Books / Liṅga Purāṇa — Sanskrit Text

1. Liṅga Purāṇa (part 1 of 2)

Chapter 1.1

1,1.1

नमो रुद्राय हरये ब्रह्मणे परमात्मने प्रधानपुरुषेशाय सर्गस्थित्यन्तकारिणे

namo rudrāya haraye brahmaṇe paramātmane pradhānapuruṣeśāya sargasthityantakāriṇe

1,1.2

नारदो ऽभ्यर्च्य शैलेशे शङ्करं सङ्गमेश्वरे हिरण्यगर्भे स्वर्लीने ह्य् अविमुक्ते महालये

nārado 'bhyarcya śaileśe śaṅkaraṃ saṅgameśvare hiraṇyagarbhe svarlīne hy avimukte mahālaye

1,1.3

रौद्रे गोप्रेक्षके चैव श्रेष्ठे पाशुपते तथा विघ्नेश्वरे च केदारे तथा गोमायुकेश्वरे

raudre goprekṣake caiva śreṣṭhe pāśupate tathā vighneśvare ca kedāre tathā gomāyukeśvare

1,1.4

हिरण्यगर्भे चन्द्रेशे ईशान्ये च त्रिविष्टपे शुक्रेश्वरे यथान्यायं नैमिषं प्रययौ मुनिः

hiraṇyagarbhe candreśe īśānye ca triviṣṭape śukreśvare yathānyāyaṃ naimiṣaṃ prayayau muniḥ

1,1.5

नैमिषेयास्तदा दृष्ट्वा नारदं हृष्टमानसाः समभ्यर्च्यासनं तस्मै तद्योग्यं समकल्पयन्

naimiṣeyāstadā dṛṣṭvā nāradaṃ hṛṣṭamānasāḥ samabhyarcyāsanaṃ tasmai tadyogyaṃ samakalpayan

1,1.6

सो ऽपि हृष्टो मुनिवरैर् दत्तं भेजे तदासनम् सम्पूज्यमानो मुनिभिः सुखासीनो वरासने

so 'pi hṛṣṭo munivarair dattaṃ bheje tadāsanam sampūjyamāno munibhiḥ sukhāsīno varāsane

1,1.7

चक्रे कथां विचित्रार्थां लिङ्गमाहात्म्यमाश्रिताम् एतस्मिन्नेवकाले तु सूतः पौराणिकः स्वयम्

cakre kathāṃ vicitrārthāṃ liṅgamāhātmyamāśritām etasminnevakāle tu sūtaḥ paurāṇikaḥ svayam

1,1.8

जगाम नैमिषं धीमान् प्रणामार्थं तपस्विनाम् तस्मै साम च पूजां च यथावच्चक्रिरे तदा

jagāma naimiṣaṃ dhīmān praṇāmārthaṃ tapasvinām tasmai sāma ca pūjāṃ ca yathāvaccakrire tadā

1,1.9

नैमिषेयास्तु शिष्याय कृष्णद्वैपायनस्य तु अथ तेषां पुराणस्य शुश्रूषा समपद्यत

naimiṣeyāstu śiṣyāya kṛṣṇadvaipāyanasya tu atha teṣāṃ purāṇasya śuśrūṣā samapadyata

1,1.10

दृष्ट्वा तम् अतिविश्वस्तं विद्वांसं रोमहर्षणम् अपृच्छंश्च ततः सूतम् ऋषिं सर्वे तपोधनाः

dṛṣṭvā tam ativiśvastaṃ vidvāṃsaṃ romaharṣaṇam apṛcchaṃśca tataḥ sūtam ṛṣiṃ sarve tapodhanāḥ

1,1.11

पुराणसंहितां पुण्यां लिङ्गमाहात्म्यसंयुताम् त्वया सूत महाबुद्धे कृष्णद्वैपायनो मुनिः

purāṇasaṃhitāṃ puṇyāṃ liṅgamāhātmyasaṃyutām tvayā sūta mahābuddhe kṛṣṇadvaipāyano muniḥ

1,1.12

उपासितः पुराणार्थं लब्धा तस्माच्च संहिता तस्माद्भवन्तं पृच्छामः सूत पौराणिकोत्तमम्

upāsitaḥ purāṇārthaṃ labdhā tasmācca saṃhitā tasmādbhavantaṃ pṛcchāmaḥ sūta paurāṇikottamam

1,1.13

पुराणसंहितां दिव्यां लिङ्गमाहात्म्यसंयुताम् नारदो ऽप्यस्य देवस्य रुद्रस्य परमात्मनः

purāṇasaṃhitāṃ divyāṃ liṅgamāhātmyasaṃyutām nārado 'pyasya devasya rudrasya paramātmanaḥ

1,1.14

क्षेत्राण्यासाद्य चाभ्यर्च्य लिङ्गानि मुनिपुङ्गवः इह संनिहितः श्रीमान् नारदो ब्रह्मणः सुतः

kṣetrāṇyāsādya cābhyarcya liṅgāni munipuṅgavaḥ iha saṃnihitaḥ śrīmān nārado brahmaṇaḥ sutaḥ

1,1.15

भवभक्तो भवांश्चैव वयं वै नारदस्तथा अस्याग्रतो मुनेः पुण्यं पुराणं वक्तुमर्हसि

bhavabhakto bhavāṃścaiva vayaṃ vai nāradastathā asyāgrato muneḥ puṇyaṃ purāṇaṃ vaktumarhasi

1,1.16

सफलं साधितं सर्वं भवता विदितं भवेत् एवमुक्तः स हृष्टात्मा सूतः पौराणिकोत्तमः

saphalaṃ sādhitaṃ sarvaṃ bhavatā viditaṃ bhavet evamuktaḥ sa hṛṣṭātmā sūtaḥ paurāṇikottamaḥ

1,1.17

अभिवाद्याग्रतो धीमान् नारदं ब्रह्मणः सुतम् नैमिषेयांश्च पुण्यात्मा पुराणं व्याजहार सः

abhivādyāgrato dhīmān nāradaṃ brahmaṇaḥ sutam naimiṣeyāṃśca puṇyātmā purāṇaṃ vyājahāra saḥ

1,1.18

नमस्कृत्य महादेवं ब्रह्माणं च जनार्दनम् मुनीश्वरं तथा व्यासं वक्तुं लिङ्गं स्मराम्यहम्

namaskṛtya mahādevaṃ brahmāṇaṃ ca janārdanam munīśvaraṃ tathā vyāsaṃ vaktuṃ liṅgaṃ smarāmyaham

1,1.19

शब्दं ब्रह्मतनुं साक्षाच् छब्दब्रह्मप्रकाशकम् वर्णावयवम् अव्यक्तलक्षणं बहुधा स्थितम्

śabdaṃ brahmatanuṃ sākṣāc chabdabrahmaprakāśakam varṇāvayavam avyaktalakṣaṇaṃ bahudhā sthitam

1,1.20

अकारोकारमकारं स्थूलं सूक्ष्मं परात्परम् ओङ्काररूपम् ऋग्वक्त्रं समजिह्वासमन्वितम्

akārokāramakāraṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ parātparam oṅkārarūpam ṛgvaktraṃ samajihvāsamanvitam

1,1.21

यजुर्वेदमहाग्रीवम् अथर्वहृदयं विभुम् प्रधानपुरुषातीतं प्रलयोत्पत्तिवर्जितम्

yajurvedamahāgrīvam atharvahṛdayaṃ vibhum pradhānapuruṣātītaṃ pralayotpattivarjitam

1,1.22

तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम् सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्

tamasā kālarudrākhyaṃ rajasā kanakāṇḍajam sattvena sarvagaṃ viṣṇuṃ nirguṇatve maheśvaram

1,1.23

प्रधानावयवं व्याप्य सप्तधाधिष्ठितं क्रमात् पुनः षोडशधा चैव षड्विंशकम् अजोद्भवम्

pradhānāvayavaṃ vyāpya saptadhādhiṣṭhitaṃ kramāt punaḥ ṣoḍaśadhā caiva ṣaḍviṃśakam ajodbhavam

1,1.24

सर्गप्रतिष्ठासंहारलीलार्थं लिङ्गरूपिणम् प्रणम्य च यथान्यायं वक्ष्ये लिङ्गोद्भवं शुभम्

sargapratiṣṭhāsaṃhāralīlārthaṃ liṅgarūpiṇam praṇamya ca yathānyāyaṃ vakṣye liṅgodbhavaṃ śubham

Chapter 1.2

1,2.1

इति श्रीलैङ्गे महापुराणे प्रथमो ऽध्यायः ईशानकल्पवृत्तान्तम् अधिकृत्य महात्मना ब्रह्मणा कल्पितं पूर्वं पुराणं लैङ्गम् उत्तमम्

iti śrīlaiṅge mahāpurāṇe prathamo 'dhyāyaḥ īśānakalpavṛttāntam adhikṛtya mahātmanā brahmaṇā kalpitaṃ pūrvaṃ purāṇaṃ laiṅgam uttamam

1,2.2

ग्रन्थकोटिप्रमाणं तु शतकोटिप्रविस्तरे चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते व्यासैः सर्वान्तरेषु वै

granthakoṭipramāṇaṃ tu śatakoṭipravistare caturlakṣeṇa saṃkṣipte vyāsaiḥ sarvāntareṣu vai

1,2.3

व्यस्तेष्टा दशधा चैव ब्रह्मादौ द्वापरादिषु लिङ्गमेकादशं प्रोक्तं मया व्यासाच्छ्रुतं च तत्

vyasteṣṭā daśadhā caiva brahmādau dvāparādiṣu liṅgamekādaśaṃ proktaṃ mayā vyāsācchrutaṃ ca tat

1,2.4

अस्यैकादशसाहस्रे ग्रन्थमानमिह द्विजाः तस्मात्संक्षेपतो वक्ष्ये न श्रुतं विस्तरेण यत्

asyaikādaśasāhasre granthamānamiha dvijāḥ tasmātsaṃkṣepato vakṣye na śrutaṃ vistareṇa yat

1,2.5

चतुर्लक्षेण संक्षिप्ते कृष्णद्वैपायनेन तु अत्रैकादशसाहस्रैः कथितो लिङ्गसम्भवः

caturlakṣeṇa saṃkṣipte kṛṣṇadvaipāyanena tu atraikādaśasāhasraiḥ kathito liṅgasambhavaḥ

1,2.6

सर्गः प्राधानिकः पश्चात् प्राकृतो वैकृतानि च अण्डस्यास्य च सम्भूतिर् अण्डस्यावरणाष्टकम्

sargaḥ prādhānikaḥ paścāt prākṛto vaikṛtāni ca aṇḍasyāsya ca sambhūtir aṇḍasyāvaraṇāṣṭakam

1,2.7

अण्डोद्भवत्वं शर्वस्य रजोगुणसमाश्रयात् विष्णुत्वं कालरुद्रत्वं शयनं चाप्सु तस्य च

aṇḍodbhavatvaṃ śarvasya rajoguṇasamāśrayāt viṣṇutvaṃ kālarudratvaṃ śayanaṃ cāpsu tasya ca

1,2.8

प्रजापतीनां सर्गश् च पृथिव्युद्धरणं तथा ब्रह्मणश् च दिवारात्रम् आयुषो गणनं पुनः

prajāpatīnāṃ sargaś ca pṛthivyuddharaṇaṃ tathā brahmaṇaś ca divārātram āyuṣo gaṇanaṃ punaḥ

1,2.9

सवनं ब्रह्मणश्चैव युगकल्पश् च तस्य तु दिव्यं च मानुषं वर्षम् आर्षं वै ध्रौव्यमेव च

savanaṃ brahmaṇaścaiva yugakalpaś ca tasya tu divyaṃ ca mānuṣaṃ varṣam ārṣaṃ vai dhrauvyameva ca

1,2.10

पित्र्यं पितॄणां सम्भूतिर् धर्मश्चाश्रमिणां तथा अवृद्धिर्जगतो भूयो देव्याः शक्त्युद्भवस्तथा

pitryaṃ pitṝṇāṃ sambhūtir dharmaścāśramiṇāṃ tathā avṛddhirjagato bhūyo devyāḥ śaktyudbhavastathā

1,2.11

स्त्रीपुम्भावो विरिञ्चस्य सर्गो मिथुनसम्भवः आख्याष्टकं हि रुद्रस्य कथितं रोदनान्तरे

strīpumbhāvo viriñcasya sargo mithunasambhavaḥ ākhyāṣṭakaṃ hi rudrasya kathitaṃ rodanāntare

1,2.12

ब्रह्मविष्णुविवादश् च पुनर्लिङ्गस्य सम्भवः शिलादस्य तपश्चैव वृत्रारेर्दर्शनं तथा

brahmaviṣṇuvivādaś ca punarliṅgasya sambhavaḥ śilādasya tapaścaiva vṛtrārerdarśanaṃ tathā

1,2.13

प्रार्थना योनिजस्याथ दुर्लभत्वं सुतस्य तु शिलादशक्रसंवादः पद्मयोनित्वमेव च

prārthanā yonijasyātha durlabhatvaṃ sutasya tu śilādaśakrasaṃvādaḥ padmayonitvameva ca

1,2.14

भवस्य दर्शनं चैव तिष्येष्वाचार्यशिष्ययोः व्यासावताराश् च तथा कल्पमन्वन्तराणि च

bhavasya darśanaṃ caiva tiṣyeṣvācāryaśiṣyayoḥ vyāsāvatārāś ca tathā kalpamanvantarāṇi ca

1,2.15

कल्पत्वं चैव कल्पानाम् आख्याभेदेष्वनुक्रमात् कल्पेषु कल्पे वाराहे वाराहत्वं हरेस् तथा

kalpatvaṃ caiva kalpānām ākhyābhedeṣvanukramāt kalpeṣu kalpe vārāhe vārāhatvaṃ hares tathā

1,2.16

मेघवाहनकल्पस्य वृत्तान्तं रुद्रगौरवम् पुनर्लिङ्गोद्भवश्चैव ऋषिमध्ये पिनाकिनः

meghavāhanakalpasya vṛttāntaṃ rudragauravam punarliṅgodbhavaścaiva ṛṣimadhye pinākinaḥ

1,2.17

लिङ्गस्याराधनं स्नानविधानं शौचलक्षणम् वाराणस्याश् च माहात्म्यं क्षेत्रमाहात्म्यवर्णनम्

liṅgasyārādhanaṃ snānavidhānaṃ śaucalakṣaṇam vārāṇasyāś ca māhātmyaṃ kṣetramāhātmyavarṇanam

1,2.18

भुवि रुद्रालयानां तु संख्या विष्णोर्गृहस्य च अन्तरिक्षे तथाण्डे ऽस्मिन् देवायतनवर्णनम्

bhuvi rudrālayānāṃ tu saṃkhyā viṣṇorgṛhasya ca antarikṣe tathāṇḍe 'smin devāyatanavarṇanam

1,2.19

दक्षस्य पतनं भूमौ पुनः स्वारोचिषे ऽन्तरे दक्षशापश् च दक्षस्य शापमोक्षस्तथैव च

dakṣasya patanaṃ bhūmau punaḥ svārociṣe 'ntare dakṣaśāpaś ca dakṣasya śāpamokṣastathaiva ca

1,2.20

कैलासवर्णनं चैव योगः पाशुपतस् तथा चतुर्युगप्रमाणं च युगधर्मः सुविस्तरः

kailāsavarṇanaṃ caiva yogaḥ pāśupatas tathā caturyugapramāṇaṃ ca yugadharmaḥ suvistaraḥ

1,2.21

संध्यांशकप्रमाणं च संध्यावृत्तं भवस्य च श्मशाननिलयश्चैव चन्द्ररेखासमुद्भवः

saṃdhyāṃśakapramāṇaṃ ca saṃdhyāvṛttaṃ bhavasya ca śmaśānanilayaścaiva candrarekhāsamudbhavaḥ

1,2.22

उद्वाहः शंकरस्याथ पुत्रोत्पादनमेव च मैथुनातिप्रसङ्गेन विनाशो जगतां भयम्

udvāhaḥ śaṃkarasyātha putrotpādanameva ca maithunātiprasaṅgena vināśo jagatāṃ bhayam

1,2.23

शापः सत्या कृतो देवान्पुरा विष्णुं च पालितम् शुक्रोत्सर्गस्तु रुद्रस्य गाङ्गेयोद्भव एव च

śāpaḥ satyā kṛto devānpurā viṣṇuṃ ca pālitam śukrotsargastu rudrasya gāṅgeyodbhava eva ca

1,2.24

ग्रहणादिषु कालेषु स्नाप्य लिङ्गं फलं तथा क्षुब्धधी च विवादश् च दधीचोपेन्द्रयोस् तथा

grahaṇādiṣu kāleṣu snāpya liṅgaṃ phalaṃ tathā kṣubdhadhī ca vivādaś ca dadhīcopendrayos tathā

1,2.25

उत्पत्तिर्नन्दिनाम्ना तु देवदेवस्य शूलिनः पतिव्रतायाश्चाख्यानं पशुपाशविचारणा

utpattirnandināmnā tu devadevasya śūlinaḥ pativratāyāścākhyānaṃ paśupāśavicāraṇā

1,2.26

प्रवृत्तिलक्षणं ज्ञानं निवृत्त्यधिकृता तथा वसिष्ठतनयोत्पत्तिर् वासिष्ठानां महात्मनाम्

pravṛttilakṣaṇaṃ jñānaṃ nivṛttyadhikṛtā tathā vasiṣṭhatanayotpattir vāsiṣṭhānāṃ mahātmanām

1,2.27

मुनीनां वंशविस्तारो राज्ञां शक्तेर्विनाशनम् दौरात्म्यं कौशिकस्याथ सुरभेर्बन्धनं तथा

munīnāṃ vaṃśavistāro rājñāṃ śaktervināśanam daurātmyaṃ kauśikasyātha surabherbandhanaṃ tathā

1,2.28

सुतशोको वसिष्ठस्य अरुन्धत्याः प्रलापनम् स्नुषायाः प्रेषणं चैव गर्भस्थस्य वचस् तथा

sutaśoko vasiṣṭhasya arundhatyāḥ pralāpanam snuṣāyāḥ preṣaṇaṃ caiva garbhasthasya vacas tathā

1,2.29

पराशरस्यावतारो व्यासस्य च शुकस्य च विनाशो राक्षसानां च कृतो वै शक्तिसूनुना

parāśarasyāvatāro vyāsasya ca śukasya ca vināśo rākṣasānāṃ ca kṛto vai śaktisūnunā

1,2.30

देवतापरमार्थं तु विज्ञानं च प्रसादतः पुराणकरणं चैव पुलस्त्यस्याज्ञया गुरोः

devatāparamārthaṃ tu vijñānaṃ ca prasādataḥ purāṇakaraṇaṃ caiva pulastyasyājñayā guroḥ

1,2.31

भुवनानां प्रमाणं च ग्रहाणां ज्योतिषां गतिः जीवच्छ्राद्धविधानं च श्राद्धार्हाः श्राद्धमेव च

bhuvanānāṃ pramāṇaṃ ca grahāṇāṃ jyotiṣāṃ gatiḥ jīvacchrāddhavidhānaṃ ca śrāddhārhāḥ śrāddhameva ca

1,2.32

नान्दीश्राद्धविधानं च तथाध्ययनलक्षणम् पञ्चयज्ञप्रभावश् च पञ्चयज्ञविधिस् तथा

nāndīśrāddhavidhānaṃ ca tathādhyayanalakṣaṇam pañcayajñaprabhāvaś ca pañcayajñavidhis tathā

1,2.33

रजस्वलानां वृत्तिश् च वृत्त्या पुत्रविशिष्टता मैथुनस्य विधिश्चैव प्रतिवर्णमनुक्रमात्

rajasvalānāṃ vṛttiś ca vṛttyā putraviśiṣṭatā maithunasya vidhiścaiva prativarṇamanukramāt

1,2.34

भोज्याभोज्यविधानं च सर्वेषामेव वर्णिनाम् प्रायश्चित्तम् अशेषस्य प्रत्येकं चैव विस्तरात्

bhojyābhojyavidhānaṃ ca sarveṣāmeva varṇinām prāyaścittam aśeṣasya pratyekaṃ caiva vistarāt

1,2.35

नरकाणां स्वरूपं च दण्डः कर्मानुरूपतः स्वर्गिनारकिणां पुंसां चिह्नं जन्मान्तरेषु च

narakāṇāṃ svarūpaṃ ca daṇḍaḥ karmānurūpataḥ svarginārakiṇāṃ puṃsāṃ cihnaṃ janmāntareṣu ca

1,2.36

नानाविधानि दानानि प्रेतराजपुरं तथा कल्पं पञ्चाक्षरस्याथ रुद्रमाहात्म्यमेव च

nānāvidhāni dānāni pretarājapuraṃ tathā kalpaṃ pañcākṣarasyātha rudramāhātmyameva ca

1,2.37

वृत्रेन्द्रयोर्महायुद्धं विश्वरूपविमर्दनम् श्वेतस्य मृत्योः संवादः श्वेतार्थे कालनाशनम्

vṛtrendrayormahāyuddhaṃ viśvarūpavimardanam śvetasya mṛtyoḥ saṃvādaḥ śvetārthe kālanāśanam

1,2.38

देवदारुवने शम्भोः प्रवेशः शंकरस्य तु सुदर्शनस्य चाख्यानं क्रमसंन्यासलक्षणम्

devadāruvane śambhoḥ praveśaḥ śaṃkarasya tu sudarśanasya cākhyānaṃ kramasaṃnyāsalakṣaṇam

1,2.39

श्रद्धासाध्यो ऽथ रुद्रस्तु कथितं ब्रह्मणा तदा मधुना कैटभेनैव पुरा हृतगतेर्विभोः

śraddhāsādhyo 'tha rudrastu kathitaṃ brahmaṇā tadā madhunā kaiṭabhenaiva purā hṛtagatervibhoḥ

1,2.40

ब्रह्मणः परमं ज्ञानम् आदातुं मीनता हरेः सर्वावस्थासु विष्णोश् च जननं लीलयैव तु

brahmaṇaḥ paramaṃ jñānam ādātuṃ mīnatā hareḥ sarvāvasthāsu viṣṇoś ca jananaṃ līlayaiva tu

1,2.41

रुद्रप्रसादाद्विष्णोश् च जिष्णोश्चैव तु सम्भवः मन्थानधारणार्थाय हरेः कूर्मत्वमेवच

rudraprasādādviṣṇoś ca jiṣṇoścaiva tu sambhavaḥ manthānadhāraṇārthāya hareḥ kūrmatvamevaca

1,2.42

संकर्षणस्य चोत्पत्तिः कौशिक्याश् च पुनर्भवः यदूनां चैव सम्भूतिर् यादवत्वं हरेः स्वयम्

saṃkarṣaṇasya cotpattiḥ kauśikyāś ca punarbhavaḥ yadūnāṃ caiva sambhūtir yādavatvaṃ hareḥ svayam

1,2.43

भोजराजस्य दौरात्म्यं मातुलस्य हरेर्विभोः बालभावे हरेः क्रीडा पुत्रार्थं शंकरार्चनम्

bhojarājasya daurātmyaṃ mātulasya harervibhoḥ bālabhāve hareḥ krīḍā putrārthaṃ śaṃkarārcanam

1,2.44

नारस्य च तथोत्पत्तिः कपाले वैष्णवाद्धरात् भूभारनिग्रहार्थे तु रुद्रस्याराधनं हरेः

nārasya ca tathotpattiḥ kapāle vaiṣṇavāddharāt bhūbhāranigrahārthe tu rudrasyārādhanaṃ hareḥ

1,2.45

वैन्येन पृथुना भूमेः पुरा दोहप्रवर्तनम् देवासुरे पुरा लब्धो भृगुशापश् च विष्णुना

vainyena pṛthunā bhūmeḥ purā dohapravartanam devāsure purā labdho bhṛguśāpaś ca viṣṇunā

1,2.46

कृष्णत्वे द्वारकायां तु निलयो माधवस्य तु लब्धो हिताय शापस्तु दुर्वासस्याननाद्धरेः

kṛṣṇatve dvārakāyāṃ tu nilayo mādhavasya tu labdho hitāya śāpastu durvāsasyānanāddhareḥ

1,2.47

वृष्ण्यन्धकविनाशाय शापः पिण्डारवासिनाम् एरकस्य तथोत्पत्तिस् तोमरस्योद्भवस् तथा

vṛṣṇyandhakavināśāya śāpaḥ piṇḍāravāsinām erakasya tathotpattis tomarasyodbhavas tathā

1,2.48

एरकालाभतो ऽन्योन्यं विवादे वृष्णिविग्रहः लीलया चैव कृष्णेन स्वकुलस्य च संहृतिः

erakālābhato 'nyonyaṃ vivāde vṛṣṇivigrahaḥ līlayā caiva kṛṣṇena svakulasya ca saṃhṛtiḥ

1,2.49

एरकास्त्रबलेनैव गमनं स्वेच्छयैव तु ब्रह्मणश्चैव मोक्षस्य विज्ञानं तु सुविस्तरम्

erakāstrabalenaiva gamanaṃ svecchayaiva tu brahmaṇaścaiva mokṣasya vijñānaṃ tu suvistaram

1,2.50

पुरान्धकाग्निदक्षाणां शक्रेभमृगरूपिणाम् मदनस्यादिदेवस्य ब्रह्मणश् चामरारिणाम्

purāndhakāgnidakṣāṇāṃ śakrebhamṛgarūpiṇām madanasyādidevasya brahmaṇaś cāmarāriṇām

1,2.51

हलाहलस्य दैत्यस्य कृतावज्ञा पिनाकिना जालंधरवधश्चैव सुदर्शनसमुद्भवः

halāhalasya daityasya kṛtāvajñā pinākinā jālaṃdharavadhaścaiva sudarśanasamudbhavaḥ

1,2.52

विष्णोर्वरायुधावाप्तिस् तथा रुद्रस्य चेष्टितम् तथान्यानि च रुद्रस्य चरितानि सहस्रशः

viṣṇorvarāyudhāvāptis tathā rudrasya ceṣṭitam tathānyāni ca rudrasya caritāni sahasraśaḥ

1,2.53

हरेः पितामहस्याथ शक्रस्य च महात्मनः प्रभावानुभवश्चैव शिवलोकस्य वर्णनम्

hareḥ pitāmahasyātha śakrasya ca mahātmanaḥ prabhāvānubhavaścaiva śivalokasya varṇanam

1,2.54

भूमौ रुद्रस्य लोकं च पाताले हाटकेश्वरम् तपसां लक्षणं चैव द्विजानां वैभवं तथा

bhūmau rudrasya lokaṃ ca pātāle hāṭakeśvaram tapasāṃ lakṣaṇaṃ caiva dvijānāṃ vaibhavaṃ tathā

1,2.55

आधिक्यं सर्वमूर्तीनां लिङ्गमूर्तेर्विशेषतः लिङ्गे ऽस्मिन्नानुपूर्व्येण विस्तरेणानुकीर्त्यते

ādhikyaṃ sarvamūrtīnāṃ liṅgamūrterviśeṣataḥ liṅge 'sminnānupūrvyeṇa vistareṇānukīrtyate

1,2.56

एतज्ज्ञात्वा पुराणस्य संक्षेपं कीर्तयेत्तु यः सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति

etajjñātvā purāṇasya saṃkṣepaṃ kīrtayettu yaḥ sarvapāpavinirmukto brahmalokaṃ sa gacchati

Chapter 1.3

1,3.1

अलिङ्गो लिङ्गमूलं तु अव्यक्तं लिङ्गमुच्यते अलिङ्गः शिव इत्युक्तो लिङ्गं शैवमिति स्मृतम्

aliṅgo liṅgamūlaṃ tu avyaktaṃ liṅgamucyate aliṅgaḥ śiva ityukto liṅgaṃ śaivamiti smṛtam

1,3.2

प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुर्लिङ्गमुत्तमम् गन्धवर्णरसैर्हीनं शब्दस्पर्शादिवर्जितम्

pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhurliṅgamuttamam gandhavarṇarasairhīnaṃ śabdasparśādivarjitam

1,3.3

अगुणं ध्रुवमक्षय्यम् अलिङ्गं शिवलक्षणम् गन्धवर्णरसैर्युक्तं शब्दस्पर्शादिलक्षणम्

aguṇaṃ dhruvamakṣayyam aliṅgaṃ śivalakṣaṇam gandhavarṇarasairyuktaṃ śabdasparśādilakṣaṇam

1,3.4

जगद्योनिं महाभूतं स्थूलं सूक्ष्मं द्विजोत्तमाः विग्रहो जगतां लिङ्गम् अलिङ्गाद् अभवत्स्वयम्

jagadyoniṃ mahābhūtaṃ sthūlaṃ sūkṣmaṃ dvijottamāḥ vigraho jagatāṃ liṅgam aliṅgād abhavatsvayam

1,3.5

सप्तधाचाष्टधा चैव तथैकादशधा पुनः लिङ्गान्यलिङ्गस्य तथा मायया विततानि तु

saptadhācāṣṭadhā caiva tathaikādaśadhā punaḥ liṅgānyaliṅgasya tathā māyayā vitatāni tu

1,3.6

तेभ्यः प्रधानदेवानां त्रयमासीच्छिवात्मकम् एकस्मात्त्रिष्वभूद्विश्वम् एकेन परिरक्षितम्

tebhyaḥ pradhānadevānāṃ trayamāsīcchivātmakam ekasmāttriṣvabhūdviśvam ekena parirakṣitam

1,3.7

एकेनैव हृतं विश्वं व्याप्तं त्वेवं शिवेन तु अलिङ्गं चैव लिङ्गं च लिङ्गालिङ्गानि मूर्तयः

ekenaiva hṛtaṃ viśvaṃ vyāptaṃ tvevaṃ śivena tu aliṅgaṃ caiva liṅgaṃ ca liṅgāliṅgāni mūrtayaḥ

1,3.8

यथावत्कथिताश्चैव तस्माद्ब्रह्म स्वयं जगत् अलिङ्गी भगवान् बीजी स एव परमेश्वरः

yathāvatkathitāścaiva tasmādbrahma svayaṃ jagat aliṅgī bhagavān bījī sa eva parameśvaraḥ

1,3.9

बीजं योनिश् च निर्बीजं निर्बीजो बीजमुच्यते बीजयोनिप्रधानानाम् आत्माख्या वर्तते त्विह

bījaṃ yoniś ca nirbījaṃ nirbījo bījamucyate bījayonipradhānānām ātmākhyā vartate tviha

1,3.10

परमात्मा मुनिर्ब्रह्म नित्यबुद्धस्वभावतः विशुद्धो ऽयं तथा रुद्रः पुराणे शिव उच्यते

paramātmā munirbrahma nityabuddhasvabhāvataḥ viśuddho 'yaṃ tathā rudraḥ purāṇe śiva ucyate

1,3.11

शिवेन दृष्टा प्रकृतिः शैवी समभवद्द्विजाः सर्गादौ सा गुणैर्युक्ता पुराव्यक्ता स्वभावतः

śivena dṛṣṭā prakṛtiḥ śaivī samabhavaddvijāḥ sargādau sā guṇairyuktā purāvyaktā svabhāvataḥ

1,3.12

अव्यक्तादिविशेषान्तं विश्वं तस्याः समुच्छ्रितम् विश्वधात्री त्वजाख्या च शैवी सा प्रकृतिः स्मृता

avyaktādiviśeṣāntaṃ viśvaṃ tasyāḥ samucchritam viśvadhātrī tvajākhyā ca śaivī sā prakṛtiḥ smṛtā

1,3.13

तामजां लोहितां शुक्लां कृष्णामेकां बहुप्रजाम् जनित्रीमनुशेते स्म जुषमाणः स्वरूपिणीम्

tāmajāṃ lohitāṃ śuklāṃ kṛṣṇāmekāṃ bahuprajām janitrīmanuśete sma juṣamāṇaḥ svarūpiṇīm

1,3.14

तामेवाजामजो ऽन्यस्तु भुक्तभोगां जहाति च अजा जनित्री जगतां साजेन समधिष्ठिता

tāmevājāmajo 'nyastu bhuktabhogāṃ jahāti ca ajā janitrī jagatāṃ sājena samadhiṣṭhitā

1,3.15

प्रादुर्बभूव स महान् पुरुषाधिष्ठितस्य च अजाज्ञया प्रधानस्य सर्गकाले गुणैस् त्रिभिः

prādurbabhūva sa mahān puruṣādhiṣṭhitasya ca ajājñayā pradhānasya sargakāle guṇais tribhiḥ

1,3.16

सिसृक्षया चोद्यमानः प्रविश्याव्यक्तमव्ययम् व्यक्तसृष्टिं विकुरुते चात्मनाधिष्ठितो महान्

sisṛkṣayā codyamānaḥ praviśyāvyaktamavyayam vyaktasṛṣṭiṃ vikurute cātmanādhiṣṭhito mahān

1,3.17

महतस्तु तथा वृत्तिः संकल्पाध्यवसायिका महतस् त्रिगुणस् तस्माद् अहंकारो रजो ऽधिकः

mahatastu tathā vṛttiḥ saṃkalpādhyavasāyikā mahatas triguṇas tasmād ahaṃkāro rajo 'dhikaḥ

1,3.18

तेनैव चावृतः सम्यग् अहंकारस् तमो ऽधिकः महतो भूततन्मात्रं सर्गकृद्वै बभूव च

tenaiva cāvṛtaḥ samyag ahaṃkāras tamo 'dhikaḥ mahato bhūtatanmātraṃ sargakṛdvai babhūva ca

1,3.19

अहंकाराच्छब्दमात्रं तस्मादाकाशमव्ययम् सशब्दमावृणोत्पश्चाद् आकाशं शब्दकारणम्

ahaṃkārācchabdamātraṃ tasmādākāśamavyayam saśabdamāvṛṇotpaścād ākāśaṃ śabdakāraṇam

1,3.20

तन्मात्राद्भूतसर्गश् च द्विजास्त्वेवं प्रकीर्तितः स्पर्शमात्रं तथाकाशात् तस्माद्वायुर् महान्मुने

tanmātrādbhūtasargaś ca dvijāstvevaṃ prakīrtitaḥ sparśamātraṃ tathākāśāt tasmādvāyur mahānmune

1,3.21

तस्माच्च रूपमात्रं तु ततो ऽग्निश्च रसस्ततः रसादापः शुभास्ताभ्यो गन्धमात्रं धरा ततः

tasmācca rūpamātraṃ tu tato 'gniśca rasastataḥ rasādāpaḥ śubhāstābhyo gandhamātraṃ dharā tataḥ

1,3.22

आवृणोद्धि तथाकाशं स्पर्शमात्रं द्विजोत्तमाः आवृणोद्रूपमात्रं तु वायुर्वाति क्रियात्मकः

āvṛṇoddhi tathākāśaṃ sparśamātraṃ dvijottamāḥ āvṛṇodrūpamātraṃ tu vāyurvāti kriyātmakaḥ

1,3.23

आवृणोद्रसमात्रं वै देवः साक्षाद्विभावसुः आवृण्वाना गन्धमात्रम् आपः सर्वरसात्मिकाः

āvṛṇodrasamātraṃ vai devaḥ sākṣādvibhāvasuḥ āvṛṇvānā gandhamātram āpaḥ sarvarasātmikāḥ

1,3.24

क्ष्मा सा पञ्चगुणा तस्माद् एकोना रससम्भवाः त्रिगुणो भगवान्वह्निर् द्विगुणः स्पर्शसम्भवः

kṣmā sā pañcaguṇā tasmād ekonā rasasambhavāḥ triguṇo bhagavānvahnir dviguṇaḥ sparśasambhavaḥ

1,3.25

अवकाशस्ततो देव एकमात्रस्तु निष्कलः तन्मात्राद्भूतसर्गश् च विज्ञेयश् च परस्परम्

avakāśastato deva ekamātrastu niṣkalaḥ tanmātrādbhūtasargaś ca vijñeyaś ca parasparam

1,3.26

वैकारिकः सात्त्विको वै युगपत्सम्प्रवर्तते सर्गस् तथाप्यहंकाराद् एवमत्र प्रकीर्तितः

vaikārikaḥ sāttviko vai yugapatsampravartate sargas tathāpyahaṃkārād evamatra prakīrtitaḥ

1,3.27

पञ्च बुद्धीन्द्रियाण्यस्य पञ्च कर्मेन्द्रियाणि तु शब्दादीनामवाप्त्यर्थं मनश्चैवोभयात्मकम्

pañca buddhīndriyāṇyasya pañca karmendriyāṇi tu śabdādīnāmavāptyarthaṃ manaścaivobhayātmakam

1,3.28

महदादिविशेषान्ता ह्य् अण्डमुत्पादयन्ति च जलबुद्बुदवत्तस्माद् अवतीर्णः पितामहः

mahadādiviśeṣāntā hy aṇḍamutpādayanti ca jalabudbudavattasmād avatīrṇaḥ pitāmahaḥ

1,3.29

स एव भगवान् रुद्रो विष्णुर्विश्वगतः प्रभुः तस्मिन्नण्डे त्विमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत्

sa eva bhagavān rudro viṣṇurviśvagataḥ prabhuḥ tasminnaṇḍe tvime lokā antarviśvamidaṃ jagat

1,3.30

अण्डं दशगुणेनैव वारिणा प्रावृतं बहिः आपो दशगुणेनैव तद्बाह्यस्तेजसा वृताः

aṇḍaṃ daśaguṇenaiva vāriṇā prāvṛtaṃ bahiḥ āpo daśaguṇenaiva tadbāhyastejasā vṛtāḥ

1,3.31

तेजो दशगुणेनैव बाह्यतो वायुना वृतम् वायुर्दशगुणेनैव बाह्यतो नभसा वृतः

tejo daśaguṇenaiva bāhyato vāyunā vṛtam vāyurdaśaguṇenaiva bāhyato nabhasā vṛtaḥ

1,3.32

आकाशेनावृतो वायुर् अहंकारेण शब्दजः महता शब्दहेतुर्वै प्रधानेनावृतः स्वयम्

ākāśenāvṛto vāyur ahaṃkāreṇa śabdajaḥ mahatā śabdaheturvai pradhānenāvṛtaḥ svayam

1,3.33

सप्ताण्डावरणान्याहुस् तस्यात्मा कमलासनः कोटिकोटियुतान्यत्र चाण्डानि कथितानि तु

saptāṇḍāvaraṇānyāhus tasyātmā kamalāsanaḥ koṭikoṭiyutānyatra cāṇḍāni kathitāni tu

1,3.34

तत्रतत्र चतुर्वक्त्रा ब्रह्माणो हरयो भवाः सृष्टाः प्रधानेन तदा लब्ध्वा शम्भोस्तु संनिधिम्

tatratatra caturvaktrā brahmāṇo harayo bhavāḥ sṛṣṭāḥ pradhānena tadā labdhvā śambhostu saṃnidhim

1,3.35

लयश्चैव तथान्योन्यम् आन्द्यन्तम् इति कीर्तितम् सर्गस्य प्रतिसर्गस्य स्थितेः कर्ता महेश्वरः

layaścaiva tathānyonyam āndyantam iti kīrtitam sargasya pratisargasya sthiteḥ kartā maheśvaraḥ

1,3.36

सर्गे च रजसा युक्तः सत्त्वस्थः प्रतिपालने प्रतिसर्गे तमोद्रिक्तः स एव त्रिविधः क्रमात्

sarge ca rajasā yuktaḥ sattvasthaḥ pratipālane pratisarge tamodriktaḥ sa eva trividhaḥ kramāt

1,3.37

आदिकर्ता च भूतानां संहर्ता परिपालकः तस्मान्महेश्वरो देवो ब्रह्मणो ऽधिपतिः शिवः

ādikartā ca bhūtānāṃ saṃhartā paripālakaḥ tasmānmaheśvaro devo brahmaṇo 'dhipatiḥ śivaḥ

1,3.38

सदाशिवो भवो विष्णुर् ब्रह्मा सर्वात्मको यतः एकदण्डे तथा लोका इमे कर्ता पितामहः

sadāśivo bhavo viṣṇur brahmā sarvātmako yataḥ ekadaṇḍe tathā lokā ime kartā pitāmahaḥ

1,3.39

प्राकृतः कथितस्त्वेष पुरुषाधिष्ठितो मया सर्गश् चाबुद्धिपूर्वस्तु द्विजाः प्राथमिकः शुभः

prākṛtaḥ kathitastveṣa puruṣādhiṣṭhito mayā sargaś cābuddhipūrvastu dvijāḥ prāthamikaḥ śubhaḥ

Chapter 1.4

1,4.1

अथ प्राथमिकस्येह यः कालस्तदहः स्मृतम् सर्गस्य तादृशी रात्रिः प्राकृतस्य समासतः

atha prāthamikasyeha yaḥ kālastadahaḥ smṛtam sargasya tādṛśī rātriḥ prākṛtasya samāsataḥ

1,4.2

दिवा सृष्टिं विकुरुते रजन्यां प्रलयं विभुः औपचारिकमस्यैतद् अहोरात्रं न विद्यते

divā sṛṣṭiṃ vikurute rajanyāṃ pralayaṃ vibhuḥ aupacārikamasyaitad ahorātraṃ na vidyate

1,4.3

दिवा विकृतयः सर्वे विकारा विश्वदेवताः प्रजानां पतयः सर्वे तिष्ठन्त्यन्ये महर्षयः

divā vikṛtayaḥ sarve vikārā viśvadevatāḥ prajānāṃ patayaḥ sarve tiṣṭhantyanye maharṣayaḥ

1,4.4

रात्रौ सर्वे प्रलीयन्ते निशान्ते सम्भवन्ति च अहस्तु तस्य वैकल्पो रात्रिस्तादृग्विधा स्मृता

rātrau sarve pralīyante niśānte sambhavanti ca ahastu tasya vaikalpo rātristādṛgvidhā smṛtā

1,4.5

चतुर्युगसहस्रान्ते मनवस्तु चतुर्दश चत्वारि तु सहस्राणि वत्सराणां कृतं द्विजाः

caturyugasahasrānte manavastu caturdaśa catvāri tu sahasrāṇi vatsarāṇāṃ kṛtaṃ dvijāḥ

1,4.6

तावच्छती च वै संध्या संध्यांशश् च कृतस्य तु त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती क्रमात्

tāvacchatī ca vai saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca kṛtasya tu triśatī dviśatī saṃdhyā tathā caikaśatī kramāt

1,4.7

अंशकः षट्शतं तस्मात् कृतसंध्यांशकं विना त्रिद्व्येकसाहस्रमितो विना संध्यांशकेन तु

aṃśakaḥ ṣaṭśataṃ tasmāt kṛtasaṃdhyāṃśakaṃ vinā tridvyekasāhasramito vinā saṃdhyāṃśakena tu

1,4.8

त्रेताद्वापरतिष्याणां कृतस्य कथयामि वः निमेषपञ्चदशका काष्ठा स्वस्थस्य सुव्रताः

tretādvāparatiṣyāṇāṃ kṛtasya kathayāmi vaḥ nimeṣapañcadaśakā kāṣṭhā svasthasya suvratāḥ

1,4.9

मर्त्यस्य चाक्ष्णोस्तस्याश् च ततस् त्रिंशतिका कला कलात्रिंशतिको विप्रा मुहूर्त इति कल्पितः

martyasya cākṣṇostasyāś ca tatas triṃśatikā kalā kalātriṃśatiko viprā muhūrta iti kalpitaḥ

1,4.10

मुहूर्तपञ्चदशिका रजनी तादृशं त्वहः पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः

muhūrtapañcadaśikā rajanī tādṛśaṃ tvahaḥ pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgastayoḥ punaḥ

1,4.11

कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु स स्मृतः

kṛṣṇapakṣastvahasteṣāṃ śuklaḥ svapnāya śarvarī triṃśadye mānuṣā māsāḥ pitryo māsastu sa smṛtaḥ

1,4.12

शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाप्यधिकानि वै पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते

śatāni trīṇi māsānāṃ ṣaṣṭyā cāpyadhikāni vai pitryaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa vibhāvyate

1,4.13

मानुषेणैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै

mānuṣeṇaiva mānena varṣāṇāṃ yacchataṃ bhavet pitṝṇāṃ trīṇi varṣāṇi saṃkhyātānīha tāni vai

1,4.14

दश वै द्व्यधिका मासाः पितृसंख्येह संस्मृता लौकिकेनैव मानेन अब्दो यो मानुषः स्मृतः

daśa vai dvyadhikā māsāḥ pitṛsaṃkhyeha saṃsmṛtā laukikenaiva mānena abdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ

1,4.15

एतद्दिव्यमहोरात्रम् इति लैङ्गे ऽत्र पठ्यते दिव्ये रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः

etaddivyamahorātram iti laiṅge 'tra paṭhyate divye rātryahanī varṣaṃ pravibhāgastayoḥ punaḥ

1,4.16

अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् एते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्याते विशेषतः

ahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam ete rātryahanī divye prasaṃkhyāte viśeṣataḥ

1,4.17

त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिव्यो मासस्तु स स्मृतः मानुषं तु शतं विप्रा दिव्यमासास्त्रयस्तु ते

triṃśadyāni tu varṣāṇi divyo māsastu sa smṛtaḥ mānuṣaṃ tu śataṃ viprā divyamāsāstrayastu te

1,4.18

दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु

daśa caiva tathāhāni divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ trīṇi varṣaśatānyeva ṣaṣṭivarṣāṇi yāni tu

1,4.19

दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्तितः त्रीणि वर्षसहस्राणि मानुषाणि प्रमाणतः

divyaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa prakīrtitaḥ trīṇi varṣasahasrāṇi mānuṣāṇi pramāṇataḥ

1,4.20

त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु

triṃśadanyāni varṣāṇi mataḥ saptarṣivatsaraḥ nava yāni sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu

1,4.21

अन्यानि नवतीश्चैव ध्रौवः संवत्सरस्तु सः षट्त्रिंशत्तु सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु

anyāni navatīścaiva dhrauvaḥ saṃvatsarastu saḥ ṣaṭtriṃśattu sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu

1,4.22

वर्षाणां तच्छतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः त्रीण्येव नियुतान्याहुर् वर्षाणां मानुषाणि तु

varṣāṇāṃ tacchataṃ jñeyaṃ divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ trīṇyeva niyutānyāhur varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu

1,4.23

षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्यया दिव्यं वर्षसहस्रं तु प्राहुः संख्याविदो जनाः

ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi saṃkhyātāni tu saṃkhyayā divyaṃ varṣasahasraṃ tu prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ

1,4.24

दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम् पूर्वं कृतयुगं नाम ततस्त्रेता विधीयते

divyenaiva pramāṇena yugasaṃkhyāprakalpanam pūrvaṃ kṛtayugaṃ nāma tatastretā vidhīyate

1,4.25

द्वापरश्च कलिश्चैव युगान्येतानि सुव्रताः अथ संवत्सरा दृष्टा मानुषेण प्रमाणतः

dvāparaśca kaliścaiva yugānyetāni suvratāḥ atha saṃvatsarā dṛṣṭā mānuṣeṇa pramāṇataḥ

1,4.26

कृतस्याद्यस्य विप्रेन्द्रा दिव्यमानेन कीर्तितम् सहस्राणां शतान्यासंश् चतुर्दश च संख्यया

kṛtasyādyasya viprendrā divyamānena kīrtitam sahasrāṇāṃ śatānyāsaṃś caturdaśa ca saṃkhyayā

1,4.27

चत्वारिंशत्सहस्राणि तथान्यानि कृतं युगम् तथा दशसहस्राणां वर्षाणां शतसंख्यया

catvāriṃśatsahasrāṇi tathānyāni kṛtaṃ yugam tathā daśasahasrāṇāṃ varṣāṇāṃ śatasaṃkhyayā

1,4.28

अशीतिश् च सहस्राणि कालस्त्रेतायुगस्य च सप्तैव नियुतान्याहुर् वर्षाणां मानुषाणि तु

aśītiś ca sahasrāṇi kālastretāyugasya ca saptaiva niyutānyāhur varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu

1,4.29

विंशतिश् च सहस्राणि कालस्तु द्वापरस्य च तथा शतसहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया

viṃśatiś ca sahasrāṇi kālastu dvāparasya ca tathā śatasahasrāṇi varṣāṇāṃ trīṇi saṃkhyayā

1,4.30

षष्टिश्चैव सहस्राणि कालः कलियुगस्य तु एवं चतुर्युगः काल ऋते संध्यांशकात्स्मृतः

ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi kālaḥ kaliyugasya tu evaṃ caturyugaḥ kāla ṛte saṃdhyāṃśakātsmṛtaḥ

1,4.31

नियुतान्येव षट्त्रिंशन् निरंशानि तु तानि वै चत्वारिंशत्तथा त्रीणि नियुतानीह संख्यया

niyutānyeva ṣaṭtriṃśan niraṃśāni tu tāni vai catvāriṃśattathā trīṇi niyutānīha saṃkhyayā

1,4.32

विंशतिश् च सहस्राणि संध्यांशश् च चतुर्युगः एवं चतुर्युगाख्यानां साधिका ह्येकसप्ततिः

viṃśatiś ca sahasrāṇi saṃdhyāṃśaś ca caturyugaḥ evaṃ caturyugākhyānāṃ sādhikā hyekasaptatiḥ

1,4.33

कृतत्रेतादियुक्तानां मनोरन्तरमुच्यते मन्वन्तरस्य संख्या च वर्षाग्रेण प्रकीर्तिता

kṛtatretādiyuktānāṃ manorantaramucyate manvantarasya saṃkhyā ca varṣāgreṇa prakīrtitā

1,4.34

त्रिंशत्कोट्यस्तु वर्षाणां मानुषेण द्विजोत्तमाः सप्तषष्टिस्तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु

triṃśatkoṭyastu varṣāṇāṃ mānuṣeṇa dvijottamāḥ saptaṣaṣṭistathānyāni niyutānyadhikāni tu

1,4.35

विंशतिश् च सहस्राणि कालो ऽयम् अधिकं विना मन्वन्तरस्य संख्यैषा लैङ्गे ऽस्मिन्कीर्तिता द्विजाः

viṃśatiś ca sahasrāṇi kālo 'yam adhikaṃ vinā manvantarasya saṃkhyaiṣā laiṅge 'sminkīrtitā dvijāḥ

1,4.36

चतुर्युगस्य च तथा वर्षसंख्या प्रकीर्तिता चतुर्युगसहस्रं वै कल्पश्चैको द्विजोत्तमाः

caturyugasya ca tathā varṣasaṃkhyā prakīrtitā caturyugasahasraṃ vai kalpaścaiko dvijottamāḥ

1,4.37

निशान्ते सृजते लोकान् नश्यन्ते निशि जन्तवः तत्र वैमानिकानां तु अष्टाविंशतिकोटयः

niśānte sṛjate lokān naśyante niśi jantavaḥ tatra vaimānikānāṃ tu aṣṭāviṃśatikoṭayaḥ

1,4.38

मन्वन्तरेषु वै संख्या सान्तरेषु यथातथा त्रीणि कोटिशतान्यासन् कोट्यो द्विनवतिस् तथा

manvantareṣu vai saṃkhyā sāntareṣu yathātathā trīṇi koṭiśatānyāsan koṭyo dvinavatis tathā

1,4.39

कल्पे ऽतीते तु वै विप्राः सहस्राणां तु सप्ततिः पुनस्तथाष्टसाहस्रं सर्वत्रैव समासतः

kalpe 'tīte tu vai viprāḥ sahasrāṇāṃ tu saptatiḥ punastathāṣṭasāhasraṃ sarvatraiva samāsataḥ

1,4.40

कल्पावसानिकांस्त्यक्त्वा प्रलये समुपस्थिते महर्लोकात् प्रयान्त्येते जनलोकं जनास्ततः

kalpāvasānikāṃstyaktvā pralaye samupasthite maharlokāt prayāntyete janalokaṃ janāstataḥ

1,4.41

कोटीनां द्वे सहस्रे तु अष्टौ कोटिशतानि तु द्विषष्टिश् च तथा कोट्यो नियुतानि च सप्ततिः

koṭīnāṃ dve sahasre tu aṣṭau koṭiśatāni tu dviṣaṣṭiś ca tathā koṭyo niyutāni ca saptatiḥ

1,4.42

कल्पार्धसंख्या दिव्या वै कल्पमेवं तु कल्पयेत् कल्पानां वै सहस्रं तु वर्षमेकमजस्य तु

kalpārdhasaṃkhyā divyā vai kalpamevaṃ tu kalpayet kalpānāṃ vai sahasraṃ tu varṣamekamajasya tu

1,4.43

वर्षाणामष्टसाहस्रं ब्राह्मं वै ब्रह्मणो युगम् सवनं युगसाहस्रं सर्वदेवोद्भवस्य तु

varṣāṇāmaṣṭasāhasraṃ brāhmaṃ vai brahmaṇo yugam savanaṃ yugasāhasraṃ sarvadevodbhavasya tu

1,4.44

सवनानां सहस्रं तु त्रिविधं त्रिगुणं तथा ब्रह्मणस्तु तथा प्रोक्तः कालः कालात्मनः प्रभो

savanānāṃ sahasraṃ tu trividhaṃ triguṇaṃ tathā brahmaṇastu tathā proktaḥ kālaḥ kālātmanaḥ prabho

1,4.45

भवोद्भवस्तपश्चैव भव्यो रम्भः क्रतुः पुनः ऋतुर्वह्निर्हव्यवाहः सावित्रः शुद्ध एव च

bhavodbhavastapaścaiva bhavyo rambhaḥ kratuḥ punaḥ ṛturvahnirhavyavāhaḥ sāvitraḥ śuddha eva ca

1,4.46

उशिकः कुशिकश्चैव गान्धारो मुनिसत्तमाः ऋषभश् च तथा षड्जो मज्जालीयश् च मध्यमः

uśikaḥ kuśikaścaiva gāndhāro munisattamāḥ ṛṣabhaś ca tathā ṣaḍjo majjālīyaś ca madhyamaḥ

1,4.47

वैराजो वै निषादश् च मुख्यो वै मेघवाहनः पञ्चमश्चित्रकश्चैव आकूतिर् ज्ञान एव च

vairājo vai niṣādaś ca mukhyo vai meghavāhanaḥ pañcamaścitrakaścaiva ākūtir jñāna eva ca

1,4.48

मनः सुदर्शो बृंहश् च तथा वै श्वेतलोहितः रक्तश् च पीतवासाश् च असितः सर्वरूपकः

manaḥ sudarśo bṛṃhaś ca tathā vai śvetalohitaḥ raktaś ca pītavāsāś ca asitaḥ sarvarūpakaḥ

1,4.49

एवं कल्पास्तु संख्याता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः कोटिकोटिसहस्राणि कल्पानां मुनिसत्तमाः

evaṃ kalpāstu saṃkhyātā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ koṭikoṭisahasrāṇi kalpānāṃ munisattamāḥ

1,4.50

गतानि तावच्छेषाणि अहर्निश्यानि वै पुनः परान्ते वै विकाराणि विकारं यान्ति विश्वतः

gatāni tāvaccheṣāṇi aharniśyāni vai punaḥ parānte vai vikārāṇi vikāraṃ yānti viśvataḥ

1,4.51

विकारस्य शिवस्याज्ञावशेनैव तु संहृतिः संहृते तु विकारे च प्रधाने चात्मनि स्थिते

vikārasya śivasyājñāvaśenaiva tu saṃhṛtiḥ saṃhṛte tu vikāre ca pradhāne cātmani sthite

1,4.52

साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ गुणानां चैव वैषम्ये विप्राः सृष्टिरिति स्मृता

sādharmyeṇāvatiṣṭhete pradhānapuruṣāvubhau guṇānāṃ caiva vaiṣamye viprāḥ sṛṣṭiriti smṛtā

1,4.53

साम्ये लयो गुणानां तु तयोर्हेतुर्महेश्वरः लीलया देवदेवेन सर्गास्त्वीदृग्विधाः कृताः

sāmye layo guṇānāṃ tu tayorheturmaheśvaraḥ līlayā devadevena sargāstvīdṛgvidhāḥ kṛtāḥ

1,4.54

असंख्याताश् च संक्षेपात् प्रधानाद् अन्वधिष्ठितात् असंख्याताश् च कल्पाख्या ह्य् असंख्याताः पितामहाः

asaṃkhyātāś ca saṃkṣepāt pradhānād anvadhiṣṭhitāt asaṃkhyātāś ca kalpākhyā hy asaṃkhyātāḥ pitāmahāḥ

1,4.55

हरयश्चाप्यसंख्यातास् त्व् एक एव महेश्वरः प्रधानादिप्रवृत्तानि लीलया प्राकृतानि तु

harayaścāpyasaṃkhyātās tv eka eva maheśvaraḥ pradhānādipravṛttāni līlayā prākṛtāni tu

1,4.56

गुणात्मिका च तद्वृत्तिस् तस्य देवस्य वै त्रिधा अप्राकृतस्य तस्यादिर् मध्यान्तं नास्ति चात्मनः

guṇātmikā ca tadvṛttis tasya devasya vai tridhā aprākṛtasya tasyādir madhyāntaṃ nāsti cātmanaḥ

1,4.57

पितामहस्याथ परः परार्धद्वयसंमितः दिवा सृष्टं तु यत्सर्वं निशि नश्यति चास्य तत्

pitāmahasyātha paraḥ parārdhadvayasaṃmitaḥ divā sṛṣṭaṃ tu yatsarvaṃ niśi naśyati cāsya tat

1,4.58

भूर्भुवःस्वर्महस्तत्र नश्यते चोर्ध्वतो न च रात्रौ चैकार्णवे ब्रह्मा नष्टे स्थावरजङ्गमे

bhūrbhuvaḥsvarmahastatra naśyate cordhvato na ca rātrau caikārṇave brahmā naṣṭe sthāvarajaṅgame

1,4.59

सुष्वापाम्भसि यस्तस्मान् नारायण इति स्मृतः शर्वर्यन्ते प्रबुद्धो वै दृष्ट्वा शून्यं चराचरम्

suṣvāpāmbhasi yastasmān nārāyaṇa iti smṛtaḥ śarvaryante prabuddho vai dṛṣṭvā śūnyaṃ carācaram

1,4.60

स्रष्टुं तदा मतिं चक्रे ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः उदकैराप्लुतां क्ष्मां तां समादाय सनातनः

sraṣṭuṃ tadā matiṃ cakre brahmā brahmavidāṃ varaḥ udakairāplutāṃ kṣmāṃ tāṃ samādāya sanātanaḥ

1,4.61

पूर्ववत्स्थापयामास वाराहं रूपमास्थितः नदीनदसमुद्रांश् च पूर्ववच्चाकरोत्प्रभुः

pūrvavatsthāpayāmāsa vārāhaṃ rūpamāsthitaḥ nadīnadasamudrāṃś ca pūrvavaccākarotprabhuḥ

1,4.62

कृत्वा धरां प्रयत्नेन निम्नोन्नतिविवर्जिताम् धरायां सो ऽचिनोत्सर्वान् गिरीन् दग्धान् पुराग्निना

kṛtvā dharāṃ prayatnena nimnonnativivarjitām dharāyāṃ so 'cinotsarvān girīn dagdhān purāgninā

1,4.63

भूराद्यांश् चतुरो लोकान् कल्पयामास पूर्ववत् स्रष्टुं च भगवांश्चक्रे तदा स्रष्टा पुनर्मतिम्

bhūrādyāṃś caturo lokān kalpayāmāsa pūrvavat sraṣṭuṃ ca bhagavāṃścakre tadā sraṣṭā punarmatim

Chapter 1.5

1,5.1

यदा स्रष्टुं मतिं चक्रे मोहश्चासीन्महात्मनः द्विजाश् च बुद्धिपूर्वं तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

yadā sraṣṭuṃ matiṃ cakre mohaścāsīnmahātmanaḥ dvijāś ca buddhipūrvaṃ tu brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

1,5.2

तमो मोहो महामोहस् तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः अविद्या पञ्चधा ह्येषा प्रादुर्भूता स्वयम्भुवः

tamo moho mahāmohas tāmisraścāndhasaṃjñitaḥ avidyā pañcadhā hyeṣā prādurbhūtā svayambhuvaḥ

1,5.3

अविद्यया मुनेर्ग्रस्तः सर्गो मुख्य इति स्मृतः असाधक इति स्मृत्वा सर्गो मुख्यः प्रजापतिः

avidyayā munergrastaḥ sargo mukhya iti smṛtaḥ asādhaka iti smṛtvā sargo mukhyaḥ prajāpatiḥ

1,5.4

अभ्यमन्यत सो ऽन्यं वै नगा मुख्योद्भवाः स्मृताः त्रिधा कण्ठो मुनेस्तस्य ध्यायतो वै ह्यवर्तत

abhyamanyata so 'nyaṃ vai nagā mukhyodbhavāḥ smṛtāḥ tridhā kaṇṭho munestasya dhyāyato vai hyavartata

1,5.5

प्रथमं तस्य वै जज्ञे तिर्यक्स्रोतो महात्मनः ऊर्ध्वस्रोतः परस्तस्य सात्त्विकः स इति स्मृतः

prathamaṃ tasya vai jajñe tiryaksroto mahātmanaḥ ūrdhvasrotaḥ parastasya sāttvikaḥ sa iti smṛtaḥ

1,5.6

अर्वाक्स्रोतो ऽनुग्रहश् च तथा भूतादिकः पुनः ब्रह्मणो महतस्त्वाद्यो द्वितीयो भौतिकस् तथा

arvāksroto 'nugrahaś ca tathā bhūtādikaḥ punaḥ brahmaṇo mahatastvādyo dvitīyo bhautikas tathā

1,5.7

सर्गस्तृतीयश्चैन्द्रियस् तुरीयो मुख्य उच्यते तिर्यग्योन्यः पञ्चमस्तु षष्ठो दैविक उच्यते

sargastṛtīyaścaindriyas turīyo mukhya ucyate tiryagyonyaḥ pañcamastu ṣaṣṭho daivika ucyate

1,5.8

सप्तमो मानुषो विप्रा अष्टमो ऽनुग्रहः स्मृतः नवमश्चैव कौमारः प्राकृता वैकृतास्त्विमे

saptamo mānuṣo viprā aṣṭamo 'nugrahaḥ smṛtaḥ navamaścaiva kaumāraḥ prākṛtā vaikṛtāstvime

1,5.9

पुरस्तादसृजद्देवः सनन्दं सनकं तथा सनातनं मुनिश्रेष्ठा नैष्कर्म्येण गताः परम्

purastādasṛjaddevaḥ sanandaṃ sanakaṃ tathā sanātanaṃ muniśreṣṭhā naiṣkarmyeṇa gatāḥ param

1,5.10

मरीचिभृग्वङ्गिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद्योगविद्यया

marīcibhṛgvaṅgirasaḥ pulastyaṃ pulahaṃ kratum dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so 'sṛjadyogavidyayā

1,5.11

नवैते ब्रह्मणः पुत्रा ब्रह्मज्ञा ब्राह्मणोत्तमाः ब्रह्मवादिन एवैते ब्रह्मणः सदृशाः स्मृताः

navaite brahmaṇaḥ putrā brahmajñā brāhmaṇottamāḥ brahmavādina evaite brahmaṇaḥ sadṛśāḥ smṛtāḥ

1,5.12

संकल्पश्चैव धर्मश् च ह्य् अधर्मो धर्मसंनिधिः द्वादशैव प्रजास्त्वेता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

saṃkalpaścaiva dharmaś ca hy adharmo dharmasaṃnidhiḥ dvādaśaiva prajāstvetā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

1,5.13

ऋभुं सनत्कुमारं च ससर्जादौ सनातनः तावूर्ध्वरेतसौ दिव्यौ चाग्रजौ ब्रह्मवादिनौ

ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca sasarjādau sanātanaḥ tāvūrdhvaretasau divyau cāgrajau brahmavādinau

1,5.14

कुमारौ ब्रह्मणस् तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ वक्ष्ये भार्याकुलं तेषां मुनीनामग्रजन्मनाम्

kumārau brahmaṇas tulyau sarvajñau sarvabhāvinau vakṣye bhāryākulaṃ teṣāṃ munīnāmagrajanmanām

1,5.15

समासतो मुनिश्रेष्ठाः प्रजासम्भूतिमेव च शतरूपां तु वै राज्ञीं विराजमसृजत्प्रभुः

samāsato muniśreṣṭhāḥ prajāsambhūtimeva ca śatarūpāṃ tu vai rājñīṃ virājamasṛjatprabhuḥ

1,5.16

स्वायम्भुवात्तु वै राज्ञी शतरूपा त्वयोनिजा लेभे पुत्रद्वयं पुण्या तथा कन्याद्वयं च सा

svāyambhuvāttu vai rājñī śatarūpā tvayonijā lebhe putradvayaṃ puṇyā tathā kanyādvayaṃ ca sā

1,5.17

उत्तानपादो ह्यवरो धीमाञ्ज्येष्ठः प्रियव्रतः ज्येष्ठा वरिष्ठा त्वाकूतिः प्रसूतिश्चानुजा स्मृता

uttānapādo hyavaro dhīmāñjyeṣṭhaḥ priyavrataḥ jyeṣṭhā variṣṭhā tvākūtiḥ prasūtiścānujā smṛtā

1,5.18

उपयेमे तदाकूतिं रुचिर्नाम प्रजापतिः प्रसूतिं भगवान्दक्षो लोकधात्रीं च योगिनीम्

upayeme tadākūtiṃ rucirnāma prajāpatiḥ prasūtiṃ bhagavāndakṣo lokadhātrīṃ ca yoginīm

1,5.19

दक्षिणासहितं यज्ञम् आकूतिः सुषुवे तथा दक्षिणा जनयामास दिव्या द्वादश पुत्रिकाः

dakṣiṇāsahitaṃ yajñam ākūtiḥ suṣuve tathā dakṣiṇā janayāmāsa divyā dvādaśa putrikāḥ

1,5.20

प्रसूतिः सुषुवे दक्षाच् चतुर्विंशतिकन्यकाः श्रद्धां लक्ष्मीं धृतिं पुष्टिं तुष्टिं मेधां क्रियां तथा

prasūtiḥ suṣuve dakṣāc caturviṃśatikanyakāḥ śraddhāṃ lakṣmīṃ dhṛtiṃ puṣṭiṃ tuṣṭiṃ medhāṃ kriyāṃ tathā

1,5.21

बुद्धिं लज्जां वपुःशान्तिं सिद्धिं कीर्तिं महातपाः ख्यातिं शान्तिं च सम्भूतिं स्मृतिं प्रीतिं क्षमां तथा

buddhiṃ lajjāṃ vapuḥśāntiṃ siddhiṃ kīrtiṃ mahātapāḥ khyātiṃ śāntiṃ ca sambhūtiṃ smṛtiṃ prītiṃ kṣamāṃ tathā

1,5.22

संनतिं चानसूयां च ऊर्जां स्वाहां सुरारणिम् स्वधां चैव महाभागां प्रददौ च यथाक्रमम्

saṃnatiṃ cānasūyāṃ ca ūrjāṃ svāhāṃ surāraṇim svadhāṃ caiva mahābhāgāṃ pradadau ca yathākramam

1,5.23

श्रद्धाद्याश्चैव कीर्त्यन्तास् त्रयोदश सुदारिकाः धर्मं प्रजापतिं जग्मुः पतिं परमदुर्लभाः

śraddhādyāścaiva kīrtyantās trayodaśa sudārikāḥ dharmaṃ prajāpatiṃ jagmuḥ patiṃ paramadurlabhāḥ

1,5.24

उपयेमे भृगुर्धीमान् ख्यातिं तां भार्गवारणिम् सम्भूतिं च मरीचिस्तु स्मृतिं चैवाङ्गिरा मुनिः

upayeme bhṛgurdhīmān khyātiṃ tāṃ bhārgavāraṇim sambhūtiṃ ca marīcistu smṛtiṃ caivāṅgirā muniḥ

1,5.25

प्रीतिं पुलस्त्यः पुण्यात्मा क्षमां तां पुलहो मुनिः क्रतुश् च संनतिं धीमान् अत्रिस्तां चानसूयकाम्

prītiṃ pulastyaḥ puṇyātmā kṣamāṃ tāṃ pulaho muniḥ kratuś ca saṃnatiṃ dhīmān atristāṃ cānasūyakām

1,5.26

ऊर्जां वसिष्ठो भगवान् वरिष्ठो वारिजेक्षणाम् विभावसुस् तथा स्वाहां स्वधां वै पितरस् तथा

ūrjāṃ vasiṣṭho bhagavān variṣṭho vārijekṣaṇām vibhāvasus tathā svāhāṃ svadhāṃ vai pitaras tathā

1,5.27

पुत्रीकृता सती या सा मानसी शिवसम्भवा दक्षेण जगतां धात्री रुद्रमेवास्थिता पतिम्

putrīkṛtā satī yā sā mānasī śivasambhavā dakṣeṇa jagatāṃ dhātrī rudramevāsthitā patim

1,5.28

अर्धनारीश्वरं दृष्ट्वा सर्गादौ कनकाण्डजः विभजस्वेति चाहादौ यदा जाता तदाभवत्

ardhanārīśvaraṃ dṛṣṭvā sargādau kanakāṇḍajaḥ vibhajasveti cāhādau yadā jātā tadābhavat

1,5.29

तस्याश्चैवांशजाः सर्वाः स्त्रियस्त्रिभुवने तथा एकादशाविधा रुद्रास् तस्य चांशोद्भवास् तथा

tasyāścaivāṃśajāḥ sarvāḥ striyastribhuvane tathā ekādaśāvidhā rudrās tasya cāṃśodbhavās tathā

1,5.30

स्त्रीलिङ्गमखिलं सा वै पुंलिङ्गं नीललोहितः तं दृष्ट्वा भगवान् ब्रह्मा दक्षमालोक्य सुव्रताम्

strīliṅgamakhilaṃ sā vai puṃliṅgaṃ nīlalohitaḥ taṃ dṛṣṭvā bhagavān brahmā dakṣamālokya suvratām

1,5.31

भजस्व धात्रीं जगतां ममापि च तवापि च पुन्नाम्नो नरकात्त्राति इति पुत्रीत्विहोक्तितः

bhajasva dhātrīṃ jagatāṃ mamāpi ca tavāpi ca punnāmno narakāttrāti iti putrītvihoktitaḥ

1,5.32

प्रशस्ता तव कान्तेयं स्यात् पुत्री विश्वमातृका तस्मात् पुत्री सती नाम्ना तवैषा च भविष्यति

praśastā tava kānteyaṃ syāt putrī viśvamātṛkā tasmāt putrī satī nāmnā tavaiṣā ca bhaviṣyati

1,5.33

एवमुक्तस्तदा दक्षो नियोगाद्ब्रह्मणो मुनिः लब्ध्वा पुत्रीं ददौ साक्षात् सतीं रुद्राय सादरम्

evamuktastadā dakṣo niyogādbrahmaṇo muniḥ labdhvā putrīṃ dadau sākṣāt satīṃ rudrāya sādaram

1,5.34

धर्मस्य पत्न्यः श्रद्धाद्याः कीर्तिता वै त्रयोदश तासु धर्मप्रजां वक्ष्ये यथाक्रममनुत्तमम्

dharmasya patnyaḥ śraddhādyāḥ kīrtitā vai trayodaśa tāsu dharmaprajāṃ vakṣye yathākramamanuttamam

1,5.35

कामो दर्पो ऽथ नियमः संतोषो लोभ एव च श्रुतस्तु दण्डः समयो बोधश्चैव महाद्युतिः

kāmo darpo 'tha niyamaḥ saṃtoṣo lobha eva ca śrutastu daṇḍaḥ samayo bodhaścaiva mahādyutiḥ

1,5.36

अप्रमादश् च विनयो व्यवसायो द्विजोत्तमाः क्षेमं सुखं यशश्चैव धर्मपुत्राश् च तासु वै

apramādaś ca vinayo vyavasāyo dvijottamāḥ kṣemaṃ sukhaṃ yaśaścaiva dharmaputrāś ca tāsu vai

1,5.37

धर्मस्य वै क्रियायां तु दण्डः समय एव च अप्रमादस् तथा बोधो बुद्धेर्धर्मस्य तौ सुतौ

dharmasya vai kriyāyāṃ tu daṇḍaḥ samaya eva ca apramādas tathā bodho buddherdharmasya tau sutau

1,5.38

तस्मात्पञ्चदशैवैते तासु धर्मात्मजास्त्विह भृगुपत्नी च सुषुवे ख्यातिर्विष्णोः प्रियां श्रियम्

tasmātpañcadaśaivaite tāsu dharmātmajāstviha bhṛgupatnī ca suṣuve khyātirviṣṇoḥ priyāṃ śriyam

1,5.39

धातारं च विधातारं मेरोर्जामातरौ सुतौ प्रभूतिर्नाम या पत्नी मरीचेः सुषुवे सुतौ

dhātāraṃ ca vidhātāraṃ merorjāmātarau sutau prabhūtirnāma yā patnī marīceḥ suṣuve sutau

1,5.40

पूर्णमासं तु मारीचं ततः कन्याचतुष्टयम् तुष्टिर्ज्येष्ठा च वै दृष्टिः कृषिश्चापचितिस् तथा

pūrṇamāsaṃ tu mārīcaṃ tataḥ kanyācatuṣṭayam tuṣṭirjyeṣṭhā ca vai dṛṣṭiḥ kṛṣiścāpacitis tathā

1,5.41

क्षमा च सुषुवे पुत्रान् पुत्रीं च पुलहाच्छुभाम् कर्दमं च वरीयांसं सहिष्णुं मुनिसत्तमाः

kṣamā ca suṣuve putrān putrīṃ ca pulahācchubhām kardamaṃ ca varīyāṃsaṃ sahiṣṇuṃ munisattamāḥ

1,5.42

तथा कनकपीतां स पीवरीं पृथिवीसमाम् प्रीत्यां पुलस्त्यश् च तथा जनयामास वै सुतान्

tathā kanakapītāṃ sa pīvarīṃ pṛthivīsamām prītyāṃ pulastyaś ca tathā janayāmāsa vai sutān

1,5.43

दत्तोर्णं वेदबाहुं च पुत्रीं चान्यां दृषद्वतीम् पुत्राणां षष्टिसाहस्रं संनतिः सुषुवे शुभा

dattorṇaṃ vedabāhuṃ ca putrīṃ cānyāṃ dṛṣadvatīm putrāṇāṃ ṣaṣṭisāhasraṃ saṃnatiḥ suṣuve śubhā

1,5.44

क्रतोस्तु भार्या सर्वे ते वालखिल्या इति श्रुताः सिनीवालीं कुहूं चैव राकां चानुमतिं तथा

kratostu bhāryā sarve te vālakhilyā iti śrutāḥ sinīvālīṃ kuhūṃ caiva rākāṃ cānumatiṃ tathā

1,5.45

स्मृतिश् च सुषुवे पत्नी मुनेश्चाङ्गिरसस् तथा लब्धानुभावमग्निं च कीर्तिमन्तं च सुव्रता

smṛtiś ca suṣuve patnī muneścāṅgirasas tathā labdhānubhāvamagniṃ ca kīrtimantaṃ ca suvratā

1,5.46

अत्रेर्भार्यानसूया वै सुषुवे षट्प्रजास्तु याः तास्वेका कन्यका नाम्ना श्रुतिः सा सूनुपञ्चकम्

atrerbhāryānasūyā vai suṣuve ṣaṭprajāstu yāḥ tāsvekā kanyakā nāmnā śrutiḥ sā sūnupañcakam

1,5.47

सत्यनेत्रो मुनिर्भव्यो मूर्तिरापः शनैश्चरः सोमश् च वै श्रुतिः षष्ठी पञ्चात्रेयास्तु सूनवः

satyanetro munirbhavyo mūrtirāpaḥ śanaiścaraḥ somaś ca vai śrutiḥ ṣaṣṭhī pañcātreyāstu sūnavaḥ

1,5.48

ऊर्जा वसिष्ठाद्वै लेभे सुतांश् च सुतवत्सला ज्यायसी पुण्डरीकाक्षान् वासिष्ठान् वरलोचना

ūrjā vasiṣṭhādvai lebhe sutāṃś ca sutavatsalā jyāyasī puṇḍarīkākṣān vāsiṣṭhān varalocanā

1,5.49

रजः सुहोत्रो बाहुश् च सवनश्चानघस् तथा सुतपाः शुक्र इत्येते मुनेर्वै सप्त सूनवः

rajaḥ suhotro bāhuś ca savanaścānaghas tathā sutapāḥ śukra ityete munervai sapta sūnavaḥ

1,5.50

यश्चाभिमानी भगवान् भवात्मा पैतामहो वह्निरसुः प्रजानाम् स्वाहा च तस्मात्सुषुवे सुतानां त्रयं त्रयाणां जगतां हिताय

yaścābhimānī bhagavān bhavātmā paitāmaho vahnirasuḥ prajānām svāhā ca tasmātsuṣuve sutānāṃ trayaṃ trayāṇāṃ jagatāṃ hitāya

Chapter 1.6

1,6.1

पवमानः पावकश् च शुचिरग्निश् च ते स्मृताः निर्मथ्यः पवमानस्तु वैद्युतः पावकः स्मृतः

pavamānaḥ pāvakaś ca śuciragniś ca te smṛtāḥ nirmathyaḥ pavamānastu vaidyutaḥ pāvakaḥ smṛtaḥ

1,6.2

शुचिः सौरस्तु विज्ञेयः स्वाहापुत्रास्त्रयस्तु ते पुत्रैः पौत्रैस्त्विहैतेषां संख्या संक्षेपतः स्मृता

śuciḥ saurastu vijñeyaḥ svāhāputrāstrayastu te putraiḥ pautraistvihaiteṣāṃ saṃkhyā saṃkṣepataḥ smṛtā

1,6.3

विसृज्य सप्तकं चादौ चत्वारिंशन्नवैव च इत्येते वह्नयः प्रोक्ताः प्रणीयन्ते ऽध्वरेषु च

visṛjya saptakaṃ cādau catvāriṃśannavaiva ca ityete vahnayaḥ proktāḥ praṇīyante 'dhvareṣu ca

1,6.4

सर्वे तपस्विनस्त्वेते सर्वे व्रतभृतः स्मृताः प्रजानां पतयः सर्वे सर्वे रुद्रात्मकाः स्मृताः

sarve tapasvinastvete sarve vratabhṛtaḥ smṛtāḥ prajānāṃ patayaḥ sarve sarve rudrātmakāḥ smṛtāḥ

1,6.5

अयज्वानश् च यज्वानः पितरः प्रीतिमानसाः अग्निष्वात्ताश् च यज्वानः शेषा बर्हिषदः स्मृताः

ayajvānaś ca yajvānaḥ pitaraḥ prītimānasāḥ agniṣvāttāś ca yajvānaḥ śeṣā barhiṣadaḥ smṛtāḥ

1,6.6

मेनां तु मानसीं तेषां जनयामास वै स्वधा अग्निष्वात्तात्मजा मेना मानसी लोकविश्रुता

menāṃ tu mānasīṃ teṣāṃ janayāmāsa vai svadhā agniṣvāttātmajā menā mānasī lokaviśrutā

1,6.7

असूत मेना मैनाकं क्रौञ्चं तस्यानुजामुमाम् गङ्गां हैमवतीं जज्ञे भवाङ्गाश्लेषपावनीम्

asūta menā mainākaṃ krauñcaṃ tasyānujāmumām gaṅgāṃ haimavatīṃ jajñe bhavāṅgāśleṣapāvanīm

1,6.8

धरणीं जनयामास मानसीं यज्ञयाजिनीम् स्वधा सा मेरुराजस्य पत्नी पद्मसमानना

dharaṇīṃ janayāmāsa mānasīṃ yajñayājinīm svadhā sā merurājasya patnī padmasamānanā

1,6.9

पितरो ऽमृतपाः प्रोक्तास् तेषां चैवेह विस्तरः ऋषीणां च कुलं सर्वं शृणुध्वं तत्सुविस्तरम्

pitaro 'mṛtapāḥ proktās teṣāṃ caiveha vistaraḥ ṛṣīṇāṃ ca kulaṃ sarvaṃ śṛṇudhvaṃ tatsuvistaram

1,6.10

वदामि पृथगध्यायसंस्थितं वस्तदूर्ध्वतः दाक्षायणी सती याता पार्श्वं रुद्रस्य पार्वती

vadāmi pṛthagadhyāyasaṃsthitaṃ vastadūrdhvataḥ dākṣāyaṇī satī yātā pārśvaṃ rudrasya pārvatī

1,6.11

पश्चाद्दक्षं विनिन्द्यैषा पतिं लेभे भवं तथा तां ध्यात्वा व्यसृजद्रुद्रान् अनेकान्नीललोहितः

paścāddakṣaṃ vinindyaiṣā patiṃ lebhe bhavaṃ tathā tāṃ dhyātvā vyasṛjadrudrān anekānnīlalohitaḥ

1,6.12

आत्मनस्तु समान्सर्वान् सर्वलोकनमस्कृतान् याचितो मुनिशार्दूला ब्रह्मणा प्रहसन् क्षणात्

ātmanastu samānsarvān sarvalokanamaskṛtān yācito muniśārdūlā brahmaṇā prahasan kṣaṇāt

1,6.13

तैस्तु संछादितं सर्वं चतुर्दशविधं जगत् तान्दृष्ट्वा विविधान् रुद्रान् निर्मलान्नीललोहितान्

taistu saṃchāditaṃ sarvaṃ caturdaśavidhaṃ jagat tāndṛṣṭvā vividhān rudrān nirmalānnīlalohitān

1,6.14

जरामरणनिर्मुक्तान् प्राह रुद्रान्पितामहः नमो ऽस्तु वो महादेवास् त्रिनेत्रा नीललोहिताः

jarāmaraṇanirmuktān prāha rudrānpitāmahaḥ namo 'stu vo mahādevās trinetrā nīlalohitāḥ

1,6.15

सर्वज्ञाः सर्वगा दीर्घा ह्रस्वा वामनकाः शुभाः हिरण्यकेशा दृष्टिघ्ना नित्या बुद्धाश् च निर्मलाः

sarvajñāḥ sarvagā dīrghā hrasvā vāmanakāḥ śubhāḥ hiraṇyakeśā dṛṣṭighnā nityā buddhāś ca nirmalāḥ

1,6.16

निर्द्वंद्वा वीतरागाश् च विश्वात्मानो भवात्मजाः एवं स्तुत्वा तदा रुद्रान् रुद्रं चाह भवं शिवम् प्रदक्षिणीकृत्य तदा भगवान्कनकाण्डजः

nirdvaṃdvā vītarāgāś ca viśvātmāno bhavātmajāḥ evaṃ stutvā tadā rudrān rudraṃ cāha bhavaṃ śivam pradakṣiṇīkṛtya tadā bhagavānkanakāṇḍajaḥ

1,6.17

नमो ऽस्तु ते महादेव प्रजा नार्हसि शंकर मृत्युहीना विभो स्रष्टुं मृत्युयुक्ताः सृज प्रभो

namo 'stu te mahādeva prajā nārhasi śaṃkara mṛtyuhīnā vibho sraṣṭuṃ mṛtyuyuktāḥ sṛja prabho

1,6.18

ततस्तमाह भगवान् न हि मे तादृशी स्थितिः स त्वं सृज यथाकामं मृत्युयुक्ताः प्रजाः प्रभो

tatastamāha bhagavān na hi me tādṛśī sthitiḥ sa tvaṃ sṛja yathākāmaṃ mṛtyuyuktāḥ prajāḥ prabho

1,6.19

लब्ध्वा ससर्ज सकलं शंकराच्चतुराननः जरामरणसंयुक्तं जगदेतच्चराचरम्

labdhvā sasarja sakalaṃ śaṃkarāccaturānanaḥ jarāmaraṇasaṃyuktaṃ jagadetaccarācaram

1,6.20

शंकरो ऽपि तदा रुद्रैर् निवृत्तात्मा ह्यधिष्ठितः स्थाणुत्वं तस्य वै विप्राः शंकरस्य महात्मनः

śaṃkaro 'pi tadā rudrair nivṛttātmā hyadhiṣṭhitaḥ sthāṇutvaṃ tasya vai viprāḥ śaṃkarasya mahātmanaḥ

1,6.21

निष्कलस्यात्मनः शम्भोः स्वेच्छाधृतशरीरिणः शं रुद्रः सर्वभूतानां करोति घृणया यतः

niṣkalasyātmanaḥ śambhoḥ svecchādhṛtaśarīriṇaḥ śaṃ rudraḥ sarvabhūtānāṃ karoti ghṛṇayā yataḥ

1,6.22

शंकरश्चाप्रयत्नेन तदात्मा योगविद्यया वैराग्यस्थं विरक्तस्य विमुक्तिर्यच्छमुच्यते

śaṃkaraścāprayatnena tadātmā yogavidyayā vairāgyasthaṃ viraktasya vimuktiryacchamucyate

1,6.23

अणोस्तु विषयत्यागः संसारभयतः क्रमात् वैराग्याज्जायते पुंसो विरागो दर्शनान्तरे

aṇostu viṣayatyāgaḥ saṃsārabhayataḥ kramāt vairāgyājjāyate puṃso virāgo darśanāntare

1,6.24

विमुख्यो विगुणत्यागो विज्ञानस्याविचारतः तस्य चास्य च संधानं प्रसादात्परमेष्ठिनः

vimukhyo viguṇatyāgo vijñānasyāvicārataḥ tasya cāsya ca saṃdhānaṃ prasādātparameṣṭhinaḥ

1,6.25

धर्मो ज्ञानं च वैराग्यम् ऐश्वर्यं शंकरादिह स एव शंकरः साक्षात् पिनाकी नीललोहितः

dharmo jñānaṃ ca vairāgyam aiśvaryaṃ śaṃkarādiha sa eva śaṃkaraḥ sākṣāt pinākī nīlalohitaḥ

1,6.26

ये शंकराश्रिताः सर्वे मुच्यन्ते ते न संशयः न गच्छन्त्येव नरकं पापिष्ठा अपि दारुणम्

ye śaṃkarāśritāḥ sarve mucyante te na saṃśayaḥ na gacchantyeva narakaṃ pāpiṣṭhā api dāruṇam

1,6.27

आश्रिताः शंकरं तस्मात् प्राप्नुवन्ति च शाश्वतम् मायान्ताश्चैव घोराद्या ह्य् अष्टविंशतिरेव च

āśritāḥ śaṃkaraṃ tasmāt prāpnuvanti ca śāśvatam māyāntāścaiva ghorādyā hy aṣṭaviṃśatireva ca

1,6.28

कोटयो नरकाणां तु पच्यन्ते तासु पापिनः अनाश्रिताः शिवं रुद्रं शंकरं नीललोहितम्

koṭayo narakāṇāṃ tu pacyante tāsu pāpinaḥ anāśritāḥ śivaṃ rudraṃ śaṃkaraṃ nīlalohitam

1,6.29

आश्रयं सर्वभूतानाम् अव्ययं जगतां पतिम् पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम्

āśrayaṃ sarvabhūtānām avyayaṃ jagatāṃ patim puruṣaṃ paramātmānaṃ puruhūtaṃ puruṣṭutam

1,6.30

तमसा कालरुद्राख्यं रजसा कनकाण्डजम् सत्त्वेन सर्वगं विष्णुं निर्गुणत्वे महेश्वरम्

tamasā kālarudrākhyaṃ rajasā kanakāṇḍajam sattvena sarvagaṃ viṣṇuṃ nirguṇatve maheśvaram

1,6.31

केन गच्छन्ति नरकं नराः केन महामते कर्मणाकर्मणा वापि श्रोतुं कौतूहलं हि नः

kena gacchanti narakaṃ narāḥ kena mahāmate karmaṇākarmaṇā vāpi śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ

Chapter 1.7

1,7.1

रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि भवस्यामिततेजसः प्रभावं शंकरस्याद्यं संक्षेपात्सर्वदर्शिनः

rahasyaṃ vaḥ pravakṣyāmi bhavasyāmitatejasaḥ prabhāvaṃ śaṃkarasyādyaṃ saṃkṣepātsarvadarśinaḥ

1,7.2

योगिनः सर्वतत्त्वज्ञाः परं वैराग्यमास्थिताः

yoginaḥ sarvatattvajñāḥ paraṃ vairāgyamāsthitāḥ

1,7.3

प्राणायामादिभिश्चाष्टसाधनैः सहचारिणः

prāṇāyāmādibhiścāṣṭasādhanaiḥ sahacāriṇaḥ

1,7.4

करुणादिगुणोपेताः कृत्वापि विविधानि ते कर्माणि नरकं स्वर्गं गच्छन्त्येव स्वकर्मणा

karuṇādiguṇopetāḥ kṛtvāpi vividhāni te karmāṇi narakaṃ svargaṃ gacchantyeva svakarmaṇā

1,7.5

प्रसादाज्जायते ज्ञानं ज्ञानाद्योगः प्रवर्तते योगेन जायते मुक्तिः प्रसादादखिलं ततः

prasādājjāyate jñānaṃ jñānādyogaḥ pravartate yogena jāyate muktiḥ prasādādakhilaṃ tataḥ

1,7.6

प्रसादाद् यदि विज्ञानं स्वरूपं वक्तुमर्हसि दिव्यं माहेश्वरं चैव योगं योगविदां वर

prasādād yadi vijñānaṃ svarūpaṃ vaktumarhasi divyaṃ māheśvaraṃ caiva yogaṃ yogavidāṃ vara

1,7.7

कथं करोति भगवान् चिन्तया रहितः शिवः प्रसादं योगमार्गेण कस्मिन्काले नृणां विभुः

kathaṃ karoti bhagavān cintayā rahitaḥ śivaḥ prasādaṃ yogamārgeṇa kasminkāle nṛṇāṃ vibhuḥ

1,7.8

देवानां च ऋषीणां च पितॄणां संनिधौ पुरा शैलादिना तु कथितं शृण्वन्तु ब्रह्मसूनवे

devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca pitṝṇāṃ saṃnidhau purā śailādinā tu kathitaṃ śṛṇvantu brahmasūnave

1,7.9

व्यासावताराणि तथा द्वापरान्ते च सुव्रताः योगाचार्यावताराणि तथा तिष्ये तु शूलिनः

vyāsāvatārāṇi tathā dvāparānte ca suvratāḥ yogācāryāvatārāṇi tathā tiṣye tu śūlinaḥ

1,7.10

तत्रतत्र विभोः शिष्याश् चत्वारः शमभाजनाः प्रशिष्या बहवस्तेषां प्रसीदत्येवमीश्वरः

tatratatra vibhoḥ śiṣyāś catvāraḥ śamabhājanāḥ praśiṣyā bahavasteṣāṃ prasīdatyevamīśvaraḥ

1,7.11

एवं क्रमागतं ज्ञानं मुखादेव नृणां विभोः वैश्यान्तं ब्राह्मणाद्यं हि घृणया चानुरूपतः

evaṃ kramāgataṃ jñānaṃ mukhādeva nṛṇāṃ vibhoḥ vaiśyāntaṃ brāhmaṇādyaṃ hi ghṛṇayā cānurūpataḥ

1,7.12

द्वापरे द्वापरे व्यासाः के वै कुत्रान्तरेषु वै कल्पेषु कस्मिन्कल्पे नो वक्तुमर्हसि चात्र तान्

dvāpare dvāpare vyāsāḥ ke vai kutrāntareṣu vai kalpeṣu kasminkalpe no vaktumarhasi cātra tān

1,7.13

शृण्वन्तु कल्पे वाराहे द्विजा वैवस्वतान्तरे व्यासांश् च साम्प्रतं रुद्रांस् तथा सर्वान्तरेषु वै

śṛṇvantu kalpe vārāhe dvijā vaivasvatāntare vyāsāṃś ca sāmprataṃ rudrāṃs tathā sarvāntareṣu vai

1,7.14

वेदानां च पुराणानां तथा ज्ञानप्रदर्शकान् यथाक्रमं प्रवक्ष्यामि सर्वावर्तेषु साम्प्रतम्

vedānāṃ ca purāṇānāṃ tathā jñānapradarśakān yathākramaṃ pravakṣyāmi sarvāvarteṣu sāmpratam

1,7.15

क्रतुः सत्यो भार्गवश् च अङ्गिराः सविता द्विजाः मृत्युः शतक्रतुर्धीमान् वसिष्ठो मुनिपुंगवः

kratuḥ satyo bhārgavaś ca aṅgirāḥ savitā dvijāḥ mṛtyuḥ śatakraturdhīmān vasiṣṭho munipuṃgavaḥ

1,7.16

सारस्वतस्त्रिधामा च त्रिवृतो मुनिपुंगवः शततेजाः स्वयंधर्मो नारायण इति श्रुतः

sārasvatastridhāmā ca trivṛto munipuṃgavaḥ śatatejāḥ svayaṃdharmo nārāyaṇa iti śrutaḥ

1,7.17

तरक्षुश्चारुणिर्धीमांस् तथा देवः कृतंजयः ऋतंजयो भरद्वाजो गौतमः कविसत्तमः

tarakṣuścāruṇirdhīmāṃs tathā devaḥ kṛtaṃjayaḥ ṛtaṃjayo bharadvājo gautamaḥ kavisattamaḥ

1,7.18

वाचश्रवा मुनिः साक्षात् तथा शुष्मायणिः शुचिः तृणबिन्दुर् मुनी रूक्षः शक्तिः शाक्तेय उत्तरः

vācaśravā muniḥ sākṣāt tathā śuṣmāyaṇiḥ śuciḥ tṛṇabindur munī rūkṣaḥ śaktiḥ śākteya uttaraḥ

1,7.19

जातूकर्ण्यो हरिः साक्षात् कृष्णद्वैपायनो मुनिः व्यासास्त्वेते च शृण्वन्तु कलौ योगेश्वरान् क्रमात्

jātūkarṇyo hariḥ sākṣāt kṛṣṇadvaipāyano muniḥ vyāsāstvete ca śṛṇvantu kalau yogeśvarān kramāt

1,7.20

असंख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्वान्तरेषु च कलौ रुद्रावताराणां व्यासानां किल गौरवात्

asaṃkhyātā hi kalpeṣu vibhoḥ sarvāntareṣu ca kalau rudrāvatārāṇāṃ vyāsānāṃ kila gauravāt

1,7.21

वैवस्वतान्तरे कल्पे वाराहे ये च तान् पुनः अवतारान् प्रवक्ष्यामि तथा सर्वान्तरेषु वै

vaivasvatāntare kalpe vārāhe ye ca tān punaḥ avatārān pravakṣyāmi tathā sarvāntareṣu vai

1,7.22

मन्वन्तराणि वाराहे वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् तथैव चोर्ध्वकल्पेषु सिद्धान्वैवस्वतान्तरे

manvantarāṇi vārāhe vaktumarhasi sāmpratam tathaiva cordhvakalpeṣu siddhānvaivasvatāntare

1,7.23

मनुः स्वायम्भुवस्त्वाद्यस् ततः स्वारोचिषो द्विजाः उत्तमस्तामसश्चैव रैवताश्चाक्षुषस् तथा

manuḥ svāyambhuvastvādyas tataḥ svārociṣo dvijāḥ uttamastāmasaścaiva raivatāścākṣuṣas tathā

1,7.24

वैवस्वतश् च सावर्णिर् धर्मः सावर्णिकः पुनः पिशङ्गश्चापिशङ्गाभः शबलो वर्णकस् तथा

vaivasvataś ca sāvarṇir dharmaḥ sāvarṇikaḥ punaḥ piśaṅgaścāpiśaṅgābhaḥ śabalo varṇakas tathā

1,7.25

औकारान्ता अकाराद्या मनवः परिकीर्तिताः श्वेतः पाण्डुस् तथा रक्तस् ताम्रः पीतश्च कापिलः

aukārāntā akārādyā manavaḥ parikīrtitāḥ śvetaḥ pāṇḍus tathā raktas tāmraḥ pītaśca kāpilaḥ

1,7.26

कृष्णः श्यामस् तथा धूम्रः सुधूम्रश् च द्विजोत्तमाः अपिशङ्गः पिशङ्गश् च त्रिवर्णः शबलस् तथा

kṛṣṇaḥ śyāmas tathā dhūmraḥ sudhūmraś ca dvijottamāḥ apiśaṅgaḥ piśaṅgaś ca trivarṇaḥ śabalas tathā

1,7.27

कालंधुरस्तु कथिता वर्णतो मनवः शुभाः नामतो वर्णतश्चैव वर्णतः पुनरेव च

kālaṃdhurastu kathitā varṇato manavaḥ śubhāḥ nāmato varṇataścaiva varṇataḥ punareva ca

1,7.28

स्वरात्मानः समाख्याताश् चान्तरेशाः समासतः वैवस्वत ऋकारस्तु मनुः कृष्णः सुरेश्वरः

svarātmānaḥ samākhyātāś cāntareśāḥ samāsataḥ vaivasvata ṛkārastu manuḥ kṛṣṇaḥ sureśvaraḥ

1,7.29

सप्तमस्तस्य वक्ष्यामि युगावर्तेषु योगिनः समतीतेषु कल्पेषु तथा चानागतेषु वै

saptamastasya vakṣyāmi yugāvarteṣu yoginaḥ samatīteṣu kalpeṣu tathā cānāgateṣu vai

1,7.30

वाराहः साम्प्रतं ज्ञेयः सप्तमान्तरतः क्रमात् योगावतारांश् च विभोः शिष्याणां संततिस् तथा

vārāhaḥ sāmprataṃ jñeyaḥ saptamāntarataḥ kramāt yogāvatārāṃś ca vibhoḥ śiṣyāṇāṃ saṃtatis tathā

1,7.31

सम्प्रेक्ष्य सर्वकालेषु तथावर्तेषु योगिनाम् आद्ये श्वेतः कलौ रुद्रः सुतारो मदनस् तथा

samprekṣya sarvakāleṣu tathāvarteṣu yoginām ādye śvetaḥ kalau rudraḥ sutāro madanas tathā

1,7.32

सुहोत्रः कङ्कणश्चैव लोकाक्षिर् मुनिसत्तमाः जैगीषव्यो महातेजा भगवान् दधिवाहनः

suhotraḥ kaṅkaṇaścaiva lokākṣir munisattamāḥ jaigīṣavyo mahātejā bhagavān dadhivāhanaḥ

1,7.33

ऋषभश् च मुनिर्धीमान् उग्रश्चात्रिः सुबालकः गौतमश्चाथ भगवान् सर्वदेवनमस्कृतः

ṛṣabhaś ca munirdhīmān ugraścātriḥ subālakaḥ gautamaścātha bhagavān sarvadevanamaskṛtaḥ

1,7.34

वेदशीर्षश् च गोकर्णो गुहावासी शिखण्डभृत् जटामाल्यट्टहासश् च दारुको लाङ्गली तथा

vedaśīrṣaś ca gokarṇo guhāvāsī śikhaṇḍabhṛt jaṭāmālyaṭṭahāsaś ca dāruko lāṅgalī tathā

1,7.35

महाकायमुनिः शूली दण्डी मुण्डीश्वरः स्वयम् सहिष्णुः सोमशर्मा च नकुलीशो जगद्गुरुः

mahākāyamuniḥ śūlī daṇḍī muṇḍīśvaraḥ svayam sahiṣṇuḥ somaśarmā ca nakulīśo jagadguruḥ

1,7.36

वैवस्वते ऽन्तरे सम्यक् प्रोक्ता हि परमात्मनः योगाचार्यावतारा ये सर्वावर्तेषु सुव्रताः

vaivasvate 'ntare samyak proktā hi paramātmanaḥ yogācāryāvatārā ye sarvāvarteṣu suvratāḥ

1,7.37

व्यासाश्चैवं मुनिश्रेष्ठा द्वापरे द्वापरे त्विमे योगेश्वराणां चत्वारः शिष्याः प्रत्येकमव्ययाः

vyāsāścaivaṃ muniśreṣṭhā dvāpare dvāpare tvime yogeśvarāṇāṃ catvāraḥ śiṣyāḥ pratyekamavyayāḥ

1,7.38

श्वेतः श्वेतशिखण्डी च श्वेताश्वः श्वेतलोहितः दुन्दुभिः शतरूपश् च ऋचीकः केतुमांस् तथा

śvetaḥ śvetaśikhaṇḍī ca śvetāśvaḥ śvetalohitaḥ dundubhiḥ śatarūpaś ca ṛcīkaḥ ketumāṃs tathā

1,7.39

विशोकश्च विकेशश् च विपाशः पापनाशनः सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दमो दुरतिक्रमः

viśokaśca vikeśaś ca vipāśaḥ pāpanāśanaḥ sumukho durmukhaścaiva durdamo duratikramaḥ

1,7.40

सनकश् च सनन्दश् च प्रभुर्यश् च सनातनः ऋभुः सनत्कुमारश् च सुधामा विरजास् तथा

sanakaś ca sanandaś ca prabhuryaś ca sanātanaḥ ṛbhuḥ sanatkumāraś ca sudhāmā virajās tathā

1,7.41

शङ्खपाद् वैरजश्चैव मेघः सारस्वतस् तथा सुवाहनो मुनिश्रेष्ठो मेघवाहो महाद्युतिः

śaṅkhapād vairajaścaiva meghaḥ sārasvatas tathā suvāhano muniśreṣṭho meghavāho mahādyutiḥ

1,7.42

कपिलश्चासुरिश्चैव तथा पञ्चशिखो मुनिः वाल्कलश् च महायोगी धर्मात्मानो महौजसः

kapilaścāsuriścaiva tathā pañcaśikho muniḥ vālkalaś ca mahāyogī dharmātmāno mahaujasaḥ

1,7.43

पराशरश् च गर्गश् च भार्गवश्चाङ्गिरास् तथा बलबन्धुर् निरामित्रः केतुशृङ्गस्तपोधनः

parāśaraś ca gargaś ca bhārgavaścāṅgirās tathā balabandhur nirāmitraḥ ketuśṛṅgastapodhanaḥ

1,7.44

लम्बोदरश् च लम्बश्च लम्बाक्षो लम्बकेशकः सर्वज्ञः समबुद्धिश् च साध्यः सर्वस्तथैव च

lambodaraś ca lambaśca lambākṣo lambakeśakaḥ sarvajñaḥ samabuddhiś ca sādhyaḥ sarvastathaiva ca

1,7.45

सुधामा काश्यपश्चैव वासिष्ठो विरजास् तथा अत्रिर् देवसदश्चैव श्रवणो ऽथ श्रविष्ठकः कुणिश् च कुणिबाहुश् च कुशरीरः कुनेत्रकः

sudhāmā kāśyapaścaiva vāsiṣṭho virajās tathā atrir devasadaścaiva śravaṇo 'tha śraviṣṭhakaḥ kuṇiś ca kuṇibāhuś ca kuśarīraḥ kunetrakaḥ

1,7.46

कश्यपो ऽप्युशनाश्चैव च्यवनो ऽथ बृहस्पतिः उतथ्यो वामदेवश् च महायोगो महाबलः

kaśyapo 'pyuśanāścaiva cyavano 'tha bṛhaspatiḥ utathyo vāmadevaś ca mahāyogo mahābalaḥ

1,7.47

वाचश्रवाः सुधीकश्च श्यावाश्वश् च यतीश्वरः हिरण्यनाभः कौशल्यो लोगाक्षिः कुथुमिस् तथा

vācaśravāḥ sudhīkaśca śyāvāśvaś ca yatīśvaraḥ hiraṇyanābhaḥ kauśalyo logākṣiḥ kuthumis tathā

1,7.48

सुमन्तुर्बर्बरी विद्वान् कबन्धः कुशिकंधरः प्लक्षो दाल्भ्यायणिश्चैव केतुमान् गोपनस् तथा

sumanturbarbarī vidvān kabandhaḥ kuśikaṃdharaḥ plakṣo dālbhyāyaṇiścaiva ketumān gopanas tathā

1,7.49

भल्लावी मधुपिङ्गश्च श्वेतकेतुस्तपोनिधिः उशिको बृहदश्वश् च देवलः कविरेव च

bhallāvī madhupiṅgaśca śvetaketustaponidhiḥ uśiko bṛhadaśvaś ca devalaḥ kavireva ca

1,7.50

शालिहोत्रो ऽग्निवेशश्च युवनाश्वः शरद्वसुः छगलः कुण्डकर्णश् च कुम्भश्चैव प्रवाहकः

śālihotro 'gniveśaśca yuvanāśvaḥ śaradvasuḥ chagalaḥ kuṇḍakarṇaś ca kumbhaścaiva pravāhakaḥ

1,7.51

उलूको विद्युतश्चैव मण्डूको ह्याश्वलायनः अक्षपादः कुमारश् च उलूको वत्स एव च

ulūko vidyutaścaiva maṇḍūko hyāśvalāyanaḥ akṣapādaḥ kumāraś ca ulūko vatsa eva ca

1,7.52

कुशिकश्चैव गर्भश् च मित्रः कौरुष्य एव च शिष्यास्त्वेते महात्मानः सर्वावर्तेषु योगिनाम्

kuśikaścaiva garbhaś ca mitraḥ kauruṣya eva ca śiṣyāstvete mahātmānaḥ sarvāvarteṣu yoginām

1,7.53

विमला ब्रह्मभूयिष्ठा ज्ञानयोगपरायणाः एते पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः

vimalā brahmabhūyiṣṭhā jñānayogaparāyaṇāḥ ete pāśupatāḥ siddhā bhasmoddhūlitavigrahāḥ

1,7.54

शिष्याः प्रशिष्याश्चैतेषां शतशो ऽथ सहस्रशः प्राप्य पाशुपतं योगं रुद्रलोकाय संस्थिताः

śiṣyāḥ praśiṣyāścaiteṣāṃ śataśo 'tha sahasraśaḥ prāpya pāśupataṃ yogaṃ rudralokāya saṃsthitāḥ

1,7.55

देवादयः पिशाचान्ताः पशवः परिकीर्तिताः तेषां पतित्वात्सर्वेशो भवः पशुपतिः स्मृतः

devādayaḥ piśācāntāḥ paśavaḥ parikīrtitāḥ teṣāṃ patitvātsarveśo bhavaḥ paśupatiḥ smṛtaḥ

1,7.56

तेन प्रणीतो रुद्रेण पशूनां पतिना द्विजाः योगः पाशुपतो ज्ञेयः परावरविभूतये

tena praṇīto rudreṇa paśūnāṃ patinā dvijāḥ yogaḥ pāśupato jñeyaḥ parāvaravibhūtaye

Chapter 1.8

1,8.1

संक्षेपतः प्रवक्ष्यामि योगस्थानानि साम्प्रतम् कल्पितानि शिवेनैव हिताय जगतां द्विजाः

saṃkṣepataḥ pravakṣyāmi yogasthānāni sāmpratam kalpitāni śivenaiva hitāya jagatāṃ dvijāḥ

1,8.2

गलादधो वितस्त्या यन् नाभेरुपरि चोत्तमम् योगस्थानमधो नाभेर् आवर्तं मध्यमं भ्रुवोः

galādadho vitastyā yan nābherupari cottamam yogasthānamadho nābher āvartaṃ madhyamaṃ bhruvoḥ

1,8.3

सर्वार्थज्ञाननिष्पत्तिर् आत्मनो योग उच्यते एकाग्रता भवेच्चैव सर्वदा तत्प्रसादतः

sarvārthajñānaniṣpattir ātmano yoga ucyate ekāgratā bhaveccaiva sarvadā tatprasādataḥ

1,8.4

प्रसादस्य स्वरूपं यत् स्वसंवेद्यं द्विजोत्तमाः वक्तुं न शक्यं ब्रह्माद्यैः क्रमशो जायते नृणाम्

prasādasya svarūpaṃ yat svasaṃvedyaṃ dvijottamāḥ vaktuṃ na śakyaṃ brahmādyaiḥ kramaśo jāyate nṛṇām

1,8.5

योगशब्देन निर्वाणं माहेशं पदमुच्यते तस्य हेतुरृषेर्ज्ञानं ज्ञानं तस्य प्रसादतः

yogaśabdena nirvāṇaṃ māheśaṃ padamucyate tasya heturṛṣerjñānaṃ jñānaṃ tasya prasādataḥ

1,8.6

ज्ञानेन निर्दहेत्पापं निरुध्य विषयान् सदा निरुद्धेन्द्रियवृत्तेस्तु योगसिद्धिर्भविष्यति

jñānena nirdahetpāpaṃ nirudhya viṣayān sadā niruddhendriyavṛttestu yogasiddhirbhaviṣyati

1,8.7

योगो निरोधो वृत्तेषु चित्तस्य द्विजसत्तमाः साधनान्यष्टधा चास्य कथितानीह सिद्धये

yogo nirodho vṛtteṣu cittasya dvijasattamāḥ sādhanānyaṣṭadhā cāsya kathitānīha siddhaye

1,8.8

यमस्तु प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो नियमस् तथा तृतीयमासनं प्रोक्तं प्राणायामस्ततः परम्

yamastu prathamaḥ prokto dvitīyo niyamas tathā tṛtīyamāsanaṃ proktaṃ prāṇāyāmastataḥ param

1,8.9

प्रत्याहारं पञ्चमो वै धारणा च ततः परा ध्यानं सप्तममित्युक्तं समाधिस्त्वष्टमः स्मृतः

pratyāhāraṃ pañcamo vai dhāraṇā ca tataḥ parā dhyānaṃ saptamamityuktaṃ samādhistvaṣṭamaḥ smṛtaḥ

1,8.10

तपस्युपरमश्चैव यम इत्यभिधीयते अहिंसा प्रथमो हेतुर् यमस्य यमिनां वराः

tapasyuparamaścaiva yama ityabhidhīyate ahiṃsā prathamo hetur yamasya yamināṃ varāḥ

1,8.11

सत्यमस्तेयमपरं ब्रह्मचर्यापरिग्रहौ नियमस्यापि वै मूलं यम एव न संशयः

satyamasteyamaparaṃ brahmacaryāparigrahau niyamasyāpi vai mūlaṃ yama eva na saṃśayaḥ

1,8.12

आत्मवत् सर्वभूतानां हितायैव प्रवर्तनम् अहिंसैषा समाख्याता या चात्मज्ञानसिद्धिदा

ātmavat sarvabhūtānāṃ hitāyaiva pravartanam ahiṃsaiṣā samākhyātā yā cātmajñānasiddhidā

1,8.13

दृष्टं श्रुतं चानुमितं स्वानुभूतं यथार्थतः कथनं सत्यमित्युक्तं परपीडाविवर्जितम्

dṛṣṭaṃ śrutaṃ cānumitaṃ svānubhūtaṃ yathārthataḥ kathanaṃ satyamityuktaṃ parapīḍāvivarjitam

1,8.14

नाश्लीलं कीर्तयेदेवं ब्राह्मणानामिति श्रुतिः परदोषान् परिज्ञाय न वदेदिति चापरम्

nāślīlaṃ kīrtayedevaṃ brāhmaṇānāmiti śrutiḥ paradoṣān parijñāya na vadediti cāparam

1,8.15

अनादानं परस्वानाम् आपद्यपि विचारतः मनसा कर्मणा वाचा तदस्तेयं समासतः

anādānaṃ parasvānām āpadyapi vicārataḥ manasā karmaṇā vācā tadasteyaṃ samāsataḥ

1,8.16

मैथुनस्याप्रवृत्तिर्हि मनोवाक्कायकर्मणा ब्रह्मचर्यमिति प्रोक्तं यतीनां ब्रह्मचारिणाम्

maithunasyāpravṛttirhi manovākkāyakarmaṇā brahmacaryamiti proktaṃ yatīnāṃ brahmacāriṇām

1,8.17

इह वैखानसानां च विदाराणां विशेषतः सदाराणां गृहस्थानं तथैव च वदामि वः

iha vaikhānasānāṃ ca vidārāṇāṃ viśeṣataḥ sadārāṇāṃ gṛhasthānaṃ tathaiva ca vadāmi vaḥ

1,8.18

स्वदारे विधिवत्कृत्वा निवृत्तिश्चान्यतः सदा मनसा कर्मणा वाचा ब्रह्मचर्यमिति स्मृतम्

svadāre vidhivatkṛtvā nivṛttiścānyataḥ sadā manasā karmaṇā vācā brahmacaryamiti smṛtam

1,8.19

मेध्या स्वनारी सम्भोगं कृत्वा स्नानं समाचरेत् एवं गृहस्थो युक्तात्मा ब्रह्मचारी न संशयः

medhyā svanārī sambhogaṃ kṛtvā snānaṃ samācaret evaṃ gṛhastho yuktātmā brahmacārī na saṃśayaḥ

1,8.20

अहिंसाप्येवमेवैषा द्विजगुर्वग्निपूजने विधिना यादृशी हिंसा सा त्वहिंसा इति स्मृता

ahiṃsāpyevamevaiṣā dvijagurvagnipūjane vidhinā yādṛśī hiṃsā sā tvahiṃsā iti smṛtā

1,8.21

स्त्रियः सदा परित्याज्याः सङ्गं नैव च कारयेत् कुणपेषु यथा चित्तं तथा कुर्याद्विचक्षणः

striyaḥ sadā parityājyāḥ saṅgaṃ naiva ca kārayet kuṇapeṣu yathā cittaṃ tathā kuryādvicakṣaṇaḥ

1,8.22

विण्मूत्रोत्सर्गकालेषु बहिर्भूमौ यथा मतिः तथा कार्या रतौ चापि स्वदारे चान्यतः कुतः

viṇmūtrotsargakāleṣu bahirbhūmau yathā matiḥ tathā kāryā ratau cāpi svadāre cānyataḥ kutaḥ

1,8.23

अङ्गारसदृशी नारी घृतकुम्भसमः पुमान् तस्मान्नारीषु संसर्गं दूरतः परिवर्जयेत्

aṅgārasadṛśī nārī ghṛtakumbhasamaḥ pumān tasmānnārīṣu saṃsargaṃ dūrataḥ parivarjayet

1,8.24

भोगेन तृप्तिर्नैवास्ति विषयाणां विचारतः तस्माद्विरागः कर्तव्यो मनसा कर्मणा गिरा

bhogena tṛptirnaivāsti viṣayāṇāṃ vicārataḥ tasmādvirāgaḥ kartavyo manasā karmaṇā girā

1,8.25

न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते

na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate

1,8.26

तस्मात्त्यागः सदा कार्यस् त्व् अमृतत्वाय योगिना अविरक्तो यतो मर्त्यो नानायोनिषु वर्तते

tasmāttyāgaḥ sadā kāryas tv amṛtatvāya yoginā avirakto yato martyo nānāyoniṣu vartate

1,8.27

त्यागेनैवामृतत्वं हि श्रुतिस्मृतिविदां वराः कर्मणा प्रजया नास्ति द्रव्येण द्विजसत्तमाः

tyāgenaivāmṛtatvaṃ hi śrutismṛtividāṃ varāḥ karmaṇā prajayā nāsti dravyeṇa dvijasattamāḥ

1,8.28

तस्माद्विरागः कर्तव्यो मनोवाक्कायकर्मणा ऋतौ ऋतौ निवृत्तिस्तु ब्रह्मचर्यमिति स्मृतम्

tasmādvirāgaḥ kartavyo manovākkāyakarmaṇā ṛtau ṛtau nivṛttistu brahmacaryamiti smṛtam

1,8.29

यमाः संक्षेपतः प्रोक्ता नियमांश् च वदामि वः शौचमिज्या तपो दानं स्वाध्यायोपस्थनिग्रहः

yamāḥ saṃkṣepataḥ proktā niyamāṃś ca vadāmi vaḥ śaucamijyā tapo dānaṃ svādhyāyopasthanigrahaḥ

1,8.30

व्रतोपवासमौनं च स्नानं च नियमा दश नियमः स्यादनीहा च शौचं तुष्टिस्तपस् तथा

vratopavāsamaunaṃ ca snānaṃ ca niyamā daśa niyamaḥ syādanīhā ca śaucaṃ tuṣṭistapas tathā

1,8.31

जपः शिवप्रणीधानं पद्मकाद्यं तथासनम् बाह्यमाभ्यन्तरं प्रोक्तं शौचमाभ्यन्तरं वरम्

japaḥ śivapraṇīdhānaṃ padmakādyaṃ tathāsanam bāhyamābhyantaraṃ proktaṃ śaucamābhyantaraṃ varam

1,8.32

बाह्यशौचेन युक्तः संस् तथा चाभ्यन्तरं चरेत् आग्नेयं वारुणं ब्राह्मं कर्तव्यं शिवपूजकैः

bāhyaśaucena yuktaḥ saṃs tathā cābhyantaraṃ caret āgneyaṃ vāruṇaṃ brāhmaṃ kartavyaṃ śivapūjakaiḥ

1,8.33

स्नानं विधानतः सम्यक् पश्चाद् आभ्यन्तरं चरेत् आ देहान्तं मृदालिप्य तीर्थतोयेषु सर्वदा

snānaṃ vidhānataḥ samyak paścād ābhyantaraṃ caret ā dehāntaṃ mṛdālipya tīrthatoyeṣu sarvadā

1,8.34

अवगाह्यापि मलिनो ह्य् अन्तः शौचविवर्जितः शैवला झषका मत्स्याः सत्त्वा मत्स्योपजीविनः

avagāhyāpi malino hy antaḥ śaucavivarjitaḥ śaivalā jhaṣakā matsyāḥ sattvā matsyopajīvinaḥ

1,8.35

सदावगाह्य सलिले विशुद्धाः किं द्विजोत्तमाः तस्मादाभ्यन्तरं शौचं सदा कार्यं विधानतः

sadāvagāhya salile viśuddhāḥ kiṃ dvijottamāḥ tasmādābhyantaraṃ śaucaṃ sadā kāryaṃ vidhānataḥ

1,8.36

आत्मज्ञानाम्भसि स्नात्वा सकृदालिप्य भावतः सुवैराग्यमृदा शुद्धः शौचमेवं प्रकीर्तितम्

ātmajñānāmbhasi snātvā sakṛdālipya bhāvataḥ suvairāgyamṛdā śuddhaḥ śaucamevaṃ prakīrtitam

1,8.37

शुद्धस्य सिद्धयो दृष्टा नैवाशुद्धस्य सिद्धयः न्यायेनागतया वृत्त्या संतुष्टो यस्तु सुव्रतः

śuddhasya siddhayo dṛṣṭā naivāśuddhasya siddhayaḥ nyāyenāgatayā vṛttyā saṃtuṣṭo yastu suvrataḥ

1,8.38

संतोषस्तस्य सततम् अतीतार्थस्य चास्मृतिः चान्द्रायणादिनिपुणस् तपांसि सुशुभानि च

saṃtoṣastasya satatam atītārthasya cāsmṛtiḥ cāndrāyaṇādinipuṇas tapāṃsi suśubhāni ca

1,8.39

स्वाध्यायस्तु जपः प्रोक्तः प्रणवस्य त्रिधा स्मृतः वाचिकश्चाधमो मुख्य उपांशुश्चोत्तमोत्तमः

svādhyāyastu japaḥ proktaḥ praṇavasya tridhā smṛtaḥ vācikaścādhamo mukhya upāṃśuścottamottamaḥ

1,8.40

मानसो विस्तरेणैव कल्पे पञ्चाक्षरे स्मृतः तथा शिवप्रणीधानं मनोवाक्कायकर्मणा

mānaso vistareṇaiva kalpe pañcākṣare smṛtaḥ tathā śivapraṇīdhānaṃ manovākkāyakarmaṇā

1,8.41

शिवज्ञानं गुरोर्भक्तिर् अचला सुप्रतिष्ठिता निग्रहो ह्यपहृत्याशु प्रसक्तानीन्द्रियाणि च

śivajñānaṃ gurorbhaktir acalā supratiṣṭhitā nigraho hyapahṛtyāśu prasaktānīndriyāṇi ca

1,8.42

विषयेषु समासेन प्रत्याहारः प्रकीर्तितः चित्तस्य धारणा प्रोक्ता स्थानबन्धः समासतः

viṣayeṣu samāsena pratyāhāraḥ prakīrtitaḥ cittasya dhāraṇā proktā sthānabandhaḥ samāsataḥ

1,8.43

तस्याः स्वास्थ्येन ध्यानं च समाधिश् च विचारतः तत्रैकचित्तता ध्यानं प्रत्ययान्तरवर्जितम्

tasyāḥ svāsthyena dhyānaṃ ca samādhiś ca vicārataḥ tatraikacittatā dhyānaṃ pratyayāntaravarjitam

1,8.44

चिद्भासमर्थमात्रस्य देहशून्यमिव स्थितम् समाधिः सर्वहेतुश् च प्राणायाम इति स्मृतः

cidbhāsamarthamātrasya dehaśūnyamiva sthitam samādhiḥ sarvahetuś ca prāṇāyāma iti smṛtaḥ

1,8.45

प्राणः स्वदेहजो वायुर् यमस्तस्य निरोधनम् त्रिधा द्विजैर्यमः प्रोक्तो मन्दो मध्योत्तमस् तथा

prāṇaḥ svadehajo vāyur yamastasya nirodhanam tridhā dvijairyamaḥ prokto mando madhyottamas tathā

1,8.46

प्राणापाननिरोधस्तु प्राणायामः प्रकीर्तितः प्राणायामस्य मानं तु मात्राद्वादशकं स्मृतम्

prāṇāpānanirodhastu prāṇāyāmaḥ prakīrtitaḥ prāṇāyāmasya mānaṃ tu mātrādvādaśakaṃ smṛtam

1,8.47

नीचो द्वादशमात्रस्तु उद्धातो द्वादशः स्मृतः मध्यमस् तु द्विरुद्धातश् चतुर्विंशतिमात्रकः

nīco dvādaśamātrastu uddhāto dvādaśaḥ smṛtaḥ madhyamas tu dviruddhātaś caturviṃśatimātrakaḥ

1,8.48

मुख्यस्तु यस्त्रिरुद्धातः षट्त्रिंशन्मात्र उच्यते प्रस्वेदकम्पनोत्थानजनकश्च यथाक्रमम्

mukhyastu yastriruddhātaḥ ṣaṭtriṃśanmātra ucyate prasvedakampanotthānajanakaśca yathākramam

1,8.49

आनन्दोद्भवयोगार्थं निद्राघूर्णिस्तथैव च रोमाञ्चध्वनिसंविद्धस्वाङ्गमोटनकम्पनम्

ānandodbhavayogārthaṃ nidrāghūrṇistathaiva ca romāñcadhvanisaṃviddhasvāṅgamoṭanakampanam

1,8.50

भ्रमणं स्वेदजन्या सा संविन्मूर्छा भवेद्यदा तदोत्तमोत्तमः प्रोक्तः प्राणायामः सुशोभनः

bhramaṇaṃ svedajanyā sā saṃvinmūrchā bhavedyadā tadottamottamaḥ proktaḥ prāṇāyāmaḥ suśobhanaḥ

1,8.51

सगर्भो ऽगर्भ इत्युक्तः सजपो विजपः क्रमात् इभो वा शरभो वापि दुराधर्षो ऽथ केसरी

sagarbho 'garbha ityuktaḥ sajapo vijapaḥ kramāt ibho vā śarabho vāpi durādharṣo 'tha kesarī

1,8.52

गृहीतो दम्यमानस्तु यथास्वस्थस्तु जायते तथा समीरणो ऽस्वस्थो दुराधर्षश् च योगिनाम्

gṛhīto damyamānastu yathāsvasthastu jāyate tathā samīraṇo 'svastho durādharṣaś ca yoginām

1,8.53

न्यायतः सेव्यमानस्तु स एवं स्वस्थतां व्रजेत् यथैव मृगराङ्नागः शरभो वापि दुर्मदः

nyāyataḥ sevyamānastu sa evaṃ svasthatāṃ vrajet yathaiva mṛgarāṅnāgaḥ śarabho vāpi durmadaḥ

1,8.54

कालान्तरवशाद्योगाद् दम्यते परमादरात् तथा परिचयात्स्वास्थ्यं समत्वं चाधिगच्छति

kālāntaravaśādyogād damyate paramādarāt tathā paricayātsvāsthyaṃ samatvaṃ cādhigacchati

1,8.55

योगादभ्यसते यस्तु व्यसनं नैव जायते एवमभ्यस्यमानस्तु मुनेः प्राणो विनिर्दहेत्

yogādabhyasate yastu vyasanaṃ naiva jāyate evamabhyasyamānastu muneḥ prāṇo vinirdahet

1,8.56

मनोवाक्कायजान् दोषान् कर्तुर्देहं च रक्षति संयुक्तस्य तथा सम्यक् प्राणायामेन धीमतः

manovākkāyajān doṣān karturdehaṃ ca rakṣati saṃyuktasya tathā samyak prāṇāyāmena dhīmataḥ

1,8.57

दोषात्तस्माच्च नश्यन्ति निश्वासस्तेन जीर्यते प्राणायामेन सिध्यन्ति दिव्याः शान्त्यादयः क्रमात्

doṣāttasmācca naśyanti niśvāsastena jīryate prāṇāyāmena sidhyanti divyāḥ śāntyādayaḥ kramāt

1,8.58

शान्तिः प्रशान्तिर्दीप्तिश् च प्रसादश् च तथा क्रमात् आदौ चतुष्टयस्येह प्रोक्ता शान्तिरिह द्विजाः

śāntiḥ praśāntirdīptiś ca prasādaś ca tathā kramāt ādau catuṣṭayasyeha proktā śāntiriha dvijāḥ

1,8.59

सहजागन्तुकानां च पापानां शान्तिर् उच्यते प्रशान्तिः संयमः सम्यग् वचसामिति संस्मृता

sahajāgantukānāṃ ca pāpānāṃ śāntir ucyate praśāntiḥ saṃyamaḥ samyag vacasāmiti saṃsmṛtā

1,8.60

प्रकाशो दीप्तिरित्युक्तः सर्वतः सर्वदा द्विजाः सर्वेन्द्रियप्रसादस्तु बुद्धेर्वै मरुतामपि

prakāśo dīptirityuktaḥ sarvataḥ sarvadā dvijāḥ sarvendriyaprasādastu buddhervai marutāmapi

1,8.61

प्रसाद इति सम्प्रोक्तः स्वान्ते त्विह चतुष्टये प्राणो ऽपानः समानश् च उदानो व्यान एव च

prasāda iti samproktaḥ svānte tviha catuṣṭaye prāṇo 'pānaḥ samānaś ca udāno vyāna eva ca

1,8.62

नागः कूर्मस्तु कृकलो देवदत्तो धनंजयः एतेषां यः प्रसादस्तु मरुतामिति संस्मृतः

nāgaḥ kūrmastu kṛkalo devadatto dhanaṃjayaḥ eteṣāṃ yaḥ prasādastu marutāmiti saṃsmṛtaḥ

1,8.63

प्रयाणं कुरुते तस्माद् वायुः प्राण इति स्मृतः अपानयत्यपानस्तु आहारादीन् क्रमेण च

prayāṇaṃ kurute tasmād vāyuḥ prāṇa iti smṛtaḥ apānayatyapānastu āhārādīn krameṇa ca

1,8.64

व्यानो व्यानामयत्यङ्गं व्याध्यादीनां प्रकोपकः उद्वेजयति मर्माणि उदानो ऽयं प्रकीर्तितः

vyāno vyānāmayatyaṅgaṃ vyādhyādīnāṃ prakopakaḥ udvejayati marmāṇi udāno 'yaṃ prakīrtitaḥ

1,8.65

समं नयति गात्राणि समानः पञ्च वायवः उद्गारे नाग आख्यातः कूर्म उन्मीलने तु सः

samaṃ nayati gātrāṇi samānaḥ pañca vāyavaḥ udgāre nāga ākhyātaḥ kūrma unmīlane tu saḥ

1,8.66

कृकलः क्षुतकायैव देवदत्तो विजृम्भणे धनंजयो महाघोषः सर्वगः स मृते ऽपि हि

kṛkalaḥ kṣutakāyaiva devadatto vijṛmbhaṇe dhanaṃjayo mahāghoṣaḥ sarvagaḥ sa mṛte 'pi hi

1,8.67

इति यो दशवायूनां प्राणायामेन सिध्यति प्रसादो ऽस्य तुरीया तु संज्ञा विप्राश्चतुष्टये

iti yo daśavāyūnāṃ prāṇāyāmena sidhyati prasādo 'sya turīyā tu saṃjñā viprāścatuṣṭaye

1,8.68

विस्वरस्तु महान् प्रज्ञो मनो ब्रह्मा चितिः स्मृतिः ख्यातिः संवित्ततः पश्चाद् ईश्वरो मतिरेव च

visvarastu mahān prajño mano brahmā citiḥ smṛtiḥ khyātiḥ saṃvittataḥ paścād īśvaro matireva ca

1,8.69

बुद्धेरेताः द्विजाः संज्ञा महतः परिकीर्तिताः अस्या बुद्धेः प्रसादस्तु प्राणायामेन सिध्यति

buddheretāḥ dvijāḥ saṃjñā mahataḥ parikīrtitāḥ asyā buddheḥ prasādastu prāṇāyāmena sidhyati

1,8.70

विस्वरो विस्वरीभावो द्वंद्वानां मुनिसत्तमाः अग्रजः सर्वतत्त्वानां महान्यः परिमाणतः

visvaro visvarībhāvo dvaṃdvānāṃ munisattamāḥ agrajaḥ sarvatattvānāṃ mahānyaḥ parimāṇataḥ

1,8.71

यत्प्रमाणगुहा प्रज्ञा मनस्तु मनुते यतः बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच्च ब्रह्मा ब्रह्मविदांवराः

yatpramāṇaguhā prajñā manastu manute yataḥ bṛhattvād bṛṃhaṇatvācca brahmā brahmavidāṃvarāḥ

1,8.72

सर्वकर्माणि भोगार्थं यच्चिनोति चितिः स्मृता स्मरते यत्स्मृतिः सर्वं संविद्वै विन्दते यतः

sarvakarmāṇi bhogārthaṃ yaccinoti citiḥ smṛtā smarate yatsmṛtiḥ sarvaṃ saṃvidvai vindate yataḥ

1,8.73

ख्यायते यत्त्विति ख्यातिर् ज्ञानादिभिर् अनेकशः सर्वतत्त्वाधिपः सर्वं विजानाति यदीश्वरः

khyāyate yattviti khyātir jñānādibhir anekaśaḥ sarvatattvādhipaḥ sarvaṃ vijānāti yadīśvaraḥ

1,8.74

मनुते मन्यते यस्मान् मतिर्मतिमतांवराः अर्थं बोधयते यच्च बुध्यते बुद्धिरुच्यते

manute manyate yasmān matirmatimatāṃvarāḥ arthaṃ bodhayate yacca budhyate buddhirucyate

1,8.75

अस्या बुद्धेः प्रसादस्तु प्राणायामेन सिध्यति दोषान्विनिर्दहेत्सर्वान् प्राणायामादसौ यमी

asyā buddheḥ prasādastu prāṇāyāmena sidhyati doṣānvinirdahetsarvān prāṇāyāmādasau yamī

1,8.76

पातकं धारणाभिस्तु प्रत्याहारेण निर्दहेत् विषयान्विषवद्ध्यात्वा ध्यानेनानीश्वरान् गुणान्

pātakaṃ dhāraṇābhistu pratyāhāreṇa nirdahet viṣayānviṣavaddhyātvā dhyānenānīśvarān guṇān

1,8.77

समाधिना यतिश्रेष्ठाः प्रज्ञावृद्धिं विवर्धयेत् स्थानं लब्ध्वैव कुर्वीत योगाष्टाङ्गानि वै क्रमात्

samādhinā yatiśreṣṭhāḥ prajñāvṛddhiṃ vivardhayet sthānaṃ labdhvaiva kurvīta yogāṣṭāṅgāni vai kramāt

1,8.78

लब्ध्वासनानि विधिवद् योगसिद्ध्यर्थम् आत्मवित् आदेशकाले योगस्य दर्शनं हि न विद्यते

labdhvāsanāni vidhivad yogasiddhyartham ātmavit ādeśakāle yogasya darśanaṃ hi na vidyate

1,8.79

अग्न्यभ्यासे जले वापि शुष्कपर्णचये तथा जन्तुव्याप्ते श्मशाने च जीर्णगोष्ठे चतुष्पथे

agnyabhyāse jale vāpi śuṣkaparṇacaye tathā jantuvyāpte śmaśāne ca jīrṇagoṣṭhe catuṣpathe

1,8.80

सशब्दे सभये वापि चैत्यवल्मीकसंचये अशुभे दुर्जनाक्रान्ते मशकादिसमन्विते

saśabde sabhaye vāpi caityavalmīkasaṃcaye aśubhe durjanākrānte maśakādisamanvite

1,8.81

नाचरेद्देहबाधायां दौर्मनस्यादिसम्भवे सुगुप्ते तु शुभे रम्ये गुहायां पर्वतस्य तु

nācareddehabādhāyāṃ daurmanasyādisambhave sugupte tu śubhe ramye guhāyāṃ parvatasya tu

1,8.82

भवक्षेत्रे सुगुप्ते वा भवारामे वने ऽपि वा गृहे तु सुशुभे देशे विजने जन्तुवर्जिते

bhavakṣetre sugupte vā bhavārāme vane 'pi vā gṛhe tu suśubhe deśe vijane jantuvarjite

1,8.83

अत्यन्तनिर्मले सम्यक् सुप्रलिप्ते विचित्रिते दर्पणोदरसंकाशे कृष्णागरुसुधूपिते

atyantanirmale samyak supralipte vicitrite darpaṇodarasaṃkāśe kṛṣṇāgarusudhūpite

1,8.84

नानापुष्पसमाकीर्णे वितानोपरि शोभिते फलपल्लवमूलाढ्ये कुशपुष्पसमन्विते

nānāpuṣpasamākīrṇe vitānopari śobhite phalapallavamūlāḍhye kuśapuṣpasamanvite

1,8.85

समासनस्थो योगाङ्गान्य् अभ्यसेद्धृषितः स्वयम् प्रणिपत्य गुरुं पश्चाद् भवं देवीं विनायकम्

samāsanastho yogāṅgāny abhyaseddhṛṣitaḥ svayam praṇipatya guruṃ paścād bhavaṃ devīṃ vināyakam

1,8.86

योगीश्वरान् सशिष्यांश् च योगं युञ्जीत योगवित् आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्ममर्धासनं तु वा

yogīśvarān saśiṣyāṃś ca yogaṃ yuñjīta yogavit āsanaṃ svastikaṃ baddhvā padmamardhāsanaṃ tu vā

1,8.87

समजानुस् तथा धीमान् एकजानुरथापिवा समं दृढासनो भूत्वा संहृत्य चरणावुभौ

samajānus tathā dhīmān ekajānurathāpivā samaṃ dṛḍhāsano bhūtvā saṃhṛtya caraṇāvubhau

1,8.88

संवृतास्योपबद्धाक्ष उरो विष्टभ्य चाग्रतः पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस् तथा प्रजननं पुनः

saṃvṛtāsyopabaddhākṣa uro viṣṭabhya cāgrataḥ pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau rakṣaṃs tathā prajananaṃ punaḥ

1,8.89

किंचिदुन्नामितशिर दन्तैर्दन्तान्न संस्पृशेत् सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्

kiṃcidunnāmitaśira dantairdantānna saṃspṛśet samprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan

1,8.90

तमः प्रच्छाद्य रजसा रजः सत्त्वेन छादयेत् ततः सत्त्वस्थितो भूत्वा शिवध्यानं समभ्यसेत्

tamaḥ pracchādya rajasā rajaḥ sattvena chādayet tataḥ sattvasthito bhūtvā śivadhyānaṃ samabhyaset

1,8.91

ओंकारवाच्यं परमं शुद्धं दीपशिखाकृतिम् ध्यायेद्वै पुण्डरीकस्य कर्णिकायां समाहितः

oṃkāravācyaṃ paramaṃ śuddhaṃ dīpaśikhākṛtim dhyāyedvai puṇḍarīkasya karṇikāyāṃ samāhitaḥ

1,8.92

नाभेरधस्ताद्वा विद्वान् ध्यात्वा कमलमुत्तमम् त्र्यङ्गुले चाष्टकोणं वा पञ्चकोणमथापि वा

nābheradhastādvā vidvān dhyātvā kamalamuttamam tryaṅgule cāṣṭakoṇaṃ vā pañcakoṇamathāpi vā

1,8.93

त्रिकोणं च तथाग्नेयं सौम्यं सौरं स्वशक्तिभिः सौरं सौम्य तथाग्नेयम् अथ वानुक्रमेण तु

trikoṇaṃ ca tathāgneyaṃ saumyaṃ sauraṃ svaśaktibhiḥ sauraṃ saumya tathāgneyam atha vānukrameṇa tu

1,8.94

आग्नेयं च ततः सौरं सौम्यमेवं विधानतः अग्नेरधः प्रकल्प्यैवं धर्मादीनां चतुष्टयम्

āgneyaṃ ca tataḥ sauraṃ saumyamevaṃ vidhānataḥ agneradhaḥ prakalpyaivaṃ dharmādīnāṃ catuṣṭayam

1,8.95

गुणत्रयं क्रमेणैव मण्डलोपरि भावयेत् सत्त्वस्थं चिन्तयेद्रुद्रं स्वशक्त्या परिमण्डितम्

guṇatrayaṃ krameṇaiva maṇḍalopari bhāvayet sattvasthaṃ cintayedrudraṃ svaśaktyā parimaṇḍitam

1,8.96

नाभौ वाथ गले वापि भ्रूमध्ये वा यथाविधि ललाटफलिकायां वा मूर्ध्नि ध्यानं समाचरेत्

nābhau vātha gale vāpi bhrūmadhye vā yathāvidhi lalāṭaphalikāyāṃ vā mūrdhni dhyānaṃ samācaret

1,8.97

द्विदले षोडशारे वा द्वादशारे क्रमेण तु दशारे वा षडस्रे वा चतुरस्रे स्मरेच्छिवम्

dvidale ṣoḍaśāre vā dvādaśāre krameṇa tu daśāre vā ṣaḍasre vā caturasre smarecchivam

1,8.98

कनकाभे तथागारसंनिभे सुसिते ऽपि वा द्वादशादित्यसंकाशे चन्द्रबिम्बसमे ऽपि वा

kanakābhe tathāgārasaṃnibhe susite 'pi vā dvādaśādityasaṃkāśe candrabimbasame 'pi vā

1,8.99

विद्युत्कोटिनिभे स्थाने चिन्तयेत्परमेश्वरम् अग्निवर्णे ऽथवा विद्युद् वलयाभे समाहितः

vidyutkoṭinibhe sthāne cintayetparameśvaram agnivarṇe 'thavā vidyud valayābhe samāhitaḥ

1,8.100

वज्रकोटिप्रभे स्थाने पद्मरागनिभे ऽपि वा नीललोहितबिम्बे वा योगी ध्यानं समभ्यसेत्

vajrakoṭiprabhe sthāne padmarāganibhe 'pi vā nīlalohitabimbe vā yogī dhyānaṃ samabhyaset

1,8.101

महेश्वरं हृदि ध्यायेन् नाभिपद्मे सदाशिवम् चन्द्रचूडं ललाटे तु भ्रूमध्ये शंकरं स्वयम्

maheśvaraṃ hṛdi dhyāyen nābhipadme sadāśivam candracūḍaṃ lalāṭe tu bhrūmadhye śaṃkaraṃ svayam

1,8.102

दिव्ये च शाश्वतस्थाने शिवध्यानं समभ्यसेत् निर्मलं निष्कलं ब्रह्म सुशान्तं ज्ञानरूपिणम्

divye ca śāśvatasthāne śivadhyānaṃ samabhyaset nirmalaṃ niṣkalaṃ brahma suśāntaṃ jñānarūpiṇam

1,8.103

अलक्षणमनिर्देश्यम् अणोरल्पतरं शुभम् निरालम्बम् अतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

alakṣaṇamanirdeśyam aṇoralpataraṃ śubham nirālambam atarkyaṃ ca vināśotpattivarjitam

1,8.104

कैवल्यं चैव निर्वाणं निःश्रेयसम् अनुत्तमम् अमृतं चाक्षरं ब्रह्म ह्य् अपुनर्भवम् अद्भुतम्

kaivalyaṃ caiva nirvāṇaṃ niḥśreyasam anuttamam amṛtaṃ cākṣaraṃ brahma hy apunarbhavam adbhutam

1,8.105

महानन्दं परानन्दं योगानन्दमनामयम् हेयोपादेयरहितं सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं शिवम्

mahānandaṃ parānandaṃ yogānandamanāmayam heyopādeyarahitaṃ sūkṣmātsūkṣmataraṃ śivam

1,8.106

स्वयंवेद्यमवेद्यं तच् छिवं ज्ञानमयं परम् अतीन्द्रियम् अनाभासं परं तत्त्वं परात्परम्

svayaṃvedyamavedyaṃ tac chivaṃ jñānamayaṃ param atīndriyam anābhāsaṃ paraṃ tattvaṃ parātparam

1,8.107

सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं ध्यानगम्यं विचारतः अद्वयं तमसश्चैव परस्तात्संस्थितं परम्

sarvopādhivinirmuktaṃ dhyānagamyaṃ vicārataḥ advayaṃ tamasaścaiva parastātsaṃsthitaṃ param

1,8.108

मनस्येवं महादेवं हृत्पद्मे वापि चिन्तयेत् नाभौ सदाशिवं चापि सर्वदेवात्मकं विभुम्

manasyevaṃ mahādevaṃ hṛtpadme vāpi cintayet nābhau sadāśivaṃ cāpi sarvadevātmakaṃ vibhum

1,8.109

देहमध्ये शिवं देवं शुद्धज्ञानमयं विभुम् कन्यसेनैव मार्गेण चोद्घातेनापि शंकरम्

dehamadhye śivaṃ devaṃ śuddhajñānamayaṃ vibhum kanyasenaiva mārgeṇa codghātenāpi śaṃkaram

1,8.110

क्रमशः कन्यसेनैव मध्यमेनापि सुव्रतः उत्तमेनापि वै विद्वान् कुम्भकेन समभ्यसेत्

kramaśaḥ kanyasenaiva madhyamenāpi suvrataḥ uttamenāpi vai vidvān kumbhakena samabhyaset

1,8.111

द्वात्रिंशद् रेचयेद्धीमान् हृदि नाभौ समाहितः रेचकं पूरकं त्यक्त्वा कुम्भकं च द्विजोत्तमाः

dvātriṃśad recayeddhīmān hṛdi nābhau samāhitaḥ recakaṃ pūrakaṃ tyaktvā kumbhakaṃ ca dvijottamāḥ

1,8.112

साक्षात्समरसेनैव देहमध्ये स्मरेच्छिवम् एकीभावं समेत्यैवं तत्र यद्रससम्भवम्

sākṣātsamarasenaiva dehamadhye smarecchivam ekībhāvaṃ sametyaivaṃ tatra yadrasasambhavam

1,8.113

आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् साक्षात्समरसे स्थितः धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादश धारणम्

ānandaṃ brahmaṇo vidvān sākṣātsamarase sthitaḥ dhāraṇā dvādaśāyāmā dhyānaṃ dvādaśa dhāraṇam

1,8.114

ध्यानं द्वादशकं यावत् समाधिर् अभिधीयते अथवा ज्ञानिनां विप्राः सम्पर्कादेव जायते

dhyānaṃ dvādaśakaṃ yāvat samādhir abhidhīyate athavā jñānināṃ viprāḥ samparkādeva jāyate

1,8.115

प्रयत्नाद्वा तयोस्तुल्यं चिराद्वा ह्यचिराद्द्विजाः योगान्तरायास् तस्याथ जायन्ते युञ्जतः पुनः

prayatnādvā tayostulyaṃ cirādvā hyacirāddvijāḥ yogāntarāyās tasyātha jāyante yuñjataḥ punaḥ

1,8.116

नश्यन्त्य् अभ्यासतस् ते ऽपि प्रणिधानेन वै गुरोः

naśyanty abhyāsatas te 'pi praṇidhānena vai guroḥ

Chapter 1.9

1,9.1

आलस्यं प्रथमं पश्चाद् व्याधिपीडा प्रजायते प्रमादः संशयस्थाने चित्तस्येहानवस्थितिः

ālasyaṃ prathamaṃ paścād vyādhipīḍā prajāyate pramādaḥ saṃśayasthāne cittasyehānavasthitiḥ

1,9.2

अश्रद्धादर्शनं भ्रान्तिर् दुःखं च त्रिविधं ततः दौर्मनस्यमयोग्येषु विषयेषु च योग्यता

aśraddhādarśanaṃ bhrāntir duḥkhaṃ ca trividhaṃ tataḥ daurmanasyamayogyeṣu viṣayeṣu ca yogyatā

1,9.3

दशधाभिप्रजायन्ते मुनेर्योगान्तरायकाः आलस्यं चाप्रवृत्तिश् च गुरुत्वात्कायचित्तयोः

daśadhābhiprajāyante muneryogāntarāyakāḥ ālasyaṃ cāpravṛttiś ca gurutvātkāyacittayoḥ

1,9.4

व्याधयो धातुवैषम्यात् कर्मजा दोषजास् तथा प्रमादस्तु समाधेस्तु साधनानाम् अभावनम्

vyādhayo dhātuvaiṣamyāt karmajā doṣajās tathā pramādastu samādhestu sādhanānām abhāvanam

1,9.5

इदं वेत्युभयस्पृक्तं विज्ञानं स्थानसंशयः अनवस्थितचित्तत्वम् अप्रतिष्ठा हि योगिनः

idaṃ vetyubhayaspṛktaṃ vijñānaṃ sthānasaṃśayaḥ anavasthitacittatvam apratiṣṭhā hi yoginaḥ

1,9.6

लब्धायामपि भूमौ च चित्तस्य भवबन्धनात् अश्रद्धाभावरहिता वृत्तिर्वै साधनेषु च

labdhāyāmapi bhūmau ca cittasya bhavabandhanāt aśraddhābhāvarahitā vṛttirvai sādhaneṣu ca

1,9.7

साध्ये चित्तस्य हि गुरौ ज्ञानाचारशिवादिषु विपर्ययज्ञानमिति भ्रान्तिदर्शनम् उच्यते

sādhye cittasya hi gurau jñānācāraśivādiṣu viparyayajñānamiti bhrāntidarśanam ucyate

1,9.8

अनात्मन्यात्मविज्ञानम् अज्ञानात्तस्य संनिधौ दुःखमाध्यात्मिकं प्रोक्तं तथा चैवाधिभौतिकम्

anātmanyātmavijñānam ajñānāttasya saṃnidhau duḥkhamādhyātmikaṃ proktaṃ tathā caivādhibhautikam

1,9.9

आधिदैविकमित्युक्तं त्रिविधं सहजं पुनः इच्छाविघातात्संक्षोभश् चेतसस्तदुदाहृतम्

ādhidaivikamityuktaṃ trividhaṃ sahajaṃ punaḥ icchāvighātātsaṃkṣobhaś cetasastadudāhṛtam

1,9.10

दौर्मनस्यं निरोद्धव्यं वैराग्येण परेण तु तमसा रजसा चैव संस्पृष्टं दुर्मनः स्मृतम्

daurmanasyaṃ niroddhavyaṃ vairāgyeṇa pareṇa tu tamasā rajasā caiva saṃspṛṣṭaṃ durmanaḥ smṛtam

1,9.11

तदा मनसि संजातं दौर्मनस्यमिति स्मृतम् हठात्स्वीकरणं कृत्वा योग्यायोग्यविवेकतः

tadā manasi saṃjātaṃ daurmanasyamiti smṛtam haṭhātsvīkaraṇaṃ kṛtvā yogyāyogyavivekataḥ

1,9.12

विषयेषु विचित्रेषु जन्तोर्विषयलोलता अन्तराया इति ख्याता योगस्यैते हि योगिनाम्

viṣayeṣu vicitreṣu jantorviṣayalolatā antarāyā iti khyātā yogasyaite hi yoginām

1,9.13

अत्यन्तोत्साहयुक्तस्य नश्यन्ति न च संशयः प्रनष्टेष्वन्तरायेषु द्विजाः पश्चाद्धि योगिनः

atyantotsāhayuktasya naśyanti na ca saṃśayaḥ pranaṣṭeṣvantarāyeṣu dvijāḥ paścāddhi yoginaḥ

1,9.14

उपसर्गाः प्रवर्तन्ते सर्वे ते ऽसिद्धिसूचकाः प्रतिभा प्रथमा सिद्धिर् द्वितीया श्रवणा स्मृता

upasargāḥ pravartante sarve te 'siddhisūcakāḥ pratibhā prathamā siddhir dvitīyā śravaṇā smṛtā

1,9.15

वार्त्ता तृतीया विप्रेन्द्रास् तुरीया चेह दर्शना आस्वादा पञ्चमी प्रोक्ता वेदना षष्ठिका स्मृता

vārttā tṛtīyā viprendrās turīyā ceha darśanā āsvādā pañcamī proktā vedanā ṣaṣṭhikā smṛtā

1,9.16

स्वल्पषट्सिद्धिसंत्यागात् सिद्धिदाः सिद्धयो मुनेः प्रतिभा प्रतिभावृतिः प्रतिभाव इति स्थितिः

svalpaṣaṭsiddhisaṃtyāgāt siddhidāḥ siddhayo muneḥ pratibhā pratibhāvṛtiḥ pratibhāva iti sthitiḥ

1,9.17

बुद्धिर्विवेचना वेद्यं बुध्यते बुद्धिरुच्यते सूक्ष्मे व्यवहिते ऽतीते विप्रकृष्टे त्वनागते

buddhirvivecanā vedyaṃ budhyate buddhirucyate sūkṣme vyavahite 'tīte viprakṛṣṭe tvanāgate

1,9.18

सर्वत्र सर्वदा ज्ञानं प्रतिभानुक्रमेण तु श्रवणात्सर्वशब्दानाम् अप्रयत्नेन योगिनः

sarvatra sarvadā jñānaṃ pratibhānukrameṇa tu śravaṇātsarvaśabdānām aprayatnena yoginaḥ

1,9.19

ह्रस्वदीर्घप्लुतादीनां गुह्यानां श्रवणादपि स्पर्शस्याधिगमो यस् तु वेदना तूपपादिता

hrasvadīrghaplutādīnāṃ guhyānāṃ śravaṇādapi sparśasyādhigamo yas tu vedanā tūpapāditā

1,9.20

दर्शनाद्दिव्यरूपाणां दर्शनं चाप्रयत्नतः संविद्दिव्यरसे तस्मिन्न् आस्वादो ह्यप्रयत्नतः

darśanāddivyarūpāṇāṃ darśanaṃ cāprayatnataḥ saṃviddivyarase tasminn āsvādo hyaprayatnataḥ

1,9.21

वार्त्ता च दिव्यगन्धानां तन्मात्रा बुद्धिसंविदा विन्दन्ते योगिनस्तस्माद् आब्रह्मभुवनं द्विजाः

vārttā ca divyagandhānāṃ tanmātrā buddhisaṃvidā vindante yoginastasmād ābrahmabhuvanaṃ dvijāḥ

1,9.22

जगत्यस्मिन् हि देहस्थं चतुःषष्टिगुणं समम् औपसर्गिकम् एतेषु गुणेषु गुणितं द्विजाः

jagatyasmin hi dehasthaṃ catuḥṣaṣṭiguṇaṃ samam aupasargikam eteṣu guṇeṣu guṇitaṃ dvijāḥ

1,9.23

संत्याज्यं सर्वथा सर्वम् औपसर्गिकमात्मनः पैशाचे पार्थिवं चाप्यं राक्षसानां पुरे द्विजाः

saṃtyājyaṃ sarvathā sarvam aupasargikamātmanaḥ paiśāce pārthivaṃ cāpyaṃ rākṣasānāṃ pure dvijāḥ

1,9.24

याक्षे तु तैजसं प्रोक्तं गान्धर्वे श्वसनात्मकम् ऐन्द्रे व्योमात्मकं सर्वं सौम्ये चैव तु मानसम्

yākṣe tu taijasaṃ proktaṃ gāndharve śvasanātmakam aindre vyomātmakaṃ sarvaṃ saumye caiva tu mānasam

1,9.25

प्राजापत्ये त्वहङ्कारं ब्राह्मे बोधमनुत्तमम् आद्ये चाष्टौ द्वितीये च तथा षोडशरूपकम्

prājāpatye tvahaṅkāraṃ brāhme bodhamanuttamam ādye cāṣṭau dvitīye ca tathā ṣoḍaśarūpakam

1,9.26

चतुर्विंशत्तृतीये तु द्वात्रिंशच्च चतुर्थके चत्वारिंशत् पञ्चमे तु भूतमात्रात्मकं स्मृतम्

caturviṃśattṛtīye tu dvātriṃśacca caturthake catvāriṃśat pañcame tu bhūtamātrātmakaṃ smṛtam

1,9.27

गन्धो रसस् तथा रूपं शब्दः स्पर्शस्तथैव च प्रत्येकमष्टधा सिद्धं पञ्चमे तच्छतक्रतोः

gandho rasas tathā rūpaṃ śabdaḥ sparśastathaiva ca pratyekamaṣṭadhā siddhaṃ pañcame tacchatakratoḥ

1,9.28

तथाष्टचत्वारिंशच् च षट्पञ्चाशत्तथैव च चतुःषष्टिगुणं ब्राह्मं लभते द्विजसत्तमाः

tathāṣṭacatvāriṃśac ca ṣaṭpañcāśattathaiva ca catuḥṣaṣṭiguṇaṃ brāhmaṃ labhate dvijasattamāḥ

1,9.29

औपसर्गिकम् आ ब्रह्म भुवनेषु परित्यजेत् लोकेष्वालोक्य योगेन योगवित्परमं सुखम्

aupasargikam ā brahma bhuvaneṣu parityajet lokeṣvālokya yogena yogavitparamaṃ sukham

1,9.30

स्थूलता ह्रस्वता बाल्यं वार्धक्यं यौवनं तथा नानाजातिस्वरूपं च चतुर्भिर् देहधारणम्

sthūlatā hrasvatā bālyaṃ vārdhakyaṃ yauvanaṃ tathā nānājātisvarūpaṃ ca caturbhir dehadhāraṇam

1,9.31

पार्थिवांशं विना नित्यं सुरभिर् गन्धसंयुतः एतदष्टगुणं प्रोक्तम् ऐश्वर्यं पार्थिवं महत्

pārthivāṃśaṃ vinā nityaṃ surabhir gandhasaṃyutaḥ etadaṣṭaguṇaṃ proktam aiśvaryaṃ pārthivaṃ mahat

1,9.32

जले निवसनं यद्वद् भूम्यामिव विनिर्गमः इच्छेच्छक्तः स्वयं पातुं समुद्रमपि नातुरः

jale nivasanaṃ yadvad bhūmyāmiva vinirgamaḥ icchecchaktaḥ svayaṃ pātuṃ samudramapi nāturaḥ

1,9.33

यत्रेच्छति जगत्यस्मिंस् तत्रास्य जलदर्शनम् यद्यद्वस्तु समादाय भोक्तुमिच्छति कामतः

yatrecchati jagatyasmiṃs tatrāsya jaladarśanam yadyadvastu samādāya bhoktumicchati kāmataḥ

1,9.34

तत्तद्रसान्वितं तस्य त्रयाणां देहधारणम् भाण्डं विनाथ हस्तेन जलपिण्डस्य धारणम्

tattadrasānvitaṃ tasya trayāṇāṃ dehadhāraṇam bhāṇḍaṃ vinātha hastena jalapiṇḍasya dhāraṇam

1,9.35

अव्रणत्वं शरीरस्य पार्थिवेन समन्वितम् एतत् षोडशकं प्रोक्तम् आप्यमैश्वर्यमुत्तमम्

avraṇatvaṃ śarīrasya pārthivena samanvitam etat ṣoḍaśakaṃ proktam āpyamaiśvaryamuttamam

1,9.36

देहादग्निविनिर्माणं तत्तापभयवर्जितम् लोकं दग्धमपीहान्यद् अदग्धं स्वविधानतः

dehādagnivinirmāṇaṃ tattāpabhayavarjitam lokaṃ dagdhamapīhānyad adagdhaṃ svavidhānataḥ

1,9.37

जलमध्ये हुतवहं चाधाय परिरक्षणम् अग्निनिग्रहणं हस्ते स्मृतिमात्रेण चागमः

jalamadhye hutavahaṃ cādhāya parirakṣaṇam agninigrahaṇaṃ haste smṛtimātreṇa cāgamaḥ

1,9.38

भस्मीभूतविनिर्माणं यथापूर्वं सकामतः द्वाभ्यां रूपविनिष्पत्तिर् विना तैस्त्रिभिर् आत्मनः

bhasmībhūtavinirmāṇaṃ yathāpūrvaṃ sakāmataḥ dvābhyāṃ rūpaviniṣpattir vinā taistribhir ātmanaḥ

1,9.39

चतुर्विंशात्मकं ह्येतत् तैजसं मुनिपुङ्गवाः मनोगतित्वं भूतानाम् अन्तर्निवसनं तथा

caturviṃśātmakaṃ hyetat taijasaṃ munipuṅgavāḥ manogatitvaṃ bhūtānām antarnivasanaṃ tathā

1,9.40

पर्वतादिमहाभारस्कन्धेनोद्वहनं पुनः लघुत्वं च गुरुत्वं च पाणिभ्यां वायुधारणम्

parvatādimahābhāraskandhenodvahanaṃ punaḥ laghutvaṃ ca gurutvaṃ ca pāṇibhyāṃ vāyudhāraṇam

1,9.41

अङ्गुल्यग्रनिघातेन भूमेः सर्वत्र कंपनम् एकेन देहनिष्पत्तिर् वातैश्वर्यं स्मृतं बुधैः

aṅgulyagranighātena bhūmeḥ sarvatra kaṃpanam ekena dehaniṣpattir vātaiśvaryaṃ smṛtaṃ budhaiḥ

1,9.42

छायाविहीननिष्पत्तिर् इन्द्रियाणां च दर्शनम् आकाशगमनं नित्यम् इन्द्रियार्थैः समन्वितम्

chāyāvihīnaniṣpattir indriyāṇāṃ ca darśanam ākāśagamanaṃ nityam indriyārthaiḥ samanvitam

1,9.43

दूरे च शब्दग्रहणं सर्वशब्दावगाहनम् तन्मात्रलिङ्गग्रहणं सर्वप्राणिनिदर्शनम्

dūre ca śabdagrahaṇaṃ sarvaśabdāvagāhanam tanmātraliṅgagrahaṇaṃ sarvaprāṇinidarśanam

1,9.44

ऐन्द्रम् ऐश्वर्यम् इत्युक्तम् एतैरुक्तः पुरातनः यथाकामोपलब्धिश् च यथाकामविनिर्गमः

aindram aiśvaryam ityuktam etairuktaḥ purātanaḥ yathākāmopalabdhiś ca yathākāmavinirgamaḥ

1,9.45

सर्वत्राभिभवश्चैव सर्वगुह्यनिदर्शनम् कामानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम्

sarvatrābhibhavaścaiva sarvaguhyanidarśanam kāmānurūpanirmāṇaṃ vaśitvaṃ priyadarśanam

1,9.46

संसारदर्शनं चैव मानसं गुणलक्षणम् छेदनं ताडनं बन्धं संसारपरिवर्तनम्

saṃsāradarśanaṃ caiva mānasaṃ guṇalakṣaṇam chedanaṃ tāḍanaṃ bandhaṃ saṃsāraparivartanam

1,9.47

सर्वभूतप्रसादश् च मृत्युकालजयस् तथा प्राजापत्यमिदं प्रोक्तम् आहङ्कारिकमुत्तमम्

sarvabhūtaprasādaś ca mṛtyukālajayas tathā prājāpatyamidaṃ proktam āhaṅkārikamuttamam

1,9.48

अकारणजगत्सृष्टिस् तथानुग्रह एव च प्रलयश्चाधिकारश् च लोकवृत्तप्रवर्तनम्

akāraṇajagatsṛṣṭis tathānugraha eva ca pralayaścādhikāraś ca lokavṛttapravartanam

1,9.49

असादृश्यमिदं व्यक्तं निर्माणं च पृथक्पृथक् संसारस्य च कर्तृत्वं ब्राह्मम् एतद् अनुत्तमम्

asādṛśyamidaṃ vyaktaṃ nirmāṇaṃ ca pṛthakpṛthak saṃsārasya ca kartṛtvaṃ brāhmam etad anuttamam

1,9.50

एतावत्तत्त्वमित्युक्तं प्राधान्यं वैष्णवं पदम् ब्रह्मणा तद्गुणं शक्यं वेत्तुमन्यैर्न शक्यते

etāvattattvamityuktaṃ prādhānyaṃ vaiṣṇavaṃ padam brahmaṇā tadguṇaṃ śakyaṃ vettumanyairna śakyate

1,9.51

विद्यते तत्परं शैवं विष्णुना नावगम्यते असंख्येयगुणं शुद्धं को जानीयाच्छिवात्मकम्

vidyate tatparaṃ śaivaṃ viṣṇunā nāvagamyate asaṃkhyeyaguṇaṃ śuddhaṃ ko jānīyācchivātmakam

1,9.52

व्युत्थाने सिद्धयश्चैता ह्य् उपसर्गाश् च कीर्तिताः निरोद्धव्याः प्रयत्नेन वैराग्येण परेण तु

vyutthāne siddhayaścaitā hy upasargāś ca kīrtitāḥ niroddhavyāḥ prayatnena vairāgyeṇa pareṇa tu

1,9.53

नाशातिशयतां ज्ञात्वा विषयेषु भयेषु च अश्रद्धया त्यजेत्सर्वं विरक्त इति कीर्तितः

nāśātiśayatāṃ jñātvā viṣayeṣu bhayeṣu ca aśraddhayā tyajetsarvaṃ virakta iti kīrtitaḥ

1,9.54

वैतृष्ण्यं पुरुषे ख्यातं गुणवैतृष्ण्यमुच्यते वैराग्येणैव संत्याज्याः सिद्धयश्चौपसर्गिकाः

vaitṛṣṇyaṃ puruṣe khyātaṃ guṇavaitṛṣṇyamucyate vairāgyeṇaiva saṃtyājyāḥ siddhayaścaupasargikāḥ

1,9.55

औपसर्गिकम् आ ब्रह्मभुवनेषु परित्यजेत् निरुध्यैव त्यजेत्सर्वं प्रसीदति महेश्वरः

aupasargikam ā brahmabhuvaneṣu parityajet nirudhyaiva tyajetsarvaṃ prasīdati maheśvaraḥ

1,9.56

प्रसन्ने विमला मुक्तिर् वैराग्येण परेण वै अथवानुग्रहार्थं च लीलार्थं वा तदा मुनिः

prasanne vimalā muktir vairāgyeṇa pareṇa vai athavānugrahārthaṃ ca līlārthaṃ vā tadā muniḥ

1,9.57

अनिरुध्य विचेष्टेद्यः सो ऽप्येवं हि सुखी भवेत् क्वचिद्भूमिं परित्यज्य ह्य् आकाशे क्रीडते श्रिया

anirudhya viceṣṭedyaḥ so 'pyevaṃ hi sukhī bhavet kvacidbhūmiṃ parityajya hy ākāśe krīḍate śriyā

1,9.58

उद्गिरेच्च क्वचिद्वेदान् सूक्ष्मानर्थान् समासतः क्वचिच्छ्रुते तदर्थेन श्लोकबन्धं करोति सः

udgirecca kvacidvedān sūkṣmānarthān samāsataḥ kvacicchrute tadarthena ślokabandhaṃ karoti saḥ

1,9.59

क्वचिद्दण्डकबन्धं तु कुर्याद्बन्धं सहस्रशः मृगपक्षिसमूहस्य रुतज्ञानं च विन्दति

kvaciddaṇḍakabandhaṃ tu kuryādbandhaṃ sahasraśaḥ mṛgapakṣisamūhasya rutajñānaṃ ca vindati

1,9.60

ब्रह्माद्यं स्थावरान्तं च हस्तामलकवद्भवेत् बहुनात्र किमुक्तेन विज्ञानानि सहस्रशः

brahmādyaṃ sthāvarāntaṃ ca hastāmalakavadbhavet bahunātra kimuktena vijñānāni sahasraśaḥ

1,9.61

उत्पद्यन्ते मुनिश्रेष्ठा मुनेस्तस्य महात्मनः अभ्यासेनैव विज्ञानं विशुद्धं च स्थिरं भवेत्

utpadyante muniśreṣṭhā munestasya mahātmanaḥ abhyāsenaiva vijñānaṃ viśuddhaṃ ca sthiraṃ bhavet

1,9.62

तेजोरूपाणि सर्वाणि सर्वं पश्यति योगवित् देवबिम्बान्यनेकानि विमानानि सहस्रशः

tejorūpāṇi sarvāṇi sarvaṃ paśyati yogavit devabimbānyanekāni vimānāni sahasraśaḥ

1,9.63

पश्यति ब्रह्मविष्ण्विन्द्रयमाग्निवरुणादिकान् ग्रहनक्षत्रताराश् च भुवनानि सहस्रशः

paśyati brahmaviṣṇvindrayamāgnivaruṇādikān grahanakṣatratārāś ca bhuvanāni sahasraśaḥ

1,9.64

पातालतलसंस्थाश् च समाधिस्थः स पश्यति आत्मविद्याप्रदीपेन स्वस्थेनाचलनेन तु

pātālatalasaṃsthāś ca samādhisthaḥ sa paśyati ātmavidyāpradīpena svasthenācalanena tu

1,9.65

प्रसादामृतपूर्णेन सत्त्वपात्रस्थितेन तु तमो निहत्य पुरुषः पश्यति ह्यात्मनीश्वरम्

prasādāmṛtapūrṇena sattvapātrasthitena tu tamo nihatya puruṣaḥ paśyati hyātmanīśvaram

1,9.66

तस्य प्रसादाद्धर्मश् च ऐश्वर्यं ज्ञानमेव च वैराग्यमपवर्गश् च नात्र कार्या विचारणा

tasya prasādāddharmaś ca aiśvaryaṃ jñānameva ca vairāgyamapavargaś ca nātra kāryā vicāraṇā

1,9.67

न शक्यो विस्तरो वक्तुं वर्षाणामयुतैरपि योगे पाशुपते निष्ठा स्थातव्यं च मुनीश्वराः

na śakyo vistaro vaktuṃ varṣāṇāmayutairapi yoge pāśupate niṣṭhā sthātavyaṃ ca munīśvarāḥ

Chapter 1.10

1,10.1

सतां जितात्मनां साक्षाद् द्विजातीनां द्विजोत्तमाः धर्मज्ञानां च साधूनाम् आचार्याणां शिवात्मनाम्

satāṃ jitātmanāṃ sākṣād dvijātīnāṃ dvijottamāḥ dharmajñānāṃ ca sādhūnām ācāryāṇāṃ śivātmanām

1,10.2

दयावतां द्विजश्रेष्ठास् तथा चैव तपस्विनाम् संन्यासिनां विरक्तानां ज्ञानिनां वशगात्मनाम्

dayāvatāṃ dvijaśreṣṭhās tathā caiva tapasvinām saṃnyāsināṃ viraktānāṃ jñānināṃ vaśagātmanām

1,10.3

दानिनां चैव दान्तानां त्रयाणां सत्यवादिनाम् अलुब्धानां सयोगानां श्रुतिस्मृतिविदां द्विजाः

dānināṃ caiva dāntānāṃ trayāṇāṃ satyavādinām alubdhānāṃ sayogānāṃ śrutismṛtividāṃ dvijāḥ

1,10.4

श्रौतस्मार्ताविरुद्धानां प्रसीदति महेश्वरः सदिति ब्रह्मणः शब्दस् तदन्ते ये लभन्त्युत

śrautasmārtāviruddhānāṃ prasīdati maheśvaraḥ saditi brahmaṇaḥ śabdas tadante ye labhantyuta

1,10.5

सायुज्यं ब्रह्मणो याति तेन सन्तः प्रचक्षते दशात्मके ये विषये साधने चाष्टलक्षणे

sāyujyaṃ brahmaṇo yāti tena santaḥ pracakṣate daśātmake ye viṣaye sādhane cāṣṭalakṣaṇe

1,10.6

न क्रुध्यन्ति न हृष्यन्ति जितात्मानस्तु ते स्मृताः सामान्येषु च द्रव्येषु तथा वैशेषिकेषु च

na krudhyanti na hṛṣyanti jitātmānastu te smṛtāḥ sāmānyeṣu ca dravyeṣu tathā vaiśeṣikeṣu ca

1,10.7

ब्रह्मक्षत्रविशो यस्माद् युक्तास्तस्माद्द्विजातयः वर्णाश्रमेषु युक्तस्य स्वर्गादिसुखकारिणः

brahmakṣatraviśo yasmād yuktāstasmāddvijātayaḥ varṇāśrameṣu yuktasya svargādisukhakāriṇaḥ

1,10.8

श्रौतस्मार्तस्य धर्मस्य ज्ञानाद्धर्मज्ञ उच्यते विद्यायाः साधनात्साधुब्रह्मचारी गुरोर्हितः

śrautasmārtasya dharmasya jñānāddharmajña ucyate vidyāyāḥ sādhanātsādhubrahmacārī gurorhitaḥ

1,10.9

क्रियाणां साधनाच्चैव गृहस्थः साधुरुच्यते साधनात्तपसो ऽरण्ये साधुर्वैखानसः स्मृतः

kriyāṇāṃ sādhanāccaiva gṛhasthaḥ sādhurucyate sādhanāttapaso 'raṇye sādhurvaikhānasaḥ smṛtaḥ

1,10.10

यतमानो यतिः साधुः स्मृतो योगस्य साधनात् एवमाश्रमधर्माणां साधनात्साधवः स्मृताः

yatamāno yatiḥ sādhuḥ smṛto yogasya sādhanāt evamāśramadharmāṇāṃ sādhanātsādhavaḥ smṛtāḥ

1,10.11

गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थो यतिस् तथा धर्माधर्माविह प्रोक्तौ शब्दावेतौ क्रियात्मकौ

gṛhastho brahmacārī ca vānaprastho yatis tathā dharmādharmāviha proktau śabdāvetau kriyātmakau

1,10.12

कुशलाकुशलं कर्म धर्माधर्माविति स्मृतौ धारणार्थे महान् ह्य् एष धर्मशब्दः प्रकीर्तितः

kuśalākuśalaṃ karma dharmādharmāviti smṛtau dhāraṇārthe mahān hy eṣa dharmaśabdaḥ prakīrtitaḥ

1,10.13

अधारणे महत्त्वे च अधर्म इति चोच्यते अत्रेष्टप्रापको धर्म आचार्यैरुपदिश्यते

adhāraṇe mahattve ca adharma iti cocyate atreṣṭaprāpako dharma ācāryairupadiśyate

1,10.14

अधर्मश्चानिष्टफलो ह्य् आचार्यैरुपदिश्यते वृद्धाश्चालोलुपाश्चैव आत्मवन्तो ह्यदाम्भिकाः

adharmaścāniṣṭaphalo hy ācāryairupadiśyate vṛddhāścālolupāścaiva ātmavanto hyadāmbhikāḥ

1,10.15

सम्यग्विनीता ऋजवस् तानाचार्यान् प्रचक्षते स्वयमाचरते यस्माद् आचारे स्थापयत्यपि

samyagvinītā ṛjavas tānācāryān pracakṣate svayamācarate yasmād ācāre sthāpayatyapi

1,10.16

आचिनोति च शास्त्रार्थान् आचार्यस्तेन चोच्यते विज्ञेयं श्रवणाच्छ्रौतं स्मरणात्स्मार्तमुच्यते

ācinoti ca śāstrārthān ācāryastena cocyate vijñeyaṃ śravaṇācchrautaṃ smaraṇātsmārtamucyate

1,10.17

इज्या वेदात्मकं श्रौतं स्मार्तं वर्णाश्रमात्मकम् दृष्ट्वानुरूपमर्थं यः पृष्टो नैवापि गूहति

ijyā vedātmakaṃ śrautaṃ smārtaṃ varṇāśramātmakam dṛṣṭvānurūpamarthaṃ yaḥ pṛṣṭo naivāpi gūhati

1,10.18

यथादृष्टप्रवादस्तु सत्यं लैङ्गे ऽत्र पठ्यते ब्रह्मचर्यं तथा मौनं निराहारत्वमेव च

yathādṛṣṭapravādastu satyaṃ laiṅge 'tra paṭhyate brahmacaryaṃ tathā maunaṃ nirāhāratvameva ca

1,10.19

अहिंसा सर्वतः शान्तिस् तप इत्यभिधीयते आत्मवत् सर्वभूतेषु यो हितायाहिताय च

ahiṃsā sarvataḥ śāntis tapa ityabhidhīyate ātmavat sarvabhūteṣu yo hitāyāhitāya ca

1,10.20

वर्तते त्वसकृद्वृत्तिः कृत्स्ना ह्येषा दया स्मृता यद्यदिष्टतमं द्रव्यं न्यायेनैवागतं क्रमात्

vartate tvasakṛdvṛttiḥ kṛtsnā hyeṣā dayā smṛtā yadyadiṣṭatamaṃ dravyaṃ nyāyenaivāgataṃ kramāt

1,10.21

तत्तद्गुणवते देयं दातुस्तद्दानलक्षणम् दानं त्रिविधमित्येतत् कनिष्ठज्येष्ठमध्यमम्

tattadguṇavate deyaṃ dātustaddānalakṣaṇam dānaṃ trividhamityetat kaniṣṭhajyeṣṭhamadhyamam

1,10.22

कारुण्यात्सर्वभूतेभ्यः संविभागस्तु मध्यमः श्रुतिस्मृतिभ्यां विहितो धर्मो वर्णाश्रमात्मकः

kāruṇyātsarvabhūtebhyaḥ saṃvibhāgastu madhyamaḥ śrutismṛtibhyāṃ vihito dharmo varṇāśramātmakaḥ

1,10.23

शिष्टाचाराविरुद्धश् च स धर्मः साधुरुच्यते मायाकर्मफलत्यागी शिवात्मा परिकीर्तितः

śiṣṭācārāviruddhaś ca sa dharmaḥ sādhurucyate māyākarmaphalatyāgī śivātmā parikīrtitaḥ

1,10.24

निवृत्तः सर्वसङ्गेभ्यो युक्तो योगी प्रकीर्तितः असक्तो भयतो यस्तु विषयेषु विचार्य च

nivṛttaḥ sarvasaṅgebhyo yukto yogī prakīrtitaḥ asakto bhayato yastu viṣayeṣu vicārya ca

1,10.25

अलुब्धः संयमी प्रोक्तः प्रार्थितो ऽपि समन्ततः आत्मार्थं वा परार्थं वा इन्द्रियाणीह यस्य वै

alubdhaḥ saṃyamī proktaḥ prārthito 'pi samantataḥ ātmārthaṃ vā parārthaṃ vā indriyāṇīha yasya vai

1,10.26

न मिथ्या सम्प्रवर्तन्ते शमस्यैव तु लक्षणम् अनुद्विग्नो ह्यनिष्टेषु तथेष्टान्नाभिनन्दति

na mithyā sampravartante śamasyaiva tu lakṣaṇam anudvigno hyaniṣṭeṣu tatheṣṭānnābhinandati

1,10.27

प्रीतितापविषादेभ्यो विनिवृत्तिर्विरक्तता संन्यासः कर्मणां न्यासः कृतानामकृतैः सह

prītitāpaviṣādebhyo vinivṛttirviraktatā saṃnyāsaḥ karmaṇāṃ nyāsaḥ kṛtānāmakṛtaiḥ saha

1,10.28

कुशलाकुशलानां तु प्रहाणं न्यास उच्यते अव्यक्ताद्यविशेषान्ते विकारे ऽस्मिन्नचेतने

kuśalākuśalānāṃ tu prahāṇaṃ nyāsa ucyate avyaktādyaviśeṣānte vikāre 'sminnacetane

1,10.29

चेतनाचेतनान्यत्वविज्ञानं ज्ञानमुच्यते एवं तु ज्ञानयुक्तस्य श्रद्धायुक्तस्य शङ्करः

cetanācetanānyatvavijñānaṃ jñānamucyate evaṃ tu jñānayuktasya śraddhāyuktasya śaṅkaraḥ

1,10.30

प्रसीदति न संदेहो धर्मश्चायं द्विजोत्तमाः किं तु गुह्यतमं वक्ष्ये सर्वत्र परमेश्वरे

prasīdati na saṃdeho dharmaścāyaṃ dvijottamāḥ kiṃ tu guhyatamaṃ vakṣye sarvatra parameśvare

1,10.31

भवे भक्तिर्न संदेहस् तया युक्तो विमुच्यते अयोग्यस्यापि भगवान् भक्तस्य परमेश्वरः

bhave bhaktirna saṃdehas tayā yukto vimucyate ayogyasyāpi bhagavān bhaktasya parameśvaraḥ

1,10.32

प्रसीदति न संदेहो निगृह्य विविधं तमः ज्ञानमध्यापनं होमो ध्यानं यज्ञस्तपः श्रुतम्

prasīdati na saṃdeho nigṛhya vividhaṃ tamaḥ jñānamadhyāpanaṃ homo dhyānaṃ yajñastapaḥ śrutam

1,10.33

दानमध्ययनं सर्वं भवभक्त्यै न संशयः चान्द्रायणसहस्रैश् च प्राजापत्यशतैस् तथा

dānamadhyayanaṃ sarvaṃ bhavabhaktyai na saṃśayaḥ cāndrāyaṇasahasraiś ca prājāpatyaśatais tathā

1,10.34

मासोपवासैश्चान्यैर्वा भक्तिर्मुनिवरोत्तमाः अभक्ता भगवत्यस्मिंल् लोके गिरिगुहाशये

māsopavāsaiścānyairvā bhaktirmunivarottamāḥ abhaktā bhagavatyasmiṃl loke giriguhāśaye

1,10.35

पतन्ति चात्मभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते भक्तानां दर्शनादेव नृणां स्वर्गादयो द्विजाः

patanti cātmabhogārthaṃ bhakto bhāvena mucyate bhaktānāṃ darśanādeva nṛṇāṃ svargādayo dvijāḥ

1,10.36

न दुर्लभा न सन्देहो भक्तानां किं पुनस् तथा ब्रह्मविष्णुसुरेन्द्राणां तथान्येषामपि स्थितिः

na durlabhā na sandeho bhaktānāṃ kiṃ punas tathā brahmaviṣṇusurendrāṇāṃ tathānyeṣāmapi sthitiḥ

1,10.37

भक्त्या एव मुनीनां च बलसौभाग्यमेव च भवेन च तथा प्रोक्तं सम्प्रेक्ष्योमां पिनाकिना

bhaktyā eva munīnāṃ ca balasaubhāgyameva ca bhavena ca tathā proktaṃ samprekṣyomāṃ pinākinā

1,10.38

देव्यै देवेन मधुरं वाराणस्यां पुरा द्विजाः अविमुक्ते समासीना रुद्रेण परमात्मना

devyai devena madhuraṃ vārāṇasyāṃ purā dvijāḥ avimukte samāsīnā rudreṇa paramātmanā

1,10.39

रुद्राणी रुद्रमाहेदं लब्ध्वा वाराणसीं पुरीम् केन वश्यो महादेव पूज्यो दृश्यस्त्वमीश्वरः

rudrāṇī rudramāhedaṃ labdhvā vārāṇasīṃ purīm kena vaśyo mahādeva pūjyo dṛśyastvamīśvaraḥ

1,10.40

तपसा विद्यया वापि योगेनेह वद प्रभो निशम्य वचनं तस्यास् तथा ह्यालोक्य पार्वतीम्

tapasā vidyayā vāpi yogeneha vada prabho niśamya vacanaṃ tasyās tathā hyālokya pārvatīm

1,10.41

आह बालेन्दुतिलकः पूर्णेन्दुवदनां हसन् स्मृत्वाथ मेनया पत्न्या गिरेर्गां कथितां पुरा

āha bālendutilakaḥ pūrṇenduvadanāṃ hasan smṛtvātha menayā patnyā girergāṃ kathitāṃ purā

1,10.42

चिरकालस्थितिं प्रेक्ष्य गिरौ देव्या महात्मनः देवि लब्धा पुरी रम्या त्वया यत्प्रष्टुमर्हसि

cirakālasthitiṃ prekṣya girau devyā mahātmanaḥ devi labdhā purī ramyā tvayā yatpraṣṭumarhasi

1,10.43

स्थानार्थं कथितं मात्रा विस्मृतेह विलासिनि पुरा पितामहेनापि पृष्टः प्रश्नवतां वरे

sthānārthaṃ kathitaṃ mātrā vismṛteha vilāsini purā pitāmahenāpi pṛṣṭaḥ praśnavatāṃ vare

1,10.44

यथा त्वयाद्य वै पृष्टो द्रष्टुं ब्रह्मात्मकं त्वहम् श्वेते श्वेतेन वर्णेन दृष्ट्वा कल्पे तु मां शुभे

yathā tvayādya vai pṛṣṭo draṣṭuṃ brahmātmakaṃ tvaham śvete śvetena varṇena dṛṣṭvā kalpe tu māṃ śubhe

1,10.45

सद्योजातं तथा रक्ते रक्तं वामं पितामहः पीते तत्पुरुषं पीतम् अघोरे कृष्णमीश्वरम्

sadyojātaṃ tathā rakte raktaṃ vāmaṃ pitāmahaḥ pīte tatpuruṣaṃ pītam aghore kṛṣṇamīśvaram

1,10.46

ईशानं विश्वरूपाख्यो विश्वरूपं तदाह माम्

īśānaṃ viśvarūpākhyo viśvarūpaṃ tadāha mām

1,10.47

वाम तत्पुरुषाघोर सद्योजात महेश्वर दृष्टो मया त्वं गायत्र्या देवदेव महेश्वर केन वश्यो महादेव ध्येयः कुत्र घृणानिधे

vāma tatpuruṣāghora sadyojāta maheśvara dṛṣṭo mayā tvaṃ gāyatryā devadeva maheśvara kena vaśyo mahādeva dhyeyaḥ kutra ghṛṇānidhe

1,10.48

दृश्यः पूज्यस् तथा देव्या वक्तुमर्हसि शङ्कर अवोचं श्रद्धयैवेति वश्यो वारिजसंभव

dṛśyaḥ pūjyas tathā devyā vaktumarhasi śaṅkara avocaṃ śraddhayaiveti vaśyo vārijasaṃbhava

1,10.49

ध्येयो लिङ्गे त्वया दृष्टे विष्णुना पयसां निधौ पूज्यः पञ्चास्यरूपेण पवित्रैः पञ्चभिर्द्विजैः

dhyeyo liṅge tvayā dṛṣṭe viṣṇunā payasāṃ nidhau pūjyaḥ pañcāsyarūpeṇa pavitraiḥ pañcabhirdvijaiḥ

1,10.50

भव भक्त्याद्य दृष्टो ऽहं त्वयाण्डज जगद्गुरो सो ऽपि मामाह भावार्थं दत्तं तस्मै मया पुरा

bhava bhaktyādya dṛṣṭo 'haṃ tvayāṇḍaja jagadguro so 'pi māmāha bhāvārthaṃ dattaṃ tasmai mayā purā

1,10.51

भावं भावेन देवेशि दृष्टवान्मां हृदीश्वरम् तस्मात्तु श्रद्धया वश्यो दृश्यः श्रेष्ठगिरेः सुते

bhāvaṃ bhāvena deveśi dṛṣṭavānmāṃ hṛdīśvaram tasmāttu śraddhayā vaśyo dṛśyaḥ śreṣṭhagireḥ sute

1,10.52

पूज्यो लिङ्गे न संदेहः सर्वदा श्रद्धया द्विजैः श्रद्धा धर्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं हुतं तपः

pūjyo liṅge na saṃdehaḥ sarvadā śraddhayā dvijaiḥ śraddhā dharmaḥ paraḥ sūkṣmaḥ śraddhā jñānaṃ hutaṃ tapaḥ

1,10.53

श्रद्धा स्वर्गश् च मोक्षश् च दृश्यो ऽहं श्रद्धया सदा

śraddhā svargaś ca mokṣaś ca dṛśyo 'haṃ śraddhayā sadā

Chapter 1.11

1,11.1

कथं वै दृष्टवान्ब्रह्मा सद्योजातं महेश्वरम् वामदेवं महात्मानं पुराणपुरुषोत्तमम्

kathaṃ vai dṛṣṭavānbrahmā sadyojātaṃ maheśvaram vāmadevaṃ mahātmānaṃ purāṇapuruṣottamam

1,11.2

अघोरं च तथेशानं यथावद्वक्तुमर्हसि एकोनत्रिंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः

aghoraṃ ca tatheśānaṃ yathāvadvaktumarhasi ekonatriṃśakaḥ kalpo vijñeyaḥ śvetalohitaḥ

1,11.3

तस्मिंस्तत्परमं ध्यानं ध्यायतो ब्रह्मणस्तदा उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः

tasmiṃstatparamaṃ dhyānaṃ dhyāyato brahmaṇastadā utpannastu śikhāyuktaḥ kumāraḥ śvetalohitaḥ

1,11.4

तं दृष्ट्वा पुरुषं श्रीमान् ब्रह्मा वै विश्वतोमुखः हृदि कृत्वा महात्मानं ब्रह्मरूपिणमीश्वरम्

taṃ dṛṣṭvā puruṣaṃ śrīmān brahmā vai viśvatomukhaḥ hṛdi kṛtvā mahātmānaṃ brahmarūpiṇamīśvaram

1,11.5

सद्योजातं ततो ब्रह्मा ध्यानयोगपरो ऽभवत् ध्यानयोगात्परं ज्ञात्वा ववन्दे देवमीश्वरम्

sadyojātaṃ tato brahmā dhyānayogaparo 'bhavat dhyānayogātparaṃ jñātvā vavande devamīśvaram

1,11.6

सद्योजातं ततो ब्रह्म ब्रह्म वै समचिन्तयत् ततो ऽस्य पार्श्वतः श्वेताः प्रादुर्भूता महायशाः

sadyojātaṃ tato brahma brahma vai samacintayat tato 'sya pārśvataḥ śvetāḥ prādurbhūtā mahāyaśāḥ

1,11.7

सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ शिष्यास्ते वै महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म सदावृतम्

sunando nandanaścaiva viśvanandopanandanau śiṣyāste vai mahātmāno yaistadbrahma sadāvṛtam

1,11.8

तस्याग्रे श्वेतवर्णाभः श्वेतो नाम महामुनिः विजज्ञे ऽथ महातेजास् तस्माज्जज्ञे हरस्त्वसौ

tasyāgre śvetavarṇābhaḥ śveto nāma mahāmuniḥ vijajñe 'tha mahātejās tasmājjajñe harastvasau

1,11.9

तत्र ते मुनयः सर्वे सद्योजातं महेश्वरम् प्रपन्नाः परया भक्त्या गृणन्तो ब्रह्म शाश्वतम्

tatra te munayaḥ sarve sadyojātaṃ maheśvaram prapannāḥ parayā bhaktyā gṛṇanto brahma śāśvatam

1,11.10

तस्माद्विश्वेश्वरं देवं ये प्रपद्यन्ति वै द्विजाः प्राणायामपरा भूत्वा ब्रह्मतत्परमानसाः

tasmādviśveśvaraṃ devaṃ ye prapadyanti vai dvijāḥ prāṇāyāmaparā bhūtvā brahmatatparamānasāḥ

1,11.11

ते सर्वे पापनिर्मुक्ता विमला ब्रह्मवर्चसः विष्णुलोकमतिक्रम्य रुद्रलोकं व्रजन्ति ते

te sarve pāpanirmuktā vimalā brahmavarcasaḥ viṣṇulokamatikramya rudralokaṃ vrajanti te

Chapter 1.12

1,12.1

ततस्त्रिंशत्तमः कल्पो रक्तो नाम प्रकीर्तितः ब्रह्मा यत्र महातेजा रक्तवर्णमधारयत्

tatastriṃśattamaḥ kalpo rakto nāma prakīrtitaḥ brahmā yatra mahātejā raktavarṇamadhārayat

1,12.2

ध्यायतः पुत्रकामस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः प्रादुर्भूतो महातेजाः कुमारो रक्तभूषणः

dhyāyataḥ putrakāmasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ prādurbhūto mahātejāḥ kumāro raktabhūṣaṇaḥ

1,12.3

रक्तमाल्याम्बरधरो रक्तनेत्रः प्रतापवान् स तं दृष्ट्वा महात्मानं कुमारं रक्तवाससम्

raktamālyāmbaradharo raktanetraḥ pratāpavān sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ kumāraṃ raktavāsasam

1,12.4

परं ध्यानं समाश्रित्य बुबुधे देवमीश्वरम् स तं प्रणम्य भगवान् ब्रह्मा परमयन्त्रितः

paraṃ dhyānaṃ samāśritya bubudhe devamīśvaram sa taṃ praṇamya bhagavān brahmā paramayantritaḥ

1,12.5

वामदेवं ततो ब्रह्मा ब्रह्म वै समचिन्तयत् तथा स्तुतो महादेवो ब्रह्मणा परमेश्वरः

vāmadevaṃ tato brahmā brahma vai samacintayat tathā stuto mahādevo brahmaṇā parameśvaraḥ

1,12.6

प्रतीतहृदयः सर्व इदमाह पितामहम् ध्यायता पुत्रकामेन यस्मात्ते ऽहं पितामह

pratītahṛdayaḥ sarva idamāha pitāmaham dhyāyatā putrakāmena yasmātte 'haṃ pitāmaha

1,12.7

दृष्टः परमया भक्त्या स्तुतश् च ब्रह्मपूर्वकम् तस्माद्ध्यानबलं प्राप्य कल्पे कल्पे प्रयत्नतः

dṛṣṭaḥ paramayā bhaktyā stutaś ca brahmapūrvakam tasmāddhyānabalaṃ prāpya kalpe kalpe prayatnataḥ

1,12.8

वेत्स्यसे मां प्रसंख्यातं लोकधातारमीश्वरम् ततस्तस्य महात्मानश् चत्वारस्ते कुमारकाः

vetsyase māṃ prasaṃkhyātaṃ lokadhātāramīśvaram tatastasya mahātmānaś catvāraste kumārakāḥ

1,12.9

संबभूवुर्महात्मानो विशुद्धा ब्रह्मवर्चसः विरजाश् च विबाहुश् च विशोको विश्वभावनः

saṃbabhūvurmahātmāno viśuddhā brahmavarcasaḥ virajāś ca vibāhuś ca viśoko viśvabhāvanaḥ

1,12.10

ब्रह्मण्या ब्रह्मणस्तुल्या वीरा अध्यवसायिनः रक्तांबरधराः सर्वे रक्तमाल्यानुलेपनाः

brahmaṇyā brahmaṇastulyā vīrā adhyavasāyinaḥ raktāṃbaradharāḥ sarve raktamālyānulepanāḥ

1,12.11

रक्तकुङ्कुमलिप्ताङ्गा रक्तभस्मानुलेपनाः ततो वर्षसहस्रान्ते ब्रह्मत्वे ऽध्यवसायिनः

raktakuṅkumaliptāṅgā raktabhasmānulepanāḥ tato varṣasahasrānte brahmatve 'dhyavasāyinaḥ

1,12.12

गृणन्तश् च महात्मानो ब्रह्म तद्वामदैविकम् अनुग्रहार्थं लोकानां शिष्याणां हितकाम्यया

gṛṇantaś ca mahātmāno brahma tadvāmadaivikam anugrahārthaṃ lokānāṃ śiṣyāṇāṃ hitakāmyayā

1,12.13

धर्मोपदेशमखिलं कृत्वा ते ब्रह्मणः प्रियाः पुनरेव महादेवं प्रविष्टा रुद्रमव्ययम्

dharmopadeśamakhilaṃ kṛtvā te brahmaṇaḥ priyāḥ punareva mahādevaṃ praviṣṭā rudramavyayam

1,12.14

ये ऽपि चान्ये द्विजश्रेष्ठा युञ्जाना वाममीश्वरम् प्रपश्यन्ति महादेवं तद्भक्तास् तत्परायणाः

ye 'pi cānye dvijaśreṣṭhā yuñjānā vāmamīśvaram prapaśyanti mahādevaṃ tadbhaktās tatparāyaṇāḥ

1,12.15

ते सर्वे पापनिर्मुक्ता विमला ब्रह्मचारिणः रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

te sarve pāpanirmuktā vimalā brahmacāriṇaḥ rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

Chapter 1.13

1,13.1

एकत्रिंशत्तमः कल्पः पीतवासा इति स्मृतः ब्रह्मा यत्र महाभागः पीतवासा बभूव ह

ekatriṃśattamaḥ kalpaḥ pītavāsā iti smṛtaḥ brahmā yatra mahābhāgaḥ pītavāsā babhūva ha

1,13.2

ध्यायतः पुत्रकामस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः प्रादुर्भूतो महातेजाः कुमारः पीतवस्त्रधृक्

dhyāyataḥ putrakāmasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ prādurbhūto mahātejāḥ kumāraḥ pītavastradhṛk

1,13.3

पीतगन्धानुलिप्ताङ्गः पीतमाल्यांबरो युवा हेमयज्ञोपवीतश् च पीतोष्णीषो महाभुजः

pītagandhānuliptāṅgaḥ pītamālyāṃbaro yuvā hemayajñopavītaś ca pītoṣṇīṣo mahābhujaḥ

1,13.4

तं दृष्ट्वा ध्यानसंयुक्तो ब्रह्मा लोकमहेश्वरम् मनसा लोकधातारं प्रपेदे शरणं विभुम्

taṃ dṛṣṭvā dhyānasaṃyukto brahmā lokamaheśvaram manasā lokadhātāraṃ prapede śaraṇaṃ vibhum

1,13.5

ततो ध्यानगतस्तत्र ब्रह्मा माहेश्वरीं वराम् गां विश्वरूपां ददृशे महेश्वरमुखाच्च्युताम्

tato dhyānagatastatra brahmā māheśvarīṃ varām gāṃ viśvarūpāṃ dadṛśe maheśvaramukhāccyutām

1,13.6

चतुष्पदां चतुर्वक्त्रां चतुर्हस्तां चतुःस्तनीम् चतुर्नेत्रां चतुःशृङ्गीं चतुर्दंष्ट्रां चतुर्मुखीम्

catuṣpadāṃ caturvaktrāṃ caturhastāṃ catuḥstanīm caturnetrāṃ catuḥśṛṅgīṃ caturdaṃṣṭrāṃ caturmukhīm

1,13.7

द्वात्रिंशद्गुणसंयुक्ताम् ईश्वरीं सर्वतोमुखीम् स तां दृष्ट्वा महातेजा महादेवीं महेश्वरीम्

dvātriṃśadguṇasaṃyuktām īśvarīṃ sarvatomukhīm sa tāṃ dṛṣṭvā mahātejā mahādevīṃ maheśvarīm

1,13.8

पुनराह महादेवः सर्वदेवनमस्कृतः मतिः स्मृतिर्बुद्धिरिति गायमानः पुनः पुनः

punarāha mahādevaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ matiḥ smṛtirbuddhiriti gāyamānaḥ punaḥ punaḥ

1,13.9

एह्येहीति महादेवि सातिष्ठत्प्राञ्जलिर्विभुम् विश्वमावृत्य योगेन जगत्सर्वं वशीकुरु

ehyehīti mahādevi sātiṣṭhatprāñjalirvibhum viśvamāvṛtya yogena jagatsarvaṃ vaśīkuru

1,13.10

अथ तामाह देवेशो रुद्राणी त्वं भविष्यसि ब्राह्मणानां हितार्थाय परमार्था भविष्यसि

atha tāmāha deveśo rudrāṇī tvaṃ bhaviṣyasi brāhmaṇānāṃ hitārthāya paramārthā bhaviṣyasi

1,13.11

तथैनां पुत्रकामस्य ध्यायतः परमेष्ठिनः प्रददौ देवदेवेशः चतुष्पादां जगद्गुरुः

tathaināṃ putrakāmasya dhyāyataḥ parameṣṭhinaḥ pradadau devadeveśaḥ catuṣpādāṃ jagadguruḥ

1,13.12

ततस्तां ध्यानयोगेन विदित्वा परमेश्वरीम् ब्रह्मा लोकगुरोः सो ऽथ प्रतिपेदे महेश्वरीम्

tatastāṃ dhyānayogena viditvā parameśvarīm brahmā lokaguroḥ so 'tha pratipede maheśvarīm

1,13.13

गायत्रीं तु ततो रौद्रीं ध्यात्वा ब्रह्मानुयन्त्रितः इत्येतां वैदिकीं विद्यां रौद्रीं गायत्रीमीरिताम्

gāyatrīṃ tu tato raudrīṃ dhyātvā brahmānuyantritaḥ ityetāṃ vaidikīṃ vidyāṃ raudrīṃ gāyatrīmīritām

1,13.14

जपित्वा तु महादेवीं ब्रह्मा लोकनमस्कृताम् प्रपन्नस्तु महादेवं ध्यानयुक्तेन चेतसा

japitvā tu mahādevīṃ brahmā lokanamaskṛtām prapannastu mahādevaṃ dhyānayuktena cetasā

1,13.15

ततस्तस्य महादेवो दिव्ययोगं बहुश्रुतम् ऐश्वर्यं ज्ञानसंपत्तिं वैराग्यं च ददौ प्रभुः

tatastasya mahādevo divyayogaṃ bahuśrutam aiśvaryaṃ jñānasaṃpattiṃ vairāgyaṃ ca dadau prabhuḥ

1,13.16

ततो ऽस्य पार्श्वतो दिव्याः प्रादुर्भूताः कुमारकाः पीतमाल्यांबरधराः पीतस्रगनुलेपनाः

tato 'sya pārśvato divyāḥ prādurbhūtāḥ kumārakāḥ pītamālyāṃbaradharāḥ pītasraganulepanāḥ

1,13.17

पीताभोष्णीषशिरसः पीतास्याः पीतमूर्धजाः ततो वर्षसहस्रान्त उषित्वा विमलौजसः

pītābhoṣṇīṣaśirasaḥ pītāsyāḥ pītamūrdhajāḥ tato varṣasahasrānta uṣitvā vimalaujasaḥ

1,13.18

योगात्मानस्तपोह्लादाः ब्राह्मणानां हितैषिणः धर्मयोगबलोपेता मुनीनां दीर्घसत्त्रिणाम्

yogātmānastapohlādāḥ brāhmaṇānāṃ hitaiṣiṇaḥ dharmayogabalopetā munīnāṃ dīrghasattriṇām

1,13.19

उपदिश्य महायोगं प्रविष्टास्ते महेश्वरम् एवमेतेन विधिना ये प्रपन्ना महेश्वरम्

upadiśya mahāyogaṃ praviṣṭāste maheśvaram evametena vidhinā ye prapannā maheśvaram

1,13.20

अन्ये ऽपि नियतात्मानो ध्यानयुक्ता जितेन्द्रियाः ते सर्वे पापमुत्सृज्य विमला ब्रह्मवर्चसः

anye 'pi niyatātmāno dhyānayuktā jitendriyāḥ te sarve pāpamutsṛjya vimalā brahmavarcasaḥ

1,13.21

प्रविशन्ति महादेवं रुद्रं ते त्वपुनर्भवाः

praviśanti mahādevaṃ rudraṃ te tvapunarbhavāḥ

Chapter 1.14

1,14.1

ततस्तस्मिन्गते कल्पे पीतवर्णे स्वयंभुवः पुनरन्यः प्रवृत्तस्तु कल्पो नाम्नासितस्तु सः

tatastasmingate kalpe pītavarṇe svayaṃbhuvaḥ punaranyaḥ pravṛttastu kalpo nāmnāsitastu saḥ

1,14.2

एकार्णवे तदा वृत्ते दिव्ये वर्षसहस्रके स्रष्टुकामः प्रजा ब्रह्मा चिन्तयामास दुःखितः

ekārṇave tadā vṛtte divye varṣasahasrake sraṣṭukāmaḥ prajā brahmā cintayāmāsa duḥkhitaḥ

1,14.3

तस्य चिन्तयमानस्य पुत्रकामस्य वै प्रभोः कृष्णः समभवद्वर्णो ध्यायतः परमेष्ठिनः

tasya cintayamānasya putrakāmasya vai prabhoḥ kṛṣṇaḥ samabhavadvarṇo dhyāyataḥ parameṣṭhinaḥ

1,14.4

अथापश्यन्महातेजाः प्रादुर्भूतं कुमारकम् कृष्णवर्णं महावीर्यं दीप्यमानं स्वतेजसा

athāpaśyanmahātejāḥ prādurbhūtaṃ kumārakam kṛṣṇavarṇaṃ mahāvīryaṃ dīpyamānaṃ svatejasā

1,14.5

कृष्णांबरधरोष्णीषं कृष्णयज्ञोपवीतिनम् कृष्णेन मौलिना युक्तं कृष्णस्रगनुलेपनम्

kṛṣṇāṃbaradharoṣṇīṣaṃ kṛṣṇayajñopavītinam kṛṣṇena maulinā yuktaṃ kṛṣṇasraganulepanam

1,14.6

स तं दृष्ट्वा महात्मानम् अघोरं घोरविक्रमम् ववन्दे देवदेवेशम् अद्भुतं कृष्णपिङ्गलम्

sa taṃ dṛṣṭvā mahātmānam aghoraṃ ghoravikramam vavande devadeveśam adbhutaṃ kṛṣṇapiṅgalam

1,14.7

प्राणायामपरः श्रीमान् हृदि कृत्वा महेश्वरम् मनसा ध्यानुयुक्तेन प्रपन्नस्तु तमीश्वरम्

prāṇāyāmaparaḥ śrīmān hṛdi kṛtvā maheśvaram manasā dhyānuyuktena prapannastu tamīśvaram

1,14.8

अघोरं तु ततो ब्रह्मा ब्रह्मरूपं व्यचिन्तयत् तथा वै ध्यायमानस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

aghoraṃ tu tato brahmā brahmarūpaṃ vyacintayat tathā vai dhyāyamānasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

1,14.9

प्रददौ दर्शनं देवो ह्य् अघोरो घोरविक्रमः अथास्य पार्श्वतः कृष्णाः कृष्णस्रगनुलेपनाः

pradadau darśanaṃ devo hy aghoro ghoravikramaḥ athāsya pārśvataḥ kṛṣṇāḥ kṛṣṇasraganulepanāḥ

1,14.10

चत्वारस्तु महात्मानः संबभूवुः कुमारकाः कृष्णः कृष्णशिखश्चैव कृष्णास्यः कृष्णवस्त्रधृक्

catvārastu mahātmānaḥ saṃbabhūvuḥ kumārakāḥ kṛṣṇaḥ kṛṣṇaśikhaścaiva kṛṣṇāsyaḥ kṛṣṇavastradhṛk

1,14.11

ततो वर्षसहस्रं तु योगतः परमेश्वरम् उपासित्वा महायोगं शिष्येभ्यः प्रददुः पुनः

tato varṣasahasraṃ tu yogataḥ parameśvaram upāsitvā mahāyogaṃ śiṣyebhyaḥ pradaduḥ punaḥ

1,14.12

योगेन योगसम्पन्नाः प्रविश्य मनसा शिवम् अमलं निर्गुणं स्थानं प्रविष्टा विश्वमीश्वरम्

yogena yogasampannāḥ praviśya manasā śivam amalaṃ nirguṇaṃ sthānaṃ praviṣṭā viśvamīśvaram

1,14.13

एवमेतेन योगेन ये ऽपि चान्ये मनीषिणः चिन्तयन्ति महादेवं गन्तारो रुद्रमव्ययम्

evametena yogena ye 'pi cānye manīṣiṇaḥ cintayanti mahādevaṃ gantāro rudramavyayam

Chapter 1.15

1,15.1

ततस्तस्मिन् गते कल्पे कृष्णवर्णे भयानके तुष्टाव देवदेवेशं ब्रह्मा तं ब्रह्मरूपिणम्

tatastasmin gate kalpe kṛṣṇavarṇe bhayānake tuṣṭāva devadeveśaṃ brahmā taṃ brahmarūpiṇam

1,15.2

अनुगृह्य ततस्तुष्टो ब्रह्माणमवदद्धरः अनेनैव तु रूपेण संहरामि न संशयः

anugṛhya tatastuṣṭo brahmāṇamavadaddharaḥ anenaiva tu rūpeṇa saṃharāmi na saṃśayaḥ

1,15.3

ब्रह्महत्यादिकान् घोरांस् तथान्यानपि पातकान् हीनांश्चैव महाभाग तथैव विविधान्यपि

brahmahatyādikān ghorāṃs tathānyānapi pātakān hīnāṃścaiva mahābhāga tathaiva vividhānyapi

1,15.4

उपपातकमप्येवं तथा पापानि सुव्रत मानसानि सुतीक्ष्णानि वाचिकानि पितामह

upapātakamapyevaṃ tathā pāpāni suvrata mānasāni sutīkṣṇāni vācikāni pitāmaha

1,15.5

कायिकानि सुमिश्राणि तथा प्रासंगिकानि च बुद्धिपूर्वं कृतान्येव सहजागन्तुकानि च

kāyikāni sumiśrāṇi tathā prāsaṃgikāni ca buddhipūrvaṃ kṛtānyeva sahajāgantukāni ca

1,15.6

मातृदेहोत्थितान्येवं पितृदेहे च पातकम् संहरामि न संदेहः सर्वं पातकजं विभो

mātṛdehotthitānyevaṃ pitṛdehe ca pātakam saṃharāmi na saṃdehaḥ sarvaṃ pātakajaṃ vibho

1,15.7

लक्षं जप्त्वा ह्यघोरेभ्यो ब्रह्महा मुच्यते प्रभो तदर्धं वाचिके वत्स तदर्धं मानसे पुनः

lakṣaṃ japtvā hyaghorebhyo brahmahā mucyate prabho tadardhaṃ vācike vatsa tadardhaṃ mānase punaḥ

1,15.8

चतुर्गुणं बुद्धिपूर्वे क्रोधादष्टगुणं स्मृतम् वीरहा लक्षमात्रेण भ्रूणहा कोटिमभ्यसेत्

caturguṇaṃ buddhipūrve krodhādaṣṭaguṇaṃ smṛtam vīrahā lakṣamātreṇa bhrūṇahā koṭimabhyaset

1,15.9

मातृहा नियुतं जप्त्वा शुध्यते नात्र संशयः गोघ्नश्चैव कृतघ्नश् च स्त्रीघ्नः पापयुतो नरः

mātṛhā niyutaṃ japtvā śudhyate nātra saṃśayaḥ goghnaścaiva kṛtaghnaś ca strīghnaḥ pāpayuto naraḥ

1,15.10

अयुताघोरमभ्यस्य मुच्यते नात्र संशयः सुरापो लक्षमात्रेण बुद्ध्याबुद्ध्यापि वै प्रभो

ayutāghoramabhyasya mucyate nātra saṃśayaḥ surāpo lakṣamātreṇa buddhyābuddhyāpi vai prabho

1,15.11

मुच्यते नात्र संदेहस् तदर्धेन च वारुणीम् अस्नाताशी सहस्रेण अजपी च तथा द्विजः

mucyate nātra saṃdehas tadardhena ca vāruṇīm asnātāśī sahasreṇa ajapī ca tathā dvijaḥ

1,15.12

अहुताशी सहस्रेण अदाता च विशुध्यति ब्राह्मणस्वापहर्ता च स्वर्णस्तेयी नराधमः

ahutāśī sahasreṇa adātā ca viśudhyati brāhmaṇasvāpahartā ca svarṇasteyī narādhamaḥ

1,15.13

नियुतं मानसं जप्त्वा मुच्यते नात्र संशयः गुरुतल्परतो वापि मातृघ्नो वा नराधमः

niyutaṃ mānasaṃ japtvā mucyate nātra saṃśayaḥ gurutalparato vāpi mātṛghno vā narādhamaḥ

1,15.14

ब्रह्मघ्नश् च जपेदेवं मानसं वै पितामह संपर्कात्पापिनां पापं तत्समं परिभाषितम्

brahmaghnaś ca japedevaṃ mānasaṃ vai pitāmaha saṃparkātpāpināṃ pāpaṃ tatsamaṃ paribhāṣitam

1,15.15

तथाप्ययुतमात्रेण पातकाद्वै प्रमुच्यते संसर्गात्पातकी लक्षं जपेद्वै मानसं धिया

tathāpyayutamātreṇa pātakādvai pramucyate saṃsargātpātakī lakṣaṃ japedvai mānasaṃ dhiyā

1,15.16

उपांशु यच्चतुर्धा वै वाचिकं चाष्टधा जपेत् पातकादर्धमेव स्याद् उपपातकिनां स्मृतम्

upāṃśu yaccaturdhā vai vācikaṃ cāṣṭadhā japet pātakādardhameva syād upapātakināṃ smṛtam

1,15.17

तदर्धं केवले पापे नात्र कार्या विचारणा ब्रह्महत्या सुरापानं सुवर्णस्तेयमेव च

tadardhaṃ kevale pāpe nātra kāryā vicāraṇā brahmahatyā surāpānaṃ suvarṇasteyameva ca

1,15.18

कृत्वा च गुरुतल्पं च पापकृद्ब्राह्मणो यदि रुद्रगायत्रिया ग्राह्यं गोमूत्रं कापिलं द्विजाः

kṛtvā ca gurutalpaṃ ca pāpakṛdbrāhmaṇo yadi rudragāyatriyā grāhyaṃ gomūtraṃ kāpilaṃ dvijāḥ

1,15.19

गन्धद्वारेति तस्या वै गोमयं स्वस्थम् आहरेत् तेजो ऽसि शुक्तम् इत्याज्यं कापिलं संहरेद्बुधः

gandhadvāreti tasyā vai gomayaṃ svastham āharet tejo 'si śuktam ityājyaṃ kāpilaṃ saṃharedbudhaḥ

1,15.20

आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राव्णेति चाहरेत् गव्यं दधि नवं साक्षात् कापिलं वै पितामह

āpyāyasveti ca kṣīraṃ dadhikrāvṇeti cāharet gavyaṃ dadhi navaṃ sākṣāt kāpilaṃ vai pitāmaha

1,15.21

देवस्य त्वेति मन्त्रेण संग्रहेद्वै कुशोदकम् एकस्थं हेमपात्रे वा कृत्वाघोरेण राजते

devasya tveti mantreṇa saṃgrahedvai kuśodakam ekasthaṃ hemapātre vā kṛtvāghoreṇa rājate

1,15.22

ताम्रे वा पद्मपात्रे वा पालाशे वा दले शुभे सकूर्चं सर्वरत्नाढ्यं क्षिप्त्वा तत्रैव काञ्चनम्

tāmre vā padmapātre vā pālāśe vā dale śubhe sakūrcaṃ sarvaratnāḍhyaṃ kṣiptvā tatraiva kāñcanam

1,15.23

जपेल्लक्षमघोराख्यं हुत्वा चैव घृतादिभिः घृतेन चरुणा चैव समिद्भिश् च तिलैस् तथा

japellakṣamaghorākhyaṃ hutvā caiva ghṛtādibhiḥ ghṛtena caruṇā caiva samidbhiś ca tilais tathā

1,15.24

यवैश् च व्रीहिभिश्चैव जुहुयाद्वै पृथक्पृथक् प्रत्येकं सप्तवारं तु द्रव्यालाभे घृतेन तु

yavaiś ca vrīhibhiścaiva juhuyādvai pṛthakpṛthak pratyekaṃ saptavāraṃ tu dravyālābhe ghṛtena tu

1,15.25

हुत्वाघोरेण देवेशं स्नात्वाघोरेण वै द्विजाः अष्टद्रोणघृतेनैव स्नाप्य पश्चाद्विशोध्य च

hutvāghoreṇa deveśaṃ snātvāghoreṇa vai dvijāḥ aṣṭadroṇaghṛtenaiva snāpya paścādviśodhya ca

1,15.26

अहोरात्रोषितः स्नातः पिबेत्कूर्चं शिवाग्रतः ब्राह्मं ब्रह्मजपं कुर्याद् आचम्य च यथाविधि

ahorātroṣitaḥ snātaḥ pibetkūrcaṃ śivāgrataḥ brāhmaṃ brahmajapaṃ kuryād ācamya ca yathāvidhi

1,15.27

एवं कृत्वा कृतघ्नो ऽपि ब्रह्महा भ्रूणहा तथा वीरहा गुरुघाती च मित्रविश्वासघातकः

evaṃ kṛtvā kṛtaghno 'pi brahmahā bhrūṇahā tathā vīrahā gurughātī ca mitraviśvāsaghātakaḥ

1,15.28

स्तेयी सुवर्णस्तेयी च गुरुतल्परतः सदा मद्यपो वृषलीसक्तः परदारविधर्षकः

steyī suvarṇasteyī ca gurutalparataḥ sadā madyapo vṛṣalīsaktaḥ paradāravidharṣakaḥ

1,15.29

ब्रह्मस्वहा तथा गोघ्नो मातृहा पितृहा तथा देवप्रच्यावकश्चैव लिङ्गप्रध्वंसकस् तथा

brahmasvahā tathā goghno mātṛhā pitṛhā tathā devapracyāvakaścaiva liṅgapradhvaṃsakas tathā

1,15.30

तथान्यानि च पापानि मानसानि द्विजो यदि वाचिकानि तथान्यानि कायिकानि सहस्रशः

tathānyāni ca pāpāni mānasāni dvijo yadi vācikāni tathānyāni kāyikāni sahasraśaḥ

1,15.31

कृत्वा विमुच्यते सद्यो जन्मान्तरशतैरपि एतद्रहस्यं कथितम् अघोरेशप्रसंगतः

kṛtvā vimucyate sadyo janmāntaraśatairapi etadrahasyaṃ kathitam aghoreśaprasaṃgataḥ

1,15.32

तस्माज्जपेद्द्विजो नित्यं सर्वपापविशुद्धये

tasmājjapeddvijo nityaṃ sarvapāpaviśuddhaye

Chapter 1.16

1,16.1

अथान्यो ब्रह्मणः कल्पो वर्तते मुनिपुङ्गवाः विश्वरूप इति ख्यातो नामतः परमाद्भुतः

athānyo brahmaṇaḥ kalpo vartate munipuṅgavāḥ viśvarūpa iti khyāto nāmataḥ paramādbhutaḥ

1,16.2

विनिवृत्ते तु संहारे पुनः सृष्टे चराचरे ब्रह्मणः पुत्रकामस्य ध्यायतः परमेष्ठिनः

vinivṛtte tu saṃhāre punaḥ sṛṣṭe carācare brahmaṇaḥ putrakāmasya dhyāyataḥ parameṣṭhinaḥ

1,16.3

प्रादुर्भूता महानादा विश्वरूपा सरस्वती विश्वमाल्यांबरधरा विश्वयज्ञोपवीतिनी

prādurbhūtā mahānādā viśvarūpā sarasvatī viśvamālyāṃbaradharā viśvayajñopavītinī

1,16.4

विश्वोष्णीषा विश्वगन्धा विश्वमाता महोष्ठिका तथाविधं स भगवान् ईशानं परमेश्वरम्

viśvoṣṇīṣā viśvagandhā viśvamātā mahoṣṭhikā tathāvidhaṃ sa bhagavān īśānaṃ parameśvaram

1,16.5

शुद्धस्फटिकसंकाशं सर्वाभरणभूषितम् अथ तं मनसा ध्यात्वा युक्तात्मा वै पितामहः

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ sarvābharaṇabhūṣitam atha taṃ manasā dhyātvā yuktātmā vai pitāmahaḥ

1,16.6

ववन्दे देवमीशानं सर्वेशं सर्वगं प्रभुम् ओमीशान नमस्ते ऽस्तु महादेव नमो ऽस्तु ते

vavande devamīśānaṃ sarveśaṃ sarvagaṃ prabhum omīśāna namaste 'stu mahādeva namo 'stu te

1,16.7

नमो ऽस्तु सर्वविद्यानाम् ईशान परमेश्वर नमो ऽस्तु सर्वभूतानाम् ईशान वृषवाहन

namo 'stu sarvavidyānām īśāna parameśvara namo 'stu sarvabhūtānām īśāna vṛṣavāhana

1,16.8

ब्रह्मणो ऽधिपते तुभ्यं ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे नमो ब्रह्माधिपतये शिवं मे ऽस्तु सदाशिव

brahmaṇo 'dhipate tubhyaṃ brahmaṇe brahmarūpiṇe namo brahmādhipataye śivaṃ me 'stu sadāśiva

1,16.9

ओङ्कारमूर्ते देवेश सद्योजात नमोनमः प्रपद्ये त्वां प्रपन्नो ऽस्मि सद्योजाताय वै नमः

oṅkāramūrte deveśa sadyojāta namonamaḥ prapadye tvāṃ prapanno 'smi sadyojātāya vai namaḥ

1,16.10

अभवे च भवे तुभ्यं तथा नातिभवे नमः भवोद्भव भवेशान मां भजस्व महाद्युते

abhave ca bhave tubhyaṃ tathā nātibhave namaḥ bhavodbhava bhaveśāna māṃ bhajasva mahādyute

1,16.11

वामदेव नमस्तुभ्यं ज्येष्ठाय वरदाय च नमो रुद्राय कालाय कलनाय नमो नमः

vāmadeva namastubhyaṃ jyeṣṭhāya varadāya ca namo rudrāya kālāya kalanāya namo namaḥ

1,16.12

नमो विकरणायैव कालवर्णाय वर्णिने बलाय बलिनां नित्यं सदा विकरणाय ते

namo vikaraṇāyaiva kālavarṇāya varṇine balāya balināṃ nityaṃ sadā vikaraṇāya te

1,16.13

बलप्रमथनायैव बलिने ब्रह्मरूपिणे सर्वभूतेश्वरेशाय भूतानां दमनाय च

balapramathanāyaiva baline brahmarūpiṇe sarvabhūteśvareśāya bhūtānāṃ damanāya ca

1,16.14

मनोन्मनाय देवाय नमस्तुभ्यं महाद्युते वामदेवाय वामाय नमस्तुभ्यं महात्मने

manonmanāya devāya namastubhyaṃ mahādyute vāmadevāya vāmāya namastubhyaṃ mahātmane

1,16.15

ज्येष्ठाय चैव श्रेष्ठाय रुद्राय वरदाय च कालहन्त्रे नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं महात्मने

jyeṣṭhāya caiva śreṣṭhāya rudrāya varadāya ca kālahantre namastubhyaṃ namastubhyaṃ mahātmane

1,16.16

इति स्तवेन देवेशं ननाम वृषभध्वजम् यः पठेत् सकृदेवेह ब्रह्मलोकं गमिष्यति

iti stavena deveśaṃ nanāma vṛṣabhadhvajam yaḥ paṭhet sakṛdeveha brahmalokaṃ gamiṣyati

1,16.17

श्रावयेद्वा द्विजान् श्राद्धे स याति परमां गतिम् एवं ध्यानगतं तत्र प्रणमन्तं पितामहम्

śrāvayedvā dvijān śrāddhe sa yāti paramāṃ gatim evaṃ dhyānagataṃ tatra praṇamantaṃ pitāmaham

1,16.18

उवाच भगवानीशः प्रीतो ऽहं ते किमिच्छसि ततस्तु प्रणतो भूत्वा वाग्विशुद्धं महेश्वरम्

uvāca bhagavānīśaḥ prīto 'haṃ te kimicchasi tatastu praṇato bhūtvā vāgviśuddhaṃ maheśvaram

1,16.19

उवाच भगवान् रुद्रं प्रीतं प्रीतेन चेतसा यदिदं विश्वरूपं ते विश्वगौः श्रेयसीश्वरी

uvāca bhagavān rudraṃ prītaṃ prītena cetasā yadidaṃ viśvarūpaṃ te viśvagauḥ śreyasīśvarī

1,16.20

एतद्वेदितुमिच्छामि यथेयं परमेश्वर कैषा भगवती देवी चतुष्पादा चतुर्मुखी

etadveditumicchāmi yatheyaṃ parameśvara kaiṣā bhagavatī devī catuṣpādā caturmukhī

1,16.21

चतुःशृङ्गी चतुर्वक्त्रा चतुर्दंष्ट्रा चतुःस्तनी चतुर्हस्ता चतुर्नेत्रा विश्वरूपा कथं स्मृता

catuḥśṛṅgī caturvaktrā caturdaṃṣṭrā catuḥstanī caturhastā caturnetrā viśvarūpā kathaṃ smṛtā

1,16.22

किंनामगोत्रा कस्येयं किंवीर्या चापि कर्मतः तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो वृषध्वजः

kiṃnāmagotrā kasyeyaṃ kiṃvīryā cāpi karmataḥ tasya tadvacanaṃ śrutvā devadevo vṛṣadhvajaḥ

1,16.23

प्राह देववृषं ब्रह्मा ब्रह्माणं चात्मसंभवम् रहस्यं सर्वमन्त्राणां पावनं पुष्टिवर्धनम्

prāha devavṛṣaṃ brahmā brahmāṇaṃ cātmasaṃbhavam rahasyaṃ sarvamantrāṇāṃ pāvanaṃ puṣṭivardhanam

1,16.24

शृणुष्वैतत्परं गुह्यम् आदिसर्गे यथा तथा एवं यो वर्तते कल्पो विश्वरूपस्त्वसौ मतः

śṛṇuṣvaitatparaṃ guhyam ādisarge yathā tathā evaṃ yo vartate kalpo viśvarūpastvasau mataḥ

1,16.25

ब्रह्मस्थानमिदं चापि यत्र प्राप्तं त्वया प्रभो त्वत्तः परतरं देव विष्णुना तत्पदं शुभम्

brahmasthānamidaṃ cāpi yatra prāptaṃ tvayā prabho tvattaḥ parataraṃ deva viṣṇunā tatpadaṃ śubham

1,16.26

वैकुण्ठेन विशुद्धेन मम वामाङ्गजेन वा तदाप्रभृति कल्पश् च त्रयस्त्रिंशत्तमो ह्ययम्

vaikuṇṭhena viśuddhena mama vāmāṅgajena vā tadāprabhṛti kalpaś ca trayastriṃśattamo hyayam

1,16.27

शतं शतसहस्राणाम् अतीता ये स्वयंभुवः पुरस्तात्तव देवेश तच्छृणुष्व महामते

śataṃ śatasahasrāṇām atītā ye svayaṃbhuvaḥ purastāttava deveśa tacchṛṇuṣva mahāmate

1,16.28

आनन्दस्तु स विज्ञेय आनन्दत्वे व्यवस्थितः माण्डव्यगोत्रस्तपसा मम पुत्रत्वमागतः

ānandastu sa vijñeya ānandatve vyavasthitaḥ māṇḍavyagotrastapasā mama putratvamāgataḥ

1,16.29

त्वयि योगं च सांख्यं च तपोविद्याविधिक्रियाः ऋतं सत्यं दया ब्रह्म अहिंसा सन्मतिः क्षमा

tvayi yogaṃ ca sāṃkhyaṃ ca tapovidyāvidhikriyāḥ ṛtaṃ satyaṃ dayā brahma ahiṃsā sanmatiḥ kṣamā

1,16.30

ध्यानं ध्येयं दमः शान्तिर् विद्याविद्या मतिर्धृतिः कान्तिर्नीतिः प्रथा मेधा लज्जा दृष्टिः सरस्वती

dhyānaṃ dhyeyaṃ damaḥ śāntir vidyāvidyā matirdhṛtiḥ kāntirnītiḥ prathā medhā lajjā dṛṣṭiḥ sarasvatī

1,16.31

तुष्टिः पुष्टिः क्रिया चैव प्रसादश् च प्रतिष्ठिताः द्वात्रिंशत्सुगुणा ह्येषा द्वात्रिंशाक्षरसंज्ञया

tuṣṭiḥ puṣṭiḥ kriyā caiva prasādaś ca pratiṣṭhitāḥ dvātriṃśatsuguṇā hyeṣā dvātriṃśākṣarasaṃjñayā

1,16.32

प्रकृतिर्विहिता ब्रह्मंस् त्वत्प्रसूतिर्महेश्वरी विष्णोर्भगवतश्चापि तथान्येषामपि प्रभो

prakṛtirvihitā brahmaṃs tvatprasūtirmaheśvarī viṣṇorbhagavataścāpi tathānyeṣāmapi prabho

1,16.33

सैषा भगवती देवी मत्प्रसूतिः प्रतिष्ठिता चतुर्मुखी जगद्योनिः प्रकृतिर् गौः प्रतिष्ठिता

saiṣā bhagavatī devī matprasūtiḥ pratiṣṭhitā caturmukhī jagadyoniḥ prakṛtir gauḥ pratiṣṭhitā

1,16.34

गौरी माया च विद्या च कृष्णा हैमवतीति च प्रधानं प्रकृतिश्चैव यामाहुस्तत्त्वचिन्तकाः

gaurī māyā ca vidyā ca kṛṣṇā haimavatīti ca pradhānaṃ prakṛtiścaiva yāmāhustattvacintakāḥ

1,16.35

अजामेकां लोहितां शुक्लकृष्णां विश्वप्रजां सृजमानां सरूपाम् अजो ऽहं मां विद्धि तां विश्वरूपं गायत्रीं गां विश्वरूपां हि बुद्ध्या

ajāmekāṃ lohitāṃ śuklakṛṣṇāṃ viśvaprajāṃ sṛjamānāṃ sarūpām ajo 'haṃ māṃ viddhi tāṃ viśvarūpaṃ gāyatrīṃ gāṃ viśvarūpāṃ hi buddhyā

1,16.36

एवमुक्त्वा महादेवः ससर्ज परमेश्वरः ततश् च पार्श्वगा देव्याः सर्वरूपकुमारकाः

evamuktvā mahādevaḥ sasarja parameśvaraḥ tataś ca pārśvagā devyāḥ sarvarūpakumārakāḥ

1,16.37

जटी मुण्डी शिखण्डी च अर्धमुण्डश् च जज्ञिरे ततस्तेन यथोक्तेन योगेन सुमहौजसः

jaṭī muṇḍī śikhaṇḍī ca ardhamuṇḍaś ca jajñire tatastena yathoktena yogena sumahaujasaḥ

1,16.38

दिव्यवर्षसहस्रान्ते उपासित्वा महेश्वरम् धर्मोपदेशमखिलं कृत्वा योगमयं दृढम्

divyavarṣasahasrānte upāsitvā maheśvaram dharmopadeśamakhilaṃ kṛtvā yogamayaṃ dṛḍham

1,16.39

शिष्टाश् च नियतात्मानः प्रविष्टा रुद्रमीश्वरम्

śiṣṭāś ca niyatātmānaḥ praviṣṭā rudramīśvaram

Chapter 1.17

1,17.1

एवं संक्षेपतः प्रोक्तः सह्यादीनां समुद्भवः यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान्

evaṃ saṃkṣepataḥ proktaḥ sahyādīnāṃ samudbhavaḥ yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi śrāvayedvā dvijottamān

1,17.2

स याति ब्रह्मसायुज्यं प्रसादात्परमेष्ठिनः कथं लिङ्गमभूल्लिङ्गे समभ्यर्च्यः स शङ्करः

sa yāti brahmasāyujyaṃ prasādātparameṣṭhinaḥ kathaṃ liṅgamabhūlliṅge samabhyarcyaḥ sa śaṅkaraḥ

1,17.3

किं लिङ्गं कस् तथा लिङ्गी सूत वक्तुमिहार्हसि एवं देवाश् च ऋषयः प्रणिपत्य पितामहम्

kiṃ liṅgaṃ kas tathā liṅgī sūta vaktumihārhasi evaṃ devāś ca ṛṣayaḥ praṇipatya pitāmaham

1,17.4

अपृच्छन् भगवंल्लिङ्गं कथमासीदिति स्वयम् लिङ्गे महेश्वरो रुद्रः समभ्यर्च्यः कथं त्विति

apṛcchan bhagavaṃlliṅgaṃ kathamāsīditi svayam liṅge maheśvaro rudraḥ samabhyarcyaḥ kathaṃ tviti

1,17.5

किं लिङ्गं कस् तथा लिङ्गी सो ऽप्याह च पितामहः प्रधानं लिङ्गमाख्यातं लिङ्गी च परमेश्वरः

kiṃ liṅgaṃ kas tathā liṅgī so 'pyāha ca pitāmahaḥ pradhānaṃ liṅgamākhyātaṃ liṅgī ca parameśvaraḥ

1,17.6

रक्षार्थमंबुधौ मह्यं विष्णोस्त्वासीत् सुरोत्तमाः वैमानिके गते सर्गे जनलोकं सहर्षिभिः

rakṣārthamaṃbudhau mahyaṃ viṣṇostvāsīt surottamāḥ vaimānike gate sarge janalokaṃ saharṣibhiḥ

1,17.7

स्थितिकाले तदा पूर्णे ततः प्रत्याहृते तथा चतुर्युगसहस्रान्ते सत्यलोकं गते सुराः

sthitikāle tadā pūrṇe tataḥ pratyāhṛte tathā caturyugasahasrānte satyalokaṃ gate surāḥ

1,17.8

विनाधिपत्यं समतां गते ऽन्ते ब्रह्मणो मम शुष्के च स्थावरे सर्वे त्व् अनावृष्ट्या च सर्वशः

vinādhipatyaṃ samatāṃ gate 'nte brahmaṇo mama śuṣke ca sthāvare sarve tv anāvṛṣṭyā ca sarvaśaḥ

1,17.9

पशवो मानुषा वृक्षाः पिशाचाः पिशिताशनाः गन्धर्वाद्याः क्रमेणैव निर्दग्धा भानुभानुभिः

paśavo mānuṣā vṛkṣāḥ piśācāḥ piśitāśanāḥ gandharvādyāḥ krameṇaiva nirdagdhā bhānubhānubhiḥ

1,17.10

एकार्णवे महाघोरे तमोभूते समन्ततः सुष्वापांभसि योगात्मा निर्मलो निरुपप्लवः

ekārṇave mahāghore tamobhūte samantataḥ suṣvāpāṃbhasi yogātmā nirmalo nirupaplavaḥ

1,17.11

सहस्रशीर्षा विश्वात्मा सहस्राक्षः सहस्रपात् सहस्रबाहुः सर्वज्ञः सर्वदेवभवोद्भवः

sahasraśīrṣā viśvātmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt sahasrabāhuḥ sarvajñaḥ sarvadevabhavodbhavaḥ

1,17.12

हिरण्यगर्भो रजसा तमसा शङ्करः स्वयम् सत्त्वेन सर्वगो विष्णुः सर्वात्मत्वे महेश्वरः

hiraṇyagarbho rajasā tamasā śaṅkaraḥ svayam sattvena sarvago viṣṇuḥ sarvātmatve maheśvaraḥ

1,17.13

कालात्मा कालनाभस्तु शुक्लः कृष्णस्तु निर्गुणः नारायणो महाबाहुः सर्वात्मा सदसन्मयः

kālātmā kālanābhastu śuklaḥ kṛṣṇastu nirguṇaḥ nārāyaṇo mahābāhuḥ sarvātmā sadasanmayaḥ

1,17.14

तथाभूतमहं दृष्ट्वा शयानं पङ्कजेक्षणम् मायया मोहितस्तस्य तमवोचममर्षितः

tathābhūtamahaṃ dṛṣṭvā śayānaṃ paṅkajekṣaṇam māyayā mohitastasya tamavocamamarṣitaḥ

1,17.15

कस्त्वं वदेति हस्तेन समुत्थाप्य सनातनम् तदा हस्तप्रहारेण तीव्रेण स दृढेन तु

kastvaṃ vadeti hastena samutthāpya sanātanam tadā hastaprahāreṇa tīvreṇa sa dṛḍhena tu

1,17.16

प्रबुद्धो ऽहीयशयनात् समासीनः क्षणं वशी ददर्श निद्राविक्लिन्ननीरजामललोचनः

prabuddho 'hīyaśayanāt samāsīnaḥ kṣaṇaṃ vaśī dadarśa nidrāviklinnanīrajāmalalocanaḥ

1,17.17

मामग्रे संस्थितं भासाध्यासितो भगवान् हरिः आह चोत्थाय भगवान् हसन्मां मधुरं सकृत्

māmagre saṃsthitaṃ bhāsādhyāsito bhagavān hariḥ āha cotthāya bhagavān hasanmāṃ madhuraṃ sakṛt

1,17.18

स्वागतंस्वागतं वत्स पितामह महाद्युते तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स्मितपूर्वं सुरर्षभाः

svāgataṃsvāgataṃ vatsa pitāmaha mahādyute tasya tadvacanaṃ śrutvā smitapūrvaṃ surarṣabhāḥ

1,17.19

रजसा बद्धवैरश् च तमवोचं जनार्दनम् भाषसे वत्स वत्सेति सर्गसंहारकारणम्

rajasā baddhavairaś ca tamavocaṃ janārdanam bhāṣase vatsa vatseti sargasaṃhārakāraṇam

1,17.20

माम् इहान्तःस्मितं कृत्वा गुरुः शिष्यमिवानघ कर्तारं जगतां साक्षात् प्रकृतेश् च प्रवर्तकम्

mām ihāntaḥsmitaṃ kṛtvā guruḥ śiṣyamivānagha kartāraṃ jagatāṃ sākṣāt prakṛteś ca pravartakam

1,17.21

सनातनमजं विष्णुं विरिञ्चिं विश्वसंभवम् विश्वात्मानं विधातारं धातारं पङ्कजेक्षणम्

sanātanamajaṃ viṣṇuṃ viriñciṃ viśvasaṃbhavam viśvātmānaṃ vidhātāraṃ dhātāraṃ paṅkajekṣaṇam

1,17.22

किमर्थं भाषसे मोहाद् वक्तुमर्हसि सत्वरम् सो ऽपि मामाह जगतां कर्ताहमिति लोकय

kimarthaṃ bhāṣase mohād vaktumarhasi satvaram so 'pi māmāha jagatāṃ kartāhamiti lokaya

1,17.23

भर्ता हर्ता भवान् अङ्गाद् अवतीर्णो ममाव्ययात् विस्मृतो ऽसि जगन्नाथं नारायणमनामयम्

bhartā hartā bhavān aṅgād avatīrṇo mamāvyayāt vismṛto 'si jagannāthaṃ nārāyaṇamanāmayam

1,17.24

पुरुषं परमात्मानं पुरुहूतं पुरुष्टुतम् विष्णुमच्युतमीशानं विश्वस्य प्रभवोद्भवम्

puruṣaṃ paramātmānaṃ puruhūtaṃ puruṣṭutam viṣṇumacyutamīśānaṃ viśvasya prabhavodbhavam

1,17.25

तवापराधो नास्त्यत्र मम मायाकृतं त्विदम् शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्ययम्

tavāparādho nāstyatra mama māyākṛtaṃ tvidam śṛṇu satyaṃ caturvaktra sarvadeveśvaro hyayam

1,17.26

कर्ता नेता च हर्ता च न मयास्ति समो विभुः अहमेव परं ब्रह्म परं तत्त्वं पितामह

kartā netā ca hartā ca na mayāsti samo vibhuḥ ahameva paraṃ brahma paraṃ tattvaṃ pitāmaha

1,17.27

अहमेव परं ज्योतिः परमात्मा त्वहं विभुः यद्यद्दृष्टं श्रुतं सर्वं जगत्यस्मिंश्चराचरम्

ahameva paraṃ jyotiḥ paramātmā tvahaṃ vibhuḥ yadyaddṛṣṭaṃ śrutaṃ sarvaṃ jagatyasmiṃścarācaram

1,17.28

तत्तद्विद्धि चतुर्वक्त्र सर्वं मन्मयमित्यथ मया सृष्टं पुराव्यक्तं चतुर्विंशतिकं स्वयम्

tattadviddhi caturvaktra sarvaṃ manmayamityatha mayā sṛṣṭaṃ purāvyaktaṃ caturviṃśatikaṃ svayam

1,17.29

नित्यान्ता ह्यणवो बद्धाः सृष्टाः क्रोधोद्भवादयः प्रसादाद्धि भवानण्डान्य् अनेकानीह लीलया

nityāntā hyaṇavo baddhāḥ sṛṣṭāḥ krodhodbhavādayaḥ prasādāddhi bhavānaṇḍāny anekānīha līlayā

1,17.30

सृष्टा बुद्धिर्मया तस्याम् अहङ्कारस्त्रिधा ततः तन्मात्रापञ्चकं तस्मान् मनः षष्ठेन्द्रियाणि च

sṛṣṭā buddhirmayā tasyām ahaṅkārastridhā tataḥ tanmātrāpañcakaṃ tasmān manaḥ ṣaṣṭhendriyāṇi ca

1,17.31

आकाशादीनि भूतानि भौतिकानि च लीलया इत्युक्तवति तस्मिंश् च मयि चापि वचस् तथा

ākāśādīni bhūtāni bhautikāni ca līlayā ityuktavati tasmiṃś ca mayi cāpi vacas tathā

1,17.32

आवयोश्चाभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् प्रलयार्णवमध्ये तु रजसा बद्धवैरयोः

āvayoścābhavadyuddhaṃ sughoraṃ romaharṣaṇam pralayārṇavamadhye tu rajasā baddhavairayoḥ

1,17.33

एतस्मिन्नन्तरे लिङ्गम् अभवच्चावयोः पुरः विवादशमनार्थं हि प्रबोधार्थं च भास्वरम्

etasminnantare liṅgam abhavaccāvayoḥ puraḥ vivādaśamanārthaṃ hi prabodhārthaṃ ca bhāsvaram

1,17.34

ज्वालामालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम् क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तम् आदिमध्यान्तवर्जितम्

jvālāmālāsahasrāḍhyaṃ kālānalaśatopamam kṣayavṛddhivinirmuktam ādimadhyāntavarjitam

1,17.35

अनौपम्यमनिर्देश्यम् अव्यक्तं विश्वसंभवम् तस्य ज्वालासहस्रेण मोहितो भगवान् हरिः

anaupamyamanirdeśyam avyaktaṃ viśvasaṃbhavam tasya jvālāsahasreṇa mohito bhagavān hariḥ

1,17.36

मोहितं प्राह मामत्र परीक्षावो ऽग्निसंभवम् अधोगमिष्याम्यनलस्तंभस्यानुपमस्य च

mohitaṃ prāha māmatra parīkṣāvo 'gnisaṃbhavam adhogamiṣyāmyanalastaṃbhasyānupamasya ca

1,17.37

भवानूर्ध्वं प्रयत्नेन गन्तुमर्हसि सत्वरम् एवं व्याहृत्य विश्वात्मा स्वरूपमकरोत्तदा

bhavānūrdhvaṃ prayatnena gantumarhasi satvaram evaṃ vyāhṛtya viśvātmā svarūpamakarottadā

1,17.38

वाराहमहमप्याशु हंसत्वं प्राप्तवान्सुराः तदाप्रभृति मामाहुर्ह् अंसं हंसो विराडिति

vārāhamahamapyāśu haṃsatvaṃ prāptavānsurāḥ tadāprabhṛti māmāhurh aṃsaṃ haṃso virāḍiti

1,17.39

हंसहंसेति यो ब्रूयान् मां हंसः स भविष्यति सुश्वेतो ह्यनलाक्षश् च विश्वतः पक्षसंयुतः

haṃsahaṃseti yo brūyān māṃ haṃsaḥ sa bhaviṣyati suśveto hyanalākṣaś ca viśvataḥ pakṣasaṃyutaḥ

1,17.40

मनो ऽनिलजवो भूत्वा गतो ऽहं चोर्ध्वतः सुराः नारायणो ऽपि विश्वात्मा नीलाञ्जनचयोपमम्

mano 'nilajavo bhūtvā gato 'haṃ cordhvataḥ surāḥ nārāyaṇo 'pi viśvātmā nīlāñjanacayopamam

1,17.41

दशयोजनविस्तीर्णं शतयोजनमायतम् मेरुपर्वतवर्ष्माणं गौरतीक्ष्णाग्रदंष्ट्रिणम्

daśayojanavistīrṇaṃ śatayojanamāyatam meruparvatavarṣmāṇaṃ gauratīkṣṇāgradaṃṣṭriṇam

1,17.42

कालादित्यसमाभासं दीर्घघोणं महास्वरम् ह्रस्वपादं विचित्राङ्गं जैत्रं दृढम् अनौपमम्

kālādityasamābhāsaṃ dīrghaghoṇaṃ mahāsvaram hrasvapādaṃ vicitrāṅgaṃ jaitraṃ dṛḍham anaupamam

1,17.43

वाराहमसितं रूपम् आस्थाय गतवानधः एवं वर्षसहस्रं तु त्वरन्विष्णुरधोगतः

vārāhamasitaṃ rūpam āsthāya gatavānadhaḥ evaṃ varṣasahasraṃ tu tvaranviṣṇuradhogataḥ

1,17.44

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिङ्गस्य सूकरः तावत्कालं गतो ह्यूर्ध्वम् अहमप्यरिसूदनः

nāpaśyadalpamapyasya mūlaṃ liṅgasya sūkaraḥ tāvatkālaṃ gato hyūrdhvam ahamapyarisūdanaḥ

1,17.45

सत्वरं सर्वयत्नेन तस्यान्तं ज्ञातुमिच्छया श्रान्तो ह्यदृष्ट्वा तस्यान्तम् अहङ्कारादधोगतः

satvaraṃ sarvayatnena tasyāntaṃ jñātumicchayā śrānto hyadṛṣṭvā tasyāntam ahaṅkārādadhogataḥ

1,17.46

तथैव भगवान् विष्णुः श्रान्तः संत्रस्तलोचनः सर्वदेवभवस्तूर्णम् उत्थितः सः महावपुः

tathaiva bhagavān viṣṇuḥ śrāntaḥ saṃtrastalocanaḥ sarvadevabhavastūrṇam utthitaḥ saḥ mahāvapuḥ

1,17.47

समागतो मया सार्धं प्रणिपत्य महामनाः मायया मोहितः शंभोस् तस्थौ संविग्नमानसः

samāgato mayā sārdhaṃ praṇipatya mahāmanāḥ māyayā mohitaḥ śaṃbhos tasthau saṃvignamānasaḥ

1,17.48

पृष्ठतः पार्श्वतश्चैव चाग्रतः परमेश्वरम् प्रणिपत्य मया सार्धं सस्मार किमिदं त्विति

pṛṣṭhataḥ pārśvataścaiva cāgrataḥ parameśvaram praṇipatya mayā sārdhaṃ sasmāra kimidaṃ tviti

1,17.49

तदा समभवत्तत्र नादो वै शब्दलक्षणः ओमोमिति सुरश्रेष्ठाः सुव्यक्तः प्लुतलक्षणः

tadā samabhavattatra nādo vai śabdalakṣaṇaḥ omomiti suraśreṣṭhāḥ suvyaktaḥ plutalakṣaṇaḥ

1,17.50

किमिदं त्विति संचिन्त्य मया तिष्ठन्महास्वनम् लिङ्गस्य दक्षिणे भागे तदापश्यत्सनातनम्

kimidaṃ tviti saṃcintya mayā tiṣṭhanmahāsvanam liṅgasya dakṣiṇe bhāge tadāpaśyatsanātanam

1,17.51

आद्यवर्णमकारं तु उकारं चोत्तरे ततः मकारं मध्यतश्चैव नादान्तं तस्य चौमिति

ādyavarṇamakāraṃ tu ukāraṃ cottare tataḥ makāraṃ madhyataścaiva nādāntaṃ tasya caumiti

1,17.52

सूर्यमण्डलवद्दृष्ट्वा वर्णमाद्यं तु दक्षिणे उत्तरे पावकप्रख्यम् उकारं पुरुषर्षभः

sūryamaṇḍalavaddṛṣṭvā varṇamādyaṃ tu dakṣiṇe uttare pāvakaprakhyam ukāraṃ puruṣarṣabhaḥ

1,17.53

शीतांशुमण्डलप्रख्यं मकारं मध्यमं तथा तस्योपरि तदापश्यच् छुद्धस्फटिकवत् प्रभुम्

śītāṃśumaṇḍalaprakhyaṃ makāraṃ madhyamaṃ tathā tasyopari tadāpaśyac chuddhasphaṭikavat prabhum

1,17.54

तुरीयातीतम् अमृतं निष्कलं निरुपप्लवम् निर्द्वन्द्वं केवलं शून्यं बाह्याभ्यन्तरवर्जितम्

turīyātītam amṛtaṃ niṣkalaṃ nirupaplavam nirdvandvaṃ kevalaṃ śūnyaṃ bāhyābhyantaravarjitam

1,17.55

सबाह्याभ्यन्तरं चैव सबाह्याभ्यन्तरस्थितम् आदिमध्यान्तरहितम् आनन्दस्यापि कारणम्

sabāhyābhyantaraṃ caiva sabāhyābhyantarasthitam ādimadhyāntarahitam ānandasyāpi kāraṇam

1,17.56

मात्रास्तिस्रस्त्वर्धमात्रं नादाख्यं ब्रह्मसंज्ञितम् ऋग्यजुःसामवेदा वै मात्रारूपेण माधवः

mātrāstisrastvardhamātraṃ nādākhyaṃ brahmasaṃjñitam ṛgyajuḥsāmavedā vai mātrārūpeṇa mādhavaḥ

1,17.57

वेदशब्देभ्य एवेशं विश्वात्मानमचिन्तयत् तदाभवदृषिर्वेद ऋषेः सारतमं शुभम्

vedaśabdebhya eveśaṃ viśvātmānamacintayat tadābhavadṛṣirveda ṛṣeḥ sāratamaṃ śubham

1,17.58

तेनैव ऋषिणा विष्णुर् ज्ञातवान् परमेश्वरम् चिन्तया रहितो रुद्रो वाचो यन्मनसा सह

tenaiva ṛṣiṇā viṣṇur jñātavān parameśvaram cintayā rahito rudro vāco yanmanasā saha

1,17.59

अप्राप्य तं निवर्तन्ते वाच्यस्त्वेकाक्षरेण सः एकाक्षरेण तद्वाच्यम् ऋतं परमकारणम्

aprāpya taṃ nivartante vācyastvekākṣareṇa saḥ ekākṣareṇa tadvācyam ṛtaṃ paramakāraṇam

1,17.60

सत्यमानन्दममृतं परं ब्रह्म परात्परम् एकाक्षरादकाराख्यो भगवान्कनकाण्डजः

satyamānandamamṛtaṃ paraṃ brahma parātparam ekākṣarādakārākhyo bhagavānkanakāṇḍajaḥ

1,17.61

एकाक्षरादुकाराख्यो हरिः परमकारणम् एकाक्षरान्मकाराख्यो भगवान्नीललोहितः

ekākṣarādukārākhyo hariḥ paramakāraṇam ekākṣarānmakārākhyo bhagavānnīlalohitaḥ

1,17.62

सर्गकर्ता त्वकाराख्यो ह्य् उकाराख्यस्तु मोहकः मकाराख्यस् तयोर् नित्यम् अनुग्रहकरो ऽभवत्

sargakartā tvakārākhyo hy ukārākhyastu mohakaḥ makārākhyas tayor nityam anugrahakaro 'bhavat

1,17.63

मकाराख्यो विभुर्बीजी ह्य् अकारो बीजमुच्यते उकाराख्यो हरिर्योनिः प्रधानपुरुषेश्वरः

makārākhyo vibhurbījī hy akāro bījamucyate ukārākhyo hariryoniḥ pradhānapuruṣeśvaraḥ

1,17.64

बीजी च बीजं तद्योनिर् नादाख्यश् च महेश्वरः बीजी विभज्य चात्मानं स्वेच्छया तु व्यवस्थितः

bījī ca bījaṃ tadyonir nādākhyaś ca maheśvaraḥ bījī vibhajya cātmānaṃ svecchayā tu vyavasthitaḥ

1,17.65

अस्य लिङ्गादभूद्बीजम् अकारो बीजिनः प्रभोः उकारयोनौ निक्षिप्तम् अवर्धत समन्ततः

asya liṅgādabhūdbījam akāro bījinaḥ prabhoḥ ukārayonau nikṣiptam avardhata samantataḥ

1,17.66

सौवर्णमभवच्चाण्डम् आवेष्ट्याद्यं तदक्षरम् अनेकाब्दं तथा चाप्सु दिव्यमण्डं व्यवस्थितम्

sauvarṇamabhavaccāṇḍam āveṣṭyādyaṃ tadakṣaram anekābdaṃ tathā cāpsu divyamaṇḍaṃ vyavasthitam

1,17.67

ततो वर्षसहस्रान्ते द्विधा कृतमजोद्भवम् अण्डम् अप्सु स्थितं साक्षाद् आद्याख्येनेश्वरेण तु

tato varṣasahasrānte dvidhā kṛtamajodbhavam aṇḍam apsu sthitaṃ sākṣād ādyākhyeneśvareṇa tu

1,17.68

तस्याण्डस्य शुभं हैमं कपालं चोर्ध्वसंस्थितम् जज्ञे यद्द्यौस्तदपरं पृथिवी पञ्चलक्षणा

tasyāṇḍasya śubhaṃ haimaṃ kapālaṃ cordhvasaṃsthitam jajñe yaddyaustadaparaṃ pṛthivī pañcalakṣaṇā

1,17.69

तस्मादण्डोद्भवो जज्ञे त्व् अकाराख्यश्चतुर्मुखः स स्रष्टा सर्वलोकानां स एव त्रिविधः प्रभुः

tasmādaṇḍodbhavo jajñe tv akārākhyaścaturmukhaḥ sa sraṣṭā sarvalokānāṃ sa eva trividhaḥ prabhuḥ

1,17.70

एवमोमोमिति प्रोक्तम् इत्याहुर्यजुषां वराः यजुषां वचनं श्रुत्वा ऋचः सामानि सादरम्

evamomomiti proktam ityāhuryajuṣāṃ varāḥ yajuṣāṃ vacanaṃ śrutvā ṛcaḥ sāmāni sādaram

1,17.71

एवमेव हरे ब्रह्मन्न् इत्याहुः श्रुतयस्तदा ततो विज्ञाय देवेशं यथावच्छ्रुतिसंभवैः

evameva hare brahmann ityāhuḥ śrutayastadā tato vijñāya deveśaṃ yathāvacchrutisaṃbhavaiḥ

1,17.72

मन्त्रैर्महेश्वरं देवं तुष्टाव सुमहोदयम् आवयोः स्तुतिसंतुष्टो लिङ्गे तस्मिन्निरञ्जनः

mantrairmaheśvaraṃ devaṃ tuṣṭāva sumahodayam āvayoḥ stutisaṃtuṣṭo liṅge tasminnirañjanaḥ

1,17.73

दिव्यं शब्दमयं रूपम् आस्थाय प्रहसन् स्थितः अकारस्तस्य मूर्धा तु ललाटं दीर्घमुच्यते

divyaṃ śabdamayaṃ rūpam āsthāya prahasan sthitaḥ akārastasya mūrdhā tu lalāṭaṃ dīrghamucyate

1,17.74

इकारो दक्षिणं नेत्रम् ईकारो वामलोचनम् उकारो दक्षिणं श्रोत्रम् ऊकारो वाममुच्यते

ikāro dakṣiṇaṃ netram īkāro vāmalocanam ukāro dakṣiṇaṃ śrotram ūkāro vāmamucyate

1,17.75

ऋकारो दक्षिणं तस्य कपोलं परमेष्ठिनः वामं कपोलम् ॠकारो ळ् ॡ नासापुटे उभे

ṛkāro dakṣiṇaṃ tasya kapolaṃ parameṣṭhinaḥ vāmaṃ kapolam ṝkāro ḷ ḹ nāsāpuṭe ubhe

1,17.76

एकारम् ओष्ठमूर्द्ध्वश् च ऐकारस्त्वधरो विभोः ओकारश् च तथौकारो दन्तपङ्क्तिद्वयं क्रमात्

ekāram oṣṭhamūrddhvaś ca aikārastvadharo vibhoḥ okāraś ca tathaukāro dantapaṅktidvayaṃ kramāt

1,17.77

अमस्तु तालुनी तस्य देवदेवस्य धीमतः कादिपञ्चाक्षराण्यस्य पञ्च हस्तानि दक्षिणे

amastu tālunī tasya devadevasya dhīmataḥ kādipañcākṣarāṇyasya pañca hastāni dakṣiṇe

1,17.78

चादिपञ्चाक्षराण्येवं पञ्च हस्तानि वामतः टादिपञ्चाक्षरं पादस् तादिपञ्चाक्षरं तथा

cādipañcākṣarāṇyevaṃ pañca hastāni vāmataḥ ṭādipañcākṣaraṃ pādas tādipañcākṣaraṃ tathā

1,17.79

पकारमुदरं तस्य फकारः पार्श्वमुच्यते बकारो वामपार्श्वं वै भकारं स्कन्धमस्य तत्

pakāramudaraṃ tasya phakāraḥ pārśvamucyate bakāro vāmapārśvaṃ vai bhakāraṃ skandhamasya tat

1,17.80

मकारं हृदयं शंभोर् महादेवस्य योगिनः यकारादिसकारान्तं विभोर्वै सप्त धातवः

makāraṃ hṛdayaṃ śaṃbhor mahādevasya yoginaḥ yakārādisakārāntaṃ vibhorvai sapta dhātavaḥ

1,17.81

हकार आत्मरूपं वै क्षकारः क्रोध उच्यते तं दृष्ट्वा उमया सार्धं भगवन्तं महेश्वरम्

hakāra ātmarūpaṃ vai kṣakāraḥ krodha ucyate taṃ dṛṣṭvā umayā sārdhaṃ bhagavantaṃ maheśvaram

1,17.82

प्रणम्य भगवान् विष्णुः पुनश्चापश्यदूर्द्ध्वतः ओङ्कारप्रभवं मन्त्रं कलापञ्चकसंयुतम्

praṇamya bhagavān viṣṇuḥ punaścāpaśyadūrddhvataḥ oṅkāraprabhavaṃ mantraṃ kalāpañcakasaṃyutam

1,17.83

शुद्धस्फटिकसंकाशं सुभाष्टत्रिंशदक्षरम् मेधाकरम् अभूद्भूयः सर्वधर्मार्थसाधकम्

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ subhāṣṭatriṃśadakṣaram medhākaram abhūdbhūyaḥ sarvadharmārthasādhakam

1,17.84

गायत्रीप्रभवं मन्त्रं हरितं वश्यकारकम् चतुर्विंशतिवर्णाढ्यं चतुष्कलमनुत्तमम्

gāyatrīprabhavaṃ mantraṃ haritaṃ vaśyakārakam caturviṃśativarṇāḍhyaṃ catuṣkalamanuttamam

1,17.85

अथर्वमसितं मन्त्रं कलाष्टकसमायुतम् अभिचारिकमत्यर्थं त्रयस्त्रिंशच्छुभाक्षरम्

atharvamasitaṃ mantraṃ kalāṣṭakasamāyutam abhicārikamatyarthaṃ trayastriṃśacchubhākṣaram

1,17.86

यजुर्वेदसमायुक्तं पञ्चत्रिंशच्छुभाक्षरम् कलाष्टकसमायुक्तं सुश्वेतं शान्तिकं तथा

yajurvedasamāyuktaṃ pañcatriṃśacchubhākṣaram kalāṣṭakasamāyuktaṃ suśvetaṃ śāntikaṃ tathā

1,17.87

त्रयोदशकलायुक्तं बालाद्यैः सह लोहितम् सामोद्भवं जगत्याद्यं वृद्धिसंहारकारणम्

trayodaśakalāyuktaṃ bālādyaiḥ saha lohitam sāmodbhavaṃ jagatyādyaṃ vṛddhisaṃhārakāraṇam

1,17.88

वर्णाः षडधिकाः षष्टिर् अस्य मन्त्रवरस्य तु पञ्च मन्त्रांस् तथा लब्ध्वा जजाप भगवान् हरिः

varṇāḥ ṣaḍadhikāḥ ṣaṣṭir asya mantravarasya tu pañca mantrāṃs tathā labdhvā jajāpa bhagavān hariḥ

1,17.89

अथ दृष्ट्वा कलावर्णम् ऋग्यजुःसामरूपिणम् ईशानमीशमुकुटं पुरुषास्यं पुरातनम्

atha dṛṣṭvā kalāvarṇam ṛgyajuḥsāmarūpiṇam īśānamīśamukuṭaṃ puruṣāsyaṃ purātanam

1,17.90

अघोरहृदयं हृद्यं वामगुह्यं सदाशिवम् सद्यः पादं महादेवं महाभोगीन्द्रभूषणम्

aghorahṛdayaṃ hṛdyaṃ vāmaguhyaṃ sadāśivam sadyaḥ pādaṃ mahādevaṃ mahābhogīndrabhūṣaṇam

1,17.91

विश्वतः पादवदनं विश्वतो ऽक्षिकरं शिवम् ब्रह्मणो ऽधिपतिं सर्गस्थितिसंहारकारणम्

viśvataḥ pādavadanaṃ viśvato 'kṣikaraṃ śivam brahmaṇo 'dhipatiṃ sargasthitisaṃhārakāraṇam

1,17.92

तुष्टाव पुनरिष्टाभिर् वाग्भिर् वरदमीश्वरम्

tuṣṭāva punariṣṭābhir vāgbhir varadamīśvaram

Chapter 1.18

1,18.1

एकाक्षराय रुद्राय अकारायात्मरूपिणे उकारायादिदेवाय विद्यादेहाय वै नमः

ekākṣarāya rudrāya akārāyātmarūpiṇe ukārāyādidevāya vidyādehāya vai namaḥ

1,18.2

तृतीयाय मकाराय शिवाय परमात्मने सूर्याग्निसोमवर्णाय यजमानाय वै नमः

tṛtīyāya makārāya śivāya paramātmane sūryāgnisomavarṇāya yajamānāya vai namaḥ

1,18.3

अग्नये रुद्ररूपाय रुद्राणां पतये नमः शिवाय शिवमन्त्राय सद्योजाताय वेधसे

agnaye rudrarūpāya rudrāṇāṃ pataye namaḥ śivāya śivamantrāya sadyojātāya vedhase

1,18.4

वामाय वामदेवाय वरदायामृताय ते अघोरायातिघोराय सद्योजाताय रंहसे

vāmāya vāmadevāya varadāyāmṛtāya te aghorāyātighorāya sadyojātāya raṃhase

1,18.5

ईशानाय श्मशानाय अतिवेगाय वेगिने नमो ऽस्तु श्रुतिपादाय ऊर्ध्वलिङ्गाय लिङ्गिने

īśānāya śmaśānāya ativegāya vegine namo 'stu śrutipādāya ūrdhvaliṅgāya liṅgine

1,18.6

हेमलिङ्गाय हेमाय वारिलिङ्गाय चांभसे शिवाय शिवलिङ्गाय व्यापिने व्योमव्यापिने

hemaliṅgāya hemāya vāriliṅgāya cāṃbhase śivāya śivaliṅgāya vyāpine vyomavyāpine

1,18.7

वायवे वायुवेगाय नमस्ते वायुव्यापिने तेजसे तेजसां भर्त्रे नमस्तेजो ऽधिव्यापिने

vāyave vāyuvegāya namaste vāyuvyāpine tejase tejasāṃ bhartre namastejo 'dhivyāpine

1,18.8

जलाय जलभूताय नमस्ते जलव्यापिने पृथिव्यै चान्तरिक्षाय पृथिवीव्यापिने नमः

jalāya jalabhūtāya namaste jalavyāpine pṛthivyai cāntarikṣāya pṛthivīvyāpine namaḥ

1,18.9

शब्दस्पर्शस्वरूपाय रसगन्धाय गन्धिने गणाधिपतये तुभ्यं गुह्याद्गुह्यतमाय ते

śabdasparśasvarūpāya rasagandhāya gandhine gaṇādhipataye tubhyaṃ guhyādguhyatamāya te

1,18.10

अनन्ताय विरूपाय अनन्तानामयाय च शाश्वताय वरिष्ठाय वारिगर्भाय योगिने

anantāya virūpāya anantānāmayāya ca śāśvatāya variṣṭhāya vārigarbhāya yogine

1,18.11

संस्थितायाम्भसां मध्ये आवयोर्मध्यवर्चसे गोप्त्रे हर्त्रे सदा कर्त्रे निधनायेश्वराय च

saṃsthitāyāmbhasāṃ madhye āvayormadhyavarcase goptre hartre sadā kartre nidhanāyeśvarāya ca

1,18.12

अचेतनाय चिन्त्याय चेतनायासहारिणे अरूपाय सुरूपाय अनङ्गायाङ्गहारिणे

acetanāya cintyāya cetanāyāsahāriṇe arūpāya surūpāya anaṅgāyāṅgahāriṇe

1,18.13

भस्मदिग्धशरीराय भानुसोमाग्निहेतवे श्वेताय श्वेतवर्णाय तुहिनाद्रिचराय च

bhasmadigdhaśarīrāya bhānusomāgnihetave śvetāya śvetavarṇāya tuhinādricarāya ca

1,18.14

सुश्वेताय सुवक्त्राय नमः श्वेतशिखाय च श्वेतास्याय महास्याय नमस्ते श्वेतलोहित

suśvetāya suvaktrāya namaḥ śvetaśikhāya ca śvetāsyāya mahāsyāya namaste śvetalohita

1,18.15

सुताराय विशिष्टाय नमो दुन्दुभिने हर शतरूपविरूपाय नमः केतुमते सदा

sutārāya viśiṣṭāya namo dundubhine hara śatarūpavirūpāya namaḥ ketumate sadā

1,18.16

ऋद्धिशोकविशोकाय पिनाकाय कपर्दिने विपाशाय सुपाशाय नमस्ते पाशनाशिने

ṛddhiśokaviśokāya pinākāya kapardine vipāśāya supāśāya namaste pāśanāśine

1,18.17

सुहोत्राय हविष्याय सुब्रह्मण्याय सूरिणे सुमुखाय सुवक्त्राय दुर्दमाय दमाय च

suhotrāya haviṣyāya subrahmaṇyāya sūriṇe sumukhāya suvaktrāya durdamāya damāya ca

1,18.18

कङ्काय कङ्करूपाय कङ्कणीकृतपन्नग सनकाय नमस्तुभ्यं सनातन सनन्दन

kaṅkāya kaṅkarūpāya kaṅkaṇīkṛtapannaga sanakāya namastubhyaṃ sanātana sanandana

1,18.19

सनत्कुमारसारङ्गम् आरणाय महात्मने लोकाक्षिणे त्रिधामाय नमो विरजसे सदा

sanatkumārasāraṅgam āraṇāya mahātmane lokākṣiṇe tridhāmāya namo virajase sadā

1,18.20

शङ्खपालाय शङ्खाय रजसे तमसे नमः सारस्वताय मेघाय मेघवाहन ते नमः

śaṅkhapālāya śaṅkhāya rajase tamase namaḥ sārasvatāya meghāya meghavāhana te namaḥ

1,18.21

सुवाहाय विवाहाय विवादवरदाय च नमः शिवाय रुद्राय प्रधानाय नमोनमः

suvāhāya vivāhāya vivādavaradāya ca namaḥ śivāya rudrāya pradhānāya namonamaḥ

1,18.22

त्रिगुणाय नमस्तुभ्यं चतुर्व्यूहात्मने नमः संसाराय नमस्तुभ्यं नमः संसारहेतवे

triguṇāya namastubhyaṃ caturvyūhātmane namaḥ saṃsārāya namastubhyaṃ namaḥ saṃsārahetave

1,18.23

मोक्षाय मोक्षरूपाय मोक्षकर्त्रे नमोनमः आत्मने ऋषये तुभ्यं स्वामिने विष्णवे नमः

mokṣāya mokṣarūpāya mokṣakartre namonamaḥ ātmane ṛṣaye tubhyaṃ svāmine viṣṇave namaḥ

1,18.24

नमो भगवते तुभ्यं नागानां पतये नमः ओङ्काराय नमस्तुभ्यं सर्वज्ञाय नमो नमः

namo bhagavate tubhyaṃ nāgānāṃ pataye namaḥ oṅkārāya namastubhyaṃ sarvajñāya namo namaḥ

1,18.25

सर्वाय च नमस्तुभ्यं नमो नारायणाय च नमो हिरण्यगर्भाय आदिदेवाय ते नमः

sarvāya ca namastubhyaṃ namo nārāyaṇāya ca namo hiraṇyagarbhāya ādidevāya te namaḥ

1,18.26

नमो ऽस्त्वजाय पतये प्रजानां व्यूहहेतवे महादेवाय देवानाम् ईश्वराय नमो नमः

namo 'stvajāya pataye prajānāṃ vyūhahetave mahādevāya devānām īśvarāya namo namaḥ

1,18.27

शर्वाय च नमस्तुभ्यं सत्याय शमनाय च ब्रह्मणे चैव भूतानां सर्वज्ञाय नमो नमः

śarvāya ca namastubhyaṃ satyāya śamanāya ca brahmaṇe caiva bhūtānāṃ sarvajñāya namo namaḥ

1,18.28

महात्मने नमस्तुभ्यं प्रज्ञारूपाय वै नमः चितये चितिरूपाय स्मृतिरूपाय वै नमः

mahātmane namastubhyaṃ prajñārūpāya vai namaḥ citaye citirūpāya smṛtirūpāya vai namaḥ

1,18.29

ज्ञानाय ज्ञानगम्याय नमस्ते संविदे सदा शिखराय नमस्तुभ्यं नीलकण्ठाय वै नमः

jñānāya jñānagamyāya namaste saṃvide sadā śikharāya namastubhyaṃ nīlakaṇṭhāya vai namaḥ

1,18.30

अर्धनारीशरीराय अव्यक्ताय नमोनमः एकादशविभेदाय स्थाणवे ते नमः सदा

ardhanārīśarīrāya avyaktāya namonamaḥ ekādaśavibhedāya sthāṇave te namaḥ sadā

1,18.31

नमः सोमाय सूर्याय भवाय भवहारिणे यशस्कराय देवाय शङ्करायेश्वराय च

namaḥ somāya sūryāya bhavāya bhavahāriṇe yaśaskarāya devāya śaṅkarāyeśvarāya ca

1,18.32

नमो ऽंबिकाधिपतये उमायाः पतये नमः हिरण्यबाहवे तुभ्यं नमस्ते हेमरेतसे

namo 'ṃbikādhipataye umāyāḥ pataye namaḥ hiraṇyabāhave tubhyaṃ namaste hemaretase

1,18.33

नीलकेशाय वित्ताय शितिकण्ठाय वै नमः कपर्दिने नमस्तुभ्यं नागाङ्गाभरणाय च

nīlakeśāya vittāya śitikaṇṭhāya vai namaḥ kapardine namastubhyaṃ nāgāṅgābharaṇāya ca

1,18.34

वृषारूढाय सर्वस्य हर्त्रे कर्त्रे नमोनमः वीररामातिरामाय रामनाथाय ते विभो

vṛṣārūḍhāya sarvasya hartre kartre namonamaḥ vīrarāmātirāmāya rāmanāthāya te vibho

1,18.35

नमो राजाधिराजाय राज्ञामधिगताय ते नमः पालाधिपतये पालाशाकृन्तते नमः

namo rājādhirājāya rājñāmadhigatāya te namaḥ pālādhipataye pālāśākṛntate namaḥ

1,18.36

नमः केयूरभूषाय गोपते ते नमोनमः नमः श्रीकण्ठनाथाय नमो लिकुचपाणये

namaḥ keyūrabhūṣāya gopate te namonamaḥ namaḥ śrīkaṇṭhanāthāya namo likucapāṇaye

1,18.37

भुवनेशाय देवाय वेदशास्त्र नमो ऽस्तु ते सारङ्गाय नमस्तुभ्यं राजहंसाय ते नमः

bhuvaneśāya devāya vedaśāstra namo 'stu te sāraṅgāya namastubhyaṃ rājahaṃsāya te namaḥ

1,18.38

कनकाङ्गदहाराय नमः सर्पोपवीतिने सर्पकुण्डलमालाय कटिसूत्रीकृताहिने

kanakāṅgadahārāya namaḥ sarpopavītine sarpakuṇḍalamālāya kaṭisūtrīkṛtāhine

1,18.39

वेदगर्भाय गर्भाय विश्वगर्भाय ते शिव विररामेति संस्तुत्वा ब्रह्मणा सहितो हरिः

vedagarbhāya garbhāya viśvagarbhāya te śiva virarāmeti saṃstutvā brahmaṇā sahito hariḥ

1,18.40

एतत्स्तोत्रवरं पुण्यं सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्छ्रावयेद्वापि ब्राह्मणान् वेदपारगान्

etatstotravaraṃ puṇyaṃ sarvapāpapraṇāśanam yaḥ paṭhecchrāvayedvāpi brāhmaṇān vedapāragān

1,18.41

स याति ब्रह्मणो लोके पापकर्मरतो ऽपि वै तस्माज्जपेत्पठेन्नित्यं श्रावयेद्ब्राह्मणाञ्छुभान्

sa yāti brahmaṇo loke pāpakarmarato 'pi vai tasmājjapetpaṭhennityaṃ śrāvayedbrāhmaṇāñchubhān

1,18.42

सर्वपापविशुद्ध्यर्थं विष्णुना परिभाषितम्

sarvapāpaviśuddhyarthaṃ viṣṇunā paribhāṣitam

Chapter 1.19

1,19.1

अथोवाच महादेवः प्रीतो ऽहं सुरसत्तमौ पश्यतां मां महादेवं भयं सर्वं विमुच्यताम्

athovāca mahādevaḥ prīto 'haṃ surasattamau paśyatāṃ māṃ mahādevaṃ bhayaṃ sarvaṃ vimucyatām

1,19.2

युवां प्रसूतौ गात्राभ्यां मम पूर्वं महाबलौ अयं मे दक्षिणे पार्श्वे ब्रह्मा लोकपितामहः

yuvāṃ prasūtau gātrābhyāṃ mama pūrvaṃ mahābalau ayaṃ me dakṣiṇe pārśve brahmā lokapitāmahaḥ

1,19.3

वामे पार्श्वे च मे विष्णुर् विश्वात्मा हृदयोद्भवः प्रीतो ऽहं युवयोः सम्यग् वरं दद्मि यथेप्सितम्

vāme pārśve ca me viṣṇur viśvātmā hṛdayodbhavaḥ prīto 'haṃ yuvayoḥ samyag varaṃ dadmi yathepsitam

1,19.4

एवमुक्त्वा तु तं विष्णुं कराभ्यां परमेश्वरः पस्पर्श सुभगाभ्यां तु कृपया तु कृपानिधिः

evamuktvā tu taṃ viṣṇuṃ karābhyāṃ parameśvaraḥ pasparśa subhagābhyāṃ tu kṛpayā tu kṛpānidhiḥ

1,19.5

ततः प्रहृष्टमनसा प्रणिपत्य महेश्वरम् प्राह नारायणो नाथं लिङ्गस्थं लिङ्गवर्जितम्

tataḥ prahṛṣṭamanasā praṇipatya maheśvaram prāha nārāyaṇo nāthaṃ liṅgasthaṃ liṅgavarjitam

1,19.6

यदि प्रीतिः समुत्पन्ना यदि देयो वरश् च नौ भक्तिर्भवतु नौ नित्यं त्वयि चाव्यभिचारिणी

yadi prītiḥ samutpannā yadi deyo varaś ca nau bhaktirbhavatu nau nityaṃ tvayi cāvyabhicāriṇī

1,19.7

देवः प्रदत्तवान् देवाः स्वात्मन्यव्यभिचारिणीम् ब्रह्मणे विष्णवे चैव श्रद्धां शीतांशुभूषणः

devaḥ pradattavān devāḥ svātmanyavyabhicāriṇīm brahmaṇe viṣṇave caiva śraddhāṃ śītāṃśubhūṣaṇaḥ

1,19.8

जानुभ्यामवनीं गत्वा पुनर्नारायणः स्वयम् प्रणिपत्य च विश्वेशं प्राह मन्दतरं वशी

jānubhyāmavanīṃ gatvā punarnārāyaṇaḥ svayam praṇipatya ca viśveśaṃ prāha mandataraṃ vaśī

1,19.9

आवयोर्देवदेवेश विवादमतिशोभनम् इहागतो भवान् यस्माद् विवादशमनाय नौ

āvayordevadeveśa vivādamatiśobhanam ihāgato bhavān yasmād vivādaśamanāya nau

1,19.10

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह हरो हरिम् प्रणिपत्य स्थितं मूर्ध्ना कृताञ्जलिपुटं स्मयन्

tasya tadvacanaṃ śrutvā punaḥ prāha haro harim praṇipatya sthitaṃ mūrdhnā kṛtāñjalipuṭaṃ smayan

1,19.11

प्रलयस्थितिसर्गाणां कर्ता त्वं धरणीपते वत्स वत्स हरे विष्णो पालयैतच्चराचरम्

pralayasthitisargāṇāṃ kartā tvaṃ dharaṇīpate vatsa vatsa hare viṣṇo pālayaitaccarācaram

1,19.12

त्रिधा भिन्नो ह्यहं विष्णो ब्रह्मविष्णुभवाख्यया सर्गरक्षालयगुणैर् निष्कलः परमेश्वरः

tridhā bhinno hyahaṃ viṣṇo brahmaviṣṇubhavākhyayā sargarakṣālayaguṇair niṣkalaḥ parameśvaraḥ

1,19.13

संमोहं त्यज भो विष्णो पालयैनं पितामहम् पाद्मे भविष्यति सुतः कल्पे तव पितामहः

saṃmohaṃ tyaja bho viṣṇo pālayainaṃ pitāmaham pādme bhaviṣyati sutaḥ kalpe tava pitāmahaḥ

1,19.14

तदा द्रक्ष्यसि मां चैवं सो ऽपि द्रक्ष्यति पद्मजः एवमुक्त्वा स भगवांस् तत्रैवान्तरधीयत

tadā drakṣyasi māṃ caivaṃ so 'pi drakṣyati padmajaḥ evamuktvā sa bhagavāṃs tatraivāntaradhīyata

1,19.15

तदाप्रभृति लोकेषु लिङ्गार्चा सुप्रतिष्ठिता लिङ्गवेदी महादेवी लिङ्गं साक्षान्महेश्वरः

tadāprabhṛti lokeṣu liṅgārcā supratiṣṭhitā liṅgavedī mahādevī liṅgaṃ sākṣānmaheśvaraḥ

1,19.16

लयनाल्लिङ्गमित्युक्तं तत्रैव निखिलं सुराः यस्तु लैङ्गं पठेन्नित्यम् आख्यानं लिङ्गसन्निधौ

layanālliṅgamityuktaṃ tatraiva nikhilaṃ surāḥ yastu laiṅgaṃ paṭhennityam ākhyānaṃ liṅgasannidhau

1,19.17

स याति शिवतां विप्रो नात्र कार्या विचारणा

sa yāti śivatāṃ vipro nātra kāryā vicāraṇā

Chapter 1.20

1,20.1

कथं पाद्मे पुरा कल्पे ब्रह्मा पद्मोद्भवो ऽभवत् भवं च दृष्टवांस्तेन ब्रह्मणा पुरुषोत्तमः

kathaṃ pādme purā kalpe brahmā padmodbhavo 'bhavat bhavaṃ ca dṛṣṭavāṃstena brahmaṇā puruṣottamaḥ

1,20.2

एतत्सर्वं विशेषेण सांप्रतं वक्तुमर्हसि आसीदेकार्णवं घोरम् अविभागं तमोमयम्

etatsarvaṃ viśeṣeṇa sāṃprataṃ vaktumarhasi āsīdekārṇavaṃ ghoram avibhāgaṃ tamomayam

1,20.3

मध्ये चैकार्णवे तस्मिन् शङ्खचक्रगदाधरः जीमूताभो ऽम्बुजाक्षश् च किरीटी श्रीपतिर्हरिः

madhye caikārṇave tasmin śaṅkhacakragadādharaḥ jīmūtābho 'mbujākṣaś ca kirīṭī śrīpatirhariḥ

1,20.4

नारायणमुखोद्गीर्णसर्वात्मा पुरुषोत्तमः अष्टबाहुर्महावक्षा लोकानां योनिरुच्यते

nārāyaṇamukhodgīrṇasarvātmā puruṣottamaḥ aṣṭabāhurmahāvakṣā lokānāṃ yonirucyate

1,20.5

किमप्यचिन्त्यं योगात्मा योगमास्थाय योगवित् फणासहस्रकलितं तमप्रतिमवर्चसम्

kimapyacintyaṃ yogātmā yogamāsthāya yogavit phaṇāsahasrakalitaṃ tamapratimavarcasam

1,20.6

महाभोगपतेर्भोगं साध्वास्तीर्य महोच्छ्रयम् तस्मिन्महति पर्यङ्के शेते चैकार्णवे प्रभुः

mahābhogapaterbhogaṃ sādhvāstīrya mahocchrayam tasminmahati paryaṅke śete caikārṇave prabhuḥ

1,20.7

एवं तत्र शयानेन विष्णुना प्रभविष्णुना आत्मारामेण क्रीडार्थं लीलयाक्लिष्टकर्मणा

evaṃ tatra śayānena viṣṇunā prabhaviṣṇunā ātmārāmeṇa krīḍārthaṃ līlayākliṣṭakarmaṇā

1,20.8

शतयोजनविस्तीर्णं तरुणादित्यसन्निभम् वज्रदण्डं महोत्सेधं नाभ्यां सृष्टं तु पुष्करम्

śatayojanavistīrṇaṃ taruṇādityasannibham vajradaṇḍaṃ mahotsedhaṃ nābhyāṃ sṛṣṭaṃ tu puṣkaram

1,20.9

तस्यैवं क्रीडमानस्य समीपं देवमीढुषः हेमगर्भाण्डजो ब्रह्मा रुक्मवर्णो ह्यतीन्द्रियः

tasyaivaṃ krīḍamānasya samīpaṃ devamīḍhuṣaḥ hemagarbhāṇḍajo brahmā rukmavarṇo hyatīndriyaḥ

1,20.10

चतुर्वक्त्रो विशालाक्षः समागम्य यदृच्छया श्रिया युक्तेन दिव्येन सुशुभेन सुगन्धिना

caturvaktro viśālākṣaḥ samāgamya yadṛcchayā śriyā yuktena divyena suśubhena sugandhinā

1,20.11

क्रीडमानं च पद्मेन दृष्ट्वा ब्रह्मा शुभेक्षणम् सविस्मयमथागम्य सौम्यसम्पन्नया गिरा

krīḍamānaṃ ca padmena dṛṣṭvā brahmā śubhekṣaṇam savismayamathāgamya saumyasampannayā girā

1,20.12

प्रोवाच को भवाञ्छेते ह्य् आश्रितो मध्यमम्भसाम् अथ तस्याच्युतः श्रुत्वा ब्रह्मणस्तु शुभं वचः

provāca ko bhavāñchete hy āśrito madhyamambhasām atha tasyācyutaḥ śrutvā brahmaṇastu śubhaṃ vacaḥ

1,20.13

उदतिष्ठत पर्यङ्काद् विस्मयोत्फुल्ललोचनः प्रत्युवाचोत्तरं चैव कल्पे कल्पे प्रतिश्रयः

udatiṣṭhata paryaṅkād vismayotphullalocanaḥ pratyuvācottaraṃ caiva kalpe kalpe pratiśrayaḥ

1,20.14

कर्तव्यं च कृतं चैव क्रियते यच्च किंचन द्यौरन्तरिक्षं भूश्चैव परं पदमहं भुवः

kartavyaṃ ca kṛtaṃ caiva kriyate yacca kiṃcana dyaurantarikṣaṃ bhūścaiva paraṃ padamahaṃ bhuvaḥ

1,20.15

तमेवमुक्त्वा भगवान् विष्णुः पुनरथाब्रवीत् कस्त्वं खलु समायातः समीपं भगवान्कुतः

tamevamuktvā bhagavān viṣṇuḥ punarathābravīt kastvaṃ khalu samāyātaḥ samīpaṃ bhagavānkutaḥ

1,20.16

क्व वा भूयश् च गन्तव्यं कश् च वा ते प्रतिश्रयः को भवान् विश्वमूर्तिर्वै कर्तव्यं किं च ते मया

kva vā bhūyaś ca gantavyaṃ kaś ca vā te pratiśrayaḥ ko bhavān viśvamūrtirvai kartavyaṃ kiṃ ca te mayā

1,20.17

एवं ब्रुवन्तं वैकुण्ठं प्रत्युवाच पितामहः मायया मोहितः शंभोर् अविज्ञाय जनार्दनम्

evaṃ bruvantaṃ vaikuṇṭhaṃ pratyuvāca pitāmahaḥ māyayā mohitaḥ śaṃbhor avijñāya janārdanam

1,20.18

मायया मोहितं देवम् अविज्ञातं महात्मनः यथा भवांस्तथैवाहम् आदिकर्ता प्रजापतिः

māyayā mohitaṃ devam avijñātaṃ mahātmanaḥ yathā bhavāṃstathaivāham ādikartā prajāpatiḥ

1,20.19

सविस्मयं वचः श्रुत्वा ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः अनुज्ञातश् च ते नाथ वैकुण्ठो विश्वसंभवः

savismayaṃ vacaḥ śrutvā brahmaṇo lokatantriṇaḥ anujñātaś ca te nātha vaikuṇṭho viśvasaṃbhavaḥ

1,20.20

कौतूहलान्महायोगी प्रविष्टो ब्रह्मणो मुखम् इमानष्टादश द्वीपान् ससमुद्रान् सपर्वतान्

kautūhalānmahāyogī praviṣṭo brahmaṇo mukham imānaṣṭādaśa dvīpān sasamudrān saparvatān

1,20.21

प्रविश्य सुमहातेजाश् चातुर्वर्ण्यसमाकुलान् ब्रह्मणस्तम्भपर्यन्तं सप्तलोकान् सनातनान्

praviśya sumahātejāś cāturvarṇyasamākulān brahmaṇastambhaparyantaṃ saptalokān sanātanān

1,20.22

ब्रह्मणस्तूदरे दृष्ट्वा सर्वान्विष्णुर्महाभुजः अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्युक्त्वा च पुनः पुनः

brahmaṇastūdare dṛṣṭvā sarvānviṣṇurmahābhujaḥ aho 'sya tapaso vīryam ityuktvā ca punaḥ punaḥ

1,20.23

अटित्वा विविधांल्लोकान् विष्णुर्नानाविधाश्रयान् ततो वर्षसहस्रान्ते नान्तं हि ददृशे यदा

aṭitvā vividhāṃllokān viṣṇurnānāvidhāśrayān tato varṣasahasrānte nāntaṃ hi dadṛśe yadā

1,20.24

तदास्य वक्त्रान्निष्क्रम्य पन्नगेन्द्रनिकेतनः नारायणो जगद्धाता पितामहमथाब्रवीत्

tadāsya vaktrānniṣkramya pannagendraniketanaḥ nārāyaṇo jagaddhātā pitāmahamathābravīt

1,20.25

भगवानादिरङ्कश् च मध्यं कालो दिशो नभः नाहमन्तं प्रपश्यामि उदरस्य तवानघ

bhagavānādiraṅkaś ca madhyaṃ kālo diśo nabhaḥ nāhamantaṃ prapaśyāmi udarasya tavānagha

1,20.26

एवमुक्त्वाब्रवीद्भूयः पितामहमिदं हरिः भगवानेवमेवाहं शाश्वतं हि ममोदरम्

evamuktvābravīdbhūyaḥ pitāmahamidaṃ hariḥ bhagavānevamevāhaṃ śāśvataṃ hi mamodaram

1,20.27

प्रविश्य लोकान् पश्यैतान् अनौपम्यान्सुरोत्तम ततः प्राह्लादिनीं वाणीं श्रुत्वा तस्याभिनन्द्य च

praviśya lokān paśyaitān anaupamyānsurottama tataḥ prāhlādinīṃ vāṇīṃ śrutvā tasyābhinandya ca

1,20.28

श्रीपतेरुदरं भूयः प्रविवेश पितामहः तानेव लोकान् गर्भस्थान् अपश्यत् सत्यविक्रमः

śrīpaterudaraṃ bhūyaḥ praviveśa pitāmahaḥ tāneva lokān garbhasthān apaśyat satyavikramaḥ

1,20.29

पर्यटित्वा तु देवस्य ददृशे ऽन्तं न वै हरेः ज्ञात्वा गतिं तस्य पितामहस्य द्वाराणि सर्वाणि पिधाय विष्णुः विभुर्मनः कर्तुमियेष चाशु सुखं प्रसुप्तो ऽहमिति प्रचिन्त्य

paryaṭitvā tu devasya dadṛśe 'ntaṃ na vai hareḥ jñātvā gatiṃ tasya pitāmahasya dvārāṇi sarvāṇi pidhāya viṣṇuḥ vibhurmanaḥ kartumiyeṣa cāśu sukhaṃ prasupto 'hamiti pracintya

1,20.30

ततो द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समीक्ष्य वै सूक्ष्मं कृत्वात्मनो रूपं नाभ्यां द्वारमविन्दत

tato dvārāṇi sarvāṇi pihitāni samīkṣya vai sūkṣmaṃ kṛtvātmano rūpaṃ nābhyāṃ dvāramavindata

1,20.31

पद्मसूत्रानुसारेण चान्वपश्यत्पितामहः उज्जहारात्मनो रूपं पुष्कराच्चतुराननः

padmasūtrānusāreṇa cānvapaśyatpitāmahaḥ ujjahārātmano rūpaṃ puṣkarāccaturānanaḥ

1,20.32

विरराजारविन्दस्थः पद्मगर्भसमद्युतिः ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवाञ् जगद्योनिः पितामहः

virarājāravindasthaḥ padmagarbhasamadyutiḥ brahmā svayaṃbhūrbhagavāñ jagadyoniḥ pitāmahaḥ

1,20.33

एतस्मिन्नन्तरे ताभ्याम् एकैकस्य तु कृत्स्नशः वर्तमाने तु संघर्षे मध्ये तस्यार्णवस्य तु

etasminnantare tābhyām ekaikasya tu kṛtsnaśaḥ vartamāne tu saṃgharṣe madhye tasyārṇavasya tu

1,20.34

कुतो ऽप्यपरिमेयात्मा भूतानां प्रभुरीश्वरः शूलपाणिर्महादेवो हेमवीरांबरच्छदः

kuto 'pyaparimeyātmā bhūtānāṃ prabhurīśvaraḥ śūlapāṇirmahādevo hemavīrāṃbaracchadaḥ

1,20.35

अगच्छद्यत्र सो ऽनन्तो नागभोगपतिर् हरिः शीघ्रं विक्रमतस्तस्य पद्भ्याम् आक्रान्तपीडिताः

agacchadyatra so 'nanto nāgabhogapatir hariḥ śīghraṃ vikramatastasya padbhyām ākrāntapīḍitāḥ

1,20.36

उद्भूतास्तूर्णमाकाशे पृथुलास्तोयबिन्दवः अत्युष्णश्चातिशीतश् च वायुस्तत्र ववौ पुनः

udbhūtāstūrṇamākāśe pṛthulāstoyabindavaḥ atyuṣṇaścātiśītaś ca vāyustatra vavau punaḥ

1,20.37

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं ब्रह्मा विष्णुमभाषत अब्बिन्दवश् च शीतोष्णाः कम्पयन्त्यंबुजं भृशम्

taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ brahmā viṣṇumabhāṣata abbindavaś ca śītoṣṇāḥ kampayantyaṃbujaṃ bhṛśam

1,20.38

एतन्मे संशयं ब्रूहि किं वा त्वन्यच्चिकीर्षसि एतदेवंविधं वाक्यं पितामहमुखोद्गतम्

etanme saṃśayaṃ brūhi kiṃ vā tvanyaccikīrṣasi etadevaṃvidhaṃ vākyaṃ pitāmahamukhodgatam

1,20.39

श्रुत्वाप्रतिमकर्मा हि भगवानसुरान्तकृत् किं नु खल्वत्र मे नाभ्यां भूतमन्यत्कृतालयम्

śrutvāpratimakarmā hi bhagavānasurāntakṛt kiṃ nu khalvatra me nābhyāṃ bhūtamanyatkṛtālayam

1,20.40

वदति प्रियमत्यर्थं मन्युश्चास्य मया कृतः इत्येवं मनसा ध्यात्वा प्रत्युवाचेदमुत्तरम्

vadati priyamatyarthaṃ manyuścāsya mayā kṛtaḥ ityevaṃ manasā dhyātvā pratyuvācedamuttaram

1,20.41

किमत्र भगवानद्य पुष्करे जातसंभ्रमः किं मया च कृतं देव यन्मां प्रियमनुत्तमम्

kimatra bhagavānadya puṣkare jātasaṃbhramaḥ kiṃ mayā ca kṛtaṃ deva yanmāṃ priyamanuttamam

1,20.42

भाषसे पुरुषश्रेष्ठ किमर्थं ब्रूहि तत्त्वतः एवं ब्रुवाणं देवेशं लोकयात्रानुगं ततः

bhāṣase puruṣaśreṣṭha kimarthaṃ brūhi tattvataḥ evaṃ bruvāṇaṃ deveśaṃ lokayātrānugaṃ tataḥ

1,20.43

प्रत्युवाचाम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा वेदनिधिः प्रभुः यो ऽसौ तवोदरं पूर्वं प्रविष्टो ऽहं त्वदिच्छया

pratyuvācāmbujābhākṣaṃ brahmā vedanidhiḥ prabhuḥ yo 'sau tavodaraṃ pūrvaṃ praviṣṭo 'haṃ tvadicchayā

1,20.44

यथा ममोदरे लोकाः सर्वे दृष्टास्त्वया प्रभो तथैव दृष्टाः कार्त्स्न्येन मया लोकास्तवोदरे

yathā mamodare lokāḥ sarve dṛṣṭāstvayā prabho tathaiva dṛṣṭāḥ kārtsnyena mayā lokāstavodare

1,20.45

ततो वर्षसहस्रात्तु उपावृत्तस्य मे ऽनघ त्वया मत्सरभावेन मां वशीकर्तुमिच्छता

tato varṣasahasrāttu upāvṛttasya me 'nagha tvayā matsarabhāvena māṃ vaśīkartumicchatā

1,20.46

आशु द्वाराणि सर्वाणि पिहितानि समन्ततः ततो मया महाभाग संचिन्त्य स्वेन तेजसा

āśu dvārāṇi sarvāṇi pihitāni samantataḥ tato mayā mahābhāga saṃcintya svena tejasā

1,20.47

लब्धो नाभिप्रदेशेन पद्मसूत्राद्विनिर्गमः मा भूत्ते मनसो ऽल्पो ऽपि व्याघातो ऽयं कथंचन

labdho nābhipradeśena padmasūtrādvinirgamaḥ mā bhūtte manaso 'lpo 'pi vyāghāto 'yaṃ kathaṃcana

1,20.48

इत्येषानुगतिर्विष्णो कार्याणाम् औपसर्पिणी यन्मयानन्तरं कार्यं ब्रूहि किं करवाण्यहम्

ityeṣānugatirviṣṇo kāryāṇām aupasarpiṇī yanmayānantaraṃ kāryaṃ brūhi kiṃ karavāṇyaham

1,20.49

ततः परममेयात्मा हिरण्यकशिपो रिपुः अनवद्यां प्रियामिष्टां शिवां वाणीं पितामहात्

tataḥ paramameyātmā hiraṇyakaśipo ripuḥ anavadyāṃ priyāmiṣṭāṃ śivāṃ vāṇīṃ pitāmahāt

1,20.50

श्रुत्वा विगतमात्सर्यं वाक्यमस्मै ददौ हरिः न ह्येवमीदृशं कार्यं मयाध्यवसितं तव

śrutvā vigatamātsaryaṃ vākyamasmai dadau hariḥ na hyevamīdṛśaṃ kāryaṃ mayādhyavasitaṃ tava

1,20.51

त्वां बोधयितुकामेन क्रीडापूर्वं यदृच्छया आशु द्वाराणि सर्वाणि घाटितानि मयात्मनः

tvāṃ bodhayitukāmena krīḍāpūrvaṃ yadṛcchayā āśu dvārāṇi sarvāṇi ghāṭitāni mayātmanaḥ

1,20.52

न ते ऽन्यथावगन्तव्यं मान्यः पूज्यश् च मे भवान् सर्वं मर्षय कल्याण यन्मयापकृतं तव

na te 'nyathāvagantavyaṃ mānyaḥ pūjyaś ca me bhavān sarvaṃ marṣaya kalyāṇa yanmayāpakṛtaṃ tava

1,20.53

अस्मान् मयोह्यमानस्त्वं पद्मादवतर प्रभो नाहं भवन्तं शक्नोमि सोढुं तेजोमयं गुरुम्

asmān mayohyamānastvaṃ padmādavatara prabho nāhaṃ bhavantaṃ śaknomi soḍhuṃ tejomayaṃ gurum

1,20.54

स होवाच वरं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो पुत्रो भव ममारिघ्न मुदं प्राप्स्यसि शोभनाम्

sa hovāca varaṃ brūhi padmādavatara prabho putro bhava mamārighna mudaṃ prāpsyasi śobhanām

1,20.55

सद्भाववचनं ब्रूहि पद्मादवतर प्रभो स त्वं च नो महायोगी त्वमीड्यः प्रणवात्मकः

sadbhāvavacanaṃ brūhi padmādavatara prabho sa tvaṃ ca no mahāyogī tvamīḍyaḥ praṇavātmakaḥ

1,20.56

अद्यप्रभृति सर्वेशः श्वेतोष्णीषविभूषितः पद्मयोनिरिति ह्येवं ख्यातो नाम्ना भविष्यसि

adyaprabhṛti sarveśaḥ śvetoṣṇīṣavibhūṣitaḥ padmayoniriti hyevaṃ khyāto nāmnā bhaviṣyasi

1,20.57

पुत्रो मे त्वं भव ब्रह्मन् सप्तलोकाधिपः प्रभो ततः स भगवान्देवो वरं दत्त्वा किरीटिने

putro me tvaṃ bhava brahman saptalokādhipaḥ prabho tataḥ sa bhagavāndevo varaṃ dattvā kirīṭine

1,20.58

एवं भवतु चेत्युक्त्वा प्रीतात्मा गतमत्सरः प्रत्यासन्नम् अथायान्तं बालार्काभं महाननम्

evaṃ bhavatu cetyuktvā prītātmā gatamatsaraḥ pratyāsannam athāyāntaṃ bālārkābhaṃ mahānanam

1,20.59

भवमत्यद्भुतं दृष्ट्वा नारायणमथाब्रवीत् अप्रमेयो महावक्त्रो दंष्ट्री ध्वस्तशिरोरुहः

bhavamatyadbhutaṃ dṛṣṭvā nārāyaṇamathābravīt aprameyo mahāvaktro daṃṣṭrī dhvastaśiroruhaḥ

1,20.60

दशबाहुस्त्रिशूलाङ्को नयनैर्विश्वतः स्थितः लोकप्रभुः स्वयं साक्षाद् विकृतो मुञ्जमेखली

daśabāhustriśūlāṅko nayanairviśvataḥ sthitaḥ lokaprabhuḥ svayaṃ sākṣād vikṛto muñjamekhalī

1,20.61

मेण्ढ्रेणोर्ध्वेन महता नर्दमानो ऽतिभैरवम् कः खल्वेष पुमान् विष्णो तेजोराशिर् महाद्युतिः

meṇḍhreṇordhvena mahatā nardamāno 'tibhairavam kaḥ khalveṣa pumān viṣṇo tejorāśir mahādyutiḥ

1,20.62

व्याप्य सर्वा दिशो द्यां च इत एवाभिवर्तते तेनैवमुक्तो भगवान् विष्णुर्ब्रह्माणमब्रवीत्

vyāpya sarvā diśo dyāṃ ca ita evābhivartate tenaivamukto bhagavān viṣṇurbrahmāṇamabravīt

1,20.63

पद्भ्यां तलनिपातेन यस्य विक्रमतो ऽर्णवे वेगेन महताकाशे ऽप्युत्थिताश् च जलशयाः

padbhyāṃ talanipātena yasya vikramato 'rṇave vegena mahatākāśe 'pyutthitāś ca jalaśayāḥ

1,20.64

स्थूलाद्भिर् विश्वतो ऽत्यर्थं सिच्यसे पद्मसंभव घ्राणजेन च वातेन कम्प्यमानं त्वया सह

sthūlādbhir viśvato 'tyarthaṃ sicyase padmasaṃbhava ghrāṇajena ca vātena kampyamānaṃ tvayā saha

1,20.65

दोधूयते महापद्मं स्वच्छन्दं मम नाभिजम् समागतो भवानीशो ह्य् अनादिश्चान्तकृत्प्रभुः

dodhūyate mahāpadmaṃ svacchandaṃ mama nābhijam samāgato bhavānīśo hy anādiścāntakṛtprabhuḥ

1,20.66

भवानहं च स्तोत्रेण उपतिष्ठाव गोध्वजम् ततः क्रुद्धो ऽम्बुजाभाक्षं ब्रह्मा प्रोवाच केशवम्

bhavānahaṃ ca stotreṇa upatiṣṭhāva godhvajam tataḥ kruddho 'mbujābhākṣaṃ brahmā provāca keśavam

1,20.67

भवान्न नूनमात्मानं वेत्ति लोकप्रभुं विभुम् ब्रह्माणं लोककर्तारं मां न वेत्सि सनातनम्

bhavānna nūnamātmānaṃ vetti lokaprabhuṃ vibhum brahmāṇaṃ lokakartāraṃ māṃ na vetsi sanātanam

1,20.68

को ह्यसौ शङ्करो नाम आवयोर्व्यतिरिच्यते तस्य तत्क्रोधजं वाक्यं श्रुत्वा हरिरभाषत

ko hyasau śaṅkaro nāma āvayorvyatiricyate tasya tatkrodhajaṃ vākyaṃ śrutvā harirabhāṣata

1,20.69

मा मैवं वद कल्याण परिवादं महात्मनः महायोगेन्धनो धर्मो दुराधर्षो वरप्रदः

mā maivaṃ vada kalyāṇa parivādaṃ mahātmanaḥ mahāyogendhano dharmo durādharṣo varapradaḥ

1,20.70

हेतुरस्याथ जगतः पुराणपुरुषो ऽव्ययः बीजी खल्वेष बीजानां ज्योतिरेकः प्रकाशते

heturasyātha jagataḥ purāṇapuruṣo 'vyayaḥ bījī khalveṣa bījānāṃ jyotirekaḥ prakāśate

1,20.71

बालक्रीडनकैर्देवः क्रीडते शङ्करः स्वयम् प्रधानमव्ययो योनिर् अव्यक्तं प्रकृतिस्तमः

bālakrīḍanakairdevaḥ krīḍate śaṅkaraḥ svayam pradhānamavyayo yonir avyaktaṃ prakṛtistamaḥ

1,20.72

मम चैतानि नामानि नित्यं प्रसवधर्मिणः यः कः स इति दुःखार्तैर् दृश्यते यतिभिः शिवः

mama caitāni nāmāni nityaṃ prasavadharmiṇaḥ yaḥ kaḥ sa iti duḥkhārtair dṛśyate yatibhiḥ śivaḥ

1,20.73

एष बीजी भवान्बीजम् अहं योनिः सनातनः स एवमुक्तो विश्वात्मा ब्रह्मा विष्णुमपृच्छत

eṣa bījī bhavānbījam ahaṃ yoniḥ sanātanaḥ sa evamukto viśvātmā brahmā viṣṇumapṛcchata

1,20.74

भवान् योनिरहं बीजं कथं बीजी महेश्वरः एतन्मे सूक्ष्ममव्यक्तं संशयं छेत्तुमर्हसि

bhavān yonirahaṃ bījaṃ kathaṃ bījī maheśvaraḥ etanme sūkṣmamavyaktaṃ saṃśayaṃ chettumarhasi

1,20.75

ज्ञात्वा च विविधोत्पत्तिं ब्रह्मणो लोकतन्त्रिणः इमं परमसादृश्यं प्रश्नम् अभ्यवदद्धरिः

jñātvā ca vividhotpattiṃ brahmaṇo lokatantriṇaḥ imaṃ paramasādṛśyaṃ praśnam abhyavadaddhariḥ

1,20.76

अस्मान्महत्तरं भूतं गुह्यमन्यन्न विद्यते महतः परमं धाम शिवम् अध्यात्मिनां पदम्

asmānmahattaraṃ bhūtaṃ guhyamanyanna vidyate mahataḥ paramaṃ dhāma śivam adhyātmināṃ padam

1,20.77

द्विविधं चैवमात्मानं प्रविभज्य व्यवस्थितः निष्कलस्तत्र यो ऽव्यक्तः सकलश् च महेश्वरः

dvividhaṃ caivamātmānaṃ pravibhajya vyavasthitaḥ niṣkalastatra yo 'vyaktaḥ sakalaś ca maheśvaraḥ

1,20.78

यस्य मायाविधिज्ञस्य अगम्यगहनस्य च पुरा लिङ्गोद्भवं बीजं प्रथमं त्वादिसर्गिकम्

yasya māyāvidhijñasya agamyagahanasya ca purā liṅgodbhavaṃ bījaṃ prathamaṃ tvādisargikam

1,20.79

मम योनौ समायुक्तं तद्बीजं कालपर्ययात् हिरण्मयमकूपारे योन्यामण्डमजायत

mama yonau samāyuktaṃ tadbījaṃ kālaparyayāt hiraṇmayamakūpāre yonyāmaṇḍamajāyata

1,20.80

शतानि दश वर्षाणाम् अण्डम् अप्सु प्रतिष्ठितम् अन्ते वर्षसहस्रस्य वायुना तद्द्विधा कृतम्

śatāni daśa varṣāṇām aṇḍam apsu pratiṣṭhitam ante varṣasahasrasya vāyunā taddvidhā kṛtam

1,20.81

कपालमेकं द्यौर्जज्ञे कपालमपरं क्षितिः उल्बं तस्य महोत्सेधो यो ऽसौ कनकपर्वतः

kapālamekaṃ dyaurjajñe kapālamaparaṃ kṣitiḥ ulbaṃ tasya mahotsedho yo 'sau kanakaparvataḥ

1,20.82

ततश् च प्रतिसंध्यात्मा देवदेवो वरः प्रभुः हिरण्यगर्भो भगवांस् त्व् अभिजज्ञे चतुर्मुखः

tataś ca pratisaṃdhyātmā devadevo varaḥ prabhuḥ hiraṇyagarbho bhagavāṃs tv abhijajñe caturmukhaḥ

1,20.83

आ तारार्केन्दुनक्षत्रं शून्यं लोकमवेक्ष्य च को ऽहमित्यपि च ध्याते कुमारास्ते ऽभवंस्तदा

ā tārārkendunakṣatraṃ śūnyaṃ lokamavekṣya ca ko 'hamityapi ca dhyāte kumārāste 'bhavaṃstadā

1,20.84

प्रियदर्शनास्तु यतयो यतीनां पूर्वजास् तव भूयो वर्षसहस्रान्ते तत एवात्मजास्तव

priyadarśanāstu yatayo yatīnāṃ pūrvajās tava bhūyo varṣasahasrānte tata evātmajāstava

1,20.85

भुवनानलसंकाशाः पद्मपत्रायतेक्षणाः श्रीमान्सनत्कुमारश् च ऋभुश्चैवोर्ध्वरेतसौ

bhuvanānalasaṃkāśāḥ padmapatrāyatekṣaṇāḥ śrīmānsanatkumāraś ca ṛbhuścaivordhvaretasau

1,20.86

सनकः सनातनश्चैव तथैव च सनन्दनः उत्पन्नाः समकालं ते बुद्ध्यातीन्द्रियदर्शनाः

sanakaḥ sanātanaścaiva tathaiva ca sanandanaḥ utpannāḥ samakālaṃ te buddhyātīndriyadarśanāḥ

1,20.87

उत्पन्नाः प्रतिभात्मानो जगतां स्थितिहेतवः नारप्स्यन्ते च कर्माणि तापत्रयविवर्जिताः

utpannāḥ pratibhātmāno jagatāṃ sthitihetavaḥ nārapsyante ca karmāṇi tāpatrayavivarjitāḥ

1,20.88

अल्पसौख्यं बहुक्लेशं जराशोकसमन्वितम् जीवनं मरणं चैव संभवश् च पुनः पुनः

alpasaukhyaṃ bahukleśaṃ jarāśokasamanvitam jīvanaṃ maraṇaṃ caiva saṃbhavaś ca punaḥ punaḥ

1,20.89

अल्पभूतं सुखं स्वर्गे दुःखानि नरके तथा विदित्वा चागमं सर्वम् अवश्यं भवितव्यताम्

alpabhūtaṃ sukhaṃ svarge duḥkhāni narake tathā viditvā cāgamaṃ sarvam avaśyaṃ bhavitavyatām

1,20.90

ऋभुं सनत्कुमारं च दृष्ट्वा तव वशे स्थितौ त्रयस्तु त्रीन् गुणान् हित्वा चात्मजाः सनकादयः

ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca dṛṣṭvā tava vaśe sthitau trayastu trīn guṇān hitvā cātmajāḥ sanakādayaḥ

1,20.91

ववर्तेन तु ज्ञानेन प्रवृत्तास्ते महौजसः ततस्तेषु प्रवृत्तेषु सनकादिषु वै त्रिषु

vavartena tu jñānena pravṛttāste mahaujasaḥ tatasteṣu pravṛtteṣu sanakādiṣu vai triṣu

1,20.92

भविष्यसि विमूढस्त्वं मायया शङ्करस्य तु एवं कल्पे तु वैवृत्ते संज्ञा नश्यति ते ऽनघ

bhaviṣyasi vimūḍhastvaṃ māyayā śaṅkarasya tu evaṃ kalpe tu vaivṛtte saṃjñā naśyati te 'nagha

1,20.93

कल्पे शेषाणि भूतानि सूक्ष्माणि पार्थिवानि च सर्वेषां ह्यैश्वरी माया जागृतिः समुदाहृता

kalpe śeṣāṇi bhūtāni sūkṣmāṇi pārthivāni ca sarveṣāṃ hyaiśvarī māyā jāgṛtiḥ samudāhṛtā

1,20.94

यथैष पर्वतो मेरुर् देवलोको ह्युदाहृतः तस्य चेदं हि माहात्म्यं विद्धि देववरस्य ह

yathaiṣa parvato merur devaloko hyudāhṛtaḥ tasya cedaṃ hi māhātmyaṃ viddhi devavarasya ha

1,20.95

ज्ञात्वा चेश्वरसद्भावं ज्ञात्वा मामंबुजेक्षणम् महादेवं महाभूतं भूतानां वरदं प्रभुम्

jñātvā ceśvarasadbhāvaṃ jñātvā māmaṃbujekṣaṇam mahādevaṃ mahābhūtaṃ bhūtānāṃ varadaṃ prabhum

1,20.96

प्रणवेनाथ साम्ना तु नमस्कृत्य जगद्गुरुम् त्वां च मां चैव संक्रुद्धो निःश्वासान्निर्दहेदयम्

praṇavenātha sāmnā tu namaskṛtya jagadgurum tvāṃ ca māṃ caiva saṃkruddho niḥśvāsānnirdahedayam

1,20.97

एवं ज्ञात्वा महायोगम् अभ्युत्तिष्ठन्महाबलम् अहं त्वामग्रतः कृत्वा स्तोष्याम्यनलसप्रभम्

evaṃ jñātvā mahāyogam abhyuttiṣṭhanmahābalam ahaṃ tvāmagrataḥ kṛtvā stoṣyāmyanalasaprabham

Chapter 1.21

1,21.1

ब्रह्माणमग्रतः कृत्वा ततः स गरुडध्वजः अतीतैश् च भविष्यैश् च वर्तमानैस्तथैव च

brahmāṇamagrataḥ kṛtvā tataḥ sa garuḍadhvajaḥ atītaiś ca bhaviṣyaiś ca vartamānaistathaiva ca

1,21.2

नामभिश्छान्दसैश्चैव इदं स्तोत्रमुदीरयत् नमस्तुभ्यं भगवते सुव्रतानन्ततेजसे

nāmabhiśchāndasaiścaiva idaṃ stotramudīrayat namastubhyaṃ bhagavate suvratānantatejase

1,21.3

नमः क्षेत्राधिपतये बीजिने शूलिने नमः सुमेढ्रायार्च्यमेढ्राय दण्डिने रूक्षरेतसे

namaḥ kṣetrādhipataye bījine śūline namaḥ sumeḍhrāyārcyameḍhrāya daṇḍine rūkṣaretase

1,21.4

नमो ज्येष्ठाय श्रेष्ठाय पूर्वाय प्रथमाय च नमो मान्याय पूज्याय सद्योजाताय वै नमः

namo jyeṣṭhāya śreṣṭhāya pūrvāya prathamāya ca namo mānyāya pūjyāya sadyojātāya vai namaḥ

1,21.5

गह्वराय घटेशाय व्योमचीरांबराय च नमस्ते ह्यस्मदादीनां भूतानां प्रभवे नमः

gahvarāya ghaṭeśāya vyomacīrāṃbarāya ca namaste hyasmadādīnāṃ bhūtānāṃ prabhave namaḥ

1,21.6

वेदानां प्रभवे चैव स्मृतीनां प्रभवे नमः प्रभवे कर्मदानानां द्रव्याणां प्रभवे नमः

vedānāṃ prabhave caiva smṛtīnāṃ prabhave namaḥ prabhave karmadānānāṃ dravyāṇāṃ prabhave namaḥ

1,21.7

नमो योगस्य प्रभवे सांख्यस्य प्रभवे नमः नमो ध्रुवनिबद्धानाम् ऋषीणां प्रभवे नमः

namo yogasya prabhave sāṃkhyasya prabhave namaḥ namo dhruvanibaddhānām ṛṣīṇāṃ prabhave namaḥ

1,21.8

ऋक्षाणां प्रभवे तुभ्यं ग्रहाणां प्रभवे नमः वैद्युताशनिमेघानां गर्जितप्रभवे नमः

ṛkṣāṇāṃ prabhave tubhyaṃ grahāṇāṃ prabhave namaḥ vaidyutāśanimeghānāṃ garjitaprabhave namaḥ

1,21.9

महोदधीनां प्रभवे द्वीपानां प्रभवे नमः अद्रीणां प्रभवे चैव वर्षाणां प्रभवे नमः

mahodadhīnāṃ prabhave dvīpānāṃ prabhave namaḥ adrīṇāṃ prabhave caiva varṣāṇāṃ prabhave namaḥ

1,21.10

नमो नदीनां प्रभवे नदानां प्रभवे नमः महौषधीनां प्रभवे वृक्षाणां प्रभवे नमः

namo nadīnāṃ prabhave nadānāṃ prabhave namaḥ mahauṣadhīnāṃ prabhave vṛkṣāṇāṃ prabhave namaḥ

1,21.11

धर्मवृक्षाय धर्माय स्थितीनां प्रभवे नमः प्रभवे च परार्धस्य परस्य प्रभवे नमः

dharmavṛkṣāya dharmāya sthitīnāṃ prabhave namaḥ prabhave ca parārdhasya parasya prabhave namaḥ

1,21.12

नमो रसानां प्रभवे रत्नानां प्रभवे नमः क्षणानां प्रभवे चैव लवानां प्रभवे नमः

namo rasānāṃ prabhave ratnānāṃ prabhave namaḥ kṣaṇānāṃ prabhave caiva lavānāṃ prabhave namaḥ

1,21.13

अहोरात्रार्धमासानां मासानां प्रभवे नमः ऋतूनां प्रभवे तुभ्यं संख्यायाः प्रभवे नमः

ahorātrārdhamāsānāṃ māsānāṃ prabhave namaḥ ṛtūnāṃ prabhave tubhyaṃ saṃkhyāyāḥ prabhave namaḥ

1,21.14

प्रभवे चापरार्धस्य परार्धप्रभवे नमः नमः पुराणप्रभवे सर्गाणां प्रभवे नमः

prabhave cāparārdhasya parārdhaprabhave namaḥ namaḥ purāṇaprabhave sargāṇāṃ prabhave namaḥ

1,21.15

मन्वन्तराणां प्रभवे योगस्य प्रभवे नमः चतुर्विधस्य सर्गस्य प्रभवे ऽनन्तचक्षुषे

manvantarāṇāṃ prabhave yogasya prabhave namaḥ caturvidhasya sargasya prabhave 'nantacakṣuṣe

1,21.16

कल्पोदयनिबन्धानां वातानां प्रभवे नमः नमो विश्वस्य प्रभवे ब्रह्माधिपतये नमः

kalpodayanibandhānāṃ vātānāṃ prabhave namaḥ namo viśvasya prabhave brahmādhipataye namaḥ

1,21.17

विद्यानां प्रभवे चैव विद्याधिपतये नमः नमो व्रताधिपतये व्रतानां प्रभवे नमः

vidyānāṃ prabhave caiva vidyādhipataye namaḥ namo vratādhipataye vratānāṃ prabhave namaḥ

1,21.18

मन्त्राणां प्रभवे तुभ्यं मन्त्राधिपतये नमः पितॄणां पतये चैव पशूनां पतये नमः

mantrāṇāṃ prabhave tubhyaṃ mantrādhipataye namaḥ pitṝṇāṃ pataye caiva paśūnāṃ pataye namaḥ

1,21.19

वाग्वृषाय नमस्तुभ्यं पुराणवृषभाय च नमः पशूनां पतये गोवृषेन्द्रध्वजाय च

vāgvṛṣāya namastubhyaṃ purāṇavṛṣabhāya ca namaḥ paśūnāṃ pataye govṛṣendradhvajāya ca

1,21.20

प्रजापतीनां पतये सिद्धीनां पतये नमः दैत्यदानवसंघानां रक्षसां पतये नमः

prajāpatīnāṃ pataye siddhīnāṃ pataye namaḥ daityadānavasaṃghānāṃ rakṣasāṃ pataye namaḥ

1,21.21

गन्धर्वाणां च पतये यक्षाणां पतये नमः गरुडोरगसर्पाणां पक्षिणां पतये नमः

gandharvāṇāṃ ca pataye yakṣāṇāṃ pataye namaḥ garuḍoragasarpāṇāṃ pakṣiṇāṃ pataye namaḥ

1,21.22

सर्वगुह्यपिशाचानां गुह्याधिपतये नमः गोकर्णाय च गोप्त्रे च शङ्कुकर्णाय वै नमः

sarvaguhyapiśācānāṃ guhyādhipataye namaḥ gokarṇāya ca goptre ca śaṅkukarṇāya vai namaḥ

1,21.23

वराहायाप्रमेयाय ऋक्षाय विरजाय च नमः सुराणां पतये गणानां पतये नमः

varāhāyāprameyāya ṛkṣāya virajāya ca namaḥ surāṇāṃ pataye gaṇānāṃ pataye namaḥ

1,21.24

अंभसां पतये चैव ओजसां पतये नमः नमो ऽस्तु लक्ष्मीपतये श्रीपाय क्षितिपाय च

aṃbhasāṃ pataye caiva ojasāṃ pataye namaḥ namo 'stu lakṣmīpataye śrīpāya kṣitipāya ca

1,21.25

बलाबलसमूहाय अक्षोभ्यक्षोभणाय च दीप्तशृङ्गैकशृङ्गाय वृषभाय ककुद्मिने

balābalasamūhāya akṣobhyakṣobhaṇāya ca dīptaśṛṅgaikaśṛṅgāya vṛṣabhāya kakudmine

1,21.26

नमः स्थैर्याय वपुषे तेजसानुव्रताय च अतीताय भविष्याय वर्तमानाय वै नमः

namaḥ sthairyāya vapuṣe tejasānuvratāya ca atītāya bhaviṣyāya vartamānāya vai namaḥ

1,21.27

सुवर्चसे च वीर्याय शूराय ह्यजिताय च वरदाय वरेण्याय पुरुषाय महात्मने

suvarcase ca vīryāya śūrāya hyajitāya ca varadāya vareṇyāya puruṣāya mahātmane

1,21.28

नमो भूताय भव्याय महते प्रभवाय च जनाय च नमस्तुभ्यं तपसे वरदाय च

namo bhūtāya bhavyāya mahate prabhavāya ca janāya ca namastubhyaṃ tapase varadāya ca

1,21.29

अणवे महते चैव नमः सर्वगताय च नमो बन्धाय मोक्षाय स्वर्गाय नरकाय च

aṇave mahate caiva namaḥ sarvagatāya ca namo bandhāya mokṣāya svargāya narakāya ca

1,21.30

नमो भवाय देवाय इज्याय याजकाय च प्रत्युदीर्णाय दीप्ताय तत्त्वायातिगुणाय च

namo bhavāya devāya ijyāya yājakāya ca pratyudīrṇāya dīptāya tattvāyātiguṇāya ca

1,21.31

नमः पाशाय शस्त्राय नमस्त्वाभरणाय च हुताय उपहूताय प्रहुतप्राशिताय च

namaḥ pāśāya śastrāya namastvābharaṇāya ca hutāya upahūtāya prahutaprāśitāya ca

1,21.32

नमो ऽस्त्विष्टाय पूर्ताय अग्निष्टोमद्विजाय च सदस्याय नमश्चैव दक्षिणावभृथाय च

namo 'stviṣṭāya pūrtāya agniṣṭomadvijāya ca sadasyāya namaścaiva dakṣiṇāvabhṛthāya ca

1,21.33

अहिंसायाप्रलोभाय पशुमन्त्रौषधाय च नमः पुष्टिप्रदानाय सुशीलाय सुशीलिने

ahiṃsāyāpralobhāya paśumantrauṣadhāya ca namaḥ puṣṭipradānāya suśīlāya suśīline

1,21.34

अतीताय भविष्याय वर्तमानाय ते नमः सुवर्चसे च वीर्याय शूराय ह्यजिताय च

atītāya bhaviṣyāya vartamānāya te namaḥ suvarcase ca vīryāya śūrāya hyajitāya ca

1,21.35

वरदाय वरेण्याय पुरुषाय महात्मने नमो भूताय भव्याय महते चाभयाय च

varadāya vareṇyāya puruṣāya mahātmane namo bhūtāya bhavyāya mahate cābhayāya ca

1,21.36

जरासिद्ध नमस्तुभ्यम् अयसे वरदाय च अधरे महते चैव नमः सस्तुपताय च

jarāsiddha namastubhyam ayase varadāya ca adhare mahate caiva namaḥ sastupatāya ca

1,21.37

नमश्चेन्द्रियपत्राणां लेलिहानाय स्रग्विणे विश्वाय विश्वरूपाय विश्वतः शिरसे नमः

namaścendriyapatrāṇāṃ lelihānāya sragviṇe viśvāya viśvarūpāya viśvataḥ śirase namaḥ

1,21.38

सर्वतः पाणिपादाय रुद्रायाप्रतिमाय च नमो हव्याय कव्याय हव्यवाहाय वै नमः

sarvataḥ pāṇipādāya rudrāyāpratimāya ca namo havyāya kavyāya havyavāhāya vai namaḥ

1,21.39

नमः सिद्धाय मेध्याय इष्टायेज्यापराय च सुवीराय सुघोराय अक्षोभ्यक्षोभणाय च

namaḥ siddhāya medhyāya iṣṭāyejyāparāya ca suvīrāya sughorāya akṣobhyakṣobhaṇāya ca

1,21.40

सुप्रजाय सुमेधाय दीप्ताय भास्कराय च नमो बुद्धाय शुद्धाय विस्तृताय मताय च

suprajāya sumedhāya dīptāya bhāskarāya ca namo buddhāya śuddhāya vistṛtāya matāya ca

1,21.41

नमः स्थूलाय सूक्ष्माय दृश्यादृश्याय सर्वशः वर्षते ज्वलते चैव वायवे शिशिराय च

namaḥ sthūlāya sūkṣmāya dṛśyādṛśyāya sarvaśaḥ varṣate jvalate caiva vāyave śiśirāya ca

1,21.42

नमस्ते वक्रकेशाय ऊरुवक्षःशिखाय च नमो नमः सुवर्णाय तपनीयनिभाय च

namaste vakrakeśāya ūruvakṣaḥśikhāya ca namo namaḥ suvarṇāya tapanīyanibhāya ca

1,21.43

विरूपाक्षाय लिङ्गाय पिङ्गलाय महौजसे वृष्टिघ्नाय नमश्चैव नमः सौम्येक्षणाय च

virūpākṣāya liṅgāya piṅgalāya mahaujase vṛṣṭighnāya namaścaiva namaḥ saumyekṣaṇāya ca

1,21.44

नमो धूम्राय श्वेताय कृष्णाय लोहिताय च पिशिताय पिशङ्गाय पीताय च निषङ्गिणे

namo dhūmrāya śvetāya kṛṣṇāya lohitāya ca piśitāya piśaṅgāya pītāya ca niṣaṅgiṇe

1,21.45

नमस्ते सविशेषाय निर्विशेषाय वै नमः नम ईज्याय पूज्याय उपजीव्याय वै नमः

namaste saviśeṣāya nirviśeṣāya vai namaḥ nama ījyāya pūjyāya upajīvyāya vai namaḥ

1,21.46

नमः क्षेम्याय वृद्धाय वत्सलाय नमोनमः नमो भूताय सत्याय सत्यासत्याय वै नमः

namaḥ kṣemyāya vṛddhāya vatsalāya namonamaḥ namo bhūtāya satyāya satyāsatyāya vai namaḥ

1,21.47

नमो वै पद्मवर्णाय मृत्युघ्नाय च मृत्यवे नमो गौराय श्यामाय कद्रवे लोहिताय च

namo vai padmavarṇāya mṛtyughnāya ca mṛtyave namo gaurāya śyāmāya kadrave lohitāya ca

1,21.48

महासंध्याभ्रवर्णाय चारुदीप्ताय दीक्षिणे नमः कमलहस्ताय दिग्वासाय कपर्दिने

mahāsaṃdhyābhravarṇāya cārudīptāya dīkṣiṇe namaḥ kamalahastāya digvāsāya kapardine

1,21.49

अप्रमाणाय सर्वाय अव्ययायामराय च नमो रूपाय गन्धाय शाश्वतायाक्षताय च

apramāṇāya sarvāya avyayāyāmarāya ca namo rūpāya gandhāya śāśvatāyākṣatāya ca

1,21.50

पुरस्ताद्बृंहते चैव विभ्रान्ताय कृताय च दुर्गमाय महेशाय क्रोधाय कपिलाय च

purastādbṛṃhate caiva vibhrāntāya kṛtāya ca durgamāya maheśāya krodhāya kapilāya ca

1,21.51

तर्क्यातर्क्यशरीराय बलिने रंहसाय च सिकत्याय प्रवाह्याय स्थिताय प्रसृताय च

tarkyātarkyaśarīrāya baline raṃhasāya ca sikatyāya pravāhyāya sthitāya prasṛtāya ca

1,21.52

सुमेधसे कुलालाय नमस्ते शशिखण्डिने चित्राय चित्रवेषाय चित्रवर्णाय मेधसे

sumedhase kulālāya namaste śaśikhaṇḍine citrāya citraveṣāya citravarṇāya medhase

1,21.53

चेकितानाय तुष्टाय नमस्ते निहिताय च नमः क्षान्ताय दान्ताय वज्रसंहननाय च

cekitānāya tuṣṭāya namaste nihitāya ca namaḥ kṣāntāya dāntāya vajrasaṃhananāya ca

1,21.54

रक्षोघ्नाय विषघ्नाय शितिकण्ठोर्ध्वमन्यवे

rakṣoghnāya viṣaghnāya śitikaṇṭhordhvamanyave

1,21.55

लेलिहाय कृतान्ताय तिग्मायुधधराय च

lelihāya kṛtāntāya tigmāyudhadharāya ca

1,21.56

प्रमोदाय संमोदाय यतिवेद्याय ते नमः अनामयाय सर्वाय महाकालाय वै नमः

pramodāya saṃmodāya yativedyāya te namaḥ anāmayāya sarvāya mahākālāya vai namaḥ

1,21.57

प्रणवप्रणवेशाय भगनेत्रान्तकाय च मृगव्याधाय दक्षाय दक्षयज्ञान्तकाय च

praṇavapraṇaveśāya bhaganetrāntakāya ca mṛgavyādhāya dakṣāya dakṣayajñāntakāya ca

1,21.58

सर्वभूतात्मभूताय सर्वेशातिशयाय च पुरघ्नाय सुशस्त्राय धन्विने ऽथ परश्वधे

sarvabhūtātmabhūtāya sarveśātiśayāya ca puraghnāya suśastrāya dhanvine 'tha paraśvadhe

1,21.59

पूषदन्तविनाशाय भगनेत्रान्तकाय च कामदाय वरिष्ठाय कामाङ्गदहनाय च

pūṣadantavināśāya bhaganetrāntakāya ca kāmadāya variṣṭhāya kāmāṅgadahanāya ca

1,21.60

रङ्गे करालवक्त्राय नागेन्द्रवदनाय च दैत्यानामन्तकेशाय दैत्याक्रन्दकराय च

raṅge karālavaktrāya nāgendravadanāya ca daityānāmantakeśāya daityākrandakarāya ca

1,21.61

हिमघ्नाय च तीक्ष्णाय आर्द्रचर्मधराय च श्मशानरतिनित्याय नमो ऽस्तूल्मुकधारिणे

himaghnāya ca tīkṣṇāya ārdracarmadharāya ca śmaśānaratinityāya namo 'stūlmukadhāriṇe

1,21.62

नमस्ते प्राणपालाय मुण्डमालाधराय च प्रहीणशोकैर्विविधैर् भूतैः परिवृताय च

namaste prāṇapālāya muṇḍamālādharāya ca prahīṇaśokairvividhair bhūtaiḥ parivṛtāya ca

1,21.63

नरनारीशरीराय देव्याः प्रियकराय च जटिने मुण्डिने चैव व्यालयज्ञोपवीतिने

naranārīśarīrāya devyāḥ priyakarāya ca jaṭine muṇḍine caiva vyālayajñopavītine

1,21.64

नमो ऽस्तु नृत्यशीलाय उपनृत्यप्रियाय च मन्यवे गीतशीलाय मुनिभिर् गायते नमः

namo 'stu nṛtyaśīlāya upanṛtyapriyāya ca manyave gītaśīlāya munibhir gāyate namaḥ

1,21.65

कटकटाय तिग्माय अप्रियाय प्रियाय च विभीषणाय भीष्माय भगप्रमथनाय च

kaṭakaṭāya tigmāya apriyāya priyāya ca vibhīṣaṇāya bhīṣmāya bhagapramathanāya ca

1,21.66

सिद्धसंघानुगीताय महाभागाय वै नमः नमो मुक्ताट्टहासाय क्ष्वेडितास्फोटिताय च

siddhasaṃghānugītāya mahābhāgāya vai namaḥ namo muktāṭṭahāsāya kṣveḍitāsphoṭitāya ca

1,21.67

नर्दते कूर्दते चैव नमः प्रमुदितात्मने नमो मृडाय श्वसते धावते ऽधिष्ठिते नमः

nardate kūrdate caiva namaḥ pramuditātmane namo mṛḍāya śvasate dhāvate 'dhiṣṭhite namaḥ

1,21.68

ध्यायते जृम्भते चैव रुदते द्रवते नमः वल्गते क्रीडते चैव लम्बोदरशरीरिणे

dhyāyate jṛmbhate caiva rudate dravate namaḥ valgate krīḍate caiva lambodaraśarīriṇe

1,21.69

नमो ऽकृत्याय कृत्याय मुण्डाय कीकटाय च नम उन्मत्तदेहाय किङ्किणीकाय वै नमः

namo 'kṛtyāya kṛtyāya muṇḍāya kīkaṭāya ca nama unmattadehāya kiṅkiṇīkāya vai namaḥ

1,21.70

नमो विकृतवेषाय क्रूरायामर्षणाय च अप्रमेयाय गोप्त्रे च दीप्तायानिर्गुणाय च

namo vikṛtaveṣāya krūrāyāmarṣaṇāya ca aprameyāya goptre ca dīptāyānirguṇāya ca

1,21.71

वामप्रियाय वामाय चूडामणिधराय च नमस्तोकाय तनवे गुणैरप्रमिताय च

vāmapriyāya vāmāya cūḍāmaṇidharāya ca namastokāya tanave guṇairapramitāya ca

1,21.72

नमो गुण्याय गुह्याय अगम्यगमनाय च लोकधात्री त्वियं भूमिः पादौ सज्जनसेवितौ

namo guṇyāya guhyāya agamyagamanāya ca lokadhātrī tviyaṃ bhūmiḥ pādau sajjanasevitau

1,21.73

सर्वेषां सिद्धियोगानाम् अधिष्ठानं तवोदरम् मध्ये ऽन्तरिक्षं विस्तीर्णं तारागणविभूषितम्

sarveṣāṃ siddhiyogānām adhiṣṭhānaṃ tavodaram madhye 'ntarikṣaṃ vistīrṇaṃ tārāgaṇavibhūṣitam

1,21.74

स्वातेः पथ इवाभाति श्रीमान् हारस्तवोरसि दिशो दशभुजास्तुभ्यं केयूराङ्गदभूषिताः

svāteḥ patha ivābhāti śrīmān hārastavorasi diśo daśabhujāstubhyaṃ keyūrāṅgadabhūṣitāḥ

1,21.75

विस्तीर्णपरिणाहश् च नीलाञ्जनचयोपमः कण्ठस्ते शोभते श्रीमान् हेमसूत्रविभूषितः

vistīrṇapariṇāhaś ca nīlāñjanacayopamaḥ kaṇṭhaste śobhate śrīmān hemasūtravibhūṣitaḥ

1,21.76

दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षम् अनौपम्यं मुखं तथा पद्ममालाकृतोष्णीषं शिरो द्यौः शोभते ऽधिकम्

daṃṣṭrākarālaṃ durdharṣam anaupamyaṃ mukhaṃ tathā padmamālākṛtoṣṇīṣaṃ śiro dyauḥ śobhate 'dhikam

1,21.77

दीप्तिः सूर्ये वपुश्चन्द्रे स्थैर्यं शैले ऽनिले बलम् औष्ण्यमग्नौ तथा शैत्यम् अप्सु शब्दो ऽम्बरे तथा

dīptiḥ sūrye vapuścandre sthairyaṃ śaile 'nile balam auṣṇyamagnau tathā śaityam apsu śabdo 'mbare tathā

1,21.78

अक्षरान्तरनिष्पन्दाद् गुणानेतान्विदुर्बुधाः जपो जप्यो महादेवो महायोगोमहेश्वरः

akṣarāntaraniṣpandād guṇānetānvidurbudhāḥ japo japyo mahādevo mahāyogomaheśvaraḥ

1,21.79

पुरेशयो गुहावासी खेचरो रजनीचरः तपोनिधिर्गुहगुरुर् नन्दनो नन्दवर्धनः

pureśayo guhāvāsī khecaro rajanīcaraḥ taponidhirguhagurur nandano nandavardhanaḥ

1,21.80

हयशीर्षा पयोधाता विधाता भूतभावनः बोद्धव्यो बोधिता नेता दुर्धर्षो दुष्प्रकम्पनः

hayaśīrṣā payodhātā vidhātā bhūtabhāvanaḥ boddhavyo bodhitā netā durdharṣo duṣprakampanaḥ

1,21.81

बृहद्रथो भीमकर्मा बृहत्कीर्तिर् धनञ्जयः घण्टाप्रियो ध्वजी छत्त्री पिनाकी ध्वजिनीपतिः

bṛhadratho bhīmakarmā bṛhatkīrtir dhanañjayaḥ ghaṇṭāpriyo dhvajī chattrī pinākī dhvajinīpatiḥ

1,21.82

कवची पट्टिशी खड्गी धनुर्हस्तः परश्वधी अघस्मरो ऽनघः शूरो देवराजो ऽरिमर्दनः

kavacī paṭṭiśī khaḍgī dhanurhastaḥ paraśvadhī aghasmaro 'naghaḥ śūro devarājo 'rimardanaḥ

1,21.83

त्वां प्रसाद्य पुरास्माभिर् द्विषन्तो निहता युधि अग्निः सदार्णवांभस्त्वं पिबन्नपि न तृप्यसे

tvāṃ prasādya purāsmābhir dviṣanto nihatā yudhi agniḥ sadārṇavāṃbhastvaṃ pibannapi na tṛpyase

1,21.84

क्रोधाकारः प्रसन्नात्मा कामदः कामगः प्रियः ब्रह्मचारि चागाधश् च ब्रह्मण्यः शिष्टपूजितः

krodhākāraḥ prasannātmā kāmadaḥ kāmagaḥ priyaḥ brahmacāri cāgādhaś ca brahmaṇyaḥ śiṣṭapūjitaḥ

1,21.85

देवानाम् अक्षयः कोशस् त्वया यज्ञः प्रकल्पितः हव्यं तवेदं वहति वेदोक्तं हव्यवाहनः प्रीते त्वयि महादेव वयं प्रीता भवामहे

devānām akṣayaḥ kośas tvayā yajñaḥ prakalpitaḥ havyaṃ tavedaṃ vahati vedoktaṃ havyavāhanaḥ prīte tvayi mahādeva vayaṃ prītā bhavāmahe

1,21.86

भवानीशो ऽनादिमांस्त्वं च सर्वलोकानां त्वं ब्रह्मकर्तादिसर्गः सांख्याः प्रकृतेः परमं त्वां विदित्वा क्षीणध्यानास्त्वाममृत्युं विशन्ति

bhavānīśo 'nādimāṃstvaṃ ca sarvalokānāṃ tvaṃ brahmakartādisargaḥ sāṃkhyāḥ prakṛteḥ paramaṃ tvāṃ viditvā kṣīṇadhyānāstvāmamṛtyuṃ viśanti

1,21.87

योगाश् च त्वां ध्यायिनो नित्यसिद्धं ज्ञात्वा योगान् संत्यजन्ते पुनस्तान् ये चाप्यन्ये त्वां प्रसन्ना विशुद्धाः स्वकर्मभिस्ते दिव्यभोगा भवन्ति

yogāś ca tvāṃ dhyāyino nityasiddhaṃ jñātvā yogān saṃtyajante punastān ye cāpyanye tvāṃ prasannā viśuddhāḥ svakarmabhiste divyabhogā bhavanti

1,21.88

अप्रसंख्येयतत्त्वस्य यथा विद्मः स्वशक्तितः कीर्तितं तव माहात्म्यम् अपारस्य महात्मनः

aprasaṃkhyeyatattvasya yathā vidmaḥ svaśaktitaḥ kīrtitaṃ tava māhātmyam apārasya mahātmanaḥ

1,21.89

शिवो नो भव सर्वत्र यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते य इदं कीर्तयेद्भक्त्या ब्रह्मनारायणस्तवम्

śivo no bhava sarvatra yo 'si so 'si namo 'stu te ya idaṃ kīrtayedbhaktyā brahmanārāyaṇastavam

1,21.90

श्रावयेद्वा द्विजान् विद्वान् शृणुयाद्वा समाहितः अश्वमेधायुतं कृत्वा यत्फलं तदवाप्नुयात्

śrāvayedvā dvijān vidvān śṛṇuyādvā samāhitaḥ aśvamedhāyutaṃ kṛtvā yatphalaṃ tadavāpnuyāt

1,21.91

पापाचारो ऽपि यो मर्त्यः शृणुयाच्छिवसन्निधौ जपेद्वापि विनिर्मुक्तो ब्रह्मलोकं स गच्छति

pāpācāro 'pi yo martyaḥ śṛṇuyācchivasannidhau japedvāpi vinirmukto brahmalokaṃ sa gacchati

1,21.92

श्राद्धे वा दैविके कार्ये यज्ञे वावभृथान्तिके कीर्तयेद्वा सतां मध्ये स याति ब्रह्मणो ऽन्तिकम्

śrāddhe vā daivike kārye yajñe vāvabhṛthāntike kīrtayedvā satāṃ madhye sa yāti brahmaṇo 'ntikam

Chapter 1.22

1,22.1

अत्यन्तावनतौ दृष्ट्वा मधुपिङ्गायतेक्षणः प्रहृष्टवदनो ऽत्यर्थम् अभवत्सत्यकीर्तनात्

atyantāvanatau dṛṣṭvā madhupiṅgāyatekṣaṇaḥ prahṛṣṭavadano 'tyartham abhavatsatyakīrtanāt

1,22.2

उमापतिर्विरूपाक्षो दक्षयज्ञविनाशनः पिनाकी खण्डपरशुः सुप्रीतस्तु त्रिलोचनः

umāpatirvirūpākṣo dakṣayajñavināśanaḥ pinākī khaṇḍaparaśuḥ suprītastu trilocanaḥ

1,22.3

ततः स भगवान्देवः श्रुत्वा वागमृतं तयोः जानन्नपि महादेवः क्रीडापूर्वमथाब्रवीत्

tataḥ sa bhagavāndevaḥ śrutvā vāgamṛtaṃ tayoḥ jānannapi mahādevaḥ krīḍāpūrvamathābravīt

1,22.4

कौ भवन्तौ महात्मानौ परस्परहितैषिणौ समेतावंबुजाभक्षाव् अस्मिन् घोरे महाप्लवे

kau bhavantau mahātmānau parasparahitaiṣiṇau sametāvaṃbujābhakṣāv asmin ghore mahāplave

1,22.5

तावूचतुर्महात्मानौ संनिरीक्ष्य परस्परम् भगवान् किं तु यत्ते ऽद्य न विज्ञानं त्वया विभो

tāvūcaturmahātmānau saṃnirīkṣya parasparam bhagavān kiṃ tu yatte 'dya na vijñānaṃ tvayā vibho

1,22.6

विभो रुद्र महामाय इच्छया वां कृतौ त्वया तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा अभिनन्द्याभिमान्य च

vibho rudra mahāmāya icchayā vāṃ kṛtau tvayā tayostadvacanaṃ śrutvā abhinandyābhimānya ca

1,22.7

उवाच भगवान्देवो मधुरं श्लक्ष्णया गिरा भो भो हिरण्यगर्भ त्वां त्वां च कृष्ण ब्रवीम्यहम्

uvāca bhagavāndevo madhuraṃ ślakṣṇayā girā bho bho hiraṇyagarbha tvāṃ tvāṃ ca kṛṣṇa bravīmyaham

1,22.8

प्रीतो ऽहमनया भक्त्या शाश्वताक्षरयुक्तया भवन्तौ हृदयस्यास्य मम हृद्यतरावुभौ

prīto 'hamanayā bhaktyā śāśvatākṣarayuktayā bhavantau hṛdayasyāsya mama hṛdyatarāvubhau

1,22.9

युवाभ्यां किं ददाम्यद्य वराणां वरमीप्सितम् अथोवाच महाभागो विष्णुर्भवमिदं वचः

yuvābhyāṃ kiṃ dadāmyadya varāṇāṃ varamīpsitam athovāca mahābhāgo viṣṇurbhavamidaṃ vacaḥ

1,22.10

सर्वं मम कृतं देव परितुष्टो ऽसि मे यदि त्वयि मे सुप्रतिष्ठा तु भक्तिर्भवतु शङ्करः

sarvaṃ mama kṛtaṃ deva parituṣṭo 'si me yadi tvayi me supratiṣṭhā tu bhaktirbhavatu śaṅkaraḥ

1,22.11

एवमुक्तस्तु विज्ञाय संभावयत केशवम् प्रददौ च महादेवो भक्तिं निजपदांबुजे

evamuktastu vijñāya saṃbhāvayata keśavam pradadau ca mahādevo bhaktiṃ nijapadāṃbuje

1,22.12

भवान्सर्वस्य लोकस्य कर्ता त्वमधिदैवतम् तदेवं स्वस्ति ते वत्स गमिष्याम्यंबुजेक्षण

bhavānsarvasya lokasya kartā tvamadhidaivatam tadevaṃ svasti te vatsa gamiṣyāmyaṃbujekṣaṇa

1,22.13

एवमुक्त्वा तु भगवान् ब्रह्माणं चापि शङ्करः अनुगृह्यास्पृशद्देवो ब्रह्माणं परमेश्वरः

evamuktvā tu bhagavān brahmāṇaṃ cāpi śaṅkaraḥ anugṛhyāspṛśaddevo brahmāṇaṃ parameśvaraḥ

1,22.14

कराभ्यां सुशुभाभ्यां च प्राह हृष्टतरः स्वयम् मत्समस्त्वं न संदेहो वत्स भक्तश् च मे भवान्

karābhyāṃ suśubhābhyāṃ ca prāha hṛṣṭataraḥ svayam matsamastvaṃ na saṃdeho vatsa bhaktaś ca me bhavān

1,22.15

स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामि संज्ञा भवतु सुव्रत एवमुक्त्वा तु भगवांस् ततो ऽन्तर्धानमीश्वरः

svastyastu te gamiṣyāmi saṃjñā bhavatu suvrata evamuktvā tu bhagavāṃs tato 'ntardhānamīśvaraḥ

1,22.16

गतवान् गणपो देवः सर्वदेवनमस्कृतः अवाप्य संज्ञां गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः

gatavān gaṇapo devaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ avāpya saṃjñāṃ govindāt padmayoniḥ pitāmahaḥ

1,22.17

प्रजाः स्रष्टुमनाश्चक्रे तप उग्रं पितामहः तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित् समवर्तत

prajāḥ sraṣṭumanāścakre tapa ugraṃ pitāmahaḥ tasyaivaṃ tapyamānasya na kiṃcit samavartata

1,22.18

ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो ह्यजायत क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः

tato dīrgheṇa kālena duḥkhātkrodho hyajāyata krodhāviṣṭasya netrābhyāṃ prāpatannaśrubindavaḥ

1,22.19

ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो वातपित्तकफात्मकाः महाभागा महासत्त्वाः स्वस्तिकैरप्यलंकृताः

tatastebhyo 'śrubindubhyo vātapittakaphātmakāḥ mahābhāgā mahāsattvāḥ svastikairapyalaṃkṛtāḥ

1,22.20

प्रकीर्णकेशाः सर्पास्ते प्रादुर्भूता महाविषाः सर्पांस्तानग्रजान्दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानम् अनिन्दयत्

prakīrṇakeśāḥ sarpāste prādurbhūtā mahāviṣāḥ sarpāṃstānagrajāndṛṣṭvā brahmātmānam anindayat

1,22.21

अहो धिक् तपसो मह्यं फलमीदृशकं यदि लोकवैनाशिकी जज्ञे आदावेव प्रजा मम

aho dhik tapaso mahyaṃ phalamīdṛśakaṃ yadi lokavaināśikī jajñe ādāveva prajā mama

1,22.22

तस्य तीव्राभवन्मूर्च्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा मूर्च्छाभिपरितापेन जहौ प्राणान्प्रजापतिः

tasya tīvrābhavanmūrcchā krodhāmarṣasamudbhavā mūrcchābhiparitāpena jahau prāṇānprajāpatiḥ

1,22.23

तस्याप्रतिमवीर्यस्य देहात्कारुण्यपूर्वकम् अथैकादश ते रुद्रा रुदन्तो ऽभ्यक्रमंस् तथा

tasyāpratimavīryasya dehātkāruṇyapūrvakam athaikādaśa te rudrā rudanto 'bhyakramaṃs tathā

1,22.24

रोदनात्खलु रुद्रत्वं तेषु वै समजायत ये रुद्रास्ते खलु प्राणा ये प्राणास्ते तदात्मकाः

rodanātkhalu rudratvaṃ teṣu vai samajāyata ye rudrāste khalu prāṇā ye prāṇāste tadātmakāḥ

1,22.25

प्राणाः प्राणवतां ज्ञेयाः सर्वभूतेष्ववस्थिताः अत्युग्रस्य महत्त्वस्य साधुराचरितस्य च

prāṇāḥ prāṇavatāṃ jñeyāḥ sarvabhūteṣvavasthitāḥ atyugrasya mahattvasya sādhurācaritasya ca

1,22.26

प्राणांस्तस्य ददौ भूयस् त्रिशूली नीललोहितः लब्ध्वासून् भगवान्ब्रह्म देवदेवमुमापतिम्

prāṇāṃstasya dadau bhūyas triśūlī nīlalohitaḥ labdhvāsūn bhagavānbrahma devadevamumāpatim

1,22.27

प्रणम्य संस्थितो ऽपश्यद् गायत्र्या विश्वमीश्वरम् सर्वलोकमयं देवं दृष्ट्वा स्तुत्वा पितामहः

praṇamya saṃsthito 'paśyad gāyatryā viśvamīśvaram sarvalokamayaṃ devaṃ dṛṣṭvā stutvā pitāmahaḥ

1,22.28

ततो विस्मयमापन्नः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः उवाच वचनं शर्वं सद्यादित्वं कथं विभो

tato vismayamāpannaḥ praṇipatya muhurmuhuḥ uvāca vacanaṃ śarvaṃ sadyāditvaṃ kathaṃ vibho

Chapter 1.23

1,23.1

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो भगवान् भवः ब्रह्मरूपी प्रबोधार्थं ब्रह्माणं प्राह सस्मितम्

tasya tadvacanaṃ śrutvā brahmaṇo bhagavān bhavaḥ brahmarūpī prabodhārthaṃ brahmāṇaṃ prāha sasmitam

1,23.2

श्वेतकल्पो यदा ह्यासीद् अहमेव तदाभवम् श्वेतोष्णीषः श्वेतमाल्यः श्वेतांबरधरः सितः

śvetakalpo yadā hyāsīd ahameva tadābhavam śvetoṣṇīṣaḥ śvetamālyaḥ śvetāṃbaradharaḥ sitaḥ

1,23.3

श्वेतास्थिः श्वेतरोमा च श्वेतासृक् श्वेतलोहितः तेन नाम्ना च विख्यातः श्वेतकल्पस्तदा ह्यसौ

śvetāsthiḥ śvetaromā ca śvetāsṛk śvetalohitaḥ tena nāmnā ca vikhyātaḥ śvetakalpastadā hyasau

1,23.4

मत्प्रसूता च देवेशी श्वेताङ्गा श्वेतलोहिता श्वेतवर्णा तदा ह्यासीद् गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता

matprasūtā ca deveśī śvetāṅgā śvetalohitā śvetavarṇā tadā hyāsīd gāyatrī brahmasaṃjñitā

1,23.5

तस्मादहं च देवेश त्वया गुह्येन वै पुनः विज्ञातः स्वेन तपसा सद्योजातत्वमागतः

tasmādahaṃ ca deveśa tvayā guhyena vai punaḥ vijñātaḥ svena tapasā sadyojātatvamāgataḥ

1,23.6

सद्योजातेति ब्रह्मैतद् गुह्यं चैतत्प्रकीर्तितम् तस्माद्गुह्यत्वमापन्नं ये वेत्स्यन्ति द्विजातयः

sadyojāteti brahmaitad guhyaṃ caitatprakīrtitam tasmādguhyatvamāpannaṃ ye vetsyanti dvijātayaḥ

1,23.7

मत्समीपं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् यदा चैव पुनस्त्वासील् लोहितो नाम नामतः

matsamīpaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham yadā caiva punastvāsīl lohito nāma nāmataḥ

1,23.8

मत्कृतेन च वर्णेन कल्पो वै लोहितः स्मृतः तदा लोहितमांसास्थिलोहितक्षीरसंभवा

matkṛtena ca varṇena kalpo vai lohitaḥ smṛtaḥ tadā lohitamāṃsāsthilohitakṣīrasaṃbhavā

1,23.9

लोहिताक्षी स्तनवती गायत्री गौः प्रकीर्तिता ततो ऽस्या लोहितत्वेन वर्णस्य च विपर्ययात्

lohitākṣī stanavatī gāyatrī gauḥ prakīrtitā tato 'syā lohitatvena varṇasya ca viparyayāt

1,23.10

वामत्वाच्चैव देवस्य वामदेवत्वमागतः तत्रापि च महासत्त्व त्वयाहं नियतात्मना

vāmatvāccaiva devasya vāmadevatvamāgataḥ tatrāpi ca mahāsattva tvayāhaṃ niyatātmanā

1,23.11

विज्ञातः स्वेन योगेन तस्मिन्वर्णान्तरे स्थितः ततश् च वामदेवेति ख्यातिं यातो ऽस्मि भूतले

vijñātaḥ svena yogena tasminvarṇāntare sthitaḥ tataś ca vāmadeveti khyātiṃ yāto 'smi bhūtale

1,23.12

ये चापि वामदेव त्वां ज्ञास्यन्तीह द्विजातयः रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ye cāpi vāmadeva tvāṃ jñāsyantīha dvijātayaḥ rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

1,23.13

यदाहं पुनरेवेह पीतवर्णो युगक्रमात् मत्कृतेन च नाम्ना वै पीतकल्पो ऽभवत्तदा

yadāhaṃ punareveha pītavarṇo yugakramāt matkṛtena ca nāmnā vai pītakalpo 'bhavattadā

1,23.14

मत्प्रसूता च देवेशी पीताङ्गी पीतलोहिता पीतवर्णा तदा ह्यासीद् गायत्री ब्रह्मसंज्ञिता

matprasūtā ca deveśī pītāṅgī pītalohitā pītavarṇā tadā hyāsīd gāyatrī brahmasaṃjñitā

1,23.15

तत्रापि च महासत्त्व योगयुक्तेन चेतसा यस्मादहं तैर्विज्ञातो योगतत्परमानसैः

tatrāpi ca mahāsattva yogayuktena cetasā yasmādahaṃ tairvijñāto yogatatparamānasaiḥ

1,23.16

तत्र तत्पुरुषत्वेन विज्ञातो ऽहं त्वया पुनः तस्मात्तत्पुरुषत्वं वै ममैतत्कनकाण्डज

tatra tatpuruṣatvena vijñāto 'haṃ tvayā punaḥ tasmāttatpuruṣatvaṃ vai mamaitatkanakāṇḍaja

1,23.17

ये मां रुद्रं च रुद्राणीं गायत्रीं वेदमातरम् वेत्स्यन्ति तपसा युक्ता विमला ब्रह्मसंगताः

ye māṃ rudraṃ ca rudrāṇīṃ gāyatrīṃ vedamātaram vetsyanti tapasā yuktā vimalā brahmasaṃgatāḥ

1,23.18

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् यदाहं पुनरेवासं कृष्णवर्णो भयानकः

rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham yadāhaṃ punarevāsaṃ kṛṣṇavarṇo bhayānakaḥ

1,23.19

मत्कृतेन च वर्णेन संकल्पः कृष्ण उच्यते तत्राहं कालसंकाशः कालो लोकप्रकालकः

matkṛtena ca varṇena saṃkalpaḥ kṛṣṇa ucyate tatrāhaṃ kālasaṃkāśaḥ kālo lokaprakālakaḥ

1,23.20

विज्ञातो ऽहं त्वया ब्रह्मन् घोरो घोरपराक्रमः मत्प्रसूता च गायत्री कृष्णाङ्गी कृष्णलोहिता

vijñāto 'haṃ tvayā brahman ghoro ghoraparākramaḥ matprasūtā ca gāyatrī kṛṣṇāṅgī kṛṣṇalohitā

1,23.21

कृष्णरूपा च देवेश तदासीद्ब्रह्मसंज्ञिता तस्माद् घोरत्वमापन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले

kṛṣṇarūpā ca deveśa tadāsīdbrahmasaṃjñitā tasmād ghoratvamāpannaṃ ye māṃ vetsyanti bhūtale

1,23.22

तेषामघोरः शान्तश् च भविष्याम्यहमव्ययः पुनश् च विश्वरूपत्वं यदा ब्रह्मन्ममाभवत्

teṣāmaghoraḥ śāntaś ca bhaviṣyāmyahamavyayaḥ punaś ca viśvarūpatvaṃ yadā brahmanmamābhavat

1,23.23

तदाप्यहं त्वया ज्ञातः परमेण समाधिना विश्वरूपा च संवृत्ता गायत्री लोकधारिणी

tadāpyahaṃ tvayā jñātaḥ parameṇa samādhinā viśvarūpā ca saṃvṛttā gāyatrī lokadhāriṇī

1,23.24

तस्मिन् विश्वत्वम् आपन्नं ये मां वेत्स्यन्ति भूतले तेषां शिवश् च सौम्यश् च भविष्यामि सदैव हि

tasmin viśvatvam āpannaṃ ye māṃ vetsyanti bhūtale teṣāṃ śivaś ca saumyaś ca bhaviṣyāmi sadaiva hi

1,23.25

यस्माच्च विश्वरूपो वै कल्पो ऽयं समुदाहृतः विश्वरूपा तथा चेयं सावित्री समुदाहृता

yasmācca viśvarūpo vai kalpo 'yaṃ samudāhṛtaḥ viśvarūpā tathā ceyaṃ sāvitrī samudāhṛtā

1,23.26

सर्वरूपा तथा चेमे संवृत्ता मम पुत्रकाः चत्वारस्ते मया ख्याताः पुत्र वै लोकसंमताः

sarvarūpā tathā ceme saṃvṛttā mama putrakāḥ catvāraste mayā khyātāḥ putra vai lokasaṃmatāḥ

1,23.27

यस्माच्च सर्ववर्णत्वं प्रजानां च भविष्यति सर्वभक्षा च मेध्या च वर्णतश् च भविष्यति

yasmācca sarvavarṇatvaṃ prajānāṃ ca bhaviṣyati sarvabhakṣā ca medhyā ca varṇataś ca bhaviṣyati

1,23.28

मोक्षो धर्मस्तथार्थश् च कामश्चेति चतुष्टयम् यस्माद्वेदाश् च वेद्यं च चतुर्धा वै भविष्यति

mokṣo dharmastathārthaś ca kāmaśceti catuṣṭayam yasmādvedāś ca vedyaṃ ca caturdhā vai bhaviṣyati

1,23.29

भूतग्रामाश् च चत्वार आश्रमाश् च तथैव च धर्मस्य पादाश्चत्वारश् चत्वारो मम पुत्रकाः

bhūtagrāmāś ca catvāra āśramāś ca tathaiva ca dharmasya pādāścatvāraś catvāro mama putrakāḥ

1,23.30

तस्माच्चतुर्युगावस्थं जगद्वै सचराचरम् चतुर्धावस्थितश्चैव चतुष्पादो भविष्यति

tasmāccaturyugāvasthaṃ jagadvai sacarācaram caturdhāvasthitaścaiva catuṣpādo bhaviṣyati

1,23.31

भूर्लोको ऽथ भुवर्लोकः स्वर्लोकश् च महस् तथा जनस्तपश् च सत्यं च विष्णुलोकस्ततः परम्

bhūrloko 'tha bhuvarlokaḥ svarlokaś ca mahas tathā janastapaś ca satyaṃ ca viṣṇulokastataḥ param

1,23.32

अष्टाक्षरस्थितो लोकः स्थाने स्थाने तदक्षरम् भूर्भुवः स्वर्महश्चैव पादाश्चत्वार एव च

aṣṭākṣarasthito lokaḥ sthāne sthāne tadakṣaram bhūrbhuvaḥ svarmahaścaiva pādāścatvāra eva ca

1,23.33

भूर्लोकः प्रथमः पादो भुवर्लोकस्ततः परम् स्वर्लोको वै तृतीयश् च चतुर्थस्तु महस् तथा

bhūrlokaḥ prathamaḥ pādo bhuvarlokastataḥ param svarloko vai tṛtīyaś ca caturthastu mahas tathā

1,23.34

पञ्चमस्तु जनस्तत्र षष्ठश् च तप उच्यते सत्यं तु सप्तमो लोको ह्य् अपुनर्भवगामिनाम्

pañcamastu janastatra ṣaṣṭhaś ca tapa ucyate satyaṃ tu saptamo loko hy apunarbhavagāminām

1,23.35

विष्णुलोकः स्मृतं स्थानं पुनरावृत्तिदुर्लभम् स्कान्दमौमं तथा स्थानं सर्वसिद्धिसमन्वितम्

viṣṇulokaḥ smṛtaṃ sthānaṃ punarāvṛttidurlabham skāndamaumaṃ tathā sthānaṃ sarvasiddhisamanvitam

1,23.36

रुद्रलोकः स्मृतस्तस्मात् पदं तद्योगिनां शुभम् निर्ममा निरहङ्काराः कामक्रोधविवर्जिताः

rudralokaḥ smṛtastasmāt padaṃ tadyogināṃ śubham nirmamā nirahaṅkārāḥ kāmakrodhavivarjitāḥ

1,23.37

द्रक्ष्यन्ति तद्द्विजा युक्ता ध्यानतत्परमानसाः यस्माच्चतुष्पदा ह्येषा त्वया दृष्टा सरस्वती

drakṣyanti taddvijā yuktā dhyānatatparamānasāḥ yasmāccatuṣpadā hyeṣā tvayā dṛṣṭā sarasvatī

1,23.38

पादान्तं विष्णुलोकं वै कौमारं शान्तमुत्तमम् औमं माहेश्वरं चैव तस्माद्दृष्टा चतुष्पदा

pādāntaṃ viṣṇulokaṃ vai kaumāraṃ śāntamuttamam aumaṃ māheśvaraṃ caiva tasmāddṛṣṭā catuṣpadā

1,23.39

तस्मात्तु पशवः सर्वे भविष्यन्ति चतुष्पदाः ततश्चैषां भविष्यन्ति चत्वारस्ते पयोधराः

tasmāttu paśavaḥ sarve bhaviṣyanti catuṣpadāḥ tataścaiṣāṃ bhaviṣyanti catvāraste payodharāḥ

1,23.40

सोमश् च मन्त्रसंयुक्तो यस्मान्मम मुखाच्च्युतः जीवः प्राणभृतां ब्रह्मन् पुनः पीतस्तनाः स्मृताः

somaś ca mantrasaṃyukto yasmānmama mukhāccyutaḥ jīvaḥ prāṇabhṛtāṃ brahman punaḥ pītastanāḥ smṛtāḥ

1,23.41

तस्मात्सोममयं चैव अमृतं जीवसंज्ञितम् चतुष्पादा भविष्यन्ति श्वेतत्वं चास्य तेन तत्

tasmātsomamayaṃ caiva amṛtaṃ jīvasaṃjñitam catuṣpādā bhaviṣyanti śvetatvaṃ cāsya tena tat

1,23.42

यस्माच्चैव क्रिया भूत्वा द्विपदा च महेश्वरी दृष्टा पुनस्तथैवैषा सावित्री लोकभाविनी

yasmāccaiva kriyā bhūtvā dvipadā ca maheśvarī dṛṣṭā punastathaivaiṣā sāvitrī lokabhāvinī

1,23.43

तस्माच्च द्विपदाः सर्वे द्विस्तनाश् च नराः शुभाः तस्माच्चेयमजा भूत्वा सर्ववर्णा महेश्वरी

tasmācca dvipadāḥ sarve dvistanāś ca narāḥ śubhāḥ tasmācceyamajā bhūtvā sarvavarṇā maheśvarī

1,23.44

या वै दृष्टा महासत्त्वा सर्वभूतधरा त्वया तस्माच्च विश्वरूपत्वं प्रजानां वै भविष्यति

yā vai dṛṣṭā mahāsattvā sarvabhūtadharā tvayā tasmācca viśvarūpatvaṃ prajānāṃ vai bhaviṣyati

1,23.45

अजश्चैव महातेजा विश्वरूपो भविष्यति अमोघरेताः सर्वत्र मुखे चास्य हुताशनः

ajaścaiva mahātejā viśvarūpo bhaviṣyati amogharetāḥ sarvatra mukhe cāsya hutāśanaḥ

1,23.46

तस्मात्सर्वगतो मेध्यः पशुरूपी हुताशनः तपसा भावितात्मानो ये मां द्रक्ष्यन्ति वै द्विजाः

tasmātsarvagato medhyaḥ paśurūpī hutāśanaḥ tapasā bhāvitātmāno ye māṃ drakṣyanti vai dvijāḥ

1,23.47

ईशित्वे च वशित्वे च सर्वगं सर्वतः स्थितम् रजस्तमोभ्यां निर्मुक्तास् त्यक्त्वा मानुष्यकं वपुः

īśitve ca vaśitve ca sarvagaṃ sarvataḥ sthitam rajastamobhyāṃ nirmuktās tyaktvā mānuṣyakaṃ vapuḥ

1,23.48

मत्समीपमुपेष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् इत्येवमुक्तो भगवान् ब्रह्मा रुद्रेण वै द्विजाः

matsamīpamupeṣyanti punarāvṛttidurlabham ityevamukto bhagavān brahmā rudreṇa vai dvijāḥ

1,23.49

प्रणम्य प्रयतो भूत्वा पुनराह पितामहः य एवं भगवान् विद्वान् गायत्र्या वै महेश्वरम्

praṇamya prayato bhūtvā punarāha pitāmahaḥ ya evaṃ bhagavān vidvān gāyatryā vai maheśvaram

1,23.50

विश्वात्मानं हि सर्वं त्वां गायत्र्यास्तव चेश्वर तस्य देहि परं स्थानं तथास्त्विति च सो ऽब्रवीत्

viśvātmānaṃ hi sarvaṃ tvāṃ gāyatryāstava ceśvara tasya dehi paraṃ sthānaṃ tathāstviti ca so 'bravīt

1,23.51

तस्माद्विद्वान् हि विश्वत्वम् अस्याश्चास्य महात्मनः स याति ब्रह्मसायुज्यं वचनाद् ब्रह्मणः प्रभोः

tasmādvidvān hi viśvatvam asyāścāsya mahātmanaḥ sa yāti brahmasāyujyaṃ vacanād brahmaṇaḥ prabhoḥ

Chapter 1.24

1,24.1

श्रुत्वैवमखिलं ब्रह्मा रुद्रेण परिभाषितम् पुनः प्रणम्य देवेशं रुद्रमाह प्रजापतिः

śrutvaivamakhilaṃ brahmā rudreṇa paribhāṣitam punaḥ praṇamya deveśaṃ rudramāha prajāpatiḥ

1,24.2

भगवन्देवदेवेश विश्वरूपं महेश्वर उमाधव महादेव नमो लोकाभिवन्दित

bhagavandevadeveśa viśvarūpaṃ maheśvara umādhava mahādeva namo lokābhivandita

1,24.3

विश्वरूप महाभाग कस्मिन्काले महेश्वर या इमास्ते महादेव तनवो लोकवन्दिताः

viśvarūpa mahābhāga kasminkāle maheśvara yā imāste mahādeva tanavo lokavanditāḥ

1,24.4

कस्यां वा युगसंभूत्यां द्रक्ष्यन्तीह द्विजातयः केन वा तपसा देव ध्यानयोगेन केन वा

kasyāṃ vā yugasaṃbhūtyāṃ drakṣyantīha dvijātayaḥ kena vā tapasā deva dhyānayogena kena vā

1,24.5

नमस्ते वै महादेव शक्यो द्रष्टुं द्विजातिभिः तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शर्वः सम्प्रेक्ष्य तं पुरः

namaste vai mahādeva śakyo draṣṭuṃ dvijātibhiḥ tasya tadvacanaṃ śrutvā śarvaḥ samprekṣya taṃ puraḥ

1,24.6

स्मयन्प्राह महादेव ऋग्यजुःसामसंभवः तपसा नैव वृत्तेन दानधर्मफलेन च

smayanprāha mahādeva ṛgyajuḥsāmasaṃbhavaḥ tapasā naiva vṛttena dānadharmaphalena ca

1,24.7

न तीर्थफलयोगेन क्रतुभिर् वाप्तदक्षिणैः न वेदाध्ययनैर्वापि न वित्तेन न वेदनैः

na tīrthaphalayogena kratubhir vāptadakṣiṇaiḥ na vedādhyayanairvāpi na vittena na vedanaiḥ

1,24.8

न शक्यं मानवैर्द्रष्टुम् ऋते ध्यानादहं त्विह सप्तमे चैव वाराहे ततस्तस्मिन्पितामह

na śakyaṃ mānavairdraṣṭum ṛte dhyānādahaṃ tviha saptame caiva vārāhe tatastasminpitāmaha

1,24.9

कल्पेश्वरो ऽथ भगवान् सर्वलोकप्रकाशनः मनुर्वैवस्वतश्चैव तव पौत्रो भविष्यति

kalpeśvaro 'tha bhagavān sarvalokaprakāśanaḥ manurvaivasvataścaiva tava pautro bhaviṣyati

1,24.10

तदा चतुर्युगावस्थे तस्मिन्कल्पे युगान्तिके अनुग्रहार्थं लोकानां ब्राह्मणानां हिताय च

tadā caturyugāvasthe tasminkalpe yugāntike anugrahārthaṃ lokānāṃ brāhmaṇānāṃ hitāya ca

1,24.11

उत्पत्स्यामि तदा ब्रह्मन् पुनर् अस्मिन् युगान्तिके युगप्रवृत्त्या च तदा तस्मिंश् च प्रथमे युगे

utpatsyāmi tadā brahman punar asmin yugāntike yugapravṛttyā ca tadā tasmiṃś ca prathame yuge

1,24.12

द्वापरे प्रथमे ब्रह्मन् यदा व्यासः स्वयं प्रभुः तदाहं ब्राह्मणार्थाय कलौ तस्मिन् युगान्तिके

dvāpare prathame brahman yadā vyāsaḥ svayaṃ prabhuḥ tadāhaṃ brāhmaṇārthāya kalau tasmin yugāntike

1,24.13

भविष्यामि शिखायुक्तः श्वेतो नाम महामुनिः हिमवच्छिखरे रम्ये छागले पर्वतोत्तमे

bhaviṣyāmi śikhāyuktaḥ śveto nāma mahāmuniḥ himavacchikhare ramye chāgale parvatottame

1,24.14

तत्र शिष्याः शिखायुक्ता भविष्यन्ति तदा मम श्वेतः श्वेतशिखश्चैव श्वेतास्यः श्वेतलोहितः

tatra śiṣyāḥ śikhāyuktā bhaviṣyanti tadā mama śvetaḥ śvetaśikhaścaiva śvetāsyaḥ śvetalohitaḥ

1,24.15

चत्वारस्तु महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः ततस्ते ब्रह्मभूयिष्ठा दृष्ट्वा ब्रह्मगतिं पराम्

catvārastu mahātmāno brāhmaṇā vedapāragāḥ tataste brahmabhūyiṣṭhā dṛṣṭvā brahmagatiṃ parām

1,24.16

मत्समीपं गमिष्यन्ति ध्यानयोगपरायणाः ततः पुनर्यदा ब्रह्मन् द्वितीये द्वापरे प्रभुः

matsamīpaṃ gamiṣyanti dhyānayogaparāyaṇāḥ tataḥ punaryadā brahman dvitīye dvāpare prabhuḥ

1,24.17

प्रजापतिर्यदा व्यासः सद्यो नाम भविष्यति तदा लोकहितार्थाय सुतारो नाम नामतः

prajāpatiryadā vyāsaḥ sadyo nāma bhaviṣyati tadā lokahitārthāya sutāro nāma nāmataḥ

1,24.18

भविष्यामि कलौ तस्मिन् शिष्यानुग्रहकाम्यया तत्रापि मम ते शिष्या नामतः परिकीर्तिताः

bhaviṣyāmi kalau tasmin śiṣyānugrahakāmyayā tatrāpi mama te śiṣyā nāmataḥ parikīrtitāḥ

1,24.19

दुन्दुभिः शतरूपश् च ऋचीकः केतुमांस्तदा प्राप्य योगं तथा ध्यानं स्थाप्य ब्रह्म च भूतले

dundubhiḥ śatarūpaś ca ṛcīkaḥ ketumāṃstadā prāpya yogaṃ tathā dhyānaṃ sthāpya brahma ca bhūtale

1,24.20

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति सहचारित्वमेव च तृतीये द्वापरे चैव यदा व्यासस्तु भार्गवः

rudralokaṃ gamiṣyanti sahacāritvameva ca tṛtīye dvāpare caiva yadā vyāsastu bhārgavaḥ

1,24.21

तदाप्यहं भविष्यामि दमनस्तु युगान्तिके तत्रापि च भविष्यन्ति चत्वारो मम पुत्रकाः

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi damanastu yugāntike tatrāpi ca bhaviṣyanti catvāro mama putrakāḥ

1,24.22

विकोशश् च विकेशश् च विपाशः शापनाशनः ते ऽपि तेनैव मार्गेण योगोक्तेन महौजसः

vikośaś ca vikeśaś ca vipāśaḥ śāpanāśanaḥ te 'pi tenaiva mārgeṇa yogoktena mahaujasaḥ

1,24.23

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् चतुर्थे द्वापरे चैव यदा व्यासो ऽङ्गिराः स्मृतः

rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham caturthe dvāpare caiva yadā vyāso 'ṅgirāḥ smṛtaḥ

1,24.24

तदाप्यहं भविष्यामि सुहोत्रो नाम नामतः तत्रापि मम ते पुत्राश् चत्वारो ऽपि तपोधनाः

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi suhotro nāma nāmataḥ tatrāpi mama te putrāś catvāro 'pi tapodhanāḥ

1,24.25

द्विजश्रेष्ठा भविष्यन्ति योगात्मानो दृढव्रताः सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्दरो दुरतिक्रमः

dvijaśreṣṭhā bhaviṣyanti yogātmāno dṛḍhavratāḥ sumukho durmukhaścaiva durdaro duratikramaḥ

1,24.26

प्राप्य योगगतिं सूक्ष्मां विमला दग्धकिल्बिषाः ते ऽपि तेनैव मार्गेण योगयुक्ता महौजसः

prāpya yogagatiṃ sūkṣmāṃ vimalā dagdhakilbiṣāḥ te 'pi tenaiva mārgeṇa yogayuktā mahaujasaḥ

1,24.27

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् पञ्चमे द्वापरे चैव व्यासस्तु सविता यदा

rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham pañcame dvāpare caiva vyāsastu savitā yadā

1,24.28

तदा चापि भविष्यामि कङ्को नाम महातपाः अनुग्रहार्थं लोकानां योगात्मैककलागतिः

tadā cāpi bhaviṣyāmi kaṅko nāma mahātapāḥ anugrahārthaṃ lokānāṃ yogātmaikakalāgatiḥ

1,24.29

चत्वारस्तु महाभागा विमलाः शुद्धयोनयः शिष्या मम भविष्यन्ति योगात्मानो दृढव्रताः

catvārastu mahābhāgā vimalāḥ śuddhayonayaḥ śiṣyā mama bhaviṣyanti yogātmāno dṛḍhavratāḥ

1,24.30

सनकः सनन्दनश् चैव प्रभुर्यश् च सनातनः विभुः सनत्कुमारश् च निर्ममा निरहंकृताः

sanakaḥ sanandanaś caiva prabhuryaś ca sanātanaḥ vibhuḥ sanatkumāraś ca nirmamā nirahaṃkṛtāḥ

1,24.31

मत्समीपमुपेष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् परीवर्ते पुनः षष्ठे मृत्युर्व्यासो यदा विभुः

matsamīpamupeṣyanti punarāvṛttidurlabham parīvarte punaḥ ṣaṣṭhe mṛtyurvyāso yadā vibhuḥ

1,24.32

तदाप्यहं भविष्यामि लोगाक्षीर् नाम नामतः तत्रापि मम ते शिष्या योगात्मानो दृढव्रताः

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi logākṣīr nāma nāmataḥ tatrāpi mama te śiṣyā yogātmāno dṛḍhavratāḥ

1,24.33

भविष्यन्ति महाभागाश् चत्वारो लोकसंमताः सुधामा विरजाश्चैव शङ्खपाद्रज एव च

bhaviṣyanti mahābhāgāś catvāro lokasaṃmatāḥ sudhāmā virajāścaiva śaṅkhapādraja eva ca

1,24.34

योगात्मानो महात्मानः सर्वे वै दग्धकिल्बिषाः ते ऽपि तेनैव मार्गेण ध्यानयोगसमन्विताः

yogātmāno mahātmānaḥ sarve vai dagdhakilbiṣāḥ te 'pi tenaiva mārgeṇa dhyānayogasamanvitāḥ

1,24.35

मत्समीपं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् सप्तमे परिवर्ते तु यदा व्यासः शतक्रतुः

matsamīpaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham saptame parivarte tu yadā vyāsaḥ śatakratuḥ

1,24.36

विभुनामा महातेजाः प्रथितः पूर्वजन्मनि तदाप्यहं भविष्यामि कलौ तस्मिन् युगान्तिके

vibhunāmā mahātejāḥ prathitaḥ pūrvajanmani tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi kalau tasmin yugāntike

1,24.37

जैगीषव्यो विभुः ख्यातः सर्वेषां योगिनां वरः तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति युगे तथा

jaigīṣavyo vibhuḥ khyātaḥ sarveṣāṃ yogināṃ varaḥ tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti yuge tathā

1,24.38

सारस्वतश् च मेघश् च मेघवाहः सुवाहनः ते ऽपि तेनैव मार्गेण ध्यानयोगपरायणाः

sārasvataś ca meghaś ca meghavāhaḥ suvāhanaḥ te 'pi tenaiva mārgeṇa dhyānayogaparāyaṇāḥ

1,24.39

गमिष्यन्ति महात्मानो रुद्रलोकं निरामयम् वसिष्ठश्चाष्टमे व्यासः परीवर्ते भविष्यति

gamiṣyanti mahātmāno rudralokaṃ nirāmayam vasiṣṭhaścāṣṭame vyāsaḥ parīvarte bhaviṣyati

1,24.40

यदा तदा भविष्यामि नाम्नाहं दधिवाहनः तत्रापि मम ते पुत्रा योगात्मानो दृढव्रताः

yadā tadā bhaviṣyāmi nāmnāhaṃ dadhivāhanaḥ tatrāpi mama te putrā yogātmāno dṛḍhavratāḥ

1,24.41

भविष्यन्ति महायोगा येषां नास्ति समो भुवि कपिलश्चासुरिश्चैव तथा पञ्चशिखो मुनिः

bhaviṣyanti mahāyogā yeṣāṃ nāsti samo bhuvi kapilaścāsuriścaiva tathā pañcaśikho muniḥ

1,24.42

बाष्कलश् च महायोगी धर्मात्मानो महौजसः प्राप्य माहेश्वरं योगं ज्ञानिनो दग्धकिल्बिषाः

bāṣkalaś ca mahāyogī dharmātmāno mahaujasaḥ prāpya māheśvaraṃ yogaṃ jñānino dagdhakilbiṣāḥ

1,24.43

मत्समीपं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् परिवर्ते तु नवमे व्यासः सारस्वतो यदा

matsamīpaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham parivarte tu navame vyāsaḥ sārasvato yadā

1,24.44

तदाप्यहं भविष्यामि ऋषभो नाम नामतः तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi ṛṣabho nāma nāmataḥ tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ

1,24.45

पराशरश् च गर्गश् च भार्गवाङ्गिरसौ तदा भविष्यन्ति महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः

parāśaraś ca gargaś ca bhārgavāṅgirasau tadā bhaviṣyanti mahātmāno brāhmaṇā vedapāragāḥ

1,24.46

ध्यानमार्गं समासाद्य गमिष्यन्ति तथैव ते सर्वे तपोबलोत्कृष्टाः शापानुग्रहकोविदाः

dhyānamārgaṃ samāsādya gamiṣyanti tathaiva te sarve tapobalotkṛṣṭāḥ śāpānugrahakovidāḥ

1,24.47

ते ऽपि तेनैव मार्गेण योगोक्तेन तपस्विनः रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

te 'pi tenaiva mārgeṇa yogoktena tapasvinaḥ rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham

1,24.48

दशमे द्वापरे व्यासः त्रिपाद्वै नाम नामतः यदा भविष्यते विप्रस् तदाहं भविता मुनिः

daśame dvāpare vyāsaḥ tripādvai nāma nāmataḥ yadā bhaviṣyate vipras tadāhaṃ bhavitā muniḥ

1,24.49

हिमवच्छिखरे रम्ये भृगुतुङ्गे नगोत्तमे नाम्ना भृगोस्तु शिखरं प्रथितं देवपूजितम्

himavacchikhare ramye bhṛgutuṅge nagottame nāmnā bhṛgostu śikharaṃ prathitaṃ devapūjitam

1,24.50

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति दृढव्रताः बलबन्धुर्निरामित्रः केतुशृङ्गस्तपोधनः

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti dṛḍhavratāḥ balabandhurnirāmitraḥ ketuśṛṅgastapodhanaḥ

1,24.51

योगात्मानो महात्मानस् तपोयोगसमन्विताः रुद्रलोकं गमिष्यन्ति तपसा दग्धकिल्बिषाः

yogātmāno mahātmānas tapoyogasamanvitāḥ rudralokaṃ gamiṣyanti tapasā dagdhakilbiṣāḥ

1,24.52

एकादशे द्वापरे तु व्यासस्तु त्रिव्रतो यदा तदाप्यहं भविष्यामि गङ्गाद्वारे कलौ तथा

ekādaśe dvāpare tu vyāsastu trivrato yadā tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi gaṅgādvāre kalau tathā

1,24.53

उग्रो नाम महातेजाः सर्वलोकेषु विश्रुतः तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः

ugro nāma mahātejāḥ sarvalokeṣu viśrutaḥ tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ

1,24.54

लम्बोदरश् च लम्बाक्षो लम्बकेशः प्रलम्बकः प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकं गता हि ते

lambodaraś ca lambākṣo lambakeśaḥ pralambakaḥ prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokaṃ gatā hi te

1,24.55

द्वादशे परिवर्ते तु शततेजा यदा मुनिः भविष्यति महातेजा व्यासस्तु कविसत्तमः

dvādaśe parivarte tu śatatejā yadā muniḥ bhaviṣyati mahātejā vyāsastu kavisattamaḥ

1,24.56

तदाप्यहं भविष्यामि कलाविह युगान्तिके हैतुकं वनमासाद्य अत्रिर्नाम्ना परिश्रुतः

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi kalāviha yugāntike haitukaṃ vanamāsādya atrirnāmnā pariśrutaḥ

1,24.57

तत्रापि मम ते पुत्रा भस्मस्नानानुलेपनाः भविष्यन्ति महायोगा रुद्रलोकपरायणाः

tatrāpi mama te putrā bhasmasnānānulepanāḥ bhaviṣyanti mahāyogā rudralokaparāyaṇāḥ

1,24.58

सर्वज्ञः समबुद्धिश् च साध्यः सर्वस्तथैव च प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकं गता हि ते

sarvajñaḥ samabuddhiś ca sādhyaḥ sarvastathaiva ca prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokaṃ gatā hi te

1,24.59

त्रयोदशे पुनः प्राप्ते परिवर्ते क्रमेण तु धर्मो नारायणो नाम व्यासस्तु भविता यदा

trayodaśe punaḥ prāpte parivarte krameṇa tu dharmo nārāyaṇo nāma vyāsastu bhavitā yadā

1,24.60

तदाप्यहं भविष्यामि वालिर्नाम महामुनिः वालखिल्याश्रमे पुण्ये पर्वते गन्धमादने

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi vālirnāma mahāmuniḥ vālakhilyāśrame puṇye parvate gandhamādane

1,24.61

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपोधनाः सुधामा काश्यपश्चैव वासिष्ठो विरजास्तथा

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapodhanāḥ sudhāmā kāśyapaścaiva vāsiṣṭho virajāstathā

1,24.62

महायोगबलोपेता विमला ऊर्ध्वरेतसः प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकं गता हि ते

mahāyogabalopetā vimalā ūrdhvaretasaḥ prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokaṃ gatā hi te

1,24.63

यदा व्यासस्तरक्षुस्तु पर्याये तु चतुर्दशे तत्रापि पुनरेवाहं भविष्यामि युगान्तिके

yadā vyāsastarakṣustu paryāye tu caturdaśe tatrāpi punarevāhaṃ bhaviṣyāmi yugāntike

1,24.64

वंशे त्वङ्गिरसां श्रेष्ठे गौतमो नाम नामतः भविष्यति महापुण्यं गौतमं नाम तद्वनम्

vaṃśe tvaṅgirasāṃ śreṣṭhe gautamo nāma nāmataḥ bhaviṣyati mahāpuṇyaṃ gautamaṃ nāma tadvanam

1,24.65

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति कलौ तदा अत्रिर्देवसदश्चैव श्रवणो ऽथ श्रविष्ठकः

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti kalau tadā atrirdevasadaścaiva śravaṇo 'tha śraviṣṭhakaḥ

1,24.66

योगात्मानो महात्मानः सर्वे योगसमन्विताः प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकाय ते गताः

yogātmāno mahātmānaḥ sarve yogasamanvitāḥ prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokāya te gatāḥ

1,24.67

ततः पञ्चदशे प्राप्ते परिवर्ते क्रमागते त्रैय्यारुणिर्यदा व्यासो द्वापरे समपद्यत

tataḥ pañcadaśe prāpte parivarte kramāgate traiyyāruṇiryadā vyāso dvāpare samapadyata

1,24.68

तदाप्यहं भविष्यामि नाम्ना वेदशिरा द्विजः तत्र वेदशिरो नाम अस्त्रं तत्पारमेश्वरम्

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi nāmnā vedaśirā dvijaḥ tatra vedaśiro nāma astraṃ tatpārameśvaram

1,24.69

भविष्यति महावीर्यं वेदशीर्षश् च पर्वतः हिमवत्पृष्ठमासाद्य सरस्वत्यां नगोत्तमे

bhaviṣyati mahāvīryaṃ vedaśīrṣaś ca parvataḥ himavatpṛṣṭhamāsādya sarasvatyāṃ nagottame

1,24.70

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपोधनाः कुणिश् च कुणिबाहुश् च कुशरीरः कुनेत्रकः

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapodhanāḥ kuṇiś ca kuṇibāhuś ca kuśarīraḥ kunetrakaḥ

1,24.71

योगात्मानो महात्मानः सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकाय ते गताः

yogātmāno mahātmānaḥ sarve te hyūrdhvaretasaḥ prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokāya te gatāḥ

1,24.72

व्यासो युगे षोडशे तु यदा देवो भविष्यति तत्र योगप्रदानाय भक्तानां च यतात्मनाम्

vyāso yuge ṣoḍaśe tu yadā devo bhaviṣyati tatra yogapradānāya bhaktānāṃ ca yatātmanām

1,24.73

तदाप्यहं भविष्यामि गोकर्णो नाम नामतः भविष्यति सुपुण्यं च गोकर्णं नाम तद्वनम्

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi gokarṇo nāma nāmataḥ bhaviṣyati supuṇyaṃ ca gokarṇaṃ nāma tadvanam

1,24.74

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति च योगिनः काश्यपो ह्युशनाश्चैव च्यवनो ऽथ बृहस्पतिः

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti ca yoginaḥ kāśyapo hyuśanāścaiva cyavano 'tha bṛhaspatiḥ

1,24.75

ते ऽपि तेनैव मार्गेण ध्यानयोगसमन्विताः प्राप्य माहेश्वरं योगं गन्तारो रुद्रमेव हि

te 'pi tenaiva mārgeṇa dhyānayogasamanvitāḥ prāpya māheśvaraṃ yogaṃ gantāro rudrameva hi

1,24.76

ततः सप्तदशे चैव परिवर्ते क्रमागते यदा भविष्यति व्यासो नाम्ना देवकृतञ्जयः

tataḥ saptadaśe caiva parivarte kramāgate yadā bhaviṣyati vyāso nāmnā devakṛtañjayaḥ

1,24.77

तदाप्यहं भविष्यामि गुहावासीति नामतः हिमवच्छिखरे रम्ये महोत्तुङ्गे महालये

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi guhāvāsīti nāmataḥ himavacchikhare ramye mahottuṅge mahālaye

1,24.78

सिद्धक्षेत्रं महापुण्यं भविष्यति महालयम् तत्रापि मम ते पुत्रा योगज्ञा ब्रह्मवादिनः

siddhakṣetraṃ mahāpuṇyaṃ bhaviṣyati mahālayam tatrāpi mama te putrā yogajñā brahmavādinaḥ

1,24.79

भविष्यन्ति महात्मानो निर्ममा निरहंकृताः उतथ्यो वामदेवश् च महायोगो महाबलः

bhaviṣyanti mahātmāno nirmamā nirahaṃkṛtāḥ utathyo vāmadevaś ca mahāyogo mahābalaḥ

1,24.80

तेषां शतसहस्रं तु शिष्याणां ध्यानयोगिनाम् भविष्यन्ति तदा काले सर्वे ते ध्यानयुञ्जकाः

teṣāṃ śatasahasraṃ tu śiṣyāṇāṃ dhyānayoginām bhaviṣyanti tadā kāle sarve te dhyānayuñjakāḥ

1,24.81

योगाभ्यासरताश्चैव हृदि कृत्वा महेश्वरम् महालये पदं न्यस्तं दृष्ट्वा यान्ति शिवं पदम्

yogābhyāsaratāścaiva hṛdi kṛtvā maheśvaram mahālaye padaṃ nyastaṃ dṛṣṭvā yānti śivaṃ padam

1,24.82

ये चान्ये ऽपि महात्मानः कलौ तस्मिन् युगान्तिके ध्याने मनः समाधाय विमलाः शुद्धबुद्धयः

ye cānye 'pi mahātmānaḥ kalau tasmin yugāntike dhyāne manaḥ samādhāya vimalāḥ śuddhabuddhayaḥ

1,24.83

मम प्रसादाद्यास्यन्ति रुद्रलोकं गतज्वराः गत्वा महालयं पुण्यं दृष्ट्वा माहेश्वरं पदम्

mama prasādādyāsyanti rudralokaṃ gatajvarāḥ gatvā mahālayaṃ puṇyaṃ dṛṣṭvā māheśvaraṃ padam

1,24.84

तीर्णस्तारयते जन्तुर् दश पूर्वान्दशोत्तरान् आत्मानमेकविंशं तु तारयित्वा महालये

tīrṇastārayate jantur daśa pūrvāndaśottarān ātmānamekaviṃśaṃ tu tārayitvā mahālaye

1,24.85

मम प्रसादाद्यास्यन्ति रुद्रलोकं गतज्वराः ततो ऽष्टादशमे चैव परिवर्ते यदा विभो

mama prasādādyāsyanti rudralokaṃ gatajvarāḥ tato 'ṣṭādaśame caiva parivarte yadā vibho

1,24.86

तदा ऋतञ्जयो नाम व्यासस्तु भविता मुनिः तदाप्यहं भविष्यामि शिखण्डी नाम नामतः

tadā ṛtañjayo nāma vyāsastu bhavitā muniḥ tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi śikhaṇḍī nāma nāmataḥ

1,24.87

सिद्धक्षेत्रे महापुण्ये देवदानवपूजिते हिमवच्छिखरे रम्ये शिखण्डी नाम पर्वतः

siddhakṣetre mahāpuṇye devadānavapūjite himavacchikhare ramye śikhaṇḍī nāma parvataḥ

1,24.88

शिखण्डिनो वनं चापि यत्र सिद्धनिषेवितम् तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपोधनाः

śikhaṇḍino vanaṃ cāpi yatra siddhaniṣevitam tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapodhanāḥ

1,24.89

वाचश्रवा ऋचीकश् च श्यावाश्वश् च यतीश्वरः योगात्मानो महात्मानः सर्वे ते वेदपारगाः

vācaśravā ṛcīkaś ca śyāvāśvaś ca yatīśvaraḥ yogātmāno mahātmānaḥ sarve te vedapāragāḥ

1,24.90

प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकाय संवृताः अथ एकोनविंशे तु परिवर्ते क्रमागते

prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokāya saṃvṛtāḥ atha ekonaviṃśe tu parivarte kramāgate

1,24.91

व्यासस्तु भविता नाम्ना भरद्वाजो महामुनिः तदाप्यहं भविष्यामि जटामाली च नामतः

vyāsastu bhavitā nāmnā bharadvājo mahāmuniḥ tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi jaṭāmālī ca nāmataḥ

1,24.92

हिमवच्छिखरे रम्ये जटायुर्यत्र पर्वतः तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः

himavacchikhare ramye jaṭāyuryatra parvataḥ tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ

1,24.93

हिरण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षी कुथुमिस् तथा ईश्वरा योगधर्माणः सर्वे ते ह्यूर्ध्वरेतसः

hiraṇyanābhaḥ kauśalyo lokākṣī kuthumis tathā īśvarā yogadharmāṇaḥ sarve te hyūrdhvaretasaḥ

1,24.94

प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकाय संस्थिताः ततो विंशतिमश्चैव परिवर्तो यदा तदा

prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokāya saṃsthitāḥ tato viṃśatimaścaiva parivarto yadā tadā

1,24.95

गौतमस्तु तदा व्यासो भविष्यति महामुनिः तदाप्यहं भविष्यामि अट्टहासस्तु नामतः

gautamastu tadā vyāso bhaviṣyati mahāmuniḥ tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi aṭṭahāsastu nāmataḥ

1,24.96

अट्टहासप्रियाश्चैव भविष्यन्ति तदा नराः तत्रैव हिमवत्पृष्ठे अट्टहासो महागिरिः

aṭṭahāsapriyāścaiva bhaviṣyanti tadā narāḥ tatraiva himavatpṛṣṭhe aṭṭahāso mahāgiriḥ

1,24.97

देवदानवयक्षेन्द्रसिद्धचारणसेवितः तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः

devadānavayakṣendrasiddhacāraṇasevitaḥ tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ

1,24.98

योगात्मानो महात्मानो ध्यायिनो नियतव्रताः सुमन्तुर्बर्बरी विद्वान् कबन्धः कुशिकंधरः

yogātmāno mahātmāno dhyāyino niyatavratāḥ sumanturbarbarī vidvān kabandhaḥ kuśikaṃdharaḥ

1,24.99

प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकाय ते गताः एकविंशे पुनः प्राप्ते परिवर्ते क्रमागते

prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokāya te gatāḥ ekaviṃśe punaḥ prāpte parivarte kramāgate

1,24.100

वाचश्रवाः स्मृतो व्यासो यदा स ऋषिसत्तमः तदाप्यहं भविष्यामि दारुको नाम नामतः

vācaśravāḥ smṛto vyāso yadā sa ṛṣisattamaḥ tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi dāruko nāma nāmataḥ

1,24.101

तस्माद्भविष्यते पुण्यं देवदारुवनं शुभम् तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति महौजसः

tasmādbhaviṣyate puṇyaṃ devadāruvanaṃ śubham tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti mahaujasaḥ

1,24.102

प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान् गौतमस् तथा योगात्मानो महात्मानो नियता ऊर्ध्वरेतसः

plakṣo dārbhāyaṇiścaiva ketumān gautamas tathā yogātmāno mahātmāno niyatā ūrdhvaretasaḥ

1,24.103

नैष्ठिकं व्रतमास्थाय रुद्रलोकाय ते गताः द्वाविंशे परिवर्ते तु व्यासः शुष्मायणो यदा

naiṣṭhikaṃ vratamāsthāya rudralokāya te gatāḥ dvāviṃśe parivarte tu vyāsaḥ śuṣmāyaṇo yadā

1,24.104

तदाप्यहं भविष्यामि वाराणस्यां महामुनिः नाम्ना वै लाङ्गली भीमो यत्र देवाः सवासवाः

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi vārāṇasyāṃ mahāmuniḥ nāmnā vai lāṅgalī bhīmo yatra devāḥ savāsavāḥ

1,24.105

द्रक्ष्यन्ति मां कलौ तस्मिन् भवं चैव हलायुधम् तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति सुधार्मिकाः

drakṣyanti māṃ kalau tasmin bhavaṃ caiva halāyudham tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti sudhārmikāḥ

1,24.106

भल्लवी मधुपिङ्गश् च श्वेतकेतुः कुशस् तथा प्राप्य माहेश्वरं योगं ते ऽपि ध्यानपरायणाः

bhallavī madhupiṅgaś ca śvetaketuḥ kuśas tathā prāpya māheśvaraṃ yogaṃ te 'pi dhyānaparāyaṇāḥ

1,24.107

विमला ब्रह्मभूयिष्ठा रुद्रलोकाय संस्थिताः परिवर्ते त्रयोविंशे तृणबिन्दुर्यदा मुनिः

vimalā brahmabhūyiṣṭhā rudralokāya saṃsthitāḥ parivarte trayoviṃśe tṛṇabinduryadā muniḥ

1,24.108

व्यासो हि भविता ब्रह्मंस् तदाहं भविता पुनः श्वेतो नाम महाकायो मुनिपुत्रस्तु धार्मिकः

vyāso hi bhavitā brahmaṃs tadāhaṃ bhavitā punaḥ śveto nāma mahākāyo muniputrastu dhārmikaḥ

1,24.109

तत्र कालं जरिष्यामि तदा गिरिवरोत्तमे तेन कालञ्जरो नाम भविष्यति स पर्वतः

tatra kālaṃ jariṣyāmi tadā girivarottame tena kālañjaro nāma bhaviṣyati sa parvataḥ

1,24.110

तत्रापि मम ते शिष्या भविष्यन्ति तपस्विनः उशिको बृहदश्वश् च देवलः कविरेव च

tatrāpi mama te śiṣyā bhaviṣyanti tapasvinaḥ uśiko bṛhadaśvaś ca devalaḥ kavireva ca

1,24.111

प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकाय ते गतः परिवर्ते चतुर्विंशे व्यास ऋक्षो यदा विभो

prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokāya te gataḥ parivarte caturviṃśe vyāsa ṛkṣo yadā vibho

1,24.112

तदाप्यहं भविष्यामि कलौ तस्मिन् युगान्तिके शूली नाम महायोगी नैमिषे देववन्दिते

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi kalau tasmin yugāntike śūlī nāma mahāyogī naimiṣe devavandite

1,24.113

तत्रापि मम ते शिष्या भविष्यन्ति तपोधनाः शालिहोत्रो ऽग्निवेशश् च युवनाश्वः शरद्वसुः

tatrāpi mama te śiṣyā bhaviṣyanti tapodhanāḥ śālihotro 'gniveśaś ca yuvanāśvaḥ śaradvasuḥ

1,24.114

ते ऽपि तेनैव मार्गेण रुद्रलोकाय संस्थिताः पञ्चविंशे पुनः प्राप्ते परिवर्ते क्रमागते

te 'pi tenaiva mārgeṇa rudralokāya saṃsthitāḥ pañcaviṃśe punaḥ prāpte parivarte kramāgate

1,24.115

वासिष्ठस्तु यदा व्यासः शक्तिर्नाम्ना भविष्यति तदाप्यहं भविष्यामि दण्डी मुण्डीश्वरः प्रभुः

vāsiṣṭhastu yadā vyāsaḥ śaktirnāmnā bhaviṣyati tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi daṇḍī muṇḍīśvaraḥ prabhuḥ

1,24.116

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपोधनाः छगलः कुण्डकर्णश् च कुभाण्डश् च प्रवाहकः

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapodhanāḥ chagalaḥ kuṇḍakarṇaś ca kubhāṇḍaś ca pravāhakaḥ

1,24.117

प्राप्य माहेश्वरं योगम् अमृतत्वाय ते गताः षड्विंशे परिवर्ते तु यदा व्यासः पराशरः

prāpya māheśvaraṃ yogam amṛtatvāya te gatāḥ ṣaḍviṃśe parivarte tu yadā vyāsaḥ parāśaraḥ

1,24.118

तदाप्यहं भविष्यामि सहिष्णुर्नाम नामतः पुरं भद्रवटं प्राप्य कलौ तस्मिन् युगान्तिके

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi sahiṣṇurnāma nāmataḥ puraṃ bhadravaṭaṃ prāpya kalau tasmin yugāntike

1,24.119

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति सुधार्मिकाः उलूको विद्युतश्चैव शंबूको ह्याश्वलायनः

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti sudhārmikāḥ ulūko vidyutaścaiva śaṃbūko hyāśvalāyanaḥ

1,24.120

प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकाय ते गताः सप्तविंशे पुनः प्राप्ते परिवर्ते क्रमागते

prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokāya te gatāḥ saptaviṃśe punaḥ prāpte parivarte kramāgate

1,24.121

जातूकर्ण्यो यदा व्यासो भविष्यति तपोधनः तदाप्यहं भविष्यामि सोमशर्मा द्विजोत्तमः

jātūkarṇyo yadā vyāso bhaviṣyati tapodhanaḥ tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi somaśarmā dvijottamaḥ

1,24.122

प्रभासतीर्थमासाद्य योगात्मा योगविश्रुतः तत्रापि मम ते शिष्या भविष्यन्ति तपोधनाः

prabhāsatīrthamāsādya yogātmā yogaviśrutaḥ tatrāpi mama te śiṣyā bhaviṣyanti tapodhanāḥ

1,24.123

अक्षपादः कुमारश् च उलूको वत्स एव च योगात्मानो महात्मानो विमलाः शुद्धबुद्धयः

akṣapādaḥ kumāraś ca ulūko vatsa eva ca yogātmāno mahātmāno vimalāḥ śuddhabuddhayaḥ

1,24.124

प्राप्य माहेश्वरं योगं रुद्रलोकं ततो गताः अष्टाविंशे पुनः प्राप्ते परिवर्ते क्रमागते

prāpya māheśvaraṃ yogaṃ rudralokaṃ tato gatāḥ aṣṭāviṃśe punaḥ prāpte parivarte kramāgate

1,24.125

पराशरसुतः श्रीमान् विष्णुर्लोकपितामहः यदा भविष्यति व्यासो नाम्ना द्वैपायनः प्रभुः

parāśarasutaḥ śrīmān viṣṇurlokapitāmahaḥ yadā bhaviṣyati vyāso nāmnā dvaipāyanaḥ prabhuḥ

1,24.126

तदा षष्ठेन चांशेन कृष्णः पुरुषसत्तमः वसुदेवाद्यदुश्रेष्ठो वासुदेवो भविष्यति

tadā ṣaṣṭhena cāṃśena kṛṣṇaḥ puruṣasattamaḥ vasudevādyaduśreṣṭho vāsudevo bhaviṣyati

1,24.127

तदाप्यहं भविष्यामि योगात्मा योगमायया लोकविस्मयनार्थाय ब्रह्मचारिशरीरकः

tadāpyahaṃ bhaviṣyāmi yogātmā yogamāyayā lokavismayanārthāya brahmacāriśarīrakaḥ

1,24.128

श्मशाने मृतम् उत्सृष्टं दृष्ट्वा कायम् अनाथकम् ब्राह्मणानां हितार्थाय प्रविष्टो योगमायया

śmaśāne mṛtam utsṛṣṭaṃ dṛṣṭvā kāyam anāthakam brāhmaṇānāṃ hitārthāya praviṣṭo yogamāyayā

1,24.129

दिव्यां मेरुगुहां पुण्यां त्वया सार्धं च विष्णुना भविष्यामि तदा ब्रह्मंल् लकुली नाम नामतः

divyāṃ meruguhāṃ puṇyāṃ tvayā sārdhaṃ ca viṣṇunā bhaviṣyāmi tadā brahmaṃl lakulī nāma nāmataḥ

1,24.130

कायावतार इत्येवं सिद्धक्षेत्रं च वै तदा भविष्यति सुविख्यातं यावद् भूमिर् धरिष्यति

kāyāvatāra ityevaṃ siddhakṣetraṃ ca vai tadā bhaviṣyati suvikhyātaṃ yāvad bhūmir dhariṣyati

1,24.131

तत्रापि मम ते पुत्रा भविष्यन्ति तपस्विनः कुशिकश् चैव गर्गश् च मित्रः कौरुष्य एव च

tatrāpi mama te putrā bhaviṣyanti tapasvinaḥ kuśikaś caiva gargaś ca mitraḥ kauruṣya eva ca

1,24.132

योगात्मानो महात्मानो ब्राह्मणा वेदपारगाः प्राप्य माहेश्वरं योगं विमला ह्यूर्ध्वरेतसः

yogātmāno mahātmāno brāhmaṇā vedapāragāḥ prāpya māheśvaraṃ yogaṃ vimalā hyūrdhvaretasaḥ

1,24.133

रुद्रलोकं गमिष्यन्ति पुनरावृत्तिदुर्लभम् एते पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः

rudralokaṃ gamiṣyanti punarāvṛttidurlabham ete pāśupatāḥ siddhā bhasmoddhūlitavigrahāḥ

1,24.134

लिङ्गार्चनरता नित्यं बाह्याभ्यन्तरतः स्थिताः भक्त्या मयि च योगेन ध्याननिष्ठा जितेन्द्रियाः

liṅgārcanaratā nityaṃ bāhyābhyantarataḥ sthitāḥ bhaktyā mayi ca yogena dhyānaniṣṭhā jitendriyāḥ

1,24.135

संसारबन्धच्छेदार्थं ज्ञानमार्गप्रकाशकम् स्वरूपज्ञानसिद्ध्यर्थं योगं पाशुपतं महत्

saṃsārabandhacchedārthaṃ jñānamārgaprakāśakam svarūpajñānasiddhyarthaṃ yogaṃ pāśupataṃ mahat

1,24.136

योगमार्गा अनेकाश् च ज्ञानमार्गास् त्व् अनेकशः न निवृत्तिमुपायान्ति विना पञ्चाक्षरीं क्वचित्

yogamārgā anekāś ca jñānamārgās tv anekaśaḥ na nivṛttimupāyānti vinā pañcākṣarīṃ kvacit

1,24.137

यदाचरेत्तपश्चायं सर्वद्वन्द्वविवर्जितम् तदा स मुक्तो मन्तव्यः पक्वं फलमिव स्थितः

yadācarettapaścāyaṃ sarvadvandvavivarjitam tadā sa mukto mantavyaḥ pakvaṃ phalamiva sthitaḥ

1,24.138

एकाहं यः पुमान्सम्यक् चरेत्पाशुपतव्रतम् न सांख्ये पञ्चरात्रे वा न प्राप्नोति गतिं कदा

ekāhaṃ yaḥ pumānsamyak caretpāśupatavratam na sāṃkhye pañcarātre vā na prāpnoti gatiṃ kadā

1,24.139

इत्येतद्वै मया प्रोक्तम् अवतारेषु लक्षणम् मन्वादिकृष्णपर्यन्तम् अष्टाविंशद् युगक्रमात्

ityetadvai mayā proktam avatāreṣu lakṣaṇam manvādikṛṣṇaparyantam aṣṭāviṃśad yugakramāt

1,24.140

तत्र श्रुतिसमूहानां विभागो धर्मलक्षणः भविष्यति तदा कल्पे कृष्णद्वैपायनो यदा

tatra śrutisamūhānāṃ vibhāgo dharmalakṣaṇaḥ bhaviṣyati tadā kalpe kṛṣṇadvaipāyano yadā

1,24.141

निशम्यैवं महातेजा महादेवेन कीर्तितम् रुद्रावतारं भगवान् प्रणिपत्य महेश्वरम्

niśamyaivaṃ mahātejā mahādevena kīrtitam rudrāvatāraṃ bhagavān praṇipatya maheśvaram

1,24.142

तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः पुनः प्राह च शङ्करम् सर्वे विष्णुमया देवाः सर्वे विष्णुमया गणाः

tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhiḥ punaḥ prāha ca śaṅkaram sarve viṣṇumayā devāḥ sarve viṣṇumayā gaṇāḥ

1,24.143

न हि विष्णुसमा काचिद् गतिरन्या विधीयते इत्येवं सततं वेदा गायन्ति नात्र संशयः

na hi viṣṇusamā kācid gatiranyā vidhīyate ityevaṃ satataṃ vedā gāyanti nātra saṃśayaḥ

1,24.144

स देवदेवो भगवांस् तव लिङ्गार्चने रतः तव प्रणामपरमः कथं देवो ह्यभूत्प्रभुः

sa devadevo bhagavāṃs tava liṅgārcane rataḥ tava praṇāmaparamaḥ kathaṃ devo hyabhūtprabhuḥ

1,24.145

निशम्य वचनं तस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः प्रपिबन्निव चक्षुर्भ्यां प्रीतस्तत्प्रश्नगौरवात्

niśamya vacanaṃ tasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ prapibanniva cakṣurbhyāṃ prītastatpraśnagauravāt

1,24.146

पूजाप्रकरणं तस्मै तमालोक्याह शङ्करः भवान्नारायणश्चैव शक्रः साक्षात्सुरोत्तमः

pūjāprakaraṇaṃ tasmai tamālokyāha śaṅkaraḥ bhavānnārāyaṇaścaiva śakraḥ sākṣātsurottamaḥ

1,24.147

मुनयश् च सदा लिङ्गं सम्पूज्य विधिपूर्वकम् स्वंस्वं पदं विभो प्राप्तास् तस्मात् सम्पूजयन्ति ते

munayaś ca sadā liṅgaṃ sampūjya vidhipūrvakam svaṃsvaṃ padaṃ vibho prāptās tasmāt sampūjayanti te

1,24.148

लिङ्गार्चनं विना निष्ठा नास्ति तस्माज्जनार्दनः आत्मनो यजते नित्यं श्रद्धया भगवान्प्रभुः

liṅgārcanaṃ vinā niṣṭhā nāsti tasmājjanārdanaḥ ātmano yajate nityaṃ śraddhayā bhagavānprabhuḥ

1,24.149

इत्येवमुक्त्वा ब्रह्माणम् अनुगृह्य महेश्वरः पुनः सम्प्रेक्ष्य देवेशं तत्रैवान्तरधीयत

ityevamuktvā brahmāṇam anugṛhya maheśvaraḥ punaḥ samprekṣya deveśaṃ tatraivāntaradhīyata

1,24.150

तमुद्दिश्य तदा ब्रह्मा नमस्कृत्य कृताञ्जलिः स्रष्टुं त्वशेषं भगवांल् लब्धसंज्ञस्तु शङ्करात्

tamuddiśya tadā brahmā namaskṛtya kṛtāñjaliḥ sraṣṭuṃ tvaśeṣaṃ bhagavāṃl labdhasaṃjñastu śaṅkarāt

Chapter 1.25

1,25.1

कथं पूज्यो महादेवो लिङ्गमूर्तिर्महेश्वरः वक्तुमर्हसि चास्माकं रोमहर्षण सांप्रतम्

kathaṃ pūjyo mahādevo liṅgamūrtirmaheśvaraḥ vaktumarhasi cāsmākaṃ romaharṣaṇa sāṃpratam

1,25.2

देव्या पृष्टो महादेवः कैलासे तां नगात्मजाम् अङ्कस्थामाह देवेशो लिङ्गार्चनविधिं क्रमात्

devyā pṛṣṭo mahādevaḥ kailāse tāṃ nagātmajām aṅkasthāmāha deveśo liṅgārcanavidhiṃ kramāt

1,25.3

तदा पार्श्वे स्थितो नन्दी शालङ्कायनकात्मजः श्रुत्वाखिलं पुरा प्राह ब्रह्मपुत्राय सुव्रताः

tadā pārśve sthito nandī śālaṅkāyanakātmajaḥ śrutvākhilaṃ purā prāha brahmaputrāya suvratāḥ

1,25.4

सनत्कुमाराय शुभं लिङ्गार्चनविधिं परम् तस्माद्व्यासो महातेजाः श्रुतवाञ्छ्रुतिसंमितम्

sanatkumārāya śubhaṃ liṅgārcanavidhiṃ param tasmādvyāso mahātejāḥ śrutavāñchrutisaṃmitam

1,25.5

स्नानयोगोपचारं च यथा शैलादिनो मुखात् श्रुतवान् तत्प्रवक्ष्यामि स्नानाद्यं चार्चनाविधिम्

snānayogopacāraṃ ca yathā śailādino mukhāt śrutavān tatpravakṣyāmi snānādyaṃ cārcanāvidhim

1,25.6

अथ स्नानविधिं वक्ष्ये ब्राह्मणानां हिताय च सर्वपापहरं साक्षाच् छिवेन कथितं पुरा

atha snānavidhiṃ vakṣye brāhmaṇānāṃ hitāya ca sarvapāpaharaṃ sākṣāc chivena kathitaṃ purā

1,25.7

अनेन विधिना स्नात्वा सकृत्पूज्य च शङ्करम् ब्रह्मकूर्चं च पीत्वा तु सर्वपापैः प्रमुच्यते

anena vidhinā snātvā sakṛtpūjya ca śaṅkaram brahmakūrcaṃ ca pītvā tu sarvapāpaiḥ pramucyate

1,25.8

त्रिविधं स्नानमाख्यातं देवदेवेन शंभुना हिताय ब्राह्मणाद्यानां चतुर्मुखसुतोत्तम

trividhaṃ snānamākhyātaṃ devadevena śaṃbhunā hitāya brāhmaṇādyānāṃ caturmukhasutottama

1,25.9

वारुणं पुरतः कृत्वा ततश्चाग्नेयमुत्तमम् मन्त्रस्नानं ततः कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

vāruṇaṃ purataḥ kṛtvā tataścāgneyamuttamam mantrasnānaṃ tataḥ kṛtvā pūjayetparameśvaram

1,25.10

भावदुष्टो ऽम्भसि स्नात्वा भस्मना च न शुध्यति भावशुद्धश्चरेच्छौचम् अन्यथा न समाचरेत्

bhāvaduṣṭo 'mbhasi snātvā bhasmanā ca na śudhyati bhāvaśuddhaścarecchaucam anyathā na samācaret

1,25.11

सरित्सरस्तडागेषु सर्वेष्व् आ प्रलयं नरः स्नात्वापि भावदुष्टश्चेन् न शुध्यति न संशयः

saritsarastaḍāgeṣu sarveṣv ā pralayaṃ naraḥ snātvāpi bhāvaduṣṭaścen na śudhyati na saṃśayaḥ

1,25.12

नृणां हि चित्तकमलं प्रबुद्धमभवद्यदा प्रसुप्तं तमसा ज्ञानभानोर्भासा तदा शुचिः

nṛṇāṃ hi cittakamalaṃ prabuddhamabhavadyadā prasuptaṃ tamasā jñānabhānorbhāsā tadā śuciḥ

1,25.13

मृच्छकृत्तिलपुष्पं च स्नानार्थं भसितं तथा आदाय तीरे निःक्षिप्य स्नानतीर्थे कुशानि च

mṛcchakṛttilapuṣpaṃ ca snānārthaṃ bhasitaṃ tathā ādāya tīre niḥkṣipya snānatīrthe kuśāni ca

1,25.14

प्रक्षाल्याचम्य पादौ च मलं देहाद्विशोध्य च द्रव्यैस्तु तीरदेशस्थैस् ततः स्नानं समाचरेत्

prakṣālyācamya pādau ca malaṃ dehādviśodhya ca dravyaistu tīradeśasthais tataḥ snānaṃ samācaret

1,25.15

उद्धृतासीतिमन्त्रेण पुनर्देहं विशोधयेत् मृदादाय ततश्चान्यद् वस्त्रं स्नात्वा ह्यनुल्बणम्

uddhṛtāsītimantreṇa punardehaṃ viśodhayet mṛdādāya tataścānyad vastraṃ snātvā hyanulbaṇam

1,25.16

गन्धद्वारां दुराधर्षाम् इति मन्त्रेण मन्त्रवित् कपिलागोमयेनैव खस्थेनैव तु लेपयेत्

gandhadvārāṃ durādharṣām iti mantreṇa mantravit kapilāgomayenaiva khasthenaiva tu lepayet

1,25.17

पुनः स्नात्वा परित्यज्य तद्वस्त्रं मलिनं ततः शुक्लवस्त्रपरीधानो भूत्वा स्नानं समाचरेत्

punaḥ snātvā parityajya tadvastraṃ malinaṃ tataḥ śuklavastraparīdhāno bhūtvā snānaṃ samācaret

1,25.18

सर्वपापविशुद्ध्यर्थम् आवाह्य वरुणं तथा सम्पूज्य मनसा देवं ध्यानयज्ञेन वै भवम्

sarvapāpaviśuddhyartham āvāhya varuṇaṃ tathā sampūjya manasā devaṃ dhyānayajñena vai bhavam

1,25.19

आचम्य त्रिस्तदा तीर्थे ह्य् अवगाह्य भवं स्मरन् पुनराचम्य विधिवद् अभिमन्त्र्य महाजलम्

ācamya tristadā tīrthe hy avagāhya bhavaṃ smaran punarācamya vidhivad abhimantrya mahājalam

1,25.20

अवगाह्य पुनस्तस्मिन् जपेद्वै चाघमर्षणम् तत्तोये भानुसोमाग्निमण्डलं च स्मरेद्वशी

avagāhya punastasmin japedvai cāghamarṣaṇam tattoye bhānusomāgnimaṇḍalaṃ ca smaredvaśī

1,25.21

आचम्य च पुनस्तस्माज् जलादुत्तीर्य मन्त्रवित् प्रविश्य तीर्थमध्ये तु पुनः पुण्यविवृद्धये

ācamya ca punastasmāj jalāduttīrya mantravit praviśya tīrthamadhye tu punaḥ puṇyavivṛddhaye

1,25.22

शृङ्गेण पर्णपुटकैः पालाशैः क्षालितैस् तथा सकुशेन सपुष्पेण जलेनैवाभिषेचयेत्

śṛṅgeṇa parṇapuṭakaiḥ pālāśaiḥ kṣālitais tathā sakuśena sapuṣpeṇa jalenaivābhiṣecayet

1,25.23

रुद्रेण पवमानेन त्वरिताख्येन मन्त्रवित् तरत्समन्दीवर्गाद्यैस् तथा शान्तिद्वयेन च

rudreṇa pavamānena tvaritākhyena mantravit taratsamandīvargādyais tathā śāntidvayena ca

1,25.24

शान्तिधर्मेण चैकेन पञ्चब्रह्मपवित्रकैः तत्तन्मन्त्राधिदेवानां स्वरूपं च ऋषीन् स्मरन्

śāntidharmeṇa caikena pañcabrahmapavitrakaiḥ tattanmantrādhidevānāṃ svarūpaṃ ca ṛṣīn smaran

1,25.25

एवं हि चाभिषिच्याथ स्वमूर्ध्नि पयसा द्विजाः ध्यायेच्च त्र्यम्बकं देवं हृदि पञ्चास्यम् ईश्वरम्

evaṃ hi cābhiṣicyātha svamūrdhni payasā dvijāḥ dhyāyecca tryambakaṃ devaṃ hṛdi pañcāsyam īśvaram

1,25.26

आचम्याचमनं कुर्यात् स्वसूत्रोक्तं समीक्ष्य च पवित्रहस्तः स्वासीनः शुचौ देशे यथाविधि

ācamyācamanaṃ kuryāt svasūtroktaṃ samīkṣya ca pavitrahastaḥ svāsīnaḥ śucau deśe yathāvidhi

1,25.27

अभ्युक्ष्य सकुशं चापि दक्षिणेन करेण तु पिबेत्प्रक्षिप्य त्रिस्तोयं चक्री भूत्वा ह्यतन्द्रितः

abhyukṣya sakuśaṃ cāpi dakṣiṇena kareṇa tu pibetprakṣipya tristoyaṃ cakrī bhūtvā hyatandritaḥ

1,25.28

प्रदक्षिणं ततः कुर्याद् धिंसापापप्रशान्तये एवं संक्षेपतः प्रोक्तं स्नानाचमनमुत्तमम्

pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryād dhiṃsāpāpapraśāntaye evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ snānācamanamuttamam

1,25.29

सर्वेषां ब्राह्मणानां तु हितार्थे द्विजसत्तमाः

sarveṣāṃ brāhmaṇānāṃ tu hitārthe dvijasattamāḥ

Chapter 1.26

1,26.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे स्नानविधिर्नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः आवाहयेत्ततो देवीं गायत्रीं वेदमातरम् आयातु वरदा देवीत्य् अनेनैव महेश्वरीम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge snānavidhirnāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ āvāhayettato devīṃ gāyatrīṃ vedamātaram āyātu varadā devīty anenaiva maheśvarīm

1,26.2

पाद्यमाचमनीयं च तस्याश्चार्घ्यं प्रदापयेत् प्राणायामत्रयं कृत्वा समासीनः स्थितो ऽपि वा

pādyamācamanīyaṃ ca tasyāścārghyaṃ pradāpayet prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā samāsīnaḥ sthito 'pi vā

1,26.3

सहस्रं वा तदर्धं वा शतमष्टोत्तरं तु वा गायत्रीं प्रणवेनैव त्रिविधेष्वेकमाचरेत्

sahasraṃ vā tadardhaṃ vā śatamaṣṭottaraṃ tu vā gāyatrīṃ praṇavenaiva trividheṣvekamācaret

1,26.4

अर्घ्यं दत्त्वा समभ्यर्च्य प्रणम्य शिरसा स्वयम् उत्तमे शिखरे देवीत्य् उक्त्वोद्वास्य च मातरम्

arghyaṃ dattvā samabhyarcya praṇamya śirasā svayam uttame śikhare devīty uktvodvāsya ca mātaram

1,26.5

प्राच्यालोक्याभिवन्द्येशां गायत्रीं वेदमातरम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रार्थयेद्भास्करं तथा

prācyālokyābhivandyeśāṃ gāyatrīṃ vedamātaram kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prārthayedbhāskaraṃ tathā

1,26.6

उदुत्यं च तथा चित्रं जातवेदसमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विधानतः

udutyaṃ ca tathā citraṃ jātavedasameva ca abhivandya punaḥ sūryaṃ brahmāṇaṃ ca vidhānataḥ

1,26.7

तथा सौराणि सूक्तानि ऋग्यजुःसामजानि च जप्त्वा प्रदक्षिणं पश्चात् त्रिः कृत्वा च विभावसोः

tathā saurāṇi sūktāni ṛgyajuḥsāmajāni ca japtvā pradakṣiṇaṃ paścāt triḥ kṛtvā ca vibhāvasoḥ

1,26.8

आत्मानं चान्तरात्मानं परमात्मानमेव च अभिवन्द्य पुनः सूर्यं ब्रह्माणं च विभावसुम्

ātmānaṃ cāntarātmānaṃ paramātmānameva ca abhivandya punaḥ sūryaṃ brahmāṇaṃ ca vibhāvasum

1,26.9

मुनीन् पितॄन् यथान्यायं स्वनाम्नावाहयेत्ततः सर्वानावाहयामीति देवानावाह्य सर्वतः

munīn pitṝn yathānyāyaṃ svanāmnāvāhayettataḥ sarvānāvāhayāmīti devānāvāhya sarvataḥ

1,26.10

तर्पयेद्विधिना पश्चात् प्राङ्मुखो वा ह्युदङ्मुखः ध्यात्वा स्वरूपं तत्तत्त्वम् अभिवन्द्य यथाक्रमम्

tarpayedvidhinā paścāt prāṅmukho vā hyudaṅmukhaḥ dhyātvā svarūpaṃ tattattvam abhivandya yathākramam

1,26.11

देवानां पुष्पतोयेन ऋषीणां तु कुशांभसा पितॄणां तिलतोयेन गन्धयुक्तेन सर्वतः

devānāṃ puṣpatoyena ṛṣīṇāṃ tu kuśāṃbhasā pitṝṇāṃ tilatoyena gandhayuktena sarvataḥ

1,26.12

यज्ञोपवीती देवानां निवीती ऋषितर्पणम् प्राचीनावीती विप्रेन्द्र पितॄणां तर्पयेत् क्रमात्

yajñopavītī devānāṃ nivītī ṛṣitarpaṇam prācīnāvītī viprendra pitṝṇāṃ tarpayet kramāt

1,26.13

अङ्गुल्यग्रेण वै धीमांस् तर्पयेद्देवतर्पणम् ऋषीन् कनिष्ठाङ्गुलिना श्रोत्रियः सर्वसिद्धये

aṅgulyagreṇa vai dhīmāṃs tarpayeddevatarpaṇam ṛṣīn kaniṣṭhāṅgulinā śrotriyaḥ sarvasiddhaye

1,26.14

पितॄंस्तु तर्पयेद् विद्वान् दक्षिणाङ्गुष्ठकेन तु तथैवं मुनिशार्दूल ब्रह्मयज्ञं यजेद् द्विजः

pitṝṃstu tarpayed vidvān dakṣiṇāṅguṣṭhakena tu tathaivaṃ muniśārdūla brahmayajñaṃ yajed dvijaḥ

1,26.15

देवयज्ञं च मानुष्यं भूतयज्ञं तथैव च पितृयज्ञं च पूतात्मा यज्ञकर्मपरायणः

devayajñaṃ ca mānuṣyaṃ bhūtayajñaṃ tathaiva ca pitṛyajñaṃ ca pūtātmā yajñakarmaparāyaṇaḥ

1,26.16

स्वशाखाध्ययनं विप्र ब्रह्मयज्ञ इति स्मृतः अग्नौ जुहोति यच्चान्नं देवयज्ञ इति स्मृतः

svaśākhādhyayanaṃ vipra brahmayajña iti smṛtaḥ agnau juhoti yaccānnaṃ devayajña iti smṛtaḥ

1,26.17

सर्वेषामेव भूतानां बलिदानं विधानतः भूतयज्ञ इति प्रोक्तो भूतिदः सर्वदेहिनाम्

sarveṣāmeva bhūtānāṃ balidānaṃ vidhānataḥ bhūtayajña iti prokto bhūtidaḥ sarvadehinām

1,26.18

सदारान् सर्वतत्त्वज्ञान् ब्राह्मणान् वेदपारगान् प्रणम्य तेभ्यो यद्दत्तम् अन्नं मानुष उच्यते

sadārān sarvatattvajñān brāhmaṇān vedapāragān praṇamya tebhyo yaddattam annaṃ mānuṣa ucyate

1,26.19

पितॄन् उद्दिश्य यद्दत्तं पितृयज्ञः स उच्यते एवं पञ्च महायज्ञान् कुर्यात् सर्वार्थसिद्धये

pitṝn uddiśya yaddattaṃ pitṛyajñaḥ sa ucyate evaṃ pañca mahāyajñān kuryāt sarvārthasiddhaye

1,26.20

सर्वेषां शृणु यज्ञानां ब्रह्मयज्ञः परः स्मृतः ब्रह्मयज्ञरतो मर्त्यो ब्रह्मलोके महीयते

sarveṣāṃ śṛṇu yajñānāṃ brahmayajñaḥ paraḥ smṛtaḥ brahmayajñarato martyo brahmaloke mahīyate

1,26.21

ब्रह्मयज्ञेन तुष्यन्ति सर्वे देवाः सवासवाः ब्रह्मा च भगवान्विष्णुः शङ्करो नीललोहितः

brahmayajñena tuṣyanti sarve devāḥ savāsavāḥ brahmā ca bhagavānviṣṇuḥ śaṅkaro nīlalohitaḥ

1,26.22

वेदाश् च पितरः सर्वे नात्र कार्या विचारणा ग्रामाद्बहिर्गतो भूत्वा ब्राह्मणो ब्रह्मयज्ञवित्

vedāś ca pitaraḥ sarve nātra kāryā vicāraṇā grāmādbahirgato bhūtvā brāhmaṇo brahmayajñavit

1,26.23

यावत् त्वदृष्टम् अभवद् उटजानां छदं नरः प्राच्यामुदीच्यां च तथा प्रागुदीच्यामथापि वा

yāvat tvadṛṣṭam abhavad uṭajānāṃ chadaṃ naraḥ prācyāmudīcyāṃ ca tathā prāgudīcyāmathāpi vā

1,26.24

पुण्यमाचमनं कुर्याद् ब्रह्मयज्ञार्थमेव तत् प्रीत्यर्थं च ऋचां विप्राः त्रिः पीत्वा प्लाव्य प्लाव्य च

puṇyamācamanaṃ kuryād brahmayajñārthameva tat prītyarthaṃ ca ṛcāṃ viprāḥ triḥ pītvā plāvya plāvya ca

1,26.25

यजुषां परिमृज्यैवं द्विः प्रक्षाल्य च वारिणा प्रीत्यर्थं सामवेदानाम् उपस्पृश्य च मूर्धनि

yajuṣāṃ parimṛjyaivaṃ dviḥ prakṣālya ca vāriṇā prītyarthaṃ sāmavedānām upaspṛśya ca mūrdhani

1,26.26

स्पृशेदथर्ववेदानां नेत्रे चाङ्गिरसां तथा नासिके ब्राह्मणो ऽङ्गानां क्षाल्य क्षाल्य च वारिणा

spṛśedatharvavedānāṃ netre cāṅgirasāṃ tathā nāsike brāhmaṇo 'ṅgānāṃ kṣālya kṣālya ca vāriṇā

1,26.27

अष्टादशपुराणानां ब्रह्माद्यानां तथैव च तथा चोपपुराणानां सौरादीनां यथाक्रमम्

aṣṭādaśapurāṇānāṃ brahmādyānāṃ tathaiva ca tathā copapurāṇānāṃ saurādīnāṃ yathākramam

1,26.28

पुण्यानामितिहासानां शैवादीनां तथैव च श्रोत्रे स्पृशेद्धि तुष्ट्यर्थं हृद्देशं तु ततः स्पृशेत्

puṇyānāmitihāsānāṃ śaivādīnāṃ tathaiva ca śrotre spṛśeddhi tuṣṭyarthaṃ hṛddeśaṃ tu tataḥ spṛśet

1,26.29

कल्पादीनां तु सर्वेषां कल्पवित्कल्पवित्तमाः एवमाचम्य चास्तीर्य दर्भपिञ्जूलम् आत्मनः

kalpādīnāṃ tu sarveṣāṃ kalpavitkalpavittamāḥ evamācamya cāstīrya darbhapiñjūlam ātmanaḥ

1,26.30

कृत्वा पाणितले धीमान् आत्मनो दक्षिणोत्तरम् हेमाङ्गुलीयसंयुक्तो ब्रह्मबन्धयुतो ऽपि वा

kṛtvā pāṇitale dhīmān ātmano dakṣiṇottaram hemāṅgulīyasaṃyukto brahmabandhayuto 'pi vā

1,26.31

विधिवद्ब्रह्मयज्ञं च कुर्यात्सूत्री समाहितः अकृत्वा च मुनिः पञ्च महायज्ञान्द्विजोत्तमः

vidhivadbrahmayajñaṃ ca kuryātsūtrī samāhitaḥ akṛtvā ca muniḥ pañca mahāyajñāndvijottamaḥ

1,26.32

भुक्त्वा च सूकराणां तु योनौ वै जायते नरः तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कर्तव्याः शुभमिच्छता

bhuktvā ca sūkarāṇāṃ tu yonau vai jāyate naraḥ tasmātsarvaprayatnena kartavyāḥ śubhamicchatā

1,26.33

ब्रह्मयज्ञादथ स्नानं कृत्वादौ सर्वथात्मनः तीर्थं संगृह्य विधिवत् प्रविशेच्छिबिरं वशी

brahmayajñādatha snānaṃ kṛtvādau sarvathātmanaḥ tīrthaṃ saṃgṛhya vidhivat praviśecchibiraṃ vaśī

1,26.34

बहिरेव गृहात्पादौ हस्तौ प्रक्षाल्य वारिणा भस्मस्नानं ततः कुर्याद् विधिवद् देहशुद्धये

bahireva gṛhātpādau hastau prakṣālya vāriṇā bhasmasnānaṃ tataḥ kuryād vidhivad dehaśuddhaye

1,26.35

शोध्य भस्म यथान्यायं प्रणवेनाग्निहोत्रजम् ज्योतिः सूर्य इति प्रातर् जुहुयादुदिते यतः

śodhya bhasma yathānyāyaṃ praṇavenāgnihotrajam jyotiḥ sūrya iti prātar juhuyādudite yataḥ

1,26.36

ज्योतिरग्निस् तथा सायं सम्यक् चानुदिते मृषा तस्मादुदितहोमस्थं भसितं पावनं शुभम्

jyotiragnis tathā sāyaṃ samyak cānudite mṛṣā tasmāduditahomasthaṃ bhasitaṃ pāvanaṃ śubham

1,26.37

नास्ति सत्यसमं यस्माद् असत्यं पातकं च यत् ईशानेन शिरोदेशं मुखं तत्पुरुषेण च

nāsti satyasamaṃ yasmād asatyaṃ pātakaṃ ca yat īśānena śirodeśaṃ mukhaṃ tatpuruṣeṇa ca

1,26.38

उरोदेशमघोरेण गुह्यं वामेन सुव्रताः सद्येन पादौ सर्वाङ्गं प्रणवेनाभिषेचयेत्

urodeśamaghoreṇa guhyaṃ vāmena suvratāḥ sadyena pādau sarvāṅgaṃ praṇavenābhiṣecayet

1,26.39

ततः प्रक्षालयेत्पादं हस्तं ब्रह्मविदां वरः व्यपोह्य भस्म चादाय देवदेवमनुस्मरन्

tataḥ prakṣālayetpādaṃ hastaṃ brahmavidāṃ varaḥ vyapohya bhasma cādāya devadevamanusmaran

1,26.40

मन्त्रस्नानं ततः कुर्याद् आपोहिष्ठादिभिः क्रमात् पुण्यैश्चैव तथा मन्त्रैर् ऋग्यजुःसामसंभवैः

mantrasnānaṃ tataḥ kuryād āpohiṣṭhādibhiḥ kramāt puṇyaiścaiva tathā mantrair ṛgyajuḥsāmasaṃbhavaiḥ

1,26.41

द्विजानां तु हितायैवं कथितं स्नानमद्य ते संक्षिप्य यः सकृत्कुर्यात् स याति परमं पदम्

dvijānāṃ tu hitāyaivaṃ kathitaṃ snānamadya te saṃkṣipya yaḥ sakṛtkuryāt sa yāti paramaṃ padam

Chapter 1.27

1,27.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पञ्चयज्ञविधानं नाम षड्विंशो ऽध्यायः वक्ष्यामि शृणु संक्षेपाल् लिङ्गार्चनाविधिक्रमम् वक्तुं वर्षशतेनापि न शक्यं विस्तरेण यत्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge pañcayajñavidhānaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ vakṣyāmi śṛṇu saṃkṣepāl liṅgārcanāvidhikramam vaktuṃ varṣaśatenāpi na śakyaṃ vistareṇa yat

1,27.2

एवं स्नात्वा यथान्यायं पूजास्थानं प्रविश्य च प्राणायामत्रयं कृत्वा ध्यायेद्देवं त्रियंबकम्

evaṃ snātvā yathānyāyaṃ pūjāsthānaṃ praviśya ca prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā dhyāyeddevaṃ triyaṃbakam

1,27.3

पञ्चवक्त्रं दशभुजं शुद्धस्फटिकसन्निभम् सर्वाभरणसंयुक्तं चित्रांबरविभूषितम्

pañcavaktraṃ daśabhujaṃ śuddhasphaṭikasannibham sarvābharaṇasaṃyuktaṃ citrāṃbaravibhūṣitam

1,27.4

तस्य रूपं समाश्रित्य दाहनप्लावनादिभिः शैवीं तनुं समास्थाय पूजयेत्परमेश्वरम्

tasya rūpaṃ samāśritya dāhanaplāvanādibhiḥ śaivīṃ tanuṃ samāsthāya pūjayetparameśvaram

1,27.5

देहशुद्धिं च कृत्वैव मूलमन्त्रं न्यसेत् क्रमात् सर्वत्र प्रणवेनैव ब्रह्माणि च यथाक्रमम्

dehaśuddhiṃ ca kṛtvaiva mūlamantraṃ nyaset kramāt sarvatra praṇavenaiva brahmāṇi ca yathākramam

1,27.6

सूत्रे नमः शिवायेति छन्दांसि परमे शुभे मन्त्राणि सूक्ष्मरूपेण संस्थितानि यतस्ततः

sūtre namaḥ śivāyeti chandāṃsi parame śubhe mantrāṇi sūkṣmarūpeṇa saṃsthitāni yatastataḥ

1,27.7

न्यग्रोधबीजे न्यग्रोधस् तथा सूत्रे तु शोभने महत्यपि महद्ब्रह्म संस्थितं सूक्ष्मवत्स्वयम्

nyagrodhabīje nyagrodhas tathā sūtre tu śobhane mahatyapi mahadbrahma saṃsthitaṃ sūkṣmavatsvayam

1,27.8

सेचयेदर्चनस्थानं गन्धचन्दनवारिणा द्रव्याणि शोधयेत्पश्चात् क्षालनप्रोक्षणादिभिः

secayedarcanasthānaṃ gandhacandanavāriṇā dravyāṇi śodhayetpaścāt kṣālanaprokṣaṇādibhiḥ

1,27.9

क्षालनं प्रोक्षणं चैव प्रणवेन विधीयते प्रोक्षणी चार्घ्यपात्रं च पाद्यपात्रम् अनुक्रमात्

kṣālanaṃ prokṣaṇaṃ caiva praṇavena vidhīyate prokṣaṇī cārghyapātraṃ ca pādyapātram anukramāt

1,27.10

तथा ह्याचमनीयार्थं कल्पितं पात्रमेव च स्थापयेद् विधिना धीमान् अवगुण्ठ्य यथाविधि

tathā hyācamanīyārthaṃ kalpitaṃ pātrameva ca sthāpayed vidhinā dhīmān avaguṇṭhya yathāvidhi

1,27.11

दर्भैर् आच्छादयेच्चैव प्रोक्षयेच्छुद्धवारिणा तेषु तेष्वथ सर्वेषु क्षिपेत्तोयं सुशीतलम्

darbhair ācchādayeccaiva prokṣayecchuddhavāriṇā teṣu teṣvatha sarveṣu kṣipettoyaṃ suśītalam

1,27.12

प्रणवेन क्षिपेत्तेषु द्रव्याण्यालोक्य बुद्धिमान् उशीरं चन्दनं चैव पाद्ये तु परिकल्पयेत्

praṇavena kṣipetteṣu dravyāṇyālokya buddhimān uśīraṃ candanaṃ caiva pādye tu parikalpayet

1,27.13

जातिकङ्कोलकर्पूरबहुमूलतमालकम् चूर्णयित्वा यथान्यायं क्षिपेदाचमनीयके

jātikaṅkolakarpūrabahumūlatamālakam cūrṇayitvā yathānyāyaṃ kṣipedācamanīyake

1,27.14

एवं सर्वेषु पात्रेषु दापयेच्चन्दनं तथा कर्पूरं च यथान्यायं पुष्पाणि विविधानि च

evaṃ sarveṣu pātreṣu dāpayeccandanaṃ tathā karpūraṃ ca yathānyāyaṃ puṣpāṇi vividhāni ca

1,27.15

कुशाग्रमक्षतांश्चैव यवव्रीहितिलानि च आज्यसिद्धार्थपुष्पाणि भसितं चार्घ्यपात्रके

kuśāgramakṣatāṃścaiva yavavrīhitilāni ca ājyasiddhārthapuṣpāṇi bhasitaṃ cārghyapātrake

1,27.16

कुशपुष्पयवव्रीहिबहुमूलतमालकम् दापयेत्प्रोक्षणीपात्रे भसितं प्रणवेन च

kuśapuṣpayavavrīhibahumūlatamālakam dāpayetprokṣaṇīpātre bhasitaṃ praṇavena ca

1,27.17

न्यसेत्पञ्चाक्षरं चैव गायत्रीं रुद्रदेवताम् केवलं प्रणवं वापि वेदसारमनुत्तमम्

nyasetpañcākṣaraṃ caiva gāyatrīṃ rudradevatām kevalaṃ praṇavaṃ vāpi vedasāramanuttamam

1,27.18

अथ संप्रोक्षयेत्पश्चाद् द्रव्याणि प्रणवेन तु प्रोक्षणीपात्रसंस्थेन ईशानाद्यैश् च पञ्चभिः

atha saṃprokṣayetpaścād dravyāṇi praṇavena tu prokṣaṇīpātrasaṃsthena īśānādyaiś ca pañcabhiḥ

1,27.19

पार्श्वतो देवदेवस्य नन्दिनं मांसमर्चयेत् दीप्तानलायुतप्रख्यं त्रिनेत्रं त्रिदशेश्वरम्

pārśvato devadevasya nandinaṃ māṃsamarcayet dīptānalāyutaprakhyaṃ trinetraṃ tridaśeśvaram

1,27.20

बालेन्दुमुकुटं चैव हरिवक्त्रं चतुर्भुजम् पुष्पमालाधरं सौम्यं सर्वाभरणभूषितम्

bālendumukuṭaṃ caiva harivaktraṃ caturbhujam puṣpamālādharaṃ saumyaṃ sarvābharaṇabhūṣitam

1,27.21

उत्तरे चात्मनः पुण्यां भार्यां च मरुतां शुभाम् सुयशां सुव्रतां चाम्बां पादमण्डनतत्पराम्

uttare cātmanaḥ puṇyāṃ bhāryāṃ ca marutāṃ śubhām suyaśāṃ suvratāṃ cāmbāṃ pādamaṇḍanatatparām

1,27.22

एवं पूज्य प्रविश्यान्तर् भवनं परमेष्ठिनः दत्त्वा पुष्पाञ्जलिं भक्त्या पञ्चमूर्धसु पञ्चभिः

evaṃ pūjya praviśyāntar bhavanaṃ parameṣṭhinaḥ dattvā puṣpāñjaliṃ bhaktyā pañcamūrdhasu pañcabhiḥ

1,27.23

गन्धपुष्पैस् तथा धूपैर् विविधैः पूज्य शङ्करम् स्कन्दं विनायकं देवीं लिङ्गशुद्धिं च कारयेत्

gandhapuṣpais tathā dhūpair vividhaiḥ pūjya śaṅkaram skandaṃ vināyakaṃ devīṃ liṅgaśuddhiṃ ca kārayet

1,27.24

जप्त्वा सर्वाणि मन्त्राणि प्रणवादिनमो ऽन्तकम् कल्पयेदासनं पश्चात् पद्माख्यं प्रणवेन तत्

japtvā sarvāṇi mantrāṇi praṇavādinamo 'ntakam kalpayedāsanaṃ paścāt padmākhyaṃ praṇavena tat

1,27.25

तस्य पूर्वदलं साक्षाद् अणिमामयम् अक्षरम् लघिमा दक्षिणं चैव महिमा पश्चिमं तथा

tasya pūrvadalaṃ sākṣād aṇimāmayam akṣaram laghimā dakṣiṇaṃ caiva mahimā paścimaṃ tathā

1,27.26

प्राप्तिस्तथोत्तरं पत्रं प्राकाम्यं पावकस्य तु ईशित्वं नैरृतं पत्रं वशित्वं वायुगोचरे

prāptistathottaraṃ patraṃ prākāmyaṃ pāvakasya tu īśitvaṃ nairṛtaṃ patraṃ vaśitvaṃ vāyugocare

1,27.27

सर्वज्ञत्वं तथैशान्यं कर्णिका सोम उच्यते सोमस्याधस् तथा सूर्यस् तस्याधः पावकः स्वयम्

sarvajñatvaṃ tathaiśānyaṃ karṇikā soma ucyate somasyādhas tathā sūryas tasyādhaḥ pāvakaḥ svayam

1,27.28

धर्मादयो विदिक्ष्वेते त्व् अनन्तं कल्पयेत्क्रमात् अव्यक्तादिचतुर्दिक्षु सोमस्यान्ते गुणत्रयम्

dharmādayo vidikṣvete tv anantaṃ kalpayetkramāt avyaktādicaturdikṣu somasyānte guṇatrayam

1,27.29

आत्मत्रयं ततश्चोर्ध्वं तस्यान्ते शिवपीठिका सद्योजातं प्रपद्यामीत्य् आवाह्य परमेश्वरम्

ātmatrayaṃ tataścordhvaṃ tasyānte śivapīṭhikā sadyojātaṃ prapadyāmīty āvāhya parameśvaram

1,27.30

वामदेवेन मन्त्रेण स्थापयेदासनोपरि सान्निध्यं रुद्रगायत्र्या अघोरेण निरुध्य च

vāmadevena mantreṇa sthāpayedāsanopari sānnidhyaṃ rudragāyatryā aghoreṇa nirudhya ca

1,27.31

ईशानः सर्वविद्यानाम् इति मन्त्रेण पूजयेत् पाद्यमाचमनीयं च विभोश्चार्घ्यं प्रदापयेत्

īśānaḥ sarvavidyānām iti mantreṇa pūjayet pādyamācamanīyaṃ ca vibhoścārghyaṃ pradāpayet

1,27.32

स्नापयेद्विधिना रुद्रं गन्धचन्दनवारिणा पञ्चगव्यविधानेन गृह्य पात्रे ऽभिमन्त्र्य च

snāpayedvidhinā rudraṃ gandhacandanavāriṇā pañcagavyavidhānena gṛhya pātre 'bhimantrya ca

1,27.33

प्रणवेनैव गव्यैस्तु स्नापयेच्च यथाविधि आज्येन मधुना चैव तथा चेक्षुरसेन च

praṇavenaiva gavyaistu snāpayecca yathāvidhi ājyena madhunā caiva tathā cekṣurasena ca

1,27.34

पुण्यैर्द्रव्यैर्महादेवं प्रणवेनाभिषेचयेत् जलभाण्डैः पवित्रैस्तु मन्त्रैस्तोयं क्षिपेत्ततः

puṇyairdravyairmahādevaṃ praṇavenābhiṣecayet jalabhāṇḍaiḥ pavitraistu mantraistoyaṃ kṣipettataḥ

1,27.35

शुद्धिं कृत्वा यथान्यायं सितवस्त्रेण साधकः कुशापामार्गकर्पूरजातिपुष्पकचम्पकैः

śuddhiṃ kṛtvā yathānyāyaṃ sitavastreṇa sādhakaḥ kuśāpāmārgakarpūrajātipuṣpakacampakaiḥ

1,27.36

करवीरैः सितैश्चैव मल्लिकाकमलोत्पलैः आपूर्य पुष्पैः सुशुभैः चन्दनाद्यैश् च तज्जलम्

karavīraiḥ sitaiścaiva mallikākamalotpalaiḥ āpūrya puṣpaiḥ suśubhaiḥ candanādyaiś ca tajjalam

1,27.37

न्यसेन्मन्त्राणि तत्तोये सद्योजातादिकानि तु सुवर्णकलशेनाथ तथा वै राजतेन वा

nyasenmantrāṇi tattoye sadyojātādikāni tu suvarṇakalaśenātha tathā vai rājatena vā

1,27.38

ताम्रेण पद्मपत्रेण पालाशेन दलेन वा शंखेन मृन्मयेनाथ शोधितेन शुभेन वा

tāmreṇa padmapatreṇa pālāśena dalena vā śaṃkhena mṛnmayenātha śodhitena śubhena vā

1,27.39

सकूर्चेन सपुष्पेण स्नापयेन्मन्त्रपूर्वकम् मन्त्राणि ते प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वार्थसिद्धये

sakūrcena sapuṣpeṇa snāpayenmantrapūrvakam mantrāṇi te pravakṣyāmi śṛṇu sarvārthasiddhaye

1,27.40

यैर्लिङ्गं सकृदप्येवं स्नाप्य मुच्येत मानवः पवमानेन मन्त्रज्ञाः तथा वामीयकेन च

yairliṅgaṃ sakṛdapyevaṃ snāpya mucyeta mānavaḥ pavamānena mantrajñāḥ tathā vāmīyakena ca

1,27.41

रुद्रेण नीलरुद्रेण श्रीसूक्तेन शुभेन च रजनीसूक्तकेनैव चमकेन शुभेन च

rudreṇa nīlarudreṇa śrīsūktena śubhena ca rajanīsūktakenaiva camakena śubhena ca

1,27.42

होतारेणाथ शिरसा अथर्वेण शुभेन च शान्त्या चाथ पुनः शान्त्या भारुण्डेनारुणेन च

hotāreṇātha śirasā atharveṇa śubhena ca śāntyā cātha punaḥ śāntyā bhāruṇḍenāruṇena ca

1,27.43

वारुणेन च ज्येष्ठेन तथा वेदव्रतेन च तथान्तरेण पुण्येन सूक्तेन पुरुषेण च

vāruṇena ca jyeṣṭhena tathā vedavratena ca tathāntareṇa puṇyena sūktena puruṣeṇa ca

1,27.44

त्वरितेनैव रुद्रेण कपिना च कपर्दिना आवोसजेति साम्ना तु बृहच्चन्द्रेण विष्णुना

tvaritenaiva rudreṇa kapinā ca kapardinā āvosajeti sāmnā tu bṛhaccandreṇa viṣṇunā

1,27.45

विरूपाक्षेण स्कन्देन शतऋग्भिः शिवैस् तथा पञ्चब्रह्मैश् च सूत्रेण केवलप्रणवेन च

virūpākṣeṇa skandena śataṛgbhiḥ śivais tathā pañcabrahmaiś ca sūtreṇa kevalapraṇavena ca

1,27.46

स्नापयेद्देवदेवेशं सर्वपापप्रशान्तये वस्त्रं शिवोपवीतं च तथा ह्याचमनीयकम्

snāpayeddevadeveśaṃ sarvapāpapraśāntaye vastraṃ śivopavītaṃ ca tathā hyācamanīyakam

1,27.47

गन्धं पुष्पं तथा धूपं दीपमन्नं क्रमेण तु तोयं सुगन्धितं चैव पुनराचमनीयकम्

gandhaṃ puṣpaṃ tathā dhūpaṃ dīpamannaṃ krameṇa tu toyaṃ sugandhitaṃ caiva punarācamanīyakam

1,27.48

मुकुटं च शुभं छन्नं तथा वै भूषणानि च दापयेत्प्रणवेनैव मुखवासादिकानि च

mukuṭaṃ ca śubhaṃ channaṃ tathā vai bhūṣaṇāni ca dāpayetpraṇavenaiva mukhavāsādikāni ca

1,27.49

ततः स्फटिकसंकाशं देवं निष्कलमक्षरम् कारणं सर्वदेवानां सर्वलोकमयं परम्

tataḥ sphaṭikasaṃkāśaṃ devaṃ niṣkalamakṣaram kāraṇaṃ sarvadevānāṃ sarvalokamayaṃ param

1,27.50

ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राद्यैर् ऋषिदेवैर् अगोचरम् वेदविद्भिर् हि वेदान्तैस् त्व् अगोचरमिति श्रुतिः

brahmendraviṣṇurudrādyair ṛṣidevair agocaram vedavidbhir hi vedāntais tv agocaramiti śrutiḥ

1,27.51

आदिमध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम् शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवलिङ्गे व्यवस्थितम्

ādimadhyāntarahitaṃ bheṣajaṃ bhavarogiṇām śivatattvamiti khyātaṃ śivaliṅge vyavasthitam

1,27.52

प्रणवेनैव मन्त्रेण पूजयेल्लिङ्गमूर्धनि स्तोत्रं जपेच्च विधिना नमस्कारं प्रदक्षिणम्

praṇavenaiva mantreṇa pūjayelliṅgamūrdhani stotraṃ japecca vidhinā namaskāraṃ pradakṣiṇam

1,27.53

अर्घ्यं दत्त्वाथ पुष्पाणि पादयोस्तु विकीर्य च प्रणिपत्य च देवेशम् आत्मन्यारोपयेच्छिवम्

arghyaṃ dattvātha puṣpāṇi pādayostu vikīrya ca praṇipatya ca deveśam ātmanyāropayecchivam

1,27.54

एवं संक्षिप्य कथितं लिङ्गार्चनमनुत्तमम् आभ्यन्तरं प्रवक्ष्यामि लिङ्गार्चनमिहाद्य ते

evaṃ saṃkṣipya kathitaṃ liṅgārcanamanuttamam ābhyantaraṃ pravakṣyāmi liṅgārcanamihādya te

Chapter 1.28

1,28.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे लिङ्गार्चनविधिर्नाम सप्तविंशो ऽध्यायः आग्नेयं सौरममृतं बिम्बं भाव्यं ततोपरि गुणत्रयं च हृदये तथा चात्मत्रयं क्रमात्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge liṅgārcanavidhirnāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ āgneyaṃ sauramamṛtaṃ bimbaṃ bhāvyaṃ tatopari guṇatrayaṃ ca hṛdaye tathā cātmatrayaṃ kramāt

1,28.2

तस्योपरि महादेवं निष्कलं सकलाकृतिम् कान्तार्धरूढदेहं च पूजयेद्ध्यानविद्यया

tasyopari mahādevaṃ niṣkalaṃ sakalākṛtim kāntārdharūḍhadehaṃ ca pūjayeddhyānavidyayā

1,28.3

ततो बहुविधं प्रोक्तं चिन्त्यं तत्रास्ति चेद्यतः चिन्तकस्य ततश्चिन्ता अन्यथा नोपपद्यते

tato bahuvidhaṃ proktaṃ cintyaṃ tatrāsti cedyataḥ cintakasya tataścintā anyathā nopapadyate

1,28.4

तस्माद्ध्येयं तथा ध्यानं यजमानः प्रयोजनम् स्मरेत्तन्नान्यथा जातु बुध्यते पुरुषस्य ह

tasmāddhyeyaṃ tathā dhyānaṃ yajamānaḥ prayojanam smarettannānyathā jātu budhyate puruṣasya ha

1,28.5

पुरे शेते पुरं देहं तस्मात्पुरुष उच्यते याज्यं यज्ञेन यजते यजमानस्तु स स्मृतः

pure śete puraṃ dehaṃ tasmātpuruṣa ucyate yājyaṃ yajñena yajate yajamānastu sa smṛtaḥ

1,28.6

ध्येयो महेश्वरो ध्यानं चिन्तनं निर्वृतिः फलम् प्रधानपुरुषेशानं याथातथ्यं प्रपद्यते

dhyeyo maheśvaro dhyānaṃ cintanaṃ nirvṛtiḥ phalam pradhānapuruṣeśānaṃ yāthātathyaṃ prapadyate

1,28.7

इह षड्विंशको ध्येयो ध्याता वै पञ्चविंशकः चतुर्विंशकम् अव्यक्तं महदाद्यास्तु सप्त च

iha ṣaḍviṃśako dhyeyo dhyātā vai pañcaviṃśakaḥ caturviṃśakam avyaktaṃ mahadādyāstu sapta ca

1,28.8

महांस् तथा त्वहङ्कारं तन्मात्रं पञ्चकं पुनः कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च

mahāṃs tathā tvahaṅkāraṃ tanmātraṃ pañcakaṃ punaḥ karmendriyāṇi pañcaiva tathā buddhīndriyāṇi ca

1,28.9

मनश् च पञ्च भूतानि शिवः षड्विंशकस्ततः स एव भर्ता कर्ता च विधेरपि महेश्वरः

manaś ca pañca bhūtāni śivaḥ ṣaḍviṃśakastataḥ sa eva bhartā kartā ca vidherapi maheśvaraḥ

1,28.10

हिरण्यगर्भं रुद्रो ऽसौ जनयामास शङ्करः विश्वाधिकश् च विश्वात्मा विश्वरूप इति स्मृतः

hiraṇyagarbhaṃ rudro 'sau janayāmāsa śaṅkaraḥ viśvādhikaś ca viśvātmā viśvarūpa iti smṛtaḥ

1,28.11

विना यथा हि पितरं मातरं तनयास्त्विह न जायन्ते तथा सोमं विना नास्ति जगत्त्रयम्

vinā yathā hi pitaraṃ mātaraṃ tanayāstviha na jāyante tathā somaṃ vinā nāsti jagattrayam

1,28.12

कर्ता यदि महादेवः परमात्मा महेश्वरः तथा कारयिता चैव कुर्वतो ऽल्पात्मनस् तथा

kartā yadi mahādevaḥ paramātmā maheśvaraḥ tathā kārayitā caiva kurvato 'lpātmanas tathā

1,28.13

नित्यो विशुद्धो बुद्धश् च निष्कलः परमेश्वरः त्वयोक्तो मुक्तिदः किं वा निष्कलश्चेत्करोति किम्

nityo viśuddho buddhaś ca niṣkalaḥ parameśvaraḥ tvayokto muktidaḥ kiṃ vā niṣkalaścetkaroti kim

1,28.14

कालः करोति सकलं कालं कलयते सदा निष्कलं च मनः सर्वं मन्यते सो ऽपि निष्कलः

kālaḥ karoti sakalaṃ kālaṃ kalayate sadā niṣkalaṃ ca manaḥ sarvaṃ manyate so 'pi niṣkalaḥ

1,28.15

कर्मणा तस्य चैवेह जगत्सर्वं प्रतिष्ठितम् किमत्र देवदेवस्य मूर्त्यष्टकमिदं जगत्

karmaṇā tasya caiveha jagatsarvaṃ pratiṣṭhitam kimatra devadevasya mūrtyaṣṭakamidaṃ jagat

1,28.16

विनाकाशं जगन्नैव विना क्ष्मां वायुना विना तेजसा वारिणा चैव यजमानं तथा विना

vinākāśaṃ jagannaiva vinā kṣmāṃ vāyunā vinā tejasā vāriṇā caiva yajamānaṃ tathā vinā

1,28.17

भानुना शशिना लोकस् तस्यैतास्तनवः प्रभोः विचारतस्तु रुद्रस्य स्थूलमेतच्चराचरम्

bhānunā śaśinā lokas tasyaitāstanavaḥ prabhoḥ vicāratastu rudrasya sthūlametaccarācaram

1,28.18

सूक्ष्मं वदन्ति ऋषयो यन्न वाच्यं द्विजोत्तमाः यतो वाचो निवर्तन्ते अप्राप्य मनसा सह

sūkṣmaṃ vadanti ṛṣayo yanna vācyaṃ dvijottamāḥ yato vāco nivartante aprāpya manasā saha

1,28.19

आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् न बिभेति कुतश्चन न भेतव्यं तथा तस्माज् ज्ञात्वानन्दं पिनाकिनः

ānandaṃ brahmaṇo vidvān na bibheti kutaścana na bhetavyaṃ tathā tasmāj jñātvānandaṃ pinākinaḥ

1,28.20

विभूतयश् च रुद्रस्य मत्वा सर्वत्र भावतः सर्वं रुद्र इति प्राहुर् मुनयस्तत्त्वदर्शिनः

vibhūtayaś ca rudrasya matvā sarvatra bhāvataḥ sarvaṃ rudra iti prāhur munayastattvadarśinaḥ

1,28.21

नमस्कारेण सततं गौरवात्परमेष्ठिनः सर्वं तु खल्विदं ब्रह्म सर्वो वै रुद्र ईश्वरः

namaskāreṇa satataṃ gauravātparameṣṭhinaḥ sarvaṃ tu khalvidaṃ brahma sarvo vai rudra īśvaraḥ

1,28.22

पुरुषो वै महादेवो महेशानः परः शिवः एवं विभुर्विनिर्दिष्टो ध्यानं तत्रैव चिन्तनम्

puruṣo vai mahādevo maheśānaḥ paraḥ śivaḥ evaṃ vibhurvinirdiṣṭo dhyānaṃ tatraiva cintanam

1,28.23

चतुर्व्यूहेण मार्गेण विचार्यालोक्य सुव्रत संसारहेतुः संसारो मोक्षहेतुश् च निर्वृतिः

caturvyūheṇa mārgeṇa vicāryālokya suvrata saṃsārahetuḥ saṃsāro mokṣahetuś ca nirvṛtiḥ

1,28.24

चतुर्व्यूहः समाख्यातश् चिन्तकस्येह योगिनः चिन्ता बहुविधा ख्याता सैकत्र परमेष्ठिना

caturvyūhaḥ samākhyātaś cintakasyeha yoginaḥ cintā bahuvidhā khyātā saikatra parameṣṭhinā

1,28.25

सुनिष्ठेत्यत्र कथिता रुद्रं रौद्री न संशयः ऐन्द्री चेन्द्रे तथा सौम्या सोमे नारायणे तथा

suniṣṭhetyatra kathitā rudraṃ raudrī na saṃśayaḥ aindrī cendre tathā saumyā some nārāyaṇe tathā

1,28.26

सूर्ये वह्नौ च सर्वेषां सर्वत्रैवं विचारतः सैवाहं सो ऽहमित्येवं द्विधा संस्थाप्य भावतः

sūrye vahnau ca sarveṣāṃ sarvatraivaṃ vicārataḥ saivāhaṃ so 'hamityevaṃ dvidhā saṃsthāpya bhāvataḥ

1,28.27

भक्तो ऽसौ नास्ति यस्तस्माच् चिन्ता ब्राह्मी न संशयः एवं ब्रह्ममयं ध्यायेत् पूर्वं विप्र चराचरम्

bhakto 'sau nāsti yastasmāc cintā brāhmī na saṃśayaḥ evaṃ brahmamayaṃ dhyāyet pūrvaṃ vipra carācaram

1,28.28

चराचरविभागं च त्यजेदभिमतं स्मरन् त्याज्यं ग्राह्यम् अलभ्यं च कृत्यं चाकृत्यमेव च

carācaravibhāgaṃ ca tyajedabhimataṃ smaran tyājyaṃ grāhyam alabhyaṃ ca kṛtyaṃ cākṛtyameva ca

1,28.29

यस्य नास्ति सुतृप्तस्य तस्य ब्राह्मी न चान्यथा आभ्यन्तरं समाख्यातम् एवमभ्यर्चनं क्रमात्

yasya nāsti sutṛptasya tasya brāhmī na cānyathā ābhyantaraṃ samākhyātam evamabhyarcanaṃ kramāt

1,28.30

आभ्यन्तरार्चकाः पूज्या नमस्कारादिभिस् तथा विरूपा विकृताश्चापि न निन्द्या ब्रह्मवादिनः

ābhyantarārcakāḥ pūjyā namaskārādibhis tathā virūpā vikṛtāścāpi na nindyā brahmavādinaḥ

1,28.31

आभ्यन्तरार्चकाः सर्वे न परीक्ष्या विजानता निन्दका एव दुःखार्ता भविष्यन्त्यल्पचेतसः

ābhyantarārcakāḥ sarve na parīkṣyā vijānatā nindakā eva duḥkhārtā bhaviṣyantyalpacetasaḥ

1,28.32

यथा दारुवने रुद्रं विनिन्द्य मुनयः पुरा तस्मात्सेव्या नमस्कार्याः सदा ब्रह्मविदस् तथा

yathā dāruvane rudraṃ vinindya munayaḥ purā tasmātsevyā namaskāryāḥ sadā brahmavidas tathā

1,28.33

वर्णाश्रमविनिर्मुक्ता वर्णाश्रमपरायणैः

varṇāśramavinirmuktā varṇāśramaparāyaṇaiḥ

Chapter 1.29

1,29.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवार्चनतत्त्वसंख्यादिवर्णनं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः इदानीं श्रोतुमिच्छामि पुरा दारुवने विभो प्रवृत्तं तद्वनस्थानां तपसा भावितात्मनाम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śivārcanatattvasaṃkhyādivarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ idānīṃ śrotumicchāmi purā dāruvane vibho pravṛttaṃ tadvanasthānāṃ tapasā bhāvitātmanām

1,29.2

कथं दारुवनं प्राप्तो भगवान्नीललोहितः विकृतं रूपमास्थाय चोर्ध्वरेता दिगम्बरः

kathaṃ dāruvanaṃ prāpto bhagavānnīlalohitaḥ vikṛtaṃ rūpamāsthāya cordhvaretā digambaraḥ

1,29.3

किं प्रवृत्तं वने तस्मिन् रुद्रस्य परमात्मनः वक्तुमर्हसि तत्त्वेन देवदेवस्य चेष्टितम्

kiṃ pravṛttaṃ vane tasmin rudrasya paramātmanaḥ vaktumarhasi tattvena devadevasya ceṣṭitam

1,29.4

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा श्रुतिसारविदां वरः शिलादसूनुर्भगवान् प्राह किंचिद्भवं हसन्

tasya tadvacanaṃ śrutvā śrutisāravidāṃ varaḥ śilādasūnurbhagavān prāha kiṃcidbhavaṃ hasan

1,29.5

<दारुवन> मुनयो दारुगहने तपस्तेपुः सुदारुणम् तुष्ट्यर्थं देवदेवस्य सदारतनयाग्नयः

<dāruvana> munayo dārugahane tapastepuḥ sudāruṇam tuṣṭyarthaṃ devadevasya sadāratanayāgnayaḥ

1,29.6

तुष्टो रुद्रो जगन्नाथश् चेकितानो वृषध्वजः धूर्जटिः परमेशानो भगवान्नीललोहितः

tuṣṭo rudro jagannāthaś cekitāno vṛṣadhvajaḥ dhūrjaṭiḥ parameśāno bhagavānnīlalohitaḥ

1,29.7

प्रवृत्तिलक्षणं ज्ञानं ज्ञातुं दारुवनौकसाम् परीक्षार्थं जगन्नाथः श्रद्धया क्रीडया च सः

pravṛttilakṣaṇaṃ jñānaṃ jñātuṃ dāruvanaukasām parīkṣārthaṃ jagannāthaḥ śraddhayā krīḍayā ca saḥ

1,29.8

निवृत्तिलक्षणज्ञानप्रतिष्ठार्थं च शङ्करः देवदारुवनस्थानां प्रवृत्तिज्ञानचेतसाम्

nivṛttilakṣaṇajñānapratiṣṭhārthaṃ ca śaṅkaraḥ devadāruvanasthānāṃ pravṛttijñānacetasām

1,29.9

विकृतं रूपमास्थाय दिग्वासा विषमेक्षणः मुग्धो द्विहस्तः कृष्णाङ्गो दिव्यं दारुवनं ययौ

vikṛtaṃ rūpamāsthāya digvāsā viṣamekṣaṇaḥ mugdho dvihastaḥ kṛṣṇāṅgo divyaṃ dāruvanaṃ yayau

1,29.10

मन्दस्मितं च भगवान् स्त्रीणां मनसिजोद्भवम् भ्रूविलासं च गानं च चकारातीव सुंदरः

mandasmitaṃ ca bhagavān strīṇāṃ manasijodbhavam bhrūvilāsaṃ ca gānaṃ ca cakārātīva suṃdaraḥ

1,29.11

संप्रोक्ष्य नारीवृन्दं वै मुहुर्मुहुरनङ्गहा अनङ्गवृद्धिम् अकरोद् अतीव मधुराकृतिः

saṃprokṣya nārīvṛndaṃ vai muhurmuhuranaṅgahā anaṅgavṛddhim akarod atīva madhurākṛtiḥ

1,29.12

वने तं पुरुषं दृष्ट्वा विकृतं नीललोहितम् स्त्रियः पतिव्रताश्चापि तमेवान्वयुरादरात्

vane taṃ puruṣaṃ dṛṣṭvā vikṛtaṃ nīlalohitam striyaḥ pativratāścāpi tamevānvayurādarāt

1,29.13

वनोटजद्वारगताश् च नार्यो विस्रस्तवस्त्राभरणा विचेष्टाः लब्ध्वा स्मितं तस्य मुखारविन्दाद् द्रुमालयस्थास् तम् अथान्वयुस्ताः

vanoṭajadvāragatāś ca nāryo visrastavastrābharaṇā viceṣṭāḥ labdhvā smitaṃ tasya mukhāravindād drumālayasthās tam athānvayustāḥ

1,29.14

दृष्ट्वा काश्चिद्भवं नार्यो मदघूर्णितलोचनाः विलासबाह्यास्ताश्चापि भ्रूविलासं प्रचक्रिरे

dṛṣṭvā kāścidbhavaṃ nāryo madaghūrṇitalocanāḥ vilāsabāhyāstāścāpi bhrūvilāsaṃ pracakrire

1,29.15

अथ दृष्ट्वापरा नार्यः किंचित् प्रहसिताननाः किंचिद् विस्रस्तवसनाः स्रस्तकाञ्चीगुणा जगुः

atha dṛṣṭvāparā nāryaḥ kiṃcit prahasitānanāḥ kiṃcid visrastavasanāḥ srastakāñcīguṇā jaguḥ

1,29.16

काश्चित्तदा तं विपिने तु दृष्ट्वा विप्राङ्गनाः स्रस्तनवांशुकं वा स्वान्स्वान्विचित्रान् वलयान्प्रविध्य मदान्विता बन्धुजनांश् च जग्मुः

kāścittadā taṃ vipine tu dṛṣṭvā viprāṅganāḥ srastanavāṃśukaṃ vā svānsvānvicitrān valayānpravidhya madānvitā bandhujanāṃś ca jagmuḥ

1,29.17

काचित्तदा तं न विवेद दृष्ट्वा विवासना स्रस्तमहांशुका च शाखाविचित्रान् विटपान्प्रसिद्धान् मदान्विता बन्धुजनांस्तथान्याः

kācittadā taṃ na viveda dṛṣṭvā vivāsanā srastamahāṃśukā ca śākhāvicitrān viṭapānprasiddhān madānvitā bandhujanāṃstathānyāḥ

1,29.18

काश्चिज्जगुस्तं ननृतुर् निपेतुश् च धरातले निषेदुर्गजवच्चान्या प्रोवाच द्विजपुङ्गवाः

kāścijjagustaṃ nanṛtur nipetuś ca dharātale niṣedurgajavaccānyā provāca dvijapuṅgavāḥ

1,29.19

अन्योन्यं सस्मितं प्रेक्ष्य चालिलिङ्गुः समन्ततः निरुध्य मार्गं रुद्रस्य नैपुणानि प्रचक्रिरे

anyonyaṃ sasmitaṃ prekṣya cāliliṅguḥ samantataḥ nirudhya mārgaṃ rudrasya naipuṇāni pracakrire

1,29.20

को भवानिति चाहुस्तं आस्यतामिति चापराः कुत्रेत्यथ प्रसीदेति जजल्पुः प्रीतमानसाः

ko bhavāniti cāhustaṃ āsyatāmiti cāparāḥ kutretyatha prasīdeti jajalpuḥ prītamānasāḥ

1,29.21

विपरीता निपेतुर्वै विस्रस्तांशुकमूर्धजाः पतिव्रताः पतीनां तु संनिधौ भवमायया

viparītā nipeturvai visrastāṃśukamūrdhajāḥ pativratāḥ patīnāṃ tu saṃnidhau bhavamāyayā

1,29.22

दृष्ट्वा श्रुत्वा भवस्तासां चेष्टावाक्यानि चाव्ययः शुभं वाप्यशुभं वापि नोक्तवान्परमेश्वरः

dṛṣṭvā śrutvā bhavastāsāṃ ceṣṭāvākyāni cāvyayaḥ śubhaṃ vāpyaśubhaṃ vāpi noktavānparameśvaraḥ

1,29.23

दृष्ट्वा नारीकुलं विप्रास् तथाभूतं च शङ्करम् अतीव परुषं वाक्यं जजल्पुस्ते मुनीश्वराः

dṛṣṭvā nārīkulaṃ viprās tathābhūtaṃ ca śaṅkaram atīva paruṣaṃ vākyaṃ jajalpuste munīśvarāḥ

1,29.24

तपांसि तेषां सर्वेषां प्रत्याहन्यन्त शङ्करे यथादित्यप्रकाशेन तारका नभसि स्थिताः

tapāṃsi teṣāṃ sarveṣāṃ pratyāhanyanta śaṅkare yathādityaprakāśena tārakā nabhasi sthitāḥ

1,29.25

श्रूयते ऋषिशापेन ब्रह्मणस्तु महात्मनः समृद्धश्रेयसां योनिर् यज्ञा वै नाशमाप्तवान्

śrūyate ṛṣiśāpena brahmaṇastu mahātmanaḥ samṛddhaśreyasāṃ yonir yajñā vai nāśamāptavān

1,29.26

भृगोर् अपि च शापेन विष्णुः परमवीर्यवान् प्रादुर्भावान्दश प्राप्तो दुःखितश् च सदा कृतः

bhṛgor api ca śāpena viṣṇuḥ paramavīryavān prādurbhāvāndaśa prāpto duḥkhitaś ca sadā kṛtaḥ

1,29.27

इन्द्रस्यापि च धर्मज्ञ छिन्नं सवृषणं पुरा ऋषिणा गौतमेनोर्व्यां क्रुद्धेन विनिपातितम्

indrasyāpi ca dharmajña chinnaṃ savṛṣaṇaṃ purā ṛṣiṇā gautamenorvyāṃ kruddhena vinipātitam

1,29.28

गर्भवासो वसूनां च शापेन विहितस् तथा ऋषीणां चैव शापेन नहुषः सर्पतां गतः

garbhavāso vasūnāṃ ca śāpena vihitas tathā ṛṣīṇāṃ caiva śāpena nahuṣaḥ sarpatāṃ gataḥ

1,29.29

क्षीरोदश् च समुद्रो ऽसौ निवासः सर्वदा हरेः द्वितीयश्चामृताधारो ह्य् अपेयो ब्राह्मणैः कृतः

kṣīrodaś ca samudro 'sau nivāsaḥ sarvadā hareḥ dvitīyaścāmṛtādhāro hy apeyo brāhmaṇaiḥ kṛtaḥ

1,29.30

अविमुक्तेश्वरं प्राप्य वाराणस्यां जनार्दनः क्षीरेण चाभिषिच्येशं देवदेवं त्रियंबकम्

avimukteśvaraṃ prāpya vārāṇasyāṃ janārdanaḥ kṣīreṇa cābhiṣicyeśaṃ devadevaṃ triyaṃbakam

1,29.31

श्रद्धया परया युक्तो देहाश्लेषामृतेन वै निषिक्तेन स्वयं देवः क्षीरेण मधुसूदनः

śraddhayā parayā yukto dehāśleṣāmṛtena vai niṣiktena svayaṃ devaḥ kṣīreṇa madhusūdanaḥ

1,29.32

सेचयित्वाथ भगवान् ब्रह्मणा मुनिभिः समम् क्षीरोदं पूर्ववच्चक्रे निवासं चात्मनः प्रभुः

secayitvātha bhagavān brahmaṇā munibhiḥ samam kṣīrodaṃ pūrvavaccakre nivāsaṃ cātmanaḥ prabhuḥ

1,29.33

धर्मश्चैव तथा शप्तो माण्डव्येन महात्मना वृष्णयश्चैव कृष्णेन दुर्वासाद्यैर्महात्मभिः

dharmaścaiva tathā śapto māṇḍavyena mahātmanā vṛṣṇayaścaiva kṛṣṇena durvāsādyairmahātmabhiḥ

1,29.34

राघवः सानुजश् चापि दुर्वासेन महात्मना श्रीवत्सश् च मुनेः पाद पतनात्तस्य धीमतः

rāghavaḥ sānujaś cāpi durvāsena mahātmanā śrīvatsaś ca muneḥ pāda patanāttasya dhīmataḥ

1,29.35

एते चान्ये च बहवो विप्राणां वशमागताः वर्जयित्वा विरूपाक्षं देवदेवमुमापतिम्

ete cānye ca bahavo viprāṇāṃ vaśamāgatāḥ varjayitvā virūpākṣaṃ devadevamumāpatim

1,29.36

एवं हि मोहितास्तेन नावबुध्यन्त शङ्करम् अत्युग्रवचनं प्रोचुश् चोग्रो ऽप्यन्तरधीयत

evaṃ hi mohitāstena nāvabudhyanta śaṅkaram atyugravacanaṃ procuś cogro 'pyantaradhīyata

1,29.37

ते ऽपि दारुवनात्तस्मात् प्रातः संविग्नमानसाः पितामहं महात्मानम् आसीनं परमासने

te 'pi dāruvanāttasmāt prātaḥ saṃvignamānasāḥ pitāmahaṃ mahātmānam āsīnaṃ paramāsane

1,29.38

गत्वा विज्ञापयामासुः प्रवृत्तमखिलं विभोः शुभे दारुवने तस्मिन् मुनयः क्षीणचेतसः

gatvā vijñāpayāmāsuḥ pravṛttamakhilaṃ vibhoḥ śubhe dāruvane tasmin munayaḥ kṣīṇacetasaḥ

1,29.39

सो ऽपि संचिन्त्य मनसा क्षणादेव पितामहः तेषां प्रवृत्तमखिलं पुण्ये दारुवने पुरा

so 'pi saṃcintya manasā kṣaṇādeva pitāmahaḥ teṣāṃ pravṛttamakhilaṃ puṇye dāruvane purā

1,29.40

उत्थाय प्राञ्जलिर्भूत्वा प्रणिपत्य भवाय च उवाच सत्वरं ब्रह्मा मुनीन्दारुवनालयान्

utthāya prāñjalirbhūtvā praṇipatya bhavāya ca uvāca satvaraṃ brahmā munīndāruvanālayān

1,29.41

धिग् युष्मान् प्राप्तनिधनान् महानिधिम् अनुत्तमम् वृथाकृतं यतो विप्रा युष्माभिर् भाग्यवर्जितैः

dhig yuṣmān prāptanidhanān mahānidhim anuttamam vṛthākṛtaṃ yato viprā yuṣmābhir bhāgyavarjitaiḥ

1,29.42

यस्तु दारुवने तस्मिंल् लिङ्गी दृष्टो ऽप्यलिङ्गिभिः युष्माभिर् विकृताकारः स एव परमेश्वरः

yastu dāruvane tasmiṃl liṅgī dṛṣṭo 'pyaliṅgibhiḥ yuṣmābhir vikṛtākāraḥ sa eva parameśvaraḥ

1,29.43

गृहस्थैश् च न निन्द्यास्तु सदा ह्यतिथयो द्विजाः विरूपाश् च सुरूपाश् च मलिनाश्चाप्यपण्डिताः

gṛhasthaiś ca na nindyāstu sadā hyatithayo dvijāḥ virūpāś ca surūpāś ca malināścāpyapaṇḍitāḥ

1,29.44

<स्तोर्य् ओf सुदर्शन> सुदर्शनेन मुनिना कालमृत्युरपि स्वयम् पुरा भूमौ द्विजाग्र्येण जितो ह्यतिथिपूजया

<story of sudarśana> sudarśanena muninā kālamṛtyurapi svayam purā bhūmau dvijāgryeṇa jito hyatithipūjayā

1,29.45

अन्यथा नास्ति संतर्तुं गृहस्थैश् च द्विजोत्तमैः त्यक्त्वा चातिथिपूजां ताम् आत्मनो भुवि शोधनम्

anyathā nāsti saṃtartuṃ gṛhasthaiś ca dvijottamaiḥ tyaktvā cātithipūjāṃ tām ātmano bhuvi śodhanam

1,29.46

गृहस्थो ऽपि पुरा जेतुं सुदर्शन इति श्रुतः प्रतिज्ञामकरोज्जायां भार्यामाह पतिव्रताम्

gṛhastho 'pi purā jetuṃ sudarśana iti śrutaḥ pratijñāmakarojjāyāṃ bhāryāmāha pativratām

1,29.47

सुव्रते सुभ्रु सुभगे शृणु सर्वं प्रयत्नतः त्वया वै नावमन्तव्या गृहे ह्यतिथयः सदा

suvrate subhru subhage śṛṇu sarvaṃ prayatnataḥ tvayā vai nāvamantavyā gṛhe hyatithayaḥ sadā

1,29.48

सर्व एव स्वयं साक्षाद् अतिथिर्यत्पिनाकधृक् तस्मादतिथये दत्त्वा आत्मानमपि पूजय

sarva eva svayaṃ sākṣād atithiryatpinākadhṛk tasmādatithaye dattvā ātmānamapi pūjaya

1,29.49

एवमुक्त्वाथ संतप्ता विवशा सा पतिव्रता पतिमाह रुदन्ती च किमुक्तं भवता प्रभो

evamuktvātha saṃtaptā vivaśā sā pativratā patimāha rudantī ca kimuktaṃ bhavatā prabho

1,29.50

तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्राह सुदर्शनः देयं सर्वं शिवायार्ये शिव एवातिथिः स्वयम्

tasyāstadvacanaṃ śrutvā punaḥ prāha sudarśanaḥ deyaṃ sarvaṃ śivāyārye śiva evātithiḥ svayam

1,29.51

तस्मात्सर्वे पूजनीयाः सर्वे ऽप्यतिथयः सदा एवमुक्ता तदा भर्त्रा भार्या तस्य पतिव्रता

tasmātsarve pūjanīyāḥ sarve 'pyatithayaḥ sadā evamuktā tadā bhartrā bhāryā tasya pativratā

1,29.52

शेषामिवाज्ञामादाय मूर्ध्ना सा प्राचरत्तदा परीक्षितुं तथा श्रद्धां तयोः साक्षाद् द्विजोत्तमाः

śeṣāmivājñāmādāya mūrdhnā sā prācarattadā parīkṣituṃ tathā śraddhāṃ tayoḥ sākṣād dvijottamāḥ

1,29.53

धर्मो द्विजोत्तमो भूत्वा जगामाथ मुनेर्गृहम् तं दृष्ट्वा चार्चयामास सार्घ्याद्यैरनघा द्विजम्

dharmo dvijottamo bhūtvā jagāmātha munergṛham taṃ dṛṣṭvā cārcayāmāsa sārghyādyairanaghā dvijam

1,29.54

सम्पूजितस्तया तां तु प्राह धर्मो द्विजः स्वयम् भद्रे कुतः पतिर्धीमांस् तव भर्ता सुदर्शनः

sampūjitastayā tāṃ tu prāha dharmo dvijaḥ svayam bhadre kutaḥ patirdhīmāṃs tava bhartā sudarśanaḥ

1,29.55

अन्नाद्यैरलमद्यार्ये स्वं दातुमिह चार्हसि सा च लज्जावृता नारी स्मरन्ती कथितं पुरा

annādyairalamadyārye svaṃ dātumiha cārhasi sā ca lajjāvṛtā nārī smarantī kathitaṃ purā

1,29.56

भर्त्रा न्यमीलयन्नेत्रे चचाल च पतिव्रता किंचेत्याह पुनस्तं वै धर्मे चक्रे च सा मतिम्

bhartrā nyamīlayannetre cacāla ca pativratā kiṃcetyāha punastaṃ vai dharme cakre ca sā matim

1,29.57

निवेदितुं किलात्मानं तस्मै पत्युरिहाज्ञया एतस्मिन्नन्तरे भर्ता तस्या नार्याः सुदर्शनः

nivedituṃ kilātmānaṃ tasmai patyurihājñayā etasminnantare bhartā tasyā nāryāḥ sudarśanaḥ

1,29.58

गृहद्वारं गतो धीमांस् तामुवाच महामुनिः एह्येहि क्व गता भद्रे तमुवाचातिथिः स्वयम्

gṛhadvāraṃ gato dhīmāṃs tāmuvāca mahāmuniḥ ehyehi kva gatā bhadre tamuvācātithiḥ svayam

1,29.59

भार्यया त्वनया सार्धं मैथुनस्थो ऽहमद्य वै सुदर्शन महाभाग किं कर्तव्यमिहोच्यताम्

bhāryayā tvanayā sārdhaṃ maithunastho 'hamadya vai sudarśana mahābhāga kiṃ kartavyamihocyatām

1,29.60

सुरतान्तस्तु विप्रेन्द्र संतुष्टो ऽहं द्विजोत्तम सुदर्शनस्ततः प्राह सुप्रहृष्टो द्विजोत्तमः

suratāntastu viprendra saṃtuṣṭo 'haṃ dvijottama sudarśanastataḥ prāha suprahṛṣṭo dvijottamaḥ

1,29.61

भुङ्क्ष्व चैनां यथाकामं गमिष्ये ऽहं द्विजोत्तम हृष्टो ऽथ दर्शयामास स्वात्मानं धर्मराट् स्वयम्

bhuṅkṣva caināṃ yathākāmaṃ gamiṣye 'haṃ dvijottama hṛṣṭo 'tha darśayāmāsa svātmānaṃ dharmarāṭ svayam

1,29.62

प्रददौ चेप्सितं सर्वं तमाह च महाद्युतिः एषा न भुक्ता विप्रेन्द्र मनसापि सुशोभना

pradadau cepsitaṃ sarvaṃ tamāha ca mahādyutiḥ eṣā na bhuktā viprendra manasāpi suśobhanā

1,29.63

मया चैषा न संदेहः श्रद्धां ज्ञातुमिहागतः जितो वै यस्त्वया मृत्युर् धर्मेणैकेन सुव्रत

mayā caiṣā na saṃdehaḥ śraddhāṃ jñātumihāgataḥ jito vai yastvayā mṛtyur dharmeṇaikena suvrata

1,29.64

अहो ऽस्य तपसो वीर्यम् इत्युक्त्वा प्रययौ च सः तस्मात्तथा पूजनीयाः सर्वे ह्यतिथयः सदा

aho 'sya tapaso vīryam ityuktvā prayayau ca saḥ tasmāttathā pūjanīyāḥ sarve hyatithayaḥ sadā

1,29.65

बहुनात्र किमुक्तेन भाग्यहीना द्विजोत्तमाः तमेव शरणं तूर्णं गन्तुमर्हथ शङ्करम्

bahunātra kimuktena bhāgyahīnā dvijottamāḥ tameva śaraṇaṃ tūrṇaṃ gantumarhatha śaṅkaram

1,29.66

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणो ब्राह्मणर्षभाः ब्रह्माणमभिवन्द्यार्ताः प्रोचुराकुलितेक्षणाः

tasya tadvacanaṃ śrutvā brahmaṇo brāhmaṇarṣabhāḥ brahmāṇamabhivandyārtāḥ procurākulitekṣaṇāḥ

1,29.67

नापेक्षितं महाभाग जीवितं विकृताः स्त्रियः दृष्टो ऽस्माभिर् महादेवो निन्दितो यस्त्वनिन्दितः

nāpekṣitaṃ mahābhāga jīvitaṃ vikṛtāḥ striyaḥ dṛṣṭo 'smābhir mahādevo nindito yastvaninditaḥ

1,29.68

शप्तश् च सर्वगः शूली पिनाकी नीललोहितः अज्ञानाच्छापजा शक्तिः कुण्ठितास्यनिरीक्षणात्

śaptaś ca sarvagaḥ śūlī pinākī nīlalohitaḥ ajñānācchāpajā śaktiḥ kuṇṭhitāsyanirīkṣaṇāt

1,29.69

वक्तुमर्हसि देवेश संन्यासं वै क्रमेण तु द्रष्टुं वै देवदेवेशम् उग्रं भीमं कपर्दिनम्

vaktumarhasi deveśa saṃnyāsaṃ vai krameṇa tu draṣṭuṃ vai devadeveśam ugraṃ bhīmaṃ kapardinam

1,29.70

आदौ वेदानधीत्यैव श्रद्धया च गुरोः सदा विचार्यार्थं मुनेर्धर्मान् प्रतिज्ञाय द्विजोत्तमाः

ādau vedānadhītyaiva śraddhayā ca guroḥ sadā vicāryārthaṃ munerdharmān pratijñāya dvijottamāḥ

1,29.71

ग्रहणान्तं हि वा विद्वान् अथ द्वादशवार्षिकम् स्नात्वाहृत्य च दारान्वै पुत्रानुत्पाद्य सुव्रतान्

grahaṇāntaṃ hi vā vidvān atha dvādaśavārṣikam snātvāhṛtya ca dārānvai putrānutpādya suvratān

1,29.72

वृत्तिभिश्चानुरूपाभिस् तान् विभज्य सुतान्मुनिः अग्निष्टोमादिभिश्चेष्ट्वा यज्ञैर्यज्ञेश्वरं विभुम्

vṛttibhiścānurūpābhis tān vibhajya sutānmuniḥ agniṣṭomādibhiśceṣṭvā yajñairyajñeśvaraṃ vibhum

1,29.73

पूजयेत् परमात्मानं प्राप्यारण्यं विभावसौ मुनिर्द्वादशवर्षं वा वर्षमात्रम् अथापि वा

pūjayet paramātmānaṃ prāpyāraṇyaṃ vibhāvasau munirdvādaśavarṣaṃ vā varṣamātram athāpi vā

1,29.74

पक्षद्वादशकं वापि दिनद्वादशकं तु वा क्षीरभुक् संयुतः शान्तः सर्वान् सम्पूजयेत्सुरान्

pakṣadvādaśakaṃ vāpi dinadvādaśakaṃ tu vā kṣīrabhuk saṃyutaḥ śāntaḥ sarvān sampūjayetsurān

1,29.75

इष्ट्वैवं जुहुयादग्नौ यज्ञपात्राणि मन्त्रतः अप्सु वै पार्थिवं न्यस्य गुरवे तैजसानि तु

iṣṭvaivaṃ juhuyādagnau yajñapātrāṇi mantrataḥ apsu vai pārthivaṃ nyasya gurave taijasāni tu

1,29.76

स्वधनं सकलं चैव ब्राह्मणेभ्यो विशङ्कया प्रणिपत्य गुरुं भूमौ विरक्तः संन्यसेद्यतिः

svadhanaṃ sakalaṃ caiva brāhmaṇebhyo viśaṅkayā praṇipatya guruṃ bhūmau viraktaḥ saṃnyasedyatiḥ

1,29.77

निकृत्य केशान् सशिखान् उपवीतं विसृज्य च पञ्चभिर् जुहुयाद् अप्सु भूः स्वाहेति विचक्षणः

nikṛtya keśān saśikhān upavītaṃ visṛjya ca pañcabhir juhuyād apsu bhūḥ svāheti vicakṣaṇaḥ

1,29.78

ततश्चोर्ध्वं चरेदेवं यतिः शिवविमुक्तये व्रतेनानशनेनापि तोयवृत्त्यापि वा पुनः

tataścordhvaṃ caredevaṃ yatiḥ śivavimuktaye vratenānaśanenāpi toyavṛttyāpi vā punaḥ

1,29.79

पर्णवृत्त्या पयोवृत्त्या फलवृत्त्यापि वा यतिः एवं जीवन्मृतो नो चेत् षण्मासाद्वत्सरात्तु वा

parṇavṛttyā payovṛttyā phalavṛttyāpi vā yatiḥ evaṃ jīvanmṛto no cet ṣaṇmāsādvatsarāttu vā

1,29.80

प्रस्थानादिकमायासं स्वदेहस्य चरेद्यतिः शिवसायुज्यमाप्नोति कर्मणाप्येवमाचरन्

prasthānādikamāyāsaṃ svadehasya caredyatiḥ śivasāyujyamāpnoti karmaṇāpyevamācaran

1,29.81

सद्यो ऽपि लभते मुक्तिं भक्तियुक्तो दृढव्रताः

sadyo 'pi labhate muktiṃ bhaktiyukto dṛḍhavratāḥ

1,29.82

त्यागेन वा किं विधिनाप्य् अनेन भक्तस्य रुद्रस्य शुभैर्व्रतैश्च यज्ञैश् च दानैर्विविधैश् च होमैर् लब्धैश्चशास्त्रैर्विविधैश् च वेदैः

tyāgena vā kiṃ vidhināpy anena bhaktasya rudrasya śubhairvrataiśca yajñaiś ca dānairvividhaiś ca homair labdhaiścaśāstrairvividhaiś ca vedaiḥ

1,29.83

श्वेतेनैवं जितो मृत्युर् भवभक्त्या महात्मना वो ऽस्तु भक्तिर्महादेवे शङ्करे परमात्मनि

śvetenaivaṃ jito mṛtyur bhavabhaktyā mahātmanā vo 'stu bhaktirmahādeve śaṅkare paramātmani

Chapter 1.30

1,30.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकोनत्रिंशो ऽध्यायः एवमुक्तास्तदा तेन ब्रह्मणा ब्राह्मणर्षभाः श्वेतस्य च कथां पुण्याम् अपृच्छन् परमर्षयः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ekonatriṃśo 'dhyāyaḥ evamuktāstadā tena brahmaṇā brāhmaṇarṣabhāḥ śvetasya ca kathāṃ puṇyām apṛcchan paramarṣayaḥ

1,30.2

श्वेतो नाम मुनिः श्रीमान् गतायुर्गिरिगह्वरे सक्तो ह्यभ्यर्च्य यद्भक्त्या तुष्टाव च महेश्वरम्

śveto nāma muniḥ śrīmān gatāyurgirigahvare sakto hyabhyarcya yadbhaktyā tuṣṭāva ca maheśvaram

1,30.3

रुद्राध्यायेन पुण्येन नमस्तेत्यादिना द्विजाः ततः कालो महातेजाः कालप्राप्तं द्विजोत्तमम्

rudrādhyāyena puṇyena namastetyādinā dvijāḥ tataḥ kālo mahātejāḥ kālaprāptaṃ dvijottamam

1,30.4

नेतुं संचिन्त्य विप्रेन्द्राः सान्निध्यमकरोन्मुनेः श्वेतो ऽपि दृष्ट्वा तं कालं कालप्राप्तो ऽपि शङ्करम्

netuṃ saṃcintya viprendrāḥ sānnidhyamakaronmuneḥ śveto 'pi dṛṣṭvā taṃ kālaṃ kālaprāpto 'pi śaṅkaram

1,30.5

पूजयामास पुण्यात्मा त्रियंबकमनुस्मरन् त्रियंबकं यजेदेवं सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्

pūjayāmāsa puṇyātmā triyaṃbakamanusmaran triyaṃbakaṃ yajedevaṃ sugandhiṃ puṣṭivardhanam

1,30.6

किं करिष्यति मे मृत्युर् मृत्योर्मृत्युरहं यतः तं दृष्ट्वा सस्मितं प्राह श्वेतं लोकभयंकरः

kiṃ kariṣyati me mṛtyur mṛtyormṛtyurahaṃ yataḥ taṃ dṛṣṭvā sasmitaṃ prāha śvetaṃ lokabhayaṃkaraḥ

1,30.7

एह्येहि श्वेत चानेन विधिना किं फलं तव रुद्रो वा भगवान् विष्णुर् ब्रह्मा वा जगदीश्वरः

ehyehi śveta cānena vidhinā kiṃ phalaṃ tava rudro vā bhagavān viṣṇur brahmā vā jagadīśvaraḥ

1,30.8

कः समर्थः परित्रातुं मया ग्रस्तं द्विजोत्तम अनेन मम किं विप्र रौद्रेण विधिना प्रभोः

kaḥ samarthaḥ paritrātuṃ mayā grastaṃ dvijottama anena mama kiṃ vipra raudreṇa vidhinā prabhoḥ

1,30.9

नेतुं यस्योत्थितश्चाहं यमलोकं क्षणेन वै यस्माद्गतायुस्त्वं तस्मान् मुने नेतुमिहोद्यतः

netuṃ yasyotthitaścāhaṃ yamalokaṃ kṣaṇena vai yasmādgatāyustvaṃ tasmān mune netumihodyataḥ

1,30.10

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भैरवं धर्ममिश्रितम् हा रुद्र रुद्र रुद्रेति ललाप मुनिपुङ्गवः

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhairavaṃ dharmamiśritam hā rudra rudra rudreti lalāpa munipuṅgavaḥ

1,30.11

तं प्राह च महादेवं कालं सम्प्रेक्ष्य वै दृशा नेत्रेण बाष्पमिश्रेण संभ्रान्तेन समाकुलः

taṃ prāha ca mahādevaṃ kālaṃ samprekṣya vai dṛśā netreṇa bāṣpamiśreṇa saṃbhrāntena samākulaḥ

1,30.12

त्वया किं काल नो नाथश् चास्ति चेद्धि वृषध्वजः लिङ्गे ऽस्मिन् शङ्करो रुद्रः सर्वदेवभवोद्भवः

tvayā kiṃ kāla no nāthaś cāsti ceddhi vṛṣadhvajaḥ liṅge 'smin śaṅkaro rudraḥ sarvadevabhavodbhavaḥ

1,30.13

अतीव भवभक्तानां मद्विधानां महात्मनाम् विधिना किं महाबाहो गच्छ गच्छ यथागतम्

atīva bhavabhaktānāṃ madvidhānāṃ mahātmanām vidhinā kiṃ mahābāho gaccha gaccha yathāgatam

1,30.14

ततो निशम्य कुपितस् तीक्ष्णदंष्ट्रो भयङ्करः श्रुत्वा श्वेतस्य तद्वाक्यं पाशहस्तो भयावहः

tato niśamya kupitas tīkṣṇadaṃṣṭro bhayaṅkaraḥ śrutvā śvetasya tadvākyaṃ pāśahasto bhayāvahaḥ

1,30.15

सिंहनादं महत्कृत्वा चास्फाट्य च मुहुर्मुहुः बबन्ध च मुनिं कालः कालप्राप्तं तमाह च

siṃhanādaṃ mahatkṛtvā cāsphāṭya ca muhurmuhuḥ babandha ca muniṃ kālaḥ kālaprāptaṃ tamāha ca

1,30.16

मया बद्धो ऽसि विप्रर्षे श्वेतं नेतुं यमालयम् अद्य वै देवदेवेन तव रुद्रेण किं कृतम्

mayā baddho 'si viprarṣe śvetaṃ netuṃ yamālayam adya vai devadevena tava rudreṇa kiṃ kṛtam

1,30.17

क्व शर्वस्तव भक्तिश् च क्व पूजा पूजया फलम् क्व चाहं क्व च मे भीतिः श्वेत बद्धो ऽसि वै मया

kva śarvastava bhaktiś ca kva pūjā pūjayā phalam kva cāhaṃ kva ca me bhītiḥ śveta baddho 'si vai mayā

1,30.18

लिङ्गे ऽस्मिन् संस्थितः श्वेत तव रुद्रो महेश्वरः निश्चेष्टो ऽसौ महादेवः कथं पूज्यो महेश्वरः

liṅge 'smin saṃsthitaḥ śveta tava rudro maheśvaraḥ niśceṣṭo 'sau mahādevaḥ kathaṃ pūjyo maheśvaraḥ

1,30.19

ततः सदाशिवः स्वयं द्विजं निहन्तुमागतम् निहन्तुमन्तकं स्मयन् स्मरारियज्ञहा हरः

tataḥ sadāśivaḥ svayaṃ dvijaṃ nihantumāgatam nihantumantakaṃ smayan smarāriyajñahā haraḥ

1,30.20

त्वरन् विनिर्गतः परः शिवः स्वयं त्रिलोचनः त्रियंबको ऽम्बया समं सनन्दिना गणेश्वरैः

tvaran vinirgataḥ paraḥ śivaḥ svayaṃ trilocanaḥ triyaṃbako 'mbayā samaṃ sanandinā gaṇeśvaraiḥ

1,30.21

ससर्ज जीवितं क्षणाद् भवं निरीक्ष्य वै भयात् पपात चाशु वै बली मुनेस्तु संनिधौ द्विजाः

sasarja jīvitaṃ kṣaṇād bhavaṃ nirīkṣya vai bhayāt papāta cāśu vai balī munestu saṃnidhau dvijāḥ

1,30.22

ननाद चोर्ध्वमुच्चधीर् निरीक्ष्य चान्तकान्तकम् निरीक्षणेन वै मृतं भवस्य विप्रपुङ्गवाः

nanāda cordhvamuccadhīr nirīkṣya cāntakāntakam nirīkṣaṇena vai mṛtaṃ bhavasya viprapuṅgavāḥ

1,30.23

विनेदुरुच्चमीश्वराः सुरेश्वरा महेश्वरम् प्रणेमुरंबिकामुमां मुनीश्वरास्तु हर्षिताः

vineduruccamīśvarāḥ sureśvarā maheśvaram praṇemuraṃbikāmumāṃ munīśvarāstu harṣitāḥ

1,30.24

ससर्जुर् अस्य मूर्ध्नि वै मुनेर्भवस्य खेचराः सुशोभनं सुशीतलं सुपुष्पवर्षमंबरात्

sasarjur asya mūrdhni vai munerbhavasya khecarāḥ suśobhanaṃ suśītalaṃ supuṣpavarṣamaṃbarāt

1,30.25

अहो निरीक्ष्य चान्तकं मृतं तदा सुविस्मितः शिलाशनात्मजो ऽव्ययं शिवं प्रणम्य शङ्करम्

aho nirīkṣya cāntakaṃ mṛtaṃ tadā suvismitaḥ śilāśanātmajo 'vyayaṃ śivaṃ praṇamya śaṅkaram

1,30.26

उवाच बालधीर्मृतः प्रसीद चेति वै मुनेः महेश्वरं महेश्वर-स्य चानुगो गणेश्वरः

uvāca bāladhīrmṛtaḥ prasīda ceti vai muneḥ maheśvaraṃ maheśvara-sya cānugo gaṇeśvaraḥ

1,30.27

ततो विवेश भगवान् अनुगृह्य द्विजोत्तमम् क्षणाद्गूढशरीरं हि ध्वस्तं दृष्ट्वान्तकं क्षणात्

tato viveśa bhagavān anugṛhya dvijottamam kṣaṇādgūḍhaśarīraṃ hi dhvastaṃ dṛṣṭvāntakaṃ kṣaṇāt

1,30.28

तस्मान्मृत्युञ्जयं चैव भक्त्या सम्पूजये द्विजाः मुक्तिदं भुक्तिदं चैव सर्वेषामपि शङ्करम्

tasmānmṛtyuñjayaṃ caiva bhaktyā sampūjaye dvijāḥ muktidaṃ bhuktidaṃ caiva sarveṣāmapi śaṅkaram

1,30.29

बहुना किं प्रलापेन संन्यस्याभ्यर्च्य वै भवम् भक्त्या चापरया तस्मिन् विशोका वै भविष्यथ

bahunā kiṃ pralāpena saṃnyasyābhyarcya vai bhavam bhaktyā cāparayā tasmin viśokā vai bhaviṣyatha

1,30.30

एवमुक्तास्तदा तेन ब्रह्मणा ब्रह्मवादिनः प्रसीद भक्तिर्देवेशे भवेद्रुद्रे पिनाकिनि

evamuktāstadā tena brahmaṇā brahmavādinaḥ prasīda bhaktirdeveśe bhavedrudre pinākini

1,30.31

केन वा तपसा देव यज्ञेनाप्यथ केन वा व्रतैर्वा भगवद्भक्ता भविष्यन्ति द्विजातयः

kena vā tapasā deva yajñenāpyatha kena vā vratairvā bhagavadbhaktā bhaviṣyanti dvijātayaḥ

1,30.32

न दानेन मुनिश्रेष्ठास् तपसा च न विद्यया यज्ञैर् होमैर् व्रतैर् वेदैर् योगशास्त्रैर् निरोधनैः

na dānena muniśreṣṭhās tapasā ca na vidyayā yajñair homair vratair vedair yogaśāstrair nirodhanaiḥ

1,30.33

प्रसादे नैव सा भक्तिः शिवे परमकारणे अथ तस्य वचः श्रुत्वा सर्वे ते परमर्षयः

prasāde naiva sā bhaktiḥ śive paramakāraṇe atha tasya vacaḥ śrutvā sarve te paramarṣayaḥ

1,30.34

सदारतनयाः श्रान्ताः प्रणेमुश् च पितामहम् तस्मात्पाशुपती भक्तिर् धर्मकामार्थसिद्धिदा

sadāratanayāḥ śrāntāḥ praṇemuś ca pitāmaham tasmātpāśupatī bhaktir dharmakāmārthasiddhidā

1,30.35

मुनेर् विजयदा चैव सर्वमृत्युजयप्रदा दधीचस्तु पुरा भक्त्या हरिं जित्वामरैर्विभुम्

muner vijayadā caiva sarvamṛtyujayapradā dadhīcastu purā bhaktyā hariṃ jitvāmarairvibhum

1,30.36

क्षयं जघान पादेन वज्रास्थित्वं च लब्धवान् मयापि निर्जितो मृत्युर् महादेवस्य कीर्तनात्

kṣayaṃ jaghāna pādena vajrāsthitvaṃ ca labdhavān mayāpi nirjito mṛtyur mahādevasya kīrtanāt

1,30.37

श्वेतेनापि गतेनास्यं मृत्योर्मुनिवरेण तु महादेवप्रसादेन जितो मृत्युर्यथा मया

śvetenāpi gatenāsyaṃ mṛtyormunivareṇa tu mahādevaprasādena jito mṛtyuryathā mayā

Chapter 1.31

1,31.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे त्रिंशो ऽध्यायः कथं भवप्रसादेन देवदारुवनौकसः प्रपन्नाः शरणं देवं वक्तुमर्हसि मे प्रभो

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge triṃśo 'dhyāyaḥ kathaṃ bhavaprasādena devadāruvanaukasaḥ prapannāḥ śaraṇaṃ devaṃ vaktumarhasi me prabho

1,31.2

तानुवाच महाभागान् भगवान् आत्मभूः स्वयम् देवदारुवनस्थांस्तु तपसा पावकप्रभान्

tānuvāca mahābhāgān bhagavān ātmabhūḥ svayam devadāruvanasthāṃstu tapasā pāvakaprabhān

1,31.3

एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः न तस्मात्परमं किंचित् पदं समधिगम्यते

eṣa devo mahādevo vijñeyastu maheśvaraḥ na tasmātparamaṃ kiṃcit padaṃ samadhigamyate

1,31.4

देवानां च ऋषीनां च पितॄणां चैव स प्रभुः सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनः

devānāṃ ca ṛṣīnāṃ ca pitṝṇāṃ caiva sa prabhuḥ sahasrayugaparyante pralaye sarvadehinaḥ

1,31.5

संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा

saṃharatyeṣa bhagavān kālo bhūtvā maheśvaraḥ eṣa caiva prajāḥ sarvāḥ sṛjatyekaḥ svatejasā

1,31.6

एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः योगी कृतयुगे चैव त्रेतायां क्रतुर् उच्यते

eṣa cakrī ca vajrī ca śrīvatsakṛtalakṣaṇaḥ yogī kṛtayuge caiva tretāyāṃ kratur ucyate

1,31.7

द्वापरे चैव कालाग्निर् धर्मकेतुः कलौ स्मृतः रुद्रस्य मूर्तयस्त्वेता ये ऽभिध्यायन्ति पण्डिताः

dvāpare caiva kālāgnir dharmaketuḥ kalau smṛtaḥ rudrasya mūrtayastvetā ye 'bhidhyāyanti paṇḍitāḥ

1,31.8

चतुरस्रं बहिश्चान्तर् अष्टास्रं पिण्डिकाश्रये वृत्तं सुदर्शनं योग्यम् एवं लिङ्गं प्रपूजयेत्

caturasraṃ bahiścāntar aṣṭāsraṃ piṇḍikāśraye vṛttaṃ sudarśanaṃ yogyam evaṃ liṅgaṃ prapūjayet

1,31.9

तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुः प्रकाशकम् मूर्तिरेका स्थिता चास्य मूर्तयः परिकीर्तिताः

tamo hyagnī rajo brahmā sattvaṃ viṣṇuḥ prakāśakam mūrtirekā sthitā cāsya mūrtayaḥ parikīrtitāḥ

1,31.10

यत्र तिष्ठति तद्ब्रह्म योगेन तु समन्वितम् तस्माद्धि देवदेवेशम् ईशानं प्रभुमव्ययम्

yatra tiṣṭhati tadbrahma yogena tu samanvitam tasmāddhi devadeveśam īśānaṃ prabhumavyayam

1,31.11

आराधयन्ति विप्रेन्द्रा जितक्रोधा जितेन्द्रियाः लिङ्गं कृत्वा यथान्यायं सर्वलक्षणसंयुतम्

ārādhayanti viprendrā jitakrodhā jitendriyāḥ liṅgaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam

1,31.12

अङ्गुष्ठमात्रं सुशुभं सुवृत्तं सर्वसंमतम् समनाभं तथाष्टास्रं षोडशास्रम् अथापि वा

aṅguṣṭhamātraṃ suśubhaṃ suvṛttaṃ sarvasaṃmatam samanābhaṃ tathāṣṭāsraṃ ṣoḍaśāsram athāpi vā

1,31.13

सुवृत्तं मण्डलं दिव्यं सर्वकामफलप्रदम् वेदिका द्विगुणा तस्य समा वा सर्वसंमता

suvṛttaṃ maṇḍalaṃ divyaṃ sarvakāmaphalapradam vedikā dviguṇā tasya samā vā sarvasaṃmatā

1,31.14

गोमुखी च त्रिभागैका वेद्या लक्षणसंयुता पट्टिका च समन्ताद्वै यवमात्रा द्विजोत्तमाः

gomukhī ca tribhāgaikā vedyā lakṣaṇasaṃyutā paṭṭikā ca samantādvai yavamātrā dvijottamāḥ

1,31.15

सौवर्णं राजतं शैलं कृत्वा ताम्रमयं तथा वेदिकायाश् च विस्तारं त्रिगुणं वै समन्ततः

sauvarṇaṃ rājataṃ śailaṃ kṛtvā tāmramayaṃ tathā vedikāyāś ca vistāraṃ triguṇaṃ vai samantataḥ

1,31.16

वर्तुलं चतुरस्रं वा षडस्रं वा त्रिरस्रकम् समन्तान्निर्व्रणं शुभ्रं लक्षणैस्तत् सुलक्षितम्

vartulaṃ caturasraṃ vā ṣaḍasraṃ vā trirasrakam samantānnirvraṇaṃ śubhraṃ lakṣaṇaistat sulakṣitam

1,31.17

प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं पूजालक्षणसंयुतम् कलशं स्थापयेत्तस्य वेदिमध्ये तथा द्विजाः

pratiṣṭhāpya yathānyāyaṃ pūjālakṣaṇasaṃyutam kalaśaṃ sthāpayettasya vedimadhye tathā dvijāḥ

1,31.18

सहिरण्यं सबीजं च ब्रह्मभिश् चाभिमन्त्रितम् सेचयेच्च ततो लिङ्गं पवित्रैः पञ्चभिः शुभैः

sahiraṇyaṃ sabījaṃ ca brahmabhiś cābhimantritam secayecca tato liṅgaṃ pavitraiḥ pañcabhiḥ śubhaiḥ

1,31.19

पूजयेच्च यथालाभं ततः सिद्धिमवाप्स्यथ समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः

pūjayecca yathālābhaṃ tataḥ siddhimavāpsyatha samāhitāḥ pūjayadhvaṃ saputrāḥ saha bandhubhiḥ

1,31.20

सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यत ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः

sarve prāñjalayo bhūtvā śūlapāṇiṃ prapadyata tato drakṣyatha deveśaṃ durdarśamakṛtātmabhiḥ

1,31.21

यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानम् अधर्मश् च प्रणश्यति ततः प्रदक्षिणं कृत्वा ब्रह्माणममितौजसम्

yaṃ dṛṣṭvā sarvamajñānam adharmaś ca praṇaśyati tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā brahmāṇamamitaujasam

1,31.22

सम्प्रस्थिता वनौकास्ते देवदारुवनं ततः आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा

samprasthitā vanaukāste devadāruvanaṃ tataḥ ārādhayitumārabdhā brahmaṇā kathitaṃ yathā

1,31.23

स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च

sthaṇḍileṣu vicitreṣu parvatānāṃ guhāsu ca nadīnāṃ ca vivikteṣu pulineṣu śubheṣu ca

1,31.24

शैवालशोभनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः केचिद्दर्भावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठिताः

śaivālaśobhanāḥ kecit kecidantarjaleśayāḥ keciddarbhāvakāśāstu pādāṅguṣṭhāgradhiṣṭhitāḥ

1,31.25

दन्तोलूखलिनस्त्वन्ये अश्मकुट्टास् तथा परे स्थानवीरासनास्त्वन्ये मृगचर्यारताः परे

dantolūkhalinastvanye aśmakuṭṭās tathā pare sthānavīrāsanāstvanye mṛgacaryāratāḥ pare

1,31.26

कालं नयन्ति तपसा पूजया च महाधियः एवं संवत्सरे पूर्णे वसन्ते समुपस्थिते

kālaṃ nayanti tapasā pūjayā ca mahādhiyaḥ evaṃ saṃvatsare pūrṇe vasante samupasthite

1,31.27

ततस्तेषां प्रसादार्थं भक्तानाम् अनुकम्पया देवः कृतयुगे तस्मिन् गिरौ हिमवतः शुभे

tatasteṣāṃ prasādārthaṃ bhaktānām anukampayā devaḥ kṛtayuge tasmin girau himavataḥ śubhe

1,31.28

देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः भस्मपांसूपदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः

devadāruvanaṃ prāptaḥ prasannaḥ parameśvaraḥ bhasmapāṃsūpadigdhāṅgo nagno vikṛtalakṣaṇaḥ

1,31.29

उल्मुकव्यग्रहस्तश् च रक्तपिङ्गललोचनः क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद्गायति विस्मितः

ulmukavyagrahastaś ca raktapiṅgalalocanaḥ kvacicca hasate raudraṃ kvacidgāyati vismitaḥ

1,31.30

क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारं क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः आश्रमे ह्यटते भैक्ष्यं याचते च पुनः पुनः

kvacinnṛtyati śṛṅgāraṃ kvacidrauti muhurmuhuḥ āśrame hyaṭate bhaikṣyaṃ yācate ca punaḥ punaḥ

1,31.31

मायां कृत्वा तथारूपां देवस्तद्वनम् आगतः ततस्ते मुनयः सर्वे तुष्टुवुश् च समाहिताः

māyāṃ kṛtvā tathārūpāṃ devastadvanam āgataḥ tataste munayaḥ sarve tuṣṭuvuś ca samāhitāḥ

1,31.32

अद्भिर् विविधमाल्यैश् च धूपैर्गन्धैस्तथैव च सपत्नीका महाभागाः सपुत्राः सपरिच्छदाः

adbhir vividhamālyaiś ca dhūpairgandhaistathaiva ca sapatnīkā mahābhāgāḥ saputrāḥ saparicchadāḥ

1,31.33

मुनयस्ते तथा वाग्भिर् ईश्वरं चेदम् अब्रुवन् अज्ञानाद्देवदेवेश यदस्माभिर् अनुष्ठितम्

munayaste tathā vāgbhir īśvaraṃ cedam abruvan ajñānāddevadeveśa yadasmābhir anuṣṭhitam

1,31.34

कर्मणा मनसा वाचा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च

karmaṇā manasā vācā tatsarvaṃ kṣantumarhasi caritāni vicitrāṇi guhyāni gahanāni ca

1,31.35

ब्रह्मादीनां च देवानां दुर्विज्ञेयानि ते हर अगतिं ते न जानीमो गतिं नैव च नैव च

brahmādīnāṃ ca devānāṃ durvijñeyāni te hara agatiṃ te na jānīmo gatiṃ naiva ca naiva ca

1,31.36

विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते स्तुवन्ति त्वां महात्मानो देवदेवं महेश्वरम्

viśveśvara mahādeva yo 'si so 'si namo 'stu te stuvanti tvāṃ mahātmāno devadevaṃ maheśvaram

1,31.37

नमो भवाय भव्याय भावनायोद्भवाय च अनन्तबलवीर्याय भूतानां पतये नमः

namo bhavāya bhavyāya bhāvanāyodbhavāya ca anantabalavīryāya bhūtānāṃ pataye namaḥ

1,31.38

संहर्त्रे च पिशङ्गाय अव्ययाय व्ययाय च गङ्गासलिलधाराय आधाराय गुणात्मने

saṃhartre ca piśaṅgāya avyayāya vyayāya ca gaṅgāsaliladhārāya ādhārāya guṇātmane

1,31.39

त्र्यंबकाय त्रिनेत्राय त्रिशूलवरधारिणे कन्दर्पाय हुताशाय नमो ऽस्तु परमात्मने

tryaṃbakāya trinetrāya triśūlavaradhāriṇe kandarpāya hutāśāya namo 'stu paramātmane

1,31.40

शङ्कराय वृषाङ्काय गणानां पतये नमः दण्डहस्ताय कालाय पाशहस्ताय वै नमः

śaṅkarāya vṛṣāṅkāya gaṇānāṃ pataye namaḥ daṇḍahastāya kālāya pāśahastāya vai namaḥ

1,31.41

वेदमन्त्रप्रधानाय शतजिह्वाय वै नमः भूतं भव्यं भविष्यं च स्थावरं जङ्गमं च यत्

vedamantrapradhānāya śatajihvāya vai namaḥ bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca yat

1,31.42

तव देहात्समुत्पन्नं देव सर्वमिदं जगत् पासि हंसि च भद्रं ते प्रसीद भगवंस्ततः

tava dehātsamutpannaṃ deva sarvamidaṃ jagat pāsi haṃsi ca bhadraṃ te prasīda bhagavaṃstataḥ

1,31.43

अज्ञानाद्यदि विज्ञानाद् यत् किंचित् कुरुते नरः तत्सर्वं भगवानेव कुरुते योगमायया

ajñānādyadi vijñānād yat kiṃcit kurute naraḥ tatsarvaṃ bhagavāneva kurute yogamāyayā

1,31.44

एवं स्तुत्वा तु मुनयः प्रहृष्टैरन्तरात्मभिः याचन्त तपसा युक्ताः पश्यामस्त्वां यथापुरा

evaṃ stutvā tu munayaḥ prahṛṣṭairantarātmabhiḥ yācanta tapasā yuktāḥ paśyāmastvāṃ yathāpurā

1,31.45

ततो देवः प्रसन्नात्मा स्वमेवास्थाय शङ्करः रूपं त्र्यक्षं च संद्रष्टुं दिव्यं चक्षुरदात्प्रभुः

tato devaḥ prasannātmā svamevāsthāya śaṅkaraḥ rūpaṃ tryakṣaṃ ca saṃdraṣṭuṃ divyaṃ cakṣuradātprabhuḥ

1,31.46

लब्धदृष्ट्या तया दृष्ट्वा देवदेवं त्रियंबकम् पुनस्तुष्टुवुरीशानं देवदारुवनौकसः

labdhadṛṣṭyā tayā dṛṣṭvā devadevaṃ triyaṃbakam punastuṣṭuvurīśānaṃ devadāruvanaukasaḥ

Chapter 1.32

1,32.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकत्रिंशो ऽध्यायः नमो दिग्वाससे नित्यं कृतान्ताय त्रिशूलिने विकटाय करालाय करालवदनाय च

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ekatriṃśo 'dhyāyaḥ namo digvāsase nityaṃ kṛtāntāya triśūline vikaṭāya karālāya karālavadanāya ca

1,32.2

अरूपाय सुरूपाय विश्वरूपाय ते नमः कटङ्कटाय रुद्राय स्वाहाकाराय वै नमः

arūpāya surūpāya viśvarūpāya te namaḥ kaṭaṅkaṭāya rudrāya svāhākārāya vai namaḥ

1,32.3

सर्वप्रणतदेहाय स्वयं च प्रणतात्मने नित्यं नीलशिखण्डाय श्रीकण्ठाय नमोनमः

sarvapraṇatadehāya svayaṃ ca praṇatātmane nityaṃ nīlaśikhaṇḍāya śrīkaṇṭhāya namonamaḥ

1,32.4

नीलकण्ठाय देवाय चिताभस्माङ्गधारिणे त्वं ब्रह्मा सर्वदेवानां रुद्राणां नीललोहितः

nīlakaṇṭhāya devāya citābhasmāṅgadhāriṇe tvaṃ brahmā sarvadevānāṃ rudrāṇāṃ nīlalohitaḥ

1,32.5

आत्मा च सर्वभूतानां सांख्यैः पुरुष उच्यते पर्वतानां महामेरुर् नक्षत्राणां च चन्द्रमाः

ātmā ca sarvabhūtānāṃ sāṃkhyaiḥ puruṣa ucyate parvatānāṃ mahāmerur nakṣatrāṇāṃ ca candramāḥ

1,32.6

ऋषीणां च वसिष्ठस् त्वं देवानां वासवस् तथा ओङ्कारः सर्ववेदानां श्रेष्ठं साम च सामसु

ṛṣīṇāṃ ca vasiṣṭhas tvaṃ devānāṃ vāsavas tathā oṅkāraḥ sarvavedānāṃ śreṣṭhaṃ sāma ca sāmasu

1,32.7

आरण्यानां पशूनां च सिंहस्त्वं परमेश्वरः ग्राम्याणामृषभश्चासि भगवांल्लोकपूजितः

āraṇyānāṃ paśūnāṃ ca siṃhastvaṃ parameśvaraḥ grāmyāṇāmṛṣabhaścāsi bhagavāṃllokapūjitaḥ

1,32.8

सर्वथा वर्तमानो ऽपि यो यो भावो भविष्यति त्वामेव तत्र पश्यामो ब्रह्मणा कथितं तथा

sarvathā vartamāno 'pi yo yo bhāvo bhaviṣyati tvāmeva tatra paśyāmo brahmaṇā kathitaṃ tathā

1,32.9

कामः क्रोधश् च लोभश् च विषादो मद एव च एतद् इच्छामहे बोद्धुं प्रसीद परमेश्वर

kāmaḥ krodhaś ca lobhaś ca viṣādo mada eva ca etad icchāmahe boddhuṃ prasīda parameśvara

1,32.10

महासंहरणे प्राप्ते त्वया देव कृतात्मना करं ललाटे संविध्य वह्निरुत्पादितस्त्वया

mahāsaṃharaṇe prāpte tvayā deva kṛtātmanā karaṃ lalāṭe saṃvidhya vahnirutpāditastvayā

1,32.11

तेनाग्निना तदा लोका अर्चिर्भिः सर्वतो वृताः तस्मादग्निसमा ह्येते बहवो विकृताग्नयः

tenāgninā tadā lokā arcirbhiḥ sarvato vṛtāḥ tasmādagnisamā hyete bahavo vikṛtāgnayaḥ

1,32.12

कामः क्रोधश् च लोभश् च मोहो दम्भ उपद्रवः यानि चान्यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च

kāmaḥ krodhaś ca lobhaś ca moho dambha upadravaḥ yāni cānyāni bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

1,32.13

दह्यन्ते प्राणिनस्ते तु त्वत्समुत्थेन वह्निना अस्माकं दह्यमानानां त्राता भव सुरेश्वर

dahyante prāṇinaste tu tvatsamutthena vahninā asmākaṃ dahyamānānāṃ trātā bhava sureśvara

1,32.14

त्वं च लोकहितार्थाय भूतानि परिषिञ्चसि महेश्वर महाभाग प्रभो शुभनिरीक्षक

tvaṃ ca lokahitārthāya bhūtāni pariṣiñcasi maheśvara mahābhāga prabho śubhanirīkṣaka

1,32.15

आज्ञापय वयं नाथ कर्तारो वचनं तव भूतकोटिसहस्रेषु रूपकोटिशतेषु च

ājñāpaya vayaṃ nātha kartāro vacanaṃ tava bhūtakoṭisahasreṣu rūpakoṭiśateṣu ca

1,32.16

अन्तं गन्तुं न शक्ताः स्म देवदेव नमो ऽस्तु ते

antaṃ gantuṃ na śaktāḥ sma devadeva namo 'stu te

Chapter 1.33

1,33.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे द्वात्रिंशो ऽध्यायः ततस्तुतोष भगवान् अनुगृह्य महेश्वरः स्तुतिं श्रुत्वा स्तुतस्तेषाम् इदं वचनमब्रवीत्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge dvātriṃśo 'dhyāyaḥ tatastutoṣa bhagavān anugṛhya maheśvaraḥ stutiṃ śrutvā stutasteṣām idaṃ vacanamabravīt

1,33.2

यः पठेच्छृणुयाद्वापि युष्माभिः कीर्तितं स्तवम् श्रावयेद्वा द्विजान्विप्रो गाणपत्यमवाप्नुयात्

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi yuṣmābhiḥ kīrtitaṃ stavam śrāvayedvā dvijānvipro gāṇapatyamavāpnuyāt

1,33.3

वक्ष्यामि वो हितं पुण्यं भक्तानां मुनिपुङ्गवाः स्त्रीलिङ्गमखिलं देवी प्रकृतिर्मम देहजा

vakṣyāmi vo hitaṃ puṇyaṃ bhaktānāṃ munipuṅgavāḥ strīliṅgamakhilaṃ devī prakṛtirmama dehajā

1,33.4

पुंल्लिङ्गं पुरुषो विप्रा मम देहसमुद्भवः उभाभ्यामेव वै सृष्टिर् मम विप्रा न संशयः

puṃlliṅgaṃ puruṣo viprā mama dehasamudbhavaḥ ubhābhyāmeva vai sṛṣṭir mama viprā na saṃśayaḥ

1,33.5

न निन्देद्यतिनं तस्माद् दिग्वाससमनुत्तमम् बालोन्मत्तविचेष्टं तु मत्परं ब्रह्मवादिनम्

na nindedyatinaṃ tasmād digvāsasamanuttamam bālonmattaviceṣṭaṃ tu matparaṃ brahmavādinam

1,33.6

ये हि मां भस्मनिरता भस्मना दग्धकिल्बिषाः यथोक्तकारिणो दान्ता विप्रा ध्यानपरायणाः

ye hi māṃ bhasmaniratā bhasmanā dagdhakilbiṣāḥ yathoktakāriṇo dāntā viprā dhyānaparāyaṇāḥ

1,33.7

महादेवपरा नित्यं चरन्तो ह्यूर्ध्वरेतसः अर्चयन्ति महादेवं वाङ्मनःकायसंयताः

mahādevaparā nityaṃ caranto hyūrdhvaretasaḥ arcayanti mahādevaṃ vāṅmanaḥkāyasaṃyatāḥ

1,33.8

रुद्रलोकमनुप्राप्य न निवर्तन्ति ते पुनः तस्मादेतद्व्रतं दिव्यम् अव्यक्तं व्यक्तलिङ्गिनः

rudralokamanuprāpya na nivartanti te punaḥ tasmādetadvrataṃ divyam avyaktaṃ vyaktaliṅginaḥ

1,33.9

भस्मव्रताश् च मुण्डाश् च व्रतिनो विश्वरूपिणः न तान्परिवदेद्विद्वान् न चैतान्नाभिलङ्घयेत्

bhasmavratāś ca muṇḍāś ca vratino viśvarūpiṇaḥ na tānparivadedvidvān na caitānnābhilaṅghayet

1,33.10

न हसेन्नाप्रियं ब्रूयाद् अमुत्रेह हितार्थवान् यस्तान्निन्दति मूढात्मा महादेवं स निन्दति

na hasennāpriyaṃ brūyād amutreha hitārthavān yastānnindati mūḍhātmā mahādevaṃ sa nindati

1,33.11

यस् त्वेतान् पूजयेन् नित्यं स पूजयति शङ्करम् एवमेष महादेवो लोकानां हितकाम्यया

yas tvetān pūjayen nityaṃ sa pūjayati śaṅkaram evameṣa mahādevo lokānāṃ hitakāmyayā

1,33.12

युगे युगे महायोगी क्रीडते भस्मगुण्ठितः एवं चरत भद्रं वस् ततः सिद्धिमवाप्स्यथ

yuge yuge mahāyogī krīḍate bhasmaguṇṭhitaḥ evaṃ carata bhadraṃ vas tataḥ siddhimavāpsyatha

1,33.13

अतुलमिह महाभयप्रणाशहेतुं शिवकथितं परमं पदं विदित्वा व्यपगतभवलोभमोहचित्ताः प्रणिपतिताः सहसा शिरोभिर् उग्रम्

atulamiha mahābhayapraṇāśahetuṃ śivakathitaṃ paramaṃ padaṃ viditvā vyapagatabhavalobhamohacittāḥ praṇipatitāḥ sahasā śirobhir ugram

1,33.14

ततः प्रमुदिता विप्राः श्रुत्वैवं कथितं तदा गन्धोदकैः सुशुद्धैश् च कुशपुष्पविमिश्रितैः

tataḥ pramuditā viprāḥ śrutvaivaṃ kathitaṃ tadā gandhodakaiḥ suśuddhaiś ca kuśapuṣpavimiśritaiḥ

1,33.15

स्नापयन्ति महाकुम्भैर् अद्भिर् एव महेश्वरम् गायन्ति विविधैर्गुह्यैर् हुंकारैश्चापि सुस्वरैः

snāpayanti mahākumbhair adbhir eva maheśvaram gāyanti vividhairguhyair huṃkāraiścāpi susvaraiḥ

1,33.16

नमो देवाधिदेवाय महादेवाय वै नमः अर्धनारीशरीराय सांख्ययोगप्रवर्तिने

namo devādhidevāya mahādevāya vai namaḥ ardhanārīśarīrāya sāṃkhyayogapravartine

1,33.17

मेघवाहनकृष्णाय गजचर्मनिवासिने कृष्णाजिनोत्तरीयाय व्यालयज्ञोपवीतिने

meghavāhanakṛṣṇāya gajacarmanivāsine kṛṣṇājinottarīyāya vyālayajñopavītine

1,33.18

सुरचितसुविचित्रकुण्डलाय सुरचितमाल्यविभूषणाय तुभ्यम् मृगपतिवरचर्मवाससे च प्रथितयशसे नमो ऽस्तु शङ्कराय

suracitasuvicitrakuṇḍalāya suracitamālyavibhūṣaṇāya tubhyam mṛgapativaracarmavāsase ca prathitayaśase namo 'stu śaṅkarāya

1,33.19

ततस् तान् स मुनीन् प्रीतः प्रत्युवाच महेश्वरः प्रीतो ऽस्मि तपसा युष्मान् वरं वृणुत सुव्रताः

tatas tān sa munīn prītaḥ pratyuvāca maheśvaraḥ prīto 'smi tapasā yuṣmān varaṃ vṛṇuta suvratāḥ

1,33.20

ततस्ते मुनयः सर्वे प्रणिपत्य महेश्वरम् भृग्वङ्गिरा वसिष्ठश् च विश्वामित्रस्तथैव च

tataste munayaḥ sarve praṇipatya maheśvaram bhṛgvaṅgirā vasiṣṭhaś ca viśvāmitrastathaiva ca

1,33.21

गौतमो ऽत्रिः सुकेशश् च पुलस्त्यः पुलहः क्रतुः मरीचिः कश्यपः कण्वः संवर्तश् च महातपाः

gautamo 'triḥ sukeśaś ca pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ marīciḥ kaśyapaḥ kaṇvaḥ saṃvartaś ca mahātapāḥ

1,33.22

ते प्रणम्य महादेवम् इदं वचनमब्रुवन् भस्मस्नानं च नग्नत्वं वामत्वं प्रतिलोमता

te praṇamya mahādevam idaṃ vacanamabruvan bhasmasnānaṃ ca nagnatvaṃ vāmatvaṃ pratilomatā

1,33.23

सेव्यासेव्यत्वमेवं च ह्य् एतदिच्छाम वेदितुम् ततस्तेषां वचः श्रुत्वा भगवान्परमेश्वरः

sevyāsevyatvamevaṃ ca hy etadicchāma veditum tatasteṣāṃ vacaḥ śrutvā bhagavānparameśvaraḥ

1,33.24

सस्मितं प्राह सम्प्रेक्ष्य सर्वान्मुनिवरांस्तदा

sasmitaṃ prāha samprekṣya sarvānmunivarāṃstadā

Chapter 1.34

1,34.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ऋषिवाक्यं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः एतद्वः सम्प्रवक्ष्यामि कथा सर्वस्वमद्य वै अग्निर्ह्यहं सोमकर्ता सोमश्चाग्निमुपाश्रितः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ṛṣivākyaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ etadvaḥ sampravakṣyāmi kathā sarvasvamadya vai agnirhyahaṃ somakartā somaścāgnimupāśritaḥ

1,34.2

कृतमेतद्वहत्यग्निर् भूयो लोकसमाश्रयात् असकृत्त्वग्निना दग्धं जगत् स्थावरजङ्गमम्

kṛtametadvahatyagnir bhūyo lokasamāśrayāt asakṛttvagninā dagdhaṃ jagat sthāvarajaṅgamam

1,34.3

भस्मसाद्विहितं सर्वं पवित्रमिदमुत्तमम् भस्मना वीर्यमास्थाय भूतानि परिषिञ्चति

bhasmasādvihitaṃ sarvaṃ pavitramidamuttamam bhasmanā vīryamāsthāya bhūtāni pariṣiñcati

1,34.4

अग्निकार्यं च यः कृत्वा करिष्यति त्रियायुषम् भस्मना मम वीर्येण मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

agnikāryaṃ ca yaḥ kṛtvā kariṣyati triyāyuṣam bhasmanā mama vīryeṇa mucyate sarvakilbiṣaiḥ

1,34.5

भासत इत्येव यद्भस्म शुभं भावयते च यत् भक्षणात् सर्वपापानां भस्मेति परिकीर्तितम्

bhāsata ityeva yadbhasma śubhaṃ bhāvayate ca yat bhakṣaṇāt sarvapāpānāṃ bhasmeti parikīrtitam

1,34.6

ऊष्मपाः पितरो ज्ञेया देवा वै सोमसंभवाः अग्नीषोमात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

ūṣmapāḥ pitaro jñeyā devā vai somasaṃbhavāḥ agnīṣomātmakaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

1,34.7

अहमग्निर्महातेजाः सोमश्चैषा महांबिका अहमग्निश् च सोमश् च प्रकृत्या पुरुषः स्वयम्

ahamagnirmahātejāḥ somaścaiṣā mahāṃbikā ahamagniś ca somaś ca prakṛtyā puruṣaḥ svayam

1,34.8

तस्माद्भस्म महाभागा मद्वीर्यमिति चोच्यते स्ववीर्यं वपुषा चैव धारयामीति वै स्थितिः

tasmādbhasma mahābhāgā madvīryamiti cocyate svavīryaṃ vapuṣā caiva dhārayāmīti vai sthitiḥ

1,34.9

तदाप्रभृति लोकेषु रक्षार्थमशुभेषु च भस्मना क्रियते रक्षा सूतिकानां गृहेषु च

tadāprabhṛti lokeṣu rakṣārthamaśubheṣu ca bhasmanā kriyate rakṣā sūtikānāṃ gṛheṣu ca

1,34.10

भस्मस्नानविशुद्धात्मा जितक्रोधो जितेन्द्रियः मत्समीपं समागम्य न भूयो विनिवर्तते

bhasmasnānaviśuddhātmā jitakrodho jitendriyaḥ matsamīpaṃ samāgamya na bhūyo vinivartate

1,34.11

व्रतं पाशुपतं योगं कापिलं चैव निर्मितम् पूर्वं पाशुपतं ह्येतन् निर्मितं तदनुत्तमम्

vrataṃ pāśupataṃ yogaṃ kāpilaṃ caiva nirmitam pūrvaṃ pāśupataṃ hyetan nirmitaṃ tadanuttamam

1,34.12

शेषाश्चाश्रमिणः सर्वे पश्चात्सृष्टाः स्वयंभुवा सृष्टिरेषा मया सृष्टा लज्जामोहभयात्मिका

śeṣāścāśramiṇaḥ sarve paścātsṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā sṛṣṭireṣā mayā sṛṣṭā lajjāmohabhayātmikā

1,34.13

नग्ना एव हि जायन्ते देवता मुनयस् तथा ये चान्ये मानवा लोके सर्वे जायन्त्यवाससः

nagnā eva hi jāyante devatā munayas tathā ye cānye mānavā loke sarve jāyantyavāsasaḥ

1,34.14

इन्द्रियैरजितैर्नग्नो दुकूलेनापि संवृतः तैरेव संवृतैर्गुप्तो न वस्त्रं कारणं स्मृतम्

indriyairajitairnagno dukūlenāpi saṃvṛtaḥ taireva saṃvṛtairgupto na vastraṃ kāraṇaṃ smṛtam

1,34.15

क्षमा धृतिरहिंसा च वैराग्यं चैव सर्वशः तुल्यौ मानावमानौ च तदावरणमुत्तमम्

kṣamā dhṛtirahiṃsā ca vairāgyaṃ caiva sarvaśaḥ tulyau mānāvamānau ca tadāvaraṇamuttamam

1,34.16

भस्मस्नानेन दिग्धाङ्गो ध्यायते मनसा भवम् यद्यकार्यसहस्राणि कृत्वा यः स्नाति भस्मना

bhasmasnānena digdhāṅgo dhyāyate manasā bhavam yadyakāryasahasrāṇi kṛtvā yaḥ snāti bhasmanā

1,34.17

तत्सर्वं दहते भस्म यथाग्निस्तेजसा वनम् तस्माद् यत्नपरो भूत्वा त्रिकालमपि यः सदा

tatsarvaṃ dahate bhasma yathāgnistejasā vanam tasmād yatnaparo bhūtvā trikālamapi yaḥ sadā

1,34.18

भस्मना कुरुते स्नानं गाणपत्यं स गच्छति समाहृत्य क्रतून् सर्वान् गृहीत्वा व्रतमुत्तमम्

bhasmanā kurute snānaṃ gāṇapatyaṃ sa gacchati samāhṛtya kratūn sarvān gṛhītvā vratamuttamam

1,34.19

ध्यायन्ति ये महादेवं लीलासद्भावभाविताः उत्तरेणार्यपन्थानं ते ऽमृतत्वमवाप्नुयुः

dhyāyanti ye mahādevaṃ līlāsadbhāvabhāvitāḥ uttareṇāryapanthānaṃ te 'mṛtatvamavāpnuyuḥ

1,34.20

दक्षिणेन च पन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे अणिमा गरिमा चैव लघिमा प्राप्तिरेव च

dakṣiṇena ca panthānaṃ ye śmaśānāni bhejire aṇimā garimā caiva laghimā prāptireva ca

1,34.21

इच्छा कामावसायित्वं तथा प्राकाम्यमेव च ईक्षणेन च पन्थानं ये श्मशानानि भेजिरे अणिमा गरिमा चैव लघिमा प्राप्तिरेव च

icchā kāmāvasāyitvaṃ tathā prākāmyameva ca īkṣaṇena ca panthānaṃ ye śmaśānāni bhejire aṇimā garimā caiva laghimā prāptireva ca

1,34.22

इन्द्रादयस् तथा देवाः कामिकव्रतमास्थिताः ऐश्वर्यं परमं प्राप्य सर्वे प्रथिततेजसः

indrādayas tathā devāḥ kāmikavratamāsthitāḥ aiśvaryaṃ paramaṃ prāpya sarve prathitatejasaḥ

1,34.23

व्यपगतमदमोहमुक्तरागस् तमोरजोदोषविवर्जितस्वभावः परिभवमिदमुत्तमं विदित्वा पशुपतियोगपरो भवेत्सदैव

vyapagatamadamohamuktarāgas tamorajodoṣavivarjitasvabhāvaḥ paribhavamidamuttamaṃ viditvā paśupatiyogaparo bhavetsadaiva

1,34.24

इमं पाशुपतं ध्यायन् सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्च शुचिर्भूत्वा श्रद्दधानो जितेन्द्रियः

imaṃ pāśupataṃ dhyāyan sarvapāpapraṇāśanam yaḥ paṭhecca śucirbhūtvā śraddadhāno jitendriyaḥ

1,34.25

सर्वपापविशुद्धात्मा रुद्रलोकं स गच्छति ते सर्वे मुनयः श्रुत्वा वसिष्ठाद्या द्विजोत्तमाः

sarvapāpaviśuddhātmā rudralokaṃ sa gacchati te sarve munayaḥ śrutvā vasiṣṭhādyā dvijottamāḥ

1,34.26

भस्मपाण्डुरदिग्धाङ्गा बभूवुर्विगतस्पृहाः रुद्रलोकाय कल्पान्ते संस्थिताः शिवतेजसा

bhasmapāṇḍuradigdhāṅgā babhūvurvigataspṛhāḥ rudralokāya kalpānte saṃsthitāḥ śivatejasā

1,34.27

तस्मान्न निन्द्याः पूज्याश्च विकृता मलिना अपि रूपान्विताश् च विप्रेन्द्राः सदा योगीन्द्रशङ्कया

tasmānna nindyāḥ pūjyāśca vikṛtā malinā api rūpānvitāś ca viprendrāḥ sadā yogīndraśaṅkayā

1,34.28

बहुना किं प्रलापेन भवभक्ता द्विजोत्तमाः संपूज्याः सर्वयत्नेन शिववन्नात्र संशयः

bahunā kiṃ pralāpena bhavabhaktā dvijottamāḥ saṃpūjyāḥ sarvayatnena śivavannātra saṃśayaḥ

1,34.29

मलिनाश्चैव विप्रेन्द्रा भवभक्ता दृढव्रताः दधीचस्तु यथा देवदेवं जित्वा व्यवस्थितः

malināścaiva viprendrā bhavabhaktā dṛḍhavratāḥ dadhīcastu yathā devadevaṃ jitvā vyavasthitaḥ

1,34.30

नारायणं तथा लोके रुद्रभक्त्या न संशयः तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भस्मदिग्धतनूरुहाः

nārāyaṇaṃ tathā loke rudrabhaktyā na saṃśayaḥ tasmātsarvaprayatnena bhasmadigdhatanūruhāḥ

1,34.31

जटिनो मुण्डिनश्चैव नग्ना नानाप्रकारिणः संपूज्याः शिववन्नित्यं मनसा कर्मणा गिरा

jaṭino muṇḍinaścaiva nagnā nānāprakāriṇaḥ saṃpūjyāḥ śivavannityaṃ manasā karmaṇā girā

Chapter 1.35

1,35.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे योगिप्रशंसा नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः कथं जघान राजानं क्षुपं पादेन सुव्रत दधीचः समरे जित्वा देवदेवं जनार्दनम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge yogipraśaṃsā nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ kathaṃ jaghāna rājānaṃ kṣupaṃ pādena suvrata dadhīcaḥ samare jitvā devadevaṃ janārdanam

1,35.2

वज्रास्थित्वं कथं लेभे महादेवान्महातपाः वक्तुमर्हसि शैलादे जितो मृत्युस्त्वया यथा

vajrāsthitvaṃ kathaṃ lebhe mahādevānmahātapāḥ vaktumarhasi śailāde jito mṛtyustvayā yathā

1,35.3

ब्रह्मपुत्रो महातेजा राजा क्षुप इति स्मृतः अभून्मित्रो दधीचस्य मुनीन्द्रस्य जनेश्वरः

brahmaputro mahātejā rājā kṣupa iti smṛtaḥ abhūnmitro dadhīcasya munīndrasya janeśvaraḥ

1,35.4

चिरात्तयोः प्रसंगाद्वै वादः क्षुपदधीचयोः अभवत् क्षत्रियश्रेष्ठो विप्र एवेति विश्रुतः

cirāttayoḥ prasaṃgādvai vādaḥ kṣupadadhīcayoḥ abhavat kṣatriyaśreṣṭho vipra eveti viśrutaḥ

1,35.5

अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः तस्मादिन्द्रो ह्ययं वह्निर् यमश् च निरृतिस् तथा

aṣṭānāṃ lokapālānāṃ vapurdhārayate nṛpaḥ tasmādindro hyayaṃ vahnir yamaś ca nirṛtis tathā

1,35.6

वरुणश्चैव वायुश् च सोमो धनद एव च ईश्वरो ऽहं न संदेहो नावमन्तव्य एव च

varuṇaścaiva vāyuś ca somo dhanada eva ca īśvaro 'haṃ na saṃdeho nāvamantavya eva ca

1,35.7

महती देवता या सा महतश्चापि सुव्रत तस्मात्त्वया महाभाग च्यावनेय सदा ह्यहम्

mahatī devatā yā sā mahataścāpi suvrata tasmāttvayā mahābhāga cyāvaneya sadā hyaham

1,35.8

नावमन्तव्य एवेह पूजनीयश् च सर्वथा श्रुत्वा तथा मतं तस्य क्षुपस्य मुनिसत्तमः

nāvamantavya eveha pūjanīyaś ca sarvathā śrutvā tathā mataṃ tasya kṣupasya munisattamaḥ

1,35.9

दधीचश् च्यावनिश् चोग्रो गौरवादात्मनो द्विजः अताडयत्क्षुपं मूर्ध्नि दधीचो वाममुष्टिना चिछेद वज्रेण च तं दधीचं बलवान् क्षुपः

dadhīcaś cyāvaniś cogro gauravādātmano dvijaḥ atāḍayatkṣupaṃ mūrdhni dadhīco vāmamuṣṭinā cicheda vajreṇa ca taṃ dadhīcaṃ balavān kṣupaḥ

1,35.10

ब्रह्मलोके पुरासौ हि ब्रह्मणः क्षुतसंभवः लब्धं वज्रं च कार्यार्थं वज्रिणा चोदितः प्रभुः

brahmaloke purāsau hi brahmaṇaḥ kṣutasaṃbhavaḥ labdhaṃ vajraṃ ca kāryārthaṃ vajriṇā coditaḥ prabhuḥ

1,35.11

स्वेच्छयैव नरो भूत्वा नरपालो बभूव सः तस्माद्राजा स विप्रेन्द्रम् अजयद्वै महाबलः

svecchayaiva naro bhūtvā narapālo babhūva saḥ tasmādrājā sa viprendram ajayadvai mahābalaḥ

1,35.12

यथा वज्रधरः श्रीमान् बलवांस्तमसान्वितः पपात भूमौ निहतो वज्रेण द्विजपुङ्गवः

yathā vajradharaḥ śrīmān balavāṃstamasānvitaḥ papāta bhūmau nihato vajreṇa dvijapuṅgavaḥ

1,35.13

सस्मार च तदा तत्र दुःखाद्वै भार्गवं मुनिम् शुक्रो ऽपि संधयामास ताडितं कुलिशेन तम्

sasmāra ca tadā tatra duḥkhādvai bhārgavaṃ munim śukro 'pi saṃdhayāmāsa tāḍitaṃ kuliśena tam

1,35.14

योगादेत्य दधीचस्य देहं देहभृतांवरः संधाय पूर्ववद्देहं दधीचस्याह भार्गवः

yogādetya dadhīcasya dehaṃ dehabhṛtāṃvaraḥ saṃdhāya pūrvavaddehaṃ dadhīcasyāha bhārgavaḥ

1,35.15

भो दधीच महाभाग देवदेवमुमापतिम् सम्पूज्य पूज्यं ब्रह्माद्यैर् देवदेवं निरञ्जनम्

bho dadhīca mahābhāga devadevamumāpatim sampūjya pūjyaṃ brahmādyair devadevaṃ nirañjanam

1,35.16

अवध्यो भव विप्रर्षे प्रसादात्त्र्यम्बकस्य तु मृतसंजीवनं तस्माल् लब्धमेतन्मया द्विज

avadhyo bhava viprarṣe prasādāttryambakasya tu mṛtasaṃjīvanaṃ tasmāl labdhametanmayā dvija

1,35.17

नास्ति मृत्युभयं शंभोर् भक्तानामिह सर्वतः मृतसंजीवनं चापि शैवमद्य वदामि ते

nāsti mṛtyubhayaṃ śaṃbhor bhaktānāmiha sarvataḥ mṛtasaṃjīvanaṃ cāpi śaivamadya vadāmi te

1,35.18

त्रियंबकं यजामहे त्रैलोक्यपितरं प्रभुम् त्रिमण्डलस्य पितरं त्रिगुणस्य महेश्वरम्

triyaṃbakaṃ yajāmahe trailokyapitaraṃ prabhum trimaṇḍalasya pitaraṃ triguṇasya maheśvaram

1,35.19

त्रितत्त्वस्य त्रिवह्नेश् च त्रिधाभूतस्य सर्वतः त्रिवेदस्य महादेवं सुगन्धिं पुष्टिवर्धनम्

tritattvasya trivahneś ca tridhābhūtasya sarvataḥ trivedasya mahādevaṃ sugandhiṃ puṣṭivardhanam

1,35.20

सर्वभूतेषु सर्वत्र त्रिगुणे प्रकृतौ तथा इन्द्रियेषु तथान्येषु देवेषु च गणेषु च

sarvabhūteṣu sarvatra triguṇe prakṛtau tathā indriyeṣu tathānyeṣu deveṣu ca gaṇeṣu ca

1,35.21

पुष्पेषु गन्धवत्सूक्ष्मः सुगन्धिः परमेश्वरः पुष्टिश् च प्रकृतिर्यस्मात् पुरुषस्य द्विजोत्तम

puṣpeṣu gandhavatsūkṣmaḥ sugandhiḥ parameśvaraḥ puṣṭiś ca prakṛtiryasmāt puruṣasya dvijottama

1,35.22

महदादिविशेषान्तविकल्पस्यापि सुव्रत विष्णोः पितामहस्यापि मुनीनां च महामुने

mahadādiviśeṣāntavikalpasyāpi suvrata viṣṇoḥ pitāmahasyāpi munīnāṃ ca mahāmune

1,35.23

इन्द्रस्यापि च देवानां तस्माद्वै पुष्टिवर्धनः तं देवममृतं रुद्रं कर्मणा तपसा तथा

indrasyāpi ca devānāṃ tasmādvai puṣṭivardhanaḥ taṃ devamamṛtaṃ rudraṃ karmaṇā tapasā tathā

1,35.24

स्वाध्यायेन च योगेन ध्यानेन च यजामहे सत्येनानेन मुक्षीयान् मृत्युपाशाद् भवः स्वयम्

svādhyāyena ca yogena dhyānena ca yajāmahe satyenānena mukṣīyān mṛtyupāśād bhavaḥ svayam

1,35.25

बन्धमोक्षकरो यस्माद् उर्वारुकमिव प्रभुः मृतसंजीवनो मन्त्रो मया लब्धस्तु शङ्करात्

bandhamokṣakaro yasmād urvārukamiva prabhuḥ mṛtasaṃjīvano mantro mayā labdhastu śaṅkarāt

1,35.26

जप्त्वा हुत्वाभिमन्त्र्यैवं जलं पीत्वा दिवानिशम् लिङ्गस्य संनिधौ ध्यात्वा नास्ति मृत्युभयं द्विज

japtvā hutvābhimantryaivaṃ jalaṃ pītvā divāniśam liṅgasya saṃnidhau dhyātvā nāsti mṛtyubhayaṃ dvija

1,35.27

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तपसाराध्य शङ्करम् वज्रास्थित्वम् अवध्यत्वम् अदीनत्वं च लब्धवान्

tasya tadvacanaṃ śrutvā tapasārādhya śaṅkaram vajrāsthitvam avadhyatvam adīnatvaṃ ca labdhavān

1,35.28

एवमाराध्य देवेशं दधीचो मुनिसत्तमः प्राप्यावध्यत्वमन्यैश् च वज्रास्थित्वं प्रयत्नतः

evamārādhya deveśaṃ dadhīco munisattamaḥ prāpyāvadhyatvamanyaiś ca vajrāsthitvaṃ prayatnataḥ

1,35.29

अताडयच्च राजेन्द्रं पादमूलेन मूर्धनि क्षुपो दधीचं वज्रेण जघानोरसि च प्रभुः

atāḍayacca rājendraṃ pādamūlena mūrdhani kṣupo dadhīcaṃ vajreṇa jaghānorasi ca prabhuḥ

1,35.30

नाभून्नाशाय तद्वज्रं दधीचस्य महात्मनः प्रभावात्परमेशस्य वज्रबद्धशरीरिणः

nābhūnnāśāya tadvajraṃ dadhīcasya mahātmanaḥ prabhāvātparameśasya vajrabaddhaśarīriṇaḥ

1,35.31

दृष्ट्वाप्यवध्यत्वमदीनतां च क्षुपो दधीचस्य तदा प्रभावम् आराधयामास हरिं मुकुन्दम् इन्द्रानुजं प्रेक्ष्य तदांबुजाक्षम्

dṛṣṭvāpyavadhyatvamadīnatāṃ ca kṣupo dadhīcasya tadā prabhāvam ārādhayāmāsa hariṃ mukundam indrānujaṃ prekṣya tadāṃbujākṣam

Chapter 1.36

1,36.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे क्षुपाबिधनृपपराभववर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः पूजया तस्य संतुष्टो भगवान्पुरुषोत्तमः श्रीभूमिसहितः श्रीमाञ् शङ्खचक्रगदाधरः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge kṣupābidhanṛpaparābhavavarṇanaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ pūjayā tasya saṃtuṣṭo bhagavānpuruṣottamaḥ śrībhūmisahitaḥ śrīmāñ śaṅkhacakragadādharaḥ

1,36.2

किरीटी पद्महस्तश् च सर्वाभरणभूषितः पीतांबरश् च भगवान् देवैर्दैत्यैश् च संवृतः

kirīṭī padmahastaś ca sarvābharaṇabhūṣitaḥ pītāṃbaraś ca bhagavān devairdaityaiś ca saṃvṛtaḥ

1,36.3

प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम्

pradadau darśanaṃ tasmai divyaṃ vai garuḍadhvajaḥ divyena darśanenaiva dṛṣṭvā devaṃ janārdanam

1,36.4

तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम् त्वमादिस्त्वमनादिश् च प्रकृतिस्त्वं जनार्दनः

tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhiḥ praṇamya garuḍadhvajam tvamādistvamanādiś ca prakṛtistvaṃ janārdanaḥ

1,36.5

पुरुषस्त्वं जगन्नाथो विष्णुर्विश्वेश्वरो भवान् यो ऽयं ब्रह्मासि पुरुषो विश्वमूर्तिः पितामहः

puruṣastvaṃ jagannātho viṣṇurviśveśvaro bhavān yo 'yaṃ brahmāsi puruṣo viśvamūrtiḥ pitāmahaḥ

1,36.6

तत्त्वमाद्यं भवानेव परं ज्योतिर्जनार्दन परमात्मा परं धाम श्रीपते भूपते प्रभो

tattvamādyaṃ bhavāneva paraṃ jyotirjanārdana paramātmā paraṃ dhāma śrīpate bhūpate prabho

1,36.7

त्वत्क्रोधसंभवो रुद्रस् तमसा च समावृतः त्वत्प्रसादाज्जगद्धाता रजसा च पितामहः

tvatkrodhasaṃbhavo rudras tamasā ca samāvṛtaḥ tvatprasādājjagaddhātā rajasā ca pitāmahaḥ

1,36.8

त्वत्प्रसादात्स्वयं विष्णुः सत्त्वेन पुरुषोत्तमः कालमूर्ते हरे विष्णो नारायण जगन्मय

tvatprasādātsvayaṃ viṣṇuḥ sattvena puruṣottamaḥ kālamūrte hare viṣṇo nārāyaṇa jaganmaya

1,36.9

महांस् तथा च भूतादिस् तन्मात्राणीन्द्रियाणि च त्वयैवाधिष्ठितान्येव विश्वमूर्ते महेश्वर

mahāṃs tathā ca bhūtādis tanmātrāṇīndriyāṇi ca tvayaivādhiṣṭhitānyeva viśvamūrte maheśvara

1,36.10

महादेव जगन्नाथ पितामह जगद्गुरो प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर

mahādeva jagannātha pitāmaha jagadguro prasīda devadeveśa prasīda parameśvara

1,36.11

प्रसीद त्वं जगन्नाथ शरण्यं शरणं गतः वैकुण्ठ शौरे सर्वज्ञ वासुदेव महाभुज

prasīda tvaṃ jagannātha śaraṇyaṃ śaraṇaṃ gataḥ vaikuṇṭha śaure sarvajña vāsudeva mahābhuja

1,36.12

संकर्षण महाभाग प्रद्युम्न पुरुषोत्तम अनिरुद्ध महाविष्णो सदा विष्णो नमो ऽस्तु ते

saṃkarṣaṇa mahābhāga pradyumna puruṣottama aniruddha mahāviṣṇo sadā viṣṇo namo 'stu te

1,36.13

विष्णो तवासनं दिव्यम् अव्यक्तं मध्यतो विभुः सहस्रफणसंयुक्तस् तमोमूर्तिर्धराधरः

viṣṇo tavāsanaṃ divyam avyaktaṃ madhyato vibhuḥ sahasraphaṇasaṃyuktas tamomūrtirdharādharaḥ

1,36.14

अधश् च धर्मो देवेश ज्ञानं वैराग्यमेव च ऐश्वर्यमासनस्यास्य पादरूपेण सुव्रत

adhaś ca dharmo deveśa jñānaṃ vairāgyameva ca aiśvaryamāsanasyāsya pādarūpeṇa suvrata

1,36.15

सप्तपातालपादस्त्वं धराजघनमेव च वासांसि सागराः सप्त दिशश्चैव महाभुजाः

saptapātālapādastvaṃ dharājaghanameva ca vāsāṃsi sāgarāḥ sapta diśaścaiva mahābhujāḥ

1,36.16

द्यौर्मूर्धा ते विभो नाभिः खं वायुर्नासिकां गतः नेत्रे सोमश् च सूर्यश् च केशा वै पुष्करादयः

dyaurmūrdhā te vibho nābhiḥ khaṃ vāyurnāsikāṃ gataḥ netre somaś ca sūryaś ca keśā vai puṣkarādayaḥ

1,36.17

नक्षत्रतारका द्यौश् च ग्रैवेयकविभूषणम् कथं स्तोष्यामि देवेशं पूज्यश् च पुरुषोत्तमः

nakṣatratārakā dyauś ca graiveyakavibhūṣaṇam kathaṃ stoṣyāmi deveśaṃ pūjyaś ca puruṣottamaḥ

1,36.18

श्रद्धया च कृतं दिव्यं यच् छ्रुतं यच्च कीर्तितम् यदिष्टं तत्क्षमस्वेश नारायण नमो ऽस्तु ते

śraddhayā ca kṛtaṃ divyaṃ yac chrutaṃ yacca kīrtitam yadiṣṭaṃ tatkṣamasveśa nārāyaṇa namo 'stu te

1,36.19

इदं तु वैष्णवं स्तोत्रं सर्वपापप्रणाशनम् यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षुपेण परिकीर्तितम्

idaṃ tu vaiṣṇavaṃ stotraṃ sarvapāpapraṇāśanam yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi kṣupeṇa parikīrtitam

1,36.20

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या विष्णुलोकं स गच्छति

śrāvayedvā dvijān bhaktyā viṣṇulokaṃ sa gacchati

1,36.21

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुत्वा स्तुतं देवमजेयमीशम् विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

sampūjya caivaṃ tridaśeśvarādyaiḥ stutvā stutaṃ devamajeyamīśam vijñāpayāmāsa nirīkṣya bhaktyā janārdanāya praṇipatya mūrdhnā

1,36.22

भगवन्ब्राह्मणः कश्चिद् दधीच इति विश्रुतः धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

bhagavanbrāhmaṇaḥ kaścid dadhīca iti viśrutaḥ dharmavettā vinītātmā sakhā mama purābhavat

1,36.23

अवध्यः सर्वदा सर्वैः शङ्करार्चनतत्परः सावज्ञं वामपादेन स मां मूर्ध्नि सदस्यथ

avadhyaḥ sarvadā sarvaiḥ śaṅkarārcanatatparaḥ sāvajñaṃ vāmapādena sa māṃ mūrdhni sadasyatha

1,36.24

ताडयामास देवेश विष्णो विश्वजगत्पते उवाच च मदाविष्टो न बिभेमीति सर्वतः

tāḍayāmāsa deveśa viṣṇo viśvajagatpate uvāca ca madāviṣṭo na bibhemīti sarvataḥ

1,36.25

जेतुमिच्छामि तं विप्रं दधीचं जगदीश्वर यथा हितं तथा कर्तुं त्वमर्हसि जनार्दन

jetumicchāmi taṃ vipraṃ dadhīcaṃ jagadīśvara yathā hitaṃ tathā kartuṃ tvamarhasi janārdana

1,36.26

ज्ञात्वा सो ऽपि दधीचस्य ह्य् अवध्यत्वं महात्मनः सस्मार च महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

jñātvā so 'pi dadhīcasya hy avadhyatvaṃ mahātmanaḥ sasmāra ca maheśasya prabhāvamatulaṃ hariḥ

1,36.27

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह ब्रह्मणः क्षुतसंभवम् विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमेत्य महेश्वरम्

evaṃ smṛtvā hariḥ prāha brahmaṇaḥ kṣutasaṃbhavam viprāṇāṃ nāsti rājendra bhayametya maheśvaram

1,36.28

विशेषाद्रुद्रभक्तानाम् अभयं सर्वदा नृप नीचानामपि सर्वत्र दधीचस्यास्य किं पुनः

viśeṣādrudrabhaktānām abhayaṃ sarvadā nṛpa nīcānāmapi sarvatra dadhīcasyāsya kiṃ punaḥ

1,36.29

तस्मात्तव महाभाग विजयो नास्ति भूपते दुःखं करोमि विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

tasmāttava mahābhāga vijayo nāsti bhūpate duḥkhaṃ karomi viprasya śāpārthaṃ sasurasya me

1,36.30

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरैः समम् विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

bhavitā tasya śāpena dakṣayajñe suraiḥ samam vināśo mama rājendra punarutthānameva ca

1,36.31

तस्मात्समेत्य विप्रेन्द्रं सर्वयत्नेन भूपते करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

tasmātsametya viprendraṃ sarvayatnena bhūpate karomi yatnaṃ rājendra dadhīcavijayāya te

1,36.32

श्रुत्वा वाक्यं क्षुपः प्राह तथास्त्विति जनार्दनम् भगवानपि विप्रस्य दधीचस्याश्रमं ययौ

śrutvā vākyaṃ kṣupaḥ prāha tathāstviti janārdanam bhagavānapi viprasya dadhīcasyāśramaṃ yayau

1,36.33

आस्थाय रूपं विप्रस्य भगवान् भक्तवत्सलः दधीचमाह ब्रह्मर्षिम् अभिवन्द्य जगद्गुरुः

āsthāya rūpaṃ viprasya bhagavān bhaktavatsalaḥ dadhīcamāha brahmarṣim abhivandya jagadguruḥ

1,36.34

भोभो दधीच ब्रह्मर्षे भवार्चनरताव्यय वरमेकं वृणे त्वत्तस् तं भवान्दातुमर्हति

bhobho dadhīca brahmarṣe bhavārcanaratāvyaya varamekaṃ vṛṇe tvattas taṃ bhavāndātumarhati

1,36.35

याचितो देवदेवेन दधीचः प्राह विष्णुना ज्ञातं तवेप्सितं सर्वं न बिभेमि तवाप्यहम्

yācito devadevena dadhīcaḥ prāha viṣṇunā jñātaṃ tavepsitaṃ sarvaṃ na bibhemi tavāpyaham

1,36.36

भवान् विप्रस्य रूपेण आगतो ऽसि जनार्दन भूतं भविष्यं देवेश वर्तमानं जनार्दन

bhavān viprasya rūpeṇa āgato 'si janārdana bhūtaṃ bhaviṣyaṃ deveśa vartamānaṃ janārdana

1,36.37

ज्ञातं प्रसादाद्रुद्रस्य द्विजत्वं त्यज सुव्रत आराधितो ऽसि देवेश क्षुपेण मधुसूदन

jñātaṃ prasādādrudrasya dvijatvaṃ tyaja suvrata ārādhito 'si deveśa kṣupeṇa madhusūdana

1,36.38

जाने तवैनां भगवन् भक्तवत्सलतां हरे स्थाने तवैषा भगवन् भक्तवात्सल्यता हरे

jāne tavaināṃ bhagavan bhaktavatsalatāṃ hare sthāne tavaiṣā bhagavan bhaktavātsalyatā hare

1,36.39

अस्ति चेद्भगवन् भीतिर् भवार्चनरतस्य मे वक्तुमर्हसि यत्नेन वरदांबुजलोचन

asti cedbhagavan bhītir bhavārcanaratasya me vaktumarhasi yatnena varadāṃbujalocana

1,36.40

वदामि न मृषा तस्मान् न बिभेमि जनार्दन न बिभेमि जगत्यस्मिन् देवदैत्यद्विजादपि

vadāmi na mṛṣā tasmān na bibhemi janārdana na bibhemi jagatyasmin devadaityadvijādapi

1,36.41

श्रुत्वा वाक्यं दधीचस्य तदास्थाय जनार्दनः स्वरूपं सस्मितं प्राह संत्यज्य द्विजतां क्षणात्

śrutvā vākyaṃ dadhīcasya tadāsthāya janārdanaḥ svarūpaṃ sasmitaṃ prāha saṃtyajya dvijatāṃ kṣaṇāt

1,36.42

भयं दधीच सर्वत्र नास्त्येव तव सुव्रत भवार्चनरतो यस्माद् भवान् सर्वज्ञ एव च

bhayaṃ dadhīca sarvatra nāstyeva tava suvrata bhavārcanarato yasmād bhavān sarvajña eva ca

1,36.43

बिभेमीति सकृद्वक्तुं त्वमर्हसि नमस्तव नियोगान्मम विप्रेन्द्र क्षुपं प्रति सदस्यथ

bibhemīti sakṛdvaktuṃ tvamarhasi namastava niyogānmama viprendra kṣupaṃ prati sadasyatha

1,36.44

एवं श्रुत्वापि तद्वाक्यं सान्त्वं विष्णोर्महामुनिः न बिभेमीति तं प्राह दधीचो देवसत्तमम्

evaṃ śrutvāpi tadvākyaṃ sāntvaṃ viṣṇormahāmuniḥ na bibhemīti taṃ prāha dadhīco devasattamam

1,36.45

प्रभावाद्देवदेवस्य शंभोः साक्षात्पिनाकिनः शर्वस्य शङ्करस्यास्य सर्वज्ञस्य महामुनिः

prabhāvāddevadevasya śaṃbhoḥ sākṣātpinākinaḥ śarvasya śaṅkarasyāsya sarvajñasya mahāmuniḥ

1,36.46

ततस्तस्य मुनेः श्रुत्वा वचनं कुपितो हरिः चक्रमुद्यम्य भगवान् दिधक्षुर्मुनिसत्तमम्

tatastasya muneḥ śrutvā vacanaṃ kupito hariḥ cakramudyamya bhagavān didhakṣurmunisattamam

1,36.47

अभवत्कुण्ठिताग्रं हि विष्णोश्चक्रं सुदर्शनम् प्रभावाद्धि दधीचस्य क्षुपस्यैव हि संनिधौ

abhavatkuṇṭhitāgraṃ hi viṣṇoścakraṃ sudarśanam prabhāvāddhi dadhīcasya kṣupasyaiva hi saṃnidhau

1,36.48

दृष्ट्वा तत्कुण्ठिताग्रं हि चक्रं चक्रिणमाह सः दधीचः सस्मितं साक्षात् सदसद्व्यक्तिकारणम्

dṛṣṭvā tatkuṇṭhitāgraṃ hi cakraṃ cakriṇamāha saḥ dadhīcaḥ sasmitaṃ sākṣāt sadasadvyaktikāraṇam

1,36.49

भगवन् भवता लब्धं पुरातीव सुदारुणम् सुदर्शनमिति ख्यातं चक्रं विष्णो प्रयत्नतः

bhagavan bhavatā labdhaṃ purātīva sudāruṇam sudarśanamiti khyātaṃ cakraṃ viṣṇo prayatnataḥ

1,36.50

भवस्यैतच्छुभं चक्रं न जिघांसति मामिह ब्रह्मास्त्राद्यैस्तथान्यैर्हि प्रयत्नं कर्तुमर्हसि

bhavasyaitacchubhaṃ cakraṃ na jighāṃsati māmiha brahmāstrādyaistathānyairhi prayatnaṃ kartumarhasi

1,36.51

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दृष्ट्वा निर्वीर्यमायुधम् ससर्ज च पुनस्तस्मै सर्वास्त्राणि समन्ततः

tasya tadvacanaṃ śrutvā dṛṣṭvā nirvīryamāyudham sasarja ca punastasmai sarvāstrāṇi samantataḥ

1,36.52

चक्रुर्देवास्ततस्तस्य विष्णोः साहाय्यमव्ययाः द्विजेनैकेन योद्धुं हि प्रवृत्तस्य महाबलाः

cakrurdevāstatastasya viṣṇoḥ sāhāyyamavyayāḥ dvijenaikena yoddhuṃ hi pravṛttasya mahābalāḥ

1,36.53

कुशमुष्टिं तदादाय दधीचः संस्मरन्भवम् ससर्ज सर्वदेवेभ्यो वज्रास्थिः सर्वतो वशी

kuśamuṣṭiṃ tadādāya dadhīcaḥ saṃsmaranbhavam sasarja sarvadevebhyo vajrāsthiḥ sarvato vaśī

1,36.54

दिव्यं त्रिशूलम् अभवत् कालाग्निसदृशप्रभम् दग्धुं देवान्मतिं चक्रे युगान्ताग्निरिवापरः

divyaṃ triśūlam abhavat kālāgnisadṛśaprabham dagdhuṃ devānmatiṃ cakre yugāntāgnirivāparaḥ

1,36.55

इन्द्रनारायणाद्यैश् च देवैस्त्यक्तानि यानि तु आयुधानि समस्तानि प्रणेमुस् त्रिशिखं मुने

indranārāyaṇādyaiś ca devaistyaktāni yāni tu āyudhāni samastāni praṇemus triśikhaṃ mune

1,36.56

देवाश् च दुद्रुवुः सर्वे ध्वस्तवीर्या द्विजोत्तम ससर्ज भगवान् विष्णुः स्वदेहात्पुरुषोत्तमः

devāś ca dudruvuḥ sarve dhvastavīryā dvijottama sasarja bhagavān viṣṇuḥ svadehātpuruṣottamaḥ

1,36.57

आत्मनः सदृशान् दिव्यांल् लक्षलक्षायुतान् गणान् तानि सर्वाणि सहसा ददाह मुनिसत्तमः

ātmanaḥ sadṛśān divyāṃl lakṣalakṣāyutān gaṇān tāni sarvāṇi sahasā dadāha munisattamaḥ

1,36.58

ततो विस्मयनार्थाय विश्वमूर्तिरभूद्धरिः तस्य देहे हरेः साक्षाद् अपश्यद्द्विजसत्तमः

tato vismayanārthāya viśvamūrtirabhūddhariḥ tasya dehe hareḥ sākṣād apaśyaddvijasattamaḥ

1,36.59

दधीचो भगवान्विप्रः देवतानां गणान् पृथक् रुद्राणां कोटयश्चैव गणानां कोटयस्तदा

dadhīco bhagavānvipraḥ devatānāṃ gaṇān pṛthak rudrāṇāṃ koṭayaścaiva gaṇānāṃ koṭayastadā

1,36.60

अण्डानां कोटयश्चैव विश्वमूर्तेस्तनौ तदा दृष्ट्वैतदखिलं तत्र च्यावनिर् विस्मितं तदा

aṇḍānāṃ koṭayaścaiva viśvamūrtestanau tadā dṛṣṭvaitadakhilaṃ tatra cyāvanir vismitaṃ tadā

1,36.61

विष्णुमाह जगन्नाथं जगन्मयमजं विभुम् अंभसाभ्युक्ष्य तं विष्णुं विश्वरूपं महामुनिः

viṣṇumāha jagannāthaṃ jaganmayamajaṃ vibhum aṃbhasābhyukṣya taṃ viṣṇuṃ viśvarūpaṃ mahāmuniḥ

1,36.62

मायां त्यज महाबाहो प्रतिभासा विचारतः विज्ञानानां सहस्राणि दुर्विज्ञेयानि माधव

māyāṃ tyaja mahābāho pratibhāsā vicārataḥ vijñānānāṃ sahasrāṇi durvijñeyāni mādhava

1,36.63

मयि पश्य जगत् सर्वं त्वया सार्धम् अनिन्दित ब्रह्माणं च तथा रुद्रं दिव्यां दृष्टिं ददामि ते

mayi paśya jagat sarvaṃ tvayā sārdham anindita brahmāṇaṃ ca tathā rudraṃ divyāṃ dṛṣṭiṃ dadāmi te

1,36.64

इत्युक्त्वा दर्शयामास स्वतनौ निखिलं मुनिः तं प्राह च हरिं देवं सर्वदेवभवोद्भवम्

ityuktvā darśayāmāsa svatanau nikhilaṃ muniḥ taṃ prāha ca hariṃ devaṃ sarvadevabhavodbhavam

1,36.65

मायया ह्यनया किं वा मन्त्रशक्त्याथ वा प्रभो वस्तुशक्त्याथ वा विष्णो ध्यानशक्त्याथ वा पुनः

māyayā hyanayā kiṃ vā mantraśaktyātha vā prabho vastuśaktyātha vā viṣṇo dhyānaśaktyātha vā punaḥ

1,36.66

त्यक्त्वा मायामिमां तस्माद् योद्धुमर्हसि यत्नतः एवं तस्य वचः श्रुत्वा दृष्ट्वा माहात्म्यमद्भुतम्

tyaktvā māyāmimāṃ tasmād yoddhumarhasi yatnataḥ evaṃ tasya vacaḥ śrutvā dṛṣṭvā māhātmyamadbhutam

1,36.67

देवाश् च दुद्रुवुर्भूयो देवं नारायणं च तम् वारयामास निश्चेष्टं पद्मयोनिर्जगद्गुरुः

devāś ca dudruvurbhūyo devaṃ nārāyaṇaṃ ca tam vārayāmāsa niśceṣṭaṃ padmayonirjagadguruḥ

1,36.68

निशम्य वचनं तस्य ब्रह्मणस्तेन निर्जितः जगाम भगवान् विष्णुः प्रणिपत्य महामुनिम्

niśamya vacanaṃ tasya brahmaṇastena nirjitaḥ jagāma bhagavān viṣṇuḥ praṇipatya mahāmunim

1,36.69

क्षुपो दुःखातुरो भूत्वा सम्पूज्य च मुनीश्वरम् दधीचमभिवन्द्याशु प्रार्थयामास विक्लवः

kṣupo duḥkhāturo bhūtvā sampūjya ca munīśvaram dadhīcamabhivandyāśu prārthayāmāsa viklavaḥ

1,36.70

दधीच क्षम्यतां देव मयाज्ञानात्कृतं सखे विष्णुना हि सुरैर्वापि रुद्रभक्तस्य किं तव

dadhīca kṣamyatāṃ deva mayājñānātkṛtaṃ sakhe viṣṇunā hi surairvāpi rudrabhaktasya kiṃ tava

1,36.71

प्रसीद परमेशान दुर्लभा दुर्जनैर्द्विज भक्तिर्भक्तिमतां श्रेष्ठ मद्विधैः क्षत्रियाधमैः

prasīda parameśāna durlabhā durjanairdvija bhaktirbhaktimatāṃ śreṣṭha madvidhaiḥ kṣatriyādhamaiḥ

1,36.72

श्रुत्वानुगृह्य तं विप्रो दधीचस्तपतां वरः राजानं मुनिशार्दूलः शशाप च सुरोत्तमान्

śrutvānugṛhya taṃ vipro dadhīcastapatāṃ varaḥ rājānaṃ muniśārdūlaḥ śaśāpa ca surottamān

1,36.73

रुद्रकोपाग्निना देवाः सदेवेन्द्रा मुनीश्वरैः ध्वस्ता भवन्तु देवेन विष्णुना च समन्विताः

rudrakopāgninā devāḥ sadevendrā munīśvaraiḥ dhvastā bhavantu devena viṣṇunā ca samanvitāḥ

1,36.74

प्रजापतेर् मखे पुण्ये दक्षस्य सुमहात्मनः एवं शप्त्वा क्षुपं प्रेक्ष्य पुनराह द्विजोत्तमः

prajāpater makhe puṇye dakṣasya sumahātmanaḥ evaṃ śaptvā kṣupaṃ prekṣya punarāha dvijottamaḥ

1,36.75

देवैश् च पूज्या राजेन्द्र नृपैश् च विविधैर्गणैः ब्राह्मणा एव राजेन्द्र बलिनः प्रभविष्णवः

devaiś ca pūjyā rājendra nṛpaiś ca vividhairgaṇaiḥ brāhmaṇā eva rājendra balinaḥ prabhaviṣṇavaḥ

1,36.76

इत्युक्त्वा स्वोटजं विप्रः प्रविवेश महाद्युतिः दधीचमभिवन्द्यैव जगाम स्वं नृपः क्षयम्

ityuktvā svoṭajaṃ vipraḥ praviveśa mahādyutiḥ dadhīcamabhivandyaiva jagāma svaṃ nṛpaḥ kṣayam

1,36.77

तदेव तीर्थमभवत् स्थानेश्वरमिति स्मृतम् स्थानेश्वरम् अनुप्राप्य शिवसायुज्यम् आप्नुयात्

tadeva tīrthamabhavat sthāneśvaramiti smṛtam sthāneśvaram anuprāpya śivasāyujyam āpnuyāt

1,36.78

कथितस्तव संक्षेपाद् विवादः क्षुब्दधीचयोः प्रभावश् च दधीचस्य भवस्य च महामुने

kathitastava saṃkṣepād vivādaḥ kṣubdadhīcayoḥ prabhāvaś ca dadhīcasya bhavasya ca mahāmune

1,36.79

य इदं कीर्तयेद्दिव्यं विवादं क्षुब्दधीचयोः जित्वापमृत्युं देहान्ते ब्रह्मलोकं प्रयाति सः

ya idaṃ kīrtayeddivyaṃ vivādaṃ kṣubdadhīcayoḥ jitvāpamṛtyuṃ dehānte brahmalokaṃ prayāti saḥ

1,36.80

य इदं कीर्त्य संग्रामं प्रविशेत्तस्य सर्वदा नास्ति मृत्युभयं चैव विजयी च भविष्यति

ya idaṃ kīrtya saṃgrāmaṃ praviśettasya sarvadā nāsti mṛtyubhayaṃ caiva vijayī ca bhaviṣyati

Chapter 1.37

1,37.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे क्षुपदधीचिसंवादो नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः भवान्कथमनुप्राप्तो महादेवमुमापतिम् श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं वक्तुमर्हसि मे प्रभो

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge kṣupadadhīcisaṃvādo nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ bhavānkathamanuprāpto mahādevamumāpatim śrotumicchāmi tatsarvaṃ vaktumarhasi me prabho

1,37.2

प्रजाकामः शिलादो ऽभूत् पिता मम महामुने सो ऽप्यन्धः सुचिरं कलं तपस्तेपे सुदुश्चरम्

prajākāmaḥ śilādo 'bhūt pitā mama mahāmune so 'pyandhaḥ suciraṃ kalaṃ tapastepe suduścaram

1,37.3

तपतस्तस्य तपसा संतुष्टो वज्रधृक् प्रभुः शिलादमाह तुष्टो ऽस्मि वरयस्व वरानिति

tapatastasya tapasā saṃtuṣṭo vajradhṛk prabhuḥ śilādamāha tuṣṭo 'smi varayasva varāniti

1,37.4

ततः प्रणम्य देवेशं सहस्राक्षं सहामरैः प्रोवाच मुनिशार्दूल कृताञ्जलिपुटो हरिम्

tataḥ praṇamya deveśaṃ sahasrākṣaṃ sahāmaraiḥ provāca muniśārdūla kṛtāñjalipuṭo harim

1,37.5

भगवन्देवतारिघ्न सहस्राक्ष वरप्रद अयोनिजं मृत्युहीनं पुत्रमिच्छामि सुव्रत

bhagavandevatārighna sahasrākṣa varaprada ayonijaṃ mṛtyuhīnaṃ putramicchāmi suvrata

1,37.6

पुत्रं दास्यामि विप्रर्षे योनिजं मृत्युसंयुतम् अन्यथा ते न दास्यामि मृत्युहीना न सन्ति वै

putraṃ dāsyāmi viprarṣe yonijaṃ mṛtyusaṃyutam anyathā te na dāsyāmi mṛtyuhīnā na santi vai

1,37.7

न दास्यति सुतं ते ऽत्र मृत्युहीनमयोनिजम् पितामहो ऽपि भगवान् किमुतान्ये महामुने

na dāsyati sutaṃ te 'tra mṛtyuhīnamayonijam pitāmaho 'pi bhagavān kimutānye mahāmune

1,37.8

सो ऽपि देवः स्वयं ब्रह्मा मृत्युहीनो न चेश्वरः योनिजश् च महातेजाश् चाण्डजः पद्मसंभवः

so 'pi devaḥ svayaṃ brahmā mṛtyuhīno na ceśvaraḥ yonijaś ca mahātejāś cāṇḍajaḥ padmasaṃbhavaḥ

1,37.9

महेश्वराङ्गजश्चैव भवान्यास्तनयः प्रभुः तस्याप्यायुः समाख्यातं परार्धद्वयसंमितम्

maheśvarāṅgajaścaiva bhavānyāstanayaḥ prabhuḥ tasyāpyāyuḥ samākhyātaṃ parārdhadvayasaṃmitam

1,37.10

कोटिकोटिसहस्राणि अहर्भूतानि यानि वै समतीतानि कल्पानां तावच्छेषापरत्रये

koṭikoṭisahasrāṇi aharbhūtāni yāni vai samatītāni kalpānāṃ tāvaccheṣāparatraye

1,37.11

तस्मादयोनिजे पुत्रे मृत्युहीने प्रयत्नतः परित्यजाशां विप्रेन्द्र गृहाणात्मसमं सुतम्

tasmādayonije putre mṛtyuhīne prayatnataḥ parityajāśāṃ viprendra gṛhāṇātmasamaṃ sutam

1,37.12

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा पिता मे लोकविश्रुतः शिलाद इति पुण्यात्मा पुनः प्राह शचीपतिम्

tasya tadvacanaṃ śrutvā pitā me lokaviśrutaḥ śilāda iti puṇyātmā punaḥ prāha śacīpatim

1,37.13

भगवन्नण्डयोनित्वं पद्मयोनित्वमेव च महेश्वराङ्गयोनित्वं श्रुतं वै ब्रह्मणो मया

bhagavannaṇḍayonitvaṃ padmayonitvameva ca maheśvarāṅgayonitvaṃ śrutaṃ vai brahmaṇo mayā

1,37.14

पुरा महेन्द्रदायादाद् गदतश्चास्य पूर्वजात् नारदाद्वै महाबाहो कथमत्राशु नो वद

purā mahendradāyādād gadataścāsya pūrvajāt nāradādvai mahābāho kathamatrāśu no vada

1,37.15

दाक्षायणी सा दक्षो ऽपि देवः पद्मोद्भवात्मजः पौत्रीकनकगर्भस्य कथं तस्याः सुतो विभुः

dākṣāyaṇī sā dakṣo 'pi devaḥ padmodbhavātmajaḥ pautrīkanakagarbhasya kathaṃ tasyāḥ suto vibhuḥ

1,37.16

स्थाने संशयितुं विप्र तव वक्ष्यामि कारणम् कल्पे तत्पुरुषे वृत्तं ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

sthāne saṃśayituṃ vipra tava vakṣyāmi kāraṇam kalpe tatpuruṣe vṛttaṃ brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

1,37.17

ससर्ज सकलं ध्यात्वा ब्रह्माणं परमेश्वरः जनार्दनो जगन्नाथः कल्पे वै मेघवाहने

sasarja sakalaṃ dhyātvā brahmāṇaṃ parameśvaraḥ janārdano jagannāthaḥ kalpe vai meghavāhane

1,37.18

दिव्यं वर्षसहस्रं तु मेघो भूत्वावहद्धरम् नारायणो महादेवं बहुमानेन सादरम्

divyaṃ varṣasahasraṃ tu megho bhūtvāvahaddharam nārāyaṇo mahādevaṃ bahumānena sādaram

1,37.19

दृष्ट्वा भावं महादेवो हरेः स्वात्मनि शङ्करः प्रददौ तस्य सकलं स्रष्टुं वै ब्रह्मणा सह

dṛṣṭvā bhāvaṃ mahādevo hareḥ svātmani śaṅkaraḥ pradadau tasya sakalaṃ sraṣṭuṃ vai brahmaṇā saha

1,37.20

तदा तं कल्पमाहुर्वै मेघवाहनसंज्ञया हिरण्यगर्भस्तं दृष्ट्वा तस्य देहोद्भवस्तदा

tadā taṃ kalpamāhurvai meghavāhanasaṃjñayā hiraṇyagarbhastaṃ dṛṣṭvā tasya dehodbhavastadā

1,37.21

जनार्दनसुतः प्राह तपसा प्राप्य शङ्करम् तव वामाङ्गजो विष्णुर् दक्षिणाङ्गभवो ह्यहम्

janārdanasutaḥ prāha tapasā prāpya śaṅkaram tava vāmāṅgajo viṣṇur dakṣiṇāṅgabhavo hyaham

1,37.22

मया सह जगत्सर्वं तथाप्यसृजदच्युतः जगन्मयो ऽवहद्यस्मान् मेघो भूत्वा दिवानिशम्

mayā saha jagatsarvaṃ tathāpyasṛjadacyutaḥ jaganmayo 'vahadyasmān megho bhūtvā divāniśam

1,37.23

भवन्तमवहद्विष्णुर् देवदेवं जगद्गुरुम् नारायणादपि विभो भक्तो ऽहं तव शङ्कर

bhavantamavahadviṣṇur devadevaṃ jagadgurum nārāyaṇādapi vibho bhakto 'haṃ tava śaṅkara

1,37.24

प्रसीद देहि मे सर्वं सर्वात्मत्वं तव प्रभो तदाथ लब्ध्वा भगवान् भवात्सर्वात्मतां क्षणात्

prasīda dehi me sarvaṃ sarvātmatvaṃ tava prabho tadātha labdhvā bhagavān bhavātsarvātmatāṃ kṣaṇāt

1,37.25

त्वरमाणो ऽथ संगम्य ददर्श पुरुषोत्तमम् एकार्णवालये शुभ्रे त्व् अन्धकारे सुदारुणे

tvaramāṇo 'tha saṃgamya dadarśa puruṣottamam ekārṇavālaye śubhre tv andhakāre sudāruṇe

1,37.26

हेमरत्नचिते दिव्ये मनसा च विनिर्मिते दुष्प्राप्ये दुर्जनैः पुण्यैः सनकाद्यैरगोचरे

hemaratnacite divye manasā ca vinirmite duṣprāpye durjanaiḥ puṇyaiḥ sanakādyairagocare

1,37.27

जगदावासहृदयं ददर्श पुरुषं त्वजः अनन्तभोगशय्यायां शायिनं पङ्कजेक्षणम्

jagadāvāsahṛdayaṃ dadarśa puruṣaṃ tvajaḥ anantabhogaśayyāyāṃ śāyinaṃ paṅkajekṣaṇam

1,37.28

शङ्खचक्रगदापद्मं धारयन्तं चतुर्भुजम् सर्वाभरणसंयुक्तं शशिमण्डलसन्निभम्

śaṅkhacakragadāpadmaṃ dhārayantaṃ caturbhujam sarvābharaṇasaṃyuktaṃ śaśimaṇḍalasannibham

1,37.29

श्रीवत्सलक्षणं देवं प्रसन्नास्यं जनार्दनम् रमामृदुकराम्भोजस्पर्शरक्तपदाम्बुजम्

śrīvatsalakṣaṇaṃ devaṃ prasannāsyaṃ janārdanam ramāmṛdukarāmbhojasparśaraktapadāmbujam

1,37.30

परमात्मानमीशानं तमसा कालरूपिणम् रजसा सर्वलोकानां सर्गलीलाप्रवर्तकम्

paramātmānamīśānaṃ tamasā kālarūpiṇam rajasā sarvalokānāṃ sargalīlāpravartakam

1,37.31

सत्त्वेन सर्वभूतानां स्थापकं परमेश्वरम् सर्वात्मानं महात्मानं परमात्मानमीश्वरम्

sattvena sarvabhūtānāṃ sthāpakaṃ parameśvaram sarvātmānaṃ mahātmānaṃ paramātmānamīśvaram

1,37.32

क्षीरार्णवे ऽमृतमये शायिनं योगनिद्रया तं दृष्ट्वा प्राह वै ब्रह्मा भगवन्तं जनार्दनम्

kṣīrārṇave 'mṛtamaye śāyinaṃ yoganidrayā taṃ dṛṣṭvā prāha vai brahmā bhagavantaṃ janārdanam

1,37.33

ग्रसामि त्वां प्रसादेन यथापूर्वं भवानहम् स्मयमानस्तु भगवान् प्रतिबुध्य पितामहम्

grasāmi tvāṃ prasādena yathāpūrvaṃ bhavānaham smayamānastu bhagavān pratibudhya pitāmaham

1,37.34

उदैक्षत महाबाहुः स्मितमीषच्चकार सः विवेश चाण्डजं तं तु ग्रस्तस्तेन महात्मना

udaikṣata mahābāhuḥ smitamīṣaccakāra saḥ viveśa cāṇḍajaṃ taṃ tu grastastena mahātmanā

1,37.35

ततस्तं चासृजद्ब्रह्मा भ्रुवोर्मध्येन चाच्युतम् सृष्टस्तेन हरिः प्रेक्ष्य स्थितस्तस्याथ संनिधौ

tatastaṃ cāsṛjadbrahmā bhruvormadhyena cācyutam sṛṣṭastena hariḥ prekṣya sthitastasyātha saṃnidhau

1,37.36

एतस्मिन्नन्तरे रुद्रः सर्वदेवभवोद्भवः विकृतं रूपमास्थाय पुरा दत्तवरस्तयोः

etasminnantare rudraḥ sarvadevabhavodbhavaḥ vikṛtaṃ rūpamāsthāya purā dattavarastayoḥ

1,37.37

आगच्छद्यत्र वै विष्णुर् विश्वात्मा परमेश्वरः प्रसादमतुलं कर्तुं ब्रह्मणश् च हरेः प्रभुः

āgacchadyatra vai viṣṇur viśvātmā parameśvaraḥ prasādamatulaṃ kartuṃ brahmaṇaś ca hareḥ prabhuḥ

1,37.38

ततः समेत्य तौ देवौ सर्वदेवभवोद्भवम् अपश्यतां भवं देवं कालाग्निसदृशं प्रभुम्

tataḥ sametya tau devau sarvadevabhavodbhavam apaśyatāṃ bhavaṃ devaṃ kālāgnisadṛśaṃ prabhum

1,37.39

तौ तं तुष्टुवतुश्चैव शर्वमुग्रं कपर्दिनम् प्रणेमतुश् च वरदं बहुमानेन दूरतः

tau taṃ tuṣṭuvatuścaiva śarvamugraṃ kapardinam praṇematuś ca varadaṃ bahumānena dūrataḥ

1,37.40

भवो ऽपि भगवान् देवम् अनुगृह्य पितामहम् जनार्दनं जगन्नाथस् तत्रैवान्तरधीयत

bhavo 'pi bhagavān devam anugṛhya pitāmaham janārdanaṃ jagannāthas tatraivāntaradhīyata

Chapter 1.38

1,38.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ब्रह्मणो वरप्रदानं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः गते महेश्वरे देवे तमुद्दिश्य जनार्दनः प्रणम्य भगवान्प्राह पद्मयोनिमजोद्भवः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge brahmaṇo varapradānaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ gate maheśvare deve tamuddiśya janārdanaḥ praṇamya bhagavānprāha padmayonimajodbhavaḥ

1,38.2

परमेशो जगन्नाथः शङ्करस्त्वेष सर्वगः आवयोरखिलस्येशः शरणं च महेश्वरः

parameśo jagannāthaḥ śaṅkarastveṣa sarvagaḥ āvayorakhilasyeśaḥ śaraṇaṃ ca maheśvaraḥ

1,38.3

अहं वामाङ्गजो ब्रह्मन् शङ्करस्य महात्मनः भवान् भवस्य देवस्य दक्षिणाङ्गभवः स्वयम्

ahaṃ vāmāṅgajo brahman śaṅkarasya mahātmanaḥ bhavān bhavasya devasya dakṣiṇāṅgabhavaḥ svayam

1,38.4

मामाहुर् ऋषयः प्रेक्ष्य प्रधानं प्रकृतिं तथा अव्यक्तमजमित्येवं भवन्तं पुरुषस्त्विति

māmāhur ṛṣayaḥ prekṣya pradhānaṃ prakṛtiṃ tathā avyaktamajamityevaṃ bhavantaṃ puruṣastviti

1,38.5

एवमाहुर्महादेवम् आवयोरपि कारणम् ईशं सर्वस्य जगतः प्रभुमव्ययमीश्वरम्

evamāhurmahādevam āvayorapi kāraṇam īśaṃ sarvasya jagataḥ prabhumavyayamīśvaram

1,38.6

सो ऽपि तस्यामरेशस्य वचनाद्वारिजोद्भवः वरेण्यं वरदं रुद्रम् अस्तुवत्प्रणनाम च

so 'pi tasyāmareśasya vacanādvārijodbhavaḥ vareṇyaṃ varadaṃ rudram astuvatpraṇanāma ca

1,38.7

अथाम्भसा प्लुतां भूमीं समाधाय जनार्दनः पूर्ववत्स्थापयामास वाराहं रूपमास्थितः

athāmbhasā plutāṃ bhūmīṃ samādhāya janārdanaḥ pūrvavatsthāpayāmāsa vārāhaṃ rūpamāsthitaḥ

1,38.8

नदीनदसमुद्रांश् च पूर्ववच्चाकरोत्प्रभुः कृत्वा चोर्वीं प्रयत्नेन निम्नोन्नतविवर्जिताम्

nadīnadasamudrāṃś ca pūrvavaccākarotprabhuḥ kṛtvā corvīṃ prayatnena nimnonnatavivarjitām

1,38.9

धरायां सो ऽचिनोत्सर्वान् भूधरान् भूधराकृतिः भूराद्यांश्चतुरो लोकान् कल्पयामास पूर्ववत्

dharāyāṃ so 'cinotsarvān bhūdharān bhūdharākṛtiḥ bhūrādyāṃścaturo lokān kalpayāmāsa pūrvavat

1,38.10

स्रष्टुं च भगवांश्चक्रे मतिं मतिमतां वरः मुख्यं च तैर्यग्योन्यं च दैविकं मानुषं तथा

sraṣṭuṃ ca bhagavāṃścakre matiṃ matimatāṃ varaḥ mukhyaṃ ca tairyagyonyaṃ ca daivikaṃ mānuṣaṃ tathā

1,38.11

विभुश्चानुग्रहं तत्र कौमारकम् अदीनधीः पुरस्तादसृजद्देवः सनन्दं सनकं तथा

vibhuścānugrahaṃ tatra kaumārakam adīnadhīḥ purastādasṛjaddevaḥ sanandaṃ sanakaṃ tathā

1,38.12

सनातनं सतां श्रेष्ठं नैष्कर्म्येण गताः परम् मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

sanātanaṃ satāṃ śreṣṭhaṃ naiṣkarmyeṇa gatāḥ param marīcibhṛgvaṅgirasaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum

1,38.13

दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद् योगविद्यया संकल्पं चैव धर्मं च ह्य् अधर्मं भगवान्प्रभुः

dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so 'sṛjad yogavidyayā saṃkalpaṃ caiva dharmaṃ ca hy adharmaṃ bhagavānprabhuḥ

1,38.14

द्वादशैव प्रजास्त्वेता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः ऋभुं सनत्कुमारं च ससर्जादौ सनातनः

dvādaśaiva prajāstvetā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca sasarjādau sanātanaḥ

1,38.15

तौ चोर्ध्वरेतसौ दिव्यौ चाग्रजौ ब्रह्मवादिनौ कुमारौ ब्रह्मणस्तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ

tau cordhvaretasau divyau cāgrajau brahmavādinau kumārau brahmaṇastulyau sarvajñau sarvabhāvinau

1,38.16

एवं मुख्यादिकान् सृष्ट्वा पद्मयोनिः शिलाशन युगधर्मानशेषांश् च कल्पयामास विश्वसृक्

evaṃ mukhyādikān sṛṣṭvā padmayoniḥ śilāśana yugadharmānaśeṣāṃś ca kalpayāmāsa viśvasṛk

Chapter 1.39

1,39.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वैष्णवकथनं नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः श्रुत्वा शक्रेण कथितं पिता मम महामुनिः पुनः पप्रच्छ देवेशं प्रणम्य रचिताञ्जलिः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge vaiṣṇavakathanaṃ nāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ śrutvā śakreṇa kathitaṃ pitā mama mahāmuniḥ punaḥ papraccha deveśaṃ praṇamya racitāñjaliḥ

1,39.2

भगवन् शक्र सर्वज्ञ देवदेवनमस्कृत शचीपते जगन्नाथ सहस्राक्ष महेश्वर

bhagavan śakra sarvajña devadevanamaskṛta śacīpate jagannātha sahasrākṣa maheśvara

1,39.3

युगधर्मान्कथं चक्रे भगवान्पद्मसंभवः वक्तुमर्हसि मे सर्वं सांप्रतं प्रणताय मे

yugadharmānkathaṃ cakre bhagavānpadmasaṃbhavaḥ vaktumarhasi me sarvaṃ sāṃprataṃ praṇatāya me

1,39.4

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा शिलादस्य महात्मनः व्याजहार यथादृष्टं युगधर्मं सुविस्तरम्

tasya tadvacanaṃ śrutvā śilādasya mahātmanaḥ vyājahāra yathādṛṣṭaṃ yugadharmaṃ suvistaram

1,39.5

<चतुर्युग> आद्यं कृतयुगं विद्धि ततस्त्रेतायुगं मुने द्वापरं तिष्यमित्येते चत्वारस्तु समासतः

ādyaṃ kṛtayugaṃ viddhi tatastretāyugaṃ mune dvāparaṃ tiṣyamityete catvārastu samāsataḥ

1,39.6

सत्त्वं कृतं रजस्त्रेता द्वापरं च रजस्तमः कलिस्तमश् च विज्ञेयं युगवृत्तिर्युगेषु च

sattvaṃ kṛtaṃ rajastretā dvāparaṃ ca rajastamaḥ kalistamaś ca vijñeyaṃ yugavṛttiryugeṣu ca

1,39.7

ध्यानं परं कृतयुगे त्रेतायां यज्ञ उच्यते भजनं द्वापरे शुद्धं दानमेव कलौ युगे

dhyānaṃ paraṃ kṛtayuge tretāyāṃ yajña ucyate bhajanaṃ dvāpare śuddhaṃ dānameva kalau yuge

1,39.8

चत्वारि च सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशश् च तथाविधः

catvāri ca sahasrāṇi varṣāṇāṃ tatkṛtaṃ yugam tasya tāvacchatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaś ca tathāvidhaḥ

1,39.9

चत्वारि च सहस्राणि मानुषाणि शिलाशन आयुः कृतयुगे विद्धि प्रजानामिह सुव्रत

catvāri ca sahasrāṇi mānuṣāṇi śilāśana āyuḥ kṛtayuge viddhi prajānāmiha suvrata

1,39.10

ततः कृतयुगे तस्मिन् संध्यांशे च गते तु वै पादावशिष्टो भवति युगधर्मस्तु सर्वतः

tataḥ kṛtayuge tasmin saṃdhyāṃśe ca gate tu vai pādāvaśiṣṭo bhavati yugadharmastu sarvataḥ

1,39.11

चतुर्भागैकहीनं तु त्रेतायुगमनुत्तमम् कृतार्धं द्वापरं विद्धि तदर्धं तिष्यमुच्यते

caturbhāgaikahīnaṃ tu tretāyugamanuttamam kṛtārdhaṃ dvāparaṃ viddhi tadardhaṃ tiṣyamucyate

1,39.12

त्रिशती द्विशती संध्या तथा चैकशती मुने संध्यांशकं तथाप्येवं कल्पेष्वेवं युगे युगे

triśatī dviśatī saṃdhyā tathā caikaśatī mune saṃdhyāṃśakaṃ tathāpyevaṃ kalpeṣvevaṃ yuge yuge

1,39.13

आद्ये कृतयुगे धर्मश् चतुष्पादः सनातनः त्रेतायुगे त्रिपादस्तु द्विपादो द्वापरे स्थितः

ādye kṛtayuge dharmaś catuṣpādaḥ sanātanaḥ tretāyuge tripādastu dvipādo dvāpare sthitaḥ

1,39.14

त्रिपादहीनस्तिष्ये तु सत्तामात्रेण धिष्ठितः कृते तु मिथुनोत्पत्तिर् वृत्तिः साक्षाद्रसोल्लसा

tripādahīnastiṣye tu sattāmātreṇa dhiṣṭhitaḥ kṛte tu mithunotpattir vṛttiḥ sākṣādrasollasā

1,39.15

प्रजास्तृप्ताः सदा सर्वाः सर्वानन्दाश् च भोगिनः अधमोत्तमता तासां न विशेषाः प्रजाः शुभाः

prajāstṛptāḥ sadā sarvāḥ sarvānandāś ca bhoginaḥ adhamottamatā tāsāṃ na viśeṣāḥ prajāḥ śubhāḥ

1,39.16

तुल्यमायुः सुखं रूपं तासां तस्मिन्कृते युगे तासां प्रीतिर्न च द्वन्द्वं न द्वेषो नास्ति च क्लमः

tulyamāyuḥ sukhaṃ rūpaṃ tāsāṃ tasminkṛte yuge tāsāṃ prītirna ca dvandvaṃ na dveṣo nāsti ca klamaḥ

1,39.17

पर्वतोदधिवासिन्यो ह्य् अनिकेताश्रयास्तु ताः विशोकाः सत्त्वबहुला एकान्तबहुलास् तथा

parvatodadhivāsinyo hy aniketāśrayāstu tāḥ viśokāḥ sattvabahulā ekāntabahulās tathā

1,39.18

ता वै निष्कामचारिण्यो नित्यं मुदितमानसाः अप्रवृत्तिः कृतयुगे कर्मणोः शुभपापयोः

tā vai niṣkāmacāriṇyo nityaṃ muditamānasāḥ apravṛttiḥ kṛtayuge karmaṇoḥ śubhapāpayoḥ

1,39.19

वर्णाश्रमव्यवस्था च तदासीन्न च संकरः रसोल्लासः कालयोगात् त्रेताख्ये नश्यते द्विज

varṇāśramavyavasthā ca tadāsīnna ca saṃkaraḥ rasollāsaḥ kālayogāt tretākhye naśyate dvija

1,39.20

तस्यां सिद्धौ प्रनष्टायाम् अन्या सिद्धिः प्रजायते अपां सौक्ष्म्ये प्रतिगते तदा मेघात्मना तु वै

tasyāṃ siddhau pranaṣṭāyām anyā siddhiḥ prajāyate apāṃ saukṣmye pratigate tadā meghātmanā tu vai

1,39.21

मेघेभ्यस्तनयित्नुभ्यः प्रवृत्तं वृष्टिसर्जनम् सकृद् एव तथा वृष्ट्या संयुक्ते पृथिवीतले

meghebhyastanayitnubhyaḥ pravṛttaṃ vṛṣṭisarjanam sakṛd eva tathā vṛṣṭyā saṃyukte pṛthivītale

1,39.22

प्रादुरासंस्तदा तासां वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः सर्ववृत्त्युपभोगस्तु तासां तेभ्यः प्रजायते

prādurāsaṃstadā tāsāṃ vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ sarvavṛttyupabhogastu tāsāṃ tebhyaḥ prajāyate

1,39.23

वर्तयन्ति स्म तेभ्यस्तास् त्रेतायुगमुखे प्रजाः ततः कालेन महता तासामेव विपर्ययात्

vartayanti sma tebhyastās tretāyugamukhe prajāḥ tataḥ kālena mahatā tāsāmeva viparyayāt

1,39.24

रागलोभात्मको भावस् तदा ह्याकस्मिको ऽभवत् विपर्ययेण तासां तु तेन तत्कालभाविना

rāgalobhātmako bhāvas tadā hyākasmiko 'bhavat viparyayeṇa tāsāṃ tu tena tatkālabhāvinā

1,39.25

प्रणश्यन्ति ततः सर्वे वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः ततस्तेषु प्रनष्टेषु विभ्रान्ता मैथुनोद्भवाः

praṇaśyanti tataḥ sarve vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ tatasteṣu pranaṣṭeṣu vibhrāntā maithunodbhavāḥ

1,39.26

अपि ध्यायन्ति तां सिद्धिं सत्याभिध्यायिनस्तदा प्रादुर्बभूवुस्तासां तु वृक्षास्ते गृहसंज्ञिताः

api dhyāyanti tāṃ siddhiṃ satyābhidhyāyinastadā prādurbabhūvustāsāṃ tu vṛkṣāste gṛhasaṃjñitāḥ

1,39.27

वस्त्राणि ते प्रसूयन्ते फलान्याभरणानि च तेष्वेव जायते तासां गन्धवर्णरसान्वितम्

vastrāṇi te prasūyante phalānyābharaṇāni ca teṣveva jāyate tāsāṃ gandhavarṇarasānvitam

1,39.28

अमाक्षिकं महीवीर्यं पुटके पुटके मधु तेन ता वर्तयन्ति स्म सुखमायुः सदैव हि

amākṣikaṃ mahīvīryaṃ puṭake puṭake madhu tena tā vartayanti sma sukhamāyuḥ sadaiva hi

1,39.29

हृष्टपुष्टास्तया सिद्ध्या प्रजा वै विगतज्वराः ततः कालान्तरेणैव पुनर्लोभावृतास्तु ताः

hṛṣṭapuṣṭāstayā siddhyā prajā vai vigatajvarāḥ tataḥ kālāntareṇaiva punarlobhāvṛtāstu tāḥ

1,39.30

वृक्षांस्तान्पर्यगृह्णन्ति मधु वा माक्षिकं बलात् तासां तेनोपचारेण पुनर्लोभकृतेन वै

vṛkṣāṃstānparyagṛhṇanti madhu vā mākṣikaṃ balāt tāsāṃ tenopacāreṇa punarlobhakṛtena vai

1,39.31

प्रनष्टा मधुना सार्धं कल्पवृक्षाः क्वचित्क्वचित् तस्यामेवाल्पशिष्टायां सिद्ध्यां कालवशात्तदा

pranaṣṭā madhunā sārdhaṃ kalpavṛkṣāḥ kvacitkvacit tasyāmevālpaśiṣṭāyāṃ siddhyāṃ kālavaśāttadā

1,39.32

आवर्तनात्तु त्रेतायां द्वन्द्वान्यभ्युत्थितानि वै शीतवर्षातपैस्तीव्रैस् ततस्ता दुःखिता भृशम्

āvartanāttu tretāyāṃ dvandvānyabhyutthitāni vai śītavarṣātapaistīvrais tatastā duḥkhitā bhṛśam

1,39.33

द्वन्द्वैः सम्पीड्यमानाश् च चक्रुर् आवरणानि तु कृतद्वन्द्वप्रतीघाताः केतनानि गिरौ ततः

dvandvaiḥ sampīḍyamānāś ca cakrur āvaraṇāni tu kṛtadvandvapratīghātāḥ ketanāni girau tataḥ

1,39.34

पूर्वं निकामचारास्ता ह्य् अनिकेता अथावसन् यथायोगं यथाप्रीति निकेतेष्ववसन्पुनः

pūrvaṃ nikāmacārāstā hy aniketā athāvasan yathāyogaṃ yathāprīti niketeṣvavasanpunaḥ

1,39.35

कृत्वा द्वन्द्वोपघातांस्तान् वृत्त्युपायमचिन्तयन् नष्टेषु मधुना सार्धं कल्पवृक्षेषु वै तदा

kṛtvā dvandvopaghātāṃstān vṛttyupāyamacintayan naṣṭeṣu madhunā sārdhaṃ kalpavṛkṣeṣu vai tadā

1,39.36

विवादव्याकुलास्ता वै प्रजास्तृष्णाक्षुधार्दिताः ततः प्रादुर्बभौ तासां सिद्धिस्त्रेतायुगे पुनः

vivādavyākulāstā vai prajāstṛṣṇākṣudhārditāḥ tataḥ prādurbabhau tāsāṃ siddhistretāyuge punaḥ

1,39.37

वार्तायाः साधिकाप्यन्या वृष्टिस्तासां निकामतः तासां वृष्ट्युदकादीनि ह्य् अभवन्निम्नगानि तु

vārtāyāḥ sādhikāpyanyā vṛṣṭistāsāṃ nikāmataḥ tāsāṃ vṛṣṭyudakādīni hy abhavannimnagāni tu

1,39.38

अभवन्वृष्टिसंतत्या स्रोतस्थानानि निम्नगाः एवं नद्यः प्रवृत्तास्तु द्वितीये वृष्टिसर्जने

abhavanvṛṣṭisaṃtatyā srotasthānāni nimnagāḥ evaṃ nadyaḥ pravṛttāstu dvitīye vṛṣṭisarjane

1,39.39

ये पुनस्तदपां स्तोकाः पतिताः पृथिवीतले अपां भूमेश् च संयोगाद् ओषध्यस्तास्तदाभवन्

ye punastadapāṃ stokāḥ patitāḥ pṛthivītale apāṃ bhūmeś ca saṃyogād oṣadhyastāstadābhavan

1,39.40

अथाल्पकृष्टाश्चानुप्ता ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश ऋतुपुष्पफलाश्चैव वृक्षगुल्माश् च जज्ञिरे

athālpakṛṣṭāścānuptā grāmyāraṇyāścaturdaśa ṛtupuṣpaphalāścaiva vṛkṣagulmāś ca jajñire

1,39.41

प्रादुर्भूतानि चैतानि वृक्षजात्यौषधानि च तेनौषधेन वर्तन्ते प्रजास्त्रेतायुगे तदा

prādurbhūtāni caitāni vṛkṣajātyauṣadhāni ca tenauṣadhena vartante prajāstretāyuge tadā

1,39.42

ततः पुनरभूत्तासां रागो लोभश् च सर्वशः अवश्यं भाविनार्थेन त्रेतायुगवशेन च

tataḥ punarabhūttāsāṃ rāgo lobhaś ca sarvaśaḥ avaśyaṃ bhāvinārthena tretāyugavaśena ca

1,39.43

ततस्ताः पर्यगृह्णन्त नदीक्षेत्राणि पर्वतान् वृक्षगुल्मौषधीश्चैव प्रसह्य तु यथाबलम्

tatastāḥ paryagṛhṇanta nadīkṣetrāṇi parvatān vṛkṣagulmauṣadhīścaiva prasahya tu yathābalam

1,39.44

विपर्ययेण चौषध्यः प्रनष्टास्ताश्चतुर्दश मत्वा धरां प्रविष्टास्ता इत्यौषध्यः पितामहः

viparyayeṇa cauṣadhyaḥ pranaṣṭāstāścaturdaśa matvā dharāṃ praviṣṭāstā ityauṣadhyaḥ pitāmahaḥ

1,39.45

दुदोह गां प्रयत्नेन सर्वभूतहिताय वै तदाप्रभृति चौषध्यः फालकृष्टास्त्वितस्ततः

dudoha gāṃ prayatnena sarvabhūtahitāya vai tadāprabhṛti cauṣadhyaḥ phālakṛṣṭāstvitastataḥ

1,39.46

वार्तां कृषिं समायाता वर्तुकामाः प्रयत्नतः वार्ता वृत्तिः समाख्याता कृषिकामप्रयत्नतः

vārtāṃ kṛṣiṃ samāyātā vartukāmāḥ prayatnataḥ vārtā vṛttiḥ samākhyātā kṛṣikāmaprayatnataḥ

1,39.47

अन्यथा जीवितं तासां नास्ति त्रेतायुगात्यये हस्तोद्भवा ह्यपश्चैव भवन्ति बहुशस्तदा

anyathā jīvitaṃ tāsāṃ nāsti tretāyugātyaye hastodbhavā hyapaścaiva bhavanti bahuśastadā

1,39.48

तत्रापि जगृहुः सर्वे चान्योन्यं क्रोधमूर्छिताः सुतदारधनाद्यांस्तु बलाद्युगबलेन तु

tatrāpi jagṛhuḥ sarve cānyonyaṃ krodhamūrchitāḥ sutadāradhanādyāṃstu balādyugabalena tu

1,39.49

मर्यादायाः प्रतिष्ठार्थं ज्ञात्वा तदखिलं विभुः ससर्ज क्षत्रियांस्त्रातुं क्षतात्कमलसंभवः

maryādāyāḥ pratiṣṭhārthaṃ jñātvā tadakhilaṃ vibhuḥ sasarja kṣatriyāṃstrātuṃ kṣatātkamalasaṃbhavaḥ

1,39.50

वर्णाश्रमप्रतिष्ठां च चकार स्वेन तेजसा वृत्तेन वृत्तिना वृत्तं विश्वात्मा निर्ममे स्वयम्

varṇāśramapratiṣṭhāṃ ca cakāra svena tejasā vṛttena vṛttinā vṛttaṃ viśvātmā nirmame svayam

1,39.51

यज्ञप्रवर्तनं चैव त्रेतायामभवत्क्रमात् पशुयज्ञं न सेवन्ते केचित्तत्रापि सुव्रताः

yajñapravartanaṃ caiva tretāyāmabhavatkramāt paśuyajñaṃ na sevante kecittatrāpi suvratāḥ

1,39.52

बलाद्विष्णुस्तदा यज्ञम् अकरोत्सर्वदृक् क्रमात् द्विजास्तदा प्रशंसन्ति ततस्त्वाहिंसकं मुने

balādviṣṇustadā yajñam akarotsarvadṛk kramāt dvijāstadā praśaṃsanti tatastvāhiṃsakaṃ mune

1,39.53

द्वापरेष्वपि वर्तन्ते मतिभेदास्तदा नृणाम् मनसा कर्मणा वाचा कृच्छ्राद्वार्ता प्रसिध्यति

dvāpareṣvapi vartante matibhedāstadā nṛṇām manasā karmaṇā vācā kṛcchrādvārtā prasidhyati

1,39.54

तदा तु सर्वभूतानां कायक्लेशवशात्क्रमात् लोभो भृतिर्वणिग्युद्धं तत्त्वानामविनिश्चयः

tadā tu sarvabhūtānāṃ kāyakleśavaśātkramāt lobho bhṛtirvaṇigyuddhaṃ tattvānāmaviniścayaḥ

1,39.55

वेदशाखाप्रणयनं धर्माणां संकरस् तथा वर्णाश्रमपरिध्वंसः कामद्वेषौ तथैव च

vedaśākhāpraṇayanaṃ dharmāṇāṃ saṃkaras tathā varṇāśramaparidhvaṃsaḥ kāmadveṣau tathaiva ca

1,39.56

द्वापरे तु प्रवर्तन्ते रागो लोभो मदस् तथा वेदो व्यासैश्चतुर्धा तु व्यस्यते द्वापरादिषु

dvāpare tu pravartante rāgo lobho madas tathā vedo vyāsaiścaturdhā tu vyasyate dvāparādiṣu

1,39.57

एको वेदश्चतुष्पादस् त्रेतास्विह विधीयते संक्षयादायुषश्चैव व्यस्यते द्वापरेषु सः

eko vedaścatuṣpādas tretāsviha vidhīyate saṃkṣayādāyuṣaścaiva vyasyate dvāpareṣu saḥ

1,39.58

ऋषिपुत्रैः पुनर्भेदा भिद्यन्ते दृष्टिविभ्रमैः मन्त्रब्राह्मणविन्यासैः स्वरवर्णविपर्ययैः

ṛṣiputraiḥ punarbhedā bhidyante dṛṣṭivibhramaiḥ mantrabrāhmaṇavinyāsaiḥ svaravarṇaviparyayaiḥ

1,39.59

संहिता ऋग्यजुःसाम्नां संहन्यन्ते मनीषिभिः सामान्या वैकृताश्चैव द्रष्टृभिस्तैः पृथक्पृथक्

saṃhitā ṛgyajuḥsāmnāṃ saṃhanyante manīṣibhiḥ sāmānyā vaikṛtāścaiva draṣṭṛbhistaiḥ pṛthakpṛthak

1,39.60

ब्राह्मणं कल्पसूत्राणि मन्त्रप्रवचनानि च अन्ये तु प्रस्थितास्तान्वै केचित्तान्प्रत्यवस्थिताः

brāhmaṇaṃ kalpasūtrāṇi mantrapravacanāni ca anye tu prasthitāstānvai kecittānpratyavasthitāḥ

1,39.61

इतिहासपुराणानि भिद्यन्ते कालगौरवात् ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च शैवं भागवतं तथा

itihāsapurāṇāni bhidyante kālagauravāt brāhmaṃ pādmaṃ vaiṣṇavaṃ ca śaivaṃ bhāgavataṃ tathā

1,39.62

भविष्यं नारदीयं च मार्कण्डेयमतः परम् आग्नेयं ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गं वाराहमेव च

bhaviṣyaṃ nāradīyaṃ ca mārkaṇḍeyamataḥ param āgneyaṃ brahmavaivartaṃ laiṅgaṃ vārāhameva ca

1,39.63

वामनाख्यं ततः कूर्मं मात्स्यं गारुडमेव च स्कान्दं तथा च ब्रह्माण्डं तेषां भेदः प्रकथ्यते

vāmanākhyaṃ tataḥ kūrmaṃ mātsyaṃ gāruḍameva ca skāndaṃ tathā ca brahmāṇḍaṃ teṣāṃ bhedaḥ prakathyate

1,39.64

लैङ्गम् एकादशविधं प्रभिन्नं द्वापरे शुभम् मन्वत्रिविष्णुहारीतयाज्ञवल्क्योशनो ऽङ्गिराः

laiṅgam ekādaśavidhaṃ prabhinnaṃ dvāpare śubham manvatriviṣṇuhārītayājñavalkyośano 'ṅgirāḥ

1,39.65

यमापस्तम्बसंवर्ताः कात्यायनबृहस्पती पराशरव्यासशङ्खलिखिता दक्षगौतमौ

yamāpastambasaṃvartāḥ kātyāyanabṛhaspatī parāśaravyāsaśaṅkhalikhitā dakṣagautamau

1,39.66

शातातपो वसिष्ठश् च एवमाद्यैः सहस्रशः अवृष्टिर्मरणं चैव तथा व्याध्याद्युपद्रवाः

śātātapo vasiṣṭhaś ca evamādyaiḥ sahasraśaḥ avṛṣṭirmaraṇaṃ caiva tathā vyādhyādyupadravāḥ

1,39.67

वाङ्मनःकर्मजैर् दुःखैर् निर्वेदो जायते ततः निर्वेदाज्जायते तेषां दुःखमोक्षविचारणा

vāṅmanaḥkarmajair duḥkhair nirvedo jāyate tataḥ nirvedājjāyate teṣāṃ duḥkhamokṣavicāraṇā

1,39.68

विचारणाच्च वैराग्यं वैराग्याद्दोषदर्शनम् दोषाणां दर्शनाच्चैव द्वापरे ज्ञानसंभवः

vicāraṇācca vairāgyaṃ vairāgyāddoṣadarśanam doṣāṇāṃ darśanāccaiva dvāpare jñānasaṃbhavaḥ

1,39.69

एषा रजस्तमोयुक्ता वृत्तिर् वै द्वापरे स्मृता आद्ये कृते तु धर्मो ऽस्ति स त्रेतायां प्रवर्तते

eṣā rajastamoyuktā vṛttir vai dvāpare smṛtā ādye kṛte tu dharmo 'sti sa tretāyāṃ pravartate

1,39.70

द्वापरे व्याकुलीभूत्वा प्रणश्यति कलौ युगे

dvāpare vyākulībhūtvā praṇaśyati kalau yuge

Chapter 1.40

1,40.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः तिष्ये मायामसूयां च वधं चैव तपस्विनाम् साधयन्ति नरास्तत्र तमसा व्याकुलेन्द्रियाः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ekonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ tiṣye māyāmasūyāṃ ca vadhaṃ caiva tapasvinām sādhayanti narāstatra tamasā vyākulendriyāḥ

1,40.2

कलौ प्रमादको रोगः सततं क्षुद्भयानि च अनावृष्टिभयं घोरं देशानां च विपर्ययः

kalau pramādako rogaḥ satataṃ kṣudbhayāni ca anāvṛṣṭibhayaṃ ghoraṃ deśānāṃ ca viparyayaḥ

1,40.3

न प्रामाण्यं श्रुतेरस्ति नृणां चाधर्मसेवनम् अधार्मिकास्त्वनाचारा महाकोपाल्पचेतसः

na prāmāṇyaṃ śruterasti nṛṇāṃ cādharmasevanam adhārmikāstvanācārā mahākopālpacetasaḥ

1,40.4

अनृतं ब्रुवते लुब्धास् तिष्ये जाताश् च दुष्प्रजाः दुरिष्टैर्दुरधीतैश् च दुराचारैर्दुरागमैः

anṛtaṃ bruvate lubdhās tiṣye jātāś ca duṣprajāḥ duriṣṭairduradhītaiś ca durācārairdurāgamaiḥ

1,40.5

विप्राणां कर्म दोषेण प्रजानां जायते भयम् नाधीयन्ते तदा वेदान् न यजन्ति द्विजातयः

viprāṇāṃ karma doṣeṇa prajānāṃ jāyate bhayam nādhīyante tadā vedān na yajanti dvijātayaḥ

1,40.6

उत्सीदन्ति नराश्चैव क्षत्रियाश् च विशः क्रमात् शूद्राणां मन्त्रयोगेन संबन्धो ब्राह्मणैः सह

utsīdanti narāścaiva kṣatriyāś ca viśaḥ kramāt śūdrāṇāṃ mantrayogena saṃbandho brāhmaṇaiḥ saha

1,40.7

भवतीह कलौ तस्मिञ् शयनासनभोजनैः राजानः शूद्रभूयिष्ठा ब्राह्मणान् बाधयन्ति ते

bhavatīha kalau tasmiñ śayanāsanabhojanaiḥ rājānaḥ śūdrabhūyiṣṭhā brāhmaṇān bādhayanti te

1,40.8

भ्रूणहत्या वीरहत्या प्रजायन्ते प्रजासु वै शूद्राश् च ब्राह्मणाचाराः शूद्राचाराश् च ब्राह्मणाः

bhrūṇahatyā vīrahatyā prajāyante prajāsu vai śūdrāś ca brāhmaṇācārāḥ śūdrācārāś ca brāhmaṇāḥ

1,40.9

राजवृत्तिस्थिताश् चौराश् चौराचाराश् च पार्थिवाः एकपत्न्यो न शिष्यन्ति वर्धिष्यन्त्यभिसारिकाः

rājavṛttisthitāś caurāś caurācārāś ca pārthivāḥ ekapatnyo na śiṣyanti vardhiṣyantyabhisārikāḥ

1,40.10

वर्णाश्रमप्रतिष्ठानो जायते नृषु सर्वतः तदा स्वल्पफला भूमिः क्वचिच्चापि महाफला

varṇāśramapratiṣṭhāno jāyate nṛṣu sarvataḥ tadā svalpaphalā bhūmiḥ kvaciccāpi mahāphalā

1,40.11

अरक्षितारो हर्तारः पार्थिवाश् च शिलाशन शूद्रा वै ज्ञानिनः सर्वे ब्राह्मणैरभिवन्दिताः

arakṣitāro hartāraḥ pārthivāś ca śilāśana śūdrā vai jñāninaḥ sarve brāhmaṇairabhivanditāḥ

1,40.12

अक्षत्रियाश् च राजानो विप्राः शूद्रोपजीविनः आसनस्था द्विजान्दृष्ट्वा न चलन्त्यल्पबुद्धयः

akṣatriyāś ca rājāno viprāḥ śūdropajīvinaḥ āsanasthā dvijāndṛṣṭvā na calantyalpabuddhayaḥ

1,40.13

ताडयन्ति द्विजेन्द्रांश् च शूद्रा वै स्वल्पबुद्धयः आस्ये निधाय वै हस्तं कर्णं शूद्रस्य वै द्विजाः

tāḍayanti dvijendrāṃś ca śūdrā vai svalpabuddhayaḥ āsye nidhāya vai hastaṃ karṇaṃ śūdrasya vai dvijāḥ

1,40.14

नीचस्येव तदा वाक्यं वदन्ति विनयेन तम् उच्चासनस्थान् शूद्रांश् च द्विजमध्ये द्विजर्षभ

nīcasyeva tadā vākyaṃ vadanti vinayena tam uccāsanasthān śūdrāṃś ca dvijamadhye dvijarṣabha

1,40.15

ज्ञात्वा न हिंसते राजा कलौ कालवशेन तु पुष्पैश् च वासितैश्चैव तथान्यैर् मङ्गलैः शुभैः

jñātvā na hiṃsate rājā kalau kālavaśena tu puṣpaiś ca vāsitaiścaiva tathānyair maṅgalaiḥ śubhaiḥ

1,40.16

शूद्रानभ्यर्चयन्त्यल्पश्रुतभाग्यबलान्विताः न प्रेक्षन्ते गर्विताश् च शूद्रा द्विजवरान् द्विज

śūdrānabhyarcayantyalpaśrutabhāgyabalānvitāḥ na prekṣante garvitāś ca śūdrā dvijavarān dvija

1,40.17

सेवावसरम् आलोक्य द्वारे तिष्ठन्ति वै द्विजाः वाहनस्थान् समावृत्य शूद्राञ्शूद्रोपजीविनः

sevāvasaram ālokya dvāre tiṣṭhanti vai dvijāḥ vāhanasthān samāvṛtya śūdrāñśūdropajīvinaḥ

1,40.18

सेवन्ते ब्राह्मणास्तत्र स्तुवन्ति स्तुतिभिः कलौ तपोयज्ञफलानां च विक्रेतारो द्विजोत्तमाः

sevante brāhmaṇāstatra stuvanti stutibhiḥ kalau tapoyajñaphalānāṃ ca vikretāro dvijottamāḥ

1,40.19

यतयश् च भविष्यन्ति बहवो ऽस्मिन्कलौ युगे पुरुषाल्पं बहुस्त्रीकं युगान्ते समुपस्थिते

yatayaś ca bhaviṣyanti bahavo 'sminkalau yuge puruṣālpaṃ bahustrīkaṃ yugānte samupasthite

1,40.20

निन्दन्ति वेदविद्यां च द्विजाः कर्माणि वै कलौ कलौ देवो महादेवः शङ्करो नीललोहितः

nindanti vedavidyāṃ ca dvijāḥ karmāṇi vai kalau kalau devo mahādevaḥ śaṅkaro nīlalohitaḥ

1,40.21

प्रकाशते प्रतिष्ठार्थं धर्मस्य विकृताकृतिः ये तं विप्रा निषेवन्ते येन केनापि शङ्करम्

prakāśate pratiṣṭhārthaṃ dharmasya vikṛtākṛtiḥ ye taṃ viprā niṣevante yena kenāpi śaṅkaram

1,40.22

कलिदोषान् विनिर्जित्य प्रयान्ति परमं पदम् श्वापदप्रबलत्वं च गवां चैव परिक्षयः

kalidoṣān vinirjitya prayānti paramaṃ padam śvāpadaprabalatvaṃ ca gavāṃ caiva parikṣayaḥ

1,40.23

साधूनां विनिवृत्तिश् च वेद्या तस्मिन्युगक्षये तदा सूक्ष्मो महोदर्को दुर्लभो दानमूलवान्

sādhūnāṃ vinivṛttiś ca vedyā tasminyugakṣaye tadā sūkṣmo mahodarko durlabho dānamūlavān

1,40.24

चातुराश्रमशैथिल्ये धर्मः प्रतिचलिष्यति अरक्षितारो हर्तारो बलिभागस्य पार्थिवाः

cāturāśramaśaithilye dharmaḥ praticaliṣyati arakṣitāro hartāro balibhāgasya pārthivāḥ

1,40.25

युगान्तेषु भविष्यन्ति स्वरक्षणपरायणाः अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश्चतुष्पथाः

yugānteṣu bhaviṣyanti svarakṣaṇaparāyaṇāḥ aṭṭaśūlā janapadāḥ śivaśūlāścatuṣpathāḥ

1,40.26

प्रमदाः केशशूलिन्यो भविष्यन्ति कलौ युगे चित्रवर्षी तदा देवो यदा प्राहुर्युगक्षयम्

pramadāḥ keśaśūlinyo bhaviṣyanti kalau yuge citravarṣī tadā devo yadā prāhuryugakṣayam

1,40.27

सर्वे वणिग्जनाश्चापि भविष्यन्त्यधमे युगे कुशीलचर्याः पाषण्डैर् वृथारूपैः समावृताः

sarve vaṇigjanāścāpi bhaviṣyantyadhame yuge kuśīlacaryāḥ pāṣaṇḍair vṛthārūpaiḥ samāvṛtāḥ

1,40.28

बहुयाजनको लोको भविष्यति परस्परम् नाव्याहृतक्रूरवाक्यो नार्जवी नानसूयकः

bahuyājanako loko bhaviṣyati parasparam nāvyāhṛtakrūravākyo nārjavī nānasūyakaḥ

1,40.29

न कृते प्रतिकर्ता च युगक्षीणे भविष्यति निन्दकाश्चैव पतिता युगान्तस्य च लक्षणम्

na kṛte pratikartā ca yugakṣīṇe bhaviṣyati nindakāścaiva patitā yugāntasya ca lakṣaṇam

1,40.30

नृपशून्या वसुमती न च धान्यधनावृता मण्डलानि भविष्यन्ति देशेषु नगरेषु च

nṛpaśūnyā vasumatī na ca dhānyadhanāvṛtā maṇḍalāni bhaviṣyanti deśeṣu nagareṣu ca

1,40.31

अल्पोदका चाल्पफला भविष्यति वसुंधरा गोप्तारश्चाप्यगोप्तारः सम्भविष्यन्त्यशासनाः

alpodakā cālpaphalā bhaviṣyati vasuṃdharā goptāraścāpyagoptāraḥ sambhaviṣyantyaśāsanāḥ

1,40.32

हर्तारः परवित्तानां परदारप्रधर्षकाः कामात्मानो दुरात्मानो ह्य् अधमाः साहसप्रियाः

hartāraḥ paravittānāṃ paradārapradharṣakāḥ kāmātmāno durātmāno hy adhamāḥ sāhasapriyāḥ

1,40.33

प्रनष्टचेष्टनाः पुंसो मुक्तकेशाश् च शूलिनः जनाः षोडशवर्षाश् च प्रजायन्ते युगक्षये

pranaṣṭaceṣṭanāḥ puṃso muktakeśāś ca śūlinaḥ janāḥ ṣoḍaśavarṣāś ca prajāyante yugakṣaye

1,40.34

शुक्लदन्ताजिनाक्षाश् च मुण्डाः काषायवाससः शूद्रा धर्मं चरिष्यन्ति युगान्ते समुपस्थिते

śukladantājinākṣāś ca muṇḍāḥ kāṣāyavāsasaḥ śūdrā dharmaṃ cariṣyanti yugānte samupasthite

1,40.35

सस्यचौरा भविष्यन्ति दृढचैलाभिलाषिणः चौराश्चोरस्वहर्तारो हर्तुर्हर्ता तथापरः

sasyacaurā bhaviṣyanti dṛḍhacailābhilāṣiṇaḥ caurāścorasvahartāro harturhartā tathāparaḥ

1,40.36

योग्यकर्मण्युपरते लोके निष्क्रियतां गते कीटमूषकसर्पाश् च धर्षयिष्यन्ति मानवान्

yogyakarmaṇyuparate loke niṣkriyatāṃ gate kīṭamūṣakasarpāś ca dharṣayiṣyanti mānavān

1,40.37

सुभिक्षं क्षेममारोग्यं सामर्थ्यं दुर्लभं तदा कौशिकीं प्रतिपत्स्यन्ते देशान्क्षुद्भयपीडिताः

subhikṣaṃ kṣemamārogyaṃ sāmarthyaṃ durlabhaṃ tadā kauśikīṃ pratipatsyante deśānkṣudbhayapīḍitāḥ

1,40.38

दुःखेनाभिप्लुतानां च परमायुः शतं तदा दृश्यन्ते न च दृश्यन्ते वेदाः कलियुगे ऽखिलाः

duḥkhenābhiplutānāṃ ca paramāyuḥ śataṃ tadā dṛśyante na ca dṛśyante vedāḥ kaliyuge 'khilāḥ

1,40.39

उत्सीदन्ति तदा यज्ञाः केवलाधर्मपीडिताः काषायिणो ऽप्यनिर्ग्रन्थाः कापालीबहुलास्त्विह

utsīdanti tadā yajñāḥ kevalādharmapīḍitāḥ kāṣāyiṇo 'pyanirgranthāḥ kāpālībahulāstviha

1,40.40

वेदविक्रयिणश्चान्ये तीर्थविक्रयिणः परे वर्णाश्रमाणां ये चान्ये पाषण्डाः परिपन्थिनः

vedavikrayiṇaścānye tīrthavikrayiṇaḥ pare varṇāśramāṇāṃ ye cānye pāṣaṇḍāḥ paripanthinaḥ

1,40.41

उत्पद्यन्ते तदा ते वै सम्प्राप्ते तु कलौ युगे अधीयन्ते तदा वेदाञ् शूद्रा धर्मार्थकोविदाः

utpadyante tadā te vai samprāpte tu kalau yuge adhīyante tadā vedāñ śūdrā dharmārthakovidāḥ

1,40.42

यजन्ते चाश्वमेधेन राजानः शूद्रयोनयः स्त्रीबालगोवधं कृत्वा हत्वा चैव परस्परम्

yajante cāśvamedhena rājānaḥ śūdrayonayaḥ strībālagovadhaṃ kṛtvā hatvā caiva parasparam

1,40.43

उपद्रवांस्तथान्योन्यं साधयन्ति तदा प्रजाः दुःखप्रभूतमल्पायुर् देहोत्सादः सरोगता

upadravāṃstathānyonyaṃ sādhayanti tadā prajāḥ duḥkhaprabhūtamalpāyur dehotsādaḥ sarogatā

1,40.44

अधर्माभिनिवेशित्वात् तमोवृत्तं कलौ स्मृतम् प्रजासु ब्रह्महत्यादि तदा वै सम्प्रवर्तते

adharmābhiniveśitvāt tamovṛttaṃ kalau smṛtam prajāsu brahmahatyādi tadā vai sampravartate

1,40.45

तस्मादायुर्बलं रूपं कलिं प्राप्य प्रहीयते तदा त्वल्पेन कालेन सिद्धिं गच्छन्ति मानवाः

tasmādāyurbalaṃ rūpaṃ kaliṃ prāpya prahīyate tadā tvalpena kālena siddhiṃ gacchanti mānavāḥ

1,40.46

धन्या धर्मं चरिष्यन्ति युगान्ते द्विजसत्तमाः श्रुतिस्मृत्युदितं धर्मं ये चरन्त्यनसूयकाः

dhanyā dharmaṃ cariṣyanti yugānte dvijasattamāḥ śrutismṛtyuditaṃ dharmaṃ ye carantyanasūyakāḥ

1,40.47

त्रेतायां वार्षिको धर्मो द्वापरे मासिकः स्मृतः यथाक्लेशं चरन्प्राज्ञस् तदह्ना प्राप्नुते कलौ

tretāyāṃ vārṣiko dharmo dvāpare māsikaḥ smṛtaḥ yathākleśaṃ caranprājñas tadahnā prāpnute kalau

1,40.48

एषा कलियुगावस्था संध्यांशं तु निबोध मे युगे युगे च हीयन्ते त्रींस्त्रीन्पादांस्तु सिद्धयः

eṣā kaliyugāvasthā saṃdhyāṃśaṃ tu nibodha me yuge yuge ca hīyante trīṃstrīnpādāṃstu siddhayaḥ

1,40.49

युगस्वभावाः संध्यास्तु तिष्ठन्तीह तु पादशः संध्यास्वभावाः स्वांशेषु पादशस्ते प्रतिष्ठिताः

yugasvabhāvāḥ saṃdhyāstu tiṣṭhantīha tu pādaśaḥ saṃdhyāsvabhāvāḥ svāṃśeṣu pādaśaste pratiṣṭhitāḥ

1,40.50

एवं संध्यांशके काले सम्प्राप्ते तु युगान्तिके तेषां शास्ता ह्यसाधूनां भूतानां निधनोत्थितः

evaṃ saṃdhyāṃśake kāle samprāpte tu yugāntike teṣāṃ śāstā hyasādhūnāṃ bhūtānāṃ nidhanotthitaḥ

1,40.51

गोत्रे ऽस्मिन्वै चन्द्रमसो नाम्ना प्रमितिरुच्यते मानवस्य तु सो ऽंशेन पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे

gotre 'sminvai candramaso nāmnā pramitirucyate mānavasya tu so 'ṃśena pūrvaṃ svāyaṃbhuve 'ntare

1,40.52

समाः स विंशतिः पूर्णाः पर्यटन्वै वसुंधराम् अनुकर्षन् स वै सेनां सवाजिरथकुञ्जराम्

samāḥ sa viṃśatiḥ pūrṇāḥ paryaṭanvai vasuṃdharām anukarṣan sa vai senāṃ savājirathakuñjarām

1,40.53

प्रगृहीतायुधैर्विप्रैः शतशो ऽथ सहस्रशः स तदा तैः परिवृतो म्लेच्छान् हन्ति सहस्रशः

pragṛhītāyudhairvipraiḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ sa tadā taiḥ parivṛto mlecchān hanti sahasraśaḥ

1,40.54

स हत्वा सर्वशश्चैव राज्ञस्ताञ्शूद्रयोनिजान् पाखण्डांस्तु ततः सर्वान् निःशेषं कृतवान् प्रभुः

sa hatvā sarvaśaścaiva rājñastāñśūdrayonijān pākhaṇḍāṃstu tataḥ sarvān niḥśeṣaṃ kṛtavān prabhuḥ

1,40.55

नात्यर्थं धार्मिका ये च तान् सर्वान् हन्ति सर्वतः वर्णव्यत्यासजाताश् च ये च ताननुजीविनः

nātyarthaṃ dhārmikā ye ca tān sarvān hanti sarvataḥ varṇavyatyāsajātāś ca ye ca tānanujīvinaḥ

1,40.56

प्रवृत्तचक्रो बलवान् म्लेच्छानामन्तकृत्स तु अधृष्यः सर्वभूतानां चचाराथ वसुंधराम्

pravṛttacakro balavān mlecchānāmantakṛtsa tu adhṛṣyaḥ sarvabhūtānāṃ cacārātha vasuṃdharām

1,40.57

मानवस्य तु सो ऽंशेन देवस्येह विजज्ञिवान् पूर्वजन्मनि विष्णोस्तु प्रमितिर्नाम वीर्यवान्

mānavasya tu so 'ṃśena devasyeha vijajñivān pūrvajanmani viṣṇostu pramitirnāma vīryavān

1,40.58

गोत्रतो वै चन्द्रमसः पूर्णे कलियुगे प्रभुः द्वात्रिंशे ऽभ्युदिते वर्षे प्रक्रान्तो विंशतिः समाः

gotrato vai candramasaḥ pūrṇe kaliyuge prabhuḥ dvātriṃśe 'bhyudite varṣe prakrānto viṃśatiḥ samāḥ

1,40.59

विनिघ्नन्सर्वभूतानि शतशो ऽथ सहस्रशः कृत्वा बीजावशेषां तु पृथिवीं क्रूरकर्मणः

vinighnansarvabhūtāni śataśo 'tha sahasraśaḥ kṛtvā bījāvaśeṣāṃ tu pṛthivīṃ krūrakarmaṇaḥ

1,40.60

परस्परनिमित्तेन कोपेनाकस्मिकेन तु स साधयित्वा वृषलान् प्रायशस् तान् अधार्मिकान्

parasparanimittena kopenākasmikena tu sa sādhayitvā vṛṣalān prāyaśas tān adhārmikān

1,40.61

गङ्गायमुनयोर्मध्ये स्थितिं प्राप्तः सहानुगः ततो व्यतीते काले तु सामात्यः सहसैनिकः

gaṅgāyamunayormadhye sthitiṃ prāptaḥ sahānugaḥ tato vyatīte kāle tu sāmātyaḥ sahasainikaḥ

1,40.62

उत्साद्य पार्थिवान् सर्वान् म्लेच्छांश्चैव सहस्रशः तत्र संध्यांशके काले सम्प्राप्ते तु युगान्तिके

utsādya pārthivān sarvān mlecchāṃścaiva sahasraśaḥ tatra saṃdhyāṃśake kāle samprāpte tu yugāntike

1,40.63

स्थितास्वल्पावशिष्टासु प्रजास्विह क्वचित्क्वचित् अप्रग्रहास्ततस्ता वै लोभाविष्टास्तु कृत्स्नशः

sthitāsvalpāvaśiṣṭāsu prajāsviha kvacitkvacit apragrahāstatastā vai lobhāviṣṭāstu kṛtsnaśaḥ

1,40.64

उपहिंसन्ति चान्योन्यं प्रणिपत्य परस्परम् अराजके युगवशात् संशये समुपस्थिते

upahiṃsanti cānyonyaṃ praṇipatya parasparam arājake yugavaśāt saṃśaye samupasthite

1,40.65

प्रजास्ता वै ततः सर्वाः परस्परभयार्दिताः व्याकुलाश् च परिभ्रान्तास् त्यक्त्वा दारान् गृहाणि च

prajāstā vai tataḥ sarvāḥ parasparabhayārditāḥ vyākulāś ca paribhrāntās tyaktvā dārān gṛhāṇi ca

1,40.66

स्वान्प्राणान् अनपेक्षन्तो निष्कारुण्याः सुदुःखिताः नष्टे श्रौते स्मार्तधर्मे परस्परहतास्तदा

svānprāṇān anapekṣanto niṣkāruṇyāḥ suduḥkhitāḥ naṣṭe śraute smārtadharme parasparahatāstadā

1,40.67

निर्मर्यादा निराक्रान्ता निःस्नेहा निरपत्रपाः नष्टे धर्मे प्रतिहताः ह्रस्वकाः पञ्चविंशकाः

nirmaryādā nirākrāntā niḥsnehā nirapatrapāḥ naṣṭe dharme pratihatāḥ hrasvakāḥ pañcaviṃśakāḥ

1,40.68

हित्वा पुत्रांश् च दारांश् च विवादव्याकुलेन्द्रियाः अनावृष्टिहताश्चैव वार्तामुत्सृज्य दूरतः

hitvā putrāṃś ca dārāṃś ca vivādavyākulendriyāḥ anāvṛṣṭihatāścaiva vārtāmutsṛjya dūrataḥ

1,40.69

प्रत्यन्तानुपसेवन्ते हित्वा जनपदान् स्वकान् सरित्सागरकूपांस्ते सेवन्ते पर्वतांस् तथा

pratyantānupasevante hitvā janapadān svakān saritsāgarakūpāṃste sevante parvatāṃs tathā

1,40.70

मधुमांसैर्मूलफलैर् वर्तयन्ति सुदुःखिताः चीरपत्राजिनधरा निष्क्रिया निष्परिग्रहाः

madhumāṃsairmūlaphalair vartayanti suduḥkhitāḥ cīrapatrājinadharā niṣkriyā niṣparigrahāḥ

1,40.71

वर्णाश्रमपरिभ्रष्टाः संकटं घोरमास्थिताः एवं कष्टमनुप्राप्ता अल्पशेषाः प्रजास्तदा

varṇāśramaparibhraṣṭāḥ saṃkaṭaṃ ghoramāsthitāḥ evaṃ kaṣṭamanuprāptā alpaśeṣāḥ prajāstadā

1,40.72

जराव्याधिक्षुधाविष्टा दुःखान्निर्वेदमानसाः विचारणा तु निर्वेदात् साम्यावस्था विचारणा

jarāvyādhikṣudhāviṣṭā duḥkhānnirvedamānasāḥ vicāraṇā tu nirvedāt sāmyāvasthā vicāraṇā

1,40.73

साम्यावस्थात्मको बोधः संबोधाद्धर्मशीलता अरूपशमयुक्तास्तु कलिशिष्टा हि वै स्वयम्

sāmyāvasthātmako bodhaḥ saṃbodhāddharmaśīlatā arūpaśamayuktāstu kaliśiṣṭā hi vai svayam

1,40.74

अहोरात्रात्तदा तासां युगं तु परिवर्तते चित्तसंमोहनं कृत्वा तासां वै सुप्तमत्तवत्

ahorātrāttadā tāsāṃ yugaṃ tu parivartate cittasaṃmohanaṃ kṛtvā tāsāṃ vai suptamattavat

1,40.75

भाविनो ऽर्थस्य च बलात् ततः कृतमवर्तत प्रवृत्ते तु ततस्तस्मिन् पुनः कृतयुगे तु वै

bhāvino 'rthasya ca balāt tataḥ kṛtamavartata pravṛtte tu tatastasmin punaḥ kṛtayuge tu vai

1,40.76

उत्पन्नाः कलिशिष्टास्तु प्रजाः कार्तयुगास्तदा तिष्ठन्ति चेह ये सिद्धा अदृष्टा विचरन्ति च

utpannāḥ kaliśiṣṭāstu prajāḥ kārtayugāstadā tiṣṭhanti ceha ye siddhā adṛṣṭā vicaranti ca

1,40.77

सप्त सप्तर्षिभिश्चैव तत्र ते तु व्यवस्थिताः ब्रह्मक्षत्रविशः शूद्रा बीजार्थं ये स्मृता इह

sapta saptarṣibhiścaiva tatra te tu vyavasthitāḥ brahmakṣatraviśaḥ śūdrā bījārthaṃ ye smṛtā iha

1,40.78

कलिजैः सह ते सर्वे निर्विशेषास्तदाभवन् तेषां सप्तर्षयो धर्मं कथयन्तीतरे ऽपि च

kalijaiḥ saha te sarve nirviśeṣāstadābhavan teṣāṃ saptarṣayo dharmaṃ kathayantītare 'pi ca

1,40.79

वर्णाश्रमाचारयुतं श्रौतं स्मार्तं द्विधा तु यम् ततस्तेषु क्रियावत्सु वर्धन्ते वै प्रजाः कृते

varṇāśramācārayutaṃ śrautaṃ smārtaṃ dvidhā tu yam tatasteṣu kriyāvatsu vardhante vai prajāḥ kṛte

1,40.80

श्रौतस्मार्तकृतानां च धर्मे सप्तर्षिदर्शिते केचिद्धर्मव्यवस्थार्थं तिष्ठन्तीह युगक्षये

śrautasmārtakṛtānāṃ ca dharme saptarṣidarśite keciddharmavyavasthārthaṃ tiṣṭhantīha yugakṣaye

1,40.81

मन्वन्तराधिकारेषु तिष्ठन्ति मुनयस्तु वै यथा दावप्रदग्धेषु तृणेष्विह ततः क्षितौ

manvantarādhikāreṣu tiṣṭhanti munayastu vai yathā dāvapradagdheṣu tṛṇeṣviha tataḥ kṣitau

1,40.82

वनानां प्रथमं वृष्ट्या तेषां मूलेषु संभवः तथा कार्तयुगानां तु कलिजेष्विह संभवः

vanānāṃ prathamaṃ vṛṣṭyā teṣāṃ mūleṣu saṃbhavaḥ tathā kārtayugānāṃ tu kalijeṣviha saṃbhavaḥ

1,40.83

एवं युगाद्युगस्येह संतानं तु परस्परम् वर्तते ह व्यवच्छेदाद् यावन्मन्वन्तरक्षयः

evaṃ yugādyugasyeha saṃtānaṃ tu parasparam vartate ha vyavacchedād yāvanmanvantarakṣayaḥ

1,40.84

सुखमायुर्बलं रूपं धर्मो ऽर्थः काम एव च युगेष्वेतानि हीयन्ते त्रींस्त्रीन् पादान् क्रमेण तु

sukhamāyurbalaṃ rūpaṃ dharmo 'rthaḥ kāma eva ca yugeṣvetāni hīyante trīṃstrīn pādān krameṇa tu

1,40.85

ससंध्यांशेषु हीयन्ते युगानां धर्मसिद्धयः इत्येषा प्रतिसिद्धिर्वै कीर्तितैषा क्रमेण तु

sasaṃdhyāṃśeṣu hīyante yugānāṃ dharmasiddhayaḥ ityeṣā pratisiddhirvai kīrtitaiṣā krameṇa tu

1,40.86

चतुर्युगानां सर्वेषाम् अनेनैव तु साधनम् एषा चतुर्युगावृत्तिर् आ सहस्राद् गुणीकृता

caturyugānāṃ sarveṣām anenaiva tu sādhanam eṣā caturyugāvṛttir ā sahasrād guṇīkṛtā

1,40.87

ब्रह्मणस्तदहः प्रोक्तं रात्रिश्चैतावती स्मृता अनार्जवं जडीभावो भूतानाम् आ युगक्षयात्

brahmaṇastadahaḥ proktaṃ rātriścaitāvatī smṛtā anārjavaṃ jaḍībhāvo bhūtānām ā yugakṣayāt

1,40.88

एतदेव तु सर्वेषां युगानां लक्षणं स्मृतम् एषां चतुर्युगाणां च गुणिता ह्येकसप्ततिः

etadeva tu sarveṣāṃ yugānāṃ lakṣaṇaṃ smṛtam eṣāṃ caturyugāṇāṃ ca guṇitā hyekasaptatiḥ

1,40.89

क्रमेण परिवृत्ता तु मनोरन्तरम् उच्यते चतुर्युगे यथैकस्मिन् भवतीह यदा तु यत्

krameṇa parivṛttā tu manorantaram ucyate caturyuge yathaikasmin bhavatīha yadā tu yat

1,40.90

तथा चान्येषु भवति पुनस्तद्वै यथाक्रमम् सर्गे सर्गे यथा भेदा उत्पद्यन्ते तथैव तु

tathā cānyeṣu bhavati punastadvai yathākramam sarge sarge yathā bhedā utpadyante tathaiva tu

1,40.91

पञ्चविंशत्परिमिता न न्यूना नाधिकास् तथा तथा कल्पा युगैः सार्धं भवन्ति सह लक्षणैः

pañcaviṃśatparimitā na nyūnā nādhikās tathā tathā kalpā yugaiḥ sārdhaṃ bhavanti saha lakṣaṇaiḥ

1,40.92

मन्वन्तराणां सर्वेषाम् एतदेव तु लक्षणम्

manvantarāṇāṃ sarveṣām etadeva tu lakṣaṇam

1,40.93

यथा युगानां परिवर्तनानि चिरप्रवृत्तानि युगस्वभावात् तथा तु संतिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्तमानः

yathā yugānāṃ parivartanāni cirapravṛttāni yugasvabhāvāt tathā tu saṃtiṣṭhati jīvalokaḥ kṣayodayābhyāṃ parivartamānaḥ

1,40.94

इत्येतल्लक्षणं प्रोक्तं युगानां वै समासतः अतीतानागतानां हि सर्वमन्वन्तरेषु वै

ityetallakṣaṇaṃ proktaṃ yugānāṃ vai samāsataḥ atītānāgatānāṃ hi sarvamanvantareṣu vai

1,40.95

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च व्याख्यातानि न संदेहः कल्पः कल्पेन चैव हि

manvantareṇa caikena sarvāṇyevāntarāṇi ca vyākhyātāni na saṃdehaḥ kalpaḥ kalpena caiva hi

1,40.96

अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

anāgateṣu tadvacca tarkaḥ kāryo vijānatā manvantareṣu sarveṣu atītānāgateṣviha

1,40.97

तुल्याभिमानिनः सर्वे नामरूपैर्भवन्त्युत देवा ह्यष्टविधा ये च ये च मन्वन्तरेश्वराः

tulyābhimāninaḥ sarve nāmarūpairbhavantyuta devā hyaṣṭavidhā ye ca ye ca manvantareśvarāḥ

1,40.98

ऋषयो मनवश्चैव सर्वे तुल्यप्रयोजनाः एवं वर्णाश्रमाणां तु प्रविभागो युगे युगे

ṛṣayo manavaścaiva sarve tulyaprayojanāḥ evaṃ varṇāśramāṇāṃ tu pravibhāgo yuge yuge

1,40.99

युगस्वभावश् च तथा विधत्ते वै तदा प्रभुः वर्णाश्रमविभागाश् च युगानि युगसिद्धयः

yugasvabhāvaś ca tathā vidhatte vai tadā prabhuḥ varṇāśramavibhāgāś ca yugāni yugasiddhayaḥ

1,40.100

युगानां परिमाणं ते कथितं हि प्रसङ्गतः वदामि देवीपुत्रत्वं पद्मयोनेः समासतः

yugānāṃ parimāṇaṃ te kathitaṃ hi prasaṅgataḥ vadāmi devīputratvaṃ padmayoneḥ samāsataḥ

Chapter 1.41

1,41.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे चतुर्युगपरिमाणं नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः पुनः ससर्ज भगवान् प्रभ्रष्टाः पूर्ववत्प्रजाः सहस्रयुगपर्यन्ते प्रभाते तु पितामहः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge caturyugaparimāṇaṃ nāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ punaḥ sasarja bhagavān prabhraṣṭāḥ pūrvavatprajāḥ sahasrayugaparyante prabhāte tu pitāmahaḥ

1,41.2

एवं परार्धे विप्रेन्द्र द्विगुणे तु तथा गते तदा धराम्भसि व्याप्ता ह्य् आपो वह्नौ समीरणे

evaṃ parārdhe viprendra dviguṇe tu tathā gate tadā dharāmbhasi vyāptā hy āpo vahnau samīraṇe

1,41.3

वह्निः समीरणश्चैव व्योम्नि तन्मात्रसंयुतः इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्राणि द्विजोत्तम

vahniḥ samīraṇaścaiva vyomni tanmātrasaṃyutaḥ indriyāṇi daśaikaṃ ca tanmātrāṇi dvijottama

1,41.4

अहङ्कारमनुप्राप्य प्रलीनास्तत्क्षणादहो अभिमानस्तदा तत्र महान्तं व्याप्य वै क्षणात्

ahaṅkāramanuprāpya pralīnāstatkṣaṇādaho abhimānastadā tatra mahāntaṃ vyāpya vai kṣaṇāt

1,41.5

महानपि तथा व्यक्तं प्राप्य लीनो ऽभवद्द्विज अव्यक्तं स्वगुणैः सार्धं प्रलीनमभवद्भवे

mahānapi tathā vyaktaṃ prāpya līno 'bhavaddvija avyaktaṃ svaguṇaiḥ sārdhaṃ pralīnamabhavadbhave

1,41.6

ततः सृष्टिरभूत्तस्मात् पूर्ववत्पुरुषाच्छिवात् अथ सृष्टास्तदा तस्य मनसा तेन मानसाः

tataḥ sṛṣṭirabhūttasmāt pūrvavatpuruṣācchivāt atha sṛṣṭāstadā tasya manasā tena mānasāḥ

1,41.7

न व्यवर्धन्त लोके ऽस्मिन् प्रजाः कमलयोनिना वृद्ध्यर्थं भगवान्ब्रह्मा पुत्रैर्वै मानसैः सह

na vyavardhanta loke 'smin prajāḥ kamalayoninā vṛddhyarthaṃ bhagavānbrahmā putrairvai mānasaiḥ saha

1,41.8

दुश्चरं विचचारेशं समुद्दिश्य तपः स्वयम् तुष्टस्तु तपसा तस्य भवो ज्ञात्वा स वाञ्छितम्

duścaraṃ vicacāreśaṃ samuddiśya tapaḥ svayam tuṣṭastu tapasā tasya bhavo jñātvā sa vāñchitam

1,41.9

ललाटमध्यं निर्भिद्य ब्रह्मणः पुरुषस्य तु पुत्रस्नेहमिति प्रोच्य स्त्रीपुंरूपो ऽभवत्तदा

lalāṭamadhyaṃ nirbhidya brahmaṇaḥ puruṣasya tu putrasnehamiti procya strīpuṃrūpo 'bhavattadā

1,41.10

तस्य पुत्रो महादेवो ह्य् अर्धनारीश्वरो ऽभवत् ददाह भगवान्सर्वं ब्रह्माणं च जगद्गुरुम्

tasya putro mahādevo hy ardhanārīśvaro 'bhavat dadāha bhagavānsarvaṃ brahmāṇaṃ ca jagadgurum

1,41.11

अथार्धमात्रां कल्याणीम् आत्मनः परमेश्वरीम् बुभुजे योगमार्गेण वृद्ध्यर्थं जगतां शिवः

athārdhamātrāṃ kalyāṇīm ātmanaḥ parameśvarīm bubhuje yogamārgeṇa vṛddhyarthaṃ jagatāṃ śivaḥ

1,41.12

तस्यां हरिं च ब्रह्माणं ससर्ज परमेश्वरः विश्वेश्वरस्तु विश्वात्मा चास्त्रं पाशुपतं तथा

tasyāṃ hariṃ ca brahmāṇaṃ sasarja parameśvaraḥ viśveśvarastu viśvātmā cāstraṃ pāśupataṃ tathā

1,41.13

तस्माद्ब्रह्मा महादेव्याश् चांशजश् च हरिस् तथा अण्डजः पद्मजश्चैव भवाङ्गभव एव च

tasmādbrahmā mahādevyāś cāṃśajaś ca haris tathā aṇḍajaḥ padmajaścaiva bhavāṅgabhava eva ca

1,41.14

एतत्ते कथितं सर्वम् इतिहासं पुरातनम् परार्धं ब्रह्मणो यावत् तावद्भूतिः समासतः

etatte kathitaṃ sarvam itihāsaṃ purātanam parārdhaṃ brahmaṇo yāvat tāvadbhūtiḥ samāsataḥ

1,41.15

वैराग्यं ब्रह्मणो वक्ष्ये तमोद्भूतं समासतः नारायणो ऽपि भगवान् द्विधा कृत्वात्मनस्तनुम्

vairāgyaṃ brahmaṇo vakṣye tamodbhūtaṃ samāsataḥ nārāyaṇo 'pi bhagavān dvidhā kṛtvātmanastanum

1,41.16

ससर्ज सकलं तस्मात् स्वाङ्गादेव चराचरम् ततो ब्रह्माणमसृजद् ब्रह्मा रुद्रं पितामहः

sasarja sakalaṃ tasmāt svāṅgādeva carācaram tato brahmāṇamasṛjad brahmā rudraṃ pitāmahaḥ

1,41.17

मुने कल्पान्तरे रुद्रो हरिं ब्रह्माणम् ईश्वरम् ततो ब्रह्माणमसृजन् मुने कल्पान्तरे हरिः

mune kalpāntare rudro hariṃ brahmāṇam īśvaram tato brahmāṇamasṛjan mune kalpāntare hariḥ

1,41.18

नारायणं पुनर्ब्रह्मा ब्रह्माणं च पुनर्भवः तदा विचार्य वै ब्रह्मा दुःखं संसार इत्यजः

nārāyaṇaṃ punarbrahmā brahmāṇaṃ ca punarbhavaḥ tadā vicārya vai brahmā duḥkhaṃ saṃsāra ityajaḥ

1,41.19

सर्गं विसृज्य चात्मानम् आत्मन्येव नियोज्य च संहृत्य प्राणसञ्चारं पाषाण इव निश्चलः

sargaṃ visṛjya cātmānam ātmanyeva niyojya ca saṃhṛtya prāṇasañcāraṃ pāṣāṇa iva niścalaḥ

1,41.20

दशवर्षसहस्राणि समाधिस्थो ऽभवत्प्रभुः अधोमुखं तु यत्पद्मं हृदि संस्थं सुशोभनम्

daśavarṣasahasrāṇi samādhistho 'bhavatprabhuḥ adhomukhaṃ tu yatpadmaṃ hṛdi saṃsthaṃ suśobhanam

1,41.21

पूरितं पूरकेणैव प्रबुद्धं चाभवत्तदा तदूर्ध्ववक्त्रम् अभवत् कुम्भकेन निरोधितम्

pūritaṃ pūrakeṇaiva prabuddhaṃ cābhavattadā tadūrdhvavaktram abhavat kumbhakena nirodhitam

1,41.22

तत्पद्मकर्णिकामध्ये स्थापयामास चेश्वरम् तदोमिति शिवं देवम् अर्धमात्रापरं परम्

tatpadmakarṇikāmadhye sthāpayāmāsa ceśvaram tadomiti śivaṃ devam ardhamātrāparaṃ param

1,41.23

मृणालतन्तुभागैकशतभागे व्यवस्थितम् यमी यमविशुद्धात्मा नियम्यैवं हृदीश्वरम्

mṛṇālatantubhāgaikaśatabhāge vyavasthitam yamī yamaviśuddhātmā niyamyaivaṃ hṛdīśvaram

1,41.24

यमपुष्पादिभिः पूज्यं याज्यो ह्ययजदव्ययम् तस्य हृत्कमलस्थस्य नियोगाच्चांशजो विभुः

yamapuṣpādibhiḥ pūjyaṃ yājyo hyayajadavyayam tasya hṛtkamalasthasya niyogāccāṃśajo vibhuḥ

1,41.25

ललाटमस्य निर्भिद्य प्रादुरासीत्पितामहात् लोहितो ऽभूत् स्वयं नीलः शिवस्य हृदयोद्भवः

lalāṭamasya nirbhidya prādurāsītpitāmahāt lohito 'bhūt svayaṃ nīlaḥ śivasya hṛdayodbhavaḥ

1,41.26

वह्नेश्चैव तु संयोगात् प्रकृत्य पुरुषः प्रभुः नीलश् च लोहितश्चैव यतः कालाकृतिः पुमान्

vahneścaiva tu saṃyogāt prakṛtya puruṣaḥ prabhuḥ nīlaś ca lohitaścaiva yataḥ kālākṛtiḥ pumān

1,41.27

नीललोहित इत्युक्तस् तेन देवेन वै प्रभुः ब्रह्मणा भगवान्कालः प्रीतात्मा चाभवद्विभुः

nīlalohita ityuktas tena devena vai prabhuḥ brahmaṇā bhagavānkālaḥ prītātmā cābhavadvibhuḥ

1,41.28

सुप्रीतमनसं देवं तुष्टाव च पितामहः नामाष्टकेन विश्वात्मा विश्वात्मानं महामुने

suprītamanasaṃ devaṃ tuṣṭāva ca pitāmahaḥ nāmāṣṭakena viśvātmā viśvātmānaṃ mahāmune

1,41.29

नमस्ते भगवन् रुद्र भास्करामिततेजसे नमो भवाय देवाय रसायाम्बुमयाय ते

namaste bhagavan rudra bhāskarāmitatejase namo bhavāya devāya rasāyāmbumayāya te

1,41.30

शर्वाय क्षितिरूपाय सदा सुरभिणे नमः ईशाय वायवे तुभ्यं संस्पर्शाय नमो नमः

śarvāya kṣitirūpāya sadā surabhiṇe namaḥ īśāya vāyave tubhyaṃ saṃsparśāya namo namaḥ

1,41.31

पशूनां पतये चैव पावकायातितेजसे भीमाय व्योमरूपाय शब्दमात्राय ते नमः

paśūnāṃ pataye caiva pāvakāyātitejase bhīmāya vyomarūpāya śabdamātrāya te namaḥ

1,41.32

महादेवाय सोमाय अमृताय नमो ऽस्तु ते उग्राय यजमानाय नमस्ते कर्मयोगिने

mahādevāya somāya amṛtāya namo 'stu te ugrāya yajamānāya namaste karmayogine

1,41.33

यः पठेच्छृणुयाद्वापि पैतामहमिमं स्तवम् रुद्राय कथितं विप्राञ् श्रावयेद्वा समाहितः

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi paitāmahamimaṃ stavam rudrāya kathitaṃ viprāñ śrāvayedvā samāhitaḥ

1,41.34

अष्टमूर्तेस्तु सायुज्यं वर्षादेकादवाप्नुयात् एवं स्तुत्वा महादेवम् अवैक्षत पितामहः

aṣṭamūrtestu sāyujyaṃ varṣādekādavāpnuyāt evaṃ stutvā mahādevam avaikṣata pitāmahaḥ

1,41.35

तदाष्टधा महादेवः समातिष्ठत्समन्ततः तदा प्रकाशते भानुः कृष्णवर्त्मा निशाकरः

tadāṣṭadhā mahādevaḥ samātiṣṭhatsamantataḥ tadā prakāśate bhānuḥ kṛṣṇavartmā niśākaraḥ

1,41.36

क्षितिर्वायुः पुमानंभः सुषिरं सर्वगं तथा तदाप्रभृति तं प्राहुर् अष्टमूर्तिरितीश्वरम्

kṣitirvāyuḥ pumānaṃbhaḥ suṣiraṃ sarvagaṃ tathā tadāprabhṛti taṃ prāhur aṣṭamūrtiritīśvaram

1,41.37

अष्टमूर्तेः प्रसादेन विरञ्चिश्चासृजत्पुनः सृष्ट्वैतद् अखिलं ब्रह्मा पुनः कल्पान्तरे प्रभुः

aṣṭamūrteḥ prasādena virañciścāsṛjatpunaḥ sṛṣṭvaitad akhilaṃ brahmā punaḥ kalpāntare prabhuḥ

1,41.38

सहस्रयुगपर्यन्तं संसुप्ते च चराचरे प्रजाः स्रष्टुमनास् तेपे तत उग्रं तपो महत्

sahasrayugaparyantaṃ saṃsupte ca carācare prajāḥ sraṣṭumanās tepe tata ugraṃ tapo mahat

1,41.39

तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित्समवर्तत ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो व्यजायत

tasyaivaṃ tapyamānasya na kiṃcitsamavartata tato dīrgheṇa kālena duḥkhātkrodho vyajāyata

1,41.40

क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो भूताः प्रेतास्तदाभवन्

krodhāviṣṭasya netrābhyāṃ prāpatannaśrubindavaḥ tatastebhyo 'śrubindubhyo bhūtāḥ pretāstadābhavan

1,41.41

सर्वांस्तानग्रजान्दृष्ट्वा भूतप्रेतनिशाचरान् अनिन्दत तदा देवो ब्रह्मात्मानम् अजो विभुः

sarvāṃstānagrajāndṛṣṭvā bhūtapretaniśācarān anindata tadā devo brahmātmānam ajo vibhuḥ

1,41.42

जहौ प्राणांश् च भगवान् क्रोधाविष्टः प्रजापतिः ततः प्राणमयो रुद्रः प्रादुरासीत्प्रभोर्मुखात्

jahau prāṇāṃś ca bhagavān krodhāviṣṭaḥ prajāpatiḥ tataḥ prāṇamayo rudraḥ prādurāsītprabhormukhāt

1,41.43

अर्धनारीश्वरो भूत्वा बालार्कसदृशद्युतिः तदैकादशधात्मानं प्रविभज्य व्यवस्थितः

ardhanārīśvaro bhūtvā bālārkasadṛśadyutiḥ tadaikādaśadhātmānaṃ pravibhajya vyavasthitaḥ

1,41.44

अर्धेनांशेन सर्वात्मा ससर्जासौ शिवामुमाम् सा चासृजत्तदा लक्ष्मीं दुर्गां श्रेष्ठां सरस्वतीम्

ardhenāṃśena sarvātmā sasarjāsau śivāmumām sā cāsṛjattadā lakṣmīṃ durgāṃ śreṣṭhāṃ sarasvatīm

1,41.45

वामां रौद्रीं महामायां वैष्णवीं वारिजेक्षणाम् कलां विकिरिणीं चैव कालीं कमलवासिनीम्

vāmāṃ raudrīṃ mahāmāyāṃ vaiṣṇavīṃ vārijekṣaṇām kalāṃ vikiriṇīṃ caiva kālīṃ kamalavāsinīm

1,41.46

बलविकरिणीं देवीं बलप्रमथिनीं तथा सर्वभूतस्य दमनीं ससृजे च मनोन्मनीम्

balavikariṇīṃ devīṃ balapramathinīṃ tathā sarvabhūtasya damanīṃ sasṛje ca manonmanīm

1,41.47

तथान्या बहवः सृष्टास् तया नार्यः सहस्रशः रुद्रैश्चैव महादेवस् ताभिस्त्रिभुवनेश्वरः

tathānyā bahavaḥ sṛṣṭās tayā nāryaḥ sahasraśaḥ rudraiścaiva mahādevas tābhistribhuvaneśvaraḥ

1,41.48

सर्वात्मनश् च तस्याग्रे ह्य् अतिष्ठत्परमेश्वरः मृतस्य तस्य देवस्य ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

sarvātmanaś ca tasyāgre hy atiṣṭhatparameśvaraḥ mṛtasya tasya devasya brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

1,41.49

घृणी ददौ पुनः प्राणान् ब्रह्मपुत्रो महेश्वरः ब्रह्मणः प्रददौ प्राणान् आत्मस्थांस्तु तदा प्रभुः

ghṛṇī dadau punaḥ prāṇān brahmaputro maheśvaraḥ brahmaṇaḥ pradadau prāṇān ātmasthāṃstu tadā prabhuḥ

1,41.50

प्रहृष्टो ऽभूत्ततो रुद्रः किंचित्प्रत्यागतासवम् अभ्यभाषत देवेशो ब्रह्माणं परमं वचः

prahṛṣṭo 'bhūttato rudraḥ kiṃcitpratyāgatāsavam abhyabhāṣata deveśo brahmāṇaṃ paramaṃ vacaḥ

1,41.51

मा भैर्देव महाभाग विरिञ्च जगतां गुरो मयेह स्थापिताः प्राणास् तस्मादुत्तिष्ठ वै प्रभो

mā bhairdeva mahābhāga viriñca jagatāṃ guro mayeha sthāpitāḥ prāṇās tasmāduttiṣṭha vai prabho

1,41.52

श्रुत्वा वचस्ततस्तस्य स्वप्नभूतं मनोगतम् पितामहः प्रसन्नात्मा नेत्रैः फुल्लाम्बुजप्रभैः

śrutvā vacastatastasya svapnabhūtaṃ manogatam pitāmahaḥ prasannātmā netraiḥ phullāmbujaprabhaiḥ

1,41.53

ततः प्रत्यागतप्राणः समुदैक्षन् महेश्वरम् स उद्वीक्ष्य चिरं कालं स्निग्धगंभीरया गिरा

tataḥ pratyāgataprāṇaḥ samudaikṣan maheśvaram sa udvīkṣya ciraṃ kālaṃ snigdhagaṃbhīrayā girā

1,41.54

उवाच भगवान् ब्रह्मा समुत्थाय कृताञ्जलिः भो भो वद महाभाग आनन्दयसि मे मनः

uvāca bhagavān brahmā samutthāya kṛtāñjaliḥ bho bho vada mahābhāga ānandayasi me manaḥ

1,41.55

को भवान् अष्टमूर्तिर् वै स्थित एकादशात्मकः तस्य तद्वचनं श्रुत्वा व्याजहार महेश्वरः

ko bhavān aṣṭamūrtir vai sthita ekādaśātmakaḥ tasya tadvacanaṃ śrutvā vyājahāra maheśvaraḥ

1,41.56

स्पृशन्कराभ्यां ब्रह्माणं सुखाभ्यां स सुरारिहा मां विद्धि परमात्मानम् एनां मायामजामिति

spṛśankarābhyāṃ brahmāṇaṃ sukhābhyāṃ sa surārihā māṃ viddhi paramātmānam enāṃ māyāmajāmiti

1,41.57

एते वै संस्थिता रुद्रास् त्वां रक्षितुमिहागताः ततः प्रणम्य तं ब्रह्मा देवदेवमुवाच ह

ete vai saṃsthitā rudrās tvāṃ rakṣitumihāgatāḥ tataḥ praṇamya taṃ brahmā devadevamuvāca ha

1,41.58

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा भगवन्देवदेवेश दुःखैराकुलितो ह्यहम्

kṛtāñjalipuṭo bhūtvā harṣagadgadayā girā bhagavandevadeveśa duḥkhairākulito hyaham

1,41.59

संसारान्मोक्तुमीशान मामिहार्हसि शङ्कर ततः प्रहस्य भगवान् पितामहमुमापतिः

saṃsārānmoktumīśāna māmihārhasi śaṅkara tataḥ prahasya bhagavān pitāmahamumāpatiḥ

1,41.60

तदा रुद्रैर्जगन्नाथस् तया चान्तर्दधे विभुः तस्माच्छिलाद लोकेषु दुर्लभो वै त्वयोनिजः

tadā rudrairjagannāthas tayā cāntardadhe vibhuḥ tasmācchilāda lokeṣu durlabho vai tvayonijaḥ

1,41.61

मृत्युहीनः पुमान्विद्धि समृत्युः पद्मजो ऽपि सः किंतु देवेश्वरो रुद्रः प्रसीदति यदीश्वरः

mṛtyuhīnaḥ pumānviddhi samṛtyuḥ padmajo 'pi saḥ kiṃtu deveśvaro rudraḥ prasīdati yadīśvaraḥ

1,41.62

न दुर्लभो मृत्युहीनस् तव पुत्रो ह्ययोनिजः मया च विष्णुना चैव ब्रह्मणा च महात्मना

na durlabho mṛtyuhīnas tava putro hyayonijaḥ mayā ca viṣṇunā caiva brahmaṇā ca mahātmanā

1,41.63

अयोनिजं मृत्युहीनम् असमर्थं निवेदितुम् एवं व्याहृत्य विप्रेन्द्रम् अनुगृह्य च तं घृणी

ayonijaṃ mṛtyuhīnam asamarthaṃ niveditum evaṃ vyāhṛtya viprendram anugṛhya ca taṃ ghṛṇī

1,41.64

देवैर्वृतो ययौ देवः सितेनेभेन वै प्रभुः

devairvṛto yayau devaḥ sitenebhena vai prabhuḥ

Chapter 1.42

1,42.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे इन्द्रवाक्यं नामैकचत्वारिंशो ऽध्यायः गते पुण्ये च वरदे सहस्राक्षे शिलाशनः आराधयन्महादेवं तपसातोषयद्भवम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge indravākyaṃ nāmaikacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ gate puṇye ca varade sahasrākṣe śilāśanaḥ ārādhayanmahādevaṃ tapasātoṣayadbhavam

1,42.2

अथ तस्यैवमनिशं तत्परस्य द्विजस्य तु दिव्यं वर्षसहस्रं तु गतं क्षणमिवाद्भुतम्

atha tasyaivamaniśaṃ tatparasya dvijasya tu divyaṃ varṣasahasraṃ tu gataṃ kṣaṇamivādbhutam

1,42.3

वल्मीकेनावृताङ्गश् च लक्ष्यः कीटगणैर्मुनिः वज्रसूचीमुखैश्चान्यै रक्तकीटैश् च सर्वतः

valmīkenāvṛtāṅgaś ca lakṣyaḥ kīṭagaṇairmuniḥ vajrasūcīmukhaiścānyai raktakīṭaiś ca sarvataḥ

1,42.4

निर्मांसरुधिरत्वग् वै निर्लेपः कुड्यवत् स्थितः अस्थिशेषो ऽभवत्पश्चात् तममन्यत शङ्करः

nirmāṃsarudhiratvag vai nirlepaḥ kuḍyavat sthitaḥ asthiśeṣo 'bhavatpaścāt tamamanyata śaṅkaraḥ

1,42.5

यदा स्पृष्टो मुनिस्तेन करेण च स्मरारिणा तदैव मुनिशार्दूलश् चोत्ससर्ज क्लमं द्विजः

yadā spṛṣṭo munistena kareṇa ca smarāriṇā tadaiva muniśārdūlaś cotsasarja klamaṃ dvijaḥ

1,42.6

तपतस्तस्य तपसा प्रभुस्तुष्टाथ शङ्करः तुष्टस्तवेत्यथोवाच सगणश्चोमया सह

tapatastasya tapasā prabhustuṣṭātha śaṅkaraḥ tuṣṭastavetyathovāca sagaṇaścomayā saha

1,42.7

तपसानेन किं कार्यं भवतस्ते महामते ददामि पुत्रं सर्वज्ञं सर्वशास्त्रार्थपारगम्

tapasānena kiṃ kāryaṃ bhavataste mahāmate dadāmi putraṃ sarvajñaṃ sarvaśāstrārthapāragam

1,42.8

ततः प्रणम्य देवेशं स्तुत्वोवाच शिलाशनः हर्षगद्गदया वाचा सोमं सोमविभूषणम्

tataḥ praṇamya deveśaṃ stutvovāca śilāśanaḥ harṣagadgadayā vācā somaṃ somavibhūṣaṇam

1,42.9

भगवन्देवदेवेश त्रिपुरार्दन शङ्कर अयोनिजं मृत्युहीनं पुत्रमिच्छामि सत्तम

bhagavandevadeveśa tripurārdana śaṅkara ayonijaṃ mṛtyuhīnaṃ putramicchāmi sattama

1,42.10

पूर्वमाराधितः प्राह तपसा परमेश्वरः शिलादं ब्रह्मणा रुद्रः प्रीत्या परमया पुनः

pūrvamārādhitaḥ prāha tapasā parameśvaraḥ śilādaṃ brahmaṇā rudraḥ prītyā paramayā punaḥ

1,42.11

पूर्वमाराधितो विप्र ब्रह्मणाहं तपोधन तपसा चावतारार्थं मुनिभिश् च सुरोत्तमैः

pūrvamārādhito vipra brahmaṇāhaṃ tapodhana tapasā cāvatārārthaṃ munibhiś ca surottamaiḥ

1,42.12

तव पुत्रो भविष्यामि नन्दिनाम्ना त्वयोनिजः पिता भविष्यसि मम पितुर्वै जगतां मुने

tava putro bhaviṣyāmi nandināmnā tvayonijaḥ pitā bhaviṣyasi mama piturvai jagatāṃ mune

1,42.13

एवमुक्त्वा मुनिं प्रेक्ष्य प्रणिपत्य स्थितं घृणी सोमः सोमोपमः प्रीतस् तत्रैवान्तरधीयत

evamuktvā muniṃ prekṣya praṇipatya sthitaṃ ghṛṇī somaḥ somopamaḥ prītas tatraivāntaradhīyata

1,42.14

लब्धपुत्रः पिता रुद्रात् प्रीतो मम महामुने यज्ञाङ्गणं महत्प्राप्य यज्ञार्थं यज्ञवित्तमः

labdhaputraḥ pitā rudrāt prīto mama mahāmune yajñāṅgaṇaṃ mahatprāpya yajñārthaṃ yajñavittamaḥ

1,42.15

तदङ्गणादहं शंभोस् तनुजस्तस्य चाज्ञया संजातः पूर्वमेवाहं युगान्ताग्निसमप्रभः

tadaṅgaṇādahaṃ śaṃbhos tanujastasya cājñayā saṃjātaḥ pūrvamevāhaṃ yugāntāgnisamaprabhaḥ

1,42.16

ववर्षुस्तदा पुष्करावर्तकाद्या जगुः खेचराः किन्नराः सिद्धसाध्याः शिलादात्मजत्वं गते मय्युपेन्द्रः ससर्जाथ वृष्टिं सुपुष्पौघमिश्राम्

vavarṣustadā puṣkarāvartakādyā jaguḥ khecarāḥ kinnarāḥ siddhasādhyāḥ śilādātmajatvaṃ gate mayyupendraḥ sasarjātha vṛṣṭiṃ supuṣpaughamiśrām

1,42.17

मां दृष्ट्वा कालसूर्याभं जटामुकुटधारिणम् त्र्यक्षं चतुर्भुजं बालं शूलटङ्कगदाधरम्

māṃ dṛṣṭvā kālasūryābhaṃ jaṭāmukuṭadhāriṇam tryakṣaṃ caturbhujaṃ bālaṃ śūlaṭaṅkagadādharam

1,42.18

वज्रिणं वज्रदंष्ट्रं च वज्रिणाराधितं शिशुम् वज्रकुण्डलिनं घोरं नीरदोपमनिःस्वनम्

vajriṇaṃ vajradaṃṣṭraṃ ca vajriṇārādhitaṃ śiśum vajrakuṇḍalinaṃ ghoraṃ nīradopamaniḥsvanam

1,42.19

ब्रह्माद्यास्तुष्टुवुः सर्वे सुरेन्द्रश् च मुनीश्वराः नेदुः समन्ततः सर्वे ननृतुश्चाप्सरोगणाः

brahmādyāstuṣṭuvuḥ sarve surendraś ca munīśvarāḥ neduḥ samantataḥ sarve nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

1,42.20

ऋषयो मुनिशार्दूल ऋग्यजुःसामसंभवैः मन्त्रैर्माहेश्वरैः स्तुत्वा सम्प्रणेमुर्मुदान्विताः

ṛṣayo muniśārdūla ṛgyajuḥsāmasaṃbhavaiḥ mantrairmāheśvaraiḥ stutvā sampraṇemurmudānvitāḥ

1,42.21

ब्रह्मा हरिश् च रुद्रश् च शक्रः साक्षाच्छिवांबिका जीवश्चेन्दुर्महातेजा भास्करः पवनो ऽनलः

brahmā hariś ca rudraś ca śakraḥ sākṣācchivāṃbikā jīvaścendurmahātejā bhāskaraḥ pavano 'nalaḥ

1,42.22

ईशानो निरृतिर्यक्षो यमो वरुण एव च विश्वेदेवास् तथा रुद्रा वसवश् च महाबलाः

īśāno nirṛtiryakṣo yamo varuṇa eva ca viśvedevās tathā rudrā vasavaś ca mahābalāḥ

1,42.23

लक्ष्मीः साक्षाच्छची ज्येष्ठा देवी चैव सरस्वती अदितिश् च दितिश्चैव श्रद्धा लज्जा धृतिस् तथा

lakṣmīḥ sākṣācchacī jyeṣṭhā devī caiva sarasvatī aditiś ca ditiścaiva śraddhā lajjā dhṛtis tathā

1,42.24

नन्दा भद्रा च सुरभी सुशीला सुमनास् तथा वृषेन्द्रश् च महातेजा धर्मो धर्मात्मजस् तथा

nandā bhadrā ca surabhī suśīlā sumanās tathā vṛṣendraś ca mahātejā dharmo dharmātmajas tathā

1,42.25

आवृत्य मां तथालिङ्ग्य तुष्टुवुर्मुनिसत्तम शिलादो ऽपि मुनिर्दृष्ट्वा पिता मे तादृशं तदा

āvṛtya māṃ tathāliṅgya tuṣṭuvurmunisattama śilādo 'pi munirdṛṣṭvā pitā me tādṛśaṃ tadā

1,42.26

प्रीत्या प्रणम्य पुण्यात्मा तुष्टावेष्टप्रदं सुतम् भगवन्देवदेवेश त्रियंबक ममाव्यय

prītyā praṇamya puṇyātmā tuṣṭāveṣṭapradaṃ sutam bhagavandevadeveśa triyaṃbaka mamāvyaya

1,42.27

पुत्रो ऽसि जगतां यस्मात् त्राता दुःखाद्धि किं पुनः रक्षको जगतां यस्मात् पिता मे पुत्र सर्वग

putro 'si jagatāṃ yasmāt trātā duḥkhāddhi kiṃ punaḥ rakṣako jagatāṃ yasmāt pitā me putra sarvaga

1,42.28

अयोनिज नमस्तुभ्यं जगद्योने पितामह पिता पुत्र महेशान जगतां च जगद्गुरो

ayonija namastubhyaṃ jagadyone pitāmaha pitā putra maheśāna jagatāṃ ca jagadguro

1,42.29

वत्स वत्स महाभाग पाहि मां परमेश्वर त्वयाहं नन्दितो यस्मान् नन्दी नाम्ना सुरेश्वर

vatsa vatsa mahābhāga pāhi māṃ parameśvara tvayāhaṃ nandito yasmān nandī nāmnā sureśvara

1,42.30

तस्मान्नन्दय मां नन्दिन् नमामि जगदीश्वरम् प्रसीद पितरौ मे ऽद्य रुद्रलोकं गतौ विभो

tasmānnandaya māṃ nandin namāmi jagadīśvaram prasīda pitarau me 'dya rudralokaṃ gatau vibho

1,42.31

पितामहश् च भो नन्दिन् नवतीर्णे महेश्वरे ममैव सफलं लोके जन्म वै जगतां प्रभो

pitāmahaś ca bho nandin navatīrṇe maheśvare mamaiva saphalaṃ loke janma vai jagatāṃ prabho

1,42.32

अवतीर्णे सुते नन्दिन् रक्षार्थं मह्यमीश्वर तुभ्यं नमः सुरेशान नन्दीश्वर नमो ऽस्तु ते

avatīrṇe sute nandin rakṣārthaṃ mahyamīśvara tubhyaṃ namaḥ sureśāna nandīśvara namo 'stu te

1,42.33

पुत्र पाहि महाबाहो देवदेव जगद्गुरो पुत्रत्वमेव नन्दीश मत्वा यत्कीर्तितं मया

putra pāhi mahābāho devadeva jagadguro putratvameva nandīśa matvā yatkīrtitaṃ mayā

1,42.34

त्वया तत्क्षम्यतां वत्स स्तवस्तव्य सुरासुरैः यः पठेच्छृणुयाद्वापि मम पुत्रप्रभाषितम्

tvayā tatkṣamyatāṃ vatsa stavastavya surāsuraiḥ yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi mama putraprabhāṣitam

1,42.35

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या मया सार्धं स मोदते एवं स्तुत्वा सुतं बालं प्रणम्य बहुमानतः

śrāvayedvā dvijān bhaktyā mayā sārdhaṃ sa modate evaṃ stutvā sutaṃ bālaṃ praṇamya bahumānataḥ

1,42.36

मुनीश्वरांश् च सम्प्रेक्ष्य शिलाद उवाच सुव्रतः पश्यध्वं मुनयः सर्वे महाभाग्यं ममाव्ययः

munīśvarāṃś ca samprekṣya śilāda uvāca suvrataḥ paśyadhvaṃ munayaḥ sarve mahābhāgyaṃ mamāvyayaḥ

1,42.37

नन्दी यज्ञाङ्गणे देवश् चावतीर्णो यतः प्रभुः मत्समः कः पुमांल्लोके देवो वा दानवो ऽपि वा

nandī yajñāṅgaṇe devaś cāvatīrṇo yataḥ prabhuḥ matsamaḥ kaḥ pumāṃlloke devo vā dānavo 'pi vā

1,42.38

एष नन्दी यतो जातो यज्ञभूमौ हिताय मे

eṣa nandī yato jāto yajñabhūmau hitāya me

Chapter 1.43

1,43.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नन्दिकेश्वरोत्पत्तिर् नाम द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः मया सह पिता हृष्टः प्रणम्य च महेश्वरम् उटजं स्वं जगामाशु निधिं लब्ध्वेव निर्धनः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge nandikeśvarotpattir nāma dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ mayā saha pitā hṛṣṭaḥ praṇamya ca maheśvaram uṭajaṃ svaṃ jagāmāśu nidhiṃ labdhveva nirdhanaḥ

1,43.2

यदागतो ऽहमुटजं शिलादस्य महामुने तदा वै दैविकं रूपं त्यक्त्वा मानुष्यम् आस्थितः

yadāgato 'hamuṭajaṃ śilādasya mahāmune tadā vai daivikaṃ rūpaṃ tyaktvā mānuṣyam āsthitaḥ

1,43.3

नष्टा चैव स्मृतिर्दिव्या येन केनापि कारणात् मानुष्यमास्थितं दृष्ट्वा पिता मे लोकपूजितः

naṣṭā caiva smṛtirdivyā yena kenāpi kāraṇāt mānuṣyamāsthitaṃ dṛṣṭvā pitā me lokapūjitaḥ

1,43.4

विललापातिदुःखार्तः स्वजनैश् च समावृतः जातकर्मादिकाश्चैव चकार मम सर्ववित्

vilalāpātiduḥkhārtaḥ svajanaiś ca samāvṛtaḥ jātakarmādikāścaiva cakāra mama sarvavit

1,43.5

शालङ्कायनपुत्रो वै शिलादः पुत्रवत्सलः उपदिष्टा हि तेनैव ऋक्शाखा यजुषस् तथा

śālaṅkāyanaputro vai śilādaḥ putravatsalaḥ upadiṣṭā hi tenaiva ṛkśākhā yajuṣas tathā

1,43.6

सामशाखासहस्रं च साङ्गोपाङ्गं महामुने आयुर्वेदं धनुर्वेदं गान्धर्वं चाश्वलक्षणम्

sāmaśākhāsahasraṃ ca sāṅgopāṅgaṃ mahāmune āyurvedaṃ dhanurvedaṃ gāndharvaṃ cāśvalakṣaṇam

1,43.7

हस्तिनां चरितं चैव नराणां चैव लक्षणम् सम्पूर्णे सप्तमे वर्षे ततो ऽथ मुनिसत्तमौ

hastināṃ caritaṃ caiva narāṇāṃ caiva lakṣaṇam sampūrṇe saptame varṣe tato 'tha munisattamau

1,43.8

मित्रावरुणनामानौ तपोयोगबलान्वितौ तस्याश्रमं गतौ दिव्यौ द्रष्टुं मां चाज्ञया विभोः

mitrāvaruṇanāmānau tapoyogabalānvitau tasyāśramaṃ gatau divyau draṣṭuṃ māṃ cājñayā vibhoḥ

1,43.9

ऊचतुश् च महात्मानौ मां निरीक्ष्य मुहुर्मुहुः तात नन्द्ययमल्पायुः सर्वशास्त्रार्थपारगः

ūcatuś ca mahātmānau māṃ nirīkṣya muhurmuhuḥ tāta nandyayamalpāyuḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ

1,43.10

न दृष्टमेवमाश्चर्यम् आयुर्वर्षादतः परम् इत्युक्तवति विप्रेन्द्रः शिलादः पुत्रवत्सलः

na dṛṣṭamevamāścaryam āyurvarṣādataḥ param ityuktavati viprendraḥ śilādaḥ putravatsalaḥ

1,43.11

समालिङ्ग्य च दुःखार्तो रुरोदातीव विस्वरम् हा पुत्र पुत्र पुत्रेति पपात च समन्ततः

samāliṅgya ca duḥkhārto rurodātīva visvaram hā putra putra putreti papāta ca samantataḥ

1,43.12

अहो बलं दैवविधेर् विधातुश्चेति दुःखितः तस्य चार्तस्वरं श्रुत्वा तदाश्रमनिवासिनः

aho balaṃ daivavidher vidhātuśceti duḥkhitaḥ tasya cārtasvaraṃ śrutvā tadāśramanivāsinaḥ

1,43.13

निपेतुर्विह्वलात्यर्थं रक्षाश्चक्रुश् च मङ्गलम् तुष्टुवुश् च महादेवं त्रियंबकमुमापतिम्

nipeturvihvalātyarthaṃ rakṣāścakruś ca maṅgalam tuṣṭuvuś ca mahādevaṃ triyaṃbakamumāpatim

1,43.14

हुत्वा त्रियंबकेनैव मधुनैव च संप्लुताम् दूर्वामयुतसंख्यातां सर्वद्रव्यसमन्विताम्

hutvā triyaṃbakenaiva madhunaiva ca saṃplutām dūrvāmayutasaṃkhyātāṃ sarvadravyasamanvitām

1,43.15

पिता विगतसंज्ञश् च तथा चैव पितामहः विचेष्टश् च ललापासौ मृतवन्निपपात च

pitā vigatasaṃjñaś ca tathā caiva pitāmahaḥ viceṣṭaś ca lalāpāsau mṛtavannipapāta ca

1,43.16

मृत्योर् भीतो ऽहम् अचिराच् छिरसा चाभिवन्द्य तम् मृतवत्पतितं साक्षात् पितरं च पितामहम्

mṛtyor bhīto 'ham acirāc chirasā cābhivandya tam mṛtavatpatitaṃ sākṣāt pitaraṃ ca pitāmaham

1,43.17

प्रदक्षिणीकृत्य च तं रुद्रजाप्यरतो ऽभवम् हृत्पुण्डरीके सुषिरे ध्यात्वा देवं त्रियंबकम्

pradakṣiṇīkṛtya ca taṃ rudrajāpyarato 'bhavam hṛtpuṇḍarīke suṣire dhyātvā devaṃ triyaṃbakam

1,43.18

त्र्यक्षं दशभुजं शान्तं पञ्चवक्त्रं सदाशिवम् सरितश्चान्तरे पुण्ये स्थितं मां परमेश्वरः

tryakṣaṃ daśabhujaṃ śāntaṃ pañcavaktraṃ sadāśivam saritaścāntare puṇye sthitaṃ māṃ parameśvaraḥ

1,43.19

तुष्टो ऽब्रवीन्महादेवः सोमः सोमार्धभूषणः वत्स नन्दिन्महाबाहो मृत्योर्भीतिः कुतस्तव

tuṣṭo 'bravīnmahādevaḥ somaḥ somārdhabhūṣaṇaḥ vatsa nandinmahābāho mṛtyorbhītiḥ kutastava

1,43.20

मयैव प्रेषितौ विप्रौ मत्समस्त्वं न संशयः वत्सैनत्तव देहं च लौकिकं परमार्थतः

mayaiva preṣitau viprau matsamastvaṃ na saṃśayaḥ vatsainattava dehaṃ ca laukikaṃ paramārthataḥ

1,43.21

नास्त्येव दैविकं दृष्टं शिलादेन पुरा तव देवैश् च मुनिभिः सिद्धैर् गन्धर्वैर्दानवोत्तमैः

nāstyeva daivikaṃ dṛṣṭaṃ śilādena purā tava devaiś ca munibhiḥ siddhair gandharvairdānavottamaiḥ

1,43.22

पूजितं यत्पुरा वत्स दैविकं नन्दिकेश्वर संसारस्य स्वभावो ऽयं सुखं दुःखं पुनः पुनः

pūjitaṃ yatpurā vatsa daivikaṃ nandikeśvara saṃsārasya svabhāvo 'yaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ punaḥ punaḥ

1,43.23

नृणां योनिपरित्यागः सर्वथैव विवेकिनः एवमुक्त्वा तु मां साक्षात् सर्वदेवमहेश्वरः

nṛṇāṃ yoniparityāgaḥ sarvathaiva vivekinaḥ evamuktvā tu māṃ sākṣāt sarvadevamaheśvaraḥ

1,43.24

कराभ्यां सुशुभाभ्यां च उभाभ्यां परमेश्वरः पस्पर्श भगवान् रुद्रः परमार्तिहरो हरः

karābhyāṃ suśubhābhyāṃ ca ubhābhyāṃ parameśvaraḥ pasparśa bhagavān rudraḥ paramārtiharo haraḥ

1,43.25

उवाच च महादेवस् तुष्टात्मा वृषभध्वजः निरीक्ष्य गणपांश्चैव देवीं हिमवतः सुताम्

uvāca ca mahādevas tuṣṭātmā vṛṣabhadhvajaḥ nirīkṣya gaṇapāṃścaiva devīṃ himavataḥ sutām

1,43.26

समालोक्य च तुष्टात्मा महादेवः सुरेश्वरः अजरो जरया त्यक्तो नित्यं दुःखविवर्जितः

samālokya ca tuṣṭātmā mahādevaḥ sureśvaraḥ ajaro jarayā tyakto nityaṃ duḥkhavivarjitaḥ

1,43.27

अक्षयश्चाव्ययश्चैव सपिता ससुहृज्जनः ममेष्टो गणपश्चैव मद्वीर्यो मत्पराक्रमः

akṣayaścāvyayaścaiva sapitā sasuhṛjjanaḥ mameṣṭo gaṇapaścaiva madvīryo matparākramaḥ

1,43.28

इष्टो मम सदा चैव मम पार्श्वगतः सदा मद्बलश्चैव भविता महायोगबलान्वितः

iṣṭo mama sadā caiva mama pārśvagataḥ sadā madbalaścaiva bhavitā mahāyogabalānvitaḥ

1,43.29

एवमुक्त्वा च मां देवो भगवान् सगणस्तदा कुशेशयमयीं मालां समुन्मुच्यात्मनस्तदा

evamuktvā ca māṃ devo bhagavān sagaṇastadā kuśeśayamayīṃ mālāṃ samunmucyātmanastadā

1,43.30

आबबन्ध महातेजा मम देवो वृषध्वजः तयाहं मालया जातः शुभया कण्ठसक्तया

ābabandha mahātejā mama devo vṛṣadhvajaḥ tayāhaṃ mālayā jātaḥ śubhayā kaṇṭhasaktayā

1,43.31

त्र्यक्षो दशभुजश्चैव द्वितीय इव शङ्करः तत एव समादाय हस्तेन परमेश्वरः

tryakṣo daśabhujaścaiva dvitīya iva śaṅkaraḥ tata eva samādāya hastena parameśvaraḥ

1,43.32

उवाच ब्रूहि किं ते ऽद्य ददामि वरमुत्तमम् ततो जटाश्रितं वारि गृहीत्वा चातिनिर्मलम्

uvāca brūhi kiṃ te 'dya dadāmi varamuttamam tato jaṭāśritaṃ vāri gṛhītvā cātinirmalam

1,43.33

उक्ता नदी भवस्वेति उत्ससर्ज वृषध्वजः ततः सा दिव्यतोया च पूर्णासितजला शुभा

uktā nadī bhavasveti utsasarja vṛṣadhvajaḥ tataḥ sā divyatoyā ca pūrṇāsitajalā śubhā

1,43.34

पद्मोत्पलवनोपेता प्रावर्तत महानदी तामाह च महादेवो नदीं परमशोभनाम्

padmotpalavanopetā prāvartata mahānadī tāmāha ca mahādevo nadīṃ paramaśobhanām

1,43.35

यस्माज्जटोदकादेव प्रवृत्ता त्वं महानदी तस्माज्जटोदका पुण्या भविष्यसि सरिद्वरा

yasmājjaṭodakādeva pravṛttā tvaṃ mahānadī tasmājjaṭodakā puṇyā bhaviṣyasi saridvarā

1,43.36

त्वयि स्नात्वा नरः कश्चित् सर्वपापैः प्रमुच्यते ततो देव्या महादेवः शिलादतनयं प्रभुः

tvayi snātvā naraḥ kaścit sarvapāpaiḥ pramucyate tato devyā mahādevaḥ śilādatanayaṃ prabhuḥ

1,43.37

पुत्रस्ते ऽयमिति प्रोच्य पादयोः संन्यपातयत् सा मामाघ्राय शिरसि पाणिभ्यां परिमार्जती

putraste 'yamiti procya pādayoḥ saṃnyapātayat sā māmāghrāya śirasi pāṇibhyāṃ parimārjatī

1,43.38

पुत्रप्रेम्णाभ्यषिञ्चच्च स्रोतोभिस्तनयैस्त्रिभिः पयसा शङ्खगौरेण देवदेवं निरीक्ष्य सा

putrapremṇābhyaṣiñcacca srotobhistanayaistribhiḥ payasā śaṅkhagaureṇa devadevaṃ nirīkṣya sā

1,43.39

तानि स्रोतांसि त्रीण्यस्याः स्रोतस्विन्यो ऽभवंस्तदा नदीं त्रिस्रोतसं देवो भगवानवदद्भवः

tāni srotāṃsi trīṇyasyāḥ srotasvinyo 'bhavaṃstadā nadīṃ trisrotasaṃ devo bhagavānavadadbhavaḥ

1,43.40

त्रिस्रोतसं नदीं दृष्ट्वा वृषः परमहर्षितः ननाद नादात्तस्माच्च सरिदन्या ततो ऽभवत्

trisrotasaṃ nadīṃ dṛṣṭvā vṛṣaḥ paramaharṣitaḥ nanāda nādāttasmācca saridanyā tato 'bhavat

1,43.41

वृषध्वनिरिति ख्याता देवदेवेन सा नदी जांबूनदमयं चित्रं सर्वरत्नमयं शुभम्

vṛṣadhvaniriti khyātā devadevena sā nadī jāṃbūnadamayaṃ citraṃ sarvaratnamayaṃ śubham

1,43.42

स्वं देवश्चाद्भुतं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा मुकुटं चाबबन्धेशो मम मूर्ध्नि वृषध्वजः

svaṃ devaścādbhutaṃ divyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā mukuṭaṃ cābabandheśo mama mūrdhni vṛṣadhvajaḥ

1,43.43

कुण्डले च शुभे दिव्ये वज्रवैडूर्यभूषिते आबबन्ध महादेवः स्वयमेव महेश्वरः

kuṇḍale ca śubhe divye vajravaiḍūryabhūṣite ābabandha mahādevaḥ svayameva maheśvaraḥ

1,43.44

मां तथाभ्यर्चितं व्योम्नि दृष्ट्वा मेघैः प्रभाकरः मेघांभसा चाभ्यषिञ्चच् छिलादनम् अथो मुने

māṃ tathābhyarcitaṃ vyomni dṛṣṭvā meghaiḥ prabhākaraḥ meghāṃbhasā cābhyaṣiñcac chilādanam atho mune

1,43.45

तस्याभिषिक्तस्य तदा प्रवृत्ता स्रोतसा भृशम् यस्मात् सुवर्णान्निःसृत्य नद्येषा सम्प्रवर्तते

tasyābhiṣiktasya tadā pravṛttā srotasā bhṛśam yasmāt suvarṇānniḥsṛtya nadyeṣā sampravartate

1,43.46

स्वर्णोदकेति तामाह देवदेवस्त्रियंबकः जाम्बूनदमयाद्यस्माद् द्वितीया मुकुटाच्छुभा

svarṇodaketi tāmāha devadevastriyaṃbakaḥ jāmbūnadamayādyasmād dvitīyā mukuṭācchubhā

1,43.47

प्रावर्तत नदी पुण्या ऊचुर् जम्बूनदीति ताम् एतत्पञ्चनदं नाम जप्येश्वरसमीपगम्

prāvartata nadī puṇyā ūcur jambūnadīti tām etatpañcanadaṃ nāma japyeśvarasamīpagam

1,43.48

यः पञ्चनदमासाद्य स्नात्वा जप्येश्वरेश्वरम् पूजयेच्छिवसायुज्यं प्रयात्येव न संशयः

yaḥ pañcanadamāsādya snātvā japyeśvareśvaram pūjayecchivasāyujyaṃ prayātyeva na saṃśayaḥ

1,43.49

अथ देवो महादेवः सर्वभूतपतिर्भवः देवीमुवाच शर्वाणीम् उमां गिरिसुतामजाम्

atha devo mahādevaḥ sarvabhūtapatirbhavaḥ devīmuvāca śarvāṇīm umāṃ girisutāmajām

1,43.50

देवी नन्दीश्वरं देवम् अभिषिञ्चामि भूतपम् गणेन्द्रं व्याहरिष्यामि किं वा त्वं मन्यसे ऽव्यये

devī nandīśvaraṃ devam abhiṣiñcāmi bhūtapam gaṇendraṃ vyāhariṣyāmi kiṃ vā tvaṃ manyase 'vyaye

1,43.51

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भवानी हर्षितानना स्मयन्ती वरदं प्राह भवं भूतपतिं पतिम्

tasya tadvacanaṃ śrutvā bhavānī harṣitānanā smayantī varadaṃ prāha bhavaṃ bhūtapatiṃ patim

1,43.52

सर्वलोकाधिपत्यं च गणेशत्वं तथैव च दातुमर्हसि देवेश शैलादिस्तनयो मम

sarvalokādhipatyaṃ ca gaṇeśatvaṃ tathaiva ca dātumarhasi deveśa śailādistanayo mama

1,43.53

ततः स भगवाञ्शर्वः सर्वलोकेश्वरेश्वरः सस्मार गणपान् दिव्यान् देवदेवो वृषध्वजः

tataḥ sa bhagavāñśarvaḥ sarvalokeśvareśvaraḥ sasmāra gaṇapān divyān devadevo vṛṣadhvajaḥ

Chapter 1.44

1,44.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नन्दिकेश्वरप्रादुर्भावनन्दिकेश्वराभिषेकमन्त्रो नाम त्रिचत्वारिंशो ऽध्यायः स्मरणादेव रुद्रस्य सम्प्राप्ताश् च गणेश्वराः सर्वे सहस्रहस्ताश् च सहस्रायुधपाणयः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge nandikeśvaraprādurbhāvanandikeśvarābhiṣekamantro nāma tricatvāriṃśo 'dhyāyaḥ smaraṇādeva rudrasya samprāptāś ca gaṇeśvarāḥ sarve sahasrahastāś ca sahasrāyudhapāṇayaḥ

1,44.2

त्रिनेत्राश् च महात्मानस् त्रिदशैरपि वन्दिताः कोटिकालाग्निसंकाशा जटामुकुटधारिणः

trinetrāś ca mahātmānas tridaśairapi vanditāḥ koṭikālāgnisaṃkāśā jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ

1,44.3

दंष्ट्राकरालवदना नित्या बुद्धाश् च निर्मलाः कोटिकोटिगणैस्तुल्यैर् आत्मना च गणेश्वराः असंख्याता महात्मानस् तत्राजग्मुर्मुदा युताः

daṃṣṭrākarālavadanā nityā buddhāś ca nirmalāḥ koṭikoṭigaṇaistulyair ātmanā ca gaṇeśvarāḥ asaṃkhyātā mahātmānas tatrājagmurmudā yutāḥ

1,44.4

गायन्तश् च द्रवन्तश् च नृत्यन्तश् च महाबलाः मुखाडम्बरवाद्यानि वादयन्तस्तथैव च

gāyantaś ca dravantaś ca nṛtyantaś ca mahābalāḥ mukhāḍambaravādyāni vādayantastathaiva ca

1,44.5

रथैर्नागैर्हयैश्चैव सिंहमर्कटवाहनाः विमानेषु तथारूढा हेमचित्रेषु वै गणाः

rathairnāgairhayaiścaiva siṃhamarkaṭavāhanāḥ vimāneṣu tathārūḍhā hemacitreṣu vai gaṇāḥ

1,44.6

भेरीमृदङ्गकाद्यैश् च पणवानकगोमुखैः वादित्रैर्विविधैश्चान्यैः पटहैरेकपुष्करैः

bherīmṛdaṅgakādyaiś ca paṇavānakagomukhaiḥ vāditrairvividhaiścānyaiḥ paṭahairekapuṣkaraiḥ

1,44.7

भेरीमुरजसंनादैर् आडम्बरकडिण्डिमैः मर्दलैर्वेणुवीणाभिर् विविधैस्तालनिःस्वनैः

bherīmurajasaṃnādair āḍambarakaḍiṇḍimaiḥ mardalairveṇuvīṇābhir vividhaistālaniḥsvanaiḥ

1,44.8

दर्दुरैस्तलघातैश् च कच्छपैः पणवैरपि वाद्यमानैर्महायोगा आजग्मुर्देवसंसदम्

darduraistalaghātaiś ca kacchapaiḥ paṇavairapi vādyamānairmahāyogā ājagmurdevasaṃsadam

1,44.9

ते गणेशा महासत्त्वाः सर्वदेवेश्वरेश्वराः प्रणम्य देवं देवीं च इदं वचनम् अब्रुवन्

te gaṇeśā mahāsattvāḥ sarvadeveśvareśvarāḥ praṇamya devaṃ devīṃ ca idaṃ vacanam abruvan

1,44.10

भगवन्देवदेवेश त्रियंबक वृषध्वज किमर्थं च स्मृता देव आज्ञापय महाद्युते

bhagavandevadeveśa triyaṃbaka vṛṣadhvaja kimarthaṃ ca smṛtā deva ājñāpaya mahādyute

1,44.11

किं सागराञ्शोषयामो यमं वा सह किङ्करैः हन्मो मृत्युसुतां मृत्युं पशुवद्धन्म पद्मजम्

kiṃ sāgarāñśoṣayāmo yamaṃ vā saha kiṅkaraiḥ hanmo mṛtyusutāṃ mṛtyuṃ paśuvaddhanma padmajam

1,44.12

बद्ध्वेन्द्रं सह देवैश् च सह विष्णुं च वायुना आनयामः सुसंक्रुद्धा दैत्यान्वा सह दानवैः

baddhvendraṃ saha devaiś ca saha viṣṇuṃ ca vāyunā ānayāmaḥ susaṃkruddhā daityānvā saha dānavaiḥ

1,44.13

कस्याद्य व्यसनं घोरं करिष्यामस्तवाज्ञया कस्य वाद्योत्सवो देव सर्वकामसमृद्धये

kasyādya vyasanaṃ ghoraṃ kariṣyāmastavājñayā kasya vādyotsavo deva sarvakāmasamṛddhaye

1,44.14

तांस्तथावादिनः सर्वान् गणेशान् सर्वसंमतान् उवाच देवः सम्पूज्य कोटिकोटिशतान्प्रभुः

tāṃstathāvādinaḥ sarvān gaṇeśān sarvasaṃmatān uvāca devaḥ sampūjya koṭikoṭiśatānprabhuḥ

1,44.15

शृणुध्वं यत्कृते यूयम् इहाहूता जगद्धिताः श्रुत्वा च प्रयतात्मानः कुरुध्वं तदशङ्किताः

śṛṇudhvaṃ yatkṛte yūyam ihāhūtā jagaddhitāḥ śrutvā ca prayatātmānaḥ kurudhvaṃ tadaśaṅkitāḥ

1,44.16

नन्दीश्वरो ऽयं पुत्रो नः सर्वेषामीश्वरेश्वरः विप्रो ऽयं नायकश्चैव सेनानीर् वः समृद्धिमान्

nandīśvaro 'yaṃ putro naḥ sarveṣāmīśvareśvaraḥ vipro 'yaṃ nāyakaścaiva senānīr vaḥ samṛddhimān

1,44.17

तमिमं मम संदेशाद् यूयं सर्वे ऽपि संमताः सेनान्यम् अभिषिञ्चध्वं महायोगपतिं पतिम्

tamimaṃ mama saṃdeśād yūyaṃ sarve 'pi saṃmatāḥ senānyam abhiṣiñcadhvaṃ mahāyogapatiṃ patim

1,44.18

एवमुक्ता भगवता गणपाः सर्व एव ते एवमस्त्विति संमन्त्र्य संभारानाहरंस्ततः

evamuktā bhagavatā gaṇapāḥ sarva eva te evamastviti saṃmantrya saṃbhārānāharaṃstataḥ

1,44.19

तस्य सर्वाश्रयं दिव्यं जांबूनदमयं शुभम् आसनं मेरुसंकाशं मनोहरम् उपाहरन्

tasya sarvāśrayaṃ divyaṃ jāṃbūnadamayaṃ śubham āsanaṃ merusaṃkāśaṃ manoharam upāharan

1,44.20

नैकस्तंभमयं चापि चामीकरवरप्रभम् मुक्तादामावलम्बं च मणिरत्नावभासितम्

naikastaṃbhamayaṃ cāpi cāmīkaravaraprabham muktādāmāvalambaṃ ca maṇiratnāvabhāsitam

1,44.21

स्तंभैश् च वैडूर्यमयैः किङ्किणीजालसंवृतम् चारुरत्नकसंयुक्तं मण्डपं विश्वतोमुखम्

staṃbhaiś ca vaiḍūryamayaiḥ kiṅkiṇījālasaṃvṛtam cāruratnakasaṃyuktaṃ maṇḍapaṃ viśvatomukham

1,44.22

कृत्वा विन्यस्य तन्मध्ये तदासनवरं शुभम् तस्याग्रतः पादपीठं नीलवज्रावभासितम्

kṛtvā vinyasya tanmadhye tadāsanavaraṃ śubham tasyāgrataḥ pādapīṭhaṃ nīlavajrāvabhāsitam

1,44.23

चक्रुः पादप्रतिष्ठार्थं कलशौ चास्य पार्श्वगौ सम्पूर्णौ परमाम्भोभिर् अरविन्दावृताननौ

cakruḥ pādapratiṣṭhārthaṃ kalaśau cāsya pārśvagau sampūrṇau paramāmbhobhir aravindāvṛtānanau

1,44.24

कलशानां सहस्रं तु सौवर्णं राजतं तथा ताम्रजं मृन्मयं चैव सर्वतीर्थाम्बुपूरितम्

kalaśānāṃ sahasraṃ tu sauvarṇaṃ rājataṃ tathā tāmrajaṃ mṛnmayaṃ caiva sarvatīrthāmbupūritam

1,44.25

वासोयुगं तथा दिव्यं गन्धं दिव्यं तथैव च केयूरे कुण्डले चैव मुकुटं हारमेव च

vāsoyugaṃ tathā divyaṃ gandhaṃ divyaṃ tathaiva ca keyūre kuṇḍale caiva mukuṭaṃ hārameva ca

1,44.26

छत्रं शतशलाकं च वालव्यजनमेव च दत्तं महात्मना तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना

chatraṃ śataśalākaṃ ca vālavyajanameva ca dattaṃ mahātmanā tena brahmaṇā parameṣṭhinā

1,44.27

शङ्खहाराङ्गगौरेण पृष्ठेनापि विराजितम् व्यजनं चन्द्रशुभ्रं च हेमदण्डं सुचामरम्

śaṅkhahārāṅgagaureṇa pṛṣṭhenāpi virājitam vyajanaṃ candraśubhraṃ ca hemadaṇḍaṃ sucāmaram

1,44.28

ऐरावतः सुप्रतीको गजावेतौ सुपूजितौ मुकुटं काञ्चनं चैव निर्मितं विश्वकर्मणा

airāvataḥ supratīko gajāvetau supūjitau mukuṭaṃ kāñcanaṃ caiva nirmitaṃ viśvakarmaṇā

1,44.29

कुण्डले चामले दिव्ये वज्रं चैव वरायुधम् जांबूनदमयं सूत्रं केयूरद्वयमेव च

kuṇḍale cāmale divye vajraṃ caiva varāyudham jāṃbūnadamayaṃ sūtraṃ keyūradvayameva ca

1,44.30

सम्भाराणि तथान्यानि विविधानि बहून्यपि समन्तान् निन्युर् अव्यग्रा गणपा देवसंमताः

sambhārāṇi tathānyāni vividhāni bahūnyapi samantān ninyur avyagrā gaṇapā devasaṃmatāḥ

1,44.31

ततो देवाश् च सेन्द्राश् च नारायणमुखास् तथा मुनयो भगवान्ब्रह्मा नवब्रह्माण एव च

tato devāś ca sendrāś ca nārāyaṇamukhās tathā munayo bhagavānbrahmā navabrahmāṇa eva ca

1,44.32

देवैश् च लोकाः सर्वे ते ततो जग्मुर्मुदा युताः तेष्वागतेषु सर्वेषु भगवान्परमेश्वरः

devaiś ca lokāḥ sarve te tato jagmurmudā yutāḥ teṣvāgateṣu sarveṣu bhagavānparameśvaraḥ

1,44.33

सर्वकार्यविधिं कर्तुम् आदिदेश पितामहम् पितामहो ऽपि भगवान् नियोगादेव तस्य तु

sarvakāryavidhiṃ kartum ādideśa pitāmaham pitāmaho 'pi bhagavān niyogādeva tasya tu

1,44.34

चकार सर्वं भगवान् अभिषेकं समाहितः अर्चयित्वा ततो ब्रह्मा स्वयमेवाभ्यषेचयत्

cakāra sarvaṃ bhagavān abhiṣekaṃ samāhitaḥ arcayitvā tato brahmā svayamevābhyaṣecayat

1,44.35

ततो विष्णुस्ततः शक्रो लोकपालास्तथैव च अभ्यषिञ्चन्त विधिवद् गणेन्द्रं शिवशासनात्

tato viṣṇustataḥ śakro lokapālāstathaiva ca abhyaṣiñcanta vidhivad gaṇendraṃ śivaśāsanāt

1,44.36

ऋषयस्तुष्टुवुश्चैव पिता महपुरोगमाः स्तुतवत्सु ततस्तेषु विष्णुः सर्वजगत्पतिः

ṛṣayastuṣṭuvuścaiva pitā mahapurogamāḥ stutavatsu tatasteṣu viṣṇuḥ sarvajagatpatiḥ

1,44.37

शिरस्यञ्जलिमादाय तुष्टाव च समाहितः प्राञ्जलिः प्रणतो भूत्वा जयशब्दं चकार च

śirasyañjalimādāya tuṣṭāva ca samāhitaḥ prāñjaliḥ praṇato bhūtvā jayaśabdaṃ cakāra ca

1,44.38

ततो गणाधिपाः सर्वे ततो देवास्ततो ऽसुराः एवं स्तुतश्चाभिषिक्तो देवैः सब्रह्मकैस्तदा

tato gaṇādhipāḥ sarve tato devāstato 'surāḥ evaṃ stutaścābhiṣikto devaiḥ sabrahmakaistadā

1,44.39

उद्वाहश् च कृतस्तत्र नियोगात्परमेष्ठिनः मरुतां च सुता देवी सुयशाख्या बभूव या

udvāhaś ca kṛtastatra niyogātparameṣṭhinaḥ marutāṃ ca sutā devī suyaśākhyā babhūva yā

1,44.40

लब्धं शशिप्रभं छत्रं तया तत्र विभूषितम् चामरे चामरासक्तहस्ताग्रैः स्त्रीगणैर्युता

labdhaṃ śaśiprabhaṃ chatraṃ tayā tatra vibhūṣitam cāmare cāmarāsaktahastāgraiḥ strīgaṇairyutā

1,44.41

सिंहासनं च परमं तया चाधिष्ठितं मया अलंकृता महालक्ष्म्या मुकुटाद्यैः सुभूषणैः

siṃhāsanaṃ ca paramaṃ tayā cādhiṣṭhitaṃ mayā alaṃkṛtā mahālakṣmyā mukuṭādyaiḥ subhūṣaṇaiḥ

1,44.42

लब्धो हारश् च परमो देव्याः कण्ठगतस् तथा वृषेन्द्रश् च सितो नागः सिंहः सिंहध्वजस् तथा

labdho hāraś ca paramo devyāḥ kaṇṭhagatas tathā vṛṣendraś ca sito nāgaḥ siṃhaḥ siṃhadhvajas tathā

1,44.43

रथश् च हेमच्छत्रं च चन्द्रबिंबसमप्रभम् अद्यापि सदृशः कश्चिन् मया नास्ति विभुः क्वचित्

rathaś ca hemacchatraṃ ca candrabiṃbasamaprabham adyāpi sadṛśaḥ kaścin mayā nāsti vibhuḥ kvacit

1,44.44

सान्वयं च गृहीत्वेशस् तथा संबन्धिबान्धवैः आरुह्य वृषमीशानो मया देव्या गतः शिवः

sānvayaṃ ca gṛhītveśas tathā saṃbandhibāndhavaiḥ āruhya vṛṣamīśāno mayā devyā gataḥ śivaḥ

1,44.45

तदा देवीं भवं दृष्ट्वा मया च प्रार्थयन् गणैः मुनिदेवर्षयः सिद्धा आज्ञां पाशुपतीं द्विजाः

tadā devīṃ bhavaṃ dṛṣṭvā mayā ca prārthayan gaṇaiḥ munidevarṣayaḥ siddhā ājñāṃ pāśupatīṃ dvijāḥ

1,44.46

अथाज्ञां प्रददौ तेषाम् अर्हाणाम् आज्ञया विभोः नन्दिको नगजाभर्तुस् तेषां पाशुपतीं शुभाम्

athājñāṃ pradadau teṣām arhāṇām ājñayā vibhoḥ nandiko nagajābhartus teṣāṃ pāśupatīṃ śubhām

1,44.47

तस्माद्धि मुनयो लब्ध्वा तदाज्ञां मुनिपुङ्गवात् भवभक्तास्तदा चासंस् तस्मादेवं समर्चयेत्

tasmāddhi munayo labdhvā tadājñāṃ munipuṅgavāt bhavabhaktāstadā cāsaṃs tasmādevaṃ samarcayet

1,44.48

नमस्कारविहीनस्तु नाम उद्गिरयेद्भवे ब्रह्मघ्नदशसंतुल्यं तस्य पापं गरीयसम्

namaskāravihīnastu nāma udgirayedbhave brahmaghnadaśasaṃtulyaṃ tasya pāpaṃ garīyasam

1,44.49

तस्मात्सर्वप्रकारेण नमस्कारादिमुच्चरेत् आदौ कुर्यान्नमस्कारं तदन्ते शिवतां व्रजेत्

tasmātsarvaprakāreṇa namaskārādimuccaret ādau kuryānnamaskāraṃ tadante śivatāṃ vrajet

Chapter 1.45

1,45.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नन्दिकेश्वराभिषेको नाम चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत सुव्यक्तमखिलं कथितं शङ्करस्य तु सर्वात्मभावं रुद्रस्य स्वरूपं वक्तुमर्हसि

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge nandikeśvarābhiṣeko nāma catuścatvāriṃśo 'dhyāyaḥ sūta suvyaktamakhilaṃ kathitaṃ śaṅkarasya tu sarvātmabhāvaṃ rudrasya svarūpaṃ vaktumarhasi

1,45.2

भूर्भुवः स्वर्महश्चैव जनः साक्षात्तपस् तथा सत्यलोकश् च पातालं नरकार्णवकोटयः

bhūrbhuvaḥ svarmahaścaiva janaḥ sākṣāttapas tathā satyalokaś ca pātālaṃ narakārṇavakoṭayaḥ

1,45.3

तारकाग्रहसोमार्का ध्रुवः सप्तर्षयस् तथा वैमानिकास्तथान्ये च तिष्ठन्त्यस्य प्रसादतः

tārakāgrahasomārkā dhruvaḥ saptarṣayas tathā vaimānikāstathānye ca tiṣṭhantyasya prasādataḥ

1,45.4

अनेन निर्मितास्त्वेवं तदात्मानो द्विजर्षभाः समष्टिरूपः सर्वात्मा संस्थितः सर्वदा शिवः

anena nirmitāstvevaṃ tadātmāno dvijarṣabhāḥ samaṣṭirūpaḥ sarvātmā saṃsthitaḥ sarvadā śivaḥ

1,45.5

सर्वात्मानं महात्मानं महादेवं महेश्वरम् न विजानन्ति संमूढा मायया तस्य मोहिताः

sarvātmānaṃ mahātmānaṃ mahādevaṃ maheśvaram na vijānanti saṃmūḍhā māyayā tasya mohitāḥ

1,45.6

तस्य देवस्य रुद्रस्य शरीरं वै जगत्त्रयम् तस्मात्प्रणम्य तं वक्ष्ये जगतां निर्णयं शुभम्

tasya devasya rudrasya śarīraṃ vai jagattrayam tasmātpraṇamya taṃ vakṣye jagatāṃ nirṇayaṃ śubham

1,45.7

पुरा वः कथितं सर्वं मयाण्डस्य यथा कृतिः भुवनानां स्वरूपं च ब्रह्माण्डे कथयाम्यहम्

purā vaḥ kathitaṃ sarvaṃ mayāṇḍasya yathā kṛtiḥ bhuvanānāṃ svarūpaṃ ca brahmāṇḍe kathayāmyaham

1,45.8

पृथिवी चान्तरिक्षं च स्वर्महर्जन एव च तपः सत्यं च सप्तैते लोकास्त्वण्डोद्भवाः शुभाः

pṛthivī cāntarikṣaṃ ca svarmaharjana eva ca tapaḥ satyaṃ ca saptaite lokāstvaṇḍodbhavāḥ śubhāḥ

1,45.9

अधस्तादत्र चैतेषां द्विजाः सप्त तलानि तु महातलादयस्तेषां अधस्तान्नरकाः क्रमात्

adhastādatra caiteṣāṃ dvijāḥ sapta talāni tu mahātalādayasteṣāṃ adhastānnarakāḥ kramāt

1,45.10

महातलं हेमतलं सर्वरत्नोपशोभितम् प्रासादैश् च विचित्रैश् च भवस्यायतनैस् तथा

mahātalaṃ hematalaṃ sarvaratnopaśobhitam prāsādaiś ca vicitraiś ca bhavasyāyatanais tathā

1,45.11

अनन्तेन च संयुक्तं मुचुकुन्देन धीमता नृपेण बलिना चैव पातालस्वर्गवासिना

anantena ca saṃyuktaṃ mucukundena dhīmatā nṛpeṇa balinā caiva pātālasvargavāsinā

1,45.12

शैलं रसातलं विप्राः शार्करं हि तलातलम् पीतं सुतलमित्युक्तं वितलं विद्रुमप्रभम्

śailaṃ rasātalaṃ viprāḥ śārkaraṃ hi talātalam pītaṃ sutalamityuktaṃ vitalaṃ vidrumaprabham

1,45.13

सितं हि अतलं तच्च तलं यच्च सितेतरम् क्ष्मायास्तु यावद्विस्तारो ह्य् अधस्तेषां च सुव्रताः

sitaṃ hi atalaṃ tacca talaṃ yacca sitetaram kṣmāyāstu yāvadvistāro hy adhasteṣāṃ ca suvratāḥ

1,45.14

तलानां चैव सर्वेषां तावत्संख्या समाहिता सहस्रयोजनं व्योम दशसाहस्रमेव च

talānāṃ caiva sarveṣāṃ tāvatsaṃkhyā samāhitā sahasrayojanaṃ vyoma daśasāhasrameva ca

1,45.15

लक्षं सप्तसहस्रं हि तलानां सघनस्य तु व्योम्नः प्रमाणं मूलं तु त्रिंशत्साहस्रकेण तु

lakṣaṃ saptasahasraṃ hi talānāṃ saghanasya tu vyomnaḥ pramāṇaṃ mūlaṃ tu triṃśatsāhasrakeṇa tu

1,45.16

सुवर्णेन मुनिश्रेष्ठास् तथा वासुकिना शुभम् रसातलमिति ख्यातं तथान्यैश् च निषेवितम्

suvarṇena muniśreṣṭhās tathā vāsukinā śubham rasātalamiti khyātaṃ tathānyaiś ca niṣevitam

1,45.17

विरोचनहिरण्याक्षनरकाद्यैश् च सेवितम् तलातलमिति ख्यातं सर्वशोभासमन्वितम्

virocanahiraṇyākṣanarakādyaiś ca sevitam talātalamiti khyātaṃ sarvaśobhāsamanvitam

1,45.18

वैनायकादिभिश्चैव कालनेमिपुरोगमैः पूर्वदेवैः समाकीर्णं सुतलं च तथापरैः

vaināyakādibhiścaiva kālanemipurogamaiḥ pūrvadevaiḥ samākīrṇaṃ sutalaṃ ca tathāparaiḥ

1,45.19

वितलं दानवाद्यैश् च तारकाग्निमुखैस् तथा महान्तकाद्यैर् नागैश् च प्रह्लादेनासुरेण च

vitalaṃ dānavādyaiś ca tārakāgnimukhais tathā mahāntakādyair nāgaiś ca prahlādenāsureṇa ca

1,45.20

वितलं चात्र विख्यातं कम्बलाश्वनिषेवितम् महाकुम्भेन वीरेण हयग्रीवेण धीमता

vitalaṃ cātra vikhyātaṃ kambalāśvaniṣevitam mahākumbhena vīreṇa hayagrīveṇa dhīmatā

1,45.21

शङ्कुकर्णेन संभिन्नं तथा नमुचिपूर्वकैः तथान्यैर् विविधैर् वीरैस् तलं चैव सुशोभितम्

śaṅkukarṇena saṃbhinnaṃ tathā namucipūrvakaiḥ tathānyair vividhair vīrais talaṃ caiva suśobhitam

1,45.22

तलेषु तेषु सर्वेषु चाम्बया परमेश्वरः स्कन्देन नन्दिना सार्धं गणपैः सर्वतो वृतः

taleṣu teṣu sarveṣu cāmbayā parameśvaraḥ skandena nandinā sārdhaṃ gaṇapaiḥ sarvato vṛtaḥ

1,45.23

तलानां चैव सर्वेषाम् ऊर्ध्वतः सप्तसप्तमाः क्ष्मातलानि धरा चापि सप्तधा कथयामि वः

talānāṃ caiva sarveṣām ūrdhvataḥ saptasaptamāḥ kṣmātalāni dharā cāpi saptadhā kathayāmi vaḥ

Chapter 1.46

1,46.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पातालवर्णनं नाम पञ्चचत्वारिंशो ऽध्यायः सप्तद्वीपा तथा पृथ्वी नदीपर्वतसंकुला समुद्रैः सप्तभिश्चैव सर्वतः समलंकृता

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge pātālavarṇanaṃ nāma pañcacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ saptadvīpā tathā pṛthvī nadīparvatasaṃkulā samudraiḥ saptabhiścaiva sarvataḥ samalaṃkṛtā

1,46.2

जम्बूः प्लक्षः शाल्मलिश् च कुशः क्रौञ्चस्तथैव च शाकः पुष्करनामा च द्वीपास्त्वभ्यन्तरे क्रमात्

jambūḥ plakṣaḥ śālmaliś ca kuśaḥ krauñcastathaiva ca śākaḥ puṣkaranāmā ca dvīpāstvabhyantare kramāt

1,46.3

सप्तद्वीपेषु सर्वेषु साम्बः सर्वगणैर्वृतः नानावेषधरो भूत्वा सान्निध्यं कुरुते हरः

saptadvīpeṣu sarveṣu sāmbaḥ sarvagaṇairvṛtaḥ nānāveṣadharo bhūtvā sānnidhyaṃ kurute haraḥ

1,46.4

क्षारोदेक्षुरसोदश् च सुरोदश् च घृतोदधिः दध्यर्णवश् च क्षीरोदः स्वादूदश्चाप्यनुक्रमात्

kṣārodekṣurasodaś ca surodaś ca ghṛtodadhiḥ dadhyarṇavaś ca kṣīrodaḥ svādūdaścāpyanukramāt

1,46.5

समुद्रेष्विह सर्वेषु सर्वदा सगणः शिवः जलरूपी भवः श्रीमान् क्रीडते चोर्मिबाहुभिः

samudreṣviha sarveṣu sarvadā sagaṇaḥ śivaḥ jalarūpī bhavaḥ śrīmān krīḍate cormibāhubhiḥ

1,46.6

क्षीरार्णवामृतमिव सदा क्षीरार्णवे हरिः शेते शिवज्ञानधिया साक्षाद्वै योगनिद्रया

kṣīrārṇavāmṛtamiva sadā kṣīrārṇave hariḥ śete śivajñānadhiyā sākṣādvai yoganidrayā

1,46.7

यदा प्रबुद्धो भगवान् प्रबुद्धमखिलं जगत् यदा सुप्तस्तदा सुप्तं तन्मयं च चराचरम्

yadā prabuddho bhagavān prabuddhamakhilaṃ jagat yadā suptastadā suptaṃ tanmayaṃ ca carācaram

1,46.8

तेनैव सृष्टमखिलं धृतं रक्षितमेव च संहृतं देवदेवस्य प्रसादात्परमेष्ठिनः

tenaiva sṛṣṭamakhilaṃ dhṛtaṃ rakṣitameva ca saṃhṛtaṃ devadevasya prasādātparameṣṭhinaḥ

1,46.9

सुषेणा इति विख्याता यजन्ते पुरुषर्षभम् अनिरुद्धं मुनिश्रेष्ठाः शङ्खचक्रगदाधरम्

suṣeṇā iti vikhyātā yajante puruṣarṣabham aniruddhaṃ muniśreṣṭhāḥ śaṅkhacakragadādharam

1,46.10

ये चानिरुद्धं पुरुषं ध्यायन्त्यात्मविदां वराः नारायणसमाः सर्वे सर्वसंपत्समन्विताः

ye cāniruddhaṃ puruṣaṃ dhyāyantyātmavidāṃ varāḥ nārāyaṇasamāḥ sarve sarvasaṃpatsamanvitāḥ

1,46.11

सनन्दनश् च भगवान् सनकश् च सनातनः वालखिल्याश् च सिद्धाश् च मित्रावरुणकौ तथा

sanandanaś ca bhagavān sanakaś ca sanātanaḥ vālakhilyāś ca siddhāś ca mitrāvaruṇakau tathā

1,46.12

यजन्ति सततं तत्र विश्वस्य प्रभवं हरिम् सप्तद्वीपेषु तिष्ठन्ति नानाशृङ्गा महोदयाः

yajanti satataṃ tatra viśvasya prabhavaṃ harim saptadvīpeṣu tiṣṭhanti nānāśṛṅgā mahodayāḥ

1,46.13

आसमुद्रायताः केचिद् गिरयो गह्वरैस् तथा धरायाः पतयश्चासन् बहवः कालगौरवात्

āsamudrāyatāḥ kecid girayo gahvarais tathā dharāyāḥ patayaścāsan bahavaḥ kālagauravāt

1,46.14

सामर्थ्यात्परमेशानाः क्रौञ्चारेर्जनकात्प्रभोः मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह

sāmarthyātparameśānāḥ krauñcārerjanakātprabhoḥ manvantareṣu sarveṣu atītānāgateṣviha

1,46.15

प्रवक्ष्यामि धरेशान् वो वक्ष्ये स्वायंभुवे ऽन्तरे मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेषु च

pravakṣyāmi dhareśān vo vakṣye svāyaṃbhuve 'ntare manvantareṣu sarveṣu atītānāgateṣu ca

1,46.16

तुल्याभिमानिनश्चैव सर्वे तुल्यप्रयोजनाः स्वायंभुवस्य च मनोः पौत्रास्त्वासन्महाबलाः

tulyābhimāninaścaiva sarve tulyaprayojanāḥ svāyaṃbhuvasya ca manoḥ pautrāstvāsanmahābalāḥ

1,46.17

प्रियव्रतात्मजा वीरास् ते दशेह प्रकीर्तिताः आग्नीध्रश्चाग्निबाहुश् च मेधा मेधातिथिर्वसुः

priyavratātmajā vīrās te daśeha prakīrtitāḥ āgnīdhraścāgnibāhuś ca medhā medhātithirvasuḥ

1,46.18

ज्योतिष्मान्द्युतिमान् हव्यः सवनः पुत्र एव च प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चत्तान् सप्त सप्तसु पार्थिवान्

jyotiṣmāndyutimān havyaḥ savanaḥ putra eva ca priyavrato 'bhyaṣiñcattān sapta saptasu pārthivān

1,46.19

जम्बूद्वीपेश्वरं चक्रे आग्नीध्रं सुमहाबलम् प्लक्षद्वीपेश्वरश्चापि तेन मेधातिथिः कृतः

jambūdvīpeśvaraṃ cakre āgnīdhraṃ sumahābalam plakṣadvīpeśvaraścāpi tena medhātithiḥ kṛtaḥ

1,46.20

शाल्मलेश् च वपुष्मन्तं राजानमभिषिक्तवान् ज्योतिष्मन्तं कुशद्वीपे राजानं कृतवान्नृपः

śālmaleś ca vapuṣmantaṃ rājānamabhiṣiktavān jyotiṣmantaṃ kuśadvīpe rājānaṃ kṛtavānnṛpaḥ

1,46.21

द्युतिमन्तं च राजानं क्रौञ्चद्वीपे समादिशत् शाकद्वीपेश्वरं चापि हव्यं चक्रे प्रियव्रतः

dyutimantaṃ ca rājānaṃ krauñcadvīpe samādiśat śākadvīpeśvaraṃ cāpi havyaṃ cakre priyavrataḥ

1,46.22

पुष्कराधिपतिं चक्रे सवनं चापि सुव्रताः पुष्करे सवनस्यापि महावीतः सुतो ऽभवत्

puṣkarādhipatiṃ cakre savanaṃ cāpi suvratāḥ puṣkare savanasyāpi mahāvītaḥ suto 'bhavat

1,46.23

धातकी चैव द्वावेतौ पुत्रौ पुत्रवतां वरौ महावीतं स्मृतं वर्षं तस्य नाम्ना महात्मनः

dhātakī caiva dvāvetau putrau putravatāṃ varau mahāvītaṃ smṛtaṃ varṣaṃ tasya nāmnā mahātmanaḥ

1,46.24

नाम्ना तु धातकेश्चैव धातकीखण्डमुच्यते हव्यो ऽप्यजनयत् पुत्राञ् छाकद्वीपेश्वरः प्रभुः

nāmnā tu dhātakeścaiva dhātakīkhaṇḍamucyate havyo 'pyajanayat putrāñ chākadvīpeśvaraḥ prabhuḥ

1,46.25

जलदं च कुमारं च सुकुमारं मणीचकम् कुसुमोत्तरमोदाकी सप्तमस्तु महाद्रुमः

jaladaṃ ca kumāraṃ ca sukumāraṃ maṇīcakam kusumottaramodākī saptamastu mahādrumaḥ

1,46.26

अलदं जलदस्याथ वर्षं प्रथममुच्यते कुमारस्य तु कौमारं द्वितीयं परिकीर्तितम्

aladaṃ jaladasyātha varṣaṃ prathamamucyate kumārasya tu kaumāraṃ dvitīyaṃ parikīrtitam

1,46.27

सुकुमारं तृतीयं तु सुकुमारस्य कीर्त्यते मणीचकं चतुर्थं तु माणीचकमिहोच्यते

sukumāraṃ tṛtīyaṃ tu sukumārasya kīrtyate maṇīcakaṃ caturthaṃ tu māṇīcakamihocyate

1,46.28

कुसुमोत्तरस्य वै वर्षं पञ्चमं कुसुमोत्तरम् मोदकं चापि मोदाकेर् वर्षं षष्ठं प्रकीर्तितम्

kusumottarasya vai varṣaṃ pañcamaṃ kusumottaram modakaṃ cāpi modāker varṣaṃ ṣaṣṭhaṃ prakīrtitam

1,46.29

महाद्रुमस्य नाम्ना तु सप्तमं तन्महाद्रुमम् तेषां तु नामभिस्तानि सप्त वर्षाणि तत्र वै

mahādrumasya nāmnā tu saptamaṃ tanmahādrumam teṣāṃ tu nāmabhistāni sapta varṣāṇi tatra vai

1,46.30

क्रौञ्चद्वीपेश्वरस्यापि पुत्रा द्युतिमतस्तु वै कुशलो मनुगश्चोष्णः पीवरश्चान्धकारकः

krauñcadvīpeśvarasyāpi putrā dyutimatastu vai kuśalo manugaścoṣṇaḥ pīvaraścāndhakārakaḥ

1,46.31

मुनिश्च दुन्दुभिश्चैव सुता द्युतिमतस्तु वै तेषां स्वनामभिर् देशाः क्रौञ्चद्वीपाश्रयाः शुभाः

muniśca dundubhiścaiva sutā dyutimatastu vai teṣāṃ svanāmabhir deśāḥ krauñcadvīpāśrayāḥ śubhāḥ

1,46.32

कुशलदेशः कुशले मनुगस्य मनोनुगः उष्णस्योष्णः स्मृतो देशः पीवरः पीवरस्य च

kuśaladeśaḥ kuśale manugasya manonugaḥ uṣṇasyoṣṇaḥ smṛto deśaḥ pīvaraḥ pīvarasya ca

1,46.33

अन्धकारस्य कथितो देशो नाम्नान्धकारकः मुनेर्देशो मुनिः प्रोक्तो दुन्दुभेर् दुन्दुभिः स्मृतः

andhakārasya kathito deśo nāmnāndhakārakaḥ munerdeśo muniḥ prokto dundubher dundubhiḥ smṛtaḥ

1,46.34

एते जनपदाः सप्त क्रौञ्चद्वीपेषु भास्वराः ज्योतिष्मन्तः कुशद्वीपे सप्त चासन्महौजसः

ete janapadāḥ sapta krauñcadvīpeṣu bhāsvarāḥ jyotiṣmantaḥ kuśadvīpe sapta cāsanmahaujasaḥ

1,46.35

उद्भिदो वेणुमांश्चैव द्वैरथो लवणो धृतिः षष्ठः प्रभाकरश्चापि सप्तमः कपिलः स्मृतः

udbhido veṇumāṃścaiva dvairatho lavaṇo dhṛtiḥ ṣaṣṭhaḥ prabhākaraścāpi saptamaḥ kapilaḥ smṛtaḥ

1,46.36

उद्भिदं प्रथमं वर्षं द्वितीयं वेणुमण्डलम् तृतीयं द्वैरथं चैव चतुर्थं लवणं स्मृतम्

udbhidaṃ prathamaṃ varṣaṃ dvitīyaṃ veṇumaṇḍalam tṛtīyaṃ dvairathaṃ caiva caturthaṃ lavaṇaṃ smṛtam

1,46.37

पञ्चमं धृतिमत् षष्ठं प्रभाकरम् अनुत्तमम् सप्तमं कपिलं नाम कपिलस्य प्रकीर्तितम्

pañcamaṃ dhṛtimat ṣaṣṭhaṃ prabhākaram anuttamam saptamaṃ kapilaṃ nāma kapilasya prakīrtitam

1,46.38

शाल्मलस्येश्वराः सप्त सुतास्ते वै वपुष्मतः श्वेतश् च हरितश्चैव जीमूतो रोहितस् तथा

śālmalasyeśvarāḥ sapta sutāste vai vapuṣmataḥ śvetaś ca haritaścaiva jīmūto rohitas tathā

1,46.39

वैद्युतो मानसश्चैव सुप्रभः सप्तमस् तथा श्वेतस्य देशः श्वेतस्तु हरितस्य च हारितः

vaidyuto mānasaścaiva suprabhaḥ saptamas tathā śvetasya deśaḥ śvetastu haritasya ca hāritaḥ

1,46.40

जीमूतस्य च जीमूतो रोहितस्य च रोहितः वैद्युतो वैद्युतस्यापि मानसस्य च मानसः

jīmūtasya ca jīmūto rohitasya ca rohitaḥ vaidyuto vaidyutasyāpi mānasasya ca mānasaḥ

1,46.41

सुप्रभः सुप्रभस्यापि सप्त वै देशलाञ्छकाः प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि जम्बूद्वीपादनन्तरम्

suprabhaḥ suprabhasyāpi sapta vai deśalāñchakāḥ plakṣadvīpe tu vakṣyāmi jambūdvīpādanantaram

1,46.42

सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरा नृपाः ज्येष्ठः शान्तभयस्तेषां सप्तवर्षाणि तानि वै

sapta medhātitheḥ putrāḥ plakṣadvīpeśvarā nṛpāḥ jyeṣṭhaḥ śāntabhayasteṣāṃ saptavarṣāṇi tāni vai

1,46.43

तस्माच्छान्तभयाच्चैव शिशिरस्तु सुखोदयः आनन्दश् च शिवश्चैव क्षेमकश् च ध्रुवस् तथा

tasmācchāntabhayāccaiva śiśirastu sukhodayaḥ ānandaś ca śivaścaiva kṣemakaś ca dhruvas tathā

1,46.44

तानि तेषां तु नामानि सप्तवर्षाणि भागशः निवेशितानि तैस्तानि पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे

tāni teṣāṃ tu nāmāni saptavarṣāṇi bhāgaśaḥ niveśitāni taistāni pūrvaṃ svāyaṃbhuve 'ntare

1,46.45

मेधातिथेस्तु पुत्रैस्तैः प्लक्षद्वीपनिवासिभिः वर्णाश्रमाचारयुताः प्रजास्तत्र निवेशिताः

medhātithestu putraistaiḥ plakṣadvīpanivāsibhiḥ varṇāśramācārayutāḥ prajāstatra niveśitāḥ

1,46.46

प्लक्षद्वीपादिवर्षेषु शाकद्वीपान्तिकेषु वै ज्ञेयः पञ्चसु धर्मो वै वर्णाश्रमविभागशः

plakṣadvīpādivarṣeṣu śākadvīpāntikeṣu vai jñeyaḥ pañcasu dharmo vai varṇāśramavibhāgaśaḥ

1,46.47

सुखमायुः स्वरूपं च बलं धर्मो द्विजोत्तमाः पञ्चस्वेतेषु द्वीपेषु सर्वसाधारणं स्मृतम्

sukhamāyuḥ svarūpaṃ ca balaṃ dharmo dvijottamāḥ pañcasveteṣu dvīpeṣu sarvasādhāraṇaṃ smṛtam

1,46.48

रुद्रार्चनरता नित्यं महेश्वरपरायणाः अन्ये च पुष्करद्वीपे प्रजाताश् च प्रजेश्वराः

rudrārcanaratā nityaṃ maheśvaraparāyaṇāḥ anye ca puṣkaradvīpe prajātāś ca prajeśvarāḥ

1,46.49

प्रजापतेश् च रुद्रस्य भावामृतसुखोत्कटाः

prajāpateś ca rudrasya bhāvāmṛtasukhotkaṭāḥ

Chapter 1.47

1,47.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशे द्वीपद्वीपेश्वरकथनं नाम षट्चत्वारिंशो ऽध्यायः आग्नीध्रं ज्येष्ठदायादं काम्यपुत्रं महाबलम् प्रियव्रतो ऽभ्यषिञ्चद्वै जंबूद्वीपेश्वरं नृपः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge bhuvanakośe dvīpadvīpeśvarakathanaṃ nāma ṣaṭcatvāriṃśo 'dhyāyaḥ āgnīdhraṃ jyeṣṭhadāyādaṃ kāmyaputraṃ mahābalam priyavrato 'bhyaṣiñcadvai jaṃbūdvīpeśvaraṃ nṛpaḥ

1,47.2

सो ऽतीव भवभक्तश् च तपस्वी तरुणः सदा भवार्चनरतः श्रीमान् गोमान्धीमान्द्विजर्षभाः

so 'tīva bhavabhaktaś ca tapasvī taruṇaḥ sadā bhavārcanarataḥ śrīmān gomāndhīmāndvijarṣabhāḥ

1,47.3

तस्य पुत्रा बभूवुस्ते प्रजापतिसमा नव सर्वे माहेश्वराश्चैव महादेवपरायणाः

tasya putrā babhūvuste prajāpatisamā nava sarve māheśvarāścaiva mahādevaparāyaṇāḥ

1,47.4

ज्येष्ठो नाभिर् इति ख्यातस् तस्य किंपुरुषो ऽनुजः हरिवर्षस्तृतीयस्तु चतुर्थो वै त्विलावृतः

jyeṣṭho nābhir iti khyātas tasya kiṃpuruṣo 'nujaḥ harivarṣastṛtīyastu caturtho vai tvilāvṛtaḥ

1,47.5

रम्यस्तु पञ्चमस् तत्र हिरण्मान् षष्ठ उच्यते कुरुस्तु सप्तमस्तेषां भद्राश्वस्त्वष्टमः स्मृतः

ramyastu pañcamas tatra hiraṇmān ṣaṣṭha ucyate kurustu saptamasteṣāṃ bhadrāśvastvaṣṭamaḥ smṛtaḥ

1,47.6

नवमः केतुमालस्तु तेषां देशान्निबोधत नाभेस्तु दक्षिणं वर्षं हेमाख्यं तु पिता ददौ

navamaḥ ketumālastu teṣāṃ deśānnibodhata nābhestu dakṣiṇaṃ varṣaṃ hemākhyaṃ tu pitā dadau

1,47.7

हेमकूटं तु यद्वर्षं ददौ किंपुरुषाय सः नैषधं यत्स्मृतं वर्षं हरये तत्पिता ददौ

hemakūṭaṃ tu yadvarṣaṃ dadau kiṃpuruṣāya saḥ naiṣadhaṃ yatsmṛtaṃ varṣaṃ haraye tatpitā dadau

1,47.8

इलावृताय प्रददौ मेरुर्यत्र तु मध्यमः नीलाचलाश्रितं वर्षं रम्याय प्रददौ पिता

ilāvṛtāya pradadau meruryatra tu madhyamaḥ nīlācalāśritaṃ varṣaṃ ramyāya pradadau pitā

1,47.9

श्वेतं यदुत्तरं तस्मात् पित्रा दत्तं हिरण्मते यदुत्तरं शृङ्गवर्षं पिता तत्कुरवे ददौ

śvetaṃ yaduttaraṃ tasmāt pitrā dattaṃ hiraṇmate yaduttaraṃ śṛṅgavarṣaṃ pitā tatkurave dadau

1,47.10

वर्षं माल्यवतं चापि भद्राश्वस्य न्यवेदयत् गन्धमादनवर्षं तु केतुमालाय दत्तवान्

varṣaṃ mālyavataṃ cāpi bhadrāśvasya nyavedayat gandhamādanavarṣaṃ tu ketumālāya dattavān

1,47.11

इत्येतानि महान्तीह नव वर्षाणि भागशः आग्नीध्रस्तेषु वर्षेषु पुत्रांस्तानभिषिच्य वै

ityetāni mahāntīha nava varṣāṇi bhāgaśaḥ āgnīdhrasteṣu varṣeṣu putrāṃstānabhiṣicya vai

1,47.12

यथाक्रमं स धर्मात्मा ततस्तु तपसि स्थितः तपसा भावितश्चैव स्वाध्यायनिरतस्त्वभूत्

yathākramaṃ sa dharmātmā tatastu tapasi sthitaḥ tapasā bhāvitaścaiva svādhyāyaniratastvabhūt

1,47.13

स्वाध्यायनिरतः पश्चाच् छिवध्यानरतस् त्वभूत् यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ शुभानि च

svādhyāyanirataḥ paścāc chivadhyānaratas tvabhūt yāni kiṃpuruṣādyāni varṣāṇyaṣṭau śubhāni ca

1,47.14

तेषां स्वभावतः सिद्धिः सुखप्राया ह्ययत्नतः विपर्ययो न तेष्वस्ति जरामृत्युभयं न च

teṣāṃ svabhāvataḥ siddhiḥ sukhaprāyā hyayatnataḥ viparyayo na teṣvasti jarāmṛtyubhayaṃ na ca

1,47.15

धर्माधर्मौ न तेष्वास्तां नोत्तमाधममध्यमाः न तेष्वस्ति युगावस्था क्षेत्रेष्वष्टसु सर्वतः

dharmādharmau na teṣvāstāṃ nottamādhamamadhyamāḥ na teṣvasti yugāvasthā kṣetreṣvaṣṭasu sarvataḥ

1,47.16

रुद्रक्षेत्रे मृताश्चैव जङ्गमाः स्थावरास् तथा भक्ताः प्रासंगिकाश्चापि तेषु क्षेत्रेषु यान्ति ते

rudrakṣetre mṛtāścaiva jaṅgamāḥ sthāvarās tathā bhaktāḥ prāsaṃgikāścāpi teṣu kṣetreṣu yānti te

1,47.17

तेषां हिताय रुद्रेण चाष्टक्षेत्रं विनिर्मितम् तत्र तेषां महादेवः सान्निध्यं कुरुते सदा

teṣāṃ hitāya rudreṇa cāṣṭakṣetraṃ vinirmitam tatra teṣāṃ mahādevaḥ sānnidhyaṃ kurute sadā

1,47.18

दृष्ट्वा हृदि महादेवम् अष्टक्षेत्रनिवासिनः सुखिनः सर्वदा तेषां स एवेह परा गतिः

dṛṣṭvā hṛdi mahādevam aṣṭakṣetranivāsinaḥ sukhinaḥ sarvadā teṣāṃ sa eveha parā gatiḥ

1,47.19

नाभेर्निसर्गं वक्ष्यामि हिमाङ्के ऽस्मिन्निबोधत नाभिस्त्वजनयत्पुत्रं मेरुदेव्यां महामतिः

nābhernisargaṃ vakṣyāmi himāṅke 'sminnibodhata nābhistvajanayatputraṃ merudevyāṃ mahāmatiḥ

1,47.20

ऋषभं पार्थिवश्रेष्ठं सर्वक्षत्रस्य पूजितम् ऋषभाद्भरतो जज्ञे वीरः पुत्रशताग्रजः

ṛṣabhaṃ pārthivaśreṣṭhaṃ sarvakṣatrasya pūjitam ṛṣabhādbharato jajñe vīraḥ putraśatāgrajaḥ

1,47.21

सो ऽभिषिच्याथ ऋषभो भरतं पुत्रवत्सलः ज्ञानवैराग्यमाश्रित्य जित्वेन्द्रियमहोरगान्

so 'bhiṣicyātha ṛṣabho bharataṃ putravatsalaḥ jñānavairāgyamāśritya jitvendriyamahoragān

1,47.22

सर्वात्मनात्मनि स्थाप्य परमात्मानमीश्वरम् नग्नो जटी निराहारश् चीरी ध्वान्तगतो हि सः

sarvātmanātmani sthāpya paramātmānamīśvaram nagno jaṭī nirāhāraś cīrī dhvāntagato hi saḥ

1,47.23

निराशस्त्यक्तसंदेहः शैवमाप परं पदम् हिमाद्रेर्दक्षिणं वर्षं भरताय न्यवेदयत्

nirāśastyaktasaṃdehaḥ śaivamāpa paraṃ padam himādrerdakṣiṇaṃ varṣaṃ bharatāya nyavedayat

1,47.24

तस्मात्तु भारतं वर्षं तस्य नाम्ना विदुर्बुधाः भरतस्यात्मजो विद्वान् सुमतिर्नाम धार्मिकः

tasmāttu bhārataṃ varṣaṃ tasya nāmnā vidurbudhāḥ bharatasyātmajo vidvān sumatirnāma dhārmikaḥ

1,47.25

बभूव तस्मिंस्तद्राज्यं भरतः संन्यवेशयत् पुत्रसंक्रामितश्रीको वनं राजा विवेश सः

babhūva tasmiṃstadrājyaṃ bharataḥ saṃnyaveśayat putrasaṃkrāmitaśrīko vanaṃ rājā viveśa saḥ

Chapter 1.48

1,48.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भरतवर्षकथनं नाम सप्तचत्वारिंशो ऽध्यायः अस्य द्वीपस्य मध्ये तु मेरुर् नाम महागिरिः नानारत्नमयैः शृङ्गैः स्थितः स्थितिमतां वरः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge bharatavarṣakathanaṃ nāma saptacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ asya dvīpasya madhye tu merur nāma mahāgiriḥ nānāratnamayaiḥ śṛṅgaiḥ sthitaḥ sthitimatāṃ varaḥ

1,48.2

चतुरशीतिसाहस्रम् उत्सेधेन प्रकीर्तितः प्रविष्टः षोडशाधस्ताद् विस्तृतः षोडशैव तु

caturaśītisāhasram utsedhena prakīrtitaḥ praviṣṭaḥ ṣoḍaśādhastād vistṛtaḥ ṣoḍaśaiva tu

1,48.3

शराववत् संस्थितत्वाद् द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः विस्तारात् त्रिगुणश् चास्य परिणाहो ऽनुमण्डलः

śarāvavat saṃsthitatvād dvātriṃśanmūrdhni vistṛtaḥ vistārāt triguṇaś cāsya pariṇāho 'numaṇḍalaḥ

1,48.4

हैमीकृतो महेशस्य शुभाङ्गस्पर्शनेन च धत्तूरपुष्पसंकाशः सर्वदेवनिकेतनः

haimīkṛto maheśasya śubhāṅgasparśanena ca dhattūrapuṣpasaṃkāśaḥ sarvadevaniketanaḥ

1,48.5

क्रीडाभूमिश् च देवानाम् अनेकाश्चर्यसंयुतः लक्षयोजन आयामस् तस्यैवं तु महागिरेः

krīḍābhūmiś ca devānām anekāścaryasaṃyutaḥ lakṣayojana āyāmas tasyaivaṃ tu mahāgireḥ

1,48.6

ततः षोडशसाहस्रं योजनानि क्षितेरधः शेषं चोपरि विप्रेन्द्रा धरायास्तस्य शृङ्गिणः

tataḥ ṣoḍaśasāhasraṃ yojanāni kṣiteradhaḥ śeṣaṃ copari viprendrā dharāyāstasya śṛṅgiṇaḥ

1,48.7

मूलायामप्रमाणं तु विस्तारान् मूलतो गिरेः ऊचुर्विस्तारमस्यैव द्विगुणं मूलतो गिरेः

mūlāyāmapramāṇaṃ tu vistārān mūlato gireḥ ūcurvistāramasyaiva dviguṇaṃ mūlato gireḥ

1,48.8

पूर्वतः पद्मरागाभो दक्षिणे हेमसन्निभः पश्चिमे नीलसंकाश उत्तरे विद्रुमप्रभः

pūrvataḥ padmarāgābho dakṣiṇe hemasannibhaḥ paścime nīlasaṃkāśa uttare vidrumaprabhaḥ

1,48.9

अमरावती पूर्वभागे नानाप्रासादसंकुला नानादेवगणैः कीर्णा मणिजालसमावृता

amarāvatī pūrvabhāge nānāprāsādasaṃkulā nānādevagaṇaiḥ kīrṇā maṇijālasamāvṛtā

1,48.10

गोपुरैर्विविधाकारैर् हेमरत्नविभूषितैः तोरणैर् हेमचित्रैस्तु मणिकॢप्तैः पथि स्थितैः

gopurairvividhākārair hemaratnavibhūṣitaiḥ toraṇair hemacitraistu maṇikḷptaiḥ pathi sthitaiḥ

1,48.11

संलापालापकुशलैः सर्वाभरणभूषितैः स्तनभारविनम्रैश् च मदघूर्णितलोचनैः

saṃlāpālāpakuśalaiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ stanabhāravinamraiś ca madaghūrṇitalocanaiḥ

1,48.12

स्त्रीसहस्रैः समाकीर्णा चाप्सरोभिः समन्ततः दीर्घिकाभिर्विचित्राभिः फुल्लाम्भोरुहसंकुलैः

strīsahasraiḥ samākīrṇā cāpsarobhiḥ samantataḥ dīrghikābhirvicitrābhiḥ phullāmbhoruhasaṃkulaiḥ

1,48.13

हेमसोपानसंयुक्तैर् हेमसैकतराशिभिः नीलोत्पलैश्चोत्पलैश् च हैमैश्चापि सुगन्धिभिः

hemasopānasaṃyuktair hemasaikatarāśibhiḥ nīlotpalaiścotpalaiś ca haimaiścāpi sugandhibhiḥ

1,48.14

एवंविधैस्तटाकैश् च नदीभिश् च नदैर्युता विराजते पुरी शुभ्रा तयासौ पर्वतः शुभः

evaṃvidhaistaṭākaiś ca nadībhiś ca nadairyutā virājate purī śubhrā tayāsau parvataḥ śubhaḥ

1,48.15

तेजस्विनी नाम पुरी आग्नेय्यां पावकस्य तु अमरावतीसमा दिव्या सर्वभोगसमन्विता

tejasvinī nāma purī āgneyyāṃ pāvakasya tu amarāvatīsamā divyā sarvabhogasamanvitā

1,48.16

वैवस्वती दक्षिणे तु यमस्य यमिनां वराः भवनैरावृता दिव्यैर् जांबूनदमयैः शुभैः

vaivasvatī dakṣiṇe tu yamasya yamināṃ varāḥ bhavanairāvṛtā divyair jāṃbūnadamayaiḥ śubhaiḥ

1,48.17

नैरृते कृष्णवर्णा च तथा शुद्धवती शुभा तादृशी गन्धवन्ती च वायव्यां दिशि शोभना

nairṛte kṛṣṇavarṇā ca tathā śuddhavatī śubhā tādṛśī gandhavantī ca vāyavyāṃ diśi śobhanā

1,48.18

महोदया चोत्तरे च ऐशान्यां तु यशोवती पर्वतस्य दिगन्तेषु शोभते दिवि सर्वदा

mahodayā cottare ca aiśānyāṃ tu yaśovatī parvatasya diganteṣu śobhate divi sarvadā

1,48.19

ब्रह्मविष्णुमहेशानां तथान्येषां निकेतनम् सर्वभोगयुतं पुण्यं दीर्घिकाभिर्नगोत्तमम्

brahmaviṣṇumaheśānāṃ tathānyeṣāṃ niketanam sarvabhogayutaṃ puṇyaṃ dīrghikābhirnagottamam

1,48.20

सिद्धैर्यक्षैस्तु सम्पूर्णं गन्धर्वैर्मुनिपुङ्गवैः तथान्यैर्विविधाकारैर् भूतसंघैश् चतुर्विधैः

siddhairyakṣaistu sampūrṇaṃ gandharvairmunipuṅgavaiḥ tathānyairvividhākārair bhūtasaṃghaiś caturvidhaiḥ

1,48.21

गिरेरुपरि विप्रेन्द्राः शुद्धस्फटिकसन्निभम् सहस्रभौमं विस्तीर्णं विमानं वामतः स्थितम्

girerupari viprendrāḥ śuddhasphaṭikasannibham sahasrabhaumaṃ vistīrṇaṃ vimānaṃ vāmataḥ sthitam

1,48.22

तस्मिन्महाभुजः शर्वः सोमसूर्याग्निलोचनः सिंहासने मणिमये देव्यास्ते षण्मुखेन च

tasminmahābhujaḥ śarvaḥ somasūryāgnilocanaḥ siṃhāsane maṇimaye devyāste ṣaṇmukhena ca

1,48.23

हरेस्तदर्धं विस्तीर्णं विमानं तत्र सो ऽपि च पद्मरागमयं दिव्यं पद्मजस्य च दक्षिणे

harestadardhaṃ vistīrṇaṃ vimānaṃ tatra so 'pi ca padmarāgamayaṃ divyaṃ padmajasya ca dakṣiṇe

1,48.24

तस्मिन् शक्रस्य विपुलं पुरं रम्यं यमस्य च सोमस्य वरुणस्याथ निरृतेः पावकस्य च

tasmin śakrasya vipulaṃ puraṃ ramyaṃ yamasya ca somasya varuṇasyātha nirṛteḥ pāvakasya ca

1,48.25

वायोश्चैव तु रुद्रस्य शर्वालयसमन्ततः तेषां तेषां विमानेषु दिव्येषु विविधेषु च

vāyoścaiva tu rudrasya śarvālayasamantataḥ teṣāṃ teṣāṃ vimāneṣu divyeṣu vividheṣu ca

1,48.26

ईशान्यामीश्वरक्षेत्रे नित्यार्चा च व्यवस्थिता सिद्धेश्वरैश् च भगवाञ् छैलादिः शिष्यसंमतः

īśānyāmīśvarakṣetre nityārcā ca vyavasthitā siddheśvaraiś ca bhagavāñ chailādiḥ śiṣyasaṃmataḥ

1,48.27

सनत्कुमारः सिद्धैस्तु सुखासीनः सुरेश्वरः सनकश् च सनन्दश् च सदृशाश् च सहस्रशः

sanatkumāraḥ siddhaistu sukhāsīnaḥ sureśvaraḥ sanakaś ca sanandaś ca sadṛśāś ca sahasraśaḥ

1,48.28

योगभूमिः क्वचित्तस्मिन् भोगभूमिः क्वचित्क्वचित् बालसूर्यप्रतीकाशं विमानं तत्र शोभनम्

yogabhūmiḥ kvacittasmin bhogabhūmiḥ kvacitkvacit bālasūryapratīkāśaṃ vimānaṃ tatra śobhanam

1,48.29

शैलादिनः शुभं चास्ति तस्मिन्नास्ते गणेश्वरः षण्मुखस्य गणेशस्य गणानां तु सहस्रशः

śailādinaḥ śubhaṃ cāsti tasminnāste gaṇeśvaraḥ ṣaṇmukhasya gaṇeśasya gaṇānāṃ tu sahasraśaḥ

1,48.30

सुयशायाः सुनेत्रायाः मातॄणां मदनस्य च तस्य जम्बूनदी नाम मूलमावेष्ट्य संस्थिता

suyaśāyāḥ sunetrāyāḥ mātṝṇāṃ madanasya ca tasya jambūnadī nāma mūlamāveṣṭya saṃsthitā

1,48.31

तस्य दक्षिणपार्श्वे तु जम्बूवृक्षः सुशोभनः अत्युच्छ्रितः सुविस्तीर्णः सर्वकालफलप्रदः

tasya dakṣiṇapārśve tu jambūvṛkṣaḥ suśobhanaḥ atyucchritaḥ suvistīrṇaḥ sarvakālaphalapradaḥ

1,48.32

मेरोः समन्ताद्विस्तीर्णं शुभं वर्षमिलावृतम् तत्र जम्बूफलाहाराः केचिच्चामृतभोजनाः

meroḥ samantādvistīrṇaṃ śubhaṃ varṣamilāvṛtam tatra jambūphalāhārāḥ keciccāmṛtabhojanāḥ

1,48.33

जांबूनदसमप्रख्या नानावर्णाश् च भोगिनः मेरुपादाश्रितो विप्रा द्वीपो ऽयं मध्यमः शुभः

jāṃbūnadasamaprakhyā nānāvarṇāś ca bhoginaḥ merupādāśrito viprā dvīpo 'yaṃ madhyamaḥ śubhaḥ

1,48.34

नववर्षान्वितश्चैव नदीनदगिरीश्वरैः नववर्षं तु वक्ष्यामि जंबूद्वीपं यथातथम्

navavarṣānvitaścaiva nadīnadagirīśvaraiḥ navavarṣaṃ tu vakṣyāmi jaṃbūdvīpaṃ yathātatham

1,48.35

विस्तारान्मण्डलाच्चैव योजनैश् च निबोधत

vistārānmaṇḍalāccaiva yojanaiś ca nibodhata

Chapter 1.49

1,49.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ऽष्टचत्वारिंशो ऽध्यायः शतमेकं सहस्राणां योजनानां स तु स्मृतः अनु द्वीपं सहस्राणां द्विगुणं द्विगुणोत्तरम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge 'ṣṭacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śatamekaṃ sahasrāṇāṃ yojanānāṃ sa tu smṛtaḥ anu dvīpaṃ sahasrāṇāṃ dviguṇaṃ dviguṇottaram

1,49.2

पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा ससमुद्रा धरा स्मृता द्वीपैश् च सप्तभिर् युक्ता लोकालोकावृता शुभा

pañcāśatkoṭivistīrṇā sasamudrā dharā smṛtā dvīpaiś ca saptabhir yuktā lokālokāvṛtā śubhā

1,49.3

नीलस्तथोत्तरे मेरोः श्वेतस्तस्योत्तरे पुनः शृङ्गी तस्योत्तरे विप्रास् त्रयस्ते वर्षपर्वताः

nīlastathottare meroḥ śvetastasyottare punaḥ śṛṅgī tasyottare viprās trayaste varṣaparvatāḥ

1,49.4

जठरो देवकूटश् च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ निषधो दक्षिणे मेरोस् तस्य दक्षिणतो गिरिः हेमकूट इति ख्यातो हिमवांस्तस्य दक्षिणे

jaṭharo devakūṭaś ca pūrvasyāṃ diśi parvatau niṣadho dakṣiṇe meros tasya dakṣiṇato giriḥ hemakūṭa iti khyāto himavāṃstasya dakṣiṇe

1,49.5

मेरोः पश्चिमतश्चैव पर्वतौ द्वौ धराधरौ माल्यवान्गन्धमादश् च द्वावेतावुदगायतौ

meroḥ paścimataścaiva parvatau dvau dharādharau mālyavāngandhamādaś ca dvāvetāvudagāyatau

1,49.6

एते पर्वतराजानः सिद्धचारणसेविताः तेषाम् अन्तरविष्कम्भो नवसाहस्रमेकशः

ete parvatarājānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ teṣām antaraviṣkambho navasāhasramekaśaḥ

1,49.7

इदं हैमवतं वर्षं भारतं नाम विश्रुतम् हेमकूटं परं तस्मान् नाम्ना किंपुरुषं स्मृतम्

idaṃ haimavataṃ varṣaṃ bhārataṃ nāma viśrutam hemakūṭaṃ paraṃ tasmān nāmnā kiṃpuruṣaṃ smṛtam

1,49.8

नैषधं हेमकूटात्तु हरिवर्षं तदुच्यते हरिवर्षात्परं चैव मेरोः शुभमिलावृतम्

naiṣadhaṃ hemakūṭāttu harivarṣaṃ taducyate harivarṣātparaṃ caiva meroḥ śubhamilāvṛtam

1,49.9

इलावृतात्परं नीलं रम्यकं नाम विश्रुतम् रम्यात्परतरं श्वेतं विख्यातं तद्धिरण्मयम्

ilāvṛtātparaṃ nīlaṃ ramyakaṃ nāma viśrutam ramyātparataraṃ śvetaṃ vikhyātaṃ taddhiraṇmayam

1,49.10

हिरण्मयात्परं चापि शृङ्गी चैव कुरुः स्मृतः धनुःसंस्थे तु विज्ञेये द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे

hiraṇmayātparaṃ cāpi śṛṅgī caiva kuruḥ smṛtaḥ dhanuḥsaṃsthe tu vijñeye dve varṣe dakṣiṇottare

1,49.11

दीर्घाणि तत्र चत्वारि मध्यतस्तदिलावृतम् मेरोः पश्चिमपूर्वेण द्वे तु दीर्घेतरे स्मृते

dīrghāṇi tatra catvāri madhyatastadilāvṛtam meroḥ paścimapūrveṇa dve tu dīrghetare smṛte

1,49.12

अर्वाक्तु निषधस्याथ वेद्यर्धं चोत्तरं स्मृतम् वेद्यर्धे दक्षिणे त्रीणि वर्षाणि त्रीणि चोत्तरे

arvāktu niṣadhasyātha vedyardhaṃ cottaraṃ smṛtam vedyardhe dakṣiṇe trīṇi varṣāṇi trīṇi cottare

1,49.13

तयोर्मध्ये च विज्ञेयं मेरुमध्यमिलावृतम् दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु

tayormadhye ca vijñeyaṃ merumadhyamilāvṛtam dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu

1,49.14

उदगायतो महाशैलो माल्यवान्नाम पर्वतः योजनानां सहस्रे द्वे उपरिष्टात्तु विस्तृतः

udagāyato mahāśailo mālyavānnāma parvataḥ yojanānāṃ sahasre dve upariṣṭāttu vistṛtaḥ

1,49.15

आयामतश्चतुस्त्रिंशत् सहस्राणि प्रकीर्तितः तस्य प्रतीच्यां विज्ञेयः पर्वतो गन्धमादनः

āyāmataścatustriṃśat sahasrāṇi prakīrtitaḥ tasya pratīcyāṃ vijñeyaḥ parvato gandhamādanaḥ

1,49.16

आयामतः स विज्ञेयो माल्यवानिव विस्तृतः जम्बूद्वीपस्य विस्तारात् समेन तु समन्ततः

āyāmataḥ sa vijñeyo mālyavāniva vistṛtaḥ jambūdvīpasya vistārāt samena tu samantataḥ

1,49.17

प्रागायताः सुपर्वाणः षडेते वर्षपर्वताः अवगाढाश्चोभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ

prāgāyatāḥ suparvāṇaḥ ṣaḍete varṣaparvatāḥ avagāḍhāścobhayataḥ samudrau pūrvapaścimau

1,49.18

हिमप्रायस्तु हिमवान् हेमकूटस्तु हेमवान् तरुणादित्यसंकाशो हैरण्यो निषधः स्मृतः

himaprāyastu himavān hemakūṭastu hemavān taruṇādityasaṃkāśo hairaṇyo niṣadhaḥ smṛtaḥ

1,49.19

चतुर्वर्णः ससौवर्णो मेरुश्चोर्ध्वायतः स्मृतः वृत्ताकृतिपरीणाहश् चतुरस्रः समुत्थितः

caturvarṇaḥ sasauvarṇo meruścordhvāyataḥ smṛtaḥ vṛttākṛtiparīṇāhaś caturasraḥ samutthitaḥ

1,49.20

नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान्

nīlaś ca vaiḍūryamayaḥ śvetaḥ śuklo hiraṇmayaḥ mayūrabarhavarṇastu śātakuṃbhas triśṛṅgavān

1,49.21

एवं संक्षेपतः प्रोक्ताः पुनः शृणु गिरीश्वरान् मन्दरो देवकूटश् च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ

evaṃ saṃkṣepataḥ proktāḥ punaḥ śṛṇu girīśvarān mandaro devakūṭaś ca pūrvasyāṃ diśi parvatau

1,49.22

कैलासो गन्धमादश् च हेमवांश्चैव पर्वतौ पूर्वतश् चायतावेताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ

kailāso gandhamādaś ca hemavāṃścaiva parvatau pūrvataś cāyatāvetāv arṇavāntarvyavasthitau

1,49.23

निषधः पारियात्रश् च द्वावेतौ वरपर्वतौ यथा पूर्वौ तथा याम्याव् एतौ पश्चिमतः श्रितौ

niṣadhaḥ pāriyātraś ca dvāvetau varaparvatau yathā pūrvau tathā yāmyāv etau paścimataḥ śritau

1,49.24

त्रिशृङ्गो जारुचिश्चैव उत्तरौ वरपर्वतौ पूर्वतश् चायतावेताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ

triśṛṅgo jāruciścaiva uttarau varaparvatau pūrvataś cāyatāvetāv arṇavāntarvyavasthitau

1,49.25

मर्यादापर्वतान् एतान् अष्टावाहुर्मनीषिणः यो ऽसौ मेरुर्द्विजश्रेष्ठाः प्रांशुः कनकपर्वतः

maryādāparvatān etān aṣṭāvāhurmanīṣiṇaḥ yo 'sau merurdvijaśreṣṭhāḥ prāṃśuḥ kanakaparvataḥ

1,49.26

तस्य पादास्तु चत्वारश् चतुर्दिक्षु नगोत्तमाः यैर्विष्टब्धा न चलति सप्तद्वीपवती मही

tasya pādāstu catvāraś caturdikṣu nagottamāḥ yairviṣṭabdhā na calati saptadvīpavatī mahī

1,49.27

दशयोजनसाहस्रम् आयामस् तेषु पठ्यते पूर्वे तु मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः

daśayojanasāhasram āyāmas teṣu paṭhyate pūrve tu mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ

1,49.28

विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः महावृक्षाः समुत्पन्नाश् चत्वारो द्वीपकेतवः

vipulaḥ paścime pārśve supārśvaścottare smṛtaḥ mahāvṛkṣāḥ samutpannāś catvāro dvīpaketavaḥ

1,49.29

मन्दरस्य गिरेः शृङ्गे महावृक्षः सकेतुराट् प्रलम्बशाखाशिखरः कदम्बश् चैत्यपादपः

mandarasya gireḥ śṛṅge mahāvṛkṣaḥ saketurāṭ pralambaśākhāśikharaḥ kadambaś caityapādapaḥ

1,49.30

दक्षिणस्यापि शैलस्य शिखरे देवसेविता जम्बूः सदा पुण्यफला सदा माल्योपशोभिता

dakṣiṇasyāpi śailasya śikhare devasevitā jambūḥ sadā puṇyaphalā sadā mālyopaśobhitā

1,49.31

सकेतुर् दक्षिणे द्वीपे जम्बूर्लोकेषु विश्रुता विपुलस्यापि शैलस्य पश्चिमे च महात्मनः

saketur dakṣiṇe dvīpe jambūrlokeṣu viśrutā vipulasyāpi śailasya paścime ca mahātmanaḥ

1,49.32

संजातः शिखरे ऽश्वत्थः स महान् चैत्यपादपः सुपार्श्वस्योत्तरस्यापि शृङ्गे जातो महाद्रुमः

saṃjātaḥ śikhare 'śvatthaḥ sa mahān caityapādapaḥ supārśvasyottarasyāpi śṛṅge jāto mahādrumaḥ

1,49.33

न्यग्रोधो विपुलस्कन्धो ऽनेकयोजनमण्डलः तेषां चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम्

nyagrodho vipulaskandho 'nekayojanamaṇḍalaḥ teṣāṃ caturṇāṃ vakṣyāmi śailendrāṇāṃ yathākramam

1,49.34

अमानुष्याणि रम्याणि सर्वकालर्तुकानि च मनोहराणि चत्वारि देवक्रीडनकानि च

amānuṣyāṇi ramyāṇi sarvakālartukāni ca manoharāṇi catvāri devakrīḍanakāni ca

1,49.35

वनानि वै चतुर्दिक्षु नामतस्तु निबोधत पूर्वे चैत्ररथं नाम दक्षिणे गन्धमादनम्

vanāni vai caturdikṣu nāmatastu nibodhata pūrve caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe gandhamādanam

1,49.36

वैभ्राजं पश्चिमे विद्याद् उत्तरे सवितुर्वनम् मित्रेश्वरं तु पूर्वे तु षष्ठेश्वरम् अतः परम्

vaibhrājaṃ paścime vidyād uttare saviturvanam mitreśvaraṃ tu pūrve tu ṣaṣṭheśvaram ataḥ param

1,49.37

वर्येश्वरं पश्चिमे तु उत्तरे चाम्रकेश्वरम् महासरांसि च तथा चत्वारि मुनिपुङ्गवाः

varyeśvaraṃ paścime tu uttare cāmrakeśvaram mahāsarāṃsi ca tathā catvāri munipuṅgavāḥ

1,49.38

यत्र क्रीडन्ति मुनयः पर्वतेषु वनेषु च अरुणोदं सरः पूर्वं दक्षिणं मानसं स्मृतम्

yatra krīḍanti munayaḥ parvateṣu vaneṣu ca aruṇodaṃ saraḥ pūrvaṃ dakṣiṇaṃ mānasaṃ smṛtam

1,49.39

सितोदं पश्चिमसरो महाभद्रं तथोत्तरम् शाखस्य दक्षिणे क्षेत्रं विशाखस्य च पश्चिमे

sitodaṃ paścimasaro mahābhadraṃ tathottaram śākhasya dakṣiṇe kṣetraṃ viśākhasya ca paścime

1,49.40

उत्तरे नैगमेयस्य कुमारस्य च पूर्वतः अरुणोदस्य पूर्वेण शैलेन्द्रा नामतः स्मृताः

uttare naigameyasya kumārasya ca pūrvataḥ aruṇodasya pūrveṇa śailendrā nāmataḥ smṛtāḥ

1,49.41

तांस्तु संक्षेपतो वक्ष्ये न शक्यं विस्तरेण तु सितान्तश् च कुरण्डश् च कुररश्चाचलोत्तमः

tāṃstu saṃkṣepato vakṣye na śakyaṃ vistareṇa tu sitāntaś ca kuraṇḍaś ca kuraraścācalottamaḥ

1,49.42

विकरो मणिशैलश् च वृक्षवांश्चाचलोत्तमः महानीलो ऽथ रुचकः सबिन्दुर्दर्दुरस् तथा

vikaro maṇiśailaś ca vṛkṣavāṃścācalottamaḥ mahānīlo 'tha rucakaḥ sabindurdarduras tathā

1,49.43

वेणुमांश् च समेघश् च निषधो देवपर्वतः इत्येते पर्वतवरा ह्य् अन्ये च गिरयस् तथा

veṇumāṃś ca sameghaś ca niṣadho devaparvataḥ ityete parvatavarā hy anye ca girayas tathā

1,49.44

पूर्वेण मन्दरस्यैते सिद्धावासा उदाहृताः तेषु तेषु गिरीन्द्रेषु गुहासु च वनेषु च

pūrveṇa mandarasyaite siddhāvāsā udāhṛtāḥ teṣu teṣu girīndreṣu guhāsu ca vaneṣu ca

1,49.45

रुद्रक्षेत्राणि दिव्यानि विष्णोर्नारायणस्य च सरसो मानसस्येह दक्षिणेन महाचलाः

rudrakṣetrāṇi divyāni viṣṇornārāyaṇasya ca saraso mānasasyeha dakṣiṇena mahācalāḥ

1,49.46

ये कीर्त्यमानास्तान्सर्वान् संक्षिप्य प्रवदाम्यहम् शैलश् च विशिराश्चैव शिखरश्चाचलोत्तमः

ye kīrtyamānāstānsarvān saṃkṣipya pravadāmyaham śailaś ca viśirāścaiva śikharaścācalottamaḥ

1,49.47

एकशृङ्गो महाशूलो गजशैलः पिशाचकः पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः

ekaśṛṅgo mahāśūlo gajaśailaḥ piśācakaḥ pañcaśailo 'tha kailāso himavāṃścācalottamaḥ

1,49.48

इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः तेषु तेषु च सर्वेषु पर्वतेषु वनेषु च

ityete devacaritā utkaṭāḥ parvatottamāḥ teṣu teṣu ca sarveṣu parvateṣu vaneṣu ca

1,49.49

रुद्रक्षेत्राणि दिव्यानि स्थापितानि सुरोत्तमैः दिग्भागे दक्षिणे प्रोक्ताः पश्चिमे च वदामि वः

rudrakṣetrāṇi divyāni sthāpitāni surottamaiḥ digbhāge dakṣiṇe proktāḥ paścime ca vadāmi vaḥ

1,49.50

अपरेण सितोदश् च सुरपश् च महाबलः कुमुदो मधुमांश्चैव ह्य् अञ्जनो मुकुटस् तथा

apareṇa sitodaś ca surapaś ca mahābalaḥ kumudo madhumāṃścaiva hy añjano mukuṭas tathā

1,49.51

कृष्णश् च पाण्डुरश्चैव सहस्रशिखरश् च यः पारिजातश् च शैलेन्द्रः श्रीशृङ्गश्चाचलोत्तमः

kṛṣṇaś ca pāṇḍuraścaiva sahasraśikharaś ca yaḥ pārijātaś ca śailendraḥ śrīśṛṅgaścācalottamaḥ

1,49.52

इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः सर्वे पश्चिमदिग्भागे रुद्रक्षेत्रसमन्विताः

ityete devacaritā utkaṭāḥ parvatottamāḥ sarve paścimadigbhāge rudrakṣetrasamanvitāḥ

1,49.53

महाभद्रस्य सरसश् चोत्तरे च महाबलाः ये स्थिताः कीर्त्यमानांस्तान् संक्षिप्येह निबोधत

mahābhadrasya sarasaś cottare ca mahābalāḥ ye sthitāḥ kīrtyamānāṃstān saṃkṣipyeha nibodhata

1,49.54

शङ्खकूटो महाशैलो वृषभो हंसपर्वतः नागश् च कपिलश्चैव इन्द्रशैलश् च सानुमान्

śaṅkhakūṭo mahāśailo vṛṣabho haṃsaparvataḥ nāgaś ca kapilaścaiva indraśailaś ca sānumān

1,49.55

नीलः कण्टकशृङ्गश् च शतशृङ्गश् च पर्वतः पुष्पकोशः प्रशैलश् च विरजश्चाचलोत्तमः

nīlaḥ kaṇṭakaśṛṅgaś ca śataśṛṅgaś ca parvataḥ puṣpakośaḥ praśailaś ca virajaścācalottamaḥ

1,49.56

वराहपर्वतश्चैव मयूरश्चाचलोत्तमः जारुधिश्चैव शैलेन्द्र एत उत्तरसंस्थिताः

varāhaparvataścaiva mayūraścācalottamaḥ jārudhiścaiva śailendra eta uttarasaṃsthitāḥ

1,49.57

तेषु शैलेषु दिव्येषु देवदेवस्य शूलिनः असंख्यातानि दिव्यानि विमानानि सहस्रशः

teṣu śaileṣu divyeṣu devadevasya śūlinaḥ asaṃkhyātāni divyāni vimānāni sahasraśaḥ

1,49.58

एतेषां शैलमुख्यानाम् अन्तरेषु यथाक्रमम् सन्ति चैवान्तरद्रोण्यः सरांस्युपवनानि च

eteṣāṃ śailamukhyānām antareṣu yathākramam santi caivāntaradroṇyaḥ sarāṃsyupavanāni ca

1,49.59

वसन्ति देवा मुनयः सिद्धाश् च शिवभाविताः कृतवासाः सपत्नीकाः प्रसादात्परमेष्ठिनः

vasanti devā munayaḥ siddhāś ca śivabhāvitāḥ kṛtavāsāḥ sapatnīkāḥ prasādātparameṣṭhinaḥ

1,49.60

लक्ष्म्याद्यानां बिल्ववने ककुभे कश्यपादयः तथा तालवने प्रोक्तम् इन्द्रोपेन्द्रोरगात्मनाम्

lakṣmyādyānāṃ bilvavane kakubhe kaśyapādayaḥ tathā tālavane proktam indropendroragātmanām

1,49.61

उदुंबरे कर्दमस्य तथान्येषां महात्मनाम् विद्याधराणां सिद्धानां पुण्ये त्वाम्रवने शुभे

uduṃbare kardamasya tathānyeṣāṃ mahātmanām vidyādharāṇāṃ siddhānāṃ puṇye tvāmravane śubhe

1,49.62

नागानां सिद्धसंघानां तथा निंबवने स्थितिः सूर्यस्य किंशुकवने तथा रुद्रगणस्य च

nāgānāṃ siddhasaṃghānāṃ tathā niṃbavane sthitiḥ sūryasya kiṃśukavane tathā rudragaṇasya ca

1,49.63

बीजपूरवने पुण्ये देवाचार्यो व्यवस्थितः कौमुदे तु वने विष्णुप्रमुखानां महात्मनाम्

bījapūravane puṇye devācāryo vyavasthitaḥ kaumude tu vane viṣṇupramukhānāṃ mahātmanām

1,49.64

स्थलपद्मवनान्तस्थन्यग्रोधे ऽशेषभोगिनः शेषस्त्वशेषजगतां पतिरास्ते ऽतिगर्वितः

sthalapadmavanāntasthanyagrodhe 'śeṣabhoginaḥ śeṣastvaśeṣajagatāṃ patirāste 'tigarvitaḥ

1,49.65

स एव जगतां कालः पाताले च व्यवस्थितः विष्णोर्विश्वगुरोर्मूर्तिर् दिव्यः साक्षाद्धलायुधः

sa eva jagatāṃ kālaḥ pātāle ca vyavasthitaḥ viṣṇorviśvagurormūrtir divyaḥ sākṣāddhalāyudhaḥ

1,49.66

शयनं देवदेवस्य स हरेः कङ्कणं विभोः वने पनसवृक्षाणां सशुक्रा दानवादयः

śayanaṃ devadevasya sa hareḥ kaṅkaṇaṃ vibhoḥ vane panasavṛkṣāṇāṃ saśukrā dānavādayaḥ

1,49.67

किन्नरैरुरगाश्चैव विशाखकवने स्थिताः मनोहरवने वृक्षाः सर्वकोटिसमन्विताः

kinnarairuragāścaiva viśākhakavane sthitāḥ manoharavane vṛkṣāḥ sarvakoṭisamanvitāḥ

1,49.68

नन्दीश्वरो गणवरैः स्तूयमानो व्यवस्थितः संतानकस्थलीमध्ये साक्षाद्देवी सरस्वती

nandīśvaro gaṇavaraiḥ stūyamāno vyavasthitaḥ saṃtānakasthalīmadhye sākṣāddevī sarasvatī

1,49.69

एवं संक्षेपतः प्रोक्ता वनेषु वनवासिनः असंख्याता मयाप्यत्र वक्तुं नो विस्तरेण तु

evaṃ saṃkṣepataḥ proktā vaneṣu vanavāsinaḥ asaṃkhyātā mayāpyatra vaktuṃ no vistareṇa tu

Chapter 1.50

1,50.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकोनपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः शितान्तशिखरे शक्रः पारिजातवने शुभे तस्य प्राच्यां कुमुदाद्रिकूटो ऽसौ बहुविस्तरः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ekonapañcāśattamo 'dhyāyaḥ śitāntaśikhare śakraḥ pārijātavane śubhe tasya prācyāṃ kumudādrikūṭo 'sau bahuvistaraḥ

1,50.2

अष्टौ पुराण्युदीर्णानि दानवानां द्विजोत्तमाः सुवर्णकोटरे पुण्ये राक्षसानां महात्मनाम्

aṣṭau purāṇyudīrṇāni dānavānāṃ dvijottamāḥ suvarṇakoṭare puṇye rākṣasānāṃ mahātmanām

1,50.3

नीलकानां पुराण्याहुर् अष्टषष्टिर्द्विजोत्तमाः महानीले ऽपि शैलेन्द्रे पुराणि दश पञ्च च

nīlakānāṃ purāṇyāhur aṣṭaṣaṣṭirdvijottamāḥ mahānīle 'pi śailendre purāṇi daśa pañca ca

1,50.4

हयाननानां मुख्यानां किन्नराणां च सुव्रताः वेणुसौधे महाशैले विद्याधरपुरत्रयम्

hayānanānāṃ mukhyānāṃ kinnarāṇāṃ ca suvratāḥ veṇusaudhe mahāśaile vidyādharapuratrayam

1,50.5

वैकुण्ठे गरुडः श्रीमान् करञ्जे नीललोहितः वसुधारे वसूनां तु निवासः परिकीर्तितः

vaikuṇṭhe garuḍaḥ śrīmān karañje nīlalohitaḥ vasudhāre vasūnāṃ tu nivāsaḥ parikīrtitaḥ

1,50.6

रत्नधारे गिरिवरे सप्तर्षीणां महात्मनाम् सप्तस्थानानि पुण्यानि सिद्धावासयुतानि च

ratnadhāre girivare saptarṣīṇāṃ mahātmanām saptasthānāni puṇyāni siddhāvāsayutāni ca

1,50.7

महत्प्रजापतेः स्थानम् एकशृङ्गे नगोत्तमे गजशैले तु दुर्गाद्याः सुमेधे वसवस् तथा

mahatprajāpateḥ sthānam ekaśṛṅge nagottame gajaśaile tu durgādyāḥ sumedhe vasavas tathā

1,50.8

आदित्याश् च तथा रुद्राः कृतावासास्तथाश्विनौ अशीतिर्देवपुर्यस्तु हेमकक्षे नगोत्तमे

ādityāś ca tathā rudrāḥ kṛtāvāsāstathāśvinau aśītirdevapuryastu hemakakṣe nagottame

1,50.9

सुनीले रक्षसां वासाः पञ्चकोटिशतानि च पञ्चकूटे पुराण्यासन् पञ्चकोटिप्रमाणतः

sunīle rakṣasāṃ vāsāḥ pañcakoṭiśatāni ca pañcakūṭe purāṇyāsan pañcakoṭipramāṇataḥ

1,50.10

शतशृङ्गे पुरशतं यक्षाणाममितौजसाम् ताम्राभे काद्रवेयाणां विशाखे तु गुहस्य वै

śataśṛṅge puraśataṃ yakṣāṇāmamitaujasām tāmrābhe kādraveyāṇāṃ viśākhe tu guhasya vai

1,50.11

श्वेतोदरे मुनिश्रेष्ठाः सुपर्णस्य महात्मनः पिशाचके कुबेरस्य हरिकूटे हरेर्गृहम्

śvetodare muniśreṣṭhāḥ suparṇasya mahātmanaḥ piśācake kuberasya harikūṭe harergṛham

1,50.12

कुमुदे किंनरावासस् त्व् अञ्जने चारणालयः कृष्णे गन्धर्वनिलयः पाण्डुरे पुरसप्तकम्

kumude kiṃnarāvāsas tv añjane cāraṇālayaḥ kṛṣṇe gandharvanilayaḥ pāṇḍure purasaptakam

1,50.13

विद्याधराणां विप्रेन्द्रा विश्वभोगसमन्वितम् सहस्रशिखरे शैले दैत्यानामुग्रकर्मणाम्

vidyādharāṇāṃ viprendrā viśvabhogasamanvitam sahasraśikhare śaile daityānāmugrakarmaṇām

1,50.14

पुराणां तु सहस्राणि सप्त शक्रारिणां द्विजाः मुकुटे पन्नगावासः पुष्पकेतौ मुनीश्वराः

purāṇāṃ tu sahasrāṇi sapta śakrāriṇāṃ dvijāḥ mukuṭe pannagāvāsaḥ puṣpaketau munīśvarāḥ

1,50.15

वैवस्वतस्य सोमस्य वायोर्नागाधिपस्य च तक्षके चैव शैलेन्द्रे चत्वार्यायतनानि च

vaivasvatasya somasya vāyornāgādhipasya ca takṣake caiva śailendre catvāryāyatanāni ca

1,50.16

ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राणां गुहस्य च महात्मनः कुबेरस्य च सोमस्य तथान्येषां महात्मनाम्

brahmendraviṣṇurudrāṇāṃ guhasya ca mahātmanaḥ kuberasya ca somasya tathānyeṣāṃ mahātmanām

1,50.17

सन्त्यायतनमुख्यानि मर्यादापर्वतेष्वपि श्रीकण्ठाद्रिगुहावासी सर्वावासः सहोमया

santyāyatanamukhyāni maryādāparvateṣvapi śrīkaṇṭhādriguhāvāsī sarvāvāsaḥ sahomayā

1,50.18

श्रीकण्ठस्याधिपत्यं वै सर्वदेवेश्वरस्य च अण्डस्यास्य प्रवृत्तिस्तु श्रीकण्ठेन न संशयः

śrīkaṇṭhasyādhipatyaṃ vai sarvadeveśvarasya ca aṇḍasyāsya pravṛttistu śrīkaṇṭhena na saṃśayaḥ

1,50.19

अनन्तेशादयस्त्वेवं प्रत्येकं चाण्डपालकाः चक्रवर्तिन इत्युक्तास् ततो विद्येश्वरास्त्विह

ananteśādayastvevaṃ pratyekaṃ cāṇḍapālakāḥ cakravartina ityuktās tato vidyeśvarāstviha

1,50.20

श्रीकण्ठाधिष्ठितान्यत्र स्थानानि च समासतः मर्यादापर्वतेष्वद्य शृण्वन्तु प्रवदाम्य् अहम्

śrīkaṇṭhādhiṣṭhitānyatra sthānāni ca samāsataḥ maryādāparvateṣvadya śṛṇvantu pravadāmy aham

1,50.21

श्रीकण्ठाधिष्ठितं विश्वं चराचरमिदं जगत् कालाग्निशिवपर्यन्तं कथं वक्ष्ये सविस्तरम्

śrīkaṇṭhādhiṣṭhitaṃ viśvaṃ carācaramidaṃ jagat kālāgniśivaparyantaṃ kathaṃ vakṣye savistaram

Chapter 1.51

1,51.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनविन्यासोद्देशस्थानवर्णनं नाम पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः देवकूटे गिरौ मध्ये महाकूटे सुशोभने हेमवैडूर्यमाणिक्यनीलगोमेदकान्तिभिः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge bhuvanavinyāsoddeśasthānavarṇanaṃ nāma pañcāśattamo 'dhyāyaḥ devakūṭe girau madhye mahākūṭe suśobhane hemavaiḍūryamāṇikyanīlagomedakāntibhiḥ

1,51.2

तथान्यैर्मणिमुख्यैश् च निर्मिते निर्मले शुभे शाखाशतसहस्राढ्ये सर्वद्रुमविभूषिते

tathānyairmaṇimukhyaiś ca nirmite nirmale śubhe śākhāśatasahasrāḍhye sarvadrumavibhūṣite

1,51.3

चम्पकाशोकपुंनागवकुलासनमण्डिते पारिजातकसम्पूर्णे नानापक्षिगणान्विते

campakāśokapuṃnāgavakulāsanamaṇḍite pārijātakasampūrṇe nānāpakṣigaṇānvite

1,51.4

नैकधातुशतैश्चित्रे विचित्रकुसुमाकुले नितम्बपुष्पसालम्बेन्-ऐकसत्त्वगणान्विते

naikadhātuśataiścitre vicitrakusumākule nitambapuṣpasālamben-aikasattvagaṇānvite

1,51.5

विमलस्वादुपानीयेन्-ऐकप्रस्रवणैर्युते निर्झरैः कुसुमाकीर्णैर् अनेकैश् च विभूषिते

vimalasvādupānīyen-aikaprasravaṇairyute nirjharaiḥ kusumākīrṇair anekaiś ca vibhūṣite

1,51.6

पुष्पोडुपवहाभिश् च स्रवन्तीभिर् अलंकृते स्निग्धवर्णं महामूलम् अनेकस्कन्धपादपम्

puṣpoḍupavahābhiś ca sravantībhir alaṃkṛte snigdhavarṇaṃ mahāmūlam anekaskandhapādapam

1,51.7

रम्यं ह्यविरलच्छायं दशयोजनमण्डलम् तत्र भूतवनं नाम नानाभूतगणालयम्

ramyaṃ hyaviralacchāyaṃ daśayojanamaṇḍalam tatra bhūtavanaṃ nāma nānābhūtagaṇālayam

1,51.8

महादेवस्य देवस्य शङ्करस्य महात्मनः दीप्तमायतनं तत्र महामणिविभूषितम्

mahādevasya devasya śaṅkarasya mahātmanaḥ dīptamāyatanaṃ tatra mahāmaṇivibhūṣitam

1,51.9

हेमप्राकारसंयुक्तं मणितोरणमण्डितम् स्फाटिकैश् च विचित्रैश् च गोपुरैश् च समन्वितम्

hemaprākārasaṃyuktaṃ maṇitoraṇamaṇḍitam sphāṭikaiś ca vicitraiś ca gopuraiś ca samanvitam

1,51.10

सिंहासनैर्मणिमयैः शुभास्तरणसंयुतैः क्षितावितस्ततः सम्यक् शर्वेणाधिष्ठितैः शुभैः

siṃhāsanairmaṇimayaiḥ śubhāstaraṇasaṃyutaiḥ kṣitāvitastataḥ samyak śarveṇādhiṣṭhitaiḥ śubhaiḥ

1,51.11

अम्लानमालानिचितैर् नानावर्णैर् गृहोत्तमैः मण्डपैः सुविचित्रैस् तु स्फाटिकस्तम्भसंयुतैः

amlānamālānicitair nānāvarṇair gṛhottamaiḥ maṇḍapaiḥ suvicitrais tu sphāṭikastambhasaṃyutaiḥ

1,51.12

संयुतं सर्वभूतेन्द्रैर् ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रपूजितैः वराहगजसिंहर्क्षशार्दूलकरभाननैः

saṃyutaṃ sarvabhūtendrair brahmendropendrapūjitaiḥ varāhagajasiṃharkṣaśārdūlakarabhānanaiḥ

1,51.13

गृध्रोलूकमुखैश्चान्यैर् मृगोष्ट्राजमुखैरपि प्रमथैर्विविधैः स्थूलैर् गिरिकूटोपमैः शुभैः

gṛdhrolūkamukhaiścānyair mṛgoṣṭrājamukhairapi pramathairvividhaiḥ sthūlair girikūṭopamaiḥ śubhaiḥ

1,51.14

करालैर्हरिकेशैश् च रोमशैश् च महाभुजैः नानावर्णाकृतिधरैर् नानासंस्थानसंस्थितैः

karālairharikeśaiś ca romaśaiś ca mahābhujaiḥ nānāvarṇākṛtidharair nānāsaṃsthānasaṃsthitaiḥ

1,51.15

दीप्तास्यैर् दीप्तचरितैर् नन्दीश्वरमुखैः शुभैः ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशैर् अणिमादिगुणान्वितैः

dīptāsyair dīptacaritair nandīśvaramukhaiḥ śubhaiḥ brahmendraviṣṇusaṃkāśair aṇimādiguṇānvitaiḥ

1,51.16

अशून्यममरैर्नित्यं महापरिषदैस् तथा तत्र भूतपतेर्देवाः पूजां नित्यं प्रयुञ्जते

aśūnyamamarairnityaṃ mahāpariṣadais tathā tatra bhūtapaterdevāḥ pūjāṃ nityaṃ prayuñjate

1,51.17

झर्झरैः शङ्खपटहैर् भेरीडिण्डिमगोमुखैः ललितावसितोद्गीतैर् वृत्तवल्गितगर्जितैः

jharjharaiḥ śaṅkhapaṭahair bherīḍiṇḍimagomukhaiḥ lalitāvasitodgītair vṛttavalgitagarjitaiḥ

1,51.18

पूजितो वै महादेवः प्रमथैः प्रमथेश्वरः सिद्धर्षिदेवगन्धर्वैर् ब्रह्मणा च महात्मना

pūjito vai mahādevaḥ pramathaiḥ pramatheśvaraḥ siddharṣidevagandharvair brahmaṇā ca mahātmanā

1,51.19

उपेन्द्रप्रमुखैश्चान्यैः पूजितस्तत्र शंकरः विभक्तचारुशिखरं यत्र तच्छङ्खवर्चसम्

upendrapramukhaiścānyaiḥ pūjitastatra śaṃkaraḥ vibhaktacāruśikharaṃ yatra tacchaṅkhavarcasam

1,51.20

कैलासो यक्षराजस्य कुबेरस्य महात्मनः निवासः कोटियक्षाणां तथान्येषां महात्मनाम्

kailāso yakṣarājasya kuberasya mahātmanaḥ nivāsaḥ koṭiyakṣāṇāṃ tathānyeṣāṃ mahātmanām

1,51.21

तत्रापि देवदेवस्य भवस्यायतनं महत् तस्मिन्नायतने सोमः सदास्ते सगणो हरः

tatrāpi devadevasya bhavasyāyatanaṃ mahat tasminnāyatane somaḥ sadāste sagaṇo haraḥ

1,51.22

यत्र मन्दाकिनी नाम नलिनी विपुलोदका सुवर्णमणिसोपाना कुबेरशिखरे शुभे

yatra mandākinī nāma nalinī vipulodakā suvarṇamaṇisopānā kuberaśikhare śubhe

1,51.23

जांबूनदमयैः पद्मैर् गन्धस्पर्शगुणान्वितैः नीलवैडूर्यपत्रैश् च गन्धोपेतैर्महोत्पलैः

jāṃbūnadamayaiḥ padmair gandhasparśaguṇānvitaiḥ nīlavaiḍūryapatraiś ca gandhopetairmahotpalaiḥ

1,51.24

तथा कुमुदषण्डैश् च महापद्मैर् अलंकृता यक्षगन्धर्वनारीभिर् अप्सरोभिश् च सेविता

tathā kumudaṣaṇḍaiś ca mahāpadmair alaṃkṛtā yakṣagandharvanārībhir apsarobhiś ca sevitā

1,51.25

देवदानवगन्धर्वैर् यक्षराक्षसकिन्नरैः उपस्पृष्टजला पुण्या नदी मन्दाकिनी शुभा

devadānavagandharvair yakṣarākṣasakinnaraiḥ upaspṛṣṭajalā puṇyā nadī mandākinī śubhā

1,51.26

तस्याश्चोत्तरपार्श्वे तु भवस्यायतनं शुभम् वैडूर्यमणिसम्पन्नं तत्रास्ते शङ्करो ऽव्ययः

tasyāścottarapārśve tu bhavasyāyatanaṃ śubham vaiḍūryamaṇisampannaṃ tatrāste śaṅkaro 'vyayaḥ

1,51.27

द्विजाः कनकनन्दायास् तीरे वै प्राचि दक्षिणे वनं द्विजसहस्राढ्यं मृगपक्षिसमाकुलम्

dvijāḥ kanakanandāyās tīre vai prāci dakṣiṇe vanaṃ dvijasahasrāḍhyaṃ mṛgapakṣisamākulam

1,51.28

तत्रापि सगणः साम्बः क्रीडते ऽद्रिसमे गृहे नन्दायाः पश्चिमे तीरे किंचिद् वै दक्षिणाश्रिते

tatrāpi sagaṇaḥ sāmbaḥ krīḍate 'drisame gṛhe nandāyāḥ paścime tīre kiṃcid vai dakṣiṇāśrite

1,51.29

पुरं रुद्रपुरी नाम नानाप्रासादसंकुलम् तत्रापि शतधा कृत्वा ह्य् आत्मानं चाम्बया सह

puraṃ rudrapurī nāma nānāprāsādasaṃkulam tatrāpi śatadhā kṛtvā hy ātmānaṃ cāmbayā saha

1,51.30

क्रीडते सगणः साम्बस् तच्छिवालयम् उच्यते एवं शतसहस्राणि शर्वस्यायतनानि तु

krīḍate sagaṇaḥ sāmbas tacchivālayam ucyate evaṃ śatasahasrāṇi śarvasyāyatanāni tu

1,51.31

प्रतिद्वीपे मुनिश्रेष्ठाः पर्वतेषु वनेषु च नदीनदतटाकानां तीरेष्वर्णवसंधिषु

pratidvīpe muniśreṣṭhāḥ parvateṣu vaneṣu ca nadīnadataṭākānāṃ tīreṣvarṇavasaṃdhiṣu

Chapter 1.52

1,52.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे एकपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः नद्यश् च बहवः प्रोक्ताः सदा बहुजलाः शुभाः सरोवरेभ्यः सम्भूतास् त्व् असंख्याता द्विजोत्तमाः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ekapañcāśattamo 'dhyāyaḥ nadyaś ca bahavaḥ proktāḥ sadā bahujalāḥ śubhāḥ sarovarebhyaḥ sambhūtās tv asaṃkhyātā dvijottamāḥ

1,52.2

प्राङ्मुखा दक्षिणास्यास्तु चोत्तरप्रभवाः शुभाः पश्चिमाग्राः पवित्राश् च प्रतिवर्षं प्रकीर्तिताः

prāṅmukhā dakṣiṇāsyāstu cottaraprabhavāḥ śubhāḥ paścimāgrāḥ pavitrāś ca prativarṣaṃ prakīrtitāḥ

1,52.3

आकाशांभोनिधिर् यो ऽसौ सोम इत्यभिधीयते आधारः सर्वभूतानां देवानाममृताकरः

ākāśāṃbhonidhir yo 'sau soma ityabhidhīyate ādhāraḥ sarvabhūtānāṃ devānāmamṛtākaraḥ

1,52.4

अस्मात्प्रवृत्ता पुण्योदा नदी त्वाकाशगामिनी सप्तमेनानिलपथा प्रवृत्ता चामृतोदका

asmātpravṛttā puṇyodā nadī tvākāśagāminī saptamenānilapathā pravṛttā cāmṛtodakā

1,52.5

सा ज्योतींष्यनुवर्तन्ती ज्योतिर्गणनिषेविता ताराकोटिसहस्राणां नभसश् च समायुता

sā jyotīṃṣyanuvartantī jyotirgaṇaniṣevitā tārākoṭisahasrāṇāṃ nabhasaś ca samāyutā

1,52.6

परिवर्तत्यहरहो यथा सोमस्तथैव सा चत्वार्यशीतिश् च तथा सहस्राणां समुच्छ्रितः

parivartatyaharaho yathā somastathaiva sā catvāryaśītiś ca tathā sahasrāṇāṃ samucchritaḥ

1,52.7

योजनानां महामेरुः श्रीकण्ठाक्रीडकोमलः तत्रासीनो यतः शर्वः साम्बः सह गणेश्वरैः

yojanānāṃ mahāmeruḥ śrīkaṇṭhākrīḍakomalaḥ tatrāsīno yataḥ śarvaḥ sāmbaḥ saha gaṇeśvaraiḥ

1,52.8

क्रीडते सुचिरं कालं तस्मात्पुण्यजला शिवा गिरिं मेरुं नदी पुण्या सा प्रयाति प्रदक्षिणम्

krīḍate suciraṃ kālaṃ tasmātpuṇyajalā śivā giriṃ meruṃ nadī puṇyā sā prayāti pradakṣiṇam

1,52.9

विभज्यमानसलिला सा जवेनानिलेन च मेरोरन्तरकूटेषु निपपात चतुर्ष्वपि

vibhajyamānasalilā sā javenānilena ca merorantarakūṭeṣu nipapāta caturṣvapi

1,52.10

समन्तात्समतिक्रम्य सर्वाद्रीन्प्रविभागशः नियोगाद्देवदेवस्य प्रविष्टा सा महार्णवम्

samantātsamatikramya sarvādrīnpravibhāgaśaḥ niyogāddevadevasya praviṣṭā sā mahārṇavam

1,52.11

अस्या विनिर्गता नद्यः शतशो ऽथ सहस्रशः सर्वद्वीपाद्रिवर्षेषु बहवः परिकीर्तिताः

asyā vinirgatā nadyaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ sarvadvīpādrivarṣeṣu bahavaḥ parikīrtitāḥ

1,52.12

क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याता गङ्गा यद्गाङ्गताम्बरात् केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः

kṣudranadyastvasaṃkhyātā gaṅgā yadgāṅgatāmbarāt ketumāle narāḥ kālāḥ sarve panasabhojanāḥ

1,52.13

स्त्रियश्चोत्पलवर्णाभा जीवितं चायुतं स्मृतम् भद्राश्वे शुक्लवर्णाश् च स्त्रियश्चन्द्रांशुसंनिभाः

striyaścotpalavarṇābhā jīvitaṃ cāyutaṃ smṛtam bhadrāśve śuklavarṇāś ca striyaścandrāṃśusaṃnibhāḥ

1,52.14

कालाम्रभोजनाः सर्वे निरातङ्का रतिप्रियाः दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति शिवभाविताः

kālāmrabhojanāḥ sarve nirātaṅkā ratipriyāḥ daśavarṣasahasrāṇi jīvanti śivabhāvitāḥ

1,52.15

हिरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितचेतसः तथा रमणके जीवा न्यग्रोधफलभोजनाः

hiraṇmayā ivātyartham īśvarārpitacetasaḥ tathā ramaṇake jīvā nyagrodhaphalabhojanāḥ

1,52.16

दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति शुक्लास्ते सर्वे शिवध्यानपरायणाः

daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśapañca ca jīvanti śuklāste sarve śivadhyānaparāyaṇāḥ

1,52.17

हैरण्मया महाभागा हिरण्मयवनाश्रयाः एकादश सहस्राणि शतानि दशपञ्च च

hairaṇmayā mahābhāgā hiraṇmayavanāśrayāḥ ekādaśa sahasrāṇi śatāni daśapañca ca

1,52.18

वर्षाणां तत्र जीवन्ति अश्वत्थाशनजीवनाः हैरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितमानसाः

varṣāṇāṃ tatra jīvanti aśvatthāśanajīvanāḥ hairaṇmayā ivātyartham īśvarārpitamānasāḥ

1,52.19

कुरुवर्षे तु कुरवः स्वर्गलोकात् परिच्युताः सर्वे मैथुनजाताश् च क्षीरिणः क्षीरभोजनाः

kuruvarṣe tu kuravaḥ svargalokāt paricyutāḥ sarve maithunajātāś ca kṣīriṇaḥ kṣīrabhojanāḥ

1,52.20

अन्योन्यमनुरक्ताश् च चक्रवाकसधर्मिणः अनामया ह्यशोकाश् च नित्यं सुखनिषेविणः

anyonyamanuraktāś ca cakravākasadharmiṇaḥ anāmayā hyaśokāś ca nityaṃ sukhaniṣeviṇaḥ

1,52.21

त्रयोदशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः

trayodaśasahasrāṇi śatāni daśapañca ca jīvanti te mahāvīryā na cānyastrīniṣeviṇaḥ

1,52.22

सहैव मरणं तेषां कुरूणां स्वर्गवासिनाम् हृष्टानां सुप्रवृद्धानां सर्वान्नामृतभोजिनाम्

sahaiva maraṇaṃ teṣāṃ kurūṇāṃ svargavāsinām hṛṣṭānāṃ supravṛddhānāṃ sarvānnāmṛtabhojinām

1,52.23

सदा तु चन्द्रकान्तानां सदा यौवनशालिनाम् श्यामाङ्गानां सदा सर्वभूषणास्पददेहिनाम्

sadā tu candrakāntānāṃ sadā yauvanaśālinām śyāmāṅgānāṃ sadā sarvabhūṣaṇāspadadehinām

1,52.24

जंबूद्वीपे तु तत्रापि कुरुवर्षं सुशोभनम् तत्र चन्द्रप्रभं शम्भोर् विमानं चन्द्रमौलिनः

jaṃbūdvīpe tu tatrāpi kuruvarṣaṃ suśobhanam tatra candraprabhaṃ śambhor vimānaṃ candramaulinaḥ

1,52.25

वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः शतायुषः समाख्याता नानावर्णाल्पदेहिनः

varṣe tu bhārate martyāḥ puṇyāḥ karmavaśāyuṣaḥ śatāyuṣaḥ samākhyātā nānāvarṇālpadehinaḥ

1,52.26

नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः

nānādevārcane yuktā nānākarmaphalāśinaḥ nānājñānārthasampannā durbalāścālpabhoginaḥ

1,52.27

इन्द्रद्वीपे तथा केचित् तथैव च कसेरुके ताम्रद्वीपं गताः केचित् केचिद्देशं गभस्तिमत्

indradvīpe tathā kecit tathaiva ca kaseruke tāmradvīpaṃ gatāḥ kecit keciddeśaṃ gabhastimat

1,52.28

नागद्वीपं तथा सौम्यं गान्धर्वं वारुणं गताः केचिन्म्लेच्छाः पुलिन्दाश् च नानाजातिसमुद्भवाः

nāgadvīpaṃ tathā saumyaṃ gāndharvaṃ vāruṇaṃ gatāḥ kecinmlecchāḥ pulindāś ca nānājātisamudbhavāḥ

1,52.29

पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च सर्वशः

pūrve kirātāstasyānte paścime yavanāḥ smṛtāḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāś ca sarvaśaḥ

1,52.30

इज्यायुद्धवणिज्याभिर् वर्तयन्तो व्यवस्थिताः तेषां संव्यवहारो ऽयं वर्तते ऽत्र परस्परम्

ijyāyuddhavaṇijyābhir vartayanto vyavasthitāḥ teṣāṃ saṃvyavahāro 'yaṃ vartate 'tra parasparam

1,52.31

धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु संकल्पश्चाभिमानश् च आश्रमाणां यथाविधि

dharmārthakāmasaṃyukto varṇānāṃ tu svakarmasu saṃkalpaścābhimānaś ca āśramāṇāṃ yathāvidhi

1,52.32

इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्यत्र मानुषी तेषां च युगकर्माणि नान्यत्र मुनिपुङ्गवाः

iha svargāpavargārthaṃ pravṛttiryatra mānuṣī teṣāṃ ca yugakarmāṇi nānyatra munipuṅgavāḥ

1,52.33

दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे नृणाम् सुवर्णवर्णाश् च नराः स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः

daśavarṣasahasrāṇi sthitiḥ kiṃpuruṣe nṛṇām suvarṇavarṇāś ca narāḥ striyaścāpsarasopamāḥ

1,52.34

अनामया ह्यशोकाश् च सर्वे ते शिवभाविताः शुद्धसत्त्वाश् च हेमाभाः सदाराः प्लक्षभोजनाः

anāmayā hyaśokāś ca sarve te śivabhāvitāḥ śuddhasattvāś ca hemābhāḥ sadārāḥ plakṣabhojanāḥ

1,52.35

महारजतसंकाशा हरिवर्षे ऽपि मानवाः देवलोकाच्च्युताः सर्वे देवाकाराश् च सर्वशः

mahārajatasaṃkāśā harivarṣe 'pi mānavāḥ devalokāccyutāḥ sarve devākārāś ca sarvaśaḥ

1,52.36

हरं यजन्ति सर्वेशं पिबन्तीक्षुरसं शुभम् न जरा बाधते तेन न च जीर्यन्ति ते नराः

haraṃ yajanti sarveśaṃ pibantīkṣurasaṃ śubham na jarā bādhate tena na ca jīryanti te narāḥ

1,52.37

दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवन्ति मानवाः मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्

daśavarṣasahasrāṇi tatra jīvanti mānavāḥ madhyamaṃ yanmayā proktaṃ nāmnā varṣamilāvṛtam

1,52.38

न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः चन्द्रसूर्यौ न नक्षत्रं न प्रकाशम् इलावृते

na tatra sūryastapati na te jīryanti mānavāḥ candrasūryau na nakṣatraṃ na prakāśam ilāvṛte

1,52.39

पद्मप्रभाः पद्ममुखाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः पद्मपत्त्रसुगन्धाश् च जायन्ते भवभाविताः

padmaprabhāḥ padmamukhāḥ padmapattranibhekṣaṇāḥ padmapattrasugandhāś ca jāyante bhavabhāvitāḥ

1,52.40

जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः देवलोकागतास्तत्र जायन्ते ह्यजरामराः

jambūphalarasāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ devalokāgatāstatra jāyante hyajarāmarāḥ

1,52.41

त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः आयुःप्रमाणं जीवन्ति वर्षे दिव्ये त्विलावृते

trayodaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te narottamāḥ āyuḥpramāṇaṃ jīvanti varṣe divye tvilāvṛte

1,52.42

जंबूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते त्विमान् न क्षुधा न क्लमश्चापि न जनो मृत्युमांस् तथा

jaṃbūphalarasaṃ pītvā na jarā bādhate tvimān na kṣudhā na klamaścāpi na jano mṛtyumāṃs tathā

1,52.43

तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् इन्द्रगोपप्रतीकाशं जायते भास्वरं तु तत्

tatra jāmbūnadaṃ nāma kanakaṃ devabhūṣaṇam indragopapratīkāśaṃ jāyate bhāsvaraṃ tu tat

1,52.44

एवं मया समाख्याता नववर्षानुवर्तिनः वर्णायुर्भोजनाद्यानि संक्षिप्य न तु विस्तरात्

evaṃ mayā samākhyātā navavarṣānuvartinaḥ varṇāyurbhojanādyāni saṃkṣipya na tu vistarāt

1,52.45

हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाश्चाप्सरोगणाः सर्वे नागाश् च निषधे शेषवासुकितक्षकाः

hemakūṭe tu gandharvā vijñeyāścāpsarogaṇāḥ sarve nāgāś ca niṣadhe śeṣavāsukitakṣakāḥ

1,52.46

महाबलास् त्रयस्त्रिंशद् रमन्ते याज्ञिकाः सुराः नीले तु वैडूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः

mahābalās trayastriṃśad ramante yājñikāḥ surāḥ nīle tu vaiḍūryamaye siddhā brahmarṣayo 'malāḥ

1,52.47

दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते शृङ्गवान् पर्वतश्चैव पितॄणां निलयः सदा

daityānāṃ dānavānāṃ ca śvetaḥ parvata ucyate śṛṅgavān parvataścaiva pitṝṇāṃ nilayaḥ sadā

1,52.48

हिमवान् यक्षमुख्यानां भूतानाम् ईश्वरस्य च सर्वाद्रिषु महादेवो हरिणा ब्रह्मणांबया

himavān yakṣamukhyānāṃ bhūtānām īśvarasya ca sarvādriṣu mahādevo hariṇā brahmaṇāṃbayā

1,52.49

नन्दिना च गणैश्चैव वर्षेषु च वनेषु च नीलश्वेतत्रिशृङ्गे च भगवान्नीललोहितः

nandinā ca gaṇaiścaiva varṣeṣu ca vaneṣu ca nīlaśvetatriśṛṅge ca bhagavānnīlalohitaḥ

1,52.50

सिद्धैर्देवैश् च पितृभिर् दृष्टो नित्यं विशेषतः नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः

siddhairdevaiś ca pitṛbhir dṛṣṭo nityaṃ viśeṣataḥ nīlaś ca vaiḍūryamayaḥ śvetaḥ śuklo hiraṇmayaḥ

1,52.51

मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान् एते पर्वतराजानो जंबूद्वीपे व्यवस्थिताः

mayūrabarhavarṇastu śātakuṃbhas triśṛṅgavān ete parvatarājāno jaṃbūdvīpe vyavasthitāḥ

Chapter 1.53

1,53.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशस्वभाववर्णनं नाम द्विपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः प्लक्षद्वीपादिद्वीपेषु सप्त सप्तसु पर्वताः ऋज्वायताः प्रतिदिशं निविष्टा वर्षपर्वताः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge bhuvanakośasvabhāvavarṇanaṃ nāma dvipañcāśattamo 'dhyāyaḥ plakṣadvīpādidvīpeṣu sapta saptasu parvatāḥ ṛjvāyatāḥ pratidiśaṃ niviṣṭā varṣaparvatāḥ

1,53.2

प्लक्षद्वीपे तु वक्ष्यामि सप्त दिव्यान् महाचलान् गोमेदको ऽत्र प्रथमो द्वितीयश्चान्द्र उच्यते

plakṣadvīpe tu vakṣyāmi sapta divyān mahācalān gomedako 'tra prathamo dvitīyaścāndra ucyate

1,53.3

तृतीयो नारदो नाम चतुर्थो दुन्दुभिः स्मृतः पञ्चमः सोमको नाम सुमनाः षष्ठ उच्यते

tṛtīyo nārado nāma caturtho dundubhiḥ smṛtaḥ pañcamaḥ somako nāma sumanāḥ ṣaṣṭha ucyate

1,53.4

स एव वैभवः प्रोक्तो वैभ्राजः सप्तमः स्मृतः सप्तैते गिरयः प्रोक्ताः प्लक्षद्वीपे विशेषतः

sa eva vaibhavaḥ prokto vaibhrājaḥ saptamaḥ smṛtaḥ saptaite girayaḥ proktāḥ plakṣadvīpe viśeṣataḥ

1,53.5

सप्त वै शाल्मलिद्वीपे तांस्तु वक्ष्याम्यनुक्रमात् कुमुदश्चोत्तमश्चैव पर्वतश् च बलाहकः

sapta vai śālmalidvīpe tāṃstu vakṣyāmyanukramāt kumudaścottamaścaiva parvataś ca balāhakaḥ

1,53.6

द्रोणः कङ्कश् च महिषः ककुद्मान् सप्तमः स्मृतः कुशद्वीपे तु सप्तैव द्वीपाश् च कुलपर्वताः

droṇaḥ kaṅkaś ca mahiṣaḥ kakudmān saptamaḥ smṛtaḥ kuśadvīpe tu saptaiva dvīpāś ca kulaparvatāḥ

1,53.7

तांस्तु संक्षेपतो वक्ष्ये नाममात्रेण वै क्रमात् विद्रुमः प्रथमः प्रोक्तो द्वितीयो हेमपर्वतः

tāṃstu saṃkṣepato vakṣye nāmamātreṇa vai kramāt vidrumaḥ prathamaḥ prokto dvitīyo hemaparvataḥ

1,53.8

तृतीयो द्युतिमान्नाम चतुर्थः पुष्पितः स्मृतः कुशेशयः पञ्चमस्तु षष्ठो हरिगिरिः स्मृतः

tṛtīyo dyutimānnāma caturthaḥ puṣpitaḥ smṛtaḥ kuśeśayaḥ pañcamastu ṣaṣṭho harigiriḥ smṛtaḥ

1,53.9

सप्तमो मन्दरः श्रीमान् महादेवनिकेतनम् मन्दा इति ह्यपां नाम मन्दरो धारणाद् अपाम्

saptamo mandaraḥ śrīmān mahādevaniketanam mandā iti hyapāṃ nāma mandaro dhāraṇād apām

1,53.10

तत्र साक्षाद्वृषाङ्कस्तु विश्वेशो विमलः शिवः सोमः सनन्दी भगवान् आस्ते हेमगृहोत्तमे

tatra sākṣādvṛṣāṅkastu viśveśo vimalaḥ śivaḥ somaḥ sanandī bhagavān āste hemagṛhottame

1,53.11

तपसा तोषितः पूर्वं मन्दरेण महेश्वरः अविमुक्ते महाक्षेत्रे लेभे स परमं वरम्

tapasā toṣitaḥ pūrvaṃ mandareṇa maheśvaraḥ avimukte mahākṣetre lebhe sa paramaṃ varam

1,53.12

प्रार्थितश् च महादेवो निवासार्थं सहांबया अविमुक्तादुपागम्य चक्रे वासं स मन्दरे

prārthitaś ca mahādevo nivāsārthaṃ sahāṃbayā avimuktādupāgamya cakre vāsaṃ sa mandare

1,53.13

सनन्दी सगणः सोमस् तेनासौ तन्न मुञ्चति क्रौञ्चद्वीपे तु सप्तेह क्रौञ्चाद्याः कुलपर्वताः

sanandī sagaṇaḥ somas tenāsau tanna muñcati krauñcadvīpe tu sapteha krauñcādyāḥ kulaparvatāḥ

1,53.14

क्रौञ्चो वामनकः पश्चात् तृतीयश्चान्धकारकः अन्धकारात्परश्चापि दिवावृन्नाम पर्वतः

krauñco vāmanakaḥ paścāt tṛtīyaścāndhakārakaḥ andhakārātparaścāpi divāvṛnnāma parvataḥ

1,53.15

दिवावृतः परश्चापि विविन्दो गिरिरुच्यते विविन्दात्परतश्चापि पुण्डरीको महागिरिः

divāvṛtaḥ paraścāpi vivindo girirucyate vivindātparataścāpi puṇḍarīko mahāgiriḥ

1,53.16

पुण्डरीकात्परश्चापि प्रोच्यते दुन्दुभिस्वनः एते रत्नमयाः सप्त क्रौञ्चद्वीपस्य पर्वताः

puṇḍarīkātparaścāpi procyate dundubhisvanaḥ ete ratnamayāḥ sapta krauñcadvīpasya parvatāḥ

1,53.17

शाकद्वीपे च गिरयः सप्त तांस्तु निबोधत उदयो रैवतश्चापि श्यामको मुनिसत्तमाः

śākadvīpe ca girayaḥ sapta tāṃstu nibodhata udayo raivataścāpi śyāmako munisattamāḥ

1,53.18

राजतश्च गिरिः श्रीमान् आंबिकेयः सुशोभनः आंबिकेयात्परो रम्यः सर्वौषधिसमन्वितः

rājataśca giriḥ śrīmān āṃbikeyaḥ suśobhanaḥ āṃbikeyātparo ramyaḥ sarvauṣadhisamanvitaḥ

1,53.19

तथैव केसरीत्युक्तो यतो वायुः प्रजायते पुष्करे पर्वतः श्रीमान् एक एव महाशिलः

tathaiva kesarītyukto yato vāyuḥ prajāyate puṣkare parvataḥ śrīmān eka eva mahāśilaḥ

1,53.20

चित्रैर्मणिमयैः कूटैः शिलाजालैः समुच्छ्रितैः द्वीपस्य तस्य पूर्वार्धे चित्रसानुस्थितो महान्

citrairmaṇimayaiḥ kūṭaiḥ śilājālaiḥ samucchritaiḥ dvīpasya tasya pūrvārdhe citrasānusthito mahān

1,53.21

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः अधश्चैव चतुस्त्रिंशत् सहस्राणि महाचलः

yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśaducchritaḥ adhaścaiva catustriṃśat sahasrāṇi mahācalaḥ

1,53.22

द्वीपस्यार्धे परिक्षिप्तः पर्वतो मानसोत्तरः स्थितो वेलासमीपे तु नवचन्द्र इवोदितः

dvīpasyārdhe parikṣiptaḥ parvato mānasottaraḥ sthito velāsamīpe tu navacandra ivoditaḥ

1,53.23

योजनानां सहस्राणि ऊर्ध्वं पञ्चाशदुच्छ्रितः तावदेव तु विस्तीर्णः पार्श्वतः परिमण्डलः

yojanānāṃ sahasrāṇi ūrdhvaṃ pañcāśaducchritaḥ tāvadeva tu vistīrṇaḥ pārśvataḥ parimaṇḍalaḥ

1,53.24

स एव द्वीपपश्चार्धे मानसः पृथिवीधरः एक एव महासानुः संनिवेशाद्द्विधा कृतः

sa eva dvīpapaścārdhe mānasaḥ pṛthivīdharaḥ eka eva mahāsānuḥ saṃniveśāddvidhā kṛtaḥ

1,53.25

तस्मिन्द्वीपे स्मृतौ द्वौ तु पुण्यौ जनपदौ शुभौ राजतौ मानसस्याथ पर्वतस्यानुमण्डलौ

tasmindvīpe smṛtau dvau tu puṇyau janapadau śubhau rājatau mānasasyātha parvatasyānumaṇḍalau

1,53.26

महावीतं तु यद्वर्षं बाह्यतो मानसस्य तु तस्यैवाभ्यन्तरो यस्तु धातकीखण्ड उच्यते

mahāvītaṃ tu yadvarṣaṃ bāhyato mānasasya tu tasyaivābhyantaro yastu dhātakīkhaṇḍa ucyate

1,53.27

स्वादूदकेनोदधिना पुष्करः परिवारितः पुष्करद्वीपविस्तारविस्तीर्णो ऽसौ समन्ततः

svādūdakenodadhinā puṣkaraḥ parivāritaḥ puṣkaradvīpavistāravistīrṇo 'sau samantataḥ

1,53.28

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पुष्करस्य समेन तु एवं द्वीपाः समुद्रैस्तु सप्तसप्तभिर् आवृताः

vistārānmaṇḍalāccaiva puṣkarasya samena tu evaṃ dvīpāḥ samudraistu saptasaptabhir āvṛtāḥ

1,53.29

द्वीपस्यानन्तरो यस्तु समुद्रः सप्तमस्तु वै एवं द्वीपसमुद्राणां वृद्धिर्ज्ञेया परस्परम्

dvīpasyānantaro yastu samudraḥ saptamastu vai evaṃ dvīpasamudrāṇāṃ vṛddhirjñeyā parasparam

1,53.30

परेण पुष्करस्याथ अनुवृत्य स्थितो महान् स्वादूदकसमुद्रस्तु समन्तात्परिवेष्ट्य च

pareṇa puṣkarasyātha anuvṛtya sthito mahān svādūdakasamudrastu samantātpariveṣṭya ca

1,53.31

परेण तस्य महती दृश्यते लोकसंस्थितिः काञ्चनी द्विगुणा भूमिः सर्वा चैकशिलोपमा

pareṇa tasya mahatī dṛśyate lokasaṃsthitiḥ kāñcanī dviguṇā bhūmiḥ sarvā caikaśilopamā

1,53.32

तस्याः परेण शैलस्तु मर्यादापारमण्डलः प्रकाशश्चाप्रकाशश् च लोकालोकः स उच्यते

tasyāḥ pareṇa śailastu maryādāpāramaṇḍalaḥ prakāśaścāprakāśaś ca lokālokaḥ sa ucyate

1,53.33

दृश्यादृश्यगिरिर् यावत् तावदेषा धरा द्विजाः योजनानां सहस्राणि दश तस्योच्छ्रयः स्मृतः

dṛśyādṛśyagirir yāvat tāvadeṣā dharā dvijāḥ yojanānāṃ sahasrāṇi daśa tasyocchrayaḥ smṛtaḥ

1,53.34

तावांश् च विस्तरस्तस्य लोकालोकमहागिरेः अर्वाचीने तु तस्यार्धे चरन्ति रविरश्मयः

tāvāṃś ca vistarastasya lokālokamahāgireḥ arvācīne tu tasyārdhe caranti raviraśmayaḥ

1,53.35

परार्धे तु तमो नित्यं लोकालोकस्ततः स्मृतः एवं संक्षेपतः प्रोक्तो भूर्लोकस्य च विस्तरः

parārdhe tu tamo nityaṃ lokālokastataḥ smṛtaḥ evaṃ saṃkṣepataḥ prokto bhūrlokasya ca vistaraḥ

1,53.36

आ भानोर्वै भुवः स्वस्तु आ ध्रुवान्मुनिसत्तमाः आवहाद्या निविष्टास्तु वायोर्वै सप्त नेमयः

ā bhānorvai bhuvaḥ svastu ā dhruvānmunisattamāḥ āvahādyā niviṣṭāstu vāyorvai sapta nemayaḥ

1,53.37

आवहः प्रवहश्चैव ततश्चानुवहस् तथा संवहो विवहश्चाथ ततश्चोर्ध्वं परावहः

āvahaḥ pravahaścaiva tataścānuvahas tathā saṃvaho vivahaścātha tataścordhvaṃ parāvahaḥ

1,53.38

द्विजाः परिवहश्चेति वायोर्वै सप्त नेमयः बलाहकास् तथा भानुश् चन्द्रो नक्षत्रराशयः

dvijāḥ parivahaśceti vāyorvai sapta nemayaḥ balāhakās tathā bhānuś candro nakṣatrarāśayaḥ

1,53.39

ग्रहाणि ऋषयः सप्त ध्रुवो विप्राः क्रमादिह योजनानां महीपृष्ठाद् ऊर्ध्वं पञ्चदश आ ध्रुवात्

grahāṇi ṛṣayaḥ sapta dhruvo viprāḥ kramādiha yojanānāṃ mahīpṛṣṭhād ūrdhvaṃ pañcadaśa ā dhruvāt

1,53.40

नियुतान्येकनियुतं भूपृष्ठाद्भानुमण्डलम् रथः षोडशसाहस्रो भास्करस्य तथोपरि

niyutānyekaniyutaṃ bhūpṛṣṭhādbhānumaṇḍalam rathaḥ ṣoḍaśasāhasro bhāskarasya tathopari

1,53.41

चतुरशीतिसाहस्रो मेरुश्चोपरि भूतलात् कोटियोजनमाक्रम्य महर्लोको ध्रुवाद्ध्रुवः

caturaśītisāhasro meruścopari bhūtalāt koṭiyojanamākramya maharloko dhruvāddhruvaḥ

1,53.42

जनलोको महर्लोकात् तथा कोटिद्वयं द्विजाः जनलोकात्तपोलोकश् चतस्रः कोटयो मतः

janaloko maharlokāt tathā koṭidvayaṃ dvijāḥ janalokāttapolokaś catasraḥ koṭayo mataḥ

1,53.43

प्राजापत्याद्ब्रह्मलोकः कोटिषट्कं विसृज्य तु पुण्यलोकास्तु सप्तैते ह्य् अण्डे ऽस्मिन्कथिता द्विजाः

prājāpatyādbrahmalokaḥ koṭiṣaṭkaṃ visṛjya tu puṇyalokāstu saptaite hy aṇḍe 'sminkathitā dvijāḥ

1,53.44

अधः सप्ततलानां तु नरकाणां हि कोटयः मायान्ताश्चैव घोराद्या अष्टाविंशतिरेव तु

adhaḥ saptatalānāṃ tu narakāṇāṃ hi koṭayaḥ māyāntāścaiva ghorādyā aṣṭāviṃśatireva tu

1,53.45

पापिनस्तेषु पच्यन्ते स्वस्वकर्मानुरूपतः अवीच्यन्तानि सर्वाणि रौरवाद्यानि तेषु च

pāpinasteṣu pacyante svasvakarmānurūpataḥ avīcyantāni sarvāṇi rauravādyāni teṣu ca

1,53.46

प्रत्येकं पञ्चकान्याहुर् नरकाणि विशेषतः अण्डमादौ मया प्रोक्तम् अण्डस्यावरणानि च

pratyekaṃ pañcakānyāhur narakāṇi viśeṣataḥ aṇḍamādau mayā proktam aṇḍasyāvaraṇāni ca

1,53.47

हिरण्यगर्भसर्गश् च प्रसंगाद्बहुविस्तरात् अण्डानामीदृशानां तु कोट्यो ज्ञेयाः सहस्रशः

hiraṇyagarbhasargaś ca prasaṃgādbahuvistarāt aṇḍānāmīdṛśānāṃ tu koṭyo jñeyāḥ sahasraśaḥ

1,53.48

सर्वगत्वात् प्रधानस्य तिर्यग् ऊर्ध्वम् अधस् तथा अण्डेष्वेतेषु सर्वेषु भुवनानि चतुर्दश

sarvagatvāt pradhānasya tiryag ūrdhvam adhas tathā aṇḍeṣveteṣu sarveṣu bhuvanāni caturdaśa

1,53.49

प्रत्यण्डं द्विजशार्दूलास् तेषां हेतुर्महेश्वरः अण्डेषु चाण्डबाह्येषु तथाण्डावरणेषु च

pratyaṇḍaṃ dvijaśārdūlās teṣāṃ heturmaheśvaraḥ aṇḍeṣu cāṇḍabāhyeṣu tathāṇḍāvaraṇeṣu ca

1,53.50

तमो ऽन्ते च तमःपारे चाष्टमूर्तिर्व्यवस्थितः अस्यात्मनो महेशस्य महादेवस्य धीमतः

tamo 'nte ca tamaḥpāre cāṣṭamūrtirvyavasthitaḥ asyātmano maheśasya mahādevasya dhīmataḥ

1,53.51

अदेहिनस् त्वहो देहम् अखिलं परमात्मनः अस्याष्टमूर्तेः शर्वस्य शिवस्य गृहमेधिनः

adehinas tvaho deham akhilaṃ paramātmanaḥ asyāṣṭamūrteḥ śarvasya śivasya gṛhamedhinaḥ

1,53.52

गृहिणी प्रकृतिर्दिव्या प्रजाश् च महदादयः पशवः किङ्करास्तस्य सर्वे देहाभिमानिनः

gṛhiṇī prakṛtirdivyā prajāś ca mahadādayaḥ paśavaḥ kiṅkarāstasya sarve dehābhimāninaḥ

1,53.53

आद्यन्तहीनो भगवान् अनन्तः पुमान्प्रधानप्रमुखाश् च सप्त प्रधानमूर्तिस्त्वथ षोडशाङ्गो महेश्वरश्चाष्टतनुः स एव

ādyantahīno bhagavān anantaḥ pumānpradhānapramukhāś ca sapta pradhānamūrtistvatha ṣoḍaśāṅgo maheśvaraścāṣṭatanuḥ sa eva

1,53.54

आज्ञाबलात्तस्य धरा स्थितेह धराधरा वारिधराः समुद्राः ज्योतिर्गणः शक्रमुखाः सुराश् च वैमानिकाः स्थावरजङ्गमाश् च

ājñābalāttasya dharā sthiteha dharādharā vāridharāḥ samudrāḥ jyotirgaṇaḥ śakramukhāḥ surāś ca vaimānikāḥ sthāvarajaṅgamāś ca

1,53.55

दृष्ट्वा यक्षं लक्षणैर्हीनमीशं दृष्ट्वा सेन्द्रास्ते किमेतत्त्विहेति यक्षं गत्वा निश्चयात्पावकाद्याः शक्तिक्षीणाश्चाभवन् यत्ततो ऽपि

dṛṣṭvā yakṣaṃ lakṣaṇairhīnamīśaṃ dṛṣṭvā sendrāste kimetattviheti yakṣaṃ gatvā niścayātpāvakādyāḥ śaktikṣīṇāścābhavan yattato 'pi

1,53.56

दग्धुं तृणं वापि समक्षमस्य यक्षस्य वह्निर्न शशाक विप्राः वायुस्तृणं चालयितुं तथान्ये स्वान्स्वान्प्रभावान् सकलामरेन्द्राः

dagdhuṃ tṛṇaṃ vāpi samakṣamasya yakṣasya vahnirna śaśāka viprāḥ vāyustṛṇaṃ cālayituṃ tathānye svānsvānprabhāvān sakalāmarendrāḥ

1,53.57

तदा स्वयं वृत्ररिपुः सुरेन्द्रैः सुरेश्वरः सर्वसमृद्धिहेतुः सुरेश्वरं यक्षमुवाच को वा भवानितीत्थं स कुतूहलात्मा

tadā svayaṃ vṛtraripuḥ surendraiḥ sureśvaraḥ sarvasamṛddhihetuḥ sureśvaraṃ yakṣamuvāca ko vā bhavānitītthaṃ sa kutūhalātmā

1,53.58

तदा ह्यदृश्यं गत एव यक्षस् तदांबिका हैमवती शुभास्या उमा शुभैराभरणैरनेकैः सुशोभमाना त्वनु चाविरासीत्

tadā hyadṛśyaṃ gata eva yakṣas tadāṃbikā haimavatī śubhāsyā umā śubhairābharaṇairanekaiḥ suśobhamānā tvanu cāvirāsīt

1,53.59

तां शक्रमुख्या बहुशोभमानाम् उमामजां हैमवतीमपृच्छन् /* किमेतदीशे बहुशोभमाने वांबिके यक्षवपुश्चकास्ति

tāṃ śakramukhyā bahuśobhamānām umāmajāṃ haimavatīmapṛcchan / kimetadīśe bahuśobhamāne vāṃbike yakṣavapuścakāsti*

1,53.60

निशम्य तद्यक्षमुमाम्बिकाह त्वगोचरश्चेति सुराः सशक्राः /* प्रणेमुरेनां मृगराजगामिनीमुमामजां लोहितशुक्लकृष्णाम्

niśamya tadyakṣamumāmbikāha tvagocaraśceti surāḥ saśakrāḥ / praṇemurenāṃ mṛgarājagāminīmumāmajāṃ lohitaśuklakṛṣṇām*

1,53.61

संभाविता सा सकलामरेन्द्रैः सर्वप्रवृत्तिस्तु सुरासुराणाम् अहं पुरासं प्रकृतिश् च पुंसो यक्षस्य चाज्ञावशगेत्यथाह

saṃbhāvitā sā sakalāmarendraiḥ sarvapravṛttistu surāsurāṇām ahaṃ purāsaṃ prakṛtiś ca puṃso yakṣasya cājñāvaśagetyathāha

1,53.62

तस्माद्द्विजाः सर्वमजस्य तस्य नियोगतश्चाण्डमभूदजाद्वै अजश् च अण्डादखिलं च तस्माज् ज्योतिर्गणैर्लोकमजात्मकं तत्

tasmāddvijāḥ sarvamajasya tasya niyogataścāṇḍamabhūdajādvai ajaś ca aṇḍādakhilaṃ ca tasmāj jyotirgaṇairlokamajātmakaṃ tat

Chapter 1.54

1,54.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशविन्यासनिर्णयो नाम त्रिपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः ज्योतिर्गणप्रचारं वै संक्षिप्याण्डे ब्रवीम्यहम् देवक्षेत्राणि चालोक्य ग्रहचारप्रसिद्धये

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge bhuvanakośavinyāsanirṇayo nāma tripañcāśattamo 'dhyāyaḥ jyotirgaṇapracāraṃ vai saṃkṣipyāṇḍe bravīmyaham devakṣetrāṇi cālokya grahacāraprasiddhaye

1,54.2

मानसोपरि माहेन्द्री प्राच्यां मेरोः पुरी स्थिता दक्षिणे भानुपुत्रस्य वरुणस्य च वारुणी

mānasopari māhendrī prācyāṃ meroḥ purī sthitā dakṣiṇe bhānuputrasya varuṇasya ca vāruṇī

1,54.3

सौम्ये सोमस्य विपुला तासु दिग्देवताः स्थिताः अमरावती संयमनी सुखा चैव विभा क्रमात्

saumye somasya vipulā tāsu digdevatāḥ sthitāḥ amarāvatī saṃyamanī sukhā caiva vibhā kramāt

1,54.4

लोकपालोपरिष्टात् तु सर्वतो दक्षिणायने काष्ठां गतस्य सूर्यस्य गतिर् या तां निबोधत

lokapālopariṣṭāt tu sarvato dakṣiṇāyane kāṣṭhāṃ gatasya sūryasya gatir yā tāṃ nibodhata

1,54.5

दक्षिणप्रक्रमे भानुः क्षिप्तेषुरिव धावति ज्योतिषां चक्रमादाय सततं परिगच्छति

dakṣiṇaprakrame bhānuḥ kṣipteṣuriva dhāvati jyotiṣāṃ cakramādāya satataṃ parigacchati

1,54.6

पुरान्तगो यदा भानुः शक्रस्य भवति प्रभुः सर्वैः सायमनैः सौरो ह्य् उदयो दृश्यते द्विजाः

purāntago yadā bhānuḥ śakrasya bhavati prabhuḥ sarvaiḥ sāyamanaiḥ sauro hy udayo dṛśyate dvijāḥ

1,54.7

स एव सुखवत्यां तु निशान्तस्थः प्रदृश्यते अस्तमेति पुनः सूर्यो विभायां विश्वदृग् विभुः

sa eva sukhavatyāṃ tu niśāntasthaḥ pradṛśyate astameti punaḥ sūryo vibhāyāṃ viśvadṛg vibhuḥ

1,54.8

मया प्रोक्तो ऽमरावत्यां यथासौ वारितस्करः तथा संयमनीं प्राप्य सुखां चैव विभां खगः

mayā prokto 'marāvatyāṃ yathāsau vāritaskaraḥ tathā saṃyamanīṃ prāpya sukhāṃ caiva vibhāṃ khagaḥ

1,54.9

यदापराह्णस्त्वाग्नेय्यां पूर्वाह्णो नैरृते द्विजाः तदा त्वपररात्रश् च वायुभागे सुदारुणः

yadāparāhṇastvāgneyyāṃ pūrvāhṇo nairṛte dvijāḥ tadā tvapararātraś ca vāyubhāge sudāruṇaḥ

1,54.10

ईशान्यां पूर्वरात्रस्तु गतिरेषा च सर्वतः एवं पुष्करमध्ये तु यदा सर्पति वारिपः

īśānyāṃ pūrvarātrastu gatireṣā ca sarvataḥ evaṃ puṣkaramadhye tu yadā sarpati vāripaḥ

1,54.11

त्रिंशांशकं तु मेदिन्यां मुहूर्तेनैव गच्छति योजनानां मुहूर्तस्य इमां संख्यां निबोधत

triṃśāṃśakaṃ tu medinyāṃ muhūrtenaiva gacchati yojanānāṃ muhūrtasya imāṃ saṃkhyāṃ nibodhata

1,54.12

पूर्णा शतसहस्राणाम् एकत्रिंशत्तु सा स्मृता पञ्चाशच्च तथान्यानि सहस्राण्यधिकानि तु

pūrṇā śatasahasrāṇām ekatriṃśattu sā smṛtā pañcāśacca tathānyāni sahasrāṇyadhikāni tu

1,54.13

मौहूर्तिकी गतिर्ह्येषा भास्करस्य महात्मनः एतेन गतियोगेन यदा काष्ठां तु दक्षिणाम्

mauhūrtikī gatirhyeṣā bhāskarasya mahātmanaḥ etena gatiyogena yadā kāṣṭhāṃ tu dakṣiṇām

1,54.14

पर्यपृच्छेत् पतङ्गो ऽपि सौम्याशां चोत्तरे ऽहनि मध्ये तु पुष्करस्याथ भ्रमते दक्षिणायने

paryapṛcchet pataṅgo 'pi saumyāśāṃ cottare 'hani madhye tu puṣkarasyātha bhramate dakṣiṇāyane

1,54.15

मानसोत्तरशैले तु महातेजा विभावसुः मण्डलानां शतं पूर्णं तदशीत्यधिकं विभुः

mānasottaraśaile tu mahātejā vibhāvasuḥ maṇḍalānāṃ śataṃ pūrṇaṃ tadaśītyadhikaṃ vibhuḥ

1,54.16

बाह्यं चाभ्यन्तरं प्रोक्तम् उत्तरायणदक्षिणे प्रत्यहं चरते तानि सूर्यो वै मण्डलानि तु

bāhyaṃ cābhyantaraṃ proktam uttarāyaṇadakṣiṇe pratyahaṃ carate tāni sūryo vai maṇḍalāni tu

1,54.17

कुलालचक्रपर्यन्तो यथा शीघ्रं प्रवर्तते दक्षिणप्रक्रमे देवस् तथा शीघ्रं प्रवर्तते

kulālacakraparyanto yathā śīghraṃ pravartate dakṣiṇaprakrame devas tathā śīghraṃ pravartate

1,54.18

तस्मात्प्रकृष्टां भूमिं तु कालेनाल्पेन गच्छति सूर्यो द्वादशभिः शीघ्रं मुहूर्तैर्दक्षिणायने

tasmātprakṛṣṭāṃ bhūmiṃ tu kālenālpena gacchati sūryo dvādaśabhiḥ śīghraṃ muhūrtairdakṣiṇāyane

1,54.19

त्रयोदशार्धमृक्षाणाम् अह्ना तु चरते रविः मुहूर्तैस्तावदृक्षाणि नक्तमष्टादशैश्चरन्

trayodaśārdhamṛkṣāṇām ahnā tu carate raviḥ muhūrtaistāvadṛkṣāṇi naktamaṣṭādaśaiścaran

1,54.20

कुलालचक्रमध्यं तु यथा मन्दं प्रसर्पति तथोदगयने सूर्यः सर्पते मन्दविक्रमः

kulālacakramadhyaṃ tu yathā mandaṃ prasarpati tathodagayane sūryaḥ sarpate mandavikramaḥ

1,54.21

तस्माद्दीर्घेण कालेन भूमिमल्पां तु गच्छति स रथो धिष्ठितो भानोर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा

tasmāddīrgheṇa kālena bhūmimalpāṃ tu gacchati sa ratho dhiṣṭhito bhānor ādityairmunibhis tathā

1,54.22

गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः प्रदीपयन् सहस्रांशुर् अग्रतः पृष्ठतो ऽप्यधः

gandharvairapsarobhiś ca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ pradīpayan sahasrāṃśur agrataḥ pṛṣṭhato 'pyadhaḥ

1,54.23

ऊर्ध्वतश् च करं त्यक्त्वा सभां ब्राह्मीमनुत्तमाम् अंभोभिर् मुनिभिस्त्यक्तैः संध्यायां तु निशाचरान्

ūrdhvataś ca karaṃ tyaktvā sabhāṃ brāhmīmanuttamām aṃbhobhir munibhistyaktaiḥ saṃdhyāyāṃ tu niśācarān

1,54.24

हत्वा हत्वा तु सम्प्राप्तान् ब्राह्मणैश्चरते रविः अष्टादश मुहूर्तं तु उत्तरायणपश्चिमम्

hatvā hatvā tu samprāptān brāhmaṇaiścarate raviḥ aṣṭādaśa muhūrtaṃ tu uttarāyaṇapaścimam

1,54.25

अहर्भवति तच्चापि चरते मन्दविक्रमः त्रयोदशार्धम् ऋक्षाणि नक्तं द्वादशभी रविः मुहूर्तैस् तावद् ऋक्षाणि दिवाष्टादशभिश्चरन्

aharbhavati taccāpi carate mandavikramaḥ trayodaśārdham ṛkṣāṇi naktaṃ dvādaśabhī raviḥ muhūrtais tāvad ṛkṣāṇi divāṣṭādaśabhiścaran

1,54.26

ततो मन्दतरं नाभ्यां चक्रं भ्रमति वै यथा मृत्पिण्ड इव मध्यस्थो ध्रुवो भ्रमति वै तथा

tato mandataraṃ nābhyāṃ cakraṃ bhramati vai yathā mṛtpiṇḍa iva madhyastho dhruvo bhramati vai tathā

1,54.27

त्रिंशन्मुहूर्तैर् एवाहुर् अहोरात्रं पुराविदः उभयोः काष्ठयोर्मध्ये भ्रमतो मण्डलानि तु

triṃśanmuhūrtair evāhur ahorātraṃ purāvidaḥ ubhayoḥ kāṣṭhayormadhye bhramato maṇḍalāni tu

1,54.28

कुलालचक्रनाभिस्तु यथा तत्रैव वर्तते औत्तानपादो भ्रमति ग्रहैः सार्धं ग्रहाग्रणीः

kulālacakranābhistu yathā tatraiva vartate auttānapādo bhramati grahaiḥ sārdhaṃ grahāgraṇīḥ

1,54.29

गणो मुनिज्योतिषां तु मनसा तस्य सर्पति अधिष्ठितः पुनस्तेन भानुस्त्वादाय तिष्ठति

gaṇo munijyotiṣāṃ tu manasā tasya sarpati adhiṣṭhitaḥ punastena bhānustvādāya tiṣṭhati

1,54.30

किरणैः सर्वतस्तोयं देवो वै ससमीरणः औत्तानपादस्य सदा ध्रुवत्वं वै प्रसादतः

kiraṇaiḥ sarvatastoyaṃ devo vai sasamīraṇaḥ auttānapādasya sadā dhruvatvaṃ vai prasādataḥ

1,54.31

विष्णोरौत्तानपादेन चाप्तं तातस्य हेतुना आपः पीतास्तु सूर्येण क्रमन्ते शशिनः क्रमात्

viṣṇorauttānapādena cāptaṃ tātasya hetunā āpaḥ pītāstu sūryeṇa kramante śaśinaḥ kramāt

1,54.32

निशाकरान्निस्रवन्ते जीमूतान्प्रत्यपः क्रमात् वृन्दं जलमुचां चैव श्वसनेनाभिताडितम्

niśākarānnisravante jīmūtānpratyapaḥ kramāt vṛndaṃ jalamucāṃ caiva śvasanenābhitāḍitam

1,54.33

क्ष्मायां सृष्टिं विसृजते ऽभासयत्तेन भास्करः तोयस्य नास्ति वै नाशः तदैव परिवर्तते

kṣmāyāṃ sṛṣṭiṃ visṛjate 'bhāsayattena bhāskaraḥ toyasya nāsti vai nāśaḥ tadaiva parivartate

1,54.34

हिताय सर्वजन्तूनां गतिः शर्वेण निर्मिता भूर्भुवः स्वस् तथा ह्यापो ह्य् अन्नं चामृतमेव च

hitāya sarvajantūnāṃ gatiḥ śarveṇa nirmitā bhūrbhuvaḥ svas tathā hyāpo hy annaṃ cāmṛtameva ca

1,54.35

प्राणा वै जगतामापो भूतानि भुवनानि च बहुनात्र किमुक्तेन चराचरमिदं जगत्

prāṇā vai jagatāmāpo bhūtāni bhuvanāni ca bahunātra kimuktena carācaramidaṃ jagat

1,54.36

अपां शिवस्य भगवान् आधिपत्ये व्यवस्थितः अपां त्वधिपतिर्देवो भव इत्येव कीर्तितः

apāṃ śivasya bhagavān ādhipatye vyavasthitaḥ apāṃ tvadhipatirdevo bhava ityeva kīrtitaḥ

1,54.37

भवात्मकं जगत्सर्वम् इति किं चेह चाद्भुतम् नारायणत्वं देवस्य हरेश्चाद्भिः कृतं विभोः जगतामालयो विष्णुस् त्व् आपस्तस्यालयानि तु

bhavātmakaṃ jagatsarvam iti kiṃ ceha cādbhutam nārāyaṇatvaṃ devasya hareścādbhiḥ kṛtaṃ vibhoḥ jagatāmālayo viṣṇus tv āpastasyālayāni tu

1,54.38

दन्दह्यमानेषु चराचरेषु गोधूमभूतास् त्वथनिष्क्रमन्ति या या ऊर्ध्वं मारुतेनेरिता वै तास्तास्त्वभ्राण्यग्निना वायुना च

dandahyamāneṣu carācareṣu godhūmabhūtās tvathaniṣkramanti yā yā ūrdhvaṃ māruteneritā vai tāstāstvabhrāṇyagninā vāyunā ca

1,54.39

अतो धूमाग्निवातानां संयोगस्त्वभ्रमुच्यते वारीणि वर्षतीत्यभ्रम् अभ्रस्येशः सहस्रदृक्

ato dhūmāgnivātānāṃ saṃyogastvabhramucyate vārīṇi varṣatītyabhram abhrasyeśaḥ sahasradṛk

1,54.40

यज्ञधूमोद्भवं चापि द्विजानां हितकृत्सदा दावाग्निधूमसम्भूतम् अभ्रं वनहितं स्मृतम्

yajñadhūmodbhavaṃ cāpi dvijānāṃ hitakṛtsadā dāvāgnidhūmasambhūtam abhraṃ vanahitaṃ smṛtam

1,54.41

मृतधूमोद्भवं त्वभ्रम् अशुभाय भविष्यति अभिचाराग्निधूमोत्थं भूतनाशाय वै द्विजाः

mṛtadhūmodbhavaṃ tvabhram aśubhāya bhaviṣyati abhicārāgnidhūmotthaṃ bhūtanāśāya vai dvijāḥ

1,54.42

एवं धूमविशेषेण जगतां वै हिताहितम् तस्मादाच्छादयेद्धूमम् अभिचारकृतं नरः

evaṃ dhūmaviśeṣeṇa jagatāṃ vai hitāhitam tasmādācchādayeddhūmam abhicārakṛtaṃ naraḥ

1,54.43

अनाछाद्य द्विजः कुर्याद् धूमं यश्चाभिचारिकम् एवमुद्दिश्य लोकस्य क्षयकृच्च भविष्यति

anāchādya dvijaḥ kuryād dhūmaṃ yaścābhicārikam evamuddiśya lokasya kṣayakṛcca bhaviṣyati

1,54.44

अपां निधानं जीमूताः षण्मासानिह सुव्रताः वर्षयन्त्येव जगतां हिताय पवनाज्ञया

apāṃ nidhānaṃ jīmūtāḥ ṣaṇmāsāniha suvratāḥ varṣayantyeva jagatāṃ hitāya pavanājñayā

1,54.45

स्तनितं चेह वायव्यं वैद्युतं पावकोद्भवम् त्रिधा तेषामिहोत्पत्तिर् अभ्राणां मुनिपुङ्गवाः

stanitaṃ ceha vāyavyaṃ vaidyutaṃ pāvakodbhavam tridhā teṣāmihotpattir abhrāṇāṃ munipuṅgavāḥ

1,54.46

न भ्रश्यन्ति यतो ऽभ्राणि मेहनान्मेघ उच्यते काष्ठावाहाश् च वैरिञ्च्याः पक्षाश्चैव पृथग्विधाः

na bhraśyanti yato 'bhrāṇi mehanānmegha ucyate kāṣṭhāvāhāś ca vairiñcyāḥ pakṣāścaiva pṛthagvidhāḥ

1,54.47

आज्यानां काष्ठसंयोगाद् अग्नेर्धूमः प्रवर्तितः द्वितीयानां च संभूतिर् विरिञ्चोच्छ्वासवायुना

ājyānāṃ kāṣṭhasaṃyogād agnerdhūmaḥ pravartitaḥ dvitīyānāṃ ca saṃbhūtir viriñcocchvāsavāyunā

1,54.48

भूभृतां त्वथ पक्षैस्तु मघवच्छेदितैस्ततः वाह्नेयास्त्वथ जीमूतास् त्व् आवहस्थानगाः शुभाः

bhūbhṛtāṃ tvatha pakṣaistu maghavaccheditaistataḥ vāhneyāstvatha jīmūtās tv āvahasthānagāḥ śubhāḥ

1,54.49

विरिञ्चोच्छ्वासजाः सर्वे प्रवहस्कन्धजास्ततः पक्षजाः पुष्कराद्याश् च वर्षन्ति च यदा जलम्

viriñcocchvāsajāḥ sarve pravahaskandhajāstataḥ pakṣajāḥ puṣkarādyāś ca varṣanti ca yadā jalam

1,54.50

मूकाः सशब्ददुष्टाशास् त्व् एतैः कृत्यं यथाक्रमम् क्षामवृष्टिप्रदा दीर्घकालं शीतसमीरिणः

mūkāḥ saśabdaduṣṭāśās tv etaiḥ kṛtyaṃ yathākramam kṣāmavṛṣṭipradā dīrghakālaṃ śītasamīriṇaḥ

1,54.51

जीवकाश् च तथा क्षीणा विद्युद्ध्वनिविवर्जिताः तिष्ठन्त्याक्रोशमात्रे तु धरापृष्ठादितस्ततः

jīvakāś ca tathā kṣīṇā vidyuddhvanivivarjitāḥ tiṣṭhantyākrośamātre tu dharāpṛṣṭhāditastataḥ

1,54.52

अर्धक्रोशे तु सर्वे वै जीमूता गिरिवासिनः मेघा योजनमात्रं तु साध्यत्वाद् बहुतोयदाः

ardhakrośe tu sarve vai jīmūtā girivāsinaḥ meghā yojanamātraṃ tu sādhyatvād bahutoyadāḥ

1,54.53

धरापृष्ठाद्द्विजाः क्ष्मायां विद्युद्गुणसमन्विताः तेषां तेषां वृष्टिसर्गं त्रेधा कथितमत्र तु

dharāpṛṣṭhāddvijāḥ kṣmāyāṃ vidyudguṇasamanvitāḥ teṣāṃ teṣāṃ vṛṣṭisargaṃ tredhā kathitamatra tu

1,54.54

पक्षजाः कल्पजाः सर्वे पर्वतानां महत्तमाः कल्पान्ते ते च वर्षन्ति रात्रौ नाशाय शारदाः

pakṣajāḥ kalpajāḥ sarve parvatānāṃ mahattamāḥ kalpānte te ca varṣanti rātrau nāśāya śāradāḥ

1,54.55

पक्षजाः पुष्कराद्याश् च वर्षन्ति च यदा जलम् तदार्णवमभूत्सर्वं तत्र शेते निशीश्वरः

pakṣajāḥ puṣkarādyāś ca varṣanti ca yadā jalam tadārṇavamabhūtsarvaṃ tatra śete niśīśvaraḥ

1,54.56

आग्नेयानां श्वासजानां पक्षजानां द्विजर्षभाः जलदानां सदा धूमो ह्य् आप्यायन इति स्मृतः

āgneyānāṃ śvāsajānāṃ pakṣajānāṃ dvijarṣabhāḥ jaladānāṃ sadā dhūmo hy āpyāyana iti smṛtaḥ

1,54.57

पौण्ड्रास्तु वृष्टयः सर्वा वैद्युताः शीतशस्यदाः पुण्ड्रदेशेषु पतिता नागानां शीकरा हिमाः

pauṇḍrāstu vṛṣṭayaḥ sarvā vaidyutāḥ śītaśasyadāḥ puṇḍradeśeṣu patitā nāgānāṃ śīkarā himāḥ

1,54.58

गाङ्गा गङ्गाम्बुसम्भूता पर्जन्येन परावहैः नगानां च नदीनां च दिग्गजानां समाकुलम्

gāṅgā gaṅgāmbusambhūtā parjanyena parāvahaiḥ nagānāṃ ca nadīnāṃ ca diggajānāṃ samākulam

1,54.59

मेघानां च पृथग्भूतं जलं प्रायादगादगम् परावहो यः श्वसनश् चानयत्यम्बिकागुरुम्

meghānāṃ ca pṛthagbhūtaṃ jalaṃ prāyādagādagam parāvaho yaḥ śvasanaś cānayatyambikāgurum

1,54.60

मेनापतिमतिक्रम्य वृष्टिशेषं द्विजाः परम् अभ्येति भारते वर्षे त्व् अपरान्तविवृद्धये

menāpatimatikramya vṛṣṭiśeṣaṃ dvijāḥ param abhyeti bhārate varṣe tv aparāntavivṛddhaye

1,54.61

वृष्टयः कथिता ह्यद्य द्विधा वस्तु विवृद्धये सस्यद्वयस्य संक्षेपात् प्रब्रवीमि यथामति

vṛṣṭayaḥ kathitā hyadya dvidhā vastu vivṛddhaye sasyadvayasya saṃkṣepāt prabravīmi yathāmati

1,54.62

स्रष्टा भानुर्महातेजा वृष्टीनां विश्वदृग् विभुः सो ऽपि साक्षाद्द्विजश्रेष्ठाश् चेशानः परमः शिवः

sraṣṭā bhānurmahātejā vṛṣṭīnāṃ viśvadṛg vibhuḥ so 'pi sākṣāddvijaśreṣṭhāś ceśānaḥ paramaḥ śivaḥ

1,54.63

स एव तेजस्त्वोजस्तु बलं विप्रा यशः स्वयम् चक्षुः श्रोत्रं मनो मृत्युर् आत्मा मन्युर् विदिग् दिशः

sa eva tejastvojastu balaṃ viprā yaśaḥ svayam cakṣuḥ śrotraṃ mano mṛtyur ātmā manyur vidig diśaḥ

1,54.64

सत्यं ऋतं तथा वायुर् अंबरं खचरश् च सः लोकपालो हरिर्ब्रह्मा रुद्रः साक्षान्महेश्वरः

satyaṃ ṛtaṃ tathā vāyur aṃbaraṃ khacaraś ca saḥ lokapālo harirbrahmā rudraḥ sākṣānmaheśvaraḥ

1,54.65

सहस्रकिरणः श्रीमान् अष्टहस्तः सुमङ्गलः अर्धनारिवपुः साक्षात् त्रिनेत्रस् त्रिदशाधिपः

sahasrakiraṇaḥ śrīmān aṣṭahastaḥ sumaṅgalaḥ ardhanārivapuḥ sākṣāt trinetras tridaśādhipaḥ

1,54.66

अस्यैवेह प्रसादात्तु वृष्टिर्नानाभवद्द्विजाः सहस्रगुणमुत्स्रष्टुम् आदत्ते किरणैर्जलम्

asyaiveha prasādāttu vṛṣṭirnānābhavaddvijāḥ sahasraguṇamutsraṣṭum ādatte kiraṇairjalam

1,54.67

जलस्य नाशो वृद्धिर्वा नास्त्येवास्य विचारतः ध्रुवेणाधिष्ठितो वायुर् वृष्टिं संहरते पुनः

jalasya nāśo vṛddhirvā nāstyevāsya vicārataḥ dhruveṇādhiṣṭhito vāyur vṛṣṭiṃ saṃharate punaḥ

1,54.68

ग्रहान् निःसृत्य सूर्यात् तु कृत्स्ने नक्षत्रमण्डले चारस्यान्ते विशत्यर्के ध्रुवेण समधिष्ठिता

grahān niḥsṛtya sūryāt tu kṛtsne nakṣatramaṇḍale cārasyānte viśatyarke dhruveṇa samadhiṣṭhitā

Chapter 1.55

1,55.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ज्योतिश्चक्रे सूर्यगत्यादिकथनं नाम चतुःपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सौरं संक्षेपतो वक्ष्ये रथं शशिन एव च ग्रहाणाम् इतरेषां च यथा गच्छति चाम्बुपः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge jyotiścakre sūryagatyādikathanaṃ nāma catuḥpañcāśattamo 'dhyāyaḥ sauraṃ saṃkṣepato vakṣye rathaṃ śaśina eva ca grahāṇām itareṣāṃ ca yathā gacchati cāmbupaḥ

1,55.2

सौरस्तु ब्रह्मणा सृष्टो रथस्त्वर्थवशेन सः संवत्सरस्यावयवैः कल्पितश् च द्विजर्षभाः

saurastu brahmaṇā sṛṣṭo rathastvarthavaśena saḥ saṃvatsarasyāvayavaiḥ kalpitaś ca dvijarṣabhāḥ

1,55.3

त्रिनाभिना तु चक्रेण पञ्चारेण समन्वितः सौवर्णः सर्वदेवानाम् आवासो भास्करस्य तु

trinābhinā tu cakreṇa pañcāreṇa samanvitaḥ sauvarṇaḥ sarvadevānām āvāso bhāskarasya tu

1,55.4

नवयोजनसाहस्रो विस्तारायामतः स्मृतः द्विगुणो ऽपि रथोपस्थाद् ईषादण्डः प्रमाणतः

navayojanasāhasro vistārāyāmataḥ smṛtaḥ dviguṇo 'pi rathopasthād īṣādaṇḍaḥ pramāṇataḥ

1,55.5

असङ्गैस्तु हयैर्युक्तो यतश्चक्रं ततः स्थितैः वाजिनस्तस्य वै सप्त छन्दोभिर् निर्मितास्तु ते

asaṅgaistu hayairyukto yataścakraṃ tataḥ sthitaiḥ vājinastasya vai sapta chandobhir nirmitāstu te

1,55.6

चक्रपक्षे निबद्धास्तु ध्रुवे चाक्षः समर्पितः सहाश्वचक्रो भ्रमते सहाक्षो भ्रमते ध्रुवः

cakrapakṣe nibaddhāstu dhruve cākṣaḥ samarpitaḥ sahāśvacakro bhramate sahākṣo bhramate dhruvaḥ

1,55.7

अक्षः सहैकचक्रेण भ्रमते ऽसौ ध्रुवेरितः प्रेरको ज्योतिषां धीमान् ध्रुवो वै वातरश्मिभिः

akṣaḥ sahaikacakreṇa bhramate 'sau dhruveritaḥ prerako jyotiṣāṃ dhīmān dhruvo vai vātaraśmibhiḥ

1,55.8

युगाक्षकोटिसम्बद्धौ द्वौ रश्मी स्यन्दनस्य तु ध्रुवेण भ्रमते रश्मिनिबद्धः स युगाक्षयोः

yugākṣakoṭisambaddhau dvau raśmī syandanasya tu dhruveṇa bhramate raśminibaddhaḥ sa yugākṣayoḥ

1,55.9

भ्रमतो मण्डलानि स्युः खेचरस्य रथस्य तु युगाक्षकोटी ते तस्य दक्षिणे स्यन्दनस्य हि

bhramato maṇḍalāni syuḥ khecarasya rathasya tu yugākṣakoṭī te tasya dakṣiṇe syandanasya hi

1,55.10

ध्रुवेण प्रगृहीते वै विचक्राश्वे च रज्जुभिः भ्रमन्तमनुगच्छन्ति ध्रुवं रश्मी च तावुभौ

dhruveṇa pragṛhīte vai vicakrāśve ca rajjubhiḥ bhramantamanugacchanti dhruvaṃ raśmī ca tāvubhau

1,55.11

युगाक्षकोटिस्त्वेतस्य वातोर्मिस्यन्दनस्य तु कीले सक्ता यथा रज्जुर् भ्रमते सर्वतोदिशम्

yugākṣakoṭistvetasya vātormisyandanasya tu kīle saktā yathā rajjur bhramate sarvatodiśam

1,55.12

भ्राम्यतस्तस्य रश्मी तु मण्डलेषूत्तरायणे वर्धेते दक्षिणे चैव भ्रमता मण्डलानि तु

bhrāmyatastasya raśmī tu maṇḍaleṣūttarāyaṇe vardhete dakṣiṇe caiva bhramatā maṇḍalāni tu

1,55.13

आकृष्येते यदा ते वै ध्रुवेणाधिष्ठिते तदा आभ्यन्तरस्थः सूर्यो ऽथ भ्रमते मण्डलानि तु

ākṛṣyete yadā te vai dhruveṇādhiṣṭhite tadā ābhyantarasthaḥ sūryo 'tha bhramate maṇḍalāni tu

1,55.14

अशीतिमण्डलशतं काष्ठयोरन्तरं द्वयोः ध्रुवेण मुच्यमानाभ्यां रश्मिभ्यां पुनरेव तु

aśītimaṇḍalaśataṃ kāṣṭhayorantaraṃ dvayoḥ dhruveṇa mucyamānābhyāṃ raśmibhyāṃ punareva tu

1,55.15

तथैव बाह्यतः सूर्यो भ्रमते मण्डलानि तु उद्वेष्टयन् स वेगेन मण्डलानि तु गच्छति

tathaiva bāhyataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni tu udveṣṭayan sa vegena maṇḍalāni tu gacchati

1,55.16

देवाश्चैव तथा नित्यं मुनयश् च दिवानिशम् यजन्ति सततं देवं भास्करं भवमीश्वरम्

devāścaiva tathā nityaṃ munayaś ca divāniśam yajanti satataṃ devaṃ bhāskaraṃ bhavamīśvaram

1,55.17

सरथो ऽधिष्ठितो देवैर् आदित्यैर्मुनिभिस् तथा गन्धर्वैरप्सरोभिश् च ग्रामणीसर्पराक्षसैः

saratho 'dhiṣṭhito devair ādityairmunibhis tathā gandharvairapsarobhiś ca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ

1,55.18

एते वसन्ति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु आप्याययन्ति चादित्यं तेजोभिर् भास्करं शिवम्

ete vasanti vai sūrye dvau dvau māsau krameṇa tu āpyāyayanti cādityaṃ tejobhir bhāskaraṃ śivam

1,55.19

ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम् गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते

grathitaiḥ svairvacobhistu stuvanti munayo ravim gandharvāpsarasaścaiva nṛtyageyairupāsate

1,55.20

ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति च

grāmaṇīyakṣabhūtāni kurvate 'bhīṣusaṃgraham sarpā vahanti vai sūryaṃ yātudhānā anuyānti ca

1,55.21

वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम् इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

vālakhilyā nayantyastaṃ parivāryodayādravim ityete vai vasantīha dvau dvau māsau divākare

1,55.22

मधुश् च माधवश्चैव शुक्रश् च शुचिरेव च नभोनभस्यौ विप्रेन्द्रा इषश्चोर्जस्तथैव च

madhuś ca mādhavaścaiva śukraś ca śucireva ca nabhonabhasyau viprendrā iṣaścorjastathaiva ca

1,55.23

सहःसहस्यौ च तथा तपस्यश् च तपः पुनः एते द्वादश मासास्तु वर्षं वै मानुषं द्विजाः

sahaḥsahasyau ca tathā tapasyaś ca tapaḥ punaḥ ete dvādaśa māsāstu varṣaṃ vai mānuṣaṃ dvijāḥ

1,55.24

वासन्तिकस् तथा ग्रैष्मः शुभो वै वार्षिकस् तथा शारदश् च हिमश्चैव शैशिर ऋतवः स्मृताः

vāsantikas tathā graiṣmaḥ śubho vai vārṣikas tathā śāradaś ca himaścaiva śaiśira ṛtavaḥ smṛtāḥ

1,55.25

धातार्यमाथ मित्रश् च वरुणश्चेन्द्र एव च विवस्वांश्चैव पूषा च पर्जन्यो ऽंशुर् भगस् तथा

dhātāryamātha mitraś ca varuṇaścendra eva ca vivasvāṃścaiva pūṣā ca parjanyo 'ṃśur bhagas tathā

1,55.26

त्वष्टा विष्णुः पुलस्त्यश् च पुलहश्चात्रिरेव च वसिष्ठश्चाङ्गिराश्चैव भृगुर्बुद्धिमतां वरः

tvaṣṭā viṣṇuḥ pulastyaś ca pulahaścātrireva ca vasiṣṭhaścāṅgirāścaiva bhṛgurbuddhimatāṃ varaḥ

1,55.27

भारद्वाजो गौतमश् च कश्यपश् च क्रतुस् तथा जमदग्निः कौशिकश् च वासुकिः कङ्कणीकरः

bhāradvājo gautamaś ca kaśyapaś ca kratus tathā jamadagniḥ kauśikaś ca vāsukiḥ kaṅkaṇīkaraḥ

1,55.28

तक्षकश् च तथा नाग एलापत्रस् तथा द्विजाः शङ्खपालस् तथा चान्यस् त्व् ऐरावत इति स्मृतः

takṣakaś ca tathā nāga elāpatras tathā dvijāḥ śaṅkhapālas tathā cānyas tv airāvata iti smṛtaḥ

1,55.29

धनञ्जयो महापद्मस् तथा कर्कोटकः स्मृतः कम्बलो ऽश्वतरश्चैव तुम्बुरुर्नारदस् तथा

dhanañjayo mahāpadmas tathā karkoṭakaḥ smṛtaḥ kambalo 'śvataraścaiva tumbururnāradas tathā

1,55.30

हाहा हूहूर्मुनिश्रेष्ठा विश्वावसुरनुत्तमः उग्रसेनो ऽथ सुरुचिर् अन्यश्चैव परावसुः

hāhā hūhūrmuniśreṣṭhā viśvāvasuranuttamaḥ ugraseno 'tha surucir anyaścaiva parāvasuḥ

1,55.31

चित्रसेनो महातेजाश् चोर्णायुश्चैव सुव्रताः धृतराष्ट्रः सूर्यवर्चा देवी साक्षात् कृतस्थला

citraseno mahātejāś corṇāyuścaiva suvratāḥ dhṛtarāṣṭraḥ sūryavarcā devī sākṣāt kṛtasthalā

1,55.32

शुभानना शुभश्रोणिर् दिव्या वै पुञ्जिकस्थला मेनका सहजन्या च प्रम्लोचाथ शुचिस्मिता

śubhānanā śubhaśroṇir divyā vai puñjikasthalā menakā sahajanyā ca pramlocātha śucismitā

1,55.33

अनुम्लोचा घृताची च विश्वाची चोर्वशी तथा पूर्वचित्तिरिति ख्याता देवी साक्षात्तिलोत्तमा

anumlocā ghṛtācī ca viśvācī corvaśī tathā pūrvacittiriti khyātā devī sākṣāttilottamā

1,55.34

रंभा चाम्भोजवदना रथकृद् ग्रामणीः शुभः रथौजा रथचित्रश् च सुबाहुर्वै रथस्वनः

raṃbhā cāmbhojavadanā rathakṛd grāmaṇīḥ śubhaḥ rathaujā rathacitraś ca subāhurvai rathasvanaḥ

1,55.35

वरुणश् च तथैवान्यः सुषेणः सेनजिच्छुभः तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च क्षतजित् सत्यजित्तथा

varuṇaś ca tathaivānyaḥ suṣeṇaḥ senajicchubhaḥ tārkṣyaścāriṣṭanemiś ca kṣatajit satyajittathā

1,55.36

रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च पौरुषेयो वधस् तथा सर्पो व्याघ्रः पुनश्चापो वातो विद्युद्दिवाकरः

rakṣohetiḥ prahetiś ca pauruṣeyo vadhas tathā sarpo vyāghraḥ punaścāpo vāto vidyuddivākaraḥ

1,55.37

ब्रह्मोपेतश् च रक्षेन्द्रो यज्ञोपेतस्तथैव च एते देवादयः सर्वे वसन्त्यर्के क्रमेण तु

brahmopetaś ca rakṣendro yajñopetastathaiva ca ete devādayaḥ sarve vasantyarke krameṇa tu

1,55.38

स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः धात्रादिविष्णुपर्यन्ता देवा द्वादश कीर्तिताः

sthānābhimānino hyete gaṇā dvādaśa saptakāḥ dhātrādiviṣṇuparyantā devā dvādaśa kīrtitāḥ

1,55.39

आदित्यं परमं भानुं भाभिराप्याययन्ति ते पुलस्त्याद्याः कौशिकान्ता मुनयो मुनिसत्तमाः

ādityaṃ paramaṃ bhānuṃ bhābhirāpyāyayanti te pulastyādyāḥ kauśikāntā munayo munisattamāḥ

1,55.40

द्वादशैव स्तवैर्भानुं स्तुवन्ति च यथाक्रमम् नागाश्चाश्वतरान्तास्तु वासुकिप्रमुखाः शुभाः

dvādaśaiva stavairbhānuṃ stuvanti ca yathākramam nāgāścāśvatarāntāstu vāsukipramukhāḥ śubhāḥ

1,55.41

द्वादशैव महादेवं वहन्त्येवं यथाक्रमम् क्रमेण सूर्यवर्चान्तास् तुम्बुरुप्रमुखाम्बुपम्

dvādaśaiva mahādevaṃ vahantyevaṃ yathākramam krameṇa sūryavarcāntās tumburupramukhāmbupam

1,55.42

गीतैरेनमुपासन्ते गन्धर्वा द्वादशोत्तमाः कृतस्थलाद्या रंभान्ता दिव्याश्चाप्सरसो रविम्

gītairenamupāsante gandharvā dvādaśottamāḥ kṛtasthalādyā raṃbhāntā divyāścāpsaraso ravim

1,55.43

ताण्डवैः सरसैः सर्वाश् चोपासन्ते यथाक्रमम् दिव्याः सत्यजिदन्ताश् च ग्रामण्यो रथकृन्मुखाः

tāṇḍavaiḥ sarasaiḥ sarvāś copāsante yathākramam divyāḥ satyajidantāś ca grāmaṇyo rathakṛnmukhāḥ

1,55.44

द्वादशास्य क्रमेणैव कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम् प्रयान्ति यज्ञोपेतान्ता रक्षोहेतिमुखाः सह

dvādaśāsya krameṇaiva kurvate 'bhīṣusaṃgraham prayānti yajñopetāntā rakṣohetimukhāḥ saha

1,55.45

सायुधा द्वादशैवैते राक्षसाश्च यथाक्रमम् धातार्यमा पुलस्त्यश् च पुलहश् च प्रजापतिः

sāyudhā dvādaśaivaite rākṣasāśca yathākramam dhātāryamā pulastyaś ca pulahaś ca prajāpatiḥ

1,55.46

उरगो वासुकिश्चैव कङ्कणीकश् च तावुभौ तुम्बुरुर् नारदश्चैव गन्धर्वौ गायतां वरौ

urago vāsukiścaiva kaṅkaṇīkaś ca tāvubhau tumburur nāradaścaiva gandharvau gāyatāṃ varau

1,55.47

कृतस्थलाप्सराश्चैव तथा वै पुञ्जिकस्थला ग्रामणी रथकृच्चैव रथौजाश्चैव तावुभौ

kṛtasthalāpsarāścaiva tathā vai puñjikasthalā grāmaṇī rathakṛccaiva rathaujāścaiva tāvubhau

1,55.48

रक्षोहेतिः प्रहेतिश् च यातुधानावुदाहृतौ मधुमाधवयोरेष गणो वसति भास्करे

rakṣohetiḥ prahetiś ca yātudhānāvudāhṛtau madhumādhavayoreṣa gaṇo vasati bhāskare

1,55.49

वसन्ति ग्रीष्मकौ मासौ मित्रश् च वरुणश् च ह ऋषिरत्रिर्वसिष्ठश् च तक्षको नाग एव च

vasanti grīṣmakau māsau mitraś ca varuṇaś ca ha ṛṣiratrirvasiṣṭhaś ca takṣako nāga eva ca

1,55.50

मेनका सहजन्या च गन्धर्वौ च हाहाहूहूः सुबाहुनामा ग्रामण्यौ रथचित्रश् च तावुभौ

menakā sahajanyā ca gandharvau ca hāhāhūhūḥ subāhunāmā grāmaṇyau rathacitraś ca tāvubhau

1,55.51

पौरुषेयो वधश्चैव यातुधानावुदाहृतौ एते वसन्ति वै सूर्ये मासयोः शुचिशुक्रयोः

pauruṣeyo vadhaścaiva yātudhānāvudāhṛtau ete vasanti vai sūrye māsayoḥ śuciśukrayoḥ

1,55.52

ततः सूर्ये पुनश्चान्या निवसन्तीह देवताः इन्द्रश्चैव विवस्वांश् च अङ्गिरा भृगुरेव च

tataḥ sūrye punaścānyā nivasantīha devatāḥ indraścaiva vivasvāṃś ca aṅgirā bhṛgureva ca

1,55.53

एलापत्रस् तथा सर्पः शङ्खपालश् च तावुभौ विश्वावसूग्रसेनौ च वरुणश् च रथस्वनः

elāpatras tathā sarpaḥ śaṅkhapālaś ca tāvubhau viśvāvasūgrasenau ca varuṇaś ca rathasvanaḥ

1,55.54

प्रम्लोचा चैव विख्याता अनुम्लोचा च ते उभे यातुधानास् तथा सर्पो व्याघ्रश्चैव तु तावुभौ

pramlocā caiva vikhyātā anumlocā ca te ubhe yātudhānās tathā sarpo vyāghraścaiva tu tāvubhau

1,55.55

नभोनभस्ययोरेष गणो वसति भास्करे पर्जन्यश्चैव पूषा च भरद्वाजो ऽथ गौतमः

nabhonabhasyayoreṣa gaṇo vasati bhāskare parjanyaścaiva pūṣā ca bharadvājo 'tha gautamaḥ

1,55.56

धनञ्जय इरावांश् च सुरुचिः सपरावसुः घृताची चाप्सरःश्रेष्ठा विश्वाची चातिशोभना

dhanañjaya irāvāṃś ca suruciḥ saparāvasuḥ ghṛtācī cāpsaraḥśreṣṭhā viśvācī cātiśobhanā

1,55.57

सेनजिच्च सुषेणश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ आपो वातश् च तावेतौ यातुधानावुभौ स्मृतौ

senajicca suṣeṇaś ca senānīr grāmaṇīś ca tau āpo vātaś ca tāvetau yātudhānāvubhau smṛtau

1,55.58

वसन्त्येते तु वै सूर्ये मास ऊर्ज इषे च ह हैमन्तिकौ तु द्वौ मासौ वसन्ति च दिवाकरे

vasantyete tu vai sūrye māsa ūrja iṣe ca ha haimantikau tu dvau māsau vasanti ca divākare

1,55.59

अंशुर्भगश् च द्वावेतौ कश्यपश् च क्रतुः सह भुजङ्गश् च महापद्मः सर्पः कर्कोटकस् तथा

aṃśurbhagaś ca dvāvetau kaśyapaś ca kratuḥ saha bhujaṅgaś ca mahāpadmaḥ sarpaḥ karkoṭakas tathā

1,55.60

चित्रसेनश् च गन्धर्व ऊर्णायुश्चैव तावुभौ उर्वशी पूर्वचित्तिश् च तथैवाप्सरसावुभे

citrasenaś ca gandharva ūrṇāyuścaiva tāvubhau urvaśī pūrvacittiś ca tathaivāpsarasāvubhe

1,55.61

तार्क्ष्यश्चारिष्टनेमिश् च सेनानीर् ग्रामणीश् च तौ विद्युद्दिवाकरश्चोभौ यातुधानावुदाहृतौ

tārkṣyaścāriṣṭanemiś ca senānīr grāmaṇīś ca tau vidyuddivākaraścobhau yātudhānāvudāhṛtau

1,55.62

सहे चैव सहस्ये च वसन्त्येते दिवाकरे ततः शैशिरयोश्चापि मासयोर् निवसन्ति वै

sahe caiva sahasye ca vasantyete divākare tataḥ śaiśirayoścāpi māsayor nivasanti vai

1,55.63

त्वष्टा विष्णुर्जमदग्निर् विश्वामित्रस्तथैव च काद्रवेयौ तथा नागौ कम्बलाश्वतरावुभौ

tvaṣṭā viṣṇurjamadagnir viśvāmitrastathaiva ca kādraveyau tathā nāgau kambalāśvatarāvubhau

1,55.64

धृतराष्ट्रः सगन्धर्वः सूर्यवर्चास्तथैव च तिलोत्तमाप्सराश्चैव देवी रंभा मनोहरा

dhṛtarāṣṭraḥ sagandharvaḥ sūryavarcāstathaiva ca tilottamāpsarāścaiva devī raṃbhā manoharā

1,55.65

रथजित्सत्यजिच्चैव ग्रामण्यौ लोकविश्रुतौ ब्रह्मोपेतस् तथा रक्षो यज्ञोपेतश् च यः स्मृतः

rathajitsatyajiccaiva grāmaṇyau lokaviśrutau brahmopetas tathā rakṣo yajñopetaś ca yaḥ smṛtaḥ

1,55.66

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

ete devā vasantyarke dvau dvau māsau krameṇa tu sthānābhimānino hyete gaṇā dvādaśa saptakāḥ

1,55.67

सूर्यमाप्याययन्त्येते तेजसा तेज उत्तमम् ग्रथितैः स्वैर्वचोभिस्तु स्तुवन्ति मुनयो रविम्

sūryamāpyāyayantyete tejasā teja uttamam grathitaiḥ svairvacobhistu stuvanti munayo ravim

1,55.68

गन्धर्वाप्सरसश्चैव नृत्यगेयैरुपासते ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम्

gandharvāpsarasaścaiva nṛtyageyairupāsate grāmaṇīyakṣabhūtāni kurvate 'bhīṣusaṃgraham

1,55.69

सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधाना अनुयान्ति वै वालखिल्या नयन्त्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम्

sarpā vahanti vai sūryaṃ yātudhānā anuyānti vai vālakhilyā nayantyastaṃ parivāryodayādravim

1,55.70

एतेषामेव देवानां यथा तेजो यथा तपः यथायोगं यथामन्त्रं यथाधर्मं यथाबलम्

eteṣāmeva devānāṃ yathā tejo yathā tapaḥ yathāyogaṃ yathāmantraṃ yathādharmaṃ yathābalam

1,55.71

तथा तपत्यसौ सूर्यस् तेषामिद्धस्तु तेजसा इत्येते वै वसन्तीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे

tathā tapatyasau sūryas teṣāmiddhastu tejasā ityete vai vasantīha dvau dvau māsau divākare

1,55.72

ऋषयो देवगन्धर्वपन्नगाप्सरसां गणाः ग्रामण्यश् च तथा यक्षा यातुधानाश् च मुख्यतः

ṛṣayo devagandharvapannagāpsarasāṃ gaṇāḥ grāmaṇyaś ca tathā yakṣā yātudhānāś ca mukhyataḥ

1,55.73

एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च भूतानामशुभं कर्म व्यपोहन्तीह कीर्तिताः

ete tapanti varṣanti bhānti vānti sṛjanti ca bhūtānāmaśubhaṃ karma vyapohantīha kīrtitāḥ

1,55.74

मानवानां शुभं ह्येते हरन्ति च दुरात्मनाम् दुरितं सुप्रचाराणां व्यपोहन्ति क्वचित् क्वचित्

mānavānāṃ śubhaṃ hyete haranti ca durātmanām duritaṃ supracārāṇāṃ vyapohanti kvacit kvacit

1,55.75

विमाने च स्थिता दिव्ये कामगे वातरंहसि एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवसानुगाः

vimāne ca sthitā divye kāmage vātaraṃhasi ete sahaiva sūryeṇa bhramanti divasānugāḥ

1,55.76

वर्षन्तश् च तपन्तश् च ह्लादयन्तश् च वै द्विजाः गोपायन्तीह भूतानि सर्वाणि द्यामनुक्षयात्

varṣantaś ca tapantaś ca hlādayantaś ca vai dvijāḥ gopāyantīha bhūtāni sarvāṇi dyāmanukṣayāt

1,55.77

स्थानाभिमानिनाम् एतत् स्थानं मन्वन्तरेषु वै अतीतानागतानां वै वर्तन्ते सांप्रतं च ये

sthānābhimāninām etat sthānaṃ manvantareṣu vai atītānāgatānāṃ vai vartante sāṃprataṃ ca ye

1,55.78

एते वसन्ति वै सूर्ये सप्तकास्ते चतुर्दश चतुर्दशसु सर्वेषु गणा मन्वन्तरेष्विह

ete vasanti vai sūrye saptakāste caturdaśa caturdaśasu sarveṣu gaṇā manvantareṣviha

1,55.79

संक्षेपाद्विस्तराच्चैव यथावृत्तं यथाश्रुतम् कथितं मुनिशार्दूला देवदेवस्य धीमतः

saṃkṣepādvistarāccaiva yathāvṛttaṃ yathāśrutam kathitaṃ muniśārdūlā devadevasya dhīmataḥ

1,55.80

एते देवा वसन्त्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु स्थानाभिमानिनो ह्येते गणा द्वादश सप्तकाः

ete devā vasantyarke dvau dvau māsau krameṇa tu sthānābhimānino hyete gaṇā dvādaśa saptakāḥ

1,55.81

इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णं रथेन तु हरितैरक्षरैरश्वैः सर्पते ऽसौ दिवाकरः

ityeṣa ekacakreṇa sūryastūrṇaṃ rathena tu haritairakṣarairaśvaiḥ sarpate 'sau divākaraḥ

1,55.82

अहोरात्रं रथेनासाव् एकचक्रेण तु भ्रमन् सप्तद्वीपसमुद्राङ्गां सप्तभिः सर्पते दिवि

ahorātraṃ rathenāsāv ekacakreṇa tu bhraman saptadvīpasamudrāṅgāṃ saptabhiḥ sarpate divi

Chapter 1.56

1,56.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सूर्यरथनिर्णयो नाम पञ्चपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः वीथ्याश्रयाणि चरति नक्षत्राणि निशाकरः त्रिचक्रोभयतो ऽश्वश् च विज्ञेयस्तस्य वै रथः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge sūryarathanirṇayo nāma pañcapañcāśattamo 'dhyāyaḥ vīthyāśrayāṇi carati nakṣatrāṇi niśākaraḥ tricakrobhayato 'śvaś ca vijñeyastasya vai rathaḥ

1,56.2

शतारैश् च त्रिभिश्चक्रैर् युक्तः शुक्लैर्हयोत्तमैः दशभिस्त्वकृशैर् दिव्यैर् असंगैस् तैर् मनोजवैः

śatāraiś ca tribhiścakrair yuktaḥ śuklairhayottamaiḥ daśabhistvakṛśair divyair asaṃgais tair manojavaiḥ

1,56.3

रथेनानेन देवैश् च पितृभिश्चैव गच्छति सोमो ह्यम्बुमयैर् गोभिः शुक्लैः शुक्लगभस्तिमान्

rathenānena devaiś ca pitṛbhiścaiva gacchati somo hyambumayair gobhiḥ śuklaiḥ śuklagabhastimān

1,56.4

क्रमते शुक्लपक्षादौ भास्करात्परमास्थितः आपूर्यते परस्यान्तः सततं दिवसक्रमात्

kramate śuklapakṣādau bhāskarātparamāsthitaḥ āpūryate parasyāntaḥ satataṃ divasakramāt

1,56.5

देवैः पीतं क्षये सोमम् आप्याययति नित्यशः पीतं पञ्चदशाहं तु रश्मिनैकेन भास्करः

devaiḥ pītaṃ kṣaye somam āpyāyayati nityaśaḥ pītaṃ pañcadaśāhaṃ tu raśminaikena bhāskaraḥ

1,56.6

आपूरयन् सुषुम्नेन भागं भागमनुक्रमात् इत्येषा सूर्यवीर्येण चन्द्रस्याप्यायिता तनुः

āpūrayan suṣumnena bhāgaṃ bhāgamanukramāt ityeṣā sūryavīryeṇa candrasyāpyāyitā tanuḥ

1,56.7

स पौर्णमास्यां दृश्येत शुक्लः सम्पूर्णमण्डलः एवमाप्यायितं सोमं शुक्लपक्षे दिनक्रमात्

sa paurṇamāsyāṃ dṛśyeta śuklaḥ sampūrṇamaṇḍalaḥ evamāpyāyitaṃ somaṃ śuklapakṣe dinakramāt

1,56.8

ततो द्वितीयाप्रभृति बहुलस्य चतुर्दशीम् पिबन्त्यम्बुमयं देवा मधु सौम्यं सुधामृतम्

tato dvitīyāprabhṛti bahulasya caturdaśīm pibantyambumayaṃ devā madhu saumyaṃ sudhāmṛtam

1,56.9

संभृतं त्वर्धमासेन ह्य् अमृतं सूर्यतेजसा पानार्थममृतं सोमं पौर्णमास्यामुपासते

saṃbhṛtaṃ tvardhamāsena hy amṛtaṃ sūryatejasā pānārthamamṛtaṃ somaṃ paurṇamāsyāmupāsate

1,56.10

एकरात्रिं सुराः सर्वे पितृभिस्त्वृषिभिः सह सोमस्य कृष्णपक्षादौ भास्कराभिमुखस्य च

ekarātriṃ surāḥ sarve pitṛbhistvṛṣibhiḥ saha somasya kṛṣṇapakṣādau bhāskarābhimukhasya ca

1,56.11

प्रक्षीयन्ते परस्यान्तः पीयमानाः कलाः क्रमात् त्रयस्त्रिंशच्छताश्चैव त्रयस्त्रिंशत्तथैव च

prakṣīyante parasyāntaḥ pīyamānāḥ kalāḥ kramāt trayastriṃśacchatāścaiva trayastriṃśattathaiva ca

1,56.12

त्रयस्त्रिंशत्सहस्राणि देवाः सोमं पिबन्ति वै एवं दिनक्रमात्पीते विबुधैस्तु निशाकरे

trayastriṃśatsahasrāṇi devāḥ somaṃ pibanti vai evaṃ dinakramātpīte vibudhaistu niśākare

1,56.13

पीत्वार्धमासं गच्छन्ति अमावास्यां सुरोत्तमाः पितरश्चोपतिष्ठन्ति अमावास्यां निशाकरम्

pītvārdhamāsaṃ gacchanti amāvāsyāṃ surottamāḥ pitaraścopatiṣṭhanti amāvāsyāṃ niśākaram

1,56.14

ततः पञ्चदशे भागे किंचिच्छिष्टे कलात्मके अपराह्णे पितृगणा जघन्यं पर्युपासते

tataḥ pañcadaśe bhāge kiṃcicchiṣṭe kalātmake aparāhṇe pitṛgaṇā jaghanyaṃ paryupāsate

1,56.15

पिबन्ति द्विकलं कालं शिष्टा तस्य कला तु या निसृतं तदमावास्यां गभस्तिभ्यः स्वधामृतम्

pibanti dvikalaṃ kālaṃ śiṣṭā tasya kalā tu yā nisṛtaṃ tadamāvāsyāṃ gabhastibhyaḥ svadhāmṛtam

1,56.16

मासतृप्तिमवाप्याग्र्यां पीत्वा गच्छन्ति ते ऽमृतम् पितृभिः पीयमानस्य पञ्चदश्यां कला तु या

māsatṛptimavāpyāgryāṃ pītvā gacchanti te 'mṛtam pitṛbhiḥ pīyamānasya pañcadaśyāṃ kalā tu yā

1,56.17

यावत्तु क्षीयते तस्य भागः पञ्चदशस्तु सः अमावास्यां ततस्तस्या अन्तरा पूर्यते पुनः

yāvattu kṣīyate tasya bhāgaḥ pañcadaśastu saḥ amāvāsyāṃ tatastasyā antarā pūryate punaḥ

1,56.18

वृद्धिक्षयौ वै पक्षादौ षोडश्यां शशिनः स्मृतौ एवं सूर्यनिमित्तैषा पक्षवृद्धिर्निशाकरे

vṛddhikṣayau vai pakṣādau ṣoḍaśyāṃ śaśinaḥ smṛtau evaṃ sūryanimittaiṣā pakṣavṛddhirniśākare

Chapter 1.57

1,57.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सोमवर्णनं नाम षट्पञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अष्टभिश् च हयैर्युक्तः सोमपुत्रस्य वै रथः वारितेजोमयश्चाथ पिशङ्गैश्चैव शोभनैः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge somavarṇanaṃ nāma ṣaṭpañcāśattamo 'dhyāyaḥ aṣṭabhiś ca hayairyuktaḥ somaputrasya vai rathaḥ vāritejomayaścātha piśaṅgaiścaiva śobhanaiḥ

1,57.2

दशभिश्चाकृशैरश्वैर् नानावर्णै रथः स्मृतः शुक्रस्य क्ष्मामयैर्युक्तो दैत्याचार्यस्य धीमतः

daśabhiścākṛśairaśvair nānāvarṇai rathaḥ smṛtaḥ śukrasya kṣmāmayairyukto daityācāryasya dhīmataḥ

1,57.3

अष्टाश्वश्चाथ भौमस्य रथो हैमः सुशोभनः जीवस्य हैमश्चाष्टाश्वो मन्दस्यायसनिर्मितः

aṣṭāśvaścātha bhaumasya ratho haimaḥ suśobhanaḥ jīvasya haimaścāṣṭāśvo mandasyāyasanirmitaḥ

1,57.4

रथ आपोमयैरश्वैर् दशभिस्तु सितेतरैः स्वर्भानोर्भास्करारेश् च तथा चाष्टहयः स्मृतः

ratha āpomayairaśvair daśabhistu sitetaraiḥ svarbhānorbhāskarāreś ca tathā cāṣṭahayaḥ smṛtaḥ

1,57.5

सर्वे ध्रुवनिबद्धा वै ग्रहास्ते वातरश्मिभिः एतेन भ्राम्यमाणाश् च यथायोगं व्रजन्ति वै

sarve dhruvanibaddhā vai grahāste vātaraśmibhiḥ etena bhrāmyamāṇāś ca yathāyogaṃ vrajanti vai

1,57.6

यावन्त्यश्चैव ताराश् च तावन्तश्चैव रश्मयः सर्वे ध्रुवनिबद्धाश् च भ्रमन्तो भ्रामयन्ति तम्

yāvantyaścaiva tārāś ca tāvantaścaiva raśmayaḥ sarve dhruvanibaddhāś ca bhramanto bhrāmayanti tam

1,57.7

अलातचक्रवद्यान्ति वातचक्रेरितानि तु यस्माद्वहति ज्योतींषि प्रवहस्तेन स स्मृतः

alātacakravadyānti vātacakreritāni tu yasmādvahati jyotīṃṣi pravahastena sa smṛtaḥ

1,57.8

नक्षत्रसूर्याश् च तथा ग्रहतारागणैः सह उन्मुखाभिमुखाः सर्वे चक्रभूताः श्रिता दिवि

nakṣatrasūryāś ca tathā grahatārāgaṇaiḥ saha unmukhābhimukhāḥ sarve cakrabhūtāḥ śritā divi

1,57.9

ध्रुवेणाधिष्ठिताश्चैव ध्रुवमेव प्रदक्षिणम् प्रयान्ति चेश्वरं द्रष्टुं मेढीभूतं ध्रुवं दिवि

dhruveṇādhiṣṭhitāścaiva dhruvameva pradakṣiṇam prayānti ceśvaraṃ draṣṭuṃ meḍhībhūtaṃ dhruvaṃ divi

1,57.10

नवयोजनसाहस्रो विष्कम्भः सवितुः स्मृतः त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

navayojanasāhasro viṣkambhaḥ savituḥ smṛtaḥ triguṇastasya vistāro maṇḍalasya pramāṇataḥ

1,57.11

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर् भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति

dviguṇaḥ sūryavistārād vistāraḥ śaśinaḥ smṛtaḥ tulyastayostu svarbhānur bhūtvādhastātprasarpati

1,57.12

उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितां मण्डलाकृतिम् स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत् तमोमयम्

uddhṛtya pṛthivīchāyāṃ nirmitāṃ maṇḍalākṛtim svarbhānostu bṛhatsthānaṃ tṛtīyaṃ yat tamomayam

1,57.13

चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते विष्कम्भान्मण्डलाच्चैव योजनाच्च प्रमाणतः

candrasya ṣoḍaśo bhāgo bhārgavasya vidhīyate viṣkambhānmaṇḍalāccaiva yojanācca pramāṇataḥ

1,57.14

भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः पादहीनौ वक्रसौरी तथायामप्रमाणतः

bhārgavātpādahīnastu vijñeyo vai bṛhaspatiḥ pādahīnau vakrasaurī tathāyāmapramāṇataḥ

1,57.15

विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै

vistārānmaṇḍalāccaiva pādahīnastayorbudhaḥ tārānakṣatrarūpāṇi vapuṣmantīha yāni vai

1,57.16

बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलादपि प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित्

budhena tāni tulyāni vistārānmaṇḍalādapi prāyaśaścandrayogīni vidyādṛkṣāṇi tattvavit

1,57.17

तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम् शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने

tārānakṣatrarūpāṇi hīnāni tu parasparam śatāni pañca catvāri trīṇi dve caiva yojane

1,57.18

सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु योजनद्वयमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते

sarvopari nikṛṣṭāni tārakāmaṇḍalāni tu yojanadvayamātrāṇi tebhyo hrasvaṃ na vidyate

1,57.19

उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहा ये दूरसर्पिणः सौरो ऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः

upariṣṭāttrayasteṣāṃ grahā ye dūrasarpiṇaḥ sauro 'ṅgirāś ca vakraś ca jñeyā mandavicāriṇaḥ

1,57.20

तेभ्यो ऽधस्तात्तु चत्वारः पुनरन्ये महाग्रहाः सूर्यः सोमो बुधश्चैव भार्गवश्चैव शीघ्रगाः

tebhyo 'dhastāttu catvāraḥ punaranye mahāgrahāḥ sūryaḥ somo budhaścaiva bhārgavaścaiva śīghragāḥ

1,57.21

तावन्त्यस्तारकाः कोट्यो यावन्त्यृक्षाणि सर्वशः ध्रुवात् तु नियमाच्चैषाम् ऋक्षमार्गे व्यवस्थितिः

tāvantyastārakāḥ koṭyo yāvantyṛkṣāṇi sarvaśaḥ dhruvāt tu niyamāccaiṣām ṛkṣamārge vyavasthitiḥ

1,57.22

सप्ताश्वस्यैव सूर्यस्य नीचोच्चत्वमनुक्रमात् उत्तरायणमार्गस्थो यदा पर्वसु चन्द्रमाः

saptāśvasyaiva sūryasya nīcoccatvamanukramāt uttarāyaṇamārgastho yadā parvasu candramāḥ

1,57.23

उच्चत्वाद्दृश्यते शीघ्रं नातिव्यक्तैर्गभस्तिभिः तदा दक्षिणमार्गस्थो नीचां वीथिमुपाश्रितः

uccatvāddṛśyate śīghraṃ nātivyaktairgabhastibhiḥ tadā dakṣiṇamārgastho nīcāṃ vīthimupāśritaḥ

1,57.24

भूमिरेखावृतः सूर्यः पौर्णिमावास्ययोस् तदा ददृशे च यथाकालं शीघ्रमस्तमुपैति च

bhūmirekhāvṛtaḥ sūryaḥ paurṇimāvāsyayos tadā dadṛśe ca yathākālaṃ śīghramastamupaiti ca

1,57.25

तस्मादुत्तरमार्गस्थो ह्य् अमावास्यां निशाकरः ददृशे दक्षिणे मार्गे नियमाद्दृश्यते न च

tasmāduttaramārgastho hy amāvāsyāṃ niśākaraḥ dadṛśe dakṣiṇe mārge niyamāddṛśyate na ca

1,57.26

ज्योतिषां गतियोगेन सूर्यस्य तमसा वृतः समानकालास्तमयौ विषुवत्सु समोदयौ

jyotiṣāṃ gatiyogena sūryasya tamasā vṛtaḥ samānakālāstamayau viṣuvatsu samodayau

1,57.27

उत्तरासु च वीथीषु व्यन्तरास्तमनोदयौ पौर्णिमावास्ययोर् ज्ञेयौ ज्योतिश्चक्रानुवर्तिनौ

uttarāsu ca vīthīṣu vyantarāstamanodayau paurṇimāvāsyayor jñeyau jyotiścakrānuvartinau

1,57.28

दक्षिणायनमार्गस्थो यदा चरति रश्मिवान् ग्रहाणां चैव सर्वेषां सूर्यो ऽधस्तात् प्रसर्पति

dakṣiṇāyanamārgastho yadā carati raśmivān grahāṇāṃ caiva sarveṣāṃ sūryo 'dhastāt prasarpati

1,57.29

विस्तीर्णं मण्डलं कृत्वा तस्योर्ध्वं चरते शशी नक्षत्रमण्डलं कृत्स्नं सोमादूर्ध्वं प्रसर्पति

vistīrṇaṃ maṇḍalaṃ kṛtvā tasyordhvaṃ carate śaśī nakṣatramaṇḍalaṃ kṛtsnaṃ somādūrdhvaṃ prasarpati

1,57.30

नक्षत्रेभ्यो बुधश्चोर्ध्वं बुधादूर्ध्वं तु भार्गवः वक्रस्तु भार्गवादूर्ध्वं वक्राद् ऊर्ध्वं बृहस्पतिः

nakṣatrebhyo budhaścordhvaṃ budhādūrdhvaṃ tu bhārgavaḥ vakrastu bhārgavādūrdhvaṃ vakrād ūrdhvaṃ bṛhaspatiḥ

1,57.31

तस्माच्छनैश्चरश्चोर्ध्वं तस्मात्सप्तर्षिमण्डलम् ऋषीणां चैव सप्तानां ध्रुवस्योर्ध्वं व्यवस्थितिः

tasmācchanaiścaraścordhvaṃ tasmātsaptarṣimaṇḍalam ṛṣīṇāṃ caiva saptānāṃ dhruvasyordhvaṃ vyavasthitiḥ

1,57.32

तं विष्णुलोकं परमं ज्ञात्वा मुच्येत किल्बिषात् द्विगुणेषु सहस्रेषु योजनानां शतेषु च

taṃ viṣṇulokaṃ paramaṃ jñātvā mucyeta kilbiṣāt dviguṇeṣu sahasreṣu yojanānāṃ śateṣu ca

1,57.33

ग्रहनक्षत्रतारासु उपरिष्टाद्यथाक्रमम् ग्रहाश् च चन्द्रसूर्यौ च युतौ दिव्येन तेजसा

grahanakṣatratārāsu upariṣṭādyathākramam grahāś ca candrasūryau ca yutau divyena tejasā

1,57.34

नित्यमृक्षेषु युज्यन्ते गच्छन्तो ऽहर्निशं क्रमात् ग्रहनक्षत्रसूर्यास् ते नीचोच्चऋजुसंस्थिताः

nityamṛkṣeṣu yujyante gacchanto 'harniśaṃ kramāt grahanakṣatrasūryās te nīcoccaṛjusaṃsthitāḥ

1,57.35

समागमे च भेदे च पश्यन्ति युगपत्प्रजाः ऋतवः षट् स्मृताः सर्वे समागच्छन्ति पञ्चधा

samāgame ca bhede ca paśyanti yugapatprajāḥ ṛtavaḥ ṣaṭ smṛtāḥ sarve samāgacchanti pañcadhā

1,57.36

परस्परास्थिता ह्येते युज्यन्ते च परस्परम् असंकरेण विज्ञेयस् तेषां योगस्तु वै बुधैः

parasparāsthitā hyete yujyante ca parasparam asaṃkareṇa vijñeyas teṣāṃ yogastu vai budhaiḥ

1,57.37

एवं संक्षिप्य कथितं ग्रहाणां गमनं द्विजाः भास्करप्रमुखानां च यथादृष्टं यथाश्रुतम्

evaṃ saṃkṣipya kathitaṃ grahāṇāṃ gamanaṃ dvijāḥ bhāskarapramukhānāṃ ca yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam

1,57.38

ग्रहाधिपत्ये भगवान् ब्रह्मणा पद्मयोनिना अभिषिक्तः सहस्रांशू रुद्रेण तु यथा गुहः

grahādhipatye bhagavān brahmaṇā padmayoninā abhiṣiktaḥ sahasrāṃśū rudreṇa tu yathā guhaḥ

1,57.39

तस्माद्ग्रहार्चना कार्या अग्नौ चोद्यं यथाविधि आदित्यग्रहपीडायां सद्भिः कार्यार्थसिद्धये

tasmādgrahārcanā kāryā agnau codyaṃ yathāvidhi ādityagrahapīḍāyāṃ sadbhiḥ kāryārthasiddhaye