74. VIȘŅUDHARMOTTARAPURĀŅA 71

VIȘŅUDHARMOTTARAPURĀŅA 71

me this information. The दानसागर was composed in 1169 A. D. (vide H. of Dh. vol. 1, p. 341). Therefore, it follows that the third part of the विशुधर्मोत्तर was an integral part of it from early times. There is another very important consideration which weighed with me in placing the विष्ुधर्मोत्तर even before Bhatti. According to the commentators Bhatti gives examples of about 38 figures of speech. Dandin, Bhāmaha, Vāmana and Udbhata all mention between 30 to 40 Alankaras, while the विष्णु- धर्मोत्तर enumerates and defines only 17 alankaras in chap. 14, all the verses of which are set out here. The अलद्कारs are: एककस्य तु वर्सस्य विन्यासो यः पुनः पुनः । अर्थगत्या तु संख्या तमनुप्रासं पुरातनैः॥१ अत्यर्थ तत्कृतं राजन् ग्राम्यतामुपगच्छति। शब्दाः समानानुपूर्व्या (ms. समाना भिन्नार्था) यमकं कीर्तितं पुनः ॥२ आदौ मध्ये तथवान्ते पादस्य तु तदिष्यते। सन्दष्टकसमुद्गाख्यौ तथैव यमकौ मतौ ॥३ समस्तपादयमकं दुष्करं परिकीर्तितम्। उपमानेन तुल्यत्वमुपमेयस्य रूपकम् ॥४ रूपकाभ्यधिकं नाम तदैवैकगुणाधिकम्। गुणानां व्यतिरेकेश व्यतिरेकमुदा- हतम् ॥५ उपमानविरुद्धैश्च गुणैस्तदपरं मतम्। द्विव्यर्थवाचकैः शब्दः श्लेष इत्यभिधीयते॥६ अन्यरूपस्य चार्थस्य कल्पना यान्यथा भवेत्। उत्प्रेक्षाख्यो हलक्कारःकथितः स पुरातनैः।७ उपन्यासस्तथान्यः स्यात्त्रस्तुतादत् क्वचिद्भवेत्। श्ञयः सोर्थान्तरन्यास: पूर्वार्थानुगतो यदि ॥८ उपन्यासेन चान्यस्य यदन्यः परिकीत्यते। उपन्यासमलङ्गारं तन्नरेन्द्र प्रचक्षते ।६ हेतु विना वितततां प्राप्ता सा तु विभावना। प्रोक्ता चातिशयोक्तिस्तु ह्वतुलरुपमागुयै: ॥१० यथास्वरूपकथनं वार्तेति परिकीर्तितम् (ms .; स्वभावोक्तिः प्रकोर्तिता । Venk. ed.)। भूयसामुपदिष्टानां निर्देशः क्रमशस्तथा ॥११ यथासंख्यमिति प्रोक्तमलक्कारं पुरातनैः । विशेषप्रथनादुक्ता (ed. has विशेषप्रापणा०) विशेषोक्तिस्तथा नृप ॥ १२ या क्रिया चान्यफलदा विरोधस्तु स इष्यते। स्तुतिरूपेश या निन्दा निन्दास्तुतिरिहोच्यते ॥१३ निन्दास्तुतिस्तथैवोक्ता निन्दारूपेय या स्तुतिः । वस्तुनस्तूपमानेन (ed. has वस्तुना रूप्यमायेन) दर्शनं तन्निदर्शनम् ॥१४ विना तया स्यादुपमा तु यत्र तेनैव तस्यव भवेन्नृ- वीर। अनन्वयाख्यं कथितं पुरासैरेतावदुक्तं तव लेशमात्रम् ॥१५. The figures are: अनुप्रास, यमक, रूपक, व्यतिरेक, श्लेष, उत्प्रेक्षा, अर्थान्तरन्यास, उपन्यास,1 विभावना, अतिशयोक्ति, वार्ता, यथासंख्य, विशेषोक्ति, विरोध, निन्दास्तुति, निदर्शन, अ्नन्वय. It must of course be said that it knew 34HT also. So at the most eighteen Alankäras were thought worthy of being mentioned by the विष्युधर्मोत्तर. We know from Bhamaha II. 4 that certain prede- cessors of his named only five alankaras viz. अनुप्रास, यमक, रूपक, दीपक and उपमा and that according to Udbhata's काव्यालक्कारसारसंग्रह

1. उपन्यास is probably the same as व्याजोक्ति of later writers or it may be the first अतिशयोक्ति of मम्मट; वार्ता and स्वभावोक्ति may be taken to be the same.