2. Garuḍa Purāṇa (part 2 of 3)

1,108.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाक्ये आचारकाण्डे पराशरोक्तधर्मनिरूपणं नाम सप्तोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 108 सूत उवाच ।
नीतिसारं प्रवक्ष्यामि अर्थशास्त्रादिसंश्रितम् ।
राजादिभ्यो हितं पुण्यमायुः स्वर्गादिदायकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākye ācārakāṇḍe parāśaroktadharmanirūpaṇaṃ nāma saptottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 108 sūta uvāca |
nītisāraṃ pravakṣyāmi arthaśāstrādisaṃśritam |
rājādibhyo hitaṃ puṇyamāyuḥ svargādidāyakam

---

1,108.2

सद्भिः सङ्गं प्रकुर्वीत सिद्धिकामः सदा नरः ।
नासद्भिरिहलोकाय परलोकाय वा हितम्

sadbhiḥ saṅgaṃ prakurvīta siddhikāmaḥ sadā naraḥ |
nāsadbhirihalokāya paralokāya vā hitam

---

1,108.3

वर्जयेत्क्षुद्रसंवादमदुष्टस्य तु दर्शनम् ।
विरोधं सह मित्रेण संप्रीतिं शत्रुसेविना

varjayetkṣudrasaṃvādamaduṣṭasya tu darśanam |
virodhaṃ saha mitreṇa saṃprītiṃ śatrusevinā

---

1,108.4

मूर्खशिष्योपदेशेन दुष्टस्त्रीभरणेन च ।
दुष्टानां संप्रयोगेण पण्डितो ऽप्यवसीदति

mūrkhaśiṣyopadeśena duṣṭastrībharaṇena ca |
duṣṭānāṃ saṃprayogeṇa paṇḍito 'pyavasīdati

---

1,108.5

ब्राह्मणं बालिशं क्षत्त्रमयोद्धारं विशं जडम् ।
शूद्रमक्षरसंयुक्तं दूरतः परिवर्जयेत्

brāhmaṇaṃ bāliśaṃ kṣattramayoddhāraṃ viśaṃ jaḍam |
śūdramakṣarasaṃyuktaṃ dūrataḥ parivarjayet

---

1,108.6

कालेन रिपुणासन्धिः काले मित्रेण विग्रहः ।
कार्यकारणमाश्रित्य कालं क्षिपति पण्डितः

kālena ripuṇāsandhiḥ kāle mitreṇa vigrahaḥ |
kāryakāraṇamāśritya kālaṃ kṣipati paṇḍitaḥ

---

1,108.7

कालः पचति भूतानि कालः संहरते प्रजाः ।
कालः सुप्तेषु जागर्ति कालो हि दुरतिक्रमः

kālaḥ pacati bhūtāni kālaḥ saṃharate prajāḥ |
kālaḥ supteṣu jāgarti kālo hi duratikramaḥ

---

1,108.8

कालेषु हरते वीर्यं काले गर्भे च वर्तते ।
कालो जनयते सृष्टिं पुनः कालो ऽपि संहरेत्

kāleṣu harate vīryaṃ kāle garbhe ca vartate |
kālo janayate sṛṣṭiṃ punaḥ kālo 'pi saṃharet

---

1,108.9

कालः सूक्ष्मगतिर्नित्यं द्विविधश्चेह भाव्यते ।
स्थूलसंग्रहचारेण सूक्ष्मचारान्तरेण च

kālaḥ sūkṣmagatirnityaṃ dvividhaśceha bhāvyate |
sthūlasaṃgrahacāreṇa sūkṣmacārāntareṇa ca

---

1,108.10

नीतिसारं सुरेन्द्राय इममूच बृहस्पतिः ।
सर्वज्ञो येन चेन्द्रो ऽभूद्दैत्यान्हत्वाप्नुयाद्दिवम्

nītisāraṃ surendrāya imamūca bṛhaspatiḥ |
sarvajño yena cendro 'bhūddaityānhatvāpnuyāddivam

---

1,108.11

राजर्षिब्राह्मणैः कार्यं देवविप्रादिपूजनम् ।
अश्वमेधेन यष्टब्यं महापातकनाशनम्

rājarṣibrāhmaṇaiḥ kāryaṃ devaviprādipūjanam |
aśvamedhena yaṣṭabyaṃ mahāpātakanāśanam

---

1,108.12

उत्तमैः सह साङ्गत्यं पण्डितैः सह सत्कथाम् ।
अलुब्धैः सह मित्रत्वं कुर्वाणो नावसीदति

uttamaiḥ saha sāṅgatyaṃ paṇḍitaiḥ saha satkathām |
alubdhaiḥ saha mitratvaṃ kurvāṇo nāvasīdati

---

1,108.13

परीवादं परार्थं च परिहासं परस्त्रियम् ।
परवेश्मनि वासं च न कुर्वीत कदाचन

parīvādaṃ parārthaṃ ca parihāsaṃ parastriyam |
paraveśmani vāsaṃ ca na kurvīta kadācana

---

1,108.14

परो ऽपि हितवाबन्धुर्बन्धुरप्यहितः परः ।
अहितो देहजो व्याधिर्हितमारण्यमौषधम्

paro 'pi hitavābandhurbandhurapyahitaḥ paraḥ |
ahito dehajo vyādhirhitamāraṇyamauṣadham

---

1,108.15

स बन्धुर्यो हिते युक्तः स पिता यस्तु पोषकः ।
तन्मित्रं यत्र विश्वासः स देशो यत्र जीव्यते

sa bandhuryo hite yuktaḥ sa pitā yastu poṣakaḥ |
tanmitraṃ yatra viśvāsaḥ sa deśo yatra jīvyate

---

1,108.16

स भृत्यो यो विधेयस्तु तद्बीजं यत्प्ररोहति ।
सा भार्या या प्रियं ब्रूते स पुत्रो यस्तु जीवति

sa bhṛtyo yo vidheyastu tadbījaṃ yatprarohati |
sā bhāryā yā priyaṃ brūte sa putro yastu jīvati

---

1,108.17

स जीवति गुणा यस्य धर्मो यस्य स जीवति ।
गुणधर्मविहीनो यो निष्फल तस्य जीवनम्

sa jīvati guṇā yasya dharmo yasya sa jīvati |
guṇadharmavihīno yo niṣphala tasya jīvanam

---

1,108.18

सा भार्या या गृहे दक्षा सा भार्याया प्रियंवदा ।
सा भार्या या पतिप्राणा सा भार्या या पतिव्रता

sā bhāryā yā gṛhe dakṣā sā bhāryāyā priyaṃvadā |
sā bhāryā yā patiprāṇā sā bhāryā yā pativratā

---

1,108.19

नित्य स्नाता सुगन्धा च नित्यं च प्रियवादिनी ।
अल्पभुक्ताल्पभाषी च सततं मङ्गलैर्युता

nitya snātā sugandhā ca nityaṃ ca priyavādinī |
alpabhuktālpabhāṣī ca satataṃ maṅgalairyutā

---

1,108.20

सततं धर्मबहुला सततं च पतिप्रिया ।
सततं प्रियवक्री च सततं त्वृतुकामिनी

satataṃ dharmabahulā satataṃ ca patipriyā |
satataṃ priyavakrī ca satataṃ tvṛtukāminī

---

1,108.21

एतदादिक्रियायुक्ता सर्वसौ भाग्यवर्धिनी ।
यस्येदृशी भवेद्भाय्या स देवेन्द्रोन मानुषः

etadādikriyāyuktā sarvasau bhāgyavardhinī |
yasyedṛśī bhavedbhāyyā sa devendrona mānuṣaḥ

---

1,108.22

यस्य भार्या विरूपाक्षी कश्मला कलहप्रिया ।
उत्तरोत्तरवादा स्या सा जरा न जरा जरा

yasya bhāryā virūpākṣī kaśmalā kalahapriyā |
uttarottaravādā syā sā jarā na jarā jarā

---

1,108.23

यस्य भार्या श्रितान्यञ्च परवेश्माभिकाङ्क्षिणी ।
कुक्रिया त्यक्तलज्जा च सा जरा न जरा जरा

yasya bhāryā śritānyañca paraveśmābhikāṅkṣiṇī |
kukriyā tyaktalajjā ca sā jarā na jarā jarā

---

1,108.24

यस्य भार्या गुणज्ञा च भर्तारमनुगामिनी ।
अल्पाल्पेन तु सन्तुष्टा सा प्रिया न प्रिया प्रिया

yasya bhāryā guṇajñā ca bhartāramanugāminī |
alpālpena tu santuṣṭā sā priyā na priyā priyā

---

1,108.25

दुष्टा भार्या शठं मित्रं भृत्यश्चोत्तरदायकः ।
ससर्पे च गृहे वासोमृत्युरेव न संशयः

duṣṭā bhāryā śaṭhaṃ mitraṃ bhṛtyaścottaradāyakaḥ |
sasarpe ca gṛhe vāsomṛtyureva na saṃśayaḥ

---

1,108.26

त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् ।
कुरु पुण्यमहोरात्र स्मर नित्यमनित्यताम्

tyaja durjanasaṃsargaṃ bhaja sādhusamāgamam |
kuru puṇyamahorātra smara nityamanityatām

---

1,108.27

व्यालीकण्ठप्रदेशाह्यपि च फणभृद्भाषणा या च रौद्री या कृष्णा व्याकुलागी रुधिरनयनसंव्याकुला व्याघ्रकल्पा ।
क्रोधे यैवोग्रवक्त्रा स्फुरदनलशिखा काकजिह्वा कराला सेव्या न स्त्री विदग्धा परपुरगमना भ्रान्तचित्ता विराक्त

vyālīkaṇṭhapradeśāhyapi ca phaṇabhṛdbhāṣaṇā yā ca raudrī yā kṛṣṇā vyākulāgī rudhiranayanasaṃvyākulā vyāghrakalpā |
krodhe yaivogravaktrā sphuradanalaśikhā kākajihvā karālā sevyā na strī vidagdhā parapuragamanā bhrāntacittā virākta

---

1,108.28

सक्तिः सुतोके सुकृतं कृतघ्ने शतिं च वह्नौ (सीतापहौ ह्यतपयैव)?हैमे ।
उत्पद्यते दैववशात्कदाचिद्वेश्यासु रागो न भवेत्कदाचित्

saktiḥ sutoke sukṛtaṃ kṛtaghne śatiṃ ca vahnau (sītāpahau hyatapayaiva)?haime |
utpadyate daivavaśātkadācidveśyāsu rāgo na bhavetkadācit

---

1,108.29

भुजङ्गमे वेश्मनि दृष्टिदृष्टे व्याधौ चिकित्साविनिवर्तिते च ।
देहे च बाल्यादिवयो ऽन्विते च काला वृतो ऽसौ लभते धृतिं कः

bhujaṅgame veśmani dṛṣṭidṛṣṭe vyādhau cikitsāvinivartite ca |
dehe ca bālyādivayo 'nvite ca kālā vṛto 'sau labhate dhṛtiṃ kaḥ

1,109.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहस्पतिप्रोक्तनीतिसारनिरूपणं नामाष्टोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 109 सूत उवाच ।
आपदर्थे धनं रक्षेद्दारान्रक्षेद्धनैरपि ।
आत्मानं सततं रक्षेद्दारैरपि धनैरपि

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhaspatiproktanītisāranirūpaṇaṃ nāmāṣṭottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 109 sūta uvāca |
āpadarthe dhanaṃ rakṣeddārānrakṣeddhanairapi |
ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi

---

1,109.2

त्यजेदकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ।
ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्

tyajedakaṃ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṃ tyajet |
grāmaṃ janapadasyārthe ātmārthe pṛthivīṃ tyajet

---

1,109.3

वरं हि नरके वासो न तु दुश्चरिते गृहे ।
नरकात्क्षीयते पाप कुगृहान्न निवर्तते

varaṃ hi narake vāso na tu duścarite gṛhe |
narakātkṣīyate pāpa kugṛhānna nivartate

---

1,109.4

चलत्येकेन पादेन तिष्ठत्येकेन बुद्धिमान् ।
न परीक्ष्य परं स्थानं पूर्वमायतनं त्यजेत्

calatyekena pādena tiṣṭhatyekena buddhimān |
na parīkṣya paraṃ sthānaṃ pūrvamāyatanaṃ tyajet

---

1,109.5

त्यजेद्देशमसद्वृत्तं वासं सोपद्रवं त्यजेत् ।
त्यजेत्कृपणराजानं मित्रं मायामयं त्यजेत्

tyajeddeśamasadvṛttaṃ vāsaṃ sopadravaṃ tyajet |
tyajetkṛpaṇarājānaṃ mitraṃ māyāmayaṃ tyajet

---

1,109.6

अर्थेन किं कृपणहस्तगतेन केन ज्ञानेन किं बहुशठाग्रहसंकुलेन ।
रूपेण किं गुणपराक्रमवर्जितेन मित्रेण किं व्यसनकालपराङ्मुखेन

arthena kiṃ kṛpaṇahastagatena kena jñānena kiṃ bahuśaṭhāgrahasaṃkulena |
rūpeṇa kiṃ guṇaparākramavarjitena mitreṇa kiṃ vyasanakālaparāṅmukhena

---

1,109.7

अदृष्टपूर्वा बहवः सहायाः सर्वे पदस्थस्य भवन्ति मित्राः ।
अर्थैर्विहीनस्य पदच्युतस्य भवत्यकाले स्वजनो ऽपि शत्रुः

adṛṣṭapūrvā bahavaḥ sahāyāḥ sarve padasthasya bhavanti mitrāḥ |
arthairvihīnasya padacyutasya bhavatyakāle svajano 'pi śatruḥ

---

1,109.8

आपत्सु मित्रं जानी याद्रणे शूरं रहः शुचिम् ।
मार्या च विभवे क्षीणे दुर्भिक्षे च प्रियातिथिम्

āpatsu mitraṃ jānī yādraṇe śūraṃ rahaḥ śucim |
māryā ca vibhave kṣīṇe durbhikṣe ca priyātithim

---

1,109.9

वृक्षं क्षीणफलं त्यजन्ति विहगाः शुष्कं सरः सारसानिर्द्रव्यं पुरुषं त्यजन्ति गणिका भ्रष्टं नृपं मन्त्रिणः ।
पुष्पं पर्युषितं त्यजन्ति मधुपाः दर्ग्ध वनान्तं मृगाः सर्वः कार्यवशाज्जनो हि रमते कस्यास्ति को वल्लभः

vṛkṣaṃ kṣīṇaphalaṃ tyajanti vihagāḥ śuṣkaṃ saraḥ sārasānirdravyaṃ puruṣaṃ tyajanti gaṇikā bhraṣṭaṃ nṛpaṃ mantriṇaḥ |
puṣpaṃ paryuṣitaṃ tyajanti madhupāḥ dargdha vanāntaṃ mṛgāḥ sarvaḥ kāryavaśājjano hi ramate kasyāsti ko vallabhaḥ

---

1,109.10

लुब्धमर्थप्रदानेन श्लाध्यमञ्जलिकर्मणा ।
मूर्खं छन्दानुवृत्त्या च याथातथ्येन पण्डितम्

lubdhamarthapradānena ślādhyamañjalikarmaṇā |
mūrkhaṃ chandānuvṛttyā ca yāthātathyena paṇḍitam

---

1,109.11

सद्भावेन हि तुष्यन्ति देवाः सत्पुरुषा द्विजाः ।
इतरेः खाद्यपानेन मानदानेन पण्डिताः

sadbhāvena hi tuṣyanti devāḥ satpuruṣā dvijāḥ |
itareḥ khādyapānena mānadānena paṇḍitāḥ

---

1,109.12

उत्तमं प्रणिपातेन शठं भेदेन योजयेत् ।
नीचं स्वल्पप्रदानेन समं तुल्यपराक्रमैः

uttamaṃ praṇipātena śaṭhaṃ bhedena yojayet |
nīcaṃ svalpapradānena samaṃ tulyaparākramaiḥ

---

1,109.13

यस्ययस्य हि यो भावस्तस्यतस्य हितं वदन् ।
अनुप्रविश्य मेधावी क्षिप्रमात्मवशं नयेत्

yasyayasya hi yo bhāvastasyatasya hitaṃ vadan |
anupraviśya medhāvī kṣipramātmavaśaṃ nayet

---

1,109.14

नदीनां च नखीनां च शृङ्गिणां शस्त्रपाणिनाम् ।
विश्वासो नैव गन्तव्यः स्त्रिषु राजकुलेषु च

nadīnāṃ ca nakhīnāṃ ca śṛṅgiṇāṃ śastrapāṇinām |
viśvāso naiva gantavyaḥ striṣu rājakuleṣu ca

---

1,109.15

अर्थनाशं मनस्तापं गृहे दुश्चरितानि च ।
वञ्चनं चाप मानं च मतिमान्न प्रिकाशयेत्

arthanāśaṃ manastāpaṃ gṛhe duścaritāni ca |
vañcanaṃ cāpa mānaṃ ca matimānna prikāśayet

---

1,109.16

हीनदुर्जनसंसर्ग अत्यन्तविरहादरः ।
स्नेहो ऽन्यगेहवासश्च नारीसच्छीलनाशनम्

hīnadurjanasaṃsarga atyantavirahādaraḥ |
sneho 'nyagehavāsaśca nārīsacchīlanāśanam

---

1,109.17

कस्य दोषः कुले नास्ति व्याधिना को पीडितः ।
केन न व्यसनं प्राप्तं श्रियः कस्य निरन्तराः

kasya doṣaḥ kule nāsti vyādhinā ko pīḍitaḥ |
kena na vyasanaṃ prāptaṃ śriyaḥ kasya nirantarāḥ

---

1,109.18

कोरऽथं प्राप्य न गर्वितो भुवि नरः कस्यापदोनागताः स्त्रीभिः कस्य न खण्डितं भुवि मनः को नाम राज्ञां प्रियः ।
कः कालस्य न गोचरान्तरगतः कोरऽथो गतो गौरवं को वा दुर्जनवागुरानिपतितः क्षेमेण यातः पुमान्

kor'thaṃ prāpya na garvito bhuvi naraḥ kasyāpadonāgatāḥ strībhiḥ kasya na khaṇḍitaṃ bhuvi manaḥ ko nāma rājñāṃ priyaḥ |
kaḥ kālasya na gocarāntaragataḥ kor'tho gato gauravaṃ ko vā durjanavāgurānipatitaḥ kṣemeṇa yātaḥ pumān

---

1,109.19

सुहृत्स्वजनबन्धुर्न बुद्धिर्यस्य न चात्मनि ।
यस्मिन्कर्मणि सिद्धे ऽपि न दृश्येत फलोदयः ।
विपत्तौ च महद्दुःखं तद्वुधः कथमाचरेत्

suhṛtsvajanabandhurna buddhiryasya na cātmani |
yasminkarmaṇi siddhe 'pi na dṛśyeta phalodayaḥ |
vipattau ca mahadduḥkhaṃ tadvudhaḥ kathamācaret

---

1,109.20

यस्मिन्देशे न संमानं न प्रीतिर्न च बान्धवाः ।
न च विद्यागमः कश्चित्तं देशं परिवर्जयेत्

yasmindeśe na saṃmānaṃ na prītirna ca bāndhavāḥ |
na ca vidyāgamaḥ kaścittaṃ deśaṃ parivarjayet

---

1,109.21

धनस्य यस्य राजतो भयं न चास्ति चौरतः ।
मृतं च यन्न मुच्यते समर्जयस्व तद्धनम्

dhanasya yasya rājato bhayaṃ na cāsti caurataḥ |
mṛtaṃ ca yanna mucyate samarjayasva taddhanam

---

1,109.22

यदर्जितं प्राणहरैः परिश्रमैर्मृतस्य तं वै विभजन्तिरिक्थिनः ।
कृतं च यद्दुष्कृतमर्थलिप्सया तदेव दोषोपहतस्य यौतुकम्

yadarjitaṃ prāṇaharaiḥ pariśramairmṛtasya taṃ vai vibhajantirikthinaḥ |
kṛtaṃ ca yadduṣkṛtamarthalipsayā tadeva doṣopahatasya yautukam

---

1,109.23

सञ्चितं निहितं द्रव्यं परामृश्यं मुहुर्मुहुः ।
आखोरिव कदर्यस्य धनं दुः खाय केवलम्

sañcitaṃ nihitaṃ dravyaṃ parāmṛśyaṃ muhurmuhuḥ |
ākhoriva kadaryasya dhanaṃ duḥ khāya kevalam

---

1,109.24

नग्ना व्यसनिनो रूक्षाः कपालाङ्कितपाणयः ।
दर्शयन्तीह लोकस्य अदातुः फलमीदृशम्

nagnā vyasanino rūkṣāḥ kapālāṅkitapāṇayaḥ |
darśayantīha lokasya adātuḥ phalamīdṛśam

---

1,109.25

शिक्षयन्ति च याचन्ते देहीति कृपणा जनाः ।
अवस्थेयमदानस्य मा भूदेवं भवानपि

śikṣayanti ca yācante dehīti kṛpaṇā janāḥ |
avastheyamadānasya mā bhūdevaṃ bhavānapi

---

1,109.26

सञ्चितं क्रतुशतैर्न युज्यते याचितं गुणवते न दीयते ।
तत्कदर्यपरिरक्षितं धनं चोरपार्थिवगृहे प्रयुज्यते

sañcitaṃ kratuśatairna yujyate yācitaṃ guṇavate na dīyate |
tatkadaryaparirakṣitaṃ dhanaṃ corapārthivagṛhe prayujyate

---

1,109.27

न देवेभ्यो न विप्रोभ्यो बन्धुभ्यो नैव चात्मने ।
कदर्यस्य धनं याति त्वग्नितस्करराजसु

na devebhyo na viprobhyo bandhubhyo naiva cātmane |
kadaryasya dhanaṃ yāti tvagnitaskararājasu

---

1,109.28

अतिक्लेशेन ये ऽप्यर्था धर्मस्यातिक्रमेण च ।
अरेर्वा प्रणिपातेन मा भूतस्ते कदाचन

atikleśena ye 'pyarthā dharmasyātikrameṇa ca |
arervā praṇipātena mā bhūtaste kadācana

---

1,109.29

विद्याघातो ह्यनभ्यासः स्त्रीणां घातः कुचैलता ।
व्याधीनां भोजनं जीर्णं शत्रोर्घातः प्रपञ्चता

vidyāghāto hyanabhyāsaḥ strīṇāṃ ghātaḥ kucailatā |
vyādhīnāṃ bhojanaṃ jīrṇaṃ śatrorghātaḥ prapañcatā

---

1,109.30

तस्करस्य वधो दण्डः कुमित्रस्याल्पभाषणम् ।
पृथक् शय्या तु नारीणां ब्राह्मणस्यानिमन्त्रणम्

taskarasya vadho daṇḍaḥ kumitrasyālpabhāṣaṇam |
pṛthak śayyā tu nārīṇāṃ brāhmaṇasyānimantraṇam

---

1,109.31

दुर्जनाः शिल्पिनो दासा दुष्टाश्च पटहाः स्त्रियः ।
ताडिता मार्दवं यान्ति न ते सत्कारभाजनम्

durjanāḥ śilpino dāsā duṣṭāśca paṭahāḥ striyaḥ |
tāḍitā mārdavaṃ yānti na te satkārabhājanam

---

1,109.32

जानीयात्प्रेषणे भृत्यान्बान्धवान्व्यसनागमे ।
मित्रमापदि काले च भार्याञ्च विभवक्षये

jānīyātpreṣaṇe bhṛtyānbāndhavānvyasanāgame |
mitramāpadi kāle ca bhāryāñca vibhavakṣaye

---

1,109.33

स्त्रीणां द्विगुण आहारः प्रज्ञा चैव चतुर्गुणा ।
षड्गुणो व्यवसायश्च कामश्चाष्टगुणः स्मृतः

strīṇāṃ dviguṇa āhāraḥ prajñā caiva caturguṇā |
ṣaḍguṇo vyavasāyaśca kāmaścāṣṭaguṇaḥ smṛtaḥ

---

1,109.34

न स्वप्नेन जयेन्निद्रां न कामेन स्त्रियं जयेत् ।
न चेन्धनैर्जयेद्वह्निं न मद्येन तृषां जयेत्

na svapnena jayennidrāṃ na kāmena striyaṃ jayet |
na cendhanairjayedvahniṃ na madyena tṛṣāṃ jayet

---

1,109.35

समांसैर्भोजनैः स्निग्धैर्मद्यैर्गन्धविलेपनैः ।
वस्त्रैर्मनोरमैर्माल्यैः कामः स्त्रीषु विजृम्भते

samāṃsairbhojanaiḥ snigdhairmadyairgandhavilepanaiḥ |
vastrairmanoramairmālyaiḥ kāmaḥ strīṣu vijṛmbhate

---

1,109.36

ब्रह्मचर्ये ऽपि वक्तव्यं प्राप्तं मन्मथचेष्टितम् ।
हृद्यं हि पुरुषं दृष्ट्वा योनिः प्रक्लिद्यते स्त्रियाः

brahmacarye 'pi vaktavyaṃ prāptaṃ manmathaceṣṭitam |
hṛdyaṃ hi puruṣaṃ dṛṣṭvā yoniḥ praklidyate striyāḥ

---

1,109.37

सुवेषं पुरुषं दृष्ट्वा भ्रातरं यदि वा सुतम् ।
योनिः क्लिद्यति नारीणां सत्यंसत्यं हि शौनक !

suveṣaṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā bhrātaraṃ yadi vā sutam |
yoniḥ klidyati nārīṇāṃ satyaṃsatyaṃ hi śaunaka !

---

1,109.38

नद्यश्च नार्यश्च समस्वभावाः स्वतन्त्रभावे गमनादिकेच ।
तोयैश्च दोषैश्च निपातयन्ति नद्यो हि कूलानि कुला नि नार्यः

nadyaśca nāryaśca samasvabhāvāḥ svatantrabhāve gamanādikeca |
toyaiśca doṣaiśca nipātayanti nadyo hi kūlāni kulā ni nāryaḥ

---

1,109.39

नदी पातयते कूलं नारी पातयते कुलम् ।
नारीणाञ्च नदीनां च स्वच्छन्दा ललिता गतिः

nadī pātayate kūlaṃ nārī pātayate kulam |
nārīṇāñca nadīnāṃ ca svacchandā lalitā gatiḥ

---

1,109.40

नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः ।
नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचनाः

nāgnistṛpyati kāṣṭhānāṃ nāpagānāṃ mahodadhiḥ |
nāntakaḥ sarvabhūtānāṃ na puṃsāṃ vāmalocanāḥ

---

1,109.41

न तृप्तिरस्ति शिष्टानामिष्टानां प्रियवादिनाम् ।
सुखानाञ्च सुतानाञ्च जीवितस्य वरस्य च

na tṛptirasti śiṣṭānāmiṣṭānāṃ priyavādinām |
sukhānāñca sutānāñca jīvitasya varasya ca

---

1,109.42

राजा न तप्तो धनसंचयेन न सागरस्तृप्तिमगाज्जलेन ।
न पण्डितस्तृप्यति भाषितेन तृप्तं न चक्षुर्नृपदर्शनेन

rājā na tapto dhanasaṃcayena na sāgarastṛptimagājjalena |
na paṇḍitastṛpyati bhāṣitena tṛptaṃ na cakṣurnṛpadarśanena

---

1,109.43

स्वकर्म धर्मार्जितजीवितानां शास्त्रेषु दारेषु सदा रतानाम् ।
जितेन्द्रियाणामतिथिप्रियाणां गृहे ऽपि मोक्षः पुरुषोत्तमानाम्

svakarma dharmārjitajīvitānāṃ śāstreṣu dāreṣu sadā ratānām |
jitendriyāṇāmatithipriyāṇāṃ gṛhe 'pi mokṣaḥ puruṣottamānām

---

1,109.44

मनो ऽनुकूलाः प्रमदारूपवत्यः स्वलङ्कृताः ।
वसः प्रासादपृष्ठेषु स्वर्गः स्याच्छुभकर्मणः

mano 'nukūlāḥ pramadārūpavatyaḥ svalaṅkṛtāḥ |
vasaḥ prāsādapṛṣṭheṣu svargaḥ syācchubhakarmaṇaḥ

---

1,109.45

न दानेन न मानेन नार्जवेन न सवया ।
न शस्त्रेण न शास्त्रेण सर्वथा विषमा स्त्रियः

na dānena na mānena nārjavena na savayā |
na śastreṇa na śāstreṇa sarvathā viṣamā striyaḥ

---

1,109.46

शनैर्विद्या शनैर्थाः शनैः पर्वतमारुहेत् ।
शनैः कामं च धर्मं च पञ्चैतानि शनैः शनैः

śanairvidyā śanairthāḥ śanaiḥ parvatamāruhet |
śanaiḥ kāmaṃ ca dharmaṃ ca pañcaitāni śanaiḥ śanaiḥ

---

1,109.47

शाश्वतं देवपूजादि विप्रदानं च शाश्वतम् ।
शाश्वतं सगुणा विद्या सुहृन्मित्रं च शाश्वतम्

śāśvataṃ devapūjādi vipradānaṃ ca śāśvatam |
śāśvataṃ saguṇā vidyā suhṛnmitraṃ ca śāśvatam

---

1,109.48

ये बालभावान्न पठन्ति विद्यां ये यौवनस्था ह्यधनात्मदाराः ।
ते शोचनीया इह जीवलोके मनुष्यरूपेण मृगाश्चरन्ति

ye bālabhāvānna paṭhanti vidyāṃ ye yauvanasthā hyadhanātmadārāḥ |
te śocanīyā iha jīvaloke manuṣyarūpeṇa mṛgāścaranti

---

1,109.49

पठने भोजने चित्तं न कुर्याच्छास्त्रसेवकः ।
सुदूरमपि विद्यार्थो व्रजेद्गरुडवेगवान्

paṭhane bhojane cittaṃ na kuryācchāstrasevakaḥ |
sudūramapi vidyārtho vrajedgaruḍavegavān

---

1,109.50

ये बालभावे न पठन्ति विद्यां कामातुरा यौवननष्टवित्ताः ।
ते वृद्धबावे परिभूयमानाः संदह्यमानाः शिशिरे यथाब्जम्

ye bālabhāve na paṭhanti vidyāṃ kāmāturā yauvananaṣṭavittāḥ |
te vṛddhabāve paribhūyamānāḥ saṃdahyamānāḥ śiśire yathābjam

---

1,109.51

तर्के ऽप्रतिष्ठा श्रुतयो विभिन्नाः नासावृषिर्यस्य मतं न भिन्नम् ।
धर्मस्य तत्त्वं निहितं गुहायां महाजनो येन गतः स पन्थाः

tarke 'pratiṣṭhā śrutayo vibhinnāḥ nāsāvṛṣiryasya mataṃ na bhinnam |
dharmasya tattvaṃ nihitaṃ guhāyāṃ mahājano yena gataḥ sa panthāḥ

---

1,109.52

आकारैरिङ्गितैर्गत्या चेष्टया भाषितेन च ।
नेत्रवक्रविकाराभ्यां लक्ष्यते ऽन्तर्गतं मनः

ākārairiṅgitairgatyā ceṣṭayā bhāṣitena ca |
netravakravikārābhyāṃ lakṣyate 'ntargataṃ manaḥ

---

1,109.53

अनुक्तमप्यूहति पण्डितो जनः परेङ्गितज्ञानफला हि बुद्धयः ।
उदीरितोर्थः पशुनापि गृह्यते हयाश्च नागाश्च वहन्ति दर्शितम्

anuktamapyūhati paṇḍito janaḥ pareṅgitajñānaphalā hi buddhayaḥ |
udīritorthaḥ paśunāpi gṛhyate hayāśca nāgāśca vahanti darśitam

---

1,109.54

अर्थाद्भ्रष्टस्तीर्थयात्रां तु गच्छेत्सत्याद्भ्रष्टो रौरवं वै व्रजेच्च ।
योगाद्भ्रष्टः सत्यघृतिञ्च गच्छेद्राज्याद्भ्रष्टो मृगयायां व्रजेच्च

arthādbhraṣṭastīrthayātrāṃ tu gacchetsatyādbhraṣṭo rauravaṃ vai vrajecca |
yogādbhraṣṭaḥ satyaghṛtiñca gacchedrājyādbhraṣṭo mṛgayāyāṃ vrajecca

1,110.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे नवोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 110 सूत उवाच ।
योध्रुवाणि परित्यज्य ह्यधुवाणि निषेवते ।
ध्रुवाणि तस्य नश्यन्ति ह्यध्रुवं नष्टमेव च

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhadṛ nītisāre navottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 110 sūta uvāca |
yodhruvāṇi parityajya hyadhuvāṇi niṣevate |
dhruvāṇi tasya naśyanti hyadhruvaṃ naṣṭameva ca

---

1,110.2

वाग्यन्त्रहीनस्य नरस्य विद्या शस्त्रं यथा कापुरुषस्य हस्ते ।
न तुष्टिमुत्पादयते शरीरे ह्यन्धस्य दारा इव दर्शनीयाः

vāgyantrahīnasya narasya vidyā śastraṃ yathā kāpuruṣasya haste |
na tuṣṭimutpādayate śarīre hyandhasya dārā iva darśanīyāḥ

---

1,110.3

भोज्ये भोजनशक्तिश्च रतिशक्तिर्वरस्त्रियः ।
विभवे दानशक्तिश्च नाल्पस्य तपसः फलम्

bhojye bhojanaśaktiśca ratiśaktirvarastriyaḥ |
vibhave dānaśaktiśca nālpasya tapasaḥ phalam

---

1,110.4

अग्निहोत्रफला वेदाः शीलवृत्तिफलं शुभम् ।
रतिपुत्रफला दारा दत्तभुक्तफलं धनम्

agnihotraphalā vedāḥ śīlavṛttiphalaṃ śubham |
ratiputraphalā dārā dattabhuktaphalaṃ dhanam

---

1,110.5

वरयेत्कुलजां प्राज्ञो विरूपामपि कन्यकाम् ।
सुरूपां सुनितम्बाञ्च नाकुलीनां कदाचन

varayetkulajāṃ prājño virūpāmapi kanyakām |
surūpāṃ sunitambāñca nākulīnāṃ kadācana

---

1,110.6

अर्थेनापि हि किं तेन यस्यानर्थे तु संगतिः ।
को हि नाम शिखाजातं पन्नगस्य मणिं हरेत्

arthenāpi hi kiṃ tena yasyānarthe tu saṃgatiḥ |
ko hi nāma śikhājātaṃ pannagasya maṇiṃ haret

---

1,110.7

हविर्दुष्टकुलद्वाह्यं बालादपि सुभाषितम् ।
अमेध्यात्काञ्चनं ग्राह्यं स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि

havirduṣṭakuladvāhyaṃ bālādapi subhāṣitam |
amedhyātkāñcanaṃ grāhyaṃ strīratnaṃ duṣkulādapi

---

1,110.8

विषादप्यमृतं ग्राह्यममेध्यादपि काञ्चनम् ।
नीचादप्युत्तमां विद्यां स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि

viṣādapyamṛtaṃ grāhyamamedhyādapi kāñcanam |
nīcādapyuttamāṃ vidyāṃ strīratnaṃ duṣkulādapi

---

1,110.9

न राज्ञा सह मित्रत्वं न सर्पो निर्विषः क्रचित् ।
न कुलं निर्मलं तत्र स्त्रीजनो यत्र जायते

na rājñā saha mitratvaṃ na sarpo nirviṣaḥ kracit |
na kulaṃ nirmalaṃ tatra strījano yatra jāyate

---

1,110.10

कुले नियोजयेद्भक्तं पुत्रं विद्यासु योजयेत् ।
व्यसने योजयेच्छत्रुमिष्टं धर्मे नियोज्येत्

kule niyojayedbhaktaṃ putraṃ vidyāsu yojayet |
vyasane yojayecchatrumiṣṭaṃ dharme niyojyet

---

1,110.11

स्थानेष्वेव प्रयोक्ताव्या भृत्याश्चाभरणानि च ।
न हि चूडामणिः पादे शोभते वै कदाचन

sthāneṣveva prayoktāvyā bhṛtyāścābharaṇāni ca |
na hi cūḍāmaṇiḥ pāde śobhate vai kadācana

---

1,110.12

चूडामणिः समुद्रो ऽग्निर्घण्टा चाखण्डमम्बरम् ।
अथवा पृथिवीपालो मूर्ध्नि पादे प्रमादतः

cūḍāmaṇiḥ samudro 'gnirghaṇṭā cākhaṇḍamambaram |
athavā pṛthivīpālo mūrdhni pāde pramādataḥ

---

1,110.13

कुसुमस्तबकस्येव द्वे गती तु मनस्विनः ।
मूर्ध्नि वा सर्वलोकानां शीर्षतः पतितो वने

kusumastabakasyeva dve gatī tu manasvinaḥ |
mūrdhni vā sarvalokānāṃ śīrṣataḥ patito vane

---

1,110.14

कनकभूषणसंग्रहणोचितो यदि मणिस्त्रपुणि प्रतिबध्यते ।
न च विरौति न चापि स शोभते भवति योजयितुर्वचनीयता

kanakabhūṣaṇasaṃgrahaṇocito yadi maṇistrapuṇi pratibadhyate |
na ca virauti na cāpi sa śobhate bhavati yojayiturvacanīyatā

---

1,110.15

वाजिवारणलौहानां काष्ठपाषाणवाससाम् ।
नारीपुरुषतोयानामन्तरं महदन्तरम्

vājivāraṇalauhānāṃ kāṣṭhapāṣāṇavāsasām |
nārīpuruṣatoyānāmantaraṃ mahadantaram

---

1,110.16

कदर्थितस्यापि हि धैर्यवृत्तेर्न शक्यते सर्वगुणप्रमाथः ।
अधः खलेनापि कृतस्य वह्नेर्नाधः शिखा याति कदाचिदेव

kadarthitasyāpi hi dhairyavṛtterna śakyate sarvaguṇapramāthaḥ |
adhaḥ khalenāpi kṛtasya vahnernādhaḥ śikhā yāti kadācideva

---

1,110.17

न सदश्वः कशाघातं सिंहो न गजगर्जितम् ।
वीरो वा परनिर्दिष्टं न सहेद्भीमनिः स्वनम्

na sadaśvaḥ kaśāghātaṃ siṃho na gajagarjitam |
vīro vā paranirdiṣṭaṃ na sahedbhīmaniḥ svanam

---

1,110.18

यदि विभवविहीनः प्रच्युतो वाशु दैवान्न तु खलजनसेवां काङ्क्षयेन्नैव नीचाम् ।
न तृणमदनकार्ये सुक्षुधार्तो ऽत्ति सिंहः पिबति रुधिरमुष्णं प्रायशः कुञ्चराणाम्

yadi vibhavavihīnaḥ pracyuto vāśu daivānna tu khalajanasevāṃ kāṅkṣayennaiva nīcām |
na tṛṇamadanakārye sukṣudhārto 'tti siṃhaḥ pibati rudhiramuṣṇaṃ prāyaśaḥ kuñcarāṇām

---

1,110.19

सकृद्दुष्टञ्च यो मित्रं पुनः सन्धातुमिच्छति ।
स मृत्युमेव गृह्णीयाद्गर्भमश्वतरी यथा

sakṛdduṣṭañca yo mitraṃ punaḥ sandhātumicchati |
sa mṛtyumeva gṛhṇīyādgarbhamaśvatarī yathā

---

1,110.20

शत्रोरपत्यानि प्रियंवदानि नोपेक्षितव्यानि बुधैर्मनुष्यैः ।
तान्येव कालेषु विपत्कराणि विषस्य पात्राण्यपि दारुणानि

śatrorapatyāni priyaṃvadāni nopekṣitavyāni budhairmanuṣyaiḥ |
tānyeva kāleṣu vipatkarāṇi viṣasya pātrāṇyapi dāruṇāni

---

1,110.21

उपकारगृहीतेन शत्रुणा शत्रुमुद्धरेत् ।
पादलग्नं करस्थेन कण्टकेनैव कण्टकम्

upakāragṛhītena śatruṇā śatrumuddharet |
pādalagnaṃ karasthena kaṇṭakenaiva kaṇṭakam

---

1,110.22

अपकारपरान्नित्यं चिन्त येन्न कदाचन ।
स्वयमेव पतिष्यन्ति कूलजाता इव द्रुमाः

apakāraparānnityaṃ cinta yenna kadācana |
svayameva patiṣyanti kūlajātā iva drumāḥ

---

1,110.23

अनर्था ह्यर्थरूषाश्च अर्थाश्चानर्थरूपिणः ।
भवन्ति ते विनाशाय दैवायत्तस्य वै सदा

anarthā hyartharūṣāśca arthāścānartharūpiṇaḥ |
bhavanti te vināśāya daivāyattasya vai sadā

---

1,110.24

कार्यकालोचितापापा मतिः सञ्जायते हि वै ।
सानुकूले तु दैवे शं पुंसः सर्वत्र जायते

kāryakālocitāpāpā matiḥ sañjāyate hi vai |
sānukūle tu daive śaṃ puṃsaḥ sarvatra jāyate

---

1,110.25

धनप्रयोगकार्येषुः तथा विद्या गमेषु च ।
आहारे व्यवहारे च त्यक्तलज्जः सदा भवेत्

dhanaprayogakāryeṣuḥ tathā vidyā gameṣu ca |
āhāre vyavahāre ca tyaktalajjaḥ sadā bhavet

---

1,110.26

धनिनः श्रोत्रियो राजा नदी वैद्यस्तु पञ्चमः ।
पञ्च यत्र न विद्यन्ते न कुर्यात्तत्रत्र संस्थितिम्

dhaninaḥ śrotriyo rājā nadī vaidyastu pañcamaḥ |
pañca yatra na vidyante na kuryāttatratra saṃsthitim

---

1,110.27

लोकयात्रा भयं लज्जा दाक्षिण्यं दानशीलता ।
पञ्च यत्र न विद्यन्ते न तत्र दिवसं वसेत्

lokayātrā bhayaṃ lajjā dākṣiṇyaṃ dānaśīlatā |
pañca yatra na vidyante na tatra divasaṃ vaset

---

1,110.28

कालविच्छोत्रियो राजा नदी साधुश्च पञ्चमः ।
एते यत्र न विद्यन्ते तत्र वासं न कारयेत्

kālavicchotriyo rājā nadī sādhuśca pañcamaḥ |
ete yatra na vidyante tatra vāsaṃ na kārayet

---

1,110.29

नैकत्र परिनिष्ठास्ति ज्ञानस्य किल शौनक ।
सर्वः सर्वं न जानाति सर्वज्ञो नास्ति कुत्रचित्

naikatra pariniṣṭhāsti jñānasya kila śaunaka |
sarvaḥ sarvaṃ na jānāti sarvajño nāsti kutracit

---

1,110.30

न सर्ववित्कश्चिदिहास्ति लोके नात्यन्तमूर्खो भुवि चापि कश्चित् ।
ज्ञानेन नीचोत्तममध्यमेन यो ऽयं विजानाति स तेन विद्वान्

na sarvavitkaścidihāsti loke nātyantamūrkho bhuvi cāpi kaścit |
jñānena nīcottamamadhyamena yo 'yaṃ vijānāti sa tena vidvān

1,111.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे दशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 111 सूत उवाच ।
पार्थिवस्य तु वक्ष्यामि भृत्यानाञ्चैव लक्षणम् ।
सर्वाणि हि महीपालः सम्यङ्नित्यं परीक्षयेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhadṛ nītisāre daśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 111 sūta uvāca |
pārthivasya tu vakṣyāmi bhṛtyānāñcaiva lakṣaṇam |
sarvāṇi hi mahīpālaḥ samyaṅnityaṃ parīkṣayet

---

1,111.2

राज्यं पालयते नित्यं सत्यधर्मपरायणः ।
निर्जित्य परसैन्यानि क्षितं धर्मेण पालयेत्

rājyaṃ pālayate nityaṃ satyadharmaparāyaṇaḥ |
nirjitya parasainyāni kṣitaṃ dharmeṇa pālayet

---

1,111.3

पुष्पात्पुष्पं विचिन्वीत मूलच्छेदं न कारयेत् ।
मालाकार इवारण्ये न यथाङ्गारकारकः

puṣpātpuṣpaṃ vicinvīta mūlacchedaṃ na kārayet |
mālākāra ivāraṇye na yathāṅgārakārakaḥ

---

1,111.4

दोग्धारः क्षीरभुञ्जाना विकृतं तन्न भुञ्जते ।
परराष्ट्रं महीपालैर्भोक्तव्यं न च दूषयेत्

dogdhāraḥ kṣīrabhuñjānā vikṛtaṃ tanna bhuñjate |
pararāṣṭraṃ mahīpālairbhoktavyaṃ na ca dūṣayet

---

1,111.5

नोधश्छिन्द्यात्तु यो धेन्वाः क्षारार्थो लभते पयः ।
एवं राष्ट्रं प्रयोगेण पीड्यमानं न वर्धते

nodhaśchindyāttu yo dhenvāḥ kṣārārtho labhate payaḥ |
evaṃ rāṣṭraṃ prayogeṇa pīḍyamānaṃ na vardhate

---

1,111.6

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पृथिवीमनुपालयेन् ।
पालकस्य भवेद्भूमिः कीर्तिरायुर्यशो बलम्

tasmātsarvaprayatnena pṛthivīmanupālayen |
pālakasya bhavedbhūmiḥ kīrtirāyuryaśo balam

---

1,111.7

आभ्यर्च्य विष्णुं धर्मात्मा गोब्राह्मणहिते रतः ।
प्रजाः पालयितुं शक्तः पार्थिवो विजितेन्द्रियः

ābhyarcya viṣṇuṃ dharmātmā gobrāhmaṇahite rataḥ |
prajāḥ pālayituṃ śaktaḥ pārthivo vijitendriyaḥ

---

1,111.8

ऐश्वर्यमध्रुवं प्राप्य राजा धर्मे मतिञ्चरेत् ।
क्षणेन विभवो नश्येन्नात्मायत्तं धनादिकम्

aiśvaryamadhruvaṃ prāpya rājā dharme matiñcaret |
kṣaṇena vibhavo naśyennātmāyattaṃ dhanādikam

---

1,111.9

सत्यं मनोरमाः कामाः सत्यं रम्या विभूतयः ।
किन्तु वै वनितापाङ्गभङ्गिलोलं हि जीवितम्

satyaṃ manoramāḥ kāmāḥ satyaṃ ramyā vibhūtayaḥ |
kintu vai vanitāpāṅgabhaṅgilolaṃ hi jīvitam

---

1,111.10

व्याघ्रीव तिष्ठति जरा परितर्जयन्ती रोगाश्च शत्रव इव प्रभवन्ति गात्रे ।
आयुः परिस्त्रवति भिन्नघटादिवाम्भो लोको न चात्महितमाचरतीह कश्चित्

vyāghrīva tiṣṭhati jarā paritarjayantī rogāśca śatrava iva prabhavanti gātre |
āyuḥ paristravati bhinnaghaṭādivāmbho loko na cātmahitamācaratīha kaścit

---

1,111.11

निः शङ्कं किं मनुष्याः कुरुत परहितं युक्तमग्रे हितं यन्मोदध्वं कामिनीभिर्मदनशरहता मन्दमन्दातिदृष्ट्या ।
मा पापं संकुरुध्वं द्विजहरिपरमाः संभजध्वं सदैव आयुर्निः शेषमेति स्खलति जलघटीभूतमृत्युच्छलेन

niḥ śaṅkaṃ kiṃ manuṣyāḥ kuruta parahitaṃ yuktamagre hitaṃ yanmodadhvaṃ kāminībhirmadanaśarahatā mandamandātidṛṣṭyā |
mā pāpaṃ saṃkurudhvaṃ dvijahariparamāḥ saṃbhajadhvaṃ sadaiva āyurniḥ śeṣameti skhalati jalaghaṭībhūtamṛtyucchalena

---

1,111.12

मातृवत्परदारेषु परद्रव्येषु लोष्टवत् ।
आत्मवत् सर्वभूतेषु यः पश्यति स पण्डितः

mātṛvatparadāreṣu paradravyeṣu loṣṭavat |
ātmavat sarvabhūteṣu yaḥ paśyati sa paṇḍitaḥ

---

1,111.13

एतदर्थं हि विप्रेन्द्रा राज्यमिच्छन्ति भूभृतः ।
यदेषां सर्वकार्येषु वचो न प्रतिहन्यते

etadarthaṃ hi viprendrā rājyamicchanti bhūbhṛtaḥ |
yadeṣāṃ sarvakāryeṣu vaco na pratihanyate

---

1,111.14

एतदर्थं हि कुर्वन्ति राजानो धनसञ्चयम् ।
रक्षयित्वा तु चात्मानं यद्धनं तद्द्विजातये

etadarthaṃ hi kurvanti rājāno dhanasañcayam |
rakṣayitvā tu cātmānaṃ yaddhanaṃ taddvijātaye

---

1,111.15

ओङ्कारशब्दो विप्राणां येन राष्ट्रं प्रवर्धते ।
स राजा वर्धते योगाद्व्याधिभिश्च न बध्यते

oṅkāraśabdo viprāṇāṃ yena rāṣṭraṃ pravardhate |
sa rājā vardhate yogādvyādhibhiśca na badhyate

---

1,111.16

असमर्थाश्च कुर्वन्ति मुनयो द्रव्यसञ्चयम् ।
किं पुनस्तु महीपालः पुत्रवत्पालयन्प्रजाः

asamarthāśca kurvanti munayo dravyasañcayam |
kiṃ punastu mahīpālaḥ putravatpālayanprajāḥ

---

1,111.17

यस्यार्थास्तस्य मित्राणि यस्यार्थास्तस्य बान्धवाः ।
यस्यार्थाः स मुमांल्लाके यस्यार्थाः स च पण्डितः

yasyārthāstasya mitrāṇi yasyārthāstasya bāndhavāḥ |
yasyārthāḥ sa mumāṃllāke yasyārthāḥ sa ca paṇḍitaḥ

---

1,111.18

त्यजन्ति मित्राणि धनैर्विहीनं पुत्राश्च दाराश्च सुहृज्जनाश्च ।
ते चार्थवन्तं पुनराश्रयन्ति ह्यर्थो हि लोके पुरुषस्य बन्धुः

tyajanti mitrāṇi dhanairvihīnaṃ putrāśca dārāśca suhṛjjanāśca |
te cārthavantaṃ punarāśrayanti hyartho hi loke puruṣasya bandhuḥ

---

1,111.19

अन्धा हि राजा भवति यस्तु सास्त्रविवर्जितः ।
अन्धः पश्यति चारेण शास्त्रहीनो न पश्यति

andhā hi rājā bhavati yastu sāstravivarjitaḥ |
andhaḥ paśyati cāreṇa śāstrahīno na paśyati

---

1,111.20

यस्य पुत्राश्च भृत्याश्च मन्त्रिणश्च पुरोहिताः ।
इन्द्रियाणि प्रसुप्तानि तस्य राज्यं चिरं न हि

yasya putrāśca bhṛtyāśca mantriṇaśca purohitāḥ |
indriyāṇi prasuptāni tasya rājyaṃ ciraṃ na hi

---

1,111.21

येनार्जितास्त्रयो ऽप्यो ऽप्येते पुत्रा भृत्याश्च बान्धवाः ।
जिता तेन समं भूपैश्चतुरब्धिर्वसुन्धरा

yenārjitāstrayo 'pyo 'pyete putrā bhṛtyāśca bāndhavāḥ |
jitā tena samaṃ bhūpaiścaturabdhirvasundharā

---

1,111.22

लङ्घयेच्छास्त्रयुक्तानि हेतुयुक्तानि यानि च ।
सहि नश्यति वै राजा इह लोके परत्र च

laṅghayecchāstrayuktāni hetuyuktāni yāni ca |
sahi naśyati vai rājā iha loke paratra ca

---

1,111.23

मनस्तापं न कुर्वीत आपदं प्राप्य पार्थिवः ।
समबुद्धिः प्रसन्नात्मा प्रसन्नात्मा सुखदुःखे समो भवेत्

manastāpaṃ na kurvīta āpadaṃ prāpya pārthivaḥ |
samabuddhiḥ prasannātmā prasannātmā sukhaduḥkhe samo bhavet

---

1,111.24

धीराः कष्टमनुप्राप्य न भवन्ति विषादिनः ।
प्रविश्य वदनं राहोः किं नोदति पुनः शशी

dhīrāḥ kaṣṭamanuprāpya na bhavanti viṣādinaḥ |
praviśya vadanaṃ rāhoḥ kiṃ nodati punaḥ śaśī

---

1,111.25

धिग्धिक् शरीरसुखलालितमानवेषु मा खेदयेद्धनकृशं हि शरीरमेव ।
सद्दारका ह्यधनपाण्डुसुताः श्रुता हि दुःखं विहाय पुनरेव सुखं प्रपन्नाः

dhigdhik śarīrasukhalālitamānaveṣu mā khedayeddhanakṛśaṃ hi śarīrameva |
saddārakā hyadhanapāṇḍusutāḥ śrutā hi duḥkhaṃ vihāya punareva sukhaṃ prapannāḥ

---

1,111.26

गन्धर्वविद्यामालोक्य वाद्यं च गणिकागणान् ।
धनुर्वेदार्थशास्त्राणि लोके रक्षेच्च भूपतिः

gandharvavidyāmālokya vādyaṃ ca gaṇikāgaṇān |
dhanurvedārthaśāstrāṇi loke rakṣecca bhūpatiḥ

---

1,111.27

कारणेन विना भृत्ये यस्तु कुप्यति पार्थिवः ।
स गृह्णाति विषोन्मादं कृष्णसर्पविसर्जितम्

kāraṇena vinā bhṛtye yastu kupyati pārthivaḥ |
sa gṛhṇāti viṣonmādaṃ kṛṣṇasarpavisarjitam

---

1,111.28

चापलाद्वारयेद्दृष्टिं मिथ्यावाक्यञ्च वारयेत् ।
मानवे श्रोत्रिये चैव भृत्यवर्गे सदैव हि

cāpalādvārayeddṛṣṭiṃ mithyāvākyañca vārayet |
mānave śrotriye caiva bhṛtyavarge sadaiva hi

---

1,111.29

लीलां करोति यो राजा भृत्यस्वजनगर्वितः ।
शासने सर्वदा क्षिप्रं रिपुभिः परिभूयते

līlāṃ karoti yo rājā bhṛtyasvajanagarvitaḥ |
śāsane sarvadā kṣipraṃ ripubhiḥ paribhūyate

---

1,111.30

हुङ्कारे भृकुटीं नैव सदा कुर्वीत पार्थिवः ।
विना दोषेण यो भृत्यान्राजाधमण शास्ति च ।
लीलासुखानि भोग्यानि त्यजेदिह महीपतिः

huṅkāre bhṛkuṭīṃ naiva sadā kurvīta pārthivaḥ |
vinā doṣeṇa yo bhṛtyānrājādhamaṇa śāsti ca |
līlāsukhāni bhogyāni tyajediha mahīpatiḥ

---

1,111.31

सुखप्रवृत्तैः साध्यन्तै शत्रवो विग्रहे स्थितैः

sukhapravṛttaiḥ sādhyantai śatravo vigrahe sthitaiḥ

---

1,111.32

उद्योगः साहसंधैर्यं बुद्धिः शक्तिः पराक्रमः ।
षड्विधो यस्य उत्साहस्तस्य देवो ऽपि शङ्कते

udyogaḥ sāhasaṃdhairyaṃ buddhiḥ śaktiḥ parākramaḥ |
ṣaḍvidho yasya utsāhastasya devo 'pi śaṅkate

---

1,111.33

उद्योगेन कृते कार्ये सिद्धर्यस्य न विद्यते ।
दैवं तस्य प्रमाणं हि कर्तव्यं पौरुषं सदा

udyogena kṛte kārye siddharyasya na vidyate |
daivaṃ tasya pramāṇaṃ hi kartavyaṃ pauruṣaṃ sadā

1,112.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे एकादशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 112 सूत उवाच ।
भृत्या बहुविधा ज्ञेया उत्तमाधममध्यमाः ।
नियोक्तव्या यथार्हेषु त्रिविधेष्वेव कर्मसु

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhadṛ nītisāre ekādaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 112 sūta uvāca |
bhṛtyā bahuvidhā jñeyā uttamādhamamadhyamāḥ |
niyoktavyā yathārheṣu trividheṣveva karmasu

---

1,112.2

भृत्ये परिक्षणं वक्ष्ये यस्ययस्य हि यो गुणः ।
तमिमं संप्रवक्ष्यामि ये यथाकथितं किल

bhṛtye parikṣaṇaṃ vakṣye yasyayasya hi yo guṇaḥ |
tamimaṃ saṃpravakṣyāmi ye yathākathitaṃ kila

---

1,112.3

यथा चतुर्भिः कनकं परीक्ष्यते निघर्षणच्छेदनतापताडनैः ।
तथा चतुर्भिर्भृतकं परीक्षयेद्वतेन शीलेन कलेन कर्मणा

yathā caturbhiḥ kanakaṃ parīkṣyate nigharṣaṇacchedanatāpatāḍanaiḥ |
tathā caturbhirbhṛtakaṃ parīkṣayedvatena śīlena kalena karmaṇā

---

1,112.4

कुलशीलगुणोपेतः सत्यधर्मपरायणः ।
रूपवान्सुप्रसन्नश्च कोशाध्यक्षो विधीयते

kulaśīlaguṇopetaḥ satyadharmaparāyaṇaḥ |
rūpavānsuprasannaśca kośādhyakṣo vidhīyate

---

1,112.5

मूल्यरूपपरीक्षाकृद्भवे द्रत्नपरीक्षकः ।
बलाबलपरिज्ञाता सेनाध्यक्षो विधीयते

mūlyarūpaparīkṣākṛdbhave dratnaparīkṣakaḥ |
balābalaparijñātā senādhyakṣo vidhīyate

---

1,112.6

इङ्गिताकारतत्त्वज्ञो बलवान् प्रियदर्शनः ।
अप्रमादी प्रमाथी च प्रतीहारः स उच्यते

iṅgitākāratattvajño balavān priyadarśanaḥ |
apramādī pramāthī ca pratīhāraḥ sa ucyate

---

1,112.7

मेधावी वाक्पटुः प्राज्ञः सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
सर्वशास्त्रसमालोकी ह्येष साधुः स लेखकः

medhāvī vākpaṭuḥ prājñaḥ satyavādī jitendriyaḥ |
sarvaśāstrasamālokī hyeṣa sādhuḥ sa lekhakaḥ

---

1,112.8

बुद्धिमान्मतिमांश्चैव परचित्तोपलक्षकः ।
क्रूरो यथोक्तवादी च एष दूतो विधीयते

buddhimānmatimāṃścaiva paracittopalakṣakaḥ |
krūro yathoktavādī ca eṣa dūto vidhīyate

---

1,112.9

समस्तस्मृतिशास्त्रज्ञः पण्डितो ऽथ जितेन्द्रियः ।
शौर्यवीर्यगुणोपेतो धर्माध्यक्षो विधीयते

samastasmṛtiśāstrajñaḥ paṇḍito 'tha jitendriyaḥ |
śauryavīryaguṇopeto dharmādhyakṣo vidhīyate

---

1,112.10

पितृपैतामहो दक्षः शास्त्रज्ञः सत्यवाचकः ।
शुचिश्च कठिनश्चैव सूपकारः स उच्यते

pitṛpaitāmaho dakṣaḥ śāstrajñaḥ satyavācakaḥ |
śuciśca kaṭhinaścaiva sūpakāraḥ sa ucyate

---

1,112.11

आयुर्वेदकृताभ्यासः सर्वेषां प्रियदर्शनः ।
आयुः शीलगुणोपेतो वैद्य एव विधीयते

āyurvedakṛtābhyāsaḥ sarveṣāṃ priyadarśanaḥ |
āyuḥ śīlaguṇopeto vaidya eva vidhīyate

---

1,112.12

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञो जपहमपरायणः ।
आशीर्वादपरो नित्यमेष राजपुरोहित

vedavedāṅgatattvajño japahamaparāyaṇaḥ |
āśīrvādaparo nityameṣa rājapurohita

---

1,112.13

लेखकः पाठकश्चैव गणकः प्रतिरोधकः ।
आलस्ययुक्तश्चैद्राजा कर्म संवर्जयेत्सदा

lekhakaḥ pāṭhakaścaiva gaṇakaḥ pratirodhakaḥ |
ālasyayuktaścaidrājā karma saṃvarjayetsadā

---

1,112.14

द्विजिह्वमुद्वेगकरं क्रूरमेकान्तदारुणम् ।
खलस्याहेश्च वदनमपकाराय केवलम्

dvijihvamudvegakaraṃ krūramekāntadāruṇam |
khalasyāheśca vadanamapakārāya kevalam

---

1,112.15

दुर्जनः परिहर्तव्यो विद्ययालङ्कृतो ऽपिसन् ।
मणिना भूषितः सर्पः किमसौ न भयङ्करः

durjanaḥ parihartavyo vidyayālaṅkṛto 'pisan |
maṇinā bhūṣitaḥ sarpaḥ kimasau na bhayaṅkaraḥ

---

1,112.16

अकारणविष्कृतकोपधारिणः खलाद्भयं कस्य न नाम जायते ।
विषं महाहेर्विषमस्य दुर्वचः सदुः सहं सन्निपतेत्सदा मुखे

akāraṇaviṣkṛtakopadhāriṇaḥ khalādbhayaṃ kasya na nāma jāyate |
viṣaṃ mahāherviṣamasya durvacaḥ saduḥ sahaṃ sannipatetsadā mukhe

---

1,112.17

तुल्यार्थं तुल्यसामर्थ्यं मर्मज्ञं व्यवसायिनम् ।
अर्धराज्यहरं भृत्यं यो हन्यात्स न हन्यते

tulyārthaṃ tulyasāmarthyaṃ marmajñaṃ vyavasāyinam |
ardharājyaharaṃ bhṛtyaṃ yo hanyātsa na hanyate

---

1,112.18

शूरत्वयुक्ता मृदुमन्दवाक्या जितेन्द्रियाः सत्यपराक्रमाश्च ।
प्रागेव पश्चाद्विपरी तरुपा ये ते तु भृत्या न हिता भवन्ति

śūratvayuktā mṛdumandavākyā jitendriyāḥ satyaparākramāśca |
prāgeva paścādviparī tarupā ye te tu bhṛtyā na hitā bhavanti

---

1,112.19

निरालस्याः सुसन्तुष्टाः प्रतिबोधकाः ।
सुखदुः खसमा धीरा भृत्या लोकेषु दुर्लभाः

nirālasyāḥ susantuṣṭāḥ pratibodhakāḥ |
sukhaduḥ khasamā dhīrā bhṛtyā lokeṣu durlabhāḥ

---

1,112.20

क्षान्तिस्तयविहीनश्च क्रूरबुद्धिश्च निन्दकः ।
दाम्भिकः कपटी चैव शठश्च स्पृहयान्वितः ।
अशक्तो भयभीतश्च राज्ञा त्यक्तव्य एव सः

kṣāntistayavihīnaśca krūrabuddhiśca nindakaḥ |
dāmbhikaḥ kapaṭī caiva śaṭhaśca spṛhayānvitaḥ |
aśakto bhayabhītaśca rājñā tyaktavya eva saḥ

---

1,112.21

सुसन्धानानि चास्त्राणि शस्त्राणि विविधानि च ।
दुर्गे प्रवेशितव्यानि ततः शत्रुं निपातयेत्

susandhānāni cāstrāṇi śastrāṇi vividhāni ca |
durge praveśitavyāni tataḥ śatruṃ nipātayet

---

1,112.22

षण्मासमथ वर्षं वा सन्धिं कुर्यान्नराधिपः ।
पश्यन्सञ्चितमात्मानं पुनः शत्रुं निपातयेत्

ṣaṇmāsamatha varṣaṃ vā sandhiṃ kuryānnarādhipaḥ |
paśyansañcitamātmānaṃ punaḥ śatruṃ nipātayet

---

1,112.23

मूर्खान्नियोजयेद्यस्तु त्रयो ऽप्येते महीपतेः ।
अयशश्चार्थनाशश्च नरके चैव पातनम्

mūrkhānniyojayedyastu trayo 'pyete mahīpateḥ |
ayaśaścārthanāśaśca narake caiva pātanam

---

1,112.24

यत्किञ्चित्कुरुते कर्म शुभं वा यादि वाशुभम् ।
तेन स्म वर्धते राजा सूक्ष्मतो भृत्यकार्यतः

yatkiñcitkurute karma śubhaṃ vā yādi vāśubham |
tena sma vardhate rājā sūkṣmato bhṛtyakāryataḥ

---

1,112.25

तस्माद्भूमीश्वरः प्राज्ञं धर्मकामार्थसाधने ।
नियोज येद्धिसततं गोब्राह्मणहिताय वै

tasmādbhūmīśvaraḥ prājñaṃ dharmakāmārthasādhane |
niyoja yeddhisatataṃ gobrāhmaṇahitāya vai

1,113.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहस्पत्युक्त नीतिप्तारे द्वादशोत्तरकशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 113 सूत उवाच ।
गुणवन्तं नियुञ्जीत गुणहीनं विवर्जयेत् ।
पण्डितस्य गुणाः सर्वे मूर्वे दोषाश्च केवलाः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhaspatyukta nītiptāre dvādaśottarakaśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 113 sūta uvāca |
guṇavantaṃ niyuñjīta guṇahīnaṃ vivarjayet |
paṇḍitasya guṇāḥ sarve mūrve doṣāśca kevalāḥ

---

1,113.2

सद्भिरासीत सततं सद्भिः कुर्वीत सङ्गतिम् ।
सद्भिर्विवादं मैत्रीञ्च नासद्भिः किञ्चिदाचरेत्

sadbhirāsīta satataṃ sadbhiḥ kurvīta saṅgatim |
sadbhirvivādaṃ maitrīñca nāsadbhiḥ kiñcidācaret

---

1,113.3

पण्डितैश्च विर्नातैश्च धर्मशैः सत्यवादिभिः ।
बन्ध्स्थो ऽपि तिष्ठेच्च न तु राज्ये खलैः सह

paṇḍitaiśca virnātaiśca dharmaśaiḥ satyavādibhiḥ |
bandhstho 'pi tiṣṭhecca na tu rājye khalaiḥ saha

---

1,113.4

सावशेषाणि कार्याणि कुवत्रर्थे युज्यते ।
तस्मात्सर्वाणि कार्याणि सावशेषाणि कारयेत्

sāvaśeṣāṇi kāryāṇi kuvatrarthe yujyate |
tasmātsarvāṇi kāryāṇi sāvaśeṣāṇi kārayet

---

1,113.5

मधुहेव दुहेत्सारं कुसुमञ्च न घातयेत् ।
वत्सापेक्षी दुहेत्क्षीरं भूमिं गाञ्चैव पार्थिपः

madhuheva duhetsāraṃ kusumañca na ghātayet |
vatsāpekṣī duhetkṣīraṃ bhūmiṃ gāñcaiva pārthipaḥ

---

1,113.6

यथाक्रमेण पुष्पेभ्यश्चिनुते मधु षट्पदः ।
तथा वित्तमु पादाय राजा कुर्वीत सञ्चयम्

yathākrameṇa puṣpebhyaścinute madhu ṣaṭpadaḥ |
tathā vittamu pādāya rājā kurvīta sañcayam

---

1,113.7

वल्मीकं मधुजालञ्च शुक्लण्क्षे तु चन्द्रमाः ।
राजद्रव्यञ्च भैक्ष्यञ्च स्तोकंस्तोकं प्रवर्धते

valmīkaṃ madhujālañca śuklaṇkṣe tu candramāḥ |
rājadravyañca bhaikṣyañca stokaṃstokaṃ pravardhate

---

1,113.8

अर्जितस्य क्षयं दृष्टा संप्रदत्तस्य सञ्चयम् ।
अवन्ध्यं दिवसं कुर्याद्दानध्ययनकर्मसु

arjitasya kṣayaṃ dṛṣṭā saṃpradattasya sañcayam |
avandhyaṃ divasaṃ kuryāddānadhyayanakarmasu

---

1,113.9

वने ऽपि दोषाः प्रभवन्ति रागिणां गृहे ऽपि पञ्चेन्द्रियनिग्रहस्तपः ।
अकुत्सिते कर्मणि यः प्रवर्तते निवृत्तरागस्य गृहं तपोवनम्

vane 'pi doṣāḥ prabhavanti rāgiṇāṃ gṛhe 'pi pañcendriyanigrahastapaḥ |
akutsite karmaṇi yaḥ pravartate nivṛttarāgasya gṛhaṃ tapovanam

---

1,113.10

सत्येन रक्ष्यते धर्मो विद्या योगेन रक्ष्यते ।
मृजया रक्ष्यते पात्रं कुलं शलिन रक्ष्यते

satyena rakṣyate dharmo vidyā yogena rakṣyate |
mṛjayā rakṣyate pātraṃ kulaṃ śalina rakṣyate

---

1,113.11

वरं विन्ध्याटव्यां निवसनमभुक्तस्य मरणं वरं सर्पाकीर्णे शयनमथ कूपे निपतनम् ।
वरं भ्रान्तावर्ते सभयजलमध्ये प्रविशनं न तु स्वीये पक्षे हि धनमणु देहीति कथनम्

varaṃ vindhyāṭavyāṃ nivasanamabhuktasya maraṇaṃ varaṃ sarpākīrṇe śayanamatha kūpe nipatanam |
varaṃ bhrāntāvarte sabhayajalamadhye praviśanaṃ na tu svīye pakṣe hi dhanamaṇu dehīti kathanam

---

1,113.12

भाग्यक्षयेषु क्षीयन्ते नोपभोगेन सम्पदः ।
पूर्वार्जिते हि सुकृते न नश्यन्ति कदाचन

bhāgyakṣayeṣu kṣīyante nopabhogena sampadaḥ |
pūrvārjite hi sukṛte na naśyanti kadācana

---

1,113.13

विप्राणां भूषणं विद्या पृथिव्या भूषणं नृपः ।
नभसो भूषणं चन्द्रः शीलं सर्वस्य भूषणम्

viprāṇāṃ bhūṣaṇaṃ vidyā pṛthivyā bhūṣaṇaṃ nṛpaḥ |
nabhaso bhūṣaṇaṃ candraḥ śīlaṃ sarvasya bhūṣaṇam

---

1,113.14

एते ते चन्द्रतुल्याः क्षितिपतितनया भीमसेनार्जुनाद्याः शुराः सत्यप्रतिज्ञा दिनकरवपुषः केशवेनोपगूढाः ।
ते वै दुष्टग्रहस्थाः कृपणवशगता भैक्ष्यचर्यां प्रयाताः को वा कस्मिन्समर्थो भवति विधिवशाद्भ्रामयेत्कर्मरेखा

ete te candratulyāḥ kṣitipatitanayā bhīmasenārjunādyāḥ śurāḥ satyapratijñā dinakaravapuṣaḥ keśavenopagūḍhāḥ |
te vai duṣṭagrahasthāḥ kṛpaṇavaśagatā bhaikṣyacaryāṃ prayātāḥ ko vā kasminsamartho bhavati vidhivaśādbhrāmayetkarmarekhā

---

1,113.15

ब्रह्मा येन कुलालवन्नियमितो ब्रह्माण्डभाण्डोदरे विष्णुर्येन दशावतारगहने क्षिप्तो महासङ्कटे ।
रुद्रोयेन कपालपाणिपुटके भिक्षाटनं कारितः सूर्यो भ्राम्यति नित्यमेव गगने तरमै नमः कर्णणे

brahmā yena kulālavanniyamito brahmāṇḍabhāṇḍodare viṣṇuryena daśāvatāragahane kṣipto mahāsaṅkaṭe |
rudroyena kapālapāṇipuṭake bhikṣāṭanaṃ kāritaḥ sūryo bhrāmyati nityameva gagane taramai namaḥ karṇaṇe

---

1,113.16

दाता बलिर्याचकको मुरारिर्दानं मही विप्रमुखस्य मध्ये ।
दत्त्वा फलं बन्धनमेव लब्धं नमो ऽस्तु ते दैव यथेष्टकारिणे

dātā baliryācakako murārirdānaṃ mahī vipramukhasya madhye |
dattvā phalaṃ bandhanameva labdhaṃ namo 'stu te daiva yatheṣṭakāriṇe

---

1,113.17

माता यदि भवेल्लक्ष्मीः पिता साक्षाज्जनार्दनः ।
कुबुद्धौ प्रतिपत्तिश्चैत्तस्मिन्दण्डः पतेत्सदा

mātā yadi bhavellakṣmīḥ pitā sākṣājjanārdanaḥ |
kubuddhau pratipattiścaittasmindaṇḍaḥ patetsadā

---

1,113.18

येनयेन यथा यद्वत्पुरा कर्म सुनिश्चितम् ।
तत्तदेवान्तरा भुङ्क्ते स्वयमाहितमात्मना

yenayena yathā yadvatpurā karma suniścitam |
tattadevāntarā bhuṅkte svayamāhitamātmanā

---

1,113.19

आत्मना विहितं दुः खमात्मना विहितं सखम् ।
गर्भशय्यामुपादाय भुङ्क्ते वै पौर्वदैहिकम्

ātmanā vihitaṃ duḥ khamātmanā vihitaṃ sakham |
garbhaśayyāmupādāya bhuṅkte vai paurvadaihikam

---

1,113.20

न चान्तरिक्षे न समुद्रमध्ये न पर्वतानां विवरप्रवेशे ।
न मातृमूर्ध्नि प्रधृतस्तथाङ्के त्यक्तुं क्षमः कर्म कृतं नरो हि

na cāntarikṣe na samudramadhye na parvatānāṃ vivarapraveśe |
na mātṛmūrdhni pradhṛtastathāṅke tyaktuṃ kṣamaḥ karma kṛtaṃ naro hi

---

1,113.21

दुगस्त्रिकूटः परिखा समुद्रो रक्षांसि योधाः परमा च वृत्तिः ।
शास्त्रञ्च वै तूशनसा प्रदिष्टं स रावणः कालवशाद्विनष्टः

dugastrikūṭaḥ parikhā samudro rakṣāṃsi yodhāḥ paramā ca vṛttiḥ |
śāstrañca vai tūśanasā pradiṣṭaṃ sa rāvaṇaḥ kālavaśādvinaṣṭaḥ

---

1,113.22

यस्मिन्वयसि यत्काले यद्दिवा यच्च वा निशि ।
यन्मुहूर्ते क्षणे वापि तत्तथा न तदन्यथा

yasminvayasi yatkāle yaddivā yacca vā niśi |
yanmuhūrte kṣaṇe vāpi tattathā na tadanyathā

---

1,113.23

गच्छन्ति चान्तरिक्षे वा प्रविशन्ति महीतले ।
धारयन्ति दिशः सर्वा नादत्तमुपलभ्यते

gacchanti cāntarikṣe vā praviśanti mahītale |
dhārayanti diśaḥ sarvā nādattamupalabhyate

---

1,113.24

पुराधीता च या विद्या पुरा दत्तञ्च यद्धनम् ।
पुरा कृतानि कर्माणि ह्यग्रे धावन्ति धावतः

purādhītā ca yā vidyā purā dattañca yaddhanam |
purā kṛtāni karmāṇi hyagre dhāvanti dhāvataḥ

---

1,113.25

कर्माण्यत्र प्रधानानि सम्यगृक्षे शुभग्रहे ।
वसिष्ठकृतलग्नापि जानकी दुः खभाजनम्

karmāṇyatra pradhānāni samyagṛkṣe śubhagrahe |
vasiṣṭhakṛtalagnāpi jānakī duḥ khabhājanam

---

1,113.26

स्थूलजङ्घो यदा रामः शब्दगामी च लक्ष्मणः ।
घनकेशी यदा सीता त्रयस्ते दुः खभाजनम्

sthūlajaṅgho yadā rāmaḥ śabdagāmī ca lakṣmaṇaḥ |
ghanakeśī yadā sītā trayaste duḥ khabhājanam

---

1,113.27

न पितुः कर्मणा पुत्रः पिता वा पुत्रकर्मणा ।
स्वयं कृतेन गच्छन्ति स्वयं बद्धाः स्वकर्मणा

na pituḥ karmaṇā putraḥ pitā vā putrakarmaṇā |
svayaṃ kṛtena gacchanti svayaṃ baddhāḥ svakarmaṇā

---

1,113.28

कर्मजन्यशरीरेषु रोगाः शरीरमानसाः ।
शरा इव पतन्तीह विमुक्ता दृढधन्विभिः

karmajanyaśarīreṣu rogāḥ śarīramānasāḥ |
śarā iva patantīha vimuktā dṛḍhadhanvibhiḥ

---

1,113.29

अन्यथा शास्त्रगार्भिण्या धिया धीरोरऽथमीहते ।
स्वामिवत्प्राक्कृतं कर्म विदधाति तदन्यथा

anyathā śāstragārbhiṇyā dhiyā dhīror'thamīhate |
svāmivatprākkṛtaṃ karma vidadhāti tadanyathā

---

1,113.30

बालो युवा च वृद्धश्च यः करोति शुभाशुभम् ।
तस्यान्तस्यामवस्थायां भुङ्क्ते जन्मनिजन्मनि

bālo yuvā ca vṛddhaśca yaḥ karoti śubhāśubham |
tasyāntasyāmavasthāyāṃ bhuṅkte janmanijanmani

---

1,113.31

अनीक्षमाणो ऽपि नरो विदेशस्थो ऽपि मानवः ।
स्वकर्मपातवातेन नीयते यत्र तत्फलम्

anīkṣamāṇo 'pi naro videśastho 'pi mānavaḥ |
svakarmapātavātena nīyate yatra tatphalam

---

1,113.32

प्राप्तव्यमर्थं लभते मनुष्यो देवो ऽपि तं वारयितुं न शक्तः ।
अतो न शोचामि न विस्मयो मे ललाटलेखा न पुनः प्रयाति (यदस्मदीयं न तु तत् परेषाम्

prāptavyamarthaṃ labhate manuṣyo devo 'pi taṃ vārayituṃ na śaktaḥ |
ato na śocāmi na vismayo me lalāṭalekhā na punaḥ prayāti (yadasmadīyaṃ na tu tat pareṣām

---

1,113.33

सर्पः कूपे गजः स्कन्धे बिल आखुश्च धावति ।
नरः शीघ्रतरादेव कर्मणः कः पलायते

sarpaḥ kūpe gajaḥ skandhe bila ākhuśca dhāvati |
naraḥ śīghratarādeva karmaṇaḥ kaḥ palāyate

---

1,113.34

नाल्पा भवति सद्विद्या दीयमानापि वर्धते ।
कूपस्थमिव पानीयं भवत्येव बहूदकम्

nālpā bhavati sadvidyā dīyamānāpi vardhate |
kūpasthamiva pānīyaṃ bhavatyeva bahūdakam

---

1,113.35

येरऽथा धर्मेण ते सत्या ये ऽधर्मेण गताः श्रियः ।
धर्मार्थो च महांल्लोके तत्स्मृत्वा ह्यर्थकारणात्

yer'thā dharmeṇa te satyā ye 'dharmeṇa gatāḥ śriyaḥ |
dharmārtho ca mahāṃlloke tatsmṛtvā hyarthakāraṇāt

---

1,113.36

अन्नार्थो यानि दुः खानि करोति कृपणो जनः ।
तान्येव यदि धर्मार्थो न भूयः क्लेशभाजनम्

annārtho yāni duḥ khāni karoti kṛpaṇo janaḥ |
tānyeva yadi dharmārtho na bhūyaḥ kleśabhājanam

---

1,113.37

सर्वेषामेव शौचानामन्नशौचं विशिष्यते ।
यो ऽन्नार्थैः शुचिः शौचान्न मृदा वारिणा शुचिः

sarveṣāmeva śaucānāmannaśaucaṃ viśiṣyate |
yo 'nnārthaiḥ śuciḥ śaucānna mṛdā vāriṇā śuciḥ

---

1,113.38

सत्यं शौचं मनः शौचं शौचमिन्द्रियनिग्रहः ।
सर्वभूते दया शौचं जलशौचञ्च पञ्चमम्

satyaṃ śaucaṃ manaḥ śaucaṃ śaucamindriyanigrahaḥ |
sarvabhūte dayā śaucaṃ jalaśaucañca pañcamam

---

1,113.39

यस्य सत्यञ्च शौचञ्च तस्य स्वर्गो न दुर्लभः ।
सत्यं हि वचनं यस्य सो ऽश्वमेधाद्विशिष्यते

yasya satyañca śaucañca tasya svargo na durlabhaḥ |
satyaṃ hi vacanaṃ yasya so 'śvamedhādviśiṣyate

---

1,113.40

मृत्तिकानां सहस्रेण चोदकानां शतेन हि ।
न शुध्यति दुराचारो भावोपहतचेतनः

mṛttikānāṃ sahasreṇa codakānāṃ śatena hi |
na śudhyati durācāro bhāvopahatacetanaḥ

---

1,113.41

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् ।
विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

yasya hastau ca pādau ca manaścaiva susaṃyatam |
vidyā tapaśca kīrtiśca sa tīrthaphalamaśnute

---

1,113.42

न प्रहृष्यति संमानैर्नावमानैः प्रकुप्यति ।
न क्रुद्धः परुषं ब्रूयादेतत्साधोस्तु लक्षणम्

na prahṛṣyati saṃmānairnāvamānaiḥ prakupyati |
na kruddhaḥ paruṣaṃ brūyādetatsādhostu lakṣaṇam

---

1,113.43

दरिद्रस्य मनुष्यस्य प्राज्ञस्य मधुरस्य च ।
काले श्रुत्वा हितं वाक्यं न कश्चित्परितुष्यति

daridrasya manuṣyasya prājñasya madhurasya ca |
kāle śrutvā hitaṃ vākyaṃ na kaścitparituṣyati

---

1,113.44

न मन्त्रबलवीर्येण प्रज्ञया पौरुषेण च ।
अलभ्यं लभ्यते मर्त्यैस्तत्र का परिवेदना

na mantrabalavīryeṇa prajñayā pauruṣeṇa ca |
alabhyaṃ labhyate martyaistatra kā parivedanā

---

1,113.45

अयाचितो मया लब्धो पुनर्मत्प्रेषणाद्गतः ।
यत्रागतस्तत्र गतस्तत्र का परिवेदना

ayācito mayā labdho punarmatpreṣaṇādgataḥ |
yatrāgatastatra gatastatra kā parivedanā

---

1,113.46

एकवृक्षे सदा रात्रौ नानापक्षिसमागमः ।
प्रभाते ऽन्यदिशो यान्ति का तत्र परिवेदना

ekavṛkṣe sadā rātrau nānāpakṣisamāgamaḥ |
prabhāte 'nyadiśo yānti kā tatra parivedanā

---

1,113.47

एकसार्थप्रयाताना सर्वेषान्तत्र गामिनाम् ।
यस्त्वेकस्त्वरितो याति का तत्र परिवेदना

ekasārthaprayātānā sarveṣāntatra gāminām |
yastvekastvarito yāti kā tatra parivedanā

---

1,113.48

अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि शौनक ।
अव्यक्तनिधनान्येनव का तत्र परिवेदना

avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni śaunaka |
avyaktanidhanānyenava kā tatra parivedanā

---

1,113.49

नाप्राप्तकालो म्रियते विद्धः शरशतैरपि ।
कुशाग्रेण तु संस्पृष्टं प्राप्तकालो न जीवति

nāprāptakālo mriyate viddhaḥ śaraśatairapi |
kuśāgreṇa tu saṃspṛṣṭaṃ prāptakālo na jīvati

---

1,113.50

लब्धव्यान्येव लभते गन्तव्यान्येव गच्छति ।
प्राप्तव्यान्येव प्राप्नाति दुः खानि च सुखानि च

labdhavyānyeva labhate gantavyānyeva gacchati |
prāptavyānyeva prāpnāti duḥ khāni ca sukhāni ca

---

1,113.51

तत्तत्प्राप्नोति पुरुषः कि प्रलापैः करिष्यति ।
आचोद्यमानानि यथा पुष्पाणि च फलानि च ।
स्वकालं नातिवर्तन्ते तथा कर्म पुराकृतम्

tattatprāpnoti puruṣaḥ ki pralāpaiḥ kariṣyati |
ācodyamānāni yathā puṣpāṇi ca phalāni ca |
svakālaṃ nātivartante tathā karma purākṛtam

---

1,113.52

शीलं कुलं नैव न चैव विद्या ज्ञानं गुणा नैव न बीजशुद्धिः ।
भाग्यानि पूर्वं तपसार्जितानि काले फलन्त्यस्य यथैव वृक्षाः

śīlaṃ kulaṃ naiva na caiva vidyā jñānaṃ guṇā naiva na bījaśuddhiḥ |
bhāgyāni pūrvaṃ tapasārjitāni kāle phalantyasya yathaiva vṛkṣāḥ

---

1,113.53

तत्र मृत्युर्यत्र हन्ता तत्र श्रीर्यत्र सम्पदः ।
तत्र तत्र स्वयं याति प्रेर्यमाणः स्वकर्मभिः

tatra mṛtyuryatra hantā tatra śrīryatra sampadaḥ |
tatra tatra svayaṃ yāti preryamāṇaḥ svakarmabhiḥ

---

1,113.54

भूतपूर्वं कृतं कर्म कर्तारमनुतिष्ठति ।
यथा धेनुसहस्रेषु वत्सो विन्दन्ति मातरम्

bhūtapūrvaṃ kṛtaṃ karma kartāramanutiṣṭhati |
yathā dhenusahasreṣu vatso vindanti mātaram

---

1,113.55

एवं पूर्वकृतं कर्म कर्तारमनुतिष्ठाति ।
सुकृतं भुङ्क्ष्व चात्मीयं मूढ किं परितप्यसे

evaṃ pūrvakṛtaṃ karma kartāramanutiṣṭhāti |
sukṛtaṃ bhuṅkṣva cātmīyaṃ mūḍha kiṃ paritapyase

---

1,113.56

यथा पूर्वकृतं कर्म शुभं वा यदि वाशुभम् ।
तथा जन्मान्तरे तद्वै कर्ता रमनुगच्छति

yathā pūrvakṛtaṃ karma śubhaṃ vā yadi vāśubham |
tathā janmāntare tadvai kartā ramanugacchati

---

1,113.57

नीचः सर्षपमात्राणि परच्छिद्राणि पश्यति ।
आत्मनो बलिवमात्राणि पश्यन्नपि न पश्यति

nīcaḥ sarṣapamātrāṇi paracchidrāṇi paśyati |
ātmano balivamātrāṇi paśyannapi na paśyati

---

1,113.58

रागद्वेषादियुक्तानां न सुखं कुत्रचिद्द्विज ।
विचार्य खलु पश्यामि तत्सुखं यत्र निर्वृतिः

rāgadveṣādiyuktānāṃ na sukhaṃ kutraciddvija |
vicārya khalu paśyāmi tatsukhaṃ yatra nirvṛtiḥ

---

1,113.59

यत्र स्नेहो भयं तत्र स्नेहो दुः खस्य भाजनम् ।
स्नेहमूलानि दुः खानि तस्मिस्त्यक्ते महत्सुखम्

yatra sneho bhayaṃ tatra sneho duḥ khasya bhājanam |
snehamūlāni duḥ khāni tasmistyakte mahatsukham

---

1,113.60

शरीरमेवायतनं दुः खस्य च सुखस्य च ।
जीवितञ्च शरीरञ्च जात्यैव सह जायते

śarīramevāyatanaṃ duḥ khasya ca sukhasya ca |
jīvitañca śarīrañca jātyaiva saha jāyate

---

1,113.61

सर्वं परवशं दुः खं सर्व मात्मवशं सुखम् ।
एतद्विद्यात्समासेन लक्षणं सुखदुः खयोः

sarvaṃ paravaśaṃ duḥ khaṃ sarva mātmavaśaṃ sukham |
etadvidyātsamāsena lakṣaṇaṃ sukhaduḥ khayoḥ

---

1,113.62

सुखस्यानन्तरं दुः खं दुः खस्यानन्तरं सुखम् ।
शुखं दुः खं मनुष्याणां चक्रवत्परिवर्तते

sukhasyānantaraṃ duḥ khaṃ duḥ khasyānantaraṃ sukham |
śukhaṃ duḥ khaṃ manuṣyāṇāṃ cakravatparivartate

---

1,113.63

यद्गतं तदतिक्रान्तं यदि स्यात्तच्च दूरतः ।
वर्तमानेन वर्तेत न स शोकेन बाध्यते

yadgataṃ tadatikrāntaṃ yadi syāttacca dūrataḥ |
vartamānena varteta na sa śokena bādhyate

1,114.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे त्रयोशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 114 सूत उवाच ।
न कश्चित्कस्यचिन्मित्रं न कश्चित्कस्यचिद्रिपुः ।
कारणादेव जायन्ते मित्राणि रिपवस्तथा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhadṛ nītisāre trayośottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 114 sūta uvāca |
na kaścitkasyacinmitraṃ na kaścitkasyacidripuḥ |
kāraṇādeva jāyante mitrāṇi ripavastathā

---

1,114.2

शोकत्राणं भयत्राणं प्रीतिविश्वासभाजनम् ।
केन रत्नांमदं सृष्टं मित्रमित्यक्षरद्वयम्

śokatrāṇaṃ bhayatrāṇaṃ prītiviśvāsabhājanam |
kena ratnāṃmadaṃ sṛṣṭaṃ mitramityakṣaradvayam

---

1,114.3

सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम् ।
बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति

sakṛduccaritaṃ yena harirityakṣaradvayam |
baddhaḥ parikarastena mokṣāya gamanaṃ prati

---

1,114.4

न मातरि न दारेषु न सोदर्ये न चात्मजे ।
विश्वासस्तादृशः पुंसां यादृङ्मित्रे स्वभावजे

na mātari na dāreṣu na sodarye na cātmaje |
viśvāsastādṛśaḥ puṃsāṃ yādṛṅmitre svabhāvaje

---

1,114.5

यदिच्छेच्छाश्वतीं प्रीतिं त्रीन्दोषान्परिवर्जयेत् ।
द्युतमर्थप्रयोगञ्च परोक्षे दारदर्शनम्

yadicchecchāśvatīṃ prītiṃ trīndoṣānparivarjayet |
dyutamarthaprayogañca parokṣe dāradarśanam

---

1,114.6

मात्रा स्वस्त्रा दुहित्रा वा न विविक्तासनो वसेत् ।
बलवानिन्द्रियग्रामो विद्वांसमपि कर्षति

mātrā svastrā duhitrā vā na viviktāsano vaset |
balavānindriyagrāmo vidvāṃsamapi karṣati

---

1,114.7

विपरीतरतिः कामः स्वायतेषु न विद्यते ।
यथोपायो वधो दण्डस्तथैव ह्यनु वर्तते

viparītaratiḥ kāmaḥ svāyateṣu na vidyate |
yathopāyo vadho daṇḍastathaiva hyanu vartate

---

1,114.8

अपि कल्पानिलस्यैव तुरगस्य महोदधेः ।
शक्यते प्रसरो बोद्धुं न ह्यरक्तस्ये चतसः

api kalpānilasyaiva turagasya mahodadheḥ |
śakyate prasaro boddhuṃ na hyaraktasye catasaḥ

---

1,114.9

क्षणो नास्ति रहो नास्ति न स्ति प्रार्थयिता जनः ।
तेन शौनक नारीणां सतीत्वमुपजायते

kṣaṇo nāsti raho nāsti na sti prārthayitā janaḥ |
tena śaunaka nārīṇāṃ satītvamupajāyate

---

1,114.10

एक वै सेवते नित्यमन्यश्चेतपि रोचते ।
पुरुषाणामलाभेन नारी चैव पतिव्रता

eka vai sevate nityamanyaścetapi rocate |
puruṣāṇāmalābhena nārī caiva pativratā

---

1,114.11

जननी यानि कुरुते रहस्यं मदनातुरा ।
सुतैस्तानि न चिन्त्यानि शीलविप्रतिपत्तिभिः

jananī yāni kurute rahasyaṃ madanāturā |
sutaistāni na cintyāni śīlavipratipattibhiḥ

---

1,114.12

पराधीना निद्रा परदृदयकृत्यानुसरणं सदा हेला हास्यं नियतमपि शोकेन रहितम् ।
पणे न्यस्तः कायो विटजनखुरैर्दारितगलो बहूत्कण्ठवृतिर्जगति गणिक्राया बहुमतः

parādhīnā nidrā paradṛdayakṛtyānusaraṇaṃ sadā helā hāsyaṃ niyatamapi śokena rahitam |
paṇe nyastaḥ kāyo viṭajanakhurairdāritagalo bahūtkaṇṭhavṛtirjagati gaṇikrāyā bahumataḥ

---

1,114.13

अग्निरापः स्त्रियो मूर्खाः सर्पा राजकुलानि च ।
नित्यं परोपसेव्यानि सद्यः प्राणहराणि षट्

agnirāpaḥ striyo mūrkhāḥ sarpā rājakulāni ca |
nityaṃ paropasevyāni sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ

---

1,114.14

किं चित्रं यदि वेद (शब्द) शास्त्रकुशलो विप्रो भवेत्पण्डितः किं चित्रं यदि दण्डनीतिकुशलो राजा भवेद्धार्मिकः ।
किं चित्रं यदि रूपयौवनवती साध्वी भवेत्कामिनी तच्चित्रं यदि निर्धनो ऽपि पुरुषः पापं न कुर्यात्क्रचित्

kiṃ citraṃ yadi veda (śabda) śāstrakuśalo vipro bhavetpaṇḍitaḥ kiṃ citraṃ yadi daṇḍanītikuśalo rājā bhaveddhārmikaḥ |
kiṃ citraṃ yadi rūpayauvanavatī sādhvī bhavetkāminī taccitraṃ yadi nirdhano 'pi puruṣaḥ pāpaṃ na kuryātkracit

---

1,114.15

नात्मच्छिद्रं परे दद्याद्विद्याच्छिद्रं परस्य च ।
गूहेत्कूर्म इवाङ्गानि परभावञ्च लक्षयेत्

nātmacchidraṃ pare dadyādvidyācchidraṃ parasya ca |
gūhetkūrma ivāṅgāni parabhāvañca lakṣayet

---

1,114.16

पातालतलवा सिन्य उच्चप्राकारसंस्थिताः ।
यदि नो चिकुरोद्भेदाल्लभ्यन्ते कैः स्त्रियो न हि

pātālatalavā sinya uccaprākārasaṃsthitāḥ |
yadi no cikurodbhedāllabhyante kaiḥ striyo na hi

---

1,114.17

समधर्मा हि मर्मज्ञस्तीक्ष्णः स्वजनकण्टकः ।
न तथा बाधते शत्रुः कृतवैरो बहिः स्थितः

samadharmā hi marmajñastīkṣṇaḥ svajanakaṇṭakaḥ |
na tathā bādhate śatruḥ kṛtavairo bahiḥ sthitaḥ

---

1,114.18

स पण्डितो यो ह्यनुञ्जयेद्वै मिष्टेन बालं विनियेन शिष्टम् ।
अर्थेन नारीं तपसा हि देवान्सर्वांश्च लोकांश्च सुसंग्रहेण

sa paṇḍito yo hyanuñjayedvai miṣṭena bālaṃ viniyena śiṣṭam |
arthena nārīṃ tapasā hi devānsarvāṃśca lokāṃśca susaṃgraheṇa

---

1,114.19

छलेन मित्रं कलुषेण धर्मं परोपतापेन समृद्धिभावनम् ।
सुखेन विद्यां पुरुषेण नारीं वाञ्छन्ति वै ये न च पण्डितास्ते

chalena mitraṃ kaluṣeṇa dharmaṃ paropatāpena samṛddhibhāvanam |
sukhena vidyāṃ puruṣeṇa nārīṃ vāñchanti vai ye na ca paṇḍitāste

---

1,114.20

फलार्थो फलिनं वृक्षं यश्छिन्द्याद्दुर्मतिर्नरः ।
निष्फलं तस्य वै कार्यां महादोषमवाप्नुयात्

phalārtho phalinaṃ vṛkṣaṃ yaśchindyāddurmatirnaraḥ |
niṣphalaṃ tasya vai kāryāṃ mahādoṣamavāpnuyāt

---

1,114.21

सधनो हि तपस्वी च दूरतो वै कृतश्रमः ।
मद्यप स्त्री सतीत्येवं विप्र न श्रद्दधाम्यहम्

sadhano hi tapasvī ca dūrato vai kṛtaśramaḥ |
madyapa strī satītyevaṃ vipra na śraddadhāmyaham

---

1,114.22

न विश्वसेदविश्वस्ते मित्रस्यापि न विश्वसेत् ।
कदाचित्कुपितं मित्रं सर्वं गुह्यं प्रकाशयेत्

na viśvasedaviśvaste mitrasyāpi na viśvaset |
kadācitkupitaṃ mitraṃ sarvaṃ guhyaṃ prakāśayet

---

1,114.23

सर्वभूतेषु विश्वासः सर्वभूतेषु सात्त्विकः ।
स्वबावमात्मना गूहेदेतत्साधोर्हि लक्षणम्

sarvabhūteṣu viśvāsaḥ sarvabhūteṣu sāttvikaḥ |
svabāvamātmanā gūhedetatsādhorhi lakṣaṇam

---

1,114.24

यस्मिन्कस्मिन्कृते कार्ये कर्तारमनुवर्तते ।
सर्वथा वर्तमानो ऽपि धैर्यबुद्धिन्तु कारयेत्

yasminkasminkṛte kārye kartāramanuvartate |
sarvathā vartamāno 'pi dhairyabuddhintu kārayet

---

1,114.25

वृद्धाः स्त्रियो नवं मद्यं शुष्कं मांसं त्रिमूलकम् ।
रात्रौ दधि दिवा स्वप्नं विद्वान्षट् परिवर्जयेत्

vṛddhāḥ striyo navaṃ madyaṃ śuṣkaṃ māṃsaṃ trimūlakam |
rātrau dadhi divā svapnaṃ vidvānṣaṭ parivarjayet

---

1,114.26

विषं गोष्ठी दरिद्रस्य वृद्धस्य तरुणी विषम् ।
विषं कुशिक्षिता विद्या अजीर्णे भोजनं विषम्

viṣaṃ goṣṭhī daridrasya vṛddhasya taruṇī viṣam |
viṣaṃ kuśikṣitā vidyā ajīrṇe bhojanaṃ viṣam

---

1,114.27

प्रियं गानमकुण्ठस्य नीचस्योच्चासनं प्रियम् ।
प्रियं दानं दरिद्रस्य भूनश्चतरुणी प्रिया

priyaṃ gānamakuṇṭhasya nīcasyoccāsanaṃ priyam |
priyaṃ dānaṃ daridrasya bhūnaścataruṇī priyā

---

1,114.28

अत्यम्बुपानं कठिनाशनञ्च धातुक्षयोवेगविधारणञ्च ।
दिवाशयो जागरणञ्च रात्रौ षड्भिर्नराणां निवसन्ति रोगाः

atyambupānaṃ kaṭhināśanañca dhātukṣayovegavidhāraṇañca |
divāśayo jāgaraṇañca rātrau ṣaḍbhirnarāṇāṃ nivasanti rogāḥ

---

1,114.29

बालातपश्चाप्यतिमैथुनञ्च श्मशानधूमः करतापनञ्च ।
रजस्वलावत्क्रनिरीक्षणञ्च सुदीर्घमायुर्ननु कर्षयेच्च

bālātapaścāpyatimaithunañca śmaśānadhūmaḥ karatāpanañca |
rajasvalāvatkranirīkṣaṇañca sudīrghamāyurnanu karṣayecca

---

1,114.30

शुष्कं मांसं स्त्रियो वृद्धा बालार्कस्तरुणं दधि ।
प्रभाते मैथुनं निद्रा सद्यः प्राणहराणि षट्

śuṣkaṃ māṃsaṃ striyo vṛddhā bālārkastaruṇaṃ dadhi |
prabhāte maithunaṃ nidrā sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ

---

1,114.31

सद्यः पक्रघृतं द्राक्षा बाला स्त्री क्षीरभोजनम् ।
उष्णोदकं तरुच्छाया सद्यः प्राणहराणि षट्

sadyaḥ pakraghṛtaṃ drākṣā bālā strī kṣīrabhojanam |
uṣṇodakaṃ tarucchāyā sadyaḥ prāṇaharāṇi ṣaṭ

---

1,114.32

कूपादकं वटच्छाया नारीणाञ्च पयोधरः ।
शीतकाले भवेदुष्णमुष्णकाले च शीतलम्

kūpādakaṃ vaṭacchāyā nārīṇāñca payodharaḥ |
śītakāle bhaveduṣṇamuṣṇakāle ca śītalam

---

1,114.33

त्रयो बलकराः सद्यो बालाभ्यङ्गसुभोजनम् ।
त्रयो बलहराः सद्यो ह्यध्वा वे मैथुनं ज्वरः

trayo balakarāḥ sadyo bālābhyaṅgasubhojanam |
trayo balaharāḥ sadyo hyadhvā ve maithunaṃ jvaraḥ

---

1,114.34

शुष्कं मांसं पयो नित्यं भार्यामित्रैः सहैव तु ।
न भाक्तव्यं नृपैः सार्धं वियोगं कुरुते क्षणात्

śuṣkaṃ māṃsaṃ payo nityaṃ bhāryāmitraiḥ sahaiva tu |
na bhāktavyaṃ nṛpaiḥ sārdhaṃ viyogaṃ kurute kṣaṇāt

---

1,114.35

कुचेलिन दन्तमलोपधारिणं बह्वाशिनं निष्ठुरवाक्यभाषिणम् ।
सूर्योदये ह्यस्तमये ऽपि शायिनं विमुञ्चति श्रीरपि चक्रपाणिनम्

kucelina dantamalopadhāriṇaṃ bahvāśinaṃ niṣṭhuravākyabhāṣiṇam |
sūryodaye hyastamaye 'pi śāyinaṃ vimuñcati śrīrapi cakrapāṇinam

---

1,114.36

नित्यं छेदस्तृणानं धरणिविलखनं पादयोश्चापमार्ष्टिः दन्तानामप्यशौचं मलिनवसनता रूक्षता मूर्धजानाम् ।
द्वे सध्ये चापि निद्रा विवसनशयनं ग्रासहासातिरेकः स्वाङ्गे पीठे च वाद्यं निधनमुपनयेत्केशवस्यापि लक्ष्मीम्

nityaṃ chedastṛṇānaṃ dharaṇivilakhanaṃ pādayoścāpamārṣṭiḥ dantānāmapyaśaucaṃ malinavasanatā rūkṣatā mūrdhajānām |
dve sadhye cāpi nidrā vivasanaśayanaṃ grāsahāsātirekaḥ svāṅge pīṭhe ca vādyaṃ nidhanamupanayetkeśavasyāpi lakṣmīm

---

1,114.37

शिरः सुधौतं चरणौ सुमार्जितौ वराङ्गनासेवनमल्पभोजनम् ।
अनग्नशायित्वमपर्वमैथुनं चिरप्रनष्टां श्रियमानयन्ति षट्

śiraḥ sudhautaṃ caraṇau sumārjitau varāṅganāsevanamalpabhojanam |
anagnaśāyitvamaparvamaithunaṃ cirapranaṣṭāṃ śriyamānayanti ṣaṭ

---

1,114.38

यस्य कस्य तु पुष्पस्य पाणाडरस्य विशेषतः ।
शिरसा धार्यमाणस्य ह्यलक्ष्मीः प्रतिहन्यते

yasya kasya tu puṣpasya pāṇāḍarasya viśeṣataḥ |
śirasā dhāryamāṇasya hyalakṣmīḥ pratihanyate

---

1,114.39

दीपस्य पश्चिमा छाया छाया शय्यासनस्य च ।
रजकस्य तु यत्तीर्थलक्ष्मीस्तत्र तिष्ठति

dīpasya paścimā chāyā chāyā śayyāsanasya ca |
rajakasya tu yattīrthalakṣmīstatra tiṣṭhati

---

1,114.40

बालातपः प्रेतधूमः स्त्री वृद्धा तरुणं दधि ।
आयुष्कामो न सेवेत तथा संमार्जनीरजः

bālātapaḥ pretadhūmaḥ strī vṛddhā taruṇaṃ dadhi |
āyuṣkāmo na seveta tathā saṃmārjanīrajaḥ

---

1,114.41

गजाश्वरथधान्यानां गवाञ्चैव रजः शुभम् ।
अशुभं च विजानीयात्खरोष्ट्रजाविकेषु च

gajāśvarathadhānyānāṃ gavāñcaiva rajaḥ śubham |
aśubhaṃ ca vijānīyātkharoṣṭrajāvikeṣu ca

---

1,114.42

गवां रजो धान्यरजः पुत्रस्याङ्गभवं रजः ।
एतद्रजो महाशस्तं महापातकनाशनम्

gavāṃ rajo dhānyarajaḥ putrasyāṅgabhavaṃ rajaḥ |
etadrajo mahāśastaṃ mahāpātakanāśanam

---

1,114.43

अजारजः खररजो यत्तु संमार्जनीरजः ।
एतद्रजो महापापं महाकिल्बिषकारकम्

ajārajaḥ khararajo yattu saṃmārjanīrajaḥ |
etadrajo mahāpāpaṃ mahākilbiṣakārakam

---

1,114.44

शूर्पवातो नखाग्राम्बु स्नानवस्त्रमृजोदकम् ।
केशाम्बु मार्जनीरेणुर्हन्ति पुण्यं पुरा कृतम्

śūrpavāto nakhāgrāmbu snānavastramṛjodakam |
keśāmbu mārjanīreṇurhanti puṇyaṃ purā kṛtam

---

1,114.45

विप्रयोर्विप्रवह्न्योश्च दम्पत्योः स्वामिनोस्तथा ।
अन्तरेण न गन्तव्यं हयस्य वृषभस्य च

viprayorvipravahnyośca dampatyoḥ svāminostathā |
antareṇa na gantavyaṃ hayasya vṛṣabhasya ca

---

1,114.46

स्त्रीषु राजाग्निसर्पेषु स्वाध्याये शत्रुसेवने ।
भोगास्वादेषु विश्वासं कः प्राज्ञः कर्तुमर्हति

strīṣu rājāgnisarpeṣu svādhyāye śatrusevane |
bhogāsvādeṣu viśvāsaṃ kaḥ prājñaḥ kartumarhati

---

1,114.47

न विश्वसेदविश्वस्तं विश्वस्तं विश्वस्तं नातिविश्वसेत् ।
विश्वासाद्भयमुत्पन्नं मूलादपि निकृन्तति

na viśvasedaviśvastaṃ viśvastaṃ viśvastaṃ nātiviśvaset |
viśvāsādbhayamutpannaṃ mūlādapi nikṛntati

---

1,114.48

वैरिणा सह सन्धाय विश्वस्तो यदि तिष्ठति ।
स वृक्षाग्रे प्रसुप्तो हि पतितः प्रतिबुध्यते

vairiṇā saha sandhāya viśvasto yadi tiṣṭhati |
sa vṛkṣāgre prasupto hi patitaḥ pratibudhyate

---

1,114.49

नात्यन्तं मृदुना भाव्यं नात्यन्तं कूरकर्मणा ।
मृदुनैव मृदुं हन्ति दारुणेनैव दारुणम्

nātyantaṃ mṛdunā bhāvyaṃ nātyantaṃ kūrakarmaṇā |
mṛdunaiva mṛduṃ hanti dāruṇenaiva dāruṇam

---

1,114.50

नात्यन्तं सरलैर्भाव्यं नात्यन्तं मृदुना तथा ।
सरलास्तत्र छिद्यन्ते कुब्जास्तिष्ठन्ति पादपाः

nātyantaṃ saralairbhāvyaṃ nātyantaṃ mṛdunā tathā |
saralāstatra chidyante kubjāstiṣṭhanti pādapāḥ

---

1,114.51

नमन्ति फलिनो वृक्षा नमन्ति गुणिनो जनाः ।
शुष्कवृक्षाश्च मूर्खाश्च भिद्यन्ते न नमन्ति च

namanti phalino vṛkṣā namanti guṇino janāḥ |
śuṣkavṛkṣāśca mūrkhāśca bhidyante na namanti ca

---

1,114.52

अप्रार्थितानि दुः खानि यथैवायान्ति यान्ति च ।
मार्जार इव लुम्पेत तथा प्रार्थयितार नरः

aprārthitāni duḥ khāni yathaivāyānti yānti ca |
mārjāra iva lumpeta tathā prārthayitāra naraḥ

---

1,114.53

पूर्वं पश्चाच्चरन्त्यार्ये सदैव बहुसम्पदः ।
विपरीतमनार्ये च यथेच्छसि तथा चर

pūrvaṃ paścāccarantyārye sadaiva bahusampadaḥ |
viparītamanārye ca yathecchasi tathā cara

---

1,114.54

षट्कर्णो भिद्यते मन्त्रश्चतुः कर्णश्चधार्यते ।
द्विकर्णस्य तु मन्त्रस्य ब्रह्माप्यन्त न बुध्यते

ṣaṭkarṇo bhidyate mantraścatuḥ karṇaścadhāryate |
dvikarṇasya tu mantrasya brahmāpyanta na budhyate

---

1,114.55

तया गवा किं क्रियते या न दोग्ध्री न गर्भिणी ।
कोरऽथ पुत्रेण जातेन यो न विद्वान्न धार्मिकः

tayā gavā kiṃ kriyate yā na dogdhrī na garbhiṇī |
kor'tha putreṇa jātena yo na vidvānna dhārmikaḥ

---

1,114.56

एकेनापि सुपुत्रेण विद्यायुक्तेन धीमता ।
कुलं पुरुषसिंहेन चन्द्रेण गगनं यथा

ekenāpi suputreṇa vidyāyuktena dhīmatā |
kulaṃ puruṣasiṃhena candreṇa gaganaṃ yathā

---

1,114.57

एकेनापि सुवृक्षेण पुष्पितेन सुगन्धिना ।
वनं सुवासितं सर्वं सुपुत्रेण कुलं यथा

ekenāpi suvṛkṣeṇa puṣpitena sugandhinā |
vanaṃ suvāsitaṃ sarvaṃ suputreṇa kulaṃ yathā

---

1,114.58

एको हि गुणवान्पुत्रो निर्गुणेन शतेन किम् ।
चन्द्रो हन्ति तमांस्येको न च ज्योतिः सहस्रकम्

eko hi guṇavānputro nirguṇena śatena kim |
candro hanti tamāṃsyeko na ca jyotiḥ sahasrakam

---

1,114.59

लालयेत्पञ्च वर्षाणि दश वर्षाणि ताडयेत् ।
प्राप्ते तु षोडशे वर्षे पुत्रं मित्रवदाचरेत्

lālayetpañca varṣāṇi daśa varṣāṇi tāḍayet |
prāpte tu ṣoḍaśe varṣe putraṃ mitravadācaret

---

1,114.60

जायमानो हरेद्दारान् वर्धमानो हरेद्धनम् ।
म्रियमाणो हरेत्प्राणान्नास्ति पुत्रसमो रिपुः

jāyamāno hareddārān vardhamāno hareddhanam |
mriyamāṇo haretprāṇānnāsti putrasamo ripuḥ

---

1,114.61

केचिन्मृगमुखा व्याघ्राः केचिद्व्याघ्रमुखा मृगाः ।
तत्स्वरूपपहिज्ञाने ह्यविश्वासः पदेपदे

kecinmṛgamukhā vyāghrāḥ kecidvyāghramukhā mṛgāḥ |
tatsvarūpapahijñāne hyaviśvāsaḥ padepade

---

1,114.62

एकः क्षमावतां दोषो द्वितीयो नोपपद्यते ।
यदेनं क्षमया युक्तमशक्तं मन्यते जनः

ekaḥ kṣamāvatāṃ doṣo dvitīyo nopapadyate |
yadenaṃ kṣamayā yuktamaśaktaṃ manyate janaḥ

---

1,114.63

एतदेवानुमन्येत भोगा हि क्षणभङ्गिनः ।
स्निग्धेषु च विदग्धस्य मतयो वै ह्यनाकुलाः

etadevānumanyeta bhogā hi kṣaṇabhaṅginaḥ |
snigdheṣu ca vidagdhasya matayo vai hyanākulāḥ

---

1,114.64

ज्येष्ठः पितृसमो भ्राता मृते पितरि शौनक ।
सर्वेषां स पिता हि स्यात्सर्वेषामनुपालकः

jyeṣṭhaḥ pitṛsamo bhrātā mṛte pitari śaunaka |
sarveṣāṃ sa pitā hi syātsarveṣāmanupālakaḥ

---

1,114.65

कनिष्ठेषु च सर्वेषु समत्वेनानुवर्तते ।
समापभोगजीवेषु यथैवं तनयेषु च

kaniṣṭheṣu ca sarveṣu samatvenānuvartate |
samāpabhogajīveṣu yathaivaṃ tanayeṣu ca

---

1,114.66

बहूनामल्पसाराणां समवायो हि दारुणः ।
तृणैरावेष्टिता रज्जुस्तया नागो ऽपि बध्यते

bahūnāmalpasārāṇāṃ samavāyo hi dāruṇaḥ |
tṛṇairāveṣṭitā rajjustayā nāgo 'pi badhyate

---

1,114.67

अपहृत्य परस्वं हि यस्तु दानं प्रयच्छति ।
स दाता नरकं याति यस्यार्थास्तस्य तत्फलम्

apahṛtya parasvaṃ hi yastu dānaṃ prayacchati |
sa dātā narakaṃ yāti yasyārthāstasya tatphalam

---

1,114.68

देवद्रव्यविनाशेन ब्रह्मस्वहरणेन च ।
कुलान्यकुलतां यान्ति ब्राह्मणातिक्रमेण च

devadravyavināśena brahmasvaharaṇena ca |
kulānyakulatāṃ yānti brāhmaṇātikrameṇa ca

---

1,114.69

ब्रह्मघ्ने च सुरापे च चोरे भग्नव्रते तथा ।
निष्कृतिर्विहिता सद्भिः कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः

brahmaghne ca surāpe ca core bhagnavrate tathā |
niṣkṛtirvihitā sadbhiḥ kṛtaghne nāsti niṣkṛtiḥ

---

1,114.70

नाश्रन्ति पितरो देवाः क्षुद्रस्य वृषलीपतेः ।
भार्याजितस्य नाश्रन्ति यस्याश्चोपपतिर्गृहे

nāśranti pitaro devāḥ kṣudrasya vṛṣalīpateḥ |
bhāryājitasya nāśranti yasyāścopapatirgṛhe

---

1,114.71

अकृजज्ञमनार्यञ्च दीर्धरोषमनार्जवम् ।
चतुरो विद्धि चाण्डालाञ्जात्या जायेत पञ्चमः

akṛjajñamanāryañca dīrdharoṣamanārjavam |
caturo viddhi cāṇḍālāñjātyā jāyeta pañcamaḥ

---

1,114.72

नोपेक्षितव्यो दुर्बद्धि शत्रुरल्पो ऽप्यवज्ञया ।
वह्निरल्पो ऽप्यसंहार्यः कुरुते भस्मसाज्जगत्

nopekṣitavyo durbaddhi śatruralpo 'pyavajñayā |
vahniralpo 'pyasaṃhāryaḥ kurute bhasmasājjagat

---

1,114.73

नवे वयसि यः शान्तः स शान्त इति मे मतिः ।
धातुषु क्षीयमाणेषु शमः कस्य न जायते

nave vayasi yaḥ śāntaḥ sa śānta iti me matiḥ |
dhātuṣu kṣīyamāṇeṣu śamaḥ kasya na jāyate

---

1,114.74

पन्थान इव विप्रेन्द्र सर्वसाधारणाः श्रियः ।
मदीया इति मत्वा वै न हि हर्षयुतो भवेत्

panthāna iva viprendra sarvasādhāraṇāḥ śriyaḥ |
madīyā iti matvā vai na hi harṣayuto bhavet

---

1,114.75

चित्तायत्तं धातुवश्यं शरीरं चित्ते नष्टे धातवो यान्ति नाशम् ।
तस्माच्चित्तं सर्वदा रक्षणीयं स्वस्थे चित्ते धातवः सम्भवन्ति

cittāyattaṃ dhātuvaśyaṃ śarīraṃ citte naṣṭe dhātavo yānti nāśam |
tasmāccittaṃ sarvadā rakṣaṇīyaṃ svasthe citte dhātavaḥ sambhavanti

1,115.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बृहदृ नीतिसारे चतुर्दशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 115 सूत उवाच ।
कुमार्यां च कुमित्रं च कुराजानं कुपुत्रकम् ।
कुकन्यां च कुदेशं च दूरतः परिवर्जयेत्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bṛhadṛ nītisāre caturdaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 115 sūta uvāca |
kumāryāṃ ca kumitraṃ ca kurājānaṃ kuputrakam |
kukanyāṃ ca kudeśaṃ ca dūrataḥ parivarjayet

---

1,115.2

धर्मः प्रव्रजितस्तपः प्रचलितं सत्यं च दूरं गतं पृथ्वी वन्ध्यफला जनाः कपटिनो लौल्ये स्थिता ब्राह्मणाः ।
मर्त्याः स्त्रीवशगाः स्त्रियश्च चपला नीचा जना उन्नताः हा कष्टं खलुजीवितं कलियुगे धन्या जना ये मृताः

dharmaḥ pravrajitastapaḥ pracalitaṃ satyaṃ ca dūraṃ gataṃ pṛthvī vandhyaphalā janāḥ kapaṭino laulye sthitā brāhmaṇāḥ |
martyāḥ strīvaśagāḥ striyaśca capalā nīcā janā unnatāḥ hā kaṣṭaṃ khalujīvitaṃ kaliyuge dhanyā janā ye mṛtāḥ

---

1,115.3

धन्यास्ते ये न पश्यन्ति देशभङ्गं कुलक्षयम् ।
परचित्तगतान् दारान्पुत्रं कुव्यसने स्थितम्

dhanyāste ye na paśyanti deśabhaṅgaṃ kulakṣayam |
paracittagatān dārānputraṃ kuvyasane sthitam

---

1,115.4

कुपुत्रे निर्वृतिर्नास्ति कुभार्यायां कुतो रतिः ।
सुमित्र नास्ति विश्वासः कुराज्ये नास्ति जीवितम्

kuputre nirvṛtirnāsti kubhāryāyāṃ kuto ratiḥ |
sumitra nāsti viśvāsaḥ kurājye nāsti jīvitam

---

1,115.5

परान्नं च परस्वं च परशय्याः परस्त्रियः ।
परवेश्मनि वासश्च शक्रादपि हरेच्छ्रियम्

parānnaṃ ca parasvaṃ ca paraśayyāḥ parastriyaḥ |
paraveśmani vāsaśca śakrādapi harecchriyam

---

1,115.6

आलापाद्गात्रसंस्पर्शात्संसर्गात्सह भोजनात् ।
आसनाच्छयनाद्यानात्पापं संक्रमते नृणाम्

ālāpādgātrasaṃsparśātsaṃsargātsaha bhojanāt |
āsanācchayanādyānātpāpaṃ saṃkramate nṛṇām

---

1,115.7

स्त्रियो नश्यन्ति रूपेण तपः क्रोधन नश्यति ।
गावो द्वरप्रचारेण शूद्रान्नेन द्विजोत्तमः

striyo naśyanti rūpeṇa tapaḥ krodhana naśyati |
gāvo dvarapracāreṇa śūdrānnena dvijottamaḥ

---

1,115.8

आसनादेकशय्यायां बोजनात्पङ्क्तिसङ्करात् ।
ततः संक्रमते पापं घटाद्धट इवोदकम्

āsanādekaśayyāyāṃ bojanātpaṅktisaṅkarāt |
tataḥ saṃkramate pāpaṃ ghaṭāddhaṭa ivodakam

---

1,115.9

लालने बहवो दोषास्ताडने बहवो गुणाः ।
तस्माच्छिष्यं च पुत्रं च ताडयेन्न तु लालयेत्

lālane bahavo doṣāstāḍane bahavo guṇāḥ |
tasmācchiṣyaṃ ca putraṃ ca tāḍayenna tu lālayet

---

1,115.10

अध्वा जरा देहवतां पर्वतानां जलं जरा ।
असंभोगश्च नारीणां वस्त्राणामातपो जरा

adhvā jarā dehavatāṃ parvatānāṃ jalaṃ jarā |
asaṃbhogaśca nārīṇāṃ vastrāṇāmātapo jarā

---

1,115.11

अधमाः कलिमिच्छन्ति सन्धिमिच्छति मध्यमाः ।
उत्तमा मानमिच्छन्ति मानो हि महतां धनम्

adhamāḥ kalimicchanti sandhimicchati madhyamāḥ |
uttamā mānamicchanti māno hi mahatāṃ dhanam

---

1,115.12

मानो हि मूलमर्थस्य माने सति धनेन किम् ।
प्रभ्रष्टमानदर्पस्य किं धनेन किमायुषा

māno hi mūlamarthasya māne sati dhanena kim |
prabhraṣṭamānadarpasya kiṃ dhanena kimāyuṣā

---

1,115.13

अधमा धनमिच्छन्ति धनमानौ हि मध्यमाः ।
उत्तमा मानमिच्छन्ति मानो हि महतां धनम्

adhamā dhanamicchanti dhanamānau hi madhyamāḥ |
uttamā mānamicchanti māno hi mahatāṃ dhanam

---

1,115.14

वने ऽपि सिंहा न नमन्ति कं च बुभु क्षिता मांसनिरीक्षणं च ।
धनैर्विहीनाः सुकुलेषु जाता न नीचकर्माणि समारभन्ते

vane 'pi siṃhā na namanti kaṃ ca bubhu kṣitā māṃsanirīkṣaṇaṃ ca |
dhanairvihīnāḥ sukuleṣu jātā na nīcakarmāṇi samārabhante

---

1,115.15

नाभिषेको न संस्कारः सिंहस्य क्रियते वने ।
नित्यमूर्जितसत्त्वस्य स्वयमेव मृगेन्द्रता

nābhiṣeko na saṃskāraḥ siṃhasya kriyate vane |
nityamūrjitasattvasya svayameva mṛgendratā

---

1,115.16

वणिक्प्रमादी भृकश्च मानी भिक्षुर्विलासी ह्यधनश्च कामी ।
वराङ्गना चाप्रियवादिनी च न ते च कर्माणि समारभन्ते

vaṇikpramādī bhṛkaśca mānī bhikṣurvilāsī hyadhanaśca kāmī |
varāṅganā cāpriyavādinī ca na te ca karmāṇi samārabhante

---

1,115.17

दाता दरिद्रः कृपणोरऽथयुक्तः पुत्त्रो ऽविधेयः कुजनस्य सेवा ।
परोपकारेषु नरस्य मृत्युः प्रजायते दुश्चरितानि पञ्च

dātā daridraḥ kṛpaṇor'thayuktaḥ puttro 'vidheyaḥ kujanasya sevā |
paropakāreṣu narasya mṛtyuḥ prajāyate duścaritāni pañca

---

1,115.18

कान्तावियोगः स्वजनापमानं ऋणस्य शेषः कुजनस्य सेवा ।
दारिद्रयाभावाद्विमुखाश्च मित्रा विनाग्निना पञ्च दहन्ति तीव्राः

kāntāviyogaḥ svajanāpamānaṃ ṛṇasya śeṣaḥ kujanasya sevā |
dāridrayābhāvādvimukhāśca mitrā vināgninā pañca dahanti tīvrāḥ

---

1,115.19

चिन्तासहस्रेषु च तेषु मध्ये चिन्ताश्चतस्रो ऽप्यसिधारतुल्याः ।
नीचापमानं क्षुधितं कलत्रं भार्या विरक्ता सहजोपरोधः

cintāsahasreṣu ca teṣu madhye cintāścatasro 'pyasidhāratulyāḥ |
nīcāpamānaṃ kṣudhitaṃ kalatraṃ bhāryā viraktā sahajoparodhaḥ

---

1,115.20

वश्यश्च पुर्त्रेरऽथ करी च विद्या अरोगिता सज्जनसङ्गतिश्च ।
इष्टा च भार्या वशवर्तिनी च दुः खस्य मूलोद्धरणानि पञ्च

vaśyaśca purtrer'tha karī ca vidyā arogitā sajjanasaṅgatiśca |
iṣṭā ca bhāryā vaśavartinī ca duḥ khasya mūloddharaṇāni pañca

---

1,115.21

कुरङ्गमातङ्गपतङ्गंभृग मीना हताः पञ्चबिरेव पञ्च ।
एकः प्रमाथी स कथं न घात्यो यः सेवते पञ्चभिरेव पञ्च

kuraṅgamātaṅgapataṅgaṃbhṛga mīnā hatāḥ pañcabireva pañca |
ekaḥ pramāthī sa kathaṃ na ghātyo yaḥ sevate pañcabhireva pañca

---

1,115.22

अधीरः कर्कशः स्तब्धः कुचेलः स्वयमागतः ।
पञ्च विप्रा न पूज्यन्ते बृहस्पतिसमा अपि

adhīraḥ karkaśaḥ stabdhaḥ kucelaḥ svayamāgataḥ |
pañca viprā na pūjyante bṛhaspatisamā api

---

1,115.23

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च ।
पञ्चैतानि विविच्यन्ते जायमानस्य देहिनः

āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca |
pañcaitāni vivicyante jāyamānasya dehinaḥ

---

1,115.24

पर्वतारोहणे तोये गोकुले दुष्टनिग्रहे ।
पतितस्य समुत्थाने शस्ताः पञ्च (ह्येते) गुणाः स्मृताः

parvatārohaṇe toye gokule duṣṭanigrahe |
patitasya samutthāne śastāḥ pañca (hyete) guṇāḥ smṛtāḥ

---

1,115.25

अभ्रच्छाया खले प्रीतिः परनारीषु संगतिः ।
पञ्चैते ह्यस्थिरा भावा यौवनानि धनानि च

abhracchāyā khale prītiḥ paranārīṣu saṃgatiḥ |
pañcaite hyasthirā bhāvā yauvanāni dhanāni ca

---

1,115.26

अस्थिरं जीवितं लोके अस्थिरं धनयौवनम् ।
अस्थिरं पुत्त्रदाराद्यं धर्मः कीर्तिर्यशः स्थिरम्

asthiraṃ jīvitaṃ loke asthiraṃ dhanayauvanam |
asthiraṃ puttradārādyaṃ dharmaḥ kīrtiryaśaḥ sthiram

---

1,115.27

शत जीवितमत्यल्पं रात्रिस्तस्यार्धहारिणी ।
व्याधिशोकजरायासैरर्धं तदपि निष्फलम्

śata jīvitamatyalpaṃ rātristasyārdhahāriṇī |
vyādhiśokajarāyāsairardhaṃ tadapi niṣphalam

---

1,115.28

आयुर्वर्षशतं नृणां परिमितं रात्रौ तदर्धं गतं तस्यार्धस्थितकिञ्चिदर्धमधिकं बाल्यस्य काले गतम् ।
किञ्चिद्वन्धुवियोगदुः खमरणैर्भूपालसेवागतं शेषं वारितरङ्गगर्भचपलं मानेन किं मानिनाम्

āyurvarṣaśataṃ nṛṇāṃ parimitaṃ rātrau tadardhaṃ gataṃ tasyārdhasthitakiñcidardhamadhikaṃ bālyasya kāle gatam |
kiñcidvandhuviyogaduḥ khamaraṇairbhūpālasevāgataṃ śeṣaṃ vāritaraṅgagarbhacapalaṃ mānena kiṃ māninām

---

1,115.29

अहोरात्रमयो लोके जरारूपेण संचरेत् ।
मृत्युर्ग्रसति भूतानि पवनं पन्नगो यथा

ahorātramayo loke jarārūpeṇa saṃcaret |
mṛtyurgrasati bhūtāni pavanaṃ pannago yathā

---

1,115.30

गच्छतस्तिष्ठतो वापि जाग्रतः स्वपतो न चेत् ।
सर्वसत्त्वहितार्थाय पशोरिव विचेष्टितम्

gacchatastiṣṭhato vāpi jāgrataḥ svapato na cet |
sarvasattvahitārthāya paśoriva viceṣṭitam

---

1,115.31

अहितहितविचारशून्यबुद्धेः श्रुतिसमये बहुभिर्वितर्कितस्य ।
उदरभरणमात्रतुष्टबुद्धेः पुरुषपशोश्च पशोश्च को विशेषः

ahitahitavicāraśūnyabuddheḥ śrutisamaye bahubhirvitarkitasya |
udarabharaṇamātratuṣṭabuddheḥ puruṣapaśośca paśośca ko viśeṣaḥ

---

1,115.32

शौर्ये तपसि दाने च यस्य न प्रथितं यशः ।
विद्यायामर्थलाभे वा मातुरुच्चार एव सः

śaurye tapasi dāne ca yasya na prathitaṃ yaśaḥ |
vidyāyāmarthalābhe vā māturuccāra eva saḥ

---

1,115.33

यज्जीव्यते क्षणमपि प्रथितं मनुष्यैर्विज्ञानविक्रमयशोभिरभग्नमानैः ।
तन्नाम जीवितमिति प्रवदन्ति तज्ज्ञाः काको ऽपि जीवति चिरं च बलिं च भुङ्क्ते

yajjīvyate kṣaṇamapi prathitaṃ manuṣyairvijñānavikramayaśobhirabhagnamānaiḥ |
tannāma jīvitamiti pravadanti tajjñāḥ kāko 'pi jīvati ciraṃ ca baliṃ ca bhuṅkte

---

1,115.34

किं जीवितेन धनमानविवर्जितेन मित्रेण किं भवति भीतिसशङ्कितेन ।
सिंहव्रतं चरत गच्छत मा विषादं काको ऽपि जीवति चिरं च बलिं च भुङ्क्ते

kiṃ jīvitena dhanamānavivarjitena mitreṇa kiṃ bhavati bhītisaśaṅkitena |
siṃhavrataṃ carata gacchata mā viṣādaṃ kāko 'pi jīvati ciraṃ ca baliṃ ca bhuṅkte

---

1,115.35

यो वात्मनीह न गुरौ न च भृत्यवर्गे दीने दयां न कुरुते न च मित्रकार्ये ।
किं तस्य जीवितफलेनमनुष्यलोके काको ऽपि जीवति चिरं च बलिं च भुङ्क्ते

yo vātmanīha na gurau na ca bhṛtyavarge dīne dayāṃ na kurute na ca mitrakārye |
kiṃ tasya jīvitaphalenamanuṣyaloke kāko 'pi jīvati ciraṃ ca baliṃ ca bhuṅkte

---

1,115.36

यस्य त्रिवर्गशून्यानि दिनान्यायान्ति यान्ति च ।
स लौहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति

yasya trivargaśūnyāni dinānyāyānti yānti ca |
sa lauhakārabhastreva śvasannapi na jīvati

---

1,115.37

स्वाधीनवृत्तेः साफल्यं न पराधीनवर्तिता ।
ये पराधीनकर्माणो जीवन्तो ऽपि च ते मृताः

svādhīnavṛtteḥ sāphalyaṃ na parādhīnavartitā |
ye parādhīnakarmāṇo jīvanto 'pi ca te mṛtāḥ

---

1,115.38

सु(स्व) पूरा वै कापुरुषाः सु(स्व) पूरो मूषिकाञ्जलिः ।
असन्तुष्टः कापुरुषः स्वल्पकेनापि तुष्यति

su(sva) pūrā vai kāpuruṣāḥ su(sva) pūro mūṣikāñjaliḥ |
asantuṣṭaḥ kāpuruṣaḥ svalpakenāpi tuṣyati

---

1,115.39

अभ्रच्छाया तृणादग्निर्नोचसेवा पथो जलम् ।
वेश्यारागः खले प्रीतिः षडेते बुद्वुदोपमाः

abhracchāyā tṛṇādagnirnocasevā patho jalam |
veśyārāgaḥ khale prītiḥ ṣaḍete budvudopamāḥ

---

1,115.40

वाचा विहितसार्थेन लोको न च सुखायते ।
जीवितं मानमूलं हि माने म्लाने कुतः सुखम्?

vācā vihitasārthena loko na ca sukhāyate |
jīvitaṃ mānamūlaṃ hi māne mlāne kutaḥ sukham?

---

1,115.41

अबलस्य बलं राजा बालस्य रुदितं बलम् ।
बलं मूर्खस्य मौनं हि तस्करस्यानृतं बलम्

abalasya balaṃ rājā bālasya ruditaṃ balam |
balaṃ mūrkhasya maunaṃ hi taskarasyānṛtaṃ balam

---

1,115.42

यथायथा हि पुरुषः शास्त्रं समधिगच्छति ।
तथातथास्य मेधा स्याद्विज्ञानं चास्य रोचते

yathāyathā hi puruṣaḥ śāstraṃ samadhigacchati |
tathātathāsya medhā syādvijñānaṃ cāsya rocate

---

1,115.43

यथायथा हि पुरुषः कल्याणे कुरुते मतिम् ।
तथातथा हि सर्वत्र श्लिष्यते लोकसुप्रियः

yathāyathā hi puruṣaḥ kalyāṇe kurute matim |
tathātathā hi sarvatra śliṣyate lokasupriyaḥ

---

1,115.44

लोभप्रमादविश्वासैः पुरुषो नश्यति त्रिभिः ।
तस्माल्लोभो न कर्तव्यः प्रमादो नोन विश्वसेत्

lobhapramādaviśvāsaiḥ puruṣo naśyati tribhiḥ |
tasmāllobho na kartavyaḥ pramādo nona viśvaset

---

1,115.45

तावद्भयस्य भेतव्यं यावद्भयमनागतम् ।
उत्पन्ने तु भये तीव्रे स्थातव्यं वै ह्यभीतवत्

tāvadbhayasya bhetavyaṃ yāvadbhayamanāgatam |
utpanne tu bhaye tīvre sthātavyaṃ vai hyabhītavat

---

1,115.46

ऋणशेषं चाग्निशेषं व्याधिशेषं तथैव च ।
पुनः पुनः प्रवर्धन्ते तस्माच्छेषं न कारयेत्

ṛṇaśeṣaṃ cāgniśeṣaṃ vyādhiśeṣaṃ tathaiva ca |
punaḥ punaḥ pravardhante tasmāccheṣaṃ na kārayet

---

1,115.47

कृते प्रतिकृतं कुर्याद्धिंसिते प्रतिहिंसितम् ।
न तत्र दोषं पश्यामि दुष्टे दोषं समाचरेत्

kṛte pratikṛtaṃ kuryāddhiṃsite pratihiṃsitam |
na tatra doṣaṃ paśyāmi duṣṭe doṣaṃ samācaret

---

1,115.48

परोक्षे कार्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम् ।
वर्जयेत्तादृशं मित्रं मायामयमरिं तथा

parokṣe kāryahantāraṃ pratyakṣe priyavādinam |
varjayettādṛśaṃ mitraṃ māyāmayamariṃ tathā

---

1,115.49

दुर्जनस्य हि संगेन सुजनो ऽपि विनश्यति ।
प्रसन्नमपि पानीयं कर्दमैः कलुषीकृतम्

durjanasya hi saṃgena sujano 'pi vinaśyati |
prasannamapi pānīyaṃ kardamaiḥ kaluṣīkṛtam

---

1,115.50

स भुङ्क्ते सद्विजो भुङ्क्ते समशेषनिरूपणम् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन द्विजः पूज्यः प्रयत्नतः

sa bhuṅkte sadvijo bhuṅkte samaśeṣanirūpaṇam |
tasmātsarvaprayatnena dvijaḥ pūjyaḥ prayatnataḥ

---

1,115.51

तद्भुज्यते यद्द्विजभुक्तशेषं स बुद्धिमान्यो न करोति पापम् ।
तत्सौहृदं यक्रियते परोक्षे दम्भैर्विना यः क्रियते स धर्मः

tadbhujyate yaddvijabhuktaśeṣaṃ sa buddhimānyo na karoti pāpam |
tatsauhṛdaṃ yakriyate parokṣe dambhairvinā yaḥ kriyate sa dharmaḥ

---

1,115.52

न सा सभा यत्र न सन्ति वृद्धाः वृद्धा न ते ये न वदन्ति धर्मम् ।
धर्मः स नो यत्र न सत्यमस्ति नैतत्सत्यं यच्छलेनानुविद्धम्

na sā sabhā yatra na santi vṛddhāḥ vṛddhā na te ye na vadanti dharmam |
dharmaḥ sa no yatra na satyamasti naitatsatyaṃ yacchalenānuviddham

---

1,115.53

ब्राह्मणो ऽपि मनुष्याणामादित्यश्चैव तेजसाम् ।
शिरो ऽपि सर्वगात्राणां व्रतानां सत्यमुत्तमम्

brāhmaṇo 'pi manuṣyāṇāmādityaścaiva tejasām |
śiro 'pi sarvagātrāṇāṃ vratānāṃ satyamuttamam

---

1,115.54

तन्मङ्गलं यत्र मनः प्रसन्नं तज्जीवनं यन्न परस्य सेवा ।
तदर्जितं यत्स्वजनेन भुक्तं तद्गर्जितं यत्समरे रिपूणाम्

tanmaṅgalaṃ yatra manaḥ prasannaṃ tajjīvanaṃ yanna parasya sevā |
tadarjitaṃ yatsvajanena bhuktaṃ tadgarjitaṃ yatsamare ripūṇām

---

1,115.55

सा स्त्रीया न मदं कुर्यात्स सुखी तृष्णयोज्झितः ।
तन्मित्रं यत्र विश्वासः पुरुषः स जितेन्द्रियः

sā strīyā na madaṃ kuryātsa sukhī tṛṣṇayojjhitaḥ |
tanmitraṃ yatra viśvāsaḥ puruṣaḥ sa jitendriyaḥ

---

1,115.56

तत्र मुक्तादरस्नेहो विलुप्तं यत्र सौहृदम् ।
तदेव केवलं श्लघ्यं यस्यात्मा क्रियते स्तुतौ

tatra muktādarasneho viluptaṃ yatra sauhṛdam |
tadeva kevalaṃ ślaghyaṃ yasyātmā kriyate stutau

---

1,115.57

नदीनामग्निहोत्राणां भारतस्य कलस्य च ।
मूलान्वेषो न कर्तव्यो मूलाद्दोषो न हीयते

nadīnāmagnihotrāṇāṃ bhāratasya kalasya ca |
mūlānveṣo na kartavyo mūlāddoṣo na hīyate

---

1,115.58

लवणजलान्ता नद्यः स्त्रीभेदान्तं च मैथुनम् ।
षैशुन्यं जनवार्तान्तं वित्तं दुः खत्रयान्तकम्

lavaṇajalāntā nadyaḥ strībhedāntaṃ ca maithunam |
ṣaiśunyaṃ janavārtāntaṃ vittaṃ duḥ khatrayāntakam

---

1,115.59

राज्यश्रीर्ब्रह्मशापान्ता पापान्तं ब्रह्मवर्चसम् ।
आचान्तं घोषवासान्तं कुलस्यान्तं स्त्रिया प्रभो (भुः)

rājyaśrīrbrahmaśāpāntā pāpāntaṃ brahmavarcasam |
ācāntaṃ ghoṣavāsāntaṃ kulasyāntaṃ striyā prabho (bhuḥ)

---

1,115.60

सर्वे क्षयान्ता निलयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम्

sarve kṣayāntā nilayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ |
saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam

---

1,115.61

यदीच्छेत्पुनरागन्तुं नातिदूरमनुव्रजेत् ।
उदकान्तान्निवर्तेत स्निग्धवर्णाच्च पादपात्

yadīcchetpunarāgantuṃ nātidūramanuvrajet |
udakāntānnivarteta snigdhavarṇācca pādapāt

---

1,115.62

अनायके न वस्तव्यं न चैव बहुनायके ।
स्त्रीनायके न वस्तव्यं वस्तव्यं बालनायके

anāyake na vastavyaṃ na caiva bahunāyake |
strīnāyake na vastavyaṃ vastavyaṃ bālanāyake

---

1,115.63

पिता रक्षति कौमारे भत्ता रक्षति यौवने ।
पुत्रस्तु स्थविरे काले न स्त्री स्वातन्त्र्यमर्हति

pitā rakṣati kaumāre bhattā rakṣati yauvane |
putrastu sthavire kāle na strī svātantryamarhati

---

1,115.64

त्यजेद्वन्ध्यामष्टमे ऽब्दे नवमे तु मृतप्रिजाम् ।
एकादशे स्त्रीजननीं सद्यश्चाप्रियावादिनीम्

tyajedvandhyāmaṣṭame 'bde navame tu mṛtaprijām |
ekādaśe strījananīṃ sadyaścāpriyāvādinīm

---

1,115.65

अनर्थित्वान्मनुष्याणां भिया परिजनस्य च ।
अर्थादपेतमर्यादास्त्रयस्तिष्ठन्ति भर्तृषु

anarthitvānmanuṣyāṇāṃ bhiyā parijanasya ca |
arthādapetamaryādāstrayastiṣṭhanti bhartṛṣu

---

1,115.66

अश्वं श्रान्तं गजं मत्तं गावः प्रथमसूतिकाः ।
अनूदके च मण्डूकान्प्राज्ञो दूरेण वर्जयेत्

aśvaṃ śrāntaṃ gajaṃ mattaṃ gāvaḥ prathamasūtikāḥ |
anūdake ca maṇḍūkānprājño dūreṇa varjayet

---

1,115.67

अर्थातुराणां न सुहृन्न बन्धुः कामातुराणां न भयं न लज्जा ।
चिन्तातुराणां न सुखं न निद्रा क्षुधातुराणां न बलं न तेजः

arthāturāṇāṃ na suhṛnna bandhuḥ kāmāturāṇāṃ na bhayaṃ na lajjā |
cintāturāṇāṃ na sukhaṃ na nidrā kṣudhāturāṇāṃ na balaṃ na tejaḥ

---

1,115.68

कुतो निद्रा दरिद्रस्य परप्रेष्यवरस्य च ।
परनारीप्रसक्तस्य परद्रव्यहरस्य च

kuto nidrā daridrasya parapreṣyavarasya ca |
paranārīprasaktasya paradravyaharasya ca

---

1,115.69

सुखं स्वपित्यनृणवान्व्याधिमुक्तश्च यो नरः ।
सावकाशस्तु वै भुङ्क्ते यस्तु दारैर्न सङ्गतः

sukhaṃ svapityanṛṇavānvyādhimuktaśca yo naraḥ |
sāvakāśastu vai bhuṅkte yastu dārairna saṅgataḥ

---

1,115.70

अम्भसः परिमाणे उन्नतं कमलं भवेत् ।
स्वस्वामिना बलवता भृत्यो भवति गर्वितः

ambhasaḥ parimāṇe unnataṃ kamalaṃ bhavet |
svasvāminā balavatā bhṛtyo bhavati garvitaḥ

---

1,115.71

स्थानस्थितस्य पद्मस्य मित्रे वरुणभास्करौ ।
स्थानच्युतस्य तस्यैव क्लेदशोषणकारकौ

sthānasthitasya padmasya mitre varuṇabhāskarau |
sthānacyutasya tasyaiva kledaśoṣaṇakārakau

---

1,115.72

ये पदस्थस्य मित्त्राणि ते तस्य रिपुतां गताः ।
भानोः पद्मे जले प्रीतिः स्थलोद्धरणशोषणः

ye padasthasya mittrāṇi te tasya riputāṃ gatāḥ |
bhānoḥ padme jale prītiḥ sthaloddharaṇaśoṣaṇaḥ

---

1,115.73

स्थानस्थितानि पूज्यन्ते पूज्यन्ते च पदे स्थिताः ।
स्थानभ्रष्टा न पूज्यन्ते केशा दन्ता नखा नराः

sthānasthitāni pūjyante pūjyante ca pade sthitāḥ |
sthānabhraṣṭā na pūjyante keśā dantā nakhā narāḥ

---

1,115.74

आचारः कुलमाख्यति देशमाख्याति भाषितम् ।
सम्भ्रमः स्नेहमाख्याति वपुराख्याति भोजनम्

ācāraḥ kulamākhyati deśamākhyāti bhāṣitam |
sambhramaḥ snehamākhyāti vapurākhyāti bhojanam

---

1,115.75

वृथा वृष्टिः समुद्रस्य वृथा तृप्तस्य भोजनम् ।
वृथा दानं समृद्धस्य नीचस्य सुकृतं वथा

vṛthā vṛṣṭiḥ samudrasya vṛthā tṛptasya bhojanam |
vṛthā dānaṃ samṛddhasya nīcasya sukṛtaṃ vathā

---

1,115.76

दूरस्थो ऽपि समीपस्थो यो यस्य हृदये स्थितः ।
हृदयादपि निष्क्रान्तः समीपस्थो ऽपि दूरतः

dūrastho 'pi samīpastho yo yasya hṛdaye sthitaḥ |
hṛdayādapi niṣkrāntaḥ samīpastho 'pi dūrataḥ

---

1,115.77

मुखभङ्गः स्वरो दीनो गात्रस्वेदो महद्भयम् ।
मरणे यानि चिह्नानि तानि चिह्नानि याचके

mukhabhaṅgaḥ svaro dīno gātrasvedo mahadbhayam |
maraṇe yāni cihnāni tāni cihnāni yācake

---

1,115.78

कुब्जस्य कीटघातस्य वातान्निष्कासितस्य च ।
शिखरे वसतस्तस्य वरं जन्म न याचितम्

kubjasya kīṭaghātasya vātānniṣkāsitasya ca |
śikhare vasatastasya varaṃ janma na yācitam

---

1,115.79

जगत्पतिर्हि याचित्वा विष्णुर्वामनतां यतः ।
कान्यो ऽधिकतरस्तस्य योरऽथो याति न लाघवम्

jagatpatirhi yācitvā viṣṇurvāmanatāṃ yataḥ |
kānyo 'dhikatarastasya yor'tho yāti na lāghavam

---

1,115.80

माता शत्रुः पिता वैरी बाला येन न पाठिताः ।
सभामध्ये न शोभन्ते हंसमध्ये बकायथा

mātā śatruḥ pitā vairī bālā yena na pāṭhitāḥ |
sabhāmadhye na śobhante haṃsamadhye bakāyathā

---

1,115.81

विद्या नाम कुरूपरूपमधिकं विद्यातिगुप्तं धनं विद्या साधुकरी जनप्रियकरी विद्या गुरूणां गुरुः ।
विद्या बन्धुजनार्तिनाशनकरी विद्या परं दैवतं विद्या राजसु पूजिता हि मनुजो विद्यविहीनः पशुः

vidyā nāma kurūparūpamadhikaṃ vidyātiguptaṃ dhanaṃ vidyā sādhukarī janapriyakarī vidyā gurūṇāṃ guruḥ |
vidyā bandhujanārtināśanakarī vidyā paraṃ daivataṃ vidyā rājasu pūjitā hi manujo vidyavihīnaḥ paśuḥ

---

1,115.82

गृहे चाभ्यन्तरे द्रव्यं लग्नं चैव तु दृश्यते ।
अशेषं हरणीयं च विद्या न ह्रियते परैः

gṛhe cābhyantare dravyaṃ lagnaṃ caiva tu dṛśyate |
aśeṣaṃ haraṇīyaṃ ca vidyā na hriyate paraiḥ

---

1,115.83

शौनकीयं नीतिसारं विष्णुः सर्वत्रतानि च ।
कथयामास वैपूर्वं तत्र शुश्राव शङ्करः ।
शङ्करादशृणोद्व्यासो व्यासादस्माभिरेव च

śaunakīyaṃ nītisāraṃ viṣṇuḥ sarvatratāni ca |
kathayāmāsa vaipūrvaṃ tatra śuśrāva śaṅkaraḥ |
śaṅkarādaśṛṇodvyāso vyāsādasmābhireva ca

1,116.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शौनकोक्तनीतिसारादिवर्णनं नाम पञ्चदशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 116 ब्रह्मोवाच ।
व्रतानि व्यास वक्ष्यामि हरिर्यैः सर्वदो भवेत् ।
सर्वमासर्क्षतिथिषु वारेषु हरिरर्चितः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śaunakoktanītisārādivarṇanaṃ nāma pañcadaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 116 brahmovāca |
vratāni vyāsa vakṣyāmi hariryaiḥ sarvado bhavet |
sarvamāsarkṣatithiṣu vāreṣu harirarcitaḥ

---

1,116.2

एकभक्तेन नक्तेन उपवासफलादिना ।
ददाति धनधान्यादि पुत्रराज्यजयादिकम्

ekabhaktena naktena upavāsaphalādinā |
dadāti dhanadhānyādi putrarājyajayādikam

---

1,116.3

वैश्वानरः प्रतिपदि कुबेरः पूजितोरऽथदः ।
पोष्य ब्रह्मो प्रतिपद्यर्चितः श्रिस्तथाश्विनी

vaiśvānaraḥ pratipadi kuberaḥ pūjitor'thadaḥ |
poṣya brahmo pratipadyarcitaḥ śristathāśvinī

---

1,116.4

द्वितीयायां यमो लक्ष्मीनारायण इहार्थदः ।
तृतीयायां त्रिदेवाश्च गौरीविघ्नेशशङ्कराः

dvitīyāyāṃ yamo lakṣmīnārāyaṇa ihārthadaḥ |
tṛtīyāyāṃ tridevāśca gaurīvighneśaśaṅkarāḥ

---

1,116.5

चतुर्थ्यां च चतुर्व्यूहः पञ्चम्यामर्चितो हरिः ।
कार्तिकेयो रविः षष्ठ्यां सप्तम्यां भास्करोरऽथदः

caturthyāṃ ca caturvyūhaḥ pañcamyāmarcito hariḥ |
kārtikeyo raviḥ ṣaṣṭhyāṃ saptamyāṃ bhāskaror'thadaḥ

---

1,116.6

दुर्गाष्टम्यां नवम्यां च मातरो ऽथ दिशोरऽथदाः ।
दशम्यां च यमश्चन्द्र एकादश्यामृषीन्यजेत्

durgāṣṭamyāṃ navamyāṃ ca mātaro 'tha diśor'thadāḥ |
daśamyāṃ ca yamaścandra ekādaśyāmṛṣīnyajet

---

1,116.7

द्वादश्यां च हरिः कामस्त्रयोदश्यां महेश्वरः ।
चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां ब्रह्मा च पितरोरऽथदाः

dvādaśyāṃ ca hariḥ kāmastrayodaśyāṃ maheśvaraḥ |
caturdaśyāṃ pañcadaśyāṃ brahmā ca pitaror'thadāḥ

---

1,116.8

अमावास्यां पूजनीया वारा वै भास्करादयः ।
नक्षत्राणि च योगाश्च पूजिताः सर्वदायकाः

amāvāsyāṃ pūjanīyā vārā vai bhāskarādayaḥ |
nakṣatrāṇi ca yogāśca pūjitāḥ sarvadāyakāḥ

1,117.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे तिथ्यादिव्रतवर्णनं नाम षोडशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 117 ब्रह्मोवाच ।
मार्गशीर्षे सिते पक्षे व्यासांनङ्गत्रयोदशी ।
मल्लिकाजं दन्तकाष्ठं धुतूरैः पूजयेच्छिवम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe tithyādivratavarṇanaṃ nāma ṣoḍaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 117 brahmovāca |
mārgaśīrṣe site pakṣe vyāsāṃnaṅgatrayodaśī |
mallikājaṃ dantakāṣṭhaṃ dhutūraiḥ pūjayecchivam

---

1,117.2

अनङ्गायेति नैवेद्यं मधप्राश्याथ पौषके ।
योगेश्वरं पूजयेच्च बिल्वपत्रैः कदम्बजम् ।
दन्तकाष्ठं चन्दनादि नैवेद्यं कृसरादिकम्

anaṅgāyeti naivedyaṃ madhaprāśyātha pauṣake |
yogeśvaraṃ pūjayecca bilvapatraiḥ kadambajam |
dantakāṣṭhaṃ candanādi naivedyaṃ kṛsarādikam

---

1,117.3

माघे नटेश्वरायार्च्य कुन्दैर्मौक्तिकमालया ।
प्लक्षेण दन्तकाष्ठं च नैवेद्यं पूरिका मुने

māghe naṭeśvarāyārcya kundairmauktikamālayā |
plakṣeṇa dantakāṣṭhaṃ ca naivedyaṃ pūrikā mune

---

1,117.4

वीरेश्वरं फाल्गुने तु पूजयेत्तु मरूबकैः ।
शर्कराशाकमण्डाश्च चूतजं दन्तधावनम्

vīreśvaraṃ phālgune tu pūjayettu marūbakaiḥ |
śarkarāśākamaṇḍāśca cūtajaṃ dantadhāvanam

---

1,117.5

चैत्रे यजेत्सु रूपाय कर्पूरं प्राशयेन्निशि ।
दन्तधावनाटजं नैवेद्यं शष्कुलीं ददेत्

caitre yajetsu rūpāya karpūraṃ prāśayenniśi |
dantadhāvanāṭajaṃ naivedyaṃ śaṣkulīṃ dadet

---

1,117.6

पूजा दमनकः शम्भोर्वेशाखे ऽशोक्रपुष्पकैः ।
महारूपाय नैवेद्यं गुडभक्तं पुट्टबरम्

pūjā damanakaḥ śambhorveśākhe 'śokrapuṣpakaiḥ |
mahārūpāya naivedyaṃ guḍabhaktaṃ puṭṭabaram

---

1,117.7

दन्तकाष्ठं प्राशयेच्च ददेज्जतीफलं तथा ।
प्रद्युम्नं पूजयेज्ज्येष्ठे चम्पकैर्बिल्वजं दशेत्

dantakāṣṭhaṃ prāśayecca dadejjatīphalaṃ tathā |
pradyumnaṃ pūjayejjyeṣṭhe campakairbilvajaṃ daśet

---

1,117.8

लवगारा तथा षढि उमामदति शासनः? ।
अगुरुं दन्तकाष्ठं च तमपामार्गकैर्यजेत्

lavagārā tathā ṣaḍhi umāmadati śāsanaḥ? |
aguruṃ dantakāṣṭhaṃ ca tamapāmārgakairyajet

---

1,117.9

श्रावणे करवीरं च शम्भवे शूलपाणये ।
गन्धाशनो घृताद्यैश्च करवीरजशोधनम्

śrāvaṇe karavīraṃ ca śambhave śūlapāṇaye |
gandhāśano ghṛtādyaiśca karavīrajaśodhanam

---

1,117.10

सद्योजातं भाद्रपदे बकुलैः पूपकैर्यजेत् ।
गन्धर्वाशो मदनकमाश्विने च सुराधिपम्

sadyojātaṃ bhādrapade bakulaiḥ pūpakairyajet |
gandharvāśo madanakamāśvine ca surādhipam

---

1,117.11

चम्पकैः स्वर्णवा (धार्) यादो जिन्मोदकसंप्रदः ।
खादिरं दन्तकाष्ठं च कार्तिके रुद्रमर्चयेत्

campakaiḥ svarṇavā (dhār) yādo jinmodakasaṃpradaḥ |
khādiraṃ dantakāṣṭhaṃ ca kārtike rudramarcayet

---

1,117.12

बदर्या दन्तकाष्ठं च मदनो दशमाशनः ।
क्षीरशाकप्रदः पद्मैरब्दन्ते शिवमर्चयेत्

badaryā dantakāṣṭhaṃ ca madano daśamāśanaḥ |
kṣīraśākapradaḥ padmairabdante śivamarcayet

---

1,117.13

रतिमुक्तमनङ्गं च स्वर्णमण्डलसंस्थितम् ।
गन्धाद्यैर्दशसाहस्रं तिलव्रीह्यादि होमयेत्

ratimuktamanaṅgaṃ ca svarṇamaṇḍalasaṃsthitam |
gandhādyairdaśasāhasraṃ tilavrīhyādi homayet

---

1,117.14

जागरं गीतवदित्रं प्रभितऽभ्यार्च्य वेदयेत् ।
द्विजाय शय्यां पात्रं च छत्रं वस्त्रमुपानहौ

jāgaraṃ gītavaditraṃ prabhita'bhyārcya vedayet |
dvijāya śayyāṃ pātraṃ ca chatraṃ vastramupānahau

---

1,117.15

गां द्विजं भोजयेद्भक्त्या कृतकृत्यो भवेन्नरः ।
एतदुद्यापनं सर्वं व्रतेषु ध्येपमीदृशम् ।
फलञ्च श्रीसुतारोग्यसौभाग्यस्वर्गतं भवेत्

gāṃ dvijaṃ bhojayedbhaktyā kṛtakṛtyo bhavennaraḥ |
etadudyāpanaṃ sarvaṃ vrateṣu dhyepamīdṛśam |
phalañca śrīsutārogyasaubhāgyasvargataṃ bhavet

1,118.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ऽनङ्गत्रयोदशीव्रतं नाम सप्तदशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 118 ब्रह्मोवाच ।
व्रतं कैवल्यशमनमखण्डद्वादशीं वदे ।
मागशीर्षे सिते पक्षे गव्याशी समुपोषितः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe 'naṅgatrayodaśīvrataṃ nāma saptadaśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 118 brahmovāca |
vrataṃ kaivalyaśamanamakhaṇḍadvādaśīṃ vade |
māgaśīrṣe site pakṣe gavyāśī samupoṣitaḥ

---

1,118.2

द्वादश्यां पूजये द्विष्णुं दद्यान्मासचतुष्टयम् ।
पञ्चव्रीहियुतं पात्रं विप्रायेदमुदाहरेत्

dvādaśyāṃ pūjaye dviṣṇuṃ dadyānmāsacatuṣṭayam |
pañcavrīhiyutaṃ pātraṃ viprāyedamudāharet

---

1,118.3

सप्तजन्मनि हे विष्णो यन्मया हि व्रतं कृतम् ।
भगवंस्त्वत्प्रसादेन तदखण्डमिहास्तु मे

saptajanmani he viṣṇo yanmayā hi vrataṃ kṛtam |
bhagavaṃstvatprasādena tadakhaṇḍamihāstu me

---

1,118.4

यथाखण्डं जगत्सर्वं त्वमेव पुरुषोत्तम ।
तथाखिलान्यखण्डानि व्रितानि मम सन्ति वै

yathākhaṇḍaṃ jagatsarvaṃ tvameva puruṣottama |
tathākhilānyakhaṇḍāni vritāni mama santi vai

---

1,118.5

सक्तुपात्राणि चैत्रादौ श्रावणादौ घृतान्वितान् ।
व्रतकृद्वतपूर्णस्तु स्त्रीपुत्रस्वर्गभाग्भवेत्

saktupātrāṇi caitrādau śrāvaṇādau ghṛtānvitān |
vratakṛdvatapūrṇastu strīputrasvargabhāgbhavet

1,119.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ऽखण्डद्वादशीव्रतकथनंनामाष्टादशोत्तर शततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 119 ब्रह्मोवाच ।
अगस्त्यार्घ्यव्रतं वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् ।
अप्राप्ते भास्करे कन्यां सति भागे त्रिभिर्दिनैः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe 'khaṇḍadvādaśīvratakathanaṃnāmāṣṭādaśottara śatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 119 brahmovāca |
agastyārghyavrataṃ vakṣye bhuktimuktipradāyakam |
aprāpte bhāskare kanyāṃ sati bhāge tribhirdinaiḥ

---

1,119.2

अर्घ्यं दद्यादगस्त्याय मूर्तिं संपूज्य वै मुने ! ।
काशपुष्पमयीं कुम्भे प्रदोषे कृतजागरः

arghyaṃ dadyādagastyāya mūrtiṃ saṃpūjya vai mune ! |
kāśapuṣpamayīṃ kumbhe pradoṣe kṛtajāgaraḥ

---

1,119.3

दध्यक्षताद्यैः संपूज्य उपोष्य फलपुष्पकैः ।
पञ्चवर्णसमायुक्तं हेमरौप्यसमन्वितम्

dadhyakṣatādyaiḥ saṃpūjya upoṣya phalapuṣpakaiḥ |
pañcavarṇasamāyuktaṃ hemaraupyasamanvitam

---

1,119.4

सप्तधान्ययुतं पात्रं दधिचन्दनचर्चितम् ।
अगस्त्यः खनमानेति मन्त्रेणार्घ्यं प्रिदापयेत्

saptadhānyayutaṃ pātraṃ dadhicandanacarcitam |
agastyaḥ khanamāneti mantreṇārghyaṃ pridāpayet

---

1,119.5

खासपुष्पप्रतीकाश अग्निमारुतसम्भव ! ।
मित्रावारुणयोः पुत्त्रो कुम्भयोने नमो ऽस्तु ते

khāsapuṣpapratīkāśa agnimārutasambhava ! |
mitrāvāruṇayoḥ puttro kumbhayone namo 'stu te

---

1,119.6

शूद्रस्त्र्यादिरनेनैव त्यजेद्धान्यं फलं रसम् ।
दद्याद्द्विजातये कुम्भं सहिरण्यं सदक्षिणम् ।
भोजयेच्च द्विजान्सप्त वर्षं कृत्वा तु सर्वभाक्

śūdrastryādiranenaiva tyajeddhānyaṃ phalaṃ rasam |
dadyāddvijātaye kumbhaṃ sahiraṇyaṃ sadakṣiṇam |
bhojayecca dvijānsapta varṣaṃ kṛtvā tu sarvabhāk

1,120.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ऽगस्त्यार्घ्यव्रतं नामकोनविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 120 ब्रह्मोवाच ।
रम्भातृतीयां वक्ष्य च सौभग्यश्रीसुतादिदाम् ।
मार्गशीर्षेसिते पक्षे तृतीयायामुपोषितः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe 'gastyārghyavrataṃ nāmakonaviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 120 brahmovāca |
rambhātṛtīyāṃ vakṣya ca saubhagyaśrīsutādidām |
mārgaśīrṣesite pakṣe tṛtīyāyāmupoṣitaḥ

---

1,120.2

गौरीं यजेद्विल्वपत्रैः कुशोदककरस्ततः ।
कदम्बादौ गिरिसुतां पौषे मरुबकैर्यजेत्

gaurīṃ yajedvilvapatraiḥ kuśodakakarastataḥ |
kadambādau girisutāṃ pauṣe marubakairyajet

---

1,120.3

कर्पूरादः कृसरदो मल्लिकादन्तकाष्ठकृत् ।
माघेसुभद्रां कल्हारैर्घृताशो मण्डकप्रदः

karpūrādaḥ kṛsarado mallikādantakāṣṭhakṛt |
māghesubhadrāṃ kalhārairghṛtāśo maṇḍakapradaḥ

---

1,120.4

गीतीमयं तन्तकाष्ठं फाल्गुने गोमतीं यजेत् ।
कुन्दैः कृत्वा दन्तकाष्ठं जीवाशः शष्कुलीप्रदः

gītīmayaṃ tantakāṣṭhaṃ phālgune gomatīṃ yajet |
kundaiḥ kṛtvā dantakāṣṭhaṃ jīvāśaḥ śaṣkulīpradaḥ

---

1,120.5

विशालाक्षीं दमनकैश्चैत्रे च कृसरप्रदः ।
दधिप्राशो दन्तकाष्ठं तगरं श्रीमुखीं यजेत्

viśālākṣīṃ damanakaiścaitre ca kṛsarapradaḥ |
dadhiprāśo dantakāṣṭhaṃ tagaraṃ śrīmukhīṃ yajet

---

1,120.6

वैशाखे कर्णिकारैश्च अशोकाशो वटप्रदः ।
ज्येष्ठे नारायणीमर्चेच्छतपत्रैश्च खण्डदः ।
लवङ्गाशो भवेदेव आषाढे माधवीं यजेत्

vaiśākhe karṇikāraiśca aśokāśo vaṭapradaḥ |
jyeṣṭhe nārāyaṇīmarcecchatapatraiśca khaṇḍadaḥ |
lavaṅgāśo bhavedeva āṣāḍhe mādhavīṃ yajet

---

1,120.7

तिलाशो बिल्वपत्रैश्च क्षीरान्नवटकप्रदः ।
औदुम्बरं दन्तकाष्ठं तगर्याः श्रावणे श्रियम्

tilāśo bilvapatraiśca kṣīrānnavaṭakapradaḥ |
audumbaraṃ dantakāṣṭhaṃ tagaryāḥ śrāvaṇe śriyam

---

1,120.8

दन्तकाष्ठं मल्लिकाया क्षीरदो ह्युत्तमां यजेत् ।
पद्मैर्यजेद्भाद्रपदे शृङ्गदाशो गृडादिदः

dantakāṣṭhaṃ mallikāyā kṣīrado hyuttamāṃ yajet |
padmairyajedbhādrapade śṛṅgadāśo gṛḍādidaḥ

---

1,120.9

राजपुत्रीं चाश्वयुजे जपापुष्पैश्च जीरकम् ।
प्राशयेन्निशि नैवेद्यैः कृसरैः कार्तिके यजेत्

rājaputrīṃ cāśvayuje japāpuṣpaiśca jīrakam |
prāśayenniśi naivedyaiḥ kṛsaraiḥ kārtike yajet

---

1,120.10

जातीपुष्पैः पद्मजां च पञ्चगव्याशनो यजेत् ।
घृतोदनं च वर्षान्ते सपत्नीकान्द्विजान्यजेत्

jātīpuṣpaiḥ padmajāṃ ca pañcagavyāśano yajet |
ghṛtodanaṃ ca varṣānte sapatnīkāndvijānyajet

---

1,120.11

उमामहेश्वरं पूज्य प्रदद्याच्च गुडादिकम् ।
वस्त्रच्छत्रसुवर्णाद्यैः रात्रौ च कृतजागरः ।
गीतवाद्यैर्ददत्प्रतर्गवाद्यं सर्वमान्पुयात्

umāmaheśvaraṃ pūjya pradadyācca guḍādikam |
vastracchatrasuvarṇādyaiḥ rātrau ca kṛtajāgaraḥ |
gītavādyairdadatpratargavādyaṃ sarvamānpuyāt

1,121.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे रम्भातृतीयाव्रतं नाम विंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 121 ब्रह्मोवाच ।
चातुर्मास्यव्रतान्यूचे एकादश्यां समाचरेत् ।
आषाढ्यां पौर्णमास्यां वा सर्वेणहरिमर्च्यच

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe rambhātṛtīyāvrataṃ nāma viṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 121 brahmovāca |
cāturmāsyavratānyūce ekādaśyāṃ samācaret |
āṣāḍhyāṃ paurṇamāsyāṃ vā sarveṇaharimarcyaca

---

1,121.2

इदं व्रतं मया देव गृहीतं पुरतस्तव ।
निर्विघ्नं सिद्धिमाप्नोतु प्रसन्ने त्वयि केशव

idaṃ vrataṃ mayā deva gṛhītaṃ puratastava |
nirvighnaṃ siddhimāpnotu prasanne tvayi keśava

---

1,121.3

गृहीते ऽस्मिन्व्रते देव यद्यपूर्णे म्रियाम्यहम् ।
तन्मे भवतु सम्पूर्णं त्वत्प्रसादाज्जनार्दन

gṛhīte 'sminvrate deva yadyapūrṇe mriyāmyaham |
tanme bhavatu sampūrṇaṃ tvatprasādājjanārdana

---

1,121.4

एवमभ्यर्च्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् ।
सर्वाघं च क्षयं याति चिकीर्षेद्यो हरेर्व्रतम्

evamabhyarcya gṛhṇīyādvratārcanajapādikam |
sarvāghaṃ ca kṣayaṃ yāti cikīrṣedyo harervratam

---

1,121.5

स्नात्वायोभ्यच्य गृह्णीयाद्व्रतार्चनजपादिकम् ।
स्नात्वा यच्चतुरो मासानेकभक्तेन पूजयेत् ।
विष्णुं स याति विष्णोर्व लोकं मलविवर्जितम्

snātvāyobhyacya gṛhṇīyādvratārcanajapādikam |
snātvā yaccaturo māsānekabhaktena pūjayet |
viṣṇuṃ sa yāti viṣṇorva lokaṃ malavivarjitam

---

1,121.6

मद्यमांससुरात्यगी वेदविद्धरिपूजनात् ।
तैलवर्जि विष्णुलोकं विष्णुभाक्कृच्छ्रपादकृत्

madyamāṃsasurātyagī vedaviddharipūjanāt |
tailavarji viṣṇulokaṃ viṣṇubhākkṛcchrapādakṛt

---

1,121.7

एकरात्रोपवासाच्च देवो वैमानिको भवेत् ।
श्वेतद्वीपं त्रिरात्रात्तु व्रजेत्षष्ठान्नकृन्नरः

ekarātropavāsācca devo vaimāniko bhavet |
śvetadvīpaṃ trirātrāttu vrajetṣaṣṭhānnakṛnnaraḥ

---

1,121.8

चान्द्रायणाद्धरेर्धाम लभेन्मुक्तिमयाचिताम् ।
प्राजापत्यं विष्णुलोकं पराकव्रतकृद्धरिम्

cāndrāyaṇāddharerdhāma labhenmuktimayācitām |
prājāpatyaṃ viṣṇulokaṃ parākavratakṛddharim

---

1,121.9

सक्तुयावकभिक्षाशी पयोदधिघृताशनः ।
गोमूत्रयावकाहारः पञ्चगव्यकृताशनः ।
शाकमलफलाद्याशी रसवर्जो च विष्णुभाक्

saktuyāvakabhikṣāśī payodadhighṛtāśanaḥ |
gomūtrayāvakāhāraḥ pañcagavyakṛtāśanaḥ |
śākamalaphalādyāśī rasavarjo ca viṣṇubhāk

1,122.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे चातुर्मास्यव्रतनिरूपणं नामकावशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 122 ब्रह्मोवाच ।
व्रतं मासोपवासाख्यं सर्वोत्कृष्टं वदामिते ।
वानप्रस्थो यतिर्नारी कुर्यान्मासोपवासकम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe cāturmāsyavratanirūpaṇaṃ nāmakāvaśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 122 brahmovāca |
vrataṃ māsopavāsākhyaṃ sarvotkṛṣṭaṃ vadāmite |
vānaprastho yatirnārī kuryānmāsopavāsakam

---

1,122.2

आश्विनस्य सिते पक्षे एकादश्यामुपोषितः ।
व्रतमेतत्तु गृह्णीयाद्यावत्त्रिंशद्दिनानि तु

āśvinasya site pakṣe ekādaśyāmupoṣitaḥ |
vratametattu gṛhṇīyādyāvattriṃśaddināni tu

---

1,122.3

अद्यप्रभृत्यहं विष्णो यावदुत्थानकं तव ।
अर्चयेत्वामनश्रंस्तु दिनानि त्रिंशदेव तु

adyaprabhṛtyahaṃ viṣṇo yāvadutthānakaṃ tava |
arcayetvāmanaśraṃstu dināni triṃśadeva tu

---

1,122.4

कार्तिकाश्विनयोर्विष्णो द्वादश्योः शुक्लयोरहम् ।
म्रियेयद्यन्तराले तु व्रतभङ्गो न मे भवेत्

kārtikāśvinayorviṣṇo dvādaśyoḥ śuklayoraham |
mriyeyadyantarāle tu vratabhaṅgo na me bhavet

---

1,122.5

हरिं यजोत्त्रिषवणस्नायी गन्धादिभिर्व्रती ।
गात्राभ्यङ्गं गन्धलेपं देवतायतने त्यजेत्

hariṃ yajottriṣavaṇasnāyī gandhādibhirvratī |
gātrābhyaṅgaṃ gandhalepaṃ devatāyatane tyajet

---

1,122.6

द्वादश्यामथ संपूज्य प्रदद्याद्द्विजभोजनम् ।
ततश्च पारणं कुर्याद्धरेर्मासोपवासकृत्

dvādaśyāmatha saṃpūjya pradadyāddvijabhojanam |
tataśca pāraṇaṃ kuryāddharermāsopavāsakṛt

---

1,122.7

दुग्धादिप्राशनं कुर्याद्व्रतस्थो मूर्छितो ऽन्तरा ।
दुग्धाद्यैर्न व्रतं नश्येद्भुक्तिमुक्तिमवाप्नुयात्

dugdhādiprāśanaṃ kuryādvratastho mūrchito 'ntarā |
dugdhādyairna vrataṃ naśyedbhuktimuktimavāpnuyāt

1,123.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे मासोपवासव्रतं नाम द्वाविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 123 ब्रह्मोवाच ।
व्रतानि कार्तिके वक्ष्ये स्नात्वा विष्णुं प्रपूजयेत् ।
एकभक्तेन नक्तेन मासं वायाचितेन वा

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe māsopavāsavrataṃ nāma dvāviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 123 brahmovāca |
vratāni kārtike vakṣye snātvā viṣṇuṃ prapūjayet |
ekabhaktena naktena māsaṃ vāyācitena vā

---

1,123.2

दुग्धशाकफलाद्यैर्वा उपवासेन वा पुनः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तः प्राप्तकामो हरिं व्रजेत्

dugdhaśākaphalādyairvā upavāsena vā punaḥ |
sarvapāpavinirmuktaḥ prāptakāmo hariṃ vrajet

---

1,123.3

सदा हरेर्व्रतं श्रेष्ठं ततः स्याद्दक्षिणायने ।
चातुर्मास्ये ततस्तस्मात्कार्तिके भीष्मपञ्चकम्

sadā harervrataṃ śreṣṭhaṃ tataḥ syāddakṣiṇāyane |
cāturmāsye tatastasmātkārtike bhīṣmapañcakam

---

1,123.4

ततः श्रेष्ठव्रतं शुक्लस्यैकादश्यां समाचरेत् ।
स्नात्वा त्रिकालं पित्रादीन्यवाद्यैरर्चयेद्धरिम्

tataḥ śreṣṭhavrataṃ śuklasyaikādaśyāṃ samācaret |
snātvā trikālaṃ pitrādīnyavādyairarcayeddharim

---

1,123.5

यजेन्मौनी घृताद्यैश्च पञ्चगव्येन वारिभिः ।
स्नापयित्वाथ कर्पूरमुखैश्चैवानुलेपयेत्

yajenmaunī ghṛtādyaiśca pañcagavyena vāribhiḥ |
snāpayitvātha karpūramukhaiścaivānulepayet

---

1,123.6

घृताक्तगुग्गुलैर्धूपं द्विजः पञ्चदिनं दहेत् ।
नैवद्यं परमान्नं तु जपेदष्टोत्तरं शतम्

ghṛtāktaguggulairdhūpaṃ dvijaḥ pañcadinaṃ dahet |
naivadyaṃ paramānnaṃ tu japedaṣṭottaraṃ śatam

---

1,123.7

ओं नमो वासुदेवाय घृतव्रीहितिलादिकम् ।
अष्टाक्षरेण मन्त्रेण स्वाहान्तेन तु होमयेत्

oṃ namo vāsudevāya ghṛtavrīhitilādikam |
aṣṭākṣareṇa mantreṇa svāhāntena tu homayet

---

1,123.8

प्रथमे ऽह्नि हरेः पादौ यजेत्पद्मैर्द्वितयिक ।
बिल्वपत्रैर्जानुदेशं नाभि गन्धेन चापरे

prathame 'hni hareḥ pādau yajetpadmairdvitayika |
bilvapatrairjānudeśaṃ nābhi gandhena cāpare

---

1,123.9

स्कन्धा बिल्वजवाभिश्च पञ्चमे ऽह्नि शिरोरऽचयत् ।
मालत्या भूमिशायी स्याद्गोमयं प्राशयेत्क्रमात्

skandhā bilvajavābhiśca pañcame 'hni śiror'cayat |
mālatyā bhūmiśāyī syādgomayaṃ prāśayetkramāt

---

1,123.10

गोमूत्रं च दधि क्षीरं पञ्चमे पञ्चगव्यकम् ।
नक्तं कुर्यात्पञ्चदश्यां व्रती स्याद्भुक्तिमुक्तिभाक्

gomūtraṃ ca dadhi kṣīraṃ pañcame pañcagavyakam |
naktaṃ kuryātpañcadaśyāṃ vratī syādbhuktimuktibhāk

---

1,123.11

एकादशीव्रतं नित्यं तत्कुर्यात्पक्षयोर्द्वयोः ।
अघौघनरकं हन्यात्सर्वदं विष्णुलोकदम्

ekādaśīvrataṃ nityaṃ tatkuryātpakṣayordvayoḥ |
aghaughanarakaṃ hanyātsarvadaṃ viṣṇulokadam

---

1,123.12

एकादशी द्वादशी च निशान्ते च त्रयोदशी ।
नित्यमेकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः

ekādaśī dvādaśī ca niśānte ca trayodaśī |
nityamekādaśī yatra tatra sannihito hariḥ

---

1,123.13

दशम्येकादशी यत्र तत्रस्थाश्चासुरादयः ।
द्वादश्यां पारण कुर्यात्सूतके मृतके चरेत्

daśamyekādaśī yatra tatrasthāścāsurādayaḥ |
dvādaśyāṃ pāraṇa kuryātsūtake mṛtake caret

---

1,123.14

चतुर्दशीं प्रतिपदं पूर्वमिश्रामुपावसेत् ।
पौर्णमास्या ममावास्यां प्रतिपन्मिश्रितां मुने

caturdaśīṃ pratipadaṃ pūrvamiśrāmupāvaset |
paurṇamāsyā mamāvāsyāṃ pratipanmiśritāṃ mune

---

1,123.15

द्वितीयां तृतीयामिश्रां तृतीयाञ्चाप्युपावसेत् ।
चतुर्थ्या सङ्गतां नित्यं चतुर्थोञ्चनया युताम् ।
पञ्चमींषष्ठ्यसंयुक्तां षष्ठ्या युक्ताञ्च सप्तमीम्

dvitīyāṃ tṛtīyāmiśrāṃ tṛtīyāñcāpyupāvaset |
caturthyā saṅgatāṃ nityaṃ caturthoñcanayā yutām |
pañcamīṃṣaṣṭhyasaṃyuktāṃ ṣaṣṭhyā yuktāñca saptamīm

1,124.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे भीष्मपञ्चकादिव्रतं नाम त्रयोविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 124 ब्रह्मोवाच ।
शिवरात्रिव्रतं वक्ष्ये कथां वै सर्वकामदाम् ।
यथा च गौरी भूतेशं पृच्छति स्म परं व्रतम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe bhīṣmapañcakādivrataṃ nāma trayoviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 124 brahmovāca |
śivarātrivrataṃ vakṣye kathāṃ vai sarvakāmadām |
yathā ca gaurī bhūteśaṃ pṛcchati sma paraṃ vratam

---

1,124.2

ईश्वरौवाच ।
माघफाल्गुनयोर्मध्ये कृष्णा या तु चतुर्दशी ।
तस्यां जागरणाद्रुद्रः पूजितो भुक्तिमुक्तिदः

īśvarauvāca |
māghaphālgunayormadhye kṛṣṇā yā tu caturdaśī |
tasyāṃ jāgaraṇādrudraḥ pūjito bhuktimuktidaḥ

---

1,124.3

कामयुक्तो हरः पूज्यो द्वादश्यामि केशवः ।
उपोषितैः पूजितः सन्नरकात्तरयत्तथा

kāmayukto haraḥ pūjyo dvādaśyāmi keśavaḥ |
upoṣitaiḥ pūjitaḥ sannarakāttarayattathā

---

1,124.4

निषादश्चर्बुदे राजा पापी सुन्दरसेनकः ।
स कुक्रुरैः समायुक्तो मृगान्हन्तुं वनं गतः

niṣādaścarbude rājā pāpī sundarasenakaḥ |
sa kukruraiḥ samāyukto mṛgānhantuṃ vanaṃ gataḥ

---

1,124.5

मृगादि कमसंप्राप्य क्षुत्पिपासार्दितो गिरौ ।
रात्रौ तडागतीरेषु निकुञ्जे जाग्रदास्थितः

mṛgādi kamasaṃprāpya kṣutpipāsārdito girau |
rātrau taḍāgatīreṣu nikuñje jāgradāsthitaḥ

---

1,124.6

तत्रास्ति लिङ्गं स्वं रक्षञ्छरीरं चाक्षिपत्ततः ।
पर्णानि चापतन्मूर्ध्नि लिङ्गस्यैव न जानतः

tatrāsti liṅgaṃ svaṃ rakṣañcharīraṃ cākṣipattataḥ |
parṇāni cāpatanmūrdhni liṅgasyaiva na jānataḥ

---

1,124.7

तेन धूलिनिरोधाय क्षिप्तं नीरं च लिङ्गके ।
शरः प्रमादेनैकस्तु प्रच्युतः करपल्लवात्

tena dhūlinirodhāya kṣiptaṃ nīraṃ ca liṅgake |
śaraḥ pramādenaikastu pracyutaḥ karapallavāt

---

1,124.8

जानुभ्यामवनीं गत्वा लिङ्गं स्प्टष्ट्वा गृहीतवान् ।
एवं स्नानं स्पर्शनं च पूजनं जागरो ऽभवत्

jānubhyāmavanīṃ gatvā liṅgaṃ spṭaṣṭvā gṛhītavān |
evaṃ snānaṃ sparśanaṃ ca pūjanaṃ jāgaro 'bhavat

---

1,124.9

प्रातर्गृहागतो भार्यादत्तान्नं भुक्तवान्स च ।
काले मृतो यमभटैः पाशैर्बद्ध्वा तु नीयते

prātargṛhāgato bhāryādattānnaṃ bhuktavānsa ca |
kāle mṛto yamabhaṭaiḥ pāśairbaddhvā tu nīyate

---

1,124.10

तदा मम गणैर्युद्धे जित्वा मुक्तीकृतः स च ।
कुक्कुरेण सहैवाभूद्गणो मत्पार्श्वगो ऽमलः

tadā mama gaṇairyuddhe jitvā muktīkṛtaḥ sa ca |
kukkureṇa sahaivābhūdgaṇo matpārśvago 'malaḥ

---

1,124.11

एवमज्ञानतः पुण्यञ्ज्ञानात्पुण्यमथाक्षयम् ।
त्रयोदश्यां शिवं पूज्य कुर्यात्त नियमं व्रती

evamajñānataḥ puṇyañjñānātpuṇyamathākṣayam |
trayodaśyāṃ śivaṃ pūjya kuryātta niyamaṃ vratī

---

1,124.12

प्रातर्देव ! चतुर्दश्यां जागरिष्याम्यहं निशि ।
पूजां दानं तपो होमं करिष्याम्यात्मशक्तितः

prātardeva ! caturdaśyāṃ jāgariṣyāmyahaṃ niśi |
pūjāṃ dānaṃ tapo homaṃ kariṣyāmyātmaśaktitaḥ

---

1,124.13

चतुर्दश्यां निराहारो भूत्वा शम्भो परे ऽहनि ।
भोक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्त्यर्थं शरणं मे भवेश्वर

caturdaśyāṃ nirāhāro bhūtvā śambho pare 'hani |
bhokṣye 'haṃ bhuktimuktyarthaṃ śaraṇaṃ me bhaveśvara

---

1,124.14

पञ्चगव्यामृतैः स्नाप्य तत्काले गुरुं श्रितः ।
ओं नमो नमः शिवाय गन्धाद्यः पूजयेद्धरम्

pañcagavyāmṛtaiḥ snāpya tatkāle guruṃ śritaḥ |
oṃ namo namaḥ śivāya gandhādyaḥ pūjayeddharam

---

1,124.15

तिलतण्डुलव्रीहींश्च जुहुयात्सघृतं चरुम् ।
हुत्वा पूर्णाहुतिं दत्त्वा शृणुयाद्गीतसत्कथाम्

tilataṇḍulavrīhīṃśca juhuyātsaghṛtaṃ carum |
hutvā pūrṇāhutiṃ dattvā śṛṇuyādgītasatkathām

---

1,124.16

अर्धरात्रे त्रियामे च चतुर्थे च पुनयर्जत् ।
मूलमन्त्रं तथा जप्त्वा प्रभाते तु क्षमापयेत्

ardharātre triyāme ca caturthe ca punayarjat |
mūlamantraṃ tathā japtvā prabhāte tu kṣamāpayet

---

1,124.17

अविघ्नेन व्रतं देव ! त्वत्प्रसदान्मयार्चितम् ।
क्षमस्व जगतां नाथ ! त्रैलोक्याधिपते हर !

avighnena vrataṃ deva ! tvatprasadānmayārcitam |
kṣamasva jagatāṃ nātha ! trailokyādhipate hara !

---

1,124.18

यन्मयाद्य कृतं पुण्यं यद्रुद्रस्य निवेदितम् ।
त्वत्प्रसादान्मया देव ! व्रतमद्य समापितम्

yanmayādya kṛtaṃ puṇyaṃ yadrudrasya niveditam |
tvatprasādānmayā deva ! vratamadya samāpitam

---

1,124.19

प्रसन्नो भव मे श्रीमन् गृहं प्रति च गम्यताम् ।
त्वदालोकनमात्रेण पवित्रो ऽस्मि न संशयः

prasanno bhava me śrīman gṛhaṃ prati ca gamyatām |
tvadālokanamātreṇa pavitro 'smi na saṃśayaḥ

---

1,124.20

भोजयेद्ध्याननिष्ठांश्च वस्त्रच्छत्रादिकं ददेत् ।
देवादिदेव भूतेश लोकानुग्रहकारक

bhojayeddhyānaniṣṭhāṃśca vastracchatrādikaṃ dadet |
devādideva bhūteśa lokānugrahakāraka

---

1,124.21

यन्मया श्रद्धया दत्तं प्रीयतां तेन मे प्रभुः ।
इति क्षमाप्य च व्रती कुर्याद्वादशवार्षिकम्

yanmayā śraddhayā dattaṃ prīyatāṃ tena me prabhuḥ |
iti kṣamāpya ca vratī kuryādvādaśavārṣikam

---

1,124.22

कीर्तिश्रीपुत्रराज्यादि प्राप्य शैवं पुरं व्रजेत् ।
द्वादशेष्वपि मासेषु प्रकुर्यादिह जागरम्

kīrtiśrīputrarājyādi prāpya śaivaṃ puraṃ vrajet |
dvādaśeṣvapi māseṣu prakuryādiha jāgaram

---

1,124.23

व्रती द्वादश संभोज्य दीपदः स्वर्गमाप्नुयात्

vratī dvādaśa saṃbhojya dīpadaḥ svargamāpnuyāt

1,125.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे शिवरात्रिव्रतं नाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 125 पितामह उवाच ।
मान्धाता चक्रवर्त्यासीदुपोष्यैकादशीं नृपः ।
एकादश्यां न भुञ्जीत पक्षयोरुभयारपि

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śivarātrivrataṃ nāma caturviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 125 pitāmaha uvāca |
māndhātā cakravartyāsīdupoṣyaikādaśīṃ nṛpaḥ |
ekādaśyāṃ na bhuñjīta pakṣayorubhayārapi

---

1,125.2

दशम्येकादशीमिश्रा गान्धार्या समुपोषिता ।
तस्याः पुत्रशतं नष्टं तस्मात्तां परिवर्जयेत्

daśamyekādaśīmiśrā gāndhāryā samupoṣitā |
tasyāḥ putraśataṃ naṣṭaṃ tasmāttāṃ parivarjayet

---

1,125.3

द्वादश्येकादशी यत्र तत्र सन्निहितो हरिः ।
दशम्येकादशी यत्र तत्र सन्निहितो ऽसुरः ।
बहुवाक्यविरोधेन सन्देहो जायते यदा

dvādaśyekādaśī yatra tatra sannihito hariḥ |
daśamyekādaśī yatra tatra sannihito 'suraḥ |
bahuvākyavirodhena sandeho jāyate yadā

---

1,125.4

द्वादशी तु तदा ग्राह्या त्रयोदश्यान्तु पारणम् ।
एकादशी कलापिस्यादुपोष्या द्वादशी तथा

dvādaśī tu tadā grāhyā trayodaśyāntu pāraṇam |
ekādaśī kalāpisyādupoṣyā dvādaśī tathā

---

1,125.5

एकादशी द्वादशी च विशेषेण त्रयोदशी ।
त्रिमिश्रा सा तिथिर्ग्राह्या सर्वपापहरा शुभा

ekādaśī dvādaśī ca viśeṣeṇa trayodaśī |
trimiśrā sā tithirgrāhyā sarvapāpaharā śubhā

---

1,125.6

एकादशीमुपोष्यैवद्वादशीम थवा द्विज ! ।
त्रिमिश्रां चैव कुर्वीत न दशम्या युतां क्रचित्

ekādaśīmupoṣyaivadvādaśīma thavā dvija ! |
trimiśrāṃ caiva kurvīta na daśamyā yutāṃ kracit

---

1,125.7

रात्रौ जागरणं कुर्वन्पुराणश्रवणं नृपः ।
गदाधरं पूजयंश्च उपोष्यैका दशीद्वयम् ।
रुक्माङ्गदो ययौ मोक्षमन्ये चैकादशीव्रतम्

rātrau jāgaraṇaṃ kurvanpurāṇaśravaṇaṃ nṛpaḥ |
gadādharaṃ pūjayaṃśca upoṣyaikā daśīdvayam |
rukmāṅgado yayau mokṣamanye caikādaśīvratam

1,126.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे एकादशीमाहात्म्यं नाम पञ्चविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 126 ब्रह्मोवाच ।
येनार्चनेन वै लोको जगाम परमां गतिम् ।
तमर्चनं प्रवक्ष्यामि भुक्तिमुक्तिकरं परम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe ekādaśīmāhātmyaṃ nāma pañcaviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 126 brahmovāca |
yenārcanena vai loko jagāma paramāṃ gatim |
tamarcanaṃ pravakṣyāmi bhuktimuktikaraṃ param

---

1,126.2

सामान्यमण्डलं न्यस्य धातारं द्वारदेशतः ।
विधातारं तथा गङ्गां यमुनां च महानदीम्

sāmānyamaṇḍalaṃ nyasya dhātāraṃ dvāradeśataḥ |
vidhātāraṃ tathā gaṅgāṃ yamunāṃ ca mahānadīm

---

1,126.3

द्वारश्रियं च दण्डं च प्रचण्डं वास्तुपूरुषम् ।
मध्ये चाधारशक्तिं च कूर्मं चानन्तमर्चयेत्

dvāraśriyaṃ ca daṇḍaṃ ca pracaṇḍaṃ vāstupūruṣam |
madhye cādhāraśaktiṃ ca kūrmaṃ cānantamarcayet

---

1,126.4

भूमिं धर्मं तथा ज्ञानं वैरग्यैश्वर्यमेव च ।
अधर्मादींश्च चतुरः कन्दं नालं च पङ्कजम्

bhūmiṃ dharmaṃ tathā jñānaṃ vairagyaiśvaryameva ca |
adharmādīṃśca caturaḥ kandaṃ nālaṃ ca paṅkajam

---

1,126.5

कर्णिकां केसरं सत्त्वं राजसं तामसं गुणम् ।
सुर्यादिमण्डलान्येव विमलाद्याश्च शक्तयः

karṇikāṃ kesaraṃ sattvaṃ rājasaṃ tāmasaṃ guṇam |
suryādimaṇḍalānyeva vimalādyāśca śaktayaḥ

---

1,126.6

दुर्गां गणं सरस्वतीं क्षेत्रपालं च कोणके ।
आसनं मूर्तिमभ्यर्च्य वासुदेवं बलं स्मरन्

durgāṃ gaṇaṃ sarasvatīṃ kṣetrapālaṃ ca koṇake |
āsanaṃ mūrtimabhyarcya vāsudevaṃ balaṃ smaran

---

1,126.7

अनिरुद्धं महात्मानं नारायणमथार्चयेत् ।
हृदयादीनि चाङ्गानि शङ्खादीन्यायुधानि च

aniruddhaṃ mahātmānaṃ nārāyaṇamathārcayet |
hṛdayādīni cāṅgāni śaṅkhādīnyāyudhāni ca

1,127.1

श्रीगरुडमहापुराणम्- 127 ब्रह्मोवाच ।
माघमासे शुक्लपक्षे सूर्यर्क्षेण युता पुरा ।
एकादशी तथा चैका भीमेन समुपोषिता

śrīgaruḍamahāpurāṇam- 127 brahmovāca |
māghamāse śuklapakṣe sūryarkṣeṇa yutā purā |
ekādaśī tathā caikā bhīmena samupoṣitā

---

1,127.2

आश्चर्य तु व्रतं कृत्वा पितॄणामनृणो ऽभवत् ।
भीमद्वादशी विख्याता प्राणिनां पुण्यवर्धिनी

āścarya tu vrataṃ kṛtvā pitṝṇāmanṛṇo 'bhavat |
bhīmadvādaśī vikhyātā prāṇināṃ puṇyavardhinī

---

1,127.3

नक्षत्रेण विनाप्येषा ब्रह्महत्यादि नाशयेत् ।
विनिहन्ति महापापं कुनृपो विषयं यथा

nakṣatreṇa vināpyeṣā brahmahatyādi nāśayet |
vinihanti mahāpāpaṃ kunṛpo viṣayaṃ yathā

---

1,127.4

कुपुत्त्रस्तु कुलं यद्वत्कुभार्या च पतिं यथा ।
अधर्मं च यथा धर्मः कुमन्त्री च यथा नृपम्

kuputtrastu kulaṃ yadvatkubhāryā ca patiṃ yathā |
adharmaṃ ca yathā dharmaḥ kumantrī ca yathā nṛpam

---

1,127.5

अज्ञानेन यथा ज्ञानं शौचमाशौचकं यथा ।
अश्रद्धया यथा श्रद्धा सत्यञ्चैवानृतैर्यथा

ajñānena yathā jñānaṃ śaucamāśaucakaṃ yathā |
aśraddhayā yathā śraddhā satyañcaivānṛtairyathā

---

1,127.6

हिमं यथोष्णमाहन्यादनर्थं चार्थसंचयः ।
यथा प्रकर्तिनाद्दानं तपो वै विस्मयाद्यथा

himaṃ yathoṣṇamāhanyādanarthaṃ cārthasaṃcayaḥ |
yathā prakartināddānaṃ tapo vai vismayādyathā

---

1,127.7

अशिक्षया यथा पुत्रो गावो दूरगतैर्यथा ।
क्रोधेन च यथा शान्तिर्यथा वित्तमवद्धनात्

aśikṣayā yathā putro gāvo dūragatairyathā |
krodhena ca yathā śāntiryathā vittamavaddhanāt

---

1,127.8

ज्ञानेनैयथा विद्या निष्कामेन यथा फलम् ।
तथैव पापनाशाय प्रोक्तेयं द्वादशी शुभा

jñānenaiyathā vidyā niṣkāmena yathā phalam |
tathaiva pāpanāśāya prokteyaṃ dvādaśī śubhā

---

1,127.9

ब्रह्महत्या सुरा पान स्तेयं गुर्वङ्गनागमः ।
युगपत्तुप्रजातानिहन्ति त्रिपुष्करम्

brahmahatyā surā pāna steyaṃ gurvaṅganāgamaḥ |
yugapattuprajātānihanti tripuṣkaram

---

1,127.10

न चापि नैमिषं क्षेत्रं कुरुक्षेत्रं प्रभासकम् ।
कालिन्दी यमुना गङ्गा न चैव न सरस्वती

na cāpi naimiṣaṃ kṣetraṃ kurukṣetraṃ prabhāsakam |
kālindī yamunā gaṅgā na caiva na sarasvatī

---

1,127.11

चैव सर्वतीर्थानि एकादश्याः समानि हि ।
न दानं न जपो होमो न चान्यत्सुकृतं क्रचित्

caiva sarvatīrthāni ekādaśyāḥ samāni hi |
na dānaṃ na japo homo na cānyatsukṛtaṃ kracit

---

1,127.12

एकतः पृथिवीदानमेकतो हरिवासरः ।
ततो ऽप्येका महापुण्या इयमेकादशी वरा

ekataḥ pṛthivīdānamekato harivāsaraḥ |
tato 'pyekā mahāpuṇyā iyamekādaśī varā

---

1,127.13

अस्मिन्वराहपुरुषं कृत्वा देवं तु हाटकम् ।
घटोपरि नवे पात्रे कृत्वा वै ताम्रभाजने

asminvarāhapuruṣaṃ kṛtvā devaṃ tu hāṭakam |
ghaṭopari nave pātre kṛtvā vai tāmrabhājane

---

1,127.14

सर्वबीजभृते विप्राः सितवस्त्रावगण्ठिते ।
सहिरण्यप्रदीपाद्यैः कृत्वा पूजां प्रयत्ननः

sarvabījabhṛte viprāḥ sitavastrāvagaṇṭhite |
sahiraṇyapradīpādyaiḥ kṛtvā pūjāṃ prayatnanaḥ

---

1,127.15

वराहाय नमः पादौ क्रोडाकृतये नमः कटिम् ।
नाभिं गंभीरघोषया उरः श्रीवत्सधारिणे

varāhāya namaḥ pādau kroḍākṛtaye namaḥ kaṭim |
nābhiṃ gaṃbhīraghoṣayā uraḥ śrīvatsadhāriṇe

---

1,127.16

बाहुं सहस्रशिरसे ग्रीवां सर्वेश्वराय च ।
मुखं सर्वात्मने पूज्यं ललाटं प्रभवाय च

bāhuṃ sahasraśirase grīvāṃ sarveśvarāya ca |
mukhaṃ sarvātmane pūjyaṃ lalāṭaṃ prabhavāya ca

---

1,127.17

केशाः शतमयूखाय पूज्या देवस्य चक्रिणः ।
विधिना पूजयित्वा तु कृत्वा जागरणं निशि

keśāḥ śatamayūkhāya pūjyā devasya cakriṇaḥ |
vidhinā pūjayitvā tu kṛtvā jāgaraṇaṃ niśi

---

1,127.18

श्रुत्वा पुराणं देवस्य माहात्म्यप्रतिपादकम् ।
प्रातर्विप्राय दत्त्वा च याचकाय शुभाय तत्

śrutvā purāṇaṃ devasya māhātmyapratipādakam |
prātarviprāya dattvā ca yācakāya śubhāya tat

---

1,127.19

कनकक्रोडसहितं सन्निवेद्य परिच्छदम् ।
पश्चात्तु पारणं कुर्यान्नातितृप्तः सकृद्व्रतः

kanakakroḍasahitaṃ sannivedya paricchadam |
paścāttu pāraṇaṃ kuryānnātitṛptaḥ sakṛdvrataḥ

---

1,127.20

एवं कृत्वा नरो विद्यान्न भूय स्तनपो भवेत् ।
उपोष्यैकादशीं पुण्यां मुच्यते वै ऋणत्रयात् ।
मनो ऽभिलषितावाप्तिः कृत्वा सर्वव्रतादिकम्

evaṃ kṛtvā naro vidyānna bhūya stanapo bhavet |
upoṣyaikādaśīṃ puṇyāṃ mucyate vai ṛṇatrayāt |
mano 'bhilaṣitāvāptiḥ kṛtvā sarvavratādikam

1,128.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे एकादशीमाहात्म्यं नाम सप्तविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 128 ब्रह्मोवाच ।
व्रतानि व्यास वक्ष्यामि यैस्तुष्टः सर्वदो हरिः ।
शास्त्रोदितो हि नियमो व्रतं तच्च तपो मतम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe ekādaśīmāhātmyaṃ nāma saptaviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 128 brahmovāca |
vratāni vyāsa vakṣyāmi yaistuṣṭaḥ sarvado hariḥ |
śāstrodito hi niyamo vrataṃ tacca tapo matam

---

1,128.2

नियमास्तु विशेषाः स्युः व्रतस्यास्य दमादयः ।
नित्यं त्रिषवणं स्नायादधः शयी जितेन्द्रियः

niyamāstu viśeṣāḥ syuḥ vratasyāsya damādayaḥ |
nityaṃ triṣavaṇaṃ snāyādadhaḥ śayī jitendriyaḥ

---

1,128.3

स्त्रीशूद्रपतितानां तु वर्जयेदभिभाषणम् ।
पवित्राणि च पञ्चैव जुहुयाच्चैव शक्तितः

strīśūdrapatitānāṃ tu varjayedabhibhāṣaṇam |
pavitrāṇi ca pañcaiva juhuyāccaiva śaktitaḥ

---

1,128.4

कृच्छ्राण्येतानि सर्वाणि चरेत्सुकृतवान्नरः ।
केशानां रक्षणार्थं तु द्विगुणं व्रतमाचरेत्

kṛcchrāṇyetāni sarvāṇi caretsukṛtavānnaraḥ |
keśānāṃ rakṣaṇārthaṃ tu dviguṇaṃ vratamācaret

---

1,128.5

कांस्यं माषं मसूरं चचणकं कोरदूषकम् ।
शाकं मधु परान्नं च वर्जयेदुपवासवान्

kāṃsyaṃ māṣaṃ masūraṃ cacaṇakaṃ koradūṣakam |
śākaṃ madhu parānnaṃ ca varjayedupavāsavān

---

1,128.6

पुष्पालङ्कारवस्त्राणि धूपगन्धानुलेपनम् ।
उपवासेन दुष्येत्तु दन्तधावनमञ्जनम्

puṣpālaṅkāravastrāṇi dhūpagandhānulepanam |
upavāsena duṣyettu dantadhāvanamañjanam

---

1,128.7

दन्तकाष्ठं पञ्चगव्यं कृत्वा प्रातर्व्रतं चरेत् ।
असकृज्जलपानाच्च ताम्बूलस्य च भक्षणात्

dantakāṣṭhaṃ pañcagavyaṃ kṛtvā prātarvrataṃ caret |
asakṛjjalapānācca tāmbūlasya ca bhakṣaṇāt

---

1,128.8

उपवासः प्रदुष्येत दिवास्वप्ना क्षमैथुनात् ।
क्षमा सत्यं दया दानं शौचमिन्द्रियनिग्रहः

upavāsaḥ praduṣyeta divāsvapnā kṣamaithunāt |
kṣamā satyaṃ dayā dānaṃ śaucamindriyanigrahaḥ

---

1,128.9

देवपूजाग्निहवने सन्तोषोस्तेयमेव च ।
सर्वव्रतेष्वयं धर्मः सामान्यो दशधास्मृतः

devapūjāgnihavane santoṣosteyameva ca |
sarvavrateṣvayaṃ dharmaḥ sāmānyo daśadhāsmṛtaḥ

---

1,128.10

नक्षत्रदर्शनान्नक्तमनक्तं निशि भोजनम् ।
गोमूत्रं च पल दद्यादर्धाङ्गुष्ठं तु गोमयम्

nakṣatradarśanānnaktamanaktaṃ niśi bhojanam |
gomūtraṃ ca pala dadyādardhāṅguṣṭhaṃ tu gomayam

---

1,128.11

क्षीरं सप्तपलं दद्याद्दध्नश्चैव पलत्रयम् ।
घृतमेकफलं दद्यात्पलमेकं कुशोदकम्

kṣīraṃ saptapalaṃ dadyāddadhnaścaiva palatrayam |
ghṛtamekaphalaṃ dadyātpalamekaṃ kuśodakam

---

1,128.12

गायत्त्र्या चैव गन्धेति आप्यायस्व दृ दधिग्रहः ।
तेजो ऽसीति च देवस्य ब्रह्मकूर्चव्रतं चरेत्

gāyattryā caiva gandheti āpyāyasva dṛ dadhigrahaḥ |
tejo 'sīti ca devasya brahmakūrcavrataṃ caret

---

1,128.13

अग्न्याधानं प्रतिष्ठां तु यज्ञदानव्रतानि च ।
वेदव्रतवृषोत्सर्गचूडाकरणमेखलाः

agnyādhānaṃ pratiṣṭhāṃ tu yajñadānavratāni ca |
vedavratavṛṣotsargacūḍākaraṇamekhalāḥ

---

1,128.14

माङ्गल्यमभिषेकं च मलमासे विवर्जयत् ।
दर्शाद्दर्शस्य चान्द्रः स्यात्त्रिंशाहोभिस्तु सावनः

māṅgalyamabhiṣekaṃ ca malamāse vivarjayat |
darśāddarśasya cāndraḥ syāttriṃśāhobhistu sāvanaḥ

---

1,128.15

रविसंक्रमणात्सौरो नाक्षत्रः सप्तविंशतिः ।
सौरो मासो विवाहाय यज्ञादौ सावनस्थितिः

ravisaṃkramaṇātsauro nākṣatraḥ saptaviṃśatiḥ |
sauro māso vivāhāya yajñādau sāvanasthitiḥ

---

1,128.16

युग्माग्नियुगभूतानि षण्मुन्योर्वसुरन्ध्रयोः ।
रुद्रेण द्वादशी युक्ता चतुर्दश्याथ पूर्णिमा

yugmāgniyugabhūtāni ṣaṇmunyorvasurandhrayoḥ |
rudreṇa dvādaśī yuktā caturdaśyātha pūrṇimā

---

1,128.17

प्रतिपद्यप्यमावास्या तिथ्योर्मस्यं महाफलम् ।
एतद्व्यस्तं महाघोरं हन्ति पुण्यं पुरा कृतम्

pratipadyapyamāvāsyā tithyormasyaṃ mahāphalam |
etadvyastaṃ mahāghoraṃ hanti puṇyaṃ purā kṛtam

---

1,128.18

प्रारब्धतपसा स्त्रीणां रजो हन्याद्व्रतं न हि ।
अन्यैर्दानादिकं कुर्यात्कायिकं स्वयमेव च

prārabdhatapasā strīṇāṃ rajo hanyādvrataṃ na hi |
anyairdānādikaṃ kuryātkāyikaṃ svayameva ca

---

1,128.19

क्रोधात्प्रमादाल्लोभाद्वा व्रतभङ्गो भवेद्यदि ।
दिनत्रयं न भुञ्जीत शिरसो मुण्डनं भवेत्

krodhātpramādāllobhādvā vratabhaṅgo bhavedyadi |
dinatrayaṃ na bhuñjīta śiraso muṇḍanaṃ bhavet

---

1,128.20

असामर्थ्ये शरीरस्य पुत्रादीन्कारयेद्व्रतम् ।
व्रतस्थं मूर्छितं विप्रं जलादीन्यनुपाययेत्

asāmarthye śarīrasya putrādīnkārayedvratam |
vratasthaṃ mūrchitaṃ vipraṃ jalādīnyanupāyayet

1,129.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे व्रतपरिभाषा नामाष्टाविंशत्युत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 129 ब्रह्मोवाच ।
वक्ष्ये प्रतिपदादीनि व्रतानि व्यास शृण्वथ ।
वाश्वानरपदं याति शिखिव्रतमिदं स्मृतम्

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe vrataparibhāṣā nāmāṣṭāviṃśatyuttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 129 brahmovāca |
vakṣye pratipadādīni vratāni vyāsa śṛṇvatha |
vāśvānarapadaṃ yāti śikhivratamidaṃ smṛtam

---

1,129.2

प्रतिपद्येकभक्ताशी समाप्ते कपिलाप्रदः ।
चैत्रादौ कारयेच्चैव ब्रह्मपूजां यथाविधि ।
गन्धपुष्पार्चनैर्दानैर्माल्याद्यैश्च मनोरमैः

pratipadyekabhaktāśī samāpte kapilāpradaḥ |
caitrādau kārayeccaiva brahmapūjāṃ yathāvidhi |
gandhapuṣpārcanairdānairmālyādyaiśca manoramaiḥ

---

1,129.3

सहोमैः पूजयेद्देवं सर्वान्कामानवाप्नुयात् ।
कार्तिके त सिते ऽष्टम्यां पुष्पहारी च वत्सरम्

sahomaiḥ pūjayeddevaṃ sarvānkāmānavāpnuyāt |
kārtike ta site 'ṣṭamyāṃ puṣpahārī ca vatsaram

---

1,129.4

पुष्पादिदाता रूपेण रूपभागी भवेन्नरः ।
कृष्णपक्षे तृतीयायां श्रावणे श्रीधरं श्रिया

puṣpādidātā rūpeṇa rūpabhāgī bhavennaraḥ |
kṛṣṇapakṣe tṛtīyāyāṃ śrāvaṇe śrīdharaṃ śriyā

---

1,129.5

यजेदशून्यशय्यायां फलं दद्याद्द्विजातये ।
शय्यां दत्त्वा प्रार्थयेच्च श्रीधराय नमः श्रियै

yajedaśūnyaśayyāyāṃ phalaṃ dadyāddvijātaye |
śayyāṃ dattvā prārthayecca śrīdharāya namaḥ śriyai

---

1,129.6

उमांशिवं हुताशं च तृतीयायां च पूजयेत् ।
हविष्यमन्न नैवेद्य देय दमनकं तथा

umāṃśivaṃ hutāśaṃ ca tṛtīyāyāṃ ca pūjayet |
haviṣyamanna naivedya deya damanakaṃ tathā

---

1,129.7

चैत्रादौ फलमाप्नोति उमया मे प्रभाषितम् ।
फाल्गुनादितृतीयायां लवणं यस्तु वर्जयेत्

caitrādau phalamāpnoti umayā me prabhāṣitam |
phālgunāditṛtīyāyāṃ lavaṇaṃ yastu varjayet

---

1,129.8

समाप्ते शयनं दद्याद्गृहं चोपस्करान्वितम् ।
संपूज्य विप्रमिथनं भवानी प्रीयतामिति

samāpte śayanaṃ dadyādgṛhaṃ copaskarānvitam |
saṃpūjya vipramithanaṃ bhavānī prīyatāmiti

---

1,129.9

गौरीलोके वसेन्नित्यं सौभाग्यकरमुत्तमम् ।
गौरी काली उमा भद्रा दुर्गा कान्तिः सरस्वती

gaurīloke vasennityaṃ saubhāgyakaramuttamam |
gaurī kālī umā bhadrā durgā kāntiḥ sarasvatī

---

1,129.10

मङ्गला वैष्णवी लक्ष्मीः शिवा नारायणी क्रमात् ।
मार्गेतृतीयामारभ्य अवियोगादिमाप्नुयात्

maṅgalā vaiṣṇavī lakṣmīḥ śivā nārāyaṇī kramāt |
mārgetṛtīyāmārabhya aviyogādimāpnuyāt

---

1,129.11

चतुर्थ्यां सितमाघादौ निराहारो व्रतान्वितः ।
दत्त्वा तिलांस्तु विप्राय स्वयं भुङ्क्ते तिलोदकम्

caturthyāṃ sitamāghādau nirāhāro vratānvitaḥ |
dattvā tilāṃstu viprāya svayaṃ bhuṅkte tilodakam

---

1,129.12

वर्षद्वये समाप्तिश्च निर्विघ्नादिं समाप्नुयात् ।
गः स्वाहा मूलमन्त्रो ऽयं प्रणवेन समन्वितः

varṣadvaye samāptiśca nirvighnādiṃ samāpnuyāt |
gaḥ svāhā mūlamantro 'yaṃ praṇavena samanvitaḥ

---

1,129.13

ग्लैं ग्लांहृदये गां गीं हूं ह्रीं ह्रीं शिरः शिखा ।
गूं वर्म गों च गैं नेत्रं गों च आवाहनादिषु

glaiṃ glāṃhṛdaye gāṃ gīṃ hūṃ hrīṃ hrīṃ śiraḥ śikhā |
gūṃ varma goṃ ca gaiṃ netraṃ goṃ ca āvāhanādiṣu

---

1,129.14

आगच्छोल्काय गनन्धोल्कः पुष्पोल्को धूपकोल्ककः ।
दीपोल्काय महोल्काय बलिश्चाथ विस (मार्) जनम्

āgaccholkāya ganandholkaḥ puṣpolko dhūpakolkakaḥ |
dīpolkāya maholkāya baliścātha visa (mār) janam

---

1,129.15

सिदेधोल्काय च गायत्त्री (त्र) न्यासोंगुष्ठादिरीरितः ।
ओं महाकर्णाय विद्महे--वक्रतुण्डाय धीमहि--तन्नो दन्तिः प्रचोदयात्

sidedholkāya ca gāyattrī (tra) nyāsoṃguṣṭhādirīritaḥ |
oṃ mahākarṇāya vidmahe--vakratuṇḍāya dhīmahi--tanno dantiḥ pracodayāt

---

1,129.16

पूजयोत्तिलहोमैश्च एते पूज्या गणास्तथा ।
गणाय गणपतये स्वाहा कूष्माण्डकाय च

pūjayottilahomaiśca ete pūjyā gaṇāstathā |
gaṇāya gaṇapataye svāhā kūṣmāṇḍakāya ca

---

1,129.17

अमोघोल्कायैकदन्ताय त्रिपुरान्तकरूपिणे ।
ओं श्याम (व) दन्तविकरालास्याहवेपाय वै नमः

amogholkāyaikadantāya tripurāntakarūpiṇe |
oṃ śyāma (va) dantavikarālāsyāhavepāya vai namaḥ

---

1,129.18

पद्मदंष्टाय स्वाहान्ते मुद्रा वै नर्तनं गणे ।
हस्ततालश्च हसनं सौभाग्यादिफलं भवेत्

padmadaṃṣṭāya svāhānte mudrā vai nartanaṃ gaṇe |
hastatālaśca hasanaṃ saubhāgyādiphalaṃ bhavet

---

1,129.19

मार्गशीर्षे तथा शुक्लचतुर्थ्यां पूजयेद्गण ।
अब्दं प्राप्नोति विद्याश्रीकीर्त्यायुः पुत्रसन्ततिम्

mārgaśīrṣe tathā śuklacaturthyāṃ pūjayedgaṇa |
abdaṃ prāpnoti vidyāśrīkīrtyāyuḥ putrasantatim

---

1,129.20

सोमवारे चतुर्थ्यां च समुपोष्यार्चयेद्गणम् ।
जपञ्जुह्वत्स्मरन्विद्या स्वर्गं निर्वाणतां व्रजेत्

somavāre caturthyāṃ ca samupoṣyārcayedgaṇam |
japañjuhvatsmaranvidyā svargaṃ nirvāṇatāṃ vrajet

---

1,129.21

यजेच्छुक्लचतुर्थ्यां यः खण्डलड्डुकमोद (मण्ड) कैः ।
विघ्नाचनेन सर्वान्स कामान्सौभाग्यमाप्नुयात्

yajecchuklacaturthyāṃ yaḥ khaṇḍalaḍḍukamoda (maṇḍa) kaiḥ |
vighnācanena sarvānsa kāmānsaubhāgyamāpnuyāt

---

1,129.22

पुत्रादिकं दमनकैर्दमनाख्या चतुर्थ्यपि ।
आं गणपतये नमः चतुर्थ्यन्तं यजेद्गणम्

putrādikaṃ damanakairdamanākhyā caturthyapi |
āṃ gaṇapataye namaḥ caturthyantaṃ yajedgaṇam

---

1,129.23

मासे तु यस्मिन्कस्मिंश्चिज्जुहुयाद्वा जपेत्स्मरेत् ।
सर्वान्कामानवाप्नोति सर्वविघ्नविनाशनम्

māse tu yasminkasmiṃścijjuhuyādvā japetsmaret |
sarvānkāmānavāpnoti sarvavighnavināśanam

---

1,129.24

विनायकं मूर्तिकाद्यं यजेदेभिश्च नामभिः ।
सो ऽपि सद्गतिमाप्नोति स्वर्गमोक्षसुखानि च

vināyakaṃ mūrtikādyaṃ yajedebhiśca nāmabhiḥ |
so 'pi sadgatimāpnoti svargamokṣasukhāni ca

---

1,129.25

गणपूज्यो वक्रतुण्ड एकदंष्ट्री त्रियम्बकः ।
नीलग्रीवो लम्बोदरो विकटो विघ्नराजकः

gaṇapūjyo vakratuṇḍa ekadaṃṣṭrī triyambakaḥ |
nīlagrīvo lambodaro vikaṭo vighnarājakaḥ

---

1,129.26

धूम्रवर्णो भालचन्द्रो दशमस्त विनायकः ।
गणपतिर्हस्तिमुखो द्वादशारे यजेद्गणम्

dhūmravarṇo bhālacandro daśamasta vināyakaḥ |
gaṇapatirhastimukho dvādaśāre yajedgaṇam

---

1,129.27

पृथक् समस्तं मधावी सर्वान्कामान वाप्नुयात् ।
श्रावणे चाश्विने भाद्रे पञ्चम्यां कात्तिक शुभे

pṛthak samastaṃ madhāvī sarvānkāmāna vāpnuyāt |
śrāvaṇe cāśvine bhādre pañcamyāṃ kāttika śubhe

---

1,129.28

वासुकिस्तक्षकश्चैव कालीयो मणिभद्रकः ।
ऐरावतो धृतराष्टः कर्कोटकधनञ्जयौ

vāsukistakṣakaścaiva kālīyo maṇibhadrakaḥ |
airāvato dhṛtarāṣṭaḥ karkoṭakadhanañjayau

---

1,129.29

घृताद्यैः स्नापिता ह्येते आयुरारोग्यसम्पदः ।
अनन्तं वासुकिं शङ्खं पद्मं कम्बलमेव च

ghṛtādyaiḥ snāpitā hyete āyurārogyasampadaḥ |
anantaṃ vāsukiṃ śaṅkhaṃ padmaṃ kambalameva ca

---

1,129.30

तथा कर्काटकं नागं धृतराष्ट्रं च शङ्खकम् ।
कालीयं तक्षकं चैव पिङ्गलं मासिमासि च

tathā karkāṭakaṃ nāgaṃ dhṛtarāṣṭraṃ ca śaṅkhakam |
kālīyaṃ takṣakaṃ caiva piṅgalaṃ māsimāsi ca

---

1,129.31

यजेद्भाद्रसिते नागानष्टौ मुक्तिं दिवं व्रजेत् ।
द्वारस्योभयतो लेख्याः श्रावणे तु सिते यजेत्

yajedbhādrasite nāgānaṣṭau muktiṃ divaṃ vrajet |
dvārasyobhayato lekhyāḥ śrāvaṇe tu site yajet

---

1,129.32

पञ्चम्यां पूजयेन्नागाननन्तान्द्यान्महोरगान् ।
क्षीरं सर्पिश्च नैवेद्यं देयं सर्वविषापहम् ।
नागा अभयहस्ताश्च दष्टोद्धारातु पञ्चमी

pañcamyāṃ pūjayennāgānanantāndyānmahoragān |
kṣīraṃ sarpiśca naivedyaṃ deyaṃ sarvaviṣāpaham |
nāgā abhayahastāśca daṣṭoddhārātu pañcamī

1,130.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे दष्टोद्धारपञ्चमव्रितं नामैकोनत्रिंशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 130 ब्रह्मोवाच ।
एवं भाद्रपदे मासि कार्तिकेयं प्रपूयेत् ।
स्नानदानादिकं सर्वमस्यामक्षय्यमुच्यते

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe daṣṭoddhārapañcamavritaṃ nāmaikonatriṃśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 130 brahmovāca |
evaṃ bhādrapade māsi kārtikeyaṃ prapūyet |
snānadānādikaṃ sarvamasyāmakṣayyamucyate

---

1,130.2

सप्तम्यां प्राशयेच्चपि भोज्यं विप्रान्रविं यजेत् ।
ओं खखोल्कायमृतत्वं (तन्तं) प्रियसङ्गमो भव सद स्वाहा

saptamyāṃ prāśayeccapi bhojyaṃ viprānraviṃ yajet |
oṃ khakholkāyamṛtatvaṃ (tantaṃ) priyasaṅgamo bhava sada svāhā

---

1,130.3

अष्टम्यां पारणं कुर्यान्मरीचं प्राश्य स्वर्गभाक् सप्तम्यां नियतः स्नात्वा पूजयित्वा दिवाकरम्

aṣṭamyāṃ pāraṇaṃ kuryānmarīcaṃ prāśya svargabhāk saptamyāṃ niyataḥ snātvā pūjayitvā divākaram

---

1,130.4

दद्यात्फलानि विप्रेभ्यो मार्तण्डः प्रीयतामिति ।
खर्जूरं नारिकेलं वा प्राशयेन्मातुलुङ्गकम्

dadyātphalāni viprebhyo mārtaṇḍaḥ prīyatāmiti |
kharjūraṃ nārikelaṃ vā prāśayenmātuluṅgakam

---

1,130.5

सर्वे भवन्तु सफला मम कामाः समन्ततः ।
(इति फलसप्तमी) संपूज्य देवं सप्तम्यां पायसेनाथ भोजयेत्

sarve bhavantu saphalā mama kāmāḥ samantataḥ |
(iti phalasaptamī) saṃpūjya devaṃ saptamyāṃ pāyasenātha bhojayet

---

1,130.6

विप्रांश्च दक्षिणां दत्त्वा स्वयं चाथ पयः पिबेत् ।
भक्ष्यं चोष्यं तथा लेह्यं ओदनं चेति कीर्तितम्

viprāṃśca dakṣiṇāṃ dattvā svayaṃ cātha payaḥ pibet |
bhakṣyaṃ coṣyaṃ tathā lehyaṃ odanaṃ ceti kīrtitam

---

1,130.7

धनपुत्रादिकामस्तु त्यजेदेतदनोदनः वाय्वाशी विजयेत्क्षुच्च कुर्याद्विजयसप्तमीम् ।
अद्यादर्कं च कामेच्छुरुपवासे तरेन्मदम्

dhanaputrādikāmastu tyajedetadanodanaḥ vāyvāśī vijayetkṣucca kuryādvijayasaptamīm |
adyādarkaṃ ca kāmecchurupavāse tarenmadam

---

1,130.8

गोधूममाषयवषष्टिककांस्यपात्रं पाषाणपिष्टमधुमैषुनमद्यमांसम् ।
अभ्यञ्जनाञ्जनतिलांश्च विवर्जयेद्यः तस्येषितं भवति सप्तसु सप्तमीषु

godhūmamāṣayavaṣaṣṭikakāṃsyapātraṃ pāṣāṇapiṣṭamadhumaiṣunamadyamāṃsam |
abhyañjanāñjanatilāṃśca vivarjayedyaḥ tasyeṣitaṃ bhavati saptasu saptamīṣu

1,131.1

(इति विजयसप्तमीव्रतम्) ।
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सप्तमीव्रतनिरूपणं नाम त्रिंशोत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 131 ब्रह्मोवाच ।
ब्रह्मन् भाद्रपदे मासि शुक्लाष्टम्यामुपोषितः ।
दूर्वां सौरीं गणेशं च फलपुष्पैः शिवं यजेत्

(iti vijayasaptamīvratam) |
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe saptamīvratanirūpaṇaṃ nāma triṃśottaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 131 brahmovāca |
brahman bhādrapade māsi śuklāṣṭamyāmupoṣitaḥ |
dūrvāṃ saurīṃ gaṇeśaṃ ca phalapuṣpaiḥ śivaṃ yajet

---

1,131.2

फलव्रीह्यादिभिः सर्वैः शम्भवेनमः शिवाय च ।
त्वं दूर्वे ऽमृजन्मासि ह्यष्टमी सर्वकामभाक्

phalavrīhyādibhiḥ sarvaiḥ śambhavenamaḥ śivāya ca |
tvaṃ dūrve 'mṛjanmāsi hyaṣṭamī sarvakāmabhāk

---

1,131.3

अनग्निपक्रमश्रीयान्मुच्यते ब्रह्महत्यया ।
(इति दूर्वाष्टमीव्रतम्) ।
कृष्णाष्टम्यां च रोहिण्यामर्धरात्रेरऽचनं हरेः

anagnipakramaśrīyānmucyate brahmahatyayā |
(iti dūrvāṣṭamīvratam) |
kṛṣṇāṣṭamyāṃ ca rohiṇyāmardharātrer'canaṃ hareḥ

---

1,131.4

कार्या विद्धापि सप्तम्या हन्ति पापं त्रिजन्मनः ।
उपोषितोरऽचयेन्मन्त्रैस्तिथि भान्ते च पारणम्

kāryā viddhāpi saptamyā hanti pāpaṃ trijanmanaḥ |
upoṣitor'cayenmantraistithi bhānte ca pāraṇam

---

1,131.5

योगाय योगपतये योगेश्वराय योगसम्भवाय गोविन्दाय नमोनमः ।
(स्नानमन्त्रः( यज्ञाय यज्ञेश्वराय यज्ञपतये गोविन्दाय नमोनमः

yogāya yogapataye yogeśvarāya yogasambhavāya govindāya namonamaḥ |
(snānamantraḥ( yajñāya yajñeśvarāya yajñapataye govindāya namonamaḥ

---

1,131.6

(अर्चनदृ)--विश्वाय विश्वेश्वराय विश्वपतये गोविन्दाय नमोनमः ।
(शयनदृ)--सर्वाय सर्वेश्वराय सर्वेताय सर्वसम्भवाय गोविन्दाय नमोनमः

(arcanadṛ)--viśvāya viśveśvarāya viśvapataye govindāya namonamaḥ |
(śayanadṛ)--sarvāya sarveśvarāya sarvetāya sarvasambhavāya govindāya namonamaḥ

---

1,131.7

स्थण्डिले पूजयेद्देवं सचन्द्रां रोहिणीं तथा ।
शङ्खे तोयं समादाय सपुष्पफलचन्दनम्

sthaṇḍile pūjayeddevaṃ sacandrāṃ rohiṇīṃ tathā |
śaṅkhe toyaṃ samādāya sapuṣpaphalacandanam

---

1,131.8

जानुभ्यामवनीं गत्वा चन्द्रायार्घ्यं निवेदयेत् ।
क्षिरोदार्णवसंभूत ! अत्रिनेत्रसमुद्भव !

jānubhyāmavanīṃ gatvā candrāyārghyaṃ nivedayet |
kṣirodārṇavasaṃbhūta ! atrinetrasamudbhava !

---

1,131.9

गृहाणार्घ्यं शशाङ्केश (मं) रोहिण्या सहितो मम ।
श्रियै च वसुदे वाय नन्दाय च बलाय च

gṛhāṇārghyaṃ śaśāṅkeśa (maṃ) rohiṇyā sahito mama |
śriyai ca vasude vāya nandāya ca balāya ca

---

1,131.10

यशोदायै ततो दद्यादर्घ्यं फलसमन्वितम् ।
अनन्तं (घं) वामनं शौरिं वैकुष्ठं पुरुषोत्तमम्

yaśodāyai tato dadyādarghyaṃ phalasamanvitam |
anantaṃ (ghaṃ) vāmanaṃ śauriṃ vaikuṣṭhaṃ puruṣottamam

---

1,131.11

वासुदेवं हृषीकेशं माधवं मधुसूदनम् ।
वराहं पुण्डरीकाक्षं नृसिंहं दैत्यसूदनम्

vāsudevaṃ hṛṣīkeśaṃ mādhavaṃ madhusūdanam |
varāhaṃ puṇḍarīkākṣaṃ nṛsiṃhaṃ daityasūdanam

---

1,131.12

दामोदरं पद्मनाभं केशवं गारुडध्वजम् ।
गोविन्दमच्युतं देवमनन्तम पराजितम्

dāmodaraṃ padmanābhaṃ keśavaṃ gāruḍadhvajam |
govindamacyutaṃ devamanantama parājitam

---

1,131.13

अधोक्षजं जगद्वीजं सर्गस्थित्यन्तकारणम् ।
अनादिनिधनं विष्णुं त्रिलोकेशं त्रिविक्रमम्

adhokṣajaṃ jagadvījaṃ sargasthityantakāraṇam |
anādinidhanaṃ viṣṇuṃ trilokeśaṃ trivikramam

---

1,131.14

नारायणं चतुर्बाहुं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
पीतम्बरधरं दिव्यं वनमालाविभूषितम्

nārāyaṇaṃ caturbāhuṃ śaṅkhacakragadādharam |
pītambaradharaṃ divyaṃ vanamālāvibhūṣitam

---

1,131.15

श्रीवत्साङ्कं जगद्धाम श्रीपतिं श्रीधरं हरिम् ।
यं देवं देवकी देवी वसुदेवादजीजनत्

śrīvatsāṅkaṃ jagaddhāma śrīpatiṃ śrīdharaṃ harim |
yaṃ devaṃ devakī devī vasudevādajījanat

---

1,131.16

भौमस्य ब्रह्मणो गुप्त्यै तस्मै ब्रह्मात्मने नमः ।
नामान्येतानि संकीर्त्य गत्यर्थं प्रार्थयेत्पुनः

bhaumasya brahmaṇo guptyai tasmai brahmātmane namaḥ |
nāmānyetāni saṃkīrtya gatyarthaṃ prārthayetpunaḥ

---

1,131.17

त्राहि मां देवदेवेश ! हरे ! संसारसागरात् ।
त्राहि मां सर्वपापघ्न ! दुः खशोकार्णवात्प्रभो !

trāhi māṃ devadeveśa ! hare ! saṃsārasāgarāt |
trāhi māṃ sarvapāpaghna ! duḥ khaśokārṇavātprabho !

---

1,131.18

देवकीनन्दन ! श्रीश ! हरे ! संसारसागरात् ।
दुर्वृत्तांस्त्रायसे विष्णो ! ये स्मरन्ति सकृत्सकृत्

devakīnandana ! śrīśa ! hare ! saṃsārasāgarāt |
durvṛttāṃstrāyase viṣṇo ! ye smaranti sakṛtsakṛt

---

1,131.19

सो ऽहं देवातिदुर्वृत्तस्त्राहि मां शोकसागरात् ।
पुष्कराक्ष ! निमग्नो ऽहं मह्तयज्ञानसागरे

so 'haṃ devātidurvṛttastrāhi māṃ śokasāgarāt |
puṣkarākṣa ! nimagno 'haṃ mahtayajñānasāgare

---

1,131.20

त्राहि मां देवदेवेश ! त्वामृते ऽन्यो न रक्षिता ।
स्वजन्म वासुदेवाप गोब्राह्मणहिताय च

trāhi māṃ devadeveśa ! tvāmṛte 'nyo na rakṣitā |
svajanma vāsudevāpa gobrāhmaṇahitāya ca

---

1,131.21

जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः ।
शान्तिरस्तु शिवं चास्तु धनविख्यातिराज्यभाक्

jagaddhitāya kṛṣṇāya govindāya namonamaḥ |
śāntirastu śivaṃ cāstu dhanavikhyātirājyabhāk

1,132.1

(इति कृष्णाष्टमीव्रतम्) ।
इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे कृष्णाष्टमीव्रतनिरूपणं ना मैकत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 132 ब्रह्मोवाच ।
नक्ताशी त्वष्टमीं यावद्वर्षान्ते चैव धेनुदः ।
पौरन्दरपदं याति सद्गतिव्रतमुच्यते !

(iti kṛṣṇāṣṭamīvratam) |
iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe kṛṣṇāṣṭamīvratanirūpaṇaṃ nā maikatriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 132 brahmovāca |
naktāśī tvaṣṭamīṃ yāvadvarṣānte caiva dhenudaḥ |
paurandarapadaṃ yāti sadgativratamucyate !

---

1,132.2

शुक्लाष्टभ्यां पौषमासे महारुद्रेति साधु वै ।
मत्प्रीतये कृतं देवि शथसाहस्रिकं फलम्

śuklāṣṭabhyāṃ pauṣamāse mahārudreti sādhu vai |
matprītaye kṛtaṃ devi śathasāhasrikaṃ phalam

---

1,132.3

अष्टमी बुधवारेण पक्षयोरुभयोर्यदा ।
भविष्यति तदा तस्यां व्रतमेतत्कथा परा

aṣṭamī budhavāreṇa pakṣayorubhayoryadā |
bhaviṣyati tadā tasyāṃ vratametatkathā parā

---

1,132.4

तस्यां नियमकर्तारो न स्युः खण्डितसम्पदः ।
तण्डुलस्याष्टमुष्टीनां वर्जयित्वाङ्गुलिद्वयम्

tasyāṃ niyamakartāro na syuḥ khaṇḍitasampadaḥ |
taṇḍulasyāṣṭamuṣṭīnāṃ varjayitvāṅgulidvayam

---

1,132.5

भक्तं सद्भक्तिश्रद्धाभ्यां मुक्तिकामी हि मानवः ।
आम्र पत्रपुटे कृत्वा यो भुड्क्ते कुशवोष्टिते

bhaktaṃ sadbhaktiśraddhābhyāṃ muktikāmī hi mānavaḥ |
āmra patrapuṭe kṛtvā yo bhuḍkte kuśavoṣṭite

---

1,132.6

कलम्बिकाम्लिकोपेतं काम्यं तस्य फलं भवे (लभे) त् ।
बुधं पञ्चोपचारेण पूजयित्वा जलाशये

kalambikāmlikopetaṃ kāmyaṃ tasya phalaṃ bhave (labhe) t |
budhaṃ pañcopacāreṇa pūjayitvā jalāśaye

---

1,132.7

शक्तितो दक्षिणं दद्यात्कर्करीं तण्डुलान्विताम् ।
बुं बुधायेति बीजं स्यात्स्वाहान्तः कमलादिकः

śaktito dakṣiṇaṃ dadyātkarkarīṃ taṇḍulānvitām |
buṃ budhāyeti bījaṃ syātsvāhāntaḥ kamalādikaḥ

---

1,132.8

बाणचापधरंश्यामं दले चाङ्गनि मध्यतः ।
बुधाष्टमीकथा पुण्या श्रोतव्या कृतिभिर्ध्रुवम्

bāṇacāpadharaṃśyāmaṃ dale cāṅgani madhyataḥ |
budhāṣṭamīkathā puṇyā śrotavyā kṛtibhirdhruvam

---

1,132.9

पुरे पाटलिपुत्राख्ये वीरो नाम द्विजोत्तमः ।
रम्भा भार्या तस्य चासीत्कौशिकः पुत्र उत्तमः

pure pāṭaliputrākhye vīro nāma dvijottamaḥ |
rambhā bhāryā tasya cāsītkauśikaḥ putra uttamaḥ

---

1,132.10

दुहिता विजयानाम्नी व (ध) नपालो वृषो ऽभवत् ।
गृहीत्वा कौशिकस्तं च ग्रीष्मे गङ्गां गतो ऽरमत्

duhitā vijayānāmnī va (dha) napālo vṛṣo 'bhavat |
gṛhītvā kauśikastaṃ ca grīṣme gaṅgāṃ gato 'ramat

---

1,132.11

गोपालकैर्वृषश्चौरैः क्रीडास्थोपहृतो बलात् ।
गङ्गातः स च उत्थाय वनं बभ्राम दुः खितः

gopālakairvṛṣaścauraiḥ krīḍāsthopahṛto balāt |
gaṅgātaḥ sa ca utthāya vanaṃ babhrāma duḥ khitaḥ

---

1,132.12

जलार्थं विजया चागाद्भ्रा(न्मा) त्रा सार्धं च साप्यगात् ।
पिपासितो मृणालार्थो आगतो ऽथ सरोवरम्

jalārthaṃ vijayā cāgādbhrā(nmā) trā sārdhaṃ ca sāpyagāt |
pipāsito mṛṇālārtho āgato 'tha sarovaram

---

1,132.13

दिव्यस्त्रीणां च पूजादीन्दृष्ट्वा चाप्यथ विस्मितः ।
स ता गत्वा ययाचे ऽन्नं सानुजो ऽहं बुभुक्षितः

divyastrīṇāṃ ca pūjādīndṛṣṭvā cāpyatha vismitaḥ |
sa tā gatvā yayāce 'nnaṃ sānujo 'haṃ bubhukṣitaḥ

---

1,132.14

स्त्रियो ऽब्रुवन्व्रतं कर्तुं दास्यामश्च कुरु व्रतम् ।
पत्न्यर्थं धनपाना (लार्) थं पूजयामासतुर्बुधम्

striyo 'bruvanvrataṃ kartuṃ dāsyāmaśca kuru vratam |
patnyarthaṃ dhanapānā (lār) thaṃ pūjayāmāsaturbudham

---

1,132.15

पुटद्वयं गृहीत्वान्नं बुभुजाते प्रदत्तकम् ।
स्त्रियो गतास्तौ धनदौ धनपानमपश्यताम्

puṭadvayaṃ gṛhītvānnaṃ bubhujāte pradattakam |
striyo gatāstau dhanadau dhanapānamapaśyatām

---

1,132.16

चौरैर्दत्तं गृहीत्वाथ प्रदोषे प्राप्तवान् गृहम् ।
वीरं च दुः खितं नत्वा रात्रौ सुप्तो यथासुखम्

caurairdattaṃ gṛhītvātha pradoṣe prāptavān gṛham |
vīraṃ ca duḥ khitaṃ natvā rātrau supto yathāsukham

---

1,132.17

कन्यां च युवतीं दृष्ट्वा कस्मै देया सुता मया ।
यमायेत्यब्रवीद्दुः खात्साचाराद्व्रतसत्फलात्

kanyāṃ ca yuvatīṃ dṛṣṭvā kasmai deyā sutā mayā |
yamāyetyabravīdduḥ khātsācārādvratasatphalāt

---

1,132.18

स्वर्गं गतौ च पितरौ व्रतं राज्याय कौ शिकः ।
चक्रे ऽयोध्यामहाराज्यं दत्त्वा च भगिनीं यमे

svargaṃ gatau ca pitarau vrataṃ rājyāya kau śikaḥ |
cakre 'yodhyāmahārājyaṃ dattvā ca bhaginīṃ yame

---

1,132.19

यमो ऽपि विजयामाह गृहस्था भव मे पुरे ।
नोद्धाटयान्यत्रगते यमे सा न तथाकरोत् ।
अपश्यन्मातरं स्वां सा पाशयातनया स्थिताम्

yamo 'pi vijayāmāha gṛhasthā bhava me pure |
noddhāṭayānyatragate yame sā na tathākarot |
apaśyanmātaraṃ svāṃ sā pāśayātanayā sthitām

---

1,132.20

अथोद्विग्ना कोशिकोक्तं ज्ञात्वा मुक्तिप्रदं व्रतम् ।
चक्रे च सा ततो मुक्ता माता तस्माच्चरेद्व्रतम्

athodvignā kośikoktaṃ jñātvā muktipradaṃ vratam |
cakre ca sā tato muktā mātā tasmāccaredvratam

---

1,132.21

व्तपुण्यप्रभावेण स्वर्गं गत्वावसत्सुखम्

vtapuṇyaprabhāveṇa svargaṃ gatvāvasatsukham

1,133.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे बुधाष्टमीव्रतनिरूपणं नाम द्वात्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 133 ब्रह्मोवाच ।
अशोककलिका ह्यष्टौ ये पिबन्ति पुनर्वसौ ।
चैत्रे मासि सिताष्टम्यां न ते शोकमवाप्नुयुः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe budhāṣṭamīvratanirūpaṇaṃ nāma dvātriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 133 brahmovāca |
aśokakalikā hyaṣṭau ye pibanti punarvasau |
caitre māsi sitāṣṭamyāṃ na te śokamavāpnuyuḥ

---

1,133.2

त्वामशोक ! हराभीष्ट ! मधुमाससमुद्भव ।
पिबामि शोकसन्तप्तो मामशोकं सदा कुरु

tvāmaśoka ! harābhīṣṭa ! madhumāsasamudbhava |
pibāmi śokasantapto māmaśokaṃ sadā kuru

---

1,133.3

(इत्यशोकाष्टमीव्रतम्) ।
ब्रह्मोवाच ।
शुक्लाष्टम्यामाश्वयुजे उत्तराषाढया युता ।
सा महानवमीत्युक्ता स्नानदानादि चाक्षयम्

(ityaśokāṣṭamīvratam) |
brahmovāca |
śuklāṣṭamyāmāśvayuje uttarāṣāḍhayā yutā |
sā mahānavamītyuktā snānadānādi cākṣayam

---

1,133.4

नवमी केवला चापि दुर्गां चैव तु पूजयेत् ।
महाव्रतं महापुण्यं शङ्कराद्यैरनुष्ठितम्

navamī kevalā cāpi durgāṃ caiva tu pūjayet |
mahāvrataṃ mahāpuṇyaṃ śaṅkarādyairanuṣṭhitam

---

1,133.5

अयाचितादि षष्ठ्यादौ राजा शत्रुजयाया च ।
जपहोमसमायुक्तः कन्यां वा भोजयेत्सदा

ayācitādi ṣaṣṭhyādau rājā śatrujayāyā ca |
japahomasamāyuktaḥ kanyāṃ vā bhojayetsadā

---

1,133.6

दुर्गेदुर्गे रक्षिणि स्वाहा मन्त्रो ऽयं पूजनादिषु ।
दीर्घाकारादिमात्राभिर्नव देव्यो नमो ऽन्तिकाः

durgedurge rakṣiṇi svāhā mantro 'yaṃ pūjanādiṣu |
dīrghākārādimātrābhirnava devyo namo 'ntikāḥ

---

1,133.7

षड्भिः पदैर्नमः स्वाहा वषडादिहृदादिकम् ।
अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं न्यस्य वै पृजयेच्छिवाम्

ṣaḍbhiḥ padairnamaḥ svāhā vaṣaḍādihṛdādikam |
aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ nyasya vai pṛjayecchivām

---

1,133.8

अष्टम्यां नव गेहानि दारुजान्येकमेव वा ।
तस्मिन्देवी प्रकर्तव्या हैमी वाराजतापि वा

aṣṭamyāṃ nava gehāni dārujānyekameva vā |
tasmindevī prakartavyā haimī vārājatāpi vā

---

1,133.9

शूले खङ्गे पुस्तके वा पटे वा मण्डले (पे) यजेत् ।
कपालं खेटकं घण्टां दर्पणं तर्जनीं धनः

śūle khaṅge pustake vā paṭe vā maṇḍale (pe) yajet |
kapālaṃ kheṭakaṃ ghaṇṭāṃ darpaṇaṃ tarjanīṃ dhanaḥ

---

1,133.10

ध्वजं डमरुकं पाशं वामहस्तेषु बिभ्रती ।
शक्तिं च मुद्गरं शूलं वज्रं खङ्गं तथाङ्कुशम्

dhvajaṃ ḍamarukaṃ pāśaṃ vāmahasteṣu bibhratī |
śaktiṃ ca mudgaraṃ śūlaṃ vajraṃ khaṅgaṃ tathāṅkuśam

---

1,133.11

शरं चक्रं शलाकां च दुर्गामायुधसंयुताम् ।
शेषाः षोडशहस्तां स्युरञ्जनं डमरुं विना

śaraṃ cakraṃ śalākāṃ ca durgāmāyudhasaṃyutām |
śeṣāḥ ṣoḍaśahastāṃ syurañjanaṃ ḍamaruṃ vinā

---

1,133.12

रुद्रचण्डा प्रचण्डा च चण्डोग्रा चण्डनायिका ।
चण्डा चण्डवती चैव चण्डरूपातिचण्डिका

rudracaṇḍā pracaṇḍā ca caṇḍogrā caṇḍanāyikā |
caṇḍā caṇḍavatī caiva caṇḍarūpāticaṇḍikā

---

1,133.13

नवमी चोग्रचण्डा च मध्यमाग्निप्रभाकृतिः ।
रोचना त्वरुणा कृष्णा नीलं धूम्रा च शुक्रका

navamī cogracaṇḍā ca madhyamāgniprabhākṛtiḥ |
rocanā tvaruṇā kṛṣṇā nīlaṃ dhūmrā ca śukrakā

---

1,133.14

पाता च पाण्डुरा प्रोक्ता आलीढं हरितं तथा ।
म (मा) हिषो ऽस्य स खड्गाग्रप्रकचग्रहमुष्टिकः

pātā ca pāṇḍurā proktā ālīḍhaṃ haritaṃ tathā |
ma (mā) hiṣo 'sya sa khaḍgāgraprakacagrahamuṣṭikaḥ

---

1,133.15

जप्त्वा दशाक्षरीं विद्यां नासौ केनापि बध्यते ।
पञ्च (ञ्चा) दशाङ्गुलं खड्गं त्रिशूलं च ततो यजेत् ।
लिङ्गस्यां पूजयेद्वापि पादुके ऽथ जले ऽपि वा

japtvā daśākṣarīṃ vidyāṃ nāsau kenāpi badhyate |
pañca (ñcā) daśāṅgulaṃ khaḍgaṃ triśūlaṃ ca tato yajet |
liṅgasyāṃ pūjayedvāpi pāduke 'tha jale 'pi vā

---

1,133.16

विचित्रां रक्षयेत्पूजामष्टम्यामुपवासयेत् ।
पञ्चाब्दं महिषं बस्तं रात्रिशेषे च घातयेत्

vicitrāṃ rakṣayetpūjāmaṣṭamyāmupavāsayet |
pañcābdaṃ mahiṣaṃ bastaṃ rātriśeṣe ca ghātayet

---

1,133.17

विधिवत्कालिकालीति तदुत्थरुधिरादिकम् ।
नेरृत्यां पूतनां चैव वायव्यां पापराक्षसीम्

vidhivatkālikālīti taduttharudhirādikam |
nerṛtyāṃ pūtanāṃ caiva vāyavyāṃ pāparākṣasīm

---

1,133.18

दद्याच्चरक्यै चैशान्यामाग्नेय्यां च विदारिकाम्

dadyāccarakyai caiśānyāmāgneyyāṃ ca vidārikām

1,134.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे महानवमीव्रतं नाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 134 ब्रह्मोवाच ।
महाकौशिकमन्त्रश्च कथ्यते ऽत्र महाफलः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe mahānavamīvrataṃ nāma trayastriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 134 brahmovāca |
mahākauśikamantraśca kathyate 'tra mahāphalaḥ

---

1,134.2

(महाकौशिकमन्त्रः)-ओं महाकौशिकाय नमः ।
ओं हूं हूं प्रस्फुर लल लल कुल्व कुल्व चुल्व चुल्व खल्ल खल्ल मुल्व मुल्व गुल्व गुल्व तुल्व पुल्ल पुल्ल धल्व धुल्व धुम धुम धमधम मारय मारय धकधक वज्ञापयज्ञापय विदारयविदारय कम्पकम्प कम्पयकम्पय पूरयपूरय आवेशयावेशय ओं ह्रीं ओं ह्रीं हं वं वं हुं तटतट मदमद ह्रीं ओं हूं नैरृताया नमः निरृतये दातव्यम् ।
महाकौशिकमन्त्रेण मन्त्रितं बलिमर्पयेत्

(mahākauśikamantraḥ)-oṃ mahākauśikāya namaḥ |
oṃ hūṃ hūṃ prasphura lala lala kulva kulva culva culva khalla khalla mulva mulva gulva gulva tulva pulla pulla dhalva dhulva dhuma dhuma dhamadhama māraya māraya dhakadhaka vajñāpayajñāpaya vidārayavidāraya kampakampa kampayakampaya pūrayapūraya āveśayāveśaya oṃ hrīṃ oṃ hrīṃ haṃ vaṃ vaṃ huṃ taṭataṭa madamada hrīṃ oṃ hūṃ nairṛtāyā namaḥ nirṛtaye dātavyam |
mahākauśikamantreṇa mantritaṃ balimarpayet

---

1,134.3

तस्याग्रतो नृपः स्नायाच्छत्रं कृत्वा च पैष्टिकम् ।
खड्गेन घातयित्वा तु दद्यात्स्कन्दविशाखयोः

tasyāgrato nṛpaḥ snāyācchatraṃ kṛtvā ca paiṣṭikam |
khaḍgena ghātayitvā tu dadyātskandaviśākhayoḥ

---

1,134.4

मातॄणां चैव देवीनां पूजा कार्या तथा निशि ।
ब्रह्माणी चैव माहेशी कौमारी वैष्णवी तथा

mātṝṇāṃ caiva devīnāṃ pūjā kāryā tathā niśi |
brahmāṇī caiva māheśī kaumārī vaiṣṇavī tathā

---

1,134.5

वाराही चैव माहेन्द्री चामुण्डा चण्डिका तथा ।
जयन्ती मङ्गला काली भद्रकाली कपालिनी

vārāhī caiva māhendrī cāmuṇḍā caṇḍikā tathā |
jayantī maṅgalā kālī bhadrakālī kapālinī

---

1,134.6

दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा स्वधा नमो ऽस्तु ते ।
क्षीराद्यैः स्नापयेद्देवीं कन्यकाः प्रमदास्तथा

durgā kṣamā śivā dhātrī svāhā svadhā namo 'stu te |
kṣīrādyaiḥ snāpayeddevīṃ kanyakāḥ pramadāstathā

---

1,134.7

द्विजाती (दी) नथ पाषण्डानन्नदानेन पूजयेत् ।
ध्वजपत्रपताकाद्यै रथयात्रासु वस्त्रकैः ।
महानवम्यां पूजेयं जयराज्यादिदायिका

dvijātī (dī) natha pāṣaṇḍānannadānena pūjayet |
dhvajapatrapatākādyai rathayātrāsu vastrakaiḥ |
mahānavamyāṃ pūjeyaṃ jayarājyādidāyikā

1,135.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे महानवम्यां महाकौशिकमन्त्रकृत्यादिविवरणं नाम चतुस्त्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 135 ब्रह्मोवाच ।
नवम्यामाश्विने शुक्ले एकभक्तेन पूजयेत् ।
देवीं विप्रंल्लक्षमेकञ्जपेद्वीरं व्रती नरः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe mahānavamyāṃ mahākauśikamantrakṛtyādivivaraṇaṃ nāma catustriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 135 brahmovāca |
navamyāmāśvine śukle ekabhaktena pūjayet |
devīṃ vipraṃllakṣamekañjapedvīraṃ vratī naraḥ

---

1,135.2

(ति वीरनवमीव्रतम्) ।
ब्रह्मोवाच ।
चैत्रे शुक्लनवम्यां च देवीं दमनकैर्यजेत् ।
आयुरारोग्यसौभाग्यं शत्रुभिश्चापराजितः

(ti vīranavamīvratam) |
brahmovāca |
caitre śuklanavamyāṃ ca devīṃ damanakairyajet |
āyurārogyasaubhāgyaṃ śatrubhiścāparājitaḥ

---

1,135.3

(इति दमनकनवमीव्रतम्) ।
ब्रह्मोवाच ।
दशम्यामेकभक्ताशी समान्ते दशधेनुदः ।
दिशश्च काञ्चनीर्दत्त्वा ब्रह्माण्डाधिपतिर्भवेत्

(iti damanakanavamīvratam) |
brahmovāca |
daśamyāmekabhaktāśī samānte daśadhenudaḥ |
diśaśca kāñcanīrdattvā brahmāṇḍādhipatirbhavet

---

1,135.4

(इति दिग्दशमीव्रतम्) ब्रह्मोवाच ।
एकादश्यामृषिपूजा कार्या सर्वोपकारिका ।
धनवान्पुत्रवांश्चान्ते ऋषिलोके महीयते

(iti digdaśamīvratam) brahmovāca |
ekādaśyāmṛṣipūjā kāryā sarvopakārikā |
dhanavānputravāṃścānte ṛṣiloke mahīyate

---

1,135.5

मरीचिरत्र्यं गिरसौ पुलसत्यः पुलहः क्रतुः ।
प्रचेताश्च वसिष्ठश्च भृगुर्नारद एव च

marīciratryaṃ girasau pulasatyaḥ pulahaḥ kratuḥ |
pracetāśca vasiṣṭhaśca bhṛgurnārada eva ca

---

1,135.6

चैत्रादौ कारयेत्पूजां माल्यैश्च दमनोद्भवैः ।
अशोकाख्याष्टमीप्रोक्ता वीराख्या नवमीतथा

caitrādau kārayetpūjāṃ mālyaiśca damanodbhavaiḥ |
aśokākhyāṣṭamīproktā vīrākhyā navamītathā

---

1,135.7

दमनाख्या दिग्दशमी नवम्येकादशी तथा

damanākhyā digdaśamī navamyekādaśī tathā

1,136.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे ऋष्येकादशीव्रतं नाम पञ्चत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 136 ब्रह्मोवाच ।
श्रवणद्वादशों वक्ष्ये भुक्तिमुक्तिप्रदायिनीम् ।
एकादशी द्वादशी च श्रवणेन च संयुता

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe ṛṣyekādaśīvrataṃ nāma pañcatriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 136 brahmovāca |
śravaṇadvādaśoṃ vakṣye bhuktimuktipradāyinīm |
ekādaśī dvādaśī ca śravaṇena ca saṃyutā

---

1,136.2

विजया सा तिथिः प्रोक्ता हरिपूजादि चाक्षयम् ।
एक भक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च

vijayā sā tithiḥ proktā haripūjādi cākṣayam |
eka bhaktena naktena tathaivāyācitena ca

---

1,136.3

उपवासेन भैक्ष्येण नैवाद्बादशिको भवेत् ।
कास्यं मांसं तथा क्षौद्रं लोभं वितथभाषणम्

upavāsena bhaikṣyeṇa naivādbādaśiko bhavet |
kāsyaṃ māṃsaṃ tathā kṣaudraṃ lobhaṃ vitathabhāṣaṇam

---

1,136.4

व्यायामं च व्यवायं च दिवास्वप्नमथाञ्जनम् ।
शिलाषिष्टं मसूरं च द्वादश्यां वर्जयेन्नरः

vyāyāmaṃ ca vyavāyaṃ ca divāsvapnamathāñjanam |
śilāṣiṣṭaṃ masūraṃ ca dvādaśyāṃ varjayennaraḥ

---

1,136.5

मासी भाद्रपदे शुक्ला द्वादशी श्रवणान्विता ।
महती द्वादशी ज्ञेया उपवासे महाफला

māsī bhādrapade śuklā dvādaśī śravaṇānvitā |
mahatī dvādaśī jñeyā upavāse mahāphalā

---

1,136.6

संगम सरितां स्नानं बुधयुक्ता महाफला ।
कुंभे सरत्ने सजले यजेत्स्वर्णं तु वामनम्

saṃgama saritāṃ snānaṃ budhayuktā mahāphalā |
kuṃbhe saratne sajale yajetsvarṇaṃ tu vāmanam

---

1,136.7

सितवस्त्रयुगच्छन्नं छत्रोपानद्युगान्वितम् ।
ओं नमो वासुदेवाय शिरः संपूजयेत्ततः

sitavastrayugacchannaṃ chatropānadyugānvitam |
oṃ namo vāsudevāya śiraḥ saṃpūjayettataḥ

---

1,136.8

श्रीधराय मुखं तद्वत्कण्ठं कृष्णाय वै नमः ।
नमः श्रीपतये वक्षो भुजौ सर्वास्त्रधारिणे

śrīdharāya mukhaṃ tadvatkaṇṭhaṃ kṛṣṇāya vai namaḥ |
namaḥ śrīpataye vakṣo bhujau sarvāstradhāriṇe

---

1,136.9

व्यापकाय नमः कुक्षौ केशवायोदरं बुधः ।
त्रैलोक्यपतये मेढ्रं जङ्घे सर्वभृते नमः

vyāpakāya namaḥ kukṣau keśavāyodaraṃ budhaḥ |
trailokyapataye meḍhraṃ jaṅghe sarvabhṛte namaḥ

---

1,136.10

सर्वात्मने नमः पादौ नैवेद्यं घृतपायसम् ।
कुम्भांश्च मोदकान्दद्याज्जागरं कारयेन्निशि

sarvātmane namaḥ pādau naivedyaṃ ghṛtapāyasam |
kumbhāṃśca modakāndadyājjāgaraṃ kārayenniśi

---

1,136.11

स्नात्वाचान्तोरऽचयित्वा तु कृतपुष्पाञ्जलिर्वदेत् ।
नमोनमस्ते गोविन्द बुध श्रवणसंज्ञक !

snātvācāntor'cayitvā tu kṛtapuṣpāñjalirvadet |
namonamaste govinda budha śravaṇasaṃjñaka !

---

1,136.

अघौघसंक्षयं कृत्वा सर्वसौख्यप्रदो भव ।
प्रीयतां देवदेवेशो विप्रेभ्यः कलशान्ददेत् ।
नद्यस्तीरे ऽयः वा कुर्यात्सर्वान्कामानवाप्नुयात्

aghaughasaṃkṣayaṃ kṛtvā sarvasaukhyaprado bhava |
prīyatāṃ devadeveśo viprebhyaḥ kalaśāndadet |
nadyastīre 'yaḥ vā kuryātsarvānkāmānavāpnuyāt

1,137.1

12 ॥
इति श्रीगारुडे महापुराणे पुर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे श्रवणद्वादशीव्रतनिरूपणं नाम षट्त्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 137 ब्रह्मोवाच ।
कामदेवत्रयोदश्यां पूज्यो दमनकादिभिः ।
रतिप्रीतिसमायुक्तो ह्यसोको मणिभूषितः

12 // iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe purvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe śravaṇadvādaśīvratanirūpaṇaṃ nāma ṣaṭtriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 137 brahmovāca |
kāmadevatrayodaśyāṃ pūjyo damanakādibhiḥ |
ratiprītisamāyukto hyasoko maṇibhūṣitaḥ

---

1,137.2

(इति मदनकत्रयोदशीव्रतम्) ।
चतुर्दश्यां तथाष्टभ्यां पक्ष्योः शुक्लकृष्णयोः ।
यो ऽब्दमेकं न भुञ्जीत मुक्तिभाक् शिवपूजनात्

(iti madanakatrayodaśīvratam) |
caturdaśyāṃ tathāṣṭabhyāṃ pakṣyoḥ śuklakṛṣṇayoḥ |
yo 'bdamekaṃ na bhuñjīta muktibhāk śivapūjanāt

---

1,137.3

(इति शिवचतुर्दश्यष्टमीव्रतम्) ।
त्रिरात्रोपोषितो दद्यात्कार्तिक्यां भवनं शुभम् ।
सूर्यलोकमवाप्नोति धामव्रतमिदं शुभम्

(iti śivacaturdaśyaṣṭamīvratam) |
trirātropoṣito dadyātkārtikyāṃ bhavanaṃ śubham |
sūryalokamavāpnoti dhāmavratamidaṃ śubham

---

1,137.4

अमावस्यां पितॄणां च दत्तं जलादितदक्षयम् ।
नक्ताभ्याशी वारनाम्ना यजन्वाराणि सर्वभाक्

amāvasyāṃ pitṝṇāṃ ca dattaṃ jalāditadakṣayam |
naktābhyāśī vāranāmnā yajanvārāṇi sarvabhāk

---

1,137.5

(इति वारव्रतानि) ।
द्वादशर्क्षाणि विप्रर्षे ! प्रतिमासं तु यानि वै ।
तन्नाम्नान्ते ऽतच्युतं तेषु सम्यक् संपूजयेन्नरः

(iti vāravratāni) |
dvādaśarkṣāṇi viprarṣe ! pratimāsaṃ tu yāni vai |
tannāmnānte 'tacyutaṃ teṣu samyak saṃpūjayennaraḥ

---

1,137.6

केशवं मार्गशीर्षे तु इत्यादौ कृतिकादिके (का) ।
घृतहोमश्चतुर्मासं कृसरञ्च निवेदयेत्

keśavaṃ mārgaśīrṣe tu ityādau kṛtikādike (kā) |
ghṛtahomaścaturmāsaṃ kṛsarañca nivedayet

---

1,137.7

आषाढादौ पायसं तु विप्रांस्तेनैव भोजयेत् ।
पञ्चाव्यजलस्नाननैवेद्यैर्नक्तमाचरेत्

āṣāḍhādau pāyasaṃ tu viprāṃstenaiva bhojayet |
pañcāvyajalasnānanaivedyairnaktamācaret

---

1,137.8

अर्वाग्विसर्जनाद्द्रव्यं नैवेद्यं सर्वमुच्यते ।
विसर्जिते जगन्नाथे निर्माल्यं भवति क्षणात्

arvāgvisarjanāddravyaṃ naivedyaṃ sarvamucyate |
visarjite jagannāthe nirmālyaṃ bhavati kṣaṇāt

---

1,137.9

पाञ्चरात्रविदो मुख्या नैवेद्यं भुञ्जते स्वयम् ।
एवं संवत्सरस्यान्ते विशेषेण प्रपूजयेत्

pāñcarātravido mukhyā naivedyaṃ bhuñjate svayam |
evaṃ saṃvatsarasyānte viśeṣeṇa prapūjayet

---

1,137.10

नमोनमस्ते ऽच्युत ! संक्षयो ऽस्तु पापस्य वृद्धिं समुपैतु पुण्यम् ।
ऐश्वर्यवित्तादि सदाक्षयं मे तथास्तु मे सन्ततिरक्षयैव

namonamaste 'cyuta ! saṃkṣayo 'stu pāpasya vṛddhiṃ samupaitu puṇyam |
aiśvaryavittādi sadākṣayaṃ me tathāstu me santatirakṣayaiva

---

1,137.11

यथाच्युत !त्वं परतः परस्मात्स ब्रह्मभूतः परतः परस्मात् ।
तथाच्युतं मे कुरु वाञ्छितं सदा मया कृतं पापहराप्रमेय

yathācyuta !tvaṃ parataḥ parasmātsa brahmabhūtaḥ parataḥ parasmāt |
tathācyutaṃ me kuru vāñchitaṃ sadā mayā kṛtaṃ pāpaharāprameya

---

1,137.12

अच्युतानन्त ! गोविन्द ! प्रसीद यदभीप्सितम् ।
तदक्षयममेयात्मन्कुरुष्व पुरुषोत्तम

acyutānanta ! govinda ! prasīda yadabhīpsitam |
tadakṣayamameyātmankuruṣva puruṣottama

---

1,137.13

कुर्याद्वै सप्त वर्षाणि आयुः श्रीसद्गतीर्नरः ।
उपोष्यैकादशीब्दमष्टमीं च चतुर्दशीम्

kuryādvai sapta varṣāṇi āyuḥ śrīsadgatīrnaraḥ |
upoṣyaikādaśībdamaṣṭamīṃ ca caturdaśīm

---

1,137.14

सप्तमीं पूजयेद्विष्णुं दुर्गां शम्बुं रविं क्रमात् ।
तेषां लोकं समाप्नोति सर्वकामांश्च निर्मलः

saptamīṃ pūjayedviṣṇuṃ durgāṃ śambuṃ raviṃ kramāt |
teṣāṃ lokaṃ samāpnoti sarvakāmāṃśca nirmalaḥ

---

1,137.15

एकभक्तेन नक्तेन तथैवायाचितेन च ।
उपवासेन शाकाद्यैः पूजयन्तसर्वदेवताः

ekabhaktena naktena tathaivāyācitena ca |
upavāsena śākādyaiḥ pūjayantasarvadevatāḥ

---

1,137.16

सर्वः सर्वासु तिथिषु भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् ।
धनदो ऽग्निः प्रतिपदि नासत्यो दस्त्र अर्चितः

sarvaḥ sarvāsu tithiṣu bhuktiṃ muktimavāpnuyāt |
dhanado 'gniḥ pratipadi nāsatyo dastra arcitaḥ

---

1,137.17

श्रीर्यमश्च द्वितीयायां पञ्चम्या पार्वती श्रिया ।
नागाः षष्ठ्यां कार्तिकेयः सप्तम्यां भास्करोरऽथदः

śrīryamaśca dvitīyāyāṃ pañcamyā pārvatī śriyā |
nāgāḥ ṣaṣṭhyāṃ kārtikeyaḥ saptamyāṃ bhāskaror'thadaḥ

---

1,137.18

दुर्गाष्टम्यां मातरश्च नवम्यामथ तक्षकः ।
इन्द्रो दशम्यां धनद एकादश्यां मुनीश्वराः

durgāṣṭamyāṃ mātaraśca navamyāmatha takṣakaḥ |
indro daśamyāṃ dhanada ekādaśyāṃ munīśvarāḥ

---

1,137.19

द्वादश्यां च हरिः कामस्त्रयोदश्यां महेश्वरः ।
चतुर्दश्यां पञ्चदश्यां ब्रह्मा च पितरो ऽपरे

dvādaśyāṃ ca hariḥ kāmastrayodaśyāṃ maheśvaraḥ |
caturdaśyāṃ pañcadaśyāṃ brahmā ca pitaro 'pare

1,138.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे तिथिवारनक्षत्रादिव्रतनिरूपणं नाम सप्तत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 138 (इति व्रतानि समाप्तानि) ।
हरिरुवाच ।
राज्ञां वंशान्प्रवक्ष्यामि वंशानुचरितानि च ।
विष्णुनाभ्यब्जतो ब्रह्मा दक्षो ऽङ्गुष्ठाच्च तस्य वै

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe tithivāranakṣatrādivratanirūpaṇaṃ nāma saptatriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 138 (iti vratāni samāptāni) |
hariruvāca |
rājñāṃ vaṃśānpravakṣyāmi vaṃśānucaritāni ca |
viṣṇunābhyabjato brahmā dakṣo 'ṅguṣṭhācca tasya vai

---

1,138.2

ततो ऽपितर्विवस्वांश्च ततः सूनुर्विवस्वतः मनुरिक्ष्वाकुशर्याती नृगो धृष्टः प्रषध्रकः

tato 'pitarvivasvāṃśca tataḥ sūnurvivasvataḥ manurikṣvākuśaryātī nṛgo dhṛṣṭaḥ praṣadhrakaḥ

---

1,138.3

नरिष्यन्तश्च नाभागो दिष्टः शशक एव च ।
मनोरासीदिला कन्या सुद्युम्नो ऽस्य सुतो ऽभवत्

nariṣyantaśca nābhāgo diṣṭaḥ śaśaka eva ca |
manorāsīdilā kanyā sudyumno 'sya suto 'bhavat

---

1,138.4

इलायां तु बुधाज्जातो राजा रुद्र पुरूरवाः ।
सुतास्त्रयश्च सुद्युम्नादुत्कलो विनतो गयः

ilāyāṃ tu budhājjāto rājā rudra purūravāḥ |
sutāstrayaśca sudyumnādutkalo vinato gayaḥ

---

1,138.5

अभृच्छ्रद्रो गोवधात्तु पृषध्रस्तु मनोः सुतः ।
करूषात्क्षत्त्रिया जाता कारूषा इति विश्रुताः

abhṛcchradro govadhāttu pṛṣadhrastu manoḥ sutaḥ |
karūṣātkṣattriyā jātā kārūṣā iti viśrutāḥ

---

1,138.6

दिष्टपुत्रस्तु नाभागो वैश्यातामगमत्स च ।
तस्माद्भलन्दनः पुत्रो वत्सप्रीतिर्भलन्दनात्

diṣṭaputrastu nābhāgo vaiśyātāmagamatsa ca |
tasmādbhalandanaḥ putro vatsaprītirbhalandanāt

---

1,138.7

ततः पांशुः खनित्रो ऽभूद्भूपस्तस्मात्ततः क्षुपः ।
क्षुपाद्विंशो ऽभवत्पुत्रो विंशाज्जातो विविंशकः

tataḥ pāṃśuḥ khanitro 'bhūdbhūpastasmāttataḥ kṣupaḥ |
kṣupādviṃśo 'bhavatputro viṃśājjāto viviṃśakaḥ

---

1,138.8

विविंशाच्च खनीनेत्रो विभूतिस्तत्सुतः स्मृतः ।
करन्धमो विभूतेस्तु ततो जातो ऽप्यविक्षितः

viviṃśācca khanīnetro vibhūtistatsutaḥ smṛtaḥ |
karandhamo vibhūtestu tato jāto 'pyavikṣitaḥ

---

1,138.9

मरुत्तो ऽविक्षितस्यापि नरिष्यन्तस्ततः स्मृतः ।
नरिष्यन्तात्तमो जातस्ततोभूद्राजवर्धनः

marutto 'vikṣitasyāpi nariṣyantastataḥ smṛtaḥ |
nariṣyantāttamo jātastatobhūdrājavardhanaḥ

---

1,138.10

राजवर्धात्सुधृतिश्च नरो ऽभूत्सुधृतेः सुतः ।
नराच्च केवलः पुत्रः केवलाद्धुन्धुमानपि

rājavardhātsudhṛtiśca naro 'bhūtsudhṛteḥ sutaḥ |
narācca kevalaḥ putraḥ kevalāddhundhumānapi

---

1,138.11

धुन्धुमतो वेगवांश्च बुधो वेगवतः सुतः ।
तृणबिन्दुर्बुधाज्जातः कान्या चैलविला तथा

dhundhumato vegavāṃśca budho vegavataḥ sutaḥ |
tṛṇabindurbudhājjātaḥ kānyā cailavilā tathā

---

1,138.12

विशालं जनयामास तृणबिन्दोस्त्वलम्बुसा ।
विशालाद्धेमचन्द्रो ऽभूद्धेम चन्द्राच्च चन्द्रकः

viśālaṃ janayāmāsa tṛṇabindostvalambusā |
viśālāddhemacandro 'bhūddhema candrācca candrakaḥ

---

1,138.13

धूम्राश्वश्चैव चन्द्रात्तु धूम्राश्वात्सृञ्जयस्तथा ।
सञ्जयात्सहदेवो ऽभूत्कृशाश्वस्तत्सुतो ऽभवत्

dhūmrāśvaścaiva candrāttu dhūmrāśvātsṛñjayastathā |
sañjayātsahadevo 'bhūtkṛśāśvastatsuto 'bhavat

---

1,138.14

कृशाश्वात्सोमदत्तस्तुततो ऽभूज्जनमेजयः ।
तत्पुत्रश्च सुमन्तिश्च एते वैशालका नृपाः

kṛśāśvātsomadattastutato 'bhūjjanamejayaḥ |
tatputraśca sumantiśca ete vaiśālakā nṛpāḥ

---

1,138.15

शर्यातेस्तु सुकन्याबूत्सा भार्या च्यवनस्य तु ।
अनन्तो नाम शार्यते रनन्ताद्रेवतो ऽभवत्

śaryātestu sukanyābūtsā bhāryā cyavanasya tu |
ananto nāma śāryate ranantādrevato 'bhavat

---

1,138.16

रैवतो रेवतस्यापि रैवताद्रेवती सुता ।
धृष्टस्य धार्ष्टर् (त) कं क्षेत्रं वैष्णवं (श्यकं) तद्वभूव ह

raivato revatasyāpi raivatādrevatī sutā |
dhṛṣṭasya dhārṣṭar (ta) kaṃ kṣetraṃ vaiṣṇavaṃ (śyakaṃ) tadvabhūva ha

---

1,138.17

नाभागपुत्रो नेष्ठो ह्यम्बरीषो ऽपि तत्सुतः ।
अम्बरीषाद्विरूपो ऽभूत्पृषदश्वो विरूपतः

nābhāgaputro neṣṭho hyambarīṣo 'pi tatsutaḥ |
ambarīṣādvirūpo 'bhūtpṛṣadaśvo virūpataḥ

---

1,138.18

रथीनरश्च तत्पुत्रो वासुदेवपरायणः ।
इक्ष्वाकोस्तु त्रयः पुत्राः विकुक्षिनिमिदण्डकाः

rathīnaraśca tatputro vāsudevaparāyaṇaḥ |
ikṣvākostu trayaḥ putrāḥ vikukṣinimidaṇḍakāḥ

---

1,138.19

इक्ष्वाकुजो विकुक्षिस्तु शशादः शशभक्षणात् ।
पुरञ्जयः शशादाच्च ककुत्स्थाख्यो ऽभवत्सुतः

ikṣvākujo vikukṣistu śaśādaḥ śaśabhakṣaṇāt |
purañjayaḥ śaśādācca kakutsthākhyo 'bhavatsutaḥ

---

1,138.20

अनेनास्तु ककुत्सथाच्च पृथुः पुत्रस्त्वनेनसः ।
विश्वरातः पृथोः पुत्र आर्द्रे ऽभूद्विश्वराततः

anenāstu kakutsathācca pṛthuḥ putrastvanenasaḥ |
viśvarātaḥ pṛthoḥ putra ārdre 'bhūdviśvarātataḥ

---

1,138.21

युवनाश्वो ऽभवच्चार्द्राच्छावस्तो युवनाश्वतः ।
बृहदश्वस्तुशावस्तात्तत्पुत्रः कुवलाश्वकः

yuvanāśvo 'bhavaccārdrācchāvasto yuvanāśvataḥ |
bṛhadaśvastuśāvastāttatputraḥ kuvalāśvakaḥ

---

1,138.22

धुन्धुमारो हि विक्यातो दृढश्वश्चततो ऽभवत् ।
चन्द्राश्वः कपिलाश्वश्च हर्यश्वश्च दृढश्वतः

dhundhumāro hi vikyāto dṛḍhaśvaścatato 'bhavat |
candrāśvaḥ kapilāśvaśca haryaśvaśca dṛḍhaśvataḥ

---

1,138.23

हर्यश्वाच्च निकुम्बो ऽभूद्धिताश्वश्च निकुम्भतः ।
पूजाश्वश्च हिताश्वाच्च तत्सतो युवनाश्वकः

haryaśvācca nikumbo 'bhūddhitāśvaśca nikumbhataḥ |
pūjāśvaśca hitāśvācca tatsato yuvanāśvakaḥ

---

1,138.24

युवनाश्वाच्च मान्धाता बिन्दुमत्यास्ततो ऽभवत् ।
मुचुकुन्दो ऽम्बरीषश्च पुरुकुत्सस्त्रयः सुताः

yuvanāśvācca māndhātā bindumatyāstato 'bhavat |
mucukundo 'mbarīṣaśca purukutsastrayaḥ sutāḥ

---

1,138.25

पञ्चाशत्कन्यकाश्चैव भार्यास्ताः सौभरेर्मुनेः ।
युवनाश्वो ऽम्बरीषाच्च हरितो युवनाश्वतः

pañcāśatkanyakāścaiva bhāryāstāḥ saubharermuneḥ |
yuvanāśvo 'mbarīṣācca harito yuvanāśvataḥ

---

1,138.26

पुरुकुत्सान्नर्मदायां त्रसदस्युरबूत्सुतः ।
अनरण्यस्ततो जातो हर्यश्वो ऽप्यनरण्यतः

purukutsānnarmadāyāṃ trasadasyurabūtsutaḥ |
anaraṇyastato jāto haryaśvo 'pyanaraṇyataḥ

---

1,138.27

तत्पुत्रो ऽभूद्वसुमनास्त्रिधन्वा तस्य चात्मजः ।
त्रय्यारुणस्तस्य पुत्रस्तस्त सत्यरतः सुतः

tatputro 'bhūdvasumanāstridhanvā tasya cātmajaḥ |
trayyāruṇastasya putrastasta satyarataḥ sutaḥ

---

1,138.28

यस्त्रिशङ्कुः समाख्यातो हरिश्चन्द्रो ऽभवत्ततः ।
हरिश्चन्द्राद्रोहिताश्वो हरितो रोहिताश्वतः

yastriśaṅkuḥ samākhyāto hariścandro 'bhavattataḥ |
hariścandrādrohitāśvo harito rohitāśvataḥ

---

1,138.29

हरितस्य सुतश्चञ्चुश्चञ्चोश्च विजयः सुतः ।
विजयाद्रुरुको जज्ञे रुरुकात्तु वृकः सुतः

haritasya sutaścañcuścañcośca vijayaḥ sutaḥ |
vijayādruruko jajñe rurukāttu vṛkaḥ sutaḥ

---

1,138.30

वृकाद्बाहुर्नृपो ऽभूच्च बाहोस्तु सगरः स्मृतः ।
षष्टिः पुत्र सहस्राणि सुमत्यां सगराद्धर

vṛkādbāhurnṛpo 'bhūcca bāhostu sagaraḥ smṛtaḥ |
ṣaṣṭiḥ putra sahasrāṇi sumatyāṃ sagarāddhara

---

1,138.31

केशिन्यामेक एवासावसमञ्जससंज्ञकः

keśinyāmeka evāsāvasamañjasasaṃjñakaḥ

---

1,138.32

तस्यांशुमान्सुतो विद्वान्दिलीपस्तत्सुतो ऽभवत् ।
भगीरथो दिलीपाच्च यो गङ्गामानयद्भुवम्

tasyāṃśumānsuto vidvāndilīpastatsuto 'bhavat |
bhagīratho dilīpācca yo gaṅgāmānayadbhuvam

---

1,138.33

श्रुतो भगीरथसुतो नाभगश्च श्रुतात्किल ।
नाभागादम्बरीषो ऽभूत्सिन्दुद्वीपो ऽम्बरीषतः

śruto bhagīrathasuto nābhagaśca śrutātkila |
nābhāgādambarīṣo 'bhūtsindudvīpo 'mbarīṣataḥ

---

1,138.34

सिन्दुद्वीपस्यायुतायुरृतुपर्णस्तदात्मजः ।
ऋतुषर्णात्सर्वकामः सुदासो ऽभूत्तदात्मजः

sindudvīpasyāyutāyurṛtuparṇastadātmajaḥ |
ṛtuṣarṇātsarvakāmaḥ sudāso 'bhūttadātmajaḥ

---

1,138.35

सुदासस्य च सौदासो नाम्ना मित्रसहः स्मृतः ।
कल्माष पादसंज्ञश्च दमयन्त्यां तदात्मजः

sudāsasya ca saudāso nāmnā mitrasahaḥ smṛtaḥ |
kalmāṣa pādasaṃjñaśca damayantyāṃ tadātmajaḥ

---

1,138.36

अश्वकाख्यो ऽभवत्पुत्रो ह्यश्वकान्मूल(न्मृच्छ) को ऽभवत् ।
ततो दशरथो राजा तस्य चैलविलः सुतः

aśvakākhyo 'bhavatputro hyaśvakānmūla(nmṛccha) ko 'bhavat |
tato daśaratho rājā tasya cailavilaḥ sutaḥ

---

1,138.37

तस्य विश्वसहः पुत्रः खट्वाङ्गश्च तदात्मजः ।
खट्वाङ्गद्दीर्घबाहुश्च दीर्घबाहोर्ह्यजः सुतः

tasya viśvasahaḥ putraḥ khaṭvāṅgaśca tadātmajaḥ |
khaṭvāṅgaddīrghabāhuśca dīrghabāhorhyajaḥ sutaḥ

---

1,138.38

तस्य पुत्त्रो दशरथश्चत्वारस्तत्सुताः स्मृताः ।
रामलक्ष्मणशत्रुघ्नभरताश्च महाबलाः

tasya puttro daśarathaścatvārastatsutāḥ smṛtāḥ |
rāmalakṣmaṇaśatrughnabharatāśca mahābalāḥ

---

1,138.39

रामात्कुशलवौ जातौ भरतात्तार्क्षपुष्करौ ।
चित्राङ्गदश्चन्द्रकेतुर्लक्ष्मणात्संबभूवतुः

rāmātkuśalavau jātau bharatāttārkṣapuṣkarau |
citrāṅgadaścandraketurlakṣmaṇātsaṃbabhūvatuḥ

---

1,138.40

सुबाहुशूरसेनौ च शत्रुघ्नात्संबभूवतुः ।
कुशस्य चातिथिः पुत्रो निषधो ह्यतिथेः सुतः

subāhuśūrasenau ca śatrughnātsaṃbabhūvatuḥ |
kuśasya cātithiḥ putro niṣadho hyatitheḥ sutaḥ

---

1,138.41

निषधस्य नलः पुत्रो नलस्य च नभाः स्मृतः ।
नभसः पुण्डरीकस्तुक्षेमधन्वा तदात्मजः

niṣadhasya nalaḥ putro nalasya ca nabhāḥ smṛtaḥ |
nabhasaḥ puṇḍarīkastukṣemadhanvā tadātmajaḥ

---

1,138.42

देवानीकस्तस्य पुत्रो देवानीकादहीनकः ।
अहीनकाद्रुरुर्यज्ञे पारियात्रो रुरोः सुतः

devānīkastasya putro devānīkādahīnakaḥ |
ahīnakādrururyajñe pāriyātro ruroḥ sutaḥ

---

1,138.43

पारियात्राद्दलो यज्ञे दल पुत्रश्छलः स्मृतः ।
छलादुक्थस्ततो ह्युक्थाद्वज्रनाभस्ततो गणः

pāriyātrāddalo yajñe dala putraśchalaḥ smṛtaḥ |
chalādukthastato hyukthādvajranābhastato gaṇaḥ

---

1,138.44

उषिताश्वो गणाज्जज्ञे ततो विश्वसहो ऽभवत् ।
हिरण्यनाभस्तत्पुत्रस्तत्पुत्रः पुष्पकः स्मृतः

uṣitāśvo gaṇājjajñe tato viśvasaho 'bhavat |
hiraṇyanābhastatputrastatputraḥ puṣpakaḥ smṛtaḥ

---

1,138.45

ध्रुवसन्धिरभूत्पुष्पाद्ध्रुवसन्धेः सुदर्शनः ।
सुदर्शनादग्निवर्णः पद्मवणो ऽग्निवर्णतः

dhruvasandhirabhūtpuṣpāddhruvasandheḥ sudarśanaḥ |
sudarśanādagnivarṇaḥ padmavaṇo 'gnivarṇataḥ

---

1,138.46

शीघ्रस्तु पद्मवर्णात्तु शीघ्रात्पुत्रो मरुस्त्वभूत् ।
मरोः प्रसुश्रुतः पुत्रस्तस्य चोदावसुः सुतः

śīghrastu padmavarṇāttu śīghrātputro marustvabhūt |
maroḥ prasuśrutaḥ putrastasya codāvasuḥ sutaḥ

---

1,138.47

उदावसोर्नन्दिवर्धनः सुकेतुर्नन्दिवर्धनात् ।
सुकेतोर्देवरातो ऽभूद्वृहदुक्थस्ततः सुतः

udāvasornandivardhanaḥ suketurnandivardhanāt |
suketordevarāto 'bhūdvṛhadukthastataḥ sutaḥ

---

1,138.48

बृहदुक्थान्महावीर्यः सुधृतिस्तस्य चात्मजः ।
सुधृतेर्धृष्टकेतुश्च हर्यश्वो धृष्टकेतुतः

bṛhadukthānmahāvīryaḥ sudhṛtistasya cātmajaḥ |
sudhṛterdhṛṣṭaketuśca haryaśvo dhṛṣṭaketutaḥ

---

1,138.49

हर्यश्वात्तु मरुर्जातो मरोः प्रतीन्धको ऽभवत् ।
प्रतीन्धकात्कृतिरथो देवमीढस्तदात्मजः

haryaśvāttu marurjāto maroḥ pratīndhako 'bhavat |
pratīndhakātkṛtiratho devamīḍhastadātmajaḥ

---

1,138.50

विबुधो देवमीढात्तु विबुधात्तु महाधृतिः ।
महाधृतेः कीर्तिरातो महारोमा तदात्मजः

vibudho devamīḍhāttu vibudhāttu mahādhṛtiḥ |
mahādhṛteḥ kīrtirāto mahāromā tadātmajaḥ

---

1,138.51

महारोम्णः स्वर्णरोमा ह्रस्वरोमा तदात्मजः ।
सीरध्वजो ह्रस्वरोम्णः तस्य सीताभवत्सुता

mahāromṇaḥ svarṇaromā hrasvaromā tadātmajaḥ |
sīradhvajo hrasvaromṇaḥ tasya sītābhavatsutā

---

1,138.52

भ्राता कुशध्वजस्तस्य सीरध्वजात्तु भानुमान् ।
शतद्युम्नो भानुमतः शतद्युम्नाच्छुचिः स्मृतः

bhrātā kuśadhvajastasya sīradhvajāttu bhānumān |
śatadyumno bhānumataḥ śatadyumnācchuciḥ smṛtaḥ

---

1,138.53

ऊर्जनामा शुचेः पुत्रः सनद्वाजस्तदात्मजः ।
सनद्वाजात्कुलिर्जातो ऽनञ्जनस्तु कुलेः सुतः

ūrjanāmā śuceḥ putraḥ sanadvājastadātmajaḥ |
sanadvājātkulirjāto 'nañjanastu kuleḥ sutaḥ

---

1,138.54

अनञ्जनाच्च कुलजित्तस्यापि चाधिनेमिकः ।
श्रुतायुस्तस्य पुत्रो ऽभूत्सुपार्श्वश्च तदात्मजः

anañjanācca kulajittasyāpi cādhinemikaḥ |
śrutāyustasya putro 'bhūtsupārśvaśca tadātmajaḥ

---

1,138.55

सुपार्श्वात्सृंजयो जातः क्षेमारिः सृजयात्समृतः ।
क्षेमारि तस्त्वनेनाश्च तस्य रामरथः स्मृतः

supārśvātsṛṃjayo jātaḥ kṣemāriḥ sṛjayātsamṛtaḥ |
kṣemāri tastvanenāśca tasya rāmarathaḥ smṛtaḥ

---

1,138.56

सत्यरथो रामरथात्तस्मादुपगुरुः स्मृतः ।
उपगुरोरुपगुप्तः स्वागतश्चोपगुप्ततः

satyaratho rāmarathāttasmādupaguruḥ smṛtaḥ |
upagurorupaguptaḥ svāgataścopaguptataḥ

---

1,138.57

स्वनरः स्वागताज्जज्ञे सुवर्चास्तस्य चात्मजः ।
सुवर्चसः सुपार्श्वस्तु सुश्रुतश्च सुपार्श्वतः

svanaraḥ svāgatājjajñe suvarcāstasya cātmajaḥ |
suvarcasaḥ supārśvastu suśrutaśca supārśvataḥ

---

1,138.58

जयस्तु सुश्रुताज्जज्ञे जयात्तु विजयो ऽभवत् ।
विजयस्य ऋतः पुत्रः ऋतस्य सुनयः सुतः

jayastu suśrutājjajñe jayāttu vijayo 'bhavat |
vijayasya ṛtaḥ putraḥ ṛtasya sunayaḥ sutaḥ

---

1,138.59

सुनयाद्वीतहव्यस्तु वीतहव्याद्धतिः स्मृतः ।
बहुलाश्वो धृतेः पुत्रो बहुलाश्वात्कृतिः स्मृतः

sunayādvītahavyastu vītahavyāddhatiḥ smṛtaḥ |
bahulāśvo dhṛteḥ putro bahulāśvātkṛtiḥ smṛtaḥ

---

1,138.60

जनकस्य द्वये वंशे उक्तो योगसमाश्रयः

janakasya dvaye vaṃśe ukto yogasamāśrayaḥ

1,139.1

इति श्रीगारुडे महापुराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे सूर्यवंशवर्णनं नामाष्टत्रिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 139 हरिरुवाच ।
सूर्यस्य कथितो वंशः सोमवंशं शृणुष्व मे ।
नारायणसुतो ब्रह्मा ब्रह्मणो ऽत्रेः समुद्भवः

iti śrīgāruḍe mahāpurāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe sūryavaṃśavarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 139 hariruvāca |
sūryasya kathito vaṃśaḥ somavaṃśaṃ śṛṇuṣva me |
nārāyaṇasuto brahmā brahmaṇo 'treḥ samudbhavaḥ

---

1,139.2

अत्रेः सोमस्तस्य भार्या तारा सुरगुरोः प्रिया ।
सोमात्तरा बुधं जज्ञे बुधपुत्रः पुरूरवाः

atreḥ somastasya bhāryā tārā suraguroḥ priyā |
somāttarā budhaṃ jajñe budhaputraḥ purūravāḥ

---

1,139.3

बुधपुत्रादथोर्वश्यां षट् पुत्रास्तु श्रुतात्मकः ।
विश्वावसुः शतायुश्च आयुर्धोमानमावसुः

budhaputrādathorvaśyāṃ ṣaṭ putrāstu śrutātmakaḥ |
viśvāvasuḥ śatāyuśca āyurdhomānamāvasuḥ

---

1,139.4

अमावसोर्भोमनामा भीमपुत्रश्च काञ्चनः ।
काञ्चनस्य सुहोत्रो ऽभूज्जह्रुश्चाभूत्सुहोत्रतः

amāvasorbhomanāmā bhīmaputraśca kāñcanaḥ |
kāñcanasya suhotro 'bhūjjahruścābhūtsuhotrataḥ

---

1,139.5

जह्नोः सुमन्तुरभवत्सुमन्तोरपजापकः ।
बलाकाश्वस्तस्य पुत्रो बलाकाश्वात् कुशः स्मृतः

jahnoḥ sumanturabhavatsumantorapajāpakaḥ |
balākāśvastasya putro balākāśvāt kuśaḥ smṛtaḥ

---

1,139.6

कुशाश्वः कुशनाभश्चामूर्तरयो वसुः कुशात् ।
गाधिः कुशाश्वात्संजज्ञे विश्वामित्रस्तदात्मजः

kuśāśvaḥ kuśanābhaścāmūrtarayo vasuḥ kuśāt |
gādhiḥ kuśāśvātsaṃjajñe viśvāmitrastadātmajaḥ

---

1,139.7

कन्या सत्यवती दत्ता ऋचीकाय द्विजाय सा ।
ऋचीकाज्जमदाग्निश्च रामस्तस्याभवत्सुतः

kanyā satyavatī dattā ṛcīkāya dvijāya sā |
ṛcīkājjamadāgniśca rāmastasyābhavatsutaḥ

---

1,139.8

विश्वामित्राद्देवरातमदुच्छन्दादयः सुताः ।
आयुषो नहुषस्तस्मादनेना रजिरम्भकौ

viśvāmitrāddevarātamaducchandādayaḥ sutāḥ |
āyuṣo nahuṣastasmādanenā rajirambhakau

---

1,139.9

क्षत्त्रवृद्धः क्षत्त्रवृद्धात्सुहोत्रश्चाभवन्नृपः ।
काश्यकाशौगृत्समदः सुहोत्रादभवंस्त्रयः

kṣattravṛddhaḥ kṣattravṛddhātsuhotraścābhavannṛpaḥ |
kāśyakāśaugṛtsamadaḥ suhotrādabhavaṃstrayaḥ

---

1,139.10

गृत्समदाच्छौन को ऽभूत्काश्याद्दीर्घतमास्तथा ।
वैद्यो धन्वन्तरिस्तस्मात्केतुमांश्च तदात्मजः

gṛtsamadācchauna ko 'bhūtkāśyāddīrghatamāstathā |
vaidyo dhanvantaristasmātketumāṃśca tadātmajaḥ

---

1,139.11

भीमरथः केतुमतो दिवोदासस्तदात्मजः ।
दिवोदासात्प्रतर्दनः शत्रुजित्सो ऽत्र विश्रुतः

bhīmarathaḥ ketumato divodāsastadātmajaḥ |
divodāsātpratardanaḥ śatrujitso 'tra viśrutaḥ

---

1,139.12

ऋतध्वजस्तस्य पुत्रो ह्यलर्कश्च ऋतध्वजात् ।
अलर्कात्सन्नतिर्जज्ञे सुनीतः सन्नतेः सुतः

ṛtadhvajastasya putro hyalarkaśca ṛtadhvajāt |
alarkātsannatirjajñe sunītaḥ sannateḥ sutaḥ

---

1,139.13

सत्यकेतुः सुनीतस्य सत्यकेतोर्विभुः सुतः ।
विभोस्तु सुविभुः पुत्रः सुविभोः सुकुमारकः

satyaketuḥ sunītasya satyaketorvibhuḥ sutaḥ |
vibhostu suvibhuḥ putraḥ suvibhoḥ sukumārakaḥ

---

1,139.14

सुकुमाराद्धृष्टकेतुर्वोतिहोत्रस्तदात्मजः ।
वीतिहोत्रस्य भर्गो ऽभूद्भर्गभूमिस्तदात्मजः

sukumārāddhṛṣṭaketurvotihotrastadātmajaḥ |
vītihotrasya bhargo 'bhūdbhargabhūmistadātmajaḥ

---

1,139.15

वैष्णवाः स्युर्महात्मान इत्येते काशयो नृपाः ।
पञ्चपुत्रशतान्यासन्रजेः शक्रेण संहृताः

vaiṣṇavāḥ syurmahātmāna ityete kāśayo nṛpāḥ |
pañcaputraśatānyāsanrajeḥ śakreṇa saṃhṛtāḥ

---

1,139.16

प्रतिक्षत्त्रः क्षत्त्रवृद्धात्संजयश्च त दात्मजः ।
विजयः संजयस्यापि विजयस्य कृतः सुतः

pratikṣattraḥ kṣattravṛddhātsaṃjayaśca ta dātmajaḥ |
vijayaḥ saṃjayasyāpi vijayasya kṛtaḥ sutaḥ

---

1,139.17

कृताद्वृषधनश्चाभूत्सहदेवस्तदात्मजः ।
सहदेवाददीनो ऽभूज्जयत्सेनो ऽप्यदीनतः

kṛtādvṛṣadhanaścābhūtsahadevastadātmajaḥ |
sahadevādadīno 'bhūjjayatseno 'pyadīnataḥ

---

1,139.18

जयत्सेनात्संकृतिश्च क्षत्त्रधर्मा च संकृतेः ।
यतिर्ययातिः संयातिरयातिर्विकृतिः क्रमात्

jayatsenātsaṃkṛtiśca kṣattradharmā ca saṃkṛteḥ |
yatiryayātiḥ saṃyātirayātirvikṛtiḥ kramāt

---

1,139.19

नहुषस्य सुताः ख्याता ययातेर्नृपतेस्तथा ।
यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत

nahuṣasya sutāḥ khyātā yayāternṛpatestathā |
yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata

---

1,139.20

द्रुह्युं चानुं च पूरुञ्च शर्मिष्ठा वार्षपार्वणी ।
सहस्रजीत्क्रोष्टुमना रघुश्चैव यदोः सुताः

druhyuṃ cānuṃ ca pūruñca śarmiṣṭhā vārṣapārvaṇī |
sahasrajītkroṣṭumanā raghuścaiva yadoḥ sutāḥ

---

1,139.21

सहस्रजितः शतजित्तस्माद्वै हयहैहयौ ।
अनरण्यो हयात्पुत्रो धर्मो हैहयतो ऽभवत्

sahasrajitaḥ śatajittasmādvai hayahaihayau |
anaraṇyo hayātputro dharmo haihayato 'bhavat

---

1,139.22

धर्मस्य धर्मनेत्रो ऽबूत्कुन्तिर्वै धर्मनेत्रतः ।
कुन्तेर्बभूत साहञ्जिर्महिष्मांश्च तदात्मजः

dharmasya dharmanetro 'būtkuntirvai dharmanetrataḥ |
kunterbabhūta sāhañjirmahiṣmāṃśca tadātmajaḥ

---

1,139.23

भद्रश्रेण्यस्तस्य पुत्त्रो भद्रश्रेणयस्य दुर्दमः ।
धनको दुर्दमाच्चैव कृतवीर्यश्च जानकिः

bhadraśreṇyastasya puttro bhadraśreṇayasya durdamaḥ |
dhanako durdamāccaiva kṛtavīryaśca jānakiḥ

---

1,139.24

कृताग्निः कृतकर्मा च कृतौजाः सुमहाबलः ।
कृतवीर्यादर्जुनो ऽभूदर्जुनाच्छूरसेनकः

kṛtāgniḥ kṛtakarmā ca kṛtaujāḥ sumahābalaḥ |
kṛtavīryādarjuno 'bhūdarjunācchūrasenakaḥ

---

1,139.25

जयध्वजो मधुः शूरो वृषणः पञ्च सव्रताः ।
जयध्वजात्तालजङ्घो भरतस्तालजङ्गतः

jayadhvajo madhuḥ śūro vṛṣaṇaḥ pañca savratāḥ |
jayadhvajāttālajaṅgho bharatastālajaṅgataḥ

---

1,139.26

वृषणस्य मधुः पुत्त्रो मधोर्वृष्ण्यादिवंशकः ।
क्रोष्टोर्विजज्ञिवान्पुत्त्र आहिस्तस्य महात्मनः

vṛṣaṇasya madhuḥ puttro madhorvṛṣṇyādivaṃśakaḥ |
kroṣṭorvijajñivānputtra āhistasya mahātmanaḥ

---

1,139.27

आहेरुशङ्कुः संजज्ञेतस्य चित्ररथः सतः ।
शशबिन्दुश्चित्ररथात्पत्न्यो लक्षञ्च तस्य ह

āheruśaṅkuḥ saṃjajñetasya citrarathaḥ sataḥ |
śaśabinduścitrarathātpatnyo lakṣañca tasya ha

---

1,139.28

दशलक्षञ्च पुत्राणां पृथुकीर्त्यादयो वराः ।
पृथुकीर्तिः पृथुजयः पृथुदानः पृथुश्रवाः

daśalakṣañca putrāṇāṃ pṛthukīrtyādayo varāḥ |
pṛthukīrtiḥ pṛthujayaḥ pṛthudānaḥ pṛthuśravāḥ

---

1,139.29

पृथुश्रवसो ऽभूत्तम उशनास्तमसो ऽभवत् ।
तत्पुत्रः शितगुर्नाम श्रीरुक्मकवचस्ततः

pṛthuśravaso 'bhūttama uśanāstamaso 'bhavat |
tatputraḥ śitagurnāma śrīrukmakavacastataḥ

---

1,139.30

रुक्मश्च पृथुरुक्मश्च ज्यामघः पालितो हरिः ।
श्रीरुक्मकवचस्यैते विदर्भो ज्यामघात्तथा

rukmaśca pṛthurukmaśca jyāmaghaḥ pālito hariḥ |
śrīrukmakavacasyaite vidarbho jyāmaghāttathā

---

1,139.31

भार्यायाञ्चैव शैब्यायां विदर्भात्क्रथकौशिकौ ।
रोमपादो रोमपादाद्बभ्रुर्बभ्रोर्धृतिस्तथा

bhāryāyāñcaiva śaibyāyāṃ vidarbhātkrathakauśikau |
romapādo romapādādbabhrurbabhrordhṛtistathā

---

1,139.32

कौशिकस्य ऋचिः पुत्रः ततश्चैद्यो नृपः किल ।
कुन्तिः किलास्य पुत्रो ऽभूत्कुन्तेर्वृष्णिः सुतः स्मृतः

kauśikasya ṛciḥ putraḥ tataścaidyo nṛpaḥ kila |
kuntiḥ kilāsya putro 'bhūtkuntervṛṣṇiḥ sutaḥ smṛtaḥ

---

1,139.33

वृष्णेश्च निवृतिः पुत्रो दशार्हे निवृतेस्तथा ।
दशार्हस्य सुतो व्योमा जीमूतश्च तदात्मजः

vṛṣṇeśca nivṛtiḥ putro daśārhe nivṛtestathā |
daśārhasya suto vyomā jīmūtaśca tadātmajaḥ

---

1,139.34

जीमूताद्विकृतिर्जज्ञे ततो भीमरथो ऽभवत् ।
ततो मधुरथो जज्ञे शकुनिस्तस्य चात्मजः

jīmūtādvikṛtirjajñe tato bhīmaratho 'bhavat |
tato madhuratho jajñe śakunistasya cātmajaḥ

---

1,139.35

करम्भिः शकुनेः पुत्रस्तस्य वै देववान्स्मृतः ।
देवक्षत्त्रो देवनतो देवक्षत्त्रान्मधुः स्मृतः

karambhiḥ śakuneḥ putrastasya vai devavānsmṛtaḥ |
devakṣattro devanato devakṣattrānmadhuḥ smṛtaḥ

---

1,139.36

कुरुवंशो मधोः पुत्रो ह्यनुश्च कुरुवंशतः ।
पुरुहोत्रो ह्यनोः पुत्रो ह्यंशुश्च पुरुहोत्रतः

kuruvaṃśo madhoḥ putro hyanuśca kuruvaṃśataḥ |
puruhotro hyanoḥ putro hyaṃśuśca puruhotrataḥ

---

1,139.37

सत्त्वश्रुतः सुतश्चांशोस्ततो वै सात्त्वतो नृपः ।
भजिनो भजमानश्च सात्वतादन्धकः सुतः

sattvaśrutaḥ sutaścāṃśostato vai sāttvato nṛpaḥ |
bhajino bhajamānaśca sātvatādandhakaḥ sutaḥ

---

1,139.38

महाभोजो वृष्णि दिव्यावन्यो देवावृधो ऽभवत् ।
निमिवृष्णी भजमानादयुताजित्तथैव च

mahābhojo vṛṣṇi divyāvanyo devāvṛdho 'bhavat |
nimivṛṣṇī bhajamānādayutājittathaiva ca

---

1,139.39

शतजिच्च सहस्राजिद्बभ्रुर्देवो बृहस्पतिः ।
महाभोजात्तु भोजो ऽभूत्तद्वृष्णेश्च सुमित्रकः

śatajicca sahasrājidbabhrurdevo bṛhaspatiḥ |
mahābhojāttu bhojo 'bhūttadvṛṣṇeśca sumitrakaḥ

---

1,139.40

स्वधाजित्संज्ञकस्तस्मादनमित्राशिनी तथा ।
अनमित्रस्य निघ्नो ऽभून्निघ्नाच्छत्राजितो ऽभवत्

svadhājitsaṃjñakastasmādanamitrāśinī tathā |
anamitrasya nighno 'bhūnnighnācchatrājito 'bhavat

---

1,139.41

प्रसेनश्चापरः ख्यातो ह्यनमित्राच्छिबिस्तथा ।
शिबेस्तु सत्यकः पुत्रः सत्यकात्सात्यकिस्तथा

prasenaścāparaḥ khyāto hyanamitrācchibistathā |
śibestu satyakaḥ putraḥ satyakātsātyakistathā

---

1,139.42

सात्यकेः सञ्जयः पुत्रः कुलिश्चैव तदात्मजः ।
कुलेर्युगन्धरः पुत्रस्ते शैबेयाः प्रकीर्तिताः

sātyakeḥ sañjayaḥ putraḥ kuliścaiva tadātmajaḥ |
kuleryugandharaḥ putraste śaibeyāḥ prakīrtitāḥ

---

1,139.43

अनमित्रान्वये वृष्णिः श्वफल्कश्चित्रकः सुतः ।
श्वफल्काच्चैवगान्दिन्यामक्रूरो वैष्णवो ऽभवत्

anamitrānvaye vṛṣṇiḥ śvaphalkaścitrakaḥ sutaḥ |
śvaphalkāccaivagāndinyāmakrūro vaiṣṇavo 'bhavat

---

1,139.44

उपमद्गुरथाक्रूराद्देवद्योतस्ततः सुतः ।
देववानुपदेवश्च ह्यक्रूरस्य सुतौ स्मृतौ

upamadgurathākrūrāddevadyotastataḥ sutaḥ |
devavānupadevaśca hyakrūrasya sutau smṛtau

---

1,139.45

पृथुर्विपृथुश्चित्रस्य त्वन्धकस्य शुचिः स्मृतः ।
कुकुरो भजमानस्य तथा कम्बलबर्हिषः

pṛthurvipṛthuścitrasya tvandhakasya śuciḥ smṛtaḥ |
kukuro bhajamānasya tathā kambalabarhiṣaḥ

---

1,139.46

धृष्टस्तु कुकुराज्जज्ञे तस्मात्कापोतरोमकः ।
तदात्मजो विलोमा च विलोम्नस्तुम्बुरुः सुतः

dhṛṣṭastu kukurājjajñe tasmātkāpotaromakaḥ |
tadātmajo vilomā ca vilomnastumburuḥ sutaḥ

---

1,139.47

तस्माच्चदुन्दुभिर्जज्ञे पुनर्वसुरतः स्मृतः ।
तस्याहुकश्चाहुकी च कन्या चैवाहुकस्य तु

tasmāccadundubhirjajñe punarvasurataḥ smṛtaḥ |
tasyāhukaścāhukī ca kanyā caivāhukasya tu

---

1,139.48

देवकश्चोग्रसेनश्च देवकाद्देवकी त्वभूत् ।
वृकदेवोपदेवाच सहदेवा सुरक्षिता

devakaścograsenaśca devakāddevakī tvabhūt |
vṛkadevopadevāca sahadevā surakṣitā

---

1,139.49

श्रीदेवी शान्तिदेवी च वसुदेव उवाह ताः ।
देववानुपदेवश्च सहदेवासुतौ स्मृतौ

śrīdevī śāntidevī ca vasudeva uvāha tāḥ |
devavānupadevaśca sahadevāsutau smṛtau

---

1,139.50

उग्रसेनस्य कंसो ऽभूत्सुनामा च वटादयः ।
विदूरथो भजमानाच्छूरश्चाभूद्विदूरथात्

ugrasenasya kaṃso 'bhūtsunāmā ca vaṭādayaḥ |
vidūratho bhajamānācchūraścābhūdvidūrathāt

---

1,139.51

विदूरथसुतस्याथ सूरस्यापि शमी सुतः ।
प्रतिक्षत्त्रश्च शमिनः स्वयम्भोजस्तदात्मजः

vidūrathasutasyātha sūrasyāpi śamī sutaḥ |
pratikṣattraśca śaminaḥ svayambhojastadātmajaḥ

---

1,139.52

हृदिकश्च स्वयम्भोजात्कृतवर्मा तदात्मजः ।
देवः शतधनुश्चैव शूराद्वै देवमीढुषः

hṛdikaśca svayambhojātkṛtavarmā tadātmajaḥ |
devaḥ śatadhanuścaiva śūrādvai devamīḍhuṣaḥ

---

1,139.53

दश पुत्रा मारिषायां वसुदेवादयो ऽभवन् ।
पृथा च श्रुतदेवी च श्रुतकीर्तिः श्रुतश्रवाः

daśa putrā māriṣāyāṃ vasudevādayo 'bhavan |
pṛthā ca śrutadevī ca śrutakīrtiḥ śrutaśravāḥ

---

1,139.54

राजाधिदेवो शूराच्च पृथां कुन्तेः सुतामदात् ।
सा दत्ता कुन्तिना पाण्डोस्तस्यां धर्मानिलेन्द्रकैः

rājādhidevo śūrācca pṛthāṃ kunteḥ sutāmadāt |
sā dattā kuntinā pāṇḍostasyāṃ dharmānilendrakaiḥ

---

1,139.55

युधिष्ठिरो भीमपार्थो नकुलः सहदेवकः ।
माद्रयां नासत्यदस्त्राभ्यां कुन्त्यां कर्णः पुराभवत्

yudhiṣṭhiro bhīmapārtho nakulaḥ sahadevakaḥ |
mādrayāṃ nāsatyadastrābhyāṃ kuntyāṃ karṇaḥ purābhavat

---

1,139.56

श्रुतदेव्यां दन्तवक्रो जज्ञे वै युद्धदुर्मदः ।
सन्तर्दनादयः पञ्च श्रुतकीर्त्याञ्च कैकयात्

śrutadevyāṃ dantavakro jajñe vai yuddhadurmadaḥ |
santardanādayaḥ pañca śrutakīrtyāñca kaikayāt

---

1,139.57

राजाधिदेव्यां जज्ञाते विन्दश्चैवानुविन्दकः ।
श्रुतश्रवा दमघोषात्प्रजज्ञे शिशुपालकम्

rājādhidevyāṃ jajñāte vindaścaivānuvindakaḥ |
śrutaśravā damaghoṣātprajajñe śiśupālakam

---

1,139.58

पौरवी रोहीणा भार्या मदिरानकदुन्दुभेः ।
देवकीप्रमुखा भद्रा रोहिण्यां बलभद्रकः

pauravī rohīṇā bhāryā madirānakadundubheḥ |
devakīpramukhā bhadrā rohiṇyāṃ balabhadrakaḥ

---

1,139.59

सारणाद्याः शठश्चैव रेवत्यां बलभद्रतः ।
निशठश्चोल्मुको जातो देवक्यां षट् च जज्ञिरे

sāraṇādyāḥ śaṭhaścaiva revatyāṃ balabhadrataḥ |
niśaṭhaścolmuko jāto devakyāṃ ṣaṭ ca jajñire

---

1,139.60

कीर्तिमांश्च सुषेणश्च ह्युदार्यो भद्रसेनकः ।
ऋजुदासो भद्रदेवः कंस एवावधीच्च तान्

kīrtimāṃśca suṣeṇaśca hyudāryo bhadrasenakaḥ |
ṛjudāso bhadradevaḥ kaṃsa evāvadhīcca tān

---

1,139.61

संकर्षणः सप्तमो ऽभूदष्टमः कृष्ण एव च ।
षोडशस्त्रीसहस्राणि भार्याणाञ्चाभवन्हरेः

saṃkarṣaṇaḥ saptamo 'bhūdaṣṭamaḥ kṛṣṇa eva ca |
ṣoḍaśastrīsahasrāṇi bhāryāṇāñcābhavanhareḥ

---

1,139.62

रुक्मिणी सत्यभामा च लक्ष्मणा चारुहासिनी ।
श्रेष्ठा जाम्बवती चाष्टौ जज्ञिरे ताः सुतान्बहून्

rukmiṇī satyabhāmā ca lakṣmaṇā cāruhāsinī |
śreṣṭhā jāmbavatī cāṣṭau jajñire tāḥ sutānbahūn

---

1,139.63

प्रद्युम्नश्चारुदेष्णश्च प्रधानाः साम्ब एव च ।
प्रद्युम्नादनिरुद्धो ऽभूत्ककुद्मिन्यां महाबलः

pradyumnaścārudeṣṇaśca pradhānāḥ sāmba eva ca |
pradyumnādaniruddho 'bhūtkakudminyāṃ mahābalaḥ

---

1,139.64

अनिरुद्धात्सुभद्रायां वज्रो नाम नृपो ऽभवत् ।
प्रतिबाहुर्वज्रसुतश्चारुस्तस्य सुतो ऽभवत्

aniruddhātsubhadrāyāṃ vajro nāma nṛpo 'bhavat |
pratibāhurvajrasutaścārustasya suto 'bhavat

---

1,139.65

वह्निस्तु तुर्वसोर्वंशे वह्नेर्भर्गो ऽभवत्सुतः ।
भर्गाद्भानुरभूत्पुत्रो भानोः पुत्रः करन्धमः

vahnistu turvasorvaṃśe vahnerbhargo 'bhavatsutaḥ |
bhargādbhānurabhūtputro bhānoḥ putraḥ karandhamaḥ

---

1,139.66

करन्धमस्य मरुतो द्रुह्योर्वंशं निबोध मे ।
द्रह्योस्तु तनयः सेतुरारद्धश्च तदात्मजः

karandhamasya maruto druhyorvaṃśaṃ nibodha me |
drahyostu tanayaḥ seturāraddhaśca tadātmajaḥ

---

1,139.67

आरद्धस्यैव गान्ध रो घर्मो गान्धारतो ऽभवत् ।
घृतस्तु घर्मपुत्रो ऽभूद्दुर्गमश्च घृस्य तु

āraddhasyaiva gāndha ro gharmo gāndhārato 'bhavat |
ghṛtastu gharmaputro 'bhūddurgamaśca ghṛsya tu

---

1,139.68

प्रचेता दुर्गमस्यैव अनोर्वंशं शृणुष्व मे ।
अनोः सभानरः पुत्रस्तस्मा कालञ्जयो ऽभवत्

pracetā durgamasyaiva anorvaṃśaṃ śṛṇuṣva me |
anoḥ sabhānaraḥ putrastasmā kālañjayo 'bhavat

---

1,139.69

कालञ्जयात्सृञ्जयो ऽभूत्सृञ्जयात्तु पुरुञ्जयः ।
जनमेजयस्तु तत्पुत्रो महाशालस्तदात्मजः

kālañjayātsṛñjayo 'bhūtsṛñjayāttu puruñjayaḥ |
janamejayastu tatputro mahāśālastadātmajaḥ

---

1,139.70

महामना महाशालदुशीनर इह स्मृतः ।
अशीनराच्छिबिर्जज्ञे वृषदर्भः शिवेः सुतः

mahāmanā mahāśāladuśīnara iha smṛtaḥ |
aśīnarācchibirjajñe vṛṣadarbhaḥ śiveḥ sutaḥ

---

1,139.71

महामनोजात्तितिक्षोः पुत्रो ऽभूच्च रुषद्रथः ।
हेमो रुषद्रथाज्जज्ञे सुतपा हेमतो ऽभवत्

mahāmanojāttitikṣoḥ putro 'bhūcca ruṣadrathaḥ |
hemo ruṣadrathājjajñe sutapā hemato 'bhavat

---

1,139.72

बलिः सुतपसो जज्ञे ह्यङ्गवङ्गकलिङ्गकाः ।
अन्धः पैण्ड्रश्च बालेया ह्यनपानस्तथाङ्गतः

baliḥ sutapaso jajñe hyaṅgavaṅgakaliṅgakāḥ |
andhaḥ paiṇḍraśca bāleyā hyanapānastathāṅgataḥ

---

1,139.73

अनपानाद्दिविरथस्ततो धर्मरथो ऽभवत् ।
रोमपादो धर्मरथाच्चतुरङ्गस्तदात्मजः

anapānāddivirathastato dharmaratho 'bhavat |
romapādo dharmarathāccaturaṅgastadātmajaḥ

---

1,139.74

पृथुलाक्षस्तस्य पुत्रश्चम्पो ऽभूत्पृथुलाक्षतः ।
चम्पपुत्रश्च हर्यङ्गस्तस्य भद्ररथः सुतः

pṛthulākṣastasya putraścampo 'bhūtpṛthulākṣataḥ |
campaputraśca haryaṅgastasya bhadrarathaḥ sutaḥ

---

1,139.75

बृहत्कर्मा सुतस्तस्य बृहद्भानुस्ततो ऽभवत् ।
बुहन्मना बृहाद्भानोस्तस्य पुत्रो जयद्रथः

bṛhatkarmā sutastasya bṛhadbhānustato 'bhavat |
buhanmanā bṛhādbhānostasya putro jayadrathaḥ

---

1,139.76

जयज्रथस्य विजयो विजयस्य धृतिः सुतः ।
धृतेर्धृव्रतः पुत्रः सत्यधर्मा धृतव्रतात्

jayajrathasya vijayo vijayasya dhṛtiḥ sutaḥ |
dhṛterdhṛvrataḥ putraḥ satyadharmā dhṛtavratāt

---

1,139.77

तस्य पुत्रस्त्वधिरथः कर्णस्तस्य सुतो ऽभवत्

tasya putrastvadhirathaḥ karṇastasya suto 'bhavat

---

1,139.78

वृर्षसेनस्तु कर्णस्य पुरुवंश्याञ्छणुष्व मे

vṛrṣasenastu karṇasya puruvaṃśyāñchaṇuṣva me

1,140.1

इति श्रीगारुडे महुपाराणे पूर्वखण्डे प्रथमांशाख्ये आचारकाण्डे चन्द्रवंशवर्णनं नामैकोनचत्वारिंशदुत्तरशततमो ऽध्यायः श्रीगरुडमहापुराणम्- 140 हरिरुवाच ।
जनमेजयः पुरोश्चाभून्नमस्युर्जनमेजयात् ।
तस्य पुत्रश्चाभयदः सुद्युश्चाभयदादभूत्

iti śrīgāruḍe mahupārāṇe pūrvakhaṇḍe prathamāṃśākhye ācārakāṇḍe candravaṃśavarṇanaṃ nāmaikonacatvāriṃśaduttaraśatatamo 'dhyāyaḥ śrīgaruḍamahāpurāṇam- 140 hariruvāca |
janamejayaḥ puroścābhūnnamasyurjanamejayāt |
tasya putraścābhayadaḥ sudyuścābhayadādabhūt

---

1,140.2

सुद्योर्बहुगतिः पुत्रः संजातिस्तस्य चात्मजः ।
वत्सजातिश्च सञ्जातेः रौद्राश्वश्च तदात्मजः

sudyorbahugatiḥ putraḥ saṃjātistasya cātmajaḥ |
vatsajātiśca sañjāteḥ raudrāśvaśca tadātmajaḥ

---

1,140.3

ऋतेयुः स्थण्डिलेयुश्च कक्षेयुश्च कृतेयुकः ।
जलेयुः सन्ततेयुश्च रोद्राश्वस्य सुता वराः

ṛteyuḥ sthaṇḍileyuśca kakṣeyuśca kṛteyukaḥ |
jaleyuḥ santateyuśca rodrāśvasya sutā varāḥ

---

1,140.4

रतिनार ऋतेयोश्च तस्य प्रतिरथः सुतः ।
तस्य मेधातिथिः पुत्रस्तत्पुत्रश्चैनिलः स्मृतः

ratināra ṛteyośca tasya pratirathaḥ sutaḥ |
tasya medhātithiḥ putrastatputraścainilaḥ smṛtaḥ

---

1,140.5

ऐनिलस्य तु दुष्यन्तो भरतस्तस्य चात्मजः ।
शकुन्तलायां संजज्ञे वितथो भरतादभूत्

ainilasya tu duṣyanto bharatastasya cātmajaḥ |
śakuntalāyāṃ saṃjajñe vitatho bharatādabhūt

---

1,140.6

वितथस्य सुतो मन्युर्मन्योश्चैव नरः स्मृतः ।
नरस्य संकृतिः पुत्रो गर्गो वै संकृतेः सुतः

vitathasya suto manyurmanyoścaiva naraḥ smṛtaḥ |
narasya saṃkṛtiḥ putro gargo vai saṃkṛteḥ sutaḥ

---

1,140.7

गर्गादमन्युः पुत्रो वै शिनिः पुत्रो व्यजायत ।
मन्युपुत्रान्महावीर्यात्सुतो ऽभवदुरुक्षयः

gargādamanyuḥ putro vai śiniḥ putro vyajāyata |
manyuputrānmahāvīryātsuto 'bhavadurukṣayaḥ

---

1,140.8

उरुक्षयात्त्रय्यारुणिर्व्यूहक्षत्राच्च मन्युजात् ।
सुहोत्रस्तस्य हस्ती च अजमीढद्विमीढकौ

urukṣayāttrayyāruṇirvyūhakṣatrācca manyujāt |
suhotrastasya hastī ca ajamīḍhadvimīḍhakau

---

1,140.9

हस्तिनः पुरुमीढश्च कण्वो ऽभूदजमीढतः ।
कण्वान्मेधातिथिर्जज्ञे यतः काण्वायना द्विजाः

hastinaḥ purumīḍhaśca kaṇvo 'bhūdajamīḍhataḥ |
kaṇvānmedhātithirjajñe yataḥ kāṇvāyanā dvijāḥ

---

1,140.10

अजमीढाद्वृहदिषुस्तत्पुत्रश्च बृहद्धनुः ।
बृहत्कर्मा तस्य पुत्रस्तस्य पुत्रो जयद्रथः

ajamīḍhādvṛhadiṣustatputraśca bṛhaddhanuḥ |
bṛhatkarmā tasya putrastasya putro jayadrathaḥ

---

1,140.11

जयद्रथाद्विश्वजिच्च सेनजिच्च तदात्मजः ।
रुचिराश्वः सेनजितः पृथुसेनस्तदात्मजः

jayadrathādviśvajicca senajicca tadātmajaḥ |
rucirāśvaḥ senajitaḥ pṛthusenastadātmajaḥ

---

1,140.12

पारस्तु पृथुसेनस्य पाराद्द्वीपो ऽभवन्नृपः ।
नृपस्य सृमरः पुत्रः सुकृतिश्च पृथोः सुतः

pārastu pṛthusenasya pārāddvīpo 'bhavannṛpaḥ |
nṛpasya sṛmaraḥ putraḥ sukṛtiśca pṛthoḥ sutaḥ

---

1,140.13

विभ्राजः सुकृतेः पुत्रो विभ्राजादश्वहो ऽभवत् ।
कृत्यां तस्माद्ब्रह्मदत्तो विष्वक्सेनस्तदात्मजः

vibhrājaḥ sukṛteḥ putro vibhrājādaśvaho 'bhavat |
kṛtyāṃ tasmādbrahmadatto viṣvaksenastadātmajaḥ

---

1,140.14

यवीनरो द्विमीढस्य धृतिमांश्च यवीनरात् ।
धतिमतः सत्यधृतिर्दृढनेमिस्तदात्मजः

yavīnaro dvimīḍhasya dhṛtimāṃśca yavīnarāt |
dhatimataḥ satyadhṛtirdṛḍhanemistadātmajaḥ

---

1,140.15

दृढनेमेः सुपार्श्वो ऽभूत् सुपार्श्वात्सन्नतिस्तथा ।
कृस्तु सन्नतेः पुत्रः कृतादुग्रायुधो ऽभवत्

dṛḍhanemeḥ supārśvo 'bhūt supārśvātsannatistathā |
kṛstu sannateḥ putraḥ kṛtādugrāyudho 'bhavat

---

1,140.16

उग्रायुधाच्च क्षेम्यौऽभूत्सुधीरस्तु तदात्मजः ।
पुरञ्जयः सुधीराच्च तस्य पुत्रो विदूरथः

ugrāyudhācca kṣemyau'bhūtsudhīrastu tadātmajaḥ |
purañjayaḥ sudhīrācca tasya putro vidūrathaḥ

---

1,140.17

अजमीढान्नलिन्याञ्च नीलो नाम नृपो ऽभवत् ।
नीलाच्छान्तिरभूत्पुत्रः सुशान्तिस्तस्य चात्मजः

ajamīḍhānnalinyāñca nīlo nāma nṛpo 'bhavat |
nīlācchāntirabhūtputraḥ suśāntistasya cātmajaḥ

---

1,140.18

सुशान्तेश्च पुरुर्जातो ह्यर्कस्तस्य सुतो ऽभवत् ।
अर्कस्य चैव हर्यश्वो हर्यश्वान्मुकुलो ऽभवत्

suśānteśca pururjāto hyarkastasya suto 'bhavat |
arkasya caiva haryaśvo haryaśvānmukulo 'bhavat

---

1,140.19

यवीनरो बृहद्भानुः कम्पिल्लः सृञ्जयस्तथा ।
पाञ्चालान्मुकुलाज्जज्ञे शरद्वान्वैष्णवो महान्

yavīnaro bṛhadbhānuḥ kampillaḥ sṛñjayastathā |
pāñcālānmukulājjajñe śaradvānvaiṣṇavo mahān

---

1,140.20

दिवोदासो द्वितीयो ऽस्य ह्यहल्यायां शरद्वतः ।
शतानन्दो ऽभवत्पुत्रस्तस्य सत्यधृतिः सतः

divodāso dvitīyo 'sya hyahalyāyāṃ śaradvataḥ |
śatānando 'bhavatputrastasya satyadhṛtiḥ sataḥ

---

1,140.21

कृपः कृपी सत्यधृतेरुर्वश्यां वीर्यहानितः ।
द्रोणपत्नी कृपी जज्ञे अश्वत्थामानमुत्तमम्

kṛpaḥ kṛpī satyadhṛterurvaśyāṃ vīryahānitaḥ |
droṇapatnī kṛpī jajñe aśvatthāmānamuttamam

---

1,140.22

दिवोदासान्मित्रयुश्च मित्रयोश्च्यवनो ऽभवत् ।
सुदासश्च्यवनाज्जज्ञे सौदासस्तस्य जात्मजः

divodāsānmitrayuśca mitrayoścyavano 'bhavat |
sudāsaścyavanājjajñe saudāsastasya jātmajaḥ

---

1,140.23

सहदेवस्तस्य पुत्रः सहदेवात्तु सोमकः ।
जन्तुस्तु सोमकाज्जज्ञे पृषतश्चापरो महान्

sahadevastasya putraḥ sahadevāttu somakaḥ |
jantustu somakājjajñe pṛṣataścāparo mahān

---

1,140.24

पृषताद्द्रुपदो जज्ञे धृष्टद्युम्नस्ततो ऽभवत् ।
धृष्टद्युम्नाद्धृष्टकेतुरृक्षो ऽभूतजमीढतः

pṛṣatāddrupado jajñe dhṛṣṭadyumnastato 'bhavat |
dhṛṣṭadyumnāddhṛṣṭaketurṛkṣo 'bhūtajamīḍhataḥ

---

1,140.25

ऋक्षात्संवरणो जज्ञे कुरुः संवरणादभूत् ।
सुधनुश्च पीक्षिच्च जह्नुश्चैव कुरोः सुताः

ṛkṣātsaṃvaraṇo jajñe kuruḥ saṃvaraṇādabhūt |
sudhanuśca pīkṣicca jahnuścaiva kuroḥ sutāḥ

---

1,140.26

सुधनुषः सुहोत्रो ऽभूच्च्यवनो ऽभूत्सुहोत्रतः ।
च्यवनात्कृतको जज्ञे तथोपरिचरो वसुः

sudhanuṣaḥ suhotro 'bhūccyavano 'bhūtsuhotrataḥ |
cyavanātkṛtako jajñe tathoparicaro vasuḥ

---

1,140.27

बृहद्रथश्च प्रत्यग्रः सत्याद्याश्च वसोः सुताः ।
बृहद्रथात्कुशाग्रश्च कुशाग्रादृषभो ऽभवत्

bṛhadrathaśca pratyagraḥ satyādyāśca vasoḥ sutāḥ |
bṛhadrathātkuśāgraśca kuśāgrādṛṣabho 'bhavat

---

1,140.28

ऋषभात्पुष्पवांस्तस्माज्जज्ञे सत्यहितो नृपः ।
सत्यहितात्सुधन्वाभूज्जह्रुश्चव सुधन्वनः

ṛṣabhātpuṣpavāṃstasmājjajñe satyahito nṛpaḥ |
satyahitātsudhanvābhūjjahruścava sudhanvanaḥ

---

1,140.29

बृहद्रथाज्जरासन्धः सहदेवस्तदात्मजः ।
सहदेवाच्च च सोमापिः सोमापेः श्रुतवान्सुतः

bṛhadrathājjarāsandhaḥ sahadevastadātmajaḥ |
sahadevācca ca somāpiḥ somāpeḥ śrutavānsutaḥ

---

1,140.30

भीमसेनोग्रसेनौ च श्रुतसेनो ऽपराजितः ।
जनमेजयस्तथान्यो ऽभूज्जह्नोस्तु सुरथो ऽभवत्

bhīmasenograsenau ca śrutaseno 'parājitaḥ |
janamejayastathānyo 'bhūjjahnostu suratho 'bhavat

---

1,140.31

विदूरथस्तु सुरथात्सार्वभौमो विदूरथात् ।
जयसेनः सार्वभौमादावधीतस्तदात्मजः

vidūrathastu surathātsārvabhaumo vidūrathāt |
jayasenaḥ sārvabhaumādāvadhītastadātmajaḥ

---

1,140.32

अयुतायुस्तस्य पुत्रस्तस्य चाक्रोधनः सुतः ।
अक्रोधनस्यातिथिश्च ऋक्षो ऽभूदतिथेः सुतः

ayutāyustasya putrastasya cākrodhanaḥ sutaḥ |
akrodhanasyātithiśca ṛkṣo 'bhūdatitheḥ sutaḥ

---

1,140.33

ऋक्षाच्च भीमसेनो ऽभूद्दिलीपो भीमसेनतः ।
प्रतीपो ऽभूद्दिलीपाच्च देवापिस्तु प्रतीपतः

ṛkṣācca bhīmaseno 'bhūddilīpo bhīmasenataḥ |
pratīpo 'bhūddilīpācca devāpistu pratīpataḥ

---

1,140.34

शन्तनुश्चैव बाह्लीकस्त्रयस्ते भ्रातरो नृपाः ।
बाह्लीकात्सोमदत्तो ऽभूद्भूरिर्भूरिश्रवास्ततः

śantanuścaiva bāhlīkastrayaste bhrātaro nṛpāḥ |
bāhlīkātsomadatto 'bhūdbhūrirbhūriśravāstataḥ

---

1,140.35

शलश्च शन्तनोर्भोष्मो गङ्गायां धार्मिको महान् ।
चित्राङ्गदविचित्रौ तु सत्यवत्यान्तु शन्तनोः

śalaśca śantanorbhoṣmo gaṅgāyāṃ dhārmiko mahān |
citrāṅgadavicitrau tu satyavatyāntu śantanoḥ

---

1,140.36

भार्ये विचित्रवीर्यस्य त्वम्बिकाम्बालिके तयोः ।
धृराष्ट्रं च पाण्डुञ्च तद्दास्यां विदुरन्तथा

bhārye vicitravīryasya tvambikāmbālike tayoḥ |
dhṛrāṣṭraṃ ca pāṇḍuñca taddāsyāṃ vidurantathā

---

1,140.37

व्यास उत्पादयामास गान्धागी धृतराष्ट्रतः ।
शतपुत्रं दुर्योधनाद्यं पाण्डोः पञ्च प्रजज्ञिरे

vyāsa utpādayāmāsa gāndhāgī dhṛtarāṣṭrataḥ |
śataputraṃ duryodhanādyaṃ pāṇḍoḥ pañca prajajñire

---

1,140.38

प्रतिबिन्ध्यः श्रुतसोमः श्रुतकीर्तिस्तथार्जुनात् ।
शतानीकः श्रुतकर्मा द्रौपद्यां पञ्च वै क्रमात्

pratibindhyaḥ śrutasomaḥ śrutakīrtistathārjunāt |
śatānīkaḥ śrutakarmā draupadyāṃ pañca vai kramāt

---

1,140.39

यौधेयी च हिडिम्बा च कौशी चैव सुभद्रिका ।
विजया वै रेणुमती पञ्चभ्यस्तु सुताः क्रमात्

yaudheyī ca hiḍimbā ca kauśī caiva subhadrikā |
vijayā vai reṇumatī pañcabhyastu sutāḥ kramāt

---

1,140.40

देवको घचोत्कचश्च ह्यभिमन्युश्च सर्वगः ।
सुहोत्रो निरमित्रश्च परीक्षिदभिमन्युजः

devako ghacotkacaśca hyabhimanyuśca sarvagaḥ |
suhotro niramitraśca parīkṣidabhimanyujaḥ

---

1,140.41

जनमेजयो ऽस्य ततो भविष्यांश्च नृपाञ्छृणु

janamejayo 'sya tato bhaviṣyāṃśca nṛpāñchṛṇu