310. RŪPAGOSVĀMIN 311

RŪPAGOSVĀMIN 311

the nephew of रूपगोस्वामी (son of रूप's younger brother बल्लभ) and the भानन्दचन्द्रिका of विश्वनाथचक्रवर्तिन् composed at बृन्दावन in saka 1618. The first verse is : नामाकृष्टरसज्ञः शीलेनोद्दीपयन् सदानन्दम्। निज- रूपोत्सवदायी सनातनात्मा प्रभुजयति ।। (the word सनातन applies to श्रीकृष्ण as well as to सनातन the elder brother of रूप). The 2nd verse says that in the previous work (भक्तिरसामृतसिन्धु) भफिरस (which is the chief among rasas called शान्तप्रीतिप्रेयोवत्सलोज्ज्वल- नामसु) was briefly dealt with because of its esoteric character but is dealt with at length in the उज्ज्वल०. भक्तिरस has मधुरारति as the स्थायिभाव and is called मधुर when it reaches the position of aesthetic enjoyment through the विभावs &c. (वच््यमाणैर्विभावाषैः स्वाद्यतामधुरा रतिः। नीता भक्तिरसः प्रोक्तो मधुराख्यो मनीषिभिः ॥). भरत in his नाव्यशाख VI p. 73 (G.O.S. ed. VI after verse 50 pp. 301-2) says 'शृभ्गारो नाम रतिस्थायिभावप्रभव उज्ज्वलवेषात्मकः। यथा यत् किश्िल्लोके शुचि मेध्यं दर्शनीयं वा तच्छ कारेखानुमीयते (गोपमीयते)। यस्तावडुज्ज्वलवष: सशुक्गार- वानित्युच्यते । ... तदेवमेव गुर्वाचारसिद्धो हृद्योज्ज्वलवेषात्मकः शृङ्गारोरसः". The उज्ज्वलनीलमणि in स्थायिभावप्रकरण verses 54-55 (on p. 417 of 2nd ed.) states that six bhavas स्नेह, मान, प्रथथ, राग, अनुरांग, महाभाव are playful manifiestations of love (प्रेम) and compares them to the sugarcane stalks, the juice extracted from them, jaggery, sugar, white sugar and candied sugar, all of which are different stages of the products of sugarcane (बीजमितुः स च रसः स गुरः खएड एव सः । स शर्करा सिता सा च सा यथा स्यात्सितोपला। अतः प्रेमविलासाः स्युर्भावा: स्नेहादयस्तु षट् I।). Whatever is pure, holy, and attractive to the eye in the world is inferred to be (or compared to) Śrngara, which has as its chief element attractive and brilliant

bare anywhere and before anybody like other works 'पुरा संचेपेयो- दितत्वे हेतुरतिरहस्यत्वादिति निवृत्तानां लौकिकादुज्ज्वलाख्यरसात्तत्साम्यम् । ...... तथा भागवते ये केचित् तस्मिन् बहुमानिनोपि तात्पर्यालोचनाया न चतुरास्तरपि दुरूहोडयं रस इति तेभ्योऽपि गोप्य एव कार्यः किमुत विषयिम्य इति रहस्यमेवात्र मुख्यो हेतुरिति भावः। अत्र तु विस्तरेय वचने हेतुः रहस्यत्वादित्येव। कालदेशपात्रविशेष सम्बन्धेन रहस्यत्वं प्राप्येत्यर्थः। ल्यब्लोपे पञ्चमी स्याद्। यदा पृथगित्यनेनैव रहस्य इति व्यज्यते। तस्माद्यन्थान्तरवधत्र कुत्रचिन्नायं प्रकाशनीय इत्युपदिष्टम्।'. रूप says, quoting भागवत, that the husbands of the Vraja women thought. that their wives were by their sides and did not feel jealousy about Krsna 'न जातु ब्रजदेवीनां पतिमिः सह सक्गमः । तथाहि श्रीदशमे। नासू- यन्खलु कृष्णाय मोहितास्तस्य मायया। मन्यमाना: स्वपाश्वस्थान्स्वान्स्वान् दारान्त- जौकसः ॥' (I. 31 pp. 58-59). This last verse is भागवत 10th स्कन्ध, पूर्वार्ष, chap. 33.38.