Books / Liṅga Purāṇa — Sanskrit Text

2. Liṅga Purāṇa (part 2 of 2)

Chapter 1.58

1,58.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ज्योतिश्चक्रे ग्रहचारकथनं नाम सप्तपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः अभ्यषिञ्चत्कथं ब्रह्मा चाधिपत्ये प्रजापतिः देवदैत्यमुखान् सर्वान् सर्वात्मा वद सांप्रतम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge jyotiścakre grahacārakathanaṃ nāma saptapañcāśattamo 'dhyāyaḥ abhyaṣiñcatkathaṃ brahmā cādhipatye prajāpatiḥ devadaityamukhān sarvān sarvātmā vada sāṃpratam

1,58.2

ग्रहाधिपत्ये भगवान् अभ्यषिञ्चद्दिवाकरम् ऋक्षाणामोषधीनां च सोमं ब्रह्मा प्रजापतिः

grahādhipatye bhagavān abhyaṣiñcaddivākaram ṛkṣāṇāmoṣadhīnāṃ ca somaṃ brahmā prajāpatiḥ

1,58.3

अपां च वरुणं देवं धनानां यक्षपुङ्गवम् आदित्यानां तथा विष्णुं वसूनां पावकं तथा

apāṃ ca varuṇaṃ devaṃ dhanānāṃ yakṣapuṅgavam ādityānāṃ tathā viṣṇuṃ vasūnāṃ pāvakaṃ tathā

1,58.4

प्रजापतीनां दक्षं च मरुतां शक्रमेव च दैत्यानां दानवानां च प्रह्लादं दैत्यपुङ्गवम्

prajāpatīnāṃ dakṣaṃ ca marutāṃ śakrameva ca daityānāṃ dānavānāṃ ca prahlādaṃ daityapuṅgavam

1,58.5

धर्मं पितॄणाम् अधिपं निरृतिं पिशिताशिनाम् रुद्रं पशूनां भूतानां नन्दिनं गणनायकम्

dharmaṃ pitṝṇām adhipaṃ nirṛtiṃ piśitāśinām rudraṃ paśūnāṃ bhūtānāṃ nandinaṃ gaṇanāyakam

1,58.6

वीराणां वीरभद्रं च पिशाचानां भयंकरम् मातॄणां चैव चामुण्डां सर्वदेवनमस्कृताम्

vīrāṇāṃ vīrabhadraṃ ca piśācānāṃ bhayaṃkaram mātṝṇāṃ caiva cāmuṇḍāṃ sarvadevanamaskṛtām

1,58.7

रुद्राणां देवदेवेशं नीललोहितमीश्वरम् विघ्नानां व्योमजं देवं गजास्यं तु विनायकम्

rudrāṇāṃ devadeveśaṃ nīlalohitamīśvaram vighnānāṃ vyomajaṃ devaṃ gajāsyaṃ tu vināyakam

1,58.8

स्त्रीणां देवीमुमां देवीं वचसां च सरस्वतीम् विष्णुं मायाविनां चैव स्वात्मानं जगतां तथा

strīṇāṃ devīmumāṃ devīṃ vacasāṃ ca sarasvatīm viṣṇuṃ māyāvināṃ caiva svātmānaṃ jagatāṃ tathā

1,58.9

हिमवन्तं गिरीणां तु नदीनां चैव जाह्नवीम् समुद्राणां च सर्वेषाम् अधिपं पयसां निधिम्

himavantaṃ girīṇāṃ tu nadīnāṃ caiva jāhnavīm samudrāṇāṃ ca sarveṣām adhipaṃ payasāṃ nidhim

1,58.10

वृक्षाणां चैव चाश्वत्थं प्लक्षं च प्रपितामहः

vṛkṣāṇāṃ caiva cāśvatthaṃ plakṣaṃ ca prapitāmahaḥ

1,58.11

गन्धर्वविद्याधरकिन्नराणाम् ईशं पुनश् चित्ररथं चकार नागाधिपं वासुकिमुग्रवीर्यं सर्पाधिपं तक्षकमुग्रवीर्यम्

gandharvavidyādharakinnarāṇām īśaṃ punaś citrarathaṃ cakāra nāgādhipaṃ vāsukimugravīryaṃ sarpādhipaṃ takṣakamugravīryam

1,58.12

दिग्वारणानामधिपं चकार गजेन्द्रम् ऐरावतम् उग्रवीर्यम् /* सुपर्णमीशं पततामथाश्वराजानमुच्चैःश्रवसं चकार

digvāraṇānāmadhipaṃ cakāra gajendram airāvatam ugravīryam / suparṇamīśaṃ patatāmathāśvarājānamuccaiḥśravasaṃ cakāra*

1,58.13

सिंहं मृगाणां वृषभं गवां च मृगाधिपानां शरभं चकार सेनाधिपानां गुहमप्रमेयं श्रुतिस्मृतीनां लकुलीशमीशम्

siṃhaṃ mṛgāṇāṃ vṛṣabhaṃ gavāṃ ca mṛgādhipānāṃ śarabhaṃ cakāra senādhipānāṃ guhamaprameyaṃ śrutismṛtīnāṃ lakulīśamīśam

1,58.14

अभ्यषिञ्चत्सुधर्माणं तथा शङ्खपदं दिशाम् केतुमन्तं क्रमेणैव हेमरोमाणमेव च

abhyaṣiñcatsudharmāṇaṃ tathā śaṅkhapadaṃ diśām ketumantaṃ krameṇaiva hemaromāṇameva ca

1,58.15

पृथिव्यां पृथुमीशानं सर्वेषां तु महेश्वरम् चतुर्मूर्तिषु सर्वज्ञं शङ्करं वृषभध्वजम्

pṛthivyāṃ pṛthumīśānaṃ sarveṣāṃ tu maheśvaram caturmūrtiṣu sarvajñaṃ śaṅkaraṃ vṛṣabhadhvajam

1,58.16

प्रसादाद्भगवाञ्छम्भोश् चाभ्यषिञ्चद्यथाक्रमम् पुराभिषिच्य पुण्यात्मा रराज भुवनेश्वरः

prasādādbhagavāñchambhoś cābhyaṣiñcadyathākramam purābhiṣicya puṇyātmā rarāja bhuvaneśvaraḥ

1,58.17

एतद्वो विस्तरेणैव कथितं मुनिपुङ्गवाः अभिषिक्तास्ततस्त्वेते विशिष्टा विश्वयोनिना

etadvo vistareṇaiva kathitaṃ munipuṅgavāḥ abhiṣiktāstatastvete viśiṣṭā viśvayoninā

Chapter 1.59

1,59.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे सूर्याद्यभिषेककथनं नामाष्टपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः एतच्छ्रुत्वा तु मुनयः पुनस्तं संशयान्विताः पप्रच्छुरुत्तरं भूयस् तदा ते रोमहर्षणम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe sūryādyabhiṣekakathanaṃ nāmāṣṭapañcāśattamo 'dhyāyaḥ etacchrutvā tu munayaḥ punastaṃ saṃśayānvitāḥ papracchuruttaraṃ bhūyas tadā te romaharṣaṇam

1,59.2

यदेतदुक्तं भवता सूतेह वदतां वर एतद्विस्तरतो ब्रूहि ज्योतिषां च विनिर्णयम्

yadetaduktaṃ bhavatā sūteha vadatāṃ vara etadvistarato brūhi jyotiṣāṃ ca vinirṇayam

1,59.3

श्रुत्वा तु वचनं तेषां तदा सूतः समाहितः उवाच परमं वाक्यं तेषां संशयनिर्णये

śrutvā tu vacanaṃ teṣāṃ tadā sūtaḥ samāhitaḥ uvāca paramaṃ vākyaṃ teṣāṃ saṃśayanirṇaye

1,59.4

अस्मिन्नर्थे महाप्राज्ञैर् यदुक्तं शान्तबुद्धिभिः एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि सूर्यचन्द्रमसोर्गतिम्

asminnarthe mahāprājñair yaduktaṃ śāntabuddhibhiḥ etadvo 'haṃ pravakṣyāmi sūryacandramasorgatim

1,59.5

यथा देवगृहाणीह सूर्यचन्द्रादयो ग्रहाः अतः परं तु त्रिविधम् अग्नेर्वक्ष्ये समुद्भवम्

yathā devagṛhāṇīha sūryacandrādayo grahāḥ ataḥ paraṃ tu trividham agnervakṣye samudbhavam

1,59.6

दिव्यस्य भौतिकस्याग्नेर् अथो ऽग्नेः पार्थिवस्य च व्युष्टायां तु रजन्यां च ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

divyasya bhautikasyāgner atho 'gneḥ pārthivasya ca vyuṣṭāyāṃ tu rajanyāṃ ca brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

1,59.7

अव्याकृतमिदं त्वासीन् नैशेन तमसा वृतम् चतुर्भागावशिष्टे ऽस्मिन् लोके नष्टे विशेषतः

avyākṛtamidaṃ tvāsīn naiśena tamasā vṛtam caturbhāgāvaśiṣṭe 'smin loke naṣṭe viśeṣataḥ

1,59.8

स्वयंभूर्भगवांस्तत्र लोकसर्वार्थसाधकः खद्योतवत्स व्यचरद् आविर्भावचिकीर्षया

svayaṃbhūrbhagavāṃstatra lokasarvārthasādhakaḥ khadyotavatsa vyacarad āvirbhāvacikīrṣayā

1,59.9

सो ऽग्निं सृष्ट्वाथ लोकादौ पृथिवीजलसंश्रितः संहृत्य तत्प्रकाशार्थं त्रिधा व्यभजदीश्वरः

so 'gniṃ sṛṣṭvātha lokādau pṛthivījalasaṃśritaḥ saṃhṛtya tatprakāśārthaṃ tridhā vyabhajadīśvaraḥ

1,59.10

पवनो यस्तु लोके ऽस्मिन् पार्थिवो वह्निरुच्यते यश्चासौ लोकादौ सूर्ये शुचिरग्निस्तु स स्मृतः

pavano yastu loke 'smin pārthivo vahnirucyate yaścāsau lokādau sūrye śuciragnistu sa smṛtaḥ

1,59.11

वैद्युतो ऽब्जस्तु विज्ञेयस् तेषां वक्ष्ये तु लक्षणम् वैद्युतो जाठरः सौरो वारिगर्भास्त्रयो ऽग्नयः

vaidyuto 'bjastu vijñeyas teṣāṃ vakṣye tu lakṣaṇam vaidyuto jāṭharaḥ sauro vārigarbhāstrayo 'gnayaḥ

1,59.12

तस्मादपः पिबन्सूर्यो गोभिर् दीप्यत्यसौ विभुः जले चाब्जः समाविष्टो नाद्भिर् अग्निः प्रशाम्यति

tasmādapaḥ pibansūryo gobhir dīpyatyasau vibhuḥ jale cābjaḥ samāviṣṭo nādbhir agniḥ praśāmyati

1,59.13

मानवानां च कुक्षिस्थो नाग्निः शाम्यति पावकः अर्चिष्मान्पवनः सो ऽग्निर् निष्प्रभो जाठरः स्मृतः

mānavānāṃ ca kukṣistho nāgniḥ śāmyati pāvakaḥ arciṣmānpavanaḥ so 'gnir niṣprabho jāṭharaḥ smṛtaḥ

1,59.14

यश्चायं मण्डली शुक्ली निरूष्मा सम्प्रजायते प्रभा सौरी तु पादेन ह्य् अस्तं याते दिवाकरे

yaścāyaṃ maṇḍalī śuklī nirūṣmā samprajāyate prabhā saurī tu pādena hy astaṃ yāte divākare

1,59.15

अग्निमाविशते रात्रौ तस्माद्दूरात्प्रकाशते उद्यन्तं च पुनः सूर्यम् औष्ण्यम् अग्नेः समाविशेत्

agnimāviśate rātrau tasmāddūrātprakāśate udyantaṃ ca punaḥ sūryam auṣṇyam agneḥ samāviśet

1,59.16

पादेन पार्थिवस्याग्नेस् तस्मादग्निस्तपत्यसौ प्रकाशोष्णस्वरूपे च सौराग्नेये तु तेजसी

pādena pārthivasyāgnes tasmādagnistapatyasau prakāśoṣṇasvarūpe ca saurāgneye tu tejasī

1,59.17

परस्परानुप्रवेशाद् आप्यायेते परस्परम् उत्तरे चैव भूम्यर्धे तथा ह्यग्निश् च दक्षिणे

parasparānupraveśād āpyāyete parasparam uttare caiva bhūmyardhe tathā hyagniś ca dakṣiṇe

1,59.18

उत्तिष्ठति पुनः सूर्यः पुनर्वै प्रविशत्य् अपः तस्मात्ताम्रा भवन्त्यापो दिवारात्रिप्रवेशनात्

uttiṣṭhati punaḥ sūryaḥ punarvai praviśaty apaḥ tasmāttāmrā bhavantyāpo divārātripraveśanāt

1,59.19

अस्तं याति पुनः सूर्यो ऽहर्वै प्रविशत्य् अपः तस्मान्नक्तं पुनः शुक्ला आपो दृश्यन्ति भास्वराः

astaṃ yāti punaḥ sūryo 'harvai praviśaty apaḥ tasmānnaktaṃ punaḥ śuklā āpo dṛśyanti bhāsvarāḥ

1,59.20

एतेन क्रमयोगेन भूम्यर्धे दक्षिणोत्तरे उदयास्तमने नित्यम् अहोरात्रं विशत्य् अपः

etena kramayogena bhūmyardhe dakṣiṇottare udayāstamane nityam ahorātraṃ viśaty apaḥ

1,59.21

यश्चासौ तपते सूर्यः पिबन्नंभो गभस्तिभिः पार्थिवाग्निविमिश्रो ऽसौ दिव्यः शुचिरिति स्मृतः

yaścāsau tapate sūryaḥ pibannaṃbho gabhastibhiḥ pārthivāgnivimiśro 'sau divyaḥ śuciriti smṛtaḥ

1,59.22

सहस्रपादसौ वह्निर् वृत्तकुम्भनिभः स्मृतः आदत्ते स तु नाडीनां सहस्रेण समन्ततः

sahasrapādasau vahnir vṛttakumbhanibhaḥ smṛtaḥ ādatte sa tu nāḍīnāṃ sahasreṇa samantataḥ

1,59.23

नादेयीश्चैव सामुद्रीः कूपाश्चैव तथा घनाः स्थावरा जङ्गमाश्चैव वापीकुल्यादिका अपः

nādeyīścaiva sāmudrīḥ kūpāścaiva tathā ghanāḥ sthāvarā jaṅgamāścaiva vāpīkulyādikā apaḥ

1,59.24

तस्य रश्मिसहस्रं तच् छीतवर्षोष्णनिःस्रवम् तासां चतुःशता नाड्यो वर्षन्ते चित्रमूर्तयः

tasya raśmisahasraṃ tac chītavarṣoṣṇaniḥsravam tāsāṃ catuḥśatā nāḍyo varṣante citramūrtayaḥ

1,59.25

भजनाश्चैव माल्याश् च केतनाः पतनास् तथा अमृता नामतः सर्वा रश्मयो वृष्टिसर्जनाः

bhajanāścaiva mālyāś ca ketanāḥ patanās tathā amṛtā nāmataḥ sarvā raśmayo vṛṣṭisarjanāḥ

1,59.26

हिमोद्वहाश् च ता नाड्यो रश्मयस् त्रिशताः पुनः रेशा मेघाश् च वात्स्याश् च ह्लादिन्यो हिमसर्जनाः

himodvahāś ca tā nāḍyo raśmayas triśatāḥ punaḥ reśā meghāś ca vātsyāś ca hlādinyo himasarjanāḥ

1,59.27

चन्द्रभा नामतः सर्वा पीताभाश् च गभस्तयः शुक्लाश् च ककुभाश्चैव गावो विश्वभृतस् तथा

candrabhā nāmataḥ sarvā pītābhāś ca gabhastayaḥ śuklāś ca kakubhāścaiva gāvo viśvabhṛtas tathā

1,59.28

शुक्लास्ता नामतः सर्वास् त्रिशतीर्घर्मसर्जनाः सोमो बिभर्ति ताभिस्तु मनुष्यपितृदेवताः

śuklāstā nāmataḥ sarvās triśatīrgharmasarjanāḥ somo bibharti tābhistu manuṣyapitṛdevatāḥ

1,59.29

मनुष्यानौषधेनेह स्वधया च पितॄनपि अमृतेन सुरान् सर्वांस् तिसृभिस् तर्पयत्यसौ

manuṣyānauṣadheneha svadhayā ca pitṝnapi amṛtena surān sarvāṃs tisṛbhis tarpayatyasau

1,59.30

वसन्ते चैव ग्रीष्मे च शतैः स तपते त्रिभिः वर्षास्वथो शरदि च चतुर्भिः संप्रवर्षति

vasante caiva grīṣme ca śataiḥ sa tapate tribhiḥ varṣāsvatho śaradi ca caturbhiḥ saṃpravarṣati

1,59.31

हेमन्ते शिशिरे चैव हिममुत्सृजते त्रिभिः इन्द्रो धाता भगः पूषा मित्रो ऽथ वरुणो ऽर्यमा

hemante śiśire caiva himamutsṛjate tribhiḥ indro dhātā bhagaḥ pūṣā mitro 'tha varuṇo 'ryamā

1,59.32

अंशुर् विवस्वांस्त्वष्टा च पर्जन्यो विष्णुरेव च वरुणो माघमासे तु सूर्य एव तु फाल्गुने

aṃśur vivasvāṃstvaṣṭā ca parjanyo viṣṇureva ca varuṇo māghamāse tu sūrya eva tu phālgune

1,59.33

चैत्रे मासि भवेदंशुर् धाता वैशाखतापनः ज्येष्ठे मासि भवेदिन्द्र आषाढे चार्यमा रविः

caitre māsi bhavedaṃśur dhātā vaiśākhatāpanaḥ jyeṣṭhe māsi bhavedindra āṣāḍhe cāryamā raviḥ

1,59.34

विवस्वान् श्रावणे मासि प्रौष्ठपदे भगः स्मृतः पर्जन्यो ऽश्वयुजे मासि त्वष्टा वै कार्तिके रविः

vivasvān śrāvaṇe māsi prauṣṭhapade bhagaḥ smṛtaḥ parjanyo 'śvayuje māsi tvaṣṭā vai kārtike raviḥ

1,59.35

मार्गशीर्षे भवेन्मित्रः पौषे विष्णुः सनातनः पञ्चरश्मिसहस्राणि वरुणस्यार्ककर्मणि

mārgaśīrṣe bhavenmitraḥ pauṣe viṣṇuḥ sanātanaḥ pañcaraśmisahasrāṇi varuṇasyārkakarmaṇi

1,59.36

षड्भिः सहस्रैः पूषा तु देवो ऽंशुः सप्तभिस् तथा धाताष्टभिः सहस्रैस्तु नवभिस्तु शतक्रतुः

ṣaḍbhiḥ sahasraiḥ pūṣā tu devo 'ṃśuḥ saptabhis tathā dhātāṣṭabhiḥ sahasraistu navabhistu śatakratuḥ

1,59.37

विवस्वान् दशभिर् याति यात्येकादशभिर् भगः सप्तभिस्तपते मित्रस् त्वष्टा चैवाष्टभिः स्मृतः

vivasvān daśabhir yāti yātyekādaśabhir bhagaḥ saptabhistapate mitras tvaṣṭā caivāṣṭabhiḥ smṛtaḥ

1,59.38

अर्यमा दशभिर् याति पर्जन्यो नवभिस् तथा षड्भी रश्मिसहस्रैस्तु विष्णुस्तपति मेदिनीम्

aryamā daśabhir yāti parjanyo navabhis tathā ṣaḍbhī raśmisahasraistu viṣṇustapati medinīm

1,59.39

वसंते कपिलः सूर्यो ग्रीष्मे काञ्चनसप्रभः श्वेतो वर्षासु वर्णेन पाण्डुः शरदि भास्करः

vasaṃte kapilaḥ sūryo grīṣme kāñcanasaprabhaḥ śveto varṣāsu varṇena pāṇḍuḥ śaradi bhāskaraḥ

1,59.40

हेमन्ते ताम्रवर्णस्तु शिशिरे लोहितो रविः इति वर्णाः समाख्याता मया सूर्यसमुद्भवाः

hemante tāmravarṇastu śiśire lohito raviḥ iti varṇāḥ samākhyātā mayā sūryasamudbhavāḥ

1,59.41

ओषधीषु बलं धत्ते स्वधया च पितृष्वपि सूर्यो ऽमरेष्वप्यमृतं त्रयं त्रिषु नियच्छति

oṣadhīṣu balaṃ dhatte svadhayā ca pitṛṣvapi sūryo 'mareṣvapyamṛtaṃ trayaṃ triṣu niyacchati

1,59.42

एवं रश्मिसहस्रं तत् सौरं लोकार्थसाधकम् भिद्यते लोकमासाद्य जलशीतोष्णनिःस्रवम्

evaṃ raśmisahasraṃ tat sauraṃ lokārthasādhakam bhidyate lokamāsādya jalaśītoṣṇaniḥsravam

1,59.43

इत्येतन्मण्डलं शुक्लं भास्वरं सूर्यसंज्ञितम् नक्षत्रग्रहसोमानां प्रतिष्ठायोनिरेव च

ityetanmaṇḍalaṃ śuklaṃ bhāsvaraṃ sūryasaṃjñitam nakṣatragrahasomānāṃ pratiṣṭhāyonireva ca

1,59.44

चन्द्रऋक्षग्रहाः सर्वे विज्ञेयाः सूर्यसंभवाः नक्षत्राधिपतिः सोमो नयनं वाममीशितुः

candraṛkṣagrahāḥ sarve vijñeyāḥ sūryasaṃbhavāḥ nakṣatrādhipatiḥ somo nayanaṃ vāmamīśituḥ

1,59.45

नयनं चैवम् ईशस्य दक्षिणं भास्करः स्वयम् तेषां जनानां लोके ऽस्मिन् नयनं नयते यतः

nayanaṃ caivam īśasya dakṣiṇaṃ bhāskaraḥ svayam teṣāṃ janānāṃ loke 'smin nayanaṃ nayate yataḥ

Chapter 1.60

1,60.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सूर्यरश्मिस्वरूपकथनं नामैकोनषष्टितमो ऽध्यायः शेषाः पञ्च ग्रहा ज्ञेया ईश्वराः कामचारिणः पठ्यते चाग्निरादित्य उदकं चन्द्रमाः स्मृतः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge sūryaraśmisvarūpakathanaṃ nāmaikonaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ śeṣāḥ pañca grahā jñeyā īśvarāḥ kāmacāriṇaḥ paṭhyate cāgnirāditya udakaṃ candramāḥ smṛtaḥ

1,60.2

शेषाणां प्रकृतिं सम्यग् वक्ष्यमाणां निबोधत सुरसेनापतिः स्कन्दः पठ्यते ऽङ्गारको ग्रहः

śeṣāṇāṃ prakṛtiṃ samyag vakṣyamāṇāṃ nibodhata surasenāpatiḥ skandaḥ paṭhyate 'ṅgārako grahaḥ

1,60.3

नारायणं बुधं प्राहुर् देवं ज्ञानविदो जनाः सर्वलोकप्रभुः साक्षाद् यमो लोकप्रभुः स्वयम्

nārāyaṇaṃ budhaṃ prāhur devaṃ jñānavido janāḥ sarvalokaprabhuḥ sākṣād yamo lokaprabhuḥ svayam

1,60.4

महाग्रहो द्विजश्रेष्ठा मन्दगामी शनैश्चरः देवासुरगुरू द्वौ तु भानुमन्तौ महाग्रहौ

mahāgraho dvijaśreṣṭhā mandagāmī śanaiścaraḥ devāsuragurū dvau tu bhānumantau mahāgrahau

1,60.5

प्रजापतिसुतावुक्तौ ततः शुक्रबृहस्पती आदित्यमूलमखिलं त्रैलोक्यं नात्र संशयः

prajāpatisutāvuktau tataḥ śukrabṛhaspatī ādityamūlamakhilaṃ trailokyaṃ nātra saṃśayaḥ

1,60.6

भवत्यस्माज्जगत्कृत्स्नं सदेवासुरमानुषम् रुद्रेन्द्रोपेन्द्रचन्द्राणां विप्रेन्द्राग्निदिवौकसाम्

bhavatyasmājjagatkṛtsnaṃ sadevāsuramānuṣam rudrendropendracandrāṇāṃ viprendrāgnidivaukasām

1,60.7

द्युतिर्द्युतिमतां कृत्स्नं यत्तेजः सर्वलौकिकम् सर्वात्मा सर्वलोकेशो महादेवः प्रजापतिः

dyutirdyutimatāṃ kṛtsnaṃ yattejaḥ sarvalaukikam sarvātmā sarvalokeśo mahādevaḥ prajāpatiḥ

1,60.8

सूर्य एव त्रिलोकेशो मूलं परमदैवतम् ततः संजायते सर्वं तत्रैव प्रविलीयते

sūrya eva trilokeśo mūlaṃ paramadaivatam tataḥ saṃjāyate sarvaṃ tatraiva pravilīyate

1,60.9

भावाभावौ हि लोकानाम् आदित्यान्निःसृतौ पुरा अविज्ञेयो ग्रहो विप्रा दीप्तिमान्सुप्रभो रविः

bhāvābhāvau hi lokānām ādityānniḥsṛtau purā avijñeyo graho viprā dīptimānsuprabho raviḥ

1,60.10

अत्र गच्छन्ति निधनं जायन्ते च पुनः पुनः क्षणा मुहूर्ता दिवसा निशाः पक्षाश् च कृत्स्नशः

atra gacchanti nidhanaṃ jāyante ca punaḥ punaḥ kṣaṇā muhūrtā divasā niśāḥ pakṣāś ca kṛtsnaśaḥ

1,60.11

मासाः संवत्सरश्चैव ऋतवो ऽथ युगानि च तदादित्यादृते ह्येषा कालसंख्या न विद्यते

māsāḥ saṃvatsaraścaiva ṛtavo 'tha yugāni ca tadādityādṛte hyeṣā kālasaṃkhyā na vidyate

1,60.12

कालादृते न नियमो न दीक्षा नाह्निकक्रमः ऋतूनां च विभागश् च पुष्पं मूलं फलं कुतः

kālādṛte na niyamo na dīkṣā nāhnikakramaḥ ṛtūnāṃ ca vibhāgaś ca puṣpaṃ mūlaṃ phalaṃ kutaḥ

1,60.13

कुतः सस्यविनिष्पत्तिस् तृणौषधिगणो ऽपि च अभावो व्यवहाराणां जन्तूनां दिवि चेह च

kutaḥ sasyaviniṣpattis tṛṇauṣadhigaṇo 'pi ca abhāvo vyavahārāṇāṃ jantūnāṃ divi ceha ca

1,60.14

जगत्प्रतापनमृते भास्करं रुद्ररूपिणम् स एष कालश्चाग्निश् च द्वादशात्मा प्रजापतिः

jagatpratāpanamṛte bhāskaraṃ rudrarūpiṇam sa eṣa kālaścāgniś ca dvādaśātmā prajāpatiḥ

1,60.15

तपत्येष द्विजश्रेष्ठास् त्रैलोक्यं सचराचरम् स एष तेजसां राशिः समस्तः सार्वलौकिकः

tapatyeṣa dvijaśreṣṭhās trailokyaṃ sacarācaram sa eṣa tejasāṃ rāśiḥ samastaḥ sārvalaukikaḥ

1,60.16

उत्तमं मार्गमास्थाय रात्र्यहोभिर् इदं जगत् पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश् चैव तापयत्येष सर्वशः

uttamaṃ mārgamāsthāya rātryahobhir idaṃ jagat pārśvata ūrdhvam adhaś caiva tāpayatyeṣa sarvaśaḥ

1,60.17

यथा प्रभाकरो दीपो गृहमध्ये ऽवलम्बितः पार्श्वत ऊर्ध्वम् अधश्चैव तमो नाशयते समम्

yathā prabhākaro dīpo gṛhamadhye 'valambitaḥ pārśvata ūrdhvam adhaścaiva tamo nāśayate samam

1,60.18

तद्वत्सहस्रकिरणो ग्रहराजो जगत्प्रभुः सूर्यो गोभिर् जगत् सर्वम् आदीपयति सर्वतः

tadvatsahasrakiraṇo graharājo jagatprabhuḥ sūryo gobhir jagat sarvam ādīpayati sarvataḥ

1,60.19

रवे रश्मिसहस्रं यत् प्राङ्मया समुदाहृतम् तेषां श्रेष्ठाः पुनः सप्त रश्मयो ग्रहयोनयः

rave raśmisahasraṃ yat prāṅmayā samudāhṛtam teṣāṃ śreṣṭhāḥ punaḥ sapta raśmayo grahayonayaḥ

1,60.20

सुषुम्नो हरिकेशश् च विश्वकर्मा तथैव च विश्वव्यचाः पुनश्चाद्यः संनद्धश् च ततः परः

suṣumno harikeśaś ca viśvakarmā tathaiva ca viśvavyacāḥ punaścādyaḥ saṃnaddhaś ca tataḥ paraḥ

1,60.21

सर्वावसुः पुनश्चान्यः स्वराडन्यः प्रकीर्तितः सुषुम्नः सूर्यरश्मिस्तु दक्षिणां राशिम् ऐधयत्

sarvāvasuḥ punaścānyaḥ svarāḍanyaḥ prakīrtitaḥ suṣumnaḥ sūryaraśmistu dakṣiṇāṃ rāśim aidhayat

1,60.22

न्यगूर्ध्वाधः प्रचारो ऽस्य सुषुम्नः परिकीर्तितः हरिकेशः पुरस्ताद् यो ऋक्षयोनिः प्रकीर्त्यते

nyagūrdhvādhaḥ pracāro 'sya suṣumnaḥ parikīrtitaḥ harikeśaḥ purastād yo ṛkṣayoniḥ prakīrtyate

1,60.23

दक्षिणे विश्वकर्मा च रश्मिर्वर्धयते बुधम् विश्वव्यचास्तु यः पश्चाच् छुक्रयोनिः स्मृतो बुधैः

dakṣiṇe viśvakarmā ca raśmirvardhayate budham viśvavyacāstu yaḥ paścāc chukrayoniḥ smṛto budhaiḥ

1,60.24

संनद्धश् च तु यो रश्मिः स योनिर् लोहितस्य तु षष्ठः सर्वावसू रश्मिः स योनिस्तु बृहस्पतेः

saṃnaddhaś ca tu yo raśmiḥ sa yonir lohitasya tu ṣaṣṭhaḥ sarvāvasū raśmiḥ sa yonistu bṛhaspateḥ

1,60.25

शनैश्चरं पुनश् चापि रश्मिर् आप्यायते स्वराट् एवं सूर्यप्रभावेन नक्षत्रग्रहतारकाः

śanaiścaraṃ punaś cāpi raśmir āpyāyate svarāṭ evaṃ sūryaprabhāvena nakṣatragrahatārakāḥ

1,60.26

दृश्यन्ते दिवि ताः सर्वाः विश्वं चेदं पुनर्जगत् न क्षीयन्ते यतस्तानि तस्मान्नक्षत्रता स्मृता

dṛśyante divi tāḥ sarvāḥ viśvaṃ cedaṃ punarjagat na kṣīyante yatastāni tasmānnakṣatratā smṛtā

Chapter 1.61

1,61.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे षष्टितमो ऽध्यायः क्षेत्राण्येतानि सर्वाणि आतपन्ति गभस्तिभिः तेषां क्षेत्राण्यथादत्ते सूर्यो नक्षत्रतारकाः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ kṣetrāṇyetāni sarvāṇi ātapanti gabhastibhiḥ teṣāṃ kṣetrāṇyathādatte sūryo nakṣatratārakāḥ

1,61.2

चीर्णेन सुकृतेनेह सुकृतान्ते ग्रहाश्रयाः तारणात्तारका ह्येताः शुक्लत्वाच्चैव तारकाः

cīrṇena sukṛteneha sukṛtānte grahāśrayāḥ tāraṇāttārakā hyetāḥ śuklatvāccaiva tārakāḥ

1,61.3

दिव्यानां पार्थिवानां च नैशानां चैव सर्वशः आदानान्नित्यमादित्यस् तेजसां तमसामपि

divyānāṃ pārthivānāṃ ca naiśānāṃ caiva sarvaśaḥ ādānānnityamādityas tejasāṃ tamasāmapi

1,61.4

सवने स्यन्दने ऽर्थे च धातुर् एष विभाष्यते सवनात्तेजसो ऽपां च तेनासौ सविता मतः

savane syandane 'rthe ca dhātur eṣa vibhāṣyate savanāttejaso 'pāṃ ca tenāsau savitā mataḥ

1,61.5

बहुलश्चन्द्र इत्येष ह्लादने धातुरुच्यते शुक्लत्वे चामृतत्वे च शीतत्वे च विभाव्यते

bahulaścandra ityeṣa hlādane dhāturucyate śuklatve cāmṛtatve ca śītatve ca vibhāvyate

1,61.6

सूर्याचन्द्रमसोर्दिव्ये मण्डले भास्वरे खगे जलतेजोमये शुक्ले वृत्तकुंभनिभे शुभे

sūryācandramasordivye maṇḍale bhāsvare khage jalatejomaye śukle vṛttakuṃbhanibhe śubhe

1,61.7

घनतोयात्मकं तत्र मण्डलं शशिनः स्मृतम् घनतेजोमयं शुक्लं मण्डलं भास्करस्य तु

ghanatoyātmakaṃ tatra maṇḍalaṃ śaśinaḥ smṛtam ghanatejomayaṃ śuklaṃ maṇḍalaṃ bhāskarasya tu

1,61.8

वसन्ति सर्वदेवाश् च स्थानान्येतानि सर्वशः मन्वन्तरेषु सर्वेषु ऋक्षसूर्यग्रहाश्रयाः

vasanti sarvadevāś ca sthānānyetāni sarvaśaḥ manvantareṣu sarveṣu ṛkṣasūryagrahāśrayāḥ

1,61.9

तेन ग्रहा गृहाण्येव तदाख्यास्ते भवन्ति च सौरं सूर्यो ऽविशत्स्थानं सौम्यं सोमस्तथैव च

tena grahā gṛhāṇyeva tadākhyāste bhavanti ca sauraṃ sūryo 'viśatsthānaṃ saumyaṃ somastathaiva ca

1,61.10

शौक्रं शुक्रो ऽविशत्स्थानं षोडशार्चिः प्रतापवान् बृहद् बृहस्पतिश्चैव लोहितश्चैव लोहितम्

śaukraṃ śukro 'viśatsthānaṃ ṣoḍaśārciḥ pratāpavān bṛhad bṛhaspatiścaiva lohitaścaiva lohitam

1,61.11

शनैश्चरं तथा स्थानं देवश्चापि शनैश्चरः बौधं बुधस्तु स्वर्भानुः स्वर्भानुस्थानमाश्रितः

śanaiścaraṃ tathā sthānaṃ devaścāpi śanaiścaraḥ baudhaṃ budhastu svarbhānuḥ svarbhānusthānamāśritaḥ

1,61.12

नक्षत्राणि च सर्वाणि नक्षत्राणि विशन्ति च गृहाण्येतानि सर्वाणि ज्योतींषि सुकृतात्मनाम्

nakṣatrāṇi ca sarvāṇi nakṣatrāṇi viśanti ca gṛhāṇyetāni sarvāṇi jyotīṃṣi sukṛtātmanām

1,61.13

कल्पादौ सम्प्रवृत्तानि निर्मितानि स्वयंभुवा स्थानान्येतानि तिष्ठन्ति यावद् आभूतसंप्लवम्

kalpādau sampravṛttāni nirmitāni svayaṃbhuvā sthānānyetāni tiṣṭhanti yāvad ābhūtasaṃplavam

1,61.14

मन्वन्तरेषु सर्वेषु देवस्थानानि तानि वै अभिमानिनो ऽवतिष्ठन्ते देवाः स्थानं पुनः पुनः

manvantareṣu sarveṣu devasthānāni tāni vai abhimānino 'vatiṣṭhante devāḥ sthānaṃ punaḥ punaḥ

1,61.15

अतीतैस्तु सहैतानि भाव्याभाव्यैः सुरैः सह वर्तन्ते वर्तमानैश् च स्थानिभिस्तैः सुरैः सह

atītaistu sahaitāni bhāvyābhāvyaiḥ suraiḥ saha vartante vartamānaiś ca sthānibhistaiḥ suraiḥ saha

1,61.16

अस्मिन्मन्वन्तरे चैव ग्रहा वैमानिकाः स्मृताः विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वैवस्वते ऽन्तरे

asminmanvantare caiva grahā vaimānikāḥ smṛtāḥ vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vaivasvate 'ntare

1,61.17

द्युतिमानृषिपुत्रस्तु सोमो देवो वसुः स्मृतः शुक्रो देवस्तु विज्ञेयो भार्गवो ऽसुरयाजकः

dyutimānṛṣiputrastu somo devo vasuḥ smṛtaḥ śukro devastu vijñeyo bhārgavo 'surayājakaḥ

1,61.18

बृहत्तेजाः स्मृतो देवो देवाचार्यो ऽङ्गिरःसुतः बुधो मनोहरश्चैव ऋषिपुत्रस्तु स स्मृतः

bṛhattejāḥ smṛto devo devācāryo 'ṅgiraḥsutaḥ budho manoharaścaiva ṛṣiputrastu sa smṛtaḥ

1,61.19

शनैश्चरो विरूपस्तु संज्ञापुत्रो विवस्वतः अग्निर्विकेश्यां जज्ञे तु युवासौ लोहितार्चिषः

śanaiścaro virūpastu saṃjñāputro vivasvataḥ agnirvikeśyāṃ jajñe tu yuvāsau lohitārciṣaḥ

1,61.20

नक्षत्रऋक्षनामिन्यो दाक्षायण्यस्तु ताः स्मृताः स्वर्भानुः सिंहिकापुत्रो भूतसंतापनो ऽसुरः

nakṣatraṛkṣanāminyo dākṣāyaṇyastu tāḥ smṛtāḥ svarbhānuḥ siṃhikāputro bhūtasaṃtāpano 'suraḥ

1,61.21

सोमर्क्षग्रहसूर्येषु कीर्तितास्त्वभिमानिनः स्थानान्येतान्यथोक्तानि स्थानिन्यश्चैव देवताः

somarkṣagrahasūryeṣu kīrtitāstvabhimāninaḥ sthānānyetānyathoktāni sthāninyaścaiva devatāḥ

1,61.22

सौरम् अग्निमयं स्थानं सहस्रांशोर्विवस्वतः हिमांशोस्तु स्मृतं स्थानम् अम्मयं शुक्लमेव च

sauram agnimayaṃ sthānaṃ sahasrāṃśorvivasvataḥ himāṃśostu smṛtaṃ sthānam ammayaṃ śuklameva ca

1,61.23

आप्यं श्यामं मनोज्ञं च बुधरश्मिगृहं स्मृतम् शुक्लस्याप्यम्मयं शुक्लं पदं षोडशरश्मिवत्

āpyaṃ śyāmaṃ manojñaṃ ca budharaśmigṛhaṃ smṛtam śuklasyāpyammayaṃ śuklaṃ padaṃ ṣoḍaśaraśmivat

1,61.24

नवरश्मि तु भौमस्य लोहितं स्थानम् उत्तमम् हरिद्राभं बृहच्चापि षोडशार्चिर्बृहस्पतेः

navaraśmi tu bhaumasya lohitaṃ sthānam uttamam haridrābhaṃ bṛhaccāpi ṣoḍaśārcirbṛhaspateḥ

1,61.25

अष्टरश्मिगृहं चापि प्रोक्तं कृष्णं शनैश्चरे स्वर्भानोस्तामसं स्थानं भूतसंतापनालयम्

aṣṭaraśmigṛhaṃ cāpi proktaṃ kṛṣṇaṃ śanaiścare svarbhānostāmasaṃ sthānaṃ bhūtasaṃtāpanālayam

1,61.26

विज्ञेयास्तारकाः सर्वास् त्व् ऋषयस्त्वेकरश्मयः आश्रयाः पुण्यकीर्तीनां शुक्लाश्चापि स्ववर्णतः

vijñeyāstārakāḥ sarvās tv ṛṣayastvekaraśmayaḥ āśrayāḥ puṇyakīrtīnāṃ śuklāścāpi svavarṇataḥ

1,61.27

घनतोयात्मिका ज्ञेयाः कल्पादावेव निर्मिताः आदित्यरश्मिसंयोगात् संप्रकाशात्मिकाः स्मृताः

ghanatoyātmikā jñeyāḥ kalpādāveva nirmitāḥ ādityaraśmisaṃyogāt saṃprakāśātmikāḥ smṛtāḥ

1,61.28

नवयोजनसाहस्रो विष्कंभः सवितुः स्मृतः त्रिगुणस्तस्य विस्तारो मण्डलस्य प्रमाणतः

navayojanasāhasro viṣkaṃbhaḥ savituḥ smṛtaḥ triguṇastasya vistāro maṇḍalasya pramāṇataḥ

1,61.29

द्विगुणः सूर्यविस्ताराद् विस्तारः शशिनः स्मृतः तुल्यस्तयोस्तु स्वर्भानुर् भूत्वाधस्तात्प्रसर्पति

dviguṇaḥ sūryavistārād vistāraḥ śaśinaḥ smṛtaḥ tulyastayostu svarbhānur bhūtvādhastātprasarpati

1,61.30

उद्धृत्य पृथिवीछायां निर्मितां मण्डलाकृतिम् स्वर्भानोस्तु बृहत्स्थानं तृतीयं यत्तमोमयम्

uddhṛtya pṛthivīchāyāṃ nirmitāṃ maṇḍalākṛtim svarbhānostu bṛhatsthānaṃ tṛtīyaṃ yattamomayam

1,61.31

आदित्यात्तच्च निष्क्रम्य समं गच्छति पर्वसु आदित्यमेति सोमाच्च पुनः सौरेषु पर्वसु

ādityāttacca niṣkramya samaṃ gacchati parvasu ādityameti somācca punaḥ saureṣu parvasu

1,61.32

स्वर्भानुं नुदते यस्मात् तस्मात्स्वर्भानुरुच्यते चन्द्रस्य षोडशो भागो भार्गवस्य विधीयते

svarbhānuṃ nudate yasmāt tasmātsvarbhānurucyate candrasya ṣoḍaśo bhāgo bhārgavasya vidhīyate

1,61.33

विष्कंभान्मण्डलाच्चैव योजनाग्रात्प्रमाणतः भार्गवात्पादहीनस्तु विज्ञेयो वै बृहस्पतिः

viṣkaṃbhānmaṇḍalāccaiva yojanāgrātpramāṇataḥ bhārgavātpādahīnastu vijñeyo vai bṛhaspatiḥ

1,61.34

बृहस्पतेः पादहीनौ वक्रसौरी उभौ स्मृतौ विस्तारान्मण्डलाच्चैव पादहीनस्तयोर्बुधः

bṛhaspateḥ pādahīnau vakrasaurī ubhau smṛtau vistārānmaṇḍalāccaiva pādahīnastayorbudhaḥ

1,61.35

तारानक्षत्ररूपाणि वपुष्मन्तीह यानि वै बुधेन तानि तुल्यानि विस्तारान्मण्डलाच्च वै

tārānakṣatrarūpāṇi vapuṣmantīha yāni vai budhena tāni tulyāni vistārānmaṇḍalācca vai

1,61.36

प्रायशश्चन्द्रयोगीनि विद्यादृक्षाणि तत्त्ववित् तारानक्षत्ररूपाणि हीनानि तु परस्परम्

prāyaśaścandrayogīni vidyādṛkṣāṇi tattvavit tārānakṣatrarūpāṇi hīnāni tu parasparam

1,61.37

शतानि पञ्च चत्वारि त्रीणि द्वे चैव योजने सर्वोपरि निकृष्टानि तारकामण्डलानि तु

śatāni pañca catvāri trīṇi dve caiva yojane sarvopari nikṛṣṭāni tārakāmaṇḍalāni tu

1,61.38

योजनान्यर्धमात्राणि तेभ्यो ह्रस्वं न विद्यते उपरिष्टात्त्रयस्तेषां ग्रहास्ते दूरसर्पिणः

yojanānyardhamātrāṇi tebhyo hrasvaṃ na vidyate upariṣṭāttrayasteṣāṃ grahāste dūrasarpiṇaḥ

1,61.39

सौरो ऽङ्गिराश् च वक्रश् च ज्ञेया मन्दविचारिणः पूर्वमेव समाख्याता गतिस्तेषां यथाक्रमम्

sauro 'ṅgirāś ca vakraś ca jñeyā mandavicāriṇaḥ pūrvameva samākhyātā gatisteṣāṃ yathākramam

1,61.40

एतेष्वेव ग्रहाः सर्वे नक्षत्रेषु समुत्थिताः विवस्वानदितेः पुत्रः सूर्यो वै मुनिसत्तमाः

eteṣveva grahāḥ sarve nakṣatreṣu samutthitāḥ vivasvānaditeḥ putraḥ sūryo vai munisattamāḥ

1,61.41

विशाखासु समुत्पन्नो ग्रहाणां प्रथमो ग्रहः त्विषिमान् धर्मपुत्रस्तु सोमो देवो वसुस्तु सः

viśākhāsu samutpanno grahāṇāṃ prathamo grahaḥ tviṣimān dharmaputrastu somo devo vasustu saḥ

1,61.42

शीतरश्मिः समुत्पन्नः कृत्तिकासु निशाकरः षोडशार्चिर्भृगोः पुत्रः शुक्रः सूर्यादनन्तरम्

śītaraśmiḥ samutpannaḥ kṛttikāsu niśākaraḥ ṣoḍaśārcirbhṛgoḥ putraḥ śukraḥ sūryādanantaram

1,61.43

ताराग्रहाणां प्रवरस् तिष्ये क्षेत्रे समुत्थितः ग्रहश्चाङ्गिरसः पुत्रो द्वादशार्चिर्बृहस्पतिः

tārāgrahāṇāṃ pravaras tiṣye kṣetre samutthitaḥ grahaścāṅgirasaḥ putro dvādaśārcirbṛhaspatiḥ

1,61.44

फाल्गुनीषु समुत्पन्नः पूर्वाख्यासु जगद्गुरुः नवार्चिर्लोहिताङ्गश् च प्रजापतिसुतो ग्रहः

phālgunīṣu samutpannaḥ pūrvākhyāsu jagadguruḥ navārcirlohitāṅgaś ca prajāpatisuto grahaḥ

1,61.45

आषाढास्विह पूर्वासु समुत्पन्न इति स्मृतः रेवतीष्वेव सप्तार्चिःस्थाने सौरिः शनैश्चरः

āṣāḍhāsviha pūrvāsu samutpanna iti smṛtaḥ revatīṣveva saptārciḥsthāne sauriḥ śanaiścaraḥ

1,61.46

सौम्यो बुधो धनिष्ठासु पञ्चार्चिर् उदितो ग्रहः तमोमयो मृत्युसुतः प्रजाक्षयकरः शिखी

saumyo budho dhaniṣṭhāsu pañcārcir udito grahaḥ tamomayo mṛtyusutaḥ prajākṣayakaraḥ śikhī

1,61.47

आश्लेषासु समुत्पन्नः सर्वहारी महाग्रहः तथा स्वनामधेयेषु दाक्षायण्यः समुत्थिताः

āśleṣāsu samutpannaḥ sarvahārī mahāgrahaḥ tathā svanāmadheyeṣu dākṣāyaṇyaḥ samutthitāḥ

1,61.48

तमोवीर्यमयो राहुः प्रकृत्या कृष्णमण्डलः भरणीषु समुत्पन्नो ग्रहश्चन्द्रार्कमर्दनः

tamovīryamayo rāhuḥ prakṛtyā kṛṣṇamaṇḍalaḥ bharaṇīṣu samutpanno grahaścandrārkamardanaḥ

1,61.49

एते तारा ग्रहाश्चापि बोद्धव्या भार्गवादयः जन्मनक्षत्रपीडासु यान्ति वैगुण्यतां यतः

ete tārā grahāścāpi boddhavyā bhārgavādayaḥ janmanakṣatrapīḍāsu yānti vaiguṇyatāṃ yataḥ

1,61.50

मुच्यते तेन दोषेण ततस्तद्ग्रहभक्तितः सर्वग्रहाणामेतेषाम् आदिरादित्य उच्यते

mucyate tena doṣeṇa tatastadgrahabhaktitaḥ sarvagrahāṇāmeteṣām ādirāditya ucyate

1,61.51

ताराग्रहाणां शुक्रस्तु केतूनां चापि धूमवान् ध्रुवः किल ग्रहाणां तु विभक्तानां चतुर्दिशम्

tārāgrahāṇāṃ śukrastu ketūnāṃ cāpi dhūmavān dhruvaḥ kila grahāṇāṃ tu vibhaktānāṃ caturdiśam

1,61.52

नक्षत्राणां श्रविष्ठा स्याद् अयनानां तथोत्तरम् वर्षाणां चैव पञ्चानाम् आद्यः संवत्सरः स्मृतः

nakṣatrāṇāṃ śraviṣṭhā syād ayanānāṃ tathottaram varṣāṇāṃ caiva pañcānām ādyaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ

1,61.53

ऋतूनां शिशिरश्चापि मासानां माघ उच्यते पक्षाणां शुक्लपक्षस्तु तिथीनां प्रतिपत्तथा

ṛtūnāṃ śiśiraścāpi māsānāṃ māgha ucyate pakṣāṇāṃ śuklapakṣastu tithīnāṃ pratipattathā

1,61.54

अहोरात्रविभागानाम् अहश्चादिः प्रकीर्तितः मुहूर्तानां तथैवादिर् मुहूर्तो रुद्रदैवतः

ahorātravibhāgānām ahaścādiḥ prakīrtitaḥ muhūrtānāṃ tathaivādir muhūrto rudradaivataḥ

1,61.55

क्षणश्चापि निमेषादिः कालः कालविदां वराः श्रवणान्तं धनिष्ठादि युगं स्यात्पञ्चवार्षिकम्

kṣaṇaścāpi nimeṣādiḥ kālaḥ kālavidāṃ varāḥ śravaṇāntaṃ dhaniṣṭhādi yugaṃ syātpañcavārṣikam

1,61.56

भानोर्गतिविशेषेण चक्रवत्परिवर्तते दिवाकरः स्मृतस्तस्मात् कालकृद्विभुरीश्वरः

bhānorgativiśeṣeṇa cakravatparivartate divākaraḥ smṛtastasmāt kālakṛdvibhurīśvaraḥ

1,61.57

चतुर्विधानां भूतानां प्रवर्तकनिवर्तकः तस्यापि भगवान् रुद्रः साक्षाद्देवः प्रवर्तकः

caturvidhānāṃ bhūtānāṃ pravartakanivartakaḥ tasyāpi bhagavān rudraḥ sākṣāddevaḥ pravartakaḥ

1,61.58

इत्येष ज्योतिषामेवं संनिवेशो ऽर्थनिश्चयः लोकसंव्यवहारार्थं महादेवेन निर्मितः

ityeṣa jyotiṣāmevaṃ saṃniveśo 'rthaniścayaḥ lokasaṃvyavahārārthaṃ mahādevena nirmitaḥ

1,61.59

बुद्धिपूर्वं भगवता कल्पादौ सम्प्रवर्तितः स आश्रयो ऽभिमानी च सर्वस्य ज्योतिरात्मकः

buddhipūrvaṃ bhagavatā kalpādau sampravartitaḥ sa āśrayo 'bhimānī ca sarvasya jyotirātmakaḥ

1,61.60

एकरूपप्रधानस्य परिणामो ऽयमद्भुतः नैष शक्यः प्रसंख्यातुं याथातथ्येन केनचित्

ekarūpapradhānasya pariṇāmo 'yamadbhutaḥ naiṣa śakyaḥ prasaṃkhyātuṃ yāthātathyena kenacit

1,61.61

गतागतं मनुष्येण ज्योतिषां मांसचक्षुषा आगमादनुमानाच्च प्रत्यक्षादुपपत्तितः

gatāgataṃ manuṣyeṇa jyotiṣāṃ māṃsacakṣuṣā āgamādanumānācca pratyakṣādupapattitaḥ

1,61.62

परीक्ष्य निपुणं बुद्ध्या श्रद्धातव्यं विपश्चिता चक्षुः शास्त्रं जलं लेख्यं गणितं मुनिसत्तमाः

parīkṣya nipuṇaṃ buddhyā śraddhātavyaṃ vipaścitā cakṣuḥ śāstraṃ jalaṃ lekhyaṃ gaṇitaṃ munisattamāḥ

1,61.63

पञ्चैते हेतवो ज्ञेया ज्योतिर्मानविनिर्णये

pañcaite hetavo jñeyā jyotirmānavinirṇaye

Chapter 1.62

1,62.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ग्रहसंख्यावर्णनं नामैकषष्टितमो ऽध्यायः कथं विष्णोः प्रसादाद्वै ध्रुवो बुद्धिमतां वरः मेढीभूतो ग्राहाणां वै वक्तुमर्हसि सांप्रतम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge grahasaṃkhyāvarṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ kathaṃ viṣṇoḥ prasādādvai dhruvo buddhimatāṃ varaḥ meḍhībhūto grāhāṇāṃ vai vaktumarhasi sāṃpratam

1,62.2

एतमर्थं मया पृष्टो नानाशास्त्रविशारदः मार्कण्डेयः पुरा प्राह मह्यं शुश्रूषवे द्विजाः

etamarthaṃ mayā pṛṣṭo nānāśāstraviśāradaḥ mārkaṇḍeyaḥ purā prāha mahyaṃ śuśrūṣave dvijāḥ

1,62.3

सार्वभौमो महातेजाः सर्वशस्त्रभृतां वरः उत्तानपादो राजा वै पालयामास मेदिनीम्

sārvabhaumo mahātejāḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ uttānapādo rājā vai pālayāmāsa medinīm

1,62.4

तस्य भार्याद्वयम् अभूत् सुनीतिः सुरुचिस् तथा अग्रजायामभूत्पुत्रः सुनीत्यां तु महायशाः

tasya bhāryādvayam abhūt sunītiḥ surucis tathā agrajāyāmabhūtputraḥ sunītyāṃ tu mahāyaśāḥ

1,62.5

ध्रुवो नाम महाप्राज्ञः कुलदीपो महामतिः कदाचित् सप्तवर्षे ऽपि पितुरङ्कम् उपाविशत्

dhruvo nāma mahāprājñaḥ kuladīpo mahāmatiḥ kadācit saptavarṣe 'pi pituraṅkam upāviśat

1,62.6

सुरुचिस्तं विनिर्धूय स्वपुत्रं प्रीतिमानसा न्यवेशयत्तं विप्रेन्द्रा ह्य् अङ्कं रूपेण मानिता

surucistaṃ vinirdhūya svaputraṃ prītimānasā nyaveśayattaṃ viprendrā hy aṅkaṃ rūpeṇa mānitā

1,62.7

अलब्ध्वा स पितुर्धीमान् अङ्कं दुःखितमानसः मातुः समीपमागम्य रुरोद स पुनः पुनः

alabdhvā sa piturdhīmān aṅkaṃ duḥkhitamānasaḥ mātuḥ samīpamāgamya ruroda sa punaḥ punaḥ

1,62.8

रुदन्तं पुत्रमाहेदं माता शोकपरिप्लुता सुरुचिर्दयिता भर्तुस् तस्याः पुत्रो ऽपि तादृशः

rudantaṃ putramāhedaṃ mātā śokapariplutā surucirdayitā bhartus tasyāḥ putro 'pi tādṛśaḥ

1,62.9

मम त्वं मन्दभाग्याया जातः पुत्रो ऽप्यभाग्यवान् किं शोचसि किमर्थं त्वं रोदमानः पुनः पुनः

mama tvaṃ mandabhāgyāyā jātaḥ putro 'pyabhāgyavān kiṃ śocasi kimarthaṃ tvaṃ rodamānaḥ punaḥ punaḥ

1,62.10

संतप्तहृदयो भूत्वा मम शोकं करिष्यसि स्वस्थस्थानं ध्रुवं पुत्र स्वशक्त्या त्वं समाप्नुयाः

saṃtaptahṛdayo bhūtvā mama śokaṃ kariṣyasi svasthasthānaṃ dhruvaṃ putra svaśaktyā tvaṃ samāpnuyāḥ

1,62.11

इत्युक्तः स तु मात्रा वै निर्जगाम तदा वनम् विश्वामित्रं ततो दृष्ट्वा प्रणिपत्य यथाविधि

ityuktaḥ sa tu mātrā vai nirjagāma tadā vanam viśvāmitraṃ tato dṛṣṭvā praṇipatya yathāvidhi

1,62.12

उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा भगवन् वक्तुमर्हसि सर्वेषामुपरिस्थानं केन प्राप्स्यामि सत्तम

uvāca prāñjalirbhūtvā bhagavan vaktumarhasi sarveṣāmuparisthānaṃ kena prāpsyāmi sattama

1,62.13

पितुरङ्के समासीनं माता मां सुरुचिर्मुने व्यधूनयत्स तं राजा पिता नोवाच किंचन

pituraṅke samāsīnaṃ mātā māṃ surucirmune vyadhūnayatsa taṃ rājā pitā novāca kiṃcana

1,62.14

एतस्मात् कारणाद् ब्रह्मंस् त्रस्तो ऽहं मातरं गतः सुनीतिराह मे माता मा कृथाः शोकमुत्तमम्

etasmāt kāraṇād brahmaṃs trasto 'haṃ mātaraṃ gataḥ sunītirāha me mātā mā kṛthāḥ śokamuttamam

1,62.15

स्वकर्मणा परं स्थानं प्राप्तुमर्हसि पुत्रक तस्या हि वचनं श्रुत्वा स्थानं तव महामुने

svakarmaṇā paraṃ sthānaṃ prāptumarhasi putraka tasyā hi vacanaṃ śrutvā sthānaṃ tava mahāmune

1,62.16

प्राप्तो वनमिदं ब्रह्मन्न् अद्य त्वां दृष्टवान्प्रभो तव प्रसादात् प्राप्स्ये ऽहं स्थानमद्भुतमुत्तमम्

prāpto vanamidaṃ brahmann adya tvāṃ dṛṣṭavānprabho tava prasādāt prāpsye 'haṃ sthānamadbhutamuttamam

1,62.17

इत्युक्तः स मुनिः श्रीमान् प्रहसन्न् इदम् अब्रवीत् राजपुत्र शृणुष्वेदं स्थानमुत्तममाप्स्यसि

ityuktaḥ sa muniḥ śrīmān prahasann idam abravīt rājaputra śṛṇuṣvedaṃ sthānamuttamamāpsyasi

1,62.18

आराध्य जगतामीशं केशवं क्लेशनाशनम् दक्षिणाङ्गभवं शंभोर् महादेवस्य धीमतः

ārādhya jagatāmīśaṃ keśavaṃ kleśanāśanam dakṣiṇāṅgabhavaṃ śaṃbhor mahādevasya dhīmataḥ

1,62.19

जप नित्यं महाप्राज्ञ सर्वपापविनाशनम् इष्टदं परमं शुद्धं पवित्रममलं परम्

japa nityaṃ mahāprājña sarvapāpavināśanam iṣṭadaṃ paramaṃ śuddhaṃ pavitramamalaṃ param

1,62.20

ब्रूहि मन्त्रमिमं दिव्यं प्रणवेन समन्वितम् नमो ऽस्तु वासुदेवाय इत्येवं नियतेन्द्रियः

brūhi mantramimaṃ divyaṃ praṇavena samanvitam namo 'stu vāsudevāya ityevaṃ niyatendriyaḥ

1,62.21

ध्यायन्सनातनं विष्णुं जपहोमपरायणः इत्युक्तः प्रणिपत्यैनं विश्वामित्रं महायशाः

dhyāyansanātanaṃ viṣṇuṃ japahomaparāyaṇaḥ ityuktaḥ praṇipatyainaṃ viśvāmitraṃ mahāyaśāḥ

1,62.22

प्राङ्मुखो नियतो भूत्वा जजाप प्रीतमानसः शाकमूलफलाहारः संवत्सरमतन्द्रितः

prāṅmukho niyato bhūtvā jajāpa prītamānasaḥ śākamūlaphalāhāraḥ saṃvatsaramatandritaḥ

1,62.23

जजाप मन्त्रमनिशम् अजस्रं स पुनः पुनः वेताला राक्षसा घोराः सिंहाद्याश् च महामृगाः

jajāpa mantramaniśam ajasraṃ sa punaḥ punaḥ vetālā rākṣasā ghorāḥ siṃhādyāś ca mahāmṛgāḥ

1,62.24

तमभ्ययुर्महात्मानं बुद्धिमोहाय भीषणाः जपन् स वासुदेवेति न किंचित् प्रत्यपद्यत

tamabhyayurmahātmānaṃ buddhimohāya bhīṣaṇāḥ japan sa vāsudeveti na kiṃcit pratyapadyata

1,62.25

सुनीतिर् अस्य या माता तस्या रूपेण संवृता पिशाचि समनुप्राप्ता रुरोद भृशदुःखिता

sunītir asya yā mātā tasyā rūpeṇa saṃvṛtā piśāci samanuprāptā ruroda bhṛśaduḥkhitā

1,62.26

मम त्वमेकः पुत्रो ऽसि किमर्थं क्लिश्यते भवान् मामनाथामपहाय तप आस्थितवानसि

mama tvamekaḥ putro 'si kimarthaṃ kliśyate bhavān māmanāthāmapahāya tapa āsthitavānasi

1,62.27

एवमादीनि वाक्यानि भाषमाणां महातपाः अनिरीक्ष्यैव हृष्टात्मा हरेर्नाम जजाप सः

evamādīni vākyāni bhāṣamāṇāṃ mahātapāḥ anirīkṣyaiva hṛṣṭātmā harernāma jajāpa saḥ

1,62.28

ततः प्रशेमुः सर्वत्र विघ्नरूपाणि तत्र वै ततो गरुडमारुह्य कालमेघसमद्युतिः

tataḥ praśemuḥ sarvatra vighnarūpāṇi tatra vai tato garuḍamāruhya kālameghasamadyutiḥ

1,62.29

सर्वदेवैः परिवृतः स्तूयमानो महर्षिभिः आययौ भगवान्विष्णुः ध्रुवान्तिकम् अरातिहा

sarvadevaiḥ parivṛtaḥ stūyamāno maharṣibhiḥ āyayau bhagavānviṣṇuḥ dhruvāntikam arātihā

1,62.30

समागतं विलोक्याथ को ऽसावित्येव चिन्तयन् पिबन्निव हृषीकेशं नयनाभ्यां जगत्पतिम्

samāgataṃ vilokyātha ko 'sāvityeva cintayan pibanniva hṛṣīkeśaṃ nayanābhyāṃ jagatpatim

1,62.31

जपन् स वासुदेवेति ध्रुवस्तस्थौ महाद्युतिः शङ्खप्रान्तेन गोविन्दः पस्पर्शास्यं हि तस्य वै

japan sa vāsudeveti dhruvastasthau mahādyutiḥ śaṅkhaprāntena govindaḥ pasparśāsyaṃ hi tasya vai

1,62.32

ततः स परमं ज्ञानम् अवाप्य पुरुषोत्तमम् तुष्टाव प्राञ्जलिर्भूत्वा सर्वलोकेश्वरं हरिम्

tataḥ sa paramaṃ jñānam avāpya puruṣottamam tuṣṭāva prāñjalirbhūtvā sarvalokeśvaraṃ harim

1,62.33

प्रसीद देवदेवेश शङ्खचक्रगदाधर लोकात्मन् वेदगुह्यात्मन् त्वां प्रपन्नो ऽस्मि केशव

prasīda devadeveśa śaṅkhacakragadādhara lokātman vedaguhyātman tvāṃ prapanno 'smi keśava

1,62.34

न विदुस्त्वां महात्मानं सनकाद्या महर्षयः तत्कथं त्वामहं विद्यां नमस्ते भुवनेश्वर

na vidustvāṃ mahātmānaṃ sanakādyā maharṣayaḥ tatkathaṃ tvāmahaṃ vidyāṃ namaste bhuvaneśvara

1,62.35

तमाह प्रहसन्विष्णुर् एहि वत्स ध्रुवो भवान् स्थानं ध्रुवं समासाद्य ज्योतिषाम् अग्रभुग् भव

tamāha prahasanviṣṇur ehi vatsa dhruvo bhavān sthānaṃ dhruvaṃ samāsādya jyotiṣām agrabhug bhava

1,62.36

मात्रा त्वं सहितस्तत्र ज्योतिषां स्थानमाप्नुहि मत्स्थानमेतत्परमं ध्रुवं नित्यं सुशोभनम्

mātrā tvaṃ sahitastatra jyotiṣāṃ sthānamāpnuhi matsthānametatparamaṃ dhruvaṃ nityaṃ suśobhanam

1,62.37

तपसाराध्य देवेशं पुरा लब्धं हि शङ्करात् वासुदेवेति यो नित्यं प्रणवेन समन्वितम्

tapasārādhya deveśaṃ purā labdhaṃ hi śaṅkarāt vāsudeveti yo nityaṃ praṇavena samanvitam

1,62.38

नमस्कारसमायुक्तं भगवच्छब्दसंयुतम् जपेदेवं हि यो विद्वान् ध्रुवं स्थानं प्रपद्यते

namaskārasamāyuktaṃ bhagavacchabdasaṃyutam japedevaṃ hi yo vidvān dhruvaṃ sthānaṃ prapadyate

1,62.39

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश् च परमर्षयः मात्रा सह ध्रुवं सर्वे तस्मिन् स्थाने न्यवेशयन्

tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ mātrā saha dhruvaṃ sarve tasmin sthāne nyaveśayan

1,62.40

विष्णोराज्ञां पुरस्कृत्य ज्योतिषां स्थानमाप्तवान् एवं ध्रुवो महातेजा द्वादशाक्षरविद्यया

viṣṇorājñāṃ puraskṛtya jyotiṣāṃ sthānamāptavān evaṃ dhruvo mahātejā dvādaśākṣaravidyayā

1,62.41

अवाप महतीं सिद्धिम् एतत्ते कथितं मया

avāpa mahatīṃ siddhim etatte kathitaṃ mayā

1,62.42

तस्माद्यो वासुदेवाय प्रणामं कुरुते नरः स याति ध्रुवसालोक्यं ध्रुवत्वं तस्य तत्तथा

tasmādyo vāsudevāya praṇāmaṃ kurute naraḥ sa yāti dhruvasālokyaṃ dhruvatvaṃ tasya tattathā

Chapter 1.63

1,63.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भुवनकोशे ध्रुवसंस्थानवर्णनं नाम द्विषष्टितमो ऽध्यायः देवानां दानवानां च गन्धर्वोरगरक्षसाम् उत्पत्तिं ब्रूहि सूताद्य यथाक्रममनुत्तमम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge bhuvanakośe dhruvasaṃsthānavarṇanaṃ nāma dviṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ devānāṃ dānavānāṃ ca gandharvoragarakṣasām utpattiṃ brūhi sūtādya yathākramamanuttamam

1,63.2

संकल्पाद्दर्शनात्स्पर्शात् पूर्वेषां सृष्टिरुच्यते दक्षात्प्राचेतसादूर्ध्वं सृष्टिर्मैथुनसंभवा

saṃkalpāddarśanātsparśāt pūrveṣāṃ sṛṣṭirucyate dakṣātprācetasādūrdhvaṃ sṛṣṭirmaithunasaṃbhavā

1,63.3

यदा तु सृजतस्तस्य देवर्षिगणपन्नगान् न वृद्धिमगमल्लोकस् तदा मैथुनयोगतः

yadā tu sṛjatastasya devarṣigaṇapannagān na vṛddhimagamallokas tadā maithunayogataḥ

1,63.4

दक्षः पुत्रसहस्राणि पञ्च सूत्यामजीजनत् तांस्तु दृष्ट्वा महाभागान् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

dakṣaḥ putrasahasrāṇi pañca sūtyāmajījanat tāṃstu dṛṣṭvā mahābhāgān sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ

1,63.5

नारदः प्राह हर्यश्वान् दक्षपुत्रान् समागतान् भुवः प्रमाणं सर्वं तु ज्ञात्वोर्ध्वमध एव च

nāradaḥ prāha haryaśvān dakṣaputrān samāgatān bhuvaḥ pramāṇaṃ sarvaṃ tu jñātvordhvamadha eva ca

1,63.6

ततः सृष्टिं विशेषेण कुरुध्वं मुनिसत्तमाः ते तु तद्वचनं श्रुत्वा प्रयाताः सर्वतोदिशम्

tataḥ sṛṣṭiṃ viśeṣeṇa kurudhvaṃ munisattamāḥ te tu tadvacanaṃ śrutvā prayātāḥ sarvatodiśam

1,63.7

अद्यापि न निवर्तन्ते समुद्रादिव सिन्धवः हर्यश्वेषु च नष्टेषु पुनर्दक्षः प्रजापतिः

adyāpi na nivartante samudrādiva sindhavaḥ haryaśveṣu ca naṣṭeṣu punardakṣaḥ prajāpatiḥ

1,63.8

सूत्यामेव च पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः शबला नाम ते विप्राः समेताः सृष्टिहेतवः

sūtyāmeva ca putrāṇāṃ sahasramasṛjatprabhuḥ śabalā nāma te viprāḥ sametāḥ sṛṣṭihetavaḥ

1,63.9

नारदो ऽनुगतान्प्राह पुनस्तान्सूर्यवर्चसः भुवः प्रमाणं सर्वं तु ज्ञात्वा भ्रातॄन् पुनः पुनः

nārado 'nugatānprāha punastānsūryavarcasaḥ bhuvaḥ pramāṇaṃ sarvaṃ tu jñātvā bhrātṝn punaḥ punaḥ

1,63.10

आगत्य वाथ सृष्टिं वै करिष्यथ विशेषतः ते ऽपि तेनैव मार्गेण जग्मुर्भ्रातृगतिं तथा

āgatya vātha sṛṣṭiṃ vai kariṣyatha viśeṣataḥ te 'pi tenaiva mārgeṇa jagmurbhrātṛgatiṃ tathā

1,63.11

ततस्तेष्वपि नष्टेषु षष्टिकन्याः प्रजापतिः वैरिण्यां जनयामास दक्षः प्राचेतसस्तदा

tatasteṣvapi naṣṭeṣu ṣaṣṭikanyāḥ prajāpatiḥ vairiṇyāṃ janayāmāsa dakṣaḥ prācetasastadā

1,63.12

प्रादात्स दशकं धर्मे कश्यपाय त्रयोदश विंशत्सप्त च सोमाय चतस्रो ऽरिष्टनेमये

prādātsa daśakaṃ dharme kaśyapāya trayodaśa viṃśatsapta ca somāya catasro 'riṣṭanemaye

1,63.13

द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते द्वे चैवाङ्गिरसे तद्वत् तासां नामानि विस्तरात्

dve caiva bhṛguputrāya dve kṛśāśvāya dhīmate dve caivāṅgirase tadvat tāsāṃ nāmāni vistarāt

1,63.14

शृणुध्वं देवमातॄणां प्रजाविस्तारमादितः मरुत्वती वसूर् यामिर् लम्बा भानुररुन्धती

śṛṇudhvaṃ devamātṝṇāṃ prajāvistāramāditaḥ marutvatī vasūr yāmir lambā bhānurarundhatī

1,63.15

संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनी धर्मपत्न्यः समाख्यातास् तासां पुत्रान्वदामि वः

saṃkalpā ca muhūrtā ca sādhyā viśvā ca bhāminī dharmapatnyaḥ samākhyātās tāsāṃ putrānvadāmi vaḥ

1,63.16

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् मरुत्वत्यां मरुत्वन्तो वसोस्तु वसवस् तथा

viśvedevāstu viśvāyāḥ sādhyā sādhyānajījanat marutvatyāṃ marutvanto vasostu vasavas tathā

1,63.17

भानोस्तु भानवः प्रोक्ता मुहूर्ताया मुहूर्तकाः लम्बाया घोषनामानो नागवीथिस्तु यामिजः

bhānostu bhānavaḥ proktā muhūrtāyā muhūrtakāḥ lambāyā ghoṣanāmāno nāgavīthistu yāmijaḥ

1,63.18

संकल्पायास्तु संकल्पो वसुसर्गं वदामि वः ज्योतिष्मन्तस्तु ये देवा व्यापकाः सर्वतोदिशम्

saṃkalpāyāstu saṃkalpo vasusargaṃ vadāmi vaḥ jyotiṣmantastu ye devā vyāpakāḥ sarvatodiśam

1,63.19

वसवस्ते समाख्याताः सर्वभूतहितैषिणः आपो ध्रुवश् च सोमश् च धरश्चैवानिलो ऽनलः

vasavaste samākhyātāḥ sarvabhūtahitaiṣiṇaḥ āpo dhruvaś ca somaś ca dharaścaivānilo 'nalaḥ

1,63.20

प्रत्यूषश् च प्रभासश् च वसवो ऽष्टौ प्रकीर्तिताः अजैकपाद् अहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षः सभैरवः

pratyūṣaś ca prabhāsaś ca vasavo 'ṣṭau prakīrtitāḥ ajaikapād ahirbudhnyo virūpākṣaḥ sabhairavaḥ

1,63.21

हरश् च बहुरूपश् च त्र्यंबकश् च सुरेश्वरः सावित्रश् च जयन्तश् च पिनाकी चापराजितः

haraś ca bahurūpaś ca tryaṃbakaś ca sureśvaraḥ sāvitraś ca jayantaś ca pinākī cāparājitaḥ

1,63.22

एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि पत्नीभ्यः पुत्रपौत्रकम्

ete rudrāḥ samākhyātā ekādaśa gaṇeśvarāḥ kaśyapasya pravakṣyāmi patnībhyaḥ putrapautrakam

1,63.23

अदितिश् च दितिश्चैव अरिष्टा सुरसा मुनिः सुरभिर् विनता ताम्रा तद्वत् क्रोधवशा इला

aditiś ca ditiścaiva ariṣṭā surasā muniḥ surabhir vinatā tāmrā tadvat krodhavaśā ilā

1,63.24

कद्रूस्त्विषा दनुस्तद्वत् तासां पुत्रान्वदामि वः तुषिता नाम ये देवाश् चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

kadrūstviṣā danustadvat tāsāṃ putrānvadāmi vaḥ tuṣitā nāma ye devāś cākṣuṣasyāntare manoḥ

1,63.25

वैवस्वतान्तरे ते वै आदित्या द्वादश स्मृताः इन्द्रो धाता भगस्त्वष्ट मित्रो ऽथ वरुणो ऽर्यमा

vaivasvatāntare te vai ādityā dvādaśa smṛtāḥ indro dhātā bhagastvaṣṭa mitro 'tha varuṇo 'ryamā

1,63.26

विवस्वान्सविता पूषा अंशुमान् विष्णुरेव च एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः

vivasvānsavitā pūṣā aṃśumān viṣṇureva ca ete sahasrakiraṇā ādityā dvādaśa smṛtāḥ

1,63.27

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपादिति नः श्रुतम् हिरण्यकशिपुं चैव हिरण्याक्षं तथैव च

ditiḥ putradvayaṃ lebhe kaśyapāditi naḥ śrutam hiraṇyakaśipuṃ caiva hiraṇyākṣaṃ tathaiva ca

1,63.28

दनुः पुत्रशतं लेभे कश्यपाद् बलदर्पितम् विप्रचित्तिः प्रधानो ऽभूत् तेषां मध्ये द्विजोत्तमाः

danuḥ putraśataṃ lebhe kaśyapād baladarpitam vipracittiḥ pradhāno 'bhūt teṣāṃ madhye dvijottamāḥ

1,63.29

ताम्रा च जनयामास षट् कन्या द्विजपुङ्गवाः शुकीं श्येनीं च भासीं च सुग्रीवीं गृध्रिकां शुचिम्

tāmrā ca janayāmāsa ṣaṭ kanyā dvijapuṅgavāḥ śukīṃ śyenīṃ ca bhāsīṃ ca sugrīvīṃ gṛdhrikāṃ śucim

1,63.30

शुकी शुकानुलूकांश् च जनयामास धर्मतः श्येनी श्येनांस् तथा भासी कुरङ्गांश् च व्यजीजनत्

śukī śukānulūkāṃś ca janayāmāsa dharmataḥ śyenī śyenāṃs tathā bhāsī kuraṅgāṃś ca vyajījanat

1,63.31

गृध्री गृध्रान् कपोतांश् च पारावती विहंगमान् हंससारसकारण्डप्लवाञ्छुचिरजीजनत्

gṛdhrī gṛdhrān kapotāṃś ca pārāvatī vihaṃgamān haṃsasārasakāraṇḍaplavāñchucirajījanat

1,63.32

अजाश्वमेषोष्ट्रखरान् सुग्रीवी चाप्यजीजनत् विनता जनयामास गरुडं चारुणं शुभा

ajāśvameṣoṣṭrakharān sugrīvī cāpyajījanat vinatā janayāmāsa garuḍaṃ cāruṇaṃ śubhā

1,63.33

सौदामिनीं तथा कन्यां सर्वलोकभयङ्करीम् सुरसायाः सहस्रं तु सर्पाणामभवत्पुरा

saudāminīṃ tathā kanyāṃ sarvalokabhayaṅkarīm surasāyāḥ sahasraṃ tu sarpāṇāmabhavatpurā

1,63.34

कद्रूः सहस्रशिरसां सहस्रं प्राप सुव्रता प्रधानास्तेषु विख्याताः षड्विंशतिरनुत्तमाः

kadrūḥ sahasraśirasāṃ sahasraṃ prāpa suvratā pradhānāsteṣu vikhyātāḥ ṣaḍviṃśatiranuttamāḥ

1,63.35

शेषवासुकिकर्कोटशङ्खैरावतकम्बलाः धनञ्जयमहानीलपद्माश्वतरतक्षकाः

śeṣavāsukikarkoṭaśaṅkhairāvatakambalāḥ dhanañjayamahānīlapadmāśvataratakṣakāḥ

1,63.36

एलापत्रमहापद्मधृतराष्ट्रबलाहकाः शङ्खपालमहाशङ्खपुष्पदंष्ट्रशुभाननाः

elāpatramahāpadmadhṛtarāṣṭrabalāhakāḥ śaṅkhapālamahāśaṅkhapuṣpadaṃṣṭraśubhānanāḥ

1,63.37

शङ्खलोमा च नहुषो वामनः फणितस् तथा कपिलो दुर्मुखश्चापि पतञ्जलिरिति स्मृतः

śaṅkhalomā ca nahuṣo vāmanaḥ phaṇitas tathā kapilo durmukhaścāpi patañjaliriti smṛtaḥ

1,63.38

रक्षोगणं क्रोधवशा महामायं व्यजीजनत् रुद्राणां च गणं तद्वद् गोमहिष्यौ वराङ्गना

rakṣogaṇaṃ krodhavaśā mahāmāyaṃ vyajījanat rudrāṇāṃ ca gaṇaṃ tadvad gomahiṣyau varāṅganā

1,63.39

सुरभिर् जनयामास कश्यपादिति नः श्रुतम् मुनिर्मुनीनां च गणं गणमप्सरसां तथा

surabhir janayāmāsa kaśyapāditi naḥ śrutam munirmunīnāṃ ca gaṇaṃ gaṇamapsarasāṃ tathā

1,63.40

तथा किंनरगन्धर्वान् अरिष्टाजनयद्बहून् तृणवृक्षलतागुल्मम् इला सर्वमजीजनत्

tathā kiṃnaragandharvān ariṣṭājanayadbahūn tṛṇavṛkṣalatāgulmam ilā sarvamajījanat

1,63.41

त्विषा तु यक्षरक्षांसि जनयामास कोटिशः एते तु काश्यपेयाश् च संक्षेपात्परिकीर्तिताः

tviṣā tu yakṣarakṣāṃsi janayāmāsa koṭiśaḥ ete tu kāśyapeyāś ca saṃkṣepātparikīrtitāḥ

1,63.42

एतेषां पुत्रपौत्रादिवंशाश् च बहवः स्मृताः एवं प्रजासु सृष्टासु कश्यपेन महात्मना

eteṣāṃ putrapautrādivaṃśāś ca bahavaḥ smṛtāḥ evaṃ prajāsu sṛṣṭāsu kaśyapena mahātmanā

1,63.43

प्रतिष्ठितासु सर्वासु चरासु स्थावरासु च अभिषिच्याधिपत्येषु तेषां मुख्यान्प्रजापतिः

pratiṣṭhitāsu sarvāsu carāsu sthāvarāsu ca abhiṣicyādhipatyeṣu teṣāṃ mukhyānprajāpatiḥ

1,63.44

ततो मनुष्याधिपतिं चक्रे वैवस्वतं मनुम् स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वं ब्रह्मणा ये ऽभिषेचिताः

tato manuṣyādhipatiṃ cakre vaivasvataṃ manum svāyaṃbhuve 'ntare pūrvaṃ brahmaṇā ye 'bhiṣecitāḥ

1,63.45

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता यथोपदेशमद्यापि धर्मेण प्रतिपाल्यते

tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā saparvatā yathopadeśamadyāpi dharmeṇa pratipālyate

1,63.46

स्वायंभुवे ऽन्तरे पूर्वे ब्रह्मणा ये ऽभिषेचिताः ते ह्येते चाभिषिच्यन्ते मनवश् च भवन्ति ते

svāyaṃbhuve 'ntare pūrve brahmaṇā ye 'bhiṣecitāḥ te hyete cābhiṣicyante manavaś ca bhavanti te

1,63.47

मन्वन्तरेष्वतीतेषु गता ह्येतेषु पार्थिवाः एवमन्ये ऽभिषिच्यन्ते प्राप्ते मन्वन्तरे ततः

manvantareṣvatīteṣu gatā hyeteṣu pārthivāḥ evamanye 'bhiṣicyante prāpte manvantare tataḥ

1,63.48

अतीतानागताः सर्वे नृपा मन्वन्तरे स्मृताः एतानुत्पाद्य पुत्रांस्तु प्रजासंतानकारणात्

atītānāgatāḥ sarve nṛpā manvantare smṛtāḥ etānutpādya putrāṃstu prajāsaṃtānakāraṇāt

1,63.49

कश्यपो गोत्रकामस्तु चचार स पुनस्तपः पुत्रो गोत्रकरो मह्यं भवताद् इति चिन्तयन्

kaśyapo gotrakāmastu cacāra sa punastapaḥ putro gotrakaro mahyaṃ bhavatād iti cintayan

1,63.50

तस्यैवं ध्यायमानस्य कश्यपस्य महात्मनः ब्रह्मयोगात्सुतौ पश्चात् प्रादुर्भूतौ महौजसौ

tasyaivaṃ dhyāyamānasya kaśyapasya mahātmanaḥ brahmayogātsutau paścāt prādurbhūtau mahaujasau

1,63.51

वत्सरश्चासितश्चैव तावुभौ ब्रह्मवादिनौ वत्सरान्नैध्रुवो जज्ञे रैभ्यश् च सुमहायशाः

vatsaraścāsitaścaiva tāvubhau brahmavādinau vatsarānnaidhruvo jajñe raibhyaś ca sumahāyaśāḥ

1,63.52

रैभ्यस्य रैभ्या विज्ञेया नैध्रुवस्य वदामि वः च्यवनस्य तु कन्यायां सुमेधाः समपद्यत

raibhyasya raibhyā vijñeyā naidhruvasya vadāmi vaḥ cyavanasya tu kanyāyāṃ sumedhāḥ samapadyata

1,63.53

नैध्रुवस्य तु सा पत्नी माता वै कुण्डपायिनाम् असितस्यैकपर्णायां ब्रह्मिष्ठः समपद्यत

naidhruvasya tu sā patnī mātā vai kuṇḍapāyinām asitasyaikaparṇāyāṃ brahmiṣṭhaḥ samapadyata

1,63.54

शाण्डिल्यानां वरः श्रीमान् देवलः सुमहातपाः शाण्डिल्या नैध्रुवा रैभ्यास् त्रयः पक्षास्तु काश्यपाः

śāṇḍilyānāṃ varaḥ śrīmān devalaḥ sumahātapāḥ śāṇḍilyā naidhruvā raibhyās trayaḥ pakṣāstu kāśyapāḥ

1,63.55

नव प्रकृतयो देवाः पुलस्त्यस्य वदामि वः चतुर्युगे ह्यतिक्रान्ते मनोरेकादशे प्रभोः

nava prakṛtayo devāḥ pulastyasya vadāmi vaḥ caturyuge hyatikrānte manorekādaśe prabhoḥ

1,63.56

अर्धावशिष्टे तस्मिंस्तु द्वापरे सम्प्रवर्तिते मानवस्य नरिष्यन्तः पुत्र आसीद् दमः किल

ardhāvaśiṣṭe tasmiṃstu dvāpare sampravartite mānavasya nariṣyantaḥ putra āsīd damaḥ kila

1,63.57

दमस्य तस्य दायादस् तृणबिन्दुरिति स्मृतः त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह

damasya tasya dāyādas tṛṇabinduriti smṛtaḥ tretāyugamukhe rājā tṛtīye saṃbabhūva ha

1,63.58

तस्य कन्या त्विलविला रूपेणाप्रतिमाभवत् पुलस्त्याय स राजर्षिस् तां कन्यां प्रत्यपादयत्

tasya kanyā tvilavilā rūpeṇāpratimābhavat pulastyāya sa rājarṣis tāṃ kanyāṃ pratyapādayat

1,63.59

ऋषिर् ऐरविलो यस्यां विश्रवाः समपद्यत तस्य पत्न्यश्चतस्रस्तु पौलस्त्यकुलवर्धनाः

ṛṣir airavilo yasyāṃ viśravāḥ samapadyata tasya patnyaścatasrastu paulastyakulavardhanāḥ

1,63.60

बृहस्पतेः शुभा कन्या नाम्ना वै देववर्णिनी पुष्पोत्कटा बलाका च सुते माल्यवतः स्मृतेः

bṛhaspateḥ śubhā kanyā nāmnā vai devavarṇinī puṣpotkaṭā balākā ca sute mālyavataḥ smṛteḥ

1,63.61

कैकसी मालिनः कन्या तासां वै शृणुत प्रजाः ज्येष्ठं वैश्रवणं तस्मात् सुषुवे देववर्णिनी

kaikasī mālinaḥ kanyā tāsāṃ vai śṛṇuta prajāḥ jyeṣṭhaṃ vaiśravaṇaṃ tasmāt suṣuve devavarṇinī

1,63.62

कैकसी चाप्यजनयद् रावणं राक्षसाधिपम् कुम्भकर्णं शूर्पणखां धीमन्तं च विभीषणम्

kaikasī cāpyajanayad rāvaṇaṃ rākṣasādhipam kumbhakarṇaṃ śūrpaṇakhāṃ dhīmantaṃ ca vibhīṣaṇam

1,63.63

पुष्पोत्कटा ह्यजनयत् पुत्रांस्तस्माद्द्विजोत्तमाः महोदरं प्रहस्तं च महापार्श्वं खरं तथा

puṣpotkaṭā hyajanayat putrāṃstasmāddvijottamāḥ mahodaraṃ prahastaṃ ca mahāpārśvaṃ kharaṃ tathā

1,63.64

कुम्भीनसीं तथा कन्यां बलायाः शृणुत प्रजाः त्रिशिरा दूषणश्चैव विद्युज्जिह्वश् च राक्षसः

kumbhīnasīṃ tathā kanyāṃ balāyāḥ śṛṇuta prajāḥ triśirā dūṣaṇaścaiva vidyujjihvaś ca rākṣasaḥ

1,63.65

कन्या वै मालिका चापि बलायाः प्रसवः स्मृतः इत्येते क्रूरकर्माणः पौलस्त्या राक्षसा नव

kanyā vai mālikā cāpi balāyāḥ prasavaḥ smṛtaḥ ityete krūrakarmāṇaḥ paulastyā rākṣasā nava

1,63.66

विभीषणो ऽतिशुद्धात्मा धर्मज्ञः परिकीर्तितः पुलस्त्यस्य मृगाः पुत्राः सर्वे व्याघ्राश् च दंष्ट्रिणः

vibhīṣaṇo 'tiśuddhātmā dharmajñaḥ parikīrtitaḥ pulastyasya mṛgāḥ putrāḥ sarve vyāghrāś ca daṃṣṭriṇaḥ

1,63.67

भूताः पिशाचाः सर्पाश् च सूकरा हस्तिनस् तथा वानराः किंनराश्चैव ये च किंपुरुषास् तथा

bhūtāḥ piśācāḥ sarpāś ca sūkarā hastinas tathā vānarāḥ kiṃnarāścaiva ye ca kiṃpuruṣās tathā

1,63.68

अनपत्यः क्रतुस्तस्मिन् स्मृतो वैवस्वते ऽन्तरे अत्रेः पत्न्यो दशैवासन् सुंदर्यश् च पतिव्रताः

anapatyaḥ kratustasmin smṛto vaivasvate 'ntare atreḥ patnyo daśaivāsan suṃdaryaś ca pativratāḥ

1,63.69

भद्राश्वस्य घृताच्यां वै दशाप्सरसि सूनवः भद्राभद्रा च जलदा मन्दा नन्दा तथैव च

bhadrāśvasya ghṛtācyāṃ vai daśāpsarasi sūnavaḥ bhadrābhadrā ca jaladā mandā nandā tathaiva ca

1,63.70

बलाबला च विप्रेन्द्रा या च गोपाबला स्मृता तथा तामरसा चैव वरक्रीडा च वै दश

balābalā ca viprendrā yā ca gopābalā smṛtā tathā tāmarasā caiva varakrīḍā ca vai daśa

1,63.71

आत्रेयवंशप्रभवास् तासां भर्ता प्रभाकरः स्वर्भानुपिहिते सूर्ये पतिते ऽस्मिन्दिवो महीम्

ātreyavaṃśaprabhavās tāsāṃ bhartā prabhākaraḥ svarbhānupihite sūrye patite 'smindivo mahīm

1,63.72

तमो ऽभिभूते लोके ऽस्मिन् प्रभा येन प्रवर्तिता स्वस्त्यस्तु हि तवेत्युक्ते पतन्निह दिवाकरः

tamo 'bhibhūte loke 'smin prabhā yena pravartitā svastyastu hi tavetyukte patanniha divākaraḥ

1,63.73

ब्रह्मर्षेर्वचनात्तस्य पपात न विभुर्दिवः ततः प्रभाकरेत्युक्तः प्रभुरत्रिर्महर्षिभिः

brahmarṣervacanāttasya papāta na vibhurdivaḥ tataḥ prabhākaretyuktaḥ prabhuratrirmaharṣibhiḥ

1,63.74

भद्रायां जनयामास सोमं पुत्रं यशस्विनम् स तासु जनयामास पुनः पुत्रांस्तपोधनः

bhadrāyāṃ janayāmāsa somaṃ putraṃ yaśasvinam sa tāsu janayāmāsa punaḥ putrāṃstapodhanaḥ

1,63.75

स्वस्त्यात्रेया इति ख्याता ऋषयो वेदपारगाः तेषां द्वौ ख्यातयशसौ ब्रह्मिष्ठौ च महौजसौ

svastyātreyā iti khyātā ṛṣayo vedapāragāḥ teṣāṃ dvau khyātayaśasau brahmiṣṭhau ca mahaujasau

1,63.76

दत्तो ह्यत्रिवरो ज्येष्ठो दुर्वासास्तस्य चानुजः यवीयसी स्वसा तेषाम् अमला ब्रह्मवादिनी

datto hyatrivaro jyeṣṭho durvāsāstasya cānujaḥ yavīyasī svasā teṣām amalā brahmavādinī

1,63.77

तस्य गोत्रद्वये जाताश् चत्वारः प्रथिता भुवि श्यावश् च प्रत्वसश्चैव ववल्गुश्चाथ गह्वरः

tasya gotradvaye jātāś catvāraḥ prathitā bhuvi śyāvaś ca pratvasaścaiva vavalguścātha gahvaraḥ

1,63.78

आत्रेयाणां च चत्वारः स्मृताः पक्षा महात्मनाम् काश्यपो नारदश्चैव पर्वतानुद्धतस् तथा

ātreyāṇāṃ ca catvāraḥ smṛtāḥ pakṣā mahātmanām kāśyapo nāradaścaiva parvatānuddhatas tathā

1,63.79

जज्ञिरे मानसा ह्येते अरुन्धत्या निबोधत नारदस्तु वसिष्ठाया-रुन्धतीं प्रत्यपादयत्

jajñire mānasā hyete arundhatyā nibodhata nāradastu vasiṣṭhāyā-rundhatīṃ pratyapādayat

1,63.80

ऊर्ध्वरेता महातेजा दक्षशापात्तु नारदः पुरा देवासुरे युद्धे घोरे वै तारकामये

ūrdhvaretā mahātejā dakṣaśāpāttu nāradaḥ purā devāsure yuddhe ghore vai tārakāmaye

1,63.81

अनावृष्ट्या हते लोके ह्य् उग्रे लोकेश्वरैः सह वसिष्ठस्तपसा धीमान् धारयामास वै प्रजाः

anāvṛṣṭyā hate loke hy ugre lokeśvaraiḥ saha vasiṣṭhastapasā dhīmān dhārayāmāsa vai prajāḥ

1,63.82

अन्नोदकं मूलफलम् ओषधीश् च प्रवर्तयन् तानेताञ्जीवयामास कारुण्यादौषधेन च

annodakaṃ mūlaphalam oṣadhīś ca pravartayan tānetāñjīvayāmāsa kāruṇyādauṣadhena ca

1,63.83

अरुन्धत्यां वसिष्ठस्तु सुतान् उत्पादयच्छतम् ज्यायसो ऽजनयच्छक्तेर् अदृश्यन्ती पराशरम्

arundhatyāṃ vasiṣṭhastu sutān utpādayacchatam jyāyaso 'janayacchakter adṛśyantī parāśaram

1,63.84

रक्षसा भक्षिते शक्तौ रुधिरेण तु वै तदा काली पराशराज्जज्ञे कृष्णद्वैपायनं प्रभुम्

rakṣasā bhakṣite śaktau rudhireṇa tu vai tadā kālī parāśarājjajñe kṛṣṇadvaipāyanaṃ prabhum

1,63.85

द्वैपायनो ह्यरण्यां वै शुकम् उत्पादयत्सुतम् उपमन्युं च पीवर्यां विद्धीमे शुकसूनवः

dvaipāyano hyaraṇyāṃ vai śukam utpādayatsutam upamanyuṃ ca pīvaryāṃ viddhīme śukasūnavaḥ

1,63.86

भूरिश्रवाः प्रभुः शंभुः कृष्णो गौरस्तु पञ्चमः कन्या कीर्तिमती चैव योगमाता धृतव्रता

bhūriśravāḥ prabhuḥ śaṃbhuḥ kṛṣṇo gaurastu pañcamaḥ kanyā kīrtimatī caiva yogamātā dhṛtavratā

1,63.87

जननी ब्रह्मदत्तस्य पत्नी सा त्वनुहस्य च श्वेतः कृष्णश् च गौरश् च श्यामो धूम्रस्तथारुणः

jananī brahmadattasya patnī sā tvanuhasya ca śvetaḥ kṛṣṇaś ca gauraś ca śyāmo dhūmrastathāruṇaḥ

1,63.88

नीलो बादरिकश्चैव सर्वे चैते पराशराः पराशराणामष्टौ ते पक्षाः प्रोक्ता महात्मनाम्

nīlo bādarikaścaiva sarve caite parāśarāḥ parāśarāṇāmaṣṭau te pakṣāḥ proktā mahātmanām

1,63.89

अत ऊर्ध्वं निबोधध्वम् इन्द्रप्रमितिसंभवम् वसिष्ठस्य कपिञ्जल्यो घृताच्यामुदपद्यत

ata ūrdhvaṃ nibodhadhvam indrapramitisaṃbhavam vasiṣṭhasya kapiñjalyo ghṛtācyāmudapadyata

1,63.90

त्रिमूर्तिर्यः समाख्यात इन्द्रप्रमितिरुच्यते पृथोः सुतायां सम्भूतो भद्रस्तस्या भवद्वसुः

trimūrtiryaḥ samākhyāta indrapramitirucyate pṛthoḥ sutāyāṃ sambhūto bhadrastasyā bhavadvasuḥ

1,63.91

उपमन्युः सुतस्तस्य बहवो ह्यौपमन्यवः मित्रावरुणयोश्चैव कौण्डिन्या ये परिश्रुताः

upamanyuḥ sutastasya bahavo hyaupamanyavaḥ mitrāvaruṇayoścaiva kauṇḍinyā ye pariśrutāḥ

1,63.92

एकार्षेयास् तथा चान्ये वासिष्ठा नाम विश्रुताः एते पक्षा वसिष्ठानां स्मृता दश महात्मनाम्

ekārṣeyās tathā cānye vāsiṣṭhā nāma viśrutāḥ ete pakṣā vasiṣṭhānāṃ smṛtā daśa mahātmanām

1,63.93

इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा मानसा विश्रुता भुवि भर्तारश् च महाभागा एषां वंशाः प्रकीर्तिताः

ityete brahmaṇaḥ putrā mānasā viśrutā bhuvi bhartāraś ca mahābhāgā eṣāṃ vaṃśāḥ prakīrtitāḥ

1,63.94

त्रिलोकधारणे शक्ता देवर्षिकुलसंभवाः तेषां पुत्राश् च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः

trilokadhāraṇe śaktā devarṣikulasaṃbhavāḥ teṣāṃ putrāś ca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ

1,63.95

यैस्तु व्याप्तास्त्रयो लोकाः सूर्यस्येव गभस्तिभिः

yaistu vyāptāstrayo lokāḥ sūryasyeva gabhastibhiḥ

Chapter 1.64

1,64.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवादिसृष्टिकथनं नाम त्रिषष्टितमो ऽध्यायः कथं हि रक्षसा शक्तिर् भक्षितः सो ऽनुजैः सह वासिष्ठो वदतां श्रेष्ठ सूत वक्तुमिहार्हसि

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge devādisṛṣṭikathanaṃ nāma triṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ kathaṃ hi rakṣasā śaktir bhakṣitaḥ so 'nujaiḥ saha vāsiṣṭho vadatāṃ śreṣṭha sūta vaktumihārhasi

1,64.2

राक्षसो रुधिरो नाम वसिष्ठस्य सुतं पुरा शक्तिं स भक्षयामास शक्तेः शापात्सहानुजैः

rākṣaso rudhiro nāma vasiṣṭhasya sutaṃ purā śaktiṃ sa bhakṣayāmāsa śakteḥ śāpātsahānujaiḥ

1,64.3

वसिष्ठयाज्यं विप्रेन्द्रास् तदादिश्यैव भूपतिम् कल्माषपादं रुधिरो विश्वामित्रेण चोदितः

vasiṣṭhayājyaṃ viprendrās tadādiśyaiva bhūpatim kalmāṣapādaṃ rudhiro viśvāmitreṇa coditaḥ

1,64.4

भक्षितः स इति श्रुत्वा वसिष्ठस्तेन रक्षसा शक्तिः शक्तिमतां श्रेष्ठो भ्रातृभिः सह धर्मवित्

bhakṣitaḥ sa iti śrutvā vasiṣṭhastena rakṣasā śaktiḥ śaktimatāṃ śreṣṭho bhrātṛbhiḥ saha dharmavit

1,64.5

हा पुत्र पुत्र पुत्रेति क्रन्दमानो मुहुर्मुहुः अरुन्धत्या सह मुनिः पपात भुवि दुःखितः

hā putra putra putreti krandamāno muhurmuhuḥ arundhatyā saha muniḥ papāta bhuvi duḥkhitaḥ

1,64.6

नष्टं कुलमिति श्रुत्वा मर्तुं चक्रे मतिं तदा स्मरन्पुत्रशतं चैव शक्तिज्येष्ठं च शक्तिमान्

naṣṭaṃ kulamiti śrutvā martuṃ cakre matiṃ tadā smaranputraśataṃ caiva śaktijyeṣṭhaṃ ca śaktimān

1,64.7

न तं विनाहं जीविष्ये इति निश्चित्य दुःखितः

na taṃ vināhaṃ jīviṣye iti niścitya duḥkhitaḥ

1,64.8

आरुह्य मूर्धानम् अजात्मजो ऽसौ तयात्मवान् सर्वविद् आत्मविच्च धराधरस्यैव तदा धरायां पपात पत्न्या सह साश्रुदृष्टिः

āruhya mūrdhānam ajātmajo 'sau tayātmavān sarvavid ātmavicca dharādharasyaiva tadā dharāyāṃ papāta patnyā saha sāśrudṛṣṭiḥ

1,64.9

धराधरात्तं पतितं धरा तदा दधार तत्रापि विचित्रकण्ठी करांबुजाभ्यां करिखेलगामिनी रुदन्तमादाय रुरोद सा च

dharādharāttaṃ patitaṃ dharā tadā dadhāra tatrāpi vicitrakaṇṭhī karāṃbujābhyāṃ karikhelagāminī rudantamādāya ruroda sā ca

1,64.10

तदा तस्य स्नुषा प्राह पत्नी शक्तेर्महामुनिम् वसिष्ठं वदतां श्रेष्ठं रुदन्ती भयविह्वला

tadā tasya snuṣā prāha patnī śaktermahāmunim vasiṣṭhaṃ vadatāṃ śreṣṭhaṃ rudantī bhayavihvalā

1,64.11

भगवन्ब्राह्मणश्रेष्ठ तव देहम् इदं शुभम् पालयस्व विभो द्रष्टुं तव पौत्रं ममात्मजम्

bhagavanbrāhmaṇaśreṣṭha tava deham idaṃ śubham pālayasva vibho draṣṭuṃ tava pautraṃ mamātmajam

1,64.12

न त्याज्यं तव विप्रेन्द्र देहमेतत्सुशोभनम् गर्भस्थो मम सर्वार्थसाधकः शक्तिजो यतः

na tyājyaṃ tava viprendra dehametatsuśobhanam garbhastho mama sarvārthasādhakaḥ śaktijo yataḥ

1,64.13

एवमुक्त्वाथ धर्मज्ञा कराभ्यां कमलेक्षणा उत्थाप्य श्वशुरं नत्वा नेत्रे संमृज्य वारिणा

evamuktvātha dharmajñā karābhyāṃ kamalekṣaṇā utthāpya śvaśuraṃ natvā netre saṃmṛjya vāriṇā

1,64.14

दुःखितापि परित्रातुं श्वशुरं दुःखितं तदा अरुन्धतीं च कल्याणीं प्रार्थयामास दुःखिताम्

duḥkhitāpi paritrātuṃ śvaśuraṃ duḥkhitaṃ tadā arundhatīṃ ca kalyāṇīṃ prārthayāmāsa duḥkhitām

1,64.15

स्नुषावाक्यं ततः श्रुत्वा वसिष्ठ उत्थाय भूतलात् संज्ञामवाप्य चालिङ्ग्य सा पपात सुदुःखिता

snuṣāvākyaṃ tataḥ śrutvā vasiṣṭha utthāya bhūtalāt saṃjñāmavāpya cāliṅgya sā papāta suduḥkhitā

1,64.16

अरुन्धती कराभ्यां तां संस्पृश्यास्राकुलेक्षणाम् रुरोद मुनिशार्दूलो भार्यया सुतवत्सलः

arundhatī karābhyāṃ tāṃ saṃspṛśyāsrākulekṣaṇām ruroda muniśārdūlo bhāryayā sutavatsalaḥ

1,64.17

अथ नाभ्यंबुजे विष्णोर् यथा तस्याश्चतुर्मुखः आसीनो गर्भशय्यायां कुमार ऋचमाह सः

atha nābhyaṃbuje viṣṇor yathā tasyāścaturmukhaḥ āsīno garbhaśayyāyāṃ kumāra ṛcamāha saḥ

1,64.18

ततो निशम्य भगवान् वसिष्ठ ऋचमादरात् केनोक्तमिति संचिन्त्य तदातिष्ठत्समाहितः

tato niśamya bhagavān vasiṣṭha ṛcamādarāt kenoktamiti saṃcintya tadātiṣṭhatsamāhitaḥ

1,64.19

व्योमाङ्गणस्थो ऽथ हरिः पुण्डरीकनिभेक्षणः वसिष्ठमाह विश्वात्मा घृणया स घृणानिधिः

vyomāṅgaṇastho 'tha hariḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ vasiṣṭhamāha viśvātmā ghṛṇayā sa ghṛṇānidhiḥ

1,64.20

भो वत्स वत्स विप्रेन्द्र वसिष्ठ सुतवत्सल तव पौत्रमुखाम्भोजाद् ऋग् एषाद्य विनिःसृता

bho vatsa vatsa viprendra vasiṣṭha sutavatsala tava pautramukhāmbhojād ṛg eṣādya viniḥsṛtā

1,64.21

मत्समस्तव पौत्रो ऽसौ शक्तिजः शक्तिमान्मुने तस्मादुत्तिष्ठ संत्यज्य शोकं ब्रह्मसुतोत्तम

matsamastava pautro 'sau śaktijaḥ śaktimānmune tasmāduttiṣṭha saṃtyajya śokaṃ brahmasutottama

1,64.22

रुद्रभक्तश् च गर्भस्थो रुद्रपूजापरायणः रुद्रदेवप्रभावेण कुलं ते संतरिष्यति

rudrabhaktaś ca garbhastho rudrapūjāparāyaṇaḥ rudradevaprabhāveṇa kulaṃ te saṃtariṣyati

1,64.23

एवमुक्त्वा घृणी विप्रं भगवान् पुरुषोत्तमः वसिष्ठं मुनिशार्दूलं तत्रैवान्तरधीयत

evamuktvā ghṛṇī vipraṃ bhagavān puruṣottamaḥ vasiṣṭhaṃ muniśārdūlaṃ tatraivāntaradhīyata

1,64.24

ततः प्रणम्य शिरसा वसिष्ठो वारिजेक्षणम् अदृश्यन्त्या महातेजाः पस्पर्शोदरमादरात्

tataḥ praṇamya śirasā vasiṣṭho vārijekṣaṇam adṛśyantyā mahātejāḥ pasparśodaramādarāt

1,64.25

हा पुत्र पुत्र पुत्रेति पपात च सुदुःखितः ललापारुन्धती प्रेक्ष्य तदासौ रुदतीं द्विजाः

hā putra putra putreti papāta ca suduḥkhitaḥ lalāpārundhatī prekṣya tadāsau rudatīṃ dvijāḥ

1,64.26

स्वपुत्रं च स्मरन् दुःखात् पुनरेह्येहि पुत्रक तव पुत्रमिमं दृष्ट्वा भो शक्ते कुलधारणम्

svaputraṃ ca smaran duḥkhāt punarehyehi putraka tava putramimaṃ dṛṣṭvā bho śakte kuladhāraṇam

1,64.27

तवान्तिकं गमिष्यामि तव मात्रा न संशयः एवमुक्त्वा रुदन्विप्र आलिङ्ग्यारुन्धतीं तदा

tavāntikaṃ gamiṣyāmi tava mātrā na saṃśayaḥ evamuktvā rudanvipra āliṅgyārundhatīṃ tadā

1,64.28

पपात ताडयन्तीव स्वस्य कुक्षी करेण वै अदृश्यन्ती जघानाथ शक्तिजस्यालयं शुभा

papāta tāḍayantīva svasya kukṣī kareṇa vai adṛśyantī jaghānātha śaktijasyālayaṃ śubhā

1,64.29

स्वोदरं दुःखिता भूमौ ललाप च पपात च अरुन्धति तदा भीता वसिष्ठश् च महामतिः

svodaraṃ duḥkhitā bhūmau lalāpa ca papāta ca arundhati tadā bhītā vasiṣṭhaś ca mahāmatiḥ

1,64.30

समुत्थाप्य स्नुषां बालाम् ऊचतुर्भयविह्वलौ

samutthāpya snuṣāṃ bālām ūcaturbhayavihvalau

1,64.31

विचारमुग्धे तव गर्भमण्डलं करांबुजाभ्यां विनिहत्य दुर्लभम् कुलं वसिष्ठस्य समस्तमप्यहो निहन्तुमार्ये कथमुद्यता वद

vicāramugdhe tava garbhamaṇḍalaṃ karāṃbujābhyāṃ vinihatya durlabham kulaṃ vasiṣṭhasya samastamapyaho nihantumārye kathamudyatā vada

1,64.32

तवात्मजं शक्तिसुतं च दृष्ट्वा चास्वाद्य वक्त्रामृतम् आर्यसूनोः त्रातुं यतो देहमिमं मुनीन्द्रः सुनिश्चितः पाहि ततः शरीरम्

tavātmajaṃ śaktisutaṃ ca dṛṣṭvā cāsvādya vaktrāmṛtam āryasūnoḥ trātuṃ yato dehamimaṃ munīndraḥ suniścitaḥ pāhi tataḥ śarīram

1,64.33

एवं स्नुषामुपालभ्य मुनिं चारुन्धती स्थिता अरुन्धती वसिष्ठस्य प्राह चार्तेति विह्वला

evaṃ snuṣāmupālabhya muniṃ cārundhatī sthitā arundhatī vasiṣṭhasya prāha cārteti vihvalā

1,64.34

त्वय्येव जीवितं चास्य मुनेर् यत् सुव्रते मम जीवितं रक्ष देहस्य धात्री च कुरु यद्धितम्

tvayyeva jīvitaṃ cāsya muner yat suvrate mama jīvitaṃ rakṣa dehasya dhātrī ca kuru yaddhitam

1,64.35

मया यदि मुनिश्रेष्ठस् त्रातुं वै निश्चितं स्वकम् ममाशुभं शुभं देहं कथंचित् पालयाम्यहम्

mayā yadi muniśreṣṭhas trātuṃ vai niścitaṃ svakam mamāśubhaṃ śubhaṃ dehaṃ kathaṃcit pālayāmyaham

1,64.36

प्रियदुःखमहं प्राप्ता ह्य् असती नात्र संशयः मुने दुःखादहं दग्धा यतः पुत्री मुने तव

priyaduḥkhamahaṃ prāptā hy asatī nātra saṃśayaḥ mune duḥkhādahaṃ dagdhā yataḥ putrī mune tava

1,64.37

अहो ऽद्भुतं मया दृष्टं दुःखपात्री ह्यहं विभो दुःखत्राता भव ब्रह्मन् ब्रह्मसूनो जगद्गुरो

aho 'dbhutaṃ mayā dṛṣṭaṃ duḥkhapātrī hyahaṃ vibho duḥkhatrātā bhava brahman brahmasūno jagadguro

1,64.38

तथापि भर्तृरहिता दीना नारी भवेदिह पाहि मां तत आर्येन्द्र परिभूता भविष्यति

tathāpi bhartṛrahitā dīnā nārī bhavediha pāhi māṃ tata āryendra paribhūtā bhaviṣyati

1,64.39

पिता माता च पुत्राश्च पौत्राः श्वशुर एव च एते न बान्धवाः स्त्रीणां भर्ता बन्धुः परा गतिः

pitā mātā ca putrāśca pautrāḥ śvaśura eva ca ete na bāndhavāḥ strīṇāṃ bhartā bandhuḥ parā gatiḥ

1,64.40

आत्मनो यद्धि कथितम् अप्यर्धमिति पण्डितैः तदप्यत्र मृषा ह्यासीद् गतः शक्तिरहं स्थिता

ātmano yaddhi kathitam apyardhamiti paṇḍitaiḥ tadapyatra mṛṣā hyāsīd gataḥ śaktirahaṃ sthitā

1,64.41

अहो ममात्र काठिन्यं मनसो मुनिपुङ्गव पतिं प्राणसमं त्यक्त्वा स्थिता यत्र क्षणं यतः

aho mamātra kāṭhinyaṃ manaso munipuṅgava patiṃ prāṇasamaṃ tyaktvā sthitā yatra kṣaṇaṃ yataḥ

1,64.42

वसिष्ठाश्वत्थमाश्रित्य ह्य् अमृता तु यथा लता निर्मूलाप्यमृता भर्त्रा त्यक्ता दीना स्थिताप्यहम्

vasiṣṭhāśvatthamāśritya hy amṛtā tu yathā latā nirmūlāpyamṛtā bhartrā tyaktā dīnā sthitāpyaham

1,64.43

स्नुषावाक्यं निशम्यैव वसिष्ठो भार्यया सह तदा चक्रे मतिं धीमान् यातुं स्वाश्रममाश्रमी

snuṣāvākyaṃ niśamyaiva vasiṣṭho bhāryayā saha tadā cakre matiṃ dhīmān yātuṃ svāśramamāśramī

1,64.44

कृच्छ्रात्सभार्यो भगवान् वसिष्ठः स्वाश्रमं क्षणात् अदृश्यन्त्या च पुण्यात्मा संविवेश स चिन्तयन्

kṛcchrātsabhāryo bhagavān vasiṣṭhaḥ svāśramaṃ kṣaṇāt adṛśyantyā ca puṇyātmā saṃviveśa sa cintayan

1,64.45

सा गर्भं पालयामास कथंचिन्मुनिपुङ्गवाः कुलसंधारणार्थाय शक्तिपत्नी पतिव्रता

sā garbhaṃ pālayāmāsa kathaṃcinmunipuṅgavāḥ kulasaṃdhāraṇārthāya śaktipatnī pativratā

1,64.46

ततः सासूत तनयं दशमे मासि सुप्रभम् शक्तिपत्नी यथा शक्तिं शक्तिमन्तमरुन्धती

tataḥ sāsūta tanayaṃ daśame māsi suprabham śaktipatnī yathā śaktiṃ śaktimantamarundhatī

1,64.47

असूत सा दितिर्विष्णुं यथा स्वाहा गुहं सुतम् अग्निं यथारणिः पत्नी शक्तेः साक्षात्पराशरम्

asūta sā ditirviṣṇuṃ yathā svāhā guhaṃ sutam agniṃ yathāraṇiḥ patnī śakteḥ sākṣātparāśaram

1,64.48

यदा तदा शक्तिसूनुर् अवतीर्णो महीतले शक्तिस्त्यक्त्वा तदा दुःखं पितॄणां समतां ययौ

yadā tadā śaktisūnur avatīrṇo mahītale śaktistyaktvā tadā duḥkhaṃ pitṝṇāṃ samatāṃ yayau

1,64.49

भ्रातृभिः सह पुण्यात्मा आदित्यैर् इव भास्करः रराज पितृलोकस्थो वासिष्ठो मुनिपुङ्गवाः

bhrātṛbhiḥ saha puṇyātmā ādityair iva bhāskaraḥ rarāja pitṛlokastho vāsiṣṭho munipuṅgavāḥ

1,64.50

जगुस्तदा च पितरो ननृतुश् च पितामहाः प्रपितामहाश् च विप्रेन्द्रा ह्य् अवतीर्णे पराशरे

jagustadā ca pitaro nanṛtuś ca pitāmahāḥ prapitāmahāś ca viprendrā hy avatīrṇe parāśare

1,64.51

ये ब्रह्मवादिनो भूमौ ननृतुर् दिवि देवताः पुष्कराद्याश् च ससृजुः पुष्पवर्षं च खेचराः

ye brahmavādino bhūmau nanṛtur divi devatāḥ puṣkarādyāś ca sasṛjuḥ puṣpavarṣaṃ ca khecarāḥ

1,64.52

पुरेषु राक्षसानां च प्रणादं विषमं द्विजाः आश्रमस्थाश् च मुनयः समूहुर्हर्षसंततिम्

pureṣu rākṣasānāṃ ca praṇādaṃ viṣamaṃ dvijāḥ āśramasthāś ca munayaḥ samūhurharṣasaṃtatim

1,64.53

अवतीर्णो यथा ह्यण्डाद् भानुः सो ऽपि पराशरः अदृश्यन्त्याश्चतुर्वक्त्रो मेघजालाद्दिवाकरः

avatīrṇo yathā hyaṇḍād bhānuḥ so 'pi parāśaraḥ adṛśyantyāścaturvaktro meghajālāddivākaraḥ

1,64.54

सुखं च दुःखमभवद् अदृश्यन्त्यास्तथा द्विजाः दृष्ट्वा पुत्रं पतिं स्मृत्वा अरुन्धत्या मुनेस्तथा

sukhaṃ ca duḥkhamabhavad adṛśyantyāstathā dvijāḥ dṛṣṭvā putraṃ patiṃ smṛtvā arundhatyā munestathā

1,64.55

दृष्ट्वा च तनयं बाला पराशरमतिद्युतिम् ललाप विह्वला बाला सन्नकण्ठी पपात च

dṛṣṭvā ca tanayaṃ bālā parāśaramatidyutim lalāpa vihvalā bālā sannakaṇṭhī papāta ca

1,64.56

सा पराशरमहो महामतिं देवदानवगणैश् च पूजितम् जातमात्रम् अनघं शुचिस्मिता बुध्य साश्रुनयना ललाप च

sā parāśaramaho mahāmatiṃ devadānavagaṇaiś ca pūjitam jātamātram anaghaṃ śucismitā budhya sāśrunayanā lalāpa ca

1,64.57

हा वसिष्ठसुत कुत्रचिद्गतः पश्य पुत्रमनघं तवात्मजम् त्यज्य दीनवदनां वनान्तरे पुत्रदर्शनपरामिमां प्रभो

hā vasiṣṭhasuta kutracidgataḥ paśya putramanaghaṃ tavātmajam tyajya dīnavadanāṃ vanāntare putradarśanaparāmimāṃ prabho

1,64.58

शक्ते स्वं च सुतं पश्य भ्रातृभिः सह षण्मुखम् यथा महेश्वरो ऽपश्यत् सगणो हृषिताननः

śakte svaṃ ca sutaṃ paśya bhrātṛbhiḥ saha ṣaṇmukham yathā maheśvaro 'paśyat sagaṇo hṛṣitānanaḥ

1,64.59

अथ तस्यास्तदालापं वसिष्ठो मुनिसत्तमः श्रुत्वा स्नुषामुवाचेदं मा रोदीर् इति दुःखितः

atha tasyāstadālāpaṃ vasiṣṭho munisattamaḥ śrutvā snuṣāmuvācedaṃ mā rodīr iti duḥkhitaḥ

1,64.60

आज्ञया तस्य सा शोकं वसिष्ठस्य कुलाङ्गना त्यक्त्वा ह्यपालयद्बालं बाला बालमृगेक्षणा

ājñayā tasya sā śokaṃ vasiṣṭhasya kulāṅganā tyaktvā hyapālayadbālaṃ bālā bālamṛgekṣaṇā

1,64.61

दृष्ट्वा तामबलां प्राह मङ्गलाभरणैर् विना आसीनामाकुलां साध्वीं बाष्पपर्याकुलेक्षणाम्

dṛṣṭvā tāmabalāṃ prāha maṅgalābharaṇair vinā āsīnāmākulāṃ sādhvīṃ bāṣpaparyākulekṣaṇām

1,64.62

अम्ब मङ्गलविभूषणैर् विना देहयष्टिरनघे न शोभते वक्तुमर्हसि तवाद्य कारणं चन्द्रबिंबरहितेव शर्वरी

amba maṅgalavibhūṣaṇair vinā dehayaṣṭiranaghe na śobhate vaktumarhasi tavādya kāraṇaṃ candrabiṃbarahiteva śarvarī

1,64.63

मातर्मातः कथं त्यक्त्वा मङ्गलाभरणानि वै आसीना भर्तृहीनेव वक्तुमर्हसि शोभने

mātarmātaḥ kathaṃ tyaktvā maṅgalābharaṇāni vai āsīnā bhartṛhīneva vaktumarhasi śobhane

1,64.64

अदृश्यन्ती तदा वाक्यं श्रुत्वा तस्य सुतस्य सा न किंचिद् अब्रवीत् पुत्रं शुभं वा यदि वेतरत्

adṛśyantī tadā vākyaṃ śrutvā tasya sutasya sā na kiṃcid abravīt putraṃ śubhaṃ vā yadi vetarat

1,64.65

अदृश्यन्तीं पुनः प्राह शाक्तेयो भगवान्मम मातः कुत्र महातेजाः पिता वद वदेति ताम्

adṛśyantīṃ punaḥ prāha śākteyo bhagavānmama mātaḥ kutra mahātejāḥ pitā vada vadeti tām

1,64.66

श्रुत्वा रुरोद सा वाक्यं पुत्रस्यातीव विह्वला भक्षितो रक्षसा तातस् तवेति निपपात च

śrutvā ruroda sā vākyaṃ putrasyātīva vihvalā bhakṣito rakṣasā tātas taveti nipapāta ca

1,64.67

श्रुत्वा वसिष्ठो ऽपि पपात भूमौ पौत्रस्य वाक्यं स रुदन्दयालुः अरुन्धती चाश्रमवासिनस्तदा मुनेर्वसिष्ठस्य मुनीश्वराश् च

śrutvā vasiṣṭho 'pi papāta bhūmau pautrasya vākyaṃ sa rudandayāluḥ arundhatī cāśramavāsinastadā munervasiṣṭhasya munīśvarāś ca

1,64.68

भक्षितो रक्षसा मातुः पिता तव मुखादिति श्रुत्वा पराशरो धीमान् प्राह चास्राविलेक्षणः

bhakṣito rakṣasā mātuḥ pitā tava mukhāditi śrutvā parāśaro dhīmān prāha cāsrāvilekṣaṇaḥ

1,64.69

अभ्यर्च्य देवदेवेशं त्रैलोक्यं सचराचरम् क्षणेन मातः पितरं दर्शयामीति मे मतिः

abhyarcya devadeveśaṃ trailokyaṃ sacarācaram kṣaṇena mātaḥ pitaraṃ darśayāmīti me matiḥ

1,64.70

सा निशम्य वचनं तदा शुभं सस्मिता तनयमाह विस्मिता तथ्यम् एतदिति तं निरीक्ष्य सा पुत्र पुत्र भवमर्चयेति च

sā niśamya vacanaṃ tadā śubhaṃ sasmitā tanayamāha vismitā tathyam etaditi taṃ nirīkṣya sā putra putra bhavamarcayeti ca

1,64.71

ज्ञात्वा शक्तिसुतस्यास्य संकल्पं मुनिपुङ्गवः वसिष्ठो भगवान्प्राह पौत्रं धीमान् घृणानिधिः

jñātvā śaktisutasyāsya saṃkalpaṃ munipuṅgavaḥ vasiṣṭho bhagavānprāha pautraṃ dhīmān ghṛṇānidhiḥ

1,64.72

स्थाने पौत्र मुनिश्रेष्ठ संकल्पस्तव सुव्रत तथापि शृणु लोकस्य क्षयं कर्तुं न चार्हसि

sthāne pautra muniśreṣṭha saṃkalpastava suvrata tathāpi śṛṇu lokasya kṣayaṃ kartuṃ na cārhasi

1,64.73

राक्षसानामभावाय कुरु सर्वेश्वरार्चनम् त्रैलोक्यं शृणु शाक्तेय अपराध्यति किं तव

rākṣasānāmabhāvāya kuru sarveśvarārcanam trailokyaṃ śṛṇu śākteya aparādhyati kiṃ tava

1,64.74

ततस्तस्य वसिष्ठस्य नियोगाच्छक्तिनन्दनः राक्षसानामभावाय मतिं चक्रे महामतिः

tatastasya vasiṣṭhasya niyogācchaktinandanaḥ rākṣasānāmabhāvāya matiṃ cakre mahāmatiḥ

1,64.75

अदृश्यन्तीं वसिष्ठं च प्रणम्यारुन्धतीं ततः कृत्वैकलिङ्गं क्षणिकं पांसुना मुनिसन्निधौ

adṛśyantīṃ vasiṣṭhaṃ ca praṇamyārundhatīṃ tataḥ kṛtvaikaliṅgaṃ kṣaṇikaṃ pāṃsunā munisannidhau

1,64.76

सम्पूज्य शिवसूक्तेन त्र्यंबकेन शुभेन च जप्त्वा त्वरितरुद्रं च शिवसंकल्पमेव च

sampūjya śivasūktena tryaṃbakena śubhena ca japtvā tvaritarudraṃ ca śivasaṃkalpameva ca

1,64.77

नीलरुद्रं च शाक्तेयस् तथा रुद्रं च शोभनम् वामीयं पवमानं च पञ्चब्रह्म तथैव च

nīlarudraṃ ca śākteyas tathā rudraṃ ca śobhanam vāmīyaṃ pavamānaṃ ca pañcabrahma tathaiva ca

1,64.78

होतारं लिङ्गसूक्तं च अथर्वशिर एव च अष्टाङ्गमर्घ्यं रुद्राय दत्त्वाभ्यर्च्य यथाविधि

hotāraṃ liṅgasūktaṃ ca atharvaśira eva ca aṣṭāṅgamarghyaṃ rudrāya dattvābhyarcya yathāvidhi

1,64.79

भगवन्रक्षसा रुद्र भक्षितो रुधिरेण वै पिता मम महातेजा भ्रातृभिः सह शङ्कर

bhagavanrakṣasā rudra bhakṣito rudhireṇa vai pitā mama mahātejā bhrātṛbhiḥ saha śaṅkara

1,64.80

द्रष्टुमिच्छामि भगवन् पितरं भ्रातृभिः सह एवं विज्ञापयांल्लिङ्गं प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः

draṣṭumicchāmi bhagavan pitaraṃ bhrātṛbhiḥ saha evaṃ vijñāpayāṃlliṅgaṃ praṇipatya muhurmuhuḥ

1,64.81

हा रुद्र रुद्र रुद्रेति रुरोद निपपात च तं दृष्ट्वा भगवान्रुद्रो देवीमाह च शङ्करः

hā rudra rudra rudreti ruroda nipapāta ca taṃ dṛṣṭvā bhagavānrudro devīmāha ca śaṅkaraḥ

1,64.82

पश्य बालं महाभागे बाष्पपर्याकुलेक्षणम् ममानुस्मरणे युक्तं मदाराधनतत्परम्

paśya bālaṃ mahābhāge bāṣpaparyākulekṣaṇam mamānusmaraṇe yuktaṃ madārādhanatatparam

1,64.83

सा च दृष्ट्वा महादेवी पराशरमनिन्दिता दुःखात् संक्लिन्नसर्वाङ्गम् अस्राकुलविलोचनम्

sā ca dṛṣṭvā mahādevī parāśaramaninditā duḥkhāt saṃklinnasarvāṅgam asrākulavilocanam

1,64.84

लिङ्गार्चनविधौ सक्तं हर रुद्रेति वादिनम् प्राह भर्तारमीशानं शङ्करं जगतामुमा

liṅgārcanavidhau saktaṃ hara rudreti vādinam prāha bhartāramīśānaṃ śaṅkaraṃ jagatāmumā

1,64.85

ईप्सितं यच्छ सकलं प्रसीद परमेश्वर निशम्य वचनं तस्याः शङ्करः परमेश्वरः

īpsitaṃ yaccha sakalaṃ prasīda parameśvara niśamya vacanaṃ tasyāḥ śaṅkaraḥ parameśvaraḥ

1,64.86

भार्यामार्यामुमां प्राह ततो हालाहलाशनः रक्षाम्येनं द्विजं बालं फुल्लेन्दीवरलोचनम्

bhāryāmāryāmumāṃ prāha tato hālāhalāśanaḥ rakṣāmyenaṃ dvijaṃ bālaṃ phullendīvaralocanam

1,64.87

ददामि दृष्टिं मद्रूपदर्शनक्षम एष वै एवमुक्त्वा गणैर् दिव्यैर् भगवान्नीललोहितः

dadāmi dṛṣṭiṃ madrūpadarśanakṣama eṣa vai evamuktvā gaṇair divyair bhagavānnīlalohitaḥ

1,64.88

ब्रह्मेन्द्रविष्णुरुद्राद्यैः संवृतः परमेश्वरः ददौ च दर्शनं तस्मै मुनिपुत्राय धीमते

brahmendraviṣṇurudrādyaiḥ saṃvṛtaḥ parameśvaraḥ dadau ca darśanaṃ tasmai muniputrāya dhīmate

1,64.89

सो ऽपि दृष्ट्वा महादेवम् आनन्दास्राविलेक्षणः निपपात च हृष्टात्मा पादयोस्तस्य सादरम्

so 'pi dṛṣṭvā mahādevam ānandāsrāvilekṣaṇaḥ nipapāta ca hṛṣṭātmā pādayostasya sādaram

1,64.90

पुनर्भवान्याः पादौ च नन्दिनश् च महात्मनः सफलं जीवितं मे ऽद्य ब्रह्माद्यांस्तांस्तदाह सः

punarbhavānyāḥ pādau ca nandinaś ca mahātmanaḥ saphalaṃ jīvitaṃ me 'dya brahmādyāṃstāṃstadāha saḥ

1,64.91

रक्षार्थमागतस्त्वद्य मम बालेन्दुभूषणः को ऽन्यः समो मया लोके देवो वा दानवो ऽपि वा

rakṣārthamāgatastvadya mama bālendubhūṣaṇaḥ ko 'nyaḥ samo mayā loke devo vā dānavo 'pi vā

1,64.92

अथ तस्मिन्क्षणादेव ददर्श दिवि संस्थितम् पितरं भ्रातृभिः सार्धं शाक्तेयस्तु पराशरः

atha tasminkṣaṇādeva dadarśa divi saṃsthitam pitaraṃ bhrātṛbhiḥ sārdhaṃ śākteyastu parāśaraḥ

1,64.93

सूर्यमण्डलसंकाशे विमाने विश्वतोमुखे भ्रातृभिः सहितं दृष्ट्वा ननाम च जहर्ष च

sūryamaṇḍalasaṃkāśe vimāne viśvatomukhe bhrātṛbhiḥ sahitaṃ dṛṣṭvā nanāma ca jaharṣa ca

1,64.94

तदा वृषध्वजो देवः सभार्यः सगणेश्वरः वसिष्ठपुत्रं प्राहेदं पुत्रदर्शनतत्परम्

tadā vṛṣadhvajo devaḥ sabhāryaḥ sagaṇeśvaraḥ vasiṣṭhaputraṃ prāhedaṃ putradarśanatatparam

1,64.95

शक्ते पश्य सुतं बालम् आनन्दास्राविलेक्षणम् अदृश्यन्तीं च विप्रेन्द्र वसिष्ठं पितरं तव

śakte paśya sutaṃ bālam ānandāsrāvilekṣaṇam adṛśyantīṃ ca viprendra vasiṣṭhaṃ pitaraṃ tava

1,64.96

अरुन्धतीं महाभागां कल्याणीं देवतोपमाम् मातरं पितरं चोभौ नमस्कुरु महामते

arundhatīṃ mahābhāgāṃ kalyāṇīṃ devatopamām mātaraṃ pitaraṃ cobhau namaskuru mahāmate

1,64.97

तदा हरं प्रणम्याशु देवदेवमुमां तथा वसिष्ठं च तदा श्रेष्ठं शक्तिर् वै शङ्कराज्ञया

tadā haraṃ praṇamyāśu devadevamumāṃ tathā vasiṣṭhaṃ ca tadā śreṣṭhaṃ śaktir vai śaṅkarājñayā

1,64.98

मातरं च महाभागां कल्याणीं पतिदेवताम् अरुन्धतीं जगन्नाथनियोगात्प्राह शक्तिमान्

mātaraṃ ca mahābhāgāṃ kalyāṇīṃ patidevatām arundhatīṃ jagannāthaniyogātprāha śaktimān

1,64.99

भो वत्स वत्स विप्रेन्द्र पराशर महाद्युते रक्षितो ऽहं त्वया तात गर्भस्थेन महात्मना

bho vatsa vatsa viprendra parāśara mahādyute rakṣito 'haṃ tvayā tāta garbhasthena mahātmanā

1,64.100

अणिमादिगुणैश्वर्यं मया वत्स पराशर लब्धमद्याननं दृष्टं तव बाल ममाज्ञया

aṇimādiguṇaiśvaryaṃ mayā vatsa parāśara labdhamadyānanaṃ dṛṣṭaṃ tava bāla mamājñayā

1,64.101

अदृश्यन्तीं महाभागां रक्ष वत्स महामते अरुन्धतीं च पितरं वसिष्ठं मम सर्वदा

adṛśyantīṃ mahābhāgāṃ rakṣa vatsa mahāmate arundhatīṃ ca pitaraṃ vasiṣṭhaṃ mama sarvadā

1,64.102

अन्वयः सकलो वत्स मम संतारितस्त्वया पुत्रेण लोकाञ्जयतीत्य् उक्तं सद्भिः सदैव हि

anvayaḥ sakalo vatsa mama saṃtāritastvayā putreṇa lokāñjayatīty uktaṃ sadbhiḥ sadaiva hi

1,64.103

ईप्सितं वरयेशानं जगतां प्रभवं प्रभुम् गमिष्याम्यभिवन्द्येशं भ्रातृभिः सह शङ्करम्

īpsitaṃ varayeśānaṃ jagatāṃ prabhavaṃ prabhum gamiṣyāmyabhivandyeśaṃ bhrātṛbhiḥ saha śaṅkaram

1,64.104

एवं पुत्रमुपामन्त्र्य प्रणम्य च महेश्वरम् निरीक्ष्य भार्यां सदसि जगाम पितरं वशी

evaṃ putramupāmantrya praṇamya ca maheśvaram nirīkṣya bhāryāṃ sadasi jagāma pitaraṃ vaśī

1,64.105

गतं दृष्ट्वाथ पितरं तदाभ्यर्च्यैव शङ्करम् तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिः शाक्तेयः शशिभूषणम्

gataṃ dṛṣṭvātha pitaraṃ tadābhyarcyaiva śaṅkaram tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhiḥ śākteyaḥ śaśibhūṣaṇam

1,64.106

ततस्तुष्टो महादेवो मन्मथान्धकमर्दनः अनुगृह्याथ शाक्तेयं तत्रैवान्तरधीयत

tatastuṣṭo mahādevo manmathāndhakamardanaḥ anugṛhyātha śākteyaṃ tatraivāntaradhīyata

1,64.107

गते महेश्वरे सांबे प्रणम्य च महेश्वरम् ददाह राक्षसानां तु कुलं मन्त्रेण मन्त्रवित्

gate maheśvare sāṃbe praṇamya ca maheśvaram dadāha rākṣasānāṃ tu kulaṃ mantreṇa mantravit

1,64.108

तदाह पौत्रं धर्मज्ञो वसिष्ठो मुनिभिर् वृतः अलम् अत्यन्तकोपेन तात मन्युमिमं जहि

tadāha pautraṃ dharmajño vasiṣṭho munibhir vṛtaḥ alam atyantakopena tāta manyumimaṃ jahi

1,64.109

राक्षसा नापराध्यन्ति पितुस् ते विहितं तथा मूढानामेव भवति क्रोधो बुद्धिमतां न हि

rākṣasā nāparādhyanti pitus te vihitaṃ tathā mūḍhānāmeva bhavati krodho buddhimatāṃ na hi

1,64.110

हन्यते तात कः केन यतः स्वकृतभुक्पुमान् संचितस्यातिमहता वत्स क्लेशेन मानवैः

hanyate tāta kaḥ kena yataḥ svakṛtabhukpumān saṃcitasyātimahatā vatsa kleśena mānavaiḥ

1,64.111

यशसस्तपसश्चैव क्रोधो नाशकरः स्मृतः अलं हि राक्षसैर् दग्धैर् दीनैर् अनपराधिभिः

yaśasastapasaścaiva krodho nāśakaraḥ smṛtaḥ alaṃ hi rākṣasair dagdhair dīnair anaparādhibhiḥ

1,64.112

सत्रं ते विरमत्वेतत् क्षमासारा हि साधवः एवं वसिष्ठवाक्येन शाक्तेयो मुनिपुङ्गवः

satraṃ te viramatvetat kṣamāsārā hi sādhavaḥ evaṃ vasiṣṭhavākyena śākteyo munipuṅgavaḥ

1,64.113

उपसंहृतवान् सत्रं सद्यस्तद्वाक्यगौरवात् ततः प्रीतश् च भगवान् वसिष्ठो मुनिसत्तमः

upasaṃhṛtavān satraṃ sadyastadvākyagauravāt tataḥ prītaś ca bhagavān vasiṣṭho munisattamaḥ

1,64.114

सम्प्राप्तश् च तदा सत्रं पुलस्त्यो ब्रह्मणः सुतः वसिष्ठेन तु दत्तार्घ्यः कृतासनपरिग्रहः

samprāptaś ca tadā satraṃ pulastyo brahmaṇaḥ sutaḥ vasiṣṭhena tu dattārghyaḥ kṛtāsanaparigrahaḥ

1,64.115

पराशरमुवाचेदं प्रणिपत्य स्थितं मुनिः वैरे महति यद्वाक्याद् गुरोर् अद्याश्रिता क्षमा

parāśaramuvācedaṃ praṇipatya sthitaṃ muniḥ vaire mahati yadvākyād guror adyāśritā kṣamā

1,64.116

त्वया तस्मात्समस्तानि भवाञ्छास्त्राणि वेत्स्यति संततेर्मम न छेदः क्रुद्धेनापि यतः कृतः

tvayā tasmātsamastāni bhavāñchāstrāṇi vetsyati saṃtatermama na chedaḥ kruddhenāpi yataḥ kṛtaḥ

1,64.117

त्वया तस्मान्महाभाग ददाम्यन्यं महावरम् पुराणसंहिताकर्ता भवान्वत्स भविष्यति

tvayā tasmānmahābhāga dadāmyanyaṃ mahāvaram purāṇasaṃhitākartā bhavānvatsa bhaviṣyati

1,64.118

देवतापरमार्थं च यथावद्वेत्स्यते भवान् प्रवृत्तौ वा निवृत्तौ वा कर्मणस् ते ऽमला मतिः

devatāparamārthaṃ ca yathāvadvetsyate bhavān pravṛttau vā nivṛttau vā karmaṇas te 'malā matiḥ

1,64.119

मत्प्रसादादसंदिग्धा तव वत्स भविष्यति ततश् च प्राह भगवान् वसिष्ठो वदतां वरः

matprasādādasaṃdigdhā tava vatsa bhaviṣyati tataś ca prāha bhagavān vasiṣṭho vadatāṃ varaḥ

1,64.120

पुलस्त्येन यदुक्तं ते सर्वमेतद्भविष्यति अथ तस्य पुलस्त्यस्य वसिष्ठस्य च धीमतः

pulastyena yaduktaṃ te sarvametadbhaviṣyati atha tasya pulastyasya vasiṣṭhasya ca dhīmataḥ

1,64.121

प्रसादाद्वैष्णवं चक्रे पुराणं वै पराशरः षट्प्रकारं समस्तार्थसाधकं ज्ञानसंचयम्

prasādādvaiṣṇavaṃ cakre purāṇaṃ vai parāśaraḥ ṣaṭprakāraṃ samastārthasādhakaṃ jñānasaṃcayam

1,64.122

षट्साहस्रमितं सर्वं वेदार्थेन च संयुतम् चतुर्थं हि पुराणानां संहितासु सुशोभनम्

ṣaṭsāhasramitaṃ sarvaṃ vedārthena ca saṃyutam caturthaṃ hi purāṇānāṃ saṃhitāsu suśobhanam

1,64.123

एष वः कथितः सर्वो वासिष्ठानां समासतः प्रभवः शक्तिसूनोश् च प्रभावो मुनिपुङ्गवाः

eṣa vaḥ kathitaḥ sarvo vāsiṣṭhānāṃ samāsataḥ prabhavaḥ śaktisūnoś ca prabhāvo munipuṅgavāḥ

Chapter 1.65

1,65.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वासिष्ठकथनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः आदित्यवंशं सोमस्य वंशं वंशविदां वर वक्तुमर्हसि चास्माकं संक्षेपाद् रोमहर्षण

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge vāsiṣṭhakathanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ ādityavaṃśaṃ somasya vaṃśaṃ vaṃśavidāṃ vara vaktumarhasi cāsmākaṃ saṃkṣepād romaharṣaṇa

1,65.2

अदितिः सुषुवे पुत्रम् आदित्यं कश्यपाद्द्विजाः तस्यादित्यस्य चैवासीद् भार्या त्रयम् अथापरम्

aditiḥ suṣuve putram ādityaṃ kaśyapāddvijāḥ tasyādityasya caivāsīd bhāryā trayam athāparam

1,65.3

संज्ञा राज्ञी प्रभा छाया पुत्रांस्तासां वदामि वः संज्ञा त्वाष्ट्री च सुषुवे सूर्यान्मनुमनुत्तमम्

saṃjñā rājñī prabhā chāyā putrāṃstāsāṃ vadāmi vaḥ saṃjñā tvāṣṭrī ca suṣuve sūryānmanumanuttamam

1,65.4

यमं च यमुनां चैव राज्ञी रेवतमेव च प्रभा प्रभातम् आदित्याच् छायां संज्ञाप्यकल्पयत्

yamaṃ ca yamunāṃ caiva rājñī revatameva ca prabhā prabhātam ādityāc chāyāṃ saṃjñāpyakalpayat

1,65.5

छाया च तस्मात्सुषुवे सावर्णिं भास्कराद्द्विजाः ततः शनिं च तपतीं विष्टिं चैव यथाक्रमम्

chāyā ca tasmātsuṣuve sāvarṇiṃ bhāskarāddvijāḥ tataḥ śaniṃ ca tapatīṃ viṣṭiṃ caiva yathākramam

1,65.6

छाया स्वपुत्राभ्यधिकं स्नेहं चक्रे मनौ तदा पूर्वो मनुर्न चक्षाम यमस्तु क्रोधमूर्छितः

chāyā svaputrābhyadhikaṃ snehaṃ cakre manau tadā pūrvo manurna cakṣāma yamastu krodhamūrchitaḥ

1,65.7

संताडयामास रुषा पादमुद्यम्य दक्षिणम् यमेन ताडिता सा तु छाया वै दुःखिताभवत्

saṃtāḍayāmāsa ruṣā pādamudyamya dakṣiṇam yamena tāḍitā sā tu chāyā vai duḥkhitābhavat

1,65.8

छायाशापात् पदं चैकं यमस्य क्लिन्नमुत्तमम् पूयशोणितसम्पूर्णं कृमीणां निचयान्वितम्

chāyāśāpāt padaṃ caikaṃ yamasya klinnamuttamam pūyaśoṇitasampūrṇaṃ kṛmīṇāṃ nicayānvitam

1,65.9

सो ऽपि गोकर्णमाश्रित्य फलकेनानिलाशनः आराधयन्महादेवं यावद्वर्षायुतायुतम्

so 'pi gokarṇamāśritya phalakenānilāśanaḥ ārādhayanmahādevaṃ yāvadvarṣāyutāyutam

1,65.10

भवप्रसादाद् आगत्य लोकपालत्वमुत्तमम् पितॄणामाधिपत्यं तु शापमोक्षं तथैव च

bhavaprasādād āgatya lokapālatvamuttamam pitṝṇāmādhipatyaṃ tu śāpamokṣaṃ tathaiva ca

1,65.11

लब्धवान्देवदेवस्य प्रभावाच्छूलपाणिनः असहन्ती पुरा भानोस् तेजोमयम् अनिन्दिता

labdhavāndevadevasya prabhāvācchūlapāṇinaḥ asahantī purā bhānos tejomayam aninditā

1,65.12

रूपं त्वाष्ट्री स्वदेहात्तु छायाख्यां सा त्वकल्पयत् वडवारूपमास्थाय तपस्तेपे तु सुव्रता

rūpaṃ tvāṣṭrī svadehāttu chāyākhyāṃ sā tvakalpayat vaḍavārūpamāsthāya tapastepe tu suvratā

1,65.13

कालात्प्रयत्नतो ज्ञात्वा छायां छायापतिः प्रभुः वडवामगमत्संज्ञाम् अश्वरूपेण भास्करः

kālātprayatnato jñātvā chāyāṃ chāyāpatiḥ prabhuḥ vaḍavāmagamatsaṃjñām aśvarūpeṇa bhāskaraḥ

1,65.14

वडवा च तदा त्वाष्ट्री संज्ञा तस्माद्दिवाकरात् सुषुवे चाश्विनौ देवौ देवानां तु भिषग्वरौ

vaḍavā ca tadā tvāṣṭrī saṃjñā tasmāddivākarāt suṣuve cāśvinau devau devānāṃ tu bhiṣagvarau

1,65.15

लिखितो भास्करः पश्चात् संज्ञापित्रा महात्मना विष्णोश्चक्रं तु यद्घोरं मण्डलाद्भास्करस्य तु

likhito bhāskaraḥ paścāt saṃjñāpitrā mahātmanā viṣṇoścakraṃ tu yadghoraṃ maṇḍalādbhāskarasya tu

1,65.16

निर्ममे भगवांस्त्वष्टा प्रधानं दिव्यमायुधम् रुद्रप्रसादाच्च शुभं सुदर्शनमिति स्मृतम्

nirmame bhagavāṃstvaṣṭā pradhānaṃ divyamāyudham rudraprasādācca śubhaṃ sudarśanamiti smṛtam

1,65.17

लब्धवान् भगवांश्चक्रं कृष्णः कालाग्निसन्निभम् मनोस्तु प्रथमस्यासन् नव पुत्रास्तु तत्समाः

labdhavān bhagavāṃścakraṃ kṛṣṇaḥ kālāgnisannibham manostu prathamasyāsan nava putrāstu tatsamāḥ

1,65.18

इक्ष्वाकुर् नभगश् चैव धृष्णुः शर्यातिरेव च नरिष्यन्तश् च वै धीमान् नाभागो ऽरिष्ट एव च

ikṣvākur nabhagaś caiva dhṛṣṇuḥ śaryātireva ca nariṣyantaś ca vai dhīmān nābhāgo 'riṣṭa eva ca

1,65.19

करूषश् च पृषध्रश् च नवैते मानवाः स्मृताः इला ज्येष्ठा वरिष्ठा च पुंस्त्वं प्राप च या पुरा

karūṣaś ca pṛṣadhraś ca navaite mānavāḥ smṛtāḥ ilā jyeṣṭhā variṣṭhā ca puṃstvaṃ prāpa ca yā purā

1,65.20

सुद्युम्न इति विख्याता पुंस्त्वं प्राप्ता त्विला पुरा मित्रावरुणयोस्त्वत्र प्रसादान्मुनिपुङ्गवाः

sudyumna iti vikhyātā puṃstvaṃ prāptā tvilā purā mitrāvaruṇayostvatra prasādānmunipuṅgavāḥ

1,65.21

पुनः शरवणं प्राप्य स्त्रीत्वं प्राप्तो भवाज्ञया सुद्युम्नो मानवः श्रीमान् सोमवंशप्रवृद्धये

punaḥ śaravaṇaṃ prāpya strītvaṃ prāpto bhavājñayā sudyumno mānavaḥ śrīmān somavaṃśapravṛddhaye

1,65.22

इक्ष्वाकोरश्वमेधेन इला किंपुरुषो ऽभवत् इला किंपुरुषत्वे च सुद्युम्न इति चोच्यते

ikṣvākoraśvamedhena ilā kiṃpuruṣo 'bhavat ilā kiṃpuruṣatve ca sudyumna iti cocyate

1,65.23

मासमेकं पुमान्वीरः स्त्रीत्वं मासमभूत्पुनः इला बुधस्य भवनं सोमपुत्रस्य चाश्रिता

māsamekaṃ pumānvīraḥ strītvaṃ māsamabhūtpunaḥ ilā budhasya bhavanaṃ somaputrasya cāśritā

1,65.24

बुधेनान्तरमासाद्य मैथुनाय प्रवर्तिता सोमपुत्राद्बुधाच्चापि ऐलो जज्ञे पुरूरवाः

budhenāntaramāsādya maithunāya pravartitā somaputrādbudhāccāpi ailo jajñe purūravāḥ

1,65.25

सोमवंशाग्रजो धीमान् भवभक्तः प्रतापवान् इक्ष्वाकोर्वंशविस्तारं पश्चाद्वक्ष्ये तपोधनाः

somavaṃśāgrajo dhīmān bhavabhaktaḥ pratāpavān ikṣvākorvaṃśavistāraṃ paścādvakṣye tapodhanāḥ

1,65.26

पुत्रत्रयमभूत्तस्य सुद्युम्नस्य द्विजोत्तमाः उत्कलश् च गयश्चैव विनताश्वस्तथैव च

putratrayamabhūttasya sudyumnasya dvijottamāḥ utkalaś ca gayaścaiva vinatāśvastathaiva ca

1,65.27

उत्कलस्योत्कलं राष्ट्रं विनताश्वस्य पश्चिमम् गया गयस्य चाख्याता पुरी परमशोभना

utkalasyotkalaṃ rāṣṭraṃ vinatāśvasya paścimam gayā gayasya cākhyātā purī paramaśobhanā

1,65.28

सुराणां संस्थितिर्यस्यां पितॄणां च सदा स्थितिः इक्ष्वाकुज्येष्ठदायादो मध्यदेशम् अवाप्तवान्

surāṇāṃ saṃsthitiryasyāṃ pitṝṇāṃ ca sadā sthitiḥ ikṣvākujyeṣṭhadāyādo madhyadeśam avāptavān

1,65.29

कन्याभावाच्च सुद्युम्नो नैव भागमवाप्तवान् वसिष्ठवचनात् त्वासीत् प्रतिष्ठाने महाद्युतिः

kanyābhāvācca sudyumno naiva bhāgamavāptavān vasiṣṭhavacanāt tvāsīt pratiṣṭhāne mahādyutiḥ

1,65.30

प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य महात्मनः तत्पुरूरवसे प्रादाद् राज्यं प्राप्य महायशाः

pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya mahātmanaḥ tatpurūravase prādād rājyaṃ prāpya mahāyaśāḥ

1,65.31

मानवेयो महाभागः स्त्रीपुंसोर्लक्षणान्वितः इक्ष्वाकोरभवद्वीरो विकुक्षिर्धर्मवित्तमः

mānaveyo mahābhāgaḥ strīpuṃsorlakṣaṇānvitaḥ ikṣvākorabhavadvīro vikukṣirdharmavittamaḥ

1,65.32

ज्येष्ठः पुत्रशतस्यासीद् दश पञ्च च तत्सुताः अभूज्ज्येष्ठः ककुत्स्थश् च ककुत्स्थात्तु सुयोधनः

jyeṣṭhaḥ putraśatasyāsīd daśa pañca ca tatsutāḥ abhūjjyeṣṭhaḥ kakutsthaś ca kakutsthāttu suyodhanaḥ

1,65.33

ततः पृथुर्मुनिश्रेष्ठा विश्वकः पार्थिवस् तथा विश्वकस्यार्द्रको धीमान् युवनाश्वस्तु तत्सुतः

tataḥ pṛthurmuniśreṣṭhā viśvakaḥ pārthivas tathā viśvakasyārdrako dhīmān yuvanāśvastu tatsutaḥ

1,65.34

शाबस्तिश् च महातेजा वंशकस्तु ततो ऽभवत् निर्मिता येन शाबस्ती गौडदेशे द्विजोत्तमाः

śābastiś ca mahātejā vaṃśakastu tato 'bhavat nirmitā yena śābastī gauḍadeśe dvijottamāḥ

1,65.35

वंशाच्च बृहदश्वो ऽभूत् कुवलाश्वस्तु तत्सुतः धुन्धुमारत्वमापन्नो धुन्धुं हत्वा महाबलम्

vaṃśācca bṛhadaśvo 'bhūt kuvalāśvastu tatsutaḥ dhundhumāratvamāpanno dhundhuṃ hatvā mahābalam

1,65.36

धुन्धुमारस्य तनयास् त्रयस्त्रैलोक्यविश्रुताः दृढाश्वश्चैव चण्डाश्वः कपिलाश्वश् च ते स्मृताः

dhundhumārasya tanayās trayastrailokyaviśrutāḥ dṛḍhāśvaścaiva caṇḍāśvaḥ kapilāśvaś ca te smṛtāḥ

1,65.37

दृढाश्वस्य प्रमोदस्तु हर्यश्वस्तस्य वै सुतः हर्यश्वस्य निकुम्भस्तु संहताश्वस्तु तत्सुतः

dṛḍhāśvasya pramodastu haryaśvastasya vai sutaḥ haryaśvasya nikumbhastu saṃhatāśvastu tatsutaḥ

1,65.38

कृशाश्वो ऽथ रणाश्वश् च संहताश्वात्मजावुभौ युवनाश्वो रणाश्वस्य मान्धाता तस्य वै सुतः

kṛśāśvo 'tha raṇāśvaś ca saṃhatāśvātmajāvubhau yuvanāśvo raṇāśvasya māndhātā tasya vai sutaḥ

1,65.39

मान्धातुः पुरुकुत्सो ऽभूद् अम्बरीषश् च वीर्यवान् मुचुकुन्दश् च पुण्यात्मा त्रयस्त्रैलोक्यविश्रुताः

māndhātuḥ purukutso 'bhūd ambarīṣaś ca vīryavān mucukundaś ca puṇyātmā trayastrailokyaviśrutāḥ

1,65.40

अंबरीषस्य दायादो युवनाश्वो ऽपरः स्मृतः हरितो युवनाश्वस्य हरितास्तु यतः स्मृताः

aṃbarīṣasya dāyādo yuvanāśvo 'paraḥ smṛtaḥ harito yuvanāśvasya haritāstu yataḥ smṛtāḥ

1,65.41

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेता द्विजातयः पुरुकुत्सस्य दायादस् त्रसद्दस्युर् महायशाः

ete hyaṅgirasaḥ pakṣe kṣatropetā dvijātayaḥ purukutsasya dāyādas trasaddasyur mahāyaśāḥ

1,65.42

नर्मदायां समुत्पन्नः सम्भूतिस्तस्य चात्मजः विष्णुवृद्धः सुतस्तस्य विष्णुवृद्धा यतः स्मृताः

narmadāyāṃ samutpannaḥ sambhūtistasya cātmajaḥ viṣṇuvṛddhaḥ sutastasya viṣṇuvṛddhā yataḥ smṛtāḥ

1,65.43

एते ह्यङ्गिरसः पक्षे क्षत्रोपेताः समाश्रिताः सम्भूतिरपरं पुत्रम् अनरण्यमजीजनत्

ete hyaṅgirasaḥ pakṣe kṣatropetāḥ samāśritāḥ sambhūtiraparaṃ putram anaraṇyamajījanat

1,65.44

रावणेन हतो यो ऽसौ त्रैलोक्यविजये द्विजाः बृहदश्वो ऽनरण्यस्य हर्यश्वस्तस्य चात्मजः

rāvaṇena hato yo 'sau trailokyavijaye dvijāḥ bṛhadaśvo 'naraṇyasya haryaśvastasya cātmajaḥ

1,65.45

हर्यश्वात्तु दृषद्वत्यां जज्ञे वसुमना नृपः तस्य पुत्रो ऽभवद्राजा त्रिधन्वा भवभावितः

haryaśvāttu dṛṣadvatyāṃ jajñe vasumanā nṛpaḥ tasya putro 'bhavadrājā tridhanvā bhavabhāvitaḥ

1,65.46

प्रसादाद् ब्रह्मसूनोर् वै तण्डिनः प्राप्य शिष्यताम् अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य तदाज्ञया

prasādād brahmasūnor vai taṇḍinaḥ prāpya śiṣyatām aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpya tadājñayā

1,65.47

गणैश्वर्यमनुप्राप्तो भवभक्तः प्रतापवान् कथं चैवाश्वमेधं वै करोमीति विचिन्तयन्

gaṇaiśvaryamanuprāpto bhavabhaktaḥ pratāpavān kathaṃ caivāśvamedhaṃ vai karomīti vicintayan

1,65.48

धनहीनश् च धर्मात्मा दृष्टवान् ब्रह्मणः सुतम् तण्डिसंज्ञं द्विजं तस्माल् लब्धवान्द्विजसत्तमाः

dhanahīnaś ca dharmātmā dṛṣṭavān brahmaṇaḥ sutam taṇḍisaṃjñaṃ dvijaṃ tasmāl labdhavāndvijasattamāḥ

1,65.49

नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ब्रह्मणा कथितं पुरा तेन नाम्नां सहस्रेण स्तुत्वा तण्डिर्महेश्वरम्

nāmnāṃ sahasraṃ rudrasya brahmaṇā kathitaṃ purā tena nāmnāṃ sahasreṇa stutvā taṇḍirmaheśvaram

1,65.50

लब्धवान्गाणपत्यं च ब्रह्मयोनिर्द्विजोत्तमः ततस्तस्मान्नृपो लब्ध्वा तण्डिना कथितं पुरा

labdhavāngāṇapatyaṃ ca brahmayonirdvijottamaḥ tatastasmānnṛpo labdhvā taṇḍinā kathitaṃ purā

1,65.51

नाम्नां सहस्रं जप्त्वा वै गाणपत्यमवाप्तवान् नाम्नां सहस्रं रुद्रस्य ताण्डिना ब्रह्मयोनिना

nāmnāṃ sahasraṃ japtvā vai gāṇapatyamavāptavān nāmnāṃ sahasraṃ rudrasya tāṇḍinā brahmayoninā

1,65.52

कथितं सर्ववेदार्थसंचयं सूत सुव्रत नाम्नां सहस्रं विप्राणां वक्तुम् अर्हसि शोभनम्

kathitaṃ sarvavedārthasaṃcayaṃ sūta suvrata nāmnāṃ sahasraṃ viprāṇāṃ vaktum arhasi śobhanam

1,65.53

सर्वभूतात्मभूतस्य हरस्यामिततेजसः अष्टोत्तरसहस्रं तु नाम्नां शृणुत सुव्रताः

sarvabhūtātmabhūtasya harasyāmitatejasaḥ aṣṭottarasahasraṃ tu nāmnāṃ śṛṇuta suvratāḥ

1,65.54

यज्जप्त्वा तु मुनिश्रेष्ठा गाणपत्यमवाप्तवान् ओं स्थिरः स्थाणुः प्रभुर्भानुः प्रवरो वरदो वरः

yajjaptvā tu muniśreṣṭhā gāṇapatyamavāptavān oṃ sthiraḥ sthāṇuḥ prabhurbhānuḥ pravaro varado varaḥ

1,65.55

सर्वात्मा सर्वविख्यातः सर्वः सर्वकरो भवः जटी दण्डी शिखण्डी च सर्वगः सर्वभावनः

sarvātmā sarvavikhyātaḥ sarvaḥ sarvakaro bhavaḥ jaṭī daṇḍī śikhaṇḍī ca sarvagaḥ sarvabhāvanaḥ

1,65.56

हरिश् च हरिणाक्षश् च सर्वभूतहरः स्मृतः प्रवृत्तिश् च निवृत्तिश् च शान्तात्मा शाश्वतो ध्रुवः

hariś ca hariṇākṣaś ca sarvabhūtaharaḥ smṛtaḥ pravṛttiś ca nivṛttiś ca śāntātmā śāśvato dhruvaḥ

1,65.57

श्मशानवासी भगवान् खचरो गोचरो ऽर्दनः अभिवाद्यो महाकर्मा तपस्वी भूतधारणः

śmaśānavāsī bhagavān khacaro gocaro 'rdanaḥ abhivādyo mahākarmā tapasvī bhūtadhāraṇaḥ

1,65.58

उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नः सर्वलोकः प्रजापतिः महारूपो महाकायः सर्वरूपो महायशाः

unmattaveṣaḥ pracchannaḥ sarvalokaḥ prajāpatiḥ mahārūpo mahākāyaḥ sarvarūpo mahāyaśāḥ

1,65.59

महात्मा सर्वभूतश् च विरूपो वामनो नरः लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा प्रसादो ऽभयदो विभुः

mahātmā sarvabhūtaś ca virūpo vāmano naraḥ lokapālo 'ntarhitātmā prasādo 'bhayado vibhuḥ

1,65.60

पवित्रश् च महांश्चैव नियतो नियताश्रयः स्वयंभूः सर्वकर्मा च आदिरादिकरो निधिः

pavitraś ca mahāṃścaiva niyato niyatāśrayaḥ svayaṃbhūḥ sarvakarmā ca ādirādikaro nidhiḥ

1,65.61

सहस्राक्षो विशालाक्षः सोमो नक्षत्रसाधकः चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर् ग्रहो ग्रहपतिर्मतः

sahasrākṣo viśālākṣaḥ somo nakṣatrasādhakaḥ candraḥ sūryaḥ śaniḥ ketur graho grahapatirmataḥ

1,65.62

राजा राज्योदयः कर्ता मृगबाणार्पणो घनः महातपा दीर्घतपा अदृश्यो धनसाधकः

rājā rājyodayaḥ kartā mṛgabāṇārpaṇo ghanaḥ mahātapā dīrghatapā adṛśyo dhanasādhakaḥ

1,65.63

संवत्सरः कृतीमन्त्रः प्राणायामः परंतपः योगी योगो महाबीजो महारतो महाबलः

saṃvatsaraḥ kṛtīmantraḥ prāṇāyāmaḥ paraṃtapaḥ yogī yogo mahābījo mahārato mahābalaḥ

1,65.64

सुवर्णरेताः सर्वज्ञः सुबीजो वृषवाहनः दशबाहुस्त्वनिमिषो नीलकण्ठ उमापतिः

suvarṇaretāḥ sarvajñaḥ subījo vṛṣavāhanaḥ daśabāhustvanimiṣo nīlakaṇṭha umāpatiḥ

1,65.65

विश्वरूपः स्वयंश्रेष्ठो बलवीरो बलाग्रणीः गणकर्ता गणपतिर् दिग्वासाः काम्य एव च

viśvarūpaḥ svayaṃśreṣṭho balavīro balāgraṇīḥ gaṇakartā gaṇapatir digvāsāḥ kāmya eva ca

1,65.66

मन्त्रवित्परमो मन्त्रः सर्वभावकरो हरः कमण्डलुधरो धन्वी बाणहस्तः कपालवान्

mantravitparamo mantraḥ sarvabhāvakaro haraḥ kamaṇḍaludharo dhanvī bāṇahastaḥ kapālavān

1,65.67

शरी शतघ्नी खड्गी च पट्टिशी चायुधी महान् अजश् च मृगरूपश् च तेजस्तेजस्करो विधिः

śarī śataghnī khaḍgī ca paṭṭiśī cāyudhī mahān ajaś ca mṛgarūpaś ca tejastejaskaro vidhiḥ

1,65.68

उष्णीषी च सुवक्त्रश् च उदग्रो विनतस् तथा दीर्घश् च हरिकेशश् च सुतीर्थः कृष्ण एव च

uṣṇīṣī ca suvaktraś ca udagro vinatas tathā dīrghaś ca harikeśaś ca sutīrthaḥ kṛṣṇa eva ca

1,65.69

शृगालरूपः सर्वार्थो मुण्डः सर्वशुभङ्करः सिंहशार्दूलरूपश् च गन्धकारी कपर्द्यपि

śṛgālarūpaḥ sarvārtho muṇḍaḥ sarvaśubhaṅkaraḥ siṃhaśārdūlarūpaś ca gandhakārī kapardyapi

1,65.70

ऊर्ध्वरेतोर्ध्वलिङ्गी च ऊर्ध्वशायी नभस्तलः त्रिजटी चीरवासाश् च रुद्रः सेनापतिर् विभुः

ūrdhvaretordhvaliṅgī ca ūrdhvaśāyī nabhastalaḥ trijaṭī cīravāsāś ca rudraḥ senāpatir vibhuḥ

1,65.71

अहोरात्रं च नक्तं च तिग्ममन्युः सुवर्चसः गजहा दैत्यहा कालो लोकधाता गुणाकरः

ahorātraṃ ca naktaṃ ca tigmamanyuḥ suvarcasaḥ gajahā daityahā kālo lokadhātā guṇākaraḥ

1,65.72

सिंहशार्दूलरूपाणाम् आर्द्रचर्मांबरंधरः कालयोगी महानादः सर्वावासश्चतुष्पथः

siṃhaśārdūlarūpāṇām ārdracarmāṃbaraṃdharaḥ kālayogī mahānādaḥ sarvāvāsaścatuṣpathaḥ

1,65.73

निशाचरः प्रेतचारी सर्वदर्शी महेश्वरः बहुभूतो बहुधनः सर्वसारो ऽमृतेश्वरः

niśācaraḥ pretacārī sarvadarśī maheśvaraḥ bahubhūto bahudhanaḥ sarvasāro 'mṛteśvaraḥ

1,65.74

नृत्यप्रियो नित्यनृत्यो नर्तनः सर्वसाधकः सकार्मुको महाबाहुर् महाघोरो महातपाः

nṛtyapriyo nityanṛtyo nartanaḥ sarvasādhakaḥ sakārmuko mahābāhur mahāghoro mahātapāḥ

1,65.75

महाशरो महापाशो नित्यो गिरिचरो मतः सहस्रहस्तो विजयो व्यवसायो ह्यनिन्दितः

mahāśaro mahāpāśo nityo giricaro mataḥ sahasrahasto vijayo vyavasāyo hyaninditaḥ

1,65.76

अमर्षणो मर्षणात्मा यज्ञहा कामनाशनः दक्षहा परिचारी च प्रहसो मध्यमस् तथा

amarṣaṇo marṣaṇātmā yajñahā kāmanāśanaḥ dakṣahā paricārī ca prahaso madhyamas tathā

1,65.77

तेजो ऽपहारी बलवान् विदितो ऽभ्युदितो बहुः गंभीरघोषो योगात्मा यज्ञहा कामनाशनः

tejo 'pahārī balavān vidito 'bhyudito bahuḥ gaṃbhīraghoṣo yogātmā yajñahā kāmanāśanaḥ

1,65.78

गंभीररोषो गंभीरो गंभीरबलवाहनः न्यग्रोधरूपो न्यग्रोधो विश्वकर्मा च विश्वभुक्

gaṃbhīraroṣo gaṃbhīro gaṃbhīrabalavāhanaḥ nyagrodharūpo nyagrodho viśvakarmā ca viśvabhuk

1,65.79

तीक्ष्णोपायश् च हर्यश्वः सहायः कर्मकालवित् विष्णुः प्रसादितो यज्ञः समुद्रो वडवामुखः

tīkṣṇopāyaś ca haryaśvaḥ sahāyaḥ karmakālavit viṣṇuḥ prasādito yajñaḥ samudro vaḍavāmukhaḥ

1,65.80

हुताशनसहायश् च प्रशान्तात्मा हुताशनः उग्रतेजा महातेजा जयो विजयकालवित्

hutāśanasahāyaś ca praśāntātmā hutāśanaḥ ugratejā mahātejā jayo vijayakālavit

1,65.81

ज्योतिषामयनं सिद्धिः संधिर्विग्रह एव च खड्गी शङ्खी जटी ज्वाली खचरो द्युचरो बली

jyotiṣāmayanaṃ siddhiḥ saṃdhirvigraha eva ca khaḍgī śaṅkhī jaṭī jvālī khacaro dyucaro balī

1,65.82

वैणवी पणवी कालः कालकण्ठः कटंकटः नक्षत्रविग्रहो भावो निभावः सर्वतोमुखः

vaiṇavī paṇavī kālaḥ kālakaṇṭhaḥ kaṭaṃkaṭaḥ nakṣatravigraho bhāvo nibhāvaḥ sarvatomukhaḥ

1,65.83

विमोचनस्तु शरणो हिरण्यकवचोद्भवः मेखलाकृतिरूपश् च जलाचारः स्तुतस् तथा

vimocanastu śaraṇo hiraṇyakavacodbhavaḥ mekhalākṛtirūpaś ca jalācāraḥ stutas tathā

1,65.84

वीणी च पणवी ताली नाली कलिकटुस् तथा सर्वतूर्यनिनादी च सर्वव्याप्यपरिग्रहः

vīṇī ca paṇavī tālī nālī kalikaṭus tathā sarvatūryaninādī ca sarvavyāpyaparigrahaḥ

1,65.85

व्यालरूपी बिलावासी गुहावासी तरंगवित् वृक्षः श्रीमालकर्मा च सर्वबन्धविमोचनः

vyālarūpī bilāvāsī guhāvāsī taraṃgavit vṛkṣaḥ śrīmālakarmā ca sarvabandhavimocanaḥ

1,65.86

बन्धनस्तु सुरेन्द्राणां युधि शत्रुविनाशनः सखा प्रवासो दुर्वापः सर्वसाधुनिषेवितः

bandhanastu surendrāṇāṃ yudhi śatruvināśanaḥ sakhā pravāso durvāpaḥ sarvasādhuniṣevitaḥ

1,65.87

प्रस्कन्दो ऽप्यविभावश् च तुल्यो यज्ञविभागवित् सर्ववासः सर्वचारी दुर्वासा वासवो मतः

praskando 'pyavibhāvaś ca tulyo yajñavibhāgavit sarvavāsaḥ sarvacārī durvāsā vāsavo mataḥ

1,65.88

हैमो हेमकरो यज्ञः सर्वधारी धरोत्तमः आकाशो निर्विरूपश् च विवासा उरगः खगः

haimo hemakaro yajñaḥ sarvadhārī dharottamaḥ ākāśo nirvirūpaś ca vivāsā uragaḥ khagaḥ

1,65.89

भिक्षुश् च भिक्षुरूपी च रौद्ररूपः सुरूपवान् वसुरेताः सुवचस्वी वसुवेगो महाबलः

bhikṣuś ca bhikṣurūpī ca raudrarūpaḥ surūpavān vasuretāḥ suvacasvī vasuvego mahābalaḥ

1,65.90

मनोवेगो निशाचारः सर्वलोकशुभप्रदः सर्वावासी त्रयीवासी उपदेशकरो धरः

manovego niśācāraḥ sarvalokaśubhapradaḥ sarvāvāsī trayīvāsī upadeśakaro dharaḥ

1,65.91

मुनिरात्मा मुनिर् लोकः सभाग्यश् च सहस्रभुक् पक्षी च पक्षरूपश् च अतिदीप्तो निशाकरः

munirātmā munir lokaḥ sabhāgyaś ca sahasrabhuk pakṣī ca pakṣarūpaś ca atidīpto niśākaraḥ

1,65.92

समीरो दमनाकारो ह्य् अर्थो ह्यर्थकरो वशः वासुदेवश् च देवश् च वामदेवश् च वामनः

samīro damanākāro hy artho hyarthakaro vaśaḥ vāsudevaś ca devaś ca vāmadevaś ca vāmanaḥ

1,65.93

सिद्धियोगापहारी च सिद्धः सर्वार्थसाधकः अक्षुण्णः क्षुण्णरूपश् च वृषणो मृदुर् अव्ययः

siddhiyogāpahārī ca siddhaḥ sarvārthasādhakaḥ akṣuṇṇaḥ kṣuṇṇarūpaś ca vṛṣaṇo mṛdur avyayaḥ

1,65.94

महासेनो विशाखश् च षष्टिभागो गवां पतिः चक्रहस्तस्तु विष्टम्भी मूलस्तम्भन एव च

mahāseno viśākhaś ca ṣaṣṭibhāgo gavāṃ patiḥ cakrahastastu viṣṭambhī mūlastambhana eva ca

1,65.95

ऋतुरृतुकरस्तालो मधुर्मधुकरो वरः वानस्पत्यो वाजसनो नित्यमाश्रमपूजितः

ṛturṛtukarastālo madhurmadhukaro varaḥ vānaspatyo vājasano nityamāśramapūjitaḥ

1,65.96

ब्रह्मचारी लोकचारी सर्वचारी सुचारवित् ईशान ईश्वरः कालो निशाचारी ह्यनेकदृक्

brahmacārī lokacārī sarvacārī sucāravit īśāna īśvaraḥ kālo niśācārī hyanekadṛk

1,65.97

निमित्तस्थो निमित्तं च नन्दिर् नन्दिकरो हरः नन्दीश्वरः सुनन्दी च नन्दनो विषमर्दनः

nimittastho nimittaṃ ca nandir nandikaro haraḥ nandīśvaraḥ sunandī ca nandano viṣamardanaḥ

1,65.98

भगहारी नियन्ता च कालो लोकपितामहः चतुर्मुखो महालिङ्गश् चारुलिङ्गस्तथैव च

bhagahārī niyantā ca kālo lokapitāmahaḥ caturmukho mahāliṅgaś cāruliṅgastathaiva ca

1,65.99

लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षः कालाध्यक्षो युगावहः बीजाध्यक्षो बीजकर्ता अध्यात्मानुगतो बलः

liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣaḥ kālādhyakṣo yugāvahaḥ bījādhyakṣo bījakartā adhyātmānugato balaḥ

1,65.100

इतिहासश् च कल्पश् च दमनो जगदीश्वरः दम्भो दम्भकरो दाता वंशो वंशकरः कलिः

itihāsaś ca kalpaś ca damano jagadīśvaraḥ dambho dambhakaro dātā vaṃśo vaṃśakaraḥ kaliḥ

1,65.101

लोककर्ता पशुपतिर् महाकर्ता ह्यधोक्षजः अक्षरं परमं ब्रह्म बलवाञ्छुक्त एव च

lokakartā paśupatir mahākartā hyadhokṣajaḥ akṣaraṃ paramaṃ brahma balavāñchukta eva ca

1,65.102

नित्यो ह्यनीशः शुद्धात्मा शुद्धो मानो गतिर्हविः प्रासादस्तु बलो दर्पो दर्पणो हव्य इन्द्रजित्

nityo hyanīśaḥ śuddhātmā śuddho māno gatirhaviḥ prāsādastu balo darpo darpaṇo havya indrajit

1,65.103

वेदकारः सूत्रकारो विद्वांश् च परमर्दनः महामेघनिवासी च महाघोरो वशीकरः

vedakāraḥ sūtrakāro vidvāṃś ca paramardanaḥ mahāmeghanivāsī ca mahāghoro vaśīkaraḥ

1,65.104

अग्निज्वालो महाज्वालः परिधूम्रावृतो रविः धिषणः शङ्करो नित्यो वर्चस्वी धूम्रलोचनः

agnijvālo mahājvālaḥ paridhūmrāvṛto raviḥ dhiṣaṇaḥ śaṅkaro nityo varcasvī dhūmralocanaḥ

1,65.105

नीलस् तथाङ्गलुप्तश् च शोभनो नरविग्रहः स्वस्ति स्वस्तिस्वभावश् च भोगी भोगकरो लघुः

nīlas tathāṅgaluptaś ca śobhano naravigrahaḥ svasti svastisvabhāvaś ca bhogī bhogakaro laghuḥ

1,65.106

उत्सङ्गश् च महाङ्गश् च महागर्भः प्रतापवान् कृष्णवर्णः सुवर्णश् च इन्द्रियः सर्ववर्णिकः

utsaṅgaś ca mahāṅgaś ca mahāgarbhaḥ pratāpavān kṛṣṇavarṇaḥ suvarṇaś ca indriyaḥ sarvavarṇikaḥ

1,65.107

महापादो महाहस्तो महाकायो महायशाः महामूर्धा महामात्रो महामित्रो नगालयः

mahāpādo mahāhasto mahākāyo mahāyaśāḥ mahāmūrdhā mahāmātro mahāmitro nagālayaḥ

1,65.108

महास्कन्धो महाकर्णो महोष्ठश् च महाहनुः महानासो महाकण्ठो महाग्रीवः श्मशानवान्

mahāskandho mahākarṇo mahoṣṭhaś ca mahāhanuḥ mahānāso mahākaṇṭho mahāgrīvaḥ śmaśānavān

1,65.109

महाबलो महातेजा ह्य् अन्तरात्मा मृगालयः लम्बितोष्ठश् च निष्ठश् च महामायः पयोनिधिः

mahābalo mahātejā hy antarātmā mṛgālayaḥ lambitoṣṭhaś ca niṣṭhaś ca mahāmāyaḥ payonidhiḥ

1,65.110

महादन्तो महादंष्ट्रो महाजिह्वो महामुखः महानखो महारोमा महाकेशो महाजटः

mahādanto mahādaṃṣṭro mahājihvo mahāmukhaḥ mahānakho mahāromā mahākeśo mahājaṭaḥ

1,65.111

असपत्नः प्रसादश् च प्रत्ययो गीतसाधकः प्रस्वेदनो ऽस्वेदनश् च आदिकश् च महामुनिः

asapatnaḥ prasādaś ca pratyayo gītasādhakaḥ prasvedano 'svedanaś ca ādikaś ca mahāmuniḥ

1,65.112

वृषको वृषकेतुश् च अनलो वायुवाहनः मण्डली मेरुवासश् च देववाहन एव च

vṛṣako vṛṣaketuś ca analo vāyuvāhanaḥ maṇḍalī meruvāsaś ca devavāhana eva ca

1,65.113

अथर्वशीर्षः सामास्य ऋक्सहस्रोर्जितेक्षणः यजुः पादभुजो गुह्यः प्रकाशौजास्तथैव च

atharvaśīrṣaḥ sāmāsya ṛksahasrorjitekṣaṇaḥ yajuḥ pādabhujo guhyaḥ prakāśaujāstathaiva ca

1,65.114

अमोघार्थप्रसादश् च अन्तर्भाव्यः सुदर्शनः उपहारः प्रियः सर्वः कनकः काञ्चनस्थितः

amoghārthaprasādaś ca antarbhāvyaḥ sudarśanaḥ upahāraḥ priyaḥ sarvaḥ kanakaḥ kāñcanasthitaḥ

1,65.115

नाभिर् नन्दिकरो हर्म्यः पुष्करः स्थपतिः स्थितः सर्वशास्त्रो धनश्चाद्यो यज्ञो यज्वा समाहितः

nābhir nandikaro harmyaḥ puṣkaraḥ sthapatiḥ sthitaḥ sarvaśāstro dhanaścādyo yajño yajvā samāhitaḥ

1,65.116

नगो नीलः कविः कालो मकरः कालपूजितः सगणो गणकारश् च भूतभावनसारथिः

nago nīlaḥ kaviḥ kālo makaraḥ kālapūjitaḥ sagaṇo gaṇakāraś ca bhūtabhāvanasārathiḥ

1,65.117

भस्मशायी भस्मगोप्ता भस्मभूततनुर्गणः आगमश् च विलोपश् च महात्मा सर्वपूजितः

bhasmaśāyī bhasmagoptā bhasmabhūtatanurgaṇaḥ āgamaś ca vilopaś ca mahātmā sarvapūjitaḥ

1,65.118

शुक्लः स्त्रीरूपसम्पन्नः शुचिर्भूतनिषेवितः आश्रमस्थः कपोतस्थो विश्वकर्मा पतिर्विराट्

śuklaḥ strīrūpasampannaḥ śucirbhūtaniṣevitaḥ āśramasthaḥ kapotastho viśvakarmā patirvirāṭ

1,65.119

विशालशाखस् ताम्रोष्ठो ह्य् अम्बुजालः सुनिश्चितः कपिलः कलशः स्थूल आयुधश्चैव रोमशः

viśālaśākhas tāmroṣṭho hy ambujālaḥ suniścitaḥ kapilaḥ kalaśaḥ sthūla āyudhaścaiva romaśaḥ

1,65.120

गन्धर्वो ह्यदितिस्तार्क्ष्यो ह्य् अविज्ञेयः सुशारदः परश्वधायुधो देवो ह्य् अर्थकारी सुबान्धवः

gandharvo hyaditistārkṣyo hy avijñeyaḥ suśāradaḥ paraśvadhāyudho devo hy arthakārī subāndhavaḥ

1,65.121

तुम्बवीणो महाकोप ऊर्ध्वरेता जलेशयः उग्रो वंशकरो वंशो वंशवादी ह्यनिन्दितः

tumbavīṇo mahākopa ūrdhvaretā jaleśayaḥ ugro vaṃśakaro vaṃśo vaṃśavādī hyaninditaḥ

1,65.122

सर्वाङ्गरूपी मायावी सुहृदो ह्यनिलो बलः बन्धनो बन्धकर्ता च सुबन्धनविमोचनः

sarvāṅgarūpī māyāvī suhṛdo hyanilo balaḥ bandhano bandhakartā ca subandhanavimocanaḥ

1,65.123

राक्षसघ्नो ऽथ कामारिर् महादंष्ट्रो महायुधः लम्बितो लम्बितोष्ठश् च लम्बहस्तो वरप्रदः

rākṣasaghno 'tha kāmārir mahādaṃṣṭro mahāyudhaḥ lambito lambitoṣṭhaś ca lambahasto varapradaḥ

1,65.124

बाहुस्त्वनिन्दितः सर्वः शङ्करो ऽथाप्यकोपनः अमरेशो महाघोरो विश्वदेवः सुरारिहा

bāhustvaninditaḥ sarvaḥ śaṅkaro 'thāpyakopanaḥ amareśo mahāghoro viśvadevaḥ surārihā

1,65.125

अहिर्बुध्न्यो निरृतिश् च चेकितानो हली तथा अजैकपाच्च कापाली शं कुमारो महागिरिः

ahirbudhnyo nirṛtiś ca cekitāno halī tathā ajaikapācca kāpālī śaṃ kumāro mahāgiriḥ

1,65.126

धन्वन्तरिर्धूमकेतुः सूर्यो वैश्रवणस् तथा धाता विष्णुश् च शक्रश् च मित्रस्त्वष्टा धरो ध्रुवः

dhanvantarirdhūmaketuḥ sūryo vaiśravaṇas tathā dhātā viṣṇuś ca śakraś ca mitrastvaṣṭā dharo dhruvaḥ

1,65.127

प्रभासः पर्वतो वायुर् अर्यमा सविता रविः धृतिश्चैव विधाता च मान्धाता भूतभावनः

prabhāsaḥ parvato vāyur aryamā savitā raviḥ dhṛtiścaiva vidhātā ca māndhātā bhūtabhāvanaḥ

1,65.128

नीरस्तीर्थश् च भीमश् च सर्वकर्मा गुणोद्वहः पद्मगर्भो महागर्भश् चन्द्रवक्त्रो नभो ऽनघः

nīrastīrthaś ca bhīmaś ca sarvakarmā guṇodvahaḥ padmagarbho mahāgarbhaś candravaktro nabho 'naghaḥ

1,65.129

बलवांश्चोपशान्तश् च पुराणः पुण्यकृत्तमः क्रूरकर्ता क्रूरवासी तनुरात्मा महौषधः

balavāṃścopaśāntaś ca purāṇaḥ puṇyakṛttamaḥ krūrakartā krūravāsī tanurātmā mahauṣadhaḥ

1,65.130

सर्वाशयः सर्वचारी प्राणेशः प्राणिनां पतिः देवदेवः सुखोत्सिक्तः सदसत्सर्वरत्नवित्

sarvāśayaḥ sarvacārī prāṇeśaḥ prāṇināṃ patiḥ devadevaḥ sukhotsiktaḥ sadasatsarvaratnavit

1,65.131

कैलासस्थो गुहावासी हिमवद्गिरिसंश्रयः कुलहारी कुलाकर्ता बहुवित्तो बहुप्रजः

kailāsastho guhāvāsī himavadgirisaṃśrayaḥ kulahārī kulākartā bahuvitto bahuprajaḥ

1,65.132

प्राणेशो बन्धकी वृक्षो नकुलश् चाद्रिकस् तथा ह्रस्वग्रीवो महाजानुर् अलोलश् च महौषधिः

prāṇeśo bandhakī vṛkṣo nakulaś cādrikas tathā hrasvagrīvo mahājānur alolaś ca mahauṣadhiḥ

1,65.133

सिद्धान्तकारी सिद्धार्थश् छन्दो व्याकरणोद्भवः सिंहनादः सिंहदंष्ट्रः सिंहास्यः सिंहवाहनः

siddhāntakārī siddhārthaś chando vyākaraṇodbhavaḥ siṃhanādaḥ siṃhadaṃṣṭraḥ siṃhāsyaḥ siṃhavāhanaḥ

1,65.134

प्रभावात्मा जगत्कालः कालः कम्पी तरुस्तनुः सारङ्गो भूतचक्राङ्कः केतुमाली सुवेधकः

prabhāvātmā jagatkālaḥ kālaḥ kampī tarustanuḥ sāraṅgo bhūtacakrāṅkaḥ ketumālī suvedhakaḥ

1,65.135

भूतालयो भूतपतिर् अहोरात्रो मलो ऽमलः वसुभृत् सर्वभूतात्मा निश्चलः सुविदुर् बुधः

bhūtālayo bhūtapatir ahorātro malo 'malaḥ vasubhṛt sarvabhūtātmā niścalaḥ suvidur budhaḥ

1,65.136

असुहृत्सर्वभूतानां निश्चलश्चलविद्बुधः अमोघः संयमो हृष्टो भोजनः प्राणधारणः

asuhṛtsarvabhūtānāṃ niścalaścalavidbudhaḥ amoghaḥ saṃyamo hṛṣṭo bhojanaḥ prāṇadhāraṇaḥ

1,65.137

धृतिमान्मतिमांस्त्र्यक्षः सुकृतस्तु युधांपतिः गोपालो गोपतिर्ग्रामो गोचर्मवसनो हरः

dhṛtimānmatimāṃstryakṣaḥ sukṛtastu yudhāṃpatiḥ gopālo gopatirgrāmo gocarmavasano haraḥ

1,65.138

हिरण्यबाहुश् च तथा गुहावासः प्रवेशनः महामना महाकामश् चित्तकामो जितेन्द्रियः

hiraṇyabāhuś ca tathā guhāvāsaḥ praveśanaḥ mahāmanā mahākāmaś cittakāmo jitendriyaḥ

1,65.139

गान्धारश् च सुरापश् च तापकर्मरतो हितः महाभूतो भूतवृतो ह्य् अप्सरोगणसेवितः

gāndhāraś ca surāpaś ca tāpakarmarato hitaḥ mahābhūto bhūtavṛto hy apsarogaṇasevitaḥ

1,65.140

महाकेतुर् धराधाता नैकतानरतः स्वरः अवेदनीय आवेद्यः सर्वगश् च सुखावहः

mahāketur dharādhātā naikatānarataḥ svaraḥ avedanīya āvedyaḥ sarvagaś ca sukhāvahaḥ

1,65.141

तारणश्चरणो धाता परिधा परिपूजितः संयोगी वर्धनो वृद्धो गणिको ऽथ गणाधिपः

tāraṇaścaraṇo dhātā paridhā paripūjitaḥ saṃyogī vardhano vṛddho gaṇiko 'tha gaṇādhipaḥ

1,65.142

नित्यो धाता सहायश् च देवासुरपतिः पतिः युक्तश् च युक्तबाहुश् च सुदेवो ऽपि सुपर्वणः

nityo dhātā sahāyaś ca devāsurapatiḥ patiḥ yuktaś ca yuktabāhuś ca sudevo 'pi suparvaṇaḥ

1,65.143

आषाढश् च सुषाढश् च स्कन्धदो हरितो हरः वपुरावर्तमानो ऽन्यो वपुःश्रेष्ठो महावपुः

āṣāḍhaś ca suṣāḍhaś ca skandhado harito haraḥ vapurāvartamāno 'nyo vapuḥśreṣṭho mahāvapuḥ

1,65.144

शिरोविमर्शनः सर्वलक्ष्यलक्षणभूषितः अक्षयो रथगीतश् च सर्वभोगी महाबलः

śirovimarśanaḥ sarvalakṣyalakṣaṇabhūṣitaḥ akṣayo rathagītaś ca sarvabhogī mahābalaḥ

1,65.145

साम्नायो ऽथ महाम्नायस् तीर्थदेवो महायशाः निर्जीवो जीवनो मन्त्रः सुभगो बहुकर्कशः

sāmnāyo 'tha mahāmnāyas tīrthadevo mahāyaśāḥ nirjīvo jīvano mantraḥ subhago bahukarkaśaḥ

1,65.146

रत्नभूतो ऽथ रत्नाङ्गो महार्णवनिपातवित् मूलं विशालो ह्यमृतं व्यक्ताव्यक्तस्तपोनिधिः

ratnabhūto 'tha ratnāṅgo mahārṇavanipātavit mūlaṃ viśālo hyamṛtaṃ vyaktāvyaktastaponidhiḥ

1,65.147

आरोहणो ऽधिरोहश् च शीलधारी महातपाः महाकण्ठो महायोगी युगो युगकरो हरिः

ārohaṇo 'dhirohaś ca śīladhārī mahātapāḥ mahākaṇṭho mahāyogī yugo yugakaro hariḥ

1,65.148

युगरूपो महारूपो वहनो गहनो नगः न्यायो निर्वापणो ऽपादः पण्डितो ह्यचलोपमः

yugarūpo mahārūpo vahano gahano nagaḥ nyāyo nirvāpaṇo 'pādaḥ paṇḍito hyacalopamaḥ

1,65.149

बहुमालो महामालः शिपिविष्टः सुलोचनः विस्तारो लवणः कूपः कुसुमाङ्गः फलोदयः

bahumālo mahāmālaḥ śipiviṣṭaḥ sulocanaḥ vistāro lavaṇaḥ kūpaḥ kusumāṅgaḥ phalodayaḥ

1,65.150

ऋषभो वृषभो भङ्गो मणिबिम्बजटाधरः इन्दुर्विसर्गः सुमुखः शूरः सर्वायुधः सहः

ṛṣabho vṛṣabho bhaṅgo maṇibimbajaṭādharaḥ indurvisargaḥ sumukhaḥ śūraḥ sarvāyudhaḥ sahaḥ

1,65.151

निवेदनः सुधाजातः स्वर्गद्वारो महाधनुः गिरावासो विसर्गश् च सर्वलक्षणलक्षवित्

nivedanaḥ sudhājātaḥ svargadvāro mahādhanuḥ girāvāso visargaś ca sarvalakṣaṇalakṣavit

1,65.152

गन्धमाली च भगवान् अनन्तः सर्वलक्षणः संतानो बहुलो बाहुः सकलः सर्वपावनः

gandhamālī ca bhagavān anantaḥ sarvalakṣaṇaḥ saṃtāno bahulo bāhuḥ sakalaḥ sarvapāvanaḥ

1,65.153

करस्थाली कपाली च ऊर्ध्वसंहननो युवा यन्त्रतन्त्रसुविख्यातो लोकः सर्वाश्रयो मृदुः

karasthālī kapālī ca ūrdhvasaṃhanano yuvā yantratantrasuvikhyāto lokaḥ sarvāśrayo mṛduḥ

1,65.154

मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी कुण्डी विकुर्वणः वार्यक्षः ककुभो वज्री दीप्ततेजाः सहस्रपात्

muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī kuṇḍī vikurvaṇaḥ vāryakṣaḥ kakubho vajrī dīptatejāḥ sahasrapāt

1,65.155

सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वदेवमयो गुरुः सहस्रबाहुः सर्वाङ्गः शरण्यः सर्वलोककृत्

sahasramūrdhā devendraḥ sarvadevamayo guruḥ sahasrabāhuḥ sarvāṅgaḥ śaraṇyaḥ sarvalokakṛt

1,65.156

पवित्रं त्रिमधुर्मन्त्रः कनिष्ठः कृष्णपिङ्गलः ब्रह्मदण्डविनिर्माता शतघ्नः शतपाशधृक्

pavitraṃ trimadhurmantraḥ kaniṣṭhaḥ kṛṣṇapiṅgalaḥ brahmadaṇḍavinirmātā śataghnaḥ śatapāśadhṛk

1,65.157

कला काष्ठा लवो मात्रा मुहूर्तो ऽहः क्षपा क्षणः विश्वक्षेत्रप्रदो बीजं लिङ्गमाद्यस्तु निर्मुखः

kalā kāṣṭhā lavo mātrā muhūrto 'haḥ kṣapā kṣaṇaḥ viśvakṣetraprado bījaṃ liṅgamādyastu nirmukhaḥ

1,65.158

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं पिता माता पितामहः स्वर्गद्वारं मोक्षद्वारं प्रजाद्वारं त्रिविष्टपः

sadasadvyaktamavyaktaṃ pitā mātā pitāmahaḥ svargadvāraṃ mokṣadvāraṃ prajādvāraṃ triviṣṭapaḥ

1,65.159

निर्वाणं हृदयश्चैव ब्रह्मलोकः परा गतिः देवासुरविनिर्माता देवासुरपरायणः

nirvāṇaṃ hṛdayaścaiva brahmalokaḥ parā gatiḥ devāsuravinirmātā devāsuraparāyaṇaḥ

1,65.160

देवासुरगुरुर् देवो देवासुरनमस्कृतः देवासुरमहामात्रो देवासुरगणाश्रयः

devāsuragurur devo devāsuranamaskṛtaḥ devāsuramahāmātro devāsuragaṇāśrayaḥ

1,65.161

देवासुरगणाध्यक्षो देवासुरगणाग्रणीः देवाधिदेवो देवर्षिर् देवासुरवरप्रदः

devāsuragaṇādhyakṣo devāsuragaṇāgraṇīḥ devādhidevo devarṣir devāsuravarapradaḥ

1,65.162

देवासुरेश्वरो विष्णुर् देवासुरमहेश्वरः सर्वदेवमयो ऽचिन्त्यो देवतात्मा स्वयम्भवः

devāsureśvaro viṣṇur devāsuramaheśvaraḥ sarvadevamayo 'cintyo devatātmā svayambhavaḥ

1,65.163

उद्गतस्त्रिक्रमो वैद्यो वरदो ऽवरजो ऽम्बरः इज्यो हस्ती तथा व्याघ्रो देवसिंहो महर्षभः

udgatastrikramo vaidyo varado 'varajo 'mbaraḥ ijyo hastī tathā vyāghro devasiṃho maharṣabhaḥ

1,65.164

विबुधाग्र्यः सुरः श्रेष्ठः स्वर्गदेवस्तथोत्तमः संयुक्तः शोभनो वक्ता आशानां प्रभवो ऽव्ययः

vibudhāgryaḥ suraḥ śreṣṭhaḥ svargadevastathottamaḥ saṃyuktaḥ śobhano vaktā āśānāṃ prabhavo 'vyayaḥ

1,65.165

गुरुः कान्तो निजः सर्गः पवित्रः सर्ववाहनः शृङ्गी शृङ्गप्रियो बभ्रू राजराजो निरामयः

guruḥ kānto nijaḥ sargaḥ pavitraḥ sarvavāhanaḥ śṛṅgī śṛṅgapriyo babhrū rājarājo nirāmayaḥ

1,65.166

अभिरामः सुशरणो निरामः सर्वसाधनः ललाटाक्षो विश्वदेहो हरिणो ब्रह्मवर्चसः

abhirāmaḥ suśaraṇo nirāmaḥ sarvasādhanaḥ lalāṭākṣo viśvadeho hariṇo brahmavarcasaḥ

1,65.167

स्थावराणां पतिश्चैव नियतेन्द्रियवर्तनः सिद्धार्थः सर्वभूतार्थो ऽचिन्त्यः सत्यः शुचिव्रतः

sthāvarāṇāṃ patiścaiva niyatendriyavartanaḥ siddhārthaḥ sarvabhūtārtho 'cintyaḥ satyaḥ śucivrataḥ

1,65.168

व्रताधिपः परं ब्रह्म मुक्तानां परमा गतिः विमुक्तो मुक्तकेशश् च श्रीमाञ्छ्रीवर्धनो जगत्

vratādhipaḥ paraṃ brahma muktānāṃ paramā gatiḥ vimukto muktakeśaś ca śrīmāñchrīvardhano jagat

1,65.169

यथाप्रधानं भगवान् इति भक्त्या स्तुतो मया भक्तिमेवं पुरस्कृत्य मया यज्ञपतिर्विभुः

yathāpradhānaṃ bhagavān iti bhaktyā stuto mayā bhaktimevaṃ puraskṛtya mayā yajñapatirvibhuḥ

1,65.170

ततो ह्यनुज्ञां प्राप्यैवं स्तुतो भक्तिमतां गतिः तस्माल्लब्ध्वा स्तवं शंभोर् नृपस्त्रैलोक्यविश्रुतः

tato hyanujñāṃ prāpyaivaṃ stuto bhaktimatāṃ gatiḥ tasmāllabdhvā stavaṃ śaṃbhor nṛpastrailokyaviśrutaḥ

1,65.171

अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य महायशाः गणाधिपत्यं सम्प्राप्तस् तण्डिनस्तेजसा प्रभोः

aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpya mahāyaśāḥ gaṇādhipatyaṃ samprāptas taṇḍinastejasā prabhoḥ

1,65.172

यः पठेच्छृणुयाद् वापि श्रावयेद्ब्राह्मणानपि अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति वै द्विजाः

yaḥ paṭhecchṛṇuyād vāpi śrāvayedbrāhmaṇānapi aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpnoti vai dvijāḥ

1,65.173

ब्रह्मघ्नश् च सुरापश् च स्तेयी च गुरुतल्पगः शरणागतघाती च मित्रविश्वासघातकः

brahmaghnaś ca surāpaś ca steyī ca gurutalpagaḥ śaraṇāgataghātī ca mitraviśvāsaghātakaḥ

1,65.174

मातृहा पितृहा चैव वीरहा भ्रूणहा तथा संवत्सरं क्रमाज्जप्त्वा त्रिसंध्यं शङ्कराश्रमे

mātṛhā pitṛhā caiva vīrahā bhrūṇahā tathā saṃvatsaraṃ kramājjaptvā trisaṃdhyaṃ śaṅkarāśrame

1,65.175

देवम् इष्ट्वा त्रिसंध्यं च सर्वपापैः प्रमुच्यते

devam iṣṭvā trisaṃdhyaṃ ca sarvapāpaiḥ pramucyate

Chapter 1.66

1,66.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे रुद्रसहस्रनामकथनं नाम पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः त्रिधन्वा देवदेवस्य प्रसादात्तण्डिनस् तथा अश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्य प्रयत्नतः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge rudrasahasranāmakathanaṃ nāma pañcaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ tridhanvā devadevasya prasādāttaṇḍinas tathā aśvamedhasahasrasya phalaṃ prāpya prayatnataḥ

1,66.2

गाणपत्यं दृढं प्राप्तः सर्वदेवनमस्कृतः आसीत्त्रिधन्वनश्चापि विद्वांस्त्रय्यारुणो नृपः

gāṇapatyaṃ dṛḍhaṃ prāptaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ āsīttridhanvanaścāpi vidvāṃstrayyāruṇo nṛpaḥ

1,66.3

तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून्महाबलः तेन भार्या विदर्भस्य हृता हत्वामितौजसम्

tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūnmahābalaḥ tena bhāryā vidarbhasya hṛtā hatvāmitaujasam

1,66.4

पाणिग्रहणमन्त्रेषु निष्ठाम् अप्रापितेष्विह तेनाधर्मेण संयुक्तं राजा त्रय्यारुणो ऽत्यजत्

pāṇigrahaṇamantreṣu niṣṭhām aprāpiteṣviha tenādharmeṇa saṃyuktaṃ rājā trayyāruṇo 'tyajat

1,66.5

पितरं सो ऽब्रवीत् त्यक्तः क्व गच्छामीति वै द्विजाः पिता त्वेनमथोवाच श्वपाकैः सह वर्तय

pitaraṃ so 'bravīt tyaktaḥ kva gacchāmīti vai dvijāḥ pitā tvenamathovāca śvapākaiḥ saha vartaya

1,66.6

इत्युक्तः स विचक्राम नगराद्वचनात् पितुः स तु सत्यव्रतो धीमाञ् छ्वपाकावसथान्तिके

ityuktaḥ sa vicakrāma nagarādvacanāt pituḥ sa tu satyavrato dhīmāñ chvapākāvasathāntike

1,66.7

पित्रा त्यक्तो ऽवसद्वीरः पिता चास्य वनं ययौ सर्वलोकेषु विख्यातस् त्रिशङ्कुरिति वीर्यवान्

pitrā tyakto 'vasadvīraḥ pitā cāsya vanaṃ yayau sarvalokeṣu vikhyātas triśaṅkuriti vīryavān

1,66.8

वसिष्ठकोपात्पुण्यात्मा राजा सत्यव्रतः पुरा विश्वामित्रो महातेजा वरं दत्त्वा त्रिशङ्कवे

vasiṣṭhakopātpuṇyātmā rājā satyavrataḥ purā viśvāmitro mahātejā varaṃ dattvā triśaṅkave

1,66.9

राज्ये ऽभिषिच्य तं पित्र्ये याजयामास तं मुनिः मिषतां देवतानां च वसिष्ठस्य च कौशिकः

rājye 'bhiṣicya taṃ pitrye yājayāmāsa taṃ muniḥ miṣatāṃ devatānāṃ ca vasiṣṭhasya ca kauśikaḥ

1,66.10

सशरीरं तदा तं वै दिवमारोपयद्विभुः तस्य सत्यव्रता नाम भार्या कैकयवंशजा

saśarīraṃ tadā taṃ vai divamāropayadvibhuḥ tasya satyavratā nāma bhāryā kaikayavaṃśajā

1,66.11

कुमारं जनयामास हरिश्चन्द्रमकल्मषम् हरिश्चन्द्रस्य च सुतो रोहितो नाम वीर्यवान्

kumāraṃ janayāmāsa hariścandramakalmaṣam hariścandrasya ca suto rohito nāma vīryavān

1,66.12

हरितो रोहितस्याथ धुन्धुर्हारित उच्यते विजयश् च सुतेजाश् च धुन्धुपुत्रौ बभूवतुः

harito rohitasyātha dhundhurhārita ucyate vijayaś ca sutejāś ca dhundhuputrau babhūvatuḥ

1,66.13

जेता क्षत्रस्य सर्वत्र विजयस्तेन स स्मृतः रुचकस्तस्य तनयो राजा परमधार्मिकः

jetā kṣatrasya sarvatra vijayastena sa smṛtaḥ rucakastasya tanayo rājā paramadhārmikaḥ

1,66.14

रुचकस्य वृकः पुत्रस् तस्माद्बाहुश् च जज्ञिवान् सगरस्तस्य पुत्रो ऽभूद् राजा परमधार्मिकः

rucakasya vṛkaḥ putras tasmādbāhuś ca jajñivān sagarastasya putro 'bhūd rājā paramadhārmikaḥ

1,66.15

द्वे भार्ये सगरस्यापि प्रभा भानुमती तथा ताभ्यामाराधितः पूर्वम् और्वो ऽग्निः पुत्रकाम्यया

dve bhārye sagarasyāpi prabhā bhānumatī tathā tābhyāmārādhitaḥ pūrvam aurvo 'gniḥ putrakāmyayā

1,66.16

और्वस्तुष्टस्तयोः प्रादाद् यथेष्टं वरमुत्तमम् एका षष्टिसहस्राणि सुतमेकं परा तथा

aurvastuṣṭastayoḥ prādād yatheṣṭaṃ varamuttamam ekā ṣaṣṭisahasrāṇi sutamekaṃ parā tathā

1,66.17

अगृह्णाद् वंशकर्तारं प्रभागृह्णात्सुतान्बहून् एकं भानुमतिः पुत्रम् अगृह्णाद् असमञ्जसम्

agṛhṇād vaṃśakartāraṃ prabhāgṛhṇātsutānbahūn ekaṃ bhānumatiḥ putram agṛhṇād asamañjasam

1,66.18

ततः षष्टिसहस्राणि सुषुवे सा तु वै प्रभा खनन्तः पृथिवीं दग्धा विष्णुहुङ्कारमार्गणैः

tataḥ ṣaṣṭisahasrāṇi suṣuve sā tu vai prabhā khanantaḥ pṛthivīṃ dagdhā viṣṇuhuṅkāramārgaṇaiḥ

1,66.19

असमञ्जस्य तनयः सो ऽंशुमान्नाम विश्रुतः तस्य पुत्रो दिलीपस्तु दिलीपात्तु भगीरथः

asamañjasya tanayaḥ so 'ṃśumānnāma viśrutaḥ tasya putro dilīpastu dilīpāttu bhagīrathaḥ

1,66.20

येन भागीरथी गङ्गा तपः कृत्वावतारिता भगीरथसुतश्चापि श्रुतो नाम बभूव ह

yena bhāgīrathī gaṅgā tapaḥ kṛtvāvatāritā bhagīrathasutaścāpi śruto nāma babhūva ha

1,66.21

नाभागस्तस्य दायादो भवभक्तः प्रतापवान् अंबरीषः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस् ततो ऽभवत्

nābhāgastasya dāyādo bhavabhaktaḥ pratāpavān aṃbarīṣaḥ sutastasya sindhudvīpas tato 'bhavat

1,66.22

नाभागेनांबरीषेण भुजाभ्यां परिपालिता बभूव वसुधात्यर्थं तापत्रयविवर्जिता

nābhāgenāṃbarīṣeṇa bhujābhyāṃ paripālitā babhūva vasudhātyarthaṃ tāpatrayavivarjitā

1,66.23

अयुतायुः सुतस्तस्य सिन्धुद्वीपस्य वीर्यवान् पुत्रो ऽयुतायुषो धीमान् ऋतुपर्णो महायशाः

ayutāyuḥ sutastasya sindhudvīpasya vīryavān putro 'yutāyuṣo dhīmān ṛtuparṇo mahāyaśāḥ

1,66.24

दिव्याक्षहृदयज्ञो वै राजा नलसखो बली नलौ द्वावेव विख्यातौ पुराणेषु दृढव्रतौ

divyākṣahṛdayajño vai rājā nalasakho balī nalau dvāveva vikhyātau purāṇeṣu dṛḍhavratau

1,66.25

वीरसेनसुतश्चान्यो यश्चेक्ष्वाकुकुलोद्भवः ऋतुपर्णस्य पुत्रो ऽभूत् सार्वभौमः प्रजेश्वरः

vīrasenasutaścānyo yaścekṣvākukulodbhavaḥ ṛtuparṇasya putro 'bhūt sārvabhaumaḥ prajeśvaraḥ

1,66.26

सुदासस्तस्य तनयो राजा त्विन्द्रसमो ऽभवत् सुदासस्य सुतः प्रोक्तः सौदासो नाम पार्थिवः

sudāsastasya tanayo rājā tvindrasamo 'bhavat sudāsasya sutaḥ proktaḥ saudāso nāma pārthivaḥ

1,66.27

ख्यातः कल्माषपादो वै नाम्ना मित्रसहश् च सः वसिष्ठस्तु महातेजाः क्षेत्रे कल्माषपादके

khyātaḥ kalmāṣapādo vai nāmnā mitrasahaś ca saḥ vasiṣṭhastu mahātejāḥ kṣetre kalmāṣapādake

1,66.28

अश्मकं जनयामास इक्ष्वाकुकुलवर्धनम् अश्मकस्योत्तरायां तु मूलकस्तु सुतो ऽभवत्

aśmakaṃ janayāmāsa ikṣvākukulavardhanam aśmakasyottarāyāṃ tu mūlakastu suto 'bhavat

1,66.29

स हि रामभयाद्राजा स्त्रीभिः परिवृतो वने बिभर्ति त्राणमिच्छन्वै नारीकवचमुत्तमम्

sa hi rāmabhayādrājā strībhiḥ parivṛto vane bibharti trāṇamicchanvai nārīkavacamuttamam

1,66.30

मूलकस्यापि धर्मात्मा राजा शतरथः सुतः तस्माच्छतरथाज्जज्ञे राजा त्विलविलो बली

mūlakasyāpi dharmātmā rājā śatarathaḥ sutaḥ tasmācchatarathājjajñe rājā tvilavilo balī

1,66.31

आसीत् त्वैलविलिः श्रीमान् वृद्धशर्मा प्रतापवान् पुत्रो विश्वसहस्तस्य पितृकन्या व्यजीजनत्

āsīt tvailaviliḥ śrīmān vṛddhaśarmā pratāpavān putro viśvasahastasya pitṛkanyā vyajījanat

1,66.32

दिलीपस्तस्य पुत्रो ऽभूत् खट्वाङ्ग इति विश्रुतः येन स्वर्गाद् इहागत्य मुहूर्तं प्राप्य जीवितम्

dilīpastasya putro 'bhūt khaṭvāṅga iti viśrutaḥ yena svargād ihāgatya muhūrtaṃ prāpya jīvitam

1,66.33

त्रयो ऽग्नयस्त्रयो लोका बुद्ध्या सत्येन वै जिताः दीर्घबाहुः सुतस्तस्य रघुस्तस्मादजायत

trayo 'gnayastrayo lokā buddhyā satyena vai jitāḥ dīrghabāhuḥ sutastasya raghustasmādajāyata

1,66.34

अजः पुत्रो रघोश्चापि तस्माज्जज्ञे च वीर्यवान् राजा दशरथस्तस्माच् छ्रीमानिक्ष्वाकुवंशकृत्

ajaḥ putro raghoścāpi tasmājjajñe ca vīryavān rājā daśarathastasmāc chrīmānikṣvākuvaṃśakṛt

1,66.35

रामो दशरथाद्वीरो धर्मज्ञो लोकविश्रुतः भरतो लक्ष्मणश्चैव शत्रुघ्नश् च महाबलः

rāmo daśarathādvīro dharmajño lokaviśrutaḥ bharato lakṣmaṇaścaiva śatrughnaś ca mahābalaḥ

1,66.36

तेषां श्रेष्ठो महातेजा रामः परमवीर्यवान् रावणं समरे हत्वा यज्ञैरिष्ट्वा च धर्मवित्

teṣāṃ śreṣṭho mahātejā rāmaḥ paramavīryavān rāvaṇaṃ samare hatvā yajñairiṣṭvā ca dharmavit

1,66.37

दशवर्षसहस्राणि रामो राज्यं चकार सः रामस्य तनयो जज्ञे कुश इत्यभिविश्रुतः

daśavarṣasahasrāṇi rāmo rājyaṃ cakāra saḥ rāmasya tanayo jajñe kuśa ityabhiviśrutaḥ

1,66.38

लवश् च सुमहाभागः सत्यवान् अभवत् सुधीः अतिथिस्तु कुशाज्जज्ञे निषधस्तस्य चात्मजः

lavaś ca sumahābhāgaḥ satyavān abhavat sudhīḥ atithistu kuśājjajñe niṣadhastasya cātmajaḥ

1,66.39

नलस्तु निषधाज्जातो नभस्तस्मादजायत नभसः पुण्डरीकाख्यः क्षेमधन्वा ततः स्मृतः

nalastu niṣadhājjāto nabhastasmādajāyata nabhasaḥ puṇḍarīkākhyaḥ kṣemadhanvā tataḥ smṛtaḥ

1,66.40

तस्य पुत्रो ऽभवद् वीरो देवानीकः प्रतापवान् अहीनरः सुतस् तस्य सहस्राश्वस्ततः परः

tasya putro 'bhavad vīro devānīkaḥ pratāpavān ahīnaraḥ sutas tasya sahasrāśvastataḥ paraḥ

1,66.41

शुभश्चन्द्रावलोकश् च तारापीडस्ततो ऽभवत् तस्यात्मजश्चन्द्रगिरिर् भानुचन्द्रस् ततो ऽभवत्

śubhaścandrāvalokaś ca tārāpīḍastato 'bhavat tasyātmajaścandragirir bhānucandras tato 'bhavat

1,66.42

श्रुतायुरभवत्तस्माद् बृहद्बल इति स्मृतः भारते यो महातेजाः सौभद्रेण निपातितः

śrutāyurabhavattasmād bṛhadbala iti smṛtaḥ bhārate yo mahātejāḥ saubhadreṇa nipātitaḥ

1,66.43

एते इक्ष्वाकुदायादा राजानः प्रायशः स्मृताः वंशे प्रधाना एतस्मिन् प्राधान्येन प्रकीर्तिताः

ete ikṣvākudāyādā rājānaḥ prāyaśaḥ smṛtāḥ vaṃśe pradhānā etasmin prādhānyena prakīrtitāḥ

1,66.44

सर्वे पाशुपते ज्ञानम् अधीत्य परमेश्वरम् समभ्यर्च्य यथाज्ञानम् इष्ट्वा यज्ञैर्यथाविधि

sarve pāśupate jñānam adhītya parameśvaram samabhyarcya yathājñānam iṣṭvā yajñairyathāvidhi

1,66.45

दिवं गता महात्मानः केचिन्मुक्तात्मयोगिनः नृगो ब्राह्मणशापेन कृकलासत्वम् आगतः

divaṃ gatā mahātmānaḥ kecinmuktātmayoginaḥ nṛgo brāhmaṇaśāpena kṛkalāsatvam āgataḥ

1,66.46

धृष्टश् च धृष्टकेतुश् च यमबालश् च वीर्यवान् रणधृष्टश् च ते पुत्रास् त्रयः परमधार्मिकाः

dhṛṣṭaś ca dhṛṣṭaketuś ca yamabālaś ca vīryavān raṇadhṛṣṭaś ca te putrās trayaḥ paramadhārmikāḥ

1,66.47

आनर्तो नाम शर्यातेः सुकन्या नाम दारिका आनर्तस्याभवत् पुत्रो रोचमानः प्रतापवान्

ānarto nāma śaryāteḥ sukanyā nāma dārikā ānartasyābhavat putro rocamānaḥ pratāpavān

1,66.48

रोचमानस्य रेवो ऽभूद् रेवाद् रैवत एव च ककुद्मी चापरो ज्येष्ठपुत्रः पुत्रशतस्य तु

rocamānasya revo 'bhūd revād raivata eva ca kakudmī cāparo jyeṣṭhaputraḥ putraśatasya tu

1,66.49

रेवती यस्य सा कन्या पत्नी रामस्य विश्रुता नरिष्यन्तस्य पुत्रो ऽभूज् जितात्मा तु महाबली

revatī yasya sā kanyā patnī rāmasya viśrutā nariṣyantasya putro 'bhūj jitātmā tu mahābalī

1,66.50

नाभागादंबरीषस्तु विष्णुभक्तः प्रतापवान् ऋतस्तस्य सुतः श्रीमान् सर्वधर्मविदांवरः

nābhāgādaṃbarīṣastu viṣṇubhaktaḥ pratāpavān ṛtastasya sutaḥ śrīmān sarvadharmavidāṃvaraḥ

1,66.51

कृतस्तस्य सुधर्माभूत् पृषितो नाम विश्रुतः करूषस्य तु कारूषाः सर्वे प्रख्यातकीर्तयः

kṛtastasya sudharmābhūt pṛṣito nāma viśrutaḥ karūṣasya tu kārūṣāḥ sarve prakhyātakīrtayaḥ

1,66.52

पृषितो हिंसयित्वा गां गुरोः प्राप सुकल्मषम् शापाच्छूद्रत्वम् आपन्नश् च्यवनस्येति विश्रुतः

pṛṣito hiṃsayitvā gāṃ guroḥ prāpa sukalmaṣam śāpācchūdratvam āpannaś cyavanasyeti viśrutaḥ

1,66.53

दिष्टपुत्रस्तु नाभागस् तस्मादपि भलन्दनः भलन्दनस्य विक्रान्तो राजासीद् अजवाहनः

diṣṭaputrastu nābhāgas tasmādapi bhalandanaḥ bhalandanasya vikrānto rājāsīd ajavāhanaḥ

1,66.54

एते समासतः प्रोक्ता मनुपुत्रा महाभुजाः इक्ष्वाकोः पुत्रपौत्राद्या एलस्याथ वदामि वः

ete samāsataḥ proktā manuputrā mahābhujāḥ ikṣvākoḥ putrapautrādyā elasyātha vadāmi vaḥ

1,66.55

ऐलः पुरूरवा नाम रुद्रभक्तः प्रतापवान् चक्रे त्वकण्टकं राज्यं देशे पुण्यतमे द्विजाः

ailaḥ purūravā nāma rudrabhaktaḥ pratāpavān cakre tvakaṇṭakaṃ rājyaṃ deśe puṇyatame dvijāḥ

1,66.56

उत्तरे यमुनातीरे प्रयागे मुनिसेविते प्रतिष्ठानाधिपः श्रीमान् प्रतिष्ठाने प्रतिष्ठितः

uttare yamunātīre prayāge munisevite pratiṣṭhānādhipaḥ śrīmān pratiṣṭhāne pratiṣṭhitaḥ

1,66.57

तस्य पुत्राः सप्त भवन् सर्वे वितततेजसः गन्धर्वलोकविदिता भवभक्ता महाबलाः

tasya putrāḥ sapta bhavan sarve vitatatejasaḥ gandharvalokaviditā bhavabhaktā mahābalāḥ

1,66.58

आयुर् मायुर् अमायुश् च विश्वायुश्चैव वीर्यवान् श्रुतायुश् च शतायुश् च दिव्याश्चैवोर्वशीसुताः

āyur māyur amāyuś ca viśvāyuścaiva vīryavān śrutāyuś ca śatāyuś ca divyāścaivorvaśīsutāḥ

1,66.59

आयुषस्तनया वीराः पञ्चैवासन्महौजसः स्वर्भानुतनयायां ते प्रभायां जज्ञिरे नृपाः

āyuṣastanayā vīrāḥ pañcaivāsanmahaujasaḥ svarbhānutanayāyāṃ te prabhāyāṃ jajñire nṛpāḥ

1,66.60

नहुषः प्रथमस्तेषां धर्मज्ञो लोकविश्रुतः नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः

nahuṣaḥ prathamasteṣāṃ dharmajño lokaviśrutaḥ nahuṣasya tu dāyādāḥ ṣaḍindropamatejasaḥ

1,66.61

उत्पन्नाः पितृकन्यायां विरजायां महौजसः यतिर्ययातिः संयातिर् आयातिः पञ्चमो ऽन्धकः

utpannāḥ pitṛkanyāyāṃ virajāyāṃ mahaujasaḥ yatiryayātiḥ saṃyātir āyātiḥ pañcamo 'ndhakaḥ

1,66.62

विजातिश्चेति षडिमे सर्वे प्रख्यातकीर्तयः यतिर्ज्येष्ठश् च तेषां वै ययातिस्तु ततो ऽवरः

vijātiśceti ṣaḍime sarve prakhyātakīrtayaḥ yatirjyeṣṭhaś ca teṣāṃ vai yayātistu tato 'varaḥ

1,66.63

ज्येष्ठस्तु यतिर्मोक्षार्थो ब्रह्मभूतो ऽभवत्प्रभुः तेषां ययातिः पञ्चानां महाबलपराक्रमः

jyeṣṭhastu yatirmokṣārtho brahmabhūto 'bhavatprabhuḥ teṣāṃ yayātiḥ pañcānāṃ mahābalaparākramaḥ

1,66.64

देवयानीमुशनसः सुतां भार्यामवाप सः शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः

devayānīmuśanasaḥ sutāṃ bhāryāmavāpa saḥ śarmiṣṭhāmāsurīṃ caiva tanayāṃ vṛṣaparvaṇaḥ

1,66.65

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानी व्यजायत तावुभौ शुभकर्माणौ स्तुतौ विद्याविशारदौ

yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayānī vyajāyata tāvubhau śubhakarmāṇau stutau vidyāviśāradau

1,66.66

द्रुह्यं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी ययातये रथं तस्मै ददौ शुक्रः प्रतापवान्

druhyaṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī yayātaye rathaṃ tasmai dadau śukraḥ pratāpavān

1,66.67

तोषितस्तेन विप्रेन्द्रः प्रीतः परमभास्वरम् सुसंगं काञ्चनं दिव्यम् अक्षये च महेषुधी

toṣitastena viprendraḥ prītaḥ paramabhāsvaram susaṃgaṃ kāñcanaṃ divyam akṣaye ca maheṣudhī

1,66.68

युक्तं मनोजवैर् अश्वैर् येन कन्यां समुद्वहन् स तेन रथमुख्येन षण्मासेनाजयन्महीम्

yuktaṃ manojavair aśvair yena kanyāṃ samudvahan sa tena rathamukhyena ṣaṇmāsenājayanmahīm

1,66.69

ययातिर्युधि दुर्धर्षो देवदानवमानुषैः भवभक्तस्तु पुण्यात्मा धर्मनिष्ठः समञ्जसः

yayātiryudhi durdharṣo devadānavamānuṣaiḥ bhavabhaktastu puṇyātmā dharmaniṣṭhaḥ samañjasaḥ

1,66.70

यज्ञयाजी जितक्रोधः सर्वभूतानुकम्पनः कौरवाणां च सर्वेषां स भवद्रथ उत्तमः

yajñayājī jitakrodhaḥ sarvabhūtānukampanaḥ kauravāṇāṃ ca sarveṣāṃ sa bhavadratha uttamaḥ

1,66.71

यावन्नरेन्द्रप्रवरः कौरवो जनमेजयः पूरोर्वंशस्य राज्ञस्तु राज्ञः पारिक्षितस्य तु

yāvannarendrapravaraḥ kauravo janamejayaḥ pūrorvaṃśasya rājñastu rājñaḥ pārikṣitasya tu

1,66.72

जगाम स रथो नाशं शापाद्गर्गस्य धीमतः गर्गस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः

jagāma sa ratho nāśaṃ śāpādgargasya dhīmataḥ gargasya hi sutaṃ bālaṃ sa rājā janamejayaḥ

1,66.73

अक्रूरं हिंसयामास ब्रह्महत्यामवाप सः स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्नितस्ततः

akrūraṃ hiṃsayāmāsa brahmahatyāmavāpa saḥ sa lohagandhī rājarṣiḥ paridhāvannitastataḥ

1,66.74

पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित् ततः स दुःखसंतप्तो न लेभे संविदं क्वचित्

paurajānapadaistyakto na lebhe śarma karhicit tataḥ sa duḥkhasaṃtapto na lebhe saṃvidaṃ kvacit

1,66.75

जगाम शौनकमृषिं शरण्यं व्यथितस्तदा इन्द्रेतिर् नाम विख्यातो यो ऽसौ मुनिरुदारधीः

jagāma śaunakamṛṣiṃ śaraṇyaṃ vyathitastadā indretir nāma vikhyāto yo 'sau munirudāradhīḥ

1,66.76

याजयामास चेन्द्रेतिस् तं नृपं जनमेजयम् अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः

yājayāmāsa cendretis taṃ nṛpaṃ janamejayam aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamāḥ

1,66.77

स लोहगन्धान्निर्मुक्त एनसा च महायशाः यज्ञस्यावभृथे मध्ये यातो दिव्यो रथः शुभः

sa lohagandhānnirmukta enasā ca mahāyaśāḥ yajñasyāvabhṛthe madhye yāto divyo rathaḥ śubhaḥ

1,66.78

तस्माद्वंशात्परिभ्रष्टो वसोश्चेदिपतेः पुनः दत्तः शक्रेण तुष्टेन लेभे तस्माद् बृहद्रथः

tasmādvaṃśātparibhraṣṭo vasoścedipateḥ punaḥ dattaḥ śakreṇa tuṣṭena lebhe tasmād bṛhadrathaḥ

1,66.79

ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथमुत्तमम् प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दनः

tato hatvā jarāsaṃdhaṃ bhīmastaṃ rathamuttamam pradadau vāsudevāya prītyā kauravanandanaḥ

1,66.80

अभ्यषिञ्चत्पुरुं पुत्रं ययातिर्नाहुषः प्रभुः कृतोपकारस्तेनैव पुरुणा द्विजसत्तमाः

abhyaṣiñcatpuruṃ putraṃ yayātirnāhuṣaḥ prabhuḥ kṛtopakārastenaiva puruṇā dvijasattamāḥ

1,66.81

अभिषेक्तुकामं च नृपं पुरुं पुत्रं कनीयसम् ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन्

abhiṣektukāmaṃ ca nṛpaṃ puruṃ putraṃ kanīyasam brāhmaṇapramukhā varṇā idaṃ vacanamabruvan

1,66.82

कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति

kathaṃ śukrasya naptāraṃ devayānyāḥ sutaṃ prabho jyeṣṭhaṃ yadumatikramya kanīyānrājyamarhati

1,66.83

एते संबोधयामस्त्वां धर्मं च अनुपालय

ete saṃbodhayāmastvāṃ dharmaṃ ca anupālaya

Chapter 1.67

1,67.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे षट्षष्टितमो ऽध्यायः ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथञ्चन

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ṣaṭṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ brāhmaṇapramukhā varṇāḥ sarve śṛṇvantu me vacaḥ jyeṣṭhaṃ prati yathā rājyaṃ na deyaṃ me kathañcana

1,67.2

मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः प्रतिकूलमतिश्चैव न स पुत्रः सतां मतः

mama jyeṣṭhena yadunā niyogo nānupālitaḥ pratikūlamatiścaiva na sa putraḥ satāṃ mataḥ

1,67.3

मातापित्रोर्वचनकृत् सद्भिः पुत्रः प्रशस्यते स पुत्रः पुत्रवद् यस् तु वर्तते मातृपितृषु

mātāpitrorvacanakṛt sadbhiḥ putraḥ praśasyate sa putraḥ putravad yas tu vartate mātṛpitṛṣu

1,67.4

यदुनाहमवज्ञातस् तथा तुर्वसुनापि च द्रुह्येन चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम्

yadunāhamavajñātas tathā turvasunāpi ca druhyena cānunā caiva mayyavajñā kṛtā bhṛśam

1,67.5

पुरुणा च कृतं वाक्यं मानितश् च विशेषतः कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम

puruṇā ca kṛtaṃ vākyaṃ mānitaś ca viśeṣataḥ kanīyānmama dāyādo jarā yena dhṛtā mama

1,67.6

शुक्रेण मे समादिष्टा देवयान्याः कृते जरा प्रार्थितेन पुनस्तेन जरा संचारिणी कृता

śukreṇa me samādiṣṭā devayānyāḥ kṛte jarā prārthitena punastena jarā saṃcāriṇī kṛtā

1,67.7

शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम् पुत्रो यस्त्वनुवर्तेत स ते राज्यधरस्त्विति

śukreṇa ca varo dattaḥ kāvyenośanasā svayam putro yastvanuvarteta sa te rājyadharastviti

1,67.8

भवन्तो ऽप्यनुजानन्तु पूरू राज्ये ऽभिषिच्यते यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा

bhavanto 'pyanujānantu pūrū rājye 'bhiṣicyate yaḥ putro guṇasampanno mātāpitrorhitaḥ sadā

1,67.9

सर्वमर्हति कल्याणं कनीयान् अपि स प्रभुः अर्हः पूरुरिदं राज्यं यः सुतो वाक्यकृत्तव

sarvamarhati kalyāṇaṃ kanīyān api sa prabhuḥ arhaḥ pūruridaṃ rājyaṃ yaḥ suto vākyakṛttava

1,67.10

वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं कर्तुमन्यथा एवं जानपदैस्तुष्टैर् इत्युक्तो नाहुषस्तदा

varadānena śukrasya na śakyaṃ kartumanyathā evaṃ jānapadaistuṣṭair ityukto nāhuṣastadā

1,67.11

अभिषिच्य ततो राज्यं पूरुं स सुतम् आत्मनः दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं पुत्रमादिशत्

abhiṣicya tato rājyaṃ pūruṃ sa sutam ātmanaḥ diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ putramādiśat

1,67.12

दक्षिणायामथो राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् प्रतीच्यामुत्तरस्यां तु द्रुह्युं चानुं च तावुभौ

dakṣiṇāyāmatho rājā yaduṃ jyeṣṭhaṃ nyayojayat pratīcyāmuttarasyāṃ tu druhyuṃ cānuṃ ca tāvubhau

1,67.13

सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् व्यभजच्च त्रिधा राज्यं पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा

saptadvīpāṃ yayātistu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām vyabhajacca tridhā rājyaṃ putrebhyo nāhuṣastadā

1,67.14

पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु हर्षनिर्भरमानसः प्रीतिमानभवद्राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु

putrasaṃkrāmitaśrīstu harṣanirbharamānasaḥ prītimānabhavadrājā bhāram āveśya bandhuṣu

1,67.15

अत्र गाथा महाराज्ञा पुरा गीता ययातिना याभिः प्रत्याहरेत् कामान् सर्वतो ऽङ्गानि कूर्मवत्

atra gāthā mahārājñā purā gītā yayātinā yābhiḥ pratyāharet kāmān sarvato 'ṅgāni kūrmavat

1,67.16

ताभिर् एव नरः श्रीमान् नान्यथा कर्मकोटिकृत् न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति

tābhir eva naraḥ śrīmān nānyathā karmakoṭikṛt na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati

1,67.17

हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः

haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ

1,67.18

नालमेकस्य तत्सर्वम् इति मत्वा शमं व्रजेत् यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम्

nālamekasya tatsarvam iti matvā śamaṃ vrajet yadā na kurute bhāvaṃ sarvabhūteṣu pāpakam

1,67.19

कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म सम्पद्यते तदा यदा परान्न बिभेति परे चास्मान्न बिभ्यति

karmaṇā manasā vācā brahma sampadyate tadā yadā parānna bibheti pare cāsmānna bibhyati

1,67.20

यदा न निन्देन्न द्वेष्टि ब्रह्म सम्पद्यते तदा या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् यानजीर्यति जीर्यतः

yadā na nindenna dveṣṭi brahma sampadyate tadā yā dustyajā durmatibhir yānajīryati jīryataḥ

1,67.21

यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस् तां तृष्णां त्यजतः सुखम् जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः

yo 'sau prāṇāntiko rogas tāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ

1,67.22

चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका निरुपद्रवा जीर्यन्ति देहिनः सर्वे स्वभावादेव नान्यथा

cakṣuḥśrotre ca jīryete tṛṣṇaikā nirupadravā jīryanti dehinaḥ sarve svabhāvādeva nānyathā

1,67.23

जीविताशा धनाशा च जीर्यतो ऽपि न जीर्यते यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम्

jīvitāśā dhanāśā ca jīryato 'pi na jīryate yacca kāmasukhaṃ loke yacca divyaṃ mahatsukham

1,67.24

तृष्णाक्षयसुखस्यैतत् कलां नार्हति षोडशीम् एवमुक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्राविशद्वनम्

tṛṣṇākṣayasukhasyaitat kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm evamuktvā sa rājarṣiḥ sadāraḥ prāviśadvanam

1,67.25

भृगुतुङ्गे तपस्तप्त्वा तत्रैव च महायशाः साधयित्वा त्वनशनं सदारः स्वर्गमाप्तवान्

bhṛgutuṅge tapastaptvā tatraiva ca mahāyaśāḥ sādhayitvā tvanaśanaṃ sadāraḥ svargamāptavān

1,67.26

तस्य वंशास्तु पञ्चैते पुण्या देवर्षिसत्कृताः यैर्व्याप्ता पृथिवी कृत्स्ना सूर्यस्येव मरीचिभिः

tasya vaṃśāstu pañcaite puṇyā devarṣisatkṛtāḥ yairvyāptā pṛthivī kṛtsnā sūryasyeva marīcibhiḥ

1,67.27

धनी प्रजावान् आयुष्मान् कीर्तिमांश् च भवेन्नरः ययातिचरितं पुण्यं पठञ्छृण्वंश् च बुद्धिमान्

dhanī prajāvān āyuṣmān kīrtimāṃś ca bhavennaraḥ yayāticaritaṃ puṇyaṃ paṭhañchṛṇvaṃś ca buddhimān

1,67.28

सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate

Chapter 1.68

1,68.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सोमवंशे ययातिचरितं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः यदोर्वंशं प्रवक्ष्यामि ज्येष्ठस्योत्तमतेजसः संक्षेपेणानुपूर्व्याच्च गदतो मे निबोधत

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge somavaṃśe yayāticaritaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ yadorvaṃśaṃ pravakṣyāmi jyeṣṭhasyottamatejasaḥ saṃkṣepeṇānupūrvyācca gadato me nibodhata

1,68.2

यदोः पुत्रा बभूवुर् हि पञ्च देवसुतोपमाः सहस्रजित्सुतो ज्येष्ठः क्रोष्टुर् नीलो ऽजको लघुः

yadoḥ putrā babhūvur hi pañca devasutopamāḥ sahasrajitsuto jyeṣṭhaḥ kroṣṭur nīlo 'jako laghuḥ

1,68.3

सहस्रजित्सुतस्तद्वच् छतजिन्नाम पार्थिवः सुताः शतजितः ख्यातास् त्रयः परमकीर्तयः

sahasrajitsutastadvac chatajinnāma pārthivaḥ sutāḥ śatajitaḥ khyātās trayaḥ paramakīrtayaḥ

1,68.4

हैहयश् च हयश्चैव राजा वेणुहयश् च यः हैहयस्य तु दायादो धर्म इत्यभिविश्रुतः

haihayaś ca hayaścaiva rājā veṇuhayaś ca yaḥ haihayasya tu dāyādo dharma ityabhiviśrutaḥ

1,68.5

तस्य पुत्रो ऽभवद्विप्रा धर्मनेत्र इति श्रुतः धर्मनेत्रस्य कीर्तिस् तु संजयस् तस्य चात्मजः

tasya putro 'bhavadviprā dharmanetra iti śrutaḥ dharmanetrasya kīrtis tu saṃjayas tasya cātmajaḥ

1,68.6

संजयस्य तु दायादो महिष्मान्नाम धार्मिकः आसीन् महिष्मतः पुत्रो भद्रश्रेण्यः प्रतापवान्

saṃjayasya tu dāyādo mahiṣmānnāma dhārmikaḥ āsīn mahiṣmataḥ putro bhadraśreṇyaḥ pratāpavān

1,68.7

भद्रश्रेण्यस्य दायादो दुर्दमो नाम पार्थिवः दुर्दमस्य सुतो धीमान् धनको नाम विश्रुतः

bhadraśreṇyasya dāyādo durdamo nāma pārthivaḥ durdamasya suto dhīmān dhanako nāma viśrutaḥ

1,68.8

धनकस्य तु दायादाश् चत्वारो लोकसंमताः कृतवीर्यः कृताग्निश् च कृतवर्मा तथैव च

dhanakasya tu dāyādāś catvāro lokasaṃmatāḥ kṛtavīryaḥ kṛtāgniś ca kṛtavarmā tathaiva ca

1,68.9

कृतौजाश् च चतुर्थो ऽभूत् कार्तवीर्यस्ततो ऽर्जुनः जज्ञे बाहुसहस्रेण सप्तद्वीपेश्वरोत्तमः

kṛtaujāś ca caturtho 'bhūt kārtavīryastato 'rjunaḥ jajñe bāhusahasreṇa saptadvīpeśvarottamaḥ

1,68.10

तस्य रामस् तदा त्वासीन् मृत्युर्नारायणात्मकः तस्य पुत्रशतान्यासन् पञ्च तत्र महारथाः

tasya rāmas tadā tvāsīn mṛtyurnārāyaṇātmakaḥ tasya putraśatānyāsan pañca tatra mahārathāḥ

1,68.11

कृतास्त्रा बलिनः शूरा धर्मात्मानो मनस्विनः शूरश् च शूरसेनश् च धृष्टः कृष्णस्तथैव च

kṛtāstrā balinaḥ śūrā dharmātmāno manasvinaḥ śūraś ca śūrasenaś ca dhṛṣṭaḥ kṛṣṇastathaiva ca

1,68.12

जयध्वजश् च राजासीद् आवन्तीनां विशां पतिः जयध्वजस्य पुत्रो ऽभूत् तालजङ्घो महाबलः

jayadhvajaś ca rājāsīd āvantīnāṃ viśāṃ patiḥ jayadhvajasya putro 'bhūt tālajaṅgho mahābalaḥ

1,68.13

शतं पुत्रास्तु तस्येह तालजङ्घाः प्रकीर्तिताः तेषां ज्येष्ठो महावीर्यो वीतिहोत्रो ऽभवन्नृपः

śataṃ putrāstu tasyeha tālajaṅghāḥ prakīrtitāḥ teṣāṃ jyeṣṭho mahāvīryo vītihotro 'bhavannṛpaḥ

1,68.14

वृषप्रभृतयश्चान्ये तत्सुताः पुण्यकर्मणः वृषो वंशकरस्तेषां तस्य पुत्रो ऽभवन्मधुः

vṛṣaprabhṛtayaścānye tatsutāḥ puṇyakarmaṇaḥ vṛṣo vaṃśakarasteṣāṃ tasya putro 'bhavanmadhuḥ

1,68.15

मधोः पुत्रशतं चासीद् वृष्णिस्तस्य तु वंशभाक् वृष्णेस्तु वृष्णयः सर्वे मधोर्वै माधवाः स्मृताः यादवा यदुवंशेन निरुच्यन्ते तु हैहयाः

madhoḥ putraśataṃ cāsīd vṛṣṇistasya tu vaṃśabhāk vṛṣṇestu vṛṣṇayaḥ sarve madhorvai mādhavāḥ smṛtāḥ yādavā yaduvaṃśena nirucyante tu haihayāḥ

1,68.16

तेषां पञ्च गणा ह्येते हैहयानां महात्मनाम्

teṣāṃ pañca gaṇā hyete haihayānāṃ mahātmanām

1,68.17

वीतिहोत्राश् च हर्याता भोजाश्चावन्तयस् तथा शूरसेनास्तु विख्यातास् तालजङ्घास्तथैव च

vītihotrāś ca haryātā bhojāścāvantayas tathā śūrasenāstu vikhyātās tālajaṅghāstathaiva ca

1,68.18

शूरश् च शूरसेनश् च वृषः कृष्णस्तथैव च जयध्वजः पञ्चमस्तु विख्याता हैहयोत्तमाः

śūraś ca śūrasenaś ca vṛṣaḥ kṛṣṇastathaiva ca jayadhvajaḥ pañcamastu vikhyātā haihayottamāḥ

1,68.19

शूरश् च शूरवीरश् च शूरसेनस्य चानघाः शूरसेना इति ख्याता देशास्तेषां महात्मनाम्

śūraś ca śūravīraś ca śūrasenasya cānaghāḥ śūrasenā iti khyātā deśāsteṣāṃ mahātmanām

1,68.20

वीतिहोत्रसुतश्चापि विश्रुतो नर्त इत्युत दुर्जयः कृष्णपुत्रस्तु बभूवामित्रकर्शनः

vītihotrasutaścāpi viśruto narta ityuta durjayaḥ kṛṣṇaputrastu babhūvāmitrakarśanaḥ

1,68.21

क्रोष्टुश् च शृणु राजर्षेर् वंशमुत्तमपौरुषम् यस्यान्वये तु सम्भूतो विष्णुर् वृष्णिकुलोद्वहः

kroṣṭuś ca śṛṇu rājarṣer vaṃśamuttamapauruṣam yasyānvaye tu sambhūto viṣṇur vṛṣṇikulodvahaḥ

1,68.22

क्रोष्टोरेको ऽभवत्पुत्रो वृजिनीवान्महायशाः तस्य पुत्रो ऽभवत् स्वाती कुशङ्कुस् तत्सुतो ऽभवत्

kroṣṭoreko 'bhavatputro vṛjinīvānmahāyaśāḥ tasya putro 'bhavat svātī kuśaṅkus tatsuto 'bhavat

1,68.23

अथ प्रसूतिमिच्छन्वै कुशङ्कुः सुमहाबलः महाक्रतुभिर् ईजे ऽसौ विविधैराप्तदक्षिणैः

atha prasūtimicchanvai kuśaṅkuḥ sumahābalaḥ mahākratubhir īje 'sau vividhairāptadakṣiṇaiḥ

1,68.24

जज्ञे चित्ररथस्तस्य पुत्रः कर्मभिर् अन्वितः अथ चैत्ररथो वीरो यज्वा विपुलदक्षिणः

jajñe citrarathastasya putraḥ karmabhir anvitaḥ atha caitraratho vīro yajvā vipuladakṣiṇaḥ

1,68.25

शशबिन्दुस् तु वै राजा अन्वयाद् व्रतम् उत्तमम् चक्रवर्ती महासत्त्वो महावीर्यो बहुप्रजाः

śaśabindus tu vai rājā anvayād vratam uttamam cakravartī mahāsattvo mahāvīryo bahuprajāḥ

1,68.26

शशबिन्दोस्तु पुत्राणां सहस्राणामभूच्छतम् शंसन्ति तस्य पुत्राणाम् अनन्तकम् अनुत्तमम्

śaśabindostu putrāṇāṃ sahasrāṇāmabhūcchatam śaṃsanti tasya putrāṇām anantakam anuttamam

1,68.27

अनन्तकात् सुतो यज्ञो यज्ञस्य तनयो धृतिः उशनास्तस्य तनयः सम्प्राप्य तु महीमिमाम्

anantakāt suto yajño yajñasya tanayo dhṛtiḥ uśanāstasya tanayaḥ samprāpya tu mahīmimām

1,68.28

आजहाराश्वमेधानां शतमुत्तमधार्मिकः स्मृतश्चोशनसः पुत्रः सितेषुर् नाम पार्थिवः

ājahārāśvamedhānāṃ śatamuttamadhārmikaḥ smṛtaścośanasaḥ putraḥ siteṣur nāma pārthivaḥ

1,68.29

मरुतस्तस्य तनयो राजर्षिर्वंशवर्धनः वीरः कम्बलबर्हिस्तु मरुस्तस्यात्मजः स्मृतः

marutastasya tanayo rājarṣirvaṃśavardhanaḥ vīraḥ kambalabarhistu marustasyātmajaḥ smṛtaḥ

1,68.30

पुत्रस्तु रुक्मकवचो विद्वान् कम्बलबर्हिषः निहत्य रुक्मकवचो वीरान् कवचिनो रणे

putrastu rukmakavaco vidvān kambalabarhiṣaḥ nihatya rukmakavaco vīrān kavacino raṇe

1,68.31

धन्विनो निशितैर् बाणैर् अवाप श्रियमुत्तमाम् अश्वमेधे तु धर्मात्मा ऋत्विग्भ्यः पृथिवीं ददौ

dhanvino niśitair bāṇair avāpa śriyamuttamām aśvamedhe tu dharmātmā ṛtvigbhyaḥ pṛthivīṃ dadau

1,68.32

जज्ञे तु रुक्मकवचात् परावृत्परवीरहा जज्ञिरे पञ्च पुत्रास्तु महासत्त्वाः परावृतः

jajñe tu rukmakavacāt parāvṛtparavīrahā jajñire pañca putrāstu mahāsattvāḥ parāvṛtaḥ

1,68.33

रुक्मेषुः पृथुरुक्मश् च ज्यामघः परिघो हरिः परिघं च हरिं चैव विदेहेषु पिता न्यसत्

rukmeṣuḥ pṛthurukmaś ca jyāmaghaḥ parigho hariḥ parighaṃ ca hariṃ caiva videheṣu pitā nyasat

1,68.34

रुक्मेषुरभवद्राजा पृथुरुक्मस्तदाश्रयात् तैस्तु प्रव्राजितो राजा ज्यामघो ऽवसदाश्रमे

rukmeṣurabhavadrājā pṛthurukmastadāśrayāt taistu pravrājito rājā jyāmagho 'vasadāśrame

1,68.35

प्रशान्तः स वनस्थो ऽपि ब्राह्मणैरेव बोधितः जगाम धनुरादाय देशमन्यं ध्वजी रथी

praśāntaḥ sa vanastho 'pi brāhmaṇaireva bodhitaḥ jagāma dhanurādāya deśamanyaṃ dhvajī rathī

1,68.36

नर्मदातीरमेकाकी केवलं भार्यया युतः ऋक्षवन्तं गिरिं गत्वा त्यक्तमन्यैरुवास सः

narmadātīramekākī kevalaṃ bhāryayā yutaḥ ṛkṣavantaṃ giriṃ gatvā tyaktamanyairuvāsa saḥ

1,68.37

ज्यामघस्याभवद्भार्या शैब्या शीलवती सती सा चैव तपसोग्रेण शैब्या वै सम्प्रसूयत

jyāmaghasyābhavadbhāryā śaibyā śīlavatī satī sā caiva tapasogreṇa śaibyā vai samprasūyata

1,68.38

सुतं विदर्भं सुभगा वयःपरिणता सती राजा पुत्रसुतायां तु विद्वांसौ क्रथकैशिकौ

sutaṃ vidarbhaṃ subhagā vayaḥpariṇatā satī rājā putrasutāyāṃ tu vidvāṃsau krathakaiśikau

1,68.39

पुत्रौ विदर्भराजस्य शूरौ रणविशारदौ रोमपादस्तृतीयश् च बभ्रुस्तस्यात्मजः स्मृतः

putrau vidarbharājasya śūrau raṇaviśāradau romapādastṛtīyaś ca babhrustasyātmajaḥ smṛtaḥ

1,68.40

सुधृतिस्तनयस्तस्य विद्वान्परमधार्मिकः कौशिकस्तनयस्तस्मात् तस्माच्चैद्यान्वयः स्मृतः

sudhṛtistanayastasya vidvānparamadhārmikaḥ kauśikastanayastasmāt tasmāccaidyānvayaḥ smṛtaḥ

1,68.41

क्रथो विदर्भस्य सुतः कुन्तिस्तस्यात्मजो ऽभवत् कुन्तेर् वृतस्ततो जज्ञे रणधृष्टः प्रतापवान्

kratho vidarbhasya sutaḥ kuntistasyātmajo 'bhavat kunter vṛtastato jajñe raṇadhṛṣṭaḥ pratāpavān

1,68.42

रणधृष्टस्य च सुतो निधृतिः परवीरहा दशार्हो नैधृतो नाम्ना महारिगणसूदनः

raṇadhṛṣṭasya ca suto nidhṛtiḥ paravīrahā daśārho naidhṛto nāmnā mahārigaṇasūdanaḥ

1,68.43

दशार्हस्य सुतो व्याप्तो जीमूत इति तत्सुतः जीमूतपुत्रो विकृतिस् तस्य भीमरथः सुतः

daśārhasya suto vyāpto jīmūta iti tatsutaḥ jīmūtaputro vikṛtis tasya bhīmarathaḥ sutaḥ

1,68.44

अथ भीमरथस्यासीत् पुत्रो नवरथः किल दानधर्मरतो नित्यं सत्यशीलपरायणः

atha bhīmarathasyāsīt putro navarathaḥ kila dānadharmarato nityaṃ satyaśīlaparāyaṇaḥ

1,68.45

तस्य चासीद्दृढरथः शकुनिस्तस्य चात्मजः तस्मात् करम्भः सम्भूतो देवरातो ऽभवत्ततः

tasya cāsīddṛḍharathaḥ śakunistasya cātmajaḥ tasmāt karambhaḥ sambhūto devarāto 'bhavattataḥ

1,68.46

देवरातादभूद्राजा देवरातिर् महायशाः देवगर्भोपमो जज्ञे यो देवक्षत्रनामकः

devarātādabhūdrājā devarātir mahāyaśāḥ devagarbhopamo jajñe yo devakṣatranāmakaḥ

1,68.47

देवक्षत्रसुतः श्रीमान् मधुर्नाम महायशाः मधूनां वंशकृद्राजा मधोस्तु कुरुवंशकः

devakṣatrasutaḥ śrīmān madhurnāma mahāyaśāḥ madhūnāṃ vaṃśakṛdrājā madhostu kuruvaṃśakaḥ

1,68.48

कुरुवंशाद् अनुस् तस्मात् पुरुत्वान् पुरुषोत्तमः अंशुर्जज्ञे च वैदर्भ्यां भद्रवत्यां पुरुत्वतः

kuruvaṃśād anus tasmāt purutvān puruṣottamaḥ aṃśurjajñe ca vaidarbhyāṃ bhadravatyāṃ purutvataḥ

1,68.49

ऐक्ष्वाकीम् अवहच्चांशुः सत्त्वस्तस्मादजायत सत्त्वात् सर्वगुणोपेतः सात्वतः कुलवर्धनः

aikṣvākīm avahaccāṃśuḥ sattvastasmādajāyata sattvāt sarvaguṇopetaḥ sātvataḥ kulavardhanaḥ

1,68.50

ज्यामघस्य मया प्रोक्ता सृष्टिर्वै विस्तरेण वः यः पठेच्छृणुयाद्वापि निसृष्टिं ज्यामघस्य तु

jyāmaghasya mayā proktā sṛṣṭirvai vistareṇa vaḥ yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi nisṛṣṭiṃ jyāmaghasya tu

1,68.51

प्रजीवत्येति वै स्वर्गं राज्यं सौख्यं च विन्दति

prajīvatyeti vai svargaṃ rājyaṃ saukhyaṃ ca vindati

Chapter 1.69

1,69.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वंशानुवर्णनं नामाष्टषष्टितमो ऽध्यायः सात्वतः सत्यसम्पन्नः प्रजज्ञे चतुरः सुतान् भजनं भ्राजमानं च दिव्यं देवावृधं नृपम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge vaṃśānuvarṇanaṃ nāmāṣṭaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sātvataḥ satyasampannaḥ prajajñe caturaḥ sutān bhajanaṃ bhrājamānaṃ ca divyaṃ devāvṛdhaṃ nṛpam

1,69.2

अन्धकं च महाभागं वृष्णिं च यदुनन्दनम् तेषां निसर्गांश्चतुरः शृणुध्वं विस्तरेण वै

andhakaṃ ca mahābhāgaṃ vṛṣṇiṃ ca yadunandanam teṣāṃ nisargāṃścaturaḥ śṛṇudhvaṃ vistareṇa vai

1,69.3

सृञ्जय्यां भजनाच्चैव भ्राजमानाद्विजज्ञिरे अयुतायुः शतायुश् च बलवान् हर्षकृत्स्मृतः

sṛñjayyāṃ bhajanāccaiva bhrājamānādvijajñire ayutāyuḥ śatāyuś ca balavān harṣakṛtsmṛtaḥ

1,69.4

तेषां देवावृधो राजा चचार परमं तपः पुत्रः सर्वगुणोपेतो मम भूयादिति स्मरन्

teṣāṃ devāvṛdho rājā cacāra paramaṃ tapaḥ putraḥ sarvaguṇopeto mama bhūyāditi smaran

1,69.5

तस्य बभ्रुरिति ख्यातः पुण्यश्लोको नृपोत्तमः अनुवंशपुराणज्ञा गायन्तीति परिश्रुतम्

tasya babhruriti khyātaḥ puṇyaśloko nṛpottamaḥ anuvaṃśapurāṇajñā gāyantīti pariśrutam

1,69.6

गुणान्देवावृधस्याथ कीर्तयन्तो महात्मनः यथैव शृणुमो दूरात् संपश्यामस्तथान्तिकात्

guṇāndevāvṛdhasyātha kīrtayanto mahātmanaḥ yathaiva śṛṇumo dūrāt saṃpaśyāmastathāntikāt

1,69.7

बभ्रुः श्रेष्ठो मनुष्याणां देवैर्देवावृधः समः पुरुषाः पञ्च षष्टिस्तु षट् सहस्राणि चाष्ट च

babhruḥ śreṣṭho manuṣyāṇāṃ devairdevāvṛdhaḥ samaḥ puruṣāḥ pañca ṣaṣṭistu ṣaṭ sahasrāṇi cāṣṭa ca

1,69.8

ये ऽमृतत्वमनुप्राप्ता बभ्रोर्देवावृधादपि यज्वा दानमतिर्वीरो ब्रह्मण्यस्तु दृढव्रतः

ye 'mṛtatvamanuprāptā babhrordevāvṛdhādapi yajvā dānamatirvīro brahmaṇyastu dṛḍhavrataḥ

1,69.9

कीर्तिमांश् च महातेजाः सात्वतानां महारथः तस्यान्ववाये सम्भूता भोजा वै दैवतोपमाः

kīrtimāṃś ca mahātejāḥ sātvatānāṃ mahārathaḥ tasyānvavāye sambhūtā bhojā vai daivatopamāḥ

1,69.10

गान्धारी चैव माद्री च वृष्णिभार्ये बभूवतुः गान्धारी जनयामास सुमित्रं मित्रनन्दनम्

gāndhārī caiva mādrī ca vṛṣṇibhārye babhūvatuḥ gāndhārī janayāmāsa sumitraṃ mitranandanam

1,69.11

माद्री लेभे च तं पुत्रं ततः सा देवमीढुषम् अनमित्रं शिनिं चैव तावुभौ पुरुषोत्तमौ

mādrī lebhe ca taṃ putraṃ tataḥ sā devamīḍhuṣam anamitraṃ śiniṃ caiva tāvubhau puruṣottamau

1,69.12

अनमित्रसुतो निघ्नो निघ्नस्य द्वौ बभूवतुः प्रसेनश् च महाभागः सत्राजिच्च सुतावुभौ

anamitrasuto nighno nighnasya dvau babhūvatuḥ prasenaś ca mahābhāgaḥ satrājicca sutāvubhau

1,69.13

तस्य सत्राजितः सूर्यः सखा प्राणसमो ऽभवत् स्यमन्तको नाम मणिर् दत्तस्तस्मै विवस्वता

tasya satrājitaḥ sūryaḥ sakhā prāṇasamo 'bhavat syamantako nāma maṇir dattastasmai vivasvatā

1,69.14

पृथिव्यां सर्वरत्नानाम् असौ राजाभवन्मणिः कदाचिन्मृगयां यातः प्रसेनेन सहैव सः

pṛthivyāṃ sarvaratnānām asau rājābhavanmaṇiḥ kadācinmṛgayāṃ yātaḥ prasenena sahaiva saḥ

1,69.15

वधं प्राप्तो ऽसहायश् च सिंहादेव सुदारुणात् अथ पुत्रः शिनेर्जज्ञे कनिष्ठाद् वृष्णिनन्दनात्

vadhaṃ prāpto 'sahāyaś ca siṃhādeva sudāruṇāt atha putraḥ śinerjajñe kaniṣṭhād vṛṣṇinandanāt

1,69.16

सत्यवाक् सत्यसम्पन्नः सत्यकस्तस्य चात्मजः सात्यकिर्युयुधानस्तु शिनेर्नप्ता प्रतापवान्

satyavāk satyasampannaḥ satyakastasya cātmajaḥ sātyakiryuyudhānastu śinernaptā pratāpavān

1,69.17

असंगो युयुधानस्य कुणिस्तस्य सुतो ऽभवत् कुणेर् युगंधरः पुत्रः शैनेया इति कीर्तिताः

asaṃgo yuyudhānasya kuṇistasya suto 'bhavat kuṇer yugaṃdharaḥ putraḥ śaineyā iti kīrtitāḥ

1,69.18

माद्र्याः सुतस्य संजज्ञे सुतो वार्ष्णिर्युधाजितः श्वफल्क इति विख्यातस् त्रैलोक्यहितकारकः

mādryāḥ sutasya saṃjajñe suto vārṣṇiryudhājitaḥ śvaphalka iti vikhyātas trailokyahitakārakaḥ

1,69.19

श्वफल्कश् च महाराजो धर्मात्मा यत्र वर्तते नास्ति व्याधिभयं तत्र नावृष्टिभयमप्युत

śvaphalkaś ca mahārājo dharmātmā yatra vartate nāsti vyādhibhayaṃ tatra nāvṛṣṭibhayamapyuta

1,69.20

श्वफल्कः काशिराजस्य सुतां भार्यामवाप सः गान्दिनीं नाम काश्यो हि ददौ तस्मै स्वकन्यकाम्

śvaphalkaḥ kāśirājasya sutāṃ bhāryāmavāpa saḥ gāndinīṃ nāma kāśyo hi dadau tasmai svakanyakām

1,69.21

सा मातुरुदरस्था वै बहून्वर्षगणान्किल वसन्ती न च संजज्ञे गर्भस्था तां पिताब्रवीत्

sā māturudarasthā vai bahūnvarṣagaṇānkila vasantī na ca saṃjajñe garbhasthā tāṃ pitābravīt

1,69.22

जायस्व शीघ्रं भद्रं ते किमर्थं चाभितिष्ठसि प्रोवाच चैनं गर्भस्था सा कन्या गान्दिनी तदा

jāyasva śīghraṃ bhadraṃ te kimarthaṃ cābhitiṣṭhasi provāca cainaṃ garbhasthā sā kanyā gāndinī tadā

1,69.23

वर्षत्रयं प्रतिदिनं गामेकां ब्राह्मणाय तु यदि दद्यास्ततः कुक्षेर् निर्गमिष्याम्यहं पितः

varṣatrayaṃ pratidinaṃ gāmekāṃ brāhmaṇāya tu yadi dadyāstataḥ kukṣer nirgamiṣyāmyahaṃ pitaḥ

1,69.24

तथेत्युवाच तस्या वै पिता काममपूरयत् दाता शूरश् च यज्वा च श्रुतवानतिथिप्रियः

tathetyuvāca tasyā vai pitā kāmamapūrayat dātā śūraś ca yajvā ca śrutavānatithipriyaḥ

1,69.25

तस्याः पुत्रः स्मृतो ऽक्रूरः श्वफल्काद्भूरिदक्षिणः रत्ना कन्या च शैवस्य ह्य् अक्रूरस्तामवाप्तवान्

tasyāḥ putraḥ smṛto 'krūraḥ śvaphalkādbhūridakṣiṇaḥ ratnā kanyā ca śaivasya hy akrūrastāmavāptavān

1,69.26

अस्यामुत्पादयामास तनयांस्तान्निबोधत उपमन्युस् तथा माङ्गुर् वृतस्तु जनमेजयः

asyāmutpādayāmāsa tanayāṃstānnibodhata upamanyus tathā māṅgur vṛtastu janamejayaḥ

1,69.27

गिरिरक्षस्तथोपेक्षः शत्रुघ्नो यो ऽरिमर्दनः धर्मभृद् वृष्टधर्मा च गोधनो ऽथ वरस् तथा

girirakṣastathopekṣaḥ śatrughno yo 'rimardanaḥ dharmabhṛd vṛṣṭadharmā ca godhano 'tha varas tathā

1,69.28

आवाहप्रतिवाहौ च सुधारा च वराङ्गना अक्रूरस्योग्रसेन्यां तु पुत्रौ द्वौ कुलनन्दनौ

āvāhaprativāhau ca sudhārā ca varāṅganā akrūrasyograsenyāṃ tu putrau dvau kulanandanau

1,69.29

देववानुपदेवश् च जज्ञाते देवसंमतौ सुमित्रस्य सुतो जज्ञे चित्रकश् च महायशाः

devavānupadevaś ca jajñāte devasaṃmatau sumitrasya suto jajñe citrakaś ca mahāyaśāḥ

1,69.30

चित्रकस्याभवन्पुत्रा विपृथुः पृथुरेव च अश्वग्रीवः सुबाहुश् च सुधासूकगवेक्षणौ

citrakasyābhavanputrā vipṛthuḥ pṛthureva ca aśvagrīvaḥ subāhuś ca sudhāsūkagavekṣaṇau

1,69.31

अरिष्टनेमिरश्वश् च धर्मो धर्मभृदेव च सुभूमिर्बहुभूमिश् च श्रविष्ठाश्रवणे स्त्रियौ

ariṣṭanemiraśvaś ca dharmo dharmabhṛdeva ca subhūmirbahubhūmiś ca śraviṣṭhāśravaṇe striyau

1,69.32

अन्धकात्काश्यदुहिता लेभे च चतुरः सुतान् कुकुरं भजमानं च शुचिं कम्बलबर्हिषम्

andhakātkāśyaduhitā lebhe ca caturaḥ sutān kukuraṃ bhajamānaṃ ca śuciṃ kambalabarhiṣam

1,69.33

कुकुरस्य सुतो वृष्णिर् वृष्णेः शूरस्ततो ऽभवत् कपोतरोमातिबलस् तस्य पुत्रो विलोमकः

kukurasya suto vṛṣṇir vṛṣṇeḥ śūrastato 'bhavat kapotaromātibalas tasya putro vilomakaḥ

1,69.34

तस्यासीत् तुम्बुरुसखो विद्वान्पुत्रो नलः किल ख्यायते स सुनाम्ना तु चन्दनानकदुन्दुभिः

tasyāsīt tumburusakho vidvānputro nalaḥ kila khyāyate sa sunāmnā tu candanānakadundubhiḥ

1,69.35

तस्मादप्यभिजित्पुत्र उत्पन्नो ऽस्य पुनर्वसुः अश्वमेधं स पुत्रार्थम् आजहार नरोत्तमः

tasmādapyabhijitputra utpanno 'sya punarvasuḥ aśvamedhaṃ sa putrārtham ājahāra narottamaḥ

1,69.36

तस्य मध्ये ऽतिरात्रस्य सदोमध्यात्समुत्थितः ततस्तु विद्वान् सर्वज्ञो दाता यज्वा पुनर्वसुः

tasya madhye 'tirātrasya sadomadhyātsamutthitaḥ tatastu vidvān sarvajño dātā yajvā punarvasuḥ

1,69.37

तस्यापि पुत्रमिथुनं बभूवाभिजितः किल आहुकश्चाहुकी चैव ख्यातौ कीर्तिमतां वरौ

tasyāpi putramithunaṃ babhūvābhijitaḥ kila āhukaścāhukī caiva khyātau kīrtimatāṃ varau

1,69.38

आहुकात् काश्यदुहितुर् द्वौ पुत्रौ संबभूवतुः देवकश्चोग्रसेनश् च देवगर्भसमावुभौ

āhukāt kāśyaduhitur dvau putrau saṃbabhūvatuḥ devakaścograsenaś ca devagarbhasamāvubhau

1,69.39

देवकस्य सुता राज्ञो जज्ञिरे त्रिदशोपमाः देववान् उपदेवश् च सुदेवो देवरक्षितः

devakasya sutā rājño jajñire tridaśopamāḥ devavān upadevaś ca sudevo devarakṣitaḥ

1,69.40

तेषां स्वसारः सप्तासन् वसुदेवाय ता ददौ वृषदेवोपदेवा च तथान्या देवरक्षिता

teṣāṃ svasāraḥ saptāsan vasudevāya tā dadau vṛṣadevopadevā ca tathānyā devarakṣitā

1,69.41

श्रीदेवा शान्तिदेवा च सहदेवा तथापरा देवकी चापि तासां च वरिष्ठाभूत्सुमध्यमा

śrīdevā śāntidevā ca sahadevā tathāparā devakī cāpi tāsāṃ ca variṣṭhābhūtsumadhyamā

1,69.42

नवोग्रसेनस्य सुतास् तेषां कंसस्तु पूर्वजः तेषां पुत्राश्च पौत्राश् च शतशो ऽथ सहस्रशः

navograsenasya sutās teṣāṃ kaṃsastu pūrvajaḥ teṣāṃ putrāśca pautrāś ca śataśo 'tha sahasraśaḥ

1,69.43

देवकस्य सुता पत्नी वसुदेवस्य धीमतः बभूव वन्द्या पूज्या च देवैरपि पतिव्रता

devakasya sutā patnī vasudevasya dhīmataḥ babhūva vandyā pūjyā ca devairapi pativratā

1,69.44

रोहिणी च महाभागा पत्नी चानकदुन्दुभेः पौरवी बाह्लिकसुता संपूज्यासीत्सुरैरपि

rohiṇī ca mahābhāgā patnī cānakadundubheḥ pauravī bāhlikasutā saṃpūjyāsītsurairapi

1,69.45

असूत रोहिणी रामं बलश्रेष्ठं हलायुधम् आश्रितं कंसभीत्या च स्वात्मानं शान्ततेजसम्

asūta rohiṇī rāmaṃ balaśreṣṭhaṃ halāyudham āśritaṃ kaṃsabhītyā ca svātmānaṃ śāntatejasam

1,69.46

जाते रामे ऽथ निहते षड्गर्भे चातिदक्षिणे वसुदेवो हरिं धीमान् देवक्यामुदपादयत्

jāte rāme 'tha nihate ṣaḍgarbhe cātidakṣiṇe vasudevo hariṃ dhīmān devakyāmudapādayat

1,69.47

स एव परमात्मासौ देवदेवो जनार्दनः हलायुधश् च भगवान् अनन्तो रजतप्रभः

sa eva paramātmāsau devadevo janārdanaḥ halāyudhaś ca bhagavān ananto rajataprabhaḥ

1,69.48

भृगुशापछलेनैव मानयन्मानुषीं तनुम् बभूव तस्यां देवक्यां वासुदेवो जनार्दन

bhṛguśāpachalenaiva mānayanmānuṣīṃ tanum babhūva tasyāṃ devakyāṃ vāsudevo janārdana

1,69.49

उमादेहसमुद्भूता योगनिद्रा च कौशिकी नियोगाद्देवदेवस्य यशोदातनया ह्यभूत्

umādehasamudbhūtā yoganidrā ca kauśikī niyogāddevadevasya yaśodātanayā hyabhūt

1,69.50

सा चैव प्रकृतिः साक्षात् सर्वदेवनमस्कृता पुरुषो भगवान्कृष्णो धर्ममोक्षफलप्रदः

sā caiva prakṛtiḥ sākṣāt sarvadevanamaskṛtā puruṣo bhagavānkṛṣṇo dharmamokṣaphalapradaḥ

1,69.51

तां कन्यां जगृहे रक्षन् कंसात्स्वस्यात्मजं तदा चतुर्भुजं विशालाक्षं श्रीवत्सकृतलाञ्छनम्

tāṃ kanyāṃ jagṛhe rakṣan kaṃsātsvasyātmajaṃ tadā caturbhujaṃ viśālākṣaṃ śrīvatsakṛtalāñchanam

1,69.52

शङ्खचक्रगदापद्मं धारयन्तं जनार्दनम् यशोदायै प्रदत्त्वा तु वसुदेवश् च बुद्धिमान्

śaṅkhacakragadāpadmaṃ dhārayantaṃ janārdanam yaśodāyai pradattvā tu vasudevaś ca buddhimān

1,69.53

दत्त्वैनं नन्दगोपस्य रक्षतामिति चाब्रवीत् रक्षकं जगतां विष्णुं स्वेच्छया धृतविग्रहम्

dattvainaṃ nandagopasya rakṣatāmiti cābravīt rakṣakaṃ jagatāṃ viṣṇuṃ svecchayā dhṛtavigraham

1,69.54

प्रसादाच्चैव देवस्य शिवस्यामिततेजसः रामेण सार्धं तं दत्त्वा वरदं परमेश्वरम्

prasādāccaiva devasya śivasyāmitatejasaḥ rāmeṇa sārdhaṃ taṃ dattvā varadaṃ parameśvaram

1,69.55

भूभारनिग्रहार्थं च ह्य् अवतीर्णं जगद्गुरुम् अतो वै सर्वकल्याणं यादवानां भविष्यति

bhūbhāranigrahārthaṃ ca hy avatīrṇaṃ jagadgurum ato vai sarvakalyāṇaṃ yādavānāṃ bhaviṣyati

1,69.56

अयं स गर्भो देवक्या यो नः क्लेश्यान्हरिष्यति उग्रसेनात्मजायाथ कंसायानकदुन्दुभिः

ayaṃ sa garbho devakyā yo naḥ kleśyānhariṣyati ugrasenātmajāyātha kaṃsāyānakadundubhiḥ

1,69.57

निवेदयामास तदा जातां कन्यां सुलक्षणाम् अस्यास्तवाष्टमो गर्भो देवक्याः कंस सुव्रत

nivedayāmāsa tadā jātāṃ kanyāṃ sulakṣaṇām asyāstavāṣṭamo garbho devakyāḥ kaṃsa suvrata

1,69.58

मृत्युर् एव न संदेह इति वाणी पुरातनी ततस्तां हन्तुमारेभे कंसः सोल्लङ्घ्य चांबरम्

mṛtyur eva na saṃdeha iti vāṇī purātanī tatastāṃ hantumārebhe kaṃsaḥ sollaṅghya cāṃbaram

1,69.59

उवाचाष्टभुजा देवी मेघगंभीरया गिरा रक्षस्व तत्स्वकं देहम् आयातो मृत्युरेव ते

uvācāṣṭabhujā devī meghagaṃbhīrayā girā rakṣasva tatsvakaṃ deham āyāto mṛtyureva te

1,69.60

रक्षमाणस्य देहस्य मायावी कंसरूपिणः किं कृतं दुष्कृतं मूर्ख जातः खलु तवान्तकृत्

rakṣamāṇasya dehasya māyāvī kaṃsarūpiṇaḥ kiṃ kṛtaṃ duṣkṛtaṃ mūrkha jātaḥ khalu tavāntakṛt

1,69.61

देवक्याः स भयात्कंसो जघानैवाष्टमं त्विति स्मरन्ति विहितो मृत्युर् देवक्यास् तनयो ऽष्टमः

devakyāḥ sa bhayātkaṃso jaghānaivāṣṭamaṃ tviti smaranti vihito mṛtyur devakyās tanayo 'ṣṭamaḥ

1,69.62

यस्तत्प्रतिकृतौ यत्नो भोजस्यासीद्वृथा हरेः प्रभावान्मुनिशार्दूलास् तया चैव जडीकृतः

yastatpratikṛtau yatno bhojasyāsīdvṛthā hareḥ prabhāvānmuniśārdūlās tayā caiva jaḍīkṛtaḥ

1,69.63

कंसो ऽपि निहतस्तेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा निहता बहवश्चान्ये देवब्राह्मणघातिनः

kaṃso 'pi nihatastena kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā nihatā bahavaścānye devabrāhmaṇaghātinaḥ

1,69.64

तस्य कृष्णस्य तनयाः प्रद्युम्नप्रमुखास् तथा बहवः परिसंख्याताः सर्वे युद्धविशारदाः

tasya kṛṣṇasya tanayāḥ pradyumnapramukhās tathā bahavaḥ parisaṃkhyātāḥ sarve yuddhaviśāradāḥ

1,69.65

कृष्णपुत्राः समाख्याताः कृष्णेन सदृशाः सुताः पुत्रेष्वेतेषु सर्वेषु चारुदेष्णादयो हरेः

kṛṣṇaputrāḥ samākhyātāḥ kṛṣṇena sadṛśāḥ sutāḥ putreṣveteṣu sarveṣu cārudeṣṇādayo hareḥ

1,69.66

विशिष्टा बलवन्तश् च रौक्मिणेयारिसूदनाः षोडशस्त्रीसहस्राणि शतमेकं तथाधिकम्

viśiṣṭā balavantaś ca raukmiṇeyārisūdanāḥ ṣoḍaśastrīsahasrāṇi śatamekaṃ tathādhikam

1,69.67

कृष्णस्य तासु सर्वासु प्रिया ज्येष्ठा च रुक्मिणी तया द्वादशवर्षाणि कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

kṛṣṇasya tāsu sarvāsu priyā jyeṣṭhā ca rukmiṇī tayā dvādaśavarṣāṇi kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā

1,69.68

उष्यता वायुभक्षेण पुत्रार्थं पूजितो हरः चारुदेष्णः सुचारुश् च चारुवेषो यशोधरः

uṣyatā vāyubhakṣeṇa putrārthaṃ pūjito haraḥ cārudeṣṇaḥ sucāruś ca cāruveṣo yaśodharaḥ

1,69.69

चारुश्रवाश्चारुयशाः प्रद्युम्नः साम्ब एव च एते लब्धास्तु कृष्णेन शूलपाणिप्रसादतः

cāruśravāścāruyaśāḥ pradyumnaḥ sāmba eva ca ete labdhāstu kṛṣṇena śūlapāṇiprasādataḥ

1,69.70

तान् दृष्ट्वा तनयान्वीरान् रौक्मिणेयांश् च रुक्मिणीम् जाम्बवत्यब्रवीत्कृष्णं भार्या कृष्णस्य धीमतः

tān dṛṣṭvā tanayānvīrān raukmiṇeyāṃś ca rukmiṇīm jāmbavatyabravītkṛṣṇaṃ bhāryā kṛṣṇasya dhīmataḥ

1,69.71

मम त्वं पुण्डरीकाक्ष विशिष्टं गुणवत्तरम् सुरेशसंमितं पुत्रं प्रसन्नो दातुमर्हसि

mama tvaṃ puṇḍarīkākṣa viśiṣṭaṃ guṇavattaram sureśasaṃmitaṃ putraṃ prasanno dātumarhasi

1,69.72

जाम्बवत्या वचः श्रुत्वा जगन्नाथस्ततो हरिः तपस्तप्तुं समारेभे तपोनिधिरनिन्दितः

jāmbavatyā vacaḥ śrutvā jagannāthastato hariḥ tapastaptuṃ samārebhe taponidhiraninditaḥ

1,69.73

सो ऽथ नारायणः कृष्णः शङ्खचक्रगदाधरः व्याघ्रपादस्य च मुनेर् गत्वा चैवाश्रमोत्तमम्

so 'tha nārāyaṇaḥ kṛṣṇaḥ śaṅkhacakragadādharaḥ vyāghrapādasya ca muner gatvā caivāśramottamam

1,69.74

ऋषिं दृष्ट्वा त्वङ्गिरसं प्रणिपत्य जनार्दनः दिव्यं पाशुपतं योगं लब्धवांस्तस्य चाज्ञया

ṛṣiṃ dṛṣṭvā tvaṅgirasaṃ praṇipatya janārdanaḥ divyaṃ pāśupataṃ yogaṃ labdhavāṃstasya cājñayā

1,69.75

प्रलुप्तश्मश्रुकेशश् च घृताक्तो मुञ्जमेखली दीक्षितो भगवान्कृष्णस् तताप च परंतपः

praluptaśmaśrukeśaś ca ghṛtākto muñjamekhalī dīkṣito bhagavānkṛṣṇas tatāpa ca paraṃtapaḥ

1,69.76

ऊर्ध्वबाहुर् निरालंबः पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठितः फलाम्बनिलभोजी च ऋतुत्रयम् अधोक्षजः

ūrdhvabāhur nirālaṃbaḥ pādāṅguṣṭhāgradhiṣṭhitaḥ phalāmbanilabhojī ca ṛtutrayam adhokṣajaḥ

1,69.77

तपसा तस्य संतुष्टो ददौ रुद्रो बहून् वरान् साम्बं जांबवतीपुत्रं कृष्णाय च महात्मने

tapasā tasya saṃtuṣṭo dadau rudro bahūn varān sāmbaṃ jāṃbavatīputraṃ kṛṣṇāya ca mahātmane

1,69.78

तथा जांबवती चैव सांबं भार्या हरेः सुतम् प्रहर्षमतुलं लेभे लब्ध्वादित्यं यथादितिः

tathā jāṃbavatī caiva sāṃbaṃ bhāryā hareḥ sutam praharṣamatulaṃ lebhe labdhvādityaṃ yathāditiḥ

1,69.79

बाणस्य च तदा तेन छेदितं मुनिपुङ्गवाः भुजानां चैव साहस्रं शापाद्रुद्रस्य धीमतः

bāṇasya ca tadā tena cheditaṃ munipuṅgavāḥ bhujānāṃ caiva sāhasraṃ śāpādrudrasya dhīmataḥ

1,69.80

अथ दैत्यवधं चक्रे हलायुधसहायवान् तथा दुष्टक्षितीशानां लीलयैव रणाजिरे

atha daityavadhaṃ cakre halāyudhasahāyavān tathā duṣṭakṣitīśānāṃ līlayaiva raṇājire

1,69.81

स हत्वा देवसम्भूतं नरकं दैत्यपुङ्गवम् ब्राह्मणस्योर्ध्वचक्रस्य वरदानान्महात्मनः

sa hatvā devasambhūtaṃ narakaṃ daityapuṅgavam brāhmaṇasyordhvacakrasya varadānānmahātmanaḥ

1,69.82

स्वोपभोग्यानि कन्यानां षोडशातुलविक्रमः शताधिकानि जग्राह सहस्राणि महाबलः

svopabhogyāni kanyānāṃ ṣoḍaśātulavikramaḥ śatādhikāni jagrāha sahasrāṇi mahābalaḥ

1,69.83

शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् संहृत्य तत्कुलं चैव प्रभासे ऽतिष्ठदच्युतः

śāpavyājena viprāṇām upasaṃhṛtavān kulam saṃhṛtya tatkulaṃ caiva prabhāse 'tiṣṭhadacyutaḥ

1,69.84

तदा तस्यैव तु गतं वर्षाणामधिकं शतम् कृष्णस्य द्वारकायां वै जराक्लेशापहारिणः

tadā tasyaiva tu gataṃ varṣāṇāmadhikaṃ śatam kṛṣṇasya dvārakāyāṃ vai jarākleśāpahāriṇaḥ

1,69.85

विश्वामित्रस्य कण्वस्य नारदस्य च धीमतः शापं पिण्डारके ऽरक्षद् वचो दुर्वाससस्तदा

viśvāmitrasya kaṇvasya nāradasya ca dhīmataḥ śāpaṃ piṇḍārake 'rakṣad vaco durvāsasastadā

1,69.86

त्यक्त्वा च मानुषं रूपं जरकास्त्रच्छलेन तु अनुगृह्य च कृष्णो ऽपि लुब्धकं प्रययौ दिवम्

tyaktvā ca mānuṣaṃ rūpaṃ jarakāstracchalena tu anugṛhya ca kṛṣṇo 'pi lubdhakaṃ prayayau divam

1,69.87

अष्टावक्रस्य शापेन भार्याः कृष्णस्य धीमतः चौरैश्चापहृताः सर्वास् तस्य मायाबलेन च

aṣṭāvakrasya śāpena bhāryāḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ cauraiścāpahṛtāḥ sarvās tasya māyābalena ca

1,69.88

बलभद्रो ऽपि संत्यज्य नागो भूत्वा जगाम च महिष्यस्तस्य कृष्णस्य रुक्मिणीप्रमुखाः शुभाः

balabhadro 'pi saṃtyajya nāgo bhūtvā jagāma ca mahiṣyastasya kṛṣṇasya rukmiṇīpramukhāḥ śubhāḥ

1,69.89

सहाग्निं विविशुः सर्वाः कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा रेवती च तथा देवी बलभद्रेण धीमता

sahāgniṃ viviśuḥ sarvāḥ kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā revatī ca tathā devī balabhadreṇa dhīmatā

1,69.90

प्रविष्टा पावकं विप्राः सा च भर्तृपथं गता प्रेतकार्यं हरेः कृत्वा पार्थः परमवीर्यवान्

praviṣṭā pāvakaṃ viprāḥ sā ca bhartṛpathaṃ gatā pretakāryaṃ hareḥ kṛtvā pārthaḥ paramavīryavān

1,69.91

रामस्य च तथान्येषां वृष्णीनामपि सुव्रतः कन्दमूलफलैस्तस्य बलिकार्यं चकार सः

rāmasya ca tathānyeṣāṃ vṛṣṇīnāmapi suvrataḥ kandamūlaphalaistasya balikāryaṃ cakāra saḥ

1,69.92

द्रव्याभावात् स्वयं पार्थो भ्रातृभिश् च दिवं गतः एवं संक्षेपतः प्रोक्तः कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः

dravyābhāvāt svayaṃ pārtho bhrātṛbhiś ca divaṃ gataḥ evaṃ saṃkṣepataḥ proktaḥ kṛṣṇasyākliṣṭakarmaṇaḥ

1,69.93

प्रभावो विलयश्चैव स्वेच्छयैव महात्मनः इत्येतत्सोमवंशानां नृपाणां चरितं द्विजाः

prabhāvo vilayaścaiva svecchayaiva mahātmanaḥ ityetatsomavaṃśānāṃ nṛpāṇāṃ caritaṃ dvijāḥ

1,69.94

यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मणान् श्रावयेदपि स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi brāhmaṇān śrāvayedapi sa yāti vaiṣṇavaṃ lokaṃ nātra kāryā vicāraṇā

Chapter 1.70 (part 1/2)

1,70.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सोमवंशानुकीर्तनं नामैकोनसप्ततितमो ऽध्यायः आदिसर्गस्त्वया सूत सूचितो न प्रकाशितः सांप्रतं विस्तरेणैव वक्तुमर्हसि सुव्रत

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge somavaṃśānukīrtanaṃ nāmaikonasaptatitamo 'dhyāyaḥ ādisargastvayā sūta sūcito na prakāśitaḥ sāṃprataṃ vistareṇaiva vaktumarhasi suvrata

1,70.2

महेश्वरो महादेवः प्रकृतेः पुरुषस्य च परत्वे संस्थितो देवः परमात्मा मुनीश्वराः

maheśvaro mahādevaḥ prakṛteḥ puruṣasya ca paratve saṃsthito devaḥ paramātmā munīśvarāḥ

1,70.3

अव्यक्तं चेश्वरात्तस्माद् अभवत्कारणं परम् प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुस्तत्त्वचिन्तकाः

avyaktaṃ ceśvarāttasmād abhavatkāraṇaṃ param pradhānaṃ prakṛtiśceti yadāhustattvacintakāḥ

1,70.4

गन्धवर्णरसैर् हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम् अजरं ध्रुवमक्षय्यं नित्यं स्वात्मन्यवस्थितम्

gandhavarṇarasair hīnaṃ śabdasparśavivarjitam ajaraṃ dhruvamakṣayyaṃ nityaṃ svātmanyavasthitam

1,70.5

जगद्योनिं महाभूतं परं ब्रह्म सनातनम् विग्रहः सर्वभूतानाम् ईश्वराज्ञाप्रचोदितम्

jagadyoniṃ mahābhūtaṃ paraṃ brahma sanātanam vigrahaḥ sarvabhūtānām īśvarājñāpracoditam

1,70.6

अनाद्यन्तमजं सूक्ष्मं त्रिगुणं प्रभवाव्ययम् अप्रकाशमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे समवर्तत

anādyantamajaṃ sūkṣmaṃ triguṇaṃ prabhavāvyayam aprakāśamavijñeyaṃ brahmāgre samavartata

1,70.7

अस्यात्मना सर्वमिदं व्याप्तं त्वासीच्छिवेच्छया गुणसाम्ये तदा तस्मिन्न् अविभागे तमोमये

asyātmanā sarvamidaṃ vyāptaṃ tvāsīcchivecchayā guṇasāmye tadā tasminn avibhāge tamomaye

1,70.8

सर्गकाले प्रधानस्य क्षेत्रज्ञाधिष्ठितस्य वै गुणभावाद्व्यज्यमानो महान् प्रादुर्बभूव ह

sargakāle pradhānasya kṣetrajñādhiṣṭhitasya vai guṇabhāvādvyajyamāno mahān prādurbabhūva ha

1,70.9

सूक्ष्मेण महता चाथ अव्यक्तेन समावृतम् सत्त्वोद्रिक्तो महानग्रे सत्तामात्रप्रकाशकः

sūkṣmeṇa mahatā cātha avyaktena samāvṛtam sattvodrikto mahānagre sattāmātraprakāśakaḥ

1,70.10

मनो महांस्तु विज्ञेयम् एकं तत्कारणं स्मृतम् समुत्पन्नं लिङ्गमात्रं क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं हि तत्

mano mahāṃstu vijñeyam ekaṃ tatkāraṇaṃ smṛtam samutpannaṃ liṅgamātraṃ kṣetrajñādhiṣṭhitaṃ hi tat

1,70.11

धर्मादीनि च रूपाणि लोकतत्त्वार्थहेतवः महान् सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानः सिसृक्षया

dharmādīni ca rūpāṇi lokatattvārthahetavaḥ mahān sṛṣṭiṃ vikurute codyamānaḥ sisṛkṣayā

1,70.12

मनो महान्मतिर्ब्रह्म पूर्बुद्धिः ख्यातिरीश्वरः प्रज्ञा चितिः स्मृतिः संविद् विश्वेशश्चेति स स्मृतः

mano mahānmatirbrahma pūrbuddhiḥ khyātirīśvaraḥ prajñā citiḥ smṛtiḥ saṃvid viśveśaśceti sa smṛtaḥ

1,70.13

मनुते सर्वभूतानां यस्माच्चेष्टा फलं ततः सौक्ष्म्यात्तेन विभक्तं तु येन तन्मन उच्यते

manute sarvabhūtānāṃ yasmācceṣṭā phalaṃ tataḥ saukṣmyāttena vibhaktaṃ tu yena tanmana ucyate

1,70.14

तत्त्वानाम् अग्रजो यस्मान् महांश् च परिमाणतः विशेषेभ्यो गुणेभ्यो ऽपि महानिति ततः स्मृतः

tattvānām agrajo yasmān mahāṃś ca parimāṇataḥ viśeṣebhyo guṇebhyo 'pi mahāniti tataḥ smṛtaḥ

1,70.15

बिभर्ति मानं मनुते विभागं मन्यते ऽपि च पुरुषो भोगसंबन्धात् तेन चासौ मतिः स्मृतः

bibharti mānaṃ manute vibhāgaṃ manyate 'pi ca puruṣo bhogasaṃbandhāt tena cāsau matiḥ smṛtaḥ

1,70.16

बृहत्त्वाद् बृंहणत्वाच्च भावानां सकलाश्रयात् यस्माद्धारयते भावान् ब्रह्म तेन निरुच्यते

bṛhattvād bṛṃhaṇatvācca bhāvānāṃ sakalāśrayāt yasmāddhārayate bhāvān brahma tena nirucyate

1,70.17

यः पूरयति यस्माच्च कृत्स्नान्देवाननुग्रहैः नयते तत्त्वभावं च तेन पूरिति चोच्यते

yaḥ pūrayati yasmācca kṛtsnāndevānanugrahaiḥ nayate tattvabhāvaṃ ca tena pūriti cocyate

1,70.18

बुध्यते पुरुषश्चात्र सर्वान् भावान् हितं तथा यस्माद्बोधयते चैव बुद्धिस्तेन निरुच्यते

budhyate puruṣaścātra sarvān bhāvān hitaṃ tathā yasmādbodhayate caiva buddhistena nirucyate

1,70.19

ख्यातिः प्रत्युपभोगश् च यस्मात्संवर्तते ततः भोगस्य ज्ञाननिष्ठत्वात् तेन ख्यातिरिति स्मृतः

khyātiḥ pratyupabhogaś ca yasmātsaṃvartate tataḥ bhogasya jñānaniṣṭhatvāt tena khyātiriti smṛtaḥ

1,70.20

ख्यायते तद्गुणैर् वापि ज्ञानादिभिर् अनेकशः तस्माच्च महतः संज्ञा ख्यातिरित्यभिधीयते

khyāyate tadguṇair vāpi jñānādibhir anekaśaḥ tasmācca mahataḥ saṃjñā khyātirityabhidhīyate

1,70.21

साक्षात्सर्वं विजानाति महात्मा तेन चेश्वरः यस्माज्ज्ञानानुगश्चैव प्रज्ञा तेन स उच्यते

sākṣātsarvaṃ vijānāti mahātmā tena ceśvaraḥ yasmājjñānānugaścaiva prajñā tena sa ucyate

1,70.22

ज्ञानादीनि च रूपाणि बहुकर्मफलानि च चिनोति यस्माद्भोगार्थं तेनासौ चितिरुच्यते

jñānādīni ca rūpāṇi bahukarmaphalāni ca cinoti yasmādbhogārthaṃ tenāsau citirucyate

1,70.23

वर्तमानव्यतीतानि तथैवानागतान्यपि स्मरते सर्वकार्याणि तेनासौ स्मृतिरुच्यते

vartamānavyatītāni tathaivānāgatānyapi smarate sarvakāryāṇi tenāsau smṛtirucyate

1,70.24

कृत्स्नं च विन्दते ज्ञानं यस्मान्माहात्म्यमुत्तमम् तस्माद् विन्देर् विदेश्चैव संविदित्यभिधीयते

kṛtsnaṃ ca vindate jñānaṃ yasmānmāhātmyamuttamam tasmād vinder videścaiva saṃvidityabhidhīyate

1,70.25

विद्यते ऽपि च सर्वत्र तस्मिन्सर्वं च विन्दति तस्मात्संविदिति प्रोक्तो महद्भिर् मुनिसत्तमाः

vidyate 'pi ca sarvatra tasminsarvaṃ ca vindati tasmātsaṃviditi prokto mahadbhir munisattamāḥ

1,70.26

जानातेर् ज्ञानम् इत्याहुर् भगवान् ज्ञानसंनिधिः बन्धनादिपरीभावाद् ईश्वरः प्रोच्यते बुधैः

jānāter jñānam ityāhur bhagavān jñānasaṃnidhiḥ bandhanādiparībhāvād īśvaraḥ procyate budhaiḥ

1,70.27

पर्यायवाचकैः शब्दैस् तत्त्वम् आद्यम् अनुत्तमम् व्याख्यातं तत्त्वभावज्ञैर् देवसद्भावचेतकैः

paryāyavācakaiḥ śabdais tattvam ādyam anuttamam vyākhyātaṃ tattvabhāvajñair devasadbhāvacetakaiḥ

1,70.28

महान्सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानः सिसृक्षया संकल्पो ऽध्यवसायश् च तस्य वृत्तिद्वयं स्मृतम्

mahānsṛṣṭiṃ vikurute codyamānaḥ sisṛkṣayā saṃkalpo 'dhyavasāyaś ca tasya vṛttidvayaṃ smṛtam

1,70.29

त्रिगुणाद् रजसोद्रिक्ताद् अहङ्कारस्ततो ऽभवत् महता च वृतः सर्गो भूतादिर् बाह्यतस्तु सः

triguṇād rajasodriktād ahaṅkārastato 'bhavat mahatā ca vṛtaḥ sargo bhūtādir bāhyatastu saḥ

1,70.30

तस्मादेव तमोद्रिक्ताद् अहङ्कारादजायत भूततन्मात्रसर्गस्तु भूतादिस्तामसस्तु सः

tasmādeva tamodriktād ahaṅkārādajāyata bhūtatanmātrasargastu bhūtādistāmasastu saḥ

1,70.31

भूतादिस्तु विकुर्वाणः शब्दमात्रं ससर्ज ह आकाशं सुषिरं तस्माद् उत्पन्नं शब्दलक्षणम्

bhūtādistu vikurvāṇaḥ śabdamātraṃ sasarja ha ākāśaṃ suṣiraṃ tasmād utpannaṃ śabdalakṣaṇam

1,70.32

आकाशं शब्दमात्रं तु स्पर्शमात्रं समावृणोत् वायुश्चापि विकुर्वाणो रूपमात्रं ससर्ज ह

ākāśaṃ śabdamātraṃ tu sparśamātraṃ samāvṛṇot vāyuścāpi vikurvāṇo rūpamātraṃ sasarja ha

1,70.33

ज्योतिरुत्पद्यते वायोस् तद्रूपगुणम् उच्यते स्पर्शमात्रस्तु वै वायू रूपमात्रं समावृणोत्

jyotirutpadyate vāyos tadrūpaguṇam ucyate sparśamātrastu vai vāyū rūpamātraṃ samāvṛṇot

1,70.34

ज्योतिश्चापि विकुर्वाणं रसमात्रं ससर्ज ह सम्भवन्ति ततो ह्यापस् ता वै सर्वरसात्मिकाः

jyotiścāpi vikurvāṇaṃ rasamātraṃ sasarja ha sambhavanti tato hyāpas tā vai sarvarasātmikāḥ

1,70.35

रसमात्रास्तु ता ह्यापो रूपमात्रो ऽग्निर् आवृणोत् आपश्चापि विकुर्वत्यो गन्धमात्रं ससर्जिरे

rasamātrāstu tā hyāpo rūpamātro 'gnir āvṛṇot āpaścāpi vikurvatyo gandhamātraṃ sasarjire

1,70.36

संघातो जायते तस्मात् तस्य गन्धो गुणो मतः तस्मिंस्तस्मिंश् च तन्मात्रं तेन तन्मात्रता स्मृता

saṃghāto jāyate tasmāt tasya gandho guṇo mataḥ tasmiṃstasmiṃś ca tanmātraṃ tena tanmātratā smṛtā

1,70.37

अविशेषवाचकत्वाद् अविशेषास् ततस् तु ते प्रशान्तघोरमूढत्वाद् अविशेषास्ततः पुनः

aviśeṣavācakatvād aviśeṣās tatas tu te praśāntaghoramūḍhatvād aviśeṣāstataḥ punaḥ

1,70.38

भूततन्मात्रसर्गो ऽयं विज्ञेयस्तु परस्परम् वैकारिकादहङ्कारात् सत्त्वोद्रिक्तात्तु सात्त्विकात्

bhūtatanmātrasargo 'yaṃ vijñeyastu parasparam vaikārikādahaṅkārāt sattvodriktāttu sāttvikāt

1,70.39

वैकारिकः स सर्गस्तु युगपत् सम्प्रवर्तते बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चैव पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च

vaikārikaḥ sa sargastu yugapat sampravartate buddhīndriyāṇi pañcaiva pañca karmendriyāṇi ca

1,70.40

साधकानीन्द्रियाणि स्युर् देवा वैकारिका दश एकादशं मनस्तत्र स्वगुणेनोभयात्मकम्

sādhakānīndriyāṇi syur devā vaikārikā daśa ekādaśaṃ manastatra svaguṇenobhayātmakam

1,70.41

श्रोत्रं त्वक् चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी शब्दादीनामवाप्त्यर्थं बुद्धियुक्तानि तानि वै

śrotraṃ tvak cakṣuṣī jihvā nāsikā caiva pañcamī śabdādīnāmavāptyarthaṃ buddhiyuktāni tāni vai

1,70.42

पादौ पायुरुपस्थश् च हस्तौ वाग्दशमी भवेत् गतिर्विसर्गो ह्यानन्दः शिल्पं वाक्यं च कर्म तत्

pādau pāyurupasthaś ca hastau vāgdaśamī bhavet gatirvisargo hyānandaḥ śilpaṃ vākyaṃ ca karma tat

1,70.43

आकाशं शब्दमात्रं च स्पर्शमात्रं समाविशत् द्विगुणस्तु ततो वायुः शब्दस्पर्शात्मको ऽभवत्

ākāśaṃ śabdamātraṃ ca sparśamātraṃ samāviśat dviguṇastu tato vāyuḥ śabdasparśātmako 'bhavat

1,70.44

रूपं तथैव विशतः शब्दस्पर्शगुणावुभौ त्रिगुणस्तु ततस्त्वग्निः सशब्दस्पर्शरूपवान्

rūpaṃ tathaiva viśataḥ śabdasparśaguṇāvubhau triguṇastu tatastvagniḥ saśabdasparśarūpavān

1,70.45

सशब्दस्पर्शरूपं च रसमात्रं समाविशत् तस्माच्चतुर्गुणा आपो विज्ञेयास्तु रसात्मिकाः

saśabdasparśarūpaṃ ca rasamātraṃ samāviśat tasmāccaturguṇā āpo vijñeyāstu rasātmikāḥ

1,70.46

शब्दस्पर्शं च रूपं च रसो वै गन्धमाविशत् संगता गन्धमात्रेण आविशन्तो महीमिमाम्

śabdasparśaṃ ca rūpaṃ ca raso vai gandhamāviśat saṃgatā gandhamātreṇa āviśanto mahīmimām

1,70.47

तस्मात्पञ्चगुणा भूमिः स्थूला भूतेषु शस्यते शान्ता घोराश् च मूढाश् च विशेषास्तेन ते स्मृताः

tasmātpañcaguṇā bhūmiḥ sthūlā bhūteṣu śasyate śāntā ghorāś ca mūḍhāś ca viśeṣāstena te smṛtāḥ

1,70.48

परस्परानुप्रवेशाद् धारयन्ति परस्परम् भूमेरन्तस्त्विदं सर्वं लोकालोकाचलावृतम्

parasparānupraveśād dhārayanti parasparam bhūmerantastvidaṃ sarvaṃ lokālokācalāvṛtam

1,70.49

विशेषाश्चेन्द्रियग्राह्या नियतत्वाच्च ते स्मृताः गुणं पूर्वस्य सर्गस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तराः

viśeṣāścendriyagrāhyā niyatatvācca te smṛtāḥ guṇaṃ pūrvasya sargasya prāpnuvantyuttarottarāḥ

1,70.50

तेषां यावच्च तद् यच्च यच्च तावद्गुणं स्मृतम् उपलभ्याप्सु वै गन्धं केचिद् ब्रूयुर् अपां गुणम्

teṣāṃ yāvacca tad yacca yacca tāvadguṇaṃ smṛtam upalabhyāpsu vai gandhaṃ kecid brūyur apāṃ guṇam

1,70.51

पृथिव्यामेव तं विद्याद् अपां वायोश् च संश्रयात् एते सप्त महात्मानो ह्य् अन्योन्यस्य समाश्रयात्

pṛthivyāmeva taṃ vidyād apāṃ vāyoś ca saṃśrayāt ete sapta mahātmāno hy anyonyasya samāśrayāt

1,70.52

पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च अव्यक्तानुग्रहेण च महादयो विशेषान्ता ह्य् अण्डमुत्पादयन्ति ते

puruṣādhiṣṭhitatvācca avyaktānugraheṇa ca mahādayo viśeṣāntā hy aṇḍamutpādayanti te

1,70.53

एककालसमुत्पन्नं जलबुद्बुदवच्च तत् विशेषेभ्यो ऽण्डम् अभवन् महत् तद् उदकेशयम्

ekakālasamutpannaṃ jalabudbudavacca tat viśeṣebhyo 'ṇḍam abhavan mahat tad udakeśayam

1,70.54

अद्भिर् दशगुणाभिस्तु बाह्यतो ऽण्डं समावृतम् आपो दशगुणेनैतास् तेजसा बाह्यतो वृताः

adbhir daśaguṇābhistu bāhyato 'ṇḍaṃ samāvṛtam āpo daśaguṇenaitās tejasā bāhyato vṛtāḥ

1,70.55

तेजो दशगुणेनैव वायुना बाह्यतो वृतम् वायुर्दशगुणेनैव बाह्यतो नभसा वृतः

tejo daśaguṇenaiva vāyunā bāhyato vṛtam vāyurdaśaguṇenaiva bāhyato nabhasā vṛtaḥ

1,70.56

आकाशेनावृतो वायुः खं तु भूतादिनावृतम् भूतादिर्महता चापि अव्यक्तेनावृतो महान्

ākāśenāvṛto vāyuḥ khaṃ tu bhūtādināvṛtam bhūtādirmahatā cāpi avyaktenāvṛto mahān

1,70.57

शर्वश्चाण्डकपालस्थो भवश्चांभसि सुव्रताः रुद्रो ऽग्निमध्ये भगवान् उग्रो वायौ पुनः स्मृतः

śarvaścāṇḍakapālastho bhavaścāṃbhasi suvratāḥ rudro 'gnimadhye bhagavān ugro vāyau punaḥ smṛtaḥ

1,70.58

भीमश्चावनिमध्यस्थो ह्य् अहङ्कारे महेश्वरः बुद्धौ च भगवानीशः सर्वतः परमेश्वरः

bhīmaścāvanimadhyastho hy ahaṅkāre maheśvaraḥ buddhau ca bhagavānīśaḥ sarvataḥ parameśvaraḥ

1,70.59

एतैरावरणैरण्डं सप्तभिः प्राकृतैर् वृतम् एता आवृत्य चान्योन्यम् अष्टौ प्रकृतयः स्थिताः

etairāvaraṇairaṇḍaṃ saptabhiḥ prākṛtair vṛtam etā āvṛtya cānyonyam aṣṭau prakṛtayaḥ sthitāḥ

1,70.60

प्रसर्गकाले स्थित्वा तु ग्रसन्त्येताः परस्परम् एवं परस्परोत्पन्ना धारयन्ति परस्परम्

prasargakāle sthitvā tu grasantyetāḥ parasparam evaṃ parasparotpannā dhārayanti parasparam

1,70.61

आधाराधेयभावेन विकारास्ते विकारिषु महेश्वरः परो ऽव्यक्ताद् अण्डम् अव्यक्तसंभवम्

ādhārādheyabhāvena vikārāste vikāriṣu maheśvaraḥ paro 'vyaktād aṇḍam avyaktasaṃbhavam

1,70.62

अण्डाज्जज्ञे स एवेशः पुरुषो ऽर्कसमप्रभः तस्मिन्कार्यस्य करणं संसिद्धं स्वेच्छयैव तु

aṇḍājjajñe sa eveśaḥ puruṣo 'rkasamaprabhaḥ tasminkāryasya karaṇaṃ saṃsiddhaṃ svecchayaiva tu

1,70.63

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते तस्य वामाङ्गजो विष्णुः सर्वदेवनमस्कृतः

sa vai śarīrī prathamaḥ sa vai puruṣa ucyate tasya vāmāṅgajo viṣṇuḥ sarvadevanamaskṛtaḥ

1,70.64

लक्ष्म्या देव्या ह्यभूद्देव इच्छया परमेष्ठिनः दक्षिणाङ्गभवो ब्रह्मा सरस्वत्या जगद्गुरुः

lakṣmyā devyā hyabhūddeva icchayā parameṣṭhinaḥ dakṣiṇāṅgabhavo brahmā sarasvatyā jagadguruḥ

1,70.65

तस्मिन्नण्डे इमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत् चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ सग्रहौ सह वायुना

tasminnaṇḍe ime lokā antarviśvamidaṃ jagat candrādityau sanakṣatrau sagrahau saha vāyunā

1,70.66

लोकालोकद्वयं किंचिद् अण्डे ह्यस्मिन्समर्पितम् यत्तु सृष्टौ प्रसंख्यातं मया कालान्तरं द्विजाः

lokālokadvayaṃ kiṃcid aṇḍe hyasminsamarpitam yattu sṛṣṭau prasaṃkhyātaṃ mayā kālāntaraṃ dvijāḥ

1,70.67

एतत्कालान्तरं ज्ञेयम् अहर्वै पारमेश्वरम् रात्रिश्चैतावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः

etatkālāntaraṃ jñeyam aharvai pārameśvaram rātriścaitāvatī jñeyā parameśasya kṛtsnaśaḥ

1,70.68

अहस्तस्य तु या सृष्टिः रात्रिश् च प्रलयः स्मृतः नाहस्तु विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत्

ahastasya tu yā sṛṣṭiḥ rātriś ca pralayaḥ smṛtaḥ nāhastu vidyate tasya na rātririti dhārayet

1,70.69

उपचारस्तु क्रियते लोकानां हितकाम्यया इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च महाभूतानि पञ्च च

upacārastu kriyate lokānāṃ hitakāmyayā indriyāṇīndriyārthāś ca mahābhūtāni pañca ca

1,70.70

तस्मात् सर्वाणि भूतानि बुद्धिश् च सह दैवतैः अहस्तिष्ठन्ति सर्वाणि परमेशस्य धीमतः

tasmāt sarvāṇi bhūtāni buddhiś ca saha daivataiḥ ahastiṣṭhanti sarvāṇi parameśasya dhīmataḥ

1,70.71

अहरन्ते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः स्वात्मन्यवस्थिते व्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते

aharante pralīyante rātryante viśvasaṃbhavaḥ svātmanyavasthite vyakte vikāre pratisaṃhṛte

1,70.72

साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ तमःसत्त्वरजोपेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ

sādharmyeṇāvatiṣṭhete pradhānapuruṣāvubhau tamaḥsattvarajopetau samatvena vyavasthitau

1,70.73

अनुपृक्तावभूतां ताव् ओतप्रोतौ परस्परम् गुणसाम्ये लयो ज्ञेयो वैषम्ये सृष्टिरुच्यते

anupṛktāvabhūtāṃ tāv otaprotau parasparam guṇasāmye layo jñeyo vaiṣamye sṛṣṭirucyate

1,70.74

तिले यथा भवेत्तैलं घृतं पयसि वा स्थितम् तथा तमसि सत्त्वे च रजस्यनुसृतं जगत्

tile yathā bhavettailaṃ ghṛtaṃ payasi vā sthitam tathā tamasi sattve ca rajasyanusṛtaṃ jagat

1,70.75

उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं तथा अर्हमुखे प्रवृत्तश् च परः प्रकृतिसंभवः

upāsya rajanīṃ kṛtsnāṃ parāṃ māheśvarīṃ tathā arhamukhe pravṛttaś ca paraḥ prakṛtisaṃbhavaḥ

1,70.76

क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः प्रधानं पुरुषं चैव प्रविश्य स महेश्वरः

kṣobhayāmāsa yogena pareṇa parameśvaraḥ pradhānaṃ puruṣaṃ caiva praviśya sa maheśvaraḥ

1,70.77

महेश्वरात्त्रयो देवा जज्ञिरे जगदीश्वरात् शाश्वताः परमा गुह्यः सर्वात्मानः शरीरिणः

maheśvarāttrayo devā jajñire jagadīśvarāt śāśvatāḥ paramā guhyaḥ sarvātmānaḥ śarīriṇaḥ

1,70.78

एत एव त्रयो देवा एत एव त्रयो गुणाः एत एव त्रयो लोका एत एव त्रयो ऽग्नयः

eta eva trayo devā eta eva trayo guṇāḥ eta eva trayo lokā eta eva trayo 'gnayaḥ

1,70.79

परस्पराश्रिता ह्येते परस्परमनुव्रताः परस्परेण वर्तन्ते धारयन्ति परस्परम्

parasparāśritā hyete parasparamanuvratāḥ paraspareṇa vartante dhārayanti parasparam

1,70.80

अन्योन्यमिथुना ह्येते अन्योन्यमुपजीविनः क्षणं वियोगो न ह्येषां न त्यजन्ति परस्परम्

anyonyamithunā hyete anyonyamupajīvinaḥ kṣaṇaṃ viyogo na hyeṣāṃ na tyajanti parasparam

1,70.81

ईश्वरस्तु परो देवो विष्णुश् च महतः परः ब्रह्मा च रजसा युक्तः सर्गादौ हि प्रवर्तते

īśvarastu paro devo viṣṇuś ca mahataḥ paraḥ brahmā ca rajasā yuktaḥ sargādau hi pravartate

1,70.82

परः स पुरुषो ज्ञेयः प्रकृतिः सा परा स्मृता

paraḥ sa puruṣo jñeyaḥ prakṛtiḥ sā parā smṛtā

1,70.83

अधिष्ठिता सा हि महेश्वरेण प्रवर्तते चोद्यमने समन्तात् अनुप्रवृत्तस्तु महांस्तदेनां चिरस्थिरत्वाद् विषयं श्रियः स्वयम्

adhiṣṭhitā sā hi maheśvareṇa pravartate codyamane samantāt anupravṛttastu mahāṃstadenāṃ cirasthiratvād viṣayaṃ śriyaḥ svayam

1,70.84

प्रधानगुणवैषम्यात् सर्गकालः प्रवर्तते ईश्वराधिष्ठितात्पूर्वं तस्मात्सदसदात्मकात्

pradhānaguṇavaiṣamyāt sargakālaḥ pravartate īśvarādhiṣṭhitātpūrvaṃ tasmātsadasadātmakāt

1,70.85

संसिद्धः कार्यकरणे रुद्रश्चाग्रे ह्यवर्तत तेजसाप्रतिमो धीमान् अव्यक्तः सम्प्रकाशकः

saṃsiddhaḥ kāryakaraṇe rudraścāgre hyavartata tejasāpratimo dhīmān avyaktaḥ samprakāśakaḥ

1,70.86

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते ब्रह्मा च भगवांस्तस्माच् चतुर्वक्त्रः प्रजापतिः

sa vai śarīrī prathamaḥ sa vai puruṣa ucyate brahmā ca bhagavāṃstasmāc caturvaktraḥ prajāpatiḥ

1,70.87

संसिद्धः कार्यकारणे तथा वै समवर्तत एक एव महादेवस् त्रिधैवं स व्यवस्थितः

saṃsiddhaḥ kāryakāraṇe tathā vai samavartata eka eva mahādevas tridhaivaṃ sa vyavasthitaḥ

1,70.88

अप्रतीपेन ज्ञानेन ऐश्वर्येण समन्वितः धर्मेण चाप्रतीपेन वैराग्येण च ते ऽन्विताः

apratīpena jñānena aiśvaryeṇa samanvitaḥ dharmeṇa cāpratīpena vairāgyeṇa ca te 'nvitāḥ

1,70.89

अव्यक्ताज्जायते तेषां मनसा यद्यदीहितम् वशीकृतत्वात्त्रैगुण्यं सापेक्षत्वात्स्वभावतः

avyaktājjāyate teṣāṃ manasā yadyadīhitam vaśīkṛtatvāttraiguṇyaṃ sāpekṣatvātsvabhāvataḥ

1,70.90

चतुर्मुखस्तु ब्रह्मत्वे कालत्वे चान्तकः स्मृतः सहस्रमूर्धा पुरुषस् तिस्रो ऽवस्थाः स्वयंभुवः

caturmukhastu brahmatve kālatve cāntakaḥ smṛtaḥ sahasramūrdhā puruṣas tisro 'vasthāḥ svayaṃbhuvaḥ

1,70.91

ब्रह्मत्वे सृजते लोकान् कालत्वे संक्षिपत्यपि पुरुषत्वे ह्युदासीनस् तिस्रो ऽवस्थाः प्रजापतेः

brahmatve sṛjate lokān kālatve saṃkṣipatyapi puruṣatve hyudāsīnas tisro 'vasthāḥ prajāpateḥ

1,70.92

ब्रह्मा कमलगर्भाभो रुद्रः कालाग्निसन्निभः पुरुषः पुण्डरीकाक्षो रूपं तत्परमात्मनः

brahmā kamalagarbhābho rudraḥ kālāgnisannibhaḥ puruṣaḥ puṇḍarīkākṣo rūpaṃ tatparamātmanaḥ

1,70.93

एकधा स द्विधा चैव त्रिधा च बहुधा पुनः महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च

ekadhā sa dvidhā caiva tridhā ca bahudhā punaḥ maheśvaraḥ śarīrāṇi karoti vikaroti ca

1,70.94

नानाकृतिक्रियारूपनामवन्ति स्वलीलया महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च

nānākṛtikriyārūpanāmavanti svalīlayā maheśvaraḥ śarīrāṇi karoti vikaroti ca

1,70.95

त्रिधा यद्वर्तते लोके तस्मात्त्रिगुण उच्यते चतुर्धा प्रविभक्तत्वाच् चतुर्व्यूहः प्रकीर्तितः

tridhā yadvartate loke tasmāttriguṇa ucyate caturdhā pravibhaktatvāc caturvyūhaḥ prakīrtitaḥ

1,70.96

यदाप्नोति यदादत्ते यच्चात्ति विषयानयम् यच्चास्य सततं भावस् तस्मादात्मा निरुच्यते

yadāpnoti yadādatte yaccātti viṣayānayam yaccāsya satataṃ bhāvas tasmādātmā nirucyate

1,70.97

ऋषिः सर्वगतत्वाच्च शरीरी सो ऽस्य यत्प्रभुः स्वामित्वमस्य यत्सर्वं विष्णुः सर्वप्रवेशनात्

ṛṣiḥ sarvagatatvācca śarīrī so 'sya yatprabhuḥ svāmitvamasya yatsarvaṃ viṣṇuḥ sarvapraveśanāt

1,70.98

भगवान् भगवद्भावान् निर्मलत्वाच्छिवः स्मृतः परमः सम्प्रकृष्टत्वाद् अवनाद् ओमिति स्मृतः

bhagavān bhagavadbhāvān nirmalatvācchivaḥ smṛtaḥ paramaḥ samprakṛṣṭatvād avanād omiti smṛtaḥ

1,70.99

सर्वज्ञः सर्वविज्ञानात् सर्वः सर्वमयो यतः त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रैलोक्यं सम्प्रवर्तते

sarvajñaḥ sarvavijñānāt sarvaḥ sarvamayo yataḥ tridhā vibhajya cātmānaṃ trailokyaṃ sampravartate

1,70.100

सृजते ग्रसते चैव रक्षते च त्रिभिः स्वयम् आदित्वाद् आदिदेवो ऽसाव् अजातत्वाद् अजः स्मृतः

sṛjate grasate caiva rakṣate ca tribhiḥ svayam āditvād ādidevo 'sāv ajātatvād ajaḥ smṛtaḥ

1,70.101

पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिर् इति स्मृतः देवेषु च महान्देवो महादेवस्ततः स्मृतः

pāti yasmātprajāḥ sarvāḥ prajāpatir iti smṛtaḥ deveṣu ca mahāndevo mahādevastataḥ smṛtaḥ

1,70.102

सर्वगत्वाच्च देवानाम् अवश्यत्वाच्च ईश्वरः बृहत्त्वाच्च स्मृतो ब्रह्मा भूतत्वाद्भूत उच्यते

sarvagatvācca devānām avaśyatvācca īśvaraḥ bṛhattvācca smṛto brahmā bhūtatvādbhūta ucyate

1,70.103

क्षेत्रज्ञः क्षेत्रविज्ञानाद् एकत्वात्केवलः स्मृतः यस्मात्पुर्यां स शेते च तस्मात्पूरुष उच्यते

kṣetrajñaḥ kṣetravijñānād ekatvātkevalaḥ smṛtaḥ yasmātpuryāṃ sa śete ca tasmātpūruṣa ucyate

1,70.104

अनादित्वाच्च पूर्वत्वात् स्वयंभूरिति संस्मृतः याज्यत्वादुच्यते यज्ञः कविर् विक्रान्तदर्शनात्

anāditvācca pūrvatvāt svayaṃbhūriti saṃsmṛtaḥ yājyatvāducyate yajñaḥ kavir vikrāntadarśanāt

1,70.105

क्रमणः क्रमणीयत्वात् पालकश्चापि पालनात् आदित्यसंज्ञः कपिलो ह्य् अग्रजो ऽग्निरिति स्मृतः

kramaṇaḥ kramaṇīyatvāt pālakaścāpi pālanāt ādityasaṃjñaḥ kapilo hy agrajo 'gniriti smṛtaḥ

1,70.106

हिरण्यमस्य गर्भो ऽभूद् धिरण्यस्यापि गर्भजः तस्माद्धिरण्यगर्भत्वं पुराणे ऽस्मिन्निरुच्यते

hiraṇyamasya garbho 'bhūd dhiraṇyasyāpi garbhajaḥ tasmāddhiraṇyagarbhatvaṃ purāṇe 'sminnirucyate

1,70.107

स्वयंभुवो ऽपि वृत्तस्य कालो विश्वात्मनस्तु यः न शक्यः परिसंख्यातुम् अपि वर्षशतैरपि

svayaṃbhuvo 'pi vṛttasya kālo viśvātmanastu yaḥ na śakyaḥ parisaṃkhyātum api varṣaśatairapi

1,70.108

कालसंख्याविवृत्तस्य परार्धो ब्रह्मणः स्मृतः तावच्छेषो ऽस्य कालो ऽन्यस् तस्यान्ते प्रतिसृज्यते

kālasaṃkhyāvivṛttasya parārdho brahmaṇaḥ smṛtaḥ tāvaccheṣo 'sya kālo 'nyas tasyānte pratisṛjyate

1,70.109

कोटिकोटिसहस्राणि अहर्भूतानि यानि वै समतीतानि कल्पानां तावच्छेषाः परे तु ये यस्त्वयं वर्तते कल्पो वाराहस्तं निबोधत

koṭikoṭisahasrāṇi aharbhūtāni yāni vai samatītāni kalpānāṃ tāvaccheṣāḥ pare tu ye yastvayaṃ vartate kalpo vārāhastaṃ nibodhata

1,70.110

प्रथमः सांप्रतस्तेषां कल्पो ऽयं वर्तते द्विजाः यस्मिन्स्वायंभुवाद्यास्तु मनवस्ते चतुर्दश

prathamaḥ sāṃpratasteṣāṃ kalpo 'yaṃ vartate dvijāḥ yasminsvāyaṃbhuvādyāstu manavaste caturdaśa

1,70.111

अतीता वर्तमानाश् च भविष्या ये च वै पुनः तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता

atītā vartamānāś ca bhaviṣyā ye ca vai punaḥ tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā saparvatā

1,70.112

पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या महेश्वरैः प्रजाभिस्तपसा चैव तेषां शृणुत विस्तरम्

pūrṇaṃ yugasahasraṃ vai paripālyā maheśvaraiḥ prajābhistapasā caiva teṣāṃ śṛṇuta vistaram

1,70.113

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च कथितानि भविष्यन्ति कल्पः कल्पेन चैव हि

manvantareṇa caikena sarvāṇyevāntarāṇi ca kathitāni bhaviṣyanti kalpaḥ kalpena caiva hi

1,70.114

अतीतानि च कल्पानि सोदर्काणि सहान्वयैः अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता

atītāni ca kalpāni sodarkāṇi sahānvayaiḥ anāgateṣu tadvacca tarkaḥ kāryo vijānatā

1,70.115

आपो ह्यग्रे समभवन् नष्टे च पृथिवीतले शान्ततारैकनीरे ऽस्मिन् न प्राज्ञायत किंचन

āpo hyagre samabhavan naṣṭe ca pṛthivītale śāntatāraikanīre 'smin na prājñāyata kiṃcana

1,70.116

एकार्णवे तदा तस्मिन् नष्टे स्थावरजङ्गमे तदा भवति वै ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

ekārṇave tadā tasmin naṣṭe sthāvarajaṅgame tadā bhavati vai brahmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt

1,70.117

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णस् त्वतीन्द्रियः ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

sahasraśīrṣā puruṣo rukmavarṇas tvatīndriyaḥ brahmā nārāyaṇākhyastu suṣvāpa salile tadā

1,70.118

सत्त्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमुदैक्षत इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति

sattvodrekātprabuddhastu śūnyaṃ lokamudaikṣata imaṃ codāharantyatra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati

1,70.119

आपो नाराश् च सूनव इत्यपां नाम शुश्रुमः आपूर्य ताभिर् अयनं कृतवानात्मनो यतः

āpo nārāś ca sūnava ityapāṃ nāma śuśrumaḥ āpūrya tābhir ayanaṃ kṛtavānātmano yataḥ

1,70.120

अप्सु शेते यतस्तस्मात् ततो नारायणः स्मृतः चतुर्युगसहस्रस्य नैशं कालम् उपास्यतः

apsu śete yatastasmāt tato nārāyaṇaḥ smṛtaḥ caturyugasahasrasya naiśaṃ kālam upāsyataḥ

1,70.121

शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात् ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन् वायुर्भूत्वा समाचरत्

śarvaryante prakurute brahmatvaṃ sargakāraṇāt brahmā tu salile tasmin vāyurbhūtvā samācarat

1,70.122

निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले ततस्तु सः ततस् तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम्

niśāyāmiva khadyotaḥ prāvṛṭkāle tatastu saḥ tatas tu salile tasmin vijñāyāntargatāṃ mahīm

1,70.123

अनुमानाद् असंमूढो भूमेरुद्धरणं पुनः अकरोत्स तनूमन्यां कल्पादिषु यथापुरा

anumānād asaṃmūḍho bhūmeruddharaṇaṃ punaḥ akarotsa tanūmanyāṃ kalpādiṣu yathāpurā

1,70.124

ततो महात्मा भगवान् दिव्यरूपम् अचिन्तयत् सलिलेनाप्लुतां भूमिं दृष्ट्वा स तु समन्ततः

tato mahātmā bhagavān divyarūpam acintayat salilenāplutāṃ bhūmiṃ dṛṣṭvā sa tu samantataḥ

1,70.125

किंनु रूपमहं कृत्वा उद्धरेयं महीमिमाम् जलक्रीडानुसदृशं वाराहं रूपमाविशत्

kiṃnu rūpamahaṃ kṛtvā uddhareyaṃ mahīmimām jalakrīḍānusadṛśaṃ vārāhaṃ rūpamāviśat

1,70.126

अधृष्यं सर्वभूतानां वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम् पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविवेश रसातलम्

adhṛṣyaṃ sarvabhūtānāṃ vāṅmayaṃ brahmasaṃjñitam pṛthivyuddharaṇārthāya praviveśa rasātalam

1,70.127

अद्भिः संछादितां भूमिं स तामाशु प्रजापतिः उपगम्योज्जहारैनाम् आपश्चापि समाविशत्

adbhiḥ saṃchāditāṃ bhūmiṃ sa tāmāśu prajāpatiḥ upagamyojjahārainām āpaścāpi samāviśat

1,70.128

सामुद्रा वै समुद्रेषु नादेयाश् च नदीषु च रसातलतले मग्नां रसातलपुटे गताम्

sāmudrā vai samudreṣu nādeyāś ca nadīṣu ca rasātalatale magnāṃ rasātalapuṭe gatām

1,70.129

प्रभुर्लोकहितार्थाय दंष्ट्रयाभ्युज्जहार गाम् ततः स्वस्थानमानीय पृथिवीं पृथिवीधरः

prabhurlokahitārthāya daṃṣṭrayābhyujjahāra gām tataḥ svasthānamānīya pṛthivīṃ pṛthivīdharaḥ

1,70.130

मुमोच पूर्ववद् असौ धारयित्वा धराधरः तस्योपरि जलौघस्य महती नौरिव स्थिता

mumoca pūrvavad asau dhārayitvā dharādharaḥ tasyopari jalaughasya mahatī nauriva sthitā

1,70.131

तत्समा ह्युरुदेहत्वान् न मही याति संप्लवम् तत उत्क्षिप्य तां देवो जगतः स्थापनेच्छया

tatsamā hyurudehatvān na mahī yāti saṃplavam tata utkṣipya tāṃ devo jagataḥ sthāpanecchayā

1,70.132

पृथिव्याः प्रविभागाय मनश्चक्रे ऽम्बुजेक्षणः पृथिवीं च समां कृत्वा पृथिव्यां सो ऽचिनोद् गिरीन्

pṛthivyāḥ pravibhāgāya manaścakre 'mbujekṣaṇaḥ pṛthivīṃ ca samāṃ kṛtvā pṛthivyāṃ so 'cinod girīn

1,70.133

प्राक्सर्गे दह्यमाने तु तदा संवर्तकाग्निना तेनाग्निना विशीर्णास्ते पर्वता भूरिविस्तराः

prāksarge dahyamāne tu tadā saṃvartakāgninā tenāgninā viśīrṇāste parvatā bhūrivistarāḥ

1,70.134

शैत्यादेकार्णवे तस्मिन् वायुना तेन संहताः निषिक्ता यत्र यत्रासंस् तत्र तत्राचलाभवन्

śaityādekārṇave tasmin vāyunā tena saṃhatāḥ niṣiktā yatra yatrāsaṃs tatra tatrācalābhavan

1,70.135

तदाचलत्वाद् अचलाः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः गिरयो हि निगीर्णत्वाच् छयानत्वाच्छिलोच्चयाः

tadācalatvād acalāḥ parvabhiḥ parvatāḥ smṛtāḥ girayo hi nigīrṇatvāc chayānatvācchiloccayāḥ

1,70.136

ततस्तेषु विकीर्णेषु कोटिशो हि गिरिष्वथ विश्वकर्मा विभजते कल्पादिषु पुनः पुनः

tatasteṣu vikīrṇeṣu koṭiśo hi giriṣvatha viśvakarmā vibhajate kalpādiṣu punaḥ punaḥ

1,70.137

ससमुद्रामिमां पृथ्वीं सप्तद्वीपां सपर्वताम् भूराद्यांश् चतुरो लोकान् पुनः सो ऽथ व्यकल्पयत्

sasamudrāmimāṃ pṛthvīṃ saptadvīpāṃ saparvatām bhūrādyāṃś caturo lokān punaḥ so 'tha vyakalpayat

1,70.138

लोकान् प्रकल्पयित्वाथ प्रजासर्गं ससर्ज ह ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

lokān prakalpayitvātha prajāsargaṃ sasarja ha brahmā svayaṃbhūrbhagavān sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ

1,70.139

ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां कल्पादिषु यथापुरा तस्याभिध्यायतः सर्गं तथा वै बुद्धिपूर्वकम्

sasarja sṛṣṭiṃ tadrūpāṃ kalpādiṣu yathāpurā tasyābhidhyāyataḥ sargaṃ tathā vai buddhipūrvakam

1,70.140

बुद्ध्याश् च समकाले वै प्रादुर्भूतस् तमोमयः तमोमोहो महामोहस् तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः

buddhyāś ca samakāle vai prādurbhūtas tamomayaḥ tamomoho mahāmohas tāmisraścāndhasaṃjñitaḥ

1,70.141

अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतः सो ऽभिमानिनः

avidyā pañcaparvaiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ pañcadhāvasthitaḥ sargo dhyāyataḥ so 'bhimāninaḥ

1,70.142

संवृतस्तमसा चैव बीजाङ्कुरवदावृतः बहिरन्तश्चाप्रकाशस् तब्धो निःसंज्ञ एव च

saṃvṛtastamasā caiva bījāṅkuravadāvṛtaḥ bahirantaścāprakāśas tabdho niḥsaṃjña eva ca

1,70.143

यस्मात्तेषां वृता बुद्धिर् दुःखानि करणानि च तस्मात्ते संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः

yasmātteṣāṃ vṛtā buddhir duḥkhāni karaṇāni ca tasmātte saṃvṛtātmāno nagā mukhyāḥ prakīrtitāḥ

1,70.144

मुख्यसर्गं तथाभूतं दृष्ट्वा ब्रह्मा ह्यसाधकम् अप्रसन्नमनाः सो ऽथ ततो ऽन्यं सो ह्यमन्यत

mukhyasargaṃ tathābhūtaṃ dṛṣṭvā brahmā hyasādhakam aprasannamanāḥ so 'tha tato 'nyaṃ so hyamanyata

1,70.145

तस्याभिध्यायतश्चैव तिर्यक्स्रोता ह्यवर्तत तस्मात् तिर्यक्प्रवृत्तः स तिर्यक्स्रोतास् ततः स्मृतः

tasyābhidhyāyataścaiva tiryaksrotā hyavartata tasmāt tiryakpravṛttaḥ sa tiryaksrotās tataḥ smṛtaḥ

1,70.146

पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणो द्विजाः तस्याभिध्यायतो ऽन्यं वै सात्त्विकः समवर्तत

paśvādayaste vikhyātā utpathagrāhiṇo dvijāḥ tasyābhidhyāyato 'nyaṃ vai sāttvikaḥ samavartata

1,70.147

ऊर्ध्वस्रोतास्तृतीयस्तु स वै चोर्ध्वं व्यवस्थितः यस्मात्प्रवर्तते चोर्ध्वम् ऊर्ध्वस्रोतास्ततः स्मृतः

ūrdhvasrotāstṛtīyastu sa vai cordhvaṃ vyavasthitaḥ yasmātpravartate cordhvam ūrdhvasrotāstataḥ smṛtaḥ

1,70.148

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तश् च संवृताः प्रकाशा बहिरन्तश् च ऊर्ध्वस्रोतोभवाः स्मृताः

te sukhaprītibahulā bahirantaś ca saṃvṛtāḥ prakāśā bahirantaś ca ūrdhvasrotobhavāḥ smṛtāḥ

1,70.149

ते सत्त्वस्य च योगेन सृष्टाः सत्त्वोद्भवाः स्मृताः ऊर्ध्वस्रोतास्तृतीयो वै देवसर्गस्तु स स्मृतः

te sattvasya ca yogena sṛṣṭāḥ sattvodbhavāḥ smṛtāḥ ūrdhvasrotāstṛtīyo vai devasargastu sa smṛtaḥ

1,70.150

प्रकाशाद् बहिरन्तश् च ऊर्ध्वस्रोतोद्भवाः स्मृताः ते ऊर्ध्वस्रोतसो ज्ञेयास् तुष्टात्मानो बुधैः स्मृताः

prakāśād bahirantaś ca ūrdhvasrotodbhavāḥ smṛtāḥ te ūrdhvasrotaso jñeyās tuṣṭātmāno budhaiḥ smṛtāḥ

1,70.151

ऊर्ध्वस्रोतःसु सृष्टेषु देवेषु वरदः प्रभुः प्रीतिमानभवद्ब्रह्मा ततो ऽन्यं सो ऽभ्यमन्यत

ūrdhvasrotaḥsu sṛṣṭeṣu deveṣu varadaḥ prabhuḥ prītimānabhavadbrahmā tato 'nyaṃ so 'bhyamanyata

1,70.152

ससर्ज सर्गमन्यं हि साधकं प्रभुरीश्वरः ततो ऽभिध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा

sasarja sargamanyaṃ hi sādhakaṃ prabhurīśvaraḥ tato 'bhidhyāyatastasya satyābhidhyāyinastadā

1,70.153

प्रादुरासीत्तदा व्यक्ताद् अर्वाक्स्रोतास्तु साधकः यस्माद् अर्वाङ्न्यवर्तन्त ततो ऽर्वाक्स्रोतसस् तु ते

prādurāsīttadā vyaktād arvāksrotāstu sādhakaḥ yasmād arvāṅnyavartanta tato 'rvāksrotasas tu te

1,70.154

ते च प्रकाशबहुलास् तमःपृक्ता रजो ऽधिकाः तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश् च कारिणः

te ca prakāśabahulās tamaḥpṛktā rajo 'dhikāḥ tasmātte duḥkhabahulā bhūyobhūyaś ca kāriṇaḥ

1,70.155

संवृता बहिरन्तश् च मनुष्याः साधकाश् च ते

saṃvṛtā bahirantaś ca manuṣyāḥ sādhakāś ca te

1,70.156

लक्षणैस्तारकाद्यैस्ते ह्य् अष्टधा तु व्यवस्थिताः

lakṣaṇaistārakādyaiste hy aṣṭadhā tu vyavasthitāḥ

1,70.157

सिद्धात्मानो मनुष्यास्ते गन्धर्वसहधर्मिणः इत्येष तैजसः सर्गो ह्य् अर्वाक्स्रोतःप्रकीर्तितः

siddhātmāno manuṣyāste gandharvasahadharmiṇaḥ ityeṣa taijasaḥ sargo hy arvāksrotaḥprakīrtitaḥ

1,70.158

पञ्चमो ऽनुग्रहः सर्गश् चतुर्धा तु व्यवस्थितः विपर्ययेण शक्त्या च सिद्ध्या तुष्ट्या तथैव च

pañcamo 'nugrahaḥ sargaś caturdhā tu vyavasthitaḥ viparyayeṇa śaktyā ca siddhyā tuṣṭyā tathaiva ca

1,70.159

स्थावरेषु विपर्यासस् तिर्यग्योनिषु शक्तितः सिद्धात्मानो मनुष्यास्तु ऋषिदेवेषु कृत्स्नशः

sthāvareṣu viparyāsas tiryagyoniṣu śaktitaḥ siddhātmāno manuṣyāstu ṛṣideveṣu kṛtsnaśaḥ

1,70.160

इत्येष प्राकृतः सर्गो वैकृतो नवमः स्मृतः भूतादिकानां भूतानां षष्ठः सर्गः स उच्यते

ityeṣa prākṛtaḥ sargo vaikṛto navamaḥ smṛtaḥ bhūtādikānāṃ bhūtānāṃ ṣaṣṭhaḥ sargaḥ sa ucyate

1,70.161

निवृत्तं वर्तमानं च तेषां जानन्ति वै पुनः भूतादिकानां भूतानां सप्तमः सर्ग एव च

nivṛttaṃ vartamānaṃ ca teṣāṃ jānanti vai punaḥ bhūtādikānāṃ bhūtānāṃ saptamaḥ sarga eva ca

1,70.162

ते परिग्राहिणः सर्वे संविभागरताः पुनः स्वादनाश् चाप्यशीलाश् च ज्ञेया भूतादिकाश् च ते

te parigrāhiṇaḥ sarve saṃvibhāgaratāḥ punaḥ svādanāś cāpyaśīlāś ca jñeyā bhūtādikāś ca te

1,70.163

विपर्ययेण भूतादिर् अशक्त्या च व्यवस्थितः प्रथमो महतः सर्गो विज्ञेयो ब्रह्मणः स्मृतः

viparyayeṇa bhūtādir aśaktyā ca vyavasthitaḥ prathamo mahataḥ sargo vijñeyo brahmaṇaḥ smṛtaḥ

1,70.164

तन्मात्राणां द्वितीयस्तु भूतसर्गः स उच्यते वैकारिकस्तृतीयस्तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः

tanmātrāṇāṃ dvitīyastu bhūtasargaḥ sa ucyate vaikārikastṛtīyastu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ

1,70.165

इत्येष प्राकृतः सर्गः सम्भूतो बुद्धिपूर्वकः मुख्यसर्गश्चतुर्थश् च मुख्या वै स्थावराः स्मृताः

ityeṣa prākṛtaḥ sargaḥ sambhūto buddhipūrvakaḥ mukhyasargaścaturthaś ca mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ

1,70.166

ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमः स तु मानुषः अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विकस्तामसश् च सः

tato 'rvāksrotasāṃ sargaḥ saptamaḥ sa tu mānuṣaḥ aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaḥ sāttvikastāmasaś ca saḥ

1,70.167

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः

pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtāstu trayaḥ smṛtāḥ prākṛto vaikṛtaścaiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ

1,70.168

अबुद्धिपूर्वकाः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते षट् पुनर्ब्रह्मणस्तु ते

abuddhipūrvakāḥ sargāḥ prākṛtāstu trayaḥ smṛtāḥ buddhipūrvaṃ pravartante ṣaṭ punarbrahmaṇastu te

1,70.169

विस्तरानुग्रहः सर्गः कीर्त्यमानो निबोधत चतुर्धावस्थितः सो ऽथ सर्वभूतेषु कृत्स्नशः

vistarānugrahaḥ sargaḥ kīrtyamāno nibodhata caturdhāvasthitaḥ so 'tha sarvabhūteṣu kṛtsnaśaḥ

1,70.170

इत्येते प्राकृताश्चैव वैकृताश् च नव स्मृताः परस्परानुरक्ताश् च कारणैश् च बुधैः स्मृताः

ityete prākṛtāścaiva vaikṛtāś ca nava smṛtāḥ parasparānuraktāś ca kāraṇaiś ca budhaiḥ smṛtāḥ

1,70.171

अग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान् ऋभुः सनत्कुमारश् च द्वावेतावूर्ध्वरेतसौ

agre sasarja vai brahmā mānasānātmanaḥ samān ṛbhuḥ sanatkumāraś ca dvāvetāvūrdhvaretasau

1,70.172

पूर्वोत्पन्नौ पुरा तेभ्यः सर्वेषामपि पूर्वजौ व्यतीते त्वष्टमे कल्पे पुराणौ लोकसाक्षिणौ

pūrvotpannau purā tebhyaḥ sarveṣāmapi pūrvajau vyatīte tvaṣṭame kalpe purāṇau lokasākṣiṇau

1,70.173

तौ वाराहे तु भूर्लोके तेजः संक्षिप्य धिष्ठितौ तावुभौ मोक्षकर्माणाव् आरोप्यात्मानमात्मनि

tau vārāhe tu bhūrloke tejaḥ saṃkṣipya dhiṣṭhitau tāvubhau mokṣakarmāṇāv āropyātmānamātmani

1,70.174

प्रजां धर्मं च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यमास्थितौ यथोत्पन्नस्तथैवेह कुमारः स इहोच्यते

prajāṃ dharmaṃ ca kāmaṃ ca tyaktvā vairāgyamāsthitau yathotpannastathaiveha kumāraḥ sa ihocyate

1,70.175

तस्मात् सनत्कुमारेति नामास्येह प्रकीर्तितम् सनन्दं सनकं चैव विद्वांसं च सनातनम्

tasmāt sanatkumāreti nāmāsyeha prakīrtitam sanandaṃ sanakaṃ caiva vidvāṃsaṃ ca sanātanam

1,70.176

विज्ञानेन निवृत्तास्ते व्यवर्तन्त महौजसः संबुद्धाश्चैव नानात्वे अप्रवृत्ताश् च योगिनः

vijñānena nivṛttāste vyavartanta mahaujasaḥ saṃbuddhāścaiva nānātve apravṛttāś ca yoginaḥ

1,70.177

असृष्ट्वैव प्रजासर्गं प्रतिसर्गं गताः पुनः ततस्तेषु व्यतीतेषु ततो ऽन्यान् साधकान् सुतान्

asṛṣṭvaiva prajāsargaṃ pratisargaṃ gatāḥ punaḥ tatasteṣu vyatīteṣu tato 'nyān sādhakān sutān

1,70.178

मानसानसृजद्ब्रह्मा पुनः स्थानाभिमानिनः आ भूतसम्प्लवावस्था यैरियं विधृता मही

mānasānasṛjadbrahmā punaḥ sthānābhimāninaḥ ā bhūtasamplavāvasthā yairiyaṃ vidhṛtā mahī

1,70.179

आपो ऽग्निं पृथिवीं वायुम् अन्तरिक्षं दिवं तथा समुद्रांश् च नदीश्चैव तथा शैलवनस्पतीन्

āpo 'gniṃ pṛthivīṃ vāyum antarikṣaṃ divaṃ tathā samudrāṃś ca nadīścaiva tathā śailavanaspatīn

1,70.180

ओषधीनां तथात्मानो वल्लीनां वृक्षवीरुधाम् लताः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ताः संधिरात्र्यहान्

oṣadhīnāṃ tathātmāno vallīnāṃ vṛkṣavīrudhām latāḥ kāṣṭhāḥ kalāścaiva muhūrtāḥ saṃdhirātryahān

Chapter 1.70 (part 2/2)

1,70.181

अर्धमासांश् च मासांश् च अयनाब्दयुगानि च स्थानाभिमानिनः सर्वे स्थानाख्याश्चैव ते स्मृताः

ardhamāsāṃś ca māsāṃś ca ayanābdayugāni ca sthānābhimāninaḥ sarve sthānākhyāścaiva te smṛtāḥ

1,70.182

देवानृषींश् च महतो गदतस्तान् निबोधत मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

devānṛṣīṃś ca mahato gadatastān nibodhata marīcibhṛgvaṅgirasaṃ pulastyaṃ pulahaṃ kratum

1,70.183

दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजन्मानसान् नव नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः

dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so 'sṛjanmānasān nava nava brahmāṇa ityete purāṇe niścayaṃ gatāḥ

1,70.184

तेषां ब्रह्मात्मकानां वै सर्वेषां ब्रह्मवादिनाम् स्थानानि कल्पयामास पूर्ववत्पद्मसंभवः

teṣāṃ brahmātmakānāṃ vai sarveṣāṃ brahmavādinām sthānāni kalpayāmāsa pūrvavatpadmasaṃbhavaḥ

1,70.185

ततो ऽसृजच्च संकल्पं धर्मं चैव सुखावहम् सो ऽसृजद् व्यवसायात्तु धर्मं देवो महेश्वरः

tato 'sṛjacca saṃkalpaṃ dharmaṃ caiva sukhāvaham so 'sṛjad vyavasāyāttu dharmaṃ devo maheśvaraḥ

1,70.186

संकल्पं चैव संकल्पात् सर्वलोकपितामहः मानसश् च रुचिर्नाम विजज्ञे ब्रह्मणः प्रभोः

saṃkalpaṃ caiva saṃkalpāt sarvalokapitāmahaḥ mānasaś ca rucirnāma vijajñe brahmaṇaḥ prabhoḥ

1,70.187

प्राणाद्ब्रह्मासृजद्दक्षं चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् भृगुस्तु हृदयाज्जज्ञे ऋषिः सलिलजन्मनः

prāṇādbrahmāsṛjaddakṣaṃ cakṣurbhyāṃ ca marīcinam bhṛgustu hṛdayājjajñe ṛṣiḥ salilajanmanaḥ

1,70.188

शिरसो ऽङ्गिरसश्चैव श्रोत्रादत्रिं तथासृजत् पुलस्त्यं च तथोदानाद् व्यानाच्च पुलहं पुनः

śiraso 'ṅgirasaścaiva śrotrādatriṃ tathāsṛjat pulastyaṃ ca tathodānād vyānācca pulahaṃ punaḥ

1,70.189

समानजो वसिष्ठश् च अपानान्निर्ममे क्रतुम् इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा दिव्या एकादशा स्मृताः

samānajo vasiṣṭhaś ca apānānnirmame kratum ityete brahmaṇaḥ putrā divyā ekādaśā smṛtāḥ

1,70.190

धर्मादयः प्रथमजाः सर्वे ते ब्रह्मणः सुताः भृग्वादयस्तु ते सृष्टा नवैते ब्रह्मवादिनः

dharmādayaḥ prathamajāḥ sarve te brahmaṇaḥ sutāḥ bhṛgvādayastu te sṛṣṭā navaite brahmavādinaḥ

1,70.191

गृहमेधिनः पुराणास् ते धर्मस् तैः सम्प्रवर्तितः तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगुणान्विताः

gṛhamedhinaḥ purāṇās te dharmas taiḥ sampravartitaḥ teṣāṃ dvādaśa te vaṃśā divyā devaguṇānvitāḥ

1,70.192

क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिर् अलंकृताः ऋभुः सनत्कुमारश् च द्वावेतावूर्ध्वरेतसौ

kriyāvantaḥ prajāvanto maharṣibhir alaṃkṛtāḥ ṛbhuḥ sanatkumāraś ca dvāvetāvūrdhvaretasau

1,70.193

पूर्वोत्पन्नौ परं तेभ्यः सर्वेषामपि पूर्वजौ व्यतीते त्वष्टमे कल्पे पुराणौ लोकसाक्षिणौ

pūrvotpannau paraṃ tebhyaḥ sarveṣāmapi pūrvajau vyatīte tvaṣṭame kalpe purāṇau lokasākṣiṇau

1,70.194

विराजेतामुभौ लोके तेजः संक्षिप्य धिष्ठितौ तावुभौ योगकर्माणाव् आरोप्यात्मानम् आत्मनि

virājetāmubhau loke tejaḥ saṃkṣipya dhiṣṭhitau tāvubhau yogakarmāṇāv āropyātmānam ātmani

1,70.195

प्रजां धर्मं च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यमास्थितौ यथोत्पन्नः स एवेह कुमारः स इहोच्यते

prajāṃ dharmaṃ ca kāmaṃ ca tyaktvā vairāgyamāsthitau yathotpannaḥ sa eveha kumāraḥ sa ihocyate

1,70.196

तस्मात्सनत्कुमारेति नामास्येह प्रतिष्ठितम् ततो ऽभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः

tasmātsanatkumāreti nāmāsyeha pratiṣṭhitam tato 'bhidhyāyatastasya jajñire mānasāḥ prajāḥ

1,70.197

तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः

taccharīrasamutpannaiḥ kāryaistaiḥ kāraṇaiḥ saha kṣetrajñāḥ samavartanta gātrebhyastasya dhīmataḥ

1,70.198

ततो देवासुरपितॄन् मानुषांश् च चतुष्टयम् सिसृक्षुर् अम्भांस्येतानि स्वम् आत्मानम् अयूयुजत्

tato devāsurapitṝn mānuṣāṃś ca catuṣṭayam sisṛkṣur ambhāṃsyetāni svam ātmānam ayūyujat

1,70.199

ततस्तु युञ्जतस्तस्य तमोमात्रसमुद्भवम् समभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नेन प्रजापतेः

tatastu yuñjatastasya tamomātrasamudbhavam samabhidhyāyataḥ sargaṃ prayatnena prajāpateḥ

1,70.200

ततो ऽस्य जघनात्पूर्वम् असुरा जज्ञिरे सुताः असुः प्राणः स्मृतो विप्रास् तज्जन्मानस् ततो ऽसुराः

tato 'sya jaghanātpūrvam asurā jajñire sutāḥ asuḥ prāṇaḥ smṛto viprās tajjanmānas tato 'surāḥ

1,70.201

यया सृष्टासुराः सर्वे तां तनुं स व्यपोहत सापविद्धा तनुस् तेन सद्यो रात्रिर् अजायत

yayā sṛṣṭāsurāḥ sarve tāṃ tanuṃ sa vyapohata sāpaviddhā tanus tena sadyo rātrir ajāyata

1,70.202

सा तमोबहुला यस्मात् ततो रात्रिर्नियामिका आवृतास्तमसा रात्रौ प्रजास्तस्मात्स्वपन्त्युत

sā tamobahulā yasmāt tato rātrirniyāmikā āvṛtāstamasā rātrau prajāstasmātsvapantyuta

1,70.203

सृष्ट्वासुरांस्ततः सो वै तनुमन्यामगृह्णत अव्यक्तां सत्त्वबहुलां ततस्तां सो ऽभ्यपूजयत्

sṛṣṭvāsurāṃstataḥ so vai tanumanyāmagṛhṇata avyaktāṃ sattvabahulāṃ tatastāṃ so 'bhyapūjayat

1,70.204

ततस्तां युञ्जतस् तस्य प्रियम् आसीत् प्रजापतेः ततो मुखात्समुत्पन्ना दीव्यतस्तस्य देवताः

tatastāṃ yuñjatas tasya priyam āsīt prajāpateḥ tato mukhātsamutpannā dīvyatastasya devatāḥ

1,70.205

यतो ऽस्य दीव्यतो जातास् तेन देवाः प्रकीर्तिताः धातुर्दिविति यः प्रोक्तः क्रीडायां स विभाव्यते

yato 'sya dīvyato jātās tena devāḥ prakīrtitāḥ dhāturdiviti yaḥ proktaḥ krīḍāyāṃ sa vibhāvyate

1,70.206

यस्मात्तस्य तु दीव्यन्तो जज्ञिरे तेन देवताः देवान्सृष्ट्वाथ देवेशस् तनुमन्यामपद्यत

yasmāttasya tu dīvyanto jajñire tena devatāḥ devānsṛṣṭvātha deveśas tanumanyāmapadyata

1,70.207

उत्सृष्टा सा तनुस्तेन सद्यो ऽहः समजायत तस्मादहो धर्मयुक्तं देवताः समुपासते

utsṛṣṭā sā tanustena sadyo 'haḥ samajāyata tasmādaho dharmayuktaṃ devatāḥ samupāsate

1,70.208

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यां सो ऽभ्यमन्यत पितृवन्मन्यमानस्य पुत्रांस्तान्ध्यायतः प्रभोः

sattvamātrātmikāmeva tato 'nyāṃ so 'bhyamanyata pitṛvanmanyamānasya putrāṃstāndhyāyataḥ prabhoḥ

1,70.209

पितरो ह्युपपक्षाभ्यां रात्र्यह्णोर् अन्तरे ऽभवन् तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेन तेषु तत्

pitaro hyupapakṣābhyāṃ rātryahṇor antare 'bhavan tasmātte pitaro devāḥ pitṛtvaṃ tena teṣu tat

1,70.210

यया सृष्टास्तु पितरस् तनुं तां स व्यपोहत सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत

yayā sṛṣṭāstu pitaras tanuṃ tāṃ sa vyapohata sāpaviddhā tanustena sadyaḥ saṃdhyā vyajāyata

1,70.211

यस्मादहर्देवतानां रात्रिर्या सासुरी स्मृता तयोर्मध्ये तु पैत्री या तनुः सा तु गरीयसी

yasmādahardevatānāṃ rātriryā sāsurī smṛtā tayormadhye tu paitrī yā tanuḥ sā tu garīyasī

1,70.212

तस्माद्देवा सुराः सर्वे ऋषयो मानवास् तथा उपासन्ते मुदायुक्ता रात्र्यह्णोर् मध्यमां तनुम्

tasmāddevā surāḥ sarve ṛṣayo mānavās tathā upāsante mudāyuktā rātryahṇor madhyamāṃ tanum

1,70.213

ततो ह्यन्यां पुनर्ब्रह्मा तनुं वै समगृह्णत रजोमात्रात्मिकायां तु मनसा सो ऽसृजत्प्रभुः

tato hyanyāṃ punarbrahmā tanuṃ vai samagṛhṇata rajomātrātmikāyāṃ tu manasā so 'sṛjatprabhuḥ

1,70.214

रजःप्रियांस्ततः सो ऽथ मानसानसृजत्सुतान् मनस्विनस्ततस्तस्य मानवा जज्ञिरे सुताः

rajaḥpriyāṃstataḥ so 'tha mānasānasṛjatsutān manasvinastatastasya mānavā jajñire sutāḥ

1,70.215

सृष्ट्वा पुनः प्रजाश्चापि स्वां तनुं ताम् अपोहत सापविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना सद्यस्त्वजायत

sṛṣṭvā punaḥ prajāścāpi svāṃ tanuṃ tām apohata sāpaviddhā tanustena jyotsnā sadyastvajāyata

1,70.216

यस्माद्भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्भवे प्रजाः इत्येतास्तनवस्तेन ह्य् अपविद्धा महात्मना

yasmādbhavanti saṃhṛṣṭā jyotsnāyā udbhave prajāḥ ityetāstanavastena hy apaviddhā mahātmanā

1,70.217

सद्यो रात्र्यहनी चैव संध्या ज्योत्स्ना च जज्ञिरे ज्योत्स्ना संध्या अहश्चैव सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम्

sadyo rātryahanī caiva saṃdhyā jyotsnā ca jajñire jyotsnā saṃdhyā ahaścaiva sattvamātrātmakaṃ trayam

1,70.218

तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मान्निशात्मिका तस्माद्देवा दिवातन्वा तुष्ट्या सृष्टा मुखात्तु वै

tamomātrātmikā rātriḥ sā vai tasmānniśātmikā tasmāddevā divātanvā tuṣṭyā sṛṣṭā mukhāttu vai

1,70.219

यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन वै दिवा तन्वा ययासुरान् रात्रौ जघनादसृजत्प्रभुः

yasmātteṣāṃ divā janma balinastena vai divā tanvā yayāsurān rātrau jaghanādasṛjatprabhuḥ

1,70.220

प्राणेभ्यो निशिजन्मानो बलिनो निशि तेन ते एतान्येव भविष्याणां देवानामसुरैः सह

prāṇebhyo niśijanmāno balino niśi tena te etānyeva bhaviṣyāṇāṃ devānāmasuraiḥ saha

1,70.221

पितॄणां मानवानां च अतीतानागतेषु वै मन्वन्तरेषु सर्वेषु निमित्तानि भवन्ति हि

pitṝṇāṃ mānavānāṃ ca atītānāgateṣu vai manvantareṣu sarveṣu nimittāni bhavanti hi

1,70.222

ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्यंभांसि तानि वै भान्ति यस्मात् ततो ऽंभांसि शब्दो ऽयं सुमनीषिभिः

jyotsnā rātryahanī saṃdhyā catvāryaṃbhāṃsi tāni vai bhānti yasmāt tato 'ṃbhāṃsi śabdo 'yaṃ sumanīṣibhiḥ

1,70.223

भातिर्दीप्तौ निगदितः पुनश्चाथ प्रजापतिः सो ऽम्भांस्येतानि सृष्ट्वा तु देवमानुषदानवान्

bhātirdīptau nigaditaḥ punaścātha prajāpatiḥ so 'mbhāṃsyetāni sṛṣṭvā tu devamānuṣadānavān

1,70.224

पितॄंश्चैव सृजत्तन्वा आत्मना विविधान्पुनः तामुत्सृज्य तनुं ज्योत्स्नां ततो ऽन्यां प्राप्य स प्रभुः

pitṝṃścaiva sṛjattanvā ātmanā vividhānpunaḥ tāmutsṛjya tanuṃ jyotsnāṃ tato 'nyāṃ prāpya sa prabhuḥ

1,70.225

मूर्तिं तमोरजःप्रायां पुनरेवाभ्यपूजयत् अन्धकारे क्षुधाविष्टांस् ततो ऽन्यान् सो ऽसृजत् प्रभुः

mūrtiṃ tamorajaḥprāyāṃ punarevābhyapūjayat andhakāre kṣudhāviṣṭāṃs tato 'nyān so 'sṛjat prabhuḥ

1,70.226

तेन सृष्टाः क्षुधात्मानो अंभांस्यादातुम् उद्यताः अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये

tena sṛṣṭāḥ kṣudhātmāno aṃbhāṃsyādātum udyatāḥ ambhāṃsyetāni rakṣāma uktavantastu teṣu ye

1,70.227

राक्षसा नाम ते यस्मात् क्षुधाविष्टा निशाचराः ये ऽब्रुवन् यक्षमो ऽम्भांसि तेषां हृष्टाः परस्परम्

rākṣasā nāma te yasmāt kṣudhāviṣṭā niśācarāḥ ye 'bruvan yakṣamo 'mbhāṃsi teṣāṃ hṛṣṭāḥ parasparam

1,70.228

तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यका गूढकर्मणा रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाष्यते

tena te karmaṇā yakṣā guhyakā gūḍhakarmaṇā rakṣeti pālane cāpi dhātureṣa vibhāṣyate

1,70.229

एवं च यक्षतिर् धातुर् भक्षणे स निरुच्यते तं दृष्ट्वा ह्यप्रियेणास्य केशाः शीर्णास्तु धीमतः

evaṃ ca yakṣatir dhātur bhakṣaṇe sa nirucyate taṃ dṛṣṭvā hyapriyeṇāsya keśāḥ śīrṇāstu dhīmataḥ

1,70.230

ते शीर्णाश्चोत्थिता ह्यूर्ध्वं ते चैवारुरुधुः प्रभुम् हीनास्तच्छिरसो वाला यस्माच्चैवावसर्पिणः

te śīrṇāścotthitā hyūrdhvaṃ te caivārurudhuḥ prabhum hīnāstacchiraso vālā yasmāccaivāvasarpiṇaḥ

1,70.231

व्यालात्मानः स्मृता वाला हीनत्वादहयः स्मृताः पतत्वात्पन्नगाश्चैव सर्पाश्चैवावसर्पणात्

vyālātmānaḥ smṛtā vālā hīnatvādahayaḥ smṛtāḥ patatvātpannagāścaiva sarpāścaivāvasarpaṇāt

1,70.232

तस्य क्रोधोद्भवो यो ऽसौ अग्निगर्भः सुदारुणः स तु सर्पान् सहोत्पन्नान् आविवेश विषात्मकः

tasya krodhodbhavo yo 'sau agnigarbhaḥ sudāruṇaḥ sa tu sarpān sahotpannān āviveśa viṣātmakaḥ

1,70.233

सर्पान्सृष्ट्वा ततः क्रुद्धः क्रोधात्मानो विनिर्ममे वर्णेन कपिशेनोग्रास् ते भूताः पिशिताशनाः

sarpānsṛṣṭvā tataḥ kruddhaḥ krodhātmāno vinirmame varṇena kapiśenogrās te bhūtāḥ piśitāśanāḥ

1,70.234

भूतत्वात्ते स्मृता भूताः पिशाचाः पिशिताशनात् प्रसन्नं गायतस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे यदा

bhūtatvātte smṛtā bhūtāḥ piśācāḥ piśitāśanāt prasannaṃ gāyatastasya gandharvā jajñire yadā

1,70.235

धयतीत्येष वै धातुः पानत्वे परिपठ्यते धयन्तो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः

dhayatītyeṣa vai dhātuḥ pānatve paripaṭhyate dhayanto jajñire vācaṃ gandharvāstena te smṛtāḥ

1,70.236

अष्टस्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः ततः स्वच्छन्दतो ऽन्यानि वयांसि वयसासृजत्

aṣṭasvetāsu sṛṣṭāsu devayoniṣu sa prabhuḥ tataḥ svacchandato 'nyāni vayāṃsi vayasāsṛjat

1,70.237

स्वच्छन्दतः स्वच्छन्दांसि वयसा च वयांसि च पशून्सृष्ट्वा स देवेशो ऽसृजत्पक्षिगणानपि

svacchandataḥ svacchandāṃsi vayasā ca vayāṃsi ca paśūnsṛṣṭvā sa deveśo 'sṛjatpakṣigaṇānapi

1,70.238

मुखतो ऽजाः ससर्जाथ वक्षसश् चावयो ऽसृजत् गाश्चैवाथोदराद्ब्रह्मा पार्श्वाभ्यां च विनिर्ममे

mukhato 'jāḥ sasarjātha vakṣasaś cāvayo 'sṛjat gāścaivāthodarādbrahmā pārśvābhyāṃ ca vinirmame

1,70.239

पद्भ्यां चाश्वान् समातङ्गान् रासभान् आवयान् मृगान् उष्ट्रानश्वतरांश्चैव तथान्याश्चैव जातयः

padbhyāṃ cāśvān samātaṅgān rāsabhān āvayān mṛgān uṣṭrānaśvatarāṃścaiva tathānyāścaiva jātayaḥ

1,70.240

ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वा यूयुजत् सो ऽध्वरे प्रभुः

oṣadhyaḥ phalamūlinyo romabhyastasya jajñire evaṃ paśvoṣadhīḥ sṛṣṭvā yūyujat so 'dhvare prabhuḥ

1,70.241

गौरजः पूरुषो मेषो ह्य् अश्वो ऽश्वतरगर्दभौ एतान्ग्राम्यान्पशूनाहुर् आरण्यान्वै निबोधत

gaurajaḥ pūruṣo meṣo hy aśvo 'śvataragardabhau etāngrāmyānpaśūnāhur āraṇyānvai nibodhata

1,70.242

श्वापदो द्विखुरो हस्ती वानराः पक्षिपञ्चमाः औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः

śvāpado dvikhuro hastī vānarāḥ pakṣipañcamāḥ audakāḥ paśavaḥ ṣaṣṭhāḥ saptamāstu sarīsṛpāḥ

1,70.243

महिषा गवयाक्षाश् च प्लवंगाः शरभा वृकाः सिंहस्तु सप्तमस्तेषाम् आरण्याः पशवः स्मृताः

mahiṣā gavayākṣāś ca plavaṃgāḥ śarabhā vṛkāḥ siṃhastu saptamasteṣām āraṇyāḥ paśavaḥ smṛtāḥ

1,70.244

गायत्रं च ऋचं चैव त्रिवृत्सामरथंतरम् अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान् मुखात्

gāyatraṃ ca ṛcaṃ caiva trivṛtsāmarathaṃtaram agniṣṭomaṃ ca yajñānāṃ nirmame prathamān mukhāt

1,70.245

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दस्तोमं पञ्चदशं तथा बृहत्साम तथोक्थ्यं च दक्षिणादसृजन्मुखात्

yajūṃṣi traiṣṭubhaṃ chandastomaṃ pañcadaśaṃ tathā bṛhatsāma tathokthyaṃ ca dakṣiṇādasṛjanmukhāt

1,70.246

सामानि जगतीछन्दस्तोमं सप्तदशं तथा वैरूपमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात्

sāmāni jagatīchandastomaṃ saptadaśaṃ tathā vairūpamatirātraṃ ca paścimādasṛjanmukhāt

1,70.247

एकविंशमथर्वाणम् आप्तोर्यामाणम् एव च अनुष्टुभं सवैराजम् उत्तरादसृजन्मुखात्

ekaviṃśamatharvāṇam āptoryāmāṇam eva ca anuṣṭubhaṃ savairājam uttarādasṛjanmukhāt

1,70.248

विद्युतो ऽशनिमेघांश् च रोहितेन्द्रधनूंषि च तेजांसि च ससर्जादौ कल्पस्य भगवान्प्रभुः

vidyuto 'śanimeghāṃś ca rohitendradhanūṃṣi ca tejāṃsi ca sasarjādau kalpasya bhagavānprabhuḥ

1,70.249

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे ब्रह्मणस्तु प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः

uccāvacāni bhūtāni gātrebhyastasya jajñire brahmaṇastu prajāsargaṃ sṛjato hi prajāpateḥ

1,70.250

सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवासुरनरान्पितॄन् ततो ऽसृजत् स भूतानि स्थावराणि चराणि च

sṛṣṭvā catuṣṭayaṃ pūrvaṃ devāsuranarānpitṝn tato 'sṛjat sa bhūtāni sthāvarāṇi carāṇi ca

1,70.251

यक्षान्पिशाचान् गन्धर्वांस् त्व् अथैवाप्सरसां गणान् नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान्

yakṣānpiśācān gandharvāṃs tv athaivāpsarasāṃ gaṇān narakinnararakṣāṃsi vayaḥpaśumṛgoragān

1,70.252

अव्ययं च व्ययं चापि यदिदं स्थाणुजङ्गमम् तेषां वै यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरे

avyayaṃ ca vyayaṃ cāpi yadidaṃ sthāṇujaṅgamam teṣāṃ vai yāni karmāṇi prāksṛṣṭyāṃ pratipedire

1,70.253

तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मे नृतानृते

tānyeva pratipadyante sṛjyamānāḥ punaḥ punaḥ hiṃsrāhiṃsre mṛdukrūre dharmādharme nṛtānṛte

1,70.254

तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते महाभूतेषु सृष्टेषु इन्द्रियार्थेषु मूर्तिषु

tadbhāvitāḥ prapadyante tasmāttattasya rocate mahābhūteṣu sṛṣṭeṣu indriyārtheṣu mūrtiṣu

1,70.255

विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधात् स्वयम् केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्म सुमानवाः

viniyogaṃ ca bhūtānāṃ dhātaiva vyadadhāt svayam kecitpuruṣakāraṃ tu prāhuḥ karma sumānavāḥ

1,70.256

दैवमित्यपरे विप्राः स्वभावं भूतचिन्तकाः पौरुषं कर्म दैवं च फलवृत्तिस्वभावतः

daivamityapare viprāḥ svabhāvaṃ bhūtacintakāḥ pauruṣaṃ karma daivaṃ ca phalavṛttisvabhāvataḥ

1,70.257

न चैकं न पृथग्भावम् अधिकं न ततो विदुः एतदेवं च नैकं च नामभेदेन नाप्युभे

na caikaṃ na pṛthagbhāvam adhikaṃ na tato viduḥ etadevaṃ ca naikaṃ ca nāmabhedena nāpyubhe

1,70.258

कर्मस्था विषमं ब्रूयुः सत्त्वस्थाः समदर्शनाः नाम रूपं च भूतानां कृतानां च प्रपञ्चनम्

karmasthā viṣamaṃ brūyuḥ sattvasthāḥ samadarśanāḥ nāma rūpaṃ ca bhūtānāṃ kṛtānāṃ ca prapañcanam

1,70.259

वेदशब्देभ्य एवादौ निर्ममे स महेश्वरः ऋषीणां नामधेयानि याश् च वेदेषु वृत्तयः

vedaśabdebhya evādau nirmame sa maheśvaraḥ ṛṣīṇāṃ nāmadheyāni yāś ca vedeṣu vṛttayaḥ

1,70.260

शर्वर्यन्ते प्रसूतानां तान्येवैभ्यो ददात्यजः एवंविधाः सृष्टयस्तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः

śarvaryante prasūtānāṃ tānyevaibhyo dadātyajaḥ evaṃvidhāḥ sṛṣṭayastu brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ

1,70.261

शर्वर्यन्ते प्रदृश्यन्ते सिद्धिमाश्रित्य मानसीम् एवंभूतानि सृष्टानि स्थावराणि चराणि च

śarvaryante pradṛśyante siddhimāśritya mānasīm evaṃbhūtāni sṛṣṭāni sthāvarāṇi carāṇi ca

1,70.262

यदास्य ताः प्रजाः सृष्टा न व्यवर्धन्त सत्तमाः तमोमात्रावृतो ब्रह्मा तदा शोकेन दुःखितः

yadāsya tāḥ prajāḥ sṛṣṭā na vyavardhanta sattamāḥ tamomātrāvṛto brahmā tadā śokena duḥkhitaḥ

1,70.263

ततः स विदधे बुद्धिम् अर्थनिश्चयगामिनीम् अथात्मनि समद्राक्षीत् तमोमात्रां नियामिकाम्

tataḥ sa vidadhe buddhim arthaniścayagāminīm athātmani samadrākṣīt tamomātrāṃ niyāmikām

1,70.264

रजःसत्त्वं परित्यज्य वर्तमानां स्वधर्मतः ततः स तेन दुःखेन दुःखं चक्रे जगत्पतिः

rajaḥsattvaṃ parityajya vartamānāṃ svadharmataḥ tataḥ sa tena duḥkhena duḥkhaṃ cakre jagatpatiḥ

1,70.265

तमश् च व्यनुदत्पश्चाद् रजः सत्त्वं तमावृणोत् तत्तमः प्रतिनुन्नं वै मिथुनं समजायत

tamaś ca vyanudatpaścād rajaḥ sattvaṃ tamāvṛṇot tattamaḥ pratinunnaṃ vai mithunaṃ samajāyata

1,70.266

अधर्मस्तमसो जज्ञे हिंसा शोकादजायत ततस्तस्मिन्समुद्भूते मिथुने दारुणात्मिके

adharmastamaso jajñe hiṃsā śokādajāyata tatastasminsamudbhūte mithune dāruṇātmike

1,70.267

गतासुर् भगवान् आसीत् प्रीतिश् चैनम् अशिश्रियत् स्वां तनुं स ततो ब्रह्मा तामपोहत भास्वराम्

gatāsur bhagavān āsīt prītiś cainam aśiśriyat svāṃ tanuṃ sa tato brahmā tāmapohata bhāsvarām

1,70.268

द्विधा कृत्वा स्वकं देहम् अर्धेन पुरुषो ऽभवत् अर्धेन नारी सा तस्य शतरूपा व्यजायत

dvidhā kṛtvā svakaṃ deham ardhena puruṣo 'bhavat ardhena nārī sā tasya śatarūpā vyajāyata

1,70.269

प्रकृतिं भूतधात्रीं तां कामाद्वै सृष्टवान्प्रभुः सा दिवं पृथिवीं चैव महिम्ना व्याप्यधिष्ठिता

prakṛtiṃ bhūtadhātrīṃ tāṃ kāmādvai sṛṣṭavānprabhuḥ sā divaṃ pṛthivīṃ caiva mahimnā vyāpyadhiṣṭhitā

1,70.270

ब्रह्मणः सा तनुः पूर्वा दिवमावृत्य तिष्ठति या त्वर्धात्सृजतो नारी शतरूपा व्यजायत

brahmaṇaḥ sā tanuḥ pūrvā divamāvṛtya tiṣṭhati yā tvardhātsṛjato nārī śatarūpā vyajāyata

1,70.271

सा देवी नियुतं तप्त्वा तपः परमदुश्चरम् भर्तारं दीप्तयशसं पुरुषं प्रत्यपद्यत

sā devī niyutaṃ taptvā tapaḥ paramaduścaram bhartāraṃ dīptayaśasaṃ puruṣaṃ pratyapadyata

1,70.272

स वै स्वायंभुवः पूर्वं पुरुषो मनुरुच्यते तस्यैव सप्ततियुगं मन्वन्तरमिहोच्यते

sa vai svāyaṃbhuvaḥ pūrvaṃ puruṣo manurucyate tasyaiva saptatiyugaṃ manvantaramihocyate

1,70.273

लेभे स पुरुषः पत्नीं शतरूपाम् अयोनिजाम् तया सार्धं स रमते तस्मात्सा रतिरुच्यते

lebhe sa puruṣaḥ patnīṃ śatarūpām ayonijām tayā sārdhaṃ sa ramate tasmātsā ratirucyate

1,70.274

प्रथमः संप्रयोगात्मा कल्पादौ समपद्यत विराजम् असृजद् ब्रह्मा सो ऽभवत् पुरुषो विराट्

prathamaḥ saṃprayogātmā kalpādau samapadyata virājam asṛjad brahmā so 'bhavat puruṣo virāṭ

1,70.275

सम्राट् च शतरूपा वै वैराजः स मनुः स्मृतः स वैराजः प्रजासर्गं ससर्ज पुरुषो मनुः

samrāṭ ca śatarūpā vai vairājaḥ sa manuḥ smṛtaḥ sa vairājaḥ prajāsargaṃ sasarja puruṣo manuḥ

1,70.276

वैराजात्पुरुषाद् वीराच् छतरूपा व्यजायत प्रियव्रतोत्तानपादौ पुत्रौ द्वौ लोकसंमतौ

vairājātpuruṣād vīrāc chatarūpā vyajāyata priyavratottānapādau putrau dvau lokasaṃmatau

1,70.277

कन्ये द्वे च महाभागे याभ्यां जाता इमाः प्रजाः देवी नाम तथाकूतिः प्रसूतिश्चैव ते उभे

kanye dve ca mahābhāge yābhyāṃ jātā imāḥ prajāḥ devī nāma tathākūtiḥ prasūtiścaiva te ubhe

1,70.278

स्वायंभुवः प्रसूतिं तु दक्षाय प्रददौ प्रभुः प्राणो दक्ष इति ज्ञेयः संकल्पो मनुरुच्यते

svāyaṃbhuvaḥ prasūtiṃ tu dakṣāya pradadau prabhuḥ prāṇo dakṣa iti jñeyaḥ saṃkalpo manurucyate

1,70.279

रुचेः प्रजापतेः सो ऽथ आकूतिं प्रत्यपादयत् आकूत्यां मिथुनं जज्ञे मानसस्य रुचेः शुभम्

ruceḥ prajāpateḥ so 'tha ākūtiṃ pratyapādayat ākūtyāṃ mithunaṃ jajñe mānasasya ruceḥ śubham

1,70.280

यज्ञश् च दक्षिणा चैव यमलौ संबभूवतुः यज्ञस्य दक्षिणायां तु पुत्रा द्वादश जज्ञिरे

yajñaś ca dakṣiṇā caiva yamalau saṃbabhūvatuḥ yajñasya dakṣiṇāyāṃ tu putrā dvādaśa jajñire

1,70.281

यामा इति समाख्याता देवाः स्वायंभुवे ऽन्तरे एतस्य पुत्रा यज्ञस्य तस्माद्यामाश् च ते स्मृताः

yāmā iti samākhyātā devāḥ svāyaṃbhuve 'ntare etasya putrā yajñasya tasmādyāmāś ca te smṛtāḥ

1,70.282

अजितश्चैव शुक्रश् च गणौ द्वौ ब्रह्मणा कृतौ यामाः पूर्वं प्रजाता ये ते ऽभवंस्तु दिवौकसः

ajitaścaiva śukraś ca gaṇau dvau brahmaṇā kṛtau yāmāḥ pūrvaṃ prajātā ye te 'bhavaṃstu divaukasaḥ

1,70.283

स्वायंभुवसुतायां तु प्रसूत्यां लोकमातरः तस्यां कन्याश्चतुर्विंशद् दक्षस् त्वजनयत् प्रभुः

svāyaṃbhuvasutāyāṃ tu prasūtyāṃ lokamātaraḥ tasyāṃ kanyāścaturviṃśad dakṣas tvajanayat prabhuḥ

1,70.284

सर्वास्ताश् च महाभागाः सर्वाः कमललोचनाः भोगवत्यश् च ताः सर्वाः सर्वास्ता योगमातरः

sarvāstāś ca mahābhāgāḥ sarvāḥ kamalalocanāḥ bhogavatyaś ca tāḥ sarvāḥ sarvāstā yogamātaraḥ

1,70.285

सर्वाश् च ब्रह्मवादिन्यः सर्वा विश्वस्य मातरः श्रद्धा लक्ष्मीर्धृतिस्तुष्टिः पुष्टिर्मेधा क्रिया तथा

sarvāś ca brahmavādinyaḥ sarvā viśvasya mātaraḥ śraddhā lakṣmīrdhṛtistuṣṭiḥ puṣṭirmedhā kriyā tathā

1,70.286

बुद्धिर्लज्जा वपुः शान्तिः सिद्धिः कीर्तिस्त्रयोदश पत्न्यर्थं प्रतिजग्राह धर्मो दाक्षायणीः प्रभुः

buddhirlajjā vapuḥ śāntiḥ siddhiḥ kīrtistrayodaśa patnyarthaṃ pratijagrāha dharmo dākṣāyaṇīḥ prabhuḥ

1,70.287

दाराण्येतानि वै तस्य विहितानि स्वयंभुवा ताभ्यः शिष्टायवीयस्य एकादश सुलोचनाः

dārāṇyetāni vai tasya vihitāni svayaṃbhuvā tābhyaḥ śiṣṭāyavīyasya ekādaśa sulocanāḥ

1,70.288

सती ख्यात्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा संनतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

satī khyātyatha saṃbhūtiḥ smṛtiḥ prītiḥ kṣamā tathā saṃnatiścānasūyā ca ūrjā svāhā svadhā tathā

1,70.289

तास् तथा प्रत्यपद्यन्त पुनरन्ये महर्षयः रुद्रो भृगुर् मरीचिश् च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः

tās tathā pratyapadyanta punaranye maharṣayaḥ rudro bhṛgur marīciś ca aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ

1,70.290

पुलस्त्यो ऽत्रिर् वसिष्ठश् च पितरो ऽग्निस्तथैव च सतीं भवाय प्रायच्छत् ख्यातिं च भृगवे ततः

pulastyo 'trir vasiṣṭhaś ca pitaro 'gnistathaiva ca satīṃ bhavāya prāyacchat khyātiṃ ca bhṛgave tataḥ

1,70.291

मरीचये च संभूतिं स्मृतिमङ्गिरसे ददौ प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च

marīcaye ca saṃbhūtiṃ smṛtimaṅgirase dadau prītiṃ caiva pulastyāya kṣamāṃ vai pulahāya ca

1,70.292

क्रतवे संनतिं नाम अनसूयां तथात्रये ऊर्जां ददौ वसिष्ठाय स्वाहामप्यग्नये ददौ

kratave saṃnatiṃ nāma anasūyāṃ tathātraye ūrjāṃ dadau vasiṣṭhāya svāhāmapyagnaye dadau

1,70.293

स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्या निबोधत एताः सर्वा महाभागाः प्रजास्वनुसृताः स्थिताः

svadhāṃ caiva pitṛbhyastu tāsvapatyā nibodhata etāḥ sarvā mahābhāgāḥ prajāsvanusṛtāḥ sthitāḥ

1,70.294

मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् श्रद्धा कामं विजज्ञे वै दर्पो लक्ष्मीसुतः स्मृतः

manvantareṣu sarveṣu yāvadābhūtasaṃplavam śraddhā kāmaṃ vijajñe vai darpo lakṣmīsutaḥ smṛtaḥ

1,70.295

धृत्यास्तु नियमः पुत्रस् तुष्ट्याः संतोष एव च पुष्ट्या लोभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस् तथा

dhṛtyāstu niyamaḥ putras tuṣṭyāḥ saṃtoṣa eva ca puṣṭyā lobhaḥ sutaścāpi medhāputraḥ śrutas tathā

1,70.296

क्रियायामभवत्पुत्रो दण्डः समय एव च बुद्ध्यां बोधः सुतस् तद्वत् प्रमादो ऽप्युपजायत

kriyāyāmabhavatputro daṇḍaḥ samaya eva ca buddhyāṃ bodhaḥ sutas tadvat pramādo 'pyupajāyata

1,70.297

लज्जायां विनयः पुत्रो व्यवसायो वसोः सुतः क्षेमः शान्तिसुतश्चापि सुखं सिद्धेर्व्यजायत

lajjāyāṃ vinayaḥ putro vyavasāyo vasoḥ sutaḥ kṣemaḥ śāntisutaścāpi sukhaṃ siddhervyajāyata

1,70.298

यशः कीर्तिसुतश्चापि इत्येते धर्मसूनवः कामस्य हर्षः पुत्रो वै देव्यां प्रीत्यां व्यजायत

yaśaḥ kīrtisutaścāpi ityete dharmasūnavaḥ kāmasya harṣaḥ putro vai devyāṃ prītyāṃ vyajāyata

1,70.299

इत्येष वै सुतोदर्कः सर्गो धर्मस्य कीर्तितः जज्ञे हिंसा त्वधर्माद्वै निकृतिं चानृतं सुतम्

ityeṣa vai sutodarkaḥ sargo dharmasya kīrtitaḥ jajñe hiṃsā tvadharmādvai nikṛtiṃ cānṛtaṃ sutam

1,70.300

निकृत्यां तु द्वयं जज्ञे भयं नरक एव च माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः

nikṛtyāṃ tu dvayaṃ jajñe bhayaṃ naraka eva ca māyā ca vedanā cāpi mithunadvayametayoḥ

1,70.301

भूयो जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् वेदनायाः सुतश्चापि दुःखं जज्ञे च रौरवः

bhūyo jajñe 'tha vai māyā mṛtyuṃ bhūtāpahāriṇam vedanāyāḥ sutaścāpi duḥkhaṃ jajñe ca rauravaḥ

1,70.302

मृत्योर् व्याधिजराशोकक्रोधासूयाश् च जज्ञिरे दुःखोत्तराः सुता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः

mṛtyor vyādhijarāśokakrodhāsūyāś ca jajñire duḥkhottarāḥ sutā hyete sarve cādharmalakṣaṇāḥ

1,70.303

नैषां भार्यास्तु पुत्राश् च सर्वे ह्येते परिग्रहाः इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः

naiṣāṃ bhāryāstu putrāś ca sarve hyete parigrahāḥ ityeṣa tāmasaḥ sargo jajñe dharmaniyāmakaḥ

1,70.304

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः सो ऽभिध्याय सतीं भार्यां निर्ममे ह्यात्मसंभवान्

prajāḥ sṛjeti vyādiṣṭo brahmaṇā nīlalohitaḥ so 'bhidhyāya satīṃ bhāryāṃ nirmame hyātmasaṃbhavān

1,70.305

नाधिकान्न च हीनांस्तान् मानसानात्मनः समान् सहस्रं हि सहस्राणां सो ऽसृजत् कृत्तिवाससः

nādhikānna ca hīnāṃstān mānasānātmanaḥ samān sahasraṃ hi sahasrāṇāṃ so 'sṛjat kṛttivāsasaḥ

1,70.306

तुल्यानेवात्मनः सर्वान् रूपतेजोबलश्रुतैः पिङ्गलान्सनिषङ्गांश् च सकपर्दान्सलोहितान्

tulyānevātmanaḥ sarvān rūpatejobalaśrutaiḥ piṅgalānsaniṣaṅgāṃś ca sakapardānsalohitān

1,70.307

विशिष्टान् हरिकेशांश् च दृष्टिघ्नांश् च कपालिनः महारूपान्विरूपांश् च विश्वरूपान् स्वरूपिणः

viśiṣṭān harikeśāṃś ca dṛṣṭighnāṃś ca kapālinaḥ mahārūpānvirūpāṃś ca viśvarūpān svarūpiṇaḥ

1,70.308

रथिनश्चर्मिणश्चैव वर्मिणश् च वरूथिनः सहस्रशतबाहूंश् च दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान्

rathinaścarmiṇaścaiva varmiṇaś ca varūthinaḥ sahasraśatabāhūṃś ca divyān bhaumāntarikṣagān

1,70.309

स्थूलशीर्षान् अष्टदंष्ट्रान् द्विजिह्वांस् तांस् त्रिलोचनान् अन्नादान् पिशिताशांश् च आज्यपान्सोमपानपि

sthūlaśīrṣān aṣṭadaṃṣṭrān dvijihvāṃs tāṃs trilocanān annādān piśitāśāṃś ca ājyapānsomapānapi

1,70.310

मीढुषो ऽतिकपालांश् च शितिकण्ठोर्ध्वरेतसः हव्यादाञ्छ्रुतधर्मांश् च धर्मिणो ह्यथ बर्हिणः

mīḍhuṣo 'tikapālāṃś ca śitikaṇṭhordhvaretasaḥ havyādāñchrutadharmāṃś ca dharmiṇo hyatha barhiṇaḥ

1,70.311

आसीनान्धावतश्चैव पञ्चभूतान्सहस्रशः अध्यापिनो ऽध्यायिनश् च जपतो युञ्जतस् तथा

āsīnāndhāvataścaiva pañcabhūtānsahasraśaḥ adhyāpino 'dhyāyinaś ca japato yuñjatas tathā

1,70.312

धूमवन्तो ज्वलन्तश् च नदीमन्तो ऽतिदीप्तिनः वृद्धान्बुद्धिमतश्चैव ब्रह्मिष्ठाञ्शुभदर्शनान्

dhūmavanto jvalantaś ca nadīmanto 'tidīptinaḥ vṛddhānbuddhimataścaiva brahmiṣṭhāñśubhadarśanān

1,70.313

नीलग्रीवान् सहस्राक्षान् सर्वांश्चाथ क्षमाकरान् अदृश्यान्सर्वभूतानां महायोगान्महौजसः

nīlagrīvān sahasrākṣān sarvāṃścātha kṣamākarān adṛśyānsarvabhūtānāṃ mahāyogānmahaujasaḥ

1,70.314

भ्रमन्तो ऽभिद्रवन्तश् च प्लवन्तश् च सहस्रशः अयातयामान् असृजद् रुद्रानेतान् सुरोत्तमान्

bhramanto 'bhidravantaś ca plavantaś ca sahasraśaḥ ayātayāmān asṛjad rudrānetān surottamān

1,70.315

ब्रह्मा दृष्ट्वाब्रवीदेनं मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः स्रष्टव्या नात्मनस्तुल्याः प्रजा देव नमो ऽस्तु ते

brahmā dṛṣṭvābravīdenaṃ māsrākṣīrīdṛśīḥ prajāḥ sraṣṭavyā nātmanastulyāḥ prajā deva namo 'stu te

1,70.316

अन्याः सृज त्वं भद्रं ते प्रजा वै मृत्युसंयुताः नारप्स्यन्ते हि कर्माणि प्रजावगतमृत्यवः

anyāḥ sṛja tvaṃ bhadraṃ te prajā vai mṛtyusaṃyutāḥ nārapsyante hi karmāṇi prajāvagatamṛtyavaḥ

1,70.317

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनं नाहं मृत्युजरान्विताः प्रजाः स्रक्ष्यामि भद्रं ते स्थितो ऽहं त्वं सृज प्रजाः

evamukto 'bravīdenaṃ nāhaṃ mṛtyujarānvitāḥ prajāḥ srakṣyāmi bhadraṃ te sthito 'haṃ tvaṃ sṛja prajāḥ

1,70.318

एते ये वै मया सृष्टा विरूपा नीललोहिताः सहस्राणां सहस्रं तु आत्मनो निःसृताः प्रजाः

ete ye vai mayā sṛṣṭā virūpā nīlalohitāḥ sahasrāṇāṃ sahasraṃ tu ātmano niḥsṛtāḥ prajāḥ

1,70.319

एते देवा भविष्यन्ति रुद्रा नाम महाबलाः पृथिव्यामन्तरिक्षे च दिक्षु चैव परिश्रिताः

ete devā bhaviṣyanti rudrā nāma mahābalāḥ pṛthivyāmantarikṣe ca dikṣu caiva pariśritāḥ

1,70.320

शतरुद्राः समात्मानो भविष्यन्तीति याज्ञिकाः यज्ञभाजो भविष्यन्ति सर्वदेवगणैः सह

śatarudrāḥ samātmāno bhaviṣyantīti yājñikāḥ yajñabhājo bhaviṣyanti sarvadevagaṇaiḥ saha

1,70.321

मन्वन्तरेषु ये देवा भविष्यन्तीह भेदतः सार्धं तैर् ईज्यमानास् ते स्थास्यन्तीह आ युगक्षयात्

manvantareṣu ye devā bhaviṣyantīha bhedataḥ sārdhaṃ tair ījyamānās te sthāsyantīha ā yugakṣayāt

1,70.322

एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा महादेवेन धीमता प्रत्युवाच नमस्कृत्य हृष्यमाणः प्रजापतिः

evamuktastadā brahmā mahādevena dhīmatā pratyuvāca namaskṛtya hṛṣyamāṇaḥ prajāpatiḥ

1,70.323

एवं भवतु भद्रं ते यथा ते व्याहृतं विभो ब्रह्मणा समनुज्ञाते तथा सर्वमभूत्किल

evaṃ bhavatu bhadraṃ te yathā te vyāhṛtaṃ vibho brahmaṇā samanujñāte tathā sarvamabhūtkila

1,70.324

ततः प्रभृति देवेशो न चासूयत वै प्रजाः ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर् यावदाभूतसंप्लवम्

tataḥ prabhṛti deveśo na cāsūyata vai prajāḥ ūrdhvaretāḥ sthitaḥ sthāṇur yāvadābhūtasaṃplavam

1,70.325

यस्मादुक्तः स्थितो ऽस्मीति तस्मात्स्थाणुरिति स्मृतः एष देवो महादेवः पुरुषो ऽर्कसमद्युतिः

yasmāduktaḥ sthito 'smīti tasmātsthāṇuriti smṛtaḥ eṣa devo mahādevaḥ puruṣo 'rkasamadyutiḥ

1,70.326

अर्धनारीनरवपुस् तेजसा ज्वलनोपमः स्वेच्छयासौ द्विधाभूतः पृथक् स्त्री पुरुषः पृथक्

ardhanārīnaravapus tejasā jvalanopamaḥ svecchayāsau dvidhābhūtaḥ pṛthak strī puruṣaḥ pṛthak

1,70.327

स एवैकादशार्धेन स्थितो ऽसौ परमेश्वरः तत्र या सा महाभागा शङ्करस्यार्धकायिनी

sa evaikādaśārdhena sthito 'sau parameśvaraḥ tatra yā sā mahābhāgā śaṅkarasyārdhakāyinī

1,70.328

प्रागुक्ता तु महादेवी स्त्री सैवेह सती ह्यभूत् हिताय जगतां देवी दक्षेणाराधिता पुरा

prāguktā tu mahādevī strī saiveha satī hyabhūt hitāya jagatāṃ devī dakṣeṇārādhitā purā

1,70.329

कार्यार्थं दक्षिणं तस्याः शुक्लं वामं तथासितम् आत्मानं विभजस्वेति प्रोक्ता देवेन शंभुना

kāryārthaṃ dakṣiṇaṃ tasyāḥ śuklaṃ vāmaṃ tathāsitam ātmānaṃ vibhajasveti proktā devena śaṃbhunā

1,70.330

सा तथोक्ता द्विधाभूता शुक्ला कृष्णा च वै द्विजाः तस्या नामानि वक्ष्यामि शृण्वन्तु च समाहिताः

sā tathoktā dvidhābhūtā śuklā kṛṣṇā ca vai dvijāḥ tasyā nāmāni vakṣyāmi śṛṇvantu ca samāhitāḥ

1,70.331

स्वाहा स्वधा महाविद्या मेधा लक्ष्मीः सरस्वती सती दाक्षायणी विद्या इच्छाशक्तिः क्रियात्मिका

svāhā svadhā mahāvidyā medhā lakṣmīḥ sarasvatī satī dākṣāyaṇī vidyā icchāśaktiḥ kriyātmikā

1,70.332

अपर्णा चैकपर्णा च तथा चैवैकपाटला उमा हैमवती चैव कल्याणी चैकमातृका

aparṇā caikaparṇā ca tathā caivaikapāṭalā umā haimavatī caiva kalyāṇī caikamātṛkā

1,70.333

ख्यातिः प्रज्ञा महाभागा लोके गौरीति विश्रुता गणांबिका महादेवी नन्दिनी जातवेदसी

khyātiḥ prajñā mahābhāgā loke gaurīti viśrutā gaṇāṃbikā mahādevī nandinī jātavedasī

1,70.334

एकरूपमथैतस्याः पृथग्देहविभावनात् सावित्री वरदा पुण्या पावनी लोकविश्रुता

ekarūpamathaitasyāḥ pṛthagdehavibhāvanāt sāvitrī varadā puṇyā pāvanī lokaviśrutā

1,70.335

आज्ञा आवेशनी कृष्णा तामसी सात्त्विकी शिवा प्रकृतिर्विकृता रौद्री दुर्गा भद्रा प्रमाथिनी

ājñā āveśanī kṛṣṇā tāmasī sāttvikī śivā prakṛtirvikṛtā raudrī durgā bhadrā pramāthinī

1,70.336

कालरात्रिर्महामाया रेवती भूतनायिका द्वापरान्तविभागे च नामानीमानि सुव्रताः

kālarātrirmahāmāyā revatī bhūtanāyikā dvāparāntavibhāge ca nāmānīmāni suvratāḥ

1,70.337

गौतमी कौशिकी चार्या चण्डी कात्यायनी सती कुमारी यादवी देवी वरदा कृष्णपिङ्गला

gautamī kauśikī cāryā caṇḍī kātyāyanī satī kumārī yādavī devī varadā kṛṣṇapiṅgalā

1,70.338

बर्हिध्वजा शूलधरा परमा ब्रह्मचारिणी महेन्द्रोपेन्द्रभगिनी दृषद्वत्य् एकशूलधृक्

barhidhvajā śūladharā paramā brahmacāriṇī mahendropendrabhaginī dṛṣadvaty ekaśūladhṛk

1,70.339

अपराजिता बहुभुजा प्रगल्भा सिंहवाहिनी शुम्भादिदैत्यहन्त्री च महामहिषमर्दिनी

aparājitā bahubhujā pragalbhā siṃhavāhinī śumbhādidaityahantrī ca mahāmahiṣamardinī

1,70.340

अमोघा विन्ध्यनिलया विक्रान्ता गणनायिका देव्या नामविकाराणि इत्येतानि यथाक्रमम्

amoghā vindhyanilayā vikrāntā gaṇanāyikā devyā nāmavikārāṇi ityetāni yathākramam

1,70.341

भद्रकाल्या मयोक्तानि सम्यक्फलप्रदानि च ये पठन्ति नरास्तेषां विद्यते न च पातकम्

bhadrakālyā mayoktāni samyakphalapradāni ca ye paṭhanti narāsteṣāṃ vidyate na ca pātakam

1,70.342

अरण्ये पर्वते वापि पुरे वाप्यथवा गृहे रक्षामेतां प्रयुञ्जीत जले वाथ स्थले ऽपि वा

araṇye parvate vāpi pure vāpyathavā gṛhe rakṣāmetāṃ prayuñjīta jale vātha sthale 'pi vā

1,70.343

व्याघ्रकुम्भीनचोरेभ्यो भयस्थाने विशेषतः आपत्स्वपि च सर्वासु देव्या नामानि कीर्तयेत्

vyāghrakumbhīnacorebhyo bhayasthāne viśeṣataḥ āpatsvapi ca sarvāsu devyā nāmāni kīrtayet

1,70.344

आर्यकग्रहभूतैश् च पूतनामातृभिस् तथा अभ्यर्दितानां बालानां रक्षामेतां प्रयोजयेत्

āryakagrahabhūtaiś ca pūtanāmātṛbhis tathā abhyarditānāṃ bālānāṃ rakṣāmetāṃ prayojayet

1,70.345

महादेवीकले द्वे तु प्रज्ञा श्रीश् च प्रकीर्तिते आभ्यां देवीसहस्राणि यैर्व्याप्तमखिलं जगत्

mahādevīkale dve tu prajñā śrīś ca prakīrtite ābhyāṃ devīsahasrāṇi yairvyāptamakhilaṃ jagat

1,70.346

अनया देवदेवो ऽसौ सत्या रुद्रो महेश्वरः आतिष्ठत्सर्वलोकानां हिताय परमेश्वरः

anayā devadevo 'sau satyā rudro maheśvaraḥ ātiṣṭhatsarvalokānāṃ hitāya parameśvaraḥ

1,70.347

रुद्रः पशुपतिश्चासीत् पुरा दग्धं पुरत्रयम् देवाश् च पशवः सर्वे बभूवुस्तस्य तेजसा

rudraḥ paśupatiścāsīt purā dagdhaṃ puratrayam devāś ca paśavaḥ sarve babhūvustasya tejasā

1,70.348

यः पठेच्छृणुयाद्वापि आदिसर्गक्रमं शुभम् स याति ब्रह्मणो लोकं श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान्

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi ādisargakramaṃ śubham sa yāti brahmaṇo lokaṃ śrāvayedvā dvijottamān

Chapter 1.71

1,71.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सृष्टिविस्तारो नाम सप्ततितमो ऽध्यायः समासाद् विस्तराच्चैव सर्गः प्रोक्तस्त्वया शुभः कथं पशुपतिश्चासीत् पुरं दग्धुं महेश्वरः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge sṛṣṭivistāro nāma saptatitamo 'dhyāyaḥ samāsād vistarāccaiva sargaḥ proktastvayā śubhaḥ kathaṃ paśupatiścāsīt puraṃ dagdhuṃ maheśvaraḥ

1,71.2

कथं च पशवश्चासन् देवाः सब्रह्मकाः प्रभोः मयस्य तपसा पूर्वं सुदुर्गं निर्मितं पुरम्

kathaṃ ca paśavaścāsan devāḥ sabrahmakāḥ prabhoḥ mayasya tapasā pūrvaṃ sudurgaṃ nirmitaṃ puram

1,71.3

हैमं च राजतं दिव्यम् अयस्मयम् अनुत्तमम् सुदुर्गं देवदेवेन दग्धमित्येव नः श्रुतम्

haimaṃ ca rājataṃ divyam ayasmayam anuttamam sudurgaṃ devadevena dagdhamityeva naḥ śrutam

1,71.4

कथं ददाह भगवान् भगनेत्रनिपातनः एकेनेषुनिपातेन दिव्येनापि तदा कथम्

kathaṃ dadāha bhagavān bhaganetranipātanaḥ ekeneṣunipātena divyenāpi tadā katham

1,71.5

विष्णुनोत्पादितैर्भूतैर् न दग्धं तत्पुरत्रयम् पुरस्य संभवः सर्वो वरलाभः पुरा श्रुतः

viṣṇunotpāditairbhūtair na dagdhaṃ tatpuratrayam purasya saṃbhavaḥ sarvo varalābhaḥ purā śrutaḥ

1,71.6

इदानीं दहनं सर्वं वक्तुमर्हसि सुव्रत तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः

idānīṃ dahanaṃ sarvaṃ vaktumarhasi suvrata teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā sūtaḥ paurāṇikottamaḥ

1,71.7

यथा श्रुतं तथा प्राह व्यासाद् विश्वार्थसूचकात् त्रैलोक्यस्यास्य शापाद्धि मनोवाक्कायसंभवात्

yathā śrutaṃ tathā prāha vyāsād viśvārthasūcakāt trailokyasyāsya śāpāddhi manovākkāyasaṃbhavāt

1,71.8

निहते तारके दैत्ये तारपुत्रे सबान्धवे स्कन्देन वा प्रयत्नेन तस्य पुत्रा महाबलाः

nihate tārake daitye tāraputre sabāndhave skandena vā prayatnena tasya putrā mahābalāḥ

1,71.9

विद्युन्माली तारकाक्षः कमलाक्षश् च वीर्यवान् तपस्तेपुर्महात्मानो महाबलपराक्रमाः

vidyunmālī tārakākṣaḥ kamalākṣaś ca vīryavān tapastepurmahātmāno mahābalaparākramāḥ

1,71.10

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः तपसा कर्शयामासुर् देहान् स्वान्दानवोत्तमाः

tapa ugraṃ samāsthāya niyame parame sthitāḥ tapasā karśayāmāsur dehān svāndānavottamāḥ

1,71.11

तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरम् अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु सर्वदा

teṣāṃ pitāmahaḥ prīto varadaḥ pradadau varam avadhyatvaṃ ca sarveṣāṃ sarvabhūteṣu sarvadā

1,71.12

सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम् तान् अब्रवीत् तदा देवो लोकानां प्रभुर् अव्ययः

sahitā varayāmāsuḥ sarvalokapitāmaham tān abravīt tadā devo lokānāṃ prabhur avyayaḥ

1,71.13

नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वम् अतो ऽसुराः अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते

nāsti sarvāmaratvaṃ vai nivartadhvam ato 'surāḥ anyaṃ varaṃ vṛṇīdhvaṃ vai yādṛśaṃ samprarocate

1,71.14

ततस्ते सहिता दैत्याः सम्प्रधार्य परस्परम् ब्रह्माणमब्रुवन्दैत्याः प्रणिपत्य जगद्गुरुम्

tataste sahitā daityāḥ sampradhārya parasparam brahmāṇamabruvandaityāḥ praṇipatya jagadgurum

1,71.15

वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् विचरिष्याम लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो

vayaṃ purāṇi trīṇyeva samāsthāya mahīmimām vicariṣyāma lokeśa tvatprasādājjagadguro

1,71.16

तथा वर्षसहस्रेषु समेष्यामः परस्परम् एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ

tathā varṣasahasreṣu sameṣyāmaḥ parasparam ekībhāvaṃ gamiṣyanti purāṇyetāni cānagha

1,71.17

समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा एकेनैवेषुणा देवः स नो मृत्युर्भविष्यति

samāgatāni caitāni yo hanyādbhagavaṃstadā ekenaiveṣuṇā devaḥ sa no mṛtyurbhaviṣyati

1,71.18

एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम् ततो मयः स्वतपसा चक्रे वीरः पुराण्यथ

evamastviti tāndevaḥ pratyuktvā prāviśaddivam tato mayaḥ svatapasā cakre vīraḥ purāṇyatha

1,71.19

काञ्चनं दिवि तत्रासीद् अन्तरिक्षे च राजतम् आयसं चाभवद् भूमौ पुरं तेषां महात्मनाम्

kāñcanaṃ divi tatrāsīd antarikṣe ca rājatam āyasaṃ cābhavad bhūmau puraṃ teṣāṃ mahātmanām

1,71.20

एकैकं योजनशतं विस्तारायामतः समम् काञ्चनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्

ekaikaṃ yojanaśataṃ vistārāyāmataḥ samam kāñcanaṃ tārakākṣasya kamalākṣasya rājatam

1,71.21

विद्युन्मालेश्चायसं वै त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् मयश् च बलवांस्तत्र दैत्यदानवपूजितः

vidyunmāleścāyasaṃ vai trividhaṃ durgamuttamam mayaś ca balavāṃstatra daityadānavapūjitaḥ

1,71.22

हैरण्ये राजते चैव कृष्णायसमये तथा आलयं चात्मनः कृत्वा तत्रास्ते बलवांस्तदा

hairaṇye rājate caiva kṛṣṇāyasamaye tathā ālayaṃ cātmanaḥ kṛtvā tatrāste balavāṃstadā

1,71.23

एवं बभूवुर्दैत्यानाम् अतिदुर्गाणि सुव्रताः पुराणि त्रीणि विप्रेन्द्रास् त्रैलोक्यमिव चापरम्

evaṃ babhūvurdaityānām atidurgāṇi suvratāḥ purāṇi trīṇi viprendrās trailokyamiva cāparam

1,71.24

पुरत्रये तदा जाते सर्वे दैत्या जगत्त्रये पुरत्रयं प्रविश्यैव बभूवुस्ते बलाधिकाः

puratraye tadā jāte sarve daityā jagattraye puratrayaṃ praviśyaiva babhūvuste balādhikāḥ

1,71.25

कल्पद्रुमसमाकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् नानाप्रसादसंकीर्णं मणिजालैः समावृतम्

kalpadrumasamākīrṇaṃ gajavājisamākulam nānāprasādasaṃkīrṇaṃ maṇijālaiḥ samāvṛtam

1,71.26

सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः पद्मरागमयैः शुभ्रैः शोभितं चन्द्रसंनिभैः

sūryamaṇḍalasaṃkāśair vimānairviśvatomukhaiḥ padmarāgamayaiḥ śubhraiḥ śobhitaṃ candrasaṃnibhaiḥ

1,71.27

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः शोभितं त्रिपुरं तेषां पृथक्पृथगनुत्तमैः

prāsādairgopurairdivyaiḥ kailāsaśikharopamaiḥ śobhitaṃ tripuraṃ teṣāṃ pṛthakpṛthaganuttamaiḥ

1,71.28

दिव्यस्त्रीभिः सुसम्पूर्णं गन्धर्वैः सिद्धचारणैः रुद्रालयैः प्रतिगृहं साग्निहोत्रैर् द्विजोत्तमाः

divyastrībhiḥ susampūrṇaṃ gandharvaiḥ siddhacāraṇaiḥ rudrālayaiḥ pratigṛhaṃ sāgnihotrair dvijottamāḥ

1,71.29

वापीकूपतडागैश् च दीर्घिकाभिस्तु सर्वतः मत्तमातङ्गयूथैश् च तुरङ्गैश् च सुशोभनैः

vāpīkūpataḍāgaiś ca dīrghikābhistu sarvataḥ mattamātaṅgayūthaiś ca turaṅgaiś ca suśobhanaiḥ

1,71.30

रथैश् च विविधाकारैर् विचित्रैर्विश्वतोमुखैः सभाप्रपादिभिश् चैव क्रीडास्थानैः पृथक् पृथक्

rathaiś ca vividhākārair vicitrairviśvatomukhaiḥ sabhāprapādibhiś caiva krīḍāsthānaiḥ pṛthak pṛthak

1,71.31

वेदाध्ययनशालाभिर् विविधाभिः समन्ततः अधृष्यं मनसाप्यन्यैर् मयस्यैव च मायया

vedādhyayanaśālābhir vividhābhiḥ samantataḥ adhṛṣyaṃ manasāpyanyair mayasyaiva ca māyayā

1,71.32

पतिव्रताभिः सर्वत्र सेवितं मुनिपुङ्गवाः कृत्वापि सुमहत् पापम् अपापैः शङ्करार्चनात्

pativratābhiḥ sarvatra sevitaṃ munipuṅgavāḥ kṛtvāpi sumahat pāpam apāpaiḥ śaṅkarārcanāt

1,71.33

दैत्येश्वरैर्महाभागैः सदारैः ससुतैर्द्विजाः श्रौतस्मार्तार्थधर्मज्ञैस् तद्धर्मनिरतैः सदा

daityeśvarairmahābhāgaiḥ sadāraiḥ sasutairdvijāḥ śrautasmārtārthadharmajñais taddharmanirataiḥ sadā

1,71.34

महादेवेतरं त्यक्त्वा देवं तस्यार्चने स्थितैः व्यूढोरस्कैर् वृषस्कन्धैः सर्वायुधधरैः सदा

mahādevetaraṃ tyaktvā devaṃ tasyārcane sthitaiḥ vyūḍhoraskair vṛṣaskandhaiḥ sarvāyudhadharaiḥ sadā

1,71.35

सर्वदा क्षुधितैश्चैव दावाग्निसदृशेक्षणैः प्रशान्तैः कुपितैश्चैव कुब्जैर् वामनकैस् तथा

sarvadā kṣudhitaiścaiva dāvāgnisadṛśekṣaṇaiḥ praśāntaiḥ kupitaiścaiva kubjair vāmanakais tathā

1,71.36

नीलोत्पलदलप्रख्यैर् नीलकुञ्चितमूर्धजैः नीलाद्रिमेरुसंकाशैर् नीरदोपमनिःस्वनैः मयेन रक्षितैः सर्वैः शिक्षितैर्युद्धलालसैः

nīlotpaladalaprakhyair nīlakuñcitamūrdhajaiḥ nīlādrimerusaṃkāśair nīradopamaniḥsvanaiḥ mayena rakṣitaiḥ sarvaiḥ śikṣitairyuddhalālasaiḥ

1,71.37

अथ समररतैः सदा समन्ताच् छिवपदपूजनया सुलब्धवीर्यैः रविमरुदमरेन्द्रसंनिकाशैः सुरमथनैः सुदृढैः सुसेवितं तत्

atha samararataiḥ sadā samantāc chivapadapūjanayā sulabdhavīryaiḥ ravimarudamarendrasaṃnikāśaiḥ suramathanaiḥ sudṛḍhaiḥ susevitaṃ tat

1,71.38

सेन्द्रा देवा द्विजश्रेष्ठा द्रुमा दावाग्निना यथा पुरत्रयाग्निना दग्धा ह्य् अभवन् दैत्यवैभवात्

sendrā devā dvijaśreṣṭhā drumā dāvāgninā yathā puratrayāgninā dagdhā hy abhavan daityavaibhavāt

1,71.39

अथैवं ते तदा दग्धा देवा देवेश्वरं हरिम् अभिवन्द्य तदा प्राहुस् तमप्रतिमवर्चसम्

athaivaṃ te tadā dagdhā devā deveśvaraṃ harim abhivandya tadā prāhus tamapratimavarcasam

1,71.40

सो ऽपि नारायणः श्रीमान् चिन्तयामास चेतसा किं कार्यं देवकार्येषु भगवानिति स प्रभुः

so 'pi nārāyaṇaḥ śrīmān cintayāmāsa cetasā kiṃ kāryaṃ devakāryeṣu bhagavāniti sa prabhuḥ

1,71.41

तदा सस्मार वै यज्ञं यज्ञमूर्तिर्जनार्दनः यज्वा यज्ञभुगीशानो यज्वनां फलदः प्रभुः

tadā sasmāra vai yajñaṃ yajñamūrtirjanārdanaḥ yajvā yajñabhugīśāno yajvanāṃ phaladaḥ prabhuḥ

1,71.42

ततो यज्ञः स्मृतस्तेन देवकार्यार्थसिद्धये देवं ते पुरुषं चैव प्रणेमुस्तुष्टुवुस्तदा

tato yajñaḥ smṛtastena devakāryārthasiddhaye devaṃ te puruṣaṃ caiva praṇemustuṣṭuvustadā

1,71.43

भगवानपि तं दृष्ट्वा यज्ञं प्राह सनातनम् सनातनस्तदा सेन्द्रान् देवान् आलोक्य चाच्युतः

bhagavānapi taṃ dṛṣṭvā yajñaṃ prāha sanātanam sanātanastadā sendrān devān ālokya cācyutaḥ

1,71.44

अनेनोपसदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये

anenopasadā devā yajadhvaṃ parameśvaram puratrayavināśāya jagattrayavibhūtaye

1,71.45

अथ तस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः सिंहनादं महत्कृत्वा यज्ञेशं तुष्टुवुः सुराः

atha tasya vacaḥ śrutvā devadevasya dhīmataḥ siṃhanādaṃ mahatkṛtvā yajñeśaṃ tuṣṭuvuḥ surāḥ

1,71.46

ततः संचिन्त्य भगवान् स्वयमेव जनार्दनः पुनः प्राह स सर्वांस्तांस् त्रिदशांस्त्रिदशेश्वरः

tataḥ saṃcintya bhagavān svayameva janārdanaḥ punaḥ prāha sa sarvāṃstāṃs tridaśāṃstridaśeśvaraḥ

1,71.47

हत्वा दग्ध्वा च भूतानि भुक्त्वा चान्यायतो ऽपि वा यजेद्यदि महादेवम् अपापो नात्र संशयः

hatvā dagdhvā ca bhūtāni bhuktvā cānyāyato 'pi vā yajedyadi mahādevam apāpo nātra saṃśayaḥ

1,71.48

अपापा नैव हन्तव्याः पापा एव न संशयः हन्तव्याः सर्वयत्नेन कथं वध्याः सुरोत्तमाः

apāpā naiva hantavyāḥ pāpā eva na saṃśayaḥ hantavyāḥ sarvayatnena kathaṃ vadhyāḥ surottamāḥ

1,71.49

असुरा दुर्मदाः पापा अपि देवैर्महाबलैः तस्मान्न वध्या रुद्रस्य प्रभावात् परमेष्ठिनः

asurā durmadāḥ pāpā api devairmahābalaiḥ tasmānna vadhyā rudrasya prabhāvāt parameṣṭhinaḥ

1,71.50

को ऽहं ब्रह्माथवा देवा दैत्या देवारिसूदनाः मुनयश् च महात्मानः प्रसादेन विना प्रभोः

ko 'haṃ brahmāthavā devā daityā devārisūdanāḥ munayaś ca mahātmānaḥ prasādena vinā prabhoḥ

1,71.51

यः सप्तविंशको नित्यः परात्परतरः प्रभुः विश्वामरेश्वरो वन्द्यो विश्वाधारो महेश्वरः

yaḥ saptaviṃśako nityaḥ parātparataraḥ prabhuḥ viśvāmareśvaro vandyo viśvādhāro maheśvaraḥ

1,71.52

स एव सर्वदेवेशः सर्वेषामपि शङ्करः लीलया देवदैत्येन्द्रविभागमकरोद्धरः

sa eva sarvadeveśaḥ sarveṣāmapi śaṅkaraḥ līlayā devadaityendravibhāgamakaroddharaḥ

1,71.53

तस्यांशम् एकं सम्पूज्य देवा देवत्वम् आगताः ब्रह्मा ब्रह्मत्वम् आपन्नो ह्य् अहं विष्णुत्वमेव च

tasyāṃśam ekaṃ sampūjya devā devatvam āgatāḥ brahmā brahmatvam āpanno hy ahaṃ viṣṇutvameva ca

1,71.54

तम् अपूज्य जगत्यस्मिन् कः पुमान् सिद्धिमिच्छति तस्मात्तेनैव हन्तव्या लिङ्गार्चनविधेर् बलात्

tam apūjya jagatyasmin kaḥ pumān siddhimicchati tasmāttenaiva hantavyā liṅgārcanavidher balāt

1,71.55

धर्मनिष्ठाश् च ते सर्वे श्रौतस्मार्तविधौ स्थिताः तथापि यजमानेन रौद्रेणोपसदा प्रभुम् रुद्रमिष्ट्वा यथान्यायं जेष्यामो दैत्यसत्तमान्

dharmaniṣṭhāś ca te sarve śrautasmārtavidhau sthitāḥ tathāpi yajamānena raudreṇopasadā prabhum rudramiṣṭvā yathānyāyaṃ jeṣyāmo daityasattamān

1,71.56

सतारकाक्षेण मयेन गुप्तं स्वस्थं च गुप्तं स्फटिकाभमेकम् को नाम हन्तुं त्रिपुरं समर्थो मुक्त्वा त्रिनेत्रं भगवन्तमेकम्

satārakākṣeṇa mayena guptaṃ svasthaṃ ca guptaṃ sphaṭikābhamekam ko nāma hantuṃ tripuraṃ samartho muktvā trinetraṃ bhagavantamekam

1,71.57

एवमुक्त्वा हरिश्चेष्ट्वा यज्ञेनोपसदा प्रभुम् उपविष्टो ददर्शाथ भूतसंघान्सहस्रशः

evamuktvā hariśceṣṭvā yajñenopasadā prabhum upaviṣṭo dadarśātha bhūtasaṃghānsahasraśaḥ

1,71.58

शूलशक्तिगदाहस्तान् टङ्कोपलशिलायुधान् नानाप्रहरणोपेतान् नानावेषधरांस्तदा

śūlaśaktigadāhastān ṭaṅkopalaśilāyudhān nānāpraharaṇopetān nānāveṣadharāṃstadā

1,71.59

कालाग्निरुद्रसंकाशान् कालरुद्रोपमांस्तदा प्राह देवो हरिः साक्षात् प्रणिपत्य स्थितान् प्रभुः

kālāgnirudrasaṃkāśān kālarudropamāṃstadā prāha devo hariḥ sākṣāt praṇipatya sthitān prabhuḥ

1,71.60

दग्ध्वा भित्त्वा च भुक्त्वा च गत्वा दैत्यपुरत्रयम् पुनर्यथागतं वीरा गन्तुमर्हथ भूतये

dagdhvā bhittvā ca bhuktvā ca gatvā daityapuratrayam punaryathāgataṃ vīrā gantumarhatha bhūtaye

1,71.61

ततः प्रणम्य देवेशं भूतसंघाः पुरत्रयम् प्रविश्य नष्टास्ते सर्वे शलभा इव पावकम्

tataḥ praṇamya deveśaṃ bhūtasaṃghāḥ puratrayam praviśya naṣṭāste sarve śalabhā iva pāvakam

1,71.62

ततस्तु नष्टास्ते सर्वे भूता देवेश्वराज्ञया ननृतुर् मुमुदुश् चैव जगुर् दैत्याः सहस्रशः

tatastu naṣṭāste sarve bhūtā deveśvarājñayā nanṛtur mumuduś caiva jagur daityāḥ sahasraśaḥ

1,71.63

तुष्टुवुर्देवदेवेशं परमात्मानमीश्वरम् ततः पराजिता देवा ध्वस्तवीर्याः क्षणेन तु

tuṣṭuvurdevadeveśaṃ paramātmānamīśvaram tataḥ parājitā devā dhvastavīryāḥ kṣaṇena tu

1,71.64

सेन्द्राः संगम्य देवेशम् उपेन्द्रं धिष्ठिता भयात् तान्दृष्ट्वा चिन्तयामास भगवान्पुरुषोत्तमः

sendrāḥ saṃgamya deveśam upendraṃ dhiṣṭhitā bhayāt tāndṛṣṭvā cintayāmāsa bhagavānpuruṣottamaḥ

1,71.65

किं कृत्यमिति संतप्तः संतप्तान्सेन्द्रकान्क्षणम् कथं तु तेषां दैत्यानां बलं हत्वा प्रयत्नतः

kiṃ kṛtyamiti saṃtaptaḥ saṃtaptānsendrakānkṣaṇam kathaṃ tu teṣāṃ daityānāṃ balaṃ hatvā prayatnataḥ

1,71.66

देवकार्यं करिष्यामि प्रसादात्परमेष्ठिनः पापं विचारतो नास्ति धर्मिष्ठानां न संशयः

devakāryaṃ kariṣyāmi prasādātparameṣṭhinaḥ pāpaṃ vicārato nāsti dharmiṣṭhānāṃ na saṃśayaḥ

1,71.67

तस्माद्दैत्या न वध्यास्ते भूतैश्चोपसदोद्भवैः पापं नुदति धर्मेण धर्मे सर्वं प्रतिष्ठितम्

tasmāddaityā na vadhyāste bhūtaiścopasadodbhavaiḥ pāpaṃ nudati dharmeṇa dharme sarvaṃ pratiṣṭhitam

1,71.68

धर्मादैश्वर्यमित्येषा श्रुतिरेषा सनातनी दैत्याश्चैते हि धर्मिष्ठाः सर्वे त्रिपुरवासिनः

dharmādaiśvaryamityeṣā śrutireṣā sanātanī daityāścaite hi dharmiṣṭhāḥ sarve tripuravāsinaḥ

1,71.69

तस्मादवध्यतां प्राप्ता नान्यथा द्विजपुङ्गवाः कृत्वापि सुमहत्पापं रुद्रमभ्यर्चयन्ति ये

tasmādavadhyatāṃ prāptā nānyathā dvijapuṅgavāḥ kṛtvāpi sumahatpāpaṃ rudramabhyarcayanti ye

1,71.70

मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा पूजया भोगसंपत्तिर् अवश्यं जायते द्विजाः

mucyante pātakaiḥ sarvaiḥ padmapatramivāṃbhasā pūjayā bhogasaṃpattir avaśyaṃ jāyate dvijāḥ

1,71.71

तस्मात्ते भोगिनो दैत्या लिङ्गार्चनपरायणाः तस्मात्कृत्वा धर्मविघ्नम् अहं देवाः स्वमायया

tasmātte bhogino daityā liṅgārcanaparāyaṇāḥ tasmātkṛtvā dharmavighnam ahaṃ devāḥ svamāyayā

1,71.72

दैत्यानां देवकार्यार्थं जेष्ये ऽहं त्रिपुरं क्षणात् विचार्यैवं ततस्तेषां भगवान्पुरुषोत्तमः कर्तुं व्यवसितश्चाभूद् धर्मविघ्नं सुरारिणाम्

daityānāṃ devakāryārthaṃ jeṣye 'haṃ tripuraṃ kṣaṇāt vicāryaivaṃ tatasteṣāṃ bhagavānpuruṣottamaḥ kartuṃ vyavasitaścābhūd dharmavighnaṃ surāriṇām

1,71.73

असृजच्च महातेजाः पुरुषं चात्मसंभवम् मायी मायामयं तेषां धर्मविघ्नार्थमच्युतः

asṛjacca mahātejāḥ puruṣaṃ cātmasaṃbhavam māyī māyāmayaṃ teṣāṃ dharmavighnārthamacyutaḥ

1,71.74

शास्त्रं च शास्ता सर्वेषाम् अकरोत्कामरूपधृक् सर्वसंमोहनं मायी दृष्टप्रत्ययसंयुतम्

śāstraṃ ca śāstā sarveṣām akarotkāmarūpadhṛk sarvasaṃmohanaṃ māyī dṛṣṭapratyayasaṃyutam

1,71.75

एतत्स्वाङ्गभवायैव पुरुषायोपदिश्य तु मायी मायामयं शास्त्रं ग्रन्थषोडशलक्षकम्

etatsvāṅgabhavāyaiva puruṣāyopadiśya tu māyī māyāmayaṃ śāstraṃ granthaṣoḍaśalakṣakam

1,71.76

श्रौतस्मार्तविरुद्धं च वर्णाश्रमविवर्जितम् इहैव स्वर्गनरकं प्रत्ययं नान्यथा पुनः

śrautasmārtaviruddhaṃ ca varṇāśramavivarjitam ihaiva svarganarakaṃ pratyayaṃ nānyathā punaḥ

1,71.77

तच्छास्त्रमुपदिश्यैव पुरुषायाच्युतः स्वयम् पुरत्रयविनाशाय प्राहैनं पुरुषं हरिः

tacchāstramupadiśyaiva puruṣāyācyutaḥ svayam puratrayavināśāya prāhainaṃ puruṣaṃ hariḥ

1,71.78

गन्तुमर्हसि नाशाय भो तूर्णं पुरवासिनाम् धर्मास् तथा प्रणश्यन्तु श्रौतस्मार्ता न संशयः

gantumarhasi nāśāya bho tūrṇaṃ puravāsinām dharmās tathā praṇaśyantu śrautasmārtā na saṃśayaḥ

1,71.79

ततः प्रणम्य तं मायी मायाशास्त्रविशारदः प्रविश्य तत्पुरं तूर्णं मुनिर्मायां तदाकरोत्

tataḥ praṇamya taṃ māyī māyāśāstraviśāradaḥ praviśya tatpuraṃ tūrṇaṃ munirmāyāṃ tadākarot

1,71.80

मायया तस्य ते दैत्याः पुरत्रयनिवासिनः श्रौतं स्मार्तं च संत्यज्य तस्य शिष्यास्तदाभवन्

māyayā tasya te daityāḥ puratrayanivāsinaḥ śrautaṃ smārtaṃ ca saṃtyajya tasya śiṣyāstadābhavan

1,71.81

तत्यजुश् च महादेवं शङ्करं परमेश्वरम् नारदो ऽपि तदा मायी नियोगान्मायिनः प्रभोः

tatyajuś ca mahādevaṃ śaṅkaraṃ parameśvaram nārado 'pi tadā māyī niyogānmāyinaḥ prabhoḥ

1,71.82

प्रविश्य तत्पुरं तेन मायिना सह दीक्षितः मुनिः शिष्यैः प्रशिष्यैश् च संवृतः सर्वतः स्वयम्

praviśya tatpuraṃ tena māyinā saha dīkṣitaḥ muniḥ śiṣyaiḥ praśiṣyaiś ca saṃvṛtaḥ sarvataḥ svayam

1,71.83

स्त्रीधर्मं चाकरोत्स्त्रीणां दुश्चारफलसिद्धिदम् चक्रुस्ताः सर्वदा लब्ध्वा सद्य एव फलं स्त्रियः

strīdharmaṃ cākarotstrīṇāṃ duścāraphalasiddhidam cakrustāḥ sarvadā labdhvā sadya eva phalaṃ striyaḥ

1,71.84

जनासक्ता बभूवुस्ता विनिन्द्य पतिदेवताः अद्यापि गौरवात्तस्य नारदस्य कलौ मुनेः

janāsaktā babhūvustā vinindya patidevatāḥ adyāpi gauravāttasya nāradasya kalau muneḥ

1,71.85

नार्यश्चरन्ति संत्यज्य भर्तॄन् स्वैरं वृथाधमाः स्त्रीणां माता पिता बन्धुः सखा मित्रं च बान्धवः

nāryaścaranti saṃtyajya bhartṝn svairaṃ vṛthādhamāḥ strīṇāṃ mātā pitā bandhuḥ sakhā mitraṃ ca bāndhavaḥ

1,71.86

भर्ता एव न संदेहस् तथाप्य् आसहमायया कृत्वापि सुमहत्पापं या भर्तुः प्रेमसंयुता

bhartā eva na saṃdehas tathāpy āsahamāyayā kṛtvāpi sumahatpāpaṃ yā bhartuḥ premasaṃyutā

1,71.87

प्राप्नुयात् परमं स्वर्गं नरकं च विपर्ययात् पुरैका मुनिशार्दूलाः सर्वधर्मान् सदा पतिम्

prāpnuyāt paramaṃ svargaṃ narakaṃ ca viparyayāt puraikā muniśārdūlāḥ sarvadharmān sadā patim

1,71.88

संत्यज्यापूजयन्साध्व्यो देवानन्याञ्जगद्गुरून् ताः स्वर्गलोकमासाद्य मोदन्ते विगतज्वराः

saṃtyajyāpūjayansādhvyo devānanyāñjagadgurūn tāḥ svargalokamāsādya modante vigatajvarāḥ

1,71.89

नरकं च जगामान्या तस्माद्भर्ता परा गतिः तथापि भर्तॄन् स्वांस् त्यक्त्वा बभूवुः स्वैरवृत्तयः

narakaṃ ca jagāmānyā tasmādbhartā parā gatiḥ tathāpi bhartṝn svāṃs tyaktvā babhūvuḥ svairavṛttayaḥ

1,71.90

मायया देवदेवस्य विष्णोस्तस्याज्ञया प्रभोः अलक्ष्मीश् च स्वयं तस्य नियोगात्त्रिपुरं गता

māyayā devadevasya viṣṇostasyājñayā prabhoḥ alakṣmīś ca svayaṃ tasya niyogāttripuraṃ gatā

1,71.91

या लक्ष्मीस्तपसा तेषां लब्धा देवेश्वरादजात् बहिर्गता परित्यज्य नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

yā lakṣmīstapasā teṣāṃ labdhā deveśvarādajāt bahirgatā parityajya niyogādbrahmaṇaḥ prabhoḥ

1,71.92

बुद्धिमोहं तथाभूतं विष्णुमायाविनिर्मितम् तेषां दत्त्वा क्षणं देवस् तासां मायी च नारदः

buddhimohaṃ tathābhūtaṃ viṣṇumāyāvinirmitam teṣāṃ dattvā kṣaṇaṃ devas tāsāṃ māyī ca nāradaḥ

1,71.93

सुखासीनौ ह्यसंभ्रान्तौ धर्मविघ्नार्थमव्ययौ एवं नष्टे तदा धर्मे श्रौतस्मार्ते सुशोभने

sukhāsīnau hyasaṃbhrāntau dharmavighnārthamavyayau evaṃ naṣṭe tadā dharme śrautasmārte suśobhane

1,71.94

पाषण्डे ख्यापिते तेन विष्णुना विश्वयोनिना त्यक्ते महेश्वरे दैत्यैस् त्यक्ते लिङ्गार्चने तथा

pāṣaṇḍe khyāpite tena viṣṇunā viśvayoninā tyakte maheśvare daityais tyakte liṅgārcane tathā

1,71.95

स्त्रीधर्मे निखिले नष्टे दुराचारे व्यवस्थिते कृतार्थ इव देवेशो देवैः सार्धमुमापतिम्

strīdharme nikhile naṣṭe durācāre vyavasthite kṛtārtha iva deveśo devaiḥ sārdhamumāpatim

1,71.96

तपसा प्राप्य सर्वज्ञं तुष्टाव पुरुषोत्तमः महेश्वराय देवाय नमस्ते परमात्मने

tapasā prāpya sarvajñaṃ tuṣṭāva puruṣottamaḥ maheśvarāya devāya namaste paramātmane

1,71.97

नारायणाय शर्वाय ब्रह्मणे ब्रह्मरूपिणे शाश्वताय ह्यनन्ताय अव्यक्ताय च ते नमः

nārāyaṇāya śarvāya brahmaṇe brahmarūpiṇe śāśvatāya hyanantāya avyaktāya ca te namaḥ

1,71.98

एवं स्तुत्वा महादेवं दण्डवत्प्रणिपत्य च जजाप रुद्रं भगवान् कोटिवारं जले स्थितः

evaṃ stutvā mahādevaṃ daṇḍavatpraṇipatya ca jajāpa rudraṃ bhagavān koṭivāraṃ jale sthitaḥ

1,71.99

देवाश् च सर्वे ते देवं तुष्टुवुः परमेश्वरम् सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः सरुद्राः समरुद्गणाः

devāś ca sarve te devaṃ tuṣṭuvuḥ parameśvaram sendrāḥ sasādhyāḥ sayamāḥ sarudrāḥ samarudgaṇāḥ

1,71.100

नमः सर्वात्मने तुभ्यं शङ्करायार्तिहारिणे रुद्राय नीलरुद्राय कद्रुद्राय प्रचेतसे

namaḥ sarvātmane tubhyaṃ śaṅkarāyārtihāriṇe rudrāya nīlarudrāya kadrudrāya pracetase

1,71.101

गतिर्नः सर्वदास्माभिर् वन्द्यो देवारिमर्दनः त्वमादिस्त्वमनन्तश् च अनन्तश्चाक्षयः प्रभुः

gatirnaḥ sarvadāsmābhir vandyo devārimardanaḥ tvamādistvamanantaś ca anantaścākṣayaḥ prabhuḥ

1,71.102

प्रकृतिः पुरुषः साक्षात् स्रष्टा हर्ता जगद्गुरो त्राता नेता जगत्यस्मिन् द्विजानां द्विजवत्सल

prakṛtiḥ puruṣaḥ sākṣāt sraṣṭā hartā jagadguro trātā netā jagatyasmin dvijānāṃ dvijavatsala

1,71.103

वरदो वाङ्मयो वाच्यो वाच्यवाचकवर्जितः याज्यो मुक्त्यर्थमीशानो योगिभिर् योगविभ्रमैः

varado vāṅmayo vācyo vācyavācakavarjitaḥ yājyo muktyarthamīśāno yogibhir yogavibhramaiḥ

1,71.104

हृत्पुण्डरीकसुषिरे योगिनां संस्थितः सदा वदन्ति सूरयः सन्तं परं ब्रह्मस्वरूपिणम्

hṛtpuṇḍarīkasuṣire yogināṃ saṃsthitaḥ sadā vadanti sūrayaḥ santaṃ paraṃ brahmasvarūpiṇam

1,71.105

भवन्तं तत्त्वम् इत्यार्यास् तेजोराशिं परात्परम् परमात्मानमित्याहुर् अस्मिञ्जगति तद्विभो

bhavantaṃ tattvam ityāryās tejorāśiṃ parātparam paramātmānamityāhur asmiñjagati tadvibho

1,71.106

दृष्टं श्रुतं स्थितं सर्वं जायमानं जगद्गुरो अणोरल्पतरं प्राहुर् महतो ऽपि महत्तरम्

dṛṣṭaṃ śrutaṃ sthitaṃ sarvaṃ jāyamānaṃ jagadguro aṇoralpataraṃ prāhur mahato 'pi mahattaram

1,71.107

सर्वतः पाणिपादं त्वां सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठसि

sarvataḥ pāṇipādaṃ tvāṃ sarvato 'kṣiśiromukham sarvataḥ śrutimalloke sarvamāvṛtya tiṣṭhasi

1,71.108

महादेवमनिर्देश्यं सर्वज्ञं त्वामनामयम् विश्वरूपं विरूपाक्षं सदाशिवम् अनामयम्

mahādevamanirdeśyaṃ sarvajñaṃ tvāmanāmayam viśvarūpaṃ virūpākṣaṃ sadāśivam anāmayam

1,71.109

कोटिभास्करसंकाशं कोटिशीतांशुसन्निभम् कोटिकालाग्निसंकाशं षड्विंशकमनीश्वरम्

koṭibhāskarasaṃkāśaṃ koṭiśītāṃśusannibham koṭikālāgnisaṃkāśaṃ ṣaḍviṃśakamanīśvaram

1,71.110

प्रवर्तकं जगत्यस्मिन् प्रकृतेः प्रपितामहम् वदन्ति वरदं देवं सर्वावासं स्वयंभुवम्

pravartakaṃ jagatyasmin prakṛteḥ prapitāmaham vadanti varadaṃ devaṃ sarvāvāsaṃ svayaṃbhuvam

1,71.111

श्रुतयः श्रुतिसारं त्वां श्रुतिसारविदो जनाः

śrutayaḥ śrutisāraṃ tvāṃ śrutisāravido janāḥ

1,71.112

अदृष्टमस्माभिर् अनेकमूर्ते विना कृतं यद्भवताथ लोके त्वमेव दैत्यासुरभूतसंघान् देवान् नरान् स्थावरजङ्गमांश् च

adṛṣṭamasmābhir anekamūrte vinā kṛtaṃ yadbhavatātha loke tvameva daityāsurabhūtasaṃghān devān narān sthāvarajaṅgamāṃś ca

1,71.113

पाहि नान्या गतिः शंभो विनिहत्यासुरोत्तमान् मायया मोहिताः सर्वे भवतः परमेश्वर

pāhi nānyā gatiḥ śaṃbho vinihatyāsurottamān māyayā mohitāḥ sarve bhavataḥ parameśvara

1,71.114

यथा तरङ्गा लहरीसमूहा युध्यन्ति चान्योन्यमपांनिधौ च जलाश्रयादेव जडीकृताश् च सुरासुरास्तद्वदजस्य सर्वम्

yathā taraṅgā laharīsamūhā yudhyanti cānyonyamapāṃnidhau ca jalāśrayādeva jaḍīkṛtāś ca surāsurāstadvadajasya sarvam

1,71.115

य इदं प्रातरुत्थाय शुचिर्भूत्वा जपेन्नरः शृणुयाद्वा स्तवं पुण्यं सर्वकामम् अवाप्नुयात्

ya idaṃ prātarutthāya śucirbhūtvā japennaraḥ śṛṇuyādvā stavaṃ puṇyaṃ sarvakāmam avāpnuyāt

1,71.116

स्तुतस्त्वेवं सुरैर्विष्णोर् जपेन च महेश्वरः सोमः सोमाम् अथालिङ्ग्य नन्दिदत्तकरः स्मयन्

stutastvevaṃ surairviṣṇor japena ca maheśvaraḥ somaḥ somām athāliṅgya nandidattakaraḥ smayan

1,71.117

प्राह गंभीरया वाचा देवानालोक्य शङ्करः ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं सुरेश्वराः

prāha gaṃbhīrayā vācā devānālokya śaṅkaraḥ jñātaṃ mayedamadhunā devakāryaṃ sureśvarāḥ

1,71.118

विष्णोर् मायाबलं चैव नारदस्य च धीमतः तेषामधर्मनिष्ठानां दैत्यानां देवसत्तमाः

viṣṇor māyābalaṃ caiva nāradasya ca dhīmataḥ teṣāmadharmaniṣṭhānāṃ daityānāṃ devasattamāḥ

1,71.119

पुरत्रयविनाशं च करिष्ये ऽहं सुरोत्तमाः अथ सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समागताः

puratrayavināśaṃ ca kariṣye 'haṃ surottamāḥ atha sabrahmakā devāḥ sendropendrāḥ samāgatāḥ

1,71.120

श्रुत्वा प्रभोस्तदा वाक्यं प्रणेमुस्तुष्टुवुश् च ते अप्येतदन्तरे देवी देवमालोक्य विस्मिता

śrutvā prabhostadā vākyaṃ praṇemustuṣṭuvuś ca te apyetadantare devī devamālokya vismitā

1,71.121

लीलांबुजेन चाहत्य कलमाह वृषध्वजम् क्रीडमानं विभो पश्य षण्मुखं रविसन्निभम्

līlāṃbujena cāhatya kalamāha vṛṣadhvajam krīḍamānaṃ vibho paśya ṣaṇmukhaṃ ravisannibham

1,71.122

पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठं भूषितं भूषणैः शुभैः मुकुटैः कटकैश्चैव कुण्डलैर्वलयैः शुभैः

putraṃ putravatāṃ śreṣṭhaṃ bhūṣitaṃ bhūṣaṇaiḥ śubhaiḥ mukuṭaiḥ kaṭakaiścaiva kuṇḍalairvalayaiḥ śubhaiḥ

1,71.123

नूपुरैश्छन्नवारैश् च तथा ह्य् उदरबन्धनैः किङ्किणीभिर् अनेकाभिर् हैमैरश्वत्थपत्रकैः

nūpuraiśchannavāraiś ca tathā hy udarabandhanaiḥ kiṅkiṇībhir anekābhir haimairaśvatthapatrakaiḥ

1,71.124

कल्पकद्रुमजैः पुष्पैः शोभितैरलकैः शुभैः हारैर् वारिजरागादिमणिचित्रैस् तथाङ्गदैः

kalpakadrumajaiḥ puṣpaiḥ śobhitairalakaiḥ śubhaiḥ hārair vārijarāgādimaṇicitrais tathāṅgadaiḥ

1,71.125

मुक्ताफलमयैर्हारैः पूर्णचन्द्रसमप्रभैः तिलकैश् च महादेव पश्य पुत्रं सुशोभनम्

muktāphalamayairhāraiḥ pūrṇacandrasamaprabhaiḥ tilakaiś ca mahādeva paśya putraṃ suśobhanam

1,71.126

अङ्कितं कुङ्कुमाद्यैश् च वृत्तं भसितनिर्मितम् वक्त्रवृन्दं च पश्येश वृन्दं कामलकं यथा

aṅkitaṃ kuṅkumādyaiś ca vṛttaṃ bhasitanirmitam vaktravṛndaṃ ca paśyeśa vṛndaṃ kāmalakaṃ yathā

1,71.127

नेत्राणि च विभो पश्य शुभानि त्वं शुभानि च अञ्जनानि विचित्राणि मङ्गलार्थं च मातृभिः

netrāṇi ca vibho paśya śubhāni tvaṃ śubhāni ca añjanāni vicitrāṇi maṅgalārthaṃ ca mātṛbhiḥ

1,71.128

गङ्गादिभिः कृत्तिकाद्यैः स्वाहया च विशेषतः इत्येवं लोकमातुश् च वाग्भिः संबोधितः शिवः

gaṅgādibhiḥ kṛttikādyaiḥ svāhayā ca viśeṣataḥ ityevaṃ lokamātuś ca vāgbhiḥ saṃbodhitaḥ śivaḥ

1,71.129

न ययौ तृप्तिमीशानः पिबन्स्कन्दाननामृतम् न सस्मार च तान्देवान् दैत्यशस्त्रनिपीडितान्

na yayau tṛptimīśānaḥ pibanskandānanāmṛtam na sasmāra ca tāndevān daityaśastranipīḍitān

1,71.130

स्कन्दमालिङ्ग्य चाघ्राय नृत्य पुत्रेत्युवाच ह सो ऽपि लीलालसो बालो ननर्तार्तिहरः प्रभुः

skandamāliṅgya cāghrāya nṛtya putretyuvāca ha so 'pi līlālaso bālo nanartārtiharaḥ prabhuḥ

1,71.131

सहैव ननृतुश्चान्ये सह तेन गणेश्वराः त्रैलोक्यमखिलं तत्र ननर्तेशाज्ञया क्षणम्

sahaiva nanṛtuścānye saha tena gaṇeśvarāḥ trailokyamakhilaṃ tatra nanarteśājñayā kṣaṇam

1,71.132

नागाश् च ननृतुः सर्वे देवाः सेन्द्रपुरोगमाः तुष्टुवुर्गणपाः स्कन्दं मुमोदांबा च मातरः

nāgāś ca nanṛtuḥ sarve devāḥ sendrapurogamāḥ tuṣṭuvurgaṇapāḥ skandaṃ mumodāṃbā ca mātaraḥ

1,71.133

ससृजुः पुष्पवर्षाणि जगुर्गन्धर्वकिन्नराः नृत्यामृतं तदा पीत्वा पार्वतीपरमेश्वरौ अवापतुस् तदा तृप्तिं नन्दिना च गणेश्वराः

sasṛjuḥ puṣpavarṣāṇi jagurgandharvakinnarāḥ nṛtyāmṛtaṃ tadā pītvā pārvatīparameśvarau avāpatus tadā tṛptiṃ nandinā ca gaṇeśvarāḥ

1,71.134

ततः स नन्दी सह षण्मुखेन तथा च सार्धं गिरिराजपुत्र्या विवेश दिव्यं भवनं भवो ऽपि यथाम्बुदो ऽन्याम्बुदम् अम्बुदाभः

tataḥ sa nandī saha ṣaṇmukhena tathā ca sārdhaṃ girirājaputryā viveśa divyaṃ bhavanaṃ bhavo 'pi yathāmbudo 'nyāmbudam ambudābhaḥ

1,71.135

द्वारस्य पार्श्वे ते तस्थुर् देवा देवस्य धीमतः तुष्टुवुश् च महादेवं किंचिद् उद्विग्नचेतसः

dvārasya pārśve te tasthur devā devasya dhīmataḥ tuṣṭuvuś ca mahādevaṃ kiṃcid udvignacetasaḥ

1,71.136

किंतु किंत्विति चान्योन्यं प्रेक्ष्य चैतत्समाकुलाः पापा वयम् इति ह्यन्ये अभाग्याश्चेति चापरे

kiṃtu kiṃtviti cānyonyaṃ prekṣya caitatsamākulāḥ pāpā vayam iti hyanye abhāgyāśceti cāpare

1,71.137

भाग्यवन्तश् च दैत्येन्द्रा इति चान्ये सुरेश्वराः पूजाफलमिमं तेषाम् इत्यन्ये नेति चापरे

bhāgyavantaś ca daityendrā iti cānye sureśvarāḥ pūjāphalamimaṃ teṣām ityanye neti cāpare

1,71.138

एतस्मिन्नन्तरे तेषां श्रुत्वा शब्दाननेकशः कुम्भोदरो महातेजा दण्डेनाताडयत्सुरान्

etasminnantare teṣāṃ śrutvā śabdānanekaśaḥ kumbhodaro mahātejā daṇḍenātāḍayatsurān

1,71.139

दुद्रुवुस्ते भयाविष्टा देवा हाहेतिवादिनः अपतन्मुनयश्चान्ये देवाश् च धरणीतले

dudruvuste bhayāviṣṭā devā hāhetivādinaḥ apatanmunayaścānye devāś ca dharaṇītale

1,71.140

अहो विधेर्बलं चेति मुनयः कश्यपादयः दृष्ट्वापि देवदेवेशं देवानां चासुरद्विषाम्

aho vidherbalaṃ ceti munayaḥ kaśyapādayaḥ dṛṣṭvāpi devadeveśaṃ devānāṃ cāsuradviṣām

1,71.141

अभाग्यान्न समाप्तं तु कार्यमित्यपरे द्विजाः प्रोचुर्नमः शिवायेति पूज्य चाल्पतरं हृदि

abhāgyānna samāptaṃ tu kāryamityapare dvijāḥ procurnamaḥ śivāyeti pūjya cālpataraṃ hṛdi

1,71.142

ततः कपर्दी नन्दीशो महादेवप्रियो मुनिः शूली माली तथा हाली कुण्डली वलयी गदी

tataḥ kapardī nandīśo mahādevapriyo muniḥ śūlī mālī tathā hālī kuṇḍalī valayī gadī

1,71.143

वृषमारुह्य सुश्वेतं ययौ तस्याज्ञया तदा ततो वै नन्दिनं दृष्ट्वा गणः कुम्भोदरो ऽपि सः

vṛṣamāruhya suśvetaṃ yayau tasyājñayā tadā tato vai nandinaṃ dṛṣṭvā gaṇaḥ kumbhodaro 'pi saḥ

1,71.144

प्रणम्य नन्दिनं मूर्ध्ना सह तेन त्वरन् ययौ नन्दी भाति महातेजा वृषपृष्ठे वृषध्वजः

praṇamya nandinaṃ mūrdhnā saha tena tvaran yayau nandī bhāti mahātejā vṛṣapṛṣṭhe vṛṣadhvajaḥ

1,71.145

सगणो गणसेनानीर् मेघपृष्ठे यथा भवः दशयोजनविस्तीर्णं मुक्ताजालैर् अलंकृतम्

sagaṇo gaṇasenānīr meghapṛṣṭhe yathā bhavaḥ daśayojanavistīrṇaṃ muktājālair alaṃkṛtam

1,71.146

सितातपत्रं शैलादेर् आकाशमिव भाति तत् तत्रान्तर्बद्धमाला सा मुक्ताफलमयी शुभा

sitātapatraṃ śailāder ākāśamiva bhāti tat tatrāntarbaddhamālā sā muktāphalamayī śubhā

1,71.147

गङ्गाकाशान्निपतिता भाति मूर्ध्नि विभोर्यथा अथ दृष्ट्वा गणाध्यक्षं देवदुन्दुभयः शुभाः

gaṅgākāśānnipatitā bhāti mūrdhni vibhoryathā atha dṛṣṭvā gaṇādhyakṣaṃ devadundubhayaḥ śubhāḥ

1,71.148

नियोगाद्वज्रिणः सर्वे विनेदुर्मुनिपुङ्गवाः तुष्टुवुश् च गणेशानं वाग्भिर् इष्टप्रदं शुभम्

niyogādvajriṇaḥ sarve vinedurmunipuṅgavāḥ tuṣṭuvuś ca gaṇeśānaṃ vāgbhir iṣṭapradaṃ śubham

1,71.149

यथा देवा भवं दृष्ट्वा प्रीतिकण्टकितत्वचः नियोगाद्वज्रिणो मूर्ध्नि पुष्पवर्षं च खेचराः

yathā devā bhavaṃ dṛṣṭvā prītikaṇṭakitatvacaḥ niyogādvajriṇo mūrdhni puṣpavarṣaṃ ca khecarāḥ

1,71.150

ववृषुश् च सुगन्धाढ्यं नन्दिनो गगनोदितम् वृष्ट्या तुष्टस्तदा रेजे तुष्ट्या पुष्ट्या यथार्थया

vavṛṣuś ca sugandhāḍhyaṃ nandino gaganoditam vṛṣṭyā tuṣṭastadā reje tuṣṭyā puṣṭyā yathārthayā

1,71.151

नन्दी भवश् चान्द्रयातु स्नातया गन्धवारिणा पुष्पैर्नानाविधैस्तत्र भाति पृष्ठं वृषस्य तत्

nandī bhavaś cāndrayātu snātayā gandhavāriṇā puṣpairnānāvidhaistatra bhāti pṛṣṭhaṃ vṛṣasya tat

1,71.152

संकीर्णं तु दिवः पृष्ठं नक्षत्रैरिव सुव्रताः कुसुमैः संवृतो नन्दी वृषपृष्ठे रराज सः

saṃkīrṇaṃ tu divaḥ pṛṣṭhaṃ nakṣatrairiva suvratāḥ kusumaiḥ saṃvṛto nandī vṛṣapṛṣṭhe rarāja saḥ

1,71.153

दिवः पृष्ठे यथा चन्द्रो नक्षत्रैरिव सुव्रताः तं दृष्ट्वा नन्दिनं देवाः सेन्द्रोपेन्द्रास् तथाविधम्

divaḥ pṛṣṭhe yathā candro nakṣatrairiva suvratāḥ taṃ dṛṣṭvā nandinaṃ devāḥ sendropendrās tathāvidham

1,71.154

तुष्टुवुर् गणपेशानं देवदेवमिवापरम् नमस्ते रुद्रभक्ताय रुद्रजाप्यरताय च

tuṣṭuvur gaṇapeśānaṃ devadevamivāparam namaste rudrabhaktāya rudrajāpyaratāya ca

1,71.155

रुद्रभक्तार्तिनाशाय रौद्रकर्मरताय ते कूष्माण्डगणनाथाय योगिनां पतये नमः

rudrabhaktārtināśāya raudrakarmaratāya te kūṣmāṇḍagaṇanāthāya yogināṃ pataye namaḥ

1,71.156

सर्वदाय शरण्याय सर्वज्ञायार्तिहारिणे वेदानां पतये चैव वेदवेद्याय ते नमः

sarvadāya śaraṇyāya sarvajñāyārtihāriṇe vedānāṃ pataye caiva vedavedyāya te namaḥ

1,71.157

वज्रिणे वज्रदंष्ट्राय वज्रिवज्रनिवारिणे वज्रालंकृतदेहाय वज्रिणाराधिताय ते

vajriṇe vajradaṃṣṭrāya vajrivajranivāriṇe vajrālaṃkṛtadehāya vajriṇārādhitāya te

1,71.158

रक्ताय रक्तनेत्राय रक्तांबरधराय ते रक्तानां भवपादाब्जे रुद्रलोकप्रदायिने

raktāya raktanetrāya raktāṃbaradharāya te raktānāṃ bhavapādābje rudralokapradāyine

1,71.159

नमः सेनाधिपतये रुद्राणां पतये नमः भूतानां भुवनेशानां पतये पापहारिणे

namaḥ senādhipataye rudrāṇāṃ pataye namaḥ bhūtānāṃ bhuvaneśānāṃ pataye pāpahāriṇe

1,71.160

रुद्राय रुद्रपतये रौद्रपापहराय ते नमः शिवाय सौम्याय रुद्रभक्ताय ते नमः

rudrāya rudrapataye raudrapāpaharāya te namaḥ śivāya saumyāya rudrabhaktāya te namaḥ

1,71.161

ततः प्रीतो गणाध्यक्षः प्राह देवांश्छिवात्मजः रथं च सारथिं शंभोः कार्मुकं शरमुत्तमम्

tataḥ prīto gaṇādhyakṣaḥ prāha devāṃśchivātmajaḥ rathaṃ ca sārathiṃ śaṃbhoḥ kārmukaṃ śaramuttamam

1,71.162

कर्तुमर्हथ यत्नेन नष्टं मत्वा पुरत्रयम् अथ ते ब्रह्मणा सार्धं तथा वै विश्वकर्मणा

kartumarhatha yatnena naṣṭaṃ matvā puratrayam atha te brahmaṇā sārdhaṃ tathā vai viśvakarmaṇā

1,71.163

रथं चक्रुः सुसंरब्धा देवदेवस्य धीमतः

rathaṃ cakruḥ susaṃrabdhā devadevasya dhīmataḥ

Chapter 1.72 (part 1/2)

1,72.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पुरदाहे नन्दिकेश्वरवाक्यं नाम एकसप्ततितमो ऽध्यायः अथ रुद्रस्य देवस्य निर्मितो विश्वकर्मणा सर्वलोकमयो दिव्यो रथो यत्नेन सादरम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge puradāhe nandikeśvaravākyaṃ nāma ekasaptatitamo 'dhyāyaḥ atha rudrasya devasya nirmito viśvakarmaṇā sarvalokamayo divyo ratho yatnena sādaram

1,72.2

सर्वभूतमयश्चैव सर्वदेवनमस्कृतः सर्वदेवमयश्चैव सौवर्णः सर्वसंमतः

sarvabhūtamayaścaiva sarvadevanamaskṛtaḥ sarvadevamayaścaiva sauvarṇaḥ sarvasaṃmataḥ

1,72.3

रथाङ्गं दक्षिणं सूर्यो वामाङ्गं सोम एव च दक्षिणं द्वादशारं हि षोडशारं तथोत्तरम्

rathāṅgaṃ dakṣiṇaṃ sūryo vāmāṅgaṃ soma eva ca dakṣiṇaṃ dvādaśāraṃ hi ṣoḍaśāraṃ tathottaram

1,72.4

अरेषु तेषु विप्रेन्द्राश् चादित्या द्वादशैव तु शशिनः षोडशारेषु कला वामस्य सुव्रताः

areṣu teṣu viprendrāś cādityā dvādaśaiva tu śaśinaḥ ṣoḍaśāreṣu kalā vāmasya suvratāḥ

1,72.5

ऋक्षाणि च तदा तस्य वामस्यैव तु भूषणम् नेम्यः षडृतवश्चैव तयोर्वै विप्रपुङ्गवाः

ṛkṣāṇi ca tadā tasya vāmasyaiva tu bhūṣaṇam nemyaḥ ṣaḍṛtavaścaiva tayorvai viprapuṅgavāḥ

1,72.6

पुष्करं चान्तरिक्षं वै रथनीडश् च मन्दरः अस्ताद्रिरुदयाद्रिश् च उभौ तौ कूबरौ स्मृतौ

puṣkaraṃ cāntarikṣaṃ vai rathanīḍaś ca mandaraḥ astādrirudayādriś ca ubhau tau kūbarau smṛtau

1,72.7

अधिष्ठानं महामेरुर् आश्रयाः केसराचलाः वेगः संवत्सरस्तस्य अयने चक्रसंगमौ

adhiṣṭhānaṃ mahāmerur āśrayāḥ kesarācalāḥ vegaḥ saṃvatsarastasya ayane cakrasaṃgamau

1,72.8

मुहूर्ता बन्धुरास्तस्य शम्याश्चैव कलाः स्मृताः तस्य काष्ठाः स्मृता घोणा चाक्षदण्डाः क्षणाश् च वै

muhūrtā bandhurāstasya śamyāścaiva kalāḥ smṛtāḥ tasya kāṣṭhāḥ smṛtā ghoṇā cākṣadaṇḍāḥ kṣaṇāś ca vai

1,72.9

निमेषाश्चानुकर्षाश् च ईषा चास्य लवाः स्मृताः द्यौर्वरूथं रथस्यास्य स्वर्गमोक्षावुभौ ध्वजौ

nimeṣāścānukarṣāś ca īṣā cāsya lavāḥ smṛtāḥ dyaurvarūthaṃ rathasyāsya svargamokṣāvubhau dhvajau

1,72.10

धर्मो विरागो दण्डो ऽस्य यज्ञा दण्डाश्रयाः स्मृताः दक्षिणाः संधयस्तस्य लोहाः पञ्चाशदग्नयः

dharmo virāgo daṇḍo 'sya yajñā daṇḍāśrayāḥ smṛtāḥ dakṣiṇāḥ saṃdhayastasya lohāḥ pañcāśadagnayaḥ

1,72.11

युगान्तकोटी तौ तस्य धर्मकामावुभौ स्मृतौ ईषादण्डस्तथाव्यक्तं बुद्धिस्तस्यैव नड्वलः

yugāntakoṭī tau tasya dharmakāmāvubhau smṛtau īṣādaṇḍastathāvyaktaṃ buddhistasyaiva naḍvalaḥ

1,72.12

कोणस् तथा ह्यहङ्कारो भूतानि च बलं स्मृतम् इन्द्रियाणि च तस्यैव भूषणानि समन्ततः

koṇas tathā hyahaṅkāro bhūtāni ca balaṃ smṛtam indriyāṇi ca tasyaiva bhūṣaṇāni samantataḥ

1,72.13

श्रद्धा च गतिरस्यैव वेदास्तस्य हयाः स्मृताः पदानि भूषणान्येव षडङ्गान्युपभूषणम्

śraddhā ca gatirasyaiva vedāstasya hayāḥ smṛtāḥ padāni bhūṣaṇānyeva ṣaḍaṅgānyupabhūṣaṇam

1,72.14

पुराणन्यायमीमांसाधर्मशास्त्राणि सुव्रताः वालाश्रयाः पटाश्चैव सर्वलक्षणसंयुताः

purāṇanyāyamīmāṃsādharmaśāstrāṇi suvratāḥ vālāśrayāḥ paṭāścaiva sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ

1,72.15

मन्त्रा घण्टाः स्मृतास्तेषां वर्णाः पादास्तथाश्रमाः अवच्छेदो ह्यनन्तस्तु सहस्रफणभूषितः

mantrā ghaṇṭāḥ smṛtāsteṣāṃ varṇāḥ pādāstathāśramāḥ avacchedo hyanantastu sahasraphaṇabhūṣitaḥ

1,72.16

दिशः पादा रथस्यास्य तथा चोपदिशश् च ह पुष्कराद्याः पताकाश् च सौवर्णा रत्नभूषिताः

diśaḥ pādā rathasyāsya tathā copadiśaś ca ha puṣkarādyāḥ patākāś ca sauvarṇā ratnabhūṣitāḥ

1,72.17

समुद्रास्तस्य चत्वारो रथकम्बलिकाः स्मृताः गङ्गाद्याः सरितः श्रेष्ठाः सर्वाभरणभूषिताः

samudrāstasya catvāro rathakambalikāḥ smṛtāḥ gaṅgādyāḥ saritaḥ śreṣṭhāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ

1,72.18

चामरासक्तहस्ताग्राः सर्वाः स्त्रीरूपशोभिताः तत्रतत्र कृतस्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम्

cāmarāsaktahastāgrāḥ sarvāḥ strīrūpaśobhitāḥ tatratatra kṛtasthānāḥ śobhayāṃcakrire ratham

1,72.19

आवहाद्यास् तथा सप्त सोपानं हैममुत्तमम् सारथिर्भगवान्ब्रह्मा देवाभीषुधराः स्मृताः

āvahādyās tathā sapta sopānaṃ haimamuttamam sārathirbhagavānbrahmā devābhīṣudharāḥ smṛtāḥ

1,72.20

प्रतोदो ब्रह्मणस्तस्य प्रणवो ब्रह्मदैवतम् लोकालोकाचलस्तस्य ससोपानः समन्ततः

pratodo brahmaṇastasya praṇavo brahmadaivatam lokālokācalastasya sasopānaḥ samantataḥ

1,72.21

विषमश् च तदा बाह्यो मानसाद्रिः सुशोभनः नासाः समन्ततस्तस्य सर्व एवाचलाः स्मृताः

viṣamaś ca tadā bāhyo mānasādriḥ suśobhanaḥ nāsāḥ samantatastasya sarva evācalāḥ smṛtāḥ

1,72.22

तलाः कपोताः कापोताः सर्वे तलनिवासिनः मेरुरेव महाछत्रं मन्दरः पार्श्वडिण्डिमः

talāḥ kapotāḥ kāpotāḥ sarve talanivāsinaḥ merureva mahāchatraṃ mandaraḥ pārśvaḍiṇḍimaḥ

1,72.23

शैलेन्द्रः कार्मुकं चैव ज्या भुजङ्गाधिपः स्वयम् कालरात्र्या तथैवेह तथेन्द्रधनुषा पुनः

śailendraḥ kārmukaṃ caiva jyā bhujaṅgādhipaḥ svayam kālarātryā tathaiveha tathendradhanuṣā punaḥ

1,72.24

घण्टा सरस्वती देवी धनुषः श्रुतिरूपिणी इषुर्विष्णुर्महातेजाः शल्यं सोमः शरस्य च

ghaṇṭā sarasvatī devī dhanuṣaḥ śrutirūpiṇī iṣurviṣṇurmahātejāḥ śalyaṃ somaḥ śarasya ca

1,72.25

कालाग्निस्तच्छरस्यैव साक्षात्तीक्ष्णः सुदारुणः अनीकं विषसम्भूतं वायवो वाजकाः स्मृताः

kālāgnistaccharasyaiva sākṣāttīkṣṇaḥ sudāruṇaḥ anīkaṃ viṣasambhūtaṃ vāyavo vājakāḥ smṛtāḥ

1,72.26

एवं कृत्वा रथं दिव्यं कार्मुकं च शरं तथा सारथिं जगतां चैव ब्रह्माणं प्रभुमीश्वरम्

evaṃ kṛtvā rathaṃ divyaṃ kārmukaṃ ca śaraṃ tathā sārathiṃ jagatāṃ caiva brahmāṇaṃ prabhumīśvaram

1,72.27

आरुरोह रथं दिव्यं रणमण्डनधृग् भवः सर्वदेवगणैर्युक्तं कम्पयन्निव रोदसी

āruroha rathaṃ divyaṃ raṇamaṇḍanadhṛg bhavaḥ sarvadevagaṇairyuktaṃ kampayanniva rodasī

1,72.28

ऋषिभिः स्तूयमानश् च वन्द्यमानश् च बन्दिभिः उपनृत्तश्चाप्सरसां गणैर्नृत्यविशारदैः

ṛṣibhiḥ stūyamānaś ca vandyamānaś ca bandibhiḥ upanṛttaścāpsarasāṃ gaṇairnṛtyaviśāradaiḥ

1,72.29

सुशोभमानो वरदः सम्प्रेक्ष्यैव च सारथिम् तस्मिन्नारोहति रथं कल्पितं लोकसंभृतम्

suśobhamāno varadaḥ samprekṣyaiva ca sārathim tasminnārohati rathaṃ kalpitaṃ lokasaṃbhṛtam

1,72.30

शिरोभिः पतिता भूमीं तुरगा वेदसंभवाः अथाधस्ताद्रथस्यास्य भगवान् धरणीधरः

śirobhiḥ patitā bhūmīṃ turagā vedasaṃbhavāḥ athādhastādrathasyāsya bhagavān dharaṇīdharaḥ

1,72.31

वृषेन्द्ररूपी चोत्थाप्य स्थापयामास वै क्षणम् क्षणान्तरे वृषेन्द्रो ऽपि जानुभ्यामगमद्धराम्

vṛṣendrarūpī cotthāpya sthāpayāmāsa vai kṣaṇam kṣaṇāntare vṛṣendro 'pi jānubhyāmagamaddharām

1,72.32

अभीषुहस्तो भगवान् उद्यम्य च हयान् विभुः स्थापयामास देवस्य वचनाद्वै रथं शुभम्

abhīṣuhasto bhagavān udyamya ca hayān vibhuḥ sthāpayāmāsa devasya vacanādvai rathaṃ śubham

1,72.33

ततो ऽश्वांश्चोदयामास मनोमारुतरंहसः पुराण्युद्दिश्य खस्थानि दानवानां तरस्विनाम्

tato 'śvāṃścodayāmāsa manomārutaraṃhasaḥ purāṇyuddiśya khasthāni dānavānāṃ tarasvinām

1,72.34

अथाह भगवान् रुद्रो देवानालोक्य शङ्करः पशूनामाधिपत्यं मे दत्तं हन्मि ततो ऽसुरान्

athāha bhagavān rudro devānālokya śaṅkaraḥ paśūnāmādhipatyaṃ me dattaṃ hanmi tato 'surān

1,72.35

पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा नैव सत्तमाः

pṛthakpaśutvaṃ devānāṃ tathānyeṣāṃ surottamāḥ kalpayitvaiva vadhyāste nānyathā naiva sattamāḥ

1,72.36

इति श्रुत्वा वचः सर्वं देवदेवस्य धीमतः विषादमगमन् सर्वे पशुत्वं प्रति शङ्किताः

iti śrutvā vacaḥ sarvaṃ devadevasya dhīmataḥ viṣādamagaman sarve paśutvaṃ prati śaṅkitāḥ

1,72.37

तेषां भावं ततो ज्ञात्वा देवस्तानिदमब्रवीत् मा वो ऽस्तु पशुभावे ऽस्मिन् भयं विबुधसत्तमाः

teṣāṃ bhāvaṃ tato jñātvā devastānidamabravīt mā vo 'stu paśubhāve 'smin bhayaṃ vibudhasattamāḥ

1,72.38

श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः यो वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति

śrūyatāṃ paśubhāvasya vimokṣaḥ kriyatāṃ ca saḥ yo vai pāśupataṃ divyaṃ cariṣyati sa mokṣyati

1,72.39

पशुत्वादिति सत्यं च प्रतिज्ञातं समाहिताः ये चाप्यन्ये चरिष्यन्ति व्रतं पाशुपतं मम

paśutvāditi satyaṃ ca pratijñātaṃ samāhitāḥ ye cāpyanye cariṣyanti vrataṃ pāśupataṃ mama

1,72.40

मोक्ष्यन्ति ते न संदेहः पशुत्वात् सुरसत्तमाः नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्धं वर्षकत्रयम्

mokṣyanti te na saṃdehaḥ paśutvāt surasattamāḥ naiṣṭhikaṃ dvādaśābdaṃ vā tadardhaṃ varṣakatrayam

1,72.41

शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः

śuśrūṣāṃ kārayedyastu sa paśutvādvimucyate tasmātparamidaṃ divyaṃ cariṣyatha surottamāḥ

1,72.42

तथेति चाब्रुवन्देवाः शिवे लोकनमस्कृते तस्माद्वै पशवः सर्वे देवासुरनराः प्रभोः

tatheti cābruvandevāḥ śive lokanamaskṛte tasmādvai paśavaḥ sarve devāsuranarāḥ prabhoḥ

1,72.43

रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः यः पशुस्तत्पशुत्वं च व्रतेनानेन संत्यजेत्

rudraḥ paśupatiścaiva paśupāśavimocakaḥ yaḥ paśustatpaśutvaṃ ca vratenānena saṃtyajet

1,72.44

तत्कृत्वा न च पापीयान् इति शास्त्रस्य निश्चयः ततो विनायकः साक्षाद् बालो ऽबालपराक्रमः

tatkṛtvā na ca pāpīyān iti śāstrasya niścayaḥ tato vināyakaḥ sākṣād bālo 'bālaparākramaḥ

1,72.45

अपूजितस्तदा देवैः प्राह देवान्निवारयन् मामपूज्य जगत्यस्मिन् भक्ष्यभोज्यादिभिः शुभैः

apūjitastadā devaiḥ prāha devānnivārayan māmapūjya jagatyasmin bhakṣyabhojyādibhiḥ śubhaiḥ

1,72.46

कः पुमान्सिद्धिमाप्नोति देवो वा दानवो ऽपि वा ततस्तस्मिन् क्षणादेव देवकार्ये सुरेश्वराः

kaḥ pumānsiddhimāpnoti devo vā dānavo 'pi vā tatastasmin kṣaṇādeva devakārye sureśvarāḥ

1,72.47

विघ्नं करिष्ये देवेश कथं कर्तुं समुद्यताः ततः सेन्द्राः सुराः सर्वे भीताः सम्पूज्य तं प्रभुम्

vighnaṃ kariṣye deveśa kathaṃ kartuṃ samudyatāḥ tataḥ sendrāḥ surāḥ sarve bhītāḥ sampūjya taṃ prabhum

1,72.48

भक्ष्यभोज्यादिभिश्चैव उण्डरैश्चैव मोदकैः अब्रुवंस्ते गणेशानं निर्विघ्नं चास्तु नः सदा

bhakṣyabhojyādibhiścaiva uṇḍaraiścaiva modakaiḥ abruvaṃste gaṇeśānaṃ nirvighnaṃ cāstu naḥ sadā

1,72.49

भवो ऽप्यनेकैः कुसुमैर् गणेशं भक्ष्यैश् च भोज्यैः सुरसैः सुगन्धैः /* आलिङ्ग्य चाघ्राय सुतं तदानीमपूजयत्सर्वसुरेन्द्रमुख्यः

bhavo 'pyanekaiḥ kusumair gaṇeśaṃ bhakṣyaiś ca bhojyaiḥ surasaiḥ sugandhaiḥ / āliṅgya cāghrāya sutaṃ tadānīmapūjayatsarvasurendramukhyaḥ*

1,72.50

सम्पूज्य पूज्यं सह देवसंघैर् विनायकं नायकमीश्वराणाम् गणेश्वरैरेव नगेन्द्रधन्वा पुरत्रयं दग्धुमसौ जगाम

sampūjya pūjyaṃ saha devasaṃghair vināyakaṃ nāyakamīśvarāṇām gaṇeśvaraireva nagendradhanvā puratrayaṃ dagdhumasau jagāma

1,72.51

तं देवदेवं सुरसिद्धसंघा महेश्वरं भूतगणाश् च सर्वे गणेश्वरा नन्दिमुखास्तदानीं स्ववाहनैरन्वयुरीशमीशाः

taṃ devadevaṃ surasiddhasaṃghā maheśvaraṃ bhūtagaṇāś ca sarve gaṇeśvarā nandimukhāstadānīṃ svavāhanairanvayurīśamīśāḥ

1,72.52

अग्रे सुराणां च गणेश्वराणां तदाथ नन्दी गिरिराजकल्पम् विमानमारुह्य पुरं प्रहर्तुं जगाम मृत्युं भगवानिवेशः

agre surāṇāṃ ca gaṇeśvarāṇāṃ tadātha nandī girirājakalpam vimānamāruhya puraṃ prahartuṃ jagāma mṛtyuṃ bhagavāniveśaḥ

1,72.53

यान्तं तदानीं तु शिलादपुत्रम् आरुह्य नागेन्द्रवृषाश्ववर्यान् देवास्तदानीं गणपाश् च सर्वे गणा ययुः स्वायुधचिह्नहस्ताः

yāntaṃ tadānīṃ tu śilādaputram āruhya nāgendravṛṣāśvavaryān devāstadānīṃ gaṇapāś ca sarve gaṇā yayuḥ svāyudhacihnahastāḥ

1,72.54

खगेन्द्रमारुह्य नगेन्द्रकल्पं खगध्वजो वामत एव शंभोः /* जगाम जगतां हिताय पुरत्रयं दग्धुमलुप्तशक्तिः

khagendramāruhya nagendrakalpaṃ khagadhvajo vāmata eva śaṃbhoḥ / jagāma jagatāṃ hitāya puratrayaṃ dagdhumaluptaśaktiḥ*

1,72.55

तं सर्वदेवाः सुरलोकनाथं समन्ततश्चान्वयुरप्रमेयम् /* सुरासुरेशं सहस्ररश्मिर् भगवान् सुतीक्ष्णः

taṃ sarvadevāḥ suralokanāthaṃ samantataścānvayuraprameyam / surāsureśaṃ sahasraraśmir bhagavān sutīkṣṇaḥ*

1,72.56

रराज मध्ये भगवान्सुराणां विवाहनो वारिजपत्रवर्णः यथा सुमेरोः शिखराधिरूढः सहस्ररश्मिर् भगवान् सुतीक्ष्णः

rarāja madhye bhagavānsurāṇāṃ vivāhano vārijapatravarṇaḥ yathā sumeroḥ śikharādhirūḍhaḥ sahasraraśmir bhagavān sutīkṣṇaḥ

1,72.57

सहस्रनेत्रः प्रथमः सुराणां गजेन्द्रमारुह्य च दक्षिणे ऽस्य जगाम रुद्रस्य पुरं निहन्तुं यथोरगांस्तत्र तु वैनतेयः

sahasranetraḥ prathamaḥ surāṇāṃ gajendramāruhya ca dakṣiṇe 'sya jagāma rudrasya puraṃ nihantuṃ yathoragāṃstatra tu vainateyaḥ

1,72.58

तं सिद्धगन्धर्वसुरेन्द्रवीराः सुरेन्द्रवृन्दाधिपम् इन्द्रम् ईशम् समन्ततस्तुष्टुवुरिष्टदं ते जयेति शक्रं वरपुष्पवृष्ट्या

taṃ siddhagandharvasurendravīrāḥ surendravṛndādhipam indram īśam samantatastuṣṭuvuriṣṭadaṃ te jayeti śakraṃ varapuṣpavṛṣṭyā

1,72.59

तदा ह्यहल्योपपतिं सुरेशं जगत्पतिं दिविष्ठाः /* प्रणेमुरालोक्य सहस्रनेत्रं सलीलमंबा तनयं यथेन्द्रम्

tadā hyahalyopapatiṃ sureśaṃ jagatpatiṃ diviṣṭhāḥ / praṇemurālokya sahasranetraṃ salīlamaṃbā tanayaṃ yathendram*

1,72.60

यमपावकवित्तेशा वायुर्निरृतिरेव च अपाम्पतिस् तथेशानो भवं चानु समागताः

yamapāvakavitteśā vāyurnirṛtireva ca apāmpatis tatheśāno bhavaṃ cānu samāgatāḥ

1,72.61

वीरभद्रो रणे भद्रो नैरृत्यां वै रथस्य तु वृषभेन्द्रं समारुह्य रोमजैश् च समावृतः

vīrabhadro raṇe bhadro nairṛtyāṃ vai rathasya tu vṛṣabhendraṃ samāruhya romajaiś ca samāvṛtaḥ

1,72.62

सेवां चक्रे पुरं हन्तुं देवदेवं त्रियंबकम् महाकालो महातेजा महादेव इवापरः

sevāṃ cakre puraṃ hantuṃ devadevaṃ triyaṃbakam mahākālo mahātejā mahādeva ivāparaḥ

1,72.63

वायव्यां सगणैः सार्धं सेवां चक्रे रथस्य तु

vāyavyāṃ sagaṇaiḥ sārdhaṃ sevāṃ cakre rathasya tu

1,72.64

षण्मुखो ऽपि सह सिद्धचारणैः सेनया च गिरिराजसंनिभः देवनाथगणवृन्दसंवृतो वारणेन च तथाग्निसंभवः

ṣaṇmukho 'pi saha siddhacāraṇaiḥ senayā ca girirājasaṃnibhaḥ devanāthagaṇavṛndasaṃvṛto vāraṇena ca tathāgnisaṃbhavaḥ

1,72.65

विघ्नं गणेशो ऽप्यसुरेश्वराणां कृत्वा सुराणां भगवानविघ्नम् विघ्नेश्वरो विघ्नगणैश् च सार्धं तं देशमीशानपदं जगाम

vighnaṃ gaṇeśo 'pyasureśvarāṇāṃ kṛtvā surāṇāṃ bhagavānavighnam vighneśvaro vighnagaṇaiś ca sārdhaṃ taṃ deśamīśānapadaṃ jagāma

1,72.66

काली तदा कालनिशाप्रकाशं शूलं कपालाभरणा करेण प्रकम्पयन्ती च तदा सुरेन्द्रान् महासुरासृङ्मधुपानमत्ता

kālī tadā kālaniśāprakāśaṃ śūlaṃ kapālābharaṇā kareṇa prakampayantī ca tadā surendrān mahāsurāsṛṅmadhupānamattā

1,72.67

मत्तेभगामी मदलोलनेत्रा मत्तैः पिशाचैश् च गणैश् च मत्तैः मत्तेभचर्मांबरवेष्टिताङ्गी ययौ पुरस्ताच्च गणेश्वरस्य

mattebhagāmī madalolanetrā mattaiḥ piśācaiś ca gaṇaiś ca mattaiḥ mattebhacarmāṃbaraveṣṭitāṅgī yayau purastācca gaṇeśvarasya

1,72.68

तां सिद्धगन्धर्वपिशाचयक्षविद्याधराहीन्द्रसुरेन्द्रमुख्याः प्रणेमुरुच्चैरभितुष्टुवुश् च जयेति देवीं हिमशैलपुत्रीम्

tāṃ siddhagandharvapiśācayakṣavidyādharāhīndrasurendramukhyāḥ praṇemuruccairabhituṣṭuvuś ca jayeti devīṃ himaśailaputrīm

1,72.69

मातरः सुरवरारिसूदनाः सादरं सुरगणैः सुपूजिताः मातरं ययुरथ स्ववाहनैः स्वैर्गणैर्ध्वजधरैः समन्ततः

mātaraḥ suravarārisūdanāḥ sādaraṃ suragaṇaiḥ supūjitāḥ mātaraṃ yayuratha svavāhanaiḥ svairgaṇairdhvajadharaiḥ samantataḥ

1,72.70

दुर्गारूढमृगाधिपा दुरतिगा दोर्दण्डवृन्दैः शिवा बिभ्राणाङ्कुशशूलपाशपरशुं चक्रासिशङ्खायुधम् प्रौढादित्यसहस्रसदृशैर्नेत्रैर्दहन्ती पथं बालाबालपराक्रमा भगवती दैत्यान्प्रहर्तुं ययौ

durgārūḍhamṛgādhipā duratigā dordaṇḍavṛndaiḥ śivā bibhrāṇāṅkuśaśūlapāśaparaśuṃ cakrāsiśaṅkhāyudham prauḍhādityasahasrasadṛśairnetrairdahantī pathaṃ bālābālaparākramā bhagavatī daityānprahartuṃ yayau

1,72.71

तं देवमीशं त्रिपुरं निहन्तुं तदा तु देवेन्द्ररविप्रकाशाः गजैर्हयैः सिंहवरै रथैश् च वृषैर्ययुस्ते गणराजमुख्याः

taṃ devamīśaṃ tripuraṃ nihantuṃ tadā tu devendraraviprakāśāḥ gajairhayaiḥ siṃhavarai rathaiś ca vṛṣairyayuste gaṇarājamukhyāḥ

1,72.72

हलैश् च फालैर् मुसलैर् भुशुण्डैर् गिरीन्द्रकूटैर् गिरिसन्निभास्ते ययुः पुरस्ताद्धि महेश्वरस्य सुरेश्वरा भूतगणेश्वराश् च

halaiś ca phālair musalair bhuśuṇḍair girīndrakūṭair girisannibhāste yayuḥ purastāddhi maheśvarasya sureśvarā bhūtagaṇeśvarāś ca

1,72.73

तथेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः सुरा गणेशाश् च गणेशमीशम् जयेति वाग्भिर् भगवन्तमूचुः किरीटदत्ताञ्जलयः समन्तात्

tathendrapadmodbhavaviṣṇumukhyāḥ surā gaṇeśāś ca gaṇeśamīśam jayeti vāgbhir bhagavantamūcuḥ kirīṭadattāñjalayaḥ samantāt

1,72.74

ननृतुर्मुनयः सर्वे दण्डहस्ता जटाधराः ववृषुः पुष्पवर्षाणि खेचराः सिद्धचारणाः पुरत्रयं च विप्रेन्द्राः प्राणदत्सर्वतस् तथा

nanṛturmunayaḥ sarve daṇḍahastā jaṭādharāḥ vavṛṣuḥ puṣpavarṣāṇi khecarāḥ siddhacāraṇāḥ puratrayaṃ ca viprendrāḥ prāṇadatsarvatas tathā

1,72.75

गणेश्वरैर् देवगणैश् च भृङ्गी सहावृतः सर्वगणेन्द्रवर्यः जगाम योगी त्रिपुरं निहन्तुं विमानमारुह्य यथा महेन्द्रः

gaṇeśvarair devagaṇaiś ca bhṛṅgī sahāvṛtaḥ sarvagaṇendravaryaḥ jagāma yogī tripuraṃ nihantuṃ vimānamāruhya yathā mahendraḥ

1,72.76

केशो विगतवासाश् च महाकेशो महाज्वरः सोमवल्ली सवर्णश् च सोमपः सेनकस् तथा

keśo vigatavāsāś ca mahākeśo mahājvaraḥ somavallī savarṇaś ca somapaḥ senakas tathā

1,72.77

सोमधृक् सूर्यवाचश् च सूर्यपेषणकस् तथा सूर्याक्षः सूरिनामा च सुरः सुन्दर एव च

somadhṛk sūryavācaś ca sūryapeṣaṇakas tathā sūryākṣaḥ sūrināmā ca suraḥ sundara eva ca

1,72.78

प्रकुदः ककुदन्तश् च कम्पनश् च प्रकम्पनः इन्द्रश् चेन्द्रजयश्चैव महाभीर् भीमकस् तथा

prakudaḥ kakudantaś ca kampanaś ca prakampanaḥ indraś cendrajayaścaiva mahābhīr bhīmakas tathā

1,72.79

शताक्षश्चैव पञ्चाक्षः सहस्राक्षो महोदरः यमजिह्वः शताश्वश् च कण्ठनः कण्ठपूजनः

śatākṣaścaiva pañcākṣaḥ sahasrākṣo mahodaraḥ yamajihvaḥ śatāśvaś ca kaṇṭhanaḥ kaṇṭhapūjanaḥ

1,72.80

द्विशिखस् त्रिशिखश्चैव तथा पञ्चशिखो द्विजाः मुण्डो ऽर्धमुण्डो दीर्घश् च पिशाचास्यः पिनाकधृक्

dviśikhas triśikhaścaiva tathā pañcaśikho dvijāḥ muṇḍo 'rdhamuṇḍo dīrghaś ca piśācāsyaḥ pinākadhṛk

1,72.81

पिप्पलायतनश्चैव तथा ह्यङ्गारकाशनः शिथिलः शिथिलास्यश् च अक्षपादो ह्यजः कुजः

pippalāyatanaścaiva tathā hyaṅgārakāśanaḥ śithilaḥ śithilāsyaś ca akṣapādo hyajaḥ kujaḥ

1,72.82

अजवक्त्रो हयवक्त्रो गजवक्त्रो ऽर्ध्ववक्त्रकः इत्याद्याः परिवार्येशं लक्ष्यलक्षणवर्जिताः

ajavaktro hayavaktro gajavaktro 'rdhvavaktrakaḥ ityādyāḥ parivāryeśaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitāḥ

1,72.83

वृन्दशस्तं समावृत्य जग्मुः सोमं गणैर्वृताः सहस्राणां सहस्राणि रुद्राणामूर्ध्वरेतसाम्

vṛndaśastaṃ samāvṛtya jagmuḥ somaṃ gaṇairvṛtāḥ sahasrāṇāṃ sahasrāṇi rudrāṇāmūrdhvaretasām

1,72.84

समावृत्य महादेवं देवदेवं महेश्वरम् दग्धुं पुरत्रयं जग्मुः कोटिकोटिगणैर्वृताः

samāvṛtya mahādevaṃ devadevaṃ maheśvaram dagdhuṃ puratrayaṃ jagmuḥ koṭikoṭigaṇairvṛtāḥ

1,72.85

त्रयस्त्रिंशत्सुराश्चैव त्रयश् च त्रिशतास् तथा त्रयश् च त्रिसहस्राणि जग्मुर्देवाः समन्ततः

trayastriṃśatsurāścaiva trayaś ca triśatās tathā trayaś ca trisahasrāṇi jagmurdevāḥ samantataḥ

1,72.86

मातरः सर्वलोकानां गणानां चैव मातरः भूतानां मातरश्चैव जग्मुर्देवस्य पृष्ठतः

mātaraḥ sarvalokānāṃ gaṇānāṃ caiva mātaraḥ bhūtānāṃ mātaraścaiva jagmurdevasya pṛṣṭhataḥ

1,72.87

भाति मध्ये गणानां च रथमध्ये गणेश्वरः नभस्यमलनक्षत्रे तारामध्य इवोडुराट्

bhāti madhye gaṇānāṃ ca rathamadhye gaṇeśvaraḥ nabhasyamalanakṣatre tārāmadhya ivoḍurāṭ

1,72.88

रराज देवी देवस्य गिरिजा पार्श्वसंस्थिता तदा प्रभावतो गौरी भवस्येव जगन्मयी

rarāja devī devasya girijā pārśvasaṃsthitā tadā prabhāvato gaurī bhavasyeva jaganmayī

1,72.89

शुभावती तदा देवी पार्श्वसंस्था विभाति सा चामरासक्तहस्ताग्रा सा हेमांबुजवर्णिका

śubhāvatī tadā devī pārśvasaṃsthā vibhāti sā cāmarāsaktahastāgrā sā hemāṃbujavarṇikā

1,72.90

अथ विभाति विभोर्विशदं वपुर् भसितभासितमंबिकया तया सितमिवाभ्रमहो सह विद्युता नभसि देवपतेः परमेष्ठिनः

atha vibhāti vibhorviśadaṃ vapur bhasitabhāsitamaṃbikayā tayā sitamivābhramaho saha vidyutā nabhasi devapateḥ parameṣṭhinaḥ

1,72.91

भातीन्द्रधनुषाकाशं मेरुणा च यथा जगत् हिरण्यधनुषा सौम्यं वपुः शंभोः शशिद्युति

bhātīndradhanuṣākāśaṃ meruṇā ca yathā jagat hiraṇyadhanuṣā saumyaṃ vapuḥ śaṃbhoḥ śaśidyuti

1,72.92

सितातपत्रं रत्नांशुमिश्रितं परमेष्ठिनः यथोदये शशाङ्कस्य भात्यखण्डं हि मण्डलम्

sitātapatraṃ ratnāṃśumiśritaṃ parameṣṭhinaḥ yathodaye śaśāṅkasya bhātyakhaṇḍaṃ hi maṇḍalam

1,72.93

सदुकूला शिवे रक्ता लम्बिता भाति मालिका छत्रान्ता रत्नजाकाशात् पतन्तीव सरिद्वरा

sadukūlā śive raktā lambitā bhāti mālikā chatrāntā ratnajākāśāt patantīva saridvarā

1,72.94

अथ महेन्द्रविरिञ्चिविभावसुप्रभृतिभिर् नतपादसरोरुहः सह तदा च जगाम तयांबया सकललोकहिताय पुरत्रयम्

atha mahendraviriñcivibhāvasuprabhṛtibhir natapādasaroruhaḥ saha tadā ca jagāma tayāṃbayā sakalalokahitāya puratrayam

1,72.95

दग्धुं समर्थो मनसा क्षणेन चराचरं सर्वमिदं त्रिशूली किमत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी स्वयं गतश्चात्र गणैश् च सार्धम्

dagdhuṃ samartho manasā kṣaṇena carācaraṃ sarvamidaṃ triśūlī kimatra dagdhuṃ tripuraṃ pinākī svayaṃ gataścātra gaṇaiś ca sārdham

1,72.96

रथेन किं चेषुवरेण तस्य गणैश् च किं देवगणैश् च शंभोः पुरत्रयं दग्धुमलुप्तशक्तेः किमेतद् इत्याहुर् अजेन्द्रमुख्याः

rathena kiṃ ceṣuvareṇa tasya gaṇaiś ca kiṃ devagaṇaiś ca śaṃbhoḥ puratrayaṃ dagdhumaluptaśakteḥ kimetad ityāhur ajendramukhyāḥ

1,72.97

मन्वाम नूनं भगवान्पिनाकी लीलार्थमेतत्सकलं प्रवर्त्तुम् व्यवस्थितश्चेति तथान्यथा चेद् आडम्बरेणास्य फलं किमन्यत्

manvāma nūnaṃ bhagavānpinākī līlārthametatsakalaṃ pravarttum vyavasthitaśceti tathānyathā ced āḍambareṇāsya phalaṃ kimanyat

1,72.98

पुरत्रयस्यास्य समीपवर्ती सुरेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च नन्दी गणैर्गणेशस्तु रराज देव्या जगद्रथो मेरुरिवाष्टशृङ्गैः

puratrayasyāsya samīpavartī sureśvarair nandimukhaiś ca nandī gaṇairgaṇeśastu rarāja devyā jagadratho merurivāṣṭaśṛṅgaiḥ

1,72.99

अथ निरीक्ष्य सुरेश्वरमीश्वरं सगणमद्रिसुतासहितं तदा त्रिपुररङ्गतलोपरि संस्थितः सुरगणो ऽनुजगाम स्वयं तथा

atha nirīkṣya sureśvaramīśvaraṃ sagaṇamadrisutāsahitaṃ tadā tripuraraṅgatalopari saṃsthitaḥ suragaṇo 'nujagāma svayaṃ tathā

1,72.100

जगत्त्रयं सर्वमिवापरं तत् पुरत्रयं तत्र विभाति सम्यक् नरेश्वरैश्चैव गणैश् च देवैः सुरेतरैश् च त्रिविधैर्मुनीन्द्राः

jagattrayaṃ sarvamivāparaṃ tat puratrayaṃ tatra vibhāti samyak nareśvaraiścaiva gaṇaiś ca devaiḥ suretaraiś ca trividhairmunīndrāḥ

1,72.101

अथ सज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम् युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत्

atha sajyaṃ dhanuḥ kṛtvā śarvaḥ saṃdhāya taṃ śaram yuktvā pāśupatāstreṇa tripuraṃ samacintayat

1,72.102

तस्मिन् स्थिते महादेवे रुद्रे विततकार्मुके पुराणि तेन कालेन जग्मुरेकत्वमाशु वै

tasmin sthite mahādeve rudre vitatakārmuke purāṇi tena kālena jagmurekatvamāśu vai

1,72.103

एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागते बभूव तुमुलो हर्षो देवतानां महात्मनाम्

ekībhāvaṃ gate caiva tripure samupāgate babhūva tumulo harṣo devatānāṃ mahātmanām

1,72.104

ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश् च परमर्षयः जयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो ऽष्टमूर्तिकम्

tato devagaṇāḥ sarve siddhāś ca paramarṣayaḥ jayeti vāco mumucuḥ saṃstuvanto 'ṣṭamūrtikam

1,72.105

अथाह भगवान्ब्रह्मा भगनेत्रनिपातनम् पुष्ययोगे ऽपि सम्प्राप्ते लीलावशमुमापतिम्

athāha bhagavānbrahmā bhaganetranipātanam puṣyayoge 'pi samprāpte līlāvaśamumāpatim

1,72.106

स्थाने तव महादेव चेष्टेयं परमेश्वर पूर्वदेवाश् च देवाश् च समास्तव यतः प्रभो

sthāne tava mahādeva ceṣṭeyaṃ parameśvara pūrvadevāś ca devāś ca samāstava yataḥ prabho

1,72.107

तथापि देवा धर्मिष्ठाः पूर्वदेवाश् च पापिनः यतस्तस्माज्जगन्नाथ लीलां त्यक्तुमिहार्हसि

tathāpi devā dharmiṣṭhāḥ pūrvadevāś ca pāpinaḥ yatastasmājjagannātha līlāṃ tyaktumihārhasi

1,72.108

किं रथेन ध्वजेनेश तव दग्धुं पुरत्रयम् इषुणा भूतसंघैश् च विष्णुना च मया प्रभो

kiṃ rathena dhvajeneśa tava dagdhuṃ puratrayam iṣuṇā bhūtasaṃghaiś ca viṣṇunā ca mayā prabho

1,72.109

पुष्ययोगे त्वनुप्राप्ते पुरं दग्धुमिहार्हसि यावन्न यान्ति देवेश वियोगं तावदेव तु

puṣyayoge tvanuprāpte puraṃ dagdhumihārhasi yāvanna yānti deveśa viyogaṃ tāvadeva tu

1,72.110

दग्धुमर्हसि शीघ्रं त्वं त्रीण्येतानि पुराणि वै अथ देवो महादेवः सर्वज्ञस्तदवैक्षत

dagdhumarhasi śīghraṃ tvaṃ trīṇyetāni purāṇi vai atha devo mahādevaḥ sarvajñastadavaikṣata

1,72.111

पुरत्रयं विरूपाक्षस् तत्क्षणाद्भस्म वै कृतम् सोमश् च भगवान्विष्णुः कालाग्निर्वायुरेव च

puratrayaṃ virūpākṣas tatkṣaṇādbhasma vai kṛtam somaś ca bhagavānviṣṇuḥ kālāgnirvāyureva ca

1,72.112

शरे व्यवस्थिताः सर्वे देवमूचुः प्रणम्य तम् दग्धमप्यथ देवेश वीक्षणेन पुरत्रयम्

śare vyavasthitāḥ sarve devamūcuḥ praṇamya tam dagdhamapyatha deveśa vīkṣaṇena puratrayam

1,72.113

अस्मद्धितार्थं देवेश शरं मोक्तुमिहार्हसि अथ संमृज्य धनुषो ज्यां हसन् त्रिपुरार्दनः

asmaddhitārthaṃ deveśa śaraṃ moktumihārhasi atha saṃmṛjya dhanuṣo jyāṃ hasan tripurārdanaḥ

1,72.114

मुमोच बाणं विप्रेन्द्रा व्याकृष्याकर्णम् ईश्वरः तत्क्षणात्त्रिपुरं दग्ध्वा त्रिपुरान्तकरः शरः

mumoca bāṇaṃ viprendrā vyākṛṣyākarṇam īśvaraḥ tatkṣaṇāttripuraṃ dagdhvā tripurāntakaraḥ śaraḥ

1,72.115

देवदेवं समासाद्य नमस्कृत्वा व्यवस्थितः रेजे पुरत्रयं दग्धं दैत्यकोटिशतैर्वृतम्

devadevaṃ samāsādya namaskṛtvā vyavasthitaḥ reje puratrayaṃ dagdhaṃ daityakoṭiśatairvṛtam

1,72.116

इषुणा तेन कल्पान्ते रुद्रेणेव जगत्त्रयम् ये पूजयन्ति तत्रापि दैत्या रुद्रं सबान्धवाः

iṣuṇā tena kalpānte rudreṇeva jagattrayam ye pūjayanti tatrāpi daityā rudraṃ sabāndhavāḥ

1,72.117

गाणपत्यं तदा शंभोर् ययुः पूजाविधेर्बलात् न किंचिद् अब्रुवन् देवाः सेन्द्रोपेन्द्रा गणेश्वराः

gāṇapatyaṃ tadā śaṃbhor yayuḥ pūjāvidherbalāt na kiṃcid abruvan devāḥ sendropendrā gaṇeśvarāḥ

1,72.118

भयाद्देवं निरीक्ष्यैव देवीं हिमवतः सुताम् दृष्ट्वा भीतं तदानीकं देवानां देवपुङ्गवः

bhayāddevaṃ nirīkṣyaiva devīṃ himavataḥ sutām dṛṣṭvā bhītaṃ tadānīkaṃ devānāṃ devapuṅgavaḥ

1,72.119

किं चेत्याह तदा देवान् प्रणेमुस्तं समन्ततः

kiṃ cetyāha tadā devān praṇemustaṃ samantataḥ

1,72.120

ववन्दिरे नन्दिनमिन्दुभूषणं ववन्दिरे पर्वतराजसंभवाम् ववन्दिरे चाद्रिसुतासुतं प्रभुं ववन्दिरे देवगणा महेश्वरम्

vavandire nandinamindubhūṣaṇaṃ vavandire parvatarājasaṃbhavām vavandire cādrisutāsutaṃ prabhuṃ vavandire devagaṇā maheśvaram

1,72.121

तुष्टाव हृदये ब्रह्मा देवैः सह समाहितः विष्णुना च भवं देवं त्रिपुरारातिमीश्वरम्

tuṣṭāva hṛdaye brahmā devaiḥ saha samāhitaḥ viṣṇunā ca bhavaṃ devaṃ tripurārātimīśvaram

1,72.122

प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर प्रसीद जगतां नाथ प्रसीदानन्ददाव्यय

prasīda devadeveśa prasīda parameśvara prasīda jagatāṃ nātha prasīdānandadāvyaya

1,72.123

पञ्चास्यरुद्ररुद्राय पञ्चाशत्कोटिमूर्तये आत्मत्रयोपविष्टाय विद्यातत्त्वाय ते नमः

pañcāsyarudrarudrāya pañcāśatkoṭimūrtaye ātmatrayopaviṣṭāya vidyātattvāya te namaḥ

1,72.124

शिवाय शिवतत्त्वाय अघोराय नमोनमः अघोराष्टकतत्त्वाय द्वादशात्मस्वरूपिणे

śivāya śivatattvāya aghorāya namonamaḥ aghorāṣṭakatattvāya dvādaśātmasvarūpiṇe

1,72.125

विद्युत्कोटिप्रतीकाशम् अष्टकाशं सुशोभनम् रूपमास्थाय लोके ऽस्मिन् संस्थिताय शिवात्मने

vidyutkoṭipratīkāśam aṣṭakāśaṃ suśobhanam rūpamāsthāya loke 'smin saṃsthitāya śivātmane

1,72.126

अग्निवर्णाय रौद्राय अंबिकार्धशरीरिणे धवलश्यामरक्तानां मुक्तिदायामराय च

agnivarṇāya raudrāya aṃbikārdhaśarīriṇe dhavalaśyāmaraktānāṃ muktidāyāmarāya ca

1,72.127

ज्येष्ठाय रुद्ररूपाय सोमाय वरदाय च त्रिलोकाय त्रिदेवाय वषट्काराय वै नमः

jyeṣṭhāya rudrarūpāya somāya varadāya ca trilokāya tridevāya vaṣaṭkārāya vai namaḥ

1,72.128

मध्ये गगनरूपाय गगनस्थाय ते नमः अष्टक्षेत्राष्टरूपाय अष्टतत्त्वाय ते नमः

madhye gaganarūpāya gaganasthāya te namaḥ aṣṭakṣetrāṣṭarūpāya aṣṭatattvāya te namaḥ

1,72.129

चतुर्धा च चतुर्धा च चतुर्धा संस्थिताय च पञ्चधा पञ्चधा चैव पञ्चमन्त्रशरीरिणे

caturdhā ca caturdhā ca caturdhā saṃsthitāya ca pañcadhā pañcadhā caiva pañcamantraśarīriṇe

1,72.130

चतुःषष्टिप्रकाराय अकाराय नमोनमः द्वात्रिंशत्तत्त्वरूपाय उकाराय नमोनमः

catuḥṣaṣṭiprakārāya akārāya namonamaḥ dvātriṃśattattvarūpāya ukārāya namonamaḥ

1,72.131

षोडशात्मस्वरूपाय मकाराय नमोनमः अष्टधात्मस्वरूपाय अर्धमात्रात्मने नमः

ṣoḍaśātmasvarūpāya makārāya namonamaḥ aṣṭadhātmasvarūpāya ardhamātrātmane namaḥ

1,72.132

ओङ्काराय नमस्तुभ्यं चतुर्धा संस्थिताय च गगनेशाय देवाय स्वर्गेशाय नमो नमः

oṅkārāya namastubhyaṃ caturdhā saṃsthitāya ca gaganeśāya devāya svargeśāya namo namaḥ

1,72.133

सप्तलोकाय पातालनरकेशाय वै नमः अष्टक्षेत्राष्टरूपाय परात्परतराय च

saptalokāya pātālanarakeśāya vai namaḥ aṣṭakṣetrāṣṭarūpāya parātparatarāya ca

1,72.134

सहस्रशिरसे तुभ्यं सहस्राय च ते नमः सहस्रपादयुक्ताय शर्वाय परमेष्ठिने

sahasraśirase tubhyaṃ sahasrāya ca te namaḥ sahasrapādayuktāya śarvāya parameṣṭhine

1,72.135

नवात्मतत्त्वरूपाय नवाष्टात्मात्मशक्तये पुनरष्टप्रकाशाय तथाष्टाष्टकमूर्तये

navātmatattvarūpāya navāṣṭātmātmaśaktaye punaraṣṭaprakāśāya tathāṣṭāṣṭakamūrtaye

1,72.136

चतुःषष्ट्यात्मतत्त्वाय पुनरष्टविधाय ते गुणाष्टकवृतायैव गुणिने निर्गुणाय ते

catuḥṣaṣṭyātmatattvāya punaraṣṭavidhāya te guṇāṣṭakavṛtāyaiva guṇine nirguṇāya te

1,72.137

मूलस्थाय नमस्तुभ्यं शाश्वतस्थानवासिने नाभिमण्डलसंस्थाय हृदि निःस्वनकारिणे

mūlasthāya namastubhyaṃ śāśvatasthānavāsine nābhimaṇḍalasaṃsthāya hṛdi niḥsvanakāriṇe

1,72.138

कन्धरे च स्थितायैव तालुरन्ध्रस्थिताय च भ्रूमध्ये संस्थितायैव नादमध्ये स्थिताय च

kandhare ca sthitāyaiva tālurandhrasthitāya ca bhrūmadhye saṃsthitāyaiva nādamadhye sthitāya ca

1,72.139

चन्द्रबिम्बस्थितायैव शिवाय शिवरूपिणे वह्निसोमार्करूपाय षट्त्रिंशच्छक्तिरूपिणे

candrabimbasthitāyaiva śivāya śivarūpiṇe vahnisomārkarūpāya ṣaṭtriṃśacchaktirūpiṇe

1,72.140

त्रिधा संवृत्य लोकान्वै प्रसुप्तभुजगात्मने त्रिप्रकारं स्थितायैव त्रेताग्निमयरूपिणे

tridhā saṃvṛtya lokānvai prasuptabhujagātmane triprakāraṃ sthitāyaiva tretāgnimayarūpiṇe

1,72.141

सदाशिवाय शान्ताय महेशाय पिनाकिने सर्वज्ञाय शरण्याय सद्योजाताय वै नमः

sadāśivāya śāntāya maheśāya pinākine sarvajñāya śaraṇyāya sadyojātāya vai namaḥ

1,72.142

अघोराय नमस्तुभ्यं वामदेवाय ते नमः तत्पुरुषाय नमो ऽस्तु ईशानाय नमोनमः

aghorāya namastubhyaṃ vāmadevāya te namaḥ tatpuruṣāya namo 'stu īśānāya namonamaḥ

1,72.143

नमस्त्रिंशत्प्रकाशाय शान्तातीताय वै नमः अनन्तेशाय सूक्ष्माय उत्तमाय नमो ऽस्तु ते

namastriṃśatprakāśāya śāntātītāya vai namaḥ ananteśāya sūkṣmāya uttamāya namo 'stu te

1,72.144

एकाक्षाय नमस्तुभ्यम् एकरुद्राय ते नमः नमस्त्रिमूर्तये तुभ्यं श्रीकण्ठाय शिखण्डिने

ekākṣāya namastubhyam ekarudrāya te namaḥ namastrimūrtaye tubhyaṃ śrīkaṇṭhāya śikhaṇḍine

1,72.145

अनन्तासनसंस्थाय अनन्तायान्तकारिणे विमलाय विशालाय विमलाङ्गाय ते नमः

anantāsanasaṃsthāya anantāyāntakāriṇe vimalāya viśālāya vimalāṅgāya te namaḥ

1,72.146

विमलासनसंस्थाय विमलार्थार्थरूपिणे योगपीठान्तरस्थाय योगिने योगदायिने

vimalāsanasaṃsthāya vimalārthārtharūpiṇe yogapīṭhāntarasthāya yogine yogadāyine

1,72.147

योगिनां हृदि संस्थाय सदा नीवारशूकवत् प्रत्याहाराय ते नित्यं प्रत्याहाररताय ते

yogināṃ hṛdi saṃsthāya sadā nīvāraśūkavat pratyāhārāya te nityaṃ pratyāhāraratāya te

1,72.148

प्रत्याहाररतानां च प्रतिस्थानस्थिताय च धारणायै नमस्तुभ्यं धारणाभिरताय ते

pratyāhāraratānāṃ ca pratisthānasthitāya ca dhāraṇāyai namastubhyaṃ dhāraṇābhiratāya te

1,72.149

धारणाभ्यासयुक्तानां पुरस्तात्संस्थिताय च ध्यानाय ध्यानरूपाय ध्यानगम्याय ते नमः

dhāraṇābhyāsayuktānāṃ purastātsaṃsthitāya ca dhyānāya dhyānarūpāya dhyānagamyāya te namaḥ

1,72.150

ध्येयाय ध्येयगम्याय ध्येयध्यानाय ते नमः ध्येयानामपि ध्येयाय नमो ध्येयतमाय ते

dhyeyāya dhyeyagamyāya dhyeyadhyānāya te namaḥ dhyeyānāmapi dhyeyāya namo dhyeyatamāya te

1,72.151

समाधानाभिगम्याय समाधानाय ते नमः समाधानरतानां तु निर्विकल्पार्थरूपिणे

samādhānābhigamyāya samādhānāya te namaḥ samādhānaratānāṃ tu nirvikalpārtharūpiṇe

1,72.152

दग्ध्वोद्धृतं सर्वमिदं त्वयाद्य जगत्त्रयं रुद्र पुरत्रयं हि कः स्तोतुमिच्छेत् कथमीदृशं त्वां स्तोष्ये हि तुष्टाय शिवाय तुभ्यम्

dagdhvoddhṛtaṃ sarvamidaṃ tvayādya jagattrayaṃ rudra puratrayaṃ hi kaḥ stotumicchet kathamīdṛśaṃ tvāṃ stoṣye hi tuṣṭāya śivāya tubhyam

1,72.153

भक्त्या च तुष्ट्याद्भुतदर्शनाच्च मर्त्या अमर्त्या अपि देवदेव एते गणाः सिद्धगणैः प्रणामं कुर्वन्ति देवेश गणेश तुभ्यम्

bhaktyā ca tuṣṭyādbhutadarśanācca martyā amartyā api devadeva ete gaṇāḥ siddhagaṇaiḥ praṇāmaṃ kurvanti deveśa gaṇeśa tubhyam

1,72.154

निरीक्षणादेव विभो ऽसि दग्धुं पुरत्रयं चैव जगत्त्रयं च लीलालसेनांबिकया क्षणेन दग्धं किलेषुश् च तदाथ मुक्तः

nirīkṣaṇādeva vibho 'si dagdhuṃ puratrayaṃ caiva jagattrayaṃ ca līlālasenāṃbikayā kṣaṇena dagdhaṃ kileṣuś ca tadātha muktaḥ

1,72.155

कृतो रथश्चेषुवरश् च शुभ्रं शरसनं ते त्रिपुरक्षयाय अनेकयत्नैश् च मयाथ तुभ्यं फलं न दृष्टं सुरसिद्धसंघैः

kṛto rathaśceṣuvaraś ca śubhraṃ śarasanaṃ te tripurakṣayāya anekayatnaiś ca mayātha tubhyaṃ phalaṃ na dṛṣṭaṃ surasiddhasaṃghaiḥ

1,72.156

रथो रथी देववरो हरिश् च रुद्रः स्वयं शक्रपितामहौ च त्वमेव सर्वे भगवन् कथं तु स्तोष्ये ह्य् अतोष्यं प्रणिपत्य मूर्ध्ना

ratho rathī devavaro hariś ca rudraḥ svayaṃ śakrapitāmahau ca tvameva sarve bhagavan kathaṃ tu stoṣye hy atoṣyaṃ praṇipatya mūrdhnā

1,72.157

अनन्तपादस् त्वम् अनन्तबाहुर् अनन्तमूर्धान्तकरः शिवश् च अनन्तमूर्तिः कथम् ईदृशं त्वां तोष्ये ह्य् अतोष्यं कथमीदृशं त्वाम्

anantapādas tvam anantabāhur anantamūrdhāntakaraḥ śivaś ca anantamūrtiḥ katham īdṛśaṃ tvāṃ toṣye hy atoṣyaṃ kathamīdṛśaṃ tvām

1,72.158

नमोनमः सर्वविदे शिवाय रुद्राय शर्वाय भवाय तुभ्यम् स्थूलाय सूक्ष्माय सुसूक्ष्मसूक्ष्मसूक्ष्माय सूक्ष्मार्थविदे विधात्रे

namonamaḥ sarvavide śivāya rudrāya śarvāya bhavāya tubhyam sthūlāya sūkṣmāya susūkṣmasūkṣmasūkṣmāya sūkṣmārthavide vidhātre

1,72.159

स्रष्ट्रे नमः सर्वसुरासुराणां भर्त्रे च हर्त्रे जगतां विधात्रे नेत्रे सुराणामसुरेश्वराणां दात्रे प्रशास्त्रे मम सर्वशास्त्रे

sraṣṭre namaḥ sarvasurāsurāṇāṃ bhartre ca hartre jagatāṃ vidhātre netre surāṇāmasureśvarāṇāṃ dātre praśāstre mama sarvaśāstre

1,72.160

वेदान्तवेद्याय सुनिर्मलाय वेदार्थविद्भिः सततं स्तुताय वेदात्मरूपाय भवाय तुभ्यम् अन्ताय मध्याय सुमध्यमाय

vedāntavedyāya sunirmalāya vedārthavidbhiḥ satataṃ stutāya vedātmarūpāya bhavāya tubhyam antāya madhyāya sumadhyamāya

1,72.161

आद्यन्तशून्याय च संस्थिताय तथा त्वशून्याय च लिङ्गिने च अलिङ्गिने लिङ्गमयाय तुभ्यं लिङ्गाय वेदादिमयाय साक्षात्

ādyantaśūnyāya ca saṃsthitāya tathā tvaśūnyāya ca liṅgine ca aliṅgine liṅgamayāya tubhyaṃ liṅgāya vedādimayāya sākṣāt

1,72.162

रुद्राय मूर्धाननिकृन्तनाय ममादिदेवस्य च यज्ञमूर्तेः विध्वान्तभङ्गं मम कर्तुमीश दृष्ट्वैव भूमौ करजाग्रकोट्या

rudrāya mūrdhānanikṛntanāya mamādidevasya ca yajñamūrteḥ vidhvāntabhaṅgaṃ mama kartumīśa dṛṣṭvaiva bhūmau karajāgrakoṭyā

1,72.163

अहो विचित्रं तव देवदेव विचेष्टितं सर्वसुरासुरेश देहीव देवैः सह देवकार्यं करिष्यसे निर्गुणरूपतत्त्व

aho vicitraṃ tava devadeva viceṣṭitaṃ sarvasurāsureśa dehīva devaiḥ saha devakāryaṃ kariṣyase nirguṇarūpatattva

1,72.164

एकं स्थूलं सूक्ष्ममेकं सुसूक्ष्मं मूर्तामूर्तं मूर्तमेकं ह्यमूर्तम् एकं दृष्टं वाङ्मयं चैकमीशं ध्येयं चैकं तत्त्वमत्राद्भुतं ते

ekaṃ sthūlaṃ sūkṣmamekaṃ susūkṣmaṃ mūrtāmūrtaṃ mūrtamekaṃ hyamūrtam ekaṃ dṛṣṭaṃ vāṅmayaṃ caikamīśaṃ dhyeyaṃ caikaṃ tattvamatrādbhutaṃ te

1,72.165

स्वप्ने दृष्टं यत्पदार्थं ह्यलक्ष्यं दृष्टं नूनं भाति मन्ये न चापि मूर्तिर्नो वै दैवकीशान देवैर् लक्ष्या यत्नैरप्यलक्ष्यं कथं तु

svapne dṛṣṭaṃ yatpadārthaṃ hyalakṣyaṃ dṛṣṭaṃ nūnaṃ bhāti manye na cāpi mūrtirno vai daivakīśāna devair lakṣyā yatnairapyalakṣyaṃ kathaṃ tu

1,72.166

दिव्यः क्व देवेश भवत्प्रभावो वयं क्व भक्तिः क्व च ते स्तुतिश् च तथापि भक्त्या विलपन्तमीश पितामहं मां भगवन्क्षमस्व

divyaḥ kva deveśa bhavatprabhāvo vayaṃ kva bhaktiḥ kva ca te stutiś ca tathāpi bhaktyā vilapantamīśa pitāmahaṃ māṃ bhagavankṣamasva

1,72.167

य इमं शृणुयाद्द्विजोत्तमा भुवि देवं प्रणिपत्य पठेत् स च मुञ्चति पापबन्धनं भवभक्त्या पुरशासितुः स्तवम्

ya imaṃ śṛṇuyāddvijottamā bhuvi devaṃ praṇipatya paṭhet sa ca muñcati pāpabandhanaṃ bhavabhaktyā puraśāsituḥ stavam

1,72.168

श्रुत्वा च भक्त्या चतुराननेन स्तुतो हसञ्शैलसुतां निरीक्ष्य स्तवं तदा प्राह महानुभावं महाभुजो मन्दरशृङ्गवासी

śrutvā ca bhaktyā caturānanena stuto hasañśailasutāṃ nirīkṣya stavaṃ tadā prāha mahānubhāvaṃ mahābhujo mandaraśṛṅgavāsī

1,72.169

स्तवेनानेन तुष्टो ऽस्मि तव भक्त्या च पद्मज वरान् वरय भद्रं ते देवानां च यथेप्सितान्

stavenānena tuṣṭo 'smi tava bhaktyā ca padmaja varān varaya bhadraṃ te devānāṃ ca yathepsitān

Chapter 1.72 (part 2/2)

1,72.170

ततः प्रणम्य देवेशं भगवान्पद्मसंभवः कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राहेदं प्रीतमानसः

tataḥ praṇamya deveśaṃ bhagavānpadmasaṃbhavaḥ kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prāhedaṃ prītamānasaḥ

1,72.171

भगवन्देवदेवेश त्रिपुरान्तक शङ्कर त्वयि भक्तिं परां मे ऽद्य प्रसीद परमेश्वरम्

bhagavandevadeveśa tripurāntaka śaṅkara tvayi bhaktiṃ parāṃ me 'dya prasīda parameśvaram

1,72.172

देवानां चैव सर्वेषां त्वयि सर्वार्थदेश्वर प्रसीद भक्तियोगेन सारथ्येन च सर्वदा

devānāṃ caiva sarveṣāṃ tvayi sarvārthadeśvara prasīda bhaktiyogena sārathyena ca sarvadā

1,72.173

जनार्दनो ऽपि भगवान् नमस्कृत्य महेश्वरम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्राह सांबं त्रियंबकम्

janārdano 'pi bhagavān namaskṛtya maheśvaram kṛtāñjalipuṭo bhūtvā prāha sāṃbaṃ triyaṃbakam

1,72.174

वाहनत्वं तवेशान नित्यमीहे प्रसीद मे त्वयि भक्तिं च देवेश देवदेव नमो ऽस्तु ते

vāhanatvaṃ taveśāna nityamīhe prasīda me tvayi bhaktiṃ ca deveśa devadeva namo 'stu te

1,72.175

सामर्थ्यं च सदा मह्यं भवन्तं वोढुमीश्वरम् सर्वज्ञत्वं च वरद सर्वगत्वं च शङ्कर

sāmarthyaṃ ca sadā mahyaṃ bhavantaṃ voḍhumīśvaram sarvajñatvaṃ ca varada sarvagatvaṃ ca śaṅkara

1,72.176

तयोः श्रुत्वा महादेवो विज्ञप्तिं परमेश्वरः सारथ्ये वाहनत्वे च कल्पयामास वै भवः

tayoḥ śrutvā mahādevo vijñaptiṃ parameśvaraḥ sārathye vāhanatve ca kalpayāmāsa vai bhavaḥ

1,72.177

दत्त्वा तस्मै ब्रह्मणे विष्णवे च दग्ध्वा दैत्यान्देवदेवो महात्मा सार्धं देव्या नन्दिना भूतसंघैर् अन्तर्धानं कारयामास शर्वः

dattvā tasmai brahmaṇe viṣṇave ca dagdhvā daityāndevadevo mahātmā sārdhaṃ devyā nandinā bhūtasaṃghair antardhānaṃ kārayāmāsa śarvaḥ

1,72.178

ततस्तदा महेश्वरे गते रणाद्गणैः सह सुरेश्वराः सुविस्मिता भवं प्रणम्य पार्वतीम्

tatastadā maheśvare gate raṇādgaṇaiḥ saha sureśvarāḥ suvismitā bhavaṃ praṇamya pārvatīm

1,72.179

ययुश् च दुःखवर्जिताः स्ववाहनैर्दिवं ततः सुरेश्वरा मुनीश्वरा गणेश्वराश् च भास्कराः

yayuś ca duḥkhavarjitāḥ svavāhanairdivaṃ tataḥ sureśvarā munīśvarā gaṇeśvarāś ca bhāskarāḥ

1,72.180

त्रिपुरारेरिमं पुण्यं निर्मितं ब्रह्मणा पुरा यः पठेच्छ्राद्धकाले वा दैवे कर्मणि च द्विजाः

tripurārerimaṃ puṇyaṃ nirmitaṃ brahmaṇā purā yaḥ paṭhecchrāddhakāle vā daive karmaṇi ca dvijāḥ

1,72.181

श्रावयेद्वा द्विजान् भक्त्या ब्रह्मलोकं स गच्छति मानसैर्वाचिकैः पापैस् तथा वै कायिकैः पुनः

śrāvayedvā dvijān bhaktyā brahmalokaṃ sa gacchati mānasairvācikaiḥ pāpais tathā vai kāyikaiḥ punaḥ

1,72.182

स्थूलैः सूक्ष्मैः सुसूक्ष्मैश् च महापातकसंभवैः पातकैश् च द्विजश्रेष्ठा उपपातकसंभवैः

sthūlaiḥ sūkṣmaiḥ susūkṣmaiś ca mahāpātakasaṃbhavaiḥ pātakaiś ca dvijaśreṣṭhā upapātakasaṃbhavaiḥ

1,72.183

पापैश् च मुच्यते जन्तुः श्रुत्वाध्यायमिमं शुभम् शत्रवो नाशमायान्ति संग्रामे विजयीभवेत्

pāpaiś ca mucyate jantuḥ śrutvādhyāyamimaṃ śubham śatravo nāśamāyānti saṃgrāme vijayībhavet

1,72.184

सर्वरोगैर्न बाध्येत आपदो न स्पृशन्ति तम् धनमायुर्यशो विद्यां प्रभावमतुलं लभेत्

sarvarogairna bādhyeta āpado na spṛśanti tam dhanamāyuryaśo vidyāṃ prabhāvamatulaṃ labhet

Chapter 1.73

1,73.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे त्रिपुरदाहे ब्रह्मस्तवो नाम द्विसप्तितमो ऽध्यायः गते महेश्वरे देवे दग्ध्वा च त्रिपुरं क्षणात् सदस्याह सुरेन्द्राणां भगवान्पद्मसंभवः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge tripuradāhe brahmastavo nāma dvisaptitamo 'dhyāyaḥ gate maheśvare deve dagdhvā ca tripuraṃ kṣaṇāt sadasyāha surendrāṇāṃ bhagavānpadmasaṃbhavaḥ

1,73.2

संत्यज्य देवदेवेशं लिङ्गमूर्तिमहेश्वरम् तारपौत्रो महातेजास् तारकस्य सुतो बली

saṃtyajya devadeveśaṃ liṅgamūrtimaheśvaram tārapautro mahātejās tārakasya suto balī

1,73.3

तारकाक्षो ऽपि दितिजः कमलाक्षश् च वीर्यवान् विद्युन्माली च दैत्येशः अन्ये चापि सबान्धवाः

tārakākṣo 'pi ditijaḥ kamalākṣaś ca vīryavān vidyunmālī ca daityeśaḥ anye cāpi sabāndhavāḥ

1,73.4

त्यक्त्वा देवं महादेवं मायया च हरेः प्रभोः सर्वे विनष्टाः प्रध्वस्ताः स्वपुरैः पुरसंभवैः

tyaktvā devaṃ mahādevaṃ māyayā ca hareḥ prabhoḥ sarve vinaṣṭāḥ pradhvastāḥ svapuraiḥ purasaṃbhavaiḥ

1,73.5

तस्मात्सदा पूजनीयो लिङ्गमूर्तिः सदाशिवः यावत्पूजा सुरेशानां तावदेव स्थितिर्यतः

tasmātsadā pūjanīyo liṅgamūrtiḥ sadāśivaḥ yāvatpūjā sureśānāṃ tāvadeva sthitiryataḥ

1,73.6

पूजनीयः शिवो नित्यं श्रद्धया देवपुङ्गवैः सर्वलिङ्गमयो लोकः सर्वं लिङ्गे प्रतिष्ठितम्

pūjanīyaḥ śivo nityaṃ śraddhayā devapuṅgavaiḥ sarvaliṅgamayo lokaḥ sarvaṃ liṅge pratiṣṭhitam

1,73.7

तस्मात् सम्पूजयेल्लिङ्गं य इच्छेत्सिद्धिमात्मनः सर्वे लिङ्गार्चनादेव देवा दैत्याश् च दानवाः

tasmāt sampūjayelliṅgaṃ ya icchetsiddhimātmanaḥ sarve liṅgārcanādeva devā daityāś ca dānavāḥ

1,73.8

यक्षा विद्याधराः सिद्धा राक्षसाः पिशिताशनाः पितरो मुनयश्चापि पिशाचाः किन्नरादयः

yakṣā vidyādharāḥ siddhā rākṣasāḥ piśitāśanāḥ pitaro munayaścāpi piśācāḥ kinnarādayaḥ

1,73.9

अर्चयित्वा लिङ्गमूर्ति संसिद्धा नात्र संशयः तस्माल्लिङ्गं यजेन्नित्यं येन केनापि वा सुराः

arcayitvā liṅgamūrti saṃsiddhā nātra saṃśayaḥ tasmālliṅgaṃ yajennityaṃ yena kenāpi vā surāḥ

1,73.10

पशवश् च वयं तस्य देवदेवस्य धीमतः पशुत्वं च परित्यज्य कृत्वा पाशुपतं ततः

paśavaś ca vayaṃ tasya devadevasya dhīmataḥ paśutvaṃ ca parityajya kṛtvā pāśupataṃ tataḥ

1,73.11

पूजनीयो महादेवो लिङ्गमूर्तिः सनातनः विशोध्य चैव भूतानि पञ्चभिः प्रणवैः समम्

pūjanīyo mahādevo liṅgamūrtiḥ sanātanaḥ viśodhya caiva bhūtāni pañcabhiḥ praṇavaiḥ samam

1,73.12

प्राणायामैः समायुक्तैः पञ्चभिः सुरपुङ्गवाः चतुर्भिः प्रणवैश्चैव प्राणायामपरायणैः

prāṇāyāmaiḥ samāyuktaiḥ pañcabhiḥ surapuṅgavāḥ caturbhiḥ praṇavaiścaiva prāṇāyāmaparāyaṇaiḥ

1,73.13

त्रिभिश् च प्रणवैर्देवाः प्राणायामैस्तथाविधैः द्विधा न्यस्य तथौंकारं प्राणायामपरायणः

tribhiś ca praṇavairdevāḥ prāṇāyāmaistathāvidhaiḥ dvidhā nyasya tathauṃkāraṃ prāṇāyāmaparāyaṇaḥ

1,73.14

ततश्चौंकारम् उच्चार्य प्राणापानौ नियम्य च ज्ञानामृतेन सर्वाङ्गान्य् आपूर्य प्रणवेन च

tataścauṃkāram uccārya prāṇāpānau niyamya ca jñānāmṛtena sarvāṅgāny āpūrya praṇavena ca

1,73.15

गुणत्रयं चतुर्धाख्यम् अहङ्कारं च सुव्रताः तन्मात्राणि च भूतानि तथा बुद्धीन्द्रियाणि च

guṇatrayaṃ caturdhākhyam ahaṅkāraṃ ca suvratāḥ tanmātrāṇi ca bhūtāni tathā buddhīndriyāṇi ca

1,73.16

कर्मेन्द्रियाणि संशोध्य पुरुषं युगलं तथा चिदात्मानं तनुं कृत्वा चाग्निर्भस्मेति संस्पृशेत्

karmendriyāṇi saṃśodhya puruṣaṃ yugalaṃ tathā cidātmānaṃ tanuṃ kṛtvā cāgnirbhasmeti saṃspṛśet

1,73.17

वायुर्भस्मेति च व्योम तथाम्भः पृथिवी तथा त्रियायुषं त्रिसंध्यं च धूलयेद् भसितेन यः

vāyurbhasmeti ca vyoma tathāmbhaḥ pṛthivī tathā triyāyuṣaṃ trisaṃdhyaṃ ca dhūlayed bhasitena yaḥ

1,73.18

स योगी सर्वतत्त्वज्ञो व्रतं पाशुपतं त्विदम् भवेन पाशमोक्षार्थं कथितं देवसत्तमाः

sa yogī sarvatattvajño vrataṃ pāśupataṃ tvidam bhavena pāśamokṣārthaṃ kathitaṃ devasattamāḥ

1,73.19

एवं पाशुपतं कृत्वा सम्पूज्य परमेश्वरम् लिङ्गे पुरा मया दृष्टे विष्णुना च महात्मना

evaṃ pāśupataṃ kṛtvā sampūjya parameśvaram liṅge purā mayā dṛṣṭe viṣṇunā ca mahātmanā

1,73.20

पशवो नैव जायन्ते वर्षमात्रेण देवताः अस्माभिः सर्वकार्याणां देवमभ्यर्च्य यत्नतः

paśavo naiva jāyante varṣamātreṇa devatāḥ asmābhiḥ sarvakāryāṇāṃ devamabhyarcya yatnataḥ

1,73.21

बाह्ये चाभ्यन्तरे चैव मन्ये कर्तव्यमीश्वरम् प्रतिज्ञा मम विष्णोश् च दिव्यैषा सुरसत्तमाः

bāhye cābhyantare caiva manye kartavyamīśvaram pratijñā mama viṣṇoś ca divyaiṣā surasattamāḥ

1,73.22

मुनीनां च न संदेहस् तस्मात् सम्पूजयेच्छिवम् सा हानिस्तन्महच्छिद्रं स मोहः सा च मूकता

munīnāṃ ca na saṃdehas tasmāt sampūjayecchivam sā hānistanmahacchidraṃ sa mohaḥ sā ca mūkatā

1,73.23

यत्क्षणं वा मुहूर्तं वा शिवमेकं न चिन्तयेत् भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः

yatkṣaṇaṃ vā muhūrtaṃ vā śivamekaṃ na cintayet bhavabhaktiparā ye ca bhavapraṇatacetasaḥ

1,73.24

भवसंस्मरणोद्युक्ता न ते दुःखस्य भाजनम् भवनानि मनोज्ञानि दिव्यमाभरणं स्त्रियः

bhavasaṃsmaraṇodyuktā na te duḥkhasya bhājanam bhavanāni manojñāni divyamābharaṇaṃ striyaḥ

1,73.25

धनं वा तुष्टिपर्यन्तं शिवपूजाविधेः फलम् ये वाञ्छन्ति महाभोगान् राज्यं च त्रिदशालये ते ऽर्चयन्तु सदा कालं लिङ्गमूर्तिं महेश्वरम्

dhanaṃ vā tuṣṭiparyantaṃ śivapūjāvidheḥ phalam ye vāñchanti mahābhogān rājyaṃ ca tridaśālaye te 'rcayantu sadā kālaṃ liṅgamūrtiṃ maheśvaram

1,73.26

हत्वा भित्त्वा च भूतानि दग्ध्वा सर्वमिदं जगत्

hatvā bhittvā ca bhūtāni dagdhvā sarvamidaṃ jagat

1,73.27

यजेदेकं विरूपाक्षं न पापैः स प्रलिप्यते शैलं लिङ्गं मदीयं हि सर्वदेवनमस्कृतम्

yajedekaṃ virūpākṣaṃ na pāpaiḥ sa pralipyate śailaṃ liṅgaṃ madīyaṃ hi sarvadevanamaskṛtam

1,73.28

इत्युक्त्वा पूर्वमभ्यर्च्य रुद्रं त्रिभुवनेश्वरम् तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिर् देवदेवं त्रियंबकम्

ityuktvā pūrvamabhyarcya rudraṃ tribhuvaneśvaram tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhir devadevaṃ triyaṃbakam

1,73.29

तदाप्रभृति शक्राद्याः पूजयामासुरीश्वरम् साक्षात्पाशुपतं कृत्वा भस्मोद्धूलितविग्रहाः

tadāprabhṛti śakrādyāḥ pūjayāmāsurīśvaram sākṣātpāśupataṃ kṛtvā bhasmoddhūlitavigrahāḥ

Chapter 1.74

1,74.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ब्रह्मप्रोक्तलिङ्गार्चनविधिर् नाम त्रिसप्ततितमो ऽध्यायः लिङ्गानि कल्पयित्वैवं स्वाधिकारानुरूपतः विश्वकर्मा ददौ तेषां नियोगाद्ब्रह्मणः प्रभोः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge brahmaproktaliṅgārcanavidhir nāma trisaptatitamo 'dhyāyaḥ liṅgāni kalpayitvaivaṃ svādhikārānurūpataḥ viśvakarmā dadau teṣāṃ niyogādbrahmaṇaḥ prabhoḥ

1,74.2

इन्द्रनीलमयं लिङ्गं विष्णुना पूजितं सदा पद्मरागमयं शक्रो हैमं विश्रवसः सुतः

indranīlamayaṃ liṅgaṃ viṣṇunā pūjitaṃ sadā padmarāgamayaṃ śakro haimaṃ viśravasaḥ sutaḥ

1,74.3

विश्वेदेवास् तथा रौप्यं वसवः कान्तिकं शुभम् आरकूटमयं वायुर् अश्विनौ पार्थिवं सदा

viśvedevās tathā raupyaṃ vasavaḥ kāntikaṃ śubham ārakūṭamayaṃ vāyur aśvinau pārthivaṃ sadā

1,74.4

स्फाटिकं वरुणो राजा आदित्यास्ताम्रनिर्मितम् मौक्तिकं सोमराड् धीमांस् तथा लिङ्गमनुत्तमम्

sphāṭikaṃ varuṇo rājā ādityāstāmranirmitam mauktikaṃ somarāḍ dhīmāṃs tathā liṅgamanuttamam

1,74.5

अनन्ताद्या महानागाः प्रवालकमयं शुभम् दैत्या ह्ययोमयं लिङ्गं राक्षसाश् च महात्मनः

anantādyā mahānāgāḥ pravālakamayaṃ śubham daityā hyayomayaṃ liṅgaṃ rākṣasāś ca mahātmanaḥ

1,74.6

त्रैलोहिकं गुह्यकाश् च सर्वलोहमयं गणाः चामुण्डा सैकतं साक्षान् मातरश् च द्विजोत्तमाः

trailohikaṃ guhyakāś ca sarvalohamayaṃ gaṇāḥ cāmuṇḍā saikataṃ sākṣān mātaraś ca dvijottamāḥ

1,74.7

दारुजं नैरृतिर् भक्त्या यमो मारकतं शुभम् नीलाद्याश् च तथा रुद्राः शुद्धं भस्ममयं शुभम्

dārujaṃ nairṛtir bhaktyā yamo mārakataṃ śubham nīlādyāś ca tathā rudrāḥ śuddhaṃ bhasmamayaṃ śubham

1,74.8

लक्ष्मीवृक्षमयं लक्ष्मीर् गुहो वै गोमयात्मकम् मुनयो मुनिशार्दूलाः कुशाग्रमयम् उत्तमम्

lakṣmīvṛkṣamayaṃ lakṣmīr guho vai gomayātmakam munayo muniśārdūlāḥ kuśāgramayam uttamam

1,74.9

वामाद्याः पुष्पलिङ्गं तु गन्धलिङ्गं मनोन्मनी सरस्वती च रत्नेन कृतं रुद्रस्य वाग्भवा

vāmādyāḥ puṣpaliṅgaṃ tu gandhaliṅgaṃ manonmanī sarasvatī ca ratnena kṛtaṃ rudrasya vāgbhavā

1,74.10

दुर्गा हैमं महादेवं सवेदिकमनुत्तमम् उग्रा पिष्टमयं सर्वे मन्त्रा ह्याज्यमयं शुभम्

durgā haimaṃ mahādevaṃ savedikamanuttamam ugrā piṣṭamayaṃ sarve mantrā hyājyamayaṃ śubham

1,74.11

वेदाः सर्वे दधिमयं पिशाचाः सीसनिर्मितम् लेभिरे च यथायोग्यं प्रसादाद्ब्रह्मणः पदम्

vedāḥ sarve dadhimayaṃ piśācāḥ sīsanirmitam lebhire ca yathāyogyaṃ prasādādbrahmaṇaḥ padam

1,74.12

बहुनात्र किमुक्तेन चराचरमिदं जगत् शिवलिङ्गं समभ्यर्च्य स्थितमत्र न संशयः

bahunātra kimuktena carācaramidaṃ jagat śivaliṅgaṃ samabhyarcya sthitamatra na saṃśayaḥ

1,74.13

षड्विधं लिङ्गमित्याहुर् द्रव्याणां च प्रभेदतः तेषां भेदाश्चतुर्युक्तचत्वारिंशदिति स्मृताः

ṣaḍvidhaṃ liṅgamityāhur dravyāṇāṃ ca prabhedataḥ teṣāṃ bhedāścaturyuktacatvāriṃśaditi smṛtāḥ

1,74.14

शैलजं प्रथमं प्रोक्तं तद्धि साक्षाच्चतुर्विधम् द्वितीयं रत्नजं तच्च सप्तधा मुनिसत्तमाः

śailajaṃ prathamaṃ proktaṃ taddhi sākṣāccaturvidham dvitīyaṃ ratnajaṃ tacca saptadhā munisattamāḥ

1,74.15

तृतीयं धातुजं लिङ्गम् अष्टधा परमेष्ठिनः तुरीयं दारुजं लिङ्गं तत्तु षोडशधोच्यते

tṛtīyaṃ dhātujaṃ liṅgam aṣṭadhā parameṣṭhinaḥ turīyaṃ dārujaṃ liṅgaṃ tattu ṣoḍaśadhocyate

1,74.16

मृन्मयं पञ्चमं लिङ्गं द्विधा भिन्नं द्विजोत्तमाः षष्ठं तु क्षणिकं लिङ्गं सप्तधा परिकीर्तितम्

mṛnmayaṃ pañcamaṃ liṅgaṃ dvidhā bhinnaṃ dvijottamāḥ ṣaṣṭhaṃ tu kṣaṇikaṃ liṅgaṃ saptadhā parikīrtitam

1,74.17

श्रीप्रदं रत्नजं लिङ्गं शैलजं सर्वसिद्धिदम् धातुजं धनदं साक्षाद् दारुजं भोगसिद्धिदम्

śrīpradaṃ ratnajaṃ liṅgaṃ śailajaṃ sarvasiddhidam dhātujaṃ dhanadaṃ sākṣād dārujaṃ bhogasiddhidam

1,74.18

मृन्मयं चैव विप्रेन्द्राः सर्वसिद्धिकरं शुभम् शैलजं चोत्तमं प्रोक्तं मध्यमं चैव धातुजम्

mṛnmayaṃ caiva viprendrāḥ sarvasiddhikaraṃ śubham śailajaṃ cottamaṃ proktaṃ madhyamaṃ caiva dhātujam

1,74.19

बहुधा लिङ्गभेदाश् च नव चैव समासतः मूले ब्रह्मा तथा मध्ये विष्णुस्त्रिभुवनेश्वरः

bahudhā liṅgabhedāś ca nava caiva samāsataḥ mūle brahmā tathā madhye viṣṇustribhuvaneśvaraḥ

1,74.20

रुद्रोपरि महादेवः प्रणवाख्यः सदाशिवः लिङ्गवेदी महादेवी त्रिगुणा त्रिमयांबिका

rudropari mahādevaḥ praṇavākhyaḥ sadāśivaḥ liṅgavedī mahādevī triguṇā trimayāṃbikā

1,74.21

तया च पूजयेद्यस्तु देवी देवश् च पूजितौ शैलजं रत्नजं वापि धातुजं वापि दारुजम्

tayā ca pūjayedyastu devī devaś ca pūjitau śailajaṃ ratnajaṃ vāpi dhātujaṃ vāpi dārujam

1,74.22

मृन्मयं क्षणिकं वापि भक्त्या स्थाप्य फलं शुभम् सुरेन्द्राम्भोजगर्भाग्नियमाम्बुपधनेश्वरैः

mṛnmayaṃ kṣaṇikaṃ vāpi bhaktyā sthāpya phalaṃ śubham surendrāmbhojagarbhāgniyamāmbupadhaneśvaraiḥ

1,74.23

सिद्धविद्याधराहीन्द्रैर् यक्षदानवकिन्नरैः स्तूयमानः सुपुण्यात्मा देवदुन्दुभिनिःस्वनैः

siddhavidyādharāhīndrair yakṣadānavakinnaraiḥ stūyamānaḥ supuṇyātmā devadundubhiniḥsvanaiḥ

1,74.24

भूर्भूवःस्वर्महर्लोकान् क्रमाद् वै जनतः परम् तपः सत्यं पराक्रम्य भासयन् स्वेन तेजसा

bhūrbhūvaḥsvarmaharlokān kramād vai janataḥ param tapaḥ satyaṃ parākramya bhāsayan svena tejasā

1,74.25

लिङ्गस्थापनसन्मार्गनिहितस्वायतासिना आशु ब्रह्माण्डमुद्भिद्य निर्गच्छन्निर्विशङ्कया

liṅgasthāpanasanmārganihitasvāyatāsinā āśu brahmāṇḍamudbhidya nirgacchannirviśaṅkayā

1,74.26

शैलजं रत्नजं वापि धातुजं वापि दारुजम् मृन्मयं क्षणिकं त्यक्त्वा स्थापयेत्सकलं वपुः

śailajaṃ ratnajaṃ vāpi dhātujaṃ vāpi dārujam mṛnmayaṃ kṣaṇikaṃ tyaktvā sthāpayetsakalaṃ vapuḥ

1,74.27

विधिना चैव कृत्वा तु स्कन्दोमासहितं शुभम् कुन्दगोक्षीरसंकाशं लिङ्गं यः स्थापयेन्नरः

vidhinā caiva kṛtvā tu skandomāsahitaṃ śubham kundagokṣīrasaṃkāśaṃ liṅgaṃ yaḥ sthāpayennaraḥ

1,74.28

नृणां तनुं समास्थाय स्थितो रुद्रो न संशयः दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य लभन्ते निर्वृतिं नराः

nṛṇāṃ tanuṃ samāsthāya sthito rudro na saṃśayaḥ darśanātsparśanāttasya labhante nirvṛtiṃ narāḥ

1,74.29

तस्य पुण्यं मया वक्तुं सम्यग्युगशतैरपि शक्यते नैव विप्रेन्द्रास् तस्माद् वै स्थापयेत् तथा

tasya puṇyaṃ mayā vaktuṃ samyagyugaśatairapi śakyate naiva viprendrās tasmād vai sthāpayet tathā

1,74.30

सर्वेषामेव मर्त्यानां विभोर्दिव्यं वपुः शुभम् सकलं भावनायोग्यं योगिनामेव निष्कलम्

sarveṣāmeva martyānāṃ vibhordivyaṃ vapuḥ śubham sakalaṃ bhāvanāyogyaṃ yogināmeva niṣkalam

Chapter 1.75

1,75.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवलिङ्गभेदसंस्थापनादिवर्णनं नाम चतुःसप्ततितमो ऽध्यायः निष्कलो निर्मलो नित्यः सकलत्वं कथं गतः वक्तुमर्हसि चास्माकं यथा पूर्वं यथा श्रुतम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śivaliṅgabhedasaṃsthāpanādivarṇanaṃ nāma catuḥsaptatitamo 'dhyāyaḥ niṣkalo nirmalo nityaḥ sakalatvaṃ kathaṃ gataḥ vaktumarhasi cāsmākaṃ yathā pūrvaṃ yathā śrutam

1,75.2

परमार्थविदः केचिद् ऊचुः प्रणवरूपिणम् विज्ञानमिति विप्रेन्द्राः श्रुत्वा श्रुतिशिरस्यजम्

paramārthavidaḥ kecid ūcuḥ praṇavarūpiṇam vijñānamiti viprendrāḥ śrutvā śrutiśirasyajam

1,75.3

शब्दादिविषयं ज्ञानं ज्ञानमित्यभिधीयते तज्ज्ञानं भ्रान्तिरहितम् इत्यन्ये नेति चापरे

śabdādiviṣayaṃ jñānaṃ jñānamityabhidhīyate tajjñānaṃ bhrāntirahitam ityanye neti cāpare

1,75.4

यज्ज्ञानं निर्मलं शुद्धं निर्विकल्पं निराश्रयम् गुरुप्रकाशकं ज्ञानम् इत्यन्ये मुनयो द्विजाः

yajjñānaṃ nirmalaṃ śuddhaṃ nirvikalpaṃ nirāśrayam guruprakāśakaṃ jñānam ityanye munayo dvijāḥ

1,75.5

ज्ञानेनैव भवेन्मुक्तिः प्रसादो ज्ञानसिद्धये उभाभ्यां मुच्यते योगी तत्रानन्दमयो भवेत्

jñānenaiva bhavenmuktiḥ prasādo jñānasiddhaye ubhābhyāṃ mucyate yogī tatrānandamayo bhavet

1,75.6

वदन्ति मुनयः केचित् कर्मणा तस्य संगतिम् कल्पनाकल्पितं रूपं संहृत्य स्वेच्छयैव हि

vadanti munayaḥ kecit karmaṇā tasya saṃgatim kalpanākalpitaṃ rūpaṃ saṃhṛtya svecchayaiva hi

1,75.7

द्यौर्मूर्धा तु विभोस्तस्य खं नाभिः परमेष्ठिनः सोमसूर्याग्नयो नेत्रे दिशः श्रोत्रं महात्मनः

dyaurmūrdhā tu vibhostasya khaṃ nābhiḥ parameṣṭhinaḥ somasūryāgnayo netre diśaḥ śrotraṃ mahātmanaḥ

1,75.8

चरणौ चैव पातालं समुद्रस्तस्य चांबरम् देवास्तस्य भुजाः सर्वे नक्षत्राणि च भूषणम्

caraṇau caiva pātālaṃ samudrastasya cāṃbaram devāstasya bhujāḥ sarve nakṣatrāṇi ca bhūṣaṇam

1,75.9

प्रकृतिस्तस्य पत्नी च पुरुषो लिङ्गमुच्यते वक्त्राद्वै ब्राह्मणाः सर्वे ब्रह्मा च भगवान्प्रभुः

prakṛtistasya patnī ca puruṣo liṅgamucyate vaktrādvai brāhmaṇāḥ sarve brahmā ca bhagavānprabhuḥ

1,75.10

इन्द्रोपेन्द्रौ भुजाभ्यां तु क्षत्रियाश् च महात्मनः वैश्याश्चोरुप्रदेशात्तु शूद्राः पादात्पिनाकिनः

indropendrau bhujābhyāṃ tu kṣatriyāś ca mahātmanaḥ vaiśyāścorupradeśāttu śūdrāḥ pādātpinākinaḥ

1,75.11

पुष्करावर्तकाद्यास्तु केशास्तस्य प्रकीर्तिताः वायवो घ्राणजास्तस्य गतिः श्रौतं स्मृतिस् तथा

puṣkarāvartakādyāstu keśāstasya prakīrtitāḥ vāyavo ghrāṇajāstasya gatiḥ śrautaṃ smṛtis tathā

1,75.12

अथानेनैव कर्मात्मा प्रकृतेस्तु प्रवर्तकः पुंसां तु पुरुषः श्रीमान् ज्ञानगम्यो न चान्यथा

athānenaiva karmātmā prakṛtestu pravartakaḥ puṃsāṃ tu puruṣaḥ śrīmān jñānagamyo na cānyathā

1,75.13

कर्मयज्ञसहस्रेभ्यस् तपोयज्ञो विशिष्यते तपोयज्ञसहस्रेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

karmayajñasahasrebhyas tapoyajño viśiṣyate tapoyajñasahasrebhyo japayajño viśiṣyate

1,75.14

जपयज्ञसहस्रेभ्यो ध्यानयज्ञो विशिष्यते ध्यानयज्ञात्परो नास्ति ध्यानं ज्ञानस्य साधनम्

japayajñasahasrebhyo dhyānayajño viśiṣyate dhyānayajñātparo nāsti dhyānaṃ jñānasya sādhanam

1,75.15

यदा समरसे निष्ठो योगी ध्यानेन पश्यति ध्यानयज्ञरतस्यास्य तदा संनिहितः शिवः

yadā samarase niṣṭho yogī dhyānena paśyati dhyānayajñaratasyāsya tadā saṃnihitaḥ śivaḥ

1,75.16

नास्ति विज्ञानिनां शौचं प्रायश्चित्तादि चोदना विशुद्धा विद्यया सर्वे ब्रह्मविद्याविदो जनाः

nāsti vijñānināṃ śaucaṃ prāyaścittādi codanā viśuddhā vidyayā sarve brahmavidyāvido janāḥ

1,75.17

नास्ति क्रिया च लोकेषु सुखं दुःखं विचारतः धर्माधर्मौ जपो होमो ध्यानिनां संनिधिः सदा

nāsti kriyā ca lokeṣu sukhaṃ duḥkhaṃ vicārataḥ dharmādharmau japo homo dhyānināṃ saṃnidhiḥ sadā

1,75.18

परानन्दात्मकं लिङ्गं विशुद्धं शिवमक्षरम् निष्कलं सर्वगं ज्ञेयं योगिनां हृदि संस्थितम्

parānandātmakaṃ liṅgaṃ viśuddhaṃ śivamakṣaram niṣkalaṃ sarvagaṃ jñeyaṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitam

1,75.19

लिङ्गं तु द्विविधं प्राहुर् बाह्यमाभ्यन्तरं द्विजाः बाह्यं स्थूलं मुनिश्रेष्ठाः सूक्ष्ममाभ्यन्तरं द्विजाः

liṅgaṃ tu dvividhaṃ prāhur bāhyamābhyantaraṃ dvijāḥ bāhyaṃ sthūlaṃ muniśreṣṭhāḥ sūkṣmamābhyantaraṃ dvijāḥ

1,75.20

कर्मयज्ञरताः स्थूलाः स्थूललिङ्गार्चने रताः असतां भावनार्थाय नान्यथा स्थूलविग्रहः

karmayajñaratāḥ sthūlāḥ sthūlaliṅgārcane ratāḥ asatāṃ bhāvanārthāya nānyathā sthūlavigrahaḥ

1,75.21

आध्यात्मिकं च यल्लिङ्गं प्रत्यक्षं यस्य नो भवेत् असौ मूढो बहिः सर्वं कल्पयित्वैव नान्यथा

ādhyātmikaṃ ca yalliṅgaṃ pratyakṣaṃ yasya no bhavet asau mūḍho bahiḥ sarvaṃ kalpayitvaiva nānyathā

1,75.22

ज्ञानिनां सूक्ष्मममलं भवेत्प्रत्यक्षमव्ययम् यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम्

jñānināṃ sūkṣmamamalaṃ bhavetpratyakṣamavyayam yathā sthūlamayuktānāṃ mṛtkāṣṭhādyaiḥ prakalpitam

1,75.23

अर्थो विचारतो नास्तीत्य् अन्ये तत्त्वार्थवेदिनः निष्कलः सकलश्चेति सर्वं शिवमयं ततः

artho vicārato nāstīty anye tattvārthavedinaḥ niṣkalaḥ sakalaśceti sarvaṃ śivamayaṃ tataḥ

1,75.24

व्योमैकमपि दृष्टं हि शरावं प्रति सुव्रताः पृथक्त्वं चापृथक्त्वं च शङ्करस्येति चापरे

vyomaikamapi dṛṣṭaṃ hi śarāvaṃ prati suvratāḥ pṛthaktvaṃ cāpṛthaktvaṃ ca śaṅkarasyeti cāpare

1,75.25

प्रत्ययार्थं हि जगताम् एकस्थो ऽपि दिवाकरः एको ऽपि बहुधा दृष्टो जलाधारेषु सुव्रताः

pratyayārthaṃ hi jagatām ekastho 'pi divākaraḥ eko 'pi bahudhā dṛṣṭo jalādhāreṣu suvratāḥ

1,75.26

जन्तवो दिवि भूमौ च सर्वे वै पाञ्चभौतिकाः तथापि बहुला दृष्टा जातिव्यक्तिविभेदतः

jantavo divi bhūmau ca sarve vai pāñcabhautikāḥ tathāpi bahulā dṛṣṭā jātivyaktivibhedataḥ

1,75.27

दृश्यते श्रूयते यद्यत् तत्तद्विद्धि शिवात्मकम् भेदो जनानां लोके ऽस्मिन् प्रतिभासो विचारतः

dṛśyate śrūyate yadyat tattadviddhi śivātmakam bhedo janānāṃ loke 'smin pratibhāso vicārataḥ

1,75.28

स्वप्ने च विपुलान् भोगान् भुक्त्वा मर्त्यः सुखी भवेत् दुःखी च भोगं दुःखं च नानुभूतं विचारतः

svapne ca vipulān bhogān bhuktvā martyaḥ sukhī bhavet duḥkhī ca bhogaṃ duḥkhaṃ ca nānubhūtaṃ vicārataḥ

1,75.29

एवमाहुस्तथान्ये च सर्वे वेदार्थतत्त्वगाः हृदि संसारिणां साक्षात् सकलः परमेश्वरः

evamāhustathānye ca sarve vedārthatattvagāḥ hṛdi saṃsāriṇāṃ sākṣāt sakalaḥ parameśvaraḥ

1,75.30

योगिनां निष्कलो देवो ज्ञानिनां च जगन्मयः त्रिविधं परमेशस्य वपुर्लोके प्रशस्यते

yogināṃ niṣkalo devo jñānināṃ ca jaganmayaḥ trividhaṃ parameśasya vapurloke praśasyate

1,75.31

निष्कलं प्रथमं चैकं ततः सकलनिष्कलम् तृतीयं सकलं चैव नान्यथेति द्विजोत्तमाः

niṣkalaṃ prathamaṃ caikaṃ tataḥ sakalaniṣkalam tṛtīyaṃ sakalaṃ caiva nānyatheti dvijottamāḥ

1,75.32

अर्चयन्ति मुहुः केचित् सदा सकलनिष्कलम् सर्वज्ञं हृदये केचिच् छिवलिङ्गे विभावसौ

arcayanti muhuḥ kecit sadā sakalaniṣkalam sarvajñaṃ hṛdaye kecic chivaliṅge vibhāvasau

1,75.33

सकलं मुनयः केचित् सदा संसारवर्तिनः एवमभ्यर्चयन्त्येव सदाराः ससुता नराः

sakalaṃ munayaḥ kecit sadā saṃsāravartinaḥ evamabhyarcayantyeva sadārāḥ sasutā narāḥ

1,75.34

यथा शिवस् तथा देवी यथा देवी तथा शिवः तस्मादभेदबुद्ध्यैव सप्तविंशत्प्रभेदतः

yathā śivas tathā devī yathā devī tathā śivaḥ tasmādabhedabuddhyaiva saptaviṃśatprabhedataḥ

1,75.35

यजन्ति देहे बाह्ये च चतुष्कोणे षडस्रके दशारे द्वादशारे च षोडशारे त्रिरस्रके

yajanti dehe bāhye ca catuṣkoṇe ṣaḍasrake daśāre dvādaśāre ca ṣoḍaśāre trirasrake

1,75.36

स स्वेच्छया शिवः साक्षाद् देव्या सार्धं स्थितः प्रभुः संतारणार्थं च शिवः सदसद्व्यक्तिवर्जितः

sa svecchayā śivaḥ sākṣād devyā sārdhaṃ sthitaḥ prabhuḥ saṃtāraṇārthaṃ ca śivaḥ sadasadvyaktivarjitaḥ

1,75.37

तमेकमाहुर्द्विगुणं च केचित् केचित्तमाहुस्त्रिगुणात्मकं च ऊचुस् तथा तं च शिवं तथान्ये संसारिणं वेदविदो वदन्ति

tamekamāhurdviguṇaṃ ca kecit kecittamāhustriguṇātmakaṃ ca ūcus tathā taṃ ca śivaṃ tathānye saṃsāriṇaṃ vedavido vadanti

1,75.38

भक्त्या च योगेन शुभेन युक्ता विप्राः सदा धर्मरता विशिष्टाः यजन्ति योगेशम् अशेषमूर्तिं षडस्रमध्ये भगवन्तमेव

bhaktyā ca yogena śubhena yuktā viprāḥ sadā dharmaratā viśiṣṭāḥ yajanti yogeśam aśeṣamūrtiṃ ṣaḍasramadhye bhagavantameva

1,75.39

ये तत्र पश्यन्ति शिवं त्रिरस्रे त्रितत्त्वमध्ये त्रिगुणं त्रियक्षम् ते यान्ति चैनं न च योगिनो ऽन्ये तया च देव्या पुरुषं पुराणम्

ye tatra paśyanti śivaṃ trirasre tritattvamadhye triguṇaṃ triyakṣam te yānti cainaṃ na ca yogino 'nye tayā ca devyā puruṣaṃ purāṇam

Chapter 1.76

1,76.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवाद्वैतकथनं नाम पञ्चसप्ततितमो ऽध्यायः अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वेच्छाविग्रहसंभवम् प्रतिष्ठायाः फलं सर्वं सर्वलोकहिताय वै

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śivādvaitakathanaṃ nāma pañcasaptatitamo 'dhyāyaḥ ataḥ paraṃ pravakṣyāmi svecchāvigrahasaṃbhavam pratiṣṭhāyāḥ phalaṃ sarvaṃ sarvalokahitāya vai

1,76.2

स्कन्दोमासहितं देवम् आसीनं परमासने कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्

skandomāsahitaṃ devam āsīnaṃ paramāsane kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya sarvānkāmānavāpnuyāt

1,76.3

स्कन्दोमासहितं देवं सम्पूज्य विधिना सकृत् यत्फलं लभते मर्त्यस् तद्वदामि यथाश्रुतम्

skandomāsahitaṃ devaṃ sampūjya vidhinā sakṛt yatphalaṃ labhate martyas tadvadāmi yathāśrutam

1,76.4

सूर्यकोटिप्रतिकाशैर् विमानैः सार्वकामिकैः रुद्रकन्यासमाकीर्णैर् गेयनाट्यसमन्वितैः

sūryakoṭipratikāśair vimānaiḥ sārvakāmikaiḥ rudrakanyāsamākīrṇair geyanāṭyasamanvitaiḥ

1,76.5

शिववत्क्रीडते योगी यावदाभूतसंप्लवम् तत्र भुक्त्वा महाभोगान् विमानैः सार्वकामिकैः

śivavatkrīḍate yogī yāvadābhūtasaṃplavam tatra bhuktvā mahābhogān vimānaiḥ sārvakāmikaiḥ

1,76.6

औमं कौमारमैशानं वैष्णवं ब्राह्ममेव च प्राजापत्यं महातेजा जनलोकं महस् तथा

aumaṃ kaumāramaiśānaṃ vaiṣṇavaṃ brāhmameva ca prājāpatyaṃ mahātejā janalokaṃ mahas tathā

1,76.7

ऐन्द्रम् आसाद्य चैन्द्रत्वं कृत्वा वर्षायुतं पुनः भुक्त्वा चैव भुवर्लोके भोगान् दिव्यान् सुशोभनान्

aindram āsādya caindratvaṃ kṛtvā varṣāyutaṃ punaḥ bhuktvā caiva bhuvarloke bhogān divyān suśobhanān

1,76.8

मेरुमासाद्य देवानां भवनेषु प्रमोदते एकपादं चतुर्बाहुं त्रिनेत्रं शूलसंयुतम्

merumāsādya devānāṃ bhavaneṣu pramodate ekapādaṃ caturbāhuṃ trinetraṃ śūlasaṃyutam

1,76.9

सृष्ट्वा स्थितं हरिं वामे दक्षिणे चतुराननम् अष्टाविंशतिरुद्राणां कोटिः सर्वाङ्गसुप्रभम्

sṛṣṭvā sthitaṃ hariṃ vāme dakṣiṇe caturānanam aṣṭāviṃśatirudrāṇāṃ koṭiḥ sarvāṅgasuprabham

1,76.10

पञ्चविंशतिकं साक्षात् पुरुषं हृदयात्तथा प्रकृतिं वामतश्चैव बुद्धिं वै बुद्धिदेशतः

pañcaviṃśatikaṃ sākṣāt puruṣaṃ hṛdayāttathā prakṛtiṃ vāmataścaiva buddhiṃ vai buddhideśataḥ

1,76.11

अहङ्कारमहङ्कारात् तन्मात्राणि तु तत्र वै इन्द्रियाणीन्द्रियादेव लीलया परमेश्वरम्

ahaṅkāramahaṅkārāt tanmātrāṇi tu tatra vai indriyāṇīndriyādeva līlayā parameśvaram

1,76.12

पृथिवीं पादमूलात्तु गुह्यदेशाज्जलं तथा नाभिदेशात् तथा वह्निं हृदयाद्भास्करं तथा

pṛthivīṃ pādamūlāttu guhyadeśājjalaṃ tathā nābhideśāt tathā vahniṃ hṛdayādbhāskaraṃ tathā

1,76.13

कण्ठात्सोमं तथात्मानं भ्रूमध्यान्मस्तकाद्दिवम् सृष्टैवं संस्थितं साक्षाज् जगत्सर्वं चराचरम्

kaṇṭhātsomaṃ tathātmānaṃ bhrūmadhyānmastakāddivam sṛṣṭaivaṃ saṃsthitaṃ sākṣāj jagatsarvaṃ carācaram

1,76.14

सर्वज्ञं सर्वगं देवं कृत्वा विद्याविधानतः प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं शिवसायुज्यमाप्नुयात्

sarvajñaṃ sarvagaṃ devaṃ kṛtvā vidyāvidhānataḥ pratiṣṭhāpya yathānyāyaṃ śivasāyujyamāpnuyāt

1,76.15

त्रिपादं सप्तहस्तं च चतुःशृङ्गं द्विशीर्षकम् कृत्वा यज्ञेशमीशानं विष्णुलोके महीयते

tripādaṃ saptahastaṃ ca catuḥśṛṅgaṃ dviśīrṣakam kṛtvā yajñeśamīśānaṃ viṣṇuloke mahīyate

1,76.16

तत्र भुक्त्वा महाभोगान् कल्पलक्षं सुखी नरः क्रमादागत्य लोके ऽस्मिन् सर्वयज्ञान्तगो भवेत्

tatra bhuktvā mahābhogān kalpalakṣaṃ sukhī naraḥ kramādāgatya loke 'smin sarvayajñāntago bhavet

1,76.17

वृषारूढं तु यः कुर्यात् सोमं सोमार्धभूषणम् हयमेधायुतं कृत्वा यत्पुण्यं तद् अवाप्य सः

vṛṣārūḍhaṃ tu yaḥ kuryāt somaṃ somārdhabhūṣaṇam hayamedhāyutaṃ kṛtvā yatpuṇyaṃ tad avāpya saḥ

1,76.18

काञ्चनेन विमानेन किङ्किणीजालमालिना गत्वा शिवपुरं दिव्यं तत्रैव स विमुच्यते

kāñcanena vimānena kiṅkiṇījālamālinā gatvā śivapuraṃ divyaṃ tatraiva sa vimucyate

1,76.19

नन्दिना सहितं देवं साम्बं सर्वगणैर्वृतम् कृत्वा यत्फलमाप्नोति वक्ष्ये तद्वै यथाश्रुतम्

nandinā sahitaṃ devaṃ sāmbaṃ sarvagaṇairvṛtam kṛtvā yatphalamāpnoti vakṣye tadvai yathāśrutam

1,76.20

सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैर् वृषसंयुतैः अप्सरोगणसंकीर्णैर् देवदानवदुर्लभैः

sūryamaṇḍalasaṃkāśair vimānair vṛṣasaṃyutaiḥ apsarogaṇasaṃkīrṇair devadānavadurlabhaiḥ

1,76.21

नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैः सर्वतः सर्वशोभितैः गत्वा शिवपुरं दिव्यं गाणपत्यमवाप्नुयात्

nṛtyadbhir apsaraḥsaṃghaiḥ sarvataḥ sarvaśobhitaiḥ gatvā śivapuraṃ divyaṃ gāṇapatyamavāpnuyāt

1,76.22

नृत्यन्तं देवदेवेशं शैलजासहितं प्रभुम् सहस्रबाहुं सर्वज्ञं चतुर्बाहुम् अथापि वा

nṛtyantaṃ devadeveśaṃ śailajāsahitaṃ prabhum sahasrabāhuṃ sarvajñaṃ caturbāhum athāpi vā

1,76.23

भृग्वाद्यैर्भूतसंघैश् च संवृतं परमेश्वरम् शैलजासहितं साक्षाद् वृषभध्वजमीश्वरम्

bhṛgvādyairbhūtasaṃghaiś ca saṃvṛtaṃ parameśvaram śailajāsahitaṃ sākṣād vṛṣabhadhvajamīśvaram

1,76.24

ब्रह्मेन्द्रविष्णुसोमाद्यैः सदा सर्वैर्नमस्कृतम् मातृभिर् मुनिभिश्चैव संवृतं परमेश्वरम्

brahmendraviṣṇusomādyaiḥ sadā sarvairnamaskṛtam mātṛbhir munibhiścaiva saṃvṛtaṃ parameśvaram

1,76.25

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य यत्फलं तद्वदाम्यहम् सर्वयज्ञतपोदानतीर्थदेवेषु यत् फलम्

kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya yatphalaṃ tadvadāmyaham sarvayajñatapodānatīrthadeveṣu yat phalam

1,76.26

तत्फलं कोटिगुणितं लब्ध्वा याति शिवं पदम् तत्र भुक्त्वा महाभोगान् यावद् आभूतसंप्लवम्

tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ labdhvā yāti śivaṃ padam tatra bhuktvā mahābhogān yāvad ābhūtasaṃplavam

1,76.27

सृष्ट्यन्तरे पुनः प्राप्ते मानवं पदमाप्नुयात् नग्नं चतुर्भुजं श्वेतं त्रिनेत्रं सर्पमेखलम्

sṛṣṭyantare punaḥ prāpte mānavaṃ padamāpnuyāt nagnaṃ caturbhujaṃ śvetaṃ trinetraṃ sarpamekhalam

1,76.28

कपालहस्तं देवेशं कृष्णकुञ्चितमूर्धजम् कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्

kapālahastaṃ deveśaṃ kṛṣṇakuñcitamūrdhajam kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya śivasāyujyamāpnuyāt

1,76.29

इभेन्द्रदारकं देवं सांबं सिद्धार्थदं प्रभुम् सुधूम्रवर्णं रक्ताक्षं त्रिनेत्रं चन्द्रभूषणम्

ibhendradārakaṃ devaṃ sāṃbaṃ siddhārthadaṃ prabhum sudhūmravarṇaṃ raktākṣaṃ trinetraṃ candrabhūṣaṇam

1,76.30

काकपक्षधरं मूर्ध्ना नागटङ्कधरं हरम् सिंहाजिनोत्तरीयं च मृगचर्मांबरं प्रभुम्

kākapakṣadharaṃ mūrdhnā nāgaṭaṅkadharaṃ haram siṃhājinottarīyaṃ ca mṛgacarmāṃbaraṃ prabhum

1,76.31

तीक्ष्णदंष्ट्रं गदाहस्तं कपालोद्यतपाणिनम् हुंफट्कारे महाशब्दशब्दिताखिलदिङ्मुखम्

tīkṣṇadaṃṣṭraṃ gadāhastaṃ kapālodyatapāṇinam huṃphaṭkāre mahāśabdaśabditākhiladiṅmukham

1,76.32

पुण्डरीकाजिनं दोर्भ्यां बिभ्रन्तं कम्बुकं तथा हसन्तं च नदन्तं च पिबन्तं कृष्णसागरम्

puṇḍarīkājinaṃ dorbhyāṃ bibhrantaṃ kambukaṃ tathā hasantaṃ ca nadantaṃ ca pibantaṃ kṛṣṇasāgaram

1,76.33

नृत्यन्तं भूतसंघैश् च गणसंघैस् त्वलंकृतम् कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य यथाविभवविस्तरम्

nṛtyantaṃ bhūtasaṃghaiś ca gaṇasaṃghais tvalaṃkṛtam kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya yathāvibhavavistaram

1,76.34

सर्वविघ्नान् अतिक्रम्य शिवलोके महीयते तत्र भुक्त्वा महाभोगान् यावदाभूतसंप्लवम्

sarvavighnān atikramya śivaloke mahīyate tatra bhuktvā mahābhogān yāvadābhūtasaṃplavam

1,76.35

ज्ञानं विचारतो लब्ध्वा रुद्रेभ्यस्तत्र मुच्यते अर्धनारीश्वरं देवं चतुर्भुजमनुत्तमम्

jñānaṃ vicārato labdhvā rudrebhyastatra mucyate ardhanārīśvaraṃ devaṃ caturbhujamanuttamam

1,76.36

वरदाभयहस्तं च शूलपद्मधरं प्रभुम् स्त्रीपुंभावेन संस्थानं सर्वाभरणभूषितम्

varadābhayahastaṃ ca śūlapadmadharaṃ prabhum strīpuṃbhāvena saṃsthānaṃ sarvābharaṇabhūṣitam

1,76.37

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवलोके महीयते तत्र भुक्त्वा महाभोगान् अणिमादिगुणैर्युतः

kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya śivaloke mahīyate tatra bhuktvā mahābhogān aṇimādiguṇairyutaḥ

1,76.38

आचन्द्रतारकं ज्ञानं ततो लब्ध्वा विमुच्यते यः कुर्याद्देवदेवेशं सर्वज्ञं लकुलीश्वरम्

ācandratārakaṃ jñānaṃ tato labdhvā vimucyate yaḥ kuryāddevadeveśaṃ sarvajñaṃ lakulīśvaram

1,76.39

वृतं शिष्यप्रशिष्यैश् च व्याख्यानोद्यतपाणिनम् कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवलोकं स गच्छति

vṛtaṃ śiṣyapraśiṣyaiś ca vyākhyānodyatapāṇinam kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya śivalokaṃ sa gacchati

1,76.40

भुक्त्वा तु विपुलांस्तत्र भोगान् युगशतं नरः ज्ञानयोगं समासाद्य तत्रैव च विमुच्यते

bhuktvā tu vipulāṃstatra bhogān yugaśataṃ naraḥ jñānayogaṃ samāsādya tatraiva ca vimucyate

1,76.41

पूर्वदेवामराणां च यत्स्थानं सकलेप्सितम् कृतमुद्रस्य देवस्य चिताभस्मानुलेपिनः

pūrvadevāmarāṇāṃ ca yatsthānaṃ sakalepsitam kṛtamudrasya devasya citābhasmānulepinaḥ

1,76.42

त्रिपुण्ड्रधारिणस्तेषां शिरोमालाधरस्य च ब्रह्मणः केशकेनैकम् उपवीतं च बिभ्रतः

tripuṇḍradhāriṇasteṣāṃ śiromālādharasya ca brahmaṇaḥ keśakenaikam upavītaṃ ca bibhrataḥ

1,76.43

बिभ्रतो वामहस्तेन कपालं ब्रह्मणो वरम् विष्णोः कलेवरं चैव बिभ्रतः परमेष्ठिनः

bibhrato vāmahastena kapālaṃ brahmaṇo varam viṣṇoḥ kalevaraṃ caiva bibhrataḥ parameṣṭhinaḥ

1,76.44

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य मुच्यते भवसागरात् ओंनमो नीलकण्ठाय इति पुण्याक्षराष्टकम्

kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya mucyate bhavasāgarāt oṃnamo nīlakaṇṭhāya iti puṇyākṣarāṣṭakam

1,76.45

मन्त्रमाह सकृद्वा यः पातकैः स विमुच्यते मन्त्रेणानेन गन्धाद्यैर् भक्त्या वित्तानुसारतः

mantramāha sakṛdvā yaḥ pātakaiḥ sa vimucyate mantreṇānena gandhādyair bhaktyā vittānusārataḥ

1,76.46

सम्पूज्य देवदेवेशं शिवलोके महीयते जालन्धरान्तकं देवं सुदर्शनधरं प्रभुम्

sampūjya devadeveśaṃ śivaloke mahīyate jālandharāntakaṃ devaṃ sudarśanadharaṃ prabhum

1,76.47

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य द्विधाभूतं जलंधरम् प्रयाति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya dvidhābhūtaṃ jalaṃdharam prayāti śivasāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

1,76.48

सुदर्शनप्रदं देवं साक्षात्पूर्वोक्तलक्षणम् अर्चमानेन देवेन चार्चितं नेत्रपूजया

sudarśanapradaṃ devaṃ sākṣātpūrvoktalakṣaṇam arcamānena devena cārcitaṃ netrapūjayā

1,76.49

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवलोके महीयते तिष्ठतो ऽथ निकुम्भस्य पृष्ठतश्चरणांबुजम्

kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya śivaloke mahīyate tiṣṭhato 'tha nikumbhasya pṛṣṭhataścaraṇāṃbujam

1,76.50

वामेतरं सुविन्यस्य वामे चालिङ्ग्य चाद्रिजाम् शूलाग्रे कूर्परं स्थाप्य किङ्किणीकृतपन्नगम्

vāmetaraṃ suvinyasya vāme cāliṅgya cādrijām śūlāgre kūrparaṃ sthāpya kiṅkiṇīkṛtapannagam

1,76.51

सम्प्रेक्ष्य चान्धकं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं स्थितम् रूपं कृत्वा यथान्यायं शिवसायुज्यमाप्नुयात्

samprekṣya cāndhakaṃ pārśve kṛtāñjalipuṭaṃ sthitam rūpaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ śivasāyujyamāpnuyāt

1,76.52

यः कुर्याद्देवदेवेशं त्रिपुरान्तकमीश्वरम् धनुर्बाणसमायुक्तं सोमं सोमार्धभूषणम्

yaḥ kuryāddevadeveśaṃ tripurāntakamīśvaram dhanurbāṇasamāyuktaṃ somaṃ somārdhabhūṣaṇam

1,76.53

रथे सुसंस्थितं देवं चतुराननसारथिम् तदाकारतया सो ऽपि गत्वा शिवपुरं सुखी

rathe susaṃsthitaṃ devaṃ caturānanasārathim tadākāratayā so 'pi gatvā śivapuraṃ sukhī

1,76.54

क्रीडते नात्र संदेहो द्वितीय इव शङ्करः तत्र भुक्त्वा महाभोगान् यावद् इच्छा द्विजोत्तमाः

krīḍate nātra saṃdeho dvitīya iva śaṅkaraḥ tatra bhuktvā mahābhogān yāvad icchā dvijottamāḥ

1,76.55

ज्ञानं विचारितं लब्ध्वा तत्रैव स विमुच्यते

jñānaṃ vicāritaṃ labdhvā tatraiva sa vimucyate

1,76.56

गङ्गाधरं सुखासीनं चन्द्रशेखरमेव च

gaṅgādharaṃ sukhāsīnaṃ candraśekharameva ca

1,76.57

गङ्गया सहितं चैव वामोत्सङ्गे ऽंबिकान्वितम् विनायकं तथा स्कन्दं ज्येष्ठं दुर्गां सुशोभनाम्

gaṅgayā sahitaṃ caiva vāmotsaṅge 'ṃbikānvitam vināyakaṃ tathā skandaṃ jyeṣṭhaṃ durgāṃ suśobhanām

1,76.58

भास्करं च तथा सोमं ब्रह्माणीं च महेश्वरीम् कौमारीं वैष्णवीं देवीं वाराहीं वरदां तथा

bhāskaraṃ ca tathā somaṃ brahmāṇīṃ ca maheśvarīm kaumārīṃ vaiṣṇavīṃ devīṃ vārāhīṃ varadāṃ tathā

1,76.59

इन्द्राणीं चैव चामुण्डां वीरभद्रसमन्विताम् विघ्नेशेन च यो धीमान् शिवसायुज्यमाप्नुयात्

indrāṇīṃ caiva cāmuṇḍāṃ vīrabhadrasamanvitām vighneśena ca yo dhīmān śivasāyujyamāpnuyāt

1,76.60

लिङ्गमूर्तिं महाज्वालामालासंवृतम् अव्ययम् लिङ्गस्य मध्ये वै कृत्वा चन्द्रशेखरमीश्वरम्

liṅgamūrtiṃ mahājvālāmālāsaṃvṛtam avyayam liṅgasya madhye vai kṛtvā candraśekharamīśvaram

1,76.61

व्योम्नि कुर्यात् तथा लिङ्गं ब्रह्माणं हंसरूपिणम् विष्णुं वराहरूपेण लिङ्गस्याधस्त्वधोमुखम्

vyomni kuryāt tathā liṅgaṃ brahmāṇaṃ haṃsarūpiṇam viṣṇuṃ varāharūpeṇa liṅgasyādhastvadhomukham

1,76.62

ब्रह्माणं दक्षिणे तस्य कृताञ्जलिपुटं स्थितम् मध्ये लिङ्गं महाघोरं महाम्भसि च संस्थितम्

brahmāṇaṃ dakṣiṇe tasya kṛtāñjalipuṭaṃ sthitam madhye liṅgaṃ mahāghoraṃ mahāmbhasi ca saṃsthitam

1,76.63

कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य शिवसायुज्यमाप्नुयात् क्षेत्रसंरक्षकं देवं तथा पाशुपतं प्रभुम्

kṛtvā bhaktyā pratiṣṭhāpya śivasāyujyamāpnuyāt kṣetrasaṃrakṣakaṃ devaṃ tathā pāśupataṃ prabhum

1,76.64

कृत्वा भक्त्या यथान्यायं शिवलोके महीयते

kṛtvā bhaktyā yathānyāyaṃ śivaloke mahīyate

Chapter 1.77

1,77.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवमूर्तिप्रतिष्ठाफलकथनं नाम षट्सप्ततितमो ऽध्यायः लिङ्गप्रतिष्ठापुण्यं च लिङ्गस्थापनमेव च लिङ्गानां चैव भेदाश् च श्रुतं तव मुखादिह

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śivamūrtipratiṣṭhāphalakathanaṃ nāma ṣaṭsaptatitamo 'dhyāyaḥ liṅgapratiṣṭhāpuṇyaṃ ca liṅgasthāpanameva ca liṅgānāṃ caiva bhedāś ca śrutaṃ tava mukhādiha

1,77.2

मृदादिरत्नपर्यन्तैर् द्रव्यैः कृत्वा शिवालयम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं वक्तुमर्हसि

mṛdādiratnaparyantair dravyaiḥ kṛtvā śivālayam yatphalaṃ labhate martyas tatphalaṃ vaktumarhasi

1,77.3

यस्य भक्तो ऽपि लोके ऽस्मिन् पुत्रदारगृहादिभिः बाध्यते ज्ञानयुक्तश्चेन् न च तस्य गृहैस्तु किम्

yasya bhakto 'pi loke 'smin putradāragṛhādibhiḥ bādhyate jñānayuktaścen na ca tasya gṛhaistu kim

1,77.4

तथापि भक्ताः परमेश्वरस्य कृत्वेष्टलोष्टैरपि रुद्रलोकम् प्रयान्ति दिव्यं हि विमानवर्यं सुरेन्द्रपद्मोद्भववन्दितस्य

tathāpi bhaktāḥ parameśvarasya kṛtveṣṭaloṣṭairapi rudralokam prayānti divyaṃ hi vimānavaryaṃ surendrapadmodbhavavanditasya

1,77.5

बाल्यात्तु लोष्टेन च कृत्वा मृदापि वा पांसुभिर् आदिदेवम् /* गृहं च तादृग्विधमस्य शंभोः सम्पूज्य रुद्रत्वमवाप्नुवन्ति

bālyāttu loṣṭena ca kṛtvā mṛdāpi vā pāṃsubhir ādidevam / gṛhaṃ ca tādṛgvidhamasya śaṃbhoḥ sampūjya rudratvamavāpnuvanti*

1,77.6

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्या भक्तैः शिवालयम् कर्तव्यं सर्वयत्नेन धर्मकामार्थसिद्धये

tasmātsarvaprayatnena bhaktyā bhaktaiḥ śivālayam kartavyaṃ sarvayatnena dharmakāmārthasiddhaye

1,77.7

केसरं नागरं वापि द्राविडं वा तथापरम् कृत्वा रुद्रालयं भक्त्या शिवलोके महीयते

kesaraṃ nāgaraṃ vāpi drāviḍaṃ vā tathāparam kṛtvā rudrālayaṃ bhaktyā śivaloke mahīyate

1,77.8

कैलासाख्यं च यः कुर्यात् प्रासादं परमेष्ठिनः कैलासशिखराकारैर् विमानैर् मोदते सुखी

kailāsākhyaṃ ca yaḥ kuryāt prāsādaṃ parameṣṭhinaḥ kailāsaśikharākārair vimānair modate sukhī

1,77.9

मन्दरं वा प्रकुर्वीत शिवाय विधिपूर्वकम् भक्त्या वित्तानुसारेण उत्तमाधममध्यमम्

mandaraṃ vā prakurvīta śivāya vidhipūrvakam bhaktyā vittānusāreṇa uttamādhamamadhyamam

1,77.10

मन्दराद्रिप्रतीकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः अप्सरोगणसंकीर्णैर् देवदानवदुर्लभैः

mandarādripratīkāśair vimānairviśvatomukhaiḥ apsarogaṇasaṃkīrṇair devadānavadurlabhaiḥ

1,77.11

गत्वा शिवपुरं रम्यं भुक्त्वा भोगान् यथेप्सितान् ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यं लभेन्नरः

gatvā śivapuraṃ ramyaṃ bhuktvā bhogān yathepsitān jñānayogaṃ samāsādya gāṇapatyaṃ labhennaraḥ

1,77.12

यः कुर्यान्मेरुनामानं प्रासादं परमेष्ठिनः स यत्फलमवाप्नोति न तत् सर्वैर् महामखैः

yaḥ kuryānmerunāmānaṃ prāsādaṃ parameṣṭhinaḥ sa yatphalamavāpnoti na tat sarvair mahāmakhaiḥ

1,77.13

सर्वयज्ञतपोदानतीर्थवेदेषु यत्फलम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा शिववन्मोदते चिरम्

sarvayajñatapodānatīrthavedeṣu yatphalam tatphalaṃ sakalaṃ labdhvā śivavanmodate ciram

1,77.14

निषधं नाम यः कुर्यात् प्रासादं भक्तितः सुधीः शिवलोकमनुप्राप्य शिववन्मोदते चिरम्

niṣadhaṃ nāma yaḥ kuryāt prāsādaṃ bhaktitaḥ sudhīḥ śivalokamanuprāpya śivavanmodate ciram

1,77.15

कुर्याद्वा यः शुभं विप्रा हिमशैलमनुत्तमम् हिमशैलोपमैर् यानैर् गत्वा शिवपुरं शुभम्

kuryādvā yaḥ śubhaṃ viprā himaśailamanuttamam himaśailopamair yānair gatvā śivapuraṃ śubham

1,77.16

ज्ञानयोगं समासाद्य गाणपत्यमवाप्नुयात् नीलाद्रिशिखराख्यं वा प्रासादं यः सुशोभनम्

jñānayogaṃ samāsādya gāṇapatyamavāpnuyāt nīlādriśikharākhyaṃ vā prāsādaṃ yaḥ suśobhanam

1,77.17

कृत्वा वित्तानुसारेण भक्त्या रुद्राय शंभवे यत्फलं लभते मर्त्यस् तत्फलं प्रवदाम्यहम्

kṛtvā vittānusāreṇa bhaktyā rudrāya śaṃbhave yatphalaṃ labhate martyas tatphalaṃ pravadāmyaham

1,77.18

हिमशैले कृते भक्त्या यत्फलं प्राक् तवोदितम् तत्फलं सकलं लब्ध्वा सर्वदेवनमस्कृतः

himaśaile kṛte bhaktyā yatphalaṃ prāk tavoditam tatphalaṃ sakalaṃ labdhvā sarvadevanamaskṛtaḥ

1,77.19

रुद्रलोकमनुप्राप्य रुद्रैः सार्धं प्रमोदते महेन्द्रशैलनामानं प्रासादं रुद्रसंमतम्

rudralokamanuprāpya rudraiḥ sārdhaṃ pramodate mahendraśailanāmānaṃ prāsādaṃ rudrasaṃmatam

1,77.20

कृत्वा यत्फलमाप्नोति तत्फलं प्रवदाम्यहम् महेन्द्रपर्वताकारैर् विमानैर्वृषसंयुतैः

kṛtvā yatphalamāpnoti tatphalaṃ pravadāmyaham mahendraparvatākārair vimānairvṛṣasaṃyutaiḥ

1,77.21

गत्वा शिवपुरं दिव्यं भुक्त्वा भोगान्यथेप्सितान् ज्ञानं विचारितं रुद्रैः सम्प्राप्य मुनिपुङ्गवाः

gatvā śivapuraṃ divyaṃ bhuktvā bhogānyathepsitān jñānaṃ vicāritaṃ rudraiḥ samprāpya munipuṅgavāḥ

1,77.22

विषयान् विषवत् त्यक्त्वा शिवसायुज्यमाप्नुयात् हेम्ना यस्तु प्रकुर्वीत प्रासादं रत्नशोभितम्

viṣayān viṣavat tyaktvā śivasāyujyamāpnuyāt hemnā yastu prakurvīta prāsādaṃ ratnaśobhitam

1,77.23

द्राविडं नागरं वापि केसरं वा विधानतः कूटं वा मण्डपं वापि समं वा दीर्घम् एव च

drāviḍaṃ nāgaraṃ vāpi kesaraṃ vā vidhānataḥ kūṭaṃ vā maṇḍapaṃ vāpi samaṃ vā dīrgham eva ca

1,77.24

न तस्य शक्यते वक्तुं पुण्यं शतयुगैरपि जीर्णं वा पतितं वापि खण्डितं स्फुटितं तथा

na tasya śakyate vaktuṃ puṇyaṃ śatayugairapi jīrṇaṃ vā patitaṃ vāpi khaṇḍitaṃ sphuṭitaṃ tathā

1,77.25

पूर्ववत्कारयेद्यस्तु द्वाराद्यैः सुशुभं द्विजाः प्रासादं मण्डपं वापि प्राकारं गोपुरं तु वा

pūrvavatkārayedyastu dvārādyaiḥ suśubhaṃ dvijāḥ prāsādaṃ maṇḍapaṃ vāpi prākāraṃ gopuraṃ tu vā

1,77.26

कर्तुरप्यधिकं पुण्यं लभते नात्र संशयः वृत्त्यर्थं वा प्रकुर्वीत नरः कर्म शिवालये

karturapyadhikaṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ vṛttyarthaṃ vā prakurvīta naraḥ karma śivālaye

1,77.27

यः स याति न संदेहः स्वर्गलोकं सबान्धवः यश्चात्मभोगसिद्ध्यर्थम् अपि रुद्रालये सकृत्

yaḥ sa yāti na saṃdehaḥ svargalokaṃ sabāndhavaḥ yaścātmabhogasiddhyartham api rudrālaye sakṛt

1,77.28

कर्म कुर्याद्यदि सुखं लब्ध्वा चापि प्रमोदते तस्माद् आयतनं भक्त्या यः कुर्यान् मुनिसत्तमाः

karma kuryādyadi sukhaṃ labdhvā cāpi pramodate tasmād āyatanaṃ bhaktyā yaḥ kuryān munisattamāḥ

1,77.29

काष्ठेष्टकादिभिर् मर्त्यः शिवलोके महीयते प्रसादार्थं महेशस्य प्रासादे मुनिपुङ्गवाः

kāṣṭheṣṭakādibhir martyaḥ śivaloke mahīyate prasādārthaṃ maheśasya prāsāde munipuṅgavāḥ

1,77.30

कर्तव्यः सर्वयत्नेन धर्मकामार्थमुक्तये अशक्तश्चेन्मुनिश्रेष्ठाः प्रासादं कर्तुमुत्तमम्

kartavyaḥ sarvayatnena dharmakāmārthamuktaye aśaktaścenmuniśreṣṭhāḥ prāsādaṃ kartumuttamam

1,77.31

संमार्जनादिभिर् वापि सर्वान्कामानवाप्नुयात् संमार्जनं तु यः कुर्यान् मार्जन्या मृदुसूक्ष्मया

saṃmārjanādibhir vāpi sarvānkāmānavāpnuyāt saṃmārjanaṃ tu yaḥ kuryān mārjanyā mṛdusūkṣmayā

1,77.32

चान्द्रायणसहस्रस्य फलं मासेन लभ्यते यः कुर्याद्वस्त्रपूतेन गन्धगोमयवारिणा

cāndrāyaṇasahasrasya phalaṃ māsena labhyate yaḥ kuryādvastrapūtena gandhagomayavāriṇā

1,77.33

आलेपनं यथान्यायं वर्षचान्द्रायणं लभेत् अर्धक्रोशं शिवक्षेत्रं शिवलिङ्गात्समन्ततः

ālepanaṃ yathānyāyaṃ varṣacāndrāyaṇaṃ labhet ardhakrośaṃ śivakṣetraṃ śivaliṅgātsamantataḥ

1,77.34

यस् त्यजेद् दुस्त्यजान् प्राणाञ् शिवसायुज्यम् आप्नुयात् स्वायंभुवस्य मानं हि तथा बाणस्य सुव्रताः

yas tyajed dustyajān prāṇāñ śivasāyujyam āpnuyāt svāyaṃbhuvasya mānaṃ hi tathā bāṇasya suvratāḥ

1,77.35

स्वायंभुवे तदर्धं स्यात् स्याद् आर्षे च तदर्धकम् मानुषे च तदर्धं स्यात् क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः

svāyaṃbhuve tadardhaṃ syāt syād ārṣe ca tadardhakam mānuṣe ca tadardhaṃ syāt kṣetramānaṃ dvijottamāḥ

1,77.36

एवं यतीनामावासे क्षेत्रमानं द्विजोत्तमाः रुद्रावतारे चाद्यं यच् छिष्ये चैव प्रशिष्यके

evaṃ yatīnāmāvāse kṣetramānaṃ dvijottamāḥ rudrāvatāre cādyaṃ yac chiṣye caiva praśiṣyake

1,77.37

नरावतारे तच्छिष्ये तच्छिष्ये च प्रशिष्यके श्रीपर्वते महापुण्ये तस्य प्रान्ते च वा द्विजाः

narāvatāre tacchiṣye tacchiṣye ca praśiṣyake śrīparvate mahāpuṇye tasya prānte ca vā dvijāḥ

1,77.38

तस्मिन्वा यस्त्यजेत्प्राणाञ् छिवसायुज्यमाप्नुयात् वाराणस्यां तथाप्येवम् अविमुक्ते विशेषतः

tasminvā yastyajetprāṇāñ chivasāyujyamāpnuyāt vārāṇasyāṃ tathāpyevam avimukte viśeṣataḥ

1,77.39

केदारे च महाक्षेत्रे प्रयागे च विशेषतः कुरुक्षेत्रे च यः प्राणान् संत्यजेद्याति निर्वृतिम्

kedāre ca mahākṣetre prayāge ca viśeṣataḥ kurukṣetre ca yaḥ prāṇān saṃtyajedyāti nirvṛtim

1,77.40

प्रभासे पुष्करे ऽवन्त्यां तथा चैवामरेश्वरे वणीशैलाकुले चैव मृतो याति शिवात्मताम्

prabhāse puṣkare 'vantyāṃ tathā caivāmareśvare vaṇīśailākule caiva mṛto yāti śivātmatām

1,77.41

वाराणस्यां मृतो जन्तुर् न जातु जन्तुतां व्रजेत् त्रिविष्टपे विमुक्ते च केदारे संगमेश्वरे

vārāṇasyāṃ mṛto jantur na jātu jantutāṃ vrajet triviṣṭape vimukte ca kedāre saṃgameśvare

1,77.42

शालङ्के वा त्यजेत्प्राणांस् तथा वै जम्बुकेश्वरे शुक्रेश्वरे वा गोकर्णे भास्करेशे गुहेश्वरे

śālaṅke vā tyajetprāṇāṃs tathā vai jambukeśvare śukreśvare vā gokarṇe bhāskareśe guheśvare

1,77.43

हिरण्यगर्भे नन्दीशे स याति परमां गतिम् नियमैः शोष्य यो देहं त्यजेत्क्षेत्रे शिवस्य तु

hiraṇyagarbhe nandīśe sa yāti paramāṃ gatim niyamaiḥ śoṣya yo dehaṃ tyajetkṣetre śivasya tu

1,77.44

स याति शिवतां योगी मानुषे दैविके ऽपि वा आर्षे वापि मुनिश्रेष्ठास् तथा स्वायंभुवे ऽपि वा

sa yāti śivatāṃ yogī mānuṣe daivike 'pi vā ārṣe vāpi muniśreṣṭhās tathā svāyaṃbhuve 'pi vā

1,77.45

स्वयंभूते तथा देवे नात्र कार्या विचारणा आधायाग्निं शिवक्षेत्रे सम्पूज्य परमेश्वरम्

svayaṃbhūte tathā deve nātra kāryā vicāraṇā ādhāyāgniṃ śivakṣetre sampūjya parameśvaram

1,77.46

स्वदेहपिण्डं जुहुयाद् यः स याति परां गतिम् यावत्तावन्निराहारो भूत्वा प्राणान् परित्यजेत्

svadehapiṇḍaṃ juhuyād yaḥ sa yāti parāṃ gatim yāvattāvannirāhāro bhūtvā prāṇān parityajet

1,77.47

शिवक्षेत्रे मुनिश्रेष्ठाः शिवसायुज्यमाप्नुयात् छित्त्वा पादद्वयं चापि शिवक्षेत्रे वसेत्तु यः

śivakṣetre muniśreṣṭhāḥ śivasāyujyamāpnuyāt chittvā pādadvayaṃ cāpi śivakṣetre vasettu yaḥ

1,77.48

स याति शिवतां चैव नात्र कार्या विचारणा क्षेत्रस्य दर्शनं पुण्यं प्रवेशस्तच्छताधिकः

sa yāti śivatāṃ caiva nātra kāryā vicāraṇā kṣetrasya darśanaṃ puṇyaṃ praveśastacchatādhikaḥ

1,77.49

तस्माच्छतगुणं पुण्यं स्पर्शनं च प्रदक्षिणम् तस्माच्छतगुणं पुण्यं जलस्नानमतः परम्

tasmācchataguṇaṃ puṇyaṃ sparśanaṃ ca pradakṣiṇam tasmācchataguṇaṃ puṇyaṃ jalasnānamataḥ param

1,77.50

क्षीरस्नानं ततो विप्राः शताधिकमनुत्तमम् दध्ना सहस्रमाख्यातं मधुना तच्छताधिकम्

kṣīrasnānaṃ tato viprāḥ śatādhikamanuttamam dadhnā sahasramākhyātaṃ madhunā tacchatādhikam

1,77.51

घृतस्नानेन चानन्तं शार्करे तच्छताधिकम् शिवक्षेत्रसमीपस्थां नदीं प्राप्यावगाह्य च

ghṛtasnānena cānantaṃ śārkare tacchatādhikam śivakṣetrasamīpasthāṃ nadīṃ prāpyāvagāhya ca

1,77.52

त्यजेद्देहं विहायान्नं शिवलोके महीयते शिवक्षेत्रसमीपस्था नद्यः सर्वाः सुशोभनाः

tyajeddehaṃ vihāyānnaṃ śivaloke mahīyate śivakṣetrasamīpasthā nadyaḥ sarvāḥ suśobhanāḥ

1,77.53

वापीकूपतडागाश् च शिवतीर्था इति स्मृताः स्नात्वा तेषु नरो भक्त्या तीर्थेषु द्विजसत्तमाः

vāpīkūpataḍāgāś ca śivatīrthā iti smṛtāḥ snātvā teṣu naro bhaktyā tīrtheṣu dvijasattamāḥ

1,77.54

ब्रह्महत्यादिभिः पापैर् मुच्यते नात्र संशयः प्रातः स्नात्वा मुनिश्रेष्ठाः शिवतीर्थेषु मानवः

brahmahatyādibhiḥ pāpair mucyate nātra saṃśayaḥ prātaḥ snātvā muniśreṣṭhāḥ śivatīrtheṣu mānavaḥ

1,77.55

अश्वमेधफलं प्राप्य रुद्रलोकं स गच्छति मध्याह्ने शिवतीर्थेषु स्नात्वा भक्त्या सकृन्नरः

aśvamedhaphalaṃ prāpya rudralokaṃ sa gacchati madhyāhne śivatīrtheṣu snātvā bhaktyā sakṛnnaraḥ

1,77.56

गङ्गास्नानसमं पुण्यं लभते नात्र संशयः अस्तं गते तथा चार्के स्नात्वा गच्छेच्छिवं पदम्

gaṅgāsnānasamaṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ astaṃ gate tathā cārke snātvā gacchecchivaṃ padam

1,77.57

पापकञ्चुकमुत्सृज्य शिवतीर्थेषु मानवः द्विजास् त्रिषवणं स्नात्वा शिवतीर्थे सकृन्नरः

pāpakañcukamutsṛjya śivatīrtheṣu mānavaḥ dvijās triṣavaṇaṃ snātvā śivatīrthe sakṛnnaraḥ

1,77.58

शिवसायुज्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा पुराथ सूकरः कश्चित् श्वानं दृष्ट्वा भयात्पथि

śivasāyujyamāpnoti nātra kāryā vicāraṇā purātha sūkaraḥ kaścit śvānaṃ dṛṣṭvā bhayātpathi

1,77.59

प्रसंगाद्वारमेकं तु शिवतीर्थे ऽवगाह्य च मृतः स्वयं द्विजश्रेष्ठा गाणपत्यमवाप्तवान्

prasaṃgādvāramekaṃ tu śivatīrthe 'vagāhya ca mṛtaḥ svayaṃ dvijaśreṣṭhā gāṇapatyamavāptavān

1,77.60

यः प्रातर्देवदेवेशं शिवं लिङ्गस्वरूपिणम् पश्येत्स याति सर्वस्माद् अधिकां गतिमेव च

yaḥ prātardevadeveśaṃ śivaṃ liṅgasvarūpiṇam paśyetsa yāti sarvasmād adhikāṃ gatimeva ca

1,77.61

मध्याह्ने च महादेवं दृष्ट्वा यज्ञफलं लभेत् सायाह्ने सर्वयज्ञानां फलं प्राप्य विमुच्यते

madhyāhne ca mahādevaṃ dṛṣṭvā yajñaphalaṃ labhet sāyāhne sarvayajñānāṃ phalaṃ prāpya vimucyate

1,77.62

मानसैर्वाचिकैः पापैः कायिकैश् च महत्तरैः तथोपपातकैश्चैव पापैश्चैवानुपातकैः

mānasairvācikaiḥ pāpaiḥ kāyikaiś ca mahattaraiḥ tathopapātakaiścaiva pāpaiścaivānupātakaiḥ

1,77.63

संक्रमे देवमीशानं दृष्ट्वा लिङ्गाकृतिं प्रभुम् मासेन यत्कृतं पापं त्यक्त्वा याति शिवं पदम्

saṃkrame devamīśānaṃ dṛṣṭvā liṅgākṛtiṃ prabhum māsena yatkṛtaṃ pāpaṃ tyaktvā yāti śivaṃ padam

1,77.64

अयने चार्धमासेन दक्षिणे चोत्तरायणे विषुवे चैव सम्पूज्य प्रयाति परमां गतिम्

ayane cārdhamāsena dakṣiṇe cottarāyaṇe viṣuve caiva sampūjya prayāti paramāṃ gatim

1,77.65

प्रदक्षिणत्रयं कुर्याद् यः प्रासादं समन्ततः सव्यापसव्यन्यायेन मृदुगत्या शुचिर्नरः

pradakṣiṇatrayaṃ kuryād yaḥ prāsādaṃ samantataḥ savyāpasavyanyāyena mṛdugatyā śucirnaraḥ

1,77.66

पदे पदे ऽश्वमेधस्य यज्ञस्य फलमाप्नुयात् वाचा यस्तु शिवं नित्यं संरौति परमेश्वरम्

pade pade 'śvamedhasya yajñasya phalamāpnuyāt vācā yastu śivaṃ nityaṃ saṃrauti parameśvaram

1,77.67

सो ऽपि याति शिवं स्थानं प्राप्य किं पुनरेव च कृत्वा मण्डलकं क्षेत्रं गन्धगोमयवारिणा

so 'pi yāti śivaṃ sthānaṃ prāpya kiṃ punareva ca kṛtvā maṇḍalakaṃ kṣetraṃ gandhagomayavāriṇā

1,77.68

मुक्ताफलमयैश्चूर्णैर् इन्द्रनीलमयैस् तथा पद्मरागमयैश्चैव स्फाटिकैश् च सुशोभनैः

muktāphalamayaiścūrṇair indranīlamayais tathā padmarāgamayaiścaiva sphāṭikaiś ca suśobhanaiḥ

1,77.69

तथा मारकतैश्चैव सौवर्णै राजतैस् तथा तद्वर्णैर् लौकिकैश्चैव चूर्णैर्वित्तविवर्जितैः

tathā mārakataiścaiva sauvarṇai rājatais tathā tadvarṇair laukikaiścaiva cūrṇairvittavivarjitaiḥ

1,77.70

आलिख्य कमलं भद्रं दशहस्तप्रमाणतः सकर्णिकं महाभागा महादेवसमीपतः

ālikhya kamalaṃ bhadraṃ daśahastapramāṇataḥ sakarṇikaṃ mahābhāgā mahādevasamīpataḥ

1,77.71

तत्रावाह्य महादेवं नवशक्तिसमन्वितम् पञ्चभिश्च तथा षड्भिर् अष्टाभिश्चेष्टदं परम्

tatrāvāhya mahādevaṃ navaśaktisamanvitam pañcabhiśca tathā ṣaḍbhir aṣṭābhiśceṣṭadaṃ param

1,77.72

पुनरष्टाभिर् ईशानं दशारे दशभिस् तथा पुनर्बाह्ये च दशभिः सम्पूज्य प्रणिपत्य च

punaraṣṭābhir īśānaṃ daśāre daśabhis tathā punarbāhye ca daśabhiḥ sampūjya praṇipatya ca

1,77.73

निवेद्य देवदेवाय क्षितिदानफलं लभेत् शालिपिष्टादिभिर् वापि पद्ममालिख्य निर्धनः

nivedya devadevāya kṣitidānaphalaṃ labhet śālipiṣṭādibhir vāpi padmamālikhya nirdhanaḥ

1,77.74

पूर्वोक्तमखिलं पुण्यं लभते नात्र संशयः द्वादशारं तथालिख्य मण्डलं पदम् उत्तमम्

pūrvoktamakhilaṃ puṇyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ dvādaśāraṃ tathālikhya maṇḍalaṃ padam uttamam

1,77.75

रत्नचूर्णादिभिश्चूर्णैस् तथा द्वादशमूर्तिभिः मण्डलस्य च मध्ये तु भास्करं स्थाप्य पूजयेत्

ratnacūrṇādibhiścūrṇais tathā dvādaśamūrtibhiḥ maṇḍalasya ca madhye tu bhāskaraṃ sthāpya pūjayet

1,77.76

ग्रहैश् च संवृतं वापि सूर्यसायुज्यमुत्तमम् एवं प्राकृतम् अप्यार्थ्यां षडस्रं परिकल्प्य च

grahaiś ca saṃvṛtaṃ vāpi sūryasāyujyamuttamam evaṃ prākṛtam apyārthyāṃ ṣaḍasraṃ parikalpya ca

1,77.77

मध्यदेशे च देवेशीं प्रकृतिं ब्रह्मरूपिणीम् दक्षिणे सत्त्वमूर्तिं च वामतश् च रजोगुणम्

madhyadeśe ca deveśīṃ prakṛtiṃ brahmarūpiṇīm dakṣiṇe sattvamūrtiṃ ca vāmataś ca rajoguṇam

1,77.78

अग्रतस्तु तमोमूर्तिं मध्ये देवीं तथांबिकाम् पञ्चभूतानि तन्मात्रापञ्चकं चैव दक्षिणे

agratastu tamomūrtiṃ madhye devīṃ tathāṃbikām pañcabhūtāni tanmātrāpañcakaṃ caiva dakṣiṇe

1,77.79

कर्मेन्द्रियाणि पञ्चैव तथा बुद्धीन्द्रियाणि च उत्तरे विधिवत्पूज्य षडस्रे चैव पूजयेत्

karmendriyāṇi pañcaiva tathā buddhīndriyāṇi ca uttare vidhivatpūjya ṣaḍasre caiva pūjayet

1,77.80

आत्मानं चान्तरात्मानं युगलं बुद्धिमेव च अहङ्कारं च महता सर्वयज्ञफलं लभेत्

ātmānaṃ cāntarātmānaṃ yugalaṃ buddhimeva ca ahaṅkāraṃ ca mahatā sarvayajñaphalaṃ labhet

1,77.81

एवं वः कथितं सर्वं प्राकृतं मण्डलं परम् अतो वक्ष्यामि विप्रेन्द्राः सर्वकामार्थसाधनम्

evaṃ vaḥ kathitaṃ sarvaṃ prākṛtaṃ maṇḍalaṃ param ato vakṣyāmi viprendrāḥ sarvakāmārthasādhanam

1,77.82

गोचर्ममात्रमालिख्य मण्डलं गोमयेन तु चतुरश्रं विधानेन चाद्भिर् अभ्युक्ष्य मन्त्रवित्

gocarmamātramālikhya maṇḍalaṃ gomayena tu caturaśraṃ vidhānena cādbhir abhyukṣya mantravit

1,77.83

अलंकृत्य वितानाद्यैश् छत्रैर् वापि मनोरमैः बुद्बुदैरर्धचन्द्रैश् च हैमैरश्वत्थपत्रकैः

alaṃkṛtya vitānādyaiś chatrair vāpi manoramaiḥ budbudairardhacandraiś ca haimairaśvatthapatrakaiḥ

1,77.84

सितैर्विकसितैः पद्मै रक्तैर् नीलोत्पलैस् तथा मुक्तादामैर् वितानान्ते लम्बितस्तु सितैर्ध्वजैः

sitairvikasitaiḥ padmai raktair nīlotpalais tathā muktādāmair vitānānte lambitastu sitairdhvajaiḥ

1,77.85

सितमृत्पात्रकैश्चैव सुश्लक्ष्णैः पूर्णकुम्भकैः फलपल्लवमालाभिर् वैजयन्तीभिर् अंशुकैः

sitamṛtpātrakaiścaiva suślakṣṇaiḥ pūrṇakumbhakaiḥ phalapallavamālābhir vaijayantībhir aṃśukaiḥ

1,77.86

पञ्चाशद्दीपमालाभिर् धूपैः पञ्चविधैस् तथा पञ्चाशद्दलसंयुक्तम् आलिखेत्पद्ममुत्तमम्

pañcāśaddīpamālābhir dhūpaiḥ pañcavidhais tathā pañcāśaddalasaṃyuktam ālikhetpadmamuttamam

1,77.87

तत्तद्वर्णैस् तथा चूर्णैः श्वेतचूर्णैरथापि वा एकहस्तप्रमाणेन कृत्वा पद्मं विधानतः

tattadvarṇais tathā cūrṇaiḥ śvetacūrṇairathāpi vā ekahastapramāṇena kṛtvā padmaṃ vidhānataḥ

1,77.88

कर्णिकायां न्यसेद् देवं देव्या देवेश्वरं भवम् वर्णानि च न्यसेत्पत्रे रुद्रैः प्रागाद्यनुक्रमात्

karṇikāyāṃ nyased devaṃ devyā deveśvaraṃ bhavam varṇāni ca nyasetpatre rudraiḥ prāgādyanukramāt

1,77.89

प्रणवादिनमो ऽन्तानि सर्ववर्णानि सुव्रताः सम्पूज्यैवं मुनिश्रेष्ठा गन्धपुष्पादिभिः क्रमात्

praṇavādinamo 'ntāni sarvavarṇāni suvratāḥ sampūjyaivaṃ muniśreṣṭhā gandhapuṣpādibhiḥ kramāt

1,77.90

ब्राह्मणान् भोजयेत्तत्र पञ्चाशद्विधिपूर्वकम् अक्षमालोपवीतं च कुण्डलं च कमण्डलुम्

brāhmaṇān bhojayettatra pañcāśadvidhipūrvakam akṣamālopavītaṃ ca kuṇḍalaṃ ca kamaṇḍalum

1,77.91

आसनं च तथा दण्डम् उष्णीषं वस्त्रमेव च दत्त्वा तेषां मुनीन्द्राणां देवदेवाय शंभवे

āsanaṃ ca tathā daṇḍam uṣṇīṣaṃ vastrameva ca dattvā teṣāṃ munīndrāṇāṃ devadevāya śaṃbhave

1,77.92

महाचरुं निवेद्यैवं कृष्णं गोमिथुनं तथा अन्ते च देवदेवाय दापयेच्चूर्णमण्डलम्

mahācaruṃ nivedyaivaṃ kṛṣṇaṃ gomithunaṃ tathā ante ca devadevāya dāpayeccūrṇamaṇḍalam

1,77.93

यागोपयोगद्रव्याणि शिवाय विनिवेदयेत् ओङ्काराद्यं जपेद्धीमान् प्रतिवर्णम् अनुक्रमात्

yāgopayogadravyāṇi śivāya vinivedayet oṅkārādyaṃ japeddhīmān prativarṇam anukramāt

1,77.94

एवमालिख्य यो भक्त्या सर्वमण्डलमुत्तमम् यत्फलं लभते मर्त्यस् तद्वदामि समासतः

evamālikhya yo bhaktyā sarvamaṇḍalamuttamam yatphalaṃ labhate martyas tadvadāmi samāsataḥ

1,77.95

साङ्गान् वेदान् यथान्यायम् अधीत्य विधिपूर्वकम् इष्ट्वा यज्ञैर्यथान्यायं ज्योतिष्टोमादिभिः क्रमात्

sāṅgān vedān yathānyāyam adhītya vidhipūrvakam iṣṭvā yajñairyathānyāyaṃ jyotiṣṭomādibhiḥ kramāt

1,77.96

ततो विश्वजिदन्तैश् च पुत्रानुत्पाद्य तादृशान् वानप्रस्थाश्रमं गत्वा सदारः साग्निरेव च

tato viśvajidantaiś ca putrānutpādya tādṛśān vānaprasthāśramaṃ gatvā sadāraḥ sāgnireva ca

1,77.97

चान्द्रायणादिकाः सर्वाः कृत्वा न्यस्य क्रिया द्विजाः ब्रह्मविद्यामधीत्यैव ज्ञानमासाद्य यत्नतः

cāndrāyaṇādikāḥ sarvāḥ kṛtvā nyasya kriyā dvijāḥ brahmavidyāmadhītyaiva jñānamāsādya yatnataḥ

1,77.98

ज्ञानेन ज्ञेयम् आलोक्य योगी यत्काममाप्नुयात् तत्फलं लभते सर्वं वर्णमण्डलदर्शनात्

jñānena jñeyam ālokya yogī yatkāmamāpnuyāt tatphalaṃ labhate sarvaṃ varṇamaṇḍaladarśanāt

1,77.99

येन केनापि वा मर्त्यः प्रलिप्यायतनाग्रतः उत्तरे दक्षिणे वापि पृष्ठतो वा द्विजोत्तमाः

yena kenāpi vā martyaḥ pralipyāyatanāgrataḥ uttare dakṣiṇe vāpi pṛṣṭhato vā dvijottamāḥ

1,77.100

चतुष्कोणं तु वा चूर्णैर् अलंकृत्य समन्ततः पुष्पाक्षतादिभिः पूज्य सर्वपापैः प्रमुच्यते

catuṣkoṇaṃ tu vā cūrṇair alaṃkṛtya samantataḥ puṣpākṣatādibhiḥ pūjya sarvapāpaiḥ pramucyate

1,77.101

यस्तु गर्भगृहं भक्त्या सकृदालिप्य सर्वतः चन्दनाद्यैः सकर्पूरैर् गन्धद्रव्यैः समन्ततः

yastu garbhagṛhaṃ bhaktyā sakṛdālipya sarvataḥ candanādyaiḥ sakarpūrair gandhadravyaiḥ samantataḥ

1,77.102

विकीर्य गन्धकुसुमैर् धूपैर्धूप्य चतुर्विधैः प्रार्थयेद्देवमीशानं शिवलोकं स गच्छति

vikīrya gandhakusumair dhūpairdhūpya caturvidhaiḥ prārthayeddevamīśānaṃ śivalokaṃ sa gacchati

1,77.103

तत्र भुक्त्वा महाभोगान् कल्पकोटिशतं नरः स्वदेहगन्धकुसुमैः पूरयञ्छिवमन्दिरम्

tatra bhuktvā mahābhogān kalpakoṭiśataṃ naraḥ svadehagandhakusumaiḥ pūrayañchivamandiram

1,77.104

क्रमाद्गान्धर्वमासाद्य गन्धर्वैश् च सुपूजितः क्रमादागत्य लोके ऽस्मिन् राजा भवति वीर्यवान्

kramādgāndharvamāsādya gandharvaiś ca supūjitaḥ kramādāgatya loke 'smin rājā bhavati vīryavān

1,77.105

आदिदेवो महादेवः प्रलयस्थितिकारकः सर्गश् च भुवनाधीशः शर्वव्यापी सदाशिवः शिवब्रह्मामृतं ग्राह्यं मोक्षसाधनम् उत्तमम्

ādidevo mahādevaḥ pralayasthitikārakaḥ sargaś ca bhuvanādhīśaḥ śarvavyāpī sadāśivaḥ śivabrahmāmṛtaṃ grāhyaṃ mokṣasādhanam uttamam

1,77.106

व्यक्ताव्यक्तं सदा नित्यम् अचिन्त्यम् अर्चयेत् प्रभुम्

vyaktāvyaktaṃ sadā nityam acintyam arcayet prabhum

Chapter 1.78

1,78.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे उपलेपनादिकथनं नाम सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः वस्त्रपूतेन तोयेन कार्यं चैवोपलेपनम् शिवक्षेत्रे मुनिश्रेष्ठा नान्यथा सिद्धिरिष्यते

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge upalepanādikathanaṃ nāma saptasaptatitamo 'dhyāyaḥ vastrapūtena toyena kāryaṃ caivopalepanam śivakṣetre muniśreṣṭhā nānyathā siddhiriṣyate

1,78.2

आपः पूता भवन्त्येता वस्त्रपूताः समुद्धृताः अफेना मुनिशार्दूला नादेयाश् च विशेषतः

āpaḥ pūtā bhavantyetā vastrapūtāḥ samuddhṛtāḥ aphenā muniśārdūlā nādeyāś ca viśeṣataḥ

1,78.3

तस्माद्वै सर्वकार्याणि दैविकानि द्विजोत्तमाः अद्भिः कार्याणि पूताभिः सर्वकार्यप्रसिद्धये

tasmādvai sarvakāryāṇi daivikāni dvijottamāḥ adbhiḥ kāryāṇi pūtābhiḥ sarvakāryaprasiddhaye

1,78.4

जन्तुभिर् मिश्रिता ह्यापः सूक्ष्माभिस्तान्निहत्य तु यत्पापं सकलं चाद्भिर् अपूताभिश्चिरं लभेत्

jantubhir miśritā hyāpaḥ sūkṣmābhistānnihatya tu yatpāpaṃ sakalaṃ cādbhir apūtābhiściraṃ labhet

1,78.5

संमार्जने तथा नॄणां मार्जने च विशेषतः अग्नौ कण्डनके चैव पेषणे तोयसंग्रहे

saṃmārjane tathā nṝṇāṃ mārjane ca viśeṣataḥ agnau kaṇḍanake caiva peṣaṇe toyasaṃgrahe

1,78.6

हिंसा सदा गृहस्थानां तस्माद्धिंसां विवर्जयेत् अहिंसेयं परो धर्मः सर्वेषां प्राणिनां द्विजाः

hiṃsā sadā gṛhasthānāṃ tasmāddhiṃsāṃ vivarjayet ahiṃseyaṃ paro dharmaḥ sarveṣāṃ prāṇināṃ dvijāḥ

1,78.7

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वस्त्रपूतं समाचरेत् तद्दानमभयं पुण्यं सर्वदानोत्तमोत्तमम्

tasmātsarvaprayatnena vastrapūtaṃ samācaret taddānamabhayaṃ puṇyaṃ sarvadānottamottamam

1,78.8

तस्मात्तु परिहर्तव्या हिंसा सर्वत्र सर्वदा मनसा कर्मणा वाचा सर्वदाहिंसकं नरम्

tasmāttu parihartavyā hiṃsā sarvatra sarvadā manasā karmaṇā vācā sarvadāhiṃsakaṃ naram

1,78.9

रक्षन्ति जन्तवः सर्वे हिंसकं बाधयन्ति च त्रैलोक्यमखिलं दत्त्वा यत्फलं वेदपारगे

rakṣanti jantavaḥ sarve hiṃsakaṃ bādhayanti ca trailokyamakhilaṃ dattvā yatphalaṃ vedapārage

1,78.10

तत्फलं कोटिगुणितं लभते ऽहिंसको नरः मनसा कर्मणा वाचा सर्वभूतहिते रताः

tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ labhate 'hiṃsako naraḥ manasā karmaṇā vācā sarvabhūtahite ratāḥ

1,78.11

दयादर्शितपन्थानो रुद्रलोकं व्रजन्ति च स्वामिवत्परिरक्षन्ति बहूनि विविधानि च

dayādarśitapanthāno rudralokaṃ vrajanti ca svāmivatparirakṣanti bahūni vividhāni ca

1,78.12

ये पुत्रपौत्रवत्स्नेहाद् रुद्रलोकं व्रजन्ति ते तस्मात्सर्वप्रयत्नेन वस्त्रपूतेन वारिणा

ye putrapautravatsnehād rudralokaṃ vrajanti te tasmātsarvaprayatnena vastrapūtena vāriṇā

1,78.13

कार्यमभ्युक्षणं नित्यं स्नपनं च विशेषतः त्रैलोक्यमखिलं हत्वा यत्फलं परिकीर्त्यते

kāryamabhyukṣaṇaṃ nityaṃ snapanaṃ ca viśeṣataḥ trailokyamakhilaṃ hatvā yatphalaṃ parikīrtyate

1,78.14

शिवालये निहत्यैकम् अपि तत्सकलं लभेत् शिवार्थं सर्वदा कार्या पुष्पहिंसा द्विजोत्तमाः

śivālaye nihatyaikam api tatsakalaṃ labhet śivārthaṃ sarvadā kāryā puṣpahiṃsā dvijottamāḥ

1,78.15

यज्ञार्थं पशुहिंसा च क्षत्रियैर्दुष्टशासनम् विहिताविहितं नास्ति योगिनां ब्रह्मवादिनाम्

yajñārthaṃ paśuhiṃsā ca kṣatriyairduṣṭaśāsanam vihitāvihitaṃ nāsti yogināṃ brahmavādinām

1,78.16

यतस्तस्मान्न हन्तव्या निषिद्धानां निषेवणात् सर्वकर्माणि विन्यस्य संन्यस्ता ब्रह्मवादिनः

yatastasmānna hantavyā niṣiddhānāṃ niṣevaṇāt sarvakarmāṇi vinyasya saṃnyastā brahmavādinaḥ

1,78.17

न हन्तव्याः सदा पूज्याः पापकर्मरता अपि पवित्रास्तु स्त्रियः सर्वा अत्रेश् च कुलसंभवाः

na hantavyāḥ sadā pūjyāḥ pāpakarmaratā api pavitrāstu striyaḥ sarvā atreś ca kulasaṃbhavāḥ

1,78.18

ब्रह्महत्यासमं पापम् आत्रेयीं विनिहत्य च स्त्रियः सर्वा न हन्तव्याः पापकर्मरता अपि

brahmahatyāsamaṃ pāpam ātreyīṃ vinihatya ca striyaḥ sarvā na hantavyāḥ pāpakarmaratā api

1,78.19

न यज्ञार्थं स्त्रियो ग्राह्याः सर्वैः सर्वत्र सर्वदा सर्ववर्णेषु विप्रेन्द्राः पापकर्मरता अपि

na yajñārthaṃ striyo grāhyāḥ sarvaiḥ sarvatra sarvadā sarvavarṇeṣu viprendrāḥ pāpakarmaratā api

1,78.20

मलिना रूपवत्यश् च विरूपा मलिनांबराः न हन्तव्याः सदा मर्त्यैः शिववच्छङ्कया तथा

malinā rūpavatyaś ca virūpā malināṃbarāḥ na hantavyāḥ sadā martyaiḥ śivavacchaṅkayā tathā

1,78.21

वेदबाह्यव्रताचाराः श्रौतस्मार्तबहिष्कृताः पाषण्डिन इति ख्याता न संभाष्या द्विजातिभिः

vedabāhyavratācārāḥ śrautasmārtabahiṣkṛtāḥ pāṣaṇḍina iti khyātā na saṃbhāṣyā dvijātibhiḥ

1,78.22

न स्पृष्टव्या न द्रष्टव्या दृष्ट्वा भानुं समीक्षते तथापि तेन वध्याश् च नृपैरन्यैश् च जन्तुभिः

na spṛṣṭavyā na draṣṭavyā dṛṣṭvā bhānuṃ samīkṣate tathāpi tena vadhyāś ca nṛpairanyaiś ca jantubhiḥ

1,78.23

प्रसंगाद्वापि यो मर्त्यः सतां सकृदहो द्विजाः रुद्रलोकमवाप्नोति समभ्यर्च्य महेश्वरम्

prasaṃgādvāpi yo martyaḥ satāṃ sakṛdaho dvijāḥ rudralokamavāpnoti samabhyarcya maheśvaram

1,78.24

भवन्ति दुःखिताः सर्वे निर्दया मुनिसत्तमाः भक्तिहीना नराः सर्वे भवे परमकारणे

bhavanti duḥkhitāḥ sarve nirdayā munisattamāḥ bhaktihīnā narāḥ sarve bhave paramakāraṇe

1,78.25

ये भक्ता देवदेवस्य शिवस्य परमेष्ठिनः भाग्यवन्तो विमुच्यन्ते भुक्त्वा भोगानिहैव ते

ye bhaktā devadevasya śivasya parameṣṭhinaḥ bhāgyavanto vimucyante bhuktvā bhogānihaiva te

1,78.26

पुत्रेषु दारेषु गृहेषु नॄणां भक्तं यथा चित्तमथादिदेवे सकृत्प्रसंगाद्यतितापसानां तेषां न दूरः परमेशलोकः

putreṣu dāreṣu gṛheṣu nṝṇāṃ bhaktaṃ yathā cittamathādideve sakṛtprasaṃgādyatitāpasānāṃ teṣāṃ na dūraḥ parameśalokaḥ

Chapter 1.79

1,79.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे भक्तिमहिमवर्णनं नामाष्टसप्ततितमो ऽध्यायः कथं पूज्यो महादेवो मर्त्यैर्मन्दैर्महामते कल्पायुषैर् अल्पवीर्यैर् अल्पसत्त्वैः प्रजापतिः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge bhaktimahimavarṇanaṃ nāmāṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ kathaṃ pūjyo mahādevo martyairmandairmahāmate kalpāyuṣair alpavīryair alpasattvaiḥ prajāpatiḥ

1,79.2

संवत्सरसहस्रैश् च तपसा पूज्य शङ्करम् न पश्यन्ति सुराश्चापि कथं देवं यजन्ति ते

saṃvatsarasahasraiś ca tapasā pūjya śaṅkaram na paśyanti surāścāpi kathaṃ devaṃ yajanti te

1,79.3

कथितं तथ्यम् एवात्र युष्माभिर् मुनिपुङ्गवाः तथापि श्रद्धया दृश्यः पूज्यः संभाष्य एव च

kathitaṃ tathyam evātra yuṣmābhir munipuṅgavāḥ tathāpi śraddhayā dṛśyaḥ pūjyaḥ saṃbhāṣya eva ca

1,79.4

प्रसंगाच्चैव सम्पूज्य भक्तिहीनैरपि द्विजाः भावानुरूपफलदो भगवानिति कीर्तितः

prasaṃgāccaiva sampūjya bhaktihīnairapi dvijāḥ bhāvānurūpaphalado bhagavāniti kīrtitaḥ

1,79.5

उच्छिष्टः पूजयन्याति पैशाचं तु द्विजाधमः संक्रुद्धो राक्षसं स्थानं प्राप्नुयान् मूढधीर् द्विजाः

ucchiṣṭaḥ pūjayanyāti paiśācaṃ tu dvijādhamaḥ saṃkruddho rākṣasaṃ sthānaṃ prāpnuyān mūḍhadhīr dvijāḥ

1,79.6

अभक्ष्यभक्षी सम्पूज्य याक्षं प्राप्नोति दुर्जनः गानशीलश् च गान्धर्वं नृत्यशीलस्तथैव च

abhakṣyabhakṣī sampūjya yākṣaṃ prāpnoti durjanaḥ gānaśīlaś ca gāndharvaṃ nṛtyaśīlastathaiva ca

1,79.7

ख्यातिशीलस् तथा चान्द्रं स्त्रीषु सक्तो नराधमः मदार्तः पूजयन् रुद्रं सोमस्थानमवाप्नुयात्

khyātiśīlas tathā cāndraṃ strīṣu sakto narādhamaḥ madārtaḥ pūjayan rudraṃ somasthānamavāpnuyāt

1,79.8

गायत्र्या देवमभ्यर्च्य प्राजापत्यमवाप्नुयात् ब्राह्मं हि प्रणवेनैव वैष्णवं चाभिनन्द्य च

gāyatryā devamabhyarcya prājāpatyamavāpnuyāt brāhmaṃ hi praṇavenaiva vaiṣṇavaṃ cābhinandya ca

1,79.9

श्रद्धया सकृदेवापि समभ्यर्च्य महेश्वरम् रुद्रलोकमनुप्राप्य रुद्रैः सार्धं प्रमोदते

śraddhayā sakṛdevāpi samabhyarcya maheśvaram rudralokamanuprāpya rudraiḥ sārdhaṃ pramodate

1,79.10

संशोध्य च शुभं लिङ्गम् अमरासुरपूजितम् जलैः पूतैस्तथा पीठे देवमावाह्य भक्तितः

saṃśodhya ca śubhaṃ liṅgam amarāsurapūjitam jalaiḥ pūtaistathā pīṭhe devamāvāhya bhaktitaḥ

1,79.11

दृष्ट्वा देवं यथान्यायं प्रणिपत्य च शङ्करम् कल्पिते चासने स्थाप्य धर्मज्ञानमये शुभे

dṛṣṭvā devaṃ yathānyāyaṃ praṇipatya ca śaṅkaram kalpite cāsane sthāpya dharmajñānamaye śubhe

1,79.12

वैराग्यैश्वर्यसम्पन्ने सर्वलोकनमस्कृते ओङ्कारपद्ममध्ये तु सोमसूर्याग्निसंभवे

vairāgyaiśvaryasampanne sarvalokanamaskṛte oṅkārapadmamadhye tu somasūryāgnisaṃbhave

1,79.13

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं दत्त्वा रुद्राय शंभवे स्नापयेद्दिव्यतोयैश् च घृतेन पयसा तथा

pādyamācamanaṃ cārghyaṃ dattvā rudrāya śaṃbhave snāpayeddivyatoyaiś ca ghṛtena payasā tathā

1,79.14

दध्ना च स्नापयेद्रुद्रं शोधयेच्च यथाविधि ततः शुद्धांबुना स्नाप्य चन्दनाद्यैश् च पूजयेत्

dadhnā ca snāpayedrudraṃ śodhayecca yathāvidhi tataḥ śuddhāṃbunā snāpya candanādyaiś ca pūjayet

1,79.15

रोचनाद्यैश् च सम्पूज्य दिव्यपुष्पैश् च पूजयेत् बिल्वपत्रैरखण्डैश् च पद्मैर्नानाविधैस् तथा

rocanādyaiś ca sampūjya divyapuṣpaiś ca pūjayet bilvapatrairakhaṇḍaiś ca padmairnānāvidhais tathā

1,79.16

नीलोत्पलैश् च राजीवैर् नद्यावर्तैश् च मल्लिकैः चम्पकैर् जातिपुष्पैश्च बकुलैः करवीरकैः

nīlotpalaiś ca rājīvair nadyāvartaiś ca mallikaiḥ campakair jātipuṣpaiśca bakulaiḥ karavīrakaiḥ

1,79.17

शमीपुष्पैर् बृहत्पुष्पैर् उन्मत्तागस्त्यजैरपि अपामार्गकदम्बैश् च भूषणैरपि शोभनैः

śamīpuṣpair bṛhatpuṣpair unmattāgastyajairapi apāmārgakadambaiś ca bhūṣaṇairapi śobhanaiḥ

1,79.18

दत्त्वा पञ्चविधं धूपं पायसं च निवेदयेत् दधिभक्तं च मध्वाज्यपरिप्लुतमतः परम्

dattvā pañcavidhaṃ dhūpaṃ pāyasaṃ ca nivedayet dadhibhaktaṃ ca madhvājyapariplutamataḥ param

1,79.19

शुद्धान्नं चैव मुद्गान्नं षड्विधं च निवेदयेत् अथ पञ्चविधं वापि सघृतं विनिवेदयेत्

śuddhānnaṃ caiva mudgānnaṃ ṣaḍvidhaṃ ca nivedayet atha pañcavidhaṃ vāpi saghṛtaṃ vinivedayet

1,79.20

केवलं चापि शुद्धान्नम् आढकं तण्डुलं पचेत् कृत्वा प्रदक्षिणं चान्ते नमस्कृत्य मुहुर्मुहुः

kevalaṃ cāpi śuddhānnam āḍhakaṃ taṇḍulaṃ pacet kṛtvā pradakṣiṇaṃ cānte namaskṛtya muhurmuhuḥ

1,79.21

स्तुत्वा च देवमीशानं पुनः सम्पूज्य शङ्करम् ईशानं पुरुषं चैव अघोरं वाममेव च

stutvā ca devamīśānaṃ punaḥ sampūjya śaṅkaram īśānaṃ puruṣaṃ caiva aghoraṃ vāmameva ca

1,79.22

सद्योजातं जपंश्चापि पञ्चभिः पूजयेच्छिवम् अनेन विधिना देवः प्रसीदति महेश्वरः

sadyojātaṃ japaṃścāpi pañcabhiḥ pūjayecchivam anena vidhinā devaḥ prasīdati maheśvaraḥ

1,79.23

वृक्षाः पुष्पादिपत्राद्यैर् उपयुक्ताः शिवार्चने गावश्चैव द्विजश्रेष्ठाः प्रयान्ति परमां गतिम्

vṛkṣāḥ puṣpādipatrādyair upayuktāḥ śivārcane gāvaścaiva dvijaśreṣṭhāḥ prayānti paramāṃ gatim

1,79.24

पूजयेद्यः शिवं रुद्रं शर्वं भवमजं सकृत् स याति शिवसायुज्यं पुनरावृत्तिवर्जितम्

pūjayedyaḥ śivaṃ rudraṃ śarvaṃ bhavamajaṃ sakṛt sa yāti śivasāyujyaṃ punarāvṛttivarjitam

1,79.25

अर्चितं परमेशानं भवं शर्वमुमापतिम् सकृत्प्रसंगाद्वा दृष्ट्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

arcitaṃ parameśānaṃ bhavaṃ śarvamumāpatim sakṛtprasaṃgādvā dṛṣṭvā sarvapāpaiḥ pramucyate

1,79.26

पूजितं वा महादेवं पूज्यमानमथापि वा दृष्ट्वा प्रयाति वै मर्त्यो ब्रह्मलोकं न संशयः

pūjitaṃ vā mahādevaṃ pūjyamānamathāpi vā dṛṣṭvā prayāti vai martyo brahmalokaṃ na saṃśayaḥ

1,79.27

श्रुत्वानुमोदयेच्चापि स याति परमां गतिम् यो दद्याद् घृतदीपं च सकृल्लिङ्गस्य चाग्रतः

śrutvānumodayeccāpi sa yāti paramāṃ gatim yo dadyād ghṛtadīpaṃ ca sakṛlliṅgasya cāgrataḥ

1,79.28

स तां गतिम् अवाप्नोति स्वाश्रमैर् दुर्लभां स्थिराम् दीपवृक्षं पार्थिवं वा दारवं वा शिवालये

sa tāṃ gatim avāpnoti svāśramair durlabhāṃ sthirām dīpavṛkṣaṃ pārthivaṃ vā dāravaṃ vā śivālaye

1,79.29

दत्त्वा कुलशतं साग्रं शिवलोके महीयते आयसं ताम्रजं वापि रौप्यं सौवर्णिकं तथा

dattvā kulaśataṃ sāgraṃ śivaloke mahīyate āyasaṃ tāmrajaṃ vāpi raupyaṃ sauvarṇikaṃ tathā

1,79.30

शिवाय दीपं यो दद्याद् विधिना वापि भक्तितः सूर्यायुतसमैः श्लक्ष्णैर् यानैः शिवपुरं व्रजेत्

śivāya dīpaṃ yo dadyād vidhinā vāpi bhaktitaḥ sūryāyutasamaiḥ ślakṣṇair yānaiḥ śivapuraṃ vrajet

1,79.31

कार्तिके मासि यो दद्याद् घृतदीपं शिवाग्रतः सम्पूज्यमानं वा पश्येद् विधिना परमेश्वरम्

kārtike māsi yo dadyād ghṛtadīpaṃ śivāgrataḥ sampūjyamānaṃ vā paśyed vidhinā parameśvaram

1,79.32

स याति ब्रह्मणो लोकं श्रद्धया मुनिसत्तमाः आवाहनं सुसान्निध्यं स्थापनं पूजनं तथा

sa yāti brahmaṇo lokaṃ śraddhayā munisattamāḥ āvāhanaṃ susānnidhyaṃ sthāpanaṃ pūjanaṃ tathā

1,79.33

सम्प्रोक्तं रुद्रगायत्र्या आसनं प्रणवेन वै पञ्चभिः स्नपनं प्रोक्तं रुद्राद्यैश् च विशेषतः

samproktaṃ rudragāyatryā āsanaṃ praṇavena vai pañcabhiḥ snapanaṃ proktaṃ rudrādyaiś ca viśeṣataḥ

1,79.34

एवं सम्पूजयेन्नित्यं देवदेवमुमापतिम् ब्रह्माणं दक्षिणे तस्य प्रणवेन समर्चयेत्

evaṃ sampūjayennityaṃ devadevamumāpatim brahmāṇaṃ dakṣiṇe tasya praṇavena samarcayet

1,79.35

उत्तरे देवदेवेशं विष्णुं गायत्रिया यजेत् वह्नौ हुत्वा यथान्यायं पञ्चभिः प्रणवेन च

uttare devadeveśaṃ viṣṇuṃ gāyatriyā yajet vahnau hutvā yathānyāyaṃ pañcabhiḥ praṇavena ca

1,79.36

स याति शिवसायुज्यम् एवं सम्पूज्य शङ्करम् इति संक्षेपतः प्रोक्तो लिङ्गार्चनविधिक्रमः

sa yāti śivasāyujyam evaṃ sampūjya śaṅkaram iti saṃkṣepataḥ prokto liṅgārcanavidhikramaḥ

1,79.37

व्यासेन कथितः पूर्वं श्रुत्वा रुद्रमुखात्स्वयम्

vyāsena kathitaḥ pūrvaṃ śrutvā rudramukhātsvayam

Chapter 1.80

1,80.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवार्चनविधिर् नामैकोनाशीतितमो ऽध्यायः कथं पशुपतिं दृष्ट्वा पशुपाशविमोक्षणम् पशुत्वं तत्यजुर्देवास् तन्नो वक्तुमिहार्हसि

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śivārcanavidhir nāmaikonāśītitamo 'dhyāyaḥ kathaṃ paśupatiṃ dṛṣṭvā paśupāśavimokṣaṇam paśutvaṃ tatyajurdevās tanno vaktumihārhasi

1,80.2

पुरा कैलासशिखरे भोग्याख्ये स्वपुरे स्थितम् समेत्य देवाः सर्वज्ञम् आजग्मुस्तत्प्रसादतः

purā kailāsaśikhare bhogyākhye svapure sthitam sametya devāḥ sarvajñam ājagmustatprasādataḥ

1,80.3

हिताय सर्वदेवानां ब्रह्मणा च जनार्दनः गरुडस्य तथा स्कन्धम् आरुह्य पुरुषोत्तमः

hitāya sarvadevānāṃ brahmaṇā ca janārdanaḥ garuḍasya tathā skandham āruhya puruṣottamaḥ

1,80.4

जगाम देवताभिर् वै देवदेवान्तिकं हरिः सर्वे सम्प्राप्य देवस्य सार्धं गिरिवरं शुभम्

jagāma devatābhir vai devadevāntikaṃ hariḥ sarve samprāpya devasya sārdhaṃ girivaraṃ śubham

1,80.5

सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः प्रणेमुर् गिरिमुत्तमम् भगवान् वासुदेवो ऽसौ गरुडाद् गरुडध्वजः अवतीर्य गिरिं मेरुम् आरुरोह सुरोत्तमैः

sendrāḥ sasādhyāḥ sayamāḥ praṇemur girimuttamam bhagavān vāsudevo 'sau garuḍād garuḍadhvajaḥ avatīrya giriṃ merum āruroha surottamaiḥ

1,80.6

सकलदुरितहीनं सर्वदं भोगमुख्यं मुदितकुररवृन्दं नादितं नागवृन्दैः मधुररणितगीतं सानुकूलान्धकारं पदरचितवनान्तं कान्तवातान्ततोयम्

sakaladuritahīnaṃ sarvadaṃ bhogamukhyaṃ muditakuraravṛndaṃ nāditaṃ nāgavṛndaiḥ madhuraraṇitagītaṃ sānukūlāndhakāraṃ padaracitavanāntaṃ kāntavātāntatoyam

1,80.7

भवनशतसहस्रैर् जुष्टम् आदित्यकल्पैर् ललितगतिविदग्धैर् हंसवृन्दैश् च भिन्नम् धवखदिरपलाशैश् चन्दनाद्यैश् च वृक्षैर् द्विजवरगणवृन्दैः कोकिलाद्यैर्द्विरेफैः

bhavanaśatasahasrair juṣṭam ādityakalpair lalitagatividagdhair haṃsavṛndaiś ca bhinnam dhavakhadirapalāśaiś candanādyaiś ca vṛkṣair dvijavaragaṇavṛndaiḥ kokilādyairdvirephaiḥ

1,80.8

क्वचिदशेषसुरद्रुमसंकुलं कुरबकैः प्रियकैस्तिलकैस् तथा बहुकदम्बतमाललतावृतं गिरिवरं शिखरैर्विविधैस् तथा

kvacidaśeṣasuradrumasaṃkulaṃ kurabakaiḥ priyakaistilakais tathā bahukadambatamālalatāvṛtaṃ girivaraṃ śikharairvividhais tathā

1,80.9

गिरेः पृष्ठे परं शार्वं कल्पितं विश्वकर्मणा क्रीडार्थं देवदेवस्य भवस्य परमेष्ठिनः

gireḥ pṛṣṭhe paraṃ śārvaṃ kalpitaṃ viśvakarmaṇā krīḍārthaṃ devadevasya bhavasya parameṣṭhinaḥ

1,80.10

अपश्यंस्तत्पुरं देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समाहिताः प्रणेमुर्दूरतश्चैव प्रभावादेव शूलिनः

apaśyaṃstatpuraṃ devāḥ sendropendrāḥ samāhitāḥ praṇemurdūrataścaiva prabhāvādeva śūlinaḥ

1,80.11

सहस्रसूर्यप्रतिमं महान्तं सहस्रशः सर्वगुणैश् च भिन्नम् जगाम कैलासगिरिं महात्मा मेरुप्रभागे पुरमादिदेवः

sahasrasūryapratimaṃ mahāntaṃ sahasraśaḥ sarvaguṇaiś ca bhinnam jagāma kailāsagiriṃ mahātmā meruprabhāge puramādidevaḥ

1,80.12

ततो ऽथ नारिगजवाजिसंकुलं रथैर् अनेकैर् अमरारिसूदनः गणैर्गणेशैश् च गिरीन्द्रसंनिभं महापुरद्वारमजो हरिश् च

tato 'tha nārigajavājisaṃkulaṃ rathair anekair amarārisūdanaḥ gaṇairgaṇeśaiś ca girīndrasaṃnibhaṃ mahāpuradvāramajo hariś ca

1,80.13

अथ जांबूनदमयैर् भवनैर्मणिभूषितैः विमानैर्विविधाकारैः प्राकारैश् च समावृतम्

atha jāṃbūnadamayair bhavanairmaṇibhūṣitaiḥ vimānairvividhākāraiḥ prākāraiś ca samāvṛtam

1,80.14

दृष्ट्वा शंभोः पुरं बाह्यं देवैः सब्रह्मकैर्हरिः प्रहृष्टवदनो भूत्वा प्रविवेश ततः पुरम्

dṛṣṭvā śaṃbhoḥ puraṃ bāhyaṃ devaiḥ sabrahmakairhariḥ prahṛṣṭavadano bhūtvā praviveśa tataḥ puram

1,80.15

हर्म्यप्रासादसम्बाधं महाट्टालसमन्वितम् द्वितीयं देवदेवस्य चतुर्द्वारं सुशोभनम्

harmyaprāsādasambādhaṃ mahāṭṭālasamanvitam dvitīyaṃ devadevasya caturdvāraṃ suśobhanam

1,80.16

वज्रवैडूर्यमाणिक्यमणिजालैः समावृतम् दोलाविक्षेपसंयुक्तं घण्टाचामरभूषितम्

vajravaiḍūryamāṇikyamaṇijālaiḥ samāvṛtam dolāvikṣepasaṃyuktaṃ ghaṇṭācāmarabhūṣitam

1,80.17

मृदङ्गमुरजैर्जुष्टं वीणावेणुनिनादितम् नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् भूतसंघैश् च संवृतम् देवेन्द्रभवनाकारैर् भवनैर् दृष्टिमोहनैः

mṛdaṅgamurajairjuṣṭaṃ vīṇāveṇunināditam nṛtyadbhir apsaraḥsaṃghair bhūtasaṃghaiś ca saṃvṛtam devendrabhavanākārair bhavanair dṛṣṭimohanaiḥ

1,80.18

प्रासादशृङ्गेष्वथ पौरनार्यः सहस्रशः पुष्पफलाक्षताद्यैः स्थिताः करैस्तस्य हरेः समन्तात् प्रचिक्षिपुर्मूर्ध्नि यथा भवस्य

prāsādaśṛṅgeṣvatha pauranāryaḥ sahasraśaḥ puṣpaphalākṣatādyaiḥ sthitāḥ karaistasya hareḥ samantāt pracikṣipurmūrdhni yathā bhavasya

1,80.19

दृष्ट्वा नार्यस्तदा विष्णुं मदाघूर्णितलोचनाः

dṛṣṭvā nāryastadā viṣṇuṃ madāghūrṇitalocanāḥ

1,80.20

विशालजघनाः सद्यो ननृतुर्मुमुदुर्जगुः काश्चिद्दृष्ट्वा हरिं नार्यः किंचित् प्रहसिताननाः

viśālajaghanāḥ sadyo nanṛturmumudurjaguḥ kāściddṛṣṭvā hariṃ nāryaḥ kiṃcit prahasitānanāḥ

1,80.21

किंचिद् विस्रस्तवस्त्राश् च स्रस्तकाञ्चीगुणा जगुः चतुर्थं पञ्चमं चैव षष्ठं च सप्तमं तथा

kiṃcid visrastavastrāś ca srastakāñcīguṇā jaguḥ caturthaṃ pañcamaṃ caiva ṣaṣṭhaṃ ca saptamaṃ tathā

1,80.22

अष्टमं नवमं चैव दशमं च पुरोत्तमम् अतीत्यासाद्य देवस्य पुरं शंभोः सुशोभनम्

aṣṭamaṃ navamaṃ caiva daśamaṃ ca purottamam atītyāsādya devasya puraṃ śaṃbhoḥ suśobhanam

1,80.23

सुवृत्तं सुतरां शुभ्रं कैलासशिखरे शुभे सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैश् च विभूषितम्

suvṛttaṃ sutarāṃ śubhraṃ kailāsaśikhare śubhe sūryamaṇḍalasaṃkāśair vimānaiś ca vibhūṣitam

1,80.24

स्फाटिकैर् मण्डपैः शुभ्रैर् जांबूनदमयैस् तथा नानारत्नमयैश्चैव दिग्विदिक्षु विभूषितम्

sphāṭikair maṇḍapaiḥ śubhrair jāṃbūnadamayais tathā nānāratnamayaiścaiva digvidikṣu vibhūṣitam

1,80.25

गोपुरैर्गोपतेः शंभोर् नानाभूषणभूषितैः अनेकैः सर्वतोभद्रैः सर्वरत्नमयैस् तथा

gopurairgopateḥ śaṃbhor nānābhūṣaṇabhūṣitaiḥ anekaiḥ sarvatobhadraiḥ sarvaratnamayais tathā

1,80.26

प्राकारैर्विविधाकारैर् अष्टाविंशतिभिर् वृतम् उपद्वारैर्महाद्वारैर् विदिक्षु विविधैर्दृढैः

prākārairvividhākārair aṣṭāviṃśatibhir vṛtam upadvārairmahādvārair vidikṣu vividhairdṛḍhaiḥ

1,80.27

गुह्यालयैर्गुह्यगृहैर् गुहस्य भवनैः शुभैः ग्राम्यैर् अन्यैर् महाभागा मौक्तिकैर् दृष्टिमोहनैः

guhyālayairguhyagṛhair guhasya bhavanaiḥ śubhaiḥ grāmyair anyair mahābhāgā mauktikair dṛṣṭimohanaiḥ

1,80.28

गणेशायतनैर् दिव्यैः पद्मरागमयैस् तथा चन्दनैर्विविधाकारैः पुष्पोद्यानैश् च शोभनैः

gaṇeśāyatanair divyaiḥ padmarāgamayais tathā candanairvividhākāraiḥ puṣpodyānaiś ca śobhanaiḥ

1,80.29

तडागैर् दिर्घिकाभिश् च हेमसोपानपङ्क्तिभिः स्त्रीणां गतिजितैर् हंसैः सेविताभिः समन्ततः

taḍāgair dirghikābhiś ca hemasopānapaṅktibhiḥ strīṇāṃ gatijitair haṃsaiḥ sevitābhiḥ samantataḥ

1,80.30

मयूरैश्चैव कारण्डैः कोकिलैश्चक्रवाककैः शोभिताभिश् च वापीभिर् दिव्यामृतजलैस् तथा

mayūraiścaiva kāraṇḍaiḥ kokilaiścakravākakaiḥ śobhitābhiś ca vāpībhir divyāmṛtajalais tathā

1,80.31

संलापालापकुशलैः सर्वाभरणभूषितैः स्तनभारावनम्रैश् च मदाघूर्णितलोचनैः

saṃlāpālāpakuśalaiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ stanabhārāvanamraiś ca madāghūrṇitalocanaiḥ

1,80.32

गेयनादरतैर्दिव्यै रुद्रकन्यासहस्रकैः नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् अमरैरपि दुर्लभैः

geyanādaratairdivyai rudrakanyāsahasrakaiḥ nṛtyadbhir apsaraḥsaṃghair amarairapi durlabhaiḥ

1,80.33

प्रफुल्लांबुजवृन्दाद्यैस् तथा द्विजवरैरपि रुद्रस्त्रीगणसंकीर्णैर् जलक्रीडारतैस् तथा

praphullāṃbujavṛndādyais tathā dvijavarairapi rudrastrīgaṇasaṃkīrṇair jalakrīḍāratais tathā

1,80.34

रतोत्सवरतैश्चैव ललितैश् च पदे पदे ग्रामरागानुरक्तैश् च पद्मरागसमप्रभैः

ratotsavarataiścaiva lalitaiś ca pade pade grāmarāgānuraktaiś ca padmarāgasamaprabhaiḥ

1,80.35

स्त्रीसंघैर् देवदेवस्य भवस्य परमात्मनः दृष्ट्वा विस्मयमापन्नास् तस्थुर्देवाः समन्ततः

strīsaṃghair devadevasya bhavasya paramātmanaḥ dṛṣṭvā vismayamāpannās tasthurdevāḥ samantataḥ

1,80.36

तत्रैव ददृशुर्देवा वृन्दं रुद्रगणस्य च गणेश्वराणां वीराणाम् अपि वृन्दं सहस्रशः

tatraiva dadṛśurdevā vṛndaṃ rudragaṇasya ca gaṇeśvarāṇāṃ vīrāṇām api vṛndaṃ sahasraśaḥ

1,80.37

सुवर्णकृतसोपानान् वज्रवैडूर्यभूषितान् स्फाटिकान् देवदेवस्य ददृशुस्ते विमानकान्

suvarṇakṛtasopānān vajravaiḍūryabhūṣitān sphāṭikān devadevasya dadṛśuste vimānakān

1,80.38

तेषां शृङ्गेषु हृष्टाश् च नार्यः कमललोचनाः विशालजघना यक्षा गन्धर्वाप्सरसस् तथा

teṣāṃ śṛṅgeṣu hṛṣṭāś ca nāryaḥ kamalalocanāḥ viśālajaghanā yakṣā gandharvāpsarasas tathā

1,80.39

किन्नर्यः किंनराश्चैव भुजङ्गाः सिद्धकन्यकाः नानावेषधराश्चान्या नानाभूषणभूषिताः

kinnaryaḥ kiṃnarāścaiva bhujaṅgāḥ siddhakanyakāḥ nānāveṣadharāścānyā nānābhūṣaṇabhūṣitāḥ

1,80.40

नानाप्रभावसंयुक्ता नानाभोगरतिप्रियाः नीलोत्पलदलप्रख्याः पद्मपत्रायतेक्षणाः

nānāprabhāvasaṃyuktā nānābhogaratipriyāḥ nīlotpaladalaprakhyāḥ padmapatrāyatekṣaṇāḥ

1,80.41

पद्मकिञ्जल्कसंकाशैर् अंशुकैरतिशोभनाः वलयैर्नूपुरैर्हारैश् छत्रैश्चित्रैस्तथांशुकैः

padmakiñjalkasaṃkāśair aṃśukairatiśobhanāḥ valayairnūpurairhāraiś chatraiścitraistathāṃśukaiḥ

1,80.42

भूषिता भूषितैश् चान्यैर् मण्डिता मण्डनप्रियाः दृष्ट्वाथ वृन्दं सुरसुन्दरीणां गणेश्वराणां सुरसुन्दरीणाम् जग्मुर्गणेशस्य पुरं सुरेशाः पुरद्विषः शक्रपुरोगमाश् च

bhūṣitā bhūṣitaiś cānyair maṇḍitā maṇḍanapriyāḥ dṛṣṭvātha vṛndaṃ surasundarīṇāṃ gaṇeśvarāṇāṃ surasundarīṇām jagmurgaṇeśasya puraṃ sureśāḥ puradviṣaḥ śakrapurogamāś ca

1,80.43

दृष्ट्वा च तस्थुः सुरसिद्धसंघाः पुरस्य मध्ये पुरुहूतपूर्वाः भवस्य बालार्कसहस्रवर्णं विमानमाद्यं परमेश्वरस्य

dṛṣṭvā ca tasthuḥ surasiddhasaṃghāḥ purasya madhye puruhūtapūrvāḥ bhavasya bālārkasahasravarṇaṃ vimānamādyaṃ parameśvarasya

1,80.44

अथ तस्य विमानस्य द्वारि संस्थं गणेश्वरम् नन्दिनं ददृशुः सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः

atha tasya vimānasya dvāri saṃsthaṃ gaṇeśvaram nandinaṃ dadṛśuḥ sarve devāḥ śakrapurogamāḥ

1,80.45

तं दृष्ट्वा नन्दिनं सर्वे प्रणम्याहुर् गणेश्वरम् जयेति देवास्तं दृष्ट्वा सो ऽप्याह च गणेश्वरः

taṃ dṛṣṭvā nandinaṃ sarve praṇamyāhur gaṇeśvaram jayeti devāstaṃ dṛṣṭvā so 'pyāha ca gaṇeśvaraḥ

1,80.46

भो भो देवा महाभागाः सर्वे निर्धूतकल्मषाः सम्प्राप्ताः सर्वलोकेशा वक्तुमर्हथ सुव्रताः

bho bho devā mahābhāgāḥ sarve nirdhūtakalmaṣāḥ samprāptāḥ sarvalokeśā vaktumarhatha suvratāḥ

1,80.47

तमाहुर्वरदं देवं वारणेन्द्रसमप्रभम् पशुपाशविमोक्षार्थं दर्शयास्मान् महेश्वरम्

tamāhurvaradaṃ devaṃ vāraṇendrasamaprabham paśupāśavimokṣārthaṃ darśayāsmān maheśvaram

1,80.48

पुरा पुरत्रयं दग्धुं पशुत्वं परिभाषितम् शङ्किताश् च वयं तत्र पशुत्वं प्रति सुव्रत

purā puratrayaṃ dagdhuṃ paśutvaṃ paribhāṣitam śaṅkitāś ca vayaṃ tatra paśutvaṃ prati suvrata

1,80.49

व्रतं पाशुपतं प्रोक्तं भवेन परमेष्ठिना व्रतेनानेन भूतेश पशुत्वं नैव विद्यते

vrataṃ pāśupataṃ proktaṃ bhavena parameṣṭhinā vratenānena bhūteśa paśutvaṃ naiva vidyate

1,80.50

अथ द्वादशवर्षं वा मासद्वादशकं तु वा दिनद्वादशकं वापि कृत्वा तद् व्रतम् उत्तमम्

atha dvādaśavarṣaṃ vā māsadvādaśakaṃ tu vā dinadvādaśakaṃ vāpi kṛtvā tad vratam uttamam

1,80.51

मुच्यन्ते पशवः सर्वे पशुपाशैर्भवस्य तु दर्शयामास तान्देवान् नारायणपुरोगमान्

mucyante paśavaḥ sarve paśupāśairbhavasya tu darśayāmāsa tāndevān nārāyaṇapurogamān

1,80.52

नन्दी शिलादतनयः सर्वभूतगणाग्रणीः तं दृष्ट्वा देवमीशानं सांबं सगणम् अव्ययम्

nandī śilādatanayaḥ sarvabhūtagaṇāgraṇīḥ taṃ dṛṣṭvā devamīśānaṃ sāṃbaṃ sagaṇam avyayam

1,80.53

प्रणेमुस् तुष्टुवुश् चैव प्रीतिकण्टकितत्वचः विज्ञाप्य शितिकण्ठाय पशुपाशविमोक्षणम्

praṇemus tuṣṭuvuś caiva prītikaṇṭakitatvacaḥ vijñāpya śitikaṇṭhāya paśupāśavimokṣaṇam

1,80.54

तस्थुस्तदाग्रतः शंभोः प्रणिपत्य पुनः पुनः ततः सम्प्रेक्ष्य तान् सर्वान् देवदेवो वृषध्वजः

tasthustadāgrataḥ śaṃbhoḥ praṇipatya punaḥ punaḥ tataḥ samprekṣya tān sarvān devadevo vṛṣadhvajaḥ

1,80.55

विशोध्य तेषां देवानां पशुत्वं परमेश्वरः व्रतं पाशुपतं चैव स्वयं देवो महेश्वरः

viśodhya teṣāṃ devānāṃ paśutvaṃ parameśvaraḥ vrataṃ pāśupataṃ caiva svayaṃ devo maheśvaraḥ

1,80.56

उपदिश्य मुनीनां च सहास्ते चांबया भवः तदाप्रभृति ते देवाः सर्वे पाशुपताः स्मृताः

upadiśya munīnāṃ ca sahāste cāṃbayā bhavaḥ tadāprabhṛti te devāḥ sarve pāśupatāḥ smṛtāḥ

1,80.57

पशूनां च पतिर्यस्मात् तेषां साक्षाद्धि देवताः तस्मात्पाशुपताः प्रोक्तास् तपस्तेपुश् च ते पुनः

paśūnāṃ ca patiryasmāt teṣāṃ sākṣāddhi devatāḥ tasmātpāśupatāḥ proktās tapastepuś ca te punaḥ

1,80.58

ततो द्वादशवर्षान्ते मुक्तपाशाः सुरोत्तमाः ययुर्यथागतं सर्वे ब्रह्मणा सह विष्णुना

tato dvādaśavarṣānte muktapāśāḥ surottamāḥ yayuryathāgataṃ sarve brahmaṇā saha viṣṇunā

1,80.59

एतद्वः कथितं सर्वं पितामहमुखाच्छ्रुतम् पुरा सनत्कुमारेण तस्माद्व्यासेन धीमता

etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ pitāmahamukhācchrutam purā sanatkumāreṇa tasmādvyāsena dhīmatā

1,80.60

यः श्रावयेच्छुचिर् विप्राञ् छृणुयाद्वा शुचिर्नरः स देहभेदमासाद्य पशुपाशैः प्रमुच्यते

yaḥ śrāvayecchucir viprāñ chṛṇuyādvā śucirnaraḥ sa dehabhedamāsādya paśupāśaiḥ pramucyate

Chapter 1.81

1,81.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पाशुपतव्रतमाहात्म्यं नामाशीतितमो ऽध्यायः व्रतमेतत्त्वया प्रोक्तं पशुपाशविमोक्षणम् व्रतं पाशुपतं लैङ्गं पुरा देवैर् अनुष्ठितम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge pāśupatavratamāhātmyaṃ nāmāśītitamo 'dhyāyaḥ vratametattvayā proktaṃ paśupāśavimokṣaṇam vrataṃ pāśupataṃ laiṅgaṃ purā devair anuṣṭhitam

1,81.2

वक्तुमर्हसि चास्माकं यथापूर्वं त्वया श्रुतम् पुरा सनत्कुमारेण पृष्टः शैलादिरादरात्

vaktumarhasi cāsmākaṃ yathāpūrvaṃ tvayā śrutam purā sanatkumāreṇa pṛṣṭaḥ śailādirādarāt

1,81.3

नन्दी प्राह वचस्तस्मै प्रवदामि समासतः देवैर्दैत्यैस् तथा सिद्धैर् गन्धर्वैः सिद्धचारणैः

nandī prāha vacastasmai pravadāmi samāsataḥ devairdaityais tathā siddhair gandharvaiḥ siddhacāraṇaiḥ

1,81.4

मुनिभिश् च महाभागैर् अनुष्ठितमनुत्तमम् व्रतं द्वादशलिङ्गाख्यं पशुपाशविमोक्षणम्

munibhiś ca mahābhāgair anuṣṭhitamanuttamam vrataṃ dvādaśaliṅgākhyaṃ paśupāśavimokṣaṇam

1,81.5

भोगदं योगदं चैव कामदं मुक्तिदं शुभम् अवियोगकरं पुण्यं भक्तानां भयनाशनम्

bhogadaṃ yogadaṃ caiva kāmadaṃ muktidaṃ śubham aviyogakaraṃ puṇyaṃ bhaktānāṃ bhayanāśanam

1,81.6

षडङ्गसहितान् वेदान् मथित्वा तेन निर्मितम् सर्वदानोत्तमं पुण्यम् अश्वमेधायुताधिकम्

ṣaḍaṅgasahitān vedān mathitvā tena nirmitam sarvadānottamaṃ puṇyam aśvamedhāyutādhikam

1,81.7

सर्वमङ्गलदं पुण्यं सर्वशत्रुविनाशनम् संसारार्णवमग्नानां जन्तूनामपि मोक्षदम्

sarvamaṅgaladaṃ puṇyaṃ sarvaśatruvināśanam saṃsārārṇavamagnānāṃ jantūnāmapi mokṣadam

1,81.8

सर्वव्याधिहरं चैव सर्वज्वरविनाशनम् देवैरनुष्ठितं पूर्वं ब्रह्मणा विष्णुना तथा

sarvavyādhiharaṃ caiva sarvajvaravināśanam devairanuṣṭhitaṃ pūrvaṃ brahmaṇā viṣṇunā tathā

1,81.9

कृत्वा कनीयसं लिङ्गं स्नाप्य चन्दनवारिणा चैत्रमासादि विप्रेन्द्राः शिवलिङ्गव्रतं चरेत्

kṛtvā kanīyasaṃ liṅgaṃ snāpya candanavāriṇā caitramāsādi viprendrāḥ śivaliṅgavrataṃ caret

1,81.10

कृत्वा हैमं शुभं पद्मं कर्णिकाकेसरान्वितम् नवरत्नैश् च खचितम् अष्टपत्रं यथाविधि

kṛtvā haimaṃ śubhaṃ padmaṃ karṇikākesarānvitam navaratnaiś ca khacitam aṣṭapatraṃ yathāvidhi

1,81.11

कर्णिकायां न्यसेल्लिङ्गं स्फाटिकं पीठसंयुतम् तत्र भक्त्या यथान्यायम् अर्चयेद् बिल्वपत्रकैः

karṇikāyāṃ nyaselliṅgaṃ sphāṭikaṃ pīṭhasaṃyutam tatra bhaktyā yathānyāyam arcayed bilvapatrakaiḥ

1,81.12

सितैः सहस्रकमलै रक्तैर्नीलोत्पलैरपि श्वेतार्ककर्णिकारैश् च करवीरैर्बकैरपि

sitaiḥ sahasrakamalai raktairnīlotpalairapi śvetārkakarṇikāraiś ca karavīrairbakairapi

1,81.13

एतैरन्यैर् यथालाभं गायत्र्या तस्य सुव्रताः सम्पूज्य चैव गन्धाद्यैर् धूपैर्दीपैश् च मङ्गलैः

etairanyair yathālābhaṃ gāyatryā tasya suvratāḥ sampūjya caiva gandhādyair dhūpairdīpaiś ca maṅgalaiḥ

1,81.14

नीराजनाद्यैश्चान्यैश् च लिङ्गमूर्तिमहेश्वरम् अगरुं दक्षिणे दद्याद् अघोरेण द्विजोत्तमाः

nīrājanādyaiścānyaiś ca liṅgamūrtimaheśvaram agaruṃ dakṣiṇe dadyād aghoreṇa dvijottamāḥ

1,81.15

पश्चिमे सद्यमन्त्रेण दिव्यां चैव मनःशिलाम् उत्तरे वामदेवेन चन्दनं वापि दापयेत्

paścime sadyamantreṇa divyāṃ caiva manaḥśilām uttare vāmadevena candanaṃ vāpi dāpayet

1,81.16

पुरुषेण मुनिश्रेष्ठा हरितालं च पूर्वतः सितागरूद्भवं विप्रास् तथा कृष्णागरूद्भवम्

puruṣeṇa muniśreṣṭhā haritālaṃ ca pūrvataḥ sitāgarūdbhavaṃ viprās tathā kṛṣṇāgarūdbhavam

1,81.17

तथा गुग्गुलुधूपं च सौगन्धिकमनुत्तमम् सितारं नाम धूपं च दद्याद् ईशाय भक्तितः

tathā gugguludhūpaṃ ca saugandhikamanuttamam sitāraṃ nāma dhūpaṃ ca dadyād īśāya bhaktitaḥ

1,81.18

महाचरुर्निवेद्यः स्याद् आढकान्नमथापि वा एतद् वः कथितं पुण्यं शिवलिङ्गमहाव्रतम्

mahācarurnivedyaḥ syād āḍhakānnamathāpi vā etad vaḥ kathitaṃ puṇyaṃ śivaliṅgamahāvratam

1,81.19

सर्वमासेषु सामान्यं विशेषो ऽपि च कीर्त्यते वैशाखे वज्रलिङ्गं च ज्येष्ठे मारकतं तथा

sarvamāseṣu sāmānyaṃ viśeṣo 'pi ca kīrtyate vaiśākhe vajraliṅgaṃ ca jyeṣṭhe mārakataṃ tathā

1,81.20

आषाढे मौक्तिकं लिङ्गं श्रावणे नीलनिर्मितम् मासि भाद्रपदे लिङ्गं पद्मरागमयं शुभम्

āṣāḍhe mauktikaṃ liṅgaṃ śrāvaṇe nīlanirmitam māsi bhādrapade liṅgaṃ padmarāgamayaṃ śubham

1,81.21

आश्विने चैव विप्रेन्द्राः गोमेदकमयं शुभम् प्रवालेनैव कार्तिक्यां तथा वै मार्गशीर्षके

āśvine caiva viprendrāḥ gomedakamayaṃ śubham pravālenaiva kārtikyāṃ tathā vai mārgaśīrṣake

1,81.22

वैडूर्यनिर्मितं लिङ्गं पुष्परागेण पुष्यके माघे च सूर्यकान्तेन फाल्गुने स्फाटिकेन च

vaiḍūryanirmitaṃ liṅgaṃ puṣparāgeṇa puṣyake māghe ca sūryakāntena phālgune sphāṭikena ca

1,81.23

सर्वमासेषु कमलं हैममेकं विधीयते अलाभे राजतं वापि केवलं कमलं तु वा

sarvamāseṣu kamalaṃ haimamekaṃ vidhīyate alābhe rājataṃ vāpi kevalaṃ kamalaṃ tu vā

1,81.24

रत्नानाम् अप्यलाभे तु हेम्ना वा राजतेन वा रजतस्याप्यलाभे तु ताम्रलोहेन कारयेत्

ratnānām apyalābhe tu hemnā vā rājatena vā rajatasyāpyalābhe tu tāmralohena kārayet

1,81.25

शैलं वा दारुजं वापि मृन्मयं वा सवेदिकम् सर्वगन्धमयं वापि क्षणिकं परिकल्पयेत्

śailaṃ vā dārujaṃ vāpi mṛnmayaṃ vā savedikam sarvagandhamayaṃ vāpi kṣaṇikaṃ parikalpayet

1,81.26

हैमन्तिके महादेवं श्रीपत्त्रेणैव पूजयेत् सर्वमासेषु कमलं हैममेकमथापि वा

haimantike mahādevaṃ śrīpattreṇaiva pūjayet sarvamāseṣu kamalaṃ haimamekamathāpi vā

1,81.27

राजतं वापि कमलं हैमकर्णिकमुत्तमम् राजतस्याप्यभावे तु बिल्वपत्रैः समर्चयेत्

rājataṃ vāpi kamalaṃ haimakarṇikamuttamam rājatasyāpyabhāve tu bilvapatraiḥ samarcayet

1,81.28

सहस्रकमलालाभे तदर्धेनापि पूजयेत् तदर्धार्धेन वा रुद्रम् अष्टोत्तरशतेन वा

sahasrakamalālābhe tadardhenāpi pūjayet tadardhārdhena vā rudram aṣṭottaraśatena vā

1,81.29

बिल्वपत्रे स्थिता लक्ष्मीर् देवी लक्षणसंयुता नीलोत्पले ऽंबिका साक्षाद् उत्पले षण्मुखः स्वयम्

bilvapatre sthitā lakṣmīr devī lakṣaṇasaṃyutā nīlotpale 'ṃbikā sākṣād utpale ṣaṇmukhaḥ svayam

1,81.30

पद्माश्रितो महादेवः सर्वदेवपतिः शिवः तस्मात्सर्वप्रयत्नेन श्रीपत्त्रं न त्यजेद्बुधः

padmāśrito mahādevaḥ sarvadevapatiḥ śivaḥ tasmātsarvaprayatnena śrīpattraṃ na tyajedbudhaḥ

1,81.31

नीलोत्पलं चोत्पलं च कमलं च विशेषतः सर्ववश्यकरं पद्मं शिला सर्वार्थसिद्धिदा

nīlotpalaṃ cotpalaṃ ca kamalaṃ ca viśeṣataḥ sarvavaśyakaraṃ padmaṃ śilā sarvārthasiddhidā

1,81.32

कृष्णागरुसमुद्भूतं सर्वपापनिकृन्तनम् गुग्गुलुप्रभृतीनां चैव दीपानां च निवेदनम्

kṛṣṇāgarusamudbhūtaṃ sarvapāpanikṛntanam gugguluprabhṛtīnāṃ caiva dīpānāṃ ca nivedanam

1,81.33

सर्वरोगक्षयं चैव चन्दनं सर्वसिद्धिदम् सौगन्धिकं तथा धूपं सर्वकामार्थसाधकम्

sarvarogakṣayaṃ caiva candanaṃ sarvasiddhidam saugandhikaṃ tathā dhūpaṃ sarvakāmārthasādhakam

1,81.34

श्वेतागरूद्भवं चैव तथा कृष्णागरूद्भवम् सौम्यं सीतारिधूपं च साक्षान्निर्वाणसिद्धिदम्

śvetāgarūdbhavaṃ caiva tathā kṛṣṇāgarūdbhavam saumyaṃ sītāridhūpaṃ ca sākṣānnirvāṇasiddhidam

1,81.35

श्वेतार्ककुसुमे साक्षाच् चतुर्वक्त्रः प्रजापतिः कर्णिकारस्य कुसुमे मेधा साक्षाद्व्यवस्थिता

śvetārkakusume sākṣāc caturvaktraḥ prajāpatiḥ karṇikārasya kusume medhā sākṣādvyavasthitā

1,81.36

करवीरे गणाध्यक्षो बके नारायणः स्वयम् सुगन्धिषु च सर्वेषु कुसुमेषु नगात्मजा

karavīre gaṇādhyakṣo bake nārāyaṇaḥ svayam sugandhiṣu ca sarveṣu kusumeṣu nagātmajā

1,81.37

तस्मादेतैर्यथालाभं पुष्पधूपादिभिः शुभैः पूजयेद्देवदेवेशं भक्त्या वित्तानुसारतः

tasmādetairyathālābhaṃ puṣpadhūpādibhiḥ śubhaiḥ pūjayeddevadeveśaṃ bhaktyā vittānusārataḥ

1,81.38

निवेदयेत्ततो भक्त्या पायसं च महाचरुम् सघृतं सोपदंशं च सर्वद्रव्यसमन्वितम्

nivedayettato bhaktyā pāyasaṃ ca mahācarum saghṛtaṃ sopadaṃśaṃ ca sarvadravyasamanvitam

1,81.39

शुद्धान्नं वापि मुद्गान्नम् आढकं चार्धकं तु वा चामरं तालवृन्तं च तस्मै भक्त्या निवेदयेत्

śuddhānnaṃ vāpi mudgānnam āḍhakaṃ cārdhakaṃ tu vā cāmaraṃ tālavṛntaṃ ca tasmai bhaktyā nivedayet

1,81.40

उपहाराणि पुण्यानि न्यायेनैवार्जितान्यपि नानाविधानि चार्हाणि प्रोक्षितान्यंभसा पुनः

upahārāṇi puṇyāni nyāyenaivārjitānyapi nānāvidhāni cārhāṇi prokṣitānyaṃbhasā punaḥ

1,81.41

निवेदयेच्च रुद्राय भक्तियुक्तेन चेतसा क्षीराद्वै सर्वदेवानां स्थित्यर्थममृतं ध्रुवम्

nivedayecca rudrāya bhaktiyuktena cetasā kṣīrādvai sarvadevānāṃ sthityarthamamṛtaṃ dhruvam

1,81.42

विष्णुना जिष्णुना साक्षाद् अन्ने सर्वं प्रतिष्ठितम् भूतानाम् अन्नदानेन प्रीतिर् भवति शङ्करे

viṣṇunā jiṣṇunā sākṣād anne sarvaṃ pratiṣṭhitam bhūtānām annadānena prītir bhavati śaṅkare

1,81.43

तस्मात् सम्पूजयेद् देवम् अन्ने प्राणाः प्रतिष्ठिताः उपहारे तथा तुष्टिर् व्यञ्जने पवनः स्वयम्

tasmāt sampūjayed devam anne prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ upahāre tathā tuṣṭir vyañjane pavanaḥ svayam

1,81.44

सर्वात्मको महादेवो गन्धतोये ह्यपाम्पतिः पीठे वै प्रकृतिः साक्षान् महदाद्यैर्व्यवस्थिता

sarvātmako mahādevo gandhatoye hyapāmpatiḥ pīṭhe vai prakṛtiḥ sākṣān mahadādyairvyavasthitā

1,81.45

तस्माद्देवं यजेद्भक्त्या प्रतिमासं यथाविधि पौर्णमास्यां व्रतं कार्यं सर्वकामार्थसिद्धये

tasmāddevaṃ yajedbhaktyā pratimāsaṃ yathāvidhi paurṇamāsyāṃ vrataṃ kāryaṃ sarvakāmārthasiddhaye

1,81.46

सत्यं शौचं दया शान्तिः संतोषो दानमेव च पौर्णमास्याममावास्याम् उपवासं च कारयेत्

satyaṃ śaucaṃ dayā śāntiḥ saṃtoṣo dānameva ca paurṇamāsyāmamāvāsyām upavāsaṃ ca kārayet

1,81.47

संवत्सरान्ते गोदानं वृषोत्सर्गं विशेषतः भोजयेद्ब्राह्मणान्भक्त्या श्रोत्रियान् वेदपारगान्

saṃvatsarānte godānaṃ vṛṣotsargaṃ viśeṣataḥ bhojayedbrāhmaṇānbhaktyā śrotriyān vedapāragān

1,81.48

तल् लिङ्गं पूजितं तेन सर्वद्रव्यसमन्वितम् स्थापयेद् वा शिवक्षेत्रे दापयेद् ब्राह्मणाय वा

tal liṅgaṃ pūjitaṃ tena sarvadravyasamanvitam sthāpayed vā śivakṣetre dāpayed brāhmaṇāya vā

1,81.49

य एवं सर्वमासेषु शिवलिङ्गमहाव्रतम् कुर्याद्भक्त्या मुनिश्रेष्ठाः स एव तपतां वरः

ya evaṃ sarvamāseṣu śivaliṅgamahāvratam kuryādbhaktyā muniśreṣṭhāḥ sa eva tapatāṃ varaḥ

1,81.50

सूर्यकोटिप्रतीकाशैर् विमानै रत्नभूषितैः गत्वा शिवपुरं दिव्यं नेहायाति कदाचन

sūryakoṭipratīkāśair vimānai ratnabhūṣitaiḥ gatvā śivapuraṃ divyaṃ nehāyāti kadācana

1,81.51

अथवा ह्येकमासं वा चरेदेवं व्रतोत्तमम् शिवलोकमवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

athavā hyekamāsaṃ vā caredevaṃ vratottamam śivalokamavāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

1,81.52

अथवा सक्तचित्तश्चेद् यान्यान् संचिन्तयेद्वरान् वर्षमेकं चरेदेवं तांस्तान्प्राप्य शिवं व्रजेत्

athavā saktacittaśced yānyān saṃcintayedvarān varṣamekaṃ caredevaṃ tāṃstānprāpya śivaṃ vrajet

1,81.53

देवत्वं वा पितृत्वं वा देवराजत्वमेव च गाणपत्यपदं वापि सक्तो ऽपि लभते नरः

devatvaṃ vā pitṛtvaṃ vā devarājatvameva ca gāṇapatyapadaṃ vāpi sakto 'pi labhate naraḥ

1,81.54

विद्यार्थी लभते विद्यां भोगार्थी भोगमाप्नुयात् द्रव्यार्थी च निधिं पश्येद् आयुःकामश् चिरायुषम्

vidyārthī labhate vidyāṃ bhogārthī bhogamāpnuyāt dravyārthī ca nidhiṃ paśyed āyuḥkāmaś cirāyuṣam

1,81.55

यान्यांश्चिन्तयते कामांस् तांस्तान्प्राप्येह मोदते एकमासव्रतादेव सो ऽन्ते रुद्रत्वमाप्नुयात्

yānyāṃścintayate kāmāṃs tāṃstānprāpyeha modate ekamāsavratādeva so 'nte rudratvamāpnuyāt

1,81.56

इदं पवित्रं परमं रहस्यं व्रतोत्तमं विश्वसृजापि सृष्टम् हिताय देवासुरसिद्धमर्त्यविद्याधराणां परमं शिवेन

idaṃ pavitraṃ paramaṃ rahasyaṃ vratottamaṃ viśvasṛjāpi sṛṣṭam hitāya devāsurasiddhamartyavidyādharāṇāṃ paramaṃ śivena

1,81.57

सम्पूज्य पूज्यं विधिनैवमीशं प्रणम्य मूर्ध्ना सह भृत्यपुत्रैः व्यपोहनं नाम जपेत्स्तवं च प्रदक्षिणं कृत्य शिवं प्रयत्नात्

sampūjya pūjyaṃ vidhinaivamīśaṃ praṇamya mūrdhnā saha bhṛtyaputraiḥ vyapohanaṃ nāma japetstavaṃ ca pradakṣiṇaṃ kṛtya śivaṃ prayatnāt

1,81.58

पुराकृतं विश्वसृजा स्तवं च हिताय देवेन जगत्त्रयस्य पितामहेनैव सुरैश्च सार्धं महानुभावेन महार्घ्यम् एतत्

purākṛtaṃ viśvasṛjā stavaṃ ca hitāya devena jagattrayasya pitāmahenaiva suraiśca sārdhaṃ mahānubhāvena mahārghyam etat

Chapter 1.82

1,82.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पशुपाशविमोचनलिङ्गपूजादिकथनं नामैकाशीतितमो ऽध्यायः व्यपोहनस्तवं वक्ष्ये सर्वसिद्धिप्रदं शुभम् नन्दिनश् च मुखाच्छ्रुत्वा कुमारेण महात्मना

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge paśupāśavimocanaliṅgapūjādikathanaṃ nāmaikāśītitamo 'dhyāyaḥ vyapohanastavaṃ vakṣye sarvasiddhipradaṃ śubham nandinaś ca mukhācchrutvā kumāreṇa mahātmanā

1,82.2

व्यासाय कथितं तस्माद् बहुमानेन वै मया नमः शिवाय शुद्धाय निर्मलाय यशस्विने

vyāsāya kathitaṃ tasmād bahumānena vai mayā namaḥ śivāya śuddhāya nirmalāya yaśasvine

1,82.3

दुष्टान्तकाय सर्वाय भवाय परमात्मने पञ्चवक्त्रो दशभुजो ह्य् अक्षपञ्चदशैर्युतः

duṣṭāntakāya sarvāya bhavāya paramātmane pañcavaktro daśabhujo hy akṣapañcadaśairyutaḥ

1,82.4

शुद्धस्फटिकसंकाशः सर्वाभरणभूषितः सर्वज्ञः सर्वगः शान्तः सर्वोपरि सुसंस्थितः

śuddhasphaṭikasaṃkāśaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ sarvajñaḥ sarvagaḥ śāntaḥ sarvopari susaṃsthitaḥ

1,82.5

पद्मासनस्थः सोमेशः पापमाशु व्यपोहतु ईशानः पुरुषश्चैव अघोरः सद्य एव च

padmāsanasthaḥ someśaḥ pāpamāśu vyapohatu īśānaḥ puruṣaścaiva aghoraḥ sadya eva ca

1,82.6

वामदेवश् च भगवान् पापमाशु व्यपोहतु अनन्तः सर्वविद्येशः सर्वज्ञः सर्वदः प्रभुः

vāmadevaś ca bhagavān pāpamāśu vyapohatu anantaḥ sarvavidyeśaḥ sarvajñaḥ sarvadaḥ prabhuḥ

1,82.7

शिवध्यानैकसम्पन्नः स मे पापं व्यपोहतु सूक्ष्मः सुरासुरेशानो विश्वेशो गणपूजितः

śivadhyānaikasampannaḥ sa me pāpaṃ vyapohatu sūkṣmaḥ surāsureśāno viśveśo gaṇapūjitaḥ

1,82.8

शिवध्यानैकसम्पन्नः स मे पापं व्यपोहतु शिवोत्तमो महापूज्यः शिवध्यानपरायणः

śivadhyānaikasampannaḥ sa me pāpaṃ vyapohatu śivottamo mahāpūjyaḥ śivadhyānaparāyaṇaḥ

1,82.9

सर्वगः सर्वदः शान्तः स मे पापं व्यपोहतु एकाक्षो भगवानीशः शिवार्चनपरायणः

sarvagaḥ sarvadaḥ śāntaḥ sa me pāpaṃ vyapohatu ekākṣo bhagavānīśaḥ śivārcanaparāyaṇaḥ

1,82.10

शिवध्यानैकसम्पन्नः स मे पापं व्यपोहतु त्रिमूर्तिर् भगवान् ईशः शिवभक्तिप्रबोधकः

śivadhyānaikasampannaḥ sa me pāpaṃ vyapohatu trimūrtir bhagavān īśaḥ śivabhaktiprabodhakaḥ

1,82.11

शिवध्यानैकसम्पन्नः स मे पापं व्यपोहतु श्रीकण्ठः श्रीपतिः श्रीमाञ् शिवध्यानरतः सदा

śivadhyānaikasampannaḥ sa me pāpaṃ vyapohatu śrīkaṇṭhaḥ śrīpatiḥ śrīmāñ śivadhyānarataḥ sadā

1,82.12

शिवार्चनरतः श्रीमान् स मे पापं व्यपोहतु त्रैलोक्यनमिता देवी सोल्काकारा पुरातनी

śivārcanarataḥ śrīmān sa me pāpaṃ vyapohatu trailokyanamitā devī solkākārā purātanī

1,82.13

शिवार्चनरतः श्रीमान् स मे पापं व्यपोहतु त्रैलोक्यनमिता देवी सोल्काकारा पुरातनी

śivārcanarataḥ śrīmān sa me pāpaṃ vyapohatu trailokyanamitā devī solkākārā purātanī

1,82.14

दाक्षायणी महादेवी गौरी हैमवती शुभा एकपर्णाग्रजा सौम्या तथा वै चैकपाटला

dākṣāyaṇī mahādevī gaurī haimavatī śubhā ekaparṇāgrajā saumyā tathā vai caikapāṭalā

1,82.15

अपर्णा वरदा देवी वरदानैकतत्परा उमा सुरहरा साक्षात् कौशिकी वा कपर्दिनी

aparṇā varadā devī varadānaikatatparā umā suraharā sākṣāt kauśikī vā kapardinī

1,82.16

खट्वाङ्गधारिणी दिव्या कराग्रतरुपल्लवा नैगमेयादिभिर् दिव्यैश् चतुर्भिः पुत्रकैर्वृता

khaṭvāṅgadhāriṇī divyā karāgratarupallavā naigameyādibhir divyaiś caturbhiḥ putrakairvṛtā

1,82.17

मेनाया नन्दिनी देवी वारिजा वारिजेक्षणा अंबाया वीतशोकस्य नन्दिनश् च महात्मनः

menāyā nandinī devī vārijā vārijekṣaṇā aṃbāyā vītaśokasya nandinaś ca mahātmanaḥ

1,82.18

शुभावत्याः सखी शान्ता पञ्चचूडा वरप्रदा सृष्ट्यर्थं सर्वभूतानां प्रकृतित्वं गताव्यया

śubhāvatyāḥ sakhī śāntā pañcacūḍā varapradā sṛṣṭyarthaṃ sarvabhūtānāṃ prakṛtitvaṃ gatāvyayā

1,82.19

त्रयोविंशतिभिस् तत्त्वैर् महदाद्यैर् विजृम्भिता लक्ष्म्यादिशक्तिभिर् नित्यं नमिता नन्दनन्दिनी

trayoviṃśatibhis tattvair mahadādyair vijṛmbhitā lakṣmyādiśaktibhir nityaṃ namitā nandanandinī

1,82.20

मनोन्मनी महादेवी मायावी मण्डनप्रिया मायया या जगत्सर्वं ब्रह्माद्यं सचराचरम्

manonmanī mahādevī māyāvī maṇḍanapriyā māyayā yā jagatsarvaṃ brahmādyaṃ sacarācaram

1,82.21

क्षोभिणी मोहिनी नित्यं योगिनां हृदि संस्थिता एकानेकस्थिता लोके इन्दीवरनिभेक्षणा

kṣobhiṇī mohinī nityaṃ yogināṃ hṛdi saṃsthitā ekānekasthitā loke indīvaranibhekṣaṇā

1,82.22

भक्त्या परमया नित्यं सर्वदेवैरभिष्टुता गणेन्द्राम्भोजगर्भेन्द्रयमवित्तेशपूर्वकैः

bhaktyā paramayā nityaṃ sarvadevairabhiṣṭutā gaṇendrāmbhojagarbhendrayamavitteśapūrvakaiḥ

1,82.23

संस्तुता जननी तेषां सर्वोपद्रवनाशिनी भक्तानामार्तिहा भव्या भवभावविनाशनी

saṃstutā jananī teṣāṃ sarvopadravanāśinī bhaktānāmārtihā bhavyā bhavabhāvavināśanī

1,82.24

भुक्तिमुक्तिप्रदा दिव्या भक्तानामप्रयत्नतः सा मे साक्षान्महादेवी पापम् आशु व्यपोहतु

bhuktimuktipradā divyā bhaktānāmaprayatnataḥ sā me sākṣānmahādevī pāpam āśu vyapohatu

1,82.25

चण्डः सर्वगणेशानो मुखाच्छंभोर्विनिर्गतः शिवार्चनरतः श्रीमान् स मे पापं व्यपोहतु

caṇḍaḥ sarvagaṇeśāno mukhācchaṃbhorvinirgataḥ śivārcanarataḥ śrīmān sa me pāpaṃ vyapohatu

1,82.26

शालङ्कायनपुत्रस्तु हलमार्गोत्थितः प्रभुः जामाता मरुतां देवः सर्वभूतमहेश्वरः

śālaṅkāyanaputrastu halamārgotthitaḥ prabhuḥ jāmātā marutāṃ devaḥ sarvabhūtamaheśvaraḥ

1,82.27

सर्वगः सर्वदृक् शर्वः सर्वेशसदृशः प्रभुः सनारायणकैर् देवैः सेन्द्रचन्द्रदिवाकरैः

sarvagaḥ sarvadṛk śarvaḥ sarveśasadṛśaḥ prabhuḥ sanārāyaṇakair devaiḥ sendracandradivākaraiḥ

1,82.28

सिद्धैश् च यक्षगन्धर्वैर् भूतैर्भूतविधायकैः उरगैरृषिभिश्चैव ब्रह्मणा च महात्मना

siddhaiś ca yakṣagandharvair bhūtairbhūtavidhāyakaiḥ uragairṛṣibhiścaiva brahmaṇā ca mahātmanā

1,82.29

स्तुतस्त्रैलोक्यनाथस्तु मुनिरन्तः पुरं स्थितः सर्वदा पूजितः सर्वैर् नन्दी पापं व्यपोहतु

stutastrailokyanāthastu munirantaḥ puraṃ sthitaḥ sarvadā pūjitaḥ sarvair nandī pāpaṃ vyapohatu

1,82.30

महाकायो महातेजा महादेव इवापरः शिवार्चनरतः श्रीमान् स मे पापं व्यपोहतु

mahākāyo mahātejā mahādeva ivāparaḥ śivārcanarataḥ śrīmān sa me pāpaṃ vyapohatu

1,82.31

मेरुमन्दारकैलासतटकूटप्रभेदनः ऐरावतादिभिर् दिव्यैर् दिग्गजैश् च सुपूजितः

merumandārakailāsataṭakūṭaprabhedanaḥ airāvatādibhir divyair diggajaiś ca supūjitaḥ

1,82.32

सप्तपातालपादश् च सप्तद्वीपोरुजङ्घकः सप्तार्णवाङ्कुशश्चैव सर्वतीर्थोदरः शिवः

saptapātālapādaś ca saptadvīporujaṅghakaḥ saptārṇavāṅkuśaścaiva sarvatīrthodaraḥ śivaḥ

1,82.33

आकाशदेहो दिग्बाहुः सोमसूर्याग्निलोचनः हतासुरमहावृक्षो ब्रह्मविद्यामहोत्कटः

ākāśadeho digbāhuḥ somasūryāgnilocanaḥ hatāsuramahāvṛkṣo brahmavidyāmahotkaṭaḥ

1,82.34

ब्रह्माद्याधोरणैर् दिव्यैर् योगपाशसमन्वितैः बद्धो हृत्पुण्डरीकाख्ये स्तंभे वृत्तिं निरुध्य च

brahmādyādhoraṇair divyair yogapāśasamanvitaiḥ baddho hṛtpuṇḍarīkākhye staṃbhe vṛttiṃ nirudhya ca

1,82.35

नागेन्द्रवक्त्रो यः साक्षाद् गणकोटिशतैर्वृतः शिवध्यानैकसम्पन्नः स मे पापं व्यपोहतु

nāgendravaktro yaḥ sākṣād gaṇakoṭiśatairvṛtaḥ śivadhyānaikasampannaḥ sa me pāpaṃ vyapohatu

1,82.36

भृङ्गीशः पिङ्गलाक्षो ऽसौ भसिताशस्तु देहयुक् शिवार्चनरतः श्रीमान् स मे पापं व्यपोहतु

bhṛṅgīśaḥ piṅgalākṣo 'sau bhasitāśastu dehayuk śivārcanarataḥ śrīmān sa me pāpaṃ vyapohatu

1,82.37

चतुर्भिस्तनुभिर् नित्यं सर्वासुरनिबर्हणः स्कन्दः शक्तिधरः शान्तः सेनानीः शिखिवाहनः

caturbhistanubhir nityaṃ sarvāsuranibarhaṇaḥ skandaḥ śaktidharaḥ śāntaḥ senānīḥ śikhivāhanaḥ

1,82.38

देवसेनापतिः श्रीमान् स मे पापं व्यपोहतु भवः शर्वस्तथेशानो रुद्रः पशुपतिस् तथा

devasenāpatiḥ śrīmān sa me pāpaṃ vyapohatu bhavaḥ śarvastatheśāno rudraḥ paśupatis tathā

1,82.39

उग्रो भीमो महादेवः शिवार्चनरतः सदा एताः पापं व्यपोहन्तु मूर्तयः परमेष्ठिनः

ugro bhīmo mahādevaḥ śivārcanarataḥ sadā etāḥ pāpaṃ vyapohantu mūrtayaḥ parameṣṭhinaḥ

1,82.40

महादेवः शिवो रुद्रः शङ्करो नीललोहितः ईशानो विजयो भीमो देवदेवो भवोद्भवः

mahādevaḥ śivo rudraḥ śaṅkaro nīlalohitaḥ īśāno vijayo bhīmo devadevo bhavodbhavaḥ

1,82.41

कपालीशश् च विज्ञेयो रुद्रा रुद्रांशसंभवाः शिवप्रणामसम्पन्ना व्यपोहन्तु मलं मम

kapālīśaś ca vijñeyo rudrā rudrāṃśasaṃbhavāḥ śivapraṇāmasampannā vyapohantu malaṃ mama

1,82.42

विकर्तनो विवस्वांश् च मार्तण्डो भास्करो रविः लोकप्रकाशकश्चैव लोकसाक्षीत्रिविक्रमः

vikartano vivasvāṃś ca mārtaṇḍo bhāskaro raviḥ lokaprakāśakaścaiva lokasākṣītrivikramaḥ

1,82.43

आदित्यश् च तथा सूर्यश् चांशुमांश् च दिवाकरः एते वै द्वादशादित्या व्यपोहन्तु मलं मम

ādityaś ca tathā sūryaś cāṃśumāṃś ca divākaraḥ ete vai dvādaśādityā vyapohantu malaṃ mama

1,82.44

गगनं स्पर्शनं तेजो रसश् च पृथिवी तथा चन्द्रः सूर्यस्तथात्मा च तनवः शिवभाषिताः

gaganaṃ sparśanaṃ tejo rasaś ca pṛthivī tathā candraḥ sūryastathātmā ca tanavaḥ śivabhāṣitāḥ

1,82.45

पापं व्यपोहन्तु मम भयं निर्णाशयन्तु मे वासवः पावकश्चैव यमो निरृतिरेव च

pāpaṃ vyapohantu mama bhayaṃ nirṇāśayantu me vāsavaḥ pāvakaścaiva yamo nirṛtireva ca

1,82.46

वरुणो वायुसोमौ च ईशानो भगवान् हरिः पितामहश् च भगवान् शिवध्यानपरायणः

varuṇo vāyusomau ca īśāno bhagavān hariḥ pitāmahaś ca bhagavān śivadhyānaparāyaṇaḥ

1,82.47

एते पापं व्यपोहन्तु मनसा कर्मणा कृतम् नभस्वान्स्पर्शनो वायुर् अनिलो मारुतस् तथा

ete pāpaṃ vyapohantu manasā karmaṇā kṛtam nabhasvānsparśano vāyur anilo mārutas tathā

1,82.48

प्राणः प्राणेशजीवेशौ मारुतः शिवभाषिताः शिवार्चनरताः सर्वे व्यपोहन्तु मलं मम

prāṇaḥ prāṇeśajīveśau mārutaḥ śivabhāṣitāḥ śivārcanaratāḥ sarve vyapohantu malaṃ mama

1,82.49

खेचरी वसुचारी च ब्रह्मेशो ब्रह्मब्रह्मधीः सुषेणः शाश्वतः पृष्टः सुपुष्टश् च महाबलः

khecarī vasucārī ca brahmeśo brahmabrahmadhīḥ suṣeṇaḥ śāśvataḥ pṛṣṭaḥ supuṣṭaś ca mahābalaḥ

1,82.50

एते वै चारणाः शंभोः पूजयातीव भाविताः व्यपोहन्तु मलं सर्वं पापं चैव मया कृतम्

ete vai cāraṇāḥ śaṃbhoḥ pūjayātīva bhāvitāḥ vyapohantu malaṃ sarvaṃ pāpaṃ caiva mayā kṛtam

1,82.51

मन्त्रज्ञो मन्त्रवित् प्राज्ञो मन्त्रराट् सिद्धपूजितः सिद्धवत्परमः सिद्धः सर्वसिद्धिप्रदायिनः

mantrajño mantravit prājño mantrarāṭ siddhapūjitaḥ siddhavatparamaḥ siddhaḥ sarvasiddhipradāyinaḥ

1,82.52

व्यपोहन्तु मलं सर्वे सिद्धाः शिवपदार्चकाः यक्षो यक्षेशधनदो जृम्भको मणिभद्रकः

vyapohantu malaṃ sarve siddhāḥ śivapadārcakāḥ yakṣo yakṣeśadhanado jṛmbhako maṇibhadrakaḥ

1,82.53

पूर्णभद्रेश्वरो माली शितिकुण्डलिरेव च नरेन्द्रश्चैव यक्षेशा व्यपोहन्तु मलं मम

pūrṇabhadreśvaro mālī śitikuṇḍalireva ca narendraścaiva yakṣeśā vyapohantu malaṃ mama

1,82.54

अनन्तः कुलिकश्चैव वासुकिस्तक्षकस्तथा कर्कोटको महापद्मः शङ्खपालो महाबलः

anantaḥ kulikaścaiva vāsukistakṣakastathā karkoṭako mahāpadmaḥ śaṅkhapālo mahābalaḥ

1,82.55

शिवप्रणामसम्पन्नाः शिवदेहप्रभूषणाः मम पापं व्यपोहन्तु विषं स्थावरजङ्गमम्

śivapraṇāmasampannāḥ śivadehaprabhūṣaṇāḥ mama pāpaṃ vyapohantu viṣaṃ sthāvarajaṅgamam

1,82.56

वीणाज्ञः किन्नरश्चैव सुरसेनः प्रमर्दनः अतीशयः स प्रयोगी गीतज्ञश्चैव किन्नराः

vīṇājñaḥ kinnaraścaiva surasenaḥ pramardanaḥ atīśayaḥ sa prayogī gītajñaścaiva kinnarāḥ

1,82.57

शिवप्रणामसम्पन्ना व्यपोहन्तु मलं मम विद्याधरश् च विबुधो विद्याराशिर्विदां वरः

śivapraṇāmasampannā vyapohantu malaṃ mama vidyādharaś ca vibudho vidyārāśirvidāṃ varaḥ

1,82.58

विबुद्धो विबुधः श्रीमान् कृतज्ञश् च महायशाः एते विद्याधराः सर्वे शिवध्यानपरायणाः

vibuddho vibudhaḥ śrīmān kṛtajñaś ca mahāyaśāḥ ete vidyādharāḥ sarve śivadhyānaparāyaṇāḥ

1,82.59

व्यपोहन्तु मलं घोरं महादेवप्रसादतः वामदेवी महाजम्भः कालनेमिर्महाबलः

vyapohantu malaṃ ghoraṃ mahādevaprasādataḥ vāmadevī mahājambhaḥ kālanemirmahābalaḥ

1,82.60

सुग्रीवो मर्दकश्चैव पिङ्गलो देवमर्दनः प्रह्रादश्चाप्यनुह्रादः संह्रादः किल बाष्कलौ

sugrīvo mardakaścaiva piṅgalo devamardanaḥ prahrādaścāpyanuhrādaḥ saṃhrādaḥ kila bāṣkalau

1,82.61

जम्भः कुंभश् च मायावी कार्तवीर्यः कृतंजयः एते ऽसुरा महात्मानो महादेवपरायणाः

jambhaḥ kuṃbhaś ca māyāvī kārtavīryaḥ kṛtaṃjayaḥ ete 'surā mahātmāno mahādevaparāyaṇāḥ

1,82.62

व्यपोहन्तु भयं घोरम् आसुरं भावमेव च गरुत्मान् खगतिश्चैव पक्षिराट् नागमर्दनः

vyapohantu bhayaṃ ghoram āsuraṃ bhāvameva ca garutmān khagatiścaiva pakṣirāṭ nāgamardanaḥ

1,82.63

नागशत्रुर् हिरण्याङ्गो वैनतेयः प्रभञ्जनः नागाशीर्विषनाशश् च विष्णुवाहन एव च

nāgaśatrur hiraṇyāṅgo vainateyaḥ prabhañjanaḥ nāgāśīrviṣanāśaś ca viṣṇuvāhana eva ca

1,82.64

एते हिरण्यवर्णाभा गरुडा विष्णुवाहनाः नानाभरणसम्पन्ना व्यपोहन्तु मलं मम

ete hiraṇyavarṇābhā garuḍā viṣṇuvāhanāḥ nānābharaṇasampannā vyapohantu malaṃ mama

1,82.65

अगस्त्यश् च वसिष्ठश् च अङ्गिरा भृगुरेव च काश्यपो नारदश्चैव दधीचश्च्यवनस् तथा

agastyaś ca vasiṣṭhaś ca aṅgirā bhṛgureva ca kāśyapo nāradaścaiva dadhīcaścyavanas tathā

1,82.66

उपमन्युस्तथान्ये च ऋषयः शिवभाविताः शिवार्चनरताः सर्वे व्यपोहन्तु मलं मम

upamanyustathānye ca ṛṣayaḥ śivabhāvitāḥ śivārcanaratāḥ sarve vyapohantu malaṃ mama

1,82.67

पितरः पितामहाश् च तथैव प्रपितामहाः अग्निष्वात्ता बर्हिषदस् तथा मातामहादयः

pitaraḥ pitāmahāś ca tathaiva prapitāmahāḥ agniṣvāttā barhiṣadas tathā mātāmahādayaḥ

1,82.68

व्यपोहन्तु भयं पापं शिवध्यानपरायणाः लक्ष्मीश् च धरणी चैव गायत्री च सरस्वती

vyapohantu bhayaṃ pāpaṃ śivadhyānaparāyaṇāḥ lakṣmīś ca dharaṇī caiva gāyatrī ca sarasvatī

1,82.69

दुर्गा उषा शची ज्येष्ठा मातरः सुरपूजिताः देवानां मातरश् चैव गणानां मातरस् तथा

durgā uṣā śacī jyeṣṭhā mātaraḥ surapūjitāḥ devānāṃ mātaraś caiva gaṇānāṃ mātaras tathā

1,82.70

भूतानां मातरः सर्वा यत्र या गणमातरः प्रसादाद्देवदेवस्य व्यपोहन्तु मलं मम

bhūtānāṃ mātaraḥ sarvā yatra yā gaṇamātaraḥ prasādāddevadevasya vyapohantu malaṃ mama

1,82.71

उर्वशी मेनका चैव रंभा रतितिलोत्तमाः सुमुखी दुर्मुखी चैव कामुकी कामवर्धनी

urvaśī menakā caiva raṃbhā ratitilottamāḥ sumukhī durmukhī caiva kāmukī kāmavardhanī

1,82.72

तथान्याः सर्वलोकेषु दिव्याश्चाप्सरसस् तथा शिवाय ताण्डवं नित्यं कुर्वन्त्यो ऽतीव भाविताः

tathānyāḥ sarvalokeṣu divyāścāpsarasas tathā śivāya tāṇḍavaṃ nityaṃ kurvantyo 'tīva bhāvitāḥ

1,82.73

देव्यः शिवार्चनरता व्यपोहन्तु मलं मम अर्कः सोमो ऽङ्गारकश् च बुधश्चैव बृहस्पतिः

devyaḥ śivārcanaratā vyapohantu malaṃ mama arkaḥ somo 'ṅgārakaś ca budhaścaiva bṛhaspatiḥ

1,82.74

शुक्रः शनैश्चरश्चैव राहुः केतुस्तथैव च व्यपोहन्तु भयं घोरं ग्रहपीडां शिवार्चकाः

śukraḥ śanaiścaraścaiva rāhuḥ ketustathaiva ca vyapohantu bhayaṃ ghoraṃ grahapīḍāṃ śivārcakāḥ

1,82.75

मेषो वृषो ऽथ मिथुनस् तथा कर्कटकः शुभः सिंहश् च कन्या विपुला तुला वै वृश्चिकस् तथा

meṣo vṛṣo 'tha mithunas tathā karkaṭakaḥ śubhaḥ siṃhaś ca kanyā vipulā tulā vai vṛścikas tathā

1,82.76

धनुश् च मकरश्चैव कुंभो मीनस्तथैव च राशयो द्वादश ह्येते शिवपूजापरायणाः

dhanuś ca makaraścaiva kuṃbho mīnastathaiva ca rāśayo dvādaśa hyete śivapūjāparāyaṇāḥ

1,82.77

व्यपोहन्तु भयं पापं प्रसादात्परमेष्ठिनः अश्विनी भरणी चैव कृत्तिका रोहिणी तथा

vyapohantu bhayaṃ pāpaṃ prasādātparameṣṭhinaḥ aśvinī bharaṇī caiva kṛttikā rohiṇī tathā

1,82.78

श्रीमन्मृगशिरश्चार्द्रा पुनर्वसुपुष्यसार्पकाः मघा वै पूर्वफाल्गुन्य उत्तराफाल्गुनी तथा

śrīmanmṛgaśiraścārdrā punarvasupuṣyasārpakāḥ maghā vai pūrvaphālgunya uttarāphālgunī tathā

1,82.79

हस्तचित्रा तथा स्वाती विशाखा चानुराधिका ज्येष्ठा मूलं महाभागा पूर्वाषाढा तथैव च

hastacitrā tathā svātī viśākhā cānurādhikā jyeṣṭhā mūlaṃ mahābhāgā pūrvāṣāḍhā tathaiva ca

1,82.80

उत्तराषाढिका चैव श्रवणं च श्रविष्ठिका शतभिषक् पूर्वभद्रा तथा प्रोष्ठपदा तथा

uttarāṣāḍhikā caiva śravaṇaṃ ca śraviṣṭhikā śatabhiṣak pūrvabhadrā tathā proṣṭhapadā tathā

1,82.81

पौष्णं च देव्यः सततं व्यपोहन्तु मलं मम ज्वरः कुम्भोदरश्चैव शङ्कुकर्णो महाबलः

pauṣṇaṃ ca devyaḥ satataṃ vyapohantu malaṃ mama jvaraḥ kumbhodaraścaiva śaṅkukarṇo mahābalaḥ

1,82.82

महाकर्णः प्रभातश् च महाभूतप्रमर्दनः श्येनजिच्छिवदूतश् च प्रमथाः प्रीतिवर्धनाः

mahākarṇaḥ prabhātaś ca mahābhūtapramardanaḥ śyenajicchivadūtaś ca pramathāḥ prītivardhanāḥ

1,82.83

कोटिकोटिशतैश्चैव भूतानां मातरः सदा व्यपोहन्तु भयं पापं महादेवप्रसादतः

koṭikoṭiśataiścaiva bhūtānāṃ mātaraḥ sadā vyapohantu bhayaṃ pāpaṃ mahādevaprasādataḥ

1,82.84

शिवध्यानैकसम्पन्नो हिमराड् अंबुसन्निभः कुन्देन्दुसदृशाकारः कुंभकुन्देन्दुभूषणः

śivadhyānaikasampanno himarāḍ aṃbusannibhaḥ kundendusadṛśākāraḥ kuṃbhakundendubhūṣaṇaḥ

1,82.85

वडवानलशत्रुर्यो वडवामुखभेदनः चतुष्पादसमायुक्तः क्षीरोद इव पाण्डुरः

vaḍavānalaśatruryo vaḍavāmukhabhedanaḥ catuṣpādasamāyuktaḥ kṣīroda iva pāṇḍuraḥ

1,82.86

रुद्रलोके स्थितो नित्यं रुद्रैः सार्धं गणेश्वरैः वृषेन्द्रो विश्वधृग् देवो विश्वस्य जगतः पिता

rudraloke sthito nityaṃ rudraiḥ sārdhaṃ gaṇeśvaraiḥ vṛṣendro viśvadhṛg devo viśvasya jagataḥ pitā

1,82.87

वृतो नन्दादिभिर् नित्यं मातृभिर् मखमर्दनः शिवार्चनरतो नित्यं स मे पापं व्यपोहतु

vṛto nandādibhir nityaṃ mātṛbhir makhamardanaḥ śivārcanarato nityaṃ sa me pāpaṃ vyapohatu

1,82.88

गङ्गा माता जगन्माता रुद्रलोके व्यवस्थिता शिवभक्ता तु या नन्दा सा मे पापं व्यपोहतु

gaṅgā mātā jaganmātā rudraloke vyavasthitā śivabhaktā tu yā nandā sā me pāpaṃ vyapohatu

1,82.89

भद्रा भद्रपदा देवी शिवलोके व्यवस्थिता माता गवां महाभागा सा मे पापं व्यपोहतु

bhadrā bhadrapadā devī śivaloke vyavasthitā mātā gavāṃ mahābhāgā sā me pāpaṃ vyapohatu

1,82.90

सुरभिः सर्वतोभद्रा सर्वपापप्रणाशनी रुद्रपूजारता नित्यं सा मे पापं व्यपोहतु

surabhiḥ sarvatobhadrā sarvapāpapraṇāśanī rudrapūjāratā nityaṃ sā me pāpaṃ vyapohatu

1,82.91

सुशीला शीलसम्पन्ना श्रीप्रदा शिवभाविता शिवलोके स्थिता नित्यं सा मे पापं व्यपोहतु

suśīlā śīlasampannā śrīpradā śivabhāvitā śivaloke sthitā nityaṃ sā me pāpaṃ vyapohatu

1,82.92

वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः सर्वकार्याभिचिन्तकः समस्तगुणसम्पन्नः सर्वदेवेश्वरात्मजः

vedaśāstrārthatattvajñaḥ sarvakāryābhicintakaḥ samastaguṇasampannaḥ sarvadeveśvarātmajaḥ

1,82.93

ज्येष्ठः सर्वेश्वरः सौम्यो महाविष्णुतनुः स्वयम् आर्यः सेनापतिः साक्षाद् गहनो मखमर्दनः

jyeṣṭhaḥ sarveśvaraḥ saumyo mahāviṣṇutanuḥ svayam āryaḥ senāpatiḥ sākṣād gahano makhamardanaḥ

1,82.94

ऐरावतगजारूढः कृष्णकुञ्चितमूर्धजः कृष्णाङ्गो रक्तनयनः शशिपन्नगभूषणः

airāvatagajārūḍhaḥ kṛṣṇakuñcitamūrdhajaḥ kṛṣṇāṅgo raktanayanaḥ śaśipannagabhūṣaṇaḥ

1,82.95

भूतैः प्रेतैः पिशाचैश् च कूष्माण्डैश् च समावृतः शिवार्चनरतः साक्षात् स मे पापं व्यपोहतु

bhūtaiḥ pretaiḥ piśācaiś ca kūṣmāṇḍaiś ca samāvṛtaḥ śivārcanarataḥ sākṣāt sa me pāpaṃ vyapohatu

1,82.96

ब्रह्माणी चैव माहेशी कौमारी वैष्णवी तथा वाराही चैव माहेन्द्री चामुण्डाग्नेयिका तथा

brahmāṇī caiva māheśī kaumārī vaiṣṇavī tathā vārāhī caiva māhendrī cāmuṇḍāgneyikā tathā

1,82.97

एता वै मातरः सर्वाः सर्वलोकप्रपूजिताः योगिनीभिर् महापापं व्यपोहन्तु समाहिताः

etā vai mātaraḥ sarvāḥ sarvalokaprapūjitāḥ yoginībhir mahāpāpaṃ vyapohantu samāhitāḥ

1,82.98

वीरभद्रो महातेजा हिमकुन्देन्दुसन्निभः रुद्रस्य तनयो रौद्रः शूलासक्तमहाकरः

vīrabhadro mahātejā himakundendusannibhaḥ rudrasya tanayo raudraḥ śūlāsaktamahākaraḥ

1,82.99

सहस्रबाहुः सर्वज्ञः सर्वायुधधरः स्वयम् त्रेताग्निनयनो देवस् त्रैलोक्याभयदः प्रभुः

sahasrabāhuḥ sarvajñaḥ sarvāyudhadharaḥ svayam tretāgninayano devas trailokyābhayadaḥ prabhuḥ

1,82.100

मातॄणां रक्षको नित्यं महावृषभवाहनः त्रैलोक्यनमितः श्रीमान् शिवपादार्चने रतः

mātṝṇāṃ rakṣako nityaṃ mahāvṛṣabhavāhanaḥ trailokyanamitaḥ śrīmān śivapādārcane rataḥ

1,82.101

यज्ञस्य च शिरश्छेत्ता पूष्णो दन्तविनाशनः वह्नेर्हस्तहरः साक्षाद् भगनेत्रनिपातनः

yajñasya ca śiraśchettā pūṣṇo dantavināśanaḥ vahnerhastaharaḥ sākṣād bhaganetranipātanaḥ

1,82.102

पादाङ्गुष्ठेन सोमाङ्गपेषकः प्रभुसंज्ञकः उपेन्द्रेन्द्रयमादीनां देवानामङ्गरक्षकः

pādāṅguṣṭhena somāṅgapeṣakaḥ prabhusaṃjñakaḥ upendrendrayamādīnāṃ devānāmaṅgarakṣakaḥ

1,82.103

सरस्वत्या महादेव्या नासिकोष्ठावकर्तनः गणेश्वरो यः सेनानीः स मे पापं व्यपोहतु

sarasvatyā mahādevyā nāsikoṣṭhāvakartanaḥ gaṇeśvaro yaḥ senānīḥ sa me pāpaṃ vyapohatu

1,82.104

ज्येष्ठा वरिष्ठा वरदा वराभरणभूषिता महालक्ष्मीर्जगन्माता सा मे पापं व्यपोहतु

jyeṣṭhā variṣṭhā varadā varābharaṇabhūṣitā mahālakṣmīrjaganmātā sā me pāpaṃ vyapohatu

1,82.105

महामोहा महाभागा महाभूतगणैर्वृता शिवार्चनरता नित्यं सा मे पापं व्यपोहतु

mahāmohā mahābhāgā mahābhūtagaṇairvṛtā śivārcanaratā nityaṃ sā me pāpaṃ vyapohatu

1,82.106

लक्ष्मीः सर्वगुणोपेता सर्वलक्षणसंयुता सर्वदा सर्वगा देवी सा मे पापं व्यपोहतु

lakṣmīḥ sarvaguṇopetā sarvalakṣaṇasaṃyutā sarvadā sarvagā devī sā me pāpaṃ vyapohatu

1,82.107

सिंहारूढा महादेवी पार्वत्यास्तनयाव्यया विष्णोर्निद्रा महामाया वैष्णवी सुरपूजिता

siṃhārūḍhā mahādevī pārvatyāstanayāvyayā viṣṇornidrā mahāmāyā vaiṣṇavī surapūjitā

1,82.108

त्रिनेत्रा वरदा देवी महिषासुरमर्दिनी शिवार्चनरता दुर्गा सा मे पापं व्यपोहतु

trinetrā varadā devī mahiṣāsuramardinī śivārcanaratā durgā sā me pāpaṃ vyapohatu

1,82.109

ब्रह्माण्डधारका रुद्राः सर्वलोकप्रपूजिताः सत्याश् च मानसाः सर्वे व्यपोहन्तु भयं मम

brahmāṇḍadhārakā rudrāḥ sarvalokaprapūjitāḥ satyāś ca mānasāḥ sarve vyapohantu bhayaṃ mama

1,82.110

भूताः प्रेताः पिशाचाश् च कूष्माण्डगणनायकाः कूष्माण्डकाश् च ते पापं व्यपोहन्तु समाहिताः

bhūtāḥ pretāḥ piśācāś ca kūṣmāṇḍagaṇanāyakāḥ kūṣmāṇḍakāś ca te pāpaṃ vyapohantu samāhitāḥ

1,82.111

अनेन देवं स्तुत्वा तु चान्ते सर्वं समापयेत् प्रणम्य शिरसा भूमौ प्रतिमासे द्विजोत्तमाः

anena devaṃ stutvā tu cānte sarvaṃ samāpayet praṇamya śirasā bhūmau pratimāse dvijottamāḥ

1,82.112

व्यपोहनस्तवं दिव्यं यः पठेच्छृणुयादपि विधूय सर्वपापानि रुद्रलोके महीयते

vyapohanastavaṃ divyaṃ yaḥ paṭhecchṛṇuyādapi vidhūya sarvapāpāni rudraloke mahīyate

1,82.113

कन्यार्थी लभते कन्यां जयकामो जयं लभेत् अर्थकामो लभेदर्थं पुत्रकामो बहून् सुतान्

kanyārthī labhate kanyāṃ jayakāmo jayaṃ labhet arthakāmo labhedarthaṃ putrakāmo bahūn sutān

1,82.114

विद्यार्थी लभते विद्यां भोगार्थी भोगमाप्नुयात् यान्यान्प्रार्थयते कामान् मानवः श्रवणादिह

vidyārthī labhate vidyāṃ bhogārthī bhogamāpnuyāt yānyānprārthayate kāmān mānavaḥ śravaṇādiha

1,82.115

तान्सर्वान् शीघ्रमाप्नोति देवानां च प्रियो भवेत् पठ्यमानमिदं पुण्यं यमुद्दिश्य तु पठ्यते

tānsarvān śīghramāpnoti devānāṃ ca priyo bhavet paṭhyamānamidaṃ puṇyaṃ yamuddiśya tu paṭhyate

1,82.116

तस्य रोगा न बाधन्ते वातपित्तादिसंभवाः नाकाले मरणं तस्य न सर्पैरपि दश्यते

tasya rogā na bādhante vātapittādisaṃbhavāḥ nākāle maraṇaṃ tasya na sarpairapi daśyate

1,82.117

यत्पुण्यं चैव तीर्थानां यज्ञानां चैव यत्फलम् दानानां चैव यत्पुण्यं व्रतानां च विशेषतः

yatpuṇyaṃ caiva tīrthānāṃ yajñānāṃ caiva yatphalam dānānāṃ caiva yatpuṇyaṃ vratānāṃ ca viśeṣataḥ

1,82.118

तत्पुण्यं कोटिगुणितं जप्त्वा चाप्नोति मानवः गोघ्नश्चैव कृतघ्नश् च वीरहा ब्रह्महा भवेत्

tatpuṇyaṃ koṭiguṇitaṃ japtvā cāpnoti mānavaḥ goghnaścaiva kṛtaghnaś ca vīrahā brahmahā bhavet

1,82.119

शरणागतघाती च मित्रविश्वासघातकः दुष्टः पापसमाचारो मातृहा पितृहा तथा

śaraṇāgataghātī ca mitraviśvāsaghātakaḥ duṣṭaḥ pāpasamācāro mātṛhā pitṛhā tathā

1,82.120

व्यपोह्य सर्वपापानि शिवलोके महीयते

vyapohya sarvapāpāni śivaloke mahīyate

Chapter 1.83

1,83.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे व्यपोहनस्तवनिरूपणं नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः व्यपोहनस्तवं पुण्यं श्रुतमस्माभिर् आदरात् प्रसंगाल्लिङ्गदानस्य व्रतान्यपि वदस्व नः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge vyapohanastavanirūpaṇaṃ nāma dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ vyapohanastavaṃ puṇyaṃ śrutamasmābhir ādarāt prasaṃgālliṅgadānasya vratānyapi vadasva naḥ

1,83.2

व्रतानि वः प्रवक्ष्यामि शुभानि मुनिसत्तमाः नन्दिना कथितानीह ब्रह्मपुत्राय धीमते

vratāni vaḥ pravakṣyāmi śubhāni munisattamāḥ nandinā kathitānīha brahmaputrāya dhīmate

1,83.3

तानि व्यासादुपश्रुत्य युष्माकं प्रवदाम्यहम् अष्टम्यां च चतुर्दश्यां पक्षयोरुभयोरपि

tāni vyāsādupaśrutya yuṣmākaṃ pravadāmyaham aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ pakṣayorubhayorapi

1,83.4

वर्षमेकं तु भुञ्जानो नक्तं यः पूजयेच्छिवम् सर्वयज्ञफलं प्राप्य स याति परमां गतिम्

varṣamekaṃ tu bhuñjāno naktaṃ yaḥ pūjayecchivam sarvayajñaphalaṃ prāpya sa yāti paramāṃ gatim

1,83.5

पृथिवीं भाजनं कृत्वा भुक्त्वा पर्वसु मानवः अहोरात्रेण चैकेन त्रिरात्रफलमश्नुते

pṛthivīṃ bhājanaṃ kṛtvā bhuktvā parvasu mānavaḥ ahorātreṇa caikena trirātraphalamaśnute

1,83.6

द्वयोर् मासस्य पञ्चम्योर् द्वयोः प्रतिपदोर्नरः क्षीरधाराव्रतं कुर्यात् सो ऽश्वमेधफलं लभेत्

dvayor māsasya pañcamyor dvayoḥ pratipadornaraḥ kṣīradhārāvrataṃ kuryāt so 'śvamedhaphalaṃ labhet

1,83.7

कृष्णाष्टम्यां तु नक्तेन यावत्कृष्णचतुर्दशी भुञ्जन्भोगानवाप्नोति ब्रह्मलोकं च गच्छति

kṛṣṇāṣṭamyāṃ tu naktena yāvatkṛṣṇacaturdaśī bhuñjanbhogānavāpnoti brahmalokaṃ ca gacchati

1,83.8

यो ऽब्दमेकं प्रकुर्वीत नक्तं पर्वसु पर्वसु ब्रह्मचारी जितक्रोधः शिवध्यानपरायणः

yo 'bdamekaṃ prakurvīta naktaṃ parvasu parvasu brahmacārī jitakrodhaḥ śivadhyānaparāyaṇaḥ

1,83.9

संवत्सरान्ते विप्रेन्द्रान् भोजयेद्विधिपूर्वकम् स याति शाङ्करं लोकं नात्र कार्या विचारणा

saṃvatsarānte viprendrān bhojayedvidhipūrvakam sa yāti śāṅkaraṃ lokaṃ nātra kāryā vicāraṇā

1,83.10

उपवासात् परं भैक्ष्यं भैक्ष्यात् परम् अयाचितम् अयाचितात् परं नक्तं तस्मान् नक्तेन वर्तयेत्

upavāsāt paraṃ bhaikṣyaṃ bhaikṣyāt param ayācitam ayācitāt paraṃ naktaṃ tasmān naktena vartayet

1,83.11

देवैर्भुक्तं तु पूर्वाह्णे मध्याह्ने ऋषिभिस् तथा अपराह्णे च पितृभिः संध्यायां गुह्यकादिभिः

devairbhuktaṃ tu pūrvāhṇe madhyāhne ṛṣibhis tathā aparāhṇe ca pitṛbhiḥ saṃdhyāyāṃ guhyakādibhiḥ

1,83.12

सर्ववेलामतिक्रम्य नक्तभोजनमुत्तमम् हविष्यभोजनं स्नानं सत्यमाहारलाघवम्

sarvavelāmatikramya naktabhojanamuttamam haviṣyabhojanaṃ snānaṃ satyamāhāralāghavam

1,83.13

अग्निकार्यमधःशय्यां नक्तभोजी समाचरेत् प्रतिमासं प्रवक्ष्यामि शिवव्रतमनुत्तमम्

agnikāryamadhaḥśayyāṃ naktabhojī samācaret pratimāsaṃ pravakṣyāmi śivavratamanuttamam

1,83.14

धर्मकामार्थमोक्षार्थं सर्वपापविशुद्धये पुष्यमासे च सम्पूज्य यः कुर्यान्नक्तभोजनम्

dharmakāmārthamokṣārthaṃ sarvapāpaviśuddhaye puṣyamāse ca sampūjya yaḥ kuryānnaktabhojanam

1,83.15

सत्यवादी जितक्रोधः शालिगोधूमगोरसैः पक्षयोरष्टमीं यत्नाद् उपवासेन वर्तयेत्

satyavādī jitakrodhaḥ śāligodhūmagorasaiḥ pakṣayoraṣṭamīṃ yatnād upavāsena vartayet

1,83.16

भूमिशय्यां च मासान्ते पौर्णमास्यां घृतादिभिः स्नाप्य रुद्रं महादेवं सम्पूज्य विधिपूर्वकम्

bhūmiśayyāṃ ca māsānte paurṇamāsyāṃ ghṛtādibhiḥ snāpya rudraṃ mahādevaṃ sampūjya vidhipūrvakam

1,83.17

यावकं चौदनं दत्त्वा सक्षीरं सघृतं द्विजाः भोजयेद् ब्राह्मणाञ्शिष्टाञ् जपेच्छान्तिं विशेषतः

yāvakaṃ caudanaṃ dattvā sakṣīraṃ saghṛtaṃ dvijāḥ bhojayed brāhmaṇāñśiṣṭāñ japecchāntiṃ viśeṣataḥ

1,83.18

तथा गोमिथुनं चैव कपिलं विनिवेदयेत् भवाय देवदेवाय शिवाय परमेष्ठिने

tathā gomithunaṃ caiva kapilaṃ vinivedayet bhavāya devadevāya śivāya parameṣṭhine

1,83.19

स याति मुनिशार्दूल वाह्नेयं लोकमुत्तमम् भुक्त्वा स विपुलान् लोकान् तत्रैव स विमुच्यते

sa yāti muniśārdūla vāhneyaṃ lokamuttamam bhuktvā sa vipulān lokān tatraiva sa vimucyate

1,83.20

माघमासे तु सम्पूज्य यः कुर्यान् नक्तभोजनम् कृशरं घृतसंयुक्तं भुञ्जानः संयतेन्द्रियः

māghamāse tu sampūjya yaḥ kuryān naktabhojanam kṛśaraṃ ghṛtasaṃyuktaṃ bhuñjānaḥ saṃyatendriyaḥ

1,83.21

सोपवासं चतुर्दश्यां भवेदुभयपक्षयोः रुद्राय पौर्णमास्यां तु दद्याद्वै घृतकम्बलम्

sopavāsaṃ caturdaśyāṃ bhavedubhayapakṣayoḥ rudrāya paurṇamāsyāṃ tu dadyādvai ghṛtakambalam

1,83.22

कृष्णं गोमिथुनं दद्यात् पूजयेच्चैव शंकरम् भोजयेद्ब्राह्मणांश्चैव यथाविभवविस्तरम्

kṛṣṇaṃ gomithunaṃ dadyāt pūjayeccaiva śaṃkaram bhojayedbrāhmaṇāṃścaiva yathāvibhavavistaram

1,83.23

याम्यमासाद्य वै लोकं यमेन सह मोदते फाल्गुने चैव सम्प्राप्ते कुर्याद्वै नक्तभोजनम्

yāmyamāsādya vai lokaṃ yamena saha modate phālgune caiva samprāpte kuryādvai naktabhojanam

1,83.24

श्यामाकान्नघृतक्षीरैर् जितक्रोधो जितेन्द्रियः चतुर्दश्यामथाष्टम्याम् उपवासं च कारयेत्

śyāmākānnaghṛtakṣīrair jitakrodho jitendriyaḥ caturdaśyāmathāṣṭamyām upavāsaṃ ca kārayet

1,83.25

पौर्णमास्यां महादेवं स्नाप्य सम्पूज्य शङ्करम् दद्याद्गोमिथुनं वापि ताम्राभं शूलपाणये

paurṇamāsyāṃ mahādevaṃ snāpya sampūjya śaṅkaram dadyādgomithunaṃ vāpi tāmrābhaṃ śūlapāṇaye

1,83.26

ब्राह्मणान् भोजयित्वा तु प्रार्थयेत्परमेश्वरम् स याति चन्द्रसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

brāhmaṇān bhojayitvā tu prārthayetparameśvaram sa yāti candrasāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

1,83.27

चैत्रे ऽपि रुद्रमभ्यर्च्य कुर्याद्वै नक्तभोजनम् शाल्यन्नं पयसा युक्तं घृतेन च यथासुखम्

caitre 'pi rudramabhyarcya kuryādvai naktabhojanam śālyannaṃ payasā yuktaṃ ghṛtena ca yathāsukham

1,83.28

गोष्ठशायी मुनिश्रेष्ठाः क्षितौ निशि भवं स्मरेत् पौर्णमास्यां शिवं स्नाप्य दद्याद्गोमिथुनं सितम्

goṣṭhaśāyī muniśreṣṭhāḥ kṣitau niśi bhavaṃ smaret paurṇamāsyāṃ śivaṃ snāpya dadyādgomithunaṃ sitam

1,83.29

ब्राह्मणान् भोजयेच्चैव निरृतेः स्थानमाप्नुयात् वैशाखे च तथा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम्

brāhmaṇān bhojayeccaiva nirṛteḥ sthānamāpnuyāt vaiśākhe ca tathā māse kṛtvā vai naktabhojanam

1,83.30

पौर्णमास्यां भवं स्नाप्य पञ्चगव्यघृतादिभिः श्वेतं गोमिथुनं दत्त्वा सो ऽश्वमेधफलं लभेत्

paurṇamāsyāṃ bhavaṃ snāpya pañcagavyaghṛtādibhiḥ śvetaṃ gomithunaṃ dattvā so 'śvamedhaphalaṃ labhet

1,83.31

ज्येष्ठे मासे च देवेशं भवं शर्वमुमापतिम् सम्पूज्य श्रद्धया भक्त्या कृत्वा वै नक्तभोजनम्

jyeṣṭhe māse ca deveśaṃ bhavaṃ śarvamumāpatim sampūjya śraddhayā bhaktyā kṛtvā vai naktabhojanam

1,83.32

रक्तशाल्यन्नमध्वा च अद्भिः पूतं घृतादिभिः वीरासनो निशार्धं च गवां शुश्रूषणे रतः

raktaśālyannamadhvā ca adbhiḥ pūtaṃ ghṛtādibhiḥ vīrāsano niśārdhaṃ ca gavāṃ śuśrūṣaṇe rataḥ

1,83.33

पौर्णमास्यां तु सम्पूज्य देवदेवमुमापतिम् स्नाप्य शक्त्या यथान्यायं चरुं दद्याच् च शूलिने

paurṇamāsyāṃ tu sampūjya devadevamumāpatim snāpya śaktyā yathānyāyaṃ caruṃ dadyāc ca śūline

1,83.34

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च यथाविभवविस्तरम् धूम्रं गोमिथुनं दत्त्वा वायुलोके महीयते

brāhmaṇān bhojayitvā ca yathāvibhavavistaram dhūmraṃ gomithunaṃ dattvā vāyuloke mahīyate

1,83.35

आषाढे मासि चाप्येवं नक्तभोजनतत्परः भूरिखण्डाज्यसंमिश्रं सक्तुभिश्चैव गोरसम्

āṣāḍhe māsi cāpyevaṃ naktabhojanatatparaḥ bhūrikhaṇḍājyasaṃmiśraṃ saktubhiścaiva gorasam

1,83.36

पौर्णमास्यां घृताद्यैस्तु स्नाप्य पूज्य यथाविधि ब्राह्मणान् भोजयित्वा च श्रोत्रियान् वेदपारगान्

paurṇamāsyāṃ ghṛtādyaistu snāpya pūjya yathāvidhi brāhmaṇān bhojayitvā ca śrotriyān vedapāragān

1,83.37

दद्याद्गोमिथुनं गौरं वारुणं लोकमाप्नुयात् श्रावणे च द्विजा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम्

dadyādgomithunaṃ gauraṃ vāruṇaṃ lokamāpnuyāt śrāvaṇe ca dvijā māse kṛtvā vai naktabhojanam

1,83.38

क्षीरषष्टिकभक्तेन सम्पूज्य वृषभध्वजम् पौर्णमास्यां घृताद्यैस्तु स्नाप्य पूज्य यथाविधि

kṣīraṣaṣṭikabhaktena sampūjya vṛṣabhadhvajam paurṇamāsyāṃ ghṛtādyaistu snāpya pūjya yathāvidhi

1,83.39

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च श्रोत्रियान् वेदपारगान् श्वेताग्रपादं पौण्ड्रं च दद्याद्गोमिथुनं पुनः

brāhmaṇān bhojayitvā ca śrotriyān vedapāragān śvetāgrapādaṃ pauṇḍraṃ ca dadyādgomithunaṃ punaḥ

1,83.40

स याति वायुसायुज्यं वायुवत्सर्वगो भवेत् प्राप्ते भाद्रपदे मासे कृत्वैवं नक्तभोजनम्

sa yāti vāyusāyujyaṃ vāyuvatsarvago bhavet prāpte bhādrapade māse kṛtvaivaṃ naktabhojanam

1,83.41

हुतशेषं च विप्रेन्द्रान् वृक्षमूलाश्रितो दिवा पौर्णमास्यां तु देवेशं स्नाप्य सम्पूज्य शङ्करम्

hutaśeṣaṃ ca viprendrān vṛkṣamūlāśrito divā paurṇamāsyāṃ tu deveśaṃ snāpya sampūjya śaṅkaram

1,83.42

नीलस्कन्धं वृषं गां च दत्त्वा भक्त्या यथाविधि ब्राह्मणान् भोजयित्वा च वेदवेदाङ्गपारगान्

nīlaskandhaṃ vṛṣaṃ gāṃ ca dattvā bhaktyā yathāvidhi brāhmaṇān bhojayitvā ca vedavedāṅgapāragān

1,83.43

यक्षलोकमनुप्राप्य यक्षराजो भवेन्नरः ततश्चाश्वयुजे मासि कृत्वैवं नक्तभोजनम्

yakṣalokamanuprāpya yakṣarājo bhavennaraḥ tataścāśvayuje māsi kṛtvaivaṃ naktabhojanam

1,83.44

सघृतं शङ्करं पूज्य पौर्णमास्यां च पूर्ववत् ब्राह्मणान् भोजयित्वा च शिवभक्तान् सदा शुचीन्

saghṛtaṃ śaṅkaraṃ pūjya paurṇamāsyāṃ ca pūrvavat brāhmaṇān bhojayitvā ca śivabhaktān sadā śucīn

1,83.45

वृषभं नीलवर्णाभम् उरोदेशसमुन्नतम् गां च दत्त्वा यथान्यायम् ऐशानं लोकमाप्नुयात्

vṛṣabhaṃ nīlavarṇābham urodeśasamunnatam gāṃ ca dattvā yathānyāyam aiśānaṃ lokamāpnuyāt

1,83.46

कार्तिके च तथा मासे कृत्वा वै नक्तभोजनम् क्षीरौदनेन साज्येन सम्पूज्य च भवं प्रभुम्

kārtike ca tathā māse kṛtvā vai naktabhojanam kṣīraudanena sājyena sampūjya ca bhavaṃ prabhum

1,83.47

पौर्णमास्यां च विधिवत् स्नाप्य दत्त्वा चरुं पुनः ब्राह्मणान् भोजयित्वा च यथाविभवविस्तरम्

paurṇamāsyāṃ ca vidhivat snāpya dattvā caruṃ punaḥ brāhmaṇān bhojayitvā ca yathāvibhavavistaram

1,83.48

दत्त्वा गोमिथुनं चैव कापिलं पूर्ववद् द्विजाः सूर्यसायुज्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

dattvā gomithunaṃ caiva kāpilaṃ pūrvavad dvijāḥ sūryasāyujyamāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

1,83.49

मार्गशीर्षे च मासे ऽपि कृत्वैवं नक्तभोजनम् यवान्नेन यथान्यायम् आज्यक्षीरादिभिः समम्

mārgaśīrṣe ca māse 'pi kṛtvaivaṃ naktabhojanam yavānnena yathānyāyam ājyakṣīrādibhiḥ samam

1,83.50

पौर्णमास्यां च पूर्वोक्तं कृत्वा शर्वाय शंभवे ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दरिद्रान्वेदपारगान्

paurṇamāsyāṃ ca pūrvoktaṃ kṛtvā śarvāya śaṃbhave brāhmaṇān bhojayitvā ca daridrānvedapāragān

1,83.51

दत्त्वा गोमिथुनं चैव पाण्डुरं विधिपूर्वकम् सोमलोकमनुप्राप्य सोमेन सह मोदते

dattvā gomithunaṃ caiva pāṇḍuraṃ vidhipūrvakam somalokamanuprāpya somena saha modate

1,83.52

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यं क्षमा दया त्रिःस्नानं चाग्निहोत्रं च भूशय्या नक्तभोजनम्

ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryaṃ kṣamā dayā triḥsnānaṃ cāgnihotraṃ ca bhūśayyā naktabhojanam

1,83.53

पक्षयोरुपवासं च चतुर्दश्यष्टमीषु च

pakṣayorupavāsaṃ ca caturdaśyaṣṭamīṣu ca

1,83.54

इत्येतदखिलं प्रोक्तं प्रतिमासं शिवव्रतम्

ityetadakhilaṃ proktaṃ pratimāsaṃ śivavratam

1,83.55

कुर्याद्वर्षं क्रमेणैव व्युत्क्रमेणापि वा द्विजाः स याति शिवसायुज्यं ज्ञानयोगमवाप्नुयात्

kuryādvarṣaṃ krameṇaiva vyutkrameṇāpi vā dvijāḥ sa yāti śivasāyujyaṃ jñānayogamavāpnuyāt

Chapter 1.84

1,84.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवव्रतकथनं नाम त्र्यशीतितमो ऽध्यायः उमामहेश्वरं वक्ष्ये व्रतमीश्वरभाषितम् नरनार्यादिजन्तूनां हिताय मुनिसत्तमाः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śivavratakathanaṃ nāma tryaśītitamo 'dhyāyaḥ umāmaheśvaraṃ vakṣye vratamīśvarabhāṣitam naranāryādijantūnāṃ hitāya munisattamāḥ

1,84.2

पौर्णमास्याममावास्यां चतुर्दश्यष्टमीषु च नक्तमब्दं प्रकुर्वीत हविष्यं पूजयेद्भवम्

paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ caturdaśyaṣṭamīṣu ca naktamabdaṃ prakurvīta haviṣyaṃ pūjayedbhavam

1,84.3

उमामहेशप्रतिमां हेम्ना कृत्वा सुशोभनाम् राजतीं वाथ वर्षान्ते प्रतिष्ठाप्य यथाविधि

umāmaheśapratimāṃ hemnā kṛtvā suśobhanām rājatīṃ vātha varṣānte pratiṣṭhāpya yathāvidhi

1,84.4

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दत्त्वा शक्त्या च दक्षिणाम् रथाद्यैर्वापि देवेशं नीत्वा रुद्रालयं प्रति

brāhmaṇān bhojayitvā ca dattvā śaktyā ca dakṣiṇām rathādyairvāpi deveśaṃ nītvā rudrālayaṃ prati

1,84.5

सर्वातिशयसंयुक्तैश् छत्रचामरभूषणैः निवेदयेद्व्रतं चैव शिवाय परमेष्ठिने

sarvātiśayasaṃyuktaiś chatracāmarabhūṣaṇaiḥ nivedayedvrataṃ caiva śivāya parameṣṭhine

1,84.6

स याति शिवसायुज्यं नारी देव्या यदि प्रभो अष्टम्यां च चतुर्दश्यां नियता ब्रह्मचारिणी

sa yāti śivasāyujyaṃ nārī devyā yadi prabho aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ niyatā brahmacāriṇī

1,84.7

वर्षमेकं न भुञ्जति कन्या वा विधवापि वा वर्षान्ते प्रतिमां कृत्वा पूर्वोक्तविधिना ततः

varṣamekaṃ na bhuñjati kanyā vā vidhavāpi vā varṣānte pratimāṃ kṛtvā pūrvoktavidhinā tataḥ

1,84.8

प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं दत्त्वा रुद्रालये पुनः ब्राह्मणान् भोजयित्वा च भवान्या सह मोदते

pratiṣṭhāpya yathānyāyaṃ dattvā rudrālaye punaḥ brāhmaṇān bhojayitvā ca bhavānyā saha modate

1,84.9

या नार्येवं चरेदब्दं कृष्णामेकां चतुर्दशीम् वर्षान्ते प्रतिमां कृत्वा येन केनापि वा द्विजाः

yā nāryevaṃ caredabdaṃ kṛṣṇāmekāṃ caturdaśīm varṣānte pratimāṃ kṛtvā yena kenāpi vā dvijāḥ

1,84.10

पूर्वोक्तमखिलं कृत्वा भवान्या सह मोदते अमावास्यां निराहारा भवेदब्दं सुयन्त्रिता

pūrvoktamakhilaṃ kṛtvā bhavānyā saha modate amāvāsyāṃ nirāhārā bhavedabdaṃ suyantritā

1,84.11

शूलं च विधिना कृत्वा वर्षान्ते विनिवेदयेत् स्नाप्येशानं यजेद्भक्त्या सहस्रैः कमलैः सितैः

śūlaṃ ca vidhinā kṛtvā varṣānte vinivedayet snāpyeśānaṃ yajedbhaktyā sahasraiḥ kamalaiḥ sitaiḥ

1,84.12

राजतं कमलं चैव जांबूनदसुकर्णिकम् दत्त्वा भवाय विप्रेभ्यः प्रदद्याद् दक्षिणाम् अपि

rājataṃ kamalaṃ caiva jāṃbūnadasukarṇikam dattvā bhavāya viprebhyaḥ pradadyād dakṣiṇām api

1,84.13

कामतो ऽपि कृतं पापं भ्रूणहत्यादिकं च यत् तत्सर्वं शूलदानेन भिन्द्यान्नारी न संशयः

kāmato 'pi kṛtaṃ pāpaṃ bhrūṇahatyādikaṃ ca yat tatsarvaṃ śūladānena bhindyānnārī na saṃśayaḥ

1,84.14

सायुज्यं चैवमाप्नोति भवान्या द्विजसत्तमाः कुर्याद्यद्वा नरः सो ऽपि रुद्रसायुज्यमाप्नुयात्

sāyujyaṃ caivamāpnoti bhavānyā dvijasattamāḥ kuryādyadvā naraḥ so 'pi rudrasāyujyamāpnuyāt

1,84.15

पौर्णमास्याममावास्यां वर्षमेकमतन्द्रिता उपवासरता नारी नरो ऽपि द्विजसत्तमाः

paurṇamāsyāmamāvāsyāṃ varṣamekamatandritā upavāsaratā nārī naro 'pi dvijasattamāḥ

1,84.16

नियोगादेव तत्कार्यं भर्तॄणां द्विजसत्तमाः जपं दानं तपः सर्वम् अस्वतन्त्रा यतः स्त्रियः

niyogādeva tatkāryaṃ bhartṝṇāṃ dvijasattamāḥ japaṃ dānaṃ tapaḥ sarvam asvatantrā yataḥ striyaḥ

1,84.17

वर्षान्ते सर्वगन्धाढ्यां प्रतिमां संनिवेदयेत् सा भवान्याश् च सायुज्यं सारूप्यं चापि सुव्रता

varṣānte sarvagandhāḍhyāṃ pratimāṃ saṃnivedayet sā bhavānyāś ca sāyujyaṃ sārūpyaṃ cāpi suvratā

1,84.18

लभते नात्र संदेहः सत्यं सत्यं वदाम्यहम् कार्तिक्यां वा तु या नारी एकभक्तेन वर्तते

labhate nātra saṃdehaḥ satyaṃ satyaṃ vadāmyaham kārtikyāṃ vā tu yā nārī ekabhaktena vartate

1,84.19

क्षमाहिंसादिनियमैः संयुक्ता ब्रह्मचारिणी दद्यात्कृष्णतिलानां च भारमेकम् अतन्द्रिता

kṣamāhiṃsādiniyamaiḥ saṃyuktā brahmacāriṇī dadyātkṛṣṇatilānāṃ ca bhāramekam atandritā

1,84.20

सघृतं सगुडं चैव ओदनं परमेष्ठिने दत्त्वा च ब्राह्मणेभ्यश् च यथा विभवविस्तरम्

saghṛtaṃ saguḍaṃ caiva odanaṃ parameṣṭhine dattvā ca brāhmaṇebhyaś ca yathā vibhavavistaram

1,84.21

अष्टम्यां च चतुर्दश्याम् उपवासरता च सा भवान्या मोदते सार्धं सारूप्यं प्राप्य सुव्रता

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyām upavāsaratā ca sā bhavānyā modate sārdhaṃ sārūpyaṃ prāpya suvratā

1,84.22

क्षमा सत्यं दया दानं शौचमिन्द्रियनिग्रहः सर्वव्रतेष्वयं धर्मः सामान्यो रुद्रपूजनम्

kṣamā satyaṃ dayā dānaṃ śaucamindriyanigrahaḥ sarvavrateṣvayaṃ dharmaḥ sāmānyo rudrapūjanam

1,84.23

समासाद्वः प्रवक्ष्यामि प्रतिमासमनुक्रमात् मार्गशीर्षकमासादिकार्त्तिकान्तं यथाक्रमम्

samāsādvaḥ pravakṣyāmi pratimāsamanukramāt mārgaśīrṣakamāsādikārttikāntaṃ yathākramam

1,84.24

व्रतं सुविपुलं पुण्यं नन्दिना परिभाषितम् मार्गशीर्षकमासे ऽथ वृषं पूर्णाङ्गमुत्तमम्

vrataṃ suvipulaṃ puṇyaṃ nandinā paribhāṣitam mārgaśīrṣakamāse 'tha vṛṣaṃ pūrṇāṅgamuttamam

1,84.25

अलंकृत्य यथान्यायं शिवाय विनिवेदयेत् सा च सार्धं भवान्या वै मोदते नात्र संशयः

alaṃkṛtya yathānyāyaṃ śivāya vinivedayet sā ca sārdhaṃ bhavānyā vai modate nātra saṃśayaḥ

1,84.26

पुष्यमासे तु वै शूलं प्रतिष्ठाप्य निवेदयेत् पूर्वोक्तमखिलं कृत्वा भवान्या सह मोदते

puṣyamāse tu vai śūlaṃ pratiṣṭhāpya nivedayet pūrvoktamakhilaṃ kṛtvā bhavānyā saha modate

1,84.27

माघमासे रथं कृत्वा सर्वलक्षणलक्षितम् दद्यात् सम्पूज्य देवेशं ब्राह्मणांश्चैव भोजयेत्

māghamāse rathaṃ kṛtvā sarvalakṣaṇalakṣitam dadyāt sampūjya deveśaṃ brāhmaṇāṃścaiva bhojayet

1,84.28

सा च देव्या महाभागा मोदते नात्र संशयः फाल्गुने प्रतिमां कृत्वा हिरण्येन यथाविधि

sā ca devyā mahābhāgā modate nātra saṃśayaḥ phālgune pratimāṃ kṛtvā hiraṇyena yathāvidhi

1,84.29

राजतेनापि ताम्रेण यथाविभवविस्तरम् प्रतिष्ठाप्य समभ्यर्च्य स्थापयेच्छङ्करालये

rājatenāpi tāmreṇa yathāvibhavavistaram pratiṣṭhāpya samabhyarcya sthāpayecchaṅkarālaye

1,84.30

सा च सार्धं महादेव्या मोदते नात्र संशयः चैत्रे भवं कुमारं च भवानीं च यथाविधि

sā ca sārdhaṃ mahādevyā modate nātra saṃśayaḥ caitre bhavaṃ kumāraṃ ca bhavānīṃ ca yathāvidhi

1,84.31

ताम्राद्यैर्विधिवत्कृत्वा प्रतिष्ठाप्य यथाविधि भवान्या मोदते सार्धं दत्त्वा रुद्राय शंभवे

tāmrādyairvidhivatkṛtvā pratiṣṭhāpya yathāvidhi bhavānyā modate sārdhaṃ dattvā rudrāya śaṃbhave

1,84.32

कृत्वालयं हि कौबेरं राजतं रजतेन वै ईश्वरोमासमायुक्तं गणेशैश् च समन्ततः

kṛtvālayaṃ hi kauberaṃ rājataṃ rajatena vai īśvaromāsamāyuktaṃ gaṇeśaiś ca samantataḥ

1,84.33

सर्वरत्नसमायुक्तं प्रतिष्ठाप्य यथाविधि स्थापयेत्परमेशस्य भवस्यायतने शुभे

sarvaratnasamāyuktaṃ pratiṣṭhāpya yathāvidhi sthāpayetparameśasya bhavasyāyatane śubhe

1,84.34

वैशाखे वै चरेद् एवं कैलासाख्यं व्रतोत्तमम् कैलासपर्वतं प्राप्य भवान्या सह मोदते

vaiśākhe vai cared evaṃ kailāsākhyaṃ vratottamam kailāsaparvataṃ prāpya bhavānyā saha modate

1,84.35

ज्येष्ठे मासि महादेवं लिङ्गमूर्तिमुमापतिम् कृताञ्जलिपुटेनैव ब्रह्मणा विष्णुना तथा

jyeṣṭhe māsi mahādevaṃ liṅgamūrtimumāpatim kṛtāñjalipuṭenaiva brahmaṇā viṣṇunā tathā

1,84.36

मध्ये भवेन संयुक्तं लिङ्गमूर्ति द्विजोत्तमाः हंसेन च वराहेण कृत्वा ताम्रादिभिः शुभाम्

madhye bhavena saṃyuktaṃ liṅgamūrti dvijottamāḥ haṃsena ca varāheṇa kṛtvā tāmrādibhiḥ śubhām

1,84.37

प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं ब्राह्मणान् भोजयेत्ततः शिवाय शिवमासाद्य शिवस्थाने यथाविधि

pratiṣṭhāpya yathānyāyaṃ brāhmaṇān bhojayettataḥ śivāya śivamāsādya śivasthāne yathāvidhi

1,84.38

ब्राह्मणैः सहितां स्थाप्य देव्याः सायुज्यमाप्नुयात् आषाढे च शुभे मासे गृहं कृत्वा सुशोभनम्

brāhmaṇaiḥ sahitāṃ sthāpya devyāḥ sāyujyamāpnuyāt āṣāḍhe ca śubhe māse gṛhaṃ kṛtvā suśobhanam

1,84.39

पक्वेष्टकाभिर् विधिवद् यथाविभवविस्तरम् सर्वबीजरसैश्चापि सम्पूर्णं सर्वशोभनैः

pakveṣṭakābhir vidhivad yathāvibhavavistaram sarvabījarasaiścāpi sampūrṇaṃ sarvaśobhanaiḥ

1,84.40

गृहोपकरणैश्चैव मुसलोलूखलादिभिः दासीदासादिभिश्चैव शयनैरशनादिभिः

gṛhopakaraṇaiścaiva musalolūkhalādibhiḥ dāsīdāsādibhiścaiva śayanairaśanādibhiḥ

1,84.41

सम्पूर्णैश् च गृहं वस्त्रैर् आच्छाद्य च समन्ततः देवं घृतादिभिः स्नाप्य महादेवमुमापतिम्

sampūrṇaiś ca gṛhaṃ vastrair ācchādya ca samantataḥ devaṃ ghṛtādibhiḥ snāpya mahādevamumāpatim

1,84.42

ब्राह्मणानां सहस्रं च भोजयित्वा यथाविधि विद्याविनयसम्पन्नं ब्राह्मणं वेदपारगम्

brāhmaṇānāṃ sahasraṃ ca bhojayitvā yathāvidhi vidyāvinayasampannaṃ brāhmaṇaṃ vedapāragam

1,84.43

प्रथमाश्रमिणं भक्त्या सम्पूज्य च यथाविधि कन्यां सुमध्यमां यावत् कालजीवनसंयुताम्

prathamāśramiṇaṃ bhaktyā sampūjya ca yathāvidhi kanyāṃ sumadhyamāṃ yāvat kālajīvanasaṃyutām

1,84.44

क्षेत्रं गोमिथुनं चैव तद्गृहे च निवेदयेत् सायनैर् विविधैर् दिव्यैर् मेरुपर्वतसन्निभैः

kṣetraṃ gomithunaṃ caiva tadgṛhe ca nivedayet sāyanair vividhair divyair meruparvatasannibhaiḥ

1,84.45

गोलोकं समनुप्राप्य भवान्या सह मोदते भवान्या सदृशीभूत्वा सर्वकल्पेषु साव्यया

golokaṃ samanuprāpya bhavānyā saha modate bhavānyā sadṛśībhūtvā sarvakalpeṣu sāvyayā

1,84.46

भवान्याश्चैव सायुज्यं लभते नात्र संशयः सर्वधातुसमाकीर्णं विचित्रध्वजशोभितम्

bhavānyāścaiva sāyujyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ sarvadhātusamākīrṇaṃ vicitradhvajaśobhitam

1,84.47

निवेदयीत शर्वाय श्रावणे तिलपर्वतम् वितानध्वजवस्त्राद्यैर् धातुभिश् च निवेदयेत्

nivedayīta śarvāya śrāvaṇe tilaparvatam vitānadhvajavastrādyair dhātubhiś ca nivedayet

1,84.48

ब्राह्मणान् भोजयित्वा च पूर्वोक्तमखिलं भवेत् कृत्वा भाद्रपदे मासि शोभनं शालिपर्वतम्

brāhmaṇān bhojayitvā ca pūrvoktamakhilaṃ bhavet kṛtvā bhādrapade māsi śobhanaṃ śāliparvatam

1,84.49

वितानध्वजवस्त्राद्यैर् धातुभिश् च निवेदयेत् ब्राह्मणान् भोजयित्वा च दापयेच्च यथाविधि

vitānadhvajavastrādyair dhātubhiś ca nivedayet brāhmaṇān bhojayitvā ca dāpayecca yathāvidhi

1,84.50

सा च सूर्यांशुसंकाशा भवान्या सह मोदते कृत्वा चाश्वयुजे मासि विपुलं धान्यपर्वतम्

sā ca sūryāṃśusaṃkāśā bhavānyā saha modate kṛtvā cāśvayuje māsi vipulaṃ dhānyaparvatam

1,84.51

सुवर्णवस्त्रसंयुक्तं दत्त्वा सम्पूज्य शङ्करम् ब्राह्मणान् भोजयित्वा च पूर्वोक्तमखिलं भवेत्

suvarṇavastrasaṃyuktaṃ dattvā sampūjya śaṅkaram brāhmaṇān bhojayitvā ca pūrvoktamakhilaṃ bhavet

1,84.52

सर्वधान्यसमायुक्तं सर्वबीजरसादिभिः सर्वधातुसमायुक्तं सर्वरत्नोपशोभितम्

sarvadhānyasamāyuktaṃ sarvabījarasādibhiḥ sarvadhātusamāyuktaṃ sarvaratnopaśobhitam

1,84.53

शृङ्गैश्चतुर्भिः संयुक्तं वितानच्छत्रशोभितम् गन्धमाल्यैस् तथा धूपैश् चित्रैश्चापि सुशोभितम्

śṛṅgaiścaturbhiḥ saṃyuktaṃ vitānacchatraśobhitam gandhamālyais tathā dhūpaiś citraiścāpi suśobhitam

1,84.54

विचित्रैर्नृत्यगेयैश् च शङ्खवीणादिभिस् तथा ब्रह्मघोषैर्महापुण्यं मङ्गलैश् च विशेषतः

vicitrairnṛtyageyaiś ca śaṅkhavīṇādibhis tathā brahmaghoṣairmahāpuṇyaṃ maṅgalaiś ca viśeṣataḥ

1,84.55

महाध्वजाष्टसंयुक्तं विचित्रकुसुमोज्ज्वलम् नगेन्द्रं मेरुनामानं त्रैलोक्याधारमुत्तमम्

mahādhvajāṣṭasaṃyuktaṃ vicitrakusumojjvalam nagendraṃ merunāmānaṃ trailokyādhāramuttamam

1,84.56

तस्य मूर्ध्नि शिवं कुर्यान् मध्यतो धातुनैव तु दक्षिणे च यथान्यायं ब्रह्माणं च चतुर्मुखम्

tasya mūrdhni śivaṃ kuryān madhyato dhātunaiva tu dakṣiṇe ca yathānyāyaṃ brahmāṇaṃ ca caturmukham

1,84.57

उत्तरे देवदेवेशं नारायणमनामयम् इन्द्रादिलोकपालांश् च कृत्वा भक्त्या यथाविधि

uttare devadeveśaṃ nārāyaṇamanāmayam indrādilokapālāṃś ca kṛtvā bhaktyā yathāvidhi

1,84.58

प्रतिष्ठाप्य ततः स्नाप्य समभ्यर्च्य महेश्वरम् देवस्य दक्षिणे हस्ते शूलं त्रिदशपूजितम्

pratiṣṭhāpya tataḥ snāpya samabhyarcya maheśvaram devasya dakṣiṇe haste śūlaṃ tridaśapūjitam

1,84.59

वामे पाशं भवान्याश् च कमलं हेमभूषितम् विष्णोश् च शङ्खं चक्रं च गदामब्जं प्रयत्नतः

vāme pāśaṃ bhavānyāś ca kamalaṃ hemabhūṣitam viṣṇoś ca śaṅkhaṃ cakraṃ ca gadāmabjaṃ prayatnataḥ

1,84.60

ब्रह्मणश्चाक्षसूत्रं च कमण्डलुमनुत्तमम् इन्द्रस्य वज्रम् अग्नेश् च शक्त्याख्यं परमायुधम्

brahmaṇaścākṣasūtraṃ ca kamaṇḍalumanuttamam indrasya vajram agneś ca śaktyākhyaṃ paramāyudham

1,84.61

यमस्य दण्डं निरृतेः खड्गं निशिचरस्य तु वरुणस्य महापाशं नागाख्यं रुद्रमद्भुतम्

yamasya daṇḍaṃ nirṛteḥ khaḍgaṃ niśicarasya tu varuṇasya mahāpāśaṃ nāgākhyaṃ rudramadbhutam

1,84.62

वायोर् यष्टिं कुबेरस्य गदां लोकप्रपूजिताम् टङ्कं चेशानदेवस्य निवेद्यैवं क्रमेण च

vāyor yaṣṭiṃ kuberasya gadāṃ lokaprapūjitām ṭaṅkaṃ ceśānadevasya nivedyaivaṃ krameṇa ca

1,84.63

शिवस्य महतीं पूजां कृत्वा चरुसमन्विताम् पूजयेत्सर्वदेवांश् च यथाविभवविस्तरम्

śivasya mahatīṃ pūjāṃ kṛtvā carusamanvitām pūjayetsarvadevāṃś ca yathāvibhavavistaram

1,84.64

ब्राह्मणान्भोजयित्वा च पूजां कृत्वा प्रयत्नतः महामेरुव्रतं कृत्वा महादेवाय दापयेत्

brāhmaṇānbhojayitvā ca pūjāṃ kṛtvā prayatnataḥ mahāmeruvrataṃ kṛtvā mahādevāya dāpayet

1,84.65

महामेरुमनुप्राप्य महादेव्या प्रमोदते चिरं सायुज्यम् आप्नोति महादेव्या न संशयः

mahāmerumanuprāpya mahādevyā pramodate ciraṃ sāyujyam āpnoti mahādevyā na saṃśayaḥ

1,84.66

कार्तिक्यामपि या नारी कृत्वा देवीमुमां शुभाम् सर्वाभरणसम्पूर्णां सर्वलक्षणलक्षिताम्

kārtikyāmapi yā nārī kṛtvā devīmumāṃ śubhām sarvābharaṇasampūrṇāṃ sarvalakṣaṇalakṣitām

1,84.67

हेमताम्रादिभिश्चैव प्रतिष्ठाप्य विधानतः देवं च कृत्वा देवेशं सर्वलक्षणसंयुतम्

hematāmrādibhiścaiva pratiṣṭhāpya vidhānataḥ devaṃ ca kṛtvā deveśaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam

1,84.68

तयोरग्रे हुताशं च स्रुवहस्तं पितामहम् नारायणं च दातारं सर्वाभरणभूषितम्

tayoragre hutāśaṃ ca sruvahastaṃ pitāmaham nārāyaṇaṃ ca dātāraṃ sarvābharaṇabhūṣitam

1,84.69

लोकपालैस् तथा सिद्धैः संवृतं स्थाप्य यत्नतः रुद्रालये व्रतं तस्मै दापयेद्भक्तिपूर्वकम्

lokapālais tathā siddhaiḥ saṃvṛtaṃ sthāpya yatnataḥ rudrālaye vrataṃ tasmai dāpayedbhaktipūrvakam

1,84.70

सा भवान्यास्तनुं गत्वा भवेन सह मोदते एकभक्तव्रतं पुण्यं प्रतिमासमनुक्रमात्

sā bhavānyāstanuṃ gatvā bhavena saha modate ekabhaktavrataṃ puṇyaṃ pratimāsamanukramāt

1,84.71

मार्गशीर्षकमासादिकार्तिकान्तं प्रवर्तितम् नरनार्यादिजन्तूनां हिताय मुनिसत्तमाः

mārgaśīrṣakamāsādikārtikāntaṃ pravartitam naranāryādijantūnāṃ hitāya munisattamāḥ

1,84.72

नरः कृत्वा व्रतं चैव शिवसायुज्यमाप्नुयात् नारी देव्या न संदेहः शिवेन परिभाषितम्

naraḥ kṛtvā vrataṃ caiva śivasāyujyamāpnuyāt nārī devyā na saṃdehaḥ śivena paribhāṣitam

Chapter 1.85 (part 1/2)

1,85.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे उमामहेश्वरव्रतं नाम चतुरशीतितमो ऽध्यायः सर्वव्रतेषु सम्पूज्य देवदेवमुमापतिम् जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां विधिनैव द्विजोत्तमाः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge umāmaheśvaravrataṃ nāma caturaśītitamo 'dhyāyaḥ sarvavrateṣu sampūjya devadevamumāpatim japetpañcākṣarīṃ vidyāṃ vidhinaiva dvijottamāḥ

1,85.2

जपादेव न संदेहो व्रतानां वै विशेषतः समाप्तिर्नान्यथा तस्माज् जपेत्पञ्चाक्षरीं शुभाम्

japādeva na saṃdeho vratānāṃ vai viśeṣataḥ samāptirnānyathā tasmāj japetpañcākṣarīṃ śubhām

1,85.3

कथं पञ्चाक्षरी विद्या प्रभावो वा कथं वद क्रमोपायं महाभाग श्रोतुं कौतूहलं हि नः

kathaṃ pañcākṣarī vidyā prabhāvo vā kathaṃ vada kramopāyaṃ mahābhāga śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ

1,85.4

पुरा देवेन रुद्रेण देवदेवेन शंभुना पार्वत्याः कथितं पुण्यं प्रवदामि समासतः

purā devena rudreṇa devadevena śaṃbhunā pārvatyāḥ kathitaṃ puṇyaṃ pravadāmi samāsataḥ

1,85.5

भगवन्देवदेवेश सर्वलोकमहेश्वर पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

bhagavandevadeveśa sarvalokamaheśvara pañcākṣarasya māhātmyaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ

1,85.6

पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं वर्षकोटिशतैरपि न शक्यं कथितुं देवि तस्मात् संक्षेपतः शृणु

pañcākṣarasya māhātmyaṃ varṣakoṭiśatairapi na śakyaṃ kathituṃ devi tasmāt saṃkṣepataḥ śṛṇu

1,85.7

प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे नष्टे देवासुरे चैव नष्टे चोरगराक्षसे

pralaye samanuprāpte naṣṭe sthāvarajaṅgame naṣṭe devāsure caiva naṣṭe coragarākṣase

1,85.8

सर्वं प्रकृतिमापन्नं त्वया प्रलयमेष्यति एको ऽहं संस्थितो देवि न द्वितीयो ऽस्ति कुत्रचित्

sarvaṃ prakṛtimāpannaṃ tvayā pralayameṣyati eko 'haṃ saṃsthito devi na dvitīyo 'sti kutracit

1,85.9

तस्मिन्वेदाश् च शास्त्राणि मन्त्रे पञ्चाक्षरे स्थिताः ते नाशं नैव सम्प्राप्ता मच्छक्त्या ह्यनुपालिताः

tasminvedāś ca śāstrāṇi mantre pañcākṣare sthitāḥ te nāśaṃ naiva samprāptā macchaktyā hyanupālitāḥ

1,85.10

अहमेको द्विधाप्यासं प्रकृत्यात्मप्रभेदतः स तु नारायणः शेते देवो मायामयीं तनुम्

ahameko dvidhāpyāsaṃ prakṛtyātmaprabhedataḥ sa tu nārāyaṇaḥ śete devo māyāmayīṃ tanum

1,85.11

आस्थाय योगपर्यङ्कशयने तोयमध्यगः तन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

āsthāya yogaparyaṅkaśayane toyamadhyagaḥ tannābhipaṅkajājjātaḥ pañcavaktraḥ pitāmahaḥ

1,85.12

सिसृक्षमाणो लोकान्वै त्रीनशक्तो ऽसहायवान् दश ब्रह्मा ससर्जादौ मानसानमितौजसः

sisṛkṣamāṇo lokānvai trīnaśakto 'sahāyavān daśa brahmā sasarjādau mānasānamitaujasaḥ

1,85.13

तेषां सृष्टिप्रसिद्ध्यर्थं मां प्रोवाच पितामहः मत्पुत्राणां महादेव शक्तिं देहि महेश्वर

teṣāṃ sṛṣṭiprasiddhyarthaṃ māṃ provāca pitāmahaḥ matputrāṇāṃ mahādeva śaktiṃ dehi maheśvara

1,85.14

इति तेन समादिष्टः पञ्चवक्त्रधरो ह्यहम् पञ्चाक्षरान्पञ्चमुखैः प्रोक्तवान् पद्मयोनये

iti tena samādiṣṭaḥ pañcavaktradharo hyaham pañcākṣarānpañcamukhaiḥ proktavān padmayonaye

1,85.15

तान्पञ्चवदनैर्गृह्णन् ब्रह्मा लोकपितामहः वाच्यवाचकभावेन ज्ञातवान्परमेश्वरम्

tānpañcavadanairgṛhṇan brahmā lokapitāmahaḥ vācyavācakabhāvena jñātavānparameśvaram

1,85.16

वाच्यः पञ्चाक्षरैर्देवि शिवस्त्रैलोक्यपूजितः वाचकः परमो मन्त्रस् तस्य पञ्चाक्षरः स्थितः

vācyaḥ pañcākṣarairdevi śivastrailokyapūjitaḥ vācakaḥ paramo mantras tasya pañcākṣaraḥ sthitaḥ

1,85.17

ज्ञात्वा प्रयोगं विधिना च सिद्धिं लब्ध्वा तथा पञ्चमुखो महात्मा प्रोवाच पुत्रेषु जगद्धिताय मन्त्रं महार्थं किल पञ्चवर्णम्

jñātvā prayogaṃ vidhinā ca siddhiṃ labdhvā tathā pañcamukho mahātmā provāca putreṣu jagaddhitāya mantraṃ mahārthaṃ kila pañcavarṇam

1,85.18

ते लब्ध्वा मन्त्ररत्नं तु साक्षाल्लोकपितामहात् तमाराधयितुं देवं परात्परतरं शिवम्

te labdhvā mantraratnaṃ tu sākṣāllokapitāmahāt tamārādhayituṃ devaṃ parātparataraṃ śivam

1,85.19

ततस्तुतोष भगवान् त्रिमूर्तीनां परः शिवः दत्तवानखिलं ज्ञानम् अणिमादिगुणाष्टकम्

tatastutoṣa bhagavān trimūrtīnāṃ paraḥ śivaḥ dattavānakhilaṃ jñānam aṇimādiguṇāṣṭakam

1,85.20

ते ऽपि लब्ध्वा वरान्विप्रास् तदाराधनकाङ्क्षिणः मेरोस्तु शिखरे रम्ये मुञ्जवान्नाम पर्वतः

te 'pi labdhvā varānviprās tadārādhanakāṅkṣiṇaḥ merostu śikhare ramye muñjavānnāma parvataḥ

1,85.21

मत्प्रियः सततं श्रीमान् मद्भूतैः परिरक्षितः तस्याभ्याशे तपस्तीव्रं लोकसृष्टिसमुत्सुकाः

matpriyaḥ satataṃ śrīmān madbhūtaiḥ parirakṣitaḥ tasyābhyāśe tapastīvraṃ lokasṛṣṭisamutsukāḥ

1,85.22

दिव्यवर्षसहस्रं तु वायुभक्षाः समाचरन् तिष्ठन्तो ऽनुग्रहार्थाय देवि ते ऋषयः पुरा

divyavarṣasahasraṃ tu vāyubhakṣāḥ samācaran tiṣṭhanto 'nugrahārthāya devi te ṛṣayaḥ purā

1,85.23

तेषां भक्तिमहं दृष्ट्वा सद्यः प्रत्यक्षतामियाम् पञ्चाक्षरम् ऋषिच्छन्दो दैवतं शक्तिबीजवत्

teṣāṃ bhaktimahaṃ dṛṣṭvā sadyaḥ pratyakṣatāmiyām pañcākṣaram ṛṣicchando daivataṃ śaktibījavat

1,85.24

न्यासं षडङ्गं दिग्बन्धं विनियोगमशेषतः प्रोक्तवानहमार्याणां लोकानां हितकाम्यया

nyāsaṃ ṣaḍaṅgaṃ digbandhaṃ viniyogamaśeṣataḥ proktavānahamāryāṇāṃ lokānāṃ hitakāmyayā

1,85.25

तच्छ्रुत्वा मन्त्रमाहात्म्यम् ऋषयस्ते तपोधनाः मन्त्रस्य विनियोगं च कृत्वा सर्वमनुष्ठिताः

tacchrutvā mantramāhātmyam ṛṣayaste tapodhanāḥ mantrasya viniyogaṃ ca kṛtvā sarvamanuṣṭhitāḥ

1,85.26

तन्माहात्म्यात् तदा लोकान् सदेवासुरमानुषान् वर्णान्वर्णविभागांश् च सर्वधर्मांश् च शोभनान्

tanmāhātmyāt tadā lokān sadevāsuramānuṣān varṇānvarṇavibhāgāṃś ca sarvadharmāṃś ca śobhanān

1,85.27

पूर्वकल्पसमुद्भूताञ् छ्रुतवन्तो यथा पुरा पञ्चाक्षरप्रभावाच्च लोका वेदा महर्षयः

pūrvakalpasamudbhūtāñ chrutavanto yathā purā pañcākṣaraprabhāvācca lokā vedā maharṣayaḥ

1,85.28

तिष्ठन्ति शाश्वता धर्मा देवाः सर्वमिदं जगत् तद् इदानीं प्रवक्ष्यामि शृणु चावहिताखिलम्

tiṣṭhanti śāśvatā dharmā devāḥ sarvamidaṃ jagat tad idānīṃ pravakṣyāmi śṛṇu cāvahitākhilam

1,85.29

अल्पाक्षरं महार्थं च वेदसारं विमुक्तिदम् आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

alpākṣaraṃ mahārthaṃ ca vedasāraṃ vimuktidam ājñāsiddhamasaṃdigdhaṃ vākyametacchivātmakam

1,85.30

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरञ्जकम् सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं मे पारमेश्वरम्

nānāsiddhiyutaṃ divyaṃ lokacittānurañjakam suniścitārthaṃ gaṃbhīraṃ vākyaṃ me pārameśvaram

1,85.31

मन्त्रं मुखसुखोच्चार्यम् अशेषार्थप्रसाधकम् तद्बीजं सर्वविद्यानां मन्त्रमाद्यं सुशोभनम्

mantraṃ mukhasukhoccāryam aśeṣārthaprasādhakam tadbījaṃ sarvavidyānāṃ mantramādyaṃ suśobhanam

1,85.32

अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत् वेदः स त्रिगुणातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः

atisūkṣmaṃ mahārthaṃ ca jñeyaṃ tadvaṭabījavat vedaḥ sa triguṇātītaḥ sarvajñaḥ sarvakṛtprabhuḥ

1,85.33

ओमित्येकाक्षरं मन्त्रं स्थितः सर्वगतः शिवः मन्त्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चाक्षरतनुः शिवः

omityekākṣaraṃ mantraṃ sthitaḥ sarvagataḥ śivaḥ mantre ṣaḍakṣare sūkṣme pañcākṣaratanuḥ śivaḥ

1,85.34

वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः वाच्यः शिवः प्रमेयत्वान् मन्त्रस्तद्वाचकः स्मृतः

vācyavācakabhāvena sthitaḥ sākṣātsvabhāvataḥ vācyaḥ śivaḥ prameyatvān mantrastadvācakaḥ smṛtaḥ

1,85.35

वाच्यवाचकभावो ऽयम् अनादिः संस्थितस्तयोः वेदे शिवागमे वापि यत्र यत्र षडक्षरः

vācyavācakabhāvo 'yam anādiḥ saṃsthitastayoḥ vede śivāgame vāpi yatra yatra ṣaḍakṣaraḥ

1,85.36

मन्त्रः स्थितः सदा मुख्यो लोके पञ्चाक्षरो मतः किं तस्य बहुभिर् मन्त्रैः शास्त्रैर्वा बहुविस्तृतैः

mantraḥ sthitaḥ sadā mukhyo loke pañcākṣaro mataḥ kiṃ tasya bahubhir mantraiḥ śāstrairvā bahuvistṛtaiḥ

1,85.37

यस्यैवं हृदि संस्थो ऽयं मन्त्रः स्यात्पारमेश्वरः तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम्

yasyaivaṃ hṛdi saṃstho 'yaṃ mantraḥ syātpārameśvaraḥ tenādhītaṃ śrutaṃ tena tena sarvamanuṣṭhitam

1,85.38

यो विद्वान्वै जपेत्सम्यग् अधीत्यैव विधानतः एतावद्धि शिवज्ञानम् एतावत्परमं पदम्

yo vidvānvai japetsamyag adhītyaiva vidhānataḥ etāvaddhi śivajñānam etāvatparamaṃ padam

1,85.39

एतावद् ब्रह्मविद्या च तस्मान्नित्यं जपेद्बुधः पञ्चाक्षरैः सप्रणवो मन्त्रो ऽयं हृदयं मम

etāvad brahmavidyā ca tasmānnityaṃ japedbudhaḥ pañcākṣaraiḥ sapraṇavo mantro 'yaṃ hṛdayaṃ mama

1,85.40

गुह्याद्गुह्यतरं साक्षान् मोक्षज्ञानम् अनुत्तमम् अस्य मन्त्रस्य वक्ष्यामि ऋषिच्छन्दो ऽधिदैवतम्

guhyādguhyataraṃ sākṣān mokṣajñānam anuttamam asya mantrasya vakṣyāmi ṛṣicchando 'dhidaivatam

1,85.41

बीजं शक्तिं स्वरं वर्णं स्थानं चैवाक्षरं प्रति वामदेवो नाम ऋषिः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतः

bījaṃ śaktiṃ svaraṃ varṇaṃ sthānaṃ caivākṣaraṃ prati vāmadevo nāma ṛṣiḥ paṅktiśchanda udāhṛtaḥ

1,85.42

देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने नकारादीनि बीजानि पञ्चभूतात्मकानि च

devatā śiva evāhaṃ mantrasyāsya varānane nakārādīni bījāni pañcabhūtātmakāni ca

1,85.43

आत्मानं प्रणवं विद्धि सर्वव्यापिनमव्ययम् शक्तिस्त्वमेव देवेशि सर्वदेवनमस्कृते

ātmānaṃ praṇavaṃ viddhi sarvavyāpinamavyayam śaktistvameva deveśi sarvadevanamaskṛte

1,85.44

त्वदीयं प्रणवं किंचिन् मदीयं प्रणवं तथा त्वदीयं देवि मन्त्राणां शक्तिभूतं न संशयः

tvadīyaṃ praṇavaṃ kiṃcin madīyaṃ praṇavaṃ tathā tvadīyaṃ devi mantrāṇāṃ śaktibhūtaṃ na saṃśayaḥ

1,85.45

अकारोकारमकारा मदीये प्रणवे स्थिताः उकारं च मकारं च अकारं च क्रमेण वै

akārokāramakārā madīye praṇave sthitāḥ ukāraṃ ca makāraṃ ca akāraṃ ca krameṇa vai

1,85.46

त्वदीयं प्रणवं विद्धि त्रिमात्रं प्लुतमुत्तमम् ओङ्कारस्य स्वरोदात्त ऋषिर्ब्रह्म सितं वपुः

tvadīyaṃ praṇavaṃ viddhi trimātraṃ plutamuttamam oṅkārasya svarodātta ṛṣirbrahma sitaṃ vapuḥ

1,85.47

छन्दो देवी च गायत्री परमात्माधिदेवता उदात्तः प्रथमस्तद्वच् चतुर्थश् च द्वितीयकः

chando devī ca gāyatrī paramātmādhidevatā udāttaḥ prathamastadvac caturthaś ca dvitīyakaḥ

1,85.48

पञ्चमः स्वरितश्चैव मध्यमो निषधः स्मृताः नकारः पीतवर्णश् च स्थानं पूर्वमुखं स्मृतम्

pañcamaḥ svaritaścaiva madhyamo niṣadhaḥ smṛtāḥ nakāraḥ pītavarṇaś ca sthānaṃ pūrvamukhaṃ smṛtam

1,85.49

इन्द्रो ऽधिदैवतं छन्दो गायत्री गौतम ऋषिः मकारः कृष्णवर्णो ऽस्य स्थानं वै दक्षिणामुखम्

indro 'dhidaivataṃ chando gāyatrī gautama ṛṣiḥ makāraḥ kṛṣṇavarṇo 'sya sthānaṃ vai dakṣiṇāmukham

1,85.50

छन्दो ऽनुष्टुप् ऋषिश्चात्री रुद्रो दैवतमुच्यते शिकारो धूम्रवर्णो ऽस्य स्थानं वै पश्चिमं मुखम्

chando 'nuṣṭup ṛṣiścātrī rudro daivatamucyate śikāro dhūmravarṇo 'sya sthānaṃ vai paścimaṃ mukham

1,85.51

विश्वामित्र ऋषिस्त्रिष्टुप् छन्दो विष्णुस्तु दैवतम् वाकारो हेमवर्णो ऽस्य स्थानं चैवोत्तरं मुखम्

viśvāmitra ṛṣistriṣṭup chando viṣṇustu daivatam vākāro hemavarṇo 'sya sthānaṃ caivottaraṃ mukham

1,85.52

ब्रह्माधिदैवतं छन्दो बृहती चाङ्गिरा ऋषिः यकारो रक्तवर्णश् च स्थानम् ऊर्ध्वं मुखं विराट्

brahmādhidaivataṃ chando bṛhatī cāṅgirā ṛṣiḥ yakāro raktavarṇaś ca sthānam ūrdhvaṃ mukhaṃ virāṭ

1,85.53

छन्द ऋषिर्भरद्वाजः स्कन्दो दैवतमुच्यते न्यासमस्य प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिकरं शुभम्

chanda ṛṣirbharadvājaḥ skando daivatamucyate nyāsamasya pravakṣyāmi sarvasiddhikaraṃ śubham

1,85.54

सर्वपापहरं चैव त्रिविधो न्यास उच्यते उत्पत्तिस्थितिसंहारभेदतस्त्रिविधः स्मृतः

sarvapāpaharaṃ caiva trividho nyāsa ucyate utpattisthitisaṃhārabhedatastrividhaḥ smṛtaḥ

1,85.55

ब्रह्मचारिगृहस्थानां यतीनां क्रमशो भवेत् उत्पत्तिर्ब्रह्मचारिणां गृहस्थानां स्थितिः सदा

brahmacārigṛhasthānāṃ yatīnāṃ kramaśo bhavet utpattirbrahmacāriṇāṃ gṛhasthānāṃ sthitiḥ sadā

1,85.56

यतीनां संहृतिर् न्यासः सिद्धिर् भवति नान्यथा अङ्गन्यासः करन्यासो देहन्यास इति त्रिधा

yatīnāṃ saṃhṛtir nyāsaḥ siddhir bhavati nānyathā aṅganyāsaḥ karanyāso dehanyāsa iti tridhā

1,85.57

उत्पत्त्यादित्रिभेदेन वक्ष्यते ते वरानने न्यसेत्पूर्वं करन्यासं देहन्यासम् अनन्तरम्

utpattyāditribhedena vakṣyate te varānane nyasetpūrvaṃ karanyāsaṃ dehanyāsam anantaram

1,85.58

अङ्गन्यासं ततः पश्चाद् अक्षराणां विधिक्रमात् मूर्धादिपादपर्यन्तम् उत्पत्तिन्यास उच्यते

aṅganyāsaṃ tataḥ paścād akṣarāṇāṃ vidhikramāt mūrdhādipādaparyantam utpattinyāsa ucyate

1,85.59

पादादिमूर्धपर्यन्तं संहारो भवति प्रिये हृदयास्यगलन्यासः स्थितिन्यास उदाहृतः

pādādimūrdhaparyantaṃ saṃhāro bhavati priye hṛdayāsyagalanyāsaḥ sthitinyāsa udāhṛtaḥ

1,85.60

ब्रह्मचारिगृहस्थानां यतीनां चैव शोभने सशिरस्कं ततो देहं सर्वमन्त्रेण संस्पृशेत्

brahmacārigṛhasthānāṃ yatīnāṃ caiva śobhane saśiraskaṃ tato dehaṃ sarvamantreṇa saṃspṛśet

1,85.61

स देहन्यास इत्युक्तः सर्वेषां सम एव स दक्षिणाङ्गुष्ठमारभ्य वामाङ्गुष्ठान्त एव हि

sa dehanyāsa ityuktaḥ sarveṣāṃ sama eva sa dakṣiṇāṅguṣṭhamārabhya vāmāṅguṣṭhānta eva hi

1,85.62

न्यस्यते यत्तदुत्पत्तिर् विपरीतं तु संहृतिः अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं न्यस्यते हस्तयोर् द्वयोः

nyasyate yattadutpattir viparītaṃ tu saṃhṛtiḥ aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ nyasyate hastayor dvayoḥ

1,85.63

अतीव भोगदो देवि स्थितिन्यासः कुटुंबिनाम् करन्यासं पुरा कृत्वा देहन्यासम् अनन्तरम्

atīva bhogado devi sthitinyāsaḥ kuṭuṃbinām karanyāsaṃ purā kṛtvā dehanyāsam anantaram

1,85.64

अङ्गन्यासं न्यसेत्पश्चाद् एष साधारणो विधिः ओङ्कारं संपुटीकृत्य सर्वाङ्गेषु च विन्यसेत्

aṅganyāsaṃ nyasetpaścād eṣa sādhāraṇo vidhiḥ oṅkāraṃ saṃpuṭīkṛtya sarvāṅgeṣu ca vinyaset

1,85.65

करयोरुभयोश्चैव दशाग्रांगुलिषु क्रमात् प्रक्षाल्य पादावाचम्य शुचिर्भूत्वा समाहितः

karayorubhayoścaiva daśāgrāṃguliṣu kramāt prakṣālya pādāvācamya śucirbhūtvā samāhitaḥ

1,85.66

प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि न्यासकर्म समाचरेत् स्मरेत् पूर्वम् ऋषिं छन्दो दैवतं बीजमेव च

prāṅmukhodaṅmukho vāpi nyāsakarma samācaret smaret pūrvam ṛṣiṃ chando daivataṃ bījameva ca

1,85.67

शक्तिं च परमात्मानं गुरुं चैव वरानने मन्त्रेण पाणी संमृज्य तलयोः प्रणवं न्यसेत्

śaktiṃ ca paramātmānaṃ guruṃ caiva varānane mantreṇa pāṇī saṃmṛjya talayoḥ praṇavaṃ nyaset

1,85.68

अङ्गुलीनां च सर्वेषां तथा चाद्यन्तपर्वसु सबिन्दुकानि बीजानि पञ्च मध्यमपर्वसु

aṅgulīnāṃ ca sarveṣāṃ tathā cādyantaparvasu sabindukāni bījāni pañca madhyamaparvasu

1,85.69

उत्पत्त्यादित्रिभेदेन न्यसेदाश्रमतः क्रमात् उभाभ्यामेव पाणिभ्याम् आपादतलमस्तकम्

utpattyāditribhedena nyasedāśramataḥ kramāt ubhābhyāmeva pāṇibhyām āpādatalamastakam

1,85.70

मन्त्रेण संस्पृशेद्देहं प्रणवेनैव संपुटम् मूर्ध्नि वक्त्रे च कण्ठे च हृदये गुह्यके तथा

mantreṇa saṃspṛśeddehaṃ praṇavenaiva saṃpuṭam mūrdhni vaktre ca kaṇṭhe ca hṛdaye guhyake tathā

1,85.71

पादयोर् उभयोश्चैव गुह्ये च हृदये तथा कण्ठे च मुखमध्ये च मूर्ध्नि च प्रणवादिकम्

pādayor ubhayoścaiva guhye ca hṛdaye tathā kaṇṭhe ca mukhamadhye ca mūrdhni ca praṇavādikam

1,85.72

हृदये गुह्यके चैव पादयोर्मूर्ध्नि वाचि वा कण्ठे चैव न्यसेदेव प्रणवादित्रिभेदतः

hṛdaye guhyake caiva pādayormūrdhni vāci vā kaṇṭhe caiva nyasedeva praṇavāditribhedataḥ

1,85.73

कृत्वाङ्गन्यासमेवं हि मुखानि परिकल्पयेत् पूर्वादि चोर्ध्वपर्यन्तं नकारादि यथाक्रमम्

kṛtvāṅganyāsamevaṃ hi mukhāni parikalpayet pūrvādi cordhvaparyantaṃ nakārādi yathākramam

1,85.74

षडङ्गानि न्यसेत्पश्चाद् यथास्थानं च शोभनम् नमः स्वाहा वषड्ढुं च वौषट्फट्कारकैः सह

ṣaḍaṅgāni nyasetpaścād yathāsthānaṃ ca śobhanam namaḥ svāhā vaṣaḍḍhuṃ ca vauṣaṭphaṭkārakaiḥ saha

1,85.75

प्रणवं हृदयं विद्यान् नकारः शिर उच्यते शिखा मकार आख्यातः शिकारः कवचं तथा

praṇavaṃ hṛdayaṃ vidyān nakāraḥ śira ucyate śikhā makāra ākhyātaḥ śikāraḥ kavacaṃ tathā

1,85.76

आकारो नेत्रमस्त्रं तु यकारः परिकीर्तितः इत्थमङ्गानि विन्यस्य ततो वै बन्धयेद्दिशः

ākāro netramastraṃ tu yakāraḥ parikīrtitaḥ itthamaṅgāni vinyasya tato vai bandhayeddiśaḥ

1,85.77

विघ्नेशो मातरो दुर्गा क्षेत्रज्ञो देवता दिशः आग्नेयादिषु कोणेषु चतुर्ष्वपि यथाक्रमम्

vighneśo mātaro durgā kṣetrajño devatā diśaḥ āgneyādiṣu koṇeṣu caturṣvapi yathākramam

1,85.78

अङ्गुष्ठतर्जन्यग्राभ्यां संस्थाप्य सुमुखं शुभम् रक्षध्वमिति चोक्त्वा तु नमस्कुर्यात्पृथक्पृथक्

aṅguṣṭhatarjanyagrābhyāṃ saṃsthāpya sumukhaṃ śubham rakṣadhvamiti coktvā tu namaskuryātpṛthakpṛthak

1,85.79

गले मध्ये तथाङ्गुष्ठे तर्जन्याद्याङ्गुलीषु च अङ्गुष्ठेन करन्यासं कुर्यादेव विचक्षणः

gale madhye tathāṅguṣṭhe tarjanyādyāṅgulīṣu ca aṅguṣṭhena karanyāsaṃ kuryādeva vicakṣaṇaḥ

1,85.80

एवं न्यासमिमं प्रोक्तं सर्वपापहरं शुभम् सर्वसिद्धिकरं पुण्यं सर्वरक्षाकरं शिवम्

evaṃ nyāsamimaṃ proktaṃ sarvapāpaharaṃ śubham sarvasiddhikaraṃ puṇyaṃ sarvarakṣākaraṃ śivam

1,85.81

न्यस्ते मन्त्रे ऽथ सुभगे शङ्करप्रतिमो भवेत् जन्मान्तरकृतं पापम् अपि नश्यति तत्क्षणात्

nyaste mantre 'tha subhage śaṅkarapratimo bhavet janmāntarakṛtaṃ pāpam api naśyati tatkṣaṇāt

1,85.82

एवं विन्यस्य मेधावी शुद्धकायो दृढव्रतः जपेत्पञ्चाक्षरं मन्त्रं लब्ध्वाचार्यप्रसादतः

evaṃ vinyasya medhāvī śuddhakāyo dṛḍhavrataḥ japetpañcākṣaraṃ mantraṃ labdhvācāryaprasādataḥ

1,85.83

अतः परं प्रवक्ष्यामि मन्त्रसंग्रहणं शुभे यं विना निष्फलं नित्यं येन वा सफलं भवेत्

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi mantrasaṃgrahaṇaṃ śubhe yaṃ vinā niṣphalaṃ nityaṃ yena vā saphalaṃ bhavet

1,85.84

आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनम् अमानसम् आज्ञप्तं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम्

ājñāhīnaṃ kriyāhīnaṃ śraddhāhīnam amānasam ājñaptaṃ dakṣiṇāhīnaṃ sadā japtaṃ ca niṣphalam

1,85.85

आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं सुमानसम् एवं च दक्षिणासिद्धं मन्त्रं सिद्धं यतस्ततः

ājñāsiddhaṃ kriyāsiddhaṃ śraddhāsiddhaṃ sumānasam evaṃ ca dakṣiṇāsiddhaṃ mantraṃ siddhaṃ yatastataḥ

1,85.86

उपागम्य गुरुं विप्रं मन्त्रतत्त्वार्थवेदिनम् ज्ञानिनं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम्

upāgamya guruṃ vipraṃ mantratattvārthavedinam jñāninaṃ sadguṇopetaṃ dhyānayogaparāyaṇam

1,85.87

तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च

toṣayettaṃ prayatnena bhāvaśuddhisamanvitaḥ vācā ca manasā caiva kāyena draviṇena ca

1,85.88

आचार्यं पूजयेच्छिष्यः सर्वदातिप्रयत्नतः हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

ācāryaṃ pūjayecchiṣyaḥ sarvadātiprayatnataḥ hastyaśvaratharatnāni kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca

1,85.89

भूषणानि च वासांसि धान्यानि विविधानि च एतानि गुरवे दद्याद् भक्त्या च विभवे सति

bhūṣaṇāni ca vāsāṃsi dhānyāni vividhāni ca etāni gurave dadyād bhaktyā ca vibhave sati

1,85.90

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः पश्चान्निवेदयेद्देवि आत्मानं सपरिच्छदम्

vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadīcchetsiddhimātmanaḥ paścānnivedayeddevi ātmānaṃ saparicchadam

1,85.91

एवं सम्पूज्य विधिवद् यथाशक्ति त्ववञ्चयन् आददीत गुरोर्मन्त्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

evaṃ sampūjya vidhivad yathāśakti tvavañcayan ādadīta gurormantraṃ jñānaṃ caiva krameṇa tu

1,85.92

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजितं वत्सरोषितम् शुश्रूषुम् अनहङ्कारम् उपवासकृशं शुचिम्

evaṃ tuṣṭo guruḥ śiṣyaṃ pūjitaṃ vatsaroṣitam śuśrūṣum anahaṅkāram upavāsakṛśaṃ śucim

1,85.93

स्नापयित्वा तु शिष्याय ब्राह्मणानपि पूज्य च समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा

snāpayitvā tu śiṣyāya brāhmaṇānapi pūjya ca samudratīre nadyāṃ ca goṣṭhe devālaye 'pi vā

1,85.94

शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदा दोषवर्जिते

śucau deśe gṛhe vāpi kāle siddhikare tithau nakṣatre śubhayoge ca sarvadā doṣavarjite

1,85.95

अनुगृह्य ततो दद्याच् छिवज्ञानम् अनुत्तमम् स्वरेणोच्चारयेत् सम्यग् एकान्ते ऽपि प्रसन्नधीः

anugṛhya tato dadyāc chivajñānam anuttamam svareṇoccārayet samyag ekānte 'pi prasannadhīḥ

1,85.96

उच्चार्योच्चारयित्वा तु आचार्यः सिद्धिदः स्वयम् शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति

uccāryoccārayitvā tu ācāryaḥ siddhidaḥ svayam śivaṃ cāstu śubhaṃ cāstu śobhano 'stu priyo 'stviti

1,85.97

एवं लब्ध्वा परं मन्त्रं ज्ञानं चैव गुरोस्ततः जपेन्नित्यं ससंकल्पं पुरश्चरणमेव च

evaṃ labdhvā paraṃ mantraṃ jñānaṃ caiva gurostataḥ japennityaṃ sasaṃkalpaṃ puraścaraṇameva ca

1,85.98

यावज्जीवं जपेन्नित्यम् अष्टोत्तरसहस्रकम् अनश्नंस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम्

yāvajjīvaṃ japennityam aṣṭottarasahasrakam anaśnaṃstatparo bhūtvā sa yāti paramāṃ gatim

1,85.99

जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात् नक्ताशी संयमी यश् च पौरश्चरणिकः स्मृतः

japedakṣaralakṣaṃ vai caturguṇitamādarāt naktāśī saṃyamī yaś ca pauraścaraṇikaḥ smṛtaḥ

1,85.100

पुरश्चरणजापी वा अपि वा नित्यजापकः अचिरात्सिद्धिकाङ्क्षी तु तयोरन्यतरो भवेत्

puraścaraṇajāpī vā api vā nityajāpakaḥ acirātsiddhikāṅkṣī tu tayoranyataro bhavet

1,85.101

यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेन्नरः तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धिदो वशी

yaḥ puraścaraṇaṃ kṛtvā nityajāpī bhavennaraḥ tasya nāsti samo loke sa siddhaḥ siddhido vaśī

1,85.102

आसनं रुचिरं बद्ध्वा मौनी चैकाग्रमानसः प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि जपेन्मन्त्रमनुत्तमम्

āsanaṃ ruciraṃ baddhvā maunī caikāgramānasaḥ prāṅmukhodaṅmukho vāpi japenmantramanuttamam

1,85.103

आद्यान्तयोर् जपस्यापि कुर्याद्वै प्राणसंयमान् तथा चान्ते जपेद्बीजं शतमष्टोत्तरं शुभम्

ādyāntayor japasyāpi kuryādvai prāṇasaṃyamān tathā cānte japedbījaṃ śatamaṣṭottaraṃ śubham

1,85.104

चत्वारिंशत्समावृत्ति प्राणानायम्य संस्मरेत् पञ्चाक्षरस्य मन्त्रस्य प्राणायाम उदाहृतः

catvāriṃśatsamāvṛtti prāṇānāyamya saṃsmaret pañcākṣarasya mantrasya prāṇāyāma udāhṛtaḥ

1,85.105

प्राणायामाद्भवेत्क्षिप्रं सर्वपापपरिक्षयः इन्द्रियाणां वशित्वं च तस्मात्प्राणांश् च संयमेत्

prāṇāyāmādbhavetkṣipraṃ sarvapāpaparikṣayaḥ indriyāṇāṃ vaśitvaṃ ca tasmātprāṇāṃś ca saṃyamet

1,85.106

गृहे जपः समं विद्याद् गोष्ठे शतगुणं भवेत् नद्यां शतसहस्रं तु अनन्तः शिवसन्निधौ

gṛhe japaḥ samaṃ vidyād goṣṭhe śataguṇaṃ bhavet nadyāṃ śatasahasraṃ tu anantaḥ śivasannidhau

1,85.107

समुद्रतीरे देवह्रदे गिरौ देवालयेषु च पुण्याश्रमेषु सर्वेषु जपः कोटिगुणो भवेत्

samudratīre devahrade girau devālayeṣu ca puṇyāśrameṣu sarveṣu japaḥ koṭiguṇo bhavet

1,85.108

शिवस्य संनिधाने च सूर्यस्याग्रे गुरोरपि दीपस्य गोर्जलस्यापि जपकर्म प्रशस्यते

śivasya saṃnidhāne ca sūryasyāgre gurorapi dīpasya gorjalasyāpi japakarma praśasyate

1,85.109

अङ्गुलीजपसंख्यानम् एकमेकं शुभानने रेखैरष्टगुणं प्रोक्तं पुत्रजीवफलैर् दश

aṅgulījapasaṃkhyānam ekamekaṃ śubhānane rekhairaṣṭaguṇaṃ proktaṃ putrajīvaphalair daśa

1,85.110

शतं वै शङ्खमणिभिः प्रवालैश् च सहस्रकम् स्फाटिकैर् दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते

śataṃ vai śaṅkhamaṇibhiḥ pravālaiś ca sahasrakam sphāṭikair daśasāhasraṃ mauktikairlakṣamucyate

1,85.111

पद्माक्षैर्दशलक्षं तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते कुशग्रन्थ्या च रुद्राक्षैर् अनन्तगुणमुच्यते

padmākṣairdaśalakṣaṃ tu sauvarṇaiḥ koṭirucyate kuśagranthyā ca rudrākṣair anantaguṇamucyate

1,85.112

पञ्चविंशति मोक्षार्थं सप्तविंशति पौष्टिकम् त्रिंशच्च धनसंपत्त्यै पञ्चाशच्चाभिचारिकम्

pañcaviṃśati mokṣārthaṃ saptaviṃśati pauṣṭikam triṃśacca dhanasaṃpattyai pañcāśaccābhicārikam

1,85.113

तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम् पश्चिमं धनदं विद्याद् उत्तरं शान्तिकं भवेत्

tatpūrvābhimukhaṃ vaśyaṃ dakṣiṇaṃ cābhicārikam paścimaṃ dhanadaṃ vidyād uttaraṃ śāntikaṃ bhavet

1,85.114

अङ्गुष्ठं मोक्षदं विद्यात् तर्जनी शत्रुनाशनी मध्यमा धनदा शान्तिं करोत्येषा ह्य् अनामिका

aṅguṣṭhaṃ mokṣadaṃ vidyāt tarjanī śatrunāśanī madhyamā dhanadā śāntiṃ karotyeṣā hy anāmikā

1,85.115

कनिष्ठा रक्षणीया सा जपकर्मणि शोभने अङ्गुष्ठेन जपेज्जप्यम् अन्यैरङ्गुलिभिः सह

kaniṣṭhā rakṣaṇīyā sā japakarmaṇi śobhane aṅguṣṭhena japejjapyam anyairaṅgulibhiḥ saha

1,85.116

अङ्गुष्ठेन विना कर्म कृतं तदफलं यतः शृणुष्व सर्वयज्ञेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

aṅguṣṭhena vinā karma kṛtaṃ tadaphalaṃ yataḥ śṛṇuṣva sarvayajñebhyo japayajño viśiṣyate

1,85.117

हिंसया ते प्रवर्तन्ते जपयज्ञो न हिंसया यावन्तः कर्मयज्ञाः स्युः प्रदानानि तपांसि च

hiṃsayā te pravartante japayajño na hiṃsayā yāvantaḥ karmayajñāḥ syuḥ pradānāni tapāṃsi ca

1,85.118

सर्वे ते जपयज्ञस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम् माहात्म्यं वाचिकस्यैव जपयज्ञस्य कीर्तितम्

sarve te japayajñasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm māhātmyaṃ vācikasyaiva japayajñasya kīrtitam

1,85.119

तस्माच्छतगुणोपांशुः सहस्रो मानसः स्मृतः यद् उच्चनीचस्वरितैः शब्दैः स्पष्टपदाक्षरैः

tasmācchataguṇopāṃśuḥ sahasro mānasaḥ smṛtaḥ yad uccanīcasvaritaiḥ śabdaiḥ spaṣṭapadākṣaraiḥ

1,85.120

मन्त्रमुच्चारयेद्वाचा जपयज्ञः स वाचिकः शनैरुच्चारयेन्मन्त्रम् ईषद् ओष्ठौ तु चालयेत्

mantramuccārayedvācā japayajñaḥ sa vācikaḥ śanairuccārayenmantram īṣad oṣṭhau tu cālayet

1,85.121

किंचित् कर्णान्तरं विद्याद् उपांशुः स जपः स्मृतः धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम्

kiṃcit karṇāntaraṃ vidyād upāṃśuḥ sa japaḥ smṛtaḥ dhiyā yadakṣaraśreṇyā varṇādvarṇaṃ padātpadam

1,85.122

शब्दार्थं चिन्तयेद्भूयः स तूक्तो मानसो जपः त्रयाणां जपयज्ञानां श्रेयान् स्यादुत्तरोत्तरः

śabdārthaṃ cintayedbhūyaḥ sa tūkto mānaso japaḥ trayāṇāṃ japayajñānāṃ śreyān syāduttarottaraḥ

1,85.123

भवेद्यज्ञविशेषेण वैशिष्ट्यं तत्फलस्य च जपेन देवता नित्यं स्तूयमाना प्रसीदति

bhavedyajñaviśeṣeṇa vaiśiṣṭyaṃ tatphalasya ca japena devatā nityaṃ stūyamānā prasīdati

1,85.124

प्रसन्ना विपुलान् भोगान् दद्यान्मुक्तिं च शाश्वतीम् यक्षरक्षःपिशाचाश् च ग्रहाः सर्वे च भीषणाः जापिनं नोपसर्पन्ति भयभीताः समन्ततः

prasannā vipulān bhogān dadyānmuktiṃ ca śāśvatīm yakṣarakṣaḥpiśācāś ca grahāḥ sarve ca bhīṣaṇāḥ jāpinaṃ nopasarpanti bhayabhītāḥ samantataḥ

1,85.125

जपेन पापं शमयेदशेषं यत्तत्कृतं जन्मपरंपरासु /* जपेन भोगान् जयते च मृत्युं जपेन सिद्धिं लभते च मुक्तिम्

japena pāpaṃ śamayedaśeṣaṃ yattatkṛtaṃ janmaparaṃparāsu / japena bhogān jayate ca mṛtyuṃ japena siddhiṃ labhate ca muktim*

1,85.126

एवं लब्ध्वा शिवं ज्ञानं ज्ञात्वा जपविधिक्रमम्

evaṃ labdhvā śivaṃ jñānaṃ jñātvā japavidhikramam

1,85.127

सदाचारी जपन्नित्यं ध्यायन् भद्रं समश्नुते सदाचारं प्रवक्ष्यामि सम्यग्धर्मस्य साधनम्

sadācārī japannityaṃ dhyāyan bhadraṃ samaśnute sadācāraṃ pravakṣyāmi samyagdharmasya sādhanam

1,85.128

यस्मादाचारहीनस्य साधनं निष्फलं भवेत् आचारः परमो धर्म आचारः परमं तपः

yasmādācārahīnasya sādhanaṃ niṣphalaṃ bhavet ācāraḥ paramo dharma ācāraḥ paramaṃ tapaḥ

1,85.129

आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः सदाचारवतां पुंसां सर्वत्राप्यभयं भवेत्

ācāraḥ paramā vidyā ācāraḥ paramā gatiḥ sadācāravatāṃ puṃsāṃ sarvatrāpyabhayaṃ bhavet

1,85.130

तद्वदाचारहीनानां सर्वत्रैव भयं भवेत् सदाचारेण देवत्वम् ऋषित्वं च वरानने

tadvadācārahīnānāṃ sarvatraiva bhayaṃ bhavet sadācāreṇa devatvam ṛṣitvaṃ ca varānane

1,85.131

उपयान्ति कुयोनित्वं तद्वद् आचारलङ्घनात् आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निन्दितः

upayānti kuyonitvaṃ tadvad ācāralaṅghanāt ācārahīnaḥ puruṣo loke bhavati ninditaḥ

1,85.132

तस्मात्संसिद्धिमन्विच्छन् सम्यगाचारवान् भवेत् दुर्वृत्तः शुद्धिभूयिष्ठः पापीयान् ज्ञानदूषकः

tasmātsaṃsiddhimanvicchan samyagācāravān bhavet durvṛttaḥ śuddhibhūyiṣṭhaḥ pāpīyān jñānadūṣakaḥ

1,85.133

वर्णाश्रमविधानोक्तं धर्मं कुर्वीत यत्नतः

varṇāśramavidhānoktaṃ dharmaṃ kurvīta yatnataḥ

1,85.134

यस्य यद्विहितं कर्म तत्कुर्वन्मत्प्रियः सदा संध्योपासनशीलः स्यात् सायं प्रातः प्रसन्नधीः

yasya yadvihitaṃ karma tatkurvanmatpriyaḥ sadā saṃdhyopāsanaśīlaḥ syāt sāyaṃ prātaḥ prasannadhīḥ

1,85.135

उदयास्तमयात्पूर्वम् आरम्य विधिना शुचिः कामान्मोहाद्भयाल्लोभात् संध्यां नातिक्रमेद्द्विजः

udayāstamayātpūrvam āramya vidhinā śuciḥ kāmānmohādbhayāllobhāt saṃdhyāṃ nātikrameddvijaḥ

1,85.136

संध्यातिक्रमणाद्विप्रो ब्राह्मण्यात्पतते यतः असत्यं न वदेत् किंचिन् न सत्यं च परित्यजेत्

saṃdhyātikramaṇādvipro brāhmaṇyātpatate yataḥ asatyaṃ na vadet kiṃcin na satyaṃ ca parityajet

1,85.137

यत्सत्यं ब्रह्म इत्याहुर् असत्यं ब्रह्मदूषणम् अनृतं परुषं शाठ्यं पैशुन्यं पापहेतुकम्

yatsatyaṃ brahma ityāhur asatyaṃ brahmadūṣaṇam anṛtaṃ paruṣaṃ śāṭhyaṃ paiśunyaṃ pāpahetukam

1,85.138

परदारान्परद्रव्यं परहिंसां च सर्वदा क्वचिच्चापि न कुर्वीत वाचा च मनसा तथा

paradārānparadravyaṃ parahiṃsāṃ ca sarvadā kvaciccāpi na kurvīta vācā ca manasā tathā

1,85.139

शूद्रान्नं यातयामान्नं नैवेद्यं श्राद्धमेव च गणान्नं समुदायान्नं राजान्नं च विवर्जयेत्

śūdrānnaṃ yātayāmānnaṃ naivedyaṃ śrāddhameva ca gaṇānnaṃ samudāyānnaṃ rājānnaṃ ca vivarjayet

1,85.140

अन्नशुद्धौ सत्त्वशुद्धिर् न मृदा न जलेन वै सत्त्वशुद्धौ भवेत्सिद्धिस् ततो ऽन्नं परिशोधयेत्

annaśuddhau sattvaśuddhir na mṛdā na jalena vai sattvaśuddhau bhavetsiddhis tato 'nnaṃ pariśodhayet

1,85.141

राजप्रतिग्रहैर् दग्धान् ब्राह्मणान् ब्रह्मवादिनः स्विन्नानामपि बीजानां पुनर्जन्म न विद्यते

rājapratigrahair dagdhān brāhmaṇān brahmavādinaḥ svinnānāmapi bījānāṃ punarjanma na vidyate

1,85.142

राजप्रतिग्रहो घोरो बुद्ध्वा चादौ विषोपमः बुधेन परिहर्तव्यः श्वमांसं चापि वर्जयेत्

rājapratigraho ghoro buddhvā cādau viṣopamaḥ budhena parihartavyaḥ śvamāṃsaṃ cāpi varjayet

1,85.143

अस्नात्वा न च भुञ्जीयाद् अजपो ऽग्निमपूज्य च पर्णपृष्ठे न भुञ्जीयाद् रात्रौ दीपं विना तथा

asnātvā na ca bhuñjīyād ajapo 'gnimapūjya ca parṇapṛṣṭhe na bhuñjīyād rātrau dīpaṃ vinā tathā

1,85.144

भिन्नभाण्डे च रथ्यायां पतितानां च संनिधौ शूद्रशेषं न भुञ्जीयात् सहान्नं शिशुकैरपि

bhinnabhāṇḍe ca rathyāyāṃ patitānāṃ ca saṃnidhau śūdraśeṣaṃ na bhuñjīyāt sahānnaṃ śiśukairapi

1,85.145

शुद्धान्नं स्निग्धम् अश्नीयात् संस्कृतं चाभिमन्त्रितम् भोक्ता शिव इति स्मृत्वा मौनी चैकाग्रमानसः

śuddhānnaṃ snigdham aśnīyāt saṃskṛtaṃ cābhimantritam bhoktā śiva iti smṛtvā maunī caikāgramānasaḥ

1,85.146

आस्येन न पिबेत्तोयं तिष्ठन्नञ्जलिनापि वा वामहस्तेन शय्यायां तथैवान्यंकरेण वा

āsyena na pibettoyaṃ tiṣṭhannañjalināpi vā vāmahastena śayyāyāṃ tathaivānyaṃkareṇa vā

1,85.147

विभीतकार्ककारञ्जस्नुहिच्छायां न चाश्रयेत् स्तंभदीपमनुष्याणाम् अन्येषां प्राणिनां तथा

vibhītakārkakārañjasnuhicchāyāṃ na cāśrayet staṃbhadīpamanuṣyāṇām anyeṣāṃ prāṇināṃ tathā

1,85.148

एको न गच्छेदध्वानं बाहुभ्यां नोत्तरेन्नदीम् नावरोहेत कूपादिं नारोहेदुच्चपादपान्

eko na gacchedadhvānaṃ bāhubhyāṃ nottarennadīm nāvaroheta kūpādiṃ nāroheduccapādapān

1,85.149

सूर्याग्निजलदेवानां गुरूणां विमुखः शुभे न कुर्यादिह कार्याणि जपकर्म शुभानि वा

sūryāgnijaladevānāṃ gurūṇāṃ vimukhaḥ śubhe na kuryādiha kāryāṇi japakarma śubhāni vā

1,85.150

अग्नौ न तापयेत्पादौ हस्तं पद्भ्यां न संस्पृशेत् अग्नेर्नोच्छ्रयम् आसीत नाग्नौ किंचिन् मलं त्यजेत्

agnau na tāpayetpādau hastaṃ padbhyāṃ na saṃspṛśet agnernocchrayam āsīta nāgnau kiṃcin malaṃ tyajet

1,85.151

न जलं ताडयेत्पद्भ्यां नांभस्यङ्गमलं त्यजेत् मलं प्रक्षालयेत् तीरे प्रक्षाल्य स्नानमाचरेत्

na jalaṃ tāḍayetpadbhyāṃ nāṃbhasyaṅgamalaṃ tyajet malaṃ prakṣālayet tīre prakṣālya snānamācaret

1,85.152

नखाग्रकेशनिर्धूतस्नानवस्त्रघटोदकम् अश्रीकरं मनुष्याणाम् अशुद्धं संस्पृशेद्यदि

nakhāgrakeśanirdhūtasnānavastraghaṭodakam aśrīkaraṃ manuṣyāṇām aśuddhaṃ saṃspṛśedyadi

1,85.153

अजाश्वानखुरोष्ट्राणां मार्जनात् तुषरेणुकान् संस्पृशेद् यदि मूढात्मा श्रियं हन्ति हरेरपि

ajāśvānakhuroṣṭrāṇāṃ mārjanāt tuṣareṇukān saṃspṛśed yadi mūḍhātmā śriyaṃ hanti harerapi

1,85.154

मार्जारश् च गृहे यस्य सो ऽप्यन्त्यजसमो नरः भोजयेद्यस्तु विप्रेन्द्रान् मार्जारसंनिधौ यदि

mārjāraś ca gṛhe yasya so 'pyantyajasamo naraḥ bhojayedyastu viprendrān mārjārasaṃnidhau yadi

1,85.155

तच्चाण्डालसमं ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा स्फिग्वातं शूर्पवातं च वातं प्राणमुखानिलम्

taccāṇḍālasamaṃ jñeyaṃ nātra kāryā vicāraṇā sphigvātaṃ śūrpavātaṃ ca vātaṃ prāṇamukhānilam

1,85.156

सुकृतानि हरन्त्येते संस्पृष्टाः पुरुषस्य तु उष्णीषी कञ्चुकी नग्नो मुक्तकेशो मलावृतः

sukṛtāni harantyete saṃspṛṣṭāḥ puruṣasya tu uṣṇīṣī kañcukī nagno muktakeśo malāvṛtaḥ

1,85.157

अपवित्रकरो ऽशुद्धः प्रलपन्न जपेत् क्वचित् क्रोधो मदः क्षुधा तन्द्रा निष्ठीवनविजृम्भणे

apavitrakaro 'śuddhaḥ pralapanna japet kvacit krodho madaḥ kṣudhā tandrā niṣṭhīvanavijṛmbhaṇe

1,85.158

श्वनीचदर्शनं निद्रा प्रलापास्ते जपद्विषः एतेषां संभवे वापि कुर्यात्सूर्यादिदर्शनम्

śvanīcadarśanaṃ nidrā pralāpāste japadviṣaḥ eteṣāṃ saṃbhave vāpi kuryātsūryādidarśanam

1,85.159

आचम्य वा जपेच्छेषं कृत्वा वा प्राणसंयमम् सूर्यो ऽग्निश्चन्द्रमाश्चैव ग्रहनक्षत्रतारकाः

ācamya vā japeccheṣaṃ kṛtvā vā prāṇasaṃyamam sūryo 'gniścandramāścaiva grahanakṣatratārakāḥ

1,85.160

एते ज्योतींषि प्रोक्तानि विद्वद्भिर् ब्राह्मणैस् तथा प्रसार्य पादौ न जपेत् कुक्कुटासन एव च

ete jyotīṃṣi proktāni vidvadbhir brāhmaṇais tathā prasārya pādau na japet kukkuṭāsana eva ca

1,85.161

अनासनः शयानो वा रथ्यायां शूद्रसन्निधौ रक्तभूम्यां च खट्वायां न जपेज्जापकस् तथा

anāsanaḥ śayāno vā rathyāyāṃ śūdrasannidhau raktabhūmyāṃ ca khaṭvāyāṃ na japejjāpakas tathā

1,85.162

आसनस्थो जपेत्सम्यक् मन्त्रार्थगतमानसः कौशेयं व्याघ्रचर्मं वा चैलं तौलमथापि वा

āsanastho japetsamyak mantrārthagatamānasaḥ kauśeyaṃ vyāghracarmaṃ vā cailaṃ taulamathāpi vā

1,85.163

दारवं तालपर्णं वा आसनं परिकल्पयेत् त्रिसंध्यं तु गुरोः पूजा कर्तव्या हितमिच्छता

dāravaṃ tālaparṇaṃ vā āsanaṃ parikalpayet trisaṃdhyaṃ tu guroḥ pūjā kartavyā hitamicchatā

1,85.164

यो गुरुः स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः यथा शिवस् तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः

yo guruḥ sa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ yathā śivas tathā vidyā yathā vidyā tathā guruḥ

1,85.165

शिवविद्यागुरोस्तस्माद् भक्त्या च सदृशं फलम् सर्वदेवमयो देवि सर्वशक्तिमयो हि सः

śivavidyāgurostasmād bhaktyā ca sadṛśaṃ phalam sarvadevamayo devi sarvaśaktimayo hi saḥ

1,85.166

सगुणो निर्गुणो वापि तस्याज्ञां शिरसा वहेत् श्रेयो ऽर्थी यस्तु गुर्वाज्ञां मनसापि न लङ्घयेत्

saguṇo nirguṇo vāpi tasyājñāṃ śirasā vahet śreyo 'rthī yastu gurvājñāṃ manasāpi na laṅghayet

1,85.167

गुर्वाज्ञापालकः सम्यक् ज्ञानसंपत्तिमश्नुते गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन् भुञ्जन् यद्यत्कर्म समाचरेत्

gurvājñāpālakaḥ samyak jñānasaṃpattimaśnute gacchaṃstiṣṭhansvapan bhuñjan yadyatkarma samācaret

1,85.168

समक्षं यदि तत्सर्वं कर्तव्यं गुर्वनुज्ञया गुरोर्देवसमक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत्

samakṣaṃ yadi tatsarvaṃ kartavyaṃ gurvanujñayā gurordevasamakṣaṃ vā na yatheṣṭāsano bhavet

1,85.169

गुरुर्देवो यतः साक्षात् तद्गृहं देवमन्दिरम् पापिना च यथासंगात् तत्पापैः पतनं भवेत्

gururdevo yataḥ sākṣāt tadgṛhaṃ devamandiram pāpinā ca yathāsaṃgāt tatpāpaiḥ patanaṃ bhavet

1,85.170

तद्वदाचार्यसंगेन तद्धर्मफलभाग्भवेत् यथैव वह्निसंपर्कान् मलं त्यजति काञ्चनम्

tadvadācāryasaṃgena taddharmaphalabhāgbhavet yathaiva vahnisaṃparkān malaṃ tyajati kāñcanam

1,85.171

तथैव गुरुसंपर्कात् पापं त्यजति मानवः यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुंभो विलीयते

tathaiva gurusaṃparkāt pāpaṃ tyajati mānavaḥ yathā vahnisamīpastho ghṛtakuṃbho vilīyate

1,85.172

तथा पापं विलीयेत आचार्यस्य समीपतः यथा प्रज्वलितो वह्निर् विष्ठां काष्ठं च निर्दहेत्

tathā pāpaṃ vilīyeta ācāryasya samīpataḥ yathā prajvalito vahnir viṣṭhāṃ kāṣṭhaṃ ca nirdahet

1,85.173

गुरुस्तुष्टो दहत्येवं पापं तन्मन्त्रतेजसा ब्रह्मा हरिस् तथा रुद्रो देवाश् च मुनयस् तथा

gurustuṣṭo dahatyevaṃ pāpaṃ tanmantratejasā brahmā haris tathā rudro devāś ca munayas tathā

1,85.174

कुर्वन्त्यनुग्रहं तुष्टा गुरौ तुष्टे न संशयः कर्मणा मनसा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत्

kurvantyanugrahaṃ tuṣṭā gurau tuṣṭe na saṃśayaḥ karmaṇā manasā vācā guroḥ krodhaṃ na kārayet

1,85.175

तस्य क्रोधेन दह्यन्ते आयुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः तत्क्रोधं ये करिष्यन्ति तेषां यज्ञाश् च निष्फलाः

tasya krodhena dahyante āyuḥśrījñānasatkriyāḥ tatkrodhaṃ ye kariṣyanti teṣāṃ yajñāś ca niṣphalāḥ

1,85.176

जपान्यनियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेत्सर्वयत्नतः

japānyaniyamāścaiva nātra kāryā vicāraṇā gurorviruddhaṃ yadvākyaṃ na vadetsarvayatnataḥ

1,85.177

वदेद् यदि महामोहाद् रौरवं नरकं व्रजेत् चित्तेनैव च वित्तेन तथा वाचा च सुव्रताः

vaded yadi mahāmohād rauravaṃ narakaṃ vrajet cittenaiva ca vittena tathā vācā ca suvratāḥ

1,85.178

मिथ्या न कारयेद्देवि क्रियया च गुरोः सदा दुर्गुणे ख्यापिते तस्य नैर्गुण्यशतभाग्भवेत्

mithyā na kārayeddevi kriyayā ca guroḥ sadā durguṇe khyāpite tasya nairguṇyaśatabhāgbhavet

1,85.179

गुणे तु ख्यापिते तस्य सार्वगुण्यफलं भवेत् गुरोर्हितं प्रियं कुर्याद् आदिष्टो वा न वा सदा

guṇe tu khyāpite tasya sārvaguṇyaphalaṃ bhavet gurorhitaṃ priyaṃ kuryād ādiṣṭo vā na vā sadā

1,85.180

असमक्षं समक्षं वा गुरोः कार्यं समाचरेत् गुरोर्हितं प्रियं कुर्यान् मनोवाक्कायकर्मभिः

asamakṣaṃ samakṣaṃ vā guroḥ kāryaṃ samācaret gurorhitaṃ priyaṃ kuryān manovākkāyakarmabhiḥ

Chapter 1.85 (part 2/2)

1,85.181

कुर्वन्पतत्यधो गत्वा तत्रैव परिवर्तते तस्मात्स सर्वदोपास्यो वन्दनीयश् च सर्वदा

kurvanpatatyadho gatvā tatraiva parivartate tasmātsa sarvadopāsyo vandanīyaś ca sarvadā

1,85.182

समीपस्थो ऽप्यनुज्ञाप्य वदेत्तद्विमुखो गुरुम् एवमाचारवान् भक्तो नित्यं जपपरायणः

samīpastho 'pyanujñāpya vadettadvimukho gurum evamācāravān bhakto nityaṃ japaparāyaṇaḥ

1,85.183

गुरुप्रियकरो मन्त्रं विनियोक्तुं ततो ऽर्हति विनियोगं प्रवक्ष्यामि सिद्धमन्त्रप्रयोजनम्

gurupriyakaro mantraṃ viniyoktuṃ tato 'rhati viniyogaṃ pravakṣyāmi siddhamantraprayojanam

1,85.184

दौर्बल्यं याति तन्मन्त्रं विनियोगमजानतः यस्य येन वियुञ्जीत कार्येण तु विशेषतः

daurbalyaṃ yāti tanmantraṃ viniyogamajānataḥ yasya yena viyuñjīta kāryeṇa tu viśeṣataḥ

1,85.185

विनियोगः स विज्ञेय ऐहिकामुष्मिकं फलम् विनियोगजमायुष्यम् आरोग्यं तनुनित्यता

viniyogaḥ sa vijñeya aihikāmuṣmikaṃ phalam viniyogajamāyuṣyam ārogyaṃ tanunityatā

1,85.186

राज्यैश्वर्यं च विज्ञानं स्वर्गो निर्वाण एव च प्रोक्षणं चाभिषेकं च अघमर्षणमेव च

rājyaiśvaryaṃ ca vijñānaṃ svargo nirvāṇa eva ca prokṣaṇaṃ cābhiṣekaṃ ca aghamarṣaṇameva ca

1,85.187

स्नाने च संध्ययोश्चैव कुर्यादेकादशेन वै शुचिः पर्वतमारुह्य जपेल्लक्षमतन्द्रितः

snāne ca saṃdhyayoścaiva kuryādekādaśena vai śuciḥ parvatamāruhya japellakṣamatandritaḥ

1,85.188

महानद्यां द्विलक्षं तु दीर्घमायुरवाप्नुयात् दूर्वाङ्कुरास्तिला वाणी गुडूची घुटिका तथा

mahānadyāṃ dvilakṣaṃ tu dīrghamāyuravāpnuyāt dūrvāṅkurāstilā vāṇī guḍūcī ghuṭikā tathā

1,85.189

तेषां तु दशसाहस्रं होममायुष्यवर्धनम् अश्वत्थवृक्षमाश्रित्य जपेल्लक्षद्वयं सुधीः

teṣāṃ tu daśasāhasraṃ homamāyuṣyavardhanam aśvatthavṛkṣamāśritya japellakṣadvayaṃ sudhīḥ

1,85.190

शनैश्चरदिने स्पृष्ट्वा दीर्घायुष्यं लभेन्नरः शनैश्चरदिने ऽश्वत्थं पाणिभ्यां संस्पृशेत्सुधीः

śanaiścaradine spṛṣṭvā dīrghāyuṣyaṃ labhennaraḥ śanaiścaradine 'śvatthaṃ pāṇibhyāṃ saṃspṛśetsudhīḥ

1,85.191

जपेदष्टोत्तरशतं सोममृत्युहरो भवेत् आदित्याभिमुखो भूत्वा जपेल्लक्षमनन्यधीः

japedaṣṭottaraśataṃ somamṛtyuharo bhavet ādityābhimukho bhūtvā japellakṣamananyadhīḥ

1,85.192

अर्कैरष्टशतं जप्त्वा जुह्वन्व्याधेर्विमुच्यते समस्तव्याधिशान्त्यर्थं पलाशसमिधैर् नरः

arkairaṣṭaśataṃ japtvā juhvanvyādhervimucyate samastavyādhiśāntyarthaṃ palāśasamidhair naraḥ

1,85.193

हुत्वा दशसहस्रं तु निरोगी मनुजो भवेत् नित्यमष्टशतं जप्त्वा पिबेद् अम्भो ऽर्कसन्निधौ

hutvā daśasahasraṃ tu nirogī manujo bhavet nityamaṣṭaśataṃ japtvā pibed ambho 'rkasannidhau

1,85.194

औदर्यैर्व्याधिभिः सर्वैर् मासेनैकेन मुच्यते एकादशेन भुञ्जीयाद् अन्नं चैवाभिमन्त्रितम्

audaryairvyādhibhiḥ sarvair māsenaikena mucyate ekādaśena bhuñjīyād annaṃ caivābhimantritam

1,85.195

भक्ष्यं चान्यत्तथा पेयं विषमप्यमृतं भवेत् जपेल् लक्षं तु पूर्वाह्णे हुत्वा चाष्टशतेन वै

bhakṣyaṃ cānyattathā peyaṃ viṣamapyamṛtaṃ bhavet japel lakṣaṃ tu pūrvāhṇe hutvā cāṣṭaśatena vai

1,85.196

सूर्यं नित्यमुपस्थाय सम्यगारोग्यमाप्नुयात् नदीतोयेन सम्पूर्णं घटं संस्पृश्य शोभनम्

sūryaṃ nityamupasthāya samyagārogyamāpnuyāt nadītoyena sampūrṇaṃ ghaṭaṃ saṃspṛśya śobhanam

1,85.197

जप्त्वायुतं च तत्स्नानाद् रोगाणां भेषजं भवेत् अष्टाविंशज्जपित्वान्नम् अश्नीयाद् अन्वहं शुचिः

japtvāyutaṃ ca tatsnānād rogāṇāṃ bheṣajaṃ bhavet aṣṭāviṃśajjapitvānnam aśnīyād anvahaṃ śuciḥ

1,85.198

हुत्वा च तावत्पालाशैर् एवं वारोग्यम् अश्नुते चन्द्रसूर्यग्रहे पूर्वम् उपोष्य विधिना शुचिः

hutvā ca tāvatpālāśair evaṃ vārogyam aśnute candrasūryagrahe pūrvam upoṣya vidhinā śuciḥ

1,85.199

यावद्ग्रहणमोक्षं तु तावन्नद्यां समाहितः जपेत्समुद्रगामिन्यां विमोक्षे ग्रहणस्य तु

yāvadgrahaṇamokṣaṃ tu tāvannadyāṃ samāhitaḥ japetsamudragāminyāṃ vimokṣe grahaṇasya tu

1,85.200

अष्टोत्तरसहस्रेण पिबेद्ब्राह्मीरसं द्विजाः ऐहिकां लभते मेधां सर्वशास्त्रधरां शुभाम्

aṣṭottarasahasreṇa pibedbrāhmīrasaṃ dvijāḥ aihikāṃ labhate medhāṃ sarvaśāstradharāṃ śubhām

1,85.201

सारस्वती भवेद्देवी तस्य वागतिमानुषी ग्रहनक्षत्रपीडासु जपेद्भक्त्यायुतं नरः

sārasvatī bhaveddevī tasya vāgatimānuṣī grahanakṣatrapīḍāsu japedbhaktyāyutaṃ naraḥ

1,85.202

हुत्वा चाष्टसहस्रं तु ग्रहपीडां व्यपोहति दुःस्वप्नदर्शने स्नात्वा जपेद्वै चायुतं नरः

hutvā cāṣṭasahasraṃ tu grahapīḍāṃ vyapohati duḥsvapnadarśane snātvā japedvai cāyutaṃ naraḥ

1,85.203

घृतेनाष्टशतं हुत्वा सद्यः शान्तिर्भविष्यति चन्द्रसूर्यग्रहे लिङ्गं समभ्यर्च्य यथाविधि

ghṛtenāṣṭaśataṃ hutvā sadyaḥ śāntirbhaviṣyati candrasūryagrahe liṅgaṃ samabhyarcya yathāvidhi

1,85.204

यत् किंचित् प्रार्थयेद् देवि जपेदयुतमादरात् संनिधावस्य देवस्य शुचिः संयतमानसः

yat kiṃcit prārthayed devi japedayutamādarāt saṃnidhāvasya devasya śuciḥ saṃyatamānasaḥ

1,85.205

सर्वान्कामानवाप्नोति पुरुषो नात्र संशयः गजानां तुरगाणां तु गोजातीनां विशेषतः

sarvānkāmānavāpnoti puruṣo nātra saṃśayaḥ gajānāṃ turagāṇāṃ tu gojātīnāṃ viśeṣataḥ

1,85.206

व्याध्यागमे शुचिर्भूत्वा जुहुयात्समिधाहुतिम् मासमभ्यर्च्य विधिना-युतं भक्तिसमन्वितः

vyādhyāgame śucirbhūtvā juhuyātsamidhāhutim māsamabhyarcya vidhinā-yutaṃ bhaktisamanvitaḥ

1,85.207

तेषामृद्धिश् च शान्तिश् च भविष्यति न संशयः उत्पाते शत्रुबाधायां जुहुयादयुतं शुचिः

teṣāmṛddhiś ca śāntiś ca bhaviṣyati na saṃśayaḥ utpāte śatrubādhāyāṃ juhuyādayutaṃ śuciḥ

1,85.208

पालाशसमिधैर् देवि तस्य शान्तिर्भविष्यति आभिचारिकबाधायाम् एतद्देवि समाचरेत्

pālāśasamidhair devi tasya śāntirbhaviṣyati ābhicārikabādhāyām etaddevi samācaret

1,85.209

प्रत्यग् भवति तच्छक्तिः शत्रोः पीडा भविष्यति विद्वेषणार्थं जुहुयाद् वैभीतसमिधाष्टकम्

pratyag bhavati tacchaktiḥ śatroḥ pīḍā bhaviṣyati vidveṣaṇārthaṃ juhuyād vaibhītasamidhāṣṭakam

1,85.210

अक्षरप्रतिलोम्येन आर्द्रेण रुधिरेण वा विषेण रुधिराभ्यक्तो विद्वेषणकरं नृणाम्

akṣarapratilomyena ārdreṇa rudhireṇa vā viṣeṇa rudhirābhyakto vidveṣaṇakaraṃ nṛṇām

1,85.211

प्रायश्चित्तं प्रवक्ष्यामि सर्वपापविशुद्धये पापशुद्धिर्यथा सम्यक् कर्तुमभ्युद्यतो नरः

prāyaścittaṃ pravakṣyāmi sarvapāpaviśuddhaye pāpaśuddhiryathā samyak kartumabhyudyato naraḥ

1,85.212

पापशुद्धिर् यतः सम्यग् ज्ञानसंपत्तिहैतुकी पापशुद्धिर्न चेत्पुंसः क्रियाः सर्वाश्चनिष्फलाः

pāpaśuddhir yataḥ samyag jñānasaṃpattihaitukī pāpaśuddhirna cetpuṃsaḥ kriyāḥ sarvāścaniṣphalāḥ

1,85.213

ज्ञानं च हीयते तस्मात् कर्तव्यं पापशोधनम् विद्यालक्ष्मीविशुद्ध्यर्थं मां ध्यात्वाञ्जलिना शुभे

jñānaṃ ca hīyate tasmāt kartavyaṃ pāpaśodhanam vidyālakṣmīviśuddhyarthaṃ māṃ dhyātvāñjalinā śubhe

1,85.214

शिवेनैकादशेनाद्भिर् अभिषिञ्चेत्समन्ततः अष्टोत्तरशतेनैव स्नायात्पापविशुद्धये

śivenaikādaśenādbhir abhiṣiñcetsamantataḥ aṣṭottaraśatenaiva snāyātpāpaviśuddhaye

1,85.215

सर्वतीर्थफलं तच्च सर्वपापहरं शुभम् संध्योपासनविच्छेदे जपेदष्टशतं नरः

sarvatīrthaphalaṃ tacca sarvapāpaharaṃ śubham saṃdhyopāsanavicchede japedaṣṭaśataṃ naraḥ

1,85.216

विड्वराहैश् च चाण्डालैर् दुर्जनैः कुक्कुटैरपि स्पृष्टमन्नं न भुञ्जीत भुक्त्वा चाष्टशतं जपेत्

viḍvarāhaiś ca cāṇḍālair durjanaiḥ kukkuṭairapi spṛṣṭamannaṃ na bhuñjīta bhuktvā cāṣṭaśataṃ japet

1,85.217

ब्रह्महत्याविशुद्ध्यर्थं जपेल्लक्षायुतं नरः पातकानां तदर्धं स्यान् नात्र कार्या विचारणा

brahmahatyāviśuddhyarthaṃ japellakṣāyutaṃ naraḥ pātakānāṃ tadardhaṃ syān nātra kāryā vicāraṇā

1,85.218

उपपातकदुष्टानां तदर्धं परिकीर्तितम् शेषाणामपि पापानां जपेत्पञ्चसहस्रकम्

upapātakaduṣṭānāṃ tadardhaṃ parikīrtitam śeṣāṇāmapi pāpānāṃ japetpañcasahasrakam

1,85.219

आत्मबोधपरं गुह्यं शिवबोधप्रकाशकम् शिवः स्यात्स जपेन्मन्त्रं पञ्चलक्षम् अनाकुलः

ātmabodhaparaṃ guhyaṃ śivabodhaprakāśakam śivaḥ syātsa japenmantraṃ pañcalakṣam anākulaḥ

1,85.220

पञ्चवायुजयं भद्रे प्राप्नोति मनुजः सुखम् जपेच्च पञ्चलक्षं तु विगृहीतेन्द्रियः शुचिः

pañcavāyujayaṃ bhadre prāpnoti manujaḥ sukham japecca pañcalakṣaṃ tu vigṛhītendriyaḥ śuciḥ

1,85.221

पञ्चेन्द्रियाणां विजयो भविष्यति वरानने ध्यानयुक्तो जपेद्यस्तु पञ्चलक्षमनाकुलः

pañcendriyāṇāṃ vijayo bhaviṣyati varānane dhyānayukto japedyastu pañcalakṣamanākulaḥ

1,85.222

विषयाणां च पञ्चानां जयं प्राप्नोति मानवः चतुर्थं पञ्चलक्षं तु यो जपेद्भक्तिसंयुतः

viṣayāṇāṃ ca pañcānāṃ jayaṃ prāpnoti mānavaḥ caturthaṃ pañcalakṣaṃ tu yo japedbhaktisaṃyutaḥ

1,85.223

भूतानामिह पञ्चानां विजयं मनुजो लभेत् चतुर्लक्षं जपेद्यस्तु मनः संयम्य यत्नतः

bhūtānāmiha pañcānāṃ vijayaṃ manujo labhet caturlakṣaṃ japedyastu manaḥ saṃyamya yatnataḥ

1,85.224

सम्यग्विजयमाप्नोति करणानां वरानने पञ्चविंशतिलक्षाणां जपेन कमलानने

samyagvijayamāpnoti karaṇānāṃ varānane pañcaviṃśatilakṣāṇāṃ japena kamalānane

1,85.225

पञ्चविंशतितत्त्वानां विजयं मनुजो लभेत् मध्यरात्रे ऽतिनिर्वाते जपेदयुतमादरात्

pañcaviṃśatitattvānāṃ vijayaṃ manujo labhet madhyarātre 'tinirvāte japedayutamādarāt

1,85.226

ब्रह्मसिद्धिमवाप्नोति व्रतेनानेन सुंदरि जपेल्लक्षमनालस्यो निर्वाते ध्वनिवर्जिते

brahmasiddhimavāpnoti vratenānena suṃdari japellakṣamanālasyo nirvāte dhvanivarjite

1,85.227

मध्यरात्रे च शिवयोः पश्यत्येव न संशयः अन्धकारविनाशश् च दीपस्येव प्रकाशनम्

madhyarātre ca śivayoḥ paśyatyeva na saṃśayaḥ andhakāravināśaś ca dīpasyeva prakāśanam

1,85.228

हृदयान्तर्बहिर्वापि भविष्यति न संशयः सर्वसंपत्समृद्ध्यर्थं जपेदयुतमात्मवान्

hṛdayāntarbahirvāpi bhaviṣyati na saṃśayaḥ sarvasaṃpatsamṛddhyarthaṃ japedayutamātmavān

1,85.229

सबीजसंपुटं मन्त्रं शतलक्षं जपेच्छुचिः मत्सायुज्यमवाप्नोति भक्तिमान् किमतः परम्

sabījasaṃpuṭaṃ mantraṃ śatalakṣaṃ japecchuciḥ matsāyujyamavāpnoti bhaktimān kimataḥ param

1,85.230

इति ते सर्वमाख्यातं पञ्चाक्षरविधिक्रमम् यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति परमां गतिम्

iti te sarvamākhyātaṃ pañcākṣaravidhikramam yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sa yāti paramāṃ gatim

1,85.231

श्रावयेच्च द्विजाञ्छुद्धान् पञ्चाक्षरविधिक्रमम् दैवे कर्मणि पित्र्ये वा शिवलोके महीयते

śrāvayecca dvijāñchuddhān pañcākṣaravidhikramam daive karmaṇi pitrye vā śivaloke mahīyate

Chapter 1.86

1,86.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पञ्चाक्षरमाहात्म्यं नाम पञ्चाशीतितमो ऽध्यायः जपाच्छ्रेष्ठतमं प्राहुर् ब्राह्मणा दग्धकिल्बिषाः विरक्तानां प्रबुद्धानां ध्यानयज्ञं सुशोभनम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge pañcākṣaramāhātmyaṃ nāma pañcāśītitamo 'dhyāyaḥ japācchreṣṭhatamaṃ prāhur brāhmaṇā dagdhakilbiṣāḥ viraktānāṃ prabuddhānāṃ dhyānayajñaṃ suśobhanam

1,86.2

तस्माद्वदस्व सूताद्य ध्यानयज्ञमशेषतः विस्तारात्सर्वयत्नेन विरक्तानां महात्मनाम्

tasmādvadasva sūtādya dhyānayajñamaśeṣataḥ vistārātsarvayatnena viraktānāṃ mahātmanām

1,86.3

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा मुनीनां दीर्घसत्त्रिणाम् रुद्रेण कथितं प्राह गुहां प्राप्य महात्मनाम्

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā munīnāṃ dīrghasattriṇām rudreṇa kathitaṃ prāha guhāṃ prāpya mahātmanām

1,86.4

संहृत्य कालकूटाख्यं विषं वै विश्वकर्मणा गुहां प्राप्य सुखासीनं भवान्या सह शङ्करम्

saṃhṛtya kālakūṭākhyaṃ viṣaṃ vai viśvakarmaṇā guhāṃ prāpya sukhāsīnaṃ bhavānyā saha śaṅkaram

1,86.5

मुनयः संशितात्मानः प्रणेमुस्तं गुहाश्रयम् अस्तुवंश् च ततः सर्वे नीलकण्ठमुमापतिम्

munayaḥ saṃśitātmānaḥ praṇemustaṃ guhāśrayam astuvaṃś ca tataḥ sarve nīlakaṇṭhamumāpatim

1,86.6

अत्युग्रं कालकूटाख्यं संहृतं भगवंस्त्वया अतः प्रतिष्ठितं सर्वं त्वया देव वृषध्वज

atyugraṃ kālakūṭākhyaṃ saṃhṛtaṃ bhagavaṃstvayā ataḥ pratiṣṭhitaṃ sarvaṃ tvayā deva vṛṣadhvaja

1,86.7

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा भगवान्नीललोहितः प्रहसन्प्राह विश्वात्मा सनन्दनपुरोगमान्

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā bhagavānnīlalohitaḥ prahasanprāha viśvātmā sanandanapurogamān

1,86.8

किमनेन द्विजश्रेष्ठा विषं वक्ष्ये सुदारुणम् संहरेत्तद्विषं यस्तु स समर्थो ह्यनेन किम्

kimanena dvijaśreṣṭhā viṣaṃ vakṣye sudāruṇam saṃharettadviṣaṃ yastu sa samartho hyanena kim

1,86.9

न विषं कालकूटाख्यं संसारो विषमुच्यते तस्मात्सर्वप्रयत्नेन संहरेत सुदारुणम्

na viṣaṃ kālakūṭākhyaṃ saṃsāro viṣamucyate tasmātsarvaprayatnena saṃhareta sudāruṇam

1,86.10

संसारो द्विविधः प्रोक्तः स्वाधिकारानुरूपतः पुंसां संमूढचित्तानाम् असंक्षीणः सुदारुणः

saṃsāro dvividhaḥ proktaḥ svādhikārānurūpataḥ puṃsāṃ saṃmūḍhacittānām asaṃkṣīṇaḥ sudāruṇaḥ

1,86.11

ईषणारागदोषेण सर्गो ज्ञानेन सुव्रताः तद्वशादेव सर्वेषां धर्माधर्मौ न संशयः

īṣaṇārāgadoṣeṇa sargo jñānena suvratāḥ tadvaśādeva sarveṣāṃ dharmādharmau na saṃśayaḥ

1,86.12

असन्निकृष्टे त्वर्थे ऽपि शास्त्रं तच्छ्रवणात्सताम् बुद्धिमुत्पादयत्येव संसारे विदुषां द्विजाः

asannikṛṣṭe tvarthe 'pi śāstraṃ tacchravaṇātsatām buddhimutpādayatyeva saṃsāre viduṣāṃ dvijāḥ

1,86.13

तस्माद्दृष्टानुश्रविकं दुष्टमित्युभयात्मकम् संत्यजेत्सर्वयत्नेन विरक्तः सो ऽभिधीयते

tasmāddṛṣṭānuśravikaṃ duṣṭamityubhayātmakam saṃtyajetsarvayatnena viraktaḥ so 'bhidhīyate

1,86.14

शास्त्रमित्युच्यते भागं श्रुतेः कर्मसु तद्द्विजाः मूर्धानं ब्रह्मणः सारम् ऋषीणां कर्मणः फलम्

śāstramityucyate bhāgaṃ śruteḥ karmasu taddvijāḥ mūrdhānaṃ brahmaṇaḥ sāram ṛṣīṇāṃ karmaṇaḥ phalam

1,86.15

ननु स्वभावः सर्वेषां कामो दृष्टो न चान्यथा श्रुतिः प्रवर्तिका तेषाम् इति कर्मण्यतद्विदः

nanu svabhāvaḥ sarveṣāṃ kāmo dṛṣṭo na cānyathā śrutiḥ pravartikā teṣām iti karmaṇyatadvidaḥ

1,86.16

निवृत्तिलक्षणो धर्मः समर्थानाम् इहोच्यते तस्मादज्ञानमूलो हि संसारः सर्वदेहिनाम्

nivṛttilakṣaṇo dharmaḥ samarthānām ihocyate tasmādajñānamūlo hi saṃsāraḥ sarvadehinām

1,86.17

कला संशोषमायाति कर्मणान्यस्वभावतः सकलस्त्रिविधो जीवो ज्ञानहीनस्त्वविद्यया

kalā saṃśoṣamāyāti karmaṇānyasvabhāvataḥ sakalastrividho jīvo jñānahīnastvavidyayā

1,86.18

नारकी पापकृत्स्वर्गी पुण्यकृत् पुण्यगौरवात् व्यतिमिश्रेण वै जीवश् चतुर्धा संव्यवस्थितः

nārakī pāpakṛtsvargī puṇyakṛt puṇyagauravāt vyatimiśreṇa vai jīvaś caturdhā saṃvyavasthitaḥ

1,86.19

उद्भिज्जः स्वेदजश्चैव अण्डजो वै जरायुजः एवं व्यवस्थितो देही कर्मणाज्ञो ह्यनिर्वृतः

udbhijjaḥ svedajaścaiva aṇḍajo vai jarāyujaḥ evaṃ vyavasthito dehī karmaṇājño hyanirvṛtaḥ

1,86.20

प्रजया कर्मणा मुक्तिर् धनेन च सतां न हि त्यागेनैकेन मुक्तिः स्यात् तदभावाद्भ्रमत्यसौ

prajayā karmaṇā muktir dhanena ca satāṃ na hi tyāgenaikena muktiḥ syāt tadabhāvādbhramatyasau

1,86.21

एवमज्ञानदोषेण नानाकर्मवशेन च षट्कौशिकं समुद्भूतं भजत्येष कलेवरम्

evamajñānadoṣeṇa nānākarmavaśena ca ṣaṭkauśikaṃ samudbhūtaṃ bhajatyeṣa kalevaram

1,86.22

गर्भे दुःखान्यनेकानि योनिमार्गे च भूतले कौमारे यौवने चैव वार्द्धके मरणे ऽपि वा

garbhe duḥkhānyanekāni yonimārge ca bhūtale kaumāre yauvane caiva vārddhake maraṇe 'pi vā

1,86.23

विचारतः सतां दुःखं स्त्रीसंसर्गादिभिर् द्विजाः दुःखेनैकेन वै दुःखं प्रशाम्यतीह दुःखिनः

vicārataḥ satāṃ duḥkhaṃ strīsaṃsargādibhir dvijāḥ duḥkhenaikena vai duḥkhaṃ praśāmyatīha duḥkhinaḥ

1,86.24

न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते

na jātu kāmaḥ kāmānām upabhogena śāmyati haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivardhate

1,86.25

तस्माद्विचारतो नास्ति संयोगादपि वै नृणाम् अर्थानाम् अर्जने ऽप्येवं पालने च व्यये तथा

tasmādvicārato nāsti saṃyogādapi vai nṛṇām arthānām arjane 'pyevaṃ pālane ca vyaye tathā

1,86.26

पैशाचे राक्षसे दुःखं याक्षे चैव विचारतः गान्धर्वे च तथा चान्द्रे सौम्यलोके द्विजोत्तमाः

paiśāce rākṣase duḥkhaṃ yākṣe caiva vicārataḥ gāndharve ca tathā cāndre saumyaloke dvijottamāḥ

1,86.27

प्राजापत्ये तथा ब्राह्मे प्राकृते पौरुषे तथा क्षयसातिशयाद्यैस्तु दुःखैर्दुःखानि सुव्रताः

prājāpatye tathā brāhme prākṛte pauruṣe tathā kṣayasātiśayādyaistu duḥkhairduḥkhāni suvratāḥ

1,86.28

तानि भाग्यान्यशुद्धानि संत्यजेच्च धनानि च तस्मादष्टगुणं भोगं तथा षोडशधा स्थितम्

tāni bhāgyānyaśuddhāni saṃtyajecca dhanāni ca tasmādaṣṭaguṇaṃ bhogaṃ tathā ṣoḍaśadhā sthitam

1,86.29

चतुर्विंशत्प्रकारेण संस्थितं चापि सुव्रताः द्वात्रिंशद्भेदमनघाश् चत्वारिंशद्गुणं पुनः

caturviṃśatprakāreṇa saṃsthitaṃ cāpi suvratāḥ dvātriṃśadbhedamanaghāś catvāriṃśadguṇaṃ punaḥ

1,86.30

तथाष्टचत्वारिंशच्च षट्पञ्चाशत्प्रकारतः चतुःषष्टिविधं चैव दुःखमेव विवेकिनः

tathāṣṭacatvāriṃśacca ṣaṭpañcāśatprakārataḥ catuḥṣaṣṭividhaṃ caiva duḥkhameva vivekinaḥ

1,86.31

पार्थिवं च तथाप्यं च तैजसं च विचारतः वायव्यं च तथा व्यौम[ं] मानसं च यथाक्रमम्

pārthivaṃ ca tathāpyaṃ ca taijasaṃ ca vicārataḥ vāyavyaṃ ca tathā vyauma[ṃ] mānasaṃ ca yathākramam

1,86.32

आभिमानिकमप्येवं बौद्धं प्राकृतमेव च दुःखमेव न संदेहो योगिनां ब्रह्मवादिनाम्

ābhimānikamapyevaṃ bauddhaṃ prākṛtameva ca duḥkhameva na saṃdeho yogināṃ brahmavādinām

1,86.33

गौणं गणेश्वराणां च दुःखमेव विचारतः आदौ मध्ये तथा चान्ते सर्वलोकेषु सर्वदा

gauṇaṃ gaṇeśvarāṇāṃ ca duḥkhameva vicārataḥ ādau madhye tathā cānte sarvalokeṣu sarvadā

1,86.34

वर्तमानानि दुःखानि भविष्याणि यथातथम् दोषदुष्टेषु देशेषु दुःखानि विविधानि च

vartamānāni duḥkhāni bhaviṣyāṇi yathātatham doṣaduṣṭeṣu deśeṣu duḥkhāni vividhāni ca

1,86.35

न भावयन्त्यतीतानि ह्य् अज्ञाने ज्ञानमानिनः क्षुद्व्याधेः परिहारार्थं न सुखायान्नमुच्यते

na bhāvayantyatītāni hy ajñāne jñānamāninaḥ kṣudvyādheḥ parihārārthaṃ na sukhāyānnamucyate

1,86.36

यथेतरेषां रोगाणाम् औषधं न सुखाय तत् शीतोष्णवातवर्षाद्यैस् तत्तत्कालेषु देहिनाम्

yathetareṣāṃ rogāṇām auṣadhaṃ na sukhāya tat śītoṣṇavātavarṣādyais tattatkāleṣu dehinām

1,86.37

दुःखमेव न संदेहो न जानन्ति ह्यपण्डिताः स्वर्गे ऽप्येवं मुनिश्रेष्ठा ह्य् अविशुद्धक्षयादिभिः

duḥkhameva na saṃdeho na jānanti hyapaṇḍitāḥ svarge 'pyevaṃ muniśreṣṭhā hy aviśuddhakṣayādibhiḥ

1,86.38

रोगैर् नानाविधैर् ग्रस्ता रागद्वेषभयादिभिः छिन्नमूलतरुर्यद्वद् अवशः पतति क्षितौ

rogair nānāvidhair grastā rāgadveṣabhayādibhiḥ chinnamūlataruryadvad avaśaḥ patati kṣitau

1,86.39

पुण्यवृक्षक्षयात्तद्वद् गां पतन्ति दिवौकसः दुःखाभिलाषनिष्ठानां दुःखभोगादिसंपदाम्

puṇyavṛkṣakṣayāttadvad gāṃ patanti divaukasaḥ duḥkhābhilāṣaniṣṭhānāṃ duḥkhabhogādisaṃpadām

1,86.40

अस्मात्तु पततां दुःखं कष्टं स्वर्गाद्दिवौकसाम् नरके दुःखमेवात्र नरकाणां निषेवणात्

asmāttu patatāṃ duḥkhaṃ kaṣṭaṃ svargāddivaukasām narake duḥkhamevātra narakāṇāṃ niṣevaṇāt

1,86.41

विहिताकरणाच्चैव वर्णिनां मुनिपुङ्गवाः

vihitākaraṇāccaiva varṇināṃ munipuṅgavāḥ

1,86.42

यथा मृगो मृत्युभयस्य भीत उच्छिन्नवासो न लभेत निद्राम् एवं यतिर्ध्यानपरो महात्मा संसारभीतो न लभेत निद्राम्

yathā mṛgo mṛtyubhayasya bhīta ucchinnavāso na labheta nidrām evaṃ yatirdhyānaparo mahātmā saṃsārabhīto na labheta nidrām

1,86.43

कीटपक्षिमृगाणां च पशूनां गजवाजिनाम् दृष्टम् एवासुखं तस्मात् त्यजतः सुखमुत्तमम्

kīṭapakṣimṛgāṇāṃ ca paśūnāṃ gajavājinām dṛṣṭam evāsukhaṃ tasmāt tyajataḥ sukhamuttamam

1,86.44

वैमानिकानामप्येवं दुःखं कल्पाधिकारिणाम् स्थानाभिमानिनां चैव मन्वादीनां च सुव्रताः

vaimānikānāmapyevaṃ duḥkhaṃ kalpādhikāriṇām sthānābhimānināṃ caiva manvādīnāṃ ca suvratāḥ

1,86.45

देवानां चैव दैत्यानाम् अन्योन्यविजिगीषया दुःखमेव नृपाणां च राक्षसानां जगत्त्रये

devānāṃ caiva daityānām anyonyavijigīṣayā duḥkhameva nṛpāṇāṃ ca rākṣasānāṃ jagattraye

1,86.46

श्रमार्थमाश्रमश्चापि वर्णानां परमार्थतः आश्रमैर्न च देवैश् च यज्ञैः सांख्यैर्व्रतैस् तथा

śramārthamāśramaścāpi varṇānāṃ paramārthataḥ āśramairna ca devaiś ca yajñaiḥ sāṃkhyairvratais tathā

1,86.47

उग्रैस्तपोभिर् विविधैर् दानैर्नानाविधैरपि न लभन्ते तथात्मानं लभन्ते ज्ञानिनः स्वयम्

ugraistapobhir vividhair dānairnānāvidhairapi na labhante tathātmānaṃ labhante jñāninaḥ svayam

1,86.48

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चरेत्पाशुपतव्रतम् भस्मशायी भवेन्नित्यं व्रते पाशुपते बुधः

tasmātsarvaprayatnena caretpāśupatavratam bhasmaśāyī bhavennityaṃ vrate pāśupate budhaḥ

1,86.49

पञ्चार्थज्ञानसम्पन्नः शिवतत्त्वे समाहितः कैवल्यकरणं योगविधिकर्मच्छिदं बुधः

pañcārthajñānasampannaḥ śivatattve samāhitaḥ kaivalyakaraṇaṃ yogavidhikarmacchidaṃ budhaḥ

1,86.50

पञ्चार्थयोगसम्पन्नो दुःखान्तं व्रजते सुधीः परया विद्यया वेद्यं विदन्त्यपरया न हि

pañcārthayogasampanno duḥkhāntaṃ vrajate sudhīḥ parayā vidyayā vedyaṃ vidantyaparayā na hi

1,86.51

द्वे विद्ये वेदितव्ये हि परा चैवापरा तथा अपरा तत्र ऋग्वेदो यजुर्वेदो द्विजोत्तमाः

dve vidye veditavye hi parā caivāparā tathā aparā tatra ṛgvedo yajurvedo dvijottamāḥ

1,86.52

सामवेदस्तथाथर्वो वेदः सर्वार्थसाधकः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च

sāmavedastathātharvo vedaḥ sarvārthasādhakaḥ śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chanda eva ca

1,86.53

ज्योतिषं चापरा विद्या पराक्षरमिति स्थितम् तददृश्यं तदग्राह्यम् अगोत्रं तदवर्णकम्

jyotiṣaṃ cāparā vidyā parākṣaramiti sthitam tadadṛśyaṃ tadagrāhyam agotraṃ tadavarṇakam

1,86.54

तदचक्षुस्तदश्रोत्रं तदपाणि अपादकम् तदजातमभूतं च तदशब्दं द्विजोत्तमाः

tadacakṣustadaśrotraṃ tadapāṇi apādakam tadajātamabhūtaṃ ca tadaśabdaṃ dvijottamāḥ

1,86.55

अस्पर्शं तदरूपं च रसगन्धविवर्जितम् अव्ययं चाप्रतिष्ठं च तन्नित्यं सर्वगं विभुम्

asparśaṃ tadarūpaṃ ca rasagandhavivarjitam avyayaṃ cāpratiṣṭhaṃ ca tannityaṃ sarvagaṃ vibhum

1,86.56

महान्तं तद् बृहन्तं च तदजं चिन्मयं द्विजाः अप्राणममनस्कं च तदस्निग्धमलोहितम्

mahāntaṃ tad bṛhantaṃ ca tadajaṃ cinmayaṃ dvijāḥ aprāṇamamanaskaṃ ca tadasnigdhamalohitam

1,86.57

अप्रमेयं तदस्थूलम् अदीर्घं तदनुल्बणम् अह्रस्वं तदपारं च तदानन्दं तदच्युतम्

aprameyaṃ tadasthūlam adīrghaṃ tadanulbaṇam ahrasvaṃ tadapāraṃ ca tadānandaṃ tadacyutam

1,86.58

अनपावृतमद्वैतं तदनन्तमगोचरम् असंवृतं तदात्मैकं परा विद्या न चान्यथा

anapāvṛtamadvaitaṃ tadanantamagocaram asaṃvṛtaṃ tadātmaikaṃ parā vidyā na cānyathā

1,86.59

परापरेति कथिते नैवेह परमार्थतः अहमेव जगत्सर्वं मय्येव सकलं जगत्

parāpareti kathite naiveha paramārthataḥ ahameva jagatsarvaṃ mayyeva sakalaṃ jagat

1,86.60

मत्त उत्पद्यते तिष्ठन् मयि मय्येव लीयते मत्तो नान्यदितीक्षेत मनोवाक्पाणिभिस् तथा

matta utpadyate tiṣṭhan mayi mayyeva līyate matto nānyaditīkṣeta manovākpāṇibhis tathā

1,86.61

सर्वमात्मनि संपश्येत् सच्चासच्च समाहितः सर्वं ह्यात्मनि संपश्यन् न बाह्ये कुरुते मनः

sarvamātmani saṃpaśyet saccāsacca samāhitaḥ sarvaṃ hyātmani saṃpaśyan na bāhye kurute manaḥ

1,86.62

अधोदृष्ट्या वितस्त्यां तु नाभ्यामुपरितिष्ठति हृदयं तद्विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत्

adhodṛṣṭyā vitastyāṃ tu nābhyāmuparitiṣṭhati hṛdayaṃ tadvijānīyād viśvasyāyatanaṃ mahat

1,86.63

हृदयस्यास्य मध्ये तु पुण्डरीकमवस्थितम् धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम्

hṛdayasyāsya madhye tu puṇḍarīkamavasthitam dharmakandasamudbhūtaṃ jñānanālaṃ suśobhanam

1,86.64

ऐश्वर्याष्टदलं श्वेतं परं वैराग्यकर्णिकम् छिद्राणि च दिशो यस्य प्राणाद्याश् च प्रतिष्ठिताः

aiśvaryāṣṭadalaṃ śvetaṃ paraṃ vairāgyakarṇikam chidrāṇi ca diśo yasya prāṇādyāś ca pratiṣṭhitāḥ

1,86.65

प्राणाद्यैश्चैव संयुक्तः पश्यते बहुधा क्रमात् दशप्राणवहा नाड्यः प्रत्येकं मुनिपुङ्गवाः

prāṇādyaiścaiva saṃyuktaḥ paśyate bahudhā kramāt daśaprāṇavahā nāḍyaḥ pratyekaṃ munipuṅgavāḥ

1,86.66

द्विसप्ततिसहस्राणि नाड्यः सम्परिकीर्तिताः नेत्रस्थं जाग्रतं विद्यात् कण्ठे स्वप्नं समादिशेत्

dvisaptatisahasrāṇi nāḍyaḥ samparikīrtitāḥ netrasthaṃ jāgrataṃ vidyāt kaṇṭhe svapnaṃ samādiśet

1,86.67

सुषुप्तं हृदयस्थं तु तुरीयं मूर्धनि स्थितम् जाग्रे ब्रह्मा च विष्णुश् च स्वप्ने चैव यथाक्रमात्

suṣuptaṃ hṛdayasthaṃ tu turīyaṃ mūrdhani sthitam jāgre brahmā ca viṣṇuś ca svapne caiva yathākramāt

1,86.68

ईश्वरस्तु सुषुप्ते तु तुरीये च महेश्वरः वदन्त्य् एवम् अथान्ये ऽपि समस्तकरणैः पुमान्

īśvarastu suṣupte tu turīye ca maheśvaraḥ vadanty evam athānye 'pi samastakaraṇaiḥ pumān

1,86.69

वर्तमानस्तदा तस्य जाग्रदित्यभिधीयते मनोबुद्धिर् अहङ्कारं चित्तं चेति चतुष्टयम्

vartamānastadā tasya jāgradityabhidhīyate manobuddhir ahaṅkāraṃ cittaṃ ceti catuṣṭayam

1,86.70

यदा व्यवस्थितस्त्वेतैः स्वप्न इत्यभिधीयते करणानि विलीनानि यदा स्वात्मनि सुव्रताः

yadā vyavasthitastvetaiḥ svapna ityabhidhīyate karaṇāni vilīnāni yadā svātmani suvratāḥ

1,86.71

सुषुप्तः करणैर्भिन्नस् तुरीयः परिकीर्त्यते परस्तुरीयातीतो ऽसौ शिवः परमकारणम्

suṣuptaḥ karaṇairbhinnas turīyaḥ parikīrtyate parasturīyātīto 'sau śivaḥ paramakāraṇam

1,86.72

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिश् च तुरीयं चाधिभौतिकम् आध्यात्मिकं च विप्रेन्द्राश् चाधिदैविकमुच्यते

jāgratsvapnasuṣuptiś ca turīyaṃ cādhibhautikam ādhyātmikaṃ ca viprendrāś cādhidaivikamucyate

1,86.73

तत्सर्वमहम् एवेति वेदितव्यं विजानता बुद्धीन्द्रियाणि विप्रेन्द्रास् तथा कर्मेन्द्रियाणि च

tatsarvamaham eveti veditavyaṃ vijānatā buddhīndriyāṇi viprendrās tathā karmendriyāṇi ca

1,86.74

मनोबुद्धिर् अहङ्कारश् चित्तं चेति चतुष्टयम् अध्यात्मं पृथगेवेदं चतुर्दशविधं स्मृतम्

manobuddhir ahaṅkāraś cittaṃ ceti catuṣṭayam adhyātmaṃ pṛthagevedaṃ caturdaśavidhaṃ smṛtam

1,86.75

द्रष्टव्यं चैव श्रोतव्यं घ्रातव्यं च यथाक्रमम् रसितव्यं मुनिश्रेष्ठाः स्पर्शितव्यं तथैव च

draṣṭavyaṃ caiva śrotavyaṃ ghrātavyaṃ ca yathākramam rasitavyaṃ muniśreṣṭhāḥ sparśitavyaṃ tathaiva ca

1,86.76

मन्तव्यं चैव बोद्धव्यम् अहंकर्तव्यमेव च तथा चेतयितव्यं च वक्तव्यं मुनिपुङ्गवाः

mantavyaṃ caiva boddhavyam ahaṃkartavyameva ca tathā cetayitavyaṃ ca vaktavyaṃ munipuṅgavāḥ

1,86.77

आदातव्यं च गन्तव्यं विसर्गायितमेव च आनन्दितव्यमित्येते ह्य् अधिभूतमनुक्रमात्

ādātavyaṃ ca gantavyaṃ visargāyitameva ca ānanditavyamityete hy adhibhūtamanukramāt

1,86.78

आदित्यो ऽपि दिशश्चैव पृथिवी वरुणस् तथा वायुश्चन्द्रस् तथा ब्रह्मा रुद्रः क्षेत्रज्ञ एव च

ādityo 'pi diśaścaiva pṛthivī varuṇas tathā vāyuścandras tathā brahmā rudraḥ kṣetrajña eva ca

1,86.79

अग्निरिन्द्रस् तथा विष्णुर् मित्रो देवः प्रजापतिः आधिदैविकमेवं हि चतुर्दशविधं क्रमात्

agnirindras tathā viṣṇur mitro devaḥ prajāpatiḥ ādhidaivikamevaṃ hi caturdaśavidhaṃ kramāt

1,86.80

राज्ञी सुदर्शना चैव जिता सौम्या यथाक्रमम् मोघा रुद्रामृता सत्या मध्यमा च द्विजोत्तमाः

rājñī sudarśanā caiva jitā saumyā yathākramam moghā rudrāmṛtā satyā madhyamā ca dvijottamāḥ

1,86.81

नाडी राशिशुका चैव असुरा चैव कृत्तिका भास्वती नाडयश्चैताश् चतुर्दशनिबन्धनाः

nāḍī rāśiśukā caiva asurā caiva kṛttikā bhāsvatī nāḍayaścaitāś caturdaśanibandhanāḥ

1,86.82

वायवो नाडिमध्यस्था वाहकाश् च चतुर्दश प्राणो व्यानस्त्वपानश् च उदानश् च समानकः

vāyavo nāḍimadhyasthā vāhakāś ca caturdaśa prāṇo vyānastvapānaś ca udānaś ca samānakaḥ

1,86.83

वैरम्भश् च तथा मुख्यो ह्य् अन्तर्यामः प्रभञ्जनः कूर्मकश् च तथा श्येनः श्वेतः कृष्णस् तथानिलः

vairambhaś ca tathā mukhyo hy antaryāmaḥ prabhañjanaḥ kūrmakaś ca tathā śyenaḥ śvetaḥ kṛṣṇas tathānilaḥ

1,86.84

नाग इत्येव कथिता वायवश् च चतुर्दश यश्चक्षुःष्वथ द्रष्टव्ये तथादित्ये च सुव्रताः

nāga ityeva kathitā vāyavaś ca caturdaśa yaścakṣuḥṣvatha draṣṭavye tathāditye ca suvratāḥ

1,86.85

नाड्यां प्राणे च विज्ञाने त्व् आनन्दे च यथाक्रमम् हृद्याकाशे य एतस्मिन् सर्वस्मिन्नन्तरे परः

nāḍyāṃ prāṇe ca vijñāne tv ānande ca yathākramam hṛdyākāśe ya etasmin sarvasminnantare paraḥ

1,86.86

आत्मा एकश् च चरति तमुपासीत मां प्रभुम् अजरं तमनन्तं च अशोकममृतं ध्रुवम्

ātmā ekaś ca carati tamupāsīta māṃ prabhum ajaraṃ tamanantaṃ ca aśokamamṛtaṃ dhruvam

1,86.87

चतुर्दशविधेष्वेव संचरत्येक एव सः लीयन्ते तानि तत्रैव यदन्यं नास्ति वै द्विजाः

caturdaśavidheṣveva saṃcaratyeka eva saḥ līyante tāni tatraiva yadanyaṃ nāsti vai dvijāḥ

1,86.88

एक एव हि सर्वज्ञः सर्वेशस्त्वेक एव सः एष सर्वाधिपो देवस् त्व् अन्तर्यामी महाद्युतिः

eka eva hi sarvajñaḥ sarveśastveka eva saḥ eṣa sarvādhipo devas tv antaryāmī mahādyutiḥ

1,86.89

उपास्यमानः सर्वस्य सर्वसौख्यः सनातनः उपास्यति न चैवेह सर्वसौख्यं द्विजोत्तमाः

upāsyamānaḥ sarvasya sarvasaukhyaḥ sanātanaḥ upāsyati na caiveha sarvasaukhyaṃ dvijottamāḥ

1,86.90

उपास्यमानो वेदैश् च शास्त्रैर्नानाविधैरपि न वैष वेदशास्त्राणि सर्वज्ञो यास्यति प्रभुः

upāsyamāno vedaiś ca śāstrairnānāvidhairapi na vaiṣa vedaśāstrāṇi sarvajño yāsyati prabhuḥ

1,86.91

अस्यैवान्नमिदं सर्वं न सो ऽन्नं भवति स्वयम् स्वात्मना रक्षितं चाद्याद् अन्नभूतं न कुत्रचित्

asyaivānnamidaṃ sarvaṃ na so 'nnaṃ bhavati svayam svātmanā rakṣitaṃ cādyād annabhūtaṃ na kutracit

1,86.92

सर्वत्र प्राणिनामन्नं प्राणिनां ग्रन्थिरस्म्यहम् प्रशास्ता नयनश्चैव पञ्चात्मा स विभागशः

sarvatra prāṇināmannaṃ prāṇināṃ granthirasmyaham praśāstā nayanaścaiva pañcātmā sa vibhāgaśaḥ

1,86.93

अन्नमयो ऽसौ भूतात्मा चाद्यते ह्यन्नमुच्यते प्राणमयश्चेन्द्रियात्मा संकल्पात्मा मनोमयः

annamayo 'sau bhūtātmā cādyate hyannamucyate prāṇamayaścendriyātmā saṃkalpātmā manomayaḥ

1,86.94

कालात्मा सोम एवेह विज्ञानमय उच्यते सदानन्दमयो भूत्वा महेशः परमेश्वरः

kālātmā soma eveha vijñānamaya ucyate sadānandamayo bhūtvā maheśaḥ parameśvaraḥ

1,86.95

सो ऽहम् एवं जगत्सर्वं मय्येव सकलं स्थितम् परतन्त्रं स्वतन्त्रे ऽपि तदभावाद्विचारतः

so 'ham evaṃ jagatsarvaṃ mayyeva sakalaṃ sthitam paratantraṃ svatantre 'pi tadabhāvādvicārataḥ

1,86.96

एकत्वमपि नास्त्येव द्वैतं तत्र कुतस्त्वहो एवं नास्त्यथ मर्त्यं च कुतो ऽमृतमजोद्भवः

ekatvamapi nāstyeva dvaitaṃ tatra kutastvaho evaṃ nāstyatha martyaṃ ca kuto 'mṛtamajodbhavaḥ

1,86.97

नान्तःप्रज्ञो बहिःप्रज्ञो न चोभयगतस् तथा न प्रज्ञानघनस्त्वेवं न प्राज्ञो ज्ञानपूर्वकः

nāntaḥprajño bahiḥprajño na cobhayagatas tathā na prajñānaghanastvevaṃ na prājño jñānapūrvakaḥ

1,86.98

विदितं नास्ति वेद्यं च निर्वाणं परमार्थतः निर्वाणं चैव कैवल्यं निःश्रेयसमनामयम्

viditaṃ nāsti vedyaṃ ca nirvāṇaṃ paramārthataḥ nirvāṇaṃ caiva kaivalyaṃ niḥśreyasamanāmayam

1,86.99

अमृतं चाक्षरं ब्रह्म परमात्मा परापरम् निर्विकल्पं निराभासं ज्ञानं पर्यायवाचकम्

amṛtaṃ cākṣaraṃ brahma paramātmā parāparam nirvikalpaṃ nirābhāsaṃ jñānaṃ paryāyavācakam

1,86.100

प्रसन्नं च यदेकाग्रं तदा ज्ञानमिति स्मृतम् अज्ञानमितरत्सर्वं नात्र कार्या विचारणा

prasannaṃ ca yadekāgraṃ tadā jñānamiti smṛtam ajñānamitaratsarvaṃ nātra kāryā vicāraṇā

1,86.101

इत्थं प्रसन्नं विज्ञानं गुरुसंपर्कजं ध्रुवम् रागद्वेषानृतक्रोधं कामतृष्णादिभिः सदा

itthaṃ prasannaṃ vijñānaṃ gurusaṃparkajaṃ dhruvam rāgadveṣānṛtakrodhaṃ kāmatṛṣṇādibhiḥ sadā

1,86.102

अपरामृष्टमद्यैव विज्ञेयं मुक्तिदं त्विदम् अज्ञानमलपूर्वत्वात् पुरुषो मलिनः स्मृतः

aparāmṛṣṭamadyaiva vijñeyaṃ muktidaṃ tvidam ajñānamalapūrvatvāt puruṣo malinaḥ smṛtaḥ

1,86.103

तत्क्षयाद्धि भवेन्मुक्तिर् नान्यथा जन्मकोटिभिः ज्ञानमेकं विना नास्ति पुण्यपापपरिक्षयः

tatkṣayāddhi bhavenmuktir nānyathā janmakoṭibhiḥ jñānamekaṃ vinā nāsti puṇyapāpaparikṣayaḥ

1,86.104

ज्ञानम् एवाभ्यसेत् तस्मान् मुक्त्यर्थं ब्रह्मवित्तमाः ज्ञानाभ्यासाद्धि वै पुंसां बुद्धिर्भवति निर्मला

jñānam evābhyaset tasmān muktyarthaṃ brahmavittamāḥ jñānābhyāsāddhi vai puṃsāṃ buddhirbhavati nirmalā

1,86.105

तस्मात्सदाभ्यसेज्ज्ञानं तन्निष्ठस्तत्परायणः ज्ञानेनैकेन तृप्तस्य त्यक्तसंगस्य योगिनः

tasmātsadābhyasejjñānaṃ tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ jñānenaikena tṛptasya tyaktasaṃgasya yoginaḥ

1,86.106

कर्तव्यं नास्ति विप्रेन्द्रा अस्ति चेत्तत्त्वविन्न च इह लोके परे चापि कर्तव्यं नास्ति तस्य वै

kartavyaṃ nāsti viprendrā asti cettattvavinna ca iha loke pare cāpi kartavyaṃ nāsti tasya vai

1,86.107

जीवन्मुक्तो यतस् तस्माद् ब्रह्मवित् परमार्थतः ज्ञानाभ्यासरतो नित्यं ज्ञानतत्त्वार्थवित् स्वयम्

jīvanmukto yatas tasmād brahmavit paramārthataḥ jñānābhyāsarato nityaṃ jñānatattvārthavit svayam

1,86.108

कर्तव्याभ्यासमुत्सृज्य ज्ञानमेवाधिगच्छति वर्णाश्रमाभिमानी यस् त्यक्तक्रोधो द्विजोत्तमाः

kartavyābhyāsamutsṛjya jñānamevādhigacchati varṇāśramābhimānī yas tyaktakrodho dvijottamāḥ

1,86.109

अन्यत्र रमते मूढः सो ऽज्ञानी नात्र संशयः संसारहेतुरज्ञानं संसारस्तनुसंग्रहः

anyatra ramate mūḍhaḥ so 'jñānī nātra saṃśayaḥ saṃsāraheturajñānaṃ saṃsārastanusaṃgrahaḥ

1,86.110

मोक्षहेतुस् तथा ज्ञानं मुक्तः स्वात्मन्यवस्थितः अज्ञाने सति विप्रेन्द्राः क्रोधाद्या नात्र संशयः

mokṣahetus tathā jñānaṃ muktaḥ svātmanyavasthitaḥ ajñāne sati viprendrāḥ krodhādyā nātra saṃśayaḥ

1,86.111

क्रोधो हर्षस् तथा लोभो मोहो दम्भो द्विजोत्तमाः धर्माधर्मौ हि तेषां च तद्वशात्तनुसंग्रहः

krodho harṣas tathā lobho moho dambho dvijottamāḥ dharmādharmau hi teṣāṃ ca tadvaśāttanusaṃgrahaḥ

1,86.112

शरीरे सति वै क्लेशः सो ऽविद्यां संत्यजेद्बुधः अविद्यां विद्यया हित्वा स्थितस्यैव च योगिनः

śarīre sati vai kleśaḥ so 'vidyāṃ saṃtyajedbudhaḥ avidyāṃ vidyayā hitvā sthitasyaiva ca yoginaḥ

1,86.113

क्रोधाद्या नाशमायान्ति धर्माधर्मौ च वै द्विजाः तत्क्षयाच्च शरीरेण न पुनः सम्प्रयुज्यते

krodhādyā nāśamāyānti dharmādharmau ca vai dvijāḥ tatkṣayācca śarīreṇa na punaḥ samprayujyate

1,86.114

स एव मुक्तः संसाराद् दुःखत्रयविवर्जितः एवं ज्ञानं विना नास्ति ध्यानं ध्यातुर् द्विजर्षभाः

sa eva muktaḥ saṃsārād duḥkhatrayavivarjitaḥ evaṃ jñānaṃ vinā nāsti dhyānaṃ dhyātur dvijarṣabhāḥ

1,86.115

ज्ञानं गुरोर्हि संपर्कान् न वाचा परमार्थतः चतुर्व्यूहमिति ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समभ्यसेत्

jñānaṃ gurorhi saṃparkān na vācā paramārthataḥ caturvyūhamiti jñātvā dhyātā dhyānaṃ samabhyaset

1,86.116

सहजागन्तुकं पापम् अस्थिवागुद्भवं तथा ज्ञानाग्निर्दहते क्षिप्रं शुष्केन्धनम् इवानलः

sahajāgantukaṃ pāpam asthivāgudbhavaṃ tathā jñānāgnirdahate kṣipraṃ śuṣkendhanam ivānalaḥ

1,86.117

ज्ञानात्परतरं नास्ति सर्वपापविनाशनम् अभ्यसेच्च सदा ज्ञानं सर्वसंगविवर्जितः

jñānātparataraṃ nāsti sarvapāpavināśanam abhyasecca sadā jñānaṃ sarvasaṃgavivarjitaḥ

1,86.118

ज्ञानिनः सर्वपापानि जीर्यन्ते नात्र संशयः क्रीडन्नपि न लिप्येत पापैर्नानाविधैरपि

jñāninaḥ sarvapāpāni jīryante nātra saṃśayaḥ krīḍannapi na lipyeta pāpairnānāvidhairapi

1,86.119

ज्ञानं यथा तथा ध्यानं तस्माद्ध्यानं समभ्यसेत् ध्यानं निर्विषयं प्रोक्तम् आदौ सविषयं तथा

jñānaṃ yathā tathā dhyānaṃ tasmāddhyānaṃ samabhyaset dhyānaṃ nirviṣayaṃ proktam ādau saviṣayaṃ tathā

1,86.120

षट्प्रकारं समभ्यस्य चतुःषड्दशभिस् तथा तथा द्वादशधा चैव पुनः षोडशधा क्रमात्

ṣaṭprakāraṃ samabhyasya catuḥṣaḍdaśabhis tathā tathā dvādaśadhā caiva punaḥ ṣoḍaśadhā kramāt

1,86.121

द्विधाभ्यस्य च योगीन्द्रो मुच्यते नात्र संशयः शुद्धजांबूनदाकारं विधूमाङ्गारसन्निभम्

dvidhābhyasya ca yogīndro mucyate nātra saṃśayaḥ śuddhajāṃbūnadākāraṃ vidhūmāṅgārasannibham

1,86.122

पीतं रक्तं सितं विद्युत् कोटिकोटिसमप्रभम् अथवा ब्रह्मरन्ध्रस्थं चित्तं कृत्वा प्रयत्नतः

pītaṃ raktaṃ sitaṃ vidyut koṭikoṭisamaprabham athavā brahmarandhrasthaṃ cittaṃ kṛtvā prayatnataḥ

1,86.123

न सितं वासितं पीतं न स्मरेद् ब्रह्मविद् भवेत् अहिंसकः सत्यवादी अस्तेयी सर्वयत्नतः

na sitaṃ vāsitaṃ pītaṃ na smared brahmavid bhavet ahiṃsakaḥ satyavādī asteyī sarvayatnataḥ

1,86.124

परिग्रहविनिर्मुक्तो ब्रह्मचारी दृढव्रतः संतुष्टः शौचसम्पन्नः स्वाध्यायनिरतः सदा

parigrahavinirmukto brahmacārī dṛḍhavrataḥ saṃtuṣṭaḥ śaucasampannaḥ svādhyāyanirataḥ sadā

1,86.125

मद्रक्तश्चाभ्यसेद्ध्यानं गुरुसंपर्कजं ध्रुवम् न बुध्यति तथा ध्याता स्थाप्य चित्तं द्विजोत्तमाः

madraktaścābhyaseddhyānaṃ gurusaṃparkajaṃ dhruvam na budhyati tathā dhyātā sthāpya cittaṃ dvijottamāḥ

1,86.126

न चाभिमन्यते योगी न पश्यति समन्ततः न घ्राति न शृणोत्येव लीनः स्वात्मनि यः स्वयम्

na cābhimanyate yogī na paśyati samantataḥ na ghrāti na śṛṇotyeva līnaḥ svātmani yaḥ svayam

1,86.127

न च स्पर्शं विजानाति स वै समरसः स्मृतः पार्थिवे पटले ब्रह्मा वारितत्त्वे हरिः स्वयम्

na ca sparśaṃ vijānāti sa vai samarasaḥ smṛtaḥ pārthive paṭale brahmā vāritattve hariḥ svayam

1,86.128

वाह्नेये कालरुद्राख्यो वायुतत्त्वे महेश्वरः सुषिरे स शिवः साक्षात् क्रमादेवं विचिन्तयेत्

vāhneye kālarudrākhyo vāyutattve maheśvaraḥ suṣire sa śivaḥ sākṣāt kramādevaṃ vicintayet

1,86.129

क्षितौ शर्वः स्मृतो देवो ह्य् अपां भव इति स्मृतः रुद्र एव तथा वह्नौ उग्रो वायौ व्यवस्थितः

kṣitau śarvaḥ smṛto devo hy apāṃ bhava iti smṛtaḥ rudra eva tathā vahnau ugro vāyau vyavasthitaḥ

1,86.130

भीमः सुषिरनाके ऽसौ भास्करे मण्डले स्थितः ईशानः सोमबिम्बे च महादेव इति स्मृतः

bhīmaḥ suṣiranāke 'sau bhāskare maṇḍale sthitaḥ īśānaḥ somabimbe ca mahādeva iti smṛtaḥ

1,86.131

पुंसां पशुपतिर्देवश् चाष्टधाहं व्यवस्थितः काठिन्यं यत्तनौ सर्वं पार्थिवं परिगीयते

puṃsāṃ paśupatirdevaś cāṣṭadhāhaṃ vyavasthitaḥ kāṭhinyaṃ yattanau sarvaṃ pārthivaṃ parigīyate

1,86.132

आप्यं द्रवमिति प्रोक्तं वर्णाख्यो वह्निरुच्यते यत्संचरति तद्वायुः सुषिरं यद्द्विजोत्तमाः

āpyaṃ dravamiti proktaṃ varṇākhyo vahnirucyate yatsaṃcarati tadvāyuḥ suṣiraṃ yaddvijottamāḥ

1,86.133

तदाकाशं च विज्ञानं शब्दजं व्योमसंभवम् तथैव विप्रा विज्ञानं स्पर्शाख्यं वायुसंभवम्

tadākāśaṃ ca vijñānaṃ śabdajaṃ vyomasaṃbhavam tathaiva viprā vijñānaṃ sparśākhyaṃ vāyusaṃbhavam

1,86.134

रूपं वाह्नेयमित्युक्तम् आप्यं रसमयं द्विजाः गन्धाख्यं पार्थिवं भूयश् चिन्तयेद्भास्करं क्रमात्

rūpaṃ vāhneyamityuktam āpyaṃ rasamayaṃ dvijāḥ gandhākhyaṃ pārthivaṃ bhūyaś cintayedbhāskaraṃ kramāt

1,86.135

नेत्रे च दक्षिणे वामे सोमं हृदि विभुं द्विजाः आजानु पृथिवीतत्त्वम् आनाभेर् वारिमण्डलम्

netre ca dakṣiṇe vāme somaṃ hṛdi vibhuṃ dvijāḥ ājānu pṛthivītattvam ānābher vārimaṇḍalam

1,86.136

आकण्ठं वह्नितत्त्वं स्याल् ललाटान्तं द्विजोत्तमाः वायव्यं वै ललाटाद्यं व्योमाख्यं वा शिखाग्रकम्

ākaṇṭhaṃ vahnitattvaṃ syāl lalāṭāntaṃ dvijottamāḥ vāyavyaṃ vai lalāṭādyaṃ vyomākhyaṃ vā śikhāgrakam

1,86.137

हंसाख्यं च ततो ब्रह्म व्योम्नश्चोर्ध्वं ततः परम् व्योमाख्यो व्योममध्यस्थो ह्य् अयं प्राथमिकः स्मरेत्

haṃsākhyaṃ ca tato brahma vyomnaścordhvaṃ tataḥ param vyomākhyo vyomamadhyastho hy ayaṃ prāthamikaḥ smaret

1,86.138

न जीवः प्रकृतिः सत्त्वं रजश्चाथ तमः पुनः महांस्तथाभिमानश् च तन्मात्राणीन्द्रियाणि च

na jīvaḥ prakṛtiḥ sattvaṃ rajaścātha tamaḥ punaḥ mahāṃstathābhimānaś ca tanmātrāṇīndriyāṇi ca

1,86.139

व्योमादीनि च भूतानि नैवेह परमार्थतः व्याप्य तिष्ठद्यतो विश्वं स्थाणुरित्यभिधीयते

vyomādīni ca bhūtāni naiveha paramārthataḥ vyāpya tiṣṭhadyato viśvaṃ sthāṇurityabhidhīyate

1,86.140

उदेति सूर्यो भीतश् च पवते वात एव च द्योतते चन्द्रमा वह्निर् ज्वलत्यापो वहन्ति च

udeti sūryo bhītaś ca pavate vāta eva ca dyotate candramā vahnir jvalatyāpo vahanti ca

1,86.141

दधाति भूमिराकाशम् अवकाशं ददाति च तदाज्ञया ततं सर्वं तस्माद्वै चिन्तयेद्द्विजाः

dadhāti bhūmirākāśam avakāśaṃ dadāti ca tadājñayā tataṃ sarvaṃ tasmādvai cintayeddvijāḥ

1,86.142

तेनैवाधिष्ठितं तस्माद् एतत्सर्वं द्विजोत्तमाः सर्वरूपमयः शर्व इति मत्वा स्मरेद्भवम्

tenaivādhiṣṭhitaṃ tasmād etatsarvaṃ dvijottamāḥ sarvarūpamayaḥ śarva iti matvā smaredbhavam

1,86.143

संसारविषतप्तानां ज्ञानध्यानामृतेन वै प्रतीकारः समाख्यातो नान्यथा द्विजसत्तमाः

saṃsāraviṣataptānāṃ jñānadhyānāmṛtena vai pratīkāraḥ samākhyāto nānyathā dvijasattamāḥ

1,86.144

ज्ञानं धर्मोद्भवं साक्षाज् ज्ञानाद् वैराग्यसंभवः वैराग्यात्परमं ज्ञानं परमार्थप्रकाशकम्

jñānaṃ dharmodbhavaṃ sākṣāj jñānād vairāgyasaṃbhavaḥ vairāgyātparamaṃ jñānaṃ paramārthaprakāśakam

1,86.145

ज्ञानवैराग्ययुक्तस्य योगसिद्धिर्द्विजोत्तमाः योगसिद्ध्या विमुक्तिः स्यात् सत्त्वनिष्ठस्य नान्यथा

jñānavairāgyayuktasya yogasiddhirdvijottamāḥ yogasiddhyā vimuktiḥ syāt sattvaniṣṭhasya nānyathā

1,86.146

तमोविद्यापदच्छन्नं चित्रं यत्पदमव्ययम् सत्त्वशक्तिं समास्थाय शिवमभ्यर्चयेद्द्विजाः

tamovidyāpadacchannaṃ citraṃ yatpadamavyayam sattvaśaktiṃ samāsthāya śivamabhyarcayeddvijāḥ

1,86.147

यः सत्त्वनिष्ठो मद्भक्तो मदर्चनपरायणः सर्वतो धर्मनिष्ठश् च सदोत्साही समाहितः

yaḥ sattvaniṣṭho madbhakto madarcanaparāyaṇaḥ sarvato dharmaniṣṭhaś ca sadotsāhī samāhitaḥ

1,86.148

सर्वद्वन्द्वसहो धीरः सर्वभूतहिते रतः ऋजुस्वभावः सततं स्वस्थचित्तो मृदुः सदा

sarvadvandvasaho dhīraḥ sarvabhūtahite rataḥ ṛjusvabhāvaḥ satataṃ svasthacitto mṛduḥ sadā

1,86.149

अमानी बुद्धिमाञ्छान्तस् त्यक्तस्पर्धो द्विजोत्तमाः सदा मुमुक्षुर्धर्मज्ञः स्वात्मलक्षणलक्षणः

amānī buddhimāñchāntas tyaktaspardho dvijottamāḥ sadā mumukṣurdharmajñaḥ svātmalakṣaṇalakṣaṇaḥ

1,86.150

ऋणत्रयविनिर्मुक्तः पूर्वजन्मनि पुण्यभाक् जरायुक्तो द्विजो भूत्वा श्रद्धया च गुरोः क्रमात्

ṛṇatrayavinirmuktaḥ pūrvajanmani puṇyabhāk jarāyukto dvijo bhūtvā śraddhayā ca guroḥ kramāt

1,86.151

अन्यथा वापि शुश्रूषां कृत्वा कृत्रिमवर्जितः स्वर्गलोकमनुप्राप्य भुक्त्वा भोगाननुक्रमात्

anyathā vāpi śuśrūṣāṃ kṛtvā kṛtrimavarjitaḥ svargalokamanuprāpya bhuktvā bhogānanukramāt

1,86.152

आसाद्य भारतं वर्षं ब्रह्मविज्जायते द्विजाः संपर्काज्ज्ञानमासाद्य ज्ञानिनो योगविद्भवेत्

āsādya bhārataṃ varṣaṃ brahmavijjāyate dvijāḥ saṃparkājjñānamāsādya jñānino yogavidbhavet

1,86.153

क्रमो ऽयं मलपूर्णस्य ज्ञानप्राप्तेर्द्विजोत्तमाः तस्मादनेन मार्गेण त्यक्तसंगो दृढव्रतः

kramo 'yaṃ malapūrṇasya jñānaprāpterdvijottamāḥ tasmādanena mārgeṇa tyaktasaṃgo dṛḍhavrataḥ

1,86.154

संसारकालकूटाख्यान् मुच्यते मुनिपुङ्गवाः एवं संक्षेपतः प्रोक्तं मया युष्माकमच्युतम्

saṃsārakālakūṭākhyān mucyate munipuṅgavāḥ evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ mayā yuṣmākamacyutam

1,86.155

ज्ञानस्यैवेह माहात्म्यं प्रसंगादिह शोभनम् एवं पाशुपतं योगं कथितं त्वीश्वरेण तु

jñānasyaiveha māhātmyaṃ prasaṃgādiha śobhanam evaṃ pāśupataṃ yogaṃ kathitaṃ tvīśvareṇa tu

1,86.156

न देयं यस्य कस्यापि शिवोक्तं मुनिपुङ्गवाः दातव्यं योगिने नित्यं भस्मनिष्ठाय सुप्रियम्

na deyaṃ yasya kasyāpi śivoktaṃ munipuṅgavāḥ dātavyaṃ yogine nityaṃ bhasmaniṣṭhāya supriyam

1,86.157

यः पठेच्छृणुयाद्वापि संसारशमनं नरः स याति ब्रह्मसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi saṃsāraśamanaṃ naraḥ sa yāti brahmasāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

Chapter 1.87

1,87.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे संसारविषकथनं नाम षडशीतितमो ऽध्यायः निशम्य ते महाप्राज्ञाः कुमाराद्याः पिनाकिनम् प्रोचुः प्रणम्य वै भीताः प्रसन्नं परमेश्वरम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge saṃsāraviṣakathanaṃ nāma ṣaḍaśītitamo 'dhyāyaḥ niśamya te mahāprājñāḥ kumārādyāḥ pinākinam procuḥ praṇamya vai bhītāḥ prasannaṃ parameśvaram

1,87.2

एवं चेदनया देव्या हैमवत्या महेश्वर क्रीडसे विविधैर्भोगैः कथं वक्तुमिहार्हसि

evaṃ cedanayā devyā haimavatyā maheśvara krīḍase vividhairbhogaiḥ kathaṃ vaktumihārhasi

1,87.3

एवमुक्तः प्रहस्येशः पिनाकी नीललोहितः प्राह ताम् अंबिकां प्रेक्ष्य प्रणिपत्य स्थितान् द्विजान्

evamuktaḥ prahasyeśaḥ pinākī nīlalohitaḥ prāha tām aṃbikāṃ prekṣya praṇipatya sthitān dvijān

1,87.4

बन्धमोक्षौ न चैवेह मम स्वेच्छा शरीरिणः अकर्तज्ञः पशुर्जीवो विभुर्भोक्ता ह्यणुः पुमान्

bandhamokṣau na caiveha mama svecchā śarīriṇaḥ akartajñaḥ paśurjīvo vibhurbhoktā hyaṇuḥ pumān

1,87.5

मायी च मायया बद्धः कर्मभिर् युज्यते तु सः ज्ञानं ध्यानं च बन्धश् च मोक्षो नास्त्यात्मनो द्विजाः

māyī ca māyayā baddhaḥ karmabhir yujyate tu saḥ jñānaṃ dhyānaṃ ca bandhaś ca mokṣo nāstyātmano dvijāḥ

1,87.6

यदैवं मयि विद्वान् यस् तस्यापि न च सर्वतः एषा विद्या ह्यहं वेद्यः प्रज्ञैषा च श्रुतिः स्मृतिः

yadaivaṃ mayi vidvān yas tasyāpi na ca sarvataḥ eṣā vidyā hyahaṃ vedyaḥ prajñaiṣā ca śrutiḥ smṛtiḥ

1,87.7

धृतिरेषा मया निष्ठा ज्ञानशक्तिः क्रिया तथा इच्छाख्या च तथा ह्याज्ञा द्वे विद्ये न च संशयः

dhṛtireṣā mayā niṣṭhā jñānaśaktiḥ kriyā tathā icchākhyā ca tathā hyājñā dve vidye na ca saṃśayaḥ

1,87.8

न ह्येषा प्रकृतिर्जैवी विकृतिश् च विचारतः विकारो नैव मायैषा सदसद्व्यक्तिवर्जिता

na hyeṣā prakṛtirjaivī vikṛtiś ca vicārataḥ vikāro naiva māyaiṣā sadasadvyaktivarjitā

1,87.9

पुरा ममाज्ञा मद्वक्त्रात् समुत्पन्ना सनातनी पञ्चवक्त्रा महाभागा जगतामभयप्रदा

purā mamājñā madvaktrāt samutpannā sanātanī pañcavaktrā mahābhāgā jagatāmabhayapradā

1,87.10

तामाज्ञां सम्प्रविश्याहं चिन्तयन् जगतां हितम् सप्तविंशत्प्रकारेण सर्वं व्याप्यानया शिवः

tāmājñāṃ sampraviśyāhaṃ cintayan jagatāṃ hitam saptaviṃśatprakāreṇa sarvaṃ vyāpyānayā śivaḥ

1,87.11

तदाप्रभृति वै मोक्षप्रवृत्तिर्द्विजसत्तमाः एवमुक्त्वा तदापश्यद् भवानीं परमेश्वरः

tadāprabhṛti vai mokṣapravṛttirdvijasattamāḥ evamuktvā tadāpaśyad bhavānīṃ parameśvaraḥ

1,87.12

भवानी च तमालोक्य मायामहरदव्यया ते मायामलनिर्मुक्ता मुनयः प्रेक्ष्य पार्वतीम्

bhavānī ca tamālokya māyāmaharadavyayā te māyāmalanirmuktā munayaḥ prekṣya pārvatīm

1,87.13

प्रीता बभूवुर्मुक्ताश् च तस्मादेषा परा गतिः उमाशङ्करयोर्भेदो नास्त्येव परमार्थतः

prītā babhūvurmuktāś ca tasmādeṣā parā gatiḥ umāśaṅkarayorbhedo nāstyeva paramārthataḥ

1,87.14

द्विधासौ रूपमास्थाय स्थित एव न संशयः यदा विद्वानसंगः स्याद् आज्ञया परमेष्ठिनः

dvidhāsau rūpamāsthāya sthita eva na saṃśayaḥ yadā vidvānasaṃgaḥ syād ājñayā parameṣṭhinaḥ

1,87.15

तदा मुक्तिः क्षणादेव नान्यथा कर्मकोटिभिः क्रमो ऽविवक्षितो भूतविवृद्धः परमेष्ठिनः

tadā muktiḥ kṣaṇādeva nānyathā karmakoṭibhiḥ kramo 'vivakṣito bhūtavivṛddhaḥ parameṣṭhinaḥ

1,87.16

प्रसादेन क्षणान्मुक्तिः प्रतिज्ञैषा न संशयः गर्भस्थो जायमानो वा बालो वा तरुणो ऽपि वा

prasādena kṣaṇānmuktiḥ pratijñaiṣā na saṃśayaḥ garbhastho jāyamāno vā bālo vā taruṇo 'pi vā

1,87.17

वृद्धो वा मुच्यते जन्तुः प्रसादात्परमेष्ठिनः अण्डजश् चोद्भिज्जो वापि स्वेदजो वापि मुच्यते

vṛddho vā mucyate jantuḥ prasādātparameṣṭhinaḥ aṇḍajaś codbhijjo vāpi svedajo vāpi mucyate

1,87.18

प्रसादाद्देवदेवस्य नात्र कार्या विचारणा एष एव जगन्नाथो बन्धमोक्षकरः शिवः

prasādāddevadevasya nātra kāryā vicāraṇā eṣa eva jagannātho bandhamokṣakaraḥ śivaḥ

1,87.19

भूर्भूवःस्वर्महश् चैव जनः साक्षात्तपः स्वयम् सत्यलोकस् तथाण्डानां कोटिकोटिशतानि च

bhūrbhūvaḥsvarmahaś caiva janaḥ sākṣāttapaḥ svayam satyalokas tathāṇḍānāṃ koṭikoṭiśatāni ca

1,87.20

विग्रहं देवदेवस्य तथाण्डावरणाष्टकम् सप्तद्वीपेषु सर्वेषु पर्वतेषु वनेषु च

vigrahaṃ devadevasya tathāṇḍāvaraṇāṣṭakam saptadvīpeṣu sarveṣu parvateṣu vaneṣu ca

1,87.21

समुद्रेषु च सर्वेषु वायुस्कन्धेषु सर्वतः तथान्येषु च लोकेषु वसन्ति च चराचराः

samudreṣu ca sarveṣu vāyuskandheṣu sarvataḥ tathānyeṣu ca lokeṣu vasanti ca carācarāḥ

1,87.22

सर्वे भवांशजा नूनं गतिस्त्वेषां स एव वै सर्वो रुद्रो नमस्तस्मै पुरुषाय महात्मने

sarve bhavāṃśajā nūnaṃ gatistveṣāṃ sa eva vai sarvo rudro namastasmai puruṣāya mahātmane

1,87.23

विश्वं भूतं तथा जातं बहुधा रुद्र एव सः रुद्राज्ञैषा स्थिता देवी ह्य् अनया मुक्तिरंबिका

viśvaṃ bhūtaṃ tathā jātaṃ bahudhā rudra eva saḥ rudrājñaiṣā sthitā devī hy anayā muktiraṃbikā

1,87.24

इत्येवं खेचराः सिद्धा जजल्पुः प्रीतमानसाः यदावलोक्य तान् सर्वान् प्रसादादनयांबिका

ityevaṃ khecarāḥ siddhā jajalpuḥ prītamānasāḥ yadāvalokya tān sarvān prasādādanayāṃbikā

1,87.25

तदा तिष्ठन्ति सायुज्यं प्राप्तास्ते खेचराः प्रभोः

tadā tiṣṭhanti sāyujyaṃ prāptāste khecarāḥ prabhoḥ

Chapter 1.88

1,88.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे मुनिमोहशमनं नाम सप्ताशीतितमो ऽध्यायः केन योगेन वै सूत गुणप्राप्तिः सतामिह अणिमादिगुणोपेता भवन्त्येवेह योगिनः तत्सर्वं विस्तरात्सूत वक्तुमर्हसि सांप्रतम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge munimohaśamanaṃ nāma saptāśītitamo 'dhyāyaḥ kena yogena vai sūta guṇaprāptiḥ satāmiha aṇimādiguṇopetā bhavantyeveha yoginaḥ tatsarvaṃ vistarātsūta vaktumarhasi sāṃpratam

1,88.2

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि योगं परमदुर्लभम् पञ्चधा संस्मरेदादौ स्थाप्य चित्ते सनातनम्

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi yogaṃ paramadurlabham pañcadhā saṃsmaredādau sthāpya citte sanātanam

1,88.3

कल्पयेच्चासनं पद्मं सोमसूर्याग्निसंयुतम् षड्विंशच्छक्तिसंयुक्तम् अष्टधा च द्विजोत्तमाः

kalpayeccāsanaṃ padmaṃ somasūryāgnisaṃyutam ṣaḍviṃśacchaktisaṃyuktam aṣṭadhā ca dvijottamāḥ

1,88.4

ततः षोडशधा चैव पुनर्द्वादशधा द्विजाः स्मरेच् च तत् तथा मध्ये देव्या देवम् उमापतिम्

tataḥ ṣoḍaśadhā caiva punardvādaśadhā dvijāḥ smarec ca tat tathā madhye devyā devam umāpatim

1,88.5

अष्टशक्तिसमायुक्तम् अष्टमूर्तिमजं प्रभुम् ताभिश्चाष्टविधा रुद्राश् चतुःषष्टिविधाः पुनः

aṣṭaśaktisamāyuktam aṣṭamūrtimajaṃ prabhum tābhiścāṣṭavidhā rudrāś catuḥṣaṣṭividhāḥ punaḥ

1,88.6

शक्तयश् च तथा सर्वा गुणाष्टकसमन्विताः एवं स्मरेत्क्रमेणैव लब्ध्वा ज्ञानमनुत्तमम्

śaktayaś ca tathā sarvā guṇāṣṭakasamanvitāḥ evaṃ smaretkrameṇaiva labdhvā jñānamanuttamam

1,88.7

एवं पाशुपतं योगं मोक्षसिद्धिप्रदायकम् तस्याणिमादयो विप्रा नान्यथा कर्मकोटिभिः

evaṃ pāśupataṃ yogaṃ mokṣasiddhipradāyakam tasyāṇimādayo viprā nānyathā karmakoṭibhiḥ

1,88.8

तत्राष्टगुणमैश्वर्यं योगिनां समुदाहृतम् तत्सर्वं क्रमयोगेन ह्य् उच्यमानं निबोधत

tatrāṣṭaguṇamaiśvaryaṃ yogināṃ samudāhṛtam tatsarvaṃ kramayogena hy ucyamānaṃ nibodhata

1,88.9

अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च प्राकाम्यं चैव सर्वत्र ईशित्वं चैव सर्वतः

aṇimā laghimā caiva mahimā prāptireva ca prākāmyaṃ caiva sarvatra īśitvaṃ caiva sarvataḥ

1,88.10

वशित्वमथ सर्वत्र यत्र कामावसायिता तच्चापि त्रिविधं ज्ञेयम् ऐश्वर्यं सार्वकामिकम्

vaśitvamatha sarvatra yatra kāmāvasāyitā taccāpi trividhaṃ jñeyam aiśvaryaṃ sārvakāmikam

1,88.11

सावद्यं निरवद्यं च सूक्ष्मं चैव प्रवर्तते सावद्यं नाम यत्तत्र पञ्चभूतात्मकं स्मृतम्

sāvadyaṃ niravadyaṃ ca sūkṣmaṃ caiva pravartate sāvadyaṃ nāma yattatra pañcabhūtātmakaṃ smṛtam

1,88.12

इन्द्रियाणि मनश्चैव अहङ्कारश् च यः स्मृतः तत्र सूक्ष्मप्रवृत्तिस्तु पञ्चभूतात्मिका पुनः

indriyāṇi manaścaiva ahaṅkāraś ca yaḥ smṛtaḥ tatra sūkṣmapravṛttistu pañcabhūtātmikā punaḥ

1,88.13

इन्द्रियाणि मनश्चित्तबुद्ध्यहङ्कारसंज्ञितम् तथा सर्वमयं चैव आत्मस्था ख्यातिरेव च

indriyāṇi manaścittabuddhyahaṅkārasaṃjñitam tathā sarvamayaṃ caiva ātmasthā khyātireva ca

1,88.14

संयोग एव त्रिविधः सूक्ष्मेष्वेव प्रवर्तते पुनरष्टगुणश्चापि सूक्ष्मेष्वेव विधीयते

saṃyoga eva trividhaḥ sūkṣmeṣveva pravartate punaraṣṭaguṇaścāpi sūkṣmeṣveva vidhīyate

1,88.15

तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि यथाह भगवान्प्रभुः त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथास्य नियमः स्मृतः

tasya rūpaṃ pravakṣyāmi yathāha bhagavānprabhuḥ trailokye sarvabhūteṣu yathāsya niyamaḥ smṛtaḥ

1,88.16

अणिमाद्यं तथाव्यक्तं सर्वत्रैव प्रतिष्ठितम् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां दुष्प्राप्यं समुदाहृतम्

aṇimādyaṃ tathāvyaktaṃ sarvatraiva pratiṣṭhitam trailokye sarvabhūtānāṃ duṣprāpyaṃ samudāhṛtam

1,88.17

तत् तस्य भवति प्राप्यं प्रथमं योगिनां बलम् लङ्घनं प्लवनं लोके रूपमस्य सदा भवेत्

tat tasya bhavati prāpyaṃ prathamaṃ yogināṃ balam laṅghanaṃ plavanaṃ loke rūpamasya sadā bhavet

1,88.18

शीघ्रत्वं सर्वभूतेषु द्वितीयं तु पदं स्मृतम् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां महिम्ना चैव वन्दितम्

śīghratvaṃ sarvabhūteṣu dvitīyaṃ tu padaṃ smṛtam trailokye sarvabhūtānāṃ mahimnā caiva vanditam

1,88.19

महित्वं चापि लोके ऽस्मिंस् तृतीयो योग उच्यते त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथेष्टगमनं स्मृतम्

mahitvaṃ cāpi loke 'smiṃs tṛtīyo yoga ucyate trailokye sarvabhūteṣu yatheṣṭagamanaṃ smṛtam

1,88.20

प्राकामान् विषयान् भुङ्क्ते तथाप्रतिहतः क्वचित् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां सुखदुःखं प्रवर्तते

prākāmān viṣayān bhuṅkte tathāpratihataḥ kvacit trailokye sarvabhūtānāṃ sukhaduḥkhaṃ pravartate

1,88.21

ईशो भवति सर्वत्र प्रविभागेन योगवित् वश्यानि चास्य भूतानि त्रैलोक्ये सचराचरे

īśo bhavati sarvatra pravibhāgena yogavit vaśyāni cāsya bhūtāni trailokye sacarācare

1,88.22

इच्छया तस्य रूपाणि भवन्ति न भवन्ति च यत्र कामावसायित्वं त्रैलोक्ये सचराचरे

icchayā tasya rūpāṇi bhavanti na bhavanti ca yatra kāmāvasāyitvaṃ trailokye sacarācare

1,88.23

शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चैव मनस् तथा प्रवर्तन्ते ऽस्य चेच्छातो न भवन्ति यथेच्छया

śabdaḥ sparśo raso gandho rūpaṃ caiva manas tathā pravartante 'sya cecchāto na bhavanti yathecchayā

1,88.24

न जायते न म्रियते छिद्यते न च भिद्यते न दह्यते न मुह्येत लीयते न च लिप्यते

na jāyate na mriyate chidyate na ca bhidyate na dahyate na muhyeta līyate na ca lipyate

1,88.25

न क्षीयते न क्षरति खिद्यते न कदाचन क्रियते वा न सर्वत्र तथा विक्रियते न च

na kṣīyate na kṣarati khidyate na kadācana kriyate vā na sarvatra tathā vikriyate na ca

1,88.26

अगन्धरसरूपस्तु अस्पर्शः शब्दवर्जितः अवर्णो ह्यस्वरश् चैव असवर्णस्तु कर्हिचित्

agandharasarūpastu asparśaḥ śabdavarjitaḥ avarṇo hyasvaraś caiva asavarṇastu karhicit

1,88.27

स भुङ्क्ते विषयांश्चैव विषयैर्न च युज्यते अणुत्वात्तु परः सूक्ष्मः सूक्ष्मत्वाद् अपवर्गिकः

sa bhuṅkte viṣayāṃścaiva viṣayairna ca yujyate aṇutvāttu paraḥ sūkṣmaḥ sūkṣmatvād apavargikaḥ

1,88.28

व्यापकस्त्वपवर्गाच्च व्यापकात्पुरुषः स्मृतः पुरुषः सूक्ष्मभावात्तु ऐश्वर्ये परमे स्थितः

vyāpakastvapavargācca vyāpakātpuruṣaḥ smṛtaḥ puruṣaḥ sūkṣmabhāvāttu aiśvarye parame sthitaḥ

1,88.29

गुणोत्तरमथैश्वर्ये सर्वतः सूक्ष्ममुच्यते ऐश्वर्यं चाप्रतीघातं प्राप्य योगमनुत्तमम्

guṇottaramathaiśvarye sarvataḥ sūkṣmamucyate aiśvaryaṃ cāpratīghātaṃ prāpya yogamanuttamam

1,88.30

अपवर्गं ततो गच्छेत् सूक्ष्मं तत्परमं पदम् एवं पाशुपतं योगं ज्ञातव्यं मुनिपुङ्गवाः

apavargaṃ tato gacchet sūkṣmaṃ tatparamaṃ padam evaṃ pāśupataṃ yogaṃ jñātavyaṃ munipuṅgavāḥ

1,88.31

स्वर्गापवर्गफलदं शिवसायुज्यकारणम् अथवा गतविज्ञानो रागात्कर्म समाचरेत्

svargāpavargaphaladaṃ śivasāyujyakāraṇam athavā gatavijñāno rāgātkarma samācaret

1,88.32

राजसं तामसं वापि भुक्त्वा तत्रैव मुच्यते तथा सुकृतकर्मा तु फलं स्वर्गे समश्नुते

rājasaṃ tāmasaṃ vāpi bhuktvā tatraiva mucyate tathā sukṛtakarmā tu phalaṃ svarge samaśnute

1,88.33

तस्मात्स्थानात्पुनः श्रेष्ठो मानुष्यमुपपद्यते तस्माद्ब्रह्म परं सौख्यं ब्रह्म शाश्वतम् उत्तमम्

tasmātsthānātpunaḥ śreṣṭho mānuṣyamupapadyate tasmādbrahma paraṃ saukhyaṃ brahma śāśvatam uttamam

1,88.34

ब्रह्म एव हि सेवेत ब्रह्मैव हि परं सुखम् परिश्रमो हि यज्ञानां महतार्थेन वर्तते

brahma eva hi seveta brahmaiva hi paraṃ sukham pariśramo hi yajñānāṃ mahatārthena vartate

1,88.35

भूयो मृत्युवशं याति तस्मान्मोक्षः परं सुखम् अथवा ध्यानसंयुक्तो ब्रह्मतत्त्वपरायणः

bhūyo mṛtyuvaśaṃ yāti tasmānmokṣaḥ paraṃ sukham athavā dhyānasaṃyukto brahmatattvaparāyaṇaḥ

1,88.36

न तु च्यावयितुं शक्यो मन्वन्तरशतैरपि दृष्ट्वा तु पुरुषं दिव्यं विश्वाख्यं विश्वतोमुखम्

na tu cyāvayituṃ śakyo manvantaraśatairapi dṛṣṭvā tu puruṣaṃ divyaṃ viśvākhyaṃ viśvatomukham

1,88.37

विश्वपादशिरोग्रीवं विश्वेशं विश्वरूपिणम् विश्वगन्धं विश्वमाल्यं विश्वांबरधरं प्रभुम्

viśvapādaśirogrīvaṃ viśveśaṃ viśvarūpiṇam viśvagandhaṃ viśvamālyaṃ viśvāṃbaradharaṃ prabhum

1,88.38

गोभिर् महीं संपतते पतत्रिणो नैवं भूयो जनयत्येवमेव कविं पुराणम् अनुशासितारं सूक्ष्माच्च सूक्ष्मं महतो महान्तम्

gobhir mahīṃ saṃpatate patatriṇo naivaṃ bhūyo janayatyevameva kaviṃ purāṇam anuśāsitāraṃ sūkṣmācca sūkṣmaṃ mahato mahāntam

1,88.39

योगेन पश्येन्न च चक्षुषा पुनर् निरिन्द्रियं पुरुषं रुक्मवर्णम् अलिङ्गिनं निर्गुणं चेतनं च नित्यं सदा सर्वगं सर्वसारम्

yogena paśyenna ca cakṣuṣā punar nirindriyaṃ puruṣaṃ rukmavarṇam aliṅginaṃ nirguṇaṃ cetanaṃ ca nityaṃ sadā sarvagaṃ sarvasāram

1,88.40

पश्यन्ति युक्त्या ह्यचलप्रकाशं तद्भावितास्तेजसा दीप्यमानम् /* अपाणिपादोदरपार्श्वजिह्वो ह्यतीन्द्रियो वापि सुसूक्ष्म एकः

paśyanti yuktyā hyacalaprakāśaṃ tadbhāvitāstejasā dīpyamānam / apāṇipādodarapārśvajihvo hyatīndriyo vāpi susūkṣma ekaḥ*

1,88.41

पश्यत्यचक्षुः स शृणोत्यकर्णो न चास्त्यबुद्धं न च बुद्धिर् अस्ति /* स वेद सर्वं न च सर्ववेद्यं तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्

paśyatyacakṣuḥ sa śṛṇotyakarṇo na cāstyabuddhaṃ na ca buddhir asti / sa veda sarvaṃ na ca sarvavedyaṃ tamāhuragryaṃ puruṣaṃ mahāntam*

1,88.42

अचेतनां सर्वगतां सूक्ष्मां प्रसवधर्मिणीम् प्रकृतिं सर्वभूतानां युक्ताः पश्यन्ति योगिनः

acetanāṃ sarvagatāṃ sūkṣmāṃ prasavadharmiṇīm prakṛtiṃ sarvabhūtānāṃ yuktāḥ paśyanti yoginaḥ

1,88.43

सर्वतः पाणिपादं तत् सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल् लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

sarvataḥ pāṇipādaṃ tat sarvato 'kṣiśiromukham sarvataḥ śrutimal loke sarvamāvṛtya tiṣṭhati

1,88.44

युक्तो योगेन चेशानं सर्वतश् च सनातनम् पुरुषं सर्वभूतानां तं विद्वान्न विमुह्यति

yukto yogena ceśānaṃ sarvataś ca sanātanam puruṣaṃ sarvabhūtānāṃ taṃ vidvānna vimuhyati

1,88.45

भूतात्मानं महात्मानं परमात्मानमव्ययम् सर्वात्मानं परं ब्रह्म तद्वै ध्याता न मुह्यति

bhūtātmānaṃ mahātmānaṃ paramātmānamavyayam sarvātmānaṃ paraṃ brahma tadvai dhyātā na muhyati

1,88.46

पवनो हि यथा ग्राह्यो विचरन्सर्वमूर्तिषु पुरि शेते सुदुर्ग्राह्यस् तस्मात्पुरुष उच्यते

pavano hi yathā grāhyo vicaransarvamūrtiṣu puri śete sudurgrāhyas tasmātpuruṣa ucyate

1,88.47

अथ चेल्लुप्तधर्मा तु सावशेषैः स्वकर्मभिः ततस्तु ब्रह्मगर्भे वै शुक्रशोणितसंयुते

atha celluptadharmā tu sāvaśeṣaiḥ svakarmabhiḥ tatastu brahmagarbhe vai śukraśoṇitasaṃyute

1,88.48

स्त्रीपुंसोः संप्रयोगे हि जायते हि ततः प्रभुः ततस्तु गर्भकालेन कललं नाम जायते

strīpuṃsoḥ saṃprayoge hi jāyate hi tataḥ prabhuḥ tatastu garbhakālena kalalaṃ nāma jāyate

1,88.49

कालेन कललं चापि बुद्बुदं सम्प्रजायते मृत्पिण्डस्तु यथा चक्रे चक्रावर्तेन पीडितः

kālena kalalaṃ cāpi budbudaṃ samprajāyate mṛtpiṇḍastu yathā cakre cakrāvartena pīḍitaḥ

1,88.50

हस्ताभ्यां क्रियमाणस्तु बिंबत्वमनुगच्छति एवमाध्यात्मिकैर्युक्ता वायुना संप्रपूरितः

hastābhyāṃ kriyamāṇastu biṃbatvamanugacchati evamādhyātmikairyuktā vāyunā saṃprapūritaḥ

1,88.51

यदि योनिं विमुञ्चामि तत्प्रपद्ये महेश्वरम् यावद्धि वैष्णवो वायुर् जातमात्रं न संस्पृशेत्

yadi yoniṃ vimuñcāmi tatprapadye maheśvaram yāvaddhi vaiṣṇavo vāyur jātamātraṃ na saṃspṛśet

1,88.52

तावत्कालं महादेवम् अर्चयामीति चिन्तयेत् जायते मानुषस्तत्र यथारूपं यथावयः

tāvatkālaṃ mahādevam arcayāmīti cintayet jāyate mānuṣastatra yathārūpaṃ yathāvayaḥ

1,88.53

वायुः संभवते खात्तु वाताद्भवति वै जलम् जलात् सम्भवति प्राणः प्राणाच्छुक्रं विवर्धते

vāyuḥ saṃbhavate khāttu vātādbhavati vai jalam jalāt sambhavati prāṇaḥ prāṇācchukraṃ vivardhate

1,88.54

रक्तभागास् त्रयस्त्रिंशद् रेतोभागाश् चतुर्दश भागतो ऽर्धफलं कृत्वा ततो गर्भो निषिच्यते

raktabhāgās trayastriṃśad retobhāgāś caturdaśa bhāgato 'rdhaphalaṃ kṛtvā tato garbho niṣicyate

1,88.55

ततस्तु गर्भसंयुक्तः पञ्चभिर् वायुभिर् वृतः पितुः शरीरात्प्रत्यङ्गं रूपमस्योपजायते

tatastu garbhasaṃyuktaḥ pañcabhir vāyubhir vṛtaḥ pituḥ śarīrātpratyaṅgaṃ rūpamasyopajāyate

1,88.56

ततो ऽस्य मातुराहारात् पीतलीढप्रवेशनात् नाभिदेशेन वै प्राणास् ते ह्य् आधारा हि देहिनाम्

tato 'sya māturāhārāt pītalīḍhapraveśanāt nābhideśena vai prāṇās te hy ādhārā hi dehinām

1,88.57

नवमासात् परिक्लिष्टः संवेष्टितशिरोधरः वेष्टितः सर्वगात्रैश् च अपर्याप्तप्रवेशनः

navamāsāt parikliṣṭaḥ saṃveṣṭitaśirodharaḥ veṣṭitaḥ sarvagātraiś ca aparyāptapraveśanaḥ

1,88.58

नवमासोषितश्चापि योनिच्छिद्रादवाङ्मुखः ततः स्वकर्मभिः पापैर् निरयं सम्प्रपद्यते

navamāsoṣitaścāpi yonicchidrādavāṅmukhaḥ tataḥ svakarmabhiḥ pāpair nirayaṃ samprapadyate

1,88.59

असिपत्रवनं चैव शाल्मलिच्छेदनं तथा ताडनं भक्षणं चैव पूयशोणितभक्षणम्

asipatravanaṃ caiva śālmalicchedanaṃ tathā tāḍanaṃ bhakṣaṇaṃ caiva pūyaśoṇitabhakṣaṇam

1,88.60

यथा ह्यापस्तु संछिन्नाः संश्लेष्मम् उपयान्ति वै तथा छिन्नाश् च भिन्नाश्च यातनास्थानम् आगताः

yathā hyāpastu saṃchinnāḥ saṃśleṣmam upayānti vai tathā chinnāś ca bhinnāśca yātanāsthānam āgatāḥ

1,88.61

एवं जीवास्तु तैः पापैस् तप्यमानाः स्वयंकृतैः प्राप्नुयुः कर्मभिः शेषैर् दुःखं वा यदि वेतरत्

evaṃ jīvāstu taiḥ pāpais tapyamānāḥ svayaṃkṛtaiḥ prāpnuyuḥ karmabhiḥ śeṣair duḥkhaṃ vā yadi vetarat

1,88.62

एकेनैव तु गन्तव्यं सर्वमुत्सृज्य वै जनम् एकेनैव तु भोक्तव्यं तस्मात्सुकृतमाचरेत्

ekenaiva tu gantavyaṃ sarvamutsṛjya vai janam ekenaiva tu bhoktavyaṃ tasmātsukṛtamācaret

1,88.63

न ह्येनं प्रस्थितं कश्चिद् गच्छन्तम् अनुगच्छति यदनेन कृतं कर्म तदेनमनुगच्छति

na hyenaṃ prasthitaṃ kaścid gacchantam anugacchati yadanena kṛtaṃ karma tadenamanugacchati

1,88.64

ते नित्यं यमविषयेषु सम्प्रवृत्ताः क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगैः शुष्यन्ते परिगतवेदनाः शरीरा बह्वीभिः सुभृशमनन्तयातनाभिः

te nityaṃ yamaviṣayeṣu sampravṛttāḥ krośantaḥ satatamaniṣṭasaṃprayogaiḥ śuṣyante parigatavedanāḥ śarīrā bahvībhiḥ subhṛśamanantayātanābhiḥ

1,88.65

कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते तदभ्यासो हरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत्

karmaṇā manasā vācā yadabhīkṣṇaṃ niṣevate tadabhyāso haratyenaṃ tasmātkalyāṇamācaret

1,88.66

अनादिमान्प्रबन्धः स्यात् पूर्वकर्मणि देहिनः संसारं तामसं घोरं षड्विधं प्रतिपद्यते

anādimānprabandhaḥ syāt pūrvakarmaṇi dehinaḥ saṃsāraṃ tāmasaṃ ghoraṃ ṣaḍvidhaṃ pratipadyate

1,88.67

मानुष्यात्पशुभावश् च पशुभावान् मृगो भवेत् मृगत्वात्पक्षिभावश् च तस्माच्चैव सरीसृपः

mānuṣyātpaśubhāvaś ca paśubhāvān mṛgo bhavet mṛgatvātpakṣibhāvaś ca tasmāccaiva sarīsṛpaḥ

1,88.68

सरीसृपत्वाद्गच्छेद्वै स्थावरत्वं न संशयः स्थावरत्वे पुनः प्राप्ते यावद् उन्मिलते जनः

sarīsṛpatvādgacchedvai sthāvaratvaṃ na saṃśayaḥ sthāvaratve punaḥ prāpte yāvad unmilate janaḥ

1,88.69

कुलालचक्रवद्भ्रान्तस् तत्रैव परिवर्तते इत्येवं हि मनुष्यादिः संसारः स्थावरान्तिकः

kulālacakravadbhrāntas tatraiva parivartate ityevaṃ hi manuṣyādiḥ saṃsāraḥ sthāvarāntikaḥ

1,88.70

विज्ञेयस्तामसो नाम तत्रैव परिवर्तते सात्त्विकश्चापि संसारो ब्रह्मादिः परिकीर्तितः

vijñeyastāmaso nāma tatraiva parivartate sāttvikaścāpi saṃsāro brahmādiḥ parikīrtitaḥ

1,88.71

पिशाचान्तः स विज्ञेयः स्वर्गस्थानेषु देहिनाम् ब्राह्मे तु केवलं सत्त्वं स्थावरे केवलं तमः

piśācāntaḥ sa vijñeyaḥ svargasthāneṣu dehinām brāhme tu kevalaṃ sattvaṃ sthāvare kevalaṃ tamaḥ

1,88.72

चतुर्दशानां स्थानानां मध्ये विष्टम्भकं रजः मर्मसु छिद्यमानेषु वेदनार्तस्य देहिनः

caturdaśānāṃ sthānānāṃ madhye viṣṭambhakaṃ rajaḥ marmasu chidyamāneṣu vedanārtasya dehinaḥ

1,88.73

ततस्तत्परमं ब्रह्म कथं विप्रः स्मरिष्यति संसारः पूर्वधर्मस्य भावनाभिः प्रणोदितः

tatastatparamaṃ brahma kathaṃ vipraḥ smariṣyati saṃsāraḥ pūrvadharmasya bhāvanābhiḥ praṇoditaḥ

1,88.74

मानुषं भजते नित्यं तस्माद्ध्यानं समाचरेत् चतुर्दशविधं ह्येतद् बुद्ध्वा संसारमण्डलम्

mānuṣaṃ bhajate nityaṃ tasmāddhyānaṃ samācaret caturdaśavidhaṃ hyetad buddhvā saṃsāramaṇḍalam

1,88.75

नित्यं समारभेद्धर्मं संसारभयपीडितः ततस्तरति संसारं क्रमेण परिवर्तितः

nityaṃ samārabheddharmaṃ saṃsārabhayapīḍitaḥ tatastarati saṃsāraṃ krameṇa parivartitaḥ

1,88.76

तस्माच्च सततं युक्तो ध्यानतत्परयुञ्जकः तथा समारभेद्योगं यथात्मानं स पश्यति

tasmācca satataṃ yukto dhyānatatparayuñjakaḥ tathā samārabhedyogaṃ yathātmānaṃ sa paśyati

1,88.77

एष आपः परं ज्योतिर् एष सेतुरनुत्तमः विवृत्या ह्येष संभेदाद् भूतानां चैव शाश्वतः

eṣa āpaḥ paraṃ jyotir eṣa seturanuttamaḥ vivṛtyā hyeṣa saṃbhedād bhūtānāṃ caiva śāśvataḥ

1,88.78

तदेनं सेतुमात्मानम् अग्निं वै विश्वतोमुखम् हृदिस्थं सर्वभूतानाम् उपासीत महेश्वरम्

tadenaṃ setumātmānam agniṃ vai viśvatomukham hṛdisthaṃ sarvabhūtānām upāsīta maheśvaram

1,88.79

तथान्तः संस्थितं देवं स्वशक्त्या परिमण्डितम् अष्टधा चाष्टधा चैव तथा चाष्टविधेन च

tathāntaḥ saṃsthitaṃ devaṃ svaśaktyā parimaṇḍitam aṣṭadhā cāṣṭadhā caiva tathā cāṣṭavidhena ca

1,88.80

सृष्ट्यर्थं संस्थितं वह्निं संक्षिप्य च हृदि स्थितम् ध्यात्वा यथावद्देवेशं रुद्रं भुवननायकम्

sṛṣṭyarthaṃ saṃsthitaṃ vahniṃ saṃkṣipya ca hṛdi sthitam dhyātvā yathāvaddeveśaṃ rudraṃ bhuvananāyakam

1,88.81

हुत्वा पञ्चाहुतीः सम्यक् तच्चिन्तागतमानसः वैश्वानरं हृदिस्थं तु यथावदनुपूर्वशः

hutvā pañcāhutīḥ samyak taccintāgatamānasaḥ vaiśvānaraṃ hṛdisthaṃ tu yathāvadanupūrvaśaḥ

1,88.82

आपः पूताः सकृत्प्राश्य तूष्णीं हुत्वा ह्युपाविशन् प्राणायेति ततस्तस्य प्रथमा ह्याहुतिः स्मृता

āpaḥ pūtāḥ sakṛtprāśya tūṣṇīṃ hutvā hyupāviśan prāṇāyeti tatastasya prathamā hyāhutiḥ smṛtā

1,88.83

अपानाय द्वितीया च व्यानायेति तथा परा उदानाय चतुर्थी स्यात् समानायेति पञ्चमी

apānāya dvitīyā ca vyānāyeti tathā parā udānāya caturthī syāt samānāyeti pañcamī

1,88.84

स्वाहाकारैः पृथग्घुत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः अपः पुनः सकृत्प्राश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत्

svāhākāraiḥ pṛthagghutvā śeṣaṃ bhuñjīta kāmataḥ apaḥ punaḥ sakṛtprāśya ācamya hṛdayaṃ spṛśet

1,88.85

प्राणानां ग्रन्थिरस्यात्मा रुद्रो ह्यात्मा विशान्तकः रुद्रो वै ह्यात्मनः प्राण एवमाप्याययेत्स्वयम्

prāṇānāṃ granthirasyātmā rudro hyātmā viśāntakaḥ rudro vai hyātmanaḥ prāṇa evamāpyāyayetsvayam

1,88.86

प्राणे निविष्टो वै रुद्रस् तस्मात्प्राणमयः स्वयम् प्राणाय चैव रुद्राय जुहोत्यमृतमुत्तमम्

prāṇe niviṣṭo vai rudras tasmātprāṇamayaḥ svayam prāṇāya caiva rudrāya juhotyamṛtamuttamam

1,88.87

शिवाविशेह मामीश स्वाहा ब्रह्मात्मने स्वयम् एवं पञ्चाहुतीश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः

śivāviśeha māmīśa svāhā brahmātmane svayam evaṃ pañcāhutīścaiva prabhuḥ prīṇātu śāśvataḥ

1,88.88

पुरुषो ऽसि पुरे शेषे त्वं अङ्गुष्ठप्रमाणतः आश्रितश्चैव चाङ्गुष्ठम् ईशः परमकारणम्

puruṣo 'si pure śeṣe tvaṃ aṅguṣṭhapramāṇataḥ āśritaścaiva cāṅguṣṭham īśaḥ paramakāraṇam

1,88.89

सर्वस्य जगतश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः त्वं देवानामसि ज्येष्ठो रुद्रस्त्वं च पुरो वृषा

sarvasya jagataścaiva prabhuḥ prīṇātu śāśvataḥ tvaṃ devānāmasi jyeṣṭho rudrastvaṃ ca puro vṛṣā

1,88.90

मृदुस्त्वमन्नमस्मभ्यम् एतदस्तु हुतं तव इत्येवं कथितं सर्वं गुणप्राप्तिविशेषतः

mṛdustvamannamasmabhyam etadastu hutaṃ tava ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ guṇaprāptiviśeṣataḥ

1,88.91

योगाचारः स्वयं तेन ब्रह्मणा कथितः पुरा एवं पाशुपतं ज्ञानं ज्ञातव्यं च प्रयत्नतः

yogācāraḥ svayaṃ tena brahmaṇā kathitaḥ purā evaṃ pāśupataṃ jñānaṃ jñātavyaṃ ca prayatnataḥ

1,88.92

भस्मस्नायी भवेन् नित्यं भस्मलिप्तः सदा भवेत् यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान्

bhasmasnāyī bhaven nityaṃ bhasmaliptaḥ sadā bhavet yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi śrāvayedvā dvijottamān

1,88.93

दैवे कर्मणि पित्र्ये वा स याति परमां गतिम्

daive karmaṇi pitrye vā sa yāti paramāṃ gatim

Chapter 1.89

1,89.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे ऽणिमाद्यष्टसिद्धित्रिगुणसंसारप्राग्नौ होमादिवर्णनं नामाष्टाशीतितमो ऽध्यायः अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शौचाचारस्य लक्षणम् यदनुष्ठाय शुद्धात्मा परेत्य गतिमाप्नुयात्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge 'ṇimādyaṣṭasiddhitriguṇasaṃsāraprāgnau homādivarṇanaṃ nāmāṣṭāśītitamo 'dhyāyaḥ ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi śaucācārasya lakṣaṇam yadanuṣṭhāya śuddhātmā paretya gatimāpnuyāt

1,89.2

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सर्वभूतहिताय वै संक्षेपात्सर्ववेदार्थं संचयं ब्रह्मवादिनाम्

brahmaṇā kathitaṃ pūrvaṃ sarvabhūtahitāya vai saṃkṣepātsarvavedārthaṃ saṃcayaṃ brahmavādinām

1,89.3

उदयार्थं तु शौचानां मुनीनामुत्तमं पदम् यस्तत्राथाप्रमत्तः स्यात् स मुनिर्नावसीदति

udayārthaṃ tu śaucānāṃ munīnāmuttamaṃ padam yastatrāthāpramattaḥ syāt sa munirnāvasīdati

1,89.4

मानावमानौ द्वावेतौ तावेवाहुर् विषामृते अवमानो ऽमृतं तत्र सन्मानो विषमुच्यते

mānāvamānau dvāvetau tāvevāhur viṣāmṛte avamāno 'mṛtaṃ tatra sanmāno viṣamucyate

1,89.5

गुरोरपि हिते युक्तः स तु संवत्सरं वसेत् नियमेष्वप्रमत्तस्तु यमेषु च सदा भवेत्

gurorapi hite yuktaḥ sa tu saṃvatsaraṃ vaset niyameṣvapramattastu yameṣu ca sadā bhavet

1,89.6

प्राप्यानुज्ञां ततश्चैव ज्ञानयोगमनुत्तमम् अविरोधेन धर्मस्य चरेत पृथिवीमिमाम्

prāpyānujñāṃ tataścaiva jñānayogamanuttamam avirodhena dharmasya careta pṛthivīmimām

1,89.7

चक्षुःपूतं चरेन्मार्गं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् सत्यपूतं वदेद्वाक्यं मनःपूतं समाचरेत्

cakṣuḥpūtaṃ carenmārgaṃ vastrapūtaṃ jalaṃ pibet satyapūtaṃ vadedvākyaṃ manaḥpūtaṃ samācaret

1,89.8

मत्स्यगृह्यस्य यत्पापं षण्मासाभ्यन्तरे भवेत् एकाहं तत्समं ज्ञेयम् अपूतं यज्जलं भवेत्

matsyagṛhyasya yatpāpaṃ ṣaṇmāsābhyantare bhavet ekāhaṃ tatsamaṃ jñeyam apūtaṃ yajjalaṃ bhavet

1,89.9

अपूतोदकपाने तु जपेच्च शतपञ्चकम् अघोरलक्षणं मन्त्रं ततः शुद्धिमवाप्नुयात्

apūtodakapāne tu japecca śatapañcakam aghoralakṣaṇaṃ mantraṃ tataḥ śuddhimavāpnuyāt

1,89.10

अथवा पूजयेच्छंभुं घृतस्नानादिविस्तरैः त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य शुध्यते नात्र संशयः

athavā pūjayecchaṃbhuṃ ghṛtasnānādivistaraiḥ tridhā pradakṣiṇīkṛtya śudhyate nātra saṃśayaḥ

1,89.11

आतिथ्यश्राद्धयज्ञेषु न गच्छेद्योगवित्क्वचित् एवं ह्यहिंसको योगी भवेदिति विचारितम्

ātithyaśrāddhayajñeṣu na gacchedyogavitkvacit evaṃ hyahiṃsako yogī bhavediti vicāritam

1,89.12

वह्नौ विधूमे ऽत्यङ्गारे सर्वस्मिन्भुक्तवज्जने चरेत्तु मतिमान् भैक्ष्यं न तु तेष्वेव नित्यशः

vahnau vidhūme 'tyaṅgāre sarvasminbhuktavajjane carettu matimān bhaikṣyaṃ na tu teṣveva nityaśaḥ

1,89.13

अथैनम् अवमन्यन्ते परे परिभवन्ति च तथा युक्तं चरेद्भैक्ष्यं सतां धर्ममदूषयन्

athainam avamanyante pare paribhavanti ca tathā yuktaṃ caredbhaikṣyaṃ satāṃ dharmamadūṣayan

1,89.14

भैक्ष्यं चरेद्वनस्थेषु यायावरगृहेषु च श्रेष्ठा तु प्रथमा हीयं वृत्तिरस्योपजायते

bhaikṣyaṃ caredvanastheṣu yāyāvaragṛheṣu ca śreṣṭhā tu prathamā hīyaṃ vṛttirasyopajāyate

1,89.15

अत ऊर्ध्वं गृहस्थेषु शीलीनेषु चरेद्द्विजाः श्रद्दधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु

ata ūrdhvaṃ gṛhastheṣu śīlīneṣu careddvijāḥ śraddadhāneṣu dānteṣu śrotriyeṣu mahātmasu

1,89.16

अत ऊर्ध्वं पुनश्चापि अदुष्टापतितेषु च भैक्ष्यचर्या हि वर्णेषु जघन्या वृत्तिरुच्यते

ata ūrdhvaṃ punaścāpi aduṣṭāpatiteṣu ca bhaikṣyacaryā hi varṇeṣu jaghanyā vṛttirucyate

1,89.17

भैक्ष्यं यवागूस्तक्रं वा पयो यावकमेव च फलमूलादि पक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः

bhaikṣyaṃ yavāgūstakraṃ vā payo yāvakameva ca phalamūlādi pakvaṃ vā kaṇapiṇyākasaktavaḥ

1,89.18

इत्येव ते मया प्रोक्ता योगिनां सिद्धिवर्द्धनाः आहारास्तेषु सिद्धेषु श्रेष्ठं भैक्ष्यमिति स्मृतम्

ityeva te mayā proktā yogināṃ siddhivarddhanāḥ āhārāsteṣu siddheṣu śreṣṭhaṃ bhaikṣyamiti smṛtam

1,89.19

अब्बिन्दुं यः कुशाग्रेण मासि मासि समश्नुते न्यायतो यश्चरेद्भैक्ष्यं पूर्वोक्तात्स विशिष्यते

abbinduṃ yaḥ kuśāgreṇa māsi māsi samaśnute nyāyato yaścaredbhaikṣyaṃ pūrvoktātsa viśiṣyate

1,89.20

जरामरणगर्भेभ्यो भीतस्य नरकादिषु एवं दाययते तस्मात् तद्भैक्ष्यमिति संस्मृतम्

jarāmaraṇagarbhebhyo bhītasya narakādiṣu evaṃ dāyayate tasmāt tadbhaikṣyamiti saṃsmṛtam

1,89.21

दधिभक्षाः पयोभक्षा ये चान्ये जीवक्षीणकाः सर्वे ते भैक्ष्यभक्षस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

dadhibhakṣāḥ payobhakṣā ye cānye jīvakṣīṇakāḥ sarve te bhaikṣyabhakṣasya kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

1,89.22

भस्मशायी भवेन्नित्यं भिक्षाचारी जितेन्द्रियः य इच्छेत् परमं स्थानं व्रतं पाशुपतं चरेत्

bhasmaśāyī bhavennityaṃ bhikṣācārī jitendriyaḥ ya icchet paramaṃ sthānaṃ vrataṃ pāśupataṃ caret

1,89.23

योगिनां चैव सर्वेषां श्रेष्ठं चान्द्रायणं भवेत् एकं द्वे त्रीणि चत्वारि शक्तितो वा समाचरेत्

yogināṃ caiva sarveṣāṃ śreṣṭhaṃ cāndrāyaṇaṃ bhavet ekaṃ dve trīṇi catvāri śaktito vā samācaret

1,89.24

अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च अलोभस्त्याग एव च व्रतानि पञ्च भिक्षूणाम् अहिंसा परमा त्विह

asteyaṃ brahmacaryaṃ ca alobhastyāga eva ca vratāni pañca bhikṣūṇām ahiṃsā paramā tviha

1,89.25

अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचमाहारलाघवम् नित्यं स्वाध्याय इत्येते नियमाः परिकीर्तिताः

akrodho guruśuśrūṣā śaucamāhāralāghavam nityaṃ svādhyāya ityete niyamāḥ parikīrtitāḥ

1,89.26

बीजयोनिगुणा वस्तुबन्धः कर्मभिर् एव च यथा द्विप इवारण्ये मनुष्याणां विधीयते

bījayoniguṇā vastubandhaḥ karmabhir eva ca yathā dvipa ivāraṇye manuṣyāṇāṃ vidhīyate

1,89.27

देवैस्तुल्याः सर्वयज्ञक्रियास्तु यज्ञाज्जाप्यं ज्ञानमाहुश् च जाप्यात् ज्ञानाद् ध्यानं संगरागादपेतं तस्मिन्प्राप्ते शाश्वतस्योपलम्भः

devaistulyāḥ sarvayajñakriyāstu yajñājjāpyaṃ jñānamāhuś ca jāpyāt jñānād dhyānaṃ saṃgarāgādapetaṃ tasminprāpte śāśvatasyopalambhaḥ

1,89.28

दमः शमः सत्यमकल्मषत्वं मौनं च भूतेष्वखिलेषु चार्जवम् अतीन्द्रियं ज्ञानमिदं तथा शिवं प्राहुस् तथा ज्ञानविशुद्धबुद्धयः

damaḥ śamaḥ satyamakalmaṣatvaṃ maunaṃ ca bhūteṣvakhileṣu cārjavam atīndriyaṃ jñānamidaṃ tathā śivaṃ prāhus tathā jñānaviśuddhabuddhayaḥ

1,89.29

समाहितो ब्रह्मपरो ऽप्रमादी शुचिस् तथैकान्तरतिर् जितेन्द्रियः /* समाप्नुयाद्योगमिमं महात्मा महर्षयश्चैवम् अनिन्दितामलाः

samāhito brahmaparo 'pramādī śucis tathaikāntaratir jitendriyaḥ / samāpnuyādyogamimaṃ mahātmā maharṣayaścaivam aninditāmalāḥ*

1,89.30

प्राप्यते ऽभिमतान् देशान् अङ्कुशेन निवारितः एतन्मार्गेण शुद्धेन दग्धबीजो ह्यकल्मषः

prāpyate 'bhimatān deśān aṅkuśena nivāritaḥ etanmārgeṇa śuddhena dagdhabījo hyakalmaṣaḥ

1,89.31

सदाचाररताः शान्ताः स्वधर्मपरिपालकाः सर्वांल्लोकान् विनिर्जित्य ब्रह्मलोकं व्रजन्ति ते

sadācāraratāḥ śāntāḥ svadharmaparipālakāḥ sarvāṃllokān vinirjitya brahmalokaṃ vrajanti te

1,89.32

पितामहेनोपदिष्टो धर्मः साक्षात्सनातनः सर्वलोकोपकारार्थं शृणुध्वं प्रवदामि वः

pitāmahenopadiṣṭo dharmaḥ sākṣātsanātanaḥ sarvalokopakārārthaṃ śṛṇudhvaṃ pravadāmi vaḥ

1,89.33

गुरूपदेशयुक्तानां वृद्धानां क्रमवर्त्तिनाम् अभ्युत्थानादिकं सर्वं प्रणामं चैव कारयेत्

gurūpadeśayuktānāṃ vṛddhānāṃ kramavarttinām abhyutthānādikaṃ sarvaṃ praṇāmaṃ caiva kārayet

1,89.34

अष्टाङ्गप्रणिपातेन त्रिधा न्यस्तेन सुव्रताः त्रिःप्रदक्षिणयोगेन वन्द्यो वै ब्रह्मणो गुरुः

aṣṭāṅgapraṇipātena tridhā nyastena suvratāḥ triḥpradakṣiṇayogena vandyo vai brahmaṇo guruḥ

1,89.35

ज्येष्ठान्ये ऽपि च ते सर्वे वन्दनीया विजानता आज्ञाभङ्गं न कुर्वीत यदीच्छेत् सिद्धिम् उत्तमाम्

jyeṣṭhānye 'pi ca te sarve vandanīyā vijānatā ājñābhaṅgaṃ na kurvīta yadīcchet siddhim uttamām

1,89.36

धातुशून्यबिलक्षेत्रक्षुद्रमन्त्रोपजीवनम् विषग्रहविडम्बादीन् वर्जयेत् सर्वयत्नतः

dhātuśūnyabilakṣetrakṣudramantropajīvanam viṣagrahaviḍambādīn varjayet sarvayatnataḥ

1,89.37

कैतवं वित्तशाठ्यं च पैशुन्यं वर्जयेत्सदा अतिहासम् अवष्टम्भं लीलास्वेच्छाप्रवर्तनम्

kaitavaṃ vittaśāṭhyaṃ ca paiśunyaṃ varjayetsadā atihāsam avaṣṭambhaṃ līlāsvecchāpravartanam

1,89.38

वर्जयेत्सर्वयत्नेन गुरूणामपि संनिधौ तद्वाक्यप्रतिकूलं च अयुक्तं वै गुरोर्वचः

varjayetsarvayatnena gurūṇāmapi saṃnidhau tadvākyapratikūlaṃ ca ayuktaṃ vai gurorvacaḥ

1,89.39

न वदेत्सर्वयत्नेन अनिष्टं न स्मरेत्सदा यतीनामासनं वस्त्रं दण्डाद्यं पादुके तथा

na vadetsarvayatnena aniṣṭaṃ na smaretsadā yatīnāmāsanaṃ vastraṃ daṇḍādyaṃ pāduke tathā

1,89.40

माल्यं च शयनस्थानं पात्रं छायां च यत्नतः यज्ञोपकरणाङ्गं च न स्पृशेद् वै पदेन च

mālyaṃ ca śayanasthānaṃ pātraṃ chāyāṃ ca yatnataḥ yajñopakaraṇāṅgaṃ ca na spṛśed vai padena ca

1,89.41

देवद्रोहं गुरुद्रोहं न कुर्यात्सर्वयत्नतः कृत्वा प्रमादतो विप्राः प्रणवस्यायुतं जपेत्

devadrohaṃ gurudrohaṃ na kuryātsarvayatnataḥ kṛtvā pramādato viprāḥ praṇavasyāyutaṃ japet

1,89.42

देवद्रोहगुरुद्रोहात् कोटिमात्रेण शुध्यति महापातकशुद्ध्यर्थं तथैव च यथाविधि

devadrohagurudrohāt koṭimātreṇa śudhyati mahāpātakaśuddhyarthaṃ tathaiva ca yathāvidhi

1,89.43

पातकी च तदर्धेन शुध्यते वृत्तवान्यदि उपपातकिनः सर्वे तदर्धेनैव सुव्रताः

pātakī ca tadardhena śudhyate vṛttavānyadi upapātakinaḥ sarve tadardhenaiva suvratāḥ

1,89.44

संध्यालोपे कृते विप्रः त्रिरावृत्त्यैव शुध्यति आह्निकच्छेदने जाते शतमेकमुदाहृतम्

saṃdhyālope kṛte vipraḥ trirāvṛttyaiva śudhyati āhnikacchedane jāte śatamekamudāhṛtam

1,89.45

लङ्घने समयानां तु अभक्ष्यस्य च भक्षणे अवाच्यवाचने चैव सहस्राच्छुद्धिरुच्यते

laṅghane samayānāṃ tu abhakṣyasya ca bhakṣaṇe avācyavācane caiva sahasrācchuddhirucyate

1,89.46

काकोलूककपोतानां पक्षिणामपि घातने शतमष्टोत्तरं जप्त्वा मुच्यते नात्र संशयः

kākolūkakapotānāṃ pakṣiṇāmapi ghātane śatamaṣṭottaraṃ japtvā mucyate nātra saṃśayaḥ

1,89.47

यः पुनस्तत्त्ववेत्ता च ब्रह्मविद् ब्राह्मणोत्तमः स्मरणाच्छुद्धिमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

yaḥ punastattvavettā ca brahmavid brāhmaṇottamaḥ smaraṇācchuddhimāpnoti nātra kāryā vicāraṇā

1,89.48

नैवमात्मविदामस्ति प्रायश्चित्तानि चोदना विश्वस्यैव हि ते शुद्धा ब्रह्मविद्याविदो जनाः

naivamātmavidāmasti prāyaścittāni codanā viśvasyaiva hi te śuddhā brahmavidyāvido janāḥ

1,89.49

योगध्यानैकनिष्ठाश् च निर्लेपाः काञ्चनं यथा शुद्धानां शोधनं नास्ति विशुद्धा ब्रह्मविद्यया

yogadhyānaikaniṣṭhāś ca nirlepāḥ kāñcanaṃ yathā śuddhānāṃ śodhanaṃ nāsti viśuddhā brahmavidyayā

1,89.50

उद्धृतानुष्णफेनाभिः पूताभिर् वस्त्रचक्षुषा अद्भिः समाचरेत्सर्वं वर्जयेत्कलुषोदकम्

uddhṛtānuṣṇaphenābhiḥ pūtābhir vastracakṣuṣā adbhiḥ samācaretsarvaṃ varjayetkaluṣodakam

1,89.51

गन्धवर्णरसैर्दुष्टम् अशुचिस्थानसंस्थितम् पङ्काश्मदूषितं चैव सामुद्रं पल्वलोदकम्

gandhavarṇarasairduṣṭam aśucisthānasaṃsthitam paṅkāśmadūṣitaṃ caiva sāmudraṃ palvalodakam

1,89.52

सशैवालं तथान्यैर्वा दोषैर्दुष्टं विवर्जयेत् वस्त्रशौचान्वितः कुर्यात् सर्वकार्याणि वै द्विजाः

saśaivālaṃ tathānyairvā doṣairduṣṭaṃ vivarjayet vastraśaucānvitaḥ kuryāt sarvakāryāṇi vai dvijāḥ

1,89.53

नमस्कारादिकं सर्वं गुरुशुश्रूषणादिकम् वस्त्रशौचविहीनात्मा ह्य् अशुचिर्नात्र संशयः

namaskārādikaṃ sarvaṃ guruśuśrūṣaṇādikam vastraśaucavihīnātmā hy aśucirnātra saṃśayaḥ

1,89.54

देवकार्योपयुक्तानां प्रत्यहं शौचमिष्यते इतरेषां हि वस्त्राणां शौचं कार्यं मलागमे

devakāryopayuktānāṃ pratyahaṃ śaucamiṣyate itareṣāṃ hi vastrāṇāṃ śaucaṃ kāryaṃ malāgame

1,89.55

वर्जयेत्सर्वयत्नेन वासो ऽन्यैर् विधृतं द्विजाः कौशेयाविकयो रूक्षैः क्षौमाणां गौरसर्षपैः

varjayetsarvayatnena vāso 'nyair vidhṛtaṃ dvijāḥ kauśeyāvikayo rūkṣaiḥ kṣaumāṇāṃ gaurasarṣapaiḥ

1,89.56

श्रीफलैरंशुपट्टानां कुतपानामरिष्टकैः चर्मणां विदलानां च वेत्राणां वस्त्रवन्मतम्

śrīphalairaṃśupaṭṭānāṃ kutapānāmariṣṭakaiḥ carmaṇāṃ vidalānāṃ ca vetrāṇāṃ vastravanmatam

1,89.57

वल्कलानां तु सर्वेषां छत्रचामरयोरपि चैलवच्छौचमाख्यातं ब्रह्मविद्भिर् मुनीश्वरैः

valkalānāṃ tu sarveṣāṃ chatracāmarayorapi cailavacchaucamākhyātaṃ brahmavidbhir munīśvaraiḥ

1,89.58

भस्मना शुध्यते कांस्यं क्षारेणायसम् उच्यते ताम्रमम्लेन वै विप्रास् त्रपुसीसकयोरपि

bhasmanā śudhyate kāṃsyaṃ kṣāreṇāyasam ucyate tāmramamlena vai viprās trapusīsakayorapi

1,89.59

हैमम् अद्भिः शुभं पात्रं रौप्यपात्रं द्विजोत्तमाः मण्यश्मशङ्खमुक्तानां शौचं तैजसवत्स्मृतम्

haimam adbhiḥ śubhaṃ pātraṃ raupyapātraṃ dvijottamāḥ maṇyaśmaśaṅkhamuktānāṃ śaucaṃ taijasavatsmṛtam

1,89.60

अग्नेर् अपां च संयोगाद् अत्यन्तोपहतस्य च रसानामिह सर्वेषां शुद्धिरुत्प्लवनं स्मृतम्

agner apāṃ ca saṃyogād atyantopahatasya ca rasānāmiha sarveṣāṃ śuddhirutplavanaṃ smṛtam

1,89.61

तृणकाष्ठादिवस्तूनां शुभेनाभ्युक्षणं स्मृतम् उष्णेन वारिणा शुद्धिस् तथा स्रुक्स्रुवयोरपि

tṛṇakāṣṭhādivastūnāṃ śubhenābhyukṣaṇaṃ smṛtam uṣṇena vāriṇā śuddhis tathā sruksruvayorapi

1,89.62

तथैव यज्ञपात्राणां मुशलोलूखलस्य च शृङ्गास्थिदारुदन्तानां तक्षणेनैव शोधनम्

tathaiva yajñapātrāṇāṃ muśalolūkhalasya ca śṛṅgāsthidārudantānāṃ takṣaṇenaiva śodhanam

1,89.63

संहतानां महाभागा द्रव्याणां प्रोक्षणं स्मृतम् असंहतानां द्रव्याणां प्रत्येकं शौचमुच्यते

saṃhatānāṃ mahābhāgā dravyāṇāṃ prokṣaṇaṃ smṛtam asaṃhatānāṃ dravyāṇāṃ pratyekaṃ śaucamucyate

1,89.64

अभुक्तराशिधान्यानाम् एकदेशस्य दूषणे तावन्मात्रं समुद्धृत्य प्रोक्षयेद्वै कुशांभसा

abhuktarāśidhānyānām ekadeśasya dūṣaṇe tāvanmātraṃ samuddhṛtya prokṣayedvai kuśāṃbhasā

1,89.65

शाकमूलफलादीनां धान्यवच्छुद्धिरिष्यते मार्जनोन्मार्जनैर् वेश्म पुनःपाकेन मृन्मयम्

śākamūlaphalādīnāṃ dhānyavacchuddhiriṣyate mārjanonmārjanair veśma punaḥpākena mṛnmayam

1,89.66

उल्लेखनेनाञ्जनेन तथा संमार्जनेन च गोनिवासेन वै शुद्धा सेचनेन धरा स्मृता

ullekhanenāñjanena tathā saṃmārjanena ca gonivāsena vai śuddhā secanena dharā smṛtā

1,89.67

भूमिस्थम् उदकं शुद्धं वैतृष्ण्यं यत्र गौर्व्रजेत् अव्याप्तं यदमेध्येन गन्धवर्णरसान्वितम्

bhūmistham udakaṃ śuddhaṃ vaitṛṣṇyaṃ yatra gaurvrajet avyāptaṃ yadamedhyena gandhavarṇarasānvitam

1,89.68

वत्सः शुचिः प्रस्रवणे शकुनिः फलपातने स्वदारास्यं गृहस्थानां रतौ भार्याभिकाङ्क्षया

vatsaḥ śuciḥ prasravaṇe śakuniḥ phalapātane svadārāsyaṃ gṛhasthānāṃ ratau bhāryābhikāṅkṣayā

1,89.69

हस्ताभ्यां क्षालितं वस्त्रं कारुणा च यथाविधि कुशांबुना सुसंप्रोक्ष्य गृह्णीयाद्धर्मवित्तमः

hastābhyāṃ kṣālitaṃ vastraṃ kāruṇā ca yathāvidhi kuśāṃbunā susaṃprokṣya gṛhṇīyāddharmavittamaḥ

1,89.70

पण्यं प्रसारितं चैव वर्णाश्रमविभागशः शुचिराकरजं तेषां श्वा मृगग्रहणे शुचिः

paṇyaṃ prasāritaṃ caiva varṇāśramavibhāgaśaḥ śucirākarajaṃ teṣāṃ śvā mṛgagrahaṇe śuciḥ

1,89.71

छाया च विप्लुषो विप्रा मक्षिकाद्या द्विजोत्तमाः रजो भूर् वायुर् अग्निश् च मेध्यानि स्पर्शने सदा

chāyā ca vipluṣo viprā makṣikādyā dvijottamāḥ rajo bhūr vāyur agniś ca medhyāni sparśane sadā

1,89.72

सुप्त्वा भुक्त्वा च वै विप्राः क्षुत्त्वा पीत्वा च वै तथा ष्ठीवित्वाध्ययनादौ च शुचिरप्याचमेत्पुनः

suptvā bhuktvā ca vai viprāḥ kṣuttvā pītvā ca vai tathā ṣṭhīvitvādhyayanādau ca śucirapyācametpunaḥ

1,89.73

पादौ स्पृशन्ति ये चापि पराचमनबिन्दवः ते पार्थिवैः समा ज्ञेया न तैरप्रयतो भवेत्

pādau spṛśanti ye cāpi parācamanabindavaḥ te pārthivaiḥ samā jñeyā na tairaprayato bhavet

1,89.74

कृत्वा च मैथुनं स्पृष्ट्वा पतितं कुक्कुटादिकम् सूकरं चैव काकादि श्वानमुष्ट्रं खरं तथा

kṛtvā ca maithunaṃ spṛṣṭvā patitaṃ kukkuṭādikam sūkaraṃ caiva kākādi śvānamuṣṭraṃ kharaṃ tathā

1,89.75

यूपं चाण्डालकाद्यांश् च स्पृष्ट्वा स्नानेन शुध्यति रजस्वलां सूतिकां च न स्पृशेदन्त्यजामपि

yūpaṃ cāṇḍālakādyāṃś ca spṛṣṭvā snānena śudhyati rajasvalāṃ sūtikāṃ ca na spṛśedantyajāmapi

1,89.76

सूतिकाशौचसंयुक्तः शावाशौचसमन्वितः संस्पृशेन्न रजस्तासां स्पृष्ट्वा स्नात्वैव शुध्यति

sūtikāśaucasaṃyuktaḥ śāvāśaucasamanvitaḥ saṃspṛśenna rajastāsāṃ spṛṣṭvā snātvaiva śudhyati

1,89.77

नैवाशौचं यतीनां च वनस्थब्रह्मचारिणाम् नैष्ठिकानां नृपाणां च मण्डलीनां च सुव्रताः

naivāśaucaṃ yatīnāṃ ca vanasthabrahmacāriṇām naiṣṭhikānāṃ nṛpāṇāṃ ca maṇḍalīnāṃ ca suvratāḥ

1,89.78

ततः कार्यविरोधाद्धि नृपाणां नान्यथा भवेत् वैखानसानां विप्राणां पतितानामसंभवात्

tataḥ kāryavirodhāddhi nṛpāṇāṃ nānyathā bhavet vaikhānasānāṃ viprāṇāṃ patitānāmasaṃbhavāt

1,89.79

असंचयाद् द्विजानां च स्नानमात्रेण नान्यथा तथा संनिहितानां च यज्ञार्थं दीक्षितस्य च

asaṃcayād dvijānāṃ ca snānamātreṇa nānyathā tathā saṃnihitānāṃ ca yajñārthaṃ dīkṣitasya ca

1,89.80

एकाहाद् यज्ञयाजिनां शुद्धिरुक्ता स्वयंभुवा ततस्त्वधीतशाखानां चतुर्भिः सर्वदेहिनाम्

ekāhād yajñayājināṃ śuddhiruktā svayaṃbhuvā tatastvadhītaśākhānāṃ caturbhiḥ sarvadehinām

1,89.81

सूतकं प्रेतकं नास्ति त्र्यहाद् ऊर्ध्वम् अमुत्र वै अर्वाग् एकादशाहान्तं बान्धवानां द्विजोत्तमाः

sūtakaṃ pretakaṃ nāsti tryahād ūrdhvam amutra vai arvāg ekādaśāhāntaṃ bāndhavānāṃ dvijottamāḥ

1,89.82

स्नानमात्रेण वै शुद्धिर् मरणे समुपस्थिते तत ऋतुत्रयादर्वाग् एकाहः परिगीयते

snānamātreṇa vai śuddhir maraṇe samupasthite tata ṛtutrayādarvāg ekāhaḥ parigīyate

1,89.83

सप्तवर्षात् ततश्चार्वाक् त्रिरात्रं हि ततः परम् दशाहं ब्राह्मणानां वै प्रथमे ऽहनि वा पितुः

saptavarṣāt tataścārvāk trirātraṃ hi tataḥ param daśāhaṃ brāhmaṇānāṃ vai prathame 'hani vā pituḥ

1,89.84

दशाहं सूतिकाशौचं मातुरप्येवमव्ययाः अर्वाक् त्रिवर्षात्स्नानेन बान्धवानां पितुः सदा

daśāhaṃ sūtikāśaucaṃ māturapyevamavyayāḥ arvāk trivarṣātsnānena bāndhavānāṃ pituḥ sadā

1,89.85

अष्टाब्दाद् एकरात्रेण शुद्धिः स्याद् बान्धवस्य तु द्वादशाब्दात्ततश्चार्वाक् त्रिरात्रं स्त्रीषु सुव्रताः

aṣṭābdād ekarātreṇa śuddhiḥ syād bāndhavasya tu dvādaśābdāttataścārvāk trirātraṃ strīṣu suvratāḥ

1,89.86

सपिण्डता च पुरुषे सप्तमे विनिवर्तते अतिक्रान्ते दशाहे तु त्रिरात्रमशुचिर्भवेत्

sapiṇḍatā ca puruṣe saptame vinivartate atikrānte daśāhe tu trirātramaśucirbhavet

1,89.87

ततः संनिहितो विप्रश् चार्वाक् पूर्वं तदेव वै संवत्सरे व्यतीते तु स्नानमात्रेण शुध्यति

tataḥ saṃnihito vipraś cārvāk pūrvaṃ tadeva vai saṃvatsare vyatīte tu snānamātreṇa śudhyati

1,89.88

स्पृष्ट्वा प्रेतं त्रिरात्रेण धर्मार्थं स्नानमुच्यते दाहकानां च नेतॄणां स्नानमात्रमबान्धवे

spṛṣṭvā pretaṃ trirātreṇa dharmārthaṃ snānamucyate dāhakānāṃ ca netṝṇāṃ snānamātramabāndhave

1,89.89

अनुगम्य च वै स्नात्वा घृतं प्राश्य विशुध्यति आचार्यमरणे चैव त्रिरात्रं श्रोत्रिये मृते

anugamya ca vai snātvā ghṛtaṃ prāśya viśudhyati ācāryamaraṇe caiva trirātraṃ śrotriye mṛte

1,89.90

पक्षिणी मातुलानां च सोदराणां च वा द्विजाः भूपानां मण्डलीनां च सद्यो नीराष्ट्रवासिनाम्

pakṣiṇī mātulānāṃ ca sodarāṇāṃ ca vā dvijāḥ bhūpānāṃ maṇḍalīnāṃ ca sadyo nīrāṣṭravāsinām

1,89.91

केवलं द्वादशाहेन क्षत्त्रियाणां द्विजोत्तमाः नाभिषिक्तस्य चाशौचं संप्रमादेषु वै रणे

kevalaṃ dvādaśāhena kṣattriyāṇāṃ dvijottamāḥ nābhiṣiktasya cāśaucaṃ saṃpramādeṣu vai raṇe

1,89.92

वैश्यः पञ्चदशाहेन शूद्रो मासेन शुध्यति इति संक्षेपतः प्रोक्ता द्रव्यशुद्धिरनुत्तमा

vaiśyaḥ pañcadaśāhena śūdro māsena śudhyati iti saṃkṣepataḥ proktā dravyaśuddhiranuttamā

1,89.93

अशौचं चानुपूर्व्येण यतीनां नैव विद्यते त्रेताप्रभृति नारीणां मासि मास्यार्तवं द्विजाः

aśaucaṃ cānupūrvyeṇa yatīnāṃ naiva vidyate tretāprabhṛti nārīṇāṃ māsi māsyārtavaṃ dvijāḥ

1,89.94

कृते सकृद् युगवशाज् जायन्ते वै सहैव तु प्रयान्ति च महाभागा भार्याभिः कुरवो यथा

kṛte sakṛd yugavaśāj jāyante vai sahaiva tu prayānti ca mahābhāgā bhāryābhiḥ kuravo yathā

1,89.95

वर्णाश्रमव्यवस्था च त्रेताप्रभृति सुव्रताः भारते दक्षिणे वर्षे व्यवस्था नेतरेष्वथ

varṇāśramavyavasthā ca tretāprabhṛti suvratāḥ bhārate dakṣiṇe varṣe vyavasthā netareṣvatha

1,89.96

महावीते सुवीते च जंबूद्वीपे तथाष्टसु शाकद्वीपादिषु प्रोक्तो धर्मो वै भारते यथा

mahāvīte suvīte ca jaṃbūdvīpe tathāṣṭasu śākadvīpādiṣu prokto dharmo vai bhārate yathā

1,89.97

रसोल्लासा कृते वृत्तिस् त्रेतायां गृहवृक्षजा सैवार्तवकृताद् दोषाद् रागद्वेषादिभिर् नृणाम्

rasollāsā kṛte vṛttis tretāyāṃ gṛhavṛkṣajā saivārtavakṛtād doṣād rāgadveṣādibhir nṛṇām

1,89.98

मैथुनात्कामतो विप्रास् तथैव परुषादिभिः यवाद्याः सम्प्रजायन्ते ग्राम्यारण्याश्चतुर्दश

maithunātkāmato viprās tathaiva paruṣādibhiḥ yavādyāḥ samprajāyante grāmyāraṇyāścaturdaśa

1,89.99

ओषध्यश् च रजोदोषाः स्त्रीणां रागादिभिर् नृणाम् अकालकृष्टा विध्वस्ताः पुनरुत्पादितास् तथा

oṣadhyaś ca rajodoṣāḥ strīṇāṃ rāgādibhir nṛṇām akālakṛṣṭā vidhvastāḥ punarutpāditās tathā

1,89.100

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन न संभाष्या रजस्वला प्रथमे ऽहनि चाण्डाली यथा वर्ज्या तथाङ्गना

tasmātsarvaprayatnena na saṃbhāṣyā rajasvalā prathame 'hani cāṇḍālī yathā varjyā tathāṅganā

1,89.101

द्वितीये ऽहनि विप्रा हि यथा वै ब्रह्मघातिनी तृतीये ऽह्नि तदर्धेन चतुर्थे ऽहनि सुव्रताः

dvitīye 'hani viprā hi yathā vai brahmaghātinī tṛtīye 'hni tadardhena caturthe 'hani suvratāḥ

1,89.102

स्नात्वार्धमासात् संशुद्धा ततः शुद्धिर्भविष्यति आ षोडशात् ततः स्त्रीणां मूत्रवच्छौचमिष्यते

snātvārdhamāsāt saṃśuddhā tataḥ śuddhirbhaviṣyati ā ṣoḍaśāt tataḥ strīṇāṃ mūtravacchaucamiṣyate

1,89.103

पञ्चरात्रं तथास्पृश्या रजसा वर्तते यदि सा विंशद्दिवसादूर्ध्वं रजसा पूर्ववत्तथा

pañcarātraṃ tathāspṛśyā rajasā vartate yadi sā viṃśaddivasādūrdhvaṃ rajasā pūrvavattathā

1,89.104

स्नानं शौचं तथा गानं रोदनं हसनं तथा यानमभ्यञ्जनं नारी द्यूतं चैवानुलेपनम्

snānaṃ śaucaṃ tathā gānaṃ rodanaṃ hasanaṃ tathā yānamabhyañjanaṃ nārī dyūtaṃ caivānulepanam

1,89.105

दिवास्वप्नं विशेषेण तथा वै दन्तधावनम् मैथुनं मानसं वापि वाचिकं देवतार्चनम्

divāsvapnaṃ viśeṣeṇa tathā vai dantadhāvanam maithunaṃ mānasaṃ vāpi vācikaṃ devatārcanam

1,89.106

वर्जयेत्सर्वयत्नेन नमस्कारं रजस्वला रजस्वलाङ्गनास्पर्शसंभाषे च रजस्वला

varjayetsarvayatnena namaskāraṃ rajasvalā rajasvalāṅganāsparśasaṃbhāṣe ca rajasvalā

1,89.107

संत्यागं चैव वस्त्राणां वर्जयेत्सर्वयत्नतः स्नात्वान्यपुरुषं नारी न स्पृशेत्तु रजस्वला

saṃtyāgaṃ caiva vastrāṇāṃ varjayetsarvayatnataḥ snātvānyapuruṣaṃ nārī na spṛśettu rajasvalā

1,89.108

ईक्षयेद्भास्करं देवं ब्रह्मकूर्चं ततः पिबेत् केवलं पञ्चगव्यं वा क्षीरं वा चात्मशुद्धये

īkṣayedbhāskaraṃ devaṃ brahmakūrcaṃ tataḥ pibet kevalaṃ pañcagavyaṃ vā kṣīraṃ vā cātmaśuddhaye

1,89.109

चतुर्थ्यां स्त्री न गम्या तु गतो ऽल्पायुः प्रसूयते विद्याहीनं व्रतभ्रष्टं पतितं पारदारिकम्

caturthyāṃ strī na gamyā tu gato 'lpāyuḥ prasūyate vidyāhīnaṃ vratabhraṣṭaṃ patitaṃ pāradārikam

1,89.110

दारिद्र्यार्णवमग्नं च तनयं सा प्रसूयते कन्यार्थिनैव गन्तव्या पञ्चम्यां विधिवत्पुनः

dāridryārṇavamagnaṃ ca tanayaṃ sā prasūyate kanyārthinaiva gantavyā pañcamyāṃ vidhivatpunaḥ

1,89.111

रक्ताधिक्याद्भवेन्नारी शुक्राधिक्ये भवेत्पुमान् समे नपुंसकं चैव पञ्चम्यां कन्यका भवेत्

raktādhikyādbhavennārī śukrādhikye bhavetpumān same napuṃsakaṃ caiva pañcamyāṃ kanyakā bhavet

1,89.112

षष्ठ्यां गम्या महाभागा सत्पुत्रजननी भवेत् पुत्रत्वं व्यञ्जयेत्तस्य जातपुत्रो महाद्युतिः

ṣaṣṭhyāṃ gamyā mahābhāgā satputrajananī bhavet putratvaṃ vyañjayettasya jātaputro mahādyutiḥ

1,89.113

पुमिति नरकस्याख्या दुःखं च नरकं विदुः पुंसस्त्राणान्वितं पुत्रं तथाभूतं प्रसूयते

pumiti narakasyākhyā duḥkhaṃ ca narakaṃ viduḥ puṃsastrāṇānvitaṃ putraṃ tathābhūtaṃ prasūyate

1,89.114

सप्तम्यां चैव कन्यार्थी गच्छेत्सैव प्रसूयते अष्टम्यां सर्वसम्पन्नं तनयं सम्प्रसूयते

saptamyāṃ caiva kanyārthī gacchetsaiva prasūyate aṣṭamyāṃ sarvasampannaṃ tanayaṃ samprasūyate

1,89.115

नवम्यां दारिकायार्थी दशम्यां पण्डितो भवेत् एकादश्यां तथा नारीं जनयेत्सैव पूर्ववत्

navamyāṃ dārikāyārthī daśamyāṃ paṇḍito bhavet ekādaśyāṃ tathā nārīṃ janayetsaiva pūrvavat

1,89.116

द्वादश्यां धर्मतत्त्वज्ञं श्रौतस्मार्तप्रवर्तकम् त्रयोदश्यां जडां नारीं सर्वसंकरकारिणीम्

dvādaśyāṃ dharmatattvajñaṃ śrautasmārtapravartakam trayodaśyāṃ jaḍāṃ nārīṃ sarvasaṃkarakāriṇīm

1,89.117

जनयत्यङ्गना यस्मान् न गच्छेत्सर्वयत्नतः चतुर्दश्यां यदा गच्छेत् सा पुत्रजननी भवेत्

janayatyaṅganā yasmān na gacchetsarvayatnataḥ caturdaśyāṃ yadā gacchet sā putrajananī bhavet

1,89.118

पञ्चदश्यां च धर्मिष्ठां षोडश्यां ज्ञानपारगम् स्त्रीणां वै मैथुने काले वामपार्श्वे प्रभञ्जनः

pañcadaśyāṃ ca dharmiṣṭhāṃ ṣoḍaśyāṃ jñānapāragam strīṇāṃ vai maithune kāle vāmapārśve prabhañjanaḥ

1,89.119

चरेद्यदि भवेन्नारी पुमांसं दक्षिणे लभेत् स्त्रीणां मैथुनकाले तु पापग्रहविवर्जिते

caredyadi bhavennārī pumāṃsaṃ dakṣiṇe labhet strīṇāṃ maithunakāle tu pāpagrahavivarjite

1,89.120

उक्तकाले शुचिर्भूत्वा शुद्धां गच्छेच्छुचिस्मिताम् इत्येवं संप्रसंगेन यतीनां धर्मसंग्रहे

uktakāle śucirbhūtvā śuddhāṃ gacchecchucismitām ityevaṃ saṃprasaṃgena yatīnāṃ dharmasaṃgrahe

1,89.121

सर्वेषामेव भूतानां सदाचारः प्रकीर्तितः यः पठेच्छृणुयाद् वापि सदाचारं शुचिर्नरः

sarveṣāmeva bhūtānāṃ sadācāraḥ prakīrtitaḥ yaḥ paṭhecchṛṇuyād vāpi sadācāraṃ śucirnaraḥ

1,89.122

श्रावयेद्वा यथान्यायं ब्राह्मणान् दग्धकिल्बिषान् ब्रह्मलोकमनुप्राप्य ब्रह्मणा सह मोदते

śrāvayedvā yathānyāyaṃ brāhmaṇān dagdhakilbiṣān brahmalokamanuprāpya brahmaṇā saha modate

Chapter 1.90

1,90.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सदाचारकथनं नामैकोननवतितमो ऽध्यायः अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यतीनामिह निश्चितम् प्रायश्चित्तं शिवप्रोक्तं यतीनां पापशोधनम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge sadācārakathanaṃ nāmaikonanavatitamo 'dhyāyaḥ ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi yatīnāmiha niścitam prāyaścittaṃ śivaproktaṃ yatīnāṃ pāpaśodhanam

1,90.2

पापं हि त्रिविधं ज्ञेयं वाङ्मनःकायसंभवम् सततं हि दिवा रात्रौ येनेदं वेष्ट्यते जगत्

pāpaṃ hi trividhaṃ jñeyaṃ vāṅmanaḥkāyasaṃbhavam satataṃ hi divā rātrau yenedaṃ veṣṭyate jagat

1,90.3

तत्कर्मणा विनाप्येष तिष्ठतीति परा श्रुतिः क्षणमेवं प्रयोज्यं तु आयुष्यं तु विधारणम्

tatkarmaṇā vināpyeṣa tiṣṭhatīti parā śrutiḥ kṣaṇamevaṃ prayojyaṃ tu āyuṣyaṃ tu vidhāraṇam

1,90.4

भवेद्योगो ऽप्रमत्तस्य योगो हि परमं बलम् न हि योगात्परं किंचिन् नराणां दृश्यते शुभम्

bhavedyogo 'pramattasya yogo hi paramaṃ balam na hi yogātparaṃ kiṃcin narāṇāṃ dṛśyate śubham

1,90.5

तस्माद् योगं प्रशंसन्ति धर्मयुक्ता मनीषिणः अविद्यां विद्यया जित्वा प्राप्यैश्वर्यमनुत्तमम्

tasmād yogaṃ praśaṃsanti dharmayuktā manīṣiṇaḥ avidyāṃ vidyayā jitvā prāpyaiśvaryamanuttamam

1,90.6

दृष्ट्वा परावरं धीराः परं गच्छन्ति तत्पदम् व्रतानि यानि भिक्षूणां तथैवोपव्रतानि च

dṛṣṭvā parāvaraṃ dhīrāḥ paraṃ gacchanti tatpadam vratāni yāni bhikṣūṇāṃ tathaivopavratāni ca

1,90.7

एकैकातिक्रमे तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते उपेत्य तु स्त्रियं कामात् प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्

ekaikātikrame teṣāṃ prāyaścittaṃ vidhīyate upetya tu striyaṃ kāmāt prāyaścittaṃ vinirdiśet

1,90.8

प्राणायामसमायुक्तं चरेत्सांतपनं व्रतम् ततश्चरति निर्देशात् कृच्छ्रं चान्ते समाहितः

prāṇāyāmasamāyuktaṃ caretsāṃtapanaṃ vratam tataścarati nirdeśāt kṛcchraṃ cānte samāhitaḥ

1,90.9

पुनर् आश्रमम् आगत्य चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः न धर्मयुक्तमनृतं हिनस्तीति मनीषिणः

punar āśramam āgatya caredbhikṣuratandritaḥ na dharmayuktamanṛtaṃ hinastīti manīṣiṇaḥ

1,90.10

तथापि न च कर्तव्यं प्रसंगो ह्येष दारुणः अहोरात्रोपवासश् च प्राणायामशतं तथा

tathāpi na ca kartavyaṃ prasaṃgo hyeṣa dāruṇaḥ ahorātropavāsaś ca prāṇāyāmaśataṃ tathā

1,90.11

असद्वादो न कर्तव्यो यतिना धर्मलिप्सुना परमापद्गतेनापि न कार्यं स्तेयमप्युत

asadvādo na kartavyo yatinā dharmalipsunā paramāpadgatenāpi na kāryaṃ steyamapyuta

1,90.12

स्तेयादभ्यधिकः कश्चिन् नास्त्यधर्म इति श्रुतिः हिंसा ह्येषा परा सृष्टा स्तैन्यं वै कथितं तथा

steyādabhyadhikaḥ kaścin nāstyadharma iti śrutiḥ hiṃsā hyeṣā parā sṛṣṭā stainyaṃ vai kathitaṃ tathā

1,90.13

यदेतद्द्रविणं नाम प्राणा ह्येते बहिश्चराः स तस्य हरते प्राणान् यो यस्य हरते धनम्

yadetaddraviṇaṃ nāma prāṇā hyete bahiścarāḥ sa tasya harate prāṇān yo yasya harate dhanam

1,90.14

एवं कृत्वा सुदुष्टात्मा भिन्नवृत्तो व्रताच्च्युतः भूयो निर्वेदमापन्नश् चरेच्चान्द्रायणं व्रतम्

evaṃ kṛtvā suduṣṭātmā bhinnavṛtto vratāccyutaḥ bhūyo nirvedamāpannaś careccāndrāyaṇaṃ vratam

1,90.15

विधिना शास्त्रदृष्टेन संवत्सरमिति श्रुतिः ततः संवत्सरस्यान्ते भूयः प्रक्षीणकल्मषः पुनर्निर्वेदमापन्नश् चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः

vidhinā śāstradṛṣṭena saṃvatsaramiti śrutiḥ tataḥ saṃvatsarasyānte bhūyaḥ prakṣīṇakalmaṣaḥ punarnirvedamāpannaś caredbhikṣuratandritaḥ

1,90.16

अहिंसा सर्वभूतानां कर्मणा मनसा गिरा अकामादपि हिंसेत यदि भिक्षुः पशून् कृमीन्

ahiṃsā sarvabhūtānāṃ karmaṇā manasā girā akāmādapi hiṃseta yadi bhikṣuḥ paśūn kṛmīn

1,90.17

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत चान्द्रायणमथापि वा स्कन्देदिन्द्रियदौर्बल्यात् स्त्रियं दृष्ट्वा यतिर्यदि

kṛcchrātikṛcchraṃ kurvīta cāndrāyaṇamathāpi vā skandedindriyadaurbalyāt striyaṃ dṛṣṭvā yatiryadi

1,90.18

तेन धारयितव्या वै प्राणायामास्तु षोडश दिवा स्कन्नस्य विप्रस्य प्रायश्चित्तं विधीयते

tena dhārayitavyā vai prāṇāyāmāstu ṣoḍaśa divā skannasya viprasya prāyaścittaṃ vidhīyate

1,90.19

त्रिरात्रमुपवासाश् च प्राणायामशतं तथा रात्रौ स्कन्नः शुचिः स्नात्वा द्वादशैव तु धारणा

trirātramupavāsāś ca prāṇāyāmaśataṃ tathā rātrau skannaḥ śuciḥ snātvā dvādaśaiva tu dhāraṇā

1,90.20

प्राणायामेन शुद्धात्मा विरजा जायते द्विजाः एकान्नं मधुमांसं वा अशृतान्नं तथैव च

prāṇāyāmena śuddhātmā virajā jāyate dvijāḥ ekānnaṃ madhumāṃsaṃ vā aśṛtānnaṃ tathaiva ca

1,90.21

अभोज्यानि यतीनां तु प्रत्यक्षलवणानि च एकैकातिक्रमात्तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते

abhojyāni yatīnāṃ tu pratyakṣalavaṇāni ca ekaikātikramātteṣāṃ prāyaścittaṃ vidhīyate

1,90.22

प्राजापत्येन कृच्छ्रेण ततः पापात्प्रमुच्यते व्यतिक्रमाश् च ये केचिद् वाङ्मनःकायसंभवाः

prājāpatyena kṛcchreṇa tataḥ pāpātpramucyate vyatikramāś ca ye kecid vāṅmanaḥkāyasaṃbhavāḥ

1,90.23

सद्भिः सह विनिश्चित्य यद्ब्रूयुस्तत्समाचरेत्

sadbhiḥ saha viniścitya yadbrūyustatsamācaret

1,90.24

चरेद्धि शुद्धः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेषु च सत्समाहितः स्थानं ध्रुवं शाश्वतमव्ययं तु परं हि गत्वा न पुनर्हि जायते

careddhi śuddhaḥ samaloṣṭakāñcanaḥ samastabhūteṣu ca satsamāhitaḥ sthānaṃ dhruvaṃ śāśvatamavyayaṃ tu paraṃ hi gatvā na punarhi jāyate

Chapter 1.91

1,91.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे यतिप्रायश्चित्तं नाम नवतितमो ऽध्यायः अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि अरिष्टानि निबोधत येन ज्ञानविशेषेण मृत्युं पश्यन्ति योगिनः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge yatiprāyaścittaṃ nāma navatitamo 'dhyāyaḥ ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi ariṣṭāni nibodhata yena jñānaviśeṣeṇa mṛtyuṃ paśyanti yoginaḥ

1,91.2

अरुन्धतीं ध्रुवं चैव सोमछायां महापथम् यो न पश्येन्न जीवेत्स नरः संवत्सरात्परम्

arundhatīṃ dhruvaṃ caiva somachāyāṃ mahāpatham yo na paśyenna jīvetsa naraḥ saṃvatsarātparam

1,91.3

अरिश्मवन्तम् आदित्यं रश्मिवन्तं च पावकम् यः पश्यति न जीवेद्वै मासादेकादशात्परम्

ariśmavantam ādityaṃ raśmivantaṃ ca pāvakam yaḥ paśyati na jīvedvai māsādekādaśātparam

1,91.4

वमेन्मूत्रं पुरीषं च सुवर्णं रजतं तथा प्रत्यक्षमथवा स्वप्ने दशमासान्न जीवति

vamenmūtraṃ purīṣaṃ ca suvarṇaṃ rajataṃ tathā pratyakṣamathavā svapne daśamāsānna jīvati

1,91.5

रुक्मवर्णं द्रुमं पश्येद् गन्धर्वनगराणि च पश्येत् प्रेतपिशाचांश् च नवमासान् स जीवति

rukmavarṇaṃ drumaṃ paśyed gandharvanagarāṇi ca paśyet pretapiśācāṃś ca navamāsān sa jīvati

1,91.6

अकस्माच्च भवेत्स्थूलो ह्य् अकस्माच्च कृशो भवेत् प्रकृतेश् च निवर्तेत चाष्टौ मासांश् च जीवति

akasmācca bhavetsthūlo hy akasmācca kṛśo bhavet prakṛteś ca nivarteta cāṣṭau māsāṃś ca jīvati

1,91.7

अग्रतः पृष्ठतो वापि खण्डं यस्य पदं भवेत् पांसुके कर्दमे वापि सप्तमासान्स जीवति

agrataḥ pṛṣṭhato vāpi khaṇḍaṃ yasya padaṃ bhavet pāṃsuke kardame vāpi saptamāsānsa jīvati

1,91.8

काकः कपोतो गृध्रो वा निलीयेद्यस्य मूर्धनि क्रव्यादो वा खगो यस्य षण्मासान् नातिवर्तते

kākaḥ kapoto gṛdhro vā nilīyedyasya mūrdhani kravyādo vā khago yasya ṣaṇmāsān nātivartate

1,91.9

गच्छेद् वायसपङ्क्तीभिः पांसुवर्षेण वा पुनः स्वच्छायां विकृतां पश्येच् चतुःपञ्च स जीवति

gacched vāyasapaṅktībhiḥ pāṃsuvarṣeṇa vā punaḥ svacchāyāṃ vikṛtāṃ paśyec catuḥpañca sa jīvati

1,91.10

अनभ्रे विद्युतं पश्येद् दक्षिणां दिशमास्थिताम् उदके धनुर् ऐन्द्रं वा त्रीणि द्वौ वा स जीवति

anabhre vidyutaṃ paśyed dakṣiṇāṃ diśamāsthitām udake dhanur aindraṃ vā trīṇi dvau vā sa jīvati

1,91.11

अप्सु वा यदि वादर्शे यो ह्यात्मानं न पश्यति अशिरस्कं तथा पश्येन् मासाद् ऊर्ध्वं न जीवति

apsu vā yadi vādarśe yo hyātmānaṃ na paśyati aśiraskaṃ tathā paśyen māsād ūrdhvaṃ na jīvati

1,91.12

शवगन्धि भवेद्गात्रं वसागन्धमथापि वा मृत्युर्ह्युपागतस्तस्य अर्धमासान्न जीवति

śavagandhi bhavedgātraṃ vasāgandhamathāpi vā mṛtyurhyupāgatastasya ardhamāsānna jīvati

1,91.13

यस्य वै स्नातमात्रस्य हृदयं परिशुष्यति धूमं वा मस्तकात्पश्येद् दशाहान्न स जीवति

yasya vai snātamātrasya hṛdayaṃ pariśuṣyati dhūmaṃ vā mastakātpaśyed daśāhānna sa jīvati

1,91.14

संभिन्नो मारुतो यस्य मर्मस्थानानि कृन्तति अद्भिः स्पृष्टो न हृष्येत तस्य मृत्युरुपस्थितः

saṃbhinno māruto yasya marmasthānāni kṛntati adbhiḥ spṛṣṭo na hṛṣyeta tasya mṛtyurupasthitaḥ

1,91.15

ऋक्षवानरयुक्तेन रथेनाशां च दक्षिणाम् गायन्नृत्यन् व्रजेत् स्वप्ने विद्यान्मृत्युरुपस्थितः

ṛkṣavānarayuktena rathenāśāṃ ca dakṣiṇām gāyannṛtyan vrajet svapne vidyānmṛtyurupasthitaḥ

1,91.16

कृष्णांबरधरा श्यामा गायन्ती वाप्यथाङ्गना यं नयेद्दक्षिणामाशां स्वप्ने सो ऽपि न जीवति

kṛṣṇāṃbaradharā śyāmā gāyantī vāpyathāṅganā yaṃ nayeddakṣiṇāmāśāṃ svapne so 'pi na jīvati

1,91.17

छिद्रं वा स्वस्य कण्ठस्य स्वप्ने यो वीक्षते नरः नग्नं वा श्रमणं दृष्ट्वा विद्यान्मृत्युमुपस्थितम्

chidraṃ vā svasya kaṇṭhasya svapne yo vīkṣate naraḥ nagnaṃ vā śramaṇaṃ dṛṣṭvā vidyānmṛtyumupasthitam

1,91.18

आ मस्तकतलाद्यस् तु निमज्जेत्पङ्कसागरे दृष्ट्वा तु तादृशं स्वप्नं सद्य एव न जीवति

ā mastakatalādyas tu nimajjetpaṅkasāgare dṛṣṭvā tu tādṛśaṃ svapnaṃ sadya eva na jīvati

1,91.19

भस्माङ्गारांश् च केशांश् च नदीं शुष्कां भुजङ्गमान् पश्येद्यो दशरात्रं तु न स जीवति तादृशः

bhasmāṅgārāṃś ca keśāṃś ca nadīṃ śuṣkāṃ bhujaṅgamān paśyedyo daśarātraṃ tu na sa jīvati tādṛśaḥ

1,91.20

कृष्णैश् च विकटैश्चैव पुरुषैरुद्यतायुधैः पाषाणैस्ताड्यते स्वप्ने यः सद्यो न स जीवति

kṛṣṇaiś ca vikaṭaiścaiva puruṣairudyatāyudhaiḥ pāṣāṇaistāḍyate svapne yaḥ sadyo na sa jīvati

1,91.21

सूर्योदये प्रत्युषसि प्रत्यक्षं यस्य वै शिवाः क्रोशन्त्यभिमुखं प्रेत्य स गतायुर्भवेन्नरः

sūryodaye pratyuṣasi pratyakṣaṃ yasya vai śivāḥ krośantyabhimukhaṃ pretya sa gatāyurbhavennaraḥ

1,91.22

यस्य वा स्नातमात्रस्य हृदयं पीड्यते भृशम् जायते दन्तहर्षश् च तं गतायुषमादिशेत्

yasya vā snātamātrasya hṛdayaṃ pīḍyate bhṛśam jāyate dantaharṣaś ca taṃ gatāyuṣamādiśet

1,91.23

भूयोभूयस्त्रसेद्यस्तु रात्रौ वा यदि वा दिवा दीपगन्धं च नाघ्राति विद्यान्मृत्युम् उपस्थितम्

bhūyobhūyastrasedyastu rātrau vā yadi vā divā dīpagandhaṃ ca nāghrāti vidyānmṛtyum upasthitam

1,91.24

रात्रौ चेन्द्रधनुः पश्येद् दिवा नक्षत्रमण्डलम् परनेत्रेषु चात्मानं न पश्येन्न स जीवति

rātrau cendradhanuḥ paśyed divā nakṣatramaṇḍalam paranetreṣu cātmānaṃ na paśyenna sa jīvati

1,91.25

नेत्रमेकं स्रवेद्यस्य कर्णौ स्थानाच्च भ्रश्यतः वक्रा च नासा भवति विज्ञेयो गतजीवितः

netramekaṃ sravedyasya karṇau sthānācca bhraśyataḥ vakrā ca nāsā bhavati vijñeyo gatajīvitaḥ

1,91.26

यस्य कृष्णा खरा जिह्वा पद्माभासं च वै मुखम् गण्डे वा पिण्डिकारक्ते तस्य मृत्युरुपस्थितः

yasya kṛṣṇā kharā jihvā padmābhāsaṃ ca vai mukham gaṇḍe vā piṇḍikārakte tasya mṛtyurupasthitaḥ

1,91.27

मुक्तकेशो हसंश्चैव गायन्नृत्यंश् च यो नरः याम्यामभिमुखं गच्छेत् तदन्तं तस्य जीवितम्

muktakeśo hasaṃścaiva gāyannṛtyaṃś ca yo naraḥ yāmyāmabhimukhaṃ gacchet tadantaṃ tasya jīvitam

1,91.28

यस्य श्वेतघनाभासा श्वेतसर्षपसंनिभा श्वेता च मूर्तिर्ह्यसकृत् तस्य मृत्युरुपस्थितः

yasya śvetaghanābhāsā śvetasarṣapasaṃnibhā śvetā ca mūrtirhyasakṛt tasya mṛtyurupasthitaḥ

1,91.29

उष्ट्रा वा रासभा वाभियुक्ताः स्वप्ने रथे शुभाः यस्य सो ऽपि न जीवेत्तु दक्षिणाभिमुखो गतः

uṣṭrā vā rāsabhā vābhiyuktāḥ svapne rathe śubhāḥ yasya so 'pi na jīvettu dakṣiṇābhimukho gataḥ

1,91.30

द्वे वाथ परमे ऽरिष्टे एकीभूतः परं भवेत् घोषं न शृणुयात्कर्णे ज्योतिर् नेत्रे न पश्यति

dve vātha parame 'riṣṭe ekībhūtaḥ paraṃ bhavet ghoṣaṃ na śṛṇuyātkarṇe jyotir netre na paśyati

1,91.31

श्वभ्रे यो निपतेत्स्वप्ने द्वारं चापि पिधीयते न चोत्तिष्ठति यः श्वभ्रात् तदन्तं तस्य जीवितम्

śvabhre yo nipatetsvapne dvāraṃ cāpi pidhīyate na cottiṣṭhati yaḥ śvabhrāt tadantaṃ tasya jīvitam

1,91.32

ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च सम्प्रतिष्ठा रक्ता पुनः सम्परिवर्तमाना /* मुखस्य शोषः सुषिरा च नाभिरत्युष्णमूत्रो विषमस्थ एव

ūrdhvā ca dṛṣṭirna ca sampratiṣṭhā raktā punaḥ samparivartamānā / mukhasya śoṣaḥ suṣirā ca nābhiratyuṣṇamūtro viṣamastha eva*

1,91.33

दिवा वा यदि वा रात्रौ प्रत्यक्षं यो निहन्यते हन्तारं न च पश्येच्च स गतायुर्न जीवति

divā vā yadi vā rātrau pratyakṣaṃ yo nihanyate hantāraṃ na ca paśyecca sa gatāyurna jīvati

1,91.34

अग्निप्रवेशं कुरुते स्वप्नान्ते यस्तु मानवः स्मृतिं नोपलभेच्चापि तदन्तं तस्य जीवितम्

agnipraveśaṃ kurute svapnānte yastu mānavaḥ smṛtiṃ nopalabheccāpi tadantaṃ tasya jīvitam

1,91.35

यस्तु प्रावरणं शुक्लं स्वकं पश्यति मानवः कृष्णं रक्तमपि स्वप्ने तस्य मृत्युरुपस्थितः

yastu prāvaraṇaṃ śuklaṃ svakaṃ paśyati mānavaḥ kṛṣṇaṃ raktamapi svapne tasya mṛtyurupasthitaḥ

1,91.36

अरिष्टे सूचिते देहे तस्मिन्काल उपस्थिते त्यक्त्वा खेदं विषादं च उपेक्षेद् बुद्धिमान् नरः

ariṣṭe sūcite dehe tasminkāla upasthite tyaktvā khedaṃ viṣādaṃ ca upekṣed buddhimān naraḥ

1,91.37

प्राचीं वा यदि वोदीचीं दिशं निष्क्रम्य वै शुचिः समे ऽतिस्थावरे देशे विविक्ते जन्तुवर्जिते

prācīṃ vā yadi vodīcīṃ diśaṃ niṣkramya vai śuciḥ same 'tisthāvare deśe vivikte jantuvarjite

1,91.38

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा स्वस्थश् चाचान्त एव च स्वस्तिकेनोपविष्टस्तु नमस्कृत्वा महेश्वरम्

udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā svasthaś cācānta eva ca svastikenopaviṣṭastu namaskṛtvā maheśvaram

1,91.39

समकायशिरोग्रीवो धारयन् नावलोकयेत् यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता

samakāyaśirogrīvo dhārayan nāvalokayet yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā

1,91.40

प्रागुदक्प्रवणे देशे तथा युञ्जीत शास्त्रवित् कामं वितर्कं प्रीतिं च सुखदुःखे उभे तथा

prāgudakpravaṇe deśe tathā yuñjīta śāstravit kāmaṃ vitarkaṃ prītiṃ ca sukhaduḥkhe ubhe tathā

1,91.41

निगृह्य मनसा सर्वं शुक्लं ध्यानम् अनुस्मरेत् घ्राणे च रसने नित्यं चक्षुषी स्पर्शने तथा

nigṛhya manasā sarvaṃ śuklaṃ dhyānam anusmaret ghrāṇe ca rasane nityaṃ cakṣuṣī sparśane tathā

1,91.42

श्रोत्रे मनसि बुद्धौ च तत्र वक्षसि धारयेत् कालकर्माणि विज्ञाय समूहेष्वेव नित्यशः

śrotre manasi buddhau ca tatra vakṣasi dhārayet kālakarmāṇi vijñāya samūheṣveva nityaśaḥ

1,91.43

द्वादशाध्यात्ममित्येवं योगधारणमुच्यते शतमर्धशतं वापि धारणां मूर्ध्नि धारयेत्

dvādaśādhyātmamityevaṃ yogadhāraṇamucyate śatamardhaśataṃ vāpi dhāraṇāṃ mūrdhni dhārayet

1,91.44

खिन्नस्य धारणायोगाद् वायुरूर्ध्वं प्रवर्तते ततश्चापूरयेद् देहम् ओङ्कारेण समन्वितः

khinnasya dhāraṇāyogād vāyurūrdhvaṃ pravartate tataścāpūrayed deham oṅkāreṇa samanvitaḥ

1,91.45

तथौंकारमयो योगी अक्षरे त्वक्षरी भवेत् अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ओङ्कारप्राप्तिलक्षणम्

tathauṃkāramayo yogī akṣare tvakṣarī bhavet ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi oṅkāraprāptilakṣaṇam

1,91.46

एष त्रिमात्रो विज्ञेयो व्यञ्जनं चात्र चेश्वरः प्रथमा विद्युती मात्रा द्वितीया तामसी स्मृता

eṣa trimātro vijñeyo vyañjanaṃ cātra ceśvaraḥ prathamā vidyutī mātrā dvitīyā tāmasī smṛtā

1,91.47

तृतीयां निर्गुणां चैव मात्रामक्षरगामिनीम् गान्धारी चैव विज्ञेया गान्धारस्वरसंभवा

tṛtīyāṃ nirguṇāṃ caiva mātrāmakṣaragāminīm gāndhārī caiva vijñeyā gāndhārasvarasaṃbhavā

1,91.48

पिपीलिकागतिस्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते यथा प्रयुक्त ओङ्कारः प्रतिनिर्याति मूर्धनि

pipīlikāgatisparśā prayuktā mūrdhni lakṣyate yathā prayukta oṅkāraḥ pratiniryāti mūrdhani

1,91.49

तथौंकारमयो योगी त्व् अक्षरी त्वक्षरी भवेत् प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्मलक्षणमुच्यते

tathauṃkāramayo yogī tv akṣarī tvakṣarī bhavet praṇavo dhanuḥ śaro hyātmā brahmalakṣaṇamucyate

1,91.50

अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ओमित्येकाक्षरं ह्येतद् गुहायां निहितं पदम्

apramattena veddhavyaṃ śaravat tanmayo bhavet omityekākṣaraṃ hyetad guhāyāṃ nihitaṃ padam

1,91.51

ओमित्येतत्त्रयो लोकास् त्रयो वेदास्त्रयो ऽग्नयः विष्णुक्रमास्त्रयस्त्वेते ऋक्सामानि यजूंषि च

omityetattrayo lokās trayo vedāstrayo 'gnayaḥ viṣṇukramāstrayastvete ṛksāmāni yajūṃṣi ca

1,91.52

मात्रा चार्धं च तिस्रस्तु विज्ञेयाः परमार्थतः तत्प्रयुक्तस्तु यो योगी तस्य सालोक्यमाप्नुयात्

mātrā cārdhaṃ ca tisrastu vijñeyāḥ paramārthataḥ tatprayuktastu yo yogī tasya sālokyamāpnuyāt

1,91.53

अकारो ह्यक्षरो ज्ञेय उकारः सहितः स्मृतः मकारसहितौंकारस् त्रिमात्र इति संज्ञितः

akāro hyakṣaro jñeya ukāraḥ sahitaḥ smṛtaḥ makārasahitauṃkāras trimātra iti saṃjñitaḥ

1,91.54

अकारस् त्वेष भूर्लोक उकारो भुव उच्यते सव्यञ्जनो मकारस्तु स्वर्लोक इति गीयते

akāras tveṣa bhūrloka ukāro bhuva ucyate savyañjano makārastu svarloka iti gīyate

1,91.55

ओङ्कारस्तु त्रयो लोकाः शिरस्तस्य त्रिविष्टपम् भुवनाङ्गं च तत्सर्वं ब्राह्मं तत्पदमुच्यते

oṅkārastu trayo lokāḥ śirastasya triviṣṭapam bhuvanāṅgaṃ ca tatsarvaṃ brāhmaṃ tatpadamucyate

1,91.56

मात्रापादो रुद्रलोको ह्य् अमात्रं तु शिवं पदम् एवं ज्ञानविशेषेण तत्पदं समुपास्यते

mātrāpādo rudraloko hy amātraṃ tu śivaṃ padam evaṃ jñānaviśeṣeṇa tatpadaṃ samupāsyate

1,91.57

तस्माद्ध्यानरतिर्नित्यम् अमात्रं हि तदक्षरम् उपास्यं हि प्रयत्नेन शाश्वतं सुखमिच्छता

tasmāddhyānaratirnityam amātraṃ hi tadakṣaram upāsyaṃ hi prayatnena śāśvataṃ sukhamicchatā

1,91.58

ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा ततो दीर्घा त्वनन्तरम् ततः प्लुतवती चैव तृतीया चोपदिश्यते

hrasvā tu prathamā mātrā tato dīrghā tvanantaram tataḥ plutavatī caiva tṛtīyā copadiśyate

1,91.59

एतास्तु मात्रा विज्ञेया यथावदनुपूर्वशः यावदेव तु शक्यन्ते धार्यन्ते तावदेव हि

etāstu mātrā vijñeyā yathāvadanupūrvaśaḥ yāvadeva tu śakyante dhāryante tāvadeva hi

1,91.60

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिं ध्यायन्नात्मनि यः सदा अर्धं तन्मात्रम् अपि चेच् छृणु यत् फलमाप्नुयात्

indriyāṇi mano buddhiṃ dhyāyannātmani yaḥ sadā ardhaṃ tanmātram api cec chṛṇu yat phalamāpnuyāt

1,91.61

मासे मासे ऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः तेन यत्प्राप्यते पुण्यं मात्रया तदवाप्नुयात्

māse māse 'śvamedhena yo yajeta śataṃ samāḥ tena yatprāpyate puṇyaṃ mātrayā tadavāpnuyāt

1,91.62

न तथा तपसोग्रेण न यज्ञैर्भूरिदक्षिणैः यत्फलं प्राप्यते सम्यङ् मात्रया तदवाप्नुयात्

na tathā tapasogreṇa na yajñairbhūridakṣiṇaiḥ yatphalaṃ prāpyate samyaṅ mātrayā tadavāpnuyāt

1,91.63

तत्र चैषा तु या मात्रा प्लुता नामोपदिश्यते एषा एव भवेत्कार्या गृहस्थानां तु योगिनाम्

tatra caiṣā tu yā mātrā plutā nāmopadiśyate eṣā eva bhavetkāryā gṛhasthānāṃ tu yoginām

1,91.64

एषां चैव विशेषेण ऐश्वर्ये ह्यष्टलक्षणे अणिमाद्ये तु विज्ञेया तस्माद्युञ्जीत तां द्विजाः

eṣāṃ caiva viśeṣeṇa aiśvarye hyaṣṭalakṣaṇe aṇimādye tu vijñeyā tasmādyuñjīta tāṃ dvijāḥ

1,91.65

एवं हि योगसंयुक्तः शुचिर् दान्तो जितेन्द्रियः आत्मानं विद्यते यस्तु स सर्वं विन्दते द्विजाः

evaṃ hi yogasaṃyuktaḥ śucir dānto jitendriyaḥ ātmānaṃ vidyate yastu sa sarvaṃ vindate dvijāḥ

1,91.66

तस्मात्पाशुपतैर्योगैर् आत्मानं चिन्तयेद्बुधः आत्मानं जानते ये तु शुचयस्ते न संशयः

tasmātpāśupatairyogair ātmānaṃ cintayedbudhaḥ ātmānaṃ jānate ye tu śucayaste na saṃśayaḥ

1,91.67

ऋचो यजूंषि सामानि वेदोपनिषदस् तथा योगज्ञानादवाप्नोति ब्राह्मणो ऽध्यात्मचिन्तकः

ṛco yajūṃṣi sāmāni vedopaniṣadas tathā yogajñānādavāpnoti brāhmaṇo 'dhyātmacintakaḥ

1,91.68

सर्वदेवमयो भूत्वा अभूतः स तु जायते योनिसंक्रमणं त्यक्त्वा याति वै शाश्वतं पदम्

sarvadevamayo bhūtvā abhūtaḥ sa tu jāyate yonisaṃkramaṇaṃ tyaktvā yāti vai śāśvataṃ padam

1,91.69

यथा वृक्षात् फलं पक्वं पवनेन समीरितम् नमस्कारेण रुद्रस्य तथा पापं प्रणश्यति

yathā vṛkṣāt phalaṃ pakvaṃ pavanena samīritam namaskāreṇa rudrasya tathā pāpaṃ praṇaśyati

1,91.70

यत्र रुद्रनमस्कारः सर्वकर्मफलो ध्रुवः अन्यदेवनमस्कारान् न तत्फलमवाप्नुयात्

yatra rudranamaskāraḥ sarvakarmaphalo dhruvaḥ anyadevanamaskārān na tatphalamavāpnuyāt

1,91.71

तस्मात्त्रिःप्रवणं योगी उपासीत महेश्वरम् दशविस्तारकं ब्रह्म तथा च ब्रह्मविस्तरैः

tasmāttriḥpravaṇaṃ yogī upāsīta maheśvaram daśavistārakaṃ brahma tathā ca brahmavistaraiḥ

1,91.72

एवं ध्यानसमायुक्तः स्वदेहं यः परित्यजेत् स याति शिवसायुज्यं समुद्धृत्य कुलत्रयम्

evaṃ dhyānasamāyuktaḥ svadehaṃ yaḥ parityajet sa yāti śivasāyujyaṃ samuddhṛtya kulatrayam

1,91.73

अथवारिष्टमालोक्य मरणे समुपस्थिते अविमुक्तेश्वरं गत्वा वाराणस्यां तु शोधनम्

athavāriṣṭamālokya maraṇe samupasthite avimukteśvaraṃ gatvā vārāṇasyāṃ tu śodhanam

1,91.74

येन केनापि वा देहं संत्यजेन् मुच्यते नरः श्रीपर्वते वा विप्रेन्द्राः संत्यजेत्स्वतनुं नरः

yena kenāpi vā dehaṃ saṃtyajen mucyate naraḥ śrīparvate vā viprendrāḥ saṃtyajetsvatanuṃ naraḥ

1,91.75

स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा अविमुक्तं परं क्षेत्रं जन्तूनां मुक्तिदं सदा

sa yāti śivasāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā avimuktaṃ paraṃ kṣetraṃ jantūnāṃ muktidaṃ sadā

1,91.76

सेवेत सततं धीमान् विशेषान्मरणान्तिके

seveta satataṃ dhīmān viśeṣānmaraṇāntike

Chapter 1.92 (part 1/2)

1,92.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे अरिष्टकथनं नाम एकनवतितमो ऽध्यायः एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महामते वक्तुमर्हसि चास्माकं तत्प्रभावं हि सांप्रतम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge ariṣṭakathanaṃ nāma ekanavatitamo 'dhyāyaḥ evaṃ vārāṇasī puṇyā yadi sūta mahāmate vaktumarhasi cāsmākaṃ tatprabhāvaṃ hi sāṃpratam

1,92.2

क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शोभनम् विस्तरेण यथान्यायं श्रोतुं कौतूहलं हि नः

kṣetrasyāsya ca māhātmyam avimuktasya śobhanam vistareṇa yathānyāyaṃ śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ

1,92.3

वक्ष्ये संक्षेपतः सम्यक् वाराणस्याः सुशोभनम् अविमुक्तस्य माहात्म्यं यथाह भगवान् भवः

vakṣye saṃkṣepataḥ samyak vārāṇasyāḥ suśobhanam avimuktasya māhātmyaṃ yathāha bhagavān bhavaḥ

1,92.4

विस्तरेण मया वक्तुं ब्रह्मणा च महात्मना शक्यते नैव विप्रेन्द्रा वर्षकोटिशतैरपि

vistareṇa mayā vaktuṃ brahmaṇā ca mahātmanā śakyate naiva viprendrā varṣakoṭiśatairapi

1,92.5

देवः पुरा कृतोद्वाहः शङ्करो नीललोहितः हिमवच्छिखराद्देव्या हैमवत्या गणेश्वरैः

devaḥ purā kṛtodvāhaḥ śaṅkaro nīlalohitaḥ himavacchikharāddevyā haimavatyā gaṇeśvaraiḥ

1,92.6

वाराणसीमनुप्राप्य दर्शयामास शङ्करः अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं वासं तत्र चकार सः

vārāṇasīmanuprāpya darśayāmāsa śaṅkaraḥ avimukteśvaraṃ liṅgaṃ vāsaṃ tatra cakāra saḥ

1,92.7

वाराणसीकुरुक्षेत्रश्रीपर्वतमहालये तुङ्गेश्वरे च केदारे तत्स्थाने यो यतिर्भवेत्

vārāṇasīkurukṣetraśrīparvatamahālaye tuṅgeśvare ca kedāre tatsthāne yo yatirbhavet

1,92.8

योगे पाशुपते सम्यक् दिनमेकं यतिर्भवेत् तस्मात्सर्वं परित्यज्य चरेत् पाशुपतं व्रतम्

yoge pāśupate samyak dinamekaṃ yatirbhavet tasmātsarvaṃ parityajya caret pāśupataṃ vratam

1,92.9

देवोद्याने वसेत्तत्र शर्वोद्यानमनुत्तमम् मनसा निर्ममे रुद्रो विमानं च सुशोभनम्

devodyāne vasettatra śarvodyānamanuttamam manasā nirmame rudro vimānaṃ ca suśobhanam

1,92.10

दर्शयामास च तदा देवोद्यानमनुत्तमम् हैमवत्याः स्वयं देवः सनन्दी परमेश्वरः

darśayāmāsa ca tadā devodyānamanuttamam haimavatyāḥ svayaṃ devaḥ sanandī parameśvaraḥ

1,92.11

क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शङ्करः उक्तवान्परमेशानः पार्वत्याः प्रीतये भवः

kṣetrasyāsya ca māhātmyam avimuktasya śaṅkaraḥ uktavānparameśānaḥ pārvatyāḥ prītaye bhavaḥ

1,92.12

प्रफुल्लनानाविधगुल्मशोभितं लताप्रतानादिमनोहरं बहिः विरूढपुष्पैः परितः प्रियङ्गुभिः सुपुष्पितैः कण्टकितैश् च केतकैः

praphullanānāvidhagulmaśobhitaṃ latāpratānādimanoharaṃ bahiḥ virūḍhapuṣpaiḥ paritaḥ priyaṅgubhiḥ supuṣpitaiḥ kaṇṭakitaiś ca ketakaiḥ

1,92.13

तमालगुल्मैर्निचितं सुगन्धिभिर् निकामपुष्पैर्वकुलैश् च सर्वतः अशोकपुन्नागशतैः सुपुष्पितैर् द्विरेफमालाकुलपुष्पसंचयैः

tamālagulmairnicitaṃ sugandhibhir nikāmapuṣpairvakulaiś ca sarvataḥ aśokapunnāgaśataiḥ supuṣpitair dvirephamālākulapuṣpasaṃcayaiḥ

1,92.14

क्वचित् प्रफुल्लाम्बुजरेणुभूषितैर् विहङ्गमैश् चानुकलप्रणादिभिः विनादितं सारसचक्रवाकैः प्रमत्तदात्यूहवरैश् च सर्वतः

kvacit praphullāmbujareṇubhūṣitair vihaṅgamaiś cānukalapraṇādibhiḥ vināditaṃ sārasacakravākaiḥ pramattadātyūhavaraiś ca sarvataḥ

1,92.15

क्वचिच्च केकारुतनादितं शुभं क्वचिच्च कारण्डवनादनादितम् क्वचिच्च मत्तालिकुलाकुलीकृतं मदाकुलाभिर् भ्रमराङ्गनादिभिः

kvacicca kekārutanāditaṃ śubhaṃ kvacicca kāraṇḍavanādanāditam kvacicca mattālikulākulīkṛtaṃ madākulābhir bhramarāṅganādibhiḥ

1,92.16

निषेवितं चारुसुगन्धिपुष्पकैः क्वचित् सुपुष्पैः सहकारवृक्षैः लतोपगूढैस्तिलकैश् च गूढं प्रगीतविद्याधरसिद्धचारणम्

niṣevitaṃ cārusugandhipuṣpakaiḥ kvacit supuṣpaiḥ sahakāravṛkṣaiḥ latopagūḍhaistilakaiś ca gūḍhaṃ pragītavidyādharasiddhacāraṇam

1,92.17

प्रवृत्तनृत्तानुगताप्सरोगणं प्रहृष्टनानाविधपक्षिसेवितम् प्रनृत्तहारीतकुलोपनादितं मृगेन्द्रनादाकुलमत्तमानसैः

pravṛttanṛttānugatāpsarogaṇaṃ prahṛṣṭanānāvidhapakṣisevitam pranṛttahārītakulopanāditaṃ mṛgendranādākulamattamānasaiḥ

1,92.18

क्वचित् क्वचिद् गन्धकदम्बकैर् मृगैर् विलूनदर्भाङ्कुरपुष्पसंचयम् प्रफुल्लनानाविधचारुपङ्कजैः सरस्तडागैरुपशोभितं क्वचित्

kvacit kvacid gandhakadambakair mṛgair vilūnadarbhāṅkurapuṣpasaṃcayam praphullanānāvidhacārupaṅkajaiḥ sarastaḍāgairupaśobhitaṃ kvacit

1,92.19

विटपनिचयलीनं नीलकण्ठाभिरामं मदमुदितविहङ्गं प्राप्तनादाभिरामम् कुसुमिततरुशाखालीनमत्तद्विरेफं नवकिसलयशोभाशोभितं प्रांशुशाखम्

viṭapanicayalīnaṃ nīlakaṇṭhābhirāmaṃ madamuditavihaṅgaṃ prāptanādābhirāmam kusumitataruśākhālīnamattadvirephaṃ navakisalayaśobhāśobhitaṃ prāṃśuśākham

1,92.20

क्वचिच्च दन्तक्षतचारुवीरुधं क्वचिल्लतालिङ्गितचारुवृक्षकम् /* क्वचिद्विलासालसगामिनीभिर् निषेवितं किंपुरुषाङ्गनाभिः

kvacicca dantakṣatacāruvīrudhaṃ kvacillatāliṅgitacāruvṛkṣakam / kvacidvilāsālasagāminībhir niṣevitaṃ kiṃpuruṣāṅganābhiḥ*

1,92.21

पारावतध्वनिविकूजितचारुशृङ्गैर् अभ्रङ्कषैः सितमनोहरचारुरूपैः आकीर्णपुष्पनिकरप्रविभक्तहंसैर् विभ्राजितं त्रिदशदिव्यकुलैरनेकैः

pārāvatadhvanivikūjitacāruśṛṅgair abhraṅkaṣaiḥ sitamanoharacārurūpaiḥ ākīrṇapuṣpanikarapravibhaktahaṃsair vibhrājitaṃ tridaśadivyakulairanekaiḥ

1,92.22

फुल्लोत्पलांबुजवितानसहस्रयुक्तं तोयाशयैः समनुशोभितदेवमार्गम् मार्गान्तराकलितपुष्पविचित्रपङ्क्तिसम्बद्धगुल्मविटपैर् विविधैरुपेतम्

phullotpalāṃbujavitānasahasrayuktaṃ toyāśayaiḥ samanuśobhitadevamārgam mārgāntarākalitapuṣpavicitrapaṅktisambaddhagulmaviṭapair vividhairupetam

1,92.23

तुङ्गाग्रैर् नीलपुष्पस्तबकभरनतप्रांशुशाखैर् अशोकैर् दोलाप्रान्तान्तनीलश्रुतिसुखजनकैर् भासितान्तं मनोज्ञैः रात्रौ चन्द्रस्य भासा कुसुमिततिलकैरेकतां सम्प्रयातं छायासुप्तप्रबुद्धस्थितहरिणकुलालुप्तदूर्वाङ्कुराग्रम्

tuṅgāgrair nīlapuṣpastabakabharanataprāṃśuśākhair aśokair dolāprāntāntanīlaśrutisukhajanakair bhāsitāntaṃ manojñaiḥ rātrau candrasya bhāsā kusumitatilakairekatāṃ samprayātaṃ chāyāsuptaprabuddhasthitahariṇakulāluptadūrvāṅkurāgram

1,92.24

हंसानां पक्षवातप्रचलितकमलस्वच्छविस्तीर्णतोयं तोयानां तीरजातप्रचकितकदलीचाटुनृत्यन्मयूरम् मायूरैः पक्षचन्द्रैः क्वचिदवनिगतै रञ्जितक्ष्माप्रदेशं देशे देशे विलीनप्रमुदितविलसन्मत्तहारीतवृन्दम्

haṃsānāṃ pakṣavātapracalitakamalasvacchavistīrṇatoyaṃ toyānāṃ tīrajātapracakitakadalīcāṭunṛtyanmayūram māyūraiḥ pakṣacandraiḥ kvacidavanigatai rañjitakṣmāpradeśaṃ deśe deśe vilīnapramuditavilasanmattahārītavṛndam

1,92.25

सारङ्गैः क्वचिदुपशोभितप्रदेशं प्रच्छन्नं कुसुमचयैः क्वचिद्विचित्रैः हृष्टाभिः क्वचिदपि किन्नराङ्गनाभिर् वीणाभिः सुमधुरगीतनृत्तकण्ठम्

sāraṅgaiḥ kvacidupaśobhitapradeśaṃ pracchannaṃ kusumacayaiḥ kvacidvicitraiḥ hṛṣṭābhiḥ kvacidapi kinnarāṅganābhir vīṇābhiḥ sumadhuragītanṛttakaṇṭham

1,92.26

संसृष्टैः क्वचिदुपलिप्तकीर्णपुष्पैर् आवासैः परिवृतपादपं मुनीनाम् आ मूलात् फलनिचितैः क्वचिद्विशालैर् उत्तुङ्गैः पनसमहीरुहैरुपेतम्

saṃsṛṣṭaiḥ kvacidupaliptakīrṇapuṣpair āvāsaiḥ parivṛtapādapaṃ munīnām ā mūlāt phalanicitaiḥ kvacidviśālair uttuṅgaiḥ panasamahīruhairupetam

1,92.27

फुल्लातिमुक्तकलतागृहनीतसिद्धसिद्धाङ्गनाकनकनूपुररावरम्यम् /* रम्यं प्रियङ्गुतरुमञ्जरिसक्तभृङ्गं भृङ्गावलीकवलिताम्रकदम्बपुष्पम्

phullātimuktakalatāgṛhanītasiddhasiddhāṅganākanakanūpurarāvaramyam / ramyaṃ priyaṅgutarumañjarisaktabhṛṅgaṃ bhṛṅgāvalīkavalitāmrakadambapuṣpam*

1,92.28

पुष्पोत्करानिलविघूर्णितवारिरम्यं रम्यद्विरेफविनिपातितमञ्जुगुल्मम् गुल्मान्तरप्रसभभीतमृगीसमूहं वातेरितं तनुभृतामपवर्गदातृ

puṣpotkarānilavighūrṇitavāriramyaṃ ramyadvirephavinipātitamañjugulmam gulmāntaraprasabhabhītamṛgīsamūhaṃ vāteritaṃ tanubhṛtāmapavargadātṛ

1,92.29

चन्द्रांशुजालशबलैस् तिलकैर् मनोज्ञैः सिन्दूरकुङ्कुमकुसुम्भनिभैर् अशोकैः चामीकरद्युतिसमैरथ कर्णिकारैः पुष्पोत्करैरुपचितं सुविशालशाखैः

candrāṃśujālaśabalais tilakair manojñaiḥ sindūrakuṅkumakusumbhanibhair aśokaiḥ cāmīkaradyutisamairatha karṇikāraiḥ puṣpotkarairupacitaṃ suviśālaśākhaiḥ

1,92.30

क्वचिदञ्जनचूर्णाभैः क्वचिद् विद्रुमसन्निभैः क्वचित्काञ्चनसंकाशैः पुष्पैर् आचितभूतलम्

kvacidañjanacūrṇābhaiḥ kvacid vidrumasannibhaiḥ kvacitkāñcanasaṃkāśaiḥ puṣpair ācitabhūtalam

1,92.31

पुन्नागेषु द्विजशतविरुतं रक्ताशोकस्तबकभरनतम् रम्योपान्तक्लमहारभवनं फुल्लाब्जेषु भ्रमरविलसितम्

punnāgeṣu dvijaśatavirutaṃ raktāśokastabakabharanatam ramyopāntaklamahārabhavanaṃ phullābjeṣu bhramaravilasitam

1,92.32

सकलभुवनभर्ता लोकनाथस्तदानीं तुहिनशिखरपुत्र्या सार्धमिष्टैर्गणेशैः विविधतरुविशालं मत्तहृष्टान्नपुष्टैर् उपवनम् अतिरम्यं दर्शयामास देव्याः

sakalabhuvanabhartā lokanāthastadānīṃ tuhinaśikharaputryā sārdhamiṣṭairgaṇeśaiḥ vividhataruviśālaṃ mattahṛṣṭānnapuṣṭair upavanam atiramyaṃ darśayāmāsa devyāḥ

1,92.33

पुष्पैर्वन्यैः शुभशुभतमैः कल्पितैर्दिव्यभूषैर् देवीं दिव्यामुपवनगतां भूषयामास शर्वः सा चाप्येनं तुहिनगिरिसुता शङ्करं देवदेवं पुष्पैर्दिव्यैः शुभतरतमैर् भूषयामास भक्त्या

puṣpairvanyaiḥ śubhaśubhatamaiḥ kalpitairdivyabhūṣair devīṃ divyāmupavanagatāṃ bhūṣayāmāsa śarvaḥ sā cāpyenaṃ tuhinagirisutā śaṅkaraṃ devadevaṃ puṣpairdivyaiḥ śubhataratamair bhūṣayāmāsa bhaktyā

1,92.34

सम्पूज्य पूज्यं त्रिदशेश्वराणां सम्प्रेक्ष्य चोद्यानम् अतीव रम्यम् गणेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च सार्धम् उवाच देवं प्रणिपत्य देवी

sampūjya pūjyaṃ tridaśeśvarāṇāṃ samprekṣya codyānam atīva ramyam gaṇeśvarair nandimukhaiś ca sārdham uvāca devaṃ praṇipatya devī

1,92.35

उद्यानं दर्शितं देव प्रभया परया युतम् क्षेत्रस्य च गुणान्सर्वान् पुनर्मे वक्तुमर्हसि

udyānaṃ darśitaṃ deva prabhayā parayā yutam kṣetrasya ca guṇānsarvān punarme vaktumarhasi

1,92.36

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् अविमुक्तस्य सर्वथा वक्तुमर्हसि देवेश देवदेव वृषध्वज

asya kṣetrasya māhātmyam avimuktasya sarvathā vaktumarhasi deveśa devadeva vṛṣadhvaja

1,92.37

देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो वरप्रभुः आघ्राय वदनाम्भोजं तदाह गिरिजां हसन्

devyāstadvacanaṃ śrutvā devadevo varaprabhuḥ āghrāya vadanāmbhojaṃ tadāha girijāṃ hasan

1,92.38

इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम सर्वेषामेव जन्तूनां हेतुर्मोक्षस्य सर्वदा

idaṃ guhyatamaṃ kṣetraṃ sadā vārāṇasī mama sarveṣāmeva jantūnāṃ heturmokṣasya sarvadā

1,92.39

अस्मिन्सिद्धाः सदा देवि मदीयं व्रतमास्थिताः नानालिङ्गधरा नित्यं मम लोकाभिकाङ्क्षिणः

asminsiddhāḥ sadā devi madīyaṃ vratamāsthitāḥ nānāliṅgadharā nityaṃ mama lokābhikāṅkṣiṇaḥ

1,92.40

अभ्यस्यन्ति परं योगं युक्तात्मानो जितेन्द्रियाः नानावृक्षसमाकीर्णे नानाविहगशोभिते

abhyasyanti paraṃ yogaṃ yuktātmāno jitendriyāḥ nānāvṛkṣasamākīrṇe nānāvihagaśobhite

1,92.41

कमलोत्पलपुष्पाढ्यैः सरोभिः समलंकृते अप्सरोगणगन्धर्वैः सदा संसेविते शुभे

kamalotpalapuṣpāḍhyaiḥ sarobhiḥ samalaṃkṛte apsarogaṇagandharvaiḥ sadā saṃsevite śubhe

1,92.42

रोचते मे सदा वासो येन कार्येण तच्छृणु मन्मना मम भक्तश् च मयि नित्यार्पितक्रियः

rocate me sadā vāso yena kāryeṇa tacchṛṇu manmanā mama bhaktaś ca mayi nityārpitakriyaḥ

1,92.43

यथा मोक्षमवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् कामं ह्यत्र मृतो देवि जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

yathā mokṣamavāpnoti anyatra na tathā kvacit kāmaṃ hyatra mṛto devi janturmokṣāya kalpate

1,92.44

एतन्मम पुरं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं महत् ब्रह्मादयो विजानन्ति ये च सिद्धा मुमुक्षवः

etanmama puraṃ divyaṃ guhyādguhyatamaṃ mahat brahmādayo vijānanti ye ca siddhā mumukṣavaḥ

1,92.45

अतः परमिदं क्षेत्रं परा चेयं गतिर्मम विमुक्तं न मया यस्मान् मोक्ष्यते वा कदाचन

ataḥ paramidaṃ kṣetraṃ parā ceyaṃ gatirmama vimuktaṃ na mayā yasmān mokṣyate vā kadācana

1,92.46

मम क्षेत्रमिदं तस्माद् अविमुक्तमिति स्मृतम् नैमिषे च कुरुक्षेत्रे गङ्गाद्वारे च पुष्करे

mama kṣetramidaṃ tasmād avimuktamiti smṛtam naimiṣe ca kurukṣetre gaṅgādvāre ca puṣkare

1,92.47

स्नानात्संसेवनाद्वापि न मोक्षः प्राप्यते यतः इह सम्प्राप्यते येन तत एतद्विशिष्यते

snānātsaṃsevanādvāpi na mokṣaḥ prāpyate yataḥ iha samprāpyate yena tata etadviśiṣyate

1,92.48

प्रयागे वा भवेन्मोक्ष इह वा मत्परिग्रहात् प्रयागादपि तीर्थाग्र्याद् अविमुक्तमिदं शुभम्

prayāge vā bhavenmokṣa iha vā matparigrahāt prayāgādapi tīrthāgryād avimuktamidaṃ śubham

1,92.49

धर्मस्योपनिषत् सत्यं मोक्षस्योपनिषच् छमः क्षेत्रतीर्थोपनिषदं न विदुर्बुधसत्तमाः

dharmasyopaniṣat satyaṃ mokṣasyopaniṣac chamaḥ kṣetratīrthopaniṣadaṃ na vidurbudhasattamāḥ

1,92.50

कामं भुञ्जन् स्वपन् क्रीडन् कुर्वन् हि विविधाः क्रियाः अविमुक्ते त्यजेत्प्राणान् जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

kāmaṃ bhuñjan svapan krīḍan kurvan hi vividhāḥ kriyāḥ avimukte tyajetprāṇān janturmokṣāya kalpate

1,92.51

कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम् न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना

kṛtvā pāpasahasrāṇi piśācatvaṃ varaṃ nṛṇām na tu śakrasahasratvaṃ svarge kāśīpurīṃ vinā

1,92.52

तस्मात्संसेवनीयं हि अविमुक्तं हि मुक्तये जैगीषव्यः परां सिद्धिं गतो यत्र महातपाः

tasmātsaṃsevanīyaṃ hi avimuktaṃ hi muktaye jaigīṣavyaḥ parāṃ siddhiṃ gato yatra mahātapāḥ

1,92.53

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद् भक्त्या च मम भावितः जैगीषव्यगुहा श्रेष्ठा योगिनां स्थानमिष्यते

asya kṣetrasya māhātmyād bhaktyā ca mama bhāvitaḥ jaigīṣavyaguhā śreṣṭhā yogināṃ sthānamiṣyate

1,92.54

ध्यायन्तस्तत्र मां नित्यं योगाग्निर्दीप्यते भृशम् कैवल्यं परमं याति देवानामपि दुर्लभम्

dhyāyantastatra māṃ nityaṃ yogāgnirdīpyate bhṛśam kaivalyaṃ paramaṃ yāti devānāmapi durlabham

1,92.55

अव्यक्तलिङ्गैर्मुनिभिः सर्वसिद्धान्तवेदिभिः इह सम्प्राप्यते मोक्षो दुर्लभो ऽन्यत्र कर्हिचित्

avyaktaliṅgairmunibhiḥ sarvasiddhāntavedibhiḥ iha samprāpyate mokṣo durlabho 'nyatra karhicit

1,92.56

तेभ्यश्चाहं प्रवक्ष्यामि योगैश्वर्यमनुत्तमम् आत्मनश्चैव सायुज्यम् ईप्सितं स्थानमेव च

tebhyaścāhaṃ pravakṣyāmi yogaiśvaryamanuttamam ātmanaścaiva sāyujyam īpsitaṃ sthānameva ca

1,92.57

कुबेरो ऽत्र मम क्षेत्रे मयि सर्वार्पितक्रियः क्षेत्रसंसेवनादेव गणेशत्वमवाप ह

kubero 'tra mama kṣetre mayi sarvārpitakriyaḥ kṣetrasaṃsevanādeva gaṇeśatvamavāpa ha

1,92.58

संवर्तो भविता यश् च सो ऽपि भक्तो ममैव तु इहैवाराध्य मां देवि सिद्धिं यास्यत्यनुत्तमाम्

saṃvarto bhavitā yaś ca so 'pi bhakto mamaiva tu ihaivārādhya māṃ devi siddhiṃ yāsyatyanuttamām

1,92.59

पराशरसुतौ योगी ऋषिर्व्यासो महातपाः मम भक्तो भविष्यश् च वेदसंस्थाप्रवर्तकः

parāśarasutau yogī ṛṣirvyāso mahātapāḥ mama bhakto bhaviṣyaś ca vedasaṃsthāpravartakaḥ

1,92.60

रंस्यते सो ऽपि पद्माक्षि क्षेत्रे ऽस्मिन्मुनिपुङ्गवः ब्रह्मा देवर्षिभिः सार्द्धं विष्णुर्वापि दिवाकरः

raṃsyate so 'pi padmākṣi kṣetre 'sminmunipuṅgavaḥ brahmā devarṣibhiḥ sārddhaṃ viṣṇurvāpi divākaraḥ

1,92.61

देवराजस्तथा शक्रो ये ऽपि चान्ये दिवौकसः उपासते महात्मानः सर्वे मामिह सुव्रते

devarājastathā śakro ye 'pi cānye divaukasaḥ upāsate mahātmānaḥ sarve māmiha suvrate

1,92.62

अन्ये ऽपि योगिनो दिव्याश् छन्नरूपा महात्मनः अनन्यमनसो भूत्वा मामिहोपासते सदा

anye 'pi yogino divyāś channarūpā mahātmanaḥ ananyamanaso bhūtvā māmihopāsate sadā

1,92.63

विषयासक्तचित्तो ऽपि त्यक्तधर्मरतिर्नरः इह क्षेत्रे मृतः सो ऽपि संसारे न पुनर्भवेत्

viṣayāsaktacitto 'pi tyaktadharmaratirnaraḥ iha kṣetre mṛtaḥ so 'pi saṃsāre na punarbhavet

1,92.64

ये पुनर्निर्ममा धीराः सत्त्वस्था विजितेन्द्रियाः व्रतिनश् च निरारम्भाः सर्वे ते मयि भाविताः

ye punarnirmamā dhīrāḥ sattvasthā vijitendriyāḥ vratinaś ca nirārambhāḥ sarve te mayi bhāvitāḥ

1,92.65

देवदेवं समासाद्य धीमन्तः संगवर्जिताः गता इह परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते

devadevaṃ samāsādya dhīmantaḥ saṃgavarjitāḥ gatā iha paraṃ mokṣaṃ prasādānmama suvrate

1,92.66

जन्मान्तरसहस्रेषु यं न योगी समाप्नुयात् तमिहैव परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते

janmāntarasahasreṣu yaṃ na yogī samāpnuyāt tamihaiva paraṃ mokṣaṃ prasādānmama suvrate

1,92.67

गोप्रेक्षकम् इदं क्षेत्रं ब्रह्मणा स्थापितं पुरा कैलासभवनं चात्र पश्य दिव्यं वरानने

goprekṣakam idaṃ kṣetraṃ brahmaṇā sthāpitaṃ purā kailāsabhavanaṃ cātra paśya divyaṃ varānane

1,92.68

गोप्रेक्षकम् अथागम्य दृष्ट्वा मामत्र मानवः न दुर्गतिमवाप्नोति कल्मषैश् च विमुच्यते

goprekṣakam athāgamya dṛṣṭvā māmatra mānavaḥ na durgatimavāpnoti kalmaṣaiś ca vimucyate

1,92.69

कपिलाह्रदम् इत्येवं तथा वै ब्रह्मणा कृतम् गवां स्तन्यजतोयेन तीर्थं पुण्यतमं महत्

kapilāhradam ityevaṃ tathā vai brahmaṇā kṛtam gavāṃ stanyajatoyena tīrthaṃ puṇyatamaṃ mahat

1,92.70

अत्रापि स्वयमेवाहं वृषध्वज इति स्मृतः सान्निध्यं कृतवान् देवि सदाहं दृश्यते त्वया

atrāpi svayamevāhaṃ vṛṣadhvaja iti smṛtaḥ sānnidhyaṃ kṛtavān devi sadāhaṃ dṛśyate tvayā

1,92.71

भद्रतोयं च पश्येह ब्रह्मणा च कृतं ह्रदम् सर्वैर्देवैरहं देवि अस्मिन्देशे प्रसादितः

bhadratoyaṃ ca paśyeha brahmaṇā ca kṛtaṃ hradam sarvairdevairahaṃ devi asmindeśe prasāditaḥ

1,92.72

गच्छोपशमम् ईशेति उपशान्तः शिवस् तथा अत्राहं ब्रह्मणानीय स्थापितः परमेष्ठिना

gacchopaśamam īśeti upaśāntaḥ śivas tathā atrāhaṃ brahmaṇānīya sthāpitaḥ parameṣṭhinā

1,92.73

ब्रह्मणा चापि संगृह्य विष्णुना स्थापितः पुनः ब्रह्मणापि ततो विष्णुः प्रोक्तः संविग्नचेतसा

brahmaṇā cāpi saṃgṛhya viṣṇunā sthāpitaḥ punaḥ brahmaṇāpi tato viṣṇuḥ proktaḥ saṃvignacetasā

1,92.74

मयानीतमिदं लिङ्गं कस्मात् स्थापितवान् असि तमुवाच पुनर् विष्णुर् ब्रह्माणं कुपिताननम्

mayānītamidaṃ liṅgaṃ kasmāt sthāpitavān asi tamuvāca punar viṣṇur brahmāṇaṃ kupitānanam

1,92.75

रुद्रे देवे ममात्यन्तं परा भक्तिर्महत्तरा मयैव स्थापितं लिङ्गं तव नाम्ना भविष्यति

rudre deve mamātyantaṃ parā bhaktirmahattarā mayaiva sthāpitaṃ liṅgaṃ tava nāmnā bhaviṣyati

1,92.76

हिरण्यगर्भ इत्येवं ततो ऽत्राहं समास्थितः दृष्ट्वैनमपि देवेशं मम लोकं व्रजेन्नरः

hiraṇyagarbha ityevaṃ tato 'trāhaṃ samāsthitaḥ dṛṣṭvainamapi deveśaṃ mama lokaṃ vrajennaraḥ

1,92.77

ततः पुनरपि ब्रह्मा मम लिङ्गमिदं शुभम् स्थापयामास विधिवद् भक्त्या परमया युतः

tataḥ punarapi brahmā mama liṅgamidaṃ śubham sthāpayāmāsa vidhivad bhaktyā paramayā yutaḥ

1,92.78

स्वर्लीनेश्वर इत्येवम् अत्राहं स्वयमागतः प्राणान् इह नरस्त्यक्त्वा न पुनर्जायते क्वचित्

svarlīneśvara ityevam atrāhaṃ svayamāgataḥ prāṇān iha narastyaktvā na punarjāyate kvacit

1,92.79

अनन्या सा गतिस्तस्य योगिनां चैव या स्मृता अस्मिन्नपि मया देशे दैत्यो दैवतकण्टकः

ananyā sā gatistasya yogināṃ caiva yā smṛtā asminnapi mayā deśe daityo daivatakaṇṭakaḥ

1,92.80

व्याघ्ररूपं समास्थाय निहतो दर्पितो बली व्याघ्रेश्वर इति ख्यातो नित्यमत्राहमास्थितः

vyāghrarūpaṃ samāsthāya nihato darpito balī vyāghreśvara iti khyāto nityamatrāhamāsthitaḥ

1,92.81

न पुनर्दुर्गतिं याति दृष्ट्वैनं व्याघ्रमीश्वरम् उत्पलो विदलश्चैव यौ दैत्यौ ब्रह्मणा पुरा

na punardurgatiṃ yāti dṛṣṭvainaṃ vyāghramīśvaram utpalo vidalaścaiva yau daityau brahmaṇā purā

1,92.82

स्त्रीवध्यौ दर्पितौ दृष्ट्वा त्वयैव निहतौ रणे सावज्ञं कन्दुकेनात्र तस्येदं देहमास्थितम्

strīvadhyau darpitau dṛṣṭvā tvayaiva nihatau raṇe sāvajñaṃ kandukenātra tasyedaṃ dehamāsthitam

1,92.83

आदावत्राहमागम्य प्रस्थितो गणपैः सह ज्येष्ठस्थानमिदं तस्माद् एतन्मे पुण्यदर्शनम्

ādāvatrāhamāgamya prasthito gaṇapaiḥ saha jyeṣṭhasthānamidaṃ tasmād etanme puṇyadarśanam

1,92.84

देवैः समन्ताद् एतानि लिङ्गानि स्थापितान्यतः दृष्ट्वापि नियतो मर्त्यो देहभेदे गणो भवेत्

devaiḥ samantād etāni liṅgāni sthāpitānyataḥ dṛṣṭvāpi niyato martyo dehabhede gaṇo bhavet

1,92.85

पित्रा ते शैलराजेन पुरा हिमवता स्वयम् मम प्रियहितं स्थानं ज्ञात्वा लिङ्गं प्रतिष्ठितम्

pitrā te śailarājena purā himavatā svayam mama priyahitaṃ sthānaṃ jñātvā liṅgaṃ pratiṣṭhitam

1,92.86

शैलेश्वरमिति ख्यातं दृश्यतामिह चादरात् दृष्ट्वैतन्मनुजो देवि न दुर्गतिमतो व्रजेत्

śaileśvaramiti khyātaṃ dṛśyatāmiha cādarāt dṛṣṭvaitanmanujo devi na durgatimato vrajet

1,92.87

नद्येषा वरुणा देवि पुण्या पापप्रमोचनी क्षेत्रमेतद् अलंकृत्य जाह्नव्या सह संगता

nadyeṣā varuṇā devi puṇyā pāpapramocanī kṣetrametad alaṃkṛtya jāhnavyā saha saṃgatā

1,92.88

स्थापितं ब्रह्मणा चापि संगमे लिङ्गमुत्तमम् संगमेश्वरम् इत्येवं ख्यातं जगति दृश्यताम्

sthāpitaṃ brahmaṇā cāpi saṃgame liṅgamuttamam saṃgameśvaram ityevaṃ khyātaṃ jagati dṛśyatām

1,92.89

संगमे देवनद्या हि यः स्नात्वा मनुजः शुचिः अर्चयेत् संगमेश्वरं तस्य जन्मभयं कुतः

saṃgame devanadyā hi yaḥ snātvā manujaḥ śuciḥ arcayet saṃgameśvaraṃ tasya janmabhayaṃ kutaḥ

1,92.90

इदं मन्ये महाक्षेत्रं निवासो योगिनां परम् क्षेत्रमध्ये च यत्राहं स्वयं भूत्वाग्रमास्थितः

idaṃ manye mahākṣetraṃ nivāso yogināṃ param kṣetramadhye ca yatrāhaṃ svayaṃ bhūtvāgramāsthitaḥ

1,92.91

मध्यमेश्वरमित्येवं ख्यातः सर्वसुरासुरैः सिद्धानां स्थानमेतद्धि मदीयव्रतधारिणाम्

madhyameśvaramityevaṃ khyātaḥ sarvasurāsuraiḥ siddhānāṃ sthānametaddhi madīyavratadhāriṇām

1,92.92

योगिनां मोक्षलिप्सूनां ज्ञानयोगरतात्मनाम् दृष्ट्वैनं मध्यमेशानं जन्म प्रति न शोचति

yogināṃ mokṣalipsūnāṃ jñānayogaratātmanām dṛṣṭvainaṃ madhyameśānaṃ janma prati na śocati

1,92.93

स्थापितं लिङ्गमेतत्तु शुक्रेण भृगुसूनुना नाम्ना शुक्रेश्वरं नाम सर्वसिद्धामरार्चितम्

sthāpitaṃ liṅgametattu śukreṇa bhṛgusūnunā nāmnā śukreśvaraṃ nāma sarvasiddhāmarārcitam

1,92.94

दृष्ट्वैनं नियतः सद्यो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः मृतश् च न पुनर्जन्तुः संसारी तु भवेन्नरः

dṛṣṭvainaṃ niyataḥ sadyo mucyate sarvakilbiṣaiḥ mṛtaś ca na punarjantuḥ saṃsārī tu bhavennaraḥ

1,92.95

पुरा जम्बूकरूपेण असुरो देवकण्टकः ब्रह्मणो हि वरं लब्ध्वा गोमायुर्बन्धशङ्कितः

purā jambūkarūpeṇa asuro devakaṇṭakaḥ brahmaṇo hi varaṃ labdhvā gomāyurbandhaśaṅkitaḥ

1,92.96

निहतो हिमवत्पुत्रि जम्बूकेशस्ततो ह्यहम् अद्यापि जगति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्

nihato himavatputri jambūkeśastato hyaham adyāpi jagati khyātaṃ surāsuranamaskṛtam

1,92.97

दृष्ट्वैनमपि देवेशं सर्वान्कामानवाप्नुयात् ग्रहैः शुक्रपुरोगैश् च एतानि स्थापितानि ह

dṛṣṭvainamapi deveśaṃ sarvānkāmānavāpnuyāt grahaiḥ śukrapurogaiś ca etāni sthāpitāni ha

1,92.98

पश्य पुण्यानि लिङ्गानि सर्वकामप्रदानि तु एवमेतानि पुण्यानि मन्निवासानि पार्वति

paśya puṇyāni liṅgāni sarvakāmapradāni tu evametāni puṇyāni mannivāsāni pārvati

1,92.99

कथितानि मम क्षेत्रे गुह्यं चान्यदिदं शृणु चतुःक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम्

kathitāni mama kṣetre guhyaṃ cānyadidaṃ śṛṇu catuḥkrośaṃ caturdikṣu kṣetrametatprakīrtitam

1,92.100

योजनं विद्धि चार्वङ्गि मृत्युकाले ऽमृतप्रदम् महालयगिरिस्थं मां केदारे च व्यवस्थितम्

yojanaṃ viddhi cārvaṅgi mṛtyukāle 'mṛtapradam mahālayagiristhaṃ māṃ kedāre ca vyavasthitam

1,92.101

गणत्वं लभते दृष्ट्वा ह्य् अस्मिन्मोक्षो ह्यवाप्यते गाणपत्यं लभेद्यस्माद् यतः सा मुक्तिरुत्तमा

gaṇatvaṃ labhate dṛṣṭvā hy asminmokṣo hyavāpyate gāṇapatyaṃ labhedyasmād yataḥ sā muktiruttamā

1,92.102

ततो महालयात् तस्मात् केदारान्मध्यमादपि स्मृतं पुण्यतमं क्षेत्रम् अविमुक्तं वरानने

tato mahālayāt tasmāt kedārānmadhyamādapi smṛtaṃ puṇyatamaṃ kṣetram avimuktaṃ varānane

1,92.103

केदारं मध्यमं क्षेत्रं स्थानं चैव महालयम् मम पुण्यानि भूर्लोके तेभ्यः श्रेष्ठतमं त्विदम्

kedāraṃ madhyamaṃ kṣetraṃ sthānaṃ caiva mahālayam mama puṇyāni bhūrloke tebhyaḥ śreṣṭhatamaṃ tvidam

1,92.104

यतः सृष्टास्त्विमे लोकास् ततः क्षेत्रमिदं शुभम् कदाचिन्न मया मुक्तम् अविमुक्तं ततो ऽभवत्

yataḥ sṛṣṭāstvime lokās tataḥ kṣetramidaṃ śubham kadācinna mayā muktam avimuktaṃ tato 'bhavat

1,92.105

अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं मम दृष्ट्वेह मानवः सद्यः पापविनिर्मुक्तः पशुपाशैर्विमुच्यते

avimukteśvaraṃ liṅgaṃ mama dṛṣṭveha mānavaḥ sadyaḥ pāpavinirmuktaḥ paśupāśairvimucyate

1,92.106

शैलेशं संगमेशं च स्वर्लीनं मध्यमेश्वरम् हिरण्यगर्भम् ईशानं गोप्रेक्षं वृषभध्वजम्

śaileśaṃ saṃgameśaṃ ca svarlīnaṃ madhyameśvaram hiraṇyagarbham īśānaṃ goprekṣaṃ vṛṣabhadhvajam

1,92.107

उपशान्तं शिवं चैव ज्येष्ठस्थाननिवासिनम् शुक्रेश्वरं च विख्यातं व्याघ्रेशं जम्बुकेश्वरम्

upaśāntaṃ śivaṃ caiva jyeṣṭhasthānanivāsinam śukreśvaraṃ ca vikhyātaṃ vyāghreśaṃ jambukeśvaram

1,92.108

दृष्ट्वा न जायते मर्त्यः संसारे दुःखसागरे एवम् उक्त्वा महादेवो दिशः सर्वा व्यलोकयत्

dṛṣṭvā na jāyate martyaḥ saṃsāre duḥkhasāgare evam uktvā mahādevo diśaḥ sarvā vyalokayat

1,92.109

विलोक्य संस्थिते पश्चाद् देवदेवे महेश्वरे अकस्मादभवत्सर्वः स देशोज्ज्वलितो यथा

vilokya saṃsthite paścād devadeve maheśvare akasmādabhavatsarvaḥ sa deśojjvalito yathā

1,92.110

ततः पाशुपताः सिद्धा भस्माभ्यङ्गसितप्रभाः माहेश्वरा महात्मानस् तथा वै नियतव्रताः

tataḥ pāśupatāḥ siddhā bhasmābhyaṅgasitaprabhāḥ māheśvarā mahātmānas tathā vai niyatavratāḥ

1,92.111

बहवः शतशो ऽभ्येत्य नमश्चक्रुर्महेश्वरम् पुनर्निरीक्ष्य योगेशं ध्यानयोगं च कृत्स्नशः

bahavaḥ śataśo 'bhyetya namaścakrurmaheśvaram punarnirīkṣya yogeśaṃ dhyānayogaṃ ca kṛtsnaśaḥ

1,92.112

तस्थुरात्मानमास्थाय लीयमाना इवेश्वरे स्थितानां स तदा तेषां देवदेव उमापतिः

tasthurātmānamāsthāya līyamānā iveśvare sthitānāṃ sa tadā teṣāṃ devadeva umāpatiḥ

1,92.113

स बिभ्रत्परमां मूर्तिं बभूव पुरुषः प्रभुः कृत्स्नं जगदिहैकस्थं कर्तुम् अन्त इव स्थितः

sa bibhratparamāṃ mūrtiṃ babhūva puruṣaḥ prabhuḥ kṛtsnaṃ jagadihaikasthaṃ kartum anta iva sthitaḥ

1,92.114

तस्य तां परमां मूर्तिम् आस्थितस्य जगत्प्रभोः न शशाक पुनर्द्रष्टुं हृष्टरोमा गिरीन्द्रजा

tasya tāṃ paramāṃ mūrtim āsthitasya jagatprabhoḥ na śaśāka punardraṣṭuṃ hṛṣṭaromā girīndrajā

1,92.115

ततस्त्वदृष्टमाकारं बुद्ध्वा सा प्रकृतिस्थितम् प्रकृतेर्मूर्तिमास्थाय योगेन परमेश्वरी

tatastvadṛṣṭamākāraṃ buddhvā sā prakṛtisthitam prakṛtermūrtimāsthāya yogena parameśvarī

1,92.116

तं शशाक पुनर्द्रष्टुं हरस्य च महात्मनः ततस्ते लयमाधाय योगिनः पुरुषस्य तु

taṃ śaśāka punardraṣṭuṃ harasya ca mahātmanaḥ tataste layamādhāya yoginaḥ puruṣasya tu

1,92.117

विविशुर्हृदयं सर्वे दग्धसंसारबीजिनः पञ्चाक्षरस्य वै बीजं संस्मरन्तः सुशोभनम्

viviśurhṛdayaṃ sarve dagdhasaṃsārabījinaḥ pañcākṣarasya vai bījaṃ saṃsmarantaḥ suśobhanam

1,92.118

सर्वपापहरं दिव्यं पुरा चैव प्रकाशितम् नीललोहितमूर्तिस्थं पुनश्चक्रे वपुः शुभम्

sarvapāpaharaṃ divyaṃ purā caiva prakāśitam nīlalohitamūrtisthaṃ punaścakre vapuḥ śubham

1,92.119

तं दृष्ट्वा शैलजा प्राह हृष्टसर्वतनूरुहा स्तुवती चरणौ नत्वा क इमे भगवन्निति

taṃ dṛṣṭvā śailajā prāha hṛṣṭasarvatanūruhā stuvatī caraṇau natvā ka ime bhagavanniti

1,92.120

तामुवाच सुरश्रेष्ठस् तदा देवीं गिरीन्द्रजाम् मदीयं व्रतमाश्रित्य भक्तिमद्भिर् द्विजोत्तमैः

tāmuvāca suraśreṣṭhas tadā devīṃ girīndrajām madīyaṃ vratamāśritya bhaktimadbhir dvijottamaiḥ

1,92.121

यैर्यैर्योगा इहाभ्यस्तास् तेषाम् एकेन जन्मना क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन भक्त्या च मम भामिनि

yairyairyogā ihābhyastās teṣām ekena janmanā kṣetrasyāsya prabhāvena bhaktyā ca mama bhāmini

1,92.122

अनुग्रहो मया ह्येवं क्रियते मूर्तितः स्वयम् तस्माद् एतन् महत् क्षेत्रं ब्रह्माद्यैः सेवितं तथा

anugraho mayā hyevaṃ kriyate mūrtitaḥ svayam tasmād etan mahat kṣetraṃ brahmādyaiḥ sevitaṃ tathā

1,92.123

श्रुतिमद्भिश् च विप्रेन्द्रैः संसिद्धैश् च तपस्विभिः प्रतिमासं तथाष्टम्यां प्रतिमासं चतुर्दशीम्

śrutimadbhiś ca viprendraiḥ saṃsiddhaiś ca tapasvibhiḥ pratimāsaṃ tathāṣṭamyāṃ pratimāsaṃ caturdaśīm

1,92.124

उभयोः पक्षयोर्देवि वाराणस्यामुपास्यते शशिभानूपरागे च कार्तिक्यां च विशेषतः

ubhayoḥ pakṣayordevi vārāṇasyāmupāsyate śaśibhānūparāge ca kārtikyāṃ ca viśeṣataḥ

1,92.125

सर्वपर्वसु पुण्येषु विषुवेष्वयनेषु च पृथिव्यां सर्वतीर्थानि वाराणस्यां तु जाह्नवीम्

sarvaparvasu puṇyeṣu viṣuveṣvayaneṣu ca pṛthivyāṃ sarvatīrthāni vārāṇasyāṃ tu jāhnavīm

1,92.126

उत्तरप्रवहां पुण्यां मम मौलिविनिःसृताम् पितुस्ते गिरिराजस्य शुभां हिमवतः सुताम्

uttarapravahāṃ puṇyāṃ mama mauliviniḥsṛtām pituste girirājasya śubhāṃ himavataḥ sutām

1,92.127

पुण्यस्थानस्थितां पुण्यां पुण्यदिक्प्रवहां सदा भजन्ते सर्वतो ऽभ्येत्य ये ताञ्छृणु वरानने

puṇyasthānasthitāṃ puṇyāṃ puṇyadikpravahāṃ sadā bhajante sarvato 'bhyetya ye tāñchṛṇu varānane

1,92.128

संनिहत्य कुरुक्षेत्रं सार्धं तीर्थशतैस् तथा पुष्करं निमिषं चैव प्रयागं च पृथूदकम्

saṃnihatya kurukṣetraṃ sārdhaṃ tīrthaśatais tathā puṣkaraṃ nimiṣaṃ caiva prayāgaṃ ca pṛthūdakam

1,92.129

द्रुमक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं नैमिषं तीर्थसंयुतम् क्षेत्राणि सर्वतो देवि देवता ऋषयस् तथा

drumakṣetraṃ kurukṣetraṃ naimiṣaṃ tīrthasaṃyutam kṣetrāṇi sarvato devi devatā ṛṣayas tathā

1,92.130

संध्या च ऋतवश्चैव सर्वा नद्यः सरांसि च समुद्राः सप्त चैवात्र देवतीर्थानि कृत्स्नशः

saṃdhyā ca ṛtavaścaiva sarvā nadyaḥ sarāṃsi ca samudrāḥ sapta caivātra devatīrthāni kṛtsnaśaḥ

1,92.131

भागीरथीं समेष्यन्ति सर्वपर्वसु सुव्रते अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा चैव त्रिविष्टपम्

bhāgīrathīṃ sameṣyanti sarvaparvasu suvrate avimukteśvaraṃ dṛṣṭvā dṛṣṭvā caiva triviṣṭapam

1,92.132

कालभैरवमासाद्य धूतपापानि सर्वशः भवन्ति हि सुरेशानि सर्वपर्वसु पर्वसु

kālabhairavamāsādya dhūtapāpāni sarvaśaḥ bhavanti hi sureśāni sarvaparvasu parvasu

1,92.133

पृथिव्यां यानि पुण्यानि महान्त्यायतनानि च प्रविशन्ति सदाभ्येत्य पुण्यं पर्वसु पर्वसु अविमुक्तं क्षेत्रवरं महापापनिबर्हणम्

pṛthivyāṃ yāni puṇyāni mahāntyāyatanāni ca praviśanti sadābhyetya puṇyaṃ parvasu parvasu avimuktaṃ kṣetravaraṃ mahāpāpanibarhaṇam

1,92.134

केदारे चैव यल्लिङ्गं यच्च लिङ्गं महालये

kedāre caiva yalliṅgaṃ yacca liṅgaṃ mahālaye

1,92.135

मध्यमेश्वरसंज्ञं च तथा पाशुपतेश्वरम् शङ्कुकर्णेश्वरं चैव गोकर्णौ च तथा ह्युभौ

madhyameśvarasaṃjñaṃ ca tathā pāśupateśvaram śaṅkukarṇeśvaraṃ caiva gokarṇau ca tathā hyubhau

1,92.136

द्रुमचण्डेश्वरं नाम भद्रेश्वरम् अनुत्तमम् स्थानेश्वरं तथैकाग्रं कालेश्वरम् अजेश्वरम्

drumacaṇḍeśvaraṃ nāma bhadreśvaram anuttamam sthāneśvaraṃ tathaikāgraṃ kāleśvaram ajeśvaram

1,92.137

भैरवेश्वरम् ईशानं तथौंकारकसंज्ञितम् अमरेशं महाकालं ज्योतिषं भस्मगात्रकम्

bhairaveśvaram īśānaṃ tathauṃkārakasaṃjñitam amareśaṃ mahākālaṃ jyotiṣaṃ bhasmagātrakam

1,92.138

यानि चान्यानि पुण्यानि स्थानानि मम भूतले अष्टषष्टिसमाख्यानि रूढान्यन्यानि कृत्स्नशः

yāni cānyāni puṇyāni sthānāni mama bhūtale aṣṭaṣaṣṭisamākhyāni rūḍhānyanyāni kṛtsnaśaḥ

1,92.139

तानि सर्वाण्यशेषाणि वाराणस्यां विशन्ति माम् सर्वपर्वसु पुण्येषु गुह्यं चैतदुदाहृतम्

tāni sarvāṇyaśeṣāṇi vārāṇasyāṃ viśanti mām sarvaparvasu puṇyeṣu guhyaṃ caitadudāhṛtam

1,92.140

तेनेह लभते जन्तुर् मृतो दिव्यामृतं पदम् स्नातस्य चैव गङ्गायां दृष्टेन च मया शुभे

teneha labhate jantur mṛto divyāmṛtaṃ padam snātasya caiva gaṅgāyāṃ dṛṣṭena ca mayā śubhe

1,92.141

सर्वयज्ञफलैस्तुल्यम् इष्टैः शतसहस्रशः सद्य एव समाप्नोति किं ततः परमाद्भुतम्

sarvayajñaphalaistulyam iṣṭaiḥ śatasahasraśaḥ sadya eva samāpnoti kiṃ tataḥ paramādbhutam

1,92.142

सर्वायतनमुख्यानि दिवि भूमौ गिरिष्व् अपि परात्परतरं देवी बुध्यस्वेति मयोदितम्

sarvāyatanamukhyāni divi bhūmau giriṣv api parātparataraṃ devī budhyasveti mayoditam

1,92.143

अविशब्देन पापस्तु वेदोक्तः कथ्यते द्विजैः तेन मुक्तं मया जुष्टम् अविमुक्तम् अत उच्यते

aviśabdena pāpastu vedoktaḥ kathyate dvijaiḥ tena muktaṃ mayā juṣṭam avimuktam ata ucyate

1,92.144

इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रः सर्वलोकमहेश्वरः सुदृष्टं कुरु देवेशि अविमुक्तं गृहं मम

ityuktvā bhagavān rudraḥ sarvalokamaheśvaraḥ sudṛṣṭaṃ kuru deveśi avimuktaṃ gṛhaṃ mama

1,92.145

इत्युक्त्वा भगवान् देवस् तया सार्धम् उमापतिः दर्शयामास भगवान् श्रीपर्वतमनुत्तमम्

ityuktvā bhagavān devas tayā sārdham umāpatiḥ darśayāmāsa bhagavān śrīparvatamanuttamam

1,92.146

अविमुक्तेश्वरे नित्यम् अवसच्च सदा तया सर्वगत्वाच्च सर्वत्वात् सर्वात्मा सदसन्मयः

avimukteśvare nityam avasacca sadā tayā sarvagatvācca sarvatvāt sarvātmā sadasanmayaḥ

1,92.147

श्रीपर्वतमनुप्राप्य देव्या देवेश्वरो हरः क्षेत्राणि दर्शयामास सर्वभूतपतिर्भवः

śrīparvatamanuprāpya devyā deveśvaro haraḥ kṣetrāṇi darśayāmāsa sarvabhūtapatirbhavaḥ

1,92.148

कुण्डीप्रभं च परमं दिव्यं वैश्रवणेश्वरम् आशालिङ्गं च देवेशं दिव्यं यच्च बिलेश्वरम्

kuṇḍīprabhaṃ ca paramaṃ divyaṃ vaiśravaṇeśvaram āśāliṅgaṃ ca deveśaṃ divyaṃ yacca bileśvaram

1,92.149

रामेश्वरं च परमं विष्णुना यत्प्रतिष्ठितम् दक्षिणद्वारपार्श्वे तु कुण्डलेश्वरमीश्वरम्

rāmeśvaraṃ ca paramaṃ viṣṇunā yatpratiṣṭhitam dakṣiṇadvārapārśve tu kuṇḍaleśvaramīśvaram

1,92.150

पूर्वद्वारसमीपस्थं त्रिपुरान्तकमुत्तमम् विवृद्धं गिरिणा सार्धं देवदेवनमस्कृतम्

pūrvadvārasamīpasthaṃ tripurāntakamuttamam vivṛddhaṃ giriṇā sārdhaṃ devadevanamaskṛtam

1,92.151

मध्यमेश्वरमित्युक्तं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् अमरेश्वरं च वरदं देवैः पूर्वं प्रतिष्ठितम्

madhyameśvaramityuktaṃ triṣu lokeṣu viśrutam amareśvaraṃ ca varadaṃ devaiḥ pūrvaṃ pratiṣṭhitam

1,92.152

गोचर्मेश्वरम् ईशानं तथेन्द्रेश्वरम् अद्भुतम् कर्मेश्वरं च विपुलं कार्यार्थं ब्रह्मणा कृतम्

gocarmeśvaram īśānaṃ tathendreśvaram adbhutam karmeśvaraṃ ca vipulaṃ kāryārthaṃ brahmaṇā kṛtam

1,92.153

श्रीमत्सिद्धवटं चैव सदावासो ममाव्यये अजेन निर्मितं दिव्यं साक्षादजबिलं शुभम्

śrīmatsiddhavaṭaṃ caiva sadāvāso mamāvyaye ajena nirmitaṃ divyaṃ sākṣādajabilaṃ śubham

1,92.154

तत्रैव पादुके दिव्ये मदीये च बिलेश्वरे तत्र शृङ्गाटकाकारं शृङ्गाटाचलमध्यमे

tatraiva pāduke divye madīye ca bileśvare tatra śṛṅgāṭakākāraṃ śṛṅgāṭācalamadhyame

1,92.155

शृङ्गाटकेश्वरं नाम श्रीदेव्या तु प्रतिष्ठितम् मल्लिकार्जुनकं चैव मम वासमिदं शुभम्

śṛṅgāṭakeśvaraṃ nāma śrīdevyā tu pratiṣṭhitam mallikārjunakaṃ caiva mama vāsamidaṃ śubham

1,92.156

रजेश्वरं च पर्याये रजसा सुप्रतिष्ठितम् गजेश्वरं च वैशाखं कपोतेश्वरमव्ययम्

rajeśvaraṃ ca paryāye rajasā supratiṣṭhitam gajeśvaraṃ ca vaiśākhaṃ kapoteśvaramavyayam

1,92.157

कोटीश्वरं महातीर्थं रुद्रकोटिगणैः पुरा सेवितं देवि पश्याद्य सर्वस्मादधिकं शुभम्

koṭīśvaraṃ mahātīrthaṃ rudrakoṭigaṇaiḥ purā sevitaṃ devi paśyādya sarvasmādadhikaṃ śubham

1,92.158

द्विदेवकुलसंज्ञं च ब्रह्मणा दक्षिणे शुभम् उत्तरे स्थापितं चैव विष्णुना चैव शैलजम्

dvidevakulasaṃjñaṃ ca brahmaṇā dakṣiṇe śubham uttare sthāpitaṃ caiva viṣṇunā caiva śailajam

1,92.159

महाप्रमाणलिङ्गं च मया पूर्वं प्रतिष्ठितम् पश्चिमे पर्वते पश्य ब्रह्मेश्वरमलेश्वरम्

mahāpramāṇaliṅgaṃ ca mayā pūrvaṃ pratiṣṭhitam paścime parvate paśya brahmeśvaramaleśvaram

1,92.160

अलंकृतं त्वया ब्रह्मन् पुरस्तान् मुनिभिः सह इत्युक्त्वा तद्गृहे तिष्ठद् अलंगृहमिति स्मृतम्

alaṃkṛtaṃ tvayā brahman purastān munibhiḥ saha ityuktvā tadgṛhe tiṣṭhad alaṃgṛhamiti smṛtam

1,92.161

तत्रापि तीर्थं तीर्थज्ञे व्योमलिङ्गं च पश्य मे कदम्बेश्वरम् एतद्धि स्कन्देनैव प्रतिष्ठितम्

tatrāpi tīrthaṃ tīrthajñe vyomaliṅgaṃ ca paśya me kadambeśvaram etaddhi skandenaiva pratiṣṭhitam

1,92.162

गोमण्डलेश्वरं चैव नन्दाद्यैः सुप्रतिष्ठितम् देवैः सर्वैस्तु शक्राद्यैः स्थापितानि वरानने

gomaṇḍaleśvaraṃ caiva nandādyaiḥ supratiṣṭhitam devaiḥ sarvaistu śakrādyaiḥ sthāpitāni varānane

1,92.163

श्रीमद्देवह्रदप्रान्ते स्थानानीमानि पश्य मे तथा हारपुरे देवि तव हारे निपातिते

śrīmaddevahradaprānte sthānānīmāni paśya me tathā hārapure devi tava hāre nipātite

1,92.164

त्वया हिताय जगतां हारकुण्डमिदं कृतम् शिवरुद्रपुरे चैव तत्कायोपरि सुव्रते

tvayā hitāya jagatāṃ hārakuṇḍamidaṃ kṛtam śivarudrapure caiva tatkāyopari suvrate

1,92.165

तत्र पित्रा सुशैलेन स्थापितं त्वचलेश्वरम् अलंकृतं मया ब्रह्म पुरस्तान् मुनिभिः सह

tatra pitrā suśailena sthāpitaṃ tvacaleśvaram alaṃkṛtaṃ mayā brahma purastān munibhiḥ saha

1,92.166

चण्डिकेश्वरकं देवि चण्डिकेशा तवात्मजा चण्डिकानिर्मितं स्थानम् अंबिकातीर्थम् उत्तमम्

caṇḍikeśvarakaṃ devi caṇḍikeśā tavātmajā caṇḍikānirmitaṃ sthānam aṃbikātīrtham uttamam

1,92.167

रुचिकेश्वरकं चैव धारैषा कपिला शुभा एतेषु देवि स्थानेषु तीर्थेषु विविधेषु च

rucikeśvarakaṃ caiva dhāraiṣā kapilā śubhā eteṣu devi sthāneṣu tīrtheṣu vividheṣu ca

1,92.168

पूजयेन्मां सदा भक्त्या मया सार्धं हि मोदते श्रीशैले संत्यजेद् देहं ब्राह्मणो दग्धकिल्बिषः

pūjayenmāṃ sadā bhaktyā mayā sārdhaṃ hi modate śrīśaile saṃtyajed dehaṃ brāhmaṇo dagdhakilbiṣaḥ

1,92.169

मुच्यते नात्र संदेहो ह्य् अविमुक्ते यथा शुभम् महास्नानं च यः कुर्याद् घृतेन विधिनैव तु

mucyate nātra saṃdeho hy avimukte yathā śubham mahāsnānaṃ ca yaḥ kuryād ghṛtena vidhinaiva tu

1,92.170

स याति मम सायुज्यं स्थानेष्वेतेषु सुव्रते स्नानं पलशतं ज्ञेयम् अभ्यङ्गं पञ्चविंशति

sa yāti mama sāyujyaṃ sthāneṣveteṣu suvrate snānaṃ palaśataṃ jñeyam abhyaṅgaṃ pañcaviṃśati

Chapter 1.92 (part 2/2)

1,92.171

पलानां द्वे सहस्रे तु महास्नानं प्रकीर्तितम् स्नाप्य लिङ्गं मदीयं तु गव्येनैव घृतेन च

palānāṃ dve sahasre tu mahāsnānaṃ prakīrtitam snāpya liṅgaṃ madīyaṃ tu gavyenaiva ghṛtena ca

1,92.172

विशोध्य सर्वद्रव्यैस्तु वारिभिर् अभिषिञ्चति संमार्ज्य शतयज्ञानां स्नानेन प्रयुतं तथा

viśodhya sarvadravyaistu vāribhir abhiṣiñcati saṃmārjya śatayajñānāṃ snānena prayutaṃ tathā

1,92.173

पूजया शतसाहस्रम् अनन्तं गीतवादिनाम् महास्नाने प्रसक्तं तु स्नानमष्टगुणं स्मृतम्

pūjayā śatasāhasram anantaṃ gītavādinām mahāsnāne prasaktaṃ tu snānamaṣṭaguṇaṃ smṛtam

1,92.174

जलेन केवलेनैव गन्धतोयेन भक्तितः अनुलेपनं तु तत् सर्वं पञ्चविंशत्पलेन वै

jalena kevalenaiva gandhatoyena bhaktitaḥ anulepanaṃ tu tat sarvaṃ pañcaviṃśatpalena vai

1,92.175

शमीपुष्पं च विधिना बिल्वपत्रं च पङ्कजम् अन्यान्यपि च पुष्पाणि बिल्वपत्रं न संत्यजेत्

śamīpuṣpaṃ ca vidhinā bilvapatraṃ ca paṅkajam anyānyapi ca puṣpāṇi bilvapatraṃ na saṃtyajet

1,92.176

चतुर्द्रोणैर् महादेवम् अष्टद्रोणैरथापि वा दशद्रोणैस् तु नैवेद्यम् अष्टद्रोणैरथापि वा

caturdroṇair mahādevam aṣṭadroṇairathāpi vā daśadroṇais tu naivedyam aṣṭadroṇairathāpi vā

1,92.177

शतद्रोणसमं पुण्यम् आढके ऽपि विधीयते वित्तहीनस्य विप्रस्य नात्र कार्या विचारणा

śatadroṇasamaṃ puṇyam āḍhake 'pi vidhīyate vittahīnasya viprasya nātra kāryā vicāraṇā

1,92.178

भेरीमृदङ्गमुरजतिमिरापटहादिभिः वादित्रैर्विविधैश्चान्यैर् निनादैर्विविधैरपि

bherīmṛdaṅgamurajatimirāpaṭahādibhiḥ vāditrairvividhaiścānyair ninādairvividhairapi

1,92.179

जागरं कारयेद्यस्तु प्रार्थयेच्च यथाक्रमम् स भृत्यपुत्रदारैश् च तथा संबन्धिबान्धवैः

jāgaraṃ kārayedyastu prārthayecca yathākramam sa bhṛtyaputradāraiś ca tathā saṃbandhibāndhavaiḥ

1,92.180

सार्धं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रार्थयेल्लिङ्गम् उत्तमम् द्रव्यहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं सुरेश्वर

sārdhaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā prārthayelliṅgam uttamam dravyahīnaṃ kriyāhīnaṃ śraddhāhīnaṃ sureśvara

1,92.181

कृतं वा न कृतं वापि क्षन्तुमर्हसि शङ्कर इत्युक्त्वा वै जपेद्रुद्रं त्वरितं शान्तिमेव च

kṛtaṃ vā na kṛtaṃ vāpi kṣantumarhasi śaṅkara ityuktvā vai japedrudraṃ tvaritaṃ śāntimeva ca

1,92.182

जपित्वैवं महाबीजं तथा पञ्चाक्षरस्य वै स एवं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम्

japitvaivaṃ mahābījaṃ tathā pañcākṣarasya vai sa evaṃ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu yatphalam

1,92.183

तत्फलं समवाप्नोति वाराणस्यां यथा मृतः तथैव मम सायुज्यं लभते नात्र संशयः

tatphalaṃ samavāpnoti vārāṇasyāṃ yathā mṛtaḥ tathaiva mama sāyujyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ

1,92.184

मत्प्रियार्थमिदं कार्यं मद्भक्तैर्विधिपूर्वकम् ये न कुर्वन्ति ते भक्ता न भवन्ति न संशयः

matpriyārthamidaṃ kāryaṃ madbhaktairvidhipūrvakam ye na kurvanti te bhaktā na bhavanti na saṃśayaḥ

1,92.185

निशम्य वचनं देवी गत्वा वाराणसीं पुरीम् अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं पयसा च घृतेन च

niśamya vacanaṃ devī gatvā vārāṇasīṃ purīm avimukteśvaraṃ liṅgaṃ payasā ca ghṛtena ca

1,92.186

अर्चयामास देवेशं रुद्रं भुवननायकम् अविमुक्ते च तपसा मन्दरस्य महात्मनः

arcayāmāsa deveśaṃ rudraṃ bhuvananāyakam avimukte ca tapasā mandarasya mahātmanaḥ

1,92.187

कल्पयामास वै क्षेत्रं मन्दरे चारुकन्दरे तत्रान्धकं महादैत्यं हिरण्याक्षसुतं प्रभुः

kalpayāmāsa vai kṣetraṃ mandare cārukandare tatrāndhakaṃ mahādaityaṃ hiraṇyākṣasutaṃ prabhuḥ

1,92.188

अनुगृह्य गणत्वं च प्रापयामास लीलया एतद्वः कथितं सर्वं कथासर्वस्वमादरात्

anugṛhya gaṇatvaṃ ca prāpayāmāsa līlayā etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ kathāsarvasvamādarāt

1,92.189

यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् सर्वक्षेत्रेषु यत्पुण्यं तत्सर्वं सहसा लभेत्

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi kṣetramāhātmyamuttamam sarvakṣetreṣu yatpuṇyaṃ tatsarvaṃ sahasā labhet

1,92.190

श्रावयेद्वा द्विजान्सर्वान् कृतशौचान् जितेन्द्रियान् स एव सर्वयज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः

śrāvayedvā dvijānsarvān kṛtaśaucān jitendriyān sa eva sarvayajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ

Chapter 1.93

1,93.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वाराणसीश्रीशैलमाहात्म्यकथनं नाम द्विनवतितमो ऽध्यायः अन्धको नाम दैत्येन्द्रो मन्दरे चारुकन्दरे दमितस्तु कथं लेभे गाणपत्यं महेश्वरात्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge vārāṇasīśrīśailamāhātmyakathanaṃ nāma dvinavatitamo 'dhyāyaḥ andhako nāma daityendro mandare cārukandare damitastu kathaṃ lebhe gāṇapatyaṃ maheśvarāt

1,93.2

वक्तुमर्हसि चास्माकं यथावृत्तं यथाश्रुतम् अन्धकानुग्रहं चैव मन्दरे शोषणं तथा

vaktumarhasi cāsmākaṃ yathāvṛttaṃ yathāśrutam andhakānugrahaṃ caiva mandare śoṣaṇaṃ tathā

1,93.3

वरलाभमशेषं च प्रवदामि समासतः हिरण्याक्षस्य तनयो हिरण्यनयनोपमः

varalābhamaśeṣaṃ ca pravadāmi samāsataḥ hiraṇyākṣasya tanayo hiraṇyanayanopamaḥ

1,93.4

पुरान्धक इति ख्यातस् तपसा लब्धविक्रमः प्रसादाद्ब्रह्मणः साक्षाद् अवध्यत्वमवाप्य च

purāndhaka iti khyātas tapasā labdhavikramaḥ prasādādbrahmaṇaḥ sākṣād avadhyatvamavāpya ca

1,93.5

त्रैलोक्यमखिलं भुक्त्वा जित्वा चेन्द्रपुरं पुरा लीलया चाप्रयत्नेन त्रासयामास वासवम्

trailokyamakhilaṃ bhuktvā jitvā cendrapuraṃ purā līlayā cāprayatnena trāsayāmāsa vāsavam

1,93.6

बाधितास्ताडिता बद्धाः पातितास्तेन ते सुराः विविशुर्मन्दरं भीता नारायणपुरोगमाः

bādhitāstāḍitā baddhāḥ pātitāstena te surāḥ viviśurmandaraṃ bhītā nārāyaṇapurogamāḥ

1,93.7

एवं संपीड्य वै देवान् अन्धको ऽपि महासुरः यदृच्छया गिरिं प्राप्तो मन्दरं चारुकन्दरम्

evaṃ saṃpīḍya vai devān andhako 'pi mahāsuraḥ yadṛcchayā giriṃ prāpto mandaraṃ cārukandaram

1,93.8

ततस्ते समस्ताः सुरेन्द्राः ससाध्याः सुरेशं महेशं पुरेत्याहुरेवम् द्रुतं चाल्पवीर्यप्रभिन्नाङ्गभिन्ना वयं दैत्यराजस्य शस्त्रैर्निकृत्ताः

tataste samastāḥ surendrāḥ sasādhyāḥ sureśaṃ maheśaṃ puretyāhurevam drutaṃ cālpavīryaprabhinnāṅgabhinnā vayaṃ daityarājasya śastrairnikṛttāḥ

1,93.9

इतीदमखिलं श्रुत्वा दैत्यागमम् अनौपमम् गणेश्वरैश् च भगवान् अन्धकाभिमुखं ययौ

itīdamakhilaṃ śrutvā daityāgamam anaupamam gaṇeśvaraiś ca bhagavān andhakābhimukhaṃ yayau

1,93.10

तत्रेन्द्रपद्मोद्भवविष्णुमुख्याः सुरेश्वरा विप्रवराश् च सर्वे /* जयेति वाचा भगवन्तम् ऊचुः किरीटबद्धाञ्जलयः समन्तात्

tatrendrapadmodbhavaviṣṇumukhyāḥ sureśvarā vipravarāś ca sarve / jayeti vācā bhagavantam ūcuḥ kirīṭabaddhāñjalayaḥ samantāt*

1,93.11

अथाशेषासुरांस्तस्य कोटिकोटिशतैस् ततः भस्मीकृत्य महादेवो निर्बिभेदान्धकं तदा

athāśeṣāsurāṃstasya koṭikoṭiśatais tataḥ bhasmīkṛtya mahādevo nirbibhedāndhakaṃ tadā

1,93.12

शूलेन शूलिना प्रोतं दग्धकल्मषकञ्चुकम् दृष्ट्वान्धकं ननादेशं प्रणम्य स पितामहः

śūlena śūlinā protaṃ dagdhakalmaṣakañcukam dṛṣṭvāndhakaṃ nanādeśaṃ praṇamya sa pitāmahaḥ

1,93.13

तन्नादश्रवणान्नेदुर् देवा देवं प्रणम्य तम् ननृतुर्मुनयः सर्वे मुमुदुर्गणपुङ्गवाः

tannādaśravaṇānnedur devā devaṃ praṇamya tam nanṛturmunayaḥ sarve mumudurgaṇapuṅgavāḥ

1,93.14

ससृजुः पुष्पवर्षाणि देवाः शंभोस्तदोपरि त्रैलोक्यमखिलं हर्षान् ननन्द च ननाद च

sasṛjuḥ puṣpavarṣāṇi devāḥ śaṃbhostadopari trailokyamakhilaṃ harṣān nananda ca nanāda ca

1,93.15

दग्धो ऽग्निना च शूलेन प्रोतः प्रेत इवान्धकः सात्त्विकं भावमास्थाय चिन्तयामास चेतसा

dagdho 'gninā ca śūlena protaḥ preta ivāndhakaḥ sāttvikaṃ bhāvamāsthāya cintayāmāsa cetasā

1,93.16

जन्मान्तरे ऽपि देवेन दग्धो यस्माच्छिवेन वै आराधितो मया शंभुः पुरा साक्षान्महेश्वरः

janmāntare 'pi devena dagdho yasmācchivena vai ārādhito mayā śaṃbhuḥ purā sākṣānmaheśvaraḥ

1,93.17

तस्मादेतन्मया लब्धम् अन्यथा नोपपद्यते यः स्मरेन्मनसा रुद्रं प्राणान्ते सकृदेव वा

tasmādetanmayā labdham anyathā nopapadyate yaḥ smarenmanasā rudraṃ prāṇānte sakṛdeva vā

1,93.18

स याति शिवसायुज्यं किं पुनर्बहुशः स्मरन् ब्रह्मा च भगवान्विष्णुः सर्वे देवाः सवासवाः

sa yāti śivasāyujyaṃ kiṃ punarbahuśaḥ smaran brahmā ca bhagavānviṣṇuḥ sarve devāḥ savāsavāḥ

1,93.19

शरणं प्राप्य तिष्ठन्ति तमेव शरणं व्रजेत् एवं संचिन्त्य तुष्टात्मा सो ऽन्धकश् चान्धकार्दनम्

śaraṇaṃ prāpya tiṣṭhanti tameva śaraṇaṃ vrajet evaṃ saṃcintya tuṣṭātmā so 'ndhakaś cāndhakārdanam

1,93.20

सगणं शिवमीशानम् अस्तुवत्पुण्यगौरवात् प्रार्थितस्तेन भगवान् परमार्तिहरो हरः

sagaṇaṃ śivamīśānam astuvatpuṇyagauravāt prārthitastena bhagavān paramārtiharo haraḥ

1,93.21

हिरण्यनेत्रतनयं शूलाग्रस्थं सुरेश्वरः प्रोवाच दानवं प्रेक्ष्य घृणया नीललोहितः

hiraṇyanetratanayaṃ śūlāgrasthaṃ sureśvaraḥ provāca dānavaṃ prekṣya ghṛṇayā nīlalohitaḥ

1,93.22

तुष्टो ऽस्मि वत्स भद्रं ते कामं किं करवाणि ते वरान्वरय दैत्येन्द्र वरदो ऽहं तवान्धक

tuṣṭo 'smi vatsa bhadraṃ te kāmaṃ kiṃ karavāṇi te varānvaraya daityendra varado 'haṃ tavāndhaka

1,93.23

श्रुत्वा वाक्यं तदा शंभोर् हिरण्यनयनात्मजः हर्षगद्गदया वाचा प्रोवाचेदं महेश्वरम्

śrutvā vākyaṃ tadā śaṃbhor hiraṇyanayanātmajaḥ harṣagadgadayā vācā provācedaṃ maheśvaram

1,93.24

भगवन्देवदेवेश भक्तार्तिहर शङ्कर त्वयि भक्तिः प्रसीदेश यदि देयो वरश् च मे

bhagavandevadeveśa bhaktārtihara śaṅkara tvayi bhaktiḥ prasīdeśa yadi deyo varaś ca me

1,93.25

श्रुत्वा भवो ऽपि वचनम् अन्धकस्य महात्मनः प्रददौ दुर्लभां श्रद्धां दैत्येन्द्राय महाद्युतिः

śrutvā bhavo 'pi vacanam andhakasya mahātmanaḥ pradadau durlabhāṃ śraddhāṃ daityendrāya mahādyutiḥ

1,93.26

गाणपत्यं च दैत्याय प्रददौ चावरोप्य तम् प्रणेमुस्तं सुरेन्द्राद्या गाणपत्ये प्रतिष्ठितम्

gāṇapatyaṃ ca daityāya pradadau cāvaropya tam praṇemustaṃ surendrādyā gāṇapatye pratiṣṭhitam

Chapter 1.94

1,94.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे अन्धकगाणपत्यात्मको नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः कथमस्य पिता दैत्यो हिरण्याक्षः सुदारुणः विष्णुना सूदितो विष्णुर् वाराहत्वं कथं गतः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge andhakagāṇapatyātmako nāma trinavatitamo 'dhyāyaḥ kathamasya pitā daityo hiraṇyākṣaḥ sudāruṇaḥ viṣṇunā sūdito viṣṇur vārāhatvaṃ kathaṃ gataḥ

1,94.2

तस्य शृङ्गं महेशस्य भूषणत्वं कथं गतम् एतत्सर्वं विशेषेण सूत वक्तुमिहार्हसि

tasya śṛṅgaṃ maheśasya bhūṣaṇatvaṃ kathaṃ gatam etatsarvaṃ viśeṣeṇa sūta vaktumihārhasi

1,94.3

हिरण्यकशिपोर्भ्राता हिरण्याक्ष इति स्मृतः पुरान्धकासुरेशस्य पिता कालान्तकोपमः

hiraṇyakaśiporbhrātā hiraṇyākṣa iti smṛtaḥ purāndhakāsureśasya pitā kālāntakopamaḥ

1,94.4

देवाञ्जित्वाथ दैत्येन्द्रो बद्ध्वा च धरणीमिमाम् नीत्वा रसातलं चक्रे वन्दीम् इन्दीवरप्रभाम्

devāñjitvātha daityendro baddhvā ca dharaṇīmimām nītvā rasātalaṃ cakre vandīm indīvaraprabhām

1,94.5

ततः सब्रह्मका देवाः परिम्लानमुखश्रियः बाधितास्ताडिता बद्ध्वा हिरण्याक्षेण तेन वै

tataḥ sabrahmakā devāḥ parimlānamukhaśriyaḥ bādhitāstāḍitā baddhvā hiraṇyākṣeṇa tena vai

1,94.6

बलिना दैत्यमुख्येन क्रूरेण सुदुरात्मना प्रणम्य शिरसा विष्णुं दैत्यकोटिविमर्दनम्

balinā daityamukhyena krūreṇa sudurātmanā praṇamya śirasā viṣṇuṃ daityakoṭivimardanam

1,94.7

सर्वे विज्ञापयामासुर् धरणीबन्धनं हरेः श्रुत्वैतद्भगवान् विष्णुर् धरणीबन्धनं हरिः

sarve vijñāpayāmāsur dharaṇībandhanaṃ hareḥ śrutvaitadbhagavān viṣṇur dharaṇībandhanaṃ hariḥ

1,94.8

भूत्वा यज्ञवराहो ऽसौ यथा लिङ्गोद्भवे तथा दैत्यैश् च सार्धं दैत्येन्द्रं हिरण्याक्षं महाबलम्

bhūtvā yajñavarāho 'sau yathā liṅgodbhave tathā daityaiś ca sārdhaṃ daityendraṃ hiraṇyākṣaṃ mahābalam

1,94.9

दंष्ट्राग्रकोट्या हत्वैनं रेजे दैत्यान्तकृत्प्रभुः कल्पादिषु यथापूर्वं प्रविश्य च रसातलम्

daṃṣṭrāgrakoṭyā hatvainaṃ reje daityāntakṛtprabhuḥ kalpādiṣu yathāpūrvaṃ praviśya ca rasātalam

1,94.10

आनीय वसुधां देवीम् अङ्कस्थामकरोद्बहिः ततस् तुष्टाव देवेशं देवदेवः पितामहः

ānīya vasudhāṃ devīm aṅkasthāmakarodbahiḥ tatas tuṣṭāva deveśaṃ devadevaḥ pitāmahaḥ

1,94.11

शक्राद्यैः सहितो भूत्वा हर्षगद्गदया गिरा शाश्वताय वराहाय दंष्ट्रिणे दण्डिने नमः

śakrādyaiḥ sahito bhūtvā harṣagadgadayā girā śāśvatāya varāhāya daṃṣṭriṇe daṇḍine namaḥ

1,94.12

नारायणाय सर्वाय ब्रह्मणे परमात्मने कर्त्रे धर्त्रे धरायास्तु हर्त्रे देवारिणां स्वयम् कर्त्रे नेत्रे सुरेन्द्राणां शास्त्रे च सकलस्य च

nārāyaṇāya sarvāya brahmaṇe paramātmane kartre dhartre dharāyāstu hartre devāriṇāṃ svayam kartre netre surendrāṇāṃ śāstre ca sakalasya ca

1,94.13

त्वमष्टमूर्तिस्त्वमनन्तमूर्तिस् त्वमादिदेवस्त्वमनन्तवेदितः त्वया कृतं सर्वमिदं प्रसीद सुरेश लोकेश वराह विष्णो

tvamaṣṭamūrtistvamanantamūrtis tvamādidevastvamanantaveditaḥ tvayā kṛtaṃ sarvamidaṃ prasīda sureśa lokeśa varāha viṣṇo

1,94.14

तथैकदंष्ट्राग्रमुखाग्रकोटिभागैकभागार्धतमेन विष्णो हताः क्षणात् कामद दैत्यमुख्याः स्वदंष्ट्रकोट्या सह पुत्रभृत्यैः

tathaikadaṃṣṭrāgramukhāgrakoṭibhāgaikabhāgārdhatamena viṣṇo hatāḥ kṣaṇāt kāmada daityamukhyāḥ svadaṃṣṭrakoṭyā saha putrabhṛtyaiḥ

1,94.15

त्वयोद्धृता देव धरा धरेश धराधराकार धृताग्रदंष्ट्रे धराधरैः सर्वजनैः समुद्रैः सुरासुरैः सेवितचन्द्रवक्त्र

tvayoddhṛtā deva dharā dhareśa dharādharākāra dhṛtāgradaṃṣṭre dharādharaiḥ sarvajanaiḥ samudraiḥ surāsuraiḥ sevitacandravaktra

1,94.16

त्वयैव देवेश विभो कृतश् च जयः सुराणामसुरेश्वराणाम् अहो प्रदत्तस्तु वरः प्रसीद वाग्देवता वारिजसंभवाय

tvayaiva deveśa vibho kṛtaś ca jayaḥ surāṇāmasureśvarāṇām aho pradattastu varaḥ prasīda vāgdevatā vārijasaṃbhavāya

1,94.17

तव रोम्णि सकलामरेश्वरानयनद्वये शशिरवी पदद्वये /* निहिता रसातलगता वसुंधरा तव पृष्ठतः सकलतारकादयः

tava romṇi sakalāmareśvarānayanadvaye śaśiravī padadvaye / nihitā rasātalagatā vasuṃdharā tava pṛṣṭhataḥ sakalatārakādayaḥ*

1,94.18

जगतां हिताय भवता वसुंधरा भगवन् रसातलपुटं गता तदा अबलोद्धृता च भगवंस्तवैव सकलं त्वयैव हि धृतं जगद्गुरो

jagatāṃ hitāya bhavatā vasuṃdharā bhagavan rasātalapuṭaṃ gatā tadā abaloddhṛtā ca bhagavaṃstavaiva sakalaṃ tvayaiva hi dhṛtaṃ jagadguro

1,94.19

इति वाक्पतिर्बहुविधैस्तवार्चनैः प्रणिपत्य विष्णुममरैः प्रजापतिः विविधान्वरान् हरिमुखात्तु लब्धवान् हरिनाभिवारिजदेहभृत् स्वयम्

iti vākpatirbahuvidhaistavārcanaiḥ praṇipatya viṣṇumamaraiḥ prajāpatiḥ vividhānvarān harimukhāttu labdhavān harinābhivārijadehabhṛt svayam

1,94.20

अथ तामुद्धृतां तेन धरां देवा मुनीश्वराः मूर्ध्न्यारोप्य नमश्चक्रुश् चक्रिणः संनिधौ तदा

atha tāmuddhṛtāṃ tena dharāṃ devā munīśvarāḥ mūrdhnyāropya namaścakruś cakriṇaḥ saṃnidhau tadā

1,94.21

अनेनैव वराहेण चोद्धृतासि वरप्रदे कृष्णेनाक्लिष्टकार्येण शतहस्तेन विष्णुना

anenaiva varāheṇa coddhṛtāsi varaprade kṛṣṇenākliṣṭakāryeṇa śatahastena viṣṇunā

1,94.22

धरणि त्वं महाभोगे भूमिस्त्वं धेनुरव्यये लोकानां धारिणी त्वं हि मृत्तिके हर पातकम्

dharaṇi tvaṃ mahābhoge bhūmistvaṃ dhenuravyaye lokānāṃ dhāriṇī tvaṃ hi mṛttike hara pātakam

1,94.23

मनसा कर्मणा वाचा वरदे वारिजेक्षणे त्वया हतेन पापेन जीवामस्त्वत्प्रसादतः

manasā karmaṇā vācā varade vārijekṣaṇe tvayā hatena pāpena jīvāmastvatprasādataḥ

1,94.24

इत्युक्ता सा तदा देवी धरा देवैर् अथाब्रवीत् वराहदंष्ट्राभिन्नायां धरायां मृत्तिकां द्विजाः

ityuktā sā tadā devī dharā devair athābravīt varāhadaṃṣṭrābhinnāyāṃ dharāyāṃ mṛttikāṃ dvijāḥ

1,94.25

मन्त्रेणानेन यो बिभ्रत् मूर्ध्नि पापात्प्रमुच्यते आयुष्मान् बलवान् धन्यः पुत्रपौत्रसमन्वितः

mantreṇānena yo bibhrat mūrdhni pāpātpramucyate āyuṣmān balavān dhanyaḥ putrapautrasamanvitaḥ

1,94.26

क्रमाद्भुवि दिवं प्राप्य कर्मान्ते मोदते सुरैः अथ देवे गते त्यक्त्वा वराहे क्षीरसागरम्

kramādbhuvi divaṃ prāpya karmānte modate suraiḥ atha deve gate tyaktvā varāhe kṣīrasāgaram

1,94.27

वाराहरूपमनघं चचाल च धरा पुनः तस्य दंष्ट्राभराक्रान्ता देवदेवस्य धीमतः

vārāharūpamanaghaṃ cacāla ca dharā punaḥ tasya daṃṣṭrābharākrāntā devadevasya dhīmataḥ

1,94.28

यदृच्छया भवः पश्यन् जगाम जगदीश्वरः दंष्ट्रां जग्राह दृष्ट्वा तां भूषणार्थमथात्मनः

yadṛcchayā bhavaḥ paśyan jagāma jagadīśvaraḥ daṃṣṭrāṃ jagrāha dṛṣṭvā tāṃ bhūṣaṇārthamathātmanaḥ

1,94.29

दधार च महादेवः कूर्चान्ते वै महोरसि देवाश् च तुष्टुवुः सेन्द्रा देवदेवस्य वैभवम्

dadhāra ca mahādevaḥ kūrcānte vai mahorasi devāś ca tuṣṭuvuḥ sendrā devadevasya vaibhavam

1,94.30

धरा प्रतिष्ठिता ह्येवं देवदेवेन लीलया भूतानां संप्लवे चापि विष्णोश्चैव कलेवरम्

dharā pratiṣṭhitā hyevaṃ devadevena līlayā bhūtānāṃ saṃplave cāpi viṣṇoścaiva kalevaram

1,94.31

ब्रह्मणश् च तथान्येषां देवानामपि लीलया विभुरङ्गविभागेन भूषितो न यदि प्रभुः

brahmaṇaś ca tathānyeṣāṃ devānāmapi līlayā vibhuraṅgavibhāgena bhūṣito na yadi prabhuḥ

1,94.32

कथं विमुक्तिर्विप्राणां तस्माद्दंष्ट्री महेश्वरः

kathaṃ vimuktirviprāṇāṃ tasmāddaṃṣṭrī maheśvaraḥ

Chapter 1.95

1,95.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे वराहप्रादुर्भावो नाम चतुर्नवतितमो ऽध्यायः नृसिंहेन हतः पूर्वं हिरण्याक्षाग्रजः श्रुतम् कथं निषूदितस्तेन हिरण्यकशिपुर्वद

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge varāhaprādurbhāvo nāma caturnavatitamo 'dhyāyaḥ nṛsiṃhena hataḥ pūrvaṃ hiraṇyākṣāgrajaḥ śrutam kathaṃ niṣūditastena hiraṇyakaśipurvada

1,95.2

हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्राद इति विश्रुतः धर्मज्ञः सत्यसम्पन्नस् तपस्वी चाभवत्सुधीः

hiraṇyakaśipoḥ putraḥ prahrāda iti viśrutaḥ dharmajñaḥ satyasampannas tapasvī cābhavatsudhīḥ

1,95.3

जन्मप्रभृति देवेशं पूजयामास चाव्ययम् सर्वज्ञं सर्वगं विष्णुं सर्वदेवभवोद्भवम्

janmaprabhṛti deveśaṃ pūjayāmāsa cāvyayam sarvajñaṃ sarvagaṃ viṣṇuṃ sarvadevabhavodbhavam

1,95.4

तमादिपुरुषं भक्त्या परब्रह्मस्वरूपिणम् ब्रह्मणो ऽधिपतिं सृष्टिस्थितिसंहारकारणम्

tamādipuruṣaṃ bhaktyā parabrahmasvarūpiṇam brahmaṇo 'dhipatiṃ sṛṣṭisthitisaṃhārakāraṇam

1,95.5

सो ऽपि विष्णोस्तथाभूतं दृष्ट्वा पुत्रं समाहितम् नमो नारायणायेति गोविन्देति मुहुर्मुहुः

so 'pi viṣṇostathābhūtaṃ dṛṣṭvā putraṃ samāhitam namo nārāyaṇāyeti govindeti muhurmuhuḥ

1,95.6

स्तुवन्तं प्राह देवारिः प्रदहन्निव पापधीः न मां जानासि दुर्बुद्धे सर्वदैत्यामरेश्वरम्

stuvantaṃ prāha devāriḥ pradahanniva pāpadhīḥ na māṃ jānāsi durbuddhe sarvadaityāmareśvaram

1,95.7

प्रह्राद वीर दुष्पुत्र द्विजदेवार्तिकारणम् को विष्णुः पद्मजो वापि शक्रश् च वरुणो ऽथवा

prahrāda vīra duṣputra dvijadevārtikāraṇam ko viṣṇuḥ padmajo vāpi śakraś ca varuṇo 'thavā

1,95.8

वायुः सोमस्तथेशानः पावको मम यः समः मामेवार्चय भक्त्या च स्वल्पं नारायणं सदा

vāyuḥ somastatheśānaḥ pāvako mama yaḥ samaḥ māmevārcaya bhaktyā ca svalpaṃ nārāyaṇaṃ sadā

1,95.9

प्रह्राद जीविते वाञ्छा तवैषा शृणु चास्ति चेत् श्रुत्वापि तस्य वचनं हिरण्यकशिपोः सुधीः

prahrāda jīvite vāñchā tavaiṣā śṛṇu cāsti cet śrutvāpi tasya vacanaṃ hiraṇyakaśipoḥ sudhīḥ

1,95.10

प्रह्रादः पूजयामास नमो नारायणेति च नमो नारायणायेति सर्वदैत्यकुमारकान्

prahrādaḥ pūjayāmāsa namo nārāyaṇeti ca namo nārāyaṇāyeti sarvadaityakumārakān

1,95.11

अध्यापयामास च तां ब्रह्मविद्यां सुशोभनाम् दुर्लङ्घ्यां चात्मनो दृष्ट्वा शक्रादिभिर् अपि स्वयम्

adhyāpayāmāsa ca tāṃ brahmavidyāṃ suśobhanām durlaṅghyāṃ cātmano dṛṣṭvā śakrādibhir api svayam

1,95.12

पुत्रेण लङ्घितामाज्ञां हिरण्यः प्राह दानवान् एतं नानाविधैर्वध्यं दुष्पुत्रं हन्तुमर्हथ

putreṇa laṅghitāmājñāṃ hiraṇyaḥ prāha dānavān etaṃ nānāvidhairvadhyaṃ duṣputraṃ hantumarhatha

1,95.13

एवमुक्तास्तदा तेन दैत्येन सुदुरात्मना निजघ्नुर्देवदेवस्य भृत्यं प्रह्रादमव्ययम्

evamuktāstadā tena daityena sudurātmanā nijaghnurdevadevasya bhṛtyaṃ prahrādamavyayam

1,95.14

तत्र तत्प्रतिकृतं तदा सुरैर् दैत्यराजतनयं द्विजोत्तमाः क्षीरवारिनिधिशायिनः प्रभोर् निष्फलं त्वथ बभूव तेजसा

tatra tatpratikṛtaṃ tadā surair daityarājatanayaṃ dvijottamāḥ kṣīravārinidhiśāyinaḥ prabhor niṣphalaṃ tvatha babhūva tejasā

1,95.15

तदाथ गर्वभिन्नस्य हिरण्यकशिपोः प्रभुः तत्रैवाविरभूद्धन्तुं नृसिंहाकृतिमास्थितः

tadātha garvabhinnasya hiraṇyakaśipoḥ prabhuḥ tatraivāvirabhūddhantuṃ nṛsiṃhākṛtimāsthitaḥ

1,95.16

जघान च सुतं प्रेक्ष्य पितरं दानवाधमम् बिभेद तत्क्षणादेव करजैर् निशितैः शतैः

jaghāna ca sutaṃ prekṣya pitaraṃ dānavādhamam bibheda tatkṣaṇādeva karajair niśitaiḥ śataiḥ

1,95.17

ततो निहत्य तं दैत्यं सबान्धवमघापहः पीडयामास दैत्येन्द्रं युगान्ताग्निरिवापरः

tato nihatya taṃ daityaṃ sabāndhavamaghāpahaḥ pīḍayāmāsa daityendraṃ yugāntāgnirivāparaḥ

1,95.18

नादैस्तस्य नृसिंहस्य घोरैर्वित्रासितं जगत् आ ब्रह्मभुवनाद् विप्राः प्रचचाल च सुव्रताः

nādaistasya nṛsiṃhasya ghorairvitrāsitaṃ jagat ā brahmabhuvanād viprāḥ pracacāla ca suvratāḥ

1,95.19

दृष्ट्वा सुरासुरमहोरगसिद्धसाध्यास् तस्मिन् क्षणे हरिविरिञ्चिमुखा नृसिंहम् धैर्यं बलं च समवाप्य ययुर्विसृज्य आ दिङ्मुखान्तम् असुरक्षणतत्पराश् च

dṛṣṭvā surāsuramahoragasiddhasādhyās tasmin kṣaṇe hariviriñcimukhā nṛsiṃham dhairyaṃ balaṃ ca samavāpya yayurvisṛjya ā diṅmukhāntam asurakṣaṇatatparāś ca

1,95.20

ततस्तैर्गतैः सैष देवो नृसिंहः सहस्राकृतिः सर्वपात् सर्वबाहुः सहस्रेक्षणः सोमसूर्याग्निनेत्रस् तदा संस्थितः सर्वमावृत्य मायी

tatastairgataiḥ saiṣa devo nṛsiṃhaḥ sahasrākṛtiḥ sarvapāt sarvabāhuḥ sahasrekṣaṇaḥ somasūryāgninetras tadā saṃsthitaḥ sarvamāvṛtya māyī

1,95.21

तं तुष्टुवुः सुरश्रेष्ठा लोका लोकाचले स्थिताः सब्रह्मकाः ससाध्याश् च सयमाः समरुद्गणाः

taṃ tuṣṭuvuḥ suraśreṣṭhā lokā lokācale sthitāḥ sabrahmakāḥ sasādhyāś ca sayamāḥ samarudgaṇāḥ

1,95.22

परात्परतरं ब्रह्म तत्त्वात् तत्त्वतमं भवान् ज्योतिषां तु परं ज्योतिः परमात्मा जगन्मयः

parātparataraṃ brahma tattvāt tattvatamaṃ bhavān jyotiṣāṃ tu paraṃ jyotiḥ paramātmā jaganmayaḥ

1,95.23

स्थूलं सूक्ष्मं सुसूक्ष्मं च शब्दब्रह्ममयः शुभः वागतीतो निरालंबो निर्द्वन्द्वो निरुपप्लवः

sthūlaṃ sūkṣmaṃ susūkṣmaṃ ca śabdabrahmamayaḥ śubhaḥ vāgatīto nirālaṃbo nirdvandvo nirupaplavaḥ

1,95.24

यज्ञभुग्यज्ञमूर्तिस्त्वं यज्ञिनां फलदः प्रभुः भवान्मत्स्याकृतिः कौर्मम् आस्थाय जगति स्थितः

yajñabhugyajñamūrtistvaṃ yajñināṃ phaladaḥ prabhuḥ bhavānmatsyākṛtiḥ kaurmam āsthāya jagati sthitaḥ

1,95.25

वाराहीं चैव तां सैंहीम् आस्थायेहव्यवस्थितः देवानां देवरक्षार्थं निहत्य दितिजेश्वरम्

vārāhīṃ caiva tāṃ saiṃhīm āsthāyehavyavasthitaḥ devānāṃ devarakṣārthaṃ nihatya ditijeśvaram

1,95.26

द्विजशापच्छलेनैवम् अवतीर्णो ऽसि लीलया न दृष्टं यत्त्वदन्यं हि भवान् सर्वं चराचरम्

dvijaśāpacchalenaivam avatīrṇo 'si līlayā na dṛṣṭaṃ yattvadanyaṃ hi bhavān sarvaṃ carācaram

1,95.27

भवान्विष्णुर्भवान् रुद्रो भवानेव पितामहः भवानादिर्भवानन्तो भवानेव वयं विभो

bhavānviṣṇurbhavān rudro bhavāneva pitāmahaḥ bhavānādirbhavānanto bhavāneva vayaṃ vibho

1,95.28

भवानेव जगत्सर्वं प्रलापेन किमीश्वर मायया बहुधा संस्थम् अद्वितीयमयं प्रभो

bhavāneva jagatsarvaṃ pralāpena kimīśvara māyayā bahudhā saṃstham advitīyamayaṃ prabho

1,95.29

स्तोष्यामस्त्वां कथं भासि देवदेव मृगाधिप स्तुतो ऽपि विविधैः स्तुत्यैर् भावैर्नानाविधैः प्रभुः

stoṣyāmastvāṃ kathaṃ bhāsi devadeva mṛgādhipa stuto 'pi vividhaiḥ stutyair bhāvairnānāvidhaiḥ prabhuḥ

1,95.30

न जगाम द्विजाः शान्तिं मानयन्योनिमात्मनः यो नृसिंहस्तवं भक्त्या पठेद्वार्थं विचारयेत्

na jagāma dvijāḥ śāntiṃ mānayanyonimātmanaḥ yo nṛsiṃhastavaṃ bhaktyā paṭhedvārthaṃ vicārayet

1,95.31

श्रावयेद्वा द्विजान्सर्वान् विष्णुलोके महीयते तदन्तरे शिवं देवाः सेन्द्राः सब्रह्मकाः प्रभुम्

śrāvayedvā dvijānsarvān viṣṇuloke mahīyate tadantare śivaṃ devāḥ sendrāḥ sabrahmakāḥ prabhum

1,95.32

सम्प्राप्य तुष्टुवुः सर्वं विज्ञाप्य मृगरूपिणः ततो ब्रह्मादयस्तूर्णं संस्तूय परमेश्वरम्

samprāpya tuṣṭuvuḥ sarvaṃ vijñāpya mṛgarūpiṇaḥ tato brahmādayastūrṇaṃ saṃstūya parameśvaram

1,95.33

आत्मत्राणाय शरणं जग्मुः परमकारणम् मन्दरस्थं महादेवं क्रीडमानं सहोमया

ātmatrāṇāya śaraṇaṃ jagmuḥ paramakāraṇam mandarasthaṃ mahādevaṃ krīḍamānaṃ sahomayā

1,95.34

सेवितं गणगन्धर्वैः सिद्धैरप्सरसां गणैः देवताभिः सह ब्रह्मा भीतभीतः सगद्गदम् प्रणम्य दण्डवद्भूमौ तुष्टाव परमेश्वरम्

sevitaṃ gaṇagandharvaiḥ siddhairapsarasāṃ gaṇaiḥ devatābhiḥ saha brahmā bhītabhītaḥ sagadgadam praṇamya daṇḍavadbhūmau tuṣṭāva parameśvaram

1,95.35

नमस्ते कालकालाय नमस्ते रुद्र मन्यवे नमः शिवाय रुद्राय शङ्कराय शिवाय ते

namaste kālakālāya namaste rudra manyave namaḥ śivāya rudrāya śaṅkarāya śivāya te

1,95.36

उग्रो ऽसि सर्वभूतानां नियन्तासि शिवो ऽसि नः नमः शिवाय शर्वाय शङ्करायार्त्तिहारिणे

ugro 'si sarvabhūtānāṃ niyantāsi śivo 'si naḥ namaḥ śivāya śarvāya śaṅkarāyārttihāriṇe

1,95.37

मयस्कराय विश्वाय विष्णवे ब्रह्मणे नमः अन्तकाय नमस्तुभ्यम् उमायाः पतये नमः

mayaskarāya viśvāya viṣṇave brahmaṇe namaḥ antakāya namastubhyam umāyāḥ pataye namaḥ

1,95.38

हिरण्यबाहवे साक्षाद् धिरण्यपतये नमः शर्वाय सर्वरूपाय पुरुषाय नमोनमः

hiraṇyabāhave sākṣād dhiraṇyapataye namaḥ śarvāya sarvarūpāya puruṣāya namonamaḥ

1,95.39

सदसद्व्यक्तिहीनाय महतः कारणाय ते नित्याय विश्वरूपाय जायमानाय ते नमः

sadasadvyaktihīnāya mahataḥ kāraṇāya te nityāya viśvarūpāya jāyamānāya te namaḥ

1,95.40

जाताय बहुधा लोके प्रभूताय नमोनमः रुद्राय नीलरुद्राय कद्रुद्राय प्रचेतसे

jātāya bahudhā loke prabhūtāya namonamaḥ rudrāya nīlarudrāya kadrudrāya pracetase

1,95.41

कालाय कालरूपाय नमः कालाङ्गहारिणे मीढुष्टमाय देवाय शितिकण्ठाय ते नमः

kālāya kālarūpāya namaḥ kālāṅgahāriṇe mīḍhuṣṭamāya devāya śitikaṇṭhāya te namaḥ

1,95.42

महीयसे नमस्तुभ्यं हन्त्रे देवारिणां सदा ताराय च सुताराय तारणाय नमोनमः

mahīyase namastubhyaṃ hantre devāriṇāṃ sadā tārāya ca sutārāya tāraṇāya namonamaḥ

1,95.43

हरिकेशाय देवाय शंभवे परमात्मने देवानां शंभवे तुभ्यं भूतानां शंभवे नमः

harikeśāya devāya śaṃbhave paramātmane devānāṃ śaṃbhave tubhyaṃ bhūtānāṃ śaṃbhave namaḥ

1,95.44

शम्भवे हैमवत्याश् च मन्यवे रुद्ररूपिणे कपर्दिने नमस्तुभ्यं कालकण्ठाय ते नमः

śambhave haimavatyāś ca manyave rudrarūpiṇe kapardine namastubhyaṃ kālakaṇṭhāya te namaḥ

1,95.45

हिरण्याय महेशाय श्रीकण्ठाय नमोनमः भस्मदिग्धशरीराय दण्डमुण्डीश्वराय च

hiraṇyāya maheśāya śrīkaṇṭhāya namonamaḥ bhasmadigdhaśarīrāya daṇḍamuṇḍīśvarāya ca

1,95.46

नमो ह्रस्वाय दीर्घाय वामनाय नमोनमः नम उग्रत्रिशूलाय उग्राय च नमो नमः

namo hrasvāya dīrghāya vāmanāya namonamaḥ nama ugratriśūlāya ugrāya ca namo namaḥ

1,95.47

भीमाय भीमरूपाय भीमकर्मरताय ते अग्रेवधाय वै भूत्वा नमो दूरेवधाय च

bhīmāya bhīmarūpāya bhīmakarmaratāya te agrevadhāya vai bhūtvā namo dūrevadhāya ca

1,95.48

धन्विने शूलिने तुभ्यं गदिने हलिने नमः चक्रिणे वर्मिणे नित्यं दैत्यानां कर्मभेदिने

dhanvine śūline tubhyaṃ gadine haline namaḥ cakriṇe varmiṇe nityaṃ daityānāṃ karmabhedine

1,95.49

सद्याय सद्यरूपाय सद्योजाताय ते नमः वामाय वामरूपाय वामनेत्राय ते नमः

sadyāya sadyarūpāya sadyojātāya te namaḥ vāmāya vāmarūpāya vāmanetrāya te namaḥ

1,95.50

अघोररूपाय विकटाय विकटशरीराय ते नमः /* पुरुषरूपाय पुरुषैकतत्पुरुषाय वै नमः

aghorarūpāya vikaṭāya vikaṭaśarīrāya te namaḥ / puruṣarūpāya puruṣaikatatpuruṣāya vai namaḥ*

1,95.51

पुरुषार्थप्रदानाय पतये परमेष्ठिने ईशानाय नमस्तुभ्यम् ईश्वराय नमोनमः

puruṣārthapradānāya pataye parameṣṭhine īśānāya namastubhyam īśvarāya namonamaḥ

1,95.52

ब्रह्मणे ब्रह्मरूपाय नमः साक्षाच्छिवाय ते सर्वविष्णुर्नृसिंहस्य रूपमास्थाय विश्वकृत्

brahmaṇe brahmarūpāya namaḥ sākṣācchivāya te sarvaviṣṇurnṛsiṃhasya rūpamāsthāya viśvakṛt

1,95.53

हिरण्यकशिपुं हत्वा करजैर्निशितैः स्वयम् दैत्येन्द्रैर्बहुभिः सार्धं हितार्थं जगतां प्रभुः

hiraṇyakaśipuṃ hatvā karajairniśitaiḥ svayam daityendrairbahubhiḥ sārdhaṃ hitārthaṃ jagatāṃ prabhuḥ

1,95.54

सैंहीं समानयन्योनिं बाधते निखिलं जगत् यत्कृत्यमत्र देवेश तत्कुरुष्व भवानिह

saiṃhīṃ samānayanyoniṃ bādhate nikhilaṃ jagat yatkṛtyamatra deveśa tatkuruṣva bhavāniha

1,95.55

उग्रो ऽसि सर्वदुष्टानां नियन्तासि शिवो ऽसि नः कालकूटादिवपुषा त्राहि नः शरणागतान्

ugro 'si sarvaduṣṭānāṃ niyantāsi śivo 'si naḥ kālakūṭādivapuṣā trāhi naḥ śaraṇāgatān

1,95.56

शुक्रं तु वृत्तं विश्वेश क्रीडा वै केवलं वयम् तवोन्मेषनिमेषाभ्याम् अस्माकं प्रलयोदयौ

śukraṃ tu vṛttaṃ viśveśa krīḍā vai kevalaṃ vayam tavonmeṣanimeṣābhyām asmākaṃ pralayodayau

1,95.57

उन्मीलयेत् त्वयि ब्रह्मन् विनाशो ऽस्ति न ते शिव संतप्तास्मो वयं देव हरिणामिततेजसा

unmīlayet tvayi brahman vināśo 'sti na te śiva saṃtaptāsmo vayaṃ deva hariṇāmitatejasā

1,95.58

सर्वलोकहितायैनं तत्त्वं संहर्तुमिच्छसि विज्ञापितस् तथा देवः प्रहसन्प्राह तान् सुरान्

sarvalokahitāyainaṃ tattvaṃ saṃhartumicchasi vijñāpitas tathā devaḥ prahasanprāha tān surān

1,95.59

अभयं च ददौ तेषां हनिष्यामीति तं प्रभुः सो ऽपि शक्रः सुरैः सार्धं प्रणिपत्य यथागतम्

abhayaṃ ca dadau teṣāṃ haniṣyāmīti taṃ prabhuḥ so 'pi śakraḥ suraiḥ sārdhaṃ praṇipatya yathāgatam

1,95.60

जगाम भगवान् ब्रह्मा तथान्ये च सुरोत्तमाः अथोत्थाय महादेवः शारभं रूपमास्थितः

jagāma bhagavān brahmā tathānye ca surottamāḥ athotthāya mahādevaḥ śārabhaṃ rūpamāsthitaḥ

1,95.61

ययौ प्रान्ते नृसिंहस्य गर्वितस्य मृगाशिनः अपहृत्य तदा प्राणान् शरभः सुरपूजितः

yayau prānte nṛsiṃhasya garvitasya mṛgāśinaḥ apahṛtya tadā prāṇān śarabhaḥ surapūjitaḥ

1,95.62

सिंहात्ततो नरो भूत्वा जगाम च यथाक्रमम् एवं स्तुतस्तदा देवैर् जगाम स यथाक्रमम्

siṃhāttato naro bhūtvā jagāma ca yathākramam evaṃ stutastadā devair jagāma sa yathākramam

1,95.63

यः पठेच्छृणुयाद्वापि संस्तवं शार्वमुत्तमम् रुद्रलोकमनुप्राप्य रुद्रेण सह मोदते

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi saṃstavaṃ śārvamuttamam rudralokamanuprāpya rudreṇa saha modate

Chapter 1.96

1,96.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे नारसिंहे पञ्चनवतितमो ऽध्यायः कथं देवो महादेवो विश्वसंहारकारकः शरभाख्यं महाघोरं विकृतं रूपमास्थितः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge nārasiṃhe pañcanavatitamo 'dhyāyaḥ kathaṃ devo mahādevo viśvasaṃhārakārakaḥ śarabhākhyaṃ mahāghoraṃ vikṛtaṃ rūpamāsthitaḥ

1,96.2

किं किं धैर्यं कृतं तेन ब्रूहि सर्वम् अशेषतः एवमभ्यर्थितो देवैर् मतिं चक्रे कृपालयः

kiṃ kiṃ dhairyaṃ kṛtaṃ tena brūhi sarvam aśeṣataḥ evamabhyarthito devair matiṃ cakre kṛpālayaḥ

1,96.3

यत्तेजस्तु नृसिंहाख्यं संहर्तुं परमेश्वरः तदर्थं स्मृतवान् रुद्रो वीरभद्रं महाबलम्

yattejastu nṛsiṃhākhyaṃ saṃhartuṃ parameśvaraḥ tadarthaṃ smṛtavān rudro vīrabhadraṃ mahābalam

1,96.4

आत्मनो भैरवं रूपं महाप्रलयकारकम् आजगाम पुरा सद्यो गणानामग्रतो हसन्

ātmano bhairavaṃ rūpaṃ mahāpralayakārakam ājagāma purā sadyo gaṇānāmagrato hasan

1,96.5

साट्टहासैर् गणवरैर् उत्पतद्भिर् इतस्ततः नृसिंहरूपैरत्युग्रैः कोटिभिः परिवारितः

sāṭṭahāsair gaṇavarair utpatadbhir itastataḥ nṛsiṃharūpairatyugraiḥ koṭibhiḥ parivāritaḥ

1,96.6

तावद्भिर् अभितो वीरैर् नृत्यद्भिश् च मुदान्वितैः क्रीडद्भिश् च महाधीरैर् ब्रह्माद्यैः कन्दुकैरिव

tāvadbhir abhito vīrair nṛtyadbhiś ca mudānvitaiḥ krīḍadbhiś ca mahādhīrair brahmādyaiḥ kandukairiva

1,96.7

अदृष्टपूर्वैरन्यैश् च वेष्टितो वीरवन्दितः कल्पान्तज्वलनज्वालो विलसल्लोचनत्रयः

adṛṣṭapūrvairanyaiś ca veṣṭito vīravanditaḥ kalpāntajvalanajvālo vilasallocanatrayaḥ

1,96.8

आत्तशस्त्रो जटाजूटे ज्वलद्बालेन्दुमण्डितः बालेन्दुद्वितयाकारतीक्ष्णदंष्ट्राङ्कुरद्वयः

āttaśastro jaṭājūṭe jvaladbālendumaṇḍitaḥ bālendudvitayākāratīkṣṇadaṃṣṭrāṅkuradvayaḥ

1,96.9

आखण्डलधनुःखण्डसंनिभभ्रूलतायुतः महाप्रचण्डहुङ्कारबधिरीकृतदिङ्मुखः

ākhaṇḍaladhanuḥkhaṇḍasaṃnibhabhrūlatāyutaḥ mahāpracaṇḍahuṅkārabadhirīkṛtadiṅmukhaḥ

1,96.10

नीलमेघाञ्जनाकारभीषणश्मश्रुरद्भुतः वादखण्डम् अखण्डाभ्यां भ्रामयंस्त्रिशिखं मुहुः

nīlameghāñjanākārabhīṣaṇaśmaśruradbhutaḥ vādakhaṇḍam akhaṇḍābhyāṃ bhrāmayaṃstriśikhaṃ muhuḥ

1,96.11

वीरभद्रो ऽपि भगवान् वीरशक्तिविजृम्भितः स्वयं विज्ञापयामास किमत्र स्मृतिकारणम्

vīrabhadro 'pi bhagavān vīraśaktivijṛmbhitaḥ svayaṃ vijñāpayāmāsa kimatra smṛtikāraṇam

1,96.12

आज्ञापय जगत्स्वामिन् प्रसादः क्रियतां मयि अकाले भयमुत्पन्नं देवानामपि भैरव

ājñāpaya jagatsvāmin prasādaḥ kriyatāṃ mayi akāle bhayamutpannaṃ devānāmapi bhairava

1,96.13

ज्वलितः स नृसिंहाग्निः शमयैनं दुरासदम् सान्त्वयन् बोधयादौ तं तेन किं नोपशाम्यति

jvalitaḥ sa nṛsiṃhāgniḥ śamayainaṃ durāsadam sāntvayan bodhayādau taṃ tena kiṃ nopaśāmyati

1,96.14

ततो मत्परमं भावं भैरवं संप्रदर्शय सूक्ष्मं सूक्ष्मेण संहृत्य स्थूलं स्थूलेन तेजसा

tato matparamaṃ bhāvaṃ bhairavaṃ saṃpradarśaya sūkṣmaṃ sūkṣmeṇa saṃhṛtya sthūlaṃ sthūlena tejasā

1,96.15

वक्त्रमानय कृत्तिं च वीरभद्र ममाज्ञया इत्यादिष्टो गणाध्यक्षः प्रशान्तवपुरास्थितः

vaktramānaya kṛttiṃ ca vīrabhadra mamājñayā ityādiṣṭo gaṇādhyakṣaḥ praśāntavapurāsthitaḥ

1,96.16

जगाम रंहसा तत्र यत्रास्ते नरकेसरी ततस्तं बोधयामास वीरभद्रो हरो हरिम्

jagāma raṃhasā tatra yatrāste narakesarī tatastaṃ bodhayāmāsa vīrabhadro haro harim

1,96.17

उवाच वाक्यमीशानः पिता पुत्रमिवौरसम् जगत्सुखाय भगवन्न् अवतीर्णो ऽसि माधव

uvāca vākyamīśānaḥ pitā putramivaurasam jagatsukhāya bhagavann avatīrṇo 'si mādhava

1,96.18

स्थित्यर्थेन च युक्तो ऽसि परेण परमेष्ठिना जन्तुचक्रं भगवता रक्षितं मत्स्यरूपिणा

sthityarthena ca yukto 'si pareṇa parameṣṭhinā jantucakraṃ bhagavatā rakṣitaṃ matsyarūpiṇā

1,96.19

पुच्छेनैव समाबध्य भ्रमन्नेकार्णवे पुरा बिभर्षि कूर्मरूपेण वाराहेणोद्धृता मही

pucchenaiva samābadhya bhramannekārṇave purā bibharṣi kūrmarūpeṇa vārāheṇoddhṛtā mahī

1,96.20

अनेन हरिरूपेण हिरण्यकशिपुर्हतः वामनेन बलिर्बद्धस् त्वया विक्रमता पुनः

anena harirūpeṇa hiraṇyakaśipurhataḥ vāmanena balirbaddhas tvayā vikramatā punaḥ

1,96.21

त्वम् एव सर्वभूतानां प्रभावः प्रभुर् अव्ययः यदा यदा हि लोकस्य दुःखं किंचित् प्रजायते

tvam eva sarvabhūtānāṃ prabhāvaḥ prabhur avyayaḥ yadā yadā hi lokasya duḥkhaṃ kiṃcit prajāyate

1,96.22

तदा तदावतीर्णस्त्वं करिष्यसि निरामयम् नाधिकस्त्वत्समो ऽप्यस्ति हरे शिवपरायण

tadā tadāvatīrṇastvaṃ kariṣyasi nirāmayam nādhikastvatsamo 'pyasti hare śivaparāyaṇa

1,96.23

त्वया धर्माश् च वेदाश् च शुभे मार्गे प्रतिष्ठिताः यदर्थम् अवतारो ऽयं निहतः सो ऽपि केशव

tvayā dharmāś ca vedāś ca śubhe mārge pratiṣṭhitāḥ yadartham avatāro 'yaṃ nihataḥ so 'pi keśava

1,96.24

अत्यन्तघोरं भगवन् नरसिंह वपुस्तव उपसंहर विश्वात्मंस् त्वमेव मम संनिधौ

atyantaghoraṃ bhagavan narasiṃha vapustava upasaṃhara viśvātmaṃs tvameva mama saṃnidhau

1,96.25

इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः शान्तया गिरा ततो ऽधिकं महाघोरं कोपं प्रज्वालयद्धरिः

ityukto vīrabhadreṇa nṛsiṃhaḥ śāntayā girā tato 'dhikaṃ mahāghoraṃ kopaṃ prajvālayaddhariḥ

1,96.26

आगतो ऽसि यतस्तत्र गच्छ त्वं मा हितं वद इदानीं संहरिष्यामि जगदेतच्चराचरम्

āgato 'si yatastatra gaccha tvaṃ mā hitaṃ vada idānīṃ saṃhariṣyāmi jagadetaccarācaram

1,96.27

संहर्तुर् न हि संहारः स्वतो वा परतो ऽपि वा शासितं मम सर्वत्र शास्ता को ऽपि न विद्यते

saṃhartur na hi saṃhāraḥ svato vā parato 'pi vā śāsitaṃ mama sarvatra śāstā ko 'pi na vidyate

1,96.28

मत्प्रसादेन सकलं समर्यादं प्रवर्तते अहं हि सर्वशक्तीनां प्रवर्तकनिवर्तकः

matprasādena sakalaṃ samaryādaṃ pravartate ahaṃ hi sarvaśaktīnāṃ pravartakanivartakaḥ

1,96.29

यद् यद् विभूतिमत् सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा तत्तद्विद्धि गणाध्यक्ष मम तेजोविजृम्भितम्

yad yad vibhūtimat sattvaṃ śrīmadūrjitameva vā tattadviddhi gaṇādhyakṣa mama tejovijṛmbhitam

1,96.30

देवतापरमार्थज्ञा ममैव परमं विदुः मदंशाः शक्तिसम्पन्ना ब्रह्मशक्रादयः सुराः

devatāparamārthajñā mamaiva paramaṃ viduḥ madaṃśāḥ śaktisampannā brahmaśakrādayaḥ surāḥ

1,96.31

मन्नाभिपङ्कजाज्जातः पुरा ब्रह्मा चतुर्मुखः तल्ललाटसमुत्पन्नो भगवान्वृषभध्वजः

mannābhipaṅkajājjātaḥ purā brahmā caturmukhaḥ tallalāṭasamutpanno bhagavānvṛṣabhadhvajaḥ

1,96.32

रजसाधिष्ठितः स्रष्टा रुद्रस्तामस उच्यते अहं नियन्ता सर्वस्य मत्परं नास्ति दैवतम्

rajasādhiṣṭhitaḥ sraṣṭā rudrastāmasa ucyate ahaṃ niyantā sarvasya matparaṃ nāsti daivatam

1,96.33

विश्वाधिकः स्वतन्त्रश् च कर्ता हर्ताखिलेश्वरः इदं तु मत्परं तेजः कः पुनः श्रोतुमिच्छति

viśvādhikaḥ svatantraś ca kartā hartākhileśvaraḥ idaṃ tu matparaṃ tejaḥ kaḥ punaḥ śrotumicchati

1,96.34

अतो मां शरणं प्राप्य गच्छ त्वं विगतज्वरः अवेहि परमं भावम् इदं भूतमहेश्वरः

ato māṃ śaraṇaṃ prāpya gaccha tvaṃ vigatajvaraḥ avehi paramaṃ bhāvam idaṃ bhūtamaheśvaraḥ

1,96.35

कालो ऽस्म्यहं कालविनाशहेतुर् लोकान् समाहर्तुम् अहं प्रवृत्तः मृत्योर्मृत्युं विद्धि मां वीरभद्र जीवन्त्येते मत्प्रसादेन देवाः

kālo 'smyahaṃ kālavināśahetur lokān samāhartum ahaṃ pravṛttaḥ mṛtyormṛtyuṃ viddhi māṃ vīrabhadra jīvantyete matprasādena devāḥ

1,96.36

साहङ्कारमिदं श्रुत्वा हरेर् अमितविक्रमः विहस्योवाच सावज्ञं ततो विस्फुरिताधरः

sāhaṅkāramidaṃ śrutvā harer amitavikramaḥ vihasyovāca sāvajñaṃ tato visphuritādharaḥ

1,96.37

किं न जानासि विश्वेशं संहर्तारं पिनाकिनम् असद्वादो विवादश् च विनाशस्त्वयि केवलः

kiṃ na jānāsi viśveśaṃ saṃhartāraṃ pinākinam asadvādo vivādaś ca vināśastvayi kevalaḥ

1,96.38

तवान्योन्यावताराणि कानि शेषाणि सांप्रतम् कृतानि येन केनापि कथाशेषो भविष्यति

tavānyonyāvatārāṇi kāni śeṣāṇi sāṃpratam kṛtāni yena kenāpi kathāśeṣo bhaviṣyati

1,96.39

दोषं त्वं पश्य एतत्त्वम् अवस्थामीदृशीं गतः तेन संहारदक्षेण क्षणात्संक्षयमेष्यसि

doṣaṃ tvaṃ paśya etattvam avasthāmīdṛśīṃ gataḥ tena saṃhāradakṣeṇa kṣaṇātsaṃkṣayameṣyasi

1,96.40

प्रकृतिस्त्वं पुमान् रुद्रस् त्वयि वीर्यं समाहितम् त्वन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

prakṛtistvaṃ pumān rudras tvayi vīryaṃ samāhitam tvannābhipaṅkajājjātaḥ pañcavaktraḥ pitāmahaḥ

1,96.41

सृष्ट्यर्थेन जगत्पूर्वं शङ्करं नीललोहितम् ललाटे चिन्तयामास तपस्युग्रे व्यवस्थितः

sṛṣṭyarthena jagatpūrvaṃ śaṅkaraṃ nīlalohitam lalāṭe cintayāmāsa tapasyugre vyavasthitaḥ

1,96.42

तल्ललाटादभूच्छंभोः सृष्ट्यर्थं तन्न दूषणम् अंशो ऽहं देवदेवस्य महाभैरवरूपिणः

tallalāṭādabhūcchaṃbhoḥ sṛṣṭyarthaṃ tanna dūṣaṇam aṃśo 'haṃ devadevasya mahābhairavarūpiṇaḥ

1,96.43

त्वत्संहारे नियुक्तो ऽस्मि विनयेन बलेन च एवं रक्षो विदार्यैव त्वं शक्तिकलया युतः

tvatsaṃhāre niyukto 'smi vinayena balena ca evaṃ rakṣo vidāryaiva tvaṃ śaktikalayā yutaḥ

1,96.44

अहङ्कारावलेपेन गर्जसि त्वमतन्द्रितः उपकारो ह्यसाधूनाम् अपकाराय केवलम्

ahaṅkārāvalepena garjasi tvamatandritaḥ upakāro hyasādhūnām apakārāya kevalam

1,96.45

यदि सिंह महेशानं स्वपुनर्भूत मन्यसे न त्वं स्रष्टा न संहर्ता न स्वतन्त्रो हि कुत्रचित्

yadi siṃha maheśānaṃ svapunarbhūta manyase na tvaṃ sraṣṭā na saṃhartā na svatantro hi kutracit

1,96.46

कुलालचक्रवच्छक्त्या प्रेरितो ऽसि पिनाकिना अद्यापि तव निक्षिप्तं कपालं कूर्मरूपिणः

kulālacakravacchaktyā prerito 'si pinākinā adyāpi tava nikṣiptaṃ kapālaṃ kūrmarūpiṇaḥ

1,96.47

हरहारलतामध्ये मुग्ध कस्मान्न बुध्यसे विस्मृतं किं तदंशेन दंष्ट्रोत्पातनपीडितः

harahāralatāmadhye mugdha kasmānna budhyase vismṛtaṃ kiṃ tadaṃśena daṃṣṭrotpātanapīḍitaḥ

1,96.48

वाराहविग्रहस्ते ऽद्य साक्रोशं तारकारिणा दग्धो ऽसि यस्य शूलाग्रे विष्वक्सेनच्छलाद्भवान्

vārāhavigrahaste 'dya sākrośaṃ tārakāriṇā dagdho 'si yasya śūlāgre viṣvaksenacchalādbhavān

1,96.49

दक्षयज्ञे शिरश्छिन्नं मया ते यज्ञरूपिणः अद्यापि तव पुत्रस्य ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः

dakṣayajñe śiraśchinnaṃ mayā te yajñarūpiṇaḥ adyāpi tava putrasya brahmaṇaḥ pañcamaṃ śiraḥ

1,96.50

छिन्नं तमेनाभिसंधं तदंशं तस्य तद्बलम् निर्जितस्त्वं दधीचेन संग्रामे समरुद्गणः

chinnaṃ tamenābhisaṃdhaṃ tadaṃśaṃ tasya tadbalam nirjitastvaṃ dadhīcena saṃgrāme samarudgaṇaḥ

1,96.51

कण्डूयमाने शिरसि कथं तद्विस्मृतं त्वया चक्रं विक्रमतो यस्य चक्रपाणे तव प्रियम्

kaṇḍūyamāne śirasi kathaṃ tadvismṛtaṃ tvayā cakraṃ vikramato yasya cakrapāṇe tava priyam

1,96.52

कुतः प्राप्तं कृतं केन त्वया तदपि विस्मृतम् ते मया सकला लोका गृहीतास्त्वं पयोनिधौ

kutaḥ prāptaṃ kṛtaṃ kena tvayā tadapi vismṛtam te mayā sakalā lokā gṛhītāstvaṃ payonidhau

1,96.53

निद्रापरवशः शेषे स कथं सात्त्विको भवान् त्वदादिस्तम्बपर्यन्तं रुद्रशक्तिविजृम्भितम्

nidrāparavaśaḥ śeṣe sa kathaṃ sāttviko bhavān tvadādistambaparyantaṃ rudraśaktivijṛmbhitam

1,96.54

शक्तिमानभितस्त्वं च ह्य् अनलस्त्वं च मोहितः तत्तेजसो ऽपि माहात्म्यं युवां द्रष्टुं न हि क्षमौ

śaktimānabhitastvaṃ ca hy analastvaṃ ca mohitaḥ tattejaso 'pi māhātmyaṃ yuvāṃ draṣṭuṃ na hi kṣamau

1,96.55

स्थूला ये हि प्रपश्यन्ति तद्विष्णोः परमं पदम् द्यावापृथिव्या इन्द्राग्नियमस्य वरुणस्य च

sthūlā ye hi prapaśyanti tadviṣṇoḥ paramaṃ padam dyāvāpṛthivyā indrāgniyamasya varuṇasya ca

1,96.56

ध्वान्तोदरे शशाङ्कस्य जनित्वा परमेश्वरः कालो ऽसि त्वं महाकालः कालकालो महेश्वरः

dhvāntodare śaśāṅkasya janitvā parameśvaraḥ kālo 'si tvaṃ mahākālaḥ kālakālo maheśvaraḥ

1,96.57

अतस्त्वमुग्रकलया मृत्योर्मृत्युर्भविष्यसि स्थिरधन्वा क्षयो वीरो वीरो विश्वाधिकः प्रभुः

atastvamugrakalayā mṛtyormṛtyurbhaviṣyasi sthiradhanvā kṣayo vīro vīro viśvādhikaḥ prabhuḥ

1,96.58

उपहस्ता ज्वरं भीमो मृगपक्षिहिरण्मयः शास्ताशेषस्य जगतो न त्वं नैवचतुर्मुखः

upahastā jvaraṃ bhīmo mṛgapakṣihiraṇmayaḥ śāstāśeṣasya jagato na tvaṃ naivacaturmukhaḥ

1,96.59

इत्थं सर्वं समालोक्य संहरात्मानम् आत्मना नो चेदिदानीं क्रोधस्य महाभैरवरूपिणः

itthaṃ sarvaṃ samālokya saṃharātmānam ātmanā no cedidānīṃ krodhasya mahābhairavarūpiṇaḥ

1,96.60

वज्राशनिरिव स्थाणोस् त्व् एवं मृत्युः पतिष्यति इत्युक्तो वीरभद्रेण नृसिंहः क्रोधविह्वलः

vajrāśaniriva sthāṇos tv evaṃ mṛtyuḥ patiṣyati ityukto vīrabhadreṇa nṛsiṃhaḥ krodhavihvalaḥ

1,96.61

ननाद तनुवेगेन तं गृहीतुं प्रचक्रमे अत्रान्तरे महाघोरं विपक्षभयकारणम्

nanāda tanuvegena taṃ gṛhītuṃ pracakrame atrāntare mahāghoraṃ vipakṣabhayakāraṇam

1,96.62

गगनव्यापि दुर्धर्षशैवतेजःसमुद्भवम् वीरभद्रस्य तद्रूपं तत्क्षणादेव दृश्यते

gaganavyāpi durdharṣaśaivatejaḥsamudbhavam vīrabhadrasya tadrūpaṃ tatkṣaṇādeva dṛśyate

1,96.63

न तद्धिरण्मयं सौम्यं न सौरं नाग्निसंभवम् न तडिच्चन्द्रसदृशम् अनौपम्यं महेश्वरम्

na taddhiraṇmayaṃ saumyaṃ na sauraṃ nāgnisaṃbhavam na taḍiccandrasadṛśam anaupamyaṃ maheśvaram

1,96.64

तदा तेजांसि सर्वाणि तस्मिन् लीनानि शाङ्करे ततो व्यक्तो महातेजा व्यक्ते संभवतस्ततः

tadā tejāṃsi sarvāṇi tasmin līnāni śāṅkare tato vyakto mahātejā vyakte saṃbhavatastataḥ

1,96.65

रुद्रसाधारणं चैव चिह्नितं विकृताकृति ततः संहाररूपेण सुव्यक्तः परमेश्वरः

rudrasādhāraṇaṃ caiva cihnitaṃ vikṛtākṛti tataḥ saṃhārarūpeṇa suvyaktaḥ parameśvaraḥ

1,96.66

पश्यतां सर्वदेवानां जयशब्दादिमङ्गलैः सहस्रबाहुर् जटिलश् चन्द्रार्धकृतशेखरः

paśyatāṃ sarvadevānāṃ jayaśabdādimaṅgalaiḥ sahasrabāhur jaṭilaś candrārdhakṛtaśekharaḥ

1,96.67

स मृगार्धशरीरेण पक्षाभ्यां चञ्चुना द्विजाः अतितीक्ष्णमहादंष्ट्रो वज्रतुल्यनखायुधः

sa mṛgārdhaśarīreṇa pakṣābhyāṃ cañcunā dvijāḥ atitīkṣṇamahādaṃṣṭro vajratulyanakhāyudhaḥ

1,96.68

कण्ठे कालो महाबाहुश् चतुष्पाद् वह्निसंभवः युगान्तोद्यतजीमूतभीमगंभीरनिःस्वनः

kaṇṭhe kālo mahābāhuś catuṣpād vahnisaṃbhavaḥ yugāntodyatajīmūtabhīmagaṃbhīraniḥsvanaḥ

1,96.69

समं कुपितवृत्ताग्निव्यावृत्तनयनत्रयः स्पष्टदंष्ट्रो ऽधरोष्ठश् च हुङ्कारेण युतो हरः

samaṃ kupitavṛttāgnivyāvṛttanayanatrayaḥ spaṣṭadaṃṣṭro 'dharoṣṭhaś ca huṅkāreṇa yuto haraḥ

1,96.70

हरिस्तद्दर्शनादेव विनष्टबलविक्रमः बिभ्रद् और्म्यं सहस्रांशोर् अधः खद्योतविभ्रमम्

haristaddarśanādeva vinaṣṭabalavikramaḥ bibhrad aurmyaṃ sahasrāṃśor adhaḥ khadyotavibhramam

1,96.71

अथ विभ्रम्य पक्षाभ्यां नाभिपादे ऽभ्युदारयन् पादावाबध्य पुच्छेन बाहुभ्यां बाहुमण्डलम्

atha vibhramya pakṣābhyāṃ nābhipāde 'bhyudārayan pādāvābadhya pucchena bāhubhyāṃ bāhumaṇḍalam

1,96.72

भिन्दन्नुरसि बाहुभ्यां निजग्राह हरो हरिम् ततो जगाम गगनं देवैः सह महर्षिभिः

bhindannurasi bāhubhyāṃ nijagrāha haro harim tato jagāma gaganaṃ devaiḥ saha maharṣibhiḥ

1,96.73

सहसैव भयाद्विष्णुं विहगश् च यथोरगम् उत्क्षिप्योत्क्षिप्य संगृह्य निपात्य च निपात्य च

sahasaiva bhayādviṣṇuṃ vihagaś ca yathoragam utkṣipyotkṣipya saṃgṛhya nipātya ca nipātya ca

1,96.74

उड्डीयोड्डीय भगवान् पक्षाघातविमोहितम् हरिं हरन्तं वृषभं विश्वेशानं तमीश्वरम्

uḍḍīyoḍḍīya bhagavān pakṣāghātavimohitam hariṃ harantaṃ vṛṣabhaṃ viśveśānaṃ tamīśvaram

1,96.75

अनुयान्ति सुराः सर्वे नमोवाक्येन तुष्टुवुः नीयमानः परवशो दीनवक्त्रः कृताञ्जलिः

anuyānti surāḥ sarve namovākyena tuṣṭuvuḥ nīyamānaḥ paravaśo dīnavaktraḥ kṛtāñjaliḥ

1,96.76

तुष्टाव परमेशानं हरिस्तं ललिताक्षरैः नमो रुद्राय शर्वाय महाग्रासाय विष्णवे

tuṣṭāva parameśānaṃ haristaṃ lalitākṣaraiḥ namo rudrāya śarvāya mahāgrāsāya viṣṇave

1,96.77

नम उग्राय भीमाय नमः क्रोधाय मन्यवे नमो भवाय शर्वाय शङ्कराय शिवाय ते

nama ugrāya bhīmāya namaḥ krodhāya manyave namo bhavāya śarvāya śaṅkarāya śivāya te

1,96.78

कालकालाय कालाय महाकालाय मृत्यवे वीराय वीरभद्राय क्षयद्वीराय शूलिने

kālakālāya kālāya mahākālāya mṛtyave vīrāya vīrabhadrāya kṣayadvīrāya śūline

1,96.79

महादेवाय महते पशूनां पतये नमः एकाय नीलकण्ठाय श्रीकण्ठाय पिनाकिने

mahādevāya mahate paśūnāṃ pataye namaḥ ekāya nīlakaṇṭhāya śrīkaṇṭhāya pinākine

1,96.80

नमो ऽनन्ताय सूक्ष्माय नमस्ते मृत्युमन्यवे पराय परमेशाय परात्परतराय ते

namo 'nantāya sūkṣmāya namaste mṛtyumanyave parāya parameśāya parātparatarāya te

1,96.81

परात्पराय विश्वाय नमस्ते विश्वमूर्त्तये नमो विष्णुकलत्राय विष्णुक्षेत्राय भानवे

parātparāya viśvāya namaste viśvamūrttaye namo viṣṇukalatrāya viṣṇukṣetrāya bhānave

1,96.82

कैवर्ताय किराताय महाव्याधाय शाश्वते भैरवाय शरण्याय महाभैरवरूपिणे

kaivartāya kirātāya mahāvyādhāya śāśvate bhairavāya śaraṇyāya mahābhairavarūpiṇe

1,96.83

नमो नृसिंहसंहर्त्रे कामकालपुरारये महापाशौघसंहर्त्रे विष्णुमायान्तकारिणे

namo nṛsiṃhasaṃhartre kāmakālapurāraye mahāpāśaughasaṃhartre viṣṇumāyāntakāriṇe

1,96.84

त्र्यंबकाय त्र्यक्षराय शिपिविष्टाय मीढुषे मृत्युञ्जयाय शर्वाय सर्वज्ञाय मखारये

tryaṃbakāya tryakṣarāya śipiviṣṭāya mīḍhuṣe mṛtyuñjayāya śarvāya sarvajñāya makhāraye

1,96.85

मखेशाय वरेण्याय नमस्ते वह्निरूपिणे महाघ्राणाय जिह्वाय प्राणापानप्रवर्तिने

makheśāya vareṇyāya namaste vahnirūpiṇe mahāghrāṇāya jihvāya prāṇāpānapravartine

1,96.86

त्रिगुणाय त्रिशूलाय गुणातीताय योगिने संसाराय प्रवाहाय महायन्त्रप्रवर्तिने

triguṇāya triśūlāya guṇātītāya yogine saṃsārāya pravāhāya mahāyantrapravartine

1,96.87

नमश्चन्द्राग्निसूर्याय मुक्तिवैचित्र्यहेतवे वरदायावताराय सर्वकारणहेतवे

namaścandrāgnisūryāya muktivaicitryahetave varadāyāvatārāya sarvakāraṇahetave

1,96.88

कपालिने करालाय पतये पुण्यकीर्त्तये अमोघायाग्निनेत्राय लकुलीशाय शंभवे

kapāline karālāya pataye puṇyakīrttaye amoghāyāgninetrāya lakulīśāya śaṃbhave

1,96.89

भिषक्तमाय मुण्डाय दण्डिने योगरूपिणे मेघवाहाय देवाय पार्वतीपतये नमः

bhiṣaktamāya muṇḍāya daṇḍine yogarūpiṇe meghavāhāya devāya pārvatīpataye namaḥ

1,96.90

अव्यक्ताय विशोकाय स्थिराय स्थिरधन्विने स्थाणवे कृत्तिवासाय नमः पञ्चार्थहेतवे

avyaktāya viśokāya sthirāya sthiradhanvine sthāṇave kṛttivāsāya namaḥ pañcārthahetave

1,96.91

वरदायैकपादाय नमश्चन्द्रार्धमौलिने नमस्ते ऽध्वरराजाय वयसां पतये नमः

varadāyaikapādāya namaścandrārdhamauline namaste 'dhvararājāya vayasāṃ pataye namaḥ

1,96.92

योगीश्वराय नित्याय सत्याय परमेष्ठिने सर्वात्मने नमस्तुभ्यं नमः सर्वेश्वराय ते

yogīśvarāya nityāya satyāya parameṣṭhine sarvātmane namastubhyaṃ namaḥ sarveśvarāya te

1,96.93

एकद्वित्रिचतुःपञ्चकृत्वस् ते ऽस्तु नमोनमः दशकृत्वस्तु साहस्रकृत्वस्ते च नमोनमः

ekadvitricatuḥpañcakṛtvas te 'stu namonamaḥ daśakṛtvastu sāhasrakṛtvaste ca namonamaḥ

1,96.94

नमो ऽपरिमितं कृत्वा-नन्तकृत्वो नमोनमः नमोनमो नमो भूयः पुनर्भूयो नमोनमः

namo 'parimitaṃ kṛtvā-nantakṛtvo namonamaḥ namonamo namo bhūyaḥ punarbhūyo namonamaḥ

1,96.95

नाम्नामष्टशतेनैवं स्तुत्वामृतमयेन तु पुनस्तु प्रार्थयामास नृसिंहः शरभेश्वरम्

nāmnāmaṣṭaśatenaivaṃ stutvāmṛtamayena tu punastu prārthayāmāsa nṛsiṃhaḥ śarabheśvaram

1,96.96

यदा यदा ममाज्ञानम् अत्यहङ्कारदूषितम् तदा तदापनेतव्यं त्वयैव परमेश्वर

yadā yadā mamājñānam atyahaṅkāradūṣitam tadā tadāpanetavyaṃ tvayaiva parameśvara

1,96.97

एवं विज्ञापयन्प्रीतः शङ्करं नरकेसरी नन्वशक्तो भवान् विष्णो जीवितान्तं पराजितः

evaṃ vijñāpayanprītaḥ śaṅkaraṃ narakesarī nanvaśakto bhavān viṣṇo jīvitāntaṃ parājitaḥ

1,96.98

तद्वक्त्रशेषमात्रान्तं कृत्वा सर्वस्य विग्रहम् शुक्तिशित्यं तदा मङ्गं वीरभद्रः क्षणात्ततः

tadvaktraśeṣamātrāntaṃ kṛtvā sarvasya vigraham śuktiśityaṃ tadā maṅgaṃ vīrabhadraḥ kṣaṇāttataḥ

1,96.99

अथ ब्रह्मादयः सर्वे वीरभद्र त्वया दृशा जीविताः स्मो वयं देवाः पर्जन्येनेव पादपाः

atha brahmādayaḥ sarve vīrabhadra tvayā dṛśā jīvitāḥ smo vayaṃ devāḥ parjanyeneva pādapāḥ

1,96.100

यस्य भीषा दहत्यग्निर् उदेति च रविः स्वयम् वातो वाति च सो ऽसि त्वं मृत्युर्धावति पञ्चमः

yasya bhīṣā dahatyagnir udeti ca raviḥ svayam vāto vāti ca so 'si tvaṃ mṛtyurdhāvati pañcamaḥ

1,96.101

यदव्यक्तं परं व्योम कलातीतं सदाशिवम् भगवंस्त्वामेव भवं वदन्ति ब्रह्मवादिनः

yadavyaktaṃ paraṃ vyoma kalātītaṃ sadāśivam bhagavaṃstvāmeva bhavaṃ vadanti brahmavādinaḥ

1,96.102

के वयमेव धातुक्ये वेदने परमेश्वरः न विद्धि परमं धाम रूपलावण्यवर्णने

ke vayameva dhātukye vedane parameśvaraḥ na viddhi paramaṃ dhāma rūpalāvaṇyavarṇane

1,96.103

उपसर्गेषु सर्वेषु त्रायस्वास्मान् गणाधिप एकादशात्मन् भगवान् वर्तते रूपवान् हरः

upasargeṣu sarveṣu trāyasvāsmān gaṇādhipa ekādaśātman bhagavān vartate rūpavān haraḥ

1,96.104

ईदृशान् ते ऽवताराणि दृष्ट्वा शिव बहूंस्तमः कदाचित् संदिहेन् नास्मांस् त्वच्चिन्तास्तमया तथा

īdṛśān te 'vatārāṇi dṛṣṭvā śiva bahūṃstamaḥ kadācit saṃdihen nāsmāṃs tvaccintāstamayā tathā

1,96.105

गुञ्जागिरिवरतटा-मितरूपाणि सर्वशः अभ्यसंहर गम्यं ते न नीतव्यं परापरा

guñjāgirivarataṭā-mitarūpāṇi sarvaśaḥ abhyasaṃhara gamyaṃ te na nītavyaṃ parāparā

1,96.106

द्वे तनू तव रुद्रस्य वेदज्ञा ब्राह्मणा विदुः घोराप्यन्या शिवाप्यन्या ते प्रत्येकमनेकधा

dve tanū tava rudrasya vedajñā brāhmaṇā viduḥ ghorāpyanyā śivāpyanyā te pratyekamanekadhā

1,96.107

इहास्मान्पाहि भगवन् नित्याहतमहाबलः भवता हि जगत्सर्वं व्याप्तं स्वेनैव तेजसा

ihāsmānpāhi bhagavan nityāhatamahābalaḥ bhavatā hi jagatsarvaṃ vyāptaṃ svenaiva tejasā

1,96.108

ब्रह्मविष्ण्विन्द्रचन्द्रादि वयं च प्रमुखाः सुराः सुरासुराः सम्प्रसूतास् त्वत्तः सर्वे महेश्वर

brahmaviṣṇvindracandrādi vayaṃ ca pramukhāḥ surāḥ surāsurāḥ samprasūtās tvattaḥ sarve maheśvara

1,96.109

ब्रह्मा च इन्द्रो विष्णुश् च यमाद्या न सुरासुरान् ततो निगृह्य च हरिं सिंह इत्य् उपचेतसम्

brahmā ca indro viṣṇuś ca yamādyā na surāsurān tato nigṛhya ca hariṃ siṃha ity upacetasam

1,96.110

यतो बिभर्षि सकलं विभज्य तनुमष्टधा अतो ऽस्मान् पाहि भगवन् सुरान् दानैर् अभीप्सितैः

yato bibharṣi sakalaṃ vibhajya tanumaṣṭadhā ato 'smān pāhi bhagavan surān dānair abhīpsitaiḥ

1,96.111

उवाच तान् सुरान्देवो महर्षींश् च पुरातनान् यथा जले जलं क्षिप्तं क्षीरं क्षीरे घृतं घृते

uvāca tān surāndevo maharṣīṃś ca purātanān yathā jale jalaṃ kṣiptaṃ kṣīraṃ kṣīre ghṛtaṃ ghṛte

1,96.112

एक एव तदा विष्णुः शिवलीनो न चान्यथा एष एव नृसिंहात्मा सदर्पश् च महाबलः

eka eva tadā viṣṇuḥ śivalīno na cānyathā eṣa eva nṛsiṃhātmā sadarpaś ca mahābalaḥ

1,96.113

जगत्संहारकारेण प्रवृत्तो नरकेसरी याजनीयो नमस्तस्मै मद्भक्तिसिद्धिकाङ्क्षिभिः

jagatsaṃhārakāreṇa pravṛtto narakesarī yājanīyo namastasmai madbhaktisiddhikāṅkṣibhiḥ

1,96.114

एतावदुक्त्वा भगवान् वीरभद्रो महाबलः अपश्यन् सर्वभूतानां तत्रैवान्तरधीयत

etāvaduktvā bhagavān vīrabhadro mahābalaḥ apaśyan sarvabhūtānāṃ tatraivāntaradhīyata

1,96.115

नृसिंहकृत्तिवसनस् तदाप्रभृति शङ्करः वक्त्रं तन्मुण्डमालायां नायकत्वेन कल्पितम्

nṛsiṃhakṛttivasanas tadāprabhṛti śaṅkaraḥ vaktraṃ tanmuṇḍamālāyāṃ nāyakatvena kalpitam

1,96.116

ततो देवा निरातङ्काः कीर्तयन्तः कथामिमाम् विस्मयोत्फुल्लनयना जग्मुः सर्वे यथागतम्

tato devā nirātaṅkāḥ kīrtayantaḥ kathāmimām vismayotphullanayanā jagmuḥ sarve yathāgatam

1,96.117

य इदं परमाख्यानं पुण्यं वेदैः समन्वितम् पठित्वा शृणुते चैव सर्वदुःखविनाशनम्

ya idaṃ paramākhyānaṃ puṇyaṃ vedaiḥ samanvitam paṭhitvā śṛṇute caiva sarvaduḥkhavināśanam

1,96.118

धन्यं यशस्यम् आयुष्यम् आरोग्यं पुष्टिवर्धनम् सर्वविघ्नप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम्

dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyam ārogyaṃ puṣṭivardhanam sarvavighnapraśamanaṃ sarvavyādhivināśanam

1,96.119

अपमृत्युप्रशमनं महाशान्तिकरं शुभम् अरिचक्रप्रशमनं सर्वाधिप्रविनाशनम्

apamṛtyupraśamanaṃ mahāśāntikaraṃ śubham aricakrapraśamanaṃ sarvādhipravināśanam

1,96.120

ततो दुःस्वप्नशमनं सर्वभूतनिवारणम् विषग्रहक्षयकरं पुत्रपौत्रादिवर्धनम्

tato duḥsvapnaśamanaṃ sarvabhūtanivāraṇam viṣagrahakṣayakaraṃ putrapautrādivardhanam

1,96.121

योगसिद्धिप्रदं सम्यक् शिवज्ञानप्रकाशकम् शेषलोकस्य सोपानं वाञ्छितार्थैकसाधनम्

yogasiddhipradaṃ samyak śivajñānaprakāśakam śeṣalokasya sopānaṃ vāñchitārthaikasādhanam

1,96.122

विष्णुमायानिरसनं देवतापरमार्थदम् वाञ्छासिद्धिप्रदं चैव ऋद्धिप्रज्ञादिसाधनम्

viṣṇumāyānirasanaṃ devatāparamārthadam vāñchāsiddhipradaṃ caiva ṛddhiprajñādisādhanam

1,96.123

इदं तु शरभाकारं परं रूपं पिनाकिनः प्रकाशितव्यं भक्तेषु चिरेषूद्यमितेषु च

idaṃ tu śarabhākāraṃ paraṃ rūpaṃ pinākinaḥ prakāśitavyaṃ bhakteṣu cireṣūdyamiteṣu ca

1,96.124

तैरेव पठितव्यं च श्रोतव्यं च शिवात्मभिः शिवोत्सवेषु सर्वेषु चतुर्दश्यष्टमीषु च

taireva paṭhitavyaṃ ca śrotavyaṃ ca śivātmabhiḥ śivotsaveṣu sarveṣu caturdaśyaṣṭamīṣu ca

1,96.125

पठेत्प्रतिष्ठाकालेषु शिवसन्निधिकारणम् चोरव्याघ्राहिसिंहान्तकृतो राजभयेषु च

paṭhetpratiṣṭhākāleṣu śivasannidhikāraṇam coravyāghrāhisiṃhāntakṛto rājabhayeṣu ca

1,96.126

अत्रान्योत्पातभूकम्पदवाग्निपांसुवृष्टिषु उल्कापाते महावाते विना वृष्ट्यातिवृष्टिषु

atrānyotpātabhūkampadavāgnipāṃsuvṛṣṭiṣu ulkāpāte mahāvāte vinā vṛṣṭyātivṛṣṭiṣu

1,96.127

अतस्तत्र पठेद्विद्वाञ् छिवभक्तो दृढव्रतः यः पठेच्छृणुयाद्वापि स्तवं सर्वमनुत्तमम्

atastatra paṭhedvidvāñ chivabhakto dṛḍhavrataḥ yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi stavaṃ sarvamanuttamam

1,96.128

स रुद्रत्वं समासाद्य रुद्रस्यानुचरो भवेत्

sa rudratvaṃ samāsādya rudrasyānucaro bhavet

Chapter 1.97

1,97.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शरभप्रादुर्भावो नाम षण्णवतितमो ऽध्यायः जलन्धरं जटामौलिः पुरा जम्भारिविक्रमम् कथं जघान भगवान् भगनेत्रहरो हरः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śarabhaprādurbhāvo nāma ṣaṇṇavatitamo 'dhyāyaḥ jalandharaṃ jaṭāmauliḥ purā jambhārivikramam kathaṃ jaghāna bhagavān bhaganetraharo haraḥ

1,97.2

वक्तुमर्हसि चास्माकं रोमहर्षण सुव्रत जलन्धर इति ख्यातो जलमण्डलसंभवः

vaktumarhasi cāsmākaṃ romaharṣaṇa suvrata jalandhara iti khyāto jalamaṇḍalasaṃbhavaḥ

1,97.3

आसीदन्तकसंकाशस् तपसा लब्धविक्रमः तेन देवाः सगन्धर्वाः सयक्षोरगराक्षसाः

āsīdantakasaṃkāśas tapasā labdhavikramaḥ tena devāḥ sagandharvāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ

1,97.4

निर्जिताः समरे सर्वे ब्रह्मा च भगवानजः जित्वैव देवसंघातं ब्रह्माणं वै जलन्धरः

nirjitāḥ samare sarve brahmā ca bhagavānajaḥ jitvaiva devasaṃghātaṃ brahmāṇaṃ vai jalandharaḥ

1,97.5

जगाम देवदेवेशं विष्णुं विश्वहरं गुरुम् तयोः समभवद्युद्धं दिवारात्रम् अविश्रमम्

jagāma devadeveśaṃ viṣṇuṃ viśvaharaṃ gurum tayoḥ samabhavadyuddhaṃ divārātram aviśramam

1,97.6

जलन्धरेशयोस्तेन निर्जितो मधुसूदनः जलन्धरो ऽपि तं जित्वा देवदेवं जनार्दनम्

jalandhareśayostena nirjito madhusūdanaḥ jalandharo 'pi taṃ jitvā devadevaṃ janārdanam

1,97.7

प्रोवाचेदं दितेः पुत्रान् न्यायधीर्जेतुमीश्वरम् सर्वे जिता मया युद्धे शङ्करो ह्यजितो रणे

provācedaṃ diteḥ putrān nyāyadhīrjetumīśvaram sarve jitā mayā yuddhe śaṅkaro hyajito raṇe

1,97.8

तं जित्वा सर्वमीशानं गणपैर् नन्दिना क्षणात् अहमेव भवत्वं च ब्रह्मत्वं वैष्णवं तथा

taṃ jitvā sarvamīśānaṃ gaṇapair nandinā kṣaṇāt ahameva bhavatvaṃ ca brahmatvaṃ vaiṣṇavaṃ tathā

1,97.9

वासवत्वं च युष्माकं दास्ये दानवपुङ्गवाः जलन्धरवचः श्रुत्वा सर्वे ते दानवाधमाः

vāsavatvaṃ ca yuṣmākaṃ dāsye dānavapuṅgavāḥ jalandharavacaḥ śrutvā sarve te dānavādhamāḥ

1,97.10

जगर्जुरुच्चैः पापिष्ठा मृत्युदर्शनतत्पराः दैत्यैरेतैस्तथान्यैश् च रथनागतुरङ्गमैः

jagarjuruccaiḥ pāpiṣṭhā mṛtyudarśanatatparāḥ daityairetaistathānyaiś ca rathanāgaturaṅgamaiḥ

1,97.11

संनद्धैः सह संनह्य शर्वं प्रति ययौ बली भवो ऽपि दृष्ट्वा दैत्येन्द्रं मेरुकूटमिव स्थितम्

saṃnaddhaiḥ saha saṃnahya śarvaṃ prati yayau balī bhavo 'pi dṛṣṭvā daityendraṃ merukūṭamiva sthitam

1,97.12

अवध्यत्वम् अपि श्रुत्वा तथान्यैर् भगनेत्रहा ब्रह्मणो वचनं रक्षन् रक्षको जगतां प्रभुः

avadhyatvam api śrutvā tathānyair bhaganetrahā brahmaṇo vacanaṃ rakṣan rakṣako jagatāṃ prabhuḥ

1,97.13

सांबः सनन्दी सगणः प्रोवाच प्रहसन्निव किं कृत्यमसुरेशान युद्धेनानेन सांप्रतम्

sāṃbaḥ sanandī sagaṇaḥ provāca prahasanniva kiṃ kṛtyamasureśāna yuddhenānena sāṃpratam

1,97.14

मद्बाणैर्भिन्नसर्वाङ्गो मर्तुमभ्युद्यते मुदा जलन्धरो ऽपि तद्वाक्यं श्रुत्वा श्रोत्रविदारणम्

madbāṇairbhinnasarvāṅgo martumabhyudyate mudā jalandharo 'pi tadvākyaṃ śrutvā śrotravidāraṇam

1,97.15

सुरेश्वरमुवाचेदं सुरेतरबलेश्वरः वाक्येनालं महाबाहो देवदेव वृषध्वज

sureśvaramuvācedaṃ suretarabaleśvaraḥ vākyenālaṃ mahābāho devadeva vṛṣadhvaja

1,97.16

चन्द्रांशुसन्निभैः शस्त्रैर् हर योद्धुमिहागतः निशम्यास्य वचः शूली पादाङ्गुष्ठेन लीलया महांभसि चकाराशु रथाङ्गं रौद्रमायुधम्

candrāṃśusannibhaiḥ śastrair hara yoddhumihāgataḥ niśamyāsya vacaḥ śūlī pādāṅguṣṭhena līlayā mahāṃbhasi cakārāśu rathāṅgaṃ raudramāyudham

1,97.17

कृत्वार्णवांभसि सितं भगवान् रथाङ्गं स्मृत्वा जगत्त्रयमनेन हताः सुराश् च दक्षान्धकान्तकपुरत्रययज्ञहर्ता लोकत्रयान्तककरः प्रहसंतदाह

kṛtvārṇavāṃbhasi sitaṃ bhagavān rathāṅgaṃ smṛtvā jagattrayamanena hatāḥ surāś ca dakṣāndhakāntakapuratrayayajñahartā lokatrayāntakakaraḥ prahasaṃtadāha

1,97.18

पादेन निर्मितं दैत्य जलन्धर महार्णवे बलवान् यदि चोद्धर्तुं तिष्ठ योद्धुं न चान्यथा

pādena nirmitaṃ daitya jalandhara mahārṇave balavān yadi coddhartuṃ tiṣṭha yoddhuṃ na cānyathā

1,97.19

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा क्रोधेनादीप्तलोचनः प्रदहन्निव नेत्राभ्यां प्राहालोक्य जगत्त्रयम्

tasya tadvacanaṃ śrutvā krodhenādīptalocanaḥ pradahanniva netrābhyāṃ prāhālokya jagattrayam

1,97.20

गदामुद्धृत्य हत्वा च नन्दिनं त्वां च शङ्कर हत्वा लोकान्सुरैः सार्धं डुण्डुभान् गरुडो यथा

gadāmuddhṛtya hatvā ca nandinaṃ tvāṃ ca śaṅkara hatvā lokānsuraiḥ sārdhaṃ ḍuṇḍubhān garuḍo yathā

1,97.21

हन्तुं चराचरं सर्वं समर्थो ऽहं सवासवम् को महेश्वर मद्बाणैर् अच्छेद्यो भुवनत्रये

hantuṃ carācaraṃ sarvaṃ samartho 'haṃ savāsavam ko maheśvara madbāṇair acchedyo bhuvanatraye

1,97.22

बालभावे च भगवान् तपसैव विनिर्जितः ब्रह्मा बली यौवने वै मुनयः सुरपुङ्गवैः

bālabhāve ca bhagavān tapasaiva vinirjitaḥ brahmā balī yauvane vai munayaḥ surapuṅgavaiḥ

1,97.23

दग्धं क्षणेन सकलं त्रैलोक्यं सचराचरम् तपसा किं त्वया रुद्र निर्जितो भगवानपि

dagdhaṃ kṣaṇena sakalaṃ trailokyaṃ sacarācaram tapasā kiṃ tvayā rudra nirjito bhagavānapi

1,97.24

इन्द्राग्नियमवित्तेशवायुवारीश्वरादयः न सेहिरे यथा नागा गन्धं पक्षिपतेरिव

indrāgniyamavitteśavāyuvārīśvarādayaḥ na sehire yathā nāgā gandhaṃ pakṣipateriva

1,97.25

न लब्ध्वा दिवि भूमौ च बाहवो मम शङ्कर समस्तान्पर्वतान्प्राप्य घर्षिताश् च गणेश्वर

na labdhvā divi bhūmau ca bāhavo mama śaṅkara samastānparvatānprāpya gharṣitāś ca gaṇeśvara

1,97.26

गिरीन्द्रो मन्दरः श्रीमान् नीलो मेरुः सुशोभनः घर्षितो बाहुदण्डेन कण्डूनोदार्थम् आपतत्

girīndro mandaraḥ śrīmān nīlo meruḥ suśobhanaḥ gharṣito bāhudaṇḍena kaṇḍūnodārtham āpatat

1,97.27

गङ्गा निरुद्धा बाहुभ्यां लीलार्थं हिमवद्गिरौ नारीणां मम भृत्यैश् च वज्रो बद्धो दिवौकसाम्

gaṅgā niruddhā bāhubhyāṃ līlārthaṃ himavadgirau nārīṇāṃ mama bhṛtyaiś ca vajro baddho divaukasām

1,97.28

वडवाया मुखं भग्नं गृहीत्वा वै करेण तु तत्क्षणादेव सकलं चैकार्णवमभूदिदम्

vaḍavāyā mukhaṃ bhagnaṃ gṛhītvā vai kareṇa tu tatkṣaṇādeva sakalaṃ caikārṇavamabhūdidam

1,97.29

ऐरावतादयो नागाः क्षिप्ताः सिन्धुजलोपरि सरथो भगवानिन्द्रः क्षिप्तश् च शतयोजनम्

airāvatādayo nāgāḥ kṣiptāḥ sindhujalopari saratho bhagavānindraḥ kṣiptaś ca śatayojanam

1,97.30

गरुडो ऽपि मया बद्धो नागपाशेन विष्णुना उर्वश्याद्या मया नीता नार्यः कारागृहान्तरम्

garuḍo 'pi mayā baddho nāgapāśena viṣṇunā urvaśyādyā mayā nītā nāryaḥ kārāgṛhāntaram

1,97.31

कथंचिल्लब्धवान् शक्रः शचीमेकां प्रणम्य माम् मां न जानासि दैत्येन्द्रं जलन्धरमुमापते

kathaṃcillabdhavān śakraḥ śacīmekāṃ praṇamya mām māṃ na jānāsi daityendraṃ jalandharamumāpate

1,97.32

एवमुक्तो महादेवः प्रादहद्वै रथं तदा तस्य नेत्राग्निभागैककलार्धार्धेन चाकुलम्

evamukto mahādevaḥ prādahadvai rathaṃ tadā tasya netrāgnibhāgaikakalārdhārdhena cākulam

1,97.33

दैत्यानामतुलबलैर्हयैश् च नागैर् दैत्येन्द्रास् त्रिपुररिपोर् निरीक्षणेन नागाद् वैशसम् अनुसंवृतश् च नागैर् देवेशं वचनमुवाच चाल्पबुद्धिः

daityānāmatulabalairhayaiś ca nāgair daityendrās tripuraripor nirīkṣaṇena nāgād vaiśasam anusaṃvṛtaś ca nāgair deveśaṃ vacanamuvāca cālpabuddhiḥ

1,97.34

किं कार्यं मम युधि देवदैत्यसंघैर् हन्तुं यत्सकलमिदं क्षणात्समर्थः यत्तस्माद्भयमिहनास्ति योद्धुम् ईश वाञ्छैषा विपुलतरा न संशयो ऽत्र

kiṃ kāryaṃ mama yudhi devadaityasaṃghair hantuṃ yatsakalamidaṃ kṣaṇātsamarthaḥ yattasmādbhayamihanāsti yoddhum īśa vāñchaiṣā vipulatarā na saṃśayo 'tra

1,97.35

तस्मात्त्वं मम मदनारिदक्षशत्रो यज्ञारे त्रिपुररिपो ममैव वीरैः भूतेन्द्रैर्हरिवदनेन देवसंघैर् योद्धुं ते बलमिह चास्ति चेद्धि तिष्ठ

tasmāttvaṃ mama madanāridakṣaśatro yajñāre tripuraripo mamaiva vīraiḥ bhūtendrairharivadanena devasaṃghair yoddhuṃ te balamiha cāsti ceddhi tiṣṭha

1,97.36

इत्युक्त्वाथ महादेवं महादेवारिनन्दनः न चचाल न सस्मार निहतान्बान्धवान्युधि

ityuktvātha mahādevaṃ mahādevārinandanaḥ na cacāla na sasmāra nihatānbāndhavānyudhi

1,97.37

दुर्मदेनाविनीतात्मा दोर्भ्यामास्फोट्य दोर्बलात् सुदर्शनाख्यं यच्चक्रं तेन हन्तुं समुद्यतः

durmadenāvinītātmā dorbhyāmāsphoṭya dorbalāt sudarśanākhyaṃ yaccakraṃ tena hantuṃ samudyataḥ

1,97.38

दुर्धरेण रथाङ्गेन कृच्छ्रेणापि द्विजोत्तमाः स्थापयामास वै स्कन्धे द्विधाभूतश् च तेन वै

durdhareṇa rathāṅgena kṛcchreṇāpi dvijottamāḥ sthāpayāmāsa vai skandhe dvidhābhūtaś ca tena vai

1,97.39

कुलिशेन यथा छिन्नो द्विधा गिरिवरो द्विजाः पपात दैत्यो बलवान् अञ्जनाद्रिरिवापरः

kuliśena yathā chinno dvidhā girivaro dvijāḥ papāta daityo balavān añjanādririvāparaḥ

1,97.40

तस्य रक्तेन रौद्रेण सम्पूर्णम् अभवत्क्षणात् तद्रक्तमखिलं रुद्रनियोगान्मांसमेव च

tasya raktena raudreṇa sampūrṇam abhavatkṣaṇāt tadraktamakhilaṃ rudraniyogānmāṃsameva ca

1,97.41

महारौरवमासाद्य रक्तकुण्डमभूदहो जलन्धरं हतं दृष्ट्वा देवगन्धर्वपार्षदाः

mahārauravamāsādya raktakuṇḍamabhūdaho jalandharaṃ hataṃ dṛṣṭvā devagandharvapārṣadāḥ

1,97.42

सिंहनादं महत्कृत्वा साधु देवेति चाब्रुवन् यः पठेच्छृणुयाद्वापि जलन्धरविमर्दनम्

siṃhanādaṃ mahatkṛtvā sādhu deveti cābruvan yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi jalandharavimardanam

1,97.43

श्रावयेद्वा यथान्यायं गाणपत्यमवाप्नुयात्

śrāvayedvā yathānyāyaṃ gāṇapatyamavāpnuyāt

Chapter 1.98 (part 1/2)

1,98.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे जलन्धरवधो नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः कथं देवेन वै सूत देवदेवान्महेश्वरात् सुदर्शनाख्यं वै लब्धं वक्तुमर्हसि विष्णुना

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge jalandharavadho nāma saptanavatitamo 'dhyāyaḥ kathaṃ devena vai sūta devadevānmaheśvarāt sudarśanākhyaṃ vai labdhaṃ vaktumarhasi viṣṇunā

1,98.2

देवानाम् असुरेन्द्राणाम् अभवच्च सुदारुणः सर्वेषामेव भूतानां विनाशकरणो महान्

devānām asurendrāṇām abhavacca sudāruṇaḥ sarveṣāmeva bhūtānāṃ vināśakaraṇo mahān

1,98.3

ते देवाः शक्तिमुशलैः सायकैर्नतपर्वभिः प्रभिद्यमानाः कुन्तैश् च दुद्रुवुर्भयविह्वलाः

te devāḥ śaktimuśalaiḥ sāyakairnataparvabhiḥ prabhidyamānāḥ kuntaiś ca dudruvurbhayavihvalāḥ

1,98.4

पराजितास्तदा देवा देवदेवेश्वरं हरिम् प्रणेमुस्तं सुरेशानं शोकसंविग्नमानसाः

parājitāstadā devā devadeveśvaraṃ harim praṇemustaṃ sureśānaṃ śokasaṃvignamānasāḥ

1,98.5

तान् समीक्ष्याथ भगवान् देवदेवेश्वरो हरिः प्रणिपत्य स्थितान्देवान् इदं वचनमब्रवीत्

tān samīkṣyātha bhagavān devadeveśvaro hariḥ praṇipatya sthitāndevān idaṃ vacanamabravīt

1,98.6

वत्साः किमिति वै देवाश् च्युतालङ्कारविक्रमाः समागताः ससंतापा वक्तुमर्हथ सुव्रताः

vatsāḥ kimiti vai devāś cyutālaṅkāravikramāḥ samāgatāḥ sasaṃtāpā vaktumarhatha suvratāḥ

1,98.7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तथाभूताः सुरोत्तमाः प्रणम्याहुर्यथावृत्तं देवदेवाय विष्णवे

tasya tadvacanaṃ śrutvā tathābhūtāḥ surottamāḥ praṇamyāhuryathāvṛttaṃ devadevāya viṣṇave

1,98.8

भगवन्देवदेवेश विष्णो जिष्णो जनार्दन दानवैः पीडिताः सर्वे वयं शरणमागताः

bhagavandevadeveśa viṣṇo jiṣṇo janārdana dānavaiḥ pīḍitāḥ sarve vayaṃ śaraṇamāgatāḥ

1,98.9

त्वमेव देवदेवेश गतिर्नः पुरुषोत्तम त्वमेव परमात्मा हि त्वं पिता जगतामपि

tvameva devadeveśa gatirnaḥ puruṣottama tvameva paramātmā hi tvaṃ pitā jagatāmapi

1,98.10

त्वमेव भर्ता हर्ता च भोक्ता दाता जनार्दन हन्तुमर्हसि तस्मात्त्वं दानवान्दानवार्दन

tvameva bhartā hartā ca bhoktā dātā janārdana hantumarhasi tasmāttvaṃ dānavāndānavārdana

1,98.11

दैत्याश् च वैष्णवैर्ब्राह्मै रौद्रैर्याम्यैः सुदारुणैः कौबेरैश्चैव सौम्यैश् च नैरृत्यैर्वारुणैर्दृढैः

daityāś ca vaiṣṇavairbrāhmai raudrairyāmyaiḥ sudāruṇaiḥ kauberaiścaiva saumyaiś ca nairṛtyairvāruṇairdṛḍhaiḥ

1,98.12

वायव्यैश् च तथाग्नेयैर् ऐशानैर् वार्षिकैः शुभैः सौरै रौद्रैस् तथा भीमैः कम्पनैर् जृम्भणैर् दृढैः

vāyavyaiś ca tathāgneyair aiśānair vārṣikaiḥ śubhaiḥ saurai raudrais tathā bhīmaiḥ kampanair jṛmbhaṇair dṛḍhaiḥ

1,98.13

अवध्या वरलाभात्ते सर्वे वारिजलोचन सूर्यमण्डलसम्भूतं त्वदीयं चक्रम् उद्यतम्

avadhyā varalābhātte sarve vārijalocana sūryamaṇḍalasambhūtaṃ tvadīyaṃ cakram udyatam

1,98.14

कुण्ठितं हि दधीचेन च्यावनेन जगद्गुरो दण्डं शार्ङ्गं तवास्त्रं च लब्धं दैत्यैः प्रसादतः

kuṇṭhitaṃ hi dadhīcena cyāvanena jagadguro daṇḍaṃ śārṅgaṃ tavāstraṃ ca labdhaṃ daityaiḥ prasādataḥ

1,98.15

पुरा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं त्रिपुरारिणा रथाङ्गं सुशितं घोरं तेन तान् हन्तुम् अर्हसि

purā jalandharaṃ hantuṃ nirmitaṃ tripurāriṇā rathāṅgaṃ suśitaṃ ghoraṃ tena tān hantum arhasi

1,98.16

तस्मात्तेन निहन्तव्या नान्यैः शस्त्रशतैरपि ततो निशम्य तेषां वै वचनं वारिजेक्षणः

tasmāttena nihantavyā nānyaiḥ śastraśatairapi tato niśamya teṣāṃ vai vacanaṃ vārijekṣaṇaḥ

1,98.17

वाचस्पतिमुखानाह स हरिश्चक्रभृत् स्वयम् भोभो देवा महादेवं सर्वैर् देवैः सनातनैः

vācaspatimukhānāha sa hariścakrabhṛt svayam bhobho devā mahādevaṃ sarvair devaiḥ sanātanaiḥ

1,98.18

सम्प्राप्य सांप्रतं सर्वं करिष्यामि दिवौकसाम् देवा जलन्धरं हन्तुं निर्मितं हि पुरारिणा

samprāpya sāṃprataṃ sarvaṃ kariṣyāmi divaukasām devā jalandharaṃ hantuṃ nirmitaṃ hi purāriṇā

1,98.19

लब्ध्वा रथाङ्गं तेनैव निहत्य च महासुरान् सर्वान्धुन्धुमुखान्दैत्यान् अष्टषष्टिशतान् सुरान्

labdhvā rathāṅgaṃ tenaiva nihatya ca mahāsurān sarvāndhundhumukhāndaityān aṣṭaṣaṣṭiśatān surān

1,98.20

सबान्धवान्क्षणादेव युष्मान् संतारयाम्यहम् एवम् उक्त्वा सुरश्रेष्ठान् सुरश्रेष्ठमनुस्मरन्

sabāndhavānkṣaṇādeva yuṣmān saṃtārayāmyaham evam uktvā suraśreṣṭhān suraśreṣṭhamanusmaran

1,98.21

सुरश्रेष्ठस्तदा श्रेष्ठं पूजयामास शङ्करम् लिङ्गं स्थाप्य यथान्यायं हिमवच्छिखरे शुभे

suraśreṣṭhastadā śreṣṭhaṃ pūjayāmāsa śaṅkaram liṅgaṃ sthāpya yathānyāyaṃ himavacchikhare śubhe

1,98.22

मेरुपर्वतसंकाशं निर्मितं विश्वकर्मणा त्वरिताख्येन रुद्रेण रौद्रेण च जनार्दनः

meruparvatasaṃkāśaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā tvaritākhyena rudreṇa raudreṇa ca janārdanaḥ

1,98.23

स्नाप्य सम्पूज्य गन्धाद्यैर् ज्वालाकारं मनोरमम् तुष्टाव च तदा रुद्रं सम्पूज्याग्नौ प्रणम्य च

snāpya sampūjya gandhādyair jvālākāraṃ manoramam tuṣṭāva ca tadā rudraṃ sampūjyāgnau praṇamya ca

1,98.24

देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन यथाक्रमम् पूजयामास च शिवं प्रणवाद्यं नमो ऽन्तकम्

devaṃ nāmnāṃ sahasreṇa bhavādyena yathākramam pūjayāmāsa ca śivaṃ praṇavādyaṃ namo 'ntakam

1,98.25

देवं नाम्नां सहस्रेण भवाद्येन महेश्वरम् प्रतिनाम स पद्मेन पूजयामास शङ्करम्

devaṃ nāmnāṃ sahasreṇa bhavādyena maheśvaram pratināma sa padmena pūjayāmāsa śaṅkaram

1,98.26

अग्नौ च नामभिर् देवं भवाद्यैः समिदादिभिः स्वाहान्तैर्विधिवद्धुत्वा प्रत्येकमयुतं प्रभुम्

agnau ca nāmabhir devaṃ bhavādyaiḥ samidādibhiḥ svāhāntairvidhivaddhutvā pratyekamayutaṃ prabhum

1,98.27

तुष्टाव च पुनः शंभुं भवाद्यैर्भवमीश्वरम् भवः शिवो हरो रुद्रः पुरुषः पद्मलोचनः

tuṣṭāva ca punaḥ śaṃbhuṃ bhavādyairbhavamīśvaram bhavaḥ śivo haro rudraḥ puruṣaḥ padmalocanaḥ

1,98.28

अर्थितव्यः सदाचारः सर्वशंभुर्महेश्वरः ईश्वरः स्थाणुरीशानः सहस्राक्षः सहस्रपात्

arthitavyaḥ sadācāraḥ sarvaśaṃbhurmaheśvaraḥ īśvaraḥ sthāṇurīśānaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt

1,98.29

वरीयान् वरदो वन्द्यः शङ्करः परमेश्वरः गङ्गाधरः शूलधरः परार्थैकप्रयोजनः

varīyān varado vandyaḥ śaṅkaraḥ parameśvaraḥ gaṅgādharaḥ śūladharaḥ parārthaikaprayojanaḥ

1,98.30

सर्वज्ञः सर्वदेवादिगिरिधन्वा जटाधरः चन्द्रापीडश्चन्द्रमौलिर् विद्वान्विश्वामरेश्वरः

sarvajñaḥ sarvadevādigiridhanvā jaṭādharaḥ candrāpīḍaścandramaulir vidvānviśvāmareśvaraḥ

1,98.31

वेदान्तसारसंदोहः कपाली नीललोहितः ध्यानाधारोपरिच्छेद्यो गौरीभर्ता गणेश्वरः

vedāntasārasaṃdohaḥ kapālī nīlalohitaḥ dhyānādhāroparicchedyo gaurībhartā gaṇeśvaraḥ

1,98.32

अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस् त्रिवर्गः स्वर्गसाधनः ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः

aṣṭamūrtirviśvamūrtis trivargaḥ svargasādhanaḥ jñānagamyo dṛḍhaprajño devadevastrilocanaḥ

1,98.33

वामदेवो महादेवः पाण्डुः परिदृढो दृढः विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिरन्तरः

vāmadevo mahādevaḥ pāṇḍuḥ paridṛḍho dṛḍhaḥ viśvarūpo virūpākṣo vāgīśaḥ śucirantaraḥ

1,98.34

सर्वप्रणयसंवादी वृषाङ्को वृषवाहनः ईशः पिनाकी खट्वाङ्गी चित्रवेषश्चिरन्तनः

sarvapraṇayasaṃvādī vṛṣāṅko vṛṣavāhanaḥ īśaḥ pinākī khaṭvāṅgī citraveṣaścirantanaḥ

1,98.35

तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्माङ्गहृज्जटी कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणवात्मकः

tamoharo mahāyogī goptā brahmāṅgahṛjjaṭī kālakālaḥ kṛttivāsāḥ subhagaḥ praṇavātmakaḥ

1,98.36

उन्मत्तवेषश् चक्षुष्यो दुर्वासाः स्मरशासनः दृढायुधः स्कन्दगुरुः परमेष्ठी परायणः

unmattaveṣaś cakṣuṣyo durvāsāḥ smaraśāsanaḥ dṛḍhāyudhaḥ skandaguruḥ parameṣṭhī parāyaṇaḥ

1,98.37

अनादिमध्यनिधनो गिरिशो गिरिबान्धवः कुबेरबन्धुः श्रीकण्ठो लोकवर्णोत्तमोत्तमः

anādimadhyanidhano giriśo giribāndhavaḥ kuberabandhuḥ śrīkaṇṭho lokavarṇottamottamaḥ

1,98.38

सामान्यदेवः कोदण्डी नीलकण्ठः परश्वधी विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्यतापनः

sāmānyadevaḥ kodaṇḍī nīlakaṇṭhaḥ paraśvadhī viśālākṣo mṛgavyādhaḥ sureśaḥ sūryatāpanaḥ

1,98.39

धर्मकर्माक्षमः क्षेत्रं भगवान् भगनेत्रभित् उग्रः पशुपतिस् तार्क्ष्यः प्रियभक्तः प्रियंवदः

dharmakarmākṣamaḥ kṣetraṃ bhagavān bhaganetrabhit ugraḥ paśupatis tārkṣyaḥ priyabhaktaḥ priyaṃvadaḥ

1,98.40

दाता दयाकरो दक्षः कपर्दी कामशासनः श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः

dātā dayākaro dakṣaḥ kapardī kāmaśāsanaḥ śmaśānanilayaḥ sūkṣmaḥ śmaśānastho maheśvaraḥ

1,98.41

लोककर्ता भूतपतिर् महाकर्ता महौषधी उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः

lokakartā bhūtapatir mahākartā mahauṣadhī uttaro gopatirgoptā jñānagamyaḥ purātanaḥ

1,98.42

नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमरतः सुखी सोमपो ऽमृतपः सोमो महानीतिर्महामतिः

nītiḥ sunītiḥ śuddhātmā somaḥ somarataḥ sukhī somapo 'mṛtapaḥ somo mahānītirmahāmatiḥ

1,98.43

अजातशत्रुरालोकः संभाव्यो हव्यवाहनः लोककारो वेदकारः सूत्रकारः सनातनः

ajātaśatrurālokaḥ saṃbhāvyo havyavāhanaḥ lokakāro vedakāraḥ sūtrakāraḥ sanātanaḥ

1,98.44

महर्षिः कपिलाचार्यो विश्वदीप्तिस्त्रिलोचनः पिनाकपाणिर् भूदेवः स्वस्तिदः स्वस्तिकृत्सदा

maharṣiḥ kapilācāryo viśvadīptistrilocanaḥ pinākapāṇir bhūdevaḥ svastidaḥ svastikṛtsadā

1,98.45

त्रिधामा सौभगः शर्वः सर्वज्ञः सर्वगोचरः ब्रह्मधृग् विश्वसृक् स्वर्गः कर्णिकारः प्रियः कविः

tridhāmā saubhagaḥ śarvaḥ sarvajñaḥ sarvagocaraḥ brahmadhṛg viśvasṛk svargaḥ karṇikāraḥ priyaḥ kaviḥ

1,98.46

शाखो विशाखो गोशाखः शिवो नैकः क्रतुः समः गङ्गाप्लवोदको भावः सकलः स्थपतिः स्थिरः

śākho viśākho gośākhaḥ śivo naikaḥ kratuḥ samaḥ gaṅgāplavodako bhāvaḥ sakalaḥ sthapatiḥ sthiraḥ

1,98.47

विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः सगणो गणकार्यश् च सुकीर्तिश् छिन्नसंशयः

vijitātmā vidheyātmā bhūtavāhanasārathiḥ sagaṇo gaṇakāryaś ca sukīrtiś chinnasaṃśayaḥ

1,98.48

कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कान्तः कृतागमः

kāmadevaḥ kāmapālo bhasmoddhūlitavigrahaḥ bhasmapriyo bhasmaśāyī kāmī kāntaḥ kṛtāgamaḥ

1,98.49

समायुक्तो निवृत्तात्मा धर्मयुक्तः सदाशिवः चतुर्मुखश्चतुर्बाहुर् दुरावासो दुरासदः

samāyukto nivṛttātmā dharmayuktaḥ sadāśivaḥ caturmukhaścaturbāhur durāvāso durāsadaḥ

1,98.50

दुर्गमो दुर्लभो दुर्गः सर्वायुधविशारदः अध्यात्मयोगनिलयः सुतन्तुस्तन्तुवर्धनः

durgamo durlabho durgaḥ sarvāyudhaviśāradaḥ adhyātmayoganilayaḥ sutantustantuvardhanaḥ

1,98.51

शुभाङ्गो लोकसारङ्गो जगदीशो ऽमृताशनः भस्मशुद्धिकरो मेरुर् ओजस्वी शुद्धविग्रहः

śubhāṅgo lokasāraṅgo jagadīśo 'mṛtāśanaḥ bhasmaśuddhikaro merur ojasvī śuddhavigrahaḥ

1,98.52

हिरण्यरेतास् तरणिर् मरीचिर् महिमालयः महाह्रदो महागर्भः सिद्धवृन्दारवन्दितः

hiraṇyaretās taraṇir marīcir mahimālayaḥ mahāhrado mahāgarbhaḥ siddhavṛndāravanditaḥ

1,98.53

व्याघ्रचर्मधरो व्याली महाभूतो महानिधिः अमृताङ्गो ऽमृतवपुः पञ्चयज्ञः प्रभञ्जनः

vyāghracarmadharo vyālī mahābhūto mahānidhiḥ amṛtāṅgo 'mṛtavapuḥ pañcayajñaḥ prabhañjanaḥ

1,98.54

पञ्चविंशतितत्त्वज्ञः पारिजातः परावरः सुलभः सुव्रतः शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः

pañcaviṃśatitattvajñaḥ pārijātaḥ parāvaraḥ sulabhaḥ suvrataḥ śūro vāṅmayaikanidhirnidhiḥ

1,98.55

वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलाचलः

varṇāśramagururvarṇī śatrujicchatrutāpanaḥ āśramaḥ kṣapaṇaḥ kṣāmo jñānavānacalācalaḥ

1,98.56

प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणराशिर्गुणाकरः

pramāṇabhūto durjñeyaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ dhanurdharo dhanurvedo guṇarāśirguṇākaraḥ

1,98.57

अनन्तदृष्टिरानन्दो दण्डो दमयिता दमः अभिवाद्यो महाचार्यो विश्वकर्मा विशारदः

anantadṛṣṭirānando daṇḍo damayitā damaḥ abhivādyo mahācāryo viśvakarmā viśāradaḥ

1,98.58

वीतरागो विनीतात्मा तपस्वी भूतभावनः उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामो जितप्रियः

vītarāgo vinītātmā tapasvī bhūtabhāvanaḥ unmattaveṣaḥ pracchanno jitakāmo jitapriyaḥ

1,98.59

कल्याणप्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः तपस्वी तारको धीमान् प्रधानप्रभुर् अव्ययः

kalyāṇaprakṛtiḥ kalpaḥ sarvalokaprajāpatiḥ tapasvī tārako dhīmān pradhānaprabhur avyayaḥ

1,98.60

लोकपालो ऽन्तर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो नियमो नियमाश्रयः

lokapālo 'ntarhitātmā kalpādiḥ kamalekṣaṇaḥ vedaśāstrārthatattvajño niyamo niyamāśrayaḥ

1,98.61

चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर् विरामो विद्रुमच्छविः भक्तिगम्यः परं ब्रह्म मृगबाणार्पणो ऽनघः

candraḥ sūryaḥ śaniḥ ketur virāmo vidrumacchaviḥ bhaktigamyaḥ paraṃ brahma mṛgabāṇārpaṇo 'naghaḥ

1,98.62

अद्रिराजालयः कान्तः परमात्मा जगद्गुरुः सर्वकर्माचलस्त्वष्टा मङ्गल्यो मङ्गलावृतः

adrirājālayaḥ kāntaḥ paramātmā jagadguruḥ sarvakarmācalastvaṣṭā maṅgalyo maṅgalāvṛtaḥ

1,98.63

महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः

mahātapā dīrghatapāḥ sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ ahaḥ saṃvatsaro vyāptiḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ

1,98.64

संवत्सरकरो मन्त्रः प्रत्ययः सर्वदर्शनः अजः सर्वेश्वरः स्निग्धो महारेता महाबलः

saṃvatsarakaro mantraḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ ajaḥ sarveśvaraḥ snigdho mahāretā mahābalaḥ

1,98.65

योगी योग्यो महारेताः सिद्धः सर्वादिर् अग्निदः वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः

yogī yogyo mahāretāḥ siddhaḥ sarvādir agnidaḥ vasurvasumanāḥ satyaḥ sarvapāpaharo haraḥ

1,98.66

अमृतः शाश्वतः शान्तो बाणहस्तः प्रतापवान् कमण्डलुधरो धन्वी वेदाङ्गो वेदविन्मुनिः

amṛtaḥ śāśvataḥ śānto bāṇahastaḥ pratāpavān kamaṇḍaludharo dhanvī vedāṅgo vedavinmuniḥ

1,98.67

भ्राजिष्णुर् भोजनं भोक्ता लोकनेता दुराधरः अतीन्द्रियो महामायः सर्वावासश्चतुष्पथः

bhrājiṣṇur bhojanaṃ bhoktā lokanetā durādharaḥ atīndriyo mahāmāyaḥ sarvāvāsaścatuṣpathaḥ

1,98.68

कालयोगी महानादो महोत्साहो महाबलः महाबुद्धिर् महावीर्यो भूतचारी पुरन्दरः

kālayogī mahānādo mahotsāho mahābalaḥ mahābuddhir mahāvīryo bhūtacārī purandaraḥ

1,98.69

निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर् महाद्युतिः अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् सर्वहार्यमितो गतिः

niśācaraḥ pretacārī mahāśaktir mahādyutiḥ anirdeśyavapuḥ śrīmān sarvahāryamito gatiḥ

1,98.70

बहुश्रुतो बहुमयो नियतात्मा भवोद्भवः ओजस्तेजो द्युतिकरो नर्तकः सर्वकामकः

bahuśruto bahumayo niyatātmā bhavodbhavaḥ ojastejo dyutikaro nartakaḥ sarvakāmakaḥ

1,98.71

नृत्यप्रियो नृत्यनृत्यः प्रकाशात्मा प्रतापनः बुद्धस्पष्टाक्षरो मन्त्रः सन्मानः सारसंप्लवः

nṛtyapriyo nṛtyanṛtyaḥ prakāśātmā pratāpanaḥ buddhaspaṣṭākṣaro mantraḥ sanmānaḥ sārasaṃplavaḥ

1,98.72

युगादिकृद् युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शरभः शरभो धनुः

yugādikṛd yugāvarto gaṃbhīro vṛṣavāhanaḥ iṣṭo viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śarabhaḥ śarabho dhanuḥ

1,98.73

अपां निधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः

apāṃ nidhiradhiṣṭhānaṃ vijayo jayakālavit pratiṣṭhitaḥ pramāṇajño hiraṇyakavaco hariḥ

1,98.74

विरोचनः सुरगणो विद्येशो विबुधाश्रयः बालरूपो बलोन्माथी विवर्तो गहनो गुरुः

virocanaḥ suragaṇo vidyeśo vibudhāśrayaḥ bālarūpo balonmāthī vivarto gahano guruḥ

1,98.75

करणं कारणं कर्ता सर्वबन्धविमोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वभर्ता निशाकरः

karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā sarvabandhavimocanaḥ vidvattamo vītabhayo viśvabhartā niśākaraḥ

1,98.76

व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः दुन्दुभो ललितो विश्वो भवात्मात्मनि संस्थितः

vyavasāyo vyavasthānaḥ sthānado jagadādijaḥ dundubho lalito viśvo bhavātmātmani saṃsthitaḥ

1,98.77

वीरेश्वरो वीरभद्रो वीरहा वीरभृद् विराट् वीरचूडामणिर्वेत्ता तीव्रनादो नदीधरः

vīreśvaro vīrabhadro vīrahā vīrabhṛd virāṭ vīracūḍāmaṇirvettā tīvranādo nadīdharaḥ

1,98.78

आज्ञाधरस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः वालखिल्यो महाचापस् तिग्मांशुर् निधिर् अव्ययः

ājñādharastriśūlī ca śipiviṣṭaḥ śivālayaḥ vālakhilyo mahācāpas tigmāṃśur nidhir avyayaḥ

1,98.79

अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधापतिः मघवान्कौशिको गोमान् विश्रामः सर्वशासनः

abhirāmaḥ suśaraṇaḥ subrahmaṇyaḥ sudhāpatiḥ maghavānkauśiko gomān viśrāmaḥ sarvaśāsanaḥ

1,98.80

ललाटाक्षो विश्वदेहः सारः संसारचक्रभृत् अमोघदण्डी मध्यस्थो हिरण्यो ब्रह्मवर्चसी

lalāṭākṣo viśvadehaḥ sāraḥ saṃsāracakrabhṛt amoghadaṇḍī madhyastho hiraṇyo brahmavarcasī

1,98.81

परमार्थः परमयः शम्बरो व्याघ्रको ऽनलः रुचिर् वररुचिर् वन्द्यो वाचस्पतिरहर्पतिः

paramārthaḥ paramayaḥ śambaro vyāghrako 'nalaḥ rucir vararucir vandyo vācaspatiraharpatiḥ

1,98.82

रविर्विरोचनः स्कन्धः शास्ता वैवस्वतो जनः युक्तिरुन्नतकीर्तिश् च शान्तरागः पराजयः

ravirvirocanaḥ skandhaḥ śāstā vaivasvato janaḥ yuktirunnatakīrtiś ca śāntarāgaḥ parājayaḥ

1,98.83

कैलासपतिकामारिः सविता रविलोचनः विद्वत्तमो वीतभयो विश्वहर्ता निवारितः

kailāsapatikāmāriḥ savitā ravilocanaḥ vidvattamo vītabhayo viśvahartā nivāritaḥ

1,98.84

नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःस्वप्ननाशनः

nityo niyatakalyāṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ dūraśravā viśvasaho dhyeyo duḥsvapnanāśanaḥ

1,98.85

उत्तारको दुष्कृतिहा दुर्धर्षो दुःसहो ऽभयः अनादिर्भूर्भुवोलक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः

uttārako duṣkṛtihā durdharṣo duḥsaho 'bhayaḥ anādirbhūrbhuvolakṣmīḥ kirīṭī tridaśādhipaḥ

1,98.86

विश्वगोप्ता विश्वभर्ता सुधीरो रुचिराङ्गदः जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्नयः

viśvagoptā viśvabhartā sudhīro rucirāṅgadaḥ janano janajanmādiḥ prītimānnītimānnayaḥ

1,98.87

विशिष्टः काश्यपो भानुर् भीमो भीमपराक्रमः प्रणवः सप्तधाचारो महाकायो महाधनुः

viśiṣṭaḥ kāśyapo bhānur bhīmo bhīmaparākramaḥ praṇavaḥ saptadhācāro mahākāyo mahādhanuḥ

1,98.88

जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः तत्त्वातत्त्वविवेकात्मा विभूष्णुर् भूतिभूषणः

janmādhipo mahādevaḥ sakalāgamapāragaḥ tattvātattvavivekātmā vibhūṣṇur bhūtibhūṣaṇaḥ

1,98.89

ऋषिर्ब्राह्मणविज्जिष्णुर् जन्ममृत्युजरातिगः यज्ञो यज्ञपतिर्यज्वा यज्ञान्तो ऽमोघविक्रमः

ṛṣirbrāhmaṇavijjiṣṇur janmamṛtyujarātigaḥ yajño yajñapatiryajvā yajñānto 'moghavikramaḥ

1,98.90

महेन्द्रो दुर्भरः सेनी यज्ञाङ्गो यज्ञवाहनः पञ्चब्रह्मसमुत्पत्तिर् विश्वेशो विमलोदयः

mahendro durbharaḥ senī yajñāṅgo yajñavāhanaḥ pañcabrahmasamutpattir viśveśo vimalodayaḥ

1,98.91

आत्मयोनिर् अनाद्यन्तः षड्विंशत्सप्तलोकधृक् गायत्रीवल्लभः प्रांशुर् विश्वावासः प्रभाकरः

ātmayonir anādyantaḥ ṣaḍviṃśatsaptalokadhṛk gāyatrīvallabhaḥ prāṃśur viśvāvāsaḥ prabhākaraḥ

1,98.92

शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा अमोघो ऽरिष्टमथनो मुकुन्दो विगतज्वरः

śiśurgirirataḥ samrāṭ suṣeṇaḥ suraśatruhā amogho 'riṣṭamathano mukundo vigatajvaraḥ

1,98.93

स्वयंज्योतिर् अनुज्योतिर् आत्मज्योतिर् अचञ्चलः पिङ्गलः कपिलश्मश्रुः शास्त्रनेत्रस् त्रयीतनुः

svayaṃjyotir anujyotir ātmajyotir acañcalaḥ piṅgalaḥ kapilaśmaśruḥ śāstranetras trayītanuḥ

1,98.94

ज्ञानस्कन्धो महाज्ञानी निरुत्पत्तिर् उपप्लवः भगो विवस्वानादित्यो योगाचार्यो बृहस्पतिः

jñānaskandho mahājñānī nirutpattir upaplavaḥ bhago vivasvānādityo yogācāryo bṛhaspatiḥ

1,98.95

उदारकीर्तिर् उद्योगी सद्योगी सदसन्मयः नक्षत्रमाली राकेशः साधिष्ठानः षडाश्रयः

udārakīrtir udyogī sadyogī sadasanmayaḥ nakṣatramālī rākeśaḥ sādhiṣṭhānaḥ ṣaḍāśrayaḥ

1,98.96

पवित्रपाणिः पापारिर् मणिपूरो मनोगतिः हृत्पुण्डरीकमासीनः शुक्लः शान्तो वृषाकपिः

pavitrapāṇiḥ pāpārir maṇipūro manogatiḥ hṛtpuṇḍarīkamāsīnaḥ śuklaḥ śānto vṛṣākapiḥ

1,98.97

विष्णुर्ग्रहपतिः कृष्णः समर्थो ऽनर्थनाशनः अधर्मशत्रुरक्षय्यः पुरुहूतः पुरुष्टुतः

viṣṇurgrahapatiḥ kṛṣṇaḥ samartho 'narthanāśanaḥ adharmaśatrurakṣayyaḥ puruhūtaḥ puruṣṭutaḥ

1,98.98

ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः

brahmagarbho bṛhadgarbho dharmadhenurdhanāgamaḥ jagaddhitaiṣī sugataḥ kumāraḥ kuśalāgamaḥ

1,98.99

हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान् नानाभूतधरो ध्वनिः अरोगो नियमाध्यक्षो विश्वामित्रो द्विजोत्तमः

hiraṇyavarṇo jyotiṣmān nānābhūtadharo dhvaniḥ arogo niyamādhyakṣo viśvāmitro dvijottamaḥ

1,98.100

बृहज्ज्योतिः सुधामा च महाज्योतिरनुत्तमः मातामहो मातरिश्वा नभस्वान् नागहारधृक्

bṛhajjyotiḥ sudhāmā ca mahājyotiranuttamaḥ mātāmaho mātariśvā nabhasvān nāgahāradhṛk

1,98.101

पुलस्त्यः पुलहो ऽगस्त्यो जातूकर्ण्यः पराशरः निरावरणधर्मज्ञो विरिञ्चो विष्टरश्रवाः

pulastyaḥ pulaho 'gastyo jātūkarṇyaḥ parāśaraḥ nirāvaraṇadharmajño viriñco viṣṭaraśravāḥ

1,98.102

आत्मभूर् अनिरुद्धो ऽत्रिज्ञानमूर्तिर् महायशाः लोकचूडामणिर्वीरः चण्डसत्यपराक्रमः

ātmabhūr aniruddho 'trijñānamūrtir mahāyaśāḥ lokacūḍāmaṇirvīraḥ caṇḍasatyaparākramaḥ

1,98.103

व्यालकल्पो महाकल्पो महावृक्षः कलाधरः अलंकरिष्णुस् त्वचलो रोचिष्णुर्विक्रमोत्तमः

vyālakalpo mahākalpo mahāvṛkṣaḥ kalādharaḥ alaṃkariṣṇus tvacalo rociṣṇurvikramottamaḥ

1,98.104

आशुशब्दपतिर्वेगी प्लवनः शिखिसारथिः असंसृष्टो ऽतिथिः शक्रः प्रमाथी पापनाशनः

āśuśabdapatirvegī plavanaḥ śikhisārathiḥ asaṃsṛṣṭo 'tithiḥ śakraḥ pramāthī pāpanāśanaḥ

1,98.105

वसुश्रवाः कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः जर्यो जराधिशमनो लोहितश् च तनूनपात्

vasuśravāḥ kavyavāhaḥ pratapto viśvabhojanaḥ jaryo jarādhiśamano lohitaś ca tanūnapāt

1,98.106

पृषदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस् तमिस्रहा निदाघस्तपनो मेघः पक्षः परपुरंजयः

pṛṣadaśvo nabhoyoniḥ supratīkas tamisrahā nidāghastapano meghaḥ pakṣaḥ parapuraṃjayaḥ

1,98.107

मुखानिलः सुनिष्पन्नः सुरभिः शिशिरात्मकः वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभस्यो बीजवाहनः

mukhānilaḥ suniṣpannaḥ surabhiḥ śiśirātmakaḥ vasaṃto mādhavo grīṣmo nabhasyo bījavāhanaḥ

1,98.108

अङ्गिरा मुनिरात्रेयो विमलो विश्ववाहनः पावनः पुरुजिच्छक्रस् त्रिविद्यो नरवाहनः

aṅgirā munirātreyo vimalo viśvavāhanaḥ pāvanaḥ purujicchakras trividyo naravāhanaḥ

1,98.109

मनो बुद्धिरहङ्कारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः तेजोनिधिर् ज्ञाननिधिर् विपाको विघ्नकारकः

mano buddhirahaṅkāraḥ kṣetrajñaḥ kṣetrapālakaḥ tejonidhir jñānanidhir vipāko vighnakārakaḥ

1,98.110

अधरो ऽनुत्तरो ज्ञेयो ज्येष्ठो निःश्रेयसालयः शैलो नगस्तनुर्देहो दानवारिररिन्दमः

adharo 'nuttaro jñeyo jyeṣṭho niḥśreyasālayaḥ śailo nagastanurdeho dānavārirarindamaḥ

1,98.111

चारुधीर् जनकश्चारुविशल्यो लोकशल्यकृत् चतुर्वेदश्चतुर्भावश् चतुरश्चतुरप्रियः

cārudhīr janakaścāruviśalyo lokaśalyakṛt caturvedaścaturbhāvaś caturaścaturapriyaḥ

1,98.112

आम्नायो ऽथ समाम्नायस् तीर्थदेवशिवालयः बहुरूपो महारूपः सर्वरूपश् चराचरः

āmnāyo 'tha samāmnāyas tīrthadevaśivālayaḥ bahurūpo mahārūpaḥ sarvarūpaś carācaraḥ

1,98.113

न्यायनिर्वाहको न्यायो न्यायगम्यो निरञ्जनः सहस्रमूर्धा देवेन्द्रः सर्वशस्त्रप्रभञ्जनः

nyāyanirvāhako nyāyo nyāyagamyo nirañjanaḥ sahasramūrdhā devendraḥ sarvaśastraprabhañjanaḥ

1,98.114

मुण्डो विरूपो विकृतो दण्डी दान्तो गुणोत्तमः पिङ्गलाक्षो ऽथ हर्यक्षो नीलग्रीवो निरामयः

muṇḍo virūpo vikṛto daṇḍī dānto guṇottamaḥ piṅgalākṣo 'tha haryakṣo nīlagrīvo nirāmayaḥ

1,98.115

सहस्रबाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकभृत् पद्मासनः परं ज्योतिः परावरं परं फलम्

sahasrabāhuḥ sarveśaḥ śaraṇyaḥ sarvalokabhṛt padmāsanaḥ paraṃ jyotiḥ parāvaraṃ paraṃ phalam

1,98.116

पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः परावरज्ञो बीजेशः सुमुखः सुमहास्वनः

padmagarbho mahāgarbho viśvagarbho vicakṣaṇaḥ parāvarajño bījeśaḥ sumukhaḥ sumahāsvanaḥ

1,98.117

देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः देवासुरमहामात्रो देवासुरमहाश्रयः

devāsuragururdevo devāsuranamaskṛtaḥ devāsuramahāmātro devāsuramahāśrayaḥ

1,98.118

देवादिदेवो देवर्षिदेवासुरवरप्रदः देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहेश्वरः

devādidevo devarṣidevāsuravarapradaḥ devāsureśvaro divyo devāsuramaheśvaraḥ

1,98.119

सर्वदेवमयो ऽचिन्त्यो देवतात्मात्मसंभवः ईड्यो ऽनीशः सुरव्याघ्रो देवसिंहो दिवाकरः

sarvadevamayo 'cintyo devatātmātmasaṃbhavaḥ īḍyo 'nīśaḥ suravyāghro devasiṃho divākaraḥ

1,98.120

विबुधाग्रवरश्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः शिवज्ञानरतः श्रीमान् शिखिश्रीपर्वतप्रियः

vibudhāgravaraśreṣṭhaḥ sarvadevottamottamaḥ śivajñānarataḥ śrīmān śikhiśrīparvatapriyaḥ

1,98.121

जयस्तंभो विशिष्टम्भो नरसिंहनिपातनः ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः

jayastaṃbho viśiṣṭambho narasiṃhanipātanaḥ brahmacārī lokacārī dharmacārī dhanādhipaḥ

1,98.122

नन्दी नन्दीश्वरो नग्नो नग्नव्रतधरः शुचिः लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो युगाध्यक्षो युगावहः

nandī nandīśvaro nagno nagnavratadharaḥ śuciḥ liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo yugādhyakṣo yugāvahaḥ

1,98.123

स्ववशः सवशः स्वर्गः स्वरः स्वरमयस्वनः बीजाध्यक्षो बीजकर्ता धनकृद् धर्मवर्धनः

svavaśaḥ savaśaḥ svargaḥ svaraḥ svaramayasvanaḥ bījādhyakṣo bījakartā dhanakṛd dharmavardhanaḥ

1,98.124

दंभो ऽदम्भो महादंभः सर्वभूतमहेश्वरः श्मशाननिलयस्तिष्यः सेतुरप्रतिमाकृतिः

daṃbho 'dambho mahādaṃbhaḥ sarvabhūtamaheśvaraḥ śmaśānanilayastiṣyaḥ seturapratimākṛtiḥ

1,98.125

लोकोत्तरस्फुटालोकस् त्र्यंबको नागभूषणः अन्धकारिर्मखद्वेषी विष्णुकन्धरपातनः

lokottarasphuṭālokas tryaṃbako nāgabhūṣaṇaḥ andhakārirmakhadveṣī viṣṇukandharapātanaḥ

1,98.126

वीतदोषो ऽक्षयगुणो दक्षारिः पूषदन्तहृत् धूर्जटिः खण्डपरशुः सकलो निष्कलो ऽनघः

vītadoṣo 'kṣayaguṇo dakṣāriḥ pūṣadantahṛt dhūrjaṭiḥ khaṇḍaparaśuḥ sakalo niṣkalo 'naghaḥ

1,98.127

आधारः सकलाधारः पाण्डुराभो मृडो नटः पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः

ādhāraḥ sakalādhāraḥ pāṇḍurābho mṛḍo naṭaḥ pūrṇaḥ pūrayitā puṇyaḥ sukumāraḥ sulocanaḥ

1,98.128

सामगेयः प्रियकरः पुण्यकीर्तिरनामयः मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो जीवितेश्वरः

sāmageyaḥ priyakaraḥ puṇyakīrtiranāmayaḥ manojavastīrthakaro jaṭilo jīviteśvaraḥ

1,98.129

जीवितान्तकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रियः सद्गतिः सत्कृतिः सक्तः कालकण्ठः कलाधरः

jīvitāntakaro nityo vasuretā vasupriyaḥ sadgatiḥ satkṛtiḥ saktaḥ kālakaṇṭhaḥ kalādharaḥ

1,98.130

मानी मान्यो महाकालः सद्भूतिः सत्परायणः चन्द्रसंजीवनः शास्ता लोकगूढो ऽमराधिपः

mānī mānyo mahākālaḥ sadbhūtiḥ satparāyaṇaḥ candrasaṃjīvanaḥ śāstā lokagūḍho 'marādhipaḥ

1,98.131

लोकबन्धुर्लोकनाथः कृतज्ञः कृतिभूषणः अनपाय्यक्षरः कान्तः सर्वशास्त्रभृतां वरः

lokabandhurlokanāthaḥ kṛtajñaḥ kṛtibhūṣaṇaḥ anapāyyakṣaraḥ kāntaḥ sarvaśāstrabhṛtāṃ varaḥ

1,98.132

तेजोमयो द्युतिधरो लोकमायो ऽग्रणीर् अणुः शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा दुर्जयो दुरतिक्रमः

tejomayo dyutidharo lokamāyo 'graṇīr aṇuḥ śucismitaḥ prasannātmā durjayo duratikramaḥ

1,98.133

ज्योतिर्मयो निराकारो जगन्नाथो जलेश्वरः तुम्बवीणी महाकायो विशोकः शोकनाशनः

jyotirmayo nirākāro jagannātho jaleśvaraḥ tumbavīṇī mahākāyo viśokaḥ śokanāśanaḥ

1,98.134

त्रिलोकात्मा त्रिलोकेशः शुद्धः शुद्धी रथाक्षजः अव्यक्तलक्षणो व्यक्तो व्यक्ताव्यक्तो विशांपतिः

trilokātmā trilokeśaḥ śuddhaḥ śuddhī rathākṣajaḥ avyaktalakṣaṇo vyakto vyaktāvyakto viśāṃpatiḥ

1,98.135

वरशीलो वरतुलो मानो मानधनो मयः ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्यमः

varaśīlo varatulo māno mānadhano mayaḥ brahmā viṣṇuḥ prajāpālo haṃso haṃsagatiryamaḥ

1,98.136

वेधा धाता विधाता च अत्ता हर्ता चतुर्मुखः कैलासशिखरावासी सर्वावासी सतां गतिः

vedhā dhātā vidhātā ca attā hartā caturmukhaḥ kailāsaśikharāvāsī sarvāvāsī satāṃ gatiḥ

1,98.137

हिरण्यगर्भो हरिणः पुरुषः पूर्वजः पिता भूतालयो भूतपतिर् भूतिदो भुवनेश्वरः

hiraṇyagarbho hariṇaḥ puruṣaḥ pūrvajaḥ pitā bhūtālayo bhūtapatir bhūtido bhuvaneśvaraḥ

1,98.138

संयोगी योगविद्ब्रह्म ब्रह्मण्यो ब्राह्मणप्रियः देवप्रियो देवनाथो देवज्ञो देवचिन्तकः

saṃyogī yogavidbrahma brahmaṇyo brāhmaṇapriyaḥ devapriyo devanātho devajño devacintakaḥ

1,98.139

विषमाक्षः कलाध्यक्षो वृषाङ्को वृषवर्धनः निर्मदो निरहङ्कारो निर्मोहो निरुपद्रवः

viṣamākṣaḥ kalādhyakṣo vṛṣāṅko vṛṣavardhanaḥ nirmado nirahaṅkāro nirmoho nirupadravaḥ

1,98.140

दर्पहा दर्पितो दृप्तः सर्वर्तुपरिवर्तकः सप्तजिह्वः सहस्रार्चिः स्निग्धः प्रकृतिदक्षिणः

darpahā darpito dṛptaḥ sarvartuparivartakaḥ saptajihvaḥ sahasrārciḥ snigdhaḥ prakṛtidakṣiṇaḥ

1,98.141

भूतभव्यभवन्नाथः प्रभवो भ्रान्तिनाशनः अर्थो ऽनर्थो महाकोशः परकार्यैकपण्डितः

bhūtabhavyabhavannāthaḥ prabhavo bhrāntināśanaḥ artho 'nartho mahākośaḥ parakāryaikapaṇḍitaḥ

1,98.142

निष्कण्टकः कृतानन्दो निर्व्याजो व्याजमर्दनः सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यकीर्तिस्तम्भकृतागमः

niṣkaṇṭakaḥ kṛtānando nirvyājo vyājamardanaḥ sattvavān sāttvikaḥ satyakīrtistambhakṛtāgamaḥ

1,98.143

अकंपितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत् सुप्रीतः सुमुखः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणो ऽनलः

akaṃpito guṇagrāhī naikātmā naikakarmakṛt suprītaḥ sumukhaḥ sūkṣmaḥ sukaro dakṣiṇo 'nalaḥ

1,98.144

स्कन्धः स्कन्धधरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः अपराजितः सर्वसहो विदग्धः सर्ववाहनः

skandhaḥ skandhadharo dhuryaḥ prakaṭaḥ prītivardhanaḥ aparājitaḥ sarvasaho vidagdhaḥ sarvavāhanaḥ

1,98.145

अधृतः स्वधृतः साध्यः पूर्वमूर्तिर्यशोधरः वराहशृङ्गधृग् वायुर् बलवान् एकनायकः

adhṛtaḥ svadhṛtaḥ sādhyaḥ pūrvamūrtiryaśodharaḥ varāhaśṛṅgadhṛg vāyur balavān ekanāyakaḥ

1,98.146

श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमान् एकबन्धुर् अनेकधृक् श्रीवल्लभशिवारम्भः शान्तभद्रः समञ्जसः

śrutiprakāśaḥ śrutimān ekabandhur anekadhṛk śrīvallabhaśivārambhaḥ śāntabhadraḥ samañjasaḥ

1,98.147

भूशयो भूतिकृद्भूतिर् भूषणो भूतवाहनः अकायो भक्तकायस्थः कालज्ञानी कलावपुः

bhūśayo bhūtikṛdbhūtir bhūṣaṇo bhūtavāhanaḥ akāyo bhaktakāyasthaḥ kālajñānī kalāvapuḥ

1,98.148

सत्यव्रतमहात्यागी निष्ठाशान्तिपरायणः परार्थवृत्तिर् वरदो विविक्तः श्रुतिसागरः

satyavratamahātyāgī niṣṭhāśāntiparāyaṇaḥ parārthavṛttir varado viviktaḥ śrutisāgaraḥ

1,98.149

अनिर्विण्णो गुणग्राही कलङ्काङ्कः कलङ्कहा स्वभावरुद्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो मध्यनाशकः

anirviṇṇo guṇagrāhī kalaṅkāṅkaḥ kalaṅkahā svabhāvarudro madhyasthaḥ śatrughno madhyanāśakaḥ

1,98.150

शिखण्डी कवची शूली चण्डी मुण्डी च कुण्डली मेखली कवची खड्गी मायी संसारसारथिः

śikhaṇḍī kavacī śūlī caṇḍī muṇḍī ca kuṇḍalī mekhalī kavacī khaḍgī māyī saṃsārasārathiḥ

1,98.151

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस् तेजोराशिर् महामणिः असंख्येयो ऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् कार्यकोविदः

amṛtyuḥ sarvadṛk siṃhas tejorāśir mahāmaṇiḥ asaṃkhyeyo 'prameyātmā vīryavān kāryakovidaḥ

1,98.152

वेद्यो वेदार्थविद्गोप्ता सर्वाचारो मुनीश्वरः अनुत्तमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः

vedyo vedārthavidgoptā sarvācāro munīśvaraḥ anuttamo durādharṣo madhuraḥ priyadarśanaḥ

1,98.153

सुरेशः शरणं सर्वः शब्दब्रह्म सतां गतिः कालभक्षः कलङ्कारिः कङ्कणीकृतवासुकिः

sureśaḥ śaraṇaṃ sarvaḥ śabdabrahma satāṃ gatiḥ kālabhakṣaḥ kalaṅkāriḥ kaṅkaṇīkṛtavāsukiḥ

1,98.154

महेष्वासो महीभर्ता निष्कलङ्को विशृङ्खलः द्युमणिस् तरणिर् धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः

maheṣvāso mahībhartā niṣkalaṅko viśṛṅkhalaḥ dyumaṇis taraṇir dhanyaḥ siddhidaḥ siddhisādhanaḥ

1,98.155

निवृत्तः संवृतः शिल्पो व्यूढोरस्को महाभुजः एकज्योतिर् निरातङ्को नरो नारायणप्रियः

nivṛttaḥ saṃvṛtaḥ śilpo vyūḍhorasko mahābhujaḥ ekajyotir nirātaṅko naro nārāyaṇapriyaḥ

1,98.156

निर्लेपो निष्प्रपञ्चात्मा निर्व्यग्रो व्यग्रनाशनः स्तव्यस्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिरनाकुलः

nirlepo niṣprapañcātmā nirvyagro vyagranāśanaḥ stavyastavapriyaḥ stotā vyāsamūrtiranākulaḥ

1,98.157

निरवद्यपदोपायो विद्याराशिरविक्रमः प्रशान्तबुद्धिरक्षुद्रः क्षुद्रहा नित्यसुन्दरः

niravadyapadopāyo vidyārāśiravikramaḥ praśāntabuddhirakṣudraḥ kṣudrahā nityasundaraḥ

1,98.158

धैर्याग्र्यधुर्यो धात्रीशः शाकल्यः शर्वरीपतिः परमार्थगुरुर् दृष्टिर् गुरुर् आश्रितवत्सलः

dhairyāgryadhuryo dhātrīśaḥ śākalyaḥ śarvarīpatiḥ paramārthagurur dṛṣṭir gurur āśritavatsalaḥ

1,98.159

रसो रसज्ञः सर्वज्ञः सर्वसत्त्वावलंबनः एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम्

raso rasajñaḥ sarvajñaḥ sarvasattvāvalaṃbanaḥ evaṃ nāmnāṃ sahasreṇa tuṣṭāva vṛṣabhadhvajam

1,98.160

स्नापयामास च विभुः पूजयामास पङ्कजैः परीक्षार्थं हरेः पूजाकमलेषु महेश्वरः

snāpayāmāsa ca vibhuḥ pūjayāmāsa paṅkajaiḥ parīkṣārthaṃ hareḥ pūjākamaleṣu maheśvaraḥ

1,98.161

गोपयामास कमलं तदैकं भुवनेश्वरः हृतपुष्पो हरिस्तत्र किमिदं त्वभ्यचिन्तयत्

gopayāmāsa kamalaṃ tadaikaṃ bhuvaneśvaraḥ hṛtapuṣpo haristatra kimidaṃ tvabhyacintayat

1,98.162

ज्ञात्वा स्वनेत्रमुद्धृत्य सर्वसत्त्वावलम्बनम् पूजयामास भावेन नाम्ना तेन जगद्गुरुम्

jñātvā svanetramuddhṛtya sarvasattvāvalambanam pūjayāmāsa bhāvena nāmnā tena jagadgurum

1,98.163

ततस्तत्र विभुर्दृष्ट्वा तथाभूतं हरो हरिम् तस्मादवतताराशु मण्डलात्पावकस्य च

tatastatra vibhurdṛṣṭvā tathābhūtaṃ haro harim tasmādavatatārāśu maṇḍalātpāvakasya ca

1,98.164

कोटिभास्करसंकाशं जटामुकुटमण्डितम् ज्वालामालावृतं दिव्यं तीक्ष्णदंष्ट्रं भयङ्करम्

koṭibhāskarasaṃkāśaṃ jaṭāmukuṭamaṇḍitam jvālāmālāvṛtaṃ divyaṃ tīkṣṇadaṃṣṭraṃ bhayaṅkaram

1,98.165

शूलटङ्कगदाचक्रकुन्तपाशधरं हरम् वरादभयहस्तं च द्वीपिचर्मोत्तरीयकम्

śūlaṭaṅkagadācakrakuntapāśadharaṃ haram varādabhayahastaṃ ca dvīpicarmottarīyakam

1,98.166

इत्थंभूतं तदा दृष्ट्वा भवं भस्मविभूषितम् हृष्टो नमश्चकाराशु देवदेवं जनार्दनः

itthaṃbhūtaṃ tadā dṛṣṭvā bhavaṃ bhasmavibhūṣitam hṛṣṭo namaścakārāśu devadevaṃ janārdanaḥ

1,98.167

दुद्रुवुस्तं परिक्रम्य सेन्द्रा देवास्त्रिलोचनम् चचाल ब्रह्मभुवनं चकम्पे च वसुंधरा

dudruvustaṃ parikramya sendrā devāstrilocanam cacāla brahmabhuvanaṃ cakampe ca vasuṃdharā

1,98.168

ददाह तेजस्तच्छंभोः प्रान्तं वै शतयोजनम् अधस्ताच्चोर्ध्वतश्चैव हाहेत्यकृत भूतले

dadāha tejastacchaṃbhoḥ prāntaṃ vai śatayojanam adhastāccordhvataścaiva hāhetyakṛta bhūtale

1,98.169

तदा प्राह महादेवः प्रहसन्निव शङ्करः सम्प्रेक्ष्य प्रणयाद्विष्णुं कृताञ्जलिपुटं स्थितम्

tadā prāha mahādevaḥ prahasanniva śaṅkaraḥ samprekṣya praṇayādviṣṇuṃ kṛtāñjalipuṭaṃ sthitam

1,98.170

ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं जनार्दन सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम्

jñātaṃ mayedamadhunā devakāryaṃ janārdana sudarśanākhyaṃ cakraṃ ca dadāmi tava śobhanam

1,98.171

यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकभयंकरम् हिताय तव यत्नेन तव भावाय सुव्रत

yadrūpaṃ bhavatā dṛṣṭaṃ sarvalokabhayaṃkaram hitāya tava yatnena tava bhāvāya suvrata

1,98.172

शान्तं रणाजिरे विष्णो देवानां दुःखसाधनम् शान्तस्य चास्त्रं शान्तः स्याच् छान्तेनास्त्रेण किं फलम्

śāntaṃ raṇājire viṣṇo devānāṃ duḥkhasādhanam śāntasya cāstraṃ śāntaḥ syāc chāntenāstreṇa kiṃ phalam

1,98.173

शान्तस्य समरे चास्त्रं शान्तिरेव तपस्विनाम् योद्धुः शान्त्या बलच्छेदः परस्य बलवृद्धिदः

śāntasya samare cāstraṃ śāntireva tapasvinām yoddhuḥ śāntyā balacchedaḥ parasya balavṛddhidaḥ

1,98.174

देवैरशान्तैर्यद्रूपं मदीयं भावयाव्ययम् किमायुधेन कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन

devairaśāntairyadrūpaṃ madīyaṃ bhāvayāvyayam kimāyudhena kāryaṃ vai yoddhuṃ devārisūdana

1,98.175

क्षमा युधि न कार्यं वै योद्धुं देवारिसूदन अनागते व्यतीते च दौर्बल्ये स्वजनोत्करे

kṣamā yudhi na kāryaṃ vai yoddhuṃ devārisūdana anāgate vyatīte ca daurbalye svajanotkare

1,98.176

अकालिके त्वधर्मे च अनर्थे वारिसूदन एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम्

akālike tvadharme ca anarthe vārisūdana evamuktvā dadau cakraṃ sūryāyutasamaprabham

1,98.177

नेत्रं च नेता जगतां प्रभुर्वै पद्मसन्निभम् तदाप्रभृति तं प्राहुः पद्माक्षमिति सुव्रतम्

netraṃ ca netā jagatāṃ prabhurvai padmasannibham tadāprabhṛti taṃ prāhuḥ padmākṣamiti suvratam

1,98.178

दत्त्वैनं नयनं चक्रं विष्णवे नीललोहितः पस्पर्श च कराभ्यां वै सुशुभाभ्यामुवाच ह

dattvainaṃ nayanaṃ cakraṃ viṣṇave nīlalohitaḥ pasparśa ca karābhyāṃ vai suśubhābhyāmuvāca ha

1,98.179

वरदो ऽहं वरश्रेष्ठ वरान्वरय चेप्सितान् भक्त्या वशीकृतो नूनं त्वयाहं पुरुषोत्तम

varado 'haṃ varaśreṣṭha varānvaraya cepsitān bhaktyā vaśīkṛto nūnaṃ tvayāhaṃ puruṣottama

1,98.180

इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम्

ityukto devadevena devadevaṃ praṇamya tam tvayi bhaktirmahādeva prasīda varamuttamam

1,98.181

नान्यमिच्छामि भक्तानाम् आर्तयो नास्ति यत्प्रभो तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दयावान् सुतरां भवः

nānyamicchāmi bhaktānām ārtayo nāsti yatprabho tacchrutvā vacanaṃ tasya dayāvān sutarāṃ bhavaḥ

1,98.182

पस्पर्श च ददौ तस्मै श्रद्धां शीतांशुभूषणः प्राह चैवं महादेवः परमात्मानमच्युतम्

pasparśa ca dadau tasmai śraddhāṃ śītāṃśubhūṣaṇaḥ prāha caivaṃ mahādevaḥ paramātmānamacyutam

1,98.183

मयि भक्तश् च वन्द्यश् च पूज्यश्चैव सुरासुरैः भविष्यसि न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम

mayi bhaktaś ca vandyaś ca pūjyaścaiva surāsuraiḥ bhaviṣyasi na saṃdeho matprasādātsurottama

1,98.184

यदा सती दक्षपुत्री विनिन्द्यैव सुलोचना मातरं पितरं दक्षं भविष्यति सुरेश्वरी

yadā satī dakṣaputrī vinindyaiva sulocanā mātaraṃ pitaraṃ dakṣaṃ bhaviṣyati sureśvarī

1,98.185

दिव्या हैमवती विष्णो तदा त्वमपि सुव्रत भगिनीं तव कल्याणीं देवीं हैमवतीमुमाम्

divyā haimavatī viṣṇo tadā tvamapi suvrata bhaginīṃ tava kalyāṇīṃ devīṃ haimavatīmumām

1,98.186

नियोगाद् ब्रह्मणः साध्वीं प्रदास्यसि ममैव ताम् मत्संबन्धी च लोकानां मध्ये पूज्यो भविष्यसि

niyogād brahmaṇaḥ sādhvīṃ pradāsyasi mamaiva tām matsaṃbandhī ca lokānāṃ madhye pūjyo bhaviṣyasi

Chapter 1.98 (part 2/2)

1,98.187

मां दिव्येन च भावेन तदाप्रभृति शङ्करम् द्रक्ष्यसे च प्रसन्नेन मित्रभूतमिवात्मना

māṃ divyena ca bhāvena tadāprabhṛti śaṅkaram drakṣyase ca prasannena mitrabhūtamivātmanā

1,98.188

इत्युक्त्वान्तर्दधे रुद्रो भगवान्नीललोहितः जनार्दनो ऽपि भगवान् देवानामपि संनिधौ

ityuktvāntardadhe rudro bhagavānnīlalohitaḥ janārdano 'pi bhagavān devānāmapi saṃnidhau

1,98.189

अयाचत महादेवं ब्रह्माणं मुनिभिः समम् मया प्रोक्तं स्तवं दिव्यं पद्मयोने सुशोभनम्

ayācata mahādevaṃ brahmāṇaṃ munibhiḥ samam mayā proktaṃ stavaṃ divyaṃ padmayone suśobhanam

1,98.190

यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान् प्रतिनाम्नि हिरण्यस्य तत् तस्य फलम् आप्नुयात्

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi śrāvayedvā dvijottamān pratināmni hiraṇyasya tat tasya phalam āpnuyāt

1,98.191

अश्वमेधसहस्रेण फलं भवति तस्य वै घृताद्यैः स्नापयेद्रुद्रं स्थाल्या वै कलशैः शुभैः

aśvamedhasahasreṇa phalaṃ bhavati tasya vai ghṛtādyaiḥ snāpayedrudraṃ sthālyā vai kalaśaiḥ śubhaiḥ

1,98.192

नाम्नां सहस्रेणानेन श्रद्धया शिवमीश्वरम् सो ऽपि यज्ञसहस्रस्य फलं लब्ध्वासुरेश्वरैः

nāmnāṃ sahasreṇānena śraddhayā śivamīśvaram so 'pi yajñasahasrasya phalaṃ labdhvāsureśvaraiḥ

1,98.193

पूज्यो भवति रुद्रस्य प्रीतिर्भवति तस्य वै तथास्त्विति तथा प्राह पद्मयोनेर्जनार्दनम्

pūjyo bhavati rudrasya prītirbhavati tasya vai tathāstviti tathā prāha padmayonerjanārdanam

1,98.194

जग्मतुः प्रणिपत्यैनं देवदेवं जगद्गुरुम् तस्मान्नाम्नां सहस्रेण पूजयेद् अनघो द्विजाः

jagmatuḥ praṇipatyainaṃ devadevaṃ jagadgurum tasmānnāmnāṃ sahasreṇa pūjayed anagho dvijāḥ

1,98.195

जपेन्नाम्नां सहस्रं च स याति परमां गतिम्

japennāmnāṃ sahasraṃ ca sa yāti paramāṃ gatim

Chapter 1.99

1,99.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे सहस्रनामभिः पूजनाद् विष्णुचक्रलाभो नामाष्टनवतितमो ऽध्यायः संभवः सूचितो देव्यास् त्वया सूत महामते सविस्तरं वदस्वाद्य सतीत्वे च यथातथम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge sahasranāmabhiḥ pūjanād viṣṇucakralābho nāmāṣṭanavatitamo 'dhyāyaḥ saṃbhavaḥ sūcito devyās tvayā sūta mahāmate savistaraṃ vadasvādya satītve ca yathātatham

1,99.2

मेनाजत्वं महादेव्या दक्षयज्ञविमर्दनम् विष्णुना च कथं दत्ता देवदेवाय शंभवे

menājatvaṃ mahādevyā dakṣayajñavimardanam viṣṇunā ca kathaṃ dattā devadevāya śaṃbhave

1,99.3

कल्याणं वा कथं तस्य वक्तुमर्हसि सांप्रतम् तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः

kalyāṇaṃ vā kathaṃ tasya vaktumarhasi sāṃpratam teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā sūtaḥ paurāṇikottamaḥ

1,99.4

संभवं च महादेव्याः प्राह तेषां महात्मनाम् ब्रह्मणा कथितं पूर्वं दण्डिने तत् सुविस्तरम्

saṃbhavaṃ ca mahādevyāḥ prāha teṣāṃ mahātmanām brahmaṇā kathitaṃ pūrvaṃ daṇḍine tat suvistaram

1,99.5

युष्माभिर् वै कुमाराय तेन व्यासाय धीमते तस्मादहमुपश्रुत्य प्रवदामि सुविस्तरम्

yuṣmābhir vai kumārāya tena vyāsāya dhīmate tasmādahamupaśrutya pravadāmi suvistaram

1,99.6

वचनाद्वो महाभागाः प्रणम्योमां तथा भवम् सा भगाख्या जगद्धात्री लिङ्गमूर्तेस्त्रिवेदिका

vacanādvo mahābhāgāḥ praṇamyomāṃ tathā bhavam sā bhagākhyā jagaddhātrī liṅgamūrtestrivedikā

1,99.7

लिङ्गस्तु भगवान्द्वाभ्यां जगत्सृष्टिर्द्विजोत्तमाः लिङ्गमूर्तिः शिवो ज्योतिस् तमसश्चोपरि स्थितः

liṅgastu bhagavāndvābhyāṃ jagatsṛṣṭirdvijottamāḥ liṅgamūrtiḥ śivo jyotis tamasaścopari sthitaḥ

1,99.8

लिङ्गवेदिसमायोगाद् अर्धनारीश्वरोभवत् ब्रह्माणं विदधे देवम् अग्रे पुत्रं चतुर्मुखम्

liṅgavedisamāyogād ardhanārīśvarobhavat brahmāṇaṃ vidadhe devam agre putraṃ caturmukham

1,99.9

प्राहिणोति स्म तस्यैव ज्ञानं ज्ञानमयो हरः विश्वाधिको ऽसौ भगवान् अर्धनारीश्वरो विभुः

prāhiṇoti sma tasyaiva jñānaṃ jñānamayo haraḥ viśvādhiko 'sau bhagavān ardhanārīśvaro vibhuḥ

1,99.10

हिरण्यगर्भं तं देवो जायमानमपश्यत सो ऽपि रुद्रं महादेवं ब्रह्मापश्यत शङ्करम्

hiraṇyagarbhaṃ taṃ devo jāyamānamapaśyata so 'pi rudraṃ mahādevaṃ brahmāpaśyata śaṅkaram

1,99.11

तं दृष्ट्वा संस्थितं देवम् अर्धनारीश्वरं प्रभुम् तुष्टाव वाग्भिर् इष्टाभिर् वरदं वारिजोद्भवः

taṃ dṛṣṭvā saṃsthitaṃ devam ardhanārīśvaraṃ prabhum tuṣṭāva vāgbhir iṣṭābhir varadaṃ vārijodbhavaḥ

1,99.12

विभजस्वेति विश्वेशं विश्वात्मानमजो विभुः ससर्ज देवीं वामाङ्गात् पत्नीं चैवात्मनः समाम्

vibhajasveti viśveśaṃ viśvātmānamajo vibhuḥ sasarja devīṃ vāmāṅgāt patnīṃ caivātmanaḥ samām

1,99.13

श्रद्धा ह्यस्य शुभा पत्नी ततः पुंसः पुरातनी सैवाज्ञया विभोर्देवी दक्षपुत्री बभूव ह

śraddhā hyasya śubhā patnī tataḥ puṃsaḥ purātanī saivājñayā vibhordevī dakṣaputrī babhūva ha

1,99.14

सतीसंज्ञा तदा सा वै रुद्रमेवाश्रिता पतिम् दक्षं विनिन्द्य कालेन देवी मैना ह्यभूत्पुनः

satīsaṃjñā tadā sā vai rudramevāśritā patim dakṣaṃ vinindya kālena devī mainā hyabhūtpunaḥ

1,99.15

नारदस्यैव दक्षो ऽपि शापादेवं विनिन्द्य च अवज्ञादुर्मदो दक्षो देवदेवमुमापतिम्

nāradasyaiva dakṣo 'pi śāpādevaṃ vinindya ca avajñādurmado dakṣo devadevamumāpatim

1,99.16

अनादृत्य कृतिं ज्ञात्वा सती दक्षेण तत्क्षणात् भस्मीकृत्वात्मनो देहं योगमार्गेण सा पुनः

anādṛtya kṛtiṃ jñātvā satī dakṣeṇa tatkṣaṇāt bhasmīkṛtvātmano dehaṃ yogamārgeṇa sā punaḥ

1,99.17

बभूव पार्वती देवी तपसा च गिरेः प्रभोः ज्ञात्वैतद्भगवान् भर्गो ददाह रुषितः प्रभुः

babhūva pārvatī devī tapasā ca gireḥ prabhoḥ jñātvaitadbhagavān bhargo dadāha ruṣitaḥ prabhuḥ

1,99.18

दक्षस्य विपुलं यज्ञं च्यावनेर् वचनादपि च्यवनस्य सुतो धीमान् दधीच इति विश्रुतः

dakṣasya vipulaṃ yajñaṃ cyāvaner vacanādapi cyavanasya suto dhīmān dadhīca iti viśrutaḥ

1,99.19

विजित्य विष्णुं समरे प्रसादात् त्र्यंबकस्य च विष्णुना लोकपालांश् च शशाप च मुनीश्वरः

vijitya viṣṇuṃ samare prasādāt tryaṃbakasya ca viṣṇunā lokapālāṃś ca śaśāpa ca munīśvaraḥ

1,99.20

रुद्रस्य क्रोधजेनैव वह्निना हविषा सुराः विनाशो वै क्षणादेव मायया शङ्करस्य वै

rudrasya krodhajenaiva vahninā haviṣā surāḥ vināśo vai kṣaṇādeva māyayā śaṅkarasya vai

Chapter 1.100

1,100.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवीसंभवो नाम नवनवतितमो ऽध्यायः विजित्य विष्णुना सार्धं भगवान्परमेश्वरः सर्वान्दधीचवचनात् कथं भेजे महेश्वरः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge devīsaṃbhavo nāma navanavatitamo 'dhyāyaḥ vijitya viṣṇunā sārdhaṃ bhagavānparameśvaraḥ sarvāndadhīcavacanāt kathaṃ bheje maheśvaraḥ

1,100.2

दक्षयज्ञे सुविपुले देवान् विष्णुपुरोगमान् ददाह भगवान् रुद्रः सर्वान् मुनिगणान् अपि

dakṣayajñe suvipule devān viṣṇupurogamān dadāha bhagavān rudraḥ sarvān munigaṇān api

1,100.3

भद्रो नाम गणस्तेन प्रेषितः परमेष्ठिना विप्रयोगेन देव्या वै दुःसहेनैव सुव्रताः

bhadro nāma gaṇastena preṣitaḥ parameṣṭhinā viprayogena devyā vai duḥsahenaiva suvratāḥ

1,100.4

सो ऽसृजद् वीरभद्रश् च गणेशान्रोमजाञ्छुभान् गणेश्वरैः समारुह्य रथं भद्रः प्रतापवान्

so 'sṛjad vīrabhadraś ca gaṇeśānromajāñchubhān gaṇeśvaraiḥ samāruhya rathaṃ bhadraḥ pratāpavān

1,100.5

गन्तुं चक्रे मतिं यस्य सारथिर्भगवानजः गणेश्वराश् च ते सर्वे विविधायुधपाणयः

gantuṃ cakre matiṃ yasya sārathirbhagavānajaḥ gaṇeśvarāś ca te sarve vividhāyudhapāṇayaḥ

1,100.6

विमानैर्विश्वतो भद्रैस् तमन्वयुरथो सुराः हिमवच्छिखरे रम्ये हेमशृङ्गे सुशोभने

vimānairviśvato bhadrais tamanvayuratho surāḥ himavacchikhare ramye hemaśṛṅge suśobhane

1,100.7

यज्ञवाटस् तथा तस्य गङ्गाद्वारसमीपतः तद्देशे चैव विख्यातं शुभं कनखलं द्विजाः

yajñavāṭas tathā tasya gaṅgādvārasamīpataḥ taddeśe caiva vikhyātaṃ śubhaṃ kanakhalaṃ dvijāḥ

1,100.8

दग्धुं वै प्रेषितश्चासौ भगवान् परमेष्ठिना तदोत्पातो बभूवाथ लोकानां भयशंसनः

dagdhuṃ vai preṣitaścāsau bhagavān parameṣṭhinā tadotpāto babhūvātha lokānāṃ bhayaśaṃsanaḥ

1,100.9

पर्वताश् च व्यशीर्यन्त प्रचकम्पे वसुंधरा मरुतश् चाप्य् अघूर्णन्त चुक्षुभे मकरालयः

parvatāś ca vyaśīryanta pracakampe vasuṃdharā marutaś cāpy aghūrṇanta cukṣubhe makarālayaḥ

1,100.10

अग्नयो नैव दीप्यन्ति न च दीप्यति भास्करः ग्रहाश् च न प्रकाश्यन्ते न देवा न च दानवाः

agnayo naiva dīpyanti na ca dīpyati bhāskaraḥ grahāś ca na prakāśyante na devā na ca dānavāḥ

1,100.11

ततः क्षणात् प्रविश्यैव यज्ञवाटं महात्मनः रोमजैः सहितो भद्रः कालाग्निरिवचापरः

tataḥ kṣaṇāt praviśyaiva yajñavāṭaṃ mahātmanaḥ romajaiḥ sahito bhadraḥ kālāgnirivacāparaḥ

1,100.12

उवाच भद्रो भगवान् दक्षं चामिततेजसम् संपर्कादेव दक्षाद्य मुनीन्देवान् पिनाकिना

uvāca bhadro bhagavān dakṣaṃ cāmitatejasam saṃparkādeva dakṣādya munīndevān pinākinā

1,100.13

दग्धुं संप्रेषितश् चाहं भवन्तं समुनीश्वरैः इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां ददाह गणपुङ्गवः

dagdhuṃ saṃpreṣitaś cāhaṃ bhavantaṃ samunīśvaraiḥ ityuktvā yajñaśālāṃ tāṃ dadāha gaṇapuṅgavaḥ

1,100.14

गणेश्वराश् च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः प्रस्तोत्रा सह होत्रा च दग्धं चैव गणेश्वरैः

gaṇeśvarāś ca saṃkruddhā yūpānutpāṭya cikṣipuḥ prastotrā saha hotrā ca dagdhaṃ caiva gaṇeśvaraiḥ

1,100.15

गृहीत्वा गणपाः सर्वान् गङ्गास्रोतसि चिक्षिपुः वीरभद्रो महातेजाः शक्रस्योद्यच्छतः करम्

gṛhītvā gaṇapāḥ sarvān gaṅgāsrotasi cikṣipuḥ vīrabhadro mahātejāḥ śakrasyodyacchataḥ karam

1,100.16

व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम् भगस्य नेत्रे चोत्पाट्य करजाग्रेण लीलया

vyaṣṭambhayad adīnātmā tathānyeṣāṃ divaukasām bhagasya netre cotpāṭya karajāgreṇa līlayā

1,100.17

निहत्य मुष्टिना दन्तान् पूष्णश्चैवं न्यपातयत् तथा चन्द्रमसं देवं पादाङ्गुष्ठेन लीलया

nihatya muṣṭinā dantān pūṣṇaścaivaṃ nyapātayat tathā candramasaṃ devaṃ pādāṅguṣṭhena līlayā

1,100.18

घर्षयामास भगवान् वीरभद्रः प्रतापवान् चिछेद च शिरस्तस्य शक्रस्य भगवान्प्रभोः

gharṣayāmāsa bhagavān vīrabhadraḥ pratāpavān cicheda ca śirastasya śakrasya bhagavānprabhoḥ

1,100.19

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया जघान मूर्ध्नि पादेन वीरभद्रो महाबलः

vahnerhastadvayaṃ chittvā jihvāmutpāṭya līlayā jaghāna mūrdhni pādena vīrabhadro mahābalaḥ

1,100.20

यमस्य दण्डं भगवान् प्रचिछेद स्वयं प्रभुः जघान देवमीशानं त्रिशूलेन महाबलम्

yamasya daṇḍaṃ bhagavān pracicheda svayaṃ prabhuḥ jaghāna devamīśānaṃ triśūlena mahābalam

1,100.21

त्रयस्त्रिंशत्सुरानेवं विनिहत्याप्रयत्नतः त्रयश् च त्रिशतं तेषां त्रिसाहस्रं च लीलया

trayastriṃśatsurānevaṃ vinihatyāprayatnataḥ trayaś ca triśataṃ teṣāṃ trisāhasraṃ ca līlayā

1,100.22

त्रयं चैव सुरेन्द्राणां जघान च मुनीश्वरान् अन्यांश् च देवान् देवो ऽसौ सर्वान्युद्धाय संस्थितान्

trayaṃ caiva surendrāṇāṃ jaghāna ca munīśvarān anyāṃś ca devān devo 'sau sarvānyuddhāya saṃsthitān

1,100.23

जघान भगवान् रुद्रः खड्गमुष्ट्यादिसायकैः अथ विष्णुर्महातेजाश् चक्रम् उद्यम्य मूर्छितः

jaghāna bhagavān rudraḥ khaḍgamuṣṭyādisāyakaiḥ atha viṣṇurmahātejāś cakram udyamya mūrchitaḥ

1,100.24

युयोध भगवांस्तेन रुद्रेण सह माधवः तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम्

yuyodha bhagavāṃstena rudreṇa saha mādhavaḥ tayoḥ samabhavadyuddhaṃ sughoraṃ romaharṣaṇam

1,100.25

विष्णोर्योगबलात्तस्य दिव्यदेहाः सुदारुणाः

viṣṇoryogabalāttasya divyadehāḥ sudāruṇāḥ

1,100.26

शङ्खचक्रगदाहस्ता असंख्याताश् च जज्ञिरे तान्सर्वानपि देवो ऽसौ नारायणसमप्रभान्

śaṅkhacakragadāhastā asaṃkhyātāś ca jajñire tānsarvānapi devo 'sau nārāyaṇasamaprabhān

1,100.27

निहत्य गदया विष्णुं ताडयामास मूर्धनि ततश्चोरसि तं देवं लीलयैव रणाजिरे

nihatya gadayā viṣṇuṃ tāḍayāmāsa mūrdhani tataścorasi taṃ devaṃ līlayaiva raṇājire

1,100.28

पपात च तदा भूमौ विसंज्ञः पुरुषोत्तमः पुनरुत्थाय तं हन्तुं चक्रमुद्यम्य स प्रभुः

papāta ca tadā bhūmau visaṃjñaḥ puruṣottamaḥ punarutthāya taṃ hantuṃ cakramudyamya sa prabhuḥ

1,100.29

क्रोधरक्तेक्षणः श्रीमान् अतिष्ठत् पुरुषर्षभः तस्य चक्रं च यद्रौद्रं कालादित्यसमप्रभम्

krodharaktekṣaṇaḥ śrīmān atiṣṭhat puruṣarṣabhaḥ tasya cakraṃ ca yadraudraṃ kālādityasamaprabham

1,100.30

व्यष्टम्भयद् अदीनात्मा करस्थं न चचाल सः अतिष्ठत् स्तम्भितस्तेन शृङ्गवानिव निश्चलः

vyaṣṭambhayad adīnātmā karasthaṃ na cacāla saḥ atiṣṭhat stambhitastena śṛṅgavāniva niścalaḥ

1,100.31

त्रिभिश् च धर्षितं शार्ङ्गं त्रिधाभूतं प्रभोस्तदा शार्ङ्गकोटिप्रसङ्गाद् वै चिछेद च शिरः प्रभोः

tribhiś ca dharṣitaṃ śārṅgaṃ tridhābhūtaṃ prabhostadā śārṅgakoṭiprasaṅgād vai cicheda ca śiraḥ prabhoḥ

1,100.32

छिन्नं च निपपातासु शिरस्तस्य रसातले वायुना प्रेरितं चैव प्राणजेन पिनाकिना

chinnaṃ ca nipapātāsu śirastasya rasātale vāyunā preritaṃ caiva prāṇajena pinākinā

1,100.33

प्रविवेश तदा चैव तदीयाहवनीयकम् तत् प्रतिध्वस्तकलशं भग्नयूपं सतोरणम्

praviveśa tadā caiva tadīyāhavanīyakam tat pratidhvastakalaśaṃ bhagnayūpaṃ satoraṇam

1,100.34

प्रदीपितमहाशालं दृष्ट्वा यज्ञो ऽपि दुद्रुवे तं तदा मृगरूपेण धावन्तं गगनं प्रति

pradīpitamahāśālaṃ dṛṣṭvā yajño 'pi dudruve taṃ tadā mṛgarūpeṇa dhāvantaṃ gaganaṃ prati

1,100.35

वीरभद्रः समाधाय विशिरस्कमथाकरोत् ततः प्रजापतिं धर्मं कश्यपं च जगद्गुरुम्

vīrabhadraḥ samādhāya viśiraskamathākarot tataḥ prajāpatiṃ dharmaṃ kaśyapaṃ ca jagadgurum

1,100.36

अरिष्टनेमिनं वीरो बहुपुत्रं मुनीश्वरम् मुनिम् अङ्गिरसं चैव कृष्णाश्वं च महाबलः

ariṣṭaneminaṃ vīro bahuputraṃ munīśvaram munim aṅgirasaṃ caiva kṛṣṇāśvaṃ ca mahābalaḥ

1,100.37

जघान मूर्ध्नि पादेन दक्षं चैव यशस्विनम् चिछेद च शिरस्तस्य ददाहाग्नौ द्विजोत्तमाः

jaghāna mūrdhni pādena dakṣaṃ caiva yaśasvinam cicheda ca śirastasya dadāhāgnau dvijottamāḥ

1,100.38

सरस्वत्याश् च नासाग्रं देवमातुस्तथैव च निकृत्य करजाग्रेण वीरभद्रः प्रतापवान्

sarasvatyāś ca nāsāgraṃ devamātustathaiva ca nikṛtya karajāgreṇa vīrabhadraḥ pratāpavān

1,100.39

तस्थौ श्रिया वृतो मध्ये प्रेतस्थाने यथा भवः एतस्मिन्नेव काले तु भगवान्पद्मसंभवः

tasthau śriyā vṛto madhye pretasthāne yathā bhavaḥ etasminneva kāle tu bhagavānpadmasaṃbhavaḥ

1,100.40

भद्रमाह महातेजाः प्रार्थयन्प्रणतः प्रभुः अलं क्रोधेन वै भद्र नष्टाश्चैव दिवौकसः

bhadramāha mahātejāḥ prārthayanpraṇataḥ prabhuḥ alaṃ krodhena vai bhadra naṣṭāścaiva divaukasaḥ

1,100.41

प्रसीद क्षम्यतां सर्वं रोमजैः सह सुव्रत सो ऽपि भद्रः प्रभावेण ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

prasīda kṣamyatāṃ sarvaṃ romajaiḥ saha suvrata so 'pi bhadraḥ prabhāveṇa brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ

1,100.42

शमं जगाम शनकैः शान्तस्तस्थौ तदाज्ञया देवो ऽपि तत्र भगवान् अन्तरिक्षे वृषध्वजः

śamaṃ jagāma śanakaiḥ śāntastasthau tadājñayā devo 'pi tatra bhagavān antarikṣe vṛṣadhvajaḥ

1,100.43

सगणः सर्वदः शर्वः सर्वलोकमहेश्वरः प्रार्थितश्चैव देवेन ब्रह्मणा भगवान् भवः

sagaṇaḥ sarvadaḥ śarvaḥ sarvalokamaheśvaraḥ prārthitaścaiva devena brahmaṇā bhagavān bhavaḥ

1,100.44

हतानां च तदा तेषां प्रददौ पूर्ववत्तनुम् इन्द्रस्य च शिरस्तस्य विष्णोश्चैव महात्मनः

hatānāṃ ca tadā teṣāṃ pradadau pūrvavattanum indrasya ca śirastasya viṣṇoścaiva mahātmanaḥ

1,100.45

दक्षस्य च मुनीन्द्रस्य तथान्येषां महेश्वरः वागीश्याश्चैव नासाग्रं देवमातुस्तथैव च

dakṣasya ca munīndrasya tathānyeṣāṃ maheśvaraḥ vāgīśyāścaiva nāsāgraṃ devamātustathaiva ca

1,100.46

नष्टानां जीवितं चैव वराणि विविधानि च दक्षस्य ध्वस्तवक्त्रस्य शिरसा भगवान्प्रभुः

naṣṭānāṃ jīvitaṃ caiva varāṇi vividhāni ca dakṣasya dhvastavaktrasya śirasā bhagavānprabhuḥ

1,100.47

कल्पयामास वै वक्त्रं लीलया च महान् भवः दक्षो ऽपि लब्धसंज्ञश् च समुत्थाय कृताञ्जलिः

kalpayāmāsa vai vaktraṃ līlayā ca mahān bhavaḥ dakṣo 'pi labdhasaṃjñaś ca samutthāya kṛtāñjaliḥ

1,100.48

तुष्टाव देवदेवेशं शङ्करं वृषभध्वजम् स्तुतस्तेन महातेजाः प्रदाय विविधान्वरान्

tuṣṭāva devadeveśaṃ śaṅkaraṃ vṛṣabhadhvajam stutastena mahātejāḥ pradāya vividhānvarān

1,100.49

गाणपत्यं ददौ तस्मै दक्षायाक्लिष्टकर्मणे देवाश् च सर्वे देवेशं तुष्टुवुः परमेश्वरम्

gāṇapatyaṃ dadau tasmai dakṣāyākliṣṭakarmaṇe devāś ca sarve deveśaṃ tuṣṭuvuḥ parameśvaram

1,100.50

नारायणश् च भगवान् तुष्टाव च कृताञ्जलिः ब्रह्मा च मुनयः सर्वे पृथक्पृथगजोद्भवम्

nārāyaṇaś ca bhagavān tuṣṭāva ca kṛtāñjaliḥ brahmā ca munayaḥ sarve pṛthakpṛthagajodbhavam

1,100.51

तुष्टुवुर् देवदेवेशं नीलकण्ठं वृषध्वजम् तान् देवान् अनुगृह्यैव भवो ऽप्यन्तरधीयत

tuṣṭuvur devadeveśaṃ nīlakaṇṭhaṃ vṛṣadhvajam tān devān anugṛhyaiva bhavo 'pyantaradhīyata

Chapter 1.101

1,101.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवकृद्दक्षयज्ञविध्वंसनो नाम शततमो ऽध्यायः कथं हिमवतः पुत्री बभूवांबा सती शुभा कथं वा देवदेवेशम् अवाप पतिमीश्वरम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śivakṛddakṣayajñavidhvaṃsano nāma śatatamo 'dhyāyaḥ kathaṃ himavataḥ putrī babhūvāṃbā satī śubhā kathaṃ vā devadeveśam avāpa patimīśvaram

1,101.2

सा मेनातनुम् आश्रित्य स्वेच्छयैव वराङ्गना तदा हैमवती जज्ञे तपसा च द्विजोत्तमाः

sā menātanum āśritya svecchayaiva varāṅganā tadā haimavatī jajñe tapasā ca dvijottamāḥ

1,101.3

जातकर्मादिकाः सर्वाश् चकार च गिरीश्वरः द्वादशे च तदा वर्षे पूर्णे हैमवती शुभा

jātakarmādikāḥ sarvāś cakāra ca girīśvaraḥ dvādaśe ca tadā varṣe pūrṇe haimavatī śubhā

1,101.4

तपस्तेपे तया सार्धम् अनुजा च शुभानना अन्या च देवी ह्यनुजा सर्वलोके नमस्कृता

tapastepe tayā sārdham anujā ca śubhānanā anyā ca devī hyanujā sarvaloke namaskṛtā

1,101.5

ऋषयश् च तदा सर्वे सर्वलोकमहेश्वरीम् तुष्टुवुस् तपसा देवीं समावृत्य समन्ततः

ṛṣayaś ca tadā sarve sarvalokamaheśvarīm tuṣṭuvus tapasā devīṃ samāvṛtya samantataḥ

1,101.6

ज्येष्ठा ह्यपर्णा ह्यनुजा चैकपर्णा शुभानना तृतीया च वरारोहा तथा चैवैकपाटला

jyeṣṭhā hyaparṇā hyanujā caikaparṇā śubhānanā tṛtīyā ca varārohā tathā caivaikapāṭalā

1,101.7

तपसा च महादेव्याः पार्वत्याः परमेश्वरः वशीकृतो महादेवः सर्वभूतपतिर्भवः

tapasā ca mahādevyāḥ pārvatyāḥ parameśvaraḥ vaśīkṛto mahādevaḥ sarvabhūtapatirbhavaḥ

1,101.8

एतस्मिन्नेव काले तु तारको नाम दानवः तारात्मजो महातेजा बभूव दितिनन्दनः

etasminneva kāle tu tārako nāma dānavaḥ tārātmajo mahātejā babhūva ditinandanaḥ

1,101.9

तस्य पुत्रास्त्रयश्चापि तारकाक्षो महासुरः विद्युन्माली च भगवान् कमलाक्षश् च वीर्यवान्

tasya putrāstrayaścāpi tārakākṣo mahāsuraḥ vidyunmālī ca bhagavān kamalākṣaś ca vīryavān

1,101.10

पितामहस् तथा चैषां तारो नाम महाबलः तपसा लब्धवीर्यश् च प्रसादाद्ब्रह्मणः प्रभोः

pitāmahas tathā caiṣāṃ tāro nāma mahābalaḥ tapasā labdhavīryaś ca prasādādbrahmaṇaḥ prabhoḥ

1,101.11

सो ऽपि तारो महातेजास् त्रैलोक्यं सचराचरम् विजित्य समरे पूर्वं विष्णुं च जितवान् असौ

so 'pi tāro mahātejās trailokyaṃ sacarācaram vijitya samare pūrvaṃ viṣṇuṃ ca jitavān asau

1,101.12

तयोः समभवद्युद्धं सुघोरं रोमहर्षणम् दिव्यं वर्षसहस्रं तु दिवारात्रम् अविश्रमम्

tayoḥ samabhavadyuddhaṃ sughoraṃ romaharṣaṇam divyaṃ varṣasahasraṃ tu divārātram aviśramam

1,101.13

सरथं विष्णुमादाय चिक्षेप शतयोजनम् तारेण विजितः संख्ये दुद्राव गरुडध्वजः

sarathaṃ viṣṇumādāya cikṣepa śatayojanam tāreṇa vijitaḥ saṃkhye dudrāva garuḍadhvajaḥ

1,101.14

तारो वराञ्छतगुणं लब्ध्वा शतगुणं बलम् पितामहाज्जगत्सर्वम् अवाप दितिनन्दनः

tāro varāñchataguṇaṃ labdhvā śataguṇaṃ balam pitāmahājjagatsarvam avāpa ditinandanaḥ

1,101.15

देवेन्द्रप्रमुखाञ्जित्वा देवान्देवेश्वरेश्वरः वारयामास तैर् देवान् सर्वलोकेषु मायया

devendrapramukhāñjitvā devāndeveśvareśvaraḥ vārayāmāsa tair devān sarvalokeṣu māyayā

1,101.16

देवताश् च सहेन्द्रेण तारकाद्भयपीडिताः न शान्तिं लेभिरे शूराः शरणं वा भयार्दिताः

devatāś ca sahendreṇa tārakādbhayapīḍitāḥ na śāntiṃ lebhire śūrāḥ śaraṇaṃ vā bhayārditāḥ

1,101.17

तदामरपतिः श्रीमान् संनिपत्यामरप्रभुः उवाचाङ्गिरसं देवो देवानामपि संनिधौ

tadāmarapatiḥ śrīmān saṃnipatyāmaraprabhuḥ uvācāṅgirasaṃ devo devānāmapi saṃnidhau

1,101.18

भगवंस्तारको नाम तारजो दानवोत्तमः तेन संनिहता युद्धे वत्सा गोपतिना यथा

bhagavaṃstārako nāma tārajo dānavottamaḥ tena saṃnihatā yuddhe vatsā gopatinā yathā

1,101.19

भयात्तस्मान्महाभाग बृहद्युद्धे बृहस्पते अनिकेता भ्रमन्त्येते शकुन्ता इव पञ्जरे

bhayāttasmānmahābhāga bṛhadyuddhe bṛhaspate aniketā bhramantyete śakuntā iva pañjare

1,101.20

अस्माकं यान्य् अमोघानि आयुधान्य् अङ्गिरो वर तानि मोघानि जायन्ते प्रभावादमरद्विषः

asmākaṃ yāny amoghāni āyudhāny aṅgiro vara tāni moghāni jāyante prabhāvādamaradviṣaḥ

1,101.21

दशवर्षसहस्राणि द्विगुणानि बृहस्पते विष्णुना योधितो युद्धे तेनापि न च सूदितः

daśavarṣasahasrāṇi dviguṇāni bṛhaspate viṣṇunā yodhito yuddhe tenāpi na ca sūditaḥ

1,101.22

यस्तेनानिर्जितो युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना कथमस्मद्विधस्तस्य स्थास्यते समरे ऽग्रतः

yastenānirjito yuddhe viṣṇunā prabhaviṣṇunā kathamasmadvidhastasya sthāsyate samare 'grataḥ

1,101.23

एवम् उक्तस् तु शक्रेण जीवः सार्धं सुराधिपैः सहस्राक्षेण च विभुं सम्प्राप्याह कुशध्वजम्

evam uktas tu śakreṇa jīvaḥ sārdhaṃ surādhipaiḥ sahasrākṣeṇa ca vibhuṃ samprāpyāha kuśadhvajam

1,101.24

सो ऽपि तस्य मुखाच्छ्रुत्वा प्रणयात्प्रणतार्तिहा देवैरशेषैः सेन्द्रैस्तु जीवमाह पितामहः

so 'pi tasya mukhācchrutvā praṇayātpraṇatārtihā devairaśeṣaiḥ sendraistu jīvamāha pitāmahaḥ

1,101.25

जाने वो ऽर्तिं सुरेन्द्राणां तथापि शृणु सांप्रतम् विनिन्द्य दक्षं या देवी सती रुद्राङ्गसंभवा

jāne vo 'rtiṃ surendrāṇāṃ tathāpi śṛṇu sāṃpratam vinindya dakṣaṃ yā devī satī rudrāṅgasaṃbhavā

1,101.26

उमा हैमवती जज्ञे सर्वलोकनमस्कृता तस्याश्चैवेह रूपेण यूयं देवाः सुरोत्तमाः

umā haimavatī jajñe sarvalokanamaskṛtā tasyāścaiveha rūpeṇa yūyaṃ devāḥ surottamāḥ

1,101.27

विभोर्यतध्वमाक्रष्टुं रुद्रस्यास्य मनो महत् तयोर्योगेन सम्भूतः स्कन्दः शक्तिधरः प्रभुः

vibhoryatadhvamākraṣṭuṃ rudrasyāsya mano mahat tayoryogena sambhūtaḥ skandaḥ śaktidharaḥ prabhuḥ

1,101.28

षडास्यो द्वादशभुजः सेनानीः पावकिः प्रभुः स्वाहेयः कार्तिकेयश् च गाङ्गेयः शरधामजः

ṣaḍāsyo dvādaśabhujaḥ senānīḥ pāvakiḥ prabhuḥ svāheyaḥ kārtikeyaś ca gāṅgeyaḥ śaradhāmajaḥ

1,101.29

देवः शाखो विशाखश् च नैगमेशश् च वीर्यवान् सेनापतिः कुमाराख्यः सर्वलोकनमस्कृतः

devaḥ śākho viśākhaś ca naigameśaś ca vīryavān senāpatiḥ kumārākhyaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ

1,101.30

लीलयैव महासेनः प्रबलं तारकासुरम् बालो ऽपि विनिहत्यैको देवान् संतारयिष्यति

līlayaiva mahāsenaḥ prabalaṃ tārakāsuram bālo 'pi vinihatyaiko devān saṃtārayiṣyati

1,101.31

एवम् उक्तस् तदा तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिना बृहस्पतिस् तथा सेन्द्रैर् देवैर् देवं प्रणम्य तम्

evam uktas tadā tena brahmaṇā parameṣṭhinā bṛhaspatis tathā sendrair devair devaṃ praṇamya tam

1,101.32

मेरोः शिखरमासाद्य स्मरं सस्मार सुव्रतः स्मरणाद्देवदेवस्य स्मरो ऽपि सह भार्यया

meroḥ śikharamāsādya smaraṃ sasmāra suvrataḥ smaraṇāddevadevasya smaro 'pi saha bhāryayā

1,101.33

रत्या समं समागम्य नमस्कृत्य कृताञ्जलिः सशक्रमाह तं जीवं जगज्जीवो द्विजोत्तमाः

ratyā samaṃ samāgamya namaskṛtya kṛtāñjaliḥ saśakramāha taṃ jīvaṃ jagajjīvo dvijottamāḥ

1,101.34

स्मृतो यद्भवता जीव सम्प्राप्तो ऽहं तवान्तिकम् ब्रूहि यन्मे विधातव्यं तमाह सुरपूजितः

smṛto yadbhavatā jīva samprāpto 'haṃ tavāntikam brūhi yanme vidhātavyaṃ tamāha surapūjitaḥ

1,101.35

तम् आह भगवाञ्छक्रः संभाव्य मकरध्वजम् शङ्करेणांबिकामद्य संयोजय यथासुखम्

tam āha bhagavāñchakraḥ saṃbhāvya makaradhvajam śaṅkareṇāṃbikāmadya saṃyojaya yathāsukham

1,101.36

तया स रमते येन भगवान् वृषभध्वजः तेन मार्गेण मार्गस्व पत्न्या रत्यानया सह

tayā sa ramate yena bhagavān vṛṣabhadhvajaḥ tena mārgeṇa mārgasva patnyā ratyānayā saha

1,101.37

सो ऽपि तुष्टो महादेवः प्रदास्यति शुभां गतिम् विप्रयुक्तस्तया पूर्वं लब्ध्वा तां गिरिजामुमाम्

so 'pi tuṣṭo mahādevaḥ pradāsyati śubhāṃ gatim viprayuktastayā pūrvaṃ labdhvā tāṃ girijāmumām

1,101.38

एवमुक्तो नमस्कृत्य देवदेवं शचीपतिम् देवदेवाश्रमं गन्तुं मतिं चक्रे तया सह

evamukto namaskṛtya devadevaṃ śacīpatim devadevāśramaṃ gantuṃ matiṃ cakre tayā saha

1,101.39

गत्वा तदाश्रये शंभोः सह रत्या महाबलः वसंतेन सहायेन देवं योक्तुमना भवत्

gatvā tadāśraye śaṃbhoḥ saha ratyā mahābalaḥ vasaṃtena sahāyena devaṃ yoktumanā bhavat

1,101.40

ततः सम्प्रेक्ष्य मदनं हसन् देवस् त्रियंबकः नयनेन तृतीयेन सावज्ञं तम् अवैक्षत

tataḥ samprekṣya madanaṃ hasan devas triyaṃbakaḥ nayanena tṛtīyena sāvajñaṃ tam avaikṣata

1,101.41

ततो ऽस्य नेत्रजो वह्निर् मदनं पार्श्वतः स्थितम् अदहत्तत्क्षणादेव ललाप करुणं रतिः

tato 'sya netrajo vahnir madanaṃ pārśvataḥ sthitam adahattatkṣaṇādeva lalāpa karuṇaṃ ratiḥ

1,101.42

रत्याः प्रलापमाकर्ण्य देवदेवो वृषध्वजः कृपया परया प्राह कामपत्नीं निरीक्ष्य च

ratyāḥ pralāpamākarṇya devadevo vṛṣadhvajaḥ kṛpayā parayā prāha kāmapatnīṃ nirīkṣya ca

1,101.43

अमूर्तो ऽपि ध्रुवं भद्रे कार्यं सर्वं पतिस्तव रतिकाले ध्रुवे भद्रे करिष्यति न संशयः

amūrto 'pi dhruvaṃ bhadre kāryaṃ sarvaṃ patistava ratikāle dhruve bhadre kariṣyati na saṃśayaḥ

1,101.44

यदा विष्णुश् च भविता वासुदेवो महायशाः शापाद्भृगोर्महातेजाः सर्वलोकहिताय वै

yadā viṣṇuś ca bhavitā vāsudevo mahāyaśāḥ śāpādbhṛgormahātejāḥ sarvalokahitāya vai

1,101.45

तदा तस्य सुतो यश् च स पतिस्ते भविष्यति सा प्रणम्य तदा रुद्रं कामपत्नी शुचिस्मिता

tadā tasya suto yaś ca sa patiste bhaviṣyati sā praṇamya tadā rudraṃ kāmapatnī śucismitā

1,101.46

जगाम मदनं लब्ध्वा वसंतेन समन्विता

jagāma madanaṃ labdhvā vasaṃtena samanvitā

Chapter 1.102

1,102.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे मदनदाहो नामैकाधिकशततमो ऽध्यायः तपसा च महादेव्याः पार्वत्या वृषभध्वज प्रीतिश् च भगवाञ्छर्वो वचनाद्ब्रह्मणस्तदा

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge madanadāho nāmaikādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ tapasā ca mahādevyāḥ pārvatyā vṛṣabhadhvaja prītiś ca bhagavāñcharvo vacanādbrahmaṇastadā

1,102.2

हिताय चाश्रमाणां च क्रीडार्थं भगवान्भवः तदा हैमवतीं देवीम् उपयेमे यथाविधि

hitāya cāśramāṇāṃ ca krīḍārthaṃ bhagavānbhavaḥ tadā haimavatīṃ devīm upayeme yathāvidhi

1,102.3

जगाम स स्वयं ब्रह्मा मरीच्याद्यैर्महर्षिभिः तपोवनं महादेव्याः पार्वत्याः पद्मसंभवः

jagāma sa svayaṃ brahmā marīcyādyairmaharṣibhiḥ tapovanaṃ mahādevyāḥ pārvatyāḥ padmasaṃbhavaḥ

1,102.4

प्रदक्षिणीकृत्य च तां देवीं स जगतो ऽरणीम् किम् अर्थं तपसा लोकान् संतापयसि शैलजे

pradakṣiṇīkṛtya ca tāṃ devīṃ sa jagato 'raṇīm kim arthaṃ tapasā lokān saṃtāpayasi śailaje

1,102.5

त्वया सृष्टं जगत्सर्वं मातस्त्वं मा विनाशय त्वं हि संधारयेल्लोकान् इमान् सर्वान् स्वतेजसा

tvayā sṛṣṭaṃ jagatsarvaṃ mātastvaṃ mā vināśaya tvaṃ hi saṃdhārayellokān imān sarvān svatejasā

1,102.6

सर्वदेवेश्वरः श्रीमान् सर्वलोकपतिर्भवः यस्य वै देवदेवस्य वयं किङ्करवादिनः

sarvadeveśvaraḥ śrīmān sarvalokapatirbhavaḥ yasya vai devadevasya vayaṃ kiṅkaravādinaḥ

1,102.7

स एवं परमेशानः स्वयं च वरयिष्यति वरदे येन सृष्टासि न विना यस्त्वयांबिके

sa evaṃ parameśānaḥ svayaṃ ca varayiṣyati varade yena sṛṣṭāsi na vinā yastvayāṃbike

1,102.8

वर्तते नात्र संदेहस् तव भर्त्ता भविष्यति इत्युक्त्वा तां नमस्कृत्य मुहुः सम्प्रेक्ष्य पार्वतीम्

vartate nātra saṃdehas tava bharttā bhaviṣyati ityuktvā tāṃ namaskṛtya muhuḥ samprekṣya pārvatīm

1,102.9

गते पितामहे देवो भगवान् परमेश्वरः जगामानुग्रहं कर्तुं द्विजरूपेण चाश्रमम्

gate pitāmahe devo bhagavān parameśvaraḥ jagāmānugrahaṃ kartuṃ dvijarūpeṇa cāśramam

1,102.10

सा च दृष्ट्वा महादेवं द्विजरूपेण संस्थितम् प्रतिभाद्यैः प्रभुं ज्ञात्वा ननाम वृषभध्वजम्

sā ca dṛṣṭvā mahādevaṃ dvijarūpeṇa saṃsthitam pratibhādyaiḥ prabhuṃ jñātvā nanāma vṛṣabhadhvajam

1,102.11

सम्पूज्य वरदं देवं ब्राह्मणच्छद्मनागतम् तुष्टाव परमेशानं पार्वती परमेश्वरम्

sampūjya varadaṃ devaṃ brāhmaṇacchadmanāgatam tuṣṭāva parameśānaṃ pārvatī parameśvaram

1,102.12

अनुगृह्य तदा देवीम् उवाच प्रहसन्निव कुलधर्माश्रयं रक्षन् भूधरस्य महात्मनः

anugṛhya tadā devīm uvāca prahasanniva kuladharmāśrayaṃ rakṣan bhūdharasya mahātmanaḥ

1,102.13

क्रीडार्थं च सतां मध्ये सर्वदेवपतिर्भवः स्वयंवरे महादेवी तव दिव्यसुशोभने

krīḍārthaṃ ca satāṃ madhye sarvadevapatirbhavaḥ svayaṃvare mahādevī tava divyasuśobhane

1,102.14

आस्थाय रूपं यत्सौम्यं समेष्ये ऽहं सह त्वया इत्युक्त्वा तां समालोक्य देवो दिव्येन चक्षुषा

āsthāya rūpaṃ yatsaumyaṃ sameṣye 'haṃ saha tvayā ityuktvā tāṃ samālokya devo divyena cakṣuṣā

1,102.15

जगामेष्टं तदा दिव्यं स्वपुरं प्रययौ च सा दृष्ट्वा हृष्टस्तदा देवीं मेनया तुहिनाचलः

jagāmeṣṭaṃ tadā divyaṃ svapuraṃ prayayau ca sā dṛṣṭvā hṛṣṭastadā devīṃ menayā tuhinācalaḥ

1,102.16

आलिङ्ग्याघ्राय सम्पूज्य पुत्रीं साक्षात्तपस्विनीम् दुहितुर्देवदेवेन न जानन्नभिमन्त्रितम्

āliṅgyāghrāya sampūjya putrīṃ sākṣāttapasvinīm duhiturdevadevena na jānannabhimantritam

1,102.17

स्वयंवरं तदा देव्याः सर्वलोकेष्वघोषयत् अथ ब्रह्मा च भगवान् विष्णुः साक्षाज्जनार्दनः

svayaṃvaraṃ tadā devyāḥ sarvalokeṣvaghoṣayat atha brahmā ca bhagavān viṣṇuḥ sākṣājjanārdanaḥ

1,102.18

शक्रश् च भगवान् वह्निर् भास्करो भग एव च त्वष्टार्यमा विवस्वांश् च यमो वरुण एव च

śakraś ca bhagavān vahnir bhāskaro bhaga eva ca tvaṣṭāryamā vivasvāṃś ca yamo varuṇa eva ca

1,102.19

वायुः सोमस्तथेशानो रुद्राश् च मुनयस् तथा अश्विनौ द्वादशादित्या गन्धर्वा गरुडस् तथा

vāyuḥ somastatheśāno rudrāś ca munayas tathā aśvinau dvādaśādityā gandharvā garuḍas tathā

1,102.20

यक्षाः सिद्धास्तथा साध्या दैत्याः किंपुरुषोरगाः समुद्राश् च नदा वेदा मन्त्राः स्तोत्रादयः क्षणाः

yakṣāḥ siddhāstathā sādhyā daityāḥ kiṃpuruṣoragāḥ samudrāś ca nadā vedā mantrāḥ stotrādayaḥ kṣaṇāḥ

1,102.21

नागाश् च पर्वताः सर्वे यज्ञाः सूर्यादयो ग्रहाः त्रयस्त्रिंशच्च देवानां त्रयश् च त्रिशतं तथा

nāgāś ca parvatāḥ sarve yajñāḥ sūryādayo grahāḥ trayastriṃśacca devānāṃ trayaś ca triśataṃ tathā

1,102.22

त्रयश् च त्रिसहस्रं च तथान्ये बहवः सुरा जग्मुर् गिरीन्द्रपुत्र्यास्तु स्वयंवरमनुत्तमम्

trayaś ca trisahasraṃ ca tathānye bahavaḥ surā jagmur girīndraputryāstu svayaṃvaramanuttamam

1,102.23

अथ शैलसुता देवी हैममारुह्य शोभनम् विमानं सर्वतोभद्रं सर्वरत्नैर् अलंकृतम्

atha śailasutā devī haimamāruhya śobhanam vimānaṃ sarvatobhadraṃ sarvaratnair alaṃkṛtam

1,102.24

अप्सरोभिः प्रनृत्ताभिः सर्वाभरणभूषितैः गन्धर्वसिद्धैर्विविधैः किन्नरैश् च सुशोभनैः

apsarobhiḥ pranṛttābhiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ gandharvasiddhairvividhaiḥ kinnaraiś ca suśobhanaiḥ

1,102.25

बन्दिभिः स्तूयमाना च स्थिता शैलसुता तदा सितातपत्रं रत्नांशुमिश्रितं चावहत्तथा

bandibhiḥ stūyamānā ca sthitā śailasutā tadā sitātapatraṃ ratnāṃśumiśritaṃ cāvahattathā

1,102.26

मालिनी गिरिपुत्र्यास्तु संध्या पूर्णेन्दुमण्डलम् चामरासक्तहस्ताभिर् दिव्यस्त्रीभिश् च संवृता

mālinī giriputryāstu saṃdhyā pūrṇendumaṇḍalam cāmarāsaktahastābhir divyastrībhiś ca saṃvṛtā

1,102.27

मालां गृह्य जया तस्थौ सुरद्रुमसमुद्भवाम् विजया व्यजनं गृह्य स्थिता देव्याः समीपगा

mālāṃ gṛhya jayā tasthau suradrumasamudbhavām vijayā vyajanaṃ gṛhya sthitā devyāḥ samīpagā

1,102.28

मालां प्रगृह्य देव्यां तु स्थितायां देवसंसदि शिशुर्भूत्वा महादेवः क्रीडार्थं वृषभध्वजः

mālāṃ pragṛhya devyāṃ tu sthitāyāṃ devasaṃsadi śiśurbhūtvā mahādevaḥ krīḍārthaṃ vṛṣabhadhvajaḥ

1,102.29

उत्सङ्गतलसंसुप्तो बभूव भगवान्भवः अथ दृष्ट्वा शिशुं देवास् तस्या उत्संगवर्त्तिनम्

utsaṅgatalasaṃsupto babhūva bhagavānbhavaḥ atha dṛṣṭvā śiśuṃ devās tasyā utsaṃgavarttinam

1,102.30

को ऽयम् अत्रेति संमन्त्र्य चुक्षुभुश् च समागताः वज्रमाहारयत्तस्य बाहुम् उद्यम्य वृत्रहा

ko 'yam atreti saṃmantrya cukṣubhuś ca samāgatāḥ vajramāhārayattasya bāhum udyamya vṛtrahā

1,102.31

स बाहुरुद्यमस्तस्य तथैव समुपस्थितः स्तम्भितः शिशुरूपेण देवदेवेन लीलया

sa bāhurudyamastasya tathaiva samupasthitaḥ stambhitaḥ śiśurūpeṇa devadevena līlayā

1,102.32

वज्रं क्षेप्तुं न शशाक बाहुं चालयितुं तथा वह्निः शक्तिं तथा क्षेप्तुं न शशाक तथा स्थितः

vajraṃ kṣeptuṃ na śaśāka bāhuṃ cālayituṃ tathā vahniḥ śaktiṃ tathā kṣeptuṃ na śaśāka tathā sthitaḥ

1,102.33

यमो ऽपि दण्डं खड्गं च निरृतिर्मुनिपुङ्गवाः वरुणो नागपाशं च ध्वजयष्टिं समीरणः

yamo 'pi daṇḍaṃ khaḍgaṃ ca nirṛtirmunipuṅgavāḥ varuṇo nāgapāśaṃ ca dhvajayaṣṭiṃ samīraṇaḥ

1,102.34

सोमो गदां धनेशश् च दण्डं दण्डभृतां वरः ईशानश् च तथा शूलं तीव्रमुद्यम्य संस्थितः

somo gadāṃ dhaneśaś ca daṇḍaṃ daṇḍabhṛtāṃ varaḥ īśānaś ca tathā śūlaṃ tīvramudyamya saṃsthitaḥ

1,102.35

रुद्राश् च शूलमादित्या मुशलं वसवस् तथा मुद्गरं स्तम्भिताः सर्वे देवेनाशु दिवौकसः

rudrāś ca śūlamādityā muśalaṃ vasavas tathā mudgaraṃ stambhitāḥ sarve devenāśu divaukasaḥ

1,102.36

स्तम्भिता देवदेवेन तथान्ये च दिवौकसः शिरः प्रकम्पयन् विष्णुश् चक्रम् उद्यम्य संस्थितः

stambhitā devadevena tathānye ca divaukasaḥ śiraḥ prakampayan viṣṇuś cakram udyamya saṃsthitaḥ

1,102.37

तस्यापि शिरसो बालः स्थिरत्वं प्रचकार ह चक्रं क्षेप्तुं न शशाक बाहूंश्चालयितुं न च

tasyāpi śiraso bālaḥ sthiratvaṃ pracakāra ha cakraṃ kṣeptuṃ na śaśāka bāhūṃścālayituṃ na ca

1,102.38

पूषा दन्तान् दशन् दन्तैर् बालमैक्षत मोहितः तस्यापि दशनाः पेतुर् दृष्टमात्रस्य शंभुना

pūṣā dantān daśan dantair bālamaikṣata mohitaḥ tasyāpi daśanāḥ petur dṛṣṭamātrasya śaṃbhunā

1,102.39

बलं तेजश् च योगं च तथैवास्तम्भयद् विभुः अथ तेषु स्थितेष्वेव मन्युमत्सु सुरेष्वपि

balaṃ tejaś ca yogaṃ ca tathaivāstambhayad vibhuḥ atha teṣu sthiteṣveva manyumatsu sureṣvapi

1,102.40

ब्रह्मा परमसंविग्नो ध्यानमास्थाय शङ्करम् बुबुधे देवमीशानम् उमोत्संगे तमास्थितम्

brahmā paramasaṃvigno dhyānamāsthāya śaṅkaram bubudhe devamīśānam umotsaṃge tamāsthitam

1,102.41

स बुद्ध्वा देवमीशानं शीघ्रम् उत्थाय विस्मितः ववन्दे चरणौ शंभोर् अस्तुवच्च पितामहः

sa buddhvā devamīśānaṃ śīghram utthāya vismitaḥ vavande caraṇau śaṃbhor astuvacca pitāmahaḥ

1,102.42

बुद्धिस्त्वं सर्वलोकानाम् अहङ्कारस् त्वम् ईश्वरः भूतानामिन्द्रियाणां च त्वमेवेश प्रवर्त्तकः

buddhistvaṃ sarvalokānām ahaṅkāras tvam īśvaraḥ bhūtānāmindriyāṇāṃ ca tvameveśa pravarttakaḥ

1,102.43

तवाहं दक्षिणाद्धस्तात् सृष्टः पूर्वं पुरातनः वामहस्तान् महाबाहो देवो नारायणः प्रभुः

tavāhaṃ dakṣiṇāddhastāt sṛṣṭaḥ pūrvaṃ purātanaḥ vāmahastān mahābāho devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ

1,102.44

इयं च प्रकृतिर्देवी सदा ते सृष्टिकारण पत्नीरूपं समास्थाय जगत्कारणमागता

iyaṃ ca prakṛtirdevī sadā te sṛṣṭikāraṇa patnīrūpaṃ samāsthāya jagatkāraṇamāgatā

1,102.45

नमस्तुभ्यं महादेव महादेव्यै नमोनमः प्रसादात्तव देवेश नियोगाच्च मया प्रजाः

namastubhyaṃ mahādeva mahādevyai namonamaḥ prasādāttava deveśa niyogācca mayā prajāḥ

1,102.46

देवाद्यास्तु इमाः सृष्टा मूढास्त्वद्योगमोहिताः कुरु प्रसादमेतेषां यथापूर्वं भवन्त्विमे

devādyāstu imāḥ sṛṣṭā mūḍhāstvadyogamohitāḥ kuru prasādameteṣāṃ yathāpūrvaṃ bhavantvime

1,102.47

विज्ञाप्यैवं तदा ब्रह्मा देवदेवं महेश्वरम् संस्तम्भितांस्तदा तेन भगवान् आह पद्मजः

vijñāpyaivaṃ tadā brahmā devadevaṃ maheśvaram saṃstambhitāṃstadā tena bhagavān āha padmajaḥ

1,102.48

मूढास्थ देवताः सर्वा नैव बुध्यत शङ्करम् देवदेवम् इहायान्तं सर्वदेवनमस्कृतम्

mūḍhāstha devatāḥ sarvā naiva budhyata śaṅkaram devadevam ihāyāntaṃ sarvadevanamaskṛtam

1,102.49

गच्छध्वं शरणं शीघ्रं देवाः शक्रपुरोगमाः सनारायणकाः सर्वे मुनिभिः शङ्करं प्रभुम्

gacchadhvaṃ śaraṇaṃ śīghraṃ devāḥ śakrapurogamāḥ sanārāyaṇakāḥ sarve munibhiḥ śaṅkaraṃ prabhum

1,102.50

सार्धं मयैव देवेशं परमात्मानमीश्वरम् अनया हैमवत्या च प्रकृत्या सह सत्तमम्

sārdhaṃ mayaiva deveśaṃ paramātmānamīśvaram anayā haimavatyā ca prakṛtyā saha sattamam

1,102.51

तत्र ते स्तम्भितास्तेन तथैव सुरसत्तमाः प्रणेमुर् मनसा सर्वे सनारायणकाः प्रभुम्

tatra te stambhitāstena tathaiva surasattamāḥ praṇemur manasā sarve sanārāyaṇakāḥ prabhum

1,102.52

अथ तेषां प्रसन्नो भूद् देवदेवस्त्रियंबकः यथापूर्वं चकाराशु वचनाद्ब्रह्मणः प्रभुः

atha teṣāṃ prasanno bhūd devadevastriyaṃbakaḥ yathāpūrvaṃ cakārāśu vacanādbrahmaṇaḥ prabhuḥ

1,102.53

तत एवं प्रसन्ने तु सर्वदेवनिवारणम् वपुश्चकार देवेशो दिव्यं परममद्भुतम्

tata evaṃ prasanne tu sarvadevanivāraṇam vapuścakāra deveśo divyaṃ paramamadbhutam

1,102.54

तेजसा तस्य देवास्ते सेन्द्रचन्द्रदिवाकराः सब्रह्मकाः ससाध्याश् च सनारायणकास् तथा

tejasā tasya devāste sendracandradivākarāḥ sabrahmakāḥ sasādhyāś ca sanārāyaṇakās tathā

1,102.55

सयमाश् च सरुद्राश् च चक्षुरप्रार्थयन् विभुम् तेभ्यश् च परमं चक्षुः सर्वदृष्टौ च शक्तिमत्

sayamāś ca sarudrāś ca cakṣuraprārthayan vibhum tebhyaś ca paramaṃ cakṣuḥ sarvadṛṣṭau ca śaktimat

1,102.56

ददावंबापतिः शर्वो भवान्याश् च चलस्य च लब्ध्वा चक्षुस्तदा देवा इन्द्रविष्णुपुरोगमाः

dadāvaṃbāpatiḥ śarvo bhavānyāś ca calasya ca labdhvā cakṣustadā devā indraviṣṇupurogamāḥ

1,102.57

सब्रह्मकः सशक्राश् च तमपश्यन्महेश्वरम् ब्रह्माद्या नेमिरे तूर्णं भवानी च गिरीश्वरः

sabrahmakaḥ saśakrāś ca tamapaśyanmaheśvaram brahmādyā nemire tūrṇaṃ bhavānī ca girīśvaraḥ

1,102.58

मुनयश् च महादेवं गणेशाः शिवसंमताः ससर्जुः पुष्पवृष्टिं च खेचराः सिद्धचारणाः

munayaś ca mahādevaṃ gaṇeśāḥ śivasaṃmatāḥ sasarjuḥ puṣpavṛṣṭiṃ ca khecarāḥ siddhacāraṇāḥ

1,102.59

देवदुन्दुभयो नेदुस् तुष्टुवुर्मुनयः प्रभुम् जगुर्गन्धर्वमुख्याश् च ननृतुश्चाप्सरोगणाः

devadundubhayo nedus tuṣṭuvurmunayaḥ prabhum jagurgandharvamukhyāś ca nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

1,102.60

मुमुहुर्गणपाः सर्वे मुमोदांबा च पार्वती तस्य देवी तदा हृष्टा समक्षं त्रिदिवौकसाम्

mumuhurgaṇapāḥ sarve mumodāṃbā ca pārvatī tasya devī tadā hṛṣṭā samakṣaṃ tridivaukasām

1,102.61

पादयोः स्थापयामास मालां दिव्यां सुगन्धिनीम् साधु साध्विति सम्प्रोच्य तया तत्रैव चार्चितम्

pādayoḥ sthāpayāmāsa mālāṃ divyāṃ sugandhinīm sādhu sādhviti samprocya tayā tatraiva cārcitam

1,102.62

सह देव्या नमश्चक्रुः शिरोभिर् भूतलाश्रितैः सर्वे सब्रह्मका देवाः सयक्षोरगराक्षसाः

saha devyā namaścakruḥ śirobhir bhūtalāśritaiḥ sarve sabrahmakā devāḥ sayakṣoragarākṣasāḥ

Chapter 1.103

1,103.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे उमास्वयंवरो नाम द्व्यधिकशततमो ऽध्यायः अथ ब्रह्मा महादेवम् अभिवन्द्य कृताञ्जलिः उद्वाहः क्रियतां देव इत्युवाच महेश्वरम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge umāsvayaṃvaro nāma dvyadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ atha brahmā mahādevam abhivandya kṛtāñjaliḥ udvāhaḥ kriyatāṃ deva ityuvāca maheśvaram

1,103.2

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्रह्मणः परमेष्ठिनः यथेष्टमिति लोकेशं प्राह भूतपतिः प्रभुः

tasya tadvacanaṃ śrutvā brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ yatheṣṭamiti lokeśaṃ prāha bhūtapatiḥ prabhuḥ

1,103.3

उद्वाहार्थं महेशस्य तत्क्षणादेव सुव्रताः ब्रह्मणा कल्पितं दिव्यं पुरं रत्नमयं शुभम्

udvāhārthaṃ maheśasya tatkṣaṇādeva suvratāḥ brahmaṇā kalpitaṃ divyaṃ puraṃ ratnamayaṃ śubham

1,103.4

अथादितिर्दितिः साक्षाद् दनुः कद्रुः सुकालिका पुलोमा सुरसा चैव सिंहिका विनता तथा

athāditirditiḥ sākṣād danuḥ kadruḥ sukālikā pulomā surasā caiva siṃhikā vinatā tathā

1,103.5

सिद्धिर्माया क्रिया दुर्गा देवी साक्षात्सुधा स्वधा सावित्री वेदमाता च रजनी दक्षिणा द्युतिः

siddhirmāyā kriyā durgā devī sākṣātsudhā svadhā sāvitrī vedamātā ca rajanī dakṣiṇā dyutiḥ

1,103.6

स्वाहा स्वाहामतिर् बुद्धिर् ऋद्धिर् वृद्धिः सरस्वती राका कुहूः सिनीवाली देवी अनुमती तथा

svāhā svāhāmatir buddhir ṛddhir vṛddhiḥ sarasvatī rākā kuhūḥ sinīvālī devī anumatī tathā

1,103.7

धरणी धारणी चेला शची नारायणी तथा एताश्चान्याश् च देवानां मातरः पत्नयस् तथा

dharaṇī dhāraṇī celā śacī nārāyaṇī tathā etāścānyāś ca devānāṃ mātaraḥ patnayas tathā

1,103.8

उद्वाहः शङ्करस्येति जग्मुः सर्वा मुदान्विताः उरगा गरुडा यक्षा गन्धर्वाः किन्नरा गणाः

udvāhaḥ śaṅkarasyeti jagmuḥ sarvā mudānvitāḥ uragā garuḍā yakṣā gandharvāḥ kinnarā gaṇāḥ

1,103.9

सागरा गिरयो मेघा मासाः संवत्सरास् तथा वेदा मन्त्रास् तथा यज्ञाः स्तोमा धर्माश् च सर्वशः

sāgarā girayo meghā māsāḥ saṃvatsarās tathā vedā mantrās tathā yajñāḥ stomā dharmāś ca sarvaśaḥ

1,103.10

हुङ्कारः प्रणवश्चैव प्रतिहाराः सहस्रशः कोटिरप्सरसो दिव्यास् तासां च परिचारिकाः

huṅkāraḥ praṇavaścaiva pratihārāḥ sahasraśaḥ koṭirapsaraso divyās tāsāṃ ca paricārikāḥ

1,103.11

याश् च सर्वेषु द्वीपेषु देवलोकेषु निम्नगाः ताश् च स्त्रीविग्रहाः सर्वाः संजग्मुर्हृष्टमानसाः

yāś ca sarveṣu dvīpeṣu devalokeṣu nimnagāḥ tāś ca strīvigrahāḥ sarvāḥ saṃjagmurhṛṣṭamānasāḥ

1,103.12

गणपाश् च महाभागाः सर्वलोकनमस्कृताः उद्वाहः शङ्करस्येति तत्राजग्मुर्मुदान्विताः

gaṇapāś ca mahābhāgāḥ sarvalokanamaskṛtāḥ udvāhaḥ śaṅkarasyeti tatrājagmurmudānvitāḥ

1,103.13

अभ्ययुः शङ्खवर्णाश् च गणकोट्यो गणेश्वराः दशभिः केकराक्षश् च विद्युतो ऽष्टाभिर् एव च

abhyayuḥ śaṅkhavarṇāś ca gaṇakoṭyo gaṇeśvarāḥ daśabhiḥ kekarākṣaś ca vidyuto 'ṣṭābhir eva ca

1,103.14

चतुःषष्ट्या विशाखाश् च नवभिः पारयात्रिकः षड्भिः सर्वान्तकः श्रीमान् तथैव विकृताननः

catuḥṣaṣṭyā viśākhāś ca navabhiḥ pārayātrikaḥ ṣaḍbhiḥ sarvāntakaḥ śrīmān tathaiva vikṛtānanaḥ

1,103.15

ज्वालाकेशो द्वादशभिः कोटिभिर् गणपुङ्गवः सप्तभिः समदः श्रीमान् दुन्दुभो ऽष्टाभिर् एव च

jvālākeśo dvādaśabhiḥ koṭibhir gaṇapuṅgavaḥ saptabhiḥ samadaḥ śrīmān dundubho 'ṣṭābhir eva ca

1,103.16

पञ्चभिश् च कपालीशः षड्भिः संदारकः शुभः कोटिकोटिभिर् एवेह गण्डकः कुंभकस् तथा

pañcabhiś ca kapālīśaḥ ṣaḍbhiḥ saṃdārakaḥ śubhaḥ koṭikoṭibhir eveha gaṇḍakaḥ kuṃbhakas tathā

1,103.17

विष्टम्भो ऽष्टाभिर् एवेह गणपः सर्वसत्तमः पिप्पलश् च सहस्रेण संनादश् च तथा द्विजाः

viṣṭambho 'ṣṭābhir eveha gaṇapaḥ sarvasattamaḥ pippalaś ca sahasreṇa saṃnādaś ca tathā dvijāḥ

1,103.18

आवेष्टनस् तथाष्टाभिः सप्तभिश्चन्द्रतापनः महाकेशः सहस्रेण कोटीनां गणपो वृतः

āveṣṭanas tathāṣṭābhiḥ saptabhiścandratāpanaḥ mahākeśaḥ sahasreṇa koṭīnāṃ gaṇapo vṛtaḥ

1,103.19

कुण्डी द्वादशभिर् वीरस् तथा पर्वतकः शुभः कालश् च कालकश्चैव महाकालः शतेन वै

kuṇḍī dvādaśabhir vīras tathā parvatakaḥ śubhaḥ kālaś ca kālakaścaiva mahākālaḥ śatena vai

1,103.20

आग्निकः शतकोट्या वै कोट्याग्निमुख एव च आदित्यमूर्धा कोट्या च तथा चैव धनावहः

āgnikaḥ śatakoṭyā vai koṭyāgnimukha eva ca ādityamūrdhā koṭyā ca tathā caiva dhanāvahaḥ

1,103.21

संनामश् च शतेनैव कुमुदः कोटिभिस् तथा अमोघः कोकिलश्चैव कोटिकोट्या सुमन्त्रकः

saṃnāmaś ca śatenaiva kumudaḥ koṭibhis tathā amoghaḥ kokilaścaiva koṭikoṭyā sumantrakaḥ

1,103.22

काकपाटो ऽपरः षष्ट्या षष्ट्या संतानकः प्रभुः महाबलश् च नवभिर् मधुपिङ्गश् च पिङ्गलः

kākapāṭo 'paraḥ ṣaṣṭyā ṣaṣṭyā saṃtānakaḥ prabhuḥ mahābalaś ca navabhir madhupiṅgaś ca piṅgalaḥ

1,103.23

नीलो नवत्या देवेशः पूर्णभद्रस्तथैव च कोटीनां चैव सप्तत्या चतुर्वक्त्रो महाबलः

nīlo navatyā deveśaḥ pūrṇabhadrastathaiva ca koṭīnāṃ caiva saptatyā caturvaktro mahābalaḥ

1,103.24

कोटिकोटिसहस्राणां शतैर् विंशतिभिर् वृताः तत्राजग्मुस् तथा देवास् ते सर्वे शङ्करं भवम्

koṭikoṭisahasrāṇāṃ śatair viṃśatibhir vṛtāḥ tatrājagmus tathā devās te sarve śaṅkaraṃ bhavam

1,103.25

भूतकोटिसहस्रेण प्रमथः कोटिभिस्त्रिभिः वीरभद्रश्चतुःषष्ट्या रोमजाश्चैव कोटिभिः

bhūtakoṭisahasreṇa pramathaḥ koṭibhistribhiḥ vīrabhadraścatuḥṣaṣṭyā romajāścaiva koṭibhiḥ

1,103.26

करणश्चैव विंशत्या नवत्या केवलः शुभः पञ्चाक्षः शतमन्युश् च मेघमन्युस् तथैव च

karaṇaścaiva viṃśatyā navatyā kevalaḥ śubhaḥ pañcākṣaḥ śatamanyuś ca meghamanyus tathaiva ca

1,103.27

काष्ठकूटश् चतुःषष्ट्या सुकेशो वृषभस् तथा विरूपाक्षश् च भगवान् चतुःषष्ट्या सनातनः

kāṣṭhakūṭaś catuḥṣaṣṭyā sukeśo vṛṣabhas tathā virūpākṣaś ca bhagavān catuḥṣaṣṭyā sanātanaḥ

1,103.28

तालुकेतुः षडास्यश् च पञ्चास्यश् च सनातनः संवर्तकस् तथा चैत्रो लकुलीशः स्वयं प्रभुः

tāluketuḥ ṣaḍāsyaś ca pañcāsyaś ca sanātanaḥ saṃvartakas tathā caitro lakulīśaḥ svayaṃ prabhuḥ

1,103.29

लोकान्तकश् च दीप्तास्यस् तथा दैत्यान्तकः प्रभुः मृत्युहृत् कालहा कालो मृत्युञ्जयकरस् तथा

lokāntakaś ca dīptāsyas tathā daityāntakaḥ prabhuḥ mṛtyuhṛt kālahā kālo mṛtyuñjayakaras tathā

1,103.30

विषादो विषदश्चैव विद्युतः कान्तकः प्रभुः देवो भृङ्गी रिटिः श्रीमान् देवदेवप्रियस् तथा

viṣādo viṣadaścaiva vidyutaḥ kāntakaḥ prabhuḥ devo bhṛṅgī riṭiḥ śrīmān devadevapriyas tathā

1,103.31

अशनिर् भासकश् चैव चतुःषष्ट्या सहस्रपात् एते चान्ये च गणपा असंख्याता महाबलाः

aśanir bhāsakaś caiva catuḥṣaṣṭyā sahasrapāt ete cānye ca gaṇapā asaṃkhyātā mahābalāḥ

1,103.32

सर्वे सहस्रहस्ताश् च जटामुकुटधारिणः चन्द्ररेखावतंसाश् च नीलकण्ठास् त्रिलोचनाः

sarve sahasrahastāś ca jaṭāmukuṭadhāriṇaḥ candrarekhāvataṃsāś ca nīlakaṇṭhās trilocanāḥ

1,103.33

हारकुण्डलकेयूरमुकुटाद्यैर् अलंकृताः ब्रह्मेन्द्रविष्णुसंकाशा अणिमादिगुणैर्वृताः

hārakuṇḍalakeyūramukuṭādyair alaṃkṛtāḥ brahmendraviṣṇusaṃkāśā aṇimādiguṇairvṛtāḥ

1,103.34

सूर्यकोटिप्रतीकाशास् तत्राजग्मुर्गणेश्वराः पातालचारिणश्चैव सर्वलोकनिवासिनः

sūryakoṭipratīkāśās tatrājagmurgaṇeśvarāḥ pātālacāriṇaścaiva sarvalokanivāsinaḥ

1,103.35

तुंबरुर्नारदो हाहा हूहूश्चैव तु सामगाः रत्नान्यादाय वाद्यांश् च तत्राजग्मुस्तदा पुरम्

tuṃbarurnārado hāhā hūhūścaiva tu sāmagāḥ ratnānyādāya vādyāṃś ca tatrājagmustadā puram

1,103.36

ऋषयः कृत्स्नशस्तत्र देवगीतास्तपोधनाः पुण्यान् वैवाहिकान् मन्त्रान् अजपुर् हृष्टमानसाः

ṛṣayaḥ kṛtsnaśastatra devagītāstapodhanāḥ puṇyān vaivāhikān mantrān ajapur hṛṣṭamānasāḥ

1,103.37

तत एवं प्रवृत्ते तु सर्वतश् च समागमे गिरिजां ताम् अलंकृत्य स्वयमेव शुचिस्मिताम्

tata evaṃ pravṛtte tu sarvataś ca samāgame girijāṃ tām alaṃkṛtya svayameva śucismitām

1,103.38

पुरं प्रवेशयामास स्वयम् आदाय केशवः सदस्याह च देवेशं नारायणमजो हरिम्

puraṃ praveśayāmāsa svayam ādāya keśavaḥ sadasyāha ca deveśaṃ nārāyaṇamajo harim

1,103.39

भवानग्रे समुत्पन्नो भवान्या सह दैवतैः वामाङ्गादस्य रुद्रस्य दक्षिणाङ्गादहं प्रभो

bhavānagre samutpanno bhavānyā saha daivataiḥ vāmāṅgādasya rudrasya dakṣiṇāṅgādahaṃ prabho

1,103.40

मन्मूर्तिस्तुहिनाद्रीशो यज्ञार्थं सृष्ट एव हि एषा हैमवती जज्ञे मायया परमेष्ठिनः

manmūrtistuhinādrīśo yajñārthaṃ sṛṣṭa eva hi eṣā haimavatī jajñe māyayā parameṣṭhinaḥ

1,103.41

श्रौतस्मार्तप्रवृत्त्यर्थम् उद्वाहार्थम् इहागतः अतो ऽसौ जगतां धात्री धाता तव ममापि च

śrautasmārtapravṛttyartham udvāhārtham ihāgataḥ ato 'sau jagatāṃ dhātrī dhātā tava mamāpi ca

1,103.42

अस्य देवस्य रुद्रस्य मूर्तिभिर् विहितं जगत् क्ष्माबग्निखेन्दुसूर्यात्मपवनात्मा यतो भवः

asya devasya rudrasya mūrtibhir vihitaṃ jagat kṣmābagnikhendusūryātmapavanātmā yato bhavaḥ

1,103.43

तथापि तस्मै दातव्या वचनाच्च गिरेर्मम एषा ह्य् अजा शुक्लकृष्णा लोहिता प्रकृतिर्भवान्

tathāpi tasmai dātavyā vacanācca girermama eṣā hy ajā śuklakṛṣṇā lohitā prakṛtirbhavān

1,103.44

श्रेयो ऽपि शैलराजेन संबन्धो ऽयं तवापि च तव पाद्मे समुद्भूतः कल्पे नाभ्यंबुजादहम्

śreyo 'pi śailarājena saṃbandho 'yaṃ tavāpi ca tava pādme samudbhūtaḥ kalpe nābhyaṃbujādaham

1,103.45

मदंशस्यास्य शैलस्य ममापि च गुरुर्भवान् बाढम् इत्यजम् आहासौ देवदेवो जनार्दनः

madaṃśasyāsya śailasya mamāpi ca gururbhavān bāḍham ityajam āhāsau devadevo janārdanaḥ

1,103.46

देवाश् च मुनयः सर्वे देवदेवश् च शङ्करः ततश्चोत्थाय विद्वान्सः पद्मनाभः प्रणम्य ताम्

devāś ca munayaḥ sarve devadevaś ca śaṅkaraḥ tataścotthāya vidvānsaḥ padmanābhaḥ praṇamya tām

1,103.47

पादौ प्रक्षाल्य देवस्य कराभ्यां कमलेक्षणः अभ्युक्षद् आत्मनो मूर्ध्नि ब्रह्मणश् च गिरेस् तथा

pādau prakṣālya devasya karābhyāṃ kamalekṣaṇaḥ abhyukṣad ātmano mūrdhni brahmaṇaś ca gires tathā

1,103.48

त्वदीयैषा विवाहार्थं मेनजा ह्यनुजा मम इत्युक्त्वा सोदकं दत्त्वा देवीं देवेश्वराय ताम्

tvadīyaiṣā vivāhārthaṃ menajā hyanujā mama ityuktvā sodakaṃ dattvā devīṃ deveśvarāya tām

1,103.49

स्वात्मानमपि देवाय सोदकं प्रददौ हरिः अथ सर्वे मुनिश्रेष्ठाः सर्ववेदार्थपारगाः

svātmānamapi devāya sodakaṃ pradadau hariḥ atha sarve muniśreṣṭhāḥ sarvavedārthapāragāḥ

1,103.50

ऊचुर्दाता गृहीता च फलं द्रव्यं विचारतः एष देवो हरो नूनं मायया हि ततो जगत्

ūcurdātā gṛhītā ca phalaṃ dravyaṃ vicārataḥ eṣa devo haro nūnaṃ māyayā hi tato jagat

1,103.51

इत्युक्त्वा तं प्रणेमुश् च प्रीतिकण्टकितत्वचः ससृजुः पुष्पवर्षाणि खेचराः सिद्धचारणाः

ityuktvā taṃ praṇemuś ca prītikaṇṭakitatvacaḥ sasṛjuḥ puṣpavarṣāṇi khecarāḥ siddhacāraṇāḥ

1,103.52

देवदुन्दुभयो नेदुर् ननृतुश्चाप्सरोगणाः वेदाश् च मूर्तिमन्तस्ते प्रणेमुस्तं महेश्वरम्

devadundubhayo nedur nanṛtuścāpsarogaṇāḥ vedāś ca mūrtimantaste praṇemustaṃ maheśvaram

1,103.53

ब्रह्मणा मुनिभिः सार्धं देवदेवमुमापतिम् देवो ऽपि देवीमालोक्य सलज्जां हिमशैलजाम्

brahmaṇā munibhiḥ sārdhaṃ devadevamumāpatim devo 'pi devīmālokya salajjāṃ himaśailajām

1,103.54

न तृप्यत्यनवद्याङ्गी सा च देवं वृषध्वजम् वरदो ऽस्मीति तं प्राह हरिं सो ऽप्याह शङ्करम्

na tṛpyatyanavadyāṅgī sā ca devaṃ vṛṣadhvajam varado 'smīti taṃ prāha hariṃ so 'pyāha śaṅkaram

1,103.55

त्वयि भक्तिः प्रसीदेति ब्रह्माख्यां च ददौ तु सः ततस्तु पुनरेवाह ब्रह्मा विज्ञापयन्प्रभुम्

tvayi bhaktiḥ prasīdeti brahmākhyāṃ ca dadau tu saḥ tatastu punarevāha brahmā vijñāpayanprabhum

1,103.56

हविर्जुहोमि वह्नौ तु उपाध्यायपदे स्थितः ददासि मम यद्याज्ञां कर्तव्यो ह्यकृतो विधिः

havirjuhomi vahnau tu upādhyāyapade sthitaḥ dadāsi mama yadyājñāṃ kartavyo hyakṛto vidhiḥ

1,103.57

तमाह शङ्करो देवं देवदेवो जगत्पतिः यद्यदिष्टं सुरश्रेष्ठ तत्कुरुष्व यथेप्सितम्

tamāha śaṅkaro devaṃ devadevo jagatpatiḥ yadyadiṣṭaṃ suraśreṣṭha tatkuruṣva yathepsitam

1,103.58

कर्तास्मि वचनं सर्वं देवदेव पितामह ततः प्रणम्य हृष्टात्मा ब्रह्मा लोकपितामहः

kartāsmi vacanaṃ sarvaṃ devadeva pitāmaha tataḥ praṇamya hṛṣṭātmā brahmā lokapitāmahaḥ

1,103.59

हस्तं देवस्य देव्याश् च युयोज परमं प्रभुः ज्वलनश् च स्वयं तत्र कृताञ्जलिरुपस्थितः

hastaṃ devasya devyāś ca yuyoja paramaṃ prabhuḥ jvalanaś ca svayaṃ tatra kṛtāñjalirupasthitaḥ

1,103.60

श्रौतैरेतैर्महामन्त्रैर् मूर्तिमद्भिर् उपस्थितैः यथोक्तविधिना हुत्वा लाजानपि यथाक्रमम्

śrautairetairmahāmantrair mūrtimadbhir upasthitaiḥ yathoktavidhinā hutvā lājānapi yathākramam

1,103.61

आनीतान्विष्णुना विप्रान् सम्पूज्य विविधैर्वरैः त्रिश् च तं ज्वलनं देवं कारयित्वा प्रदक्षिणम्

ānītānviṣṇunā viprān sampūjya vividhairvaraiḥ triś ca taṃ jvalanaṃ devaṃ kārayitvā pradakṣiṇam

1,103.62

मुक्त्वा हस्तसमायोगं सहितैः सर्वदैवतैः सुरैश् च मानवैः सर्वैः प्रहृष्टेनान्तरात्मना

muktvā hastasamāyogaṃ sahitaiḥ sarvadaivataiḥ suraiś ca mānavaiḥ sarvaiḥ prahṛṣṭenāntarātmanā

1,103.63

ननाम भगवान्ब्रह्मा देवदेवमुमापतिम् ततः पाद्यं तयोर् दत्त्वा शंभोराचमनं तथा

nanāma bhagavānbrahmā devadevamumāpatim tataḥ pādyaṃ tayor dattvā śaṃbhorācamanaṃ tathā

1,103.64

मधुपर्कं तथा गां च प्रणम्य च पुनः शिवम् अतिष्ठद्भगवान्ब्रह्मा देवैरिन्द्रपुरोगमैः

madhuparkaṃ tathā gāṃ ca praṇamya ca punaḥ śivam atiṣṭhadbhagavānbrahmā devairindrapurogamaiḥ

1,103.65

भृग्वाद्यमुनयः सर्वे चाक्षतैस्तिलतण्डुलैः सूर्यादयः समभ्यर्च्य तुष्टुवुर्वृषभध्वजम्

bhṛgvādyamunayaḥ sarve cākṣataistilataṇḍulaiḥ sūryādayaḥ samabhyarcya tuṣṭuvurvṛṣabhadhvajam

1,103.66

शिवः समाप्य देवोक्तं वह्निमारोप्य चात्मनि तया समागतो रुद्रः सर्वलोकहिताय वै

śivaḥ samāpya devoktaṃ vahnimāropya cātmani tayā samāgato rudraḥ sarvalokahitāya vai

1,103.67

यः पठेच्छृणुयाद्वापि भवोद्वाहं शुचिस्मितः श्रावयेद्वा द्विजाञ्छुद्धान् वेदवेदाङ्गपारगान्

yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi bhavodvāhaṃ śucismitaḥ śrāvayedvā dvijāñchuddhān vedavedāṅgapāragān

1,103.68

स लब्ध्वा गाणपत्यं च भवेन सह मोदते यत्रायं कीर्त्यते विप्रैस् तावदास्ते तदा भवः

sa labdhvā gāṇapatyaṃ ca bhavena saha modate yatrāyaṃ kīrtyate viprais tāvadāste tadā bhavaḥ

1,103.69

तस्मात् सम्पूज्य विधिवत् कीर्तयेन्नान्यथा द्विजाः उद्वाहे च द्विजेन्द्राणां क्षत्रियाणां द्विजोत्तमाः

tasmāt sampūjya vidhivat kīrtayennānyathā dvijāḥ udvāhe ca dvijendrāṇāṃ kṣatriyāṇāṃ dvijottamāḥ

1,103.70

कीर्तनीयमिदं सर्वं भवोद्वाहमनुत्तमम् कृतोद्वाहस्तदा देव्या हैमवत्या वृषध्वजः

kīrtanīyamidaṃ sarvaṃ bhavodvāhamanuttamam kṛtodvāhastadā devyā haimavatyā vṛṣadhvajaḥ

1,103.71

सगणो नन्दिना सार्धं सर्वदेवगणैर्वृतः पुरीं वाराणसीं दिव्याम् आजगाम महाद्युतिः

sagaṇo nandinā sārdhaṃ sarvadevagaṇairvṛtaḥ purīṃ vārāṇasīṃ divyām ājagāma mahādyutiḥ

1,103.72

अविमुक्ते सुखासीनं प्रणम्य वृषभध्वजम् अपृच्छत्क्षेत्रमाहात्म्यं भवानी हर्षितानना

avimukte sukhāsīnaṃ praṇamya vṛṣabhadhvajam apṛcchatkṣetramāhātmyaṃ bhavānī harṣitānanā

1,103.73

अथाहार्धेन्दुतिलकः क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् अविमुक्तस्य माहात्म्यं विस्तराच्छक्यते नहि

athāhārdhendutilakaḥ kṣetramāhātmyamuttamam avimuktasya māhātmyaṃ vistarācchakyate nahi

1,103.74

वक्तुं मया सुरेशानि ऋषिसंघाभिपूजितम् किं मया वर्ण्यते देवी ह्य् अविमुक्तफलोदयः

vaktuṃ mayā sureśāni ṛṣisaṃghābhipūjitam kiṃ mayā varṇyate devī hy avimuktaphalodayaḥ

1,103.75

पापिनां यत्र मुक्तिः स्यान् मृतानाम् एकजन्मना अन्यत्र तु कृतं पापं वाराणस्यां व्यपोहति

pāpināṃ yatra muktiḥ syān mṛtānām ekajanmanā anyatra tu kṛtaṃ pāpaṃ vārāṇasyāṃ vyapohati

1,103.76

वाराणस्यां कृतं पापं पैशाच्यनरकावहम् कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम्

vārāṇasyāṃ kṛtaṃ pāpaṃ paiśācyanarakāvaham kṛtvā pāpasahasrāṇi piśācatvaṃ varaṃ nṛṇām

1,103.77

न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना यत्र त्रिविष्टपो देवो यत्र विश्वेश्वरो विभुः

na tu śakrasahasratvaṃ svarge kāśīpurīṃ vinā yatra triviṣṭapo devo yatra viśveśvaro vibhuḥ

1,103.78

ओंकारेशः कृत्तिवासा मृतानां न पुनर्भवः उक्त्वा क्षेत्रस्य माहात्म्यं संक्षेपाच्छशिशेखरः

oṃkāreśaḥ kṛttivāsā mṛtānāṃ na punarbhavaḥ uktvā kṣetrasya māhātmyaṃ saṃkṣepācchaśiśekharaḥ

1,103.79

दर्शयामास चोद्यानं परित्यज्य गणेश्वरान् तत्रैव भगवान् जातो गजवक्त्रो विनायकः

darśayāmāsa codyānaṃ parityajya gaṇeśvarān tatraiva bhagavān jāto gajavaktro vināyakaḥ

1,103.80

दैत्यानां विघ्नरूपार्थम् अविघ्नाय दिवौकसाम् एतद्वः कथितं सर्वं कथासर्वस्वमुत्तमम्

daityānāṃ vighnarūpārtham avighnāya divaukasām etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ kathāsarvasvamuttamam

1,103.81

यथाश्रुतं मया सर्वं प्रसादाद्वः सुशोभनम्

yathāśrutaṃ mayā sarvaṃ prasādādvaḥ suśobhanam

Chapter 1.104

1,104.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे पार्वतीविवाहवर्णनं नाम त्र्यधिकशततमो ऽध्यायः कथं विनायको जातो गजवक्त्रो गणेश्वरः कथं प्रभावस्तस्यैवं सूत वक्तुमिहार्हसि

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge pārvatīvivāhavarṇanaṃ nāma tryadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ kathaṃ vināyako jāto gajavaktro gaṇeśvaraḥ kathaṃ prabhāvastasyaivaṃ sūta vaktumihārhasi

1,104.2

एतस्मिन्नन्तरे देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समेत्य ते धर्मविघ्नं तदा कर्तुं दैत्यानामभवन्द्विजाः

etasminnantare devāḥ sendropendrāḥ sametya te dharmavighnaṃ tadā kartuṃ daityānāmabhavandvijāḥ

1,104.3

असुरा यातुधानाश् च राक्षसाः क्रूरकर्मिणः तामसाश् च तथा चान्ये राजसाश् च तथा भुवि

asurā yātudhānāś ca rākṣasāḥ krūrakarmiṇaḥ tāmasāś ca tathā cānye rājasāś ca tathā bhuvi

1,104.4

अविघ्नं यज्ञदानाद्यैः समभ्यर्च्य महेश्वरम् ब्रह्माणं च हरिं विप्रा लब्धेप्सितवरा यतः

avighnaṃ yajñadānādyaiḥ samabhyarcya maheśvaram brahmāṇaṃ ca hariṃ viprā labdhepsitavarā yataḥ

1,104.5

ततो ऽस्माकं सुरश्रेष्ठाः सदा विजयसंभवः तेषां ततस्तु विघ्नार्थम् अविघ्नाय दिवौकसाम्

tato 'smākaṃ suraśreṣṭhāḥ sadā vijayasaṃbhavaḥ teṣāṃ tatastu vighnārtham avighnāya divaukasām

1,104.6

पुत्रार्थं चैव नारीणां नराणां कर्मसिद्धये विघ्नेशं शङ्करं स्रष्टुं गणपं स्तोतुमर्हथ

putrārthaṃ caiva nārīṇāṃ narāṇāṃ karmasiddhaye vighneśaṃ śaṅkaraṃ sraṣṭuṃ gaṇapaṃ stotumarhatha

1,104.7

इत्युक्त्वान्योन्यमनघं तुष्टुवुः शिवमीश्वरम् नमः सर्वात्मने तुभ्यं सर्वज्ञाय पिनाकिने

ityuktvānyonyamanaghaṃ tuṣṭuvuḥ śivamīśvaram namaḥ sarvātmane tubhyaṃ sarvajñāya pinākine

1,104.8

अनघाय विरिञ्चाय देव्याः कार्यार्थदायिने अकायायार्थकायाय हरेः कायापहारिणे

anaghāya viriñcāya devyāḥ kāryārthadāyine akāyāyārthakāyāya hareḥ kāyāpahāriṇe

1,104.9

कायान्तस्थामृताधारमण्डलावस्थिताय ते कृतादिभेदकालाय कालवेगाय ते नमः

kāyāntasthāmṛtādhāramaṇḍalāvasthitāya te kṛtādibhedakālāya kālavegāya te namaḥ

1,104.10

कालाग्निरुद्ररूपाय धर्माद्यष्टपदाय च कालीविशुद्धदेहाय कालिकाकारणाय ते

kālāgnirudrarūpāya dharmādyaṣṭapadāya ca kālīviśuddhadehāya kālikākāraṇāya te

1,104.11

कालकण्ठाय मुख्याय वाहनाय वराय ते अंबिकापतये तुभ्यं हिरण्यपतये नमः

kālakaṇṭhāya mukhyāya vāhanāya varāya te aṃbikāpataye tubhyaṃ hiraṇyapataye namaḥ

1,104.12

हिरण्यरेतसे चैव नमः शर्वाय शूलिने कपालदण्डपाशासिचर्माङ्कुशधराय च

hiraṇyaretase caiva namaḥ śarvāya śūline kapāladaṇḍapāśāsicarmāṅkuśadharāya ca

1,104.13

पतये हैमवत्याश् च हेमशुक्लाय ते नमः पीतशुक्लाय रक्षार्थं सुराणां कृष्णवर्त्मने

pataye haimavatyāś ca hemaśuklāya te namaḥ pītaśuklāya rakṣārthaṃ surāṇāṃ kṛṣṇavartmane

1,104.14

पञ्चमाय महापञ्चयज्ञिनां फलदाय च पञ्चास्यफणिहाराय पञ्चाक्षरमयाय ते

pañcamāya mahāpañcayajñināṃ phaladāya ca pañcāsyaphaṇihārāya pañcākṣaramayāya te

1,104.15

पञ्चधा पञ्चकैवल्यदेवैरर्चितमूर्तये पञ्चाक्षरदृशे तुभ्यं परात्परतराय ते

pañcadhā pañcakaivalyadevairarcitamūrtaye pañcākṣaradṛśe tubhyaṃ parātparatarāya te

1,104.16

षोडशस्वरवज्राङ्गवक्त्रायाक्षयरूपिणे कादिपञ्चकहस्ताय चादिहस्ताय ते नमः

ṣoḍaśasvaravajrāṅgavaktrāyākṣayarūpiṇe kādipañcakahastāya cādihastāya te namaḥ

1,104.17

टादिपादाय रुद्राय तादिपादाय ते नमः पादिमेण्ढ्राय यद्यङ्गधातुसप्तकधारिणे

ṭādipādāya rudrāya tādipādāya te namaḥ pādimeṇḍhrāya yadyaṅgadhātusaptakadhāriṇe

1,104.18

शान्तात्मरूपिणे साक्षात् क्षदन्तक्रोधिने नमः लवरेफहलाङ्गाय निरङ्गाय च ते नमः

śāntātmarūpiṇe sākṣāt kṣadantakrodhine namaḥ lavarephahalāṅgāya niraṅgāya ca te namaḥ

1,104.19

सर्वेषाम् एव भूतानां हृदि निःस्वनकारिणे भ्रुवोर् अन्ते सदा सद्भिर् दृष्टायात्यन्तभानवे

sarveṣām eva bhūtānāṃ hṛdi niḥsvanakāriṇe bhruvor ante sadā sadbhir dṛṣṭāyātyantabhānave

1,104.20

भानुसोमाग्निनेत्राय परमात्मस्वरूपिणे गुणत्रयोपरिस्थाय तीर्थपादाय ते नमः

bhānusomāgninetrāya paramātmasvarūpiṇe guṇatrayoparisthāya tīrthapādāya te namaḥ

1,104.21

तीर्थतत्त्वाय साराय तस्मादपि पराय ते ऋग्यजुःसामवेदाय ओंकाराय नमो नमः

tīrthatattvāya sārāya tasmādapi parāya te ṛgyajuḥsāmavedāya oṃkārāya namo namaḥ

1,104.22

ओङ्कारे त्रिविधं रूपम् आस्थायोपरिवासिने पीताय कृष्णवर्णाय रक्तायात्यन्ततेजसे

oṅkāre trividhaṃ rūpam āsthāyoparivāsine pītāya kṛṣṇavarṇāya raktāyātyantatejase

1,104.23

स्थानपञ्चकसंस्थाय पञ्चधाण्डबहिः क्रमात् ब्रह्मणे विष्णवे तुभ्यं कुमाराय नमोनमः

sthānapañcakasaṃsthāya pañcadhāṇḍabahiḥ kramāt brahmaṇe viṣṇave tubhyaṃ kumārāya namonamaḥ

1,104.24

अंबायाः परमेशाय सर्वोपरिचराय ते मूलसूक्ष्मस्वरूपाय स्थूलसूक्ष्माय ते नमः

aṃbāyāḥ parameśāya sarvoparicarāya te mūlasūkṣmasvarūpāya sthūlasūkṣmāya te namaḥ

1,104.25

सर्वसंकल्पशून्याय सर्वस्माद्रक्षिताय ते आदिमध्यान्तशून्याय चित्संस्थाय नमोनमः

sarvasaṃkalpaśūnyāya sarvasmādrakṣitāya te ādimadhyāntaśūnyāya citsaṃsthāya namonamaḥ

1,104.26

यमाग्निवायुरुद्रांबुसोमशक्रनिशाचरैः दिङ्मुखे दिङ्मुखे नित्यं सगणैः पूजिताय ते

yamāgnivāyurudrāṃbusomaśakraniśācaraiḥ diṅmukhe diṅmukhe nityaṃ sagaṇaiḥ pūjitāya te

1,104.27

सर्वेषु सर्वदा सर्वमार्गे सम्पूजिताय ते रुद्राय रुद्रनीलाय कद्रुद्राय प्रचेतसे महेश्वराय धीराय नमः साक्षाच्छिवाय ते

sarveṣu sarvadā sarvamārge sampūjitāya te rudrāya rudranīlāya kadrudrāya pracetase maheśvarāya dhīrāya namaḥ sākṣācchivāya te

1,104.28

अथ शृणु भगवन् स्तवच्छलेन कथितमजेन्द्रमुखैः सुरासुरेशैः /* मखमदनयमाग्निदक्षयज्ञक्षपणविचित्रविचेष्टितं क्षमस्व

atha śṛṇu bhagavan stavacchalena kathitamajendramukhaiḥ surāsureśaiḥ / makhamadanayamāgnidakṣayajñakṣapaṇavicitraviceṣṭitaṃ kṣamasva*

1,104.29

यः पठेत्तु स्तवं भक्त्या शक्राग्निप्रमुखैः सुरैः कीर्तितं श्रावयेद्विद्वान् स याति परमां गतिम्

yaḥ paṭhettu stavaṃ bhaktyā śakrāgnipramukhaiḥ suraiḥ kīrtitaṃ śrāvayedvidvān sa yāti paramāṃ gatim

Chapter 1.105

1,105.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे देवस्तुतिर्नाम चतुरधिकशततमो ऽध्यायः यदा स्थिताः सुरेश्वराः प्रणम्य चैवमीश्वरम् तदांबिकापतिर् भवः पिनाकधृङ् महेश्वरः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge devastutirnāma caturadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ yadā sthitāḥ sureśvarāḥ praṇamya caivamīśvaram tadāṃbikāpatir bhavaḥ pinākadhṛṅ maheśvaraḥ

1,105.2

ददौ निरीक्षणं क्षणाद् भवः स तान्सुरोत्तमान् प्रणेमुरादराद्धरं सुरा मुदार्द्रलोचनाः

dadau nirīkṣaṇaṃ kṣaṇād bhavaḥ sa tānsurottamān praṇemurādarāddharaṃ surā mudārdralocanāḥ

1,105.3

भवः सुधामृतोपमैर् निरीक्षणैर्निरीक्षणात् तदाह भद्रमस्तु वः सुरेश्वरान् महेश्वरः

bhavaḥ sudhāmṛtopamair nirīkṣaṇairnirīkṣaṇāt tadāha bhadramastu vaḥ sureśvarān maheśvaraḥ

1,105.4

वरार्थमीश वीक्ष्यते सुरा गृहं गतास्त्विमे प्रणम्य चाह वाक्पतिः पतिं निरीक्ष्य निर्भयः

varārthamīśa vīkṣyate surā gṛhaṃ gatāstvime praṇamya cāha vākpatiḥ patiṃ nirīkṣya nirbhayaḥ

1,105.5

सुरेतरादिभिः सदा ह्य् अविघ्नमर्थितो भवान् समस्तकर्मसिद्धये सुरापकारकारिभिः

suretarādibhiḥ sadā hy avighnamarthito bhavān samastakarmasiddhaye surāpakārakāribhiḥ

1,105.6

ततः प्रसीदताद् भवान् सुविघ्नकर्मकारणम् सुरापकारकारिणाम् इहैष एव नो वरः

tataḥ prasīdatād bhavān suvighnakarmakāraṇam surāpakārakāriṇām ihaiṣa eva no varaḥ

1,105.7

ततस्तदा निशम्य वै पिनाकधृक् सुरेश्वरः गणेश्वरं सुरेश्वरं वपुर्दधार सः शिवः

tatastadā niśamya vai pinākadhṛk sureśvaraḥ gaṇeśvaraṃ sureśvaraṃ vapurdadhāra saḥ śivaḥ

1,105.8

गणेश्वराश् च तुष्टुवुः सुरेश्वरा महेश्वरम् समस्तलोकसंभवं भवार्त्तिहारिणं शुभम्

gaṇeśvarāś ca tuṣṭuvuḥ sureśvarā maheśvaram samastalokasaṃbhavaṃ bhavārttihāriṇaṃ śubham

1,105.9

इभाननाश्रितं वरं त्रिशूलपाशधारिणम् समस्तलोकसंभवं गजाननं तदांबिका

ibhānanāśritaṃ varaṃ triśūlapāśadhāriṇam samastalokasaṃbhavaṃ gajānanaṃ tadāṃbikā

1,105.10

ददुः पुष्पवर्षं हि सिद्धा मुनीन्द्रास् तथा खेचरा देवसंघास्तदानीम् तदा तुष्टुवुश्चैकदन्तं सुरेशाः प्रणेमुर्गणेशं महेशं वितन्द्राः

daduḥ puṣpavarṣaṃ hi siddhā munīndrās tathā khecarā devasaṃghāstadānīm tadā tuṣṭuvuścaikadantaṃ sureśāḥ praṇemurgaṇeśaṃ maheśaṃ vitandrāḥ

1,105.11

तदा तयोर्विनिर्गतः सुभैरवः स मूर्तिमान् स्थितो ननर्त बालकः समस्तमङ्गलालयः

tadā tayorvinirgataḥ subhairavaḥ sa mūrtimān sthito nanarta bālakaḥ samastamaṅgalālayaḥ

1,105.12

विचित्रवस्त्रभूषणैर् अलंकृतो गजाननः महेश्वरस्य पुत्रको ऽभिवन्द्य तातम् अम्बिकाम्

vicitravastrabhūṣaṇair alaṃkṛto gajānanaḥ maheśvarasya putrako 'bhivandya tātam ambikām

1,105.13

जातमात्रं सुतं दृष्ट्वा चकार भगवान्भवः गजाननाय कृत्यांस्तु सर्वान्सर्वेश्वरः स्वयम्

jātamātraṃ sutaṃ dṛṣṭvā cakāra bhagavānbhavaḥ gajānanāya kṛtyāṃstu sarvānsarveśvaraḥ svayam

1,105.14

आदाय च कराभ्यां च सुसुखाभ्यां भवः स्वयम् आलिङ्ग्याघ्राय मूर्धानं महादेवो जगद्गुरुः

ādāya ca karābhyāṃ ca susukhābhyāṃ bhavaḥ svayam āliṅgyāghrāya mūrdhānaṃ mahādevo jagadguruḥ

1,105.15

तवावतारो दैत्यानां विनाशाय ममात्मज देवानामुपकारार्थं द्विजानां ब्रह्मवादिनाम्

tavāvatāro daityānāṃ vināśāya mamātmaja devānāmupakārārthaṃ dvijānāṃ brahmavādinām

1,105.16

यज्ञश् च दक्षिणाहीनः कृतो येन महीतले तस्य धर्मस्य विघ्नं च कुरु स्वर्गपथे स्थितः

yajñaś ca dakṣiṇāhīnaḥ kṛto yena mahītale tasya dharmasya vighnaṃ ca kuru svargapathe sthitaḥ

1,105.17

अध्यापनं चाध्ययनं व्याख्यानं कर्म एव च यो ऽन्यायतः करोत्यस्मिन् तस्य प्राणान्सदा हर

adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ vyākhyānaṃ karma eva ca yo 'nyāyataḥ karotyasmin tasya prāṇānsadā hara

1,105.18

वर्णाच्च्युतानां नारीणां नराणां नरपुङ्गव स्वधर्मरहितानां च प्राणानपहर प्रभो

varṇāccyutānāṃ nārīṇāṃ narāṇāṃ narapuṅgava svadharmarahitānāṃ ca prāṇānapahara prabho

1,105.19

याः स्त्रियस्त्वां सदा कालं पुरुषाश् च विनायक यजन्ति तासां तेषां च त्वत्साम्यं दातुमर्हसि

yāḥ striyastvāṃ sadā kālaṃ puruṣāś ca vināyaka yajanti tāsāṃ teṣāṃ ca tvatsāmyaṃ dātumarhasi

1,105.20

त्वं भक्तान् सर्वयत्नेन रक्ष बालगणेश्वर यौवनस्थांश् च वृद्धांश् च इहामुत्र च पूजितः

tvaṃ bhaktān sarvayatnena rakṣa bālagaṇeśvara yauvanasthāṃś ca vṛddhāṃś ca ihāmutra ca pūjitaḥ

1,105.21

जगत्त्रये ऽत्र सर्वत्र त्वं हि विघ्नगणेश्वरः संपूज्यो वन्दनीयश् च भविष्यसि न संशयः

jagattraye 'tra sarvatra tvaṃ hi vighnagaṇeśvaraḥ saṃpūjyo vandanīyaś ca bhaviṣyasi na saṃśayaḥ

1,105.22

मां च नारायणं वापि ब्रह्माणम् अपि पुत्रक यजन्ति यज्ञैर्वा विप्रैर् अग्रे पूज्यो भविष्यसि

māṃ ca nārāyaṇaṃ vāpi brahmāṇam api putraka yajanti yajñairvā viprair agre pūjyo bhaviṣyasi

1,105.23

त्वाम् अनभ्यर्च्य कल्याणं श्रौतं स्मार्तं च लौकिकम् कुरुते तस्य कल्याणम् अकल्याणं भविष्यति

tvām anabhyarcya kalyāṇaṃ śrautaṃ smārtaṃ ca laukikam kurute tasya kalyāṇam akalyāṇaṃ bhaviṣyati

1,105.24

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैश्चैव गजानन सम्पूज्य सर्वसिद्ध्यर्थं भक्ष्यभोज्यादिभिः शुभैः

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyaiḥ śūdraiścaiva gajānana sampūjya sarvasiddhyarthaṃ bhakṣyabhojyādibhiḥ śubhaiḥ

1,105.25

त्वां गन्धपुष्पधूपाद्यैर् अनभ्यर्च्य जगत्त्रये देवैरपि तथान्यैश् च लब्धव्यं नास्ति कुत्रचित्

tvāṃ gandhapuṣpadhūpādyair anabhyarcya jagattraye devairapi tathānyaiś ca labdhavyaṃ nāsti kutracit

1,105.26

अभ्यर्चयन्ति ये लोका मानवास्तु विनायकम् ते चार्चनीयाः शक्राद्यैर् भविष्यन्ति न संशयः

abhyarcayanti ye lokā mānavāstu vināyakam te cārcanīyāḥ śakrādyair bhaviṣyanti na saṃśayaḥ

1,105.27

अजं हरिं च मां वापि शक्रमन्यान्सुरानपि विघ्नैर् बाधयसि त्वां चेन् नार्चयन्ति फलार्थिनः

ajaṃ hariṃ ca māṃ vāpi śakramanyānsurānapi vighnair bādhayasi tvāṃ cen nārcayanti phalārthinaḥ

1,105.28

ससर्ज च तदा विघ्नगणं गणपतिः प्रभुः गणैः सार्धं नमस्कृत्वाप्य् अतिष्ठत्तस्य चाग्रतः

sasarja ca tadā vighnagaṇaṃ gaṇapatiḥ prabhuḥ gaṇaiḥ sārdhaṃ namaskṛtvāpy atiṣṭhattasya cāgrataḥ

1,105.29

तदा प्रभृति लोके ऽस्मिन् पूजयन्ति गणेश्वरम् दैत्यानां धर्मविघ्नं च चकारासौ गणेश्वरः

tadā prabhṛti loke 'smin pūjayanti gaṇeśvaram daityānāṃ dharmavighnaṃ ca cakārāsau gaṇeśvaraḥ

1,105.30

एतद्वः कथितं सर्वं स्कन्दाग्रजसमुद्भवम् यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा सुखीभवेत्

etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ skandāgrajasamudbhavam yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi śrāvayedvā sukhībhavet

Chapter 1.106

1,106.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे विनायकोत्पत्तिर्नाम पञ्चाधिकशततमो ऽध्यायः नृत्यारम्भः कथं शंभोः किमर्थं वा यथातथम् वक्तुमर्हसि चास्माकं श्रुतः स्कन्दाग्रजोद्भवः

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge vināyakotpattirnāma pañcādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ nṛtyārambhaḥ kathaṃ śaṃbhoḥ kimarthaṃ vā yathātatham vaktumarhasi cāsmākaṃ śrutaḥ skandāgrajodbhavaḥ

1,106.2

दारुको ऽसुरसम्भूतस् तपसा लब्धविक्रमः सूदयामास कालाग्निर् इव देवान्द्विजोत्तमान्

dāruko 'surasambhūtas tapasā labdhavikramaḥ sūdayāmāsa kālāgnir iva devāndvijottamān

1,106.3

दारुकेण तदा देवास् ताडिताः पीडिता भृशम् ब्रह्माणं च तथेशानं कुमारं विष्णुमेव च

dārukeṇa tadā devās tāḍitāḥ pīḍitā bhṛśam brahmāṇaṃ ca tatheśānaṃ kumāraṃ viṣṇumeva ca

1,106.4

यममिन्द्रमनुप्राप्य स्त्रीवध्य इति चासुरः स्त्रीरूपधारिभिः स्तुत्यैर् ब्रह्माद्यैर्युधि संस्थितैः

yamamindramanuprāpya strīvadhya iti cāsuraḥ strīrūpadhāribhiḥ stutyair brahmādyairyudhi saṃsthitaiḥ

1,106.5

बाधितास्तेन ते सर्वे ब्रह्माणं प्राप्य वै द्विजाः विज्ञाप्य तस्मै तत्सर्वं तेन सार्धमुमापतिम्

bādhitāstena te sarve brahmāṇaṃ prāpya vai dvijāḥ vijñāpya tasmai tatsarvaṃ tena sārdhamumāpatim

1,106.6

सम्प्राप्य तुष्टुवुः सर्वे पितामहपुरोगमाः ब्रह्मा प्राप्य च देवेशं प्रणम्य बहुधा नतः

samprāpya tuṣṭuvuḥ sarve pitāmahapurogamāḥ brahmā prāpya ca deveśaṃ praṇamya bahudhā nataḥ

1,106.7

दारुणो भगवान्दारुः पूर्वं तेन विनिर्जिताः निहत्य दारुकं दैत्यं स्त्रीवध्यं त्रातुमर्हसि

dāruṇo bhagavāndāruḥ pūrvaṃ tena vinirjitāḥ nihatya dārukaṃ daityaṃ strīvadhyaṃ trātumarhasi

1,106.8

विज्ञप्तिं ब्रह्मणः श्रुत्वा भगवान् भगनेत्रहा देवीमुवाच देवेशो गिरिजां प्रहसन्निव

vijñaptiṃ brahmaṇaḥ śrutvā bhagavān bhaganetrahā devīmuvāca deveśo girijāṃ prahasanniva

1,106.9

भवतीं प्रार्थयाम्यद्य हिताय जगतां शुभे वधार्थं दारुकस्यास्य स्त्रीवध्यस्य वरानने

bhavatīṃ prārthayāmyadya hitāya jagatāṃ śubhe vadhārthaṃ dārukasyāsya strīvadhyasya varānane

1,106.10

अथ सा तस्य वचनं निशम्य जगतो ऽरणिः विवेश देहे देवस्य देवेशी जन्मतत्परा

atha sā tasya vacanaṃ niśamya jagato 'raṇiḥ viveśa dehe devasya deveśī janmatatparā

1,106.11

एकेनांशेन देवेशं प्रविष्टा देवसत्तमम् न विवेद तदा ब्रह्मा देवाश्चेन्द्रपुरोगमाः

ekenāṃśena deveśaṃ praviṣṭā devasattamam na viveda tadā brahmā devāścendrapurogamāḥ

1,106.12

गिरिजां पूर्ववच्छंभोर् दृष्ट्वा पार्श्वस्थितां शुभाम् मायया मोहितस्तस्याः सर्वज्ञो ऽपि चतुर्मुखः

girijāṃ pūrvavacchaṃbhor dṛṣṭvā pārśvasthitāṃ śubhām māyayā mohitastasyāḥ sarvajño 'pi caturmukhaḥ

1,106.13

सा प्रविष्टा तनुं तस्य देवदेवस्य पार्वती कण्ठस्थेन विषेणास्य तनुं चक्रे तदात्मनः

sā praviṣṭā tanuṃ tasya devadevasya pārvatī kaṇṭhasthena viṣeṇāsya tanuṃ cakre tadātmanaḥ

1,106.14

तां च ज्ञात्वा तथाभूतां तृतीयेनेक्षणेन वै ससर्ज कालीं कामारिः कालकण्ठीं कपर्दिनीम्

tāṃ ca jñātvā tathābhūtāṃ tṛtīyenekṣaṇena vai sasarja kālīṃ kāmāriḥ kālakaṇṭhīṃ kapardinīm

1,106.15

जाता यदा कालिमकालकण्ठी जाता तदानीं विपुला जयश्रीः देवेतराणामजयस्त्वसिद्ध्या तुष्टिर्भवान्याः परमेश्वरस्य

jātā yadā kālimakālakaṇṭhī jātā tadānīṃ vipulā jayaśrīḥ devetarāṇāmajayastvasiddhyā tuṣṭirbhavānyāḥ parameśvarasya

1,106.16

जातां तदानीं सुरसिद्धसंघा दृष्ट्वा भयाद् दुद्रुवुर् अग्निकल्पाम् कालीं गरालंकृतकालकण्ठीम् उपेन्द्रपद्मोद्भवशक्रमुख्याः

jātāṃ tadānīṃ surasiddhasaṃghā dṛṣṭvā bhayād dudruvur agnikalpām kālīṃ garālaṃkṛtakālakaṇṭhīm upendrapadmodbhavaśakramukhyāḥ

1,106.17

तथैव जातं नयनं ललाटे सितांशुलेखा च शिरस्युदग्रा कण्ठे करालं निशितं त्रिशूलं करे करालं च विभूषणानि

tathaiva jātaṃ nayanaṃ lalāṭe sitāṃśulekhā ca śirasyudagrā kaṇṭhe karālaṃ niśitaṃ triśūlaṃ kare karālaṃ ca vibhūṣaṇāni

1,106.18

सार्धं दिव्यांबरा देव्याः सर्वाभरणभूषिताः सिद्धेन्द्रसिद्धाश् च तथा पिशाचा जज्ञिरे पुनः

sārdhaṃ divyāṃbarā devyāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ siddhendrasiddhāś ca tathā piśācā jajñire punaḥ

1,106.19

आज्ञया दारुकं तस्याः पार्वत्याः परमेश्वरी दानवं सूदयामास सूदयन्तं सुराधिपान्

ājñayā dārukaṃ tasyāḥ pārvatyāḥ parameśvarī dānavaṃ sūdayāmāsa sūdayantaṃ surādhipān

1,106.20

संरंभातिप्रसंगाद् वै तस्याः सर्वमिदं जगत् क्रोधाग्निना च विप्रेन्द्राः संबभूव तदातुरम्

saṃraṃbhātiprasaṃgād vai tasyāḥ sarvamidaṃ jagat krodhāgninā ca viprendrāḥ saṃbabhūva tadāturam

1,106.21

भवो ऽपि बालरूपेण श्मशाने प्रेतसंकुले रुरोद मायया तस्याः क्रोधाग्निं पातुम् ईश्वरः

bhavo 'pi bālarūpeṇa śmaśāne pretasaṃkule ruroda māyayā tasyāḥ krodhāgniṃ pātum īśvaraḥ

1,106.22

तं दृष्ट्वा बालमीशानं मायया तस्य मोहिता उत्थाप्याघ्राय वक्षोजं स्तनं सा प्रददौ द्विजाः

taṃ dṛṣṭvā bālamīśānaṃ māyayā tasya mohitā utthāpyāghrāya vakṣojaṃ stanaṃ sā pradadau dvijāḥ

1,106.23

स्तनजेन तदा सार्धं कोपमस्याः पपौ पुनः क्रोधेनानेन वै बालः क्षेत्राणां रक्षको ऽभवत्

stanajena tadā sārdhaṃ kopamasyāḥ papau punaḥ krodhenānena vai bālaḥ kṣetrāṇāṃ rakṣako 'bhavat

1,106.24

मूर्तयो ऽष्टौ च तस्यापि क्षेत्रपालस्य धीमतः एवं वै तेन बालेन कृता सा क्रोधमूर्छिता

mūrtayo 'ṣṭau ca tasyāpi kṣetrapālasya dhīmataḥ evaṃ vai tena bālena kṛtā sā krodhamūrchitā

1,106.25

कृतमस्याः प्रसादार्थं देवदेवेन ताण्डवम् संध्यायां सर्वभूतेन्द्रैः प्रेतैः प्रीतेन शूलिना

kṛtamasyāḥ prasādārthaṃ devadevena tāṇḍavam saṃdhyāyāṃ sarvabhūtendraiḥ pretaiḥ prītena śūlinā

1,106.26

पीत्वा नृत्यामृतं शंभोर् आकण्ठं परमेश्वरी ननर्त सा च योगिन्यः प्रेतस्थाने यथासुखम्

pītvā nṛtyāmṛtaṃ śaṃbhor ākaṇṭhaṃ parameśvarī nanarta sā ca yoginyaḥ pretasthāne yathāsukham

1,106.27

तत्र सब्रह्मका देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समन्ततः प्रणेमुस्तुष्टुवुः कालीं पुनर्देवीं च पार्वतीम्

tatra sabrahmakā devāḥ sendropendrāḥ samantataḥ praṇemustuṣṭuvuḥ kālīṃ punardevīṃ ca pārvatīm

1,106.28

एवं संक्षेपतः प्रोक्तं ताण्डवं शूलिनः प्रभोः योगानन्देन च विभोस् ताण्डवं चेति चापरे

evaṃ saṃkṣepataḥ proktaṃ tāṇḍavaṃ śūlinaḥ prabhoḥ yogānandena ca vibhos tāṇḍavaṃ ceti cāpare

Chapter 1.107

1,107.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे शिवताण्डवकथनं नाम षडधिकशततमो ऽध्यायः पुरोपमन्युना सूत गाणपत्यं महेश्वरात् क्षीरार्णवः कथं लब्धो वक्तुमर्हसि सांप्रतम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge śivatāṇḍavakathanaṃ nāma ṣaḍadhikaśatatamo 'dhyāyaḥ puropamanyunā sūta gāṇapatyaṃ maheśvarāt kṣīrārṇavaḥ kathaṃ labdho vaktumarhasi sāṃpratam

1,107.2

एवं कालीम् उपालभ्य गते देवे त्रियंबके उपमन्युः समभ्यर्च्य तपसा लब्धवान्फलम्

evaṃ kālīm upālabhya gate deve triyaṃbake upamanyuḥ samabhyarcya tapasā labdhavānphalam

1,107.3

उपमन्युरिति ख्यातो मुनिश् च द्विजसत्तमाः कुमार इव तेजस्वी क्रीडमानो यदृच्छया

upamanyuriti khyāto muniś ca dvijasattamāḥ kumāra iva tejasvī krīḍamāno yadṛcchayā

1,107.4

कदाचित् क्षीरम् अल्पं च पीतवान् मातुलाश्रमे ईर्ष्यया मातुलसुतो ह्य् अपिबत् क्षीरम् उत्तमम्

kadācit kṣīram alpaṃ ca pītavān mātulāśrame īrṣyayā mātulasuto hy apibat kṣīram uttamam

1,107.5

पीत्वा स्थितं यथाकामं दृष्ट्वा प्रोवाच मातरम् मातर्मातर्महाभागे मम देहि तपस्विनि

pītvā sthitaṃ yathākāmaṃ dṛṣṭvā provāca mātaram mātarmātarmahābhāge mama dehi tapasvini

1,107.6

गव्यं क्षीरम् अतिस्वादु नाल्पमुष्णं नमाम्यहम् उपलालितैवं पुत्रेण पुत्रम् आलिङ्ग्य सादरम्

gavyaṃ kṣīram atisvādu nālpamuṣṇaṃ namāmyaham upalālitaivaṃ putreṇa putram āliṅgya sādaram

1,107.7

दुःखिता विललापार्ता स्मृत्वा नैर्धन्यमात्मनः स्मृत्वा स्मृत्वा पुनः क्षीरम् उपमन्युरपि द्विजाः देहि देहीति तामाह रोदमानो महाद्युतिः

duḥkhitā vilalāpārtā smṛtvā nairdhanyamātmanaḥ smṛtvā smṛtvā punaḥ kṣīram upamanyurapi dvijāḥ dehi dehīti tāmāha rodamāno mahādyutiḥ

1,107.8

उञ्छवृत्त्यार्जितान् बीजान् स्वयं पिष्ट्वा च सा तदा बीजपिष्टं तदालोड्य तोयेन कलभाषिणी

uñchavṛttyārjitān bījān svayaṃ piṣṭvā ca sā tadā bījapiṣṭaṃ tadāloḍya toyena kalabhāṣiṇī

1,107.9

ऐह्येहि मम पुत्रेति सामपूर्वं ततः सुतम् आलिङ्ग्यादाय दुःखार्ता प्रददौ कृत्रिमं पयः

aihyehi mama putreti sāmapūrvaṃ tataḥ sutam āliṅgyādāya duḥkhārtā pradadau kṛtrimaṃ payaḥ

1,107.10

पीत्वा च कृत्रिमं क्षीरं मात्रा दत्तं द्विजोत्तमाः नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चातिविह्वलः

pītvā ca kṛtrimaṃ kṣīraṃ mātrā dattaṃ dvijottamāḥ naitatkṣīramiti prāha mātaraṃ cātivihvalaḥ

1,107.11

दुःखिता सा तदा प्राह सम्प्रेक्ष्याघ्राय मूर्धनि संमार्ज्य नेत्रे पुत्रस्य कराभ्यां कमलायते

duḥkhitā sā tadā prāha samprekṣyāghrāya mūrdhani saṃmārjya netre putrasya karābhyāṃ kamalāyate

1,107.12

तटिनी रत्नपूर्णास्ते स्वर्गपातालगोचराः भाग्यहीना न पश्यन्ति भक्तिहीनाश् च ये शिवे

taṭinī ratnapūrṇāste svargapātālagocarāḥ bhāgyahīnā na paśyanti bhaktihīnāś ca ye śive

1,107.13

राज्यं स्वर्गं च मोक्षं च भोजनं क्षीरसंभवम् न लभन्ते प्रियाण्येषां नो तुष्यति सदा भवः

rājyaṃ svargaṃ ca mokṣaṃ ca bhojanaṃ kṣīrasaṃbhavam na labhante priyāṇyeṣāṃ no tuṣyati sadā bhavaḥ

1,107.14

भवप्रसादजं सर्वं नान्यदेवप्रसादजम् अन्यदेवेषु निरता दुःखार्ता विभ्रमन्ति च

bhavaprasādajaṃ sarvaṃ nānyadevaprasādajam anyadeveṣu niratā duḥkhārtā vibhramanti ca

1,107.15

क्षीरं तत्र कुतो ऽस्माकं महादेवो न पूजितः पूर्वजन्मनि यद्दत्तं शिवमुद्यम्य वै सुत

kṣīraṃ tatra kuto 'smākaṃ mahādevo na pūjitaḥ pūrvajanmani yaddattaṃ śivamudyamya vai suta

1,107.16

तदेव लभ्यं नान्यत्तु विष्णुमुद्यम्य वा प्रभुम् निशम्य वचनं मातुर् उपमन्युर्महाद्युतिः

tadeva labhyaṃ nānyattu viṣṇumudyamya vā prabhum niśamya vacanaṃ mātur upamanyurmahādyutiḥ

1,107.17

बालो ऽपि मातरं प्राह प्रणिपत्य तपस्विनीम् त्यज शोकं महाभागे महादेवो ऽस्ति चेत्क्वचित्

bālo 'pi mātaraṃ prāha praṇipatya tapasvinīm tyaja śokaṃ mahābhāge mahādevo 'sti cetkvacit

1,107.18

चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम् तां प्रणम्यैवमुक्त्वा स तपः कर्तुं प्रचक्रमे

cirādvā hyacirādvāpi kṣīrodaṃ sādhayāmyaham tāṃ praṇamyaivamuktvā sa tapaḥ kartuṃ pracakrame

1,107.19

तमाह माता सुशुभं कुर्विति सुतरां सुतम् अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे सुदुस्तरम्

tamāha mātā suśubhaṃ kurviti sutarāṃ sutam anujñātastayā tatra tapastepe sudustaram

1,107.20

हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः तपसा तस्य विप्रस्य विधूपितमभूज्जगत्

himavatparvataṃ prāpya vāyubhakṣaḥ samāhitaḥ tapasā tasya viprasya vidhūpitamabhūjjagat

1,107.21

प्रणम्याहुस्तु तत्सर्वे हरये देवसत्तमाः श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः

praṇamyāhustu tatsarve haraye devasattamāḥ śrutvā teṣāṃ tadā vākyaṃ bhagavānpuruṣottamaḥ

1,107.22

किमिदं त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया

kimidaṃ tviti saṃcintya jñātvā tatkāraṇaṃ ca saḥ jagāma mandaraṃ tūrṇaṃ maheśvaradidṛkṣayā

1,107.23

दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाचेदं कृताञ्जलिः भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद् उपमन्युरितिश्रुतः

dṛṣṭvā devaṃ praṇamyaivaṃ provācedaṃ kṛtāñjaliḥ bhagavan brāhmaṇaḥ kaścid upamanyuritiśrutaḥ

1,107.24

क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तं निवारय एतस्मिन्नन्तरे देवः पिनाकी परमेश्वरः शक्ररूपं समास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं तदा

kṣīrārthamadahatsarvaṃ tapasā taṃ nivāraya etasminnantare devaḥ pinākī parameśvaraḥ śakrarūpaṃ samāsthāya gantuṃ cakre matiṃ tadā

1,107.25

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः सह सुरासुरसिद्धमहोरगैर् अमरराजतनुं स्वयमास्थितः

atha jagāma munestu tapovanaṃ gajavareṇa sitena sadāśivaḥ saha surāsurasiddhamahoragair amararājatanuṃ svayamāsthitaḥ

1,107.26

सहैव चारुह्य तदा द्विपं तं प्रगृह्य वालव्यजनं विवस्वान् /* वामेन शच्या सहितं सुरेन्द्रं करेण चान्येन सितातपत्रम्

sahaiva cāruhya tadā dvipaṃ taṃ pragṛhya vālavyajanaṃ vivasvān / vāmena śacyā sahitaṃ surendraṃ kareṇa cānyena sitātapatram*

1,107.27

रराज भगवान् सोमः शक्ररूपी सदाशिवः सितातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

rarāja bhagavān somaḥ śakrarūpī sadāśivaḥ sitātapatreṇa yathā candrabiṃbena mandaraḥ

1,107.28

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः जगामानुग्रहं कर्तुम् उपमन्योस् तदाश्रमम्

āsthāyaivaṃ hi śakrasya svarūpaṃ parameśvaraḥ jagāmānugrahaṃ kartum upamanyos tadāśramam

1,107.29

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम् प्रणम्य शिरसा प्राह मुनिर्मुनिवराः स्वयम्

taṃ dṛṣṭvā parameśānaṃ śakrarūpadharaṃ śivam praṇamya śirasā prāha munirmunivarāḥ svayam

1,107.30

पावितश्चाश्रमश्चायं मम देवेश्वरः स्वयम् प्राप्तः शक्रो जगन्नाथो भगवान्भानुना प्रभुः

pāvitaścāśramaścāyaṃ mama deveśvaraḥ svayam prāptaḥ śakro jagannātho bhagavānbhānunā prabhuḥ

1,107.31

एवमुक्त्वा स्थितं वीक्ष्य कृताञ्जलिपुटं द्विजम् प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

evamuktvā sthitaṃ vīkṣya kṛtāñjalipuṭaṃ dvijam prāha gaṃbhīrayā vācā śakrarūpadharo haraḥ

1,107.32

तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत ददामि चेप्सितान् सर्वान् धौम्याग्रज महामते

tuṣṭo 'smi te varaṃ brūhi tapasānena suvrata dadāmi cepsitān sarvān dhaumyāgraja mahāmate

1,107.33

एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिसत्तमः वरयामि शिवे भक्तिम् इत्युवाच कृताञ्जलिः

evamuktastadā tena śakreṇa munisattamaḥ varayāmi śive bhaktim ityuvāca kṛtāñjaliḥ

1,107.34

ततो निशम्य वचनं मुनेः कुपितवत्प्रभुः प्राह सव्यग्रमीशानः शक्ररूपधरः स्वयम्

tato niśamya vacanaṃ muneḥ kupitavatprabhuḥ prāha savyagramīśānaḥ śakrarūpadharaḥ svayam

1,107.35

मां न जानासि देवर्षे देवराजानमीश्वरम् त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

māṃ na jānāsi devarṣe devarājānamīśvaram trailokyādhipatiṃ śakraṃ sarvadevanamaskṛtam

1,107.36

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

madbhakto bhava viprarṣe māmevārcaya sarvadā dadāmi sarvaṃ bhadraṃ te tyaja rudraṃ ca nirguṇam

1,107.37

ततः शक्रस्य वचनं श्रुत्वा श्रोत्रविदारणम् उपमन्युरिदं प्राह जपन् पञ्चाक्षरं शुभम्

tataḥ śakrasya vacanaṃ śrutvā śrotravidāraṇam upamanyuridaṃ prāha japan pañcākṣaraṃ śubham

1,107.38

मन्ये शक्रस्य रूपेण नूनम् अत्रागतः स्वयम् कर्तुं दैत्याधमः कश्चिद् धर्मविघ्नं च नान्यथा

manye śakrasya rūpeṇa nūnam atrāgataḥ svayam kartuṃ daityādhamaḥ kaścid dharmavighnaṃ ca nānyathā

1,107.39

त्वयैव कथितं सर्वं भवनिन्दारतेन वै प्रसंगाद्देवदेवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

tvayaiva kathitaṃ sarvaṃ bhavanindāratena vai prasaṃgāddevadevasya nirguṇatvaṃ mahātmanaḥ

1,107.40

बहुनात्र किमुक्तेन मयाद्यानुमितं महत् भवान्तरकृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य तु

bahunātra kimuktena mayādyānumitaṃ mahat bhavāntarakṛtaṃ pāpaṃ śrutā nindā bhavasya tu

1,107.41

श्रुत्वा निन्दां भवस्याथ तत्क्षणादेव संत्यजेत् स्वदेहं तं निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

śrutvā nindāṃ bhavasyātha tatkṣaṇādeva saṃtyajet svadehaṃ taṃ nihatyāśu śivalokaṃ sa gacchati

1,107.42

यो वाचोत्पाटयेज्जिह्वां शिवनिन्दारतस्य तु त्रिः सप्तकुलमुद्धृत्य शिवलोकं स गच्छति

yo vācotpāṭayejjihvāṃ śivanindāratasya tu triḥ saptakulamuddhṛtya śivalokaṃ sa gacchati

1,107.43

आस्तां तावन्ममेच्छायाः क्षीरं प्रति सुराधमम् निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतत्कलेवरम्

āstāṃ tāvanmamecchāyāḥ kṣīraṃ prati surādhamam nihatya tvāṃ śivāstreṇa tyajāmyetatkalevaram

1,107.44

पुरा मात्रा तु कथितं तथ्यमेव न संशयः पूर्वजन्मनि चास्माभिर् अपूजित इति प्रभुः

purā mātrā tu kathitaṃ tathyameva na saṃśayaḥ pūrvajanmani cāsmābhir apūjita iti prabhuḥ

1,107.45

एवमुक्त्वा तु तं देवम् उपमन्युरभीतवत् शक्रं चक्रे मतिं हन्तुम् अथर्वास्त्रेण मन्त्रवित्

evamuktvā tu taṃ devam upamanyurabhītavat śakraṃ cakre matiṃ hantum atharvāstreṇa mantravit

1,107.46

भस्माधारान्महातेजा भस्ममुष्टिं प्रगृह्य च अथर्वास्त्रं ततस्तस्मै ससर्ज च ननाद च

bhasmādhārānmahātejā bhasmamuṣṭiṃ pragṛhya ca atharvāstraṃ tatastasmai sasarja ca nanāda ca

1,107.47

दग्धुं स्वदेहम् आग्नेयीं ध्यात्वा वै धारणां तदा अतिष्ठच्च महातेजाः शुष्केन्धनमिवाव्ययः

dagdhuṃ svadeham āgneyīṃ dhyātvā vai dhāraṇāṃ tadā atiṣṭhacca mahātejāḥ śuṣkendhanamivāvyayaḥ

1,107.48

एवं व्यवसिते विप्रे भगवान्भगनेत्रहा वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

evaṃ vyavasite vipre bhagavānbhaganetrahā vārayāmāsa saumyena dhāraṇāṃ tasya yoginaḥ

1,107.49

अथर्वास्त्रं तदा तस्य संहृतं चन्द्रकेण तु कालाग्निसदृशं चेदं नियोगान्नन्दिनस् तथा

atharvāstraṃ tadā tasya saṃhṛtaṃ candrakeṇa tu kālāgnisadṛśaṃ cedaṃ niyogānnandinas tathā

1,107.50

स्वरूपमेव भगवान् आस्थाय परमेश्वरः दर्शयामास विप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्

svarūpameva bhagavān āsthāya parameśvaraḥ darśayāmāsa viprāya bālendukṛtaśekharam

1,107.51

क्षीरधारासहस्रं च क्षीरोदार्णवमेव च दध्यादेरर्णवं चैव घृतोदार्णवमेव च

kṣīradhārāsahasraṃ ca kṣīrodārṇavameva ca dadhyāderarṇavaṃ caiva ghṛtodārṇavameva ca

1,107.52

फलार्णवं च बालस्य भक्ष्यभोज्यार्णवं तथा अपूपगिरयश्चैव तथातिष्ठन् समन्ततः

phalārṇavaṃ ca bālasya bhakṣyabhojyārṇavaṃ tathā apūpagirayaścaiva tathātiṣṭhan samantataḥ

1,107.53

उपमन्युमुवाच सस्मितो भगवान्बन्धुजनैः समावृतम् गिरिजाम् अवलोक्य सस्मितां सघृणं प्रेक्ष्यतु तं तदा घृणी

upamanyumuvāca sasmito bhagavānbandhujanaiḥ samāvṛtam girijām avalokya sasmitāṃ saghṛṇaṃ prekṣyatu taṃ tadā ghṛṇī

1,107.54

भुङ्क्ष्व भोगान्यथाकामं बान्धवैः पश्य वत्स मे /* उपमन्यो महाभाग तवांबैषा हि पार्वती

bhuṅkṣva bhogānyathākāmaṃ bāndhavaiḥ paśya vatsa me / upamanyo mahābhāga tavāṃbaiṣā hi pārvatī*

1,107.55

मया पुत्रीकृतो ऽस्यद्य दत्तः क्षीरोदधिस् तथा मधुनश्चार्णवश्चैव दध्नश्चार्णव एव च

mayā putrīkṛto 'syadya dattaḥ kṣīrodadhis tathā madhunaścārṇavaścaiva dadhnaścārṇava eva ca

1,107.56

आज्योदनार्णवश्चैव फललेह्यार्णवस् तथा अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवः पुनः

ājyodanārṇavaścaiva phalalehyārṇavas tathā apūpagirayaścaiva bhakṣyabhojyārṇavaḥ punaḥ

1,107.57

पिता तव महादेवः पिता वै जगतां मुने माता तव महाभागा जगन्माता न संशयः

pitā tava mahādevaḥ pitā vai jagatāṃ mune mātā tava mahābhāgā jaganmātā na saṃśayaḥ

1,107.58

अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम् वरान्वरय दास्यामि नात्र कार्या विचारणा

amaratvaṃ mayā dattaṃ gāṇapatyaṃ ca śāśvatam varānvaraya dāsyāmi nātra kāryā vicāraṇā

1,107.59

एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्य तम् आघ्राय मूर्धनि विभुर् ददौ देव्यास्तदा भवः

evamuktvā mahādevaḥ karābhyāmupagṛhya tam āghrāya mūrdhani vibhur dadau devyāstadā bhavaḥ

1,107.60

देवी तनयमालोक्य ददौ तस्मै गिरीन्द्रजा योगैश्वर्यं तदा तुष्टा ब्रह्मविद्यां द्विजोत्तमाः

devī tanayamālokya dadau tasmai girīndrajā yogaiśvaryaṃ tadā tuṣṭā brahmavidyāṃ dvijottamāḥ

1,107.61

सो ऽपि लब्ध्वा वरं तस्याः कुमारत्वं च सर्वदा तुष्टाव च महादेवं हर्षगद्गदया गिरा

so 'pi labdhvā varaṃ tasyāḥ kumāratvaṃ ca sarvadā tuṣṭāva ca mahādevaṃ harṣagadgadayā girā

1,107.62

वरयामास च तदा वरेण्यं विरजेक्षणम् कृताञ्जलिपुटो भूत्वा प्रणिपत्य पुनः पुनः

varayāmāsa ca tadā vareṇyaṃ virajekṣaṇam kṛtāñjalipuṭo bhūtvā praṇipatya punaḥ punaḥ

1,107.63

प्रसीद देवदेवेश त्वयि चाव्यभिचारिणी श्रद्धा चैव महादेव सान्निध्यं चैव सर्वदा

prasīda devadeveśa tvayi cāvyabhicāriṇī śraddhā caiva mahādeva sānnidhyaṃ caiva sarvadā

1,107.64

एवमुक्तस्तदा तेन प्रहसन्निव शङ्करः दत्त्वेप्सितं हि विप्राय तत्रैवान्तरधीयत

evamuktastadā tena prahasanniva śaṅkaraḥ dattvepsitaṃ hi viprāya tatraivāntaradhīyata

Chapter 1.108

1,108.1

इति श्रीलिङ्गमहापुराणे पूर्वभागे उपमन्युचरितं नाम सप्ताधिकशततमो ऽध्यायः दृष्टो ऽसौ वासुदेवेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा धौम्याग्रजस्ततो लब्धं दिव्यं पाशुपतं व्रतम्

iti śrīliṅgamahāpurāṇe pūrvabhāge upamanyucaritaṃ nāma saptādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ dṛṣṭo 'sau vāsudevena kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā dhaumyāgrajastato labdhaṃ divyaṃ pāśupataṃ vratam

1,108.2

कथं लब्धं तदा ज्ञानं तस्मात्कृष्णेन धीमता वक्तुमर्हसि तां सूत कथां पातकनाशिनीम्

kathaṃ labdhaṃ tadā jñānaṃ tasmātkṛṣṇena dhīmatā vaktumarhasi tāṃ sūta kathāṃ pātakanāśinīm

1,108.3

स्वेच्छया ह्यवतीर्णो ऽपि वासुदेवः सनातनः निन्दयन्नेव मानुष्यं देहशुद्धिं चकार सः

svecchayā hyavatīrṇo 'pi vāsudevaḥ sanātanaḥ nindayanneva mānuṣyaṃ dehaśuddhiṃ cakāra saḥ

1,108.4

पुत्रार्थं भगवांस्तत्र तपस्तप्तुं जगाम च आश्रमं चोपमन्योर्वै दृष्टवांस्तत्र तं मुनिम्

putrārthaṃ bhagavāṃstatra tapastaptuṃ jagāma ca āśramaṃ copamanyorvai dṛṣṭavāṃstatra taṃ munim

1,108.5

नमश्चकार तं दृष्ट्वा धौम्याग्रजमहो द्विजाः बहुमानेन वै कृष्णस् त्रिः कृत्वा वै प्रदक्षिणम्

namaścakāra taṃ dṛṣṭvā dhaumyāgrajamaho dvijāḥ bahumānena vai kṛṣṇas triḥ kṛtvā vai pradakṣiṇam

1,108.6

तस्यावलोकनादेव मुनेः कृष्णस्य धीमतः नष्टमेव मलं सर्वं कायजं कर्म्मजं तथा

tasyāvalokanādeva muneḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ naṣṭameva malaṃ sarvaṃ kāyajaṃ karmmajaṃ tathā

1,108.7

भस्मनोद्धूलनं कृत्वा उपमन्युर्महाद्युतिः तमग्निरिति विप्रेन्द्रा वायुरित्यादिभिः क्रमात्

bhasmanoddhūlanaṃ kṛtvā upamanyurmahādyutiḥ tamagniriti viprendrā vāyurityādibhiḥ kramāt

1,108.8

दिव्यं पाशुपतं ज्ञानं प्रददौ प्रीतमानसः मुनेः प्रसादान्मान्यो ऽसौ कृष्णः पाशुपते द्विजाः

divyaṃ pāśupataṃ jñānaṃ pradadau prītamānasaḥ muneḥ prasādānmānyo 'sau kṛṣṇaḥ pāśupate dvijāḥ

1,108.9

तपसा त्वेकवर्षान्ते दृष्ट्वा देवं महेश्वरम् सांबं सगणमव्यग्रं लब्धवान्पुत्रमात्मनः

tapasā tvekavarṣānte dṛṣṭvā devaṃ maheśvaram sāṃbaṃ sagaṇamavyagraṃ labdhavānputramātmanaḥ

1,108.10

तदाप्रभृति तं कृष्णं मुनयः संशितव्रताः दिव्याः पाशुपताः सर्वे तस्थुः संवृत्य सर्वदा

tadāprabhṛti taṃ kṛṣṇaṃ munayaḥ saṃśitavratāḥ divyāḥ pāśupatāḥ sarve tasthuḥ saṃvṛtya sarvadā

1,108.11

अन्यं च कथयिष्यामि मुक्त्यर्थं प्राणिनां सदा सौवर्णीं मेखलां कृत्वा आधारं दण्डधारणम्

anyaṃ ca kathayiṣyāmi muktyarthaṃ prāṇināṃ sadā sauvarṇīṃ mekhalāṃ kṛtvā ādhāraṃ daṇḍadhāraṇam

1,108.12

सौवर्णं पिण्डिकं चापि व्यजनं दण्डमेव च नरैः स्त्रियाथ वा कार्यं मषीभाजनलेखनीम्

sauvarṇaṃ piṇḍikaṃ cāpi vyajanaṃ daṇḍameva ca naraiḥ striyātha vā kāryaṃ maṣībhājanalekhanīm

1,108.13

क्षुराः कर्तरिका चापि अथ पात्रमथापि वा पाशुपताय दातव्यं भस्मोद्धूलितविग्रहैः

kṣurāḥ kartarikā cāpi atha pātramathāpi vā pāśupatāya dātavyaṃ bhasmoddhūlitavigrahaiḥ

1,108.14

सौवर्णं राजतं वापि ताम्रं वाथ निवेदयेत् आत्मवित्तानुसारेण योगिनं पूजयेद्बुधः

sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmraṃ vātha nivedayet ātmavittānusāreṇa yoginaṃ pūjayedbudhaḥ

1,108.15

ते सर्वे पापनिर्मुक्ताः समस्तकुलसंयुताः यान्ति रुद्रपदं दिव्यं नात्र कार्या विचारणा

te sarve pāpanirmuktāḥ samastakulasaṃyutāḥ yānti rudrapadaṃ divyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

1,108.16

तस्मादनेन दानेन गृहस्थो मुच्यते भवात् योगिनां संप्रदानेन शिवः क्षिप्रं प्रसीदति

tasmādanena dānena gṛhastho mucyate bhavāt yogināṃ saṃpradānena śivaḥ kṣipraṃ prasīdati

1,108.17

राज्यं पुत्रं धनं भव्यम् अश्वं यानमथापि वा सर्वस्वं वापि दातव्यं यदीच्छेन्मोक्षमुत्तमम्

rājyaṃ putraṃ dhanaṃ bhavyam aśvaṃ yānamathāpi vā sarvasvaṃ vāpi dātavyaṃ yadīcchenmokṣamuttamam

1,108.18

अध्रुवेण शरीरेण ध्रुवं साध्यं प्रयत्नतः भव्यं पाशुपतं नित्यं संसारार्णवतारकम्

adhruveṇa śarīreṇa dhruvaṃ sādhyaṃ prayatnataḥ bhavyaṃ pāśupataṃ nityaṃ saṃsārārṇavatārakam

1,108.19

एतद्वः कथितं सर्वं संक्षेपान्न च संशयः यः पठेच्छृणुयाद्वापि विष्णुलोकं स गच्छति

etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ saṃkṣepānna ca saṃśayaḥ yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi viṣṇulokaṃ sa gacchati