rudra uvāca |
saṃsārasāgarāddhorāmucyate kiṃ japanprabho |
narastanme paraṃ japyaṃ pathaya tvaṃ janārdana

1,15.2

हरिरुवाच ।
परेश्वरं परं ब्रह्म परमात्मानमव्ययम् ।
विष्णुं नामसहस्रेण स्तुवन्मुक्तो भवेन्नरः

hariruvāca |
pareśvaraṃ paraṃ brahma paramātmānamavyayam |
viṣṇuṃ nāmasahasreṇa stuvanmukto bhavennaraḥ

1,15.3

यत्प वित्रं परं जप्यं कथयामि वृषध्वज ! ।
शृणुष्वावहितो भूत्वा सर्वपापविनाशनम्

yatpa vitraṃ paraṃ japyaṃ kathayāmi vṛṣadhvaja ! |
śṛṇuṣvāvahito bhūtvā sarvapāpavināśanam

1,15.4

ओं वासुदेवो महाविष्णुर्वामनो वासवो वसुः ।
बालचन्द्र निभो बालो बलभद्रो बलाधिपः

oṃ vāsudevo mahāviṣṇurvāmano vāsavo vasuḥ |
bālacandra nibho bālo balabhadro balādhipaḥ

1,15.5

बलिबन्धनकृद्वेधा (11)वरेण्यो वेदवित्किविः ।
वेदकर्ता वेदरूपो वेद्यो वेदपरिप्लुतः

balibandhanakṛdvedhā (11)vareṇyo vedavitkiviḥ |
vedakartā vedarūpo vedyo vedapariplutaḥ

1,15.6

वेदाङ्गवेत्ता वेदेशो(20) बलाधारो बलार्दनः ।
अविकारो वरेशश्च वरुणो वरुणाधिपः

vedāṅgavettā vedeśo(20) balādhāro balārdanaḥ |
avikāro vareśaśca varuṇo varuṇādhipaḥ

1,15.7

वीरहा च बृहद्वीरो वन्दितः परमेश्वरः (30) ।
आत्मा च परमात्मा च प्रत्यगात्मा वियत्परः

vīrahā ca bṛhadvīro vanditaḥ parameśvaraḥ (30) |
ātmā ca paramātmā ca pratyagātmā viyatparaḥ

1,15.8

पद्मनाभः पद्मनिधिः पद्महस्तो गदाधरः ।
परमः (40)परभूतश्च पुरुषोत्तम ईश्वरः

padmanābhaḥ padmanidhiḥ padmahasto gadādharaḥ |
paramaḥ (40)parabhūtaśca puruṣottama īśvaraḥ

1,15.9

पद्मजङ्घः पुण्डरीकः पद्ममालाधरः प्रियः ।
पद्माक्षः पद्मगर्भश्च पर्जन्यः (50)पद्मसंस्थितः

padmajaṅghaḥ puṇḍarīkaḥ padmamālādharaḥ priyaḥ |
padmākṣaḥ padmagarbhaśca parjanyaḥ (50)padmasaṃsthitaḥ

1,15.10

अपारः परमार्थश्च पराणां च परः प्रभुः ।
पण्डितः पण्डितेड्यश्च पवित्रः पापमर्दकः

apāraḥ paramārthaśca parāṇāṃ ca paraḥ prabhuḥ |
paṇḍitaḥ paṇḍiteḍyaśca pavitraḥ pāpamardakaḥ

1,15.11

शुद्धः (60)प्रकाशरूपश्च पवित्रः परिरक्षकः ।
पिपासावर्जितः पाद्यः पुरुषः प्रकृतिस्तथाः

śuddhaḥ (60)prakāśarūpaśca pavitraḥ parirakṣakaḥ |
pipāsāvarjitaḥ pādyaḥ puruṣaḥ prakṛtistathāḥ

1,15.12

प्रधानं पृथिवीपद्मं पद्मनाभः (70)प्रियप्रदः ।
सर्वेशः सर्वगः सर्वः सर्ववित्सर्वदः सुरः

pradhānaṃ pṛthivīpadmaṃ padmanābhaḥ (70)priyapradaḥ |
sarveśaḥ sarvagaḥ sarvaḥ sarvavitsarvadaḥ suraḥ

1,15.13

सर्वस्य जगतो धाम सर्वदर्शो च सर्वभृत् (80) ।
सर्वानुग्रहकृद्देवः सर्वभूतहृदि स्थितः

sarvasya jagato dhāma sarvadarśo ca sarvabhṛt (80) |
sarvānugrahakṛddevaḥ sarvabhūtahṛdi sthitaḥ

1,15.14

सर्वपूज्यश्च सर्वाद्यः सर्वदेवनमस्कृतः ।
सर्वस्य जगतो मूलं सकलो निष्कलो ऽनलः (90)

sarvapūjyaśca sarvādyaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ |
sarvasya jagato mūlaṃ sakalo niṣkalo 'nalaḥ (90)

1,15.15

सर्वगोप्ता सर्वनिष्ठः सर्वकारणकारणम् ।
सर्वध्येयः सर्वमित्रः सर्वदेस्ववरूपधृक्

sarvagoptā sarvaniṣṭhaḥ sarvakāraṇakāraṇam |
sarvadhyeyaḥ sarvamitraḥ sarvadesvavarūpadhṛk

1,15.16

सर्वाध्यक्षः सुराध्यक्ष सुरासुरनमस्कृतः ।
दुष्टानां च सुराणां च सर्वदा घातको ऽन्तकः (101)

sarvādhyakṣaḥ surādhyakṣa surāsuranamaskṛtaḥ |
duṣṭānāṃ ca surāṇāṃ ca sarvadā ghātako 'ntakaḥ (101)

1,15.17

सत्यपालश्च सन्नाभः सिद्धेशः सिद्धवन्दितः ।
सिद्धसाध्यः सिद्धसिद्धः साध्यसिद्धो (सिद्धिसिद्ध) हृदीश्वरः

satyapālaśca sannābhaḥ siddheśaḥ siddhavanditaḥ |
siddhasādhyaḥ siddhasiddhaḥ sādhyasiddho (siddhisiddha) hṛdīśvaraḥ

1,15.18

शरणं जगतश्चैव (110)श्रेयः क्षेमस्तथैव च ।
शुभकृच्छोभनः सौम्यः सत्यः सत्यपराक्रमः

śaraṇaṃ jagataścaiva (110)śreyaḥ kṣemastathaiva ca |
śubhakṛcchobhanaḥ saumyaḥ satyaḥ satyaparākramaḥ

1,15.19

सत्यस्थः सत्यसङ्कल्पः सत्यवित्सत्य (त्प) दस्तथा (121) ।
धर्मो धरंमो च कर्मो च सर्वकरंमविवर्जितः

satyasthaḥ satyasaṅkalpaḥ satyavitsatya (tpa) dastathā (121) |
dharmo dharṃmo ca karmo ca sarvakarṃmavivarjitaḥ

1,15.20

करंमकर्ता च कर्मैव क्रिया कार्यं तथैव च ।
श्रीपतिर्नृपतिः (131)श्रीमान्सर्वस्य पतिरूर्जितः

karṃmakartā ca karmaiva kriyā kāryaṃ tathaiva ca |
śrīpatirnṛpatiḥ (131)śrīmānsarvasya patirūrjitaḥ

1,15.21

सदेवानां पतिश्चैव वृष्णीनां पतिरीडितः ।
पतिर्हिरण्यगर्भस्य त्रिपुरान्तपतिस्तथा

sadevānāṃ patiścaiva vṛṣṇīnāṃ patirīḍitaḥ |
patirhiraṇyagarbhasya tripurāntapatistathā

1,15.22

पशूनां च पतिः प्रायो वसूनां पतिरेव च (140) ।
पतिराखण्डलस्यैव वरूणस्य पतिस्तथा

paśūnāṃ ca patiḥ prāyo vasūnāṃ patireva ca (140) |
patirākhaṇḍalasyaiva varūṇasya patistathā

1,15.23

वनस्पतीनां च पतिरनिलस्य पतिस्तथा ।
अनलस्य पतिश्चैव यमस्य पतिरेव च

vanaspatīnāṃ ca patiranilasya patistathā |
analasya patiścaiva yamasya patireva ca

1,15.24

कुबेरस्य पतिश्चैव नक्षत्राणां पतिस्तथा ।
ओषधीनां पतिश्चैव वृक्षाणां च पतिस्तथा (150)

kuberasya patiścaiva nakṣatrāṇāṃ patistathā |
oṣadhīnāṃ patiścaiva vṛkṣāṇāṃ ca patistathā (150)

1,15.25

नागानां पतिरर्कस्य दक्षस्य पतिरेव च ।
सुहृदां च पतिश्चैव नृपाणां च पतिस्तथा

nāgānāṃ patirarkasya dakṣasya patireva ca |
suhṛdāṃ ca patiścaiva nṛpāṇāṃ ca patistathā

1,15.26

गन्धर्वाणां पतिश्चैव असूनां पतिरुत्तमः ।
पर्वतानां पतिश्चैव निम्नगानां पतिस्तथा

gandharvāṇāṃ patiścaiva asūnāṃ patiruttamaḥ |
parvatānāṃ patiścaiva nimnagānāṃ patistathā

1,15.27

सुराणां च पतिः श्रेष्ठः (160) कपिलस्य पतिस्तथा ।
लतानां च पतिश्चैव वीरुधां च पतिस्तथा

surāṇāṃ ca patiḥ śreṣṭhaḥ (160) kapilasya patistathā |
latānāṃ ca patiścaiva vīrudhāṃ ca patistathā

1,15.28

मुनीनां च पतिश्चैव सूर्यस्य पतिरुत्तमः ।
पतिश्चन्द्रमसः श्रेष्ठः सुक्रस्य पतिरेव च

munīnāṃ ca patiścaiva sūryasya patiruttamaḥ |
patiścandramasaḥ śreṣṭhaḥ sukrasya patireva ca

1,15.29

ग्रहाणां च पतिश्चैव राक्षसानां पतिस्तथा ।
किन्नराणां पतिश्चैव (170)द्विजानां पतिरुत्तमः

grahāṇāṃ ca patiścaiva rākṣasānāṃ patistathā |
kinnarāṇāṃ patiścaiva (170)dvijānāṃ patiruttamaḥ

1,15.30

सरितां च पतिश्चैव समुद्राणां पतिस्तथा ।
सरसां च पतिश्चैव भूतानां च पतिस्तथा

saritāṃ ca patiścaiva samudrāṇāṃ patistathā |
sarasāṃ ca patiścaiva bhūtānāṃ ca patistathā

1,15.31

वेतालानां पतिश्चैव कूष्माण्डानां पतिस्तथा ।
पक्षिणां च पतिः श्रेष्ठः पशूनां पतिरेव च

vetālānāṃ patiścaiva kūṣmāṇḍānāṃ patistathā |
pakṣiṇāṃ ca patiḥ śreṣṭhaḥ paśūnāṃ patireva ca

1,15.32

महात्मा (180)मङ्गलो मेयो मन्दरो मन्दरेश्वरः ।
मेरुर्माता प्रमाणं च माधवो मलवर्जितः

mahātmā (180)maṅgalo meyo mandaro mandareśvaraḥ |
merurmātā pramāṇaṃ ca mādhavo malavarjitaḥ

1,15.33

मालाधरो (190)महादेवो महादेवेन पूजितः ।
महाशान्तो महाभागो मधुसूदन एव च

mālādharo (190)mahādevo mahādevena pūjitaḥ |
mahāśānto mahābhāgo madhusūdana eva ca

1,15.34

महावीर्यो महाप्राणो मार्कण्डेयर्षिवन्दितः(200) ।
मायात्मा मायया बद्धो मायया तु विवर्जितः

mahāvīryo mahāprāṇo mārkaṇḍeyarṣivanditaḥ(200) |
māyātmā māyayā baddho māyayā tu vivarjitaḥ

1,15.35

मुनिस्तुतो मुनिर्मैत्रो (210)महाना (रा) सो महाहनुः ।
महाबाहुर्महादान्तो मरणेन विवर्जितः

munistuto munirmaitro (210)mahānā (rā) so mahāhanuḥ |
mahābāhurmahādānto maraṇena vivarjitaḥ

1,15.36

महावत्क्क्रो महात्मा च महाकायो महोदरः ।
महापादो महाग्रीवो महामानी महामनाः

mahāvatkkro mahātmā ca mahākāyo mahodaraḥ |
mahāpādo mahāgrīvo mahāmānī mahāmanāḥ

1,15.37

महागतिर्मंहाकीर्तिर्महारूपो (222)महासुरः ।
मधुश्च माधवश्चैव महादेवो महेश्वरः

mahāgatirmaṃhākīrtirmahārūpo (222)mahāsuraḥ |
madhuśca mādhavaścaiva mahādevo maheśvaraḥ

1,15.38

मखेज्यो मखरूपी च माननीयो (230)मखेश्वरः ।
महावातो महाभागो महेशो ऽतीतमानुषः

makhejyo makharūpī ca mānanīyo (230)makheśvaraḥ |
mahāvāto mahābhāgo maheśo 'tītamānuṣaḥ

1,15.39

मानवश्च मनुश्चैव मानवानां प्रियङ्करः ।
मृगश्च मृगपूज्यश्च (240)मृगाणां च पतिस्तथा

mānavaśca manuścaiva mānavānāṃ priyaṅkaraḥ |
mṛgaśca mṛgapūjyaśca (240)mṛgāṇāṃ ca patistathā

1,15.40

बुधस्य च पतिश्चैव पतिश्चैव बृहस्पतेः ।
पतिः शनैश्चरस्यैव राहोः केतोः पतिस्तथा

budhasya ca patiścaiva patiścaiva bṛhaspateḥ |
patiḥ śanaiścarasyaiva rāhoḥ ketoḥ patistathā

1,15.41

लक्ष्मणो लक्षणश्चैव लम्बौष्ठो ललितस्तथा(250) ।
नानालङ्कारसंयुक्तो नानाचन्दनचर्चितः

lakṣmaṇo lakṣaṇaścaiva lambauṣṭho lalitastathā(250) |
nānālaṅkārasaṃyukto nānācandanacarcitaḥ

1,15.42

नानारसोज्जवलद्वक्क्रो नानापुष्पोपशोभितः ।
रामो रमापतिश्चैव सभार्यः परमेश्वरः

nānārasojjavaladvakkro nānāpuṣpopaśobhitaḥ |
rāmo ramāpatiścaiva sabhāryaḥ parameśvaraḥ

1,15.43

रत्नदो रत्नहर्ता च(260)रूपी रूपविवर्जितः ।
महारूपोग्ररूपश्च सौम्यरूपस्तथैव च

ratnado ratnahartā ca(260)rūpī rūpavivarjitaḥ |
mahārūpograrūpaśca saumyarūpastathaiva ca

1,15.44

नीलमेघनिभः शुद्धः सालमेघनिभस्तथा ।
धूमवर्णः पतिवर्णो नानारूपो(270)ह्यवर्णकः

nīlameghanibhaḥ śuddhaḥ sālameghanibhastathā |
dhūmavarṇaḥ pativarṇo nānārūpo(270)hyavarṇakaḥ

1,15.45

विरूपो रूपदश्चैव शुक्लवर्णस्तथैव च ।
सर्ववर्णो महायोगी यज्ञो (याज्यो) यज्ञकृदेव च

virūpo rūpadaścaiva śuklavarṇastathaiva ca |
sarvavarṇo mahāyogī yajño (yājyo) yajñakṛdeva ca

1,15.46

सुवर्णवर्णवांश्चैव सुवर्णाख्यस्तथैव च (280)सुवर्णावयवश्चैव सुवर्णः स्वर्णमेखलः

suvarṇavarṇavāṃścaiva suvarṇākhyastathaiva ca (280)suvarṇāvayavaścaiva suvarṇaḥ svarṇamekhalaḥ

1,15.47

सुवर्णस्य प्रदाता च सुवर्णेशस्तथैव च ।
सुवर्णस्य प्रियश्चैव (290)सुवर्णाढ्यस्तथैव च

suvarṇasya pradātā ca suvarṇeśastathaiva ca |
suvarṇasya priyaścaiva (290)suvarṇāḍhyastathaiva ca

1,15.48

सुपर्णो च महापर्णो सुपर्णस्य च कारण्(290) ।
वैनतेयस्तथादित्य आदिरादिकरः शिवः

suparṇo ca mahāparṇo suparṇasya ca kāraṇ(290) |
vainateyastathāditya ādirādikaraḥ śivaḥ

1,15.49

कारणं महतश्चैव प्रधानस्य च कारणम् ।
बुद्धीनां कारणं चैव कारणं मनसस्तथा

kāraṇaṃ mahataścaiva pradhānasya ca kāraṇam |
buddhīnāṃ kāraṇaṃ caiva kāraṇaṃ manasastathā

1,15.50

कारणं चैतसश्चैव(300)अहङ्कारस्य कारणम् ।
भूतानां कारणं तद्वत्कारणं च विभावसोः

kāraṇaṃ caitasaścaiva(300)ahaṅkārasya kāraṇam |
bhūtānāṃ kāraṇaṃ tadvatkāraṇaṃ ca vibhāvasoḥ

1,15.51

आकाशकारणं तद्वत्पृथिव्याः कारणं परम् ।
अण्डस्य कारणं चैव प्रकृतेः कारणं तथा

ākāśakāraṇaṃ tadvatpṛthivyāḥ kāraṇaṃ param |
aṇḍasya kāraṇaṃ caiva prakṛteḥ kāraṇaṃ tathā

1,15.52

देहस्य कारणं चैव चक्षुषश्चैव कारणम् ।
श्रोत्रस्य कारणं(310) तद्वत्कारणं च त्वचस्तथा

dehasya kāraṇaṃ caiva cakṣuṣaścaiva kāraṇam |
śrotrasya kāraṇaṃ(310) tadvatkāraṇaṃ ca tvacastathā

1,15.53

जिह्वायाः कारणं चैव प्राणस्यैव च कारणम् ।
हस्तयोः कारणं तद्वत्पादयोः कारणं तथा

jihvāyāḥ kāraṇaṃ caiva prāṇasyaiva ca kāraṇam |
hastayoḥ kāraṇaṃ tadvatpādayoḥ kāraṇaṃ tathā

1,15.54

वाचश्चकारणं तद्वत्पायोश्चैव तुकारणम् ।
इन्द्रस्य कारणं चैव कुबेरस्य च कारणम्

vācaścakāraṇaṃ tadvatpāyoścaiva tukāraṇam |
indrasya kāraṇaṃ caiva kuberasya ca kāraṇam

1,15.55

यमस्य कारणं चैव (320)ईशानस्य च कारणम् ।
यक्षाणां कारणं चैव रक्षसां कारणं परम्

yamasya kāraṇaṃ caiva (320)īśānasya ca kāraṇam |
yakṣāṇāṃ kāraṇaṃ caiva rakṣasāṃ kāraṇaṃ param

1,15.56

नृपाणां कारणं श्रेष्ठं धरंमस्यैव तु कारणम् ।
जन्तूनां कारणं चैव वसूनां कारणं परम्

nṛpāṇāṃ kāraṇaṃ śreṣṭhaṃ dharṃmasyaiva tu kāraṇam |
jantūnāṃ kāraṇaṃ caiva vasūnāṃ kāraṇaṃ param

1,15.57

मनूनां कारणं चैव पक्षिणां कारणं परम् ।
मुनीनां कारणं श्रेष्ठ(330)योगिनां कारणं परम्

manūnāṃ kāraṇaṃ caiva pakṣiṇāṃ kāraṇaṃ param |
munīnāṃ kāraṇaṃ śreṣṭha(330)yogināṃ kāraṇaṃ param

1,15.58

सिद्धानां कारणं चैव यक्षाणां कारणं परम् ।
कारणं किन्नराणां च(340) गन्धर्वाणां च कारणम्

siddhānāṃ kāraṇaṃ caiva yakṣāṇāṃ kāraṇaṃ param |
kāraṇaṃ kinnarāṇāṃ ca(340) gandharvāṇāṃ ca kāraṇam

1,15.59

नदानां कारणं चैव नदीनां कारणं परम् ।
कारणं च समुद्राणां वृक्षाणां कारणं तथा

nadānāṃ kāraṇaṃ caiva nadīnāṃ kāraṇaṃ param |
kāraṇaṃ ca samudrāṇāṃ vṛkṣāṇāṃ kāraṇaṃ tathā

1,15.60

कारणं वीरुधां चैव लोकानां कारणं तथा ।
पाताल कारणं चैव देवानां कारणं तथा

kāraṇaṃ vīrudhāṃ caiva lokānāṃ kāraṇaṃ tathā |
pātāla kāraṇaṃ caiva devānāṃ kāraṇaṃ tathā

1,15.61

सर्पाणां कारणं चैव(350)श्रेयसां कारणं तथा ।
पूशनां कारणं चैव सर्वेषां कारणं तथा

sarpāṇāṃ kāraṇaṃ caiva(350)śreyasāṃ kāraṇaṃ tathā |
pūśanāṃ kāraṇaṃ caiva sarveṣāṃ kāraṇaṃ tathā

1,15.62

देहात्मा चेन्द्रियात्मा च आत्मा बुद्धिस्तथैव च ।
मनसश्च तथैवात्मा चात्माहङ्कारचेतसः

dehātmā cendriyātmā ca ātmā buddhistathaiva ca |
manasaśca tathaivātmā cātmāhaṅkāracetasaḥ

1,15.63

जाग्रतः स्वपतश्चात्मा (360)महदात्मा परस्तथा ।
प्रधानस्य परात्मा च आकाशात्मा ह्यपां तथा

jāgrataḥ svapataścātmā (360)mahadātmā parastathā |
pradhānasya parātmā ca ākāśātmā hyapāṃ tathā

1,15.64

पृथिव्याः परमात्मा च रसस्यात्मा तथैव च ।
गन्धस्य परमात्मा च रूपस्यात्मा परस्तथा

pṛthivyāḥ paramātmā ca rasasyātmā tathaiva ca |
gandhasya paramātmā ca rūpasyātmā parastathā

1,15.65

शब्दात्मा चैव (370)वागात्मा स्पर्शात्मा पुरुषस्तथा ।
श्रोत्रात्मा च त्वगात्मा च जिह्वायाः परमस्तथा

śabdātmā caiva (370)vāgātmā sparśātmā puruṣastathā |
śrotrātmā ca tvagātmā ca jihvāyāḥ paramastathā

1,15.66

घ्राणात्मा चैव हस्तात्मा पादात्मा परमस्तथा(380) ।
उपस्थस्य तथैवात्मा पाय्वात्मा परमस्तथा

ghrāṇātmā caiva hastātmā pādātmā paramastathā(380) |
upasthasya tathaivātmā pāyvātmā paramastathā

1,15.67

इन्द्रात्मा चैव ब्रह्मात्मा रुद्रा(शान्ता)त्मा च मनोस्तथा ।
दक्षप्रजापतेरात्मा सत्या (स्रष्टा)त्मा परमस्तथा

indrātmā caiva brahmātmā rudrā(śāntā)tmā ca manostathā |
dakṣaprajāpaterātmā satyā (sraṣṭā)tmā paramastathā

1,15.68

ईशात्मा(390)परमात्मा च रौद्रात्मा मोक्षविद्यतिः ।
यत्नवांश्च तथा यत्नश्चरंमो खड्गी मुरान्तकः

īśātmā(390)paramātmā ca raudrātmā mokṣavidyatiḥ |
yatnavāṃśca tathā yatnaścarṃmo khaḍgī murāntakaḥ

1,15.69

ह्रीप्रवर्तनशीलश्च यतीनां च हिते रतः ।
यतिरूपी च (400)योगी च योगिध्येयो हरिः शितिः

hrīpravartanaśīlaśca yatīnāṃ ca hite rataḥ |
yatirūpī ca (400)yogī ca yogidhyeyo hariḥ śitiḥ

1,15.70

संविन्मेधा च कालश्च ऊष्मा वर्षा म(न) तिस्तथा(410) ।
संवत्सरो मोक्षकरो मोहप्रध्वंसकस्तथा

saṃvinmedhā ca kālaśca ūṣmā varṣā ma(na) tistathā(410) |
saṃvatsaro mokṣakaro mohapradhvaṃsakastathā

1,15.71

मोहकर्ता च दुष्टानां माण्डव्यो वडवामुखः ।
संवर्तः कालकर्ता च गौतमो भृगुरङ्गिराः (420)

mohakartā ca duṣṭānāṃ māṇḍavyo vaḍavāmukhaḥ |
saṃvartaḥ kālakartā ca gautamo bhṛguraṅgirāḥ (420)

1,15.72

अत्निर्वसिष्ठः पुलहः पुलस्त्यः कुत्स एव च ।
याज्ञवल्क्यो देवलश्च व्यासश्चैव पराशरः

atnirvasiṣṭhaḥ pulahaḥ pulastyaḥ kutsa eva ca |
yājñavalkyo devalaśca vyāsaścaiva parāśaraḥ

1,15.73

शरंमदश्चैव(430) गाङ्गेयो हृषीकेशो बृहच्छ्रवाः ।
केशवः क्लेशहन्ता च सुकर्णः कर्णवर्जितः

śarṃmadaścaiva(430) gāṅgeyo hṛṣīkeśo bṛhacchravāḥ |
keśavaḥ kleśahantā ca sukarṇaḥ karṇavarjitaḥ

1,15.74

नारायणो महाभागः प्राणस्य पतिरेव च (440) ।
अपानस्य पतिश्चैव व्यानस्य पतिरेव च

nārāyaṇo mahābhāgaḥ prāṇasya patireva ca (440) |
apānasya patiścaiva vyānasya patireva ca

1,15.75

उदानस्य पतिः श्रेष्ठः समानस्य पतिस्तथा ।
शब्दस्य च पतिः श्रेष्ठः स्पर्शस्य पतिरेव च

udānasya patiḥ śreṣṭhaḥ samānasya patistathā |
śabdasya ca patiḥ śreṣṭhaḥ sparśasya patireva ca

1,15.76

रूपाणां च पतिश्चाद्यः खङ्गपाणिर् हलायुधः(450) ।
चक्रपाणिः कुण्डली च श्रीवत्सांकस्तथैव च

rūpāṇāṃ ca patiścādyaḥ khaṅgapāṇir halāyudhaḥ(450) |
cakrapāṇiḥ kuṇḍalī ca śrīvatsāṃkastathaiva ca

1,15.77

प्रकृतिः कौस्तुभग्रीवः पीताम्बरधरस्तथा ।
सुमुखो दुर्मुखश्चैव मुनखेन तु विवर्जितः

prakṛtiḥ kaustubhagrīvaḥ pītāmbaradharastathā |
sumukho durmukhaścaiva munakhena tu vivarjitaḥ

1,15.78

अनन्तो ऽनन्तरूपश्च(461)सुनखः सुरमन्दरः ।
सुकपोलो विभुर्जिष्णुर्भ्राजिष्णुश्चैषुधीस्तथा

ananto 'nantarūpaśca(461)sunakhaḥ suramandaraḥ |
sukapolo vibhurjiṣṇurbhrājiṣṇuścaiṣudhīstathā

1,15.79

हिरण्यकशिपोर्हन्ता हिरण्याक्षविमर्दकः (470) ।
निहन्ता पूतनायाश्च भास्करान्तविनाशनः

hiraṇyakaśiporhantā hiraṇyākṣavimardakaḥ (470) |
nihantā pūtanāyāśca bhāskarāntavināśanaḥ

1,15.80

केशिनो दलनश्चैव मुष्टिकस्य विमर्दकः ।
कंसदानवभेत्ता च चाणूरस्य प्रमर्दकः

keśino dalanaścaiva muṣṭikasya vimardakaḥ |
kaṃsadānavabhettā ca cāṇūrasya pramardakaḥ

1,15.81

अरिष्टस्य निहन्ता च अक्रूरप्रिय एव च ।
अक्रूरः क्रूररूपश्च(480)अक्रूरप्रियवन्दितः

ariṣṭasya nihantā ca akrūrapriya eva ca |
akrūraḥ krūrarūpaśca(480)akrūrapriyavanditaḥ

1,15.82

भगहा भगवान् भानुस्तथा भागवतः स्वगवतः स्वयम् ।
उद्धवश्चोद्धवस्येशो ह्युद्धेवन विचिन्तितः

bhagahā bhagavān bhānustathā bhāgavataḥ svagavataḥ svayam |
uddhavaścoddhavasyeśo hyuddhevana vicintitaḥ

1,15.83

चक्रधृक् चञ्चलश्चैव(490) चलाचलविवर्जितः ।
अहं कारोपमाश्चित्तं गगनं पृथिवी जलम्

cakradhṛk cañcalaścaiva(490) calācalavivarjitaḥ |
ahaṃ kāropamāścittaṃ gaganaṃ pṛthivī jalam

1,15.84

वायुश्चक्षुस्तथा श्रोत्रं(500)जिह्वा च घ्राणमेव च ।
वाक्पाणिपादजवनः पायूपस्थस्तथैव च

vāyuścakṣustathā śrotraṃ(500)jihvā ca ghrāṇameva ca |
vākpāṇipādajavanaḥ pāyūpasthastathaiva ca

1,15.85

शङ्करश्चैव सर्वश्च क्षान्तिदः क्षान्तिकृन्नरः (511) ।
भक्तप्रियस्तता भर्ता भक्तिमान् भक्तिवर्धनः

śaṅkaraścaiva sarvaśca kṣāntidaḥ kṣāntikṛnnaraḥ (511) |
bhaktapriyastatā bhartā bhaktimān bhaktivardhanaḥ

1,15.86

भक्तस्तुतो भक्तपरः कीर्तिदः कीर्तिवर्धनः ।
कीर्तिर्देप्तिः (520) क्षमाकान्तिर्भक्तश्चैव (530) दया परा

bhaktastuto bhaktaparaḥ kīrtidaḥ kīrtivardhanaḥ |
kīrtirdeptiḥ (520) kṣamākāntirbhaktaścaiva (530) dayā parā

1,15.87

दानं दाता च कर्ता च देवदेवप्रियः शुचिः ।
शुचिमा न्सुखदो (531)मोक्षः कामश्चार्थः सहस्रपात्

dānaṃ dātā ca kartā ca devadevapriyaḥ śuciḥ |
śucimā nsukhado (531)mokṣaḥ kāmaścārthaḥ sahasrapāt

1,15.88

सहस्रशीर्षा वैद्यश्च मोक्षद्वारं तथैव च ।
प्रजाद्वारं सहस्राक्षः सहस्रकर एव च(540)

sahasraśīrṣā vaidyaśca mokṣadvāraṃ tathaiva ca |
prajādvāraṃ sahasrākṣaḥ sahasrakara eva ca(540)

1,15.89

शुक्रश्च सुकिरीटी च सुग्रीवः कौस्तुभस्तथा ।
प्रद्युम्नश्चानिरुद्धश्च हयग्रीवश्च सूकरः

śukraśca sukirīṭī ca sugrīvaḥ kaustubhastathā |
pradyumnaścāniruddhaśca hayagrīvaśca sūkaraḥ

1,15.90

मत्स्यः परशुरामश्च(550)प्रह्रादो बलिरेवच ।
शरण्यश्चैव नित्यश्च बुद्धो मुक्तः शरीरभृत्

matsyaḥ paraśurāmaśca(550)prahrādo balirevaca |
śaraṇyaścaiva nityaśca buddho muktaḥ śarīrabhṛt

1,15.91

खरदूषणहन्ता च रावणस्य प्रमर्दनः ।
सीतापतिश्च (560)वर्धिष्णुर्भरतश्च तथैव च

kharadūṣaṇahantā ca rāvaṇasya pramardanaḥ |
sītāpatiśca (560)vardhiṣṇurbharataśca tathaiva ca

1,15.92

कुम्भेन्द्रजिन्निहन्ता च कुम्भकर्णप्रमर्दनः ।
नरान्तकान्तकश्चैव देवान्तकविनाशनः

kumbhendrajinnihantā ca kumbhakarṇapramardanaḥ |
narāntakāntakaścaiva devāntakavināśanaḥ

1,15.93

दुष्टासुरनिहन्ता च शम्बरारिस्तथैव च ।
नरकस्य निहन्ता च त्रिशीर्षस्य विनाशनः (570)

duṣṭāsuranihantā ca śambarāristathaiva ca |
narakasya nihantā ca triśīrṣasya vināśanaḥ (570)

1,15.94

यमलार्जनभेत्ता च तपोहितकरस्तथा ।
वादित्रं चैव वाद्यं च बुद्धश्चैव वरप्रदः

yamalārjanabhettā ca tapohitakarastathā |
vāditraṃ caiva vādyaṃ ca buddhaścaiva varapradaḥ

1,15.95

सारः सारप्रियः सौरः कालहन्तृनिकृन्तनः(580) ।
अगस्त्यो देवलश्चैव नारदो नारदप्रियः

sāraḥ sārapriyaḥ sauraḥ kālahantṛnikṛntanaḥ(580) |
agastyo devalaścaiva nārado nāradapriyaḥ

1,15.96

प्राणो ऽपानस्तथा व्यानो रजः सत्त्वं तमः (590)शरत् ।
उदानश्च समानश्च भेषजं च भिषक् तथा

prāṇo 'pānastathā vyāno rajaḥ sattvaṃ tamaḥ (590)śarat |
udānaśca samānaśca bheṣajaṃ ca bhiṣak tathā

1,15.97

कूटस्थः स्वच्छरूपश्च सर्वदेहविवर्जितः ।
चक्षुरिन्द्रियहीनश्च वागिन्द्रियविवर्जितः(600)

kūṭasthaḥ svaccharūpaśca sarvadehavivarjitaḥ |
cakṣurindriyahīnaśca vāgindriyavivarjitaḥ(600)

1,15.98

हस्तेन्द्रियविहीनश्च पादाभ्यां च विवर्जितः ।
पायूपस्थविहीनश्च मरुतापविवर्जितः

hastendriyavihīnaśca pādābhyāṃ ca vivarjitaḥ |
pāyūpasthavihīnaśca marutāpavivarjitaḥ

1,15.99

प्रबोधेन विहीनश्च बुद्ध्या चैव वि वर्जितः ।
चेतसा विगतश्चैव प्राणेन च विवर्जितः

prabodhena vihīnaśca buddhyā caiva vi varjitaḥ |
cetasā vigataścaiva prāṇena ca vivarjitaḥ

1,15.100

अपानेन विहीनश्च व्यानेन च विवर्जितः(610) ।
उदानेन विहीनश्च समानेन विवर्जितः

apānena vihīnaśca vyānena ca vivarjitaḥ(610) |
udānena vihīnaśca samānena vivarjitaḥ

1,15.101

आकाशेन विहीनश्च वायुना परिवर्जितः ।
अग्निना च विहीनश्च उदकेन विवर्जितः

ākāśena vihīnaśca vāyunā parivarjitaḥ |
agninā ca vihīnaśca udakena vivarjitaḥ

1,15.102

पृथिव्या च विहीनश्च शब्देन च विवर्जितः ।
स्पर्शेन च विहीनश्च सर्वरूपविवर्जितः(620)

pṛthivyā ca vihīnaśca śabdena ca vivarjitaḥ |
sparśena ca vihīnaśca sarvarūpavivarjitaḥ(620)

1,15.103

रागेण विगतश्चैव अघेन परिवर्जितः ।
शोकेन रहितश्चैव वचसा परिवर्जितः

rāgeṇa vigataścaiva aghena parivarjitaḥ |
śokena rahitaścaiva vacasā parivarjitaḥ

1,15.104

रजो विवर्जितश्चैव विकारैः षड्भिरेव च ।
कामेन वर्जितश्चैव क्रोधेन परिवर्जितः

rajo vivarjitaścaiva vikāraiḥ ṣaḍbhireva ca |
kāmena varjitaścaiva krodhena parivarjitaḥ

1,15.105

लोभेन विगतश्चैव दम्भेन च विवर्जितः ।
सूक्ष्मश्चैव (630)सुसूक्ष्मश्च स्थूलात्स्थूलतरस्तथा

lobhena vigataścaiva dambhena ca vivarjitaḥ |
sūkṣmaścaiva (630)susūkṣmaśca sthūlātsthūlatarastathā

1,15.106

विशारदो बलाध्यक्षः सर्वस्य क्षोभकस्तथा ।
प्रकृतेः क्षोभकश्चैव महतः क्षोभकस्तथा

viśārado balādhyakṣaḥ sarvasya kṣobhakastathā |
prakṛteḥ kṣobhakaścaiva mahataḥ kṣobhakastathā

1,15.107

भूतानां क्षोभकश्चैव बुद्धेश्च क्षोमकस्तथा ।
इन्द्रियाणां क्षोभकश्च(640)विषयक्षोभकस्तथा

bhūtānāṃ kṣobhakaścaiva buddheśca kṣomakastathā |
indriyāṇāṃ kṣobhakaśca(640)viṣayakṣobhakastathā

1,15.108

ब्रह्मणः क्षोभकश्चैव रुद्रस्य क्षोभकस्तथा ।
अगम्यश्चक्षुरादेश्च श्रोत्रागम्यस्तथैव च

brahmaṇaḥ kṣobhakaścaiva rudrasya kṣobhakastathā |
agamyaścakṣurādeśca śrotrāgamyastathaiva ca

1,15.109

त्वचा न गम्यः कूरंमश्च जिह्वाग्राह्यस्तथैव च ।
ग्राणोन्द्रियागम्य एव वाचाग्राह्यस्तथैव च (650)

tvacā na gamyaḥ kūrṃmaśca jihvāgrāhyastathaiva ca |
grāṇondriyāgamya eva vācāgrāhyastathaiva ca (650)

1,15.110

अगम्यश्चैव पाणिभ्यां पदागम्यस्तथैव च ।
अग्राह्यो मनसश्चैव बुद्ध्याग्राह्यो हरिस्तथा

agamyaścaiva pāṇibhyāṃ padāgamyastathaiva ca |
agrāhyo manasaścaiva buddhyāgrāhyo haristathā

1,15.111

अहं बुद्ध्या तथा ग्राह्यश्चेतसा ग्राह्या एव च ।
शङ्खपाणिश्चाव्ययश्च गदापाणिस्तथैव च (660)

ahaṃ buddhyā tathā grāhyaścetasā grāhyā eva ca |
śaṅkhapāṇiścāvyayaśca gadāpāṇistathaiva ca (660)

1,15.112

शार्ङ्गपाणिश्च कृष्णश्च ज्ञानमूर्तिः परन्तपः ।
तपस्वी ज्ञानगम्यो हि ज्ञानी ज्ञानविदेव च

śārṅgapāṇiśca kṛṣṇaśca jñānamūrtiḥ parantapaḥ |
tapasvī jñānagamyo hi jñānī jñānavideva ca

1,15.113

ज्ञेयश्च ज्ञेयहीनश्च (670) ज्ञप्तिश्चैतन्यरूपकः ।
भावो भाव्यो भवकरो भावनो भवनाशनः

jñeyaśca jñeyahīnaśca (670) jñaptiścaitanyarūpakaḥ |
bhāvo bhāvyo bhavakaro bhāvano bhavanāśanaḥ

1,15.114

गो विन्दो गोपतिर्गोपः(680)सर्वगोपीसुखप्रदः ।
गोपालो गोगतिश्चैव गोमतिर्गोधरस्तथा

go vindo gopatirgopaḥ(680)sarvagopīsukhapradaḥ |
gopālo gogatiścaiva gomatirgodharastathā

1,15.115

उपेन्द्रश्च नृसिंहश्च शौरिश्चैव जनार्दनः ।
आरणेयो(690) बृहद्भानुर्बृहद्दीप्तिस्तथैव च

upendraśca nṛsiṃhaśca śauriścaiva janārdanaḥ |
āraṇeyo(690) bṛhadbhānurbṛhaddīptistathaiva ca

1,15.116

दामोदरस्त्निकालश्च कालज्ञः कालवर्जितः ।
त्रिसन्ध्यो द्वापरं त्रेता प्रजाद्वारं(700)त्रिविक्रमः

dāmodarastnikālaśca kālajñaḥ kālavarjitaḥ |
trisandhyo dvāparaṃ tretā prajādvāraṃ(700)trivikramaḥ

1,15.117

विक्रमो दण्ड(र) हस्तश्च ह्येकदण्डी त्रिदण्डधृक् ।
सामभेदस्तथोपायः सामरूपी च सामगः

vikramo daṇḍa(ra) hastaśca hyekadaṇḍī tridaṇḍadhṛk |
sāmabhedastathopāyaḥ sāmarūpī ca sāmagaḥ

1,15.118

सामवेदोः(710)ह्यथर्वश्च सुकृतः सुतरूपणः ।
अथर्ववेदविच्चैव ह्यथर्वाचार्य एव च

sāmavedoḥ(710)hyatharvaśca sukṛtaḥ sutarūpaṇaḥ |
atharvavedaviccaiva hyatharvācārya eva ca

1,15.119

ऋग्रूपी चैव ऋग्वेद ऋग्वेदेषु प्रतिष्ठितः ।
यजुर्वेदो(720)यजुर्वेदविदेकपात्

ṛgrūpī caiva ṛgveda ṛgvedeṣu pratiṣṭhitaḥ |
yajurvedo(720)yajurvedavidekapāt

1,15.120

बहुपाच्च सुपाच्चैव तथैव च सहस्रपात् ।
चतुष्पाच्च द्विपाच्चैव स्मृतिर्न्यायो यमो बली(730)

bahupācca supāccaiva tathaiva ca sahasrapāt |
catuṣpācca dvipāccaiva smṛtirnyāyo yamo balī(730)

1,15.121

सन्न्यासी चै सन्नयासश्चतुराश्रम एव च ।
ब्रह्मचारी गृहस्थश्च वानप्रस्थश्च भिक्षुकः

sannyāsī cai sannayāsaścaturāśrama eva ca |
brahmacārī gṛhasthaśca vānaprasthaśca bhikṣukaḥ

1,15.122

ब्राह्मणः क्षत्रियो वैश्यः (740)शूद्रो वर्णस्तथैव च ।
शीलदः शीलसम्पन्नो दुः शीलपरिवर्जितः

brāhmaṇaḥ kṣatriyo vaiśyaḥ (740)śūdro varṇastathaiva ca |
śīladaḥ śīlasampanno duḥ śīlaparivarjitaḥ

1,15.123

मोक्षो ऽध्यात्मसमाविष्टः स्तुतिः स्तोता च पूजकः ।
पूज्यो(750)वाक् करणं चैव वाच्यं चैव तु वाचकः

mokṣo 'dhyātmasamāviṣṭaḥ stutiḥ stotā ca pūjakaḥ |
pūjyo(750)vāk karaṇaṃ caiva vācyaṃ caiva tu vācakaḥ

1,15.124

वेत्ता व्याकरणं चैव वाक्यं चैव च वाक्यवित् ।
वाक्यगम्यस्तीर्थवासी(760) तीर्थस्तीर्थो च तीर्थवित्

vettā vyākaraṇaṃ caiva vākyaṃ caiva ca vākyavit |
vākyagamyastīrthavāsī(760) tīrthastīrtho ca tīrthavit

1,15.125

तीर्थादिभूतः सांख्यश्च निरुक्तं त्वधिदैवतम् ।
प्रणवः प्रणवेशश्च प्रणवेन प्रवन्दितः(770)

tīrthādibhūtaḥ sāṃkhyaśca niruktaṃ tvadhidaivatam |
praṇavaḥ praṇaveśaśca praṇavena pravanditaḥ(770)

1,15.126

प्रणवेन च लक्ष्यो वै गायत्री च गदाधरः ।
शालग्रामनिवासी च (780)शालग्रामस्तथैव च

praṇavena ca lakṣyo vai gāyatrī ca gadādharaḥ |
śālagrāmanivāsī ca (780)śālagrāmastathaiva ca

1,15.127

जलशायी योगशायी शेषशायी कुशेशयः ।
महीभर्ता च (790) कार्यं च कारणं पृथिवीधरः

jalaśāyī yogaśāyī śeṣaśāyī kuśeśayaḥ |
mahībhartā ca (790) kāryaṃ ca kāraṇaṃ pṛthivīdharaḥ

1,15.128

प्रजापतिः शाश्वतश्च काम्यः कामयिता विराट् ।
सम्राट् पूषा(800) तथा स्वर्गो रथस्थः सारथिर्बलम्

prajāpatiḥ śāśvataśca kāmyaḥ kāmayitā virāṭ |
samrāṭ pūṣā(800) tathā svargo rathasthaḥ sārathirbalam

1,15.129

धनी धनप्रदो धन्यो यादवानां हिते रतः ।
अर्जुनस्य प्रियश्चैव ह्यर्जुनो(810)भीम एव च

dhanī dhanaprado dhanyo yādavānāṃ hite rataḥ |
arjunasya priyaścaiva hyarjuno(810)bhīma eva ca

1,15.130

पराक्रमो दुर्विषहः सर्वशास्त्रविशारदः ।
सारस्वतो महाभीष्मः पारिजातहरस्तथा

parākramo durviṣahaḥ sarvaśāstraviśāradaḥ |
sārasvato mahābhīṣmaḥ pārijātaharastathā

1,15.131

अमृतस्य प्रदाता च क्षीरोदः क्षीरमेव च (820) ।
इन्द्रात्मजस्तस्य गोप्ता गोवर्धनधरस्तथा

amṛtasya pradātā ca kṣīrodaḥ kṣīrameva ca (820) |
indrātmajastasya goptā govardhanadharastathā

1,15.132

कंसस्य नाशनस्तद्वद्धस्तिपो हस्तिनाशनः ।
शिपिविष्टः प्रसन्नश्च सर्वलोकार्तिनाशनः

kaṃsasya nāśanastadvaddhastipo hastināśanaḥ |
śipiviṣṭaḥ prasannaśca sarvalokārtināśanaḥ

1,15.133

मुद्रो(830)मुद्रा करश्चैव सर्वमुद्राविवर्जितः ।
देही देहस्थितश्चैव देहस्य च नियामकः

mudro(830)mudrā karaścaiva sarvamudrāvivarjitaḥ |
dehī dehasthitaścaiva dehasya ca niyāmakaḥ

1,15.134

श्रोत्रा श्रोत्रनियन्ता च श्रोतव्यः श्रवणं तथा ।
त्वक्स्थितश्च(840)स्पर्शयित्वा स्पृश्यं च स्पर्शनं तथा

śrotrā śrotraniyantā ca śrotavyaḥ śravaṇaṃ tathā |
tvaksthitaśca(840)sparśayitvā spṛśyaṃ ca sparśanaṃ tathā

1,15.135

रूपद्रष्टा च चक्षुः स्थो नियन्ता चक्षुषस्तथा ।
दृश्यं चैवतु जिह्वास्थो रसज्ञश्च नियामकः (850)

rūpadraṣṭā ca cakṣuḥ stho niyantā cakṣuṣastathā |
dṛśyaṃ caivatu jihvāstho rasajñaśca niyāmakaḥ (850)

1,15.136

घ्राणस्थो घ्राणकृद् घ्राता घ्राणेन्द्रियनियामकः ।
वाक्स्थो वक्ता च वक्तव्यो वचनं वाङ्नियामकः

ghrāṇastho ghrāṇakṛd ghrātā ghrāṇendriyaniyāmakaḥ |
vākstho vaktā ca vaktavyo vacanaṃ vāṅniyāmakaḥ

1,15.137

प्राणिस्थः (860)शिल्प कृच्छिल्पो हस्तयोश्च नियामकः ।
पदव्यश्चैव गन्ता च गन्तव्यं गमनं तथा

prāṇisthaḥ (860)śilpa kṛcchilpo hastayośca niyāmakaḥ |
padavyaścaiva gantā ca gantavyaṃ gamanaṃ tathā

1,15.138

नियन्ता पादयोश्चैव पाद्यभाक्च विसर्गकृत्(870) ।
विसर्गस्य नियन्ता च ह्युपस्थस्थः सुखं तथा

niyantā pādayoścaiva pādyabhākca visargakṛt(870) |
visargasya niyantā ca hyupasthasthaḥ sukhaṃ tathā

1,15.139

उपस्थस्य नियन्ता च तदानन्दकरश्च ह ।
शत्रुघ्नः कार्तवीर्यश्च दत्तात्रेयस्तथैव च

upasthasya niyantā ca tadānandakaraśca ha |
śatrughnaḥ kārtavīryaśca dattātreyastathaiva ca

1,15.140

अलर्कस्य हितश्चैव कार्तवीर्यनिकृन्तनः (880) ।
कालनेमिर्महानेमिर्मेघो मेघपतिस्तथा

alarkasya hitaścaiva kārtavīryanikṛntanaḥ (880) |
kālanemirmahānemirmegho meghapatistathā

1,15.141

अन्नप्रदो ऽन्नरूपी च ह्यन्नादो ऽन्नप्रवर्तकः ।
धूमकृद्धूमरूपश्च(890) देवकीपुत्र उत्तमः

annaprado 'nnarūpī ca hyannādo 'nnapravartakaḥ |
dhūmakṛddhūmarūpaśca(890) devakīputra uttamaḥ

1,15.142

देवक्यानन्दनो नन्दो रोहिण्याः प्रिय एव च ।
वसुदेवप्रियश्चैव वसुदेवसुतस्तथा

devakyānandano nando rohiṇyāḥ priya eva ca |
vasudevapriyaścaiva vasudevasutastathā

1,15.143

दुन्दुभिर्हासरूपश्च पुष्पहासस्तथैव च (900) ।
अट्टहासप्रियश्चैव सर्वाध्यक्षः क्षरो ऽक्षरः

dundubhirhāsarūpaśca puṣpahāsastathaiva ca (900) |
aṭṭahāsapriyaścaiva sarvādhyakṣaḥ kṣaro 'kṣaraḥ

1,15.144

अच्युतश्चैव सत्येशः सत्यायाश्च प्रियो वरः ।
रुक्मिण्याश्च पतिश्चैव रुक्मिण्या वल्लभस्तथा

acyutaścaiva satyeśaḥ satyāyāśca priyo varaḥ |
rukmiṇyāśca patiścaiva rukmiṇyā vallabhastathā

1,15.145

गोपीनां वल्लभश्चैव(910)पुण्यश्लोकश्च विश्रुतः ।
वृषाकपिर्यमो गुह्यो मकुलश्च बुधस्तथा

gopīnāṃ vallabhaścaiva(910)puṇyaślokaśca viśrutaḥ |
vṛṣākapiryamo guhyo makulaśca budhastathā

1,15.146

राहुः केतुर्ग्रहो ग्राहो(920) गजेन्द्रमुखमेलकः ।
ग्राहस्य विनिहन्ता च ग्रामी रक्षकस्तथा

rāhuḥ keturgraho grāho(920) gajendramukhamelakaḥ |
grāhasya vinihantā ca grāmī rakṣakastathā

1,15.147

किन्नरश्चैव सिद्धश्च छन्दः स्वच्छन्द एव च ।
विश्वरूपो विशालाक्षो(930) दैत्यसूदन एव च

kinnaraścaiva siddhaśca chandaḥ svacchanda eva ca |
viśvarūpo viśālākṣo(930) daityasūdana eva ca

1,15.148

अनन्तरूपो भूतस्थो देवदानवसंस्थितः ।
सुषुप्तिस्थः सुषुप्तिश्च स्थानं स्थानान्त एव च

anantarūpo bhūtastho devadānavasaṃsthitaḥ |
suṣuptisthaḥ suṣuptiśca sthānaṃ sthānānta eva ca

1,15.149

जगत्स्थश्चैव जागर्ता स्थानं जागरितं तथा (940) ।
स्वप्रस्थः स्वप्रवित्स्वप्नस्थानं स्वप्नस्तथैव च

jagatsthaścaiva jāgartā sthānaṃ jāgaritaṃ tathā (940) |
svaprasthaḥ svapravitsvapnasthānaṃ svapnastathaiva ca

1,15.150

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तैश्च विहीनो वै चतुर्थकः ।
विज्ञानं वेद्यरूपं च जीवो जीवयिता तथा (950)

jāgratsvapnasuṣuptaiśca vihīno vai caturthakaḥ |
vijñānaṃ vedyarūpaṃ ca jīvo jīvayitā tathā (950)

1,15.151

भुवनाधिपतिश्चैव भुवनानां नियामकः ।
पातालवासी पातालं सर्वज्वरविनाशनः

bhuvanādhipatiścaiva bhuvanānāṃ niyāmakaḥ |
pātālavāsī pātālaṃ sarvajvaravināśanaḥ

1,15.152

परमानन्दरूपी च धरंमाणां च प्रवर्तकः ।
सुलभो दुर्लभश्चैव प्राणायामपरस्तथा(960)

paramānandarūpī ca dharṃmāṇāṃ ca pravartakaḥ |
sulabho durlabhaścaiva prāṇāyāmaparastathā(960)

1,15.153

प्रत्याहारो धारकश्च प्रत्याहारकरस्तथा ।
प्रभा कान्तिस्तथा ह्यर्चिः शुद्धस्फटिकसन्निभः

pratyāhāro dhārakaśca pratyāhārakarastathā |
prabhā kāntistathā hyarciḥ śuddhasphaṭikasannibhaḥ

1,15.154

अग्राहश्चैव गौरश्च सर्वः(970)शुचिरभिष्टुतः ।
वषट्कारो वषड् वौषट् स्वधा स्वाहा रतिस्तथा

agrāhaścaiva gauraśca sarvaḥ(970)śucirabhiṣṭutaḥ |
vaṣaṭkāro vaṣaḍ vauṣaṭ svadhā svāhā ratistathā

1,15.155

पक्ता नन्दयिता(980)भोक्ता बोद्धा भावयिता तथा ।
ज्ञानात्मा चैव देहात्मा भू(उ) मा सर्वेश्वरेश्वरः

paktā nandayitā(980)bhoktā boddhā bhāvayitā tathā |
jñānātmā caiva dehātmā bhū(u) mā sarveśvareśvaraḥ

1,15.156

नदी नन्दी च नन्दीशो(990)भारतस्तरुनाशनः ।
चक्रपः श्रीपतिश्चैव नृपाणां चक्रवर्तिनाम्

nadī nandī ca nandīśo(990)bhāratastarunāśanaḥ |
cakrapaḥ śrīpatiścaiva nṛpāṇāṃ cakravartinām

1,15.157

ईशश्च सर्वदेवानां द्वारकासंस्थितस्तथा ।
पुष्करः पुष्कराध्यक्षः पुष्करद्वीप एव च (1000)

īśaśca sarvadevānāṃ dvārakāsaṃsthitastathā |
puṣkaraḥ puṣkarādhyakṣaḥ puṣkaradvīpa eva ca (1000)

1,15.158

भरतो जनको जन्यः सर्वाकारवि वर्जितः ।
निराकारो निर्निमित्तो निरातङ्को निराश्रयः (1008)

bharato janako janyaḥ sarvākāravi varjitaḥ |
nirākāro nirnimitto nirātaṅko nirāśrayaḥ (1008)

1,15.159

इति नामसहस्रं ते वृषभध्वज कीर्तितम् ।
देवस्य विष्णोरीशश्य सर्वपापविनाशनम्

iti nāmasahasraṃ te vṛṣabhadhvaja kīrtitam |
devasya viṣṇorīśaśya sarvapāpavināśanam

1,15.160

पठन्द्विजश्च विष्णुत्वं क्षत्रियो जयमाप्नुयात् ।
वैश्यो धनं सुखं शूद्रो विष्णुभक्तिसमन्वितः

paṭhandvijaśca viṣṇutvaṃ kṣatriyo jayamāpnuyāt |
vaiśyo dhanaṃ sukhaṃ śūdro viṣṇubhaktisamanvitaḥ

Chapter 1.16

1,16.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्रीविष्णुसहस्रनामस्तोत्रनिरूपणं नाम पञ्चदशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 16 रुद्र उवाच ।
पुनर्ध्यानं समाचक्ष्व शङ्खचक्रगदाधर ।
विष्णोरीशस्य देवस्य शुद्धस्य परमात्मनः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śrīviṣṇusahasranāmastotranirūpaṇaṃ nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 16 rudra uvāca |
punardhyānaṃ samācakṣva śaṅkhacakragadādhara |
viṣṇorīśasya devasya śuddhasya paramātmanaḥ

1,16.2

हरिरुवाच ।
शृणु रुद्र ! हरेर्ध्यानं संसारतरुनाशनम् ।
दृशिरूपमनन्तं च सर्वव्याप्यजमव्ययम्

hariruvāca |
śṛṇu rudra ! harerdhyānaṃ saṃsāratarunāśanam |
dṛśirūpamanantaṃ ca sarvavyāpyajamavyayam

1,16.3

अक्षरं सर्वगं नित्यं महब्द्रह्मास्ति केवलम् ।
सर्वस्य जगतो मूलं सर्वगं परमेशवरम्

akṣaraṃ sarvagaṃ nityaṃ mahabdrahmāsti kevalam |
sarvasya jagato mūlaṃ sarvagaṃ parameśavaram

1,16.4

सर्वभूतहृदिस्थं वै सर्वभूतमहेश्वरम् ।
सर्वाधारं निराधारं सर्वकारणकारणम्

sarvabhūtahṛdisthaṃ vai sarvabhūtamaheśvaram |
sarvādhāraṃ nirādhāraṃ sarvakāraṇakāraṇam

1,16.5

अलेपकं तथा मुक्तं मुक्तयोगिविचितितम् ।
स्थूलदेहविहीनं च चक्षुषा परिवर्जितम्

alepakaṃ tathā muktaṃ muktayogivicititam |
sthūladehavihīnaṃ ca cakṣuṣā parivarjitam

1,16.6

वागिन्द्रियविहीनं च प्राणिधरंमविवर्जितम् ।
पादेन्द्रियविहीनं च वाग्धर्मपरिवर्जितम् ।
पायूपस्थविहीनं च सर्वैंन्द्रिय विवर्जितम्

vāgindriyavihīnaṃ ca prāṇidharṃmavivarjitam |
pādendriyavihīnaṃ ca vāgdharmaparivarjitam |
pāyūpasthavihīnaṃ ca sarvaiṃndriya vivarjitam

1,16.7

मनोविरहितं तद्वन्मनोधरंमविवर्जितम् ।
बुद्ध्या विहीनं देवेशं चेतसा परिवर्जितम्

manovirahitaṃ tadvanmanodharṃmavivarjitam |
buddhyā vihīnaṃ deveśaṃ cetasā parivarjitam

1,16.8

अहङ्कारविहीनं वै बुद्धिधरंमविवर्जितम् ।
प्राणेन रहितं चैव ह्यपानेन विवर्जितम्

ahaṅkāravihīnaṃ vai buddhidharṃmavivarjitam |
prāṇena rahitaṃ caiva hyapānena vivarjitam

1,16.9

व्यानाख्यवायुहीनं वै प्राणधरंमविवर्जितम् ।
हरिरुवाच ।
पुनः सूर्यर्चनं वक्ष्ये यदुक्तं भृगवे पुरा

vyānākhyavāyuhīnaṃ vai prāṇadharṃmavivarjitam |
hariruvāca |
punaḥ sūryarcanaṃ vakṣye yaduktaṃ bhṛgave purā

1,16.10

ओं खखोल्काय नमः ।
सूर्यस्य मूलमन्त्रो ऽयं भुक्तिमुक्तिप्रदायकः

oṃ khakholkāya namaḥ |
sūryasya mūlamantro 'yaṃ bhuktimuktipradāyakaḥ

1,16.11

ओं खखोल्काय त्रिदशाय नमः ।
ओं विचि ठठ शिरसे नमः ।
ओं ज्ञानिने ठठ शिखायै नमः ।
ओं सहस्ररश्मये ठठ कवचाय नमः

oṃ khakholkāya tridaśāya namaḥ |
oṃ vici ṭhaṭha śirase namaḥ |
oṃ jñānine ṭhaṭha śikhāyai namaḥ |
oṃ sahasraraśmaye ṭhaṭha kavacāya namaḥ

1,16.12

ओं सर्वतेजो ऽधिपतये ठठ अस्त्राय नमः ।
ओं ज्वलज्वल प्रज्वलप्रज्वल ठठ नमः

oṃ sarvatejo 'dhipataye ṭhaṭha astrāya namaḥ |
oṃ jvalajvala prajvalaprajvala ṭhaṭha namaḥ

1,16.13

अग्निप्राकारमन्त्रो ऽयं सूर्यस्याघविनाशनः ।
ओं आदित्याय विद्महे,विश्वभा वाय धीमहि, तन्नः सूर्य प्रचोदयात्

agniprākāramantro 'yaṃ sūryasyāghavināśanaḥ |
oṃ ādityāya vidmahe,viśvabhā vāya dhīmahi, tannaḥ sūrya pracodayāt

1,16.14

सकलीकरणं कुर्याद्रायत्र्या भास्करस्य च ।
धरंमात्मने च पूर्वस्मिन्यमा येति च दक्षिणे

sakalīkaraṇaṃ kuryādrāyatryā bhāskarasya ca |
dharṃmātmane ca pūrvasminyamā yeti ca dakṣiṇe

1,16.15

दण्डनायकाय ततो दैवतायेति चोत्तरे ।
श्यामपिङ्गलमैशान्यामाग्नेय्यां दीक्षितं यजेत्

daṇḍanāyakāya tato daivatāyeti cottare |
śyāmapiṅgalamaiśānyāmāgneyyāṃ dīkṣitaṃ yajet

1,16.16

वज्रपाणिं च नैरृत्यां भूर्भुवःस्वश्च वायवे ।
ओं चन्द्राय नक्षत्राधिपतये नमः ।
ओं अङ्गारकाय क्षितिसुताय नमः ।
ओं बुधाय सोमसुताय नमः ।
ओं वागीश्वराय सर्वविद्याधिपतये नमः ।
ओं शुक्राय महर्षये भृगुसुताय नमः ।
ओं शनैश्चराय सूर्यात्मजाय नमः ।
ओं राहवे नमः ।
ओं केतवे नमः

1,16.17

पूर्वादीशानपर्यन्ता एते पूज्या वृषध्वज ।
ओं अनूकाय नमः ।
ओं प्रथमनाथाय नमः ।
ओं बुद्धाय नमः

pūrvādīśānaparyantā ete pūjyā vṛṣadhvaja |
oṃ anūkāya namaḥ |
oṃ prathamanāthāya namaḥ |
oṃ buddhāya namaḥ

1,16.18

ओं भगवन्नपरिमितमयूखमालिन् ! सकलजगत्पते ! सप्ताश्ववाहन ! चतुर्भुज ! परमसिद्धिप्रद ! विस्फुलिङ्गपिङ्गल ! तत एह्येहि इदमर्घ्यं मम शिरसि गतं गृह्णगृह्ण तेजोग्ररूपम् अनग्न ! ज्वलज्वल ठठ नमः

oṃ bhagavannaparimitamayūkhamālin ! sakalajagatpate ! saptāśvavāhana ! caturbhuja ! paramasiddhiprada ! visphuliṅgapiṅgala ! tata ehyehi idamarghyaṃ mama śirasi gataṃ gṛhṇagṛhṇa tejograrūpam anagna ! jvalajvala ṭhaṭha namaḥ

1,16.19

अनेनावाह्य मन्त्रेण ततः सूर्यं विसर्जयेत् ।
ओं नमो भगवते आदित्याय सहस्र किरणाय गच्छ सुखं पुनरागमनायेति

anenāvāhya mantreṇa tataḥ sūryaṃ visarjayet |
oṃ namo bhagavate ādityāya sahasra kiraṇāya gaccha sukhaṃ punarāgamanāyeti

Chapter 1.17

1,17.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे हरिध्यानसूर्यार्चनयोर्निरूपणं नाम षोडशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 17 हरिरुवाच ।
पुनः सूर्यार्चनं वक्ष्ये यदुक्तं धनदाय हि ।
अष्टपत्रं लिखेत्पद्मं शुचौ देशे सकर्णिकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe haridhyānasūryārcanayornirūpaṇaṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 17 hariruvāca |
punaḥ sūryārcanaṃ vakṣye yaduktaṃ dhanadāya hi |
aṣṭapatraṃ likhetpadmaṃ śucau deśe sakarṇikam

1,17.2

आवाहनीं ततो बद्धा मुद्रामावाहयेद्रविम् ।
खखोल्कं स्थाप्य मुद्रां तु स्थापयेन्मन्त्ररूपिणीम्

āvāhanīṃ tato baddhā mudrāmāvāhayedravim |
khakholkaṃ sthāpya mudrāṃ tu sthāpayenmantrarūpiṇīm

1,17.3

आग्नेय्यां दिशि देवस्य हृदयं स्थापयेच्छिव ! ।
ऐशान्यां तु शिरः स्थाप्यं नैरृत्यां विन्यसेच्छिखाम्

āgneyyāṃ diśi devasya hṛdayaṃ sthāpayecchiva ! |
aiśānyāṃ tu śiraḥ sthāpyaṃ nairṛtyāṃ vinyasecchikhām

1,17.4

पौरन्दर्यां न्यसेद्धरंममेकाग्रस्थितमानसः ।
वायव्यां चैव नेत्रं तु वारुण्यामस्त्रमेव च

paurandaryāṃ nyaseddharṃmamekāgrasthitamānasaḥ |
vāyavyāṃ caiva netraṃ tu vāruṇyāmastrameva ca

1,17.5

ऐशान्यां स्थापयेत्सोमं पौरन्दर्यां तु लोहितम् ।
आग्नेय्यां सोमतनयं याम्यां चैव बृहस्पतिम्

aiśānyāṃ sthāpayetsomaṃ paurandaryāṃ tu lohitam |
āgneyyāṃ somatanayaṃ yāmyāṃ caiva bṛhaspatim

1,17.6

नैरृत्यां दानवगुरुं वारुण्यां तु शनैश्चरम् ।
वायव्यां च तथा केतुं कौबेर्यां राहुमेव च

nairṛtyāṃ dānavaguruṃ vāruṇyāṃ tu śanaiścaram |
vāyavyāṃ ca tathā ketuṃ kauberyāṃ rāhumeva ca

1,17.7

द्वितीयायां तु कक्षायां सूर्यान्द्वादश पूजयेत् ।
भगः सूर्योरऽय्यमा चैव मित्रो वै वरुणस्तथा

dvitīyāyāṃ tu kakṣāyāṃ sūryāndvādaśa pūjayet |
bhagaḥ sūryor'yyamā caiva mitro vai varuṇastathā

1,17.8

सविता चैव धाता च विवस्वांश्च महाबलः ।
त्वष्टा पूषा तथा चेन्द्रो द्वादशो विष्णुरुच्यते

savitā caiva dhātā ca vivasvāṃśca mahābalaḥ |
tvaṣṭā pūṣā tathā cendro dvādaśo viṣṇurucyate

1,17.9

पूर्वादावर्चयेद्देवानिन्द्रादीञ्छ्रद्धया नरः ।
जया च विजया चैव जयन्ति चापराजिता ।
शेषश्च वासुकिश्चैव नागानित्यादि पूजयेत्

pūrvādāvarcayeddevānindrādīñchraddhayā naraḥ |
jayā ca vijayā caiva jayanti cāparājitā |
śeṣaśca vāsukiścaiva nāgānityādi pūjayet

Chapter 1.18

1,18.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सूर्यार्चन विधिर्नाम सप्तदशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 18 सूत उवाच ।
गरुडोक्तं कश्यपाय वक्ष्ये मृत्युञ्जयार्चनम् ।
उद्धारपूर्वकं पुण्यं सर्वदेवमयं मतम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sūryārcana vidhirnāma saptadaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 18 sūta uvāca |
garuḍoktaṃ kaśyapāya vakṣye mṛtyuñjayārcanam |
uddhārapūrvakaṃ puṇyaṃ sarvadevamayaṃ matam

1,18.2

ओङ्कारं पूर्वमुद्धृत्य जु(हु)ङ्कांरं तदनन्तरम् ।
सविसर्गं तृतीयं स्यान्मृत्युदारिद्रयमर्दनम्

oṅkāraṃ pūrvamuddhṛtya ju(hu)ṅkāṃraṃ tadanantaram |
savisargaṃ tṛtīyaṃ syānmṛtyudāridrayamardanam

1,18.3

ईशविष्णवर्कदेव्यादिकवचं सर्वसाधकम् ।
अमृतेशं महामन्त्रन्त्र्यक्षरं पूजनं समम् ।
जपनान्मृत्युहीनाः स्युः सर्वपापविवर्जिताः

īśaviṣṇavarkadevyādikavacaṃ sarvasādhakam |
amṛteśaṃ mahāmantrantryakṣaraṃ pūjanaṃ samam |
japanānmṛtyuhīnāḥ syuḥ sarvapāpavivarjitāḥ

1,18.4

शतजप्याद्वेदफलं यज्ञतीर्थफलं लभेत् ।
अष्टोत्तरशताज्जाप्यात्रिसन्ध्यं मृत्यु शत्रुजित

śatajapyādvedaphalaṃ yajñatīrthaphalaṃ labhet |
aṣṭottaraśatājjāpyātrisandhyaṃ mṛtyu śatrujita

1,18.5

ध्यायेच्च सितपद्मस्थं वरदं चाभयं करे ।
द्वाभ्यां चामृतकुम्भं तु चिन्तयेदमृतेश्वरम्

dhyāyecca sitapadmasthaṃ varadaṃ cābhayaṃ kare |
dvābhyāṃ cāmṛtakumbhaṃ tu cintayedamṛteśvaram

1,18.6

तस्यैवाङ्गगतां देवीममृतामृतभाषिणी(विनि) म् ।
कलशं दक्षिणे हस्ते वामहस्ते सरोरुहम्

tasyaivāṅgagatāṃ devīmamṛtāmṛtabhāṣiṇī(vini) m |
kalaśaṃ dakṣiṇe haste vāmahaste saroruham

1,18.7

जपेदष्टसहस्रं वै त्रिसन्ध्यं मासमेकतः ।
जरामृत्युमहाव्याधिशत्रुच्छिवशान्तिदम्

japedaṣṭasahasraṃ vai trisandhyaṃ māsamekataḥ |
jarāmṛtyumahāvyādhiśatrucchivaśāntidam

1,18.8

आह्वानं स्थापनं रोधं सन्निधानं निवेशनम् ।
पाद्यमा चमनं स्नानमर्घ्यं स्रगनुलेपनम्

āhvānaṃ sthāpanaṃ rodhaṃ sannidhānaṃ niveśanam |
pādyamā camanaṃ snānamarghyaṃ sraganulepanam

1,18.9

दीपांबरं भूषणं च नैवद्यं पानवीजनम् ।
मात्रामुद्राजपध्यानं दक्षिणा चाहुतिः स्तुतिः

dīpāṃbaraṃ bhūṣaṇaṃ ca naivadyaṃ pānavījanam |
mātrāmudrājapadhyānaṃ dakṣiṇā cāhutiḥ stutiḥ

1,18.10

वाद्यं गतिं च नृत्यं च न्यासयोगं प्रदक्षिणम् ।
प्रणतिर्मन्त्रशय्या च वन्दनं च विसर्जनम्

vādyaṃ gatiṃ ca nṛtyaṃ ca nyāsayogaṃ pradakṣiṇam |
praṇatirmantraśayyā ca vandanaṃ ca visarjanam

1,18.11

षडङ्गादिप्रकारेण पूजनं तु क्रमोदितम् ।
परमेशमुखोद्रीतं यो जानाति स पूजकः

ṣaḍaṅgādiprakāreṇa pūjanaṃ tu kramoditam |
parameśamukhodrītaṃ yo jānāti sa pūjakaḥ

1,18.12

अर्घ्यपात्रार्चनं चादावस्त्रेणैव तु ताडनम् ।
शोधनं कवचेनैव अमृतीकरणं ततः

arghyapātrārcanaṃ cādāvastreṇaiva tu tāḍanam |
śodhanaṃ kavacenaiva amṛtīkaraṇaṃ tataḥ

1,18.13

पूजा चाधारशक्त्यादेः प्राणायामं तथासने ।
पीठसुद्धिं ततः कुर्याच्छोषणाद्यैस्ततः स्मरेत्

pūjā cādhāraśaktyādeḥ prāṇāyāmaṃ tathāsane |
pīṭhasuddhiṃ tataḥ kuryācchoṣaṇādyaistataḥ smaret

1,18.14

आत्मानं देवरूपं च कराङ्गन्यासकं चरेत् ।
आत्मानं पूजयेत्पश्चाज्यो तीरूपं हृदब्जतः

ātmānaṃ devarūpaṃ ca karāṅganyāsakaṃ caret |
ātmānaṃ pūjayetpaścājyo tīrūpaṃ hṛdabjataḥ

1,18.15

मूर्तौ वा स्थण्डिले वापि क्षिपेत्पुष्पं तु भास्वरम् ।
आह्वानद्वारपूजार्थं पूजा चाधारशक्तितः

mūrtau vā sthaṇḍile vāpi kṣipetpuṣpaṃ tu bhāsvaram |
āhvānadvārapūjārthaṃ pūjā cādhāraśaktitaḥ

1,18.16

सान्निध्यकरणं देवे परिवारस्य पूजनम् ।
अङ्गषट्कस्य पूजा वै कर्तव्या च विपश्चितैः

sānnidhyakaraṇaṃ deve parivārasya pūjanam |
aṅgaṣaṭkasya pūjā vai kartavyā ca vipaścitaiḥ

1,18.17

धर्मादयश्च शक्राद्याः सायुधाः परिवारकाः ।
युगवेदमुहूर्ताश्च पूजेयं भुक्तिमुक्तिकृत्

dharmādayaśca śakrādyāḥ sāyudhāḥ parivārakāḥ |
yugavedamuhūrtāśca pūjeyaṃ bhuktimuktikṛt

1,18.18

मातृकाश्च गणांश्चादौ नन्दिगङ्गे च पूजयेत् ।
महाकालं च यमनां देहल्यां पूजयेत्पुरा

mātṛkāśca gaṇāṃścādau nandigaṅge ca pūjayet |
mahākālaṃ ca yamanāṃ dehalyāṃ pūjayetpurā

1,18.19

ओं अमृतेश्वर ओं भैरवाय नमः ।
एवं ओं जुं हंसः सूर्याय नमः

oṃ amṛteśvara oṃ bhairavāya namaḥ |
evaṃ oṃ juṃ haṃsaḥ sūryāya namaḥ

1,18.20

एवं शिवाय कृष्णाय ब्रह्मणे च गणाय च ।
चण्डिकायै सरस्वत्यै महालक्ष्मादि पूजयेत्

evaṃ śivāya kṛṣṇāya brahmaṇe ca gaṇāya ca |
caṇḍikāyai sarasvatyai mahālakṣmādi pūjayet

Chapter 1.19

1,19.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाव्ये आचारकाण्डे ऽमृतेशमृत्युञ्जयपूजनं नामाष्टादशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 19 सूत उवाच ।
प्राणेश्वरं गारुडं च शिवोक्तं प्रवदाम्यहम् ।
स्थानान्यादौ प्रवक्ष्यामि नागदष्टो न जीवति

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśāvye ācārakāṇḍe 'mṛteśamṛtyuñjayapūjanaṃ nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 19 sūta uvāca |
prāṇeśvaraṃ gāruḍaṃ ca śivoktaṃ pravadāmyaham |
sthānānyādau pravakṣyāmi nāgadaṣṭo na jīvati

1,19.2

चितावल्मीकशैलादौ कपे च विवरे तरोः ।
दंशे रेखात्रयं यस्य प्रच्छन्नं स न जीवति

citāvalmīkaśailādau kape ca vivare taroḥ |
daṃśe rekhātrayaṃ yasya pracchannaṃ sa na jīvati

1,19.3

षष्ठ्यां च कर्कटे मेषे मूलाश्लेषामघादिषु ।
कक्षाश्रोणिगले सन्धौ शङ्खकर्णोदरादिषु

ṣaṣṭhyāṃ ca karkaṭe meṣe mūlāśleṣāmaghādiṣu |
kakṣāśroṇigale sandhau śaṅkhakarṇodarādiṣu

1,19.4

दण्डी शस्त्रधरो भिक्षुर्न ग्नादिः कालदूतकः ।
बाहौ च वक्क्रे ग्रीवायां दष्टायां न हि जीवति

daṇḍī śastradharo bhikṣurna gnādiḥ kāladūtakaḥ |
bāhau ca vakkre grīvāyāṃ daṣṭāyāṃ na hi jīvati

1,19.5

पूर्वं दिनपतिर्भुङ्क्ते अर्धयामं ततो ऽपरे ।
शेषा ग्रहाः प्रतिदिनं षट्संख्या परिवर्तनैः

pūrvaṃ dinapatirbhuṅkte ardhayāmaṃ tato 'pare |
śeṣā grahāḥ pratidinaṃ ṣaṭsaṃkhyā parivartanaiḥ

1,19.6

नागभोगः क्रमाञ्ज्ञेयो रात्रौ बाणविवर्तनैः ।
शेषोरऽकः फणिपश्चन्द्रस्तक्षको भौम ईरितः

nāgabhogaḥ kramāñjñeyo rātrau bāṇavivartanaiḥ |
śeṣor'kaḥ phaṇipaścandrastakṣako bhauma īritaḥ

1,19.7

कर्कोटो ज्ञो गुरुः पद्मो महापद्मश्च भार्गवः ।
शङ्खः शनैश्चरो राहुः कुलिकश्चाहयो ग्रहाः

karkoṭo jño guruḥ padmo mahāpadmaśca bhārgavaḥ |
śaṅkhaḥ śanaiścaro rāhuḥ kulikaścāhayo grahāḥ

1,19.8

रात्रौ दिवा सुरगुरोर्भागे स्यादमरान्तकः ।
पङ्गोः काले दिवा राहुः कुलिकेन सह स्थितः

rātrau divā suragurorbhāge syādamarāntakaḥ |
paṅgoḥ kāle divā rāhuḥ kulikena saha sthitaḥ

1,19.9

यामार्धसन्धिसंस्थां च वेलां कालवतीं चरेत् ।
बाणद्विषड्वह्निवाजियुगभूरेकभागतः?

yāmārdhasandhisaṃsthāṃ ca velāṃ kālavatīṃ caret |
bāṇadviṣaḍvahnivājiyugabhūrekabhāgataḥ?

1,19.10

दिवा षडेदनेत्राद्रिपञ्चत्रिमानुषांशकैः ।
पादाङ्गुष्ठे पादपृष्ठे पादपृष्ठे गुल्फे जानुनि लिङ्गके

divā ṣaḍedanetrādripañcatrimānuṣāṃśakaiḥ |
pādāṅguṣṭhe pādapṛṣṭhe pādapṛṣṭhe gulphe jānuni liṅgake

1,19.11

नाभौ हृदि स्तनतटे कण्ठे नासापुटे ऽक्षिणि ।
कर्णयोश्च भ्रुवोः शङ्खे मस्तके प्रतिपत्क्रमात्

nābhau hṛdi stanataṭe kaṇṭhe nāsāpuṭe 'kṣiṇi |
karṇayośca bhruvoḥ śaṅkhe mastake pratipatkramāt

1,19.12

तिष्ठच्चन्द्रश्च जीवेच्च पुंसो दक्षिणभागके ।
कायस्य वामभागे तु स्त्रिया वायुवहात्करात्

tiṣṭhaccandraśca jīvecca puṃso dakṣiṇabhāgake |
kāyasya vāmabhāge tu striyā vāyuvahātkarāt

1,19.13

अमृतस्तत्कृतो मोहो निवर्तेत च मर्दनात् ।
आत्मनः परमं बीजं हंसाख्यं स्फटिकामलम्

amṛtastatkṛto moho nivarteta ca mardanāt |
ātmanaḥ paramaṃ bījaṃ haṃsākhyaṃ sphaṭikāmalam

1,19.14

दातव्यं विषपापघ्नं बीजं तस्य चतुर्विधम् ।
विन्दुपञ्चस्वरयुतमाद्यमुक्तं द्वितीयकम् ।
षष्ठारूढं तृतीयं स्यात्सविसर्गं चतुर्थकम् ।
ओं कुरु कुले स्वाहा

dātavyaṃ viṣapāpaghnaṃ bījaṃ tasya caturvidham |
vindupañcasvarayutamādyamuktaṃ dvitīyakam |
ṣaṣṭhārūḍhaṃ tṛtīyaṃ syātsavisargaṃ caturthakam |
oṃ kuru kule svāhā

1,19.15

विद्या त्रैलोक्यरक्षार्थं गरुडेन धृता पुरा ।
वधेप्सुर्नागनागानां मुखे ऽथ प्रणवं न्यसेत्

vidyā trailokyarakṣārthaṃ garuḍena dhṛtā purā |
vadhepsurnāganāgānāṃ mukhe 'tha praṇavaṃ nyaset

1,19.16

गले कुरु न्यसेद्धीमान्कुले च गुल्फयोः स्मृतः ।
स्वाहा पादयुगे चैव युगहा न्यास ईरितः

gale kuru nyaseddhīmānkule ca gulphayoḥ smṛtaḥ |
svāhā pādayuge caiva yugahā nyāsa īritaḥ

1,19.17

गृहे विविखिता यत्र तन्नागाः संत्यजन्ति च ।
सहस्रमन्त्रं जप्त्वा तु कर्णे सूत्रं धृतं तथा

gṛhe vivikhitā yatra tannāgāḥ saṃtyajanti ca |
sahasramantraṃ japtvā tu karṇe sūtraṃ dhṛtaṃ tathā

1,19.18

यद्रृहे शर्करा जप्ता क्षिप्ता नागास्त्यजन्ति तत् ।
सप्तलक्षस्य जप्याद्धि सिद्धिः प्राप्ता सुरासुरैः

yadrṛhe śarkarā japtā kṣiptā nāgāstyajanti tat |
saptalakṣasya japyāddhi siddhiḥ prāptā surāsuraiḥ

1,19.19

ओं सुवर्णरेखे कुक्कुटविग्रहरूपिणि स्वाहा ।
एवञ्चाष्टदले पद्म दले वर्णयुगं लिखेत्

oṃ suvarṇarekhe kukkuṭavigraharūpiṇi svāhā |
evañcāṣṭadale padma dale varṇayugaṃ likhet

1,19.20

नामैतद्वारिधाराभिः स्नातो दष्टो विषं त्यजेत् ।
ओं पक्षि स्वाहा

nāmaitadvāridhārābhiḥ snāto daṣṭo viṣaṃ tyajet |
oṃ pakṣi svāhā

1,19.21

अङ्गुष्ठादि कनिष्ठान्तं करे न्यस्याथ देहके ।
के (कै) वक्क्रे हृदि लिङ्गे च पादयोर्गरुडस्य हि

aṅguṣṭhādi kaniṣṭhāntaṃ kare nyasyātha dehake |
ke (kai) vakkre hṛdi liṅge ca pādayorgaruḍasya hi

1,19.22

नाक्रामन्ति च तच्छायां स्वप्ने ऽपि विषपन्नगाः ।
यस्तु लक्षं जपेच्चास्याः स दृष्ट्वा(ष्ट्या) नाशयेद्विषम्

nākrāmanti ca tacchāyāṃ svapne 'pi viṣapannagāḥ |
yastu lakṣaṃ japeccāsyāḥ sa dṛṣṭvā(ṣṭyā) nāśayedviṣam

1,19.23

ओं ह्री ह्रौ ह्रीं भि(भी) रुण्डायै स्वाहा ।
कर्णे जप्ता त्वियं विद्या दष्टकस्य विषं हरेत्

oṃ hrī hrau hrīṃ bhi(bhī) ruṇḍāyai svāhā |
karṇe japtā tviyaṃ vidyā daṣṭakasya viṣaṃ haret

1,19.24

अ आ न्यसेत्तु पादाग्रे इ ई गुलफे ऽथ जानुनि ।
उ ऊ ए ऐ कटितटे ओ नाभौ हृदि औ न्यसेत्

a ā nyasettu pādāgre i ī gulaphe 'tha jānuni |
u ū e ai kaṭitaṭe o nābhau hṛdi au nyaset

1,19.25

वक्क्रे अमुत्तमाङ्गे अः न्यसेद्वै हंससंयुताः ।
हंसो विषादि च हरेज्जप्तो ध्यातो ऽथ पूजितः

vakkre amuttamāṅge aḥ nyasedvai haṃsasaṃyutāḥ |
haṃso viṣādi ca harejjapto dhyāto 'tha pūjitaḥ

1,19.26

गरुडो ऽहमिति ध्यात्वा कुर्याद्विषहरां (रीं) क्रियाम् ।
हंमन्त्रं गात्रविन्यस्तं विषादिहरमीरितम्

garuḍo 'hamiti dhyātvā kuryādviṣaharāṃ (rīṃ) kriyām |
haṃmantraṃ gātravinyastaṃ viṣādiharamīritam

1,19.27

न्यस्य हंसं वामकरे नासामुखनिरोधकृत् ।
मन्त्रो हरेद्दष्टकस्य त्वङ्मांसादिगतं विषम्

nyasya haṃsaṃ vāmakare nāsāmukhanirodhakṛt |
mantro hareddaṣṭakasya tvaṅmāṃsādigataṃ viṣam

1,19.28

स वायुना समाकृष्य दष्टानां गरलं हरेत् ।
तनौ न्यसेद्दष्टकस्य नीलकण्ठादि संस्मरेत्

sa vāyunā samākṛṣya daṣṭānāṃ garalaṃ haret |
tanau nyaseddaṣṭakasya nīlakaṇṭhādi saṃsmaret

1,19.29

पीतं प्रत्यङ्गिरामूलं तण्डुलद्भिर्विषापहम् ।
पुनर्नवाफलिनीनां मूलं वक्क्रजमीदृशम्

pītaṃ pratyaṅgirāmūlaṃ taṇḍuladbhirviṣāpaham |
punarnavāphalinīnāṃ mūlaṃ vakkrajamīdṛśam

1,19.30

मूलं शुक्लबृहत्यास्तु कर्कोट्यागैरिकर्णिकम् ।
अद्भिर्घृष्टघृतोपेतलेपो ऽयं विषमर्दनः

mūlaṃ śuklabṛhatyāstu karkoṭyāgairikarṇikam |
adbhirghṛṣṭaghṛtopetalepo 'yaṃ viṣamardanaḥ

1,19.31

विषमृद्धिं न व्रजेच्च उष्णं पिबति यो घृतम् ।
पञ्चाङ्गं तु शिरीषस्य मूलं गृञ्जनजं तथा

viṣamṛddhiṃ na vrajecca uṣṇaṃ pibati yo ghṛtam |
pañcāṅgaṃ tu śirīṣasya mūlaṃ gṛñjanajaṃ tathā

1,19.32

सर्वाङ्गलेपतशचापि पानाद्वा विषहृद्भवेत् ।
ह्रीं गोनसादिविषहृत्

sarvāṅgalepataśacāpi pānādvā viṣahṛdbhavet |
hrīṃ gonasādiviṣahṛt

1,19.33

हृल्ललाटविसर्गान्तं ध्यातं वश्या दिकृद्भवेत् ।
न्यस्तं योनौ वशेत्कन्यां कुर्यान्मदजलाविलम्

hṛllalāṭavisargāntaṃ dhyātaṃ vaśyā dikṛdbhavet |
nyastaṃ yonau vaśetkanyāṃ kuryānmadajalāvilam

1,19.34

जप्त्वा सप्ताष्टसाहस्रं गरुत्मानिव सर्वगः ।
कविः स्याच्छ्रुतिधरी च वश्याः स्त्रीश्चायुराप्नुयात् ।
विषहृत्स्यात्कथा तद्वन्मणिर्व्यासः स्मृतो ध्रुवम्

japtvā saptāṣṭasāhasraṃ garutmāniva sarvagaḥ |
kaviḥ syācchrutidharī ca vaśyāḥ strīścāyurāpnuyāt |
viṣahṛtsyātkathā tadvanmaṇirvyāsaḥ smṛto dhruvam

Chapter 1.20

1,20.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सर्पविषहरोपाय(प्राणेश्वरविद्या) निरूपणं नामैकोनविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 20 सूत उवाच ।
वक्ष्ये तत्परमं गुह्यं शिवोक्तं मन्त्रबृन्दकम् ।
पाशं धनुश्च चक्रं च मुद्ररं शूलपट्टिशम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sarpaviṣaharopāya(prāṇeśvaravidyā) nirūpaṇaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 20 sūta uvāca |
vakṣye tatparamaṃ guhyaṃ śivoktaṃ mantrabṛndakam |
pāśaṃ dhanuśca cakraṃ ca mudraraṃ śūlapaṭṭiśam

1,20.2

एतैरेवायुधैर्युद्धे मन्त्रैः शत्रूञ्जयेन्नृपः ।
मन्त्रोद्धारः पद्मपात्रे आदि पूर्वादिके लिखेत्

etairevāyudhairyuddhe mantraiḥ śatrūñjayennṛpaḥ |
mantroddhāraḥ padmapātre ādi pūrvādike likhet

1,20.3

अष्टवर्गं चाष्टमं च ख्यातमीशानपत्रके ।
ओं कारो ब्रह्म बीजं स्याद्ध्रीङ्कारो विष्णुरेव च

aṣṭavargaṃ cāṣṭamaṃ ca khyātamīśānapatrake |
oṃ kāro brahma bījaṃ syāddhrīṅkāro viṣṇureva ca

1,20.4

ह्रीङ्का रश्च शिवः शूले त्रिशाखे तु क्रमान्न्यसेत् ।
ओं ह्रीं ह्रीं

hrīṅkā raśca śivaḥ śūle triśākhe tu kramānnyaset |
oṃ hrīṃ hrīṃ

1,20.5

शूलं गृहीत्वा हस्तेनाभ्राम्य चाकाशसंमुखम् ।
तद्दर्शनान्द्रहा नागा दृष्ट्वा वा नाशमाप्नु युः

śūlaṃ gṛhītvā hastenābhrāmya cākāśasaṃmukham |
taddarśanāndrahā nāgā dṛṣṭvā vā nāśamāpnu yuḥ

1,20.6

धूमारक्ते करं मध्ये ध्यात्वा खे चिन्तयेन्नरः ।
दुष्टा नागा ग्रहा मेघा विनश्यन्ति च राक्षसाः

dhūmārakte karaṃ madhye dhyātvā khe cintayennaraḥ |
duṣṭā nāgā grahā meghā vinaśyanti ca rākṣasāḥ

1,20.7

त्रिलोकान्रक्षयेन्मन्त्रो मर्त्यलोकस्य का कथा ।
ओं जूं सूं हूं फट्

trilokānrakṣayenmantro martyalokasya kā kathā |
oṃ jūṃ sūṃ hūṃ phaṭ

1,20.8

खादिरान्कीलकानष्टौ क्षेत्रे संमन्त्र्य विन्यसेत् ।
न तत्र वज्रपातस्य स्फूर्जथ्वादेरुपद्रवः

khādirānkīlakānaṣṭau kṣetre saṃmantrya vinyaset |
na tatra vajrapātasya sphūrjathvāderupadravaḥ

1,20.9

गरुडोक्तैर्महामन्त्रैः कीलकानष्ट मन्त्रयेत् ।
एकविंशतिवाराणि क्षेत्रे तु निखनेन्निशि

garuḍoktairmahāmantraiḥ kīlakānaṣṭa mantrayet |
ekaviṃśativārāṇi kṣetre tu nikhanenniśi

1,20.10

विद्युन्मूषकवज्रादिसमुपद्रव एव च ।
हरक्षमलवरयू बिन्दुयुक्तः सदाशिवः

vidyunmūṣakavajrādisamupadrava eva ca |
harakṣamalavarayū binduyuktaḥ sadāśivaḥ

1,20.11

ओं ह्रां सदाशिवाय नमः ।
तर्जन्या विन्यसेत्पिण्डं (ण्डे) दाडिमीकुसुमप्रभम्

oṃ hrāṃ sadāśivāya namaḥ |
tarjanyā vinyasetpiṇḍaṃ (ṇḍe) dāḍimīkusumaprabham

1,20.12

तस्यैव दर्शनाद्दुष्टा मेघविद्युद्दिपादयः ।
राक्षसा भूतडाकिन्यः प्रद्रवन्ति दिशो दश

tasyaiva darśanādduṣṭā meghavidyuddipādayaḥ |
rākṣasā bhūtaḍākinyaḥ pradravanti diśo daśa

1,20.13

ओं ह्रीं गणेशाय नमः ।
(ओं ह्रीं) स्तम्भनादिचक्राय नमः ।
ओं ऐं ब्रहयैन्त्रै लोक्यडामराय नमः

oṃ hrīṃ gaṇeśāya namaḥ |
(oṃ hrīṃ) stambhanādicakrāya namaḥ |
oṃ aiṃ brahayaintrai lokyaḍāmarāya namaḥ

1,20.14

भैरवं पिण्डमाख्यातं विषपापग्रहापहम् ।
क्षेत्रस्य रक्षणं भूतराक्षसादेः प्रमर्दनम्

bhairavaṃ piṇḍamākhyātaṃ viṣapāpagrahāpaham |
kṣetrasya rakṣaṇaṃ bhūtarākṣasādeḥ pramardanam

1,20.15

ओं नमः ।
इन्द्रवज्रं करे ध्यात्वा दुष्टमेघादिवारणम् ।
विष शत्रुगणा भूता नश्यन्ते वज्रमुद्रया

oṃ namaḥ |
indravajraṃ kare dhyātvā duṣṭameghādivāraṇam |
viṣa śatrugaṇā bhūtā naśyante vajramudrayā

1,20.16

ओं क्षुं(क्ष) नमः ।
स्मरेत्पाशं वामहस्ते विषभूतादि नश्यति ।
ओं ह्रां (ह्रो) नमः ।
हरेदुच्चारणान्मन्त्रो विषमेघग्रहादिकान्

oṃ kṣuṃ(kṣa) namaḥ |
smaretpāśaṃ vāmahaste viṣabhūtādi naśyati |
oṃ hrāṃ (hro) namaḥ |
hareduccāraṇānmantro viṣameghagrahādikān

1,20.17

ध्यात्वा कृतान्तं च दहेच्छेदकास्त्रेण वै जगत् ।
ओं क्ष्णं (क्ष्म) नमः ।
ध्यात्वा तु भैरवं कुर्यान्द्रहभूतविषापहम्

dhyātvā kṛtāntaṃ ca dahecchedakāstreṇa vai jagat |
oṃ kṣṇaṃ (kṣma) namaḥ |
dhyātvā tu bhairavaṃ kuryāndrahabhūtaviṣāpaham

1,20.18

ओं लसद्दिजिह्वाक्ष स्वाहा ।
क्षेत्रादौ ग्रहभूतादिविषपक्षिनिवारणम्

oṃ lasaddijihvākṣa svāhā |
kṣetrādau grahabhūtādiviṣapakṣinivāraṇam

1,20.19

ओं क्ष्व (क्ष्णं) नमः ।
रक्तेन पटहे लिख्य शब्दात्रेसुर्ग्रहादयः ।
ओं मर मर मारयमारय स्वाहा ।
ओं हुं फट् स्वाहा

oṃ kṣva (kṣṇaṃ) namaḥ |
raktena paṭahe likhya śabdātresurgrahādayaḥ |
oṃ mara mara mārayamāraya svāhā |
oṃ huṃ phaṭ svāhā

1,20.20

शूलं चाष्टशतैर्मन्त्र्य भ्रामणाच्छत्रुवृन्दहृत् ।
ऊर्धशक्तिनिपातेन अधः शक्तिं निकुञ्चेयेत्

śūlaṃ cāṣṭaśatairmantrya bhrāmaṇācchatruvṛndahṛt |
ūrdhaśaktinipātena adhaḥ śaktiṃ nikuñceyet

1,20.21

पूरके पूरिता मन्त्राः कुम्भकेन सुमन्त्रिताः ।
प्रणवेनाप्यायितास्ते मनवस्तदुदीरिताः ।
एवमाप्यायिता मन्त्रा भृत्यवत्फलदायकाः

pūrake pūritā mantrāḥ kumbhakena sumantritāḥ |
praṇavenāpyāyitāste manavastadudīritāḥ |
evamāpyāyitā mantrā bhṛtyavatphaladāyakāḥ

Chapter 1.21

1,21.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विषादिहरमन्त्रबृन्दनिरूपणं नाम विंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 21 सूत उवाच ।
पञ्चवत्क्रार्चनं वक्ष्ये पृथ ग्यद्भुक्तिमुक्तिदम् ।
ओं भूर्विष्णवे आदिभूताय सर्वाधाराय मूर्तये स्वाहा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣādiharamantrabṛndanirūpaṇaṃ nāma viṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 21 sūta uvāca |
pañcavatkrārcanaṃ vakṣye pṛtha gyadbhuktimuktidam |
oṃ bhūrviṣṇave ādibhūtāya sarvādhārāya mūrtaye svāhā

1,21.2

सद्योजातस्य चाह्वानमनेन प्रथमं चरेत् ।
ओं हां सद्योजातायैव कला ह्यष्टौ प्रकीर्तिताः

sadyojātasya cāhvānamanena prathamaṃ caret |
oṃ hāṃ sadyojātāyaiva kalā hyaṣṭau prakīrtitāḥ

1,21.3

सिद्धिरृद्धिर्धृतिर्लक्ष्मीर्मेधा कान्तिः स्वधा स्थितिः (8) ।
ओं हीं वामदेवायैव कलास्तस्य त्रयोदश

siddhirṛddhirdhṛtirlakṣmīrmedhā kāntiḥ svadhā sthitiḥ (8) |
oṃ hīṃ vāmadevāyaiva kalāstasya trayodaśa

1,21.4

रजा रक्षा रतिः पाल्या कान्ति स्तृष्णा मतिः क्रिया ।
कामा बुद्धिश्च रात्रिश्च त्रासनी मोहिनी तथा (13)

rajā rakṣā ratiḥ pālyā kānti stṛṣṇā matiḥ kriyā |
kāmā buddhiśca rātriśca trāsanī mohinī tathā (13)

1,21.5

मनोन्मनी अघोरा च तथा मोहा क्षुधा कलाः ।
निद्रा मृत्युश्च माया च (8)अष्टसंख्या भयङ्कर

manonmanī aghorā ca tathā mohā kṣudhā kalāḥ |
nidrā mṛtyuśca māyā ca (8)aṣṭasaṃkhyā bhayaṅkara

1,21.6

ओं हैं तत्पुरुषायैव (षाय) निवृत्तिश्च प्रतिष्ठा च विद्या शान्तिर्न केवला

oṃ haiṃ tatpuruṣāyaiva (ṣāya) nivṛttiśca pratiṣṭhā ca vidyā śāntirna kevalā

1,21.7

ओं हौं ईशानाय नमो निश्चला च निरञ्जना ।
शशिनी चाङ्गना चैव मरीचिर्ज्वालिनी तथा

oṃ hauṃ īśānāya namo niścalā ca nirañjanā |
śaśinī cāṅganā caiva marīcirjvālinī tathā

Chapter 1.22

1,22.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डं पञ्चवक्क्रपूजनं नामैकविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 22 सूत उवाच ।
शिवार्चनं प्रवक्ष्यामि बुक्तिमुक्तिकरं परम् ।
शान्तं सर्वगतं शून्यं मात्राद्वादशके स्थितम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍaṃ pañcavakkrapūjanaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 22 sūta uvāca |
śivārcanaṃ pravakṣyāmi buktimuktikaraṃ param |
śāntaṃ sarvagataṃ śūnyaṃ mātrādvādaśake sthitam

1,22.2

पञ्च वक्क्राणि ह्रस्वानि दीर्घाण्यङ्गानि बिन्दुना ।
सविसर्गं वदेदस्त्रं शिव ऊर्घ्वं तथा पुनः

pañca vakkrāṇi hrasvāni dīrghāṇyaṅgāni bindunā |
savisargaṃ vadedastraṃ śiva ūrghvaṃ tathā punaḥ

1,22.3

षष्ठेनाधो महामन्त्रो हौमित्येवाखिलार्थदः ।
हस्ताभ्यां संस्पृशेत्पादावूर्ध्वं पादान्मस्तकम्

ṣaṣṭhenādho mahāmantro haumityevākhilārthadaḥ |
hastābhyāṃ saṃspṛśetpādāvūrdhvaṃ pādānmastakam

1,22.4

महामुद्रा हि सर्वेषां कराङ्गन्यासमाचरेत् ।
तालहस्तेन पृष्ठं च अस्त्रमन्त्रेण शोधयेत्

mahāmudrā hi sarveṣāṃ karāṅganyāsamācaret |
tālahastena pṛṣṭhaṃ ca astramantreṇa śodhayet

1,22.5

कनिष्ठामादितः कृत्वा तर्जन्यङ्गानि विन्यसेत् ।
पूजनं संप्रवक्ष्यामि कर्णिकायां त्दृदम्बुजे

kaniṣṭhāmāditaḥ kṛtvā tarjanyaṅgāni vinyaset |
pūjanaṃ saṃpravakṣyāmi karṇikāyāṃ tdṛdambuje

1,22.6

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यादि त्दृदार्चयेत् ।
आवाहनं स्थापनं च पाद्यमर्घ्यं हृदार्पयेत्

dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryādi tdṛdārcayet |
āvāhanaṃ sthāpanaṃ ca pādyamarghyaṃ hṛdārpayet

1,22.7

आचामं स्नपनं पूजामेकाधारणतुल्यकम्? ।
अग्निकार्यविधिं वक्ष्ये अस्त्रेणोल्लेखनं चरेत्

ācāmaṃ snapanaṃ pūjāmekādhāraṇatulyakam? |
agnikāryavidhiṃ vakṣye astreṇollekhanaṃ caret

1,22.8

वरंमणाभ्युक्षणं कार्यं शक्तिन्यासं हृदा चरेत् ।
त्दृदि वा शक्तिगर्ते च प्रक्षिपेज्जातवेदसम्

varṃmaṇābhyukṣaṇaṃ kāryaṃ śaktinyāsaṃ hṛdā caret |
tdṛdi vā śaktigarte ca prakṣipejjātavedasam

1,22.9

गर्भाधानादिकं कृत्वा निष्कृतिं चारस्य पश्चिमाम् ।
हृदा कृत्वा सर्वकरंम शिवं सांगं तु होमयेत्

garbhādhānādikaṃ kṛtvā niṣkṛtiṃ cārasya paścimām |
hṛdā kṛtvā sarvakarṃma śivaṃ sāṃgaṃ tu homayet

1,22.10

पूजयेन्मण्डले शम्भुं पद्मगर्भे गराङ्कितम् ।
चतुः षष्ट्यन्तमष्टादि खाक्षि खाद्यादिमण्डलम्

pūjayenmaṇḍale śambhuṃ padmagarbhe garāṅkitam |
catuḥ ṣaṣṭyantamaṣṭādi khākṣi khādyādimaṇḍalam

1,22.11

खाक्षीन्द्रसूर्यगं सर्वखादिवेदेन्दु (देवेन्दु) वर्तनम् ।
आग्नेय्यां कारयेत्कुण्डमर्धचन्द्रनिभं शुभम्

khākṣīndrasūryagaṃ sarvakhādivedendu (devendu) vartanam |
āgneyyāṃ kārayetkuṇḍamardhacandranibhaṃ śubham

1,22.12

अग्निशास्त्र परायुस्थो त्दृदयादिगणोच्यते ।
अस्त्रं दिशा सुपद्मस्य कर्णिकायां सदाशिवः

agniśāstra parāyustho tdṛdayādigaṇocyate |
astraṃ diśā supadmasya karṇikāyāṃ sadāśivaḥ

1,22.13

दीक्षां वक्ष्ये पञ्चतत्त्वे स्थितां भूम्यादिकां परे ।
निवृत्तिर्भूप्रतिष्ठाद्यैर्विद्याग्निः शान्तिवन्निजः

dīkṣāṃ vakṣye pañcatattve sthitāṃ bhūmyādikāṃ pare |
nivṛttirbhūpratiṣṭhādyairvidyāgniḥ śāntivannijaḥ

1,22.14

शान्त्यतीतं भवेव्द्योम तत्परं शान्तमव्ययम् ।
एकैकस्य शतं होमा हत्येवं पञ्च होमयेत्

śāntyatītaṃ bhavevdyoma tatparaṃ śāntamavyayam |
ekaikasya śataṃ homā hatyevaṃ pañca homayet

1,22.15

पश्चात्पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रा(प्र)सोदन शिवं स्मरेत् ।
प्रायश्चित्तविशुद्ध्यर्थमेकैकाष्टाहुतिं क्रमात्

paścātpūrṇāhutiṃ dattvā prā(pra)sodana śivaṃ smaret |
prāyaścittaviśuddhyarthamekaikāṣṭāhutiṃ kramāt

1,22.16

होमयेदस्त्रबीजेन एवं दीक्षां समापयेत् ।
यजनव्यतिरेकेण गोप्यं संस्कारमुत्तमम्

homayedastrabījena evaṃ dīkṣāṃ samāpayet |
yajanavyatirekeṇa gopyaṃ saṃskāramuttamam

1,22.17

एवं संस्कारशुद्धस्य शिवत्वं जायते ध्रुवम्

evaṃ saṃskāraśuddhasya śivatvaṃ jāyate dhruvam

Chapter 1.23

1,23.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शिवार्चनप्रकारो नाम द्वाविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 23 सूत उवाच ।
शिवार्चनं प्रवक्ष्यामि धरंमकामादिसाधनम् ।
त्रिभिर्मन्त्रैराचामेत्तु स्वाहान्तैः प्रणवादिकैः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śivārcanaprakāro nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 23 sūta uvāca |
śivārcanaṃ pravakṣyāmi dharṃmakāmādisādhanam |
tribhirmantrairācāmettu svāhāntaiḥ praṇavādikaiḥ

1,23.2

ओं हां आत्मतत्त्वाय विद्यातत्त्वाय हीं तथा ।
ओं हूं शिवतत्त्वाय स्वाहा हृदा स्याच्छ्रोत्रवन्दनम्

oṃ hāṃ ātmatattvāya vidyātattvāya hīṃ tathā |
oṃ hūṃ śivatattvāya svāhā hṛdā syācchrotravandanam

1,23.3

भस्मस्नानं तर्पणं च ओं हां स्वाहा सर्वमन्त्रकाः ।
सर्वे देवाः सर्वमुनिर्नमो ऽन्तो वौषडन्तकः

bhasmasnānaṃ tarpaṇaṃ ca oṃ hāṃ svāhā sarvamantrakāḥ |
sarve devāḥ sarvamunirnamo 'nto vauṣaḍantakaḥ

1,23.4

स्वधान्ताः सर्वपितरः स्वधान्ताश्च पितामहाः ।
ओं हां प्रपितामहेभ्यस्तथा मातामहादयः

svadhāntāḥ sarvapitaraḥ svadhāntāśca pitāmahāḥ |
oṃ hāṃ prapitāmahebhyastathā mātāmahādayaḥ

1,23.5

हां नमः सर्वमातृभ्यस्ततः स्यात्प्राणसंयमः ।
आचामं मार्जनं चाथो गायत्रीं च जपेत्ततः

hāṃ namaḥ sarvamātṛbhyastataḥ syātprāṇasaṃyamaḥ |
ācāmaṃ mārjanaṃ cātho gāyatrīṃ ca japettataḥ

1,23.6

ओं हां तन्महेशाय विद्महे,वाग्विशुद्धाय धीमहि, तन्नो रुद्रः प्रचोदयात्

oṃ hāṃ tanmaheśāya vidmahe,vāgviśuddhāya dhīmahi, tanno rudraḥ pracodayāt

1,23.7

सूर्योपस्थानकं कृत्वा सूर्यमन्त्रैः प्रपूजयेत् ।
ओं हां हीं हूं हैं हौं हः शिवसूर्याय नमः ।
ओं हं खखोल्काय सूर्यमूर्तये नमः ।
ओं ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमः

sūryopasthānakaṃ kṛtvā sūryamantraiḥ prapūjayet |
oṃ hāṃ hīṃ hūṃ haiṃ hauṃ haḥ śivasūryāya namaḥ |
oṃ haṃ khakholkāya sūryamūrtaye namaḥ |
oṃ hrāṃ hrīṃ saḥ sūryāya namaḥ

1,23.8

दण्डिने पिङ्गले त्वातिभूतानि च ततः स्मरेत् ।
अग्नयादौ विमलेशानमाराध्य परमं सुखम्

daṇḍine piṅgale tvātibhūtāni ca tataḥ smaret |
agnayādau vimaleśānamārādhya paramaṃ sukham

1,23.9

यजेत्पद्मां च रां दीप्तां रीं सूक्ष्मां रूं जयां च रें ।
भद्रां च रैं विभूतिं रों विमलां रौममोधि (रोधि) काम्

yajetpadmāṃ ca rāṃ dīptāṃ rīṃ sūkṣmāṃ rūṃ jayāṃ ca reṃ |
bhadrāṃ ca raiṃ vibhūtiṃ roṃ vimalāṃ raumamodhi (rodhi) kām

1,23.10

रं विद्युतां च पूर्वादौ रा (रं) मध्ये सर्वतोमुखीम् ।
अर्कासनं सूर्यमूर्तें ह्रां ह्रूं (ह्रीं) सः सूर्यमर्चयेत्

raṃ vidyutāṃ ca pūrvādau rā (raṃ) madhye sarvatomukhīm |
arkāsanaṃ sūryamūrteṃ hrāṃ hrūṃ (hrīṃ) saḥ sūryamarcayet

1,23.11

ओं आं हृदर्काय च शिरः शिखा च भूर्भुवः स्वरोम् ।
ज्वालिनीं ह्रं कवचस्य चास्त्रं राज्ञां च दीक्षिताम्

oṃ āṃ hṛdarkāya ca śiraḥ śikhā ca bhūrbhuvaḥ svarom |
jvālinīṃ hraṃ kavacasya cāstraṃ rājñāṃ ca dīkṣitām

1,23.12

यजेत्सूर्यहृदा सर्वान्सों सोमं मं च मङ्गलम् ।
बं बुधं बृं बृहस्पतिं भं भार्गवं शं शनैश्चरम्

yajetsūryahṛdā sarvānsoṃ somaṃ maṃ ca maṅgalam |
baṃ budhaṃ bṛṃ bṛhaspatiṃ bhaṃ bhārgavaṃ śaṃ śanaiścaram

1,23.13

रं राहुं कं यजेत्केतुं ओं तेजश्चण्डमर्चयेत् ।
सूर्यमभ्यर्च्य चाचम्य कनिष्ठातो ऽङ्गकांन्यसेत्

raṃ rāhuṃ kaṃ yajetketuṃ oṃ tejaścaṇḍamarcayet |
sūryamabhyarcya cācamya kaniṣṭhāto 'ṅgakāṃnyaset

1,23.14

हां हृच्छिरो हूं शिखा हैं वरंम हौं चैव नेत्रकम् ।
हो ऽस्त्रं शक्तिस्थितिं कृत्वा भूतशुद्धिं पुनर्न्यसेत्

hāṃ hṛcchiro hūṃ śikhā haiṃ varṃma hauṃ caiva netrakam |
ho 'straṃ śaktisthitiṃ kṛtvā bhūtaśuddhiṃ punarnyaset

1,23.15

अर्घ्यपात्रं ततः कृत्वा तदद्भिः प्रोक्षयेद्यजेत्

arghyapātraṃ tataḥ kṛtvā tadadbhiḥ prokṣayedyajet

1,23.16

आत्मानं पद्मसंस्थं च हौं शिवाय ततो बहिः ।
द्वारे नन्दिमहाकालौ गङ्गा च यमुनाथ गौः

ātmānaṃ padmasaṃsthaṃ ca hauṃ śivāya tato bahiḥ |
dvāre nandimahākālau gaṅgā ca yamunātha gauḥ

1,23.17

श्रीरस्त्रं वास्त्वधिपतिं ब्रह्माणं च गणं गुरुम् ।
शक्त्यनन्तौ यजेन्मध्ये पूर्वादौ धरंमकादिकम्

śrīrastraṃ vāstvadhipatiṃ brahmāṇaṃ ca gaṇaṃ gurum |
śaktyanantau yajenmadhye pūrvādau dharṃmakādikam

1,23.18

अधरंमाद्यं च वह्न्यादौ मध्ये पद्मस्य कर्णिके ।
वामाज्येष्ठा च पूर्वादौ रौद्री काली च पूर्षदः

adharṃmādyaṃ ca vahnyādau madhye padmasya karṇike |
vāmājyeṣṭhā ca pūrvādau raudrī kālī ca pūrṣadaḥ

1,23.19

ओं हौं कलविकरिण्यै बलविकरिणी ततः ।
बलप्रमथिनी सर्वभूतानां दमनी ततः

oṃ hauṃ kalavikariṇyai balavikariṇī tataḥ |
balapramathinī sarvabhūtānāṃ damanī tataḥ

1,23.20

मनोन्मनी यजेदेताः पठिमध्ये शिवाग्रतः ।
शिवासनं महामूर्ति मूर्तिमध्ये शिवाय च

manonmanī yajedetāḥ paṭhimadhye śivāgrataḥ |
śivāsanaṃ mahāmūrti mūrtimadhye śivāya ca

1,23.21

आवाहनं स्थापनं च सन्निधानं निरोधनम् ।
सकलीकरणं मुद्रादर्शनं चार्घ्यपाद्यकम्

āvāhanaṃ sthāpanaṃ ca sannidhānaṃ nirodhanam |
sakalīkaraṇaṃ mudrādarśanaṃ cārghyapādyakam

1,23.22

आचामाभ्यङ्गमुद्वर्तं स्नानं निरंमथनं चरेत् ।
वस्त्रं विलेपनं पुष्पं धूपं दीपं चरुं ददेत्

ācāmābhyaṅgamudvartaṃ snānaṃ nirṃmathanaṃ caret |
vastraṃ vilepanaṃ puṣpaṃ dhūpaṃ dīpaṃ caruṃ dadet

1,23.23

आचामं मुखवासं च ताम्बूलं हस्तशोधनम् ।
छत्रचामरपावित्रं परमीकरणं चरेत्

ācāmaṃ mukhavāsaṃ ca tāmbūlaṃ hastaśodhanam |
chatracāmarapāvitraṃ paramīkaraṇaṃ caret

1,23.24

रूपक्पेन चैकाहजपो जाप्यसमर्पणम् ।
स्तुतिर्नतिर्हृदाद्यैश्च ज्ञेयं नामाङ्ग पूजनम्

rūpakpena caikāhajapo jāpyasamarpaṇam |
stutirnatirhṛdādyaiśca jñeyaṃ nāmāṅga pūjanam

1,23.25

अग्नीशरक्षो वायव्ये मध्ये पूर्वादितन्त्रकम् ।
इन्द्राद्यांश्च यजेच्चण्डं तस्मै निर्माल्यमर्पयेत्

agnīśarakṣo vāyavye madhye pūrvāditantrakam |
indrādyāṃśca yajeccaṇḍaṃ tasmai nirmālyamarpayet

1,23.26

गुहायातिगुह्यगोप्ता त्वं गृहाणास्मत्कृतं जपम् ।
सिद्धिर्भवतु मे देव तत्प्रसादात्त्वयि स्थितिः

guhāyātiguhyagoptā tvaṃ gṛhāṇāsmatkṛtaṃ japam |
siddhirbhavatu me deva tatprasādāttvayi sthitiḥ

1,23.27

यत्किञ्चित्क्रियते कर्म सदा सुकृतदुष्कृतम् ।
तन्मे शिवपदस्थस्य रुद्र क्षपय शङ्कर

yatkiñcitkriyate karma sadā sukṛtaduṣkṛtam |
tanme śivapadasthasya rudra kṣapaya śaṅkara

1,23.28

शिवो दाता शिवो भोक्ता शिवः सर्वमिदं जगत् ।
शिवो जयति सर्वत्र यः शिवः सो ऽहमेव च

śivo dātā śivo bhoktā śivaḥ sarvamidaṃ jagat |
śivo jayati sarvatra yaḥ śivaḥ so 'hameva ca

1,23.29

यत्कृतं यत्करिष्यामि तत्सर्वं सुकृतं तव(तस्तवम्) ।
त्वं त्राता विश्वनेता च नान्योनाथो ऽस्तिमेशिव

yatkṛtaṃ yatkariṣyāmi tatsarvaṃ sukṛtaṃ tava(tastavam) |
tvaṃ trātā viśvanetā ca nānyonātho 'stimeśiva

1,23.30

अथान्येन प्रकारेण शिवपूजां वदाम्यहम् ।
गणः सरस्वती नन्दी महाकालो ऽथगङ्गया

athānyena prakāreṇa śivapūjāṃ vadāmyaham |
gaṇaḥ sarasvatī nandī mahākālo 'thagaṅgayā

1,23.31

पवनास्त्रं वास्त्वधिपो द्वारि पूर्वादितस्त्विमे ।
इन्द्राद्याः पूजनीयाश्च तत्त्वानि पृथिवी जलम्

pavanāstraṃ vāstvadhipo dvāri pūrvāditastvime |
indrādyāḥ pūjanīyāśca tattvāni pṛthivī jalam

1,23.32

तेजो वायुर्व्योम गन्धो रसरूपे च शब्दकः ।
स्पर्शो वाक् पाणि पादं च पायूपस्थं श्रुतित्वचम्

tejo vāyurvyoma gandho rasarūpe ca śabdakaḥ |
sparśo vāk pāṇi pādaṃ ca pāyūpasthaṃ śrutitvacam

1,23.33

चक्षुर्जिह्वा घ्राणमनो बुद्धिश्चाहं प्रकृत्यपि ।
पुमान्नागो बुद्धिविद्ये कला कालो नियत्यपि

cakṣurjihvā ghrāṇamano buddhiścāhaṃ prakṛtyapi |
pumānnāgo buddhividye kalā kālo niyatyapi

1,23.34

माया च शुद्ध विद्या च ईश्वरश्च सदाशिवः ।
शक्तिः शिवश्च ताञ्ज्ञात्वा मुक्तो ज्ञानी शिवो भवेत्

māyā ca śuddha vidyā ca īśvaraśca sadāśivaḥ |
śaktiḥ śivaśca tāñjñātvā mukto jñānī śivo bhavet

1,23.35

यः शिवः स हरिर्ब्रह्मा सो ऽहं ब्रह्मास्मि शङ्कर

yaḥ śivaḥ sa harirbrahmā so 'haṃ brahmāsmi śaṅkara

1,23.36

भूतशुद्धिं प्रवक्ष्यामि यया शुद्धः शिवो भवेत् ।
हृत्पद्मे सद्योमन्त्रः स्यान्निवृत्तिश्च कला इडा

bhūtaśuddhiṃ pravakṣyāmi yayā śuddhaḥ śivo bhavet |
hṛtpadme sadyomantraḥ syānnivṛttiśca kalā iḍā

1,23.37

पिङ्गला द्वे च नाड्यौ तु प्राणो ऽपानश्च मारुतौ ।
इन्द्रो देहो ब्रह्महेतुश्चतुरस्त्रं च मण्डलम्

piṅgalā dve ca nāḍyau tu prāṇo 'pānaśca mārutau |
indro deho brahmahetuścaturastraṃ ca maṇḍalam

1,23.38

वक्त्रेण लाञ्छितं वायुमेकोद्धातगुणाः शराः ।
त्दृत्स्थानसादृश्यरुतं शतकोटिप्रविस्तरम्

vaktreṇa lāñchitaṃ vāyumekoddhātaguṇāḥ śarāḥ |
tdṛtsthānasādṛśyarutaṃ śatakoṭipravistaram

1,23.39

ओं ह्रीं प्रतिष्ठायै ह्रूं ह्रः फट् ।
ओं ह्रीं ह्रूं विद्यायै ह्रं ह्रः फट् ।
चतुरशीतिकोटीनामुच्छ्रयं भूमितन्त्रकम्

oṃ hrīṃ pratiṣṭhāyai hrūṃ hraḥ phaṭ |
oṃ hrīṃ hrūṃ vidyāyai hraṃ hraḥ phaṭ |
caturaśītikoṭīnāmucchrayaṃ bhūmitantrakam

1,23.40

तन्मध्ये भववृक्षं च आत्मानं च विचिन्तयेत् ।
अधोमुखीं ततः पृथ्वीं तत्तच्छुध्दं भवेद्ध्रुवम्

tanmadhye bhavavṛkṣaṃ ca ātmānaṃ ca vicintayet |
adhomukhīṃ tataḥ pṛthvīṃ tattacchudhdaṃ bhaveddhruvam

1,23.41

वामा देवी प्रतिष्ठा च सुषुम्ना धारिका तथा ।
समानोदानवरुणा देवता विष्णु कारणम्

vāmā devī pratiṣṭhā ca suṣumnā dhārikā tathā |
samānodānavaruṇā devatā viṣṇu kāraṇam

1,23.42

अद्धाताश्च गुणा वेदाः श्वेतं ध्यानं तथैव च ।
एवं कुर्यात्कण्ठपद्ममर्धचन्द्राख्यमण्डलम्

addhātāśca guṇā vedāḥ śvetaṃ dhyānaṃ tathaiva ca |
evaṃ kuryātkaṇṭhapadmamardhacandrākhyamaṇḍalam

1,23.43

पद्माङ्कितं द्विविंशतिककोटिविस्तीर्णमौ स्मरेत् ।
चतुर्नवत्युच्छ्रयं च आत्मानं च अधोमुखम्

padmāṅkitaṃ dviviṃśatikakoṭivistīrṇamau smaret |
caturnavatyucchrayaṃ ca ātmānaṃ ca adhomukham

1,23.44

तालुस्थानं च पद्मं च अघोरो विद्ययान्वितः ।
नाभ्यो(ड्यो) ष्ठयोर्हस्तिजिह्वाध्यानो नागोग्निदेवता

tālusthānaṃ ca padmaṃ ca aghoro vidyayānvitaḥ |
nābhyo(ḍyo) ṣṭhayorhastijihvādhyāno nāgognidevatā

1,23.45

रुद्रहेतुस्त्रिरुद्धातास्त्रिगुणा रक्तवर्णकम् ।
ज्वालाकृते त्रिकोणं च चतुः कोटिशतानि च

rudrahetustriruddhātāstriguṇā raktavarṇakam |
jvālākṛte trikoṇaṃ ca catuḥ koṭiśatāni ca

1,23.46

विस्तीर्णं च समुत्सेधं रुद्रतत्त्वं विचिन्तयेत् ।
ललाटे वै तत्पुरुषः शान्तिर्यः शाद्वलं बुधाः (वृषा)

vistīrṇaṃ ca samutsedhaṃ rudratattvaṃ vicintayet |
lalāṭe vai tatpuruṣaḥ śāntiryaḥ śādvalaṃ budhāḥ (vṛṣā)

1,23.47

कूर्मश्च कृकरो वायुर्देव ईश्वरकारणम् ।
द्विरुद्धातो गुणौ द्वौ च धूम्रषट्कोणमण्डलम्

kūrmaśca kṛkaro vāyurdeva īśvarakāraṇam |
dviruddhāto guṇau dvau ca dhūmraṣaṭkoṇamaṇḍalam

1,23.48

बिन्द्वङ्कितं चाष्टकोटिविस्तीर्णं चोच्छ्रयस्तथा ।
चतुर्दशाधिकं कोटिवायुतत्त्वं विचिन्तयेत्

bindvaṅkitaṃ cāṣṭakoṭivistīrṇaṃ cocchrayastathā |
caturdaśādhikaṃ koṭivāyutattvaṃ vicintayet

1,23.49

द्वादशति सरसिजे शान्त्य तीतास्तथेश्वराः ।
कुहूश्च शङ्खिनी नाड्यो देवदत्तो धनञ्जयः

dvādaśati sarasije śāntya tītāstatheśvarāḥ |
kuhūśca śaṅkhinī nāḍyo devadatto dhanañjayaḥ

1,23.50

शिखैशानकारणं च सदाशिव इति स्मृतः ।
गुण एकस्तथोद्धातः शुद्धस्फटिकवत्स्मरेत्

śikhaiśānakāraṇaṃ ca sadāśiva iti smṛtaḥ |
guṇa ekastathoddhātaḥ śuddhasphaṭikavatsmaret

1,23.51

षोडशकोटिविस्तीर्णं पञ्चविंशतिकोच्छ्रयम् ।
वर्तुलं चिन्तयेव्द्योम भुतशुद्धिरुदाहृता

ṣoḍaśakoṭivistīrṇaṃ pañcaviṃśatikocchrayam |
vartulaṃ cintayevdyoma bhutaśuddhirudāhṛtā

1,23.52

गुणयो गुरुर्बोजगुरुः शक्तयनन्तौ च धरंमकः ।
ज्ञानवैराग्यमैश्वर्यैस्ततः पूर्वादिपत्रके

guṇayo gururbojaguruḥ śaktayanantau ca dharṃmakaḥ |
jñānavairāgyamaiśvaryaistataḥ pūrvādipatrake

1,23.53

अधोर्ध्ववदने द्वे च पद्मकर्णिककेसरम् ।
वामाद्या आत्मविद्या च सदा ध्यायेच्छिवाख्यकम्

adhordhvavadane dve ca padmakarṇikakesaram |
vāmādyā ātmavidyā ca sadā dhyāyecchivākhyakam

1,23.54

तत्त्वं शिवासने मूर्तिर्हे हौं विद्यादेहाय नमः ।
बद्धपद्मासनासीनः सितः षोडशवार्षिकः

tattvaṃ śivāsane mūrtirhe hauṃ vidyādehāya namaḥ |
baddhapadmāsanāsīnaḥ sitaḥ ṣoḍaśavārṣikaḥ

1,23.55

पञ्चवक्त्रः कराग्रैः स्वैर्दशभिश्चैव धारयन् ।
अभयं प्रसादं शक्तिं शूलं खट्वाङ्गमीश्वरः

pañcavaktraḥ karāgraiḥ svairdaśabhiścaiva dhārayan |
abhayaṃ prasādaṃ śaktiṃ śūlaṃ khaṭvāṅgamīśvaraḥ

1,23.56

दक्षैः करैर्वामकैश्च भुजङ्गं चाक्षसूत्रकम् ।
डमरुकं नीलोत्पलं बीजपूरकमुत्तमम्

dakṣaiḥ karairvāmakaiśca bhujaṅgaṃ cākṣasūtrakam |
ḍamarukaṃ nīlotpalaṃ bījapūrakamuttamam

1,23.57

इच्छाज्ञानक्रियाशक्तिस्त्रिनेत्रो हि सदाशिवः ।
एवं शिवार्चनध्यानी सर्वदा कालवर्जितः

icchājñānakriyāśaktistrinetro hi sadāśivaḥ |
evaṃ śivārcanadhyānī sarvadā kālavarjitaḥ

1,23.58

इहाहोरा वचारेण त्रीणि वर्षाणि जीवति ।
दिनद्वयस्य चारेण जीवेद्वर्षद्वयं नरः

ihāhorā vacāreṇa trīṇi varṣāṇi jīvati |
dinadvayasya cāreṇa jīvedvarṣadvayaṃ naraḥ

1,23.59

दिनत्रयस्य चारेण वर्षमेकं स जीवति ।
नाकाले शीतले मृत्युरुष्णे चैव तु कारके

dinatrayasya cāreṇa varṣamekaṃ sa jīvati |
nākāle śītale mṛtyuruṣṇe caiva tu kārake

Chapter 1.24

1,24.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शिवार्चननिरूपणं नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः (इति शिवादिपूजा समाप्ता) ।
श्रीगरुडमहापुराणम्- 24 सूत उवाच ।
वक्ष्ये गणादिकाः पूजाः सर्वदा स्वर्गदाः पराः ।
गणासनं गणमूर्ति गणाधिपतिमर्चयेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śivārcananirūpaṇaṃ nāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ (iti śivādipūjā samāptā) |
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 24 sūta uvāca |
vakṣye gaṇādikāḥ pūjāḥ sarvadā svargadāḥ parāḥ |
gaṇāsanaṃ gaṇamūrti gaṇādhipatimarcayet

1,24.2

गामादिहृदयाद्यङ्गं दुर्गाया गुरुपादुकाः ।
दुर्गासनं च तन्मूर्तिं ह्रीं दुर्गे रक्षणीति च

gāmādihṛdayādyaṅgaṃ durgāyā gurupādukāḥ |
durgāsanaṃ ca tanmūrtiṃ hrīṃ durge rakṣaṇīti ca

1,24.3

त्दृदादिकं नव शक्त्यो रुद्रचण्डा प्रचण्डया ।
चण्डोग्रा चण्डनायिका चण्डा चण्डवती क्रमात्

tdṛdādikaṃ nava śaktyo rudracaṇḍā pracaṇḍayā |
caṇḍogrā caṇḍanāyikā caṇḍā caṇḍavatī kramāt

1,24.4

चणारूपा चण्डिकाख्या दुर्गेदुर्गे ऽथ रक्षिणि ।
वज्रखड्गादिका मुद्राः शिवाद्या वह्निदेशतः

caṇārūpā caṇḍikākhyā durgedurge 'tha rakṣiṇi |
vajrakhaḍgādikā mudrāḥ śivādyā vahnideśataḥ

1,24.5

सदाशिवमहाप्रेतपद्मासन मथापि वा ।
ऐं क्लीं (ह्रीं) सौस्त्रिपुरायै नमः ।
ओं ह्रां ह्रीं क्षें क्षैं स्त्रीं स्कीं रों स्फें स्फीं शां पद्मासनं च मूर्तिं च त्रिपुरात्दृदयादिकम्

sadāśivamahāpretapadmāsana mathāpi vā |
aiṃ klīṃ (hrīṃ) saustripurāyai namaḥ |
oṃ hrāṃ hrīṃ kṣeṃ kṣaiṃ strīṃ skīṃ roṃ spheṃ sphīṃ śāṃ padmāsanaṃ ca mūrtiṃ ca tripurātdṛdayādikam

1,24.6

पीठाम्बुजे तु ब्राहयादीर्ब्रह्माणी च महेश्वरी ।
कौमारी वैष्णवी पूज्या वाराही चेन्द्रदेवता

pīṭhāmbuje tu brāhayādīrbrahmāṇī ca maheśvarī |
kaumārī vaiṣṇavī pūjyā vārāhī cendradevatā

1,24.7

चामुण्डा चण्डिका पूज्या भैरवाख्यांस्ततो यजेत् ।
असिताङ्गोरुरुश्चण्डः क्रोध उन्मत्तभैरवः

cāmuṇḍā caṇḍikā pūjyā bhairavākhyāṃstato yajet |
asitāṅgoruruścaṇḍaḥ krodha unmattabhairavaḥ

1,24.8

कपाली भीषणश्चैव संहारश्चाष्ट भैरवाः ।
रतिः प्रीतिः कामदेवः पञ्च बाणाश्च योगिनी

kapālī bhīṣaṇaścaiva saṃhāraścāṣṭa bhairavāḥ |
ratiḥ prītiḥ kāmadevaḥ pañca bāṇāśca yoginī

1,24.9

वटुकं दुर्गया विघ्नराजो गुरुश्च क्षेत्रपः ।
पद्मगर्भे मण्डले च त्रिकोणे चिन्तयेद्धृदि

vaṭukaṃ durgayā vighnarājo guruśca kṣetrapaḥ |
padmagarbhe maṇḍale ca trikoṇe cintayeddhṛdi

1,24.10

शुक्लां वरदाक्षसूत्रपुस्ताभयसमन्विताम् ।
लक्षजप्याच्च होमाच्च त्रिपुरा सिद्धिदा भवेत्

śuklāṃ varadākṣasūtrapustābhayasamanvitām |
lakṣajapyācca homācca tripurā siddhidā bhavet

Chapter 1.25

1,25.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे त्रिपुरादिपूजानिरूपणं नम् चतुर्विशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 25 सूत उवाच ।
ऐं क्रीं श्रीं स्फें क्षैं अनन्तशक्तिपादुकां पूजयामि नमः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe tripurādipūjānirūpaṇaṃ nam caturviśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 25 sūta uvāca |
aiṃ krīṃ śrīṃ spheṃ kṣaiṃ anantaśaktipādukāṃ pūjayāmi namaḥ

1,25.2

ऐं श्रीं फ्रैं क्षैं आधारशक्तिपादुकां पूजयामि नमः ।
ओं ह्रं कालाग्निरुद्रपादुकां पूजयामि नमः

aiṃ śrīṃ phraiṃ kṣaiṃ ādhāraśaktipādukāṃ pūjayāmi namaḥ |
oṃ hraṃ kālāgnirudrapādukāṃ pūjayāmi namaḥ

1,25.3

ओं ह्रीं हुं हाटकेश्वरदेवपादुकां पूजयामि नमः ।
ओं ह्रीं शेषभट्टारकपादुकां पूजयामि नमः

oṃ hrīṃ huṃ hāṭakeśvaradevapādukāṃ pūjayāmi namaḥ |
oṃ hrīṃ śeṣabhaṭṭārakapādukāṃ pūjayāmi namaḥ

1,25.4

ओं ह्रीं श्रीं पूथिवीतत्सवर्णभुवनद्वीपसमुद्रदिशामनन्ताख्यमासनं पद्मासनं पूजयामि नमः

oṃ hrīṃ śrīṃ pūthivītatsavarṇabhuvanadvīpasamudradiśāmanantākhyamāsanaṃ padmāsanaṃ pūjayāmi namaḥ

1,25.5

ह्रीं श्रीं निवृत्त्यादि कला पृथिव्यादितत्त्व मनन्तादिभुवनमोङ्कारादिवर्णम् ।
हकारादिनवात्मकपदः सद्योदातादिमन्त्रः ह्रां हृदयाद्यङ्गः ।
एवं मन्त्रमहेश्वर सिद्धविद्यात्मकः परामृतार्णवः सर्वभूतो दिक्समस्तषडङ्गः सदाशिवार्णवपयः पूर्णोदधिपक्षश्रीमानास्पदात्मकः विद्योमापूर्णज्ञत्वकर्तृत्वलक्षणज्येष्ठाचक्ररुद्रशक्त्यात्मककर्णि कः ।
नवशक्तिशिवादिभिर्मूलमण्डलत्रयकुजात्मकोत्पन्नापद्मासनपादुकां पूजयामि नमः

hrīṃ śrīṃ nivṛttyādi kalā pṛthivyāditattva manantādibhuvanamoṅkārādivarṇam |
hakārādinavātmakapadaḥ sadyodātādimantraḥ hrāṃ hṛdayādyaṅgaḥ |
evaṃ mantramaheśvara siddhavidyātmakaḥ parāmṛtārṇavaḥ sarvabhūto diksamastaṣaḍaṅgaḥ sadāśivārṇavapayaḥ pūrṇodadhipakṣaśrīmānāspadātmakaḥ vidyomāpūrṇajñatvakartṛtvalakṣaṇajyeṣṭhācakrarudraśaktyātmakakarṇi kaḥ |
navaśaktiśivādibhirmūlamaṇḍalatrayakujātmakotpannāpadmāsanapādukāṃ pūjayāmi namaḥ

Chapter 1.26

1,26.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे आसनपूजानिरूपणं नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः श्रीगरूडमहापुराणम्- 26 सूत उवाच ।
अनन्तरं करन्यासः ।
विद्याकरी शुद्धिः कार्या ।
पद्ममुद्रां बद्ध्वा मन्त्रन्यासं कुर्यात् ।
कैं कनिष्ठायै नमः ।
नैं अनामिकायै नमः ।
मैं मध्यमायै नमः ।
तैं तर्जन्यै नमः ।
अं अङ्गुष्ठायै नमः ।
लां करतलायै नमः ।
वां करपृष्ठायै नमः

1,26.2

अथ देहन्यासः ।
स्मंस्मं मणिबन्धाय नमः ।
ऐं ह्रीं श्रीं करास्फालाय नमः ।
महातेजोरूपं हुंहुङ्कारेण करास्फालनं कुर्यात्

atha dehanyāsaḥ |
smaṃsmaṃ maṇibandhāya namaḥ |
aiṃ hrīṃ śrīṃ karāsphālāya namaḥ |
mahātejorūpaṃ huṃhuṅkāreṇa karāsphālanaṃ kuryāt

1,26.3

ऐं ह्रीं श्रीं ह्रीं स्फैं नमो भगवते स्फैं कुब्जीकायै नमः ।
ह्रं ह्रीं ह्रौं ङञणनमे अघोरामुखि ह्रां ह्रीं किलिकिलि विच्चे स्थौल्यक्रोशी ह्रीं ह्रीं श्रीं ऐं नमो भगवते उर्ध्ववक्त्राय नमः ।
स्फैं कुब्जिकायै पूर्ववक्त्राय नमः ।
ह्रीं श्रीं ह्रीं ङआञणनमे दक्षिणवक्त्राय नमः ।
ओं ह्रीं श्रीं किलिकिलि पश्चिमवक्त्राय नमः ।
ओं अखोरमुखि उत्तरवक्त्राय नमः ।
ओं नमो भगवते हृदयाय नमः क्षैं (क्षें ऐं) कुब्जिकायै शिरसे स्वाहा ।
ह्रीं क्रीं ह्रीं आं ङ ञ ण नमे शिखायै वषट् ।
अघोरामुखि कवचाय हुं ।
हैं हैं ईं नेत्रत्रयाय वौषट् ।
किलिकिलि विच्चे अस्त्राय फट्

aiṃ hrīṃ śrīṃ hrīṃ sphaiṃ namo bhagavate sphaiṃ kubjīkāyai namaḥ |
hraṃ hrīṃ hrauṃ ṅañaṇaname aghorāmukhi hrāṃ hrīṃ kilikili vicce sthaulyakrośī hrīṃ hrīṃ śrīṃ aiṃ namo bhagavate urdhvavaktrāya namaḥ |
sphaiṃ kubjikāyai pūrvavaktrāya namaḥ |
hrīṃ śrīṃ hrīṃ ṅaāñaṇaname dakṣiṇavaktrāya namaḥ |
oṃ hrīṃ śrīṃ kilikili paścimavaktrāya namaḥ |
oṃ akhoramukhi uttaravaktrāya namaḥ |
oṃ namo bhagavate hṛdayāya namaḥ kṣaiṃ (kṣeṃ aiṃ) kubjikāyai śirase svāhā |
hrīṃ krīṃ hrīṃ āṃ ṅa ña ṇa name śikhāyai vaṣaṭ |
aghorāmukhi kavacāya huṃ |
haiṃ haiṃ īṃ netratrayāya vauṣaṭ |
kilikili vicce astrāya phaṭ

1,26.4

(1) ऐं ह्रीं श्रीं अखण्डमण्डलाकारमहाशूलमण्डलमाय नमः (2) ऐं ह्रीं श्रीं वायुमण्डलाय नमः ।
(3) ऐं ह्रीं श्रीं सोममण्डलाय नमः ।
(4) ऐं ह्रीं श्रीं महाकुलबोधावलिमण्डलाय नमः (5) ऐं ह्रीं श्रीं महाकौलमण्डलाय नमः ।
(6) ऐं ह्रीं श्रीं गुरुमण्डलाय नमः (7) ऐं ह्रीं श्रीं साममण्डलाय नमः(8) ऐं ह्रीं श्रीं समग्र (9)सिद्ध (10)योगीनीपीठापपीठ (11) क्षेत्रेपक्षेत्रमहासन्तानमण्डलाय नमः ।
एवं मण्डलानां द्वादशकं क्रमेण पूज्यम्

(1) aiṃ hrīṃ śrīṃ akhaṇḍamaṇḍalākāramahāśūlamaṇḍalamāya namaḥ (2) aiṃ hrīṃ śrīṃ vāyumaṇḍalāya namaḥ |
(3) aiṃ hrīṃ śrīṃ somamaṇḍalāya namaḥ |
(4) aiṃ hrīṃ śrīṃ mahākulabodhāvalimaṇḍalāya namaḥ (5) aiṃ hrīṃ śrīṃ mahākaulamaṇḍalāya namaḥ |
(6) aiṃ hrīṃ śrīṃ gurumaṇḍalāya namaḥ (7) aiṃ hrīṃ śrīṃ sāmamaṇḍalāya namaḥ(8) aiṃ hrīṃ śrīṃ samagra (9)siddha (10)yogīnīpīṭhāpapīṭha (11) kṣetrepakṣetramahāsantānamaṇḍalāya namaḥ |
evaṃ maṇḍalānāṃ dvādaśakaṃ krameṇa pūjyam

Chapter 1.27

1,27.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे आचारकाण्डे करन्यासादिनिरूपणं नाम षड्विंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 27 सूत उवाच ।
ओं कणिचिकीणिकक्राणी चर्वाणी भूतहारिणि फणिविषिणि विरथनाराययणि उमे दहदह हस्ते चण्डे रौद्रे माहेश्वरि महामुखि ज्वालामुखि शङ्कुकर्णि शुकमुण्डे शत्रुं हनहन सर्वनाशिनि स्वेदय सर्वाङ्गशोणितं तन्निरीक्षासि मनसा देवि संमोहयसंमोहय रुद्रस्य हृदये जाता रुद्रस्य त्दृदये स्थिता ।
रुद्रो रौद्रेण रूपेण त्वं देवि रक्षरक्ष मां ह्रूं मां ह्रूं फफफ ठठः स्कन्दमेखलाबालग्रहशत्रुविषहारी ओं शाले माले हरहर विषोङ्काररहिविषवेगे हां हां शवरि हुं शवरि आकौलवेगेशे सर्वे विञ्चमेघमाले सर्वनागादिविषहरणम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe ācārakāṇḍe karanyāsādinirūpaṇaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 27 sūta uvāca |
oṃ kaṇicikīṇikakrāṇī carvāṇī bhūtahāriṇi phaṇiviṣiṇi virathanārāyayaṇi ume dahadaha haste caṇḍe raudre māheśvari mahāmukhi jvālāmukhi śaṅkukarṇi śukamuṇḍe śatruṃ hanahana sarvanāśini svedaya sarvāṅgaśoṇitaṃ tannirīkṣāsi manasā devi saṃmohayasaṃmohaya rudrasya hṛdaye jātā rudrasya tdṛdaye sthitā |
rudro raudreṇa rūpeṇa tvaṃ devi rakṣarakṣa māṃ hrūṃ māṃ hrūṃ phaphapha ṭhaṭhaḥ skandamekhalābālagrahaśatruviṣahārī oṃ śāle māle harahara viṣoṅkārarahiviṣavege hāṃ hāṃ śavari huṃ śavari ākaulavegeśe sarve viñcameghamāle sarvanāgādiviṣaharaṇam

Chapter 1.28

1,28.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नागादिविविधविषहर मन्त्रनिरूपणं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 28 सूत उवाच ।
गोपालपूजां वक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिप्रदायिनीम् ।
द्वारे धाता विधाता च गङ्गायमुनया सह

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe nāgādivividhaviṣahara mantranirūpaṇaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 28 sūta uvāca |
gopālapūjāṃ vakṣyāmi bhuktimuktipradāyinīm |
dvāre dhātā vidhātā ca gaṅgāyamunayā saha

1,28.2

शङ्खपद्मनिधी चैव सारङ्गः शरभः श्रिया ।
पूर्वे भद्रः सुभद्रो द्वौ दक्षे चण्डप्रचण्डकौ

śaṅkhapadmanidhī caiva sāraṅgaḥ śarabhaḥ śriyā |
pūrve bhadraḥ subhadro dvau dakṣe caṇḍapracaṇḍakau

1,28.3

पश्चिमे बलप्रबलौ जयश्च विजयो यजेत् ।
उत्तरे श्रीश्चतुर्द्वारे गणो दुर्गा सरस्वती

paścime balaprabalau jayaśca vijayo yajet |
uttare śrīścaturdvāre gaṇo durgā sarasvatī

1,28.4

क्षेत्रस्याग्न्यादिकोणेषु दिक्षु नारदपूर्वकम् ।
सिद्धो गुरुर्नलकूवरं कोणे भगवतं यजेत्

kṣetrasyāgnyādikoṇeṣu dikṣu nāradapūrvakam |
siddho gururnalakūvaraṃ koṇe bhagavataṃ yajet

1,28.5

पूर्वे विष्णुं विष्णुतपो विष्णुशक्तिं समर्चयेत् ।
ततो विष्णुपरीवारं मध्ये शक्तिं च कूरंमकम्

pūrve viṣṇuṃ viṣṇutapo viṣṇuśaktiṃ samarcayet |
tato viṣṇuparīvāraṃ madhye śaktiṃ ca kūrṃmakam

1,28.6

अनन्तं पृथिवीं धर्मं ज्ञानं वैराग्यमग्नितः ।
ऐश्वर्यं वायुपूर्वं च प्रकाशात्मानमुत्तरे

anantaṃ pṛthivīṃ dharmaṃ jñānaṃ vairāgyamagnitaḥ |
aiśvaryaṃ vāyupūrvaṃ ca prakāśātmānamuttare

1,28.7

सत्त्वाय प्रकृतात्मने रजसे मोहरूपिणे ।
तमसे कन्द पद्माय यजेत्कं काकतत्त्वकम्

sattvāya prakṛtātmane rajase moharūpiṇe |
tamase kanda padmāya yajetkaṃ kākatattvakam

1,28.8

विद्यातत्त्वं परं तत्त्व सूर्येदुवह्निमण्डलम् ।
विमलाद्या आसनं च प्राच्यां श्रीं ह्रीं प्रपूजयेत्

vidyātattvaṃ paraṃ tattva sūryeduvahnimaṇḍalam |
vimalādyā āsanaṃ ca prācyāṃ śrīṃ hrīṃ prapūjayet

1,28.9

गोपीजनवल्लभाय स्वाहान्तो मनुरुच्यते ।
अङ्गानि यथा-आच क्रं च सुचक्रं च विचक्रं च तथैच

gopījanavallabhāya svāhānto manurucyate |
aṅgāni yathā-āca kraṃ ca sucakraṃ ca vicakraṃ ca tathaica

1,28.10

त्रैलोक्यरक्षकं चक्रमसुरारिसुदर्शनम् ।
हृदादिपूर्वकोणषु अस्त्रं शक्तिं च पूर्वतः

trailokyarakṣakaṃ cakramasurārisudarśanam |
hṛdādipūrvakoṇaṣu astraṃ śaktiṃ ca pūrvataḥ

1,28.11

रुक्मिणी सत्यभामा च सुनन्दा नाग्नजित्यपि ।
लक्ष्मणा मित्रविन्दा च जाम्बवत्या शुशीलया

rukmiṇī satyabhāmā ca sunandā nāgnajityapi |
lakṣmaṇā mitravindā ca jāmbavatyā śuśīlayā

1,28.12

शङ्खचक्रगदापद्मं मुसलं शार्ङ्गमर्चयेत् ।
खङ्गं पाशाङ्कुशं प्राच्यां श्रीवत्सं कौस्तुभं यजेत्

śaṅkhacakragadāpadmaṃ musalaṃ śārṅgamarcayet |
khaṅgaṃ pāśāṅkuśaṃ prācyāṃ śrīvatsaṃ kaustubhaṃ yajet

Chapter 1.29

1,29.1

मुकुटं वलमालां च ऐन्द्राद्यान्ध्वजमुख्यकान् ।
कुमुदाद्यान्विष्वक्सेनं श्रिया कृष्णं सहार्चयेत् ।
जप्याद्ध्यानात्पूजनाच्च सर्वान्कामानवान्पुयात् ।
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्रीगोपालपूजानिरूपणं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 29 हरिरुवाच ।
त्रैलोक्यमोहिनीं वक्ष्ये पुरुषोत्तममुख्यकाम् ।
पूजामन्त्राञ्छ्रीधराद्यान्धरंमकामादिदायकान्

mukuṭaṃ valamālāṃ ca aindrādyāndhvajamukhyakān |
kumudādyānviṣvaksenaṃ śriyā kṛṣṇaṃ sahārcayet |
japyāddhyānātpūjanācca sarvānkāmānavānpuyāt |
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śrīgopālapūjānirūpaṇaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 29 hariruvāca |
trailokyamohinīṃ vakṣye puruṣottamamukhyakām |
pūjāmantrāñchrīdharādyāndharṃmakāmādidāyakān

1,29.2

ओं ह्रीं श्रीं क्लीं ह्रूं ओं नमः ।
पुरुषोत्तम अप्रतिरूप लक्ष्मीनिवास जगत्क्षोभण सर्वस्त्रीहृदयदारण त्रिभुवनमदोन्मादनकर सुरासुरमनुज सुंदरी जनमनांसि तापयतापय शोषयशोषय मारयमारय स्तम्भयस्तम्भय द्रावयद्रावय आकर्षय आकर्षय,परमसुभग सर्वसौभाग्यकर सर्वकामप्रद अमुकं हनहन चक्रेण गदया खड्गेन सर्वबाणैर्भिधिभिन्धि पाशेन कुट्टकुट्ट अङ्कुशेन ताडयताडय तुरुतुरु किं तिष्ठसि तारयतारय यावत्समीहितं मे सिद्धं भवति ह्रीं (ह्रूं) फट् नमः

oṃ hrīṃ śrīṃ klīṃ hrūṃ oṃ namaḥ |
puruṣottama apratirūpa lakṣmīnivāsa jagatkṣobhaṇa sarvastrīhṛdayadāraṇa tribhuvanamadonmādanakara surāsuramanuja suṃdarī janamanāṃsi tāpayatāpaya śoṣayaśoṣaya mārayamāraya stambhayastambhaya drāvayadrāvaya ākarṣaya ākarṣaya,paramasubhaga sarvasaubhāgyakara sarvakāmaprada amukaṃ hanahana cakreṇa gadayā khaḍgena sarvabāṇairbhidhibhindhi pāśena kuṭṭakuṭṭa aṅkuśena tāḍayatāḍaya turuturu kiṃ tiṣṭhasi tārayatāraya yāvatsamīhitaṃ me siddhaṃ bhavati hrīṃ (hrūṃ) phaṭ namaḥ

1,29.3

ओं श्रीं (श्रीः) श्रीधराय त्रैलोक्यमोहनाय नमः ।
क्लीं पुरुषोत्तमाय त्रैलोक्यमोहनाय नमः

oṃ śrīṃ (śrīḥ) śrīdharāya trailokyamohanāya namaḥ |
klīṃ puruṣottamāya trailokyamohanāya namaḥ

1,29.4

ओं विष्णवे त्रैलोक्यमोहनाय नमः ।
ओं श्रीं क्लीं त्रैलोक्यमोहनाय विप्णवे नमः

oṃ viṣṇave trailokyamohanāya namaḥ |
oṃ śrīṃ klīṃ trailokyamohanāya vipṇave namaḥ

1,29.5

त्रैलोक्यमोहना मन्त्राः सर्वे सर्वार्थसाधकाः ।
सर्वे चिन्त्या पृथग् वापि व्यासात्संक्षेपतो ऽथ वा

trailokyamohanā mantrāḥ sarve sarvārthasādhakāḥ |
sarve cintyā pṛthag vāpi vyāsātsaṃkṣepato 'tha vā

1,29.6

आसनं मूर्तिमन्त्रं च होमाद्यङ्गषडङ्गकम् ।
चक्रं गदां च खड्गं च मुसलं शंमखशर्ङ्गकम्

āsanaṃ mūrtimantraṃ ca homādyaṅgaṣaḍaṅgakam |
cakraṃ gadāṃ ca khaḍgaṃ ca musalaṃ śaṃmakhaśarṅgakam

1,29.7

शरं पाशं चाङ्कुशं च लक्ष्मीगरुडसंयुतम् ।
विष्वक्सेनं विस्तराद्वानरः सर्वमवाप्नुयात्

śaraṃ pāśaṃ cāṅkuśaṃ ca lakṣmīgaruḍasaṃyutam |
viṣvaksenaṃ vistarādvānaraḥ sarvamavāpnuyāt

Chapter 1.30

1,30.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाडे त्रैलोक्यमोहिनी(श्रीधर) पूजनविधिर्नामैकोनत्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 30 सूत उवाच ।
विस्तरेण प्रवक्ष्यामि श्रीधरस्यार्चनं शुभम् ।
परिवारश्च सर्वेषां समोज्ञेयो हि पण्डितैः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāḍe trailokyamohinī(śrīdhara) pūjanavidhirnāmaikonatriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 30 sūta uvāca |
vistareṇa pravakṣyāmi śrīdharasyārcanaṃ śubham |
parivāraśca sarveṣāṃ samojñeyo hi paṇḍitaiḥ

1,30.2

ओं श्रां हृदयाय नमः ।
ओं श्रींशिरसे स्वाहा ।
ओं श्रू शिखायै वषटू ।
ओं श्रैं कवचाय हुं ।
ओं श्रौं नेत्रत्रयाय वौषट् ।
ओं श्रः अस्त्राय फट् इति

1,30.3

दर्शयेदात्मनो मुद्रां शङ्खचक्रगदादिकाम् ।
ध्यात्वात्मानं श्रीधराख्यं शङ्खचक्रगदाधरम्

darśayedātmano mudrāṃ śaṅkhacakragadādikām |
dhyātvātmānaṃ śrīdharākhyaṃ śaṅkhacakragadādharam

1,30.4

ततस्तं पूजयेद्देवं मण्डले स्वस्तिकादिके ।
आसनं पूजयेदादौ देवदेवस्य शार्ङ्गिणः ।
एबिर्मन्त्रैर्महादेव तान्मत्राञ्छृणु शङ्कर

tatastaṃ pūjayeddevaṃ maṇḍale svastikādike |
āsanaṃ pūjayedādau devadevasya śārṅgiṇaḥ |
ebirmantrairmahādeva tānmatrāñchṛṇu śaṅkara

1,30.5

ओं श्रीधरासनदेवताः आगच्छता ।
ओं समस्तपरिवारायच्युतासनाय नमः

oṃ śrīdharāsanadevatāḥ āgacchatā |
oṃ samastaparivārāyacyutāsanāya namaḥ

1,30.6

ओं धात्रे नमः ।
ओं विधात्रे नमः ।
ओं गङ्गायै नमः ।
ओं यमुनायै नमः ।
ओं आधारशक्तयै नमः ।
ओं कूरंमाय नमः ।
ओं अनन्ताय नमः ।
ओं पृथिव्यै नमः ।
ओं धरंमाय नमः ।
ओं ज्ञानाय नमः ।
ओं वैराग्याय नमः ।
ओं ऐश्वर्याय नमः ।
ओं अधरंमाय नमः ।
ओं अज्ञानाय नमः ।
ओं अवैराग्याय नमः ।
ओं अनैश्वर्याय नमः ।
ओं कन्दाय नमः ।
ओं नालाय नमः ।
ओं पद्माय नमः ।
ओं विमलायै नमः ।
ओं उत्कर्षिण्यै नमः ।
ओं ज्ञानायै नमः ।
ओं क्रियायै नमः ।
ओं योगायै नमः ।
ओं प्रह्व्यै नमः ।
ओं सत्यायै नमः ।
ओं ईशानायै नमः ।
ओं अनुग्रहायै नमः

1,30.7

अर्चयित्वा समं रुद्र हरिमावाह्य संयजेत् ।
मन्त्रैरेभिर्महाप्राज्ञः सर्वपापप्रणाशनैः

arcayitvā samaṃ rudra harimāvāhya saṃyajet |
mantrairebhirmahāprājñaḥ sarvapāpapraṇāśanaiḥ

1,30.8

ओं ह्रीं श्रीधराय त्रैलोक्यमोहनाय विष्णवे नमः आगच्छ

oṃ hrīṃ śrīdharāya trailokyamohanāya viṣṇave namaḥ āgaccha

1,30.9

ओं श्रियै नमः ।
ओं श्रां हृदयाय नमः ।
ओं श्रीं शिरसे नमः ।
ओं श्रूं शिखायै नमः ।
ओं श्रैं कवचाय नमः ।
ओं श्रौं नेत्रत्रयाय नमः ।
ओं श्रः अस्त्राय नमः ।
ओं शङ्खाय नमः ।
ओं पद्माय नमः ।
ओं चक्राय नमः ।
ओं गदायै नमः ।
ओं श्री वत्साय नमः ।
ओं कौस्तुभ्य नमः ।
ओं वनमालायै नमः ।
ओं पीताम्बराय नमः ।
ओं व्रह्मणे नमः ।
ओं नारदाय नमः ।
ओं गुरुभ्यो नमः ।
ओं इन्द्राय नमः ।
ओं अग्नये नमः ।
ओं यमाय नमः ।
ओं निरृतये नमः ।
ओं वरुणाय नमः ।
ओं वायवे नमः ।
ओं सोमाय नमः ।
ओं ईशानाय नमः ।
ओं अनन्ताय नमः ।
ओं ब्रह्मणे नमः ।
ओं सत्त्वाय नमः ।
ओं रजसे नमः ।
ओं तमसे नमः ।
ओं विष्वक्सेनाय नमः

1,30.10

अभिषेकं तथा वस्त्त्रं ततो यज्ञोपवीतकम् ।
गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपमन्नं प्रदक्षिणम्

abhiṣekaṃ tathā vasttraṃ tato yajñopavītakam |
gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpamannaṃ pradakṣiṇam

1,30.11

दद्यादेभिर्महामन्त्रैः समप्यार्थ जपेन्मनुम् ।
शतमष्टोत्तरं चापि जप्त्वा ह्यथ समर्पयेत्

dadyādebhirmahāmantraiḥ samapyārtha japenmanum |
śatamaṣṭottaraṃ cāpi japtvā hyatha samarpayet

1,30.12

ततो मुहूर्तमेकन्तुध्यायेद्देवं हृदि स्थितम् ।
शुद्धस्फटिकसंकाशं सूर्यकोटिसमप्रभम्

tato muhūrtamekantudhyāyeddevaṃ hṛdi sthitam |
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ sūryakoṭisamaprabham

1,30.13

प्रसन्नवदनं सौम्यं स्फुरन्मकरकुण्डलम् ।
किरीटिनमुदाराङ्गं वनमालासमन्वितम्

prasannavadanaṃ saumyaṃ sphuranmakarakuṇḍalam |
kirīṭinamudārāṅgaṃ vanamālāsamanvitam

1,30.14

परब्रह्मस्वरूपं च श्रीधरं चिन्तयेत्सुधीः ।
अनेन चैव स्तोत्रेण स्तुवीत परमेश्वरम्

parabrahmasvarūpaṃ ca śrīdharaṃ cintayetsudhīḥ |
anena caiva stotreṇa stuvīta parameśvaram

1,30.15

श्रीनिवासाय देवाय नमः श्रीपतये नमः ।
श्रीधराय सशार्ङ्गाय श्रीप्रदाय नमोनमः

śrīnivāsāya devāya namaḥ śrīpataye namaḥ |
śrīdharāya saśārṅgāya śrīpradāya namonamaḥ

1,30.16

श्रीवल्लभाय शान्ताय श्रीमते च नमोनमः ।
श्रीपर्वतनिवासाय नमः श्रेयस्कराय च

śrīvallabhāya śāntāya śrīmate ca namonamaḥ |
śrīparvatanivāsāya namaḥ śreyaskarāya ca

1,30.17

श्रेयसां पतये चैव ह्याश्रमाय नमोनमः ।
नमः श्रेयः स्वरूपाय श्रीकराय नमोनमः

śreyasāṃ pataye caiva hyāśramāya namonamaḥ |
namaḥ śreyaḥ svarūpāya śrīkarāya namonamaḥ

1,30.18

शरण्याय वरेण्याय नमो भूयो नमोनमः ।
स्तोत्रं कृत्वा नमस्कृत्य देवदेवं विसर्जयेत्

śaraṇyāya vareṇyāya namo bhūyo namonamaḥ |
stotraṃ kṛtvā namaskṛtya devadevaṃ visarjayet

1,30.19

इति रुद्र समाख्याता पूजा विष्णोर्महात्मनः ।
यः करोति महाभक्त्या स याति परमं पदम्

iti rudra samākhyātā pūjā viṣṇormahātmanaḥ |
yaḥ karoti mahābhaktyā sa yāti paramaṃ padam

1,30.20

इं यः पठते ऽध्यायं विष्णुपूजाप्रकाशकम् ।
स विधूयेह पापानि याति विष्णोः परं पदम्

iṃ yaḥ paṭhate 'dhyāyaṃ viṣṇupūjāprakāśakam |
sa vidhūyeha pāpāni yāti viṣṇoḥ paraṃ padam

Chapter 1.31

1,31.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्रीधरा (विष्ण्वर्) चनविधिर्नाम त्रिंशो ऽध्यायः श्री गरुडमहापुराणम्- 31 रुद्र उवाच ।
भूय एवं जगन्नाथ पूजां कथय मे प्रभो ।
यया तरेयं संसारसागरं ह्यतिदुस्तरम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śrīdharā (viṣṇvar) canavidhirnāma triṃśo 'dhyāyaḥ śrī garuḍamahāpurāṇam- 31 rudra uvāca |
bhūya evaṃ jagannātha pūjāṃ kathaya me prabho |
yayā tareyaṃ saṃsārasāgaraṃ hyatidustaram

1,31.2

हरिरुवाच ।
अर्चनं विष्णुदेवस्य वक्ष्यामि वृषभध्वज ।
तच्छृणुष्व महाभाग भुक्तिमुक्तिप्रदं शुभम्

hariruvāca |
arcanaṃ viṣṇudevasya vakṣyāmi vṛṣabhadhvaja |
tacchṛṇuṣva mahābhāga bhuktimuktipradaṃ śubham

1,31.3

कृत्वा स्नानं ततः सन्ध्यां ततो यागगृहं व्रजेत् ।
प्रक्षाल्य पाणी पादौ च आचम्य च विशेषतः

kṛtvā snānaṃ tataḥ sandhyāṃ tato yāgagṛhaṃ vrajet |
prakṣālya pāṇī pādau ca ācamya ca viśeṣataḥ

1,31.4

मूलमन्त्रं समस्तं तु हस्तयोर्व्यापकं न्यसेत् ।
मूलमन्त्रं च देवस्य शृणु रुद्र वदामि ते

mūlamantraṃ samastaṃ tu hastayorvyāpakaṃ nyaset |
mūlamantraṃ ca devasya śṛṇu rudra vadāmi te

1,31.5

ओं श्रीं ह्रीं श्रीधराय विष्णवे नमः ।
अयं मन्त्रः सुरेशस्य विष्णोरीशस्य वाचकः

oṃ śrīṃ hrīṃ śrīdharāya viṣṇave namaḥ |
ayaṃ mantraḥ sureśasya viṣṇorīśasya vācakaḥ

1,31.6

सर्वव्याधिहरश्चैव सर्वग्रहहरस्तथा ।
सर्वपापहरश्चैव बुक्तिमुक्तिप्रदायकः

sarvavyādhiharaścaiva sarvagrahaharastathā |
sarvapāpaharaścaiva buktimuktipradāyakaḥ

1,31.7

अङ्गन्यासं ततः कुय्यान्देभिर्मन्त्रौर्विचक्षणः ।
ओं हां हृदयाय नमः ।
ओं हीं शिरसे स्वाहा ।
ओं हूं शिखायै वषट् ।
ओं हैं कवचाय हुं ।
ओं हौं नेत्रत्रयाय वौषट् ।
ओं हः अस्त्राय फट्

1,31.8

इति मन्त्रः समाख्यातो मया ते प्रभविष्णुना ।
न्यासं कृत्वात्मनो मुद्रां दर्शयेद्विजितात्मवान्

iti mantraḥ samākhyāto mayā te prabhaviṣṇunā |
nyāsaṃ kṛtvātmano mudrāṃ darśayedvijitātmavān

1,31.9

ततो ध्यायेत्परं विष्णु त्दृत्कोटरसमाश्रितम् ।
शङ्खचक्रसमायुक्तं कुन्देन्दुधवलं हरिम्

tato dhyāyetparaṃ viṣṇu tdṛtkoṭarasamāśritam |
śaṅkhacakrasamāyuktaṃ kundendudhavalaṃ harim

1,31.10

श्रीवत्सकौस्तुभयुतं वनमालासमन्वितम् ।
रत्नहारकिरीटेन संयुक्तं परमेश्वरम्

śrīvatsakaustubhayutaṃ vanamālāsamanvitam |
ratnahārakirīṭena saṃyuktaṃ parameśvaram

1,31.11

अहं विष्णुरिति ध्यात्वा कृत्वा वै शोधनादिकम् ।
यं क्षैं रमिति बीजैश्च कठिनी कृत्य नामभिः

ahaṃ viṣṇuriti dhyātvā kṛtvā vai śodhanādikam |
yaṃ kṣaiṃ ramiti bījaiśca kaṭhinī kṛtya nāmabhiḥ

1,31.12

अण्डमुत्पाद्य च ततः प्रणवेनैव भेदयेत् ।
तत्र पूर्वोक्तरूपं तु भावयित्वा वृषध्वज

aṇḍamutpādya ca tataḥ praṇavenaiva bhedayet |
tatra pūrvoktarūpaṃ tu bhāvayitvā vṛṣadhvaja

1,31.13

आत्मपूजां ततः कुर्याद्रन्धपुष्पादिभिः शुभैः ।
आवाह्य पूजयेत्सर्वा देवता आसनस्य याः

ātmapūjāṃ tataḥ kuryādrandhapuṣpādibhiḥ śubhaiḥ |
āvāhya pūjayetsarvā devatā āsanasya yāḥ

1,31.14

मन्त्रैरेभिर्महादेव तन्मन्त्रं शृणु शङ्कर ।
विष्णवासनदेवता आगच्छत

mantrairebhirmahādeva tanmantraṃ śṛṇu śaṅkara |
viṣṇavāsanadevatā āgacchata

1,31.15

ओं समस्तपरिवारायाच्युताय नमः ।
ओं धात्रे नमः ।
ओं विधात्रे नमः ।
ओं गङ्गायै नमः ।
ओं यमुनायै नमः ।
ओं शङ्खनिधये नमः ।
ओं पद्मनिधये नमः ।
ओं चण्डाय नमः ।
ओं प्रचण्डाय नमः ।
ओं द्वारश्रियै नमः ।
ओं आधारशक्त्यै नमः ।
ओं कूरंमाय नमः ।
ओं अनन्ताय नमः ।
ओं श्रियै नमः ।
ओं धरंमाय नमः ।
ओं ज्ञानाय नमः ।
ओं वैराग्याय नमः ।
ओं ऐश्वर्याय नमः ।
ओं अधरंमाय नमः ।
ओं अज्ञानाय नमः ।
ओं अवैराग्याय नमः ।
ओं अनैश्वर्याय नमः ।
ओंसं सत्त्वाय नमः ।
ओं रं रजसे नमः ।
ओं तं तमसे नमः ।
ओं कं कन्दाय नमः ।
ओं नं नालाय नमः ।
ओं लां पद्माय नमः ।
ओं अं अर्कमण्डलाय नमः ।
ओं सों सोममण्डलाय नमः ।
ओं वं वह्निमण्डलाय नमः ।
ओं विमलायै नमः ।
ओं उत्कर्षिण्यै नमः ।
ओं ज्ञानायै नमः ।
ओं क्रियायै नमः ।
ओं योगायै नमः ।
ओं प्रह्व्यै नमः ।
ओं सत्यायै नमः ।
ओं ईशानायै नमः ।
ओं अनुग्रहायै नमः

1,31.16

गन्धपुष्पादिभिस्त्वेतैर्मन्त्रैरेतास्तु पूजयेत् ।
पूजयित्वा ततो विष्णुं सृष्टिसंहारकारिणम्

gandhapuṣpādibhistvetairmantrairetāstu pūjayet |
pūjayitvā tato viṣṇuṃ sṛṣṭisaṃhārakāriṇam

1,31.17

आवाह्य मण्डले रुद्र पूजयेत्प रमेश्वरम् ।
अनेन विधिना रुद्र सर्वपापहरं परम्

āvāhya maṇḍale rudra pūjayetpa rameśvaram |
anena vidhinā rudra sarvapāpaharaṃ param

1,31.18

यथात्मनि तथा देवे न्यासं कुर्वीत चादितः ।
मुद्रां प्रदर्शयेत्पश्चादर्घ्यादीनर्पयेत्ततः

yathātmani tathā deve nyāsaṃ kurvīta cāditaḥ |
mudrāṃ pradarśayetpaścādarghyādīnarpayettataḥ

1,31.19

स्नानां कुर्यात्ततो वस्त्रं दद्यादाचमनं ततः ।
गन्धपुष्पं तथा धूपं दीपं दद्याच्चरुं ततः

snānāṃ kuryāttato vastraṃ dadyādācamanaṃ tataḥ |
gandhapuṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpaṃ dadyāccaruṃ tataḥ

1,31.20

प्रदक्षिणं ततो जप्यं ततस्तस्मिन्सर्पयेत् ।
अङ्गादीनां स्वमन्त्रैश्च पूजां कुर्वीत साधकः

pradakṣiṇaṃ tato japyaṃ tatastasminsarpayet |
aṅgādīnāṃ svamantraiśca pūjāṃ kurvīta sādhakaḥ

1,31.21

देवस्य मूलमन्त्रेणेत्येवं विद्धि वृषध्वज ।
मन्त्राञ्छृणु त्रिनेत्र त्वं कथ्यमानान्मयाधुना

devasya mūlamantreṇetyevaṃ viddhi vṛṣadhvaja |
mantrāñchṛṇu trinetra tvaṃ kathyamānānmayādhunā

1,31.22

ओं हां हृदयाय नमः ।
ओं हीं शिरसे नमः ।
ओं हूं शिखायै नमः ।
ओं हैं कवचाय नमः ।
ओं हौं नेत्रत्रयाय नमः ।
ओं हः अस्त्राय नमः ।
ओं श्रियै नमः ।
ओं शङ्काय नमः ।
ओं पद्माय नमः ।
ओं चक्राय नमः ।
ओं गदायैनमः ।
ओं श्रीवत्साय नमः ।
ओं कौस्तुभाय नमः ।
ओं वनमालायै नमः ।
ओं पीताम्बराय नमः ।
ओं खड्गाय नमः ।
ओं मुसलाय नमः ।
ओं पाशाय नमः ।
ओं अङ्कुशाय नमः ।
शार्ङ्गाय नमः ।
ओं शराय नमः ।
ओं ब्रह्मणे नमः ।
ओं नारादाय नमः ।
ओं पूर्वसिद्धेभ्यो नमः ।
ओं भागवतेभ्यो नमः ।
ओं गुरुभ्यो नमः ।
ओं परमगुरुभ्यो नमः ।
ओं इन्द्राय सुराधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ओं अग्नये तेजो ऽधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ओं यमाय प्रेताधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ओं निरृतये रक्षो ऽधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ओं वरुणाय जलाधिपतये सवादनपरिवाराय नमः ।
ओं वायवे प्राणाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ओं सोमाय नक्षत्राधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ओं ईशानाय विद्याधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ओं अनन्ताय नागाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ओं ब्रह्मणे लोकाधिपतये सवाहनपरिवाराय नमः ।
ओं वज्राय हुं फट् नमः ।
ओं शक्त्यै हुं फट् नमः ।
ओं दण्डाय हुं फट् नमः ।
ओं खड्गाय हुं फट् नमः ।
ओं पाशाय हुं फट् नमः ।
ओं ध्वजाय हुं फट् नमः ।
ओं गदायै हुं फट् नमः ।
ओं त्रिशूलाय हुं फट् नमः ।
ओं चक्राय हुं फट् नमः ।
ओं पद्माय हुं फट् नमः ।
ओं वैं विष्वक्सेनाय नमः

1,31.23

एभिमन्त्रैर्महादेव पूज्या अङ्गादयो नरैः ।
पूजयित्वा महात्मानं विष्णुं ब्रह्मस्वरूपिणम्

ebhimantrairmahādeva pūjyā aṅgādayo naraiḥ |
pūjayitvā mahātmānaṃ viṣṇuṃ brahmasvarūpiṇam

1,31.24

स्तुवीत चानया स्तुत्या परमात्मानमव्ययम् ।
विष्णवे देवदेवाय नमो वै प्रभविष्णवे

stuvīta cānayā stutyā paramātmānamavyayam |
viṣṇave devadevāya namo vai prabhaviṣṇave

1,31.25

विष्णवे वासुदेवाय नमः स्थितिकराय च ।
ग्रसिष्णवे नमश्चैव नमः प्रलयशायिने

viṣṇave vāsudevāya namaḥ sthitikarāya ca |
grasiṣṇave namaścaiva namaḥ pralayaśāyine

1,31.26

देवानां प्रभवे चैव यज्ञानां प्रभवे नमः ।
मुनीनां प्रभवे नित्यं यक्षाणां प्रभविष्णवे

devānāṃ prabhave caiva yajñānāṃ prabhave namaḥ |
munīnāṃ prabhave nityaṃ yakṣāṇāṃ prabhaviṣṇave

1,31.27

जिष्णवे सर्वदेवानां सर्वगाय महात्मने ।
ब्रह्मेन्द्ररुद्रवन्द्याय सर्वेशाय नमोनमः

jiṣṇave sarvadevānāṃ sarvagāya mahātmane |
brahmendrarudravandyāya sarveśāya namonamaḥ

1,31.28

सर्वलोकहितार्थाय लोकाध्यक्षाय वै नमः ।
सर्वगोप्त्रे सर्वकर्त्रे सर्वदुष्टविनाशिने

sarvalokahitārthāya lokādhyakṣāya vai namaḥ |
sarvagoptre sarvakartre sarvaduṣṭavināśine

1,31.29

वरप्रदाय शान्ताय वरेण्याय नमोनमः ।
शरण्याय सुरूपाय धर्मकामार्थदायिने

varapradāya śāntāya vareṇyāya namonamaḥ |
śaraṇyāya surūpāya dharmakāmārthadāyine

1,31.30

स्तुत्वा ध्यायेत्स्वहृदये ब्रह्मरूपिणमव्ययम् ।
एलं तु पूजयेद्विष्णुं मूलमन्त्रेण शङ्कर

stutvā dhyāyetsvahṛdaye brahmarūpiṇamavyayam |
elaṃ tu pūjayedviṣṇuṃ mūlamantreṇa śaṅkara

1,31.31

मूलमन्त्रं जपेद्वापि यः स याति नरो हरिम् ।
एतत्ते कथितं रुद्र विष्णोरर्चनमुत्तमम्

mūlamantraṃ japedvāpi yaḥ sa yāti naro harim |
etatte kathitaṃ rudra viṣṇorarcanamuttamam

1,31.32

रहस्यं परमं गुह्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं परम् ।
एतद्यश्च पठेद्विद्वान्विष्णुभक्तः पुमान्हर ।
शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि विष्णुलोकं स गच्छति

rahasyaṃ paramaṃ guhyaṃ bhuktimuktipradaṃ param |
etadyaśca paṭhedvidvānviṣṇubhaktaḥ pumānhara |
śṛṇuyācchrāvayedvāpi viṣṇulokaṃ sa gacchati

Chapter 1.32

1,32.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुपूजाविधिर्नामैकत्रिंशोध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 32 महेश्वर उवाच ।
पञ्चतत्त्वार्चनं ब्रूहि शङ्खचक्रगदाधर ।
येन विज्ञानमात्रेण नरो याति परं पदम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇupūjāvidhirnāmaikatriṃśodhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 32 maheśvara uvāca |
pañcatattvārcanaṃ brūhi śaṅkhacakragadādhara |
yena vijñānamātreṇa naro yāti paraṃ padam

1,32.2

हरिरुवाच ।
पञ्चतत्त्वार्चनं वक्ष्ये तव शङ्कर सुव्रत ।
मङ्गल्यं मङ्गलं दिव्यं रहस्यं कामदं परम्

hariruvāca |
pañcatattvārcanaṃ vakṣye tava śaṅkara suvrata |
maṅgalyaṃ maṅgalaṃ divyaṃ rahasyaṃ kāmadaṃ param

1,32.3

तच्छृणुष्व महादेव पवित्रं कलिनाशनम् ।
एक एवाव्ययः शान्तः परमात्मा सनातनः

tacchṛṇuṣva mahādeva pavitraṃ kalināśanam |
eka evāvyayaḥ śāntaḥ paramātmā sanātanaḥ

1,32.4

वासुदेवो ध्रुवः शुद्धः सर्वव्यापी निरञ्जनः ।
स एव मायाया देव पञ्चधा संस्थितो हरिः

vāsudevo dhruvaḥ śuddhaḥ sarvavyāpī nirañjanaḥ |
sa eva māyāyā deva pañcadhā saṃsthito hariḥ

1,32.5

लोकानुग्रहकृद्विष्णुः सर्वदुष्टविनाशनः ।
वासुदेवस्वरूपेण तथा सङ्कर्षणेन च

lokānugrahakṛdviṣṇuḥ sarvaduṣṭavināśanaḥ |
vāsudevasvarūpeṇa tathā saṅkarṣaṇena ca

1,32.6

तथा प्रद्युम्नरूपेणानिरुद्धाख्येन च स्थितः ।
नारायणस्वरूपेण पञ्चधा ह्यद्वयः स्थितः

tathā pradyumnarūpeṇāniruddhākhyena ca sthitaḥ |
nārāyaṇasvarūpeṇa pañcadhā hyadvayaḥ sthitaḥ

1,32.7

एतेषां वाचकान्मन्त्रानेताञ्छृणु वृषध्वज ! ।
ओं अं वासुदेवाय नमः ।
ओं आं संकर्षणाय नमः ।
ओं अं प्रद्युम्नाय नमः ।
ओं अनिरुद्धाय नमः ।
ओं ओं नारायणाय नमः

1,32.8

पञ्च मन्त्राः समाख्याता देवानां वाचकास्तव ।
सर्वपापहराः पुण्याः सर्वरोगविनाशनाः

pañca mantrāḥ samākhyātā devānāṃ vācakāstava |
sarvapāpaharāḥ puṇyāḥ sarvarogavināśanāḥ

1,32.9

अधुना संप्रवक्ष्यामि पञ्चतत्त्वार्चनं शुभम् ।
विधिना येन कर्तव्यं यैर्वा मन्त्रैश्च शङ्कर !

adhunā saṃpravakṣyāmi pañcatattvārcanaṃ śubham |
vidhinā yena kartavyaṃ yairvā mantraiśca śaṅkara !

1,32.10

आदौ स्नानं प्रकुर्वीत स्नात्वा सन्ध्यां समाचरेत् ।
अर्चनागारमासाद्य प्रक्षाल्यार्ङ्घ्यादिकं तथा

ādau snānaṃ prakurvīta snātvā sandhyāṃ samācaret |
arcanāgāramāsādya prakṣālyārṅghyādikaṃ tathā

1,32.11

आचम्योपविशेत्प्राज्ञो बद्धासनमभीप्सितम् ।
शोषणादि ततः कुर्याद् अं क्षैं रमिति मन्त्रकैः

ācamyopaviśetprājño baddhāsanamabhīpsitam |
śoṣaṇādi tataḥ kuryād aṃ kṣaiṃ ramiti mantrakaiḥ

1,32.12

सामान्यं कठिनीकृत्य चाण्डमुत्पादयेत्ततः ।
विभिद्याण्डं ततो ह्यण्डे भावयेत्परमेश्वरम्

sāmānyaṃ kaṭhinīkṛtya cāṇḍamutpādayettataḥ |
vibhidyāṇḍaṃ tato hyaṇḍe bhāvayetparameśvaram

1,32.13

वासुदेवं जगन्नाथं पीतकौशेयवाससम् ।
सहस्रादित्यसङ्काशं स्फुरन्मकरकुण्डलम्

vāsudevaṃ jagannāthaṃ pītakauśeyavāsasam |
sahasrādityasaṅkāśaṃ sphuranmakarakuṇḍalam

1,32.14

आत्मनो हृदि पद्मे तु ध्यायेत्तु परमेश्वरम् ।
ततः संकर्षणं देवमात्मानं चिन्तयेत्प्रभुम्

ātmano hṛdi padme tu dhyāyettu parameśvaram |
tataḥ saṃkarṣaṇaṃ devamātmānaṃ cintayetprabhum

1,32.15

प्रद्युम्नमनिरुद्धं च श्रीमन्नारायणं ततः ।
इन्द्रादींश्च सुरांस्तस्माद्देवदेवात्समुत्थितान्

pradyumnamaniruddhaṃ ca śrīmannārāyaṇaṃ tataḥ |
indrādīṃśca surāṃstasmāddevadevātsamutthitān

1,32.16

चिन्तयेच्च ततो न्यासं कय्यान्द्वै कारयोर्द्वयोः ।
व्यापकं मूलमन्त्रेण चाङ्गन्यासं ततः परम्

cintayecca tato nyāsaṃ kayyāndvai kārayordvayoḥ |
vyāpakaṃ mūlamantreṇa cāṅganyāsaṃ tataḥ param

1,32.17

अङ्गमन्त्रैर्महादेव ! तान्मन्त्राञ्शृणु सुव्रत ! ।
ओं आं हृदयाय नमः ।
ओं ईं शिरसे नमः ।
ओं ऊं शिखायै नमः ।
ओं ऐं कवचाय नमः ।
ओं औं नेत्रत्रयाय नमः ।
ओं अः अस्त्राय फट्

1,32.18

ओं समस्तपरिवारायाच्युताय नमः ।
ओं धात्रे नमः ।
ओं विधात्रे नमः ।
ओं आधारशक्तयै नमः ।
ओं कूर्माय नमः ।
ओं अनन्ताय नमः ।
ओं पृथिव्यैनमः ।
ओं धर्माय नमः ।
ओं धर्माय नमः ।
ओं ज्ञानाय नमः ।
ओं वैराग्याय नमः ।
ओं ऐश्वर्याय नमः ।
ओं अज्ञानाय नमः ।
ओं अनैश्वर्याय नमः ।
ओं अं अर्कमण्डलाय नमः ।
ओं सों सोममणाडलाय नमः ।
ओं वं वह्निमण्डलाय नमः ।
ओं वं वासुदेवाय परब्रह्मणे शिवाय तेजोरूपाय व्यापिने सर्वदेवाधिदेवाय नमः ।
ओं पाञ्चजन्याय नमः ।
ओं सुदर्शवनाय नमः ।
ओं गदायै नमः ।
ओं पद्माय नमः ।
ओं श्रियै नमः ।
ओं ह्रियै नमः ।
ओं पुष्ट्यै नमः ।
ओं गीत्यै नमः ।
ओं शक्त्यै नमः ।
ओं प्रीत्यै नमः ।
ओं इन्द्राय नमः ।
ओं अग्नये नमः ।
ओं यमाय नमः ।
ओं निरृतये नमः ।
ओं वरुणाय नमः ।
ओं वायवे नमः ।
ओं सोमाय नमः ।
ओं ईशानाय नमः ।
ओं अनन्ताय नमः ।
ओं ब्रह्मणे नमः ।
ओं विष्वक्सेनाय नमः

1,32.19

एते मन्त्राः समाख्यातास्तव रुद्र समासतः ।
पूजा चैव प्रकर्तव्या मण्डले स्वस्तिकादिके

ete mantrāḥ samākhyātāstava rudra samāsataḥ |
pūjā caiva prakartavyā maṇḍale svastikādike

1,32.20

ओं पद्माय नमः ।
अङ्गन्यासं च कृत्वा तु मुद्राः सर्वाः प्रदशयत् ।
आत्मानं वासुदेवं च ध्यात्वा चैव परेश्वरम्

oṃ padmāya namaḥ |
aṅganyāsaṃ ca kṛtvā tu mudrāḥ sarvāḥ pradaśayat |
ātmānaṃ vāsudevaṃ ca dhyātvā caiva pareśvaram

1,32.21

आसनं पूजयेत्पश्चादावाह्य विधिवन्नरः ।
द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्या वृषध्वज

āsanaṃ pūjayetpaścādāvāhya vidhivannaraḥ |
dvāre dhāturvidhātuśca pūjā kāryā vṛṣadhvaja

1,32.22

गरुडं पूजयेदग्रे वासुदेवस्य शङ्कर ।
शङ्खादिपद्मपर्यन्तं मध्यदेशे प्रपूजयेत्

garuḍaṃ pūjayedagre vāsudevasya śaṅkara |
śaṅkhādipadmaparyantaṃ madhyadeśe prapūjayet

1,32.23

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं पूर्वदेशतः ।
आग्नेयादिष्वर्चयेद्वै अधर्मादिचतुष्टयम्

dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ pūrvadeśataḥ |
āgneyādiṣvarcayedvai adharmādicatuṣṭayam

1,32.24

मण्डलत्रयमध्ये तु कीर्तिता ह्यसनस्थितिः ।
पूर्वादिपद्मपत्रेषु पूज्याः संकर्षणादयः

maṇḍalatrayamadhye tu kīrtitā hyasanasthitiḥ |
pūrvādipadmapatreṣu pūjyāḥ saṃkarṣaṇādayaḥ

1,32.25

कर्णिकायां वासुदेवं पूजयेत्परमेश्वरम् ।
पाञ्चजन्यादयः पूज्याः ऐशान्यादिषु संस्थिताः

karṇikāyāṃ vāsudevaṃ pūjayetparameśvaram |
pāñcajanyādayaḥ pūjyāḥ aiśānyādiṣu saṃsthitāḥ

1,32.26

शक्तयश्चैव पूर्वादौ देवदेवस्य शङ्कर ।
इन्द्रादयो लोकपालाः पूज्याः पूर्वादिषु स्थिताः

śaktayaścaiva pūrvādau devadevasya śaṅkara |
indrādayo lokapālāḥ pūjyāḥ pūrvādiṣu sthitāḥ

1,32.27

अधो नाग तदूद्ध्व तु ब्रह्माणं पूजयेत्सुधीः ।
इति स्थानक्रमो ज्ञेयो मण्डले शङ्कर त्वया

adho nāga tadūddhva tu brahmāṇaṃ pūjayetsudhīḥ |
iti sthānakramo jñeyo maṇḍale śaṅkara tvayā

1,32.28

आवाह्य मण्डले देवं कृत्वा न्यासं तु तस्य च ।
मुद्रां प्रदर्श्य पाद्यदीन्दद्यान्मूलेन शङ्कर

āvāhya maṇḍale devaṃ kṛtvā nyāsaṃ tu tasya ca |
mudrāṃ pradarśya pādyadīndadyānmūlena śaṅkara

1,32.29

स्नानं वस्त्रं तथाचामं गन्धं पुष्पं च धूपकम् ।
दीपं नैवेद्यमाचामं नमस्कारं प्रदक्षिणम् ।
कुर्याच्छङ्कर मूलेन जपं चापि समर्पयेत्

snānaṃ vastraṃ tathācāmaṃ gandhaṃ puṣpaṃ ca dhūpakam |
dīpaṃ naivedyamācāmaṃ namaskāraṃ pradakṣiṇam |
kuryācchaṅkara mūlena japaṃ cāpi samarpayet

1,32.30

दं स्तोत्रं जपेत्पश्चाद्वासुदेवमनुस्मरन् ।
ओं नमो वासुदेवाय नमः सकर्षणाय च

daṃ stotraṃ japetpaścādvāsudevamanusmaran |
oṃ namo vāsudevāya namaḥ sakarṣaṇāya ca

1,32.31

प्रद्युम्नायादिदेवायानिरुद्धाय नमोनमः ।
नमो नारायणायैव नरायणां पतये नमः

pradyumnāyādidevāyāniruddhāya namonamaḥ |
namo nārāyaṇāyaiva narāyaṇāṃ pataye namaḥ

1,32.32

नरपूज्याय कीर्त्याय स्तुत्याय वरदाय च ।
अनादिनिधनायैव पुराणाय नमोनमः

narapūjyāya kīrtyāya stutyāya varadāya ca |
anādinidhanāyaiva purāṇāya namonamaḥ

1,32.33

सृष्टिसंहारकर्त्रे च ब्रह्मणः पतये नमः ।
मनो वै वेदवेद्याय शङ्खचक्रधराय च

sṛṣṭisaṃhārakartre ca brahmaṇaḥ pataye namaḥ |
mano vai vedavedyāya śaṅkhacakradharāya ca

1,32.34

कलिकल्मषहर्त्रे च सुरेशाय नमोनमः ।
संकारवृक्षच्छेत्रे च मायाभेत्रे नमोनमः

kalikalmaṣahartre ca sureśāya namonamaḥ |
saṃkāravṛkṣacchetre ca māyābhetre namonamaḥ

1,32.35

वहुरूपाय तीर्थाय त्रिगुणायागुणाय च ।
ब्रह्मविष्णवीशरूपय मोक्षदाय नमोनमः

vahurūpāya tīrthāya triguṇāyāguṇāya ca |
brahmaviṣṇavīśarūpaya mokṣadāya namonamaḥ

1,32.36

मोक्षद्वाराय धर्माय निर्माणाय नमोनमः ।
सर्वकामप्रदायैव परब्रह्मस्वरूपिणे

mokṣadvārāya dharmāya nirmāṇāya namonamaḥ |
sarvakāmapradāyaiva parabrahmasvarūpiṇe

1,32.37

संसारसागरे घोरे निमग्नं मां समुद्धर ।
त्वदन्यो नास्ति देवेश नास्ति त्राता जगत्प्रभो

saṃsārasāgare ghore nimagnaṃ māṃ samuddhara |
tvadanyo nāsti deveśa nāsti trātā jagatprabho

1,32.38

त्वामव सर्वगं विष्णुं गतो ऽहं शरणं गतः ।
ज्ञानदीपप्रदानेन तमोमुक्तं प्रकाशय

tvāmava sarvagaṃ viṣṇuṃ gato 'haṃ śaraṇaṃ gataḥ |
jñānadīpapradānena tamomuktaṃ prakāśaya

1,32.39

एवं स्तुवीत देवेशं सर्वक्लेशविनाशनम् ।
अन्यैश्चवादकेः स्तात्रैः स्तुत्वा वै नीललोहित

evaṃ stuvīta deveśaṃ sarvakleśavināśanam |
anyaiścavādakeḥ stātraiḥ stutvā vai nīlalohita

1,32.40

पञ्चतत्त्वसमायुक्तं ध्यायोद्विष्णुं नरो हृदि ।
विसर्जयत्तता देवमिति पूजा प्रकीर्तिता

pañcatattvasamāyuktaṃ dhyāyodviṣṇuṃ naro hṛdi |
visarjayattatā devamiti pūjā prakīrtitā

1,32.41

सर्वकामप्रदा श्रेष्ठा वासुदेवस्य शङ्कर ।
एतत्पूजनमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः

sarvakāmapradā śreṣṭhā vāsudevasya śaṅkara |
etatpūjanamātreṇa kṛtakṛtyo bhavennaraḥ

1,32.42

इदं च यः पठेद्रुद्र पञ्चतत्त्वार्चनं नरः ।
शृणुयाच्छ्रवायेद्वापि विष्णुलोकं स गच्छति

idaṃ ca yaḥ paṭhedrudra pañcatattvārcanaṃ naraḥ |
śṛṇuyācchravāyedvāpi viṣṇulokaṃ sa gacchati

Chapter 1.33

1,33.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पञ्चतत्त्वा(विष्णवर्) च नविधिर्नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 33 रुद्र उवाच ।
सुदर्शनस्य पूजां मे वद शङ्खगदाधर ।
ग्रहरोगादिकं सर्वं यत्कृत्वा नाशमेति वै

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe pañcatattvā(viṣṇavar) ca navidhirnāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 33 rudra uvāca |
sudarśanasya pūjāṃ me vada śaṅkhagadādhara |
graharogādikaṃ sarvaṃ yatkṛtvā nāśameti vai

1,33.2

हरिरुवाच ।
सुदर्शनस्य चक्रस्य शृणु पूजां वृषध्वज ।
स्नानमादौ प्रकुर्वीत पूजयेच्च हरिं तत

hariruvāca |
sudarśanasya cakrasya śṛṇu pūjāṃ vṛṣadhvaja |
snānamādau prakurvīta pūjayecca hariṃ tata

1,33.3

मूलमन्त्रेण वै न्यासं मूलमन्त्रं शृणुष्वच ।
सहस्रारं हुं फट् नमो मन्त्रः प्रणवपूर्वकः

mūlamantreṇa vai nyāsaṃ mūlamantraṃ śṛṇuṣvaca |
sahasrāraṃ huṃ phaṭ namo mantraḥ praṇavapūrvakaḥ

1,33.4

कथितः सर्वदुष्टानां नाशको मन्त्रभेदकः ।
ध्यायेत्मुदर्शनं देवं हृदि पद्मे ऽमले शुभे

kathitaḥ sarvaduṣṭānāṃ nāśako mantrabhedakaḥ |
dhyāyetmudarśanaṃ devaṃ hṛdi padme 'male śubhe

1,33.5

शङ्कचक्रगदापद्मधरं सौम्यं किरीटिनम् ।
आवाह्य मण्डले देवं पूर्वोक्तविधिना हर

śaṅkacakragadāpadmadharaṃ saumyaṃ kirīṭinam |
āvāhya maṇḍale devaṃ pūrvoktavidhinā hara

1,33.6

पूजयेद्रन्धपुष्पाद्यैरुपचारैर्महेश्वर ।
पूजयित्वा जपेन्मन्त्रं शतमष्टोत्तरं नरः

pūjayedrandhapuṣpādyairupacārairmaheśvara |
pūjayitvā japenmantraṃ śatamaṣṭottaraṃ naraḥ

1,33.7

एवं यः कुरुते रुद्र ! चक्रस्यार्चनमुत्तमम् ।
सर्वरोगविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं समाप्नुयात्

evaṃ yaḥ kurute rudra ! cakrasyārcanamuttamam |
sarvarogavinirmukto viṣṇulokaṃ samāpnuyāt

1,33.8

एतत्स्तोत्रं जपेत्पश्चात्सर्वव्याधिविनाशनम् ।
नमः सुदर्शनायैव सहस्रादित्यवर्चसे

etatstotraṃ japetpaścātsarvavyādhivināśanam |
namaḥ sudarśanāyaiva sahasrādityavarcase

1,33.9

ज्वालामालाप्रदीप्ताय सहस्राराय चक्षुषे ।
सर्वदुष्टविनाशाय सर्वपातकमर्दिने

jvālāmālāpradīptāya sahasrārāya cakṣuṣe |
sarvaduṣṭavināśāya sarvapātakamardine

1,33.10

सुचक्राय विचक्राय सर्वमन्त्रविभेदिने ।
प्रसवित्रे जगद्धात्रे जगद्विध्वंसिने नमः

sucakrāya vicakrāya sarvamantravibhedine |
prasavitre jagaddhātre jagadvidhvaṃsine namaḥ

1,33.11

पालनार्थाय लोकानां दुष्टासुरविनाशिने ।
उग्राय चैव सौम्याय चण्डाय च नमोनमः

pālanārthāya lokānāṃ duṣṭāsuravināśine |
ugrāya caiva saumyāya caṇḍāya ca namonamaḥ

1,33.12

नमश्चक्षुः क्वरूपाय संसारभयभेदिने ।
मायापञ्जरभेत्रे च शिवाय च नमोनमः

namaścakṣuḥ kvarūpāya saṃsārabhayabhedine |
māyāpañjarabhetre ca śivāya ca namonamaḥ

1,33.13

ग्रहातिग्रहरूपाय ग्रहाणां पतेय नमः ।
कालाय मृत्यवे चैव भीमाय च नमोनमः

grahātigraharūpāya grahāṇāṃ pateya namaḥ |
kālāya mṛtyave caiva bhīmāya ca namonamaḥ

1,33.14

भक्तानुग्रहदात्रे च भक्तगोप्त्रे नमोनमः ।
विष्णुरूपाय शान्ताय चायुधानां धराय च

bhaktānugrahadātre ca bhaktagoptre namonamaḥ |
viṣṇurūpāya śāntāya cāyudhānāṃ dharāya ca

1,33.15

विष्णुशस्त्राय चक्राय नमो भूयो नमोनमः ।
इति स्तोत्रं महापुण्यं चक्रस्य तव कीर्तितम्

viṣṇuśastrāya cakrāya namo bhūyo namonamaḥ |
iti stotraṃ mahāpuṇyaṃ cakrasya tava kīrtitam

1,33.16

यः पठेत्परया भक्त्या विष्णुलोकं स गच्छति ।
चक्रपूजाविधिं यश्च पठेद्रुद्र जितोन्द्रियः ।
स पापं भस्मसात्कृत्वा विष्णुलोकाय कल्पते

yaḥ paṭhetparayā bhaktyā viṣṇulokaṃ sa gacchati |
cakrapūjāvidhiṃ yaśca paṭhedrudra jitondriyaḥ |
sa pāpaṃ bhasmasātkṛtvā viṣṇulokāya kalpate

Chapter 1.34

1,34.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सुदर्शनपूजाविधिर्नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 34 रुद्र उवाच ।
पुनर्देवार्चनं ब्रूहि हृषीकेश गदाधर ।
शृण्वतो नास्ति तृप्तिर्मे गदतस्तव पूजनम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sudarśanapūjāvidhirnāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 34 rudra uvāca |
punardevārcanaṃ brūhi hṛṣīkeśa gadādhara |
śṛṇvato nāsti tṛptirme gadatastava pūjanam

1,34.2

हरिरुवाच ।
हयग्रीवस्य देवस्य पूजनं कथयामि ते ।
तच्छृणुष्व जगन्नाथो येन विष्णुः प्रतुष्यति

hariruvāca |
hayagrīvasya devasya pūjanaṃ kathayāmi te |
tacchṛṇuṣva jagannātho yena viṣṇuḥ pratuṣyati

1,34.3

मूलमन्त्रं महादेव हयग्रीवस्य वाचकम् ।
प्रवक्ष्यामि परं पुण्यं तदादौ शृणु शङ्कर

mūlamantraṃ mahādeva hayagrīvasya vācakam |
pravakṣyāmi paraṃ puṇyaṃ tadādau śṛṇu śaṅkara

1,34.4

ओं सैं क्षैं शिरसे नमः इति प्रणवसंयुतः ।
अयं नवाक्षरोमन्त्रः सर्वविद्याप्रदायकः

oṃ saiṃ kṣaiṃ śirase namaḥ iti praṇavasaṃyutaḥ |
ayaṃ navākṣaromantraḥ sarvavidyāpradāyakaḥ

1,34.5

अस्याङ्गानि महादेव ताञ्छृणुष्व वृषध्वज ।
ओं क्षां हृदयाय नमः ।
ओं क्षीं शिरसे स्वाहाशिरः प्रोक्तं क्षूं वषट् तथा

asyāṅgāni mahādeva tāñchṛṇuṣva vṛṣadhvaja |
oṃ kṣāṃ hṛdayāya namaḥ |
oṃ kṣīṃ śirase svāhāśiraḥ proktaṃ kṣūṃ vaṣaṭ tathā

1,34.6

ओं कारयुक्ता देवस्य शिखा ज्ञेया वृषध्वज ।
ओं क्षैं कवचाय हुं वै कवचं परिकीर्तितम्

oṃ kārayuktā devasya śikhā jñeyā vṛṣadhvaja |
oṃ kṣaiṃ kavacāya huṃ vai kavacaṃ parikīrtitam

1,34.7

ओं क्षैं नेत्रत्रयाय वौषट् नेत्रं देवस्य कीर्तितम् ।
ओं हः अस्त्राय फट् अस्त्रं देवस्य कीर्तितम्

oṃ kṣaiṃ netratrayāya vauṣaṭ netraṃ devasya kīrtitam |
oṃ haḥ astrāya phaṭ astraṃ devasya kīrtitam

1,34.8

पूजाविधिं प्रवक्ष्यामि नन्मे निगदतः शृणु आदौ स्नात्वा तथाचम्य ततो यागगृहं व्रजेत्

pūjāvidhiṃ pravakṣyāmi nanme nigadataḥ śṛṇu ādau snātvā tathācamya tato yāgagṛhaṃ vrajet

1,34.9

ततः प्रविश्य विधिवत्कुर्याद्वं शोषणादिकम् ।
यं क्षैं रमिति बीजैश्च कठिनीकृत्य लमिति

tataḥ praviśya vidhivatkuryādvaṃ śoṣaṇādikam |
yaṃ kṣaiṃ ramiti bījaiśca kaṭhinīkṛtya lamiti

1,34.10

अण्डमुत्पाद्य च ततः ओं कारेणैव भेदयेत् ।
अण्डमध्ये हयग्रीवमात्मानं परिचिन्तयेत्

aṇḍamutpādya ca tataḥ oṃ kāreṇaiva bhedayet |
aṇḍamadhye hayagrīvamātmānaṃ paricintayet

1,34.11

शङ्खकुन्देन्दुधवलं मृणालरजतप्रभम् ।
गोक्षीरसदृशं तद्वत्सूर्यकोटिसमग्रभम् ।
शङ्खं चक्रं गदां पद्मं धारयन्तं चतुर्भुजम्

śaṅkhakundendudhavalaṃ mṛṇālarajataprabham |
gokṣīrasadṛśaṃ tadvatsūryakoṭisamagrabham |
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ dhārayantaṃ caturbhujam

1,34.12

किरीटिनं कुण्डलिनं वनमालासमंन्वितम् ।
सुचक्रं सुकपोलं च षीताम्बरधरं विभुम्

kirīṭinaṃ kuṇḍalinaṃ vanamālāsamaṃnvitam |
sucakraṃ sukapolaṃ ca ṣītāmbaradharaṃ vibhum

1,34.13

भावयित्वा महात्मानं सर्वदेवैः समन्वितम् ।
अङ्गमन्त्रैस्ततो न्यासं मूलमन्त्रेण वै तथा

bhāvayitvā mahātmānaṃ sarvadevaiḥ samanvitam |
aṅgamantraistato nyāsaṃ mūlamantreṇa vai tathā

1,34.14

ततश्च दर्शयेन्मुद्रां शङ्खपद्मादिकां शुभाम् ।
ध्यायेद्ध्यात्वार्चयेद्विष्णुं मूलमन्त्रेण शङ्कर

tataśca darśayenmudrāṃ śaṅkhapadmādikāṃ śubhām |
dhyāyeddhyātvārcayedviṣṇuṃ mūlamantreṇa śaṅkara

1,34.15

ततश्चावाहयेद्रुद्र देवता आसनस्य याः ।
ओं हयग्रीवासनस्य आगच्छत च देवताः

tataścāvāhayedrudra devatā āsanasya yāḥ |
oṃ hayagrīvāsanasya āgacchata ca devatāḥ

1,34.16

आवाह्य मण्डले तास्तु पूजयेत्स्वस्तिकादिके ।
द्वारे धातुर्विधातुश्च पूजा कार्या वृषध्वज

āvāhya maṇḍale tāstu pūjayetsvastikādike |
dvāre dhāturvidhātuśca pūjā kāryā vṛṣadhvaja

1,34.17

समस्तपरिवाराय अच्युताय नम इति ।
अस्य मध्येरऽचनं कार्यं द्वारे गङ्गाञ्च पूजयेत्

samastaparivārāya acyutāya nama iti |
asya madhyer'canaṃ kāryaṃ dvāre gaṅgāñca pūjayet

1,34.18

यमुनां च महादेवीं शङ्खपद्मनिधी तथा ।
गरुडं पूजयेदग्रे मध्ये शक्तिञ्च पूजयेत्

yamunāṃ ca mahādevīṃ śaṅkhapadmanidhī tathā |
garuḍaṃ pūjayedagre madhye śaktiñca pūjayet

1,34.19

आधाराख्यां महादेव ततः कूर्मं समर्चयेत् ।
अनन्तं पृथिवीं पश्चाद्धर्मज्ञाने(नौ) ततो ऽचयेत्

ādhārākhyāṃ mahādeva tataḥ kūrmaṃ samarcayet |
anantaṃ pṛthivīṃ paścāddharmajñāne(nau) tato 'cayet

1,34.20

वैराग्यमथ चैश्वर्यमाग्नेयादिषु पूजयेत् ।
अधर्माज्ञानावैराग्यानैश्रर्ग्यादींस्तु पूर्वतः

vairāgyamatha caiśvaryamāgneyādiṣu pūjayet |
adharmājñānāvairāgyānaiśrargyādīṃstu pūrvataḥ

1,34.21

सत्त्वं रजस्तमश्चैव मध्यदेशे ऽथ पूजयेत् ।
कन्दं नालं च पद्मं च मध्ये चैव प्रपूजयेत्

sattvaṃ rajastamaścaiva madhyadeśe 'tha pūjayet |
kandaṃ nālaṃ ca padmaṃ ca madhye caiva prapūjayet

1,34.22

अर्कसोमाग्निसंज्ञानां मण्डलानां हि पूजनम् ।
मध्यदेशे प्रकर्तव्यमिति रुद्र प्रकीर्तितम्

arkasomāgnisaṃjñānāṃ maṇḍalānāṃ hi pūjanam |
madhyadeśe prakartavyamiti rudra prakīrtitam

1,34.23

विमलोत्कर्षिणी ज्ञाना क्रियायोगे वृषध्वज ।
प्रह्वी सत्या तथेशानानुग्रहौ शक्तयो ह्यमूः

vimalotkarṣiṇī jñānā kriyāyoge vṛṣadhvaja |
prahvī satyā tatheśānānugrahau śaktayo hyamūḥ

1,34.24

पूर्वादिषु च पत्रेषु पूज्याश्च विमलादयः ।
अनुग्रहा कर्णिकायां पूज्या श्रेयो ऽर्थिभिर्नरैः

pūrvādiṣu ca patreṣu pūjyāśca vimalādayaḥ |
anugrahā karṇikāyāṃ pūjyā śreyo 'rthibhirnaraiḥ

1,34.25

प्रणवाद्यैर्नमो ऽन्तैश्च चतुर्थ्यन्तैश्च नामभिः ।
मन्त्रैरेभिर्महादेव आसनं परिपूजयेत्

praṇavādyairnamo 'ntaiśca caturthyantaiśca nāmabhiḥ |
mantrairebhirmahādeva āsanaṃ paripūjayet

1,34.26

स्नानगन्धप्रदानेन पुष्पधूपप्रदानतः ।
दीपनैवेद्यदानेन आसनस्यार्चनं शुभम्

snānagandhapradānena puṣpadhūpapradānataḥ |
dīpanaivedyadānena āsanasyārcanaṃ śubham

1,34.27

कर्तव्यं विधिनानेन इति ते हर कीर्तितम् ।
ततश्चावाहयेद्देवं हयग्रीवं सुरेश्वरम्

kartavyaṃ vidhinānena iti te hara kīrtitam |
tataścāvāhayeddevaṃ hayagrīvaṃ sureśvaram

1,34.28

वामनासापुटेनैव आगच्छन्तं विचिन्तयेत् ।
आगच्छतः प्रयोगेण मूलमन्त्रेण शङ्कर

vāmanāsāpuṭenaiva āgacchantaṃ vicintayet |
āgacchataḥ prayogeṇa mūlamantreṇa śaṅkara

1,34.29

आवाहनं प्रकर्तव्यं देवदेवस्य शङ्खिनः ।
आवाह्यमण्डले तस्य न्यासं कुर्यादतन्द्रितः

āvāhanaṃ prakartavyaṃ devadevasya śaṅkhinaḥ |
āvāhyamaṇḍale tasya nyāsaṃ kuryādatandritaḥ

1,34.30

न्यासं कृत्वा च तत्रस्थं चिन्तयेत्परमेश्वरम् ।
हयग्रीवं महादेवं सुरासुरनमस्कृतम्

nyāsaṃ kṛtvā ca tatrasthaṃ cintayetparameśvaram |
hayagrīvaṃ mahādevaṃ surāsuranamaskṛtam

1,34.31

इन्द्रादिलोकपालैश्च संयुक्तं विष्णुमव्ययम् ।
द्यात्वा प्रदर्शयेन्मुद्राः शङ्खचक्रादिकाः शुभाः

indrādilokapālaiśca saṃyuktaṃ viṣṇumavyayam |
dyātvā pradarśayenmudrāḥ śaṅkhacakrādikāḥ śubhāḥ

1,34.32

पाद्यार्घ्याचमनीयानि ततो दद्याच्च विष्णवे ।
स्नापयेच्च ततो देवं पद्मनाभमनामयम्

pādyārghyācamanīyāni tato dadyācca viṣṇave |
snāpayecca tato devaṃ padmanābhamanāmayam

1,34.33

देवं संस्थाप्य विधिवद्वस्त्रं दद्याद्वृषध्वज ।
ततो ह्याचमनं दद्यादुपवीतं ततः शुभम्

devaṃ saṃsthāpya vidhivadvastraṃ dadyādvṛṣadhvaja |
tato hyācamanaṃ dadyādupavītaṃ tataḥ śubham

1,34.34

ततश्च मण्डले रुद्र ध्यायेद्देवं परेश्वरम् ।
ध्यात्वा पाद्यादिकं भूयो दद्याद्देवाय शङ्कर

tataśca maṇḍale rudra dhyāyeddevaṃ pareśvaram |
dhyātvā pādyādikaṃ bhūyo dadyāddevāya śaṅkara

1,34.35

दद्याद्भैरवदेवाय मूलमन्त्रेण शङ्कर ।
ओं क्षां हृदयाय नमः अनेन हृदयं यजेत्

dadyādbhairavadevāya mūlamantreṇa śaṅkara |
oṃ kṣāṃ hṛdayāya namaḥ anena hṛdayaṃ yajet

1,34.36

ओं क्षीं शिरसे नमश्च शिरसः पूजनं भवेत् ।
ओं क्षूं शिखायै नमश्च शिखामेतेन पूजयेत्

oṃ kṣīṃ śirase namaśca śirasaḥ pūjanaṃ bhavet |
oṃ kṣūṃ śikhāyai namaśca śikhāmetena pūjayet

1,34.37

ओं क्षैं कवचाय नमः कवचं परिपूजयेत् ।
ओं क्षैं नेत्राय नमश्च नेत्रं चानेन पूजयेत्

oṃ kṣaiṃ kavacāya namaḥ kavacaṃ paripūjayet |
oṃ kṣaiṃ netrāya namaśca netraṃ cānena pūjayet

1,34.38

ओं क्षः अस्त्राय नम इति अस्त्रं चानेन पूजयेत् ।
हृदयं च शिरश्चैव शिखां च कवचं तथा

oṃ kṣaḥ astrāya nama iti astraṃ cānena pūjayet |
hṛdayaṃ ca śiraścaiva śikhāṃ ca kavacaṃ tathā

1,34.39

पूर्वादिषु प्रदेशेषु ह्येतास्तु परिपूजयेत् ।
कोणेष्वस्त्रं यजेद्रुद्र नेत्रं मध्यै प्रपूजयेत्

pūrvādiṣu pradeśeṣu hyetāstu paripūjayet |
koṇeṣvastraṃ yajedrudra netraṃ madhyai prapūjayet

1,34.40

पूजयेत्परमां देवीं लक्ष्मीं लक्ष्मीप्रदां शुभाम् ।
शङ्खं पद्मं तथा चक्रं गदां पूर्वादितोरऽचयेत्

pūjayetparamāṃ devīṃ lakṣmīṃ lakṣmīpradāṃ śubhām |
śaṅkhaṃ padmaṃ tathā cakraṃ gadāṃ pūrvāditor'cayet

1,34.41

खड्गं च मुसलं पाशमङ्कुशं सशरं धनुः ।
पूजयेत्पूर्वतो रुद्र एभिर्मन्त्रैः स्वनामकैः

khaḍgaṃ ca musalaṃ pāśamaṅkuśaṃ saśaraṃ dhanuḥ |
pūjayetpūrvato rudra ebhirmantraiḥ svanāmakaiḥ

1,34.42

श्रीवत्सं कौस्तुभं मालां तथा पीताम्बरं शुभम् ।
पूजयेत्पूर्वतो रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम्

śrīvatsaṃ kaustubhaṃ mālāṃ tathā pītāmbaraṃ śubham |
pūjayetpūrvato rudra śaṅkhacakragadādharam

1,34.43

ब्रह्माणं नारदं सिद्धं गुरुं परगुरुं तथा ।
गुरोश्च पादुके तद्वत्परमस्य गुरोस्तथा

brahmāṇaṃ nāradaṃ siddhaṃ guruṃ paraguruṃ tathā |
gurośca pāduke tadvatparamasya gurostathā

1,34.44

इन्द्रं सवाहनं चाथ परिवारयुतं तथा ।
अग्निं यमं निरृतिं च वरुणं वायुमेव च

indraṃ savāhanaṃ cātha parivārayutaṃ tathā |
agniṃ yamaṃ nirṛtiṃ ca varuṇaṃ vāyumeva ca

1,34.45

सोममीशानमेवं वै ब्रह्माणं परिपूजयेत् ।
पूर्वादिकोर्ध्वपर्यन्तं पूजयेद्वृषभध्वज

somamīśānamevaṃ vai brahmāṇaṃ paripūjayet |
pūrvādikordhvaparyantaṃ pūjayedvṛṣabhadhvaja

1,34.46

वज्रं शक्तिं तथा दण्डं खङ्गं पाशं ध्वजं गदाम् ।
त्रिशूलं चक्रपद्मे च आयुधान्यथ पूजयेत्

vajraṃ śaktiṃ tathā daṇḍaṃ khaṅgaṃ pāśaṃ dhvajaṃ gadām |
triśūlaṃ cakrapadme ca āyudhānyatha pūjayet

1,34.47

विष्वक्सेनं ततो देवमैशान्यां दिशि पूजयेत् ।
एभिर्मन्त्रैर्नमो ऽन्तैश्च प्रणवाद्यैर्वृषध्वज

viṣvaksenaṃ tato devamaiśānyāṃ diśi pūjayet |
ebhirmantrairnamo 'ntaiśca praṇavādyairvṛṣadhvaja

1,34.48

पूजा कार्या महादेव ह्यनन्तस्य वृषध्वज ।
देवस्य मूलमन्त्रेण पूजा कार्या वृषध्वज

pūjā kāryā mahādeva hyanantasya vṛṣadhvaja |
devasya mūlamantreṇa pūjā kāryā vṛṣadhvaja

1,34.49

गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपं नैवेद्यमेव च ।
प्रदक्षिणं नमस्कारं जप्यं तस्मै समर्पयेत्

gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpaṃ naivedyameva ca |
pradakṣiṇaṃ namaskāraṃ japyaṃ tasmai samarpayet

1,34.50

स्तुवीत चान्या स्तुत्या प्रणवाद्यैर्वृषध्वज ।
ओं नमो हयशिरसे विद्याध्यक्षाय वै नमः

stuvīta cānyā stutyā praṇavādyairvṛṣadhvaja |
oṃ namo hayaśirase vidyādhyakṣāya vai namaḥ

1,34.51

नमो विद्यास्वरूपाय विद्यादात्रे नमोनमः ।
नमः शान्ताय देवाय त्रिगुणायात्मने नमः

namo vidyāsvarūpāya vidyādātre namonamaḥ |
namaḥ śāntāya devāya triguṇāyātmane namaḥ

1,34.52

सुरासुरनिहन्त्रे च सर्वदुष्टविनाशिने ।
सर्वलोकाधिपतये ब्रह्मरूपाय वै नमः

surāsuranihantre ca sarvaduṣṭavināśine |
sarvalokādhipataye brahmarūpāya vai namaḥ

1,34.53

नमश्चेश्वरवन्द्याय शङ्कचक्रधारय च ।
नम आद्याय दान्ताय सर्वसत्त्वहिताय च

namaśceśvaravandyāya śaṅkacakradhāraya ca |
nama ādyāya dāntāya sarvasattvahitāya ca

1,34.54

त्रिगुणायागुणायैव ब्रह्मविष्णुस्वरूपिणे ।
कर्त्रे हर्त्रे सुरेशाय सर्वगाय नमोनमः

triguṇāyāguṇāyaiva brahmaviṣṇusvarūpiṇe |
kartre hartre sureśāya sarvagāya namonamaḥ

1,34.55

इत्येवं संस्तवं कृत्वा देवदेवं विचिन्तयेत् ।
हृत्पद्मे विमले रुद्र शङ्खचक्रगदाधरम्

ityevaṃ saṃstavaṃ kṛtvā devadevaṃ vicintayet |
hṛtpadme vimale rudra śaṅkhacakragadādharam

1,34.56

सूर्यकोटिप्रतीकाशं सर्वावयवसुन्दरम् ।
हयग्रीवोमहीशेशं परमात्मानमव्ययम्

sūryakoṭipratīkāśaṃ sarvāvayavasundaram |
hayagrīvomahīśeśaṃ paramātmānamavyayam

1,34.57

इति ते कथिता पूजा हयग्रीवस्य शङ्कर ।
यः पठेत्परया भक्त्या स गच्छेत्परमं पदम्

iti te kathitā pūjā hayagrīvasya śaṅkara |
yaḥ paṭhetparayā bhaktyā sa gacchetparamaṃ padam

Chapter 1.35

1,35.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे हयग्रीवपूजाविधिर्नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 35 हरिरुवाच ।
न्यासादिकं प्रवक्ष्यामि गायत्त्र्याः शृणु शङ्कर ।
विश्वामित्रऋषिश्चैव सविता चाथ देवता

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe hayagrīvapūjāvidhirnāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 35 hariruvāca |
nyāsādikaṃ pravakṣyāmi gāyattryāḥ śṛṇu śaṅkara |
viśvāmitraṛṣiścaiva savitā cātha devatā

1,35.2

ब्रह्मशीर्षा रुद्रशिखा विष्णोर्हृदयसंश्रिता ।
विनियोगैकनयना कात्यायनसगोत्रजा

brahmaśīrṣā rudraśikhā viṣṇorhṛdayasaṃśritā |
viniyogaikanayanā kātyāyanasagotrajā

1,35.3

त्रैलोक्यचरणा ज्ञेया पृथिवीकुक्षिसंस्थिता ।
एवं ज्ञात्वा तु गायत्त्रीं जपेद्द्वादशलक्षकम्

trailokyacaraṇā jñeyā pṛthivīkukṣisaṃsthitā |
evaṃ jñātvā tu gāyattrīṃ japeddvādaśalakṣakam

1,35.4

त्रिपदाष्टाक्षरा ज्ञेया चतुष्पादा षडक्षरा ।
जेप च त्रिपदा ग्रोक्ता अर्चने च चतुष्पदा

tripadāṣṭākṣarā jñeyā catuṣpādā ṣaḍakṣarā |
jepa ca tripadā groktā arcane ca catuṣpadā

1,35.5

न्यासे जपे तथा ध्याने अग्निकार्ये तथार्चने ।
गायत्त्रीं विन्यसेन्नित्यं सर्वपापग्रणाशिनीम्

nyāse jape tathā dhyāne agnikārye tathārcane |
gāyattrīṃ vinyasennityaṃ sarvapāpagraṇāśinīm

1,35.6

पादांसुष्ठे गुल्फमध्ये जङ्घयोर्विद्धि जानुनोः ।
ऊर्वोर्गुह्ये च वृषणे नाड्यां नाभौ तनूदरे

pādāṃsuṣṭhe gulphamadhye jaṅghayorviddhi jānunoḥ |
ūrvorguhye ca vṛṣaṇe nāḍyāṃ nābhau tanūdare

1,35.7

स्तनयोर्हृदि कण्ठौष्ठमुखे तालुनि चांसयोः ।
नेत्रे भुवार्ललाटे च पूर्वस्यां दक्षिणोत्तरे

stanayorhṛdi kaṇṭhauṣṭhamukhe tāluni cāṃsayoḥ |
netre bhuvārlalāṭe ca pūrvasyāṃ dakṣiṇottare

1,35.8

पश्चमे मूर्ध्नि चाकारं न्यसेद्वर्णान्वदाम्यहम् ।
इन्द्रनीलं च वह्निं च पीतं श्यामं च कापिलम्

paścame mūrdhni cākāraṃ nyasedvarṇānvadāmyaham |
indranīlaṃ ca vahniṃ ca pītaṃ śyāmaṃ ca kāpilam

1,35.9

श्वेतं विद्युत्प्रभं तारं कृष्णं रक्तं क्रमेण तत् ।
श्यामं शुक्लं तथा पीतं श्वेतं वै पद्मरागवत्

śvetaṃ vidyutprabhaṃ tāraṃ kṛṣṇaṃ raktaṃ krameṇa tat |
śyāmaṃ śuklaṃ tathā pītaṃ śvetaṃ vai padmarāgavat

1,35.10

शङ्खवर्णं पाण्डुरं च रक्तं चासवसन्निभम् ।
अर्कवर्णसमं सौम्यं शङ्खाभं श्वेतमेव च

śaṅkhavarṇaṃ pāṇḍuraṃ ca raktaṃ cāsavasannibham |
arkavarṇasamaṃ saumyaṃ śaṅkhābhaṃ śvetameva ca

1,35.11

यद्यत्स्पृशति हस्तेन यच्च पश्यति चक्षुषा ।
पूतं भवति तत्सर्वं गायत्त्र्या न परं विदुः

yadyatspṛśati hastena yacca paśyati cakṣuṣā |
pūtaṃ bhavati tatsarvaṃ gāyattryā na paraṃ viduḥ

Chapter 1.36

1,36.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गायत्त्रीन्यासनिरूपणं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 36 हरिरुवाच ।
सन्ध्याविधिं प्रवक्ष्यामि शृणु रुद्राघनाशनम् ।
प्राणायामत्रयं कृत्वा सन्ध्यास्नानमुपक्रमेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gāyattrīnyāsanirūpaṇaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 36 hariruvāca |
sandhyāvidhiṃ pravakṣyāmi śṛṇu rudrāghanāśanam |
prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā sandhyāsnānamupakramet

1,36.2

सप्रणवां सव्याहृतिं गायत्त्रीं शिरसा सह ।
त्रिः पठेदायतप्रणः प्राणायामः स उच्यते

sapraṇavāṃ savyāhṛtiṃ gāyattrīṃ śirasā saha |
triḥ paṭhedāyatapraṇaḥ prāṇāyāmaḥ sa ucyate

1,36.3

मनोवाक्रायजं दोषं प्राणायामैर्दहेद्द्विजः ।
तस्मात्सर्वेषु कालेषु प्राणायामपरो भवेत्

manovākrāyajaṃ doṣaṃ prāṇāyāmairdaheddvijaḥ |
tasmātsarveṣu kāleṣu prāṇāyāmaparo bhavet

1,36.4

सायमग्निश्च मेत्युक्ता प्रातः सूर्येत्यपः पिबेत् ।
आपः पुनन्तु मध्याह्ने उपस्पृश्य यथाविधि

sāyamagniśca metyuktā prātaḥ sūryetyapaḥ pibet |
āpaḥ punantu madhyāhne upaspṛśya yathāvidhi

1,36.5

आपोहिष्ठेत्यृचा कुर्यान्मार्जनं तु कुशोदकैः ।
प्रणवेन तु संयुक्तं क्षिपेद्वारि पदेपदे

āpohiṣṭhetyṛcā kuryānmārjanaṃ tu kuśodakaiḥ |
praṇavena tu saṃyuktaṃ kṣipedvāri padepade

1,36.6

रजस्तमः स्वमोहोत्थाञ्जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिजान् ।
वाङ्मनः कर्मजान्दोषान्नवैतान्नवभिर्दहेत्

rajastamaḥ svamohotthāñjāgratsvapnasuṣuptijān |
vāṅmanaḥ karmajāndoṣānnavaitānnavabhirdahet

1,36.7

समुद्धृत्योदकं पाणौ जप्त्वा च द्रुपदां क्षिपेत् ।
त्रिपडष्टौ द्वादशधा वर्तयेदघमर्पणम्

samuddhṛtyodakaṃ pāṇau japtvā ca drupadāṃ kṣipet |
tripaḍaṣṭau dvādaśadhā vartayedaghamarpaṇam

1,36.8

उदुत्यञ्चित्रमित्याभ्यामुपतिष्ठेद्दिवाकरम् ।
दिवा रात्रौ च यत्पापं सर्वं नश्यति तत्क्षणात्

udutyañcitramityābhyāmupatiṣṭheddivākaram |
divā rātrau ca yatpāpaṃ sarvaṃ naśyati tatkṣaṇāt

1,36.9

पूर्वसंध्यां जपंस्तिष्ठेत्पश्चिमामुपविश्य च ।
महाव्याहृतिसंयुक्तां गायत्त्रीं प्रणवान्विताम्

pūrvasaṃdhyāṃ japaṃstiṣṭhetpaścimāmupaviśya ca |
mahāvyāhṛtisaṃyuktāṃ gāyattrīṃ praṇavānvitām

1,36.10

दशभिर्जन्मजनितं शतेन तु पुरा कृतम् ।
त्रियुगं तु सहस्रेण गायत्त्री हन्ति दुष्कृतम्

daśabhirjanmajanitaṃ śatena tu purā kṛtam |
triyugaṃ tu sahasreṇa gāyattrī hanti duṣkṛtam

1,36.11

रक्ता भवति गायत्त्री सावित्री शुक्लवर्णिका ।
कृष्णा सरस्वती ज्ञेया संध्यात्रयमुदाहृतम्

raktā bhavati gāyattrī sāvitrī śuklavarṇikā |
kṛṣṇā sarasvatī jñeyā saṃdhyātrayamudāhṛtam

1,36.12

ओं भूर्विन्यस्य हृदये ओं भुवः शिरसि न्यसेत् ।
ओं स्वरिति शिखायां च गायत्त्र्याः प्रथमं पदम्

oṃ bhūrvinyasya hṛdaye oṃ bhuvaḥ śirasi nyaset |
oṃ svariti śikhāyāṃ ca gāyattryāḥ prathamaṃ padam

1,36.13

विन्यसेत्कवचे विद्वान्द्वितीयं नेत्रयोर्न्यसेत् ।
तृतीयेनाङ्गविन्यासं चतुर्थं सर्वतो न्यसेत्

vinyasetkavace vidvāndvitīyaṃ netrayornyaset |
tṛtīyenāṅgavinyāsaṃ caturthaṃ sarvato nyaset

1,36.14

संध्याकाले तु विन्यस्य जपेद्वै वेदमातरम् ।
शिवस्तस्यास्तु सर्वाह्ने प्राणायामपरं न्यसेत्

saṃdhyākāle tu vinyasya japedvai vedamātaram |
śivastasyāstu sarvāhne prāṇāyāmaparaṃ nyaset

1,36.15

त्रिपदा या तु गायत्त्री ब्रह्मविष्णुमहेश्वरी ।
विनियोगमृषिच्छन्दो ज्ञात्वा तु जपमारभेत्

tripadā yā tu gāyattrī brahmaviṣṇumaheśvarī |
viniyogamṛṣicchando jñātvā tu japamārabhet

1,36.16

सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ।
परोरजसि सावदों तुरीयपदमीरितम्

sarvapāpavinirmukto brahmalokamavāpnuyāt |
parorajasi sāvadoṃ turīyapadamīritam

1,36.17

तं हन्ति सूर्यः सन्ध्यायां नोपास्तिं कुरुते तु यः ।
तुरीयस्य पदस्यापि ऋषिर्निर्मल एव च

taṃ hanti sūryaḥ sandhyāyāṃ nopāstiṃ kurute tu yaḥ |
turīyasya padasyāpi ṛṣirnirmala eva ca

1,36.18

छन्दस्तु देवी गायत्त्री परमात्मा च देवता

chandastu devī gāyattrī paramātmā ca devatā

Chapter 1.37

1,37.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे संध्याविधिर्नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 37 हरिरुवाच ।
गायत्त्री परमा देवी भुक्तिमुक्तिप्रदा च ताम् ।
यो जपेत्तस्य पापानिविनश्यन्ति महान्त्यपि

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe saṃdhyāvidhirnāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 37 hariruvāca |
gāyattrī paramā devī bhuktimuktipradā ca tām |
yo japettasya pāpānivinaśyanti mahāntyapi

1,37.2

गायत्त्रीकल्पमाख्यास्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं च तत् ।
अष्टोत्तरं सहस्रं वा अथवाष्टशतं जपेत्

gāyattrīkalpamākhyāsye bhuktimuktipradaṃ ca tat |
aṣṭottaraṃ sahasraṃ vā athavāṣṭaśataṃ japet

1,37.3

त्रिसन्ध्यं ब्रह्मलोकीस्याच्छतं जप्त्वा जलं पिबेत् ।
संध्यायां सर्वपापघ्नीं देवीमावाह्य पूजयेत्

trisandhyaṃ brahmalokīsyācchataṃ japtvā jalaṃ pibet |
saṃdhyāyāṃ sarvapāpaghnīṃ devīmāvāhya pūjayet

1,37.4

भूर्भुवः स्वः स्वमन्त्रेण युतां द्वादशनामभिः ।
गायत्र्यै नमः ।
सावित्र्यै सरस्वत्यै नमोनमः

bhūrbhuvaḥ svaḥ svamantreṇa yutāṃ dvādaśanāmabhiḥ |
gāyatryai namaḥ |
sāvitryai sarasvatyai namonamaḥ

1,37.5

वेदमात्रे च सांकृत्यै ब्रह्माणी कौशिकी क्रमात् ।
साध्व्यै सर्वार्थसाधिन्यै सहस्राक्ष्यै च भूर्भुवः

vedamātre ca sāṃkṛtyai brahmāṇī kauśikī kramāt |
sādhvyai sarvārthasādhinyai sahasrākṣyai ca bhūrbhuvaḥ

1,37.6

स्वरेवं जुहुया दग्नौ समिदाज्यं हविष्यकम् ।
अष्टोत्तरसहस्रं वाप्यथवाष्टशन्त घृतम्

svarevaṃ juhuyā dagnau samidājyaṃ haviṣyakam |
aṣṭottarasahasraṃ vāpyathavāṣṭaśanta ghṛtam

1,37.7

धर्मकामादिसिद्ध्यर्थं जुहुयात्सर्वकर्मसु ।
प्रतिमां चन्दनस्वर्णनिर्मितां प्रतिपूज्य च

dharmakāmādisiddhyarthaṃ juhuyātsarvakarmasu |
pratimāṃ candanasvarṇanirmitāṃ pratipūjya ca

1,37.8

यथा लक्षं तु जप्तव्यं पयोमूलफलार्शनैः ।
अयुतद्वयहोमेन सर्वकामानवाप्नुयात्

yathā lakṣaṃ tu japtavyaṃ payomūlaphalārśanaiḥ |
ayutadvayahomena sarvakāmānavāpnuyāt

1,37.9

उत्तरे शिखरे जाता भूम्यां पर्वत वासिनी ।
ब्रह्मणा समनुज्ञाता गच्छ देवि यथासुखम्

uttare śikhare jātā bhūmyāṃ parvata vāsinī |
brahmaṇā samanujñātā gaccha devi yathāsukham

Chapter 1.38

1,38.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गायत्त्रीकल्पनिरूपणं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 38 हरिरुवाच ।
नवम्यादौ यजेद्दुर्गां ह्रीं दुर्गे रक्षिणीति च ।
मातर्मातर्वरे दुर्गे सर्वकामार्थसाधनि

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gāyattrīkalpanirūpaṇaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 38 hariruvāca |
navamyādau yajeddurgāṃ hrīṃ durge rakṣiṇīti ca |
mātarmātarvare durge sarvakāmārthasādhani

1,38.2

अनेन बलिदानेन सर्वकामान्प्रयच्छ मे ।
गौरी काली उमा दुर्गा भद्रा कान्तिः सरस्वती

anena balidānena sarvakāmānprayaccha me |
gaurī kālī umā durgā bhadrā kāntiḥ sarasvatī

1,38.3

मङ्गला विजया लक्ष्मीः शिवा नारायणी क्रमात् ।
मार्गे तृतीयामारभ्य पूजयेन्न वियोगभाक्

maṅgalā vijayā lakṣmīḥ śivā nārāyaṇī kramāt |
mārge tṛtīyāmārabhya pūjayenna viyogabhāk

1,38.4

अष्टादशभुजां खेटकं घण्टां दर्पणं तर्जनीम् ।
धनुर्ध्वजं डमरुकं परशुं पाशमेव च

aṣṭādaśabhujāṃ kheṭakaṃ ghaṇṭāṃ darpaṇaṃ tarjanīm |
dhanurdhvajaṃ ḍamarukaṃ paraśuṃ pāśameva ca

1,38.5

शक्तिमुद्ररशूलानि कपालशरकाङ्कुशान् ।
वज्र चक्रं शलाकां च अष्टादशभुजां स्मरेत्

śaktimudraraśūlāni kapālaśarakāṅkuśān |
vajra cakraṃ śalākāṃ ca aṣṭādaśabhujāṃ smaret

1,38.6

मन्त्रः श्रीभगवत्याश्च प्रवक्ष्यामि जपादिकम्

mantraḥ śrībhagavatyāśca pravakṣyāmi japādikam

1,38.7

ओं नमो भगवति चामुण्डे श्मशानवासिनि कपालहस्ते महाप्रेतसमारूढे महाविमानमालाकुले कालरात्रि बहुगणपरिवृते महामुखे बहुभुजे सुघण्टाडमरुकिङ्किणीके अट्टाट्टहासे किलिकिलि हुं सर्वनादशब्दबहुले गजचर्मप्रावृतशरीरे रुधिरमांसदिग्धे लोलग्रजिह्वे महाराक्षसि रौद्रदंष्ट्राकराले भीमाट्टाट्टहासे स्फुरितविद्युत्समप्रभे चलचल करालनेत्रे हिलिहिलि ललज्जिह्वे ह्रैं ह्रीं भृकुटिमुखि ओं कारभद्रासने कपालमालावेष्टिते जटामुकुटशशाङ्कधारिणि अट्टाट्टहासे किलिकिलि हुंहुं दंष्ट्राघोरान्धकारिणि सर्वविघ्नविनाशिनि इदं कर्म साधय साधय शीघ्रं कुरुकुरु कहकह अङ्कुशे समनुप्रवेशय वर्गंवर्गं (वङ्गवङ्ग) कम्पयकम्पय चलचल चालयचालय रुधिरमांसमद्यप्रिये हनहन कुट्टकुट्ट छिन्दछिन्द मारयमारय अनुबूम अनुबूम वज्रशरीरं साधयसाधय त्रैलोक्यगतमपि दुष्टमदुष्टं वा गृहीतमगृहीतम् आवेशय आवेशय क्रामयक्रमय नृत्यनृत्य बन्धबन्ध वल्गवल्ग कोटराक्षि उर्ध्वकेशि उलूकवदने करकिङ्किणि करङ्कमालाधारिणि दहदह पचपच गृह्णगह्ण मण्डलमध्ये प्रवेशयप्रवेशय किं विलम्बसि ब्रह्मसत्येन विष्णुसत्येन ऋषिसत्येन रुद्रसत्येन आवेशय आवेशय किलिकिलि खिलिखिलि मिलिमिलि चिलिचिलि विकृतरूपधारिणि कृष्णभुजङ्ग वेष्टितशरीर सर्वग्रहावेशिनि प्रलम्भोष्ठि भ्रूमग्ननासिके विकटमुखि कपिलजटे ब्राह्मि भञ्जभञ्ज ज्वलज्वल कालमुखि खलखल खरखरः पातयपा तय रक्ताक्षि धूर्णापयधूर्णापय भूमिं पातयपातय शिरो गृह्णगृह्ण चक्षुर्मोलयमीलय भञ्जभञ्ज पादौ गृह्णगृह्ण मुद्रां स्फोटयस्फोटय हुं हूं फट् विदारय विदारय त्रिशूलेन भेदयभेदय वज्रेण हनहन दण्डेन ताडयताडय चेक्रण छेदयछेदय शक्तिना भेदयभेदय दंष्ट्रया दंशयदंशय कीलकेन कीलय कीलय कर्तारिकया पाटयपाटय अङ्कुशेन गृह्णगृह्ण ब्रह्माणि एहि एहि माहेश्वरि एहि एहि कौमारि एहि एहि वाराहि एहि एहि ऐन्द्रि एहि एहि चामुण्डे एहि एहि वैष्णावि एहि एहि हिमवन्तचारिणि एहि एहि कैलासवारीणि एहि एहि परमन्त्रं छिन्धिछिन्धि किलिकिलि बिम्बे अघोरे घोररूपिणि चामुण्डे रुरुक्रोधान्धविनिः) सृते असुरक्षयङ्करि आकाशगामिनि पाशेन बन्धबन्ध समये तिष्ठतिष्ठ मण्डलं प्रवेशयप्रवेशय पातयपातय गृह्णगृह्ण मुखं बन्धबन्ध चक्षुर्बन्धयबन्धय हृदयं बन्धबन्ध हस्तपादौ च बन्धबन्ध दुष्टग्रहान् सर्वान् बन्धबन्ध दिशां बन्धबन्ध विदिशां बन्धबन्ध ऊर्ध्वं बन्धबन्ध अधस्ताद् बन्धबन्ध भस्मना पानीयेन मृतिकया सर्षपैर्वा आवेशय आवेशय पातयपातय चामुण्डे किलिकिलि विच्छेह्रीं(हुं) फट् स्वाह्

oṃ namo bhagavati cāmuṇḍe śmaśānavāsini kapālahaste mahāpretasamārūḍhe mahāvimānamālākule kālarātri bahugaṇaparivṛte mahāmukhe bahubhuje sughaṇṭāḍamarukiṅkiṇīke aṭṭāṭṭahāse kilikili huṃ sarvanādaśabdabahule gajacarmaprāvṛtaśarīre rudhiramāṃsadigdhe lolagrajihve mahārākṣasi raudradaṃṣṭrākarāle bhīmāṭṭāṭṭahāse sphuritavidyutsamaprabhe calacala karālanetre hilihili lalajjihve hraiṃ hrīṃ bhṛkuṭimukhi oṃ kārabhadrāsane kapālamālāveṣṭite jaṭāmukuṭaśaśāṅkadhāriṇi aṭṭāṭṭahāse kilikili huṃhuṃ daṃṣṭrāghorāndhakāriṇi sarvavighnavināśini idaṃ karma sādhaya sādhaya śīghraṃ kurukuru kahakaha aṅkuśe samanupraveśaya vargaṃvargaṃ (vaṅgavaṅga) kampayakampaya calacala cālayacālaya rudhiramāṃsamadyapriye hanahana kuṭṭakuṭṭa chindachinda mārayamāraya anubūma anubūma vajraśarīraṃ sādhayasādhaya trailokyagatamapi duṣṭamaduṣṭaṃ vā gṛhītamagṛhītam āveśaya āveśaya krāmayakramaya nṛtyanṛtya bandhabandha valgavalga koṭarākṣi urdhvakeśi ulūkavadane karakiṅkiṇi karaṅkamālādhāriṇi dahadaha pacapaca gṛhṇagahṇa maṇḍalamadhye praveśayapraveśaya kiṃ vilambasi brahmasatyena viṣṇusatyena ṛṣisatyena rudrasatyena āveśaya āveśaya kilikili khilikhili milimili cilicili vikṛtarūpadhāriṇi kṛṣṇabhujaṅga veṣṭitaśarīra sarvagrahāveśini pralambhoṣṭhi bhrūmagnanāsike vikaṭamukhi kapilajaṭe brāhmi bhañjabhañja jvalajvala kālamukhi khalakhala kharakharaḥ pātayapā taya raktākṣi dhūrṇāpayadhūrṇāpaya bhūmiṃ pātayapātaya śiro gṛhṇagṛhṇa cakṣurmolayamīlaya bhañjabhañja pādau gṛhṇagṛhṇa mudrāṃ sphoṭayasphoṭaya huṃ hūṃ phaṭ vidāraya vidāraya triśūlena bhedayabhedaya vajreṇa hanahana daṇḍena tāḍayatāḍaya cekraṇa chedayachedaya śaktinā bhedayabhedaya daṃṣṭrayā daṃśayadaṃśaya kīlakena kīlaya kīlaya kartārikayā pāṭayapāṭaya aṅkuśena gṛhṇagṛhṇa brahmāṇi ehi ehi māheśvari ehi ehi kaumāri ehi ehi vārāhi ehi ehi aindri ehi ehi cāmuṇḍe ehi ehi vaiṣṇāvi ehi ehi himavantacāriṇi ehi ehi kailāsavārīṇi ehi ehi paramantraṃ chindhichindhi kilikili bimbe aghore ghorarūpiṇi cāmuṇḍe rurukrodhāndhaviniḥ) sṛte asurakṣayaṅkari ākāśagāmini pāśena bandhabandha samaye tiṣṭhatiṣṭha maṇḍalaṃ praveśayapraveśaya pātayapātaya gṛhṇagṛhṇa mukhaṃ bandhabandha cakṣurbandhayabandhaya hṛdayaṃ bandhabandha hastapādau ca bandhabandha duṣṭagrahān sarvān bandhabandha diśāṃ bandhabandha vidiśāṃ bandhabandha ūrdhvaṃ bandhabandha adhastād bandhabandha bhasmanā pānīyena mṛtikayā sarṣapairvā āveśaya āveśaya pātayapātaya cāmuṇḍe kilikili vicchehrīṃ(huṃ) phaṭ svāh

1,38.8

अष्टोत्तरपदानां हि माला मन्त्रमयी जपः ।
एकैक्रपदमष्टसहस्रधा त्रिमधुराक्ततिलाष्टसहस्रहामेः

aṣṭottarapadānāṃ hi mālā mantramayī japaḥ |
ekaikrapadamaṣṭasahasradhā trimadhurāktatilāṣṭasahasrahāmeḥ

1,38.9

महामांसेन-त्रिमधुराक्तेन अष्टोत्तरसह्सत्रं च एकैकं च पदं यजेत् ।
तिलांस्त्रिमधुराक्तांश्च सहस्रं चाष्ट होमयेत्

mahāmāṃsena-trimadhurāktena aṣṭottarasahsatraṃ ca ekaikaṃ ca padaṃ yajet |
tilāṃstrimadhurāktāṃśca sahasraṃ cāṣṭa homayet

1,38.10

महामांसं त्रिमधुरादथ वा सर्वकर्मकृत् ।
वारिसर्षपभस्मादिक्षेपाद्युद्धादिके जयः

mahāmāṃsaṃ trimadhurādatha vā sarvakarmakṛt |
vārisarṣapabhasmādikṣepādyuddhādike jayaḥ

1,38.11

अष्टाविंशभुजा ध्येया अष्टादशभुजाथवा ।
द्वादशाष्टभुजा वापि ध्येया वापि चतुर्भुजा

aṣṭāviṃśabhujā dhyeyā aṣṭādaśabhujāthavā |
dvādaśāṣṭabhujā vāpi dhyeyā vāpi caturbhujā

1,38.12

असिखेटान्वितौ हस्तौ गदादण्डयुतौ परौ ।
शरचापयुतौ चान्यौ खड्गमुद्ररसंयुतौ

asikheṭānvitau hastau gadādaṇḍayutau parau |
śaracāpayutau cānyau khaḍgamudrarasaṃyutau

1,38.13

खङ्खघण्टान्वितौ चान्यौ ध्वजदण्डयुतौ परौ ।
अन्यौ परशुचक्राढ्यौ डमरुदर्पणान्वितौ

khaṅkhaghaṇṭānvitau cānyau dhvajadaṇḍayutau parau |
anyau paraśucakrāḍhyau ḍamarudarpaṇānvitau

1,38.14

शक्तिहस्ताश्रितौ चान्यौ रटोणी मुसलान्वितौ ।
पाशतोमरसंयुक्तौ ढक्रापणवसंयुतौ

śaktihastāśritau cānyau raṭoṇī musalānvitau |
pāśatomarasaṃyuktau ḍhakrāpaṇavasaṃyutau

1,38.15

तर्जयन्ती परेणैव अन्यं कलकलध्वनिम् ।
अभयस्वस्तिकाद्यौ च महिषघ्नी च सिंहगा

tarjayantī pareṇaiva anyaṃ kalakaladhvanim |
abhayasvastikādyau ca mahiṣaghnī ca siṃhagā

1,38.16

जय त्वं किल भूतेशे सर्वभूतसमावृते ।
रक्ष मां निजभूतेभ्यो वलिं गृह्ण नमो ऽस्तु ते

jaya tvaṃ kila bhūteśe sarvabhūtasamāvṛte |
rakṣa māṃ nijabhūtebhyo valiṃ gṛhṇa namo 'stu te

Chapter 1.39

1,39.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे दुर्गाजपपूजाबलिमन्त्रनिरूपणं नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 39 रुद्र उवाच ।
पुनर्देवार्चनं ब्रूहि संक्षेपेण जनार्दन ।
सूर्यस्य विष्णुरूपस्य भुक्तिमुक्तिप्रदायकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe durgājapapūjābalimantranirūpaṇaṃ nāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 39 rudra uvāca |
punardevārcanaṃ brūhi saṃkṣepeṇa janārdana |
sūryasya viṣṇurūpasya bhuktimuktipradāyakam

1,39.2

वासुदेव उवाच ।
शृणु सूर्यस्य रुद्र त्वं पुनर्वक्ष्यामि पूजनम् ।
ओं उच्चैः श्रवसे नमः ओं अरुणाय नमः ।
ओं दण्डिने नमः ।
ओं पिङ्गलाय नमः ।
एते द्वारे प्रपूज्या वै एपिर्मन्त्रैर्वृषध्वज

1,39.3

ओं अं प्रभूताय नमः ।
इमं तु पूजयेन्मध्ये प्रभूतामलसंज्ञकम् ।
ओं अं विमलाय नमः ।
ओं अं साराय नमः ।
ओं अंआधाराय नमः ।
ओं अं परममुखाय नमः ।
इत्याग्नेयादिकोणेषु पूज्या वै विमलादयः

1,39.4

ओं पद्माय नमः ।
ओं कर्णिकायै नमः ।
मघ्ये तु पूजयेद्रुद्र पूर्वादिषु तथैव च ।
दीप्ताद्याः पूजयेन्मध्ये पूजयेत्सर्वतोमुखीः ।
ओं वां (रां) दीप्तायै नमः ।
ओं वीं (रीं) सूक्ष्मायै नमः ।
ओं वूं (रूं भद्रायै नमः ।
ओं वैं (रैं) जयायै नमः ।
ओं वौं (रौं) विबूत्यै नमः ।
ओं वं (रं) अधोरायै नमः ।
ओं वं (रं) वैद्युतायै नमः ।
ओं वः (रः) विजयायै नमः ।
ओं रो सर्वतोमुख्यै नमः

1,39.5

ओं अर्कासनाय नमः ।
ओं ह्रां सूर्यमूर्तये नमः ।
एतास्तु पूजयेन्मध्ये ह्रन्मन्त्राञ्छृणु शङ्कर ।
ओं हं सं खं खखोल्काय क्रां क्रीं सः स्वाहा सूर्यमूर्तये नमः ।
अनेनावाहनं कुर्यात्स्थापनं सन्निधापनम् ।
सन्निरोपनमन्त्रेण सकलीकरणं तथा

oṃ arkāsanāya namaḥ |
oṃ hrāṃ sūryamūrtaye namaḥ |
etāstu pūjayenmadhye hranmantrāñchṛṇu śaṅkara |
oṃ haṃ saṃ khaṃ khakholkāya krāṃ krīṃ saḥ svāhā sūryamūrtaye namaḥ |
anenāvāhanaṃ kuryātsthāpanaṃ sannidhāpanam |
sanniropanamantreṇa sakalīkaraṇaṃ tathā

1,39.6

मुद्राया दर्शनं रुद्र मूलमन्त्रेण वा हर ।
तेजोरूपं रक्तवर्णं सितपद्मोपरि स्थितम् ।
एकचक्ररथारूढं द्विबाहुं धृतपङ्कजम्

mudrāyā darśanaṃ rudra mūlamantreṇa vā hara |
tejorūpaṃ raktavarṇaṃ sitapadmopari sthitam |
ekacakrarathārūḍhaṃ dvibāhuṃ dhṛtapaṅkajam

1,39.7

एवं ध्यायेत्सदा सूर्यं मूलमन्त्रं शृणुष्व च ।
ओं ह्रां ह्रीं सः सूर्याय नमः

evaṃ dhyāyetsadā sūryaṃ mūlamantraṃ śṛṇuṣva ca |
oṃ hrāṃ hrīṃ saḥ sūryāya namaḥ

1,39.8

वारत्रयं पद्ममुद्रां बिम्बमुद्रां च दर्शयेत् ।
ओं आं हृदयाय नमः ।
ओं अर्काय शिरसे स्वाहा ।
ओं अः भूर्भुवः स्वः ज्वालिनि शिखायै वषट् ।
ओं हुं कवचाय हुं ।
ओं भां नेत्राभ्यां वौषट् ।
ओं वः अस्त्राय फडिति

1,39.9

आग्नेय्यामथवैशान्यां नैरृत्यामर्चयेद्धर ।
त्दृयदयादि हि वायव्यां नेत्रं चान्तः प्रपूजयेत्

āgneyyāmathavaiśānyāṃ nairṛtyāmarcayeddhara |
tdṛyadayādi hi vāyavyāṃ netraṃ cāntaḥ prapūjayet

1,39.10

दिस्वस्त्रं पूजयेद्रुद्र सोमं तु श्वेतवर्णकम् ।
दले पूर्वेरऽचयेद्रुद्र बुधं चामीकरप्रभम्

disvastraṃ pūjayedrudra somaṃ tu śvetavarṇakam |
dale pūrver'cayedrudra budhaṃ cāmīkaraprabham

1,39.11

दक्षिणे पूजयेद्रुद्र पतिवर्णं गुरुं यजेत् ।
पश्चिमे चैव भूतेशं उत्तरे भार्गवं सितम्

dakṣiṇe pūjayedrudra pativarṇaṃ guruṃ yajet |
paścime caiva bhūteśaṃ uttare bhārgavaṃ sitam

1,39.12

रक्तमङ्गारकं चैव आग्नेये पूजयेद्धर ।
शनैश्चरं कृष्णवर्णं नैरृत्यां दिशि पूजयेत्

raktamaṅgārakaṃ caiva āgneye pūjayeddhara |
śanaiścaraṃ kṛṣṇavarṇaṃ nairṛtyāṃ diśi pūjayet

1,39.13

राहुं वायव्यदेशे तु नन्द्यावर्तनिभिं हर ।
ऐशान्यां धूम्रवर्णं तु केतुं सं परिपूजयेत्

rāhuṃ vāyavyadeśe tu nandyāvartanibhiṃ hara |
aiśānyāṃ dhūmravarṇaṃ tu ketuṃ saṃ paripūjayet

1,39.14

एभिर्मन्त्रैर्महादेव तच्छृणुष्व च शङ्कर

ebhirmantrairmahādeva tacchṛṇuṣva ca śaṅkara

1,39.15

ओं सों सोमाय नमः ।
ओं बुं बुधाय नमः ।
ओं बृं बृहस्पतये नमः ।
ओं भं भार्गवाय नमः ।
ओं अं अङ्गारकाय नमः ।
ओं शं शनैश्चराय नमः ।
ओं रं राहवे नमः ।
ओं कं केतवे नम इति

1,39.16

पाद्यादीन्मूलमन्त्रेण दत्त्वा सूर्याय शङ्कर ।
नैवेद्यान्ते धेनुमुद्रां दर्शयेत्साधकोत्तमः

pādyādīnmūlamantreṇa dattvā sūryāya śaṅkara |
naivedyānte dhenumudrāṃ darśayetsādhakottamaḥ

1,39.17

जप्त्वा चाष्टसहस्रं तु तच्च तस्मै समर्पयेत् ।
ऐशान्यां दिशि भूतेश तेजश्चण्डं तु पूजयेत्

japtvā cāṣṭasahasraṃ tu tacca tasmai samarpayet |
aiśānyāṃ diśi bhūteśa tejaścaṇḍaṃ tu pūjayet

1,39.18

ओं तेजश्चंण्डाय हुं फट् स्वधा स्वाहा पौषट् ।
निर्माल्यं चार्पयेत्तस्मै ह्यर्घ्यं दद्यात्ततो हर

oṃ tejaścaṃṇḍāya huṃ phaṭ svadhā svāhā pauṣaṭ |
nirmālyaṃ cārpayettasmai hyarghyaṃ dadyāttato hara

1,39.19

तिलतण्डुलसंयुक्तं रक्तचन्दनचर्चितम् ।
गन्धोदकेन संमिश्रं पुष्पधूपसमन्वितम्

tilataṇḍulasaṃyuktaṃ raktacandanacarcitam |
gandhodakena saṃmiśraṃ puṣpadhūpasamanvitam

1,39.20

कृत्वा शिरसि तत्पात्रं जानुभ्यामवनिं गतः ।
दर्घ्यं तु सूर्याय त्दृन्मन्त्रेण वृषध्वज

kṛtvā śirasi tatpātraṃ jānubhyāmavaniṃ gataḥ |
darghyaṃ tu sūryāya tdṛnmantreṇa vṛṣadhvaja

1,39.21

गणं गुरून्प्रपूज्याथ सर्वान्देवानन्प्रपूजयेत् ।
ओं गं गणपतये नमः ।
ओं अं गुरुभ्यो नमः

gaṇaṃ gurūnprapūjyātha sarvāndevānanprapūjayet |
oṃ gaṃ gaṇapataye namaḥ |
oṃ aṃ gurubhyo namaḥ

1,39.22

सूर्यस्य कथिता पूजा कृत्वैतां विष्णुलोकभाक्

sūryasya kathitā pūjā kṛtvaitāṃ viṣṇulokabhāk

Chapter 1.40

1,40.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सूर्यार्चनप्रकारो नामैकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 40 शङ्कर उवाच ।
माहेश्वरीं च मे पूजां वद शङ्खगदाधर ।
यां ज्ञात्वा मानवाः सिद्धिं गच्छन्ति परमेश्वर

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sūryārcanaprakāro nāmaikonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 40 śaṅkara uvāca |
māheśvarīṃ ca me pūjāṃ vada śaṅkhagadādhara |
yāṃ jñātvā mānavāḥ siddhiṃ gacchanti parameśvara

1,40.2

हरिरुवाच ।
शृणु माहेश्वरीं पूजां कथ्यमानां वृषध्वज ।
आदौ स्नात्वा तथाचम्य ह्यासने चोपविश्य च

hariruvāca |
śṛṇu māheśvarīṃ pūjāṃ kathyamānāṃ vṛṣadhvaja |
ādau snātvā tathācamya hyāsane copaviśya ca

1,40.3

न्यासं कृत्वा मण्डले वै पूजयच्चे महेश्वरम् ।
मन्त्रैरेतैर्महेशान परिवारयुतं हरम्

nyāsaṃ kṛtvā maṇḍale vai pūjayacce maheśvaram |
mantrairetairmaheśāna parivārayutaṃ haram

1,40.4

ओं हां शिवासनदेवता आगच्छतेति ।
अनेनावाहयेद्रुद्र देवता आसनस्य याः

oṃ hāṃ śivāsanadevatā āgacchateti |
anenāvāhayedrudra devatā āsanasya yāḥ

1,40.5

ओं हां गणपतये नमः ।
ओं हां सरस्वत्यै नमः ।
ओं हां नन्दिने नमः ।
ओं हां महाकालाय नमः ।
ओं हां गङ्गायै नमः ।
ओं हां लक्ष्म्यै नमः ।
ओं हां महाकलायै नमः ।
ओं हां अस्त्राय नम इति

1,40.6

एते द्वारे प्रपूज्या वै स्नानगन्धादिभिर्हर ।
ओं हां ब्रह्मणे वास्त्वधिपतये नमः ।
ओं हां गुरुभ्यो नमः ।
ओं हां आधारशक्त्यै नमः ।
ओं हां अनन्ताय नमः ।
ओं हां धर्माय नमः ।
ओं हां ज्ञानाय नमः ।
ओं हां वैराग्याय नमः ।
ओं हां ऐश्वर्याय नमः ।
ओं हां अधर्माय नमः ।
ओं हां अज्ञानाय नमः ।
ओं हां अवैराग्याय नमः ।
ओं हां अनैश्वर्याय नमः ।
ओं हां उर्ध्वच्छन्दाय नमः ।
ओं हां अधश्छन्दाय नमः ।
ओं हां पद्माय नमः ।
ओं हां कर्णिकायै नमः ।
ओं हां वामायै नमः ।
ओं हां ज्येष्ठायै नमः ।
ओं हां रौद्यै नमः ।
ओं काल्यै नमः ।
ओं हां कलविकरण्यै नमः ।
ओं बलप्रमथिन्यै नमः ।
ओं हां सर्वभूतदमन्यै नमः ।
ओं हां मनोन्मन्यै नमः ।
ओं हां मण्डलत्रितयाय नमः ।
ओं हां हौं हं शिवमूर्तये नमः ।
ओं हां विद्याधिपतये नमः ।
ओं हां हीं हौं शिवाय नमः ।
ओं हां हृदयाय नमः ।
ओं शिरसे नमः ।
ओं हूं शिखायै नमः ।
ओं हैं कवचाय नमः ।
ओं हौं नेत्रत्रयाय नमः ।
ओं हः अस्त्राय नमः ।
ओं सद्योजाताय नमः

1,40.7

ओं हां सिद्ध्यै नमः ।
ओं हां ऋद्ध्यै नमः ।
ओं हां विद्युतायै नमः ।
ओं हां लक्ष्म्यै नमः ।
ओं हां बोधायै नमः ।
ओं हां काल्यै नमः ।
ओं हां स्वधायै नमः ।
ओं हां प्रभायै नमः

1,40.8

सत्यस्याष्टौ कला ज्ञेयाः पूज्याः पूर्वादिषु स्थिताः

satyasyāṣṭau kalā jñeyāḥ pūjyāḥ pūrvādiṣu sthitāḥ

1,40.9

ओं हां वामदेवाय नमः ।
ओं हां रजसे नमः ।
ओं हां रक्षायै नमः ।
ओं हां रत्यै नमः ।
ओं हां कन्यायै नमः ।
ओं हां कामायै नमः ।
ओं हां जनन्यै नमः ।
ओं हां क्रियायै नमः ।
ओं हां वृद्ध्यै नमः ।
ओं हां कार्यायै नमः ।
ओं रा(धा) त्र्यै नमः ।
ओं हां भ्रामण्यै नमः ।
ओं हां मोहिन्यै नमः ।
ओं हां क्ष(त्व)रायै नमः ।
वामदेवकला ज्ञेयास्त्रयो दश वृषध्वज

1,40.10

ओं हां तत्पुरुषाय नमः ।
ओं हां निवृत्त्यै नमः ।
ओं हां प्रतिष्ठायै नमः ।
ओं हां विद्यायै नमः ।
ओं हां शान्त्यै नमः ।
ज्ञेयास्तत्पुरुषस्यैव चतस्रो वृषभध्वज

1,40.11

ओं हां तृष्णायै नमः ।
कलाषट्कं ह्यखोरस्य विज्ञेयं भैरवं हर

oṃ hāṃ tṛṣṇāyai namaḥ |
kalāṣaṭkaṃ hyakhorasya vijñeyaṃ bhairavaṃ hara

1,40.12

ओं हां ईशानाय नमः ।
ओं हां समित्यै नमः ।
ओं हां अङ्गदायै नमः ।
ओं हां कृष्णायै नमः ।
ओं हां मरीच्यै नमः ।
ओं हां ज्वालायै नमः ।
ईशानस्य कलाः पञ्च जानीहि वृषभध्वज

1,40.13

ओं हां शिवपरिवारेभ्यो नमः ।
ओं हां इन्द्राय सुराधिपतये नमः ।
ओं हां अग्नये तेजो ऽधिपतये नमः ।
ओं हां यमाय प्रेताधिपतये नमः ।
ओं हां निरृतये रक्षो ऽधिपतये नमः ।
ओं हां वरुणाय जलाधिपतये नमः ।
ओं हां वायवे प्राणाधिपतये नमः ।
ओं हां सोमाय नेत्राधिपतये नमः ।
ओं हां ईशानाय सर्वविद्याधिपतये नमः ।
ओं हां अनन्ताय नागाधिपतये नमः ।
ओं हां ब्रह्मणे सर्वलोकाधिपतये नमः ।
ओं हां धूलिचण्डेश्वराय नमः

1,40.14

आवाहनं स्थापनं सन्निधानं च शङ्कर ।
सन्निरोधं तथा कुर्यात्सकलीकरणं तथा

āvāhanaṃ sthāpanaṃ sannidhānaṃ ca śaṅkara |
sannirodhaṃ tathā kuryātsakalīkaraṇaṃ tathā

1,40.15

तत्त्वन्यासं च मुद्राया दर्शनं द्यानमेव च ।
पाद्यमाचमनं ह्यर्घ्यं पुष्पाण्यभ्यङ्गदानकम्

tattvanyāsaṃ ca mudrāyā darśanaṃ dyānameva ca |
pādyamācamanaṃ hyarghyaṃ puṣpāṇyabhyaṅgadānakam

1,40.16

तत उद्वर्तनं स्नानं सुगन्धं चानुलेपनम् ।
वस्त्रालं कारभोगांश्च ह्यङ्गन्यासं च धूपकम्

tata udvartanaṃ snānaṃ sugandhaṃ cānulepanam |
vastrālaṃ kārabhogāṃśca hyaṅganyāsaṃ ca dhūpakam

1,40.17

दीपं नैवेद्यदानं च हस्तोद्वर्तनमेव च ।
पाद्यार्घ्याचमनं गन्धं ताम्बूलं गीतवादनम्

dīpaṃ naivedyadānaṃ ca hastodvartanameva ca |
pādyārghyācamanaṃ gandhaṃ tāmbūlaṃ gītavādanam

1,40.18

नृत्यं छत्रा दिकरणं मुद्राणां दर्शनं तता ।
रूपं ध्यानं जपञ्चाथ एकवद्भाव एव च

nṛtyaṃ chatrā dikaraṇaṃ mudrāṇāṃ darśanaṃ tatā |
rūpaṃ dhyānaṃ japañcātha ekavadbhāva eva ca

1,40.19

मूलमन्त्रेण वै कुर्याज्जपपूजासमर्पणम् ।
माहेशी कथिता पूजा रुद्र पापविनासिनी

mūlamantreṇa vai kuryājjapapūjāsamarpaṇam |
māheśī kathitā pūjā rudra pāpavināsinī

Chapter 1.41

1,41.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे महेश्वरपूजाविधिर्नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 41 वासुदेव उवाच ।
ओं विश्वावसुर्नाम गन्धर्वः कन्यानामधिपतिर्लभामि ते कन्यां समुत्पाद्य तस्मै विश्ववासवे स्वाहा ।
स्त्रीलाभो मन्त्रजाप्याच्च कालरात्रिं वदाम्यहम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe maheśvarapūjāvidhirnāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 41 vāsudeva uvāca |
oṃ viśvāvasurnāma gandharvaḥ kanyānāmadhipatirlabhāmi te kanyāṃ samutpādya tasmai viśvavāsave svāhā |
strīlābho mantrajāpyācca kālarātriṃ vadāmyaham

1,41.2

ओं नमो भगवति ऋक्षकर्णि चतुर्भुजे ऊर्ध्वकेशि त्रिनयने कालरात्रि मानुषाणां वसारुधिरभोजने अमुकस्य प्राप्तकालस्य मृत्युप्रदे हुं फट् हनहन दहदह मांसरुधिरं पचपच ऋक्षपत्नि स्वाहा ।
न तिथिर्न च नक्षत्रं नोपवासो विधीयते

oṃ namo bhagavati ṛkṣakarṇi caturbhuje ūrdhvakeśi trinayane kālarātri mānuṣāṇāṃ vasārudhirabhojane amukasya prāptakālasya mṛtyuprade huṃ phaṭ hanahana dahadaha māṃsarudhiraṃ pacapaca ṛkṣapatni svāhā |
na tithirna ca nakṣatraṃ nopavāso vidhīyate

1,41.3

क्रुद्धो रक्तेन संमार्ज्य करौ ताभ्यां प्रगृह्य च ।
प्रदोषे संजपेल्लिङ्गमामपात्रं च मारयेत् ।
ओं नमः सर्वतोयन्त्राण्येतद्यथा जम्भनि मोहनि सर्वशत्रुविदारिणि रक्षरक्ष माममुकं सर्वभयोपद्रवेभ्यः स्वाहा ।
शुक्रे नष्टे महादेव वक्ष्ये ऽहं द्विजपादिह

kruddho raktena saṃmārjya karau tābhyāṃ pragṛhya ca |
pradoṣe saṃjapelliṅgamāmapātraṃ ca mārayet |
oṃ namaḥ sarvatoyantrāṇyetadyathā jambhani mohani sarvaśatruvidāriṇi rakṣarakṣa māmamukaṃ sarvabhayopadravebhyaḥ svāhā |
śukre naṣṭe mahādeva vakṣye 'haṃ dvijapādiha

Chapter 1.42

1,42.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वश्यादिसाधिकमन्त्रनिरूपणं नामैकचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 42 हरिरुवाच ।
पवित्रारोपणं वक्ष्ये सिवस्याशिवनाशनम् ।
आचार्यः साधकः कुर्यात्पुत्रकः समयी हर

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vaśyādisādhikamantranirūpaṇaṃ nāmaikacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 42 hariruvāca |
pavitrāropaṇaṃ vakṣye sivasyāśivanāśanam |
ācāryaḥ sādhakaḥ kuryātputrakaḥ samayī hara

1,42.2

संवत्सरकृतां पूजां विघ्नेशो हरते ऽन्यथा ।
आषाढे श्रावणे माघे कुर्याद्भाद्रपदे ऽपि वा

saṃvatsarakṛtāṃ pūjāṃ vighneśo harate 'nyathā |
āṣāḍhe śrāvaṇe māghe kuryādbhādrapade 'pi vā

1,42.3

सौवर्णरौप्यताम्रं च सूत्रं कार्पासिकं क्रमात् ।
ज्ञेयं कुजादौ संग्राह्यं कन्यया कर्तितं च यत्

sauvarṇaraupyatāmraṃ ca sūtraṃ kārpāsikaṃ kramāt |
jñeyaṃ kujādau saṃgrāhyaṃ kanyayā kartitaṃ ca yat

1,42.4

त्रिगुणं त्रिगुणीकृत्य ततः कुर्यात्पवित्रकम् ।
ग्रन्थयो वामदेवेन सत्येन क्षालयेच्छिव

triguṇaṃ triguṇīkṛtya tataḥ kuryātpavitrakam |
granthayo vāmadevena satyena kṣālayecchiva

1,42.5

अघोरेण तु संशोध्य बद्धस्तत्पुरुषाद्भवेत् ।
धूपयेदीशमन्त्रेण तन्तुदेवा इति (मे) स्मृताः

aghoreṇa tu saṃśodhya baddhastatpuruṣādbhavet |
dhūpayedīśamantreṇa tantudevā iti (me) smṛtāḥ

1,42.6

ओं कारश्चन्द्रमा वह्निर्ब्रह्ना नागः शिखिध्वजः ।
रविर्विष्णुः शिवः प्रोक्तः क्रमात्तन्तुषु देवताः

oṃ kāraścandramā vahnirbrahnā nāgaḥ śikhidhvajaḥ |
ravirviṣṇuḥ śivaḥ proktaḥ kramāttantuṣu devatāḥ

1,42.7

अष्टोत्तरशतं कुर्यात्पञ्चाशत्पञ्चविंशतिम् ।
रुद्रो ऽत्तमादि विज्ञेयं मानं च ग्रन्थयो दश

aṣṭottaraśataṃ kuryātpañcāśatpañcaviṃśatim |
rudro 'ttamādi vijñeyaṃ mānaṃ ca granthayo daśa

1,42.8

चतुरङ्गुलान्तराः स्युर्ग्रन्थिनामानि च क्रमात् ।
प्रकृतिः पौरुषी वीरा चतुर्थो चापराजिता

caturaṅgulāntarāḥ syurgranthināmāni ca kramāt |
prakṛtiḥ pauruṣī vīrā caturtho cāparājitā

1,42.9

जया च विजया रुद्रा अजिता च सदाशिवा ।
मनोन्मनी सर्वमुखी द्व्यङ्गुलाङ्गुलतो ऽथवा

jayā ca vijayā rudrā ajitā ca sadāśivā |
manonmanī sarvamukhī dvyaṅgulāṅgulato 'thavā

1,42.10

रञ्जयेत्कुङ्कुमाद्यैस्तु कुर्याद्रन्धैः पवित्रकम् ।
सप्तम्यां वा त्रयोदश्यां शुक्लपक्षे तथेतरे

rañjayetkuṅkumādyaistu kuryādrandhaiḥ pavitrakam |
saptamyāṃ vā trayodaśyāṃ śuklapakṣe tathetare

1,42.11

क्षीरादिभिश्च संस्नाप्य लिङ्गं गन्धादिभिर्यजेत् ।
दद्याद्रन्धपवित्रं तु आत्मने ब्रह्मणे हर

kṣīrādibhiśca saṃsnāpya liṅgaṃ gandhādibhiryajet |
dadyādrandhapavitraṃ tu ātmane brahmaṇe hara

1,42.12

पुष्पं गन्धयुतं दद्यान्मूलेनेशानगोचरे ।
पूर्वे च दण्डकाष्ठं तु उत्तरे चामलकीफलम्

puṣpaṃ gandhayutaṃ dadyānmūleneśānagocare |
pūrve ca daṇḍakāṣṭhaṃ tu uttare cāmalakīphalam

1,42.13

मृत्तिकां पश्चिमे दद्याद्दक्षिणे भस्म भूतयः ।
नैरृतेह्यगुरुं दद्याच्छिखामन्त्रेण मन्त्रवित्

mṛttikāṃ paścime dadyāddakṣiṇe bhasma bhūtayaḥ |
nairṛtehyaguruṃ dadyācchikhāmantreṇa mantravit

1,42.14

वायव्यां सर्षपं दद्यात्कवचेन वृषध्वज ।
गृहं संवेष्ट्य सूत्रेण दद्याद्रन्धपवित्रकम्

vāyavyāṃ sarṣapaṃ dadyātkavacena vṛṣadhvaja |
gṛhaṃ saṃveṣṭya sūtreṇa dadyādrandhapavitrakam

1,42.15

होमं कृत्वा ग्नेय दत्त्वा दद्याद्भूतबलिं तथा ।
आमन्त्रितो ऽसि देवेश गणैः सार्धं महेश्वर

homaṃ kṛtvā gneya dattvā dadyādbhūtabaliṃ tathā |
āmantrito 'si deveśa gaṇaiḥ sārdhaṃ maheśvara

1,42.16

प्रातस्त्वां पूजयिष्यामि अत्र सन्निहितो भव ।
निमन्त्र्यानेन तिष्ठेत्तु कुर्वन् गीतादिकं निशि

prātastvāṃ pūjayiṣyāmi atra sannihito bhava |
nimantryānena tiṣṭhettu kurvan gītādikaṃ niśi

1,42.17

मन्त्रितानि पवित्राणि स्थापयेद्देवपार्श्वतः ।
स्नात्वादित्यं चतुर्दश्यां प्राग्रुद्रं च प्रपूजयेत्

mantritāni pavitrāṇi sthāpayeddevapārśvataḥ |
snātvādityaṃ caturdaśyāṃ prāgrudraṃ ca prapūjayet

1,42.18

ललाटस्थं विश्वरूपं ध्यात्वात्मानं प्रपूजयेत् ।
अस्त्रेण प्रोक्षितान्येवं हृदयेनार्चितान्यथ

lalāṭasthaṃ viśvarūpaṃ dhyātvātmānaṃ prapūjayet |
astreṇa prokṣitānyevaṃ hṛdayenārcitānyatha

1,42.19

संहितामन्त्रितान्येव धूपितानि समर्पयेत् ।
शिवतत्त्वात्मकं चादौ विद्यातत्त्वात्मकं ततः

saṃhitāmantritānyeva dhūpitāni samarpayet |
śivatattvātmakaṃ cādau vidyātattvātmakaṃ tataḥ

1,42.20

आत्मतत्त्वात्मकं पश्चाद्देवकाख्यं ततोरऽचयेत् ।
ओं हौं हौं शिवतत्त्वाय नमः ।
ओं हीं(हीः) विद्यातत्त्वाय नमः

ātmatattvātmakaṃ paścāddevakākhyaṃ tator'cayet |
oṃ hauṃ hauṃ śivatattvāya namaḥ |
oṃ hīṃ(hīḥ) vidyātattvāya namaḥ

1,42.21

ओं हां (हौः) आत्मतत्त्वाय नमः ।
ओं हां हीं हूं क्षैं सर्वतत्त्वाय नमः ।
कालात्मना त्वया देव यद्दृष्टं मामके विधौ

oṃ hāṃ (hauḥ) ātmatattvāya namaḥ |
oṃ hāṃ hīṃ hūṃ kṣaiṃ sarvatattvāya namaḥ |
kālātmanā tvayā deva yaddṛṣṭaṃ māmake vidhau

1,42.22

कृतं क्लिष्टं समुत्सृष्टं हुतं गुप्त च यत्कृतम् ।
सर्वात्मनात्मना शम्भो पवित्रेण त्वदिच्छया

kṛtaṃ kliṣṭaṃ samutsṛṣṭaṃ hutaṃ gupta ca yatkṛtam |
sarvātmanātmanā śambho pavitreṇa tvadicchayā

1,42.23

पूरयपूरय मखव्रतं तन्नियमेश्वराय सर्वतत्त्वात्मकाय सर्वकारणपालिताय ओं हां हीं हूं हैं हौं शिवाय नमः

pūrayapūraya makhavrataṃ tanniyameśvarāya sarvatattvātmakāya sarvakāraṇapālitāya oṃ hāṃ hīṃ hūṃ haiṃ hauṃ śivāya namaḥ

1,42.24

पूर्वैरनेन यो दद्यात्पवित्राणां चतुष्टयम् ।
दत्त्वा वह्नेः (वरे) पवित्रं च गुरवे दक्षिणां दिशेत्

pūrvairanena yo dadyātpavitrāṇāṃ catuṣṭayam |
dattvā vahneḥ (vare) pavitraṃ ca gurave dakṣiṇāṃ diśet

1,42.25

बलिं दत्त्वा द्विजान् भोज्य चण्डं प्राच्यै विसर्जयेत्

baliṃ dattvā dvijān bhojya caṇḍaṃ prācyai visarjayet

Chapter 1.43

1,43.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शिवपवित्रारोपणं नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 43 हरिरुवाच ।
पवित्रारोपणं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदं हरेः ।
पुरा देवासुरे युद्धे ब्रह्माद्याः शरणं ययुः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śivapavitrāropaṇaṃ nāma dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 43 hariruvāca |
pavitrāropaṇaṃ vakṣye bhuktimuktipradaṃ hareḥ |
purā devāsure yuddhe brahmādyāḥ śaraṇaṃ yayuḥ

1,43.2

विष्णुश्च तेषां देवानां ध्वजं ग्रैवेयकं ददौ ।
एतौ दृष्ट्वा विनङ्क्ष्यन्ति दानवानब्रवीद्धरिः

viṣṇuśca teṣāṃ devānāṃ dhvajaṃ graiveyakaṃ dadau |
etau dṛṣṭvā vinaṅkṣyanti dānavānabravīddhariḥ

1,43.3

विष्णूक्ते ह्यब्रवीन्नागो वासुकेरनुजस्तदा ।
वृणीत च वपित्राख्यं वरं चेदं वृषध्वज

viṣṇūkte hyabravīnnāgo vāsukeranujastadā |
vṛṇīta ca vapitrākhyaṃ varaṃ cedaṃ vṛṣadhvaja

1,43.4

ग्रैवेयं हरिदत्तं तु मन्नाम्ना ख्यातिमेष्यति ।
इत्युक्ते तेन ते देवास्तन्नाम्ना तद्वरं विदुः

graiveyaṃ haridattaṃ tu mannāmnā khyātimeṣyati |
ityukte tena te devāstannāmnā tadvaraṃ viduḥ

1,43.5

प्रावृट्काले तु ये मर्त्या नार्चिष्यन्ति पवित्रकैः ।
तेषां सांवत्सरी पूजा विफला च भविष्यति

prāvṛṭkāle tu ye martyā nārciṣyanti pavitrakaiḥ |
teṣāṃ sāṃvatsarī pūjā viphalā ca bhaviṣyati

1,43.6

तस्मात्सर्वेषु देवेषु पवित्रारोपणं क्रमात् ।
प्रतिपत्पौर्णमास्यान्ता यस्य या तिथिरुच्यते

tasmātsarveṣu deveṣu pavitrāropaṇaṃ kramāt |
pratipatpaurṇamāsyāntā yasya yā tithirucyate

1,43.7

द्वादश्यां विष्णवे कार्यं शुक्ले कृष्णे ऽथ वा हर ।
व्यतीपाते ऽयने चैव चन्दरसूर्यग्रहे शिव

dvādaśyāṃ viṣṇave kāryaṃ śukle kṛṣṇe 'tha vā hara |
vyatīpāte 'yane caiva candarasūryagrahe śiva

1,43.8

विष्णवे वृद्धिकार्ये च गुरोरागमने तथा ।
नित्यं पवित्रमुद्दिष्टं प्रावृट्काले त्ववश्यकम्

viṣṇave vṛddhikārye ca gurorāgamane tathā |
nityaṃ pavitramuddiṣṭaṃ prāvṛṭkāle tvavaśyakam

1,43.9

कौशेयं पट्टसूत्रं वा कार्पासं क्षौममेव वा ।
कुशसूत्र द्विजानां स्याद्राज्ञा कौशेयपट्टकम्

kauśeyaṃ paṭṭasūtraṃ vā kārpāsaṃ kṣaumameva vā |
kuśasūtra dvijānāṃ syādrājñā kauśeyapaṭṭakam

1,43.10

वैश्यानां चीरणं क्षौमं शूद्राणां शणवल्कजम् ।
कार्पासं पद्मजं चैव सर्वेषां शस्तमीश्वर

vaiśyānāṃ cīraṇaṃ kṣaumaṃ śūdrāṇāṃ śaṇavalkajam |
kārpāsaṃ padmajaṃ caiva sarveṣāṃ śastamīśvara

1,43.11

ब्राह्मण्या कर्तितं सूत्रं त्रिगुणं त्रिगुणीकृतम् ।
ओं कारो ऽथ शिवः सोमो ह्यग्निर्ब्रह्या फणी रविः

brāhmaṇyā kartitaṃ sūtraṃ triguṇaṃ triguṇīkṛtam |
oṃ kāro 'tha śivaḥ somo hyagnirbrahyā phaṇī raviḥ

1,43.12

विघ्नेशो विष्णुरित्येते स्थितास्तन्तुषु देवताः ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च त्रिसूत्रे देवताः स्मृताः

vighneśo viṣṇurityete sthitāstantuṣu devatāḥ |
brahmā viṣṇuśca rudraśca trisūtre devatāḥ smṛtāḥ

1,43.13

सौवर्णे राजते ताम्रे वैणवे मृन्मये न्यसेत् ।
अङ्गुष्ठेन चतुः षष्टिः श्रेष्ठं मध्यं तदर्धतः

sauvarṇe rājate tāmre vaiṇave mṛnmaye nyaset |
aṅguṣṭhena catuḥ ṣaṣṭiḥ śreṣṭhaṃ madhyaṃ tadardhataḥ

1,43.14

तदर्धा तु कनिष्ठा स्यात्सूत्रमष्टोत्तरं शतम् ।
उत्तमं मध्यमं चैव कन्यसं पूर्ववत्क्रमात्

tadardhā tu kaniṣṭhā syātsūtramaṣṭottaraṃ śatam |
uttamaṃ madhyamaṃ caiva kanyasaṃ pūrvavatkramāt

1,43.15

उत्तमोंऽगुष्ठमानेन मध्यमो मध्यमेन तु ।
कन्यसे च कनिष्ठेन अङ्गुल्या ग्रन्थयः स्मृताः

uttamoṃ'guṣṭhamānena madhyamo madhyamena tu |
kanyase ca kaniṣṭhena aṅgulyā granthayaḥ smṛtāḥ

1,43.16

विमाने स्थण्डिले चैव एतत्सामान्यलक्षणम् ।
शिवोद्धृतं पवित्रं तु प्रतिमायां च कारयेत्

vimāne sthaṇḍile caiva etatsāmānyalakṣaṇam |
śivoddhṛtaṃ pavitraṃ tu pratimāyāṃ ca kārayet

1,43.17

हृन्नाभिरू(रु) रुमाने च जानुभ्यामवलम्बिनी ।
अष्टोत्तरसहस्रेण चत्वारो ग्रन्थयः स्मृताः

hṛnnābhirū(ru) rumāne ca jānubhyāmavalambinī |
aṣṭottarasahasreṇa catvāro granthayaḥ smṛtāḥ

1,43.18

षट्त्रिं(ड्विं) शच्च चतुर्विशद्द्वादश ग्रन्थयो ऽथवा ।
उत्तमादिषु विज्ञेयाः पर्वभिर्वा पवित्रकम्

ṣaṭtriṃ(ḍviṃ) śacca caturviśaddvādaśa granthayo 'thavā |
uttamādiṣu vijñeyāḥ parvabhirvā pavitrakam

1,43.19

चर्चितं कुङ्कुमेनैव हरिद्राचन्दनेन वा ।
सोपवासः पवित्रन्तु पात्रस्थमधिवासयेत्

carcitaṃ kuṅkumenaiva haridrācandanena vā |
sopavāsaḥ pavitrantu pātrasthamadhivāsayet

1,43.20

अश्वत्थपत्रपुटके अष्टदिक्षु निवेशितम् ।
दण्डकाष्ठं कुशाग्रं च पूर्वे सङ्कर्षणेन तु

aśvatthapatrapuṭake aṣṭadikṣu niveśitam |
daṇḍakāṣṭhaṃ kuśāgraṃ ca pūrve saṅkarṣaṇena tu

1,43.21

रोचनाकुङ्कुमेनव प्रद्युम्नेन तु दक्षिणे ।
युद्धार्थो फलसिद्ध्यर्थमनिरुद्धेन पश्चिमे

rocanākuṅkumenava pradyumnena tu dakṣiṇe |
yuddhārtho phalasiddhyarthamaniruddhena paścime

1,43.22

चन्दनं नीलयुक्तं च तिलभस्माक्षतं तथा ।
आग्नेयादिषु कोणेषुर् श्यादीनां तु क्रमान्न्यसेत्

candanaṃ nīlayuktaṃ ca tilabhasmākṣataṃ tathā |
āgneyādiṣu koṇeṣur śyādīnāṃ tu kramānnyaset

1,43.23

पवित्रं वासुदेवेन अभिमन्त्र्य सकृत्सकृत् ।
दृष्ट्वा पुनः प्रपूज्याथ वस्त्रेणाच्छाद्य यत्नतः

pavitraṃ vāsudevena abhimantrya sakṛtsakṛt |
dṛṣṭvā punaḥ prapūjyātha vastreṇācchādya yatnataḥ

1,43.24

देवस्य पुरतः स्थाप्यं प्रतिमामण्डलस्य वा ।
पश्चिमे दक्षिणे चैव उत्तरे पूर्ववत्क्रमात्

devasya purataḥ sthāpyaṃ pratimāmaṇḍalasya vā |
paścime dakṣiṇe caiva uttare pūrvavatkramāt

1,43.25

ब्राह्मादींश्चापि संस्थाप्य कलशं चापि पूजयेत् ।
अस्त्रेण मण्डलं कृत्वा नैवेद्यञ्च समर्पयेत्

brāhmādīṃścāpi saṃsthāpya kalaśaṃ cāpi pūjayet |
astreṇa maṇḍalaṃ kṛtvā naivedyañca samarpayet

1,43.26

अधिवास्य पवित्रं तु त्रिसूत्रेण नवेन वा (च) ।
वेदिकां वेष्टयित्वा तु आत्मानंम कलशं घृतम्

adhivāsya pavitraṃ tu trisūtreṇa navena vā (ca) |
vedikāṃ veṣṭayitvā tu ātmānaṃma kalaśaṃ ghṛtam

1,43.27

अग्निकुण्डं विमानं च मण्डपं गृहमेव च ।
सूत्रमेकं तु संगृह्य दद्याद्देवस्य मृर्धानि

agnikuṇḍaṃ vimānaṃ ca maṇḍapaṃ gṛhameva ca |
sūtramekaṃ tu saṃgṛhya dadyāddevasya mṛrdhāni

1,43.28

दत्त्वा पठेदिमं मन्त्रं पूजयित्वा महेश्वरम् ।
आवाहितो ऽसि देवेश पूजार्थं परमेश्वर

dattvā paṭhedimaṃ mantraṃ pūjayitvā maheśvaram |
āvāhito 'si deveśa pūjārthaṃ parameśvara

1,43.29

तत्प्रभातेरऽचयिष्यामि सामग्याः सन्निधौ भव ।
एकरात्रं त्रिरात्रं वा अधिवास्य पवित्रकम्

tatprabhāter'cayiṣyāmi sāmagyāḥ sannidhau bhava |
ekarātraṃ trirātraṃ vā adhivāsya pavitrakam

1,43.30

रात्रौ जागरणं कृत्वा प्रातः संपूज्य केशवम् ।
आरोपयेत्क्रमेणैव ज्येष्ठमध्यकनीयसम्

rātrau jāgaraṇaṃ kṛtvā prātaḥ saṃpūjya keśavam |
āropayetkrameṇaiva jyeṣṭhamadhyakanīyasam

1,43.31

धूपयित्वा पवित्रं तु मन्त्रेणैवाभिमन्त्रयेत् ।
प्रजप्तग्रन्थिकं चैव पूजयेत्कुसुमादिभिः

dhūpayitvā pavitraṃ tu mantreṇaivābhimantrayet |
prajaptagranthikaṃ caiva pūjayetkusumādibhiḥ

1,43.32

गायत्त्र्या चार्चितं तेन देवं संपूज्य दापयेत् ।
समं पुत्रकलत्राद्यैः सूत्रपुच्छं तु धारयेत्

gāyattryā cārcitaṃ tena devaṃ saṃpūjya dāpayet |
samaṃ putrakalatrādyaiḥ sūtrapucchaṃ tu dhārayet

1,43.33

विशुद्धग्रन्थिकं रम्यं महापातकनाशनम् ।
सर्वपापक्षयं देव तवाग्रे धारयाम्यहम्

viśuddhagranthikaṃ ramyaṃ mahāpātakanāśanam |
sarvapāpakṣayaṃ deva tavāgre dhārayāmyaham

1,43.34

एवं धूपादिनाभ्यर्च्य मध्यमादीन्त्समर्पयेत् ।
पवित्रं वैष्णवं तेजः सर्वपातकनाशनम्

evaṃ dhūpādinābhyarcya madhyamādīntsamarpayet |
pavitraṃ vaiṣṇavaṃ tejaḥ sarvapātakanāśanam

1,43.35

धर्मकामार्थसिद्ध्यर्थं स्वकण्ठे धारयाम्यहम् ।
वनमालां समभ्यर्च्य स्वेन मन्त्रेण दापयेत्

dharmakāmārthasiddhyarthaṃ svakaṇṭhe dhārayāmyaham |
vanamālāṃ samabhyarcya svena mantreṇa dāpayet

1,43.36

नैवेद्यं विविधं दत्त्वा कुसुमादेर्बलिं हरेत् ।
अग्निं संतर्प्य तत्रापि द्वादशाङ्गुलमानतः

naivedyaṃ vividhaṃ dattvā kusumāderbaliṃ haret |
agniṃ saṃtarpya tatrāpi dvādaśāṅgulamānataḥ

1,43.37

अष्टोत्तरशतेनैव दद्यादेकपवित्रकम् ।
आदौ दत्त्वार्घ्यमादित्ये तत्र चैकं पवित्रकम्

aṣṭottaraśatenaiva dadyādekapavitrakam |
ādau dattvārghyamāditye tatra caikaṃ pavitrakam

1,43.38

विष्वक्सेनं ततः प्रार्च्य सुरुमर्घ्यादिभिर्हर ।
देवस्याग्रे पठेन्मन्त्रं कृताञ्जलिपुटः स्थितः

viṣvaksenaṃ tataḥ prārcya surumarghyādibhirhara |
devasyāgre paṭhenmantraṃ kṛtāñjalipuṭaḥ sthitaḥ

1,43.39

ज्ञानतो ऽज्ञानतो वापि पूजनादि कृतं मया ।
तत्सर्वं पूर्णमेवास्तु त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर

jñānato 'jñānato vāpi pūjanādi kṛtaṃ mayā |
tatsarvaṃ pūrṇamevāstu tvatprasādātsureśvara

1,43.40

मणिविद्रुममालभिर्मन्दारकुसुमादिभिः ।
इयं सांवत्सरी पूजा तवास्तु गरुडध्वज

maṇividrumamālabhirmandārakusumādibhiḥ |
iyaṃ sāṃvatsarī pūjā tavāstu garuḍadhvaja

1,43.41

वनमाला यथा देव कौस्तुभं सततं हृदि ।
तद्वत्पवित्रं तन्तूनां मालां त्वं हृदये धर

vanamālā yathā deva kaustubhaṃ satataṃ hṛdi |
tadvatpavitraṃ tantūnāṃ mālāṃ tvaṃ hṛdaye dhara

1,43.42

एवं प्रार्थ्य द्विजान् भोज्य दत्त्वा तेभ्यश्च दक्षिणाम् ।
विसर्जयेत्तु तेनैव सायाह्ने त्वपरे ऽहनि

evaṃ prārthya dvijān bhojya dattvā tebhyaśca dakṣiṇām |
visarjayettu tenaiva sāyāhne tvapare 'hani

1,43.43

सांवत्सरीमिमां पूजां सम्पाद्य विधिवन्मया ।
व्रजेः पवित्रकेदानीं विष्णुलेकं विसर्जितः

sāṃvatsarīmimāṃ pūjāṃ sampādya vidhivanmayā |
vrajeḥ pavitrakedānīṃ viṣṇulekaṃ visarjitaḥ

Chapter 1.44

1,44.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुपवित्रारोपणं नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 44 हरिरुवाच ।
पूजयित्वा पवित्राद्यैर्ब्रह्म ध्यात्वा हरिर्भवेत् ।
ब्रह्मध्यानं प्रवक्ष्यामि मायायन्त्रप्रमर्दकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇupavitrāropaṇaṃ nāma tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 44 hariruvāca |
pūjayitvā pavitrādyairbrahma dhyātvā harirbhavet |
brahmadhyānaṃ pravakṣyāmi māyāyantrapramardakam

1,44.2

यच्छेद्वाङ्मनसं प्राज्ञस्तं यजेज्ज्ञानमात्मनि ।
ज्ञानं महति संयच्छेद्य इच्छेज्ज्ञानमात्मानि

yacchedvāṅmanasaṃ prājñastaṃ yajejjñānamātmani |
jñānaṃ mahati saṃyacchedya icchejjñānamātmāni

1,44.3

देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्करावर्जितम् ।
वर्जितं भूततन्मात्रैर्गुणजन्माशनादिभिः

dehendriyamanobuddhiprāṇāhaṅkarāvarjitam |
varjitaṃ bhūtatanmātrairguṇajanmāśanādibhiḥ

1,44.4

स्वप्रकाशं निराकारं सदानं दमनादि यत् ।
नित्यं शुद्धं बुद्धमृद्धं सत्यमानन्दमद्वयम्

svaprakāśaṃ nirākāraṃ sadānaṃ damanādi yat |
nityaṃ śuddhaṃ buddhamṛddhaṃ satyamānandamadvayam

1,44.5

तुरीयमक्षरं ब्रह्म अहमस्मि परं पदम् ।
अहं ब्रह्मेत्यवस्थानं समाधिरपि (रिति) गीयते

turīyamakṣaraṃ brahma ahamasmi paraṃ padam |
ahaṃ brahmetyavasthānaṃ samādhirapi (riti) gīyate

1,44.6

आत्मानं रथिनं विद्धि शरीरं रथमेव तु ।
बुद्धिं च सारथिं विद्धि मनः प्रग्रहमेव च ।
इन्द्रियाणि हयानाहुर्विषयास्तेषु गोचराः

ātmānaṃ rathinaṃ viddhi śarīraṃ rathameva tu |
buddhiṃ ca sārathiṃ viddhi manaḥ pragrahameva ca |
indriyāṇi hayānāhurviṣayāsteṣu gocarāḥ

1,44.7

आत्मेन्द्रियमनोयुक्तो भोक्तेत्यार्मनीषिणः ।
यस्तु विज्ञान बाह्मेन युक्तेन मनसा सदा

ātmendriyamanoyukto bhoktetyārmanīṣiṇaḥ |
yastu vijñāna bāhmena yuktena manasā sadā

1,44.8

स तु तत्पदमाप्नोति स हि भूयो न जायते ।
विज्ञानसारथिर्यस्तु मनः प्रग्रहवान्नरः

sa tu tatpadamāpnoti sa hi bhūyo na jāyate |
vijñānasārathiryastu manaḥ pragrahavānnaraḥ

1,44.9

स्वर्धुन्याः पारमाप्नोति तद्विष्णोः परमं पदम् ।
अहिंसादिर्यमः प्रोक्तः शौचादिर्नियमः स्मृतः

svardhunyāḥ pāramāpnoti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam |
ahiṃsādiryamaḥ proktaḥ śaucādirniyamaḥ smṛtaḥ

1,44.10

आसनं पद्मकाद्युक्तं प्राणायामो मरुज्जयः ।
प्रत्याहा रो जयः प्रोक्तो ध्यानमीश्वरचिन्तनम्

āsanaṃ padmakādyuktaṃ prāṇāyāmo marujjayaḥ |
pratyāhā ro jayaḥ prokto dhyānamīśvaracintanam

1,44.11

मनोधृतिर्धारणा स्थात्समाधिर्ब्रह्मणि स्थितिः ।
पूर्वं चेतः स्थिरं न स्यात्ततोमूर्तिं विचिन्तयेत्

manodhṛtirdhāraṇā sthātsamādhirbrahmaṇi sthitiḥ |
pūrvaṃ cetaḥ sthiraṃ na syāttatomūrtiṃ vicintayet

1,44.12

हृत्पद्मकर्णिकामध्ये शङ्खचक्रगदाब्जवान् ।
श्रीवत्सकौस्तुभयुतो वनमालाश्रिया युतः

hṛtpadmakarṇikāmadhye śaṅkhacakragadābjavān |
śrīvatsakaustubhayuto vanamālāśriyā yutaḥ

1,44.13

नित्यः शुद्धो भूतियुक्तः सत्यानन्दाह्वयः परः ।
आत्माहं परमं ब्रह्म परमं ज्योतिरेव तु

nityaḥ śuddho bhūtiyuktaḥ satyānandāhvayaḥ paraḥ |
ātmāhaṃ paramaṃ brahma paramaṃ jyotireva tu

1,44.14

चतुर्विशतिमूर्तिः स शालग्रामशिलास्थितः ।
द्वारकादिशिलासंस्थो ध्येयः पूज्यो ऽप्यहं च सः

caturviśatimūrtiḥ sa śālagrāmaśilāsthitaḥ |
dvārakādiśilāsaṃstho dhyeyaḥ pūjyo 'pyahaṃ ca saḥ

1,44.15

मनसो ऽभीप्सितं प्राप्य देवो वैमानिको भवेत् ।
निष्कामो मुक्तिमाप्नोति मूर्तिं ध्याययंस्तुवञ्जपन्

manaso 'bhīpsitaṃ prāpya devo vaimāniko bhavet |
niṣkāmo muktimāpnoti mūrtiṃ dhyāyayaṃstuvañjapan

Chapter 1.45

1,45.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ब्रह्ममूर्तिध्याननिरूपणं नाम चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 45 हरिरुवाच ।
प्रसंगात्कथयिष्यामि शालग्रामस्य लक्षणम् ।
शालग्रामशिलास्पर्शात्कोटिजन्माघनाशनम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe brahmamūrtidhyānanirūpaṇaṃ nāma catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 45 hariruvāca |
prasaṃgātkathayiṣyāmi śālagrāmasya lakṣaṇam |
śālagrāmaśilāsparśātkoṭijanmāghanāśanam

1,45.2

शखचक्रगदापद्मी (हस्तः) (केशवाख्यो) गदाधरः ।
सब्जकौमादकीचक्रशङ्खी (नारायणो) विभुः

śakhacakragadāpadmī (hastaḥ) (keśavākhyo) gadādharaḥ |
sabjakaumādakīcakraśaṅkhī (nārāyaṇo) vibhuḥ

1,45.3

सचक्रशङ्खाब्जगदो (माधवः) श्रीगदाधरः ।
गदब्जशङ्खचक्री वा (गोविन्दो)ऽर्च्यो गदाधरः

sacakraśaṅkhābjagado (mādhavaḥ) śrīgadādharaḥ |
gadabjaśaṅkhacakrī vā (govindo)'rcyo gadādharaḥ

1,45.4

पद्मशङ्खारिगादिने (विष्णुरूपाय) ते नमः ।
सशङ्खाब्जगदाचक्र (मधुसूदनमूर्तये)

padmaśaṅkhārigādine (viṣṇurūpāya) te namaḥ |
saśaṅkhābjagadācakra (madhusūdanamūrtaye)

1,45.5

नमो गदारिशङ्खाब्जयुक्त(त्रैविक्रमाय) च ।
सारिकौमोदकीपद्मशङ्ख(वामनमूर्तये)

namo gadāriśaṅkhābjayukta(traivikramāya) ca |
sārikaumodakīpadmaśaṅkha(vāmanamūrtaye)

1,45.6

चक्राब्जशङ्खगादिने नमः (श्रीधरमूर्तये) ।
(हृषीकेशाया)ऽब्जगदाशङ्खिने चक्रिणे नमः

cakrābjaśaṅkhagādine namaḥ (śrīdharamūrtaye) |
(hṛṣīkeśāyā)'bjagadāśaṅkhine cakriṇe namaḥ

1,45.7

साब्जचक्रगदाशङ्ख(पद्मनाभस्वरूपिणे) ।
शङ्खचक्रगदापद्मिन् (दामोदर) मनोनमः

sābjacakragadāśaṅkha(padmanābhasvarūpiṇe) |
śaṅkhacakragadāpadmin (dāmodara) manonamaḥ

1,45.8

सारिशङ्खगदाब्जाय (वासुदेवाय) वै नमः ।
शङ्खाब्जचक्रगादिने नमः (सङ्कर्षणाय) च

sāriśaṅkhagadābjāya (vāsudevāya) vai namaḥ |
śaṅkhābjacakragādine namaḥ (saṅkarṣaṇāya) ca

1,45.9

सुशङ्खसुगदाब्जारिधृते (प्रद्युम्नमूर्तये) ।
नमो(ऽनिरुद्धाय) गदाशङ्खाब्जारीविधारिणे

suśaṅkhasugadābjāridhṛte (pradyumnamūrtaye) |
namo('niruddhāya) gadāśaṅkhābjārīvidhāriṇe

1,45.10

साब्जशङ्खगदाचक्र(पुरुषोत्तममूर्तये) ।
नमो(ऽधोक्षजरूपाय) गदाशङ्खारिपद्मिने

sābjaśaṅkhagadācakra(puruṣottamamūrtaye) |
namo('dhokṣajarūpāya) gadāśaṅkhāripadmine

1,45.11

(नृसिंहमूर्तये) पद्मगदाशङ्खारिधारिणे ।
पद्मारिशङ्खगदिने नमो ऽ(स्त्वच्युतमूर्तये)

(nṛsiṃhamūrtaye) padmagadāśaṅkhāridhāriṇe |
padmāriśaṅkhagadine namo '(stvacyutamūrtaye)

1,45.12

सशङ्कचक्राब्जगदं (जनार्दन) मिहानये ।
(उपेन्द्रः) सगदः सारिः पद्मशङ्खिन्नमोनमः

saśaṅkacakrābjagadaṃ (janārdana) mihānaye |
(upendraḥ) sagadaḥ sāriḥ padmaśaṅkhinnamonamaḥ

1,45.13

सुचक्राब्जगदाशङ्खयुक्ताय (हरिमूर्तये) ।
सगदाब्जारिशङ्खाय नमः (श्रीकृष्णमूर्तये)

sucakrābjagadāśaṅkhayuktāya (harimūrtaye) |
sagadābjāriśaṅkhāya namaḥ (śrīkṛṣṇamūrtaye)

1,45.14

शालग्रामशिलाद्वारगतलग्नद्विचक्रधृक् ।
शुक्लाभो(वासुदेवाख्यः) सो ऽव्याद्वः श्रीगदाधरः

śālagrāmaśilādvāragatalagnadvicakradhṛk |
śuklābho(vāsudevākhyaḥ) so 'vyādvaḥ śrīgadādharaḥ

1,45.15

लग्नद्विचक्रो रक्ताभः पूर्वभागस्तुपुष्कलः ।
संकर्षणो ऽथ(प्रद्युम्नः) सूक्ष्मचक्रस्तु पीतकः

lagnadvicakro raktābhaḥ pūrvabhāgastupuṣkalaḥ |
saṃkarṣaṇo 'tha(pradyumnaḥ) sūkṣmacakrastu pītakaḥ

1,45.16

स दीर्घः सशिरश्छिद्रो यो(ऽनिरुद्धस्तु) वर्तुलः ।
नीलो द्वारि त्रिरेखश्च अथ (नारायणो)ऽसितः

sa dīrghaḥ saśiraśchidro yo('niruddhastu) vartulaḥ |
nīlo dvāri trirekhaśca atha (nārāyaṇo)'sitaḥ

1,45.17

मध्ये गादकृती रेखा नाभिचक्रो (क्र) महोन्नतः ।
पृथुवक्षा (नृसिंहो) वः कपिलो ऽव्यात्त्रिबिन्दुकः

madhye gādakṛtī rekhā nābhicakro (kra) mahonnataḥ |
pṛthuvakṣā (nṛsiṃho) vaḥ kapilo 'vyāttribindukaḥ

1,45.18

अथवा पञ्चबिन्दुस्तत्पूजनं ब्रह्मचारिणः ।
(वराहः) शक्तिलिङ्गो ऽव्याद्विषमद्वयचक्रकः

athavā pañcabindustatpūjanaṃ brahmacāriṇaḥ |
(varāhaḥ) śaktiliṅgo 'vyādviṣamadvayacakrakaḥ

1,45.19

नीलस्त्रिरेखः स्थूलो ऽथ (कूर्ममूर्तिः स बिन्दुमान् ।
(कृष्णः) स वर्तुलावर्तः पातु वो नतपृष्ठकः

nīlastrirekhaḥ sthūlo 'tha (kūrmamūrtiḥ sa bindumān |
(kṛṣṇaḥ) sa vartulāvartaḥ pātu vo natapṛṣṭhakaḥ

1,45.20

(श्रीधरः) पञ्चरेखो ऽव्या (द्वनमाली) गादाङ्कितः ।
(वामनो) वर्तुलो ह्रस्वो वा (रा) मचक्रः सुरेश्वरः

(śrīdharaḥ) pañcarekho 'vyā (dvanamālī) gādāṅkitaḥ |
(vāmano) vartulo hrasvo vā (rā) macakraḥ sureśvaraḥ

1,45.21

नानावर्णो ऽनेकमूर्तिर्नागभोगी (त्वनन्तकः) ।
स्थूलो (दामोदरो) नीलो मध्येवक्रः सुनीलकः

nānāvarṇo 'nekamūrtirnāgabhogī (tvanantakaḥ) |
sthūlo (dāmodaro) nīlo madhyevakraḥ sunīlakaḥ

1,45.22

संकीर्णद्वारकः सो ऽव्यादथ ब्रह्मा सुलोहितः ।
सदीर्घरेखः सुषिर एकचक्राम्बुजः पृथुः

saṃkīrṇadvārakaḥ so 'vyādatha brahmā sulohitaḥ |
sadīrgharekhaḥ suṣira ekacakrāmbujaḥ pṛthuḥ

1,45.23

पृथुच्छिद्रः स्थूलचक्रः(कृष्णो) (विष्णुश्च) बिल्ववत् ।
(हयग्रीवो) ऽङ्कुशाकारः पञ्चरेखः सकौस्तुभः

pṛthucchidraḥ sthūlacakraḥ(kṛṣṇo) (viṣṇuśca) bilvavat |
(hayagrīvo) 'ṅkuśākāraḥ pañcarekhaḥ sakaustubhaḥ

1,45.24

(वैकुण्ठो मणिरत्नाभ एकचक्राम्बुजो ऽसितः ।
(मत्स्यो) दीर्घो ऽम्बुजाकारो द्वाररेखश्च पातु वः

(vaikuṇṭho maṇiratnābha ekacakrāmbujo 'sitaḥ |
(matsyo) dīrgho 'mbujākāro dvārarekhaśca pātu vaḥ

1,45.25

रामचक्रो दक्षरेखः श्यामोवो ऽव्या (त्त्रिविक्रमः) ।
शालग्रामे द्वारकायां स्थिताय गदिन नमः

rāmacakro dakṣarekhaḥ śyāmovo 'vyā (ttrivikramaḥ) |
śālagrāme dvārakāyāṃ sthitāya gadina namaḥ

1,45.26

एकद्वारश्चतुश्चक्रो वनमालाविभूषितः ।
स्वर्णरेखासमायुक्तो गोष्पदेन विराजितः

ekadvāraścatuścakro vanamālāvibhūṣitaḥ |
svarṇarekhāsamāyukto goṣpadena virājitaḥ

1,45.27

कदम्बकुसुमाकारो (लक्ष्मीनारायणो)ऽवतु ।
एकेन लक्षितो योव्याद्रदाधारी (सुदर्शनः)

kadambakusumākāro (lakṣmīnārāyaṇo)'vatu |
ekena lakṣito yovyādradādhārī (sudarśanaḥ)

1,45.28

(लक्ष्मीनारायणो) द्वाभ्यान्त्रिभिर्मूर्ति(स्त्रिविक्रमः) ।
चतुर्भिश्च (चतुर्व्यूहो) (वासुदेवश्च) पञ्चभिः

(lakṣmīnārāyaṇo) dvābhyāntribhirmūrti(strivikramaḥ) |
caturbhiśca (caturvyūho) (vāsudevaśca) pañcabhiḥ

1,45.29

(प्रद्युम्नः) षडूभिरेव स्यात् (संकर्षण) इतस्ततः ।
(पुरुषोत्तमो)ऽष्टभिः स्या(न्नवव्यूहो) नवाङ्कितः

(pradyumnaḥ) ṣaḍūbhireva syāt (saṃkarṣaṇa) itastataḥ |
(puruṣottamo)'ṣṭabhiḥ syā(nnavavyūho) navāṅkitaḥ

1,45.30

(दशावतारो) दशभिरनिरुद्धो ऽवतादथ ।
(द्वादशात्मा) द्वादशबिरत ऊर्ध्व(मनन्तकः)

(daśāvatāro) daśabhiraniruddho 'vatādatha |
(dvādaśātmā) dvādaśabirata ūrdhva(manantakaḥ)

1,45.31

विष्णोर्मूर्तिमयं स्तोत्रं यः पठेत्स दिवं व्रजेत् ।
(ब्रह्मा) चतुर्मुखो दण्डी कमण्डलुयुगान्वितः

viṣṇormūrtimayaṃ stotraṃ yaḥ paṭhetsa divaṃ vrajet |
(brahmā) caturmukho daṇḍī kamaṇḍaluyugānvitaḥ

1,45.32

(महेश्वरः) प्रञ्चवक्रो दशबाहुर्वृषध्वजः ।
यथायुधस्तथा गौरी चण्डिका च सरस्वती

(maheśvaraḥ) prañcavakro daśabāhurvṛṣadhvajaḥ |
yathāyudhastathā gaurī caṇḍikā ca sarasvatī

1,45.33

महालक्ष्मीर्मातरश्च पद्महस्तो (दिवाकरः) ।
गजास्यश्च गणः स्कन्दः षण्मुखोनेकधा गुणाः

mahālakṣmīrmātaraśca padmahasto (divākaraḥ) |
gajāsyaśca gaṇaḥ skandaḥ ṣaṇmukhonekadhā guṇāḥ

1,45.34

एते ऽर्चिताः स्थापिताश्च प्रासादे वास्तुपूजिते ।
धर्मार्थकाममोक्षाद्याः प्राप्यन्ते पुरुषेण च

ete 'rcitāḥ sthāpitāśca prāsāde vāstupūjite |
dharmārthakāmamokṣādyāḥ prāpyante puruṣeṇa ca

Chapter 1.46

1,46.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शालग्राममूर्तिलक्षणं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 46 हरिरुवाच ।
वास्तुं संक्षेपतो वक्ष्ये गृहादौ विघ्ननाशनम् ।
ईसानकोणादारभ्य ह्येकाशीतिपदे यजेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śālagrāmamūrtilakṣaṇaṃ nāma pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 46 hariruvāca |
vāstuṃ saṃkṣepato vakṣye gṛhādau vighnanāśanam |
īsānakoṇādārabhya hyekāśītipade yajet

1,46.2

ईशाने च शिरः पादौ नैरृते ऽग्न्यनिले करौ ।
आवासवासवेश्मादौ पुरे ग्रामे वणिक्पथे

īśāne ca śiraḥ pādau nairṛte 'gnyanile karau |
āvāsavāsaveśmādau pure grāme vaṇikpathe

1,46.3

प्रासादारामदुर्गेषु देवालयमठेषु च ।
द्वाविंशति सुरान्बाह्ये तदन्तश्च त्रयोदश

prāsādārāmadurgeṣu devālayamaṭheṣu ca |
dvāviṃśati surānbāhye tadantaśca trayodaśa

1,46.4

ईशश्चैवाथ पर्जन्यो जयन्तः कुलिशायुधः ।
सूर्यः सत्यो भृगुश्चैव आकाशो वायुरेव च

īśaścaivātha parjanyo jayantaḥ kuliśāyudhaḥ |
sūryaḥ satyo bhṛguścaiva ākāśo vāyureva ca

1,46.5

पूषा च वितथश्चैव ग्रहक्षेत्रयमावुभौ ।
गन्धर्वो भृगुराजस्तु मृगः पितृगणस्तथा

pūṣā ca vitathaścaiva grahakṣetrayamāvubhau |
gandharvo bhṛgurājastu mṛgaḥ pitṛgaṇastathā

1,46.6

दौवारिको ऽथ सुग्रीवः पुष्पदन्तो गणाधिपः ।
असुरः शेषपापौ (दौ) च रोगो/डहिमुख (ख्य) एव च

dauvāriko 'tha sugrīvaḥ puṣpadanto gaṇādhipaḥ |
asuraḥ śeṣapāpau (dau) ca rogo/ḍahimukha (khya) eva ca

1,46.7

भल्लाटः सोमसर्पौ च अदितिश्चदितिस्तथा ।
बहिर्द्वात्रिंशदेते तु तदन्तश्चतुरः शृणु

bhallāṭaḥ somasarpau ca aditiścaditistathā |
bahirdvātriṃśadete tu tadantaścaturaḥ śṛṇu

1,46.8

ईशानादिचतुष्कोणसंस्थितान्पूजयेद्धुधः ।
आपश्चैवाथ सावित्री जयो रुद्रस्तथैव च

īśānādicatuṣkoṇasaṃsthitānpūjayeddhudhaḥ |
āpaścaivātha sāvitrī jayo rudrastathaiva ca

1,46.9

मध्ये नवपदे ब्रह्मा तस्याष्ठौ च समीपगान् ।
देवानेकोत्तरानेतान्पूर्वादौ नामतः शृणु

madhye navapade brahmā tasyāṣṭhau ca samīpagān |
devānekottarānetānpūrvādau nāmataḥ śṛṇu

1,46.10

अर्यमा सविता चैव विवस्वान्विबुधाधिपः ।
मित्रो ऽथ राजयक्ष्मा च तथा पृथ्वीधरः क्रमात्

aryamā savitā caiva vivasvānvibudhādhipaḥ |
mitro 'tha rājayakṣmā ca tathā pṛthvīdharaḥ kramāt

1,46.11

अष्टमश्चापवत्सश्च परितो ब्रह्मणः स्मृताः ।
ईशानकोणादारभ्य दुर्गे चर् (ज्ञेयो) वंश उच्यते

aṣṭamaścāpavatsaśca parito brahmaṇaḥ smṛtāḥ |
īśānakoṇādārabhya durge car (jñeyo) vaṃśa ucyate

1,46.12

आग्नेयकोणादारभ्य वंशो भवति दुर्धरः ।
अदितिं हिमवन्तं च जयन्तं च इदं त्रयम्

āgneyakoṇādārabhya vaṃśo bhavati durdharaḥ |
aditiṃ himavantaṃ ca jayantaṃ ca idaṃ trayam

1,46.13

नायिका कालिका नाम शक्राद्रन्धर्वगाः पुनः ।
वास्तुदेवान्पूजयित्वा गृहप्रासादकृद्भवेत्

nāyikā kālikā nāma śakrādrandharvagāḥ punaḥ |
vāstudevānpūjayitvā gṛhaprāsādakṛdbhavet

1,46.14

सुरेज्यः पुरतः कार्यो यस्याग्नेय्यां महानसम् ।
कपिनिर्गमने (णी)?येन पूर्वतः सत्रमण्डपम्

surejyaḥ purataḥ kāryo yasyāgneyyāṃ mahānasam |
kapinirgamane (ṇī)?yena pūrvataḥ satramaṇḍapam

1,46.15

गन्धपुष्पगृहं कार्यमैशान्यां पट्टसंयुतम् ।
भाण्डागारं च कौबेर्यां गोष्ठागारं च वायवे

gandhapuṣpagṛhaṃ kāryamaiśānyāṃ paṭṭasaṃyutam |
bhāṇḍāgāraṃ ca kauberyāṃ goṣṭhāgāraṃ ca vāyave

1,46.16

उदगाश्रयं च वारुण्यां वातायनसमन्वितम् ।
समित्कुशेन्धनस्थानमायुधानां च नैरृते

udagāśrayaṃ ca vāruṇyāṃ vātāyanasamanvitam |
samitkuśendhanasthānamāyudhānāṃ ca nairṛte

1,46.17

अभ्यागतालयं रम्यसशय्यासनापदुकम् ।
तोयाग्निदीपसद्भृत्यैर्युक्तं दक्षिणतो भवेत्

abhyāgatālayaṃ ramyasaśayyāsanāpadukam |
toyāgnidīpasadbhṛtyairyuktaṃ dakṣiṇato bhavet

1,46.18

गृहान्तराणि सर्वाणि सजलैः कदलीगृहैः ।
पञ्चवर्णैश्च कुसुमैः शोभितानि प्रकल्पयेत्

gṛhāntarāṇi sarvāṇi sajalaiḥ kadalīgṛhaiḥ |
pañcavarṇaiśca kusumaiḥ śobhitāni prakalpayet

1,46.19

प्राकारं तद्वहिर्दद्यात्पञ्चहस्तप्रमाणतः ।
एवं विष्ण्वाश्रमं कुर्याद्वनैश्चोपवनैर्युतम्

prākāraṃ tadvahirdadyātpañcahastapramāṇataḥ |
evaṃ viṣṇvāśramaṃ kuryādvanaiścopavanairyutam

1,46.20

चतुः षष्टिपदो वास्तुः प्रासादादौ प्रपूजितः ।
मध्ये चतुष्पदो ब्रह्मा द्विप दास्त्वर्यमादयः

catuḥ ṣaṣṭipado vāstuḥ prāsādādau prapūjitaḥ |
madhye catuṣpado brahmā dvipa dāstvaryamādayaḥ

1,46.21

कर्णे चैवाथ शिख्याद्यास्तथा देवाः प्रकीर्तिताः ।
तेभ्यो ह्युभयतः सार्धादन्ये ऽपि द्विपदाः सुराः

karṇe caivātha śikhyādyāstathā devāḥ prakīrtitāḥ |
tebhyo hyubhayataḥ sārdhādanye 'pi dvipadāḥ surāḥ

1,46.22

चतुः षष्टिपदा देवा इत्येवं परिकीर्तिताः ।
चरकी च विदारी च पूतना पापराक्षसी

catuḥ ṣaṣṭipadā devā ityevaṃ parikīrtitāḥ |
carakī ca vidārī ca pūtanā pāparākṣasī

1,46.23

ईशानाद्यास्ततो बाह्ये देवाद्या हेतुकादयः ।
हैतुकस्त्रिपुरान्तश्च अग्निवेतालकौ यमः

īśānādyāstato bāhye devādyā hetukādayaḥ |
haitukastripurāntaśca agnivetālakau yamaḥ

1,46.24

अग्निजिह्वः कालकश्च करालो ह्यकपादकः ।
ऐशान्यां भीमरूपस्तु पाताले प्रेतनायकः

agnijihvaḥ kālakaśca karālo hyakapādakaḥ |
aiśānyāṃ bhīmarūpastu pātāle pretanāyakaḥ

1,46.25

आकाशे गन्धमाली स्यात्क्षेत्रपालांस्ततो यजेत् ।
विस्ताराभिहतं दैर्घ्यं राशिं वास्तोस्तु कारयेत्

ākāśe gandhamālī syātkṣetrapālāṃstato yajet |
vistārābhihataṃ dairghyaṃ rāśiṃ vāstostu kārayet

1,46.26

कृत्वा च वसुभिर्भागं शेषं बद्धा यमादिशेत् ।
पुनर्गुणितमष्टाभिरृभागं तु भाजयेत्

kṛtvā ca vasubhirbhāgaṃ śeṣaṃ baddhā yamādiśet |
punarguṇitamaṣṭābhirṛbhāgaṃ tu bhājayet

1,46.27

यच्छेषं तद्भवेदृक्षं भागैर्हृत्वाव्ययं भवेत् ।
ऋक्षं चतुर्गुणं कृत्वा नवभिर्भागहारितम्

yaccheṣaṃ tadbhavedṛkṣaṃ bhāgairhṛtvāvyayaṃ bhavet |
ṛkṣaṃ caturguṇaṃ kṛtvā navabhirbhāgahāritam

1,46.28

शेषमंशं विजानीयाद्देवलस्य मतं यथा ।
अष्टाभिर्गुणितं पिण्डं षष्टिभिर्भागाहरितम्

śeṣamaṃśaṃ vijānīyāddevalasya mataṃ yathā |
aṣṭābhirguṇitaṃ piṇḍaṃ ṣaṣṭibhirbhāgāharitam

1,46.29

यच्छेषं तद्भवेज्जीवं मरणं भतहारितम् ।
वास्तुक्रोडे गृहं कुर्यान्न पृष्ठे मानवः सदा

yaccheṣaṃ tadbhavejjīvaṃ maraṇaṃ bhatahāritam |
vāstukroḍe gṛhaṃ kuryānna pṛṣṭhe mānavaḥ sadā

1,46.30

वामपार्श्वेन स्वापिति नात्र कार्या विचारणा ।
सिंहकन्यातुलायां च द्वारं शुध्येदथोत्तरम्

vāmapārśvena svāpiti nātra kāryā vicāraṇā |
siṃhakanyātulāyāṃ ca dvāraṃ śudhyedathottaram

1,46.31

एवं च वृश्चिकादौ स्यात्पूर्वदक्षिणपश्चिमम् ।
द्वारं दीर्घार्धविस्तारं द्वाराण्यष्टौ स्मृतानि च

evaṃ ca vṛścikādau syātpūrvadakṣiṇapaścimam |
dvāraṃ dīrghārdhavistāraṃ dvārāṇyaṣṭau smṛtāni ca

1,46.32

सन्तानप्रेष्यनीचत्वं स्वयानं स्वर्णभूषणम् ।
सुतहीनं तु रौद्रेण वीर्यघ्नं दक्षिणे तथा

santānapreṣyanīcatvaṃ svayānaṃ svarṇabhūṣaṇam |
sutahīnaṃ tu raudreṇa vīryaghnaṃ dakṣiṇe tathā

1,46.33

वह्नौ बधश्चायुर्वृद्धिंपुत्त्रलाभसुतृप्तिदः ।
धनदे नृपपीडादमर्थघ्नं रोगदं जले

vahnau badhaścāyurvṛddhiṃputtralābhasutṛptidaḥ |
dhanade nṛpapīḍādamarthaghnaṃ rogadaṃ jale

1,46.34

नृपभी तिर्मृतापत्यं ह्यनपत्यं न वैरदम् ।
अर्थदं चार्थहान्यै च दोषदं पुत्रमृत्युदम्

nṛpabhī tirmṛtāpatyaṃ hyanapatyaṃ na vairadam |
arthadaṃ cārthahānyai ca doṣadaṃ putramṛtyudam

1,46.35

द्वाराण्युत्तरसंज्ञानि पूर्वद्वाराणि वच्म्यहम् ।
अग्निभीतिर्बहु कन्याधनसंमानकोपदम्

dvārāṇyuttarasaṃjñāni pūrvadvārāṇi vacmyaham |
agnibhītirbahu kanyādhanasaṃmānakopadam

1,46.36

राजघ्नं कोपदं पूर्वे फलतो द्वारमीरितम् ।
ईशानादौ भवेत्पूर्वमग्नेय्यादौ तु दक्षिणम्

rājaghnaṃ kopadaṃ pūrve phalato dvāramīritam |
īśānādau bhavetpūrvamagneyyādau tu dakṣiṇam

1,46.37

नैरृत्यादौ पश्चिमं स्याद्वायव्यादौ तु चोत्तरम् ।
अष्टभागे कृते भागे द्वाराणां च फलाफलम्

nairṛtyādau paścimaṃ syādvāyavyādau tu cottaram |
aṣṭabhāge kṛte bhāge dvārāṇāṃ ca phalāphalam

1,46.38

अश्वत्थप्लक्षन्यग्रोधाः पूर्वादौ स्यादुदुम्बरः ।
गृहस्य शोभनः प्रोक्त ईशाने चैव साल्मलिः ।
पूजितो विग्नहारी स्यात्प्रासादस्य गृहस्य च

aśvatthaplakṣanyagrodhāḥ pūrvādau syādudumbaraḥ |
gṛhasya śobhanaḥ prokta īśāne caiva sālmaliḥ |
pūjito vignahārī syātprāsādasya gṛhasya ca

Chapter 1.47

1,47.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वास्तुमानलक्षणं नाम षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 47 सूत उवाच ।
प्रासादानां लक्षणं च वक्ष्ये शौनक तच्छृणु ।
चतुः षष्टिपदं कृत्वा दिग्विदिक्षूपलक्षितम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vāstumānalakṣaṇaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 47 sūta uvāca |
prāsādānāṃ lakṣaṇaṃ ca vakṣye śaunaka tacchṛṇu |
catuḥ ṣaṣṭipadaṃ kṛtvā digvidikṣūpalakṣitam

1,47.2

चतुष्कोणं चतुर्भिश्च द्वाराणि सूर्यसंख्यया ।
चत्वारिंशाष्टबिश्चैव भित्तीनां कल्पना भवेत्

catuṣkoṇaṃ caturbhiśca dvārāṇi sūryasaṃkhyayā |
catvāriṃśāṣṭabiścaiva bhittīnāṃ kalpanā bhavet

1,47.3

ऊर्ध्वक्षेत्रसमा जङ्घा जङ्घार्धद्विगुणं भवेत् ।
गर्भविस्तारविस्तीर्णः शुकाङ्घ्रिश्च विधीयते

ūrdhvakṣetrasamā jaṅghā jaṅghārdhadviguṇaṃ bhavet |
garbhavistāravistīrṇaḥ śukāṅghriśca vidhīyate

1,47.4

तत्त्रिभागेन कर्तव्यः पञ्चभागेन वा पुनः ।
निर्गमस्तु शुकाङ्घ्रेश्च उच्छ्रायः शिखरार्धगः

tattribhāgena kartavyaḥ pañcabhāgena vā punaḥ |
nirgamastu śukāṅghreśca ucchrāyaḥ śikharārdhagaḥ

1,47.5

चतुर्धा शिखरं कृत्वा त्रिभागे वेदिबन्धनम् ।
चतुर्थे पुनरस्यैव कण्ठमामूलसाधनम्

caturdhā śikharaṃ kṛtvā tribhāge vedibandhanam |
caturthe punarasyaiva kaṇṭhamāmūlasādhanam

1,47.6

अथ वापि समं वास्तुं कृत्वा षोडशभागिकम् ।
तस्य मध्ये चतुर्भागमादौ गर्भं तु कारयेत्

atha vāpi samaṃ vāstuṃ kṛtvā ṣoḍaśabhāgikam |
tasya madhye caturbhāgamādau garbhaṃ tu kārayet

1,47.7

चतुर्भागेन भित्तीनामुच्छ्रायः स्यात्प्रमाणतः

caturbhāgena bhittīnāmucchrāyaḥ syātpramāṇataḥ

1,47.8

द्विगुणः शिखरोच्छ्रायो भित्त्युच्छायाच्च मानतः ।
शिखरार्धस्य चैर्धेन विधेयास्तु प्रदक्षिणाः

dviguṇaḥ śikharocchrāyo bhittyucchāyācca mānataḥ |
śikharārdhasya cairdhena vidheyāstu pradakṣiṇāḥ

1,47.9

चतुर्दिक्षु तथा ज्ञेयो निर्गमस्तुः तथा बुधैः ।
पञ्चभागेन संभज्य गर्भमानं विचक्षणः

caturdikṣu tathā jñeyo nirgamastuḥ tathā budhaiḥ |
pañcabhāgena saṃbhajya garbhamānaṃ vicakṣaṇaḥ

1,47.10

भागमेकं गृहीत्वा तु निर्गमं क्लपयेत्पुनः ।
गर्भसूत्रसमो भागादग्रतो मुखमण्डपः

bhāgamekaṃ gṛhītvā tu nirgamaṃ klapayetpunaḥ |
garbhasūtrasamo bhāgādagrato mukhamaṇḍapaḥ

1,47.11

एतत्सामान्यमुद्दिष्टं प्रासादस्य हि लक्षणम् ।
लिङ्गमानमथो वक्ष्ये पीठो लिङ्गसमो भवेत्

etatsāmānyamuddiṣṭaṃ prāsādasya hi lakṣaṇam |
liṅgamānamatho vakṣye pīṭho liṅgasamo bhavet

1,47.12

द्विगुणेन भवेद्रर्भः समन्ताच्छौनक ध्रुवम् ।
तद्द्विधा च भवेद्भीतिर्जङ्घा तद्विस्तरार्धगा

dviguṇena bhavedrarbhaḥ samantācchaunaka dhruvam |
taddvidhā ca bhavedbhītirjaṅghā tadvistarārdhagā

1,47.13

द्विगुणं शिखरं प्रोक्तं जङ्घायाश्चैव शौनक ।
पीठगर्भावरं कर्म तन्मानेन शुकाङ्घ्रिकम्

dviguṇaṃ śikharaṃ proktaṃ jaṅghāyāścaiva śaunaka |
pīṭhagarbhāvaraṃ karma tanmānena śukāṅghrikam

1,47.14

निर् गमस्तु समाख्यातः शेषं पूर्ववदेव तु ।
लिङ्गमानं स्मृतं ह्येतद्द्वारमानमथोच्यते

nir gamastu samākhyātaḥ śeṣaṃ pūrvavadeva tu |
liṅgamānaṃ smṛtaṃ hyetaddvāramānamathocyate

1,47.15

कराग्रं वेदवत्कृत्वा द्वारं भागाष्टमं भवेत् ।
विस्तरेण समाख्यातं द्विगुणंस्वेच्छया भवेत्

karāgraṃ vedavatkṛtvā dvāraṃ bhāgāṣṭamaṃ bhavet |
vistareṇa samākhyātaṃ dviguṇaṃsvecchayā bhavet

1,47.16

द्वारवत्पीठमध्ये तु शेषं सुषिरकं भवेत् ।
पादिकं शेषिकं भित्तिर्द्वारार्धेन परिग्रहात्

dvāravatpīṭhamadhye tu śeṣaṃ suṣirakaṃ bhavet |
pādikaṃ śeṣikaṃ bhittirdvārārdhena parigrahāt

1,47.17

तद्विस्तारसमा जङ्घा सिखरं द्विगुणं भवेत् ।
शुकाङ्घ्रिः पूर्ववज्ज्ञेया निर्गमोच्छ्रायकं भवेत्

tadvistārasamā jaṅghā sikharaṃ dviguṇaṃ bhavet |
śukāṅghriḥ pūrvavajjñeyā nirgamocchrāyakaṃ bhavet

1,47.18

मण्डपे मानमेतत्तु स्वरूपं चापरं वदे ।
त्रैवेदं कारयेत्क्षेत्रं यत्र तिष्ठन्ति देवताः

maṇḍape mānametattu svarūpaṃ cāparaṃ vade |
traivedaṃ kārayetkṣetraṃ yatra tiṣṭhanti devatāḥ

1,47.19

इत्थं कृतेन मानेन बाह्यभागविनिर्गतम् ।
नेमिः पादेन विस्तीर्णा प्रासादस्य समन्ततः

itthaṃ kṛtena mānena bāhyabhāgavinirgatam |
nemiḥ pādena vistīrṇā prāsādasya samantataḥ

1,47.20

गर्भं तु द्विगुणं कुर्यान्नेम्या मानं भवेदिह ।
स एव भित्तेरुत्सेधो शिखरो द्विगुणो मतः

garbhaṃ tu dviguṇaṃ kuryānnemyā mānaṃ bhavediha |
sa eva bhitterutsedho śikharo dviguṇo mataḥ

1,47.21

प्रासादानां च वक्ष्यामि मानं योनिं च मानतः ।
वैराजः पुष्पकाख्यश्च कैलासो मालिकाह्वयः

prāsādānāṃ ca vakṣyāmi mānaṃ yoniṃ ca mānataḥ |
vairājaḥ puṣpakākhyaśca kailāso mālikāhvayaḥ

1,47.22

त्रिविष्टपं च पञ्चैते प्रासादाः सर्वयोनयः ।
प्रथमश्चतुरश्रो हि द्वितीयस्तु तदायतः

triviṣṭapaṃ ca pañcaite prāsādāḥ sarvayonayaḥ |
prathamaścaturaśro hi dvitīyastu tadāyataḥ

1,47.23

वृत्तो वृत्तायतश्चान्यो ऽष्टाश्रश्चेह च पञ्चमः ।
एतेभ्य एव सम्भूताः प्रासादाः सुमनोहराः

vṛtto vṛttāyataścānyo 'ṣṭāśraśceha ca pañcamaḥ |
etebhya eva sambhūtāḥ prāsādāḥ sumanoharāḥ

1,47.24

सर्वप्रकृतिभूतेभ्यश्चत्वारिंशत्तथैव च ।
मेरुश्च मन्दरश्चैव विमानश्च तथापरः

sarvaprakṛtibhūtebhyaścatvāriṃśattathaiva ca |
meruśca mandaraścaiva vimānaśca tathāparaḥ

1,47.25

भद्रकः सर्वता भद्रो रुचको नन्दनस्तथा ।
नन्दिवर्धनसंज्ञश्च श्रीवत्सश्च नवेत्यमी

bhadrakaḥ sarvatā bhadro rucako nandanastathā |
nandivardhanasaṃjñaśca śrīvatsaśca navetyamī

1,47.26

चतुरश्राः समुद्भूता वैराजादिति गम्यताम् ।
वलभी गृहराजश्च शा लागृहं च मन्दिरम्

caturaśrāḥ samudbhūtā vairājāditi gamyatām |
valabhī gṛharājaśca śā lāgṛhaṃ ca mandiram

1,47.27

विमानं च तथा ब्रह्ममन्दिरं भवनं तथा ।
उत्तम्भं शिबिका वेश्म नवैते पुष्पकोद्भवाः

vimānaṃ ca tathā brahmamandiraṃ bhavanaṃ tathā |
uttambhaṃ śibikā veśma navaite puṣpakodbhavāḥ

1,47.28

वलयो दुन्दुभिः पद्मो महापद्मस्तथापरः ।
मुकुली चास्य उष्णीषी शङ्खश्च कलशस्तथा

valayo dundubhiḥ padmo mahāpadmastathāparaḥ |
mukulī cāsya uṣṇīṣī śaṅkhaśca kalaśastathā

1,47.29

गुवावृक्षस्तथान्यश्च वृत्ताः कैलाससम्भवाः ।
गजो ऽथ वृषभो हंसो गरुडः सिंहनामकः

guvāvṛkṣastathānyaśca vṛttāḥ kailāsasambhavāḥ |
gajo 'tha vṛṣabho haṃso garuḍaḥ siṃhanāmakaḥ

1,47.30

भूमुखो भूधरश्चैव श्रीजयः पृथिवीधरः ।
वृत्तायताः समुद्भूता नवैते मणिकाह्वयात्

bhūmukho bhūdharaścaiva śrījayaḥ pṛthivīdharaḥ |
vṛttāyatāḥ samudbhūtā navaite maṇikāhvayāt

1,47.31

वज्रं चक्रं तथान्यच्च मुष्टिकं वभ्रुसंज्ञितम् ।
वक्रः स्वस्तिकखड्गौ च गदा श्रीवृक्ष एव च

vajraṃ cakraṃ tathānyacca muṣṭikaṃ vabhrusaṃjñitam |
vakraḥ svastikakhaḍgau ca gadā śrīvṛkṣa eva ca

1,47.32

विजयो नामतः श्वेतस्त्रिविष्टिपसमुद्भवाः ।
त्रिकोणं पद्ममर्धेन्दुश्चतुष्कोणं द्विरष्टकम्

vijayo nāmataḥ śvetastriviṣṭipasamudbhavāḥ |
trikoṇaṃ padmamardhenduścatuṣkoṇaṃ dviraṣṭakam

1,47.33

यत्र तत्र विधातव्यं संस्थानं मण्डपस्य तु ।
राज्यं च विभवश्चैवः ह्यायुर्वर्द्वनमेव च

yatra tatra vidhātavyaṃ saṃsthānaṃ maṇḍapasya tu |
rājyaṃ ca vibhavaścaivaḥ hyāyurvardvanameva ca

1,47.34

पुत्रलाभः स्त्रियः पुष्टिस्त्रिकोणादिक्रमाद्भवेत् ।
कुर्याद्धजादिकं ख्यातद्वारि गर्भगृहं तथा

putralābhaḥ striyaḥ puṣṭistrikoṇādikramādbhavet |
kuryāddhajādikaṃ khyātadvāri garbhagṛhaṃ tathā

1,47.35

मणाडपः समसंख्याभिर्गुणितः सूत्रकस्तथा ।
मण्डपस्य चतुर्थांशाद्भद्रः कार्यो विजानता

maṇāḍapaḥ samasaṃkhyābhirguṇitaḥ sūtrakastathā |
maṇḍapasya caturthāṃśādbhadraḥ kāryo vijānatā

1,47.36

स्पर्धागवाक्षकोपेतो निर्गवाक्षो ऽथ वा भवेत् ।
सार्धभित्तिप्रमाणेन भितिमानेन वा पुनः

spardhāgavākṣakopeto nirgavākṣo 'tha vā bhavet |
sārdhabhittipramāṇena bhitimānena vā punaḥ

1,47.37

भित्तेर्द्वैगुण्यतो वापि कर्तव्या मण्डपाः क्रचित् ।
प्रासादे मञ्चरी कार्या चित्रा विषमभूमिका

bhitterdvaiguṇyato vāpi kartavyā maṇḍapāḥ kracit |
prāsāde mañcarī kāryā citrā viṣamabhūmikā

1,47.38

परिमाणविरोधेन रेखावैषम्यभूषिता ।
आधारस्तु चतुर्धारश्चतुर्मण्डपशोभितः

parimāṇavirodhena rekhāvaiṣamyabhūṣitā |
ādhārastu caturdhāraścaturmaṇḍapaśobhitaḥ

1,47.39

शतशृङ्गसमायुक्तो मेरुः प्रासाद उत्तमः ।
मण्डपास्तस्य कर्तव्या भद्रैस्त्रिभिरलङ्कृताः

śataśṛṅgasamāyukto meruḥ prāsāda uttamaḥ |
maṇḍapāstasya kartavyā bhadraistribhiralaṅkṛtāḥ

1,47.40

घचनाकारमानानां भिन्नाभिन्ना भवन्ति ते ।
कियन्तो येषु चाधारा निराधाराश्च केचन

ghacanākāramānānāṃ bhinnābhinnā bhavanti te |
kiyanto yeṣu cādhārā nirādhārāśca kecana

1,47.41

प्रतिच्छन्दकभेदेन प्रासादाः सम्भवन्ति ते ।
अन्योन्यासंकरास्तेषां घटनानामभेदतः

praticchandakabhedena prāsādāḥ sambhavanti te |
anyonyāsaṃkarāsteṣāṃ ghaṭanānāmabhedataḥ

1,47.42

देवतानां विशेषाय प्रासादा बहवः स्मृताः ।
प्रासादे नियमो नास्ति देवतानां स्वयम्भुवाम्

devatānāṃ viśeṣāya prāsādā bahavaḥ smṛtāḥ |
prāsāde niyamo nāsti devatānāṃ svayambhuvām

1,47.43

तानेव देवतानां च पूर्वमानेन कारयेत् ।
चतुरश्रायतास्तत्त्र चतुष्कोणसमन्विताः

tāneva devatānāṃ ca pūrvamānena kārayet |
caturaśrāyatāstattra catuṣkoṇasamanvitāḥ

1,47.44

चन्द्रशालान्विता कार्या भेरीशिखरसंयुता ।
पुरतो वाहनानां च कर्तव्या लग्न(घु) मण्डपाः

candraśālānvitā kāryā bherīśikharasaṃyutā |
purato vāhanānāṃ ca kartavyā lagna(ghu) maṇḍapāḥ

1,47.45

नाट्यशाला च कर्तव्या द्वारदेशसमाश्रया ।
प्रसादे देवतानां च कार्या दिक्षु विदिक्ष्वपि

nāṭyaśālā ca kartavyā dvāradeśasamāśrayā |
prasāde devatānāṃ ca kāryā dikṣu vidikṣvapi

1,47.46

द्वारपालाश्च कर्तव्या मुख्या गत्वा पृथक्पृथक् ।
किञ्चिददूरतः कार्या मठास्तत्रोपजीविनाम्

dvārapālāśca kartavyā mukhyā gatvā pṛthakpṛthak |
kiñcidadūrataḥ kāryā maṭhāstatropajīvinām

1,47.47

प्रावृता जगती कार्या फलपुष्पजलान्विता ।
प्रसादेषु सुरांस्थाप्य पूजाभिः पूजयेन्नरः ।
वासुदेवः सर्वदेवः सर्वभाक् तद्गृहादिकृत्

prāvṛtā jagatī kāryā phalapuṣpajalānvitā |
prasādeṣu surāṃsthāpya pūjābhiḥ pūjayennaraḥ |
vāsudevaḥ sarvadevaḥ sarvabhāk tadgṛhādikṛt

Chapter 1.48

1,48.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशे आचारकाण्डे प्रासादलिङ्गमण्डपादिलक्षणनिरूपणंनाम सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 48 सूत उवाच ।
प्रतिष्ठां सर्वदेवानां संक्षेपेण वदाम्यहम् ।
सुतिथ्यादौ सुरम्यां च प्रतिष्ठां कारयेद्गुरुः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśe ācārakāṇḍe prāsādaliṅgamaṇḍapādilakṣaṇanirūpaṇaṃnāma saptacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 48 sūta uvāca |
pratiṣṭhāṃ sarvadevānāṃ saṃkṣepeṇa vadāmyaham |
sutithyādau suramyāṃ ca pratiṣṭhāṃ kārayedguruḥ

1,48.2

ऋत्विग्भिः सह चाचार्यं वरयेन्मध्यदेशगम् ।
स्वशाखोक्तविधानेन अथ वा प्रणवेन तु

ṛtvigbhiḥ saha cācāryaṃ varayenmadhyadeśagam |
svaśākhoktavidhānena atha vā praṇavena tu

1,48.3

पञ्चभिर्बहुभिर्वाथ कुर्यात्पाद्यार्घ्यमेव च ।
मुद्रिकाभिस्तथा वस्त्रैर्गन्धमाल्यानुलेपनैः

pañcabhirbahubhirvātha kuryātpādyārghyameva ca |
mudrikābhistathā vastrairgandhamālyānulepanaiḥ

1,48.4

मन्त्रन्यासं गुरुः कृत्वा ततः कर्म समारभेत् ।
प्रासादस्याग्रतः कुर्यान्मण्डपं दशहस्तकम्

mantranyāsaṃ guruḥ kṛtvā tataḥ karma samārabhet |
prāsādasyāgrataḥ kuryānmaṇḍapaṃ daśahastakam

1,48.5

कुर्याद्द्वादशहस्तं वा स्तम्भैः षोडशभिर्युतम् ।
ध्वजाष्टकैश्चतुर्हस्तां मध्ये वेदिं च कारयेत्

kuryāddvādaśahastaṃ vā stambhaiḥ ṣoḍaśabhiryutam |
dhvajāṣṭakaiścaturhastāṃ madhye vediṃ ca kārayet

1,48.6

नदीसंगमतीरात्थां वालुकां तत्र दापयेत् ।
चतुरश्रं कार्मुकाभं वर्तुलं कमलाकृति

nadīsaṃgamatīrātthāṃ vālukāṃ tatra dāpayet |
caturaśraṃ kārmukābhaṃ vartulaṃ kamalākṛti

1,48.7

पूर्वादितः समारभ्य कर्तव्यं कुण्डपञ्चकम् ।
अथवा चतुरश्राणि सर्वाण्येतानि कारयेत्

pūrvāditaḥ samārabhya kartavyaṃ kuṇḍapañcakam |
athavā caturaśrāṇi sarvāṇyetāni kārayet

1,48.8

शान्तिकर्मिधानेन सर्वकामार्थसिद्धये ।
शिरः स्थाने तु देवस्य आचार्यो होममाचरेत्

śāntikarmidhānena sarvakāmārthasiddhaye |
śiraḥ sthāne tu devasya ācāryo homamācaret

1,48.9

ऐशान्यां केचिदिच्छन्ति उपलिप्यावनिं शुभाम् ।
द्वाराणि चैव चत्वारि कृत्वा वै तोरणान्तिके

aiśānyāṃ kecidicchanti upalipyāvaniṃ śubhām |
dvārāṇi caiva catvāri kṛtvā vai toraṇāntike

1,48.10

न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थबैल्वपालाशखादिराः ।
तोरणाः पञ्चहस्ताश्च वस्त्रपुष्पाद्यलङ्कृताः

nyagrodhodumbarāśvatthabailvapālāśakhādirāḥ |
toraṇāḥ pañcahastāśca vastrapuṣpādyalaṅkṛtāḥ

1,48.11

निखनेद्धस्तमेककं चत्वारश्चतुरो दिशः ।
पूर्वद्वारे मृगेन्द्रं तु हयराजं तु दक्षिणे

nikhaneddhastamekakaṃ catvāraścaturo diśaḥ |
pūrvadvāre mṛgendraṃ tu hayarājaṃ tu dakṣiṇe

1,48.12

पश्चिमे गोपतिर्नाम सुरशार्दूलमुत्तरे ।
अग्निमीलेति हि मन्त्रेण प्रथमं पूर्वतो न्यसेत्

paścime gopatirnāma suraśārdūlamuttare |
agnimīleti hi mantreṇa prathamaṃ pūrvato nyaset

1,48.13

ईषेत्वेतिहि मन्त्रेण दक्षिणस्यां द्वितीयकम् ।
अग्नायाहिमन्त्रेण पश्चिमस्यां तृतीयकम्

īṣetvetihi mantreṇa dakṣiṇasyāṃ dvitīyakam |
agnāyāhimantreṇa paścimasyāṃ tṛtīyakam

1,48.14

शन्नोदेवीति मन्त्रेण उत्तरस्यां चतुर्थकम् ।
पूर्वे अम्बुदवत्कार्या आग्नोय्यां धूमरूपिणी

śannodevīti mantreṇa uttarasyāṃ caturthakam |
pūrve ambudavatkāryā āgnoyyāṃ dhūmarūpiṇī

1,48.15

याम्यां वै कृष्णरूपा तु नैरृत्या श्यामला (धूसरा) भवेत् ।
वारुण्यां पाण्डुरा ज्ञेया वायव्यां पीतवर्णिका

yāmyāṃ vai kṛṣṇarūpā tu nairṛtyā śyāmalā (dhūsarā) bhavet |
vāruṇyāṃ pāṇḍurā jñeyā vāyavyāṃ pītavarṇikā

1,48.16

उत्तरे रक्तवर्णा तु शुक्लेशी च पताकिका ।
बहुरूपा तथा मध्ये इन्द्रविद्येति पूर्वके

uttare raktavarṇā tu śukleśī ca patākikā |
bahurūpā tathā madhye indravidyeti pūrvake

1,48.17

आग्निं संसुप्तिमन्त्रेण यमोनागेति दक्षिणे ।
पूज्या रक्षोहनोवेति पश्चिमे उत्तरे ऽपि च

āgniṃ saṃsuptimantreṇa yamonāgeti dakṣiṇe |
pūjyā rakṣohanoveti paścime uttare 'pi ca

1,48.18

वात इत्यभिषिच्याथ आप्यायस्वेति चोत्तरे ।
तमीशानमतश्चैव विष्णोर्नुकेति मध्यमे

vāta ityabhiṣicyātha āpyāyasveti cottare |
tamīśānamataścaiva viṣṇornuketi madhyame

1,48.19

कलशौ तु ततो द्वौद्वौ निवेश्यौ तोरणान्तिके ।
वस्त्रयुग्मसमायुक्ताश्चन्दनाद्यैः स्वलङ्कृताः

kalaśau tu tato dvaudvau niveśyau toraṇāntike |
vastrayugmasamāyuktāścandanādyaiḥ svalaṅkṛtāḥ

1,48.20

पुष्पैर्वितानैर्बहुलैरादिवर्णाभिमन्त्रिताः ।
दिक्पालाश्च ततः पूज्याः शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

puṣpairvitānairbahulairādivarṇābhimantritāḥ |
dikpālāśca tataḥ pūjyāḥ śāstradṛṣṭena karmaṇā

1,48.21

त्रातारमिन्द्रभन्त्रेण अग्निर्मूर्धेति चापरे ।
अस्मिन्वृक्ष इतं चैव प्रचारीति परा स्मृता

trātāramindrabhantreṇa agnirmūrdheti cāpare |
asminvṛkṣa itaṃ caiva pracārīti parā smṛtā

1,48.22

किञ्चेदधातु आचत्वाभित्वादेति च सप्तमी ।
इमारुद्रेति दिक्यालान्पूजयित्वा विचक्षणः

kiñcedadhātu ācatvābhitvādeti ca saptamī |
imārudreti dikyālānpūjayitvā vicakṣaṇaḥ

1,48.23

होमद्रव्याणि वायव्ये कुर्यात्सोपस्कराणि च ।
शङ्खाञ्छास्त्रोदिताञ्छ्वेतान्नेत्राभ्यां विन्यसेद्गुरुः

homadravyāṇi vāyavye kuryātsopaskarāṇi ca |
śaṅkhāñchāstroditāñchvetānnetrābhyāṃ vinyasedguruḥ

1,48.24

आलोकनेन द्रव्याणि शुद्धिं यान्ति न संशयः ।
त्दृदयादीनि चाङ्गानि व्याहृतिप्रणवेन च

ālokanena dravyāṇi śuddhiṃ yānti na saṃśayaḥ |
tdṛdayādīni cāṅgāni vyāhṛtipraṇavena ca

1,48.25

अस्त्रं चैव समस्तानां न्यासो ऽयं सर्वकामिकः ।
अक्षतान्विष्टरं चैव अस्त्रेणैवाभिमन्त्रितान्

astraṃ caiva samastānāṃ nyāso 'yaṃ sarvakāmikaḥ |
akṣatānviṣṭaraṃ caiva astreṇaivābhimantritān

1,48.26

विष्टरेण स्पृशेद्दुव्यान्यागमण्डपसंभृतान् ।
अक्षतान्विकिरेत्पश्चादस्त्रपूतान्समन्ततः

viṣṭareṇa spṛśedduvyānyāgamaṇḍapasaṃbhṛtān |
akṣatānvikiretpaścādastrapūtānsamantataḥ

1,48.27

शक्रीं दिशमथारभ्य यावदीशानगोचरम् ।
अवकीर्याक्षतार्न्संवांल्लेपयेन्मण्डपं ततः

śakrīṃ diśamathārabhya yāvadīśānagocaram |
avakīryākṣatārnsaṃvāṃllepayenmaṇḍapaṃ tataḥ

1,48.28

गन्धाद्यैरर्घ्यपात्रे च मन्त्रग्रामं न्यसेद्गुरुः ।
तेनार्घ्यपात्रतोयेन प्रोक्षयेद्यागमण्डपम्

gandhādyairarghyapātre ca mantragrāmaṃ nyasedguruḥ |
tenārghyapātratoyena prokṣayedyāgamaṇḍapam

1,48.29

प्रतिष्ठा यस्य देवस्य तदाख्यं कलशं न्यसेत् ।
ऐशान्यां पूजयेद्याम्ये अस्त्रेणैव च बर्धनीम्

pratiṣṭhā yasya devasya tadākhyaṃ kalaśaṃ nyaset |
aiśānyāṃ pūjayedyāmye astreṇaiva ca bardhanīm

1,48.30

कलशं वर्धनीं चैव ग्रहान्वास्त्तोष्पतिं तथा ।
आसनेतानि सर्वाणि प्रणवाख्यं जपेद्गुरुः

kalaśaṃ vardhanīṃ caiva grahānvāsttoṣpatiṃ tathā |
āsanetāni sarvāṇi praṇavākhyaṃ japedguruḥ

1,48.31

सूत्रग्रीवं रत्नगर्भं वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ।
सर्वौषधीगन्धलिप्तं पूजयेत्कलशं गुरुः

sūtragrīvaṃ ratnagarbhaṃ vastrayugmena veṣṭitam |
sarvauṣadhīgandhaliptaṃ pūjayetkalaśaṃ guruḥ

1,48.32

देवस्तु कलशे पूज्यो वर्धन्या वस्त्रमुत्तमम् ।
वर्धन्या तु समायुक्तं कलशं भ्रामयेदनु

devastu kalaśe pūjyo vardhanyā vastramuttamam |
vardhanyā tu samāyuktaṃ kalaśaṃ bhrāmayedanu

1,48.33

वर्धनीधारया सिञ्चन्नग्रतो धारयेत्ततः ।
अभ्यर्च्य वर्धनीकुम्भं स्थण्डिले देवमर्चयेत्

vardhanīdhārayā siñcannagrato dhārayettataḥ |
abhyarcya vardhanīkumbhaṃ sthaṇḍile devamarcayet

1,48.34

घटं चावाह्य वायव्यां गणानां त्वेति सद्गणम् ।
देवमीशानकोणे तु जपेद्वास्तोष्पतिं बुधः

ghaṭaṃ cāvāhya vāyavyāṃ gaṇānāṃ tveti sadgaṇam |
devamīśānakoṇe tu japedvāstoṣpatiṃ budhaḥ

1,48.35

वास्तोष्पतीति मन्त्रेण वास्तुदोषोपशान्तये ।
कुम्भस्य पूर्वतो भूतं गणदेवं बलिं हरेत्

vāstoṣpatīti mantreṇa vāstudoṣopaśāntaye |
kumbhasya pūrvato bhūtaṃ gaṇadevaṃ baliṃ haret

1,48.36

पठेदिति च विद्याश्च कुर्यादालम्भनं बुधः ।
योगेयोगेति मन्त्रेणास्तरणं शाद्वलैः कुशैः

paṭhediti ca vidyāśca kuryādālambhanaṃ budhaḥ |
yogeyogeti mantreṇāstaraṇaṃ śādvalaiḥ kuśaiḥ

1,48.37

ऋत्विग्भिः सार्धमाचार्यः स्नानपीठे गुरुस्तदा ।
विविधैर्ब्रह्मघोषैश्च पुण्याहजयमङ्गलैः

ṛtvigbhiḥ sārdhamācāryaḥ snānapīṭhe gurustadā |
vividhairbrahmaghoṣaiśca puṇyāhajayamaṅgalaiḥ

1,48.38

कृत्वा ब्रह्मरथे देवं प्रतिष्ठन्ति ततो द्विजाः ।
ऐशान्यामानयेत्पीठमण्डपे विन्यसेद्गुरुः

kṛtvā brahmarathe devaṃ pratiṣṭhanti tato dvijāḥ |
aiśānyāmānayetpīṭhamaṇḍape vinyasedguruḥ

1,48.39

भद्रङ्कर्णेत्यथ स्नात्वा सूत्रवल्कलजेन तु ।
संस्नाप्य लक्षणोद्धारं कुर्यात्तूर्यादि (दूराभि) वादनैः

bhadraṅkarṇetyatha snātvā sūtravalkalajena tu |
saṃsnāpya lakṣaṇoddhāraṃ kuryāttūryādi (dūrābhi) vādanaiḥ

1,48.40

मधुसर्पिः समायुक्तं कांस्ये वा ताम्रभाजने ।
अक्षिणी चाञ्जयेच्चास्य सुवर्णस्य शलाकया

madhusarpiḥ samāyuktaṃ kāṃsye vā tāmrabhājane |
akṣiṇī cāñjayeccāsya suvarṇasya śalākayā

1,48.41

अग्निर्ज्योतीति मन्त्रेण नेत्रोद्वाटं तु कारयेत् ।
लक्षणे क्रियमाणे तु नामैकं स्थापको व(द) देत्

agnirjyotīti mantreṇa netrodvāṭaṃ tu kārayet |
lakṣaṇe kriyamāṇe tu nāmaikaṃ sthāpako va(da) det

1,48.42

इमंमेगङ्गेमन्त्रेण नेत्रयोः शीतलक्रिया ।
अग्निर्मूर्धेति मन्त्रेण दद्याद्वल्मी कमृत्तिकाम्

imaṃmegaṅgemantreṇa netrayoḥ śītalakriyā |
agnirmūrdheti mantreṇa dadyādvalmī kamṛttikām

1,48.43

बिल्वोदुम्बरमश्वत्थं वटं पालाशमेव च ।
यज्ञायज्ञेति मन्त्रेण दद्यात्पञ्चकषायकम्

bilvodumbaramaśvatthaṃ vaṭaṃ pālāśameva ca |
yajñāyajñeti mantreṇa dadyātpañcakaṣāyakam

1,48.44

पञ्चगव्यं स्नापयेच्च सहदेव्यादि भिस्ततः ।
सहदेवी बला चैव शतमूली शतावरी

pañcagavyaṃ snāpayecca sahadevyādi bhistataḥ |
sahadevī balā caiva śatamūlī śatāvarī

1,48.45

कुमारी च गुडूची च सिंही व्याघ्री तथैव च ।
या ओषधीति मन्त्रेण स्नानमोषधिमज्जलैः

kumārī ca guḍūcī ca siṃhī vyāghrī tathaiva ca |
yā oṣadhīti mantreṇa snānamoṣadhimajjalaiḥ

1,48.46

याः फलिनीति मन्त्रेण फलस्नानं विधीयते ।
द्रुपदादिवेति मन्त्रेण कार्यमुद्वर्तनं बुधैः

yāḥ phalinīti mantreṇa phalasnānaṃ vidhīyate |
drupadādiveti mantreṇa kāryamudvartanaṃ budhaiḥ

1,48.47

कलशेषु च विन्यस्य उत्तरादिष्वनुक्रमात् ।
रत्नानि चैव धान्यानि ओषधीं शतपुष्पिकाम्

kalaśeṣu ca vinyasya uttarādiṣvanukramāt |
ratnāni caiva dhānyāni oṣadhīṃ śatapuṣpikām

1,48.48

समुद्रांश्चैव विन्यस्य चतुरश्चतुरो दिशः ।
क्षीरं दधि क्षीरोदस्य घृतोदस्येति वा पुनः

samudrāṃścaiva vinyasya caturaścaturo diśaḥ |
kṣīraṃ dadhi kṣīrodasya ghṛtodasyeti vā punaḥ

1,48.49

आप्यायस्व दधिक्राव्णो या औषधीरितीति च ।
तेजो ऽसीति च मन्त्रैश्च कुम्भं चैवाभिमन्त्रयेत्

āpyāyasva dadhikrāvṇo yā auṣadhīritīti ca |
tejo 'sīti ca mantraiśca kumbhaṃ caivābhimantrayet

1,48.50

समुद्राख्यैश्चतुर्भिश्च स्नापयेत्कलशैः पुनः ।
स्नातश्चैव सुवेषश्च धूपो देयश्च गुग्गुलुः

samudrākhyaiścaturbhiśca snāpayetkalaśaiḥ punaḥ |
snātaścaiva suveṣaśca dhūpo deyaśca gugguluḥ

1,48.51

अभिषेकाय कुम्भेषु तत्तत्तीर्थानि विन्यसेत् ।
पृथिव्यां यानि तीर्थानि सरितः सागरास्तथा

abhiṣekāya kumbheṣu tattattīrthāni vinyaset |
pṛthivyāṃ yāni tīrthāni saritaḥ sāgarāstathā

1,48.52

या ओषधीति मन्त्रेण कुम्भं चैवाभिमन्त्रयेत् ।
तेन तोयेन यः स्नायात्स मुच्येत्सर्वपातकैः

yā oṣadhīti mantreṇa kumbhaṃ caivābhimantrayet |
tena toyena yaḥ snāyātsa mucyetsarvapātakaiḥ

1,48.53

अभिषिच्य समुद्रैश्च त्वर्घ्यं दद्यात्ततः पुनः ।
गन्धद्वारेति गन्धं च न्यासं वै वेदमन्त्रकैः

abhiṣicya samudraiśca tvarghyaṃ dadyāttataḥ punaḥ |
gandhadvāreti gandhaṃ ca nyāsaṃ vai vedamantrakaiḥ

1,48.54

स्वशास्त्रविहितैः प्राप्तैर्युवंवस्त्रेति वस्त्रकम् ।
कविहाविति मन्त्रेण आनयेन्मण्डपं शुभम्

svaśāstravihitaiḥ prāptairyuvaṃvastreti vastrakam |
kavihāviti mantreṇa ānayenmaṇḍapaṃ śubham

1,48.55

शम्भवायेति मन्त्रेण शय्यायां विनिवेशयेत् ।
विश्वतश्चक्षुर्मन्त्रेण कुर्यात्सकलनिष्कलम्

śambhavāyeti mantreṇa śayyāyāṃ viniveśayet |
viśvataścakṣurmantreṇa kuryātsakalaniṣkalam

1,48.56

स्थित्वा चैव परे तत्त्वे मन्त्रन्यासं तु कारयेत् ।
स्वशास्त्रविहितो मन्त्रो न्यासस्तस्मिंस्तथोदितः

sthitvā caiva pare tattve mantranyāsaṃ tu kārayet |
svaśāstravihito mantro nyāsastasmiṃstathoditaḥ

1,48.57

वस्त्रेणाच्छादयित्वा तु पूजनीयः स्वभावतः ।
यथाशास्त्रं निवेद्यानि पादमूले तु दापयेत्

vastreṇācchādayitvā tu pūjanīyaḥ svabhāvataḥ |
yathāśāstraṃ nivedyāni pādamūle tu dāpayet

1,48.58

अथ प्रणवसंयुक्तं वस्त्रयुग्मेन वेष्टितम् ।
कलशं सहिरण्यं च शिरः स्थाने निवेदयेत्

atha praṇavasaṃyuktaṃ vastrayugmena veṣṭitam |
kalaśaṃ sahiraṇyaṃ ca śiraḥ sthāne nivedayet

1,48.59

स्थित्वा कुण्डसमीपे ऽथ अग्नेः स्थापनमाचरेत् ।
स्वशास्त्रविहितैर्मन्त्रैर्वेदोक्तैर्वाथ वा गुरुः

sthitvā kuṇḍasamīpe 'tha agneḥ sthāpanamācaret |
svaśāstravihitairmantrairvedoktairvātha vā guruḥ

1,48.60

श्रीसूक्तं पावमान्यं च वासदाम्यसवाजिनम् ।
वृषाकपिं च मित्रं बह्वचः पूर्वतो जपेत्

śrīsūktaṃ pāvamānyaṃ ca vāsadāmyasavājinam |
vṛṣākapiṃ ca mitraṃ bahvacaḥ pūrvato japet

1,48.61

रुद्रं पुरुषसूक्तं च श्लोकाध्यायं च शुक्रियम् ।
ब्रह्माणं पितृमैत्रं च अध्वर्युर्दक्षिणे जपेत्

rudraṃ puruṣasūktaṃ ca ślokādhyāyaṃ ca śukriyam |
brahmāṇaṃ pitṛmaitraṃ ca adhvaryurdakṣiṇe japet

1,48.62

वेदव्रतं वामदेव्यं ज्येष्ठसाम रथन्तरम् ।
भेरुण्डानि च सामानि छन्दोगः पश्चिमे जपेत्

vedavrataṃ vāmadevyaṃ jyeṣṭhasāma rathantaram |
bheruṇḍāni ca sāmāni chandogaḥ paścime japet

1,48.63

अथर्वशिरसं चैव कुम्भसूक्तमथर्वणः ।
नीलरुद्रांश्च मैत्रं च अथर्वश्चोत्तरे जपेत्

atharvaśirasaṃ caiva kumbhasūktamatharvaṇaḥ |
nīlarudrāṃśca maitraṃ ca atharvaścottare japet

1,48.64

कुण्डं चास्त्रेण संप्रोक्ष्य आचार्यस्तु विशेषतः ।
ताम्रपात्रे शरावे वा यथाविभवतो ऽपि वा

kuṇḍaṃ cāstreṇa saṃprokṣya ācāryastu viśeṣataḥ |
tāmrapātre śarāve vā yathāvibhavato 'pi vā

1,48.65

जातवेदसमानीय अग्रतस्तं निवेशयेत् ।
अस्त्रेण ज्वालयेद्वह्निं कवचेन तु वेष्टयेत्

jātavedasamānīya agratastaṃ niveśayet |
astreṇa jvālayedvahniṃ kavacena tu veṣṭayet

1,48.66

अमृतीकृत्य तं पश्चान्मन्त्रैः सर्वैश्च देशिकः ।
पात्रं गृह्य कराभ्यां च कुण्डं भ्राम्य ततः पुनः

amṛtīkṛtya taṃ paścānmantraiḥ sarvaiśca deśikaḥ |
pātraṃ gṛhya karābhyāṃ ca kuṇḍaṃ bhrāmya tataḥ punaḥ

1,48.67

वैष्णवेन तु योगेन परं तेजस्तु निः क्षिपेत् ।
दक्षिणे स्थापयेद्ब्रह्म प्रणीताञ्चोत्तरेण तु

vaiṣṇavena tu yogena paraṃ tejastu niḥ kṣipet |
dakṣiṇe sthāpayedbrahma praṇītāñcottareṇa tu

1,48.68

साधारणेन मन्त्रेण स्वसूत्रविहितेन वा ।
दिक्षुदिक्षु ततो दद्यात्परिधिं विष्टरैः सह

sādhāraṇena mantreṇa svasūtravihitena vā |
dikṣudikṣu tato dadyātparidhiṃ viṣṭaraiḥ saha

1,48.69

ब्रह्मविष्णुहरेशानाः पूज्याः साधारणेन तु ।
दर्भेषु स्थापयेद्वह्निं दर्भैश्च परिवेष्टितम्

brahmaviṣṇuhareśānāḥ pūjyāḥ sādhāraṇena tu |
darbheṣu sthāpayedvahniṃ darbhaiśca pariveṣṭitam

1,48.70

दर्भतोयेन संस्पृष्टो मन्त्रहीनो ऽपि शुध्यति ।
प्रागग्रैरुदगग्रैश्च प्रत्यगग्रैरखण्डितैः

darbhatoyena saṃspṛṣṭo mantrahīno 'pi śudhyati |
prāgagrairudagagraiśca pratyagagrairakhaṇḍitaiḥ

1,48.71

विततैर्वेष्टितो वह्निः स्वयं सान्निध्यमाव्रजेत् ।
अग्नेस्तु रक्षणार्थाय यदुक्तं कर्म न्त्रवित्

vitatairveṣṭito vahniḥ svayaṃ sānnidhyamāvrajet |
agnestu rakṣaṇārthāya yaduktaṃ karma ntravit

1,48.72

आचार्याः केचिदिच्छन्ति जातकर्माद्यनन्तरम् ।
पवित्रं तु ततः कृत्वा कुर्यादाज्यस्य संस्कृतिम्

ācāryāḥ kecidicchanti jātakarmādyanantaram |
pavitraṃ tu tataḥ kṛtvā kuryādājyasya saṃskṛtim

1,48.73

आचार्यो ऽथ निरीक्ष्यापि नीराज्यमभिमन्त्रितम् ।
आज्यभागाभिघारान्तमवेक्षेताज्यसिद्धये

ācāryo 'tha nirīkṣyāpi nīrājyamabhimantritam |
ājyabhāgābhighārāntamavekṣetājyasiddhaye

1,48.74

पञ्चपञ्चाहुतीर्हुत्वा आज्येन तदनन्तरम् ।
गर्भाधानादितस्तावद्यावद्गौदानिकं भवेत्

pañcapañcāhutīrhutvā ājyena tadanantaram |
garbhādhānāditastāvadyāvadgaudānikaṃ bhavet

1,48.75

स्वशास्त्रविहितैर्मन्त्रैः प्रणवेनाथ होमयेत् ।
ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा पूर्णात्पूर्णमनारेथः

svaśāstravihitairmantraiḥ praṇavenātha homayet |
tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā pūrṇātpūrṇamanārethaḥ

1,48.76

एवमुत्पादितो वह्निः सर्वकर्मसु सिद्धिदः ।
पूजयित्वा ततो वह्निं कुण्डेषु विहरेत्तथा

evamutpādito vahniḥ sarvakarmasu siddhidaḥ |
pūjayitvā tato vahniṃ kuṇḍeṣu viharettathā

1,48.77

इन्द्रादीनां स्वमन्त्रैश्च तथाहुतिशतंशतम् ।
पुर्णाहुतिं शतस्यान्ते सर्वेषां चैव होमयेत्

indrādīnāṃ svamantraiśca tathāhutiśataṃśatam |
purṇāhutiṃ śatasyānte sarveṣāṃ caiva homayet

1,48.78

स्वामाहुतिमथाज्येषु होता तत्कलशे न्यसेत् ।
देवताश्चैव मन्त्रांश्च तथैव जातवेदसम्

svāmāhutimathājyeṣu hotā tatkalaśe nyaset |
devatāścaiva mantrāṃśca tathaiva jātavedasam

1,48.79

आत्मानमेकतः कृत्वा ततः पूर्णां प्रदापयेत् ।
निष्कृष्य बहिराचार्यो दिक्पालानां बलिं हरेत्

ātmānamekataḥ kṛtvā tataḥ pūrṇāṃ pradāpayet |
niṣkṛṣya bahirācāryo dikpālānāṃ baliṃ haret

1,48.80

भूतानां चैव देवानां नागानां च प्रयोगतः ।
तिलाश्च समिधश्चैव होमद्रव्यं द्वयं स्मृतम्

bhūtānāṃ caiva devānāṃ nāgānāṃ ca prayogataḥ |
tilāśca samidhaścaiva homadravyaṃ dvayaṃ smṛtam

1,48.81

आज्यं तयोः सहकारि तत्प्रधानं यदङ्क(क्ष)योः ।
परुषसुक्तं पूर्वेणैव रुद्रचैव तु दक्षिणे

ājyaṃ tayoḥ sahakāri tatpradhānaṃ yadaṅka(kṣa)yoḥ |
paruṣasuktaṃ pūrveṇaiva rudracaiva tu dakṣiṇe

1,48.82

ज्येष्ठसाम च भारुण्डं तन्नयामीति पश्चिमे ।
नीलरुद्रो महामन्त्रः कुम्भसूक्तमथर्वणः

jyeṣṭhasāma ca bhāruṇḍaṃ tannayāmīti paścime |
nīlarudro mahāmantraḥ kumbhasūktamatharvaṇaḥ

1,48.83

हुत्वा सहस्रमेकैकं देवं शिरसि कल्पयेत् ।
एवं मध्ये तथा पादे पूर्णाहुत्या तथा पुनः

hutvā sahasramekaikaṃ devaṃ śirasi kalpayet |
evaṃ madhye tathā pāde pūrṇāhutyā tathā punaḥ

1,48.84

शिरः स्थानेषु जुहुयादाविशेच्चाप्यनुक्रमात् ।
वेदानामादिमन्त्रैर्वा मन्त्रैर्वा देवनामभिः

śiraḥ sthāneṣu juhuyādāviśeccāpyanukramāt |
vedānāmādimantrairvā mantrairvā devanāmabhiḥ

1,48.85

स्वशास्त्रविहितैर्वापि गायत्त्र्या वाथ ते द्विजाः ।
गायत्त्र्या वाथवाचार्यो व्याहृतिप्रणवेन तु

svaśāstravihitairvāpi gāyattryā vātha te dvijāḥ |
gāyattryā vāthavācāryo vyāhṛtipraṇavena tu

1,48.86

एवं होमविधिं कृत्वा न्यसेन्मन्त्रांस्तु देशिकः ।
चरणावग्निमीळे तु इषेत्वो गुल्फयोः स्थिताः

evaṃ homavidhiṃ kṛtvā nyasenmantrāṃstu deśikaḥ |
caraṇāvagnimīḷe tu iṣetvo gulphayoḥ sthitāḥ

1,48.87

अग्न आयाहि जङ्घे द्वे शन्नोदेवीति जानुनी ।
बृहद्रथन्तरे ऊरू उदरेष्वातिलो (स्वातिनो) न्यसेत्

agna āyāhi jaṅghe dve śannodevīti jānunī |
bṛhadrathantare ūrū udareṣvātilo (svātino) nyaset

1,48.88

दीर्घायुष्ट्वाय हृदये श्रीश्चते गलके न्यसेत् ।
त्रातारमिन्द्रमुरसि नेत्राभ्यां तु त्रियम्बकम्

dīrghāyuṣṭvāya hṛdaye śrīścate galake nyaset |
trātāramindramurasi netrābhyāṃ tu triyambakam

1,48.89

मूर्धाभव तथा मूर्ध्नि आलग्नाद्धोममाचरेत् ।
उत्था पयेत्ततो देवमुत्तिष्ठब्रह्मणस्पते !

mūrdhābhava tathā mūrdhni ālagnāddhomamācaret |
utthā payettato devamuttiṣṭhabrahmaṇaspate !

1,48.90

वेदपुण्याहशब्देन प्रासादानां प्रदक्षिणम् ।
पिण्डिकालंभनं कृत्वा देवस्यत्वेति मन्त्रवित्

vedapuṇyāhaśabdena prāsādānāṃ pradakṣiṇam |
piṇḍikālaṃbhanaṃ kṛtvā devasyatveti mantravit

1,48.91

दिक्पा लान्सह रत्नैश्च धातूनोषधयस्तथा ।
लौहबीजानि सिद्धानि पश्चाद्देवं तु विन्यसेत्

dikpā lānsaha ratnaiśca dhātūnoṣadhayastathā |
lauhabījāni siddhāni paścāddevaṃ tu vinyaset

1,48.92

न गर्भे स्थापयेद्देवं न गर्भं तु परित्यजेत् ।
ईषन्मध्यं परित्यज्य ततो दोषापहं तु तत्

na garbhe sthāpayeddevaṃ na garbhaṃ tu parityajet |
īṣanmadhyaṃ parityajya tato doṣāpahaṃ tu tat

1,48.93

तिलस्य तुषमात्रं तु उत्तरं किञ्चिदानयेत् ।
ओं स्थिरो भव शिवो भव प्रजाभ्यश्च नमोनमः

tilasya tuṣamātraṃ tu uttaraṃ kiñcidānayet |
oṃ sthiro bhava śivo bhava prajābhyaśca namonamaḥ

1,48.94

देवस्य त्वा सवितुर्वः षड्भ्यो वै विन्यसेद्गुरुः ।
तत्त्ववर्णकलामात्रं प्रजानि भुवनात्मजे

devasya tvā saviturvaḥ ṣaḍbhyo vai vinyasedguruḥ |
tattvavarṇakalāmātraṃ prajāni bhuvanātmaje

1,48.95

षड्भ्यो विन्यस्य सिद्धार्थं ध्रुवार्थैरभिमन्त्रयेत् ।
सम्पातकलशेनैव स्नापयेत्सुप्रतिष्ठितम्

ṣaḍbhyo vinyasya siddhārthaṃ dhruvārthairabhimantrayet |
sampātakalaśenaiva snāpayetsupratiṣṭhitam

1,48.96

दीपधूपसुगन्धैश्च नैवेद्यैश्च प्रपूजयेत् ।
अर्घ्यं दत्त्वा नमस्कृत्य ततो देवं क्षमापयेत्

dīpadhūpasugandhaiśca naivedyaiśca prapūjayet |
arghyaṃ dattvā namaskṛtya tato devaṃ kṣamāpayet

1,48.97

पात्रं वस्त्रयुगं छत्रं तथा दिव्याङ्गुलीयकम् ।
ऋत्त्विग्भ्यश्च प्रदातव्या दक्षिणा चैव शक्तितः

pātraṃ vastrayugaṃ chatraṃ tathā divyāṅgulīyakam |
ṛttvigbhyaśca pradātavyā dakṣiṇā caiva śaktitaḥ

1,48.98

चतुर्थौ जुहुयात्पश्चाद्यजमानः समाहितः ।
आहुतीनां शतं हुत्वा ततः पूर्णां प्रदापयेत्

caturthau juhuyātpaścādyajamānaḥ samāhitaḥ |
āhutīnāṃ śataṃ hutvā tataḥ pūrṇāṃ pradāpayet

1,48.99

निष्क्रम्य बहिराचार्यो दिक्पालानां बलिं हरेत् ।
आचार्यः पुष्पहस्तस्तु क्षमस्वेति विसर्जयेत्

niṣkramya bahirācāryo dikpālānāṃ baliṃ haret |
ācāryaḥ puṣpahastastu kṣamasveti visarjayet

1,48.100

यागान्ते कपिलां दद्यादाचार्याय च चामरम् ।
मुकुटं कुण्डलं छत्रं केयूरं कटिसूत्रकम्

yāgānte kapilāṃ dadyādācāryāya ca cāmaram |
mukuṭaṃ kuṇḍalaṃ chatraṃ keyūraṃ kaṭisūtrakam

1,48.101

व्यजनं ग्रामवस्त्रादीन्सोपस्कारं सुमण्डपम् ।
भोजनं च महात्कुर्यात्कृतकृत्यश्च जायते ।
यजमानो विमुक्तः स्यात्स्थापकस्य प्रसादतः

vyajanaṃ grāmavastrādīnsopaskāraṃ sumaṇḍapam |
bhojanaṃ ca mahātkuryātkṛtakṛtyaśca jāyate |
yajamāno vimuktaḥ syātsthāpakasya prasādataḥ

Chapter 1.49

1,49.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे देवप्रतिष्ठादिनिरूपणं नामाष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 49 इति प्रतिष्ठाप्रकरणं समाप्तम् ।
ब्रह्मोवाच ।
सर्गादिकृद्धरिश्चैव पूज्यः स्वायम्भुवादिभिः ।
विप्राद्यैः स्वेन धर्मेण तद्धर्मं व्यास ! वै शृणु

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe devapratiṣṭhādinirūpaṇaṃ nāmāṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 49 iti pratiṣṭhāprakaraṇaṃ samāptam |
brahmovāca |
sargādikṛddhariścaiva pūjyaḥ svāyambhuvādibhiḥ |
viprādyaiḥ svena dharmeṇa taddharmaṃ vyāsa ! vai śṛṇu

1,49.2

यजनं याजनं दानं ब्राह्मणस्य प्रतिग्रहः ।
अध्यापनं चाध्ययनं षट् कर्माणिद्विजोत्तमे

yajanaṃ yājanaṃ dānaṃ brāhmaṇasya pratigrahaḥ |
adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ ṣaṭ karmāṇidvijottame

1,49.3

दानमध्ययनं यज्ञो धर्मः क्षत्त्रियवैश्ययोः ।
दण्डस्तस्य कृषिर्वैश्यस्य शस्यते

dānamadhyayanaṃ yajño dharmaḥ kṣattriyavaiśyayoḥ |
daṇḍastasya kṛṣirvaiśyasya śasyate

1,49.4

शुश्रूषैव द्विजातीनां शूद्राणां धर्मसाधनम् ।
कारुकर्म तथाऽजीवो पाकयज्ञो ऽपि धर्मतः

śuśrūṣaiva dvijātīnāṃ śūdrāṇāṃ dharmasādhanam |
kārukarma tathā'jīvo pākayajño 'pi dharmataḥ

1,49.5

भिक्षाचर्याथ शुश्रूषा गुरोः स्वाध्याय एव च ।
सन्ध्याकर्माग्निकार्यञ्च धर्मो ऽयं ब्रह्मचारिणः

bhikṣācaryātha śuśrūṣā guroḥ svādhyāya eva ca |
sandhyākarmāgnikāryañca dharmo 'yaṃ brahmacāriṇaḥ

1,49.6

सर्वेषामाश्रमाणां च द्वैविध्यं तु चतुर्विधम् ।
ब्रह्मचार्युपकुर्वाणो नैष्ठिको ब्रह्मतत्परः

sarveṣāmāśramāṇāṃ ca dvaividhyaṃ tu caturvidham |
brahmacāryupakurvāṇo naiṣṭhiko brahmatatparaḥ

1,49.7

यो ऽधीत्य विधिवद्वेदान् गृहस्थाश्रममाव्रजेत् ।
उपकुर्वाणको ज्ञेयो नैष्ठिको मरणान्तिकः

yo 'dhītya vidhivadvedān gṛhasthāśramamāvrajet |
upakurvāṇako jñeyo naiṣṭhiko maraṇāntikaḥ

1,49.8

अग्नयो ऽतिथिशुश्रूषा यज्ञो दानं सुरार्चनम् ।
गृहस्थस्य समासेन धर्मो ऽयं द्विजसत्तम !

agnayo 'tithiśuśrūṣā yajño dānaṃ surārcanam |
gṛhasthasya samāsena dharmo 'yaṃ dvijasattama !

1,49.9

उदासीनः साधकश्च गृहस्थो द्विविधो भवेत् ।
कुटुम्बभरणे युक्तः साधको ऽसौ गृही भवेत्

udāsīnaḥ sādhakaśca gṛhastho dvividho bhavet |
kuṭumbabharaṇe yuktaḥ sādhako 'sau gṛhī bhavet

1,49.10

ऋणानि त्रीण्यपाकृत्य त्यक्त्वा भार्याधनादिकम् ।
एकाकी यस्तु विचरेदुदासीनः स मौक्षिकः

ṛṇāni trīṇyapākṛtya tyaktvā bhāryādhanādikam |
ekākī yastu vicaredudāsīnaḥ sa maukṣikaḥ

1,49.11

भूमौ मूलफलाशित्वं स्वाध्यायस्तप एव च ।
संविभागो यथान्यायं धर्मो ऽयं वनवासिनः

bhūmau mūlaphalāśitvaṃ svādhyāyastapa eva ca |
saṃvibhāgo yathānyāyaṃ dharmo 'yaṃ vanavāsinaḥ

1,49.12

तपस्तप्यति यो ऽरण्ये यजेद्देवाञ्जुहोति च ।
स्वाध्याये चैव निरतो वनस्थस्तापसोत्तमः

tapastapyati yo 'raṇye yajeddevāñjuhoti ca |
svādhyāye caiva nirato vanasthastāpasottamaḥ

1,49.13

तपसा कर्शितो ऽत्यर्थं यस्तु ध्यानपरो भवेत् ।
सन्यासी स हि विज्ञेयो वानप्रस्थाश्रमे स्थितः

tapasā karśito 'tyarthaṃ yastu dhyānaparo bhavet |
sanyāsī sa hi vijñeyo vānaprasthāśrame sthitaḥ

1,49.14

योगाभ्यासरतो नित्यमारुरुक्षुर्जितेन्द्रियः ।
ज्ञानाय वर्तते भुक्षुः प्रोच्यते पारमेष्ठिकः

yogābhyāsarato nityamārurukṣurjitendriyaḥ |
jñānāya vartate bhukṣuḥ procyate pārameṣṭhikaḥ

1,49.15

यस्त्वात्मरतिरेव स्यान्नित्यतृप्तो महामुनिः ।
सम्यक् च दमसम्पन्नः स योगी भिक्षुरुच्यते

yastvātmaratireva syānnityatṛpto mahāmuniḥ |
samyak ca damasampannaḥ sa yogī bhikṣurucyate

1,49.16

भैक्ष्यं श्रुतं च मौनित्वं तपो ध्यानं विशेषतः ।
सम्यक् च ज्ञानवैराग्यं धर्मो ऽयं भिक्षुके मतः

bhaikṣyaṃ śrutaṃ ca maunitvaṃ tapo dhyānaṃ viśeṣataḥ |
samyak ca jñānavairāgyaṃ dharmo 'yaṃ bhikṣuke mataḥ

1,49.17

ज्ञानसन्यासिनः केचिद्वेदसन्यासिनो ऽपरे ।
कर्मसन्यासिनः केचित्त्रिविधः पारमेष्ठिकः

jñānasanyāsinaḥ kecidvedasanyāsino 'pare |
karmasanyāsinaḥ kecittrividhaḥ pārameṣṭhikaḥ

1,49.18

योगी च त्रिविधो ज्ञेयो भौतिकः क्षत्त्र एवच ।
तृतीयो ऽन्त्याश्रमी प्रोक्तो योगमूर्तिंसमास्थितः

yogī ca trividho jñeyo bhautikaḥ kṣattra evaca |
tṛtīyo 'ntyāśramī prokto yogamūrtiṃsamāsthitaḥ

1,49.19

प्रथमा भावना पूर्वे मोक्षे त्वक्ष(दुष्क) रभावना ।
तृतीये चान्तिमा प्रोक्ता भावना पारमेश्वरी

prathamā bhāvanā pūrve mokṣe tvakṣa(duṣka) rabhāvanā |
tṛtīye cāntimā proktā bhāvanā pārameśvarī

1,49.20

धर्मात्संजायते मोक्षो ह्यर्थात्कामो ऽभिजायते ।
प्रवृत्तिश्च निवृत्तिश्च द्विविधं कर्म वैदिकम्

dharmātsaṃjāyate mokṣo hyarthātkāmo 'bhijāyate |
pravṛttiśca nivṛttiśca dvividhaṃ karma vaidikam

1,49.21

ज्ञानं पूर्वं निवृत्तं स्यात्प्रवृत्तं चाग्निदेवकृत् ।
क्षमा दमो दया दानमलोभा (भो) भ्यास एव च

jñānaṃ pūrvaṃ nivṛttaṃ syātpravṛttaṃ cāgnidevakṛt |
kṣamā damo dayā dānamalobhā (bho) bhyāsa eva ca

1,49.22

आर्जवं चान्सूया च तीर्थानुसरणं तथा ।
सत्यं संतोष आस्तिक्यं तथा चेन्द्रियनिग्रहः

ārjavaṃ cānsūyā ca tīrthānusaraṇaṃ tathā |
satyaṃ saṃtoṣa āstikyaṃ tathā cendriyanigrahaḥ

1,49.23

देवताभ्यर्चनं पूजा ब्राह्मणानां विशेषतः ।
अहिंसा प्रियवादित्वमपैशुन्यमरूक्षता

devatābhyarcanaṃ pūjā brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ |
ahiṃsā priyavāditvamapaiśunyamarūkṣatā

1,49.24

एते आश्रमिका धर्माश्चतुर्वर्ण्यं बवीम्यतः ।
प्राजापत्यं ब्राह्मणानां स्मृतं स्थानं क्रियावताम्

ete āśramikā dharmāścaturvarṇyaṃ bavīmyataḥ |
prājāpatyaṃ brāhmaṇānāṃ smṛtaṃ sthānaṃ kriyāvatām

1,49.25

स्थानमैन्द्रं क्षत्त्रियाणां संग्रामेष्वपलायिनाम् ।
वैश्यानां मारुतं स्थानं स्वधरममनुवर्तताम्

sthānamaindraṃ kṣattriyāṇāṃ saṃgrāmeṣvapalāyinām |
vaiśyānāṃ mārutaṃ sthānaṃ svadharamamanuvartatām

1,49.26

गान्धर्वं शूद्रजातीनां परिचारे च वर्तताम् ।
अष्टाशीतिसहस्राणामृषीणामूर्ध्वरेतसाम्

gāndharvaṃ śūdrajātīnāṃ paricāre ca vartatām |
aṣṭāśītisahasrāṇāmṛṣīṇāmūrdhvaretasām

1,49.27

स्मृतं तेषां तु यत्स्थानं तदेव वन (गुरु) वासिनाम् ।
सप्तर्षीणां तु यत्स्थानं स्थानं तद्वै वनौकसाम्

smṛtaṃ teṣāṃ tu yatsthānaṃ tadeva vana (guru) vāsinām |
saptarṣīṇāṃ tu yatsthānaṃ sthānaṃ tadvai vanaukasām

1,49.28

यतीनां यतचित्तानां न्यासिनामूर्ध्वरेतसाम् ।
आनन्दं ब्रह्म तत्स्थानं यस्मान्नावर्तते मुनिः

yatīnāṃ yatacittānāṃ nyāsināmūrdhvaretasām |
ānandaṃ brahma tatsthānaṃ yasmānnāvartate muniḥ

1,49.29

योगिनाममृतस्थानं व्योमाख्यं परमाक्षरम् ।
आनन्दमैश्वरं यस्मान्मुक्तो नावर्तते नरः

yogināmamṛtasthānaṃ vyomākhyaṃ paramākṣaram |
ānandamaiśvaraṃ yasmānmukto nāvartate naraḥ

1,49.30

मुक्तिरष्टाङ्गविज्ञानात्संक्षेपात्तद्वदे शृणु ।
यमाः पञ्च त्वहिंसाद्या अहिंसा प्राण्यहिंसनम्

muktiraṣṭāṅgavijñānātsaṃkṣepāttadvade śṛṇu |
yamāḥ pañca tvahiṃsādyā ahiṃsā prāṇyahiṃsanam

1,49.31

सत्यं भूतहितं वाक्यमस्तेयं स्वाग्रहं परम् ।
अमैथुनं ब्रह्मचर्यं सर्वत्यागो ऽपरिग्रहः

satyaṃ bhūtahitaṃ vākyamasteyaṃ svāgrahaṃ param |
amaithunaṃ brahmacaryaṃ sarvatyāgo 'parigrahaḥ

1,49.32

नियमाः पञ्च सत्याद्या बाह्ममाभ्यन्तरं द्विधा ।
शौचं तुष्टिश्च सन्तोषस्तपश्चोन्द्रियनिग्रहः

niyamāḥ pañca satyādyā bāhmamābhyantaraṃ dvidhā |
śaucaṃ tuṣṭiśca santoṣastapaścondriyanigrahaḥ

1,49.33

स्वाध्यायः स्यान्मन्त्रजापः प्रणिधानं हरेर्यजिः ।
आसनं पद्मकाद्युक्तं प्राणायामो मरुज्जयः

svādhyāyaḥ syānmantrajāpaḥ praṇidhānaṃ hareryajiḥ |
āsanaṃ padmakādyuktaṃ prāṇāyāmo marujjayaḥ

1,49.34

मन्त्रध्यान तो गर्भो विपरीतो ह्यगर्भकः ।
एवं द्विधा त्रिधाप्युक्तं पुरणात्पूरकः स च

mantradhyāna to garbho viparīto hyagarbhakaḥ |
evaṃ dvidhā tridhāpyuktaṃ puraṇātpūrakaḥ sa ca

1,49.35

कुम्भको निश्चलत्वाच्च रेचनाद्रेचकस्त्रिधा ।
लघुर्द्वादशमात्रः स्याच्चतुर्विंशतिकः परः

kumbhako niścalatvācca recanādrecakastridhā |
laghurdvādaśamātraḥ syāccaturviṃśatikaḥ paraḥ

1,49.36

षट्त्रिंशन्मात्रिकः श्रेष्ठः प्रत्याहारश्च रोधनम् ।
ब्रह्मात्मचिन्ता ध्यानं स्याद्धारणा मनसो धृतिः

ṣaṭtriṃśanmātrikaḥ śreṣṭhaḥ pratyāhāraśca rodhanam |
brahmātmacintā dhyānaṃ syāddhāraṇā manaso dhṛtiḥ

1,49.37

अहं ब्रह्मेत्यवस्थानं समाधिर्ब्रह्मणः स्थितिः ।
अहमात्मा परं ब्रह्म सत्यं ज्ञानमनन्तकम्

ahaṃ brahmetyavasthānaṃ samādhirbrahmaṇaḥ sthitiḥ |
ahamātmā paraṃ brahma satyaṃ jñānamanantakam

1,49.38

ब्रह्म विज्ञानमानन्दः स तत्त्वमसि केवलम् ।
अहं ब्रह्मास्म्यहं ब्रह्म अशरीरमानिन्द्रियम्

brahma vijñānamānandaḥ sa tattvamasi kevalam |
ahaṃ brahmāsmyahaṃ brahma aśarīramānindriyam

1,49.39

अहंमनोबुद्धिमहदहङ्कारादिवर्जितम् ।
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादियुक्तज्योतिस्तदीयकम्

ahaṃmanobuddhimahadahaṅkārādivarjitam |
jāgratsvapnasuṣuptyādiyuktajyotistadīyakam

1,49.40

नित्यं शुद्धं बुद्धमुक्तं सत्यमानन्दमद्वयम् ।
यो ऽसावादित्यपुरुषः सो ऽसावहमखण्डितम् ।
इति ध्यायन्विमुच्येत् ब्राह्मणो भवबन्धनात्

nityaṃ śuddhaṃ buddhamuktaṃ satyamānandamadvayam |
yo 'sāvādityapuruṣaḥ so 'sāvahamakhaṇḍitam |
iti dhyāyanvimucyet brāhmaṇo bhavabandhanāt

Chapter 1.50

1,50.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वर्णाश्रमधर्मनिरूपणं नामैकोनपञ्चाशत्तमोध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 50 ब्रह्मोवाच ।
अहन्यहनि यः कुर्यात्क्रियां स ज्ञानमाप्नुयात् ।
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe varṇāśramadharmanirūpaṇaṃ nāmaikonapañcāśattamodhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 50 brahmovāca |
ahanyahani yaḥ kuryātkriyāṃ sa jñānamāpnuyāt |
brāhme muhūrte cotthāya dharmamarthaṃ ca cintayet

1,50.2

चिन्तयेद्धृदि पद्मस्थमानन्दमजरं हरिम् ।
उषः काले तु संप्राप्ते कृत्वा चावश्यकं बुधः

cintayeddhṛdi padmasthamānandamajaraṃ harim |
uṣaḥ kāle tu saṃprāpte kṛtvā cāvaśyakaṃ budhaḥ

1,50.3

स्त्रायान्नदीषु शुद्धासु शौचं कृत्वा यथाविधि ।
प्रतः स्नानेन पूयन्ते ये ऽपि पापकृतो जनाः

strāyānnadīṣu śuddhāsu śaucaṃ kṛtvā yathāvidhi |
prataḥ snānena pūyante ye 'pi pāpakṛto janāḥ

1,50.4

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्रातः स्नानं समाचरेत् ।
प्रातः स्नानं प्रशंसन्ति दृष्टादृष्टष्टकरं हि तत्

tasmātsarvaprayatnena prātaḥ snānaṃ samācaret |
prātaḥ snānaṃ praśaṃsanti dṛṣṭādṛṣṭaṣṭakaraṃ hi tat

1,50.5

सुखात्सुप्तस्य सततं लालाद्याः संस्त्रवन्ति हि ।
अतो नैवाचरेत्कर्माण्यकृत्वा स्नानमादितः

sukhātsuptasya satataṃ lālādyāḥ saṃstravanti hi |
ato naivācaretkarmāṇyakṛtvā snānamāditaḥ

1,50.6

अलक्ष्मीः कालकर्णो च दुः स्वप्नं दुर्विचिन्तितम् ।
प्रतः स्नानेन पापानि धूयन्ते नात्र संशयः

alakṣmīḥ kālakarṇo ca duḥ svapnaṃ durvicintitam |
prataḥ snānena pāpāni dhūyante nātra saṃśayaḥ

1,50.7

न च स्नानं विना पुंसां प्राशस्त्यं कर्म संस्मृतम् ।
होमे जप्ये विशेषेण तस्मात्स्नानं समाचरेत्

na ca snānaṃ vinā puṃsāṃ prāśastyaṃ karma saṃsmṛtam |
home japye viśeṣeṇa tasmātsnānaṃ samācaret

1,50.8

अशक्तावशिरस्कं तु स्नानमस्य विधीयते ।
आर्द्रेण वाससा वापि मार्जनं कायिकं स्मृतम्

aśaktāvaśiraskaṃ tu snānamasya vidhīyate |
ārdreṇa vāsasā vāpi mārjanaṃ kāyikaṃ smṛtam

1,50.9

ब्राह्ममाग्नेयमुद्दिष्टं वायव्यं दिव्यमेव च ।
वारुणं यौगिकं तद्वत्षडङ्गं स्नानमाचरेत्

brāhmamāgneyamuddiṣṭaṃ vāyavyaṃ divyameva ca |
vāruṇaṃ yaugikaṃ tadvatṣaḍaṅgaṃ snānamācaret

1,50.10

ब्राह्मं तु मार्जनं मन्त्रैः कुशैः सोदकबिन्दुभिः ।
आग्रेयं भस्मनाऽपादमस्तकाद्देहधूननम्

brāhmaṃ tu mārjanaṃ mantraiḥ kuśaiḥ sodakabindubhiḥ |
āgreyaṃ bhasmanā'pādamastakāddehadhūnanam

1,50.11

गवां हि रजसा प्रोक्तं वायव्यं स्नानमुत्तमम् ।
यत्तु सातपवर्षेण स्नानं तद्दिव्यमुच्यते

gavāṃ hi rajasā proktaṃ vāyavyaṃ snānamuttamam |
yattu sātapavarṣeṇa snānaṃ taddivyamucyate

1,50.12

वारुणं चावगाहं च मानर्स त्वात्मवेदनम् ।
यौगिकं स्नानमाख्यातं योगेन हरिचिन्तनम्

vāruṇaṃ cāvagāhaṃ ca mānarsa tvātmavedanam |
yaugikaṃ snānamākhyātaṃ yogena haricintanam

1,50.13

आत्मतीर्थमिति ख्यातं सेवितं ब्रह्मवादिभिः ।
क्षीरवृक्षसमुद्भूतं मालतीसम्भवं शुभम्

ātmatīrthamiti khyātaṃ sevitaṃ brahmavādibhiḥ |
kṣīravṛkṣasamudbhūtaṃ mālatīsambhavaṃ śubham

1,50.14

अपामार्गं च विल्वं च करवीरं च धावने ।
उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा भक्षयेद्दन्तधावनम्

apāmārgaṃ ca vilvaṃ ca karavīraṃ ca dhāvane |
udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā bhakṣayeddantadhāvanam

1,50.15

प्रक्षाल्य भुक्त्वा तज्जह्याच्छुचौ देशे समाहितः ।
स्नात्वा सन्तर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा

prakṣālya bhuktvā tajjahyācchucau deśe samāhitaḥ |
snātvā santarpayeddevānṛṣīnpitṛgaṇāṃstathā

1,50.16

आचम्य विधिवन्नित्यं पुनराचम्य वाग्यतः ।
संमार्ज्य मन्त्रै रात्मानं कुशैः सोदकबिन्दुभैः

ācamya vidhivannityaṃ punarācamya vāgyataḥ |
saṃmārjya mantrai rātmānaṃ kuśaiḥ sodakabindubhaiḥ

1,50.17

आपोहिष्ठाव्याहृतिभिः सावित्र्या वारुणैः शुभैः ।
ओङ्कारव्याहृतियुतां गायत्त्रीं वेदमातरम्

āpohiṣṭhāvyāhṛtibhiḥ sāvitryā vāruṇaiḥ śubhaiḥ |
oṅkāravyāhṛtiyutāṃ gāyattrīṃ vedamātaram

1,50.18

जप्त्वा जलाञ्जलिं दद्याद्भारस्करं प्रति तन्मनाः ।
प्राक्कूलेषु ततः स्थित्वा दर्भेषु सुसमाहितः

japtvā jalāñjaliṃ dadyādbhāraskaraṃ prati tanmanāḥ |
prākkūleṣu tataḥ sthitvā darbheṣu susamāhitaḥ

1,50.19

प्राणायामं ततः कृत्वा ध्यायेत्सन्ध्यामिति श्रुतिः ।
या सन्ध्या सा जगत्सूतिर्मायातीता हि निष्कला

prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā dhyāyetsandhyāmiti śrutiḥ |
yā sandhyā sā jagatsūtirmāyātītā hi niṣkalā

1,50.20

ऐश्वरी केवला शक्तिस्तत्त्वत्रयसमुद्भवा ।
ध्यात्वा रक्तां सितां कृष्णां गायत्त्रीं वै जपेद्वुधः

aiśvarī kevalā śaktistattvatrayasamudbhavā |
dhyātvā raktāṃ sitāṃ kṛṣṇāṃ gāyattrīṃ vai japedvudhaḥ

1,50.21

प्राङ्मुखः सततं विप्रः सन्ध्योपासनमाचरेत् ।
सन्ध्याहीनो ऽशुचिर्नित्यमनर्हः सर्वकर्मसु

prāṅmukhaḥ satataṃ vipraḥ sandhyopāsanamācaret |
sandhyāhīno 'śucirnityamanarhaḥ sarvakarmasu

1,50.22

यदन्यत्कुरुते किञ्चिन्न तस्य फलभाग्भवेत् ।
अनन्यचेतसः सन्तो ब्राह्मणा वेदपारगाः

yadanyatkurute kiñcinna tasya phalabhāgbhavet |
ananyacetasaḥ santo brāhmaṇā vedapāragāḥ

1,50.23

उपास्य विधिवत्सन्ध्यां प्राप्ताः पूर्वपरां गतिम् ।
यो ऽन्यत्र कुरुते यत्नं धर्म कार्ये द्विजोत्तमः

upāsya vidhivatsandhyāṃ prāptāḥ pūrvaparāṃ gatim |
yo 'nyatra kurute yatnaṃ dharma kārye dvijottamaḥ

1,50.24

विहाय सन्ध्याप्रणतिं स याति नरकायुतम् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन सन्ध्योपासनमाचरेत्

vihāya sandhyāpraṇatiṃ sa yāti narakāyutam |
tasmātsarvaprayatnena sandhyopāsanamācaret

1,50.25

उपासितो भवेत्तेन देवो योगतनुः परः ।
सहस्रपरमां नित्यां शतमध्यां दशावराम्

upāsito bhavettena devo yogatanuḥ paraḥ |
sahasraparamāṃ nityāṃ śatamadhyāṃ daśāvarām

1,50.26

गायत्त्रीं वै जपेद्विद्वान्प्राङ्मुखः प्रयतः शुचिः ।
अथोपतिष्ठेदादित्यमुदयस्थं समाहितः

gāyattrīṃ vai japedvidvānprāṅmukhaḥ prayataḥ śuciḥ |
athopatiṣṭhedādityamudayasthaṃ samāhitaḥ

1,50.27

मन्त्रैस्तु विविधैः सौरैः ऋग्यजुःसामसंज्ञितैः ।
उपस्थाय महायोगं देवदेवं दिवाकरम्

mantraistu vividhaiḥ sauraiḥ ṛgyajuḥsāmasaṃjñitaiḥ |
upasthāya mahāyogaṃ devadevaṃ divākaram

1,50.28

कुर्वीत प्रणतिं भूमौ मूर्धानमभिमन्त्रितः ।
ओं खखोल्काय शान्ताय कारणत्रयहेतवे

kurvīta praṇatiṃ bhūmau mūrdhānamabhimantritaḥ |
oṃ khakholkāya śāntāya kāraṇatrayahetave

1,50.29

निवेदयामि चात्मानं नमस्ते ज्ञानरूपिणे ।
त्वमेव ब्रह्म परममापो ज्योती रसो ऽमृतम्

nivedayāmi cātmānaṃ namaste jñānarūpiṇe |
tvameva brahma paramamāpo jyotī raso 'mṛtam

1,50.30

भूर्भुवः स्वस्त्वमोङ्कारः सर्वो रुद्रः सनातनः ।
एतद्वै सूर्यहृदयं जप्त्वा स्तवनमुत्तमम्

bhūrbhuvaḥ svastvamoṅkāraḥ sarvo rudraḥ sanātanaḥ |
etadvai sūryahṛdayaṃ japtvā stavanamuttamam

1,50.31

प्रातः काले च मध्याह्ने नमस्कुर्याद्दिवाकरम् ।
अथागम्य गृहं विप्रः (पश्चात्) समाचम्य यथाविधि

prātaḥ kāle ca madhyāhne namaskuryāddivākaram |
athāgamya gṛhaṃ vipraḥ (paścāt) samācamya yathāvidhi

1,50.32

प्रज्वाल्य वह्निं विधिवज्जुहुयाज्जातवेदसम् ।
ऋत्विक् पुत्रो ऽथ पत्नी वा शिष्यो वापि सहोदरः

prajvālya vahniṃ vidhivajjuhuyājjātavedasam |
ṛtvik putro 'tha patnī vā śiṣyo vāpi sahodaraḥ

1,50.33

प्राप्यानुज्ञां विशेषेण जुहुयाद्वा यथाविधि ।
विना म (त) न्त्रेण यत्कर्म नामुत्रेह फलप्रदम्

prāpyānujñāṃ viśeṣeṇa juhuyādvā yathāvidhi |
vinā ma (ta) ntreṇa yatkarma nāmutreha phalapradam

1,50.34

दैवतानि नमस्कुर्यादुपहारान्निवेदयेत् ।
गुरुं चैवाप्युपासीत हितं चास्य समाचरेत्

daivatāni namaskuryādupahārānnivedayet |
guruṃ caivāpyupāsīta hitaṃ cāsya samācaret

1,50.35

वेदाभ्यासं ततः कुर्यात्प्रयत्नाच्छक्तितो द्विजः ।
जपेद्वाध्यापयेच्छिष्यान्धारयेद्वै विचारयेत्

vedābhyāsaṃ tataḥ kuryātprayatnācchaktito dvijaḥ |
japedvādhyāpayecchiṣyāndhārayedvai vicārayet

1,50.36

अवेक्षेत च शास्त्राणि धर्मादीनि द्विजोत्तमः ।
वैदिकांश्चैव निगमान्वेदाङ्गानि च सर्वशः

avekṣeta ca śāstrāṇi dharmādīni dvijottamaḥ |
vaidikāṃścaiva nigamānvedāṅgāni ca sarvaśaḥ

1,50.37

उपयादीश्वरं चैव योगक्षेमप्रासिद्धये ।
साधयेद्विविधानर्थान्कुटुम्बार्थं ततो द्विजः

upayādīśvaraṃ caiva yogakṣemaprāsiddhaye |
sādhayedvividhānarthānkuṭumbārthaṃ tato dvijaḥ

1,50.38

ततो मध्याह्नसमये स्नानार्थं मृदमाहरेत् ।
पुष्पाक्षतांस्तिलकुशान् गोमयं शुद्धमेव च

tato madhyāhnasamaye snānārthaṃ mṛdamāharet |
puṣpākṣatāṃstilakuśān gomayaṃ śuddhameva ca

1,50.39

नदीषु देवखातेषु तडागेषु सरः सु च ।
स्नानं समाचरेन्नैव परकीये कदाचन

nadīṣu devakhāteṣu taḍāgeṣu saraḥ su ca |
snānaṃ samācarennaiva parakīye kadācana

1,50.40

पञ्च पिण्डाननुद्धृत्य स्नानं दुष्यन्ति नित्यशः ।
मृदैकया शिरः क्षाल्यं द्वाभ्यां नाभेस्तथोपरि

pañca piṇḍānanuddhṛtya snānaṃ duṣyanti nityaśaḥ |
mṛdaikayā śiraḥ kṣālyaṃ dvābhyāṃ nābhestathopari

1,50.41

अधश्च तिसृभिः क्षाल्यं पादौ षट्भिस्तथैव च ।
मृत्तिका च समुद्दिष्टा वृद्धामलकमात्निका

adhaśca tisṛbhiḥ kṣālyaṃ pādau ṣaṭbhistathaiva ca |
mṛttikā ca samuddiṣṭā vṛddhāmalakamātnikā

1,50.42

गोमयस्य प्रमाणं तु तेनाङ्गं लेपयेत्ततः ।
प्रक्षाल्याचम्य विधिवत्ततः स्नायात्समाहितः

gomayasya pramāṇaṃ tu tenāṅgaṃ lepayettataḥ |
prakṣālyācamya vidhivattataḥ snāyātsamāhitaḥ

1,50.43

लेपयित्वा तु तीरस्थस्तल्लिङ्गैरेव मन्त्रतः ।
अभिमन्त्र्य जलं मन्त्रैरालिङ्गैर्वारुणैः शुभैः

lepayitvā tu tīrasthastalliṅgaireva mantrataḥ |
abhimantrya jalaṃ mantrairāliṅgairvāruṇaiḥ śubhaiḥ

1,50.44

त्नानकाले स्मरेद्विष्णमापो नारायणो यतः ।
प्रेक्ष्य ओङ्कारमादित्यं त्रिर्निमज्जेज्जलाशये

tnānakāle smaredviṣṇamāpo nārāyaṇo yataḥ |
prekṣya oṅkāramādityaṃ trirnimajjejjalāśaye

1,50.45

आचान्तः पुनराचामेन्मन्त्रेणानेन मन्त्रवित् ।
अन्तश्चरसि भूतेषु गुहायां विश्वतोमुखः

ācāntaḥ punarācāmenmantreṇānena mantravit |
antaścarasi bhūteṣu guhāyāṃ viśvatomukhaḥ

1,50.46

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कार आपो ज्योती रसो ऽमृतम् ।
द्रुपदां वा त्रिरभ्यस्येव्द्याहृतिप्रणवान्विताम्

tvaṃ yajñastvaṃ vaṣaṭkāra āpo jyotī raso 'mṛtam |
drupadāṃ vā trirabhyasyevdyāhṛtipraṇavānvitām

1,50.47

सावित्रीं वा जपे द्विद्वांस्तथा चैवाघमर्षणम् ।
ततः संमार्जनं कुर्यादापोहिष्ठामयोभुवः

sāvitrīṃ vā jape dvidvāṃstathā caivāghamarṣaṇam |
tataḥ saṃmārjanaṃ kuryādāpohiṣṭhāmayobhuvaḥ

1,50.48

इदमापः प्रवहतव्याहृतिभिस्तथैव च ।
ततो ऽभिमन्त्रितं तोपमापो हिष्ठादिमन्त्रकैः

idamāpaḥ pravahatavyāhṛtibhistathaiva ca |
tato 'bhimantritaṃ topamāpo hiṣṭhādimantrakaiḥ

1,50.49

अन्तर्जलमवाङ्मग्नो जपेत्त्रिरघमर्षणम् ।
द्रुपदां वाथ सावित्ररिं तद्विष्णोः परमं पदम्

antarjalamavāṅmagno japettriraghamarṣaṇam |
drupadāṃ vātha sāvitrariṃ tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

1,50.50

आवर्तयेद्वा प्रणवं देवदेवं रमरेद्धरिम् ।
अपः पाणौ समादाय जप्त्वा वै मार्जने कृते

āvartayedvā praṇavaṃ devadevaṃ ramareddharim |
apaḥ pāṇau samādāya japtvā vai mārjane kṛte

1,50.51

विन्यस्य मूर्ध्नि तत्तोयं मुच्यते सर्वपातकैः ।
सन्ध्यामुपास्य चाचम्य संस्मरेन्नित्यमीश्वरम्

vinyasya mūrdhni tattoyaṃ mucyate sarvapātakaiḥ |
sandhyāmupāsya cācamya saṃsmarennityamīśvaram

1,50.52

अथोपतिष्ठेदादित्यमूर्ध्वपुष्पान्विताञ्जलिम् ।
प्रक्षिप्यालोकयेद्देवमुदयन्तं न शक्यते

athopatiṣṭhedādityamūrdhvapuṣpānvitāñjalim |
prakṣipyālokayeddevamudayantaṃ na śakyate

1,50.53

उदुत्यं चित्रमित्येवं तच्चक्षुरिति मन्त्रतः ।
हंसः शुचिषदेतेन सावित्र्या च विशेषतः

udutyaṃ citramityevaṃ taccakṣuriti mantrataḥ |
haṃsaḥ śuciṣadetena sāvitryā ca viśeṣataḥ

1,50.54

अन्यैः सौरैर्वैदिकैश्च गायत्त्रीं च ततो जपेत् ।
मन्त्रांश्च विविधान्पश्चात्प्राक्कूले च कशासने

anyaiḥ saurairvaidikaiśca gāyattrīṃ ca tato japet |
mantrāṃśca vividhānpaścātprākkūle ca kaśāsane

1,50.55

तिष्ठंश्च वीक्ष्यमाणोरऽकं जपं कुर्यात्समाहितः ।
स्फटिकाब्जाक्षरुद्राक्षैः पुत्रजीवसमुद्भवैः

tiṣṭhaṃśca vīkṣyamāṇor'kaṃ japaṃ kuryātsamāhitaḥ |
sphaṭikābjākṣarudrākṣaiḥ putrajīvasamudbhavaiḥ

1,50.56

कर्तव्या त्वक्षाला स्यादन्तरा तत्र सा स्मृता ।
यदि स्यात्क्लिन्नवासा वै वारिमध्यगतश्चरेत्

kartavyā tvakṣālā syādantarā tatra sā smṛtā |
yadi syātklinnavāsā vai vārimadhyagataścaret

1,50.57

अन्यथा च शुचौ भूम्यां दर्भेषु च समाहितः ।
प्रदक्षिणं समावृत्य नमस्कृत्य ततः क्षितौ

anyathā ca śucau bhūmyāṃ darbheṣu ca samāhitaḥ |
pradakṣiṇaṃ samāvṛtya namaskṛtya tataḥ kṣitau

1,50.58

आचम्य च यथाशास्त्रं शक्त्या स्वाध्यायमाचरेत् ।
ततः सन्तर्पयेद्देवानृषीन्पितृगणांस्तथा

ācamya ca yathāśāstraṃ śaktyā svādhyāyamācaret |
tataḥ santarpayeddevānṛṣīnpitṛgaṇāṃstathā

1,50.59

आदावोङ्कारमुच्चार्य नमो ऽन्ते तर्पयामि च ।
देवान्ब्रह्मऋषींश्चैव तर्पयेदक्षतोदकैः

ādāvoṅkāramuccārya namo 'nte tarpayāmi ca |
devānbrahmaṛṣīṃścaiva tarpayedakṣatodakaiḥ

1,50.60

पितॄन्देवान्मुनीन् भक्त्या स्वसूत्रोक्तविधानतः

pitṝndevānmunīn bhaktyā svasūtroktavidhānataḥ

1,50.61

देवर्षोंस्तर्पयेद्धीमानुदकाञ्जलिभिः पितॄत् ।
यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषितर्पणे

devarṣoṃstarpayeddhīmānudakāñjalibhiḥ pitṝt |
yajñopavītī devānāṃ nivītī ṛṣitarpaṇe

1,50.62

प्राचीनावीती पित्र्ये तु तेन तीर्थेन भारत ।
निष्पीड्य स्नानवस्त्रं वै समाचम्य च वाग्यतः

prācīnāvītī pitrye tu tena tīrthena bhārata |
niṣpīḍya snānavastraṃ vai samācamya ca vāgyataḥ

1,50.63

स्वैर्मन्त्रैरर्चयेद्देवान्पुष्पैः पत्रैस्तथाम्बुभिः ।
ब्रह्माणं शङ्करं सूर्यं तथैव मधुसूदनम्

svairmantrairarcayeddevānpuṣpaiḥ patraistathāmbubhiḥ |
brahmāṇaṃ śaṅkaraṃ sūryaṃ tathaiva madhusūdanam

1,50.64

अन्यांश्चाभिमतान्देवान् भक्त्या चाक्रोधनो हर ! ।
प्रदद्याद्वाथ पुष्पादि सूक्तेन पुरुषेण तु

anyāṃścābhimatāndevān bhaktyā cākrodhano hara ! |
pradadyādvātha puṣpādi sūktena puruṣeṇa tu

1,50.65

आपो वा देवताः सर्वास्तेन सम्यक् समर्चिताः ।
ध्यात्वा प्रणवपूर्वं वै देवं वारिसमाहितः

āpo vā devatāḥ sarvāstena samyak samarcitāḥ |
dhyātvā praṇavapūrvaṃ vai devaṃ vārisamāhitaḥ

1,50.66

नमस्कारेण पुषापाणि विन्यसेद्वै पृथक्पृथक् ।
नर्ते ह्याराधनात्पुण्यं विद्यते कर्म वैदिकम्

namaskāreṇa puṣāpāṇi vinyasedvai pṛthakpṛthak |
narte hyārādhanātpuṇyaṃ vidyate karma vaidikam

1,50.67

तस्मात्तत्रादिमध्यान्ते चेतसा धारयेद्धरिम् ।
तद्विष्णोरिति मन्त्रेण सूक्तेन पुरुषेण तु

tasmāttatrādimadhyānte cetasā dhārayeddharim |
tadviṣṇoriti mantreṇa sūktena puruṣeṇa tu

1,50.68

निवेदयेच्च आत्मानं विष्णवे ऽमलतेजसे ।
तदाध्यात्ममनाः शान्तस्तद्विष्णोरिति मन्त्रतः

nivedayecca ātmānaṃ viṣṇave 'malatejase |
tadādhyātmamanāḥ śāntastadviṣṇoriti mantrataḥ

1,50.69

अप्रेते सशिरा वेतियजेत्वा पुष्पके हरिम् ।
देवयज्ञं पितृयज्ञं तथैव च ।
मानुषं ब्रह्मयज्ञं च पञ्च यज्ञान्समाचरेत्

aprete saśirā vetiyajetvā puṣpake harim |
devayajñaṃ pitṛyajñaṃ tathaiva ca |
mānuṣaṃ brahmayajñaṃ ca pañca yajñānsamācaret

1,50.70

यदि स्यात्तर्पणादर्वाग्ब्रयज्ञं कुतो भवेत् ।
कृत्वा मनुष्ययज्ञं वै ततः स्वाध्यायमाचरेत्

yadi syāttarpaṇādarvāgbrayajñaṃ kuto bhavet |
kṛtvā manuṣyayajñaṃ vai tataḥ svādhyāyamācaret

1,50.71

वैश्वदेवस्तु कर्तव्यो देवयज्ञः स तु स्मृतः ।
भूतयज्ञःऋ स वै ज्ञेयो भूतेभ्यो यस्त्वयं बलिः

vaiśvadevastu kartavyo devayajñaḥ sa tu smṛtaḥ |
bhūtayajñaḥṛ sa vai jñeyo bhūtebhyo yastvayaṃ baliḥ

1,50.72

श्वभ्यश्च श्वपचेभ्यश्च पतितादिभ्य एव च ।
दद्याद्भूमौ बहिस्त्वन्नं पक्षिभ्यश्च द्विजोत्तमः

śvabhyaśca śvapacebhyaśca patitādibhya eva ca |
dadyādbhūmau bahistvannaṃ pakṣibhyaśca dvijottamaḥ

1,50.73

एकं तु भोजयेद्विप्रं पितॄनुद्दिश्य सत्तमाः ।
नित्यश्राद्धं तदुद्दिश्य पितृयज्ञो गतिप्रदः

ekaṃ tu bhojayedvipraṃ pitṝnuddiśya sattamāḥ |
nityaśrāddhaṃ taduddiśya pitṛyajño gatipradaḥ

1,50.74

उद्धृत्य वा यथाशक्ति किञ्चिदन्नं समाहितः ।
वेदतत्त्वार्थविदुषे द्विजायैवोपपादयेत्

uddhṛtya vā yathāśakti kiñcidannaṃ samāhitaḥ |
vedatattvārthaviduṣe dvijāyaivopapādayet

1,50.75

पूजयेदतिथिं नित्यं नमस्येदर्चयोद्द्विजम् ।
मनोवाक्कर्मभिः शान्तं स्वागतैः स्वगृहं ततः

pūjayedatithiṃ nityaṃ namasyedarcayoddvijam |
manovākkarmabhiḥ śāntaṃ svāgataiḥ svagṛhaṃ tataḥ

1,50.76

भिक्षामाहुर्ग्रासमात्रमन्नं तत्स्याच्चतुर्गुणम् ।
पुष्कलं हन्तकारं तु तच्चतुर्गुणमुच्यते

bhikṣāmāhurgrāsamātramannaṃ tatsyāccaturguṇam |
puṣkalaṃ hantakāraṃ tu taccaturguṇamucyate

1,50.77

गोदोहमात्रकालं वै प्रतीक्ष्यो ह्यतिथिः स्वयम् ।
अभ्यागतान्यथाशक्ति पूजयेदतिथिं तथा

godohamātrakālaṃ vai pratīkṣyo hyatithiḥ svayam |
abhyāgatānyathāśakti pūjayedatithiṃ tathā

1,50.78

भिक्षां वै भिक्षवे दद्याद्विधिवद्ब्रह्यचारिणे ।
दद्यादन्नं यथाशक्ति अर्थिभ्यो लोभवर्जितः

bhikṣāṃ vai bhikṣave dadyādvidhivadbrahyacāriṇe |
dadyādannaṃ yathāśakti arthibhyo lobhavarjitaḥ

1,50.79

भुञ्जति बन्धुभिः सार्धं वाग्यतो ऽन्नमकुत्सयन् ।
अकृत्वा तु द्विजः पञ्च महायज्ञान् द्विजोत्तमः

bhuñjati bandhubhiḥ sārdhaṃ vāgyato 'nnamakutsayan |
akṛtvā tu dvijaḥ pañca mahāyajñān dvijottamaḥ

1,50.80

भुञ्जते चेत्स मूढात्मा तिर्यग्योनिं च गच्छति ।
वेदाभ्यासो ऽन्वहं शक्त्या महायज्ञक्रियाक्षमाः

bhuñjate cetsa mūḍhātmā tiryagyoniṃ ca gacchati |
vedābhyāso 'nvahaṃ śaktyā mahāyajñakriyākṣamāḥ

1,50.81

नाशयन्त्याशु पापानि देवानामर्चनं तथा ।
यो मोहादथ वालस्यादकृत्वा देवतार्चनम्

nāśayantyāśu pāpāni devānāmarcanaṃ tathā |
yo mohādatha vālasyādakṛtvā devatārcanam

1,50.82

भुङ्क्ते स याति नरकान्त्सूंकरेष्वेव जायते ।
अशौचं संप्रवक्ष्यामि अशुचिः पातकी सदा

bhuṅkte sa yāti narakāntsūṃkareṣveva jāyate |
aśaucaṃ saṃpravakṣyāmi aśuciḥ pātakī sadā

1,50.83

अशौचं चैव संसर्गाच्छुद्धिः संसर्गवर्जनात् ।
दशाहं प्राहुराशौचं सर्वेविप्रा विपश्चितः

aśaucaṃ caiva saṃsargācchuddhiḥ saṃsargavarjanāt |
daśāhaṃ prāhurāśaucaṃ sarveviprā vipaścitaḥ

1,50.84

मृतेषु वाथ जातेषु ब्राह्मणानां द्विजोत्तम ।
आदन्तजननात् सद्य आचूडादेकरात्रकम्

mṛteṣu vātha jāteṣu brāhmaṇānāṃ dvijottama |
ādantajananāt sadya ācūḍādekarātrakam

1,50.85

त्रिरात्रमौपनयनाद्दशरात्रमतः परम् ।
क्षत्त्रियो द्वादशहेन दशभिः पञ्चभिर्विशः

trirātramaupanayanāddaśarātramataḥ param |
kṣattriyo dvādaśahena daśabhiḥ pañcabhirviśaḥ

1,50.86

शुध्येन्मासेन वै शूद्रो यतीनां नास्ति पातकम् ।
रात्रिभिर्मासतुल्याभिर्गर्भस्त्रावेषु शौचकम्

śudhyenmāsena vai śūdro yatīnāṃ nāsti pātakam |
rātribhirmāsatulyābhirgarbhastrāveṣu śaucakam

Chapter 1.51

1,51.1

इति गारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नित्यकर्माशौचयोर्निरूपणं नाम पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 51 ब्रह्मोवाच ।
अथातः संप्रवक्ष्यामि दानधर्ममनुत्तमम् ।
अर्थानामुचिते पात्रे श्रद्धया प्रतिपादनम्

iti gāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe nityakarmāśaucayornirūpaṇaṃ nāma pañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 51 brahmovāca |
athātaḥ saṃpravakṣyāmi dānadharmamanuttamam |
arthānāmucite pātre śraddhayā pratipādanam

1,51.2

दानं तु कथितं तज्ज्ञैर्भुक्तिमुक्तिफलप्रदम् ।
न्यायेनोपार्जयेद्वित्तं दानभोगफलं च तत्

dānaṃ tu kathitaṃ tajjñairbhuktimuktiphalapradam |
nyāyenopārjayedvittaṃ dānabhogaphalaṃ ca tat

1,51.3

अध्यापनं याजनं च वृत्तमाहुः प्रतिग्रहम् ।
कुसीदं कृषिवाणिज्यं क्षत्त्रवृत्तो ऽथ वर्जयेत्

adhyāpanaṃ yājanaṃ ca vṛttamāhuḥ pratigraham |
kusīdaṃ kṛṣivāṇijyaṃ kṣattravṛtto 'tha varjayet

1,51.4

यद्दीयते तु पात्रेभ्यस्तद्दानं परिकीर्तितम् ।
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं विमलं दानमीरितम्

yaddīyate tu pātrebhyastaddānaṃ parikīrtitam |
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ vimalaṃ dānamīritam

1,51.5

अहन्यहनि यत्किञ्चिद्दीयते ऽनुपकारिणे ।
अनुद्दिश्य फलं तस्माद्ब्राह्मणाय तु नित्यशः

ahanyahani yatkiñciddīyate 'nupakāriṇe |
anuddiśya phalaṃ tasmādbrāhmaṇāya tu nityaśaḥ

1,51.6

यत्तु पापोपशान्त्यै च दीयते विदुपां करे ।
नैमित्तिकं तदुद्दिष्टन्दानं सद्भिरनुष्ठितम्

yattu pāpopaśāntyai ca dīyate vidupāṃ kare |
naimittikaṃ taduddiṣṭandānaṃ sadbhiranuṣṭhitam

1,51.7

अपत्यविजयैश्वर्यस्वर्गार्थं यत्प्रदीयते ।
दानं तत्काम्यमाख्यातमृषिभिर्धर्माचिन्तकैः

apatyavijayaiśvaryasvargārthaṃ yatpradīyate |
dānaṃ tatkāmyamākhyātamṛṣibhirdharmācintakaiḥ

1,51.8

ईश्वरप्रीणनार्थाय ब्रह्मावित्सुप्रदीयते ।
चेतसा सत्त्वयुक्तेन दानं तद्विमलं शिवम्

īśvaraprīṇanārthāya brahmāvitsupradīyate |
cetasā sattvayuktena dānaṃ tadvimalaṃ śivam

1,51.9

इक्षुभिः सन्ततां भुमिं यवगोधूमशालिनीम् ।
ददाति वेदविदुषे स न भूयो ऽभिजायते

ikṣubhiḥ santatāṃ bhumiṃ yavagodhūmaśālinīm |
dadāti vedaviduṣe sa na bhūyo 'bhijāyate

1,51.10

भूमिदानात्परं दानं न भूतं न भविष्यति ।
विद्यां दत्त्वा ब्राह्मणाय ब्रह्मलोके महीयते

bhūmidānātparaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati |
vidyāṃ dattvā brāhmaṇāya brahmaloke mahīyate

1,51.11

दद्यादहरहस्तास्तु श्रद्धया ब्रह्मचारिणे ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मस्थानमवाप्नुयात्

dadyādaharahastāstu śraddhayā brahmacāriṇe |
sarvapāpavinirmukto brahmasthānamavāpnuyāt

1,51.12

वैशाख्यां पौर्णमास्यां तु ब्राह्मणान्सप्त पञ्च च ।
उपोष्याभ्यर्चयेद्विद्वान्मधुना तिलसर्पिषा

vaiśākhyāṃ paurṇamāsyāṃ tu brāhmaṇānsapta pañca ca |
upoṣyābhyarcayedvidvānmadhunā tilasarpiṣā

1,51.13

गन्धादिभिः समभ्यर्च्य वाचयेद्वा स्वयं वदेत् ।
प्रीयतां धर्मराजेति यथा मनसि वर्तते

gandhādibhiḥ samabhyarcya vācayedvā svayaṃ vadet |
prīyatāṃ dharmarājeti yathā manasi vartate

1,51.14

यावज्जीवं कृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ।
कृष्णाजिने तिलान्कृत्वा हिरण्यमधुसर्पिषा

yāvajjīvaṃ kṛtaṃ pāpaṃ tatkṣaṇādeva naśyati |
kṛṣṇājine tilānkṛtvā hiraṇyamadhusarpiṣā

1,51.15

ददाति यस्तु विप्राय सर्वं तरति दुष्कृतम् ।
घृतान्नमुदकं चैव वैशाख्यां च विशेषतः

dadāti yastu viprāya sarvaṃ tarati duṣkṛtam |
ghṛtānnamudakaṃ caiva vaiśākhyāṃ ca viśeṣataḥ

1,51.16

निर्दिश्य धर्मराजाय विप्रेभ्यो मुच्यते भयात् ।
द्वादश्यामर्चयेद्विष्णुमुपोष्याघप्रणाशनम्

nirdiśya dharmarājāya viprebhyo mucyate bhayāt |
dvādaśyāmarcayedviṣṇumupoṣyāghapraṇāśanam

1,51.17

सर्वपापविनिर्मुक्तो नरो भवति निश्चितम् ।
यो हि यां देवतामिच्छेत्समाराधयितुं नरः

sarvapāpavinirmukto naro bhavati niścitam |
yo hi yāṃ devatāmicchetsamārādhayituṃ naraḥ

1,51.18

ब्राह्मणान्पूजयेद्दत्नाद्भोजयेद्योषितः सुरान् ।
सन्तानकामः सततं पूजयेद्वै पुरन्दरम्

brāhmaṇānpūjayeddatnādbhojayedyoṣitaḥ surān |
santānakāmaḥ satataṃ pūjayedvai purandaram

1,51.19

ब्रह्मवर्चसकामस्तु ब्राह्मणान्ब्रह्मनिश्चयात् ।
आरोग्यकामो ऽथ रविं धनकामो हुताशनम्

brahmavarcasakāmastu brāhmaṇānbrahmaniścayāt |
ārogyakāmo 'tha raviṃ dhanakāmo hutāśanam

1,51.20

कर्मणां सिद्धिकामस्तु पूजयेद्वै विनायकम् ।
भोगकामो हि शशिनं बलकामः समीरणम्

karmaṇāṃ siddhikāmastu pūjayedvai vināyakam |
bhogakāmo hi śaśinaṃ balakāmaḥ samīraṇam

1,51.21

मुमुक्षुः सर्वसंसारात्प्रयत्नेनार्चयेद्धरिम् ।
अकामः सर्वकामो वा पूजयेत्तु गदाधरम्

mumukṣuḥ sarvasaṃsārātprayatnenārcayeddharim |
akāmaḥ sarvakāmo vā pūjayettu gadādharam

1,51.22

वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमन्नदः ।
तिलप्रदः प्रजामिष्टां दीपदश्चक्षुरुत्तमम्

vāridastṛptimāpnoti sukhamakṣayyamannadaḥ |
tilapradaḥ prajāmiṣṭāṃ dīpadaścakṣuruttamam

1,51.23

भूमिदः सर्वमाप्नोति दीर्घमायुर्हिरण्यदः ।
गृहदो ऽग्र्याणि वेश्मानि रूप्यदो रूपमुत्तमम्

bhūmidaḥ sarvamāpnoti dīrghamāyurhiraṇyadaḥ |
gṛhado 'gryāṇi veśmāni rūpyado rūpamuttamam

1,51.24

वासोदश्चान्द्रसालोक्यमश्विसालोक्यमश्वदः ।
अनडुद्दः श्रियं पुष्टां गोदो ब्रध्नस्य विष्टपम्

vāsodaścāndrasālokyamaśvisālokyamaśvadaḥ |
anaḍuddaḥ śriyaṃ puṣṭāṃ godo bradhnasya viṣṭapam

1,51.25

यानशय्याप्रदो भार्यामैश्वर्यमभयप्रदः ।
धान्यदः शावतं सौख्यं ब्रह्मदो ब्रह्म शाश्वतम्

yānaśayyāprado bhāryāmaiśvaryamabhayapradaḥ |
dhānyadaḥ śāvataṃ saukhyaṃ brahmado brahma śāśvatam

1,51.26

वेदवित्सु ददज्ज्ञानं स्वर्गलोके महीयते ।
गवां घासप्रदानेन सर्वपापैः प्रमुच्यते

vedavitsu dadajjñānaṃ svargaloke mahīyate |
gavāṃ ghāsapradānena sarvapāpaiḥ pramucyate

1,51.27

इन्धनानां प्रदानेन दीप्ताग्निर्जायते नरः ।
औषधं स्नेहमाहारं रोगिरोगप्रशान्तये

indhanānāṃ pradānena dīptāgnirjāyate naraḥ |
auṣadhaṃ snehamāhāraṃ rogirogapraśāntaye

1,51.28

ददानो रोगरहितः सुखी दीर्घायुरेव च ।
असिपत्रवनं मार्गं क्षुरधारासमन्वितम्

dadāno rogarahitaḥ sukhī dīrghāyureva ca |
asipatravanaṃ mārgaṃ kṣuradhārāsamanvitam

1,51.29

तीक्ष्णा तपं च तरतिच्छत्रोपानत्प्रदो नरः ।
यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे

tīkṣṇā tapaṃ ca taraticchatropānatprado naraḥ |
yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāsya dayitaṃ gṛhe

1,51.30

तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता ।
अयेन विषुवे चैव ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः

tattadguṇavate deyaṃ tadevākṣayamicchatā |
ayena viṣuve caiva grahaṇe candrasūryayoḥ

1,51.31

संक्रान्त्यादिषु कालेषु दत्तं भवति चाक्षयम् ।
प्रयागादिषु तीर्थेषु गयायां च विशेषतः

saṃkrāntyādiṣu kāleṣu dattaṃ bhavati cākṣayam |
prayāgādiṣu tīrtheṣu gayāyāṃ ca viśeṣataḥ

1,51.32

दानधर्मात्परो धर्मो भूतानां नहे विद्यते ।
स्वर्गायुर्भूतिकामेन दानं पापोपशान्तये

dānadharmātparo dharmo bhūtānāṃ nahe vidyate |
svargāyurbhūtikāmena dānaṃ pāpopaśāntaye

1,51.33

दीयमानं तु यो मोहाद्गोविप्राग्निसुरेषु च ।
निवारयति पापात्मा तिर्यग्योनिं व्रजेन्नरः

dīyamānaṃ tu yo mohādgoviprāgnisureṣu ca |
nivārayati pāpātmā tiryagyoniṃ vrajennaraḥ

1,51.34

यस्तु दुर्भिक्षवेलायामन्नाद्यं न प्रयच्छति ।
म्रियमाणेषु विप्रेषु ब्रह्महा स तु गर्हितः

yastu durbhikṣavelāyāmannādyaṃ na prayacchati |
mriyamāṇeṣu vipreṣu brahmahā sa tu garhitaḥ

Chapter 1.52

1,52.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे दानधर्मनिरूपणं नामैकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 52 ब्रह्मोवाच ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रायश्चित्तविधिं द्विजाः ।
ब्रह्महा च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe dānadharmanirūpaṇaṃ nāmaikapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 52 brahmovāca |
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi prāyaścittavidhiṃ dvijāḥ |
brahmahā ca surāpaśca steyī ca gurutalpagaḥ

1,52.2

पञ्च पातकिनस्त्वेते तत्संयोगी च पञ्चमः ।
उपपापानि गोहत्याप्रभृतीनि सुरा जगुः

pañca pātakinastvete tatsaṃyogī ca pañcamaḥ |
upapāpāni gohatyāprabhṛtīni surā jaguḥ

1,52.3

ब्रह्महा द्वादशाब्दानि कुटीं कृत्वा वने वसेत् ।
कुर्यादनशनं वाथ भृगोः पतनमेव च

brahmahā dvādaśābdāni kuṭīṃ kṛtvā vane vaset |
kuryādanaśanaṃ vātha bhṛgoḥ patanameva ca

1,52.4

ज्वलन्तं वा विशेदग्निं जलं वा प्रविशेत्स्वयम् ।
ब्राह्मणार्थे गवार्थे वा सम्यक् प्राणान्परित्यजेत्

jvalantaṃ vā viśedagniṃ jalaṃ vā praviśetsvayam |
brāhmaṇārthe gavārthe vā samyak prāṇānparityajet

1,52.5

दत्त्वा चान्नं च विदुषे ब्रह्महत्यां व्यपोहति ।
अश्वमेधावभृथके स्नात्वा वा मुच्यते द्विजः

dattvā cānnaṃ ca viduṣe brahmahatyāṃ vyapohati |
aśvamedhāvabhṛthake snātvā vā mucyate dvijaḥ

1,52.6

सर्वस्वं वा वेदविदे ब्राह्मणाय प्रदापयेत् ।
सरस्वत्यास्तरङ्गिण्याः सङ्गमे लोकविश्रुते

sarvasvaṃ vā vedavide brāhmaṇāya pradāpayet |
sarasvatyāstaraṅgiṇyāḥ saṅgame lokaviśrute

1,52.7

शुद्धे त्रिषवणस्नातस्त्रिरात्रोपोषितो द्विजः ।
सेतुबन्धे नरः स्नात्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया

śuddhe triṣavaṇasnātastrirātropoṣito dvijaḥ |
setubandhe naraḥ snātvā mucyate brahmahatyayā

1,52.8

कपालमोचने स्नात्वा वाराणस्यां तथैव च ।
सुरापस्तु सुरां पीत्वा अग्निवर्णां द्विजोत्तमः

kapālamocane snātvā vārāṇasyāṃ tathaiva ca |
surāpastu surāṃ pītvā agnivarṇāṃ dvijottamaḥ

1,52.9

पयो घृतं वा गोमूत्रं तस्मात्पापात्प्रमुच्यते ।
सुवर्णस्तेयी मुक्तः स्यान्मुसलेन हतो नृपैः

payo ghṛtaṃ vā gomūtraṃ tasmātpāpātpramucyate |
suvarṇasteyī muktaḥ syānmusalena hato nṛpaiḥ

1,52.10

चीरवासा द्विजो ऽरण्ये चरेद्ब्रह्महणव्रतम् ।
गुरुभार्यां समारुह्य ब्राह्मणः काममोहितः

cīravāsā dvijo 'raṇye caredbrahmahaṇavratam |
gurubhāryāṃ samāruhya brāhmaṇaḥ kāmamohitaḥ

1,52.11

अवगूहेत्स्त्रियं तप्तां दीप्तां कार्ष्णायसीं कृताम् ।
गुर्वङ्गनागामिनश्च चरेयुर्बह्महव्रतम्

avagūhetstriyaṃ taptāṃ dīptāṃ kārṣṇāyasīṃ kṛtām |
gurvaṅganāgāminaśca careyurbahmahavratam

1,52.12

चान्द्रायणानि वा कुर्यात्पञ्च चत्वारि वा पुनः ।
पतितेन च संसर्गं कुरुते यस्तु वै द्विजः

cāndrāyaṇāni vā kuryātpañca catvāri vā punaḥ |
patitena ca saṃsargaṃ kurute yastu vai dvijaḥ

1,52.13

स तत्पापापनोदार्थं तस्यैव व्रतमाचरेत् ।
तप्तकृच्छ्रं चरेद्वाथ संवत्सरमतन्द्रितः

sa tatpāpāpanodārthaṃ tasyaiva vratamācaret |
taptakṛcchraṃ caredvātha saṃvatsaramatandritaḥ

1,52.14

सर्वस्वदानं विधिवत्सर्वपापविशोधनम् ।
चान्द्रायणं च विधिना कृतं चैवातिकृच्छ्रकम्

sarvasvadānaṃ vidhivatsarvapāpaviśodhanam |
cāndrāyaṇaṃ ca vidhinā kṛtaṃ caivātikṛcchrakam

1,52.15

पुण्यक्षेत्रे गयादौ च गमनं पापनाशनम् ।
अमावस्यां तिथिं प्राप्य यः समाराधयेद्भवम्

puṇyakṣetre gayādau ca gamanaṃ pāpanāśanam |
amāvasyāṃ tithiṃ prāpya yaḥ samārādhayedbhavam

1,52.16

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
उपोषितश्चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे समाहितः

brāhmaṇān bhojayitvā tu sarvapāpaiḥ pramucyate |
upoṣitaścaturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe samāhitaḥ

1,52.17

यमाय धर्मराजाय मृत्यवे चान्तकाय च ।
वैवस्वताय कालाय सर्वभूतक्षयाय च

yamāya dharmarājāya mṛtyave cāntakāya ca |
vaivasvatāya kālāya sarvabhūtakṣayāya ca

1,52.18

प्रत्येकं तिलसंयुक्तान्दद्यात्सप्त जलाञ्जलीन् ।
स्नात्वा नद्यां तु पूर्वाह्ने मुच्यते सर्वपातकैः

pratyekaṃ tilasaṃyuktāndadyātsapta jalāñjalīn |
snātvā nadyāṃ tu pūrvāhne mucyate sarvapātakaiḥ

1,52.19

ब्रह्मचर्यमधः शय्यामुपवासं द्विजार्चनम् ।
व्रतेष्वेतेषु कुर्वीत शान्तः संयतमानसः

brahmacaryamadhaḥ śayyāmupavāsaṃ dvijārcanam |
vrateṣveteṣu kurvīta śāntaḥ saṃyatamānasaḥ

1,52.20

पष्ठ्यामुपोषितो देवं शुक्लपक्षे समाहितः ।
सप्तम्यामर्चयेद्भानुं मुच्यते सर्वपातकैः

paṣṭhyāmupoṣito devaṃ śuklapakṣe samāhitaḥ |
saptamyāmarcayedbhānuṃ mucyate sarvapātakaiḥ

1,52.21

एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम् ।
द्वादश्यां शुक्लपक्षस्य महापापैः प्रमुच्यते

ekādaśyāṃ nirāhāraḥ samabhyarcya janārdanam |
dvādaśyāṃ śuklapakṣasya mahāpāpaiḥ pramucyate

1,52.22

तपो जपस्तीर्थसेवा देवब्राह्मणपूजनम् ।
ग्रहणादिषु कालेषु महापातकनाशनम्

tapo japastīrthasevā devabrāhmaṇapūjanam |
grahaṇādiṣu kāleṣu mahāpātakanāśanam

1,52.23

यः सर्वपापयुक्तो ऽपि पुण्यतीर्थेषु मानवः ।
नियमेन त्यजेत्प्राणान्मुच्यते सर्वपातकैः

yaḥ sarvapāpayukto 'pi puṇyatīrtheṣu mānavaḥ |
niyamena tyajetprāṇānmucyate sarvapātakaiḥ

1,52.24

ब्रह्मघ्नं वा कृतघ्नं वा महापातकदूषितम् ।
भर्तारमुद्धरेन्नारी प्रविष्टा सह पावकम्

brahmaghnaṃ vā kṛtaghnaṃ vā mahāpātakadūṣitam |
bhartāramuddharennārī praviṣṭā saha pāvakam

1,52.25

पतिव्रता तु या नारी भर्तुः शुश्रूषणोत्सुका ।
न तस्या विद्यते पापमिह लोके परत्र च

pativratā tu yā nārī bhartuḥ śuśrūṣaṇotsukā |
na tasyā vidyate pāpamiha loke paratra ca

1,52.26

तथा रामस्य सुभगा सीता त्रैलोक्यविश्रुता ।
पत्नी दाशरथेर्देवी विजिग्ये राक्षसेश्वरम्

tathā rāmasya subhagā sītā trailokyaviśrutā |
patnī dāśaratherdevī vijigye rākṣaseśvaram

1,52.27

फल्गुतीर्थादिषु स्नातः सर्वाचारफलं लभेत् ।
इत्याह भगवान्विष्णुः पुरा मम यतव्रताः

phalgutīrthādiṣu snātaḥ sarvācāraphalaṃ labhet |
ityāha bhagavānviṣṇuḥ purā mama yatavratāḥ

Chapter 1.53

1,53.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे प्रायश्चित्तनिरूपणं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 53 सूत उवाच ।
एवं ब्रह्माब्रवीच्छ्रुत्वा हरेरष्टनिधींस्तथा ।
तत्र पद्ममहापद्मौ तथा मकरकच्छपौ

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe prāyaścittanirūpaṇaṃ nāma dvipañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 53 sūta uvāca |
evaṃ brahmābravīcchrutvā hareraṣṭanidhīṃstathā |
tatra padmamahāpadmau tathā makarakacchapau

1,53.2

मुकुन्दकु(न) न्दौ नीलश्च शङ्खश्चैवापरो निधिः ।
सत्यामृद्धौ भवन्त्येते स्वरूपं कथयाम्यहम्

mukundaku(na) ndau nīlaśca śaṅkhaścaivāparo nidhiḥ |
satyāmṛddhau bhavantyete svarūpaṃ kathayāmyaham

1,53.3

पद्मेन लक्षितश्चैव सात्त्विको जायते नरः ।
दाक्षिण्यसारः पुरुषः सुवर्णादिकसंग्रहम्

padmena lakṣitaścaiva sāttviko jāyate naraḥ |
dākṣiṇyasāraḥ puruṣaḥ suvarṇādikasaṃgraham

1,53.4

रुप्यादि कुर्याद्दद्यात्तु यतिदैवादियज्वनाम् ।
महापद्माङ्कितो दद्याद्धनाद्यं धार्मिकाय च

rupyādi kuryāddadyāttu yatidaivādiyajvanām |
mahāpadmāṅkito dadyāddhanādyaṃ dhārmikāya ca

1,53.5

नीधी पद्ममहापद्मौ सात्त्विकौ पुरुषौ स्मृती ।
मकरेणाङ्कितः खड्गबाणकुन्तादिसंग्रही

nīdhī padmamahāpadmau sāttvikau puruṣau smṛtī |
makareṇāṅkitaḥ khaḍgabāṇakuntādisaṃgrahī

1,53.6

दद्याच्छ्रुताय मैत्रीं च याति नित्यं च राजभिः ।
द्रव्यार्थं शत्रुणा नाशं संग्रामे चापि संव्रजेत्

dadyācchrutāya maitrīṃ ca yāti nityaṃ ca rājabhiḥ |
dravyārthaṃ śatruṇā nāśaṃ saṃgrāme cāpi saṃvrajet

1,53.7

मकरः कच्छपश्चैव तामसौ तु निधी स्मृतौ ।
कच्छपी विश्वसेन्नैव न भुङ्केन (ना) ददाति च

makaraḥ kacchapaścaiva tāmasau tu nidhī smṛtau |
kacchapī viśvasennaiva na bhuṅkena (nā) dadāti ca

1,53.8

निधानमुर्व्यां कुरुते निधिः सोप्येकपूरुषः ।
राजसेनमुकुन्देन लक्षिता राज्यसंग्रही

nidhānamurvyāṃ kurute nidhiḥ sopyekapūruṣaḥ |
rājasenamukundena lakṣitā rājyasaṃgrahī

1,53.9

भुक्तभोगो गायनेभ्यो दद्याद्वेश्यादिकासु च ।
रजस्तमोमयो नन्दी आधारः स्यात्कुलस्य च

bhuktabhogo gāyanebhyo dadyādveśyādikāsu ca |
rajastamomayo nandī ādhāraḥ syātkulasya ca

1,53.10

स्तुतः प्रीतो भवति वै बहुभार्या भवन्ति च ।
पूर्वमित्रेषु शैथिल्यं प्रीतिमन्यैः करोति च

stutaḥ prīto bhavati vai bahubhāryā bhavanti ca |
pūrvamitreṣu śaithilyaṃ prītimanyaiḥ karoti ca

1,53.11

नीलन चाङ्कितः सत्त्वतेजसा संयुतो भवेत् ।
वस्त्रधान्यादिसंग्राही तडागादि करोति च

nīlana cāṅkitaḥ sattvatejasā saṃyuto bhavet |
vastradhānyādisaṃgrāhī taḍāgādi karoti ca

1,53.12

त्रिपू(पौ) रुषो निधिश्चैव आम्रारामादि कारयेत् ।
एकस्य स्यान्निधिः शङ्खः स्वयं भुङ्क्ते धनादि(न्त)कम्

tripū(pau) ruṣo nidhiścaiva āmrārāmādi kārayet |
ekasya syānnidhiḥ śaṅkhaḥ svayaṃ bhuṅkte dhanādi(nta)kam

1,53.13

कदन्नभुक्परिजनो न च शोभनवस्त्रधृक् ।
स्वपोषणपरः शङ्खी दद्यात्परनरे वृथा

kadannabhukparijano na ca śobhanavastradhṛk |
svapoṣaṇaparaḥ śaṅkhī dadyātparanare vṛthā

1,53.14

मिश्रावलोकनान्मिश्रस्वभावफलदायिनः ।
निधीनां रूपमुक्तं तु हरिणापि हरादिके ।
हरिर्भुवनकोशादि यथोवाच तथा वदे

miśrāvalokanānmiśrasvabhāvaphaladāyinaḥ |
nidhīnāṃ rūpamuktaṃ tu hariṇāpi harādike |
harirbhuvanakośādi yathovāca tathā vade

Chapter 1.54

1,54.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे नवनिधिवर्णनं नाम त्रिपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 54 हरिरुवाच ।
अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च बपुष्मान्ध्युतिमांस्तथा ।
मेधामेधातिथिर्भव्यः शबलः पुत्र एव च

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe navanidhivarṇanaṃ nāma tripañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 54 hariruvāca |
agnīdhraścāgnibāhuśca bapuṣmāndhyutimāṃstathā |
medhāmedhātithirbhavyaḥ śabalaḥ putra eva ca

1,54.2

ज्योतिष्मान्दशमो जातः पुत्रा ह्येते प्रियव्रतात् ।
मेधाग्निबाहुपुत्रास्तु त्रयो योगपरायणाः

jyotiṣmāndaśamo jātaḥ putrā hyete priyavratāt |
medhāgnibāhuputrāstu trayo yogaparāyaṇāḥ

1,54.3

जातिस्मरा महाभागा नैराज्याय ममो दषुः ।
विभज्य सप्त द्वीपानि सप्तानां प्रददौ नृपः

jātismarā mahābhāgā nairājyāya mamo daṣuḥ |
vibhajya sapta dvīpāni saptānāṃ pradadau nṛpaḥ

1,54.4

योजनानां प्रमाणेन पञ्चाशत्कोटिराप्लुता ।
जलोपरि मही याता मौरिवास्ते सरिज्जले

yojanānāṃ pramāṇena pañcāśatkoṭirāplutā |
jalopari mahī yātā maurivāste sarijjale

1,54.5

जम्बूप्लक्षाह्वयौ द्वीपौ शाल्मलश्चापरो हर ।
कुशः क्रौञ्चस्तथा शाकः पुष्करश्चैव सप्तमः

jambūplakṣāhvayau dvīpau śālmalaścāparo hara |
kuśaḥ krauñcastathā śākaḥ puṣkaraścaiva saptamaḥ

1,54.6

एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्त सप्तभिरावृताः ।
लवणेक्षुसुरासर्पिर्दाधिदुग्धजलैः समम्

ete dvīpāḥ samudraistu sapta saptabhirāvṛtāḥ |
lavaṇekṣusurāsarpirdādhidugdhajalaiḥ samam

1,54.7

द्वीपात्तु द्विगुणो द्वीपः समुद्रश्च वृषध्वज ।
जम्बूद्वीपे स्थितो मेरुर्लक्षयोजनविस्तृतः

dvīpāttu dviguṇo dvīpaḥ samudraśca vṛṣadhvaja |
jambūdvīpe sthito merurlakṣayojanavistṛtaḥ

1,54.8

चतुरशीतिसाहस्रैर्योजनैरस्य चोच्छ्रयः ।
प्रविष्टः षोडशाधस्ताद्द्वत्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः

caturaśītisāhasrairyojanairasya cocchrayaḥ |
praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastāddvatriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ

1,54.9

अधः षोडशसाहस्रः कर्णिकाकारसंस्यितः ।
हिमवान्हेमकूटश्च निषधश्चास्य दक्षिणे

adhaḥ ṣoḍaśasāhasraḥ karṇikākārasaṃsyitaḥ |
himavānhemakūṭaśca niṣadhaścāsya dakṣiṇe

1,54.10

नीलः श्वेतश्च शृङ्गी च उत्तरे वर्षपर्वताः ।
प्लक्षादिषु नरा रुद्र ये वसन्ति सनातनाः

nīlaḥ śvetaśca śṛṅgī ca uttare varṣaparvatāḥ |
plakṣādiṣu narā rudra ye vasanti sanātanāḥ

1,54.11

शङ्कराथ न तेष्वस्ति युगावस्था कथञ्चन ।
जम्बूद्वीपेश्वरात्पुत्रा ह्यग्रीध्नादभवन्नव

śaṅkarātha na teṣvasti yugāvasthā kathañcana |
jambūdvīpeśvarātputrā hyagrīdhnādabhavannava

1,54.12

नाभिः किंपुरुषश्चैव हरिवर्षमिला वृतः ।
रम्यो हिरण्मयाख्यश्च कुरुर्भद्राश्व एव च

nābhiḥ kiṃpuruṣaścaiva harivarṣamilā vṛtaḥ |
ramyo hiraṇmayākhyaśca kururbhadrāśva eva ca

1,54.13

केतुमालो नृपस्तेभ्यस्तत्संज्ञान् खण्डकान्ददौ ।
नाभेस्तु मेरुदेव्यां तु पुत्रो ऽभूदृषभो हर

ketumālo nṛpastebhyastatsaṃjñān khaṇḍakāndadau |
nābhestu merudevyāṃ tu putro 'bhūdṛṣabho hara

1,54.14

तत्पुत्रो भरतो नाम शालग्रामे स्थितो व्रती ।
सुमतिर्भरतस्याभूत्तत्पुत्रस्तैजसो ऽभवत्

tatputro bharato nāma śālagrāme sthito vratī |
sumatirbharatasyābhūttatputrastaijaso 'bhavat

1,54.15

इन्द्रद्युम्नश्च तत्पुत्रः परमेष्ठी ततः स्मृतः ।
प्रतीहारश्चतत्पुत्रः प्रतिहर्ता तदात्मजः

indradyumnaśca tatputraḥ parameṣṭhī tataḥ smṛtaḥ |
pratīhāraścatatputraḥ pratihartā tadātmajaḥ

1,54.16

सुतस्तस्मादथै जातः प्रस्तारस्तत्सुतो विभुः ।
पृथुश्च तत्सुतो नक्तो नक्तस्यापि गयः स्मृतः

sutastasmādathai jātaḥ prastārastatsuto vibhuḥ |
pṛthuśca tatsuto nakto naktasyāpi gayaḥ smṛtaḥ

1,54.17

नरो गयस्य तनयस्तत्पुत्रोभुद्विराडगतः ।
ततो धीमान्महातेजा भौवनस्तस्य चात्मजः

naro gayasya tanayastatputrobhudvirāḍagataḥ |
tato dhīmānmahātejā bhauvanastasya cātmajaḥ

1,54.18

त्वष्टा त्वष्टुश्च विरजा रजस्तस्याप्यभूत्सुतः ।
शतजिद्रजसस्तस्य विष्वग्ज्योतिः सुतः स्मृतः

tvaṣṭā tvaṣṭuśca virajā rajastasyāpyabhūtsutaḥ |
śatajidrajasastasya viṣvagjyotiḥ sutaḥ smṛtaḥ

Chapter 1.55

1,55.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशवर्णनोपयोगिप्रियव्रतवंशनिरूपणं नाम चतुः पञ्चशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 55 हरिरुवाच ।
मध्ये त्विलावृतो वर्षो भद्राश्वः पूर्वतो ऽद्भुतः ।
पूर्वदक्षैणतो वर्षो हिरण्वान्वृषभध्वज

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośavarṇanopayogipriyavratavaṃśanirūpaṇaṃ nāma catuḥ pañcaśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 55 hariruvāca |
madhye tvilāvṛto varṣo bhadrāśvaḥ pūrvato 'dbhutaḥ |
pūrvadakṣaiṇato varṣo hiraṇvānvṛṣabhadhvaja

1,55.2

ततः किम्पुरुषो वर्षो मेरोर्दक्षिणतः स्मृतः ।
भारतो दक्षिणे प्रोक्तो हरिर्दक्षिणपाश्चिमे

tataḥ kimpuruṣo varṣo merordakṣiṇataḥ smṛtaḥ |
bhārato dakṣiṇe prokto harirdakṣiṇapāścime

1,55.3

पश्चिमे केतुमालश्च रम्यकः पश्चिमोत्तरे ।
उत्तरे च कुरोर्वर्षः कल्पवृक्षसमावृतः

paścime ketumālaśca ramyakaḥ paścimottare |
uttare ca kurorvarṣaḥ kalpavṛkṣasamāvṛtaḥ

1,55.4

सिद्धिः स्वाभाविकी रुद्र ! वर्जयित्वा तु भारतम् ।
इन्द्रद्वीपः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तितमान्

siddhiḥ svābhāvikī rudra ! varjayitvā tu bhāratam |
indradvīpaḥ kaśerumāṃstāmravarṇo gabhastitamān

1,55.5

नागद्वीपः कटाहश्च सिंहलो वारुणस्तथा ।
अयं तुनवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः

nāgadvīpaḥ kaṭāhaśca siṃhalo vāruṇastathā |
ayaṃ tunavamasteṣāṃ dvīpaḥ sāgarasaṃvṛtaḥ

1,55.6

पूर्वे किरातास्तस्यास्ते पश्चिमे यवनाः स्थिताः ।
अन्ध्रा दक्षिणतो रुद्र ! तुरष्कास्त्वपि चोत्तरे

pūrve kirātāstasyāste paścime yavanāḥ sthitāḥ |
andhrā dakṣiṇato rudra ! turaṣkāstvapi cottare

1,55.7

ब्राह्मणाः क्षत्त्रिया वैश्याः सूद्राश्चान्तरवासिनः ।
महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः

brāhmaṇāḥ kṣattriyā vaiśyāḥ sūdrāścāntaravāsinaḥ |
mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimānṛkṣaparvataḥ

1,55.8

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः ।
वेदस्मृतिर् नर्मदा च वरदा सुरसा शिवा

vindhyaśca pāriyātraśca saptātra kulaparvatāḥ |
vedasmṛtir narmadā ca varadā surasā śivā

1,55.9

तापी पयोष्णी सरयूः कावेरी गोमती तथा ।
गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणी महानदी

tāpī payoṣṇī sarayūḥ kāverī gomatī tathā |
godāvarī bhīmarathī kṛṣṇaveṇī mahānadī

1,55.10

केतुमाला ताम्रपर्णो चन्द्रभागा सरस्वती ।
ऋषिकुल्या च कावेरी मत्तगङ्गा पयस्विनी

ketumālā tāmraparṇo candrabhāgā sarasvatī |
ṛṣikulyā ca kāverī mattagaṅgā payasvinī

1,55.11

विदर्भा च शतद्रूश्च नद्यः पापहराः शुभाः ।
आसां पिबन्ति सलिलं मध्यदेशादयो जनाः

vidarbhā ca śatadrūśca nadyaḥ pāpaharāḥ śubhāḥ |
āsāṃ pibanti salilaṃ madhyadeśādayo janāḥ

1,55.12

पाञ्चालाः कुरवो मत्स्या यौधेयाः सपटच्चराः ।
कुन्तयः शूरसेनाश्च मध्यदेशजनाः स्मृताः

pāñcālāḥ kuravo matsyā yaudheyāḥ sapaṭaccarāḥ |
kuntayaḥ śūrasenāśca madhyadeśajanāḥ smṛtāḥ

1,55.13

वृषध्वज ! जनाः पाद्माः सूतमागधचेदयः ।
काशय (षाया) श्च विदेहाश्च पूर्वस्यां कोसलास्तथा

vṛṣadhvaja ! janāḥ pādmāḥ sūtamāgadhacedayaḥ |
kāśaya (ṣāyā) śca videhāśca pūrvasyāṃ kosalāstathā

1,55.14

कलिङ्गवङ्गपुण्ड्राङ्गा वैदर्भा मूलकास्तथा ।
विन्ध्यान्तर्निलया देशाः पूर्वदक्षिणतः स्मृताः

kaliṅgavaṅgapuṇḍrāṅgā vaidarbhā mūlakāstathā |
vindhyāntarnilayā deśāḥ pūrvadakṣiṇataḥ smṛtāḥ

1,55.15

पुलन्दाश्मकजीमूतनयराष्ट्रनिवासिनः ।
कर्णार्(ना)टकम्बोजघणा दक्षिणापथवासिनः

pulandāśmakajīmūtanayarāṣṭranivāsinaḥ |
karṇār(nā)ṭakambojaghaṇā dakṣiṇāpathavāsinaḥ

1,55.16

अम्बष्ठद्रविडा लाटाः काम्भोजा स्त्रीमुखाः शकाः ।
आनर्तवासिनश्चैव ज्ञेया यक्षिणपश्चिमे

ambaṣṭhadraviḍā lāṭāḥ kāmbhojā strīmukhāḥ śakāḥ |
ānartavāsinaścaiva jñeyā yakṣiṇapaścime

1,55.17

स्त्रीराज्याः सैन्धवा म्लेच्छा नास्ति का यवनास्तथा ।
पश्चिमेन च विज्ञेया माथुरा नैषधैः सह

strīrājyāḥ saindhavā mlecchā nāsti kā yavanāstathā |
paścimena ca vijñeyā māthurā naiṣadhaiḥ saha

1,55.18

माण्डव्याश्च तुषाराश्च मूलिकाश्वमुखाः खशाः ।
महाकेशा महानासा देशास्तूत्तरपश्चिमे

māṇḍavyāśca tuṣārāśca mūlikāśvamukhāḥ khaśāḥ |
mahākeśā mahānāsā deśāstūttarapaścime

1,55.19

लम्ब (म्पा) का स्तननागाश्च माद्रगान्धारबाह्लिकाः ।
हिमाचलालया म्लेच्छा उदीचीं दिशमाश्रिताः

lamba (mpā) kā stananāgāśca mādragāndhārabāhlikāḥ |
himācalālayā mlecchā udīcīṃ diśamāśritāḥ

1,55.20

त्रिगर्तनीलकोलात (भ) ब्रह्मपुत्राः सटङ्कणाः ।
अभीषाहाः सकाश्मीरा उदक्पर्वेण कीर्तिताः

trigartanīlakolāta (bha) brahmaputrāḥ saṭaṅkaṇāḥ |
abhīṣāhāḥ sakāśmīrā udakparveṇa kīrtitāḥ

Chapter 1.56

1,56.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशवर्णनं नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 56 हरिरुवाच ।
सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरस्य च ।
ज्येष्ठः शान्तभवो नाम शिशिरस्तदन्तरः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośavarṇanaṃ nāma pañcapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 56 hariruvāca |
sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarasya ca |
jyeṣṭhaḥ śāntabhavo nāma śiśirastadantaraḥ

1,56.2

सुखोदयस्तथा नन्दः शिवः क्षेमक एव च ।
ध्रुवश्च सप्तमस्तेषां प्लक्षद्वीपेश्वरा हि ते

sukhodayastathā nandaḥ śivaḥ kṣemaka eva ca |
dhruvaśca saptamasteṣāṃ plakṣadvīpeśvarā hi te

1,56.3

गोमेदश्चैव चन्द्रश्च नारदो दुन्दुभिस्तथा ।
सोमकः सुमनाः शैलो बैभ्राजश्चात्र सप्तमः

gomedaścaiva candraśca nārado dundubhistathā |
somakaḥ sumanāḥ śailo baibhrājaścātra saptamaḥ

1,56.4

अनुतप्ता शिखी चैव विपाशा त्रिदिवा क्रमुः ।
अमृता सुकृता चैव सप्तैतास्तत्र निम्नगाः

anutaptā śikhī caiva vipāśā tridivā kramuḥ |
amṛtā sukṛtā caiva saptaitāstatra nimnagāḥ

1,56.5

वपुष्माञ्छाल्मलस्येशस्तत्सुता वर्षनामकाः ।
श्वेतो ऽथ हरितश्चैव जीमूतो रोहितस्तथा

vapuṣmāñchālmalasyeśastatsutā varṣanāmakāḥ |
śveto 'tha haritaścaiva jīmūto rohitastathā

1,56.6

वैद्युतो मानसश्चैव सप्रभशाचपि सप्तमः ।
कुमुदश्चोन्नतो द्रोणो महिषो ऽथ बलाहकः

vaidyuto mānasaścaiva saprabhaśācapi saptamaḥ |
kumudaśconnato droṇo mahiṣo 'tha balāhakaḥ

1,56.7

क्रौञ्चः ककुद्मान्ह्येते वै गिरयः सरितस्त्विमाः ।
योनितोया वितृष्णा च चन्द्रा शुक्ल विमोचनी

krauñcaḥ kakudmānhyete vai girayaḥ saritastvimāḥ |
yonitoyā vitṛṣṇā ca candrā śukla vimocanī

1,56.8

विधृतिः सप्तमी तासां स्मृताः पापप्रशान्तिदाः ।
ज्योतिष्मतः कुशद्वीपे सप्त पुत्राः शृणुष्वतान्

vidhṛtiḥ saptamī tāsāṃ smṛtāḥ pāpapraśāntidāḥ |
jyotiṣmataḥ kuśadvīpe sapta putrāḥ śṛṇuṣvatān

1,56.9

उद्भिदो वेणुमांश्चैव द्वैरथो लम्बनो धृतिः ।
प्रभाकरो ऽथ कपिलस्तन्नामा वर्षपद्धतिः

udbhido veṇumāṃścaiva dvairatho lambano dhṛtiḥ |
prabhākaro 'tha kapilastannāmā varṣapaddhatiḥ

1,56.10

विद्रुमो हेमशैलश्च द्युतिमान्पुष्पवांस्तथा ।
कुशेशयो हरिश्चैव सप्तमो मन्दराचलः

vidrumo hemaśailaśca dyutimānpuṣpavāṃstathā |
kuśeśayo hariścaiva saptamo mandarācalaḥ

1,56.11

धूतपापा शिवा चैव पवित्रा सन्मतिस्तथा ।
विद्युदभ्रा मही चान्या सर्वपापहरास्त्विमाः

dhūtapāpā śivā caiva pavitrā sanmatistathā |
vidyudabhrā mahī cānyā sarvapāpaharāstvimāḥ

1,56.12

क्रौञ्चद्वीपे द्युतिमतः पुत्राः सप्त महात्मनः ।
कुशलो मन्दगश्चोष्णः पीवरो ऽथोन्धकारकः

krauñcadvīpe dyutimataḥ putrāḥ sapta mahātmanaḥ |
kuśalo mandagaścoṣṇaḥ pīvaro 'thondhakārakaḥ

1,56.13

मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सप्तैते तत्सुता हर ।
क्रौञ्चश्च वामनश्चैव तृतीयश्चान्ध (थ) कारकः

muniśca dundubhiścaiva saptaite tatsutā hara |
krauñcaśca vāmanaścaiva tṛtīyaścāndha (tha) kārakaḥ

1,56.14

दिवावृत्पञ्चमश्चान्यो दुन्दुभिः पुण्डरीकवान् ।
गौरी कुमुद्वती चैव सन्ध्या रात्रिर्मनोजवा

divāvṛtpañcamaścānyo dundubhiḥ puṇḍarīkavān |
gaurī kumudvatī caiva sandhyā rātrirmanojavā

1,56.15

ख्यातिश्च पुण्डरीका च सप्तैता वर्षनिम्नगाः ।
शाकद्वीपेश्वराद्भव्यात्सप्त पुत्राः प्रजज्ञिरे

khyātiśca puṇḍarīkā ca saptaitā varṣanimnagāḥ |
śākadvīpeśvarādbhavyātsapta putrāḥ prajajñire

1,56.16

जलद्श्च कुमारश्च सुकुमारोरुणी बकः ।
कुसुमोदः समोदार्किः सप्तमश्च महाद्रुमः

jaladśca kumāraśca sukumāroruṇī bakaḥ |
kusumodaḥ samodārkiḥ saptamaśca mahādrumaḥ

1,56.17

सुकुमारी कुमारी च नलिनी धेनुका च या ।
इक्षुश्च वेणुका चैव गभस्ती सप्तमी तथा

sukumārī kumārī ca nalinī dhenukā ca yā |
ikṣuśca veṇukā caiva gabhastī saptamī tathā

1,56.18

शबलात्पुष्करेशाच्च महावीरश्च धातकिः ।
अभूद्वर्षद्वयं चैव मानसोत्तरपर्वतः

śabalātpuṣkareśācca mahāvīraśca dhātakiḥ |
abhūdvarṣadvayaṃ caiva mānasottaraparvataḥ

1,56.19

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः ।
तावच्चैव च विस्तीर्णः सर्वतः परिमण्डलः

yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśaducchritaḥ |
tāvaccaiva ca vistīrṇaḥ sarvataḥ parimaṇḍalaḥ

1,56.20

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवेष्टितः ।
स्वादूदकस्य पुरतो दृश्यते लोकसंस्थितिः

svādūdakenodadhinā puṣkaraḥ pariveṣṭitaḥ |
svādūdakasya purato dṛśyate lokasaṃsthitiḥ

1,56.21

द्विगुणा काञ्चनी भूमिः सर्वजन्तुविवर्जिता ।
लोकालोकस्ततः शैलो योजनायुताविस्तृतः ।
तमसा पर्वतो व्याप्तस्तमो ऽप्यण्डकटाहतः

dviguṇā kāñcanī bhūmiḥ sarvajantuvivarjitā |
lokālokastataḥ śailo yojanāyutāvistṛtaḥ |
tamasā parvato vyāptastamo 'pyaṇḍakaṭāhataḥ

Chapter 1.57

1,57.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशवर्णनं नाम षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 57 हरिरुवाच ।
सप्ततिस्तु सहस्राणि भूम्युच्छ्रायो ऽपि कथ्यते ।
दशसाहस्रमेकैकं पातालं वृषभध्वज

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośavarṇanaṃ nāma ṣaṭpañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 57 hariruvāca |
saptatistu sahasrāṇi bhūmyucchrāyo 'pi kathyate |
daśasāhasramekaikaṃ pātālaṃ vṛṣabhadhvaja

1,57.2

अतलं वितलं चैव नितलं च गभस्तिमत् ।
महाख्यं सुतलं चाग्र्यं पातालं चापि सप्तमम्

atalaṃ vitalaṃ caiva nitalaṃ ca gabhastimat |
mahākhyaṃ sutalaṃ cāgryaṃ pātālaṃ cāpi saptamam

1,57.3

कृष्णा शुक्लारुणा पीता शर्करा शैलकाञ्चना ।
भूयस्तत्र दैतेया वसन्ति च भुजङ्गमाः

kṛṣṇā śuklāruṇā pītā śarkarā śailakāñcanā |
bhūyastatra daiteyā vasanti ca bhujaṅgamāḥ

1,57.4

रौद्रे तु पुष्करद्वीपे नरकाः सन्ति ताञ्छृणु ।
रौरवः सूकरो रोधस्तालो विनशनस्तथा

raudre tu puṣkaradvīpe narakāḥ santi tāñchṛṇu |
rauravaḥ sūkaro rodhastālo vinaśanastathā

1,57.5

महाज्वालस्तप्तकुम्भो लवणो ऽथि विमोहितः ।
रुधिराख्यो वैतरणी कृमिशः कृमिभो जनः

mahājvālastaptakumbho lavaṇo 'thi vimohitaḥ |
rudhirākhyo vaitaraṇī kṛmiśaḥ kṛmibho janaḥ

1,57.6

असिपत्रवनः कृष्णो नानाभक्षश्च दारुणः ।
तथा पूयवहः पापो वह्निज्वालस्त्वधः शिराः

asipatravanaḥ kṛṣṇo nānābhakṣaśca dāruṇaḥ |
tathā pūyavahaḥ pāpo vahnijvālastvadhaḥ śirāḥ

1,57.7

संदंशः कृष्णसूत्रश्च तमश्चावीचिरेव च ।
श्वभोजनो ऽथाप्रतिष्ठोष्णवीचिर्नरकाः स्मृताः

saṃdaṃśaḥ kṛṣṇasūtraśca tamaścāvīcireva ca |
śvabhojano 'thāpratiṣṭhoṣṇavīcirnarakāḥ smṛtāḥ

1,57.8

पापिनस्तेषु पच्यन्ते विषशस्त्राग्निदायिनः ।
उपर्युपरि वै लोका रुद्र ! भूतादयः स्थिताः

pāpinasteṣu pacyante viṣaśastrāgnidāyinaḥ |
uparyupari vai lokā rudra ! bhūtādayaḥ sthitāḥ

1,57.9

वारिवह्न्यनिलाकाशैर्वृतं भूतादिना च तत् ।
तदण्डं महता रुद्र ! प्रधानेन च वेष्टितम्

vārivahnyanilākāśairvṛtaṃ bhūtādinā ca tat |
tadaṇḍaṃ mahatā rudra ! pradhānena ca veṣṭitam

1,57.10

अण्डं दशगुणं व्याप्तं नारायणः स्थितः

aṇḍaṃ daśaguṇaṃ vyāptaṃ nārāyaṇaḥ sthitaḥ

Chapter 1.58

1,58.1

इति गारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशगतापातलनरकादिनिरूपणं नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 58 हरिरुवाच ।
वक्ष्ये प्रमाणसंस्थाने सूर्यादीनां शृणुष्व मे ।
योजानानां सहस्राणि भास्करस्य रथो नव

iti gāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośagatāpātalanarakādinirūpaṇaṃ nāma saptapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 58 hariruvāca |
vakṣye pramāṇasaṃsthāne sūryādīnāṃ śṛṇuṣva me |
yojānānāṃ sahasrāṇi bhāskarasya ratho nava

1,58.2

ईषादण्डस्तथैवास्य द्विगुणो वृषभध्वज ।
सार्धकोटिस्तथा सप्त नियुतान्यधिकानि च

īṣādaṇḍastathaivāsya dviguṇo vṛṣabhadhvaja |
sārdhakoṭistathā sapta niyutānyadhikāni ca

1,58.3

योजनानां तु तस्याक्षस्तत्र चक्रं प्रतिष्ठितम् ।
त्रिनाभिमति पञ्चारे षण्नेमिन्यक्षयात्मके

yojanānāṃ tu tasyākṣastatra cakraṃ pratiṣṭhitam |
trinābhimati pañcāre ṣaṇneminyakṣayātmake

1,58.4

संवत्सरमये कृत्स्नं कालचक्रं प्रतिष्ठितम् ।
चत्वारिंशत्सहस्राणि द्वितीयो ऽक्षो विवस्वतः

saṃvatsaramaye kṛtsnaṃ kālacakraṃ pratiṣṭhitam |
catvāriṃśatsahasrāṇi dvitīyo 'kṣo vivasvataḥ

1,58.5

पञ्चान्यानि तु सार्धानि स्यन्दनस्य वृषध्वज ।
अक्षप्रमाणमुभयोः प्रमाणं तु युगार्धयोः

pañcānyāni tu sārdhāni syandanasya vṛṣadhvaja |
akṣapramāṇamubhayoḥ pramāṇaṃ tu yugārdhayoḥ

1,58.6

ह्रस्वो ऽक्षस्तद्युगार्धेन ध्रुवाधारे रथस्य वै ।
द्वितीये ऽक्षे तु तच्चक्रं संस्थितं मानसाचले

hrasvo 'kṣastadyugārdhena dhruvādhāre rathasya vai |
dvitīye 'kṣe tu taccakraṃ saṃsthitaṃ mānasācale

1,58.7

गायत्त्री सबृहत्युष्णिग्जगतीत्रिष्टुबेव च ।
अनुष्टुप्पङ्क्तिरित्युक्ताश्छन्दांसि हरयो रवेः

gāyattrī sabṛhatyuṣṇigjagatītriṣṭubeva ca |
anuṣṭuppaṅktirityuktāśchandāṃsi harayo raveḥ

1,58.8

धाता क्रतुस्थला चैव पुलस्त्यो वासुकिस्तथा ।
रथकृद्ग्रामणीर्हेतिस्तुम्बुरुश्चैत्रमासके

dhātā kratusthalā caiva pulastyo vāsukistathā |
rathakṛdgrāmaṇīrhetistumburuścaitramāsake

1,58.9

अर्यमा पुलहश्चैव रथोजाः पुञ्जिकस्थला ।
प्रहेतिः कच्छनीरश्च नारदश्चैव माधवे

aryamā pulahaścaiva rathojāḥ puñjikasthalā |
prahetiḥ kacchanīraśca nāradaścaiva mādhave

1,58.10

मित्रो ऽत्रिस्तक्षको रक्षः पौरुषेयो ऽथ मेनका ।
हाहा रथस्वनश्चैव ज्येष्ठे भानो रथे स्थिताः

mitro 'tristakṣako rakṣaḥ pauruṣeyo 'tha menakā |
hāhā rathasvanaścaiva jyeṣṭhe bhāno rathe sthitāḥ

1,58.11

वरुणो वसिष्ठो रम्भा सहजन्या कुहूर्बुधः ।
रथचित्रस्तथा शुक्रो वसन्त्याषाढसंज्ञिते

varuṇo vasiṣṭho rambhā sahajanyā kuhūrbudhaḥ |
rathacitrastathā śukro vasantyāṣāḍhasaṃjñite

1,58.12

इन्द्रो विश्वावसुः स्रोत(श्रोत्र) एलापत्रस्तथाङ्गिराः ।
प्रम्लोचा च नभस्येते सर्पाश्चार्के तु सन्ति वै

indro viśvāvasuḥ srota(śrotra) elāpatrastathāṅgirāḥ |
pramlocā ca nabhasyete sarpāścārke tu santi vai

1,58.13

विवस्वानुग्रसेनश्च भृगुरापूरणस्तथा ।
अनुम्लोचाशङ्खपालौ व्याघ्रो भाद्रपदे तता

vivasvānugrasenaśca bhṛgurāpūraṇastathā |
anumlocāśaṅkhapālau vyāghro bhādrapade tatā

1,58.14

पूषा च सुरुचिर्धाता गौतमो ऽथ धनञ्जयः ।
सुषेणो ऽन्यो धृताची च वसन्त्याश्वयुजे रवौ

pūṣā ca surucirdhātā gautamo 'tha dhanañjayaḥ |
suṣeṇo 'nyo dhṛtācī ca vasantyāśvayuje ravau

1,58.15

विश्वावसुर्भरद्वाजः पर्जन्यैरावतौ तदा ।
विश्वाची सेनजिच्चापः (पि) कार्तिके चाधिकारिणः

viśvāvasurbharadvājaḥ parjanyairāvatau tadā |
viśvācī senajiccāpaḥ (pi) kārtike cādhikāriṇaḥ

1,58.16

अंशुश्च काश्यपस्तार्क्ष्यो महापद्मस्तथोर्वशी ।
चित्रसेनस्तथा विद्युन्मार्गशीर्षाधिकारिणः

aṃśuśca kāśyapastārkṣyo mahāpadmastathorvaśī |
citrasenastathā vidyunmārgaśīrṣādhikāriṇaḥ

1,58.17

क्रतुर्भर्गस्तथोर्णायुः स्फूर्जः कर्कोटकस्तथा ।
अरिष्टनेमिश्चैवान्या पूर्वचित्तिवर्रात्सराः ।
पौषमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले

kraturbhargastathorṇāyuḥ sphūrjaḥ karkoṭakastathā |
ariṣṭanemiścaivānyā pūrvacittivarrātsarāḥ |
pauṣamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale

1,58.18

त्वष्टाथ जमदग्निश्च कम्बलो ऽथ तिलोत्तमा ।
ब्रह्मापेतो ऽथ ऋतजिद्धृतराष्ट्रश्च सप्तमः ।
माघमासे वसन्त्येते सप्त भास्करमण्डले

tvaṣṭātha jamadagniśca kambalo 'tha tilottamā |
brahmāpeto 'tha ṛtajiddhṛtarāṣṭraśca saptamaḥ |
māghamāse vasantyete sapta bhāskaramaṇḍale

1,58.19

विष्णुरश्वतरो रम्भा सूर्यवर्चाश्च सत्यजित् ।
विश्वामित्रस्तथा रक्षो यज्ञापेतो हि फाल्गुने

viṣṇuraśvataro rambhā sūryavarcāśca satyajit |
viśvāmitrastathā rakṣo yajñāpeto hi phālgune

1,58.20

सवितुर्मण्डले ब्रह्मन्विष्णुशक्त्युपबृंहिताः ।
स्तुवन्ति मुनयः सूर्यं गन्धर्वैर्गोयते पुरः

saviturmaṇḍale brahmanviṣṇuśaktyupabṛṃhitāḥ |
stuvanti munayaḥ sūryaṃ gandharvairgoyate puraḥ

1,58.21

नृत्यन्त्यो ऽप्सरसो यान्ति सूर्यस्यानुनिशाचराः ।
वहन्ति पन्नगा यक्षैः क्रियते ऽभीषुसंग्रहः

nṛtyantyo 'psaraso yānti sūryasyānuniśācarāḥ |
vahanti pannagā yakṣaiḥ kriyate 'bhīṣusaṃgrahaḥ

1,58.22

बालखिल्यास्तथैवैनं परिवार्य समासते ।
रथस्त्रिचक्रः सोमस्य कुन्दाभास्तस्य वाजिनः

bālakhilyāstathaivainaṃ parivārya samāsate |
rathastricakraḥ somasya kundābhāstasya vājinaḥ

1,58.23

वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरत्यसौ ।
वार्य (य्व) ग्रनिद्रव्यसम्भूतो रथश्चन्द्रसुतस्यच

vāmadakṣiṇato yuktā daśa tena caratyasau |
vārya (yva) granidravyasambhūto rathaścandrasutasyaca

1,58.24

पिशङ्गेस्तुरगैर्युक्तः सो ऽष्टाभिर्वायुवेगिभिः ।
सवरूथः सानुकर्षो युक्तो भूमिभवैर्हयैः

piśaṅgesturagairyuktaḥ so 'ṣṭābhirvāyuvegibhiḥ |
savarūthaḥ sānukarṣo yukto bhūmibhavairhayaiḥ

1,58.25

सोपासंगपताकस्तु शुक्रस्यापि रथो महान् ।
रथो भूमिसुतस्यापि तप्तकाञ्चनसन्निभः

sopāsaṃgapatākastu śukrasyāpi ratho mahān |
ratho bhūmisutasyāpi taptakāñcanasannibhaḥ

1,58.26

अष्टाश्वः काञ्चनः श्रीमान् भौमस्यापि रथो महान्

aṣṭāśvaḥ kāñcanaḥ śrīmān bhaumasyāpi ratho mahān

1,58.27

पद्मरागारुणैरश्वैः संयुक्तो वह्निसंभवैः ।
अष्टाभिः पाण्डरैर्युक्तैर्वाजिभिः काञ्चने रथे

padmarāgāruṇairaśvaiḥ saṃyukto vahnisaṃbhavaiḥ |
aṣṭābhiḥ pāṇḍarairyuktairvājibhiḥ kāñcane rathe

1,58.28

तिष्ठंस्तिष्ठति वर्षं वै राशौराशौ बृहस्पतिः ।
आकाशसम्भवैरश्वैः शवलैः स्यन्दनं युतम्

tiṣṭhaṃstiṣṭhati varṣaṃ vai rāśaurāśau bṛhaspatiḥ |
ākāśasambhavairaśvaiḥ śavalaiḥ syandanaṃ yutam

1,58.29

समारुह्य शनैर्याति मन्दगामी शनैश्चरः ।
स्वर्भानोस्तुरगा ह्यष्टौ भृङ्गाभा धूसरं रथम्

samāruhya śanairyāti mandagāmī śanaiścaraḥ |
svarbhānosturagā hyaṣṭau bhṛṅgābhā dhūsaraṃ ratham

1,58.30

सकृद्यक्तास्तु भूतेशबहन्त्यविरतं शिव ।
तथा केतुरथस्याश्वा अष्टौ ते वातरंहसः

sakṛdyaktāstu bhūteśabahantyavirataṃ śiva |
tathā keturathasyāśvā aṣṭau te vātaraṃhasaḥ

1,58.31

पलालधूमवर्णाभा लाक्षारसनिभारुणाः ।
द्वीपनद्यद्रयुदन्वन्तो भुवनानिहरेस्तनुः

palāladhūmavarṇābhā lākṣārasanibhāruṇāḥ |
dvīpanadyadrayudanvanto bhuvanāniharestanuḥ

Chapter 1.59

1,59.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भुवनकोशनिरूपणं नामाष्टपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 59 (अथ ज्योतिः शास्त्रम्) सूत उवाच ।
ज्योतिश्चक्रं भुवो मानमुक्त्वा प्रोवाच केशवः ।
चतुर्लक्षं ज्योतिषस्य सारं रुद्राय सर्वदः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhuvanakośanirūpaṇaṃ nāmāṣṭapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 59 (atha jyotiḥ śāstram) sūta uvāca |
jyotiścakraṃ bhuvo mānamuktvā provāca keśavaḥ |
caturlakṣaṃ jyotiṣasya sāraṃ rudrāya sarvadaḥ

1,59.2

हरिरुवाच ।
कृत्तिकास्त्वग्निदेवत्या रोहिण्यो ब्रह्मणः स्मृताः ।
इल्वलाः सोमदेवत्या रौद्रं चार्द्रमुदाहृतम्

hariruvāca |
kṛttikāstvagnidevatyā rohiṇyo brahmaṇaḥ smṛtāḥ |
ilvalāḥ somadevatyā raudraṃ cārdramudāhṛtam

1,59.3

पुनर्वसुस्तथादित्यस्तिष्यश्च गुरुदैवतः ।
अश्लेषाः सर्पदेवत्या मघाश्च पितृदेवताः

punarvasustathādityastiṣyaśca gurudaivataḥ |
aśleṣāḥ sarpadevatyā maghāśca pitṛdevatāḥ

1,59.4

भाग्याश्च पूर्वफल्गुन्य अर्यमा च तथोत्तरः ।
सावित्रश्च तथा हस्ता चित्रा त्वष्टा प्रकीर्तितः

bhāgyāśca pūrvaphalgunya aryamā ca tathottaraḥ |
sāvitraśca tathā hastā citrā tvaṣṭā prakīrtitaḥ

1,59.5

स्वाती च वायुदेवत्या नक्षत्रं परिकीर्तितम् ।
इन्द्राग्निदेवता प्रोक्ता विशाखा वृषभध्वज

svātī ca vāyudevatyā nakṣatraṃ parikīrtitam |
indrāgnidevatā proktā viśākhā vṛṣabhadhvaja

1,59.6

मैत्रमृक्षमनूराधा ज्येष्ठा शाक्रं प्रकीर्तितम् ।
तथा निरृतिदेवत्यो मूलस्तज्ज्ञैरुदाहृतः

maitramṛkṣamanūrādhā jyeṣṭhā śākraṃ prakīrtitam |
tathā nirṛtidevatyo mūlastajjñairudāhṛtaḥ

1,59.7

आप्यास्त्वाषाठपूर्वास्तु उत्तरा वैश्वदेवताः ।
ब्राह्मश्चैवाभिजित्प्रोक्तः श्रवणा वैष्णवः स्मृतः

āpyāstvāṣāṭhapūrvāstu uttarā vaiśvadevatāḥ |
brāhmaścaivābhijitproktaḥ śravaṇā vaiṣṇavaḥ smṛtaḥ

1,59.8

वासवस्तु तथा ऋक्षं धनिष्ठा प्रोच्यते बुधैः ।
तथा शतभिषा प्रोक्तं नक्षत्रं वारुणं शिव

vāsavastu tathā ṛkṣaṃ dhaniṣṭhā procyate budhaiḥ |
tathā śatabhiṣā proktaṃ nakṣatraṃ vāruṇaṃ śiva

1,59.9

आजं भाद्रपदा पूर्वा अहिर्ब्रुध्न्यस्तथोत्तरा ।
पौष्णं च रेवती ऋक्षमश्वयुक्चाश्वदैवतम्

ājaṃ bhādrapadā pūrvā ahirbrudhnyastathottarā |
pauṣṇaṃ ca revatī ṛkṣamaśvayukcāśvadaivatam

1,59.10

भरण्यृक्षं तथा याम्यं प्रोक्तास्ते ऋक्षदेवताः ।
ब्रह्माणी संस्थिता पूर्वे प्रितपन्नवमीतिथौ

bharaṇyṛkṣaṃ tathā yāmyaṃ proktāste ṛkṣadevatāḥ |
brahmāṇī saṃsthitā pūrve pritapannavamītithau

1,59.11

माहेश्वरी चोत्तरे च द्वितीया दशामीतिथौ ।
पञ्चम्यां च त्रयोदश्यां वाराही दक्षिणे स्थिता

māheśvarī cottare ca dvitīyā daśāmītithau |
pañcamyāṃ ca trayodaśyāṃ vārāhī dakṣiṇe sthitā

1,59.12

षष्ठ्यां चैव चतुर्दश्यामिन्द्राणी पश्चिमे स्थिता ।
सप्तम्यां पौर्णमास्यां च चामुण्डा वायुगोचरे

ṣaṣṭhyāṃ caiva caturdaśyāmindrāṇī paścime sthitā |
saptamyāṃ paurṇamāsyāṃ ca cāmuṇḍā vāyugocare

1,59.13

अष्टम्यमावास्ययोगे महालक्ष्मीशगोचरे ।
एकादश्यां तृतीयायामग्निकोणे तु वैष्णवी

aṣṭamyamāvāsyayoge mahālakṣmīśagocare |
ekādaśyāṃ tṛtīyāyāmagnikoṇe tu vaiṣṇavī

1,59.14

द्वादश्यां च चतुर्थ्यां तु कौमारी नैरृते तथा ।
योगिनीसुंमुखेनैव गमनादि न कारयेत्

dvādaśyāṃ ca caturthyāṃ tu kaumārī nairṛte tathā |
yoginīsuṃmukhenaiva gamanādi na kārayet

1,59.15

अश्विनीमैत्ररेवत्यो मृगमूलपुनर्वसु ।
पुष्या हस्ता तथा ज्येष्ठा प्रस्थाने श्रेष्ठमुच्यते

aśvinīmaitrarevatyo mṛgamūlapunarvasu |
puṣyā hastā tathā jyeṣṭhā prasthāne śreṣṭhamucyate

1,59.16

हस्तादिपञ्चऋक्षाणि उत्तरात्रयमेव च ।
अश्विनी रोहिणी पुष्या धनिष्ठा च पुनर्वसू

hastādipañcaṛkṣāṇi uttarātrayameva ca |
aśvinī rohiṇī puṣyā dhaniṣṭhā ca punarvasū

1,59.17

वस्त्रप्रावरणे श्रेष्ठो नक्षत्राणां गणः स्मृतः ।
कृत्तिका भरण्यश्लेषा मघा मूलविशाखयोः

vastraprāvaraṇe śreṣṭho nakṣatrāṇāṃ gaṇaḥ smṛtaḥ |
kṛttikā bharaṇyaśleṣā maghā mūlaviśākhayoḥ

1,59.18

त्रीणि,पूर्वा तथा चैव अधोवक्राः प्रकीर्तिताः? ।
एषु वापीतडागादिकूपभूमितृणानि च

trīṇi,pūrvā tathā caiva adhovakrāḥ prakīrtitāḥ? |
eṣu vāpītaḍāgādikūpabhūmitṛṇāni ca

1,59.19

देवागारस्य खननं निधानखननं तथा ।
गणितं ज्योतिषारम्भं खनिबिलप्रवेशनम्

devāgārasya khananaṃ nidhānakhananaṃ tathā |
gaṇitaṃ jyotiṣārambhaṃ khanibilapraveśanam

1,59.20

कुर्यादधोगतान्येव अन्यानि च वृषध्वज ।
रेवती चाश्विनी चित्रा स्वाती हस्ता पुनर्वसू

kuryādadhogatānyeva anyāni ca vṛṣadhvaja |
revatī cāśvinī citrā svātī hastā punarvasū

1,59.21

अनुराधा मृगो ज्येष्ठा एते पार्श्वमुखाः स्मृताः ।
गजोष्ट्राश्वबलीवर्ददमनं महिषस्य च

anurādhā mṛgo jyeṣṭhā ete pārśvamukhāḥ smṛtāḥ |
gajoṣṭrāśvabalīvardadamanaṃ mahiṣasya ca

1,59.22

बीजानां वपनं कुर्याद्गमनागमनादिकम् ।
चक्रयन्त्ररथानां च नावादीनां प्रवाहणम्

bījānāṃ vapanaṃ kuryādgamanāgamanādikam |
cakrayantrarathānāṃ ca nāvādīnāṃ pravāhaṇam

1,59.23

पार्श्वेषु यानि कर्माणि कुर्यादेतेषु तान्यपि ।
रोहिण्यार्द्रां तथा पुष्या धनिष्ठा चोत्तरात्रयम्

pārśveṣu yāni karmāṇi kuryādeteṣu tānyapi |
rohiṇyārdrāṃ tathā puṣyā dhaniṣṭhā cottarātrayam

1,59.24

वारुणं श्रवणं चैव नव चोर्ध्वमुखाः स्मृताः ।
एषु राज्याभिषेकं च पट्टबन्धं च कारयेत्

vāruṇaṃ śravaṇaṃ caiva nava cordhvamukhāḥ smṛtāḥ |
eṣu rājyābhiṣekaṃ ca paṭṭabandhaṃ ca kārayet

1,59.25

ऊर्ध्वमुख्यान्युच्छ्रितानि सर्वाण्येतेषु कारयेत् ।
चतुर्थो चाशुभा षष्ठी अष्टमी नवमी तथा

ūrdhvamukhyānyucchritāni sarvāṇyeteṣu kārayet |
caturtho cāśubhā ṣaṣṭhī aṣṭamī navamī tathā

1,59.26

अमावास्या पूर्णिमा च तद्वादशी च चतुर्दशी ।
अशुक्ला प्रतिपच्छ्रेष्ठा द्वितीया चन्द्र सूनुना

amāvāsyā pūrṇimā ca tadvādaśī ca caturdaśī |
aśuklā pratipacchreṣṭhā dvitīyā candra sūnunā

1,59.27

तृतीया भूमिपुत्रेण चतुर्थो च शनैश्चरे ।
गुरौ शुभा पञ्चमी स्यात्षष्टीमङ्गलशुक्रयोः

tṛtīyā bhūmiputreṇa caturtho ca śanaiścare |
gurau śubhā pañcamī syātṣaṣṭīmaṅgalaśukrayoḥ

1,59.28

सप्तमी सोमपुत्रेण अष्टमी कुजभास्करौ ।
नवमी चन्द्रवा(सौ) रेण दशमी तु गुरौ शुभा

saptamī somaputreṇa aṣṭamī kujabhāskarau |
navamī candravā(sau) reṇa daśamī tu gurau śubhā

1,59.29

एकादश्या गुरुशुक्रौ द्वादश्यां च पुनर्बुधः ।
त्रयोदशी शुक्रभौमौ शनौ श्रेष्ठा चतुर्दशी

ekādaśyā guruśukrau dvādaśyāṃ ca punarbudhaḥ |
trayodaśī śukrabhaumau śanau śreṣṭhā caturdaśī

1,59.30

पौर्णमास्यप्यमावास्या श्रेष्ठा स्याच्च बृहस्पतौ ।
द्वादशीं दहते भानुः शशी चैकादशीं दहेत्

paurṇamāsyapyamāvāsyā śreṣṭhā syācca bṛhaspatau |
dvādaśīṃ dahate bhānuḥ śaśī caikādaśīṃ dahet

1,59.31

कुजो दहेच्च दशामीं नवमीं च बुधो दहेत् ।
अष्टमीं दहते जीवः सप्तमीं भार्गवो दहेत्

kujo dahecca daśāmīṃ navamīṃ ca budho dahet |
aṣṭamīṃ dahate jīvaḥ saptamīṃ bhārgavo dahet

1,59.32

सूर्यपुत्रो दहेत्षष्ठीं गमनाद्यासु नास्ति वै ।
प्रतिपन्नवमीष्वेव चतुर्दश्यष्टमीषु च

sūryaputro dahetṣaṣṭhīṃ gamanādyāsu nāsti vai |
pratipannavamīṣveva caturdaśyaṣṭamīṣu ca

1,59.33

बुधवारेण प्रस्थानं दूरतः परिवर्जयेत् ।
मेषे कर्कटके षष्ठी कन्यायां मिथुने ऽष्टमी

budhavāreṇa prasthānaṃ dūrataḥ parivarjayet |
meṣe karkaṭake ṣaṣṭhī kanyāyāṃ mithune 'ṣṭamī

1,59.34

वृषे कुम्भे चतुर्थो च द्वादशी मकरे तुले ।
दशमी वृश्चिके सिंहे धनुर्मोने चतुर्दशी

vṛṣe kumbhe caturtho ca dvādaśī makare tule |
daśamī vṛścike siṃhe dhanurmone caturdaśī

1,59.35

एता दग्धा न गन्तव्यं पीडादिः किल मानवैः ।
विशाखात्रयमादित्ये पूर्वाषाढात्रये शशी

etā dagdhā na gantavyaṃ pīḍādiḥ kila mānavaiḥ |
viśākhātrayamāditye pūrvāṣāḍhātraye śaśī

1,59.36

धनिष्ठात्रितयं भौमे बुधे वै रेवतीत्रयम् ।
रोहिण्यादित्रयं जीवे शुक्रे पुष्यात्रयं शिव

dhaniṣṭhātritayaṃ bhaume budhe vai revatītrayam |
rohiṇyāditrayaṃ jīve śukre puṣyātrayaṃ śiva

1,59.37

शनिवारे वर्जयेच्च उत्तराफल्गुनीत्रयम् ।
एषु योगेषु चोत्पातमृत्युरोगादिकं भवेत्

śanivāre varjayecca uttarāphalgunītrayam |
eṣu yogeṣu cotpātamṛtyurogādikaṃ bhavet

1,59.38

मूलेरऽकः श्रवणे चन्द्रः प्रोष्ठपद्युत्तरे कुजः ।
कृत्तिकासु बुधश्चैव गुरौ रुद्र पुनर्वसुः

mūler'kaḥ śravaṇe candraḥ proṣṭhapadyuttare kujaḥ |
kṛttikāsu budhaścaiva gurau rudra punarvasuḥ

1,59.39

पूर्वफल्गुनी शुक्रे च स्वातिश्चैव शनैश्वरे ।
एतै चामृतयोगाः स्युः सर्वकार्यप्रसाधकाः

pūrvaphalgunī śukre ca svātiścaiva śanaiśvare |
etai cāmṛtayogāḥ syuḥ sarvakāryaprasādhakāḥ

1,59.40

कालं प्रवध्यन्नि?शक्तिदा? नेष्टमन्द? ।
पर्वादिस्तु ज्ञेयः कालः कालविशारदैः

kālaṃ pravadhyanni?śaktidā? neṣṭamanda? |
parvādistu jñeyaḥ kālaḥ kālaviśāradaiḥ

1,59.41

एकीकृत्याक्षरान्मात्रं नाम्नोः स्त्रीपुंसयोस्त्रिभिः ।
भागे द्विशेषे स्त्रीनाशः पुसः स्यादेकशून्ययोः

ekīkṛtyākṣarānmātraṃ nāmnoḥ strīpuṃsayostribhiḥ |
bhāge dviśeṣe strīnāśaḥ pusaḥ syādekaśūnyayoḥ

1,59.42

विष्कम्भे घटिकाः पञ्च शूले सप्त प्रकीर्तिताः ।
षड्गण्डे चातिगण्डे च नव व्याघातवज्रयोः

viṣkambhe ghaṭikāḥ pañca śūle sapta prakīrtitāḥ |
ṣaḍgaṇḍe cātigaṇḍe ca nava vyāghātavajrayoḥ

1,59.43

व्यतीपाते च परिघे वैधृते च दिनेदिने ।
एतै मृत्युयुता ह्येषु सर्वकर्माणि वर्जयेत्

vyatīpāte ca parighe vaidhṛte ca dinedine |
etai mṛtyuyutā hyeṣu sarvakarmāṇi varjayet

1,59.44

हस्तेरऽकश्च गुरुः पुष्ये अनुराधा बुधे शुभा ।
रोहिणी च शनौ श्रेष्ठा सौमं सोमेन वै शुभम्

haster'kaśca guruḥ puṣye anurādhā budhe śubhā |
rohiṇī ca śanau śreṣṭhā saumaṃ somena vai śubham

1,59.45

शुक्रे च रेवती श्रेष्ठा अश्विनी मङ्गले शुभा ।
एतेषु सिद्धियोगा वै सर्वदोषविनाशनाः

śukre ca revatī śreṣṭhā aśvinī maṅgale śubhā |
eteṣu siddhiyogā vai sarvadoṣavināśanāḥ

1,59.46

भार्गवे भपरणी चैव सोमे चित्रा वृषध्वज ! ।
भौमे चै वोत्तराषाढा धनिष्ठा च बुधे हर !

bhārgave bhaparaṇī caiva some citrā vṛṣadhvaja ! |
bhaume cai vottarāṣāḍhā dhaniṣṭhā ca budhe hara !

1,59.47

गरौ शतभिषा रुद्र ! शुक्रे वै रोहिणी तथा ।
शनौ च रेवती शम्भो ! विषयोगाः प्रकीर्तिताः

garau śatabhiṣā rudra ! śukre vai rohiṇī tathā |
śanau ca revatī śambho ! viṣayogāḥ prakīrtitāḥ

1,59.48

पुष्यः पुनर्वसुश्चैव रेवती चित्रया सह ।
श्रवणं च धनिष्ठा च हस्ताश्वनीमृगास्तथा

puṣyaḥ punarvasuścaiva revatī citrayā saha |
śravaṇaṃ ca dhaniṣṭhā ca hastāśvanīmṛgāstathā

1,59.49

कुर्याच्छतभिषायां च जातकर्मादि मानवः ।
विशाखा चोत्तरात्रीणि मघार्द्रा भरणी तथा ।
आश्लेषा कृत्तिका रुद्र ! प्रस्थाने मरणप्रदाः

kuryācchatabhiṣāyāṃ ca jātakarmādi mānavaḥ |
viśākhā cottarātrīṇi maghārdrā bharaṇī tathā |
āśleṣā kṛttikā rudra ! prasthāne maraṇapradāḥ

Chapter 1.60

1,60.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे नक्षत्रतद्देवतादग्धयोगादिनिरूपणं नामैकोनषष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 60 हरिरुवाच ।
षडादित्ये दशा ज्ञेया सोमे पञ्चदश स्मृताः ।
अष्टावङ्गारके चव बुधै स्पतदश स्मृताः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre nakṣatrataddevatādagdhayogādinirūpaṇaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 60 hariruvāca |
ṣaḍāditye daśā jñeyā some pañcadaśa smṛtāḥ |
aṣṭāvaṅgārake cava budhai spatadaśa smṛtāḥ

1,60.2

शनैश्चरे दश ज्ञेया गुरोरेकोनविंशतिः ।
राहोर्द्वादशवर्षाणि एकविंशतिर्भार्गवे

śanaiścare daśa jñeyā gurorekonaviṃśatiḥ |
rāhordvādaśavarṣāṇi ekaviṃśatirbhārgave

1,60.3

रवेर्दशा दुः खदा स्यादुद्वेगनृपनाशकृत् ।
विभूतिदा सोमदशा सुखमिष्टान्नदा तथा

raverdaśā duḥ khadā syādudveganṛpanāśakṛt |
vibhūtidā somadaśā sukhamiṣṭānnadā tathā

1,60.4

दुः खप्रदा कुजदशा राज्यादेः स्याद्विनाशिनी ।
दिव्यस्त्रीदा बुधदशा राज्यदा कोशवृद्धिदा

duḥ khapradā kujadaśā rājyādeḥ syādvināśinī |
divyastrīdā budhadaśā rājyadā kośavṛddhidā

1,60.5

शनेर्दशा राज्यनाशबन्धुदुः खकरी भवेत् ।
गुरोर्दशा राज्यदा स्यात्सुखधर्मादिदायिनी

śanerdaśā rājyanāśabandhuduḥ khakarī bhavet |
gurordaśā rājyadā syātsukhadharmādidāyinī

1,60.6

राहोर्दशा राज्यनाशव्याधिदा दुः खदा भवेत् ।
हस्त्यश्वदा शुक्रदशा राज्यस्त्रीलाभदा भवेत्

rāhordaśā rājyanāśavyādhidā duḥ khadā bhavet |
hastyaśvadā śukradaśā rājyastrīlābhadā bhavet

1,60.7

मेष अङ्गारकक्षेत्रं वृषः शुक्रस्य कीर्तितः ।
मिथुनस्य बुधो ज्ञेयः सोमः कर्कटकस्य च

meṣa aṅgārakakṣetraṃ vṛṣaḥ śukrasya kīrtitaḥ |
mithunasya budho jñeyaḥ somaḥ karkaṭakasya ca

1,60.8

सूर्यक्षेत्रं भवेत्सिंहः कन्या क्षेत्रं बुधस्य च ।
भार्गवस्य तुला क्षेत्रं वृश्चिकोङ्गारकस्य च

sūryakṣetraṃ bhavetsiṃhaḥ kanyā kṣetraṃ budhasya ca |
bhārgavasya tulā kṣetraṃ vṛścikoṅgārakasya ca

1,60.9

धनुः सुर गुरोश्चैव शनेर्मकरकुम्भकौ ।
मीनः सुरगुरोश्चैव ग्रहक्षेत्रं प्रकीर्तितम्

dhanuḥ sura guroścaiva śanermakarakumbhakau |
mīnaḥ suraguroścaiva grahakṣetraṃ prakīrtitam

1,60.10

पौर्णमास्याद्वयं तत्र पूर्वाषाढाद्वयं भवेत् ।
द्विराषाढः स विज्ञेयो विष्णुः स्वपिति कर्कटे

paurṇamāsyādvayaṃ tatra pūrvāṣāḍhādvayaṃ bhavet |
dvirāṣāḍhaḥ sa vijñeyo viṣṇuḥ svapiti karkaṭe

1,60.11

अश्विनी रेवती चित्रा धनिष्ठा स्यादलङ्कृतौ ।
मृगाहिकपिमार्जारश्वानः सूकरपक्षिणः

aśvinī revatī citrā dhaniṣṭhā syādalaṅkṛtau |
mṛgāhikapimārjāraśvānaḥ sūkarapakṣiṇaḥ

1,60.12

नकुलो मूषकश्चैव यात्रायां दक्षिणे शुभः ।
विप्रकन्या शिवा एषां शङ्खभेरीवसुन्धराः

nakulo mūṣakaścaiva yātrāyāṃ dakṣiṇe śubhaḥ |
viprakanyā śivā eṣāṃ śaṅkhabherīvasundharāḥ

1,60.13

वेणुस्त्रीपूर्णकुम्भाश्च यात्रायां दर्शनं शुभम् ।
जम्बूकोष्ट्रखराद्याश्च यात्रायां वामके शुभाः

veṇustrīpūrṇakumbhāśca yātrāyāṃ darśanaṃ śubham |
jambūkoṣṭrakharādyāśca yātrāyāṃ vāmake śubhāḥ

1,60.14

कार्पासौषधितैलं च पक्राङ्गारभुजङ्गमाः ।
मुक्तकेशी रक्तमाल्यनग्नाद्यशुभमीक्षितम्

kārpāsauṣadhitailaṃ ca pakrāṅgārabhujaṅgamāḥ |
muktakeśī raktamālyanagnādyaśubhamīkṣitam

1,60.15

हक्राय लक्षणं वक्ष्ये लभत्पूर्वे महाफलम् ।
आग्नेये शोकसन्तापौ दक्षिणे हानिमाप्नुयात्

hakrāya lakṣaṇaṃ vakṣye labhatpūrve mahāphalam |
āgneye śokasantāpau dakṣiṇe hānimāpnuyāt

1,60.16

नैरृत्य शोकसन्तापौ मिष्टान्नं चैव पश्चिमे ।
अर्थ प्राप्नोति वायव्ये उत्तरे कलहोभवेत्

nairṛtya śokasantāpau miṣṭānnaṃ caiva paścime |
artha prāpnoti vāyavye uttare kalahobhavet

1,60.17

ईशाने मरणं प्रोक्तं हिक्कायाश्चफलाफलम् ।
विलिख्य रविचक्रं तु भास्करो नरसन्निभः

īśāne maraṇaṃ proktaṃ hikkāyāścaphalāphalam |
vilikhya ravicakraṃ tu bhāskaro narasannibhaḥ

1,60.18

यस्मिन्नृक्षे वसद्भानुस्तदान्दि त्रीणि मस्तके ।
त्रयं वक्रे प्रदातव्यमेकैकं स्कन्धयोर्न्यसेत्

yasminnṛkṣe vasadbhānustadāndi trīṇi mastake |
trayaṃ vakre pradātavyamekaikaṃ skandhayornyaset

1,60.19

एकैकं बाहुयुग्मे तु एकैक हस्तयोर्द्वयोः ।
हृदये पञ्च ऋक्षाणि एकं नाभौ प्रदापयेत्

ekaikaṃ bāhuyugme tu ekaika hastayordvayoḥ |
hṛdaye pañca ṛkṣāṇi ekaṃ nābhau pradāpayet

1,60.20

ऋक्षमेकं न्यसेद्गुह्ये एकैकं जानुके न्यसेत् ।
नक्षत्राणि च शेषाणि रविपादे नियोजयेत्

ṛkṣamekaṃ nyasedguhye ekaikaṃ jānuke nyaset |
nakṣatrāṇi ca śeṣāṇi ravipāde niyojayet

1,60.21

चरणस्येन ऋक्षेण अल्पायुर्जायते नरः ।
विदशगमनं जानौ गुह्यस्थे परदारवान्

caraṇasyena ṛkṣeṇa alpāyurjāyate naraḥ |
vidaśagamanaṃ jānau guhyasthe paradāravān

1,60.22

नाभिस्थेनाल्पसन्तुष्टो हृत्स्थेन स्यान्महेश्वरः ।
पाणिस्थेन भवेच्चौरः स्थानभ्रष्टो भवेद्धज

nābhisthenālpasantuṣṭo hṛtsthena syānmaheśvaraḥ |
pāṇisthena bhaveccauraḥ sthānabhraṣṭo bhaveddhaja

1,60.23

स्कन्धस्थिते धनपतिर्मुखे मिष्टान्नमाप्नुयात् ।
मस्तके पदृवस्त्रं स्यान्नक्षत्रं यदि स्थितम्

skandhasthite dhanapatirmukhe miṣṭānnamāpnuyāt |
mastake padṛvastraṃ syānnakṣatraṃ yadi sthitam

Chapter 1.61

1,61.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डं प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे ग्रहदशादिनिरूपणं नाम षष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 61 हरिरुवाच ।
सप्तमोपचयाद्यस्थश्चन्द्रः सर्वत्र शोभनः ।
शुक्लपक्षे द्वितीयस्तु पञ्चमो नवमस्तथा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍaṃ prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre grahadaśādinirūpaṇaṃ nāma ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 61 hariruvāca |
saptamopacayādyasthaścandraḥ sarvatra śobhanaḥ |
śuklapakṣe dvitīyastu pañcamo navamastathā

1,61.2

संपूज्यमानो लोकैस्तु गुरुवद्दृश्यते शशी ।
चन्द्रस्य द्वादशावस्था भवन्ति शृणु ता अपि

saṃpūjyamāno lokaistu guruvaddṛśyate śaśī |
candrasya dvādaśāvasthā bhavanti śṛṇu tā api

1,61.3

त्रिषुत्रिषु च ऋक्षेषु अश्विन्यादि वदाम्यहम् ।
प्रवासस्थं पुनर्दृष्टं मृतावस्थं जयावहम्

triṣutriṣu ca ṛkṣeṣu aśvinyādi vadāmyaham |
pravāsasthaṃ punardṛṣṭaṃ mṛtāvasthaṃ jayāvaham

1,61.4

हास्यावस्थं नता(क्रीडा) वस्थं प्रमोदावस्थमेव च ।
विषादावस्थभोगस्थे ज्वरावस्थं व्यवस्थितम्

hāsyāvasthaṃ natā(krīḍā) vasthaṃ pramodāvasthameva ca |
viṣādāvasthabhogasthe jvarāvasthaṃ vyavasthitam

1,61.5

कम्पा(न्या) वस्थं सुखावस्थं द्वादशावस्थगं भवेत् ।
प्रवासो हानिमृन्यृ च जयो हासेरतिः सुखम्

kampā(nyā) vasthaṃ sukhāvasthaṃ dvādaśāvasthagaṃ bhavet |
pravāso hānimṛnyṛ ca jayo hāseratiḥ sukham

1,61.6

शोको भोगो ज्वरः कम्पः सुखं चेति क्रमात्फलम् ।
जन्मस्थः कुरुते तुष्टिं द्वितीये नास्ति निर्वृतिः

śoko bhogo jvaraḥ kampaḥ sukhaṃ ceti kramātphalam |
janmasthaḥ kurute tuṣṭiṃ dvitīye nāsti nirvṛtiḥ

1,61.7

तृतीये राजसन्मानं चतुर्थे कलहागमः ।
पञ्चमेन मृगाङ्केन स्त्रीलाभो वै तथा भवेत्

tṛtīye rājasanmānaṃ caturthe kalahāgamaḥ |
pañcamena mṛgāṅkena strīlābho vai tathā bhavet

1,61.8

घनधान्यागमः षष्ठे रतिः पूजा च सप्तमे ।
अष्टमे प्राणसन्देहो नवमे कोशसञ्चयः

ghanadhānyāgamaḥ ṣaṣṭhe ratiḥ pūjā ca saptame |
aṣṭame prāṇasandeho navame kośasañcayaḥ

1,61.9

दशमे कार्यनिष्पत्तिध्रुवमेकादशे जयः ।
द्वादशेन शशाङ्केन मृत्युरेव न संखयः

daśame kāryaniṣpattidhruvamekādaśe jayaḥ |
dvādaśena śaśāṅkena mṛtyureva na saṃkhayaḥ

1,61.10

कृत्तिकादौ च पूर्वेण सप्तर्क्षाणि च वै व्रजेत् ।
मघादौ दक्षिणे गच्छेदनुराधादि पश्चिमे

kṛttikādau ca pūrveṇa saptarkṣāṇi ca vai vrajet |
maghādau dakṣiṇe gacchedanurādhādi paścime

1,61.11

प्रशस्ता चोत्तर यात्रा धनिष्ठादिषु सप्तसु ।
अश्विनी रेवती चित्रा धनिष्ठा समलङ्कृतौ

praśastā cottara yātrā dhaniṣṭhādiṣu saptasu |
aśvinī revatī citrā dhaniṣṭhā samalaṅkṛtau

1,61.12

मृगाश्विचित्रापुष्याश्च मूला हस्ता शुभाः सदा ।
कन्याप्रदाने यात्रायां प्रतिष्ठादिषु कर्मसु

mṛgāśvicitrāpuṣyāśca mūlā hastā śubhāḥ sadā |
kanyāpradāne yātrāyāṃ pratiṣṭhādiṣu karmasu

1,61.13

शुक्रचन्द्रौ हि जन्मस्थौ शुभदौ च द्वितीयके ।
शशिज्ञशुक्रजीवाश्च राशौ राशौ चाथ तृतीयके

śukracandrau hi janmasthau śubhadau ca dvitīyake |
śaśijñaśukrajīvāśca rāśau rāśau cātha tṛtīyake

1,61.14

भौममन्दशशाङ्कार्का बुधः श्रेष्ठश्चतुर्थके ।
शुक्रजीवौ पञ्चमे च चन्द्रकेतुसमाहितौ

bhaumamandaśaśāṅkārkā budhaḥ śreṣṭhaścaturthake |
śukrajīvau pañcame ca candraketusamāhitau

1,61.15

मन्दाकारै च कुजः षष्ठे गुरुचन्द्रौ च सप्तमे ।
ज्ञशुक्रावष्टमे श्रेष्ठौ नवमस्थो गुरुः शुभः

mandākārai ca kujaḥ ṣaṣṭhe gurucandrau ca saptame |
jñaśukrāvaṣṭame śreṣṭhau navamastho guruḥ śubhaḥ

1,61.16

अर्कार्किचन्द्रा दशमे ग्रहा एकादशे खिलाः ।
बुधो ऽथ द्वादशे चैव भार्गवः सुखदो भवेत्

arkārkicandrā daśame grahā ekādaśe khilāḥ |
budho 'tha dvādaśe caiva bhārgavaḥ sukhado bhavet

1,61.17

सिंहेन मकरः श्रेष्ठः कन्यया मेष उत्तमः ।
तुलया सह मीनस्तु कुम्भेन सहकर्कटः

siṃhena makaraḥ śreṣṭhaḥ kanyayā meṣa uttamaḥ |
tulayā saha mīnastu kumbhena sahakarkaṭaḥ

1,61.18

धनुषा वृषभः श्रेष्ठो मिथुनेन च वृश्चिकः ।
एतत्षडष्टकं?प्रीत्यै भवत्येव न संशयः

dhanuṣā vṛṣabhaḥ śreṣṭho mithunena ca vṛścikaḥ |
etatṣaḍaṣṭakaṃ?prītyai bhavatyeva na saṃśayaḥ

Chapter 1.63

1,63.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे ग्रहाणां शुभाशुभस्थानादिनिरूपणं नामैकपष्टितमो ऽध्यायः इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे लग्नघटिका प्रमाणादिनिरूपणं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 63 श्रीगरुडमहापुराणम्- 63 हरिरुवाच ।
नरस्त्रीलक्षणं वक्ष्ये संक्षपाच्छृणु शङ्कर ।
अस्वेदिनौ मृदुतलौ कमलोदरसन्निभौ

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre grahāṇāṃ śubhāśubhasthānādinirūpaṇaṃ nāmaikapaṣṭitamo 'dhyāyaḥ iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre lagnaghaṭikā pramāṇādinirūpaṇaṃ nāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 63 śrīgaruḍamahāpurāṇam- 63 hariruvāca |
narastrīlakṣaṇaṃ vakṣye saṃkṣapācchṛṇu śaṅkara |
asvedinau mṛdutalau kamalodarasannibhau

1,63.2

श्लिष्टाङ्गुली ताम्रनखौ सुगुल्फौ शिरयोज्झितौ ।
कूर्मोन्नतौ च चरणौ स्यातां नृपवरस्य हि

śliṣṭāṅgulī tāmranakhau sugulphau śirayojjhitau |
kūrmonnatau ca caraṇau syātāṃ nṛpavarasya hi

1,63.3

विरूक्षपाण्डुरनखौ वक्रौ चैव शिरानतौ ।
सूर्पाकारौ च चरणौ संखुष्कौ विरलाङ्गुली

virūkṣapāṇḍuranakhau vakrau caiva śirānatau |
sūrpākārau ca caraṇau saṃkhuṣkau viralāṅgulī

1,63.4

दुः खदारिद्यदौ स्याता नात्र कार्यां विचारणा ।
अल्परोमयुता श्रेष्ठा जङ्घा हस्तिकरोपमा

duḥ khadāridyadau syātā nātra kāryāṃ vicāraṇā |
alparomayutā śreṣṭhā jaṅghā hastikaropamā

1,63.5

रोमैकैकं कूपके स्याद्भूपानां तु महात्मनाम् ।
द्वेद्वे रोम्णी पण्डितानां श्रोत्रियाणां तथैव च

romaikaikaṃ kūpake syādbhūpānāṃ tu mahātmanām |
dvedve romṇī paṇḍitānāṃ śrotriyāṇāṃ tathaiva ca

1,63.6

रोमत्रयं दरिद्राणां रोगी निर्मांसजानुकः ।
अल्पलिङ्गी च धनवान्स्याच्च पुत्रादिवर्जितः

romatrayaṃ daridrāṇāṃ rogī nirmāṃsajānukaḥ |
alpaliṅgī ca dhanavānsyācca putrādivarjitaḥ

1,63.7

स्थूललिङ्गो दरिद्रः स्याद्दुख्येकवृष्णी भवेत् ।
विषमेस्त्रीचञ्चलो वै नृपः स्याद्वृषणे समे

sthūlaliṅgo daridraḥ syāddukhyekavṛṣṇī bhavet |
viṣamestrīcañcalo vai nṛpaḥ syādvṛṣaṇe same

1,63.8

प्रलम्बवृषणो ऽल्पायुर्निर्द्रव्यः कुमणिर्भवेत् ।
पाण्डुरैर्मलिनैश्चैव मणिभिश्च सुखी नरः

pralambavṛṣaṇo 'lpāyurnirdravyaḥ kumaṇirbhavet |
pāṇḍurairmalinaiścaiva maṇibhiśca sukhī naraḥ

1,63.9

निः स्वाः सशब्दमूत्राः स्युर्नृपा निःशब्दधारया ।
भोगाढ्याः समजठरा निः स्वाः स्युर्घटसन्निभाः

niḥ svāḥ saśabdamūtrāḥ syurnṛpā niḥśabdadhārayā |
bhogāḍhyāḥ samajaṭharā niḥ svāḥ syurghaṭasannibhāḥ

1,63.10

सर्पोदरा दरिद्राः स्यू रेखाभिश्चायुरुच्यते ।
ललाटे यस्य दृश्यन्ते तिस्रो रेखाः समाहिताः

sarpodarā daridrāḥ syū rekhābhiścāyurucyate |
lalāṭe yasya dṛśyante tisro rekhāḥ samāhitāḥ

1,63.11

सुखी पुत्रसमायुक्तः स षष्टिं जीवते नरः ।
चत्वारिंशच्च वर्षाणि द्विरेखादर्शनान्नरः

sukhī putrasamāyuktaḥ sa ṣaṣṭiṃ jīvate naraḥ |
catvāriṃśacca varṣāṇi dvirekhādarśanānnaraḥ

1,63.12

विंशत्यब्दं त्वेकरेखा आकर्णान्ताः शतायुषः

viṃśatyabdaṃ tvekarekhā ākarṇāntāḥ śatāyuṣaḥ

1,63.13

सप्तत्यायुर्द्विरेखा तु षष्ट्यायुस्तिसृभिर्भवेत् ।
व्यक्ताव्यक्ताभी रेखाभिर्विंशत्यायुर्भवेन्नरः

saptatyāyurdvirekhā tu ṣaṣṭyāyustisṛbhirbhavet |
vyaktāvyaktābhī rekhābhirviṃśatyāyurbhavennaraḥ

1,63.14

चत्वारिंशच्च वर्षाणि हीनरेखस्तु जीवति ।
भिन्नाभिश्चैव रेखाभिरपमृत्युर्नरस्य हि

catvāriṃśacca varṣāṇi hīnarekhastu jīvati |
bhinnābhiścaiva rekhābhirapamṛtyurnarasya hi

1,63.15

त्रिशूलं पट्टिशं वापि ललाटे यस्य दृश्यते ।
धनपुत्र समायुक्तः स जीवेच्छरदः शतम्

triśūlaṃ paṭṭiśaṃ vāpi lalāṭe yasya dṛśyate |
dhanaputra samāyuktaḥ sa jīveccharadaḥ śatam

1,63.16

तर्जन्या मध्यमाङ्गुल्या आयूरेखा तु मध्यतः ।
संप्राप्ता या भवेद्रुद्र ! स जीवेच्छरदः शतम्

tarjanyā madhyamāṅgulyā āyūrekhā tu madhyataḥ |
saṃprāptā yā bhavedrudra ! sa jīveccharadaḥ śatam

1,63.17

प्रथमा ज्ञानरेखा तु ह्यङ्गुष्ठादनुवर्तते ।
मध्यमामूलगा रेखा आयूरेखा अतः परम्

prathamā jñānarekhā tu hyaṅguṣṭhādanuvartate |
madhyamāmūlagā rekhā āyūrekhā ataḥ param

1,63.18

कनिष्ठिकां समाश्रित्य आयूरेखा समाविशेत् ।
अच्छिन्ना वा विभक्ता वा स जीवेच्छरदः शतम्

kaniṣṭhikāṃ samāśritya āyūrekhā samāviśet |
acchinnā vā vibhaktā vā sa jīveccharadaḥ śatam

1,63.19

यस्य पाणितले रेखा आयुस्तस्य प्रकाशयेत् ।
शतवर्षाणि जीवेच्च भोगी रुद्र ! न संशयः

yasya pāṇitale rekhā āyustasya prakāśayet |
śatavarṣāṇi jīvecca bhogī rudra ! na saṃśayaḥ

1,63.20

कनिष्ठिकां समाश्रित्य मध्यमायामुपागता ।
षष्ठिवर्षायुषं कुर्यादायूरेखा तु मानवम्

kaniṣṭhikāṃ samāśritya madhyamāyāmupāgatā |
ṣaṣṭhivarṣāyuṣaṃ kuryādāyūrekhā tu mānavam

Chapter 1.64

1,64.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे सामुद्रिके पुंल्लक्षणनिरूपणं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 64 हरिरुवाच ।
यस्यास्तु कुञ्चिताः केशा मुखं च परिमण्डलम् ।
नाभिश्च दक्षिणावर्ता सा कन्या कुलवर्धिनी

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre sāmudrike puṃllakṣaṇanirūpaṇaṃ nāma triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 64 hariruvāca |
yasyāstu kuñcitāḥ keśā mukhaṃ ca parimaṇḍalam |
nābhiśca dakṣiṇāvartā sā kanyā kulavardhinī

1,64.2

या च काञ्चनवर्णाभा रक्तहस्तसरोरुहा ।
सहस्राणां तु नारीणां भवेत्सापि पतिव्रता

yā ca kāñcanavarṇābhā raktahastasaroruhā |
sahasrāṇāṃ tu nārīṇāṃ bhavetsāpi pativratā

1,64.3

वक्रकेशा च या कन्या मण्डलाक्षी च या भवेत् ।
भर्ता च म्रियते तस्या नियतं दुः खभागिनी

vakrakeśā ca yā kanyā maṇḍalākṣī ca yā bhavet |
bhartā ca mriyate tasyā niyataṃ duḥ khabhāginī

1,64.4

पूर्णचन्द्रमुखी कन्या बालसूर्यसमप्रभा ।
विशालनेत्रा बिम्बोष्ठी सा कन्या लभते सुखम्

pūrṇacandramukhī kanyā bālasūryasamaprabhā |
viśālanetrā bimboṣṭhī sā kanyā labhate sukham

1,64.5

रेखाभिर्बहुभिः क्लेशं स्वल्पाभिर्धनहीनता ।
रक्ताभिः सुखमाप्नोति कृष्णाभिः प्रेष्यतांव्रजेत्

rekhābhirbahubhiḥ kleśaṃ svalpābhirdhanahīnatā |
raktābhiḥ sukhamāpnoti kṛṣṇābhiḥ preṣyatāṃvrajet

1,64.6

कार्ये च मन्त्री सत्स्त्री स्यात्सती (खी) स्यात्करणेषु च ।
स्त्रेहेषु भार्या माता स्याद्वेश्या च शयने शुभा

kārye ca mantrī satstrī syātsatī (khī) syātkaraṇeṣu ca |
streheṣu bhāryā mātā syādveśyā ca śayane śubhā

1,64.7

अङ्कुशं कुण्डलं चक्रं यस्याः पाणितले भवेत् ।
पुत्रं प्रसूयते नारी नरेन्द्रं लभते पतिम्

aṅkuśaṃ kuṇḍalaṃ cakraṃ yasyāḥ pāṇitale bhavet |
putraṃ prasūyate nārī narendraṃ labhate patim

1,64.8

यस्यास्तु रोमशौ पार्श्वौ रोमशौ च पयोधरौ ।
अन्नतौ चाधरोष्ठौ च क्षिप्रं मारयते पतिम्

yasyāstu romaśau pārśvau romaśau ca payodharau |
annatau cādharoṣṭhau ca kṣipraṃ mārayate patim

1,64.9

यस्याः पाणितले रेखा प्राकारस्तोरणं भवेत् ।
अपि दासकुले जाता राज्ञीत्वमुपगच्छति

yasyāḥ pāṇitale rekhā prākārastoraṇaṃ bhavet |
api dāsakule jātā rājñītvamupagacchati

1,64.10

उद्वृत्ता कपिला यस्य रोमराजी निरन्तरम् ।
अपि राजकुले जाता दासीत्वमुपगच्छति

udvṛttā kapilā yasya romarājī nirantaram |
api rājakule jātā dāsītvamupagacchati

1,64.11

यस्या अनामिकाङ्गुष्ठौ पृथिव्यां नैव तिष्ठतः ।
पतिं मारयते क्षिप्रं स्वेच्छाचारेण वर्तते

yasyā anāmikāṅguṣṭhau pṛthivyāṃ naiva tiṣṭhataḥ |
patiṃ mārayate kṣipraṃ svecchācāreṇa vartate

1,64.12

यस्या गमनमात्रेण भूमिकम्पः प्रजायते ।
पतिं मारयते क्षिप्रं स्वेच्छाचारेण वर्तते

yasyā gamanamātreṇa bhūmikampaḥ prajāyate |
patiṃ mārayate kṣipraṃ svecchācāreṇa vartate

1,64.13

चक्षुः स्नेहेन सौभाग्यं दन्तस्नेहेन भोजनम् ।
त्वचः स्नेहेन शाय्यां च पादस्नेहेन वाहनम्

cakṣuḥ snehena saubhāgyaṃ dantasnehena bhojanam |
tvacaḥ snehena śāyyāṃ ca pādasnehena vāhanam

1,64.14

स्निग्धोन्नतौ ताम्रनखौ नार्याश्च चरणौ शुभौ ।
मत्स्याङ्कुशाब्जचिह्नौ च चक्रलाङ्गललक्षितौ

snigdhonnatau tāmranakhau nāryāśca caraṇau śubhau |
matsyāṅkuśābjacihnau ca cakralāṅgalalakṣitau

1,64.15

अस्वेदिनौ मूदुतलौ प्रशस्तौ चरणौ स्त्रियाः ।
शुभे जङ्घे विरोमे च ऊरू हस्तिकरोपमौ

asvedinau mūdutalau praśastau caraṇau striyāḥ |
śubhe jaṅghe virome ca ūrū hastikaropamau

1,64.16

अश्वत्थपत्रसदृशं विपुलं गुह्यमुत्तमम् ।
नाभिः प्रशस्ता गम्भीरा दक्षिणावर्तिका शुभा ।
अरोमा त्रिवली नार्या हृत्स्तनौ रोमवर्जितौ

aśvatthapatrasadṛśaṃ vipulaṃ guhyamuttamam |
nābhiḥ praśastā gambhīrā dakṣiṇāvartikā śubhā |
aromā trivalī nāryā hṛtstanau romavarjitau

Chapter 1.65

1,65.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे सामुद्रिके स्त्रीलक्षणनिरूपणं नाम चतुः षष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 65 हरिरुवाच ।
समुद्रोक्तं प्रवक्ष्यामि नरस्त्रीलक्षणं शुभम् ।
येन विज्ञातमात्रेण अतीतानागताप्रमा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre sāmudrike strīlakṣaṇanirūpaṇaṃ nāma catuḥ ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 65 hariruvāca |
samudroktaṃ pravakṣyāmi narastrīlakṣaṇaṃ śubham |
yena vijñātamātreṇa atītānāgatāpramā

1,65.2

अस्वेदिनौ मृदुतलौ कमलोदरसन्निभौ ।
श्लेष्टाङ्गुली ताम्रनखौ पादाविष्णौ शिरोज्झितौ

asvedinau mṛdutalau kamalodarasannibhau |
śleṣṭāṅgulī tāmranakhau pādāviṣṇau śirojjhitau

1,65.3

कूर्मोन्नतौ गूढगुल्फौ सुपार्ष्णो नृपतेः स्मृतौ ।
शू(सर्) पाकारौ विरूक्षौ च वक्रौ पादौ शिरालकौ

kūrmonnatau gūḍhagulphau supārṣṇo nṛpateḥ smṛtau |
śū(sar) pākārau virūkṣau ca vakrau pādau śirālakau

1,65.4

संशुष्कौ पाण्डुरनखौ निः स्वस्य विरलाङ्गुली ।
मार्गायोत्कण्टकौ पादौ कषायसदृशौ तथा

saṃśuṣkau pāṇḍuranakhau niḥ svasya viralāṅgulī |
mārgāyotkaṇṭakau pādau kaṣāyasadṛśau tathā

1,65.5

विच्छित्तिदौ च वंशस्य ब्रह्मन्घौ शङ्कु (पक्र) सन्निभौ ।
अगम्यागमने प्रीतौ जङ्घा विरलरोमिका

vicchittidau ca vaṃśasya brahmanghau śaṅku (pakra) sannibhau |
agamyāgamane prītau jaṅghā viralaromikā

1,65.6

मृदुरोमा समा जङ्घा तथा करिकरप्रभा ।
ऊरवो जानवस्तुल्या नृपस्योपचिताः स्मृताः

mṛduromā samā jaṅghā tathā karikaraprabhā |
ūravo jānavastulyā nṛpasyopacitāḥ smṛtāḥ

1,65.7

निः स्वस्य सृगालजङ्घा रौमैकैकं चकूपके ।
नृपाणां श्रोत्रियाणां च द्वेद्वे श्रिये च धीमताम्

niḥ svasya sṛgālajaṅghā raumaikaikaṃ cakūpake |
nṛpāṇāṃ śrotriyāṇāṃ ca dvedve śriye ca dhīmatām

1,65.8

त्र्याद्यैर्निः स्वा मानवाः स्युर्दुः स्वभाजश्च निन्दिताः ।
केशाश्च वै कुञ्चिताश्च प्रवासे म्रियते नरः

tryādyairniḥ svā mānavāḥ syurduḥ svabhājaśca ninditāḥ |
keśāśca vai kuñcitāśca pravāse mriyate naraḥ

1,65.9

निर्मांसजानुः सौभाग्यमल्पैर्निम्नै रतिः स्त्रियाः ।
विकटैश्च दरिद्राः स्युः समांसै राज्यमेव च

nirmāṃsajānuḥ saubhāgyamalpairnimnai ratiḥ striyāḥ |
vikaṭaiśca daridrāḥ syuḥ samāṃsai rājyameva ca

1,65.10

महद्भिरायुराख्यातं ह्यल्पलिङ्गो धनी नरः ।
अपत्यरहितश्चैव स्थूललिङ्गो घनोज्झितः

mahadbhirāyurākhyātaṃ hyalpaliṅgo dhanī naraḥ |
apatyarahitaścaiva sthūlaliṅgo ghanojjhitaḥ

1,65.11

मेढे वामनते चैव सुतार्थरहितो भवेत् ।
वक्रे ऽन्यथा पुत्रवान्त्स्याद्दारिद्रयं विनतेत्वधः

meḍhe vāmanate caiva sutārtharahito bhavet |
vakre 'nyathā putravāntsyāddāridrayaṃ vinatetvadhaḥ

1,65.12

अल्पे त्वतनयो लिङ्गेशिराले ऽथ सुखी नरः ।
स्थूलग्रन्थियुते लिङ्गे भवेत्पुत्रादिसंयुतः

alpe tvatanayo liṅgeśirāle 'tha sukhī naraḥ |
sthūlagranthiyute liṅge bhavetputrādisaṃyutaḥ

1,65.13

कोशगूढे दीर्घैर्भुग्नैश्च धनवर्जितः ।
बलवान्युद्धशीलश्च लघुशेक्तः स एव च

kośagūḍhe dīrghairbhugnaiśca dhanavarjitaḥ |
balavānyuddhaśīlaśca laghuśektaḥ sa eva ca

1,65.14

दुर्बलस्त्वेकवृषणो विषमाभ्याञ्चलः स्त्रियाम् ।
समाभ्यां क्षितिपः प्रोक्तः प्रलम्बेन शताब्दवान्

durbalastvekavṛṣaṇo viṣamābhyāñcalaḥ striyām |
samābhyāṃ kṣitipaḥ proktaḥ pralambena śatābdavān

1,65.15

उद्वृं (द्ध) ताभ्यां च बह्वायू रूक्षैर्मणिभिरीश्वरः ।
पाण्डरैर्मणिभिर्निः स्वा मलिनैः सुखभागिनः

udvṛṃ (ddha) tābhyāṃ ca bahvāyū rūkṣairmaṇibhirīśvaraḥ |
pāṇḍarairmaṇibhirniḥ svā malinaiḥ sukhabhāginaḥ

1,65.16

सशब्दनिः शब्दमूत्राः स्युदंरिद्राश्च मानवाः ।
एकद्वित्रिचतुः पञ्चषड्भिर्धाराभिरेव च

saśabdaniḥ śabdamūtrāḥ syudaṃridrāśca mānavāḥ |
ekadvitricatuḥ pañcaṣaḍbhirdhārābhireva ca

1,65.17

दक्षिणावर्तचलितमूत्रा भिश्च नृपाः स्मृताः ।
विकीर्णमूत्रा निः स्वाश्च प्रधानसुखदायिकाः

dakṣiṇāvartacalitamūtrā bhiśca nṛpāḥ smṛtāḥ |
vikīrṇamūtrā niḥ svāśca pradhānasukhadāyikāḥ

1,65.18

एकधाराश्च वनिताः स्निग्धैर्मणिभिरुन्नतैः ।
समैः स्त्रीरत्नधनिनो मध्ये निम्नैश्च कन्यकाः

ekadhārāśca vanitāḥ snigdhairmaṇibhirunnataiḥ |
samaiḥ strīratnadhanino madhye nimnaiśca kanyakāḥ

1,65.19

शुष्कैर्निश्वा विशुष्कैश्च दुर्भगाः परिकीर्तिताः ।
पुष्पगन्धे नृपाः शुक्रे मधुगन्धे धनं बहुः

śuṣkairniśvā viśuṣkaiśca durbhagāḥ parikīrtitāḥ |
puṣpagandhe nṛpāḥ śukre madhugandhe dhanaṃ bahuḥ

1,65.20

पुत्राः शुक्रे मत्स्यगन्धे तनुशुक्रे च कन्यकाः ।
महाभोगी मांसगन्धे यज्वा स्यान्मदगन्धिनि

putrāḥ śukre matsyagandhe tanuśukre ca kanyakāḥ |
mahābhogī māṃsagandhe yajvā syānmadagandhini

1,65.21

दरिद्रः क्षारगन्धे च दीर्घायुः शीघ्रमैथुनी ।
अशीघ्रमैथुन्यल्पायुः स्थूलस्फिक् स्याद्धनोज्झितः

daridraḥ kṣāragandhe ca dīrghāyuḥ śīghramaithunī |
aśīghramaithunyalpāyuḥ sthūlasphik syāddhanojjhitaḥ

1,65.22

मांसलस्फिक् सुखी स्याच्च सिंहस्फिक् भूपतिः स्मृतः ।
भवेत्सिंहकटी राजा निः स्वः कपिकटिर्नरः

māṃsalasphik sukhī syācca siṃhasphik bhūpatiḥ smṛtaḥ |
bhavetsiṃhakaṭī rājā niḥ svaḥ kapikaṭirnaraḥ

1,65.23

सर्पोदरा दरिद्राः स्युः पिठरैश्च घटैः समैः ।
धनिनो विपुलैः पार्श्वैर्निः स्वा रक्तैश्च निम्नगैः

sarpodarā daridrāḥ syuḥ piṭharaiśca ghaṭaiḥ samaiḥ |
dhanino vipulaiḥ pārśvairniḥ svā raktaiśca nimnagaiḥ

1,65.24

समकक्षाश्च भोगाढ्या निम्नकक्षा धनोज्झिताः ।
नृपाश्चोन्नतकक्षाः स्युर्जिह्ना विषमकक्षकाः

samakakṣāśca bhogāḍhyā nimnakakṣā dhanojjhitāḥ |
nṛpāśconnatakakṣāḥ syurjihnā viṣamakakṣakāḥ

1,65.25

मत्स्योदरा बहुधना नाभिभिः सुखिनः स्मृताः ।
विस्तीर्णाभिर्बहुलाभिर्निम्नाभिः क्लेशभागिनः

matsyodarā bahudhanā nābhibhiḥ sukhinaḥ smṛtāḥ |
vistīrṇābhirbahulābhirnimnābhiḥ kleśabhāginaḥ

1,65.26

बलिमध्यगता नाभिः शूलबाधां करोति हि ।
वामावर्तश्च साध्यं वै मेधां दक्षिणतस्तथा

balimadhyagatā nābhiḥ śūlabādhāṃ karoti hi |
vāmāvartaśca sādhyaṃ vai medhāṃ dakṣiṇatastathā

1,65.27

पार्श्वायता चिरायुर्दा तूपविष्टा धनेश्वरम् ।
अधो गवाढ्यं कुर्याच्च नृपत्वं पद्मकर्णिका

pārśvāyatā cirāyurdā tūpaviṣṭā dhaneśvaram |
adho gavāḍhyaṃ kuryācca nṛpatvaṃ padmakarṇikā

1,65.28

एकबलिः शतायुः स्याच्छ्रीभोगी द्विवलिः स्मृतः ।
त्रिवलिः क्ष्माप आचार्य ऋजुभिर्वालिभिः सुखी

ekabaliḥ śatāyuḥ syācchrībhogī dvivaliḥ smṛtaḥ |
trivaliḥ kṣmāpa ācārya ṛjubhirvālibhiḥ sukhī

1,65.29

अगम्यागामी जिह्मबलिर्भूपाः पार्श्वैश्च मांसलैः ।
मृदुभिः सुसमैश्चैव दक्षिणावर्तरोमभिः

agamyāgāmī jihmabalirbhūpāḥ pārśvaiśca māṃsalaiḥ |
mṛdubhiḥ susamaiścaiva dakṣiṇāvartaromabhiḥ

1,65.30

विपरीतैः परप्रेष्या निर्द्रव्याः सुखवर्जिताः ।
अनुद्धतैश्चूचुकैश्च भवन्ति सुभगा नराः

viparītaiḥ parapreṣyā nirdravyāḥ sukhavarjitāḥ |
anuddhataiścūcukaiśca bhavanti subhagā narāḥ

1,65.31

निर्धना विषमैर्देर्घैः पीतोपचितकैर्नृपाः ।
समोन्नतं च हृदयमकम्पं मांसलं पृथु

nirdhanā viṣamairderghaiḥ pītopacitakairnṛpāḥ |
samonnataṃ ca hṛdayamakampaṃ māṃsalaṃ pṛthu

1,65.32

नृपाणामधमानां च खररोमशिरालकम् ।
अर्थवान्समवक्षाः स्यात्पीनैर्वक्षोभिरूर्जितः

nṛpāṇāmadhamānāṃ ca khararomaśirālakam |
arthavānsamavakṣāḥ syātpīnairvakṣobhirūrjitaḥ

1,65.33

वक्षोभिर्विषमैर्निः स्वः शस्त्रेणनिधनास्तथा ।
विषमैर्जत्रुभिर्निः स्वा अस्थिनद्धैश्च मानवाः

vakṣobhirviṣamairniḥ svaḥ śastreṇanidhanāstathā |
viṣamairjatrubhirniḥ svā asthinaddhaiśca mānavāḥ

1,65.34

उन्नतैर्भोगिनो निम्नैर्निः स्वाः पीनैर्धनान्विताः ।
निः स्वश्चिपिटकण्ठः स्याच्छिराशुष्कगलः सुखी

unnatairbhogino nimnairniḥ svāḥ pīnairdhanānvitāḥ |
niḥ svaścipiṭakaṇṭhaḥ syācchirāśuṣkagalaḥ sukhī

1,65.35

शूरः स्यान्महिषग्रीवः शास्त्रात्तो मृगकण्ठकः ।
कम्बुग्रीवश्च नृपतिर्लम्बकण्ठो ऽतिभक्षकः

śūraḥ syānmahiṣagrīvaḥ śāstrātto mṛgakaṇṭhakaḥ |
kambugrīvaśca nṛpatirlambakaṇṭho 'tibhakṣakaḥ

1,65.36

अरोमशा भुग्नपृष्ठं शुभं चाशुभमन्यथा ।
कक्षाश्वत्थदला श्रेष्ठा सुगन्धिर्मृगरोमिका

aromaśā bhugnapṛṣṭhaṃ śubhaṃ cāśubhamanyathā |
kakṣāśvatthadalā śreṣṭhā sugandhirmṛgaromikā

1,65.37

अन्यथा त्वर्थहीनानां दारिद्रयस्य च कारणम् ।
संमासौ चैव भुग्नाल्पौ श्लिष्टौ च विपुलौ शुभौ

anyathā tvarthahīnānāṃ dāridrayasya ca kāraṇam |
saṃmāsau caiva bhugnālpau śliṣṭau ca vipulau śubhau

1,65.38

आजानुलम्बितौ बाहू वृत्तौ पीनौ नृपेश्वरे ।
निः स्वानां रोमशौ ह्रस्वौ श्रेष्ठौ करिकर प्रभौ

ājānulambitau bāhū vṛttau pīnau nṛpeśvare |
niḥ svānāṃ romaśau hrasvau śreṣṭhau karikara prabhau

1,65.39

हस्ताङ्गुलय एव स्युवायुद्वारयुताः शुभाः ।
मेधाविनां च सूक्ष्माः स्युर्भृत्यानां चिपिटाः स्मृताः

hastāṅgulaya eva syuvāyudvārayutāḥ śubhāḥ |
medhāvināṃ ca sūkṣmāḥ syurbhṛtyānāṃ cipiṭāḥ smṛtāḥ

1,65.40

स्थूलाङ्गुलीभिर्निः स्वाः स्युर्नताः स्युः सुकृशैस्तदा ।
कपितुल्यकराः निः स्वा व्याघ्रतुल्यकरैर्बलम्

sthūlāṅgulībhirniḥ svāḥ syurnatāḥ syuḥ sukṛśaistadā |
kapitulyakarāḥ niḥ svā vyāghratulyakarairbalam

1,65.41

पितृवित्तविनाशश्च निम्नात्करतलान्नराः ।
मणिबन्धैर्निगूढैश्च सुश्लिष्टैः शुभगन्धिभिः

pitṛvittavināśaśca nimnātkaratalānnarāḥ |
maṇibandhairnigūḍhaiśca suśliṣṭaiḥ śubhagandhibhiḥ

1,65.42

नृपा हीनाः करच्छैदैः सशब्दैर्धनवर्जिताः ।
संवृतैश्चैव निम्नैश्च धनिनः परिकीर्तिताः

nṛpā hīnāḥ karacchaidaiḥ saśabdairdhanavarjitāḥ |
saṃvṛtaiścaiva nimnaiśca dhaninaḥ parikīrtitāḥ

1,65.43

प्रोत्तानक रदातारो विषमैर्विषमा नराः ।
करैः करतलैश्चैव लाक्षाभैरीश्वरास्तलैः

prottānaka radātāro viṣamairviṣamā narāḥ |
karaiḥ karatalaiścaiva lākṣābhairīśvarāstalaiḥ

1,65.44

परदाररताः पीतैरूक्षैर्निः स्वा नरा मताः ।
तुषतुल्यनखाः क्लीबाः कुटिलैः स्फुटितैर्नराः

paradāraratāḥ pītairūkṣairniḥ svā narā matāḥ |
tuṣatulyanakhāḥ klībāḥ kuṭilaiḥ sphuṭitairnarāḥ

1,65.45

निः स्वाश्च कुनखैस्तद्वद्विवर्णैः परतर्ककाः ।
ताम्रैर्भूपा धनाढ्याश्च अङ्गुष्ठैः सयवैस्तथा

niḥ svāśca kunakhaistadvadvivarṇaiḥ paratarkakāḥ |
tāmrairbhūpā dhanāḍhyāśca aṅguṣṭhaiḥ sayavaistathā

1,65.46

अङ्गुष्ठमूलजैः पुत्री स्याद्दीर्घाङ्गुलिपर्वकः ।
दीर्घायुः सुभगश्चैव निर्धनो विरलाङ्गुलिः

aṅguṣṭhamūlajaiḥ putrī syāddīrghāṅguliparvakaḥ |
dīrghāyuḥ subhagaścaiva nirdhano viralāṅguliḥ

1,65.47

घनाङ्गुलिश्च सधनस्तिस्रो रेखाश्चयस्य वै ।
नृपतेः करतलगा मणिबन्धात्समुत्थिताः

ghanāṅguliśca sadhanastisro rekhāścayasya vai |
nṛpateḥ karatalagā maṇibandhātsamutthitāḥ

1,65.48

युगमीनाङ्कितनरो भवेत्सत्रप्रदो नरः ।
वज्राकाराश्च धनिनां मत्स्यपुच्छनिभा बुधे

yugamīnāṅkitanaro bhavetsatraprado naraḥ |
vajrākārāśca dhanināṃ matsyapucchanibhā budhe

1,65.49

शङ्खातपत्रशिविकागजपद्मोपमा नृपे ।
कुम्भाङ्कुशपताकाभा मृणालाभा निधीश्वरे

śaṅkhātapatraśivikāgajapadmopamā nṛpe |
kumbhāṅkuśapatākābhā mṛṇālābhā nidhīśvare

1,65.50

दामाभाश्च गवाढ्यानां स्वस्तिकाभा नृपेश्वरे ।
चक्रासितोमरधनुः कुन्ताभा नृपतेः करे

dāmābhāśca gavāḍhyānāṃ svastikābhā nṛpeśvare |
cakrāsitomaradhanuḥ kuntābhā nṛpateḥ kare

1,65.51

अलूखलाभा यज्ञाढ्या वेदीभा चाग्निहोत्रिणि ।
वापीदेवकुल्याभास्त्रिकोणाभाश्चधार्मिके

alūkhalābhā yajñāḍhyā vedībhā cāgnihotriṇi |
vāpīdevakulyābhāstrikoṇābhāścadhārmike

1,65.52

अङ्गुष्ठमूलगा रेखाः पुत्राः सूक्ष्माश्च दारिकाः ।
प्रदेशिनीगता रेखा कनिष्ठामूलगामिनी

aṅguṣṭhamūlagā rekhāḥ putrāḥ sūkṣmāśca dārikāḥ |
pradeśinīgatā rekhā kaniṣṭhāmūlagāminī

1,65.53

शतायुषं च कुरुते छिन्नया तरुतो भयम् ।
निः स्वाश्च बहुरेखाः स्युनिर्द्रव्याश्चिबुकैः कृशैः

śatāyuṣaṃ ca kurute chinnayā taruto bhayam |
niḥ svāśca bahurekhāḥ syunirdravyāścibukaiḥ kṛśaiḥ

1,65.54

मांसलैश्च धनोपेता आरक्तैरधरैर्नृपाः ।
बिम्बोपमैश्च स्फुटितैरोष्ठैरूक्षैश्चकण्डितैः

māṃsalaiśca dhanopetā āraktairadharairnṛpāḥ |
bimbopamaiśca sphuṭitairoṣṭhairūkṣaiścakaṇḍitaiḥ

1,65.55

विषमैर्धनहीनाश्च दन्ताः स्निग्धा घनाः शुभाः ।
तीक्ष्णा दन्ताः समाः श्रेष्ठा जिह्वा रक्ता समा शुभा

viṣamairdhanahīnāśca dantāḥ snigdhā ghanāḥ śubhāḥ |
tīkṣṇā dantāḥ samāḥ śreṣṭhā jihvā raktā samā śubhā

1,65.56

श्लक्ष्णा दीर्घा च विज्ञेया तालू श्वेते धनक्षये ।
कृष्णे च परुषो वक्रं समं सौम्यं च संवृतम्

ślakṣṇā dīrghā ca vijñeyā tālū śvete dhanakṣaye |
kṛṣṇe ca paruṣo vakraṃ samaṃ saumyaṃ ca saṃvṛtam

1,65.57

भूपानाममलं श्लक्ष्णं विपरीतं च दुः खिनाम् ।
महा दुः खं दुर्भगाणां स्त्रीमुखं पुत्रमाप्नुयात्

bhūpānāmamalaṃ ślakṣṇaṃ viparītaṃ ca duḥ khinām |
mahā duḥ khaṃ durbhagāṇāṃ strīmukhaṃ putramāpnuyāt

1,65.58

आढ्यानां वर्तुलं वक्रं निर्द्रव्याणां च दीर्घकम् ।
भीरुवक्रः पापकर्मा धूर्तानां चतुरश्रकम्

āḍhyānāṃ vartulaṃ vakraṃ nirdravyāṇāṃ ca dīrghakam |
bhīruvakraḥ pāpakarmā dhūrtānāṃ caturaśrakam

1,65.59

निम्नं वक्रमपुत्राणां कृपणानां च ह्रस्वकम् ।
सम्पूर्णं भोगिनां कान्तं श्मश्रु स्निग्धं शुभं मृदु

nimnaṃ vakramaputrāṇāṃ kṛpaṇānāṃ ca hrasvakam |
sampūrṇaṃ bhogināṃ kāntaṃ śmaśru snigdhaṃ śubhaṃ mṛdu

1,65.60

संहतं चास्फुटिताग्रं रक्तश्मश्रुश्च चौरकः ।
रक्ताल्पपरुषश्मश्रुकर्णाः स्युः पापमृत्यवः

saṃhataṃ cāsphuṭitāgraṃ raktaśmaśruśca caurakaḥ |
raktālpaparuṣaśmaśrukarṇāḥ syuḥ pāpamṛtyavaḥ

1,65.61

निर्मांसैश्चिपिटैर्भोगाः कृपणा ह्रस्वकर्णकाः ।
शङ्कुकर्णाश्च राजानो रोमकर्णा गतायुषः

nirmāṃsaiścipiṭairbhogāḥ kṛpaṇā hrasvakarṇakāḥ |
śaṅkukarṇāśca rājāno romakarṇā gatāyuṣaḥ

1,65.62

बृहत्कर्णाश्च धनिनोराजानः परिकीर्तिताः ।
कर्णैः स्निग्धावनद्धैश्च व्यालम्बैर्मांसलैर्नृपाः

bṛhatkarṇāśca dhaninorājānaḥ parikīrtitāḥ |
karṇaiḥ snigdhāvanaddhaiśca vyālambairmāṃsalairnṛpāḥ

1,65.63

भोगी वै निम्नगण्डः स्यान्मत्री सम्पूर्णगण्डकः ।
शुकनासः सुखी स्याच्च शुष्कनासो ऽतिजीवनः

bhogī vai nimnagaṇḍaḥ syānmatrī sampūrṇagaṇḍakaḥ |
śukanāsaḥ sukhī syācca śuṣkanāso 'tijīvanaḥ

1,65.64

छिन्नाग्रकूपनासः स्यादगम्यागमने रतः ।
दीर्घनासे च सौभाग्यं चौरश्चाकुञ्चितेन्द्रियः

chinnāgrakūpanāsaḥ syādagamyāgamane rataḥ |
dīrghanāse ca saubhāgyaṃ cauraścākuñcitendriyaḥ

1,65.65

मृत्युश्चिपिटनासे स्याद्धीनो भाग्यवतां भवेत् ।
स्वल्पच्छिद्रौ सुपुटौ च अवक्रौ च नृपेश्वरे

mṛtyuścipiṭanāse syāddhīno bhāgyavatāṃ bhavet |
svalpacchidrau supuṭau ca avakrau ca nṛpeśvare

1,65.66

क्रूरे दक्षिणवक्रा स्याद्वलिनां च क्षुतं सकृत् ।
स्याद्विनिष्पिण्डितं ह्रादि सानुनादं च जीवकृत्

krūre dakṣiṇavakrā syādvalināṃ ca kṣutaṃ sakṛt |
syādviniṣpiṇḍitaṃ hrādi sānunādaṃ ca jīvakṛt

1,65.67

वक्रान्तैः पद्मपत्राभैर्लोचनैः सुखभागिनः ।
मार्जारलोचनैः पाप्मा दुरात्मा मधुपिङ्गलैः

vakrāntaiḥ padmapatrābhairlocanaiḥ sukhabhāginaḥ |
mārjāralocanaiḥ pāpmā durātmā madhupiṅgalaiḥ

1,65.68

क्रूराः केकरनेत्राश्च हरिताक्षाः सकल्मषाः ।
जिह्यैश्च लोचनैः शूराः सेनान्यो गजलोचनाः

krūrāḥ kekaranetrāśca haritākṣāḥ sakalmaṣāḥ |
jihyaiśca locanaiḥ śūrāḥ senānyo gajalocanāḥ

1,65.69

गम्भीराक्षा ईश्वराः स्युर्मन्त्रिणः स्थूलचक्षुषः ।
नीलोत्प लाक्षा विद्वांसः सौभाग्यं श्यामचक्षुषाम्

gambhīrākṣā īśvarāḥ syurmantriṇaḥ sthūlacakṣuṣaḥ |
nīlotpa lākṣā vidvāṃsaḥ saubhāgyaṃ śyāmacakṣuṣām

1,65.70

स्यात्कृष्णतारकाक्षाणामक्ष्णामुत्पाटनं किल ।
मण्डलाक्षाश्च पापाः स्युर्निः स्वाः स्युर्देनलोचनाः

syātkṛṣṇatārakākṣāṇāmakṣṇāmutpāṭanaṃ kila |
maṇḍalākṣāśca pāpāḥ syurniḥ svāḥ syurdenalocanāḥ

1,65.71

दृक् स्निग्धा विपुला भोगे अल्पायुरधिकोन्नता ।
विशालोन्नता सुखिनी दरिद्रा विषमभ्रुवः

dṛk snigdhā vipulā bhoge alpāyuradhikonnatā |
viśālonnatā sukhinī daridrā viṣamabhruvaḥ

1,65.72

घनदीर्घासुसक्तभ्रूर्बालेन्दून्नतसुभ्रुवः ।
आढ्यो निः स्वश्च खण्डभ्रृर्मध्ये च विनतभ्रुवः

ghanadīrghāsusaktabhrūrbālendūnnatasubhruvaḥ |
āḍhyo niḥ svaśca khaṇḍabhrṛrmadhye ca vinatabhruvaḥ

1,65.73

स्त्रीषु गम्यासु सक्ताः स्युः सुतार्थे परिवर्जिताः ।
अन्नतैर्विपुलैः शङ्खैर्ललाटैर्विषमैस्तथा

strīṣu gamyāsu saktāḥ syuḥ sutārthe parivarjitāḥ |
annatairvipulaiḥ śaṅkhairlalāṭairviṣamaistathā

1,65.74

निर्धना धनवन्तश्च अर्धेन्दुसदृशैर्नराः ।
आचार्याः शुक्तिविशालैः शिरालैः पापकारिणः

nirdhanā dhanavantaśca ardhendusadṛśairnarāḥ |
ācāryāḥ śuktiviśālaiḥ śirālaiḥ pāpakāriṇaḥ

1,65.75

अन्नताभैः शिराभिश्च स्वस्तिकाभिर्धनेश्वराः ।
निम्नैर्ललाटैर्बन्धार्हाः क्रूरकर्मरतास्तथा

annatābhaiḥ śirābhiśca svastikābhirdhaneśvarāḥ |
nimnairlalāṭairbandhārhāḥ krūrakarmaratāstathā

1,65.76

संवृतैश्च ललाटैश्च कृपणा उन्नतैर्नृपाः ।
अनश्रु स्निग्धरुदितमदीनं शुभदं नृणाम्

saṃvṛtaiśca lalāṭaiśca kṛpaṇā unnatairnṛpāḥ |
anaśru snigdharuditamadīnaṃ śubhadaṃ nṛṇām

1,65.77

प्रचुराश्रुदीनं रूक्षं च रुदितं च सुखावहम् ।
अकम्पं हसितं श्रेष्ठं मीलिताक्षमघावहम्

pracurāśrudīnaṃ rūkṣaṃ ca ruditaṃ ca sukhāvaham |
akampaṃ hasitaṃ śreṣṭhaṃ mīlitākṣamaghāvaham

1,65.78

असकृद्धसितं दुष्टं सोन्मादस्य ह्यनेकधा ।
ललाटोपसृतास्तिस्रो रेखाः स्युः शतवर्षिणाम्

asakṛddhasitaṃ duṣṭaṃ sonmādasya hyanekadhā |
lalāṭopasṛtāstisro rekhāḥ syuḥ śatavarṣiṇām

1,65.79

नृपत्वं स्याच्चतसृभिरायुः पञ्चनवत्यथ ।
अरेखेणायुर्नवतिर्विच्छिन्नाभिश्च पुंश्ललाः

nṛpatvaṃ syāccatasṛbhirāyuḥ pañcanavatyatha |
arekheṇāyurnavatirvicchinnābhiśca puṃślalāḥ

1,65.80

केशान्तोपगताभिश्च अशीत्यायुर्नरो भवेत् ।
पञ्चभिः सप्तभिः षड्भिः पञ्चाशद्वहुभिस्तथा

keśāntopagatābhiśca aśītyāyurnaro bhavet |
pañcabhiḥ saptabhiḥ ṣaḍbhiḥ pañcāśadvahubhistathā

1,65.81

चत्वारिंशच्च वक्राभिस्त्रिंशद्भ्रूलग्नगामिभिः ।
विंशतिर्वामवक्रा भिरायुः क्षुद्राभिरल्पकम्

catvāriṃśacca vakrābhistriṃśadbhrūlagnagāmibhiḥ |
viṃśatirvāmavakrā bhirāyuḥ kṣudrābhiralpakam

1,65.82

छत्राकारैः शिरोभिस्तु नृपा निम्नशिरा धनी ।
चिपिटैश्च पितुर्मृत्युर्गवाद्याः परिमण्डलैः

chatrākāraiḥ śirobhistu nṛpā nimnaśirā dhanī |
cipiṭaiśca piturmṛtyurgavādyāḥ parimaṇḍalaiḥ

1,65.83

घटमूर्धा पापरुचिर्धनाद्यैः परिवर्जितः ।
कृष्णैराकुञ्चितैः केशैः स्निग्धैरेकैकसम्भवैः

ghaṭamūrdhā pāparucirdhanādyaiḥ parivarjitaḥ |
kṛṣṇairākuñcitaiḥ keśaiḥ snigdhairekaikasambhavaiḥ

1,65.84

अभिन्नाग्रैश्च मृदुभिर्न चातिबहुभिर्नृपाः ।
बहुमूलैश्च विषमैः स्थूलाग्रैः कपिलैस्तथा

abhinnāgraiśca mṛdubhirna cātibahubhirnṛpāḥ |
bahumūlaiśca viṣamaiḥ sthūlāgraiḥ kapilaistathā

1,65.85

निः स्वाश्चैवातिकुचिलैर्घनैरसित (धिक) मूर्धजैः ।
यद्यद्गात्रं महारूक्षं शिरालं मांसवर्जितम्

niḥ svāścaivātikucilairghanairasita (dhika) mūrdhajaiḥ |
yadyadgātraṃ mahārūkṣaṃ śirālaṃ māṃsavarjitam

1,65.86

तत्तत्स्या दशुभं सर्वं ततो ऽन्यथा ।
विपुलस्त्रिषु गम्भीरो दीर्घः सूक्ष्मश्च पञ्चसु

tattatsyā daśubhaṃ sarvaṃ tato 'nyathā |
vipulastriṣu gambhīro dīrghaḥ sūkṣmaśca pañcasu

1,65.87

षडुन्नतश्चतुर्ह्रस्वो रक्तः सप्तस्वसौ नृपः ।
नाभिः स्वरश्च ससत्त्वं च त्रयं गम्भीरमीरितम्

ṣaḍunnataścaturhrasvo raktaḥ saptasvasau nṛpaḥ |
nābhiḥ svaraśca sasattvaṃ ca trayaṃ gambhīramīritam

1,65.88

पुंसः स्यादतिविस्तीर्णं ललाटं वदनं ह्युरः ।
चक्षुः कक्षा नासिका च षट् स्युर् नृपकृकाटिकाः

puṃsaḥ syādativistīrṇaṃ lalāṭaṃ vadanaṃ hyuraḥ |
cakṣuḥ kakṣā nāsikā ca ṣaṭ syur nṛpakṛkāṭikāḥ

1,65.89

उन्नतानि च ह्रस्वनि जङ्घा ग्रीवा च लिङ्गकम् ।
पृष्ठं चत्वारि रक्तानि करताल्वधरा नखाः

unnatāni ca hrasvani jaṅghā grīvā ca liṅgakam |
pṛṣṭhaṃ catvāri raktāni karatālvadharā nakhāḥ

1,65.90

नेत्रान्तपादजिह्वौष्ठाः पञ्च सूक्ष्माणि सन्ति वै ।
दशनाङ्गुलिपर्वाणि नखकेशत्वचः शुभाः

netrāntapādajihvauṣṭhāḥ pañca sūkṣmāṇi santi vai |
daśanāṅguliparvāṇi nakhakeśatvacaḥ śubhāḥ

1,65.91

दीर्घाः स्तनान्तरं बाहुदन्तलोचननासिकाः ।
नराणां लक्षणं प्रोक्तं वदामि स्त्रीषु लक्षणम्

dīrghāḥ stanāntaraṃ bāhudantalocananāsikāḥ |
narāṇāṃ lakṣaṇaṃ proktaṃ vadāmi strīṣu lakṣaṇam

1,65.92

राज्ञ्याः स्निग्धौ समौ पादौ तलौ ताम्रौ नखौ तथा ।
श्लिष्टाङ्गुली चोन्नताग्रौ तां पाप्य नृपतिर्भवेत्

rājñyāḥ snigdhau samau pādau talau tāmrau nakhau tathā |
śliṣṭāṅgulī connatāgrau tāṃ pāpya nṛpatirbhavet

1,65.93

निगूढगुल्फोपचितौ पद्मकान्तितलौ शुभौ ।
अस्वेदिनौ मृदुतलौ मत्स्याङ्कुशघ्वजाञ्चितौ

nigūḍhagulphopacitau padmakāntitalau śubhau |
asvedinau mṛdutalau matsyāṅkuśaghvajāñcitau

1,65.94

वज्राब्जहलचिह्नौ च दास्याः पादौ ततो ऽन्यथा ।
जङ्घे च रोमरहिते सुवृत्ते विशिरे शुभे

vajrābjahalacihnau ca dāsyāḥ pādau tato 'nyathā |
jaṅghe ca romarahite suvṛtte viśire śubhe

1,65.95

अनुल्बणं सन्धिदेशं समं जानुद्वयं शुभम् ।
ऊरू करिकराकारावरोमौ च समौ शुभौ

anulbaṇaṃ sandhideśaṃ samaṃ jānudvayaṃ śubham |
ūrū karikarākārāvaromau ca samau śubhau

1,65.96

अश्वत्थपत्रसदृशं विपुलं गुह्यमुत्तमम् ।
श्रोणीललाटकं स्त्रीणामूरु कूर्मोन्नतं शुभम्

aśvatthapatrasadṛśaṃ vipulaṃ guhyamuttamam |
śroṇīlalāṭakaṃ strīṇāmūru kūrmonnataṃ śubham

1,65.97

गूढो मणिश्च शुभदो नितम्बश्च गुरुः शुभः ।
विस्तीर्णमांसोपचिता गम्भीरा विपुला शुभा

gūḍho maṇiśca śubhado nitambaśca guruḥ śubhaḥ |
vistīrṇamāṃsopacitā gambhīrā vipulā śubhā

1,65.98

नाभिः प्रदक्षिणावर्ता मध्यं त्रिबलिशोभितम् ।
अरोमशौ स्तनौ पीनौ घनावविषमौ शुभौ

nābhiḥ pradakṣiṇāvartā madhyaṃ tribaliśobhitam |
aromaśau stanau pīnau ghanāvaviṣamau śubhau

1,65.99

कठिनौ रोमशा शस्ता मृदुग्रीवा च कम्बुभा ।
आरक्तावधरौ श्रेष्ठौ मांसलं वर्तुलं मुखम्

kaṭhinau romaśā śastā mṛdugrīvā ca kambubhā |
āraktāvadharau śreṣṭhau māṃsalaṃ vartulaṃ mukham

1,65.100

कुन्दपुष्पसमा दन्ता भाषितं कोकिलासमम् ।
दाक्षिण्ययुक्तमशठं हंसशब्दसुखावहम्

kundapuṣpasamā dantā bhāṣitaṃ kokilāsamam |
dākṣiṇyayuktamaśaṭhaṃ haṃsaśabdasukhāvaham

1,65.101

नासा समा समपुटा स्त्रीणां तु रुचिरा शुभा ।
नीलोत्पलनिभं चक्षुर्नासालग्नं न लम्बकम्

nāsā samā samapuṭā strīṇāṃ tu rucirā śubhā |
nīlotpalanibhaṃ cakṣurnāsālagnaṃ na lambakam

1,65.102

न पृथू बालेन्दुनिभे भ्रुवौ चाथ ललाटकम् ।
शुभमर्धेन्दुसंस्थानमतुङ्गं स्यादलोमशम्

na pṛthū bālendunibhe bhruvau cātha lalāṭakam |
śubhamardhendusaṃsthānamatuṅgaṃ syādalomaśam

1,65.103

सुमांसलं कर्णयुग्मं समं मृदु समाहितम् ।
स्निग्धा नीलाश्च मृदवो मूर्धजाः कुञ्चिताः कचाः

sumāṃsalaṃ karṇayugmaṃ samaṃ mṛdu samāhitam |
snigdhā nīlāśca mṛdavo mūrdhajāḥ kuñcitāḥ kacāḥ

1,65.104

स्त्रीणां समं शिरः श्रेष्ठं पादे पाणितले ऽथ वा ।
वाजिकुञ्जरश्रीवृक्षयूपेषुयवतोमरैः

strīṇāṃ samaṃ śiraḥ śreṣṭhaṃ pāde pāṇitale 'tha vā |
vājikuñjaraśrīvṛkṣayūpeṣuyavatomaraiḥ

1,65.105

ध्वजचामरमालाभिः शैलकुण्डलवेदिभिः ।
शङ्खातपत्रपद्मैश्च मत्स्यस्वस्तिकसद्रथैः

dhvajacāmaramālābhiḥ śailakuṇḍalavedibhiḥ |
śaṅkhātapatrapadmaiśca matsyasvastikasadrathaiḥ

1,65.106

लक्षणैरङ्कुशाद्यैश्च स्त्रियः स्यू राजवल्लभाः ।
निगूढमणिबन्धौ च पद्मगर्भोपमौ करौ

lakṣaṇairaṅkuśādyaiśca striyaḥ syū rājavallabhāḥ |
nigūḍhamaṇibandhau ca padmagarbhopamau karau

1,65.107

न निम्नं नोन्नतं स्त्रीणां भवेत्करतलं शुभम् ।
रेखान्वितं त्वविधवां कुर्यात्संभोगिनीं स्त्रियम् ।
रेखा या मणिबन्धोत्था गता मध्याङ्गुलिं करे

na nimnaṃ nonnataṃ strīṇāṃ bhavetkaratalaṃ śubham |
rekhānvitaṃ tvavidhavāṃ kuryātsaṃbhoginīṃ striyam |
rekhā yā maṇibandhotthā gatā madhyāṅguliṃ kare

1,65.108

गता पाणितले या च योर्ध्वपादतले स्थिता ।
स्त्रीणां पुंसां तथा सा स्याद्राज्याय च सुखाय च

gatā pāṇitale yā ca yordhvapādatale sthitā |
strīṇāṃ puṃsāṃ tathā sā syādrājyāya ca sukhāya ca

1,65.109

कनिष्ठिकामूलभवा रेखा कुर्याच्छतायुषम् ।
प्रदेशिनीमध्यमाभ्यामन्तरालगता सती

kaniṣṭhikāmūlabhavā rekhā kuryācchatāyuṣam |
pradeśinīmadhyamābhyāmantarālagatā satī

1,65.110

ऊना ऊनायुषं कुर्याद्रेखाश्चाङ्गुष्ठमूलगाः ।
बृहत्यः पुत्रास्तन्व्यस्तु प्रमदाः परिकीर्तिताः

ūnā ūnāyuṣaṃ kuryādrekhāścāṅguṣṭhamūlagāḥ |
bṛhatyaḥ putrāstanvyastu pramadāḥ parikīrtitāḥ

1,65.111

स्वल्पायुषो बहु (लघु) च्छिन्ना दीर्घाछिन्ना महायुषम् ।
शुभं तु लक्षणं स्त्रीणां प्रोक्तं त्वशुभमन्यथा

svalpāyuṣo bahu (laghu) cchinnā dīrghāchinnā mahāyuṣam |
śubhaṃ tu lakṣaṇaṃ strīṇāṃ proktaṃ tvaśubhamanyathā

1,65.112

कनिष्ठिकानामिका वा यस्या न स्पृशते महीम् ।
अङ्गुष्ठं वा गतातीत्य तर्जनी कुलटा च सा

kaniṣṭhikānāmikā vā yasyā na spṛśate mahīm |
aṅguṣṭhaṃ vā gatātītya tarjanī kulaṭā ca sā

1,65.113

ऊर्ध्वं द्वाभ्यां पिण्डिकाभ्यां जङ्घे चातिशिरालके ।
रोमशेचातिमांसे च कुम्भाकारं तथोदरम्

ūrdhvaṃ dvābhyāṃ piṇḍikābhyāṃ jaṅghe cātiśirālake |
romaśecātimāṃse ca kumbhākāraṃ tathodaram

1,65.114

वामावर्तं निम्नमल्पं दुः खितानां च गुह्यकम् ।
ग्रीवया ह्रस्वया निः स्वा दीर्घया च कुलक्षयः

vāmāvartaṃ nimnamalpaṃ duḥ khitānāṃ ca guhyakam |
grīvayā hrasvayā niḥ svā dīrghayā ca kulakṣayaḥ

1,65.115

पृथुलया प्रचण्डाश्च स्त्रियः स्युर्नात्र संशयः ।
केकरे पिङ्गले नेत्रे श्यामे लोलेक्षणा सती

pṛthulayā pracaṇḍāśca striyaḥ syurnātra saṃśayaḥ |
kekare piṅgale netre śyāme lolekṣaṇā satī

1,65.116

स्मिते कूपे गण्डयोश्च सा ध्रुवं व्यभिचारिणी ।
प्रलम्बिनी ललाटे तु देवरं हन्ति चाङ्गना

smite kūpe gaṇḍayośca sā dhruvaṃ vyabhicāriṇī |
pralambinī lalāṭe tu devaraṃ hanti cāṅganā

1,65.117

उदरे श्वशुरं हन्ति पतिं हन्ति स्फिचोर्द्वयोः ।
या तु रोमोत्तरौष्ठी स्यान्न शुभा भर्तुरेव हि

udare śvaśuraṃ hanti patiṃ hanti sphicordvayoḥ |
yā tu romottarauṣṭhī syānna śubhā bhartureva hi

1,65.118

स्तनौ सरोमावशुभौ कर्णौ च विषमौ तथा ।
कराला विषमा दन्ताः क्लेशाय च भवन्ति ते

stanau saromāvaśubhau karṇau ca viṣamau tathā |
karālā viṣamā dantāḥ kleśāya ca bhavanti te

1,65.119

चौर्याय कृष्णमांसाश्च दीर्घा भुर्तुश्च मृत्यवे ।
क्रव्यादरूपैर्हस्तैश्च वृककाकादिसन्निभैः

cauryāya kṛṣṇamāṃsāśca dīrghā bhurtuśca mṛtyave |
kravyādarūpairhastaiśca vṛkakākādisannibhaiḥ

1,65.120

शिरालैर्विषमैः शुष्कैर्वित्तहीना भवन्ति हि ।
समुन्नतोत्तरेष्ठी या कलहे रूक्षभाषिणी

śirālairviṣamaiḥ śuṣkairvittahīnā bhavanti hi |
samunnatottareṣṭhī yā kalahe rūkṣabhāṣiṇī

1,65.121

स्त्रीषु दोषा विरूपासु पत्राकारो गुणास्ततः ।
नरस्त्रीलक्षणं प्रोक्तं वक्ष्ये तज्ज्ञानदायकम्

strīṣu doṣā virūpāsu patrākāro guṇāstataḥ |
narastrīlakṣaṇaṃ proktaṃ vakṣye tajjñānadāyakam

Chapter 1.66

1,66.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे सामुद्रिके स्त्रीनरलक्षणं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 66 हरिरुवाच ।
निर्लक्षणा शुभा स्याच्च चक्राङ्कितशिलार्चनात् ।
आदौ सुदर्शनो मूर्तिर्लक्ष्मीनारायणः परः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre sāmudrike strīnaralakṣaṇaṃ nāma pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 66 hariruvāca |
nirlakṣaṇā śubhā syācca cakrāṅkitaśilārcanāt |
ādau sudarśano mūrtirlakṣmīnārāyaṇaḥ paraḥ

1,66.2

त्रिचक्रो ऽसावच्युतः स्याच्चतुश्चक्रश्चतुर्भुजः ।
वासुदेवश्च प्रद्युम्नस्ततः सङ्कर्षणः स्मृतः

tricakro 'sāvacyutaḥ syāccatuścakraścaturbhujaḥ |
vāsudevaśca pradyumnastataḥ saṅkarṣaṇaḥ smṛtaḥ

1,66.3

पुरुषोत्तमश्चाष्टमः स्यान्नव्यूहो दशात्मकः ।
एकादशो ऽनिरुद्धः स्याद्द्वादशो द्वादशात्मकः

puruṣottamaścāṣṭamaḥ syānnavyūho daśātmakaḥ |
ekādaśo 'niruddhaḥ syāddvādaśo dvādaśātmakaḥ

1,66.4

अत ऊर्ध्वमनन्तः स्याच्छक्रे रेकादिकैः क्रमात् ।
सुदर्शना लक्षिताश्च पूजिताः सर्वकामदाः

ata ūrdhvamanantaḥ syācchakre rekādikaiḥ kramāt |
sudarśanā lakṣitāśca pūjitāḥ sarvakāmadāḥ

1,66.5

शालग्रामशिला यत्र देवो द्वारवतीभवः ।
उभयोः संगमो यत्र तत्र मुक्तिर्न संशयः

śālagrāmaśilā yatra devo dvāravatībhavaḥ |
ubhayoḥ saṃgamo yatra tatra muktirna saṃśayaḥ

1,66.6

शालग्रामो द्वारका च नैमिषं पुष्करं गया ।
वाराणसी प्रयागश्च कुरुक्षेत्रं च सूकरम्

śālagrāmo dvārakā ca naimiṣaṃ puṣkaraṃ gayā |
vārāṇasī prayāgaśca kurukṣetraṃ ca sūkaram

1,66.7

गङ्गा च नर्मदा चैव चन्द्रभागा सरस्वती ।
पुरुषोत्तमो महाकालस्तीर्थान्येतानि शङ्कर

gaṅgā ca narmadā caiva candrabhāgā sarasvatī |
puruṣottamo mahākālastīrthānyetāni śaṅkara

1,66.8

सर्वपापहराण्येव भुक्तमुक्तिप्रदानि वै ।
प्रभवो विभवः शुक्लः प्रमोदो ऽथ प्रजापतिः

sarvapāpaharāṇyeva bhuktamuktipradāni vai |
prabhavo vibhavaḥ śuklaḥ pramodo 'tha prajāpatiḥ

1,66.9

अङ्गिराः श्रीमुखो भावः युवा धाता तथैव च ।
ईश्वरो बहुधान्यश्च प्रमाथी विक्रमो विषुः

aṅgirāḥ śrīmukho bhāvaḥ yuvā dhātā tathaiva ca |
īśvaro bahudhānyaśca pramāthī vikramo viṣuḥ

1,66.10

चित्रभानुः स्वबानुश्च तारणः पार्थिवो व्ययः ।
सर्वजित्सर्वधारी च विरोधी विकृतिः खरः

citrabhānuḥ svabānuśca tāraṇaḥ pārthivo vyayaḥ |
sarvajitsarvadhārī ca virodhī vikṛtiḥ kharaḥ

1,66.11

नन्दनो विजयश्चैव जयो मन्मथदुर्मुखौ ।
हेमलम्बो विलंबश्च विकारः शर्वरी प्लवः

nandano vijayaścaiva jayo manmathadurmukhau |
hemalambo vilaṃbaśca vikāraḥ śarvarī plavaḥ

1,66.12

शुभकृच्छोभनः क्रोधी विश्वावमुपराभवौ ।
प्लवङ्गः कीलकः सौम्यः साधारणविरोधकृत्

śubhakṛcchobhanaḥ krodhī viśvāvamuparābhavau |
plavaṅgaḥ kīlakaḥ saumyaḥ sādhāraṇavirodhakṛt

1,66.13

परिधावी प्रमादी च आनन्दो राक्षसो नलः ।
पिङ्गलः कालसिद्धार्थौ रौद्रिर्वै दुर्मतिस्तथा

paridhāvī pramādī ca ānando rākṣaso nalaḥ |
piṅgalaḥ kālasiddhārthau raudrirvai durmatistathā

1,66.14

दुन्दुभी रुधिरोद्गारी रक्ताक्षः क्रोधनो ऽक्षयः ।
अशोभनाः शोभनाश्च नाम्नैवैते हि वत्सराः

dundubhī rudhirodgārī raktākṣaḥ krodhano 'kṣayaḥ |
aśobhanāḥ śobhanāśca nāmnaivaite hi vatsarāḥ

1,66.15

कालं वक्ष्यामि संसिद्ध्यै रुद्र पञ्चस्वरोदयात् ।
राजा सा(मा) जा उदासा च पीडा मृत्युस्तथैव च

kālaṃ vakṣyāmi saṃsiddhyai rudra pañcasvarodayāt |
rājā sā(mā) jā udāsā ca pīḍā mṛtyustathaiva ca

1,66.16

आ ई ऊ ऐ औ स्वरांश्च लिखेत्पञ्चाग्निकोष्ठके ।
ऊर्ध्वतिर्यग्गतै रेखैः षड्वह्निक्रममागतैः

ā ī ū ai au svarāṃśca likhetpañcāgnikoṣṭhake |
ūrdhvatiryaggatai rekhaiḥ ṣaḍvahnikramamāgataiḥ

1,66.17

तिथी एका ग्निकोष्ठेषु त्रयो राजाथ सा (मा) जयाः ।
उदासामृत्युपीडाश्च कुजः सोमसुतः क्रमात्

tithī ekā gnikoṣṭheṣu trayo rājātha sā (mā) jayāḥ |
udāsāmṛtyupīḍāśca kujaḥ somasutaḥ kramāt

1,66.18

गुरुशुक्रौ च मन्दश्च रविचन्द्रौ यथोदितम् ।
रेवत्यादिमृगान्ताश्च ऋक्षाणि प्रथमा कला

guruśukrau ca mandaśca ravicandrau yathoditam |
revatyādimṛgāntāśca ṛkṣāṇi prathamā kalā

1,66.19

पञ्चपञ्चान्यत्र भानि चैत्राद्य उदयस्तथा ।
द्वादशाहैर्द्वयोर्मासनाम्नोराद्यक्षरं तथा

pañcapañcānyatra bhāni caitrādya udayastathā |
dvādaśāhairdvayormāsanāmnorādyakṣaraṃ tathā

1,66.20

कलालिङ्गा च या तिष्ठेत्पञ्चमस्तस्य वै मृतिः ।
कला तिथिस्तथा वारो नक्षत्रं मासमेव च

kalāliṅgā ca yā tiṣṭhetpañcamastasya vai mṛtiḥ |
kalā tithistathā vāro nakṣatraṃ māsameva ca

1,66.21

नामोदयस्य पूर्वं च तथा भवति नान्यथा ।
ओं क्षैं (क्षौः) शिवाय नमः

nāmodayasya pūrvaṃ ca tathā bhavati nānyathā |
oṃ kṣaiṃ (kṣauḥ) śivāya namaḥ

1,66.22

क्षामाद्यङ्गशिवामीक्षा विषग्रहमतिर्हर ।
त्रैलोक्यमोहनं बीजं नृसिंहस्य तु पद्म(न्न)गम्

kṣāmādyaṅgaśivāmīkṣā viṣagrahamatirhara |
trailokyamohanaṃ bījaṃ nṛsiṃhasya tu padma(nna)gam

1,66.23

मृत्युञ्जयो गणो लक्ष्मी रोचनाद्यैस्तु लेखितः ।
भूर्जे तु धारिताः कण्ठे बाहौ चेति जयादिदाः

mṛtyuñjayo gaṇo lakṣmī rocanādyaistu lekhitaḥ |
bhūrje tu dhāritāḥ kaṇṭhe bāhau ceti jayādidāḥ

Chapter 1.67

1,67.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ज्योतिः शास्त्रे शालग्रामषष्ट्यूब्दस्वरोदयानां निरूपणं नाम षट्षष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 67 (इति ज्योतिः शास्त्रं समाप्तम्) ।
सूत उवाच ।
हरेः श्रुत्वा हरो गौरीं देहस्थं ज्ञानमब्रवीत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe jyotiḥ śāstre śālagrāmaṣaṣṭyūbdasvarodayānāṃ nirūpaṇaṃ nāma ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 67 (iti jyotiḥ śāstraṃ samāptam) |
sūta uvāca |
hareḥ śrutvā haro gaurīṃ dehasthaṃ jñānamabravīt

1,67.2

कुजो वह्नी रविः पृथ्वी सौरिरापः प्रकीर्तितः ।
वायुसंस्थास्थितो राहुर्दक्षरन्ध्रावभासकः

kujo vahnī raviḥ pṛthvī saurirāpaḥ prakīrtitaḥ |
vāyusaṃsthāsthito rāhurdakṣarandhrāvabhāsakaḥ

1,67.3

गुरुः शुक्रस्तथा सौम्यश्चन्द्रश्चैव चतुर्थकः ।
वामनाडीं तु मध्यस्थां कारयेदात्मनस्तथा

guruḥ śukrastathā saumyaścandraścaiva caturthakaḥ |
vāmanāḍīṃ tu madhyasthāṃ kārayedātmanastathā

1,67.4

यदाचर इलायुक्तस्तदा कर्मसमाचरेत् ।
स्थानसेवां तथा ध्यानं वाणिज्यं राजदर्शनम्

yadācara ilāyuktastadā karmasamācaret |
sthānasevāṃ tathā dhyānaṃ vāṇijyaṃ rājadarśanam

1,67.5

अन्यानि शुभकर्माणि कारयेत प्रयत्नतः ।
दक्षनाडीप्रवाहे तु शनिर्भौमश्च सैहिकः

anyāni śubhakarmāṇi kārayeta prayatnataḥ |
dakṣanāḍīpravāhe tu śanirbhaumaśca saihikaḥ

1,67.6

इनश्चैव तथाप्ये पापानामुदयो भवेत् ।
शुभाशुभविवेको हि ज्ञायते तु स्वरोदयात्

inaścaiva tathāpye pāpānāmudayo bhavet |
śubhāśubhaviveko hi jñāyate tu svarodayāt

1,67.7

देहमध्ये स्थिता नाड्यो बहुरूपाः सुविस्तराः ।
नाभेरधस्ताद्यः कन्दस्त्वङ्कुरास्तत्र निर्गताः

dehamadhye sthitā nāḍyo bahurūpāḥ suvistarāḥ |
nābheradhastādyaḥ kandastvaṅkurāstatra nirgatāḥ

1,67.8

द्विसप्ततिसहस्राणि नाभिमध्ये व्यवस्थिते ।
चक्रवच्च स्थितास्तास्तु सर्वाः प्राणहराः स्मृताः

dvisaptatisahasrāṇi nābhimadhye vyavasthite |
cakravacca sthitāstāstu sarvāḥ prāṇaharāḥ smṛtāḥ

1,67.9

तासां मध्ये त्रयः श्रेष्ठा वामदक्षैणमध्यमाः ।
वामा सोमात्मिका प्रोक्ता दक्षिणा रविसन्निभा

tāsāṃ madhye trayaḥ śreṣṭhā vāmadakṣaiṇamadhyamāḥ |
vāmā somātmikā proktā dakṣiṇā ravisannibhā

1,67.10

मध्यमा च भवेदग्निः फलन्ती कालपूरिणी ।
वामा ह्यमृतरूपा च जगदाप्यायने स्थिता

madhyamā ca bhavedagniḥ phalantī kālapūriṇī |
vāmā hyamṛtarūpā ca jagadāpyāyane sthitā

1,67.11

दक्षिणा रौद्रभागेन जगच्छोषयते सदा ।
द्वयोर्वाहे तु मृत्युः स्यात्सर्वकार्यविनाशिनी

dakṣiṇā raudrabhāgena jagacchoṣayate sadā |
dvayorvāhe tu mṛtyuḥ syātsarvakāryavināśinī

1,67.12

निर्गमे तु भवेद्वामा प्रवेशे दक्षैणा स्मृता ।
इडाचारे तथा सौम्यं चन्द्रसूर्यगतस्तथा

nirgame tu bhavedvāmā praveśe dakṣaiṇā smṛtā |
iḍācāre tathā saumyaṃ candrasūryagatastathā

1,67.13

कारयेत्क्रूर कर्माणि प्राणे पिङ्गलसंस्थिते ।
यात्रायां सर्वकार्येषु विषापहारणे इडा

kārayetkrūra karmāṇi prāṇe piṅgalasaṃsthite |
yātrāyāṃ sarvakāryeṣu viṣāpahāraṇe iḍā

1,67.14

भोजने मैथुने युद्धे पिङ्गला सिद्धिदायिका ।
उच्चाटमारणाद्येषु कर्मस्वेतेषु पिङ्गला

bhojane maithune yuddhe piṅgalā siddhidāyikā |
uccāṭamāraṇādyeṣu karmasveteṣu piṅgalā

1,67.15

मैथुने चैव संग्रामे भोजने सिद्धिदायिका ।
शोभनेषु च कार्येषु यात्रायां विषकर्मणि

maithune caiva saṃgrāme bhojane siddhidāyikā |
śobhaneṣu ca kāryeṣu yātrāyāṃ viṣakarmaṇi

1,67.16

शान्तिमुक्त्यर्थसिद्ध्यै च इडा योज्या नराधिपैः ।
द्वाभ्यां चैव प्रवाहे च क्रूरसौम्यविवर्जने

śāntimuktyarthasiddhyai ca iḍā yojyā narādhipaiḥ |
dvābhyāṃ caiva pravāhe ca krūrasaumyavivarjane

1,67.17

विषवत्तं तु जानीयात्संस्मरेत्तु विचक्षणः ।
सौम्यादिशुभकार्येषु लाभादिजयजीविते

viṣavattaṃ tu jānīyātsaṃsmarettu vicakṣaṇaḥ |
saumyādiśubhakāryeṣu lābhādijayajīvite

1,67.18

गमनागमने चैव वामा सर्वत्र पूजिता ।
युद्धादिभोजने घाते स्त्रीणां चैव तु संगमे

gamanāgamane caiva vāmā sarvatra pūjitā |
yuddhādibhojane ghāte strīṇāṃ caiva tu saṃgame

1,67.19

प्रशस्ता दक्षिणा नाडी प्रवेशे क्षुद्रकर्मणि ।
शुभाशुभानि कार्याणि लाभालाभौ जयाजयौ

praśastā dakṣiṇā nāḍī praveśe kṣudrakarmaṇi |
śubhāśubhāni kāryāṇi lābhālābhau jayājayau

1,67.20

जीवाजीवाय यत्पृच्छेन्न सिध्यति च मध्यमा ।
वामाचारे ऽथवा दक्षे प्रत्यये यत्र नायकः

jīvājīvāya yatpṛcchenna sidhyati ca madhyamā |
vāmācāre 'thavā dakṣe pratyaye yatra nāyakaḥ

1,67.21

तनुस्थः पृच्छते यस्तु तत्र सिद्धिर्न संशयः ।
वैच्छन्दो वामदेवस्तु यदा वहति चात्मनि

tanusthaḥ pṛcchate yastu tatra siddhirna saṃśayaḥ |
vaicchando vāmadevastu yadā vahati cātmani

1,67.22

तत्र भागे स्थितः पृच्छेत्सिद्धिर्भवति निष्फला ।
वामे वा दक्षिणे वापि यत्र संक्रमते शिवा

tatra bhāge sthitaḥ pṛcchetsiddhirbhavati niṣphalā |
vāme vā dakṣiṇe vāpi yatra saṃkramate śivā

1,67.23

घोरे घोराणि कार्याणि सौम्ये वै मध्यमानि च ।
प्रस्थिते भागतो हंसे द्वाभ्यां वै सर्ववाहिनी

ghore ghorāṇi kāryāṇi saumye vai madhyamāni ca |
prasthite bhāgato haṃse dvābhyāṃ vai sarvavāhinī

1,67.24

तदा मृत्युं विजानीयाद्योगी योगविशारदः ।
यत्रयत्र स्थितः पृच्छेद्वामदक्षिणसंमुखः

tadā mṛtyuṃ vijānīyādyogī yogaviśāradaḥ |
yatrayatra sthitaḥ pṛcchedvāmadakṣiṇasaṃmukhaḥ

1,67.25

तत्रतत्र समं दिश्याद्वातस्योदयनं सदा ।
अग्रतो वामिका श्रेष्ठा पृष्ठतो दक्षिणा शुभा

tatratatra samaṃ diśyādvātasyodayanaṃ sadā |
agrato vāmikā śreṣṭhā pṛṣṭhato dakṣiṇā śubhā

1,67.26

वामेन वामिका प्रोक्ता दक्षिणे दक्षिणा शुभा ।
वामे वामा शुभे चैव दक्षिणे दक्षिणा शुभा

vāmena vāmikā proktā dakṣiṇe dakṣiṇā śubhā |
vāme vāmā śubhe caiva dakṣiṇe dakṣiṇā śubhā

1,67.27

जीवो जीवति जीवेन यच्छून्यं तस्त्वरो भवेत् ।
यत्किञ्चित्कार्यमुद्दिष्टं जयादिशुभलक्षणम्

jīvo jīvati jīvena yacchūnyaṃ tastvaro bhavet |
yatkiñcitkāryamuddiṣṭaṃ jayādiśubhalakṣaṇam

1,67.28

तत्सर्वं पूर्णनाड्यां तु जायते निर्विकल्पतः ।
अन्यनाड्यादिपर्यन्तं पक्षत्रयमुदाहृतम्

tatsarvaṃ pūrṇanāḍyāṃ tu jāyate nirvikalpataḥ |
anyanāḍyādiparyantaṃ pakṣatrayamudāhṛtam

1,67.29

यावत्षष्ठी तु पृच्छायां पूर्णायां प्रथमो जयेत् ।
रिक्तायां तु द्वितीयस्तु कथयेत्तदशङ्कितः

yāvatṣaṣṭhī tu pṛcchāyāṃ pūrṇāyāṃ prathamo jayet |
riktāyāṃ tu dvitīyastu kathayettadaśaṅkitaḥ

1,67.30

वामाचारसमो वायुर्जायते कर्मसिद्धिदः ।
प्रवृत्ते दक्षिणे मार्गे विषमे विषमाक्षरम्

vāmācārasamo vāyurjāyate karmasiddhidaḥ |
pravṛtte dakṣiṇe mārge viṣame viṣamākṣaram

1,67.31

अन्यत्र वामवाहे तु नाम वै विषमाक्षरम् ।
तदासौ जयमाप्नोति योधः संग्राममध्यतः

anyatra vāmavāhe tu nāma vai viṣamākṣaram |
tadāsau jayamāpnoti yodhaḥ saṃgrāmamadhyataḥ

1,67.32

दक्षवातप्रवाहे तु यदि नाम समाक्षरम् ।
जा(ज) यते नात्र सन्देहो नाडीमघ्ये तु लक्षयेत्

dakṣavātapravāhe tu yadi nāma samākṣaram |
jā(ja) yate nātra sandeho nāḍīmaghye tu lakṣayet

1,67.33

पिङ्गलान्तर्गते प्राणे शमनीयाहवं जयेत् ।
यावन्नाड्युदयं चारस्तां दिशं यावदापयेत्

piṅgalāntargate prāṇe śamanīyāhavaṃ jayet |
yāvannāḍyudayaṃ cārastāṃ diśaṃ yāvadāpayet

1,67.34

न दातुं जायते सो ऽपि नात्र कार्या विचारणा ।
अथ संग्राममध्ये तु यत्र नाडी सदा वहेत्

na dātuṃ jāyate so 'pi nātra kāryā vicāraṇā |
atha saṃgrāmamadhye tu yatra nāḍī sadā vahet

1,67.35

सा दिशा जयमाप्नोति शून्ये भङ्गं विनिर्दिशेत् ।
जातचारे जयं विद्यान्मृतके मृतमादिशेत्

sā diśā jayamāpnoti śūnye bhaṅgaṃ vinirdiśet |
jātacāre jayaṃ vidyānmṛtake mṛtamādiśet

1,67.36

जयं पराजयं चैव यो जानाति स पण्डितः ।
वामे वा दक्षिणे वापि यत्र सञ्चरते शिवम्

jayaṃ parājayaṃ caiva yo jānāti sa paṇḍitaḥ |
vāme vā dakṣiṇe vāpi yatra sañcarate śivam

1,67.37

कृत्वा तत्पदमाप्नोति यात्रा सन्ततशोभना ।
शशिसूर्यप्रवाहे तु सति युद्धं समाचरेत्

kṛtvā tatpadamāpnoti yātrā santataśobhanā |
śaśisūryapravāhe tu sati yuddhaṃ samācaret

1,67.38

यस्तु पृच्छति तत्रस्थः स साधुर्जयतिध्रुवम् ।
यां दिशं वहते वायुस्तां दिशं यावदाजयः

yastu pṛcchati tatrasthaḥ sa sādhurjayatidhruvam |
yāṃ diśaṃ vahate vāyustāṃ diśaṃ yāvadājayaḥ

1,67.39

जायते नात्र सन्देह हन्द्रो यद्यग्रतः स्थितः ।
मेष्याद्या दश या नाड्यो दक्षिणा वाम संस्थिताः

jāyate nātra sandeha handro yadyagrataḥ sthitaḥ |
meṣyādyā daśa yā nāḍyo dakṣiṇā vāma saṃsthitāḥ

1,67.40

चरेस्थिरे तद्विमार्गे तादृशेतादृशे क्रमात् ।
निर्गमे निर्गमं याति संग्रहे संग्रहं विदुः

caresthire tadvimārge tādṛśetādṛśe kramāt |
nirgame nirgamaṃ yāti saṃgrahe saṃgrahaṃ viduḥ

1,67.41

पृच्छकस्य वचः श्रुत्वा घण्टाकारेण लक्षयेत् ।
वामे वा दक्षिणे वापि पञ्चतत्त्वस्थितः शिवे

pṛcchakasya vacaḥ śrutvā ghaṇṭākāreṇa lakṣayet |
vāme vā dakṣiṇe vāpi pañcatattvasthitaḥ śive

1,67.42

ऊर्ध्वे ऽग्निरध आपश्च तिर्यक्संस्थः प्रभञ्जनः ।
मध्ये तु पृथिवी ज्ञेया नभः सर्वत्र सर्वदा

ūrdhve 'gniradha āpaśca tiryaksaṃsthaḥ prabhañjanaḥ |
madhye tu pṛthivī jñeyā nabhaḥ sarvatra sarvadā

1,67.43

ऊर्ध्वे मृत्युरधः शान्तिस्तिर्यक् चोच्चाटयेत्सुधीः ।
मध्ये स्तम्भं विजानीयान्मोक्षः सर्वत्र सर्वगे

ūrdhve mṛtyuradhaḥ śāntistiryak coccāṭayetsudhīḥ |
madhye stambhaṃ vijānīyānmokṣaḥ sarvatra sarvage

Chapter 1.68

1,68.1

इति श्रीगारुडेमहापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे स्वरोदये शुभाशुभनिरूपणं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 68 सूत उवाच ।
परिक्षां वच्मिरत्नानां बलो नामासुरो ऽभवत् ।
इन्द्राद्या निर्जितास्तेन विजेतुं तैर्न शक्यते

iti śrīgāruḍemahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe svarodaye śubhāśubhanirūpaṇaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 68 sūta uvāca |
parikṣāṃ vacmiratnānāṃ balo nāmāsuro 'bhavat |
indrādyā nirjitāstena vijetuṃ tairna śakyate

1,68.2

वरव्याजेन पशुतां याचितः स सुरैर्मखे ।
बलो ददौ स (स्व) पशुतामतिसत्त्व सुरैर्हतः

varavyājena paśutāṃ yācitaḥ sa surairmakhe |
balo dadau sa (sva) paśutāmatisattva surairhataḥ

1,68.3

पशुवत्स विशस्तस्तैः स्ववाक्याशनियन्त्रितः ।
बलो लोकोपराय देवानां हितकाम्यया

paśuvatsa viśastastaiḥ svavākyāśaniyantritaḥ |
balo lokoparāya devānāṃ hitakāmyayā

1,68.4

तस्य सत्त्वविशुद्धस्य विशुद्धेन च कर्मणा ।
कायस्यावयवाः सर्वे रत्नबीजत्वमाययुः

tasya sattvaviśuddhasya viśuddhena ca karmaṇā |
kāyasyāvayavāḥ sarve ratnabījatvamāyayuḥ

1,68.5

देवानामथ यक्षाणां सिद्धानां पवनाशिनाम् ।
रत्नबीजंस्व(जम)यं ग्राहः सुमहानभवत्तदा

devānāmatha yakṣāṇāṃ siddhānāṃ pavanāśinām |
ratnabījaṃsva(jama)yaṃ grāhaḥ sumahānabhavattadā

1,68.6

तेषां तु पततां वेगाद्विमानेन विहायसा ।
यद्यत्पपात रत्नानां बीजं क्रचन किञ्चन

teṣāṃ tu patatāṃ vegādvimānena vihāyasā |
yadyatpapāta ratnānāṃ bījaṃ kracana kiñcana

1,68.7

महोदधौ सरिति वा पवर्त कानने ऽपि वा ।
तत्तदाकरतां यातं स्थानमाधेयगौरवात्

mahodadhau sariti vā pavarta kānane 'pi vā |
tattadākaratāṃ yātaṃ sthānamādheyagauravāt

1,68.8

तेषु रक्षोविषव्यालव्याधिघ्नान्यघहानि च ।
प्रादुर्भवन्ति रत्नानि तथैव विगुणानि च

teṣu rakṣoviṣavyālavyādhighnānyaghahāni ca |
prādurbhavanti ratnāni tathaiva viguṇāni ca

1,68.9

वज्रं मुक्तामणयः सपद्मरागाः समरकताः प्रोक्ताः ।
अपि चेन्द्रनीलमणिवरवैदूर्याः पुष्परागाश्च

vajraṃ muktāmaṇayaḥ sapadmarāgāḥ samarakatāḥ proktāḥ |
api cendranīlamaṇivaravaidūryāḥ puṣparāgāśca

1,68.10

कर्केतनं सपुलकं रुधिराख्यसमन्वितं तथा स्फटिकम् ।
विद्रुममणिश्च यत्नादुद्दिष्टं संग्रहे तज्ज्ञैः

karketanaṃ sapulakaṃ rudhirākhyasamanvitaṃ tathā sphaṭikam |
vidrumamaṇiśca yatnāduddiṣṭaṃ saṃgrahe tajjñaiḥ

1,68.11

आकारवर्णौ प्रथमं गुणदोषौ तत्फलं परीक्षा च ।
मूल्यं च रत्नकुशलैर्विज्ञेयं सर्वशास्त्राणाम्

ākāravarṇau prathamaṃ guṇadoṣau tatphalaṃ parīkṣā ca |
mūlyaṃ ca ratnakuśalairvijñeyaṃ sarvaśāstrāṇām

1,68.12

कुलग्नेषूपजायन्ते यानि चोपहते ऽहनि ।
दौषैस्तान्यपियुज्यन्ते हीयन्ते गुणसम्पदा

kulagneṣūpajāyante yāni copahate 'hani |
dauṣaistānyapiyujyante hīyante guṇasampadā

1,68.13

परीक्षापरिशुद्धानां रत्नानां पृथिवीभुजा ।
धारणं संग्रहो वापि कार्यः श्रियमभीप्सता

parīkṣāpariśuddhānāṃ ratnānāṃ pṛthivībhujā |
dhāraṇaṃ saṃgraho vāpi kāryaḥ śriyamabhīpsatā

1,68.14

शास्त्रज्ञः कुशलाश्चापि रत्नभाजः परीक्षकाः ।
त एव मूल्यमात्राया वेत्तारः परिकीर्तिताः

śāstrajñaḥ kuśalāścāpi ratnabhājaḥ parīkṣakāḥ |
ta eva mūlyamātrāyā vettāraḥ parikīrtitāḥ

1,68.15

महा प्रभावं विबुधैर्यस्यमाद्वज्रमुदाहृतम् ।
वज्रपूर्वा परीक्षेयं ततो ऽस्माभिः प्रकीर्त्यते

mahā prabhāvaṃ vibudhairyasyamādvajramudāhṛtam |
vajrapūrvā parīkṣeyaṃ tato 'smābhiḥ prakīrtyate

1,68.16

तस्यास्थिलेशो निपपात येषु भुवः प्रदेशेषु कथञ्चिदेव ।
वज्राणि वज्रायुधनिर्जिगीषोर्भवन्ति नानाकृतिमन्ति तेषु

tasyāsthileśo nipapāta yeṣu bhuvaḥ pradeśeṣu kathañcideva |
vajrāṇi vajrāyudhanirjigīṣorbhavanti nānākṛtimanti teṣu

1,68.17

हैममातङ्गसौराष्ट्राः पौण्ड्रकालिङ्गकोसलाः ।
वेण्वातटाः ससौवीरा वज्रस्याष्ट विहारकाः

haimamātaṅgasaurāṣṭrāḥ pauṇḍrakāliṅgakosalāḥ |
veṇvātaṭāḥ sasauvīrā vajrasyāṣṭa vihārakāḥ

1,68.18

आताम्रा हिमशैलजाश्च शशिभा वेण्वातटीयाः स्मृताः सौवीरे त्वसिताब्जमेघसदृशास्ताभ्राश्च सौराष्ट्रजाः ।
कालिङ्गाः कन कावदातरुचिराः पीतप्रभाः कोसले श्यामाः पुण्ड्रभवा मतङ्गविषये नात्यन्तपीतप्रभाः

ātāmrā himaśailajāśca śaśibhā veṇvātaṭīyāḥ smṛtāḥ sauvīre tvasitābjameghasadṛśāstābhrāśca saurāṣṭrajāḥ |
kāliṅgāḥ kana kāvadātarucirāḥ pītaprabhāḥ kosale śyāmāḥ puṇḍrabhavā mataṅgaviṣaye nātyantapītaprabhāḥ

1,68.19

अत्यर्थं लघु वर्णतश्च गुणवत्पार्श्वेषु सम्यक् समंरेखाबिन्दुकलङ्ककाकपदकत्रासादिभिर्वर्जितम् ।
लोके ऽस्मिन्परामाणुमात्रमपि यद्वज्रं क्रचिद्दृश्यते तस्मिन्देवसमाश्रयो ह्यवितथस्तीक्ष्णाग्रधारं यदि

atyarthaṃ laghu varṇataśca guṇavatpārśveṣu samyak samaṃrekhābindukalaṅkakākapadakatrāsādibhirvarjitam |
loke 'sminparāmāṇumātramapi yadvajraṃ kraciddṛśyate tasmindevasamāśrayo hyavitathastīkṣṇāgradhāraṃ yadi

1,68.20

वज्रेषु वर्णयुक्त्या देवानामपि विग्रहः प्रोक्तः ।
वर्णेभ्यश्च विभागः कार्यो वर्णाश्रयादेव

vajreṣu varṇayuktyā devānāmapi vigrahaḥ proktaḥ |
varṇebhyaśca vibhāgaḥ kāryo varṇāśrayādeva

1,68.21

हरितसितपीतपिङ्गश्यामास्ताम्राः स्वभावतो रुचिराः ।
हरिवरुणशक्रहुतवहपितृपतिमरुतां स्वका वर्णाः

haritasitapītapiṅgaśyāmāstāmrāḥ svabhāvato rucirāḥ |
harivaruṇaśakrahutavahapitṛpatimarutāṃ svakā varṇāḥ

1,68.22

विप्रस्य शङ्खकुमुदस्फटिकावदातः स्यात्क्षत्त्रियस्य शशबभ्रुविलोचनाभः ।
वैश्यस्य कान्तकदलीदलसन्निकाशः शूद्रस्य धौतकरवालसमानदीप्तिः

viprasya śaṅkhakumudasphaṭikāvadātaḥ syātkṣattriyasya śaśababhruvilocanābhaḥ |
vaiśyasya kāntakadalīdalasannikāśaḥ śūdrasya dhautakaravālasamānadīptiḥ

1,68.23

द्वौ वज्रवर्णौ पृथिवीपतीनां सद्भिः प्रदिष्टौ न तु सार्वजन्यौ ।
यः स्याज्जवाविद्रुमभङ्गशोणो यो वा हरिद्रारसन्निकाशः

dvau vajravarṇau pṛthivīpatīnāṃ sadbhiḥ pradiṣṭau na tu sārvajanyau |
yaḥ syājjavāvidrumabhaṅgaśoṇo yo vā haridrārasannikāśaḥ

1,68.24

ईशत्वात्सर्ववर्णानां गुणवत्सार्बवर्णिकम् ।
कामतो धारयेद्राजा न त्वन्यो ऽन्यत्कथञ्चन

īśatvātsarvavarṇānāṃ guṇavatsārbavarṇikam |
kāmato dhārayedrājā na tvanyo 'nyatkathañcana

1,68.25

अधरोत्तरवृत्तया हि यादृक् स्याद्वर्णसङ्करः ।
ततः कष्टतरो वज्रवर्णानां सङ्करो मतः

adharottaravṛttayā hi yādṛk syādvarṇasaṅkaraḥ |
tataḥ kaṣṭataro vajravarṇānāṃ saṅkaro mataḥ

1,68.26

न च मार्गविभागमात्रवृत्त्या विदुषा वज्रपरिग्रहो विधेयः ।
गुणवद्गुणसम्पदां विभूतिर्विपरीतो व्यसनोदयस्य हेतुः

na ca mārgavibhāgamātravṛttyā viduṣā vajraparigraho vidheyaḥ |
guṇavadguṇasampadāṃ vibhūtirviparīto vyasanodayasya hetuḥ

1,68.27

एकमपि यस्य शृङ्गं विदलितमवलोक्यते विशीर्णं वा ।
गुणवदपि तन्न धार्यं वज्रं श्रेयो ऽर्थिभिर्भवने

ekamapi yasya śṛṅgaṃ vidalitamavalokyate viśīrṇaṃ vā |
guṇavadapi tanna dhāryaṃ vajraṃ śreyo 'rthibhirbhavane

1,68.28

स्फुटिताग्निवि शीर्णशृङ्गदेशं मलवर्णैः पृषतैरुपेतमध्यम् ।
न हि वज्रभृतो ऽपि वज्रमाशु श्रियमप्याश्रयलालसां न कुर्यात्

sphuṭitāgnivi śīrṇaśṛṅgadeśaṃ malavarṇaiḥ pṛṣatairupetamadhyam |
na hi vajrabhṛto 'pi vajramāśu śriyamapyāśrayalālasāṃ na kuryāt

1,68.29

यस्यैकदेशः क्षतजावभासो यद्वा भवेल्लोहितवर्णचित्रम् ।
न तन्न कुर्याद्ध्रियमाणमाशु स्वच्छन्दमृत्योरपि जीवितान्तम्

yasyaikadeśaḥ kṣatajāvabhāso yadvā bhavellohitavarṇacitram |
na tanna kuryāddhriyamāṇamāśu svacchandamṛtyorapi jīvitāntam

1,68.30

कोट्यः पार्श्वनि धाराश्च षडष्टौ द्वादशेति च ।
उत्तुङ्गसमतीक्ष्णाग्राः वज्रस्याकरजा गुणाः

koṭyaḥ pārśvani dhārāśca ṣaḍaṣṭau dvādaśeti ca |
uttuṅgasamatīkṣṇāgrāḥ vajrasyākarajā guṇāḥ

1,68.31

षट्कोटि शुद्वममलं स्फुटतीक्ष्णधारं वर्णान्वितं लघु सुपार्श्वमपेतदोषम् ।
इन्द्रायुधांशुविसृतिच्छुरितान्तरिक्षमेवंविधं भुवि भवेत्सुलभं न वज्रम्

ṣaṭkoṭi śudvamamalaṃ sphuṭatīkṣṇadhāraṃ varṇānvitaṃ laghu supārśvamapetadoṣam |
indrāyudhāṃśuvisṛticchuritāntarikṣamevaṃvidhaṃ bhuvi bhavetsulabhaṃ na vajram

1,68.32

तीक्ष्णाग्रं विमलमपेतसर्वदोषं धत्ते यः प्रयततनुः सदैव वज्रम् ।
वृद्धिस्तं प्रतिदिनमेति यावदायुः स्त्रीसम्पत्सुतधनधान्यगोदशूनाम्

tīkṣṇāgraṃ vimalamapetasarvadoṣaṃ dhatte yaḥ prayatatanuḥ sadaiva vajram |
vṛddhistaṃ pratidinameti yāvadāyuḥ strīsampatsutadhanadhānyagodaśūnām

1,68.33

व्यालवह्निविषव्याघ्रतस्कराम्बुभयानि च ।
दूरात्तस्य निवर्तन्ते कर्माण्याथर्वणानि च

vyālavahniviṣavyāghrataskarāmbubhayāni ca |
dūrāttasya nivartante karmāṇyātharvaṇāni ca

1,68.34

यदि वज्रमपेतसर्वदोषं बिभृयात्तण्डुलविंशतिं गुरुत्वे ।
मणिशास्त्रविदो वदन्ति तस्य द्विगुणं रूपकलक्षमग्रमूल्यम्

yadi vajramapetasarvadoṣaṃ bibhṛyāttaṇḍulaviṃśatiṃ gurutve |
maṇiśāstravido vadanti tasya dviguṇaṃ rūpakalakṣamagramūlyam

1,68.35

त्रिभागहीनार्धतदर्धशेषं त्रयोदशं त्रिंशदतोरऽद्धभागाः ।
अशीतिभागो ऽथ शतांशभागः सहस्रभागो ऽल्पसमानयोगः

tribhāgahīnārdhatadardhaśeṣaṃ trayodaśaṃ triṃśadator'ddhabhāgāḥ |
aśītibhāgo 'tha śatāṃśabhāgaḥ sahasrabhāgo 'lpasamānayogaḥ

1,68.36

यत्तण्डुलैर्द्वादशभिः कृतस्य वज्रस्य मूल्यं प्रथमं प्रदिष्टम् ।
द्वाभ्यां क्रमाद्वानिमुपागतस्य त्वेकावमानस्य विनिश्चयो ऽयम्

yattaṇḍulairdvādaśabhiḥ kṛtasya vajrasya mūlyaṃ prathamaṃ pradiṣṭam |
dvābhyāṃ kramādvānimupāgatasya tvekāvamānasya viniścayo 'yam

1,68.37

न चापि तण्डुलैरेव वज्राणां धरणक्रमः ।
अष्टाभिः सर्षपैर्गैरैस्तंण्डुलं परिकल्पयेत्

na cāpi taṇḍulaireva vajrāṇāṃ dharaṇakramaḥ |
aṣṭābhiḥ sarṣapairgairaistaṃṇḍulaṃ parikalpayet

1,68.38

यत्तु सर्वगुणैर्युक्तं वज्रं तरति वारिणि ।
रत्नवर्गे समस्ते ऽपि तस्य धारणमिष्यते

yattu sarvaguṇairyuktaṃ vajraṃ tarati vāriṇi |
ratnavarge samaste 'pi tasya dhāraṇamiṣyate

1,68.39

अल्पेनापि हि दोषेण लक्ष्यालक्ष्येण द्वषितम् ।
स्व (स) मूल्याद्दशमं भागं वज्रं लभति मानवः

alpenāpi hi doṣeṇa lakṣyālakṣyeṇa dvaṣitam |
sva (sa) mūlyāddaśamaṃ bhāgaṃ vajraṃ labhati mānavaḥ

1,68.40

प्रकटानेकदोषस्य स्वल्पस्य महतो ऽपि वा ।
स्व (सु) मूल्याच्छतशो भागो वज्रस्य न विधीयते

prakaṭānekadoṣasya svalpasya mahato 'pi vā |
sva (su) mūlyācchataśo bhāgo vajrasya na vidhīyate

1,68.41

स्पष्टदोषमलङ्कारे वज्रं यद्यपि दृश्यते ।
रत्नानां परिकर्मार्थं मूल्यं तस्य भवेल्लघु

spaṣṭadoṣamalaṅkāre vajraṃ yadyapi dṛśyate |
ratnānāṃ parikarmārthaṃ mūlyaṃ tasya bhavellaghu

1,68.42

प्रथमं गुणसम्पदाभ्युपेतं प्रतिबद्धं समुपैति यच्च दोषम् ।
अलमाभरणेन तस्य राज्ञो गुणहीनो ऽपि मणिर्न भूषणाय

prathamaṃ guṇasampadābhyupetaṃ pratibaddhaṃ samupaiti yacca doṣam |
alamābharaṇena tasya rājño guṇahīno 'pi maṇirna bhūṣaṇāya

1,68.43

नार्या वज्रमधार्यं गुणवदपि सुतप्रसूतिमिच्छन्त्या ।
अन्यत्र दीर्घाचिपिटत्र्यश्राद्यगुणैर्वियुक्ताच्च

nāryā vajramadhāryaṃ guṇavadapi sutaprasūtimicchantyā |
anyatra dīrghācipiṭatryaśrādyaguṇairviyuktācca

1,68.44

अयसा पुष्परागेण तथा गोमेदकेन च ।
वैदूर्यस्फटिकाभ्यां च काचैश्चापि पृथग्विधैः

ayasā puṣparāgeṇa tathā gomedakena ca |
vaidūryasphaṭikābhyāṃ ca kācaiścāpi pṛthagvidhaiḥ

1,68.45

प्रतिरूपाणि कुर्वन्ति वज्रस्य कुशला जनाः ।
परीक्षा तेषु कर्तव्या विद्वद्भिः सुपरीक्षकैः

pratirūpāṇi kurvanti vajrasya kuśalā janāḥ |
parīkṣā teṣu kartavyā vidvadbhiḥ suparīkṣakaiḥ

1,68.46

क्षारोल्लेखनशाणाभिस्तेषां कार्यं परीक्षणम् ।
पृथिव्यां यानि रत्नानि ये चान्ये लोहधातवः

kṣārollekhanaśāṇābhisteṣāṃ kāryaṃ parīkṣaṇam |
pṛthivyāṃ yāni ratnāni ye cānye lohadhātavaḥ

1,68.47

सर्वाणि विलिखेद्वज्रं तच्च तैर्न विलिख्यते ।
गुरुता सर्वरत्नानां गौरवाधारकारणम्

sarvāṇi vilikhedvajraṃ tacca tairna vilikhyate |
gurutā sarvaratnānāṃ gauravādhārakāraṇam

1,68.48

वज्रे तां वैपरीत्येन सूरयः परिचक्षते ।
जातिरजातिं विलिखति जातिं विलिखन्ति वज्रकुरुविन्दाः

vajre tāṃ vaiparītyena sūrayaḥ paricakṣate |
jātirajātiṃ vilikhati jātiṃ vilikhanti vajrakuruvindāḥ

1,68.49

वज्रैर्वज्रं विलिखति नान्येन विलिख्यते वज्रम् ।
वज्राणि मुक्तामणयो ये च केचन जातयः

vajrairvajraṃ vilikhati nānyena vilikhyate vajram |
vajrāṇi muktāmaṇayo ye ca kecana jātayaḥ

1,68.50

न तेषां प्रतिबद्धानां भा भवत्यूर्ध्वगामिनी ।
तिर्यक् क्षतत्वात्केषाञ्चित्कथञ्चिद्यदि जायते ।
तिर्यग्विलिख्यमानानां सा (स) पार्श्वेषु विहन्यते

na teṣāṃ pratibaddhānāṃ bhā bhavatyūrdhvagāminī |
tiryak kṣatatvātkeṣāñcitkathañcidyadi jāyate |
tiryagvilikhyamānānāṃ sā (sa) pārśveṣu vihanyate

1,68.51

यद्यपि विशीर्णकोटिः सबिन्दुरेखान्वितो विवर्णो वा ।
तदपि धनधान्यपुत्रान्करोति सेन्द्रायुधो वज्रः

yadyapi viśīrṇakoṭiḥ sabindurekhānvito vivarṇo vā |
tadapi dhanadhānyaputrānkaroti sendrāyudho vajraḥ

1,68.52

सौदा मिनीविस्फुरिताभिरामं राजा यथोक्तं कलिशं दधानः ।
पराक्रमाक्रान्तपरप्रतापः समस्तसामन्तभुवं भुनक्ति

saudā minīvisphuritābhirāmaṃ rājā yathoktaṃ kaliśaṃ dadhānaḥ |
parākramākrāntaparapratāpaḥ samastasāmantabhuvaṃ bhunakti

Chapter 1.69

1,69.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे रत्नतद्विशेषवज्रपरीक्षणादिवर्णनं नामाष्टषष्टितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 69 सूत उवाच ।
द्विपेन्द्रजीमूतवराहशङ्खमत्स्याहिशुक्त्युद्भववेणुजानि ।
मुक्ताफलानि प्रथितानि लोके तेषां च शुक्त्युद्भवमेव भूरि

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe ratnatadviśeṣavajraparīkṣaṇādivarṇanaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 69 sūta uvāca |
dvipendrajīmūtavarāhaśaṅkhamatsyāhiśuktyudbhavaveṇujāni |
muktāphalāni prathitāni loke teṣāṃ ca śuktyudbhavameva bhūri

1,69.2

तत्रैव चैकस्य हि मूलमात्र निविश्यते रत्नपदस्य जातु ।
वेध्यं तु शुक्तयुद्भवमेव तेषां शेषाण्यवेध्यानि वदन्ति तज्ज्ञाः

tatraiva caikasya hi mūlamātra niviśyate ratnapadasya jātu |
vedhyaṃ tu śuktayudbhavameva teṣāṃ śeṣāṇyavedhyāni vadanti tajjñāḥ

1,69.3

त्वक्सारनागेन्द्रतिमिप्रसूतं यच्छङ्खजं यच्च वरा हजातम् ।
प्रायो विमुक्तानि भवन्ति भासा शस्तानि माङ्गल्यतया तथापि

tvaksāranāgendratimiprasūtaṃ yacchaṅkhajaṃ yacca varā hajātam |
prāyo vimuktāni bhavanti bhāsā śastāni māṅgalyatayā tathāpi

1,69.4

या मौक्तिकानामिह जातये ऽष्टौ प्रकीर्तिता रत्नविनिश्चयज्ञैः ।
कम्बूद्भवं तेष्वधमं प्रदिष्टमुत्पद्यते यच्च गजेन्द्रकुम्भात्

yā mauktikānāmiha jātaye 'ṣṭau prakīrtitā ratnaviniścayajñaiḥ |
kambūdbhavaṃ teṣvadhamaṃ pradiṣṭamutpadyate yacca gajendrakumbhāt

1,69.5

स्वयोनिमद्यच्छवितुल्यवर्णं शाङ्खं बृहल्लोलफलप्रमाणम् ।
उत्पद्यते वारणकुम्भमध्यादापीतवर्णं प्रभया विहीनम्

svayonimadyacchavitulyavarṇaṃ śāṅkhaṃ bṛhallolaphalapramāṇam |
utpadyate vāraṇakumbhamadhyādāpītavarṇaṃ prabhayā vihīnam

1,69.6

ये कम्बवः शार्ङ्गमुखावमर्शपीतस्य शङ्खप्रवरस्य गोत्रे ।
मतङ्गजाश्चापि विशुद्धवंश्यास्ते मौक्तिकानां प्रभवाः प्रदिष्टाः

ye kambavaḥ śārṅgamukhāvamarśapītasya śaṅkhapravarasya gotre |
mataṅgajāścāpi viśuddhavaṃśyāste mauktikānāṃ prabhavāḥ pradiṣṭāḥ

1,69.7

उत्पद्यते मौक्तिकमेषु वृत्तमापीतवर्णं प्रभया विहीनम् ।
पाठीनपृष्ठस्य समानवर्णं मीनात्सुवृत्तं लघु चातिसूक्ष्मम्

utpadyate mauktikameṣu vṛttamāpītavarṇaṃ prabhayā vihīnam |
pāṭhīnapṛṣṭhasya samānavarṇaṃ mīnātsuvṛttaṃ laghu cātisūkṣmam

1,69.8

उत्पद्यते वारिचराननेषु मत्स्याश्चे ते मध्यचराः पयोधेः ।
वराहदंष्ट्राप्रभवं प्रदिष्टं तस्यैव दंष्ट्राङ्कुरतुल्यवर्णम्

utpadyate vāricarānaneṣu matsyāśce te madhyacarāḥ payodheḥ |
varāhadaṃṣṭrāprabhavaṃ pradiṣṭaṃ tasyaiva daṃṣṭrāṅkuratulyavarṇam

1,69.9

क्रचित्कथञ्चित्स भुवः प्रदेशे प्रजायते सूकरराड्विशिष्टः ।
वर्षोपलानां समवर्णशोभं त्वक्सारपर्वप्रभवं प्रदिष्टम्

kracitkathañcitsa bhuvaḥ pradeśe prajāyate sūkararāḍviśiṣṭaḥ |
varṣopalānāṃ samavarṇaśobhaṃ tvaksāraparvaprabhavaṃ pradiṣṭam

1,69.10

ते वेणवो दिव्यजनोपभोग्ये स्थाने प्ररोहन्ति न सार्वजन्ये ।
भौजं गमं मीनविशुद्धवृत्तं संस्थानतो ऽत्युज्ज्वलवर्णशोभम्

te veṇavo divyajanopabhogye sthāne prarohanti na sārvajanye |
bhaujaṃ gamaṃ mīnaviśuddhavṛttaṃ saṃsthānato 'tyujjvalavarṇaśobham

1,69.11

नितान्तधौतप्रविकल्पमाननिस्त्रिंशधारासमवर्णकान्ति ।
प्राप्यातिरत्नानि महाप्रभाणि राज्यं श्रियं वा महतीं दुरापाम्

nitāntadhautapravikalpamānanistriṃśadhārāsamavarṇakānti |
prāpyātiratnāni mahāprabhāṇi rājyaṃ śriyaṃ vā mahatīṃ durāpām

1,69.12

तेजो ऽन्विताः पुण्यकृतो भवन्ति मुक्ताफलस्याहिशिरोभवस्य ।
जिज्ञासया रत्नधनं विधिज्ञैः शुभेमुहूर्ते प्रयतैः प्रयत्नात्

tejo 'nvitāḥ puṇyakṛto bhavanti muktāphalasyāhiśirobhavasya |
jijñāsayā ratnadhanaṃ vidhijñaiḥ śubhemuhūrte prayataiḥ prayatnāt

1,69.13

रक्षाविधानं सुमहद्विधाय हर्म्योपरिष्ठं क्रियते यदा तत् ।
तदा महादुन्दुभिमन्द्रघोषैर्विद्युल्लताविस्फुरितान्तरालैः

rakṣāvidhānaṃ sumahadvidhāya harmyopariṣṭhaṃ kriyate yadā tat |
tadā mahādundubhimandraghoṣairvidyullatāvisphuritāntarālaiḥ

1,69.14

पयोधराक्रान्तिविलम्बिनम्रैर्घनैर्नवैराव्रियते ऽन्तरिक्षम् ।
न तं भुजङ्गा न तु यातुधाना न व्याधयो नाप्युपसर्गदोषाः

payodharākrāntivilambinamrairghanairnavairāvriyate 'ntarikṣam |
na taṃ bhujaṅgā na tu yātudhānā na vyādhayo nāpyupasargadoṣāḥ

1,69.15

हिंसन्ति यस्याहिशिरः समुत्थं मुक्ताफलं तिष्ठति कोशमध्ये ।
नाभ्येति मेघप्रभवं धरित्रीं विप्रद्गतं तद्विबुधा हरन्ति

hiṃsanti yasyāhiśiraḥ samutthaṃ muktāphalaṃ tiṣṭhati kośamadhye |
nābhyeti meghaprabhavaṃ dharitrīṃ vipradgataṃ tadvibudhā haranti

1,69.16

अर्चिः प्रभानावृतदिग्विभागमादित्यवहुः खविभाव्यबिम्बम् ।
तेजस्तिरस्कृत्य हुताशनेन्दुनक्षत्रताराप्रभवं समग्रम्

arciḥ prabhānāvṛtadigvibhāgamādityavahuḥ khavibhāvyabimbam |
tejastiraskṛtya hutāśanendunakṣatratārāprabhavaṃ samagram

1,69.17

दिवा यथा दीर्प्तिङ्करं तथैव तमो ऽवगाढास्वपि तन्निशासु ।
विचित्ररत्नद्युतिचारुतोया चतुः समुद्राभरणोपपन्ना

divā yathā dīrptiṅkaraṃ tathaiva tamo 'vagāḍhāsvapi tanniśāsu |
vicitraratnadyuticārutoyā catuḥ samudrābharaṇopapannā

1,69.18

मूल्यं न वा स्यादिति निश्चयो मे कृत्स्ना मही तस्य मुवर्णपूर्णा ।
हीनो ऽपियस्तल्लभते कदाचिद्विपाकयोगान्महतः शुभस्य

mūlyaṃ na vā syāditi niścayo me kṛtsnā mahī tasya muvarṇapūrṇā |
hīno 'piyastallabhate kadācidvipākayogānmahataḥ śubhasya

1,69.19

सापत्न्यहीनां स महीं समग्रां भुनक्ति तत्तिष्ठति यावदेव ।
न केवलं तच्छुभकृन्नृपस्य भाग्यैः प्रजानामपि तस्य जन्म

sāpatnyahīnāṃ sa mahīṃ samagrāṃ bhunakti tattiṣṭhati yāvadeva |
na kevalaṃ tacchubhakṛnnṛpasya bhāgyaiḥ prajānāmapi tasya janma

1,69.20

तद्योजनानां परितः सहस्रं सर्वाननर्थान्विमुखी करोति ।
नक्षत्रमालेव दिवो विशीर्णा दन्तावलिस्तस्य महामुरस्य

tadyojanānāṃ paritaḥ sahasraṃ sarvānanarthānvimukhī karoti |
nakṣatramāleva divo viśīrṇā dantāvalistasya mahāmurasya

1,69.21

विचित्रवर्णेषु विशुद्धवर्णा पयः सु पत्युः पयसां पपात ।
सम्पूर्णचन्द्रांशुकलापकान्तेर्माणिप्रवेकस्य महागुणस्य

vicitravarṇeṣu viśuddhavarṇā payaḥ su patyuḥ payasāṃ papāta |
sampūrṇacandrāṃśukalāpakāntermāṇipravekasya mahāguṇasya

1,69.22

तच्छुक्तिमत्सु स्थितिमाप बीजमासन्पुराप्यन्यभवानि यानि ।
यस्मिन्प्रदेशे ऽम्बुनिधौ पपात सुचारुमुक्तामणिरत्नबीजम् ।
तस्मिन्पयस्तोयधरावकीर्णं शुक्तौ स्थितं मौक्तिकतामवाप

tacchuktimatsu sthitimāpa bījamāsanpurāpyanyabhavāni yāni |
yasminpradeśe 'mbunidhau papāta sucārumuktāmaṇiratnabījam |
tasminpayastoyadharāvakīrṇaṃ śuktau sthitaṃ mauktikatāmavāpa

1,69.23

सैंहलिकपारलौकिकसौराष्ट्रिकताम्रपर्णपारशवाः ।
कौवेरपाण्ड्यहाटकहेमकमित्याकरास्त्वष्टौ

saiṃhalikapāralaukikasaurāṣṭrikatāmraparṇapāraśavāḥ |
kauverapāṇḍyahāṭakahemakamityākarāstvaṣṭau

1,69.24

शुक्त्युद्भवं नातिनिकृष्टवर्णं प्रमाणसंस्थानगुणप्रभाभिः ।
उत्पद्यते वर्धनपारसीकपाताललोकान्तरसिंहलेषु

śuktyudbhavaṃ nātinikṛṣṭavarṇaṃ pramāṇasaṃsthānaguṇaprabhābhiḥ |
utpadyate vardhanapārasīkapātālalokāntarasiṃhaleṣu

1,69.25

चिन्त्या न तस्याकरजा विशेषा रूपे प्रमाणे च यतेत विद्वान् ।
न च व्यवस्थास्ति गुणागुणेषु सर्वत्र सर्वाकृतयो भवन्ति

cintyā na tasyākarajā viśeṣā rūpe pramāṇe ca yateta vidvān |
na ca vyavasthāsti guṇāguṇeṣu sarvatra sarvākṛtayo bhavanti

1,69.26

एतस्य शुक्तिप्रभस्य मुक्ताफलस्य चान्येन समुन्मितस्य ।
मूल्यं सहस्राणि तु रूपकाणां त्रिभिः शतैरप्याधिकानि पञ्च

etasya śuktiprabhasya muktāphalasya cānyena samunmitasya |
mūlyaṃ sahasrāṇi tu rūpakāṇāṃ tribhiḥ śatairapyādhikāni pañca

1,69.27

यन्माषकार्धेन ततो विहीनं तत्पञ्चभागद्वयहीनमूल्यम् ।
यन्माषकांस्त्रीन्बिभृयात्सहस्रे द्वे तस्य मूल्यं परमं प्रदिष्टम्

yanmāṣakārdhena tato vihīnaṃ tatpañcabhāgadvayahīnamūlyam |
yanmāṣakāṃstrīnbibhṛyātsahasre dve tasya mūlyaṃ paramaṃ pradiṣṭam

1,69.28

अर्धाधिकौ द्वौ वहतो ऽस्य मूल्यं त्रिभिः शतैरप्यधिकं सहस्रम् ।
द्विमाष कोन्मानितगौरवस्य शतानि चाष्टौ कथितानि मूल्यम्

ardhādhikau dvau vahato 'sya mūlyaṃ tribhiḥ śatairapyadhikaṃ sahasram |
dvimāṣa konmānitagauravasya śatāni cāṣṭau kathitāni mūlyam

1,69.29

अर्धाधिकं माषकमुन्मितस्य समं च विंशत्रितयं शतानाम् ।
गुञ्जाश्च षड् धारयतः शते द्वे मूल्यं परं तस्य वदन्ति तज्ज्ञाः ।
अध्यर्धमुन्मान(प) कृतं शतं स्यान्मूल्यं गुणैस्तस्य समन्वितस्य

ardhādhikaṃ māṣakamunmitasya samaṃ ca viṃśatritayaṃ śatānām |
guñjāśca ṣaḍ dhārayataḥ śate dve mūlyaṃ paraṃ tasya vadanti tajjñāḥ |
adhyardhamunmāna(pa) kṛtaṃ śataṃ syānmūlyaṃ guṇaistasya samanvitasya

1,69.30

यदि षोडशभिर्भवेदनूनन्धरणं तत्प्रवदन्ति दार्विकाख्यम् ।
अधिकं दशभिः शतं च मूल्यं समवाप्नोत्यपि बालिशस्य हस्तात्

yadi ṣoḍaśabhirbhavedanūnandharaṇaṃ tatpravadanti dārvikākhyam |
adhikaṃ daśabhiḥ śataṃ ca mūlyaṃ samavāpnotyapi bāliśasya hastāt

1,69.31

द्विगुणैर्दशभिर्भवेदनूनं धरणं तद्भवकं वदन्ति तज्ज्ञाः ।
नवसप्ततिमाप्नुयात्स्वमूल्यं यदि न स्याद्गुणसम्पदा विहीनम्

dviguṇairdaśabhirbhavedanūnaṃ dharaṇaṃ tadbhavakaṃ vadanti tajjñāḥ |
navasaptatimāpnuyātsvamūlyaṃ yadi na syādguṇasampadā vihīnam

1,69.32

त्रिंशता धरणं पूर्णं शिक्यं तस्येति कीर्त्यते ।
चत्वारिंशद्भवेत्तस्याः परं मूल्यं विनिश्चयः

triṃśatā dharaṇaṃ pūrṇaṃ śikyaṃ tasyeti kīrtyate |
catvāriṃśadbhavettasyāḥ paraṃ mūlyaṃ viniścayaḥ

1,69.33

चत्वारिंशद्र भवेत्तस्यास्त्रिंशन्मूल्यं लभेत् सा ।
पञ्चाशत्तु भवेत्सोमस्तस्य मूल्यं तु विंशतिः

catvāriṃśadra bhavettasyāstriṃśanmūlyaṃ labhet sā |
pañcāśattu bhavetsomastasya mūlyaṃ tu viṃśatiḥ

1,69.34

षष्टिर्निकरशीर्षं स्यात्तस्या मूल्यं चतुर्दश ।
अशीतिर्नवतिश्चैव कूप्येति परिकीर्तिता ।
एकादश स्यान्नव च तयोर्मूल्यमनुक्रमात्

ṣaṣṭirnikaraśīrṣaṃ syāttasyā mūlyaṃ caturdaśa |
aśītirnavatiścaiva kūpyeti parikīrtitā |
ekādaśa syānnava ca tayormūlyamanukramāt

1,69.35

आदाय तत्सकलमेव ततो ऽन्नभाण्डं जम्बीरजातरसयोजनया विपक्रम् ।
घृष्टं ततो मृदुतनूकृतपिण्डमूलैः कुर्याद्यथेष्टमनु मौक्तिकमाशु विद्धम्

ādāya tatsakalameva tato 'nnabhāṇḍaṃ jambīrajātarasayojanayā vipakram |
ghṛṣṭaṃ tato mṛdutanūkṛtapiṇḍamūlaiḥ kuryādyatheṣṭamanu mauktikamāśu viddham

1,69.36

मृल्लिप्तमत्स्यपुटमध्यगतं तु कृत्वा पश्चात्पचेत्तनु ततश्च बिडालपुट्या ।
दुग्धे ततः पयसि तं विपचेत्सुधायां पक्रं ततो ऽपि पयसा शुचिचिक्रणेन

mṛlliptamatsyapuṭamadhyagataṃ tu kṛtvā paścātpacettanu tataśca biḍālapuṭyā |
dugdhe tataḥ payasi taṃ vipacetsudhāyāṃ pakraṃ tato 'pi payasā śucicikraṇena

1,69.37

शुद्धं ततो विमलवस्त्रनिघर्षणेन स्यान्मौक्तिकं विपुलसद्गुणकान्तियुक्तम् ।
व्याडिर्जगाद जगतां हि महाप्रभावः सिद्धो विदग्धहिततत्परया दयालुः

śuddhaṃ tato vimalavastranigharṣaṇena syānmauktikaṃ vipulasadguṇakāntiyuktam |
vyāḍirjagāda jagatāṃ hi mahāprabhāvaḥ siddho vidagdhahitatatparayā dayāluḥ

1,69.38

श्वेतकाचसमं तारं हेमांशशतयोजितम् ।
रसमध्ये प्रधार्येत मौक्तिकं देहभूषणम्

śvetakācasamaṃ tāraṃ hemāṃśaśatayojitam |
rasamadhye pradhāryeta mauktikaṃ dehabhūṣaṇam

1,69.39

एवं हि सिंहले देशे कुर्वन्ति कुशला जनाः ।
यस्मिन्कृत्रैमसन्देहः क्रचिद्भवति मौक्तिके

evaṃ hi siṃhale deśe kurvanti kuśalā janāḥ |
yasminkṛtraimasandehaḥ kracidbhavati mauktike

1,69.40

उष्णे सलवणे स्नेहे निशां तद्वासयेज्जले ।
व्रीहिभिर्मर्दनीयं वा शुष्कवस्त्रोपवेष्टितम्

uṣṇe salavaṇe snehe niśāṃ tadvāsayejjale |
vrīhibhirmardanīyaṃ vā śuṣkavastropaveṣṭitam

1,69.41

यत्तु नायाति वैवर्ण्यं विज्ञेयं तदकृत्रिमम् ।
सितं प्रमाणवत्स्निग्धं गुरु स्वच्छं सुनिर्मलम्

yattu nāyāti vaivarṇyaṃ vijñeyaṃ tadakṛtrimam |
sitaṃ pramāṇavatsnigdhaṃ guru svacchaṃ sunirmalam

1,69.42

तेजो ऽधिकं सुवृत्तं च मौक्तिकं गुणवत्स्मृतम्

tejo 'dhikaṃ suvṛttaṃ ca mauktikaṃ guṇavatsmṛtam

1,69.43

प्रमाणवद्गौरवरश्मियुक्तं सितं सुवृत्तं समसूक्ष्मवेधम् ।
अक्रेतुरप्यावहति प्रमोदं यन्मौक्तिकं तद्गुणवत्प्रदिष्टम्

pramāṇavadgauravaraśmiyuktaṃ sitaṃ suvṛttaṃ samasūkṣmavedham |
akreturapyāvahati pramodaṃ yanmauktikaṃ tadguṇavatpradiṣṭam

1,69.44

एवं समस्तेन गुणोदयेन यन्मौक्तिकं योगमुपागतं स्यात् ।
न तस्य भर्तारमनर्थजात एको ऽपि कश्चित् समुपैति दोषः

evaṃ samastena guṇodayena yanmauktikaṃ yogamupāgataṃ syāt |
na tasya bhartāramanarthajāta eko 'pi kaścit samupaiti doṣaḥ

Chapter 1.70

1,70.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मुक्ताफलप्रमाणादिवर्णनं नाम मुक्ताफलपरीक्षा नामैकोनसप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 70 सूत उवाच ।
दिवाकरस्तस्य महामहिम्नो महासुरस्योत्तमरत्नबीजम् ।
असृग्गृहीत्वा चरितुं प्रतस्थे निस्त्रिंशनीलेन नभः स्थलेन

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe muktāphalapramāṇādivarṇanaṃ nāma muktāphalaparīkṣā nāmaikonasaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 70 sūta uvāca |
divākarastasya mahāmahimno mahāsurasyottamaratnabījam |
asṛggṛhītvā carituṃ pratasthe nistriṃśanīlena nabhaḥ sthalena

1,70.2

जेत्त्रा सुराणां समरेष्वजस्त्रं वीर्यावलेपोद्धतमानसेन ।
लङ्काधिपेनार्धपथे समेत्य स्वर्भानुनेव प्रसभं निरुद्धः

jettrā surāṇāṃ samareṣvajastraṃ vīryāvalepoddhatamānasena |
laṅkādhipenārdhapathe sametya svarbhānuneva prasabhaṃ niruddhaḥ

1,70.3

तत्सिंहलीचारुनितम्बबिम्बविक्षो भितागाधमहाह्रदायाम् ।
पूगद्रुमाबद्धतटद्वयायां मुमोच सूर्यः सरिदुत्तमायाम्

tatsiṃhalīcārunitambabimbavikṣo bhitāgādhamahāhradāyām |
pūgadrumābaddhataṭadvayāyāṃ mumoca sūryaḥ sariduttamāyām

1,70.4

ततः प्रभृति सा गङ्गा तुल्यपुण्यफलोदया ।
नाम्ना रावणगङ्गेति प्रथिमानमुपागता

tataḥ prabhṛti sā gaṅgā tulyapuṇyaphalodayā |
nāmnā rāvaṇagaṅgeti prathimānamupāgatā

1,70.5

ततः प्रभृत्येव च शर्वरीषु कूलानि रत्नैर्निचितानि तस्याः ।
सुवर्णनाराचशतैरिवान्तर्बहिः प्रदीप्तैर्निशितानि भान्ति

tataḥ prabhṛtyeva ca śarvarīṣu kūlāni ratnairnicitāni tasyāḥ |
suvarṇanārācaśatairivāntarbahiḥ pradīptairniśitāni bhānti

1,70.6

तस्यास्तटेपूज्ज्वचारुरागा भवन्ति तोयेषु च पद्मरागाः ।
सौगन्धिकोत्थाः कुरुविन्दजाश्च महागुणाः स्फाटिकसंप्रसूताः

tasyāstaṭepūjjvacārurāgā bhavanti toyeṣu ca padmarāgāḥ |
saugandhikotthāḥ kuruvindajāśca mahāguṇāḥ sphāṭikasaṃprasūtāḥ

1,70.7

बन्धू कगुञ्जासकलेन्द्रगोपजवासमासृक्समवर्णशोभाः ।
भ्राजिष्णवो दाडिमबीजवर्णास्तथापरे किशुकपुष्पभासः

bandhū kaguñjāsakalendragopajavāsamāsṛksamavarṇaśobhāḥ |
bhrājiṣṇavo dāḍimabījavarṇāstathāpare kiśukapuṣpabhāsaḥ

1,70.8

खिन्दुरपद्मोत्पलकुङ्कुमानां लाक्षारसस्यापि समानवर्णः ।
सांद्रे ऽपि रागे प्रभया स्वयैव भान्ति स्वलक्ष्याः स्फुटमध्यशोभाः

khindurapadmotpalakuṅkumānāṃ lākṣārasasyāpi samānavarṇaḥ |
sāṃdre 'pi rāge prabhayā svayaiva bhānti svalakṣyāḥ sphuṭamadhyaśobhāḥ

1,70.9

भानोश्च भासामनुवेधयोगामासाद्य रशमि प्रकरेण दूरम् ।
पार्श्वानि सर्वाण्यनुरञ्जयन्ति गुणापपन्नाः स्फटिकप्रसूताः

bhānośca bhāsāmanuvedhayogāmāsādya raśami prakareṇa dūram |
pārśvāni sarvāṇyanurañjayanti guṇāpapannāḥ sphaṭikaprasūtāḥ

1,70.10

कुसुंभनीलव्यतिमिश्ररागप्रत्युग्ररक्ताबुजतुल्यभासः ।
तथापरे ऽरुष्करकण्टकारिपुष्पत्विषो हिङ्गुलवत्त्विषो ऽन्ये

kusuṃbhanīlavyatimiśrarāgapratyugraraktābujatulyabhāsaḥ |
tathāpare 'ruṣkarakaṇṭakāripuṣpatviṣo hiṅgulavattviṣo 'nye

1,70.11

चकोरपुंस्कोकिलसारसानां नेत्रावभासश्च भवन्ति केचित् ।
अन्ये पुनः सन्ति च पुष्पितानां तुल्यत्विषा कोकनदोत्तमानाम्

cakorapuṃskokilasārasānāṃ netrāvabhāsaśca bhavanti kecit |
anye punaḥ santi ca puṣpitānāṃ tulyatviṣā kokanadottamānām

1,70.12

प्रभावकाठिन्यगुरुत्वयोगैः प्रायः समानाः स्फटिकोद्भवानाम् ।
आनीलरक्तोत्पलचारुभासः सौगन्धिकोत्था मणयो भवन्ति

prabhāvakāṭhinyagurutvayogaiḥ prāyaḥ samānāḥ sphaṭikodbhavānām |
ānīlaraktotpalacārubhāsaḥ saugandhikotthā maṇayo bhavanti

1,70.13

कामं तु रागः कुरुविन्दजेषु स नैव यादृक् स्फटिकोद्भवेषु ।
निरर्चिषो ऽन्तर्बहुला भवन्ति प्रभाववन्तो ऽपि नतैः समस्तैः

kāmaṃ tu rāgaḥ kuruvindajeṣu sa naiva yādṛk sphaṭikodbhaveṣu |
nirarciṣo 'ntarbahulā bhavanti prabhāvavanto 'pi nataiḥ samastaiḥ

1,70.14

ये तु रावणगङ्गायां जायन्ते कुरुविन्दकाः ।
पद्मरागघनं रागं बिभ्राणाः स्फटिकार्चिषः

ye tu rāvaṇagaṅgāyāṃ jāyante kuruvindakāḥ |
padmarāgaghanaṃ rāgaṃ bibhrāṇāḥ sphaṭikārciṣaḥ

1,70.15

वर्णानुयायिनस्तेषा मान्ध्रदेशे तथा परे ।
न जायन्ते हि ये केचिन्मूल्यलेशमवाप्नुयुः

varṇānuyāyinasteṣā māndhradeśe tathā pare |
na jāyante hi ye kecinmūlyaleśamavāpnuyuḥ

1,70.16

तथैव स्फाटिकोत्थानां देशे तुम्बुरुसंज्ञके ।
सधर्माणः प्रजायन्ते स्वल्पमूल्या हि ते स्मृताः

tathaiva sphāṭikotthānāṃ deśe tumburusaṃjñake |
sadharmāṇaḥ prajāyante svalpamūlyā hi te smṛtāḥ

1,70.17

वर्णाधिक्यं गुरुत्वं च स्निग्धता समताच्छता ।
अर्चिष्मत्ता महत्ता च मणीनां गुणसंग्रहः

varṇādhikyaṃ gurutvaṃ ca snigdhatā samatācchatā |
arciṣmattā mahattā ca maṇīnāṃ guṇasaṃgrahaḥ

1,70.18

ये कर्करच्छिद्रमलोपदिग्धाः प्रभाविमुक्ताः परुषा विवर्णाः ।
न ते प्रशस्ता मणयो भवन्ति समानतो जातिगुणैः समस्तैः

ye karkaracchidramalopadigdhāḥ prabhāvimuktāḥ paruṣā vivarṇāḥ |
na te praśastā maṇayo bhavanti samānato jātiguṇaiḥ samastaiḥ

1,70.19

दोषोपसृष्टं मणिमप्रबोधाद्विभर्ति यः कश्चन कञ्चिदेव ।
तं शोकचिन्तामयमृत्युवित्तनाशादयो दोषगणा भजन्ते

doṣopasṛṣṭaṃ maṇimaprabodhādvibharti yaḥ kaścana kañcideva |
taṃ śokacintāmayamṛtyuvittanāśādayo doṣagaṇā bhajante

1,70.20

कामं चारुतराः पञ्च जातीना प्रतिरूपकाः ।
विजा तयः प्रयत्नेन विद्वांस्तनुपलक्षयेत्

kāmaṃ cārutarāḥ pañca jātīnā pratirūpakāḥ |
vijā tayaḥ prayatnena vidvāṃstanupalakṣayet

1,70.21

कलशपुरोद्भवसिंहलतुम्बुरुदेशोत्थमुक्तपाणीयाः ।
श्रीपूर्णकाश्च सदृशा विजातयः पद्मरागाणाम्

kalaśapurodbhavasiṃhalatumburudeśotthamuktapāṇīyāḥ |
śrīpūrṇakāśca sadṛśā vijātayaḥ padmarāgāṇām

1,70.22

तुषोपसर्गात्कलशाभिधानमाताम्रभावादपि तुम्बुरूत्थम् ।
कार्ष्ण्यात्तथा सिंहलदेशजातं मुक्ताभिधानं नभसः स्वभावात्

tuṣopasargātkalaśābhidhānamātāmrabhāvādapi tumburūttham |
kārṣṇyāttathā siṃhaladeśajātaṃ muktābhidhānaṃ nabhasaḥ svabhāvāt

1,70.23

श्रीपूर्णकं दीप्तिविनाकृतत्वाद्विजातिलिङ्गाश्रय एव भेदः ।
यस्ताम्रिकां पुष्यति पद्मरागो योगात्तुषाणामिव पूर्णमध्यः

śrīpūrṇakaṃ dīptivinākṛtatvādvijātiliṅgāśraya eva bhedaḥ |
yastāmrikāṃ puṣyati padmarāgo yogāttuṣāṇāmiva pūrṇamadhyaḥ

1,70.24

स्त्रेहप्रदिग्धः प्रतिभाति यश्च यो वा प्रघृष्टः प्रजहाति दीप्तिम् ।
आक्रान्तमूर्धा च तथाङ्गुलिभ्यां यः कालिकां पार्श्वगतां बिभर्ति

strehapradigdhaḥ pratibhāti yaśca yo vā praghṛṣṭaḥ prajahāti dīptim |
ākrāntamūrdhā ca tathāṅgulibhyāṃ yaḥ kālikāṃ pārśvagatāṃ bibharti

1,70.25

संप्राप्य चोत्क्षिप्य यथानुवृत्तिं विभर्तियः सर्वगुणानतीव ।
तुल्यप्रमाणस्य च तुल्यजातेर्यो वा गुरुत्वेन भवेत्तु तुल्यः ।
प्राप्यापि रत्नाकरजा स्वजातिं लक्षेद्गुरुत्वेन गुणेन विद्वान्

saṃprāpya cotkṣipya yathānuvṛttiṃ vibhartiyaḥ sarvaguṇānatīva |
tulyapramāṇasya ca tulyajāteryo vā gurutvena bhavettu tulyaḥ |
prāpyāpi ratnākarajā svajātiṃ lakṣedgurutvena guṇena vidvān

1,70.26

अप्रणश्यति सन्देहे शाणे तु परिलेखयेत् ।
सु(स्व) जातकसमुत्थेन लिखित्वापि परस्परम्

apraṇaśyati sandehe śāṇe tu parilekhayet |
su(sva) jātakasamutthena likhitvāpi parasparam

1,70.27

वज्रं वा कुरुविन्दं वा विमुच्यानेन केनचित् ।
नाशक्यं लेखनं कर्तुं पद्मरागेन्द्रनीलयोः

vajraṃ vā kuruvindaṃ vā vimucyānena kenacit |
nāśakyaṃ lekhanaṃ kartuṃ padmarāgendranīlayoḥ

1,70.28

जात्यस्य सर्वे ऽपि मणेर्न जातु विजातयः सन्ति समानवर्णाः ।
तथापि नानाकरणार्थमेव भेदप्रकारः परमः प्रदिष्टः

jātyasya sarve 'pi maṇerna jātu vijātayaḥ santi samānavarṇāḥ |
tathāpi nānākaraṇārthameva bhedaprakāraḥ paramaḥ pradiṣṭaḥ

1,70.29

गुणोपपन्नेन सहावबद्धोमेणिर्न धार्यो विगुणो हि जात्या ।
न कौस्तुभेनापि सहावबद्धं विद्वान्विजातिं बिभृयात्कदाचित्

guṇopapannena sahāvabaddhomeṇirna dhāryo viguṇo hi jātyā |
na kaustubhenāpi sahāvabaddhaṃ vidvānvijātiṃ bibhṛyātkadācit

1,70.30

चाण्डाल एको ऽपि यथा द्विजातीन्समेत्य भूरीनपि हन्त्ययत्नात् ।
अथो मणीन्भूरिगुणोपपन्नाञ्छक्रोति विप्लावयितुं विजात्यः

cāṇḍāla eko 'pi yathā dvijātīnsametya bhūrīnapi hantyayatnāt |
atho maṇīnbhūriguṇopapannāñchakroti viplāvayituṃ vijātyaḥ

1,70.31

सपत्नमध्ये ऽपि कृताधिवासं प्रमादवृत्तावपि वर्तमानम् ।
न पद्मरागस्य महागुणस्य भर्तारमापत्स्पृशतीह काचित्

sapatnamadhye 'pi kṛtādhivāsaṃ pramādavṛttāvapi vartamānam |
na padmarāgasya mahāguṇasya bhartāramāpatspṛśatīha kācit

1,70.32

दोषोपसर्गप्रभवाश्च ये ते नोपद्रवास्तं समभिद्रवन्ति ।
गुणैः समुत्तेजितचारुरागं यः पद्मरागं प्रयतो बिभर्ति

doṣopasargaprabhavāśca ye te nopadravāstaṃ samabhidravanti |
guṇaiḥ samuttejitacārurāgaṃ yaḥ padmarāgaṃ prayato bibharti

1,70.33

वज्रस्य यत्तण्डुलसंख्ययोक्तं मूल्यं समुत्पादितगौरवस्य ।
तत्पद्मरागस्य महागुणस्य तन्माषकल्पाकलितस्य मूल्यम्

vajrasya yattaṇḍulasaṃkhyayoktaṃ mūlyaṃ samutpāditagauravasya |
tatpadmarāgasya mahāguṇasya tanmāṣakalpākalitasya mūlyam

1,70.34

वर्णदाप्त्यपपन्नं हि मणिरत्नं प्रशस्यते ।
ताभ्यामीषदपि भ्रष्टं मणिमूल्यात्प्रहीयते

varṇadāptyapapannaṃ hi maṇiratnaṃ praśasyate |
tābhyāmīṣadapi bhraṣṭaṃ maṇimūlyātprahīyate

Chapter 1.71

1,71.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पद्मरागपरीक्षणं नाम सप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 71 सूत उवाच ।
दानवाधिपतेः पित्तमादाय भुजगाधिपः ।
द्विधा कुर्वन्निव व्योम सत्वरं वासुकिर्ययौ

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe padmarāgaparīkṣaṇaṃ nāma saptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 71 sūta uvāca |
dānavādhipateḥ pittamādāya bhujagādhipaḥ |
dvidhā kurvanniva vyoma satvaraṃ vāsukiryayau

1,71.2

स तदा स्वशिरोरत्नप्रभादीप्ते नभो ऽम्बुधौ ।
राजतः समहानेकः खण्डसेतुरिवाबभौ

sa tadā svaśiroratnaprabhādīpte nabho 'mbudhau |
rājataḥ samahānekaḥ khaṇḍaseturivābabhau

1,71.3

ततः पक्षनिपातेन संहरन्निव रोदसी ।
गरुत्मान्पन्नगेन्द्रस्य प्रहर्तुमुपचक्रमे

tataḥ pakṣanipātena saṃharanniva rodasī |
garutmānpannagendrasya prahartumupacakrame

1,71.4

सहसैव मुमोच तत्फणीन्द्रः सुरसाभ्यक्ततुरुष्क (रष्क) पादपायाम् ।
कलिकाघनगन्धवासिता यां वरमाणिक्यगिरेरुपत्यकायाम्

sahasaiva mumoca tatphaṇīndraḥ surasābhyaktaturuṣka (raṣka) pādapāyām |
kalikāghanagandhavāsitā yāṃ varamāṇikyagirerupatyakāyām

1,71.5

तस्य प्रपातसमनन्तरकालमेव तद्वद्वरालयमतीत्य रमासमीपे ।
स्थानं क्षितेरुपपयोनिधितीरलेखंयां वरमाणिक्यगिरेरुपत्यकायाम्

tasya prapātasamanantarakālameva tadvadvarālayamatītya ramāsamīpe |
sthānaṃ kṣiterupapayonidhitīralekhaṃyāṃ varamāṇikyagirerupatyakāyām

1,71.6

तत्रैव किञ्चित्पततस्तु पित्तादुपेत्य जग्राह ततो गरुत्मान् ।
मूर्छापरीतः सहसैव घोणारन्ध्रद्वयेन प्रमुमोच सर्वम्

tatraiva kiñcitpatatastu pittādupetya jagrāha tato garutmān |
mūrchāparītaḥ sahasaiva ghoṇārandhradvayena pramumoca sarvam

1,71.7

तत्राकठोरशुककण्ठशिरीषपुष्पखद्योतपृष्ठचरशाद्वलशैवलानाम् ।
कल्हारशष्पकभुजङ्गभुजाञ्च पत्रप्राप्तत्विषो मरकताः शुभदा भवन्ति

tatrākaṭhoraśukakaṇṭhaśirīṣapuṣpakhadyotapṛṣṭhacaraśādvalaśaivalānām |
kalhāraśaṣpakabhujaṅgabhujāñca patraprāptatviṣo marakatāḥ śubhadā bhavanti

1,71.8

तद्यत्र भोगीन्द्रभुजाभियुक्तं पपात पित्तं दितिजाधिपस्य ।
तस्याकरस्यातितरां स देशो दुः खोपलभ्यश्च गुणैश्च युक्तः

tadyatra bhogīndrabhujābhiyuktaṃ papāta pittaṃ ditijādhipasya |
tasyākarasyātitarāṃ sa deśo duḥ khopalabhyaśca guṇaiśca yuktaḥ

1,71.9

तस्मिन्मरकतस्थाने यत्किञ्चिदुपजायते ।
तत्सर्वं विषरोगाणां प्रशमाय प्रकीर्त्यते

tasminmarakatasthāne yatkiñcidupajāyate |
tatsarvaṃ viṣarogāṇāṃ praśamāya prakīrtyate

1,71.10

सर्वमन्त्रौ षधिगणैर्यन्न शक्यं चिकित्सितुम् ।
महाहिदंष्ट्राप्रभवं विषं तत्तेन शाम्यति

sarvamantrau ṣadhigaṇairyanna śakyaṃ cikitsitum |
mahāhidaṃṣṭrāprabhavaṃ viṣaṃ tattena śāmyati

1,71.11

अन्यदप्याकरे तत्र यद्दोषैरुपवर्जितम् ।
जायते तत्पवित्राणामुत्तमं परिकीर्तितम्

anyadapyākare tatra yaddoṣairupavarjitam |
jāyate tatpavitrāṇāmuttamaṃ parikīrtitam

1,71.12

अत्यन्तहरितवर्णं कोमलमर्चिर्विभेदजटिलं च ।
काञ्चनचूर्णस्यान्तः पूर्णमिव लक्ष्यते यच्च

atyantaharitavarṇaṃ komalamarcirvibhedajaṭilaṃ ca |
kāñcanacūrṇasyāntaḥ pūrṇamiva lakṣyate yacca

1,71.13

युक्तं संस्थानगुणैः समरागं गौरवेण न विहीनम् ।
सवितुः करसंस्पर्शाच्छुरयति सर्वाश्रमं दीप्त्या

yuktaṃ saṃsthānaguṇaiḥ samarāgaṃ gauraveṇa na vihīnam |
savituḥ karasaṃsparśācchurayati sarvāśramaṃ dīptyā

1,71.14

हित्वा च हरितभावं यस्यान्तर्विनिहिता भवेद्दीप्तिः ।
अचिरप्रभाप्रभाहतनवशाद्वलसन्निभा भाति

hitvā ca haritabhāvaṃ yasyāntarvinihitā bhaveddīptiḥ |
aciraprabhāprabhāhatanavaśādvalasannibhā bhāti

1,71.15

यच्च मनसः प्रसादं विदधाति निरीक्ष्यमतिमात्रम् ।
नन्मरकतं महागणमिति रत्नविदां मनोवृत्तिः

yacca manasaḥ prasādaṃ vidadhāti nirīkṣyamatimātram |
nanmarakataṃ mahāgaṇamiti ratnavidāṃ manovṛttiḥ

1,71.16

वर्णस्याति विभुत्वाद्यस्यान्तः स्वच्छकिरणपरिधानम् ।
सान्द्रस्निग्धविशुद्धं कोमलबर्हिप्रभादिसमकान्ति

varṇasyāti vibhutvādyasyāntaḥ svacchakiraṇaparidhānam |
sāndrasnigdhaviśuddhaṃ komalabarhiprabhādisamakānti

1,71.17

वर्णोज्ज्वलया कान्त्या सान्द्राकारो विभासया भाति ।
तदपि गुणवत्संज्ञामाप्नोति हि यादृशी पूर्वम्

varṇojjvalayā kāntyā sāndrākāro vibhāsayā bhāti |
tadapi guṇavatsaṃjñāmāpnoti hi yādṛśī pūrvam

1,71.18

शबलकठोरमलिनं रूक्षं पाषाणकर्करोपेतम् ।
दिग्धं शिलाजतुना मरकतमेवंविधं विगुणम्

śabalakaṭhoramalinaṃ rūkṣaṃ pāṣāṇakarkaropetam |
digdhaṃ śilājatunā marakatamevaṃvidhaṃ viguṇam

1,71.19

यत्सन्धिशोषितं रत्नमन्यन्मरकताद्भवेत् ।
श्रेयस्कामैर्न तद्धार्यं क्रेतव्यं वा कतञ्चन

yatsandhiśoṣitaṃ ratnamanyanmarakatādbhavet |
śreyaskāmairna taddhāryaṃ kretavyaṃ vā katañcana

1,71.20

भल्लातकी पुत्रिका च तद्वर्णसमयोगतः ।
मणेर्मरकतस्यैते लक्षणीया विजातयः

bhallātakī putrikā ca tadvarṇasamayogataḥ |
maṇermarakatasyaite lakṣaṇīyā vijātayaḥ

1,71.21

क्षौमेण वाससा मृष्टा दीप्तिं त्यजति पुत्रिका ।
लाघवेनैव काचस्य शक्या कर्तुं विभावना

kṣaumeṇa vāsasā mṛṣṭā dīptiṃ tyajati putrikā |
lāghavenaiva kācasya śakyā kartuṃ vibhāvanā

1,71.22

कस्यचिदनेकरूपैर्मरकतमनुगच्छतो ऽपि गुणवर्णैः ।
भल्लातकस्यस्वनात्तु वैषम्यमुपैति वर्णस्य

kasyacidanekarūpairmarakatamanugacchato 'pi guṇavarṇaiḥ |
bhallātakasyasvanāttu vaiṣamyamupaiti varṇasya

1,71.23

वज्राणि मुक्ताः सन्त्यन्ये ये च केचिद्द्विजातयः ।
तेषां नाप्रतिबद्धानां भा भवत्यूर्ध्वगामिनी

vajrāṇi muktāḥ santyanye ye ca keciddvijātayaḥ |
teṣāṃ nāpratibaddhānāṃ bhā bhavatyūrdhvagāminī

1,71.24

ऋजुत्वाच्चैव केषाञ्चित्कथञ्चिदुपजायते ।
तिर्यगालोच्यमानानां सद्यश्चैव प्रणश्यति

ṛjutvāccaiva keṣāñcitkathañcidupajāyate |
tiryagālocyamānānāṃ sadyaścaiva praṇaśyati

1,71.25

स्नानाचमनजप्येषु रक्षामन्त्रक्रियाविधौ ।
ददद्भिर्गोहिरण्यानि कुर्वद्भिः साधनानि च

snānācamanajapyeṣu rakṣāmantrakriyāvidhau |
dadadbhirgohiraṇyāni kurvadbhiḥ sādhanāni ca

1,71.26

दैवपित्र्यातिथेयेषु गुरुसंपूजनेषु च ।
बाध्यमानेषु विविधैर्देषजातैर्विषोद्भवैः

daivapitryātitheyeṣu gurusaṃpūjaneṣu ca |
bādhyamāneṣu vividhairdeṣajātairviṣodbhavaiḥ

1,71.27

दौषैर्हेनं गुणैर्युक्तं काञ्चनप्रतियोजितम् ।
संग्रामे विचरद्भिश्च धार्यं मरकतं बुधैः

dauṣairhenaṃ guṇairyuktaṃ kāñcanapratiyojitam |
saṃgrāme vicaradbhiśca dhāryaṃ marakataṃ budhaiḥ

1,71.28

तुलया पद्मरागस्य यन्मूल्यमुपजायते ।
लभते ऽभ्यधिकं तस्माद्गुणैर्मरकतं युतम्

tulayā padmarāgasya yanmūlyamupajāyate |
labhate 'bhyadhikaṃ tasmādguṇairmarakataṃ yutam

1,71.29

तथा च पद्मरागाणां दोषैर्मूल्यं प्रहीयते ।
ततो ऽस्याप्यधिका हानिर्देषैर्मरकते भवेत्

tathā ca padmarāgāṇāṃ doṣairmūlyaṃ prahīyate |
tato 'syāpyadhikā hānirdeṣairmarakate bhavet

Chapter 1.72

1,72.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पुर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्ड मरकतपरीक्षणं नामैकसप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 72 सूत उवाच ।
तत्रैव सिंहलवधूकरपल्लवाग्रव्यालूनबाललवलीकुसुमप्रवाले ।
देशे पपात दितिजस्य नितान्तकान्तं प्रोत्फुल्लनीरजसमद्युति नेत्रयुग्मम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe purvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍa marakataparīkṣaṇaṃ nāmaikasaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 72 sūta uvāca |
tatraiva siṃhalavadhūkarapallavāgravyālūnabālalavalīkusumapravāle |
deśe papāta ditijasya nitāntakāntaṃ protphullanīrajasamadyuti netrayugmam

1,72.2

तत्प्रत्ययादुभयशोभनवीचिभासा विस्तारिणी जलनिधेरुपकच्छभूमिः ।
प्रोद्भिन्नकेतकवनप्रतिबद्धलेखासान्द्रेन्द्रनीलमणिरत्नवती विभाति

tatpratyayādubhayaśobhanavīcibhāsā vistāriṇī jalanidherupakacchabhūmiḥ |
prodbhinnaketakavanapratibaddhalekhāsāndrendranīlamaṇiratnavatī vibhāti

1,72.3

तत्रासिताब्जहलभृद्वसनासिभृङ्गशार्ङ्गायुधाङ्गहरकण्ठकषायपुष्पैः ।
शुष्केतरैश्च कुसुमैर्गिरिकर्णिकायास्तस्माद्भवन्ति मणयः सदृशावभासः

tatrāsitābjahalabhṛdvasanāsibhṛṅgaśārṅgāyudhāṅgaharakaṇṭhakaṣāyapuṣpaiḥ |
śuṣketaraiśca kusumairgirikarṇikāyāstasmādbhavanti maṇayaḥ sadṛśāvabhāsaḥ

1,72.4

अन्ये प्रसन्नपयसः पयसां निधातुरम्बुत्विषः शिखिगणप्रतिमास्तथान्ये ।
नीलीरसप्रभवबुद्वुदभाश्च केचित्केचित्तथा समदकोकिलकण्ठभासः

anye prasannapayasaḥ payasāṃ nidhāturambutviṣaḥ śikhigaṇapratimāstathānye |
nīlīrasaprabhavabudvudabhāśca kecitkecittathā samadakokilakaṇṭhabhāsaḥ

1,72.5

एकप्रकारा विस्पष्टवर्णशोभावभासिनः ।
जायन्ते मणयस्तस्मिन्निन्द्रनीला महागुणाः

ekaprakārā vispaṣṭavarṇaśobhāvabhāsinaḥ |
jāyante maṇayastasminnindranīlā mahāguṇāḥ

1,72.6

मृत्पाषाणशिलारन्ध्रकर्करात्राससंयुताः ।
अभ्रिकापटलच्छायावर्णदोषैश्च दूषिताः

mṛtpāṣāṇaśilārandhrakarkarātrāsasaṃyutāḥ |
abhrikāpaṭalacchāyāvarṇadoṣaiśca dūṣitāḥ

1,72.7

तत एव हि जायन्ते मणयस्तत्र भूरयः ।
सास्त्रसम्बोधितधियस्तान्प्रशंसन्ति सूरयः

tata eva hi jāyante maṇayastatra bhūrayaḥ |
sāstrasambodhitadhiyastānpraśaṃsanti sūrayaḥ

1,72.8

धार्यमाणस्य ये दृष्टा पद्मरागमणेर्गुणाः ।
धारणादिन्द्रनीलस्य तानेवाप्नोति मानवः

dhāryamāṇasya ye dṛṣṭā padmarāgamaṇerguṇāḥ |
dhāraṇādindranīlasya tānevāpnoti mānavaḥ

1,72.9

यथा च पद्मरागाणां जातकत्रितयं भवेत् ।
इन्द्र नीलेष्वपि तथा द्रष्टव्यमविशेषतः

yathā ca padmarāgāṇāṃ jātakatritayaṃ bhavet |
indra nīleṣvapi tathā draṣṭavyamaviśeṣataḥ

1,72.10

परीक्षाप्रत्ययैर्यैश्च पद्मरागः परीक्ष्यते ।
त एव प्रत्यया दृष्टा इन्द्रनीलमणेरपि

parīkṣāpratyayairyaiśca padmarāgaḥ parīkṣyate |
ta eva pratyayā dṛṣṭā indranīlamaṇerapi

1,72.11

यावन्तं च क्रमेदग्निं पद्मरागोपयोगतः ।
इन्द्रनीलमणिस्तस्मात्क्रमेत सुमहत्तरम्

yāvantaṃ ca kramedagniṃ padmarāgopayogataḥ |
indranīlamaṇistasmātkrameta sumahattaram

1,72.12

तथापि न परीक्षार्थं गुणानामभि (ति) वृद्धये ।
मणिरग्नौ समाधेयः कथञ्चिदपि कश्चन

tathāpi na parīkṣārthaṃ guṇānāmabhi (ti) vṛddhaye |
maṇiragnau samādheyaḥ kathañcidapi kaścana

1,72.13

अग्निमात्रापरिज्ञाने दाहदोषैश्च दूपितः ।
सो ऽनर्थाय भवेद्भर्तुः कर्तुः कारयितुस्तथा

agnimātrāparijñāne dāhadoṣaiśca dūpitaḥ |
so 'narthāya bhavedbhartuḥ kartuḥ kārayitustathā

1,72.14

काचोत्पलकरवीरस्फटिकाद्या इह बुधैः सवैदूर्याः ।
कथिता विजातय इमे सदृशा मणिनेन्द्रनीलेन

kācotpalakaravīrasphaṭikādyā iha budhaiḥ savaidūryāḥ |
kathitā vijātaya ime sadṛśā maṇinendranīlena

1,72.15

गुरुभावकठिनभावावेतेषां नित्यमेव विज्ञेयौ ।
काचाद्यथावदुत्तरविवर्धमानौ विशेषेण

gurubhāvakaṭhinabhāvāveteṣāṃ nityameva vijñeyau |
kācādyathāvaduttaravivardhamānau viśeṣeṇa

1,72.16

इन्द्रनीलो यथा कश्चिद्विभर्त्याताम्रवर्णताम् ।
रक्षणयौ तथा ताम्रौ करवीरोत्पलावुभौ

indranīlo yathā kaścidvibhartyātāmravarṇatām |
rakṣaṇayau tathā tāmrau karavīrotpalāvubhau

1,72.17

यस्य मध्यगता भाति नीलस्येन्द्रायुधप्रभा ।
तमिन्द्रनीलमित्याहुर्महार्हं भुवि दुर्लभम्

yasya madhyagatā bhāti nīlasyendrāyudhaprabhā |
tamindranīlamityāhurmahārhaṃ bhuvi durlabham

1,72.18

यस्य वर्णस्य भूयस्त्वात्क्षीरे शतगुणे स्थितः ।
नीलतां तन्नयेत्सर्वं महानीलः स उच्यते

yasya varṇasya bhūyastvātkṣīre śataguṇe sthitaḥ |
nīlatāṃ tannayetsarvaṃ mahānīlaḥ sa ucyate

1,72.19

यत्पद्मरागस्य महागुणस्य मूल्यं भवेन्माषसमुन्मितस्य ।
तदिन्द्रनीलस्य महागुणस्य सुवर्ण संख्यातु लितस्य मूल्यम्

yatpadmarāgasya mahāguṇasya mūlyaṃ bhavenmāṣasamunmitasya |
tadindranīlasya mahāguṇasya suvarṇa saṃkhyātu litasya mūlyam

Chapter 1.73

1,73.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे इन्द्रनीलपरीक्षणं नाम द्विसप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 73 सूत उवाच ।
वैदूर्यपुष्परागाणां कर्केते भीष्मके वदे ।
परीक्षां ब्रह्मणा प्रोक्तां व्यासेन कथितां द्विजा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe indranīlaparīkṣaṇaṃ nāma dvisaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 73 sūta uvāca |
vaidūryapuṣparāgāṇāṃ karkete bhīṣmake vade |
parīkṣāṃ brahmaṇā proktāṃ vyāsena kathitāṃ dvijā

1,73.2

कल्पान्तकालक्षुबिताम्बुराशेर्निर्ह्रादकल्पाद्दितिजस्य नादात् ।
वैदूर्यमुत्पन्नमनेकवर्णं शोभाभिरामद्युतिवर्णबीजम्

kalpāntakālakṣubitāmburāśernirhrādakalpādditijasya nādāt |
vaidūryamutpannamanekavarṇaṃ śobhābhirāmadyutivarṇabījam

1,73.3

अविदूरे विदूरस्य गिरेरुत्तुङ्गरोधसः ।
कामभूतिकसीमानमनु तस्याकरोभवत्

avidūre vidūrasya gireruttuṅgarodhasaḥ |
kāmabhūtikasīmānamanu tasyākarobhavat

1,73.4

तस्य नादसमुत्थत्वादाकरः सुमहागुणः ।
अभूदुत्तरीतो लोके लोकत्रयविभूषणः

tasya nādasamutthatvādākaraḥ sumahāguṇaḥ |
abhūduttarīto loke lokatrayavibhūṣaṇaḥ

1,73.5

तस्यैव दानवपतेर्निनदानुरूपाः प्रवृट्पयोदवरदर्शित चारुरूपाः ।
वैदूर्यरत्नमणयो विविधावभासस्तस्मात्स्फुलिङ्गनिवहा इव संबभूवुः

tasyaiva dānavapaterninadānurūpāḥ pravṛṭpayodavaradarśita cārurūpāḥ |
vaidūryaratnamaṇayo vividhāvabhāsastasmātsphuliṅganivahā iva saṃbabhūvuḥ

1,73.6

पद्मरागमुपादाय मणिवर्णा हि ये क्षितौ ।
सर्वांस्तान्वर्णशोभाभिर्वैदूर्यमनुगच्छति

padmarāgamupādāya maṇivarṇā hi ye kṣitau |
sarvāṃstānvarṇaśobhābhirvaidūryamanugacchati

1,73.7

तेषां प्रधानं शिखिकण्ठनीलं यद्वा भवेद्वेणुदलप्रकाशम् ।
चाषाग्रपक्षप्रतिमश्रियो ये न ते प्रशस्ता मणिशास्त्रविद्भिः

teṣāṃ pradhānaṃ śikhikaṇṭhanīlaṃ yadvā bhavedveṇudalaprakāśam |
cāṣāgrapakṣapratimaśriyo ye na te praśastā maṇiśāstravidbhiḥ

1,73.8

गुणवान्वैदूर्यमणिर्योजयति स्वामिनं परंभा (भो) ग्यैः ।
दोषैर्युक्तो दोषैस्तस्माद्यत्नात्परीक्षेत

guṇavānvaidūryamaṇiryojayati svāminaṃ paraṃbhā (bho) gyaiḥ |
doṣairyukto doṣaistasmādyatnātparīkṣeta

1,73.9

गिरिकाचशिशुपालौ काच स्फटिकाश्च धूमनिर्भिन्नाः ।
वैदूर्यमणेरेते विजातयः सन्निभाः सन्ति

girikācaśiśupālau kāca sphaṭikāśca dhūmanirbhinnāḥ |
vaidūryamaṇerete vijātayaḥ sannibhāḥ santi

1,73.10

लिख्याभावात्काचं लघुभावाच्छैसुपालकं विद्यात् ।
गिरिकाचसदीप्तित्वात्स्फटिकं वर्णोज्ज्वलत्वेन

likhyābhāvātkācaṃ laghubhāvācchaisupālakaṃ vidyāt |
girikācasadīptitvātsphaṭikaṃ varṇojjvalatvena

1,73.11

यदिन्द्रनीलस्य महागुणस्य सुवर्णसंख्याकलितस्य मूल्यम् ।
तदेव वैदूर्यमणेः प्रदिष्टं पलद्वयोन्मापि तगौरवस्य

yadindranīlasya mahāguṇasya suvarṇasaṃkhyākalitasya mūlyam |
tadeva vaidūryamaṇeḥ pradiṣṭaṃ paladvayonmāpi tagauravasya

1,73.12

जात्यस्य सर्वे ऽपि मणेस्तु यादृग्विजातयः सन्ति समानवर्णाः ।
तथापि नानाकरणानुमेयभेदप्रकारः परमः प्रदिष्टः

jātyasya sarve 'pi maṇestu yādṛgvijātayaḥ santi samānavarṇāḥ |
tathāpi nānākaraṇānumeyabhedaprakāraḥ paramaḥ pradiṣṭaḥ

1,73.13

सुखोपलक्ष्यश्च सदा विचार्यो ह्ययं प्रभेदो विदुषा नरेण ।
स्नेहप्रभेदो लघुता मृदुत्वं विजातिलिङ्गं खलु सार्वजन्यम्

sukhopalakṣyaśca sadā vicāryo hyayaṃ prabhedo viduṣā nareṇa |
snehaprabhedo laghutā mṛdutvaṃ vijātiliṅgaṃ khalu sārvajanyam

1,73.14

कुशलाकुशलैः प्रपूर्यमाणाः प्रतिबद्धाः प्रतिसत्क्रियाप्रयोगैः ।
गुणदोषसमुद्भवं लभन्ते मणयोरऽथोन्तरमूल्यमेव भिन्नाः

kuśalākuśalaiḥ prapūryamāṇāḥ pratibaddhāḥ pratisatkriyāprayogaiḥ |
guṇadoṣasamudbhavaṃ labhante maṇayor'thontaramūlyameva bhinnāḥ

1,73.15

क्रमशः समतीतवर्तमानाः प्रतिबद्धा मणिबन्धकेन यत्नात् ।
यदि नाम भवन्ति दोषहीना मणयः षड्गुणमाप्नुवन्ति मूल्यम्

kramaśaḥ samatītavartamānāḥ pratibaddhā maṇibandhakena yatnāt |
yadi nāma bhavanti doṣahīnā maṇayaḥ ṣaḍguṇamāpnuvanti mūlyam

1,73.16

आकरान्समतीतानामुदधेस्तीरसन्निधौ ।
मूल्यमेतन्मणीनां तु न सर्वत्र महीतले

ākarānsamatītānāmudadhestīrasannidhau |
mūlyametanmaṇīnāṃ tu na sarvatra mahītale

1,73.17

सुवर्णो मनुना यस्तु प्रोक्तः षोडशमाषकः ।
तस्य सप्ततिमो भागः संज्ञारूपं करिष्यति

suvarṇo manunā yastu proktaḥ ṣoḍaśamāṣakaḥ |
tasya saptatimo bhāgaḥ saṃjñārūpaṃ kariṣyati

1,73.18

शाणश्चतुर्माषमानो माषकः पञ्चकृष्णलः ।
पलस्य दशमो भागो धरणः परिकीर्तितः

śāṇaścaturmāṣamāno māṣakaḥ pañcakṛṣṇalaḥ |
palasya daśamo bhāgo dharaṇaḥ parikīrtitaḥ

1,73.19

इत्थं मणिविधिः प्रोक्तो रत्नानां मूल्यनिश्चये

itthaṃ maṇividhiḥ prokto ratnānāṃ mūlyaniścaye

Chapter 1.74

1,74.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वैदूर्यपरीक्षणं नाम त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 74 सूत उवाच ।
पतिताया हिमाद्रौ तु त्वचस्तस्य सुरद्विषः ।
प्रादुर्भवन्ति ताभ्यस्तु पुष्प (ष्य) रागा महागुणाः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vaidūryaparīkṣaṇaṃ nāma trisaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 74 sūta uvāca |
patitāyā himādrau tu tvacastasya suradviṣaḥ |
prādurbhavanti tābhyastu puṣpa (ṣya) rāgā mahāguṇāḥ

1,74.2

आपीतपाण्डुरुचिरः पाषाणः पद्मरागसंज्ञस्तु ।
कौकण्टकनामा स्यात्स एव यदि लोहितापीतः

āpītapāṇḍuruciraḥ pāṣāṇaḥ padmarāgasaṃjñastu |
kaukaṇṭakanāmā syātsa eva yadi lohitāpītaḥ

1,74.3

आलोहितस्तु पीतः स्वच्छः काषायकः स एकोक्तः ।
आनीलशुक्लवर्णः स्निग्धः सोमाल(न) कः सगुणः

ālohitastu pītaḥ svacchaḥ kāṣāyakaḥ sa ekoktaḥ |
ānīlaśuklavarṇaḥ snigdhaḥ somāla(na) kaḥ saguṇaḥ

1,74.4

अत्यन्तलोहितो यः स एव खलु पद्मरागसंज्ञः स्यात् ।
अपि चेन्द्रनीलसंज्ञः स एव कथितः सुनीलः सन्

atyantalohito yaḥ sa eva khalu padmarāgasaṃjñaḥ syāt |
api cendranīlasaṃjñaḥ sa eva kathitaḥ sunīlaḥ san

1,74.5

मूल्यं वैदूर्यमणेरिव गादितं ह्यस्य रत्नसारविदा ।
धारणफलं च तद्वत्किं तु स्त्रीणां सुतप्रदो भवति

mūlyaṃ vaidūryamaṇeriva gāditaṃ hyasya ratnasāravidā |
dhāraṇaphalaṃ ca tadvatkiṃ tu strīṇāṃ sutaprado bhavati

Chapter 1.75

1,75.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पुष्परागपरीक्षणं नाम चतुः सप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 75 सूत उवाच ।
वायुर्नखान्दैत्यपतेर्गृहीत्वा चिक्षेप सत्पद्मवनेषु हृष्टः ।
ततः प्रसूतं पवनोपपन्नं कर्केतनं पूजयतमं पृथिव्याम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe puṣparāgaparīkṣaṇaṃ nāma catuḥ saptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 75 sūta uvāca |
vāyurnakhāndaityapatergṛhītvā cikṣepa satpadmavaneṣu hṛṣṭaḥ |
tataḥ prasūtaṃ pavanopapannaṃ karketanaṃ pūjayatamaṃ pṛthivyām

1,75.2

वर्णेन तद्रुधिरसोममधुप्रकाशमाताम्रपीतदहनोज्ज्वलितं विभाति ।
नीलं पुनः खलु सितं परुषं विभिन्नं व्याध्यादिदोषकरणेन च तद्विभाति

varṇena tadrudhirasomamadhuprakāśamātāmrapītadahanojjvalitaṃ vibhāti |
nīlaṃ punaḥ khalu sitaṃ paruṣaṃ vibhinnaṃ vyādhyādidoṣakaraṇena ca tadvibhāti

1,75.3

स्निग्धा विशुद्धाः समरागिणश्च आपीतवर्णा गुरवो विचित्राः ।
त्रासव्रणव्यालविवर्जिताश्च कर्केतनास्ते परमं पवित्राः

snigdhā viśuddhāḥ samarāgiṇaśca āpītavarṇā guravo vicitrāḥ |
trāsavraṇavyālavivarjitāśca karketanāste paramaṃ pavitrāḥ

1,75.4

पत्रेण काञ्चनमयेन तु वेष्टयित्वा तप्तं यदा हुतवहे भवति प्रकाशम् ।
रोगप्रणाशनकरं कलिनाशनं तदायुष्करं कुलकरं च सुखप्रदं च

patreṇa kāñcanamayena tu veṣṭayitvā taptaṃ yadā hutavahe bhavati prakāśam |
rogapraṇāśanakaraṃ kalināśanaṃ tadāyuṣkaraṃ kulakaraṃ ca sukhapradaṃ ca

1,75.5

एवंविधं बहुगुणं मणिमावहन्ति कर्केतनं शुभलङ्कृतये नरा ये ।
ते पूजिता बहुधना बहुबान्धवाश्च नित्योज्ज्वलाः प्रमुदिता अपिते भवन्ति

evaṃvidhaṃ bahuguṇaṃ maṇimāvahanti karketanaṃ śubhalaṅkṛtaye narā ye |
te pūjitā bahudhanā bahubāndhavāśca nityojjvalāḥ pramuditā apite bhavanti

1,75.6

एके ऽपनह्य विकृताकुलनीलभासः प्रम्लानरागलुलिताः कलुषा विरूपाः ।
तेजो ऽतिदीप्ति कुलपुष्टिविहीनवर्णाः कर्केतनस्य सदृशं वपुरुद्वहन्ति

eke 'panahya vikṛtākulanīlabhāsaḥ pramlānarāgalulitāḥ kaluṣā virūpāḥ |
tejo 'tidīpti kulapuṣṭivihīnavarṇāḥ karketanasya sadṛśaṃ vapurudvahanti

1,75.7

कर्केतनं यदि परीक्षितवर्णरूपं प्रत्यग्रभास्वरदिवाकरसुप्रकाशम् ।
तस्योत्तमस्य मणि शास्त्रविदां महिम्ना तुल्यं तु मूल्यमुदितं तुलितस्य कार्यम्

karketanaṃ yadi parīkṣitavarṇarūpaṃ pratyagrabhāsvaradivākarasuprakāśam |
tasyottamasya maṇi śāstravidāṃ mahimnā tulyaṃ tu mūlyamuditaṃ tulitasya kāryam

Chapter 1.76

1,76.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे कर्केतनपरीक्षणं नाम पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 76 सूत उवाच ।
हिमवत्युत्तरदेशे वीर्यं पतितं सुरद्विषस्तस्य ।
संप्राप्तमुत्तमानामाकरतां भीष्मरत्नानाम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe karketanaparīkṣaṇaṃ nāma pañcasaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 76 sūta uvāca |
himavatyuttaradeśe vīryaṃ patitaṃ suradviṣastasya |
saṃprāptamuttamānāmākaratāṃ bhīṣmaratnānām

1,76.2

शुक्लाः शङ्खाब्जनिभाः स्योनाकसन्निभा प्रभावन्तः ।
प्रभवन्ति ततस्तरुणा वज्रनिभा भीष्मपाषाणाः

śuklāḥ śaṅkhābjanibhāḥ syonākasannibhā prabhāvantaḥ |
prabhavanti tatastaruṇā vajranibhā bhīṣmapāṣāṇāḥ

1,76.3

हेमादिप्रतिबद्धाः शुद्धमपि श्रद्धया विधत्ते यः ।
भीष्ममणिं ग्रीवादिषु सुसम्पदं स सर्वदा लभते

hemādipratibaddhāḥ śuddhamapi śraddhayā vidhatte yaḥ |
bhīṣmamaṇiṃ grīvādiṣu susampadaṃ sa sarvadā labhate

1,76.4

निरीक्ष्य पलायन्ते यं तमरण्यनिवासिनः समीपऽपि ।
द्वीपिवृकशरभकुञ्जरसिंहव्याघ्रादयो हिंस्त्राः

nirīkṣya palāyante yaṃ tamaraṇyanivāsinaḥ samīpa'pi |
dvīpivṛkaśarabhakuñjarasiṃhavyāghrādayo hiṃstrāḥ

1,76.5

तसोयत्कलतष्टतरोर्भवति भयं न चास्तीशमुपहसन्ति ।
भीष्ममणिर्गुणयुक्तो सम्यक्प्राप्ताङ्गुलीकलत्रत्वः

tasoyatkalataṣṭatarorbhavati bhayaṃ na cāstīśamupahasanti |
bhīṣmamaṇirguṇayukto samyakprāptāṅgulīkalatratvaḥ

1,76.6

पितॄतर्पणे पितॄणां तृप्तिर्बहुवार्षिकी भवति ।
शाम्यन्त्यद्भुतान्यपि सर्पाण्डजाखुवृश्चिकविषाणि ।
सलिलाग्निवैरितस्करभयानि भीमानि नश्यन्ति

pitṝtarpaṇe pitṝṇāṃ tṛptirbahuvārṣikī bhavati |
śāmyantyadbhutānyapi sarpāṇḍajākhuvṛścikaviṣāṇi |
salilāgnivairitaskarabhayāni bhīmāni naśyanti

1,76.7

शैवलबलाहकाभं पुरुषं पीतप्रभं प्रभाहीनम् ।
मलिनद्युति च विवर्णं दूरात्परिवर्जयेत्प्राज्ञः

śaivalabalāhakābhaṃ puruṣaṃ pītaprabhaṃ prabhāhīnam |
malinadyuti ca vivarṇaṃ dūrātparivarjayetprājñaḥ

1,76.8

मूल्यं प्रकल्प्यमेषां विबुधवरैर्दैशकालविज्ञानात् ।
दूरे भूतानां बहु किञ्चिन्निकटप्रसूतानाम्

mūlyaṃ prakalpyameṣāṃ vibudhavarairdaiśakālavijñānāt |
dūre bhūtānāṃ bahu kiñcinnikaṭaprasūtānām

Chapter 1.77

1,77.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे वैदूर्यपरीक्षणं नाम षट्सप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 77 सूत उवाच ।
पुण्येषु पर्वतवरेषु च निम्नगासु स्थानान्तरेषु च तथोत्तरदेशगत्वात् ।
संस्थापिताः स्वनखबाहुगतेः प्रकाशं संपूज्य दानवपतिं प्रथिते प्रदेशे

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vaidūryaparīkṣaṇaṃ nāma ṣaṭsaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 77 sūta uvāca |
puṇyeṣu parvatavareṣu ca nimnagāsu sthānāntareṣu ca tathottaradeśagatvāt |
saṃsthāpitāḥ svanakhabāhugateḥ prakāśaṃ saṃpūjya dānavapatiṃ prathite pradeśe

1,77.2

दाशार्णवागदर (व) मेकलकालगादौ गुञ्जाञ्जनक्षौद्रमृणालवर्णाः ।
गन्धर्ववह्निकदलीसदृशावभासा एते प्रशस्ताः पुलकाः प्रसूताः

dāśārṇavāgadara (va) mekalakālagādau guñjāñjanakṣaudramṛṇālavarṇāḥ |
gandharvavahnikadalīsadṛśāvabhāsā ete praśastāḥ pulakāḥ prasūtāḥ

1,77.3

शङ्खाब्जभृङ्गार्कविचित्रभङ्गा सूत्रैरुर् (व्य) पेताः परमाः पवित्राः ।
मङ्गल्ययुक्ता बहुभक्तिचित्रा वृद्धिप्रदास्ते पुलका भवन्ति

śaṅkhābjabhṛṅgārkavicitrabhaṅgā sūtrairur (vya) petāḥ paramāḥ pavitrāḥ |
maṅgalyayuktā bahubhakticitrā vṛddhipradāste pulakā bhavanti

1,77.4

काका (क.)श्वरासभसृगालवृकोग्ररूपैर्गृध्रैः समांसरुधिरार्द्रमुखैरुपेताः ।
मृत्युप्रदाश्च विदुषा परिवर्जनीया मूल्यं पलस्य कथितं च शतानि पञ्च

kākā (ka.)śvarāsabhasṛgālavṛkograrūpairgṛdhraiḥ samāṃsarudhirārdramukhairupetāḥ |
mṛtyupradāśca viduṣā parivarjanīyā mūlyaṃ palasya kathitaṃ ca śatāni pañca

Chapter 1.78

1,78.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे पुलकपरीक्षणं नाम सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 78 सूत उवाच ।
हुतभुग्रूपमादाय दानवस्य यथेप्सितम् ।
नर्मदायां निचिक्षेप किञ्चिद्धीनादिभूमिषु

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe pulakaparīkṣaṇaṃ nāma saptasaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 78 sūta uvāca |
hutabhugrūpamādāya dānavasya yathepsitam |
narmadāyāṃ nicikṣepa kiñciddhīnādibhūmiṣu

1,78.2

तत्रेन्द्रगोपकलितं शुकवक्रवर्णं संस्थानतः प्रकटपीलुसमानमात्रम् ।
नानाप्रकारविहितं रुधिराक्ष(ख्य) रत्नमुद्धृत्य तस्य खलु सर्वसमानमेव

tatrendragopakalitaṃ śukavakravarṇaṃ saṃsthānataḥ prakaṭapīlusamānamātram |
nānāprakāravihitaṃ rudhirākṣa(khya) ratnamuddhṛtya tasya khalu sarvasamānameva

1,78.3

मध्येन्दुपाण्डुरमतीव विशुद्धवर्णं तच्चेन्द्रनीलसदृशं पटलं तुले स्यात् ।
सैश्वर्यभृत्यजननं कथितं तदैव पक्रञ्च तत्किल भवेत्सुरवज्रवर्णम्

madhyendupāṇḍuramatīva viśuddhavarṇaṃ taccendranīlasadṛśaṃ paṭalaṃ tule syāt |
saiśvaryabhṛtyajananaṃ kathitaṃ tadaiva pakrañca tatkila bhavetsuravajravarṇam

Chapter 1.79

1,79.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे रुधिराक्षरत्नपरीक्षणं नामाष्टसप्ततितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 79 सूत उवाच ।
कावेरविन्ध्ययवनचीननेपालभूमिषु ।
लाङ्गली व्यकिरन्मेदो दानवस्य प्रयत्नतः

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe rudhirākṣaratnaparīkṣaṇaṃ nāmāṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 79 sūta uvāca |
kāveravindhyayavanacīnanepālabhūmiṣu |
lāṅgalī vyakiranmedo dānavasya prayatnataḥ

1,79.2

आकाशशुद्धं तैलाख्यमुत्पन्नं स्फटिकं ततः ।
मृणालशङ्खधवलं किञ्चिद्वर्णान्तरन्वितम्

ākāśaśuddhaṃ tailākhyamutpannaṃ sphaṭikaṃ tataḥ |
mṛṇālaśaṅkhadhavalaṃ kiñcidvarṇāntaranvitam

1,79.3

न त्तुल्यं हि रत्नानामथवा पापनाशनम् ।
संस्कृतं शिल्पिना सद्यो मूल्यं किञ्चिल्लभेत्ततः (दा)

na ttulyaṃ hi ratnānāmathavā pāpanāśanam |
saṃskṛtaṃ śilpinā sadyo mūlyaṃ kiñcillabhettataḥ (dā)

Chapter 1.80

1,80.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे स्फटिकपरीक्षणं नामैकोनाशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 80 सूत उवाच ।
आदाय शेषस्तस्यान्त्रं बलस्य केलादिषु ।
चिक्षेप तत्र जायन्ते विद्रुमाः सुभहागुणाः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sphaṭikaparīkṣaṇaṃ nāmaikonāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 80 sūta uvāca |
ādāya śeṣastasyāntraṃ balasya kelādiṣu |
cikṣepa tatra jāyante vidrumāḥ subhahāguṇāḥ

1,80.2

तत्र प्रधानं शशलोहिताभं गुञ्जाजपापुष्पनिभं प्रदिष्टम् ।
सुनीलकं देवकरोमकञ्च स्थानानि तेषु प्रभवं सुरागम्

tatra pradhānaṃ śaśalohitābhaṃ guñjājapāpuṣpanibhaṃ pradiṣṭam |
sunīlakaṃ devakaromakañca sthānāni teṣu prabhavaṃ surāgam

1,80.3

अन्यत्र जातं च न तत्प्रधानं मूल्यं भवेच्छिल्पिविशेषयोगात् ।
प्रसन्नं कोमलं स्निग्धं सुरागं विद्रुमं हि तत्

anyatra jātaṃ ca na tatpradhānaṃ mūlyaṃ bhavecchilpiviśeṣayogāt |
prasannaṃ komalaṃ snigdhaṃ surāgaṃ vidrumaṃ hi tat

1,80.4

धनधान्यकरं लोके विषार्तिभयनाशनम् ।
परीक्षा पुलकस्योक्ता रुधिराक्षस्य वै मणेः ।
स्फटिकस्य विद्रुमस्य रत्नज्ञानाय शौनक !

dhanadhānyakaraṃ loke viṣārtibhayanāśanam |
parīkṣā pulakasyoktā rudhirākṣasya vai maṇeḥ |
sphaṭikasya vidrumasya ratnajñānāya śaunaka !

Chapter 1.81

1,81.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विद्रुमपरीक्षणं नामाशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 81 (इति रत्नमुक्तादि परीक्षा समाप्ता ) ।
(अथ तीर्थक्षेत्रमाहात्म्यमारभ्यते ) ।
सूत उवाच ।
सर्वतीर्थानि वक्ष्यामि गङ्गा तीर्थोत्तमोत्तमा ।
सर्वत्र सुलभा गङ्गात्रिषु स्थानेषु दुर्लभा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vidrumaparīkṣaṇaṃ nāmāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 81 (iti ratnamuktādi parīkṣā samāptā ) |
(atha tīrthakṣetramāhātmyamārabhyate ) |
sūta uvāca |
sarvatīrthāni vakṣyāmi gaṅgā tīrthottamottamā |
sarvatra sulabhā gaṅgātriṣu sthāneṣu durlabhā

1,81.2

गङ्गाद्वारे प्रयागे च गङ्गासागरसङ्गमे ।
प्रयागं परमं तीर्थं मृतानां भुक्तिमुक्तिदम्

gaṅgādvāre prayāge ca gaṅgāsāgarasaṅgame |
prayāgaṃ paramaṃ tīrthaṃ mṛtānāṃ bhuktimuktidam

1,81.3

सेवनात्कृतपिण्डानां पापजित्कामदं नृणाम् ।
वाराणसी परं तीर्थं विश्वेशो यत्र केशवः

sevanātkṛtapiṇḍānāṃ pāpajitkāmadaṃ nṛṇām |
vārāṇasī paraṃ tīrthaṃ viśveśo yatra keśavaḥ

1,81.4

कुरुक्षेत्रं परं तीर्थं दानाद्यैर्भुक्तिमुक्तिदम् ।
प्रभासं परं तीर्थं सोमनाथो हि तत्र च

kurukṣetraṃ paraṃ tīrthaṃ dānādyairbhuktimuktidam |
prabhāsaṃ paraṃ tīrthaṃ somanātho hi tatra ca

1,81.5

द्वारका च पुरी रम्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिका ।
प्राची सरस्वती पुण्या सप्तसारस्वतं परम्

dvārakā ca purī ramyā bhuktimuktipradāyikā |
prācī sarasvatī puṇyā saptasārasvataṃ param

1,81.6

केदारं सर्वपापघ्नं स (श) म्भलग्राम उत्तमः ।
नरनरायणं तीर्थं मुक्त्यै वदरिकाश्रमः

kedāraṃ sarvapāpaghnaṃ sa (śa) mbhalagrāma uttamaḥ |
naranarāyaṇaṃ tīrthaṃ muktyai vadarikāśramaḥ

1,81.7

श्वेतद्वीपं पुरी माया नैमिषं पुष्करं परम् ।
अयोध्या चार्घ्यतीर्थं तु चित्रकूटं च गोमती

śvetadvīpaṃ purī māyā naimiṣaṃ puṣkaraṃ param |
ayodhyā cārghyatīrthaṃ tu citrakūṭaṃ ca gomatī

1,81.8

वैनायकं महीतीर्थं रामगिर्याश्रमं परम् ।
काञ्चीपुरी तुङ्गभद्रा श्रीशैलं सेतुबन्धनम्

vaināyakaṃ mahītīrthaṃ rāmagiryāśramaṃ param |
kāñcīpurī tuṅgabhadrā śrīśailaṃ setubandhanam

1,81.9

रामेश्वरं परं तीर्थं कार्तिकेयं तथोत्तमम् ।
भृगुतुङ्गं कामतीर्थं तीर्थं चामरकण्टकम्

rāmeśvaraṃ paraṃ tīrthaṃ kārtikeyaṃ tathottamam |
bhṛgutuṅgaṃ kāmatīrthaṃ tīrthaṃ cāmarakaṇṭakam

1,81.10

उज्जयिन्यां महाकालः कुब्जके श्रीधरो हरिः ।
कुब्जाम्रकं महातीर्थं कालसर्पिश्च कामदम्

ujjayinyāṃ mahākālaḥ kubjake śrīdharo hariḥ |
kubjāmrakaṃ mahātīrthaṃ kālasarpiśca kāmadam

1,81.11

महा केशी च कावेरी चन्द्रभागा विपाशया ।
एकाम्रं च तथा तीर्थं ब्रह्मेशं देवकोटकम्

mahā keśī ca kāverī candrabhāgā vipāśayā |
ekāmraṃ ca tathā tīrthaṃ brahmeśaṃ devakoṭakam

1,81.12

मथुरा च पुरी रम्या शोणश्चैव महानदः ।
जम्बूसरो महातीर्थं तानि तीर्थानि विद्धि च

mathurā ca purī ramyā śoṇaścaiva mahānadaḥ |
jambūsaro mahātīrthaṃ tāni tīrthāni viddhi ca

1,81.13

सूर्यः शिवो गणो देवी हरिर्यत्र च तिष्ठति ।
एतेषु च यथान्येषु स्नानं दानं जपस्तपः

sūryaḥ śivo gaṇo devī hariryatra ca tiṣṭhati |
eteṣu ca yathānyeṣu snānaṃ dānaṃ japastapaḥ

1,81.14

पूजा श्राद्धं पिण्डदानं सर्वं भवति चाक्षयम् ।
शालग्रामं सर्वदं स्यात्तीर्थं पशुपतेः परम्

pūjā śrāddhaṃ piṇḍadānaṃ sarvaṃ bhavati cākṣayam |
śālagrāmaṃ sarvadaṃ syāttīrthaṃ paśupateḥ param

1,81.15

कोकामुखं च वाराहं भा (भु) ण्डीरं स्वामिसंज्ञकम् ।
लो (मो) हदण्डे महाविष्णुर्मन्दारे मधुसूदनः

kokāmukhaṃ ca vārāhaṃ bhā (bhu) ṇḍīraṃ svāmisaṃjñakam |
lo (mo) hadaṇḍe mahāviṣṇurmandāre madhusūdanaḥ

1,81.16

कामरूपं महातीर्थं कामाख्या (क्षा) यत्र तिष्ठति ।
पुण्ड्रवर्धनकं तीर्थं कार्तिकेयश्च यत्र च

kāmarūpaṃ mahātīrthaṃ kāmākhyā (kṣā) yatra tiṣṭhati |
puṇḍravardhanakaṃ tīrthaṃ kārtikeyaśca yatra ca

1,81.17

विरजस्तु महातीर्थं तीर्थं श्रीपुरुषोत्तमम् ।
महेन्द्रपर्वतस्तीर्थं कावेरी च नदी परा

virajastu mahātīrthaṃ tīrthaṃ śrīpuruṣottamam |
mahendraparvatastīrthaṃ kāverī ca nadī parā

1,81.18

गोदावरी महातीर्थं पयोष्णी वरदा नदी ।
विन्ध्यः पापहरं तीर्थं नर्मदाभेद उत्तमः

godāvarī mahātīrthaṃ payoṣṇī varadā nadī |
vindhyaḥ pāpaharaṃ tīrthaṃ narmadābheda uttamaḥ

1,81.19

गोकर्णं परमं तीर्थं तीर्थं माहिष्मती पुरी ।
कालञ्जरं महीतीर्थं शुक्लतीर्थमनुत्तमम्

gokarṇaṃ paramaṃ tīrthaṃ tīrthaṃ māhiṣmatī purī |
kālañjaraṃ mahītīrthaṃ śuklatīrthamanuttamam

1,81.20

कृते शौचे मुक्तिदं च शार्ङ्गधारी तदन्तिके ।
विरजं सर्वदं तीर्थं स्वर्णाक्षं तीर्थमुत्तमम्

kṛte śauce muktidaṃ ca śārṅgadhārī tadantike |
virajaṃ sarvadaṃ tīrthaṃ svarṇākṣaṃ tīrthamuttamam

1,81.21

नन्दितीर्थं मुक्तिदं च कोटितीर्थफलप्रदम् ।
नासिक्यं च महातीर्थं गोवर्धनमतः परम्

nanditīrthaṃ muktidaṃ ca koṭitīrthaphalapradam |
nāsikyaṃ ca mahātīrthaṃ govardhanamataḥ param

1,81.22

कृष्णवेणी भीमरथी गण्डकी या त्विरावती ।
तीर्थं बिन्दुसरः पुण्यं विष्णुपादोदकं परम्

kṛṣṇaveṇī bhīmarathī gaṇḍakī yā tvirāvatī |
tīrthaṃ bindusaraḥ puṇyaṃ viṣṇupādodakaṃ param

1,81.23

ब्रह्मध्यानं परं तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः ।
दमस्तीर्थं तु परमं भवशुद्धिः परं तथा

brahmadhyānaṃ paraṃ tīrthaṃ tīrthamindriyanigrahaḥ |
damastīrthaṃ tu paramaṃ bhavaśuddhiḥ paraṃ tathā

1,81.24

ज्ञानह्रदे ध्यानजले रागद्वेषमलापहे ।
यः स्नाति मानसे तीर्थे स याति परमां गतिम्

jñānahrade dhyānajale rāgadveṣamalāpahe |
yaḥ snāti mānase tīrthe sa yāti paramāṃ gatim

1,81.25

इदं तीर्थमिदं नेति ये नरा भेददर्शिनः ।
तेषां विधीयते तीर्थगमनं तत्फलं च यत्

idaṃ tīrthamidaṃ neti ye narā bhedadarśinaḥ |
teṣāṃ vidhīyate tīrthagamanaṃ tatphalaṃ ca yat

1,81.26

सर्वं ब्रह्मेतियो ऽवेति नातीर्थं तस्य किञ्चन ।
एतेषु स्नानदानानि श्राद्धं पिण्डमथाक्षयम्

sarvaṃ brahmetiyo 'veti nātīrthaṃ tasya kiñcana |
eteṣu snānadānāni śrāddhaṃ piṇḍamathākṣayam

1,81.27

सर्वा नद्यः सर्वशैलाः तीर्थं देवादिसेवितम् ।
श्रीरङ्गं च हरेस्तीर्थं तापी श्रेष्ठा महानदी

sarvā nadyaḥ sarvaśailāḥ tīrthaṃ devādisevitam |
śrīraṅgaṃ ca harestīrthaṃ tāpī śreṣṭhā mahānadī

1,81.28

सप्तगोदावरं तीर्थं तीर्थं कोणगिरिः परम् ।
महालक्ष्मीर्यत्र देवी प्रणीता परमा नदी

saptagodāvaraṃ tīrthaṃ tīrthaṃ koṇagiriḥ param |
mahālakṣmīryatra devī praṇītā paramā nadī

1,81.29

सह्याद्रौ देवदेवेश एकवीरः सुरेश्वरी ।
गङ्गाद्वारे कुशावर्ते विन्ध्यके नीलपर्वते

sahyādrau devadeveśa ekavīraḥ sureśvarī |
gaṅgādvāre kuśāvarte vindhyake nīlaparvate

1,81.30

स्नात्वा कनखले तीर्थे स भवेन्न पुनर्भवे ।
सू उवाच ।
एतान्यन्यानि तीर्थानि स्नानाद्यैः सर्वदानि हि

snātvā kanakhale tīrthe sa bhavenna punarbhave |
sū uvāca |
etānyanyāni tīrthāni snānādyaiḥ sarvadāni hi

1,81.31

श्रुत्वाब्रवीद्धरेर्ब्रह्मा व्यासं दक्षादिसंयुतम् ।
एतान्युक्त्वा च तीर्थानि पुन स्तीर्थोत्तमोत्तमम् ।
गयाख्यं प्राह सर्वेषामक्षयं ब्रह्मलोकदम्

śrutvābravīddharerbrahmā vyāsaṃ dakṣādisaṃyutam |
etānyuktvā ca tīrthāni puna stīrthottamottamam |
gayākhyaṃ prāha sarveṣāmakṣayaṃ brahmalokadam

Chapter 1.82

1,82.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सर्वतीर्थ माहात्म्यं नामैकाशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 82 श्रीगणेशाय नमः ।
(अथ गयामाहात्म्यं प्रारभ्यते) ।
ब्रह्मोवाच ।
सारात्सारतरं व्यास गयाभाहात्म्य मुत्तमम् ।
प्रवक्ष्यामि समासेन बुक्तिमुक्तिप्रदं शृणु

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sarvatīrtha māhātmyaṃ nāmaikāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 82 śrīgaṇeśāya namaḥ |
(atha gayāmāhātmyaṃ prārabhyate) |
brahmovāca |
sārātsārataraṃ vyāsa gayābhāhātmya muttamam |
pravakṣyāmi samāsena buktimuktipradaṃ śṛṇu

1,82.2

गयासुरो ऽभवत्पूर्वं वीर्यवान्परमः स च ।
तपस्तप्यन्महाघोरं सर्वभूतोपतापनम्

gayāsuro 'bhavatpūrvaṃ vīryavānparamaḥ sa ca |
tapastapyanmahāghoraṃ sarvabhūtopatāpanam

1,82.3

तत्तपस्तापिता देवास्तद्वधार्थं हरिं गताः ।
शरणं हरिरूचे तान् भवितव्यं शिवात्मभैः

tattapastāpitā devāstadvadhārthaṃ hariṃ gatāḥ |
śaraṇaṃ harirūce tān bhavitavyaṃ śivātmabhaiḥ

1,82.4

पात्यते ऽस्य महादेहो तथेत्यूचुः सुरा हरिम् ।
कदाचिच्छिवपूजार्थं क्षीराब्धेः कमलानि च

pātyate 'sya mahādeho tathetyūcuḥ surā harim |
kadācicchivapūjārthaṃ kṣīrābdheḥ kamalāni ca

1,82.5

आनीय कीकटे देशे शयनं चाकरोद्वली ।
विष्णुमायाविमूढो ऽसौ गदया विष्णुना हतः

ānīya kīkaṭe deśe śayanaṃ cākarodvalī |
viṣṇumāyāvimūḍho 'sau gadayā viṣṇunā hataḥ

1,82.6

अतो गदाधरो विष्णुर्गयायां मुक्तिदः स्थितः ।
तस्य देहो लिङ्गरूपी स्थितः शुद्धे पितामहः

ato gadādharo viṣṇurgayāyāṃ muktidaḥ sthitaḥ |
tasya deho liṅgarūpī sthitaḥ śuddhe pitāmahaḥ

1,82.7

जनार्दनश्च कालेशस्तथान्यः प्रपितामहः ।
विष्णुराहाथ मर्यादां पुण्यक्षेत्रं भविष्यति

janārdanaśca kāleśastathānyaḥ prapitāmahaḥ |
viṣṇurāhātha maryādāṃ puṇyakṣetraṃ bhaviṣyati

1,82.8

यज्ञं श्राद्धं पिण्डदानं स्नानादि कुरुते नरः ।
स स्वर्गं ब्रह्मलोकं च गच्छेन्न नरकं नरः

yajñaṃ śrāddhaṃ piṇḍadānaṃ snānādi kurute naraḥ |
sa svargaṃ brahmalokaṃ ca gacchenna narakaṃ naraḥ

1,82.9

गयातीर्थं परं ज्ञात्वा यागं चक्रे पितामहः ।
ब्राह्मणान्पूजयामास ऋत्विगर्थमुपागतान्

gayātīrthaṃ paraṃ jñātvā yāgaṃ cakre pitāmahaḥ |
brāhmaṇānpūjayāmāsa ṛtvigarthamupāgatān

1,82.10

महानदीं रसवहां सृष्ट्वा वाप्यादिकं तथा ।
भक्ष्यभोज्यफलादींश्च कामधेनुं तथासृजत्

mahānadīṃ rasavahāṃ sṛṣṭvā vāpyādikaṃ tathā |
bhakṣyabhojyaphalādīṃśca kāmadhenuṃ tathāsṛjat

1,82.11

पञ्चक्रोशं गयोक्षेत्रं ब्राह्मणेभ्यो ददौ प्रभुः ।
धरमयागेषु लोभात्तु प्रतिगृह्य धनादिकम्

pañcakrośaṃ gayokṣetraṃ brāhmaṇebhyo dadau prabhuḥ |
dharamayāgeṣu lobhāttu pratigṛhya dhanādikam

1,82.12

स्थिता विप्रास्तदा शप्ता गयायां ब्राह्मणास्ततः ।
मा भूत्त्रैपुरुषी विद्या मा भूत्त्रैपुरुषं धनम्

sthitā viprāstadā śaptā gayāyāṃ brāhmaṇāstataḥ |
mā bhūttraipuruṣī vidyā mā bhūttraipuruṣaṃ dhanam

1,82.13

युष्माकं स्याद्वारिवहा नदी पाषाणपर्वतः ।
शप्तैस्तु प्रार्थितो ब्रह्मानुग्रहं कृतवान्प्रभुः

yuṣmākaṃ syādvārivahā nadī pāṣāṇaparvataḥ |
śaptaistu prārthito brahmānugrahaṃ kṛtavānprabhuḥ

1,82.14

लोकाः पुण्या गयायां हि श्राद्धिनो ब्रह्मलोकगाः ।
युष्मान्ये पूजयिष्यन्ति तैरहं पूजितः सदा

lokāḥ puṇyā gayāyāṃ hi śrāddhino brahmalokagāḥ |
yuṣmānye pūjayiṣyanti tairahaṃ pūjitaḥ sadā

1,82.15

ब्रह्मज्ञानं गयाश्राद्धं गोगृहे मरणं तथा ।
वासः पुंसां कुरुक्षेत्रे मुक्तिरेषा चतुर्विधा

brahmajñānaṃ gayāśrāddhaṃ gogṛhe maraṇaṃ tathā |
vāsaḥ puṃsāṃ kurukṣetre muktireṣā caturvidhā

1,82.16

समुद्राः सरितः सर्वा वापीकूपह्रदास्तथा ।
स्नातुकामा गयातीर्थं व्यास यास यान्ति न संशयः

samudrāḥ saritaḥ sarvā vāpīkūpahradāstathā |
snātukāmā gayātīrthaṃ vyāsa yāsa yānti na saṃśayaḥ

1,82.17

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वङ्गनागमः ।
पापं तत्संगजं सर्वं गयाश्राद्धाद्विनश्यति

brahmahatyā surāpānaṃ steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ |
pāpaṃ tatsaṃgajaṃ sarvaṃ gayāśrāddhādvinaśyati

1,82.18

असंस्कृता मृता य च पशुचोरहताश्च ये ।
सर्पदष्टा गयाश्राद्धान्मुक्ताः स्वर्गं व्रजन्ति ते

asaṃskṛtā mṛtā ya ca paśucorahatāśca ye |
sarpadaṣṭā gayāśrāddhānmuktāḥ svargaṃ vrajanti te

1,82.19

गयायां पिण्डदानेन यत्फलं लभते नरः ।
न तच्छक्यं मया वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि

gayāyāṃ piṇḍadānena yatphalaṃ labhate naraḥ |
na tacchakyaṃ mayā vaktuṃ varṣakoṭiśatairapi

Chapter 1.83

1,83.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 83 ब्रह्मोवाच ।
कीकटेषु गया पुण्या पुण्यं राजगृहं वनम् ।
विषयश्चारणः पुण्यो नदीनां च पुनः पुना

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gayāmāhātmyaṃ nāma dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 83 brahmovāca |
kīkaṭeṣu gayā puṇyā puṇyaṃ rājagṛhaṃ vanam |
viṣayaścāraṇaḥ puṇyo nadīnāṃ ca punaḥ punā

1,83.2

मुण्डपृष्ठं तु पूर्वस्मिन्पश्चिमे दक्षिणोत्तरे ।
सार्धक्रोशद्वयं मानं गयायां परिकीर्तितम्

muṇḍapṛṣṭhaṃ tu pūrvasminpaścime dakṣiṇottare |
sārdhakrośadvayaṃ mānaṃ gayāyāṃ parikīrtitam

1,83.3

पञ्चक्रोशं गयाक्षेत्रं क्रोशमेकं गयाशिरः ।
तत्र पिण्डप्रदानेन तृप्तिर्भवति शाश्वती

pañcakrośaṃ gayākṣetraṃ krośamekaṃ gayāśiraḥ |
tatra piṇḍapradānena tṛptirbhavati śāśvatī

1,83.4

नगाज्जनार्दनाच्चैव कूपाच्चोत्तरमानसात् ।
एतद्गयाशिरः प्रोक्तं फल्गुतीर्थं तदुच्यते

nagājjanārdanāccaiva kūpāccottaramānasāt |
etadgayāśiraḥ proktaṃ phalgutīrthaṃ taducyate

1,83.5

तत्र पिण्डप्रदानेन पितॄणा परमा गतिः ।
गयागमनमात्रेण पितॄणामनृणो भवेत्

tatra piṇḍapradānena pitṝṇā paramā gatiḥ |
gayāgamanamātreṇa pitṝṇāmanṛṇo bhavet

1,83.6

गयायां पितृरूपेण देवदेवो जनार्दनः ।
तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं मुच्यते वै ऋणत्रयात्

gayāyāṃ pitṛrūpeṇa devadevo janārdanaḥ |
taṃ dṛṣṭvā puṇḍarīkākṣaṃ mucyate vai ṛṇatrayāt

1,83.7

रथमार्गं गयतीर्थे दृष्ट्वा रुद्रपदादिके ।
कालेश्वरं च केदारं पितॄणामनृणो भवेत्

rathamārgaṃ gayatīrthe dṛṣṭvā rudrapadādike |
kāleśvaraṃ ca kedāraṃ pitṝṇāmanṛṇo bhavet

1,83.8

दृष्ट्वा पितामहं देवं सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
लोकं त्वनामयं याति दृष्ट्वा च प्रपितामहम्

dṛṣṭvā pitāmahaṃ devaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate |
lokaṃ tvanāmayaṃ yāti dṛṣṭvā ca prapitāmaham

1,83.9

तथा गदाधरं देवं माधवं पुरुषोत्तमम् ।
तं प्रणम्य प्रयत्नेन न भूयो जायते नरः

tathā gadādharaṃ devaṃ mādhavaṃ puruṣottamam |
taṃ praṇamya prayatnena na bhūyo jāyate naraḥ

1,83.10

मौनादित्यं महात्मानं कनकार्कं विशेषतः ।
दृष्ट्वा मौनेन विप्रर्षे पितॄणामनृणो भवेत्

maunādityaṃ mahātmānaṃ kanakārkaṃ viśeṣataḥ |
dṛṣṭvā maunena viprarṣe pitṝṇāmanṛṇo bhavet

1,83.11

ब्रह्माणं पूजयित्वा च ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ।
गायत्त्रीं प्रतरुत्थाय यस्तु पश्यति मानवः

brahmāṇaṃ pūjayitvā ca brahmalokamavāpnuyāt |
gāyattrīṃ pratarutthāya yastu paśyati mānavaḥ

1,83.12

सन्ध्यां कृत्वा प्रयत्नेन सर्ववेदफलं लभेत् ।
सावित्रीं चैव मध्याह्ने दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत्

sandhyāṃ kṛtvā prayatnena sarvavedaphalaṃ labhet |
sāvitrīṃ caiva madhyāhne dṛṣṭvā yajñaphalaṃ labhet

1,83.13

सरस्वतीं च सायाह्ने दृष्ट्वा दानफलं लभेत् ।
नगस्थमीश्वरं दृष्ट्वा पितॄणामनृणो भवेत्

sarasvatīṃ ca sāyāhne dṛṣṭvā dānaphalaṃ labhet |
nagasthamīśvaraṃ dṛṣṭvā pitṝṇāmanṛṇo bhavet

1,83.14

धर्मारण्यं धर्ममीशं दृष्ट्वा स्यादृणनाशनम् ।
देवं गृध्रेश्वरं दृष्ट्वा को न मुच्येत बन्धनात्

dharmāraṇyaṃ dharmamīśaṃ dṛṣṭvā syādṛṇanāśanam |
devaṃ gṛdhreśvaraṃ dṛṣṭvā ko na mucyeta bandhanāt

1,83.15

धेनुं दृष्ट्वा धेनुवने ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।
प्रभासेशं प्रभासे च दृष्ट्वा याति परां गतिम्

dhenuṃ dṛṣṭvā dhenuvane brahmalokaṃ nayetpitṝn |
prabhāseśaṃ prabhāse ca dṛṣṭvā yāti parāṃ gatim

1,83.16

कोटीश्वरं चाश्वमेधं दृष्ट्वा स्यादृणनाशनम् ।
स्वर्गद्वारेश्वरं दृष्ट्वा मुच्यते भवबन्धनात्

koṭīśvaraṃ cāśvamedhaṃ dṛṣṭvā syādṛṇanāśanam |
svargadvāreśvaraṃ dṛṣṭvā mucyate bhavabandhanāt

1,83.17

रामेश्वरं गदालोलं दृष्ट्वा स्वर्गमवाप्नुयात् ।
ब्रह्मेश्वरं तथा दृष्ट्वा मुच्यते ब्रह्महत्यया

rāmeśvaraṃ gadālolaṃ dṛṣṭvā svargamavāpnuyāt |
brahmeśvaraṃ tathā dṛṣṭvā mucyate brahmahatyayā

1,83.18

मुण्डपृष्ठे महाचण्डीं दृष्ट्वा कामानवाप्नुयात् ।
फल्ग्वीशं फल्गुचण्डीं च गौरीं दृष्ट्वा च मङ्गलाम्

muṇḍapṛṣṭhe mahācaṇḍīṃ dṛṣṭvā kāmānavāpnuyāt |
phalgvīśaṃ phalgucaṇḍīṃ ca gaurīṃ dṛṣṭvā ca maṅgalām

1,83.19

गोमकं गोपतिं देवं पितॄणामनृणो भवेत् ।
अङ्गारेशं च सिद्धेशं गयादित्यं गजं तथा

gomakaṃ gopatiṃ devaṃ pitṝṇāmanṛṇo bhavet |
aṅgāreśaṃ ca siddheśaṃ gayādityaṃ gajaṃ tathā

1,83.20

मार्कण्डेयेश्वरं दृष्ट्वा पितॄणामनृणो भवेत् ।
फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरम्

mārkaṇḍeyeśvaraṃ dṛṣṭvā pitṝṇāmanṛṇo bhavet |
phalgutīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ gadādharam

1,83.21

एतेन किं न पर्याप्तं नॄणां सुकृतकारिणाम् ।
ब्रह्मलोकं प्रयान्तीह पुरुषा एकविंशतिः

etena kiṃ na paryāptaṃ nṝṇāṃ sukṛtakāriṇām |
brahmalokaṃ prayāntīha puruṣā ekaviṃśatiḥ

1,83.22

पृथिव्यां यानि तीर्थानी ये समुद्राः सरांसि च ।
फल्गुतीर्थं गमिष्यन्ति वारमेकं दिनेदिने

pṛthivyāṃ yāni tīrthānī ye samudrāḥ sarāṃsi ca |
phalgutīrthaṃ gamiṣyanti vāramekaṃ dinedine

1,83.23

पृथिव्यां च गया पुण्या गयायां च गयाशिरः ।
श्रेष्ठं तथा फल्गुतीर्थं तन्मुखं च सुरस्य हि

pṛthivyāṃ ca gayā puṇyā gayāyāṃ ca gayāśiraḥ |
śreṣṭhaṃ tathā phalgutīrthaṃ tanmukhaṃ ca surasya hi

1,83.24

उदीचि कनकानद्यो नाभितीर्थं तु मध्यतः ।
पुण्यं ब्रह्मसदस्तीर्थं स्नानात्स्याद्ब्रह्मलोकदम्

udīci kanakānadyo nābhitīrthaṃ tu madhyataḥ |
puṇyaṃ brahmasadastīrthaṃ snānātsyādbrahmalokadam

1,83.25

कूपे पिण्डादिकं कृत्वा पितॄणामनृणो भवेम् ।
तथाक्षयवटे श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन्

kūpe piṇḍādikaṃ kṛtvā pitṝṇāmanṛṇo bhavem |
tathākṣayavaṭe śrāddhī brahmalokaṃ nayetpitṝn

1,83.26

हंसतीर्थे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ।
कोटितीथ गयालोले वैतरण्यां च गोमके

haṃsatīrthe naraḥ snātvā sarvapāpaiḥ pramucyate |
koṭitītha gayālole vaitaraṇyāṃ ca gomake

1,83.27

ब्रह्मलोकं नयेच्छ्राद्धी पुरुषानेकविंशतिम् ।
ब्रह्मतीर्थे रामतीर्थे आग्नेये सोमतीर्थके

brahmalokaṃ nayecchrāddhī puruṣānekaviṃśatim |
brahmatīrthe rāmatīrthe āgneye somatīrthake

1,83.28

श्राद्धी रामह्रदे ब्रह्मलोकं पितृकुलं नयेत् ।
उत्तरे मानसे श्राद्धी न भूयो जायते नरः

śrāddhī rāmahrade brahmalokaṃ pitṛkulaṃ nayet |
uttare mānase śrāddhī na bhūyo jāyate naraḥ

1,83.29

दक्षिणे मानसे श्राद्धी ब्रह्मलोकं पितॄन्नयेत् ।
स्वगद्वारे नरः श्राद्धी ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।
भीष्मतर्पणकृत्तस्य कूटे तारयते पितॄन् ।
गृध्रेश्वरे तथा श्राद्धी पितॄणामनृणो भवेत्

dakṣiṇe mānase śrāddhī brahmalokaṃ pitṝnnayet |
svagadvāre naraḥ śrāddhī brahmalokaṃ nayetpitṝn |
bhīṣmatarpaṇakṛttasya kūṭe tārayate pitṝn |
gṛdhreśvare tathā śrāddhī pitṝṇāmanṛṇo bhavet

1,83.30

श्राद्धी च धेनुकारण्ये ब्रिह्मलोकं पितॄन्नयेत् ।
तिलधेनुप्रदः स्नात्वा दृष्ट्वा धेनुं न संशयः

śrāddhī ca dhenukāraṇye brihmalokaṃ pitṝnnayet |
tiladhenupradaḥ snātvā dṛṣṭvā dhenuṃ na saṃśayaḥ

1,83.31

ऐन्द्रे वा नरतीर्थे च वासवे वैष्णवे तथा ।
महानद्यां कृतश्राद्धो ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन्

aindre vā naratīrthe ca vāsave vaiṣṇave tathā |
mahānadyāṃ kṛtaśrāddho brahmalokaṃ nayetpitṝn

1,83.32

गायत्त्रे चैव सावित्रे तीर्थे सारस्वते तथा ।
स्नानस न्ध्यातर्पणकृच्छ्राद्धी चैकोत्तरं शतम्

gāyattre caiva sāvitre tīrthe sārasvate tathā |
snānasa ndhyātarpaṇakṛcchrāddhī caikottaraṃ śatam

1,83.33

पितॄणां तु कुलं ब्रह्मलोकं नयति मानवः ।
ब्रह्मयोनिं विनिर्गच्छेत्प्रयतः पितृमानसः

pitṝṇāṃ tu kulaṃ brahmalokaṃ nayati mānavaḥ |
brahmayoniṃ vinirgacchetprayataḥ pitṛmānasaḥ

1,83.34

तर्पयित्वा पितॄन्देवान्न विशेद्योनिसङ्कटे ।
तर्पणे काकजङ्घार्या पितॄणां तृप्तिरक्षया

tarpayitvā pitṝndevānna viśedyonisaṅkaṭe |
tarpaṇe kākajaṅghāryā pitṝṇāṃ tṛptirakṣayā

1,83.35

धर्मारण्ये मतङ्गस्य वाप्यां श्राद्धाद्दिवं व्रजेत् ।
धर्मयूपे च कूपे त पितॄणामनृणो भवेत्

dharmāraṇye mataṅgasya vāpyāṃ śrāddhāddivaṃ vrajet |
dharmayūpe ca kūpe ta pitṝṇāmanṛṇo bhavet

1,83.36

प्रमाणं देवताः सन्तु लोकपालाश्च साक्षिणः ।
मयागत्य मतङ्गे ऽस्मिन्पितॄणां निष्कृतिः कृता

pramāṇaṃ devatāḥ santu lokapālāśca sākṣiṇaḥ |
mayāgatya mataṅge 'sminpitṝṇāṃ niṣkṛtiḥ kṛtā

1,83.37

रामतीर्थे नराः स्नात्वा श्राद्धं कृत्वा प्रभासके ।
शिलायां प्रेतभावात्स्युर्मुक्ताः पितृगणाः किल

rāmatīrthe narāḥ snātvā śrāddhaṃ kṛtvā prabhāsake |
śilāyāṃ pretabhāvātsyurmuktāḥ pitṛgaṇāḥ kila

1,83.38

श्राद्धकृच्छ स्वपुष्टायां त्रिः सफ्तकुंलमुद्धरेत् ।
श्राद्धकृन्मुण्डपृष्ठादौ ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन्

śrāddhakṛccha svapuṣṭāyāṃ triḥ saphtakuṃlamuddharet |
śrāddhakṛnmuṇḍapṛṣṭhādau brahmalokaṃ nayetpitṝn

1,83.39

गयायां न हि तत्स्थानं यत्र तीर्थं न विद्यते ।
पञ्चक्रोशे गयाक्षेत्रे यत्र तत्र तु पिण्डदः

gayāyāṃ na hi tatsthānaṃ yatra tīrthaṃ na vidyate |
pañcakrośe gayākṣetre yatra tatra tu piṇḍadaḥ

1,83.40

अक्षयं फलमाप्नोति ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।
जनार्दनस्य हस्ते तु पिण्डं दद्यात्स्वकं नरः

akṣayaṃ phalamāpnoti brahmalokaṃ nayetpitṝn |
janārdanasya haste tu piṇḍaṃ dadyātsvakaṃ naraḥ

1,83.41

एष पिण्डे मया दत्तस्तव हस्ते जनार्दन ! ।
परलोकं गते मोक्षमक्षय्यमुपतिष्ठताम्

eṣa piṇḍe mayā dattastava haste janārdana ! |
paralokaṃ gate mokṣamakṣayyamupatiṣṭhatām

1,83.42

ब्रह्मलोकमवाप्नोति पितृभिः सह निश्चितम् ।
गयायां धर्मपृष्ठे च सरसि ब्रह्मणस्तथा

brahmalokamavāpnoti pitṛbhiḥ saha niścitam |
gayāyāṃ dharmapṛṣṭhe ca sarasi brahmaṇastathā

1,83.43

गयाशीर्षे ऽक्षयवटे पितॄणां दत्तमक्षयम् ।
धर्मारण्यं धर्मपृष्ठं धेनुकारण्यमेव च

gayāśīrṣe 'kṣayavaṭe pitṝṇāṃ dattamakṣayam |
dharmāraṇyaṃ dharmapṛṣṭhaṃ dhenukāraṇyameva ca

1,83.44

दृष्ट्वैतानि पितॄंश्चार्यवंश्यान्विंशतिमुद्धरेत् ।
ब्रह्मारण्यं महानद्याः पश्चिमो भाग उच्यते

dṛṣṭvaitāni pitṝṃścāryavaṃśyānviṃśatimuddharet |
brahmāraṇyaṃ mahānadyāḥ paścimo bhāga ucyate

1,83.45

पूर्वो ब्रह्मसदो भागो नागाद्रिर्भरताश्रमः ।
भरतस्याश्रमे श्राद्धी मतङ्गस्य पदे भवेत्

pūrvo brahmasado bhāgo nāgādrirbharatāśramaḥ |
bharatasyāśrame śrāddhī mataṅgasya pade bhavet

1,83.46

गयाशीर्षाद्दक्षिणतो महानद्याश्च पश्चिमे ।
तत्स्मृतं चम्पकवनं तत्र पाण्डुशिलास्ति हि

gayāśīrṣāddakṣiṇato mahānadyāśca paścime |
tatsmṛtaṃ campakavanaṃ tatra pāṇḍuśilāsti hi

1,83.47

श्राद्धी तत्र तृतीयायां निश्चिरायाश्च मण्डले ।
महाह्रदे च कौशिक्यामक्षयं फलमाप्नुयात्

śrāddhī tatra tṛtīyāyāṃ niścirāyāśca maṇḍale |
mahāhrade ca kauśikyāmakṣayaṃ phalamāpnuyāt

1,83.48

वैतरण्या श्चोत्तरतस्तृतीयाख्यो जलाशयः ।
पदानि तत्र क्रौञ्चस्य श्राद्धी स्वर्गं नयेत्पितॄन्

vaitaraṇyā ścottaratastṛtīyākhyo jalāśayaḥ |
padāni tatra krauñcasya śrāddhī svargaṃ nayetpitṝn

1,83.49

क्रौञ्चपादादुत्तरतो निश्चिराख्यो जलाशयः ।
सकृद्यत्राभिगमनं सकृत्पिंण्डप्रपातनम्

krauñcapādāduttarato niścirākhyo jalāśayaḥ |
sakṛdyatrābhigamanaṃ sakṛtpiṃṇḍaprapātanam

1,83.50

दुर्लभं किं पुनर्नित्यमस्मिन्नेव व्यवस्थितिः ।
महानद्यामुपस्पृश्य तर्पयेत्पितृदेवताः

durlabhaṃ kiṃ punarnityamasminneva vyavasthitiḥ |
mahānadyāmupaspṛśya tarpayetpitṛdevatāḥ

1,83.51

अक्षयान्प्राप्नुयाल्लोकान्कुलं चापि समुद्धरेत् ।
सावित्रे पठ्यते सन्ध्या कृता स्याद्द्वादशाब्दिकी

akṣayānprāpnuyāllokānkulaṃ cāpi samuddharet |
sāvitre paṭhyate sandhyā kṛtā syāddvādaśābdikī

1,83.52

शुक्लकृष्णावुभौ पक्षौ गयायां यो वसेन्नरः पुनात्यासप्तमं चैव कुलं नास्त्यत्र संशयः

śuklakṛṣṇāvubhau pakṣau gayāyāṃ yo vasennaraḥ punātyāsaptamaṃ caiva kulaṃ nāstyatra saṃśayaḥ

1,83.53

गयायां मुणाडपृष्ठं च अरविन्दं च पर्वतम् ।
तृतीयं क्रैञ्चपादं च दृष्ट्वा पापैः प्रमुच्यते

gayāyāṃ muṇāḍapṛṣṭhaṃ ca aravindaṃ ca parvatam |
tṛtīyaṃ kraiñcapādaṃ ca dṛṣṭvā pāpaiḥ pramucyate

1,83.54

मकरे वर्तमाने च ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः ।
दुर्लभं त्रिषु लोकेषु गयायां पिण्डपातनम्

makare vartamāne ca grahaṇe candrasūryayoḥ |
durlabhaṃ triṣu lokeṣu gayāyāṃ piṇḍapātanam

1,83.55

महाह्रदे च कौशिक्यां मूलक्षेत्रे विशेषतः ।
गुहायां गृध्रकूटस्य श्राद्धं दत्तं (सप्त) महाफलम्

mahāhrade ca kauśikyāṃ mūlakṣetre viśeṣataḥ |
guhāyāṃ gṛdhrakūṭasya śrāddhaṃ dattaṃ (sapta) mahāphalam

1,83.56

यत्र माहेश्वरी धारा श्राद्धी तत्रानृणो भवेत् ।
पुण्यां विशालामासाद्य नदीं त्रैलोक्य विश्रुताम्

yatra māheśvarī dhārā śrāddhī tatrānṛṇo bhavet |
puṇyāṃ viśālāmāsādya nadīṃ trailokya viśrutām

1,83.57

अग्निष्टोममवाप्नोति श्राद्धी प्रायाद्दिवं नरः ।
श्राद्धी मासपदे स्नात्वा वाजपेयफलं लभेत्

agniṣṭomamavāpnoti śrāddhī prāyāddivaṃ naraḥ |
śrāddhī māsapade snātvā vājapeyaphalaṃ labhet

1,83.58

रविपादे पिण्डदानात्पतितोद्धारणं भवेत् ।
गयास्थो यो ददात्यन्नं पितरस्तेन पुत्रिणः

ravipāde piṇḍadānātpatitoddhāraṇaṃ bhavet |
gayāstho yo dadātyannaṃ pitarastena putriṇaḥ

1,83.59

काङ्क्षन्ते पितरः पुत्रान्नरकाद्भयभीरवः ।
गयां यास्यति यः कश्चित्सो ऽस्मान्सन्तरयिष्यति

kāṅkṣante pitaraḥ putrānnarakādbhayabhīravaḥ |
gayāṃ yāsyati yaḥ kaścitso 'smānsantarayiṣyati

1,83.60

गयाप्राप्तं सुतं दृष्ट्वा पितॄणामुत्सवो भवेत् ।
पभ्द्यामपि जलं स्पृष्ट्वा अस्मभ्यं किल दास्यति

gayāprāptaṃ sutaṃ dṛṣṭvā pitṝṇāmutsavo bhavet |
pabhdyāmapi jalaṃ spṛṣṭvā asmabhyaṃ kila dāsyati

1,83.61

आत्मजो वा तथान्यो वा गयाकूपे यदा तदा ।
यन्नाम्ना पातयेत्पिण्डं तं नयेद्ब्रह्म शाश्वतम्

ātmajo vā tathānyo vā gayākūpe yadā tadā |
yannāmnā pātayetpiṇḍaṃ taṃ nayedbrahma śāśvatam

1,83.62

पुण्डरीकं विष्णुलोकं प्राप्नुयात्कोटितीर्थगः ।
या सा वैतरणी नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुता

puṇḍarīkaṃ viṣṇulokaṃ prāpnuyātkoṭitīrthagaḥ |
yā sā vaitaraṇī nāma triṣu lokeṣu viśrutā

1,83.63

सावतीर्णा गयाक्षेत्रे पितॄणां तारणाय हि ।
श्राद्धदः पिण्डदस्तत्र गोप्रदानं करोतियः

sāvatīrṇā gayākṣetre pitṝṇāṃ tāraṇāya hi |
śrāddhadaḥ piṇḍadastatra gopradānaṃ karotiyaḥ

1,83.64

एकविंशतिवंश्यान्स तारयेन्नात्र संशयः ।
यदि पुत्रो गयां गच्छेत्कदाचित्कालपर्यये

ekaviṃśativaṃśyānsa tārayennātra saṃśayaḥ |
yadi putro gayāṃ gacchetkadācitkālaparyaye

1,83.65

तानेव भोजयेद्विप्रान्ब्रह्मणा ये प्रकल्पिताः ।
तेषां ब्रह्मसदः स्थानं सोमपानं तथैव च

tāneva bhojayedviprānbrahmaṇā ye prakalpitāḥ |
teṣāṃ brahmasadaḥ sthānaṃ somapānaṃ tathaiva ca

1,83.66

ब्रह्मप्रकल्पितं स्थानं विप्रा ब्रह्मप्रकल्पपिताः ।
पूजितैः पूजिताः सर्वे पितृभिः सह देवताः

brahmaprakalpitaṃ sthānaṃ viprā brahmaprakalpapitāḥ |
pūjitaiḥ pūjitāḥ sarve pitṛbhiḥ saha devatāḥ

1,83.67

तर्पयेत्तु गयाविप्रान्हव्यकव्यैर्विधानतः ।
स्थानं देहपरित्यागे गयायां तु विधीयते

tarpayettu gayāviprānhavyakavyairvidhānataḥ |
sthānaṃ dehaparityāge gayāyāṃ tu vidhīyate

1,83.68

यः करोति वृषोत्सर्गं गयाक्षेत्रे ह्यनुत्तमे ।
अग्निष्टोमशतं पुण्यं लभते नात्र संशयः

yaḥ karoti vṛṣotsargaṃ gayākṣetre hyanuttame |
agniṣṭomaśataṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

1,83.69

आत्मनो ऽपि महाबुद्धिर्गयायां तु तिलैर्विना ।
पिण्डनिर्वापणं कुर्यादन्येषामपि मानवः

ātmano 'pi mahābuddhirgayāyāṃ tu tilairvinā |
piṇḍanirvāpaṇaṃ kuryādanyeṣāmapi mānavaḥ

1,83.70

यावन्तो ज्ञातयः पित्र्या बान्धवाः सुहृदस्तथा ।
तेभ्यो व्यासगयाभूमौ पिण्डो देयो विधानतः

yāvanto jñātayaḥ pitryā bāndhavāḥ suhṛdastathā |
tebhyo vyāsagayābhūmau piṇḍo deyo vidhānataḥ

1,83.71

रामतीर्थे नरः स्नात्वा गोशतस्याप्नुयात्फलम् ।
मतङ्गवाप्यां स्नात्वा च गोसहस्रफलं लभेत्

rāmatīrthe naraḥ snātvā gośatasyāpnuyātphalam |
mataṅgavāpyāṃ snātvā ca gosahasraphalaṃ labhet

1,83.72

निश्चिरासंगमे स्नात्वा ब्रह्मलोकं नयेत्पितॄन् ।
वसिष्ठस्याश्रमे स्नात्वा वाजपेयं च विन्दति

niścirāsaṃgame snātvā brahmalokaṃ nayetpitṝn |
vasiṣṭhasyāśrame snātvā vājapeyaṃ ca vindati

1,83.73

महाकौश्यां समावासादश्वमेधफलं लभेत् ।
पितामहस्य सरसः प्रसृता लोकपावनी

mahākauśyāṃ samāvāsādaśvamedhaphalaṃ labhet |
pitāmahasya sarasaḥ prasṛtā lokapāvanī

1,83.74

समीपे त्वग्निधारेति विश्रुता कपिला हि सा ।
अग्निष्टोमफलं श्राद्धी स्नात्वात्र कृतकृत्यता

samīpe tvagnidhāreti viśrutā kapilā hi sā |
agniṣṭomaphalaṃ śrāddhī snātvātra kṛtakṛtyatā

1,83.75

श्राद्धी कुमारधारायामश्वमेधफलं लभेत् ।
कुमारमभिगम्याथ नत्वा मुक्तिमवाप्नुयात्

śrāddhī kumāradhārāyāmaśvamedhaphalaṃ labhet |
kumāramabhigamyātha natvā muktimavāpnuyāt

1,83.76

सोमकुण्डे नरः स्नात्वा सोमलोकं च गच्छति ।
संवर्तस्य नरो वाप्यां सुभगः स्यात्तु पिण्डदः

somakuṇḍe naraḥ snātvā somalokaṃ ca gacchati |
saṃvartasya naro vāpyāṃ subhagaḥ syāttu piṇḍadaḥ

1,83.77

धौतपापो नरो याति प्रेतकुण्डे च पिण्डदः ।
देवनद्यां लेलिहाने मथने जानुगर्तके

dhautapāpo naro yāti pretakuṇḍe ca piṇḍadaḥ |
devanadyāṃ lelihāne mathane jānugartake

1,83.78

एवमादिषु तीर्थेषु पिण्डदस्तारयेत्पितॄन् ।
नत्वा देवान्वसिष्ठेशप्रभृतीनृणसंक्षयम्

evamādiṣu tīrtheṣu piṇḍadastārayetpitṝn |
natvā devānvasiṣṭheśaprabhṛtīnṛṇasaṃkṣayam

Chapter 1.84

1,84.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम त्र्यशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 84 ब्रह्मोवाच ।
उद्यतस्तु गयां गन्तुं श्राद्धं कृत्वा विधानतः ।
विधाय कार्पटीविषं ग्रामस्यापि प्रदक्षिणम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gayāmāhātmyaṃ nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 84 brahmovāca |
udyatastu gayāṃ gantuṃ śrāddhaṃ kṛtvā vidhānataḥ |
vidhāya kārpaṭīviṣaṃ grāmasyāpi pradakṣiṇam

1,84.2

ततो ग्रामान्तरं गत्वा श्राद्धशेषस्य भोजनम् ।
कृत्वा प्रदक्षिणं गच्छेत्प्रतिग्रहविवर्जितः

tato grāmāntaraṃ gatvā śrāddhaśeṣasya bhojanam |
kṛtvā pradakṣiṇaṃ gacchetpratigrahavivarjitaḥ

1,84.3

गृहाच्चलितमात्रस्य गयायां गमनं प्रति ।
स्वर्गारोहणसोपानं पितॄणां तु पदेपदे

gṛhāccalitamātrasya gayāyāṃ gamanaṃ prati |
svargārohaṇasopānaṃ pitṝṇāṃ tu padepade

1,84.4

मुण्डनं चोपवासश्च सर्वतीर्थेष्वयं विधिः ।
वर्जयित्वा कुरुक्षेत्रं विशालां विरजां गयाम्

muṇḍanaṃ copavāsaśca sarvatīrtheṣvayaṃ vidhiḥ |
varjayitvā kurukṣetraṃ viśālāṃ virajāṃ gayām

1,84.5

दिवा च सर्वदा रात्रौ गयायां श्राद्धकृद्भवेत् ।
वाराणस्यां कृतं श्राद्धं तीर्थे शोणनदे तथा

divā ca sarvadā rātrau gayāyāṃ śrāddhakṛdbhavet |
vārāṇasyāṃ kṛtaṃ śrāddhaṃ tīrthe śoṇanade tathā

1,84.6

पुनः पुनामहानद्यां श्राद्धी स्वर्गं पितॄन्नयेत् ।
उत्तरं मानसं गत्वा सिद्धिं प्राप्नोत्यनुत्तमाम्

punaḥ punāmahānadyāṃ śrāddhī svargaṃ pitṝnnayet |
uttaraṃ mānasaṃ gatvā siddhiṃ prāpnotyanuttamām

1,84.7

तस्मिन्निवर्तयेच्छ्राद्धं स्नानं चैव निवर्तयेत् ।
कामान्स लभते दिव्यान्मोक्षोपायं च सर्वशः

tasminnivartayecchrāddhaṃ snānaṃ caiva nivartayet |
kāmānsa labhate divyānmokṣopāyaṃ ca sarvaśaḥ

1,84.8

दक्षिणं मानसं गत्वा मौनी पिण्डादि कारयेत् ।
ऋणत्रयापाकरणं लभेद्दक्षिणमानसे

dakṣiṇaṃ mānasaṃ gatvā maunī piṇḍādi kārayet |
ṛṇatrayāpākaraṇaṃ labheddakṣiṇamānase

1,84.9

सिद्धानां प्रीतिजननैः पापानां च भयङ्करैः ।
लेलिहानैर्महाघोरैरक्षतैः पन्नगोत्तमैः

siddhānāṃ prītijananaiḥ pāpānāṃ ca bhayaṅkaraiḥ |
lelihānairmahāghorairakṣataiḥ pannagottamaiḥ

1,84.10

नाम्ना कनखलं तीर्थं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।
उदीच्यां मुण्डपृष्ठस्य देवर्षिगणसेवितम्

nāmnā kanakhalaṃ tīrthaṃ triṣu lokeṣu viśrutam |
udīcyāṃ muṇḍapṛṣṭhasya devarṣigaṇasevitam

1,84.11

तत्र स्नात्वा दिवं याति श्राद्धं दत्तमथाक्षयम् ।
सूर्यं नत्वा त्विदं कुर्यात्कृतपिण्डादिसत्क्रियः

tatra snātvā divaṃ yāti śrāddhaṃ dattamathākṣayam |
sūryaṃ natvā tvidaṃ kuryātkṛtapiṇḍādisatkriyaḥ

1,84.12

कव्यवाहस्तथा सोमो यमश्चैवार्यमा तथा ।
अग्निष्वात्ता बर्हिषदः सोमपाः पिदृदेवताः

kavyavāhastathā somo yamaścaivāryamā tathā |
agniṣvāttā barhiṣadaḥ somapāḥ pidṛdevatāḥ

1,84.13

आगच्छन्तु महाभागा युषमाभी रक्षितास्त्विह ।
मदीयाः पितरो ये च कुले जाताः सनाभयः

āgacchantu mahābhāgā yuṣamābhī rakṣitāstviha |
madīyāḥ pitaro ye ca kule jātāḥ sanābhayaḥ

1,84.14

तेषां पिण्डप्रदानार्थमागतो ऽस्मि गयामिमाम् ।
कृतपिण्डः फल्गुतीर्थे पश्यैद्देवं पितामहम्

teṣāṃ piṇḍapradānārthamāgato 'smi gayāmimām |
kṛtapiṇḍaḥ phalgutīrthe paśyaiddevaṃ pitāmaham

1,84.15

गदाधरं ततः पश्येत्पितॄणामनृणामनृणो भवेत् ।
फल्गुतीर्थे नरः स्नात्वा दृष्ट्वा देवं गदाधरम्

gadādharaṃ tataḥ paśyetpitṝṇāmanṛṇāmanṛṇo bhavet |
phalgutīrthe naraḥ snātvā dṛṣṭvā devaṃ gadādharam

1,84.16

आत्मानं तारयेत्सद्यो दश पूर्वान्दशापरान् ।
प्रथमेह्निविधिः प्रोक्तो द्वितीयदिवसे व्रजेत्

ātmānaṃ tārayetsadyo daśa pūrvāndaśāparān |
prathamehnividhiḥ prokto dvitīyadivase vrajet

1,84.17

धर्मारण्यं मतङ्गस्य वाप्यां पिण्डादिकृद्भवेत् ।
धर्मारण्यं समासाद्य वाजपेयफलं लभेत्

dharmāraṇyaṃ mataṅgasya vāpyāṃ piṇḍādikṛdbhavet |
dharmāraṇyaṃ samāsādya vājapeyaphalaṃ labhet

1,84.18

राजसूयाश्वमेधाभ्यां फलं स्याद्ब्रह्मतीर्थके ।
श्राद्धं पिण्डोदकं कार्यं मध्ये वै कूपयूपयोः

rājasūyāśvamedhābhyāṃ phalaṃ syādbrahmatīrthake |
śrāddhaṃ piṇḍodakaṃ kāryaṃ madhye vai kūpayūpayoḥ

1,84.19

कूपोदकेन तत्कार्यं पितॄणां दत्तमक्षयम् ।
तृतीये ऽबह्नि ब्रह्मसदो गत्वा स्नात्वाथ तर्पणम्

kūpodakena tatkāryaṃ pitṝṇāṃ dattamakṣayam |
tṛtīye 'bahni brahmasado gatvā snātvātha tarpaṇam

1,84.20

कृत्वा श्राद्धादिकं पिण्डं मध्ये वै यूपकूपयोः ।
गोप्रचारसमीपस्था आब्रह्म ब्रह्मकल्पिताः

kṛtvā śrāddhādikaṃ piṇḍaṃ madhye vai yūpakūpayoḥ |
gopracārasamīpasthā ābrahma brahmakalpitāḥ

1,84.21

तेषा सेवनमात्रेण पितरो मोक्षगामिनः ।
यूपं प्रदक्षिणीकृत्य वाजपेयफलं लभेत्

teṣā sevanamātreṇa pitaro mokṣagāminaḥ |
yūpaṃ pradakṣiṇīkṛtya vājapeyaphalaṃ labhet

1,84.22

फल्गुतीर्थे चतुर्थे ऽहिनि स्नात्वा देवादितर्पणम् ।
कृत्वा श्राद्धङ्गयाशीर्षे कुर्याद्रुद्रपदादिषु

phalgutīrthe caturthe 'hini snātvā devāditarpaṇam |
kṛtvā śrāddhaṅgayāśīrṣe kuryādrudrapadādiṣu

1,84.23

पिणाडान्देहिमुखे व्यासे पञ्चाग्नौ च पदत्रये ।
सूर्येन्दुकार्तिकेयेषु कृतं श्राद्धं तथाक्षयम्

piṇāḍāndehimukhe vyāse pañcāgnau ca padatraye |
sūryendukārtikeyeṣu kṛtaṃ śrāddhaṃ tathākṣayam

1,84.24

श्राद्धं तु नवदेवत्यं कुर्याद्द्वादशदैवतम् ।
अन्वष्टकासु वृद्धौ च गयायां मृतवासरे

śrāddhaṃ tu navadevatyaṃ kuryāddvādaśadaivatam |
anvaṣṭakāsu vṛddhau ca gayāyāṃ mṛtavāsare

1,84.25

अत्र मातुः पृथक् श्राद्धमन्यत्र पतिना सह ।
स्नात्वा दशाश्वमेधे तु दृष्ट्वा देवं पितामहम्

atra mātuḥ pṛthak śrāddhamanyatra patinā saha |
snātvā daśāśvamedhe tu dṛṣṭvā devaṃ pitāmaham

1,84.26

रुद्रपादं नरः स्पृष्ट्वा न चेहावर्तते पुनः ।
त्रिर्वित्तपूर्णां पृथिवीं दत्त्वा यत्फलमाप्नुयात्

rudrapādaṃ naraḥ spṛṣṭvā na cehāvartate punaḥ |
trirvittapūrṇāṃ pṛthivīṃ dattvā yatphalamāpnuyāt

1,84.27

स तत्फलमवाप्नोति कृत्वा श्राद्धं गयाशिरे ।
शमीपत्रप्रमाणेन पिण्डं दद्याद्गयाशिरे

sa tatphalamavāpnoti kṛtvā śrāddhaṃ gayāśire |
śamīpatrapramāṇena piṇḍaṃ dadyādgayāśire

1,84.28

पितरो यान्ति देवत्वं नात्र कार्या विचारणा ।
मुण्डपृष्टे पदं न्यस्तं महादेवेन धीमता

pitaro yānti devatvaṃ nātra kāryā vicāraṇā |
muṇḍapṛṣṭe padaṃ nyastaṃ mahādevena dhīmatā

1,84.29

अल्पेन तपसा तत्र महापुण्यमवाप्नुयात् ।
गयाशीर्षे तु यः पिण्डान्नाम्ना येषां तु निर्वपेत्

alpena tapasā tatra mahāpuṇyamavāpnuyāt |
gayāśīrṣe tu yaḥ piṇḍānnāmnā yeṣāṃ tu nirvapet

1,84.30

नरकस्था दिवं यान्ति स्वर्गस्था मोक्षमाप्नुयुः ।
पञ्चमे ऽह्नि गन्दालोले स्नात्वा वटतले ततः

narakasthā divaṃ yānti svargasthā mokṣamāpnuyuḥ |
pañcame 'hni gandālole snātvā vaṭatale tataḥ

1,84.31

पिण्डान्दद्यात्पितॄणां च सकलं तारयेत्कुलम् ।
वटमूलं समासाद्य शाकेनोष्णोदकेन वा

piṇḍāndadyātpitṝṇāṃ ca sakalaṃ tārayetkulam |
vaṭamūlaṃ samāsādya śākenoṣṇodakena vā

1,84.32

एकस्मिन् भोजिते विप्र कोटिर्भवति भोजिताः ।
कृते श्राद्धे ऽक्षयवटे दृष्ट्वा च प्रपितामहम्

ekasmin bhojite vipra koṭirbhavati bhojitāḥ |
kṛte śrāddhe 'kṣayavaṭe dṛṣṭvā ca prapitāmaham

1,84.33

अक्षयाल्लंभते लोकान्कुलानामुद्धरेच्छतम् ।
एष्टव्या बहवः पुत्त्रा यद्येको ऽपि गयां व्रजेत्

akṣayāllaṃbhate lokānkulānāmuddharecchatam |
eṣṭavyā bahavaḥ puttrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet

1,84.34

यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत् ।
प्रेतः कश्चित्समुद्दिश्य वणिजं कञ्चिदब्रवीत्

yajeta vāśvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet |
pretaḥ kaścitsamuddiśya vaṇijaṃ kañcidabravīt

1,84.35

मम नाम्ना गयाशीर्षे पिण्डनिर्वपणं कुरु ।
प्रेतभावाद्विमुक्तः स्यांस्वर्गदो दातुरेव च

mama nāmnā gayāśīrṣe piṇḍanirvapaṇaṃ kuru |
pretabhāvādvimuktaḥ syāṃsvargado dātureva ca

1,84.36

श्रुत्वा वणिग्गयाशीर्ष प्रेतराजाय पिण्डकम् ।
प्रददावनुजैः सार्धं स्वपितृभ्यस्ततो ददौ

śrutvā vaṇiggayāśīrṣa pretarājāya piṇḍakam |
pradadāvanujaiḥ sārdhaṃ svapitṛbhyastato dadau

1,84.37

सर्वे मुक्ता विशालो ऽपि सपुत्रो ऽभुच्च पिण्डदः ।
विशालायां विशालो ऽभूद्राजपुत्रोब्रवीद्द्विजान्

sarve muktā viśālo 'pi saputro 'bhucca piṇḍadaḥ |
viśālāyāṃ viśālo 'bhūdrājaputrobravīddvijān

1,84.38

कथं पुत्रादयः स्युर्मे विप्राश्चोतुर्विशालकम् ।
गयायां पिण्डदानेन तव सर्वं भविष्यति

kathaṃ putrādayaḥ syurme viprāścoturviśālakam |
gayāyāṃ piṇḍadānena tava sarvaṃ bhaviṣyati

1,84.39

विशालो ऽथ गयाशीर्ष पिण्डदो ऽभूच्च पुत्रवान् ।
दृष्ट्वाकाशे सितं रक्तं कृष्णं पुरुषमब्रवीत्

viśālo 'tha gayāśīrṣa piṇḍado 'bhūcca putravān |
dṛṣṭvākāśe sitaṃ raktaṃ kṛṣṇaṃ puruṣamabravīt

1,84.40

के यूयं तेषु चैवैकः सितः प्रोचे विशालकम् ।
अहं सितस्ते जनक इन्द्रलोकं गतः शभम्

ke yūyaṃ teṣu caivaikaḥ sitaḥ proce viśālakam |
ahaṃ sitaste janaka indralokaṃ gataḥ śabham

1,84.41

मम पुत्र पिता रक्तो ब्रह्महा पापकृत्परम् ।
अयं पितामहः कृष्ण ऋषयो ऽनेन घातिताः

mama putra pitā rakto brahmahā pāpakṛtparam |
ayaṃ pitāmahaḥ kṛṣṇa ṛṣayo 'nena ghātitāḥ

1,84.42

अवीचिं नरकं प्राप्तौ मुक्तौ जातौ च पिण्डद ।
मुक्तीकृतास्ततः सर्वे व्रजामः स्वर्गमुत्तमम्

avīciṃ narakaṃ prāptau muktau jātau ca piṇḍada |
muktīkṛtāstataḥ sarve vrajāmaḥ svargamuttamam

1,84.43

कृतकृत्यो विशालो ऽपि राज्यं कृत्वा दिवं ययौ ।
ये ऽस्मत्कुले तु पितरो लुप्तपिण्डोदकक्रियाः

kṛtakṛtyo viśālo 'pi rājyaṃ kṛtvā divaṃ yayau |
ye 'smatkule tu pitaro luptapiṇḍodakakriyāḥ

1,84.44

ये चाप्यकृतचूडास्तु ये च गर्भाद्विनिःसृताः ।
येषां दाहो न क्रियाच ये ऽग्निदग्धास्तथापरे

ye cāpyakṛtacūḍāstu ye ca garbhādviniḥsṛtāḥ |
yeṣāṃ dāho na kriyāca ye 'gnidagdhāstathāpare

1,84.45

भूमौ दत्तेन तृप्यन्तु तृप्ता यान्तु परां गतिम् ।
पिता पितामहश्चैव तथैव प्रपितामहः

bhūmau dattena tṛpyantu tṛptā yāntu parāṃ gatim |
pitā pitāmahaścaiva tathaiva prapitāmahaḥ

1,84.46

माता पितामही चैव तथैव प्रपितामही ।
तथा मातामहश्चैव प्रमातामह एव च

mātā pitāmahī caiva tathaiva prapitāmahī |
tathā mātāmahaścaiva pramātāmaha eva ca

1,84.47

वृद्धप्रमातामहश्च तथा मातामही परम् ।
प्रमातामही तथा वृद्धप्रमातामहीति वै

vṛddhapramātāmahaśca tathā mātāmahī param |
pramātāmahī tathā vṛddhapramātāmahīti vai

1,84.48

अन्येषां चैव पिण्डो ऽयमक्षय्यमुपतिष्ठताम्

anyeṣāṃ caiva piṇḍo 'yamakṣayyamupatiṣṭhatām

Chapter 1.85

1,85.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम चतुरशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 85 ब्रह्मोवाच ।
स्नात्वा प्रेतशिलादौ तु वरुणास्थामृतेन च ।
पिण्डं दद्यादिमैर्मन्त्रैरावाह्य च पितॄन्परान्

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gayāmāhātmyaṃ nāma caturaśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 85 brahmovāca |
snātvā pretaśilādau tu varuṇāsthāmṛtena ca |
piṇḍaṃ dadyādimairmantrairāvāhya ca pitṝnparān

1,85.2

अस्मत्कुले मृता ये च गतिर्येषां न विद्यते ।
आवाहयिष्येतान्सर्वान् दर्भपृष्ठे तिलोदकैः

asmatkule mṛtā ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate |
āvāhayiṣyetānsarvān darbhapṛṣṭhe tilodakaiḥ

1,85.3

पितवंशे मृता ये च मातृवंशे च ये मृताः ।
तषामुद्धरणार्थाये इमं पिण्डे ददाम्यहम्

pitavaṃśe mṛtā ye ca mātṛvaṃśe ca ye mṛtāḥ |
taṣāmuddharaṇārthāye imaṃ piṇḍe dadāmyaham

1,85.4

मातामहकुले ये च गतिर्येषां न विद्यते ।
तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्

mātāmahakule ye ca gatiryeṣāṃ na vidyate |
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.5

अजातदन्ता ये केचिद्ये च गर्भे प्रपीडिताः ।
तेषामुद्धरणार्थाय इम पिण्डं ददाम्यहम्

ajātadantā ye kecidye ca garbhe prapīḍitāḥ |
teṣāmuddharaṇārthāya ima piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.6

बन्धुवर्गाश्च ये केचिन्नामगोत्रविवर्जिताः ।
स्वगोत्रे परगोत्रे वा गतिर्येषां न विद्यते ।
तेषामुद्धरणार्थाय इम पिण्डं ददाम्यहम्

bandhuvargāśca ye kecinnāmagotravivarjitāḥ |
svagotre paragotre vā gatiryeṣāṃ na vidyate |
teṣāmuddharaṇārthāya ima piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.7

उद्बन्धनमृता ये च विषशस्त्रहताश्च ये ।
आत्मोपघातिनो ये च तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्

udbandhanamṛtā ye ca viṣaśastrahatāśca ye |
ātmopaghātino ye ca tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.8

अग्निदाहे मृता ये च सिंहव्याघ्रहताश्चये ।
दंष्ट्रिभिः शृङ्गिभिर्वापि तेषां पिण्डं ददाम्यहम्

agnidāhe mṛtā ye ca siṃhavyāghrahatāścaye |
daṃṣṭribhiḥ śṛṅgibhirvāpi teṣāṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.9

अग्निदग्धाश्च ये केचिन्नाग्निदग्धास्तथापरे ।
विद्युच्चौरहता ये च तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्

agnidagdhāśca ye kecinnāgnidagdhāstathāpare |
vidyuccaurahatā ye ca tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.10

रौरवे चान्धतामिस्त्रे कालसूत्रे च ये गताः ।
तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्

raurave cāndhatāmistre kālasūtre ca ye gatāḥ |
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.11

असिपत्रवने घोरे कंभीपाके च ये गताः ।
तेषामुद्धरणार्थाय इं पिण्डं ददाम्यहम्

asipatravane ghore kaṃbhīpāke ca ye gatāḥ |
teṣāmuddharaṇārthāya iṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.12

अन्येषां यातना स्थानां प्रेतलोकनिवासिनाम् ।
तेषामुद्धरणार्थाय इम पिण्डं ददाम्यहम्

anyeṣāṃ yātanā sthānāṃ pretalokanivāsinām |
teṣāmuddharaṇārthāya ima piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.13

पुशुयोनिं गता ये च पक्षिकीटसरीसृपाः ।
अथवा वृक्षयोनि स्थास्तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्

puśuyoniṃ gatā ye ca pakṣikīṭasarīsṛpāḥ |
athavā vṛkṣayoni sthāstebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.14

असंख्ययातनासंस्था ये नीता यमशासनैः ।
तेषामुद्धरणार्थाय इमं पिण्डं ददाम्यहम्

asaṃkhyayātanāsaṃsthā ye nītā yamaśāsanaiḥ |
teṣāmuddharaṇārthāya imaṃ piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.15

जात्यन्तरसहस्रेषु भ्रमन्ति स्वेन कर्मणा ।
मानुष्यं दुर्लभं येषां तेभ्यः पिण्डं ददाम्यहम्

jātyantarasahasreṣu bhramanti svena karmaṇā |
mānuṣyaṃ durlabhaṃ yeṣāṃ tebhyaḥ piṇḍaṃ dadāmyaham

1,85.16

ये बान्धवाबान्धवा वा ये ऽन्यजन्मनि बान्धवाः ।
ते सर्वेतृप्तिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा

ye bāndhavābāndhavā vā ye 'nyajanmani bāndhavāḥ |
te sarvetṛptimāyāntu piṇḍadānena sarvadā

1,85.17

ये केचित्प्रेतरूपेण वर्तन्ते पितरो मम ।
ते सर्वे तृप्तिमायान्तु पिण्डदानेन सर्वदा

ye kecitpretarūpeṇa vartante pitaro mama |
te sarve tṛptimāyāntu piṇḍadānena sarvadā

1,85.18

ये मे पितृकुले जाताः कुले मातुस्तथैव च ।
गुरुश्वशुरबन्धूनां ये चान्ये बान्धवा मृताः

ye me pitṛkule jātāḥ kule mātustathaiva ca |
guruśvaśurabandhūnāṃ ye cānye bāndhavā mṛtāḥ

1,85.19

ये मे कुले लुप्तपिण्डाः पुत्त्रदारविवर्जिताः ।
क्रियालो पहता ये च जात्यन्धाः पङ्गवस्तथा

ye me kule luptapiṇḍāḥ puttradāravivarjitāḥ |
kriyālo pahatā ye ca jātyandhāḥ paṅgavastathā

1,85.20

विरूपा आमगर्भाश्च ज्ञाताज्ञाताः कुले मम ।
तेषां पिण्डं मया दत्तमक्षय्यमुपतिष्ठताम्

virūpā āmagarbhāśca jñātājñātāḥ kule mama |
teṣāṃ piṇḍaṃ mayā dattamakṣayyamupatiṣṭhatām

1,85.21

साक्षिणः सन्तु मे देवा ब्रह्मेशानादयस्तथा ।
मय गयां समासाद्य पितॄणां निष्कतिः कृता

sākṣiṇaḥ santu me devā brahmeśānādayastathā |
maya gayāṃ samāsādya pitṝṇāṃ niṣkatiḥ kṛtā

1,85.22

आगतो ऽहं गयां देव ! पितृकार्ये गदाधर ।
तन्मे साक्षी भवत्वद्य अनृणो ऽहमृणत्रयात्

āgato 'haṃ gayāṃ deva ! pitṛkārye gadādhara |
tanme sākṣī bhavatvadya anṛṇo 'hamṛṇatrayāt

1,85.23

महानदी ब्रह्मसरो ऽक्षयो वटः प्रभासमुद्यन्तमहो? गयाशिरः ।
सरस्वतीधर्मकधेनुपृष्ठा एते कुरुक्षेत्रगता गयायाम्

mahānadī brahmasaro 'kṣayo vaṭaḥ prabhāsamudyantamaho? gayāśiraḥ |
sarasvatīdharmakadhenupṛṣṭhā ete kurukṣetragatā gayāyām

Chapter 1.86

1,86.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पुर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 86 ब्रह्मोवाच ।
येयं प्रेतशिला ख्याता गयायां सा त्रिधा स्थिता ।
प्रभासे प्रेतकुण्डे च गयासुरशिरस्यपि

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe purvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gayāmāhātmyaṃ nāma pañcāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 86 brahmovāca |
yeyaṃ pretaśilā khyātā gayāyāṃ sā tridhā sthitā |
prabhāse pretakuṇḍe ca gayāsuraśirasyapi

1,86.2

धर्मेण धारिता भूत्यै सर्वदेवमयी शिला ।
प्रेतत्वं ये गता नॄणां मित्राद्या बान्धवादयः

dharmeṇa dhāritā bhūtyai sarvadevamayī śilā |
pretatvaṃ ye gatā nṝṇāṃ mitrādyā bāndhavādayaḥ

1,86.3

तेषामुद्धरणार्थाय यतः प्रेतशिला शुभा ।
अतो ऽत्र मुनयो भूपा राजपत्न्यादयः सदा

teṣāmuddharaṇārthāya yataḥ pretaśilā śubhā |
ato 'tra munayo bhūpā rājapatnyādayaḥ sadā

1,86.4

तस्यां शिलायां श्राद्धादिकर्तारो ब्रह्मलोकगाः ।
गयासुरस्य यन्मुण्डं तस्य पृष्ठे शिला यतः

tasyāṃ śilāyāṃ śrāddhādikartāro brahmalokagāḥ |
gayāsurasya yanmuṇḍaṃ tasya pṛṣṭhe śilā yataḥ

1,86.5

मुणाडपृष्ठो गिरिस्तस्मात्सर्वदेवमयो ह्ययम् ।
मुण्डपृष्ठस्य पादेषु यतो ब्रह्मसरोमुखाः

muṇāḍapṛṣṭho giristasmātsarvadevamayo hyayam |
muṇḍapṛṣṭhasya pādeṣu yato brahmasaromukhāḥ

1,86.6

अरविन्दवनं तेषु तेन चैवोपलक्षितः ।
अरविन्दो गिरिर्नाम क्रौञ्चपादाङ्कितो यतः

aravindavanaṃ teṣu tena caivopalakṣitaḥ |
aravindo girirnāma krauñcapādāṅkito yataḥ

1,86.7

तस्मा द्गिरिः क्रैञ्चपादः पितॄणां ब्रह्मलोकदः ।
गदाधरादयो देवा आद्या आदौ व्यवस्थिताः

tasmā dgiriḥ kraiñcapādaḥ pitṝṇāṃ brahmalokadaḥ |
gadādharādayo devā ādyā ādau vyavasthitāḥ

1,86.8

शिलारूपेण चाव्यक्तास्तस्माद्देवमयी शिला ।
गया शिरश्छादयित्वा गुरुत्वादास्थिता शिला

śilārūpeṇa cāvyaktāstasmāddevamayī śilā |
gayā śiraśchādayitvā gurutvādāsthitā śilā

1,86.9

कालान्तरेण व्यक्तश्चस्थित आदिगदाधरः ।
महारुद्रादिदेवैस्तु आनादिनिधनो हरिः

kālāntareṇa vyaktaścasthita ādigadādharaḥ |
mahārudrādidevaistu ānādinidhano hariḥ

1,86.10

धर्म संरक्षणार्थाय अधर्मादिविनष्टये ।
दैत्यराक्षसनाशार्थं मत्स्यः पूर्वं यथाभवत्

dharma saṃrakṣaṇārthāya adharmādivinaṣṭaye |
daityarākṣasanāśārthaṃ matsyaḥ pūrvaṃ yathābhavat

1,86.11

कूर्मो वराहो नृहरिर्वामनो राम ऊर्जितः ।
यथा दाशरथी रामः कृष्णोबुद्धो ऽथ कल्क्यपि

kūrmo varāho nṛharirvāmano rāma ūrjitaḥ |
yathā dāśarathī rāmaḥ kṛṣṇobuddho 'tha kalkyapi

1,86.12

तथा व्यक्तो ऽव्यक्तरूपी आसीदादिर्गदाधरः ।
आदिरादौ पूजितो ऽत्र देवैर्ब्रह्मादिभिर्यतः

tathā vyakto 'vyaktarūpī āsīdādirgadādharaḥ |
ādirādau pūjito 'tra devairbrahmādibhiryataḥ

1,86.13

पाद्याद्यैर्गन्धपुष्पाद्यैरत आदिगदाधरः ।
गदाधरं सुरैः सार्धमाद्यं गत्वा ददाति यः

pādyādyairgandhapuṣpādyairata ādigadādharaḥ |
gadādharaṃ suraiḥ sārdhamādyaṃ gatvā dadāti yaḥ

1,86.14

अर्घ्यं पात्रं च पाद्यं च गन्धपुष्पं च धूपकम् ।
दीपं नैवैद्यमुत्कष्टं माल्यानि विविधानि च

arghyaṃ pātraṃ ca pādyaṃ ca gandhapuṣpaṃ ca dhūpakam |
dīpaṃ naivaidyamutkaṣṭaṃ mālyāni vividhāni ca

1,86.15

वस्त्राणि मुकुटं घण्टा चामरं प्रेक्षणीयकम् ।
अलङ्कारादिकं पिण्डमन्नदानादिकं तथा

vastrāṇi mukuṭaṃ ghaṇṭā cāmaraṃ prekṣaṇīyakam |
alaṅkārādikaṃ piṇḍamannadānādikaṃ tathā

1,86.16

तेषां तावद्धनं धान्यमायुरारो ग्यसम्पदः ।
पुत्त्रादिसन्ततिश्रेयोविद्यार्थं काम ईप्सितः

teṣāṃ tāvaddhanaṃ dhānyamāyurāro gyasampadaḥ |
puttrādisantatiśreyovidyārthaṃ kāma īpsitaḥ

1,86.17

भार्या स्वर्गादिवासश्च स्वर्गादागत्य राज्यकम् ।
कुलीनः सत्त्वसम्पन्नो रणे मर्दितशात्रवनः

bhāryā svargādivāsaśca svargādāgatya rājyakam |
kulīnaḥ sattvasampanno raṇe marditaśātravanaḥ

1,86.18

वधबन्धविनिर्मुक्तश्चान्ते मोक्षमवाप्नुयात् ।
श्राद्धपिण्डादिकर्तारः पितृभिर्ब्रह्मलोकगाः

vadhabandhavinirmuktaścānte mokṣamavāpnuyāt |
śrāddhapiṇḍādikartāraḥ pitṛbhirbrahmalokagāḥ

1,86.19

जगन्नाथं ये ऽप्चयन्ति सुभद्रां बलभद्रकम् ।
ज्ञानं प्राप्य श्रियं पुत्रान्व्रजन्ति पुरुषोत्तमम्

jagannāthaṃ ye 'pcayanti subhadrāṃ balabhadrakam |
jñānaṃ prāpya śriyaṃ putrānvrajanti puruṣottamam

1,86.20

पुरुषोत्तमराजस्य सूर्यस्य च गणस्य च ।
पुरतस्तत्र पिण्डादि पितॄणां ब्रिह्मलोकदः

puruṣottamarājasya sūryasya ca gaṇasya ca |
puratastatra piṇḍādi pitṝṇāṃ brihmalokadaḥ

1,86.21

नत्वा कपर्दिविघ्नेशं सर्वविघ्नैः प्रमुच्यते ।
कार्तिकेयं पूजयित्वा ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्

natvā kapardivighneśaṃ sarvavighnaiḥ pramucyate |
kārtikeyaṃ pūjayitvā brahmalokamavāpnuyāt

1,86.22

द्वादशादित्यमभ्यर्च्य सर्वरोगैः प्रमुच्यते ।
वैश्वानरं समभ्यर्च्य उत्तमां दीप्तिमाप्नुयात्

dvādaśādityamabhyarcya sarvarogaiḥ pramucyate |
vaiśvānaraṃ samabhyarcya uttamāṃ dīptimāpnuyāt

1,86.23

रेवन्तं पूजयित्वाथ अश्वानाप्नोत्यनुत्तमान् ।
अभ्यर्च्येन्द्रं महैश्वर्यं गौरीं सौभाग्यमाप्नुयात्

revantaṃ pūjayitvātha aśvānāpnotyanuttamān |
abhyarcyendraṃ mahaiśvaryaṃ gaurīṃ saubhāgyamāpnuyāt

1,86.24

विद्यां सरस्वतीं प्रार्च्य लक्ष्मीं संपूज्य च श्रियम् ।
गरुडं च समभ्यर्च्य विघ्नवृन्दात्प्रमुच्यते

vidyāṃ sarasvatīṃ prārcya lakṣmīṃ saṃpūjya ca śriyam |
garuḍaṃ ca samabhyarcya vighnavṛndātpramucyate

1,86.25

क्षेत्रपालं समभ्यर्च्य ग्रहवृन्दैः प्रमुच्यते ।
मुण्डपृष्ठं समभ्यर्च्य सर्वकाममवाप्नुयात्

kṣetrapālaṃ samabhyarcya grahavṛndaiḥ pramucyate |
muṇḍapṛṣṭhaṃ samabhyarcya sarvakāmamavāpnuyāt

1,86.26

नागाष्टकं समभ्यर्च्य नागदष्टो विमुच्यते ।
ब्रह्माणं पूजयित्वा च ब्रह्मलोकमवाप्नुयात्

nāgāṣṭakaṃ samabhyarcya nāgadaṣṭo vimucyate |
brahmāṇaṃ pūjayitvā ca brahmalokamavāpnuyāt

1,86.27

बलभद्रं समभ्यर्च्य बलारोग्यमवाप्नुयात् ।
सुभद्रां पूजयित्वा तु सौभाग्यं परमाप्नुयात्

balabhadraṃ samabhyarcya balārogyamavāpnuyāt |
subhadrāṃ pūjayitvā tu saubhāgyaṃ paramāpnuyāt

1,86.28

सर्वान्कामानवाप्नोति संपूज्य पुरुषोत्तमम् ।
नारायणं तु संपूज्य नराणामधिपो भवेत्

sarvānkāmānavāpnoti saṃpūjya puruṣottamam |
nārāyaṇaṃ tu saṃpūjya narāṇāmadhipo bhavet

1,86.29

स्पृष्ट्वा नत्वा नारसिंहं संग्रामे विजयी भवेत् ।
वराहं पूजयित्वा तु भूमिराज्यमवाप्नुयात्

spṛṣṭvā natvā nārasiṃhaṃ saṃgrāme vijayī bhavet |
varāhaṃ pūjayitvā tu bhūmirājyamavāpnuyāt

1,86.30

मालाविद्याधरौ स्पष्ट्वा विद्याधरपदं लभेत् ।
सर्वान्कामानवाप्नोति संपूज्यादिगदाधरम्

mālāvidyādharau spaṣṭvā vidyādharapadaṃ labhet |
sarvānkāmānavāpnoti saṃpūjyādigadādharam

1,86.31

सोमनाथं समभ्यर्च्य शिवलोकमवाप्नुयात् ।
रुद्रेश्वरं नमस्कृत्य रुद्रलोके महीयते

somanāthaṃ samabhyarcya śivalokamavāpnuyāt |
rudreśvaraṃ namaskṛtya rudraloke mahīyate

1,86.32

रामेश्वरं नरो नत्वा रामवत्सुप्रियो भवेत् ।
ब्रह्मेश्वरं नरः स्तुत्वा ब्रह्मलोकाय कल्प्यते

rāmeśvaraṃ naro natvā rāmavatsupriyo bhavet |
brahmeśvaraṃ naraḥ stutvā brahmalokāya kalpyate

1,86.33

कालेश्वरं समभ्यर्च्य नरः कालञ्जयो भवेत् ।
केदारं पूजयित्वा तु शिवलोके महीयते

kāleśvaraṃ samabhyarcya naraḥ kālañjayo bhavet |
kedāraṃ pūjayitvā tu śivaloke mahīyate

1,86.34

सिद्धेश्वरं च संपूज्य सिद्धो ब्रह्मपुरं व्रजेत् ।
आद्यै रुद्रादिभिः सार्धं दृष्ट्वा ह्यादिगदाधरम्

siddheśvaraṃ ca saṃpūjya siddho brahmapuraṃ vrajet |
ādyai rudrādibhiḥ sārdhaṃ dṛṣṭvā hyādigadādharam

1,86.35

कुलानां शतमुद्धृत्य नयेद्ब्रह्मपुरं नरः ।
धर्मार्थो प्राप्नुयाद्धर्ममर्थार्थो चार्थमाप्नुयात्

kulānāṃ śatamuddhṛtya nayedbrahmapuraṃ naraḥ |
dharmārtho prāpnuyāddharmamarthārtho cārthamāpnuyāt

1,86.36

कामान्संप्राप्नुयात्कामी मोक्षार्थो मोक्षमाप्नुयात् ।
राज्यार्थो राज्यमाप्नोति शान्त्यर्थो शान्तिमाप्नुयात्

kāmānsaṃprāpnuyātkāmī mokṣārtho mokṣamāpnuyāt |
rājyārtho rājyamāpnoti śāntyartho śāntimāpnuyāt

1,86.37

सर्वार्थो सर्वमाप्नोति संपूज्यादिगदाधरम् ।
पुत्रान्पुत्रार्थिनी स्त्री च सौभाग्यं च तदर्थिनी

sarvārtho sarvamāpnoti saṃpūjyādigadādharam |
putrānputrārthinī strī ca saubhāgyaṃ ca tadarthinī

1,86.38

वंशार्थिनी च वंशान्वै प्राप्यार्च्यादिगदाधरम् ।
श्राद्धेन पिण्डदानेन अन्नदानेन वारिदः

vaṃśārthinī ca vaṃśānvai prāpyārcyādigadādharam |
śrāddhena piṇḍadānena annadānena vāridaḥ

1,86.39

ब्रह्मलोकमवाप्नोति संपूज्यादिगदाधरम् ।
पृथिव्यां सर्वतीर्थेभ्यो यथा श्रेष्ठा गया पुरी

brahmalokamavāpnoti saṃpūjyādigadādharam |
pṛthivyāṃ sarvatīrthebhyo yathā śreṣṭhā gayā purī

1,86.40

तथा शिलादिरूपश्च श्रेष्ठश्चैव गदाधरः ।
तस्मिन्दृष्टे शिला दृष्टा यतः सर्वं गदाधरः

tathā śilādirūpaśca śreṣṭhaścaiva gadādharaḥ |
tasmindṛṣṭe śilā dṛṣṭā yataḥ sarvaṃ gadādharaḥ

Chapter 1.87

1,87.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे गयामाहात्म्यं नाम षडशीतितमो ऽध्यायः (इति गयामाहात्म्यं समाप्तम्) ।
श्रीगरुडमहापुराणम्- 87 हरिरुवाच ।
चतुर्दश मनून्वक्ष्ये तत्सुताश्च सुकादिकान् ।
मनुः स्वायम्भुवः पूर्वमग्निघ्राद्याश्च तत्सुताः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe gayāmāhātmyaṃ nāma ṣaḍaśītitamo 'dhyāyaḥ (iti gayāmāhātmyaṃ samāptam) |
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 87 hariruvāca |
caturdaśa manūnvakṣye tatsutāśca sukādikān |
manuḥ svāyambhuvaḥ pūrvamagnighrādyāśca tatsutāḥ

1,87.2

मरीचिरत्र्यङ्गिरसौ पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः ।
वसिष्ठश्च महातेजा ऋषयः सप्तकीर्तिताः

marīciratryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ |
vasiṣṭhaśca mahātejā ṛṣayaḥ saptakīrtitāḥ

1,87.3

जयाख्याशाचमिताख्याश्च शुक्रा यामास्तथैव च ।
गणा द्वादशकाश्चैति चत्वारः सोमपायिनः

jayākhyāśācamitākhyāśca śukrā yāmāstathaiva ca |
gaṇā dvādaśakāścaiti catvāraḥ somapāyinaḥ

1,87.4

विश्वभुग्वामदेवेन्द्रो बाष्कलिस्तदरिर्ह्यभूत् ।
स हतो विष्णुना दैत्यश्चक्रेण सुमहात्मना

viśvabhugvāmadevendro bāṣkalistadarirhyabhūt |
sa hato viṣṇunā daityaścakreṇa sumahātmanā

1,87.5

मनुः स्वारोचिषश्चाथ तत्पुत्रो मण्डलेश्वरः ।
चित्रको विनतश्चैव कर्णान्तो विद्युतो रविः

manuḥ svārociṣaścātha tatputro maṇḍaleśvaraḥ |
citrako vinataścaiva karṇānto vidyuto raviḥ

1,87.6

बृहद्गुणो नभश्चैव महाबलपराक्रमः ।
ऊर्ज स्तम्बस्तथा प्राण ऋषभो निश्चल (र) स्तथा

bṛhadguṇo nabhaścaiva mahābalaparākramaḥ |
ūrja stambastathā prāṇa ṛṣabho niścala (ra) stathā

1,87.7

दत्तो (म्भो) लिश्चावरीवांश्च ऋष्यः सप्तकीर्तिताः ।
तुषिता द्वादश प्रोक्तास्तथा पारावताश्च ये

datto (mbho) liścāvarīvāṃśca ṛṣyaḥ saptakīrtitāḥ |
tuṣitā dvādaśa proktāstathā pārāvatāśca ye

1,87.8

इन्द्रो विपश्चिद्देवानां तद्रिपुः पुरुकृत्सरः ।
जघान हस्तिरूपेण भगवान्मधुसूदनः

indro vipaściddevānāṃ tadripuḥ purukṛtsaraḥ |
jaghāna hastirūpeṇa bhagavānmadhusūdanaḥ

1,87.9

औत्तमस्य मनोः पुत्रा आजश्च परशुस्तथा ।
विनीतश्च सुकेतुश्च सुमित्रः सुबलः शुचिः

auttamasya manoḥ putrā ājaśca paraśustathā |
vinītaśca suketuśca sumitraḥ subalaḥ śuciḥ

1,87.10

देवो देवावृधो रुद्र ! महोत्साहोजितस्तथा ।
रथौजा ऊर्ध्वबाहुश्च शरणश्चानघो मुनिः

devo devāvṛdho rudra ! mahotsāhojitastathā |
rathaujā ūrdhvabāhuśca śaraṇaścānagho muniḥ

1,87.11

सुतपाः शङ्कुरित्येते ऋषयः सप्त कीर्तिताः ।
वशवर्तिस्वधामानः शिवाः सत्याः प्रतर्दनाः

sutapāḥ śaṅkurityete ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ |
vaśavartisvadhāmānaḥ śivāḥ satyāḥ pratardanāḥ

1,87.12

पञ्च देवगणाः प्रोक्ता सर्वे द्वादशकास्तु ते ।
इन्द्रः स्वशान्तिस्तच्छुक्रः प्रलम्बो नाम दानवः

pañca devagaṇāḥ proktā sarve dvādaśakāstu te |
indraḥ svaśāntistacchukraḥ pralambo nāma dānavaḥ

1,87.13

मत्स्यरूपी हरिर्विष्णुस्तं जघान च दानवम् ।
तामसस्य मनोः पुत्रा जानुजङ्घो ऽथ निर्भयः

matsyarūpī harirviṣṇustaṃ jaghāna ca dānavam |
tāmasasya manoḥ putrā jānujaṅgho 'tha nirbhayaḥ

1,87.14

नवख्यातिर्नयश्चैव प्रियभृत्यो विविक्षिपः ।
दृढेषुधिः प्रस्तलाक्षः कृबन्धुः कृतस्तथा

navakhyātirnayaścaiva priyabhṛtyo vivikṣipaḥ |
dṛḍheṣudhiḥ prastalākṣaḥ kṛbandhuḥ kṛtastathā

1,87.15

ज्योतिर्धामा पृथुः (धृष्ट) काव्यश्चैत्रश्चेताग्निहेमकाः (कौ) ।
मुनयः कीर्तिताः सप्त सुरागाः सुधियस्तथा

jyotirdhāmā pṛthuḥ (dhṛṣṭa) kāvyaścaitraścetāgnihemakāḥ (kau) |
munayaḥ kīrtitāḥ sapta surāgāḥ sudhiyastathā

1,87.16

हरयो देवतामां च चत्वारः पञ्च (सप्त) विंशकाः ।
गणा इन्द्रः शिविस्तस्य शत्रुर्भोमरथाः स्मृताः

harayo devatāmāṃ ca catvāraḥ pañca (sapta) viṃśakāḥ |
gaṇā indraḥ śivistasya śatrurbhomarathāḥ smṛtāḥ

1,87.17

हरिणा कूर्मरूपेण हतो भीमरथो ऽसुरः ।
रैवतस्य मनोः पुत्रो महा प्राणश्च साधकः

hariṇā kūrmarūpeṇa hato bhīmaratho 'suraḥ |
raivatasya manoḥ putro mahā prāṇaśca sādhakaḥ

1,87.18

वन (ल) बन्धुर्निरमित्रः प्रत्यङ्गः परहा शुचिः ।
दृढव्रतः केतुशृगं ऋषयस्तस्य वर्ण्यते

vana (la) bandhurniramitraḥ pratyaṅgaḥ parahā śuciḥ |
dṛḍhavrataḥ ketuśṛgaṃ ṛṣayastasya varṇyate

1,87.19

वेदश्रीर्वेदबाहुश्च ऊर्ध्वबाहुस्तथैव च ।
हिरण्यरोमा पर्जन्यः सत्यनेत्रः (नामा) स्वधाम च

vedaśrīrvedabāhuśca ūrdhvabāhustathaiva ca |
hiraṇyaromā parjanyaḥ satyanetraḥ (nāmā) svadhāma ca

1,87.20

अभूतरजसश्चैव तथा देवाश्वमेधसः ।
वैकुण्ठ (ण्ठाः श्चामृत (ता) श्चैव चत्वारो देवतागणाः

abhūtarajasaścaiva tathā devāśvamedhasaḥ |
vaikuṇṭha (ṇṭhāḥ ścāmṛta (tā) ścaiva catvāro devatāgaṇāḥ

1,87.21

गणे चतुर्दश सुरा विभुरिद्रः प्रतापवान् ।
शान्तः शत्रुर्हतो दैत्यो हंसरूपेण विष्णुना

gaṇe caturdaśa surā vibhuridraḥ pratāpavān |
śāntaḥ śatrurhato daityo haṃsarūpeṇa viṣṇunā

1,87.22

चाक्षुषस्य मनोः पुत्रा उरुः पुरुर्महाबलः ।
शतद्युम्नस्तपस्वी च सत्यबाहुः(क्यो) कृतिस्तथा

cākṣuṣasya manoḥ putrā uruḥ pururmahābalaḥ |
śatadyumnastapasvī ca satyabāhuḥ(kyo) kṛtistathā

1,87.23

अग्निष्णुरतिरात्रश्च सुद्युम्नश्च तथा नरः ।
हविष्मानुत्तमः श्रीमान्स्व (सु) धामा विरजस्तथा

agniṣṇuratirātraśca sudyumnaśca tathā naraḥ |
haviṣmānuttamaḥ śrīmānsva (su) dhāmā virajastathā

1,87.24

अभिमानः सहिष्णुश्च मधुश्रीरृषयः स्मृताः ।
आर्याः प्रभूता भाव्याश्च लेखाश्च पृथुकास्तथा

abhimānaḥ sahiṣṇuśca madhuśrīrṛṣayaḥ smṛtāḥ |
āryāḥ prabhūtā bhāvyāśca lekhāśca pṛthukāstathā

1,87.25

अष्टकस्य गणाः पञ्च तथा प्रोक्ता दिवौकसाम् ।
इन्द्रो मनोजवः शत्रुर्महाकालो महाभजः

aṣṭakasya gaṇāḥ pañca tathā proktā divaukasām |
indro manojavaḥ śatrurmahākālo mahābhajaḥ

1,87.26

अश्वरूपेण स हतो हरिणा लोकधारिणा ।
मनोर्वैवस्वतस्येते पुत्रा विष्णुपरायणाः

aśvarūpeṇa sa hato hariṇā lokadhāriṇā |
manorvaivasvatasyete putrā viṣṇuparāyaṇāḥ

1,87.27

इक्ष्वाकुरथ नाभागो धृष्टः शर्यातिरेव च ।
नरिष्यन्तस्तथा पांसुर्नभो नेदिष्ठ एव च

ikṣvākuratha nābhāgo dhṛṣṭaḥ śaryātireva ca |
nariṣyantastathā pāṃsurnabho nediṣṭha eva ca

1,87.28

करूषश्च पृषध्रश्च सुद्युम्नश्च मनोः सुताः ।
अत्रिर्वसिष्ठो भगवाञ्जमदग्निश्च कश्यपः

karūṣaśca pṛṣadhraśca sudyumnaśca manoḥ sutāḥ |
atrirvasiṣṭho bhagavāñjamadagniśca kaśyapaḥ

1,87.29

गौतमश्च भरद्वाजो विशामित्रो ऽथ सप्तमः ।
तथा ह्येकोनपञ्चाशन्मरुतः परिकीर्तिताः

gautamaśca bharadvājo viśāmitro 'tha saptamaḥ |
tathā hyekonapañcāśanmarutaḥ parikīrtitāḥ

1,87.30

आदित्या वसवः साध्यागणा द्वादशकास्त्रयः ।
एकादशा तथा रुद्रा वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः

ādityā vasavaḥ sādhyāgaṇā dvādaśakāstrayaḥ |
ekādaśā tathā rudrā vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ

1,87.31

द्वावश्विनौ विनिर्दिष्टौ विश्वेदेवास्तथा दशा ।
दशौवाङ्गिरसो देवा नव देवगणास्तथा

dvāvaśvinau vinirdiṣṭau viśvedevāstathā daśā |
daśauvāṅgiraso devā nava devagaṇāstathā

1,87.32

तेजस्वी नाम वै शक्रो हिरण्याक्षो रिपुः स्मृतः ।
हतो वराहरूपेण हरिण्याख्यो ऽथ विष्णुना

tejasvī nāma vai śakro hiraṇyākṣo ripuḥ smṛtaḥ |
hato varāharūpeṇa hariṇyākhyo 'tha viṣṇunā

1,87.33

वक्ष्ये मनोर्भविष्यस्य सावर्ण्याख्यस्य वै सुतान् ।
विजयश्चार्ववीरश्च निर्मोहः सत्यवाक्रृती

vakṣye manorbhaviṣyasya sāvarṇyākhyasya vai sutān |
vijayaścārvavīraśca nirmohaḥ satyavākrṛtī

1,87.34

वरिष्ठश्च गरिष्ठश्च वाचः संगतिरेव च ।
अश्वत्थामा कृपो व्यासो गालवो दीप्तिमानथ

variṣṭhaśca gariṣṭhaśca vācaḥ saṃgatireva ca |
aśvatthāmā kṛpo vyāso gālavo dīptimānatha

1,87.35

ऋष्यशृङ्गस्तथा राम ऋषयः सप्त कीर्तिताः ।
सुतपा अमृताभाश्च मुख्याश्चापि तथा सुराः

ṛṣyaśṛṅgastathā rāma ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ |
sutapā amṛtābhāśca mukhyāścāpi tathā surāḥ

1,87.36

तेषां गणस्तु देवाना मेकैको विंशकः स्मृतः ।
विरोचनसुतस्तेषां बलिरिन्द्रो भविष्यति

teṣāṃ gaṇastu devānā mekaiko viṃśakaḥ smṛtaḥ |
virocanasutasteṣāṃ balirindro bhaviṣyati

1,87.37

दत्त्वेमां याचमानाय विष्णवे यः पदत्रयम् ।
ऋद्धिमिन्द्रपदं हित्वा ततः सिद्धिमवाप्स्यति

dattvemāṃ yācamānāya viṣṇave yaḥ padatrayam |
ṛddhimindrapadaṃ hitvā tataḥ siddhimavāpsyati

1,87.38

वारुणेर्दक्षसावर्णेर्नवमस्य सुताञ्छृणु ।
धृतिकेतुर्देप्तिकेतुः पञ्चहस्तो निरामयः ।
पृतुश्रवा बृहदूद्युम्न ऋचीको बृहतो गुणः

vāruṇerdakṣasāvarṇernavamasya sutāñchṛṇu |
dhṛtiketurdeptiketuḥ pañcahasto nirāmayaḥ |
pṛtuśravā bṛhadūdyumna ṛcīko bṛhato guṇaḥ

1,87.39

मेधातिथिर्द्युतिश्चैव सवसो वसुरेव च ।
ज्योतिष्मान्हव्यकव्यौ च ऋषयो विभुरीश्वरः

medhātithirdyutiścaiva savaso vasureva ca |
jyotiṣmānhavyakavyau ca ṛṣayo vibhurīśvaraḥ

1,87.40

परो मरीचिर्गर्भश्च स्व (सु) धर्माणश्च ते त्रयः ।
देशशत्रु) कालकाक्षस्तद्धन्ता पद्मनाभकः

paro marīcirgarbhaśca sva (su) dharmāṇaśca te trayaḥ |
deśaśatru) kālakākṣastaddhantā padmanābhakaḥ

1,87.40

भविष्यन्ति तदा देवा एकैको द्वादशो गणः ।
तेषामिन्द्रो महावीर्यो भविष्यत्यद्भुतो हर

bhaviṣyanti tadā devā ekaiko dvādaśo gaṇaḥ |
teṣāmindro mahāvīryo bhaviṣyatyadbhuto hara

1,87.41

*1 ॥
धमपुत्रस्य पुत्रांस्तु दश मस्य मनोः शृणु ।
सुक्षेत्रश्चोत्तमौजाश्च भूरिश्रेण्यश्च वीर्यवान्

*1 // dhamaputrasya putrāṃstu daśa masya manoḥ śṛṇu |
sukṣetraścottamaujāśca bhūriśreṇyaśca vīryavān

1,87.42

शतानीको निरमित्रो वृषसेनो जयद्रथः ।
भूरिद्युम्नः सुवर्चाश्च शान्तिरिन्द्रः प्रतापवान्

śatānīko niramitro vṛṣaseno jayadrathaḥ |
bhūridyumnaḥ suvarcāśca śāntirindraḥ pratāpavān

1,87.43

अयो (पो) मूर्तिर्हविष्मांश्च सुकृतिश्चाव्ययस्तथा ।
नाभागो ऽप्रतिमौजाश्च सौरभ ऋषयस्तथा

ayo (po) mūrtirhaviṣmāṃśca sukṛtiścāvyayastathā |
nābhāgo 'pratimaujāśca saurabha ṛṣayastathā

1,87.44

प्राणाख्याः शतसंख्यास्तु देवतानां गणस्तदा ।
तेषामिन्द्रश्च भविता शान्तिर्नाम महाबलः ।
बलिः शत्रुस्तं हरिश्च गदया घातयिष्यति

prāṇākhyāḥ śatasaṃkhyāstu devatānāṃ gaṇastadā |
teṣāmindraśca bhavitā śāntirnāma mahābalaḥ |
baliḥ śatrustaṃ hariśca gadayā ghātayiṣyati

1,87.45

रुद्र पुत्रस्य ते पुत्रान्वक्ष्याम्येकादशस्य तु ।
सर्वत्रगः सुशर्मा च देवानीकः पुरुर्गुरुः

rudra putrasya te putrānvakṣyāmyekādaśasya tu |
sarvatragaḥ suśarmā ca devānīkaḥ pururguruḥ

1,87.46

क्षेत्रवर्णो दृढेषुश्च आर्द्रकः पुत्रकस्तथा ।
हविष्मांश्च हविष्यश्च वरुणो विश्वविस्तरौ

kṣetravarṇo dṛḍheṣuśca ārdrakaḥ putrakastathā |
haviṣmāṃśca haviṣyaśca varuṇo viśvavistarau

1,87.47

विष्णुश्चैवाग्नितेजाश्च ऋषयः सप्त कीर्तिताः ।
विहङ्गमाः कामगम् निर्माणरुचयस्तथा

viṣṇuścaivāgnitejāśca ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ |
vihaṅgamāḥ kāmagam nirmāṇarucayastathā

1,87.48

एकैकस्त्रिंशकस्तेषां गणश्चैन्द्रश्च वै वृषः ।
धसग्रीवो रिपुस्तस्य श्रीरूपी घातयिष्यति

ekaikastriṃśakasteṣāṃ gaṇaścaindraśca vai vṛṣaḥ |
dhasagrīvo ripustasya śrīrūpī ghātayiṣyati

1,87.49

मनोस्तु दक्षपुत्रस्य द्वादशस्यात्मजाञ्छृणु ।
देववानु पदेवश्च देवश्रेष्ठो विदूरथः

manostu dakṣaputrasya dvādaśasyātmajāñchṛṇu |
devavānu padevaśca devaśreṣṭho vidūrathaḥ

1,87.50

मित्रवान्मित्रदेवश्च मित्रबिन्दुश्च वीर्यवान् ।
मित्रवाहः प्रवाहश्च दक्षपुत्रमनोः सुताः

mitravānmitradevaśca mitrabinduśca vīryavān |
mitravāhaḥ pravāhaśca dakṣaputramanoḥ sutāḥ

1,87.51

तपस्वी सुतपाश्चैव तपोमूर्तिस्तपोरतिः ।
तपोधृतिर्द्युतिश्चान्यः सप्तमश्च तपोधनाः

tapasvī sutapāścaiva tapomūrtistaporatiḥ |
tapodhṛtirdyutiścānyaḥ saptamaśca tapodhanāḥ

1,87.52

स्वधर्माणः सुतपसो हरितो होहितास्तथा ।
सुरारयो गणाश्चैते प्रत्येकं दशको गणः

svadharmāṇaḥ sutapaso harito hohitāstathā |
surārayo gaṇāścaite pratyekaṃ daśako gaṇaḥ

1,87.53

ऋतधामा च भद्रे (तत्रे) न्द्रस्तारको नाम तद्रिपुः ।
हरिर्नपुंसकं भूत्वा घातयिष्यति शङ्कर

ṛtadhāmā ca bhadre (tatre) ndrastārako nāma tadripuḥ |
harirnapuṃsakaṃ bhūtvā ghātayiṣyati śaṅkara

1,87.54

त्रयोदशस्य रौच्यस्य मनोः पुत्रान्निबोध मे ।
चित्रसेनो विचित्रश्च तपोधर्मरतो धृतिः

trayodaśasya raucyasya manoḥ putrānnibodha me |
citraseno vicitraśca tapodharmarato dhṛtiḥ

1,87.55

सुनेत्रः क्षेत्रवृत्तिश्च सुनयो धर्मपो दृढः ।
धृतिमानव्ययश्चैव निशारूपो निरुत्सुकः

sunetraḥ kṣetravṛttiśca sunayo dharmapo dṛḍhaḥ |
dhṛtimānavyayaścaiva niśārūpo nirutsukaḥ

1,87.56

निर्मोहस्तत्त्वदर्शो च ऋषयः सप्त कीर्तिताः ।
स्व (सु) रोमाणः स्व (सु) धर्माणः स्व (सु) कर्माणस्तथामराः

nirmohastattvadarśo ca ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ |
sva (su) romāṇaḥ sva (su) dharmāṇaḥ sva (su) karmāṇastathāmarāḥ

1,87.57

त्रयस्त्रिंशद्विभेदास्ते देवानां तत्र वै गणाः ।
इन्द्रो दिवस्पतिः शत्रुस्त्विष्टिभो नाम दानवः

trayastriṃśadvibhedāste devānāṃ tatra vai gaṇāḥ |
indro divaspatiḥ śatrustviṣṭibho nāma dānavaḥ

1,87.58

मायूरेण च रूपेण घातयिष्यति माधवः ।
चतुर्दशस्य भौत्यस्य शृणु पुत्रान्मनोर्मम

māyūreṇa ca rūpeṇa ghātayiṣyati mādhavaḥ |
caturdaśasya bhautyasya śṛṇu putrānmanormama

1,87.59

उरुर्गभीरो धृष्टश्च तरस्वीग्रा (ग्र) ह एव च ।
अभिमानि प्रवीरश्च जिष्णुः संक्रन्दनस्तथा ।
तेजस्वी दुर्लभश्चैव भौत्यस्यैते मनोः सुताः

ururgabhīro dhṛṣṭaśca tarasvīgrā (gra) ha eva ca |
abhimāni pravīraśca jiṣṇuḥ saṃkrandanastathā |
tejasvī durlabhaścaiva bhautyasyaite manoḥ sutāḥ

1,87.60

अग्नीध्रश्चाग्निबाहुश्च मागधश्च तथा शुचिः ।
अजितो मुक्तशुक्रौ च ऋषयः सप्त कीर्तिताः

agnīdhraścāgnibāhuśca māgadhaśca tathā śuciḥ |
ajito muktaśukrau ca ṛṣayaḥ sapta kīrtitāḥ

1,87.61

चाक्षुषाः कर्मनिष्ठाश्च पवित्रा भ्राजिनस्तथा ।
वचोवृद्धा देवगणाः पञ्च प्रोक्तास्तु सप्तकाः

cākṣuṣāḥ karmaniṣṭhāśca pavitrā bhrājinastathā |
vacovṛddhā devagaṇāḥ pañca proktāstu saptakāḥ

1,87.62

शुचिरिन्द्रो महादैत्यो रिपुहन्ता हरिः स्वयम् ।
एको देवश्चतुर्धा तु व्यासरूपेण विष्णुना

śucirindro mahādaityo ripuhantā hariḥ svayam |
eko devaścaturdhā tu vyāsarūpeṇa viṣṇunā

1,87.63

कृतस्ततः पुराणानि विद्याश्चाष्टादशैव तु ।
अङ्गानि चतुरो वेदा मीमांसा न्यायविस्तरः

kṛtastataḥ purāṇāni vidyāścāṣṭādaśaiva tu |
aṅgāni caturo vedā mīmāṃsā nyāyavistaraḥ

1,87.64

पुराणं धर्मशास्त्रं च आयुर्वेदार्थशास्त्रकम् ।
धनुर्वेदश्च गान्धर्वो विद्या ह्यष्टादशैव ताः

purāṇaṃ dharmaśāstraṃ ca āyurvedārthaśāstrakam |
dhanurvedaśca gāndharvo vidyā hyaṣṭādaśaiva tāḥ

Chapter 1.88

1,88.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मनुतद्वंशनिरूपणं नाम स्पताशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 88 सूत उवाच ।
हरिर्मन्वन्तराण्याह ब्रह्मादिभ्यो हराय च ।
मार्कण्डेयः पितृस्तो त्रं क्रौञ्चुकिं प्राह तच्छृणु

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe manutadvaṃśanirūpaṇaṃ nāma spatāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 88 sūta uvāca |
harirmanvantarāṇyāha brahmādibhyo harāya ca |
mārkaṇḍeyaḥ pitṛsto traṃ krauñcukiṃ prāha tacchṛṇu

1,88.2

मार्कण्डेय उवाच ।
रुचिः प्रजापतिः पूर्वं निर्ममो निरहङ्कृतिः ।
अत्रस्तो ऽमितमायी च चचार पृथिवीमिमाम्

mārkaṇḍeya uvāca |
ruciḥ prajāpatiḥ pūrvaṃ nirmamo nirahaṅkṛtiḥ |
atrasto 'mitamāyī ca cacāra pṛthivīmimām

1,88.3

अनग्निमनिकेतं तमेकाहारमनाश्रमम् ।
निमुक्तसंगं तं दृष्ट्वा प्रोचुः स्वपितरो मुनिम्

anagnimaniketaṃ tamekāhāramanāśramam |
nimuktasaṃgaṃ taṃ dṛṣṭvā procuḥ svapitaro munim

1,88.4

पितर ऊचुः ।
वत्स कस्मात्त्वया पुण्यो न कृतो दार संग्रहः ।
स्वर्गापवर्गहे (से)तुत्वाद्वन्धस्तेनानिशं (निमिषं) विना

pitara ūcuḥ |
vatsa kasmāttvayā puṇyo na kṛto dāra saṃgrahaḥ |
svargāpavargahe (se)tutvādvandhastenāniśaṃ (nimiṣaṃ) vinā

1,88.5

गृही समस्तदेवानां पितॄणां च तथार्हणम् ।
ऋषीणामर्थिनां चैव कुर्वल्लो कानवाप्नुयात्

gṛhī samastadevānāṃ pitṝṇāṃ ca tathārhaṇam |
ṛṣīṇāmarthināṃ caiva kurvallo kānavāpnuyāt

1,88.6

स्वाहोच्चारणतो देवान्स्वधोच्चारणतः पितन् ।
विभजत्यन्नदानेन भृत्याद्यानतिथीनपि

svāhoccāraṇato devānsvadhoccāraṇataḥ pitan |
vibhajatyannadānena bhṛtyādyānatithīnapi

1,88.7

स त्त्वं दैवादृणाद्वन्धमिममस्मदृणादपि ।
अवाप्तो ऽसि मनुष्यर्षे भूतेभ्यश्च दिनेदिने

sa ttvaṃ daivādṛṇādvandhamimamasmadṛṇādapi |
avāpto 'si manuṣyarṣe bhūtebhyaśca dinedine

1,88.8

अनत्पाद्य सुतान्देवानसन्तर्प्य पितॄस्तथा ।
अकृत्वा च कथं माण्ड्यं स्वर्गतिं प्राप्तुमिच्छसि

anatpādya sutāndevānasantarpya pitṝstathā |
akṛtvā ca kathaṃ māṇḍyaṃ svargatiṃ prāptumicchasi

1,88.9

क्लेशबोधैककं पुत्र अन्यायेन भवेत्तव ।
मृतस्य नरकं त्यक्त्वा क्लेश एवान्यजन्मनि

kleśabodhaikakaṃ putra anyāyena bhavettava |
mṛtasya narakaṃ tyaktvā kleśa evānyajanmani

1,88.10

रुचिरुवाच ।
परिग्रहो ऽतिदुः खाय पापाया धोगतेस्तथा ।
भवत्यतो मया पूर्वंन कृतो दारसंग्रहः

ruciruvāca |
parigraho 'tiduḥ khāya pāpāyā dhogatestathā |
bhavatyato mayā pūrvaṃna kṛto dārasaṃgrahaḥ

1,88.11

आत्मनः संशयोपायः क्रियते क्षणमन्त्रणात् ।
स्वमुक्तिहेतुर्न भवत्यसावपि परिग्रहात्

ātmanaḥ saṃśayopāyaḥ kriyate kṣaṇamantraṇāt |
svamuktiheturna bhavatyasāvapi parigrahāt

1,88.12

प्रक्षाल्यते ऽनुदिवसं य आत्मा निष्परिग्रहः ।
मम त्वपङ्कदिग्धो ऽपि विद्याम्भोभिर्वरं हि तत्

prakṣālyate 'nudivasaṃ ya ātmā niṣparigrahaḥ |
mama tvapaṅkadigdho 'pi vidyāmbhobhirvaraṃ hi tat

1,88.13

अनेकभवसंभूतकर्मपङ्काङ्कितो बुधैः ।
आत्मा तत्त्वज्ञानतोयैः प्रक्षाल्यो नियतेन्द्रियैः

anekabhavasaṃbhūtakarmapaṅkāṅkito budhaiḥ |
ātmā tattvajñānatoyaiḥ prakṣālyo niyatendriyaiḥ

1,88.14

पितर ऊचुः ।
युक्तं प्रक्षालनं कर्तुमात्मनो ऽपि यतेन्द्रियैः ।
किं तु नोपायमार्गो ऽयं यतस्त्वं पुत्र वर्तसे

pitara ūcuḥ |
yuktaṃ prakṣālanaṃ kartumātmano 'pi yatendriyaiḥ |
kiṃ tu nopāyamārgo 'yaṃ yatastvaṃ putra vartase

1,88.15

पञ्चयज्ञैस्तपोदानैरशुभं नुदतस्तव ।
फलाभिसन्धिरहितैः पूर्वकम शुभाशुभैः

pañcayajñaistapodānairaśubhaṃ nudatastava |
phalābhisandhirahitaiḥ pūrvakama śubhāśubhaiḥ

1,88.16

एवं न बन्धो भवति कुर्वतः कारणात्मकम् ।
न च बन्धाय तत्कर्म भवत्यनतिसन्निभम्

evaṃ na bandho bhavati kurvataḥ kāraṇātmakam |
na ca bandhāya tatkarma bhavatyanatisannibham

1,88.17

पूर्वकर्म कृतं बोगैः क्षीयते ह्यनिशन्तथा ।
सुखदुः खात्मकैर्वत्स पुण्या पुण्यात्मकं नृणाम्

pūrvakarma kṛtaṃ bogaiḥ kṣīyate hyaniśantathā |
sukhaduḥ khātmakairvatsa puṇyā puṇyātmakaṃ nṛṇām

1,88.18

एवं प्रक्षाल्यते प्राज्ञैरात्मा बन्धाच्च रक्ष्यते ।
रक्ष्यश्च स्वविवेकैर्न पापपङ्केन दह्यते

evaṃ prakṣālyate prājñairātmā bandhācca rakṣyate |
rakṣyaśca svavivekairna pāpapaṅkena dahyate

1,88.19

रुचिरुवाच ।
अविद्या पच्यते वेदे कर्ममार्गात्पितामहाः ।
तत्कथं कर्मणो मार्गे भवन्तो योजयन्ति माम्

ruciruvāca |
avidyā pacyate vede karmamārgātpitāmahāḥ |
tatkathaṃ karmaṇo mārge bhavanto yojayanti mām

1,88.20

पितर उचुः ।
अविद्या सर्वमेवैतत्कर्मणैतन्मृषा वचः ।
किं तु विद्यापरिप्राप्तौ हेतुः कर्म न संशयः

pitara ucuḥ |
avidyā sarvamevaitatkarmaṇaitanmṛṣā vacaḥ |
kiṃ tu vidyāpariprāptau hetuḥ karma na saṃśayaḥ

1,88.21

विहिताकरणानर्थो न सद्भिः क्रियते तु यः ।
संयमो मुक्तये यो ऽन्यः प्रत्युताधोगतिप्रदः

vihitākaraṇānartho na sadbhiḥ kriyate tu yaḥ |
saṃyamo muktaye yo 'nyaḥ pratyutādhogatipradaḥ

1,88.22

प्रक्षालयामीति भवान्यदेतन्मन्यते वरम् ।
विहिताकरणोद्भूतैः पापैस्त्वमपि दह्यसे

prakṣālayāmīti bhavānyadetanmanyate varam |
vihitākaraṇodbhūtaiḥ pāpaistvamapi dahyase

1,88.23

अविद्याप्युपकाराय विषवज्जायते नृणाम् ।
अनुष्ठाना भ्युपायेन बन्धयोग्यापि नो हि सा

avidyāpyupakārāya viṣavajjāyate nṛṇām |
anuṣṭhānā bhyupāyena bandhayogyāpi no hi sā

1,88.24

तस्माद्वत्स कुरुष्व त्वं विधिवद्दारसंग्रहम् ।
आजन्म विफलन्ते ऽस्तु असम्प्राप्यान्यलौकिकम्

tasmādvatsa kuruṣva tvaṃ vidhivaddārasaṃgraham |
ājanma viphalante 'stu asamprāpyānyalaukikam

1,88.25

रुचिरुवाच ।
वृद्धो ऽहं साम्प्रतं को मे पितरः सम्प्रिदास्यति ।
भार्यान्तथा दरिद्रस्य दुष्करो दारसंग्रहः

ruciruvāca |
vṛddho 'haṃ sāmprataṃ ko me pitaraḥ sampridāsyati |
bhāryāntathā daridrasya duṣkaro dārasaṃgrahaḥ

1,88.26

पितर ऊचुः ।
अस्माकं पतनं वत्स भवतश्चाप्यधोगतिः ।
नूनं भावि भवित्री च नाभिनन्दसि नो वचः

pitara ūcuḥ |
asmākaṃ patanaṃ vatsa bhavataścāpyadhogatiḥ |
nūnaṃ bhāvi bhavitrī ca nābhinandasi no vacaḥ

1,88.27

इत्युक्त्वा पितरस्तस्य पश्यतो मुनिसत्तम ।
बभूवुः सहसादृश्या दीपा वातहता इव

ityuktvā pitarastasya paśyato munisattama |
babhūvuḥ sahasādṛśyā dīpā vātahatā iva

1,88.28

मुनिः क्रैञ्चुकये प्राह मार्कण्डेयो महातपाः ।
रुचिवृत्तान्तमखिलं पितृसंवादलक्षणम्

muniḥ kraiñcukaye prāha mārkaṇḍeyo mahātapāḥ |
rucivṛttāntamakhilaṃ pitṛsaṃvādalakṣaṇam

Chapter 1.89

1,89.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे कर्मज्ञानमा नामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 89 सूत उवाच ।
पृष्टः क्रैञ्चुकिनोवाच मार्कण्डेयः पुनश्च तम् ।
स तेन पितृवाक्यने भृशमुद्वग्नमानसः

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe karmajñānamā nāmāṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 89 sūta uvāca |
pṛṣṭaḥ kraiñcukinovāca mārkaṇḍeyaḥ punaśca tam |
sa tena pitṛvākyane bhṛśamudvagnamānasaḥ

1,89.2

कन्याभिलाषी विप्रर्षिः परिबभ्राम मेदिनीम् ।
कन्यामलभमानो ऽसौ पितृवाक्येन दीपितः ।
चिन्तामवाप महीतमतीवोद्वग्नमानसः

kanyābhilāṣī viprarṣiḥ paribabhrāma medinīm |
kanyāmalabhamāno 'sau pitṛvākyena dīpitaḥ |
cintāmavāpa mahītamatīvodvagnamānasaḥ

1,89.3

किं करोमि क्र गच्छामि कथं मे दारसंग्रहः ।
क्षिप्रं भवेन्मत्पितॄणां ममाभ्युदयकारकः

kiṃ karomi kra gacchāmi kathaṃ me dārasaṃgrahaḥ |
kṣipraṃ bhavenmatpitṝṇāṃ mamābhyudayakārakaḥ

1,89.4

इति चिन्तयतस्तस्यमतिर्जाता महात्मनः ।
तपसाराधयाम्येनं ब्रह्माणं कमलोद्भवम्

iti cintayatastasyamatirjātā mahātmanaḥ |
tapasārādhayāmyenaṃ brahmāṇaṃ kamalodbhavam

1,89.5

ततो वर्षशतं दिव्यं तपस्तेपे महामनाः ।
तत्र स्थितश्चिरं कालं वनेषु नियमस्थितः ।
आराधनाय स तदा परं नियममास्थितः

tato varṣaśataṃ divyaṃ tapastepe mahāmanāḥ |
tatra sthitaściraṃ kālaṃ vaneṣu niyamasthitaḥ |
ārādhanāya sa tadā paraṃ niyamamāsthitaḥ

1,89.6

ततः प्रदर्शयामास ब्रह्मा लोकपितामहः ।
उवाचाथ प्रसन्नो ऽस्मीत्युच्यतामभिवाञ्छितम्

tataḥ pradarśayāmāsa brahmā lokapitāmahaḥ |
uvācātha prasanno 'smītyucyatāmabhivāñchitam

1,89.7

ततो ऽसौ प्रणिपत्याह ब्रह्माणं जगतो गतिम् ।
पितॄणां वचनात्तेन यत्कर्तुमभिवाञ्छितम्

tato 'sau praṇipatyāha brahmāṇaṃ jagato gatim |
pitṝṇāṃ vacanāttena yatkartumabhivāñchitam

1,89.8

ब्रह्मोवाच ।
प्रजापतिस्त्वं भविता स्रष्टव्या भवता प्रजाः ।
सृष्ट्वा प्रजाः सुतान्विप्र समुत्पाद्य क्रियास्तथा

brahmovāca |
prajāpatistvaṃ bhavitā sraṣṭavyā bhavatā prajāḥ |
sṛṣṭvā prajāḥ sutānvipra samutpādya kriyāstathā

1,89.9

कृत्वा कृताधिकारस्त्वं ततः सिद्धिमवाप्यसि ।
सत्वं यथोक्तं पितृभिः कुरु दारपरिग्रहम्

kṛtvā kṛtādhikārastvaṃ tataḥ siddhimavāpyasi |
satvaṃ yathoktaṃ pitṛbhiḥ kuru dāraparigraham

1,89.10

कामं चेममभिध्याय क्रियतां पितृपूजनम् ।
त एव तुष्टाः पितरः प्रदास्यन्ति तवेप्सितम् ।
पत्नीं सुतांश्च सन्तुष्टाः किं न दद्युः पितामहाः

kāmaṃ cemamabhidhyāya kriyatāṃ pitṛpūjanam |
ta eva tuṣṭāḥ pitaraḥ pradāsyanti tavepsitam |
patnīṃ sutāṃśca santuṣṭāḥ kiṃ na dadyuḥ pitāmahāḥ

1,89.11

मार्कण्डेय उवाच ।
इत्यृषिर्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः ।
नद्या विविक्ते पुलिने चकार पितृतर्पणम्

mārkaṇḍeya uvāca |
ityṛṣirvacanaṃ śrutvā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ |
nadyā vivikte puline cakāra pitṛtarpaṇam

1,89.12

तुष्टाव च पितॄन्विप्रः स्तवैरेभिरथादृतः ।
एकाग्रप्रयतो भूत्वा भक्तिनम्रात्मकन्धरः

tuṣṭāva ca pitṝnvipraḥ stavairebhirathādṛtaḥ |
ekāgraprayato bhūtvā bhaktinamrātmakandharaḥ

1,89.13

रुचिरुवाच ।
नमस्ये ऽहं पितॄन् भक्त्या ये वसन्त्यधिदेवतम् ।
देवैरपि हि तर्प्यन्ते ये श्राद्धेषु स्वधोत्तरैः

ruciruvāca |
namasye 'haṃ pitṝn bhaktyā ye vasantyadhidevatam |
devairapi hi tarpyante ye śrāddheṣu svadhottaraiḥ

1,89.14

नमस्ये ऽहं पितॄन् स्वर्गे ये तर्प्यन्ते महर्षिभिः ।
श्राद्धैर्मनोमयैर्भक्त्या भुक्तिमुक्तिमभीप्सुभिः

namasye 'haṃ pitṝn svarge ye tarpyante maharṣibhiḥ |
śrāddhairmanomayairbhaktyā bhuktimuktimabhīpsubhiḥ

1,89.15

नमस्ये ऽहं पितॄन्स्वर्गे सिद्धाः सन्तर्पयन्ति यान् ।
श्राद्धेषु दिव्यैः सकलैरुपहारैरनुत्तमैः

namasye 'haṃ pitṝnsvarge siddhāḥ santarpayanti yān |
śrāddheṣu divyaiḥ sakalairupahārairanuttamaiḥ

1,89.16

नमस्ये ऽहं पितॄन् भक्त्या येरऽच्यन्ते गुह्यकैर्दिवि ।
तन्मयत्वेन वाधद्भिः ऋद्धिमात्यन्तिकीं पराम्

namasye 'haṃ pitṝn bhaktyā yer'cyante guhyakairdivi |
tanmayatvena vādhadbhiḥ ṛddhimātyantikīṃ parām

1,89.17

नमस्ये ऽहं पितॄन्मर्त्यैरर्च्यन्ते भुवि ये सदा ।
श्राद्धेषु श्रद्धयाभीष्टलोकपुष्टिप्रदायिनः

namasye 'haṃ pitṝnmartyairarcyante bhuvi ye sadā |
śrāddheṣu śraddhayābhīṣṭalokapuṣṭipradāyinaḥ

1,89.18

नमस्ये ऽहं पितॄन्विप्रैरर्च्यन्ते भुवि ये सदा ।
वाञ्छिताभीष्टलाभाय प्राजापत्यप्रदायिनः

namasye 'haṃ pitṝnviprairarcyante bhuvi ye sadā |
vāñchitābhīṣṭalābhāya prājāpatyapradāyinaḥ

1,89.19

नमस्ये ऽहं पितॄन्ये वै तर्प्यन्ते ऽरण्यवासिभिः ।
वन्यैः श्राद्धैर्यताहारैस्तपोनिर्धूतकल्मषैः

namasye 'haṃ pitṝnye vai tarpyante 'raṇyavāsibhiḥ |
vanyaiḥ śrāddhairyatāhāraistaponirdhūtakalmaṣaiḥ

1,89.20

नमस्ये ऽहं पितॄन्विप्रैर्नैष्ठिकैर्धर्मचारिभिः ।
ये संयतात्मभिर्नित्यं सन्तर्प्यन्ते समाधिभिः

namasye 'haṃ pitṝnviprairnaiṣṭhikairdharmacāribhiḥ |
ye saṃyatātmabhirnityaṃ santarpyante samādhibhiḥ

1,89.21

नमस्ये ऽहं पितॄञ्छ्राद्धै राजन्यास्तर्पयन्ति यान् ।
कव्यैरशेषैविधिवल्लोकद्वयफलप्रदान्

namasye 'haṃ pitṝñchrāddhai rājanyāstarpayanti yān |
kavyairaśeṣaividhivallokadvayaphalapradān

1,89.22

नमस्ये ऽहं पितॄन्वैश्यैरर्च्यन्ते भुवि ये सदा ।
स्वकर्माभिरतैर्न्नित्यं पुष्पधूपान्नवारिभिः

namasye 'haṃ pitṝnvaiśyairarcyante bhuvi ye sadā |
svakarmābhiratairnnityaṃ puṣpadhūpānnavāribhiḥ

1,89.23

नमस्ये ऽहं पितॄञ्छ्राद्धे शूद्रैरपि च भक्तितः ।
सन्तर्प्यते जगत्कृत्स्नं नाम्ना ख्याताः सुकालिनः

namasye 'haṃ pitṝñchrāddhe śūdrairapi ca bhaktitaḥ |
santarpyate jagatkṛtsnaṃ nāmnā khyātāḥ sukālinaḥ

1,89.24

नमस्ये ऽहं पितॄञ्छ्राद्धे पाताले ये महासुरैः ।
सन्तर्प्यन्ते सुधाहारास्त्यक्तदम्भमदैः सदा

namasye 'haṃ pitṝñchrāddhe pātāle ye mahāsuraiḥ |
santarpyante sudhāhārāstyaktadambhamadaiḥ sadā

1,89.25

नमस्ये ऽहं पितॄञ्छ्राद्धैरर्च्यन्ते ये रसातले ।
भोगैरशेषैर्विधिवन्नागैः कामानभीप्सुभिः

namasye 'haṃ pitṝñchrāddhairarcyante ye rasātale |
bhogairaśeṣairvidhivannāgaiḥ kāmānabhīpsubhiḥ

1,89.26

नमस्ये ऽहं पितॄञ्छ्राद्धैः सर्पैः सन्तर्पितान्सदा ।
तत्रैव विधिवन्मन्त्रभोगसम्पत्समन्वितैः

namasye 'haṃ pitṝñchrāddhaiḥ sarpaiḥ santarpitānsadā |
tatraiva vidhivanmantrabhogasampatsamanvitaiḥ

1,89.27

पितॄन्नमस्ये निवसन्ति साक्षाद्ये देवलोके ऽथ महीतले वा ।
तथान्तरिक्षे च सुरारिपूज्यास्ते वै प्रतीच्छन्तु मयोपनीतम्

pitṝnnamasye nivasanti sākṣādye devaloke 'tha mahītale vā |
tathāntarikṣe ca surāripūjyāste vai pratīcchantu mayopanītam

1,89.28

पितॄन्नमस्ये परमार्थभूता ये वै विमाने निवसन्त्यमूर्ताः ।
यजन्ति यानस्तमलैर्मनोभिर्योगीश्वराः क्लेशविमुक्तिहेतून्

pitṝnnamasye paramārthabhūtā ye vai vimāne nivasantyamūrtāḥ |
yajanti yānastamalairmanobhiryogīśvarāḥ kleśavimuktihetūn

1,89.29

पितॄन्नमस्ये दिवि ये च मूर्ताः स्वधाभुजः काम्यफलाभिसन्धौ ।
प्रदानशक्ताः सकलेप्सितानां विमुक्तिदा ये ऽनभिसंहितेषु

pitṝnnamasye divi ye ca mūrtāḥ svadhābhujaḥ kāmyaphalābhisandhau |
pradānaśaktāḥ sakalepsitānāṃ vimuktidā ye 'nabhisaṃhiteṣu

1,89.30

तृप्यन्तु ते ऽस्मिन्पितरः समस्ता इच्छावतां ये प्रदिशन्ति कामान् ।
सुरत्वमिन्द्रत्वमितो ऽधिकं वा गजाश्वरत्नानि महागृहाणि

tṛpyantu te 'sminpitaraḥ samastā icchāvatāṃ ye pradiśanti kāmān |
suratvamindratvamito 'dhikaṃ vā gajāśvaratnāni mahāgṛhāṇi

1,89.31

सोमस्य ये रश्मिषु येरऽकबिम्बे शुक्ले विमाने च सदा वसन्ति ।
तृप्यन्तु ते ऽस्मिन्पितरो ऽन्नतोयैर्गन्धादिना पुष्टिमितो व्रजन्तु

somasya ye raśmiṣu yer'kabimbe śukle vimāne ca sadā vasanti |
tṛpyantu te 'sminpitaro 'nnatoyairgandhādinā puṣṭimito vrajantu

1,89.32

येषां हुते ऽग्नौ हविषा च तृप्तिर्ये भुञ्जते विप्रशरीरसंस्थाः ।
ये पिण्डदानेन मुदं प्रयान्ति तृप्यन्तु ते ऽस्मिन्पितरो ऽन्नतोयैः

yeṣāṃ hute 'gnau haviṣā ca tṛptirye bhuñjate vipraśarīrasaṃsthāḥ |
ye piṇḍadānena mudaṃ prayānti tṛpyantu te 'sminpitaro 'nnatoyaiḥ

1,89.33

ये खड्गमांसेन सुरैरभीष्टैः कृष्णैस्तिलैर्दिव्य मनोहरैश्च ।
कालेन शाकेन महर्षिवर्यैः संप्रीणितास्ते मुदमत्र यान्तु

ye khaḍgamāṃsena surairabhīṣṭaiḥ kṛṣṇaistilairdivya manoharaiśca |
kālena śākena maharṣivaryaiḥ saṃprīṇitāste mudamatra yāntu

1,89.34

कव्यान्यशेषाणि च यान्यभीष्टान्यतीव तेषां मम पूजितानाम् ।
तेषाञ्च सान्निध्यमिहास्तु पुष्पगन्धाम्बुभोज्येषु मया कृतेषु

kavyānyaśeṣāṇi ca yānyabhīṣṭānyatīva teṣāṃ mama pūjitānām |
teṣāñca sānnidhyamihāstu puṣpagandhāmbubhojyeṣu mayā kṛteṣu

1,89.35

दिनेदिने ये प्रतिगृह्णतेरऽचां मासान्तपूज्या भुवि ये ऽष्टकासु ।
ये वत्सरान्ते ऽभ्युदये च पूज्याः प्रयान्तु ते मे पितरो ऽत्र तुष्टिम्

dinedine ye pratigṛhṇater'cāṃ māsāntapūjyā bhuvi ye 'ṣṭakāsu |
ye vatsarānte 'bhyudaye ca pūjyāḥ prayāntu te me pitaro 'tra tuṣṭim

1,89.36

पूज्या द्विजानां कुमुदेन्दुभासो ये क्षत्त्रियाणां ज्वलनार्कवर्णाः ।
तथा विशां ये कनकावदाता नीलीप्रभाः शूद्रजनस्य ये च

pūjyā dvijānāṃ kumudendubhāso ye kṣattriyāṇāṃ jvalanārkavarṇāḥ |
tathā viśāṃ ye kanakāvadātā nīlīprabhāḥ śūdrajanasya ye ca

1,89.37

ते ऽस्मिन्समस्ता मम पुष्पगन्धधूपाम्बुभोज्यादिनिवेदनेन ।
तथाग्निहोमेन च यान्ति तृप्तिं सदा पितृभ्यः प्रणतो ऽस्मि तेभ्यः

te 'sminsamastā mama puṣpagandhadhūpāmbubhojyādinivedanena |
tathāgnihomena ca yānti tṛptiṃ sadā pitṛbhyaḥ praṇato 'smi tebhyaḥ

1,89.38

ये देवपूर्वाण्यभितृप्तिहेतोर श्रन्ति कव्यानि शुभाहृतानि ।
तृप्ताश्च ये भूतिसृजो भवन्ति तृप्यन्तु ते ऽस्मिन्प्रणतो ऽस्मि तेभ्यः

ye devapūrvāṇyabhitṛptihetora śranti kavyāni śubhāhṛtāni |
tṛptāśca ye bhūtisṛjo bhavanti tṛpyantu te 'sminpraṇato 'smi tebhyaḥ

1,89.39

रक्षांसि भूतान्यसुरांस्तथोग्रात्रिर्णाशयन्तु त्वशिवं प्रजानाम् ।
आद्याः सुराणाममरेशपूज्यास्तृप्यन्तु ते ऽस्मिन्प्रणतो ऽस्मितेभ्यः

rakṣāṃsi bhūtānyasurāṃstathogrātrirṇāśayantu tvaśivaṃ prajānām |
ādyāḥ surāṇāmamareśapūjyāstṛpyantu te 'sminpraṇato 'smitebhyaḥ

1,89.40

अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा ।
व्रजन्तु तृप्तिं श्राद्धे ऽस्मिन्पितरस्तर्पिता मया

agniṣvāttā barhiṣada ājyapāḥ somapāstathā |
vrajantu tṛptiṃ śrāddhe 'sminpitarastarpitā mayā

1,89.41

अग्निष्वात्ताः पितृगणाः प्राचीं रक्षन्तु मे दिशम् ।
तथा बर्हिषदः पान्तु याम्यां मे पितरः सदा ।
प्रतीचीमाज्यपास्तद्वदुदीचीमपि सोमपाः

agniṣvāttāḥ pitṛgaṇāḥ prācīṃ rakṣantu me diśam |
tathā barhiṣadaḥ pāntu yāmyāṃ me pitaraḥ sadā |
pratīcīmājyapāstadvadudīcīmapi somapāḥ

1,89.42

रक्षोभूतपिशाचेभ्यस्तथैवासुरदोषतः ।
सर्वतः पितरो रक्षां कुर्वन्तु मम नित्यशः

rakṣobhūtapiśācebhyastathaivāsuradoṣataḥ |
sarvataḥ pitaro rakṣāṃ kurvantu mama nityaśaḥ

1,89.43

विश्वो विश्वभुगाराध्यो धर्मो धन्यः शुभाननः ।
भूतिदो भूतिकृद् भूतिः पितॄणां ये गणा नव

viśvo viśvabhugārādhyo dharmo dhanyaḥ śubhānanaḥ |
bhūtido bhūtikṛd bhūtiḥ pitṝṇāṃ ye gaṇā nava

1,89.44

कल्याणः कल्यदः कर्ता कल्यः कल्यतराश्रयः ।
कल्यताहेतुरन्घः षडिमे ते गणाः स्मृताः

kalyāṇaḥ kalyadaḥ kartā kalyaḥ kalyatarāśrayaḥ |
kalyatāheturanghaḥ ṣaḍime te gaṇāḥ smṛtāḥ

1,89.45

वरो वरेण्यो वरदस्तुष्टिदः पुष्टिदस्तथा ।
विश्वपाता तथा धाता सप्तैते च गणाः स्मृताः

varo vareṇyo varadastuṣṭidaḥ puṣṭidastathā |
viśvapātā tathā dhātā saptaite ca gaṇāḥ smṛtāḥ

1,89.46

महान्महात्मा महितो महिमावान्महाबलः ।
गणाः पञ्च तथैवैते पितॄणां पापनाशनाः

mahānmahātmā mahito mahimāvānmahābalaḥ |
gaṇāḥ pañca tathaivaite pitṝṇāṃ pāpanāśanāḥ

1,89.47

सुखदो धनदश्चान्यो धर्मदो ऽन्यश्च भूतिदः ।
पितॄणां कथ्यते चैव तथा गणचतुष्टयम्

sukhado dhanadaścānyo dharmado 'nyaśca bhūtidaḥ |
pitṝṇāṃ kathyate caiva tathā gaṇacatuṣṭayam

1,89.48

एकत्रिंशत्पितृगणा यैर्व्याप्तमखिलं जगत् ।
त एवात्र पितृगणास्तुष्यन्तु च मदाहितात्

ekatriṃśatpitṛgaṇā yairvyāptamakhilaṃ jagat |
ta evātra pitṛgaṇāstuṣyantu ca madāhitāt

1,89.49

माक्रण्डेय उवाच ।
एवं तु स्तुवतस्तस्य तेजसोराशिरुच्छ्रितः ।
प्रादुर्बभूव सहसा गगनव्याप्तिकारकः

mākraṇḍeya uvāca |
evaṃ tu stuvatastasya tejasorāśirucchritaḥ |
prādurbabhūva sahasā gaganavyāptikārakaḥ

1,89.50

तद्दृष्ट्वा सुमहत्तेजः समाच्छाद्य स्थितं जगत् ।
जानुभ्यामवनीं गत्वा रुचिः स्तोत्रमिदञ्जगौ

taddṛṣṭvā sumahattejaḥ samācchādya sthitaṃ jagat |
jānubhyāmavanīṃ gatvā ruciḥ stotramidañjagau

1,89.51

रुचिरुवाच ।
अर्चितानाममूर्तानां पितॄणां दीप्ततेजसाम् ।
नमस्यामि सदा तेषां ध्यानिनां दिव्यचक्षुषाम्

ruciruvāca |
arcitānāmamūrtānāṃ pitṝṇāṃ dīptatejasām |
namasyāmi sadā teṣāṃ dhyānināṃ divyacakṣuṣām

1,89.52

इन्द्रादीनां च नेतारो दक्षमारीचयोस्तथा ।
सप्तर्षोणां तथान्येषां तान्नमस्यामि कामदान्

indrādīnāṃ ca netāro dakṣamārīcayostathā |
saptarṣoṇāṃ tathānyeṣāṃ tānnamasyāmi kāmadān

1,89.53

मन्वादीनां च नेतारः सूर्याचन्द्रमसोस्तथा ।
तान्नमस्याम्यहं सर्वान्पितॄनप्युदधावपि

manvādīnāṃ ca netāraḥ sūryācandramasostathā |
tānnamasyāmyahaṃ sarvānpitṝnapyudadhāvapi

1,89.54

नक्षत्राणां ग्रहाणां च वाय्वग्न्योर्नभसस्तथा ।
द्यावापृथिव्योश्च तथा नमस्यामि कृताञ्जलिः

nakṣatrāṇāṃ grahāṇāṃ ca vāyvagnyornabhasastathā |
dyāvāpṛthivyośca tathā namasyāmi kṛtāñjaliḥ

1,89.55

प्रजापतेः कश्यपाय सोमाय वरुणाय च ।
योगेश्वरेभ्यश्च सदा नमस्यामि कृताञ्जलिः

prajāpateḥ kaśyapāya somāya varuṇāya ca |
yogeśvarebhyaśca sadā namasyāmi kṛtāñjaliḥ

1,89.56

नमो गणेभ्यः सप्तभ्यस्तथा लोकेषु सप्तसु ।
स्वायम्भुवे नमस्यामि ब्रह्मणे योगचक्षुषे

namo gaṇebhyaḥ saptabhyastathā lokeṣu saptasu |
svāyambhuve namasyāmi brahmaṇe yogacakṣuṣe

1,89.57

सोमाधारान्पितृगणान्योगमूर्तिधरांस्तथा ।
नमस्यामि तथा सोमं पितरं जगतामहम्

somādhārānpitṛgaṇānyogamūrtidharāṃstathā |
namasyāmi tathā somaṃ pitaraṃ jagatāmaham

1,89.58

अग्निरूपांस्तथैवान्यान्नमस्यामि पितॄनहम् ।
अग्निसोममयं विश्वं यत एतदशेषतः

agnirūpāṃstathaivānyānnamasyāmi pitṝnaham |
agnisomamayaṃ viśvaṃ yata etadaśeṣataḥ

1,89.59

ये च तेजसि ये चैते सोमसूर्याग्निमूर्तयः ।
जगत्स्वरूपिणश्चैव तथा ब्रह्मस्वरूपिणः

ye ca tejasi ye caite somasūryāgnimūrtayaḥ |
jagatsvarūpiṇaścaiva tathā brahmasvarūpiṇaḥ

1,89.60

तेभ्यो ऽखिलेभ्यो योगिभ्यः पितृभ्यो यतमानसः ।
नमोनमो नमस्ते ऽस्तु प्रसीदन्तु स्वधाभुजः

tebhyo 'khilebhyo yogibhyaḥ pitṛbhyo yatamānasaḥ |
namonamo namaste 'stu prasīdantu svadhābhujaḥ

1,89.61

माक्रण्डेय उवाच ।
एवं स्तुतास्ततस्तेन तजसो मुनिसत्तमाः ।
निश्चक्रमुस्ते पितरो भासयन्तो दिशादश

mākraṇḍeya uvāca |
evaṃ stutāstatastena tajaso munisattamāḥ |
niścakramuste pitaro bhāsayanto diśādaśa

1,89.62

निवेदनञ्च यत्तेन पुष्पगन्धानुलेपनम् ।
तद्भूषितानथ स तान्ददृशे पुरतः स्थितान्

nivedanañca yattena puṣpagandhānulepanam |
tadbhūṣitānatha sa tāndadṛśe purataḥ sthitān

1,89.63

प्रणिपत्य रुचिर्भक्त्या पुनरेव कृताञ्जलिः ।
नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यमित्याह पृथगादृतः

praṇipatya rucirbhaktyā punareva kṛtāñjaliḥ |
namastubhyaṃ namastubhyamityāha pṛthagādṛtaḥ

1,89.64

ततः प्रसन्नाः पितरस्तमूचुर्मुनिसत्तमम् ।
वरं वृणीष्वेति स तानुवाचानतकन्धरः

tataḥ prasannāḥ pitarastamūcurmunisattamam |
varaṃ vṛṇīṣveti sa tānuvācānatakandharaḥ

1,89.65

रुचिरुवाच ।
प्रजानां सर्गकर्तृत्वमादिष्टं ब्रह्मणा मम ।
सो ऽहं पत्नीमभीप्सामि धन्यां दिव्यां प्रजावतीम्

ruciruvāca |
prajānāṃ sargakartṛtvamādiṣṭaṃ brahmaṇā mama |
so 'haṃ patnīmabhīpsāmi dhanyāṃ divyāṃ prajāvatīm

1,89.66

पितर ऊचुः ।
अत्रैव सद्यः पत्नी ते भवत्वतिमनोरमा ।
तस्याञ्च पुत्रो भविता भवतो मुनिसत्तम !

pitara ūcuḥ |
atraiva sadyaḥ patnī te bhavatvatimanoramā |
tasyāñca putro bhavitā bhavato munisattama !

1,89.67

मन्वन्तराधिपो धीमांस्त्वन्नाम्नैवोपलक्षितः ।
रुचे ! रौच्य इति ख्यातिं प्रयास्यति जगत्त्रये

manvantarādhipo dhīmāṃstvannāmnaivopalakṣitaḥ |
ruce ! raucya iti khyātiṃ prayāsyati jagattraye

1,89.68

तस्यापि बहवः पुत्रा महाबलपराक्रमाः ।
भविष्यन्ति महात्मानः पृथिवीपरिपालकाः

tasyāpi bahavaḥ putrā mahābalaparākramāḥ |
bhaviṣyanti mahātmānaḥ pṛthivīparipālakāḥ

1,89.69

त्वं च प्रिजापतिर्भूत्वा प्रजाः सृष्ट्वा चतुर्विधाः ।
क्षीणाधिकारो धर्मज्ञस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि

tvaṃ ca prijāpatirbhūtvā prajāḥ sṛṣṭvā caturvidhāḥ |
kṣīṇādhikāro dharmajñastataḥ siddhimavāpsyasi

1,89.70

स्तोत्रेणानेन च नरो यो ऽस्मांस्तोष्यति भक्तितः ।
तस्य तुष्टा वयं भोगानात्मजं ध्यानमुत्तमम्

stotreṇānena ca naro yo 'smāṃstoṣyati bhaktitaḥ |
tasya tuṣṭā vayaṃ bhogānātmajaṃ dhyānamuttamam

1,89.71

आयुरारोग्यमर्थं च पुत्रपौत्रादिकं तथा ।
वाञ्छद्भिः सततं स्तव्याः स्तोत्रेणानेन वै यतः

āyurārogyamarthaṃ ca putrapautrādikaṃ tathā |
vāñchadbhiḥ satataṃ stavyāḥ stotreṇānena vai yataḥ

1,89.72

श्राद्धेषु य इमं भक्त्या त्वस्मत्प्रीतिकरं स्तवम् ।
पठिष्यति द्विजाग्र्याणां भुञ्जतां पुरतः स्थितः

śrāddheṣu ya imaṃ bhaktyā tvasmatprītikaraṃ stavam |
paṭhiṣyati dvijāgryāṇāṃ bhuñjatāṃ purataḥ sthitaḥ

1,89.73

स्तोत्रश्रवणसंप्रीत्या सन्निधाने परे कृते ।
अस्माभिरक्षयं श्राद्धं तद्भविष्यत्यसंशयम्

stotraśravaṇasaṃprītyā sannidhāne pare kṛte |
asmābhirakṣayaṃ śrāddhaṃ tadbhaviṣyatyasaṃśayam

1,89.74

यद्यप्यश्रोत्रियं श्राद्धं यद्यप्युपहतं भवेत् ।
अन्यायोपात्तवित्तेन यदि वा कृतमन्यथा

yadyapyaśrotriyaṃ śrāddhaṃ yadyapyupahataṃ bhavet |
anyāyopāttavittena yadi vā kṛtamanyathā

1,89.75

अश्राद्धार्हैरुपतैरुपहारैस्तथा कृतैः ।
अकाले ऽप्यथ वा देशे विधिहीनमथापि वा

aśrāddhārhairupatairupahāraistathā kṛtaiḥ |
akāle 'pyatha vā deśe vidhihīnamathāpi vā

1,89.76

अश्रद्धया वा पुरुषैर्दम्भमाश्रित्य यत्कृतम् ।
अस्माकं तृप्तये श्राद्धन्तथाप्येतदुदीरणात्

aśraddhayā vā puruṣairdambhamāśritya yatkṛtam |
asmākaṃ tṛptaye śrāddhantathāpyetadudīraṇāt

1,89.77

यत्रैतत्पठ्यते श्राद्धे स्तोत्रमस्तत्सुखावहम् ।
अस्माकं जायते तृप्तिस्तत्र द्वादशावर्षिकी

yatraitatpaṭhyate śrāddhe stotramastatsukhāvaham |
asmākaṃ jāyate tṛptistatra dvādaśāvarṣikī

1,89.78

हेमन्ते द्वादशाब्दानि तृप्तिमेतत्प्रयच्छति ।
शिशिरे द्विगुणाब्दानि तृप्तिं स्तोत्रमिदं शुभम्

hemante dvādaśābdāni tṛptimetatprayacchati |
śiśire dviguṇābdāni tṛptiṃ stotramidaṃ śubham

1,89.79

वसन्ते षोडश समास्तृप्तये श्राद्धकर्मणि ।
ग्रीष्मे च षोडशैवैतत्पठितं तृप्तिकारकम्

vasante ṣoḍaśa samāstṛptaye śrāddhakarmaṇi |
grīṣme ca ṣoḍaśaivaitatpaṭhitaṃ tṛptikārakam

1,89.80

विकले ऽपि कृते श्राद्धे स्तोत्रेणानेन साधिते ।
वर्षासु तृप्तिरस्माकमक्षय्या जायते रुचे

vikale 'pi kṛte śrāddhe stotreṇānena sādhite |
varṣāsu tṛptirasmākamakṣayyā jāyate ruce

1,89.81

शरत्काले ऽपि पठितं श्राद्धकाले प्रयच्छति ।
अस्माकमेतत्पुरुषैस्तृप्तिं पञ्चदशाब्दिकीम्

śaratkāle 'pi paṭhitaṃ śrāddhakāle prayacchati |
asmākametatpuruṣaistṛptiṃ pañcadaśābdikīm

1,89.82

यस्मिन् गेहे च लिखितमेतत्तिष्ठति नित्यदा ।
सन्निधानं कृते श्राद्धे तत्रास्माकं भविष्यति

yasmin gehe ca likhitametattiṣṭhati nityadā |
sannidhānaṃ kṛte śrāddhe tatrāsmākaṃ bhaviṣyati

1,89.83

तस्मादेतत्त्वया श्राद्धे विप्राणां भुञ्जतां पुरः ।
श्रावणीयं महाभाग अस्माकं पुष्टिकारकम्

tasmādetattvayā śrāddhe viprāṇāṃ bhuñjatāṃ puraḥ |
śrāvaṇīyaṃ mahābhāga asmākaṃ puṣṭikārakam

Chapter 1.90

1,90.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे रुचिकृतपितृस्तोत्रं नामैकोननवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 90 माक्रण्डेय उवाच ।
ततस्तस्मान्नदीमध्यात्समुत्तस्थौ मनोरमा ।
प्रम्लौचा नाम तन्वङ्गी तत्समीपे वराप्सराः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe rucikṛtapitṛstotraṃ nāmaikonanavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 90 mākraṇḍeya uvāca |
tatastasmānnadīmadhyātsamuttasthau manoramā |
pramlaucā nāma tanvaṅgī tatsamīpe varāpsarāḥ

1,90.2

सा चोवाच महात्मानं रुचिं सुमधुराक्षरकम् ।
प्रसादयामास भूयः प्रम्लोचा च वराप्सराः

sā covāca mahātmānaṃ ruciṃ sumadhurākṣarakam |
prasādayāmāsa bhūyaḥ pramlocā ca varāpsarāḥ

1,90.3

अतीवरूपिणी कन्या मत्प्रसाद्वराङ्गना ।
जाता वरुणपुत्रेण पुष्करेण महात्मना

atīvarūpiṇī kanyā matprasādvarāṅganā |
jātā varuṇaputreṇa puṣkareṇa mahātmanā

1,90.4

तां गृहाण मया दत्तां भार्यार्थे वरवर्णिनीम् ।
मनुर्महामतिस्तस्यां समुत्पत्स्यति ते सुतः

tāṃ gṛhāṇa mayā dattāṃ bhāryārthe varavarṇinīm |
manurmahāmatistasyāṃ samutpatsyati te sutaḥ

1,90.5

मार्कण्डेय उवाच ।
तथेति तेन साप्युक्ता तस्मात्तोयाद्वपुष्मतीम् ।
उद्दधार ततः कन्यां मानिनीं नाम नामतः

mārkaṇḍeya uvāca |
tatheti tena sāpyuktā tasmāttoyādvapuṣmatīm |
uddadhāra tataḥ kanyāṃ māninīṃ nāma nāmataḥ

1,90.6

नद्याश्च पुलिने तस्मिन्स मुनिर्मुनिसत्तमाः ।
जग्राह पाणिं विधिवत्समानीय महामुनिः

nadyāśca puline tasminsa munirmunisattamāḥ |
jagrāha pāṇiṃ vidhivatsamānīya mahāmuniḥ

Chapter 1.91

1,91.1

तस्यां तस्य सुतो जज्ञे महावीर्यो महाद्युतिः ।
श्रीगरुडमहापुराणम्- 91 सूत उवाच ।
स्वायम्भुवाद्या मुनयो हरिं ध्यायन्ति कर्मणा ।
व्रताचारार्चनाध्यानस्तुतिजप्यपरायणाः

tasyāṃ tasya suto jajñe mahāvīryo mahādyutiḥ |
śrīgaruḍamahāpurāṇam- 91 sūta uvāca |
svāyambhuvādyā munayo hariṃ dhyāyanti karmaṇā |
vratācārārcanādhyānastutijapyaparāyaṇāḥ

1,91.2

देहेन्द्रियमनोबुद्धिप्राणाहङ्कारवर्जितम् ।
आकशेन विहीनं वै तेजसा परिवर्जितम्

dehendriyamanobuddhiprāṇāhaṅkāravarjitam |
ākaśena vihīnaṃ vai tejasā parivarjitam

1,91.3

उदकेन विहीनं वै तद्धर्मपरिवर्जितम् ।
पृथिवीरहितं चैव सर्वभतविवर्जितम्

udakena vihīnaṃ vai taddharmaparivarjitam |
pṛthivīrahitaṃ caiva sarvabhatavivarjitam

1,91.4

भूताध्यक्षं तथा बद्धनियन्तारं प्रभुं विभुम् ।
चैतन्यरूपतारूपं सर्वाध्यक्षं निरञ्जनम्

bhūtādhyakṣaṃ tathā baddhaniyantāraṃ prabhuṃ vibhum |
caitanyarūpatārūpaṃ sarvādhyakṣaṃ nirañjanam

1,91.5

मुक्तसङ्गं महेशानं सर्वदेवप्रपूजितम् ।
तेजोरूपमसत्त्वं च तपसा परिवर्जितम्

muktasaṅgaṃ maheśānaṃ sarvadevaprapūjitam |
tejorūpamasattvaṃ ca tapasā parivarjitam

1,91.6

रहितं रजसा नित्यं व्यतिरिक्तं गुणैस्त्रिभिः ।
सर्वरूपविहीनं वै कर्तृत्वादिविवर्जितम्

rahitaṃ rajasā nityaṃ vyatiriktaṃ guṇaistribhiḥ |
sarvarūpavihīnaṃ vai kartṛtvādivivarjitam

1,91.7

वासनारहितं शुद्धं सर्वदोषविवर्जितम् ।
पिपासावर्जितं तत्तच्छो कमोहविवर्जितम्

vāsanārahitaṃ śuddhaṃ sarvadoṣavivarjitam |
pipāsāvarjitaṃ tattaccho kamohavivarjitam

1,91.8

जरामरणहीनं वै कूटस्थं मोहवर्जितम् ।
उत्पत्तिरहितं चैव प्रलयेन विवर्जितम्

jarāmaraṇahīnaṃ vai kūṭasthaṃ mohavarjitam |
utpattirahitaṃ caiva pralayena vivarjitam

1,91.9

सत्यं सर्वाचारहीनं निष्कलं परमेश्वरम् ।
जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यादिवर्जितं नामवर्जितम्

satyaṃ sarvācārahīnaṃ niṣkalaṃ parameśvaram |
jāgratsvapnasuṣuptyādivarjitaṃ nāmavarjitam

1,91.10

अध्यक्षं जाग्रदादीनां शान्तरूपं सुरेश्वरम् ।
जाग्रदादिस्थितं नित्यं कार्यकारणवर्जितम्

adhyakṣaṃ jāgradādīnāṃ śāntarūpaṃ sureśvaram |
jāgradādisthitaṃ nityaṃ kāryakāraṇavarjitam

1,91.11

सर्वदृष्टं तथा मूर्तं सूक्ष्मं सूक्ष्मतरं परम् ।
ज्ञानदृक् श्रोत्रविज्ञानं परमानन्दरूपकम्

sarvadṛṣṭaṃ tathā mūrtaṃ sūkṣmaṃ sūkṣmataraṃ param |
jñānadṛk śrotravijñānaṃ paramānandarūpakam

1,91.12

विश्वेन रहितं तद्वत्तैजसेन विवर्जितम् ।
प्राज्ञेन रहितञ्चैव तुरीयं परमाक्षरम्

viśvena rahitaṃ tadvattaijasena vivarjitam |
prājñena rahitañcaiva turīyaṃ paramākṣaram

1,91.13

सर्वगोप्तृ सर्वहन्तृ सर्वभूतात्मरूपि च ।
बुद्धिधर्मविहीनं वै निराधारं शिवं हरिम्

sarvagoptṛ sarvahantṛ sarvabhūtātmarūpi ca |
buddhidharmavihīnaṃ vai nirādhāraṃ śivaṃ harim

1,91.14

विक्रियारहितं चैव वेदान्तैर्वेद्यमेव च ।
वेदरूपं परं भूतमिन्द्रियेभ्यः परं शुभम्

vikriyārahitaṃ caiva vedāntairvedyameva ca |
vedarūpaṃ paraṃ bhūtamindriyebhyaḥ paraṃ śubham

1,91.15

शब्देन वर्जितञ्चैव रसेन च विवर्जितम् ।
स्पर्शेन रहितं देवं रूपमात्रविवर्जितम्

śabdena varjitañcaiva rasena ca vivarjitam |
sparśena rahitaṃ devaṃ rūpamātravivarjitam

1,91.16

रूपेण रहितं ञ्चैव गन्धेन परिवर्जितम् ।
अनादि ब्रह्म रन्ध्रान्तमहं ब्रह्मास्मि केवलम्

rūpeṇa rahitaṃ ñcaiva gandhena parivarjitam |
anādi brahma randhrāntamahaṃ brahmāsmi kevalam

1,91.17

एवं ज्ञात्वा महादेवध्यानं कुर्याज्जितेन्द्रियः ।
ध्यानं यः कुरुते ह्येवं स भवेद्बह्म मानवः

evaṃ jñātvā mahādevadhyānaṃ kuryājjitendriyaḥ |
dhyānaṃ yaḥ kurute hyevaṃ sa bhavedbahma mānavaḥ

1,91.18

इति ध्यानं समाख्यातमश्विरस्य मया तव ।
अधुना कथयाम्यन्यत्किन्तद्ब्रूहि वृषध्वज

iti dhyānaṃ samākhyātamaśvirasya mayā tava |
adhunā kathayāmyanyatkintadbrūhi vṛṣadhvaja

Chapter 1.92

1,92.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे हरिध्यानं नामैकनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 92 रुद्रौवाच ।
विष्णोर्ध्यानं पुनर्ब्रूहि शङ्खचक्रगदाधर ।
येन विज्ञातमात्रेण कृतकृत्यो भवेन्नरः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe haridhyānaṃ nāmaikanavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 92 rudrauvāca |
viṣṇordhyānaṃ punarbrūhi śaṅkhacakragadādhara |
yena vijñātamātreṇa kṛtakṛtyo bhavennaraḥ

1,92.2

हरिरुवाच ।
प्रवक्ष्यामि हरेर्ध्यानं मायातन्त्रविमर्दकम् ।
मूर्तामूर्तादिभेदेन तद्ध्यानं द्विविधं हर

hariruvāca |
pravakṣyāmi harerdhyānaṃ māyātantravimardakam |
mūrtāmūrtādibhedena taddhyānaṃ dvividhaṃ hara

1,92.3

अमूर्तं रुद्र कथितं हन्त मूत्त ब्रवीम्यहम् ।
सूर्यकोटिप्रतीकाशो जिष्णुर्भाजिष्णुरेकतः

amūrtaṃ rudra kathitaṃ hanta mūtta bravīmyaham |
sūryakoṭipratīkāśo jiṣṇurbhājiṣṇurekataḥ

1,92.4

कुन्दगोक्षीरधवलो हरिर्ध्येयो मुमुक्षुभिः ।
विशालेन सुसौम्येन शङ्खेन च समन्वितः

kundagokṣīradhavalo harirdhyeyo mumukṣubhiḥ |
viśālena susaumyena śaṅkhena ca samanvitaḥ

1,92.5

सहस्रादित्यतुल्येन ज्वालामालोग्ररूपिणा ।
चक्रेण चान्वितः शान्तो गदाहस्तः शुभाननः

sahasrādityatulyena jvālāmālograrūpiṇā |
cakreṇa cānvitaḥ śānto gadāhastaḥ śubhānanaḥ

1,92.6

किरीटेन महार्हेण रत्नप्रज्वलितेन च ।
सायुधः सर्वगो देवः सरोरुहधरस्तथा

kirīṭena mahārheṇa ratnaprajvalitena ca |
sāyudhaḥ sarvago devaḥ saroruhadharastathā

1,92.7

वनमालाधरः शुभ्रः समांसो हेमभूषणः ।
सुवस्त्रः शुद्धदेहश्च सुकर्णः पद्मसंस्थितः

vanamālādharaḥ śubhraḥ samāṃso hemabhūṣaṇaḥ |
suvastraḥ śuddhadehaśca sukarṇaḥ padmasaṃsthitaḥ

1,92.8

हिरण्मयशरीरश्च चारुहारी शुभाङ्गदः ।
केयूरेण समायुक्तो वनमालासमन्वितः

hiraṇmayaśarīraśca cāruhārī śubhāṅgadaḥ |
keyūreṇa samāyukto vanamālāsamanvitaḥ

1,92.9

श्रीवत्सकौस्तुभयुतो लक्ष्मीवन्द्येक्षणान्वितः ।
अमिमादिगुणैर्युक्तः सृष्टिसंहारकारकः

śrīvatsakaustubhayuto lakṣmīvandyekṣaṇānvitaḥ |
amimādiguṇairyuktaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ

1,92.10

मुनिध्येयो ऽसुरध्येयो देवध्येयो ऽतिसुन्दरः ।
ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तभूतजातहृदिस्थितः

munidhyeyo 'suradhyeyo devadhyeyo 'tisundaraḥ |
brahmādistambaparyantabhūtajātahṛdisthitaḥ

1,92.11

सनातनो ऽव्ययो मेध्यः सर्वानुग्रहकृत्प्रभुः ।
नारायणो महादेवः स्फुरन्मकरकुण्डलः

sanātano 'vyayo medhyaḥ sarvānugrahakṛtprabhuḥ |
nārāyaṇo mahādevaḥ sphuranmakarakuṇḍalaḥ

1,92.12

सन्तापनाशनो ऽभ्यर्च्यो मङ्गल्यो दुष्टनाशनः ।
सर्वात्मा सर्वरूपश्च सर्वगो ग्रहनाशनः

santāpanāśano 'bhyarcyo maṅgalyo duṣṭanāśanaḥ |
sarvātmā sarvarūpaśca sarvago grahanāśanaḥ

1,92.13

चार्वङ्गुलीयसंयुक्तः सुदीप्तनख एव च ।
शरण्यः लसुखकारी च सौम्यरूपो महेश्वरः

cārvaṅgulīyasaṃyuktaḥ sudīptanakha eva ca |
śaraṇyaḥ lasukhakārī ca saumyarūpo maheśvaraḥ

1,92.14

सर्वालङ्कारसंयुक्तश्चारुचन्दनचर्चितः ।
सर्वदेवसमायुक्तः सर्वदेवप्रियङ्करः

sarvālaṅkārasaṃyuktaścārucandanacarcitaḥ |
sarvadevasamāyuktaḥ sarvadevapriyaṅkaraḥ

1,92.15

सर्वलोकहितैषी च सर्वेशः सर्वभावनः ।
आदित्यमण्डले संस्थो अग्निस्थो वारिसंस्थितः

sarvalokahitaiṣī ca sarveśaḥ sarvabhāvanaḥ |
ādityamaṇḍale saṃstho agnistho vārisaṃsthitaḥ

1,92.16

वासुदेवो जगद्धाता ध्येयो विष्णुर्मुमुक्षुभिः ।
वासुदेवो ऽहमस्मीति आत्मा ध्येयो हरिहरिः

vāsudevo jagaddhātā dhyeyo viṣṇurmumukṣubhiḥ |
vāsudevo 'hamasmīti ātmā dhyeyo harihariḥ

1,92.17

ध्यायन्त्येवं च ये विष्णुं ते यान्ति परमां गतिम् ।
याज्ञवल्क्यः पुरा ह्येवं ध्यात्वा विष्णुं सुरेश्वरम्

dhyāyantyevaṃ ca ye viṣṇuṃ te yānti paramāṃ gatim |
yājñavalkyaḥ purā hyevaṃ dhyātvā viṣṇuṃ sureśvaram

1,92.18

धर्मोपदेशकर्तृत्वं संप्राप्यागात्परं पदम् ।
तस्मात्त्वमपि देवेश ! विष्णुं चिन्तय शङ्कर !

dharmopadeśakartṛtvaṃ saṃprāpyāgātparaṃ padam |
tasmāttvamapi deveśa ! viṣṇuṃ cintaya śaṅkara !

1,92.19

विष्णुध्यानं पठेद्यस्तु प्राप्नोति परमां गतिम्

viṣṇudhyānaṃ paṭhedyastu prāpnoti paramāṃ gatim

Chapter 1.93

1,93.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे विष्णुध्यानं नाम द्विनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 93 महेश्वर उवाच ।
याज्ञवल्क्येन यत्पूर्वं धर्मं प्रोक्तं कयं हरे ! ।
तन्मे काथय केशिघ्न ! यथा तत्त्वेन माधव !

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe viṣṇudhyānaṃ nāma dvinavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 93 maheśvara uvāca |
yājñavalkyena yatpūrvaṃ dharmaṃ proktaṃ kayaṃ hare ! |
tanme kāthaya keśighna ! yathā tattvena mādhava !

1,93.2

हरिरुवाच ।
याज्ञवल्क्यं नमस्कृत्य मिथिलायां समास्थितम् ।
अपृच्छन्नॄषयो गत्वा वर्णधर्माद्यशेषतः ।
तेभ्यः स कथयामास विष्णुं ध्यात्वा जितेन्द्रियः

hariruvāca |
yājñavalkyaṃ namaskṛtya mithilāyāṃ samāsthitam |
apṛcchannṝṣayo gatvā varṇadharmādyaśeṣataḥ |
tebhyaḥ sa kathayāmāsa viṣṇuṃ dhyātvā jitendriyaḥ

1,93.3

याज्ञवल्क्य उवाच ।
यस्मिन्देशे मृगः कृष्णस्तस्मिन्धर्मान्निबोधत ।
पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राङ्गमिश्रिताः

yājñavalkya uvāca |
yasmindeśe mṛgaḥ kṛṣṇastasmindharmānnibodhata |
purāṇanyāyamīmāṃsādharmaśāstrāṅgamiśritāḥ

1,93.4

वेदाः स्थानानि विद्यानां धर्मस्य च चतुर्दश ।
वक्तारो धर्मशास्त्राणां मनुर्विष्णुर्यमो ऽङ्गिराः

vedāḥ sthānāni vidyānāṃ dharmasya ca caturdaśa |
vaktāro dharmaśāstrāṇāṃ manurviṣṇuryamo 'ṅgirāḥ

1,93.5

वसिष्ठदक्षसंवर्तशातातपपराशराः ।
आपस्तम्बोशनोव्यासाः कात्यायनबृहस्पती

vasiṣṭhadakṣasaṃvartaśātātapaparāśarāḥ |
āpastambośanovyāsāḥ kātyāyanabṛhaspatī

1,93.6

गौतमः शङ्खलिखितो हारीतो ऽत्रिरहं तथा ।
एते विष्णुं समाराध्य जाता धर्मोपदेशकाः

gautamaḥ śaṅkhalikhito hārīto 'trirahaṃ tathā |
ete viṣṇuṃ samārādhya jātā dharmopadeśakāḥ

1,93.7

देशकाल उपायेन द्रव्यं श्रद्धासमन्वितम् ।
पात्रे प्रदीयते यत्तत्सकलं धर्मलक्षणम्

deśakāla upāyena dravyaṃ śraddhāsamanvitam |
pātre pradīyate yattatsakalaṃ dharmalakṣaṇam

1,93.8

इज्याचारो दमो ऽहिंसा दानं स्वाध्यायकर्म च ।
अयं च परमो धर्मो यद्योगेनात्मदर्शनम्

ijyācāro damo 'hiṃsā dānaṃ svādhyāyakarma ca |
ayaṃ ca paramo dharmo yadyogenātmadarśanam

1,93.9

चत्वारो वेदधर्मज्ञाः पर्षत्त्रैविद्यमेव वा ।
सा ब्रूते यत्स्वधर्मः स्यादेको वाध्यात्मवित्तमः

catvāro vedadharmajñāḥ parṣattraividyameva vā |
sā brūte yatsvadharmaḥ syādeko vādhyātmavittamaḥ

1,93.10

ब्रह्मक्षात्त्रियविट्शूद्रा वर्णास्त्वाद्यास्त्रयो द्विजाः ।
निषेकाद्याः श्मशानान्तास्तेषां वै मन्त्रतः क्रियाः

brahmakṣāttriyaviṭśūdrā varṇāstvādyāstrayo dvijāḥ |
niṣekādyāḥ śmaśānāntāsteṣāṃ vai mantrataḥ kriyāḥ

1,93.11

गर्भाधानमृतौ पुंसः सवनं स्पन्दनात्पुरा ।
षष्ठे ऽष्टमे वा सीमन्तः प्रसवे जातकर्म च

garbhādhānamṛtau puṃsaḥ savanaṃ spandanātpurā |
ṣaṣṭhe 'ṣṭame vā sīmantaḥ prasave jātakarma ca

1,93.12

अहन्येकादशे नाम चतुर्थे मासि निष्क्रमः ।
षष्ठे ऽन्नप्राशनं मासि चूडां कुर्याद्यथाकुलम्

ahanyekādaśe nāma caturthe māsi niṣkramaḥ |
ṣaṣṭhe 'nnaprāśanaṃ māsi cūḍāṃ kuryādyathākulam

1,93.13

एवमेनः शमं याति बीजगर्भसमुद्भवम् ।
तूष्ण ईमेताः क्रियाः स्त्रीणां विवाहश्च समन्त्रकः

evamenaḥ śamaṃ yāti bījagarbhasamudbhavam |
tūṣṇa īmetāḥ kriyāḥ strīṇāṃ vivāhaśca samantrakaḥ

Chapter 1.94

1,94.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तवर्णधरंमनिरूपणं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 94 याज्ञवल्क्य उवाच ।
गर्भाष्टमे ऽष्टमे वाब्दे ब्राह्मणस्योपनायनम् ।
रज्ञामेकादशे सैके विशामेके यथाकुलम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktavarṇadharṃmanirūpaṇaṃ nāma trinavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 94 yājñavalkya uvāca |
garbhāṣṭame 'ṣṭame vābde brāhmaṇasyopanāyanam |
rajñāmekādaśe saike viśāmeke yathākulam

1,94.2

उपनीय कुरुः शिष्यं महाव्याहृतिपूर्वकम् ।
वेदमध्यापयेदेनं शौचाचारांश्च शिक्षयेत्

upanīya kuruḥ śiṣyaṃ mahāvyāhṛtipūrvakam |
vedamadhyāpayedenaṃ śaucācārāṃśca śikṣayet

1,94.3

दिवा सन्ध्यासु कर्णस्थब्रह्मसूत्र उदड्मुखः ।
कुर्यान्मूत्रपुरीषे तु रात्रौ चेद्दक्षिणामुखः

divā sandhyāsu karṇasthabrahmasūtra udaḍmukhaḥ |
kuryānmūtrapurīṣe tu rātrau ceddakṣiṇāmukhaḥ

1,94.4

गृहीतशिश्रश्चोत्थाय मृद्भिरभ्युद्धृतैर्जलैः ।
गन्धलेपक्षयकरं शौचं कुर्यान्महाव्रतः

gṛhītaśiśraścotthāya mṛdbhirabhyuddhṛtairjalaiḥ |
gandhalepakṣayakaraṃ śaucaṃ kuryānmahāvrataḥ

1,94.5

अन्तर्जानुः शुचौ देश उपविष्ट उदङ्मुखः ।
प्राग्वा ब्राह्मेण तीर्थेन द्विजो नित्यमुपस्पृशेत्

antarjānuḥ śucau deśa upaviṣṭa udaṅmukhaḥ |
prāgvā brāhmeṇa tīrthena dvijo nityamupaspṛśet

1,94.6

कनिष्ठादेशिन्यङ्गुष्ठमूलान्यग्रं करस्य च ।
प्रजापतिपितृब्रह्मदेवतीर्थान्यनुक्रमात्

kaniṣṭhādeśinyaṅguṣṭhamūlānyagraṃ karasya ca |
prajāpatipitṛbrahmadevatīrthānyanukramāt

1,94.7

त्रिः प्राश्यापो द्विरुन्मृज्य खान्याद्भिः समुपस्पृशेत् ।
अद्भिस्तु प्रकृतिस्थाभिर्हेनाभिः फेनबुहुदैः

triḥ prāśyāpo dvirunmṛjya khānyādbhiḥ samupaspṛśet |
adbhistu prakṛtisthābhirhenābhiḥ phenabuhudaiḥ

1,94.8

हृत्कण्ठतालुगाभिस्तु यथासंख्यं द्विजातयः ।
शुध्येरंस्त्री च शूद्रश्च सकृत्स्पृष्टाभिरन्ततः

hṛtkaṇṭhatālugābhistu yathāsaṃkhyaṃ dvijātayaḥ |
śudhyeraṃstrī ca śūdraśca sakṛtspṛṣṭābhirantataḥ

1,94.9

स्नानमब्दैवतैर्मन्त्रैर्मार्जनं प्राणसंयमः ।
सूर्यस्य चाप्युपस्थानं गायत्त्रयाः प्रत्ययं जपः

snānamabdaivatairmantrairmārjanaṃ prāṇasaṃyamaḥ |
sūryasya cāpyupasthānaṃ gāyattrayāḥ pratyayaṃ japaḥ

1,94.10

गायत्त्रीं शिरसा सार्धं जपेद्व्याहृतिपूर्विकाम् ।
प्रतिप्रणवसंयुक्तां त्रिरयं प्राणसंयमः

gāyattrīṃ śirasā sārdhaṃ japedvyāhṛtipūrvikām |
pratipraṇavasaṃyuktāṃ trirayaṃ prāṇasaṃyamaḥ

1,94.11

प्राणानायम्य सम्प्रोक्ष्य त्र्यृचेनाब्दैवतेन तु ।
जपन्नासीत सावित्त्रीं प्रत्यगातारकोदयात्

prāṇānāyamya samprokṣya tryṛcenābdaivatena tu |
japannāsīta sāvittrīṃ pratyagātārakodayāt

1,94.12

सन्ध्यां प्राक् प्रातरेवं हि तिष्ठेदासूर्यदर्शनात् ।
अग्निकार्यं ततः कुर्यात्सन्ध्ययोरुभयोरपि

sandhyāṃ prāk prātarevaṃ hi tiṣṭhedāsūryadarśanāt |
agnikāryaṃ tataḥ kuryātsandhyayorubhayorapi

1,94.13

ततो ऽभिवादयेद्वृद्वानसावहमिति ब्रुवन् ।
गुरुं चैवाप्युपासीत स्वाध्यायार्थं समाहितः

tato 'bhivādayedvṛdvānasāvahamiti bruvan |
guruṃ caivāpyupāsīta svādhyāyārthaṃ samāhitaḥ

1,94.14

साहूतश्चाप्यधीयीत सर्वं चास्मै निवेदयेत् ।
हितं तस्याचरेन्नित्यं मनोवाक्रायकर्मभिः

sāhūtaścāpyadhīyīta sarvaṃ cāsmai nivedayet |
hitaṃ tasyācarennityaṃ manovākrāyakarmabhiḥ

1,94.15

दण्डाजिनोपवीतानि मेखलां चैव धारयेत् ।
ब्राह्मणेषु चरेद्भैक्षमनिन्द्येष्वात्मवृत्तये

daṇḍājinopavītāni mekhalāṃ caiva dhārayet |
brāhmaṇeṣu caredbhaikṣamanindyeṣvātmavṛttaye

1,94.16

आदिमध्यावसानेषु भवेच्छन्दोपलक्षिता ।
ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां भैक्षचर्या यथाक्रमम्

ādimadhyāvasāneṣu bhavecchandopalakṣitā |
brāhmaṇakṣattriyaviśāṃ bhaikṣacaryā yathākramam

1,94.17

कृताग्निकार्यो भुञ्जीत विनीतो गुर्वनुज्ञया ।
आपोशानक्रियापूर्वं सत्कृत्यान्नमकुत्सयन्

kṛtāgnikāryo bhuñjīta vinīto gurvanujñayā |
āpośānakriyāpūrvaṃ satkṛtyānnamakutsayan

1,94.18

ब्रह्मचार्यास्थितो नैकमन्नमद्यादनापदि ।
ब्राह्मणः काममश्रीयाच्छ्राद्धे व्रतमपडियन्

brahmacāryāsthito naikamannamadyādanāpadi |
brāhmaṇaḥ kāmamaśrīyācchrāddhe vratamapaḍiyan

1,94.19

मधु मांसं तथा स्विन्नमित्यादि परिवर्जयेत् ।
स गुरुर्यः क्रियाः कृत्वा वेदमस्मै प्रयच्छति

madhu māṃsaṃ tathā svinnamityādi parivarjayet |
sa gururyaḥ kriyāḥ kṛtvā vedamasmai prayacchati

1,94.20

उपनीय ददात्येनामाचार्यः स प्रकीर्तितः ।
एकदेशमुपाध्याय ऋत्विग्यज्ञकृदुच्यते

upanīya dadātyenāmācāryaḥ sa prakīrtitaḥ |
ekadeśamupādhyāya ṛtvigyajñakṛducyate

1,94.21

एते मान्या यथापूर्वमेभ्यो माता गरीयसी ।
प्रतिवेदं ब्रह्मचर्यं द्वादशाब्दानि पञ्च वा

ete mānyā yathāpūrvamebhyo mātā garīyasī |
prativedaṃ brahmacaryaṃ dvādaśābdāni pañca vā

1,94.22

ग्रहणान्तिकमित्येके केशान्तश्चैव षोडशे ।
आषोडशाऽद्वाविंशाच्चाचतुर्विंशाच्च वत्सरात्

grahaṇāntikamityeke keśāntaścaiva ṣoḍaśe |
āṣoḍaśā'dvāviṃśāccācaturviṃśācca vatsarāt

1,94.23

ब्रह्मक्षत्त्रविशां काल औपनायनिकः परः ।
अत ऊर्ध्वं पतन्त्येते सर्वधर्मविवर्जिताः

brahmakṣattraviśāṃ kāla aupanāyanikaḥ paraḥ |
ata ūrdhvaṃ patantyete sarvadharmavivarjitāḥ

1,94.24

सावित्रीपतिता व्रात्या व्रात्यस्तोमादृते क्रतोः ।
मातुर्यदग्रे जायन्ते द्वितीयं मौञ्जबन्धनम्

sāvitrīpatitā vrātyā vrātyastomādṛte kratoḥ |
māturyadagre jāyante dvitīyaṃ mauñjabandhanam

1,94.25

ब्राह्मणक्षत्त्रिय विशस्तस्मादेते द्विजातयः ।
यज्ञानां तपसां चैव शुभानां चैव कर्मणाम्

brāhmaṇakṣattriya viśastasmādete dvijātayaḥ |
yajñānāṃ tapasāṃ caiva śubhānāṃ caiva karmaṇām

1,94.26

वेद एव द्विजातीनां निः श्रेयसकरः परः ।
मधुना पयसा चैव स देवांस्तर्पयेद्द्विजः

veda eva dvijātīnāṃ niḥ śreyasakaraḥ paraḥ |
madhunā payasā caiva sa devāṃstarpayeddvijaḥ

1,94.27

पितॄन्मधुघृताभ्यां च ऋचो ऽधीते हि सो ऽन्वहम् ।
यजुः साम पठेत्तद्वदथर्वाङ्गिरसं द्विजः

pitṝnmadhughṛtābhyāṃ ca ṛco 'dhīte hi so 'nvaham |
yajuḥ sāma paṭhettadvadatharvāṅgirasaṃ dvijaḥ

1,94.28

सन्तर्पयेत्पितॄन्देवान्सो ऽन्वहं हि घृतामृतैः ।
वाकोवाक्यं पुराणं च नाराशंसीश्च गाथिकाः

santarpayetpitṝndevānso 'nvahaṃ hi ghṛtāmṛtaiḥ |
vākovākyaṃ purāṇaṃ ca nārāśaṃsīśca gāthikāḥ

1,94.29

इतिहासांस्तथा विद्या यो ऽधीते शक्तितो ऽन्वहम् ।
सन्तर्पयेत्पितॄन्देवान्मांसक्षीरोदनादिभिः

itihāsāṃstathā vidyā yo 'dhīte śaktito 'nvaham |
santarpayetpitṝndevānmāṃsakṣīrodanādibhiḥ

1,94.30

ते तृप्तास्तर्पयन्त्येनं सर्वकामफलैः शुभैः ।
यंयं क्रतुमधीतेसौ तस्यस्याप्नुयात्फलम्

te tṛptāstarpayantyenaṃ sarvakāmaphalaiḥ śubhaiḥ |
yaṃyaṃ kratumadhītesau tasyasyāpnuyātphalam

1,94.31

भूमिदानस्य तपसः स्वाध्यायफलभाग्द्विजः ।
नेष्ठिको ब्रह्मचारी तु वसेदाचार्यसन्निधौ

bhūmidānasya tapasaḥ svādhyāyaphalabhāgdvijaḥ |
neṣṭhiko brahmacārī tu vasedācāryasannidhau

1,94.32

तदभावे ऽस्य तनये पत्न्यां वैश्वानरे ऽपि वा ।
अनेन विधिना देहे साधयेद्विजितेन्द्रियः ।
ब्रह्मलोकमवाप्नोति न चेह जायते पुनः

tadabhāve 'sya tanaye patnyāṃ vaiśvānare 'pi vā |
anena vidhinā dehe sādhayedvijitendriyaḥ |
brahmalokamavāpnoti na ceha jāyate punaḥ

Chapter 1.95

1,95.1

इत श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाक्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तवर्णधर्मनिरूपणं नाम चतुर्नवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 95 याज्ञवल्क्य उवाच ।
शृण्वन्तु मुनयो धर्मान् गृहस्थस्य यतव्रताः ।
गुरवे च धनं दत्त्वा स्नात्वा च तदनुज्ञया

ita śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktavarṇadharmanirūpaṇaṃ nāma caturnavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 95 yājñavalkya uvāca |
śṛṇvantu munayo dharmān gṛhasthasya yatavratāḥ |
gurave ca dhanaṃ dattvā snātvā ca tadanujñayā

1,95.2

समापितब्रह्मचर्यो लक्षण्यां स्त्रियमुद्वहेत् ।
अनन्यपूर्विकां कान्तामसपिण्डां यवीयसीम्

samāpitabrahmacaryo lakṣaṇyāṃ striyamudvahet |
ananyapūrvikāṃ kāntāmasapiṇḍāṃ yavīyasīm

1,95.3

अरोगिणीं भ्रातृमतीमसमानार्षगोत्रजाम् ।
पञ्चमात्सप्तमादूर्ध्वं मातृतः पितृतस्तथा

arogiṇīṃ bhrātṛmatīmasamānārṣagotrajām |
pañcamātsaptamādūrdhvaṃ mātṛtaḥ pitṛtastathā

1,95.4

दशपूरुषविख्याताच्छ्रोत्रियाणां महाकुलात् ।
सवर्णः श्रोत्रियो विद्वान्वरो दोषान्वितो न च

daśapūruṣavikhyātācchrotriyāṇāṃ mahākulāt |
savarṇaḥ śrotriyo vidvānvaro doṣānvito na ca

1,95.5

यदुच्यते द्विजातीनां शूद्राद्दारोपसंग्रहः ।
न तन्मम मतं यस्मात्तत्रायं जायते स्वयम्

yaducyate dvijātīnāṃ śūdrāddāropasaṃgrahaḥ |
na tanmama mataṃ yasmāttatrāyaṃ jāyate svayam

1,95.6

तिस्रो वर्णानुपूर्व्येण द्वे तथैका यथाक्रमम् ।
ब्राह्मणक्षत्त्रियविशां भार्याः स्वा शूद्रजन्मनः

tisro varṇānupūrvyeṇa dve tathaikā yathākramam |
brāhmaṇakṣattriyaviśāṃ bhāryāḥ svā śūdrajanmanaḥ

1,95.7

ब्राह्मो विवाह आहूय दीयते शक्त्यलङ्कृता ।
तज्जः पुनात्युभयतः पुरुषोनेकविंशतिम्

brāhmo vivāha āhūya dīyate śaktyalaṅkṛtā |
tajjaḥ punātyubhayataḥ puruṣonekaviṃśatim

1,95.8

यज्ञस्थायर्त्विजे दैवमादायार्षस्तु गोयुगम् ।
चतुर्दश प्रथमजः पुनात्युत्तरजश्च षटू

yajñasthāyartvije daivamādāyārṣastu goyugam |
caturdaśa prathamajaḥ punātyuttarajaśca ṣaṭū

1,95.9

इत्युक्त्वा चरतां धर्मं सह या दीयते ऽर्थिने ।
स कायः पावयेत्तज्जः षड्वंश्यानात्मना सह

ityuktvā caratāṃ dharmaṃ saha yā dīyate 'rthine |
sa kāyaḥ pāvayettajjaḥ ṣaḍvaṃśyānātmanā saha

1,95.10

आसुरो द्रविणादानाद्गान्धर्वः समयान्मिथः ।
राक्षसो युद्धहरणात्पैशाचः कन्यकाच्छलात्

āsuro draviṇādānādgāndharvaḥ samayānmithaḥ |
rākṣaso yuddhaharaṇātpaiśācaḥ kanyakācchalāt

1,95.11

चत्वारो ब्राह्मणस्याद्यास्तथा गान्धर्वराक्षसौ ।
राज्ञस्तथासुरो वैश्ये शूद्रे चान्त्यस्तु गर्हितः

catvāro brāhmaṇasyādyāstathā gāndharvarākṣasau |
rājñastathāsuro vaiśye śūdre cāntyastu garhitaḥ

1,95.12

पाणिर्ग्राह्यः सवर्णासु गृह्णीत क्षत्त्रिया शरम् ।
वैश्या प्रतोदमादद्याद्वेदने चाग्रजन्मनः

pāṇirgrāhyaḥ savarṇāsu gṛhṇīta kṣattriyā śaram |
vaiśyā pratodamādadyādvedane cāgrajanmanaḥ

1,95.13

पिता पितामहो भ्राता सकुल्यो जननी तथा ।
कन्याप्रदः पूर्वनाशे प्रकृतीस्थः परः परः

pitā pitāmaho bhrātā sakulyo jananī tathā |
kanyāpradaḥ pūrvanāśe prakṛtīsthaḥ paraḥ paraḥ

1,95.14

अप्रयच्छन्समाप्नोति भ्रूणहत्यामृतावृतौ ।
एषामभावे दातॄणां कन्या कुर्यात् स्वयंवरम्

aprayacchansamāpnoti bhrūṇahatyāmṛtāvṛtau |
eṣāmabhāve dātṝṇāṃ kanyā kuryāt svayaṃvaram

1,95.15

सकृत्प्रदीयते कन्या हरंस्तां चोरदण्डभाक् ।
अदुष्टां हि त्यजन्दण्ड्यः सुदुष्टां तु परित्यजेत्

sakṛtpradīyate kanyā haraṃstāṃ coradaṇḍabhāk |
aduṣṭāṃ hi tyajandaṇḍyaḥ suduṣṭāṃ tu parityajet

1,95.16

अपुत्रा गुबपुज्ञातो देवरः पुत्रकान्यगा ।
सपिण्डो वा समोत्रो वा घृताभ्यक्त ऋतावियात्

aputrā gubapujñāto devaraḥ putrakānyagā |
sapiṇḍo vā samotro vā ghṛtābhyakta ṛtāviyāt

1,95.17

आगर्भसम्भवं गच्छेत्पतितस्त्वन्यथा भवेत् ।
अनेन विधिना जात क्षेत्रपस्य भवेत्सुतः

āgarbhasambhavaṃ gacchetpatitastvanyathā bhavet |
anena vidhinā jāta kṣetrapasya bhavetsutaḥ

1,95.18

हृताधिकारां मलिनां पिण्डमात्रोपसेविनीम् ।
परिभूतामधः शय्यां वासयेद्य्वभिचारिणीम्

hṛtādhikārāṃ malināṃ piṇḍamātropasevinīm |
paribhūtāmadhaḥ śayyāṃ vāsayedyvabhicāriṇīm

1,95.19

सोमः शौचं ददौ तासां गन्धर्वश्च सुभां गिरम् ।
पावकः सर्वमेध्यत्वं मेध्या वै योषितो यतः

somaḥ śaucaṃ dadau tāsāṃ gandharvaśca subhāṃ giram |
pāvakaḥ sarvamedhyatvaṃ medhyā vai yoṣito yataḥ

1,95.20

व्यभिचारादृतौशुद्धिर्गर्भेत्यागं करोति च ।
गर्भभर्तृवधे तासां तथा महति पातके

vyabhicārādṛtauśuddhirgarbhetyāgaṃ karoti ca |
garbhabhartṛvadhe tāsāṃ tathā mahati pātake

1,95.21

सुरापि व्याधिता द्वेष्ट्री वन्ध्यार्थघ्न्यप्रियंवदा ।
अधिविन्ना च भर्तव्या महदेनोन्यथा भवेत्

surāpi vyādhitā dveṣṭrī vandhyārthaghnyapriyaṃvadā |
adhivinnā ca bhartavyā mahadenonyathā bhavet

1,95.22

यत्राविरोधो दम्पत्योस्त्रिवर्गस्तत्त्र वर्धते ।
मृते जीवति या पत्यौ या नान्यमुपगच्छति

yatrāvirodho dampatyostrivargastattra vardhate |
mṛte jīvati yā patyau yā nānyamupagacchati

1,95.23

सेह कीर्तिमवाप्नोति मोदते चोमया सह ।
शुद्धां त्यजंस्तृतीयांशं दद्यादामरणं स्त्रियाः

seha kīrtimavāpnoti modate comayā saha |
śuddhāṃ tyajaṃstṛtīyāṃśaṃ dadyādāmaraṇaṃ striyāḥ

1,95.24

स्त्रीभिर्भर्तुर्वचः कार्यमेष धर्मः परः स्त्रियाः ।
षोडशर्तुनिशाः स्त्रीणां तासु युग्मासु संविशेत्

strībhirbharturvacaḥ kāryameṣa dharmaḥ paraḥ striyāḥ |
ṣoḍaśartuniśāḥ strīṇāṃ tāsu yugmāsu saṃviśet

1,95.25

ब्रह्मचारी च पर्वाण्याद्याश्ततस्त्रस्तु वर्जयेत् ।
एवं गच्छं स्त्रियं क्षामां मघां मूलां च वर्जयेत्

brahmacārī ca parvāṇyādyāśtatastrastu varjayet |
evaṃ gacchaṃ striyaṃ kṣāmāṃ maghāṃ mūlāṃ ca varjayet

1,95.26

लक्षण्यं जनयेदेव पुत्रं रोगविवर्जितम् ।
यथा कामी भवेद्वापि स्त्रीणां (स्म) वलमनुस्मरन्

lakṣaṇyaṃ janayedeva putraṃ rogavivarjitam |
yathā kāmī bhavedvāpi strīṇāṃ (sma) valamanusmaran

1,95.27

स्वदारनिरतश्चैव स्त्रियो रक्ष्या यतस्ततः ।
भर्तृभ्रातृपितृज्ञातिश्वश्रूश्वशुरदेवरैः

svadāranirataścaiva striyo rakṣyā yatastataḥ |
bhartṛbhrātṛpitṛjñātiśvaśrūśvaśuradevaraiḥ

1,95.28

बन्धुभिश्च स्त्रियः पूज्या भूषणाच्छादनाशनैः ।
संयतो पस्करा दक्षा हृष्टा व्ययपराङ्मुखी

bandhubhiśca striyaḥ pūjyā bhūṣaṇācchādanāśanaiḥ |
saṃyato paskarā dakṣā hṛṣṭā vyayaparāṅmukhī

1,95.29

श्वश्रूश्वशुरयोः कुर्यात्पादयोर्वन्दनं सदा ।
क्रीडाशरीरसंस्कारसमाजोत्सवदशनम्

śvaśrūśvaśurayoḥ kuryātpādayorvandanaṃ sadā |
krīḍāśarīrasaṃskārasamājotsavadaśanam

1,95.30

हास्यं परगृहे यानं त्यजेत्प्रेषितभर्तृका ।
रक्षेत्कन्यां पिता बाल्ये यौवने पतिरेव ताम्

hāsyaṃ paragṛhe yānaṃ tyajetpreṣitabhartṛkā |
rakṣetkanyāṃ pitā bālye yauvane patireva tām

1,95.31

वार्धक्ये रक्षते पुत्रो ह्यन्यथा ज्ञातयस्तथा ।
पतिं विना न तिष्ठेत्तु दिवा वा यदि वा निशि

vārdhakye rakṣate putro hyanyathā jñātayastathā |
patiṃ vinā na tiṣṭhettu divā vā yadi vā niśi

1,95.32

ज्येष्ठां धर्मविधौ कुर्यान्न कनिष्ठां कदाचन ।
दाहयेदग्निहोत्रेण स्त्रियं वृत्तवतीं पतिः

jyeṣṭhāṃ dharmavidhau kuryānna kaniṣṭhāṃ kadācana |
dāhayedagnihotreṇa striyaṃ vṛttavatīṃ patiḥ

1,95.33

आहरेद्विधिवद्दारानग्निं चैवाविलम्बितः ।
हिता भर्तुर्दिवं गच्छेदिह कीर्तीरवाप्य च

āharedvidhivaddārānagniṃ caivāvilambitaḥ |
hitā bharturdivaṃ gacchediha kīrtīravāpya ca

Chapter 1.96

1,96.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तगृहल्थधर्मनिर्णयो नाम पञ्चनवतितमो ऽध्यायः श्रागरुडमहापुराणम्- 96 याज्ञवल्क्य उवाच ।
वक्ष्ये सङ्करजात्यादिगृहस्थादि विधिं परम् ।
विप्रान्मूर्धावषिक्तो हि क्षात्त्रियायां विशः स्त्रियाम्

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktagṛhalthadharmanirṇayo nāma pañcanavatitamo 'dhyāyaḥ śrāgaruḍamahāpurāṇam- 96 yājñavalkya uvāca |
vakṣye saṅkarajātyādigṛhasthādi vidhiṃ param |
viprānmūrdhāvaṣikto hi kṣāttriyāyāṃ viśaḥ striyām

1,96.2

जातो ऽम्बष्ठस्तु शूद्रायां निषादः पर्वतो ऽपि वा ।
माहिष्यः क्षत्त्रियाज्जातो वैश्यायां म्लेच्छसंज्ञितः

jāto 'mbaṣṭhastu śūdrāyāṃ niṣādaḥ parvato 'pi vā |
māhiṣyaḥ kṣattriyājjāto vaiśyāyāṃ mlecchasaṃjñitaḥ

1,96.3

शूद्रायां करणो वैश्याद्विन्नास्वेष विधिः स्मृतः ।
ब्राह्मण्यां क्षत्त्रियात्सूतो वैश्याद्वैदेहकस्तथा

śūdrāyāṃ karaṇo vaiśyādvinnāsveṣa vidhiḥ smṛtaḥ |
brāhmaṇyāṃ kṣattriyātsūto vaiśyādvaidehakastathā

1,96.4

शूद्राज्जातस्तु चाण्डालः सर्ववर्णविगर्हितः ।
क्षत्त्रिया मागधं वैश्याच्छूद्रा क्षत्तारमेव च

śūdrājjātastu cāṇḍālaḥ sarvavarṇavigarhitaḥ |
kṣattriyā māgadhaṃ vaiśyācchūdrā kṣattārameva ca

1,96.5

शूद्रादयोगवं वैश्या जनयामास वै सुतम् ।
माहिष्येण करण्यां तु रथकारः प्रजायते

śūdrādayogavaṃ vaiśyā janayāmāsa vai sutam |
māhiṣyeṇa karaṇyāṃ tu rathakāraḥ prajāyate

1,96.6

असत्सन्तस्तु वै ज्ञेयाः प्रतिलोमानुलोमजाः ।
जात्युत्कर्षाद्द्विजो ज्ञेयः सप्तमे पञ्चमे ऽपि वा

asatsantastu vai jñeyāḥ pratilomānulomajāḥ |
jātyutkarṣāddvijo jñeyaḥ saptame pañcame 'pi vā

1,96.7

व्यत्यये कर्मणां साम्यं पूर्ववच्चोत्तरावरम् ।
कर्म स्मार्तं विवाहाग्नौ कुर्वीत प्रत्यहं गृही

vyatyaye karmaṇāṃ sāmyaṃ pūrvavaccottarāvaram |
karma smārtaṃ vivāhāgnau kurvīta pratyahaṃ gṛhī

1,96.8

दायकालादृते वापि श्रौतं वैतानिकाग्निषु ।
शरीरचिन्तां निर्वर्त्य कृतशौचविधिर्द्विजः

dāyakālādṛte vāpi śrautaṃ vaitānikāgniṣu |
śarīracintāṃ nirvartya kṛtaśaucavidhirdvijaḥ

1,96.9

प्रातः सन्ध्यामुपासीत दन्तधावनपूर्वकम् ।
हुत्वाग्नौ सर्यदेवत्याञ्जपेन्मन्त्रान्समाहितः

prātaḥ sandhyāmupāsīta dantadhāvanapūrvakam |
hutvāgnau saryadevatyāñjapenmantrānsamāhitaḥ

1,96.10

वेदार्थानधिगच्छेच्च शास्त्राणि विविधानि च ।
योगक्षोमादिसिद्ध्यर्थमुपेयादीश्वरं गृही

vedārthānadhigacchecca śāstrāṇi vividhāni ca |
yogakṣomādisiddhyarthamupeyādīśvaraṃ gṛhī

1,96.11

स्नात्वा देवान्पितॄंश्चैव तर्पयेदर्चयेत्तथा ।
वेदानथ पुराणानि सेतिहासानि शक्तितः

snātvā devānpitṝṃścaiva tarpayedarcayettathā |
vedānatha purāṇāni setihāsāni śaktitaḥ

1,96.12

जपयज्ञानुसिद्ध्यर्थं विद्यां चाध्यात्मिकीं जपेत् ।
बलिकर्मस्वधाहोमस्वाध्यायातिथिसक्रियाः

japayajñānusiddhyarthaṃ vidyāṃ cādhyātmikīṃ japet |
balikarmasvadhāhomasvādhyāyātithisakriyāḥ

1,96.13

भूतपित्रमरब्रह्ममनुष्याणां महामखाः ।
देवेभ्यस्तु हुतं चाग्नौ क्षिपेद्भूतबलिं हरेत्

bhūtapitramarabrahmamanuṣyāṇāṃ mahāmakhāḥ |
devebhyastu hutaṃ cāgnau kṣipedbhūtabaliṃ haret

1,96.14

अन्नं भूमौश्वचाण्डालवायसेभ्यश्च निः क्षिपेत् ।
अन्नं पितृमनुष्येभ्यो देयमप्यन्वहं जलम्

annaṃ bhūmauśvacāṇḍālavāyasebhyaśca niḥ kṣipet |
annaṃ pitṛmanuṣyebhyo deyamapyanvahaṃ jalam

1,96.15

स्वाध्यायमन्वहं कुर्यान्न पचेच्चान्नमात्मने ।
बालस्ववासिनीवृद्धगर्भिण्यातुरकन्यकाः

svādhyāyamanvahaṃ kuryānna paceccānnamātmane |
bālasvavāsinīvṛddhagarbhiṇyāturakanyakāḥ

1,96.16

संभोज्यातिथिभृत्यांश्च दम्पत्योः शेषभोजनम् ।
प्राणाग्निहोत्रविधिनाश्रीयादन्नमकुत्सयन्

saṃbhojyātithibhṛtyāṃśca dampatyoḥ śeṣabhojanam |
prāṇāgnihotravidhināśrīyādannamakutsayan

1,96.17

मितं विपाकं च हितं भक्ष्यं बालादिपूर्वकम् ।
आपोशानेनोपरिष्टादधस्ताच्चैव भुज्यते

mitaṃ vipākaṃ ca hitaṃ bhakṣyaṃ bālādipūrvakam |
āpośānenopariṣṭādadhastāccaiva bhujyate

1,96.18

अनग्नममृतं चैव कार्यमन्नं द्विजन्मना ।
अतिथिभ्यस्तु वर्णेभ्यो देयं शक्त्यानुपूर्वशः

anagnamamṛtaṃ caiva kāryamannaṃ dvijanmanā |
atithibhyastu varṇebhyo deyaṃ śaktyānupūrvaśaḥ

1,96.19

अप्रणोद्यो ऽतिथिः सायमपि नात्र विचारणा ।
सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा दातव्या सुव्रताय च

apraṇodyo 'tithiḥ sāyamapi nātra vicāraṇā |
satkṛtya bhikṣave bhikṣā dātavyā suvratāya ca

1,96.20

आगतान् भोजयेत्सर्वान्महोक्षं श्रोत्रियाय च ।
प्रतिसंवत्सरं त्वर्च्याः स्नातकाचार्यपार्थिवाः

āgatān bhojayetsarvānmahokṣaṃ śrotriyāya ca |
pratisaṃvatsaraṃ tvarcyāḥ snātakācāryapārthivāḥ

1,96.21

प्रियो विवाह्यश्च तथा यज्ञं प्रत्यृर्त्विजः पुनः ।
अध्वनीनो ऽतिथिः प्रोक्तः श्रोत्रियो वेदपारगः

priyo vivāhyaśca tathā yajñaṃ pratyṛrtvijaḥ punaḥ |
adhvanīno 'tithiḥ proktaḥ śrotriyo vedapāragaḥ

1,96.22

मान्यावेतौ गृहस्थस्य ब्रह्मलोकमभीप्सतः ।
परपाकरुचिर्न स्यादनिन्द्यामन्त्रणादृते

mānyāvetau gṛhasthasya brahmalokamabhīpsataḥ |
parapākarucirna syādanindyāmantraṇādṛte

1,96.23

वाक्पाणिपादचापल्यं वर्जयच्चातिभोजनम् ।
श्रोत्रियं वातिथिं तृप्तमासीमान्तादनुव्रजेत्

vākpāṇipādacāpalyaṃ varjayaccātibhojanam |
śrotriyaṃ vātithiṃ tṛptamāsīmāntādanuvrajet

1,96.24

अहः शेषं सहासीत शिष्टैरिष्टैश्च बन्धुभिः ।
उपास्य पश्चिमां सन्ध्यां हुत्वाग्नौ भोजनं ततः

ahaḥ śeṣaṃ sahāsīta śiṣṭairiṣṭaiśca bandhubhiḥ |
upāsya paścimāṃ sandhyāṃ hutvāgnau bhojanaṃ tataḥ

1,96.25

कुर्याद्भत्यैः समायुक्तैश्चिन्तयेदात्मनो हितम् ।
ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय मान्यो विप्रो धनादिभिः

kuryādbhatyaiḥ samāyuktaiścintayedātmano hitam |
brāhme muhūrte cotthāya mānyo vipro dhanādibhiḥ

1,96.26

वृद्धार्तानां समादेयः पन्था वै भारवाहिनाम् ।
इज्याध्ययनदानानि वैश्यस्य क्षत्त्रियस्य च

vṛddhārtānāṃ samādeyaḥ panthā vai bhāravāhinām |
ijyādhyayanadānāni vaiśyasya kṣattriyasya ca

1,96.27

प्रतिग्रहो ऽधिको विप्रे याजनाध्यापने तथा ।
प्रधानं क्षत्त्रिये कर्म प्रजानां परिपालनम्

pratigraho 'dhiko vipre yājanādhyāpane tathā |
pradhānaṃ kṣattriye karma prajānāṃ paripālanam

1,96.28

कुसीदकृषिवाणिज्यं पाशुपाल्यं विशः स्मृतम् ।
शूद्रस्य द्विजशुश्रूषा द्विजो यज्ञान्न हापयेत्

kusīdakṛṣivāṇijyaṃ pāśupālyaṃ viśaḥ smṛtam |
śūdrasya dvijaśuśrūṣā dvijo yajñānna hāpayet

1,96.29

अहिंसा सत्यमस्तेयं शौचमिन्द्रियसंयमः ।
दमः क्षमार्जवं दानं सर्वेषां धर्मसाधनम्

ahiṃsā satyamasteyaṃ śaucamindriyasaṃyamaḥ |
damaḥ kṣamārjavaṃ dānaṃ sarveṣāṃ dharmasādhanam

1,96.30

आचरेत्सदृशीं वृत्तिमजिह्मामशठान्तथा ।
त्रैवार्षिका धिकान्नो यः स सोमं पातुमर्हति

ācaretsadṛśīṃ vṛttimajihmāmaśaṭhāntathā |
traivārṣikā dhikānno yaḥ sa somaṃ pātumarhati

1,96.31

स्यादन्नं वार्षिकं यस्य कुर्यात्प्रकसौमिकीं क्रियाम् ।
प्रतिसंवत्सरं सोमः पशुः प्रत्ययनं तथा

syādannaṃ vārṣikaṃ yasya kuryātprakasaumikīṃ kriyām |
pratisaṃvatsaraṃ somaḥ paśuḥ pratyayanaṃ tathā

1,96.32

कर्तव्याऽग्रहणेष्टिश्च चातुर्मास्यानि यत्नतः ।
एषामसम्भवे कुर्यादिष्टिं वैश्वानरीं द्विजः

kartavyā'grahaṇeṣṭiśca cāturmāsyāni yatnataḥ |
eṣāmasambhave kuryādiṣṭiṃ vaiśvānarīṃ dvijaḥ

1,96.33

हीनकल्पं न कुर्वीत सति द्रव्ये फलप्रदम् ।
चण्डालो जायते यज्ञकरणाच्छूद्रभिक्षितात

hīnakalpaṃ na kurvīta sati dravye phalapradam |
caṇḍālo jāyate yajñakaraṇācchūdrabhikṣitāta

1,96.34

यज्ञार्थलब्धं नादद्याद्भासः काको ऽपि वा भवेत् ।
कुसूतकुम्भीधान्यो वा त्र्याहिकः श्वस्तनो ऽपि वा

yajñārthalabdhaṃ nādadyādbhāsaḥ kāko 'pi vā bhavet |
kusūtakumbhīdhānyo vā tryāhikaḥ śvastano 'pi vā

1,96.35

जीवेद्वापि शिलोञ्छेन श्रेयानेषां परः परः ।
न स्वाध्यायविरोध्यर्थमीहेत न यतस्ततः

jīvedvāpi śiloñchena śreyāneṣāṃ paraḥ paraḥ |
na svādhyāyavirodhyarthamīheta na yatastataḥ

1,96.36

राजान्तेवासियाज्येभ्यः सीदन्निच्छेद्धनं क्षुधा ।
दम्भहैतुकपाषण्डिबकवृत्तींश्च वर्जयेत्

rājāntevāsiyājyebhyaḥ sīdanniccheddhanaṃ kṣudhā |
dambhahaitukapāṣaṇḍibakavṛttīṃśca varjayet

1,96.37

शुक्लाम्बरधरो नीचकेशश्मश्रुनखः शुचिः ।
न भार्यादर्शने ऽश्रीयान्नैकवासा न संस्थितः

śuklāmbaradharo nīcakeśaśmaśrunakhaḥ śuciḥ |
na bhāryādarśane 'śrīyānnaikavāsā na saṃsthitaḥ

1,96.38

अप्रियं न वदेज्जातु ब्रह्मसूत्री विनीतवान् ।
देवप्रदक्षिणाङ्कुर्याद्यष्टिमान्सकमण्डलुः

apriyaṃ na vadejjātu brahmasūtrī vinītavān |
devapradakṣiṇāṅkuryādyaṣṭimānsakamaṇḍaluḥ

1,96.39

न तु मेहेन्नदीच्छायाभस्मगोष्टाम्बुवर्त्मसु ।
न प्रत्यग्न्यर्कगोसोमसन्ध्याम्बुस्त्रीद्विजन्मनाम्

na tu mehennadīcchāyābhasmagoṣṭāmbuvartmasu |
na pratyagnyarkagosomasandhyāmbustrīdvijanmanām

1,96.40

नेक्षेताग्न्यर्कनग्नां स्त्रीं न च संसृष्टमैथुनाम् ।
न च मूत्रं पुरीषं वा स्वपेत्प्रत्यकूशिरा न च

nekṣetāgnyarkanagnāṃ strīṃ na ca saṃsṛṣṭamaithunām |
na ca mūtraṃ purīṣaṃ vā svapetpratyakūśirā na ca

1,96.41

ष्टीवनासृक्शकृन्मूत्रविषाण्यप्सु न संक्षिपेत् ।
पादौ प्रतापयेन्नाग्नौ न चैनमभिलङ्घयेत्

ṣṭīvanāsṛkśakṛnmūtraviṣāṇyapsu na saṃkṣipet |
pādau pratāpayennāgnau na cainamabhilaṅghayet

1,96.42

पिबेन्नाञ्जलिना तोयं न शयानं प्रबोधयेत् ।
नाक्षैः क्रीजेच्च कितवैर्व्याधितैश्च न संविशेत्

pibennāñjalinā toyaṃ na śayānaṃ prabodhayet |
nākṣaiḥ krījecca kitavairvyādhitaiśca na saṃviśet

1,96.43

विरुद्धं वर्जयेत्कम प्रेतधूमं नदीतरम् ।
केशभस्मतुषाङ्गारकपालेषु च संस्थितिम्

viruddhaṃ varjayetkama pretadhūmaṃ nadītaram |
keśabhasmatuṣāṅgārakapāleṣu ca saṃsthitim

1,96.44

नाचक्षीत धयन्तीं गां नाद्वारेणाविशेत्क्रचित् ।
न राज्ञः प्रतिगृह्णायाल्लुब्धस्योच्छास्त्रवर्तिनः

nācakṣīta dhayantīṃ gāṃ nādvāreṇāviśetkracit |
na rājñaḥ pratigṛhṇāyāllubdhasyocchāstravartinaḥ

1,96.45

अध्यायानामुपाकर्म श्रावण्यां श्रवणेन वा ।
हस्तेनौषधिभावे वा पञ्चम्यां श्रावणस्य च

adhyāyānāmupākarma śrāvaṇyāṃ śravaṇena vā |
hastenauṣadhibhāve vā pañcamyāṃ śrāvaṇasya ca

1,96.46

पौषमासस्य रोहिण्यामष्टकायामथापि वा ।
जलान्ते छन्दसां कुर्यादुत्सर्गं विधिवद्वहिः

pauṣamāsasya rohiṇyāmaṣṭakāyāmathāpi vā |
jalānte chandasāṃ kuryādutsargaṃ vidhivadvahiḥ

1,96.47

अनध्यायस्त्र्यहं प्रेते शिष्यर्त्विग्गुरुबन्धुषु ।
उपाकर्मणि चोत्सर्गे स्वशाखश्रोत्रिये मृते

anadhyāyastryahaṃ prete śiṣyartviggurubandhuṣu |
upākarmaṇi cotsarge svaśākhaśrotriye mṛte

1,96.48

सन्ध्यागर्जितनिर्घातभूकम्पोल्कानिपातने ।
समाप्य वेदं द्युनिशमारण्यकमधीत्य च

sandhyāgarjitanirghātabhūkampolkānipātane |
samāpya vedaṃ dyuniśamāraṇyakamadhītya ca

1,96.49

पञ्चदश्यां चतुर्दश्यामष्टम्यां राहुसूतके ।
ऋतुसन्धिषु भुक्त्वा वा श्राद्धिकं प्रतिगृह्य च

pañcadaśyāṃ caturdaśyāmaṣṭamyāṃ rāhusūtake |
ṛtusandhiṣu bhuktvā vā śrāddhikaṃ pratigṛhya ca

1,96.50

पशुमण्डूकनकुलश्वाहिमार्जारसूकरैः ।
कृते ऽन्तरे त्वहोरात्रं शक्रपाते तथोच्छ्रये

paśumaṇḍūkanakulaśvāhimārjārasūkaraiḥ |
kṛte 'ntare tvahorātraṃ śakrapāte tathocchraye

1,96.51

श्वक्रोष्टुगर्दभोलूकसामबाणार्तनिः स्वने ।
अमेध्यशवशूद्रान्त्यश्मशानपतितान्तिके

śvakroṣṭugardabholūkasāmabāṇārtaniḥ svane |
amedhyaśavaśūdrāntyaśmaśānapatitāntike

1,96.52

देशे ऽशुचावात्मनि च विद्युत्स्तनितसंप्लवे ।
भुक्त्वार्द्रपाणिरम्भो ऽन्तरर्धरात्रे ऽतिमारुते

deśe 'śucāvātmani ca vidyutstanitasaṃplave |
bhuktvārdrapāṇirambho 'ntarardharātre 'timārute

1,96.53

दिग्दाहे पांसुवर्षेषु सन्ध्यानी हारभीतिषु ।
धावतः पूतिगन्धे च शिष्टे च गृहमागते

digdāhe pāṃsuvarṣeṣu sandhyānī hārabhītiṣu |
dhāvataḥ pūtigandhe ca śiṣṭe ca gṛhamāgate

1,96.54

खरोष्ट्रयानहस्त्यश्वनौवृक्षगिरिरोहणे ।
सप्तत्रिंशदनध्यायानेतांस्तात्कालिकान्विदुः

kharoṣṭrayānahastyaśvanauvṛkṣagirirohaṇe |
saptatriṃśadanadhyāyānetāṃstātkālikānviduḥ

1,96.55

वेददिष्टं तथाचार्यं राजच्छायां परस्त्रियम् ।
नाक्रामेद्रक्तविण्मूत्रष्ठीवनोद्वर्तनानि च

vedadiṣṭaṃ tathācāryaṃ rājacchāyāṃ parastriyam |
nākrāmedraktaviṇmūtraṣṭhīvanodvartanāni ca

1,96.56

विप्राहिक्षत्त्रियात्मानो नावज्ञेयाः कदाचन ।
दूरादुच्छिष्टविण्मूत्रपादाम्भांसि समुत्सृजेत्

viprāhikṣattriyātmāno nāvajñeyāḥ kadācana |
dūrāducchiṣṭaviṇmūtrapādāmbhāṃsi samutsṛjet

1,96.57

श्रुतिस्मृत्युक्तमाचारं कुर्यान्मर्मणि न स्पृशेत् ।
न निन्दाताडने कुर्यात्सुतं शिष्यं च ताडयेत्

śrutismṛtyuktamācāraṃ kuryānmarmaṇi na spṛśet |
na nindātāḍane kuryātsutaṃ śiṣyaṃ ca tāḍayet

1,96.58

आचरेत्सर्वदा धर्मं तद्विरुद्धं तु नाचरेत् ।
मातापित्रतिथीभ्याढ्यैर्विवादं नाचरेद्गृही

ācaretsarvadā dharmaṃ tadviruddhaṃ tu nācaret |
mātāpitratithībhyāḍhyairvivādaṃ nācaredgṛhī

1,96.59

पञ्च पिण्डाननुद्धृत्य न स्नायात्परवारिषु ।
स्नायान्नदीप्रस्त्रवणदेवखातह्रदेषु च

pañca piṇḍānanuddhṛtya na snāyātparavāriṣu |
snāyānnadīprastravaṇadevakhātahradeṣu ca

1,96.60

वर्जयेत्परशय्यादि न चाश्रीयादनापदि ।
कदर्यबद्धचो (वै) राणां तथा चानम्निकस्य च

varjayetparaśayyādi na cāśrīyādanāpadi |
kadaryabaddhaco (vai) rāṇāṃ tathā cānamnikasya ca

1,96.61

वैणाभिशस्तवार्धुष्यगणिकागणदीक्षिणाम् ।
चिकित्सकातुरक्रुद्धक्लीबरङ्गोपजीविनाम्

vaiṇābhiśastavārdhuṣyagaṇikāgaṇadīkṣiṇām |
cikitsakāturakruddhaklībaraṅgopajīvinām

1,96.62

क्रूरोग्रपतितव्रात्यदाम्भिकोच्छिष्टभोजिनाम् ।
शास्त्रविक्रयिणश्चैव स्त्रीजितग्रामयाजिनाम्

krūrograpatitavrātyadāmbhikocchiṣṭabhojinām |
śāstravikrayiṇaścaiva strījitagrāmayājinām

1,96.63

नृशंसराजरजककृतघ्नवधजीविनाम् ।
पिशुनानृतिनोश्चैव सोमविक्रयिणस्तथा

nṛśaṃsarājarajakakṛtaghnavadhajīvinām |
piśunānṛtinoścaiva somavikrayiṇastathā

1,96.64

बन्दिनां स्वर्णकाराणामन्नमेषां कदाचन ।
न भोक्तव्यं वृथा मांसं केशकीटसमन्वितम्

bandināṃ svarṇakārāṇāmannameṣāṃ kadācana |
na bhoktavyaṃ vṛthā māṃsaṃ keśakīṭasamanvitam

1,96.65

भक्तं पर्युषितोच्छिष्टं श्वस्पृष्टं पतितो (ते) क्षितम् ।
उदक्यास्पृष्टसंघुष्टमपर्याप्तं च वर्जयेत्

bhaktaṃ paryuṣitocchiṣṭaṃ śvaspṛṣṭaṃ patito (te) kṣitam |
udakyāspṛṣṭasaṃghuṣṭamaparyāptaṃ ca varjayet

1,96.66

घोघ्रातं शकुनोच्छिष्टं पादस्पृष्ट च कामतः ।
शूद्रेषु दासगोपालकुलमित्रार्धसीरिणः

ghoghrātaṃ śakunocchiṣṭaṃ pādaspṛṣṭa ca kāmataḥ |
śūdreṣu dāsagopālakulamitrārdhasīriṇaḥ

1,96.67

भोज्यान्नो नापितश्चैव यश्चात्मानं निवेदयेत् ।
अन्नं पर्युषितं भोज्यं स्नेहाक्तं चिरसंभृ (स्थि) तम्

bhojyānno nāpitaścaiva yaścātmānaṃ nivedayet |
annaṃ paryuṣitaṃ bhojyaṃ snehāktaṃ cirasaṃbhṛ (sthi) tam

1,96.68

अस्नेहा अपि घोधूमयवगोरसविक्रियाः ।
औष्ट्रमैकशफं स्त्रीणां पयश्च परिवर्जयेत्

asnehā api ghodhūmayavagorasavikriyāḥ |
auṣṭramaikaśaphaṃ strīṇāṃ payaśca parivarjayet

1,96.69

क्रव्यादपक्षिदात्यूहशुकमांसानि वर्जयेत् ।
सारसैकशफान्हंसान्बलाकबकटिट्टिभान्

kravyādapakṣidātyūhaśukamāṃsāni varjayet |
sārasaikaśaphānhaṃsānbalākabakaṭiṭṭibhān

1,96.70

वृथा कृसरसंयाव पायसापूपशष्कुलीः ।
कुररं जालपादं च खञ्जरीटमृगद्विजान्

vṛthā kṛsarasaṃyāva pāyasāpūpaśaṣkulīḥ |
kuraraṃ jālapādaṃ ca khañjarīṭamṛgadvijān

1,96.71

चाषान्मत्स्यात्रक्तपादञ्चग्द्ध्वा वै कामतो नरः ।
बल्लूरं कामतो जग्द्ध्वा सोप वासस्त्र्यहं भवेत्

cāṣānmatsyātraktapādañcagddhvā vai kāmato naraḥ |
ballūraṃ kāmato jagddhvā sopa vāsastryahaṃ bhavet

1,96.72

पलाण्डुलशुनादीनि जग्द्ध्वा चान्द्रायणं चरेत् ।
श्राद्धे देवान्पितॄन्प्रार्च्य खादन्मांसं न दोषभाक्

palāṇḍulaśunādīni jagddhvā cāndrāyaṇaṃ caret |
śrāddhe devānpitṝnprārcya khādanmāṃsaṃ na doṣabhāk

1,96.73

वसेत्स नरके घोर दिनानि पशुरोमतः ।
संमितानि दुराचारो यो हन्त्यविधिना पशून् ।
मांसं सन्त्यज्य संप्रार्थ्य कामान्याति ततो हरिम्

vasetsa narake ghora dināni paśuromataḥ |
saṃmitāni durācāro yo hantyavidhinā paśūn |
māṃsaṃ santyajya saṃprārthya kāmānyāti tato harim

Chapter 1.97

1,97.1

इति श्रीगारुजे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तश्राद्धनिरूपणं नाम षण्णवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 97 याज्ञवल्क्य उवाच ।
द्रव्यशुद्धिंप्रवक्ष्यामि तन्निबोधत सत्तमाः ।
सौवर्णराजताब्जानां शङ्खरज्ज्वादिचर्मणाम्

iti śrīgāruje mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktaśrāddhanirūpaṇaṃ nāma ṣaṇṇavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 97 yājñavalkya uvāca |
dravyaśuddhiṃpravakṣyāmi tannibodhata sattamāḥ |
sauvarṇarājatābjānāṃ śaṅkharajjvādicarmaṇām

1,97.2

पात्राणां चासनानां च वारिणा शुद्धिरिष्यते ।
उष्णवाभः स्त्रुक्स्त्रुवयोर्धान्यादेः प्रोक्षणेन च

pātrāṇāṃ cāsanānāṃ ca vāriṇā śuddhiriṣyate |
uṣṇavābhaḥ strukstruvayordhānyādeḥ prokṣaṇena ca

1,97.3

तक्षणाद्दारुशृङ्गादेर्यज्ञपात्रस्य मार्जनात् ।
सोष्णैरुदकगोमूत्रैः शुध्यत्याविककौशिकम्

takṣaṇāddāruśṛṅgāderyajñapātrasya mārjanāt |
soṣṇairudakagomūtraiḥ śudhyatyāvikakauśikam

1,97.4

भैक्ष्यं योषिन्मुखं पश्यन्पुनः पाकान्महीमयम् ।
गाघ्नाते ऽन्ने तथा केशमक्षिकाकीटदूषिते

bhaikṣyaṃ yoṣinmukhaṃ paśyanpunaḥ pākānmahīmayam |
gāghnāte 'nne tathā keśamakṣikākīṭadūṣite

1,97.5

भस्मक्षेपाद्विशुद्धिः स्याद्भूशुद्धिर्माजनादिना ।
त्रपुसीसकताम्राणां क्षाराम्लोदकवारिभिः

bhasmakṣepādviśuddhiḥ syādbhūśuddhirmājanādinā |
trapusīsakatāmrāṇāṃ kṣārāmlodakavāribhiḥ

1,97.6

भस्माद्भिर्लोहकांस्यानामज्ञातं च सदा शुचि ।
अमेध्याक्तस्य मृत्तोयैर्गन्धलेपापकर्षणात्

bhasmādbhirlohakāṃsyānāmajñātaṃ ca sadā śuci |
amedhyāktasya mṛttoyairgandhalepāpakarṣaṇāt

1,97.7

शुचि गोतृप्तिदं तोयं प्रकृतिस्थं महीगतम् ।
तथा मांसं श्वचाण्डालक्रव्यादादिनिपातितम्

śuci gotṛptidaṃ toyaṃ prakṛtisthaṃ mahīgatam |
tathā māṃsaṃ śvacāṇḍālakravyādādinipātitam

1,97.8

रश्मिरग्नी रजश्छाया गौरश्वो वसुधानिलाः ।
अश्वाजविप्रुषो मेध्या स्तथाचमनबिन्दवः

raśmiragnī rajaśchāyā gauraśvo vasudhānilāḥ |
aśvājavipruṣo medhyā stathācamanabindavaḥ

1,97.9

स्नात्वा पीत्वा क्षुते सुप्ते भुक्त्वा रथ्याप्रसर्पणे ।
आचान्तः पुनराचामेद्वासो ऽन्यत्परिधाय च

snātvā pītvā kṣute supte bhuktvā rathyāprasarpaṇe |
ācāntaḥ punarācāmedvāso 'nyatparidhāya ca

1,97.10

क्षुते निष्ठीविते स्वापे परिधाने ऽश्रुपातने ।
पञ्चस्वेतेषु नाचामेद्दक्षिणं श्रवणं स्पृशेत् ।
तिष्ठन्त्यग्न्यादयो देवा विप्रकर्णे तु दक्षिणे

kṣute niṣṭhīvite svāpe paridhāne 'śrupātane |
pañcasveteṣu nācāmeddakṣiṇaṃ śravaṇaṃ spṛśet |
tiṣṭhantyagnyādayo devā viprakarṇe tu dakṣiṇe

Chapter 1.98

1,98.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तद्रव्यशुद्धिनिरूपणं नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 98 याज्ञवल्क्य उवाच ।
अथ दानिविधिं वक्ष्ये तन्मे शृणुत सुव्रताः ।
अन्येभ्यो ब्राह्मणाः श्रेष्ठास्तेभ्यश्चैव क्रियापराः

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktadravyaśuddhinirūpaṇaṃ nāma saptanavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 98 yājñavalkya uvāca |
atha dānividhiṃ vakṣye tanme śṛṇuta suvratāḥ |
anyebhyo brāhmaṇāḥ śreṣṭhāstebhyaścaiva kriyāparāḥ

1,98.2

ब्रह्मवेत्ता च तेभ्यो ऽपि पात्रं विद्यात्तपो ऽन्विताः (तम्) ।
गोभूधान्यहिरण्यादि पात्रे दातव्यमर्चितम्

brahmavettā ca tebhyo 'pi pātraṃ vidyāttapo 'nvitāḥ (tam) |
gobhūdhānyahiraṇyādi pātre dātavyamarcitam

1,98.3

विद्यातपोभ्यां हीनेन न तु ग्राह्यः प्रतिग्रहः ।
गृह्णन्प्रदातारमधो नयत्यात्मानमेव च

vidyātapobhyāṃ hīnena na tu grāhyaḥ pratigrahaḥ |
gṛhṇanpradātāramadho nayatyātmānameva ca

1,98.4

दातव्यं प्रत्यहं पात्रे निमित्तेषु विशेषतः ।
याचितेनापि दातव्यं श्रद्धापूतं तु शक्तितः

dātavyaṃ pratyahaṃ pātre nimitteṣu viśeṣataḥ |
yācitenāpi dātavyaṃ śraddhāpūtaṃ tu śaktitaḥ

1,98.5

हेमशृङ्गी शफैः रौप्यैः शुशीला वस्त्रसंयुता ।
सकांस्यापात्रा दातव्य क्षीरिणी गौः सदक्षिणा

hemaśṛṅgī śaphaiḥ raupyaiḥ śuśīlā vastrasaṃyutā |
sakāṃsyāpātrā dātavya kṣīriṇī gauḥ sadakṣiṇā

1,98.6

दशसौवर्णिकं शृङ्गं शफं सप्तपलैः कृतम् ।
पञ्चाशत्पलिकं पात्रं कांस्यं वत्सस्य कीर्त्यते

daśasauvarṇikaṃ śṛṅgaṃ śaphaṃ saptapalaiḥ kṛtam |
pañcāśatpalikaṃ pātraṃ kāṃsyaṃ vatsasya kīrtyate

1,98.7

स्वर्णपिप्पलपात्रेण वत्सो वा वत्सिकापि वा ।
अस्या अपि च दातव्यमपत्यं रोगवर्जितम्

svarṇapippalapātreṇa vatso vā vatsikāpi vā |
asyā api ca dātavyamapatyaṃ rogavarjitam

1,98.8

दाता स्वर्गमवाप्नोति वत्सरान्रोमसंमितान् ।
कषिला चेतारयेत् भूयश्चासप्तमं कुलम्

dātā svargamavāpnoti vatsarānromasaṃmitān |
kaṣilā cetārayet bhūyaścāsaptamaṃ kulam

1,98.9

यावद्वत्सस्य द्वौ पादौ मुखं योन्यां प्रदृश्यते ।
तावद्गौः पृथिवी ज्ञेया यावद्गर्भं न मुञ्चति

yāvadvatsasya dvau pādau mukhaṃ yonyāṃ pradṛśyate |
tāvadgauḥ pṛthivī jñeyā yāvadgarbhaṃ na muñcati

1,98.10

यथा कथञ्चिद्दत्त्वा गान्धेनुं वाधेनुमेव वा ।
अरोगामपरिक्लिष्टां दाता स्वर्गे महीयते

yathā kathañciddattvā gāndhenuṃ vādhenumeva vā |
arogāmaparikliṣṭāṃ dātā svarge mahīyate

1,98.11

श्रान्तसंवाहनं रोगिपरिचर्या सुरार्चनम् ।
पादशौचं द्विजोच्छिष्टमार्जनं गाप्रदानवत्

śrāntasaṃvāhanaṃ rogiparicaryā surārcanam |
pādaśaucaṃ dvijocchiṣṭamārjanaṃ gāpradānavat

1,98.12

द्विजाय यदभीष्टं तु दत्त्वा स्वर्गमवाप्नुयात् ।
भूदीपांश्चान्नवस्त्राणि सर्पिर्दत्त्वा व्रजेच्छियम्

dvijāya yadabhīṣṭaṃ tu dattvā svargamavāpnuyāt |
bhūdīpāṃścānnavastrāṇi sarpirdattvā vrajecchiyam

1,98.13

गृहधान्यच्छत्रमाल्यवृक्षया नघृतं जलम् ।
शय्यानुलेपनं दत्त्वा स्वर्गलोके महीयते

gṛhadhānyacchatramālyavṛkṣayā naghṛtaṃ jalam |
śayyānulepanaṃ dattvā svargaloke mahīyate

1,98.14

ब्रह्मदाता ब्रह्मलोकं प्राप्नोति सुरदुर्लभम् ।
वेदार्थयज्ञशास्त्राणि धर्मशास्त्राणि चैव हि

brahmadātā brahmalokaṃ prāpnoti suradurlabham |
vedārthayajñaśāstrāṇi dharmaśāstrāṇi caiva hi

1,98.15

मूल्येनापि लिखित्वापि ब्रह्मलोकमवाप्नुयात् ।
एतन्मूलं जगद्यस्मादसृजत्पूर्वमीश्वरः

mūlyenāpi likhitvāpi brahmalokamavāpnuyāt |
etanmūlaṃ jagadyasmādasṛjatpūrvamīśvaraḥ

1,98.16

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कार्यो वेदार्थसंग्रहः ।
इतिहासपुराणं वा लिखित्वा यः प्रयच्छति

tasmātsarvaprayatnena kāryo vedārthasaṃgrahaḥ |
itihāsapurāṇaṃ vā likhitvā yaḥ prayacchati

1,98.17

ब्रह्मदानसमं पुण्यं प्राप्नोति द्विगुणोन्नतिम् ।
लोकायतं कुतर्कश्च प्राकृतम्लेच्छभाषितम्

brahmadānasamaṃ puṇyaṃ prāpnoti dviguṇonnatim |
lokāyataṃ kutarkaśca prākṛtamlecchabhāṣitam

1,98.18

न श्रोतव्यं द्विजेनैतदधो नयति तं द्विजम् ।
समर्थो यो न गृह्णीयाद्दातृलोकानवाप्नुयात्

na śrotavyaṃ dvijenaitadadho nayati taṃ dvijam |
samartho yo na gṛhṇīyāddātṛlokānavāpnuyāt

1,98.19

कुशाः शाकं पयो गन्धाः प्रत्याख्येया न वारि च ।
अयचिताहृतं ग्राह्यमपि दुष्कृतकर्मणः

kuśāḥ śākaṃ payo gandhāḥ pratyākhyeyā na vāri ca |
ayacitāhṛtaṃ grāhyamapi duṣkṛtakarmaṇaḥ

1,98.20

अन्यत्र कुलटाषण्ढपतितेभ्यो द्विषस्तथा ।
देवातिथ्यर्चनकृते पितृतृप्त्यर्थमेव च ।
सर्वतः प्रतिगृह्णीयादात्मतृप्सर्थमेव च

anyatra kulaṭāṣaṇḍhapatitebhyo dviṣastathā |
devātithyarcanakṛte pitṛtṛptyarthameva ca |
sarvataḥ pratigṛhṇīyādātmatṛpsarthameva ca

Chapter 1.99

1,99.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तदानधर्मनिरूपणं नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 99 याज्ञवल्क्य उवाच ।
अथ श्राद्धविधिं वक्ष्ये सर्वपापप्रणाशनम् ।
अमावस्याष्टकावृद्धिकृष्णपक्षायनद्वयम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktadānadharmanirūpaṇaṃ nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 99 yājñavalkya uvāca |
atha śrāddhavidhiṃ vakṣye sarvapāpapraṇāśanam |
amāvasyāṣṭakāvṛddhikṛṣṇapakṣāyanadvayam

1,99.2

द्रव्यं ब्राह्मणसम्पत्तिर्विषुवत्सूर्यसंक्रमः ।
व्यतीपातो गजच्छाया ग्रहणं चन्द्रसूर्ययोः

dravyaṃ brāhmaṇasampattirviṣuvatsūryasaṃkramaḥ |
vyatīpāto gajacchāyā grahaṇaṃ candrasūryayoḥ

1,99.3

श्राद्धं प्रतिरुचिश्चैव श्राद्धकालाः प्रकीर्तिताः ।
अग्नियः सर्वदेवेषु श्रोत्रियो वेदविद्युवा

śrāddhaṃ pratiruciścaiva śrāddhakālāḥ prakīrtitāḥ |
agniyaḥ sarvadeveṣu śrotriyo vedavidyuvā

1,99.4

वेदार्थविज्ज्येष्ठसामा त्रिमधुस्त्रिसुपर्णिकः ।
स्वस्त्रीय ऋत्विगजामातायज्यश्वशुरमातुलाः

vedārthavijjyeṣṭhasāmā trimadhustrisuparṇikaḥ |
svastrīya ṛtvigajāmātāyajyaśvaśuramātulāḥ

1,99.5

त्रिणाचिकेतदौहित्रशिष्यसम्बन्धिबान्धवाः ।
कर्मनिष्ठास्तपोनिष्ठाः पञ्चाग्निब्रह्मचारिणः

triṇāciketadauhitraśiṣyasambandhibāndhavāḥ |
karmaniṣṭhāstaponiṣṭhāḥ pañcāgnibrahmacāriṇaḥ

1,99.6

पितृमातृपराश्चैव ब्राह्मणाः श्राद्धदेवताः ।
रोगी हीनातिरिक्ताङ्गः काणः पौनर्भवस्तथा

pitṛmātṛparāścaiva brāhmaṇāḥ śrāddhadevatāḥ |
rogī hīnātiriktāṅgaḥ kāṇaḥ paunarbhavastathā

1,99.7

अवकीर्ण्याद यो ये च ये चाचारविवर्जिताः ।
अवैष्णवाश्च ते सर्वे न श्राद्धार्हाः कदाचन

avakīrṇyāda yo ye ca ye cācāravivarjitāḥ |
avaiṣṇavāśca te sarve na śrāddhārhāḥ kadācana

1,99.8

निमन्त्रयेच्च पूर्वेद्युर्द्विजैर्भाव्यं च संयतैः ।
आजान्तांश्चैव पूर्वाह्नेह्यासनेषूपवेशयेत्

nimantrayecca pūrvedyurdvijairbhāvyaṃ ca saṃyataiḥ |
ājāntāṃścaiva pūrvāhnehyāsaneṣūpaveśayet

1,99.9

युग्मान्देवे तथा पित्र्ये स्वप्रदेशेषु शक्तितः ।
द्वौ दैव प्रागुदक् पित्र्ये त्रीण्येकं चोभयोः पृथक्

yugmāndeve tathā pitrye svapradeśeṣu śaktitaḥ |
dvau daiva prāgudak pitrye trīṇyekaṃ cobhayoḥ pṛthak

1,99.10

मातामहानामप्येवं तन्त्रं वा वैश्वदेविकम् ।
हस्तप्रक्षालनं दत्त्वा विष्टरार्थे कुशानपि

mātāmahānāmapyevaṃ tantraṃ vā vaiśvadevikam |
hastaprakṣālanaṃ dattvā viṣṭarārthe kuśānapi

1,99.11

आवाह्य तदनुज्ञातो विश्वदेवासैत्यृचा ।
यवैरन्नं विकीर्याथ भाजने सपवित्रके

āvāhya tadanujñāto viśvadevāsaityṛcā |
yavairannaṃ vikīryātha bhājane sapavitrake

1,99.12

शन्नोदेव्या पयः क्षिप्त्वा यवो ऽसीति यवांस्तथा ।
यादिव्या इति मन्त्रेण हस्तेष्वेव विनिः क्षिपेत्

śannodevyā payaḥ kṣiptvā yavo 'sīti yavāṃstathā |
yādivyā iti mantreṇa hasteṣveva viniḥ kṣipet

1,99.13

गन्धोदके तथा दीपमाल्यदामप्रदीपकम् ।
अपसव्यं ततः कृत्वा पितॄणामप्रदक्षिणम्

gandhodake tathā dīpamālyadāmapradīpakam |
apasavyaṃ tataḥ kṛtvā pitṝṇāmapradakṣiṇam

1,99.14

द्विगुणांस्तु कुशान्दत्त्वा उशन्तस्त्वेत्यृचा पितॄन् ।
आवाह्य तदनु ज्ञातो जपेदायन्तुनस्ततः

dviguṇāṃstu kuśāndattvā uśantastvetyṛcā pitṝn |
āvāhya tadanu jñāto japedāyantunastataḥ

1,99.15

यवार्थस्तु तिलैः कार्यः कुर्यादर्घ्यादि पूर्ववत् ।
दत्त्वार्घ्यं संस्त्रवांस्तेषां पात्रे कृत्वा विधानतः

yavārthastu tilaiḥ kāryaḥ kuryādarghyādi pūrvavat |
dattvārghyaṃ saṃstravāṃsteṣāṃ pātre kṛtvā vidhānataḥ

1,99.16

पितृभ्यः स्थानमसीति न्युब्जं पात्रं करोत्यधः ।
अग्नौ करिष्य आदाय पृच्छत्यन्नं घृप्लुतम्

pitṛbhyaḥ sthānamasīti nyubjaṃ pātraṃ karotyadhaḥ |
agnau kariṣya ādāya pṛcchatyannaṃ ghṛplutam

1,99.17

कुरुष्वेति तथोक्तोसौ हुत्वाग्नौ पितृयज्ञवत् ।
हुतशेषं प्रदद्याच्च भाजनेषु समाहितः

kuruṣveti tathoktosau hutvāgnau pitṛyajñavat |
hutaśeṣaṃ pradadyācca bhājaneṣu samāhitaḥ

1,99.18

यथालाभोपपन्नेषु रौप्येषु च विशेषतः ।
दत्त्वान्नं पृथिवीपात्रमिति पात्राभिमन्त्रणम्

yathālābhopapanneṣu raupyeṣu ca viśeṣataḥ |
dattvānnaṃ pṛthivīpātramiti pātrābhimantraṇam

1,99.19

कृत्वे दंविष्णुरित्येवं द्विजाङ्गुष्ठं निवेशयेत् ।
सव्याहृतिं च गायत्त्रीं मधुवातेत्यृचस्तथा

kṛtve daṃviṣṇurityevaṃ dvijāṅguṣṭhaṃ niveśayet |
savyāhṛtiṃ ca gāyattrīṃ madhuvātetyṛcastathā

1,99.20

जप्त्वा यथासुखं वाच्यं भुञ्जीरंस्ते ऽपि वाग्यताः ।
अन्नमिष्टं हविष्यं च दद्यादक्रोधनोत्वरः

japtvā yathāsukhaṃ vācyaṃ bhuñjīraṃste 'pi vāgyatāḥ |
annamiṣṭaṃ haviṣyaṃ ca dadyādakrodhanotvaraḥ

1,99.21

आतृप्तेस्तु पवित्राणि जप्त्वा पूर्वजपं तथा ।
अन्नमादाय तृप्ताः स्थः शेषं चैवानुमन्त्र्य च

ātṛptestu pavitrāṇi japtvā pūrvajapaṃ tathā |
annamādāya tṛptāḥ sthaḥ śeṣaṃ caivānumantrya ca

1,99.22

तदन्नं विकिरेद्भूमौ दद्याच्चापः सकृत्सकृत् ।
सर्वमन्नमुपादाय सतिलं दक्षिणामुखः

tadannaṃ vikiredbhūmau dadyāccāpaḥ sakṛtsakṛt |
sarvamannamupādāya satilaṃ dakṣiṇāmukhaḥ

1,99.23

उच्छिष्टसन्निधौ पिण्डान्प्रदद्यात्पितृयज्ञवत् ।
मातामहानामप्यवं दद्यादाचमनं ततः

ucchiṣṭasannidhau piṇḍānpradadyātpitṛyajñavat |
mātāmahānāmapyavaṃ dadyādācamanaṃ tataḥ

1,99.24

स्वस्ति वाच्यं ततो दद्यादक्षय्योदकमेव च ।
दत्त्वा च दक्षिणां शक्त्या स्वधाकारमुदाहरेत्

svasti vācyaṃ tato dadyādakṣayyodakameva ca |
dattvā ca dakṣiṇāṃ śaktyā svadhākāramudāharet

1,99.25

वाच्यतामिन्यनुज्ञातः पितृभ्यश्च स्वधोच्यताम् ।
विप्रैरस्तु स्वधेत्युक्तो भूमौ सिञ्चेत्ततो जलम्

vācyatāminyanujñātaḥ pitṛbhyaśca svadhocyatām |
viprairastu svadhetyukto bhūmau siñcettato jalam

1,99.26

प्रीयन्तामिति चाहैवं विश्वेदेव्यं जलं ददत् ।
दातारो नो ऽभिवर्धन्तां वेदाः सन्ततिरेव च

prīyantāmiti cāhaivaṃ viśvedevyaṃ jalaṃ dadat |
dātāro no 'bhivardhantāṃ vedāḥ santatireva ca

1,99.27

श्रद्धा च नो मा व्यगमद्वहु देयं च नो ऽस्त्विति ।
इत्युत्क्रोत्क्रा प्रिया वाचः प्रणिपत्य विसर्जयेत्

śraddhā ca no mā vyagamadvahu deyaṃ ca no 'stviti |
ityutkrotkrā priyā vācaḥ praṇipatya visarjayet

1,99.28

वाजेवाजे इति प्रीत्या पितृपूर्वं विसर्जनम् ।
यस्मिंस्ते संस्त्रवाः पूर्वमर्घ्यपात्रे निपातिताः

vājevāje iti prītyā pitṛpūrvaṃ visarjanam |
yasmiṃste saṃstravāḥ pūrvamarghyapātre nipātitāḥ

1,99.29

पितृपात्रं तदुत्तानं कृत्वा विप्रान्विसर्जयेत् ।
प्रदक्षिणमनुव्रज्य भुञ्जीत पितृसेवितम्

pitṛpātraṃ taduttānaṃ kṛtvā viprānvisarjayet |
pradakṣiṇamanuvrajya bhuñjīta pitṛsevitam

1,99.30

ब्रह्मचारी भवेत्तां तु रजनीं भार्यया मह ।
एवं प्रदक्षिणं कृत्वा वृद्धौ नान्दीमुखानपि

brahmacārī bhavettāṃ tu rajanīṃ bhāryayā maha |
evaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā vṛddhau nāndīmukhānapi

1,99.31

यजेत्तदधिकर्कन्धूमिश्राः पिण्डा यैवः श्रिताः ।
एकोद्दिष्टं दैवहीनं एकान्नैकपवित्रकम्

yajettadadhikarkandhūmiśrāḥ piṇḍā yaivaḥ śritāḥ |
ekoddiṣṭaṃ daivahīnaṃ ekānnaikapavitrakam

1,99.32

आवाहनाग्नौकरणरहितं त्वपसव्यवत् ।
उपतिष्ठतामित्यक्षय्यस्थाने विप्रान्विसर्जयेत्

āvāhanāgnaukaraṇarahitaṃ tvapasavyavat |
upatiṣṭhatāmityakṣayyasthāne viprānvisarjayet

1,99.33

अभिरण्यतां प्रबूयाद् ब्रुयुस्तेभिरताः स्म ह ।
गन्धो दकतिलैर्मिश्रं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्

abhiraṇyatāṃ prabūyād bruyustebhiratāḥ sma ha |
gandho dakatilairmiśraṃ kuryātpātracatuṣṭayam

1,99.34

अर्घ्यार्थं पितृपात्रेषु प्रेतपात्रं प्रसेचयेत् ।
येसमाना इति द्वाभ्यां शेषं पूर्ववदाचरेत्

arghyārthaṃ pitṛpātreṣu pretapātraṃ prasecayet |
yesamānā iti dvābhyāṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret

1,99.35

एतत्सपिण्डीकरणमेकोद्दिष्टं स्त्रिया अपि ।
अर्वाक् सपिण्डीकरणं यस्य संवत्सराद्भवेत्

etatsapiṇḍīkaraṇamekoddiṣṭaṃ striyā api |
arvāk sapiṇḍīkaraṇaṃ yasya saṃvatsarādbhavet

1,99.36

तस्याप्यन्नं सोदकुम्भं दद्यात्संवत्सरं द्विजः ।
पिण्डांश्च गोज विप्रेभ्यो दद्याद्ग्नौ जले ऽपि वा

tasyāpyannaṃ sodakumbhaṃ dadyātsaṃvatsaraṃ dvijaḥ |
piṇḍāṃśca goja viprebhyo dadyādgnau jale 'pi vā

1,99.37

हविष्यान्नेन वै मासं पायसेन तु वत्सरम् ।
मात्स्यहारिणकौरभ्रशाकुनच्छागपार्षतैः

haviṣyānnena vai māsaṃ pāyasena tu vatsaram |
mātsyahāriṇakaurabhraśākunacchāgapārṣataiḥ

1,99.38

ऐणरौरववा राहशाशमांसैर्यथाक्रमम् ।
मासवृद्ध्यापि तुष्यन्ति दत्तैरिह पितामहाः

aiṇarauravavā rāhaśāśamāṃsairyathākramam |
māsavṛddhyāpi tuṣyanti dattairiha pitāmahāḥ

1,99.39

दद्याद्वर्षात्रयोदश्यां मघासु च न संशयः ।
प्रतिपत्प्रभृतिष्वेवं कन्या दीञ्छ्राद्धदो लभेत्

dadyādvarṣātrayodaśyāṃ maghāsu ca na saṃśayaḥ |
pratipatprabhṛtiṣvevaṃ kanyā dīñchrāddhado labhet

1,99.40

शस्त्रेण निहतानां तु चतुर्दश्यां प्रदीयते ।
स्वर्गं ह्यपत्यमोजश्च शौर्यं क्षेत्रं बलं तथा

śastreṇa nihatānāṃ tu caturdaśyāṃ pradīyate |
svargaṃ hyapatyamojaśca śauryaṃ kṣetraṃ balaṃ tathā

1,99.41

पुत्रश्रैष्ट्यं स सौभाग्यं समृद्धिं मुख्यतां शुभम् ।
प्रवृत्तचक्रतां चैव वाणिज्यप्रभृतींस्तथा

putraśraiṣṭyaṃ sa saubhāgyaṃ samṛddhiṃ mukhyatāṃ śubham |
pravṛttacakratāṃ caiva vāṇijyaprabhṛtīṃstathā

1,99.42

अरोगित्वं यशो वीतशोकतां परमां गतिम् ।
धनं विद्यां च वाक्सिद्धिं कुप्यं गोजाविकं तथा

arogitvaṃ yaśo vītaśokatāṃ paramāṃ gatim |
dhanaṃ vidyāṃ ca vāksiddhiṃ kupyaṃ gojāvikaṃ tathā

1,99.43

अश्वानायुश्च विधिवद्यः श्राद्धं संप्रयच्छति ।
कृत्तिकादिभरण्यन्तं स कामान्प्राप्नुयादिमान्

aśvānāyuśca vidhivadyaḥ śrāddhaṃ saṃprayacchati |
kṛttikādibharaṇyantaṃ sa kāmānprāpnuyādimān

1,99.44

वस्त्राद्याः प्रीणयन्त्येव नरं श्राद्धकृतं द्विजाः ।
आयुः प्रजा धनं विद्यां स्वर्गमोक्षसुखानि च

vastrādyāḥ prīṇayantyeva naraṃ śrāddhakṛtaṃ dvijāḥ |
āyuḥ prajā dhanaṃ vidyāṃ svargamokṣasukhāni ca

1,99.45

प्रयच्छति यथा राज्यं प्रीत्या नित्यं पितामहः

prayacchati yathā rājyaṃ prītyā nityaṃ pitāmahaḥ

Chapter 1.100

1,100.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तश्राद्धविधिनिरूपणं नाम नवनवतितमो ऽध्यायः श्रागरुडमहापुराणम्- 100 याज्ञवल्क्य उवाच ।
विनायकोपसृष्टस्य लक्षणानि निबोधत ।
स्वप्ने ऽवगाहते ऽत्यर्थं जलं मुण्डांश्च पश्यति

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktaśrāddhavidhinirūpaṇaṃ nāma navanavatitamo 'dhyāyaḥ śrāgaruḍamahāpurāṇam- 100 yājñavalkya uvāca |
vināyakopasṛṣṭasya lakṣaṇāni nibodhata |
svapne 'vagāhate 'tyarthaṃ jalaṃ muṇḍāṃśca paśyati

1,100.2

विमना विफलारम्भः संसदित्यनिमित्ततः ।
राजा राज्यं कुमारी च पतिं पुत्रं च गुर्विणी

vimanā viphalārambhaḥ saṃsadityanimittataḥ |
rājā rājyaṃ kumārī ca patiṃ putraṃ ca gurviṇī

1,100.3

नाप्नुयात्स्नापनं तस्य पुण्ये ऽह्निविधिपूर्वकम् ।
गौरसर्षपकल्केन साज्येनोत्सारितस्य तु

nāpnuyātsnāpanaṃ tasya puṇye 'hnividhipūrvakam |
gaurasarṣapakalkena sājyenotsāritasya tu

1,100.4

सर्वौषधैः सर्वगन्धैर्विलिप्तशिरसस्तथा ।
भद्रासनोपविष्टस्य स्वस्ति वाच्यं द्विजाञ्छुभान्

sarvauṣadhaiḥ sarvagandhairviliptaśirasastathā |
bhadrāsanopaviṣṭasya svasti vācyaṃ dvijāñchubhān

1,100.5

मृत्तिकां रोचनां गन्धान् गुग्गुलुं चाप्सु निः क्षिपेत् ।
या आहृता एकवर्णैश्चतुर्भिः कलशैर्ह्रदात्

mṛttikāṃ rocanāṃ gandhān gugguluṃ cāpsu niḥ kṣipet |
yā āhṛtā ekavarṇaiścaturbhiḥ kalaśairhradāt

1,100.6

चर्मण्यानुडुहे रक्ते स्थाप्यं भद्रासने तथा ।
सहस्राक्षं शतधारमृषिभिः पावनं स्मृतम्

carmaṇyānuḍuhe rakte sthāpyaṃ bhadrāsane tathā |
sahasrākṣaṃ śatadhāramṛṣibhiḥ pāvanaṃ smṛtam

1,100.7

तेन त्वामभिषिञ्चामि पावमान्यः पुनन्तु ते ।
भगं तु वरुणो राजा भगं सूर्यो बृहस्पतिः

tena tvāmabhiṣiñcāmi pāvamānyaḥ punantu te |
bhagaṃ tu varuṇo rājā bhagaṃ sūryo bṛhaspatiḥ

1,100.8

भगमिन्द्रश्च वायुश्च भगं सप्तर्षयो ददुः ।
यत्ते केशेषु दौर्भाग्यं सीमन्ते यच्च मूर्धनि

bhagamindraśca vāyuśca bhagaṃ saptarṣayo daduḥ |
yatte keśeṣu daurbhāgyaṃ sīmante yacca mūrdhani

1,100.9

ललाटे कर्णयोरक्ष्णोरापस्तद्घ्नुन्तु ते सदा ।
स्नातस्य सार्षपं तैलं स्नुवेणौदुम्बरेण तु

lalāṭe karṇayorakṣṇorāpastadghnuntu te sadā |
snātasya sārṣapaṃ tailaṃ snuveṇaudumbareṇa tu

1,100.10

जुहुयान्मूर्धनि कुशान्सव्येन परिगृह्य च ।
मितश्चसमितश्चैव तथा शालकटङ्कटौ

juhuyānmūrdhani kuśānsavyena parigṛhya ca |
mitaścasamitaścaiva tathā śālakaṭaṅkaṭau

1,100.11

कुष्माण्डो राजपुत्रश्च अन्ते स्वाहासमन्वितैः ।
दद्याच्चतुष्पथे भूमौ कुशानास्तीर्य सर्वशः

kuṣmāṇḍo rājaputraśca ante svāhāsamanvitaiḥ |
dadyāccatuṣpathe bhūmau kuśānāstīrya sarvaśaḥ

1,100.12

कृताकृतांस्तण्डुलांश्च पललौदनमेव च ।
पुष्पं चित्रं सुगन्धं च सुरां च त्रिविधामपि

kṛtākṛtāṃstaṇḍulāṃśca palalaudanameva ca |
puṣpaṃ citraṃ sugandhaṃ ca surāṃ ca trividhāmapi

1,100.13

मूलकं पूरिकापूपं तथैवौण्डेरकस्त्रजः ।
दधि पायसमन्नं च गुडपिष्टं समोदकम्

mūlakaṃ pūrikāpūpaṃ tathaivauṇḍerakastrajaḥ |
dadhi pāyasamannaṃ ca guḍapiṣṭaṃ samodakam

1,100.14

एतान्सर्वानुपाहृत्य भूमौ कृत्वा ततः शिरः ।
अम्बिकामुपतिष्ठेच्च दद्यादर्घ्यं कृताञ्जलिः

etānsarvānupāhṛtya bhūmau kṛtvā tataḥ śiraḥ |
ambikāmupatiṣṭhecca dadyādarghyaṃ kṛtāñjaliḥ

1,100.15

दूर्वासर्षपपुष्पैश्च पुत्रजन्मभिरन्ततः ।
कृतस्वस्त्ययनं चैव प्रार्थयेदम्बिकां सतीम्

dūrvāsarṣapapuṣpaiśca putrajanmabhirantataḥ |
kṛtasvastyayanaṃ caiva prārthayedambikāṃ satīm

1,100.16

रूपं देहि यशोदेहि भगं भगवति ! देहि मे ।
पुत्रान्देहि श्रियं देहि सर्वान्कामांश्च देहि मे

rūpaṃ dehi yaśodehi bhagaṃ bhagavati ! dehi me |
putrāndehi śriyaṃ dehi sarvānkāmāṃśca dehi me

1,100.17

ब्राह्मणान् भोजयेत्पश्चाच्छुक्लवस्त्रानुलेपनैः ।
वस्त्रयुग्मङ्गुरोर्दद्यासंपूज्य च ग्रहांस्तथा ।
श्रेयः कर्मफलं विन्द्यात्सूर्यार्चनरतस्तथा

brāhmaṇān bhojayetpaścācchuklavastrānulepanaiḥ |
vastrayugmaṅgurordadyāsaṃpūjya ca grahāṃstathā |
śreyaḥ karmaphalaṃ vindyātsūryārcanaratastathā

Chapter 1.101

1,101.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्लोक्तगणपतिकल्पनिरूपणं नाम शततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 101 याज्ञवल्क्य उवाच ।
श्रीकामः शान्तिकामो वा ग्रहदृष्ट्यभिचारवान् ।
ग्रहयञ्ज्ञं समं कुर्याद्गहाश्चैते बुधैः स्मृताः

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkloktagaṇapatikalpanirūpaṇaṃ nāma śatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 101 yājñavalkya uvāca |
śrīkāmaḥ śāntikāmo vā grahadṛṣṭyabhicāravān |
grahayañjñaṃ samaṃ kuryādgahāścaite budhaiḥ smṛtāḥ

1,101.2

सूर्यः सोमो मङ्गलश्च बुधश्चैव बृहस्पतिः ।
शुक्रः शनैश्चरो राहुः केतुर्ग्रहगणाः स्मृताः

sūryaḥ somo maṅgalaśca budhaścaiva bṛhaspatiḥ |
śukraḥ śanaiścaro rāhuḥ keturgrahagaṇāḥ smṛtāḥ

1,101.3

ताम्रकात्स्फाटिकाद्रक्तचन्दनात्स्वर्णकादुभौ ।
रजतादयसः सीसात्कांस्याद्वर्णान्निबोधत

tāmrakātsphāṭikādraktacandanātsvarṇakādubhau |
rajatādayasaḥ sīsātkāṃsyādvarṇānnibodhata

1,101.4

रक्तः शुक्लस्तथा रक्तः पीतः पीतः सितोसितः ।
कृष्णः कृष्णः क्रमाद्वर्णा द्रव्याणि मुनयस्ततः

raktaḥ śuklastathā raktaḥ pītaḥ pītaḥ sitositaḥ |
kṛṣṇaḥ kṛṣṇaḥ kramādvarṇā dravyāṇi munayastataḥ

1,101.5

स्थापयेद्गहवर्णानि होमार्थं प्रलिखेत्पटे ।
स्नापयेद्धोमयेच्चैव ग्रहद्रव्यैर्विधानतः ।
सुवर्णानि प्रदेयानि वासांसि सुसुमानि च

sthāpayedgahavarṇāni homārthaṃ pralikhetpaṭe |
snāpayeddhomayeccaiva grahadravyairvidhānataḥ |
suvarṇāni pradeyāni vāsāṃsi susumāni ca

1,101.6

गन्धाश्च बलयश्चैव धूपो देयश्चगुग्गुलुः ।
कर्तव्यास्तत्र मन्त्रैश्च चरवः प्रतिदैवतम्

gandhāśca balayaścaiva dhūpo deyaścagugguluḥ |
kartavyāstatra mantraiśca caravaḥ pratidaivatam

1,101.7

आकृष्णेन इमन्देवा अग्निर्मूर्धादिवः ककुत् ।
उब्दुध्यस्वेति जुहुयादेभिरेव यथाक्रमम्

ākṛṣṇena imandevā agnirmūrdhādivaḥ kakut |
ubdudhyasveti juhuyādebhireva yathākramam

1,101.8

बृहस्पतेपरिदीयेति सर्वे अन्नात्परिसुतम् ।
शन्नोदेवी कयानश्च केतुङ्क्रण्वन्निति क्रमात्

bṛhaspateparidīyeti sarve annātparisutam |
śannodevī kayānaśca ketuṅkraṇvanniti kramāt

1,101.9

अर्कः पलाशः खदिरस्त्वपामार्गो ऽथ पिप्पलः ।
औदुम्बरः शमी दूर्वा कुशाश्च समिधः क्रमात्

arkaḥ palāśaḥ khadirastvapāmārgo 'tha pippalaḥ |
audumbaraḥ śamī dūrvā kuśāśca samidhaḥ kramāt

1,101.10

होतव्या मधुसर्पिर्भ्यां दध्ना चैव समन्वितः ।
गुडौदनं पायसं च हविष्यं क्षीरषाष्टिकम्

hotavyā madhusarpirbhyāṃ dadhnā caiva samanvitaḥ |
guḍaudanaṃ pāyasaṃ ca haviṣyaṃ kṣīraṣāṣṭikam

1,101.11

दध्योदनं हविः पूपान्मांसं चित्रान्नमेव च ।
दद्याद्गहक्रमादेतान् ग्रहेभ्यो भाजनं ततः

dadhyodanaṃ haviḥ pūpānmāṃsaṃ citrānnameva ca |
dadyādgahakramādetān grahebhyo bhājanaṃ tataḥ

1,101.12

धेनुः शङ्खस्तथानड्वान्हेम वासो हयस्तथा ।
कृष्णा गौरायसं छाग एता वै दक्षिणाः क्रमात् ।
ग्रहाः पूज्याः सदा यस्माद्रज्यादि प्राप्यते फलम्

dhenuḥ śaṅkhastathānaḍvānhema vāso hayastathā |
kṛṣṇā gaurāyasaṃ chāga etā vai dakṣiṇāḥ kramāt |
grahāḥ pūjyāḥ sadā yasmādrajyādi prāpyate phalam

Chapter 1.102

1,102.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तग्रहशान्तिनिरूपणं नामैकोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 102 याज्ञवल्क्य उवाच ।
वानप्रस्थाश्रमं वक्ष्ये तच्छृण्वन्तु महर्षयः ।
पुत्रेषु भार्यां निः क्षिप्य वनं गच्छेत्सहैव वा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktagrahaśāntinirūpaṇaṃ nāmaikottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 102 yājñavalkya uvāca |
vānaprasthāśramaṃ vakṣye tacchṛṇvantu maharṣayaḥ |
putreṣu bhāryāṃ niḥ kṣipya vanaṃ gacchetsahaiva vā

1,102.2

वानप्रस्थो ब्रह्मचारी साग्निः सोपासनः क्षमी ।
अफालकृष्टेनाग्नींश्च पितृदेवातिथींस्तथा

vānaprastho brahmacārī sāgniḥ sopāsanaḥ kṣamī |
aphālakṛṣṭenāgnīṃśca pitṛdevātithīṃstathā

1,102.3

भृत्यांस्तु तर्पयेच्छ्मश्रुजटालोमभृदात्मवान् ।
दान्तस्त्रिषवणस्नायी निवृत्तश्च प्रतिग्रहात्

bhṛtyāṃstu tarpayecchmaśrujaṭālomabhṛdātmavān |
dāntastriṣavaṇasnāyī nivṛttaśca pratigrahāt

1,102.4

स्वाध्यायवान्ध्यानशीलः सर्वभूतहित रतः (तिः) ।
अह्नो मासस्य मध्ये वा कुर्याद्वार्थपरिग्रहम्

svādhyāyavāndhyānaśīlaḥ sarvabhūtahita rataḥ (tiḥ) |
ahno māsasya madhye vā kuryādvārthaparigraham

1,102.5

कृतं त्यजेदाश्वयुजे युञ्जेत्कालं व्रतादिना ।
पक्षे मासे थवाश्नीयाद्दन्तोलूखलिको भवेत्

kṛtaṃ tyajedāśvayuje yuñjetkālaṃ vratādinā |
pakṣe māse thavāśnīyāddantolūkhaliko bhavet

1,102.6

चान्द्रायणी स्वपेद्भूमौ कर्म कुर्यात्फलादिना ।
ग्रीष्मे पञ्चाग्निमध्यस्थो वर्षासु स्थण्डिलेशयः

cāndrāyaṇī svapedbhūmau karma kuryātphalādinā |
grīṣme pañcāgnimadhyastho varṣāsu sthaṇḍileśayaḥ

1,102.7

आर्द्रवासास्तु हेमन्ते योगाभ्यासाद्दिनं नयेत् ।
यः कण्टकैर्वितुदति चन्दनैर्यश्च लिम्पति ।
अक्रुद्धः परितुष्टश्च समस्तस्य च तस्य च

ārdravāsāstu hemante yogābhyāsāddinaṃ nayet |
yaḥ kaṇṭakairvitudati candanairyaśca limpati |
akruddhaḥ parituṣṭaśca samastasya ca tasya ca

Chapter 1.103

1,103.1

इति श्रीगारुजे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तवानप्रस्थधर्मनिरूपणं नाम द्व्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 103 याज्ञवल्क्य उवाच ।
भिक्षोर्धर्मं प्रवक्ष्यामितं निबोधत सत्तमाः ।
वनाद्गृहाद्वा कृत्वेष्टिं सर्ववेदसदक्षिणाम्

iti śrīgāruje mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktavānaprasthadharmanirūpaṇaṃ nāma dvyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 103 yājñavalkya uvāca |
bhikṣordharmaṃ pravakṣyāmitaṃ nibodhata sattamāḥ |
vanādgṛhādvā kṛtveṣṭiṃ sarvavedasadakṣiṇām

1,103.2

प्राजापत्यन्तदन्ते ऽपि अग्निमारोप्य चात्मनि ।
सर्वभूतहितः शान्तस्त्रिदण्डी सकमण्डलुः

prājāpatyantadante 'pi agnimāropya cātmani |
sarvabhūtahitaḥ śāntastridaṇḍī sakamaṇḍaluḥ

1,103.3

सर्वारामं परिव्रज्य भिक्षार्थो ग्राममाश्रयेत् ।
अप्रमत्तश्चरेद्भैक्ष्यं सायाह्ने नाभिलक्षितः

sarvārāmaṃ parivrajya bhikṣārtho grāmamāśrayet |
apramattaścaredbhaikṣyaṃ sāyāhne nābhilakṣitaḥ

1,103.4

रोहिते भिक्षुकैर्ग्रामे यात्रामात्र मलोलुपः ।
भवेत्परमहंसो वा एकदण्डी यमादितः

rohite bhikṣukairgrāme yātrāmātra malolupaḥ |
bhavetparamahaṃso vā ekadaṇḍī yamāditaḥ

1,103.5

सिद्धयोगस्त्यजन्देहममृतत्वमिहाप्नुयात् ।
दातातिथिप्रियो ज्ञानी गृही श्राद्धे ऽपिमुच्यते

siddhayogastyajandehamamṛtatvamihāpnuyāt |
dātātithipriyo jñānī gṛhī śrāddhe 'pimucyate

Chapter 1.104

1,104.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तवानप्रस्थसन्न्यासधर्मनिरूपणं नाम त्र्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रागरुडमहापुराणम्- 104 याज्ञवल्क्य उवाच ।
नरकात्पताकोद्भूतात्क्षयात्पापस्य कमणः ।
ब्रह्महा श्वा खरोष्ट्रः स्याद्भेको यकः सुराप्यपि

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktavānaprasthasannyāsadharmanirūpaṇaṃ nāma tryuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrāgaruḍamahāpurāṇam- 104 yājñavalkya uvāca |
narakātpatākodbhūtātkṣayātpāpasya kamaṇaḥ |
brahmahā śvā kharoṣṭraḥ syādbheko yakaḥ surāpyapi

1,104.2

स्वर्णचोरः कृमिः कीटः तृणादिर्गुरुतल्पगः ।
क्षयरोगी श्यावदन्तः कुनखी शिपिविष्टकः

svarṇacoraḥ kṛmiḥ kīṭaḥ tṛṇādirgurutalpagaḥ |
kṣayarogī śyāvadantaḥ kunakhī śipiviṣṭakaḥ

1,104.3

ब्रह्महत्याक्रमात्स्युश्च तत्सर्वं वा शिशेर्भवेत् ।
अन्नहर्ता मयावी स्यान्मूको वागपहारकः

brahmahatyākramātsyuśca tatsarvaṃ vā śiśerbhavet |
annahartā mayāvī syānmūko vāgapahārakaḥ

1,104.4

धान्यहार्यतिरिक्ताङ्गः पिशुनः पूतिनासिकः ।
तैलाहारी तैलपायी पूतिवक्त्रस्तु सूचकः

dhānyahāryatiriktāṅgaḥ piśunaḥ pūtināsikaḥ |
tailāhārī tailapāyī pūtivaktrastu sūcakaḥ

1,104.5

ब्रह्मस्वं कन्यकां क्रीत्वा वने रक्षो भवेद्वृषः ।
रत्नहृद्धीनजातः स्यात्पत्रशाकहरः शिखी

brahmasvaṃ kanyakāṃ krītvā vane rakṣo bhavedvṛṣaḥ |
ratnahṛddhīnajātaḥ syātpatraśākaharaḥ śikhī

1,104.6

गुच्छं चुचुन्दरी हृत्वा धान्यहृन्मूषको भवेत् ।
फलं कपिः पशून्हृत्वा त्वजा काकः पयस्तथा

gucchaṃ cucundarī hṛtvā dhānyahṛnmūṣako bhavet |
phalaṃ kapiḥ paśūnhṛtvā tvajā kākaḥ payastathā

1,104.7

मांसं गृध्रः पटं श्वित्री चीरी लवणहारकः ।
यथाकर्म फलं प्राप्य तिर्यक्त्वं कालपर्ययात्

māṃsaṃ gṛdhraḥ paṭaṃ śvitrī cīrī lavaṇahārakaḥ |
yathākarma phalaṃ prāpya tiryaktvaṃ kālaparyayāt

1,104.8

जायन्ते लक्षणभ्रष्टा दरिद्राः पुरुषाधमाः ।
ततो निष्कलुषीभूता कुले महति योगिनः

jāyante lakṣaṇabhraṣṭā daridrāḥ puruṣādhamāḥ |
tato niṣkaluṣībhūtā kule mahati yoginaḥ

1,104.9

जायन्ते लक्षणोपेता धनधान्यसमन्विताः

jāyante lakṣaṇopetā dhanadhānyasamanvitāḥ

Chapter 1.105

1,105.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तकर्मविपाकनिरूपणं नाम चतुरुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 105 विहितस्याननुष्ठानान्निन्दितस्य च सेवनात् ।
अनिग्रहाच्चेन्द्रियाणां नरः पतनमृच्छति

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktakarmavipākanirūpaṇaṃ nāma caturuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 105 vihitasyānanuṣṭhānānninditasya ca sevanāt |
anigrahāccendriyāṇāṃ naraḥ patanamṛcchati

1,105.2

तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं प्रायश्चित्तं विशुद्धये ।
एवमस्यान्तरात्मा च लोकश्चैव प्रसदिति

tasmādyatnena kartavyaṃ prāyaścittaṃ viśuddhaye |
evamasyāntarātmā ca lokaścaiva prasaditi

1,105.3

लोकः प्रसीदेदात्मैवं प्रायश्चित्तैरघक्षयः ।
प्रायश्चित्तमकुर्वाणाः पश्चात्तापविवर्जिताः

lokaḥ prasīdedātmaivaṃ prāyaścittairaghakṣayaḥ |
prāyaścittamakurvāṇāḥ paścāttāpavivarjitāḥ

1,105.4

नरकान्यान्ति पापा वै महारौरवरौरवान् ।
तामिस्त्रं लोहशङ्कुं च पूतिगन्धसमाकुलम्

narakānyānti pāpā vai mahārauravarauravān |
tāmistraṃ lohaśaṅkuṃ ca pūtigandhasamākulam

1,105.5

हंसाभं लोहितोदं च सञ्जीवननदीपथम् ।
महानिलयकाकोलमन्धतामिस्त्रवापनम्

haṃsābhaṃ lohitodaṃ ca sañjīvananadīpatham |
mahānilayakākolamandhatāmistravāpanam

1,105.6

अवीचिं कुम्भीपाकं च यान्ति पापा ह्यपुण्यतः ।
ब्रह्महा मद्यपः स्तेयी संयोगी गुरुतल्पगः

avīciṃ kumbhīpākaṃ ca yānti pāpā hyapuṇyataḥ |
brahmahā madyapaḥ steyī saṃyogī gurutalpagaḥ

1,105.7

गुरुनिन्दा वेदनिन्दा ब्रह्महत्यासमे ह्युभे ।
निषिद्धभक्षणं जिह्मक्रियाचरणमेव च

gurunindā vedanindā brahmahatyāsame hyubhe |
niṣiddhabhakṣaṇaṃ jihmakriyācaraṇameva ca

1,105.8

रजस्वलामुखास्वादः सुरापानसमानि तु ।
अश्वरत्नादिहरणं सुवर्णस्तेयसंमितम्

rajasvalāmukhāsvādaḥ surāpānasamāni tu |
aśvaratnādiharaṇaṃ suvarṇasteyasaṃmitam

1,105.9

सखिभार्याकुमारीषु स्वयोनिष्वन्त्यजासु च ।
सगोत्रासु तथा स्त्रीषु गुरुतल्पसमं स्मृतम्

sakhibhāryākumārīṣu svayoniṣvantyajāsu ca |
sagotrāsu tathā strīṣu gurutalpasamaṃ smṛtam

1,105.10

पितुः स्वसारं मातुश्च मातुलानीं स्नुषाम पि ।
मातुः सपत्नीं भगिनीमाचार्यतनयां तथा

pituḥ svasāraṃ mātuśca mātulānīṃ snuṣāma pi |
mātuḥ sapatnīṃ bhaginīmācāryatanayāṃ tathā

1,105.11

आचार्यपत्नीं स्वसुतां गच्छंस्तु गुरुतल्पगः ।
छित्त्वा लिङ्गं वधस्तस्य सकामायाः स्त्रियास्तथा

ācāryapatnīṃ svasutāṃ gacchaṃstu gurutalpagaḥ |
chittvā liṅgaṃ vadhastasya sakāmāyāḥ striyāstathā

1,105.12

गोवधो व्रात्यतास्तेयमृणानां च परिक्रिया ।
अनाहिताग्नितापण्यविक्रयः परिवेदनम्

govadho vrātyatāsteyamṛṇānāṃ ca parikriyā |
anāhitāgnitāpaṇyavikrayaḥ parivedanam

1,105.13

भृत्याचाध्ययनादानं भृतकाध्या पनन्तथा ।
पारदार्यं पारिवित्त्यं वार्धुष्यं लवणक्रिया

bhṛtyācādhyayanādānaṃ bhṛtakādhyā panantathā |
pāradāryaṃ pārivittyaṃ vārdhuṣyaṃ lavaṇakriyā

1,105.14

सच्छूद्रविट्क्षत्त्रबन्धोर्निन्दितार्थोपजीविता ।
नास्तिक्यं व्रतलोपश्च शूल्यं गोश्वेव विक्रयः

sacchūdraviṭkṣattrabandhorninditārthopajīvitā |
nāstikyaṃ vratalopaśca śūlyaṃ gośveva vikrayaḥ

1,105.15

पितृमातृसुहृत्त्यागस्तडागारामविक्रयः ।
कन्यायादूषण चैव परिविन्दकयाजनम्

pitṛmātṛsuhṛttyāgastaḍāgārāmavikrayaḥ |
kanyāyādūṣaṇa caiva parivindakayājanam

1,105.16

कन्याप्रदानं तस्यैव कौटिल्यं व्रतलोपनम् ।
आत्मनोरऽथे क्रियारम्भो मद्यपस्त्रीनिषेवणम्

kanyāpradānaṃ tasyaiva kauṭilyaṃ vratalopanam |
ātmanor'the kriyārambho madyapastrīniṣevaṇam

1,105.17

स्वाध्यायाग्निसुतत्यागो बान्धवत्याग एव च ।
असच्छास्त्राभिगमनं भार्यात्मपरिवि क्रयः

svādhyāyāgnisutatyāgo bāndhavatyāga eva ca |
asacchāstrābhigamanaṃ bhāryātmaparivi krayaḥ

1,105.18

उपपापानि चोक्तानि प्रायश्चित्तं निबोधत ।
शिरः कपालध्वजवान् भिक्षाशी कर्म वेदयन्

upapāpāni coktāni prāyaścittaṃ nibodhata |
śiraḥ kapāladhvajavān bhikṣāśī karma vedayan

1,105.19

ब्रह्महा द्वादश समा मितभुक् शुद्धिमाप्नुयात् ।
लोमभ्यः स्वाहेति च वा लोमप्रभृति वै तनुम्

brahmahā dvādaśa samā mitabhuk śuddhimāpnuyāt |
lomabhyaḥ svāheti ca vā lomaprabhṛti vai tanum

1,105.20

मज्जान्तां जुहुयाद्वापि स्वस्वमन्त्रैर्यथाक्रमम् ।
शुद्धिः स्याद्ब्राह्मणत्राणात्कृत्वैवं शुद्धिरेव च

majjāntāṃ juhuyādvāpi svasvamantrairyathākramam |
śuddhiḥ syādbrāhmaṇatrāṇātkṛtvaivaṃ śuddhireva ca

1,105.21

निरातङ्कं द्विजं गां च ब्राह्मणार्थे हतो ऽपि वा ।
अरण्ये नियतो जुप्त्वा त्रिः कृत्वो वेदसंहिताम्

nirātaṅkaṃ dvijaṃ gāṃ ca brāhmaṇārthe hato 'pi vā |
araṇye niyato juptvā triḥ kṛtvo vedasaṃhitām

1,105.22

सरस्वतीं वा संसेव्यं धनं पात्रे समर्पयेत् ।
यागस्थक्षत्त्रविड्घात् चरेद्ब्रह्महणो व्रतम्

sarasvatīṃ vā saṃsevyaṃ dhanaṃ pātre samarpayet |
yāgasthakṣattraviḍghāt caredbrahmahaṇo vratam

1,105.23

गर्भहा वा यथावर्णं तथात्रेयीनिषू (सू) दनम् ।
चरेद्ब्रतमहत्वापि घातनार्थमुपागतः

garbhahā vā yathāvarṇaṃ tathātreyīniṣū (sū) danam |
caredbratamahatvāpi ghātanārthamupāgataḥ

1,105.24

द्विगुणं सवनस्थे तु ब्राह्मणे व्रतमाचरेत् ।
सुराम्बुघृतगोमूत्रं पीत्वा शुद्धिः सुरापिणः

dviguṇaṃ savanasthe tu brāhmaṇe vratamācaret |
surāmbughṛtagomūtraṃ pītvā śuddhiḥ surāpiṇaḥ

1,105.25

अग्निवर्णं घृतं वापि चीरवास जटी भवेत् ।
व्रतं ब्रह्महणः कुर्यात्पुनः संस्कारमर्हति

agnivarṇaṃ ghṛtaṃ vāpi cīravāsa jaṭī bhavet |
vrataṃ brahmahaṇaḥ kuryātpunaḥ saṃskāramarhati

1,105.26

रेतेविण्मूत्रपानाच्च सुरापा ब्राह्मणी तथा ।
पतिलोकपरिभ्रष्टा गृध्री स्यात्सूकरी शुनी

reteviṇmūtrapānācca surāpā brāhmaṇī tathā |
patilokaparibhraṣṭā gṛdhrī syātsūkarī śunī

1,105.27

स्वर्णहारी द्विजो राज्ञे दत्त्वा तु मुसलं तथा ।
कर्मणः ख्यापनं कृत्वा हतस्तेन भवेच्छुचिः

svarṇahārī dvijo rājñe dattvā tu musalaṃ tathā |
karmaṇaḥ khyāpanaṃ kṛtvā hatastena bhavecchuciḥ

1,105.28

आत्मतुल्यं सुवर्णं वा दत्त्वा शुद्धिमियाद्द्विजः ।
शयने सार्धमायस्या योषिता निभृतं स्वपेत्

ātmatulyaṃ suvarṇaṃ vā dattvā śuddhimiyāddvijaḥ |
śayane sārdhamāyasyā yoṣitā nibhṛtaṃ svapet

1,105.29

उच्छेद्य लिङ्गं वृषणं नैरृत्यामुत्सृजोद्दिशि ।
प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं समा वा गुरुतल्पगः

ucchedya liṅgaṃ vṛṣaṇaṃ nairṛtyāmutsṛjoddiśi |
prājāpatyaṃ caretkṛcchraṃ samā vā gurutalpagaḥ

1,105.30

चान्द्रायणं वा त्रीन्मासनभ्यसेद्वेदसंहिताम् ।
पञ्चगव्यं पिबेद्गोघ्नो मासमासीत संयतः

cāndrāyaṇaṃ vā trīnmāsanabhyasedvedasaṃhitām |
pañcagavyaṃ pibedgoghno māsamāsīta saṃyataḥ

1,105.31

गोष्ठेशयो गो ऽनुगामी गोप्रदानेन शुध्यति ।
उपपातकशुद्धिः स्याच्चान्द्रायणव्रतेन च

goṣṭheśayo go 'nugāmī gopradānena śudhyati |
upapātakaśuddhiḥ syāccāndrāyaṇavratena ca

1,105.32

पयसा वापि मासेन पराकेणापि वा पुनः ।
ऋषभैकं सहस्रं गा दद्यात्क्षत्त्रवधे पुमान्

payasā vāpi māsena parākeṇāpi vā punaḥ |
ṛṣabhaikaṃ sahasraṃ gā dadyātkṣattravadhe pumān

1,105.33

ब्रह्महत्याव्रतं वापि वत्सरत्रितयं चरेत् ।
वैश्यहाब्दं च (ब्दांश्च) रेदेतद्दद्याद्वैकशतं गवाम्

brahmahatyāvrataṃ vāpi vatsaratritayaṃ caret |
vaiśyahābdaṃ ca (bdāṃśca) redetaddadyādvaikaśataṃ gavām

1,105.34

षण्मासाच्छूद्रहा चैतद्दद्याद्वा धेनवो दश ।
अप्रदुष्टां स्त्रियं हत्वा शूद्रहत्याव्रतं चरेत्

ṣaṇmāsācchūdrahā caitaddadyādvā dhenavo daśa |
apraduṣṭāṃ striyaṃ hatvā śūdrahatyāvrataṃ caret

1,105.35

मार्जारगोधानकुलपशुमण्डूकघातनात् ।
पिबेत्क्षीरं त्र्यहं पापी कृच्छ्रं वाप्यधिकं चरेत्

mārjāragodhānakulapaśumaṇḍūkaghātanāt |
pibetkṣīraṃ tryahaṃ pāpī kṛcchraṃ vāpyadhikaṃ caret

1,105.36

गजे नीलान्वृषान्पञ्च शुके वत्सं द्विहायनम् ।
खराजमेषेषु वृषो देयः क्रौञ्चे त्रिहायणः

gaje nīlānvṛṣānpañca śuke vatsaṃ dvihāyanam |
kharājameṣeṣu vṛṣo deyaḥ krauñce trihāyaṇaḥ

1,105.37

वृक्षगुल्मलतावीरुच्छेदने जप्यमृक्शतम् ।
अवकीर्णो भवेद्गत्त्वा ब्रह्मचारी च योषितम्

vṛkṣagulmalatāvīrucchedane japyamṛkśatam |
avakīrṇo bhavedgattvā brahmacārī ca yoṣitam

1,105.38

गर्दभं पशुमालभ्य नैरृतं च विशुध्यति ।
मधुमांसाशने कार्यं कृच्छ्रं शेषव्रतानि च

gardabhaṃ paśumālabhya nairṛtaṃ ca viśudhyati |
madhumāṃsāśane kāryaṃ kṛcchraṃ śeṣavratāni ca

1,105.39

कृच्छ्रत्रयं गुरुः कुर्यान्म्रियेत् प्रहितो यदि ।
प्रतिकूलं गुरोः कृत्वा प्रसाद्यैव विशुध्यति

kṛcchratrayaṃ guruḥ kuryānmriyet prahito yadi |
pratikūlaṃ guroḥ kṛtvā prasādyaiva viśudhyati

1,105.40

रिपून्धान्यप्रदानाद्यैः स्नेहाद्यैर्वाप्युपक्रमेत् ।
क्रियमाणोपकारे च मृते विप्रे न पातकम्

ripūndhānyapradānādyaiḥ snehādyairvāpyupakramet |
kriyamāṇopakāre ca mṛte vipre na pātakam

1,105.41

महापापोपपापाभ्यां योभिशस्तो मृषा परम् ।
अब्भक्षो मासमासीत स जापी नियतन्द्रियः

mahāpāpopapāpābhyāṃ yobhiśasto mṛṣā param |
abbhakṣo māsamāsīta sa jāpī niyatandriyaḥ

1,105.42

अनियुक्तो भ्रातृभार्यां गच्छंश्चान्द्रायणं चरेत् ।
त्रिरात्रान्ते घृतं प्राश्य गत्वोदक्यां शुचिर्भवेत्

aniyukto bhrātṛbhāryāṃ gacchaṃścāndrāyaṇaṃ caret |
trirātrānte ghṛtaṃ prāśya gatvodakyāṃ śucirbhavet

1,105.43

गोष्ठे वसन्ब्रह्मचारी मासमेकं पयोव्रती ।
गायत्त्रीजप्यनिरतो मुच्यते ऽसत्प्रतिग्रहात्

goṣṭhe vasanbrahmacārī māsamekaṃ payovratī |
gāyattrījapyanirato mucyate 'satpratigrahāt

1,105.44

त्रिः कृच्छ्रमाचरेद्व्रात्ययाजको ऽपि चरन्नपि ।
वेदप्लावी यवाश्यब्दं त्यक्त्वा च शरणागतान्

triḥ kṛcchramācaredvrātyayājako 'pi carannapi |
vedaplāvī yavāśyabdaṃ tyaktvā ca śaraṇāgatān

1,105.45

प्राणायामत्रयं कुर्यात्खरयानोष्ट्रयानगः ।
नग्नः स्नात्वा च सुप्त्वा च गत्वा चैव दिवा स्त्रियम्

prāṇāyāmatrayaṃ kuryātkharayānoṣṭrayānagaḥ |
nagnaḥ snātvā ca suptvā ca gatvā caiva divā striyam

1,105.46

गुरुन्त्वं कृत्य हुङ्कृत्य विप्रं निर्जित्य वाद तः ।
प्रसाद्य तं च मुनयस्ततो ह्युपवसेद्दिनम्

guruntvaṃ kṛtya huṅkṛtya vipraṃ nirjitya vāda taḥ |
prasādya taṃ ca munayastato hyupavaseddinam

1,105.47

विप्रे दण्डोद्यमे कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं निपातने ।
देशं कालं वयः शक्तिं पापं चावेक्ष्य यत्नतः

vipre daṇḍodyame kṛcchramatikṛcchraṃ nipātane |
deśaṃ kālaṃ vayaḥ śaktiṃ pāpaṃ cāvekṣya yatnataḥ

1,105.48

प्रायश्चितं प्रकल्प्यं स्याद्यत्र योक्ता तु निष्कृतिः ।
गर्भत्यागो भर्तृनिन्दा स्त्रीणां पतनकारणम्

prāyaścitaṃ prakalpyaṃ syādyatra yoktā tu niṣkṛtiḥ |
garbhatyāgo bhartṛnindā strīṇāṃ patanakāraṇam

1,105.49

एष ग्रहान्तिके दोषः तस्मात्तां दूतरस्त्यजेत् ।
विख्यातदोषः कुर्वीत गुरोरनुमतं व्रतम्

eṣa grahāntike doṣaḥ tasmāttāṃ dūtarastyajet |
vikhyātadoṣaḥ kurvīta guroranumataṃ vratam

1,105.50

असंविख्यातदोषस्तु रहस्यं व्रतमाचरेत् ।
त्रिरात्रोपोषणो जप्त्वा ब्रह्महा त्वघमर्षणम्

asaṃvikhyātadoṣastu rahasyaṃ vratamācaret |
trirātropoṣaṇo japtvā brahmahā tvaghamarṣaṇam

1,105.51

अन्तर्जले विशुद्धे च दत्त्वा गां च पयस्विनीम् ।
लोमभ्यः स्वाहेति ऋचा दिवसं मारुताशनः

antarjale viśuddhe ca dattvā gāṃ ca payasvinīm |
lomabhyaḥ svāheti ṛcā divasaṃ mārutāśanaḥ

1,105.52

जले जप्त्वा तु जुहुयाच्चात्वारिंशद्घृताहुतीः ।
त्रिरात्रोपोषणो हुत्वा कूष्माण्डीभिर्घृतं शुचिः

jale japtvā tu juhuyāccātvāriṃśadghṛtāhutīḥ |
trirātropoṣaṇo hutvā kūṣmāṇḍībhirghṛtaṃ śuciḥ

1,105.53

सुरापः स्वर्णहारी च रुद्रजापी जले स्थितः ।
सहस्रशीर्षाजप्येन मुच्यते गुरुतल्पगः

surāpaḥ svarṇahārī ca rudrajāpī jale sthitaḥ |
sahasraśīrṣājapyena mucyate gurutalpagaḥ

1,105.54

प्राणायामशतं कुर्यात्सर्वपापापनुक्त्ये ।
ओङ्काराभियुतं सोमसलिलप्रशनाच्छुचिः

prāṇāyāmaśataṃ kuryātsarvapāpāpanuktye |
oṅkārābhiyutaṃ somasalilapraśanācchuciḥ

1,105.55

कृत्वोपवासं रेतोविण्मूत्राणां प्राशनेद्विजः ।
अज्ञानकृतपापस्य नाशः सन्ध्यात्रये कृते

kṛtvopavāsaṃ retoviṇmūtrāṇāṃ prāśanedvijaḥ |
ajñānakṛtapāpasya nāśaḥ sandhyātraye kṛte

1,105.56

रुद्रैकादशजप्याद्धि पापनाशो भवेद्द्विजैः ।
वेदाभ्यासरतं शान्तं पञ्चयज्ञक्रियापरम्

rudraikādaśajapyāddhi pāpanāśo bhaveddvijaiḥ |
vedābhyāsarataṃ śāntaṃ pañcayajñakriyāparam

1,105.57

न स्पृशन्ति हा पापानि चाशु स्मृत्वा ह्यपोहितः ।
जप्त्वा सहस्रगायत्त्रीं शुचिर्ब्रह्महणादृते

na spṛśanti hā pāpāni cāśu smṛtvā hyapohitaḥ |
japtvā sahasragāyattrīṃ śucirbrahmahaṇādṛte

1,105.58

ब्रह्मचर्यं दया क्षान्तिर्ध्यानं सत्यमकल्कता ।
अहिंसा स्तेयमाधुर्ये दमश्चैते यमाः स्मृताः

brahmacaryaṃ dayā kṣāntirdhyānaṃ satyamakalkatā |
ahiṃsā steyamādhurye damaścaite yamāḥ smṛtāḥ

1,105.59

स्नानमौनोपवासोज्यास्वाध्यायोपस्थनिग्रहः ।
तपो ऽक्रोधो गुरोर्भक्तिः शौचं च नियमाः स्मृताः

snānamaunopavāsojyāsvādhyāyopasthanigrahaḥ |
tapo 'krodho gurorbhaktiḥ śaucaṃ ca niyamāḥ smṛtāḥ

1,105.60

पञ्चगव्यं तु गोक्षीरं दधिमूत्रशकृद्घृतम् ।
जग्ध्वा परेह्न्युपवसेत्कृच्छ्रं सान्तपनं चरेत्

pañcagavyaṃ tu gokṣīraṃ dadhimūtraśakṛdghṛtam |
jagdhvā parehnyupavasetkṛcchraṃ sāntapanaṃ caret

1,105.61

पृथक् सान्तपनैर्द्रव्यैः षडहः सोपवासकः ।
सप्ताहेन तु कृच्छ्रो ऽयं महासान्तपनः स्मृतः

pṛthak sāntapanairdravyaiḥ ṣaḍahaḥ sopavāsakaḥ |
saptāhena tu kṛcchro 'yaṃ mahāsāntapanaḥ smṛtaḥ

1,105.62

पर्णोदुम्बरराजीवबील्वपत्रकुशोदकैः ।
प्रत्येकं प्रत्यहाभ्यस्तैः पर्ण कृच्छ्र उदाहृतः

parṇodumbararājīvabīlvapatrakuśodakaiḥ |
pratyekaṃ pratyahābhyastaiḥ parṇa kṛcchra udāhṛtaḥ

1,105.63

तप्तक्षीरघृताम्बूनामेकैकं प्रत्यहं पिबेत् ।
एकरात्रोपवासश्च तप्तकृच्छ्रश्च पावनः

taptakṣīraghṛtāmbūnāmekaikaṃ pratyahaṃ pibet |
ekarātropavāsaśca taptakṛcchraśca pāvanaḥ

1,105.64

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च ।
उपवासेन चकन पादकृच्छ्र उदाहृतः

ekabhaktena naktena tathaivāyācitena ca |
upavāsena cakana pādakṛcchra udāhṛtaḥ

1,105.65

यथा कथञ्चित्त्रिगुणः प्रजापत्यो ऽयमुच्यते ।
अयमेवातिकृच्छ्रः स्यात्पाणिपूर्णाम्बुभोजनात्

yathā kathañcittriguṇaḥ prajāpatyo 'yamucyate |
ayamevātikṛcchraḥ syātpāṇipūrṇāmbubhojanāt

1,105.66

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं पयसा दिवसानेकविंशतिम् ।
द्वादशाहोपवासैश्च पराकः समुदाहृतः

kṛcchrātikṛcchraṃ payasā divasānekaviṃśatim |
dvādaśāhopavāsaiśca parākaḥ samudāhṛtaḥ

1,105.67

पिण्याकाचामतक्राम्बुसक्तूनां प्रतिवासरम् ।
एकैकमुपवासश्च कृच्छ्रः सौम्यो ऽयमुच्यते

piṇyākācāmatakrāmbusaktūnāṃ prativāsaram |
ekaikamupavāsaśca kṛcchraḥ saumyo 'yamucyate

1,105.68

एषां त्रिरात्रमभ्यासादेकैकं स्याद्यथाक्रमात् ।
तुलापुरुष इत्येष ज्ञेयः पञ्चदशाहिकः

eṣāṃ trirātramabhyāsādekaikaṃ syādyathākramāt |
tulāpuruṣa ityeṣa jñeyaḥ pañcadaśāhikaḥ

1,105.69

तिथिपिण्डांश्चरेद्वृद्ध्या शुक्ले शिख्यण्डसंमितान् ।
एकैकं ह्रासयेत्कृष्णे पिण्डं चान्द्रायणं चरेत्

tithipiṇḍāṃścaredvṛddhyā śukle śikhyaṇḍasaṃmitān |
ekaikaṃ hrāsayetkṛṣṇe piṇḍaṃ cāndrāyaṇaṃ caret

1,105.70

यथाकथञ्चित्पिण्डानां चत्वारिंशच्छतद्वयम् ।
मासेनैवोपभुञ्जीत चान्द्रायणमथापरम्

yathākathañcitpiṇḍānāṃ catvāriṃśacchatadvayam |
māsenaivopabhuñjīta cāndrāyaṇamathāparam

1,105.71

कृत्वा त्रिषवणं स्नानं पिण्डं चान्द्रायणं चरेत् ।
पवित्राणि जपेत्पिण्डान् गायत्त्र्या चाभिमन्त्रयेत्

kṛtvā triṣavaṇaṃ snānaṃ piṇḍaṃ cāndrāyaṇaṃ caret |
pavitrāṇi japetpiṇḍān gāyattryā cābhimantrayet

1,105.72

अनादिष्टेषु पापेषु शुद्धिश्चान्द्रायणेन तु ।
धर्मार्थो यश्चरेदेतच्चन्द्रस्यैति सलोकताम्

anādiṣṭeṣu pāpeṣu śuddhiścāndrāyaṇena tu |
dharmārtho yaścaredetaccandrasyaiti salokatām

1,105.73

कृच्छ्रकृद्धर्मकामस्तु महतीं श्रियमश्नुते

kṛcchrakṛddharmakāmastu mahatīṃ śriyamaśnute

Chapter 1.106

1,106.1

इति श्रागारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्तप्रायश्चित्तविवेको नाम पञ्चोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 106 याज्ञवल्क्य उवाच ।
प्रेता (त) शौचं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुध्वं यतव्रताः ।
ऊनद्विवर्षं निखनेन्न कुर्यादु दकं ततः

iti śrāgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktaprāyaścittaviveko nāma pañcottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 106 yājñavalkya uvāca |
pretā (ta) śaucaṃ pravakṣyāmi tacchṛṇudhvaṃ yatavratāḥ |
ūnadvivarṣaṃ nikhanenna kuryādu dakaṃ tataḥ

1,106.2

आ श्मशानादनुव्रज्य इतरैर्ज्ञातिभिर्युतः ।
यमसूक्तं तथा जप्यं जपद्भिर्लौकिकाग्निना

ā śmaśānādanuvrajya itarairjñātibhiryutaḥ |
yamasūktaṃ tathā japyaṃ japadbhirlaukikāgninā

1,106.3

स दग्धव्य उपेतश्चैदाहिताग्न्यावृतार्थवत् ।
सप्तमाद्दशमाद्वापि ज्ञातयो ऽभ्युपयान्त्यपः

sa dagdhavya upetaścaidāhitāgnyāvṛtārthavat |
saptamāddaśamādvāpi jñātayo 'bhyupayāntyapaḥ

1,106.4

अपनः शोशुचदघमनेन पितृदिङ्मुखाः ।
एवं मातामहाचार्यपत्नीनां चोदकक्रियाः

apanaḥ śośucadaghamanena pitṛdiṅmukhāḥ |
evaṃ mātāmahācāryapatnīnāṃ codakakriyāḥ

1,106.5

कामोदकाः पुत्रसखिस्वस्त्रीयश्वशुरर्त्विजः ।
नामगोत्रेण ह्युदकं सकृत्सिञ्चन्ति वाग्यताः

kāmodakāḥ putrasakhisvastrīyaśvaśurartvijaḥ |
nāmagotreṇa hyudakaṃ sakṛtsiñcanti vāgyatāḥ

1,106.6

पाषण्डपतितानां तु न कुर्युरुदकक्रियाः ।
नब्रह्मचारिणो व्रात्या योषितः कामगास्तथा

pāṣaṇḍapatitānāṃ tu na kuryurudakakriyāḥ |
nabrahmacāriṇo vrātyā yoṣitaḥ kāmagāstathā

1,106.7

सुराप्यस्त्वात्मघातिन्यो नाशौचोदकभाजनाः ।
ततो न रोदितव्यं हि त्वनित्या जीवसं स्थितिः

surāpyastvātmaghātinyo nāśaucodakabhājanāḥ |
tato na roditavyaṃ hi tvanityā jīvasaṃ sthitiḥ

1,106.8

क्रिया कार्या यथाशक्ति ततो गच्छेद्गृहान्प्रति ।
विदश्य निम्बपत्राणि नियता द्वारि वेश्मनः

kriyā kāryā yathāśakti tato gacchedgṛhānprati |
vidaśya nimbapatrāṇi niyatā dvāri veśmanaḥ

1,106.9

आचम्याथाग्निमुदकं गोमयं गौरसर्षपान् ।
प्रविशेयुः समालभ्य कृत्वाश्मनि पदं शनैः

ācamyāthāgnimudakaṃ gomayaṃ gaurasarṣapān |
praviśeyuḥ samālabhya kṛtvāśmani padaṃ śanaiḥ

1,106.10

प्रवेशनादिकं कर्म प्रेतसंस्पर्शनादपि ।
ईक्षतां तत्क्षणाच्छुद्धिः परेषां स्नानसंयमात्

praveśanādikaṃ karma pretasaṃsparśanādapi |
īkṣatāṃ tatkṣaṇācchuddhiḥ pareṣāṃ snānasaṃyamāt

1,106.11

क्रीतलब्धाशना भूमौ स्वपेयुस्ते पृथक्पृथक् ।
पिण्डयज्ञकृता देयं प्रेतायान्नं दिनत्रयम्

krītalabdhāśanā bhūmau svapeyuste pṛthakpṛthak |
piṇḍayajñakṛtā deyaṃ pretāyānnaṃ dinatrayam

1,106.12

जलमेकाहमाकाशे स्थाप्यं क्षीरं तु मृन्मये ।
वैतानोपासनाः कार्याः क्रियाश्च श्रुतिचोदिताः

jalamekāhamākāśe sthāpyaṃ kṣīraṃ tu mṛnmaye |
vaitānopāsanāḥ kāryāḥ kriyāśca śruticoditāḥ

1,106.13

आदन्तजन्मनः सद्यः आचूडं नैशिकी स्मृता ।
त्रिरात्रमा व्रतादेशाद्दशरात्रमतः परम्

ādantajanmanaḥ sadyaḥ ācūḍaṃ naiśikī smṛtā |
trirātramā vratādeśāddaśarātramataḥ param

1,106.14

त्रिरात्रं दशरात्रं वा शावमाशौचमुच्यते ।
ऊनद्विवर्ष उभयोः सूतकं मातुरेव हि

trirātraṃ daśarātraṃ vā śāvamāśaucamucyate |
ūnadvivarṣa ubhayoḥ sūtakaṃ mātureva hi

1,106.15

अन्तरा जन्ममरणे शेषाहोभिर्विशुध्यति ।
दश द्वादश वर्णानां तथा पञ्चदशैव च

antarā janmamaraṇe śeṣāhobhirviśudhyati |
daśa dvādaśa varṇānāṃ tathā pañcadaśaiva ca

1,106.16

त्रिंशद्दिनानि च तथा भवति प्रेतसूतकम् ।
अहस्त्वदत्तकन्यासु बालेषु च विशोधनम्

triṃśaddināni ca tathā bhavati pretasūtakam |
ahastvadattakanyāsu bāleṣu ca viśodhanam

1,106.17

गुर्वन्तेवास्यनूचानमातुलश्रोत्रियेषु च ।
अनौरसेषु पुत्रेषु भार्यास्वन्यगतासु च

gurvantevāsyanūcānamātulaśrotriyeṣu ca |
anauraseṣu putreṣu bhāryāsvanyagatāsu ca

1,106.18

निवासराजनि तथा तदहः शुद्धिकार(ण)म् ।
हतानां नृपगोविप्रैरन्वक्षं चात्मघातिनाम्

nivāsarājani tathā tadahaḥ śuddhikāra(ṇa)m |
hatānāṃ nṛpagoviprairanvakṣaṃ cātmaghātinām

1,106.19

विषाद्यैश्च हतानां च नाशौचं पृथिवीपतेः ।
सत्रिव्रतिब्रह्मचारिदातृब्रह्मविदां तथा

viṣādyaiśca hatānāṃ ca nāśaucaṃ pṛthivīpateḥ |
satrivratibrahmacāridātṛbrahmavidāṃ tathā

1,106.20

दाने विवाहे यज्ञे च संग्रामे देशविप्लवे ।
आपद्यपि च कष्टायां सद्यः शौचं विधीयते

dāne vivāhe yajñe ca saṃgrāme deśaviplave |
āpadyapi ca kaṣṭāyāṃ sadyaḥ śaucaṃ vidhīyate

1,106.21

कालो ऽग्निः कर्ममृद्वायुर्मनो ज्ञानं तपो जपः (लम्) ।
पश्चात्ताषो निराहारः सर्वेषां शुद्धिहेतवः

kālo 'gniḥ karmamṛdvāyurmano jñānaṃ tapo japaḥ (lam) |
paścāttāṣo nirāhāraḥ sarveṣāṃ śuddhihetavaḥ

1,106.22

अकार्यकारिणां दानं वेगो नद्यास्तु शुद्धिकृत् ।
क्षात्त्रेण कर्मणा जीवेद्विशां वाप्यापदि द्विजः

akāryakāriṇāṃ dānaṃ vego nadyāstu śuddhikṛt |
kṣāttreṇa karmaṇā jīvedviśāṃ vāpyāpadi dvijaḥ

1,106.23

फलसोमक्षौमवीरुद्दधि क्षीरं घृतं जलम् ।
तिलोदनरसक्षारमधु लाक्षा शृतं हविः

phalasomakṣaumavīruddadhi kṣīraṃ ghṛtaṃ jalam |
tilodanarasakṣāramadhu lākṣā śṛtaṃ haviḥ

1,106.24

वस्त्रोपलासवं पुष्पं शाकमृच्चर्मपादुकम् ।
एणत्वचं च कौशेयं लवणं मासमेव च

vastropalāsavaṃ puṣpaṃ śākamṛccarmapādukam |
eṇatvacaṃ ca kauśeyaṃ lavaṇaṃ māsameva ca

1,106.25

पिण्याकमूलगन्धांश्च वैश्यवृत्तो न विक्रयेत् ।
धर्मार्थं विक्रयं नेयास्तिला धान्येन तत्समाः

piṇyākamūlagandhāṃśca vaiśyavṛtto na vikrayet |
dharmārthaṃ vikrayaṃ neyāstilā dhānyena tatsamāḥ

1,106.26

लवणादि न विक्रीयात्तथा चापद्गतो द्विजः ।
हीनाद्विप्रो विगृह्णंश्च लिप्यते नार्कवद्द्विजः

lavaṇādi na vikrīyāttathā cāpadgato dvijaḥ |
hīnādvipro vigṛhṇaṃśca lipyate nārkavaddvijaḥ

1,106.27

कुर्यात्कृष्यादिकं तद्वदविक्रेया हयास्तथा ।
बुभुक्षितस्त्र्यं स्थित्वा दृष्ट्वा वृत्तिविवर्जितम् ।
राजा धर्म्यां प्रकुर्वीत वृत्तिं विप्रादिकस्य च

kuryātkṛṣyādikaṃ tadvadavikreyā hayāstathā |
bubhukṣitastryaṃ sthitvā dṛṣṭvā vṛttivivarjitam |
rājā dharmyāṃ prakurvīta vṛttiṃ viprādikasya ca

Chapter 1.107

1,107.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे याज्ञवल्क्योक्ताशौचापद्वृत्त्योर्निरूपणं नाम पडुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 107 सूत उवाच ।
पराशरो ऽब्रवीद्व्यासं धर्मं वर्णाश्रमादिकम् ।
कल्पेकल्पे क्षयोत्पत्त्या क्षीयन्ते नु प्रजादयः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe yājñavalkyoktāśaucāpadvṛttyornirūpaṇaṃ nāma paḍuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 107 sūta uvāca |
parāśaro 'bravīdvyāsaṃ dharmaṃ varṇāśramādikam |
kalpekalpe kṣayotpattyā kṣīyante nu prajādayaḥ

1,107.2

श्रुतिः स्मृतिः सदाचरो यः कश्चिद्वे दकर्तृकः ।
वेदाः स्मृता ब्राह्मणादौ धर्मा मन्वादिभिः सदा

śrutiḥ smṛtiḥ sadācaro yaḥ kaścidve dakartṛkaḥ |
vedāḥ smṛtā brāhmaṇādau dharmā manvādibhiḥ sadā

1,107.3

दानं कलियुगे धर्मः कर्तारं च कलौ त्यजेत् ।
पापकृत्यं तु तत्रैव शापं फलति वर्षतः

dānaṃ kaliyuge dharmaḥ kartāraṃ ca kalau tyajet |
pāpakṛtyaṃ tu tatraiva śāpaṃ phalati varṣataḥ

1,107.4

आचारात्प्राप्नुयात्सर्वं षट् कर्माणि दिनेदिने ।
सन्ध्या स्नानं जपो होमो देवातिथ्यादिपूजनम्

ācārātprāpnuyātsarvaṃ ṣaṭ karmāṇi dinedine |
sandhyā snānaṃ japo homo devātithyādipūjanam

1,107.5

अपूर्वः सुव्रती विप्रो ह्यपूर्वा यतयस्तदा ।
क्षत्त्रियः परसैन्यानि जित्वा पृथ्वीं प्रपालयेत्

apūrvaḥ suvratī vipro hyapūrvā yatayastadā |
kṣattriyaḥ parasainyāni jitvā pṛthvīṃ prapālayet

1,107.6

वणिक् कृष्यादि वैश्ये स्याद्द्विजभक्तिश्च शूद्रके ।
अभक्ष्यभक्षणाच्चौर्यादगम्या गमनात्पतेत्

vaṇik kṛṣyādi vaiśye syāddvijabhaktiśca śūdrake |
abhakṣyabhakṣaṇāccauryādagamyā gamanātpatet

1,107.7

कृषिं कुर्वन्द्विजः श्रान्तं बलीवर्दं न वाहयेत् ।
दिनार्धं स्नानयोगादिकारी विप्रांश्च भोजयेत्

kṛṣiṃ kurvandvijaḥ śrāntaṃ balīvardaṃ na vāhayet |
dinārdhaṃ snānayogādikārī viprāṃśca bhojayet

1,107.8

निर्वपेत्पञ्च यज्ञानि क्रूरे निन्दां च कारयेत् ।
तिलाज्यं न विक्रीणित सूनायज्ञमघान्वितः

nirvapetpañca yajñāni krūre nindāṃ ca kārayet |
tilājyaṃ na vikrīṇita sūnāyajñamaghānvitaḥ

1,107.9

राज्ञो दत्त्वा तु षड्भागं देवतानां च विंशतिम् ।
त्रयस्त्रिंशच्च विप्राणां कृषिकर्ता न लिप्यते

rājño dattvā tu ṣaḍbhāgaṃ devatānāṃ ca viṃśatim |
trayastriṃśacca viprāṇāṃ kṛṣikartā na lipyate

1,107.10

कर्षकाः क्षत्त्रविट्छूद्राः खले ऽदत्त्वा तु चौरकः ।
दिनत्रयेण शुध्येत ब्राह्मणः प्रेतसूतके

karṣakāḥ kṣattraviṭchūdrāḥ khale 'dattvā tu caurakaḥ |
dinatrayeṇa śudhyeta brāhmaṇaḥ pretasūtake

1,107.11

क्षत्त्रो दशाहाद्वैश्यास्तु द्वादशाहान्मासि शूद्रकः ।
याति विप्रो दशाहात्तु क्षत्त्रो द्वादशकाद्दिनात्

kṣattro daśāhādvaiśyāstu dvādaśāhānmāsi śūdrakaḥ |
yāti vipro daśāhāttu kṣattro dvādaśakāddināt

1,107.12

पञ्चदशाहाद्वैश्यस्तु शूद्रो मासेन शुध्यति ।
एकपिण्डास्तु दायादाः पृथग्द्वारनिकेतनाः

pañcadaśāhādvaiśyastu śūdro māsena śudhyati |
ekapiṇḍāstu dāyādāḥ pṛthagdvāraniketanāḥ

1,107.13

जन्मना च विपत्तौ च भवेत्तेषां च सूतकम् ।
चतुर्थे दशरात्रं स्यात्षण्णिशाः पुंसि पञ्चमे

janmanā ca vipattau ca bhavetteṣāṃ ca sūtakam |
caturthe daśarātraṃ syātṣaṇṇiśāḥ puṃsi pañcame

1,107.14

षष्ठे चतुर हाच्छुद्धिः सप्तमे च दिनत्रयम् ।
देशान्तरे मृते बाले सद्यः शुद्धिर्यतो मृते

ṣaṣṭhe catura hācchuddhiḥ saptame ca dinatrayam |
deśāntare mṛte bāle sadyaḥ śuddhiryato mṛte

1,107.15

अजातदन्ता ये बाला ये च गर्भाद्विनिः सृताः ।
न तेषामग्निसंस्कारो न पिण्डं नोदकक्रिया

ajātadantā ye bālā ye ca garbhādviniḥ sṛtāḥ |
na teṣāmagnisaṃskāro na piṇḍaṃ nodakakriyā

1,107.16

यदि गर्भो विपद्यत स्त्रवते वापि योषितः ।
यावन्मासं स्थितो गर्भस्तावद्दिनानि सूतकम्

yadi garbho vipadyata stravate vāpi yoṣitaḥ |
yāvanmāsaṃ sthito garbhastāvaddināni sūtakam

1,107.17

आनामकरणात्सद्य आचूडान्तादहर्निशम् ।
आव्रतात्तु त्रिरात्रेण तदूर्ध्वन्दशभिर्दिनैः

ānāmakaraṇātsadya ācūḍāntādaharniśam |
āvratāttu trirātreṇa tadūrdhvandaśabhirdinaiḥ

1,107.18

आचतुर्थाद्भवेत्स्त्रवः पातः पञ्चमषष्ठयोः ।
ब्रह्मचर्या दग्निहोत्रान्नाशुद्धिः सङ्गवर्जनात्

ācaturthādbhavetstravaḥ pātaḥ pañcamaṣaṣṭhayoḥ |
brahmacaryā dagnihotrānnāśuddhiḥ saṅgavarjanāt

1,107.19

शिल्पिनः कारवो वैद्या दासीदासाश्च भृत्यकाः ।
अग्निमाञ्छ्रोत्रियो राजा सद्यः शौचाः प्रकीर्तिताः

śilpinaḥ kāravo vaidyā dāsīdāsāśca bhṛtyakāḥ |
agnimāñchrotriyo rājā sadyaḥ śaucāḥ prakīrtitāḥ

1,107.20

दशाहाच्छुध्यते माता स्नानात्सूते पिता शुचिः ।
सङ्गात्सूतौ सूतकं स्यादुपस्पृश्य पिता शुचिः

daśāhācchudhyate mātā snānātsūte pitā śuciḥ |
saṅgātsūtau sūtakaṃ syādupaspṛśya pitā śuciḥ

1,107.21

विवाहोत्सवयज्ञेषु अन्तरा मृतसूतके ।
पूर्वसंकल्पितादन्यवर्जनं च विधीयते

vivāhotsavayajñeṣu antarā mṛtasūtake |
pūrvasaṃkalpitādanyavarjanaṃ ca vidhīyate

1,107.22

मृतेन शुध्यते सूतिः मृतवज्जातकं जनौ ।
गोग्रहादौ विपन्नानामेकरात्रं तु सूतकम्

mṛtena śudhyate sūtiḥ mṛtavajjātakaṃ janau |
gograhādau vipannānāmekarātraṃ tu sūtakam

1,107.23

अनाथप्रेतवहनात्प्राणायामेन शुध्यति ।
प्रेतशूद्रस्य वहनान्त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्

anāthapretavahanātprāṇāyāmena śudhyati |
pretaśūdrasya vahanāntrirātramaśucirbhavet

1,107.24

आत्मघातिविषोद्वन्धकृमिदष्टे न संस्कृतिः ।
गोहतं कृमिदष्टं च स्पृष्ट्वा कृच्छ्रेण शुध्यति

ātmaghātiviṣodvandhakṛmidaṣṭe na saṃskṛtiḥ |
gohataṃ kṛmidaṣṭaṃ ca spṛṣṭvā kṛcchreṇa śudhyati

1,107.25

अदुष्टापतितं भार्या यौवने या परित्यजेत् ।
सप्तजन्म भवेत्स्त्रीत्वं वैधव्यं च पुनः पुनः

aduṣṭāpatitaṃ bhāryā yauvane yā parityajet |
saptajanma bhavetstrītvaṃ vaidhavyaṃ ca punaḥ punaḥ

1,107.26

बालहत्या त्वगमनादृतौ च स्त्री तु सूकरि ।
अगम्या व्रतकारिण्यो भ्रष्टपानोदकक्रियाः

bālahatyā tvagamanādṛtau ca strī tu sūkari |
agamyā vratakāriṇyo bhraṣṭapānodakakriyāḥ

1,107.27

औरसः क्षेत्रजः पुत्रः पितृजौ पिण्डदौ पितुः ।
परिवित्तेस्तु कृच्छ्रं स्यात्कन्यायाः कृच्छ्रमेव च

aurasaḥ kṣetrajaḥ putraḥ pitṛjau piṇḍadau pituḥ |
parivittestu kṛcchraṃ syātkanyāyāḥ kṛcchrameva ca

1,107.28

अतिकृच्छ्रं चरेद्दाता होता चान्द्रायणञ्चरेत् ।
कुब्जवामनषण्डेषु गद्गदेषु जडेषु च

atikṛcchraṃ careddātā hotā cāndrāyaṇañcaret |
kubjavāmanaṣaṇḍeṣu gadgadeṣu jaḍeṣu ca

1,107.29

जात्यन्धबधिरे मूके न दोषः परिवेदने ।
नष्टे मृते प्रव्रजिते क्लीबे वा पतिते पतौ

jātyandhabadhire mūke na doṣaḥ parivedane |
naṣṭe mṛte pravrajite klībe vā patite patau

1,107.30

पञ्चस्वापत्सु नारीणां पतिरन्यो विधीयते ।
भर्त्रा सहमृता नारी रोमाब्दानि वसेद्दिवि

pañcasvāpatsu nārīṇāṃ patiranyo vidhīyate |
bhartrā sahamṛtā nārī romābdāni vaseddivi

1,107.31

श्वादिदष्टस्तु गायत्त्र्या जपाच्छुद्धो भवेन्नरः ।
दाह्यो लोकाग्निना विप्रश्चाण्डालाद्यैर्हतो ऽग्निमान्

śvādidaṣṭastu gāyattryā japācchuddho bhavennaraḥ |
dāhyo lokāgninā vipraścāṇḍālādyairhato 'gnimān

1,107.32

क्षीरैः प्रक्षाल्य तस्यास्थि स्वाग्निना मन्त्रतो दहेत् ।
प्रवासे तु मृते भूयः कृत्वा कुशमयं दहेत्

kṣīraiḥ prakṣālya tasyāsthi svāgninā mantrato dahet |
pravāse tu mṛte bhūyaḥ kṛtvā kuśamayaṃ dahet

1,107.33

कृष्णाजिने समास्तीर्य षट् शतानि पलाशजान् ।
शमीं शिश्रे विनिः क्षिप्य अरणिं वृषणे क्षिपेत्

kṛṣṇājine samāstīrya ṣaṭ śatāni palāśajān |
śamīṃ śiśre viniḥ kṣipya araṇiṃ vṛṣaṇe kṣipet

1,107.34

कण्डं दक्षिणहस्ते तु वामहस्ते तथोपभृत् ।
पार्श्वे तूलूखलं दद्यात्पृष्ठे तु मुसलं ददेत्

kaṇḍaṃ dakṣiṇahaste tu vāmahaste tathopabhṛt |
pārśve tūlūkhalaṃ dadyātpṛṣṭhe tu musalaṃ dadet

1,107.35

उरे निः क्षिप्य दृषदं तण्डुलाज्यतिलान्मुखे ।
श्रोत्र च प्रोक्षणीं दाद्यदाज्यस्थालीं च चक्षुषोः

ure niḥ kṣipya dṛṣadaṃ taṇḍulājyatilānmukhe |
śrotra ca prokṣaṇīṃ dādyadājyasthālīṃ ca cakṣuṣoḥ

1,107.36

कर्णे नेत्रे मुखे घ्राणे हिरण्यशकलान् क्षिपेत् ।
अग्निहोत्रोपकरणाद्ब्रह्मलोकगतिर्भवेत्

karṇe netre mukhe ghrāṇe hiraṇyaśakalān kṣipet |
agnihotropakaraṇādbrahmalokagatirbhavet

1,107.37

असौ स्वर्गाय लोकाय स्वाहेत्याज्याहुतिः सकृत् ।
हंससारसक्रौञ्चानां चक्रवाकं च कुक्रुटम्

asau svargāya lokāya svāhetyājyāhutiḥ sakṛt |
haṃsasārasakrauñcānāṃ cakravākaṃ ca kukruṭam

1,107.38

मयरमेषघाती च अहोरात्रेण शुध्यति ।
पक्षिणः सकलान्हत्वा अहोरात्रेण शुध्यति

mayarameṣaghātī ca ahorātreṇa śudhyati |
pakṣiṇaḥ sakalānhatvā ahorātreṇa śudhyati

1,107.39

सर्वांश्चतुष्पदान्हत्वा अहोरात्रो षितो जपेत् ।
शूद्रं हत्वा चरेत्कृच्छ्रमतिकृच्छ्रं तु वैश्यहा ।
क्षत्त्रं चान्द्रायणं विप्रं द्वाविंशात्रिंशमाहरे (वहे) त्

sarvāṃścatuṣpadānhatvā ahorātro ṣito japet |
śūdraṃ hatvā caretkṛcchramatikṛcchraṃ tu vaiśyahā |
kṣattraṃ cāndrāyaṇaṃ vipraṃ dvāviṃśātriṃśamāhare (vahe) t