1. Mayamatam

प्रथमोऽध्यायः

प्रणम्य शिरसा देवं सर्वज्ञं जगदीश्वरम् तं पृष्ट्वास्मादलं श्रु त्वा शास्ति शास्त्रं यथाक्रमम्

praṇamya śirasā devaṃ sarvajñaṃ jagadīśvaram taṃ pṛṣṭvāsmādalaṃ śru tvā śāsti śāstraṃ yathākramam

तै तिलानां मनु ष्याणां वस्त्वादीनां सुखोदयम् प्राज्ञो मु निर्मयः कर्तासर्वेषां वस्तुलक्षणम्

tai tilānāṃ manu ṣyāṇāṃ vastvādīnāṃ sukhodayam prājño mu nirmayaḥ kartāsarveṣāṃ vastulakṣaṇam

आदौ वस्तु प्रकारं च भूपरीक्षापरिग्रहम् मानोपकरणं चै व शङ्कुस्थापनमार्गकम्

ādau vastu prakāraṃ ca bhūparīkṣāparigraham mānopakaraṇaṃ cai va śaṅkusthāpanamārgakam

सपदं सुरविन्यासं बलिकर्मविधिं तथा ग्रामादीनां च विन्यासं लक्षणं नगरादिषु

sapadaṃ suravinyāsaṃ balikarmavidhiṃ tathā grāmādīnāṃ ca vinyāsaṃ lakṣaṇaṃ nagarādiṣu

भूलम्बस्य विधानं च गर्भविन्यासलक्षणम् उपपीठविधिं चै वाधिष्ठानानां तुलक्षणम्

bhūlambasya vidhānaṃ ca garbhavinyāsalakṣaṇam upapīṭhavidhiṃ cai vādhiṣṭhānānāṃ tulakṣaṇam

स्तम्भानां लक्षणं चै वप्रस्तारस्य विधिक्रमम् सन्धिकर्मविधानं च शिखराणां तुलक्षणम्

stambhānāṃ lakṣaṇaṃ cai vaprastārasya vidhikramam sandhikarmavidhānaṃ ca śikharāṇāṃ tulakṣaṇam

एकभूमिविधानं च द्वितलस्य तुलक्षणम् त्रितलस्य विधानं च चतुर्भूम्यादिलक्षणम्

ekabhūmividhānaṃ ca dvitalasya tulakṣaṇam tritalasya vidhānaṃ ca caturbhūmyādilakṣaṇam

ससालं परिवाराणां गोपुराणां तुलक्षणम् मण्डपादिविधिं चै व शालानां चै व लक्षणम्

sasālaṃ parivārāṇāṃ gopurāṇāṃ tulakṣaṇam maṇḍapādividhiṃ cai va śālānāṃ cai va lakṣaṇam

गृहविन्यासमार्गंच गृहवेशनमेवच राजवेश्मविधानं च द्वारविन्यासलक्षणम्

gṛhavinyāsamārgaṃca gṛhaveśanamevaca rājaveśmavidhānaṃ ca dvāravinyāsalakṣaṇam

यानानां शयनानां च लक्षणं लिङ्गलक्षणम् पीठस्य लक्षणं सम्यगनुकर्मविधिं तथा

yānānāṃ śayanānāṃ ca lakṣaṇaṃ liṅgalakṣaṇam pīṭhasya lakṣaṇaṃ samyaganukarmavidhiṃ tathā

प्रतिमालक्षणं देवदेवीनां मानलक्षणम् चक्षुरुन्मीलनं चै वसंक्षिप्याह यथाक्रमम्

pratimālakṣaṇaṃ devadevīnāṃ mānalakṣaṇam cakṣurunmīlanaṃ cai vasaṃkṣipyāha yathākramam

पितामहाद्यैरमरैर्मु नीश्वरैर्यथा यथोक्तं सकलं मयेन तत् तथा तथोक्तं सु धियां दिवौकसां नृणां च युक्त्याखिलवस्तुलक्षणम्

pitāmahādyairamarairmu nīśvarairyathā yathoktaṃ sakalaṃ mayena tat tathā tathoktaṃ su dhiyāṃ divaukasāṃ nṛṇāṃ ca yuktyākhilavastulakṣaṇam

अथ द्वितीयोऽध्यायः

अमत्त्याश्चै वमत्त्याश्च यत्र यत्र वसन्ति हि तद् वस्त्विति मतं तज्ज्ञैस्तद्भे दं च वदाम्यहम्

amattyāścai vamattyāśca yatra yatra vasanti hi tad vastviti mataṃ tajjñaistadbhe daṃ ca vadāmyaham

भूमिप्रासादयानानि शयनं च चतु र्विधम् भूरेवमुख्यवस्तुस्यात् तत्र जातानि यानि हि

bhūmiprāsādayānāni śayanaṃ ca catu rvidham bhūrevamukhyavastusyāt tatra jātāni yāni hi

प्रासादादीनि वास्तूनि वस्तु त्वाद् वस्तुसं श्रयात् वस्तून्येव हि तान्येवप्रोक्तान्यस्मिन् पुरातनैः

prāsādādīni vāstūni vastu tvād vastusaṃ śrayāt vastūnyeva hi tānyevaproktānyasmin purātanaiḥ

वर्णगन्धरसाकारदिक्शब्दस्पर्शनैरपि परीक्ष्यै वं यथायोग्यं गृहीतावधि निश्चिता

varṇagandharasākāradikśabdasparśanairapi parīkṣyai vaṃ yathāyogyaṃ gṛhītāvadhi niścitā

या सा भूमिरिति ख्याता वर्णानां च विशेषतः द्विविधं तत् समु द्दिष्टं गौणमङ्गीत्यनुक्रमात्

yā sā bhūmiriti khyātā varṇānāṃ ca viśeṣataḥ dvividhaṃ tat samu ddiṣṭaṃ gauṇamaṅgītyanukramāt

ग्रामादीन्येव गौणानि भवन्त्यङ्गी मही मता सभा शाला प्रपा रङ्गमण्डपं मन्दिरं तथा

grāmādīnyeva gauṇāni bhavantyaṅgī mahī matā sabhā śālā prapā raṅgamaṇḍapaṃ mandiraṃ tathā

प्रासाद इति विख्यातं शिबिका गिल्लिका रथम् स्यन्दनं चै वमानीकं यानमित्यु च्यतेबुधैः

prāsāda iti vikhyātaṃ śibikā gillikā ratham syandanaṃ cai vamānīkaṃ yānamityu cyatebudhaiḥ

मञ्चं मञ्चिलिका काष्ठं पञ्जरं घ्नकासनम् पर्यङ्कं बालपर्यङ्कं शयनं चै वमादिकम्

mañcaṃ mañcilikā kāṣṭhaṃ pañjaraṃ ghnakāsanam paryaṅkaṃ bālaparyaṅkaṃ śayanaṃ cai vamādikam

चतुर्णामधिकाराणां भूरेवादौ प्रवेक्ष्यते भूतानामादिभूतत्वादाधारत्वाज्जगत्स्थितेः

caturṇāmadhikārāṇāṃ bhūrevādau pravekṣyate bhūtānāmādibhūtatvādādhāratvājjagatsthiteḥ

चतुरश्रं द्विजातीनां वस्तुश्वेतमनिन्दितम् उदुम्बरद्रुमोपेतमुत्तरप्रवणं वरम्

caturaśraṃ dvijātīnāṃ vastuśvetamaninditam udumbaradrumopetamuttarapravaṇaṃ varam

कषायमधुरं सम्यक् कथितं तत् सुखप्रदम् व्यासाष्टां शाधिकायामं रक्तं तिक्तरसान्वितम्

kaṣāyamadhuraṃ samyak kathitaṃ tat sukhapradam vyāsāṣṭāṃ śādhikāyāmaṃ raktaṃ tiktarasānvitam

प्राङि् नन्मं तत् प्रविस्तीर्णमश्वत्थद्रुमसं युतम् प्रशस्तं भूभृतां वस्तुसर्वसम्पत्करं सदा

prāṅi् nanmaṃ tat pravistīrṇamaśvatthadrumasaṃ yutam praśastaṃ bhūbhṛtāṃ vastusarvasampatkaraṃ sadā

षडंशेनाधिकायामं पीतमम्लरसान्वितम् प्लक्षद्रुमयुतं पूर्वा वनतं शुभदं विशाम्

ṣaḍaṃśenādhikāyāmaṃ pītamamlarasānvitam plakṣadrumayutaṃ pūrvā vanataṃ śubhadaṃ viśām

चतुरं शाधिकायामं वस्तुप्राक्प्रवणान्वितम् कृष्णं तत् कटुकरसं न्यग्रोधद्रुमसं युतम्

caturaṃ śādhikāyāmaṃ vastuprākpravaṇānvitam kṛṣṇaṃ tat kaṭukarasaṃ nyagrodhadrumasaṃ yutam

प्रशस्तं शूद्रजातीनां धनधान्यसमृद्धिदम् एवं प्रोक्तो वस्तुभेदो द्विजानां भूपानां वैवै श्यकानां परेषाम् योग्यं सर्वंभूसुराणां सुराणां भूपानां तच्छे षयोरुक्तनीत्या

praśastaṃ śūdrajātīnāṃ dhanadhānyasamṛddhidam evaṃ prokto vastubhedo dvijānāṃ bhūpānāṃ vaivai śyakānāṃ pareṣām yogyaṃ sarvaṃbhūsurāṇāṃ surāṇāṃ bhūpānāṃ tacche ṣayoruktanītyā

अथ तृतीयोऽध्यायः

देवानां तुद्विजातीनां चतुरश्रायताः श्रुताः वस्त्वाकृतिरनिन्द्या सावाक्प्रत्यग्दिक्समुन्नता

devānāṃ tudvijātīnāṃ caturaśrāyatāḥ śrutāḥ vastvākṛtiranindyā sāvākpratyagdiksamunnatā

हयेभवेणु वीणाब्धिदुन्दु भिध्वनिसं युता पुन्नाग जातिपुष्पाब्जधान्यपाटलगन्धकः

hayebhaveṇu vīṇābdhidundu bhidhvanisaṃ yutā punnāga jātipuṣpābjadhānyapāṭalagandhakaḥ

पशु गन्धसमा श्रेष्ठा सर्वबीजप्ररोहिणी एकवर्णाघना स्निग्धा सुखसंस्पर्शनान्विता

paśu gandhasamā śreṣṭhā sarvabījaprarohiṇī ekavarṇāghanā snigdhā sukhasaṃsparśanānvitā

बिल्वो निम्बश्च निर्गुण्डी पिण्डितः सप्तपर्णकः सहकारश्च षड् व क्षैरारूढा या समस्थला

bilvo nimbaśca nirguṇḍī piṇḍitaḥ saptaparṇakaḥ sahakāraśca ṣaḍ va kṣairārūḍhā yā samasthalā

श्वेता रक्ता च पीता च कृष्णा कापोतसन्निभा तिक्ता च कटुका चै व कषायलवणाम्लका

śvetā raktā ca pītā ca kṛṣṇā kāpotasannibhā tiktā ca kaṭukā cai va kaṣāyalavaṇāmlakā

मधुरा षड्रसोपेता सर्वसम्पत्करी धरा प्रदक्षिणोदकवती वर्णगन्धरसैः शुभा

madhurā ṣaḍrasopetā sarvasampatkarī dharā pradakṣiṇodakavatī varṇagandharasaiḥ śubhā

पुरुषाञ्जलिमात्रेतुदृष्टतोया मनोरमा निष्कपाला निरुपला कृमिवल्मीकवर्जिता

puruṣāñjalimātretudṛṣṭatoyā manoramā niṣkapālā nirupalā kṛmivalmīkavarjitā

अस्थिवज्ज्यानसु षिरा तनु वालुकसं युता अङ्गारै र्वृक्षमूलैश्च शूलैश्चापि पृथग्विधैः

asthivajjyānasu ṣirā tanu vālukasaṃ yutā aṅgārai rvṛkṣamūlaiśca śūlaiścāpi pṛthagvidhaiḥ

पङ्कसङ्कर कत्न पैश्च दारुभिर्लो ष्टकरपि शक राभिरयु क्ता या भस्माद्यैस्तुतुषैरपि

paṅkasaṅkara katna paiśca dārubhirlo ṣṭakarapi śaka rābhirayu ktā yā bhasmādyaistutuṣairapi

सा शुभा सर्ववर्णानां सर्वसम्पत्करी धरा दध्याज्यमधु गन्धा च तैलासृग्गन्धिका च या

sā śubhā sarvavarṇānāṃ sarvasampatkarī dharā dadhyājyamadhu gandhā ca tailāsṛggandhikā ca yā

शवमीनपक्षिगन्धा सा धरा निन्दिता वरैः सभा चै त्यसमीपस्था नृपमन्दिर संश्रिता

śavamīnapakṣigandhā sā dharā ninditā varaiḥ sabhā cai tyasamīpasthā nṛpamandira saṃśritā

देवालयसमीपस्था कण्टकिद्रुमसं युता वृत्तत्रिकोण विषमा वज्राभा कच्छपोन्नता

devālayasamīpasthā kaṇṭakidrumasaṃ yutā vṛttatrikoṇa viṣamā vajrābhā kacchaponnatā

चण्डालावासगच्छाया चर्मकारालयाश्रिता एकद्वित्रिचतुर्मा र्गातरिताव्यक्तमार्गका

caṇḍālāvāsagacchāyā carmakārālayāśritā ekadvitricaturmā rgātaritāvyaktamārgakā

निम्नं यत् पणवाकारं पक्षीवमुरजोपमम् मत्स्याभं तुचतुष्कोणेमहावृक्षसमायुतम्

nimnaṃ yat paṇavākāraṃ pakṣīvamurajopamam matsyābhaṃ tucatuṣkoṇemahāvṛkṣasamāyutam

चै त्यवृक्षयुतं सालचतुष्कोणसमाश्रितम् भुजङ्गनिलयं चै व सङ्कराराममेवच

cai tyavṛkṣayutaṃ sālacatuṣkoṇasamāśritam bhujaṅganilayaṃ cai va saṅkarārāmamevaca

श्मशानं चाश्रमस्थानं कपिसूकरसन्निभम् वनोरगनिभं टङ्कं शूर्पो लूखलसन्निभम्

śmaśānaṃ cāśramasthānaṃ kapisūkarasannibham vanoraganibhaṃ ṭaṅkaṃ śūrpo lūkhalasannibham

शङ्खाभं शङ्कुनाभं च बिडालकृकलासवत् ऊषरं कृमिभिर्जु ष्टं गृहगौलिसमाकृति

śaṅkhābhaṃ śaṅkunābhaṃ ca biḍālakṛkalāsavat ūṣaraṃ kṛmibhirju ṣṭaṃ gṛhagaulisamākṛti

अन्यदेवंविधं वस्तुनिन्दितं वस्तुपाठकः बहुप्रवेशमार्गंच मार्गविद्धं च गर्हितम्

anyadevaṃvidhaṃ vastuninditaṃ vastupāṭhakaḥ bahupraveśamārgaṃca mārgaviddhaṃ ca garhitam

यत् कर्मविहितं मोहादेवं भूतेतुवस्तु नि तन्महादोषहेतुः स्यात् सर्वथा तद् विवर्जयेत्

yat karmavihitaṃ mohādevaṃ bhūtetuvastu ni tanmahādoṣahetuḥ syāt sarvathā tad vivarjayet

श्वेतासृक्पीतकृष्णा हयगजनिनदा षड्रसा चैकवर्णा गोधान्याम्भोजगन्धोपलतुषरहितावाक्प्रतीच्युन्नता या पूर्वो दग्वारिसारा वरसुरभिसमा शूलहीनास्थिवज्ज्या सा भूमिः सर्वयोग्या कणदररहिता सम्मताद्यैर्मु नीन्द्रैः

śvetāsṛkpītakṛṣṇā hayagajaninadā ṣaḍrasā caikavarṇā godhānyāmbhojagandhopalatuṣarahitāvākpratīcyunnatā yā pūrvo dagvārisārā varasurabhisamā śūlahīnāsthivajjyā sā bhūmiḥ sarvayogyā kaṇadararahitā sammatādyairmu nīndraiḥ

अथ चतुर्थोऽध्यायः

आकारवर्णशब्दादिगुणोपेतं भुवः स्थलम् सङ्ग ह्य स्थपतिः प्राज्ञो दत्त्वा देवबलिं पुनः

ākāravarṇaśabdādiguṇopetaṃ bhuvaḥ sthalam saṅga hya sthapatiḥ prājño dattvā devabaliṃ punaḥ

स्वस्तिवाचकघोषेण जयशब्दादिमङ्गलैः अपक्रामन्तुभूतानि देवताश्च सराक्षसाः

svastivācakaghoṣeṇa jayaśabdādimaṅgalaiḥ apakrāmantubhūtāni devatāśca sarākṣasāḥ

वासान्तरं व्रजन्त्वस्मात् कुर्यांभूमिपरिग्रहम् इति मन्त्रं समुच्चार्यविहितेभूपरिग्रहे

vāsāntaraṃ vrajantvasmāt kuryāṃbhūmiparigraham iti mantraṃ samuccāryavihitebhūparigrahe

कृष्ट्वा गोमयमिश्राणि सर्वबीजानि वापयेत् दृष्ट्वा तानि विरूढानि घ्नपक्कगतानि च

kṛṣṭvā gomayamiśrāṇi sarvabījāni vāpayet dṛṣṭvā tāni virūḍhāni ghnapakkagatāni ca

सवृषाश्च सवत्साश्च ततो गास्तत्र वासयेत् यतो गोभिः परिक्रान्तमुपघ्राणैश्च पूजितम्

savṛṣāśca savatsāśca tato gāstatra vāsayet yato gobhiḥ parikrāntamupaghrāṇaiśca pūjitam

सं हृष्टवृषनादैश्च निर्धौ तकलुषीकृतम् वत्सवक्त्रच्युतैः फेनैः संस्कृतं प्रस्नवै रपि

saṃ hṛṣṭavṛṣanādaiśca nirdhau takaluṣīkṛtam vatsavaktracyutaiḥ phenaiḥ saṃskṛtaṃ prasnavai rapi

स्नातं गोमूत्रसेकश्च गोपुरीषैः सलेपनम् च्युतरोमन्थनोाँरैर्गो ष्पदैः कृतकौतुकम्

snātaṃ gomūtrasekaśca gopurīṣaiḥ salepanam cyutaromanthanoाm̐rairgo ṣpadaiḥ kṛtakautukam

गोगन्धेन समाविष्टं पुण्यतोयैः शुभं पुनः तथा पुण्यतिथोपेतेनक्षत्रविषयेशुभे

gogandhena samāviṣṭaṃ puṇyatoyaiḥ śubhaṃ punaḥ tathā puṇyatithopetenakṣatraviṣayeśubhe

करणेच सुलग्नेच मुहूर्तेच बुधेप्सिते अक्षतैः श्वेतपुष्पैश्च बलिकर्मविधीयते

karaṇeca sulagneca muhūrteca budhepsite akṣataiḥ śvetapuṣpaiśca balikarmavidhīyate

ब्राह्मणैश्च यथाशक्त्या वाचयेत् स्वस्तिवाचकम् वस्तुमध्येततस्तस्मिन् खानयेद् वसुधातलम्

brāhmaṇaiśca yathāśaktyā vācayet svastivācakam vastumadhyetatastasmin khānayed vasudhātalam

अरत्निमात्रगम्भीरं चतुरश्र समन्वितम् दिग्भागस्थमसम्भ्रान्तमसंक्षिप्तसमु च्छ्रयम्

aratnimātragambhīraṃ caturaśra samanvitam digbhāgasthamasambhrāntamasaṃkṣiptasamu cchrayam

अर्चयित्वा यथान्यायं तं कत्न पमभिवन्द्य च चन्दनाक्षतमिश्रेण सर्वरत्नोदके न च

arcayitvā yathānyāyaṃ taṃ katna pamabhivandya ca candanākṣatamiśreṇa sarvaratnodake na ca

पयसा तुततः प्राज्ञो निशादौ परिपूरयेत् तस्य कत्न पस्य चाभ्याशेशु चिर्भूत्वा समाहितः

payasā tutataḥ prājño niśādau paripūrayet tasya katna pasya cābhyāśeśu cirbhūtvā samāhitaḥ

भूमौ दर्भा वकीर्णायां संविशेत् प्राक्शिरा बुधः अयं मन्त्रः --अस्मिन् वस्तु नि वर्धस्व धनधान्येन मेदिनि

bhūmau darbhā vakīrṇāyāṃ saṃviśet prākśirā budhaḥ ayaṃ mantraḥ --asmin vastu ni vardhasva dhanadhānyena medini

उत्तमं वीर्यमास्थाय नमस्तेऽस्तुशिवा भव उपवासमुपक्रामेदेतं मन्त्रं जपं स्ततः

uttamaṃ vīryamāsthāya namaste'stuśivā bhava upavāsamupakrāmedetaṃ mantraṃ japaṃ stataḥ

अह्न आदौ परीक्षेत तं कत्न पं स्थपतिर्बु धः सावशेषं जलं दृष्ट्वा तद् ग्राह्यं सर्वसम्पदे

ahna ādau parīkṣeta taṃ katna paṃ sthapatirbu dhaḥ sāvaśeṣaṃ jalaṃ dṛṣṭvā tad grāhyaṃ sarvasampade

विलन्नेवस्तु विनाशाय शुष्के धान्यधनक्षयः पूरितेतन्मृदा खातेसमता मध्यमा मता

vilannevastu vināśāya śuṣke dhānyadhanakṣayaḥ pūritetanmṛdā khātesamatā madhyamā matā

उत्तमा भूर्मृदाधिक्या हीना हीना मृदा मही तन्मध्यावटसन्दृष्टप्रदक्षिणचरोदकाम्

uttamā bhūrmṛdādhikyā hīnā hīnā mṛdā mahī tanmadhyāvaṭasandṛṣṭapradakṣiṇacarodakām

सुरभिप्रतिमां भूमिं गृह्णीयात् सर्वसम्पदे एवं यथोक्तविधिना विविधं विदित्वा ग्रामाग्रहारपुरपत्तनखर्वटानि स्थानीयखेटनिगमानि तथेतराणि यः संविविक्षुरवनीग्रहणं विदध्यात्

surabhipratimāṃ bhūmiṃ gṛhṇīyāt sarvasampade evaṃ yathoktavidhinā vividhaṃ viditvā grāmāgrahārapurapattanakharvaṭāni sthānīyakheṭanigamāni tathetarāṇi yaḥ saṃvivikṣuravanīgrahaṇaṃ vidadhyāt

अथ पञ्चमोऽध्यायः

सर्वेषामपि वास्तूनां मानेनै व विनिश्चयः तस्मान्मानोपकरणं वच्येसं क्षेपतः क्रमात्

sarveṣāmapi vāstūnāṃ mānenai va viniścayaḥ tasmānmānopakaraṇaṃ vacyesaṃ kṣepataḥ kramāt

परमाणुक्रमाद् वृद्धं मानाङ्गुलमिति स्मृतम् परमाणु रिति प्रोक्तं योगिनां दृष्टिगोचरम्

paramāṇukramād vṛddhaṃ mānāṅgulamiti smṛtam paramāṇu riti proktaṃ yogināṃ dṛṣṭigocaram

परमाणु भिरष्टाभी रथरेणुरुदाहृतः रथरेणुश्च वालाग्रं लिक्षायूकायवास्तथा

paramāṇu bhiraṣṭābhī rathareṇurudāhṛtaḥ rathareṇuśca vālāgraṃ likṣāyūkāyavāstathā

क्रमशोऽष्टगुणैः प्रोक्तो यवाष्टगु णितोऽङ्गुलम् अङ्गुलं तुभवेन्मात्रं वितस्तिद्द्वादशाङ्गुलम्

kramaśo'ṣṭaguṇaiḥ prokto yavāṣṭagu ṇito'ṅgulam aṅgulaṃ tubhavenmātraṃ vitastiddvādaśāṅgulam

तद् द्वयं हस्तमु द्दिष्टं तत् किष्क्वति मतं वरैः पञ्चविं शतिमात्रं तुप्राजापत्यमिति स्मृतम्

tad dvayaṃ hastamu ddiṣṭaṃ tat kiṣkvati mataṃ varaiḥ pañcaviṃ śatimātraṃ tuprājāpatyamiti smṛtam

षडि् वंशतिर्धनुर्मुष्टिः सप्तविं शद्धनु र्ग्रहः यानेच शयनेकिष्कुः प्राजापत्यं विमानके

ṣaḍi् vaṃśatirdhanurmuṣṭiḥ saptaviṃ śaddhanu rgrahaḥ yāneca śayanekiṣkuḥ prājāpatyaṃ vimānake

वास्तूनां तुधनुर्मुष्टिर्ग्रामादीनां धनु र्ग्रहः सर्वेषामपि वास्तूनां किष्कुरेवाथवा मतः

vāstūnāṃ tudhanurmuṣṭirgrāmādīnāṃ dhanu rgrahaḥ sarveṣāmapi vāstūnāṃ kiṣkurevāthavā mataḥ

रत्निश्चै वमरत्निश्च भुजो बाहुः करः स्मृतः हस्ताश्चतुर्धनुर्दण्डो यष्टिश्चै वप्रकीर्तितः

ratniścai vamaratniśca bhujo bāhuḥ karaḥ smṛtaḥ hastāścaturdhanurdaṇḍo yaṣṭiścai vaprakīrtitaḥ

दण्डे नाष्टगुणा रज्जुर्दण्डै र्ग्रामं च पत्तनम् नगरं निगमं खेटं वेश्मादीन्यपि मानयेत्

daṇḍe nāṣṭaguṇā rajjurdaṇḍai rgrāmaṃ ca pattanam nagaraṃ nigamaṃ kheṭaṃ veśmādīnyapi mānayet

गृहादीनां तुहस्तेन यानेच शयनेबुधैः वितस्तिना विधातव्यं क्षुद्राणामङ्गुलेन तु

gṛhādīnāṃ tuhastena yāneca śayanebudhaiḥ vitastinā vidhātavyaṃ kṣudrāṇāmaṅgulena tu

यवेनाल्पीयसां मानमेवं मानक्रमं विदुः मध्यमाङ्गुलमिध्यस्थपर्वमात्रायतं तुयत्

yavenālpīyasāṃ mānamevaṃ mānakramaṃ viduḥ madhyamāṅgulamidhyasthaparvamātrāyataṃ tuyat

कर्तु र्मात्राङ्गुलं प्रोक्तं यागादीनां प्रशस्यते देहलब्धाङ्गुलं यत्तदुपरिष्टाद् विधीयते

kartu rmātrāṅgulaṃ proktaṃ yāgādīnāṃ praśasyate dehalabdhāṅgulaṃ yattadupariṣṭād vidhīyate

एवमेवं विदित्वा तुस्थपतिर्मानयेद् दृढम् भवन्ति शिल्पिनो लोके चतुर्धास्वस्वकर्मभिः

evamevaṃ viditvā tusthapatirmānayed dṛḍham bhavanti śilpino loke caturdhāsvasvakarmabhiḥ

स्थपतिः सूत्रग्राही च वर्धकिस्तक्षकस्तथा प्रसिद्धदेशसङ्कीर्णजातिजोऽभीष्टलक्षणः

sthapatiḥ sūtragrāhī ca vardhakistakṣakastathā prasiddhadeśasaṅkīrṇajātijo'bhīṣṭalakṣaṇaḥ

स्थपतिः स्थापनार्हः स्यात् सर्वशास्त्र विशारदः न हीनाङ्गोऽतिरिक्ताङ्गो धार्मिकस्तुदयापरः

sthapatiḥ sthāpanārhaḥ syāt sarvaśāstra viśāradaḥ na hīnāṅgo'tiriktāṅgo dhārmikastudayāparaḥ

अमात्सर्योऽनसूयश्चा तन्द्रितस्त्वभिजातवान् गणितज्ञः पुराणज्ञः सत्यवादी जितेन्द्रियः

amātsaryo'nasūyaścā tandritastvabhijātavān gaṇitajñaḥ purāṇajñaḥ satyavādī jitendriyaḥ

चित्रज्ञः सर्वदेशज्ञश्चान्नदश्चाप्यलु ब्धकः अरोगी चाप्रमादी च सप्तव्यसनवर्जितः

citrajñaḥ sarvadeśajñaścānnadaścāpyalu bdhakaḥ arogī cāpramādī ca saptavyasanavarjitaḥ

सुनामा दृढबु द्धिश्च वास्तु विद्याब्धिपारगः स्थपतेस्तस्य शिष्यो वा सूत्रग्राही सुतोऽथवा

sunāmā dṛḍhabu ddhiśca vāstu vidyābdhipāragaḥ sthapatestasya śiṣyo vā sūtragrāhī suto'thavā

स्थपत्याज्ञानुसारी च सर्वकर्मविशारदः सूत्रदण्ड प्रपातज्ञो मानोन्मानप्रमाणवित्

sthapatyājñānusārī ca sarvakarmaviśāradaḥ sūtradaṇḍa prapātajño mānonmānapramāṇavit

शौलदार्विष्टकादीनां सूत्रग्राहिवशानुगः तक्षणात् स्थूलसूक्ष्माणां तक्षकः स तुकीर्तितः

śauladārviṣṭakādīnāṃ sūtragrāhivaśānugaḥ takṣaṇāt sthūlasūkṣmāṇāṃ takṣakaḥ sa tukīrtitaḥ

मृत्कर्मज्ञो गुणी शक्तः सर्वकर्मस्वतन्त्रकः तक्षितानां तक्षकानामुपर्यु परि युक्तितः

mṛtkarmajño guṇī śaktaḥ sarvakarmasvatantrakaḥ takṣitānāṃ takṣakānāmuparyu pari yuktitaḥ

वृद्धिकृद् वर्धकिः प्रोक्तः सूत्रग्राह्यनु गः सदा कर्मिणो निपुणाः शुद्धा बलवन्तो दयापराः

vṛddhikṛd vardhakiḥ proktaḥ sūtragrāhyanu gaḥ sadā karmiṇo nipuṇāḥ śuddhā balavanto dayāparāḥ

गुरुभक्ताः सदा हृष्टाः स्थपत्याज्ञानु गाः सदा तेषामेव स्थपत्याख्यो विश्वकर्मेति सं स्मृतः

gurubhaktāḥ sadā hṛṣṭāḥ sthapatyājñānu gāḥ sadā teṣāmeva sthapatyākhyo viśvakarmeti saṃ smṛtaḥ

एभिर्विना हि सर्वेषां कर्मकर्तुंन शक्यते तस्मादेतत् सदा पूज्यं स्थपत्यादिचतुष्टयम्

ebhirvinā hi sarveṣāṃ karmakartuṃna śakyate tasmādetat sadā pūjyaṃ sthapatyādicatuṣṭayam

एभिः स्थपत्यादिभिरत्र लोके विना ग्रहीतुं सुकृतं न शक्यम् तैरेव सार्धंगुरुणाऽथ तस्माद्भजन्ति मोक्षं भवतस्तुमत्त्याः

ebhiḥ sthapatyādibhiratra loke vinā grahītuṃ sukṛtaṃ na śakyam taireva sārdhaṃguruṇā'tha tasmādbhajanti mokṣaṃ bhavatastumattyāḥ

अथ षष्टोऽध्यायः

वक्ष्येऽहं दिक्परिच्छेदं शङ्कुनार्को दयेसति उत्तरायणमासेतुशु क्लपक्षेशुभोदये

vakṣye'haṃ dikparicchedaṃ śaṅkunārko dayesati uttarāyaṇamāsetuśu klapakṣeśubhodaye

प्रशस्तपक्षनक्षत्रेविमलेसूर्यमण्डले गृहीतवास्तुमध्येतुसमं कृत्वा भुवः स्थलम्

praśastapakṣanakṣatrevimalesūryamaṇḍale gṛhītavāstumadhyetusamaṃ kṛtvā bhuvaḥ sthalam

जलेन दण्डमात्रेण समं तुचतुरश्रकम् तन्मध्येस्थापयेच्छङ्कुं तन्मानमधुनोच्यते

jalena daṇḍamātreṇa samaṃ tucaturaśrakam tanmadhyesthāpayecchaṅkuṃ tanmānamadhunocyate

अरत्निमात्रमायाममग्रमेकाङ्गुलं भवेत् मूलं पञ्चाङ्गुलं व्यासं सु वृत्तं निर्व्रणं वरम्

aratnimātramāyāmamagramekāṅgulaṃ bhavet mūlaṃ pañcāṅgulaṃ vyāsaṃ su vṛttaṃ nirvraṇaṃ varam

अष्टादशाङ्गुलं मध्यं कन्यसं द्वादशाङ्गुलम् आयामसदृशं नाहं मूलेऽग्रेतुनवाङ्गुलम्

aṣṭādaśāṅgulaṃ madhyaṃ kanyasaṃ dvādaśāṅgulam āyāmasadṛśaṃ nāhaṃ mūle'gretunavāṅgulam

दन्तं वै चन्दनं चै व खदिरः कदरः शमी शाकश्च तिन्दुकश्चै वशङ्कुवृक्षा उदीरिताः

dantaṃ vai candanaṃ cai va khadiraḥ kadaraḥ śamī śākaśca tindukaścai vaśaṅkuvṛkṣā udīritāḥ

अन्यैः सारद्रुमैः प्रोक्तं तस्याग्रं चित्रवृत्तकम् शङ्कुं कृत्वा दिनादौ तुस्थापयेदात्तभूतले

anyaiḥ sāradrumaiḥ proktaṃ tasyāgraṃ citravṛttakam śaṅkuṃ kṛtvā dinādau tusthāpayedāttabhūtale

शङ्कुद्विगुणमानेन तन्मध्येमण्डलं लिखेत् पूर्वापराह्णयोश्छाया यदि तन्मण्डलान्तगा

śaṅkudviguṇamānena tanmadhyemaṇḍalaṃ likhet pūrvāparāhṇayośchāyā yadi tanmaṇḍalāntagā

तब्दिन्दुद्वयगं सूत्रं पूर्वापरदिशीष्यते बिन्दुद्वयान्तर भ्रान्तशफराननपु च्छगम्

tabdindudvayagaṃ sūtraṃ pūrvāparadiśīṣyate bindudvayāntara bhrāntaśapharānanapu cchagam

दक्षिणोत्तरगं सूत्रमेवं सूत्रद्वयं न्यसेत् उदगाद्यपरान्तानि पर्यन्तानि विनिक्षिपेत्

dakṣiṇottaragaṃ sūtramevaṃ sūtradvayaṃ nyaset udagādyaparāntāni paryantāni vinikṣipet

सूत्राणि स्थपतिः प्राज्ञः प्रागुत्तरमुखानि च कन्यायां वृषभेराशावपच्छायात्र नास्ति हि

sūtrāṇi sthapatiḥ prājñaḥ prāguttaramukhāni ca kanyāyāṃ vṛṣabherāśāvapacchāyātra nāsti hi

मेषेच मिथुनेसिं हेतुलायां द्व्यङ्गुलं नयेत् कुलीरेवृश्चिके मत्स्येशोधयेच्चतुरङ्गुलम्

meṣeca mithunesiṃ hetulāyāṃ dvyaṅgulaṃ nayet kulīrevṛścike matsyeśodhayeccaturaṅgulam

धनुःकु म्भेषडङ्गु ल्यं मकरेऽष्टाङ्गुलं तथा छायाया दक्षिणेवामेनीत्वा सूत्रं प्रचारयेत्

dhanuḥku mbheṣaḍaṅgu lyaṃ makare'ṣṭāṅgulaṃ tathā chāyāyā dakṣiṇevāmenītvā sūtraṃ pracārayet

अष्टयष्ट्यायता रज्जुस्तालके तकवल्कलैः कार्पासपट्टसूत्रैश्च दर्भैन्न्यग्रोधवल्कलैः

aṣṭayaṣṭyāyatā rajjustālake takavalkalaiḥ kārpāsapaṭṭasūtraiśca darbhainnyagrodhavalkalaiḥ

अङ्गुलाग्रसमस्थूला त्रिवर्तिर्ग्रन्थिवर्जिता देवद्विजमहीपानां शेषयोश्च द्विवत्त्तिका

aṅgulāgrasamasthūlā trivartirgranthivarjitā devadvijamahīpānāṃ śeṣayośca dvivatttikā

खदिरः खादिरश्चै व मधूकः क्षीरिणी तथा खातशङ्कुद्रुमाः प्रोक्ता अन्यं वा सारदारुजम्

khadiraḥ khādiraścai va madhūkaḥ kṣīriṇī tathā khātaśaṅkudrumāḥ proktā anyaṃ vā sāradārujam

एकादशाङ्गुलाद्येकविं शन्मात्रं तुदैघ्घ्यतः पूर्णमु ष्टिस्तुनाहं स्यान्मूलं सूचीनिभं भवेत्

ekādaśāṅgulādyekaviṃ śanmātraṃ tudaighghyataḥ pūrṇamu ṣṭistunāhaṃ syānmūlaṃ sūcīnibhaṃ bhavet

गृहीत्वा वामहस्तेन प्राङ्मु खो वाप्युदङ्मुखः दक्षिणेनाष्टीलं गृह्य ताडयेदष्टभिः क्रमात्

gṛhītvā vāmahastena prāṅmu kho vāpyudaṅmukhaḥ dakṣiṇenāṣṭīlaṃ gṛhya tāḍayedaṣṭabhiḥ kramāt

प्रहारैः स्थपतिः प्राज्ञस्तत् कुर्यात् स्थापकाज्ञया प्रमाणसूत्रमित्यु क्तं प्रमाणै र्निश्चितं हि यत्

prahāraiḥ sthapatiḥ prājñastat kuryāt sthāpakājñayā pramāṇasūtramityu ktaṃ pramāṇai rniścitaṃ hi yat

तब्दहिः परितो भागेसूत्रं पर्यन्तमिष्यते गर्भसूत्रादिविन्याससूत्रं देवपदोचितम्

tabdahiḥ parito bhāgesūtraṃ paryantamiṣyate garbhasūtrādivinyāsasūtraṃ devapadocitam

पदविन्याससूत्रं हि विन्यासः सूत्रमिष्यते गृहाणां दक्षिणेगर्भस्तत्पाश्श्वेसूत्रपातनम्

padavinyāsasūtraṃ hi vinyāsaḥ sūtramiṣyate gṛhāṇāṃ dakṣiṇegarbhastatpāśśvesūtrapātanam

तत्सूत्राच्चङ्कुमानेन नीत्वा शङ्कुं निखानयेत् उपानं निष्क्रमार्थंवा भित्त्यर्थंवाऽथ तद् भवेत्

tatsūtrāccaṅkumānena nītvā śaṅkuṃ nikhānayet upānaṃ niṣkramārthaṃvā bhittyarthaṃvā'tha tad bhavet

नगरग्रामदु र्गेषुवाय्वादी रज्जुपातनम् अवाच्याशाद्युदीच्यन्तं प्राक्प्रत्यग्गतसूत्रकम्

nagaragrāmadu rgeṣuvāyvādī rajjupātanam avācyāśādyudīcyantaṃ prākpratyaggatasūtrakam

प्रतीच्याशादिपूर्वान्तं विसृजेद् दक्षिणोत्तरम् ब्रह्मस्थानात् पूर्वगतं तत् त्रिसूत्रं तदु च्यते

pratīcyāśādipūrvāntaṃ visṛjed dakṣiṇottaram brahmasthānāt pūrvagataṃ tat trisūtraṃ tadu cyate

ततो धनं पश्चिमगं धान्यं दक्षिणगं ततः ब्रह्मस्थानादुत्तरगं सुखमित्यभिधीयते

tato dhanaṃ paścimagaṃ dhānyaṃ dakṣiṇagaṃ tataḥ brahmasthānāduttaragaṃ sukhamityabhidhīyate

सुखप्रमाणं यत् सूत्रं तत्प्रमाणमिहोच्यते एकहस्तं द्विहस्तं वा त्रिहस्तं परितोऽधिकम्

sukhapramāṇaṃ yat sūtraṃ tatpramāṇamihocyate ekahastaṃ dvihastaṃ vā trihastaṃ parito'dhikam

विमानं मण्डपव्यासात् खानयेत् तब्दलार्थकम्

vimānaṃ maṇḍapavyāsāt khānayet tabdalārthakam

द्व्येकं नो नैकनेत्रेनयनगुणयु गं चाब्धिरुद्राक्षमक्षी नेत्रैकं नो न चन्द्रं नयननयनकं वह्निवेदाब्धिबाणम् षट् षट् सप्ताष्टकाष्टैर्मुनिरसरसकं भूतवेदाब्ध् यजाक्षं नेत्रं मात्रं च मेषादिषुदशदशकेऽस्मिन् दिनेत्यज्य यु ञ्ज्यात्

dvyekaṃ no naikanetrenayanaguṇayu gaṃ cābdhirudrākṣamakṣī netraikaṃ no na candraṃ nayananayanakaṃ vahnivedābdhibāṇam ṣaṭ ṣaṭ saptāṣṭakāṣṭairmunirasarasakaṃ bhūtavedābdh yajākṣaṃ netraṃ mātraṃ ca meṣādiṣudaśadaśake'smin dinetyajya yu ñjyāt

समीच्य भानोर्गमनं सराशिकं त्यजेत् पुरोक्ताङ्गु लिमन्त्रयु क्तितः ततस्तुकाष्ठादुपगृह्य तद्वशाद्विसृज्य सूत्रम् विदधीत च स्थलम्

samīcya bhānorgamanaṃ sarāśikaṃ tyajet puroktāṅgu limantrayu ktitaḥ tatastukāṣṭhādupagṛhya tadvaśādvisṛjya sūtram vidadhīta ca sthalam

अथ सप्तमोऽध्यायः

वक्ष्येऽहं पदविन्यासं सर्ववस्तुसनातनम् सकलं पेचकं पीठं महापीठमतः परम्

vakṣye'haṃ padavinyāsaṃ sarvavastusanātanam sakalaṃ pecakaṃ pīṭhaṃ mahāpīṭhamataḥ param

उपपीठमु ग्रपीठं स्थण्डिलं नाम चण्डितम् मण्ड कपदकं चै वपदं परमशायिकम्

upapīṭhamu grapīṭhaṃ sthaṇḍilaṃ nāma caṇḍitam maṇḍa kapadakaṃ cai vapadaṃ paramaśāyikam

तथासनं च स्थानीयं देशीयोभयचण्डितम् भद्रं महासनं पद्मगर्भंच त्रियुतं पदम्

tathāsanaṃ ca sthānīyaṃ deśīyobhayacaṇḍitam bhadraṃ mahāsanaṃ padmagarbhaṃca triyutaṃ padam

व्रतभोगपदं चै व कर्णाष्टकपदं तथा गणितं पादमित्यु क्तं पदं सूर्यविशालकम्

vratabhogapadaṃ cai va karṇāṣṭakapadaṃ tathā gaṇitaṃ pādamityu ktaṃ padaṃ sūryaviśālakam

सुसंहितपदं चै वसु प्रतीकान्तमेवच विशालं विप्रगर्भंच विश्वेशं च ततः परम्

susaṃhitapadaṃ cai vasu pratīkāntamevaca viśālaṃ vipragarbhaṃca viśveśaṃ ca tataḥ param

तथा विपुलभोगं च पदं विप्रतिकान्तकम् विशालाक्षपदं चै व विप्रभक्तिकसं ज्ञकम्

tathā vipulabhogaṃ ca padaṃ vipratikāntakam viśālākṣapadaṃ cai va viprabhaktikasaṃ jñakam

पदं विश्वेशसारं च तथै वेश्वरकान्तकम् इन्द्रकान्तपदं चै व द्वात्रिं शत् कथितानि वै

padaṃ viśveśasāraṃ ca tathai veśvarakāntakam indrakāntapadaṃ cai va dvātriṃ śat kathitāni vai

सकलं पदमेकं स्यात् पेचकं तुचतुष्पदम् पीठं नवपदं चै व महापीठं द्विरष्टकम्

sakalaṃ padamekaṃ syāt pecakaṃ tucatuṣpadam pīṭhaṃ navapadaṃ cai va mahāpīṭhaṃ dviraṣṭakam

पञ्चविं शत्युपपीठं षट् षडेवोग्रपीठकम् स्थण्डिलं स्प् तसप्तां शं मण्ड कं चाष्टकाष्टकम्

pañcaviṃ śatyupapīṭhaṃ ṣaṭ ṣaḍevograpīṭhakam sthaṇḍilaṃ sp tasaptāṃ śaṃ maṇḍa kaṃ cāṣṭakāṣṭakam

परमशायिपदं चै व नन्दनन्दपदं भवेत् आसनं शतभागं स्यादेकविं शच्छतं पदम्

paramaśāyipadaṃ cai va nandanandapadaṃ bhavet āsanaṃ śatabhāgaṃ syādekaviṃ śacchataṃ padam

स्थानीयं स्याच्चतुश्चत्वारिं शच्छतपदाधिकम् देशीयं नवषष्ट्यं शं शतं चोभयचण्डितम्

sthānīyaṃ syāccatuścatvāriṃ śacchatapadādhikam deśīyaṃ navaṣaṣṭyaṃ śaṃ śataṃ cobhayacaṇḍitam

षण्णवत्यधिकं चै वशतं भद्रं महासनम् सपञ्चविं शद् द्विशतं पद्मगर्भमितिइ स्मृतम्

ṣaṇṇavatyadhikaṃ cai vaśataṃ bhadraṃ mahāsanam sapañcaviṃ śad dviśataṃ padmagarbhamitii smṛtam

षडाधिक्यं तुपञ्चाशदि् द्वशतं त्रियुतं पदम् द्विशतं सनवाशीति व्रतभोगमिति स्मृतम्

ṣaḍādhikyaṃ tupañcāśadi् dvaśataṃ triyutaṃ padam dviśataṃ sanavāśīti vratabhogamiti smṛtam

त्रिशतं च चतु र्विंशत् कर्णाष्टकपदं तथा त्रिशतं चैकषष्ट्यं शं गणितं पादसंज्ञितम्

triśataṃ ca catu rviṃśat karṇāṣṭakapadaṃ tathā triśataṃ caikaṣaṣṭyaṃ śaṃ gaṇitaṃ pādasaṃjñitam

चतुःशतपदं सूर्यविशालं परिकीर्तितम् सुसंहितपदं चैकचत्वारिशच्चतुःशतम्

catuḥśatapadaṃ sūryaviśālaṃ parikīrtitam susaṃhitapadaṃ caikacatvāriśaccatuḥśatam

सवेदाशीतिचत्वारः शतं सु प्रतिकान्तकम् नवविं शत्पञ्चशतं विशालं पदमीरितम्

savedāśīticatvāraḥ śataṃ su pratikāntakam navaviṃ śatpañcaśataṃ viśālaṃ padamīritam

षट् सप्ततिः पञ्चशतं विप्रगर्भमिति स्मृतम् विश्वेशं षट् शतं पश्चात् पञ्चविं शत्पदं स्मृतम्

ṣaṭ saptatiḥ pañcaśataṃ vipragarbhamiti smṛtam viśveśaṃ ṣaṭ śataṃ paścāt pañcaviṃ śatpadaṃ smṛtam

षट् सप्ततिः षट् शतकं विपुलभोगमिति स्मृतम् नवविं शतिकं सप्तशतं विप्रतिकान्तकम्

ṣaṭ saptatiḥ ṣaṭ śatakaṃ vipulabhogamiti smṛtam navaviṃ śatikaṃ saptaśataṃ vipratikāntakam

विशालाक्षपदं वेदाशीतिः सप्तशताधिकम् सैकाष्टपञ्चयु क्तं चाष्टशतं विप्रभक्तिकम्

viśālākṣapadaṃ vedāśītiḥ saptaśatādhikam saikāṣṭapañcayu ktaṃ cāṣṭaśataṃ viprabhaktikam

वेश्वेशसारमित्यु क्तमेवं नवशतं पदम् सैकषष्ट्यां नवशतं पदमीश्वरकान्तकम्

veśveśasāramityu ktamevaṃ navaśataṃ padam saikaṣaṣṭyāṃ navaśataṃ padamīśvarakāntakam

वतु र्विंशतिसं युक्तं सहस्रपदसं कुलम् इन्द्रकान्तमिति प्रोक्तं तन्त्रविद्भिः पुरातनैः

vatu rviṃśatisaṃ yuktaṃ sahasrapadasaṃ kulam indrakāntamiti proktaṃ tantravidbhiḥ purātanaiḥ

आद्यं पदं सकलमेकपदं यतीनामिष्टं हि विष्टरमहाशनवह्निकार्यम् पित्र्यामरादियजनं गुरुपूजनं च भान्वाकितोयशशिनामकसूत्रयु क्ते

ādyaṃ padaṃ sakalamekapadaṃ yatīnāmiṣṭaṃ hi viṣṭaramahāśanavahnikāryam pitryāmarādiyajanaṃ gurupūjanaṃ ca bhānvākitoyaśaśināmakasūtrayu kte

पैशाचभूतसविषग्रहरक्षकास्तेपूज्या हि पेचकपदेचतुरं शयु क्ते तस्मिन् विधेयमधुना विधिना विधिज्ञैः शैवं तुनिष्कलमलं सकलं च युक्त्या

paiśācabhūtasaviṣagraharakṣakāstepūjyā hi pecakapadecaturaṃ śayu kte tasmin vidheyamadhunā vidhinā vidhijñaiḥ śaivaṃ tuniṣkalamalaṃ sakalaṃ ca yuktyā

अथ पीठपदेनवभागयुतेदिशि दिश्यथ वेदचतुष्टयकम् विदुरीशपदाद्युदकं दहनं गगनं पवनं पृथिवी ह्यबहिः

atha pīṭhapadenavabhāgayutediśi diśyatha vedacatuṣṭayakam vidurīśapadādyudakaṃ dahanaṃ gaganaṃ pavanaṃ pṛthivī hyabahiḥ

षोडशां शं महापीठं पञ्चपञ्चामरान्वितम् ईशो जयन्त आदित्यो भृशोऽग्निर्वितथो यमः

ṣoḍaśāṃ śaṃ mahāpīṭhaṃ pañcapañcāmarānvitam īśo jayanta ādityo bhṛśo'gnirvitatho yamaḥ

भृङ्गश्च पितृसु ग्रीवौ वरुणः शोषमारुतौ मुख्यः सोमोऽदितिश्चेति बाह्यदेवाः प्रकीर्तिताः

bhṛṅgaśca pitṛsu grīvau varuṇaḥ śoṣamārutau mukhyaḥ somo'ditiśceti bāhyadevāḥ prakīrtitāḥ

आपवत्सार्यसावित्रा विवस्वानिन्द्रमित्रकौ रुद्रजो भूधरश्चान्तर्मध्येब्रह्मा स्थितः प्रभुः

āpavatsāryasāvitrā vivasvānindramitrakau rudrajo bhūdharaścāntarmadhyebrahmā sthitaḥ prabhuḥ

तत्पाश्श्वयोद्द्वयोरेकभागेनैके न वर्धनात् उपपीठं भवेदत्र देवतास्ताः पदेस्थिताः

tatpāśśvayoddvayorekabhāgenaike na vardhanāt upapīṭhaṃ bhavedatra devatāstāḥ padesthitāḥ

तत्तत्पाश्श्वद्वयोश्चै वमेककां शविवर्धनात् इन्द्रकान्तपदं यावत् तावद् युञ्जीत बुद्धिमान्

tattatpāśśvadvayoścai vamekakāṃ śavivardhanāt indrakāntapadaṃ yāvat tāvad yuñjīta buddhimān

समानि यानि भागानि चतुःषष्टिवदाचरेत् असमान्यपि सर्वा णि चैकाशीतिपदोक्तवत्

samāni yāni bhāgāni catuḥṣaṣṭivadācaret asamānyapi sarvā ṇi caikāśītipadoktavat

पदानामपि सर्वेषां मण्ड कं चापि तत्परम् चण्डितं सर्ववस्तूनामाहत्यं च यतस्ततः

padānāmapi sarveṣāṃ maṇḍa kaṃ cāpi tatparam caṇḍitaṃ sarvavastūnāmāhatyaṃ ca yatastataḥ

तस्मात् संक्षिप्य तन्त्रेभ्यो वक्ष्येऽहमपि तद् द्वयम् चतुःषष्टिपदेचैकाशीतौ सकलनिष्कले

tasmāt saṃkṣipya tantrebhyo vakṣye'hamapi tad dvayam catuḥṣaṣṭipadecaikāśītau sakalaniṣkale

सूत्रेच पदमध्येच ब्रह्माद्याः स्थापिताः सुराः प्रागुदग्दिक्समारभ्यै वोच्यन्तेदेवताः पृथक्

sūtreca padamadhyeca brahmādyāḥ sthāpitāḥ surāḥ prāgudagdiksamārabhyai vocyantedevatāḥ pṛthak

ईशानश्चै वपर्जन्यो जयन्तश्च महेन्द्रकः आदित्यः सत्यकश्चै वभृशश्चै वान्तरिक्षकः

īśānaścai vaparjanyo jayantaśca mahendrakaḥ ādityaḥ satyakaścai vabhṛśaścai vāntarikṣakaḥ

अग्निः पूषा च वितथो राक्षसश्च यमस्तथा गन्धर्वो भृङ्गराजश्च मृषश्च पितृदेवताः

agniḥ pūṣā ca vitatho rākṣasaśca yamastathā gandharvo bhṛṅgarājaśca mṛṣaśca pitṛdevatāḥ

दौवारिकश्च सु ग्रीवः पुष्पदन्तो जलाधिपः असुरः शोषरोगौ च वायुर्ना गस्तथै वच

dauvārikaśca su grīvaḥ puṣpadanto jalādhipaḥ asuraḥ śoṣarogau ca vāyurnā gastathai vaca

मुख्यो भल्लाटकश्चै व सोमश्चै वमृगस्तथा अदितिश्चोदितिश्चै व द्वात्रिं शद् बाह्यदेवताः

mukhyo bhallāṭakaścai va somaścai vamṛgastathā aditiścoditiścai va dvātriṃ śad bāhyadevatāḥ

आपश्चै वापवत्सश्चै वान्तः प्रागुत्तरेस्मृतौ सविन्द्रश्चै व साविन्द्रश्चान्तः प्राग्दक्षिणेस्मृतौ

āpaścai vāpavatsaścai vāntaḥ prāguttaresmṛtau savindraścai va sāvindraścāntaḥ prāgdakṣiṇesmṛtau

इन्द्रश्चै वेन्द्रराजश्च दक्षिणापरतः स्थितौ रुद्रो रुद्रजयश्चै व पश्चिमोत्तरतो दिशि

indraścai vendrarājaśca dakṣiṇāparataḥ sthitau rudro rudrajayaścai va paścimottarato diśi

ब्रह्मा मध्येस्थितः शम्भुस्तन्मुखस्थाश्चतुःसुराः आर्यो विवस्वान् मित्रश्च भूधरश्चै वकीर्तिताः

brahmā madhyesthitaḥ śambhustanmukhasthāścatuḥsurāḥ āryo vivasvān mitraśca bhūdharaścai vakīrtitāḥ

चरकी च विदारी च् पूतना पापराक्षसी ईशानादि बहिः स्थाप्याश्चतुष्कोणेस्त्रियः स्मृताः

carakī ca vidārī c pūtanā pāparākṣasī īśānādi bahiḥ sthāpyāścatuṣkoṇestriyaḥ smṛtāḥ

नपदा बलिभोक्तारः शेषाणां पदमु च्यते विं शत्सूत्रैः सन्धिभिः सप्तवेदैः षट् षट् सं ख्याभिश्चतुष्कश्च षट् कः अकः शूलै र्वेदसं ख्याः सिराभिः सं युक्तं स्यादष्टके नैकमेतत् 42-

napadā balibhoktāraḥ śeṣāṇāṃ padamu cyate viṃ śatsūtraiḥ sandhibhiḥ saptavedaiḥ ṣaṭ ṣaṭ saṃ khyābhiścatuṣkaśca ṣaṭ kaḥ akaḥ śūlai rvedasaṃ khyāḥ sirābhiḥ saṃ yuktaṃ syādaṣṭake naikametat 42-

चतुःषष्टिपदेमध्येब्रह्मणश्च चतुष्पदम्

catuḥṣaṣṭipademadhyebrahmaṇaśca catuṣpadam

आर्यकादिचतुर्देवाः प्रागादित्रित्रिभागिनः आपाद्यष्टामराः कोणेष्वर्धार्धपदभागिनः

āryakādicaturdevāḥ prāgāditritribhāginaḥ āpādyaṣṭāmarāḥ koṇeṣvardhārdhapadabhāginaḥ

महेन्द्रराक्षसाद्याश्च पुष्पभल्लाटकादयः दिशि दिश्यथ चत्वारो देवा द्विपदभोगिनः

mahendrarākṣasādyāśca puṣpabhallāṭakādayaḥ diśi diśyatha catvāro devā dvipadabhoginaḥ

जयन्तश्चान्तरिक्षश्च वितथश्च मृषस्तथा सु ग्रीवो रोगमुख्यश्च दितिश्चैककभागिनः

jayantaścāntarikṣaśca vitathaśca mṛṣastathā su grīvo rogamukhyaśca ditiścaikakabhāginaḥ

ईशाद्यष्टामराः शेषाः कोणेष्वर्धपदेश्वराः एवं क्रमेण भुञ्जीरन् मण्ड के वास्तुदेवताः

īśādyaṣṭāmarāḥ śeṣāḥ koṇeṣvardhapadeśvarāḥ evaṃ krameṇa bhuñjīran maṇḍa ke vāstudevatāḥ

स्वस्वप्रदक्षिणवशात् पदभु क्तिक्रमं विदुः ब्रह्माणं च निरीच्यैतेस्थिताः स्वस्वपदेऽमराः

svasvapradakṣiṇavaśāt padabhu ktikramaṃ viduḥ brahmāṇaṃ ca nirīcyaitesthitāḥ svasvapade'marāḥ

षड् वंशमेकहृदयं चतुर्मर्मंचतुःसिरम् मेदिन्यां वास्तुपुरुषं निकुब्जं प्राक्शिरं विदुः

ṣaḍ vaṃśamekahṛdayaṃ caturmarmaṃcatuḥsiram medinyāṃ vāstupuruṣaṃ nikubjaṃ prākśiraṃ viduḥ

तस्योत्तमाङ्गं विज्ञेयमार्यको नाम देवता सविन्द्रो दक्षिणभुजः साविन्द्रः कक्षमु च्यते

tasyottamāṅgaṃ vijñeyamāryako nāma devatā savindro dakṣiṇabhujaḥ sāvindraḥ kakṣamu cyate

आपश्चै वापवत्सश्च सकक्षो वामतो भुजः विवस्वान् दक्षिणं पाश्श्वं वामपाश्श्वं महीधरः

āpaścai vāpavatsaśca sakakṣo vāmato bhujaḥ vivasvān dakṣiṇaṃ pāśśvaṃ vāmapāśśvaṃ mahīdharaḥ

मध्येब्रह्ममयः कायो मित्रः पुंस्त्वं विधीयते इन्द्रश्चै वेन्द्रराजश्च दक्षिणः पाद ईरितः

madhyebrahmamayaḥ kāyo mitraḥ puṃstvaṃ vidhīyate indraścai vendrarājaśca dakṣiṇaḥ pāda īritaḥ

रुद्रो रुद्रजयो वामपादः शेतेत्वधोमुखः वस्तु त्रिभागमध्येतुवं शाः षट् प्रागुदङ्मुखाः

rudro rudrajayo vāmapādaḥ śetetvadhomukhaḥ vastu tribhāgamadhyetuvaṃ śāḥ ṣaṭ prāgudaṅmukhāḥ

वस्तुमध्येतुमर्मा णि ब्रह्मा हृदयमु च्यते निष्कत्न टांशाः सिरा ज्ञेया इत्येष पुरुषः स्मृतः

vastumadhyetumarmā ṇi brahmā hṛdayamu cyate niṣkatna ṭāṃśāḥ sirā jñeyā ityeṣa puruṣaḥ smṛtaḥ

गृहेगृहेमनु ष्याणां शुभाशुभकरः स्मृतः तस्याङ्गानि गृहाङ्गै श्च विद्वान् नै वोपपीडयेत्

gṛhegṛhemanu ṣyāṇāṃ śubhāśubhakaraḥ smṛtaḥ tasyāṅgāni gṛhāṅgai śca vidvān nai vopapīḍayet

व्याधयस्तुयथासं ख्यं भर्तु रङ्गे तुसंश्रिताः तस्मात् परिहरेद् विद्वान् पुरुषाङ्गं तुसर्वथा

vyādhayastuyathāsaṃ khyaṃ bhartu raṅge tusaṃśritāḥ tasmāt parihared vidvān puruṣāṅgaṃ tusarvathā

चत्वारिशच्च पञ्चैतेदेवतानां समुच्चयः अष्टाष्टां शेकस्य धस्तन्मुखानामिष्टं गां शं व्यञ्जनं षोडशानाम् अष्टानां कः षोडशानां खभागं मण्ड काख्येस्थण्डिलेतै तिलेषु

catvāriśacca pañcaitedevatānāṃ samuccayaḥ aṣṭāṣṭāṃ śekasya dhastanmukhānāmiṣṭaṃ gāṃ śaṃ vyañjanaṃ ṣoḍaśānām aṣṭānāṃ kaḥ ṣoḍaśānāṃ khabhāgaṃ maṇḍa kākhyesthaṇḍiletai tileṣu

परमशायिपदेनवभागभाक्कमलजो मुखतस्तुचतुःसुराः रसपदा द्विपदा हि विदिक्स्थिता बहिरथैकपदाः सकलामराः

paramaśāyipadenavabhāgabhākkamalajo mukhatastucatuḥsurāḥ rasapadā dvipadā hi vidiksthitā bahirathaikapadāḥ sakalāmarāḥ

अथाष्टमोऽध्यायः

देवानां स्वपदस्थानां बलिकर्मविधीयते सामान्याहत्यमार्गेण ब्रह्मादीनां यथाक्रमम्

devānāṃ svapadasthānāṃ balikarmavidhīyate sāmānyāhatyamārgeṇa brahmādīnāṃ yathākramam

गन्धमाल्यैश्च धूपेन पयसा मधुसर्पिषा पायसौदनलाजैश्च ब्रह्मस्थानं समर्चयेत्

gandhamālyaiśca dhūpena payasā madhusarpiṣā pāyasaudanalājaiśca brahmasthānaṃ samarcayet

आर्यके घ्नभक्ष्यं स्यान्माषान्नं च तिलानि च विवस्वति विनिक्षिप्तं दधि दूर्वाच मित्रके

āryake ghnabhakṣyaṃ syānmāṣānnaṃ ca tilāni ca vivasvati vinikṣiptaṃ dadhi dūrvāca mitrake

महीधरेभवेद्दुग्धमेवमन्तर्बलिः स्मृतः पर्जन्यस्याज्यमै न्द्रस्य नवनीतं सपुष्पकम्

mahīdharebhaveddugdhamevamantarbaliḥ smṛtaḥ parjanyasyājyamai ndrasya navanītaṃ sapuṣpakam

इन्द्रेकोष्ठं च पुष्पं च मधुकन्दाश्च भास्करे सत्यके मधुकं दद्याद्भशाय नवनीतकम्

indrekoṣṭhaṃ ca puṣpaṃ ca madhukandāśca bhāskare satyake madhukaṃ dadyādbhaśāya navanītakam

माषं रजनिचूर्णंच गगनस्य बलिं ददेत् दुग्धाज्यं तगरं वह्नेः शिम्बान्नं पूष्णि पायसम्

māṣaṃ rajanicūrṇaṃca gaganasya baliṃ dadet dugdhājyaṃ tagaraṃ vahneḥ śimbānnaṃ pūṣṇi pāyasam

कङ्क्वन्नं वितथेशीधुराक्षसेबलिरिष्यते शिम्बान्नं कृसरं याम्येगन्धर्वेऽखिलगन्धकम्

kaṅkvannaṃ vitatheśīdhurākṣasebaliriṣyate śimbānnaṃ kṛsaraṃ yāmyegandharve'khilagandhakam

भृङ्गराजेऽब्धिमत्स्यः स्यान्मृषेमत्स्यौदनं विदुः निअर्तौ तैलपिण्याकं बीजं दौवारिके बलिः

bhṛṅgarāje'bdhimatsyaḥ syānmṛṣematsyaudanaṃ viduḥ niartau tailapiṇyākaṃ bījaṃ dauvārike baliḥ

सु ग्रीवेमोदकं पु ष्पदन्तके पुष्पतोयकम् वरुणेपायसं धान्यं शोणितेनासुरेबलिः

su grīvemodakaṃ pu ṣpadantake puṣpatoyakam varuṇepāyasaṃ dhānyaṃ śoṇitenāsurebaliḥ

सतिलं तण्डु लं शोषेरोगेस्याच्छु ष्कमत्स्यकम् स्विन्नं हारिद्रकं वायौ नागेमद्यं च लाजकम्

satilaṃ taṇḍu laṃ śoṣerogesyācchu ṣkamatsyakam svinnaṃ hāridrakaṃ vāyau nāgemadyaṃ ca lājakam

धान्यचूर्णंहि मुख्यस्य दधि सर्पिश्च सम्मतम् गुलौदनं तुभल्लाटेसोमेदुग्धौदनं ददेत्

dhānyacūrṇaṃhi mukhyasya dadhi sarpiśca sammatam gulaudanaṃ tubhallāṭesomedugdhaudanaṃ dadet

शुष्कमां सं मृगेदद्याद् देवमातरि मोदकम् उदितौ तिलभक्ष्येण क्षीरान्नं सर्पिरीशके

śuṣkamāṃ saṃ mṛgedadyād devamātari modakam uditau tilabhakṣyeṇa kṣīrānnaṃ sarpirīśake

लाजं धान्यं सविन्द्रस्य साविन्द्रेगन्धतोयकम् बस्तमेदस्तथा मुँचूर्णमिन्द्रेन्द्रराजयोः

lājaṃ dhānyaṃ savindrasya sāvindregandhatoyakam bastamedastathā mum̐cūrṇamindrendrarājayoḥ

रुद्रेरुद्रजयेमां सं स्विन्नमापापवत्सयोः कुमुदं मत्स्यमां सं च शङ्खकच्छपमां सकम्

rudrerudrajayemāṃ saṃ svinnamāpāpavatsayoḥ kumudaṃ matsyamāṃ saṃ ca śaṅkhakacchapamāṃ sakam

मद्यमाज्यं चरक्यास्तुविदार्यालवणो बलिः पूतनायास्तिलं पिष्टमन्याया मुँसारकम्

madyamājyaṃ carakyāstuvidāryālavaṇo baliḥ pūtanāyāstilaṃ piṣṭamanyāyā mum̐sārakam

साधारणबलिः शुद्धभोजनं सघृतं दधि सर्वेषामपि देवानां गन्धादीनि ददेत् क्रमात्

sādhāraṇabaliḥ śuddhabhojanaṃ saghṛtaṃ dadhi sarveṣāmapi devānāṃ gandhādīni dadet kramāt

कन्यका वाऽथ वेश्या वा बलिधारणयोग्यकाः अङ्गन्यासकरन्यासैः पूतचेता यथाक्रमम्

kanyakā vā'tha veśyā vā balidhāraṇayogyakāḥ aṅganyāsakaranyāsaiḥ pūtacetā yathākramam

ओङ्कारादिनमोन्तेन स्वस्वनामाभिधाय च दत्वा पूर्वंजलं पश्चात् साधारणबलिं ददेत्

oṅkārādinamontena svasvanāmābhidhāya ca datvā pūrvaṃjalaṃ paścāt sādhāraṇabaliṃ dadet

तत्तद्योग्यबलिं पश्चाद् देयं तोयं तथा बुधैः ग्रामादीनां तुमण्ड कपदेपरमशायिके

tattadyogyabaliṃ paścād deyaṃ toyaṃ tathā budhaiḥ grāmādīnāṃ tumaṇḍa kapadeparamaśāyike

सन्तप्प्यदेवता ह्येवं पूर्वोक्तविधिना क्रमात् विसर्जयेत् ततो देवान् विन्यासार्थंतुमन्त्रवत्

santappyadevatā hyevaṃ pūrvoktavidhinā kramāt visarjayet tato devān vinyāsārthaṃtumantravat

ब्रह्माणं बाह्यदेवां श्च तत्तदु क्तपदेन्यसेत् देवालयविधानार्थंद्वारार्थंतेप्रकीर्तिताः

brahmāṇaṃ bāhyadevāṃ śca tattadu ktapadenyaset devālayavidhānārthaṃdvārārthaṃteprakīrtitāḥ

शेषाश्च निष्पदाः सर्वेरक्षार्थंतुनिवेशिताः एवं ग्रामादिषुप्रोक्तं रहस्यमिदमीरितम्

śeṣāśca niṣpadāḥ sarverakṣārthaṃtuniveśitāḥ evaṃ grāmādiṣuproktaṃ rahasyamidamīritam

कृतोपवासः स्थपतिः प्रभोतेविशुद्धदेहोऽविकलं गृहीत्वा विशेषसामान्यबलिं सुराणां यथोक्तनीत्या विदधीत सम्यक्

kṛtopavāsaḥ sthapatiḥ prabhoteviśuddhadeho'vikalaṃ gṛhītvā viśeṣasāmānyabaliṃ surāṇāṃ yathoktanītyā vidadhīta samyak

अथ नवमोऽध्यायः

ग्रामादीनां मानं विन्यासं चापि वच्यतेविधिना दण्डानां पञ्चशतं क्रोशं तदि् द्वगुणमर्धगव्यूतम्

grāmādīnāṃ mānaṃ vinyāsaṃ cāpi vacyatevidhinā daṇḍānāṃ pañcaśataṃ krośaṃ tadi् dvaguṇamardhagavyūtam

गव्यूतं तदि् द्वगुणं ह्याष्टसहस्रं तुयोजनं विद्यात् अष्टधनुश्चतुरश्रा काकणिका तच्चतु र्गुणं माषम्

gavyūtaṃ tadi् dvaguṇaṃ hyāṣṭasahasraṃ tuyojanaṃ vidyāt aṣṭadhanuścaturaśrā kākaṇikā taccatu rguṇaṃ māṣam

माषचतु र्वर्तनकं तत्पञ्चगुणं हि वाटिका कथिता वाटिकया यु गगु णिता ग्रामकुटुम्बावनिः श्रेष्ठा

māṣacatu rvartanakaṃ tatpañcaguṇaṃ hi vāṭikā kathitā vāṭikayā yu gagu ṇitā grāmakuṭumbāvaniḥ śreṣṭhā

एवं भूगतमानं दण्डैस्तेषां तुवच्यतेमानम् ग्रामस्य शतसहस्रैर्दण्डैः पर्यन्तमानमिदमु क्तम्

evaṃ bhūgatamānaṃ daṇḍaisteṣāṃ tuvacyatemānam grāmasya śatasahasrairdaṇḍaiḥ paryantamānamidamu ktam

विं शतिसहस्रदण्डात् तत्समवृद्ध्या तुपञ्चमानं स्यात् ग्रामेविं शतिभागेकुटुम्बभूमिस्तदेकभागेन

viṃ śatisahasradaṇḍāt tatsamavṛddhyā tupañcamānaṃ syāt grāmeviṃ śatibhāgekuṭumbabhūmistadekabhāgena

दण्डैः पञ्चशतैर्यद्धीनं ग्रामस्य मानमिदम् तस्मात् पञ्चशतद्द्ध्यायावद् विं शत्सहस्रदण्डान्तम्

daṇḍaiḥ pañcaśatairyaddhīnaṃ grāmasya mānamidam tasmāt pañcaśatadddhyāyāvad viṃ śatsahasradaṇḍāntam

प्रोक्तं चत्वारिं शद्भे दं ग्रामस्य मानमिदम् द्विसहस्रदण्डमानं सार्धसहस्रं सहस्रदण्डं च

proktaṃ catvāriṃ śadbhe daṃ grāmasya mānamidam dvisahasradaṇḍamānaṃ sārdhasahasraṃ sahasradaṇḍaṃ ca

नवशतमथ सप्तशतं पञ्चशतं त्रिशतमिति च विस्तारम् नगरस्य सहस्रादिद्विसहस्रान्तं च दण्डमानं स्यात्

navaśatamatha saptaśataṃ pañcaśataṃ triśatamiti ca vistāram nagarasya sahasrādidvisahasrāntaṃ ca daṇḍamānaṃ syāt

नगरस्याष्टसहस्रैर्दण्डैः पर्यन्तमानमिदम् द्विद्विसहस्रक्षयतो द्विसहस्रान्तं चतु र्विधं मानम्

nagarasyāṣṭasahasrairdaṇḍaiḥ paryantamānamidam dvidvisahasrakṣayato dvisahasrāntaṃ catu rvidhaṃ mānam

ग्रामः खेटः खर्वटमथ दु र्गंनगरमिति च पञ्चविधम् दण्डैस्तेषां मानं वच्येऽहं त्रित्रिभेदभिन्नानाम्

grāmaḥ kheṭaḥ kharvaṭamatha du rgaṃnagaramiti ca pañcavidham daṇḍaisteṣāṃ mānaṃ vacye'haṃ tritribhedabhinnānām

चतुरधिकषष्टिदण्डो ग्रामः स्याद्धीनहीनमिति कथितः ग्रामस्य मध्यमस्य द्विगुणं रिगुणं तथोत्तमं प्रोक्तम्

caturadhikaṣaṣṭidaṇḍo grāmaḥ syāddhīnahīnamiti kathitaḥ grāmasya madhyamasya dviguṇaṃ riguṇaṃ tathottamaṃ proktam

षट् पञ्चाशदि् द्वशतं हीनं खेटं सविं शति त्रिशतम् मध्यममुत्तममेवं सचतुरशीति त्रिशतदण्डम्

ṣaṭ pañcāśadi् dvaśataṃ hīnaṃ kheṭaṃ saviṃ śati triśatam madhyamamuttamamevaṃ sacaturaśīti triśatadaṇḍam

अष्टौ चत्वारिं शच्चतुःशतं द्वादशं च पञ्चशतम् षट् सप्ततिपञ्चशतं हीनं मध्योत्तमं च खर्वटकम्

aṣṭau catvāriṃ śaccatuḥśataṃ dvādaśaṃ ca pañcaśatam ṣaṭ saptatipañcaśataṃ hīnaṃ madhyottamaṃ ca kharvaṭakam

चत्वारिं शत्षट् शतमधमं दु र्गंचतुःसप्तशतदण्डम् मध्यममुत्तमदु र्गंसप्तशतं षष्टिरष्टौ हि

catvāriṃ śatṣaṭ śatamadhamaṃ du rgaṃcatuḥsaptaśatadaṇḍam madhyamamuttamadu rgaṃsaptaśataṃ ṣaṣṭiraṣṭau hi

द्वात्रिं शदष्टशतकं नगरं षण्णवत्यष्टशतदण्डम् षष्टिर्नवशतमधमं मध्यममु त्कृष्टमिति यथासं ख्यम्

dvātriṃ śadaṣṭaśatakaṃ nagaraṃ ṣaṇṇavatyaṣṭaśatadaṇḍam ṣaṣṭirnavaśatamadhamaṃ madhyamamu tkṛṣṭamiti yathāsaṃ khyam

षोडशदण्डविवृद्ध्या प्रत्येकं नवविधं भवति द्विगुणं त्रिपादमर्धंपादं तेषां मुखायतं विपुलात्

ṣoḍaśadaṇḍavivṛddhyā pratyekaṃ navavidhaṃ bhavati dviguṇaṃ tripādamardhaṃpādaṃ teṣāṃ mukhāyataṃ vipulāt

व्यासषडष्टां शै कं चतुरश्रं वा यथेष्टं स्यात् तस्मिन् विपुलायामेदण्डैरोजैः प्रमाणमात्तव्यम्

vyāsaṣaḍaṣṭāṃ śai kaṃ caturaśraṃ vā yatheṣṭaṃ syāt tasmin vipulāyāmedaṇḍairojaiḥ pramāṇamāttavyam

शेषं वाटधरार्थंग्रामादिषुसर्ववस्तुषुच आयादिसम्पदर्थंवृद्धिं हानिं च यष्टिभिः कुर्यात्

śeṣaṃ vāṭadharārthaṃgrāmādiṣusarvavastuṣuca āyādisampadarthaṃvṛddhiṃ hāniṃ ca yaṣṭibhiḥ kuryāt

आयव्ययक्क्षयोन्यायु भिरथ तिथिभिश्च वारै श्च यजमानवस्तुनामजन्मक्क्षेणाविरोधिकं यत्तु

āyavyayakkṣayonyāyu bhiratha tithibhiśca vārai śca yajamānavastunāmajanmakkṣeṇāvirodhikaṃ yattu

तन्मानेन समेतं गृह्णीयात् सर्वसम्पत्तयै व्यासायामसमूहेवसु निधिगु णितेदिनेशधर्महृते

tanmānena sametaṃ gṛhṇīyāt sarvasampattayai vyāsāyāmasamūhevasu nidhigu ṇitedineśadharmahṛte

आयव्ययमवशिष्टं रामध्नेऽष्टापहृच्छेषम् ध्वजधूमसिं हश्वावृषखरगजकाकाश्च योनिगणाः

āyavyayamavaśiṣṭaṃ rāmadhne'ṣṭāpahṛccheṣam dhvajadhūmasiṃ haśvāvṛṣakharagajakākāśca yonigaṇāḥ

अष्टौ योनय उदिता ध्वजहरिवृषहस्तिनः शुभदाः पुनरपि वसु भिर्गु णितेत्रिनवाहत्या घ्नं वयः शिष्टम्

aṣṭau yonaya uditā dhvajaharivṛṣahastinaḥ śubhadāḥ punarapi vasu bhirgu ṇitetrinavāhatyā ghnaṃ vayaḥ śiṣṭam

नक्षत्रं परिणाहेत्रिं शद्व्याप्तेतिथिर्यमीशहृते वारं सूर्यमुखं स्याद् बुद्धै वं सर्ववस्तुक्रणीयम्

nakṣatraṃ pariṇāhetriṃ śadvyāptetithiryamīśahṛte vāraṃ sūryamukhaṃ syād buddhai vaṃ sarvavastukraṇīyam

आयाधिकमथ सुखदं व्ययमधिकं सर्वनाशं स्यात् विपरीतेतुविपत्त्यैतस्मात् सम्यक् परीक्ष्य कर्तव्यम्

āyādhikamatha sukhadaṃ vyayamadhikaṃ sarvanāśaṃ syāt viparītetuvipattyaitasmāt samyak parīkṣya kartavyam

द्वादशसहस्रविप्रैर्यन्निष्टितमुत्तमोत्तमं ग्रामम् दशसाहस्रैर्मध्यममधमं स्यादष्टसाहस्रैः

dvādaśasahasraviprairyanniṣṭitamuttamottamaṃ grāmam daśasāhasrairmadhyamamadhamaṃ syādaṣṭasāhasraiḥ

सप्तसहस्रै र्विप्रैर्मध्यमोत्तममित्यभीष्टं स्यात् षट् साहस्रैर्मध्यममधमं तुपञ्चसाहस्रैः

saptasahasrai rviprairmadhyamottamamityabhīṣṭaṃ syāt ṣaṭ sāhasrairmadhyamamadhamaṃ tupañcasāhasraiḥ

अधमोत्तमं तुचातुःसाहस्रैस्तुत्रिसाहस्रैः अधमसमं द्विसहस्रैरधमाधममेवनिर्दिष्टम्

adhamottamaṃ tucātuḥsāhasraistutrisāhasraiḥ adhamasamaṃ dvisahasrairadhamādhamamevanirdiṣṭam

साहस्रै द्द्विजसङ्घै र्नीचोत्तममाहुराचार्याः सप्तशतैरधममध्यममिह पञ्चशतैस्तुनीचाल्पम्

sāhasrai ddvijasaṅghai rnīcottamamāhurācāryāḥ saptaśatairadhamamadhyamamiha pañcaśataistunīcālpam

साष्टशतं तुद्विगुणं त्रिगुणं वेदाधिकं तथाशीतिः अष्टाष्टकपञ्चाशद् द्वात्रिं शच्च त्रिरष्टौ हि

sāṣṭaśataṃ tudviguṇaṃ triguṇaṃ vedādhikaṃ tathāśītiḥ aṣṭāṣṭakapañcāśad dvātriṃ śacca triraṣṭau hi

द्वादशषोडशविप्रैर्दशभेदं क्षुद्रकं ग्रामम् अन्यदशक्तानां चेद् दानं दशभूसुरान्तमेकादि

dvādaśaṣoḍaśaviprairdaśabhedaṃ kṣudrakaṃ grāmam anyadaśaktānāṃ ced dānaṃ daśabhūsurāntamekādi

एककुटु म्बिससमेतं कुटिकं स्यादेकभोगमिति कथितम् तस्य सुखालयमिष्टं शेषाणां दण्डकादीनि

ekakuṭu mbisasametaṃ kuṭikaṃ syādekabhogamiti kathitam tasya sukhālayamiṣṭaṃ śeṣāṇāṃ daṇḍakādīni

यु ग्मायु ग्मविभागै द्द्विविधं स्यात् सर्ववस्तु विन्यासम् यु ग्मेसूत्रपथं स्यादसमेपदमध्यमेच वीथी स्यात्

yu gmāyu gmavibhāgai ddvividhaṃ syāt sarvavastu vinyāsam yu gmesūtrapathaṃ syādasamepadamadhyameca vīthī syāt

अन्योन्यसङ्करश्चेदशुभं स्यात् सर्वजन्तूनाम् दण्डकमपरं स्वस्तिकमित ऊध्ध्वंप्रस्तरं चै व

anyonyasaṅkaraścedaśubhaṃ syāt sarvajantūnām daṇḍakamaparaṃ svastikamita ūdhdhvaṃprastaraṃ cai va

पश्चात् प्रकीर्णकं स्यान्नन्द्यावर्तंपरागमथ पद्मम् स्याच्छ्रीप्रतिष्ठितेनै वाष्टविधं ग्राममु द्दिष्टम्

paścāt prakīrṇakaṃ syānnandyāvartaṃparāgamatha padmam syācchrīpratiṣṭhitenai vāṣṭavidhaṃ grāmamu ddiṣṭam

सर्वेषां ग्रामाणां मङ्गलवीथ्यावृता बहिस्त्वबहिः ब्रह्मस्थानं ह्यु दितं तस्मिन् देवालयं तुवा पीठम्

sarveṣāṃ grāmāṇāṃ maṅgalavīthyāvṛtā bahistvabahiḥ brahmasthānaṃ hyu ditaṃ tasmin devālayaṃ tuvā pīṭham

एकद्वित्रिचतु र्भिः पञ्चभिरपि कार्मु कश्च मार्गततिः प्राक्प्रत्यग्गतमार्गाअतुदण्डमहापथाख्यास्ते

ekadvitricatu rbhiḥ pañcabhirapi kārmu kaśca mārgatatiḥ prākpratyaggatamārgāatudaṇḍamahāpathākhyāste

मध्यमयु क्ता वीथी ब्रह्माख्या सै व नाभिः स्यात् द्वारसमेता वीथी राजाख्या च द्विपाश्श्वतः क्षुद्रा

madhyamayu ktā vīthī brahmākhyā sai va nābhiḥ syāt dvārasametā vīthī rājākhyā ca dvipāśśvataḥ kṣudrā

सर्वाः कुट्टिमकाख्या मङ्गलवीथी तथैव रथमार्गम् तिर्यग्द्वारसमेता नाराचपथा इति ख्याता

sarvāḥ kuṭṭimakākhyā maṅgalavīthī tathaiva rathamārgam tiryagdvārasametā nārācapathā iti khyātā

उत्तरदिङ्मुखमार्गाः क्षुद्रार्गलवामनाख्यपथाः ग्रामावृता मङ्गलवीथिकाख्या पुरावृता या जनवीथिका स्यात् तयोस्तुरथ्याभिहिताभिधा स्यात् पुरातनैरन्यतमेष्वथैवम्

uttaradiṅmukhamārgāḥ kṣudrārgalavāmanākhyapathāḥ grāmāvṛtā maṅgalavīthikākhyā purāvṛtā yā janavīthikā syāt tayosturathyābhihitābhidhā syāt purātanairanyatameṣvathaivam

द्विजकुलपरिपूर्णंवस्तुयन्मङ्गलाख्यं नृपवणिगभियु क्तं वस्तुयत्तत् पुरं स्यात् तदितरजनवासं ग्राममित्यु च्यतेऽस्मिन् मठमिति पठितं यत् तापसानां निवासम्

dvijakulaparipūrṇaṃvastuyanmaṅgalākhyaṃ nṛpavaṇigabhiyu ktaṃ vastuyattat puraṃ syāt taditarajanavāsaṃ grāmamityu cyate'smin maṭhamiti paṭhitaṃ yat tāpasānāṃ nivāsam

प्रागुदगग्रं मार्गंककनीकृतदण्डवत्तुतन्मध्ये

prāgudagagraṃ mārgaṃkakanīkṛtadaṇḍavattutanmadhye

द्वारचतुष्टययु क्तं दण्डकमिति भण्यतेमु निभिः दण्डवदेका वीथी साप्येवं दण्डकं प्रोक्तम्

dvāracatuṣṭayayu ktaṃ daṇḍakamiti bhaṇyatemu nibhiḥ daṇḍavadekā vīthī sāpyevaṃ daṇḍakaṃ proktam

नवपदयु क्ते ग्रामेपरितो मार्गंपदस्य तस्य बहिः तस्मात् प्रागुदगग्रात् प्राग्वीथी दक्षिणाग्रा सा

navapadayu kte grāmeparito mārgaṃpadasya tasya bahiḥ tasmāt prāgudagagrāt prāgvīthī dakṣiṇāgrā sā

तस्मात् प्राग्दक्षिणतो दक्षिणवीथी प्रतीचिमुखा तस्मादवागपरतः पश्चिमवीथ्यग्रमुत्तरतः

tasmāt prāgdakṣiṇato dakṣiṇavīthī pratīcimukhā tasmādavāgaparataḥ paścimavīthyagramuttarataḥ

अपरोत्तरतस्तस्मादुत्तरवीथ्यां मुखं प्राच्याम् एतत् स्वस्तिकमु दितं स्वस्त्याकृत्या चतुर्मा र्गम्

aparottaratastasmāduttaravīthyāṃ mukhaṃ prācyām etat svastikamu ditaṃ svastyākṛtyā caturmā rgam

प्राक्प्रत्यग्गतमार्गैस्त्रिभिरुदगग्रै स्त्रिभिश्चतु र्भिरथो पञ्चभिरपि षट् सप्तभिरपि युक्तं प्रस्तरं पञ्च

prākpratyaggatamārgaistribhirudagagrai stribhiścatu rbhiratho pañcabhirapi ṣaṭ saptabhirapi yuktaṃ prastaraṃ pañca

प्रागग्रैस्तुचतु र्भिद्द्वादशशिवपङ्क्ति नन्दवसुमार्गैः उदगग्रैरभियु क्तं ह्येतत् प्रोक्तं प्रकीर्णकं पञ्च

prāgagraistucatu rbhiddvādaśaśivapaṅkti nandavasumārgaiḥ udagagrairabhiyu ktaṃ hyetat proktaṃ prakīrṇakaṃ pañca

प्राक्प्रत्यग्गतमार्गैः पञ्चभिरुदगग्रैस्त्रयोदशभिः त्रिःसप्तभिरथ तिथिभिः षोडशभिः सप्तदशभिरपि मार्गैः

prākpratyaggatamārgaiḥ pañcabhirudagagraistrayodaśabhiḥ triḥsaptabhiratha tithibhiḥ ṣoḍaśabhiḥ saptadaśabhirapi mārgaiḥ

युक्तं नन्द्यावर्तंदिक्षुचतुद्द्वारसं युक्तम् नन्द्यावर्ताकृत्या बाह्येद्वारै रबाह्यतो मार्गैः

yuktaṃ nandyāvartaṃdikṣucatuddvārasaṃ yuktam nandyāvartākṛtyā bāhyedvārai rabāhyato mārgaiḥ

यु क्तानेकर्युक्तं नन्द्यावर्ताभमिदमु दितम् आद्यैरष्टादशभिद्द्वा विं शत्यङ्गकरुदग्वक्त्रैः

yu ktānekaryuktaṃ nandyāvartābhamidamu ditam ādyairaṣṭādaśabhiddvā viṃ śatyaṅgakarudagvaktraiḥ

षडि् भः प्राङ्मुखमार्गै र्युक्तं ह्येतत् परागमिति कथितम् प्राक्प्रत्यग्गतमार्गैः सप्तभिरुदगग्रै स्त्रिवेदशरैः

ṣaḍi् bhaḥ prāṅmukhamārgai ryuktaṃ hyetat parāgamiti kathitam prākpratyaggatamārgaiḥ saptabhirudagagrai strivedaśaraiḥ

षट् सप्तभिरपि युक्त र्विंशतिभिः पञ्चधा पद्मम् अष्टभिरथ पूर्वा ग्रैरुदगग्रैः साष्टविं शतिभिः

ṣaṭ saptabhirapi yukta rviṃśatibhiḥ pañcadhā padmam aṣṭabhiratha pūrvā grairudagagraiḥ sāṣṭaviṃ śatibhiḥ

आद्यै द्द्विः षोडशभिर्मा र्गै रन्त्यैर्यु तं यत्तु तच्छ्रीप्रतिष्ठितं स्यादष्टविधं ग्राममु द्दिष्टम्

ādyai ddviḥ ṣoḍaśabhirmā rgai rantyairyu taṃ yattu tacchrīpratiṣṭhitaṃ syādaṣṭavidhaṃ grāmamu ddiṣṭam

अथवा श्रीवत्सादिकमुपनेतव्यं तुविन्यासम् सर्वेषां ग्रामाणां नाभिं न प्रोतयेन्मतिमान्

athavā śrīvatsādikamupanetavyaṃ tuvinyāsam sarveṣāṃ grāmāṇāṃ nābhiṃ na protayenmatimān

ग्रामेवाऽथ गृहेवा दण्डच्छेदोऽपि नै वकर्तव्यः सकलाद्यासनकान्तं विन्यासार्थंपदं बुधै र्ग्राह्यम्

grāmevā'tha gṛhevā daṇḍacchedo'pi nai vakartavyaḥ sakalādyāsanakāntaṃ vinyāsārthaṃpadaṃ budhai rgrāhyam

क्षुद्रग्रामेमार्गाश्चत्वारश्चाष्ट मध्यमेग्रामे द्वादश षोडश मार्गाग्रामेषूत्कृष्टके षुमताः

kṣudragrāmemārgāścatvāraścāṣṭa madhyamegrāme dvādaśa ṣoḍaśa mārgāgrāmeṣūtkṛṣṭake ṣumatāḥ

भल्लाटेच महेन्द्रेराक्षसपादेतुपुष्पदन्तपदे द्वारायतनस्थानं जलमार्गाश्चापि चत्वारः

bhallāṭeca mahendrerākṣasapādetupuṣpadantapade dvārāyatanasthānaṃ jalamārgāścāpi catvāraḥ

वितथपदेऽथ जयन्तेसु ग्रीवां शेच मुख्यदेवपदे भृशपूषभृङ्गराजा दौवारिकशोष नागदितिजलदाः

vitathapade'tha jayantesu grīvāṃ śeca mukhyadevapade bhṛśapūṣabhṛṅgarājā dauvārikaśoṣa nāgaditijaladāḥ

स्थानमुपद्वाराणामष्टौ देवा इमेकथिताः त्रिकरं पञ्चकरं तत् सप्तकरं द्वारविस्तरम्

sthānamupadvārāṇāmaṣṭau devā imekathitāḥ trikaraṃ pañcakaraṃ tat saptakaraṃ dvāravistaram

तारद्विगुणोत्सेधं चाध्यर्धंवाङि् घ्रहीनं तत् सर्वेषां ग्रामाणां परितः परिखा बहिश्च वप्राश्च

tāradviguṇotsedhaṃ cādhyardhaṃvāṅi् ghrahīnaṃ tat sarveṣāṃ grāmāṇāṃ paritaḥ parikhā bahiśca vaprāśca

ग्रामादयोऽपि नद्या दक्षिणतीरेतदन्वितायामाः नवनववसु वसुभागेमध्येब्राह्मं ततः परं दै वम्

grāmādayo'pi nadyā dakṣiṇatīretadanvitāyāmāḥ navanavavasu vasubhāgemadhyebrāhmaṃ tataḥ paraṃ dai vam

मानुषमथ पैशाचं क्रमशः सङ्कल्प्य युक्त्या तु दै विकमानुषभागेविप्राणां स्याद् गृहश्रेणी

mānuṣamatha paiśācaṃ kramaśaḥ saṅkalpya yuktyā tu dai vikamānuṣabhāgeviprāṇāṃ syād gṛhaśreṇī

कर्मो पजीविनां स्यात् पैशाचेत्र वा द्विजावासम् तस्मिन् सुरगणभवनं क्रमशः प्रागादिषुस्थाप्यम्

karmo pajīvināṃ syāt paiśācetra vā dvijāvāsam tasmin suragaṇabhavanaṃ kramaśaḥ prāgādiṣusthāpyam

एतस्याभ्यन्तरेविप्रदेवतास्थापनं भवेत् शिवहम्म्यंच ग्रामाणां समं बाह्येऽथवा भवेत्

etasyābhyantarevipradevatāsthāpanaṃ bhavet śivahammyaṃca grāmāṇāṃ samaṃ bāhye'thavā bhavet

भृङ्गराजां शके वाऽपि पावके तुविनायकम् ऐशां शेशिवहम्म्यंस्यात् सौम्येवानान्तरेषुवा

bhṛṅgarājāṃ śake vā'pi pāvake tuvināyakam aiśāṃ śeśivahammyaṃsyāt saumyevānāntareṣuvā

बाह्येऽस्य तुगृहश्रेणी मानेन विधिना कुरु शै वानां परिवाराणां प्रोक्तं स्थानमिहोच्यते

bāhye'sya tugṛhaśreṇī mānena vidhinā kuru śai vānāṃ parivārāṇāṃ proktaṃ sthānamihocyate

सूर्यपदेसौरं स्यादग्निपदेकालिकावेश्म भृशभागेविष्णु गृहं याम्यायां षण्मुखस्थानम्

sūryapadesauraṃ syādagnipadekālikāveśma bhṛśabhāgeviṣṇu gṛhaṃ yāmyāyāṃ ṣaṇmukhasthānam

भृशभागेमृगां शेतुनैअर्त्यां के शवालयम् सु ग्रीवां शेगणाध्यक्षः पुष्पदन्तपदेऽपि वा

bhṛśabhāgemṛgāṃ śetunaiartyāṃ ke śavālayam su grīvāṃ śegaṇādhyakṣaḥ puṣpadantapade'pi vā

आर्यकभवनं निअर्तेवरुणेविष्णोर्विमानं स्यात् स्थानकमासनशयनं धाम्न्येतस्मिन् क्रमेण चोध्ध्वतलात्

āryakabhavanaṃ niartevaruṇeviṣṇorvimānaṃ syāt sthānakamāsanaśayanaṃ dhāmnyetasmin krameṇa codhdhvatalāt

अथवा मूलतलं घनमुपरितलेस्थानकं प्रोक्तम् सु गतालयमथ सु गलेभृङ्गनृपेचै व जिनधाम

athavā mūlatalaṃ ghanamuparitalesthānakaṃ proktam su gatālayamatha su galebhṛṅganṛpecai va jinadhāma

मदिरालयमथ वायौ मुख्येकात्यायनीवासः सोमेधनदगृहं वा मातॄ णामालयं तत्र

madirālayamatha vāyau mukhyekātyāyanīvāsaḥ somedhanadagṛhaṃ vā mātṝ ṇāmālayaṃ tatra

ईशेशङ्करभवनं पर्जन्यां शेजयन्तेवा सोमेधनदगृहं वा शोषपदेवा विधातव्यम्

īśeśaṅkarabhavanaṃ parjanyāṃ śejayantevā somedhanadagṛhaṃ vā śoṣapadevā vidhātavyam

तत्र गजाननभवनं ह्यदितौ वा मातृकोष्ठं स्यात् मध्येविष्णोर्धिष्ण्यं तत्र सभामण्डपं प्रोक्तम्

tatra gajānanabhavanaṃ hyaditau vā mātṛkoṣṭhaṃ syāt madhyeviṣṇordhiṣṇyaṃ tatra sabhāmaṇḍapaṃ proktam

ब्रह्मस्थानैशानेवाग्नेय्यां वा सभास्थानम् तदुदक्पश्चिमभागेहरिसदनं दक्षिणेपरतः

brahmasthānaiśānevāgneyyāṃ vā sabhāsthānam tadudakpaścimabhāgeharisadanaṃ dakṣiṇeparataḥ

क्रत्न रसमेतं कर्मप्रत्ययमथ पञ्च मध्येतु यु ग्मायु ग्मपदेच ब्रह्मस्थानेऽष्टनवभागे

kratna rasametaṃ karmapratyayamatha pañca madhyetu yu gmāyu gmapadeca brahmasthāne'ṣṭanavabhāge

व्यपनीयाजं भागं प्रागादिषुदिक्षुच क्रमशः नलिनकभवनं स्वस्तिकनन्द्यावर्तौ प्रलीनकं चै व

vyapanīyājaṃ bhāgaṃ prāgādiṣudikṣuca kramaśaḥ nalinakabhavanaṃ svastikanandyāvartau pralīnakaṃ cai va

यच्छ्रीप्रतिष्ठिताख्यं चतुर्मु खहम्म्यंतुपद्मसमम् विष्णु च्छन्दविमानं त्रितलादिद्वादशतलान्तम्

yacchrīpratiṣṭhitākhyaṃ caturmu khahammyaṃtupadmasamam viṣṇu cchandavimānaṃ tritalādidvādaśatalāntam

बहिरप्येवं सौधं ग्रामादिषुतत्र विज्ञेयम् स्थितमासीनं शयनं यत्र यदिष्टं तुतत्र तत् स्थाप्यम्

bahirapyevaṃ saudhaṃ grāmādiṣutatra vijñeyam sthitamāsīnaṃ śayanaṃ yatra yadiṣṭaṃ tutatra tat sthāpyam

उत्कृष्टमध्यमाधमनीचादिकं क्रमेणै वम् भवनं ग्रामेषूदितमिति नीचं चोत्तमेन स्यात्

utkṛṣṭamadhyamādhamanīcādikaṃ krameṇai vam bhavanaṃ grāmeṣūditamiti nīcaṃ cottamena syāt

क्षुद्रेक्षुद्रविमानं यद्यत्रै वोचितं विधातव्यम् त्रिचतुष्पञ्चतलं तद्धीनेहीनेच सामान्यम्

kṣudrekṣudravimānaṃ yadyatrai vocitaṃ vidhātavyam tricatuṣpañcatalaṃ taddhīnehīneca sāmānyam

ग्रामेवा नगरेवोत्कृष्टेदेवालयं तुनीचं चेत् नीचा भवन्ति पुरुषाः स्त्रियोऽपि दुःशीलतां यान्ति

grāmevā nagarevotkṛṣṭedevālayaṃ tunīcaṃ cet nīcā bhavanti puruṣāḥ striyo'pi duḥśīlatāṃ yānti

तस्मात् सममधिकं वा तत्सं ख्येवप्रयोक्तव्या हरिं हरसदनं वास्तुकमन्यत् सर्वंयथेष्टं स्यात्

tasmāt samamadhikaṃ vā tatsaṃ khyevaprayoktavyā hariṃ harasadanaṃ vāstukamanyat sarvaṃyatheṣṭaṃ syāt

चण्डे श्वरः कुमारो धनदः काली च पूतना चै व कालीसुतश्च खङ्गी चैतेदौवारिकाः प्रोक्ताः

caṇḍe śvaraḥ kumāro dhanadaḥ kālī ca pūtanā cai va kālīsutaśca khaṅgī caitedauvārikāḥ proktāḥ

प्राक्प्रत्यङ्मुखशं ग्रामादिषुतत्पराङ्मुखं शुभदम् विष्णु गृहं सर्वमुखं ग्रामस्यान्तर्मु खं शुभदम्

prākpratyaṅmukhaśaṃ grāmādiṣutatparāṅmukhaṃ śubhadam viṣṇu gṛhaṃ sarvamukhaṃ grāmasyāntarmu khaṃ śubhadam

शेषं पूर्वा भिमुखं मातृणामुत्तराभिमुखम् प्रत्यग्द्वारं सौरं गेहारम्भात् पुरामरावासम्

śeṣaṃ pūrvā bhimukhaṃ mātṛṇāmuttarābhimukham pratyagdvāraṃ sauraṃ gehārambhāt purāmarāvāsam

हृदयेवं शस्थानेशूलेसूत्रेच सन्धौ च कर्णसिरायां षट् के नोक्तान्यमरालयादीनि

hṛdayevaṃ śasthāneśūlesūtreca sandhau ca karṇasirāyāṃ ṣaṭ ke noktānyamarālayādīni

गोशाला दक्षिणतश्चोत्तरदेशेतुपुष्पवाटी स्यात् पूर्वद्वारोपान्तेपश्चिमतस्तापसावासम्

gośālā dakṣiṇataścottaradeśetupuṣpavāṭī syāt pūrvadvāropāntepaścimatastāpasāvāsam

सर्वत्रै व जलाशयमिष्टं वापी च कत्न पं च वै श्यानां दक्षिणतः परितः सदनं तुशूद्राणाम्

sarvatrai va jalāśayamiṣṭaṃ vāpī ca katna paṃ ca vai śyānāṃ dakṣiṇataḥ paritaḥ sadanaṃ tuśūdrāṇām

प्राच्यां वाऽप्युत्तरतो गेहं कुर्यात् कुलालानाम् तत्रै व नापितानामन्यत्कर्मो पयु क्तानाम्

prācyāṃ vā'pyuttarato gehaṃ kuryāt kulālānām tatrai va nāpitānāmanyatkarmo payu ktānām

मत्स्योपजीविनां स्याद् वासं वायव्यदेशेतु पश्चिमदेशेमां सैरुपवृत्तीनां निवासः स्यात्

matsyopajīvināṃ syād vāsaṃ vāyavyadeśetu paścimadeśemāṃ sairupavṛttīnāṃ nivāsaḥ syāt

तैलोपजीविनां चै वोत्तरदेशेगृहश्रेणिः धनु भिस्त्रिपञ्चसप्तभिरथ नवभिर्गृहावधिः प्रोक्तः

tailopajīvināṃ cai vottaradeśegṛhaśreṇiḥ dhanu bhistripañcasaptabhiratha navabhirgṛhāvadhiḥ proktaḥ

दण्डाभ्यामथ तस्मादायामं वर्धयेत् क्रमशः व्यासद्विगुणावधिकं यावद् दै घ्घ्यं ग्रहीतव्यम्

daṇḍābhyāmatha tasmādāyāmaṃ vardhayet kramaśaḥ vyāsadviguṇāvadhikaṃ yāvad dai ghghyaṃ grahītavyam

तत्रै व हस्तमानै र्गेहं कुर्याद् यथाविधिना रुचकः स्वस्तिकमथवा नन्द्यावर्तंच सर्वतोभद्रम्

tatrai va hastamānai rgehaṃ kuryād yathāvidhinā rucakaḥ svastikamathavā nandyāvartaṃca sarvatobhadram

स्याद् वर्धमानमेषामाकृत्या तच्चतु र्गृहं प्रोक्तम् दण्डकशालालाङ्गलमथवा शूर्पंयथेष्टं स्यात्

syād vardhamānameṣāmākṛtyā taccatu rgṛhaṃ proktam daṇḍakaśālālāṅgalamathavā śūrpaṃyatheṣṭaṃ syāt

ग्रामात् किञ्चिद्द रेपावकदेशेऽथवा वायौ वासः स्यात् स्थपतीनां शेषाणां तत्र कर्तव्यम्

grāmāt kiñcidda repāvakadeśe'thavā vāyau vāsaḥ syāt sthapatīnāṃ śeṣāṇāṃ tatra kartavyam

तस्मात् किञ्चिद्द रेरजकादीनां निवासः स्यात् चण्डालकुटीराणि पूर्वायां क्रोशमात्रेतु

tasmāt kiñcidda rerajakādīnāṃ nivāsaḥ syāt caṇḍālakuṭīrāṇi pūrvāyāṃ krośamātretu

चण्डालयोषितस्तास्ताम्रायः सीसभूषणाः सर्वाः पूर्वा ह्णे मलमोक्षक्रियोचिता ग्राममावेश्य

caṇḍālayoṣitastāstāmrāyaḥ sīsabhūṣaṇāḥ sarvāḥ pūrvā hṇe malamokṣakriyocitā grāmamāveśya

sūryapadesauraṃ syādagnipadekālikāveśma bhṛśabhāgeviṣṇu gṛhaṃ yāmyāyāṃ ṣaṇmu khasthānam

चण्डालचर्मकार श्मशानतोयाशयापयानं च देवगृहविश्वकोष्ठग्रामावृतदेशमार्गपरिवृत्तिः

caṇḍālacarmakāra śmaśānatoyāśayāpayānaṃ ca devagṛhaviśvakoṣṭhagrāmāvṛtadeśamārgaparivṛttiḥ

100

व्यसनं ग्रामविनाशो नृपभङ्गो भवति मरणं च देवालयान्तरापणशून्यत्वं शोध्यसञ्चयं चापि

vyasanaṃ grāmavināśo nṛpabhaṅgo bhavati maraṇaṃ ca devālayāntarāpaṇaśūnyatvaṃ śodhyasañcayaṃ cāpi

101

मार्गेऽशुद्धक्षेपणमीदृग् ग्रामस्य शून्यतादायि ग्रामादीनां च सर्वेषां गर्भविन्यासमु च्यते

mārge'śuddhakṣepaṇamīdṛg grāmasya śūnyatādāyi grāmādīnāṃ ca sarveṣāṃ garbhavinyāsamu cyate

102

सगर्भंसर्वसम्पत्त्यैविगर्भंसर्वनाशनम् तस्मात् सर्वप्रयत्नेन गर्भंसम्यग् विनिक्षिपेत्

sagarbhaṃsarvasampattyaivigarbhaṃsarvanāśanam tasmāt sarvaprayatnena garbhaṃsamyag vinikṣipet

103

मृत्कन्दधान्यसल्लोह धातुरत्नेन्द्रनीलाद्यैः पणेन गर्भद्रव्याणि निर्दो षाण्येवसङ्ग हेत्

mṛtkandadhānyasalloha dhāturatnendranīlādyaiḥ paṇena garbhadravyāṇi nirdo ṣāṇyevasaṅga het

104

सलिलापूरितेश्वभ्रेमृदादीनि न्यसेद् बुधः धान्योपरि निधातव्यं ताम्रभाजनमभ्रमम्

salilāpūriteśvabhremṛdādīni nyased budhaḥ dhānyopari nidhātavyaṃ tāmrabhājanamabhramam

105

ताम्रभाजनविस्तारं पञ्चधा परिकीर्तितम् रत्निद्वादशपङ्क्त्यष्टचतुरङ्गुलमानतः

tāmrabhājanavistāraṃ pañcadhā parikīrtitam ratnidvādaśapaṅktyaṣṭacaturaṅgulamānataḥ

106

उन्नतं तावदेवं स्याद् वृत्तं स्याच्चतुरश्रकम् सपञ्चपञ्चकोष्ठं वा नवकोष्ठकमेव वा

unnataṃ tāvadevaṃ syād vṛttaṃ syāccaturaśrakam sapañcapañcakoṣṭhaṃ vā navakoṣṭhakameva vā

107

उपपीठपदेदेवास्तस्मिन् पात्रेतुसम्मताः रजतेन वृषः सूर्येवज्री हाटकनिर्मितः

upapīṭhapadedevāstasmin pātretusammatāḥ rajatena vṛṣaḥ sūryevajrī hāṭakanirmitaḥ

108

यमेतुयमराजश्च शुल्बेनायसवारणः हैमः सिं हस्तुरूप्येण वरुणेसजलाधिपः

yametuyamarājaśca śulbenāyasavāraṇaḥ haimaḥ siṃ hasturūpyeṇa varuṇesajalādhipaḥ

109

वाजी श्वेतमयः सोमेराजतो द्विजराजकः ईशेवैकृन्तमनलेत्रपुसीसं तुनैअर्ते

vājī śvetamayaḥ somerājato dvijarājakaḥ īśevaikṛntamanaletrapusīsaṃ tunaiarte

110

स्वर्णंसमीरणेजातिहिङ्गु ल्यं तुजयन्तके हरितालं भृशेभागेवितथेतुमनःशिला

svarṇaṃsamīraṇejātihiṅgu lyaṃ tujayantake haritālaṃ bhṛśebhāgevitathetumanaḥśilā

111

माक्षिकं भृङ्गराजेस्याद् राजावर्तंसुकन्धरे गै रिकं शोषभागेतुगणमुख्येऽञ्जनं भवेत्

mākṣikaṃ bhṛṅgarājesyād rājāvartaṃsukandhare gai rikaṃ śoṣabhāgetugaṇamukhye'ñjanaṃ bhavet

112

अदितौ दरदं विद्यादेवमेवन्यसेत् क्रमात् चतुष्पदेच लोके शाः स्थाप्याश्चाभ्यन्तराननाः

aditau daradaṃ vidyādevamevanyaset kramāt catuṣpadeca loke śāḥ sthāpyāścābhyantarānanāḥ

113

षडि् भः पञ्चचतु स्त्रिद्विमात्रेबिम्बोदयं भवेत् तदर्धंवाहनोत्सेधं स्थानकासनमेव वा

ṣaḍi् bhaḥ pañcacatu stridvimātrebimbodayaṃ bhavet tadardhaṃvāhanotsedhaṃ sthānakāsanameva vā

114

मु क्तापवत्सेमरिचौ विद्रुमं सवितर्यथ पुष्परागं च वै ड र्यंविवस्वति विन्निक्षिपेत्

mu ktāpavatsemaricau vidrumaṃ savitaryatha puṣparāgaṃ ca vai ḍa ryaṃvivasvati vinnikṣipet

115

वज्रमिन्द्रजयेविद्यादिन्द्रनीलं तुमित्रके रुद्रराजेमहानीलं मरकतं तुमहीधरे

vajramindrajayevidyādindranīlaṃ tumitrake rudrarājemahānīlaṃ marakataṃ tumahīdhare

116

मध्यमेपद्मरागं तुविन्यसेद् गर्भभाजने रत्नानि धातवश्चै व स्वस्वविस्तारभाजने

madhyamepadmarāgaṃ tuvinyased garbhabhājane ratnāni dhātavaścai va svasvavistārabhājane

117

तद्देवस्थान्बभावज्ञैरानीतानि निधापयेत् हेमायस्ताम्ररूप्यैश्च स्वस्तिकानि चतु र्दिशि

taddevasthānbabhāvajñairānītāni nidhāpayet hemāyastāmrarūpyaiśca svastikāni catu rdiśi

118

ब्रह्मस्थानाद् बहिष्ठानि पूर्वादौ स्थापयेत् क्रमात् स्वर्णेन शालिं रूप्येण व्रीहिं चायस्कोद्रवम्

brahmasthānād bahiṣṭhāni pūrvādau sthāpayet kramāt svarṇena śāliṃ rūpyeṇa vrīhiṃ cāyaskodravam

119

त्रपुकङ्कु सीसमाषं तिलं वै कृन्तकल्पितम् मुँं चायोमयं ताम्रं कुलत्थमिति लोहजान्

trapukaṅku sīsamāṣaṃ tilaṃ vai kṛntakalpitam mum̐ṃ cāyomayaṃ tāmraṃ kulatthamiti lohajān

120

भाजनाय बलिं दत्त्वा पश्चात् सर्वंनिधापयेत् अङ्गुलाधिकविस्तीर्णमायामं द्वादशाङ्गुलम्

bhājanāya baliṃ dattvā paścāt sarvaṃnidhāpayet aṅgulādhikavistīrṇamāyāmaṃ dvādaśāṅgulam

121

पञ्चाङ्गुलेन वृद्धिः स्यादाद्वात्रिं शत्प्रमाणतः खादिरं चेन्द्रकीलं स्यात् तस्याग्रं चित्रवृत्तकम्

pañcāṅgulena vṛddhiḥ syādādvātriṃ śatpramāṇataḥ khādiraṃ cendrakīlaṃ syāt tasyāgraṃ citravṛttakam

122

भाजनोपरि तत् स्थाप्यं गर्भन्यासविचक्षणैः स्थानीयेद्रोणमुखेखार्वटेप्रतिनागरे

bhājanopari tat sthāpyaṃ garbhanyāsavicakṣaṇaiḥ sthānīyedroṇamukhekhārvaṭepratināgare

123

ग्रामेच निगमेखेटेपत्तनेकोत्मकोलके ब्रह्मण्यार्याकभागेऽपि विवस्वति यमेतथा

grāmeca nigamekheṭepattanekotmakolake brahmaṇyāryākabhāge'pi vivasvati yametathā

124

मित्रेच वरुणेचै व सोमेच पृथिवीधरे द्वारदक्षिणदेशेवा ह्येतेषां गर्भइष्यते

mitreca varuṇecai va someca pṛthivīdhare dvāradakṣiṇadeśevā hyeteṣāṃ garbhaiṣyate

125

पु ष्पदन्तेच भल्लाटेमहेन्द्रेच गृहक्षते विष्णु स्थानेश्रियः स्थानेस्कन्दस्थानेऽथवा पुनः

pu ṣpadanteca bhallāṭemahendreca gṛhakṣate viṣṇu sthāneśriyaḥ sthāneskandasthāne'thavā punaḥ

126

स्थापयेद् ग्रामरक्षार्थंसर्वकामाभिवृद्धये गर्भमादौ विनिक्षिप्य बिम्बं तदुपरि न्यसेत्

sthāpayed grāmarakṣārthaṃsarvakāmābhivṛddhaye garbhamādau vinikṣipya bimbaṃ tadupari nyaset

127

शिलेष्टकचितेखातेपुरुषाञ्जलिमात्रके अनु क्तानां च सर्वेषामजभागादिषुन्यसेत्

śileṣṭakacitekhātepuruṣāñjalimātrake anu ktānāṃ ca sarveṣāmajabhāgādiṣunyaset

128

सुरक्षं तुयथागर्भंस्थपतिः स्थापयेत् स्थिरम् अत्रानु क्तं तुतत् सर्वंद्रष्टव्यं गर्भलक्षणे

surakṣaṃ tuyathāgarbhaṃsthapatiḥ sthāpayet sthiram atrānu ktaṃ tutat sarvaṃdraṣṭavyaṃ garbhalakṣaṇe

129

एव प्रोक्ता भूमितिर्देवतानां वर्णानां चाप्यत्र जात्यन्तराणाम् ग्रामादीनां मानविन्यासमार्गंसालङ्कारं चारु संक्षिप्य तन्त्रात्

eva proktā bhūmitirdevatānāṃ varṇānāṃ cāpyatra jātyantarāṇām grāmādīnāṃ mānavinyāsamārgaṃsālaṅkāraṃ cāru saṃkṣipya tantrāt

130

दद्यान्नृपः स्थपतिकादिचतुष्टयेभ्यो मानादिकर्मनिपुणेभ्य इडां च गां च नित्यं यथा जगति वित्तमनेकवस्तून्याचन्द्रतारमधिवासभु वं मुदा सः

dadyānnṛpaḥ sthapatikādicatuṣṭayebhyo mānādikarmanipuṇebhya iḍāṃ ca gāṃ ca nityaṃ yathā jagati vittamanekavastūnyācandratāramadhivāsabhu vaṃ mudā saḥ

अथ दशमोऽध्यायः

नगरादीनां मानं विन्यासं च क्रमादहं वच्ये आद्यं धनुषां त्रिशतं तस्माच्छतदण्डवर्धनादुपरि

nagarādīnāṃ mānaṃ vinyāsaṃ ca kramādahaṃ vacye ādyaṃ dhanuṣāṃ triśataṃ tasmācchatadaṇḍavardhanādupari

साष्टकसप्ततिभेदाश्चाष्टसहस्रान्तकं यावत् नग्राणां विपुलं हि प्रोक्तं पूर्वोक्तमानेन

sāṣṭakasaptatibhedāścāṣṭasahasrāntakaṃ yāvat nagrāṇāṃ vipulaṃ hi proktaṃ pūrvoktamānena

शतदण्डादिदशद्द्ध्यात्रिःसप्तत्रिशतदण्डान्तम् क्षुद्राणामिदमु दितं नगराणामेवसर्वेषाम्

śatadaṇḍādidaśadddhyātriḥsaptatriśatadaṇḍāntam kṣudrāṇāmidamu ditaṃ nagarāṇāmevasarveṣām

उत्कृष्टपुरपरिधिर्नृपतेर्यष्टिद्विरष्टसाहस्रैः चातुःसहस्रकान्तं पञ्चशतोनाद्धि पञ्चपञ्चधा मानम्

utkṛṣṭapuraparidhirnṛpateryaṣṭidviraṣṭasāhasraiḥ cātuḥsahasrakāntaṃ pañcaśatonāddhi pañcapañcadhā mānam

त्रिशतादिचतुःशतकं यावद् वृद्ध्या तुविं शतिभिः षडि् वधमु क्तं खेटं श्रेष्ठेमध्येपरेविपुलम्

triśatādicatuḥśatakaṃ yāvad vṛddhyā tuviṃ śatibhiḥ ṣaḍi् vadhamu ktaṃ kheṭaṃ śreṣṭhemadhyeparevipulam

तस्मात्रिरष्टवृद्ध्या द्रोणमुखेपञ्चधा मानम् षण्णवतिचतुःशतकं यावत् तावत्तुविस्तारम्

tasmātriraṣṭavṛddhyā droṇamukhepañcadhā mānam ṣaṇṇavaticatuḥśatakaṃ yāvat tāvattuvistāram

द्विशतादि चतुःशतकं यावत् पञ्चाशदभिवृद्ध्या पञ्चप्रमाणमेवं खर्वटविस्तार उद्दिष्टः

dviśatādi catuḥśatakaṃ yāvat pañcāśadabhivṛddhyā pañcapramāṇamevaṃ kharvaṭavistāra uddiṣṭaḥ

द्विशतादिपङ्क्तिवृद्ध्या चत्वारिशत्रिशतदण्डं स्यात् यावन्निगमेविपुलाः प्रोक्तास्त्रिः पञ्चभेदाश्च

dviśatādipaṅktivṛddhyā catvāriśatriśatadaṇḍaṃ syāt yāvannigamevipulāḥ proktāstriḥ pañcabhedāśca

शतदण्डे शतवृद्ध्या पञ्चशतं यावदु द्दिष्टम् स्यात् कोत्मकोलकानां विपुलं पञ्चै वभेदेन

śatadaṇḍe śatavṛddhyā pañcaśataṃ yāvadu ddiṣṭam syāt kotmakolakānāṃ vipulaṃ pañcai vabhedena

तावन्मानं प्रोक्तं पुरविपुलेसूरिभिः प्राज्ञैः यावत् पञ्चशतान्तं त्रिशतादारभ्य सप्तधा मानम्

tāvanmānaṃ proktaṃ puravipulesūribhiḥ prājñaiḥ yāvat pañcaśatāntaṃ triśatādārabhya saptadhā mānam

पञ्चाशद्धनु वृद्ध्या विपुलं कथितं विडम्बस्य प्रागुपदिष्टं मानं ह्येतन्मानं तुवै तेषाम्

pañcāśaddhanu vṛddhyā vipulaṃ kathitaṃ viḍambasya prāgupadiṣṭaṃ mānaṃ hyetanmānaṃ tuvai teṣām

द्विगुणं त्रिपादमर्धंपादं तेषां मुखायतं विपुलात् विपुलेतुषडष्टां शेभागेनैके न वायतं पुरतः

dviguṇaṃ tripādamardhaṃpādaṃ teṣāṃ mukhāyataṃ vipulāt vipuletuṣaḍaṣṭāṃ śebhāgenaike na vāyataṃ purataḥ

चतुरश्रमायताश्रं वृत्तं वृत्तायतं च पुनः स्याद् गोलवृत्तमेवं वप्राकारास्तुपञ्चै व

caturaśramāyatāśraṃ vṛttaṃ vṛttāyataṃ ca punaḥ syād golavṛttamevaṃ vaprākārāstupañcai va

पङ्क्त्यष्टसप्तपञ्चक चतुरं शै स्तत् कृतेविपुले मु निरसशरयु गशिखिभिर्भा गै र्वप्रावधिः प्रोक्तः

paṅktyaṣṭasaptapañcaka caturaṃ śai stat kṛtevipule mu nirasaśarayu gaśikhibhirbhā gai rvaprāvadhiḥ proktaḥ

द्वित्रिचतुर्हस्तं स्याद् विपुलं सालस्य तुङ्गे तु सप्तदशै कादशभिर्हस्तैरग्रं त्र्यं शोनम्

dvitricaturhastaṃ syād vipulaṃ sālasya tuṅge tu saptadaśai kādaśabhirhastairagraṃ tryaṃ śonam

परितः परिखा बाह्येऽबाह्येदेवालयादीनि पेचकभागाद्यासनभागान्तं चण्डितं प्रोक्तम्

paritaḥ parikhā bāhye'bāhyedevālayādīni pecakabhāgādyāsanabhāgāntaṃ caṇḍitaṃ proktam

सूत्रादीन्यथ विषमस्थानानि च वर्जयेन्मतिमान् प्रागुदगग्रं मार्गंतत्र यथेष्टं न्यसेद् विधिना

sūtrādīnyatha viṣamasthānāni ca varjayenmatimān prāgudagagraṃ mārgaṃtatra yatheṣṭaṃ nyased vidhinā

दण्डादिसप्तदण्डं यावद् दण्डार्धवृद्ध्या तु मार्गविशालाश्चैतेत्रयोदशभेदाः समु द्दिष्टाः

daṇḍādisaptadaṇḍaṃ yāvad daṇḍārdhavṛddhyā tu mārgaviśālāścaitetrayodaśabhedāḥ samu ddiṣṭāḥ

राष्ट्र स्य मध्यभागेसज्जनबहुलेनदीसमीपेच नगरं केवलमथवा राजगृहोपेतराजधानी वा

rāṣṭra sya madhyabhāgesajjanabahulenadīsamīpeca nagaraṃ kevalamathavā rājagṛhopetarājadhānī vā

दिक्षुचतुद्द्वारयुतं गोपुरयु क्तं तुसालाढ्यम् क्रयविक्रयकर्युक्तं सर्वजनावाससङ्कीर्णम्

dikṣucatuddvārayutaṃ gopurayu ktaṃ tusālāḍhyam krayavikrayakaryuktaṃ sarvajanāvāsasaṅkīrṇam

सर्वसुरालयसहितं नगरमिदं केवलं प्रोक्तम् प्रत्यगुदग्दिशि गहना परितः साला बहिः सपां सुचया

sarvasurālayasahitaṃ nagaramidaṃ kevalaṃ proktam pratyagudagdiśi gahanā paritaḥ sālā bahiḥ sapāṃ sucayā

परितः परिखा बाह्येशिबिरयुतानेकमुखरक्षा पूर्वायां दक्षिणतश्चाभिमुखा राजबलयु क्ता

paritaḥ parikhā bāhyeśibirayutānekamukharakṣā pūrvāyāṃ dakṣiṇataścābhimukhā rājabalayu ktā

उन्नतगोपुरयु क्ता नानाविधमालिकोपेता सर्वसुरालयसहिता नानागणिकान्विता बहूद्याना

unnatagopurayu ktā nānāvidhamālikopetā sarvasurālayasahitā nānāgaṇikānvitā bahūdyānā

हस्त्यश्वरथपदातिबहुमुख्या सर्वजनयु क्ता द्वारोपद्वारयुताभ्यन्तरतोऽनेकजनवासा

hastyaśvarathapadātibahumukhyā sarvajanayu ktā dvāropadvārayutābhyantarato'nekajanavāsā

या नृपवे श्मसमेता सा कथिता राजधानीति काननवनदेशेवा सर्वजनावाससङ्कीर्णम्

yā nṛpave śmasametā sā kathitā rājadhānīti kānanavanadeśevā sarvajanāvāsasaṅkīrṇam

क्रयविक्रयकर्युक्तं पुरमु दितं यत् तदेव नगरमिति शूद्रै रधिष्ठितं यन्नद्यचलावेष्टितं तुतत् खेटम्

krayavikrayakaryuktaṃ puramu ditaṃ yat tadeva nagaramiti śūdrai radhiṣṭhitaṃ yannadyacalāveṣṭitaṃ tutat kheṭam

परितः पर्वतयु क्तं खर्वटकं सर्वजनसहितम् खर्वटखेटकमथ्येयज्जनताढ्यं जनस्थानकुब्जम्

paritaḥ parvatayu ktaṃ kharvaṭakaṃ sarvajanasahitam kharvaṭakheṭakamathyeyajjanatāḍhyaṃ janasthānakubjam

द्वीपान्तरागतवस्तु भिरभियु क्तं सर्वजनसहितम् क्रयविक्रयकर्युक्तं रत्नधनक्षौमगन्धवस्त्वाढ्यम्

dvīpāntarāgatavastu bhirabhiyu ktaṃ sarvajanasahitam krayavikrayakaryuktaṃ ratnadhanakṣaumagandhavastvāḍhyam

सागरवेलाभ्याशेतदनु गतायामि पत्तनं प्रोक्तम् परनृपदेशसमीपेयुद्धारम्भक्रियोपेतम्

sāgaravelābhyāśetadanu gatāyāmi pattanaṃ proktam paranṛpadeśasamīpeyuddhārambhakriyopetam

सेनासेनापतियुतमिदमु दितं शिबिरमिति च वरैः सर्वजनैः सङ्कीर्णंनृपभवनयुतं तदेव तथा

senāsenāpatiyutamidamu ditaṃ śibiramiti ca varaiḥ sarvajanaiḥ saṅkīrṇaṃnṛpabhavanayutaṃ tadeva tathā

बहुरक्षोपेतं यत् सेनामुखमु च्यतेतज्ज्ञैः नद्यद्रिपाश्श्वयु क्तं नृपभवनयुतं सबहुरक्षम्

bahurakṣopetaṃ yat senāmukhamu cyatetajjñaiḥ nadyadripāśśvayu ktaṃ nṛpabhavanayutaṃ sabahurakṣam

यन्नृपतिस्थापितकं तत् स्थानीयं समु द्दिष्टम् नद्यब्धिदक्षिणादक्षिणभाग् वणिगादिसं युक्तम्

yannṛpatisthāpitakaṃ tat sthānīyaṃ samu ddiṣṭam nadyabdhidakṣiṇādakṣiṇabhāg vaṇigādisaṃ yuktam

सर्वजनावासं यद् द्रोणमुखं प्रोक्तमाचार्यैः ग्रामसमीपेजनतालयमिदमु दितं विडम्बमिति

sarvajanāvāsaṃ yad droṇamukhaṃ proktamācāryaiḥ grāmasamīpejanatālayamidamu ditaṃ viḍambamiti

वनमध्येजनवासं यत् कोत्मकोलकं प्रोक्तम् चातु र्वण्ण्यसमेतं सर्वजनावाससङ्कीर्णम्

vanamadhyejanavāsaṃ yat kotmakolakaṃ proktam cātu rvaṇṇyasametaṃ sarvajanāvāsasaṅkīrṇam

बहुकर्मकारयु क्तं यन्निगमं तत् समु द्दिष्टम् नद्यद्रिवनसमेतं बहुजनयु क्तं सनृपवासम्

bahukarmakārayu ktaṃ yannigamaṃ tat samu ddiṣṭam nadyadrivanasametaṃ bahujanayu ktaṃ sanṛpavāsam

एतत् स्कन्धावारं तत्पाश्श्वेचेरिका प्रोक्ता गिरिवनजल पङ्केरिणदै वतमिश्राणि सप्त दु र्गा णि

etat skandhāvāraṃ tatpāśśvecerikā proktā girivanajala paṅkeriṇadai vatamiśrāṇi sapta du rgā ṇi

गिरिमध्यं गिरिपाश्श्वं गिरिशिक्खरं पार्वतं दु र्गम् अजलं तरुवनगहनं वनदु र्गंतदुभयं तुमिश्रं स्यात्

girimadhyaṃ giripāśśvaṃ giriśikkharaṃ pārvataṃ du rgam ajalaṃ taruvanagahanaṃ vanadu rgaṃtadubhayaṃ tumiśraṃ syāt

दै वं तुसहजदु र्गंपङ्कयुतं पङ्कदु र्गंस्यात् नद्यब्धिपरिवृतं यज्जलदु र्गंनिर्वनोदमिरिणं स्यात्

dai vaṃ tusahajadu rgaṃpaṅkayutaṃ paṅkadu rgaṃsyāt nadyabdhiparivṛtaṃ yajjaladu rgaṃnirvanodamiriṇaṃ syāt

अक्षयजलान्नशस्त्रं ह्यतिविपुलोत्तुङ्गघनसालम् सर्वंहि दु र्गजातं सप्राकारं त्वनेकमुखरक्षम्

akṣayajalānnaśastraṃ hyativipulottuṅgaghanasālam sarvaṃhi du rgajātaṃ saprākāraṃ tvanekamukharakṣam

बहिरुदकरहितवनच्छन्नपथं दुष्प्रवेशं च गोपुरमण्डपयु क्तं सोपानच्छन्नमच्छन्नम्

bahirudakarahitavanacchannapathaṃ duṣpraveśaṃ ca gopuramaṇḍapayu ktaṃ sopānacchannamacchannam

द्विकवाटचतुष्परिघार्गल हस्तोन्नतेन्द्रकीलयुतम् सस्थूणमध्यमालयमिण्ठकसहितं सगूढसोपानम्

dvikavāṭacatuṣparighārgala hastonnatendrakīlayutam sasthūṇamadhyamālayamiṇṭhakasahitaṃ sagūḍhasopānam

द्वारणि मण्डपसभाशालाकाराणि कार्या णि द्वादश सालाकाराश्चतुरं वृत्तं तदायतं च पुनः

dvāraṇi maṇḍapasabhāśālākārāṇi kāryā ṇi dvādaśa sālākārāścaturaṃ vṛttaṃ tadāyataṃ ca punaḥ

नन्द्यावर्तंकौक्कुटमिभकु म्भं नागवृत्तं च मग्नचतुरं त्रिकोणमष्टाश्रं नेमिखण्डं च

nandyāvartaṃkaukkuṭamibhaku mbhaṃ nāgavṛttaṃ ca magnacaturaṃ trikoṇamaṣṭāśraṃ nemikhaṇḍaṃ ca

प्राकाराश्चेष्टकया द्वादशहस्तोच्छ्रिताहीनाः उत्सेधार्धविशाला मूलेभित्तिः ससञ्चारा

prākārāśceṣṭakayā dvādaśahastocchritāhīnāḥ utsedhārdhaviśālā mūlebhittiḥ sasañcārā

सालस्याभ्यन्तरतः पां सुचयोपर्यनेकयन्त्रयुतम् परितः परिखोपेतं पां सुचयेसं हताट्टालम्

sālasyābhyantarataḥ pāṃ sucayoparyanekayantrayutam paritaḥ parikhopetaṃ pāṃ sucayesaṃ hatāṭṭālam

परितः शिबिरोपेतं नानाजनवाससङ्कीर्णम् नृपभवनसमोपेतं हस्त्यश्वरथपदातिबहुमुख्यम्

paritaḥ śibiropetaṃ nānājanavāsasaṅkīrṇam nṛpabhavanasamopetaṃ hastyaśvarathapadātibahumukhyam

धान्यैस्तैलैः क्षारैः सलवणभै षज्यगन्धविषम् लोहाङ्गारस्नायु विषाणवेण्विन्धनैर्युक्तम्

dhānyaistailaiḥ kṣāraiḥ salavaṇabhai ṣajyagandhaviṣam lohāṅgārasnāyu viṣāṇaveṇvindhanairyuktam

तृणचर्मशाकयु क्तं सवल्कलं सारदारुयुतम् दुर्गंदुर्गममुक्तं ् दुर्लङ्घ्यं दुरवगाहं च

tṛṇacarmaśākayu ktaṃ savalkalaṃ sāradāruyutam durgaṃdurgamamuktaṃ ् durlaṅghyaṃ duravagāhaṃ ca

रक्षार्थम् च जयार्थंह्यरिभिरभेद्यं च दु र्गमिष्टं स्यात् इन्द्रश्च वासुदेवो गुहो जयन्तश्च वै श्रवणः

rakṣārtham ca jayārthaṃhyaribhirabhedyaṃ ca du rgamiṣṭaṃ syāt indraśca vāsudevo guho jayantaśca vai śravaṇaḥ

अश्विन्यौ श्रीमदिरेशिवश्च दु र्गासरस्वती चेति प्राकारान्तर्दिव्या दु र्गनिवेशेच विज्ञेयाः

aśvinyau śrīmadireśivaśca du rgāsarasvatī ceti prākārāntardivyā du rganiveśeca vijñeyāḥ

एवं दु र्गविधानं सम्यक् प्रोक्तं पुरातनैर्मुनिभिः सर्वेषां विन्यासं सं क्षेपाद् वक्ष्यतेक्रमशः

evaṃ du rgavidhānaṃ samyak proktaṃ purātanairmunibhiḥ sarveṣāṃ vinyāsaṃ saṃ kṣepād vakṣyatekramaśaḥ

प्राक्प्रत्यग्गतमार्गाद्वादश दश वाऽष्ट षट् चतुर्युगलम् तावदुदीचीनास्तेतत्रै वायु ग्मसं ख्या वा

prākpratyaggatamārgādvādaśa daśa vā'ṣṭa ṣaṭ caturyugalam tāvadudīcīnāstetatrai vāyu gmasaṃ khyā vā

एकादशनवसप्त कपञ्चगुणा कमार्गावा यु ग्मायु ग्मपदेषुद्व्येकत्रिभिरं शकरजां शाः स्युः

ekādaśanavasapta kapañcaguṇā kamārgāvā yu gmāyu gmapadeṣudvyekatribhiraṃ śakarajāṃ śāḥ syuḥ

नगरादीनामेवं मार्गाण्यु दितानि सर्वेषाम् दण्डवदेका वीथी तद्दण्डकमित्यभीष्टं स्यात्

nagarādīnāmevaṃ mārgāṇyu ditāni sarveṣām daṇḍavadekā vīthī taddaṇḍakamityabhīṣṭaṃ syāt

उत्तरदिङ्मुखमेकं तन्मध्येसंप्रयु क्तं चेत् कर्तरिदण्डकमु दितं प्राचीनौ कुट्टिमौ तर्हि

uttaradiṅmukhamekaṃ tanmadhyesaṃprayu ktaṃ cet kartaridaṇḍakamu ditaṃ prācīnau kuṭṭimau tarhi

तब्दाहुदण्डकं स्याद्दिक्षुचतुद्द्वारसं युक्तम् बहुकुट्टिमसं युक्तं मध्येवीथ्या द्विपाश्श्वेतु

tabdāhudaṇḍakaṃ syāddikṣucatuddvārasaṃ yuktam bahukuṭṭimasaṃ yuktaṃ madhyevīthyā dvipāśśvetu

शेषं पूर्ववदिष्टं कु टिकामुखदण्डकं प्रोक्तम् प्राचीनोदीचीनैर्मा र्गैस्त्रिभिरेवसं युक्तम्

śeṣaṃ pūrvavadiṣṭaṃ ku ṭikāmukhadaṇḍakaṃ proktam prācīnodīcīnairmā rgaistribhirevasaṃ yuktam

तत् कलकाबन्धदण्डकमिति तज्ज्ञैः समु द्दिष्टम् प्राङ्मुखवीथ्यस्तिस्रश्चोत्तरमार्गा स्त्रयश्चै व

tat kalakābandhadaṇḍakamiti tajjñaiḥ samu ddiṣṭam prāṅmukhavīthyastisraścottaramārgā strayaścai va

एककान्तरितास्तेकुट्टिममार्गा स्त्वनेकाश्च वेदीभद्र् कमु दितं नगरादीनामिदं शस्तम्

ekakāntaritāstekuṭṭimamārgā stvanekāśca vedībhadr kamu ditaṃ nagarādīnāmidaṃ śastam

स्वस्तिकमु दितं ग्रामेयथा तथा स्वस्तिकं विद्यात् प्रागुत्तरमुखमार्गाः षट् षडभीष्टास्तुतब्दाह्ये

svastikamu ditaṃ grāmeyathā tathā svastikaṃ vidyāt prāguttaramukhamārgāḥ ṣaṭ ṣaḍabhīṣṭāstutabdāhye

प्रागिव मार्गेपेतं वीथिपदं स्वस्तिकं चै व प्राचीनोदीचीनाश्चत्वारश्चै व मार्गाः स्युः

prāgiva mārgepetaṃ vīthipadaṃ svastikaṃ cai va prācīnodīcīnāścatvāraścai va mārgāḥ syuḥ

ब्रह्मावृतपथमेकं कुट्टिममार्गा स्त्रयः प्राच्याम् एतद् भद्रकमु दितं नाम्ना नगरादिविन्यासम्

brahmāvṛtapathamekaṃ kuṭṭimamārgā strayaḥ prācyām etad bhadrakamu ditaṃ nāmnā nagarādivinyāsam

प्राङ्मुखमार्गाः पञ्चै वोत्तरमार्गास्तथै वस्युः बहुकुट्टिमसं युक्तं भद्रमुखं नाम वस्तुस्यात्

prāṅmukhamārgāḥ pañcai vottaramārgāstathai vasyuḥ bahukuṭṭimasaṃ yuktaṃ bhadramukhaṃ nāma vastusyāt

प्राचीनास्तुषडे वैवोत्तरवक्त्रास्तथा मार्गाः यद् बहुकुट्टिमयु क्तं तद्वस्तुच भद्रकल्याणम्

prācīnāstuṣaḍe vaivottaravaktrāstathā mārgāḥ yad bahukuṭṭimayu ktaṃ tadvastuca bhadrakalyāṇam

पूर्वापरमुखमार्गाः सप्तै वोदङ्मुखाश्च तथा शेषं प्रागिव सर्वंविन्यासं त्न् महाभद्रम्

pūrvāparamukhamārgāḥ saptai vodaṅmukhāśca tathā śeṣaṃ prāgiva sarvaṃvinyāsaṃ tn mahābhadram

अष्टौ पूर्वमुखास्तेमार्गाश्चाष्टावुदग्वक्त्राः द्वादशमार्गो पेतं बह्वर्गलकुट्टिमै र्युक्तम्

aṣṭau pūrvamukhāstemārgāścāṣṭāvudagvaktrāḥ dvādaśamārgo petaṃ bahvargalakuṭṭimai ryuktam

यत् तद् वस्तुसुभद्रं नाम्ना विन्यासमु द्दिष्टम् नवनवमार्गाश्चैतेप्राचीनाश्चाप्युदीचीनाः

yat tad vastusubhadraṃ nāmnā vinyāsamu ddiṣṭam navanavamārgāścaiteprācīnāścāpyudīcīnāḥ

द्वारोपद्वारयुतं कुट्टिममार्गा र्गलैर्युक्तम् राजगृहोपेतं यन्नगरं नाम्ना जयाङ्गं स्यात्

dvāropadvārayutaṃ kuṭṭimamārgā rgalairyuktam rājagṛhopetaṃ yannagaraṃ nāmnā jayāṅgaṃ syāt

प्राचीना दश मार्गाश्चोत्तरमार्गास्तथै वस्युः नृपमन्दिरसं युक्तं युक्त्यानेकार्गलोपेतम्

prācīnā daśa mārgāścottaramārgāstathai vasyuḥ nṛpamandirasaṃ yuktaṃ yuktyānekārgalopetam

बहुकुट्टिमसं युक्तं विजयं नाम्ना वरैः प्रोक्तम् प्राचीनास्त्वेकादश मार्गारुद्रा उदीचीनाः

bahukuṭṭimasaṃ yuktaṃ vijayaṃ nāmnā varaiḥ proktam prācīnāstvekādaśa mārgārudrā udīcīnāḥ

रह्मां शादपरां शो यदभीष्टं तत्र नृपवासम् तन्मुखतोऽदभ्रमहाङ्गणकं स्यादिष्टभगेतु

rahmāṃ śādaparāṃ śo yadabhīṣṭaṃ tatra nṛpavāsam tanmukhato'dabhramahāṅgaṇakaṃ syādiṣṭabhagetu

तत्रान्तःपुरवासं शेषं सर्वंसमुन्नेयम् तत्प्रागुँतमार्गासा कथिता राजवीथीति

tatrāntaḥpuravāsaṃ śeṣaṃ sarvaṃsamunneyam tatprāgum̐tamārgāsā kathitā rājavīthīti

तस्या द्विपाश्श्वयोः स्यात् सैश्वर्याणां तुमालिकापङ्क्तिः तत्पाश्श्वयोर्निवासो वणिजां स्यात् तस्य दक्षिणतः

tasyā dvipāśśvayoḥ syāt saiśvaryāṇāṃ tumālikāpaṅktiḥ tatpāśśvayornivāso vaṇijāṃ syāt tasya dakṣiṇataḥ

स्यात् तन्तु वायवासं ह्युत्तरतश्चक्रिणां वासम् तत्तज्जात्यन्तरगृहमथ तत्सामीप्यतः कुर्यात्

syāt tantu vāyavāsaṃ hyuttarataścakriṇāṃ vāsam tattajjātyantaragṛhamatha tatsāmīpyataḥ kuryāt

शेषं प्रागिव सर्वंयोग्यं तत् सर्वतोभद्रम् एवं षोडश भेदा ह्यु दिताश्चाद्यैर्मु नीन्द्रैस्तु

śeṣaṃ prāgiva sarvaṃyogyaṃ tat sarvatobhadram evaṃ ṣoḍaśa bhedā hyu ditāścādyairmu nīndraistu

मार्गच्छेदं नेष्टं पदमध्येचत्वरं न स्यात् शेषं युक्त्यानु क्तं सम्यग् योज्यं नृपेच्छया तज्ज्ञैः

mārgacchedaṃ neṣṭaṃ padamadhyecatvaraṃ na syāt śeṣaṃ yuktyānu ktaṃ samyag yojyaṃ nṛpecchayā tajjñaiḥ

क्षुद्राणामपि चैषां मध्यानां चापि सर्वेषाम् तत्र कुटुम्बावलिकं वक्ष्येऽहं चान्तरापणकम्

kṣudrāṇāmapi caiṣāṃ madhyānāṃ cāpi sarveṣām tatra kuṭumbāvalikaṃ vakṣye'haṃ cāntarāpaṇakam

परितो रथपथयु क्तं मध्येवणिजां गृहश्रेणी तद्दक्षिणतः पाश्श्वेगेहं स्यात् तन्तु वायानाम्

parito rathapathayu ktaṃ madhyevaṇijāṃ gṛhaśreṇī taddakṣiṇataḥ pāśśvegehaṃ syāt tantu vāyānām

उत्तरतस्तद्वासावलिकं स्याच्चक्रिकाणां तु कर्मो पजीविनां स्याद् वासं रथपथ्यनेकानाम्

uttaratastadvāsāvalikaṃ syāccakrikāṇāṃ tu karmo pajīvināṃ syād vāsaṃ rathapathyanekānām

ब्रह्मावृतपथमेकं तत्रान्तरापणं कार्यम् ताम्बूलादि घ्नं च प्रोक्तं सारान्वितं द्रव्यम्

brahmāvṛtapathamekaṃ tatrāntarāpaṇaṃ kāryam tāmbūlādi ghnaṃ ca proktaṃ sārānvitaṃ dravyam

ईशानादिमहेन्द्रद्वारान्तं चान्तरापणकम् तत्रै व मत्स्यमां सं शुष्कं शाकं च विज्ञेयम्

īśānādimahendradvārāntaṃ cāntarāpaṇakam tatrai va matsyamāṃ saṃ śuṣkaṃ śākaṃ ca vijñeyam

महेन्द्राद्यग्न्यन्तं भक्ष्यं भोज्यं च निर्दिष्टम् अग्न्यादि गृहक्षतपर्यन्तं तत्र भाण्डानि

mahendrādyagnyantaṃ bhakṣyaṃ bhojyaṃ ca nirdiṣṭam agnyādi gṛhakṣataparyantaṃ tatra bhāṇḍāni

तस्मान्निअर्तिपदान्तं कं सादिकमत्र विज्ञेयम् स्यात् पुष्पदन्तभागान्तं पितृभागादि वस्त्रं स्यात्

tasmānniartipadāntaṃ kaṃ sādikamatra vijñeyam syāt puṣpadantabhāgāntaṃ pitṛbhāgādi vastraṃ syāt

तस्मात् समीरणान्तं तण्डुलधान्यादिकं च कटम् स्याद् भल्लाटपदान्तं वाय्वादि कं वस्त्रकादीनाम्

tasmāt samīraṇāntaṃ taṇḍuladhānyādikaṃ ca kaṭam syād bhallāṭapadāntaṃ vāyvādi kaṃ vastrakādīnām

तत्रै व लावणादिद्रव्यं तैलादिकं ज्ञेयम् तस्मादीशपदान्तं गन्धं पुष्पादिकं विहितम्

tatrai va lāvaṇādidravyaṃ tailādikaṃ jñeyam tasmādīśapadāntaṃ gandhaṃ puṣpādikaṃ vihitam

एवं नवान्तरापणमु दितं तत्परितस्तुमध्ये अभ्यन्तरगतमार्गेष्वथ रत्नं हाटकं वस्त्रम्

evaṃ navāntarāpaṇamu ditaṃ tatparitastumadhye abhyantaragatamārgeṣvatha ratnaṃ hāṭakaṃ vastram

माञ्जिष्ठं तुमरीचं पिप्पलकं चापि हारिद्रम् मधुघृततैलादिकमथ भै षज्यं सर्वतः कार्यम्

māñjiṣṭhaṃ tumarīcaṃ pippalakaṃ cāpi hāridram madhughṛtatailādikamatha bhai ṣajyaṃ sarvataḥ kāryam

आर्यपदेच विवस्वति मित्रेपृथिवीधरेच पदे शास्ता दु र्गारजमुखलक्ष्म्यौ चात्रै वविज्ञेयाः

āryapadeca vivasvati mitrepṛthivīdhareca pade śāstā du rgārajamukhalakṣmyau cātrai vavijñeyāḥ

देवालयमथ परितो ग्रामेयथा तथा विहितम् परितः सर्वजनालयमु दितं किञ्चित् ततो दूरे

devālayamatha parito grāmeyathā tathā vihitam paritaḥ sarvajanālayamu ditaṃ kiñcit tato dūre

नगराद् द्विशतं दण्डं नीत्वा प्राच्यां तुवाग्नेय्याम् चण्डालकुटीराणि तत्रै वतुकोलिकानां तु

nagarād dviśataṃ daṇḍaṃ nītvā prācyāṃ tuvāgneyyām caṇḍālakuṭīrāṇi tatrai vatukolikānāṃ tu

अस्मिन् सर्वमनु क्तं ग्रामेतुयथा तथा विहितम् पत्तनमृजु वीथियुतं नै व स्यादन्तरापणं तत्र

asmin sarvamanu ktaṃ grāmetuyathā tathā vihitam pattanamṛju vīthiyutaṃ nai va syādantarāpaṇaṃ tatra

शेषाणामपि तत्तद्योग्यवशात् तत्र विज्ञेयम्

śeṣāṇāmapi tattadyogyavaśāt tatra vijñeyam

स्थानीयदु र्गपुरपत्तनकोत्मकोलद्रोणामुखानि निगमं च तथै वखेटम् ग्रामं च खर्वटमितीह दशैवयु क्त्याधिष्ठानकानि कथितानि पुरातनार्यैः

sthānīyadu rgapurapattanakotmakoladroṇāmukhāni nigamaṃ ca tathai vakheṭam grāmaṃ ca kharvaṭamitīha daśaivayu ktyādhiṣṭhānakāni kathitāni purātanāryaiḥ

एवं प्रोक्तं भूमिदेवादिकानां वर्णानां चाप्यत्र जात्यन्तराणाम् ग्रामादीनां मानविन्यासमार्गंसालङ्कारं चारु संक्षिप्य तन्त्रात्

evaṃ proktaṃ bhūmidevādikānāṃ varṇānāṃ cāpyatra jātyantarāṇām grāmādīnāṃ mānavinyāsamārgaṃsālaṅkāraṃ cāru saṃkṣipya tantrāt

दत्तान्नृपः स्थपतिकादिचतुष्टयेभ्यो मानादिकर्मनिपुणेभ्य इडां च गाश्च नित्यं यथा जगति वित्तमनेकवस्तून्या चन्द्रतारमधिवासभु वं मुदा सः

dattānnṛpaḥ sthapatikādicatuṣṭayebhyo mānādikarmanipuṇebhya iḍāṃ ca gāśca nityaṃ yathā jagati vittamanekavastūnyā candratāramadhivāsabhu vaṃ mudā saḥ

अथैकादशोऽध्यायः

भूमिलम्बविधानं तुवक्ष्येसं क्षेपतः क्रमात् चतुरश्रमायताश्रम् वर्तु लं च तदायतम्

bhūmilambavidhānaṃ tuvakṣyesaṃ kṣepataḥ kramāt caturaśramāyatāśram vartu laṃ ca tadāyatam

अष्टाश्रम् च षडश्रं च द्वयश्रवृत्तं तथैवच एतद् विन्यासभेदं स्यात् क्षयवृद्धिविधानतः

aṣṭāśram ca ṣaḍaśraṃ ca dvayaśravṛttaṃ tathaivaca etad vinyāsabhedaṃ syāt kṣayavṛddhividhānataḥ

भूमिलम्भमिति प्रोक्तं त्रिचतुर्हस्तमानतः द्विद्विहस्तविवृद्ध्यैकं भूमेर्मानं चतुष्टयम्

bhūmilambhamiti proktaṃ tricaturhastamānataḥ dvidvihastavivṛddhyaikaṃ bhūmermānaṃ catuṣṭayam

पञ्चषड्ढस्तमारभ्य द्विद्विहस्तविवर्धनात् द्वितलेतुचतुर्मानं रुद्रभानुकरान्तकम्

pañcaṣaḍḍhastamārabhya dvidvihastavivardhanāt dvitaletucaturmānaṃ rudrabhānukarāntakam

सप्ताष्टहस्तमारभ्य द्विद्विहस्तविवर्धनात् पञ्चदशविकारान्तं त्रितलेपञ्चमानकम्

saptāṣṭahastamārabhya dvidvihastavivardhanāt pañcadaśavikārāntaṃ tritalepañcamānakam

नवपङ्क्तिकराद् यावत् पक्षषोडशहस्तकम् चतुष्पञ्चतलं प्रोक्तं चतुर्मानं सनातनम्

navapaṅktikarād yāvat pakṣaṣoḍaśahastakam catuṣpañcatalaṃ proktaṃ caturmānaṃ sanātanam

एकहस्तं द्विहस्तं वा क्षुद्रमेकतलं स्मृतम् यु ग्मायु ग्मकरै र्मानैर्हस्तार्धो नसमन्वितैः

ekahastaṃ dvihastaṃ vā kṣudramekatalaṃ smṛtam yu gmāyu gmakarai rmānairhastārdho nasamanvitaiḥ

केचिद् वदन्ति देवानां मानुषाणां विमानके विस्तारेसप्तषट् पञ्चचतु स्त्र्यं शेऽधिकं त्रिभिः

kecid vadanti devānāṃ mānuṣāṇāṃ vimānake vistāresaptaṣaṭ pañcacatu stryaṃ śe'dhikaṃ tribhiḥ

शान्तिकं पौष्टिकं जयदमद्भुतं सार्वकामिकम् उच्छ्रायं द्विगुणं पादार्धा धिकं चापि सम्मतम्

śāntikaṃ pauṣṭikaṃ jayadamadbhutaṃ sārvakāmikam ucchrāyaṃ dviguṇaṃ pādārdhā dhikaṃ cāpi sammatam

पञ्चदशकर व्यासाद्धीनं क्षुद्रविमानकम् सप्ताष्टाधिकपङ्क्त्यादि द्विद्विहस्तविवर्धनात्

pañcadaśakara vyāsāddhīnaṃ kṣudravimānakam saptāṣṭādhikapaṅktyādi dvidvihastavivardhanāt

आसप्ततेश्चतुर्भूम्यादीनि त्रीणि मतानि च सप्तविं शतिभेदानि द्वादशान्तान्यनुक्रमात्

āsaptateścaturbhūmyādīni trīṇi matāni ca saptaviṃ śatibhedāni dvādaśāntānyanukramāt

त्रिचतु र्विंशतिरलेर्या वच्छतकरान्तकम् त्रित्रिहस्तविवृद्ध्या तुत्रिनवोत्सेधमिष्यते

tricatu rviṃśatiraleryā vacchatakarāntakam tritrihastavivṛddhyā tutrinavotsedhamiṣyate

एवमु त्कृष्टमानेषुश्रेष्ठमध्याधमं भवेत् त्रिचतुष्पङ्क्तिहस्तादि द्विद्विहस्तविवर्धनात्

evamu tkṛṣṭamāneṣuśreṣṭhamadhyādhamaṃ bhavet tricatuṣpaṅktihastādi dvidvihastavivardhanāt

पञ्चषट् षष्टिहस्तान्तं सं ख्यया पूर्वसंस्कृतिः चतुस्तलविमानादि द्वादशान्तं विधीयते

pañcaṣaṭ ṣaṣṭihastāntaṃ saṃ khyayā pūrvasaṃskṛtiḥ catustalavimānādi dvādaśāntaṃ vidhīyate

सप्ताष्टपङ्क्ते रारभ्य त्रित्रिहस्तविवर्धनात् पञ्चषण्णवतिर्या वदुच्चं प्रागिव सं ख्यया

saptāṣṭapaṅkte rārabhya tritrihastavivardhanāt pañcaṣaṇṇavatiryā vaduccaṃ prāgiva saṃ khyayā

श्रेष्ठमध्यकनिष्ठं स्यादेवं मध्यक्रमेषुच नवपङ्क्तिकरात् पञ्चषट् पञ्चाशत्करान्तकम्

śreṣṭhamadhyakaniṣṭhaṃ syādevaṃ madhyakrameṣuca navapaṅktikarāt pañcaṣaṭ pañcāśatkarāntakam

द्विद्विहस्तविवृद्ध्या तुचतु र्विंशतिसं ख्यया पञ्चादिद्वादशान्तानां हर्म् याणां विपुलं क्रमात्

dvidvihastavivṛddhyā tucatu rviṃśatisaṃ khyayā pañcādidvādaśāntānāṃ harm yāṇāṃ vipulaṃ kramāt

सप्ताष्टनवभूमानां धाम्नामु क्तप्रमाणतः यु ञ्ज्याद् द्वादशभूम्यन्तं विमानं मानविद्वरः

saptāṣṭanavabhūmānāṃ dhāmnāmu ktapramāṇataḥ yu ñjyād dvādaśabhūmyantaṃ vimānaṃ mānavidvaraḥ

द्विःषट् त्रयोदशक्ष्मान्तषोडशक्ष्मं यथाक्रमम् षट् षट् षट् सप्तपञ्चाशद्धस्तव्यासैः शिवोदितम्

dviḥṣaṭ trayodaśakṣmāntaṣoḍaśakṣmaṃ yathākramam ṣaṭ ṣaṭ ṣaṭ saptapañcāśaddhastavyāsaiḥ śivoditam

विस्तारं स्तम्भतो बाह्येजन्मात् स्थूप्यन्तमुन्नतम् केचिदाशिखरान्तं तुप्रवदन्ति तदुन्नतम्

vistāraṃ stambhato bāhyejanmāt sthūpyantamunnatam kecidāśikharāntaṃ tupravadanti tadunnatam

महतामु च्छ्रयो हस्तैरुद्दे शः समुदाहृतः तत्तद्व्यासेतुसम् तां शेनिर्देशोच्चं त्रियं शकः

mahatāmu cchrayo hastairudde śaḥ samudāhṛtaḥ tattadvyāsetusam tāṃ śenirdeśoccaṃ triyaṃ śakaḥ

विस्तारद्विगुणोत्सेधं युक्त्याल्पेषुप्रयोजयेत् देवानां सार्वभौमानामाद्वादशतलं विदुः

vistāradviguṇotsedhaṃ yuktyālpeṣuprayojayet devānāṃ sārvabhaumānāmādvādaśatalaṃ viduḥ

रक्षोगन्धर्वयक्षाणामेकादशतलं मतम् विप्राणां नवभौमं स्याद् दशभौममथापि वा

rakṣogandharvayakṣāṇāmekādaśatalaṃ matam viprāṇāṃ navabhaumaṃ syād daśabhaumamathāpi vā

यु वराजस्य राज्ञश्च पञ्चमस्यै व सप्तभूः तदाद्येकादशतलं षण्णां वै चक्रवर्तिनाम्

yu varājasya rājñaśca pañcamasyai va saptabhūḥ tadādyekādaśatalaṃ ṣaṇṇāṃ vai cakravartinām

त्रिभूमं च चतुर्भू मं वणिजां शूद्रजन्मनाम् राज्ञां पञ्चतलं वाऽपि मतं पट्टभृतां तुतत्

tribhūmaṃ ca caturbhū maṃ vaṇijāṃ śūdrajanmanām rājñāṃ pañcatalaṃ vā'pi mataṃ paṭṭabhṛtāṃ tutat

शतहस्तसमु त्सेधात् सप्तत्यारत्निविस्तरात् नेष्यतेऽधिकमानं तुसर्वथा तद्विचक्षणैः

śatahastasamu tsedhāt saptatyāratnivistarāt neṣyate'dhikamānaṃ tusarvathā tadvicakṣaṇaiḥ

क्षुद्राल्पमध्यमवरादिविमानकानां व्यामिश्रहस्तकयुजां विपुलोच्चभेदम् यु क्त्या यथोदितमजाद्यमरेश्वराणां नॄ णां तथै वकथितं हि मया पुराणैः

kṣudrālpamadhyamavarādivimānakānāṃ vyāmiśrahastakayujāṃ vipuloccabhedam yu ktyā yathoditamajādyamareśvarāṇāṃ nṝ ṇāṃ tathai vakathitaṃ hi mayā purāṇaiḥ

अथ द्वादशोऽध्यायः

तै तिलानां द्विजातीनां वर्णानां हम्म्यके गृहे गर्भन्यासविधिः सम्यक् सं क्षेपाद् वक्ष्यतेऽधुना

tai tilānāṃ dvijātīnāṃ varṇānāṃ hammyake gṛhe garbhanyāsavidhiḥ samyak saṃ kṣepād vakṣyate'dhunā

सर्वद्रव्यैस्तुसम्पन्नं गर्भंतत् सम्पदां पदम् द्रव्यहीनमसम्पन्नं गर्भंसर्वविपत्करम्

sarvadravyaistusampannaṃ garbhaṃtat sampadāṃ padam dravyahīnamasampannaṃ garbhaṃsarvavipatkaram

तस्मत् सर्वप्रयत्नेन गर्भंसम्यग् विनिक्षिपेत् गर्भश्वभ्रस्य गाम्भीर्यंस्वाधिष्ठानोन्नतेसमम्

tasmat sarvaprayatnena garbhaṃsamyag vinikṣipet garbhaśvabhrasya gāmbhīryaṃsvādhiṣṭhānonnatesamam

चतुरश्रसमं कुर्यात् गर्तमिष्टकयाश्मना आपूर्यसलिलं तस्य मूलेसर्वमृदं क्षिपेत्

caturaśrasamaṃ kuryāt gartamiṣṭakayāśmanā āpūryasalilaṃ tasya mūlesarvamṛdaṃ kṣipet

निम्नगाह्रद सस्याद्रिवल्मीक कु लिरावटे हलस्थलाब्धिगोशृङ्गहस्तिदन्तेषुमृत्तिका

nimnagāhrada sasyādrivalmīka ku lirāvaṭe halasthalābdhigośṛṅgahastidanteṣumṛttikā

तदूध्ध्वंतस्य मध्येतुपद्मकन्दं न्यसेत् पुनः पूर्वेचोत्पलकन्दं च दक्षिणेकौमुदं क्षिपेत्

tadūdhdhvaṃtasya madhyetupadmakandaṃ nyaset punaḥ pūrvecotpalakandaṃ ca dakṣiṇekaumudaṃ kṣipet

सौगन्धिं पश्चिमेविद्यात् नीललोहमुदग्दिशि धान्यान्यष्टौ तदूध्ध्वंतुशालिर्व्री हिश्च कोद्रवः

saugandhiṃ paścimevidyāt nīlalohamudagdiśi dhānyānyaṣṭau tadūdhdhvaṃtuśālirvrī hiśca kodravaḥ

कङ्कु मुँं च माषं च कुलत्थं च तिलं तथा प्रादक्षिण्येन शाल्यादीनीशानादिषुविन्यसेत्

kaṅku mum̐ṃ ca māṣaṃ ca kulatthaṃ ca tilaṃ tathā prādakṣiṇyena śālyādīnīśānādiṣuvinyaset

तस्योपरि निधातव्यं मञ्जूषं ताम्रनिर्मितम् त्रिचतुर्मात्रविस्ताराद् द्विद्व्यङ्गुलविवर्धनात्

tasyopari nidhātavyaṃ mañjūṣaṃ tāmranirmitam tricaturmātravistārād dvidvyaṅgulavivardhanāt

पञ्चषडि् वंशमात्रान्तं मानं द्वादश भाजने समोच्चं वाऽष्टषट् पञ्चभागोनं वा तदु च्छ्रयम्

pañcaṣaḍi् vaṃśamātrāntaṃ mānaṃ dvādaśa bhājane samoccaṃ vā'ṣṭaṣaṭ pañcabhāgonaṃ vā tadu cchrayam

एकादिद्वादशान्तानां हर्म् याणामु दितं क्रमात् गृहीतोच्चत्रिभागैकं पादालम्बिविधानकम्

ekādidvādaśāntānāṃ harm yāṇāmu ditaṃ kramāt gṛhītoccatribhāgaikaṃ pādālambividhānakam

तत्तद्धम्म्याङि् घ्रविष्कम्भसमं वाष्टां शहीनकम् त्रिपादं वा विशालं तत् फेलायाः प्रागिवोच्छ्रयम्

tattaddhammyāṅi् ghraviṣkambhasamaṃ vāṣṭāṃ śahīnakam tripādaṃ vā viśālaṃ tat phelāyāḥ prāgivocchrayam

त्रिवर्गमण्डपाकारं वृत्तं वा चतुरश्रकम् पञ्चविं शतिकोष्ठं वा नवकोष्ठकमेव वा

trivargamaṇḍapākāraṃ vṛttaṃ vā caturaśrakam pañcaviṃ śatikoṣṭhaṃ vā navakoṣṭhakameva vā

फेलोच्चार्धत्रिभागैकं कोष्ठभित्त्यु च्छ्रयं भवेत् तद्भित्तिघनतां कुर्याद् यवैद्द्वित्रिचतुष्टयैः

pheloccārdhatribhāgaikaṃ koṣṭhabhittyu cchrayaṃ bhavet tadbhittighanatāṃ kuryād yavaiddvitricatuṣṭayaiḥ

उपपीठपदेदेवाः पञ्चविं शति सम्मताः श्वभ्रोध्ध्वभूतलं सर्वंगन्धैः पुष्पैश्च दीपकः

upapīṭhapadedevāḥ pañcaviṃ śati sammatāḥ śvabhrodhdhvabhūtalaṃ sarvaṃgandhaiḥ puṣpaiśca dīpakaḥ

वासयित्वा तुपूर्वेद्युः पञ्चगव्यैस्तुभाजनम् प्रक्षाल्य सूत्रैरावेष्ट्य शुद्धशाल्यास्तरेशुभे

vāsayitvā tupūrvedyuḥ pañcagavyaistubhājanam prakṣālya sūtrairāveṣṭya śuddhaśālyāstareśubhe

स्थण्डिलेचण्डितं कृत्वा मण्ड कं वाऽथ तत्परम् विन्यस्य देवान् ब्रह्मादीन् श्वेततण्डुलधारया

sthaṇḍilecaṇḍitaṃ kṛtvā maṇḍa kaṃ vā'tha tatparam vinyasya devān brahmādīn śvetataṇḍuladhārayā

आराध्य गन्धपुष्पाद्यैर्भुवनाधिपतिं जपेत् स्थपतिः कलशान् न्यस्य सर्वान् वस्त्रविभूषितान्

ārādhya gandhapuṣpādyairbhuvanādhipatiṃ japet sthapatiḥ kalaśān nyasya sarvān vastravibhūṣitān

सु गन्धोदकसम्पूर्णान् गन्धपुष्पसमर्चितान् निष्कलङ्कानसु षिरान् पञ्चपञ्चै व सूत्रितान्

su gandhodakasampūrṇān gandhapuṣpasamarcitān niṣkalaṅkānasu ṣirān pañcapañcai va sūtritān

तस्य प्रदक्षिणेगन्धशालिस्थण्डिलमण्डले आराध्य गन्धपुष्पाद्यैर्बलिं दत्त्वा यथाविधि

tasya pradakṣiṇegandhaśālisthaṇḍilamaṇḍale ārādhya gandhapuṣpādyairbaliṃ dattvā yathāvidhi

भाजनाय ततः पात्रं वेष्टयेच्छ् वे तवाससा श्वेतवस्त्रास्तरस्योध्ध्वेन्यसेद् दर्भास्तरेशु चिः

bhājanāya tataḥ pātraṃ veṣṭayecch ve tavāsasā śvetavastrāstarasyodhdhvenyased darbhāstareśu ciḥ

पीत्वा शुद्धं पयो रात्रावुपोष्याधिवसेत् ततः स्थपतिः शास्त्रवित् प्राज्ञः सूत्रग्राह्यादिसेवितः

pītvā śuddhaṃ payo rātrāvupoṣyādhivaset tataḥ sthapatiḥ śāstravit prājñaḥ sūtragrāhyādisevitaḥ

धान्यादीन्यथ वस्तूनि भाजनाभ्यन्तरेन्यसेत् हेमराजतशुल्बैश्च शालिव्रीहिकुलत्थकान्

dhānyādīnyatha vastūni bhājanābhyantarenyaset hemarājataśulbaiśca śālivrīhikulatthakān

त्रपुणा कङ्कु सीसेन माषो मुोँऽयसायसा कोद्रवं च तिलं भाव्यं वै कृन्तेन प्रयत्नतः

trapuṇā kaṅku sīsena māṣo muोm̐'yasāyasā kodravaṃ ca tilaṃ bhāvyaṃ vai kṛntena prayatnataḥ

ईशादिषुन्यसेदेतान्यष्टदिक्षुयथाक्रमम् जयन्तेजातिहिङ्गु ल्यं हरितालं भृशेमतम्

īśādiṣunyasedetānyaṣṭadikṣuyathākramam jayantejātihiṅgu lyaṃ haritālaṃ bhṛśematam

मनःशिला च वितथेभृङ्गराजेतुमाक्षिकम् राजावर्तंतुसु ग्रीवेशोषेगै रिकमीरितम्

manaḥśilā ca vitathebhṛṅgarājetumākṣikam rājāvartaṃtusu grīveśoṣegai rikamīritam

अञ्जनं गणमुख्येस्यादु दितौ दरदं विदुः मध्यमेपद्मरागं तुमरीचौ विद्रुमं मतम्

añjanaṃ gaṇamukhyesyādu ditau daradaṃ viduḥ madhyamepadmarāgaṃ tumarīcau vidrumaṃ matam

सविन्द्रेपुष्परागं तुवै ड र्यंस्याद् विवस्वति वज्रमिन्द्रजयेविद्यादिन्द्रनीलं तुमित्रके

savindrepuṣparāgaṃ tuvai ḍa ryaṃsyād vivasvati vajramindrajayevidyādindranīlaṃ tumitrake

रुद्रराजेमहानीलं मरकतं मुमहीधरे मु क्तापवत्सेमध्यादिपूर्वेण क्रमशो न्यसेत्

rudrarājemahānīlaṃ marakataṃ mumahīdhare mu ktāpavatsemadhyādipūrveṇa kramaśo nyaset

विष्णुक्रान्ता त्रिशूला श्रीः सहा दूर्वाच भृङ्गकम् अपामार्गै कपत्राब्जमीशादिष्वौषधान्न्यसेत्

viṣṇukrāntā triśūlā śrīḥ sahā dūrvāca bhṛṅgakam apāmārgai kapatrābjamīśādiṣvauṣadhānnyaset

चन्दनागरुकर्पू रलवङ्गैलालताघ्नम् तक्कोलेनाष्टगन्धां स्तुजयन्तादिषुविन्यसेत्

candanāgarukarpū ralavaṅgailālatāghnam takkolenāṣṭagandhāṃ stujayantādiṣuvinyaset

स्वस्तिकानि चतु र्दिक्षुहेमायस्ताम्ररूप्यकः सर्वेषामपि सामान्यमेतच्चिह्नैस्तुलक्ष्यते

svastikāni catu rdikṣuhemāyastāmrarūpyakaḥ sarveṣāmapi sāmānyametaccihnaistulakṣyate

कपालशूलखट्वाङ्गं परशुं वृषभं तथा पिनाकं हरिणं पाशं हैमं पूर्वा दिषुन्यसेत्

kapālaśūlakhaṭvāṅgaṃ paraśuṃ vṛṣabhaṃ tathā pinākaṃ hariṇaṃ pāśaṃ haimaṃ pūrvā diṣunyaset

कार्तस्वरमयं चाष्टमङ्गलं तत्र पूर्ववत् दर्पणं पूर्णकु म्भं च वृषभं यु ग्मचामरम्

kārtasvaramayaṃ cāṣṭamaṅgalaṃ tatra pūrvavat darpaṇaṃ pūrṇaku mbhaṃ ca vṛṣabhaṃ yu gmacāmaram

श्रीवत्सं स्वस्तिकं शङ्खं दीपं देवाष्टमङ्गलम् स्थापकस्यानु शिष्यस्तान् स्थपतिः क्रमशो न्यसेत्

śrīvatsaṃ svastikaṃ śaṅkhaṃ dīpaṃ devāṣṭamaṅgalam sthāpakasyānu śiṣyastān sthapatiḥ kramaśo nyaset

आच्छाद्य भाजुअनं शु भ्रं पिधानेन तुनिश्चलम् तमेवाराध्य गन्धाद्यैः स्नापयेत् कलशोदकः

ācchādya bhājuanaṃ śu bhraṃ pidhānena tuniścalam tamevārādhya gandhādyaiḥ snāpayet kalaśodakaḥ

विप्रस्वाध्यायघोषैश्च शङ्खभेर्या दिनिःस्वनैः कल्याणजयघोषैश्च स्थपतिः स्थापके न तु

viprasvādhyāyaghoṣaiśca śaṅkhabheryā diniḥsvanaiḥ kalyāṇajayaghoṣaiśca sthapatiḥ sthāpake na tu

पुष्पकुण् डलहारादिकटकरङ्गुलीयकः पञ्चाङ्गभूषणैर्हेमनिर्मितैश्च विभूषणैः

puṣpakuṇ ḍalahārādikaṭakaraṅgulīyakaḥ pañcāṅgabhūṣaṇairhemanirmitaiśca vibhūṣaṇaiḥ

हेमयज्ञोपवीतस्तुनववस्त्रोत्तरीयकः श्वेतानुलेपनश्चै व सितपुष्पशिराः शु चिः

hemayajñopavītastunavavastrottarīyakaḥ śvetānulepanaścai va sitapuṣpaśirāḥ śu ciḥ

ध्यात्वा धरातलं सर्वंदिग्द्विपेन्द्रसमन्वितम् ससागरं सशै लेन्द्रमनन्तस्योपरि स्थितम्

dhyātvā dharātalaṃ sarvaṃdigdvipendrasamanvitam sasāgaraṃ saśai lendramanantasyopari sthitam

सृष्टिस्थितिलयाधारं भु वनाधिपतिं जपेत् ब्रह्मादीनां च देवानां देवीनां द्वारदक्षिणे

sṛṣṭisthitilayādhāraṃ bhu vanādhipatiṃ japet brahmādīnāṃ ca devānāṃ devīnāṃ dvāradakṣiṇe

स्तम्भमूलेयथायोगं गर्तेगर्भंनिधापयेत् होमस्तम्भेप्रतिस्तम्भेपादुकाच्च प्रतेरधः

stambhamūleyathāyogaṃ gartegarbhaṃnidhāpayet homastambhepratistambhepādukācca prateradhaḥ

तस्मादत्युन्नतं निम्नं गर्भंसम्पद्विनाशकृत् चतुरश्रीकृता सारवृक्षपाषाणनिर्मिता

tasmādatyunnataṃ nimnaṃ garbhaṃsampadvināśakṛt caturaśrīkṛtā sāravṛkṣapāṣāṇanirmitā

पात्रद्विगुणविस्तारा पञ्चाङ्गुलघनान्विता प्रतिमाघ्नका या सा स्थाप्या तद्भाजनोपरि

pātradviguṇavistārā pañcāṅgulaghanānvitā pratimāghnakā yā sā sthāpyā tadbhājanopari

तदूध्ध्वेस्थापयेत स्तम्भं संश्लिष्टचतु रिष्टकम् सरत्नौषधिभिर्युक्तं वस्त्रपुष्पादिशोभितम्

tadūdhdhvesthāpayeta stambhaṃ saṃśliṣṭacatu riṣṭakam saratnauṣadhibhiryuktaṃ vastrapuṣpādiśobhitam

ईशगर्भमिदं प्रोक्तमन्येषां तुप्रवक्ष्यते विष्णु धिष्ण्येच गर्भंस्याद्धैमं चक्रं तुमध्यमे

īśagarbhamidaṃ proktamanyeṣāṃ tupravakṣyate viṣṇu dhiṣṇyeca garbhaṃsyāddhaimaṃ cakraṃ tumadhyame

शङ्खकार्मु कदण्डं च रुक्ममायसनन्दकम् धनुः शङ्खं च वामेतुखङ्गं दण्डं च दक्षिणे

śaṅkhakārmu kadaṇḍaṃ ca rukmamāyasanandakam dhanuḥ śaṅkhaṃ ca vāmetukhaṅgaṃ daṇḍaṃ ca dakṣiṇe

प्रमुखेवै नतेयं च स्थापयेद्धेमनिर्मितम् यज्ञोपवीतमोङ्कारं स्वस्तिकाग्निं च हेमजम्

pramukhevai nateyaṃ ca sthāpayeddhemanirmitam yajñopavītamoṅkāraṃ svastikāgniṃ ca hemajam

पद्मं कं मण्डलुं चाक्षसूत्रदर्भाश्च ताम्रजाः ब्रह्मासनपदेमध्येऽम्बुरुहं स्थाप्यमेवच

padmaṃ kaṃ maṇḍaluṃ cākṣasūtradarbhāśca tāmrajāḥ brahmāsanapademadhye'mburuhaṃ sthāpyamevaca

तस्मिन्मध्येतदोङ्कारं यज्ञसूत्रावृतं तुतत् स्वस्तिकानि चतु र्दिक्षुवामेस्थाप्यं कमण्डलु

tasminmadhyetadoṅkāraṃ yajñasūtrāvṛtaṃ tutat svastikāni catu rdikṣuvāmesthāpyaṃ kamaṇḍalu

कुशाक्षमालां वामेतुपुरस्तीक्ष्णानलं क्षिपेत् ब्रह्मगर्भमिदं प्रोक्तं ब्रह्मस्थानेप्रतिष्ठितम्

kuśākṣamālāṃ vāmetupurastīkṣṇānalaṃ kṣipet brahmagarbhamidaṃ proktaṃ brahmasthānepratiṣṭhitam

स्वस्तिकं चाक्षमालां च शक्तिं चक्रं च कु क्कुटम् मयूरं चै व सौवर्णमयसा शक्तिमध्यमे

svastikaṃ cākṣamālāṃ ca śaktiṃ cakraṃ ca ku kkuṭam mayūraṃ cai va sauvarṇamayasā śaktimadhyame

वामेच कु क्कुटं दद्याद् दक्षिणेच मूयरकम् अक्षसूत्रं पुरः स्थाप्यं गर्भंषण्मुखसद्मनि

vāmeca ku kkuṭaṃ dadyād dakṣiṇeca mūyarakam akṣasūtraṃ puraḥ sthāpyaṃ garbhaṃṣaṇmukhasadmani

अम्बुजं चाङ्कुशं पाशं सिं हं सवितृधामके वज्रेभं नन्दकं चक्रं चामरं धाम्नि वज्रिणः

ambujaṃ cāṅkuśaṃ pāśaṃ siṃ haṃ savitṛdhāmake vajrebhaṃ nandakaṃ cakraṃ cāmaraṃ dhāmni vajriṇaḥ

जाम्बूनदमयं मेषं शक्तिं पावकधामनि अयसा महिषं पाशं हेमजं यमधामनि

jāmbūnadamayaṃ meṣaṃ śaktiṃ pāvakadhāmani ayasā mahiṣaṃ pāśaṃ hemajaṃ yamadhāmani

अयसा नन्दकं गर्भंनिअर्तेस्तुविमानके वरुणेमकरं पाशं लोहजं हेमजं तथा

ayasā nandakaṃ garbhaṃniartestuvimānake varuṇemakaraṃ pāśaṃ lohajaṃ hemajaṃ tathā

वायोः कृष्णमृगं हैमं व्यालं तारापतेः क्षिपेत् नरवाहेनरः प्रोक्तो मकरो मदनालये

vāyoḥ kṛṣṇamṛgaṃ haimaṃ vyālaṃ tārāpateḥ kṣipet naravāhenaraḥ prokto makaro madanālaye

टङ्कं दन्ताक्षमाला च विघ्नेशावासगर्भके ओङ्कारं वक्रदण्डं च सौवर्णंचार्यकस्य तु

ṭaṅkaṃ dantākṣamālā ca vighneśāvāsagarbhake oṅkāraṃ vakradaṇḍaṃ ca sauvarṇaṃcāryakasya tu

अश्वत्थं करकं सिं हं छत्रं स्वर्णेकारयेत् अश्वत्थः पुरतः स्थाप्यश्छत्रं तस्योपरि स्थितम्

aśvatthaṃ karakaṃ siṃ haṃ chatraṃ svarṇekārayet aśvatthaḥ purataḥ sthāpyaśchatraṃ tasyopari sthitam

कु ण्डिकापरभागेतुके सरी दक्षिणेभवेत् सौगतेधामके गर्भंश्रीवत्साशोकसिं हकम्

ku ṇḍikāparabhāgetuke sarī dakṣiṇebhavet saugatedhāmake garbhaṃśrīvatsāśokasiṃ hakam

कमण्डल्वक्षमाला च शिखिपिञ्छं तुहेमजम् त्रिच्छत्रं करकं तालवृन्तं रुक्ममयं भवेत्

kamaṇḍalvakṣamālā ca śikhipiñchaṃ tuhemajam tricchatraṃ karakaṃ tālavṛntaṃ rukmamayaṃ bhavet

वृक्षस्तुपुरतः स्थाप्यश्छत्रं तस्योपरि स्थितम् पिञ्छं दक्षिणभागेऽक्षमाला वामेतुकु ण्डिका

vṛkṣastupurataḥ sthāpyaśchatraṃ tasyopari sthitam piñchaṃ dakṣiṇabhāge'kṣamālā vāmetuku ṇḍikā

श्रीरूपं मध्यमेस्थाप्यं देसरी तत्र विन्यसेत् अपरेकरकं तालवृन्तं गर्भो जिनालये

śrīrūpaṃ madhyamesthāpyaṃ desarī tatra vinyaset aparekarakaṃ tālavṛntaṃ garbho jinālaye

शुकं चक्रं च हैमं तुसिं हं शङ्खं च राजतम् मृगं ताम्रमयं चै व कृष्णलोहेन नन्दकम्

śukaṃ cakraṃ ca haimaṃ tusiṃ haṃ śaṅkhaṃ ca rājatam mṛgaṃ tāmramayaṃ cai va kṛṣṇalohena nandakam

एवं दु र्गा विमानेतुगर्भंकुर्याद् विचक्षणः खट्वाङ्गं नन्दकं शक्तिं क्षेत्रपालस्य हेमजम्

evaṃ du rgā vimānetugarbhaṃkuryād vicakṣaṇaḥ khaṭvāṅgaṃ nandakaṃ śaktiṃ kṣetrapālasya hemajam

पद्मं लक्ष्म्याः सरस्वत्या ओङ्कारं च त्रिवर्णकम् ध्वाङ्क्षके तूत्पलं हैमं ज्येष्ठाकोष्ठस्य गर्भके

padmaṃ lakṣmyāḥ sarasvatyā oṅkāraṃ ca trivarṇakam dhvāṅkṣake tūtpalaṃ haimaṃ jyeṣṭhākoṣṭhasya garbhake

कपालशूलघण्टाभिः प्रेतान् कालीगृहेन्यसेत् हं सोक्षशिखिताष्क्ष्यांश्च सिं हेभप्रेतरूपकान्

kapālaśūlaghaṇṭābhiḥ pretān kālīgṛhenyaset haṃ sokṣaśikhitāṣkṣyāṃśca siṃ hebhapretarūpakān

जाम्बूनदमयान् मातृकोष्ठके षुनिधापयेत् पद्माक्षसूत्रकं दीपं रोहिणीगृहगर्भके

jāmbūnadamayān mātṛkoṣṭhake ṣunidhāpayet padmākṣasūtrakaṃ dīpaṃ rohiṇīgṛhagarbhake

दर्पणं चाक्षमालां च पार्वतीभवनेविदुः पद्माक्षसूत्रकं पूर्णकु म्भं मोहिनिधामनि

darpaṇaṃ cākṣamālāṃ ca pārvatībhavaneviduḥ padmākṣasūtrakaṃ pūrṇaku mbhaṃ mohinidhāmani

छत्रध्वजपताकाश्च सचिह्नैः सह वाहनैः अनु क्तानां च देवानां देवीनां गर्भमिष्यते

chatradhvajapatākāśca sacihnaiḥ saha vāhanaiḥ anu ktānāṃ ca devānāṃ devīnāṃ garbhamiṣyate

द्विजातीनां तुवर्णानां जातिगर्भो विधीयते करकं दन्तकाष्ठं च शुल्बं हेममयं भवेत्

dvijātīnāṃ tuvarṇānāṃ jātigarbho vidhīyate karakaṃ dantakāṣṭhaṃ ca śulbaṃ hemamayaṃ bhavet

यज्ञोपवीतं यज्ञाग्निं यज्ञभाण्डं च राजतम् यज्ञोपवीतमध्यस्थं यज्ञभाण्डं च दक्षिणे

yajñopavītaṃ yajñāgniṃ yajñabhāṇḍaṃ ca rājatam yajñopavītamadhyasthaṃ yajñabhāṇḍaṃ ca dakṣiṇe

वामेतुकरकं काष्ठमनलं पुरतो भवेत् विप्रगर्भमिदं प्रोक्तं स्वस्तिकानि चतु र्दिशि

vāmetukarakaṃ kāṣṭhamanalaṃ purato bhavet vipragarbhamidaṃ proktaṃ svastikāni catu rdiśi

मध्येहेममयं चक्रं वामेशङ्खं च राजतम् कर्मु कं ताम्रजं वामेदण्डो रुक्मेण दक्षिणे

madhyehemamayaṃ cakraṃ vāmeśaṅkhaṃ ca rājatam karmu kaṃ tāmrajaṃ vāmedaṇḍo rukmeṇa dakṣiṇe

खङ्गं चायसमेव स्याच्चतुर्ना गाश्चतु र्दिशि हैममायसकं ताम्रं राजतं क्रमशो न्यसेत्

khaṅgaṃ cāyasameva syāccaturnā gāścatu rdiśi haimamāyasakaṃ tāmraṃ rājataṃ kramaśo nyaset

मध्येश्रीरूपकं हैमं स्वस्तिकानि चतु र्दिशि छत्रध्वजपताकाश्च दण्डं शासनात्मकम्

madhyeśrīrūpakaṃ haimaṃ svastikāni catu rdiśi chatradhvajapatākāśca daṇḍaṃ śāsanātmakam

राजद्वारेभवेद् गर्भमन्येषां तुयथार्हकम् वाष्ष्णेयकानां गर्भंचेद् विजयद्वारदक्षिणे

rājadvārebhaved garbhamanyeṣāṃ tuyathārhakam vāṣṣṇeyakānāṃ garbhaṃced vijayadvāradakṣiṇe

अयसा हलजिह्वां च शङ्खं ताम्रकुलीरकम् पञ्चायुधं सीसमाषं हयं वृषगजौ हरिम्

ayasā halajihvāṃ ca śaṅkhaṃ tāmrakulīrakam pañcāyudhaṃ sīsamāṣaṃ hayaṃ vṛṣagajau harim

अर्का ग्निवरुणेन्दूनां स्थानेसम्यङ् निवेशयेत् चत्वारो धेनुकाः श्वेतनिर्मिताश्च चतु र्दिशि

arkā gnivaruṇendūnāṃ sthānesamyaṅ niveśayet catvāro dhenukāḥ śvetanirmitāśca catu rdiśi

गोपुङ्गवं च पुरतो श्यानां प्रविधीयते बीजपात्रं हलं हैमं ताम्रजं यु गमिष्यते

gopuṅgavaṃ ca purato śyānāṃ pravidhīyate bījapātraṃ halaṃ haimaṃ tāmrajaṃ yu gamiṣyate

रजतेन पशुं विद्याच्चतु र्दिक्षुविनिक्षिपेत् मध्येगोपुङ्गवं चै व तन्निरीक्ष्य यु गं पुनः

rajatena paśuṃ vidyāccatu rdikṣuvinikṣipet madhyegopuṅgavaṃ cai va tannirīkṣya yu gaṃ punaḥ

हलं दक्षिणभागेतुवामां शेबीजपात्रकम् बीजं हिरण्मयं शूद्रगर्भंवैश्येच सम्मतम्

halaṃ dakṣiṇabhāgetuvāmāṃ śebījapātrakam bījaṃ hiraṇmayaṃ śūdragarbhaṃvaiśyeca sammatam

गृहाणां गृहगर्भंच जातिगर्भंविमिश्रितम् अनेकभूमियु क्तानि यानि वासगृहाणि च

gṛhāṇāṃ gṛhagarbhaṃca jātigarbhaṃvimiśritam anekabhūmiyu ktāni yāni vāsagṛhāṇi ca

पुष्पदन्तेच भल्लाटेमहेन्द्रेच गृहक्षते दक्षिणेनेत्रभित्तौ तुसौम्यादौ तुचतु र्गृहे

puṣpadanteca bhallāṭemahendreca gṛhakṣate dakṣiṇenetrabhittau tusaumyādau tucatu rgṛhe

द्वारप्रदक्षिणेस्तम्भेयोगेवाऽपि विधीयते स्थाली तदुपधानं च दार्विकं तण्डुलं खजम्

dvārapradakṣiṇestambheyogevā'pi vidhīyate sthālī tadupadhānaṃ ca dārvikaṃ taṇḍulaṃ khajam

गलक्यं दन्तकाष्ठाग्निं कृष्णं लोहं महानसे दक्षिणेभवनेगर्भः कु म्भः शाल्युदपूरितः

galakyaṃ dantakāṣṭhāgniṃ kṛṣṇaṃ lohaṃ mahānase dakṣiṇebhavanegarbhaḥ ku mbhaḥ śālyudapūritaḥ

धनसद्मनि गर्भस्तुसार्गलं कु ञ्चिकं भवेत् पर्यङ्कदीपशयनं गर्भं विद्यात् सुखालये

dhanasadmani garbhastusārgalaṃ ku ñcikaṃ bhavet paryaṅkadīpaśayanaṃ garbhaṃ vidyāt sukhālaye

येन यत् कर्मनिष्पाद्यं तेन तँ हगर्भकम् यानि यस्य स्वचिह्नानि तानि तस्य निधापयेत्

yena yat karmaniṣpādyaṃ tena tam̐ hagarbhakam yāni yasya svacihnāni tāni tasya nidhāpayet

सभाप्रपामण्डपेषुकर्णपादेप्रदक्षिणे द्वितीयस्तम्भके द्वारदक्षिणाङ् घ्रौ तुवा न्यसेत्

sabhāprapāmaṇḍapeṣukarṇapādepradakṣiṇe dvitīyastambhake dvāradakṣiṇāṅ ghrau tuvā nyaset

अयोमयगजो गर्भः कृष्णलोहेन कोद्रवः लक्ष्मीं सरस्वतीं हेमां पात्रमध्येतुविन्यसेत्

ayomayagajo garbhaḥ kṛṣṇalohena kodravaḥ lakṣmīṃ sarasvatīṃ hemāṃ pātramadhyetuvinyaset

गर्भो नाट्यसभायां च प्रक्षिपेत् कु टिकामुखे मण्डितस्तम्भमूलेवाऽप्युभयोरपि चेष्यते

garbho nāṭyasabhāyāṃ ca prakṣipet ku ṭikāmukhe maṇḍitastambhamūlevā'pyubhayorapi ceṣyate

आतोद्यानि च सर्वा णि सर्वलोहमयानि च श्रीवत्सं पङ्कजं पूर्णकु म्भं हेमजमिष्यते

ātodyāni ca sarvā ṇi sarvalohamayāni ca śrīvatsaṃ paṅkajaṃ pūrṇaku mbhaṃ hemajamiṣyate

हेमगर्भसभागर्भो द्वारस्तम्भेविधीयते पूर्वोक्ते कर्णपादेवा गर्भस्थानं तुतस्य वै

hemagarbhasabhāgarbho dvārastambhevidhīyate pūrvokte karṇapādevā garbhasthānaṃ tutasya vai

तुलाभाराभिषेकार्थंमण्डपेवाऽथ तद् भवेत् पाषण्ड्याश्रमिणां वासेतत्तच्चिह्नं तुगर्भकम्

tulābhārābhiṣekārthaṃmaṇḍapevā'tha tad bhavet pāṣaṇḍyāśramiṇāṃ vāsetattaccihnaṃ tugarbhakam

जात्यन्तराणां सर्वेषां तत्तच्चिह्नं प्रयोजयेत् गृहिणी गर्भिणी कर्तु र्यदि गर्भंन निक्षिपेत्

jātyantarāṇāṃ sarveṣāṃ tattaccihnaṃ prayojayet gṛhiṇī garbhiṇī kartu ryadi garbhaṃna nikṣipet

रत्नानि धातवश्चै व स्वल्पविस्तारभाजने तद्दैवस्थानभावज्ञै न्न्यस्तव्यानीह तानि वै

ratnāni dhātavaścai va svalpavistārabhājane taddaivasthānabhāvajñai nnyastavyānīha tāni vai

द्वारप्रदक्षिणेस्थानेस्वामिस्थानस्य दक्षिणे अभ्यन्तरमुखं गर्भंवस्तुमध्यं बहिर्मु खम्

dvārapradakṣiṇesthānesvāmisthānasya dakṣiṇe abhyantaramukhaṃ garbhaṃvastumadhyaṃ bahirmu kham

इदं मन्त्रं समुच्चार्यप्राङ्मुखो वाऽप्युदङ्मुखः पूर्वोक्तविधिना सम्यक् स्थापयेत् स्थपतिः क्रमात्

idaṃ mantraṃ samuccāryaprāṅmukho vā'pyudaṅmukhaḥ pūrvoktavidhinā samyak sthāpayet sthapatiḥ kramāt

अयं मन्त्रः स्वरदेवताभ्यो मन्त्रेभ्यः स्वाहा सर्वरत्नाधिपतयेस्वाहा उत्तमप्रजापतयेसत्यवादिनेनमः श्रियै नमः सरस्वत्यैनमः वै वस्वताय नमः वज्रपाणयेनमः अभिनवसर्वविघ्नप्रशमनाय नमः नमो वह्नयेस्वाहा वापीकत्न पतटाके तुदीर्घिकासेतुबन्धने मत्स्यमण्ड ककु लिरं सर्पंवै शिं शुमारकम्

ayaṃ mantraḥ svaradevatābhyo mantrebhyaḥ svāhā sarvaratnādhipatayesvāhā uttamaprajāpatayesatyavādinenamaḥ śriyai namaḥ sarasvatyainamaḥ vai vasvatāya namaḥ vajrapāṇayenamaḥ abhinavasarvavighnapraśamanāya namaḥ namo vahnayesvāhā vāpīkatna pataṭāke tudīrghikāsetubandhane matsyamaṇḍa kaku liraṃ sarpaṃvai śiṃ śumārakam

100

हेमजं तदुदग्भागेपूर्वायां दिशि वाथवा पुरुषाञ्जलिमात्रेतुश्वभ्रेपात्रं निधापयेत्

hemajaṃ tadudagbhāgepūrvāyāṃ diśi vāthavā puruṣāñjalimātretuśvabhrepātraṃ nidhāpayet

101

सुमुहूर्तेसुलग्नेच होराकरणसं युते रात्रौ गर्भमहन्येव स्थापयेच्चतु रिष्टकम्

sumuhūrtesulagneca horākaraṇasaṃ yute rātrau garbhamahanyeva sthāpayeccatu riṣṭakam

102

यद्यत् स्थानं तुगर्भस्य तत्रस्था प्रथमेष्टका मृत्कन्दधान्यसल्लोहधातुरत्नौषधैः सह

yadyat sthānaṃ tugarbhasya tatrasthā prathameṣṭakā mṛtkandadhānyasallohadhāturatnauṣadhaiḥ saha

103

गन्धद्रव्यैश्च बीजैश्च विधेया प्रथमेष्टका शै लेशिलामयी प्रोक्ता चैष्टके चेष्टकाः शुभाः

gandhadravyaiśca bījaiśca vidheyā prathameṣṭakā śai leśilāmayī proktā caiṣṭake ceṣṭakāḥ śubhāḥ

104

गर्भभाजनविस्तारा विस्तारद्विगुणायता विपुलार्धघना सर्वहम्म्यके चतु रिष्टका

garbhabhājanavistārā vistāradviguṇāyatā vipulārdhaghanā sarvahammyake catu riṣṭakā

105

अष्टौ द्वादश वा ग्राह्या मध्यमेतुमहत्तरे अजुदीर्घाङ्गु लिन्यासा समसं ख्या हि पुंस्त्वभाक्

aṣṭau dvādaśa vā grāhyā madhyametumahattare ajudīrghāṅgu linyāsā samasaṃ khyā hi puṃstvabhāk

106

स्त्रीत्वभागोजसं ख्या सा वक्ररेखं नपुं सकम् सु स्निग्धाः समदग्धाश्च सुस्वनास्ताः सुशोभनाः

strītvabhāgojasaṃ khyā sā vakrarekhaṃ napuṃ sakam su snigdhāḥ samadagdhāśca susvanāstāḥ suśobhanāḥ

107

पुंस्त्रीनपुं सके हम्म्येयोजयेत् ता यथाक्रमम् यथा जाता पुरा तत्र स्थापनीया तथा भवेत्

puṃstrīnapuṃ sake hammyeyojayet tā yathākramam yathā jātā purā tatra sthāpanīyā tathā bhavet

108

शिला दोषविनिर्मुक्ता बिन्दुरेखादिवर्जिता आदावेवतुकर्तव्या झषालेप्रथमेष्टका

śilā doṣavinirmuktā bindurekhādivarjitā ādāvevatukartavyā jhaṣāleprathameṣṭakā

109

निखाताङ् घ्रौ विमानेतुन्यस्तव्या गर्भमूर्धनि तत्पूर्वदक्षिणेपूर्वंत्रिकोणेषुप्रदक्षिणम्

nikhātāṅ ghrau vimānetunyastavyā garbhamūrdhani tatpūrvadakṣiṇepūrvaṃtrikoṇeṣupradakṣiṇam

110

देवादीनां द्विजातीनां स्थापयेत् स्थपतिः क्रमात् केचिच्छ् वभ्रस्य गम्भीरेपञ्चद्व्यं शावसानके

devādīnāṃ dvijātīnāṃ sthāpayet sthapatiḥ kramāt kecicch vabhrasya gambhīrepañcadvyaṃ śāvasānake

111

इष्टकादिचितेखातेवदन्ति प्रथमेष्टकाम् पूर्ववद् वरवेषाढ्यो युक्त्या तत्र निधापयेत्

iṣṭakādicitekhātevadanti prathameṣṭakām pūrvavad varaveṣāḍhyo yuktyā tatra nidhāpayet

112

रूपाण्यप्यौषधानि द्यु तिमणि कनकाद्यष्टलोहानि धातून् पात्रेन्यस्याञ्जनादीन् शुभयुतदिनपक्षक्क्षहोरामुहूर्ते मृत्कन्दान्यष्टधान्यानि च निशि मतिमान् श्वभ्रमूलेनिधाय क्षिप्त्वा पात्राय युक्त्या बलिमथ सलिलेस्थापयेद् गर्भमादौ

rūpāṇyapyauṣadhāni dyu timaṇi kanakādyaṣṭalohāni dhātūn pātrenyasyāñjanādīn śubhayutadinapakṣakkṣahorāmuhūrte mṛtkandānyaṣṭadhānyāni ca niśi matimān śvabhramūlenidhāya kṣiptvā pātrāya yuktyā balimatha salilesthāpayed garbhamādau

113

अमरनरविमानद्वारयोगाङि् घ्रमूले विधिवदविकलाङ्गं गर्भमादौ निधाय तदुपरि विधिनास्मिन् योगमङि् घ्रं च पूर्वं सकलविभवयु क्तं स्थापयेद् गर्भमूध्ध्नि

amaranaravimānadvārayogāṅi् ghramūle vidhivadavikalāṅgaṃ garbhamādau nidhāya tadupari vidhināsmin yogamaṅi् ghraṃ ca pūrvaṃ sakalavibhavayu ktaṃ sthāpayed garbhamūdhdhni

114

पञ्चपञ्चकलशोदकपूतौ श्वेतचन्दननवाम्बरयु क्तौ सर्वमङ्गलविचित्रतरौ तौ स्थापयेत् स्थपतिरङि् घ्रकयोगौ

pañcapañcakalaśodakapūtau śvetacandananavāmbarayu ktau sarvamaṅgalavicitratarau tau sthāpayet sthapatiraṅi् ghrakayogau

अथ त्रयोदशोऽध्यायः

अधिष्ठानस्य चाधस्तादुपपीठं प्रयोजयेत् रक्षार्थमुन्नतार्थंच शोभार्थंतत् प्रवक्ष्यते

adhiṣṭhānasya cādhastādupapīṭhaṃ prayojayet rakṣārthamunnatārthaṃca śobhārthaṃtat pravakṣyate

समं त्रिपादमर्धंवा पञ्चां शद्व्यं शमेववा सपादं वाऽथ सार्धंवा पादोनद्विगुणं तुवा

samaṃ tripādamardhaṃvā pañcāṃ śadvyaṃ śamevavā sapādaṃ vā'tha sārdhaṃvā pādonadviguṇaṃ tuvā

द्विगुणं वा प्रकर्तव्यमात्ताधिष्ठान तुङ्गतः उत्सेधेदशभागेतुएके नैके न वर्धनात्

dviguṇaṃ vā prakartavyamāttādhiṣṭhāna tuṅgataḥ utsedhedaśabhāgetueke naike na vardhanāt

पञ्चां शान्तमधिष्ठानजन्माद् बाह्येतुनिर्गमम् दण्डं वा सार्धदण्डं वा द्विदण्डं वा त्रिदण्डकम्

pañcāṃ śāntamadhiṣṭhānajanmād bāhyetunirgamam daṇḍaṃ vā sārdhadaṇḍaṃ vā dvidaṇḍaṃ vā tridaṇḍakam

अधिष्ठानजगत्या वा समं तत्पादबाह्यकम् वेदिभद्रं प्रतिभद्रं सुभद्रं च त्रिधा मतम्

adhiṣṭhānajagatyā vā samaṃ tatpādabāhyakam vedibhadraṃ pratibhadraṃ subhadraṃ ca tridhā matam

उच्छ्रयेभानुभागेतुद्व्यं शेनोपानमीरितम् पद्ममं शं तदूध्ध्वेऽर्धंक्षेपणं पञ्चभागिकम्

ucchrayebhānubhāgetudvyaṃ śenopānamīritam padmamaṃ śaṃ tadūdhdhve'rdhaṃkṣepaṇaṃ pañcabhāgikam

ग्रीवमर्धेन कम्पं स्याद् भागैके नाम्बुजं भवेत् शेषां शं वाजनं कम्पमष्टाङ्गमुपपीठकम्

grīvamardhena kampaṃ syād bhāgaike nāmbujaṃ bhavet śeṣāṃ śaṃ vājanaṃ kampamaṣṭāṅgamupapīṭhakam

षडङ्गं वा विधातव्यमूध्ध्वाधस्ताद् विनाम्बुजम् वेदिभद्रं द्विधा प्रोक्तं सर्वहम्म्येषुयोग्यकम्

ṣaḍaṅgaṃ vā vidhātavyamūdhdhvādhastād vināmbujam vedibhadraṃ dvidhā proktaṃ sarvahammyeṣuyogyakam

अश्विभ्यां च द्विककां शै र्भानुभागाङ्गकां शकः त्र्यं शै कां शकभागैस्तुद्वाभ्यामं शेन योजयेत्

aśvibhyāṃ ca dvikakāṃ śai rbhānubhāgāṅgakāṃ śakaḥ tryaṃ śai kāṃ śakabhāgaistudvābhyāmaṃ śena yojayet

जन्मतो वाजनान्तं तुतुङ्गे त्रिनवभागके पादुकं पङ्कजं कम्पं कण्ठमुत्तरमम्बुजम्

janmato vājanāntaṃ tutuṅge trinavabhāgake pādukaṃ paṅkajaṃ kampaṃ kaṇṭhamuttaramambujam

कपोतमालिङ्गान्तादि प्रतिवाजनमु च्यते प्रतिभद्रमिदं नाम्ना सर्वालङ्कारसं युतम्

kapotamāliṅgāntādi prativājanamu cyate pratibhadramidaṃ nāmnā sarvālaṅkārasaṃ yutam

यु ग्मेशाक्षां शकां शै स्तुद्व्येकाष्टां शां शकां शकः त्र्यं शै के नां शकद्द्वा भ्यामेके नात्रै व योजयेत्

yu gmeśākṣāṃ śakāṃ śai studvyekāṣṭāṃ śāṃ śakāṃ śakaḥ tryaṃ śai ke nāṃ śakaddvā bhyāmeke nātrai va yojayet

पादुकं पङ्कजं चै वमालिङ्गान्तरितं तथा प्रत्यूध्ध्वेवाजनं कण्ठमुत्तराब्जकपोतकम्

pādukaṃ paṅkajaṃ cai vamāliṅgāntaritaṃ tathā pratyūdhdhvevājanaṃ kaṇṭhamuttarābjakapotakam

आलिङ्गान्तरितं चोध्ध्वेप्रतिश्चै वोध्ध्ववाजनम् द्विविधं प्रतिभद्रं स्यादेकभागाधिकं ततः

āliṅgāntaritaṃ codhdhvepratiścai vodhdhvavājanam dvividhaṃ pratibhadraṃ syādekabhāgādhikaṃ tataḥ

त्रिःसप्तां शेतदु त्सेधेद्वाभ्यां जन्म तथाम्बुजम् अर्धेन कण्ठमर्धेन पद्मद्व्यं शेन वाजनम्

triḥsaptāṃ śetadu tsedhedvābhyāṃ janma tathāmbujam ardhena kaṇṭhamardhena padmadvyaṃ śena vājanam

अर्धेनाब्जं तथा कम्पं कण्ठमष्टां शमीरितम् अं शेनोत्तरमर्धेन पद्मं गोपानकं त्रिभिः

ardhenābjaṃ tathā kampaṃ kaṇṭhamaṣṭāṃ śamīritam aṃ śenottaramardhena padmaṃ gopānakaṃ tribhiḥ

भागार्धमूध्ध्वकम्पं स्यादेतन्नाम्ना सुभद्रकम् जन्म द्व्यं शं त्रियं शेन पद्ममं शेन कन्धरम्

bhāgārdhamūdhdhvakampaṃ syādetannāmnā subhadrakam janma dvyaṃ śaṃ triyaṃ śena padmamaṃ śena kandharam

द्वाभ्यां वाजनमेके न कम्पमष्टां शक र्गलम् अं शेन कम्पकं द्वाभ्यां वाजनं कम्पमं शकम्

dvābhyāṃ vājanameke na kampamaṣṭāṃ śaka rgalam aṃ śena kampakaṃ dvābhyāṃ vājanaṃ kampamaṃ śakam

सुभद्रं द्विविधं प्रोक्तं सर्वालङ्कारसं युतम् सिं हेभमकरैव्व्यालैर्भू तैः पत्रैरलङ्कृतम्

subhadraṃ dvividhaṃ proktaṃ sarvālaṅkārasaṃ yutam siṃ hebhamakaraivvyālairbhū taiḥ patrairalaṅkṛtam

प्रतिवक्रं झषाढ्यं स्याद् बालेनारूढमस्तकम् अर्पितानर्पितेहम्म्येसर्वत्र परिकल्पयेत्

prativakraṃ jhaṣāḍhyaṃ syād bālenārūḍhamastakam arpitānarpitehammyesarvatra parikalpayet

अङ्गमङ्गं प्रति प्राज्ञै र्वृद्धिर्हा निस्तथोच्यते तथा मसूरकाणां तुयुञ्जीयादुपपीठके

aṅgamaṅgaṃ prati prājñai rvṛddhirhā nistathocyate tathā masūrakāṇāṃ tuyuñjīyādupapīṭhake

आत्ताधिष्ठानतुङ्गाद् द्विगुणमथ समं सार्धमर्धंत्रिपादं पञ्चां शद्व्यं शकं वानलसमभजितेद्व्येकमात्रोपपीठम् सप्रत्यङ्गं समं चेत् तदपि च महता वाजनेनोपयु क्तं सर्वस्निग्धान्यधस्ताद् दृढतरमतिना योजितव्यं बलार्थम्

āttādhiṣṭhānatuṅgād dviguṇamatha samaṃ sārdhamardhaṃtripādaṃ pañcāṃ śadvyaṃ śakaṃ vānalasamabhajitedvyekamātropapīṭham sapratyaṅgaṃ samaṃ cet tadapi ca mahatā vājanenopayu ktaṃ sarvasnigdhānyadhastād dṛḍhataramatinā yojitavyaṃ balārtham

अथ चतुर्दशोऽध्यायः

तै तिलानां द्विजातीनां वर्णानां गृहकर्मणि तद्योग्यं द्विविधं वस्तुजाङ्गलानूपभेदतः

tai tilānāṃ dvijātīnāṃ varṇānāṃ gṛhakarmaṇi tadyogyaṃ dvividhaṃ vastujāṅgalānūpabhedataḥ

घनशर्दरया युक्तमत्यन्तं खननेखरम् सितां शुतनुतोयाढ्यं जाङ्गलं भूतलं भवेत्

ghanaśardarayā yuktamatyantaṃ khananekharam sitāṃ śutanutoyāḍhyaṃ jāṅgalaṃ bhūtalaṃ bhavet

खननं क्रियमाणस्य वस्तुनश्च बलं यथा रूढोत्पलकृशेर्वारुसं युक्तं तनु वालुकम्

khananaṃ kriyamāṇasya vastunaśca balaṃ yathā rūḍhotpalakṛśervārusaṃ yuktaṃ tanu vālukam

अनूपमिति विख्यातं खात्वै व जलदर्शनम् इष्टकोपलमृद्भिश्च वालुकरपि चिक्कणैः

anūpamiti vikhyātaṃ khātvai va jaladarśanam iṣṭakopalamṛdbhiśca vālukarapi cikkaṇaiḥ

शकराभिः क्रमाच्छ् वभ्रं निश्छिद्रं पूरयेत् स्थिरम् घनीकृत्येभपादैश्च काष्ठ खण्डैबृहत्तरैः

śakarābhiḥ kramācch vabhraṃ niśchidraṃ pūrayet sthiram ghanīkṛtyebhapādaiśca kāṣṭha khaṇḍaibṛhattaraiḥ

तत्खातेसलिलेनै वपूरितेऽक्षयता शुभा समत्वं सलिलेनै व साधयित्वा विचक्षणः

tatkhātesalilenai vapūrite'kṣayatā śubhā samatvaṃ salilenai va sādhayitvā vicakṣaṇaḥ

गर्भंप्रक्षिप्य तं नीत्या होमं तत्र निधापयेत् स्तम्भद्वित्रिगुणव्यासं तदर्धबहलान्वितम्

garbhaṃprakṣipya taṃ nītyā homaṃ tatra nidhāpayet stambhadvitriguṇavyāsaṃ tadardhabahalānvitam

उपानोपरि पद्मं चोपोपानं च तदूध्ध्वतः यथाशोभां शमानेन कुर्यात् तत्र विचक्षणः

upānopari padmaṃ copopānaṃ ca tadūdhdhvataḥ yathāśobhāṃ śamānena kuryāt tatra vicakṣaṇaḥ

उन्नतां प्रकृतिं भूमिं कृत्वा हस्तप्रमाणतः घनीकृत्य तदूध्ध्वस्थमुपानं जन्म चोच्यते

unnatāṃ prakṛtiṃ bhūmiṃ kṛtvā hastapramāṇataḥ ghanīkṛtya tadūdhdhvasthamupānaṃ janma cocyate

तदूध्ध्वस्थमधिष्ठानं सोपपीठं तुकेवलम् सस्तम्भं वा सकु ड्यं वा जङ्घावर्गंतदूध्ध्वगम्

tadūdhdhvasthamadhiṣṭhānaṃ sopapīṭhaṃ tukevalam sastambhaṃ vā saku ḍyaṃ vā jaṅghāvargaṃtadūdhdhvagam

भूमिदेश इति ख्याता कपोतोध्ध्वगता प्रतिः प्रसादादीनि वास्तूनि चाधितिष्ठन्ति यद्धि तत्

bhūmideśa iti khyātā kapotodhdhvagatā pratiḥ prasādādīni vāstūni cādhitiṣṭhanti yaddhi tat

अधिष्ठानं तदु न्मानं जाति भूमिवशाद् द्विधा तै तिलानां चतुर्हस्तं त्रिहस्तार्धंद्विजन्मनाम्

adhiṣṭhānaṃ tadu nmānaṃ jāti bhūmivaśād dvidhā tai tilānāṃ caturhastaṃ trihastārdhaṃdvijanmanām

नृपाणां त्रिकरं सार्धद्विहस्तं यौवराजकम् द्विहस्तं वणिजामेकहस्तं शूद्रस्य कीत्त्यते

nṛpāṇāṃ trikaraṃ sārdhadvihastaṃ yauvarājakam dvihastaṃ vaṇijāmekahastaṃ śūdrasya kīttyate

एतज्जातिवशाद् भूमिवशादत्रै वकथ्यते दण्डात् षण्मात्रहान्या तुद्वादशाद्यात् त्रिभूमिकम्

etajjātivaśād bhūmivaśādatrai vakathyate daṇḍāt ṣaṇmātrahānyā tudvādaśādyāt tribhūmikam

त्रितलस्योत्तमस्येष्टं पादेनोनं द्विहस्तकम् क्षुद्राणामनया नीत्या विधातव्यं विचक्षणैः

tritalasyottamasyeṣṭaṃ pādenonaṃ dvihastakam kṣudrāṇāmanayā nītyā vidhātavyaṃ vicakṣaṇaiḥ

तत्तत्पादोदयार्धेन षडष्टां शोनमानतः अधिष्ठानस्य चोत्सेधं वास्तु वस्तु नि भूवशात्

tattatpādodayārdhena ṣaḍaṣṭāṃ śonamānataḥ adhiṣṭhānasya cotsedhaṃ vāstu vastu ni bhūvaśāt

यदुपानस्य निष्क्रान्तं तत् त्र्यं शेन विभाजयेत् त्यक्त्वैकां शं बहिस्तत्र जगतीं कारयेद् बुधः

yadupānasya niṣkrāntaṃ tat tryaṃ śena vibhājayet tyaktvaikāṃ śaṃ bahistatra jagatīṃ kārayed budhaḥ

तद्वत् कुमुदपट्टं च तद्वत् कण्ठस्य वेशनम् आत्तोत्सेधां शमानं तुभागमानेन वक्ष्यते

tadvat kumudapaṭṭaṃ ca tadvat kaṇṭhasya veśanam āttotsedhāṃ śamānaṃ tubhāgamānena vakṣyate

अष्टसप्तशशिबन्धभागिकश्चन्द्रबन्धशशिभागिकः क्रमात् वप्रकं कुमुदकम्पकन्धरं कम्पवाजनमधोध्ध्वकम्पकम्

aṣṭasaptaśaśibandhabhāgikaścandrabandhaśaśibhāgikaḥ kramāt vaprakaṃ kumudakampakandharaṃ kampavājanamadhodhdhvakampakam

पादबन्धमु दितं तदु च्छ्रयेभानु भिद्द्विगु णितां शके कृते देवविप्रनृपवैश्यशूद्रकेष्वेवमु क्तमृषिभिः पुरातनैः

pādabandhamu ditaṃ tadu cchrayebhānu bhiddvigu ṇitāṃ śake kṛte devavipranṛpavaiśyaśūdrakeṣvevamu ktamṛṣibhiḥ purātanaiḥ

चन्द्रदृक्शशिशिवां शकरसैर्धातु भिश्च समभागिकः क्रमात् वाजनं प्रतिमुखं त्रियश्रकं दृक् च वृत्तकुमुदं तुवप्रकम्

candradṛkśaśiśivāṃ śakarasairdhātu bhiśca samabhāgikaḥ kramāt vājanaṃ pratimukhaṃ triyaśrakaṃ dṛk ca vṛttakumudaṃ tuvaprakam

त्रिःषडंशसमभागिके तलेनागवक्त्रसदृशं प्रतिद्वयम् देवविप्रनृपमन्दिरेषुतद्योग्यकं ह्युरगबन्धकं भवेत्

triḥṣaḍaṃśasamabhāgike talenāgavaktrasadṛśaṃ pratidvayam devavipranṛpamandireṣutadyogyakaṃ hyuragabandhakaṃ bhavet

अं शाध्यर्धार्धभागैर्मुनिरसशशिभिश्चन्द्रदृक्च्छैवभागैः क्षुद्रोपानाब्जकम्पं जगतिकुमुदकं धारया युक्तमूध्ध्वे आलिङ्गान्तादिकं तत्प्रतिमुखमथ तद्वाजनं पद्मयु क्तं त्रिःसप्तां शेतलोच्चेकरिहरि मकर व्यालरूपादि भूष्यम्

aṃ śādhyardhārdhabhāgairmunirasaśaśibhiścandradṛkcchaivabhāgaiḥ kṣudropānābjakampaṃ jagatikumudakaṃ dhārayā yuktamūdhdhve āliṅgāntādikaṃ tatpratimukhamatha tadvājanaṃ padmayu ktaṃ triḥsaptāṃ śetaloccekarihari makara vyālarūpādi bhūṣyam

प्रतिक्रमं तत् सुरमन्दिरोचितं विचित्रितं पत्रलतादिरूपकः द्विजन्मभूमीश्वरयोर्मतं गृहेशुभप्रभं पु ष्टिकरं जयावहम्

pratikramaṃ tat suramandirocitaṃ vicitritaṃ patralatādirūpakaḥ dvijanmabhūmīśvarayormataṃ gṛheśubhaprabhaṃ pu ṣṭikaraṃ jayāvaham

एकद्व्येके न षडि् भः शशिशिवशशिभिर्वेद चन्द्रैकभागै-द्द्व्यं शैके नां शनेत्रैः शिवशशिसमभागेन जन्माब्जकं च वप्रं पद्मं गलाब्जं कुमुदमुपरि पद्मं च कम्पं गलं तत् कम्पं पद्मं च पट्टीकमलमुपरिकम्पं च षडि् वंशदंशे

ekadvyeke na ṣaḍi् bhaḥ śaśiśivaśaśibhirveda candraikabhāgai-ddvyaṃ śaike nāṃ śanetraiḥ śivaśaśisamabhāgena janmābjakaṃ ca vapraṃ padmaṃ galābjaṃ kumudamupari padmaṃ ca kampaṃ galaṃ tat kampaṃ padmaṃ ca paṭṭīkamalamuparikampaṃ ca ṣaḍi् vaṃśadaṃśe

पद्मके सरमेतदुदाहृतं कम्पवाजनपङ्कजकर्यु तम् कुम्भवप्रयुतं च सकन्धरं शम्भुधामनि तत् प्रविधीयते

padmake sarametadudāhṛtaṃ kampavājanapaṅkajakaryu tam kumbhavaprayutaṃ ca sakandharaṃ śambhudhāmani tat pravidhīyate

द्व्यर्धांशार्धद्विभागैस्तदुपरि च तथार्धांशकार्धेन जन्मम् वप्रं कञ्जं गलाब्जं तदुपरि कुमुदं पङ्कजं कम्पकण्ठं कम्पं पद्मं महावाजनमुपरिदलं कम्पकं पङ्कजाढ्यम्

dvyardhāṃśārdhadvibhāgaistadupari ca tathārdhāṃśakārdhena janmam vapraṃ kañjaṃ galābjaṃ tadupari kumudaṃ paṅkajaṃ kampakaṇṭhaṃ kampaṃ padmaṃ mahāvājanamuparidalaṃ kampakaṃ paṅkajāḍhyam

पुष्पपुष्कलमेतदुदाहृतं कल्पितं नवपङ्क्तिभिरुच्छ्रये शिल्पिभिः प्रसरै रपि पूजितामूध्ध्वमध्यममुखेविमानके

puṣpapuṣkalametadudāhṛtaṃ kalpitaṃ navapaṅktibhirucchraye śilpibhiḥ prasarai rapi pūjitāmūdhdhvamadhyamamukhevimānake

द्वाभ्यामेके न सप्तां शकशशिशिववेदैकचन्द्राग्निभागै-रेके नैके न वेदैः शिवशशिनयनैके न मोहामराब्जम् हृत्पद्मं करवाब्जं गलधरगलकम्पं दलं तत्कपोतं चालिङ्गान्तादिकं तत्प्रतिमुखमथ तद्वाजनं पङ्कजाढ्यम्

dvābhyāmeke na saptāṃ śakaśaśiśivavedaikacandrāgnibhāgai-reke naike na vedaiḥ śivaśaśinayanaike na mohāmarābjam hṛtpadmaṃ karavābjaṃ galadharagalakampaṃ dalaṃ tatkapotaṃ cāliṅgāntādikaṃ tatpratimukhamatha tadvājanaṃ paṅkajāḍhyam

श्रीबन्धं स्यादेतदुच्चेचतु र्वस्वं शेकुर्या च्छान्तधीर्वर्धकिस्तत् देवेशानां मन्दिरेष्वेवमु क्तं श्रीसौभाग्यारोग्यभोग्यं ददाति

śrībandhaṃ syādetaduccecatu rvasvaṃ śekuryā cchāntadhīrvardhakistat deveśānāṃ mandireṣvevamu ktaṃ śrīsaubhāgyārogyabhogyaṃ dadāti

तुङ्गे षडि् वंशदं शेखुरमथ जगतीकरवं कम्पकण्ठं कम्पं पद्मं कपोतं तदुपरि च तथा निम्नमन्तादिवक्त्रम् कम्पं भागेन षडि् भः शरशशिगुणचन्द्रैकबन्धां शकां शै -द्द्वा भ्यामेके न कुर्यादमरनरपतेर्मन्दिरेमञ्चबन्धम्

tuṅge ṣaḍi् vaṃśadaṃ śekhuramatha jagatīkaravaṃ kampakaṇṭhaṃ kampaṃ padmaṃ kapotaṃ tadupari ca tathā nimnamantādivaktram kampaṃ bhāgena ṣaḍi् bhaḥ śaraśaśiguṇacandraikabandhāṃ śakāṃ śai -ddvā bhyāmeke na kuryādamaranarapatermandiremañcabandham

आलिङ्गयु क्तमथ चान्तरितप्रतीभ्यां तद्वाजनेन च वियु क्तकमेतदेव श्रीकान्तनामकमसूरकमष्टकोणं वृत्तं तुवा कुमुदमम्बरमार्गिणां तत्

āliṅgayu ktamatha cāntaritapratībhyāṃ tadvājanena ca viyu ktakametadeva śrīkāntanāmakamasūrakamaṣṭakoṇaṃ vṛttaṃ tuvā kumudamambaramārgiṇāṃ tat

एकद्व्येकर्तुवेदैः शशिनयनशिवद्व्येकदृक्चन्द्रसार्धा-र्धां शैर्जन्माब्जकम्पं जगतिकुमुदकं कम्पकण्ठं च कम्पम् पद्मं पट्टं च कण्ठं तदुपरि च तथा वाजनाब्जं च पट्टं श्रेणीबन्धं सुराणामु दितमिदमलं तुङ्गषडि् वंशदं शे

ekadvyekartuvedaiḥ śaśinayanaśivadvyekadṛkcandrasārdhā-rdhāṃ śairjanmābjakampaṃ jagatikumudakaṃ kampakaṇṭhaṃ ca kampam padmaṃ paṭṭaṃ ca kaṇṭhaṃ tadupari ca tathā vājanābjaṃ ca paṭṭaṃ śreṇībandhaṃ surāṇāmu ditamidamalaṃ tuṅgaṣaḍi् vaṃśadaṃ śe

सार्धार्धेष्वं शकांर्गुणशशिशिवचन्द्रद्विकके न जन्म-क्षुद्रं पद्मं धृगब्जं कुमुदमुपरि पद्मं तथालिङ्गमूध्ध्वे आलिङ्गान्तः प्रतिर्वाजनमथ मतिमान् योजयेत् त्रिःषडंशे तुङ्गे देवेश्वराणामिदमु दितमगारेऽनघं पद्मबन्धम्

sārdhārdheṣvaṃ śakāṃrguṇaśaśiśivacandradvikake na janma-kṣudraṃ padmaṃ dhṛgabjaṃ kumudamupari padmaṃ tathāliṅgamūdhdhve āliṅgāntaḥ pratirvājanamatha matimān yojayet triḥṣaḍaṃśe tuṅge deveśvarāṇāmidamu ditamagāre'naghaṃ padmabandham

द्व्येककां शैः शरां शै र्युगशशिशिवदृक् चन्द्रशैवाश्विनीभि-र्भा गेनोपानकञ्जं तदुपरि च तथा कम्पवप्रं च कु म्भम् पद्मं पट्टं च कण्ठं तदुपरि च तथा कम्पपद्मं च पट्टी-पट्टं तद्वप्रबन्धं तदपि च सहितं सद्विक र्विंशदं शैः

dvyekakāṃ śaiḥ śarāṃ śai ryugaśaśiśivadṛk candraśaivāśvinībhi-rbhā genopānakañjaṃ tadupari ca tathā kampavapraṃ ca ku mbham padmaṃ paṭṭaṃ ca kaṇṭhaṃ tadupari ca tathā kampapadmaṃ ca paṭṭī-paṭṭaṃ tadvaprabandhaṃ tadapi ca sahitaṃ sadvika rviṃśadaṃ śaiḥ

तदेववृत्तं कुमुदं तुवाजनेकपोतयु क्त हि कपोतबन्धकम् तदेववेदैः प्रतिवाजनं प्रतिस्त्रिकाश्रयु क्तं प्रतिबन्धमु च्यते

tadevavṛttaṃ kumudaṃ tuvājanekapotayu kta hi kapotabandhakam tadevavedaiḥ prativājanaṃ pratistrikāśrayu ktaṃ pratibandhamu cyate

एकद्वयेकाग्नि भागैः शशियु गलशिवद्व्येकचन्द्रेशदृग्भि-श्चन्द्रैककाक्षिचन्द्रैः खुरकमलमथो कम्पकण्ठं च कम्पम् पद्मं पट्टाब्जनिम्नं कमलमुपरि कु म्भं दलं निम्नमन्ताद् यास्याच्चोध्ध्वेप्रतिर्वाजनमथ कलशाख्येन भागास्त्रिरष्टौ

ekadvayekāgni bhāgaiḥ śaśiyu galaśivadvyekacandreśadṛgbhi-ścandraikakākṣicandraiḥ khurakamalamatho kampakaṇṭhaṃ ca kampam padmaṃ paṭṭābjanimnaṃ kamalamupari ku mbhaṃ dalaṃ nimnamantād yāsyāccodhdhvepratirvājanamatha kalaśākhyena bhāgāstriraṣṭau

एतानि भेदैस्तुचतुर्दशैवप्रोक्तानि तज्ज्ञैस्तुमसूरकाणि सर्वा णि नास्यङि् घ्रयुतानि युक्त्या दृढीकृताङ्गानि मयोदितानि

etāni bhedaistucaturdaśaivaproktāni tajjñaistumasūrakāṇi sarvā ṇi nāsyaṅi् ghrayutāni yuktyā dṛḍhīkṛtāṅgāni mayoditāni

भागेनार्धत्रिपादाङि् घ्रभिरथ यु गलाध्यर्धचन्द्रार्धपादै-र्मात्रै र्वृद्धिश्च हानिर्दृढतरमतिना योजितव्या बलार्थम् शोभार्थंभागमङ्गप्रतिवरसमनीचाल्पहम्म्येतलाना-मेवं प्रोक्तं यमीन्द्रैरविकलमतिभिस्तन्त्रविद्भिः पुराणैः

bhāgenārdhatripādāṅi् ghrabhiratha yu galādhyardhacandrārdhapādai-rmātrai rvṛddhiśca hānirdṛḍhataramatinā yojitavyā balārtham śobhārthaṃbhāgamaṅgaprativarasamanīcālpahammyetalānā-mevaṃ proktaṃ yamīndrairavikalamatibhistantravidbhiḥ purāṇaiḥ

मसूरकमधिष्ठानं वस्त्वाधारं धरातलम् तलं कुट्टिममाद्यङ्गं पर्यायवचनानि हि

masūrakamadhiṣṭhānaṃ vastvādhāraṃ dharātalam talaṃ kuṭṭimamādyaṅgaṃ paryāyavacanāni hi

यावज्जगतिनिष्क्रान्तं तावत् कुमुदनिर्गमम् अम्बुजानां तुसर्वेषामु त्सेध समनिर्गमम्

yāvajjagatiniṣkrāntaṃ tāvat kumudanirgamam ambujānāṃ tusarveṣāmu tsedha samanirgamam

दलाग्रतीव्रमु त्सेधात् पादं पादार्धमेववा वेत्राणामपि सर्वेषां चतुर्भा गैकनिर्गमम्

dalāgratīvramu tsedhāt pādaṃ pādārdhamevavā vetrāṇāmapi sarveṣāṃ caturbhā gaikanirgamam

तत्समं वा त्रिपादं वा महावाजननिर्गमम् एवं तीव्रक्रमं प्रोक्तं शोभाबलवशात् तुवा

tatsamaṃ vā tripādaṃ vā mahāvājananirgamam evaṃ tīvrakramaṃ proktaṃ śobhābalavaśāt tuvā

प्रवेशनिर्गमं कुर्यात् सर्वाङ्गानां मसूरके प्रतिच्छेदं नकर्तव्यं सर्वत्रै वं विचक्षणैः

praveśanirgamaṃ kuryāt sarvāṅgānāṃ masūrake praticchedaṃ nakartavyaṃ sarvatrai vaṃ vicakṣaṇaiḥ

द्वारार्थंयत् प्रतिच्छेदं सम्पद् द्वारं च नेत्यलम् पादबन्धमधिष्ठानं छेदनीयं यथोचितम्

dvārārthaṃyat praticchedaṃ sampad dvāraṃ ca netyalam pādabandhamadhiṣṭhānaṃ chedanīyaṃ yathocitam

जन्मादिपञ्चवर्गेतुतत्तत्तुङ्गावसानके सपिट्टकाङ्गेऽधिष्ठानेऽप्यन्यस्मिन्नेवमूह्यताम्

janmādipañcavargetutattattuṅgāvasānake sapiṭṭakāṅge'dhiṣṭhāne'pyanyasminnevamūhyatām

यद् यत्रै वोचितं प्राज्ञस्तत् तत्रै वप्रयोजयेत्

yad yatrai vocitaṃ prājñastat tatrai vaprayojayet

स्तम्भोच्चार्धंवा मसूरोच्चमानं तत्षट् सप्ताष्टां शकं भागहीनम् वस्त्वाधारोच्चं भवेत् सर्ववस्तु ष्वेवं पूर्वंशम्भुना सम्यगु क्तम्

stambhoccārdhaṃvā masūroccamānaṃ tatṣaṭ saptāṣṭāṃ śakaṃ bhāgahīnam vastvādhāroccaṃ bhavet sarvavastu ṣvevaṃ pūrvaṃśambhunā samyagu ktam

अथ पञ्चदशोऽध्यायः

पादायामं सविस्तारमाकारं भूषणादिकम् लक्षणान्तरतः सम्यग् वक्ष्येसं क्षेपतः क्रमात्

pādāyāmaṃ savistāramākāraṃ bhūṣaṇādikam lakṣaṇāntarataḥ samyag vakṣyesaṃ kṣepataḥ kramāt

स्थाणुः स्थूणश्च पादश्च जङ्घा च चरणोऽङि् घ्रकः स्तम्भश्च तलिपः कम्पः पर्यायवचनानि हि

sthāṇuḥ sthūṇaśca pādaśca jaṅghā ca caraṇo'ṅi् ghrakaḥ stambhaśca talipaḥ kampaḥ paryāyavacanāni hi

सवितस्त्यष्टहस्तोच्चं द्वादशक्ष्माद्यपादकम् तत्तद्वितस्तिहीनेन त्रिकरं चान्त्यभूमिके

savitastyaṣṭahastoccaṃ dvādaśakṣmādyapādakam tattadvitastihīnena trikaraṃ cāntyabhūmike

आत्तोत्सेधां शमानेन पादोच्चं वा विधीयते आत्ताधिष्ठानतुङ्गस्य द्विगुणं पादतुङ्गकम्

āttotsedhāṃ śamānena pādoccaṃ vā vidhīyate āttādhiṣṭhānatuṅgasya dviguṇaṃ pādatuṅgakam

द्विगुणादधिकोत्सेधः स्तम्भः प्रोक्तः स्वयं भु वा अष्टविं शतिमात्रैस्तुमूलभूस्तम्भविस्तृतम्

dviguṇādadhikotsedhaḥ stambhaḥ proktaḥ svayaṃ bhu vā aṣṭaviṃ śatimātraistumūlabhūstambhavistṛtam

तत्तद्द्व्यङ्गुलभिन्नेन षण्मात्रं चान्त्यभूमिके पादोच्चेपङ्क्तिनन्दाष्टभागेंऽशं पादविस्तृतम्

tattaddvyaṅgulabhinnena ṣaṇmātraṃ cāntyabhūmike pādoccepaṅktinandāṣṭabhāgeṃ'śaṃ pādavistṛtam

तदर्धंवा त्रिभागोनं चतुर्भा गोनमेववा कु ड्यस्तम्भस्य विस्तारस्तेन द्वित्रिचतु र्गुणः

tadardhaṃvā tribhāgonaṃ caturbhā gonamevavā ku ḍyastambhasya vistārastena dvitricatu rguṇaḥ

पञ्चषङ्गुण एवं स्याद् भित्तिविष्कम्भ इष्यते जन्मोध्ध्वेस्तम्भविक्षेपहोमाः स्तम्भविधौ विदुः

pañcaṣaṅguṇa evaṃ syād bhittiviṣkambha iṣyate janmodhdhvestambhavikṣepahomāḥ stambhavidhau viduḥ

प्रतिस्तम्भः प्रतेरूध्ध्वेचोत्तराधो हितायतिः जन्मोध्ध्वेस्तम्भनिक्षेपः स्तम्भायामस्त्रिभागभाक्

pratistambhaḥ praterūdhdhvecottarādho hitāyatiḥ janmodhdhvestambhanikṣepaḥ stambhāyāmastribhāgabhāk

गाम्भीर्यमवटं कृत्वा तदुपज्ञतलं कुरु पादुकाद्युत्तरान्तस्थो निखातस्तम्भ इष्यते

gāmbhīryamavaṭaṃ kṛtvā tadupajñatalaṃ kuru pādukādyuttarāntastho nikhātastambha iṣyate

अधिष्ठानोत्तरान्तस्थो झषालस्तम्भ उच्यते तद्वयासादकभागाद्यं षड् भागोनाग्रविस्तरः

adhiṣṭhānottarāntastho jhaṣālastambha ucyate tadvayāsādakabhāgādyaṃ ṣaḍ bhāgonāgravistaraḥ

मूलभूस्तम्भतुङ्गस्य द्वादशाद्याः षडंशयुक् ऊध्ध्वोध्ध्वस्तम्भतुङ्गं स्यादेवं तद्विस्तरक्रमः

mūlabhūstambhatuṅgasya dvādaśādyāḥ ṣaḍaṃśayuk ūdhdhvodhdhvastambhatuṅgaṃ syādevaṃ tadvistarakramaḥ

अग्राकारं यु गाश्रं तुकु म्भमण्डिसमन्वितम् ब्रह्मकान्तं तदष्टाश्रं विष्णुकान्तमिहोच्यते

agrākāraṃ yu gāśraṃ tuku mbhamaṇḍisamanvitam brahmakāntaṃ tadaṣṭāśraṃ viṣṇukāntamihocyate

षडश्रमिन्द्रकान्तं स्यात् सौम्यं तत् षोडशाश्रकम् कर्णमात्रेण तन्मूलेचतुरश्रमितोध्ध्वतः

ṣaḍaśramindrakāntaṃ syāt saumyaṃ tat ṣoḍaśāśrakam karṇamātreṇa tanmūlecaturaśramitodhdhvataḥ

अष्टाश्रं वा द्विरष्टाश्रवृत्तं पूर्वाश्रमीरितम् कुम्भमण्डियुतं वाऽपि रुद्रकान्तं सुवृत्तकम्

aṣṭāśraṃ vā dviraṣṭāśravṛttaṃ pūrvāśramīritam kumbhamaṇḍiyutaṃ vā'pi rudrakāntaṃ suvṛttakam

विस्तारद्विगुणं मध्येऽष्टाश्रयु क्तं यु गाश्रकम् वियु क्तं कु म्भमण्डिभ्यां मध्येऽष्टाश्रं तदु च्यते

vistāradviguṇaṃ madhye'ṣṭāśrayu ktaṃ yu gāśrakam viyu ktaṃ ku mbhamaṇḍibhyāṃ madhye'ṣṭāśraṃ tadu cyate

चतुरष्टाश्रवृत्ताभं रुद्रच्छन्दं समां शतः दण्डाध्यर्धेद्विदण्डे नोत्तुङ्गद्विगुणविस्तृतम्

caturaṣṭāśravṛttābhaṃ rudracchandaṃ samāṃ śataḥ daṇḍādhyardhedvidaṇḍe nottuṅgadviguṇavistṛtam

पद्मासनं तुकर्तव्यं मूलेपद्मासनं भवेत् यथेष्टाकृतिसं युक्तमूध्ध्वतो वा समण्डितम्

padmāsanaṃ tukartavyaṃ mūlepadmāsanaṃ bhavet yatheṣṭākṛtisaṃ yuktamūdhdhvato vā samaṇḍitam

चक्रवाकाकृतिव्याप्तं मूलेपद्मासनान्वितम् सभद्रं मध्यभागेतुभद्रकं तद् द्विमण्डितम्

cakravākākṛtivyāptaṃ mūlepadmāsanānvitam sabhadraṃ madhyabhāgetubhadrakaṃ tad dvimaṇḍitam

व्यालेभसिं हभूतादिमण्डितं यत्तुमूलतः यथेष्टाकृतिसं युक्तं तत्तन्नाम्ना समीरितम्

vyālebhasiṃ habhūtādimaṇḍitaṃ yattumūlataḥ yatheṣṭākṛtisaṃ yuktaṃ tattannāmnā samīritam

आत्तमेव तदायामेशुण्डभेदसमन्वितम् युतं तत् कु म्भमण्डिभ्यां शुण्डपादमिति स्मृतम्

āttameva tadāyāmeśuṇḍabhedasamanvitam yutaṃ tat ku mbhamaṇḍibhyāṃ śuṇḍapādamiti smṛtam

मु क्तोत्करणकर्माङ्गं पिण्डिपादं तदेवहि कर्मायामेन चाग्रेतुचतुरश्रसमन्वितम्

mu ktotkaraṇakarmāṅgaṃ piṇḍipādaṃ tadevahi karmāyāmena cāgretucaturaśrasamanvitam

तदधस्त्वर्धदण्डे न पद्मं वस्वश्रसं युतम् तदधस्तुविकाराश्रं दण्डे नाब्जं तुपूर्ववत्

tadadhastvardhadaṇḍe na padmaṃ vasvaśrasaṃ yutam tadadhastuvikārāśraṃ daṇḍe nābjaṃ tupūrvavat

तदधो दण्डमानेन मध्यपट्टं यु गाश्रकम् पद्मं च षोडशाश्रं च पूर्ववत् परिकल्पयेत्

tadadho daṇḍamānena madhyapaṭṭaṃ yu gāśrakam padmaṃ ca ṣoḍaśāśraṃ ca pūrvavat parikalpayet

मूलेशेषं यु गाश्रं स्याच्चित्रखण्डं तदु च्यते तदेवाष्टाश्रकं मध्यपट्टं श्रीखण्डमु च्यते

mūleśeṣaṃ yu gāśraṃ syāccitrakhaṇḍaṃ tadu cyate tadevāṣṭāśrakaṃ madhyapaṭṭaṃ śrīkhaṇḍamu cyate

मध्यपट्टं कलाश्रं चेच्छ्रीवज्रस्तम्भमु च्यते अग्राकारं यु गाश्रं स्यात् त्रिपट्टक्षेपणान्वितम्

madhyapaṭṭaṃ kalāśraṃ cecchrīvajrastambhamu cyate agrākāraṃ yu gāśraṃ syāt tripaṭṭakṣepaṇānvitam

क्षेपणस्तम्भमित्यु क्तं पट्टं पत्रादिशोभितम् ऊध्ध्वाधस्ताच्छिखामानं त्रिचतुर्भा गमेव वा

kṣepaṇastambhamityu ktaṃ paṭṭaṃ patrādiśobhitam ūdhdhvādhastācchikhāmānaṃ tricaturbhā gameva vā

सर्वेपोतिकया युक्ता नानारूपै र्विचित्रिताः पादाग्रविपुलं यत्तुतद् दण्डमिति कथ्यते

sarvepotikayā yuktā nānārūpai rvicitritāḥ pādāgravipulaṃ yattutad daṇḍamiti kathyate

सर्वाण्यङ्गानि हर्म् याणां मानयेद् दण्डमानतः सपादं सार्धपादोनद्विगुणं द्विगुणोन्नतम्

sarvāṇyaṅgāni harm yāṇāṃ mānayed daṇḍamānataḥ sapādaṃ sārdhapādonadviguṇaṃ dviguṇonnatam

श्रीकरं चन्द्रकान्तं च सौमुख्यं प्रियदर्शनम् यथाक्रमेण नामानि कलशानां भवन्ति हि

śrīkaraṃ candrakāntaṃ ca saumukhyaṃ priyadarśanam yathākrameṇa nāmāni kalaśānāṃ bhavanti hi

पोतिकाखण्डमण्डीनि कु म्भं स्कन्धं च पद्मकम् मालास्थानं क्रमेणै व स्तम्भाग्रात् परिकल्पयेत्

potikākhaṇḍamaṇḍīni ku mbhaṃ skandhaṃ ca padmakam mālāsthānaṃ krameṇai va stambhāgrāt parikalpayet

कु म्भोच्छ्रयेनवां शेधृग्भागेन चतुरं शकः कमलं कण्ठमं शेन भागेनास्यं प्रकीर्तितम्

ku mbhocchrayenavāṃ śedhṛgbhāgena caturaṃ śakaḥ kamalaṃ kaṇṭhamaṃ śena bhāgenāsyaṃ prakīrtitam

भागेन पद्ममर्धेन वृत्तमर्धेन हीरकौ हीरौ पादसमव्यासौ तत्कर्णेनास्यविस्तृतम्

bhāgena padmamardhena vṛttamardhena hīrakau hīrau pādasamavyāsau tatkarṇenāsyavistṛtam

तत्कर्णंकु म्भविस्तारं तत्कर्णंघ्नकायतम् अथवा घ्नकायामं चतुर्दण्डं त्रिदण्डकम्

tatkarṇaṃku mbhavistāraṃ tatkarṇaṃghnakāyatam athavā ghnakāyāmaṃ caturdaṇḍaṃ tridaṇḍakam

सार्धत्रिदण्डमायाममु त्सेधाख्यं त्रिदण्डकम् तदु त्सेधेत्रिभागेतुभागेनोत्सन्धिरिष्यते

sārdhatridaṇḍamāyāmamu tsedhākhyaṃ tridaṇḍakam tadu tsedhetribhāgetubhāgenotsandhiriṣyate

भागेन वेत्रमं शेन पद्मं पाल्याभमिष्यते नागवक्त्रसमाकारमावेत्रात् पादरूपवत्

bhāgena vetramaṃ śena padmaṃ pālyābhamiṣyate nāgavaktrasamākāramāvetrāt pādarūpavat

पादविस्तारविस्तारं धृक्कण्ठं वीरकाण्डकम् सर्वेषामपि पादानां वीरकाण्डं यु गाश्रकम्

pādavistāravistāraṃ dhṛkkaṇṭhaṃ vīrakāṇḍakam sarveṣāmapi pādānāṃ vīrakāṇḍaṃ yu gāśrakam

तदु त्सेधत्रिपादोनं दण्डोत्थं स्कन्धमिष्यते तदधस्तुतदर्धेन पद्मं पत्रविचित्रितम्

tadu tsedhatripādonaṃ daṇḍotthaṃ skandhamiṣyate tadadhastutadardhena padmaṃ patravicitritam

मालास्थानमधस्तस्माद् दण्डमानसमुन्नतिः पादविस्तारविस्तारा पोतिका तत्समोदया

mālāsthānamadhastasmād daṇḍamānasamunnatiḥ pādavistāravistārā potikā tatsamodayā

पञ्चदण्डसमायामा श्रेष्ठार्धो च्चा कनिष्ठिका आयता सा त्रिदण्डे न चतुर्दण्डे न दीर्घका

pañcadaṇḍasamāyāmā śreṣṭhārdho ccā kaniṣṭhikā āyatā sā tridaṇḍe na caturdaṇḍe na dīrghakā

त्रिभागोना त्रिपादोच्चा मध्यमा पोतिका भवेत् पूर्वोक्तं तत् समण्डीनां सकु म्भानां चतु र्गुणम्

tribhāgonā tripādoccā madhyamā potikā bhavet pūrvoktaṃ tat samaṇḍīnāṃ saku mbhānāṃ catu rguṇam

त्रिगुणं केवलानां तुपादानां प्रविधीयते सर्वेषामपि पादानां यथेष्टायतमीरितम्

triguṇaṃ kevalānāṃ tupādānāṃ pravidhīyate sarveṣāmapi pādānāṃ yatheṣṭāyatamīritam

त् दुच्चत्रिचतुर्भा गोच्चा वा स्वाग्रेतुपिट्टका अर्धंत्रिद्व्यं शमङ् घ्र् यूनं छायामानं विधीयते

t duccatricaturbhā goccā vā svāgretupiṭṭakā ardhaṃtridvyaṃ śamaṅ ghr yūnaṃ chāyāmānaṃ vidhīyate

त्रिभागं वा चतुर्भा गं तरङ्गस्थानमिष्यते सक्षुद्रक्षेपणं मध्यपट्टं पत्रविचित्रितम्

tribhāgaṃ vā caturbhā gaṃ taraṅgasthānamiṣyate sakṣudrakṣepaṇaṃ madhyapaṭṭaṃ patravicitritam

समास्तरङ्गाश्चान्योन्यहीनाः सर्वत्र सम्मताः अग्रनिष्क्राममर्धंवा त्रिभागं वा स्वतारतः

samāstaraṅgāścānyonyahīnāḥ sarvatra sammatāḥ agraniṣkrāmamardhaṃvā tribhāgaṃ vā svatārataḥ

मु ष्टिबन्धोपरिक्षिप्त व्यालसं हृतिरूपवत् सनालीकं समतलं सनाटकमथापि वा

mu ṣṭibandhoparikṣipta vyālasaṃ hṛtirūpavat sanālīkaṃ samatalaṃ sanāṭakamathāpi vā

भूतेभमकरैव्व्यालसं युक्तं चाग्रमण्डनम् पाश्श्वयोः पोतिकामध्येपट्टं पादविशालवत्

bhūtebhamakaraivvyālasaṃ yuktaṃ cāgramaṇḍanam pāśśvayoḥ potikāmadhyepaṭṭaṃ pādaviśālavat

रत्नबन्धक्रियावल्ली चित्रा वाग्रस्थपिट्टका नानाचित्रै र्विचित्रा वा सा प्रोक्ता चित्रपोतिका

ratnabandhakriyāvallī citrā vāgrasthapiṭṭakā nānācitrai rvicitrā vā sā proktā citrapotikā

पत्रै र्विचित्रिता पत्रपोतिकेति प्रकीर्तिता महार्णवतरङ्गाभतरङ्गाभा तरङ्गिणी

patrai rvicitritā patrapotiketi prakīrtitā mahārṇavataraṅgābhataraṅgābhā taraṅgiṇī

चतुःषडष्टपङ्क्त्यकसं ख्या वा स्युस्तरङ्गकाः बहवोऽपि समाश्चैतेचान्योन्याः स्यु र्वराः क्रमात्

catuḥṣaḍaṣṭapaṅktyakasaṃ khyā vā syustaraṅgakāḥ bahavo'pi samāścaitecānyonyāḥ syu rvarāḥ kramāt

पादमर्धंत्रिपादं वा भित्तेः स्तम्भस्य निर्गमम् चतुरष्टाश्रवृत्तानां यथाक्रममिति स्मृतम्

pādamardhaṃtripādaṃ vā bhitteḥ stambhasya nirgamam caturaṣṭāśravṛttānāṃ yathākramamiti smṛtam

द्विहस्ताद्यं चतुर्हस्तं स्तम्भान्तरमिति स्मृतम् षडङ्गुलविवृद्ध्या तुनवभेदं प्रकीर्तितम्

dvihastādyaṃ caturhastaṃ stambhāntaramiti smṛtam ṣaḍaṅgulavivṛddhyā tunavabhedaṃ prakīrtitam

गृहीतां शवशेनापि यथायु क्त्या प्रयोजयेत् स्तम्भस्तम्भान्तरं सर्वंप्रासादेसार्वदेशिके

gṛhītāṃ śavaśenāpi yathāyu ktyā prayojayet stambhastambhāntaraṃ sarvaṃprāsādesārvadeśike

विषमस्तम्भभागं तुवास्तु वस्तु विनाशनम् सायतं चापि तत्सर्वंतन्नाम्नै वप्रपद्यते

viṣamastambhabhāgaṃ tuvāstu vastu vināśanam sāyataṃ cāpi tatsarvaṃtannāmnai vaprapadyate

दारुस्तम्भविशालं वा सार्धंद्वित्रिगुणं तुवा शिलास्तम्भविशालं स्याद् देवानां नैव मानवे

dārustambhaviśālaṃ vā sārdhaṃdvitriguṇaṃ tuvā śilāstambhaviśālaṃ syād devānāṃ naiva mānave

इष्टकाश्मद्रुमैः सर्वैः स्तम्भाः प्रोक्ताश्चिरन्तनैः यु ग्मायु ग्मं तुदेवानामयु ग्मं तुनृणां मतम्

iṣṭakāśmadrumaiḥ sarvaiḥ stambhāḥ proktāścirantanaiḥ yu gmāyu gmaṃ tudevānāmayu gmaṃ tunṛṇāṃ matam

अन्तःस्तम्भं बहिः स्तम्भमाजुसूत्रं यथा भवेत् गृहाणां भित्तिमध्येतुशालानां तुतथा भवेत्

antaḥstambhaṃ bahiḥ stambhamājusūtraṃ yathā bhavet gṛhāṇāṃ bhittimadhyetuśālānāṃ tutathā bhavet

प्रासादानां तुपाब्दाह्येपान्मध्येशयनासने उपानादिशिरः केचित् केचित् स्तूप्यन्तमुन्नतम्

prāsādānāṃ tupābdāhyepānmadhyeśayanāsane upānādiśiraḥ kecit kecit stūpyantamunnatam

मुनयः प्रवदन्त्युच्चं प्रासादेसार्वदेशिके पाब्दाह्येपादमध्येवा सभामण्डपयोर्मतम्

munayaḥ pravadantyuccaṃ prāsādesārvadeśike pābdāhyepādamadhyevā sabhāmaṇḍapayormatam

अन्तर्बहिश्च मध्येतुसालानां मानसूत्रकम् युञ्जीयादेवमेवं तुसर्वेषां सम्पदां पदम्

antarbahiśca madhyetusālānāṃ mānasūtrakam yuñjīyādevamevaṃ tusarveṣāṃ sampadāṃ padam

विपरीतेविपत्त्यैस्यादिति शास्त्रविनिश्चयः स्तम्भोत्तरादिकाङ्गानां द्रव्यं द्रुमोपलेष्टकाः

viparītevipattyaisyāditi śāstraviniścayaḥ stambhottarādikāṅgānāṃ dravyaṃ drumopaleṣṭakāḥ

स्निग्धसारमहासारा ह्यवृद्धास्तरुणेतराः अवक्रा निर्व्रणाः सर्वेग्रहीतव्या महीरुहाः

snigdhasāramahāsārā hyavṛddhāstaruṇetarāḥ avakrā nirvraṇāḥ sarvegrahītavyā mahīruhāḥ

पुण्याद्रिवनतीर्थस्था दर्शनीया मनोरमाः सर्वसम्पत्समृद्ध्यर्थाभवेत्युस्तेन सं शयः

puṇyādrivanatīrthasthā darśanīyā manoramāḥ sarvasampatsamṛddhyarthābhavetyustena saṃ śayaḥ

पुरुषः खदिरः सालो मधूकः चम्पकस्तथा शिं शपार्जु नाजकर्णीक्षीरिणी पद्मचन्दनौ

puruṣaḥ khadiraḥ sālo madhūkaḥ campakastathā śiṃ śapārju nājakarṇīkṣīriṇī padmacandanau

पिशितो धन्वनः पिण्डी सिं हो राजादनः शमी तिलकश्च द्रुमाश्चैतेस्तम्भवृक्षाः समीरिताः

piśito dhanvanaḥ piṇḍī siṃ ho rājādanaḥ śamī tilakaśca drumāścaitestambhavṛkṣāḥ samīritāḥ

निम्बासनशिरीषाश्च एकः कालश्च कट् घ्नः तिमिसो लिकुचश्चै व पनसः सप्तपर्णकः

nimbāsanaśirīṣāśca ekaḥ kālaśca kaṭ ghnaḥ timiso likucaścai va panasaḥ saptaparṇakaḥ

भौमा चै व गवाक्षी चेत्यादयश्चोध्ध्वभूरुहाः एकवर्णाः स्थिराः स्निग्धाः सुखसंस्पर्शनान्विताः

bhaumā cai va gavākṣī cetyādayaścodhdhvabhūruhāḥ ekavarṇāḥ sthirāḥ snigdhāḥ sukhasaṃsparśanānvitāḥ

प्राचीनाश्चाप्युदीचीना भूमग्नाः शुभदाः शिलाः स्त्रीलिङ्गाश्चापि पु ल्लिङ्गा निर्दो षाश्च नपुं सकाः

prācīnāścāpyudīcīnā bhūmagnāḥ śubhadāḥ śilāḥ strīliṅgāścāpi pu lliṅgā nirdo ṣāśca napuṃ sakāḥ

सुघनाः समदग्धाश्च सुखराश्चेष्टकाः शुभाः स्त्रीलिङ्गाश्चापि पु ल्लिङ्गा भिन्नच्छिद्रादिवर्जिताः

sughanāḥ samadagdhāśca sukharāśceṣṭakāḥ śubhāḥ strīliṅgāścāpi pu lliṅgā bhinnacchidrādivarjitāḥ

एतैरेवंविधैद्द्रव्यैः कृतं वस्तुसमृद्धये धर्मार्थकामसौखानां भवेदेवेति निश्चितम्

etairevaṃvidhaiddravyaiḥ kṛtaṃ vastusamṛddhaye dharmārthakāmasaukhānāṃ bhavedeveti niścitam

न देवतालयान्तस्थाः प्रहता वा न विद्युता न दावानलसं लीढा न भूतालयमध्यगाः

na devatālayāntasthāḥ prahatā vā na vidyutā na dāvānalasaṃ līḍhā na bhūtālayamadhyagāḥ

न महापथ सं रूढा न तुग्रामसमुद्भवाः न घटाम्बु भिरासिक्ता न पक्षिमृगसेविताः

na mahāpatha saṃ rūḍhā na tugrāmasamudbhavāḥ na ghaṭāmbu bhirāsiktā na pakṣimṛgasevitāḥ

न वायुना न मातङ्गैर्भग्ना नै व गतासवः न चण्डालजनाकीर्णान सर्वजनसेविताः

na vāyunā na mātaṅgairbhagnā nai va gatāsavaḥ na caṇḍālajanākīrṇāna sarvajanasevitāḥ

नान्योन्यवलिता भग्ना न वल्मीकसमाश्रिताः न लतालिङ्गिता गाढा न सिराकोटरावृताः

nānyonyavalitā bhagnā na valmīkasamāśritāḥ na latāliṅgitā gāḍhā na sirākoṭarāvṛtāḥ

नाङ्कुरावृतसर्वाङ्गा न भृङ्गकीटदूषिताः नाकालफलिनो ग्राह्या न श्मशानसमीपगाः

nāṅkurāvṛtasarvāṅgā na bhṛṅgakīṭadūṣitāḥ nākālaphalino grāhyā na śmaśānasamīpagāḥ

सभाचै त्यसमीपस्था देवादीनां न भूरुहाः वापीकत्न पतटाकादिवस्तु ष्वपि च सम्भवाः

sabhācai tyasamīpasthā devādīnāṃ na bhūruhāḥ vāpīkatna pataṭākādivastu ṣvapi ca sambhavāḥ

विनष्टवस्तुसञ्जातद्रव्यं सर्वविपत्करम् तस्मात् सर्वप्रयत्नेन शुद्धं द्रव्यं प्रगृह्यताम्

vinaṣṭavastusañjātadravyaṃ sarvavipatkaram tasmāt sarvaprayatnena śuddhaṃ dravyaṃ pragṛhyatām

शिला देवालयेग्राह्या द्विजावनिपयोर्मताः पाषण्डिनां च कर्तव्या न कुर्याद् वैश्यशूद्रयोः

śilā devālayegrāhyā dvijāvanipayormatāḥ pāṣaṇḍināṃ ca kartavyā na kuryād vaiśyaśūdrayoḥ

कर्तव्यं यदि तद् वास्तुधर्मकामार्थनाशकृत् एकद्रव्यकृतं शुद्धं मिश्रं द्विद्रव्यनिर्मितम्

kartavyaṃ yadi tad vāstudharmakāmārthanāśakṛt ekadravyakṛtaṃ śuddhaṃ miśraṃ dvidravyanirmitam

त्रिद्रव्यसं युतं यत्तुतत् सङ्कीर्णमुदाहृतम् पूर्वोदितानां वासेषुकर्तव्यं सम्पदां पदम्

tridravyasaṃ yutaṃ yattutat saṅkīrṇamudāhṛtam pūrvoditānāṃ vāseṣukartavyaṃ sampadāṃ padam

सर्वद्वारिकनक्षत्रेशुभपक्षमुहूर्तके गच्छेदरण्यं द्रव्यार्थीकृतकौतुकमङ्गलः

sarvadvārikanakṣatreśubhapakṣamuhūrtake gacchedaraṇyaṃ dravyārthīkṛtakautukamaṅgalaḥ

निमित्तैः शकुनैर्योग्यैः सह मङ्गलशब्दकः गन्धैः पुष्पैश्च धूपैश्च मां सेन कृसरेण च

nimittaiḥ śakunairyogyaiḥ saha maṅgalaśabdakaḥ gandhaiḥ puṣpaiśca dhūpaiśca māṃ sena kṛsareṇa ca

पायसौदनमत्स्यैश्च भक्षैश्चापि पृथग्विधैः अर्चयेदीप्सितान् सर्वान् वृक्षां श्च वनदेवताः

pāyasaudanamatsyaiśca bhakṣaiścāpi pṛthagvidhaiḥ arcayedīpsitān sarvān vṛkṣāṃ śca vanadevatāḥ

भूतक्रत्न रबलिं दत्त्वा कर्मयोग्यद्रुमं हरेत् मूलाग्रादार्जवं वृत्तं शाखानेकसमन्वितम्

bhūtakratna rabaliṃ dattvā karmayogyadrumaṃ haret mūlāgrādārjavaṃ vṛttaṃ śākhānekasamanvitam

तत्तुपुंस्त्वं भवेन्मूलेस्थूलं स्त्रीत्वं कृशाग्रकम् स्थूलाग्रं कृशमूलं तुषण्डमेतदुदीरितम्

tattupuṃstvaṃ bhavenmūlesthūlaṃ strītvaṃ kṛśāgrakam sthūlāgraṃ kṛśamūlaṃ tuṣaṇḍametadudīritam

मुहूर्तस्तम्भमु द्दिश्य पुं भूरुह उदीरितः सर्वेष्वङ्गे षुवस्तूनां पुंस्त्रीषण्डं प्रकीर्तितम्

muhūrtastambhamu ddiśya puṃ bhūruha udīritaḥ sarveṣvaṅge ṣuvastūnāṃ puṃstrīṣaṇḍaṃ prakīrtitam

पूर्वाशायां द्रुमस्यास्य स्वपेद् दर्भान्तरेशु चिः स्वप्रदक्षिणपाश्श्वेतुसंस्थाप्य परशुं सुधीः

pūrvāśāyāṃ drumasyāsya svaped darbhāntareśu ciḥ svapradakṣiṇapāśśvetusaṃsthāpya paraśuṃ sudhīḥ

पीत्वा शुद्धं पयो रात्रावपराभिमुखोऽपरः स्थपतिर्वरवेषाढ्यो मन्त्रयेत् सपरश्वधः

pītvā śuddhaṃ payo rātrāvaparābhimukho'paraḥ sthapatirvaraveṣāḍhyo mantrayet saparaśvadhaḥ

अयं मन्त्रः अपक्रामन्तुभूतानि देवताश्च सगुह्यकाः युष्मभ्यं तुबलं भूयः सोमो दिशतुपादपाः

ayaṃ mantraḥ apakrāmantubhūtāni devatāśca saguhyakāḥ yuṣmabhyaṃ tubalaṃ bhūyaḥ somo diśatupādapāḥ

शिवमस्तुमहीपुत्रा देवताश्च सगुह्यकाः कर्मै तत् साधयिष्यामि क्रियतां वासपर्ययः

śivamastumahīputrā devatāśca saguhyakāḥ karmai tat sādhayiṣyāmi kriyatāṃ vāsaparyayaḥ

एवमु क्त्वा नमस्कृत्य पादपेभ्यो नमः शु चिः दुग्धतैलघृतैः सम्यक् सन्तेज्य परशोर्मु खम्

evamu ktvā namaskṛtya pādapebhyo namaḥ śu ciḥ dugdhatailaghṛtaiḥ samyak santejya paraśormu kham

उपक्रामेत्तुतं छेत्तुं यथाकामं वनस्पतिम् मूलेहस्तं व्यपोह्योध्ध्वेत्रिंश्छत्वा तत्र लक्षयेत्

upakrāmettutaṃ chettuṃ yathākāmaṃ vanaspatim mūlehastaṃ vyapohyodhdhvetriṃśchatvā tatra lakṣayet

वारिस्रावो विवृद्ध्यर्थः क्षीरं पुत्रविवर्धनम् शोणितं स्वामिनः हन्याद् वर्जयेत् तं प्रयत्नतः

vārisrāvo vivṛddhyarthaḥ kṣīraṃ putravivardhanam śoṇitaṃ svāminaḥ hanyād varjayet taṃ prayatnataḥ

पतनेसिं हशार्दू लहस्तिशब्दाः सुशोभनाः रुदितं हसितं कोशं कत्नजितं निन्दितं वरैः

patanesiṃ haśārdū lahastiśabdāḥ suśobhanāḥ ruditaṃ hasitaṃ kośaṃ katnajitaṃ ninditaṃ varaiḥ

पातयेदुत्तराग्रं तुपूर्वा ग्रं वा वनस्पतिम् तेदिशौ शुभदेस्यातामन्याशासुविपर्यये

pātayeduttarāgraṃ tupūrvā graṃ vā vanaspatim tediśau śubhadesyātāmanyāśāsuviparyaye

सालाश्मर्यजकर्णीनामूध्ध्वेतुपतनं शुभम् मूलेपृष्ठागमेबन्धु प्रेष्ययोश्च विनाशनम्

sālāśmaryajakarṇīnāmūdhdhvetupatanaṃ śubham mūlepṛṣṭhāgamebandhu preṣyayośca vināśanam

निर्गमत्स्थितिमद् भूत्वा वृक्षान्तरनिपातने शिरःसङ्गे न नाशः स्यान्मूलसङ्गे श्रमो भवेत्

nirgamatsthitimad bhūtvā vṛkṣāntaranipātane śiraḥsaṅge na nāśaḥ syānmūlasaṅge śramo bhavet

शरीरभङ्गं कर्तॄ णां नाशमग्रेऽप्यपत्यहृत् अन्योन्यपतनं पूज्यं छेद्यं चोभयतः समम्

śarīrabhaṅgaṃ kartṝ ṇāṃ nāśamagre'pyapatyahṛt anyonyapatanaṃ pūjyaṃ chedyaṃ cobhayataḥ samam

चतुरश्रमृजुं कृत्वा मुहूर्तस्तम्भसंग्रहे सितपट्टे न सञ्छाद्य स्यन्दनेन्यस्य वेशयेत्

caturaśramṛjuṃ kṛtvā muhūrtastambhasaṃgrahe sitapaṭṭe na sañchādya syandanenyasya veśayet

100

देवद्विजमहीपानां विशां शकटेन तु शूद्रस्य पुरुषस्कन्धेनानीयात्तुविचक्षणः

devadvijamahīpānāṃ viśāṃ śakaṭena tu śūdrasya puruṣaskandhenānīyāttuvicakṣaṇaḥ

101

पाश्श्वयोः शाययित्वा तुशकटेन्यस्य वेशयेत् प्रशस्तेद्वारि प्रग्राह्य स्थपत्यनु गतद्रुमम्

pāśśvayoḥ śāyayitvā tuśakaṭenyasya veśayet praśastedvāri pragrāhya sthapatyanu gatadrumam

102

कर्ममण्डपके न्यस्य बालुकोपरि शाययेत् प्रागग्रं चोत्तराग्रं वाप्याशुष्कं रक्षयेत् पुनः

karmamaṇḍapake nyasya bālukopari śāyayet prāgagraṃ cottarāgraṃ vāpyāśuṣkaṃ rakṣayet punaḥ

103

परावृत्तं न कर्तव्यमाषण्मासं तुस द्रुमः सर्वेन्द्रकीला एवं स्युः प्रापणीयाः प्रयत्नतः

parāvṛttaṃ na kartavyamāṣaṇmāsaṃ tusa drumaḥ sarvendrakīlā evaṃ syuḥ prāpaṇīyāḥ prayatnataḥ

104

अन्येषामपि कुप्यानां वेशनेत्वग्रमग्रतः मुहूर्तस्तम्भो देवानां द्विजातीनां यथाक्रमम्

anyeṣāmapi kupyānāṃ veśanetvagramagrataḥ muhūrtastambho devānāṃ dvijātīnāṃ yathākramam

105

कार्तमालश्च खदिरः खादिरश्च मधूककः राजादनो यथासं ख्य विस्तारायाममु च्यते

kārtamālaśca khadiraḥ khādiraśca madhūkakaḥ rājādano yathāsaṃ khya vistārāyāmamu cyate

106

भानुरुद्रदशद्वारवितस्त्यायामसं युताः तत्सं ख्याङ्गु लिविस्तीर्णाः पङ्क्त्यं शोनाग्रविस्तराः

bhānurudradaśadvāravitastyāyāmasaṃ yutāḥ tatsaṃ khyāṅgu livistīrṇāḥ paṅktyaṃ śonāgravistarāḥ

107

भूतसार्धचतु र्वेदगुणतालनिखातकाः भूमिभूमिवशादु क्तं स्तम्भोच्चं विपुलं तुवा

bhūtasārdhacatu rvedaguṇatālanikhātakāḥ bhūmibhūmivaśādu ktaṃ stambhoccaṃ vipulaṃ tuvā

108

झषालाङ् घ्रौ तुसर्वत्र निखातं परिवर्जयेत् अश्वत्थोदुम्बरश्चै व प्लक्षश्च वटवृक्षकः

jhaṣālāṅ ghrau tusarvatra nikhātaṃ parivarjayet aśvatthodumbaraścai va plakṣaśca vaṭavṛkṣakaḥ

109

सप्तपर्णश्च बिल्वश्च पलाशः कुटजस्तथा पीलुः श्लेष्मातकी लोध्रः कदम्बः पारिजातकः

saptaparṇaśca bilvaśca palāśaḥ kuṭajastathā pīluḥ śleṣmātakī lodhraḥ kadambaḥ pārijātakaḥ

110

शिरीषः कोविदारश्च तिन्त्रिणीको महाद्रुमः शिलीन्ध्रः सर्पमारश्च शल्मली सरलस्तथा

śirīṣaḥ kovidāraśca tintriṇīko mahādrumaḥ śilīndhraḥ sarpamāraśca śalmalī saralastathā

111

किं शुकश्चारिमेदश्चाभयाक्षा मलकद्रुमाः कपित्थः कण्टकश्चै वपुत्रजीवश्च डुण्डुकः

kiṃ śukaścārimedaścābhayākṣā malakadrumāḥ kapitthaḥ kaṇṭakaścai vaputrajīvaśca ḍuṇḍukaḥ

112

कारस्करः करञ्जश्च वरणश्चाश्वमारकः बदरो वकुलः पिण्डी पद्मकस्तिलकस्तथा

kāraskaraḥ karañjaśca varaṇaścāśvamārakaḥ badaro vakulaḥ piṇḍī padmakastilakastathā

113

पाटल्यगरुकर्पू रा न ग्राह्या गृहकर्मणि देवयोग्या इमेसर्वेमानुषाणामनर्थदाः

pāṭalyagarukarpū rā na grāhyā gṛhakarmaṇi devayogyā imesarvemānuṣāṇāmanarthadāḥ

114

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन गृह्णीयान्न नरालये ऊषरं पाण्डुरं कृष्णचिक्कणं ताम्रपु ल्लकम्

tasmāt sarvaprayatnena gṛhṇīyānna narālaye ūṣaraṃ pāṇḍuraṃ kṛṣṇacikkaṇaṃ tāmrapu llakam

115

मृदश्चतस्रस्तास्वेवगृह्णीयात् ताम्रपु ल्लकम् अशकराश्ममूलास्थिलोष्टं सतनु वालुकम्

mṛdaścatasrastāsvevagṛhṇīyāt tāmrapu llakam aśakarāśmamūlāsthiloṣṭaṃ satanu vālukam

116

एकवर्णंसुखस्पर्शमिष्टं लोष्टेष्टकादिषु मृत्खण्डं पूरयेदग्रेजानुदघ्नेजलेततः

ekavarṇaṃsukhasparśamiṣṭaṃ loṣṭeṣṭakādiṣu mṛtkhaṇḍaṃ pūrayedagrejānudaghnejaletataḥ

117

आलोड्य मर्दयेत् पभ्द्यां चत्वारिं शत् पुनः पुनः क्षीरद्रुमकदम्बाम्राभयाक्षत्वग्जलैरपि

āloḍya mardayet pabhdyāṃ catvāriṃ śat punaḥ punaḥ kṣīradrumakadambāmrābhayākṣatvagjalairapi

118

त्रिघ्नाम्बु भिरासिक्त्वा मर्दयेन्मासमात्रकम् चतुष्पञ्चशडष्टाभिर्मात्रैस्तदि् द्वगुणायताः

trighnāmbu bhirāsiktvā mardayenmāsamātrakam catuṣpañcaśaḍaṣṭābhirmātraistadi् dvaguṇāyatāḥ

119

व्यासार्धार्धत्रिभागैकतीव्रा मध्येपरेऽपरे इष्टका बहुशः शोष्याः समदग्धाः पुनश्च ताः

vyāsārdhārdhatribhāgaikatīvrā madhyepare'pare iṣṭakā bahuśaḥ śoṣyāḥ samadagdhāḥ punaśca tāḥ

120

एकद्वित्रिचतुर्मासमतीत्यै व विचक्षणः जलेप्रक्षिप्य यत्नेन जलादु द्ध त्य तत् पुनः

ekadvitricaturmāsamatītyai va vicakṣaṇaḥ jaleprakṣipya yatnena jalādu ddha tya tat punaḥ

121

निराद्द्रास्ताः प्रयोक्तव्या इष्टका इष्टकर्मणि

nirāddrāstāḥ prayoktavyā iṣṭakā iṣṭakarmaṇi

122

एवं द्रुमेष्टकशिला विधिना गृहीत्वा कर्वन्तुवस्तुविहिता हि वराः समृद्ध्यैयन्निन्दितं त्वपरवस्त्ववशिष्टमाद्यैद्द्रव्यं विनष्टभवनप्रभवं विपत्त्यै

evaṃ drumeṣṭakaśilā vidhinā gṛhītvā karvantuvastuvihitā hi varāḥ samṛddhyaiyanninditaṃ tvaparavastvavaśiṣṭamādyaiddravyaṃ vinaṣṭabhavanaprabhavaṃ vipattyai

123

स्तम्भायामं तारमाकारभेदं सालङ्कारं भूषणं च क्रमेण युक्त्या युक्तं सम्पदामास्पदं तत्प्रोक्तं नॄणां तै तिलानां मयेह

stambhāyāmaṃ tāramākārabhedaṃ sālaṅkāraṃ bhūṣaṇaṃ ca krameṇa yuktyā yuktaṃ sampadāmāspadaṃ tatproktaṃ nṝṇāṃ tai tilānāṃ mayeha

अथ षोडशोऽध्यायः

उत्तरादिवृतेरन्तं प्रस्तारावयवं क्रमात् संवक्ष्येक्षिप्य सर्वेषां हर्म् याणामथ योग्यकम्

uttarādivṛterantaṃ prastārāvayavaṃ kramāt saṃvakṣyekṣipya sarveṣāṃ harm yāṇāmatha yogyakam

उत्तरं त्रिविधं पादविस्तारं तत्समोँमम् त्रिपादोदयमध्योच्चं विस्तारं पादतः समम्

uttaraṃ trividhaṃ pādavistāraṃ tatsamom̐mam tripādodayamadhyoccaṃ vistāraṃ pādataḥ samam

खण्डोत्तरं पत्रबन्धं रूपोत्तरमिति त्रिधा त्रिपादं वा त्रिभागोनमर्धंवा कर्णनिर्गमम्

khaṇḍottaraṃ patrabandhaṃ rūpottaramiti tridhā tripādaṃ vā tribhāgonamardhaṃvā karṇanirgamam

स्वस्तिकं वर्धमानं च नन्द्यावर्तसमाकृतिः सर्वतोभद्रवृत्तिर्वाप्रत्युत्तरनिवेशनम्

svastikaṃ vardhamānaṃ ca nandyāvartasamākṛtiḥ sarvatobhadravṛttirvāpratyuttaraniveśanam

त्रिभागैकं चतुर्भा गं वाजनं निर्गमोँमम् चतुरश्रं सपर्णा ग्रं तदूध्ध्वेमु ष्टिबन्धनम्

tribhāgaikaṃ caturbhā gaṃ vājanaṃ nirgamom̐mam caturaśraṃ saparṇā graṃ tadūdhdhvemu ṣṭibandhanam

तुलाच्छेदेन वा कुर्यात् पृथग्वा वाजनोपरि स्तम्भार्धविपुलं स्वार्धंतीव्रं पट्टाम्बुजक्रियम्

tulācchedena vā kuryāt pṛthagvā vājanopari stambhārdhavipulaṃ svārdhaṃtīvraṃ paṭṭāmbujakriyam

सनालिकमधस्तात् तुवाजनाद् दण्डनिर्गमम् मूलाग्रयोः शिखोपेता तदूध्ध्वेतुप्रमालिका

sanālikamadhastāt tuvājanād daṇḍanirgamam mūlāgrayoḥ śikhopetā tadūdhdhvetupramālikā

स्तम्भव्याससमोच्चा वा त्रिचतुर्भा गतीव्रका कु म्भमण्दियुताग्रा च हस्तिमुण्डक सन्निभा

stambhavyāsasamoccā vā tricaturbhā gatīvrakā ku mbhamaṇdiyutāgrā ca hastimuṇḍaka sannibhā

दण्डिकासमनिष्क्रान्ता तदूध्ध्वेदण्डिका भवेत् स्तम्भार्धविपुला स्वार्धतीव्रा नीव्रार्धनिष्क्रमा

daṇḍikāsamaniṣkrāntā tadūdhdhvedaṇḍikā bhavet stambhārdhavipulā svārdhatīvrā nīvrārdhaniṣkramā

मु ष्टिबन्धसमाकारचतुरश्रा यथा तथा यथेष्टविपुलोत्तुङ्गं तत्तुङ्गसमवेशनम्

mu ṣṭibandhasamākāracaturaśrā yathā tathā yatheṣṭavipulottuṅgaṃ tattuṅgasamaveśanam

वलयं स्यात् तदूध्ध्वेतुगोपानं वा तदूध्ध्वतः मु ष्टिबन्धविशालोच्चा पिट्टकाक्षेपणाम्बुजा

valayaṃ syāt tadūdhdhvetugopānaṃ vā tadūdhdhvataḥ mu ṣṭibandhaviśāloccā piṭṭakākṣepaṇāmbujā

छित्त्वार्पिताविशिष्टा तुदण्डिकोपरि पिट्टका तस्यां छित्त्वा तुतन्मानं गोपानं चार्पयेद् बुधः

chittvārpitāviśiṣṭā tudaṇḍikopari piṭṭakā tasyāṃ chittvā tutanmānaṃ gopānaṃ cārpayed budhaḥ

उत्तरान्तावलम्बं वा यथायु क्ति यथारुचि वाजनोध्ध्वेतुलोध्ध्वेवा गोपानं योजयेद् बुधः

uttarāntāvalambaṃ vā yathāyu kti yathāruci vājanodhdhvetulodhdhvevā gopānaṃ yojayed budhaḥ

तुलान्तरसमं गोपानान्तरं प्रविधीयते गोपानदण्डिकोध्ध्वंचेद् वाजनान्तावलम्बनम्

tulāntarasamaṃ gopānāntaraṃ pravidhīyate gopānadaṇḍikodhdhvaṃced vājanāntāvalambanam

दण्डार्धविपुलं स्वार्धंतीव्रं गोपानमूध्ध्वतः कम्पं समान्तरं कुर्याद् वलयच्छिद्रमन्तरे

daṇḍārdhavipulaṃ svārdhaṃtīvraṃ gopānamūdhdhvataḥ kampaṃ samāntaraṃ kuryād valayacchidramantare

दण्डिकावाजनान्तस्थं कायपादं यथां शकम् पादविस्तारमर्धार्धनिष्क्रान्तं साग्रपिट्टकम्

daṇḍikāvājanāntasthaṃ kāyapādaṃ yathāṃ śakam pādavistāramardhārdhaniṣkrāntaṃ sāgrapiṭṭakam

पादानामन्तरं छाद्यं घ्नकः सारदारुजैः अष्टां शबहलं छन्नघ्नकाच्छाद्यमूध्ध्वतः

pādānāmantaraṃ chādyaṃ ghnakaḥ sāradārujaiḥ aṣṭāṃ śabahalaṃ channaghnakācchādyamūdhdhvataḥ

गोपानस्योपरिष्टात्तुच्छादयेल्लोहलोष्टकः कपोतपालिकोत्सेधनिष्क्रान्तं द्वित्रिदण्डकम्

gopānasyopariṣṭāttucchādayellohaloṣṭakaḥ kapotapālikotsedhaniṣkrāntaṃ dvitridaṇḍakam

एकहस्तं द्विहस्तं वा क्षुद्रेमहति मन्दिरे यथाशोभं यथाचित्रं कपोतेकर्णपालिका

ekahastaṃ dvihastaṃ vā kṣudremahati mandire yathāśobhaṃ yathācitraṃ kapotekarṇapālikā

तथा मध्यस्थिता वाऽपि सौधेलेसमाहिता विधेया वाजनस्योध्ध्वेभूतहं सादिकावलिः

tathā madhyasthitā vā'pi saudhelesamāhitā vidheyā vājanasyodhdhvebhūtahaṃ sādikāvaliḥ

दण्डोच्चा वा त्रिपादोच्चा वाजनं पूर्ववद् भवेत् कपोतालम्बनं तत् स्याद् दण्डार्धंवाऽथ दण्डकम्

daṇḍoccā vā tripādoccā vājanaṃ pūrvavad bhavet kapotālambanaṃ tat syād daṇḍārdhaṃvā'tha daṇḍakam

अध्यर्धा दित्रिदण्डान्तं कपोतोच्चविनिर्गतम् वसन्तकं वा निद्रा वा विधेया वाजनोपरि

adhyardhā ditridaṇḍāntaṃ kapotoccavinirgatam vasantakaṃ vā nidrā vā vidheyā vājanopari

त्रिपादोच्चा तदूध्ध्वंस्यात् कपोतोच्चं तुपूर्ववत् एवं स्याद् दृढकल्प्यं तच्छिलयेष्टकमात्रकः

tripādoccā tadūdhdhvaṃsyāt kapotoccaṃ tupūrvavat evaṃ syād dṛḍhakalpyaṃ tacchilayeṣṭakamātrakaḥ

यथाप्रयोगं स्थैर्यंतुतथा योज्यं विचक्षणैः कपोतोच्चत्रिभागं वा पादं वा क्षुद्रनिष्कृतिः

yathāprayogaṃ sthairyaṃtutathā yojyaṃ vicakṣaṇaiḥ kapotoccatribhāgaṃ vā pādaṃ vā kṣudraniṣkṛtiḥ

कपोतेनासिका क्षुद्रेनीव्रोध्ध्वेस्थितकर्णिका सपाददण्डा वाध्यर्धंद्विदण्डं विस्तृता स्थिता

kapotenāsikā kṣudrenīvrodhdhvesthitakarṇikā sapādadaṇḍā vādhyardhaṃdvidaṇḍaṃ vistṛtā sthitā

सिं हश्रोत्रशिखालिङ्गं पिट्टकान्तस्य पिट्टका विधेया स्वस्तिकाकृत्या नासिकोध्ध्वेतुनासिका

siṃ haśrotraśikhāliṅgaṃ piṭṭakāntasya piṭṭakā vidheyā svastikākṛtyā nāsikodhdhvetunāsikā

कु क्षिमानं शिखामानं यथाशोभनमेववा प्रतिवाजनकस्योध्ध्वेनेष्यतेनासिकोच्छ्रयम्

ku kṣimānaṃ śikhāmānaṃ yathāśobhanamevavā prativājanakasyodhdhveneṣyatenāsikocchrayam

आलिङ्गं पादपादोच्चं पादात् पादविनिर्गतम् तस्मादन्तरितं चोध्ध्वेनिष्क्रान्तावेशनक्रियम्

āliṅgaṃ pādapādoccaṃ pādāt pādavinirgatam tasmādantaritaṃ codhdhveniṣkrāntāveśanakriyam

त्रिपट्टाग्रं हि पादोच्चं पादेपादान्तरेस्थितम् दण्डं त्रिपादमर्धंवा प्रत्यु त्सेधं तदूध्ध्वतः

tripaṭṭāgraṃ hi pādoccaṃ pādepādāntaresthitam daṇḍaṃ tripādamardhaṃvā pratyu tsedhaṃ tadūdhdhvataḥ

स्वोच्चत्रिपादनिष्क्रान्ता प्रतिरर्धेन वा तथा दन् डः सपादः सार्धो वा प्रतिवक्त्रं विनिर्गमः

svoccatripādaniṣkrāntā pratirardhena vā tathā dan ḍaḥ sapādaḥ sārdho vā prativaktraṃ vinirgamaḥ

तावदूध्ध्वोँतिस्तस्याः प्रागु क्तविधिना कुरु सव्याला वा ससिं हेभा अज्वी वा स्यात् प्रतेः कृतिः

tāvadūdhdhvom̐tistasyāḥ prāgu ktavidhinā kuru savyālā vā sasiṃ hebhā ajvī vā syāt prateḥ kṛtiḥ

तदुच्चत्रिचतुर्भा गं वाजनं निर्गमोँमम् समकरं चित्रखण्डं नागवक्त्रमिति त्रिधा

taduccatricaturbhā gaṃ vājanaṃ nirgamom̐mam samakaraṃ citrakhaṇḍaṃ nāgavaktramiti tridhā

नागवक्त्रं नागफणं स्वस्त्याकृतिशिरःक्रियम् तै तिलानां द्विजातीनां भवेत् समकरा प्रतिः

nāgavaktraṃ nāgaphaṇaṃ svastyākṛtiśiraḥkriyam tai tilānāṃ dvijātīnāṃ bhavet samakarā pratiḥ

चतुरश्रं तुखण्डाग्रं मकरं चित्रखण्डकम् नृपाणां वणिजां शूद्रजन्मनामर्धचन्द्रकम्

caturaśraṃ tukhaṇḍāgraṃ makaraṃ citrakhaṇḍakam nṛpāṇāṃ vaṇijāṃ śūdrajanmanāmardhacandrakam

हस्तिरूपं भवेन्मुण्डं प्रत्यग्रं चित्रसन्निभम् ककरं ककटं बन्धमन्यदप्येवमूह्यताम्

hastirūpaṃ bhavenmuṇḍaṃ pratyagraṃ citrasannibham kakaraṃ kakaṭaṃ bandhamanyadapyevamūhyatām

वाजनोध्ध्वेवलीकोध्ध्वेतुलां सम्यङि् नवेशयेत् दण्डोच्चं वा त्रिपादोच्चमर्धतारसमन्वितम्

vājanodhdhvevalīkodhdhvetulāṃ samyaṅi् naveśayet daṇḍoccaṃ vā tripādoccamardhatārasamanvitam

त्रिचतुष्पञ्चदण्डे न दीर्घंतत् साग्रनालिकम् सव्यालाग्रं सम्भृताग्रं पाश्श्वाङ्गस्थतरङ्गवत्

tricatuṣpañcadaṇḍe na dīrghaṃtat sāgranālikam savyālāgraṃ sambhṛtāgraṃ pāśśvāṅgasthataraṅgavat

वलीकं स्याद् वलीक्कोध्ध्वेकर्तव्या वर्णपिट्टका दण्डार्धार्धविशालोच्चा निश्छिद्रं स्यात् तदन्तरे

valīkaṃ syād valīkkodhdhvekartavyā varṇapiṭṭakā daṇḍārdhārdhaviśāloccā niśchidraṃ syāt tadantare

घ्नकश्च तदूध्ध्वेतुदण्डोत्सेधा तुला स्थिरा त्रिपादविस्तृता न्यस्ता प्रवेशानु गता शुभा

ghnakaśca tadūdhdhvetudaṇḍotsedhā tulā sthirā tripādavistṛtā nyastā praveśānu gatā śubhā

तुलाविस्तारतारोच्चा जयन्ती स्यात् तुलोपरि अर्धदण्डे न तत्रोच्चा जयन्त्यूध्ध्वेऽनुमार्गकम्

tulāvistāratāroccā jayantī syāt tulopari ardhadaṇḍe na tatroccā jayantyūdhdhve'numārgakam

तदूध्ध्वेघ्नका पादपादषड् भागतीव्रकाः इष्टकाचूर्णसङ्घातप्रस्तरस्तम्भविस्तरम्

tadūdhdhveghnakā pādapādaṣaḍ bhāgatīvrakāḥ iṣṭakācūrṇasaṅghātaprastarastambhavistaram

करालमुँगिु ल्मासकल्कचिक्कणकर्मवान् उत्तरं वाजनं चै व तत्पाश्श्वानु गतं भवेत्

karālamum̐giु lmāsakalkacikkaṇakarmavān uttaraṃ vājanaṃ cai va tatpāśśvānu gataṃ bhavet

तुला द्वारानुयाता हि जयन्ती तिर्यगागता अनुमार्गंतदूध्ध्वेतुद्वारस्यानु गतं शुभम्

tulā dvārānuyātā hi jayantī tiryagāgatā anumārgaṃtadūdhdhvetudvārasyānu gataṃ śubham

द्वारतिर्यग्गता वाऽथ तुला देवनृपेशयोः त्रिदण्डं वा द्विदण्डं वा स्याद् वलीकतुलान्तरम्

dvāratiryaggatā vā'tha tulā devanṛpeśayoḥ tridaṇḍaṃ vā dvidaṇḍaṃ vā syād valīkatulāntaram

द्विदण्डं सार्धमध्यर्धंजयन्त्यन्तरमिष्यते दण्डान्तरमनुमार्गंनिश्छिद्रं स्यात् तदूध्ध्वतः

dvidaṇḍaṃ sārdhamadhyardhaṃjayantyantaramiṣyate daṇḍāntaramanumārgaṃniśchidraṃ syāt tadūdhdhvataḥ

अथ चित्रविचित्राङ्गा विधेया प्रस्तरक्रिया क्षुद्राणां तुतुलादीनि यथा स्थैर्यंतथाचरेत्

atha citravicitrāṅgā vidheyā prastarakriyā kṣudrāṇāṃ tutulādīni yathā sthairyaṃtathācaret

विरूपं वा सरूपं वा सर्वमङ्गं प्रयोजयेत् तुलाद्रव्योपरिष्टात् तुघ्नकाच्छादनं तुवा

virūpaṃ vā sarūpaṃ vā sarvamaṅgaṃ prayojayet tulādravyopariṣṭāt tughnakācchādanaṃ tuvā

इष्टका वा पिधातव्या शेषं पूर्ववदाचरेत् पङ्क्त्यष्टभागविकलं हि मसूरकोच्चा-न्मञ्चोन्नतं मतमथो तलिपार्धकं वा यावद् बलं विपुलसुन्दरतां समेति तावद् विधेयमधुना विधिना विधिज्ञैः

iṣṭakā vā pidhātavyā śeṣaṃ pūrvavadācaret paṅktyaṣṭabhāgavikalaṃ hi masūrakoccā-nmañconnataṃ matamatho talipārdhakaṃ vā yāvad balaṃ vipulasundaratāṃ sameti tāvad vidheyamadhunā vidhinā vidhijñaiḥ

मधुघृतदधिदुग्धं माषयूषं च चर्मकदलिघ्नगुलं च त्रै घ्नं नालिके रम् क्रमवशमनुभागै र्वर्धिह् तं लब्धचूर्णंशतमथ कृतमस्य द्वै गुणं शकरास्तु

madhughṛtadadhidugdhaṃ māṣayūṣaṃ ca carmakadalighnagulaṃ ca trai ghnaṃ nālike ram kramavaśamanubhāgai rvardhih taṃ labdhacūrṇaṃśatamatha kṛtamasya dvai guṇaṃ śakarāstu

हस्तस्तम्भतुलादिकान् नरगृहेयु ञ्ज्यादयु ग्मं यथा यु ग्मायु ग्मकसं ख्यया सुरगृहेयुञ्जीत हस्तादिकान् मध्येद्वारमनिन्दितं सुरमहीदेवक्षितीशालये शेषाणामुपमध्यमेव विहितं तत् सम्पदामास्पदम्

hastastambhatulādikān naragṛheyu ñjyādayu gmaṃ yathā yu gmāyu gmakasaṃ khyayā suragṛheyuñjīta hastādikān madhyedvāramaninditaṃ suramahīdevakṣitīśālaye śeṣāṇāmupamadhyameva vihitaṃ tat sampadāmāspadam

प्रतेरुपरि वेदिः स्यात् सार्धद्वित्र्यङि् घ्रणोदयम्

praterupari vediḥ syāt sārdhadvitryaṅi् ghraṇodayam

द्वौ षट् चत्वारि कम्पानि पादपादघनानि च पद्मशैवलपत्रादिचित्राङ्गा वेदिका मताः

dvau ṣaṭ catvāri kampāni pādapādaghanāni ca padmaśaivalapatrādicitrāṅgā vedikā matāḥ

कम्पाधस्तात् प्रयोज्या हि स्तम्भास्तत्रै वयु क्तितः ऊध्ध्वाधः कम्पवत् पद्मपिट्टकं चाग्रबन्धनम्

kampādhastāt prayojyā hi stambhāstatrai vayu ktitaḥ ūdhdhvādhaḥ kampavat padmapiṭṭakaṃ cāgrabandhanam

वेदिकोपरि योज्यानि जालकानि विचक्षणैः त्यक्त्वा भित्त्यङि् घ्रमध्यं तुचतुर्दण्डान्तविस्तृतम्

vedikopari yojyāni jālakāni vicakṣaṇaiḥ tyaktvā bhittyaṅi् ghramadhyaṃ tucaturdaṇḍāntavistṛtam

द्विदण्डादिनिजव्यासद्विगुणं तुङ्गमीरितम् सार्धमङि् घ्रयूयनकं वोच्चं त्यक्त्वा मध्याङि् घ्ररन्ध्रकम्

dvidaṇḍādinijavyāsadviguṇaṃ tuṅgamīritam sārdhamaṅi् ghrayūyanakaṃ voccaṃ tyaktvā madhyāṅi् ghrarandhrakam

यु ग्मायु ग्माङि् घ्रभिः कम्पैर्युक्तं तुङ्गे च वै पुले गवाक्षं कुञ्जराक्षं च नन्द्यावर्तमृजु क्रियम्

yu gmāyu gmāṅi् ghrabhiḥ kampairyuktaṃ tuṅge ca vai pule gavākṣaṃ kuñjarākṣaṃ ca nandyāvartamṛju kriyam

पुष्पखण्डं सकर्णंच योजितव्यं यथोचितम् दीर्घाश्रं कर्णकच्छिद्रं तद् गवाक्षमिति स्मृतम्

puṣpakhaṇḍaṃ sakarṇaṃca yojitavyaṃ yathocitam dīrghāśraṃ karṇakacchidraṃ tad gavākṣamiti smṛtam

युग्माश्रं कर्णकच्छिद्रं कुञ्जराक्षमिति स्मृतम् पञ्चसूत्रमयच्छिद्रं प्रदक्षिणवशात् कृतम्

yugmāśraṃ karṇakacchidraṃ kuñjarākṣamiti smṛtam pañcasūtramayacchidraṃ pradakṣiṇavaśāt kṛtam

नन्द्यावर्ताकृतिवशान्नन्द्यावर्तमिति स्मृतम् स्तम्भतिर्यग्गतं कम्पमृजु त्वात् तदृजु क्रियम्

nandyāvartākṛtivaśānnandyāvartamiti smṛtam stambhatiryaggataṃ kampamṛju tvāt tadṛju kriyam

पुष्पखण्डं सकर्णंच नन्द्यावर्तंयथोच्यते भित्तिमध्याद् बहिस्तस्य स्तम्भयोगं कवाटयुक्

puṣpakhaṇḍaṃ sakarṇaṃca nandyāvartaṃyathocyate bhittimadhyād bahistasya stambhayogaṃ kavāṭayuk

कवाटयु गलं वै कं घाटनो द्धाटन क्षमम् पादवर्गेभवेद् ग्रीवावर्गेवातायन्स्थितिः

kavāṭayu galaṃ vai kaṃ ghāṭano ddhāṭana kṣamam pādavargebhaved grīvāvargevātāyansthitiḥ

गुलिकाजालकं धामविन्यासाकृतिरन्ध्रकम् स्वस्तिकं वर्धमानं च सर्वतोभद्रसन्निभम्

gulikājālakaṃ dhāmavinyāsākṛtirandhrakam svastikaṃ vardhamānaṃ ca sarvatobhadrasannibham

द्रुमोपलेष्टकाद्रव्यैर्युक्त्या युञ्जीत बु द्धिमान् जालकं फालकं कु ड्यष्टकं च त्रिधा मतम्

drumopaleṣṭakādravyairyuktyā yuñjīta bu ddhimān jālakaṃ phālakaṃ ku ḍyaṣṭakaṃ ca tridhā matam

जालकं जालकर्युक्तमिष्टकामयष्टकम् फालकं घ्नकोपेतं भित्तिमध्येऽङि् घ्रसं युतम्

jālakaṃ jālakaryuktamiṣṭakāmayaṣṭakam phālakaṃ ghnakopetaṃ bhittimadhye'ṅi् ghrasaṃ yutam

भित्तिबन्धनमूध्ध्वाधःपद्मसङ्घट्टपिट्टकम् पादपादषडष्टां शबहला घ्नका भवेत्

bhittibandhanamūdhdhvādhaḥpadmasaṅghaṭṭapiṭṭakam pādapādaṣaḍaṣṭāṃ śabahalā ghnakā bhavet

शिबिकाकु ड्यवद् वाऽथ सर्वत्र घ्नकामयम् एतत् तुघ्नकाकु ड्यं यत् तुयत्र यथोचितम्

śibikāku ḍyavad vā'tha sarvatra ghnakāmayam etat tughnakāku ḍyaṃ yat tuyatra yathocitam

तदेव तत्र योज्यं स्याद् वस्तु विद्याविचक्षणैः

tadeva tatra yojyaṃ syād vastu vidyāvicakṣaṇaiḥ

एवं प्रोक्तं प्रस्तरं वेदिताङ्गं यु क्त्या तज्ज्ञैर्जालकं च त्रिकु ड्यम् नैवच्छेद्या वेदिका जालकार्थं न प्रत्यङ्गं सर्वतश्छे दनीयम्

evaṃ proktaṃ prastaraṃ veditāṅgaṃ yu ktyā tajjñairjālakaṃ ca triku ḍyam naivacchedyā vedikā jālakārthaṃ na pratyaṅgaṃ sarvataśche danīyam

अथ सप्तदशोऽध्यायः

पाश्श्वगस्थितशयितद्रव्याणां सन्धिरुच्यते एकस्मिन् वस्तु नि द्रव्यैर्बहुभिश्च निघट्टनात्

pāśśvagasthitaśayitadravyāṇāṃ sandhirucyate ekasmin vastu ni dravyairbahubhiśca nighaṭṭanāt

दुर्बलत्वाद् द्रुमाग्राणामबलेबलवर्धनात् सन्धिकर्मप्रशस्तं स्यात् सजातीयै र्वरद्रुमैः

durbalatvād drumāgrāṇāmabalebalavardhanāt sandhikarmapraśastaṃ syāt sajātīyai rvaradrumaiḥ

मल्ललीलं तथा ब्रह्मराजं वै वेणुपर्वकम् पूकपर्वंदेवसन्धिर्दण्डिका षडि् वधाः स्मृता

mallalīlaṃ tathā brahmarājaṃ vai veṇuparvakam pūkaparvaṃdevasandhirdaṇḍikā ṣaḍi् vadhāḥ smṛtā

चतु र्दिक्षुबहिः स्थित्वा निरीच्य स्थपतिर्गृहम् दक्षिणादक्षिणेदीर्घादीर्घा भ्यां सन्धयेत् क्रमात्

catu rdikṣubahiḥ sthitvā nirīcya sthapatirgṛham dakṣiṇādakṣiṇedīrghādīrghā bhyāṃ sandhayet kramāt

मध्येच दक्षिणेचै व यः सन्धिं कर्तु मीहते मध्येऽतिदीर्घंयुञ्जीयाद् दीर्घमल्पं च पूर्ववत्

madhyeca dakṣiṇecai va yaḥ sandhiṃ kartu mīhate madhye'tidīrghaṃyuñjīyād dīrghamalpaṃ ca pūrvavat

वामेऽवामेसमद्रव्यं मध्येदीर्घमथापि वा मध्यद्रव्यं विना वामेऽवामेद्रव्यं समं तथा

vāme'vāmesamadravyaṃ madhyedīrghamathāpi vā madhyadravyaṃ vinā vāme'vāmedravyaṃ samaṃ tathā

एतत्सन्धिं बहिः कुर्यात् तथै वाभ्यन्तरेविदुः स्थपतिहृ दयस्थानेस्थित्या प्रेक्ष्य चतु र्दिशि

etatsandhiṃ bahiḥ kuryāt tathai vābhyantareviduḥ sthapatihṛ dayasthānesthityā prekṣya catu rdiśi

दीर्घमल्पं समद्रव्यं पूर्ववत् परिकल्पयेत् आधाराधेयनीत्यै व द्रव्यसन्धानमूह्यताम्

dīrghamalpaṃ samadravyaṃ pūrvavat parikalpayet ādhārādheyanītyai va dravyasandhānamūhyatām

मूलेमूलं न युञ्जीयादग्रेचाग्रं तथै वच मूलाग्रद्रव्ययोगेन सन्धिकर्मसुखप्रदम्

mūlemūlaṃ na yuñjīyādagrecāgraṃ tathai vaca mūlāgradravyayogena sandhikarmasukhapradam

मूलं हि शयितं चाधश्चाग्रमूध्ध्वेतुयोजयेत् द्विद्रव्यमेकसन्धि स्यान्मल्ललीलमिति स्मृतम्

mūlaṃ hi śayitaṃ cādhaścāgramūdhdhvetuyojayet dvidravyamekasandhi syānmallalīlamiti smṛtam

त्रिद्रव्यैस्तुद्विसन्धि स्याद् ब्रह्मराजमितीरितम् चतु र्भिः पञ्चभिद्द्रव्यै स्त्रिचतुः सन्धयः क्रमात्

tridravyaistudvisandhi syād brahmarājamitīritam catu rbhiḥ pañcabhiddravyai stricatuḥ sandhayaḥ kramāt

वेणुपर्वमिति प्रोक्तं तैतलानां नृणां गृहे षडि् भस्तुसप्तभिद्द्रव्यैः सन्धयः पञ्च षट् क्रमात्

veṇuparvamiti proktaṃ taitalānāṃ nṛṇāṃ gṛhe ṣaḍi् bhastusaptabhiddravyaiḥ sandhayaḥ pañca ṣaṭ kramāt

पूकपर्वेति तत् प्रोक्तं धनधान्यकरं स्मृतम् अष्टभिर्नवभिद्द्रव्यैः सन्धयः सप्त वाऽष्टधा

pūkaparveti tat proktaṃ dhanadhānyakaraṃ smṛtam aṣṭabhirnavabhiddravyaiḥ sandhayaḥ sapta vā'ṣṭadhā

देवसन्धिरिति प्रोक्तः सर्ववासेषुयोग्यतः बहुसन्धिर्बहुद्रव्यैर्दीर्घमल्पं च पूर्ववत्

devasandhiriti proktaḥ sarvavāseṣuyogyataḥ bahusandhirbahudravyairdīrghamalpaṃ ca pūrvavat

दण्डिकेति समाख्याता धनधान्यसुखप्रदा दक्षिणापरभागेतुद्रव्यमूलं प्रशस्यते

daṇḍiketi samākhyātā dhanadhānyasukhapradā dakṣiṇāparabhāgetudravyamūlaṃ praśasyate

अग्रमग्रं तथैशान्येतेषां बन्धनमु च्यते आधारं प्रथमं प्राच्यां मूलाग्रच्छेदनान्वितम्

agramagraṃ tathaiśānyeteṣāṃ bandhanamu cyate ādhāraṃ prathamaṃ prācyāṃ mūlāgracchedanānvitam

दक्षिणोत्तरयोरग्रं तस्योपरि निधापयेत् दक्षिणोत्तरयोर्मू लमूध्ध्वच्छेदनसं युतम्

dakṣiṇottarayoragraṃ tasyopari nidhāpayet dakṣiṇottarayormū lamūdhdhvacchedanasaṃ yutam

पश्चिमस्थमधश्छे द्यं क्षेप्यमाधेययोगतः एतत् तुसर्वतोभद्रमवागादि तथा विदुः

paścimasthamadhaśche dyaṃ kṣepyamādheyayogataḥ etat tusarvatobhadramavāgādi tathā viduḥ

नन्द्यावर्तविधानेन नन्द्यावर्तंप्रकल्पयेत् दक्षिणोत्तरगं दीर्घंदक्षिणेतुसकर्णकम्

nandyāvartavidhānena nandyāvartaṃprakalpayet dakṣiṇottaragaṃ dīrghaṃdakṣiṇetusakarṇakam

प्राक्प्रत्यग्गतमायामं पश्चिमेतुसकर्णकम् दक्षिणोत्तरगं दीर्घमुत्तरेतुसकर्णकम्

prākpratyaggatamāyāmaṃ paścimetusakarṇakam dakṣiṇottaragaṃ dīrghamuttaretusakarṇakam

पूर्वपश्चिमगं दीर्घंपूर्वायां तुसकर्णकम् आधाराधेयनीत्यै व पूर्वादीनि च विन्यसेत्

pūrvapaścimagaṃ dīrghaṃpūrvāyāṃ tusakarṇakam ādhārādheyanītyai va pūrvādīni ca vinyaset

नन्द्यावर्तमिदं तद्वदवागादीनि च क्रमात् पक्षयोर्बहुभिद्द्रव्यैर्दीर्घंप्रागुदगग्रकम्

nandyāvartamidaṃ tadvadavāgādīni ca kramāt pakṣayorbahubhiddravyairdīrghaṃprāgudagagrakam

सशिखैश्च बहुद्रव्यैद्द्वा भ्यां वा तिर्यगग्रकम् स्वस्त्याकृतिसमायु क्तं स्वस्तिबन्धनमिष्यते

saśikhaiśca bahudravyaiddvā bhyāṃ vā tiryagagrakam svastyākṛtisamāyu ktaṃ svastibandhanamiṣyate

परितो बहुभिद्द्रव्यैर्युक्तं तद्वत् तदन्तरे मध्येऽङ्कणसमायु क्तं बाह्येयु क्त्या सभद्रकम्

parito bahubhiddravyairyuktaṃ tadvat tadantare madhye'ṅkaṇasamāyu ktaṃ bāhyeyu ktyā sabhadrakam

पूर्वद्रव्यं परद्रव्यं भद्रकं दक्षिणोत्तरम् शालानां भित्तिमाश्रित्य युक्त्या साधुसमाचरेत्

pūrvadravyaṃ paradravyaṃ bhadrakaṃ dakṣiṇottaram śālānāṃ bhittimāśritya yuktyā sādhusamācaret

एवं यु ञ्ज्यादिदं बन्धं वर्धमानमितीरितम् अधोभूमिक्रियायु क्त्या स्यादूध्ध्वोध्ध्वतलं प्रति

evaṃ yu ñjyādidaṃ bandhaṃ vardhamānamitīritam adhobhūmikriyāyu ktyā syādūdhdhvodhdhvatalaṃ prati

विपरीतं विपत्त्यैस्यादिति शास्त्रविनिश्चयः दीर्घादीर्घेषुसं योगद्रव्यसन्धानतर्पणम्

viparītaṃ vipattyaisyāditi śāstraviniścayaḥ dīrghādīrgheṣusaṃ yogadravyasandhānatarpaṇam

यथाबलं यथायोगं तथा योज्यं विचक्षणैः एवं विधिविशिष्टं स्यात् सम्पत्त्यैद्रव्यबन्धनम्

yathābalaṃ yathāyogaṃ tathā yojyaṃ vicakṣaṇaiḥ evaṃ vidhiviśiṣṭaṃ syāt sampattyaidravyabandhanam

मेषयुद्धं त्रिखण्डं च सौभद्रं चार्धपाणिकम् महावृत्तं च पञ्चैतेस्तम्भानां सन्धयः स्मृताः

meṣayuddhaṃ trikhaṇḍaṃ ca saubhadraṃ cārdhapāṇikam mahāvṛttaṃ ca pañcaitestambhānāṃ sandhayaḥ smṛtāḥ

षटि् शखा झषदन्तं च सूकरघ्राणमेवच सङ्कीर्णकीलं वज्राभं पञ्चै वशयितेष्वपि

ṣaṭi् śakhā jhaṣadantaṃ ca sūkaraghrāṇamevaca saṅkīrṇakīlaṃ vajrābhaṃ pañcai vaśayiteṣvapi

स्वव्यासकर्णमध्यर्धद्विगुणं वा तदायतम् त्र्यं शै कं मध्यमशिखं मेषयुद्धं प्रकीर्तितम्

svavyāsakarṇamadhyardhadviguṇaṃ vā tadāyatam tryaṃ śai kaṃ madhyamaśikhaṃ meṣayuddhaṃ prakīrtitam

स्वस्त्याकारं त्रिखण्डं स्यात् सत्रिचूलि त्रिखण्डकम् पाश्श्वेचतुःशिखोपेतं सौभद्रमिति संज्ञितम्

svastyākāraṃ trikhaṇḍaṃ syāt satricūli trikhaṇḍakam pāśśvecatuḥśikhopetaṃ saubhadramiti saṃjñitam

अर्धंछित्त्वा तुमूलेऽग्रेचान्योन्याभिनिवेशनात् अर्धपाणिरिति प्रोक्तो गृहीतघनमानतः

ardhaṃchittvā tumūle'grecānyonyābhiniveśanāt ardhapāṇiriti prokto gṛhītaghanamānataḥ

अर्धवृत्तशिखं मध्येतन्महावृत्तमु च्यते वृत्ताकृतिषुपादेषुप्रयुञ्जीत विचक्षणः

ardhavṛttaśikhaṃ madhyetanmahāvṛttamu cyate vṛttākṛtiṣupādeṣuprayuñjīta vicakṣaṇaḥ

स्तम्भानां स्तम्भदै घ्घ्यार्धादधः सन्धानमाचरेत् स्तम्भमध्योध्ध्वसन्धिश्चेद् विपदामास्पदं सदा

stambhānāṃ stambhadai ghghyārdhādadhaḥ sandhānamācaret stambhamadhyodhdhvasandhiśced vipadāmāspadaṃ sadā

कु म्भमण्ड्यादिसं युक्तं सन्धानं सम्पदां पदम् सालङ्कारेशिलास्तम्भेयथा योगं तथाचरेत्

ku mbhamaṇḍyādisaṃ yuktaṃ sandhānaṃ sampadāṃ padam sālaṅkāreśilāstambheyathā yogaṃ tathācaret

स्थितस्य पादपस्याङ्गप्रवृत्तिवशतो विदुः ऊध्ध्वमूलमधश्चाग्रं सर्वसम्पद्विनाशनम्

sthitasya pādapasyāṅgapravṛttivaśato viduḥ ūdhdhvamūlamadhaścāgraṃ sarvasampadvināśanam

अर्धपाणिद्विललाटेलाङ्गलाकारषटि् शखा घनमध्यस्थकीला या सा मता षटि् शखाह्वया

ardhapāṇidvilalāṭelāṅgalākāraṣaṭi् śakhā ghanamadhyasthakīlā yā sā matā ṣaṭi् śakhāhvayā

स्वायामतिर्यग्बाहुस्थशिखं तुझषदन्तकम् ऊध्ध्वाधस्ताद् यथायोग्यं यथाबलशिखान्वितम्

svāyāmatiryagbāhusthaśikhaṃ tujhaṣadantakam ūdhdhvādhastād yathāyogyaṃ yathābalaśikhānvitam

सूकरघ्राणमित्यु क्तं सूकरघ्राणसन्निभम् यथाबलं यथायु क्ति नानाबलशिखान्वितम्

sūkaraghrāṇamityu ktaṃ sūkaraghrāṇasannibham yathābalaṃ yathāyu kti nānābalaśikhānvitam

नानाकीलैस्तुसङ्कीर्णंस्यात् तुसङ्कीर्णकीलकम् वज्राकृतिशिखं नाम्ना वज्रसन्निभमेवतत्

nānākīlaistusaṅkīrṇaṃsyāt tusaṅkīrṇakīlakam vajrākṛtiśikhaṃ nāmnā vajrasannibhamevatat

एतस्मिन् पङ्क्तिसन्धानेसन्धिरेकाकृतिर्भवेत् उपर्यु परि चै वं स्याद् विपरीतेविपत्करम्

etasmin paṅktisandhānesandhirekākṛtirbhavet uparyu pari cai vaṃ syād viparītevipatkaram

अन्तर्मू लं बहिश्चाग्रं पाश्श्वद्रव्येषुयोजयेत् अन्तरग्रं बहिर्मू लं स्वामिनश्च विनाशनम्

antarmū laṃ bahiścāgraṃ pāśśvadravyeṣuyojayet antaragraṃ bahirmū laṃ svāminaśca vināśanam

शिखा दन्तं च शूलं च विद्धं पर्यायमीरितम् शल्यं च शङ्कुरणिश्च कीलं पर्यायमु च्यते

śikhā dantaṃ ca śūlaṃ ca viddhaṃ paryāyamīritam śalyaṃ ca śaṅkuraṇiśca kīlaṃ paryāyamu cyate

अष्टसप्तकषडंशकेऽङि् घ्रके भागतारमथ शूलकीलयोः कीलपाश्श्वमथ पादमध्यमं योजयेत् सममुदग्रबु द्धिमान्

aṣṭasaptakaṣaḍaṃśake'ṅi् ghrake bhāgatāramatha śūlakīlayoḥ kīlapāśśvamatha pādamadhyamaṃ yojayet samamudagrabu ddhimān

स्तम्भान्तं दन्तान्तकं चेद् विनाशं दन्तान्तं चेत् स्तम्भमध्यं तदेव स्तम्भान्तं चेत् सन्धिमध्यं सरोगं सन्धेर्मध्यं पादमध्यं क्षयं स्यात्

stambhāntaṃ dantāntakaṃ ced vināśaṃ dantāntaṃ cet stambhamadhyaṃ tadeva stambhāntaṃ cet sandhimadhyaṃ sarogaṃ sandhermadhyaṃ pādamadhyaṃ kṣayaṃ syāt

दिग्विदिग्द्वारदेवां शं सर्वंत्यक्त्वा प्रयोजयेत् अर्का कि वरुणेन्दूनां स्थानं दिगिति कीर्तितम्

digvidigdvāradevāṃ śaṃ sarvaṃtyaktvā prayojayet arkā ki varuṇendūnāṃ sthānaṃ digiti kīrtitam

अग्निराक्षसवाय्वीशस्थानं विदिगिति स्मृतम् गृहक्षतश्च पुष्पाख्यो भल्लाटश्च महेन्द्रकः

agnirākṣasavāyvīśasthānaṃ vidigiti smṛtam gṛhakṣataśca puṣpākhyo bhallāṭaśca mahendrakaḥ

एतेषामं शकद्वारं तत्र सन्धिं न सन्धयेत् शल्यं च दन्तं त्यक्त व पूर्वोक्तानां च सम्मतम्

eteṣāmaṃ śakadvāraṃ tatra sandhiṃ na sandhayet śalyaṃ ca dantaṃ tyakta va pūrvoktānāṃ ca sammatam

मध्यार्धमध्यमध्यं च त्यक्त्वा युञ्जीत बु द्धिमान् द्रव्यमध्यस्थसूत्रस्य वामेऽवामेतुदन्तकम्

madhyārdhamadhyamadhyaṃ ca tyaktvā yuñjīta bu ddhimān dravyamadhyasthasūtrasya vāme'vāmetudantakam

द्रव्यविस्तारमध्यस्था शिखा शीघ्रविनाशिनी अन्योन्यसन्धिविद्धं च शिखा कीलस्य वेधनम्

dravyavistāramadhyasthā śikhā śīghravināśinī anyonyasandhividdhaṃ ca śikhā kīlasya vedhanam

धर्मार्थकामसौख्यानां विपत्तिं नित्यमादिशेत् वामदक्षिणयोगेन प्रतिसन्धि परित्यजेत्

dharmārthakāmasaukhyānāṃ vipattiṃ nityamādiśet vāmadakṣiṇayogena pratisandhi parityajet

तारतीव्रान्तरस्थं यत् कल्प्यशल्यमिति स्मृतम् पूर्ववद् विधिना सन्ध्यायाममध्येतुयोजयेत्

tāratīvrāntarasthaṃ yat kalpyaśalyamiti smṛtam pūrvavad vidhinā sandhyāyāmamadhyetuyojayet

अज्ञानात् त्वरयानु क्तस्थानेवा योजयेद् यदि सर्वेषामपि वर्णानां सर्वसम्पत्क्षयो भवेत्

ajñānāt tvarayānu ktasthānevā yojayed yadi sarveṣāmapi varṇānāṃ sarvasampatkṣayo bhavet

पुराणैर्ननवद्रव्यैर्नपुराणैर्नवै रपि नवै र्नवानां द्रव्याणां योगो जीर्णै श्च जीर्णिनाम्

purāṇairnanavadravyairnapurāṇairnavai rapi navai rnavānāṃ dravyāṇāṃ yogo jīrṇai śca jīrṇinām

यु क्त्यै व द्रव्यसन्धानं सम्पदामास्पदं सदा विपरीतेविनाशाय भवेदेवेति निश्चयः

yu ktyai va dravyasandhānaṃ sampadāmāspadaṃ sadā viparītevināśāya bhavedeveti niścayaḥ

ऊध्ध्वद्रव्याणि सर्वा णि वाजनादीनि यान्यपि सशिखान्यशिखान्येतान्यु क्त्या योज्यानि पूर्ववत्

ūdhdhvadravyāṇi sarvā ṇi vājanādīni yānyapi saśikhānyaśikhānyetānyu ktyā yojyāni pūrvavat

पादोपरि भवेत् सन्धिरन्तरेनै व कारयेत् ब्रह्मस्थलोध्ध्वगद्रव्यसन्धानं विपदां पदम्

pādopari bhavet sandhirantarenai va kārayet brahmasthalodhdhvagadravyasandhānaṃ vipadāṃ padam

ब्रह्मस्थानस्थितः स्तम्भः स्वामिनश्च विनाशनम् तुलादीन्युपरिद्रव्याण्यत्र दोषो न विद्यते

brahmasthānasthitaḥ stambhaḥ svāminaśca vināśanam tulādīnyuparidravyāṇyatra doṣo na vidyate

पुंस्त्रीनपुं सकमहीरुहसन्धिकार्येपुं सा च पुंविहितमेवतथै वपुंस्त्री नै वोभयेन च नपुं सकसङ्गमः स्याज्जात्यैकया शुभद उक्तविधिक्रमं वा

puṃstrīnapuṃ sakamahīruhasandhikāryepuṃ sā ca puṃvihitamevatathai vapuṃstrī nai vobhayena ca napuṃ sakasaṅgamaḥ syājjātyaikayā śubhada uktavidhikramaṃ vā

एवं युक्त्या द्रव्यसन्धानयोगं प्रोक्तं नॄ णां तै तिलानां निवासे यु क्त्या युक्तं सम्पदामास्पद तद्यु क्त्यायु क्तं सर्वसम्पत्क्षयं स्यात्

evaṃ yuktyā dravyasandhānayogaṃ proktaṃ nṝ ṇāṃ tai tilānāṃ nivāse yu ktyā yuktaṃ sampadāmāspada tadyu ktyāyu ktaṃ sarvasampatkṣayaṃ syāt

छिद्रं स्वल्पतरं विधेयमधुना दीर्घा न्वितच्छेदनं स्थूलं काष्ठशिलेभदन्तमु दितं निम्नं हि पक्वेष्टकम् पक्वं निर्गमनं सुधाभिरनिशं कुर्यात् तनु त्वं यथा पूर्वंमानसमुन्नयेत् तदपरं शिल्प्युत्तमः शातधीः

chidraṃ svalpataraṃ vidheyamadhunā dīrghā nvitacchedanaṃ sthūlaṃ kāṣṭhaśilebhadantamu ditaṃ nimnaṃ hi pakveṣṭakam pakvaṃ nirgamanaṃ sudhābhiraniśaṃ kuryāt tanu tvaṃ yathā pūrvaṃmānasamunnayet tadaparaṃ śilpyuttamaḥ śātadhīḥ

अथाष्टादशोऽध्यायः

गलभूषणमेतेषां शिरश्छन्दमथाधुना लुपामानं च वक्ष्येऽहं स्थूपिकालक्षणं क्रमात्

galabhūṣaṇameteṣāṃ śiraśchandamathādhunā lupāmānaṃ ca vakṣye'haṃ sthūpikālakṣaṇaṃ kramāt

वेदिकाद्विगुणोत्सेधं कन्धरं शिखरोदयम् तदि् द्वत्रिगुणतुङ्गं वा वेदिकोच्चं तुवा गलम्

vedikādviguṇotsedhaṃ kandharaṃ śikharodayam tadi् dvatriguṇatuṅgaṃ vā vedikoccaṃ tuvā galam

गर्भभित्तित्रिभागैकमङ् घ्रेर्वेद्यङि् घ्रवेशनम् ग्रीवावेशं ततस्तावदेवं दै वेच मानवे

garbhabhittitribhāgaikamaṅ ghrervedyaṅi् ghraveśanam grīvāveśaṃ tatastāvadevaṃ dai veca mānave

पञ्चां शेभित्तिविष्कम्भेभागो वेद्यङि् घ्रवेशनम् ग्रीवावेशं ततस्तावच्चतुरं शेतथै वच

pañcāṃ śebhittiviṣkambhebhāgo vedyaṅi् ghraveśanam grīvāveśaṃ tatastāvaccaturaṃ śetathai vaca

एवं त्रिविधनीत्या तुग्रीवा साध्या प्रयत्नतः उत्तरं वाजनं चै वमु ष्टिबन्धं मृणालिका

evaṃ trividhanītyā tugrīvā sādhyā prayatnataḥ uttaraṃ vājanaṃ cai vamu ṣṭibandhaṃ mṛṇālikā

दण्डिकावलयं चै व गलभूषणमिष्यते मु ष्टिबन्धोपरि क्षिप्तव्यालनाटकमूध्ध्वतः

daṇḍikāvalayaṃ cai va galabhūṣaṇamiṣyate mu ṣṭibandhopari kṣiptavyālanāṭakamūdhdhvataḥ

दण्डिका च विधातव्या तदूध्ध्वेशिखरक्रिया शिखरोत्सेधमात्तोच्चा भागमानवशेन वा

daṇḍikā ca vidhātavyā tadūdhdhveśikharakriyā śikharotsedhamāttoccā bhāgamānavaśena vā

दण्डिकावधिविस्तारं पञ्चां शं द्व्यं शमानकम् सप्तनन्दशिवां शेतुत्रयोदशतिथौ तथा

daṇḍikāvadhivistāraṃ pañcāṃ śaṃ dvyaṃ śamānakam saptanandaśivāṃ śetutrayodaśatithau tathā

सप्तदशां शके बन्धवेदभूतषडंशकम् सप्ताष्टां शं तुतारार्धमित्यष्टौ शिखरोदयाः

saptadaśāṃ śake bandhavedabhūtaṣaḍaṃśakam saptāṣṭāṃ śaṃ tutārārdhamityaṣṭau śikharodayāḥ

पाञ्चालं चापि वै देहं मागधं चापि कौरवम् कौसलं शौरसेनं च गान्धारावन्तिकं तथा

pāñcālaṃ cāpi vai dehaṃ māgadhaṃ cāpi kauravam kausalaṃ śaurasenaṃ ca gāndhārāvantikaṃ tathā

यथाक्रमेण नामानि ज्ञातव्यानि विचक्षणैः जघनाद् बहिरेवै तेएकाः सर्वेसमाहिताः

yathākrameṇa nāmāni jñātavyāni vicakṣaṇaiḥ jaghanād bahirevai teekāḥ sarvesamāhitāḥ

सर्वेतेतैतलानां स्युरर्धादधस्तुमानुषम् तद्दशाद्यासप्तदशभागादेकां शवर्धनात्

sarvetetaitalānāṃ syurardhādadhastumānuṣam taddaśādyāsaptadaśabhāgādekāṃ śavardhanāt

आवन्तिका प्रभृत्यूध्ध्वमष्टाविष्टलुपोदयाः व्यामिश्रं च कलिङ्गं च तथा कौशिकमेवच

āvantikā prabhṛtyūdhdhvamaṣṭāviṣṭalupodayāḥ vyāmiśraṃ ca kaliṅgaṃ ca tathā kauśikamevaca

वराटं द्राविडं चै वबर्बरं कोल्लकं पुनः तथा शौण्डिकमित्येतेव्यामिश्रादिलुपोदयाः

varāṭaṃ drāviḍaṃ cai vabarbaraṃ kollakaṃ punaḥ tathā śauṇḍikamityetevyāmiśrādilupodayāḥ

देवानां प्रथितान्येव पाषण्ड्याश्रमिणामपि चतुरश्रं च वृत्तं च षडश्राष्टाश्रमेवच

devānāṃ prathitānyeva pāṣaṇḍyāśramiṇāmapi caturaśraṃ ca vṛttaṃ ca ṣaḍaśrāṣṭāśramevaca

द्वादशाश्रं द्विरष्टाश्रं पद्मकु ङ्मलसन्निभम् तथामलकपक्वाभं दीर्घवृत्तं च गोलकम्

dvādaśāśraṃ dviraṣṭāśraṃ padmaku ṅmalasannibham tathāmalakapakvābhaṃ dīrghavṛttaṃ ca golakam

अष्टाश्राद्यष्टधाराणि हर्म् यादीनां शिरांसि हि षडाद्याषष्टिकर्णंच सम्मतं शिखराकृतिः

aṣṭāśrādyaṣṭadhārāṇi harm yādīnāṃ śirāṃsi hi ṣaḍādyāṣaṣṭikarṇaṃca sammataṃ śikharākṛtiḥ

तदु च्छ्रयचतुष्पञ्चभागं स्यात् पद्मतुङ्गकम् तत्समोच्चत्रिभागा वा तदूध्ध्वेस्थूपिकायतिः

tadu cchrayacatuṣpañcabhāgaṃ syāt padmatuṅgakam tatsamoccatribhāgā vā tadūdhdhvesthūpikāyatiḥ

अल्पीयसी शिरोर्धावा भागोच्चा वा त्रिभागिके सङ्क्षेपात् स्थूपिकाभूषा ह्युपरिष्टात् प्रकाश्यते

alpīyasī śirordhāvā bhāgoccā vā tribhāgike saṅkṣepāt sthūpikābhūṣā hyupariṣṭāt prakāśyate

पञ्चाद्येकादशान्ताश्च चतुराद्या दशान्तकाः चतु र्विधा लुपासं ख्या देवेऽदेवेनिके तने

pañcādyekādaśāntāśca caturādyā daśāntakāḥ catu rvidhā lupāsaṃ khyā deve'devenike tane

पूर्वोक्तं ह्यन्तरोच्चं तुव्यामिश्रं नाम पुष्करम् ऊध्ध्वस्थान्यप्यधस्थानि पुष्कराण्यर्धमानतः

pūrvoktaṃ hyantaroccaṃ tuvyāmiśraṃ nāma puṣkaram ūdhdhvasthānyapyadhasthāni puṣkarāṇyardhamānataḥ

अर्धमारभ्य संवत्त्यपश्चादु क्तोच्चसीमयुक् आरोह्याण्यवरोह्याणि गुह्यमेतदुदाहृतम्

ardhamārabhya saṃvattyapaścādu ktoccasīmayuk ārohyāṇyavarohyāṇi guhyametadudāhṛtam

दण्डिकावधि तारार्धंचतुरश्रीकृतं समम् कोष्णीषासन सीमाख्यसूत्रयु क्तं खलं नयेत्

daṇḍikāvadhi tārārdhaṃcaturaśrīkṛtaṃ samam koṣṇīṣāsana sīmākhyasūtrayu ktaṃ khalaṃ nayet

दण्डिकोत्तरबाहुल्यं सूत्रयेदासनादधः आसनेचतुरं शाद्यादशां शं बिन्दुविन्यसेत्

daṇḍikottarabāhulyaṃ sūtrayedāsanādadhaḥ āsanecaturaṃ śādyādaśāṃ śaṃ binduvinyaset

कोष्णीषसन्धेस्तब्दिन्दुसीमच्छायोच्चमावहेत् छायोच्चायतमानानि कमूलादासनेन्यसेत्

koṣṇīṣasandhestabdindusīmacchāyoccamāvahet chāyoccāyatamānāni kamūlādāsanenyaset

तान्येव दण्डिकादीनां पर्यन्तानि भवन्ति हि कोष्णीषसङ्गात् पर्यन्तबिन्द्वन्तं तल्लुपायतम्

tānyeva daṇḍikādīnāṃ paryantāni bhavanti hi koṣṇīṣasaṅgāt paryantabindvantaṃ tallupāyatam

तत्तत्पर्यन्तविस्तारं कसूत्रेविन्यसेत् पुनः स्वस्वकर्णगतच्छायामानैः सर्वान् विमानयेत्

tattatparyantavistāraṃ kasūtrevinyaset punaḥ svasvakarṇagatacchāyāmānaiḥ sarvān vimānayet

तत्तत्पर्यन्तसूत्राणि मल्लपर्यन्तसूत्रवत् एवं मध्य लुपा सीम्नो वर्धन्तेवर्णसं ख्यया

tattatparyantasūtrāṇi mallaparyantasūtravat evaṃ madhya lupā sīmno vardhantevarṇasaṃ khyayā

एवमावत्त्यतत्पश्चादारोह्यै वावरोह्य च तत्तत्पुष्करसञ्जातं तत्तन्मल्लायतं विदुः

evamāvattyatatpaścādārohyai vāvarohya ca tattatpuṣkarasañjātaṃ tattanmallāyataṃ viduḥ

समध्यं च विमध्यं च लुपाकलनमेवहि मध्यं च मध्यकर्णंचाप्याकर्णमनुकोटिकम्

samadhyaṃ ca vimadhyaṃ ca lupākalanamevahi madhyaṃ ca madhyakarṇaṃcāpyākarṇamanukoṭikam

कोटिरित्येवमु च्यन्तेपञ्च वर्णलुपाः क्रमात् यु ग्मां शेऽयु ग्मसं ख्याभिरयु ग्मेयु ग्मसं ख्यया

koṭirityevamu cyantepañca varṇalupāḥ kramāt yu gmāṃ śe'yu gmasaṃ khyābhirayu gmeyu gmasaṃ khyayā

कान्तान्तरासिकोष्णीषसीमान्तं स्वां शसं ख्यया चूलिका भ्रमणीया हि समयासमया च सा

kāntāntarāsikoṣṇīṣasīmāntaṃ svāṃ śasaṃ khyayā cūlikā bhramaṇīyā hi samayāsamayā ca sā

तत्तत्सूत्रात् स्थिता दन्तस्तनसूत्राणि सूत्रयेत् शयितसूत्रादधः पृष्ठवं शसूत्राणि सूत्रयेत्

tattatsūtrāt sthitā dantastanasūtrāṇi sūtrayet śayitasūtrādadhaḥ pṛṣṭhavaṃ śasūtrāṇi sūtrayet

शयितस्थितसूत्रान्तः कीलं तत्कत्न टमूर्धनि निधायार्धेन्दु वत् सर्वाश्चूलिका विलिखेत् समाः

śayitasthitasūtrāntaḥ kīlaṃ tatkatna ṭamūrdhani nidhāyārdhendu vat sarvāścūlikā vilikhet samāḥ

लुपाविलुपमध्यान्तर्गता सा चूलिकाकृतिः एवं स्याद् अजुकार्यंहि तथा कु क्कुटपक्षवत्

lupāvilupamadhyāntargatā sā cūlikākṛtiḥ evaṃ syād ajukāryaṃhi tathā ku kkuṭapakṣavat

बालकत्न टस्य विस्तारस्थितसूत्रस्तनान्तरे कत्न टमध्यमसूत्रं तुवलयच्छिद्रमध्यगम्

bālakatna ṭasya vistārasthitasūtrastanāntare katna ṭamadhyamasūtraṃ tuvalayacchidramadhyagam

पर्यन्तसूत्रकादन्तर्दण्डिकोत्तरजा ततिः तदन्तर्जानुकव्यासस्तदन्तश्चूलिकास्थितिः

paryantasūtrakādantardaṇḍikottarajā tatiḥ tadantarjānukavyāsastadantaścūlikāsthitiḥ

लुपातारं तुदण्डं वा सपादं सार्धमेववा विस्तारत्रिचतुष्पञ्चभागै क्कां शं तुतद्धनम्

lupātāraṃ tudaṇḍaṃ vā sapādaṃ sārdhamevavā vistāratricatuṣpañcabhāgai kkāṃ śaṃ tutaddhanam

जानु व्यासं चोत्तरार्धचूलिकार्धार्धमेववा दण्डिकाविपुलं तावत् त्रिपादार्धंतुतद्धनम्

jānu vyāsaṃ cottarārdhacūlikārdhārdhamevavā daṇḍikāvipulaṃ tāvat tripādārdhaṃtutaddhanam

वलयं जानुनीव्रं च दण्डिकाविपुलार्धतः मल्लमध्यादि चामीली जानुकालम्बनं च यत्

valayaṃ jānunīvraṃ ca daṇḍikāvipulārdhataḥ mallamadhyādi cāmīlī jānukālambanaṃ ca yat

पर्यन्तजानुकान्तं च चूलिकाभाग एव सः शयनात् तावदेव स्यान्नीव्रालम्बनसूत्रकम्

paryantajānukāntaṃ ca cūlikābhāga eva saḥ śayanāt tāvadeva syānnīvrālambanasūtrakam

कु ठारिकाललाटं च जघनं च समं मतम् पादविष्कम्भकर्णो वा विष्कम्भद्विगुणोऽथ वा

ku ṭhārikālalāṭaṃ ca jaghanaṃ ca samaṃ matam pādaviṣkambhakarṇo vā viṣkambhadviguṇo'tha vā

कत्न टव्यासो लुपापिण्डी कर्णस्तदि् द्वगुणायतः तदर्धंनालिकालम्बमूध्ध्वेमल्लाग्रसङ्गतिः

katna ṭavyāso lupāpiṇḍī karṇastadi् dvaguṇāyataḥ tadardhaṃnālikālambamūdhdhvemallāgrasaṅgatiḥ

छिद्रं तत्तीव्रमात्रं स्यान्मल्लानां तुप्रवेशनम् जानुकं च लुपामध्यं मध्यपृष्ठस्थवं शकम्

chidraṃ tattīvramātraṃ syānmallānāṃ tupraveśanam jānukaṃ ca lupāmadhyaṃ madhyapṛṣṭhasthavaṃ śakam

समं स्यात् तीव्रताराभ्यां चूल्यं शो वा लुपान्तरम् लुपातीव्राष्टगुणं वा वलयो वं शविस्तरः

samaṃ syāt tīvratārābhyāṃ cūlyaṃ śo vā lupāntaram lupātīvrāṣṭaguṇaṃ vā valayo vaṃ śavistaraḥ

तदर्धंवेशनं तीव्रं घ्नकर्लो हलोष्टकः मृण्मयै स्तुयथास्थैर्यमिच्छया छादयेत् पुनः

tadardhaṃveśanaṃ tīvraṃ ghnakarlo haloṣṭakaḥ mṛṇmayai stuyathāsthairyamicchayā chādayet punaḥ

लुपोध्ध्वेघ्नकान् न्यस्य वाष्टबन्धमधोध्ध्वतः लुपामध्यादधश्छिद्रं वलयस्य विधीयते

lupodhdhveghnakān nyasya vāṣṭabandhamadhodhdhvataḥ lupāmadhyādadhaśchidraṃ valayasya vidhīyate

क्रियायां परलेखास्तुकल्प्याः षोडशसं ख्यया कु क्षिव्यासाष्टभागैकं मात्रामानमिति स्मृतम्

kriyāyāṃ paralekhāstukalpyāḥ ṣoḍaśasaṃ khyayā ku kṣivyāsāṣṭabhāgaikaṃ mātrāmānamiti smṛtam

तेन भागेन सप्तार्धाद् द्व्यर्धभागविवर्धनात् आपञ्चदशसं ख्यान्ताः परलेखास्तुषोडश

tena bhāgena saptārdhād dvyardhabhāgavivardhanāt āpañcadaśasaṃ khyāntāḥ paralekhāstuṣoḍaśa

लुपाध ऊध्ध्वबिन्द्वादि मध्येविन्यस्य तद्विधिम् तब्दिन्द्वादि विलोक्या हि परलेखा विचक्षणैः

lupādha ūdhdhvabindvādi madhyevinyasya tadvidhim tabdindvādi vilokyā hi paralekhā vicakṣaṇaiḥ

प्रासादानामिमाः प्रोक्ता गृहादीनां च षोडश लुपायामाद्याद्विगुणं तन्मानं तेन बु द्धिमान्

prāsādānāmimāḥ proktā gṛhādīnāṃ ca ṣoḍaśa lupāyāmādyādviguṇaṃ tanmānaṃ tena bu ddhimān

कोष्णीषासन सूत्राभ्यामधः शफरमालिखेत् तस्मादुपरि मल्लस्य लेखयेत् तद्विचक्षणः

koṣṇīṣāsana sūtrābhyāmadhaḥ śapharamālikhet tasmādupari mallasya lekhayet tadvicakṣaṇaḥ

मल्लायतादधोभागेत्रिः पञ्चां शीकृतेः क्रमात् तत्तदं शावसानं तुमत्स्यं तत्तत् समु ल्लिखेत्

mallāyatādadhobhāgetriḥ pañcāṃ śīkṛteḥ kramāt tattadaṃ śāvasānaṃ tumatsyaṃ tattat samu llikhet

सर्वासां परलेखानां क्रमोऽयं परिकीर्तितः पाञ्चालादिलुपानां च प्रत्येकं प्रोच्यतेबुधैः

sarvāsāṃ paralekhānāṃ kramo'yaṃ parikīrtitaḥ pāñcālādilupānāṃ ca pratyekaṃ procyatebudhaiḥ

अजाकार्ययुता मल्लाद् या लेखासनकाग्रयोः मध्येपरं हि सा प्राज्ञैः परलेखा प्रकीर्तिता

ajākāryayutā mallād yā lekhāsanakāgrayoḥ madhyeparaṃ hi sā prājñaiḥ paralekhā prakīrtitā

लुपाबाहुल्यमानेन घटिकां चतुरश्रिकाम् वितस्त्यायामिनीमृज्वीं कृतमध्यमसूत्रिताम्

lupābāhulyamānena ghaṭikāṃ caturaśrikām vitastyāyāminīmṛjvīṃ kṛtamadhyamasūtritām

चूलिकान्तर्वर्णलुपातिर्यक् सूत्रस्वमध्यमात् विन्यस्य घटिकां पश्चाच्छिन्नां शमनसूत्रवत्

cūlikāntarvarṇalupātiryak sūtrasvamadhyamāt vinyasya ghaṭikāṃ paścācchinnāṃ śamanasūtravat

प्रतिवर्णंतुघटिकां तद्वर्णेतां निधापयेत् क्षिप्तसूत्रस्य शेषां शच्छिन्नेवर्णलुपोदरे

prativarṇaṃtughaṭikāṃ tadvarṇetāṃ nidhāpayet kṣiptasūtrasya śeṣāṃ śacchinnevarṇalupodare

दण्डिकोत्तरवलयस्थितसूत्रसमं लिखेत् उदरायाममध्येतुलिखितेककरं भवेत्

daṇḍikottaravalayasthitasūtrasamaṃ likhet udarāyāmamadhyetulikhitekakaraṃ bhavet

हटिकाललाटमध्यं ककरं च समं यथा तथा निधाय घटिकां लुपोदरवशायताम्

haṭikālalāṭamadhyaṃ kakaraṃ ca samaṃ yathā tathā nidhāya ghaṭikāṃ lupodaravaśāyatām

तल्ललाटकृतिच्छेद्या वलयाद्या लुपोदरे इष्टपाश्श्वेक्षिपेच्छायां छिद्रैश्च वलयस्य तु

tallalāṭakṛticchedyā valayādyā lupodare iṣṭapāśśvekṣipecchāyāṃ chidraiśca valayasya tu

तत्त द्धटिकया तत्तन्मध्यसंहितमध्यया या ललाटगतच्छाया तासां तासां तुसा भवेत्

tatta ddhaṭikayā tattanmadhyasaṃhitamadhyayā yā lalāṭagatacchāyā tāsāṃ tāsāṃ tusā bhavet

दण्डिकावलयच्छिद्रस्तनजानूत्तरादिषु शिरोमध्येऽर्धमध्येच न्यसेन्पुण्डतुलोपरि

daṇḍikāvalayacchidrastanajānūttarādiṣu śiromadhye'rdhamadhyeca nyasenpuṇḍatulopari

विटभागशिखोपेततुलापादः सवं शहृत् सवर्णामत्स्यबन्धाश्च खजू रपत्रसन्निभाः

viṭabhāgaśikhopetatulāpādaḥ savaṃ śahṛt savarṇāmatsyabandhāśca khajū rapatrasannibhāḥ

सवलयक्षो विधातव्या लुपाः शिखरकान्तरे लुपोध्ध्वेघ्नकं वोध्ध्वेतस्याः कम्पं निधाय च

savalayakṣo vidhātavyā lupāḥ śikharakāntare lupodhdhveghnakaṃ vodhdhvetasyāḥ kampaṃ nidhāya ca

इष्टकासुधया वाऽपि प्रच्छादनमलङि् क्रयात् स्थूपिकाकीलेदीर्घंच पादोत्सेधसमं मतम्

iṣṭakāsudhayā vā'pi pracchādanamalaṅi् krayāt sthūpikākīledīrghaṃca pādotsedhasamaṃ matam

अर्धार्धमग्रविस्तारं दण्डार्धंमूलविस्तृतम् आशङ्कुमूलमुण्डान्तं तस्य मूलस्य वेधनम्

ardhārdhamagravistāraṃ daṇḍārdhaṃmūlavistṛtam āśaṅkumūlamuṇḍāntaṃ tasya mūlasya vedhanam

वं शाधस्तान्निधातव्या मण्डनागाग्रपिट्टका बालकत्न टस्तनं शङ्कुमूलमुण्डकमेवच

vaṃ śādhastānnidhātavyā maṇḍanāgāgrapiṭṭakā bālakatna ṭastanaṃ śaṅkumūlamuṇḍakamevaca

अन्तः स्थवलयं वर्णपिट्टका च सनालिका मत्स्यबन्धनखजू रपत्रमल्लनिबन्धनात्

antaḥ sthavalayaṃ varṇapiṭṭakā ca sanālikā matsyabandhanakhajū rapatramallanibandhanāt

वलक्षस्वस्तिधाराभिः शिखरान्तरलङि् क्रयात् विस्तारो मुखपट्ट्याश्च दण्ड्यो वाध्यर्धएव वा

valakṣasvastidhārābhiḥ śikharāntaralaṅi् krayāt vistāro mukhapaṭṭyāśca daṇḍyo vādhyardhaeva vā

नीप्रं षडष्टभागं वा कर्णिकोच्चं तुतत्ततिः शक्तिध्वजस्य मूलस्य विपुलं दण्डमानतः

nīpraṃ ṣaḍaṣṭabhāgaṃ vā karṇikoccaṃ tutattatiḥ śaktidhvajasya mūlasya vipulaṃ daṇḍamānataḥ

तत्कण्ठं तावदेवोच्चं सपादं सार्धमेववा ग्रीवान्तगग्रपत्रं तुस्तम्भव्यासार्धतुङ्गवत्

tatkaṇṭhaṃ tāvadevoccaṃ sapādaṃ sārdhamevavā grīvāntagagrapatraṃ tustambhavyāsārdhatuṅgavat

द्विदण्डादित्रिदण्डान्तमन्तरं गग्रपत्रयोः वाताहतचलच्चारुलतावत् कर्णिकाक्रिया

dvidaṇḍāditridaṇḍāntamantaraṃ gagrapatrayoḥ vātāhatacalaccārulatāvat karṇikākriyā

अर्धकर्णमधस्तस्माच्छिरोऽर्धार्धेन चानतिः ग्रीवोपरि कपोलान्तं त्रिदण्डं सार्धमेव वा

ardhakarṇamadhastasmācchiro'rdhārdhena cānatiḥ grīvopari kapolāntaṃ tridaṇḍaṃ sārdhameva vā

तावच्छक्तिध्वजान्तं स्यात् सपत्रं वा सशूलकम् नेत्रसंश्लिष्टमल्लं तुचूलिकास्तनमण्डलम्

tāvacchaktidhvajāntaṃ syāt sapatraṃ vā saśūlakam netrasaṃśliṣṭamallaṃ tucūlikāstanamaṇḍalam

शयितस्थितपट्टाभ्यां मृणाल्यादिविभूषितम् अर्धकर्णोध्ध्वपट्टोध्ध्वप्रत्यूध्ध्वेमु ष्टिबन्धनम्

śayitasthitapaṭṭābhyāṃ mṛṇālyādivibhūṣitam ardhakarṇodhdhvapaṭṭodhdhvapratyūdhdhvemu ṣṭibandhanam

यथोशोभननिष्क्रान्तं त्रिमुखं स्यात् तदूध्ध्वतः शूलाभं मतलाभं वा सव्यालं वा सनाटकम्

yathośobhananiṣkrāntaṃ trimukhaṃ syāt tadūdhdhvataḥ śūlābhaṃ matalābhaṃ vā savyālaṃ vā sanāṭakam

तदूध्ध्वेकत्न टकोष्ठादिमण्डितं स्याद् विमानवत् सपट्टक्षुद्रकम्पाङ्गं मध्यतोरणमेव वा

tadūdhdhvekatna ṭakoṣṭhādimaṇḍitaṃ syād vimānavat sapaṭṭakṣudrakampāṅgaṃ madhyatoraṇameva vā

तोरणाभ्यन्तरेलक्ष्मीः साभिषेकाम्बुजासिका एवंविधैरथान्यैश्च मण्डनीया ललाटिका

toraṇābhyantarelakṣmīḥ sābhiṣekāmbujāsikā evaṃvidhairathānyaiśca maṇḍanīyā lalāṭikā

ललाटवं शसंविद्धमध्यशूलदृढिकृता स्तम्बविस्तारविस्तीर्णाविधातव्या कु ठारिका

lalāṭavaṃ śasaṃviddhamadhyaśūladṛḍhikṛtā stambavistāravistīrṇāvidhātavyā ku ṭhārikā

तत्कर्णंपत्रमकरं मण्डितं चावलम्बितम् अर्धकर्णेन चार्धंवा यथायु क्ति यथारुचि

tatkarṇaṃpatramakaraṃ maṇḍitaṃ cāvalambitam ardhakarṇena cārdhaṃvā yathāyu kti yathāruci

अन्तर्गतलुपातिर्यगग्रबन्धनविष्टकम् तदूध्ध्वेतेन निर्विद्धं स्थूपिका यूपमिष्यते

antargatalupātiryagagrabandhanaviṣṭakam tadūdhdhvetena nirviddhaṃ sthūpikā yūpamiṣyate

पूर्वोक्तं स्थूपिकामानमलङ्कारमथोच्यते सार्धमर्धंतदूध्ध्वेऽर्धमर्धमशं शरां शकम्

pūrvoktaṃ sthūpikāmānamalaṅkāramathocyate sārdhamardhaṃtadūdhdhve'rdhamardhamaśaṃ śarāṃ śakam

अं शमर्धंच भागं स्यादर्धमं शं तथार्धकम् भागमर्धंतथार्धांशमं शमर्धंयथार्धकम्

aṃ śamardhaṃca bhāgaṃ syādardhamaṃ śaṃ tathārdhakam bhāgamardhaṃtathārdhāṃśamaṃ śamardhaṃyathārdhakam

चतुरर्धंक्रमेणै वोत्तुङ्गे द्वाविं शदं शके पद्मं च क्षेपणं वेत्रं क्षेपणं पङ्कजं घटम्

caturardhaṃkrameṇai vottuṅge dvāviṃ śadaṃ śake padmaṃ ca kṣepaṇaṃ vetraṃ kṣepaṇaṃ paṅkajaṃ ghaṭam

पङ्कजं क्षेपणं धृक् च क्षेपणं वेत्रमूध्ध्वतः क्षेपणं् धृक् च कम्पं तुपद्मं घ्नकमम्बुजम्

paṅkajaṃ kṣepaṇaṃ dhṛk ca kṣepaṇaṃ vetramūdhdhvataḥ kṣepaṇaṃ् dhṛk ca kampaṃ tupadmaṃ ghnakamambujam

वेत्रं च मुकुलं चै वक्रमेणोक्तवशान्नयेत् सप्तद्व्यं शत्रिकद्यं शैः पञ्चनन्देन्द्रियत्रिकः

vetraṃ ca mukulaṃ cai vakrameṇoktavaśānnayet saptadvyaṃ śatrikadyaṃ śaiḥ pañcanandendriyatrikaḥ

द्वित्रिवेदत्रिकद्व्यं शैर्गुणपञ्चर्तु पञ्चभिः द्वित्रिभागैः क्रमाद् व्यासं मूलपद्मादिषुन्यसेत्

dvitrivedatrikadvyaṃ śairguṇapañcartu pañcabhiḥ dvitribhāgaiḥ kramād vyāsaṃ mūlapadmādiṣunyaset

मुकुलाग्रमं शमर्धार्धंयथाशोभवशान्नयेत् चतुरष्टद्विरष्टाश्रं साधारं वर्तु लं तुवा

mukulāgramaṃ śamardhārdhaṃyathāśobhavaśānnayet caturaṣṭadviraṣṭāśraṃ sādhāraṃ vartu laṃ tuvā

तदाकृतिः शिरश्छन्दमलङ्कारवशात् तुवा तदाकृतिः सुरोर्वीशविप्राणां च विशां मतम्

tadākṛtiḥ śiraśchandamalaṅkāravaśāt tuvā tadākṛtiḥ surorvīśaviprāṇāṃ ca viśāṃ matam

सुरद्विजनृपाणां तुवैश्यानां नै व शूद्रके तत्सम्बन्धं समापाद्य ध्वजदण्डं तदूध्ध्वगम्

suradvijanṛpāṇāṃ tuvaiśyānāṃ nai va śūdrake tatsambandhaṃ samāpādya dhvajadaṇḍaṃ tadūdhdhvagam

एवं लक्षणसम्पन्नं विमानं सम्पदां पदम् करालमुीँ गु ल्माषकल्कचिक्कणसाह्वयाः

evaṃ lakṣaṇasampannaṃ vimānaṃ sampadāṃ padam karālamuीm̐ gu lmāṣakalkacikkaṇasāhvayāḥ

चूर्णो पयु क्ताः पञ्चैतेसर्वकर्मसनातनाः अभयाक्षबीजमात्रशकराः स्युः करालकाः

cūrṇo payu ktāḥ pañcaitesarvakarmasanātanāḥ abhayākṣabījamātraśakarāḥ syuḥ karālakāḥ

मुँबीजसमा क्षुद्रशकरा मुँमिष्यते सार्धत्रिपादद्विगुणकिञ्जल्कसिकतान्वितम्

mum̐bījasamā kṣudraśakarā mum̐miṣyate sārdhatripādadviguṇakiñjalkasikatānvitam

चूर्णस्य शकराशु क्त्योर्यद् गु ल्माषं तदु च्यते करालं चापि मुीँं च तेन मानेन योजयेत्

cūrṇasya śakarāśu ktyoryad gu lmāṣaṃ tadu cyate karālaṃ cāpi muीm̐ṃ ca tena mānena yojayet

पूर्वोक्तमात्रसिकताचणकश्चूर्णमानतः क्रियार्थंपेषितं कल्कं चिक्कणमस्तुकेवलम्

pūrvoktamātrasikatācaṇakaścūrṇamānataḥ kriyārthaṃpeṣitaṃ kalkaṃ cikkaṇamastukevalam

निश्छिद्रमिष्टमानेन गोत्रमिष्टकया दृढम् पूर्वोक्तानां च पञ्चानां विधातव्यं पृथक् पृथक्

niśchidramiṣṭamānena gotramiṣṭakayā dṛḍham pūrvoktānāṃ ca pañcānāṃ vidhātavyaṃ pṛthak pṛthak

तत्र तत्र तदु क्ते न द्रव्येण परिकल्पयेत् केवलेनाम्भसा पूर्वंपूर्वां स्त्रिस्त्रिः प्रकुट्टयेत्

tatra tatra tadu kte na dravyeṇa parikalpayet kevalenāmbhasā pūrvaṃpūrvāṃ stristriḥ prakuṭṭayet

क्षीरद्रुमकदम्बाम्राभयाक्षत्वग्जलैः पुनः त्रिघ्नोदैस्ततस्तद्वन्माषयूषैस्ततस्तथा

kṣīradrumakadambāmrābhayākṣatvagjalaiḥ punaḥ trighnodaistatastadvanmāṣayūṣaistatastathā

100

सं यम्य शकराशु क्तिं चूर्णंतत्खातवारिणि खुरसङ्कुट्टनं कृत्वा स्रावयित्वाऽथ वाससा

saṃ yamya śakarāśu ktiṃ cūrṇaṃtatkhātavāriṇi khurasaṅkuṭṭanaṃ kṛtvā srāvayitvā'tha vāsasā

101

कल्कं च चिक्कणं तेन कल्कनीयं विचक्षणैः दधिदुग्धमाषयूषगुडाज्यकदलीघ्नैः

kalkaṃ ca cikkaṇaṃ tena kalkanīyaṃ vicakṣaṇaiḥ dadhidugdhamāṣayūṣaguḍājyakadalīghnaiḥ

102

जलैश्च नालिके रस्य चूतपक्वरसैः सह कल्पितं शिल्पिभिर्यत् तद् बन्धोदकमिति स्मृतम्

jalaiśca nālike rasya cūtapakvarasaiḥ saha kalpitaṃ śilpibhiryat tad bandhodakamiti smṛtam

103

शु द्धिं शुद्धोदके नादौ कृत्वा बन्धाम्भसा ततः आलिप्य सुधया कार्यानानारूपान्वितक्रिया

śu ddhiṃ śuddhodake nādau kṛtvā bandhāmbhasā tataḥ ālipya sudhayā kāryānānārūpānvitakriyā

104

दग्धैश्च मृण्मयै श्चापि लोहलोष्टैर्यथोचितम् गोपानस्योपरिष्टात् तुच्छादनीयं विचक्षणैः

dagdhaiśca mṛṇmayai ścāpi lohaloṣṭairyathocitam gopānasyopariṣṭāt tucchādanīyaṃ vicakṣaṇaiḥ

105

करालच मुँगिु ल्माषघनमेककमङ्गुलम् कल्कमानं तदर्धेन तदर्धार्धंतुचिक्कणम्

karālaca mum̐giु lmāṣaghanamekakamaṅgulam kalkamānaṃ tadardhena tadardhārdhaṃtucikkaṇam

106

जलस्थलप्रयु क्ते तुयथेष्टं घनमिष्यते षण्मासमुत्तमं प्रोक्तं चतुर्मासं तुमध्यमम्

jalasthalaprayu kte tuyatheṣṭaṃ ghanamiṣyate ṣaṇmāsamuttamaṃ proktaṃ caturmāsaṃ tumadhyamam

107

अधमं तुद्विमासं स्यादेषामु षितमिष्यते ततो बन्धोदकरेतान् संक्लेद्य क्रमशः कृतिः

adhamaṃ tudvimāsaṃ syādeṣāmu ṣitamiṣyate tato bandhodakaretān saṃkledya kramaśaḥ kṛtiḥ

108

लुपोपरीष्टकास्तारेचै वं चूर्णक्रियां पुनः आच्छादनीयं यत्नेन त द्धनं छादनं विदुः

lupoparīṣṭakāstārecai vaṃ cūrṇakriyāṃ punaḥ ācchādanīyaṃ yatnena ta ddhanaṃ chādanaṃ viduḥ

109

देवानां च द्विजानां चावासेयोग्यं सनातनम् बहिरन्तश्च सर्वेषां चित्रं युञ्जीत बु द्धिमान्

devānāṃ ca dvijānāṃ cāvāseyogyaṃ sanātanam bahirantaśca sarveṣāṃ citraṃ yuñjīta bu ddhimān

110

सुमङ्गलकथोपेतं श्रद्धानृत्तक्रियान्वितम् विप्रादीनां च वर्णानां निवासं सम्पदां पदम्

sumaṅgalakathopetaṃ śraddhānṛttakriyānvitam viprādīnāṃ ca varṇānāṃ nivāsaṃ sampadāṃ padam

111

संग्रामं मरणं दुःखं देवासुरकथान्वितम् नग्नं तपस्विलीलां चामयाव्यादि न योजयेत्

saṃgrāmaṃ maraṇaṃ duḥkhaṃ devāsurakathānvitam nagnaṃ tapasvilīlāṃ cāmayāvyādi na yojayet

112

अन्येषामन्यथा वासेसाधनीयं यथेष्टतः पञ्चां शं माषयूषं स्यान्नवाष्टां शं गुडं दधि

anyeṣāmanyathā vāsesādhanīyaṃ yatheṣṭataḥ pañcāṃ śaṃ māṣayūṣaṃ syānnavāṣṭāṃ śaṃ guḍaṃ dadhi

113

आज्यं द्व्यं शं तुसप्तां शं क्षीरं चर्मषडंशकम् त्रैघ्नं दशभागं स्यान्नालिके रं यु गां शकम्

ājyaṃ dvyaṃ śaṃ tusaptāṃ śaṃ kṣīraṃ carmaṣaḍaṃśakam traighnaṃ daśabhāgaṃ syānnālike raṃ yu gāṃ śakam

114

क्षौद्रमेकां शकं त्र्यं शं कदलीघ्नमिष्यते लब्धेचूर्णेदशां शेतुयुञ्जीतव्यं सुबन्धनम्

kṣaudramekāṃ śakaṃ tryaṃ śaṃ kadalīghnamiṣyate labdhecūrṇedaśāṃ śetuyuñjītavyaṃ subandhanam

115

सर्वेषामधिकं शस्तं गुडं च दधि दुग्धकम् चूर्णद्व्यं शं करालं मधुघृतकदलीनालिके रं च माषं शु क्ते स्तोयं च दुग्धं दधिगुडसहितं त्रैघ्नं तत् क्रमेण लब्धेचूर्णेशतां शेंऽशकमिदमधुना चानु वृद्धिं प्रकुर्या-देतद् बन्धं दृषत्सादृशमिति कथितं तन्त्रविद्भिर्मु नीन्द्रैः

sarveṣāmadhikaṃ śastaṃ guḍaṃ ca dadhi dugdhakam cūrṇadvyaṃ śaṃ karālaṃ madhughṛtakadalīnālike raṃ ca māṣaṃ śu kte stoyaṃ ca dugdhaṃ dadhiguḍasahitaṃ traighnaṃ tat krameṇa labdhecūrṇeśatāṃ śeṃ'śakamidamadhunā cānu vṛddhiṃ prakuryā-detad bandhaṃ dṛṣatsādṛśamiti kathitaṃ tantravidbhirmu nīndraiḥ

116

देवानां द्विजभूमीशवैश्यानां भवनेऽधुना

devānāṃ dvijabhūmīśavaiśyānāṃ bhavane'dhunā

117

मूध्ध्नेष्टका विधातव्याश्चतस्रो लक्षणान्विताः सु स्निग्धाः समदग्धाश्च सुस्वनास्ताः सुशोभनाः

mūdhdhneṣṭakā vidhātavyāścatasro lakṣaṇānvitāḥ su snigdhāḥ samadagdhāśca susvanāstāḥ suśobhanāḥ

118

स्त्रीलिङ्गाश्चापि पु ल्लिङ्गा भिन्नच्छिद्रदिवर्जिताः विस्तारायामतीव्रैस्तुप्रथमेष्टकया समाः

strīliṅgāścāpi pu lliṅgā bhinnacchidradivarjitāḥ vistārāyāmatīvraistuprathameṣṭakayā samāḥ

119

शिलामयेशिला प्रोक्ता सर्वदोषविवर्जिता जन्माद्याशिखरान्तं च यै द्द्रव्यैश्च विनिर्मितम्

śilāmayeśilā proktā sarvadoṣavivarjitā janmādyāśikharāntaṃ ca yai ddravyaiśca vinirmitam

120

तैरेवादौ तथान्तेच न्यस्तव्याश्चेष्टकाः शुभाः मिश्रद्रव्यैश्च सङ्कीर्णेयै द्द्रव्यैरुपरि स्थितम्

tairevādau tathānteca nyastavyāśceṣṭakāḥ śubhāḥ miśradravyaiśca saṅkīrṇeyai ddravyairupari sthitam

121

तैरेव मूध्ध्निविन्यासं रहस्यमिदमीरितम् लोहजं दारुजं वाऽपि स्थूपिकाकीलमिष्यते

taireva mūdhdhnivinyāsaṃ rahasyamidamīritam lohajaṃ dārujaṃ vā'pi sthūpikākīlamiṣyate

122

ऊध्ध्वभूम्यङि् घ्रणायामविस्तारं पादतः समम् अग्रमङ्गुलविस्तारमानुपूव्व्याकृशं तथा

ūdhdhvabhūmyaṅi् ghraṇāyāmavistāraṃ pādataḥ samam agramaṅgulavistāramānupūvvyākṛśaṃ tathā

123

चतुरश्रसमं कुर्यात् त्रिभागैकमधस्तथा वृत्तमूध्ध्वमधः कुर्या च्छिखिपादं न्यसेदधः

caturaśrasamaṃ kuryāt tribhāgaikamadhastathā vṛttamūdhdhvamadhaḥ kuryā cchikhipādaṃ nyasedadhaḥ

124

विस्तारत्रिगुणायामं व्यासोच्चं पदतः समम् अभ्रमं तुयथा भूमौ पञ्चमूर्तिसमन्वितम्

vistāratriguṇāyāmaṃ vyāsoccaṃ padataḥ samam abhramaṃ tuyathā bhūmau pañcamūrtisamanvitam

125

अथवा तच्छिखायामद्विगुणं कीलदै र्घिकम् स्तम्भव्यासार्धविस्तारत्रिचतुर्भा गमेव वा

athavā tacchikhāyāmadviguṇaṃ kīladai rghikam stambhavyāsārdhavistāratricaturbhā gameva vā

126

अग्रमर्धाङ्गुलव्यासं शिखिपादं यथाबलम् शिखराकृतिवत् कीलं लिङ्गच्छन्दमथापि वा

agramardhāṅgulavyāsaṃ śikhipādaṃ yathābalam śikharākṛtivat kīlaṃ liṅgacchandamathāpi vā

127

एवं त्रिधा समु द्दिष्टं स्थूपिकाकीलमार्यकः सद्मनश्चोत्तरेपाश्श्वेमण्डपेतुसुसंस्कृते

evaṃ tridhā samu ddiṣṭaṃ sthūpikākīlamāryakaḥ sadmanaścottarepāśśvemaṇḍapetususaṃskṛte

128

चतुष्प्रदीपसं युक्ते वस्त्रैश्च परिवेष्टिते सर्वमङ्गलसं युक्ते शुद्धशाल्यास्तरेशुभे

catuṣpradīpasaṃ yukte vastraiśca pariveṣṭite sarvamaṅgalasaṃ yukte śuddhaśālyāstareśubhe

129

स्थण्डिलेचाण्डितं कृत्वा मण्ड कं वाथ तत्परम् विन्यस्य देवान् ब्रह्मादीन् श्वेततण्डुलधारया

sthaṇḍilecāṇḍitaṃ kṛtvā maṇḍa kaṃ vātha tatparam vinyasya devān brahmādīn śvetataṇḍuladhārayā

130

आराध्य गन्धपुष्पाद्यैर्भुवनाधिपतिं जयेत् देवताभ्यो बलिं दत्त्वा तत्तन्नाम्ना यथाविधि

ārādhya gandhapuṣpādyairbhuvanādhipatiṃ jayet devatābhyo baliṃ dattvā tattannāmnā yathāvidhi

131

स्थपतिः कलशान् न्यस्य पञ्च पञ्च सलक्षणान् सु गन्धोदकसम्पूर्णान् पञ्चरत्नसमायुतान्

sthapatiḥ kalaśān nyasya pañca pañca salakṣaṇān su gandhodakasampūrṇān pañcaratnasamāyutān

132

ससूत्रान् वस्त्रकत्न र्चालान् सापिधानान् सहेमकान् उपपीठां शदेवानां स्वस्वनाम्नाभिधाय च

sasūtrān vastrakatna rcālān sāpidhānān sahemakān upapīṭhāṃ śadevānāṃ svasvanāmnābhidhāya ca

133

प्रणवादिनमोन्तेन गन्धाद्यैरर्चयेत् क्रमात् प्रक्षाल्य पञ्चगव्यैस्तुनवरत्नकुक्शोदकः

praṇavādinamontena gandhādyairarcayet kramāt prakṣālya pañcagavyaistunavaratnakukśodakaḥ

134

इष्टकाश्च यथाकीलं सूत्रैरावेष्टयेत् क्रमात् कु म्भस्य दक्षिणेशुद्धशालीस्थण्डिलमण्डले

iṣṭakāśca yathākīlaṃ sūtrairāveṣṭayet kramāt ku mbhasya dakṣiṇeśuddhaśālīsthaṇḍilamaṇḍale

135

आराध्य गन्धपुष्पैश्च बलिं दत्त्वा यथाविधि इष् तकाश्चै वकीलां श्च वेष्टयेदम्बरैः शुभैः

ārādhya gandhapuṣpaiśca baliṃ dattvā yathāvidhi iṣ takāścai vakīlāṃ śca veṣṭayedambaraiḥ śubhaiḥ

136

श्वेतवस्त्रास्तरस्योध्ध्वेन्यसेद् दर्भास्तरेशुचिः स्थपतिर्वरवेषाढ्यः शु क्लमाल्यानुलेपनः

śvetavastrāstarasyodhdhvenyased darbhāstareśuciḥ sthapatirvaraveṣāḍhyaḥ śu klamālyānulepanaḥ

137

सितवस्त्रपरिच्छिन्नोत्तरीयो हैममु द्रिकः पीत्वा शुद्धं पयो रात्रावुपोष्याधिवसेत् सुधीः

sitavastraparicchinnottarīyo haimamu drikaḥ pītvā śuddhaṃ payo rātrāvupoṣyādhivaset sudhīḥ

138

कलशस्योत्तरेपाश्श्वेसितवस्त्रपरिस्तरे ततः प्रभातेविमलेनक्षत्रकरणान्विते

kalaśasyottarepāśśvesitavastraparistare tataḥ prabhātevimalenakṣatrakaraṇānvite

139

सुमुहूर्तेसुलग्नेच स्थपतिः स्थापके न तु पुष्पकत्न ण्डलहारादिकटकरङ्गुलीयकः

sumuhūrtesulagneca sthapatiḥ sthāpake na tu puṣpakatna ṇḍalahārādikaṭakaraṅgulīyakaḥ

140

पञ्चाङ्गभूषणैर्हेमनिर्मितैस्तुविभूषितः हेमयज्ञोपवीतस्तुनववस्त्रपरिच्छदः

pañcāṅgabhūṣaṇairhemanirmitaistuvibhūṣitaḥ hemayajñopavītastunavavastraparicchadaḥ

141

श्वेतानुलेपनश्चै व सितपुष्पशिराः शु चिः ध्यात्वा धरातलं सर्वंदिग्द्विपेन्द्रसमायुतम्

śvetānulepanaścai va sitapuṣpaśirāḥ śu ciḥ dhyātvā dharātalaṃ sarvaṃdigdvipendrasamāyutam

142

ससागरं सशै लेन्द्रमनन्तस्योपरि स्थितम् सृष्टिस्थितिलयाधारं भु वनाधिपतिं जपेत्

sasāgaraṃ saśai lendramanantasyopari sthitam sṛṣṭisthitilayādhāraṃ bhu vanādhipatiṃ japet

143

स्नापयित्वेष्टकाकीलं पूर्वोक्तः कलशोदकः आराध्य गन्धपु ष्पैश्च धूपदीपसमन्वितैः

snāpayitveṣṭakākīlaṃ pūrvoktaḥ kalaśodakaḥ ārādhya gandhapu ṣpaiśca dhūpadīpasamanvitaiḥ

144

बलिं दत्त्वा यथान्यायं जयशब्दादिमङ्गलैः बिप्रस्वाध्यायघोषैश्च शङ्खभेर्या दिनिःस्वनैः

baliṃ dattvā yathānyāyaṃ jayaśabdādimaṅgalaiḥ biprasvādhyāyaghoṣaiśca śaṅkhabheryā diniḥsvanaiḥ

145

स्थापयेदिष्टकाः सम्यक् पूर्वदक्षिणतः क्रमात् शिखरार्धेविमनस्य गग्रपत्रान्तरेऽपि वा

sthāpayediṣṭakāḥ samyak pūrvadakṣiṇataḥ kramāt śikharārdhevimanasya gagrapatrāntare'pi vā

146

शिखरत्रिचतुर्भा गावसानेवाम्बुजदधः तदाद्यात् स्थूपिकायामात् कीलदै घ्घ्यंप्रगृह्यताम्

śikharatricaturbhā gāvasānevāmbujadadhaḥ tadādyāt sthūpikāyāmāt kīladai ghghyaṃpragṛhyatām

147

पूर्वमेवेष्टकास्थानं निश्छिद्रं तुदृढीकृतम् तन्मध्येनवरत्नानि विन्यसेच्च यथाक्रमम्

pūrvameveṣṭakāsthānaṃ niśchidraṃ tudṛḍhīkṛtam tanmadhyenavaratnāni vinyasecca yathākramam

148

ऐन्द्रेमरकतं विद्याद् ड र्यंवह्निगोचरे इन्द्रनीलं तुयाम्यायां मौक्तिकं पितरि स्मृतम्

aindremarakataṃ vidyād ḍa ryaṃvahnigocare indranīlaṃ tuyāmyāyāṃ mauktikaṃ pitari smṛtam

149

वारुणेस्फाटिकं विद्यन्महानीलं समीरणे वज्रं तुसौम्यदेशेस्यादैशान्यां तुप्रवालकम्

vāruṇesphāṭikaṃ vidyanmahānīlaṃ samīraṇe vajraṃ tusaumyadeśesyādaiśānyāṃ tupravālakam

150

माणिक्यं मध्यमेभागेहाटकं च विनिक्षिपेत् रसोपरसबीजैश्च धान्यान्यप्यौषधानि च

māṇikyaṃ madhyamebhāgehāṭakaṃ ca vinikṣipet rasoparasabījaiśca dhānyānyapyauṣadhāni ca

151

तदूध्ध्वेस्थूपिकाकीलं स्थापयेदचलं समम् तस्मात् प्रकृतिभूम्यन्तमुदग्दिशि महाध्वजम्

tadūdhdhvesthūpikākīlaṃ sthāpayedacalaṃ samam tasmāt prakṛtibhūmyantamudagdiśi mahādhvajam

152

ग्रथितं क्षौमवस्त्रैश्च कार्पासै र्वामनोहरैः लम्बयेत् तदुदक्प्राच्यौ प्रागुदग्विदिशं ततः

grathitaṃ kṣaumavastraiśca kārpāsai rvāmanoharaiḥ lambayet tadudakprācyau prāgudagvidiśaṃ tataḥ

153

संस्पृशेद् यदि सर्वेषां प्राणिनां सम्पदृद्धये भवनं स्थूपिकीलं च पट्टैरवेष्ट्य शु भ्रकः

saṃspṛśed yadi sarveṣāṃ prāṇināṃ sampadṛddhaye bhavanaṃ sthūpikīlaṃ ca paṭṭairaveṣṭya śu bhrakaḥ

154

चतु र्दिक्षुचतु र्गाश्च सवत्साः सन्निवेशयेत् द्वारालङ्करणं कुर्यात् सु विचित्राम्बरै र्नवैः

catu rdikṣucatu rgāśca savatsāḥ sanniveśayet dvārālaṅkaraṇaṃ kuryāt su vicitrāmbarai rnavaiḥ

155

यजमानो विशुद्धात्मा प्रणम्य शिरसा गुरुम् विमानस्थूपिकास्तम्भद्वारालङ्करणानि च

yajamāno viśuddhātmā praṇamya śirasā gurum vimānasthūpikāstambhadvārālaṅkaraṇāni ca

156

वस्त्राणि धनधान्यैश्च पशूनपि सवत्सकान् मुदा स्थपतयेदत्त्वा शेषान् भक्त्या तुतर्पयेत्

vastrāṇi dhanadhānyaiśca paśūnapi savatsakān mudā sthapatayedattvā śeṣān bhaktyā tutarpayet

157

एवं मु निवरैः प्रोक्तं प्रासादानां तुमूर्धनि हर्म् याणां गर्भसं युक्तौ नेत्रभित्तौ तलान्तरे

evaṃ mu nivaraiḥ proktaṃ prāsādānāṃ tumūrdhani harm yāṇāṃ garbhasaṃ yuktau netrabhittau talāntare

158

मण्डपेमध्यदेशेतुसभादीनामधोऽम्बुजात् प्रासादवद् विधातव्यं गोपुराणां तुमूर्धनि

maṇḍapemadhyadeśetusabhādīnāmadho'mbujāt prāsādavad vidhātavyaṃ gopurāṇāṃ tumūrdhani

159

एवं तुविधिना सम्यक् सम्पन्नं सम्पदां पदम् येन यत् कर्मचारब्धमादौ तदवसानके

evaṃ tuvidhinā samyak sampannaṃ sampadāṃ padam yena yat karmacārabdhamādau tadavasānake

160

तेनै वनिष्ठितं कर्मश्रीसौभाग्यायुरेधनम् तस्याभावेतुतत्पुत्रः शिष्यो वा तं गुरुं पटे

tenai vaniṣṭhitaṃ karmaśrīsaubhāgyāyuredhanam tasyābhāvetutatputraḥ śiṣyo vā taṃ guruṃ paṭe

161

लिखित्वा तन्नियोगेन सर्वकर्मसमाचरेत् अज्ञानात् त्वरितेनापि यद्वस्त्वन्येन भावितम्

likhitvā tanniyogena sarvakarmasamācaret ajñānāt tvaritenāpi yadvastvanyena bhāvitam

162

करोति स्वामिनं शीघ्रमन्यथेति ह निश्चयः प्रथमं कृतवान् विधिं यथावत् कृतवानेव करोति निष्ठितान्तम् अथ वा विधिरन्यथा भवेच्चेऽ दशुभं स्वामिनमन्यथा करोति

karoti svāminaṃ śīghramanyatheti ha niścayaḥ prathamaṃ kṛtavān vidhiṃ yathāvat kṛtavāneva karoti niṣṭhitāntam atha vā vidhiranyathā bhavecce' daśubhaṃ svāminamanyathā karoti

163

एवं ग्रीवालङ्कृतं पुष्कराभं मानं मल्लानां शिखाभूषणं च यु क्त्या सर्वेषां करालादिबन्धं प्रोक्तं सम्यक् चेष्टकाबन्धमूध्ध्वे

evaṃ grīvālaṅkṛtaṃ puṣkarābhaṃ mānaṃ mallānāṃ śikhābhūṣaṇaṃ ca yu ktyā sarveṣāṃ karālādibandhaṃ proktaṃ samyak ceṣṭakābandhamūdhdhve

164

खदिरसरलसालस्तम्बकाशोकवृक्षाः पनस तिमिसनिम्बाः सप्तपर्णाश्च सर्वे पुरुषवकुलवह्निक्षीरिणीत्येवमाद्याः सुदृढविमलसाराः स्थूपिकीलाः प्रसिद्धाः

khadirasaralasālastambakāśokavṛkṣāḥ panasa timisanimbāḥ saptaparṇāśca sarve puruṣavakulavahnikṣīriṇītyevamādyāḥ sudṛḍhavimalasārāḥ sthūpikīlāḥ prasiddhāḥ

165

अथ हम्म्येपरिनिष्ठितेतदा यजमानोऽपिगुरुश्च वर्धकिः उदगायनशोभनक्क्षपक्षेजलसम्प्रोक्षणकर्मचारभेत्

atha hammyepariniṣṭhitetadā yajamāno'piguruśca vardhakiḥ udagāyanaśobhanakkṣapakṣejalasamprokṣaṇakarmacārabhet

166

नवसप्तत्रिकपञ्चरात्रिके विधिना चाङ्कुरार्पणं कुरु भवनस्योत्तरपूर्वदेशतः स्वधिवासाहमण्डपं चरेत्

navasaptatrikapañcarātrike vidhinā cāṅkurārpaṇaṃ kuru bhavanasyottarapūrvadeśataḥ svadhivāsāhamaṇḍapaṃ caret

167

नवसप्तेषुकरै र्युगाश्रकं वसुपादं नववस्त्रशोभितम् सवितानं सुपटै र्निवेष्टितं सुमनोज्ञं सितपुष्पशोभितम्

navasapteṣukarai ryugāśrakaṃ vasupādaṃ navavastraśobhitam savitānaṃ supaṭai rniveṣṭitaṃ sumanojñaṃ sitapuṣpaśobhitam

168

तस्य मध्येतुशालीभिः स्थण्डिलं दण्डमानतः

tasya madhyetuśālībhiḥ sthaṇḍilaṃ daṇḍamānataḥ

169

कृत्वाष्टाष्टपदं न्यस्य ब्रह्मादीन् वस्तुनायकान् श्वेततण्डुलधाराभिर्विन्यस्याराध्य पुष्पकः

kṛtvāṣṭāṣṭapadaṃ nyasya brahmādīn vastunāyakān śvetataṇḍuladhārābhirvinyasyārādhya puṣpakaḥ

170

गन्धैर्धू पैश्च दीपैश्च बलिं दत्त्वा विधानतः तदूध्ध्वंपञ्चपञ्चै व कलशान् वस्त्रशोभितान्

gandhairdhū paiśca dīpaiśca baliṃ dattvā vidhānataḥ tadūdhdhvaṃpañcapañcai va kalaśān vastraśobhitān

171

मणिहेमसमायु क्तान् ससूत्रान् सापिधानकान् निष्कलङ्कानसु षिरान् हाटकोदकपूरितान्

maṇihemasamāyu ktān sasūtrān sāpidhānakān niṣkalaṅkānasu ṣirān hāṭakodakapūritān

172

उपपीठपदस्थां स्तान् स्वस्वनाम्नाभिधाय च ओङ्कारादिनमोन्तेन चार्चयित्वा न्यसेत् ततः

upapīṭhapadasthāṃ stān svasvanāmnābhidhāya ca oṅkārādinamontena cārcayitvā nyaset tataḥ

173

कलशस्योत्तरेपाश्श्वेदर्भासनपरिस्तरे चतुष्प्रदीपसं युक्ते सर्वमङ्गलशोभिते

kalaśasyottarepāśśvedarbhāsanaparistare catuṣpradīpasaṃ yukte sarvamaṅgalaśobhite

174

पूतचेता विशुद्धात्मा स्थपतिर्व्रतमास्थितः पीत्वा शुद्धं पयो रात्रावुपोष्याधिवसेत् ततः

pūtacetā viśuddhātmā sthapatirvratamāsthitaḥ pītvā śuddhaṃ payo rātrāvupoṣyādhivaset tataḥ

175

प्रासादस्याग्रतो यागमण्डपं विधिनाचरेत् चतुद्द्वारसमायु क्तं चतुस्तोरणभूषितम्

prāsādasyāgrato yāgamaṇḍapaṃ vidhinācaret catuddvārasamāyu ktaṃ catustoraṇabhūṣitam

176

वासोभिर्दर्भमालाभिः स्रक्सुमैः समलङ्कुतम् तन्मध्येवेदिकां कुर्यात् तद्व्यासत्र्यं शमानतः

vāsobhirdarbhamālābhiḥ sraksumaiḥ samalaṅkutam tanmadhyevedikāṃ kuryāt tadvyāsatryaṃ śamānataḥ

177

चतुरश्रं चतु र्दिक्षुविदिक्ष्वश्वत्थपत्रवत् सुरेन्द्रेशानयोर्मध्येकुण्डमष्टाश्रमिष्यते

caturaśraṃ catu rdikṣuvidikṣvaśvatthapatravat surendreśānayormadhyekuṇḍamaṣṭāśramiṣyate

178

त्रिमेखलासमायु क्तं वै कमेखलयान्वितम् स्थापको मूर्तिपैः सार्धंविधिना होममाचरेत्

trimekhalāsamāyu ktaṃ vai kamekhalayānvitam sthāpako mūrtipaiḥ sārdhaṃvidhinā homamācaret

179

शालिभिः स्थण्डिलं कृत्वा वेदिमध्येविचक्षणः मूर्तिकु म्भं न्यसेत् सम्यग् बीजमन्त्रमनु स्मरन्

śālibhiḥ sthaṇḍilaṃ kṛtvā vedimadhyevicakṣaṇaḥ mūrtiku mbhaṃ nyaset samyag bījamantramanu smaran

180

प्रासादस्य चतु र्दिक्षुवृत्तकुण्डविधानतः सन्तप्प्यस्थापको जातवेदसं निवसेत् तदा

prāsādasya catu rdikṣuvṛttakuṇḍavidhānataḥ santappyasthāpako jātavedasaṃ nivaset tadā

181

विमानं जन्मतः स्थूपिकान्तं वस्त्रै र्निवेष्टयेत् कुशास्तीर्णै र्नवै र्वस्त्रैः स्थूपिकीलमलङि् क्रयात्

vimānaṃ janmataḥ sthūpikāntaṃ vastrai rniveṣṭayet kuśāstīrṇai rnavai rvastraiḥ sthūpikīlamalaṅi् krayāt

182

बल्यन्नं पायसान्नं च मुाँन्नं च यवान्नकम् कृसरं गुलशुद्धान्नं पीतं कृष्णं तथारुणम्

balyannaṃ pāyasānnaṃ ca muाm̐nnaṃ ca yavānnakam kṛsaraṃ gulaśuddhānnaṃ pītaṃ kṛṣṇaṃ tathāruṇam

183

गृहीत्वा सकलस्याग्रेहेमपात्रेनिधाय च दधिदुग्धघृतक्षौद्ररत्नपुष्पाक्षताम्बु भिः

gṛhītvā sakalasyāgrehemapātrenidhāya ca dadhidugdhaghṛtakṣaudraratnapuṣpākṣatāmbu bhiḥ

184

कदलीघ्नसं युक्तं पात्रं चै वान्यशिल्पिभिः धारयित्वाम्बुभी रात्रौ वास्तुदेवबलिं चरेत्

kadalīghnasaṃ yuktaṃ pātraṃ cai vānyaśilpibhiḥ dhārayitvāmbubhī rātrau vāstudevabaliṃ caret

185

ततः प्रभातेविमलेनक्षत्रकरणान्विते स्थपतिर्वरवेषाढ्यः प्राप्तपञ्चाङ्गभूषणः

tataḥ prabhātevimalenakṣatrakaraṇānvite sthapatirvaraveṣāḍhyaḥ prāptapañcāṅgabhūṣaṇaḥ

186

धृतहाटकयज्ञोपवीतः श्वेतानुलेपनः श्वेतपुष्पशिरःप्राप्तेओष्णीषश्चाहतवस्त्रयुक्

dhṛtahāṭakayajñopavītaḥ śvetānulepanaḥ śvetapuṣpaśiraḥprāpteoṣṇīṣaścāhatavastrayuk

187

दिशामूत्त्यपरां श्चक्षुर्मो क्षणं विधिनाचरेत् स्नापयेत् कलशाम्भोभिरर्चयेद् गन्धपुष्पकः

diśāmūttyaparāṃ ścakṣurmo kṣaṇaṃ vidhinācaret snāpayet kalaśāmbhobhirarcayed gandhapuṣpakaḥ

188

प्रथमं हेमया तत्र सूच्या नयनमण्डलम् लिखित्वा तीक्ष्णशस्त्रेण मण्डलत्रयमु ल्लिखेत्

prathamaṃ hemayā tatra sūcyā nayanamaṇḍalam likhitvā tīkṣṇaśastreṇa maṇḍalatrayamu llikhet

189

आच्छाद्य नववस्त्रेण ब्राह्मणान् धान्यसञ्चयान् धेनुं सवत्सां कन्यां च दर्शयित्वा यथाक्रमम्

ācchādya navavastreṇa brāhmaṇān dhānyasañcayān dhenuṃ savatsāṃ kanyāṃ ca darśayitvā yathākramam

190

विमानं पुनरारुह्य स्थपतिः स्थापकाज्ञया शङ्खकाहलतूर्या दिघोषणैः स्वस्तिवाचनैः

vimānaṃ punarāruhya sthapatiḥ sthāpakājñayā śaṅkhakāhalatūryā dighoṣaṇaiḥ svastivācanaiḥ

191

स्थूप्यग्रादाप्रकृत्यन्तं चतु र्दिशि महाध्वजम् लम्बयेत् क्षौमपट्टै र्वाकार्पासै र्ग्रथितं नरम्

sthūpyagrādāprakṛtyantaṃ catu rdiśi mahādhvajam lambayet kṣaumapaṭṭai rvākārpāsai rgrathitaṃ naram

192

चन्दनागरुतोयेन सर्वगन्धोदके न च कलशोदैः कुशाम्भोभिरुपरिष्टात् समन्ततः

candanāgarutoyena sarvagandhodake na ca kalaśodaiḥ kuśāmbhobhirupariṣṭāt samantataḥ

193

प्रोक्षयेत् स्थपतिः प्राज्ञो भु वनाधिपतिं जपेत् तैतलानां विमानानां पाञ्चभौतिकसंश्रितात्

prokṣayet sthapatiḥ prājño bhu vanādhipatiṃ japet taitalānāṃ vimānānāṃ pāñcabhautikasaṃśritāt

194

स्थूपिकु म्भं सु वर्णेन ताम्रेण रजतेन वा उपलेष्टकसौधै र्वाकृत्वेष्टं कीलवत् स्मृतम्

sthūpiku mbhaṃ su varṇena tāmreṇa rajatena vā upaleṣṭakasaudhai rvākṛtveṣṭaṃ kīlavat smṛtam

195

सुसंस्थाप्याचलं यावत् प्रोक्षयेद् गन्धवारिणा विमानादवरुह्याथ गर्भगेहं च मण्डपम्

susaṃsthāpyācalaṃ yāvat prokṣayed gandhavāriṇā vimānādavaruhyātha garbhagehaṃ ca maṇḍapam

196

प्रोक्षयित्वा मुखेस्थित्वा नत्वा देवं वदेदिदम् धाराधिपातात् सलिलप्रकोपाद् दं ष्ट्र्या निपातात् पवनप्रकोपात् अग्नेश्च दाहान्मु षितापचाराद् रक्षत्विदं सद्म शिवं च मेऽस्तु

prokṣayitvā mukhesthitvā natvā devaṃ vadedidam dhārādhipātāt salilaprakopād daṃ ṣṭryā nipātāt pavanaprakopāt agneśca dāhānmu ṣitāpacārād rakṣatvidaṃ sadma śivaṃ ca me'stu

197

निरुजा मु दिता सधना प्रथिता यशसा महदद्भुतवीर्ययुता सततं निरुपद्रवकर्मयुता पृथिवी पृथुजीवतुधर्मविधेः

nirujā mu ditā sadhanā prathitā yaśasā mahadadbhutavīryayutā satataṃ nirupadravakarmayutā pṛthivī pṛthujīvatudharmavidheḥ

198

ब्रह्मा विष्णुः शङ्करः सर्वदेवाः क्षोणी लक्ष्मीर्वाग्वधूः सिं हके तुः ज्येष्ठा विश्वेदेवदेव्यः प्रजानां श्रीसौभाग्यारोग्यभोग्यं कृषीरन्

brahmā viṣṇuḥ śaṅkaraḥ sarvadevāḥ kṣoṇī lakṣmīrvāgvadhūḥ siṃ hake tuḥ jyeṣṭhā viśvedevadevyaḥ prajānāṃ śrīsaubhāgyārogyabhogyaṃ kṛṣīran

199

उक्त्वै वं स्थपतेः कर्मण्यत्रै व परिनिष्ठिते

uktvai vaṃ sthapateḥ karmaṇyatrai va pariniṣṭhite

200

स्थापको विधिना शु द्धिं कुर्याद् यागादिकर्मभिः प्रोक्षयित्वा घटाम्भोभिः पञ्चगव्यैः कुशोदकः

sthāpako vidhinā śu ddhiṃ kuryād yāgādikarmabhiḥ prokṣayitvā ghaṭāmbhobhiḥ pañcagavyaiḥ kuśodakaḥ

अथाष्टादशोऽध्यायः (cont. 2)

201

अर्चयेद् गन्धपुष्पाद्यैर्नैवेद्यं च प्रदापयेत् प्रासादबीजमन्त्रां स्तुन्यसेत् सौधाधिदेवताम्

arcayed gandhapuṣpādyairnaivedyaṃ ca pradāpayet prāsādabījamantrāṃ stunyaset saudhādhidevatām

202

प्रासादाभिमुखेस्थित्वा यजमानः प्रसन्नधीः स्थपतेर्धर्मसर्वस्वं क्लेशेन सह यद् भवेत्

prāsādābhimukhesthitvā yajamānaḥ prasannadhīḥ sthapaterdharmasarvasvaṃ kleśena saha yad bhavet

203

तत् सर्वंपरिगृह्णीत सु प्रीत्या स्थापकाज्ञया पूजयेत् तुयथाशक्ति स्थापकं स्थपतिं ततः

tat sarvaṃparigṛhṇīta su prītyā sthāpakājñayā pūjayet tuyathāśakti sthāpakaṃ sthapatiṃ tataḥ

204

पुत्रभ्रातृकलत्रैश्च यजमानो मुदा धनैः धान्यैश्च पशु भिर्वस्त्रै र्वाहनैर्भूमिदानकः

putrabhrātṛkalatraiśca yajamāno mudā dhanaiḥ dhānyaiśca paśu bhirvastrai rvāhanairbhūmidānakaḥ

205

शेषानपि च तक्षादिविष्टिसर्वान् स कर्मणि सन्तर्पयेद्धिरण्यैश्च वस्त्रै र्वाऽपि मनोहरैः

śeṣānapi ca takṣādiviṣṭisarvān sa karmaṇi santarpayeddhiraṇyaiśca vastrai rvā'pi manoharaiḥ

206

विमानस्थूपिकास्तम्भमण्डपालङ्कृतान्यपि वस्त्रादीनि ध्वजं धेनुं प्रीत्या स्थपतयेददेत्

vimānasthūpikāstambhamaṇḍapālaṅkṛtānyapi vastrādīni dhvajaṃ dhenuṃ prītyā sthapatayedadet

207

एवमेवं कृतं वस्तुवर्धयेन्नित्यमा यु गात् यजमानस्त्विहामुत्र घ्नं सम्यग् लभेद् दृढम्

evamevaṃ kṛtaṃ vastuvardhayennityamā yu gāt yajamānastvihāmutra ghnaṃ samyag labhed dṛḍham

208

अन्यथा चेत् घ्नं नै व लभतेतत्र वस्तु नि भूतप्रेतपिशाचादिराक्षसाश्च वसन्त्यलम्

anyathā cet ghnaṃ nai va labhatetatra vastu ni bhūtapretapiśācādirākṣasāśca vasantyalam

209

तस्मात् प्रासादनिष्पन्नेसर्वथा प्रोक्षणं चरेत् मण्डपेच सभायां वा रङ्गे विहारशालके

tasmāt prāsādaniṣpannesarvathā prokṣaṇaṃ caret maṇḍapeca sabhāyāṃ vā raṅge vihāraśālake

210

हेमगर्भसभायां तुतत्तुलाभारकत्न टके विश्वकोष्ठे प्रपायां च धान्यागारेमहानसे

hemagarbhasabhāyāṃ tutattulābhārakatna ṭake viśvakoṣṭhe prapāyāṃ ca dhānyāgāremahānase

211

वास्तुदेवबलिं दत्त्वाधिवास्य विधिना तथा स्थपतिः पूतचित्तात्मा प्राप्तपञ्चाङ्गभूषणः

vāstudevabaliṃ dattvādhivāsya vidhinā tathā sthapatiḥ pūtacittātmā prāptapañcāṅgabhūṣaṇaḥ

212

नवाम्बरधरश्चै व नववस्त्रौत्तरीयकः सर्वमङ्गलघोषैश्च जलसम्प्रोक्षणं चरेत्

navāmbaradharaścai va navavastrauttarīyakaḥ sarvamaṅgalaghoṣaiśca jalasamprokṣaṇaṃ caret

213

उत्तरायणमासेतुकृतं चेदुत्तमोत्तमम् त्वरितेऽप्येवमेवं तुकुर्यात् तद् दक्षिणायने

uttarāyaṇamāsetukṛtaṃ ceduttamottamam tvarite'pyevamevaṃ tukuryāt tad dakṣiṇāyane

214

त्रिरात्रमेकरात्रं वा सद्योऽधिवासमेववा तत्रै वाविकलेद्रव्येलभेत् कर्तामहत् घ्नम्

trirātramekarātraṃ vā sadyo'dhivāsamevavā tatrai vāvikaledravyelabhet kartāmahat ghnam

216

एकत्रिपञ्चकलशेषुतथाधिदेवा एकत्रिपञ्च कथिता इह मूर्तयस्ताः तत्तत् स्वमन्त्रसहितं तदधः सहेमरत्नं निधाय विधिना कलशान् न्यसेत् तत् एवं मुदा भवनकर्मसमाप्तिमत्र कुर्याज्जनेशजनगोकुलसम्पदृद्ध्यै यद् परीत्यमसमाप्तिकवस्तु वेशं तद्वास्तुदेवबलिहीनमनर्थदं स्यात्

ekatripañcakalaśeṣutathādhidevā ekatripañca kathitā iha mūrtayastāḥ tattat svamantrasahitaṃ tadadhaḥ sahemaratnaṃ nidhāya vidhinā kalaśān nyaset tat evaṃ mudā bhavanakarmasamāptimatra kuryājjaneśajanagokulasampadṛddhyai yad parītyamasamāptikavastu veśaṃ tadvāstudevabalihīnamanarthadaṃ syāt

अथैकोनविं शोऽध्यायः

एकभौमं चतुर्मानं वक्ष्येसंक्षिप्य शास्त्रतः त्रिचतुर्हस्तमारभ्य नव पङ्क्त्यन्तविस्तृतम्

ekabhaumaṃ caturmānaṃ vakṣyesaṃkṣipya śāstrataḥ tricaturhastamārabhya nava paṅktyantavistṛtam

तारेसप्तदशोत्सेधमध्यर्धंतत्रिपादकम् द्विगुणं तुतदु त्सेधं शान्तिकं पौष्टिकं भवेत्

tāresaptadaśotsedhamadhyardhaṃtatripādakam dviguṇaṃ tutadu tsedhaṃ śāntikaṃ pauṣṭikaṃ bhavet

जयदं चाद्भुतं चै वचतुर्धो दयमीरितम् चतुरं वृत्तमायामं द्व्यश्रवृत्तं षडश्रकम्

jayadaṃ cādbhutaṃ cai vacaturdho dayamīritam caturaṃ vṛttamāyāmaṃ dvyaśravṛttaṃ ṣaḍaśrakam

अष्टाश्रमाकृतिह्ह्येषां शिखरेऽपि तथै वच समं त्रिपादमर्धंवा मुखमण्डपमिष्यते

aṣṭāśramākṛtihhyeṣāṃ śikhare'pi tathai vaca samaṃ tripādamardhaṃvā mukhamaṇḍapamiṣyate

समं तन्मण्डपं तस्य सान्तरालं सवेशकम् यु ग्मस्तम्भसमायु क्तं युक्त्या सर्वाङ्गशोभितम्

samaṃ tanmaṇḍapaṃ tasya sāntarālaṃ saveśakam yu gmastambhasamāyu ktaṃ yuktyā sarvāṅgaśobhitam

सार्धहस्तं द्विहस्तं वा प्रासादस्यां शमेववा अन्तरालस्य विस्तारं द्विदण्डं तस्य वेशनम्

sārdhahastaṃ dvihastaṃ vā prāsādasyāṃ śamevavā antarālasya vistāraṃ dvidaṇḍaṃ tasya veśanam

सावकाशान्तरालं चेद् द्वित्रिहस्तान्तरं तुवा पाश्श्वेसोपानसं युक्तं हस्तिहस्तविभूषितम्

sāvakāśāntarālaṃ ced dvitrihastāntaraṃ tuvā pāśśvesopānasaṃ yuktaṃ hastihastavibhūṣitam

धाम्नः कु ड्यस्यार्धकं तत्समं वा पादोनं वा भित्तिविष्कम्भमानम् पाश्श्वेचैतद् द्वित्रिदण्डैस्तुवेशं दुर्यादग्रेमण्डपस्यास्य धीमान्

dhāmnaḥ ku ḍyasyārdhakaṃ tatsamaṃ vā pādonaṃ vā bhittiviṣkambhamānam pāśśvecaitad dvitridaṇḍaistuveśaṃ duryādagremaṇḍapasyāsya dhīmān

तत्युन्नतायतकरेषुच हस्तमानाद्धीनं त्रिपादकरमर्धमथापि पादम् तत्रै ववस्तु नि यथोचितमाचरेद् वै हानिं च वृद्धिकमनिन्द्यमनेकशास्त्रैः

tatyunnatāyatakareṣuca hastamānāddhīnaṃ tripādakaramardhamathāpi pādam tatrai vavastu ni yathocitamācared vai hāniṃ ca vṛddhikamanindyamanekaśāstraiḥ

विमानं भवनं हम्म्यंसौधं धाम निके तनम् प्रासादं सदनं सद्म गेहमावासकं गृहम्

vimānaṃ bhavanaṃ hammyaṃsaudhaṃ dhāma nike tanam prāsādaṃ sadanaṃ sadma gehamāvāsakaṃ gṛham

आलयं निलयं वासमास्पदं वस्तुवास्तुकम् क्षेत्रमायतनं वेश्म मन्दिरं धिष्ण्यकं पदम्

ālayaṃ nilayaṃ vāsamāspadaṃ vastuvāstukam kṣetramāyatanaṃ veśma mandiraṃ dhiṣṇyakaṃ padam

लयं क्षयमगारं च तथोदवसितं पुनः स्थानमित्येवमु क्ताश्च पर्यायाख्या हि पण्डितैः

layaṃ kṣayamagāraṃ ca tathodavasitaṃ punaḥ sthānamityevamu ktāśca paryāyākhyā hi paṇḍitaiḥ

हम्म्यतारत्रिभागैकं भूतां शेषुगुणां शकम् धातुभागेयु गां शः स्याद् बाणां शं नवभागिके

hammyatāratribhāgaikaṃ bhūtāṃ śeṣuguṇāṃ śakam dhātubhāgeyu gāṃ śaḥ syād bāṇāṃ śaṃ navabhāgike

रुद्रां शेरसभागं तुधातुत्रयोदशां शके तिथ्यं शेवसुभागं तुसप्तदश नवां शकम्

rudrāṃ śerasabhāgaṃ tudhātutrayodaśāṃ śake tithyaṃ śevasubhāgaṃ tusaptadaśa navāṃ śakam

विस्तारार्धंतुतेसर्वेनालीगृहविशालताः फलिके पञ्चभागेतुयु गार्धंपद्मविस्तृतम्

vistārārdhaṃtutesarvenālīgṛhaviśālatāḥ phalike pañcabhāgetuyu gārdhaṃpadmavistṛtam

पद्मतारत्रिभागैकं कु म्भतारमिति स्मृतम् कु म्भतारत्रिभागैकं कु म्भस्याधो वलग्नकम्

padmatāratribhāgaikaṃ ku mbhatāramiti smṛtam ku mbhatāratribhāgaikaṃ ku mbhasyādho valagnakam

वलग्नस्य त्रिभागैकं कु म्भस्योपरि कन्धरम् कन्धरत्रिगुणं पाली तत्रिभागेन कु ड् मलम्

valagnasya tribhāgaikaṃ ku mbhasyopari kandharam kandharatriguṇaṃ pālī tatribhāgena ku ḍ malam

समं त्रिपादमर्धंवा महानासीविनिर्गमम् तद्व्यासत्रिचतुर्भा गहीनं स्कन्धान्ततुङ्गकम्

samaṃ tripādamardhaṃvā mahānāsīvinirgamam tadvyāsatricaturbhā gahīnaṃ skandhāntatuṅgakam

शक्तिध्वजं तदर्धो च्चं त्रिपादं वा विधीयते कन्धरोच्चत्रिभागकं वेदिकोदयमीरितम्

śaktidhvajaṃ tadardho ccaṃ tripādaṃ vā vidhīyate kandharoccatribhāgakaṃ vedikodayamīritam

सार्धदण्डं द्विदण्डं वा क्षुद्रनास्या विशालकम् पादोत्सेधेपङ्क्तिनन्दाष्टभागेद्वारोत्सेधं तत्तदेकां शहीनम् विस्तारं स्यात् तत्तदुच्चार्धमानं द्वारं कुर्याद्धम्म्यमध्येनृपाणाम्

sārdhadaṇḍaṃ dvidaṇḍaṃ vā kṣudranāsyā viśālakam pādotsedhepaṅktinandāṣṭabhāgedvārotsedhaṃ tattadekāṃ śahīnam vistāraṃ syāt tattaduccārdhamānaṃ dvāraṃ kuryāddhammyamadhyenṛpāṇām

योगव्यासं पादविष्कम्भमानं पादाधिक्यं वा तदर्धंत्रिपादम् बाहुल्यं स्यादु च्छ्रयेवेदभागेबाह्येसाब्जक्षेपणं तत्रिभागैः

yogavyāsaṃ pādaviṣkambhamānaṃ pādādhikyaṃ vā tadardhaṃtripādam bāhulyaṃ syādu cchrayevedabhāgebāhyesābjakṣepaṇaṃ tatribhāgaiḥ

भित्तिव्यासेद्वादशां शेतुबाह्येपञ्चां शान्तद्वारयोगस्य मध्यम् तद्वच्चान्तः स्तम्भमध्यं तयोस्तन्मध्यं प्रोक्तं भित्तिमध्यं विधिज्ञैः

bhittivyāsedvādaśāṃ śetubāhyepañcāṃ śāntadvārayogasya madhyam tadvaccāntaḥ stambhamadhyaṃ tayostanmadhyaṃ proktaṃ bhittimadhyaṃ vidhijñaiḥ

जन्मान्तं वा जगत्यन्तं करवान्तं गलान्तकम्

janmāntaṃ vā jagatyantaṃ karavāntaṃ galāntakam

पिट्टकान्तं तलं पञ्चभेदं सर्वेषुधामसु छिद्रं विद्यादधश्चोध्ध्वेबाह्येनालं प्रयोजयेत्

piṭṭakāntaṃ talaṃ pañcabhedaṃ sarveṣudhāmasu chidraṃ vidyādadhaścodhdhvebāhyenālaṃ prayojayet

द्वादशाङ्गुलमारभ्य त्रित्र्यङ्गुलविवर्धनात् चतु र्विंशाङ्गुलं यावदायामं पञ्चधा भवेत्

dvādaśāṅgulamārabhya tritryaṅgulavivardhanāt catu rviṃśāṅgulaṃ yāvadāyāmaṃ pañcadhā bhavet

अष्टाङ्गुलं समारभ्य द्विद्व्यङ्गुलविवर्धनात् तारं षोडशमात्रान्तं पञ्चधा परिकीर्तितम्

aṣṭāṅgulaṃ samārabhya dvidvyaṅgulavivardhanāt tāraṃ ṣoḍaśamātrāntaṃ pañcadhā parikīrtitam

समं त्रिपादमर्धंवा घनं छिद्रं तुमध्यमे त्रिचतुष्पञ्चषण्मात्रं तारं तत्समनिम्नकम्

samaṃ tripādamardhaṃvā ghanaṃ chidraṃ tumadhyame tricatuṣpañcaṣaṇmātraṃ tāraṃ tatsamanimnakam

मूलात् पञ्चत्रिभागं स्यादग्रं धारासमन्वितम् घटितं सिं हवक्त्रेण किञ्चिन्मूलान्नताग्रकम्

mūlāt pañcatribhāgaṃ syādagraṃ dhārāsamanvitam ghaṭitaṃ siṃ havaktreṇa kiñcinmūlānnatāgrakam

एवं नालं प्रकर्तव्यं वामेप्रासादमध्यमे अन्तः पीठस्य नालस्य समं वा बहिरिष्यते

evaṃ nālaṃ prakartavyaṃ vāmeprāsādamadhyame antaḥ pīṭhasya nālasya samaṃ vā bahiriṣyate

विस्तारायाममु त्सेधं सर्वाण्यङ्गानि च क्रमात् सं क्षेपतः समादिष्टान्यलङ्कारमथोच्यते

vistārāyāmamu tsedhaṃ sarvāṇyaṅgāni ca kramāt saṃ kṣepataḥ samādiṣṭānyalaṅkāramathocyate

वृत्तग्रीवामस्तकं वै जयन्तं श्रीभोगं स्यात् कर्णकत्न टोपयु क्तम् मध्येभद्रं श्रीविशालं तदेव वस्वश्रं चेच्छीर्षकं स्वस्तिबन्धम्

vṛttagrīvāmastakaṃ vai jayantaṃ śrībhogaṃ syāt karṇakatna ṭopayu ktam madhyebhadraṃ śrīviśālaṃ tadeva vasvaśraṃ cecchīrṣakaṃ svastibandham

वेदाश्राभं तच्छिरः श्रीकरं स्याद् द्व्यश्रं वृत्तं हस्तिपृष्ठं हि नाम्ना अत्वश्राभं शीर्षकं स्कन्दकान्तं तत्तन्नाम्ना तत्तदायामयु क्ते

vedāśrābhaṃ tacchiraḥ śrīkaraṃ syād dvyaśraṃ vṛttaṃ hastipṛṣṭhaṃ hi nāmnā atvaśrābhaṃ śīrṣakaṃ skandakāntaṃ tattannāmnā tattadāyāmayu kte

मध्येभद्रयुतं कर्णकत्न टयु क्तं तुमस्तके कोष्ठकं भद्रनास्यङ्गं वृत्तं वा गलमस्तकम्

madhyebhadrayutaṃ karṇakatna ṭayu ktaṃ tumastake koṣṭhakaṃ bhadranāsyaṅgaṃ vṛttaṃ vā galamastakam

नाम्नैतत् के सरं प्रोक्तं यु गाश्रं वा गलं शिरः पञ्चसप्तर्तु भागेतुत्रिद्व्यं शै र्मध्यभद्रकम्

nāmnaitat ke saraṃ proktaṃ yu gāśraṃ vā galaṃ śiraḥ pañcasaptartu bhāgetutridvyaṃ śai rmadhyabhadrakam

नागरं द्राविडं चै ववेसरं च त्रिधां मतम् चतुरश्रायताश्रं यन्नागरं परिकीर्तितम्

nāgaraṃ drāviḍaṃ cai vavesaraṃ ca tridhāṃ matam caturaśrāyatāśraṃ yannāgaraṃ parikīrtitam

अष्टाश्रं च षडश्रं च तत्तदायाममेवच सौधं द्राविडमित्यु क्तं वेसरं तुप्रकथ्यत ते

aṣṭāśraṃ ca ṣaḍaśraṃ ca tattadāyāmamevaca saudhaṃ drāviḍamityu ktaṃ vesaraṃ tuprakathyata te

वृत्तं वृत्तायतं द्व्यश्रं वृत्तं चान्यं प्रकथ्यते स्थूप्यन्तं चतुरश्रं यन्नागरं परिकीर्तितम्

vṛttaṃ vṛttāyataṃ dvyaśraṃ vṛttaṃ cānyaṃ prakathyate sthūpyantaṃ caturaśraṃ yannāgaraṃ parikīrtitam

ग्रीवात् प्रभृति वस्वश्रं विमानं द्राविडं भवेत् ग्रीवात् प्रभृति वृत्तं यद् वेसरं तदुदाहृतम्

grīvāt prabhṛti vasvaśraṃ vimānaṃ drāviḍaṃ bhavet grīvāt prabhṛti vṛttaṃ yad vesaraṃ tadudāhṛtam

तलेतलेविमानानां दिक्षुदेवान् न्यसेत् क्रमात् पूर्वायां द्वारपालौ तुनन्दिकालौ च विन्यसेत्

taletalevimānānāṃ dikṣudevān nyaset kramāt pūrvāyāṃ dvārapālau tunandikālau ca vinyaset

दक्षिणेदक्षिणामूर्तिंपश्चिमेऽच्युतमेवहि अथवा लिङ्गसम्भूतमुत्तरेतुपितामहम्

dakṣiṇedakṣiṇāmūrtiṃpaścime'cyutamevahi athavā liṅgasambhūtamuttaretupitāmaham

मण् डपेमध्यदेशेतुदक्षिणेतुविनायकम् तत्पूर्वेपश्चिमेवाऽपि नृत्तरूपं विशेषतः

maṇ ḍapemadhyadeśetudakṣiṇetuvināyakam tatpūrvepaścimevā'pi nṛttarūpaṃ viśeṣataḥ

कात्यायनीमुदग्भागेक्षेत्रपालं तथै वच स्थानकासनसं युक्ता दिशामूर्ती न्न्यसेद् बुधः

kātyāyanīmudagbhāgekṣetrapālaṃ tathai vaca sthānakāsanasaṃ yuktā diśāmūrtī nnyased budhaḥ

विशेषेण कथोपेतं रूपाण्यपि विधानतः एवं मूलतलेप्रोक्तमुपर्यु परि वच्यते

viśeṣeṇa kathopetaṃ rūpāṇyapi vidhānataḥ evaṃ mūlataleproktamuparyu pari vacyate

पुरन्दरं न्यसेत् पूर्वेसु ब्रह्मण्यमथापि वा दक्षिणेवीरभद्रः स्यान्नारसिं हश्च पश्चिमे

purandaraṃ nyaset pūrvesu brahmaṇyamathāpi vā dakṣiṇevīrabhadraḥ syānnārasiṃ haśca paścime

उत्तरेतुविधाता स्याद् धनदो वा विधीयते एवं द्वितलविन्यासं त्रितलेतुमरुँणान्

uttaretuvidhātā syād dhanado vā vidhīyate evaṃ dvitalavinyāsaṃ tritaletumarum̐ṇān

तलेतलेऽमरान् सिद्धान् गन्धर्वा दिमुनीन् न्यसेत् षोडश प्रतिमाश्चै वसर्वत्र परिकीर्तिताः

taletale'marān siddhān gandharvā dimunīn nyaset ṣoḍaśa pratimāścai vasarvatra parikīrtitāḥ

ग्रीवाधस्तात् प्रतेरूध्ध्वेकोणेकोणेवृषान् न्यसेत् सर्वेषामपि देवानां तत्तद्वाहनमीरितम्

grīvādhastāt praterūdhdhvekoṇekoṇevṛṣān nyaset sarveṣāmapi devānāṃ tattadvāhanamīritam

प्रदक्षिणावृतं तस्य सर्वदेवालयेतथा इत्येवमादिभिर्युक्तं विमानं सम्पदां पदम्

pradakṣiṇāvṛtaṃ tasya sarvadevālayetathā ityevamādibhiryuktaṃ vimānaṃ sampadāṃ padam

कत्न टैर्नीडैस्तोरणैर्मध्यभद्रैर्युक्तायु क्तं तत्तुसर्वाङ्गशोभम् नानाधिष्ठानाङि् घ्रवेद्यादियोगं धाम प्रोक्तं तै तिलानां मयेह

katna ṭairnīḍaistoraṇairmadhyabhadrairyuktāyu ktaṃ tattusarvāṅgaśobham nānādhiṣṭhānāṅi् ghravedyādiyogaṃ dhāma proktaṃ tai tilānāṃ mayeha

अथ विंशोऽध्यायः

द्वितलं पञ्चधा मानं वक्ष्येसं क्षेपतः क्रमात् पञ्चषड्ढस्तमारभ्य द्विद्विहस्तविवर्धनात्

dvitalaṃ pañcadhā mānaṃ vakṣyesaṃ kṣepataḥ kramāt pañcaṣaḍḍhastamārabhya dvidvihastavivardhanāt

सैकाकमनुहस्तान्तमु त्सेधं पूर्ववद् भवेत् तारेसप्तर्तु भागेतुभागं सौष्ठिकविस्तृतम्

saikākamanuhastāntamu tsedhaṃ pūrvavad bhavet tāresaptartu bhāgetubhāgaṃ sauṣṭhikavistṛtam

कोष्ठं तुद्विगुणायामं शेषं हारं सपञ्जरम् विमानोत्सेधं विभजेदष्टाविं शतिसङ्क् ख्यया

koṣṭhaṃ tudviguṇāyāmaṃ śeṣaṃ hāraṃ sapañjaram vimānotsedhaṃ vibhajedaṣṭāviṃ śatisaṅk khyayā

ईशदृगृतुबन्धां शै र्भू तनेत्रशिवां शकः नेत्रसार्धचतुर्भा गैरध्यर्धेन यथाक्रमम्

īśadṛgṛtubandhāṃ śai rbhū tanetraśivāṃ śakaḥ netrasārdhacaturbhā gairadhyardhena yathākramam

मसूरकङि् घ्रकं मञ्चाङि् घ्रमञ्चवितर्दिकम् कन्धरं शिखरं कु म्भं मूलतः परिकल्पयेत्

masūrakaṅi् ghrakaṃ mañcāṅi् ghramañcavitardikam kandharaṃ śikharaṃ ku mbhaṃ mūlataḥ parikalpayet

चतुरश्रमधिष्ठानं तद्वत् कन्धरमस्तकम् चतुष्कत्न टसमायु क्तं चतुष्कोष्ठसमन्वितम्

caturaśramadhiṣṭhānaṃ tadvat kandharamastakam catuṣkatna ṭasamāyu ktaṃ catuṣkoṣṭhasamanvitam

दभ्रनीडानुपर्यष्टौ षडष्टै वाल्पनासिकम् शिखरं चोरुनीडाभिर्वेदसङ्ख्याभिरन्वितम्

dabhranīḍānuparyaṣṭau ṣaḍaṣṭai vālpanāsikam śikharaṃ corunīḍābhirvedasaṅkhyābhiranvitam

हारान्तरस्य मध्येतुकड्यं क्कु म्भलतान्वितम् तोरणै र्वेदिकाद्यैस्तुनानाचित्रै र्विचित्रितम्

hārāntarasya madhyetukaḍyaṃ kku mbhalatānvitam toraṇai rvedikādyaistunānācitrai rvicitritam

सर्वदेवार्हकं शस्तं नाम्नैतत् स्वस्तिकं भवेत् तदेवसौष्ठिकं निम्नगुन्नतं कोष्ठकं यदि

sarvadevārhakaṃ śastaṃ nāmnaitat svastikaṃ bhavet tadevasauṣṭhikaṃ nimnagunnataṃ koṣṭhakaṃ yadi

अन्तरप्रस्तरोपेतमेतद् विपुलसुन्दरम् अं शमं शत्रयं सत्रिपादां शं साङि् घ्रभागिकम्

antaraprastaropetametad vipulasundaram aṃ śamaṃ śatrayaṃ satripādāṃ śaṃ sāṅi् ghrabhāgikam

भागत्रयं वितद्द्यङि् घ्रप्रस्तरग्रीवमस्तकम् पादोदयेदशां शेतुद्वितलादिविमानके

bhāgatrayaṃ vitaddyaṅi् ghraprastaragrīvamastakam pādodayedaśāṃ śetudvitalādivimānake

अन्तरप्रस्तरोपेतं कत्न टशालोन्नतं मतम् तदेवकोष्ठकं निम्नं सौष्ठिकं चोन्नतं यदि

antaraprastaropetaṃ katna ṭaśālonnataṃ matam tadevakoṣṭhakaṃ nimnaṃ sauṣṭhikaṃ connataṃ yadi

अन्तरप्रस्तरोपेतमेतत् कलासमु च्यते तदेववर्तु लं वेदिकन्धरं शिखरं घटम्

antaraprastaropetametat kalāsamu cyate tadevavartu laṃ vedikandharaṃ śikharaṃ ghaṭam

अष्टकत्न टं चतुश्शालोपेतं सप्ताष्टनासिकम् कोष्ठकान्निर्गमं मध्येद्वित्रिदण्डे न सौष्ठिकात्

aṣṭakatna ṭaṃ catuśśālopetaṃ saptāṣṭanāsikam koṣṭhakānnirgamaṃ madhyedvitridaṇḍe na sauṣṭhikāt

समग्रीवाशिरोयु क्तं कत्न टकोष्ठकमीरितम् नानाधिष्ठानसं युक्तं नानापादैरलङ्कृतम्

samagrīvāśiroyu ktaṃ katna ṭakoṣṭhakamīritam nānādhiṣṭhānasaṃ yuktaṃ nānāpādairalaṅkṛtam

नाम्नैतत् पर्वतं प्रोक्तं विमानं सार्वदेशिकम् तदेव शिखरेचार्धकोष्ठकं तुचतुष्टयम्

nāmnaitat parvataṃ proktaṃ vimānaṃ sārvadeśikam tadeva śikharecārdhakoṣṭhakaṃ tucatuṣṭayam

चतुरश्रशिरोयु क्तं च् तुष्कत्न टसमन्वितम् नानाधिष्ठानसं युक्तं षडष्टै वाल्पनासिकम्

caturaśraśiroyu ktaṃ c tuṣkatna ṭasamanvitam nānādhiṣṭhānasaṃ yuktaṃ ṣaḍaṣṭai vālpanāsikam

नाम्नैतत् स्वस्तिबन्धं स्यान्नानावयवशोभितम् तदेवसौष्ठिकं कोष्ठमन्तरप्रस्तरै र्यु तम्

nāmnaitat svastibandhaṃ syānnānāvayavaśobhitam tadevasauṣṭhikaṃ koṣṭhamantaraprastarai ryu tam

हाराल्पपञ्जरं निम्नं नवाष्टै र्वाल्पनासिकम् नानालङ्कारसं युक्तं कल्याणमिति पठ्यते

hārālpapañjaraṃ nimnaṃ navāṣṭai rvālpanāsikam nānālaṅkārasaṃ yuktaṃ kalyāṇamiti paṭhyate

तदेव शिखरेचार्धकोष्ठकं रहितं तुचेत् चतुर्नीडासमायु क्तमेतत् पाञ्चालमिष्यते

tadeva śikharecārdhakoṣṭhakaṃ rahitaṃ tucet caturnīḍāsamāyu ktametat pāñcālamiṣyate

तदेवाष्टाश्रकं वेदीकन्धरं शिखरं घटम् शिखरेऽष्टमहानासि नाम्नैतद् विष्णुकान्तकम्

tadevāṣṭāśrakaṃ vedīkandharaṃ śikharaṃ ghaṭam śikhare'ṣṭamahānāsi nāmnaitad viṣṇukāntakam

तदेवकत्न टशालानामन्तरप्रस्तरं विना तच्चतुर्भा गमाधिक्यमायतं चतुरश्रकम्

tadevakatna ṭaśālānāmantaraprastaraṃ vinā taccaturbhā gamādhikyamāyataṃ caturaśrakam

आयताश्रं तथा वेदीकन्धरं शिखरं भएत् स्थूपित्रयसमायु क्तमेतन्नाम्ना सुमङ्गलम्

āyatāśraṃ tathā vedīkandharaṃ śikharaṃ bhaet sthūpitrayasamāyu ktametannāmnā sumaṅgalam

तदेवायतवृत्तं चेद् वेदिकाकन्धरं शिरः सर्वा वयवसं युक्तमेतद् गान्धारमिष्यते

tadevāyatavṛttaṃ ced vedikākandharaṃ śiraḥ sarvā vayavasaṃ yuktametad gāndhāramiṣyate

तारादर्धांशमाधिक्यमायतं चतुरश्रकम् द्व्यश्रवृत्तशिरोयु क्तं नेत्रशालामुखान्वितम्

tārādardhāṃśamādhikyamāyataṃ caturaśrakam dvyaśravṛttaśiroyu ktaṃ netraśālāmukhānvitam

हस्तिपृष्ठामिदं द्व्यश्रं वृत्तं वापि मसूरकम् चतुरश्रमधिष्ठानं वृत्तं स्याद् गर्भगेहकम्

hastipṛṣṭhāmidaṃ dvyaśraṃ vṛttaṃ vāpi masūrakam caturaśramadhiṣṭhānaṃ vṛttaṃ syād garbhagehakam

सर्वालङ्कारसं युक्तमेतन्नाम्ना मनोहरम् तदेव जन्माद्या कु म्भाद् वृत्तं चेति बहिर्बहिः

sarvālaṅkārasaṃ yuktametannāmnā manoharam tadeva janmādyā ku mbhād vṛttaṃ ceti bahirbahiḥ

शेषं पूर्ववदु द्दिष्टमिष्टमीश्वरकान्तकम् तदेवचतुरश्रं स्याद् गर्भगेहं मसूरकम्

śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭamiṣṭamīśvarakāntakam tadevacaturaśraṃ syād garbhagehaṃ masūrakam

वर्तु लं जन्मतः स्थूपिकान्तं चेद् वृत्तहम्म्यकम् आयताश्रमधिष्ठानं षडश्रं कन्धरं शिरः

vartu laṃ janmataḥ sthūpikāntaṃ ced vṛttahammyakam āyatāśramadhiṣṭhānaṃ ṣaḍaśraṃ kandharaṃ śiraḥ

तदेवपूर्ववत् सर्वंनाम्ना कुबेरकान्तकम् मानं पञ्चविधं धाम्नां भेदं पञ्चदशैव हि

tadevapūrvavat sarvaṃnāmnā kuberakāntakam mānaṃ pañcavidhaṃ dhāmnāṃ bhedaṃ pañcadaśaiva hi

द्वितलानां यथा प्रोक्तं तथा कुर्याद् विचक्षणः सञ्चितासञ्चितं चै वोपसञ्चितमिति त्रिधा

dvitalānāṃ yathā proktaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ sañcitāsañcitaṃ cai vopasañcitamiti tridhā

स्त्रीपुं नपुंसकं चै वत्रिविधं तत् प्रवक्ष्यते इष्टकाभिः शिलाभिर्वासञ्चितं यद् घनीकृतम्

strīpuṃ napuṃsakaṃ cai vatrividhaṃ tat pravakṣyate iṣṭakābhiḥ śilābhirvāsañcitaṃ yad ghanīkṛtam

कपोतादिशिरोयु क्तं तत्तत् पुंस्त्वं समीरितम् ऐष्टकं दारुजं सौधं भोगयु क्तागसं युतम्

kapotādiśiroyu ktaṃ tattat puṃstvaṃ samīritam aiṣṭakaṃ dārujaṃ saudhaṃ bhogayu ktāgasaṃ yutam

स्त्रीत्वं ह्यसञ्चितं भोगाभोगयु क्तं द्रुमेष्टकः घनाघनाङ्गयुक् षण्डमुपसञ्चितमिष्यते

strītvaṃ hyasañcitaṃ bhogābhogayu ktaṃ drumeṣṭakaḥ ghanāghanāṅgayuk ṣaṇḍamupasañcitamiṣyate

ऊध्ध्वतलपादनिजदै घ्घ्यमु निभागेस्थूप्युदयमेकमथ कं प्रति गुणां शम् द्व्यंशि गलमं शकवितर्दिकमधस्तात्खण्डभवनस्य विधिरुक्तमुरुधीभिः

ūdhdhvatalapādanijadai ghghyamu nibhāgesthūpyudayamekamatha kaṃ prati guṇāṃ śam dvyaṃśi galamaṃ śakavitardikamadhastātkhaṇḍabhavanasya vidhiruktamurudhībhiḥ

पादोदयेदशनवाष्टविभाजितेतत्सप्तर्तु पञ्चरणायतमत्र भागम् शेषं झषां शमुदयार्धविशालकं वा षट् पञ्चवेदचरणेन भवेद् विशालम्

pādodayedaśanavāṣṭavibhājitetatsaptartu pañcaraṇāyatamatra bhāgam śeṣaṃ jhaṣāṃ śamudayārdhaviśālakaṃ vā ṣaṭ pañcavedacaraṇena bhaved viśālam

नीडस्य तावदुदयं च विशालमङ् घ्रेर्मू लात्रिपादविपुलं तलिपं तयोश्च हारान्तरेसदनमध्यपदेच कत्न टेकोष्ठे च तोरणमलङ्कृतमेवकुर्यात्

nīḍasya tāvadudayaṃ ca viśālamaṅ ghrermū lātripādavipulaṃ talipaṃ tayośca hārāntaresadanamadhyapadeca katna ṭekoṣṭhe ca toraṇamalaṅkṛtamevakuryāt

द्वारस्योभयपाश्श्वेद्वारसमीपेतुवाथ पदमध्ये द्वारपवासगुहा स्यादुत्तरमण्डान्तकं तुवोच्चं तत्

dvārasyobhayapāśśvedvārasamīpetuvātha padamadhye dvārapavāsaguhā syāduttaramaṇḍāntakaṃ tuvoccaṃ tat

खण्डान्तपोतिकान्तं तोरणमात्रोदयं तुवा कथितम् यु क्त्या प्रवेशयु क्त्या सर्वस्मिन् धाम्नि कर्तव्याः

khaṇḍāntapotikāntaṃ toraṇamātrodayaṃ tuvā kathitam yu ktyā praveśayu ktyā sarvasmin dhāmni kartavyāḥ

अथ एकविंशोऽध्यायः

त्रितलं पञ्चधामानं सं क्षेपाद् वच्यतेऽधुना सप्ताष्टहस्तमारभ्य द्विद्विहस्तविवर्धनात्

tritalaṃ pañcadhāmānaṃ saṃ kṣepād vacyate'dhunā saptāṣṭahastamārabhya dvidvihastavivardhanāt

पञ्चदशविकारान्तं व्यासं तुङ्गं तुपूर्ववत् सप्ताष्टनन्दहस्तेतुसप्ताष्टां शैर्विभाजिते

pañcadaśavikārāntaṃ vyāsaṃ tuṅgaṃ tupūrvavat saptāṣṭanandahastetusaptāṣṭāṃ śairvibhājite

भागेन कत्न टविस्तारं कोष्ठद्वित्रिगुणायतम् लम्बपञ्जरमर्धांशं हाराभागं तुतत्समम्

bhāgena katna ṭavistāraṃ koṣṭhadvitriguṇāyatam lambapañjaramardhāṃśaṃ hārābhāgaṃ tutatsamam

ऊध्ध्वभूमौ षडंशेंऽशं कत्न टं तदि् द्वगुणायतम् कोष्ठकं चान्तरेहारं भागेनै वप्रकल्पयेत्

ūdhdhvabhūmau ṣaḍaṃśeṃ'śaṃ katna ṭaṃ tadi् dvaguṇāyatam koṣṭhakaṃ cāntarehāraṃ bhāgenai vaprakalpayet

ऊध्ध्वभूमौ त्रिभागेन मध्येभद्रं विधीयते दण्डं सार्धंद्विदण्डं वा भद्रं तत् कारयेद् बुधः

ūdhdhvabhūmau tribhāgena madhyebhadraṃ vidhīyate daṇḍaṃ sārdhaṃdvidaṇḍaṃ vā bhadraṃ tat kārayed budhaḥ

विमानोच्चेविशेषेण चतु र्विंशतिभाजिते पाशगङ्गाश्विनीभिस्तुसत्रिपादगुणां शकः

vimānocceviśeṣeṇa catu rviṃśatibhājite pāśagaṅgāśvinībhistusatripādaguṇāṃ śakaḥ

सार्धांशैः सार्धबन्धां शैः सपादां शार्धकां शकः सार्धत्रिभिस्तुभागेन योजयेत् तुविचक्षणः

sārdhāṃśaiḥ sārdhabandhāṃ śaiḥ sapādāṃ śārdhakāṃ śakaḥ sārdhatribhistubhāgena yojayet tuvicakṣaṇaḥ

धरातलमधः स्तम्भ मञ्चमङि् घ्रकमञ्चकम् तलिपं प्रस्तरं वेदीकन्धरं शिखरं घटम्

dharātalamadhaḥ stambha mañcamaṅi् ghrakamañcakam talipaṃ prastaraṃ vedīkandharaṃ śikharaṃ ghaṭam

कत्न टं नीडं कोष्ठकं चाष्टकं तद् वेदाराभं जन्मतः स्थूपिकान्तम् ऊध्ध्वेभूमावल्पनीडं द्विरष्टाविष्टं ह्यस्मिन् षण्णवत्यल्पनासम्

katna ṭaṃ nīḍaṃ koṣṭhakaṃ cāṣṭakaṃ tad vedārābhaṃ janmataḥ sthūpikāntam ūdhdhvebhūmāvalpanīḍaṃ dviraṣṭāviṣṭaṃ hyasmin ṣaṇṇavatyalpanāsam

नानाधिष्ठानाङि् घ्रवेद्यादियोगं मूर्धन्यष्टार्धंतथादभ्रनासम् कोष्ठं कत्न टादुन्नतं चेत् समं च शम्भोर्वासं स्वस्तिकं तत्रिभौमम्

nānādhiṣṭhānāṅi् ghravedyādiyogaṃ mūrdhanyaṣṭārdhaṃtathādabhranāsam koṣṭhaṃ katna ṭādunnataṃ cet samaṃ ca śambhorvāsaṃ svastikaṃ tatribhaumam

तारेसप्तनवां शेतुभागं सौष्ठिकविस्तृतम् शालाभागं तथा द्व्यं शं हाराभागेन कल्पयेत्

tāresaptanavāṃ śetubhāgaṃ sauṣṭhikavistṛtam śālābhāgaṃ tathā dvyaṃ śaṃ hārābhāgena kalpayet

अष्टकत्न टं तुतत्कोष्ठं द्वादशैव विधीयते अष्टौ नीडानि विं शत्तुशतमत्राल्पनासिकम्

aṣṭakatna ṭaṃ tutatkoṣṭhaṃ dvādaśaiva vidhīyate aṣṭau nīḍāni viṃ śattuśatamatrālpanāsikam

अष्टाश्रं मस्तकं वेदी कन्धरं चाष्टनासिकम् विमलाकृतिकं नाम्ना शम्भोर्वासं सनातनम्

aṣṭāśraṃ mastakaṃ vedī kandharaṃ cāṣṭanāsikam vimalākṛtikaṃ nāmnā śambhorvāsaṃ sanātanam

हस्तनवसप्ततति सप्तनवभागं भागततिकत्न टवसुकं तुरविकोष्ठम् ऊध्ध्ववसुपञ्जरमथाष्टगलनासं विं शतिशतानुविमलाकृति विमानम्

hastanavasaptatati saptanavabhāgaṃ bhāgatatikatna ṭavasukaṃ turavikoṣṭham ūdhdhvavasupañjaramathāṣṭagalanāsaṃ viṃ śatiśatānuvimalākṛti vimānam

एकादशकरं व्यासमष्टभागै र्विभाजयेत् तच्चतुर्भा गमाधिक्यमायतं वृत्तमिष्यते

ekādaśakaraṃ vyāsamaṣṭabhāgai rvibhājayet taccaturbhā gamādhikyamāyataṃ vṛttamiṣyate

द्व्यश्रवृत्तमधिष्ठानं तद्वत् कन्धरमस्तकम् तद्विस्तारार्धमानेन वर्तु लं वर्तनीयकम्

dvyaśravṛttamadhiṣṭhānaṃ tadvat kandharamastakam tadvistārārdhamānena vartu laṃ vartanīyakam

अश्रात् पाश्श्वेच पृष्ठं च कुर्यादकद्वयां शकम् कत्न टकोष्ठकनीडानां विस्तारं भागमिष्यते

aśrāt pāśśveca pṛṣṭhaṃ ca kuryādakadvayāṃ śakam katna ṭakoṣṭhakanīḍānāṃ vistāraṃ bhāgamiṣyate

कोष्ठकं द्विगुणायामं हारा भागेन योजिता समं त्रिपादमर्धंवा मुखमण्डपमिष्यते

koṣṭhakaṃ dviguṇāyāmaṃ hārā bhāgena yojitā samaṃ tripādamardhaṃvā mukhamaṇḍapamiṣyate

मण्डपोध्ध्वंयथा हम्म्यंतथालङ्कारमीरितम् कत्न टकोष्ठादिसं युक्तं मण्डपं सर्वहम्म्यके

maṇḍapodhdhvaṃyathā hammyaṃtathālaṅkāramīritam katna ṭakoṣṭhādisaṃ yuktaṃ maṇḍapaṃ sarvahammyake

त्रिवर्गसहितं वाऽपि तोरणाद्यै र्विचित्रितम् मण्डपं समसूत्रं चेदन्तरालं तुनिम्नकम्

trivargasahitaṃ vā'pi toraṇādyai rvicitritam maṇḍapaṃ samasūtraṃ cedantarālaṃ tunimnakam

कत्न टकोष्ठादि सर्वाङ्गं मानसूत्राद् बहिर्गतम् स्वव्यासार्धंतदर्धार्धंदण्डं सार्धद्विदण्डकम्

katna ṭakoṣṭhādi sarvāṅgaṃ mānasūtrād bahirgatam svavyāsārdhaṃtadardhārdhaṃdaṇḍaṃ sārdhadvidaṇḍakam

द्विदण्डार्धंत्रिदण्डं वा मानसूत्राद् बहिर्गतम् एवं युञ्जीत हम्म्यंतुसम्पदामास्पदं सदा

dvidaṇḍārdhaṃtridaṇḍaṃ vā mānasūtrād bahirgatam evaṃ yuñjīta hammyaṃtusampadāmāspadaṃ sadā

अजुसूत्रं प्रमाणान्तं तद्भङ्गं विपदां पदम् षड् भागं स्यात् तदूध्ध्वेतुपृष्ठतस्तस्य पाश्श्वयोः

ajusūtraṃ pramāṇāntaṃ tadbhaṅgaṃ vipadāṃ padam ṣaḍ bhāgaṃ syāt tadūdhdhvetupṛṣṭhatastasya pāśśvayoḥ

कृत्वाक द्विगुणां शं तुकत्न टकोष्ठादि पूर्ववत् ऊध्ध्वभौमं चतुर्भा गं यथायु क्तिवशान्नयेत्

kṛtvāka dviguṇāṃ śaṃ tukatna ṭakoṣṭhādi pūrvavat ūdhdhvabhaumaṃ caturbhā gaṃ yathāyu ktivaśānnayet

मस्तके पुरतो नेत्रशालावक्त्रसमन्वितम् गर्भकत्न टोपसम्पन्नं क्षुद्रनास्यङि् घ्रसं युतम्

mastake purato netraśālāvaktrasamanvitam garbhakatna ṭopasampannaṃ kṣudranāsyaṅi् ghrasaṃ yutam

कत्न टकोष्ठादिसं युक्तं यथालङ्कारमाचरेत् शिखरेदश नास्यः स्यु स्तिस्रः पादसमन्विताः

katna ṭakoṣṭhādisaṃ yuktaṃ yathālaṅkāramācaret śikharedaśa nāsyaḥ syu stisraḥ pādasamanvitāḥ

अष्टकत्न टं तथा कोष्ठं नीडं द्वादश चै वहि हारायां क्षुद्रनीडं स्यादक द्विगुणसं ख्यया

aṣṭakatna ṭaṃ tathā koṣṭhaṃ nīḍaṃ dvādaśa cai vahi hārāyāṃ kṣudranīḍaṃ syādaka dviguṇasaṃ khyayā

नानामसूरकस्तम्भवेदिकाद्यैरलङ्कृतम् सोपपीठमधिष्ठानं केवलं वा मसूरकम्

nānāmasūrakastambhavedikādyairalaṅkṛtam sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ kevalaṃ vā masūrakam

हस्तिपृष्ठमिदं नाम्ना सर्वदेवेषुयोग्यकम् पादोच्चत्रिद्विभागोच्चं पादं सर्वाङ्गसं युतम्

hastipṛṣṭhamidaṃ nāmnā sarvadeveṣuyogyakam pādoccatridvibhāgoccaṃ pādaṃ sarvāṅgasaṃ yutam

पोतिकारहितं वीरकाण्डोपरि समण्डितम् उत्तरं वाजनं साब्जक्षेपणं निम्नवाजनम्

potikārahitaṃ vīrakāṇḍopari samaṇḍitam uttaraṃ vājanaṃ sābjakṣepaṇaṃ nimnavājanam

तदूध्ध्वेझषकाण्डं स्यान्नानापत्रैर्विचित्रितम् तोरणाकृतिसं युक्तं मृणाल्यन्वितकन्धरम्

tadūdhdhvejhaṣakāṇḍaṃ syānnānāpatrairvicitritam toraṇākṛtisaṃ yuktaṃ mṛṇālyanvitakandharam

सर्वालङ्कारसं युक्तं स्तम्भतोरणमीरितम् पादान्तरेवा हारायां कर्णप्रासादमध्यमे

sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ stambhatoraṇamīritam pādāntarevā hārāyāṃ karṇaprāsādamadhyame

शालामध्येऽन्तरालेतुकुर्यात् सर्वेषुधामसु स्तम्भेस््रवाङ्गयु क्ते समतलमुभयोः पाश्श्वयोर्वीरकाण्ड-स्याग्रेन्यस्तोत्तरं वाजनमुपरि दलं क्षेपणं तोरणाग्रम् नक्रः पत्रादिभिर्यद् विरचितमथ तद् धाम्नि वा मण्डपेवा शालायामन्यवस्तु ष्वभिमतमयुतस्तम्भयुक् तोरणं स्यात्

śālāmadhye'ntarāletukuryāt sarveṣudhāmasu stambhes्ravāṅgayu kte samatalamubhayoḥ pāśśvayorvīrakāṇḍa-syāgrenyastottaraṃ vājanamupari dalaṃ kṣepaṇaṃ toraṇāgram nakraḥ patrādibhiryad viracitamatha tad dhāmni vā maṇḍapevā śālāyāmanyavastu ṣvabhimatamayutastambhayuk toraṇaṃ syāt

तदेवचतुरश्राभमायतं तन्मसूरकम्

tadevacaturaśrābhamāyataṃ tanmasūrakam

विस्तारमष्टभागं स्यादायामं दशभागभाक् कत्न टकोष्ठकनीडं च भागेन परिकल्पयेत्

vistāramaṣṭabhāgaṃ syādāyāmaṃ daśabhāgabhāk katna ṭakoṣṭhakanīḍaṃ ca bhāgena parikalpayet

हाराबागं तुभागेन षडंशं चोध्ध्वभूमिके तदूध्ध्येतुचतुर्भा गमायामेद्व्यं शमाधिकम्

hārābāgaṃ tubhāgena ṣaḍaṃśaṃ codhdhvabhūmike tadūdhdhyetucaturbhā gamāyāmedvyaṃ śamādhikam

सायतं द्व्यश्रवृत्तं स्याद् वेदिकागलमस्तकम् कत्न टकोष्ठादि सर्वाङ्गं पूर्ववत् परिकल्पयेत्

sāyataṃ dvyaśravṛttaṃ syād vedikāgalamastakam katna ṭakoṣṭhādi sarvāṅgaṃ pūrvavat parikalpayet

नानाधिष्ठानसं युक्तं नानापादैरलङ्कृतम् पादोपरि भवेन्नासी स्वस्तिबन्धनशोभिता

nānādhiṣṭhānasaṃ yuktaṃ nānāpādairalaṅkṛtam pādopari bhavennāsī svastibandhanaśobhitā

यथा बलं यथा योगं तथा कुर्याद् विचक्षणः एतदप्यु दितं सौधं गजपृष्ठं पुरातनैः

yathā balaṃ yathā yogaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ etadapyu ditaṃ saudhaṃ gajapṛṣṭhaṃ purātanaiḥ

यु ग्मेऽप्येवं प्रयुञ्जीयात् सर्वहम्म्यंविचक्षणः त्रयोदशकरव्यासं नवधा विभजेत् समम्

yu gme'pyevaṃ prayuñjīyāt sarvahammyaṃvicakṣaṇaḥ trayodaśakaravyāsaṃ navadhā vibhajet samam

गर्भगेहं त्रिभागेन गृहपिण्डिस्तुभागतः अन्धारमं शमं शेन परितोऽन्धारिका भवेत्

garbhagehaṃ tribhāgena gṛhapiṇḍistubhāgataḥ andhāramaṃ śamaṃ śena parito'ndhārikā bhavet

अं शेन सौष्ठिकं कोष्ठं विस्तारं त्रिगुणायतम् अर्धेन नीडविस्तारं शेषं हाराङ्गमिष्यते

aṃ śena sauṣṭhikaṃ koṣṭhaṃ vistāraṃ triguṇāyatam ardhena nīḍavistāraṃ śeṣaṃ hārāṅgamiṣyate

कोष्ठमध्येत्रिदण्डे न नासी निर्गमनान्विता उपर्यपि षडंशेंऽशं कत्न टं तदि् द्वगुणायतम्

koṣṭhamadhyetridaṇḍe na nāsī nirgamanānvitā uparyapi ṣaḍaṃśeṃ'śaṃ katna ṭaṃ tadi् dvaguṇāyatam

कोष्ठकं भागतो हारा पञ्जरै रन्विता भवेत् ऊध्ध्वभागं त्रिभागेन मध्येदण्डे न निर्गमम्

koṣṭhakaṃ bhāgato hārā pañjarai ranvitā bhavet ūdhdhvabhāgaṃ tribhāgena madhyedaṇḍe na nirgamam

चतुरश्रमधिष्ठानं वस्वश्रं गलमस्तकम् आदौ तलेचतुष्कर्णेकत्न टं वेदाश्रमस्तकम्

caturaśramadhiṣṭhānaṃ vasvaśraṃ galamastakam ādau talecatuṣkarṇekatna ṭaṃ vedāśramastakam

अष्टाश्रमूध्ध्वभूमौ तुसौष्ठिकानां तुमस्तकम् अष्टकत्न टं तथा नीडं कोष्ठकं तुतथै व हि

aṣṭāśramūdhdhvabhūmau tusauṣṭhikānāṃ tumastakam aṣṭakatna ṭaṃ tathā nīḍaṃ koṣṭhakaṃ tutathai va hi

क्षुद्रनीडं तथाप्यष्टावष्टौ स्यु र्गलनासिकाः स्वस्तिकाकारसं युक्तं नासिकाभूषणं भवेत्

kṣudranīḍaṃ tathāpyaṣṭāvaṣṭau syu rgalanāsikāḥ svastikākārasaṃ yuktaṃ nāsikābhūṣaṇaṃ bhavet

भद्रकोष्ठमिदं नाम्ना यथार्थंपरिकीर्तितम् तदेववर्तु लं कर्णकत्न टमूध्ध्वोध्ध्वभूमिके

bhadrakoṣṭhamidaṃ nāmnā yathārthaṃparikīrtitam tadevavartu laṃ karṇakatna ṭamūdhdhvodhdhvabhūmike

मस्तकं तस्य वृत्तं स्याच्चतुर्नासीसमन्वितम् वृत्तकत्न टमिदं नाम्ना देवानां सार्वदेशिकम्

mastakaṃ tasya vṛttaṃ syāccaturnāsīsamanvitam vṛttakatna ṭamidaṃ nāmnā devānāṃ sārvadeśikam

तदेवाष्टां शमाधिक्यमायतं चतुरश्रकम् कर्णकत्न टं यु गाश्रं स्यादायतं वृत्तमस्तकम्

tadevāṣṭāṃ śamādhikyamāyataṃ caturaśrakam karṇakatna ṭaṃ yu gāśraṃ syādāyataṃ vṛttamastakam

कोष्ठभद्रं विना तत्र शेषं पूर्ववदाचरेत् स्थूपित्रयसमायु क्तमेतन्नाम्ना सुमङ्गलम्

koṣṭhabhadraṃ vinā tatra śeṣaṃ pūrvavadācaret sthūpitrayasamāyu ktametannāmnā sumaṅgalam

पञ्चादशकरव्यासं पङ्क्त्यं शेन विभाजयेत् गर्भगेहं चतुर्भा गमन्धार्यंशेन योजिता

pañcādaśakaravyāsaṃ paṅktyaṃ śena vibhājayet garbhagehaṃ caturbhā gamandhāryaṃśena yojitā

अलिन्द्रमं शमं शेन खण्डहम्म्यंबहिः क्रमात् कर्णेमध्येऽन्तरेकार्यंकत्न टं कोष्ठं च पञ्जरम्

alindramaṃ śamaṃ śena khaṇḍahammyaṃbahiḥ kramāt karṇemadhye'ntarekāryaṃkatna ṭaṃ koṣṭhaṃ ca pañjaram

भागेन कोष्ठकायामं द्विगुणं सम्मतं बुधैः ऊध्ध्वभूमौ रसां शेतुभागं सौष्ठिकविस्तृतम्

bhāgena koṣṭhakāyāmaṃ dviguṇaṃ sammataṃ budhaiḥ ūdhdhvabhūmau rasāṃ śetubhāgaṃ sauṣṭhikavistṛtam

कोष्ठकं द्विगुणायामं हारा भागेन योजयेत् तदूध्ध्वेतुचतुर्भा गं द्विभागं मध्यनिर्गमम्

koṣṭhakaṃ dviguṇāyāmaṃ hārā bhāgena yojayet tadūdhdhvetucaturbhā gaṃ dvibhāgaṃ madhyanirgamam

दण्डं वाऽध्यर्धदण्डं वा द्विदण्डं वा विशेषतः चतुरश्रमधिष्ठानं तद्वत् कन्धरमस्तकम्

daṇḍaṃ vā'dhyardhadaṇḍaṃ vā dvidaṇḍaṃ vā viśeṣataḥ caturaśramadhiṣṭhānaṃ tadvat kandharamastakam

अष्टकत्न टं तथा नीडं कोष्ठकं तुतथै वच लम्बनीडमुपर्यष्टौ वर्षस्थलसमन्वितम्

aṣṭakatna ṭaṃ tathā nīḍaṃ koṣṭhakaṃ tutathai vaca lambanīḍamuparyaṣṭau varṣasthalasamanvitam

नासिका स्वस्तिकाकारा स््रवत्र परिशोभिता नानामसूरकस्तम्भवेदीजालकतोरणम्

nāsikā svastikākārā s्ravatra pariśobhitā nānāmasūrakastambhavedījālakatoraṇam

उन्नतौ कत्न टकोष्ठौ चेदन्तरप्रस्तरान्वितौ एतद् गान्धारमित्यु क्तमष्टाश्रं वागलं शिरः

unnatau katna ṭakoṣṭhau cedantaraprastarānvitau etad gāndhāramityu ktamaṣṭāśraṃ vāgalaṃ śiraḥ

तदेववर्तु लं वेदी कन्धरं शिखरं भवेत् शेषं पूर्ववदु द्दिष्टं नाम्ना श्रीभोगमिष्यते

tadevavartu laṃ vedī kandharaṃ śikharaṃ bhavet śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ nāmnā śrībhogamiṣyate

वृत्तेवृत्तायतेद्व्यश्रवृत्तेऽष्टाश्रेषडश्रके कत्न टकोष्ठकनीडानामुपर्यु परि च क्रमात्

vṛttevṛttāyatedvyaśravṛtte'ṣṭāśreṣaḍaśrake katna ṭakoṣṭhakanīḍānāmuparyu pari ca kramāt

कत्न टकोष्ठकनीडैश्च मण्डितं खण्डहम्म्यके अजुभागविशालात् तुद्व्यश्रवृत्तेतुवर्तु ले

katna ṭakoṣṭhakanīḍaiśca maṇḍitaṃ khaṇḍahammyake ajubhāgaviśālāt tudvyaśravṛttetuvartu le

भागं किञ्चिद् भवेन्न्यूनं भागं सर्वंसमं तुवा अष्टां शोन दशां शोनमूध्ध्वांशं वाऽप्यधों शकात्

bhāgaṃ kiñcid bhavennyūnaṃ bhāgaṃ sarvaṃsamaṃ tuvā aṣṭāṃ śona daśāṃ śonamūdhdhvāṃśaṃ vā'pyadhoṃ śakāt

यथा शोभाबलावाप्तिस्तथा युञ्जीत बु द्धिमान् अर्पितानर्पितं चै वप्रासादं द्विविधं भवेत्

yathā śobhābalāvāptistathā yuñjīta bu ddhimān arpitānarpitaṃ cai vaprāsādaṃ dvividhaṃ bhavet

अर्पितं न च सालिन्द्रमनर्पितमलिन्द्रभाक् एवमल्पक्रमं सर्वंयोजयेत् तद् विचक्षणः

arpitaṃ na ca sālindramanarpitamalindrabhāk evamalpakramaṃ sarvaṃyojayet tad vicakṣaṇaḥ

गुणशरमु निनन्दैकादशै काधिकाक स्तिथिमु निदश भागेहम्म्यतारेकृते-ऽस्मिन् शशिगुणयु ग बाणैः षड्यमी नागनन्दैः स्वभवनविपुलस्यार्धेन नालीगृहं स्यात्

guṇaśaramu ninandaikādaśai kādhikāka stithimu nidaśa bhāgehammyatārekṛte-'smin śaśiguṇayu ga bāṇaiḥ ṣaḍyamī nāganandaiḥ svabhavanavipulasyārdhena nālīgṛhaṃ syāt

हर्म् याङ्गानां कत्न टकोष्ठादिकानां ग्रीवाधस्ताद् वेदिका योजनीया हाराभागेवेदिकावेदिका वा नीडं वा तत्राल्पनासं च कुर्यात्

harm yāṅgānāṃ katna ṭakoṣṭhādikānāṃ grīvādhastād vedikā yojanīyā hārābhāgevedikāvedikā vā nīḍaṃ vā tatrālpanāsaṃ ca kuryāt

तोरणं त्रिविधं पत्रतोरणं मकरान्वितम् चित्रतोरणमित्येषां मण्डनं त्वधुनोच्यते

toraṇaṃ trividhaṃ patratoraṇaṃ makarānvitam citratoraṇamityeṣāṃ maṇḍanaṃ tvadhunocyate

बालचन्द्रनिभं पत्रैश्चित्रितं पत्रतोरणम् द्वयोर्मकरयोर्वक्त्रस्थितमध्यमपूरितम्

bālacandranibhaṃ patraiścitritaṃ patratoraṇam dvayormakarayorvaktrasthitamadhyamapūritam

नानाविधलतायु क्तमेतन्मकरतोरणम् तदेव पाश्श्वयोर्मध्यं पूरिमध्यं द्वयोस्ततः

nānāvidhalatāyu ktametanmakaratoraṇam tadeva pāśśvayormadhyaṃ pūrimadhyaṃ dvayostataḥ

नक्रतुण्डं प्रगृह्यै व द्वयोरास्यविनिर्गतैः विद्याधरै श्च भूतैश्च सिं है व्व्यालैश्च हं सकः

nakratuṇḍaṃ pragṛhyai va dvayorāsyavinirgataiḥ vidyādharai śca bhūtaiśca siṃ hai vvyālaiśca haṃ sakaḥ

बालैः स्रग्दामकरन्यैर्मणिबन्धै र्विचित्रितम् चित्रतोरणमे तत् स्याद् देवानां भूभुजां वरम्

bālaiḥ sragdāmakaranyairmaṇibandhai rvicitritam citratoraṇame tat syād devānāṃ bhūbhujāṃ varam

गुहासुप्रतिमास्तासुपाश्श्वपादयुतानि च तोरणान्युत्तराधस्तात् प्रयोज्यानि विचक्षणैः

guhāsupratimāstāsupāśśvapādayutāni ca toraṇānyuttarādhastāt prayojyāni vicakṣaṇaiḥ

स्तम्भोच्चेपञ्चषट् सप्तद्व्यं शोच्चं तोरणाग्रकम् शेषं पादोदयं पादं चतुरश्राष्टवृत्तयुक्

stambhoccepañcaṣaṭ saptadvyaṃ śoccaṃ toraṇāgrakam śeṣaṃ pādodayaṃ pādaṃ caturaśrāṣṭavṛttayuk

कु म्भमण्ड्यादिसं युक्तं पोतिकारहितं तुवा उत्तरं वाजनं साब्जक्षेपणं क्षुद्रवाजनम्

ku mbhamaṇḍyādisaṃ yuktaṃ potikārahitaṃ tuvā uttaraṃ vājanaṃ sābjakṣepaṇaṃ kṣudravājanam

पोतिकोपरि वा कुर्याद् वीरकाण्डस्य चोपरि उत्सन्ध्यन्तानताग्रं तुकुर्या न्मकरविष्टरम्

potikopari vā kuryād vīrakāṇḍasya copari utsandhyantānatāgraṃ tukuryā nmakaraviṣṭaram

तुङ्गार्धंत्रिचतुष् ज् पञ्चदण्डतोरणविस्तृतम् द्वारतु ल्योन्नतं व्यासान्तरं स्तम्भद्वयोरपि

tuṅgārdhaṃtricatuṣ j pañcadaṇḍatoraṇavistṛtam dvāratu lyonnataṃ vyāsāntaraṃ stambhadvayorapi

उत्तरोत्तरयु क्ताष्टमङ्गलोध्ध्वस्थनक्रवत् घ्नकं पञ्चवक्त्रं तुतदूध्ध्वेशूलसं युतम्

uttarottarayu ktāṣṭamaṅgalodhdhvasthanakravat ghnakaṃ pañcavaktraṃ tutadūdhdhveśūlasaṃ yutam

छत्रके तुपताकाश्रीर्भेरी कु म्भं च दीपिका नन्द्यावर्तेन चाष्टौ हि सर्वेषामष्टमङ्गलम्

chatrake tupatākāśrīrbherī ku mbhaṃ ca dīpikā nandyāvartena cāṣṭau hi sarveṣāmaṣṭamaṅgalam

एवं प्रोक्तं चतुर्भेदं देवादीनां तुतोरणम् पद्मासनोध्ध्वेकु म्भस्य तिर्यक् चारुलताकृतिः

evaṃ proktaṃ caturbhedaṃ devādīnāṃ tutoraṇam padmāsanodhdhveku mbhasya tiryak cārulatākṛtiḥ

तदूध्ध्वेघ्नकोध्ध्वाब्जमिष्टकु म्भलताग्रकम्

tadūdhdhveghnakodhdhvābjamiṣṭaku mbhalatāgrakam

पद्मकु म्भलतै वं स्यादन्यदप्येवमूह्यताम् तदेवोत्सन्धिकोध्ध्वेतुवीरकाण्डसमन्वितम्

padmaku mbhalatai vaṃ syādanyadapyevamūhyatām tadevotsandhikodhdhvetuvīrakāṇḍasamanvitam

स्तम्भकु म्भलतै वं स्याद् स्तम्भतोरणवच्छिरः हारायां तुप्रकर्तव्या दै वेऽदै वेनिके तने

stambhaku mbhalatai vaṃ syād stambhatoraṇavacchiraḥ hārāyāṃ tuprakartavyā dai ve'dai venike tane

षडष्टदश मार्ताण्डमनु वैकारमात्रकः व्यासं तारार्धनिष्क्रान्तं त्रिद्व्यं शं वा त्रिभागिकम्

ṣaḍaṣṭadaśa mārtāṇḍamanu vaikāramātrakaḥ vyāsaṃ tārārdhaniṣkrāntaṃ tridvyaṃ śaṃ vā tribhāgikam

वृत्ताकारसमं छन्नं तोरणाङि् घ्रवदायतम् सकन्धरं तदूध्ध्वेतुशुकनास्या विभूषितम्

vṛttākārasamaṃ channaṃ toraṇāṅi् ghravadāyatam sakandharaṃ tadūdhdhvetuśukanāsyā vibhūṣitam

वृत्तस्फुटितमित्यु क्तं द्युसदां सद्मभूषणम् तलेतलेतुसोपानं प्रयुञ्जीत विचक्षणः

vṛttasphuṭitamityu ktaṃ dyusadāṃ sadmabhūṣaṇam taletaletusopānaṃ prayuñjīta vicakṣaṇaḥ

त्रिविधं तस्य मूलं तुचतुरं वृत्तमायतम् चतु र्विधप्रकारं स्यात् त्रिखण्डं शङ्खमण्डलम्

trividhaṃ tasya mūlaṃ tucaturaṃ vṛttamāyatam catu rvidhaprakāraṃ syāt trikhaṇḍaṃ śaṅkhamaṇḍalam

वल्लीमण्डलमत्यर्धगोमूत्रेण समाहितम् मूलादग्रं क्रमक्षीणं प्रथितं शङ्खमण्डलम्

vallīmaṇḍalamatyardhagomūtreṇa samāhitam mūlādagraṃ kramakṣīṇaṃ prathitaṃ śaṅkhamaṇḍalam

स्याद् वल्लीमण्डलं वृक्षारोहिवल्लीसमक्रियम् अश्वपादोपरि स्थित्यारोहणं दक्षिणाङि् घ्रणा

syād vallīmaṇḍalaṃ vṛkṣārohivallīsamakriyam aśvapādopari sthityārohaṇaṃ dakṣiṇāṅi् ghraṇā

द्विदण्डाद्या सप्तदण्डात् सोपानस्य विशालता अश्वपादस्य विस्तारो द्विगुणाद्यश्चतु र्गुणात्

dvidaṇḍādyā saptadaṇḍāt sopānasya viśālatā aśvapādasya vistāro dviguṇādyaścatu rguṇāt

शयितव्यासपादार्धत्रिपादां शं दृशोदयैः स्थितानीभबालवृद्धसमखण्डान्यनुक्रमात्

śayitavyāsapādārdhatripādāṃ śaṃ dṛśodayaiḥ sthitānībhabālavṛddhasamakhaṇḍānyanukramāt

शयानघ्नकव्यासः षोडशाष्टादशाङ्गुलाः समुँतं षडंकमेवं सोपानकल्पनम्

śayānaghnakavyāsaḥ ṣoḍaśāṣṭādaśāṅgulāḥ samum̐taṃ ṣaḍaṃkamevaṃ sopānakalpanam

हस्तव्यासं द्विदण्डं तत्पादव्यासं तुबाहलम् हस्तेयथाबलं योज्यं प्रवशेस्थितशायिनोः

hastavyāsaṃ dvidaṇḍaṃ tatpādavyāsaṃ tubāhalam hasteyathābalaṃ yojyaṃ pravaśesthitaśāyinoḥ

अयु ग्ममेव सोपानं गुह्यागुह्यवशात् ततः एकभक्तिविनिष्क्रान्तं मण्डपादिषुबाह्यतः

ayu gmameva sopānaṃ guhyāguhyavaśāt tataḥ ekabhaktiviniṣkrāntaṃ maṇḍapādiṣubāhyataḥ

सोपानं सर्ववर्णानां प्रादक्षिण्याधिरोहणम् प्रशस्तं विपरीतं तद् विनाशाय भवेदिह

sopānaṃ sarvavarṇānāṃ prādakṣiṇyādhirohaṇam praśastaṃ viparītaṃ tad vināśāya bhavediha

अधिष्ठानाधिरोहार्थंसोपानं पाश्श्वयोर्मु खम् हस्तिहस्तं चाश्वपादघ्नकान्तं प्रयोजयेत्

adhiṣṭhānādhirohārthaṃsopānaṃ pāśśvayormu kham hastihastaṃ cāśvapādaghnakāntaṃ prayojayet

सोपानं तदधिष्ठानस्तम्भप्रस्तरवद् भवेत् एवं विधिविशिष्टं तुसोपानं सम्पदां पदम्

sopānaṃ tadadhiṣṭhānastambhaprastaravad bhavet evaṃ vidhiviśiṣṭaṃ tusopānaṃ sampadāṃ padam

एवं प्रोक्तं तै तिलानां नराणां वासेयोग्यं तोरणं चै वयु क्त्या सोपानं तद्भे दमाकारमस्मिन् सम्यग् योज्यं वास्तु विद्याविधिज्ञैः

evaṃ proktaṃ tai tilānāṃ narāṇāṃ vāseyogyaṃ toraṇaṃ cai vayu ktyā sopānaṃ tadbhe damākāramasmin samyag yojyaṃ vāstu vidyāvidhijñaiḥ

स्यान्नागरं द्राविडवेसरं च क्रमेण वै सत्त्वरजस्तमांसि महीसुरोर्वीपतिवैश्यकास्तेहरिर्विधाता हर आधिदै वाः

syānnāgaraṃ drāviḍavesaraṃ ca krameṇa vai sattvarajastamāṃsi mahīsurorvīpativaiśyakāsteharirvidhātā hara ādhidai vāḥ

अथ द्वाविंशोऽध्यायः

पञ्चमानं चतुर्भौ मं वक्ष्येसं क्षेपतः क्रमात् त्रिचतुष्पङ्क्तिहस्तादिद्विद्विहस्तविवर्धनात्

pañcamānaṃ caturbhau maṃ vakṣyesaṃ kṣepataḥ kramāt tricatuṣpaṅktihastādidvidvihastavivardhanāt

एकद्वाविं शदन्तं तुव्यासं तुङ्गं तुपूर्ववत् विस्तारोत्सेधमानाभ्यां भागान् वक्ष्यामि हम्म्यके

ekadvāviṃ śadantaṃ tuvyāsaṃ tuṅgaṃ tupūrvavat vistārotsedhamānābhyāṃ bhāgān vakṣyāmi hammyake

त्रयोदशकरव्यासमष्टधा विभजेत् समम् एकां शं कत्न टविस्तारं शालायामं द्विभागिकम्

trayodaśakaravyāsamaṣṭadhā vibhajet samam ekāṃ śaṃ katna ṭavistāraṃ śālāyāmaṃ dvibhāgikam

भागेन पञ्जरव्यासमूध्ध्वेतुपुनरष्टधा प्राग्वदेव सभाशालापञ्जराणामुपर्यपि

bhāgena pañjaravyāsamūdhdhvetupunaraṣṭadhā prāgvadeva sabhāśālāpañjarāṇāmuparyapi

ऊध्ध्वेषड् भागिके भागमेकं कत्न टस्य विस्तृतम् द्विभागं कोष्ठकायामं नीडं भागार्धमिष्यते

ūdhdhveṣaḍ bhāgike bhāgamekaṃ katna ṭasya vistṛtam dvibhāgaṃ koṣṭhakāyāmaṃ nīḍaṃ bhāgārdhamiṣyate

तदूध्ध्वेगुणभागेंऽशं मध्येदण्डे न निर्गमम् उत्सेधं विभजेद् विद्वान् नवत्रिं शतिसं ख्यया

tadūdhdhveguṇabhāgeṃ'śaṃ madhyedaṇḍe na nirgamam utsedhaṃ vibhajed vidvān navatriṃ śatisaṃ khyayā

सार्धद्व्यं शमधिष्ठानं पञ्चां शं पाददै घ्घ्यकम् तदर्धंप्रस्तरोत्सेधं सत्रिपादयु गां शकम्

sārdhadvyaṃ śamadhiṣṭhānaṃ pañcāṃ śaṃ pādadai ghghyakam tadardhaṃprastarotsedhaṃ satripādayu gāṃ śakam

ऊध्ध्वभूम्यङि् घ्रकोत्सेधं सपादद्व्यं शमञ्चकम् जङ्घा तदि् द्वगुणा चोध्ध्वेद्व्यं शेन प्रस्तरोदयम्

ūdhdhvabhūmyaṅi् ghrakotsedhaṃ sapādadvyaṃ śamañcakam jaṅghā tadi् dvaguṇā codhdhvedvyaṃ śena prastarodayam

पादाधिकचतुर्भा गमुपरिस्तम्भतुङ्गकम् स्यात् सत्रिभागपादेन प्रस्तरं वेदिकां शकम्

pādādhikacaturbhā gamuparistambhatuṅgakam syāt satribhāgapādena prastaraṃ vedikāṃ śakam

गलोच्चमश्विनीभागं सार्धवेदैस्तुमूर्धनि शेषभागं शिखामानमाहोमं चतुरश्रकम्

galoccamaśvinībhāgaṃ sārdhavedaistumūrdhani śeṣabhāgaṃ śikhāmānamāhomaṃ caturaśrakam

रविसं ख्या भवेत् सौष्ठी कोष्ठं तावत् तुपञ्जरम् शिखरेवेदनास्यः स्युश्चाल्पनास्या विभूषितम्

ravisaṃ khyā bhavet sauṣṭhī koṣṭhaṃ tāvat tupañjaram śikharevedanāsyaḥ syuścālpanāsyā vibhūṣitam

स्वस्तिकाकारसं युक्तं नासिकाभिरलङ्कृतम् प्राग्वदेवतलं चाधः स्तम्भालङ्कारतोरणम्

svastikākārasaṃ yuktaṃ nāsikābhiralaṅkṛtam prāgvadevatalaṃ cādhaḥ stambhālaṅkāratoraṇam

सर्वालङ्कारसं युक्तमेतद्धम्म्यंसुभद्रकम् सर्वंप्राग्वत् कत्न टकोष्ठादि युक्त्या मध्येमध्येमस्तकं मण्डलाभम्

sarvālaṅkārasaṃ yuktametaddhammyaṃsubhadrakam sarvaṃprāgvat katna ṭakoṣṭhādi yuktyā madhyemadhyemastakaṃ maṇḍalābham

वृत्ताकारं स्यात् सभानां शिरस्तद्विस्तारार्धेनान्वितं गर्भगेहम् शेषं त्र्यं शेनावृतावासपिण्डिस्तत्तु ल्यं तब्दाह्यतोऽन्धारहारम्

vṛttākāraṃ syāt sabhānāṃ śirastadvistārārdhenānvitaṃ garbhageham śeṣaṃ tryaṃ śenāvṛtāvāsapiṇḍistattu lyaṃ tabdāhyato'ndhārahāram

नानाधिष्ठानाङि् घ्रवेद्यादियोगं नाम्नेदं स्याच्छ्रीविशालं सुहृष्टम् पञ्चदशकरव्यासं नवधा विभजेत् क्रमात्

nānādhiṣṭhānāṅi् ghravedyādiyogaṃ nāmnedaṃ syācchrīviśālaṃ suhṛṣṭam pañcadaśakaravyāsaṃ navadhā vibhajet kramāt

गर्भगेहं त्रिभागैकं गृहपिण्ड्यस्तदं शकम् अं शेन परितोऽलिन्द्रं खण्डहम्म्यंतथां शकम्

garbhagehaṃ tribhāgaikaṃ gṛhapiṇḍyastadaṃ śakam aṃ śena parito'lindraṃ khaṇḍahammyaṃtathāṃ śakam

सभा शाला तथा नीडं भागेनैके न विस्तरात् विस्तार त्रिगुणायामा स्वव्याससमनिर्गमा

sabhā śālā tathā nīḍaṃ bhāgenaike na vistarāt vistāra triguṇāyāmā svavyāsasamanirgamā

शालामध्येमहानासी भागतत्या विनिर्गता सभाकोष्ठकनीडानामन्तरेऽर्धेन हारकम्

śālāmadhyemahānāsī bhāgatatyā vinirgatā sabhākoṣṭhakanīḍānāmantare'rdhena hārakam

तदुपर्यष्टभागेन विभजेत् कत्न टमं शकम् कोष्ठकस्य तुविस्तारं तदेवद्विगुणायतम्

taduparyaṣṭabhāgena vibhajet katna ṭamaṃ śakam koṣṭhakasya tuvistāraṃ tadevadviguṇāyatam

कत्न टशालान्तरेनीडमं शेन परिकल्पयेत् तदूध्ध्वेरसभागेतुकत्न टमं शेन कोष्ठकम्

katna ṭaśālāntarenīḍamaṃ śena parikalpayet tadūdhdhverasabhāgetukatna ṭamaṃ śena koṣṭhakam

विस्तारद्विगुणायाममन्तरेऽर्धेन पञ्जरम् ऊध्ध्वभूमेचतुर्भा गेमध्येदण्डे न निर्गमम्

vistāradviguṇāyāmamantare'rdhena pañjaram ūdhdhvabhūmecaturbhā gemadhyedaṇḍe na nirgamam

अष्टाश्रं कर्णकत्न टं स्यात् कोष्ठकं क्रकरीकृतम् महाशिखरमष्टाश्रमष्टनास्या विभूषितम्

aṣṭāśraṃ karṇakatna ṭaṃ syāt koṣṭhakaṃ krakarīkṛtam mahāśikharamaṣṭāśramaṣṭanāsyā vibhūṣitam

कत्न टकोष्ठकनीडानां सं ख्यायां पूर्ववत् ततिः अस्याप्यु त्सेधभागं च पूर्ववत् परिकल्पयेत्

katna ṭakoṣṭhakanīḍānāṃ saṃ khyāyāṃ pūrvavat tatiḥ asyāpyu tsedhabhāgaṃ ca pūrvavat parikalpayet

भद्रकोष्ठमिदं नाम्ना वेदभौमं दिवौकसाम् सप्तदशकरव्यासं दशभागै र्विभाजयेत्

bhadrakoṣṭhamidaṃ nāmnā vedabhaumaṃ divaukasām saptadaśakaravyāsaṃ daśabhāgai rvibhājayet

नालीगृहं चतुर्भा गमं शेनान्धारिका भवेत् अलिन्द्रमं शमं शेन परितः खण्डहम्म्यकम्

nālīgṛhaṃ caturbhā gamaṃ śenāndhārikā bhavet alindramaṃ śamaṃ śena paritaḥ khaṇḍahammyakam

कत्न टं कोष्ठं च् नीडं च भागेन परिकल्पयेत् कोष्ठायामं द्विभागं स्याच्छेषं हारा सपञ्जरम्

katna ṭaṃ koṣṭhaṃ c nīḍaṃ ca bhāgena parikalpayet koṣṭhāyāmaṃ dvibhāgaṃ syāccheṣaṃ hārā sapañjaram

जलस्थलं विहायोध्ध्वेवसुभागै र्विभाजिते भागेन कत्न टविस्तारं कोष्ठकं द्विगुणायतम्

jalasthalaṃ vihāyodhdhvevasubhāgai rvibhājite bhāgena katna ṭavistāraṃ koṣṭhakaṃ dviguṇāyatam

हारान्तरेतथां शेन लम्बपञ्जरमीरितम् तदूध्ध्वेरसभागेतुभागं सौष्ठिकविस्तृतम्

hārāntaretathāṃ śena lambapañjaramīritam tadūdhdhverasabhāgetubhāgaṃ sauṣṭhikavistṛtam

द्विभागं कोष्ठकायामं हारायां क्षुद्रपञ्जरम् तदूध्ध्वेतुत्रिभागेन मध्येदण्डे न निर्गमम्

dvibhāgaṃ koṣṭhakāyāmaṃ hārāyāṃ kṣudrapañjaram tadūdhdhvetutribhāgena madhyedaṇḍe na nirgamam

चतुरश्रमधिष्ठानमष्टाश्रं गलमस्तकम् त्रिचतुष्कोष्ठकं तावत् सौष्ठिकं चाष्टपञ्जरम्

caturaśramadhiṣṭhānamaṣṭāśraṃ galamastakam tricatuṣkoṣṭhakaṃ tāvat sauṣṭhikaṃ cāṣṭapañjaram

लम्बपञ्जरमष्टौ हि क्षुद्रनीडं द्विरष्टकम् गलनास्यष्टसं युक्तं कोष्ठकं किञ्चिदुन्नतम्

lambapañjaramaṣṭau hi kṣudranīḍaṃ dviraṣṭakam galanāsyaṣṭasaṃ yuktaṃ koṣṭhakaṃ kiñcidunnatam

नानामसूरकस्तम्भवेदीजालकतोरणम् नानालङ्कारसं युक्तं नानाचित्रै र्विचित्रितम्

nānāmasūrakastambhavedījālakatoraṇam nānālaṅkārasaṃ yuktaṃ nānācitrai rvicitritam

सोपपीठमधिष्ठानं केवलं वा मसूरकम् स्वस्तिकाकारसं युक्तं नासिकाभिरलङ्कृतम्

sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ kevalaṃ vā masūrakam svastikākārasaṃ yuktaṃ nāsikābhiralaṅkṛtam

पूर्ववत् तुङ्गभागं स्यादेतन्नाम्ना जयावहम् नवपङ्क्तिकरव्यासेदशभागविभाजिते

pūrvavat tuṅgabhāgaṃ syādetannāmnā jayāvaham navapaṅktikaravyāsedaśabhāgavibhājite

गर्भगेहं चतुर्भा गं गृहपिण्डिस्तदं शके अन्धारमं शमं शेन परितः खण्डहम्म्यकम्

garbhagehaṃ caturbhā gaṃ gṛhapiṇḍistadaṃ śake andhāramaṃ śamaṃ śena paritaḥ khaṇḍahammyakam

कत्न टकोष्ठकनीडानां तारमं शेन योजयेत् कोष्ठकं द्विगुणायामं हारा भागसमन्विता

katna ṭakoṣṭhakanīḍānāṃ tāramaṃ śena yojayet koṣṭhakaṃ dviguṇāyāmaṃ hārā bhāgasamanvitā

पञ्चां शेसौष्ठिकव्यासेमध्येद्व्यं शेन विस्तरम् एकभागविनिष्क्रान्त यु ग्मस्तम्भसमन्वितम्

pañcāṃ śesauṣṭhikavyāsemadhyedvyaṃ śena vistaram ekabhāgaviniṣkrānta yu gmastambhasamanvitam

सोपपीठमधिष्ठानं समञ्चं सवितर्दिकम् सकन्धरशिरोयु क्तं सर्वालङ्कारसं युतम्

sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ samañcaṃ savitardikam sakandharaśiroyu ktaṃ sarvālaṅkārasaṃ yutam

पादुकोत्तरयोर्मध्येनवां शेनोपपीठकम् मसूरकं द्विभागोच्चं द्विगुणं स्तम्भदै घ्घ्यकम्

pādukottarayormadhyenavāṃ śenopapīṭhakam masūrakaṃ dvibhāgoccaṃ dviguṇaṃ stambhadai ghghyakam

सार्धांशं प्रस्तरोत्सेधमर्धांशं वेदिकोदयम् उत्तरादिकपोतान्तं गलोदयमितीरितम्

sārdhāṃśaṃ prastarotsedhamardhāṃśaṃ vedikodayam uttarādikapotāntaṃ galodayamitīritam

पञ्जराकृतिसं युक्तं कपोतात् तुविनिर्गतम् यथाशोभं यथायु क्ति तथा शक्तिध्वजान्वितम्

pañjarākṛtisaṃ yuktaṃ kapotāt tuvinirgatam yathāśobhaṃ yathāyu kti tathā śaktidhvajānvitam

कपोतपञ्जरं ह्येतत् प्रासादेसार्वदेशिके हारायां वाऽथ शालायां मध्येमध्येतुयोजयेत्

kapotapañjaraṃ hyetat prāsādesārvadeśike hārāyāṃ vā'tha śālāyāṃ madhyemadhyetuyojayet

कत्न टकोष्ठकनीडं चै वान्तरप्रस्तरान्वितम् जलस्थलं विहायोध्ध्वभूमावष्टां शसौष्ठिकम्

katna ṭakoṣṭhakanīḍaṃ cai vāntaraprastarānvitam jalasthalaṃ vihāyodhdhvabhūmāvaṣṭāṃ śasauṣṭhikam

द्विगुणं कोष्ठकायामं तयोर्मध्येतुपञ्जरम् तदूध्ध्वेरसभागेतुसौष्ठिकोष्ठं तुपूर्ववत्

dviguṇaṃ koṣṭhakāyāmaṃ tayormadhyetupañjaram tadūdhdhverasabhāgetusauṣṭhikoṣṭhaṃ tupūrvavat

विजयस्य यथा प्रोक्तं शेषमूध्ध्वेतुयोजयेत् कत्न टकोष्ठादि सर्वाङ्गं पूर्ववत् सं ख्यया विदुः

vijayasya yathā proktaṃ śeṣamūdhdhvetuyojayet katna ṭakoṣṭhādi sarvāṅgaṃ pūrvavat saṃ khyayā viduḥ

महानीडं द्विरष्टौ स्यान्नाम्नेदं भद्रकत्न टकम् तदेवान्यदलङ्कारं शालामध्येसभद्रकम्

mahānīḍaṃ dviraṣṭau syānnāmnedaṃ bhadrakatna ṭakam tadevānyadalaṅkāraṃ śālāmadhyesabhadrakam

वृत्तग्रीवाशिरोयु क्तमेतन्नाम्ना मनोहरम् तदेवान्यदलङ्कारं वेदाश्रं कन्धरं शिरः

vṛttagrīvāśiroyu ktametannāmnā manoharam tadevānyadalaṅkāraṃ vedāśraṃ kandharaṃ śiraḥ

नानामसूरकस्तम्भवेदिकाद्यैरलङ्कृतम् नाम्नावन्तिकमित्यु क्तं शम्भोर्मन्दिरमुत्तमम्

nānāmasūrakastambhavedikādyairalaṅkṛtam nāmnāvantikamityu ktaṃ śambhormandiramuttamam

त्रिःसप्तहस्तविपुलेचतुरं शनाली धर्मांशकेंऽशमभितो गृहपिण्डिमानम् अन्धारमं शमभितोंऽशकमङ्गहारं कत्न टं च नीडमथ कोष्ठकमं शतारम्

triḥsaptahastavipulecaturaṃ śanālī dharmāṃśakeṃ'śamabhito gṛhapiṇḍimānam andhāramaṃ śamabhitoṃ'śakamaṅgahāraṃ katna ṭaṃ ca nīḍamatha koṣṭhakamaṃ śatāram

शालायतं द्विगुणमं शकतारहारं वातायनैर्मकरतोरणक र्विचित्रम् त्यक्त्वा जलस्थलमुपर्यपि चाष्टभागेकत्न टं च नीडमथ कोष्ठकमं शतत्या शालायतं द्विगुणमूध्ध्वतलेषडंशेसौष्ठ्यंशमं शविपुलं द्विगुणायतं स्यात् कोष्ठं च नीडविपुलं हि तदर्धभागं चोध्ध्वंयु गांशिनयनां शकमध्यभद्रम् दण्डे न निर्गममुपर्यपि भद्रनीडं सार्धंद्विदण्डविपुलं गलनासिकं च वृत्ताभकन्धरवितर्दिकमस्तकं स्यादष्टार्धनासिकमदभ्रमथाल्पमष्टौ

śālāyataṃ dviguṇamaṃ śakatārahāraṃ vātāyanairmakaratoraṇaka rvicitram tyaktvā jalasthalamuparyapi cāṣṭabhāgekatna ṭaṃ ca nīḍamatha koṣṭhakamaṃ śatatyā śālāyataṃ dviguṇamūdhdhvataleṣaḍaṃśesauṣṭhyaṃśamaṃ śavipulaṃ dviguṇāyataṃ syāt koṣṭhaṃ ca nīḍavipulaṃ hi tadardhabhāgaṃ codhdhvaṃyu gāṃśinayanāṃ śakamadhyabhadram daṇḍe na nirgamamuparyapi bhadranīḍaṃ sārdhaṃdvidaṇḍavipulaṃ galanāsikaṃ ca vṛttābhakandharavitardikamastakaṃ syādaṣṭārdhanāsikamadabhramathālpamaṣṭau

कत्न टं च नीडमथ कोष् थकमुन्नतं स्यादादौ तलेतदपि मध्यममञ्चयु क्तम् शालोन्नतं ह्युपरि चोन्नतमूध्ध्वकत्न टं वृत्ताभमत्र वसुपट्टशिरस्तुमध्ये

katna ṭaṃ ca nīḍamatha koṣ thakamunnataṃ syādādau taletadapi madhyamamañcayu ktam śālonnataṃ hyupari connatamūdhdhvakatna ṭaṃ vṛttābhamatra vasupaṭṭaśirastumadhye

वेदाश्रकत्न टशिखरं ह्यथ मूलभूमौ नासाल्पकं ह्युपरि वेधविहीनबन्धम् नानामसूरकसहाङि् घ्रकशोमिताङ्गं नाम्ना सुखावहमिदं सुरमन्दिरं स्यात् सत्रिपादयु गलार्धपञ्चक द्द्व्यर्धसाङि् घ्रशरसार्धनेत्रकः पञ्चभागिकस भागनेत्रक स्त्र्यङि् घ्रवेदनयनार्धवेदकः

vedāśrakatna ṭaśikharaṃ hyatha mūlabhūmau nāsālpakaṃ hyupari vedhavihīnabandham nānāmasūrakasahāṅi् ghrakaśomitāṅgaṃ nāmnā sukhāvahamidaṃ suramandiraṃ syāt satripādayu galārdhapañcaka ddvyardhasāṅi् ghraśarasārdhanetrakaḥ pañcabhāgikasa bhāganetraka stryaṅi् ghravedanayanārdhavedakaḥ

त्र्यङि् घ्रकां शकशिवद्विपादगङ्गाश्विनीभिरुदयेषडष्टके कुट्टिमं चरणमञ्चपादकं प्रस्तरं तलिपमञ्चमङि् घ्रकम्

tryaṅi् ghrakāṃ śakaśivadvipādagaṅgāśvinībhirudayeṣaḍaṣṭake kuṭṭimaṃ caraṇamañcapādakaṃ prastaraṃ talipamañcamaṅi् ghrakam

प्रस्तरं तलिपमञ्चवेदिकं कन्धरं शिखरकु म्भकं क्रमात् पञ्चभौममु दितं शिवालके नन्दपङ्क्तिभिरथेन्द्रियां शकः

prastaraṃ talipamañcavedikaṃ kandharaṃ śikharaku mbhakaṃ kramāt pañcabhaumamu ditaṃ śivālake nandapaṅktibhirathendriyāṃ śakaḥ

उच्छ्रयेतदधः षडि् भर्गुणां शै रङि् घ्रकं तलम् षड् भौममेवमु द्दिष्टं ताराभागं तथा भवेत्

ucchrayetadadhaḥ ṣaḍi् bharguṇāṃ śai raṅi् ghrakaṃ talam ṣaḍ bhaumamevamu ddiṣṭaṃ tārābhāgaṃ tathā bhavet

तदधः सार्धषड् भागैः सपादगुणभागकः स्तम्भं मसूरकं कुर्यात् तारेरुद्राकभागतः

tadadhaḥ sārdhaṣaḍ bhāgaiḥ sapādaguṇabhāgakaḥ stambhaṃ masūrakaṃ kuryāt tārerudrākabhāgataḥ

सप्तभौममिदं प्रोक्तं विमानं सार्वदेशिकम् तदधो मु निभिः सार्धगुणां शैः स्तम्भकुट्टिमम्

saptabhaumamidaṃ proktaṃ vimānaṃ sārvadeśikam tadadho mu nibhiḥ sārdhaguṇāṃ śaiḥ stambhakuṭṭimam

धर्मरुद्राकभागैस्तुसत्रयोदशभागिकः अष्टभौमं वदन्त्यस्मिन्नेवं प्राज्ञा मुनीश्वराः

dharmarudrākabhāgaistusatrayodaśabhāgikaḥ aṣṭabhaumaṃ vadantyasminnevaṃ prājñā munīśvarāḥ

तदधः सार्धसप्तां शैः सत्रिपादगुणां शकः स्तम्भं च तलकं कुर्यात् तारेंऽशं तत्र पूर्ववत्

tadadhaḥ sārdhasaptāṃ śaiḥ satripādaguṇāṃ śakaḥ stambhaṃ ca talakaṃ kuryāt tāreṃ'śaṃ tatra pūrvavat

एवं नवतलं प्रोक्तं दशभौममथोच्यते तदधोऽष्टयु गां शै स्तुपादं मसूरकं भवेत्

evaṃ navatalaṃ proktaṃ daśabhaumamathocyate tadadho'ṣṭayu gāṃ śai stupādaṃ masūrakaṃ bhavet

तारेपूर्वोक्तभागैस्तुमनुभागैरथापि वा तदधः सार्धवस्वं शैः सपादयु गभागिकः

tārepūrvoktabhāgaistumanubhāgairathāpi vā tadadhaḥ sārdhavasvaṃ śaiḥ sapādayu gabhāgikaḥ

स्तम्भं मसूरकं कुर्यात् तारेतद्वच्च पक्षकः तथा द्विरष्टभागैस् तुसप्तदशां शकस्तुवा

stambhaṃ masūrakaṃ kuryāt tāretadvacca pakṣakaḥ tathā dviraṣṭabhāgais tusaptadaśāṃ śakastuvā

एकादशतलं प्रोक्तं द्वादश क्षममु च्यते तदधो नन्दनन्दार्धभागैः स्तम्भं मसूरकम्

ekādaśatalaṃ proktaṃ dvādaśa kṣamamu cyate tadadho nandanandārdhabhāgaiḥ stambhaṃ masūrakam

तारेद्विरष्टभागादि यावदकद्वयां शकम् गृहपिण्ड्यलिन्द्रहारा गर्भा गाराद् बहिः क्रमात्

tāredviraṣṭabhāgādi yāvadakadvayāṃ śakam gṛhapiṇḍyalindrahārā garbhā gārād bahiḥ kramāt

हम्म्यस्यावधिकं यावन्नीयतेतावदं शकः द्वित्रिवेदेषुषड् भागैः प्रागु क्तां शै स्तुवा गृहम्

hammyasyāvadhikaṃ yāvannīyatetāvadaṃ śakaḥ dvitrivedeṣuṣaḍ bhāgaiḥ prāgu ktāṃ śai stuvā gṛham

एकार्धेनाथवालिन्द्रं शेषं कु ड्येषुयोजयेत् केचित् त्रिर्नवभिर्भा गै र्वदन्ति द्वादशावनौ

ekārdhenāthavālindraṃ śeṣaṃ ku ḍyeṣuyojayet kecit trirnavabhirbhā gai rvadanti dvādaśāvanau

षट् कु ड्यं पञ्चसालिन्द्रं बहिः कत्न टादिशोभितम् कत्न टं कोष्ठं च नीडं च क्षुद्रशालेभतुण्डकम्

ṣaṭ ku ḍyaṃ pañcasālindraṃ bahiḥ katna ṭādiśobhitam katna ṭaṃ koṣṭhaṃ ca nīḍaṃ ca kṣudraśālebhatuṇḍakam

यथाशोभमलङ्कारं तथा युञ्जीत बु द्धिमान् यु ग्महस्तैरयु ग्मै र्वायोजयेदेवमिच्छया

yathāśobhamalaṅkāraṃ tathā yuñjīta bu ddhimān yu gmahastairayu gmai rvāyojayedevamicchayā

यु ग्मां शेद्व्यं शकं वाऽपि कत्न टव्यासं द्विरायतम् शालायाश्चतुरं शैर्वायु ग्मेयु ग्मां शक र्विदुः

yu gmāṃ śedvyaṃ śakaṃ vā'pi katna ṭavyāsaṃ dvirāyatam śālāyāścaturaṃ śairvāyu gmeyu gmāṃ śaka rviduḥ

नानाभागैरलङ्कारै रन्यैरुक्तं मुनीश्वरैः तथा वा तत्र युञ्जीयात् प्राज्ञः शिल्पिषुबु द्धिमान्

nānābhāgairalaṅkārai ranyairuktaṃ munīśvaraiḥ tathā vā tatra yuñjīyāt prājñaḥ śilpiṣubu ddhimān

तलमेकं भवेद् ग्रासं खण्डहम्म्यंचतुःस्थले द्वितलं पञ्चषट् सप्तभूमावेव विधीयते

talamekaṃ bhaved grāsaṃ khaṇḍahammyaṃcatuḥsthale dvitalaṃ pañcaṣaṭ saptabhūmāveva vidhīyate

त्रितलं चाष्टभूमेतुनन्दपङ्क्तितलेतथा पञ्चभौमं चतुर्भौ मं द्वादशै कादशेतले

tritalaṃ cāṣṭabhūmetunandapaṅktitaletathā pañcabhaumaṃ caturbhau maṃ dvādaśai kādaśetale

मूलतः कत्न टकोष्ठादीन् यः कर्तुंसम्यगीहते तलेतलेविभागां श्च यथायु क्त्या प्रयोजयेत्

mūlataḥ katna ṭakoṣṭhādīn yaḥ kartuṃsamyagīhate taletalevibhāgāṃ śca yathāyu ktyā prayojayet

कत्न टकोष्ठादिसर्वाङ्गमुपर्यु परि पूर्ववत् कत्न टकोष्ठकनीडाद्यैर्भेदैराख्या यथोदिता

katna ṭakoṣṭhādisarvāṅgamuparyu pari pūrvavat katna ṭakoṣṭhakanīḍādyairbhedairākhyā yathoditā

पूर्वंतैर्भेदकर्युक्तस्याख्या धाम्नस्तथा भवेत् आद्वादशतलादेवं युञ्जीयाद् द्वितलादितः

pūrvaṃtairbhedakaryuktasyākhyā dhāmnastathā bhavet ādvādaśatalādevaṃ yuñjīyād dvitalāditaḥ

कर्णेमध्येतयोर्मध्येकत्न टं कोष्ठं च पञ्जरम् कर्तव्यं मानसूत्रात् तुतेषां निर्गममु च्यते

karṇemadhyetayormadhyekatna ṭaṃ koṣṭhaṃ ca pañjaram kartavyaṃ mānasūtrāt tuteṣāṃ nirgamamu cyate

स्वव्यासार्धंतथार्धार्धंदण्डं वा द्वित्रिदण्डकम् अन्तर्विन्यासदेशं तुमानसूत्रं न योजयेत्

svavyāsārdhaṃtathārdhārdhaṃdaṇḍaṃ vā dvitridaṇḍakam antarvinyāsadeśaṃ tumānasūtraṃ na yojayet

अजुसूत्रप्रमाणान्तं तद्भङ्गे विपदां पदम् तस्मात् कत्न टादिसर्वाङ्गं मानसूत्राद् बहिर्नयेत्

ajusūtrapramāṇāntaṃ tadbhaṅge vipadāṃ padam tasmāt katna ṭādisarvāṅgaṃ mānasūtrād bahirnayet

चतुरश्रं तुवस्वश्रं षोडशाश्रं तुवर्तु लम् मस्तकं स्तूपिकोपेतं कत्न टं कर्णयुतं मतम्

caturaśraṃ tuvasvaśraṃ ṣoḍaśāśraṃ tuvartu lam mastakaṃ stūpikopetaṃ katna ṭaṃ karṇayutaṃ matam

मध्यनासिसमोपेतमर्धकोटिसमन्वितम् मुखपिट्टकयोपेतं शक्तिध्वजसमायुतम्

madhyanāsisamopetamardhakoṭisamanvitam mukhapiṭṭakayopetaṃ śaktidhvajasamāyutam

अनेकस्थूपिकोपेतं कोष्ठकं मध्यमेभवेत् हस्तिपृष्ठनिभं पृष्ठे शालाकारं मुखं मुखे

anekasthūpikopetaṃ koṣṭhakaṃ madhyamebhavet hastipṛṣṭhanibhaṃ pṛṣṭhe śālākāraṃ mukhaṃ mukhe

पञ्जरं विहितं कत्न टकोष्ठयोरन्तरेबुधैः पाश्श्ववक्त्रं तदेवेष्टं हस्ति तुण्डं समण्डितम्

pañjaraṃ vihitaṃ katna ṭakoṣṭhayorantarebudhaiḥ pāśśvavaktraṃ tadeveṣṭaṃ hasti tuṇḍaṃ samaṇḍitam

एष जातिक्रमः प्रोक्तः कर्णकोष्ठसमन्वितम् मध्येकत्न टं तयोर्मध्येक्षुद्रकोष्ठादिशोभितम्

eṣa jātikramaḥ proktaḥ karṇakoṣṭhasamanvitam madhyekatna ṭaṃ tayormadhyekṣudrakoṣṭhādiśobhitam

छन्दमेतत् समु द्दिष्टं कत्न टं वा कोष्ठकं तुवा अन्तरप्रस्तरोपेतनिम्नं वोन्नतमेव वा

chandametat samu ddiṣṭaṃ katna ṭaṃ vā koṣṭhakaṃ tuvā antaraprastaropetanimnaṃ vonnatameva vā

विकल्पमिति निर्दिष्टमाभासं तद्विमिश्रितम् क्षुद्राल्पमध्यमोत्कृष्टं हर्म् याणामेवमीरितम्

vikalpamiti nirdiṣṭamābhāsaṃ tadvimiśritam kṣudrālpamadhyamotkṛṣṭaṃ harm yāṇāmevamīritam

जात्यादिभेदकर्युक्तं विमानं सम्पदां पदम् विपरीतेविनाशाय भवेदेवेति निश्चयः

jātyādibhedakaryuktaṃ vimānaṃ sampadāṃ padam viparītevināśāya bhavedeveti niścayaḥ

षडष्टाश्रेच वृत्तेच द्व्यश्रवृत्तेच तत् क्रमात् पञ्चाष्टनवपङ्क्त्यं शेव्यासैकां शेन बाह्यतः

ṣaḍaṣṭāśreca vṛtteca dvyaśravṛtteca tat kramāt pañcāṣṭanavapaṅktyaṃ śevyāsaikāṃ śena bāhyataḥ

वर्तयेत् तुतदाकृत्या कोटिच्छेदार्थमीरितम् चतुरश्रस्य नाहेन योजयेत् तुसमं यथा

vartayet tutadākṛtyā koṭicchedārthamīritam caturaśrasya nāhena yojayet tusamaṃ yathā

तया वर्तनया तेषां मानं सं पूर्णमिष्यते मानं धाम्नस्तुसं पूर्णंजगत्सं पूर्णता भवेत्

tayā vartanayā teṣāṃ mānaṃ saṃ pūrṇamiṣyate mānaṃ dhāmnastusaṃ pūrṇaṃjagatsaṃ pūrṇatā bhavet

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन कुर्यात् सं लक्ष्य बु द्धिमान् एवं सं क्षेपतः प्रोक्तं प्रासादानां तुलक्षणम्

tasmāt sarvaprayatnena kuryāt saṃ lakṣya bu ddhimān evaṃ saṃ kṣepataḥ proktaṃ prāsādānāṃ tulakṣaṇam

एकादिद्वादशान्तं ह्युदयविपुलभागं करै स्तारमानं चोत्सेधं कत्न टकोष्ठाद्यवयवकरणं नाहभेदं क्रमेण प्रोक्तं संक्षिप्य सम्यङ् मु निभिरवितथै र्ब्रह्मपूर्वैर्यथोक्तं नानाभेदै र्विमानं प्रियतरमनघं तैतलानां मयेन

ekādidvādaśāntaṃ hyudayavipulabhāgaṃ karai stāramānaṃ cotsedhaṃ katna ṭakoṣṭhādyavayavakaraṇaṃ nāhabhedaṃ krameṇa proktaṃ saṃkṣipya samyaṅ mu nibhiravitathai rbrahmapūrvairyathoktaṃ nānābhedai rvimānaṃ priyataramanaghaṃ taitalānāṃ mayena

अथ त्रयोविंशोऽध्यायः

प्राकारपरिवारविधानम् रक्षार्थंच विमानानां शोभार्थंच तथाऽधुना परिवारनिवेशार्थंप्राकारं प्रोच्यतेबुधैः

prākāraparivāravidhānam rakṣārthaṃca vimānānāṃ śobhārthaṃca tathā'dhunā parivāraniveśārthaṃprākāraṃ procyatebudhaiḥ

कृत्वा चतुष्पदं मूलप्रासादस्य तुविस्तृतम् आद्यं सालं महापीठं पदैः षोडशभिर्यु तम्

kṛtvā catuṣpadaṃ mūlaprāsādasya tuvistṛtam ādyaṃ sālaṃ mahāpīṭhaṃ padaiḥ ṣoḍaśabhiryu tam

मण्ड काख्यं द्वितीयं स्यान्मध्यं भद्रमहासनम् चतुर्थंसु प्रतीकान्तं पञ्चमं चेन्द्रकान्तकम्

maṇḍa kākhyaṃ dvitīyaṃ syānmadhyaṃ bhadramahāsanam caturthaṃsu pratīkāntaṃ pañcamaṃ cendrakāntakam

एवं यु ग्मपदैर्युक्तमयु ग्मैरथ वक्ष्यते एकमाद्यं विमानं स्यादाद्यं सालं तुपीठकम्

evaṃ yu gmapadairyuktamayu gmairatha vakṣyate ekamādyaṃ vimānaṃ syādādyaṃ sālaṃ tupīṭhakam

द्वितीयं स्थण्डिलं सालं मध्यं चोभयचण्डितम् सुसंहितं चतुर्थंस्यादीशकान्तं तुपञ्चमम्

dvitīyaṃ sthaṇḍilaṃ sālaṃ madhyaṃ cobhayacaṇḍitam susaṃhitaṃ caturthaṃsyādīśakāntaṃ tupañcamam

चतुरश्रीकृतेतेन मुखायाममिहोध्ध्वतः पादाधिकमथाध्यर्धंपादोनद्विगुणं क्रमात्

caturaśrīkṛtetena mukhāyāmamihodhdhvataḥ pādādhikamathādhyardhaṃpādonadviguṇaṃ kramāt

द्विगुणं द्विगुणार्धंच त्रिगुणं च चतु र्गुणम् मुखायाममिति प्रोक्तं प्राकाराणां विशेषतः

dviguṇaṃ dviguṇārdhaṃca triguṇaṃ ca catu rguṇam mukhāyāmamiti proktaṃ prākārāṇāṃ viśeṣataḥ

क्षुद्राणामल्पहर्म् याणां स्वव्यासार्धप्रमाणतः अन्तर्मण्डलकं कुर्यात् सत्रिहस्तं तुतत्समम्

kṣudrāṇāmalpaharm yāṇāṃ svavyāsārdhapramāṇataḥ antarmaṇḍalakaṃ kuryāt satrihastaṃ tutatsamam

द्वितीयं हि तृतीयं तुतस्मात् पञ्चकराधिकम् तस्मात् ससप्तहस्तं तुतत्समं स्याच्चतुर्थकम्

dvitīyaṃ hi tṛtīyaṃ tutasmāt pañcakarādhikam tasmāt sasaptahastaṃ tutatsamaṃ syāccaturthakam

नवहस्तसमायु क्तं तत्समं पञ्चमं भवेत् मध्यमानां स्वतारार्धमन्तर्मण्डलमिष्यते

navahastasamāyu ktaṃ tatsamaṃ pañcamaṃ bhavet madhyamānāṃ svatārārdhamantarmaṇḍalamiṣyate

तत्समं पञ्चहस्तेन सं युक्तं स्याद् द्वितीयकम् सप्तहस्ताधिकं तस्मात् सालमु क्तं तृतीयकम्

tatsamaṃ pañcahastena saṃ yuktaṃ syād dvitīyakam saptahastādhikaṃ tasmāt sālamu ktaṃ tṛtīyakam

नवहस्ताधिकं तस्माच्चतुर्थंसालमीरितम् एकादशकरै र्युक्तं तत्समं पञ्चमं भवेत्

navahastādhikaṃ tasmāccaturthaṃsālamīritam ekādaśakarai ryuktaṃ tatsamaṃ pañcamaṃ bhavet

उत्तमानां स्वतारार्धमाद्यं सालं प्रकीर्तितम् तत्समं सप्तहस्तेन सं युक्तं स्याद् द्वितीयकम्

uttamānāṃ svatārārdhamādyaṃ sālaṃ prakīrtitam tatsamaṃ saptahastena saṃ yuktaṃ syād dvitīyakam

नवहस्ताधिकं तस्माद् तृतीयं सालमु च्यते तस्मादेकादशाधिक्यं तत्समं तुचतुर्थकम्

navahastādhikaṃ tasmād tṛtīyaṃ sālamu cyate tasmādekādaśādhikyaṃ tatsamaṃ tucaturthakam

त्रयोदशकरै र्युक्तं तत्समं पञ्चमं भवेत् एवं क्षुद्राल्पमध्यानामु त्कृष्टानां प्रकीर्तितम्

trayodaśakarai ryuktaṃ tatsamaṃ pañcamaṃ bhavet evaṃ kṣudrālpamadhyānāmu tkṛṣṭānāṃ prakīrtitam

एतेन कारयेद् धीमान् पूर्वोक्ते न क्रमेण वा प्राकारं परितस्तस्मान्मुखायामं तुपूर्ववत्

etena kārayed dhīmān pūrvokte na krameṇa vā prākāraṃ paritastasmānmukhāyāmaṃ tupūrvavat

भित्त्यभ्यन्तरमानेन मानयेन्मानवित्तमः भित्तिमध्येन बाह्येन कश्चिदु क्तं तुसूरिभिः

bhittyabhyantaramānena mānayenmānavittamaḥ bhittimadhyena bāhyena kaścidu ktaṃ tusūribhiḥ

अन्तर्मण्डलभित्तेश्च विष्कम्भं सार्धहस्तकम् तस्माद् त्रित्यङ्गुलाधिक्याद् द्विहस्तान्तं यथाक्रमम्

antarmaṇḍalabhitteśca viṣkambhaṃ sārdhahastakam tasmād trityaṅgulādhikyād dvihastāntaṃ yathākramam

पञ्चानामपि सालानां विष्कम्भं परिगृह्यताम् तत्तद्विष्कम्भमानेन त्रिगुणं वा चतु र्गुणम्

pañcānāmapi sālānāṃ viṣkambhaṃ parigṛhyatām tattadviṣkambhamānena triguṇaṃ vā catu rguṇam

प्राकारोदयमु द्दिष्टं स्वाष्टां शोनाग्रविस्तरम् उत्तरान्तोचिता वाऽपि कु म्भमण्ड्यन्तकोदयाः

prākārodayamu ddiṣṭaṃ svāṣṭāṃ śonāgravistaram uttarāntocitā vā'pi ku mbhamaṇḍyantakodayāḥ

मसूरकादिवर्गा ढ्याः खण्डहर्म् याभिमण्डिताः अजु भित्तियुता वाऽपि बुब्दुदार्धेन्दुशीर्षकाः

masūrakādivargā ḍhyāḥ khaṇḍaharm yābhimaṇḍitāḥ aju bhittiyutā vā'pi bubdudārdhenduśīrṣakāḥ

क्षुद्राल्पानां तुसालानां भित्तिर्हस्तप्रमाणतः सार्धहस्तावधिर्या वत् पूर्ववद् वर्धयेत् क्रमात्

kṣudrālpānāṃ tusālānāṃ bhittirhastapramāṇataḥ sārdhahastāvadhiryā vat pūrvavad vardhayet kramāt

सोत्तरा वाजनच्छत्र शीर्षाभा सालभित्तयः भित्तिव्याससमोत्तुङ्गं पादार्धा धिकमेव वा

sottarā vājanacchatra śīrṣābhā sālabhittayaḥ bhittivyāsasamottuṅgaṃ pādārdhā dhikameva vā

तदुच्चेरुद्रभागेऽप्यग्निमोक्षोऽक्षिशिवां शकः उत्तरं वाजनाब्जं च क्षेपणं च यथाक्रमम्

taduccerudrabhāge'pyagnimokṣo'kṣiśivāṃ śakaḥ uttaraṃ vājanābjaṃ ca kṣepaṇaṃ ca yathākramam

अजु भित्तियुतं ह्येतत् खण्डहम्म्याभिमण्डितम् अधिष्ठानादिवर्गाढ्यं निर्गमोँमसं युतम्

aju bhittiyutaṃ hyetat khaṇḍahammyābhimaṇḍitam adhiṣṭhānādivargāḍhyaṃ nirgamom̐masaṃ yutam

एकद्वित्रितलोपेतं कुर्यादावृतमण्डपम् अभ्यन्तरेबहिष्ठात् तुअजु भित्तियुता भवेत्

ekadvitritalopetaṃ kuryādāvṛtamaṇḍapam abhyantarebahiṣṭhāt tuaju bhittiyutā bhavet

अधोभूमित्रिभागेतुद्विभागं चोध्ध्वभूमिकम् तत्पादाष्टां शहीनं वा बहिर्भित्त्युन्नतं भवेत्

adhobhūmitribhāgetudvibhāgaṃ codhdhvabhūmikam tatpādāṣṭāṃ śahīnaṃ vā bahirbhittyunnataṃ bhavet

मालिकाकृतिरेवं वा महावारयुतं तुवा मानान्तं बाह्यभित्त्युच्चमधो भूमेः स्थलान्तकम्

mālikākṛtirevaṃ vā mahāvārayutaṃ tuvā mānāntaṃ bāhyabhittyuccamadho bhūmeḥ sthalāntakam

मूलसद्मोत्तरान्तं वा प्रस्तरान्तमथापि वा खण्डहर्म् योत्तरान्तं वा शिखरान्तोन्नतं तुवा

mūlasadmottarāntaṃ vā prastarāntamathāpi vā khaṇḍaharm yottarāntaṃ vā śikharāntonnataṃ tuvā

मण्डपं द्वितलं वै कतलं वाऽपि तदावृतम् अधिष्ठानादिवर्गाढ्यं समं वाष्टां शहीनकम्

maṇḍapaṃ dvitalaṃ vai katalaṃ vā'pi tadāvṛtam adhiṣṭhānādivargāḍhyaṃ samaṃ vāṣṭāṃ śahīnakam

त्रिपादं वा विशेषेण सालाधिष्ठानतुङ्गता द्विगुणं चरणोत्तुङ्गं षडष्टां शोनमेव वा

tripādaṃ vā viśeṣeṇa sālādhiṣṭhānatuṅgatā dviguṇaṃ caraṇottuṅgaṃ ṣaḍaṣṭāṃ śonameva vā

उक्षं वा भूतरूपं वा कर्तव्यं सालशीर्षके मूलजन्मतलं हस्तमात्रोच्चं जन्मसालतः

ukṣaṃ vā bhūtarūpaṃ vā kartavyaṃ sālaśīrṣake mūlajanmatalaṃ hastamātroccaṃ janmasālataḥ

प्रतिसालं तुषण्मात्रहीनं स्याच्छेषसालके क्षुद्रेसाष्टादशाङ्गु ल्यं मध्यमेमूलपादुकम्

pratisālaṃ tuṣaṇmātrahīnaṃ syāccheṣasālake kṣudresāṣṭādaśāṅgu lyaṃ madhyamemūlapādukam

क्षपयेत् तुचतुर्मात्रैर्या वत् पञ्चान्तसालकम् योजयेद् विधिनानेन स्थपतिस्तत्क्रमेण तु

kṣapayet tucaturmātrairyā vat pañcāntasālakam yojayed vidhinānena sthapatistatkrameṇa tu

परिवारविमानानां मानं गर्भार्धमिष्यते मूलवस्तु त्रिभागैकं मध्यं वा पादबाह्यकम्

parivāravimānānāṃ mānaṃ garbhārdhamiṣyate mūlavastu tribhāgaikaṃ madhyaṃ vā pādabāhyakam

त्रिचतुष्पञ्चषट् सप्तहस्तै र्वाहम्म्यविस्तृतम् अष्टौ वा परिवाराः स्युस्तथा द्वादश षोडश

tricatuṣpañcaṣaṭ saptahastai rvāhammyavistṛtam aṣṭau vā parivārāḥ syustathā dvādaśa ṣoḍaśa

द्वात्रिं शत् परिवाराश्च हीष्यन्तेशास्त्रकोविदैः परिवारामरोत्सेधं युक्त्या तत्रै व योजयेत्

dvātriṃ śat parivārāśca hīṣyanteśāstrakovidaiḥ parivārāmarotsedhaṃ yuktyā tatrai va yojayet

यदु क्तं सकलेबेरेतन्मानं गृह्यतां वरैः सर्वलक्षणसं युक्तं स्थानकासनमेव वा

yadu ktaṃ sakaleberetanmānaṃ gṛhyatāṃ varaiḥ sarvalakṣaṇasaṃ yuktaṃ sthānakāsanameva vā

हीनविमानानामथ परिवाराश्चाष्ट प्रोक्ताः प्राकारोऽप्येकः स्यात् पीठपदेचार्यकादिषुवा

hīnavimānānāmatha parivārāścāṣṭa proktāḥ prākāro'pyekaḥ syāt pīṭhapadecāryakādiṣuvā

अषभगणाधिपकमलजा मातृगुहार्या च्युताश्च चण्डे शः उपपीठपदेचान्तद्द्वादश परिवारकाः स्थाप्याः

aṣabhagaṇādhipakamalajā mātṛguhāryā cyutāśca caṇḍe śaḥ upapīṭhapadecāntaddvādaśa parivārakāḥ sthāpyāḥ

वृषकमलजगुहहरयः पूर्ववदु दितास्तथार्यकादिपदे रविगजवदनयमास्तेमातृजलेशौ च दु र्गाच

vṛṣakamalajaguhaharayaḥ pūrvavadu ditāstathāryakādipade ravigajavadanayamāstemātṛjaleśau ca du rgāca

धनदश्चण्डः क्रमशः सूर्यपदादिष्ववामगताः षोडश परिवाराः स्युश्चोग्रेपीठेनिधातव्याः

dhanadaścaṇḍaḥ kramaśaḥ sūryapadādiṣvavāmagatāḥ ṣoḍaśa parivārāḥ syuścogrepīṭhenidhātavyāḥ

अन्तश्चार्यक भागादिषुवृषभाद्यास्तथा प्राग्वत् ईशपदेच जयन्तेभृशभागेऽग्नौ च वितथेच

antaścāryaka bhāgādiṣuvṛṣabhādyāstathā prāgvat īśapadeca jayantebhṛśabhāge'gnau ca vitatheca

भृङ्गनृपेपितृसु गलेशोषेवायौ च मुख्यकेऽप्यु दितौ चण्डश्चन्द्रः सूर्यो गजवदनः श्रीः सरस्वती चेति

bhṛṅganṛpepitṛsu galeśoṣevāyau ca mukhyake'pyu ditau caṇḍaścandraḥ sūryo gajavadanaḥ śrīḥ sarasvatī ceti

ता मातरश्च शुक्रो जीवो दु र्गादितिस्तथाप्यु दितिः द्वात्रिं शत् परिवाराः स्थण्डिलकाख्येतुचण्डितेस्थाप्याः

tā mātaraśca śukro jīvo du rgāditistathāpyu ditiḥ dvātriṃ śat parivārāḥ sthaṇḍilakākhyetucaṇḍitesthāpyāḥ

ब्रह्मपदं नवबाह्यो श्रीज्येष्ठोमा सरस्वती चैताः साविन्द्रेन्द्रजयां शेरुद्रजयेचापवत्सेच

brahmapadaṃ navabāhyo śrījyeṣṭhomā sarasvatī caitāḥ sāvindrendrajayāṃ śerudrajayecāpavatseca

आर्या दिषुच पदेषुवृषभाद्याः पूर्ववत् कथिताः ईशेपर्जन्यपदेमाहेन्द्रेभानुभागेतु

āryā diṣuca padeṣuvṛṣabhādyāḥ pūrvavat kathitāḥ īśeparjanyapademāhendrebhānubhāgetu

सत्यान्तरिक्षकानलपूष गृहक्षताकिभागेतु गन्धर्वेमृषभागेपितृबोधनपुष्पदन्तवरुणेषु

satyāntarikṣakānalapūṣa gṛhakṣatākibhāgetu gandharvemṛṣabhāgepitṛbodhanapuṣpadantavaruṇeṣu

असुरेयक्षसमीरणभागेनागेच भल्लाटे सोमपदेमृगभागेऽप्यु दितौ देवाः क्रमात् स्थाप्याः

asureyakṣasamīraṇabhāgenāgeca bhallāṭe somapademṛgabhāge'pyu ditau devāḥ kramāt sthāpyāḥ

ईशशशिनन्दिके श्वरसुरपतयो महाकालः दिनकरवह्निबृहस्पतिगजवदनयमाश्च भिङ्गिरिटिः

īśaśaśinandike śvarasurapatayo mahākālaḥ dinakaravahnibṛhaspatigajavadanayamāśca bhiṅgiriṭiḥ

चामुण्डाप्यथ निअर्तिश्चागस्त्यो विश्वकर्माच जलपतिरथ भृगुनामा दक्षः प्रजापतिर्वायुः

cāmuṇḍāpyatha niartiścāgastyo viśvakarmāca jalapatiratha bhṛgunāmā dakṣaḥ prajāpatirvāyuḥ

दु र्गाच वीरभद्रो धनदश्चण्डे श्वरः शुक्रः स्थण्डिलचण्डितभागेपण्डितजनमण्डलैरुदिताः

du rgāca vīrabhadro dhanadaścaṇḍe śvaraḥ śukraḥ sthaṇḍilacaṇḍitabhāgepaṇḍitajanamaṇḍalairuditāḥ

यु ग्मायु ग्मपदेतेकु ड्यगता वागताश्च पदमध्ये त्रिप्राकारेपञ्चप्राकारेऽप्येवमेवभवेत्

yu gmāyu gmapadeteku ḍyagatā vāgatāśca padamadhye triprākārepañcaprākāre'pyevamevabhavet

अष्टाद्याः परिवारा मध्यान्तर्हारयोरुदिताः प्रत्यग्दिङ्मुखम्म्येमित्रेवृषभस्थितिः प्रोक्ता

aṣṭādyāḥ parivārā madhyāntarhārayoruditāḥ pratyagdiṅmukhammyemitrevṛṣabhasthitiḥ proktā

कमलजगुहहरयस्तेभूधरभागार्ययोर्विवस्वति च यन्मुखमीश्वरभवनं तन्मुखमेवोदितं तेषाम्

kamalajaguhaharayastebhūdharabhāgāryayorvivasvati ca yanmukhamīśvarabhavanaṃ tanmukhamevoditaṃ teṣām

शिष्टा हर्म् याभिमुखाः पूर्वोक्तपदेनिधातव्याः प्राक्प्रत्यङ्मुखमुक्षा देवाभिमुखो न वाऽभिमुखः

śiṣṭā harm yābhimukhāḥ pūrvoktapadenidhātavyāḥ prākpratyaṅmukhamukṣā devābhimukho na vā'bhimukhaḥ

अवागुत्तरदिशि मु खिनौ चण्डे शेभाननौ च मतौ प्रासादमण्डपसभाशालाकाराणि कार्या णि

avāguttaradiśi mu khinau caṇḍe śebhānanau ca matau prāsādamaṇḍapasabhāśālākārāṇi kāryā ṇi

परिवारविमानानि सर्वाण्यङ्गानि युक्तिवशात् मध्यान्तर्हारयोरेव मालिकापङ्क्तिरिष्यते

parivāravimānāni sarvāṇyaṅgāni yuktivaśāt madhyāntarhārayoreva mālikāpaṅktiriṣyate

एकद्वित्रिचतुर्भूमियु क्ता वा पञ्चभूमिका भित्तेरुपरि भित्तिः स्यात् पादः पादोपरि स्मृतः

ekadvitricaturbhūmiyu ktā vā pañcabhūmikā bhitterupari bhittiḥ syāt pādaḥ pādopari smṛtaḥ

भित्तेरुपरि पादो वा पादोपरि न भित्तिका कत्न टकोष्ठादियु क्ता वा जालभित्तिरलङ्कृता

bhitterupari pādo vā pādopari na bhittikā katna ṭakoṣṭhādiyu ktā vā jālabhittiralaṅkṛtā

मण्डपाकृतियु क्ता वा शालाकारसभान्विता भक्तिमानं तथा पादायामं संक्षिप्य वच्यते

maṇḍapākṛtiyu ktā vā śālākārasabhānvitā bhaktimānaṃ tathā pādāyāmaṃ saṃkṣipya vacyate

मूलधाम्नस्तूत्तरान्तमुपानाद्युन्नतं क्रमात् सप्तभागैः समं कृत्वा द्व्यं शं मसूरकोन्नतम्

mūladhāmnastūttarāntamupānādyunnataṃ kramāt saptabhāgaiḥ samaṃ kṛtvā dvyaṃ śaṃ masūrakonnatam

पादायामं तुपञ्चां शं पादं सर्वाङ्गसं युतम् अथवा पादमानं तुनवभागै र्विभाजयेत्

pādāyāmaṃ tupañcāṃ śaṃ pādaṃ sarvāṅgasaṃ yutam athavā pādamānaṃ tunavabhāgai rvibhājayet

अधिष्ठानं द्विभागं स्याच्छेषं पादोदयं भवेत् सार्धद्विहस्तमारभ्य षट् षडङ्गुलवर्धनात्

adhiṣṭhānaṃ dvibhāgaṃ syāccheṣaṃ pādodayaṃ bhavet sārdhadvihastamārabhya ṣaṭ ṣaḍaṅgulavardhanāt

षड्ढस्तान्तं समु त्सेधं स्तम्भं त्रिःपञ्चसं ख्यया भित्त्यभ्यन्तरतस्तावदेवं तस्या विशालता

ṣaḍḍhastāntaṃ samu tsedhaṃ stambhaṃ triḥpañcasaṃ khyayā bhittyabhyantaratastāvadevaṃ tasyā viśālatā

भक्त्यायामं च तावत् स्यात् क्षुद्रेमहति मन्दिरे षडङ्गुलात् समारभ्य वाङ्गुलाङ्गुलवर्धनात्

bhaktyāyāmaṃ ca tāvat syāt kṣudremahati mandire ṣaḍaṅgulāt samārabhya vāṅgulāṅgulavardhanāt

विं शन्मात्रावधिर्या वत् पादविष्कम्भमिष्यते पादोच्चार्धमधिष्ठानं षडष्टां शोनमेव वा

viṃ śanmātrāvadhiryā vat pādaviṣkambhamiṣyate pādoccārdhamadhiṣṭhānaṃ ṣaḍaṣṭāṃ śonameva vā

पादोदयत्रिभागैकं चौर्भा गैकमेववा पादबन्धमधिष्ठानं चारुबन्धमथापि वा

pādodayatribhāgaikaṃ caurbhā gaikamevavā pādabandhamadhiṣṭhānaṃ cārubandhamathāpi vā

पादोनमप्यलङ्कारं प्रस्तरस्याप्यलङ्कृतम् पूर्वोक्ते न प्रकारेण युक्त्या तत्रै व योजयेत्

pādonamapyalaṅkāraṃ prastarasyāpyalaṅkṛtam pūrvokte na prakāreṇa yuktyā tatrai va yojayet

खलूरिका मनु ष्याणां वासेष्वेवमुदीरिताः प्रथमावरणाद् यावत् त्रिप्राकारान्तमावृतिः

khalūrikā manu ṣyāṇāṃ vāseṣvevamudīritāḥ prathamāvaraṇād yāvat triprākārāntamāvṛtiḥ

यथेष्टदिशि हि द्वारं युक्त्या युक्तं नृणां मतम् परिवारविमानानि तत्तदु क्तपदेक्रमात्

yatheṣṭadiśi hi dvāraṃ yuktyā yuktaṃ nṛṇāṃ matam parivāravimānāni tattadu ktapadekramāt

आर्यात् पूर्वोक्तनीत्या तुप्रासादाभिमुखान्यपि नृत्तमण्डपपीठादि परिवाराद् बहिः पुरः

āryāt pūrvoktanītyā tuprāsādābhimukhānyapi nṛttamaṇḍapapīṭhādi parivārād bahiḥ puraḥ

स्नानार्थंमण्डपं वाऽपि नृत्तमण्डपमेववा परिवारालयान्तर्वाकर्तव्यं स्वप्रमाणतः

snānārthaṃmaṇḍapaṃ vā'pi nṛttamaṇḍapamevavā parivārālayāntarvākartavyaṃ svapramāṇataḥ

गर्भगृहार्धेन समौ पीठव्यासोच्छ्रयौ मतौ एकद्वित्रिकरव्यासोत्सेधं वा बलिविष्टरम्

garbhagṛhārdhena samau pīṭhavyāsocchrayau matau ekadvitrikaravyāsotsedhaṃ vā baliviṣṭaram

गोपुरात् तुबहिः पीठं प्रासादार्धेन निर्गमम् तत्समं वा त्रिपादं वा निर्गमं बलिविष्टरम्

gopurāt tubahiḥ pīṭhaṃ prāsādārdhena nirgamam tatsamaṃ vā tripādaṃ vā nirgamaṃ baliviṣṭaram

पञ्चानामपि सालानामारात् पैशाचमग्रतः पैशाचपीठप्रासादमध्येतुबलिविष्टरम्

pañcānāmapi sālānāmārāt paiśācamagrataḥ paiśācapīṭhaprāsādamadhyetubaliviṣṭaram

पीठोत्सेधेषोडशभागेभागेन जन्मं स्यात् जगती चतुरं शेन कुर्यात् कुमुदं त्रिभिर्भा गैः

pīṭhotsedheṣoḍaśabhāgebhāgena janmaṃ syāt jagatī caturaṃ śena kuryāt kumudaṃ tribhirbhā gaiḥ

भागेनोपरि पट्टं कण्ठं कुर्यात् त्रिभागेन एके नोपरि कम्पं द्व्यं शं स्याद् वाजनं चोध्ध्वे

bhāgenopari paṭṭaṃ kaṇṭhaṃ kuryāt tribhāgena eke nopari kampaṃ dvyaṃ śaṃ syād vājanaṃ codhdhve

तदुपरि वाजनमेकं तद्व्यासार्धंत्रिपादमुपरिदलम् पद्मत्रिभागमूध्ध्वेकर्तव्या कर्णिका मध्ये

tadupari vājanamekaṃ tadvyāsārdhaṃtripādamuparidalam padmatribhāgamūdhdhvekartavyā karṇikā madhye

तस्यार्धंकमलोच्चं वार्धो च्चं कर्णिकायास्तु मध्येभद्रयुतं वाभद्रं वा सोपपीठं वा

tasyārdhaṃkamaloccaṃ vārdho ccaṃ karṇikāyāstu madhyebhadrayutaṃ vābhadraṃ vā sopapīṭhaṃ vā

नानाधिष्ठानानामाकृतयो वा यथा तथाप्यु क्ताः एवं पीठालङ्कृतमु दितं प्रवरैः पुरातनैर्मुनिभिः

nānādhiṣṭhānānāmākṛtayo vā yathā tathāpyu ktāḥ evaṃ pīṭhālaṅkṛtamu ditaṃ pravaraiḥ purātanairmunibhiḥ

वृषभस्याग्रतः कुर्यात् प्रासादार्धप्रमाणतः ध्वजस्थानं तदग्रेतुतन्नीत्वा त्रिशिखालयम्

vṛṣabhasyāgrataḥ kuryāt prāsādārdhapramāṇataḥ dhvajasthānaṃ tadagretutannītvā triśikhālayam

एतेवृषादयः सर्वेचान्तर्वामेतुगोपुरात् मर्या दिसालमाश्रित्य पावके हव्यकोष्ठकम्

etevṛṣādayaḥ sarvecāntarvāmetugopurāt maryā disālamāśritya pāvake havyakoṣṭhakam

अग्निगोपुरयोर्मध्येधनधान्यगृहं भवेत् याम्येमज्जनशाला स्यात्तत्रस्थं पुष्पमण्डपम्

agnigopurayormadhyedhanadhānyagṛhaṃ bhavet yāmyemajjanaśālā syāttatrasthaṃ puṣpamaṇḍapam

नैअर्तिस्थानमाश्रित्य कुर्यादायुधमण्डपम् वरुणेवायुदेशेतुशयनस्थानमिष्यते

naiartisthānamāśritya kuryādāyudhamaṇḍapam varuṇevāyudeśetuśayanasthānamiṣyate

सौम्यायां तुप्रकर्तव्यं धर्मश्रवणमण्डपम् ईशेवापी च कत्न पं स्यादापवत्सपदाश्रितम्

saumyāyāṃ tuprakartavyaṃ dharmaśravaṇamaṇḍapam īśevāpī ca katna paṃ syādāpavatsapadāśritam

ईशगोपुरयोर्मध्येवाद्यस्थानं प्रकीर्तितम् आरादीशेविमानस्य स्थानं चण्डे श्वरस्य वा

īśagopurayormadhyevādyasthānaṃ prakīrtitam ārādīśevimānasya sthānaṃ caṇḍe śvarasya vā

पूर्वोक्तस्थानदेशेवा कर्तव्यं भवनं बुधैः शक्तिस्तम्भं पीठात् पुरतो विद्याद् विमानमानेन

pūrvoktasthānadeśevā kartavyaṃ bhavanaṃ budhaiḥ śaktistambhaṃ pīṭhāt purato vidyād vimānamānena

क्षुद्राणां द्विगुणोदयमल्पानां तत्समं विद्यात् मध्यविमानानामपि तुङ्गार्धंवा त्रिपादोच्चम्

kṣudrāṇāṃ dviguṇodayamalpānāṃ tatsamaṃ vidyāt madhyavimānānāmapi tuṅgārdhaṃvā tripādoccam

उदयत्रिभागमु दितं वाऽर्धंवोत्कृष्टहर्म् याणाम् हस्तं षोडशमात्रं द्वादशदशमात्रकं विपुलम्

udayatribhāgamu ditaṃ vā'rdhaṃvotkṛṣṭaharm yāṇām hastaṃ ṣoḍaśamātraṃ dvādaśadaśamātrakaṃ vipulam

मण्डीकु म्भयुतं तत् घ्नकोऽध्ध्वेभूतमुक्षा वा शै लं दारुमयं वा वृत्तं वाष्टाश्रकं द्विरष्टाश्रम्

maṇḍīku mbhayutaṃ tat ghnako'dhdhvebhūtamukṣā vā śai laṃ dārumayaṃ vā vṛttaṃ vāṣṭāśrakaṃ dviraṣṭāśram

वेशस्थानं वापी कत्न पारामौ च दीर्घिका चै व सर्वत्र सम्मतं स्यान्मठभु क्तिनिके तनं चापि

veśasthānaṃ vāpī katna pārāmau ca dīrghikā cai va sarvatra sammataṃ syānmaṭhabhu ktinike tanaṃ cāpi

नान्तर्मण्डलमथ वा चान्तहारं तथैकसालं चेत् अन्तर्हारा मध्यमहारा मर्यादाभित्तिश्च

nāntarmaṇḍalamatha vā cāntahāraṃ tathaikasālaṃ cet antarhārā madhyamahārā maryādābhittiśca

त्रिप्राकारेऽप्यु दिताः पञ्चयुताः पञ्चसालाः स्युः एषां प्राकाराणामुपरि वृषाः स्युः सपङ्क्तिकाः परितः

triprākāre'pyu ditāḥ pañcayutāḥ pañcasālāḥ syuḥ eṣāṃ prākārāṇāmupari vṛṣāḥ syuḥ sapaṅktikāḥ paritaḥ

शक्तिस्तम्भात् पुरतस्त्रिचतुःपञ्चान्तरालयं नीत्वा गणिकागृहमथ पाश्श्वद्वयेतुसंवाहिकासहितम्

śaktistambhāt puratastricatuḥpañcāntarālayaṃ nītvā gaṇikāgṛhamatha pāśśvadvayetusaṃvāhikāsahitam

प्राकारबहिः परितो वासं परिवारकाणां तु दासीनामपि तद्वत् पुरतो वा वासमु द्दिष्टम्

prākārabahiḥ parito vāsaṃ parivārakāṇāṃ tu dāsīnāmapi tadvat purato vā vāsamu ddiṣṭam

यमदिशि गुरुमठमु दितं पूर्वस्मिन् वाऽप्यवाग्वदनम् शेषमनु क्तं सर्वंकुर्याद् राजोपचारेण

yamadiśi gurumaṭhamu ditaṃ pūrvasmin vā'pyavāgvadanam śeṣamanu ktaṃ sarvaṃkuryād rājopacāreṇa

विष्णु धिष्ण्येऽहमद्यापि वच्यामि परिवारकम् प्रमुखेवै नतेयश्च वह्नौ गजमुखालयम्

viṣṇu dhiṣṇye'hamadyāpi vacyāmi parivārakam pramukhevai nateyaśca vahnau gajamukhālayam

यमेपितामहः सप्त मातरः पितरीरिताः गुह्येजलेशेवायव्येदु र्गासोमेधनाधिपः

yamepitāmahaḥ sapta mātaraḥ pitarīritāḥ guhyejaleśevāyavyedu rgāsomedhanādhipaḥ

100

सेनापितरथैशानेपीठादीनां तुपूर्ववत् प्राकारोऽप्येक एवं स्यादु च्यन्तेद्वादशाधुना

senāpitarathaiśānepīṭhādīnāṃ tupūrvavat prākāro'pyeka evaṃ syādu cyantedvādaśādhunā

101

विष्णोरभिमुखं चक्रं गरुडस्तत्प्रदक्षिणे शङ्खो वामेबहिर्वक्त्राश्चैतेसकलरूपिणः

viṣṇorabhimukhaṃ cakraṃ garuḍastatpradakṣiṇe śaṅkho vāmebahirvaktrāścaitesakalarūpiṇaḥ

102

सूर्याचन्द्रमसौ पाश्श्वेगोपुरस्यान्तराननौ वह्नौ पचनगेहं स्याच्छेषं पूर्ववदाचरेत्

sūryācandramasau pāśśvegopurasyāntarānanau vahnau pacanagehaṃ syāccheṣaṃ pūrvavadācaret

103

मध्यान्तर्हारयोरेव परिवारास्तुषोडश मण्डपस्याग्रतः कुर्यात् पक्षिराजं तुपीठकम्

madhyāntarhārayoreva parivārāstuṣoḍaśa maṇḍapasyāgrataḥ kuryāt pakṣirājaṃ tupīṭhakam

104

लोके शाः क्रमशः स्थाप्यास्तत्तदं शेशिवं विना आदित्यश्च भृगुश्चै वमश्विनौ च सरस्वती

loke śāḥ kramaśaḥ sthāpyāstattadaṃ śeśivaṃ vinā ādityaśca bhṛguścai vamaśvinau ca sarasvatī

105

पद्मा च पृथिवी चै वमुनयः सचिवस्तथा द्वारपालकमध्यादिष्वन्तरालेतुकीर्तिताः

padmā ca pṛthivī cai vamunayaḥ sacivastathā dvārapālakamadhyādiṣvantarāletukīrtitāḥ

द्वात्रिं शत्परिवारां श्च युक्त्या तत्रै व योजयेत् 105-

dvātriṃ śatparivārāṃ śca yuktyā tatrai va yojayet 105-

106

चण्डप्रचण्डरथ नेमिसपाञ्चजन्यदु र्गा गणेशरविचन्द्रमहानुभावाः सर्वेश्वरः सुरपतिश्च तथा दशै तेप्राकारपञ्चमुखगोपुरकल्पनीयाः

caṇḍapracaṇḍaratha nemisapāñcajanyadu rgā gaṇeśaravicandramahānubhāvāḥ sarveśvaraḥ surapatiśca tathā daśai teprākārapañcamukhagopurakalpanīyāḥ

107

वृषस्य लक्षणं सम्यक् संक्षिप्येह प्रवक्ष्यते

vṛṣasya lakṣaṇaṃ samyak saṃkṣipyeha pravakṣyate

108

द्वारलिङ्गसमं श्रेष्ठं चतुरं शविहीनकम् मध्यमं त्रिद्विभागोच्चं कन्यसं वृषभोदयम्

dvāraliṅgasamaṃ śreṣṭhaṃ caturaṃ śavihīnakam madhyamaṃ tridvibhāgoccaṃ kanyasaṃ vṛṣabhodayam

109

गर्भार्धंकन्यसं नालीगेहतु ल्यं वरोदयम् तदन्तरेऽष्टभागेतुनवमानमुदीरितम्

garbhārdhaṃkanyasaṃ nālīgehatu lyaṃ varodayam tadantare'ṣṭabhāgetunavamānamudīritam

110

एकादिनवहस्तान्तं कनिष्ठादित्रयं त्रयम् पञ्चाशदं शकं तुङ्गमेकां शमात्रमीरितम्

ekādinavahastāntaṃ kaniṣṭhāditrayaṃ trayam pañcāśadaṃ śakaṃ tuṅgamekāṃ śamātramīritam

111

पञ्चाष्टाङ्गुलमायामं तन्मानमधुनोच्यते मूध्ध्नस्तुगलपर्यन्तं दशमात्रं ततस्त्वधः

pañcāṣṭāṅgulamāyāmaṃ tanmānamadhunocyate mūdhdhnastugalaparyantaṃ daśamātraṃ tatastvadhaḥ

112

ग्रीवोच्चमष्टमात्रं स्यादुरोन्तं षोडशाङ्गुलम् ऊरुदै घ्घ्यंच षण्मात्रं जानुमानं द्विमात्रकम्

grīvoccamaṣṭamātraṃ syādurontaṃ ṣoḍaśāṅgulam ūrudai ghghyaṃca ṣaṇmātraṃ jānumānaṃ dvimātrakam

113

जङ्घादीर्घंषडङ्गु ल्या खुरं कोलकमु च्यते शृङ्गान्तरं द्विमात्रं स्याच्छृङ्गदै घ्घ्यंद्विकोलकम्

jaṅghādīrghaṃṣaḍaṅgu lyā khuraṃ kolakamu cyate śṛṅgāntaraṃ dvimātraṃ syācchṛṅgadai ghghyaṃdvikolakam

114

मूलव्यासं त्रिभागेन शृङ्गाग्रं तुद्विमात्रकम् ललाटं नवमात्रं स्यान्मुखव्यासं शराङ्गुलम्

mūlavyāsaṃ tribhāgena śṛṅgāgraṃ tudvimātrakam lalāṭaṃ navamātraṃ syānmukhavyāsaṃ śarāṅgulam

115

उत्सेधं तत्समं नेत्रायामं द्व्यङ्गुलमीरितम् सार्धाङ्गुलं तदु त्सेधं नेत्रमध्यान्मुखायतम्

utsedhaṃ tatsamaṃ netrāyāmaṃ dvyaṅgulamīritam sārdhāṅgulaṃ tadu tsedhaṃ netramadhyānmukhāyatam

116

वसुमात्रं ततः पृष्ठं ग्रीवान्तं तुषडङ्गुलम् नेत्रमध्याल्ललाटोच्चं चतुर्मात्रं प्रकीर्तितम्

vasumātraṃ tataḥ pṛṣṭhaṃ grīvāntaṃ tuṣaḍaṅgulam netramadhyāllalāṭoccaṃ caturmātraṃ prakīrtitam

117

नेत्रात् कर्णान्तरं तावत् कर्णायामं शराङ्गुलम् कर्णमूलं द्विमात्रं स्याद् भागं कर्णस्य मध्यमम्

netrāt karṇāntaraṃ tāvat karṇāyāmaṃ śarāṅgulam karṇamūlaṃ dvimātraṃ syād bhāgaṃ karṇasya madhyamam

118

अग्रमङ्गुलविस्तारं घनमर्घाङ्गुलं भवेत् घ्राणं सार्धाङ्गुलायाममङ्गुलं गाढविस्तृतम्

agramaṅgulavistāraṃ ghanamarghāṅgulaṃ bhavet ghrāṇaṃ sārdhāṅgulāyāmamaṅgulaṃ gāḍhavistṛtam

119

अङ्गुलं नासिकातुङ्गमास्यं पञ्चाङ्गुलायतम् उत्तरोष्ठं त्रिमात्रोच्चमधरोष्ठं द्विमात्रकम्

aṅgulaṃ nāsikātuṅgamāsyaṃ pañcāṅgulāyatam uttaroṣṭhaṃ trimātroccamadharoṣṭhaṃ dvimātrakam

120

जिह्वायामविशालोच्चं त्रिद्व्येकाङ्गुलमीरितम् ग्रीवाव्यासं दशाङ्गु ल्या मूलं द्वादशमात्रकम्

jihvāyāmaviśāloccaṃ tridvyekāṅgulamīritam grīvāvyāsaṃ daśāṅgu lyā mūlaṃ dvādaśamātrakam

121

मूलेऽग्रेच घनं पृष्ठे ग्रीवस्याष्टषडङ्गुलम् ककुत् षडङ्गुलव्यासमु त्सेधं तुतदर्धकम्

mūle'greca ghanaṃ pṛṣṭhe grīvasyāṣṭaṣaḍaṅgulam kakut ṣaḍaṅgulavyāsamu tsedhaṃ tutadardhakam

122

ग्रीवस्याग्रविशालं तुद्विमात्रं युक्ततो न्यसेत् ककुदस्तुशरीरोच्चं त्रिःषडङ्गुलमीरितम्

grīvasyāgraviśālaṃ tudvimātraṃ yuktato nyaset kakudastuśarīroccaṃ triḥṣaḍaṅgulamīritam

123

द्विःसप्तमात्रकं पृष्ठे व्यासं द्वादशमात्रकम् अपरोरुविशालं तुदशाष्टचतुरङ्गुलम्

dviḥsaptamātrakaṃ pṛṣṭhe vyāsaṃ dvādaśamātrakam aparoruviśālaṃ tudaśāṣṭacaturaṅgulam

124

पञ्चाङ्गुलं तदायामं जानुदेशं द्विमात्रकम् जङ्घादै घ्घ्यंशराङ्गु ल्या त्र्यङ्गुलं स्याद् विशालकम्

pañcāṅgulaṃ tadāyāmaṃ jānudeśaṃ dvimātrakam jaṅghādai ghghyaṃśarāṅgu lyā tryaṅgulaṃ syād viśālakam

125

सुरोत्सेधं त्रिमात्रं स्यात् पु च्छमूलं तथै वच सार्धाङ्गुलं तुपु च्छाग्रं जङ्घान्तं तस्य लम्बनम्

surotsedhaṃ trimātraṃ syāt pu cchamūlaṃ tathai vaca sārdhāṅgulaṃ tupu cchāgraṃ jaṅghāntaṃ tasya lambanam

126

मुष्कायामविशालं तुत्रिद्विमात्रं यथाक्रमम् शेफायामं त्रिमात्रं स्यादुदरादङ्गुलं घनम्

muṣkāyāmaviśālaṃ tutridvimātraṃ yathākramam śephāyāmaṃ trimātraṃ syādudarādaṅgulaṃ ghanam

127

ऊरुमूलविशालं तुचतुरङ्गुलमग्रतः जङ्घाग्रेतुद्विमात्रं स्याच्छेषं युक्तिवशान्नयेत्

ūrumūlaviśālaṃ tucaturaṅgulamagrataḥ jaṅghāgretudvimātraṃ syāccheṣaṃ yuktivaśānnayet

128

स्थितं वा शयितं वाऽपि यथा योग्यं तथाचरेत् सुधालोहैः परैद्द्रव्यैर्यथा योग्यं तथा चरेत्

sthitaṃ vā śayitaṃ vā'pi yathā yogyaṃ tathācaret sudhālohaiḥ paraiddravyairyathā yogyaṃ tathā caret

129

घनं वाऽप्यघनं वाऽपि लोहजं युक्तितो नयेत् सकलस्य तुयन्मानं तन्मानं वृषभोदयम्

ghanaṃ vā'pyaghanaṃ vā'pi lohajaṃ yuktito nayet sakalasya tuyanmānaṃ tanmānaṃ vṛṣabhodayam

130

किञ्चिन्न्यूनाधिकं कार्यंसर्वदोषसमुद्भवम् तस्मात् परिहरेद् विद्वान् सर्वलक्षणसं युतम्

kiñcinnyūnādhikaṃ kāryaṃsarvadoṣasamudbhavam tasmāt parihared vidvān sarvalakṣaṇasaṃ yutam

131

द्वारलिङ्गसमं वृषभं वरं मध्यमं चतुरं शविहीनकम् द्वित्रिभागसमोदयमीरितं कन्यसं त्रिविधं मु निभिर्वरैः

dvāraliṅgasamaṃ vṛṣabhaṃ varaṃ madhyamaṃ caturaṃ śavihīnakam dvitribhāgasamodayamīritaṃ kanyasaṃ trividhaṃ mu nibhirvaraiḥ

अथ चतुर्विंशोऽध्यायः

अधुना गोपुराणां तुलक्षणं वक्ष्यतेक्रमात् क्षुद्राल्पमध्यमुख्यानां हर्म् याणां स्वप्रमाणतः

adhunā gopurāṇāṃ tulakṣaṇaṃ vakṣyatekramāt kṣudrālpamadhyamukhyānāṃ harm yāṇāṃ svapramāṇataḥ

मूलप्रासादविस्तारेसप्ताष्टनवभागिके दशै कादशभागेतुतत्तदेकां शहीनकम्

mūlaprāsādavistāresaptāṣṭanavabhāgike daśai kādaśabhāgetutattadekāṃ śahīnakam

द्वारशोभादिविस्तारं गोपुरान्तं यथाक्रमम् क्षुद्राल्पयोः समु द्दिष्टं मध्यानां प्रविधीयते

dvāraśobhādivistāraṃ gopurāntaṃ yathākramam kṣudrālpayoḥ samu ddiṣṭaṃ madhyānāṃ pravidhīyate

मूलधाम्नस्तुविस्तारेचतुष्पञ्चषडंशके सप्ताष्टां शेच भागोनं गोपुरान्तं यथाक्रमम्

mūladhāmnastuvistārecatuṣpañcaṣaḍaṃśake saptāṣṭāṃ śeca bhāgonaṃ gopurāntaṃ yathākramam

द्वारशोभादिविस्तारं पञ्चधा परिकीर्तितम् त्रिभागैकां शमध्यं च द्विभागं स्यात् त्रिभागिके

dvāraśobhādivistāraṃ pañcadhā parikīrtitam tribhāgaikāṃ śamadhyaṃ ca dvibhāgaṃ syāt tribhāgike

चतुर्भा गेत्रिभागं तुपञ्चां शेचतुरं शकम् द्वारशोभादिविस्तारं गोपुरान्तं क्रमेण तु

caturbhā getribhāgaṃ tupañcāṃ śecaturaṃ śakam dvāraśobhādivistāraṃ gopurāntaṃ krameṇa tu

उत्तमानामिदं प्रोक्तं हस्तैरप्यथ वक्ष्यते द्विहस्तादि द्विरष्टान्तमेकारत्निविवर्धनात्

uttamānāmidaṃ proktaṃ hastairapyatha vakṣyate dvihastādi dviraṣṭāntamekāratnivivardhanāt

एककं त्रिविधा मानं द्वारशोभादिपञ्चसु त्रिहस्तादेकत्रिं शान्तं द्विद्विहस्तविवर्धनात्

ekakaṃ trividhā mānaṃ dvāraśobhādipañcasu trihastādekatriṃ śāntaṃ dvidvihastavivardhanāt

प्रोक्तं त्रिः पञ्चधा मानं द्वारशोभादिपञ्चके नवहस्तं समारभ्य द्विद्विहस्तविवर्धनात्

proktaṃ triḥ pañcadhā mānaṃ dvāraśobhādipañcake navahastaṃ samārabhya dvidvihastavivardhanāt

सप्तत्रिं शत्करं यावत् पञ्चपङ्क्तिप्रमाणकम् शोभादिगोपुराणां च विस्तारं परिकीर्तितम्

saptatriṃ śatkaraṃ yāvat pañcapaṅktipramāṇakam śobhādigopurāṇāṃ ca vistāraṃ parikīrtitam

द्वारशोभा द्वारशाला द्वारप्रासादहम्म्यके गोपुरेण तुपञ्चैतेद्वारशोभादिपञ्चसु

dvāraśobhā dvāraśālā dvāraprāsādahammyake gopureṇa tupañcaitedvāraśobhādipañcasu

अथवा हस्तमानेन विस्तारं परिगृह्यताम् त्रिपञ्चसप्तनन्दैकादशारत्नै र्विवर्धनात्

athavā hastamānena vistāraṃ parigṛhyatām tripañcasaptanandaikādaśāratnai rvivardhanāt

पञ्चमानं द्विरत्निभ्यां पञ्चस्वेकस्य सं मतम् पञ्चसप्तत्रिस्त्र्येकादशत्रयोदशमानतः

pañcamānaṃ dviratnibhyāṃ pañcasvekasya saṃ matam pañcasaptatristryekādaśatrayodaśamānataḥ

प्रथमावरणेद्वारशोभाव्यासस्तुपञ्चधा त्रिपञ्चाद्यात्रयोविं शद् द्वारशालाविशालता

prathamāvaraṇedvāraśobhāvyāsastupañcadhā tripañcādyātrayoviṃ śad dvāraśālāviśālatā

पञ्चपञ्चकराद् यावत् त्रयत्रिं शत्करान्तकम् द्वारप्रासादविस्तारं पञ्चधा परिकीर्तितम्

pañcapañcakarād yāvat trayatriṃ śatkarāntakam dvāraprāsādavistāraṃ pañcadhā parikīrtitam

पञ्चत्रिं शत्कराद् यावत् त्रिचत्वारिं शदन्तकम् द्वारहम्म्यस्य विस्तारं पञ्चभेदमथोच्यते

pañcatriṃ śatkarād yāvat tricatvāriṃ śadantakam dvārahammyasya vistāraṃ pañcabhedamathocyate

नवपञ्चकराद् यावत् त्रिपञ्चाशत्करान्तकम् पञ्चधा विपुलं प्रोक्तं गोपुरस्य मुनीश्वरैः

navapañcakarād yāvat tripañcāśatkarāntakam pañcadhā vipulaṃ proktaṃ gopurasya munīśvaraiḥ

चक्रवर्तिमहाराजवेश्मन्यप्येवमूह्यताम् सार्धंत्रिपादं द्विगुणं त्र्यं शै कद्व्यं शमायतम्

cakravartimahārājaveśmanyapyevamūhyatām sārdhaṃtripādaṃ dviguṇaṃ tryaṃ śai kadvyaṃ śamāyatam

शोभादीनां तुपञ्चानां द्वाराणामु दितं ततः तेषामेवं क्रमाद् व्यासादु त्सेधं पृथगु च्यते

śobhādīnāṃ tupañcānāṃ dvārāṇāmu ditaṃ tataḥ teṣāmevaṃ kramād vyāsādu tsedhaṃ pṛthagu cyate

सप्तां शेचदशां शं च चतुरं शेषडंशकम् सप्तभागं चतुर्भा गेत्रित्रिभागं तुपञ्चके

saptāṃ śecadaśāṃ śaṃ ca caturaṃ śeṣaḍaṃśakam saptabhāgaṃ caturbhā getritribhāgaṃ tupañcake

द्विगुणं तुयथासं ख्यं द्वारायतनतुङ्गता गोपुरस्य तुविस्तारत्रिभागादेकभागिकम्

dviguṇaṃ tuyathāsaṃ khyaṃ dvārāyatanatuṅgatā gopurasya tuvistāratribhāgādekabhāgikam

चतुर्भा गैकभागं च पञ्चभागद्विभागिकम् निर्गमं गोपुराणां तुप्राकाराद् भित्तिबाह्यतः

caturbhā gaikabhāgaṃ ca pañcabhāgadvibhāgikam nirgamaṃ gopurāṇāṃ tuprākārād bhittibāhyataḥ

मूलं सार्धंतुपादोनद्विहस्तं तुद्विहस्तकम् तत्तत्षडङ्गुलैर्नन्दमात्रैद्द्वादशमात्रकः

mūlaṃ sārdhaṃtupādonadvihastaṃ tudvihastakam tattatṣaḍaṅgulairnandamātraiddvādaśamātrakaḥ

वृद्ध्या पञ्चकरान्तं तुसप्तान्तं तुनवान्तकम् द्वारं त्रिः पञ्चधामानमेककं तुपृथक् पृथक्

vṛddhyā pañcakarāntaṃ tusaptāntaṃ tunavāntakam dvāraṃ triḥ pañcadhāmānamekakaṃ tupṛthak pṛthak

क्षुद्रेमध्येवरेद्वारविस्ताराः परिकीर्तिताः तत्तद्वैपु ल्यवशतस्तत्तदु त्सेधमु च्यते

kṣudremadhyevaredvāravistārāḥ parikīrtitāḥ tattadvaipu lyavaśatastattadu tsedhamu cyate

पञ्चां शेभ्यश्च सप्तां शं सप्तां शेभ्यो दशां शकम् द्विगुणार्धा धिकं पादाधिकं पञ्चोच्छ्रयाः स्मृताः

pañcāṃ śebhyaśca saptāṃ śaṃ saptāṃ śebhyo daśāṃ śakam dviguṇārdhā dhikaṃ pādādhikaṃ pañcocchrayāḥ smṛtāḥ

मूलवस्तुनिरीक्ष्यै व पादाधिष्ठानतुङ्गता चतुष्पञ्चर्तु सप्ताष्टनन्द पङ्क्तीशभानुषु

mūlavastunirīkṣyai va pādādhiṣṭhānatuṅgatā catuṣpañcartu saptāṣṭananda paṅktīśabhānuṣu

भागेष्वेककभागोनं स्वाधिष्ठानान्ततुङ्गकम् शेषं तदुपपीठं स्यात् पादबन्धं मसूरकम्

bhāgeṣvekakabhāgonaṃ svādhiṣṭhānāntatuṅgakam śeṣaṃ tadupapīṭhaṃ syāt pādabandhaṃ masūrakam

प्रासादस्तम्भमानं वा वसुभागोनमेववा नन्दपङ्क्त्यं शहीनं वा गोपुरस्तम्भतुङ्गकम्

prāsādastambhamānaṃ vā vasubhāgonamevavā nandapaṅktyaṃ śahīnaṃ vā gopurastambhatuṅgakam

छेदयेत् तदधिष्ठानं होमान्तं खातपादकम् उत्तरान्तं समु त्सेधं तदर्धंद्वारविस्तृतम्

chedayet tadadhiṣṭhānaṃ homāntaṃ khātapādakam uttarāntaṃ samu tsedhaṃ tadardhaṃdvāravistṛtam

प्रवेशदक्षिणेगर्भमारूढे भित्तिके भवेत् श्रीकरं रतिकान्तं च कान्तविजयमेवच

praveśadakṣiṇegarbhamārūḍhe bhittike bhavet śrīkaraṃ ratikāntaṃ ca kāntavijayamevaca

विजयविशालकं चै व विशालालयमेवच विप्रतीकान्तं श्रीकान्तं श्रीके शं च तथा पुनः

vijayaviśālakaṃ cai va viśālālayamevaca vipratīkāntaṃ śrīkāntaṃ śrīke śaṃ ca tathā punaḥ

के शविशालकं स्वस्तिकं दिशास्वस्तिकमेवच मर्दलं मात्रकाण्डं च श्रीविशालं चतुर्मु खम्

ke śaviśālakaṃ svastikaṃ diśāsvastikamevaca mardalaṃ mātrakāṇḍaṃ ca śrīviśālaṃ caturmu kham

एतेपञ्चदश प्रोक्ता गोपुरस्याभिधानकाः एकादिपञ्चभूम्यन्तं शोभाद्यल्पप्रमाणकम्

etepañcadaśa proktā gopurasyābhidhānakāḥ ekādipañcabhūmyantaṃ śobhādyalpapramāṇakam

द्वितलादि षट् तलान्तं मध्यमक्रममु च्यते त्रितलात् सप्ततलपर्यन्तं चोत्तममु च्यते

dvitalādi ṣaṭ talāntaṃ madhyamakramamu cyate tritalāt saptatalaparyantaṃ cottamamu cyate

सोपपीठमधिष्ठानं पादोच्चमुत्तरान्तकम् शेषं तत्स्थूपिपर्यन्तं भागमानं विधीयते

sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ pādoccamuttarāntakam śeṣaṃ tatsthūpiparyantaṃ bhāgamānaṃ vidhīyate

स्थूप्यन्तमुत्तरान्तं च षड् भागं विभजेत् समम् 36-

sthūpyantamuttarāntaṃ ca ṣaḍ bhāgaṃ vibhajet samam 36-

सपादभागमञ्चोच्चं कन्धरोच्चं तदं शकम् सत्रिपादद्विभागं तुशिरः शेषं शिखोदयम्

sapādabhāgamañcoccaṃ kandharoccaṃ tadaṃ śakam satripādadvibhāgaṃ tuśiraḥ śeṣaṃ śikhodayam

एवमेकतलं प्रोक्तं द्वितलेभागमु च्यते उत्तरादिशिखान्तं यन्नवधा विभजेत् समम्

evamekatalaṃ proktaṃ dvitalebhāgamu cyate uttarādiśikhāntaṃ yannavadhā vibhajet samam

सपादभागमञ्चोच्चं द्व्यं शार्धंचरणायतम् भागैकं प्रस्तरोत्सेधमेकां शं कन्धरोदयम्

sapādabhāgamañcoccaṃ dvyaṃ śārdhaṃcaraṇāyatam bhāgaikaṃ prastarotsedhamekāṃ śaṃ kandharodayam

साद्द्धद्व्यं शं शिरस्तुङ्गं शेषभागशिखोदयम् एवं द्वितलमाख्यातं त्रितलेभागमु च्यते

sādddhadvyaṃ śaṃ śirastuṅgaṃ śeṣabhāgaśikhodayam evaṃ dvitalamākhyātaṃ tritalebhāgamu cyate

स्थूप्यन्तमुत्तरान्तं च कृत्वोच्चं द्वादशां शकम् सपादां शं कपोतोच्चं द्वयं शार्धंचरणायतम्

sthūpyantamuttarāntaṃ ca kṛtvoccaṃ dvādaśāṃ śakam sapādāṃ śaṃ kapotoccaṃ dvayaṃ śārdhaṃcaraṇāyatam

भागैकं प्रस्तरोत्सेधं द्विभागं पाददै घ्घ्यकम् त्रिपादं तत्कपोतोच्चमं शं ग्रीवोदयं भवेत्

bhāgaikaṃ prastarotsedhaṃ dvibhāgaṃ pādadai ghghyakam tripādaṃ tatkapotoccamaṃ śaṃ grīvodayaṃ bhavet

सार्धद्व्यं शं शिरस्तस्माच्छेषं स्थूप्यौच्छ्रयं भवेत् एवं त्रितलमाख्यातं चतुर्भौ ममथोच्यते

sārdhadvyaṃ śaṃ śirastasmāccheṣaṃ sthūpyaucchrayaṃ bhavet evaṃ tritalamākhyātaṃ caturbhau mamathocyate

उत्तरादिशिखान्तं यन्मानमष्टादशां शकम् सत्रिपादां शकं मञ्चं त्रिभागं तलिपायतम्

uttarādiśikhāntaṃ yanmānamaṣṭādaśāṃ śakam satripādāṃ śakaṃ mañcaṃ tribhāgaṃ talipāyatam

सार्धांशां प्रस्तरोच्चं स्याद् द्व्यं शसार्धंपदोदयम् सपादभागं मञ्चोच्चं द्व्यं शं स्यात् स्तम्भदै घ्घ्यकम्

sārdhāṃśāṃ prastaroccaṃ syād dvyaṃ śasārdhaṃpadodayam sapādabhāgaṃ mañcoccaṃ dvyaṃ śaṃ syāt stambhadai ghghyakam

मञ्चमं शं गलं भागं त्रिभागं शिखरोदयम् 45-

mañcamaṃ śaṃ galaṃ bhāgaṃ tribhāgaṃ śikharodayam 45-

शेषभागं शिखामानं पञ्चभौममथोच्यते स्थूप्यन्तमुत्तरान्तं च त्रयोविं शतिभागिकम्

śeṣabhāgaṃ śikhāmānaṃ pañcabhaumamathocyate sthūpyantamuttarāntaṃ ca trayoviṃ śatibhāgikam

द्विभागं प्रस्तरोच्चं स्यात् त्र्यं शार्धंचरणायातम् पादोन द्व्यं शकं मञ्चं पादायामं त्रियं शकम्

dvibhāgaṃ prastaroccaṃ syāt tryaṃ śārdhaṃcaraṇāyātam pādona dvyaṃ śakaṃ mañcaṃ pādāyāmaṃ triyaṃ śakam

सार्धांशमूध्ध्वमञ्चोच्चं द्व्यं शार्धंपाददै ध्ध्यकम् सपादां शं कपोतोच्चं द्व्यं शं स्यात् तलिपायतम्

sārdhāṃśamūdhdhvamañcoccaṃ dvyaṃ śārdhaṃpādadai dhdhyakam sapādāṃ śaṃ kapotoccaṃ dvyaṃ śaṃ syāt talipāyatam

प्रस्तरोच्चं तुभागेन कन्धरं भागमिष्यते द्व्यं शार्धंशिखरोत्सेधं शेषं स्थूप्यु च्छ्रयं भवेत्

prastaroccaṃ tubhāgena kandharaṃ bhāgamiṣyate dvyaṃ śārdhaṃśikharotsedhaṃ śeṣaṃ sthūpyu cchrayaṃ bhavet

उत्तरादि शिखान्तं स्यादेकोनत्रिं शदं शकम् द्विभागं प्रस्तरोत्सेधं पादोच्चं चतुरं शकः

uttarādi śikhāntaṃ syādekonatriṃ śadaṃ śakam dvibhāgaṃ prastarotsedhaṃ pādoccaṃ caturaṃ śakaḥ

पादोनद्व्यं शकं मञ्चं त्र्यं शार्धंपाददै घ्घ्यकम् सत्रिपादां शकं मञ्चं त्रिभागं तलिपायतम्

pādonadvyaṃ śakaṃ mañcaṃ tryaṃ śārdhaṃpādadai ghghyakam satripādāṃ śakaṃ mañcaṃ tribhāgaṃ talipāyatam

सार्धांशं प्रस्तरोत्सेधं द्व्यं शार्धंपाददैघ्घ्यकम् सपादां शं कपोतोच्चमूध्ध्वभागं द्विभागतः

sārdhāṃśaṃ prastarotsedhaṃ dvyaṃ śārdhaṃpādadaighghyakam sapādāṃ śaṃ kapotoccamūdhdhvabhāgaṃ dvibhāgataḥ

प्रस्तरोच्चं तुभागेन कन्धरं तत्समं भवेत् सार्धद्व्यं शं शिरस्तस्माच्छेषभागं शिखोदयम्

prastaroccaṃ tubhāgena kandharaṃ tatsamaṃ bhavet sārdhadvyaṃ śaṃ śirastasmāccheṣabhāgaṃ śikhodayam

एवं तुषट् तलं प्रोक्तं सप्तभौममथोच्यते उत्तरादिशिखान्तं यन्मानं षटि् त्रं शदं शकम्

evaṃ tuṣaṭ talaṃ proktaṃ saptabhaumamathocyate uttarādiśikhāntaṃ yanmānaṃ ṣaṭi् traṃ śadaṃ śakam

मञ्चं साङि् घ्रद्वयं सार्धवेदां शं पाददै घ्घ्यकम् द्विभागं प्रस्तरोत्सेधं पादोच्चं चतुरं शकम्

mañcaṃ sāṅi् ghradvayaṃ sārdhavedāṃ śaṃ pādadai ghghyakam dvibhāgaṃ prastarotsedhaṃ pādoccaṃ caturaṃ śakam

सत्रिपादां शकं मञ्चं त्र्यं शार्धंचरणायतम् पादोनद्व्यं शमञ्चोच्चं त्रिभागं पाददै घ्घ्यकम्

satripādāṃ śakaṃ mañcaṃ tryaṃ śārdhaṃcaraṇāyatam pādonadvyaṃ śamañcoccaṃ tribhāgaṃ pādadai ghghyakam

सार्धांशं प्रस्तरोच्चं तुद्व्यं शार्धंतलिपायतम् सपादभागमञ्चोच्चमूध्ध्वपादं द्विभागिकम्

sārdhāṃśaṃ prastaroccaṃ tudvyaṃ śārdhaṃtalipāyatam sapādabhāgamañcoccamūdhdhvapādaṃ dvibhāgikam

कपोतोच्चं तुभागेन तत्समं कन्धरोदयम् सत्रिपादाश्विनीभागं शिरःशेषं शिखोदयम्

kapotoccaṃ tubhāgena tatsamaṃ kandharodayam satripādāśvinībhāgaṃ śiraḥśeṣaṃ śikhodayam

एवं भागानि कर्तव्यान्यु र्वीसं ख्याक्रमेण तु विस्तारेपञ्चभागेतुनालीगेहं त्रियं शकम्

evaṃ bhāgāni kartavyānyu rvīsaṃ khyākrameṇa tu vistārepañcabhāgetunālīgehaṃ triyaṃ śakam

शेषं तुभित्तिविष्कम्भमेकभूमेर्विधीयते विस्तारेसप्तभागं स्याद् गर्भगेहं यु गां शकम्

śeṣaṃ tubhittiviṣkambhamekabhūmervidhīyate vistāresaptabhāgaṃ syād garbhagehaṃ yu gāṃ śakam

शेषं तुभित्तिविष्कम्भमेकां शं कत्न टविस्तृतम् कोष्ठकं त्र्यं शकं तारेपञ्चां शं स्यात् तदायते

śeṣaṃ tubhittiviṣkambhamekāṃ śaṃ katna ṭavistṛtam koṣṭhakaṃ tryaṃ śakaṃ tārepañcāṃ śaṃ syāt tadāyate

कत्न टकोष्ठकयोर्मध्येपञ्जरादिविभूषितम् एवं द्वितलमु द्दिष्टं त्रितलस्य विधीयते

katna ṭakoṣṭhakayormadhyepañjarādivibhūṣitam evaṃ dvitalamu ddiṣṭaṃ tritalasya vidhīyate

विस्तारेनवभागेतुनालीगेहं त्रियं शकम् गृहपिण्ड्यलिन्द्रहारा भागेन परिकल्पयेत्

vistārenavabhāgetunālīgehaṃ triyaṃ śakam gṛhapiṇḍyalindrahārā bhāgena parikalpayet

कत्न टकोष्ठादिसर्वाङ्गं पूर्ववत् परिकल्पयेत् शेषं तुभित्तिविष्कम्भमेकां शं कत्न टविस्तृतम्

katna ṭakoṣṭhādisarvāṅgaṃ pūrvavat parikalpayet śeṣaṃ tubhittiviṣkambhamekāṃ śaṃ katna ṭavistṛtam

शालायामं त्रिभागं स्यादेकां शं लम्बपञ्जरम् हाराभागमथार्धंस्यादायामेकोष्ठकायतम्

śālāyāmaṃ tribhāgaṃ syādekāṃ śaṃ lambapañjaram hārābhāgamathārdhaṃsyādāyāmekoṣṭhakāyatam

पञ्चां शं वा षडंशं वाप्यूध्ध्वेसप्तां शविस्तृतम् कत्न टमं शं द्विभागेन शालायामं द्विभागिकम्

pañcāṃ śaṃ vā ṣaḍaṃśaṃ vāpyūdhdhvesaptāṃ śavistṛtam katna ṭamaṃ śaṃ dvibhāgena śālāyāmaṃ dvibhāgikam

हारायां क्षुद्रनीडं तदर्धभागमिति स्मृतम् शालायामं तुपञ्चां शमायामेप्रविधीयते

hārāyāṃ kṣudranīḍaṃ tadardhabhāgamiti smṛtam śālāyāmaṃ tupañcāṃ śamāyāmepravidhīyate

एवं त्रितलमाख्यातं शेषमूह्यं विचक्षणैः तारेपङ्क्त्यं शके नालीगेहं तत्रिभिरं शकः

evaṃ tritalamākhyātaṃ śeṣamūhyaṃ vicakṣaṇaiḥ tārepaṅktyaṃ śake nālīgehaṃ tatribhiraṃ śakaḥ

सार्धांशं भित्तिविष्कम्भमेकभागमलिन्द्रकम् एकां शं खण्डहम्म्यंस्यात् कत्न टकोष्ठादि पूर्ववत्

sārdhāṃśaṃ bhittiviṣkambhamekabhāgamalindrakam ekāṃ śaṃ khaṇḍahammyaṃsyāt katna ṭakoṣṭhādi pūrvavat

मुखेऽमुखेमहाशाला पञ्चां शं च षडंशकम् सर्वा वयवसं युक्तं चतुर्भौ ममिदं वरम्

mukhe'mukhemahāśālā pañcāṃ śaṃ ca ṣaḍaṃśakam sarvā vayavasaṃ yuktaṃ caturbhau mamidaṃ varam

तारेरुद्रां शके नालीगेहं तत्रिभिरं शकः द्विभागं भित्तिविष्कम्भमेकभागमलिन्द्रिकम्

tārerudrāṃ śake nālīgehaṃ tatribhiraṃ śakaḥ dvibhāgaṃ bhittiviṣkambhamekabhāgamalindrikam

एकां शं खण्डहम्म्यंस्याच्छेषं पूर्ववदाचरेत् एवं पञ्चतलं विद्यात् षट् तलं चाधुनोच्यते

ekāṃ śaṃ khaṇḍahammyaṃsyāccheṣaṃ pūrvavadācaret evaṃ pañcatalaṃ vidyāt ṣaṭ talaṃ cādhunocyate

विपुलेद्वादशां शेतुनालीगेहं यु गां शकम् द्विभागं भित्तिविष्कम्भमं शेनान्धारकं भवेत्

vipuledvādaśāṃ śetunālīgehaṃ yu gāṃ śakam dvibhāgaṃ bhittiviṣkambhamaṃ śenāndhārakaṃ bhavet

अं शेन खण्डहम्म्यंस्यात् कत्न टकोष्ठादि पूर्ववत् तारेत्रयोदशां शेतुगर्भगेहं यु गां शकम्

aṃ śena khaṇḍahammyaṃsyāt katna ṭakoṣṭhādi pūrvavat tāretrayodaśāṃ śetugarbhagehaṃ yu gāṃ śakam

द्व्यं शार्धंभित्तिविष्कम्भमेकभागमलिन्द्रकम् एकां शं खण्डहम्म्यंस्यात् कत्न टकोष्ठादि पूर्ववत्

dvyaṃ śārdhaṃbhittiviṣkambhamekabhāgamalindrakam ekāṃ śaṃ khaṇḍahammyaṃsyāt katna ṭakoṣṭhādi pūrvavat

मुखेऽमुखेमहाशाला षड् भागेन विधीयते पञ्जरै र्हस्तिपृष्ठै श्च पक्षशालादिभिर्यु तम्

mukhe'mukhemahāśālā ṣaḍ bhāgena vidhīyate pañjarai rhastipṛṣṭhai śca pakṣaśālādibhiryu tam

नानामसूरकस्तम्भवेदीजालकतोरणम् एवं सप्ततलं प्रोक्तं गोपुरं सार्वदेशिकम्

nānāmasūrakastambhavedījālakatoraṇam evaṃ saptatalaṃ proktaṃ gopuraṃ sārvadeśikam

मूलद्वारस्य विस्तारेपञ्चभागैकहीनकम् चतुर्भा गैकहीनं वोपरिष्टाद् द्वारविस्तृतम्

mūladvārasya vistārepañcabhāgaikahīnakam caturbhā gaikahīnaṃ vopariṣṭād dvāravistṛtam

उपर्यु परि वेशं च मध्यपादोत्तरै र्यु तम् गर्भा गारेतुसोपानं ह्युपर्यु परि विन्यसेत्

uparyu pari veśaṃ ca madhyapādottarai ryu tam garbhā gāretusopānaṃ hyuparyu pari vinyaset

चतुष्कर्णेतुसोपानमुपपीठेप्रशस्यते यथायु क्ति यथाशोभं तथा योज्यं विचक्षणैः

catuṣkarṇetusopānamupapīṭhepraśasyate yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā yojyaṃ vicakṣaṇaiḥ

गोपुराणामलङ्कारं प्रत्येकं वक्ष्यतेऽधुना मण्डपाभा यथा द्वारशोभा तत्र प्रकीर्तिता

gopurāṇāmalaṅkāraṃ pratyekaṃ vakṣyate'dhunā maṇḍapābhā yathā dvāraśobhā tatra prakīrtitā

दण्डशाला यथा द्वारशाला तत्र विधीयते प्रासादाकृतिवद् द्वारप्रासादं प्रोच्यतेबुधैः

daṇḍaśālā yathā dvāraśālā tatra vidhīyate prāsādākṛtivad dvāraprāsādaṃ procyatebudhaiḥ

मालिकाकृतिवद् द्वारहम्म्यंतुप्रोच्यतेबुधैः सशालाकृतिसंस्थानं द्वारगोपुरमिष्यते

mālikākṛtivad dvārahammyaṃtuprocyatebudhaiḥ saśālākṛtisaṃsthānaṃ dvāragopuramiṣyate

सर्वेषुगोपुरं कुर्याद् यथायु क्ति विशेषतः श्रीकरस्याप्यलङ्कारं प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः

sarveṣugopuraṃ kuryād yathāyu kti viśeṣataḥ śrīkarasyāpyalaṅkāraṃ pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ

विस्तारद्विगुणं वाऽपि पादोनद्विगुणायतम् पञ्चसप्त नवां शं तुविस्तारेप्रविधीयते

vistāradviguṇaṃ vā'pi pādonadviguṇāyatam pañcasapta navāṃ śaṃ tuvistārepravidhīyate

विस्तारां शप्रमाणेन दै घ्घ्यभागां श्च कल्प् लयेत् एकद्वित्रितलोपेतं सर्वा वयवसं युतम्

vistārāṃ śapramāṇena dai ghghyabhāgāṃ śca kalp layet ekadvitritalopetaṃ sarvā vayavasaṃ yutam

स्वस्तिकाकृतिकं नासो सर्वत्र प्रविधीयते मुखेऽमुखेमहानासी वं शनासी द्विपाश्श्वयोः

svastikākṛtikaṃ nāso sarvatra pravidhīyate mukhe'mukhemahānāsī vaṃ śanāsī dvipāśśvayoḥ

शिरःक्रकरकोष्ठं वा यु ग्मस्थूपिसमायुतम् लुपारोहिशिरो वाऽपि मण्डपाकृतिरेव वा

śiraḥkrakarakoṣṭhaṃ vā yu gmasthūpisamāyutam lupārohiśiro vā'pi maṇḍapākṛtireva vā

रतिकान्तस्य संस्थानं विस्ताराध्यर्धमायतम् कत्न टकोष्ठादि सर्वाङ्गं पूर्ववत् परिकल्पयेत्

ratikāntasya saṃsthānaṃ vistārādhyardhamāyatam katna ṭakoṣṭhādi sarvāṅgaṃ pūrvavat parikalpayet

शालाकारशिरस्तस्मिन् षण्णासी मुखपृष्ठयोः सार्धकोटिसमायु क्तं यु ग्मस्थूपिसमायुतम्

śālākāraśirastasmin ṣaṇṇāsī mukhapṛṣṭhayoḥ sārdhakoṭisamāyu ktaṃ yu gmasthūpisamāyutam

अन्तः पादोत्तरै र्युक्तं मध्यवेशनसं युतम् कान्तविजयसंस्थानं तारत्रिद्वयं शमायतम्

antaḥ pādottarai ryuktaṃ madhyaveśanasaṃ yutam kāntavijayasaṃsthānaṃ tāratridvayaṃ śamāyatam

पूर्ववद् भूमिभागं च कत्न टकोष्ठादि पूर्ववत् अन्तःपादोत्तरै र्युक्तं नानाङ्गैः समलङ्कृतम्

pūrvavad bhūmibhāgaṃ ca katna ṭakoṣṭhādi pūrvavat antaḥpādottarai ryuktaṃ nānāṅgaiḥ samalaṅkṛtam

शिखरेच मुखेपृष्ठे षण्णास्यः पाश्श्वयोद्द्वयोः सभाकार शिरस्तस्मिन्नयु ग्मस्थूपिकान्वितम्

śikhareca mukhepṛṣṭhe ṣaṇṇāsyaḥ pāśśvayoddvayoḥ sabhākāra śirastasminnayu gmasthūpikānvitam

द्वारशोभात्रयं प्रोक्तं द्वाराङ्गं मुखशोभितम् विजयविशालसंस्थानं विस्तारद्विगुणायतम्

dvāraśobhātrayaṃ proktaṃ dvārāṅgaṃ mukhaśobhitam vijayaviśālasaṃsthānaṃ vistāradviguṇāyatam

सपादं वाऽथ सार्धंवा पादोनद्विगुणायतम् सप्तनन्दशिवां शै श्च तलं द्वित्रिचतुष्टयम्

sapādaṃ vā'tha sārdhaṃvā pādonadviguṇāyatam saptanandaśivāṃ śai śca talaṃ dvitricatuṣṭayam

सालिन्द्रेत्रिचतुर्भौ मौ चतस्रो मुखपिट्टकाः मुखेपृष्ठे महानासी सार्धकोटि सभद्रकम्

sālindretricaturbhau mau catasro mukhapiṭṭakāḥ mukhepṛṣṭhe mahānāsī sārdhakoṭi sabhadrakam

पाश्श्वयोः पञ्जरै र्युक्तं शालाकारशिरः क्रियम् अयु ग्मस्थूपिकोपेतं सर्वा वयवसं युतम्

pāśśvayoḥ pañjarai ryuktaṃ śālākāraśiraḥ kriyam ayu gmasthūpikopetaṃ sarvā vayavasaṃ yutam

विशालालयसंस्थानं पादोनद्विगुणायतम् पूर्ववद् भूमिभागं च कत्न टकोष्ठाद्यलङ्कृतम्

viśālālayasaṃsthānaṃ pādonadviguṇāyatam pūrvavad bhūmibhāgaṃ ca katna ṭakoṣṭhādyalaṅkṛtam

अर्धकोटि सभद्रं स्याद् भद्रनासी मुखेऽमुखे चतस्रः पाश्श्वयोर्ना स्यः शालाशिखरसं युतम्

ardhakoṭi sabhadraṃ syād bhadranāsī mukhe'mukhe catasraḥ pāśśvayornā syaḥ śālāśikharasaṃ yutam

100

अयु ग्मस्थूपिकोपेतं शेषं पूर्ववदाचरेत् विप्रतीकान्तसंस्थानं त्र्यं शेद्व्यं शाधिकायतम्

ayu gmasthūpikopetaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret vipratīkāntasaṃsthānaṃ tryaṃ śedvyaṃ śādhikāyatam

101

कत्न टकोष्ठादि सर्वाङ्गं पूर्ववत् परिकल्पयेत् पूर्ववद् भूमिभागं च चतु र्दिग्गतभद्रकम्

katna ṭakoṣṭhādi sarvāṅgaṃ pūrvavat parikalpayet pūrvavad bhūmibhāgaṃ ca catu rdiggatabhadrakam

102

चतस्रः शिखरेनास्यः शिरो भद्रसमन्वितम् अन्तः पादोत्तरै र्युक्तमयु ग्मस्थूपिकान्वितम्

catasraḥ śikharenāsyaḥ śiro bhadrasamanvitam antaḥ pādottarai ryuktamayu gmasthūpikānvitam

103

द्वारशालात्रयं प्रोक्तं सर्वाङ्गं परिमण्डितम् श्रीकान्तस्य च संस्थानं विस्ताराध्यर्धमायतम्

dvāraśālātrayaṃ proktaṃ sarvāṅgaṃ parimaṇḍitam śrīkāntasya ca saṃsthānaṃ vistārādhyardhamāyatam

104

नन्दपङ्क्तिशिवां शै श्च त्रिचतुष्पञ्चभूमयः अन्तः पादोत्तरै र्युक्तमन्धाराद्यैरलङ्कृतम्

nandapaṅktiśivāṃ śai śca tricatuṣpañcabhūmayaḥ antaḥ pādottarai ryuktamandhārādyairalaṅkṛtam

105

द्वारस्योध्ध्वेऽन्तरेरङ्गं परिभद्रसमन्वितम् मुखेऽमुखेमहानासी शालाकारशिरो भवेत्

dvārasyodhdhve'ntareraṅgaṃ paribhadrasamanvitam mukhe'mukhemahānāsī śālākāraśiro bhavet

106

अर्धकोटिसमायु क्तं चतुष्पञ्जरशोभितम् श्रीके शस्य तुसंस्थानं तारत्रिभागमायतम्

ardhakoṭisamāyu ktaṃ catuṣpañjaraśobhitam śrīke śasya tusaṃsthānaṃ tāratribhāgamāyatam

107

पूर्ववद् भूमिभागं च द्वारेनिर्गमकुट्टिमम् सान्धारं कत्न टकोष्ठादिसर्वा वयवसं युतम्

pūrvavad bhūmibhāgaṃ ca dvārenirgamakuṭṭimam sāndhāraṃ katna ṭakoṣṭhādisarvā vayavasaṃ yutam

108

नानामसूरकस्तम्भवेदिकाद्यैरलङ्कृतम् अन्तः पादोत्तरै र्युक्तं मध्येवारणशोभितम्

nānāmasūrakastambhavedikādyairalaṅkṛtam antaḥ pādottarai ryuktaṃ madhyevāraṇaśobhitam

109

मुखेऽमुखेमहानासी शालाकारशिरःक्रियम् पाश्श्वयोर्वेदनास्यः स्युः सर्वा वयवशोभितम्

mukhe'mukhemahānāsī śālākāraśiraḥkriyam pāśśvayorvedanāsyaḥ syuḥ sarvā vayavaśobhitam

110

स्वस्तिकाकृतिवन्नासी सर्वत्र परिशोभिता नन्द्यावर्तगवाक्षादिजालकाद्यै र्विचित्रितम्

svastikākṛtivannāsī sarvatra pariśobhitā nandyāvartagavākṣādijālakādyai rvicitritam

111

के शविशालसंस्थानं विस्ताराध्यर्धमायतम् पूर्ववद् भूमिभागं च मध्यवारणशोभितम्

ke śaviśālasaṃsthānaṃ vistārādhyardhamāyatam pūrvavad bhūmibhāgaṃ ca madhyavāraṇaśobhitam

112

कत्न टकोष्ठाद्यलङ्कारं पूर्ववत् प्रिकल्पयेत् मुखेपृष्ठे द्विपाश्श्वेतुमहानासीचतुष्टयम्

katna ṭakoṣṭhādyalaṅkāraṃ pūrvavat prikalpayet mukhepṛṣṭhe dvipāśśvetumahānāsīcatuṣṭayam

113

सभाकारशिरस्तस्य मुखेपृष्ठे द्विपाश्श्वयोः अयु ग्मस्थूपिकायु क्तं द्वारप्रासादकत्रयम्

sabhākāraśirastasya mukhepṛṣṭhe dvipāśśvayoḥ ayu gmasthūpikāyu ktaṃ dvāraprāsādakatrayam

114

स्वस्तिकस्य तुसंस्थानं विस्तारद्विगुणायतम् पङ्क्तिरुद्राकभागैस्तुवेदपञ्चर्तु भूमयः

svastikasya tusaṃsthānaṃ vistāradviguṇāyatam paṅktirudrākabhāgaistuvedapañcartu bhūmayaḥ

115

अन्तः पादोत्तरै र्युक्तं भूमिभागं च पूर्ववत् कत्न टकोष्ठादिसर्वाङ्गैरन्धाराद्यैरलङ्कृतम्

antaḥ pādottarai ryuktaṃ bhūmibhāgaṃ ca pūrvavat katna ṭakoṣṭhādisarvāṅgairandhārādyairalaṅkṛtam

116

सभाशिखरसं युक्तं स्वस्तिकाकृतिनासियुक् अष्टनासि सभाग्रेतुअयु ग्मस्थूपिकान्वितम्

sabhāśikharasaṃ yuktaṃ svastikākṛtināsiyuk aṣṭanāsi sabhāgretuayu gmasthūpikānvitam

117

दिशास्वस्तिकसंस्थानं विस्तारद्विगुणायतम् पूर्ववद् भूमिभागं च कत्न टकोष्ठाद्यलङ्कृतम्

diśāsvastikasaṃsthānaṃ vistāradviguṇāyatam pūrvavad bhūmibhāgaṃ ca katna ṭakoṣṭhādyalaṅkṛtam

118

अन्धार्यन्धारहाराङ्गं खण्डहर्म् याभिमण्डितम् मुखेऽमुखेऽतिभद्रां शं शिरश्चायतमण्डलम्

andhāryandhārahārāṅgaṃ khaṇḍaharm yābhimaṇḍitam mukhe'mukhe'tibhadrāṃ śaṃ śiraścāyatamaṇḍalam

119

महानासि चतुर्युक्तं चतुष्पञ्जरशोभितम् अन्तःपादोत्तरै र्युक्तं सर्वा वयवसं युतम्

mahānāsi caturyuktaṃ catuṣpañjaraśobhitam antaḥpādottarai ryuktaṃ sarvā vayavasaṃ yutam

120

अनु क्तं पूर्ववत् सर्वमयु ग्मस्थूपिकान्वितम् मर्दलस्य तुसंस्थानं विस्तारद्विगुणायतम्

anu ktaṃ pūrvavat sarvamayu gmasthūpikānvitam mardalasya tusaṃsthānaṃ vistāradviguṇāyatam

121

पूर्ववद् भूमिभागं च कत्न टकोष्ठाद्यलङ्कृतम् पुरेपृष्ठे सभाग्रं स्याद् विस्तारत्र्यं शनिर्गमम्

pūrvavad bhūmibhāgaṃ ca katna ṭakoṣṭhādyalaṅkṛtam purepṛṣṭhe sabhāgraṃ syād vistāratryaṃ śanirgamam

122

शालाकारशिरोयु क्तं क्षुद्रनासीविभूषितम् मुखेपृष्ठे महानासी चतुष्पञ्जरशोभितम्

śālākāraśiroyu ktaṃ kṣudranāsīvibhūṣitam mukhepṛṣṭhe mahānāsī catuṣpañjaraśobhitam

123

अन्तः पादोत्तरै र्युक्तं द्वारहम्म्यंत्रिधोदितम् मात्राकाण्डस्य संस्थानं विस्तारद्विगुणायतम्

antaḥ pādottarai ryuktaṃ dvārahammyaṃtridhoditam mātrākāṇḍasya saṃsthānaṃ vistāradviguṇāyatam

124

रुद्राकत्रयोदशां शैः पञ्चषट् सप्तभूमयः पूर्ववद् भूमिभागं च कत्न टकोष्ठादि पूर्ववत्

rudrākatrayodaśāṃ śaiḥ pañcaṣaṭ saptabhūmayaḥ pūrvavad bhūmibhāgaṃ ca katna ṭakoṣṭhādi pūrvavat

125

अन्तःपादोत्तरै र्युक्तं चतु र्दिग्गतभद्रकम् गृहपिण्ड्यलिन्द्रहाराभिर्मण्डितं खण्डहम्म्यवत्

antaḥpādottarai ryuktaṃ catu rdiggatabhadrakam gṛhapiṇḍyalindrahārābhirmaṇḍitaṃ khaṇḍahammyavat

126

शालाकारशिरः कुर्या न्महानासी मुखेऽमुखे पाश्श्वयोः क्षुद्रनास्यश्च यथायु क्त्या प्रयोजयेत्

śālākāraśiraḥ kuryā nmahānāsī mukhe'mukhe pāśśvayoḥ kṣudranāsyaśca yathāyu ktyā prayojayet

127

श्रीविशालस्य संस्थानं पचां शेद्व्यं शमायतम् पूर्ववद् भूमिभागं च मूलतः क्रकरीकृतम्

śrīviśālasya saṃsthānaṃ pacāṃ śedvyaṃ śamāyatam pūrvavad bhūmibhāgaṃ ca mūlataḥ krakarīkṛtam

128

शिरः क्रकरकोष्ठं च सभा वा तत्र शीर्षकम् नानामसूरकस्तम्भवेदिकाद्यैरलङ्कृतम्

śiraḥ krakarakoṣṭhaṃ ca sabhā vā tatra śīrṣakam nānāmasūrakastambhavedikādyairalaṅkṛtam

129

चतु र्दिक्षुमहानासी क्षुद्रनासीविभूषिता स्वस्तिकाकृतिवन्नास्यः सर्वत्र परिकल्पयेत्

catu rdikṣumahānāsī kṣudranāsīvibhūṣitā svastikākṛtivannāsyaḥ sarvatra parikalpayet

130

चतुर्मु खस्य संस्थानं चतुर्भा गाधिकायतम् पु र्ववद् भूमिभागं च दिशाभद्रकसं युतम्

caturmu khasya saṃsthānaṃ caturbhā gādhikāyatam pu rvavad bhūmibhāgaṃ ca diśābhadrakasaṃ yutam

131

हारामध्येतुकर्तव्यं कु ड्यकु म्भलतान्वितम् तोरणैर्जालक र्वृत्तस्फु टिताद्यैरलङ्कृतम्

hārāmadhyetukartavyaṃ ku ḍyaku mbhalatānvitam toraṇairjālaka rvṛttasphu ṭitādyairalaṅkṛtam

132

कत्न टैर्नीडैस्तथा कोष्ठैः क्षुद्रकोष्ठै र्विभूषितम् गृहपिण्ड्यलिन्द्रहाराभिर्मण्डितं खण्डहम्म्यवत्

katna ṭairnīḍaistathā koṣṭhaiḥ kṣudrakoṣṭhai rvibhūṣitam gṛhapiṇḍyalindrahārābhirmaṇḍitaṃ khaṇḍahammyavat

133

सभाशिरस्तुवा शालाकारं वा शीर्षकं तुतत् चतुर्ना सिसमायु क्तं पाश्श्वेद्वे द्वे तुनासिके

sabhāśirastuvā śālākāraṃ vā śīrṣakaṃ tutat caturnā sisamāyu ktaṃ pāśśvedve dve tunāsike

134

उपर्यु परिकत्न टाद्यैः सर्वाङ्गैः समलङ्कृतम् अन्तः सोपानसं युक्तं द्वारगोपुरकं त्रिधा

uparyu parikatna ṭādyaiḥ sarvāṅgaiḥ samalaṅkṛtam antaḥ sopānasaṃ yuktaṃ dvāragopurakaṃ tridhā

135

वर्षस्थलसमोपेतं निर्वा रितलकं तुवा घनाघनाङ्गयु क्तानि श्रीकरादीनि युक्तितः

varṣasthalasamopetaṃ nirvā ritalakaṃ tuvā ghanāghanāṅgayu ktāni śrīkarādīni yuktitaḥ

136

नानाविधस्तम्भमसूरकाणि नानाविधाङ्गानि सलक्षणानि नानोपपीठानि समण्डकानि भद्राण्यभद्राणि घनाघनानि

nānāvidhastambhamasūrakāṇi nānāvidhāṅgāni salakṣaṇāni nānopapīṭhāni samaṇḍakāni bhadrāṇyabhadrāṇi ghanāghanāni

137

एकादिसप्तान्ततलानि युक्त्या शोभादिपञ्चादशगोपुराणि शालासभामण्डपशीर्षकाणि प्रोक्तानि सद्मन्यमरेश्वराणाम्

ekādisaptāntatalāni yuktyā śobhādipañcādaśagopurāṇi śālāsabhāmaṇḍapaśīrṣakāṇi proktāni sadmanyamareśvarāṇām

अथ पञ्चविंशोऽध्यायः

मण्डपसभाविधानम् देवानां द्विजभूमीशवैश्यानां शूद्रजन्मनाम् तत्तद्योग्यं यथायु क्त्या मण्डपं प्रविधीयते

maṇḍapasabhāvidhānam devānāṃ dvijabhūmīśavaiśyānāṃ śūdrajanmanām tattadyogyaṃ yathāyu ktyā maṇḍapaṃ pravidhīyate

प्रासादाभिमुखेपुण्यक्षेत्रेवारामके शुभे ग्रामादिवस्तुमध्येच चतु र्दिक्षुविधिक्ष्वपि

prāsādābhimukhepuṇyakṣetrevārāmake śubhe grāmādivastumadhyeca catu rdikṣuvidhikṣvapi

बाह्याभ्यन्तरतो वाऽपि गृहाणां मध्यमेमुखे वासार्थमण्डपं चै वयागमण् डपमेवच

bāhyābhyantarato vā'pi gṛhāṇāṃ madhyamemukhe vāsārthamaṇḍapaṃ cai vayāgamaṇ ḍapamevaca

अभिषेकादियोग्यं च नृत्तमण्डपकं तथा वै वाहिकं च मै त्रं च तथोपनयनार्हकम्

abhiṣekādiyogyaṃ ca nṛttamaṇḍapakaṃ tathā vai vāhikaṃ ca mai traṃ ca tathopanayanārhakam

आस्थानमण्डपं चै व बलालोकनमण्डपम् सन्धिकार्यार्हकं क्षौरं भु क्तिकर्मसुखान्वितम्

āsthānamaṇḍapaṃ cai va balālokanamaṇḍapam sandhikāryārhakaṃ kṣauraṃ bhu ktikarmasukhānvitam

तेषां क्रमेण नामानि वक्ष्यन्तेविधिनाऽधुना मेरुकं विजयं सिद्धं पद्मकं भद्रकं शिवम्

teṣāṃ krameṇa nāmāni vakṣyantevidhinā'dhunā merukaṃ vijayaṃ siddhaṃ padmakaṃ bhadrakaṃ śivam

वेदं चालङ्कृतं दर्भंकौशिकं कुलधारिणम् सुखाङ्गं सौख्यकं गर्भंमाल्यं माल्याद्भुतं तथा

vedaṃ cālaṅkṛtaṃ darbhaṃkauśikaṃ kuladhāriṇam sukhāṅgaṃ saukhyakaṃ garbhaṃmālyaṃ mālyādbhutaṃ tathā

देवद्विजनरेन्द्राणां द्विरष्टचतुरश्रकम् धनं सुभूषणाख्यं चाप्याहल्यं स्रु गकं तथा

devadvijanarendrāṇāṃ dviraṣṭacaturaśrakam dhanaṃ subhūṣaṇākhyaṃ cāpyāhalyaṃ sru gakaṃ tathā

कोणं च खर्वटं चै व श्रीरूपाख्यं च मङ्गलम् एतान्यष्टौ सुरादीनां नृपाणामायताश्रकम्

koṇaṃ ca kharvaṭaṃ cai va śrīrūpākhyaṃ ca maṅgalam etānyaṣṭau surādīnāṃ nṛpāṇāmāyatāśrakam

मार्गंसौभद्रकं चै वसुन्दराख्यं तुमण्डपम् साधारणं च सौख्यं च तथै वेश्वरकान्तकम्

mārgaṃsaubhadrakaṃ cai vasundarākhyaṃ tumaṇḍapam sādhāraṇaṃ ca saukhyaṃ ca tathai veśvarakāntakam

श्रीभद्रं सर्वतोभद्रमित्यष्टौ वैश्यशूद्रयोः भक्तिमानं तथा पादायामं पादविशालकम्

śrībhadraṃ sarvatobhadramityaṣṭau vaiśyaśūdrayoḥ bhaktimānaṃ tathā pādāyāmaṃ pādaviśālakam

अधिष्ठानं तदाधारं प्रपां मध्यमरङ्गकम् अलङ्कारं क्रमाद् वक्ष्येस्तम्भपक्षं तदाकृतम्

adhiṣṭhānaṃ tadādhāraṃ prapāṃ madhyamaraṅgakam alaṅkāraṃ kramād vakṣyestambhapakṣaṃ tadākṛtam

सार्धहस्तं समारभ्य षट् षडङ्गुलवर्धनात् पञ्चहस्तावधिर्या वत् त्रिः पञ्चै वाङि् घ्रकान्तकम्

sārdhahastaṃ samārabhya ṣaṭ ṣaḍaṅgulavardhanāt pañcahastāvadhiryā vat triḥ pañcai vāṅi् ghrakāntakam

अथ विस्तार भक्त्यैषामायामं प्रविधास्यते एकद्वित्रिचतु ष्पञ्चभागेभक्त्यन्तरेकृते

atha vistāra bhaktyaiṣāmāyāmaṃ pravidhāsyate ekadvitricatu ṣpañcabhāgebhaktyantarekṛte

एकभागेन वृद्धिः स्यादायामं स्वविशालतः अथ स्वभक्तिविसृतात् त्रिमात्रद्द्ध्याकरान्ततः

ekabhāgena vṛddhiḥ syādāyāmaṃ svaviśālataḥ atha svabhaktivisṛtāt trimātradddhyākarāntataḥ

आयाममष्टधा प्रोक्तं तेन मानेन योजयेत् सायतं चापि तत् सर्वंतन्नाम्नै वप्रपद्यते

āyāmamaṣṭadhā proktaṃ tena mānena yojayet sāyataṃ cāpi tat sarvaṃtannāmnai vaprapadyate

सार्धद्विहस्तमारभ्य षट् षडङ्गुलवर्धनात् अष्टहस्तान्तमङ् घ्र् युच्चं त्रयोविं शत्प्रमाणकम्

sārdhadvihastamārabhya ṣaṭ ṣaḍaṅgulavardhanāt aṣṭahastāntamaṅ ghr yuccaṃ trayoviṃ śatpramāṇakam

त्रित्र्यङ्गुलविवृद्ध्या वा स्तम्भोत्सेधाः प्रकीर्तिताः अष्टाङ्गुलं समारभ्यै वार्धाङ्गुलवर्धनात्

tritryaṅgulavivṛddhyā vā stambhotsedhāḥ prakīrtitāḥ aṣṭāṅgulaṃ samārabhyai vārdhāṅgulavardhanāt

नन्दपङ्क्त्यङ्गुलं यावत् सं ख्यया पूर्ववत् ततिः पादोच्चैरपि रुद्रां शधर्मनन्दाष्टभाजिते

nandapaṅktyaṅgulaṃ yāvat saṃ khyayā pūrvavat tatiḥ pādoccairapi rudrāṃ śadharmanandāṣṭabhājite

मूलतारं तुभागेन तत्तद्भागोनमग्रतः पादोच्चार्धमधिष्ठानं सामान्यं सर्ववस्तुषु

mūlatāraṃ tubhāgena tattadbhāgonamagrataḥ pādoccārdhamadhiṣṭhānaṃ sāmānyaṃ sarvavastuṣu

पादोच्चेपञ्चभागेतुद्विभागोच्चं तुवा तलम् स्तम्भोत्सेधत्रिभागैकं वा मसूरकतुङ्गकम्

pādoccepañcabhāgetudvibhāgoccaṃ tuvā talam stambhotsedhatribhāgaikaṃ vā masūrakatuṅgakam

सोपपीठमधिष्ठानं केवलं वा मसूरकम् अधिष्ठानसमोच्चं वा द्विगुणं त्रिगुणं तुवा

sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ kevalaṃ vā masūrakam adhiṣṭhānasamoccaṃ vā dviguṇaṃ triguṇaṃ tuvā

उपपीठविधानेतुयदु क्तं तेन वोन्नतम् उपपीठसमु त्सेधं यथायु क्ति यथारुचि

upapīṭhavidhānetuyadu ktaṃ tena vonnatam upapīṭhasamu tsedhaṃ yathāyu kti yathāruci

उपपीठतलस्तम्भ प्रस्तरालङ्कृ तिक्रमम् प्राग्वदेवसमु द्दिष्टं शेषं युक्त्या समाचरेत्

upapīṭhatalastambha prastarālaṅkṛ tikramam prāgvadevasamu ddiṣṭaṃ śeṣaṃ yuktyā samācaret

अधिष्ठानोपरिस्तम्भं प्रस्तरं च त्रिवर्गकम् कपोतप्रतिसं युक्तं यत् तन्मण्डपमिष्यते

adhiṣṭhānoparistambhaṃ prastaraṃ ca trivargakam kapotapratisaṃ yuktaṃ yat tanmaṇḍapamiṣyate

मण्डं सुभूषणं तं पातीति मण्डपमिष्यते सामान्यं सर्ववर्णानां प्रपारूपं वदाम्यहम्

maṇḍaṃ subhūṣaṇaṃ taṃ pātīti maṇḍapamiṣyate sāmānyaṃ sarvavarṇānāṃ prapārūpaṃ vadāmyaham

प्रपारूपाङ्गपादान्तेचोत्तरादूध्ध्ववं शकम् प्राग्वं शमनु वं शं च नालिके रदलादिभिः

prapārūpāṅgapādāntecottarādūdhdhvavaṃ śakam prāgvaṃ śamanu vaṃ śaṃ ca nālike radalādibhiḥ

अन्यैरपि तथा पत्रैद्द्रव्यैः प्रच्छादिता प्रपा प्राग्वदेवाङि् घ्रकायामं चतुःषडष्टदशाङ्गुलम्

anyairapi tathā patraiddravyaiḥ pracchāditā prapā prāgvadevāṅi् ghrakāyāmaṃ catuḥṣaḍaṣṭadaśāṅgulam

पादविष्कम्भमेतेषां प्रमाणं सारदारुजम् त्वक्सारं च यथालाभं तथा तत्र प्रयोजयेत्

pādaviṣkambhameteṣāṃ pramāṇaṃ sāradārujam tvaksāraṃ ca yathālābhaṃ tathā tatra prayojayet

पादोच्चेपङ्क्ति नन्दाष्टसप्तषट् पञ्चभागिके वेदिकोच्चं तुभागेन मध्येरङ्गं प्रयोजयेत्

pādoccepaṅkti nandāṣṭasaptaṣaṭ pañcabhāgike vedikoccaṃ tubhāgena madhyeraṅgaṃ prayojayet

स्तम्भोत्सेधचतुर्भा गेभागेनै व मसूरकम् द्विभगं तलिपायामं भागेन प्रस्तरं भवेत्

stambhotsedhacaturbhā gebhāgenai va masūrakam dvibhagaṃ talipāyāmaṃ bhāgena prastaraṃ bhavet

यु ग्मायु ग्मद्विभक्त्यैकभक्त्या वा तद्विशालकम् अष्टस्तम्भसमायु क्तं ् चतुःस्तम्भान्वितं तुवा

yu gmāyu gmadvibhaktyaikabhaktyā vā tadviśālakam aṣṭastambhasamāyu ktaṃ ् catuḥstambhānvitaṃ tuvā

प्रपादीनां तुसंस्थानं यथा वा रङ्गमीरितम् सर्वा वयवसं युक्तं मिश्रद्रव्यसमन्वितम्

prapādīnāṃ tusaṃsthānaṃ yathā vā raṅgamīritam sarvā vayavasaṃ yuktaṃ miśradravyasamanvitam

शालासभाप्रपाणां तुमण्डपानां तुमध्यमे प्रतिष्ठितचतुःस्थानं त्रिमानं रङ्गमिष्यते

śālāsabhāprapāṇāṃ tumaṇḍapānāṃ tumadhyame pratiṣṭhitacatuḥsthānaṃ trimānaṃ raṅgamiṣyate

मण्डपोपरि भूमिस्तुमालिकामण्डपं भवेत् मण्डपोध्ध्वेसशिखरं द्वितलं यदि सम्भवम्

maṇḍapopari bhūmistumālikāmaṇḍapaṃ bhavet maṇḍapodhdhvesaśikharaṃ dvitalaṃ yadi sambhavam

मध्यस्थभूमिदेशत्वात् प्रतिमध्यं तदु च्यते मेरुकं चतुरश्रं स्याच्चतुष्पादेकभक्तिकम्

madhyasthabhūmideśatvāt pratimadhyaṃ tadu cyate merukaṃ caturaśraṃ syāccatuṣpādekabhaktikam

नासिकाष्टकसं युक्तं ब्रह्मासनमिति स्मृतम् द्विभक्तिचतुरश्रं तुविजयं नाम मण्डपम्

nāsikāṣṭakasaṃ yuktaṃ brahmāsanamiti smṛtam dvibhakticaturaśraṃ tuvijayaṃ nāma maṇḍapam

अष्टपादसमायु क्तमष्टनास्या विभूषितम् अधिष्ठानादिवर्गाढ्यं त्यक्तमध्यस्थपादकम्

aṣṭapādasamāyu ktamaṣṭanāsyā vibhūṣitam adhiṣṭhānādivargāḍhyaṃ tyaktamadhyasthapādakam

नवपादसमायु क्ता प्रपा कल्याणकारिता त्रिभक्ति चतुरश्रं तुषोडशस्तम्भसं युतम्

navapādasamāyu ktā prapā kalyāṇakāritā tribhakti caturaśraṃ tuṣoḍaśastambhasaṃ yutam

नासिकाभिद्द्विरष्टाभिर्युक्तं मध्येऽङ्कणान्वितम् मध्योध्ध्वकु टयु क्तं वा चतुद्द्वारसमन्वितम्

nāsikābhiddviraṣṭābhiryuktaṃ madhye'ṅkaṇānvitam madhyodhdhvaku ṭayu ktaṃ vā catuddvārasamanvitam

चतु र्दिक्षुबहिद्वरि चतुस्तोरणभूषितम् यागादिकर्मयोग्यं स्याद् देवद्विजमहीभृताम्

catu rdikṣubahidvari catustoraṇabhūṣitam yāgādikarmayogyaṃ syād devadvijamahībhṛtām

नाम्ना सिद्धमिति प्रोक्तं सर्वकर्मसुपूजितम् 41-

nāmnā siddhamiti proktaṃ sarvakarmasupūjitam 41-

कृत्वैकाशीतिभागान् निशितविपुलधीर्मण्डपाभ्यन्तरं त न्मध्येवेदी नवां शा भवति हि परितस्त्रीणि भागानि मध्ये अश्रं योन्यर्धचन्द्रं गुणभुजमपरं वै सु वृत्तं षडश्रं पद्मं वस्वश्रकुण्डं सुरपतिभवनादिक्रमेणै वकुर्यात् 42-

kṛtvaikāśītibhāgān niśitavipuladhīrmaṇḍapābhyantaraṃ ta nmadhyevedī navāṃ śā bhavati hi paritastrīṇi bhāgāni madhye aśraṃ yonyardhacandraṃ guṇabhujamaparaṃ vai su vṛttaṃ ṣaḍaśraṃ padmaṃ vasvaśrakuṇḍaṃ surapatibhavanādikrameṇai vakuryāt 42-

हस्तविस्तृतनिखातवच्चतुष्कोटिकं दिशि दिशि त्रिसूत्रकम् सत्रिमेखलमथ द्विकं तुवा धातुभूतगुणमात्रकोन्नतम् 43-

hastavistṛtanikhātavaccatuṣkoṭikaṃ diśi diśi trisūtrakam satrimekhalamatha dvikaṃ tuvā dhātubhūtaguṇamātrakonnatam 43-

व्यासमब्ध् यनलपक्षमात्रकर्योनिमूध्ध्वत इभोष्ठवत् कुरु तारदै घ्घ्यकसमुँमं चतुःषण्मनोङ्गु लिभिरग्निसं मुखम् 44-

vyāsamabdh yanalapakṣamātrakaryonimūdhdhvata ibhoṣṭhavat kuru tāradai ghghyakasamum̐maṃ catuḥṣaṇmanoṅgu libhiragnisaṃ mukham 44-

वेदबन्धनयनाङ्गुलोन्नतव्यासमेखलयुतं तुवा क्पुनः तालगाढमथवै कमेखलं सर्वकुण्डकमकर्णयोनिकम् 45-

vedabandhanayanāṅgulonnatavyāsamekhalayutaṃ tuvā kpunaḥ tālagāḍhamathavai kamekhalaṃ sarvakuṇḍakamakarṇayonikam 45-

वृत्तसन्निभमथो तदाकृतिं वा यु गेषुरसमात्रवै पुलम् व्यासवेदगुणभागतुङ्गकं नाभिमब्जमिव कुण्डमध्यमे46-

vṛttasannibhamatho tadākṛtiṃ vā yu geṣurasamātravai pulam vyāsavedaguṇabhāgatuṅgakaṃ nābhimabjamiva kuṇḍamadhyame46-

न्यस्यैकां शं पञ्चभागेपुरस्तात्कोणस्यार्धार्धंगृहीत्वा ततस्तत् कोणं यावद् भ्रामयेत् तद्वदन्यद्योन्याकारं स्याद् द्विसूत्रप्रयोगात् 47-

nyasyaikāṃ śaṃ pañcabhāgepurastātkoṇasyārdhārdhaṃgṛhītvā tatastat koṇaṃ yāvad bhrāmayet tadvadanyadyonyākāraṃ syād dvisūtraprayogāt 47-

व्यासेधर्मांशेंऽशमूध्ध्वादधस्तान्नीत्वै व ज्यासूत्रकं पातयित्वा तन्मानेन भ्रामयेदर्धंचन्द्रं कुण्डं युक्त्या वस्तु विद्याविधिज्ञैः 48-

vyāsedharmāṃśeṃ'śamūdhdhvādadhastānnītvai va jyāsūtrakaṃ pātayitvā tanmānena bhrāmayedardhaṃcandraṃ kuṇḍaṃ yuktyā vastu vidyāvidhijñaiḥ 48-

क्षेत्रव्यासेषट् कृतेचाष्टभागेमानेनानेन त्रिसूत्रं न्यसेद्धि त्र्यश्रं प्रोक्तं द्विर्नवां शेंऽशकं तब्दाह्येन्यस्य भ्रामयेद् वृत्तकुण्डम् 49-

kṣetravyāseṣaṭ kṛtecāṣṭabhāgemānenānena trisūtraṃ nyaseddhi tryaśraṃ proktaṃ dvirnavāṃ śeṃ'śakaṃ tabdāhyenyasya bhrāmayed vṛttakuṇḍam 49-

व्यासेबु द्ध्यं शेंऽशकं पाश्श्वयोस्तब्दाह्येन्यस्यानेन मानेन दध्यात् मत्स्यं कृत्वा यु ग्मयु ग्मं द्विपाश्श्वात्षट् कोणं स्यात् पातयेत् सूत्रषट्कम् 50-

vyāsebu ddhyaṃ śeṃ'śakaṃ pāśśvayostabdāhyenyasyānena mānena dadhyāt matsyaṃ kṛtvā yu gmayu gmaṃ dvipāśśvātṣaṭ koṇaṃ syāt pātayet sūtraṣaṭkam 50-

वृत्तं कृत्वा पूर्ववत् तस्य मध्येवृत्तं भ्राम्यं यत्र यन्मध्यतस्तत् पद्मस्याकारं यथा कर्णिकादीन्कुर्याद् दिद्वान् पद्मकुण्डं क्रमेण 51-

vṛttaṃ kṛtvā pūrvavat tasya madhyevṛttaṃ bhrāmyaṃ yatra yanmadhyatastat padmasyākāraṃ yathā karṇikādīnkuryād didvān padmakuṇḍaṃ krameṇa 51-

क्षेत्रव्यासेषट् चतुर्भा गिकेऽस्मिन्भागं बाह्येन्यस्य सूत्रं समन्तात् कोणस्यार्धंकोणकाभ्यां तुलेख्यं ह्यष्टाश्रं स्यादष्टसूत्रप्रयोगात् 52-

kṣetravyāseṣaṭ caturbhā gike'sminbhāgaṃ bāhyenyasya sūtraṃ samantāt koṇasyārdhaṃkoṇakābhyāṃ tulekhyaṃ hyaṣṭāśraṃ syādaṣṭasūtraprayogāt 52-

तारेपङ्क्त्यं शेंऽशकं न्यस्य बाह्येवृत्तं भ्राम्यं क्षेत्रकेऽष्टाष्टभागे सैक र्वेदाष्टां शकः पट्टदै घ्घ्यंसप्ताश्रं स्यात् सप्तसूत्रप्रयोगात् 53-

tārepaṅktyaṃ śeṃ'śakaṃ nyasya bāhyevṛttaṃ bhrāmyaṃ kṣetrake'ṣṭāṣṭabhāge saika rvedāṣṭāṃ śakaḥ paṭṭadai ghghyaṃsaptāśraṃ syāt saptasūtraprayogāt 53-

व्यासेसप्तां शेंऽशकं न्यस्य बाह्येवृत्तं भ्राम्यं क्षेत्रतारेयु गां शे पट्टायामं त्रिप्रभागैरनेन पञ्चाश्रं स्यात् पञ्चसूत्रप्रयोगात् 54-

vyāsesaptāṃ śeṃ'śakaṃ nyasya bāhyevṛttaṃ bhrāmyaṃ kṣetratāreyu gāṃ śe paṭṭāyāmaṃ triprabhāgairanena pañcāśraṃ syāt pañcasūtraprayogāt 54-

तत्तद्धेयोपात्तभागेषुतत्तद्भागं कृत्वा प्रागिवैककभागे न्यूनाधिक्येनाश्रनाहस्य तु ल्यं युक्त्या धीमान् योजयेत् सर्वकुण्डम् 55-

tattaddheyopāttabhāgeṣutattadbhāgaṃ kṛtvā prāgivaikakabhāge nyūnādhikyenāśranāhasya tu lyaṃ yuktyā dhīmān yojayet sarvakuṇḍam 55-

भूतेसाङि् घ्रत्रिबीजं मु निषुच नयनं षोडशेष्वं शयु क्तं सत्र्यङ् घ्र् येकं नवां शेशिवपदविहितेसार्धकं सैकभानौ साङ् घ्र् येकं बीजमेवोदितमथ तिथिके षोडशां कहीनं सप्ताधिक्येदशां शेनवदशपदकेऽष्टां शहीनं क्रमेण 56-

bhūtesāṅi् ghratribījaṃ mu niṣuca nayanaṃ ṣoḍaśeṣvaṃ śayu ktaṃ satryaṅ ghr yekaṃ navāṃ śeśivapadavihitesārdhakaṃ saikabhānau sāṅ ghr yekaṃ bījamevoditamatha tithike ṣoḍaśāṃ kahīnaṃ saptādhikyedaśāṃ śenavadaśapadake'ṣṭāṃ śahīnaṃ krameṇa 56-

तदेव धाम्नामग्रेतुकर्तव्यं चेन्मसूरकम्

tadeva dhāmnāmagretukartavyaṃ cenmasūrakam

स्तम्भप्रस्तर वर्गंच प्रासादाङ्गसमं मतम् एकद्वि द्वारयु क्तं वा कु ड्यं कु म्भलतान्वितम्

stambhaprastara vargaṃca prāsādāṅgasamaṃ matam ekadvi dvārayu ktaṃ vā ku ḍyaṃ ku mbhalatānvitam

एकद्वित्रिगुणस्तम्भव्यासं मध्येतुभद्रकम् तोरणाढ्यं सुरोपेतसर्वा वयवशोभितम्

ekadvitriguṇastambhavyāsaṃ madhyetubhadrakam toraṇāḍhyaṃ suropetasarvā vayavaśobhitam

धाम्नस्तुभित्तिविष्कम्भसमं वार्धार्धहीनकम् त्रिभागैकविहीनं तद्भित्तिविष्कम्भिमिष्यते

dhāmnastubhittiviṣkambhasamaṃ vārdhārdhahīnakam tribhāgaikavihīnaṃ tadbhittiviṣkambhimiṣyate

सान्तरालं सवेशं च सर्वेषां सद्मनां मुखे चतुरश्रं चतुर्भक्त्या चतुद्द्वारसमन्वितम्

sāntarālaṃ saveśaṃ ca sarveṣāṃ sadmanāṃ mukhe caturaśraṃ caturbhaktyā catuddvārasamanvitam

मुखेऽमुखेद्विभक्त्यैकभक्त्या विस्तारनिर्गमम् मध्यमस्तम्भकं त्यक्त्वै वोध्ध्वकत्न टं द्विभक्तिकम्

mukhe'mukhedvibhaktyaikabhaktyā vistāranirgamam madhyamastambhakaṃ tyaktvai vodhdhvakatna ṭaṃ dvibhaktikam

षटि् त्रं शत्पादसं युक्तं चतु स्सप्ताल्पनासिकम् सोपानं स्याच्चतु र्दिक्षुलाङ्गलाकारभित्तिकम्

ṣaṭi् traṃ śatpādasaṃ yuktaṃ catu ssaptālpanāsikam sopānaṃ syāccatu rdikṣulāṅgalākārabhittikam

पञ्जरै रष्टभिर्युक्तं पद्मकं पद्मकप्रभम् स्नानार्थंतै तिलानां तुप्रासादाभिमुखेमतम्

pañjarai raṣṭabhiryuktaṃ padmakaṃ padmakaprabham snānārthaṃtai tilānāṃ tuprāsādābhimukhematam

तदेवै काननोपेतं मध्याङ्गणसमन्वितम् यागादिकर्मयोग्यं स्यादिष्टतो दिशि वारणम्

tadevai kānanopetaṃ madhyāṅgaṇasamanvitam yāgādikarmayogyaṃ syādiṣṭato diśi vāraṇam

भद्रकं पञ्चभागेन चतुरश्रसमाकृति मध्येकत्न टं त्रिभागेन परितोंऽशेन मण्डपम्

bhadrakaṃ pañcabhāgena caturaśrasamākṛti madhyekatna ṭaṃ tribhāgena paritoṃ'śena maṇḍapam

द्वात्रिं शत्पादसं युक्तं ् चतु र्विंशतिनासिकम् पञ्जरै रष्टभिर्युक्तं कु ड्यं कु म्भलतान्वितम्

dvātriṃ śatpādasaṃ yuktaṃ ् catu rviṃśatināsikam pañjarai raṣṭabhiryuktaṃ ku ḍyaṃ ku mbhalatānvitam

चतु र्दिक्षुचतुद्द्वरिं कर्णेलाङ्गलभित्तिकम् मध्यमेऽङ्गणयु क्तं वा त्रिभक्त्या विस्तृताङि् घ्रकम्

catu rdikṣucatuddvariṃ karṇelāṅgalabhittikam madhyame'ṅgaṇayu ktaṃ vā tribhaktyā vistṛtāṅi् ghrakam

धाम्नः स्थलसमं तस्य पङ्क्त्यष्टां शोनमेववा नृत्तमण्डपमेतत् स्यात् स्नानार्थंवा तदेव हि

dhāmnaḥ sthalasamaṃ tasya paṅktyaṣṭāṃ śonamevavā nṛttamaṇḍapametat syāt snānārthaṃvā tadeva hi

षड् भक्ति चतुरश्राभं मध्येऽष्ट स्तम्भकत्न टकम् द्विभक्तिविस्तृतं चैकभक्त्या निष्क्रान्त वक्रकम्

ṣaḍ bhakti caturaśrābhaṃ madhye'ṣṭa stambhakatna ṭakam dvibhaktivistṛtaṃ caikabhaktyā niṣkrānta vakrakam

षष्ट्यङि् घ्रकसमायु क्तं त्यक्तमध्यस्थपादकम् चतु र्विंशतिनास्यङ्गं सर्वालङ्कारसं युतम्

ṣaṣṭyaṅi् ghrakasamāyu ktaṃ tyaktamadhyasthapādakam catu rviṃśatināsyaṅgaṃ sarvālaṅkārasaṃ yutam

शिवाख्यं मण्डपं सर्ववासेयोग्यं सनातनम् सप्तां शचतुरश्राभं षष्ट्यङि् घ्रकसमावृतम्

śivākhyaṃ maṇḍapaṃ sarvavāseyogyaṃ sanātanam saptāṃ śacaturaśrābhaṃ ṣaṣṭyaṅi् ghrakasamāvṛtam

नवभागेन तन्मध्येकत्न टं वा मण्डिताङ्गणम् सद्वात्रिं शति नास्यङ्गं चतु र्दिशि सवारणम्

navabhāgena tanmadhyekatna ṭaṃ vā maṇḍitāṅgaṇam sadvātriṃ śati nāsyaṅgaṃ catu rdiśi savāraṇam

त्रिभागैकां शविस्तारनिर्गमं मुखभद्रकम् मध्यरङ्गसमोपेतमिष्टदिग्गतभित्तिकम्

tribhāgaikāṃ śavistāranirgamaṃ mukhabhadrakam madhyaraṅgasamopetamiṣṭadiggatabhittikam

आस्थानमण्डपं चैतत् तै तिलानां महीभृताम् अभिषेकादिकार्येषुयोग्यं वेदमिति स्मृतम्

āsthānamaṇḍapaṃ caitat tai tilānāṃ mahībhṛtām abhiṣekādikāryeṣuyogyaṃ vedamiti smṛtam

अष्टभक्त्या यु गाश्रं स्यादशीति पादसं युतम् चतुर्भा गोध्ध्वकत्न टं तुद्विभागेन तुभद्रकम्

aṣṭabhaktyā yu gāśraṃ syādaśīti pādasaṃ yutam caturbhā godhdhvakatna ṭaṃ tudvibhāgena tubhadrakam

चतु र्दिशि चतुद्द्वरिं पाश्श्वेसोपानसं युतम् सर्वालङ्कारसं युक्तमलङ्कृतमिति स्मृतम्

catu rdiśi catuddvariṃ pāśśvesopānasaṃ yutam sarvālaṅkārasaṃ yuktamalaṅkṛtamiti smṛtam

तदेव जलपादं तुब्रह्मस्थलमितीष्यते परितो वारमेकां शं द्व्यं शेनावृतमण्डपम्

tadeva jalapādaṃ tubrahmasthalamitīṣyate parito vāramekāṃ śaṃ dvyaṃ śenāvṛtamaṇḍapam

पूर्ववन्मुखभद्रं स्यादिष्ट दिग्गतभद्रकम् ब्रह्मस्थानेविधातव्यं ग्रामादीनां सनातनम्

pūrvavanmukhabhadraṃ syādiṣṭa diggatabhadrakam brahmasthānevidhātavyaṃ grāmādīnāṃ sanātanam

नवभक्ति युतं सम्यक् पङ्कितपङ्कत्यङि् घ्रकान्वितम् त्र्यं शै कविस्तृतं भद्रं चतुद्द्वारसमन्वितम्

navabhakti yutaṃ samyak paṅkitapaṅkatyaṅi् ghrakānvitam tryaṃ śai kavistṛtaṃ bhadraṃ catuddvārasamanvitam

सोपानं प्रमुखेतस्य कर्णेलाङ्गलभित्तिकम् नवरङ्गैरलङ्कुर्यात् षडष्टै वाल्पनासिकम्

sopānaṃ pramukhetasya karṇelāṅgalabhittikam navaraṅgairalaṅkuryāt ṣaḍaṣṭai vālpanāsikam

नवब्रह्म सुपूज्यं तद् ग्रामवेश्मादिमध्यगम् सर्वालङ्कारसं युक्तं दर्भाख्यं तन्मनोहरम्

navabrahma supūjyaṃ tad grāmaveśmādimadhyagam sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ darbhākhyaṃ tanmanoharam

दशां शचतुरश्राभं सद्वादश शताङि् घ्रकम् नवकत्न टसमायु क्तमेककां शान्तरालकम्

daśāṃ śacaturaśrābhaṃ sadvādaśa śatāṅi् ghrakam navakatna ṭasamāyu ktamekakāṃ śāntarālakam

एतत् कौशिकमित्यु क्तं चतुरश्रं तुजातिकम् नन्दमेकाननेभद्रं द्विमुखं भद्रकौशिकम्

etat kauśikamityu ktaṃ caturaśraṃ tujātikam nandamekānanebhadraṃ dvimukhaṃ bhadrakauśikam

त्रिमुखं जयकोशं स्यात् पूर्णकोशं चतुर्मु खम् अधिष्ठानाङि् घ्रवत् कर्णेलाङ्गलाकारभित्तिकम्

trimukhaṃ jayakośaṃ syāt pūrṇakośaṃ caturmu kham adhiṣṭhānāṅi् ghravat karṇelāṅgalākārabhittikam

सर्वालङ्कारसं युक्तं षडष्टै वाल्पनासिकम् एकादशविभागेन समं तुचतुरश्रकम्

sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ ṣaḍaṣṭai vālpanāsikam ekādaśavibhāgena samaṃ tucaturaśrakam

परितो मण्डपं तस्य बाह्येभागेन कारयेत् चतुष्कर्णेद्विभागेन चतुष्कत्न टसमन्वितम्

parito maṇḍapaṃ tasya bāhyebhāgena kārayet catuṣkarṇedvibhāgena catuṣkatna ṭasamanvitam

चतु र्दिग्द्वित्रिभक्त्या तुविपुलायतकोष्ठकम् त्रिभक्तिचतुरश्रं तुमध्यरङ्ग्यूध्ध्वकत्न टकम्

catu rdigdvitribhaktyā tuvipulāyatakoṣṭhakam tribhakticaturaśraṃ tumadhyaraṅgyūdhdhvakatna ṭakam

कत्न टशालान्तरेतस्य क्रकरीकृतमार्गकम् जात्यादिमुखभद्राङ्गं सर्वा वयवशोभितम्

katna ṭaśālāntaretasya krakarīkṛtamārgakam jātyādimukhabhadrāṅgaṃ sarvā vayavaśobhitam

ऊध्ध्वेसभाङ्गनीडाङ्गं प्रस्तरं नवबोधकम् विवृतं संवृतं वापि गुह्यागुह्यार्थमाचरेत्

ūdhdhvesabhāṅganīḍāṅgaṃ prastaraṃ navabodhakam vivṛtaṃ saṃvṛtaṃ vāpi guhyāguhyārthamācaret

कुलधारणमित्यु क्तं समं तुचतुरश्रकम् भागैद्द्वादशभिर्युक्तं समं तुचतुरश्रकम्

kuladhāraṇamityu ktaṃ samaṃ tucaturaśrakam bhāgaiddvādaśabhiryuktaṃ samaṃ tucaturaśrakam

अष्टदिक्षुच मध्येतुद्विभक्त्यै वोध्ध्वकत्न टकम् तत्तब्दाह्येतुभागेन परितोऽलिन्द्रमिष्यते

aṣṭadikṣuca madhyetudvibhaktyai vodhdhvakatna ṭakam tattabdāhyetubhāgena parito'lindramiṣyate

अङ्गणं वा सभास्थानं कर्णेलाङ्गलभित्तिकम् चतु द्द्व्यंशेन विस्तारं निर्गमं स्याच्चतु र्दिश

aṅgaṇaṃ vā sabhāsthānaṃ karṇelāṅgalabhittikam catu ddvyaṃśena vistāraṃ nirgamaṃ syāccatu rdiśa

पाश्श्वेसोपानसं युक्तं पञ्जरै रष्टभिर्यु तम् षष्ट्युत्तरशतस्तम्भमाद्यङ्गे प्रविधीयते

pāśśvesopānasaṃ yuktaṃ pañjarai raṣṭabhiryu tam ṣaṣṭyuttaraśatastambhamādyaṅge pravidhīyate

यु क्त्या नास्यङ्गसं युक्तं सुखाङ्गं नाम मण्डपम् सौख्यं त्रयोदशां शेन चतुरश्रसमाकृति

yu ktyā nāsyaṅgasaṃ yuktaṃ sukhāṅgaṃ nāma maṇḍapam saukhyaṃ trayodaśāṃ śena caturaśrasamākṛti

परितो मण्डपं द्व्यं शं भागेन क्रकरीपथम् त्रिभागं मध्यरङ्ग्यूध्ध्वकत्न टं सस्थूपि नीव्रकम्

parito maṇḍapaṃ dvyaṃ śaṃ bhāgena krakarīpatham tribhāgaṃ madhyaraṅgyūdhdhvakatna ṭaṃ sasthūpi nīvrakam

चतुष्कर्णेद्विभागेन त्यक्तमध्याङि् घ्रकत्न टकम् दिक्षुद्वित्र्यं शविस्तारायामं कोष्ठचतुष्टयम्

catuṣkarṇedvibhāgena tyaktamadhyāṅi् ghrakatna ṭakam dikṣudvitryaṃ śavistārāyāmaṃ koṣṭhacatuṣṭayam

नन्दादिमुखभद्राङ्गमिष्टदिग्गत कु ड्यकम् चतुरशीतिभिर्युक्त शतस्तम्भसमन्वितम्

nandādimukhabhadrāṅgamiṣṭadiggata ku ḍyakam caturaśītibhiryukta śatastambhasamanvitam

सर्वालङ्कारसं युक्तं देवद्विजमहीभृताम् द्विःसप्तभक्तिविस्तारं समं तुचतुरश्रकम्

sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ devadvijamahībhṛtām dviḥsaptabhaktivistāraṃ samaṃ tucaturaśrakam

100

द्विभक्त्या गर्भकत्न टं स्यादेकां शालिन्द्रमावृतम् एकां शमन्तरालं स्यादप्रच्छन्नतलान्वितम्

dvibhaktyā garbhakatna ṭaṃ syādekāṃ śālindramāvṛtam ekāṃ śamantarālaṃ syādapracchannatalānvitam

101

चतुष्कर्णेद्विभक्त्यै वमङ्गणं वोध्ध्वकत्न टकम् द्विचतु र्विस्तृतायामं कोष्ठं वाङ्गणकं दिशि

catuṣkarṇedvibhaktyai vamaṅgaṇaṃ vodhdhvakatna ṭakam dvicatu rvistṛtāyāmaṃ koṣṭhaṃ vāṅgaṇakaṃ diśi

102

तेषां बाह्येतुभागेन परितोऽलिन्द्रमिष्यते इष्टदिक्कु ड्यसं युक्तमिष्टदिग्भद्रसं युतम्

teṣāṃ bāhyetubhāgena parito'lindramiṣyate iṣṭadikku ḍyasaṃ yuktamiṣṭadigbhadrasaṃ yutam

103

साष्टद्विशतपादं स्यादाद्यङ्गे तुविधीयते देवद्विजनरेन्द्राणां गर्भाख्यं तन्मनोहरम्

sāṣṭadviśatapādaṃ syādādyaṅge tuvidhīyate devadvijanarendrāṇāṃ garbhākhyaṃ tanmanoharam

104

त्रिःपञ्चभक्तिविस्तारं समं तुचतुरश्रकम् त्रिभागं मध्यरङ्ग्यूध्ध्वकत्न टं वाङ्गणमेव वा

triḥpañcabhaktivistāraṃ samaṃ tucaturaśrakam tribhāgaṃ madhyaraṅgyūdhdhvakatna ṭaṃ vāṅgaṇameva vā

105

परितोऽलिन्द्र मं शेन भागैके नान्तरालकम् शेषं पूर्ववदु द्दिष्टं कोष्ठकं भागतोऽधिकम्

parito'lindra maṃ śena bhāgaike nāntarālakam śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ koṣṭhakaṃ bhāgato'dhikam

106

द्वात्रिं शदि् द्वशतं पादमाद्यङ्गे प्रविधीयते सर्वालङ्कारसं युक्तं माल्याख्यं मण्डपं भवेत्

dvātriṃ śadi् dvaśataṃ pādamādyaṅge pravidhīyate sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ mālyākhyaṃ maṇḍapaṃ bhavet

107

माल्याद्भुतं समाश्रं तुभागैः षोडशभिर्यु तम् द्विभक्त्यै वोध्ध्वकत्न टं तुभागेनालिन्द्रमावृतम्

mālyādbhutaṃ samāśraṃ tubhāgaiḥ ṣoḍaśabhiryu tam dvibhaktyai vodhdhvakatna ṭaṃ tubhāgenālindramāvṛtam

108

द्व्ये कभक्त्या मुखेभद्रं कर्णेलाङ्गलभित्तिकम् पाश्श्वेसोपानसं युक्तं चित्रप्रस्तरसं युतम्

dvye kabhaktyā mukhebhadraṃ karṇelāṅgalabhittikam pāśśvesopānasaṃ yuktaṃ citraprastarasaṃ yutam

109

तब्दहिव्द्व्यंशमानेन जलपादं समन्ततः तब्दाह्येतुचतुर्भक्त्या परितो मण्डपं भवेत्

tabdahivdvyaṃśamānena jalapādaṃ samantataḥ tabdāhyetucaturbhaktyā parito maṇḍapaṃ bhavet

110

द्विभक्तिचतुरश्राभमेकां शं व्यवधानकम् द्विरष्टाङ्गणं तन्मध्येपरितः प्रविधीयते

dvibhakticaturaśrābhamekāṃ śaṃ vyavadhānakam dviraṣṭāṅgaṇaṃ tanmadhyeparitaḥ pravidhīyate

111

कर्णेलाङ्गलकु ड्यं स्यादूध्ध्वेहाराभिमण्डितम् चतु द्द्विभक्तिविस्तारनिर्गमं दिक्षुभद्रकम्

karṇelāṅgalaku ḍyaṃ syādūdhdhvehārābhimaṇḍitam catu ddvibhaktivistāranirgamaṃ dikṣubhadrakam

112

पाश्श्वेसोपानसं युक्तं सर्वालङ्कारसं युतम् देवद्विजनरेन्द्राणां चतुरश्रं द्विरष्टधा

pāśśvesopānasaṃ yuktaṃ sarvālaṅkārasaṃ yutam devadvijanarendrāṇāṃ caturaśraṃ dviraṣṭadhā

113

इत ऊध्ध्वंद्विपाश्श्वै कवृद्ध्या द्वात्रिं शदं शकम् विस्तारं चतुरश्राभं मण्डपं कारयेद् बुधः

ita ūdhdhvaṃdvipāśśvai kavṛddhyā dvātriṃ śadaṃ śakam vistāraṃ caturaśrābhaṃ maṇḍapaṃ kārayed budhaḥ

114

विवृतं संवृतं वापि कु ड्यस्तम्भं प्रयोजयेत् यथायु क्ति यथाशोभं तथा कुर्याद् विचक्षणः

vivṛtaṃ saṃvṛtaṃ vāpi ku ḍyastambhaṃ prayojayet yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ

115

एतेषामायताश्राभं मण्डपं प्रविधीयते त्रिभक्तिविस्तृतं तस्माद् द्विभक्त्याधिकमायतम्

eteṣāmāyatāśrābhaṃ maṇḍapaṃ pravidhīyate tribhaktivistṛtaṃ tasmād dvibhaktyādhikamāyatam

116

पुरतो वारमेकां शं त्रिरष्टाङि् घ्रसमन्वितम् विं शन्नास्यङ्गसं युक्तं धनाख्यं तद्धनावहम्

purato vāramekāṃ śaṃ triraṣṭāṅi् ghrasamanvitam viṃ śannāsyaṅgasaṃ yuktaṃ dhanākhyaṃ taddhanāvaham

117

विस्तारं चतुरं शै स्तुतस्माद् द्व्यं शाधिकायतम् मण्डपं परितो भक्त्या शेषमङ्गणकं भवेत्

vistāraṃ caturaṃ śai stutasmād dvyaṃ śādhikāyatam maṇḍapaṃ parito bhaktyā śeṣamaṅgaṇakaṃ bhavet

118

द्विभक्तिविस्तृतं चैकभक्त्या तन्मुखभद्रकम् चतुरष्टाङि् घ्रसं युक्तमाद्यङ्गे षुबहिर्बहिः

dvibhaktivistṛtaṃ caikabhaktyā tanmukhabhadrakam caturaṣṭāṅi् ghrasaṃ yuktamādyaṅge ṣubahirbahiḥ

119

सर्वालङ्कारसं युक्तं सुभूषणमिति स्मृतम् पञ्चरक्त्या विशालं तुतस्माद् द्व्यं शाधिकायतम्

sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ subhūṣaṇamiti smṛtam pañcaraktyā viśālaṃ tutasmād dvyaṃ śādhikāyatam

120

मण्डपं परितोंऽशेन शेषं कत्न टं तुवाङ्गणम् त्रिभक्तिविस्तृतं चैकभक्त्या तन्मुखभद्रकम्

maṇḍapaṃ paritoṃ'śena śeṣaṃ katna ṭaṃ tuvāṅgaṇam tribhaktivistṛtaṃ caikabhaktyā tanmukhabhadrakam

121

आद्यङ्गमष्टपञ्चाङि् घ्रसं युक्तं तद्विचित्रकम् सर्वालङ्कारसं युक्तमाहल्यं सर्वदेशिकम्

ādyaṅgamaṣṭapañcāṅi् ghrasaṃ yuktaṃ tadvicitrakam sarvālaṅkārasaṃ yuktamāhalyaṃ sarvadeśikam

122

षड् भक्तिविस्तृतं तस्माद् द्विभक्त्यधिकमायतम् चतु द्द्विभक्तिकं दै ध्ध्यव्यासमध्येसभोदयम्

ṣaḍ bhaktivistṛtaṃ tasmād dvibhaktyadhikamāyatam catu ddvibhaktikaṃ dai dhdhyavyāsamadhyesabhodayam

123

परितो मण्डपं द्व्यं शमिष्टदिङ्मुखभद्रकम् षष्ट्यङि् घ्रयुतमाद्यङ्गं युक्त्या नास्यङ्गसं युतम्

parito maṇḍapaṃ dvyaṃ śamiṣṭadiṅmukhabhadrakam ṣaṣṭyaṅi् ghrayutamādyaṅgaṃ yuktyā nāsyaṅgasaṃ yutam

124

सर्वालङ्कारसं युक्तं स्रु गाख्यं तन्मनोहरम् सप्तभक्त्या विशालं तुतस्माद् द्व्यं शाधिकायतम्

sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ sru gākhyaṃ tanmanoharam saptabhaktyā viśālaṃ tutasmād dvyaṃ śādhikāyatam

125

त्रिभक्तिविस्तृतं पञ्चभक्तिदै ध्ध्यं सभाङ्गणम् परितो मण्डपं द्व्यं शमिष्टदिग्गतभित्तिकम्

tribhaktivistṛtaṃ pañcabhaktidai dhdhyaṃ sabhāṅgaṇam parito maṇḍapaṃ dvyaṃ śamiṣṭadiggatabhittikam

126

त्रिभक्तिविस्तृतं भागनिर्गमं मुखभद्रकम् यु क्त्या नास्यङ्गसं युक्तं द्विसप्तत्यङि् घ्रकान्वितम्

tribhaktivistṛtaṃ bhāganirgamaṃ mukhabhadrakam yu ktyā nāsyaṅgasaṃ yuktaṃ dvisaptatyaṅi् ghrakānvitam

127

सर्वालङ्कारसं युक्तं कोणाख्यं मण्डपं भवेत् अष्टभक्त्या विशालं तुतस्माद् द्व्यं शाधिकायतम्

sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ koṇākhyaṃ maṇḍapaṃ bhavet aṣṭabhaktyā viśālaṃ tutasmād dvyaṃ śādhikāyatam

128

द्विचतुर्भा गविस्तारायामं मध्येजलस्थलम् परितोऽलिन्द्रमेकां शं बाह्येद्व्यं शेन मण्डपम्

dvicaturbhā gavistārāyāmaṃ madhyejalasthalam parito'lindramekāṃ śaṃ bāhyedvyaṃ śena maṇḍapam

129

त्यक्तमध्याङि् घ्रसं युक्तमिष्टदिग्गताभित्तिकम् साष्टषष्ट्यङि् घ्रसं युक्तं पूर्ववन्मुखभद्रकम्

tyaktamadhyāṅi् ghrasaṃ yuktamiṣṭadiggatābhittikam sāṣṭaṣaṣṭyaṅi् ghrasaṃ yuktaṃ pūrvavanmukhabhadrakam

130

प्रमुखेवारमेकां शं मुखं सोपानसं युतम् नानालङ्कारसं युक्तं सुरादीनां तुखर्वटम्

pramukhevāramekāṃ śaṃ mukhaṃ sopānasaṃ yutam nānālaṅkārasaṃ yuktaṃ surādīnāṃ tukharvaṭam

131

नवभक्तिविशालं तुतस्माद् द्व्यं शाधिकायतम् एकत्र्यं शं तुविस्तारायामं मध्येजलस्थलम्

navabhaktiviśālaṃ tutasmād dvyaṃ śādhikāyatam ekatryaṃ śaṃ tuvistārāyāmaṃ madhyejalasthalam

132

परितोऽलिन्द्रमेकां शं बाह्येद्व्यं शेन मण्डपम् त्यक्तमध्याङि् घ्रसं युक्तं बाह्येवारं तुभागतः

parito'lindramekāṃ śaṃ bāhyedvyaṃ śena maṇḍapam tyaktamadhyāṅi् ghrasaṃ yuktaṃ bāhyevāraṃ tubhāgataḥ

133

षण्णवत्यङि् घ्रसं युक्तं यथेष्टं द्वारभित्तिकम् वारयु क्तमवारं वा पूर्ववन्मुखभद्रकम्

ṣaṇṇavatyaṅi् ghrasaṃ yuktaṃ yatheṣṭaṃ dvārabhittikam vārayu ktamavāraṃ vā pūrvavanmukhabhadrakam

134

नानावयवसं युक्तं नाम्ना श्रीरूपमिष्यते पङ्क्तिभागविशालं तुतस्माद् द्व्यं शाधिकायतम्

nānāvayavasaṃ yuktaṃ nāmnā śrīrūpamiṣyate paṅktibhāgaviśālaṃ tutasmād dvyaṃ śādhikāyatam

135

द्विचतुर्भा गविस्तारायामं मध्येसभोदयम् परितोऽलिन्द्रमेकां शं भागेन जलपातनम्

dvicaturbhā gavistārāyāmaṃ madhyesabhodayam parito'lindramekāṃ śaṃ bhāgena jalapātanam

136

तब्दाह्येद्व्यं शमानेन परितो मण्डपं भवेत् स्तम्भं कु ड्यं मुखं भद्रं यथेष्टं परिकल्पयेत्

tabdāhyedvyaṃ śamānena parito maṇḍapaṃ bhavet stambhaṃ ku ḍyaṃ mukhaṃ bhadraṃ yatheṣṭaṃ parikalpayet

137

अथवा मध्यकत्न टं चाप्यलिन्द्रं चापि पूर्ववत् जलस्थलं विना सर्वंमण्डपं परिकल्पयेत्

athavā madhyakatna ṭaṃ cāpyalindraṃ cāpi pūrvavat jalasthalaṃ vinā sarvaṃmaṇḍapaṃ parikalpayet

138

द्विभक्त्या चतुरश्रं तुषट् कत्न टं पाश्श्वयोर्मतम् द्विचतुर्भा गविस्तारदै घ्घ्यंकोष्ठं मुखेऽमुखे

dvibhaktyā caturaśraṃ tuṣaṭ katna ṭaṃ pāśśvayormatam dvicaturbhā gavistāradai ghghyaṃkoṣṭhaṃ mukhe'mukhe

139

कर्णेलाङ्गलकु ड्यं वा परितः कु ड्यमेववा विवृतं संवृतं वाऽपि स्तम्भं तत्रै व योजयेत्

karṇelāṅgalaku ḍyaṃ vā paritaḥ ku ḍyamevavā vivṛtaṃ saṃvṛtaṃ vā'pi stambhaṃ tatrai va yojayet

140

सर्वावयवसं युक्तं मङ्गलाख्यं तुमण्डपम् अष्टावेतानि चोक्तानि देवद्विजमहीभृताम्

sarvāvayavasaṃ yuktaṃ maṅgalākhyaṃ tumaṇḍapam aṣṭāvetāni coktāni devadvijamahībhṛtām

141

पूर्वोक्तचतुरश्रात्तुभक्त्यैकया विवर्धनात् यावद् द्विगुणमायामं तावद् दै घ्घ्यंप्रयोजयेत्

pūrvoktacaturaśrāttubhaktyaikayā vivardhanāt yāvad dviguṇamāyāmaṃ tāvad dai ghghyaṃprayojayet

142

स्तम्भ कु ड्यादिकं सर्वमलङ्कारं च तत्ततः यथारुचि यथाशोभं तथा कुर्याद् विचक्षणः

stambha ku ḍyādikaṃ sarvamalaṅkāraṃ ca tattataḥ yathāruci yathāśobhaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ

143

अष्टावायतयु क्तानि वक्ष्यन्तेवैश्यशूद्रयोः द्विभक्तिविस्तृतं चै व विस्तारद्विगुणायतम्

aṣṭāvāyatayu ktāni vakṣyantevaiśyaśūdrayoḥ dvibhaktivistṛtaṃ cai va vistāradviguṇāyatam

144

त्रिःपञ्चाङि् घ्रसमायु क्तं द्व्यं शै कं मुखभद्रकम् पाश्श्वेसोपानसं युक्तं नासिकाख्यैरलङ्कृतम्

triḥpañcāṅi् ghrasamāyu ktaṃ dvyaṃ śai kaṃ mukhabhadrakam pāśśvesopānasaṃ yuktaṃ nāsikākhyairalaṅkṛtam

145

इष्टदिङ्मुखसं युक्तं मार्गाख्यं मण्डपं मतम् त्रिभक्तिविस्तृतं तस्य विस्तारद्विगुणायतम्

iṣṭadiṅmukhasaṃ yuktaṃ mārgākhyaṃ maṇḍapaṃ matam tribhaktivistṛtaṃ tasya vistāradviguṇāyatam

146

चतुःसप्ताङि् घ्रसं युक्तं भक्त्या वारं तुतन्मुखे द्विभक्तिविस्तृतं भक्त्या निर्गमं मुखभद्रकम्

catuḥsaptāṅi् ghrasaṃ yuktaṃ bhaktyā vāraṃ tutanmukhe dvibhaktivistṛtaṃ bhaktyā nirgamaṃ mukhabhadrakam

147

यु क्त्या नास्यङि् घ्रसं युक्तं सौभद्रं तन्मनोहरम् चतुर्भक्त्या विशालं तुतस्माद् द्व्यं शाधिकायतम्

yu ktyā nāsyaṅi् ghrasaṃ yuktaṃ saubhadraṃ tanmanoharam caturbhaktyā viśālaṃ tutasmād dvyaṃ śādhikāyatam

148

द्विचतु र्विस्तृतायामं कत्न टं मध्येतुवाङ्गणम् द्वात्रिं शाङि् घ्रसमायु क्तं भक्त्या तन्मुखभद्रकम्

dvicatu rvistṛtāyāmaṃ katna ṭaṃ madhyetuvāṅgaṇam dvātriṃ śāṅi् ghrasamāyu ktaṃ bhaktyā tanmukhabhadrakam

149

यु क्त्या नास्यङि् घ्रसं युक्तं सुन्दराख्यं तुमण्डपम् पञ्चभक्त्या विशालं तुतस्माद् वेदां शमायतम्

yu ktyā nāsyaṅi् ghrasaṃ yuktaṃ sundarākhyaṃ tumaṇḍapam pañcabhaktyā viśālaṃ tutasmād vedāṃ śamāyatam

150

द्विभक्तिविस्तृतं त्र्यं शदै घ्घ्यंपाश्श्वेऽङ्कणद्वयम् षट् पञ्चाशद्भवेत् पादं वारमेके न तन्मुखे

dvibhaktivistṛtaṃ tryaṃ śadai ghghyaṃpāśśve'ṅkaṇadvayam ṣaṭ pañcāśadbhavet pādaṃ vārameke na tanmukhe

151

त्रिभक्तिविस्तृतं चैकभक्त्या तन्मुखभद्रकम् प्रमुखेतस्य सोपानं सर्वतः कु ड्यसं युतम्

tribhaktivistṛtaṃ caikabhaktyā tanmukhabhadrakam pramukhetasya sopānaṃ sarvataḥ ku ḍyasaṃ yutam

152

यु क्त्या नास्यङ्गसं युक्तं साधारणमिति स्मृतम् षड् भक्तिविस्तृतं तस्मात् त्रिभक्त्याधिकमायतम्

yu ktyā nāsyaṅgasaṃ yuktaṃ sādhāraṇamiti smṛtam ṣaḍ bhaktivistṛtaṃ tasmāt tribhaktyādhikamāyatam

153

द्विपञ्चभाग विस्तारायामं मध्येसभोदयम् परितो मण्डपं द्व्यं शं वारं भक्त्या तुतन्मुखे

dvipañcabhāga vistārāyāmaṃ madhyesabhodayam parito maṇḍapaṃ dvyaṃ śaṃ vāraṃ bhaktyā tutanmukhe

154

पूर्ववन्मुखभद्रं तुनासिकाख्यैरलङ्कृतम् षष्ट्यङि् घ्रकसमायु क्तं सर्वा वयवसं युतम्

pūrvavanmukhabhadraṃ tunāsikākhyairalaṅkṛtam ṣaṣṭyaṅi् ghrakasamāyu ktaṃ sarvā vayavasaṃ yutam

155

नाम्ना सौख्यमिति प्रोक्तं सर्वेषां तुसनातनम् सप्तभक्त्या विशालं तुतस्माद् वेदां शमायतम्

nāmnā saukhyamiti proktaṃ sarveṣāṃ tusanātanam saptabhaktyā viśālaṃ tutasmād vedāṃ śamāyatam

156

त्रिभागचतुरश्रं तुमध्येकत्न टं तुवाङ्गणम् तब्दाह्येभागमानेन परितोऽलिन्द्रमिष्यते

tribhāgacaturaśraṃ tumadhyekatna ṭaṃ tuvāṅgaṇam tabdāhyebhāgamānena parito'lindramiṣyate

157

द्विपञ्चविस्तृतायामं पाश्श्वयोरङ्गणद्वयम् बाह्येमण्डपमेकां शं परितः कल्पयेद् बुधः

dvipañcavistṛtāyāmaṃ pāśśvayoraṅgaṇadvayam bāhyemaṇḍapamekāṃ śaṃ paritaḥ kalpayed budhaḥ

158

त्रिभक्त्यैके न विस्तारनिर्गमं मुखभद्रकम् चतुराशीतिकं पादमाद्यङ्गे प्रविधीयते

tribhaktyaike na vistāranirgamaṃ mukhabhadrakam caturāśītikaṃ pādamādyaṅge pravidhīyate

159

प्रमुखेवारमेकां शं नानावयवशोभितम् सर्वालङ्कारसं युक्तमेत दीश्वरकान्तकम्

pramukhevāramekāṃ śaṃ nānāvayavaśobhitam sarvālaṅkārasaṃ yuktameta dīśvarakāntakam

160

अष्टभक्त्या विशालं तुतस्मात् पूर्ववदायतम् द्विभक्ति चतुरश्रं तुमध्येकत्न टं तुवाङ्गणम्

aṣṭabhaktyā viśālaṃ tutasmāt pūrvavadāyatam dvibhakti caturaśraṃ tumadhyekatna ṭaṃ tuvāṅgaṇam

161

तब्दाह्येभागमानेन परितोऽलिन्द्रमिष्यते पूर्ववत् पाश्श्वयोः कत्न टं द्व्यं शेनाधिकमायतम्

tabdāhyebhāgamānena parito'lindramiṣyate pūrvavat pāśśvayoḥ katna ṭaṃ dvyaṃ śenādhikamāyatam

162

द्विभक्त्या मण्डपं बाह्येपरितः कल्पयेद् बुधः चतु द्द्विभक्तिविस्तारनिर्गमं मुखभद्रकम्

dvibhaktyā maṇḍapaṃ bāhyeparitaḥ kalpayed budhaḥ catu ddvibhaktivistāranirgamaṃ mukhabhadrakam

163

दशाधिकशतस्तम्भमाद्यङ्गे प्रविधीयते सर्वालं कारसं युक्तं श्रीभद्रं् सर्वयोग्यकम्

daśādhikaśatastambhamādyaṅge pravidhīyate sarvālaṃ kārasaṃ yuktaṃ śrībhadraṃ् sarvayogyakam

164

नवभक्त्या विशालं तुतस्मात् पूर्ववदायतम् त्रिभक्तिचतुरश्रं तुमध्येकत्न टं तुवाङ्गणम्

navabhaktyā viśālaṃ tutasmāt pūrvavadāyatam tribhakticaturaśraṃ tumadhyekatna ṭaṃ tuvāṅgaṇam

165

तब्दाह्येभागमानेन परितोऽलिन्द्रमिष्यते द्विपञ्चभक्ति विस्तारदै घ्घ्यंपाश्श्वेऽङ्गणद्वयम्

tabdāhyebhāgamānena parito'lindramiṣyate dvipañcabhakti vistāradai ghghyaṃpāśśve'ṅgaṇadvayam

166

परितो मण्डपं द्व्यं शं तब्दाह्येयोजयेब्दुधः पञ्चद्व्यं श विशालायामेन भद्रं मुखेऽमुखे

parito maṇḍapaṃ dvyaṃ śaṃ tabdāhyeyojayebdudhaḥ pañcadvyaṃ śa viśālāyāmena bhadraṃ mukhe'mukhe

167

त्र्यं शै कविपुलं दै घ्घ्यंपाश्श्वयोर्भद्रकद्वयम् कर्णेलाङ्गलवत् कु ड्यं विवृतस्तम्भसं युतम्

tryaṃ śai kavipulaṃ dai ghghyaṃpāśśvayorbhadrakadvayam karṇelāṅgalavat ku ḍyaṃ vivṛtastambhasaṃ yutam

168

साष्टाविं शच्छतं पादमाद्यङ्गे प्रविधीयते यथायु क्ति यथायोगं तथा युञ्जीत बु द्धिमान्

sāṣṭāviṃ śacchataṃ pādamādyaṅge pravidhīyate yathāyu kti yathāyogaṃ tathā yuñjīta bu ddhimān

169

सर्वतोभद्रकं नाम्ना सर्वालङ्कारसं युतम् एतान्यदि सुरादीनां योजयेत् तुविचक्षणः

sarvatobhadrakaṃ nāmnā sarvālaṅkārasaṃ yutam etānyadi surādīnāṃ yojayet tuvicakṣaṇaḥ

170

मण्डपानां तुविस्तारादायामं प्रविधीयते जातिरूपं तुपूर्वोक्तं छन्दमेकं द्विभक्तिकम्

maṇḍapānāṃ tuvistārādāyāmaṃ pravidhīyate jātirūpaṃ tupūrvoktaṃ chandamekaṃ dvibhaktikam

171

विकल्पं त्र्यं शकं प्रोक्तमाभासं चतुरश्रकम् दण्डकं स्वस्तिभद्रं च पद्मं क्रकर्भद्रकम्

vikalpaṃ tryaṃ śakaṃ proktamābhāsaṃ caturaśrakam daṇḍakaṃ svastibhadraṃ ca padmaṃ krakarbhadrakam

172

षण्मुखं लाङ्गलं मौलिं जातिनामानुसारतः प्रपामण्डपजातिस्तुयु क्तितः पादसं युता

ṣaṇmukhaṃ lāṅgalaṃ mauliṃ jātināmānusārataḥ prapāmaṇḍapajātistuyu ktitaḥ pādasaṃ yutā

173

गृहविन्यासरङ्गाङ्गं तदु क्तं गृहमण्डपम् प्रासादगर्भनालीवत् सालिन्द्राङ्गविशेषतः

gṛhavinyāsaraṅgāṅgaṃ tadu ktaṃ gṛhamaṇḍapam prāsādagarbhanālīvat sālindrāṅgaviśeṣataḥ

174

अधिष्ठानादिवर्गाढ्यं प्रासादाकारमण्डपम् प्रासादगृहसाङ्गाङ्गं गृहप्रासादमण्डपम्

adhiṣṭhānādivargāḍhyaṃ prāsādākāramaṇḍapam prāsādagṛhasāṅgāṅgaṃ gṛhaprāsādamaṇḍapam

175

मण्डपोपरि भूमिश्चेन्मालिकामण्डपं मतम् इष्टकाभिः शिलाभिर्वादारुभिर्दन्तलोहकः

maṇḍapopari bhūmiścenmālikāmaṇḍapaṃ matam iṣṭakābhiḥ śilābhirvādārubhirdantalohakaḥ

सर्वत्र द्रव्यजातीनां मिश्रं मिश्रं विशेषितम् 175-

sarvatra dravyajātīnāṃ miśraṃ miśraṃ viśeṣitam 175-

सायतं तुचतुरश्रकं जलक्रीडयान्वितमथापि मण्डपम् एकभौमकमनेकभौमकं योजनीयमवनीपतीच्छया 176-

sāyataṃ tucaturaśrakaṃ jalakrīḍayānvitamathāpi maṇḍapam ekabhaumakamanekabhaumakaṃ yojanīyamavanīpatīcchayā 176-

संवृतं विवृतमङि् घ्रभित्तिकं दिक्षुदिक्षुगतभद्ररूपकम् मध्यरङ्गसहितं तुवाङ्गणं स्तम्भभित्तिकमुपर्यु पर्यपि 177-

saṃvṛtaṃ vivṛtamaṅi् ghrabhittikaṃ dikṣudikṣugatabhadrarūpakam madhyaraṅgasahitaṃ tuvāṅgaṇaṃ stambhabhittikamuparyu paryapi 177-

गुह्यवारणपराधिरोहणं द्वारि तत्र बहुयन्त्रकल्पकम् वारिगर्भगजभूतहं सकं व्यालसिं हकपिसालभञ्जिकम् 178-

guhyavāraṇaparādhirohaṇaṃ dvāri tatra bahuyantrakalpakam vārigarbhagajabhūtahaṃ sakaṃ vyālasiṃ hakapisālabhañjikam 178-

हम्म्यमण्डपसभाभशीर्षकं कत्न टनीडगजतुण्डकोष्ठकम् तोरणादिबहुजालकर्यु तं नासिकादिभिरलङ्कृतं पुनः 179-

hammyamaṇḍapasabhābhaśīrṣakaṃ katna ṭanīḍagajatuṇḍakoṣṭhakam toraṇādibahujālakaryu taṃ nāsikādibhiralaṅkṛtaṃ punaḥ 179-

मण्डपस्य पुरतोऽथ मध्यमेवा जलाशयमनेकयन्त्रकम् इष्टकाभिरुपलैरलङ्कृतं सावगूढमपगूढवारिणाम् 180-

maṇḍapasya purato'tha madhyamevā jalāśayamanekayantrakam iṣṭakābhirupalairalaṅkṛtaṃ sāvagūḍhamapagūḍhavāriṇām 180-

एवं भूपानां जलक्रीडनार्थंप्रोक्तं यत्तन्मण्डपं रम्यदेशे सालङ्कारं सर्वचित्रै र्विचित्रं स्त्रीसौभाग्यारोग्यभोग्यप्रदायि 181-

evaṃ bhūpānāṃ jalakrīḍanārthaṃproktaṃ yattanmaṇḍapaṃ ramyadeśe sālaṅkāraṃ sarvacitrai rvicitraṃ strīsaubhāgyārogyabhogyapradāyi 181-

खदिरः खादिरो वह्निर्निम्बः सालः सिलिन्द्रकः पिशितः तिन्दुकमथ राजादनहोममधूकास्तुपादपादपकाः 182-

khadiraḥ khādiro vahnirnimbaḥ sālaḥ silindrakaḥ piśitaḥ tindukamatha rājādanahomamadhūkāstupādapādapakāḥ 182-

एतेदेवद्विजनृपयोग्याः स्युः सर्वकर्मसुवै स्तम्भाकृतयः सर्वेप्रोक्ताः पूर्वोदितास्तेषाम् 183-

etedevadvijanṛpayogyāḥ syuḥ sarvakarmasuvai stambhākṛtayaḥ sarveproktāḥ pūrvoditāsteṣām 183-

पिशितस्तिन्दुकवृक्षो निम्बो राजादनो मधूकश्च सिलिन्द्रः स्तम्भरुजा वैश्यानां चापि शूद्राणाम् 184-

piśitastindukavṛkṣo nimbo rājādano madhūkaśca silindraḥ stambharujā vaiśyānāṃ cāpi śūdrāṇām 184-

वृत्तं वा चतुरश्रं वाष्टाश्रं षोडशाश्रं च स्तम्भाकृतयः प्रोक्तास्त्वक्साराः सर्वयोग्याः स्युः 185-

vṛttaṃ vā caturaśraṃ vāṣṭāśraṃ ṣoḍaśāśraṃ ca stambhākṛtayaḥ proktāstvaksārāḥ sarvayogyāḥ syuḥ 185-

तालं च नालिके रं क्रमुकं वेणुश्च के तकी चै व इष्टशिलाभिर्वावृक्षैर्देव द्विजमहीपानाम् 186-

tālaṃ ca nālike raṃ kramukaṃ veṇuśca ke takī cai va iṣṭaśilābhirvāvṛkṣairdeva dvijamahīpānām 186-

आश्रमिणामप्यु दितान्यावासानि हि सर्वा णि नै व शिलाभिर्वणिजां शूद्राणां वासके योग्यम् 187-

āśramiṇāmapyu ditānyāvāsāni hi sarvā ṇi nai va śilābhirvaṇijāṃ śūdrāṇāṃ vāsake yogyam 187-

प्रासादाभिमुखेयान्यवरस्य श्रेष्ठमण्डपानि च वै तानि विमानाद्यङ्गस्तम्भोत्तरवाजनानि सदृशानि 188-

prāsādābhimukheyānyavarasya śreṣṭhamaṇḍapāni ca vai tāni vimānādyaṅgastambhottaravājanāni sadṛśāni 188-

अथ पञ्चविंशोऽध्यायः (cont. 2)

अथ मु निवसुनन्दां शै र्धर्मांकां शहीनानि पूर्वोदितमानानि हि सर्वाण्यङ्गानि वा विधेयानि 189-

atha mu nivasunandāṃ śai rdharmāṃkāṃ śahīnāni pūrvoditamānāni hi sarvāṇyaṅgāni vā vidheyāni 189-

आख्यातं मण्डपानां तान्येवोक्तानि दिक्प्रमाणं च पञ्चचतु स्त्रिद्विगुणस्तम्भव्यासेन भित्तिविष्कम्भम् 190-

ākhyātaṃ maṇḍapānāṃ tānyevoktāni dikpramāṇaṃ ca pañcacatu stridviguṇastambhavyāsena bhittiviṣkambham 190-

दारुस्तम्भव्यासात् पादोनं वा त्रिभागमर्धो नम् कु ड्यस्तम्भविशालं तेन विशालेन वा कु ड्यम् 191-

dārustambhavyāsāt pādonaṃ vā tribhāgamardho nam ku ḍyastambhaviśālaṃ tena viśālena vā ku ḍyam 191-

मध्याङ्गणस्य दिशि दक्षिणतोऽङि् घ्रमूले द्वारस्य दक्षिणयुतेतलिपेतुकेचित् कोणेद्वितीय चरणान्वितके त्रिगर्भ-स्थानं वदन्ति मुनयः खलुमण्डपानाम् 192-

madhyāṅgaṇasya diśi dakṣiṇato'ṅi् ghramūle dvārasya dakṣiṇayutetalipetukecit koṇedvitīya caraṇānvitake trigarbha-sthānaṃ vadanti munayaḥ khalumaṇḍapānām 192-

उक्तव्यासायामभागादलिन्द्रं पूर्वेऽपूर्वेवाऽथ भक्त्या समन्तात् भक्त्या वाध्यर्धः समन्तात् तुकुर्याद्देवानामु र्वीसुरोर्वीश्वराणाम् 193-

uktavyāsāyāmabhāgādalindraṃ pūrve'pūrvevā'tha bhaktyā samantāt bhaktyā vādhyardhaḥ samantāt tukuryāddevānāmu rvīsurorvīśvarāṇām 193-

प्रासादाङ्गं मालिकाङ्गं यथावत्कुर्यात् कु ड्यं मूलकु ड्योपरिष्टात् पादं पादानामुपर्येवयोज्यमेकद्वित्रीण्यत्र भौमानि युक्त्या 194-

prāsādāṅgaṃ mālikāṅgaṃ yathāvatkuryāt ku ḍyaṃ mūlaku ḍyopariṣṭāt pādaṃ pādānāmuparyevayojyamekadvitrīṇyatra bhaumāni yuktyā 194-

तत्तद्विस्तारायतांर्विधिज्ञैस्तेषां मानं पादबाह्येतुकेचित् केचिद् भित्तेर्मध्यमं तद्वदन्ति शालाकारं वा सभाशीर्षकाङ्गम् 195-

tattadvistārāyatāṃrvidhijñaisteṣāṃ mānaṃ pādabāhyetukecit kecid bhittermadhyamaṃ tadvadanti śālākāraṃ vā sabhāśīrṣakāṅgam 195-

196

यत्तत् कुर्या न्मण्डपं वासयोग्यम्

yattat kuryā nmaṇḍapaṃ vāsayogyam

197

एकद्वित्रिचतुर्मु खानि च मुखेभद्राण्यभद्राणि का-न्यूध्ध्वेकत्न टयुतानि मध्यकपदेरङ्गाङ्गणाढ्यानि वै सर्वाण्यायतमण्डपानि चतुरश्राभाणि वेदद्विज-क्षोणीशायतनेमतानि च विशां शूद्रेषुदीर्घंमतम्

ekadvitricaturmu khāni ca mukhebhadrāṇyabhadrāṇi kā-nyūdhdhvekatna ṭayutāni madhyakapaderaṅgāṅgaṇāḍhyāni vai sarvāṇyāyatamaṇḍapāni caturaśrābhāṇi vedadvija-kṣoṇīśāyatanematāni ca viśāṃ śūdreṣudīrghaṃmatam

198

नवानां हि सभानां तुलक्षणं वक्ष्यतेऽधुना आद्यं मल्लवसन्तं तत्परं पञ्चवसन्तकम्

navānāṃ hi sabhānāṃ tulakṣaṇaṃ vakṣyate'dhunā ādyaṃ mallavasantaṃ tatparaṃ pañcavasantakam

199

एकवसन्तकं चै वसर्वतोभद्रकं तथा पार्वतं कत्न र्मकं चै व माहेन्द्रं सोमवृत्तकम्

ekavasantakaṃ cai vasarvatobhadrakaṃ tathā pārvataṃ katna rmakaṃ cai va māhendraṃ somavṛttakam

200

शुकविमानकं चै वश्रीप्रतिष्ठितमेवच न वै ताः सायताः पञ्चसभः शेषा यु गाश्रकाः

śukavimānakaṃ cai vaśrīpratiṣṭhitamevaca na vai tāḥ sāyatāḥ pañcasabhaḥ śeṣā yu gāśrakāḥ

201

एकद्वित्रिचतुर्भा गा व्यासा आद्या नृदेवयोः व्यासायाममलङ्कारं स्तम्भानां भित्तिमानकम्

ekadvitricaturbhā gā vyāsā ādyā nṛdevayoḥ vyāsāyāmamalaṅkāraṃ stambhānāṃ bhittimānakam

202

प्राग्वत् सर्वमलङ्कारं दण्डिकान्तविमानवत् लुपाक्रियाक्रमं सर्वंयथा शिखरलक्षणे

prāgvat sarvamalaṅkāraṃ daṇḍikāntavimānavat lupākriyākramaṃ sarvaṃyathā śikharalakṣaṇe

203

कर्णरश्मियुता कत्न टसं ज्ञा वेदाश्रका सभा वलक्षितस्वस्तिहीना कर्णाः कत्न टेच कोष्ठके

karṇaraśmiyutā katna ṭasaṃ jñā vedāśrakā sabhā valakṣitasvastihīnā karṇāḥ katna ṭeca koṣṭhake

204

एकभक्त्या चतुःस्तम्भा लुपाकोट्येककत्न टकम् अष्टपु च्छवलक्षं तुनाम्ना मल्लवसन्तकम्

ekabhaktyā catuḥstambhā lupākoṭyekakatna ṭakam aṣṭapu cchavalakṣaṃ tunāmnā mallavasantakam

205

द्विभक्ति चतुरं चाष्टस्तम्भदीर्घलुपान्वितम् वसुस्वस्ति वलक्षं तुमूलकत्न टं तुमध्यकम्

dvibhakti caturaṃ cāṣṭastambhadīrghalupānvitam vasusvasti valakṣaṃ tumūlakatna ṭaṃ tumadhyakam

206

चतुष्कर्णेचतुष्कत्न टा सं ज्ञा पञ्चवसन्तकम् त्रिभक्तिचतुरश्रं तुद्वादशस्तम्भसं युतम्

catuṣkarṇecatuṣkatna ṭā saṃ jñā pañcavasantakam tribhakticaturaśraṃ tudvādaśastambhasaṃ yutam

207

द्विरष्टस्वस्ति पु च्छं तुसत्रयोदशकत्न टकम् त्रिरष्टकवलक्षं तुस्यान्नाम्नैकवसन्तकम्

dviraṣṭasvasti pu cchaṃ tusatrayodaśakatna ṭakam triraṣṭakavalakṣaṃ tusyānnāmnaikavasantakam

208

यु गभक्तियु गाश्रं तुद्विरष्टाङि् घ्रबहिस्ततः अन्तः स्तम्भकलार्धंतुकलार्धंप्रां शुरश्मयः

yu gabhaktiyu gāśraṃ tudviraṣṭāṅi् ghrabahistataḥ antaḥ stambhakalārdhaṃtukalārdhaṃprāṃ śuraśmayaḥ

209

अष्टद्विगुणकत्न टं तुत्रिरष्टस्वस्तिपु च्छकम् षडष्टै र्ववलक्षं तुमूलकत्न टमथैककम्

aṣṭadviguṇakatna ṭaṃ tutriraṣṭasvastipu cchakam ṣaḍaṣṭai rvavalakṣaṃ tumūlakatna ṭamathaikakam

210

सर्वतोभद्रकं नाम्ना चतस्रश्चतुरश्रकम् आयताश्रं चतुष्पञ्चभक्त्या पार्वतकत्न र्मकम्

sarvatobhadrakaṃ nāmnā catasraścaturaśrakam āyatāśraṃ catuṣpañcabhaktyā pārvatakatna rmakam

211

अष्टादश दशाङि् घ्रस्याद् बाह्येऽबाह्येऽष्टरश्मयः द्विरष्टसप्तकत्न टानि षड्द्विसप्तबहिर्बहिः

aṣṭādaśa daśāṅi् ghrasyād bāhye'bāhye'ṣṭaraśmayaḥ dviraṣṭasaptakatna ṭāni ṣaḍdvisaptabahirbahiḥ

212

चतुष्षष्टि वलक्षानि चतुष्कोष्ठद्विरष्टकम् चतुष्षड् भक्तिविस्तारं दै घ्घ्यंविं शतिपादकम्

catuṣṣaṣṭi valakṣāni catuṣkoṣṭhadviraṣṭakam catuṣṣaḍ bhaktivistāraṃ dai ghghyaṃviṃ śatipādakam

213

अन्तद्द्वादशपादं स्यादन्तःकत्न टं तथाष्टकम् बहिद्द्विरष्टकत्न टं स्याद् षोडश प्रां शुरश्मयः

antaddvādaśapādaṃ syādantaḥkatna ṭaṃ tathāṣṭakam bahiddviraṣṭakatna ṭaṃ syād ṣoḍaśa prāṃ śuraśmayaḥ

214

त्रिरष्टस्वस्तिकं चै व मूलकत्न टत्रिकं भवेत् साशीतिकवलक्षं तुनवत्रिं शतिकत्न टकम्

triraṣṭasvastikaṃ cai va mūlakatna ṭatrikaṃ bhavet sāśītikavalakṣaṃ tunavatriṃ śatikatna ṭakam

215

अन्तराङि् घ्रविहीनं तुभक्त्या तत्रै व योजयेत् नाम्ना माहेन्द्रकं प्रोक्तं राज्ञां प्राज्ञैर्मु नीश्वरैः

antarāṅi् ghravihīnaṃ tubhaktyā tatrai va yojayet nāmnā māhendrakaṃ proktaṃ rājñāṃ prājñairmu nīśvaraiḥ

216

व्यासायाम्यं चतुःसप्तभक्त्यान्तर्मनुपादकम् बाह्येद्वाविं शतिस्तम्भं त्रिरष्टं स्वस्ति पु च्छकम्

vyāsāyāmyaṃ catuḥsaptabhaktyāntarmanupādakam bāhyedvāviṃ śatistambhaṃ triraṣṭaṃ svasti pu cchakam

217

षोडश प्रां शुरश्मिः स्याद् नवति षड्वलक्षकम् मूलान्तर्बाह्यकत्न टानि चतुर्दशनवद्वयम्

ṣoḍaśa prāṃ śuraśmiḥ syād navati ṣaḍvalakṣakam mūlāntarbāhyakatna ṭāni caturdaśanavadvayam

218

चतस्रः कोटयः कर्णधारासप्तकविग्रहाः तदन्तद्द्धिनकं सोमवृत्तं नाम्ना समीरितम्

catasraḥ koṭayaḥ karṇadhārāsaptakavigrahāḥ tadantadddhinakaṃ somavṛttaṃ nāmnā samīritam

219

पञ्चाष्टभक्तिविस्तारं दै ध्ध्यं षडि् वंशदङि् घ्रकम् अष्टादशाङि् घ्रकं चान्तश्चतुष्कोटिसमन्वितम्

pañcāṣṭabhaktivistāraṃ dai dhdhyaṃ ṣaḍi् vaṃśadaṅi् ghrakam aṣṭādaśāṅi् ghrakaṃ cāntaścatuṣkoṭisamanvitam

220

द्वात्रिं शत् स्वस्तिकं चै व द्विसप्तति वलक्षकम् चतुष्कत्न टयुतं मध्ध्निद्विरष्ट प्रां शुरश्मयः

dvātriṃ śat svastikaṃ cai va dvisaptati valakṣakam catuṣkatna ṭayutaṃ madhdhnidviraṣṭa prāṃ śuraśmayaḥ

221

अन्तर्बहिस्तुकत्न टानि त्रिरष्टैकादशद्वयम् कर्णधाराष्टसं युक्तं नाम्ना शुकविमानकम्

antarbahistukatna ṭāni triraṣṭaikādaśadvayam karṇadhārāṣṭasaṃ yuktaṃ nāmnā śukavimānakam

222

पञ्चभक्त्यां विशालं तुनवभक्त्या तदायतम् अष्टविं शति गात्राणि द्वात्रिं शत् स्वस्तिपु च्छकम्

pañcabhaktyāṃ viśālaṃ tunavabhaktyā tadāyatam aṣṭaviṃ śati gātrāṇi dvātriṃ śat svastipu cchakam

223

अन्तर्विंशतिकं स्तम्भं मध्यरश्मि तथै वच पञ्चकत्न टयुतं मूध्नि चतुष्कोटिसमन्वितम्

antarviṃśatikaṃ stambhaṃ madhyaraśmi tathai vaca pañcakatna ṭayutaṃ mūdhni catuṣkoṭisamanvitam

224

षष्ट्युत्तरशतं तत्र वलक्षं प्रविधीयते द्विपञ्चां शं तुकत्न टानि नाम्नैतच्छ्रीप्रतिष्ठितम्

ṣaṣṭyuttaraśataṃ tatra valakṣaṃ pravidhīyate dvipañcāṃ śaṃ tukatna ṭāni nāmnaitacchrīpratiṣṭhitam

225

तदेव व्यासायामेतुभक्तित्रयविवर्धनात् चतुश्शालायताश्राभा द्विषड्द्विरष्टपादकाः

tadeva vyāsāyāmetubhaktitrayavivardhanāt catuśśālāyatāśrābhā dviṣaḍdviraṣṭapādakāḥ

226

अन्तर्बहिस्तुभक्त्या च वारं शाला द्विभक्तिका चतु द्द्विसप्ततिस्तम्भमन्तर्बाह्येतुकीर्तितम्

antarbahistubhaktyā ca vāraṃ śālā dvibhaktikā catu ddvisaptatistambhamantarbāhyetukīrtitam

227

प्रासादवदलङ्कृ त्वा चतुद्द्वारद्विचूलिकम् भूपतेः श्रीप्रतिष्ठा स्यात् सभेयं श्रीप्रतिष्ठितम्

prāsādavadalaṅkṛ tvā catuddvāradvicūlikam bhūpateḥ śrīpratiṣṭhā syāt sabheyaṃ śrīpratiṣṭhitam

228

एककभागवृद्ध्या तुभवत्यु क्ते तरा सभा छन्दं विकल्पमाभासं तत्तन्नाम्ना विधीयते

ekakabhāgavṛddhyā tubhavatyu kte tarā sabhā chandaṃ vikalpamābhāsaṃ tattannāmnā vidhīyate

229

स्तम्भरश्मिवलक्षं च कत्न टं युक्त्या प्रयोजयेत् यथारुचि यथाशोभं व्यासायामेतुभक्तयः

stambharaśmivalakṣaṃ ca katna ṭaṃ yuktyā prayojayet yathāruci yathāśobhaṃ vyāsāyāmetubhaktayaḥ

230

प्रां शुरश्मियुतं कत्न टं कत्न टं वा चतुरश्रकम् दण्डिकानिर्गमसमो पूर्वपादोत्तरोँमः

prāṃ śuraśmiyutaṃ katna ṭaṃ katna ṭaṃ vā caturaśrakam daṇḍikānirgamasamo pūrvapādottarom̐maḥ

231

तुलाश्रप्रस्तरां शेन चूलिकाभागलम्बिकम् अजुवा स्वस्तिकं ज्ञेयं वलक्ष्याय प्रवेशिता

tulāśraprastarāṃ śena cūlikābhāgalambikam ajuvā svastikaṃ jñeyaṃ valakṣyāya praveśitā

232

शिखावर्गंतथा सर्वेनिष्कत्न टं च कचग्रहा चूलिकाद्वयमध्यस्था नाम्ना स्याद्वर्णपिट्टका

śikhāvargaṃtathā sarveniṣkatna ṭaṃ ca kacagrahā cūlikādvayamadhyasthā nāmnā syādvarṇapiṭṭakā

233

वलयं त्रिगुणं व्यासाद् बाहुल्या लुपया समा लुपापाश्श्वद्वयारूढा वलयप्रोक्तनालिका

valayaṃ triguṇaṃ vyāsād bāhulyā lupayā samā lupāpāśśvadvayārūḍhā valayaproktanālikā

234

प्रतिचूलिकविन्यासा मुँरालम्बना स्थिरा प्रतिलोमानुलोमाभ्यामङ्कणास्तेवलका

praticūlikavinyāsā mum̐rālambanā sthirā pratilomānulomābhyāmaṅkaṇāstevalakā

235

द्विकोटिसङ्गमम खेवेशगर्भप्रदक्षिणे प्रथमं स्तम्भनीय्या च शिल्पिकर्ताविधीयते

dvikoṭisaṅgamama kheveśagarbhapradakṣiṇe prathamaṃ stambhanīyyā ca śilpikartāvidhīyate

236

पादबन्धमधिष्ठानं स्तम्भायामार्धमिष्यते अनु क्तं यदि किञ्चित् तद्यु क्त्या तत्र प्रयोजयेत्

pādabandhamadhiṣṭhānaṃ stambhāyāmārdhamiṣyate anu ktaṃ yadi kiñcit tadyu ktyā tatra prayojayet

237

हलाङ्गवत्कुड्ययुता सरङ्गका विरङ्गका वाप्यथ गर्भगेहका सभेति सभ्यैरुदिता सनातना सभालयत्वादिह सभ्यमार्गणम्

halāṅgavatkuḍyayutā saraṅgakā viraṅgakā vāpyatha garbhagehakā sabheti sabhyairuditā sanātanā sabhālayatvādiha sabhyamārgaṇam

अथ षडि्वंशोऽध्यायः

शालाविधानम् तैतलानां द्विजादीनां वर्णानां वासयोग्यकाः एकद्वित्रिचतु स्सप्तदशशालाश्च षडि् वधाः

śālāvidhānam taitalānāṃ dvijādīnāṃ varṇānāṃ vāsayogyakāḥ ekadvitricatu ssaptadaśaśālāśca ṣaḍi् vadhāḥ

त्यक्ताजां शाः पुरोलिन्द्रसं युक्ताः पिण्डभिन्नकाः तासां हस्तैरयु ग्मैश्च यु ग्मै र्विस्तारमायतम्

tyaktājāṃ śāḥ purolindrasaṃ yuktāḥ piṇḍabhinnakāḥ tāsāṃ hastairayu gmaiśca yu gmai rvistāramāyatam

उत्सेधं चाप्यलङ्कारं सं क्षेपाद् वक्ष्यतेऽधुना त्रिचतुर्हस्तमारभ्य द्विद्विहस्तविवर्धनात्

utsedhaṃ cāpyalaṅkāraṃ saṃ kṣepād vakṣyate'dhunā tricaturhastamārabhya dvidvihastavivardhanāt

त्रयोविं शच्चतु र्विंशद्धस्तान्ता रुद्रसं ख्यया एकशाला विशालाश्च तेसर्वेपरिकीर्तिताः

trayoviṃ śaccatu rviṃśaddhastāntā rudrasaṃ khyayā ekaśālā viśālāśca tesarveparikīrtitāḥ

सप्ताष्टहस्तादारभ्य द्वौ द्वौ हस्तौ प्रवर्धयेत् एकोनविं शद्धस्तान्तं विं शद्धस्तं तुसप्तधा

saptāṣṭahastādārabhya dvau dvau hastau pravardhayet ekonaviṃ śaddhastāntaṃ viṃ śaddhastaṃ tusaptadhā

द्विशालायास्त्रिशालाया वै पु ल्याः परिकीर्तिताः विस्तारात् पादमाधिक्यमर्धा धिकमथापि वा

dviśālāyāstriśālāyā vai pu lyāḥ parikīrtitāḥ vistārāt pādamādhikyamardhā dhikamathāpi vā

त्रिपादं द्विगुणायामं तस्मात् पादार्धकं त्रिपात् त्रिगुणान्तप्रमाणं चै वायामाश्चाष्टधा स्मृताः

tripādaṃ dviguṇāyāmaṃ tasmāt pādārdhakaṃ tripāt triguṇāntapramāṇaṃ cai vāyāmāścāṣṭadhā smṛtāḥ

सर्वेदै घ्घ्यासुराणां तुद्विगुणं तुनृणां मतम् द्विगुणाद्यायताः सर्वेविहाराश्रमवासिनाम्

sarvedai ghghyāsurāṇāṃ tudviguṇaṃ tunṛṇāṃ matam dviguṇādyāyatāḥ sarvevihārāśramavāsinām

सर्वेषां सङ्गमोपेतेद्विगुणाद्यायतं मतम् विस्तारसममु त्सेधं सपादं सार्धमेववा

sarveṣāṃ saṅgamopetedviguṇādyāyataṃ matam vistārasamamu tsedhaṃ sapādaṃ sārdhamevavā

त्रिपादं द्विगुणं चै वउत्सेधं पञ्चधा मतम् शान्तिकं पौष्टिकं नै व जयदं धनमु द्भुतम्

tripādaṃ dviguṇaṃ cai vautsedhaṃ pañcadhā matam śāntikaṃ pauṣṭikaṃ nai va jayadaṃ dhanamu dbhutam

तैतलानां द्विजादीनां पाषण्ड्याश्रमिणामपि हस्त्यश्वरथयौधानां यागहोमादिशिल्पिनाम्

taitalānāṃ dvijādīnāṃ pāṣaṇḍyāśramiṇāmapi hastyaśvarathayaudhānāṃ yāgahomādiśilpinām

एकशाला प्रशस्ता स्यात् स्त्रीणां रूपोपजीविनाम् दण्डकं मौलिकं चै व स्वस्तिकं च चतुर्मु खम्

ekaśālā praśastā syāt strīṇāṃ rūpopajīvinām daṇḍakaṃ maulikaṃ cai va svastikaṃ ca caturmu kham

सामान्यं तैतलादीनां पूर्वोक्तानां चतुष्टयम् एकादिबहुभूम्यन्तं खण्डहर्म् यादिमण्डितम्

sāmānyaṃ taitalādīnāṃ pūrvoktānāṃ catuṣṭayam ekādibahubhūmyantaṃ khaṇḍaharm yādimaṇḍitam

अर्पितानर्पितं चै वप्रासादवदलं कृतम् पुरतः पाश्श्वयोः पृष्ठेऽलिन्द्रं कुर्यात् समन्ततः

arpitānarpitaṃ cai vaprāsādavadalaṃ kṛtam purataḥ pāśśvayoḥ pṛṣṭhe'lindraṃ kuryāt samantataḥ

नराणां च सुराणां च पाषण्ड्याश्रमिणां तथा पुरतो मण्डपोपेतं पृष्ठे पाश्श्वेतुभद्रकम्

narāṇāṃ ca surāṇāṃ ca pāṣaṇḍyāśramiṇāṃ tathā purato maṇḍapopetaṃ pṛṣṭhe pāśśvetubhadrakam

मध्येवासं तुदेवानां पाश्श्वेवासो भवेन्नृणाम् प्रागवागपरोदीच्यां पृथक्शाला प्रधानिका

madhyevāsaṃ tudevānāṃ pāśśvevāso bhavennṛṇām prāgavāgaparodīcyāṃ pṛthakśālā pradhānikā

सर्वेषामपि जातीनां सामान्यमिति विद्यते दक्षिणेपश्चिमेचै व शाला वै शेषिका नृणाम्

sarveṣāmapi jātīnāṃ sāmānyamiti vidyate dakṣiṇepaścimecai va śālā vai śeṣikā nṛṇām

प्रागुदक्प्रागवाक्प्रत्यगुदग्गेहेतुलाङ्गले स्वामिनो मरणं स्याद्धि श्रियै याम्येप्रतीच्यपि

prāgudakprāgavākpratyagudaggehetulāṅgale svāmino maraṇaṃ syāddhi śriyai yāmyepratīcyapi

अवाक्प्रत्यगुदक् सम्पत् प्रागवागपरो जयः दक्षिणेपश्चिमेहीनास्त्रिशालाः सर्वदोषकाः

avākpratyagudak sampat prāgavāgaparo jayaḥ dakṣiṇepaścimehīnāstriśālāḥ sarvadoṣakāḥ

लाङ्गलं गणिकादीनां शूर्पमु ग्रोपजीविनाम् लाङ्गलेचै व शूर्पेच पृथक्शालासुसर्वथा

lāṅgalaṃ gaṇikādīnāṃ śūrpamu gropajīvinām lāṅgalecai va śūrpeca pṛthakśālāsusarvathā

शालाविरहितस्थानेकु ड्यद्वारं प्रयोजयेत् एकसन्धि द्विशालायां त्रिशालायां द्विसन्धिकम्

śālāvirahitasthāneku ḍyadvāraṃ prayojayet ekasandhi dviśālāyāṃ triśālāyāṃ dvisandhikam

उक्तानां दण्डकादीनां विन्यासं च वदाम्यहम् विस्तारं तुत्रिधा कृत्वा चतुर्भा गं तदायतम्

uktānāṃ daṇḍakādīnāṃ vinyāsaṃ ca vadāmyaham vistāraṃ tutridhā kṛtvā caturbhā gaṃ tadāyatam

द्विभागं गृहविस्तारं वारमेकां शमग्रतः आस्यं तत्खण्डदण्डाभं वासं सर्वजनार्हकम्

dvibhāgaṃ gṛhavistāraṃ vāramekāṃ śamagrataḥ āsyaṃ tatkhaṇḍadaṇḍābhaṃ vāsaṃ sarvajanārhakam

एतद् दण्डकमित्यु क्तं शालानां क्षुद्ररूपकम् विस्तारेचतुरं शेतुषडंशाधिकमायतम्

etad daṇḍakamityu ktaṃ śālānāṃ kṣudrarūpakam vistārecaturaṃ śetuṣaḍaṃśādhikamāyatam

द्विभागं गृहविस्तारं द्व्यं शं चङ् क्रमणं भवेत् शेषं पूर्ववदु द्दिष्टं दण्डकं तदुदीरितम्

dvibhāgaṃ gṛhavistāraṃ dvyaṃ śaṃ caṅ kramaṇaṃ bhavet śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ daṇḍakaṃ tadudīritam

गृहायतेनन्दविभागभाजितेशरां शकर्दक्षिणभागमाधिकम् अदक्षिणेबन्धपदं तदन्तरेविधीयतां द्वारमथैकशालके

gṛhāyatenandavibhāgabhājiteśarāṃ śakardakṣiṇabhāgamādhikam adakṣiṇebandhapadaṃ tadantarevidhīyatāṃ dvāramathaikaśālake

केचिद् द्वारं मध्यसूत्रस्य वामेचाहुः शिष्टं मानुषाणां निवासे सर्वास्वेतास्वत्र शालासुशालाभागेकुर्यादायतेद्वारमेकम्

kecid dvāraṃ madhyasūtrasya vāmecāhuḥ śiṣṭaṃ mānuṣāṇāṃ nivāse sarvāsvetāsvatra śālāsuśālābhāgekuryādāyatedvāramekam

त्रिभागं गृहविस्तारं द्विगुणं तस्य दीर्घकम् भागं चङ् क्रमणोपेतं मध्यमेसकभित्तिकम्

tribhāgaṃ gṛhavistāraṃ dviguṇaṃ tasya dīrghakam bhāgaṃ caṅ kramaṇopetaṃ madhyamesakabhittikam

कु ल्याभद्वारसं युक्तं शेषं पूर्ववदाचरेत् वं शमूलेतुवासं स्याद् वं शाग्रेरङ्गमीरितम्

ku lyābhadvārasaṃ yuktaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret vaṃ śamūletuvāsaṃ syād vaṃ śāgreraṅgamīritam

सर्वतः परितः कु ड्यं रङ्गं पादसमन्वितम् भागेन पुरतोऽलिन्द्रं पाश्श्वयोः पृष्ठतस्तुवा

sarvataḥ paritaḥ ku ḍyaṃ raṅgaṃ pādasamanvitam bhāgena purato'lindraṃ pāśśvayoḥ pṛṣṭhatastuvā

प्रासदवदलङ्कुर्याद् दण्डकं तदुदीरितम् तदेवमध्यमेरङ्गं वासौ वं शाग्रमूलयोः

prāsadavadalaṅkuryād daṇḍakaṃ tadudīritam tadevamadhyameraṅgaṃ vāsau vaṃ śāgramūlayoḥ

यु क्त्यान्तः स्तम्भसं युक्तं वं शद्वारं न योजयेत् शेषं पूर्ववदु द्दिष्टं दण्डकं तदुदीरितम्

yu ktyāntaḥ stambhasaṃ yuktaṃ vaṃ śadvāraṃ na yojayet śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ daṇḍakaṃ tadudīritam

षडंशं विस्तृतं चै व द्वादशां शं तदायतम् भागेन परितोऽलिन्द्रं शालाभागं द्विभागतः

ṣaḍaṃśaṃ vistṛtaṃ cai va dvādaśāṃ śaṃ tadāyatam bhāgena parito'lindraṃ śālābhāgaṃ dvibhāgataḥ

तत्समं पुरतोऽलिन्द्रं युक्त्यान्तःस्तम्भसं युतम् पाश्श्वयोद्द्वित्रिभागेन शालायामेद्विवासकौ

tatsamaṃ purato'lindraṃ yuktyāntaḥstambhasaṃ yutam pāśśvayoddvitribhāgena śālāyāmedvivāsakau

द्विचतुर्भा गविस्तारायामं मध्येतुरङ्गकम् दण्डकं तदपि प्रोक्तं शेषं पूर्ववदाचरेत्

dvicaturbhā gavistārāyāmaṃ madhyeturaṅgakam daṇḍakaṃ tadapi proktaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret

व्यासेऽग्निभूतपातालनन्दां शेंऽशद्विकत्रिभिः चतु र्भिः पुरतोऽलिन्द्रं स्यादेकद्वित्रिशालके

vyāse'gnibhūtapātālanandāṃ śeṃ'śadvikatribhiḥ catu rbhiḥ purato'lindraṃ syādekadvitriśālake

एतत् सर्वंदण्डकं जातिरूपं देवानां भूतैतलानां नृपाणाम् पाषण्डादीनां विशां शूद्रकाणां योधानां रूपाङ्गनानां प्रशस्तम्

etat sarvaṃdaṇḍakaṃ jātirūpaṃ devānāṃ bhūtaitalānāṃ nṛpāṇām pāṣaṇḍādīnāṃ viśāṃ śūdrakāṇāṃ yodhānāṃ rūpāṅganānāṃ praśastam

एतदेव सभाकारशिरोयु क्तं तुमौलिकम् तदेव काननोपेतं मौलिकं तदुदीरितम्

etadeva sabhākāraśiroyu ktaṃ tumaulikam tadeva kānanopetaṃ maulikaṃ tadudīritam

छन्दं पूर्वोदितानां तुसं मतं नै व योषिताम् तदेवपुरतोभद्रं चतु द्द्व्यंशेन निर्गमम्

chandaṃ pūrvoditānāṃ tusaṃ mataṃ nai va yoṣitām tadevapuratobhadraṃ catu ddvyaṃśena nirgamam

वासं नेत्रत्रयोपेतं स्वस्तिकं तद् विकल्पकम् देवभूसुरभूपेषुयोग्यं नै वान्त्यजन्मनाम्

vāsaṃ netratrayopetaṃ svastikaṃ tad vikalpakam devabhūsurabhūpeṣuyogyaṃ nai vāntyajanmanām

तदेवमुखभद्रं तुयथा तत् पृष्ठतो भवेत् क्रकरीवं शमूलाग्रं चतुर्नेत्रसमन्वितम्

tadevamukhabhadraṃ tuyathā tat pṛṣṭhato bhavet krakarīvaṃ śamūlāgraṃ caturnetrasamanvitam

अधिष्ठानादिवर्गाढ्यं प्रासादवदलङ्कृतम् नासिकातोरणाद्यङ्गैर्युक्तं वातायनादिभिः

adhiṣṭhānādivargāḍhyaṃ prāsādavadalaṅkṛtam nāsikātoraṇādyaṅgairyuktaṃ vātāyanādibhiḥ

चतुर्मु खमिदं नाम्ना आभासमिति कल्पितम् देवद्विजनृपाणां च सं मतं सम्पदां पदम्

caturmu khamidaṃ nāmnā ābhāsamiti kalpitam devadvijanṛpāṇāṃ ca saṃ mataṃ sampadāṃ padam

एकादिपञ्चभूम्यन्तं दण्डकादिचतुष्टयम् स्वामिचित्तवशान्न्यस्तस्थानविन्याससं युतम्

ekādipañcabhūmyantaṃ daṇḍakādicatuṣṭayam svāmicittavaśānnyastasthānavinyāsasaṃ yutam

हस्त्यश्ववृषभादीनां प्रत्येकं वासपङ्क्तिकम् सद्विचूलित्रिचूल्यङ्गं सप्रग्रीवं सतल्पकम्

hastyaśvavṛṣabhādīnāṃ pratyekaṃ vāsapaṅktikam sadvicūlitricūlyaṅgaṃ sapragrīvaṃ satalpakam

सपादं सार्धमु त्सेधं तत्समं वाऽभिधीयते दण्डकं मौलिकं चै वयथेष्टदिशि वारणम्

sapādaṃ sārdhamu tsedhaṃ tatsamaṃ vā'bhidhīyate daṇḍakaṃ maulikaṃ cai vayatheṣṭadiśi vāraṇam

चतुरश्रेद्विशालेतुधर्मभागविभाजिते भागेन बाह्यतो वारं द्व्यं शं गेहविशालकम्

caturaśredviśāletudharmabhāgavibhājite bhāgena bāhyato vāraṃ dvyaṃ śaṃ gehaviśālakam

प्रमुखेवारमेकां शं मण्डपं नवभागिकम् तदावृत्त्यैकतोऽलिन्द्रं शेषं चङ् क्रमणं भवेत्

pramukhevāramekāṃ śaṃ maṇḍapaṃ navabhāgikam tadāvṛttyaikato'lindraṃ śeṣaṃ caṅ kramaṇaṃ bhavet

मुखगेहं बहिर्वारं लाङ्गलाभं यथा तथा मुखचङ् क्रमणाद्यन्तर्विन्यासं चतुरश्रकम्

mukhagehaṃ bahirvāraṃ lāṅgalābhaṃ yathā tathā mukhacaṅ kramaṇādyantarvinyāsaṃ caturaśrakam

मध्यरङ्गसमायु क्तं मुख्यगेहं द्विवासकम् बाह्यचङ् क्रमणाद् बाह्येमुखभद्रं द्विभागतः

madhyaraṅgasamāyu ktaṃ mukhyagehaṃ dvivāsakam bāhyacaṅ kramaṇād bāhyemukhabhadraṃ dvibhāgataḥ

चतुर्मु खसमायु क्तं द्विशालं तच्चतुर्मु खम् तदेव पञ्चभागान्तमेकशालामुखायतम्

caturmu khasamāyu ktaṃ dviśālaṃ taccaturmu kham tadeva pañcabhāgāntamekaśālāmukhāyatam

द्वारं पूर्ववदु द्दिष्टं सर्वालङ्कारशोभितम् मण्डपं बाह्यतोऽलिन्द्रं सायतं प्रविधीयते

dvāraṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ sarvālaṅkāraśobhitam maṇḍapaṃ bāhyato'lindraṃ sāyataṃ pravidhīyate

नेत्रत्रयसमायु क्तं दीघ्घ्यांसायतभद्रकम् एतत् स्वस्तिकमित्यु क्तं शेषं पूर्ववदाचरेत्

netratrayasamāyu ktaṃ dīghghyāṃsāyatabhadrakam etat svastikamityu ktaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret

तदेवद्विमुखोपेतं दण्डवक्त्रमिति स्मृतम् सावकाशाङ्गणोपेतं मण्डपेन विना यदि

tadevadvimukhopetaṃ daṇḍavaktramiti smṛtam sāvakāśāṅgaṇopetaṃ maṇḍapena vinā yadi

शालाविरहितस्थानेकु ड्यद्वारं प्रयोजयेत् एकानेकतलोपेतं कुर्याद् रूपोपजीविनाम्

śālāvirahitasthāneku ḍyadvāraṃ prayojayet ekānekatalopetaṃ kuryād rūpopajīvinām

व्यासायामेऽष्टधर्मांशेत्रिशालेद्व्यं शमङ्गणम् त्रिपाश्श्वेलिन्द्रमेकां शं द्व्यं शं शालाविशालकम्

vyāsāyāme'ṣṭadharmāṃśetriśāledvyaṃ śamaṅgaṇam tripāśśvelindramekāṃ śaṃ dvyaṃ śaṃ śālāviśālakam

त्यक्तमध्यमपादं तुद्व्यं शं तन्मुखभद्रकम् षडाननसमोपेतं सप्रच्छन्नमजाङ्कणम्

tyaktamadhyamapādaṃ tudvyaṃ śaṃ tanmukhabhadrakam ṣaḍānanasamopetaṃ sapracchannamajāṅkaṇam

एकानेकतलोपेतं प्रासादवदलङ्कृतम् द्वारादि पूर्ववन्मेरुकान्तं नामोग्रजीविनाम्

ekānekatalopetaṃ prāsādavadalaṅkṛtam dvārādi pūrvavanmerukāntaṃ nāmograjīvinām

व्यासेपङ्क्त्यकभागेतुपाश्श्वयोः पृष्ठतस्तुवा वारमेकां शतः कुर्याद् द्व्यं शं गेहविशालकम्

vyāsepaṅktyakabhāgetupāśśvayoḥ pṛṣṭhatastuvā vāramekāṃ śataḥ kuryād dvyaṃ śaṃ gehaviśālakam

प्रमुखेवारमेकां शं द्व्यं शं तन्मध्यमाङ्गणम् परितो वारमेकां शं सप्रच्छन्नमथापि वा

pramukhevāramekāṃ śaṃ dvyaṃ śaṃ tanmadhyamāṅgaṇam parito vāramekāṃ śaṃ sapracchannamathāpi vā

तारद्व्यं शाधिकायामं चतुराननमण्डितम् प्रमुखेतुचतु द्द्व्यंशं निर्गतद्वारभद्रकम्

tāradvyaṃ śādhikāyāmaṃ caturānanamaṇḍitam pramukhetucatu ddvyaṃśaṃ nirgatadvārabhadrakam

पाश्श्वयोर्वापरेमुख्यवासं स्याद् द्विललाटकम् मौलिभद्रमिदं नाम्ना शेषं पूर्ववदाचरेत्

pāśśvayorvāparemukhyavāsaṃ syād dvilalāṭakam maulibhadramidaṃ nāmnā śeṣaṃ pūrvavadācaret

त्रिपञ्चषोडशारत्नितारा द्वौ द्वौ प्रवर्धयेत् आचतु र्विंशतेव्व्यासः पञ्चधोक्तस्त्रिशालके

tripañcaṣoḍaśāratnitārā dvau dvau pravardhayet ācatu rviṃśatevvyāsaḥ pañcadhoktastriśālake

नवपङ्क्ति करादेवं द्विद्विहस्तविवर्धनात् आपञ्चोत्तरषष्ट्यन्तं षट् षष्ट्यन्तं तुविस्तृतम्

navapaṅkti karādevaṃ dvidvihastavivardhanāt āpañcottaraṣaṣṭyantaṃ ṣaṭ ṣaṣṭyantaṃ tuvistṛtam

चतुःशालाविशालाः स्युर्नवविं शतिसं ख्यया आद्यद्विसप्तमानं तुसंवृताङ्गणकान्वितम्

catuḥśālāviśālāḥ syurnavaviṃ śatisaṃ khyayā ādyadvisaptamānaṃ tusaṃvṛtāṅgaṇakānvitam

विवृताङ्गणकं शेषं कुर्याद् यत्र यथोचितम् आद्यं तुसर्वतोभद्रं द्वितीयं वर्धमानकम्

vivṛtāṅgaṇakaṃ śeṣaṃ kuryād yatra yathocitam ādyaṃ tusarvatobhadraṃ dvitīyaṃ vardhamānakam

तृतीयं स्वस्तिकं चै व नन्द्यावर्तंचतुर्थकम् पञ्चमं रुचकं विद्याच्छालानामभिधानकम्

tṛtīyaṃ svastikaṃ cai va nandyāvartaṃcaturthakam pañcamaṃ rucakaṃ vidyācchālānāmabhidhānakam

तत्तदात्तविशालेन बीजं स्याच्चतुरश्रकम् आत्तव्यासाद् द्विहस्तेनाधिक्यजात्यायतं मतम्

tattadāttaviśālena bījaṃ syāccaturaśrakam āttavyāsād dvihastenādhikyajātyāyataṃ matam

चतुर्हस्ताधिकं छन्दं विकल्पं षट् कराधिकम् आभासमष्टहस्तेनाछिक्यं दै घ्घ्यमिति स्मृतम्

caturhastādhikaṃ chandaṃ vikalpaṃ ṣaṭ karādhikam ābhāsamaṣṭahastenāchikyaṃ dai ghghyamiti smṛtam

वैशेषिकायाममात्तां शेन विधीयते आत्तव्यासां शके जातिद्द्विभागेनाधिकायतम्

vaiśeṣikāyāmamāttāṃ śena vidhīyate āttavyāsāṃ śake jātiddvibhāgenādhikāyatam

चतु रं शाधिकं बीजाद् दीर्घंछन्दमिति स्मृतम् षडंशदीर्घंविपुलाद् विकल्पमिति कथ्यते

catu raṃ śādhikaṃ bījād dīrghaṃchandamiti smṛtam ṣaḍaṃśadīrghaṃvipulād vikalpamiti kathyate

अष्टभागाधिकं व्यासादाभासं स्यात् तदायतम् षडंशेन विशालेतुनेष्टमाभासदै घ्घ्यकम्

aṣṭabhāgādhikaṃ vyāsādābhāsaṃ syāt tadāyatam ṣaḍaṃśena viśāletuneṣṭamābhāsadai ghghyakam

सर्वतोभद्रविन्यासं सं क्षेपाद् वक्ष्यतेऽधुना वासव्यासेऽष्टभागेतुद्विभागं मध्यमाङ्गणम्

sarvatobhadravinyāsaṃ saṃ kṣepād vakṣyate'dhunā vāsavyāse'ṣṭabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

तदर्धंपरितो मार्गंद्विभागं गेहविस्तृतम् चतुष्कर्णेसभास्थानं सभामध्येतुवारकम्

tadardhaṃparito mārgaṃdvibhāgaṃ gehavistṛtam catuṣkarṇesabhāsthānaṃ sabhāmadhyetuvārakam

पूर्वापरगृहेवाऽपि स्वाम्यावासं प्रशस्यते सर्वतः कु ड्यसं युक्तं कु ल्याभद्वारसं युतम्

pūrvāparagṛhevā'pi svāmyāvāsaṃ praśasyate sarvataḥ ku ḍyasaṃ yuktaṃ ku lyābhadvārasaṃ yutam

बहिर्जालककु ड्यं स्यादन्तर्निर्वृत्तपादकम् पक्षशालां शके द्वारं मुखं पूर्वेऽपरत्र वा

bahirjālakaku ḍyaṃ syādantarnirvṛttapādakam pakṣaśālāṃ śake dvāraṃ mukhaṃ pūrve'paratra vā

जालकं च कवाटं च बाह्येऽबाह्येतथै वच क्रकरीवं शशाला ग्रमष्टास्यं भद्रसं युतम्

jālakaṃ ca kavāṭaṃ ca bāhye'bāhyetathai vaca krakarīvaṃ śaśālā gramaṣṭāsyaṃ bhadrasaṃ yutam

चतु र्दिग्भद्रसं युक्तमेककार्धसभामुखम् अन्तर्भद्रसभाकर्णेशङ्खसङ्गलुपान्वितम्

catu rdigbhadrasaṃ yuktamekakārdhasabhāmukham antarbhadrasabhākarṇeśaṅkhasaṅgalupānvitam

मुखपिट्टकयोपेतमर्धकोटिसमन्वितम् परितो दण्डिकावारं शिखरेनीव्रपिट्टका

mukhapiṭṭakayopetamardhakoṭisamanvitam parito daṇḍikāvāraṃ śikharenīvrapiṭṭakā

प्रस्तरं नासिकायु क्तमन्तरप्रस्तरान्वितम् समकायं समद्वारं समवं शं तुकारयेत्

prastaraṃ nāsikāyu ktamantaraprastarānvitam samakāyaṃ samadvāraṃ samavaṃ śaṃ tukārayet

विपरीतमनर्थाय भवेदेवन सं शयः मु क्तमु क्ततलं तत्र मण्डपक्रिययान्वितम्

viparītamanarthāya bhavedevana saṃ śayaḥ mu ktamu ktatalaṃ tatra maṇḍapakriyayānvitam

एकानेकतलोपेतं प्रासादवदलं कृतम् देवद्विजनृपाणां च वासयोग्यं सनातनम्

ekānekatalopetaṃ prāsādavadalaṃ kṛtam devadvijanṛpāṇāṃ ca vāsayogyaṃ sanātanam

सर्वासामपि शालानामेतत् सामान्यमीरितम् हस्तच्छेदप्रवृद्ध्या वा हान्या पूर्णंयथा कुरु

sarvāsāmapi śālānāmetat sāmānyamīritam hastacchedapravṛddhyā vā hānyā pūrṇaṃyathā kuru

क्रकरीकर्णवक्त्रान्ता शालावासचतुष्टया अष्टास्योध्ध्वतलग्रीवा सस्थूपिसमवं शका

krakarīkarṇavaktrāntā śālāvāsacatuṣṭayā aṣṭāsyodhdhvatalagrīvā sasthūpisamavaṃ śakā

भद्रोध्ध्वमुखकत्न टं स्यादन्तद्द्वारं बहिर्मु खम् एतत्तुसर्वतोभद्रं राज्ञामावासयोग्यकम्

bhadrodhdhvamukhakatna ṭaṃ syādantaddvāraṃ bahirmu kham etattusarvatobhadraṃ rājñāmāvāsayogyakam

वासव्यासेऽकभागेतुद्विभागं मध्यमाङ्गणम् परितो मार्गमेकां शमन्तर्वारमथां शकम्

vāsavyāse'kabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam parito mārgamekāṃ śamantarvāramathāṃ śakam

शालाव्यासं द्विभागेन बाह्यवारं तदर्धकम् एतत्तुसर्वतोभद्रमलङ्कारादि पूर्ववत्

śālāvyāsaṃ dvibhāgena bāhyavāraṃ tadardhakam etattusarvatobhadramalaṅkārādi pūrvavat

व्यासेद्विसप्तभागेतुद्विभागं मध्यमाङ्गणम् परितो मार्गमेकां शं द्व्यं शं शालाविशालकम्

vyāsedvisaptabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam parito mārgamekāṃ śaṃ dvyaṃ śaṃ śālāviśālakam

तदर्धंबाह्यवारं तुपृथु वारं द्विभागतः चतुष्टयानां शालानां शिखरं तुसभाकृति

tadardhaṃbāhyavāraṃ tupṛthu vāraṃ dvibhāgataḥ catuṣṭayānāṃ śālānāṃ śikharaṃ tusabhākṛti

मध्येनासिसमायु क्तं भद्रप्रभृति पूर्ववत् सर्वासामपि शालानां त्यजेन्मध्यस्थपादकम्

madhyenāsisamāyu ktaṃ bhadraprabhṛti pūrvavat sarvāsāmapi śālānāṃ tyajenmadhyasthapādakam

त्रितलादितलोपेतं खण्डहर्म् यादिमण्डितम् एतत्तुसर्वतोभद्रं देवद्विजमहीभृताम्

tritalāditalopetaṃ khaṇḍaharm yādimaṇḍitam etattusarvatobhadraṃ devadvijamahībhṛtām

व्यासेद्विरष्टभागेतुचतुरं शमथाङ्गणम् पूर्ववद् योजयेच्छेषं प्रहीणशिखराकृति

vyāsedviraṣṭabhāgetucaturaṃ śamathāṅgaṇam pūrvavad yojayeccheṣaṃ prahīṇaśikharākṛti

नासिकातोरणाद्यङ्गै र्जालकश्च समन्वितम् त्रितलादितलोपेतं प्रासादवदलङ्कृतम्

nāsikātoraṇādyaṅgai rjālakaśca samanvitam tritalāditalopetaṃ prāsādavadalaṅkṛtam

तलेतलेतुसोपानं मध्येमध्येतुमण्डपम् विवृतं वाङ्गणं सर्वंयु क्त्यानु क्तं प्रयोजयेत्

taletaletusopānaṃ madhyemadhyetumaṇḍapam vivṛtaṃ vāṅgaṇaṃ sarvaṃyu ktyānu ktaṃ prayojayet

एतत्तुसर्वतोभद्रं नृपाणामधिवासकम् अष्टादशां शके व्यासेद्विभागं मध्यमाङ्गणम्

etattusarvatobhadraṃ nṛpāṇāmadhivāsakam aṣṭādaśāṃ śake vyāsedvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

परितो मार्गमेकां शमन्तर्वारमथां शकम् शालाव्यासं द्विभागेन बाह्यवारं तदर्धकम्

parito mārgamekāṃ śamantarvāramathāṃ śakam śālāvyāsaṃ dvibhāgena bāhyavāraṃ tadardhakam

द्विभागं पृथु वारं स्याद् बाह्यवारमथां शकम् शालाकारं सभाकारं यथा वा शिखरं तुतत्

dvibhāgaṃ pṛthu vāraṃ syād bāhyavāramathāṃ śakam śālākāraṃ sabhākāraṃ yathā vā śikharaṃ tutat

त्रितलादितलोपेतं खण्डहर्म् यादिमण्डितम् पूर्ववद् योजयेच्छेषं यथायु क्ति यथारुचि

tritalāditalopetaṃ khaṇḍaharm yādimaṇḍitam pūrvavad yojayeccheṣaṃ yathāyu kti yathāruci

स्वामिचित्तवशान्न्यस्तस्थानविन्याससं युतम् अन्यत् प्रासादवत् सर्वमलङ्कुर्याद् विचक्षणः

svāmicittavaśānnyastasthānavinyāsasaṃ yutam anyat prāsādavat sarvamalaṅkuryād vicakṣaṇaḥ

एतत्तुसर्वतोभद्रं नृपेशभवनं स्मृतम् 99-

etattusarvatobhadraṃ nṛpeśabhavanaṃ smṛtam 99-

100

शालाजातिस्तच्छिरो यु ग् विमानं मुण्डाकारं शीर्षकं हम्म्यमेतत् नानाकाराङ्गान्वितानेकभूमा मालाबद्धा स्यात् तुसा मालिकाख्या

śālājātistacchiro yu g vimānaṃ muṇḍākāraṃ śīrṣakaṃ hammyametat nānākārāṅgānvitānekabhūmā mālābaddhā syāt tusā mālikākhyā

101

व्यासेषड्वस्वं शकेऽष्टाभिरं शाकर्मन्वं शै र्दै घ्घ्यकं तद्वदं शे एकद्वयं शं मुख्यवासस्य वारं दै घ्घ्याष्टां शैर्वारमेकं च सार्धम्

vyāseṣaḍvasvaṃ śake'ṣṭābhiraṃ śākarmanvaṃ śai rdai ghghyakaṃ tadvadaṃ śe ekadvayaṃ śaṃ mukhyavāsasya vāraṃ dai ghghyāṣṭāṃ śairvāramekaṃ ca sārdham

102

वर्धमानस्य विन्यासं वक्ष्येसं क्षेपतः क्रमात्

vardhamānasya vinyāsaṃ vakṣyesaṃ kṣepataḥ kramāt

103

व्यासेषडंशके तत्र द्व्यं शं शालाविशालकम् द्विभागमङ्गणं बाह्येसर्वतः कु ड्यसं युतम्

vyāseṣaḍaṃśake tatra dvyaṃ śaṃ śālāviśālakam dvibhāgamaṅgaṇaṃ bāhyesarvataḥ ku ḍyasaṃ yutam

104

प्रमुखेमुख्यवासस्य भागं चङ् क्रमणं भवेत् मध्यभित्तिसमायु क्तं कु ल्याभद्वारसं युतम्

pramukhemukhyavāsasya bhāgaṃ caṅ kramaṇaṃ bhavet madhyabhittisamāyu ktaṃ ku lyābhadvārasaṃ yutam

105

अपरेदीर्घशाला स्याद् द्विनेत्रोत्तुङ्गसं युता ईषन्निम्नोन्नता प्राचीशाला दीर्घाननान्विता

aparedīrghaśālā syād dvinetrottuṅgasaṃ yutā īṣannimnonnatā prācīśālā dīrghānanānvitā

106

पक्षके द्वे तुशालेतुवं शनिम्नेविवक्त्रके एककदिशि निष्क्रान्तं द्विभागं मध्यवारणम्

pakṣake dve tuśāletuvaṃ śanimnevivaktrake ekakadiśi niṣkrāntaṃ dvibhāgaṃ madhyavāraṇam

107

ह्रस्वपादसमायु क्तं यथालङ्कारकं तुयत् शङ्खावर्तंतुसोपानं कर्णेद्व्यं शेन योजयेत्

hrasvapādasamāyu ktaṃ yathālaṅkārakaṃ tuyat śaṅkhāvartaṃtusopānaṃ karṇedvyaṃ śena yojayet

108

नासिकातोरणस्तम्भजालकादिविराजितम् प्रासादवदलङ्कुर्यादनु क्तं चात्र पूर्ववत्

nāsikātoraṇastambhajālakādivirājitam prāsādavadalaṅkuryādanu ktaṃ cātra pūrvavat

109

एकद्वित्रितलोपेतं नोदग्द्वारं महीभृताम् तदेवां शेन वारं तुविवृतस्तम्भभित्तिकम्

ekadvitritalopetaṃ nodagdvāraṃ mahībhṛtām tadevāṃ śena vāraṃ tuvivṛtastambhabhittikam

110

मुख्यगेहार्धदाक्षिण्येमूलवं शान्ततोन्नतम् यथेष्टदिशि भद्राङ्गं यथेष्टदिशि वां सकम्

mukhyagehārdhadākṣiṇyemūlavaṃ śāntatonnatam yatheṣṭadiśi bhadrāṅgaṃ yatheṣṭadiśi vāṃ sakam

111

दण्डिकावारसं युक्तं प्रासादवदलङ्कृतम् द्वारतोरणनासीभिस्तथा वेदिकजालकः

daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ prāsādavadalaṅkṛtam dvāratoraṇanāsībhistathā vedikajālakaḥ

112

यथारुचि यथाशोभं तथा कुर्याद् विचक्षणः एतत्तुवर्धमानं स्याच्चतुर्णामपि शंसितम्

yathāruci yathāśobhaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ etattuvardhamānaṃ syāccaturṇāmapi śaṃsitam

113

व्यासेदशां शके तत्र द्विभागमङ्गणं भवेत् तब्दहिर्वारमेकां शं शालाव्यासं द्विभागिकम्

vyāsedaśāṃ śake tatra dvibhāgamaṅgaṇaṃ bhavet tabdahirvāramekāṃ śaṃ śālāvyāsaṃ dvibhāgikam

114

तदर्धंतुबहिर्वरिं द्वारं भद्रसमन्वितम् कत्न टकोष्ठादिसर्वाङ्गं यथायु क्ति यथारुचि

tadardhaṃtubahirvariṃ dvāraṃ bhadrasamanvitam katna ṭakoṣṭhādisarvāṅgaṃ yathāyu kti yathāruci

115

एतत्तुवर्धमानं स्याच्चतुर्णामपि शंसितम् अथवा तब्दहिर्वारं द्व्यं शं व्यासेदशां शके

etattuvardhamānaṃ syāccaturṇāmapi śaṃsitam athavā tabdahirvāraṃ dvyaṃ śaṃ vyāsedaśāṃ śake

116

मु क्तमु क्ततलं तत्र मण्डपक्रिययान्वितम् यथोचितमलङ्कारमुपर्यु परि तत्क्रमात्

mu ktamu ktatalaṃ tatra maṇḍapakriyayānvitam yathocitamalaṅkāramuparyu pari tatkramāt

117

मुखभद्रं विना तत्र शेषं प्रागु क्तवन्नयेत् समं त्रिपादमर्धंवा मुखमण्डपमिष्यते

mukhabhadraṃ vinā tatra śeṣaṃ prāgu ktavannayet samaṃ tripādamardhaṃvā mukhamaṇḍapamiṣyate

118

शेषं प्रागु क्तवन्नेयं विप्रादीनां प्रशंसितम् त्रिचतुष्पञ्चभौमं स्याद् वर्धमानं समोहरम्

śeṣaṃ prāgu ktavanneyaṃ viprādīnāṃ praśaṃsitam tricatuṣpañcabhaumaṃ syād vardhamānaṃ samoharam

119

द्वादशां शेविशालेतुद्विभागं मध्यमाङ्गणम् शालाव्यासं द्विभागं तब्दाह्यालिन्द्रं द्विभागतः

dvādaśāṃ śeviśāletudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam śālāvyāsaṃ dvibhāgaṃ tabdāhyālindraṃ dvibhāgataḥ

120

तब्दहिर्वारमेकां शं स्तम्भं कु ड्यं यथोचितम् पाश्श्वयोस्तब्दहिद्द्व्यं शैकां शविस्तारनिर्गमा

tabdahirvāramekāṃ śaṃ stambhaṃ ku ḍyaṃ yathocitam pāśśvayostabdahiddvyaṃ śaikāṃ śavistāranirgamā

121

सवारमुखपट्ट्यङ्गनेत्रशालाविनिर्गता पुरतः पाश्श्वयोर्नेत्रशालेऽलिन्द्रात्तुपूर्ववत्

savāramukhapaṭṭyaṅganetraśālāvinirgatā purataḥ pāśśvayornetraśāle'lindrāttupūrvavat

122

तयोर्मध्येचतु द्द्व्यंशेद्वितलेवाःस्थलान्वितम् वारं स्यात् त्रितलेतत्र तत्र शाला चतुःस्थले

tayormadhyecatu ddvyaṃśedvitalevāḥsthalānvitam vāraṃ syāt tritaletatra tatra śālā catuḥsthale

123

अपरेकर्णकत्न टेद्वे कर्तव्येपञ्चभूमिके तयोर्मध्येचतु द्द्व्यशेषट् तलेऽर्धसभामुखम्

aparekarṇakatna ṭedve kartavyepañcabhūmike tayormadhyecatu ddvyaśeṣaṭ tale'rdhasabhāmukham

124

पाश्श्वयोर्नेत्रकत्न टेद्वे मुख्यधाम्नस्तुषट् तले पुरतः कर्णकत्न टेद्वे सोपानं स्यात् तदन्तरे

pāśśvayornetrakatna ṭedve mukhyadhāmnastuṣaṭ tale purataḥ karṇakatna ṭedve sopānaṃ syāt tadantare

125

तत्पुरः कर्णकत्न टेद्वे कर्तव्येतुचतुःस्थले शाला पञ्चतलेकार्यादै घ्घ्येतत्रै व पञ्जरे

tatpuraḥ karṇakatna ṭedve kartavyetucatuḥsthale śālā pañcatalekāryādai ghghyetatrai va pañjare

126

द्विभागविपुलायामेकर्तव्येपाश्श्वयोस्तुते अङ्गणं मण्डपं चोध्ध्वेतदूध्ध्वेस्थलपादयुक्

dvibhāgavipulāyāmekartavyepāśśvayostute aṅgaṇaṃ maṇḍapaṃ codhdhvetadūdhdhvesthalapādayuk

127

द्वारनेत्रसमायु क्तं वामेसोपानसं युतम् मुखचङ्कमणेगुह्यसोपान स्यात् तलेतले

dvāranetrasamāyu ktaṃ vāmesopānasaṃ yutam mukhacaṅkamaṇeguhyasopāna syāt taletale

128

पृष्ठेऽष्टद्व्यं शविस्तारनिर्गमं भद्रशोभितम् तदं शेपाश्श्वयोर्वक्त्रेवारं स्यात् त्रितलान्वितम्

pṛṣṭhe'ṣṭadvyaṃ śavistāranirgamaṃ bhadraśobhitam tadaṃ śepāśśvayorvaktrevāraṃ syāt tritalānvitam

129

द्व्यं शै कां शै कविस्तारनिर्गमा पञ्चभूमिके सवारमुखपट्ट्यङ्गपृष्ठशालाविनिर्गता

dvyaṃ śai kāṃ śai kavistāranirgamā pañcabhūmike savāramukhapaṭṭyaṅgapṛṣṭhaśālāvinirgatā

130

पाश्श्वयोद्द्विद्विभागेन कत्न टौ द्वौ तुचतुःस्थले परितो मण्डपं तत्र वासव्याससमन्वितम्

pāśśvayoddvidvibhāgena katna ṭau dvau tucatuḥsthale parito maṇḍapaṃ tatra vāsavyāsasamanvitam

131

द्वितलोपरि भद्राङ्गी शाला नेत्रसमन्विता वास्तूनां तुचतुर्मध्येचतुःसूत्रं प्रसारयेत्

dvitalopari bhadrāṅgī śālā netrasamanvitā vāstūnāṃ tucaturmadhyecatuḥsūtraṃ prasārayet

तत्तत्सूत्रस्य वामेतुद्वारं विधिवदाचरेत् 131-

tattatsūtrasya vāmetudvāraṃ vidhivadācaret 131-

132

मध्येस्तम्भं तुसंस्थाप्य पाश्श्वेद्वारयुतं तुतत् कर्तव्यं विधिना तज्ज्ञैः कम्पद्वारं तदु च्यते

madhyestambhaṃ tusaṃsthāpya pāśśvedvārayutaṃ tutat kartavyaṃ vidhinā tajjñaiḥ kampadvāraṃ tadu cyate

133

प्रासादवदलङ्कुर्यात् स्तम्भाद्यङ्गं तलेतले सप्तभौमं नृपेशस्य मन्दिरं वर्धमानकम्

prāsādavadalaṅkuryāt stambhādyaṅgaṃ taletale saptabhaumaṃ nṛpeśasya mandiraṃ vardhamānakam

134

चतुर्दशां शके व्यासेद्विभागं मध्यमाङ्गणम् परितो वारमेकां शं शालाव्यासं द्विभागिकम्

caturdaśāṃ śake vyāsedvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam parito vāramekāṃ śaṃ śālāvyāsaṃ dvibhāgikam

135

द्विभागं पृथु वारं स्यात् बाह्यवारं तदर्धकम् ज् परितो दण्डिकावारं मु ष्टिबन्धादिशोभितम्

dvibhāgaṃ pṛthu vāraṃ syāt bāhyavāraṃ tadardhakam j parito daṇḍikāvāraṃ mu ṣṭibandhādiśobhitam

136

चूलहर्म् यादिकं कु ड्यं महावारमुपर्यपि कत्न टकोष्ठादिसर्वाङ्गं युक्त्या तत्र प्रयोजयेत्

cūlaharm yādikaṃ ku ḍyaṃ mahāvāramuparyapi katna ṭakoṣṭhādisarvāṅgaṃ yuktyā tatra prayojayet

137

एतत्तुवर्धमानं स्यान्नोदग्द्वारं महीभृताम् व्यासेद्विरष्टभागेतुद्विभागं मध्यमाङ्गणम्

etattuvardhamānaṃ syānnodagdvāraṃ mahībhṛtām vyāsedviraṣṭabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

138

तावत् स्याद् गृहविस्तारं परितः कु ड्यसं युतम् द्विभागं पृथु वारं स्यादन्तःस्त्म्भं यथोचितम्

tāvat syād gṛhavistāraṃ paritaḥ ku ḍyasaṃ yutam dvibhāgaṃ pṛthu vāraṃ syādantaḥstmbhaṃ yathocitam

139

तब्दहिर्वारमेकां शं पृथु वारं द्विभागतः स्तम्भं कु ड्यं यथायु क्ति यथाशोभं तथाचरेत्

tabdahirvāramekāṃ śaṃ pṛthu vāraṃ dvibhāgataḥ stambhaṃ ku ḍyaṃ yathāyu kti yathāśobhaṃ tathācaret

140

दण्डिकावारसं युक्तं पाश्श्वेपृष्ठे सभद्रकम् पाश्श्वयोर्नेत्रशालेद्वे द्वे महावारसं युते

daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ pāśśvepṛṣṭhe sabhadrakam pāśśvayornetraśāledve dve mahāvārasaṃ yute

141

द्विद्विभागविनिष्क्रान्तेस्यातां तेमुखपिट्टके पृष्ठवासं यथाशोभं यथाचित्रं विभागतः

dvidvibhāgaviniṣkrāntesyātāṃ temukhapiṭṭake pṛṣṭhavāsaṃ yathāśobhaṃ yathācitraṃ vibhāgataḥ

142

यथारुचि यथाशोभं कत्न टकोष्ठं तलेतले द्वितलेत्रितलेवाऽपि गोपानारूढमञ्चकम्

yathāruci yathāśobhaṃ katna ṭakoṣṭhaṃ taletale dvitaletritalevā'pi gopānārūḍhamañcakam

143

शङ्खावर्तंतुसोपानं प्रमुखेकर्णकत्न टयोः तलेतलेतुसोपानं मुखेचङ् क्रमणो भवेत्

śaṅkhāvartaṃtusopānaṃ pramukhekarṇakatna ṭayoḥ taletaletusopānaṃ mukhecaṅ kramaṇo bhavet

144

पादं पादाश्रयं पादं यथाशोभं यथाबलम् किञ्चिदाश्रयमेवं वानाश्रयं विपदो पदम्

pādaṃ pādāśrayaṃ pādaṃ yathāśobhaṃ yathābalam kiñcidāśrayamevaṃ vānāśrayaṃ vipado padam

145

वर्षस्थलं चूलहम्म्यंकर्तव्यं स्यात् तलेतले गोपानं च लुपाश्चै व वक्त्रस्तम्भं च नाटकम्

varṣasthalaṃ cūlahammyaṃkartavyaṃ syāt taletale gopānaṃ ca lupāścai va vaktrastambhaṃ ca nāṭakam

146

मु ष्टिबन्धं च निर्यू हवलभी च कचग्रहम् यत्र यत्रोचितं तत्र योजयेत् तद् विचक्षणः

mu ṣṭibandhaṃ ca niryū havalabhī ca kacagraham yatra yatrocitaṃ tatra yojayet tad vicakṣaṇaḥ

147

सभा वा मण्डपाकारं मालिकाकारमेववा एतासामपि शालानामङ्गणं कारयेद् बुधः

sabhā vā maṇḍapākāraṃ mālikākāramevavā etāsāmapi śālānāmaṅgaṇaṃ kārayed budhaḥ

148

मण्डपस्य तुमध्येतुस्तम्भं नै वप्रयोजयेत् मण्डपं पुरतस्तस्य वासव्याससमं तुवा

maṇḍapasya tumadhyetustambhaṃ nai vaprayojayet maṇḍapaṃ puratastasya vāsavyāsasamaṃ tuvā

149

त्रिपादं वा तदर्धंवा युक्त्यान्तः स्तम्भसं युतम् एकद्वित्रितलोपेतं मालिकाभं यथा तथा

tripādaṃ vā tadardhaṃvā yuktyāntaḥ stambhasaṃ yutam ekadvitritalopetaṃ mālikābhaṃ yathā tathā

150

विवृतस्तम्भसं युक्तं वासालिन्द्रान्वितं तुवा अन्तः सोपानसं युक्तमनु क्तं चात्र पूर्ववत्

vivṛtastambhasaṃ yuktaṃ vāsālindrānvitaṃ tuvā antaḥ sopānasaṃ yuktamanu ktaṃ cātra pūrvavat

151

त्रितलाद्यानवतलमेकादशतलं तुवा एतत्तुवर्धमानं स्याद् भूपेन्द्राणां विशेषतः

tritalādyānavatalamekādaśatalaṃ tuvā etattuvardhamānaṃ syād bhūpendrāṇāṃ viśeṣataḥ

152

नन्द्यावर्तस्य विन्यासमलङ्कारमथोच्यते व्यासेषडंशके तत्र द्विभागं मध्यमाङ्गणम्

nandyāvartasya vinyāsamalaṅkāramathocyate vyāseṣaḍaṃśake tatra dvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

153

शालाव्यासं द्विभागं स्यात् तन्मानं तुचतुष् तयम् बाह्यवारं च कु ड्यं च नन्द्यावर्तसमाकृति

śālāvyāsaṃ dvibhāgaṃ syāt tanmānaṃ tucatuṣ tayam bāhyavāraṃ ca ku ḍyaṃ ca nandyāvartasamākṛti

154

दिश्यथैका न तद् द्वाशाला वाथ चतुष्टयम् जालकं च कवाटं च बाह्येऽबाह्येतथै व च

diśyathaikā na tad dvāśālā vātha catuṣṭayam jālakaṃ ca kavāṭaṃ ca bāhye'bāhyetathai va ca

155

सर्वतः कु ड्यसं युक्तं मुख्यगेहं कभित्तिभाक् कु ल्याभद्वारसं युक्तं मुखचङ्कमणं भवेत्

sarvataḥ ku ḍyasaṃ yuktaṃ mukhyagehaṃ kabhittibhāk ku lyābhadvārasaṃ yuktaṃ mukhacaṅkamaṇaṃ bhavet

156

अन्तर्विवृतपादं स्याद् बाह्येकु ड्यावृतं तुतत् चतु र्दिक्षुविनिष्क्रान्तमर्धकत्न टसमाकृतिः

antarvivṛtapādaṃ syād bāhyeku ḍyāvṛtaṃ tutat catu rdikṣuviniṣkrāntamardhakatna ṭasamākṛtiḥ

दण्डिकावारसं युक्तं प्रासादवदलङ्कृतम् 156-

daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ prāsādavadalaṅkṛtam 156-

157

चतुर्णामु दितं वैश्यशूद्रयोः प्राग्दिगाननम् तदेवां शावृतालिन्द्रं बहिद्द्वारं प्रशोभितम्

caturṇāmu ditaṃ vaiśyaśūdrayoḥ prāgdigānanam tadevāṃ śāvṛtālindraṃ bahiddvāraṃ praśobhitam

158

अधिष्ठानाङि् घ्रकादीनि पूर्ववद् योजयेद् बुधः एकद्वित्रितलोपेतः मुण्डप्रासादसंज्ञिकम्

adhiṣṭhānāṅi् ghrakādīni pūrvavad yojayed budhaḥ ekadvitritalopetaḥ muṇḍaprāsādasaṃjñikam

159

चतुर्णामपि वर्णानां योजयेत् तद्विचक्षणः व्यासेदशां शके तत्र द्विभागं मध्यमाङ्गणम्

caturṇāmapi varṇānāṃ yojayet tadvicakṣaṇaḥ vyāsedaśāṃ śake tatra dvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

160

परितो मार्गमेकां शं शालाव्यासं द्विभागतः बाह्यतोऽलिन्द्रमेकां शं भद्रप्रभृति पूर्ववत्

parito mārgamekāṃ śaṃ śālāvyāsaṃ dvibhāgataḥ bāhyato'lindramekāṃ śaṃ bhadraprabhṛti pūrvavat

161

यथायु क्ति यथाशोभं तथा हर्म् याङ्गमण्डितम् द्विषडंशेविशालेतुद्विभागं मध्यमाङ्गणम्

yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā harm yāṅgamaṇḍitam dviṣaḍaṃśeviśāletudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

162

द्व्यं शं शालाविशालं स्यान्मुखगेहं कभित्तिभाक् पृथु वारं द्विभागेन तब्दाह्येतुसमन्ततः

dvyaṃ śaṃ śālāviśālaṃ syānmukhagehaṃ kabhittibhāk pṛthu vāraṃ dvibhāgena tabdāhyetusamantataḥ

163

परितोऽलिन्द्रमेकां शं स्तम्भं कु ड्यं यथेष्टतः सालिन्द्रं चूलहर्म् याङ्गं यथायु क्ति यथारुचि

parito'lindramekāṃ śaṃ stambhaṃ ku ḍyaṃ yatheṣṭataḥ sālindraṃ cūlaharm yāṅgaṃ yathāyu kti yathāruci

164

द्वारं च मुखभद्रं चाप्यधिष्ठानादि पूर्ववत् चतुष्टयानां शालानां मध्यवं शोध्ध्वमस्तकम्

dvāraṃ ca mukhabhadraṃ cāpyadhiṣṭhānādi pūrvavat catuṣṭayānāṃ śālānāṃ madhyavaṃ śodhdhvamastakam

165

पुरेपुरेभवेत् कत्न टं पक्षशालाननान्वितम् नन्द्यावर्ताकृतिश्चाथ यथायु क्तं चतुर्मु खम्

purepurebhavet katna ṭaṃ pakṣaśālānanānvitam nandyāvartākṛtiścātha yathāyu ktaṃ caturmu kham

166

ऊध्ध्वोध्ध्वमङ्गणं कुर्यात् पक्षशालासमोपरि सभा वा मण्डपं वाऽपि मालिका चाङ्गणक्रिया

ūdhdhvodhdhvamaṅgaṇaṃ kuryāt pakṣaśālāsamopari sabhā vā maṇḍapaṃ vā'pi mālikā cāṅgaṇakriyā

167

त्रितलादितलोपेतमूहप्रत्यूहसं युतम् द्विजानां च महीपानामेतत् प्रासादकं हि तत्

tritalāditalopetamūhapratyūhasaṃ yutam dvijānāṃ ca mahīpānāmetat prāsādakaṃ hi tat

168

चतुर्दशां शके व्यासेद्विभागं मध्यमाङ्गणम् परितो मार्गमेकां शं द्विभागं गेहविस्तृतम्

caturdaśāṃ śake vyāsedvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam parito mārgamekāṃ śaṃ dvibhāgaṃ gehavistṛtam

169

पृथु वारं द्विभागं स्याद् युक्त्यान्तः स्तम्भसं युतम् तब्दहिर्वारमेकां शं कु ड्यस्तम्भादिमण्डितम्

pṛthu vāraṃ dvibhāgaṃ syād yuktyāntaḥ stambhasaṃ yutam tabdahirvāramekāṃ śaṃ ku ḍyastambhādimaṇḍitam

170

चतु र्दिशाननोपेतं नन्द्यावर्तसमाकृति ऊध्ध्वशालास्तथाष्टास्याश्चतुरास्या व्यवस्थिताः

catu rdiśānanopetaṃ nandyāvartasamākṛti ūdhdhvaśālāstathāṣṭāsyāścaturāsyā vyavasthitāḥ

171

द्वादशास्यसमायु क्तमूध्ध्वाधस्ताद् विशेषतः चतु र्दिक्षुसभद्राङ्गद्वारशालाकशोभितम्

dvādaśāsyasamāyu ktamūdhdhvādhastād viśeṣataḥ catu rdikṣusabhadrāṅgadvāraśālākaśobhitam

172

अनु क्तं हि यथा सर्वंपूर्ववत् कारयेद् बुधः व्यासेद्विरष्टभागेतुद्विभागं मध्यमाङ्गणम्

anu ktaṃ hi yathā sarvaṃpūrvavat kārayed budhaḥ vyāsedviraṣṭabhāgetudvibhāgaṃ madhyamāṅgaṇam

173

शालाव्यासं द्विभागेन पृथु वारं तुतत्समम् तद् बहिर्वारमेकां शं तब्दहिर्वारमेकतः

śālāvyāsaṃ dvibhāgena pṛthu vāraṃ tutatsamam tad bahirvāramekāṃ śaṃ tabdahirvāramekataḥ

174

सालिन्द्रं चूलहर्म् याङ्गं यथायु क्ति यथारुचि तस्योपरि गता शाला चतुष्कशिरसा सह

sālindraṃ cūlaharm yāṅgaṃ yathāyu kti yathāruci tasyopari gatā śālā catuṣkaśirasā saha

175

त्रितलाद्या नवतलं भूपभूसुरयोग्यकम् द्वाराणि भित्तयः सर्वेह्युत्तराद्या ह्यनुक्रमात्

tritalādyā navatalaṃ bhūpabhūsurayogyakam dvārāṇi bhittayaḥ sarvehyuttarādyā hyanukramāt

176

प्रासादवदलङ्कुर्यान्नन्द्यावर्तंतुजालकम् यथायु क्ति यथाशोभं तथा कुर्याद् विचक्षणः

prāsādavadalaṅkuryānnandyāvartaṃtujālakam yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā kuryād vicakṣaṇaḥ

177

ऊहप्रत्यूहसर्वाङ्गै र्गेहालङ्कारमिष्यते व्यासेषडंशके तत्र स्वस्तिके द्व्यं शमङ्गणम्

ūhapratyūhasarvāṅgai rgehālaṅkāramiṣyate vyāseṣaḍaṃśake tatra svastike dvyaṃ śamaṅgaṇam

178

तावच्छालाविशालं स्यात् कु ल्याभद्वारसं युतम् पृष्ठे तुदीर्घकोष्ठं स्यात् पुरतः कोष्ठकं तथा

tāvacchālāviśālaṃ syāt ku lyābhadvārasaṃ yutam pṛṣṭhe tudīrghakoṣṭhaṃ syāt purataḥ koṣṭhakaṃ tathā

179

पक्षके ककरीशाला मुखपिट्टकयान्विता विना पिट्टकया पृष्ठे कोष्ठके पृष्ठसं युतम्

pakṣake kakarīśālā mukhapiṭṭakayānvitā vinā piṭṭakayā pṛṣṭhe koṣṭhake pṛṣṭhasaṃ yutam

180

दण्डिकावारसं युक्तं षण्नेत्रं भद्रसं युतम् अन्यत् प्रासादवत् सर्वमलङ्कुर्याद् विचक्षणः

daṇḍikāvārasaṃ yuktaṃ ṣaṇnetraṃ bhadrasaṃ yutam anyat prāsādavat sarvamalaṅkuryād vicakṣaṇaḥ

181

प्राङ्मुखं स्वस्तिकं वैश्यशूद्रयोः सं मतं बुधैः तदेवां शावृतालिन्द्रं खण्डहर्म् याभिमण्डितम्

prāṅmukhaṃ svastikaṃ vaiśyaśūdrayoḥ saṃ mataṃ budhaiḥ tadevāṃ śāvṛtālindraṃ khaṇḍaharm yābhimaṇḍitam

182

पूर्ववद् भद्रसं युक्तमलङ्कारादि पूर्ववत् द्विःषडंशेऽथ मन्वं शेषोडशां शेयथेष्टतः

pūrvavad bhadrasaṃ yuktamalaṅkārādi pūrvavat dviḥṣaḍaṃśe'tha manvaṃ śeṣoḍaśāṃ śeyatheṣṭataḥ

183

अङ्गणं च बहिर्वारं पृथु वारमलिन्द्रकम् शालाव्यासं द्विभागेन सर्वतःह् परिकल्पयेत्

aṅgaṇaṃ ca bahirvāraṃ pṛthu vāramalindrakam śālāvyāsaṃ dvibhāgena sarvataḥh parikalpayet

184

द्वारं च स्तम्भकु ड्यं च भद्रं युक्त्या प्रयोजयेत् यथायु क्ति यथाशोभं तथा हर्म् याङ्गसं युतम्

dvāraṃ ca stambhaku ḍyaṃ ca bhadraṃ yuktyā prayojayet yathāyu kti yathāśobhaṃ tathā harm yāṅgasaṃ yutam

185

शालाकारं सभाकारं हर्म् याङ्गं वाऽथ शीर्षकम् एतत् स्वस्तिकमित्यु क्तमनु क्तं चात्र पूर्ववत्

śālākāraṃ sabhākāraṃ harm yāṅgaṃ vā'tha śīrṣakam etat svastikamityu ktamanu ktaṃ cātra pūrvavat

186

निर्विष्टाः कोटिसं युक्ताः कर्णेसोपानसं युताः रुचकाख्या विचित्राङ्गा नोदग्द्वाराःह् प्रकीर्तिताः

nirviṣṭāḥ koṭisaṃ yuktāḥ karṇesopānasaṃ yutāḥ rucakākhyā vicitrāṅgā nodagdvārāḥh prakīrtitāḥ

187

पाषण्डिनां द्विजादीनां सुराणां वासयोग्यकाः चतुर्णामु दितं राज्ञां सर्वमु र्वी दिवौकसाम्

pāṣaṇḍināṃ dvijādīnāṃ surāṇāṃ vāsayogyakāḥ caturṇāmu ditaṃ rājñāṃ sarvamu rvī divaukasām

वै श्यानामु दितं सर्वंशूद्राणां सम्मतं बुधैः 187-

vai śyānāmu ditaṃ sarvaṃśūdrāṇāṃ sammataṃ budhaiḥ 187-

188

उक्तव्यासेनान्विता दीर्घहीना वेदाश्राभा स्ताः सुराणां द्विजानाम् दानादीनां सर्वपाषण्डिकानां चतुःशालाः सं मताः सद्भिरेव

uktavyāsenānvitā dīrghahīnā vedāśrābhā stāḥ surāṇāṃ dvijānām dānādīnāṃ sarvapāṣaṇḍikānāṃ catuḥśālāḥ saṃ matāḥ sadbhireva

189

एतद् वदन्ति मुनयो विपुलेनवां शे वस्वं शके मु निपदेरसभागिके तु द्व्यं शं गृहस्य विपुलं त्वथ पञ्चभागे शालाविशालमिह भागमिति क्रमेण

etad vadanti munayo vipulenavāṃ śe vasvaṃ śake mu nipaderasabhāgike tu dvyaṃ śaṃ gṛhasya vipulaṃ tvatha pañcabhāge śālāviśālamiha bhāgamiti krameṇa

190

अष्टाष्टहस्तविसृतं द्विगुणायतं च द्विद्वारि पङ्क्तिवदनं द्वयमङ्गणं च षट् सन्धिकं भवनवत् परिमण्डनीयं तत् सप्तवासमवनीसुरमन्दिरं स्यात्

aṣṭāṣṭahastavisṛtaṃ dviguṇāyataṃ ca dvidvāri paṅktivadanaṃ dvayamaṅgaṇaṃ ca ṣaṭ sandhikaṃ bhavanavat parimaṇḍanīyaṃ tat saptavāsamavanīsuramandiraṃ syāt

191

व्यासेपञ्चां शेनवां शायतं स्यात्षड् भागेरुद्रां शकः सप्तभागे द्विःषड् भागैरष्टभागेनवां शेद्विःसप्तां शैः षोडशां शै स्तुदै घ्घ्यम्

vyāsepañcāṃ śenavāṃ śāyataṃ syātṣaḍ bhāgerudrāṃ śakaḥ saptabhāge dviḥṣaḍ bhāgairaṣṭabhāgenavāṃ śedviḥsaptāṃ śaiḥ ṣoḍaśāṃ śai studai ghghyam

192

एवं पञ्चै वायतं सप्त् शालेपूर्वोक्तव्यासां शके पङ्क्तिशाले दै घ्घ्यंसैकाक र्विकारैः ससप्तधर्मां शै र्विंशत्रयोविं शदं शैः

evaṃ pañcai vāyataṃ sapt śālepūrvoktavyāsāṃ śake paṅktiśāle dai ghghyaṃsaikāka rvikāraiḥ sasaptadharmāṃ śai rviṃśatrayoviṃ śadaṃ śaiḥ

194

राज्ञामुदीरितमशीतिकरैर्विशालेदै घ्घ्यंतुतत्रिगुणमकललाटयु क्तम् त्रिद्वारि चाङ्गणगुणान्वितमष्टसन्धि द्विःपञ्चशालामथ हम्म्यमिव प्रयोज्यम् वासत्र्यं शं सार्धभागं ह्यलिन्द्रं त्र्यं शै कां शं वा तदर्धंप्रवेशम् बाह्येऽबाह्येनालनीप्रं तदर्धंशालानां स्यादत्र सामान्यमेतत्

rājñāmudīritamaśītikarairviśāledai ghghyaṃtutatriguṇamakalalāṭayu ktam tridvāri cāṅgaṇaguṇānvitamaṣṭasandhi dviḥpañcaśālāmatha hammyamiva prayojyam vāsatryaṃ śaṃ sārdhabhāgaṃ hyalindraṃ tryaṃ śai kāṃ śaṃ vā tadardhaṃpraveśam bāhye'bāhyenālanīpraṃ tadardhaṃśālānāṃ syādatra sāmānyametat

195

निरङ्गणं कर्णगतान्वितं बहुबहुप्रवेशं बहुचाननान्वितम् अन्तर्बहिर्बक्त्र्युतं ह्यसीमकं वासं न सामान्यगताङ्गणान्वितम्

niraṅgaṇaṃ karṇagatānvitaṃ bahubahupraveśaṃ bahucānanānvitam antarbahirbaktryutaṃ hyasīmakaṃ vāsaṃ na sāmānyagatāṅgaṇānvitam

196

हस्तस्तम्भतुलादिकान् नरगृहेयु ञ्ज्यादयु ग्मं यथा यु ग्मायु ग्मकसं ख्यया सुरगृहेयुञ्जीत हस्तादिज् कम् मध्यद्वारमनिन्दितं सुरमहीदेवक्षितीशालये शेषाणामुपमध्यमेव विहितं तत् सं पदामास्पदम्

hastastambhatulādikān naragṛheyu ñjyādayu gmaṃ yathā yu gmāyu gmakasaṃ khyayā suragṛheyuñjīta hastādij kam madhyadvāramaninditaṃ suramahīdevakṣitīśālaye śeṣāṇāmupamadhyameva vihitaṃ tat saṃ padāmāspadam

अथ षडि्वंशोऽध्यायः (cont. 2)

198

गर्भंकुर्यान्नेत्रके भित्तिभागेपादाधाराच्छ् वभ्रकाधः क्रमेण मध्यस्य स्याद् वामभागेगृहेवा शालायां स्यान्मुख्यधामन्यवश्यम् भित्तिव्यासेऽष्टां शके चातुरं शं बाह्येऽबाह्येतत्रिभागं विहाय मध्येगर्भंयोजनीयं सुराणां विप्रादीनां मन्दिरेनिन्दतं तत्

garbhaṃkuryānnetrake bhittibhāgepādādhārācch vabhrakādhaḥ krameṇa madhyasya syād vāmabhāgegṛhevā śālāyāṃ syānmukhyadhāmanyavaśyam bhittivyāse'ṣṭāṃ śake cāturaṃ śaṃ bāhye'bāhyetatribhāgaṃ vihāya madhyegarbhaṃyojanīyaṃ surāṇāṃ viprādīnāṃ mandirenindataṃ tat

199

वं शद्वारं नै व विप्रादिकानां वर्णानामावासके योजनीयम् पाषण्ड्यादीनां मुनीनां गृहेतद्वंशद्वारं योजनीयं न दूष्यम्

vaṃ śadvāraṃ nai va viprādikānāṃ varṇānāmāvāsake yojanīyam pāṣaṇḍyādīnāṃ munīnāṃ gṛhetadvaṃśadvāraṃ yojanīyaṃ na dūṣyam

200

आद्यमथात्तविशालं त्रिगुणायामं ततः प्रवृद्धिः स्यात् व्यासद्विगुणै स्त्रयोविं शति यावत् तावत्तुसैकदशसं ख्या

ādyamathāttaviśālaṃ triguṇāyāmaṃ tataḥ pravṛddhiḥ syāt vyāsadviguṇai strayoviṃ śati yāvat tāvattusaikadaśasaṃ khyā

201

पुरतो भद्रसमेतं कर्णसभाकोष्टनीडमण्डितकम् पृष्ठे वारयुतं वा द्विललाटं गर्भकत्न टसमम्

purato bhadrasametaṃ karṇasabhākoṣṭanīḍamaṇḍitakam pṛṣṭhe vārayutaṃ vā dvilalāṭaṃ garbhakatna ṭasamam

202

एकद्वित्रितलाढ्यं पुरतोऽपरतो विचित्रनास्यङ्गम् एतद् विहारशालं प्रासादवदेव करणीयम्

ekadvitritalāḍhyaṃ purato'parato vicitranāsyaṅgam etad vihāraśālaṃ prāsādavadeva karaṇīyam

203

सर्वासामपि वक्ष्येपादायामं तुतस्य विष्कम्भम् सार्धद्विहस्तमादि त्रिभिरथ षडि् भः कराग्रजद्द्ध्यातु

sarvāsāmapi vakṣyepādāyāmaṃ tutasya viṣkambham sārdhadvihastamādi tribhiratha ṣaḍi् bhaḥ karāgrajadddhyātu

204

सार्धत्रिचतुर्हस्तावधिकं यावन्नवाङि् घ्रकायामम् व्यासं षडङ्गुलं स्यात्तस्मादर्धैकमात्रवृद्ध्या तु

sārdhatricaturhastāvadhikaṃ yāvannavāṅi् ghrakāyāmam vyāsaṃ ṣaḍaṅgulaṃ syāttasmādardhaikamātravṛddhyā tu

205

दश वा चतुर्दशमात्रं यावन्नवधा विशालं स्यात् पूर्वोदितमानं वा योज्यं युक्तिक्रमेण विद्वद्भिः

daśa vā caturdaśamātraṃ yāvannavadhā viśālaṃ syāt pūrvoditamānaṃ vā yojyaṃ yuktikrameṇa vidvadbhiḥ

206

स्वव्यासकरं त्रिगुणं कृत्वा वसु भिर्हरेत् तुतच्छेषम् ध्वजधूमसिं हश्वावृषखरगजवायसाश्च योनिगणाः

svavyāsakaraṃ triguṇaṃ kṛtvā vasu bhirharet tutaccheṣam dhvajadhūmasiṃ haśvāvṛṣakharagajavāyasāśca yonigaṇāḥ

207

एषुध्वजमृगवृषभेभाः शुभयु क्ता न शोभनास्त्वन्ये दै घ्घ्यंवसु गु णितं यत्तत् त्रिर्नवभिर्हरेत् तुतच्छेषम्

eṣudhvajamṛgavṛṣabhebhāḥ śubhayu ktā na śobhanāstvanye dai ghghyaṃvasu gu ṇitaṃ yattat trirnavabhirharet tutaccheṣam

208

अश्वयुजादिकमृक्षं तद्वशतस्त्वेव राशयः प्रोक्ताः आयामेवसुनवभिर्गु णितेयत् त्वकपङ्क्तिभिर्हासम्

aśvayujādikamṛkṣaṃ tadvaśatastveva rāśayaḥ proktāḥ āyāmevasunavabhirgu ṇiteyat tvakapaṅktibhirhāsam

209

शेषं धनमृणमु दितं क्रमशस्त्वृणाधिकायं तुशुभम् नाहं नवगु णितं यत्रिशतिभिर्भाजनं तुतच्छेषम्

śeṣaṃ dhanamṛṇamu ditaṃ kramaśastvṛṇādhikāyaṃ tuśubham nāhaṃ navagu ṇitaṃ yatriśatibhirbhājanaṃ tutaccheṣam

210

तिथिरपि सूर्यप्रमुखो वारः स्यात् तदृक्षसं योगम् अमृतवरसिद्धयोगैर्योज्यं नै वान्ययोगमेव स्यात्

tithirapi sūryapramukho vāraḥ syāt tadṛkṣasaṃ yogam amṛtavarasiddhayogairyojyaṃ nai vānyayogameva syāt

211

यजमानजन्मनामक्क्षयुतं यद् वस्तुतादृशं तुशुभम् एवं नृणामु दितममराणां चेच्छुभं यथा कर्तु म्

yajamānajanmanāmakkṣayutaṃ yad vastutādṛśaṃ tuśubham evaṃ nṛṇāmu ditamamarāṇāṃ cecchubhaṃ yathā kartu m

212

सैकत्रिं शद्धस्तविस्तारकाद्यां द्वाभ्यां द्वाभ्यां वर्धयेत् तत्कराभ्याम् शालाबाह्येसैकषष्ट्यन्तमानाभीष्टायामा सं मता स्यात् खलूरी

saikatriṃ śaddhastavistārakādyāṃ dvābhyāṃ dvābhyāṃ vardhayet tatkarābhyām śālābāhyesaikaṣaṣṭyantamānābhīṣṭāyāmā saṃ matā syāt khalūrī

213

बहिरबहिरभीष्टा कु ड्यपादाङ्गशोभा शिखरमपि लुपारूढान्वितं मण्डपं वा अमरनरविमानाद्यावृता सा खलूरी भवनतलविहीनैकद्विभूमिप्रयु क्ता

bahirabahirabhīṣṭā ku ḍyapādāṅgaśobhā śikharamapi lupārūḍhānvitaṃ maṇḍapaṃ vā amaranaravimānādyāvṛtā sā khalūrī bhavanatalavihīnaikadvibhūmiprayu ktā

214

प्रथमावरणेद्वितीयके वा परभागेसदनं तुयोषिताम् निअर्तौ सूतिगृहं च वर्चसः पवनादीन्दुषुवाङ्गणागृहम्

prathamāvaraṇedvitīyake vā parabhāgesadanaṃ tuyoṣitām niartau sūtigṛhaṃ ca varcasaḥ pavanādīnduṣuvāṅgaṇāgṛham

215

यमदिशि भोजनशाला सोमेधनसञ्चयावासम् अग्नौ धान्यागारं खेपक्तिव्व्यञ्जनानि तत्रै व

yamadiśi bhojanaśālā somedhanasañcayāvāsam agnau dhānyāgāraṃ khepaktivvyañjanāni tatrai va

216

आराधनगृहमीशेकत्न पं तत्रोदितौ स्नानम् यस्मिन्यस्मिन्नु दितान्यन्यानि हि तत्र संप्रयोज्यानि

ārādhanagṛhamīśekatna paṃ tatroditau snānam yasminyasminnu ditānyanyāni hi tatra saṃprayojyāni

217

द्वाराणि च कु ड्यानि च युक्त्या तुस्वामिवाञ्छवशात् अन्यच्छेषं सर्वंकुर्यादु क्तिक्रमेण दृढतरधीः

dvārāṇi ca ku ḍyāni ca yuktyā tusvāmivāñchavaśāt anyaccheṣaṃ sarvaṃkuryādu ktikrameṇa dṛḍhataradhīḥ

218

अपि च शिखिनि गोष्ठं नैअर्तेऽजाविकानां पवनदिशि निवासं माहिषं चैशकोणे भवति तुरगशाला नागशाला च तस्मिन् दिशि च दिशि च सर्वेवाहना द्वारवामे

api ca śikhini goṣṭhaṃ naiarte'jāvikānāṃ pavanadiśi nivāsaṃ māhiṣaṃ caiśakoṇe bhavati turagaśālā nāgaśālā ca tasmin diśi ca diśi ca sarvevāhanā dvāravāme

219

सामान्यं स्यादेतदु क्तं चतुर्णांवासेराज्ञां योजनीयं विशेषम् त्रिप्राकरं च त्रिपङ्क्तिस्त्रिभोगं शेषाणां चाप्यु क्तनीत्या त्रयाणाम्

sāmānyaṃ syādetadu ktaṃ caturṇāṃvāserājñāṃ yojanīyaṃ viśeṣam triprākaraṃ ca tripaṅktistribhogaṃ śeṣāṇāṃ cāpyu ktanītyā trayāṇām

220

एकद्वित्रीण्यत्र सालानि नॄ णां पञ्चत्रीण्येकादि देवालयेषु यत्तत् प्रोक्तं धामनानेन पूर्वंतत्रै वायोज्यं विधिज्ञैर्नराणाम्

ekadvitrīṇyatra sālāni nṝ ṇāṃ pañcatrīṇyekādi devālayeṣu yattat proktaṃ dhāmanānena pūrvaṃtatrai vāyojyaṃ vidhijñairnarāṇām

अथ सप्तविंशोऽध्यायः

वर्णानां गृहविन्यासलक्षणं वक्ष्यतेऽधुना चतुर्दण्डात् समारभ्य द्विद्विहस्तविवर्धनात्

varṇānāṃ gṛhavinyāsalakṣaṇaṃ vakṣyate'dhunā caturdaṇḍāt samārabhya dvidvihastavivardhanāt

त्रिं शद्धस्तावधिर्या वदेककं गृहमानकम् क्षुद्राणामष्टधा प्रोक्तं मध्यमानां विधीयते

triṃ śaddhastāvadhiryā vadekakaṃ gṛhamānakam kṣudrāṇāmaṣṭadhā proktaṃ madhyamānāṃ vidhīyate

अष्टदण्डात् समारभ्य द्विद्विदण्डविवर्धनात् द्वात्रिं शद्दण्डपर्यन्तं गृहाणां मानमिष्यते

aṣṭadaṇḍāt samārabhya dvidvidaṇḍavivardhanāt dvātriṃ śaddaṇḍaparyantaṃ gṛhāṇāṃ mānamiṣyate

अस्मादाशतदण्डान्तं दण्डाभ्यां वर्धयेत् क्रमात् वाटभित्तेरिदं मानं तदभ्यन्तरतो गृहम्

asmādāśatadaṇḍāntaṃ daṇḍābhyāṃ vardhayet kramāt vāṭabhitteridaṃ mānaṃ tadabhyantarato gṛham

चतुरश्रं द्विजानां च नृपाणां च विशेषतः अष्टषट् चतुरं शेन दै घ्घ्यंस्यात् क्षत्रियादिषु

caturaśraṃ dvijānāṃ ca nṛpāṇāṃ ca viśeṣataḥ aṣṭaṣaṭ caturaṃ śena dai ghghyaṃsyāt kṣatriyādiṣu

हीनं षोडशहस्तेभ्यो गृहमानं न कारयेत् नवाष्टसप्तषड्ढस्तैरुत्तुङ्गं तुङ्गमानतः

hīnaṃ ṣoḍaśahastebhyo gṛhamānaṃ na kārayet navāṣṭasaptaṣaḍḍhastairuttuṅgaṃ tuṅgamānataḥ

त्रिचतुर्भा गविस्तारा पादोनाग्रविशालका छत्रशीर्षकतु ल्याभा चन्द्रनासीविभूषिता

tricaturbhā gavistārā pādonāgraviśālakā chatraśīrṣakatu lyābhā candranāsīvibhūṣitā

चतु र्दिक्षुचतुद्द्वारोपेतातल्पसमायुता द्वारगोपुरसं युक्ता नानावयवशोभिता

catu rdikṣucatuddvāropetātalpasamāyutā dvāragopurasaṃ yuktā nānāvayavaśobhitā

बहिष्ठात् परिखोपेता सर्वरक्षासमन्विता वाटभित्ति प्रोक्ता गृहबाह्यसमावृता

bahiṣṭhāt parikhopetā sarvarakṣāsamanvitā vāṭabhitti proktā gṛhabāhyasamāvṛtā

मृण्मया वा लुपारूढा तृणादिच्छादनान्विता खलूरिका वा कर्तव्या वेदिकापादशोभिता

mṛṇmayā vā lupārūḍhā tṛṇādicchādanānvitā khalūrikā vā kartavyā vedikāpādaśobhitā

गृहक्रिया हि द्विविधा भिन्नाभिन्नप्रकारतः भिन्नं च पिण्डभेदं च वक्ष्येस्फुटतरं यथा

gṛhakriyā hi dvividhā bhinnābhinnaprakārataḥ bhinnaṃ ca piṇḍabhedaṃ ca vakṣyesphuṭataraṃ yathā

असन्धिकं भिन्नगृहं समन्धिकं ह्यभिन्नकं भिन्नगृहेषुतेषुवै चतु र्गृहं दिक्षुगतं प्रधानकं विदिक्षुवा मण्डपकं खलूरिका

asandhikaṃ bhinnagṛhaṃ samandhikaṃ hyabhinnakaṃ bhinnagṛheṣuteṣuvai catu rgṛhaṃ dikṣugataṃ pradhānakaṃ vidikṣuvā maṇḍapakaṃ khalūrikā

स्याद् वाटभित्तेरबहिः पृथग् गृहं त्रयं द्विकं वै कमसम्पदां पदम् तस्माच्चतुःशालमनिन्दितं परं सविस्तरं तस्य तुमानमु च्यते

syād vāṭabhitterabahiḥ pṛthag gṛhaṃ trayaṃ dvikaṃ vai kamasampadāṃ padam tasmāccatuḥśālamaninditaṃ paraṃ savistaraṃ tasya tumānamu cyate

नीचानां नीचमानं स्यात् श्रेष्ठानां श्रेष्ठमु च्यते श्रेष्ठमानं निकृष्ठानां सर्वदा न प्रयु ज्यते

nīcānāṃ nīcamānaṃ syāt śreṣṭhānāṃ śreṣṭhamu cyate śreṣṭhamānaṃ nikṛṣṭhānāṃ sarvadā na prayu jyate

क्वचिदिष्टं कनिष्ठानां यन्मानं श्रेष्ठजातिषु अल्पत्वेवा महत्त्वेवा सीमासूत्रेविनिश्चिते

kvacidiṣṭaṃ kaniṣṭhānāṃ yanmānaṃ śreṣṭhajātiṣu alpatvevā mahattvevā sīmāsūtreviniścite

सायतेचतुरश्रेवा चतुष्षष्ट्या विभाजिते रज्जु वं शसिराषट् कचतुष्काष्टकसन्धिभिः

sāyatecaturaśrevā catuṣṣaṣṭyā vibhājite rajju vaṃ śasirāṣaṭ kacatuṣkāṣṭakasandhibhiḥ

मर्मशूलं च यत्नेन वर्जयेद् वास्तुकोविदः सूत्रादीनां गृहाङ्गैश्च पीडा चेत् सर्वनाशनम्

marmaśūlaṃ ca yatnena varjayed vāstukovidaḥ sūtrādīnāṃ gṛhāṅgaiśca pīḍā cet sarvanāśanam

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन सूत्रादीनि विवर्जयेत् पूर्वा दिमध्यसूत्राणि चान्नं धान्यं धनं सुखम्

tasmāt sarvaprayatnena sūtrādīni vivarjayet pūrvā dimadhyasūtrāṇi cānnaṃ dhānyaṃ dhanaṃ sukham

इति नामानि तन्नामा चत्वारि स्यु र्गृहाणि च अन्नालयं धान्यालयं धनालयं सुखालयम्

iti nāmāni tannāmā catvāri syu rgṛhāṇi ca annālayaṃ dhānyālayaṃ dhanālayaṃ sukhālayam

कर्तव्यं वास्तुमध्येतुमण्डपं प्रथमं बुधैः वास्तु व्यासचतुर्भा गं मण्डपस्य तुविस्तृतम्

kartavyaṃ vāstumadhyetumaṇḍapaṃ prathamaṃ budhaiḥ vāstu vyāsacaturbhā gaṃ maṇḍapasya tuvistṛtam

पञ्चषट् सप्तभागाष्टनवभागैकमेववा सप्तहस्तादि षण्मानं द्विद्विहस्तविवर्धनात्

pañcaṣaṭ saptabhāgāṣṭanavabhāgaikamevavā saptahastādi ṣaṇmānaṃ dvidvihastavivardhanāt

आसप्तदशहस्तान्तं श्रेष्ठमध्यकनिष्ठकम् एकभक्त्या द्विभक्त्या वा चतुष्पादाष्टपादकम्

āsaptadaśahastāntaṃ śreṣṭhamadhyakaniṣṭhakam ekabhaktyā dvibhaktyā vā catuṣpādāṣṭapādakam

द्विजभूपतिवैश्यानां यु ग्मपादं प्रकीर्तितम् शूद्राणामन्यजातीनामयु ग्मस्तम्भमिष्यते

dvijabhūpativaiśyānāṃ yu gmapādaṃ prakīrtitam śūdrāṇāmanyajātīnāmayu gmastambhamiṣyate

द्विजवन्नृपवैश्यानां वैशिष्ट्यं मध्यवेदिका त्रिकालबलिलब्धा च पुष्पगन्धादिपूजिता

dvijavannṛpavaiśyānāṃ vaiśiṣṭyaṃ madhyavedikā trikālabalilabdhā ca puṣpagandhādipūjitā

सा त्रितालसमु त्सेधा चोत्सेधसमविस्तृता तन्मध्येब्रह्मपीठं स्याद् वेदिकार्धप्रमाणतः

sā tritālasamu tsedhā cotsedhasamavistṛtā tanmadhyebrahmapīṭhaṃ syād vedikārdhapramāṇataḥ

षट् षडङ्गुलहीनं स्यात् तन्मानं नृपवैश्ययोः शूद्राद्यन्तरजातीनां न कुर्याद् ब्रह्मवेदिकाम्

ṣaṭ ṣaḍaṅgulahīnaṃ syāt tanmānaṃ nṛpavaiśyayoḥ śūdrādyantarajātīnāṃ na kuryād brahmavedikām

सायतेचतुरश्रेवा तत्तदाकृति मण्डपम् पञ्चतालं समारभ्य त्रित्र्यङ्गुलविवर्धनात्

sāyatecaturaśrevā tattadākṛti maṇḍapam pañcatālaṃ samārabhya tritryaṅgulavivardhanāt

नवधा तलिपायामाः सप्ततालान्तमानकाः पञ्चाङ्गुलं समारभ्य त्रयोदशाङ्गुलान्तकाः

navadhā talipāyāmāḥ saptatālāntamānakāḥ pañcāṅgulaṃ samārabhya trayodaśāṅgulāntakāḥ

नवधा पादविष्कम्भास्त्वग्रेऽष्टां शविवर्जिताः पादोच्चार्धमधिष्ठानं षडष्टां शोनमेव वा

navadhā pādaviṣkambhāstvagre'ṣṭāṃ śavivarjitāḥ pādoccārdhamadhiṣṭhānaṃ ṣaḍaṣṭāṃ śonameva vā

पादोच्चेत्रिचतुर्भा गं चतुरश्रं च वृत्तकम् वस्वश्रं चित्रखण्डं च स्तम्भानामाकृतिः स्मृता

pādoccetricaturbhā gaṃ caturaśraṃ ca vṛttakam vasvaśraṃ citrakhaṇḍaṃ ca stambhānāmākṛtiḥ smṛtā

शमीखादिरखदिरस्तम्भाश्च द्विजराजयोः सिलीन्ध्रं पिशितं मधूकं वैश्यस्तम्भाः प्रकीर्तिताः

śamīkhādirakhadirastambhāśca dvijarājayoḥ silīndhraṃ piśitaṃ madhūkaṃ vaiśyastambhāḥ prakīrtitāḥ

राजादनं च निम्बं च सिलीन्ध्रः पिशितिन्दुका शूद्राणां स्तम्भवृक्षाश्च त्वक्साराः सर्वयोग्यकाः

rājādanaṃ ca nimbaṃ ca silīndhraḥ piśitindukā śūdrāṇāṃ stambhavṛkṣāśca tvaksārāḥ sarvayogyakāḥ

पक्वेष्टकाभिः सुधया मण्डपं द्विजभूपयोः वै श्यादीनामपक्वाभिर्नानालङ्कारशोभितम्

pakveṣṭakābhiḥ sudhayā maṇḍapaṃ dvijabhūpayoḥ vai śyādīnāmapakvābhirnānālaṅkāraśobhitam

प्रपा वा तत्र कर्तव्या नालिके रदलच्छदा गृहमण्डपयोर्मध्येत्रिचतु ष्पञ्चषट् कराः

prapā vā tatra kartavyā nālike radalacchadā gṛhamaṇḍapayormadhyetricatu ṣpañcaṣaṭ karāḥ

सर्वतः समविस्तारं प्रकुर्यादावृतं पथम् एकहस्तं द्विहस्तं वा क्षुद्रेमार्गविशालता

sarvataḥ samavistāraṃ prakuryādāvṛtaṃ patham ekahastaṃ dvihastaṃ vā kṣudremārgaviśālatā

अन्नागारादिमध्यं तुवास्तुमध्यात् प्रदक्षिणम् आदित्यनन्दपातालभूताङ्गुलमिति क्रमात्

annāgārādimadhyaṃ tuvāstumadhyāt pradakṣiṇam ādityanandapātālabhūtāṅgulamiti kramāt

धर्मनन्दाष्टधात्वं शा अन्नागारादिपादगाः

dharmanandāṣṭadhātvaṃ śā annāgārādipādagāḥ

एककाङि् घ्रगतं तत्तत्स्तम्भस्थापनकर्मणि वास्तुमध्यादुदक् पूर्वदक्षिणा परतः क्रमात्

ekakāṅi् ghragataṃ tattatstambhasthāpanakarmaṇi vāstumadhyādudak pūrvadakṣiṇā parataḥ kramāt

गृहाङि् घ्रमध्ययोर्मध्यभित्तिर्मध्यमिति स्मृतम् अन्तर्मु खानि गेहानि वास्तुनश्च बहिर्मु खम्

gṛhāṅi् ghramadhyayormadhyabhittirmadhyamiti smṛtam antarmu khāni gehāni vāstunaśca bahirmu kham

महीधरेन्दुभल्लाटमृगादितिपदाश्रितम् सौख्यं महीसुरावासं तत्तारायाममु च्यते

mahīdharendubhallāṭamṛgāditipadāśritam saukhyaṃ mahīsurāvāsaṃ tattārāyāmamu cyate

पञ्चादिनवहस्तान्तं मध्यार्धंच दशार्धकम् सप्तैकादशहस्तं स्यादिति मानत्रयं विदुः

pañcādinavahastāntaṃ madhyārdhaṃca daśārdhakam saptaikādaśahastaṃ syāditi mānatrayaṃ viduḥ

चूल्युच्चं सर्वगेहानां गृहान्तं विपुलं भवेत् पादोदयसमा भित्तिः स्वपादत्रिगुणा ततिः

cūlyuccaṃ sarvagehānāṃ gṛhāntaṃ vipulaṃ bhavet pādodayasamā bhittiḥ svapādatriguṇā tatiḥ

गेहतारचतुर्भा गपञ्चभागान्तरं क्रमात् पादव्यास इति प्रोक्तं गेहव्यासात्करात्तुवा

gehatāracaturbhā gapañcabhāgāntaraṃ kramāt pādavyāsa iti proktaṃ gehavyāsātkarāttuvā

यावन्तो विपुलेहस्तास्तावदङ्गुलसं ख्यया सर्वेषामपि गेहानां स्तम्भविष्कम्भमिष्यते

yāvanto vipulehastāstāvadaṅgulasaṃ khyayā sarveṣāmapi gehānāṃ stambhaviṣkambhamiṣyate

महेन्द्रां शेभवेद् द्वारं मुख्यां शेवारिनिःस्रवम् ब्राह्मणानामिदं सर्वंसम्पदां स्यात् सदास्पदम्

mahendrāṃ śebhaved dvāraṃ mukhyāṃ śevāriniḥsravam brāhmaṇānāmidaṃ sarvaṃsampadāṃ syāt sadāspadam

महेन्द्रार्कार्यके सत्येभृशभागेमहानसम् त्रिहस्तं पञ्चहस्तं च त्र्यर्धहस्तं षडर्धकम्

mahendrārkāryake satyebhṛśabhāgemahānasam trihastaṃ pañcahastaṃ ca tryardhahastaṃ ṣaḍardhakam

चतुर्हस्तं सप्तहस्तं चतुरष्टार्धहस्तकम् पञ्चहस्तं नवहस्तं पञ्चमानं महानसे

caturhastaṃ saptahastaṃ caturaṣṭārdhahastakam pañcahastaṃ navahastaṃ pañcamānaṃ mahānase

गृहक्षतां शके द्वारं जयन्तेवारिनिःस्रवम् प्राच्यावासं नृपस्योक्तं कोशवाहनवर्धनम्

gṛhakṣatāṃ śake dvāraṃ jayantevāriniḥsravam prācyāvāsaṃ nṛpasyoktaṃ kośavāhanavardhanam

गृहक्षताकि गन्धर्वभृङ्गराजेविवस्वति धान्यालयं प्रकर्तव्यं तत्तरायाममु च्यते

gṛhakṣatāki gandharvabhṛṅgarājevivasvati dhānyālayaṃ prakartavyaṃ tattarāyāmamu cyate

पञ्चहस्तं नवहस्तं षडर्धंच दशार्धकम् सप्तैकादशहस्तं स्यान्नवत्रयोदशहस्तकम्

pañcahastaṃ navahastaṃ ṣaḍardhaṃca daśārdhakam saptaikādaśahastaṃ syānnavatrayodaśahastakam

एकादशपञ्चदशहस्तं पञ्चप्रमाणकम् पुष्पदन्तपदेद्वारं वितथेवारिनिःस्रवम्

ekādaśapañcadaśahastaṃ pañcapramāṇakam puṣpadantapadedvāraṃ vitathevāriniḥsravam

विशां दक्षिणवासं स्याद् धनधान्यसुखावहम् पुष्पदन्तेऽसुरेशोषेवारुणेमित्रके पदे

viśāṃ dakṣiṇavāsaṃ syād dhanadhānyasukhāvaham puṣpadante'sureśoṣevāruṇemitrake pade

धनालयं धान्यसमं किञ्चिन्न्यूनत्वमिष्यते शूद्रस्य पश्चिमेवासं धनधान्यशुभप्रदम्

dhanālayaṃ dhānyasamaṃ kiñcinnyūnatvamiṣyate śūdrasya paścimevāsaṃ dhanadhānyaśubhapradam

भल्लाटांशेभवेद् द्वारं सु ग्रीवेवारिनिःस्रवम् चतुर्णामपि वर्णानामु क्तो वासविधिक्रमः

bhallāṭāṃśebhaved dvāraṃ su grīvevāriniḥsravam caturṇāmapi varṇānāmu kto vāsavidhikramaḥ

स्तम्भस्योपरि कर्तव्यं पोतिकोत्तरवाजनम् तुलाजयन्त्यनुमार्गंघ्नकां भूमिकल्पनम्

stambhasyopari kartavyaṃ potikottaravājanam tulājayantyanumārgaṃghnakāṃ bhūmikalpanam

कपोतं तत्प्रतिश्चै व वितस्तिजलकानि च मु ष्टिबन्धं मृणाली च दण्डिकां च लुपाक्रियाम्

kapotaṃ tatpratiścai va vitastijalakāni ca mu ṣṭibandhaṃ mṛṇālī ca daṇḍikāṃ ca lupākriyām

लुल्पाप्रच्छादनं चै वमुखपिट्टकयान्वितम् गृहस्य दक्षिणेपाश्श्वेद्वारं प्रति महद् भवेत्

lulpāpracchādanaṃ cai vamukhapiṭṭakayānvitam gṛhasya dakṣiṇepāśśvedvāraṃ prati mahad bhavet

द्वित्रिहस्तत्रिहस्तार्धंचतुर्हस्तं च भक्तयः चतु ष्पदाद्याद्वात्रिं शद्भक्त्या वा वास्तुमण्डपम्

dvitrihastatrihastārdhaṃcaturhastaṃ ca bhaktayaḥ catu ṣpadādyādvātriṃ śadbhaktyā vā vāstumaṇḍapam

एकभक्त्याद्येकत्रिं शद्भक्त्यन्ताल्पेऽन्तरप्रपा सपदा च सविष्टा च नालितालदलच्छदा

ekabhaktyādyekatriṃ śadbhaktyantālpe'ntaraprapā sapadā ca saviṣṭā ca nālitāladalacchadā

गृहाणां गर्भस्थानं तुप्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः देवानां चै व विन्यासेविशेषेण प्रभागतः

gṛhāṇāṃ garbhasthānaṃ tupravakṣyāmyanupūrvaśaḥ devānāṃ cai va vinyāseviśeṣeṇa prabhāgataḥ

puṣpadanteca bhallāṭemahendreca gṛhakṣate dakṣiṇenetrabhittau tusaumyādau tucatu rgṛhe

भित्तिव्यासेनवाष्टां शेबाह्येतुचतुरं शकम् अन्तस्त्रयां शकं नीत्वा मध्येगर्भंनिधापयेत्

bhittivyāsenavāṣṭāṃ śebāhyetucaturaṃ śakam antastrayāṃ śakaṃ nītvā madhyegarbhaṃnidhāpayet

स्वामिवासस्य विस्तारेपञ्चषट् सप्तभागिके नीत्वान्तर्भा गिकं नेत्रं तत्प्रदक्षिणभागिके

svāmivāsasya vistārepañcaṣaṭ saptabhāgike nītvāntarbhā gikaṃ netraṃ tatpradakṣiṇabhāgike

स्तम्भमूलेविधातव्यं गर्भंगुह्यतरं वरम् द्वारप्रदक्षिणेस्तम्भेकभित्तौ गूढपादके

stambhamūlevidhātavyaṃ garbhaṃguhyataraṃ varam dvārapradakṣiṇestambhekabhittau gūḍhapādake

वास्तुमण्डपमध्यस्य दक्षिणेवाङि् घ्रमूलके पिण्डभिन्नगृहेगर्भस्थानं पञ्चविधं भवेत्

vāstumaṇḍapamadhyasya dakṣiṇevāṅi् ghramūlake piṇḍabhinnagṛhegarbhasthānaṃ pañcavidhaṃ bhavet

तस्योपरि निधातव्यं मुहूर्तस्तम्भमुतमम् विधिज्ञैस्तत्र खदिरं खादिरं च मधूककम्

tasyopari nidhātavyaṃ muhūrtastambhamutamam vidhijñaistatra khadiraṃ khādiraṃ ca madhūkakam

राजादनं यथासं ख्यं विस्तारायाममु च्यते भानुरुद्रदशद्वारवितस्त्यायामसं युताः

rājādanaṃ yathāsaṃ khyaṃ vistārāyāmamu cyate bhānurudradaśadvāravitastyāyāmasaṃ yutāḥ

तत्सं ख्याङ्गुलविस्तीर्णाः स्वाग्रेऽष्टां शविवर्जिताः भूतसार्धचतु र्वेदगुणतालानिखातकाः

tatsaṃ khyāṅgulavistīrṇāḥ svāgre'ṣṭāṃ śavivarjitāḥ bhūtasārdhacatu rvedaguṇatālānikhātakāḥ

वृत्तकु ड् मलखण्डाग्रबु ब्दुदाकृतिशीर्षकाः द्विजादीनां चतुर्णांहि स्तम्भाः सम्यक् प्रपूजिताः

vṛttaku ḍ malakhaṇḍāgrabu bdudākṛtiśīrṣakāḥ dvijādīnāṃ caturṇāṃhi stambhāḥ samyak prapūjitāḥ

पिण्डशाला च कर्तव्या त्यक्तमध्यस्थपादका गृहमध्यमभित्तिश्च पादमध्यमवर्जिता

piṇḍaśālā ca kartavyā tyaktamadhyasthapādakā gṛhamadhyamabhittiśca pādamadhyamavarjitā

तामाश्रित्य तुकु ल्याभद्वारद्वयमिहेष्यते यत्र चाभ्यन्तरद्वारं पूर्वदक्षिणतो दिशि

tāmāśritya tuku lyābhadvāradvayamiheṣyate yatra cābhyantaradvāraṃ pūrvadakṣiṇato diśi

दक्षिणेगृहपाश्श्वेतुगृहपाश्श्वेमहानसे अभ्यन्तरेतुयद् द्वारं पश्चिमोत्तरतो दिशि

dakṣiṇegṛhapāśśvetugṛhapāśśvemahānase abhyantaretuyad dvāraṃ paścimottarato diśi

उत्तरेगृहपाश्श्वेतुपाश्श्वेपश्चिमतो गृहे शालासुभिन्नशालासुसन्धिकर्मन कारयेत्

uttaregṛhapāśśvetupāśśvepaścimato gṛhe śālāsubhinnaśālāsusandhikarmana kārayet

देवतास्थापनं पिण्डशालासुतुविधीयते इष्टतो बाह्यदेवानां पद्मजस्य निवेशनम्

devatāsthāpanaṃ piṇḍaśālāsutuvidhīyate iṣṭato bāhyadevānāṃ padmajasya niveśanam

शेषाश्च निष्पदाः सर्वेरक्षणार्थंनिवेशिताः कदाचित् पिण्डशालायां मध्यं न प्रविधीयते

śeṣāśca niṣpadāḥ sarverakṣaṇārthaṃniveśitāḥ kadācit piṇḍaśālāyāṃ madhyaṃ na pravidhīyate

पाश्श्वयोः पृष्ठतः पूर्वेपादानां च समुच्चयम् प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वेण हस्तसं ख्यावशात् पुनः

pāśśvayoḥ pṛṣṭhataḥ pūrvepādānāṃ ca samuccayam pravakṣyāmyanupūrveṇa hastasaṃ khyāvaśāt punaḥ

त्रिहस्तेवा त्रिहस्तार्धेस्तम्भा अष्टौ समाहिताः चतुर्हस्तेच सार्धेच पञ्चहस्तेच सद्मनि

trihastevā trihastārdhestambhā aṣṭau samāhitāḥ caturhasteca sārdheca pañcahasteca sadmani

द्विरष्टस्तम्भमु द्दिष्टं षट् षडर्धेच सप्तके त्रिरष्टाङ् घ्रयः उद्दिष्टाः सार्धाष्टनवहस्तके

dviraṣṭastambhamu ddiṣṭaṃ ṣaṭ ṣaḍardheca saptake triraṣṭāṅ ghrayaḥ uddiṣṭāḥ sārdhāṣṭanavahastake

चतुरष्टाङ् घ्रयः प्रोक्ता दशार्धैकादशेऽपि च पञ्चाष्टस्तम्भ सं ख्याः स्युः सार्धेद्वादशहस्तके

caturaṣṭāṅ ghrayaḥ proktā daśārdhaikādaśe'pi ca pañcāṣṭastambha saṃ khyāḥ syuḥ sārdhedvādaśahastake

त्रयोदशविशालेतुषडष्टै वाङ् घ्रयः स्मृताः विस्तारेच तथायामेसमाः पादास्तुसं ख्यया

trayodaśaviśāletuṣaḍaṣṭai vāṅ ghrayaḥ smṛtāḥ vistāreca tathāyāmesamāḥ pādāstusaṃ khyayā

सप्तहस्तं तुविस्तीर्णंषड् भागेन विभाजयेत् द्विभागेन मुखेऽलिन्द्रं नवहस्तेऽष्टभागके

saptahastaṃ tuvistīrṇaṃṣaḍ bhāgena vibhājayet dvibhāgena mukhe'lindraṃ navahaste'ṣṭabhāgake

त्रिभागं पुरतोऽलिन्द्रमेकादशविशालके दशभागेचतुर्भा गमकभागेत्रयोदशे

tribhāgaṃ purato'lindramekādaśaviśālake daśabhāgecaturbhā gamakabhāgetrayodaśe

षडंशं पुरतोऽलिन्द्रमेवं भागक्रमं विदुः स्वामिस्थानस्य विस्तारं चतुष्पञ्चाशदङ्गुलम्

ṣaḍaṃśaṃ purato'lindramevaṃ bhāgakramaṃ viduḥ svāmisthānasya vistāraṃ catuṣpañcāśadaṅgulam

अष्टसप्तततिमात्रं हि महत्त्वं तुविधीयते षट् षडङ्गुलवृद्ध्या तुपञ्चमानं विधीयते

aṣṭasaptatatimātraṃ hi mahattvaṃ tuvidhīyate ṣaṭ ṣaḍaṅgulavṛddhyā tupañcamānaṃ vidhīyate

षष्टिभागेकृतेस्तम्भेषोडशां शेन वेदिका वेदिकाद्विगुणं पादं शेषं प्रस्तरमानकम्

ṣaṣṭibhāgekṛtestambheṣoḍaśāṃ śena vedikā vedikādviguṇaṃ pādaṃ śeṣaṃ prastaramānakam

पादबन्धमधिष्ठानं पादं सर्वाङ्गसं युतम् उत्तरोपरि भूतानि कपोतप्रतिसं युतम्

pādabandhamadhiṣṭhānaṃ pādaṃ sarvāṅgasaṃ yutam uttaropari bhūtāni kapotapratisaṃ yutam

व्यालेभमकरैः सिं हैर्ना सिकाद्यैरलं कृतम् द्वारतोरणसं युक्तं विचित्रान्तरभित्तिकम्

vyālebhamakaraiḥ siṃ hairnā sikādyairalaṃ kṛtam dvāratoraṇasaṃ yuktaṃ vicitrāntarabhittikam

स्वामिवासमिदं वासेकर्तव्यं चात्र मण्डपम् न जातुस्वामिनो वासेवं शानु गतशायनम्

svāmivāsamidaṃ vāsekartavyaṃ cātra maṇḍapam na jātusvāmino vāsevaṃ śānu gataśāyanam

स्वामिस्थानेस्थिताः स्तम्भा नेत्रभक्त्या प्रकीर्तिताः एककान्तरिताः पादा निरन्तर निवेशिताः

svāmisthānesthitāḥ stambhā netrabhaktyā prakīrtitāḥ ekakāntaritāḥ pādā nirantara niveśitāḥ

मूलस्तम्भार्धविस्तारा यथेष्टालं कृतैर्यु ताः उपर्यु परि वासानां स्वमिस्थानं विधीयते

mūlastambhārdhavistārā yatheṣṭālaṃ kṛtairyu tāḥ uparyu pari vāsānāṃ svamisthānaṃ vidhīyate

इष्टकासुधया वाऽपि घ्नकामयभित्तिकम् हेमताम्रादिकं चै व राज्ञां यदि विचित्रकम्

iṣṭakāsudhayā vā'pi ghnakāmayabhittikam hematāmrādikaṃ cai va rājñāṃ yadi vicitrakam

अन्नागारादिषुद्वौ द्वौ पाञ्चालादिलुपोच्छ्रयौ लुपाक्रियाक्रमं सर्वंपूर्ववत् परिकल्पयेत्

annāgārādiṣudvau dvau pāñcālādilupocchrayau lupākriyākramaṃ sarvaṃpūrvavat parikalpayet

धनक्षयो मन्दवेधेतीव्रेस्याद् अणबन्धनम् त्रिचूली वैश्यशूद्राणां पञ्च सप्त महीभृताम्

dhanakṣayo mandavedhetīvresyād aṇabandhanam tricūlī vaiśyaśūdrāṇāṃ pañca sapta mahībhṛtām

ब्राह्मणानां नवैवं तुएकादशं तुदै विकम् पाषण्ड्याश्रमिणं् यु ग्मसं ख्या चूली विधीयते

brāhmaṇānāṃ navaivaṃ tuekādaśaṃ tudai vikam pāṣaṇḍyāśramiṇaṃ् yu gmasaṃ khyā cūlī vidhīyate

गर्भाधानं चङ् क्रमणं कभित्तिं मुख्य वासके शिलास्तम्भं तलं कु ड्यं नृणां वासेन कारयेत्

garbhādhānaṃ caṅ kramaṇaṃ kabhittiṃ mukhya vāsake śilāstambhaṃ talaṃ ku ḍyaṃ nṛṇāṃ vāsena kārayet

तृणाद्यैर्मृन्मयं छाद्यं लोष्टै श्छाद्यममृन्मयम् ब्रह्मस्थानं तलान्निम्नं गृहान्तः स्थलमिष्यते

tṛṇādyairmṛnmayaṃ chādyaṃ loṣṭai śchādyamamṛnmayam brahmasthānaṃ talānnimnaṃ gṛhāntaḥ sthalamiṣyate

निम्नेगृहस्थलेद्वारं प्रच्छन्नाजलभूमिकम् सर्वेषामपि वर्णानां पादोच्चार्धंमसूरकम्

nimnegṛhasthaledvāraṃ pracchannājalabhūmikam sarveṣāmapi varṇānāṃ pādoccārdhaṃmasūrakam

केचित् स्वभर्तृवक्षोरुनाभ्यु त्सेधं वदन्ति वै अधिष्ठानं च याम्यादि चतु र्गृहविधौ क्रमात्

kecit svabhartṛvakṣorunābhyu tsedhaṃ vadanti vai adhiṣṭhānaṃ ca yāmyādi catu rgṛhavidhau kramāt

एकस्यै वप्रधानत्वादीदृशेषुगृहेषुवै तस्य कर्तु श्च भोगानां स्थानं तत्रै व कल्पयेत्

ekasyai vapradhānatvādīdṛśeṣugṛheṣuvai tasya kartu śca bhogānāṃ sthānaṃ tatrai va kalpayet

100

काञ्चीलवणयोः पात्रं प्रागुदग्दिशि विन्यसेत् अन्तरिक्षेभवेच्चु ल्ली सत्यके स्यादुलूखलम् ऐशान्यां पचनस्थानं सर्वेषां देहिनां हितम्

kāñcīlavaṇayoḥ pātraṃ prāgudagdiśi vinyaset antarikṣebhaveccu llī satyake syādulūkhalam aiśānyāṃ pacanasthānaṃ sarveṣāṃ dehināṃ hitam

101

वसुभान्वङ्गुलवै पुलोच्छ्रिताभ्यां नयनां शाक्षकराग्रजप्रवृद्ध्या सविकाराङ्गुलरत्निकान्तमानं कथितं पञ्चविधं हि चु ल्लिभेदम्

vasubhānvaṅgulavai pulocchritābhyāṃ nayanāṃ śākṣakarāgrajapravṛddhyā savikārāṅgularatnikāntamānaṃ kathitaṃ pañcavidhaṃ hi cu llibhedam

102

चतुरर्काद्यवसानमास्यतारं पुटतारं च तथै वपृष्ठ कत्न टम् समतुङ्गं विपुलं तुचु ल्लिकार्थंह्यधमानामधमादिमानमेव

caturarkādyavasānamāsyatāraṃ puṭatāraṃ ca tathai vapṛṣṭha katna ṭam samatuṅgaṃ vipulaṃ tucu llikārthaṃhyadhamānāmadhamādimānameva

103

नरशीर्षकवन्नृपस्य चु ल्ली चतुरश्रं द्युसदां महीसुराणाम् चतुरायतकं विशां परेषामितरेषामितरेषुसर्वमिष्टम्

naraśīrṣakavannṛpasya cu llī caturaśraṃ dyusadāṃ mahīsurāṇām caturāyatakaṃ viśāṃ pareṣāmitareṣāmitareṣusarvamiṣṭam

105

इन्द्वग्निभूतमु निनन्दकरुद्र सं ख्याश्चूल्यो नृणाममरधाम्नि समासमाः स्युः सर्वाः सुरावनिसुरावनिपेषुयोग्याः शेषेषुतत्तदु दिताश्च मता यमीन्द्रैः अन्नप्राशनमार्यांशेचेन्द्रां शेच सविन्द्रके

indvagnibhūtamu ninandakarudra saṃ khyāścūlyo nṛṇāmamaradhāmni samāsamāḥ syuḥ sarvāḥ surāvanisurāvanipeṣuyogyāḥ śeṣeṣutattadu ditāśca matā yamīndraiḥ annaprāśanamāryāṃśecendrāṃ śeca savindrake

106

श्रवणं तुविवस्वां शेमित्रां शेतुविवाहकम् क्षौरमिन्द्रजयेविद्याद् वायौ सोमेच सं मतम्

śravaṇaṃ tuvivasvāṃ śemitrāṃ śetuvivāhakam kṣauramindrajayevidyād vāyau someca saṃ matam

107

व्ययं चोपनयं चै वपितृदौवारिके जले सु गलेपुष्पदन्तेच प्रसूतिगृहमिष्यते

vyayaṃ copanayaṃ cai vapitṛdauvārike jale su galepuṣpadanteca prasūtigṛhamiṣyate

108

जलकोशमापवत्सेकुण्डमापेविधीयते अङ्कनं तुमहेन्द्रां शेपेषणी च महीधरे

jalakośamāpavatsekuṇḍamāpevidhīyate aṅkanaṃ tumahendrāṃ śepeṣaṇī ca mahīdhare

109

वस्तुभेदं प्रवक्ष्यामि पूर्वोक्ते सद्मनि क्रमात् दिशाभद्राख्यमादौ तुगरुडपक्षं ततःपरम्

vastubhedaṃ pravakṣyāmi pūrvokte sadmani kramāt diśābhadrākhyamādau tugaruḍapakṣaṃ tataḥparam

110

कायभारं तुलानीयमिति वस्तुचतु र्विधम् गेहायामसमं दिक्षुभाद्र् कं दिशिभद्रकम्

kāyabhāraṃ tulānīyamiti vastucatu rvidham gehāyāmasamaṃ dikṣubhādr kaṃ diśibhadrakam

111

अङ्गणं दिक्षुकर्तव्यं विदिक्षुप्रतिवाटभूः शेषं पूर्ववदु द्दिष्टं विशेषाद् द्विजभूपयोः

aṅgaṇaṃ dikṣukartavyaṃ vidikṣuprativāṭabhūḥ śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ viśeṣād dvijabhūpayoḥ

112

वेश्मन्यपि यथा राज्ञां गरुडपक्षविधिक्रमः विस्तारद्विगुणायाममायामं पञ्चभागिकम्

veśmanyapi yathā rājñāṃ garuḍapakṣavidhikramaḥ vistāradviguṇāyāmamāyāmaṃ pañcabhāgikam

113

द्विभागं पश्चिमेत्यक्त्वा शेषमष्टाष्टभागिकम् मण्डपादीनि सर्वा णि पूर्ववत् परिकल्पयेत्

dvibhāgaṃ paścimetyaktvā śeṣamaṣṭāṣṭabhāgikam maṇḍapādīni sarvā ṇi pūrvavat parikalpayet

114

प्रधानं दक्षिणावासं शेषं भोगाधिवासकम् भृङ्गराजनि दौवार्येसु ग्रीवेपितृभागिके

pradhānaṃ dakṣiṇāvāsaṃ śeṣaṃ bhogādhivāsakam bhṛṅgarājani dauvāryesu grīvepitṛbhāgike

115

अरिष्टागारदिष्टं च तत्रोपस्करभूमिकम् वाहनं द्वारवामेच दानशाला च वारुणे

ariṣṭāgāradiṣṭaṃ ca tatropaskarabhūmikam vāhanaṃ dvāravāmeca dānaśālā ca vāruṇe

116

असुरेधान्यवासं स्यादायुधं चेन्द्रराजके मित्रवासं तथा मित्रेरोगेलूखलयन्त्रकम्

asuredhānyavāsaṃ syādāyudhaṃ cendrarājake mitravāsaṃ tathā mitrerogelūkhalayantrakam

117

भूधरेकोशगेहं स्यान्नागां शेघृतमौषधम् जयन्तेचापवत्सेच पर्जन्येच शिवेक्रमात्

bhūdharekośagehaṃ syānnāgāṃ śeghṛtamauṣadham jayantecāpavatseca parjanyeca śivekramāt

118

विषं च विषघातं च कत्न पं देवगृहं भवेत् सवित्राद्यन्तरिक्षान्तेसव्यञ्जनमहानसम्

viṣaṃ ca viṣaghātaṃ ca katna paṃ devagṛhaṃ bhavet savitrādyantarikṣāntesavyañjanamahānasam

119

वितथेपूष्णि साविन्द्रेभु क्तिगेहं मनोरमम् एवमैश्वर्ययु क्तानां वैश्यानां प्रविधीयते

vitathepūṣṇi sāvindrebhu ktigehaṃ manoramam evamaiśvaryayu ktānāṃ vaiśyānāṃ pravidhīyate

120

विशां यथार्हकं सर्वंत्यक्तपश्चिमभागकम् कायभारमिति प्रोक्तं तुलानीयं प्रवक्ष्यते

viśāṃ yathārhakaṃ sarvaṃtyaktapaścimabhāgakam kāyabhāramiti proktaṃ tulānīyaṃ pravakṣyate

121

विस्तारद्विगुणायाममायामं सप्त भागकम् त्रिभागं वस्तुमध्येतुचतुष्षष्टि विभाजिते

vistāradviguṇāyāmamāyāmaṃ sapta bhāgakam tribhāgaṃ vastumadhyetucatuṣṣaṣṭi vibhājite

122

मण्डपादीनि सर्वा णि पूर्ववत् परिकल्पयेत् तत्पूर्वापरयोद्द्विद्विभागं त्यक्त्वा प्रयत्नतः

maṇḍapādīni sarvā ṇi pūrvavat parikalpayet tatpūrvāparayoddvidvibhāgaṃ tyaktvā prayatnataḥ

123

तत्र स्थानमलङ्कुर्याद् यथायु क्ति विचक्षणः वायुभल्लाटसोमेषुभवेदास्थानशालकम्

tatra sthānamalaṅkuryād yathāyu kti vicakṣaṇaḥ vāyubhallāṭasomeṣubhavedāsthānaśālakam

124

मुख्यां शेलूखलं चापेगणिकानां निवेशनम् वाहनं पुरतो वामेशेषं तत्र यथेष्टतः

mukhyāṃ śelūkhalaṃ cāpegaṇikānāṃ niveśanam vāhanaṃ purato vāmeśeṣaṃ tatra yatheṣṭataḥ

125

शूद्राणां भोगयु क्तानामेवं सम्यक् प्रकीर्तितम् पर्यन्तेभित्तिके तस्मिन् जलपातं कुलक्षयम्

śūdrāṇāṃ bhogayu ktānāmevaṃ samyak prakīrtitam paryantebhittike tasmin jalapātaṃ kulakṣayam

126

नीव्रसं क्रमणं तस्मिन्नास्ति चेद् यदि वेश्मनि सर्वेषामपि वर्णानां सर्वसं पत्क्षयो भवेत्

nīvrasaṃ kramaṇaṃ tasminnāsti ced yadi veśmani sarveṣāmapi varṇānāṃ sarvasaṃ patkṣayo bhavet

127

गृहविस्तारमानेन चायामेन गृहोन्नतम् उक्तप्रकारं शुभदमन्यथा चेद् विनाशनम्

gṛhavistāramānena cāyāmena gṛhonnatam uktaprakāraṃ śubhadamanyathā ced vināśanam

128

स्तम्भायामेऽष्टां शके सार्धषट्द्वारायामं नन्दभागेतदर्धे त्यक्त्वार्धांशं शेषभागं विशालं द्वारं नॄ णां धाम्नि कुर्याद् विधिज्ञैः

stambhāyāme'ṣṭāṃ śake sārdhaṣaṭdvārāyāmaṃ nandabhāgetadardhe tyaktvārdhāṃśaṃ śeṣabhāgaṃ viśālaṃ dvāraṃ nṝ ṇāṃ dhāmni kuryād vidhijñaiḥ

129

पादायामेपञ्चभागेयु गां शं द्वारायामं शेषभागं षडंशम् त्र्यर्धंद्व्यर्धंचोत्तराधः प्रतिः स्याद् द्वारेबन्धं पूर्ववत् तस्य तारम्

pādāyāmepañcabhāgeyu gāṃ śaṃ dvārāyāmaṃ śeṣabhāgaṃ ṣaḍaṃśam tryardhaṃdvyardhaṃcottarādhaḥ pratiḥ syād dvārebandhaṃ pūrvavat tasya tāram

130

तरुणरविमयूखप्रेक्षणादन्नशालं ह्यतिनतमपराह्नेवारुणाद् रश्मिजालम् धनगृहमतितुङ्गं दु र्निरीक्षं त्रिशङ्कोरतितरमुरुतुङ्गं दक्षिणागारमिष्टम्

taruṇaravimayūkhaprekṣaṇādannaśālaṃ hyatinatamaparāhnevāruṇād raśmijālam dhanagṛhamatituṅgaṃ du rnirīkṣaṃ triśaṅkoratitaramurutuṅgaṃ dakṣiṇāgāramiṣṭam

131

मु निशुभकररश्मिप्रेक्षणादत्र हेतोः सुखगृहमतिनीचं चाथ कर्तव्यमेव द्विजनृपवणिजां वै सद्मनां शूद्रकाणामुदयनतविभागं प्रोक्तमाद्यैर्मु नीन्द्रैः

mu niśubhakararaśmiprekṣaṇādatra hetoḥ sukhagṛhamatinīcaṃ cātha kartavyameva dvijanṛpavaṇijāṃ vai sadmanāṃ śūdrakāṇāmudayanatavibhāgaṃ proktamādyairmu nīndraiḥ

132

गृहगतवरमै शं राक्षसेपुष्पदन्तेशुभकरमथ भल्लाटांशकेंऽशेमहेन्द्रे धनकुलपशु वृद्धिं शं सतेतस्य भर्तुर्गृहगतशुभमानं पादमध्यं च भित्तेः

gṛhagatavaramai śaṃ rākṣasepuṣpadanteśubhakaramatha bhallāṭāṃśakeṃ'śemahendre dhanakulapaśu vṛddhiṃ śaṃ satetasya bharturgṛhagataśubhamānaṃ pādamadhyaṃ ca bhitteḥ

133

दक्षिणावसथकं गृहेशितु र्वामरङ्गमु दितं तुयोषितः तद्विपर्ययमशोभनं तयोश्चित्तदुःखमनिशं ददाति हि

dakṣiṇāvasathakaṃ gṛheśitu rvāmaraṅgamu ditaṃ tuyoṣitaḥ tadviparyayamaśobhanaṃ tayościttaduḥkhamaniśaṃ dadāti hi

134

मध्यं प्रोक्तं वस्तु गेहाङि् घ्रकानां भित्तेर्युक्त्या तत् क्रमं सम्पदृद्ध्यै तत्तन्मिश्रं सर्वसम्पत्क्षयं स्यात् तस्मात् सम्यक् सं परीक्ष्यै वकुर्यात्

madhyaṃ proktaṃ vastu gehāṅi् ghrakānāṃ bhitteryuktyā tat kramaṃ sampadṛddhyai tattanmiśraṃ sarvasampatkṣayaṃ syāt tasmāt samyak saṃ parīkṣyai vakuryāt

135

मेषेवृषेचान्नगृहं प्रकुर्या न्मृगेन्द्रके ककटके च धान्यम् धनं तुलायामथ वृश्चिके वा सुखालयं वै मकरेच कु म्भे

meṣevṛṣecānnagṛhaṃ prakuryā nmṛgendrake kakaṭake ca dhānyam dhanaṃ tulāyāmatha vṛścike vā sukhālayaṃ vai makareca ku mbhe

136

अनिमिषयमकन्याकार्मु के संस्थितेचेत् सकलदिशि न कुर्या न्मन्दिरं कर्मविद्वान् यदि विधिमनवेक्ष्य स्वेच्छया कर्तुमिच्छेद् व्रजति यमपुरं वा दासनाशो भवेद् वा

animiṣayamakanyākārmu ke saṃsthitecet sakaladiśi na kuryā nmandiraṃ karmavidvān yadi vidhimanavekṣya svecchayā kartumicched vrajati yamapuraṃ vā dāsanāśo bhaved vā

अथ अष्टाविंशोऽध्यायः

अथ निष्पन्नगृहं प्रविश्य तं त्वरितं न प्रविशेदनिष्ठितम् यदि निष्पन्नमवेशितं चिरं सुरभूतादिगणाश्चरन्त्यलम्

atha niṣpannagṛhaṃ praviśya taṃ tvaritaṃ na praviśedaniṣṭhitam yadi niṣpannamaveśitaṃ ciraṃ surabhūtādigaṇāścarantyalam

अथ कर्मान्तमुपेत्य तद् गृहं शुभनक्षत्रतिथौ च वारके शुभहोरासुमुहूर्तकां शके करणेलग्नयुतेविशेच्छुभम्

atha karmāntamupetya tad gṛhaṃ śubhanakṣatratithau ca vārake śubhahorāsumuhūrtakāṃ śake karaṇelagnayuteviśecchubham

पूर्वेद्यु र्वासयित्वा द्विजपशु वृषभां स्तर्पयित्वा जलाद्यैः स्वाध्यायै र्हो मशान्तिद्विजवरमु दितैस्तँ हं स्वस्तिवाच्यैः पूतं कल्कर्हरिद्रागरुसरुषपकुष्ठादिकानां वचानां कु ड्येसं लेपितं तैः सह भु वि सलिलैश्चन्दनस्यानु सिक्तम्

pūrvedyu rvāsayitvā dvijapaśu vṛṣabhāṃ starpayitvā jalādyaiḥ svādhyāyai rho maśāntidvijavaramu ditaistam̐ haṃ svastivācyaiḥ pūtaṃ kalkarharidrāgarusaruṣapakuṣṭhādikānāṃ vacānāṃ ku ḍyesaṃ lepitaṃ taiḥ saha bhu vi salilaiścandanasyānu siktam

भवनस्योत्तरपूर्वभागेत्वधिवासं निशि चारभेत् सुधीः सवितानादि पताकलङ्घनैर्बहुवर्णाम्बरचित्रमण्डपे

bhavanasyottarapūrvabhāgetvadhivāsaṃ niśi cārabhet sudhīḥ savitānādi patākalaṅghanairbahuvarṇāmbaracitramaṇḍape

सितवस्त्रधरः सु वर्णयज्ञः सितपुष्पश्च सितानुलेपनः स्थपतिः सुमनाः सु वर्णरत्नै र्विविधै र्निष्ठितभूषणान्वितः

sitavastradharaḥ su varṇayajñaḥ sitapuṣpaśca sitānulepanaḥ sthapatiḥ sumanāḥ su varṇaratnai rvividhai rniṣṭhitabhūṣaṇānvitaḥ

कलशान् पञ्चकपञ्च वार्यु तान् नववस्त्रान् मणिहेमसं युतान् मतिमान् शालिगिरौ सतण्डुलेह्युपपीठेतुपदेन्यसेत् ततः

kalaśān pañcakapañca vāryu tān navavastrān maṇihemasaṃ yutān matimān śāligirau sataṇḍulehyupapīṭhetupadenyaset tataḥ

बल्यन्नं सितरक्तपीतकृष्णं मुाँन्नं पयसान्नकं यवान्नम् पिङ्गान्नं कृसरान्नकं गुलान्नं शुद्धान्नं कलशोत्तरेन्यसेत्

balyannaṃ sitaraktapītakṛṣṇaṃ muाm̐nnaṃ payasānnakaṃ yavānnam piṅgānnaṃ kṛsarānnakaṃ gulānnaṃ śuddhānnaṃ kalaśottarenyaset

पर्यङ्कोपरितल्पबन्धनेशयनेदीपतुरीयसं युते निवसेदम्बरवेष्टितेशुभेस्थपतिः शम्बरमु च्यतेसदा

paryaṅkoparitalpabandhaneśayanedīpaturīyasaṃ yute nivasedambaraveṣṭiteśubhesthapatiḥ śambaramu cyatesadā

बलिचरु सकलान्नं रत्नहेमप्रयु क्तं दधि गुलमधुपुष्पाज्याक्षताभिस्तुलाजैः रजनि तगरुकुष्ठानां प्रयोगेऽच्छकल्क -र्यु तमपि हि तदानीं निक्षिपेद्धेम पात्रे

balicaru sakalānnaṃ ratnahemaprayu ktaṃ dadhi gulamadhupuṣpājyākṣatābhistulājaiḥ rajani tagarukuṣṭhānāṃ prayoge'cchakalka -ryu tamapi hi tadānīṃ nikṣipeddhema pātre

भवनविहितदेवान् स्वस्वकोष्ठे निधाय स्थपतिरमलकु म्भान् हस्तमात्रावलैश्च सिततरकुसुमं वै यूपदीपं च गन्धं दृढतरमतिमद्भिस्तक्षको धारयित्वा

bhavanavihitadevān svasvakoṣṭhe nidhāya sthapatiramalaku mbhān hastamātrāvalaiśca sitatarakusumaṃ vai yūpadīpaṃ ca gandhaṃ dṛḍhataramatimadbhistakṣako dhārayitvā

प्रणवादिनमोन्तके न नाम्ना विहितं स्वाम्बरमादरात् सुरेभ्यः प्रथमं विधिना त्वजाय नत्वा बलिमात्रं विनिवेदयेत् तुतस्मै

praṇavādinamontake na nāmnā vihitaṃ svāmbaramādarāt surebhyaḥ prathamaṃ vidhinā tvajāya natvā balimātraṃ vinivedayet tutasmai

स्वायं भु वः स्वस्य चतुर्मु खेषुचतुष्टयानां दिशि तै तिलानाम् यथार्हकः स्वैर्बलिभिश्च पुष्पकः सगन्धधूपादिभिरत्र तर्पयेत्

svāyaṃ bhu vaḥ svasya caturmu kheṣucatuṣṭayānāṃ diśi tai tilānām yathārhakaḥ svairbalibhiśca puṣpakaḥ sagandhadhūpādibhiratra tarpayet

इन्द्राय पूर्वदिशि बन्धु भिरग्नयेऽग्नौ याम्येयमाय निअर्तौ सहबन्धु वर्गैः पित्रेप्रतीच्यपि बलिं वरुणाय दद्याद्वायौ सबन्धुरनिलाय बलिं नयेद्धि सोमाय सोमपदके दिशि चोत्तरस्यां मित्रैः सह स्वबलिमत्र निवेदयेत् तत् पूर्वो त्तरेदिशि शिवाय सबन्धु वर्गै रेवं हि दिक्षुच विदिक्षुबलिं विदध्यात्

indrāya pūrvadiśi bandhu bhiragnaye'gnau yāmyeyamāya niartau sahabandhu vargaiḥ pitrepratīcyapi baliṃ varuṇāya dadyādvāyau sabandhuranilāya baliṃ nayeddhi somāya somapadake diśi cottarasyāṃ mitraiḥ saha svabalimatra nivedayet tat pūrvo ttarediśi śivāya sabandhu vargai revaṃ hi dikṣuca vidikṣubaliṃ vidadhyāt

ईशेचरक्यैज्वलनेविदार्यै स्यात् पूतनायै पितृबाह्यभागे एवं पुनर्मारुतबाह्यभागेस्यात् पापराक्षस्यपि भोजनीया

īśecarakyaijvalanevidāryai syāt pūtanāyai pitṛbāhyabhāge evaṃ punarmārutabāhyabhāgesyāt pāparākṣasyapi bhojanīyā

स्तम्भेवनाय च तृणाय दिवाचरेभ्यो दिक्ष्वेव तत्र च विदिक्षुनिशाचरेभ्यः उव्व्यांक्षिपेद् बलिमथोरगदेवताभ्यो धर्माय कीर्यहि दिवेऽखिलदेवताभ्यः

stambhevanāya ca tṛṇāya divācarebhyo dikṣveva tatra ca vidikṣuniśācarebhyaḥ uvvyāṃkṣiped balimathoragadevatābhyo dharmāya kīryahi dive'khiladevatābhyaḥ

द्वारस्य वामपदके मनवेपरेभ्यो दद्युः श्रियै च शयनेविधिना बलिं तत् शालासुमण्डपसभास्वथ मालिकायां मध्येऽङ्गणेतुमुखमण्डपके विमाने

dvārasya vāmapadake manaveparebhyo dadyuḥ śriyai ca śayanevidhinā baliṃ tat śālāsumaṇḍapasabhāsvatha mālikāyāṃ madhye'ṅgaṇetumukhamaṇḍapake vimāne

धाम्न्यष्टकाष्टपदकेऽभ्यमरान्तरां स्तानाहूय गन्धकुसुमादिभिरर्चयित्वा दत्त्वोदकं सुबलिमत्र निधाय पश्चाद्दे यं जलं स्थपतिना विहितं च धूपम्

dhāmnyaṣṭakāṣṭapadake'bhyamarāntarāṃ stānāhūya gandhakusumādibhirarcayitvā dattvodakaṃ subalimatra nidhāya paścādde yaṃ jalaṃ sthapatinā vihitaṃ ca dhūpam

तुलसिसज्ज्जरसार्जु नमञ्जरीघनवचाकपटोलसगुग्गुलः त्रपुषहिङ्गुमहौषधिसर्षपाः कुरवकोऽत्र सदै व सधूपराट्

tulasisajjjarasārju namañjarīghanavacākapaṭolasaguggulaḥ trapuṣahiṅgumahauṣadhisarṣapāḥ kuravako'tra sadai va sadhūparāṭ

ददति धान्यधनानि बहून्यहो हरति भूतपिशाचसराक्षसान् दहति कीटभुजं गममक्षिकान् मशकमूषिकलूतिकलूतकान्

dadati dhānyadhanāni bahūnyaho harati bhūtapiśācasarākṣasān dahati kīṭabhujaṃ gamamakṣikān maśakamūṣikalūtikalūtakān

पश्चाच्च पात्रान्तिकपश्चिमां शेधान्यास्तरेतक्षकसाधनानि सर्वा णि विन्यस्य बलिं च दत्त्वा तेभ्यो वदेत् संग्रहमध्यमस्थः

paścācca pātrāntikapaścimāṃ śedhānyāstaretakṣakasādhanāni sarvā ṇi vinyasya baliṃ ca dattvā tebhyo vadet saṃgrahamadhyamasthaḥ

निरुजा मृदिता सधना प्रथिता यशसा महदद्भुतवीर्ययुता सततं निरुपद्रवकर्मयुता पृथिवी पृथुजीवतुधर्मविधेः

nirujā mṛditā sadhanā prathitā yaśasā mahadadbhutavīryayutā satataṃ nirupadravakarmayutā pṛthivī pṛthujīvatudharmavidheḥ

धारानिपातात् सलिलप्रकोपाद् दं ष्ट्रानिपातात् पवनप्रकोपात् अग्नेश्च दाहान्मु षिताच्च चोराद् रक्षन्त्विदं सद्म शिवं च मेऽस्तु

dhārānipātāt salilaprakopād daṃ ṣṭrānipātāt pavanaprakopāt agneśca dāhānmu ṣitācca corād rakṣantvidaṃ sadma śivaṃ ca me'stu

उक्त्वै वमेवमखिलान्यपि साधनानि स्थित्वा प्रणम्य शिरसा स्थपतिः कराभ्याम् आदाय तानि सकलानि तदीयबाहौ सम्यङ् निधाय विधिना स्वजनैः सभृत्यैः

uktvai vamevamakhilānyapi sādhanāni sthitvā praṇamya śirasā sthapatiḥ karābhyām ādāya tāni sakalāni tadīyabāhau samyaṅ nidhāya vidhinā svajanaiḥ sabhṛtyaiḥ

संग्राह्य बन्धुजनपुत्रसहायकाद्यै र्गच्छेत् स्वकीयभवनं प्रति तुष्टचेताः संन्यस्य सर्वमथ तब्दलिशेषमन्नं सम्यक् क्षिपेत् सलिलके गृहदेवताभ्यः

saṃgrāhya bandhujanaputrasahāyakādyai rgacchet svakīyabhavanaṃ prati tuṣṭacetāḥ saṃnyasya sarvamatha tabdaliśeṣamannaṃ samyak kṣipet salilake gṛhadevatābhyaḥ

अथ सम्यग् गृहमार्जनेकृतेसितकुष्ठागरुचन्दनाम्बु भिः कलशोदैरपि गन्धसं युतैर्मणिहेमाम्बु भिरत्र सेच्यते

atha samyag gṛhamārjanekṛtesitakuṣṭhāgarucandanāmbu bhiḥ kalaśodairapi gandhasaṃ yutairmaṇihemāmbu bhiratra secyate

अथ सिद्धार्थकलाजशालिकान् भवनाभ्यन्तरतो विकीर्यपश्चात् उपदं शै र्यु तमष्ट धान्ययु ग् धनरत्नं गृहवस्तुवेश्य सर्वम्

atha siddhārthakalājaśālikān bhavanābhyantarato vikīryapaścāt upadaṃ śai ryu tamaṣṭa dhānyayu g dhanaratnaṃ gṛhavastuveśya sarvam

गृहपतिर्गृहिणी च समङ्गलौ सुजनसुभृत्यसुतानुजाभिधौ स्वभवनं गृहवस्तुसमग्रकं प्रविशतामनु चिन्त्य जगत्पतिम्

gṛhapatirgṛhiṇī ca samaṅgalau sujanasubhṛtyasutānujābhidhau svabhavanaṃ gṛhavastusamagrakaṃ praviśatāmanu cintya jagatpatim

प्रीत्या प्रविश्य गृहवस्तुनिरीक्ष्य सर्वं तौ दं पती च शयनेऽप्युपविश्य पश्चात् सव्यञ्जनोदनमथो गृहिणी गृहीत्वा निर्वर्तयेद् गृहबलिं बलिशेषमन्नम्

prītyā praviśya gṛhavastunirīkṣya sarvaṃ tau daṃ patī ca śayane'pyupaviśya paścāt savyañjanodanamatho gṛhiṇī gṛhītvā nirvartayed gṛhabaliṃ baliśeṣamannam

स्वमूलदास्यैस्वकुलानु गायै दत्त्वाऽथ देवद्विजतक्षकादीन् धनैश्च रत्नैः पशु भिश्च धान्यैः सं तप्प्यवस्त्रादिभिरत्र नित्यम्

svamūladāsyaisvakulānu gāyai dattvā'tha devadvijatakṣakādīn dhanaiśca ratnaiḥ paśu bhiśca dhānyaiḥ saṃ tappyavastrādibhiratra nityam

स्वजनगुरुजनाद्यै र्मित्रभृत्यादिवर्गैरनु गतजनबृन्दैरत्र भोक्तव्यमादौ गृहपतिरपि पत्नी तत्र नत्वा गुरूं स्तत्सुतजनमपि पौत्रौर्भो जयेत् तान् क्रमेण

svajanagurujanādyai rmitrabhṛtyādivargairanu gatajanabṛndairatra bhoktavyamādau gṛhapatirapi patnī tatra natvā gurūṃ statsutajanamapi pautraurbho jayet tān krameṇa

अम्भोभिः पूर्णकुम्भैः सघ्नकदलिका वञ्जुलैः पूगवृक्षै-र्दीपैरश्वत्थपत्रैः सिततरकुसुमैः साङ्कुरैः पालिकाभिः कन्याभिर्मङ्गलाभिर्युवतिभिरमलै र्विप्रमुख्यैरुपेतं द्वारं तत्तोरणाढ्यं गृहमनघतरं वेशयद् वेश्मनाथम्

ambhobhiḥ pūrṇakumbhaiḥ saghnakadalikā vañjulaiḥ pūgavṛkṣai-rdīpairaśvatthapatraiḥ sitatarakusumaiḥ sāṅkuraiḥ pālikābhiḥ kanyābhirmaṅgalābhiryuvatibhiramalai rvipramukhyairupetaṃ dvāraṃ tattoraṇāḍhyaṃ gṛhamanaghataraṃ veśayad veśmanātham

सितवस्त्रजलप्रदीपपूर्णंसितकुसुमाम्बरधारणं सुहृष्टम् गृहपतिपुरतो यथा विवाहेगृहिणिकरग्रहणं गृहप्रवेशे

sitavastrajalapradīpapūrṇaṃsitakusumāmbaradhāraṇaṃ suhṛṣṭam gṛhapatipurato yathā vivāhegṛhiṇikaragrahaṇaṃ gṛhapraveśe

अदत्तबलिभोजनमनाच्छदमगर्भंद्विजस्थपतिकादिभिरतर्पितमतल्पम् विशत्यपि गृहं यदलमेवहि विपत्त्यैविपत्पदविमेयमति दुष्टहृदयः सः

adattabalibhojanamanācchadamagarbhaṃdvijasthapatikādibhiratarpitamatalpam viśatyapi gṛhaṃ yadalamevahi vipattyaivipatpadavimeyamati duṣṭahṛdayaḥ saḥ

अतिसं तुष्टमना गृहेश्वरः सुतयोषित्स्वजनप्रियानु गः स्वगृहं प्रविशेत् प्रविश्य चै वं शुभवाग्भिः परिपूर्णकर्णकः

atisaṃ tuṣṭamanā gṛheśvaraḥ sutayoṣitsvajanapriyānu gaḥ svagṛhaṃ praviśet praviśya cai vaṃ śubhavāgbhiḥ paripūrṇakarṇakaḥ

ग्रामाग्रहारपुरपत्तनकादिकानां देयो बलिः कपदके च विदिक्षुदिक्षु शस्तौ चतुष्कसहितेसुरमन्दिरेच श्रेष्ठे कजायनिलयेऽखिलदेवताभ्यः

grāmāgrahārapurapattanakādikānāṃ deyo baliḥ kapadake ca vidikṣudikṣu śastau catuṣkasahitesuramandireca śreṣṭhe kajāyanilaye'khiladevatābhyaḥ

अथैकोनत्रिंशोऽध्यायः

अथ वक्ष्येराजगृहं सं क्षेपाद् बाह्यनगरशिबिरयुतम् त्रिचतुर्भा गेनगरेप्राच्यां वाप्यु क्तशालायाम्

atha vakṣyerājagṛhaṃ saṃ kṣepād bāhyanagaraśibirayutam tricaturbhā genagareprācyāṃ vāpyu ktaśālāyām

नरपतिगृहमधिराज्ञो दक्षिणतः पश्चिमां शेतु पाष्ष्णीयादिकभवनं स्यात् सप्तनवां शेप्रतीच्यां तु

narapatigṛhamadhirājño dakṣiṇataḥ paścimāṃ śetu pāṣṣṇīyādikabhavanaṃ syāt saptanavāṃ śepratīcyāṃ tu

अङ्कुरादीनां भवनं सेनेशानां हि तत्रै व विश्वनृपैश्वरभवनं मध्येवासं त्रिभागभागेषु

aṅkurādīnāṃ bhavanaṃ seneśānāṃ hi tatrai va viśvanṛpaiśvarabhavanaṃ madhyevāsaṃ tribhāgabhāgeṣu

नगरां शवशान्मानं ह्येतद्दण्डे न संवक्ष्ये सचतुर्चत्वारिं शच्छत दण्डं वेश्मविस्तारम्

nagarāṃ śavaśānmānaṃ hyetaddaṇḍe na saṃvakṣye sacaturcatvāriṃ śacchata daṇḍaṃ veśmavistāram

यु गवसुभानु विकारै र्दण्डैः क्षपयेत्ततः क्रमशः द्वात्रिं शद्दण्डान्तं वेश्मव्यासं तथोक्तानाम्

yu gavasubhānu vikārai rdaṇḍaiḥ kṣapayettataḥ kramaśaḥ dvātriṃ śaddaṇḍāntaṃ veśmavyāsaṃ tathoktānām

तत्तद्वे श्मविशालादूध्ध्वेसंवद्द्धयेत् तुतथा सप्तचतुर्दण्डयुतपञ्चशतज्येष्ठविस्तारम्

tattadve śmaviśālādūdhdhvesaṃvadddhayet tutathā saptacaturdaṇḍayutapañcaśatajyeṣṭhavistāram

द्वात्रिं शद्दण्डादाद्वात्रिं शन्मानमेवमु द्दिष्टम् ज्येष्ठाज्येष्ठविशालमन्येषामन्यदिष्टं स्यात्

dvātriṃ śaddaṇḍādādvātriṃ śanmānamevamu ddiṣṭam jyeṣṭhājyeṣṭhaviśālamanyeṣāmanyadiṣṭaṃ syāt

दै घ्घ्यंव्यासद्विगुणं द्विगुणं पादोनमर्धकं पादम् द्वादश सालाकारं चतुरं वृत्तं तदायतं शकटम्

dai ghghyaṃvyāsadviguṇaṃ dviguṇaṃ pādonamardhakaṃ pādam dvādaśa sālākāraṃ caturaṃ vṛttaṃ tadāyataṃ śakaṭam

नन्द्यावत्त्तंकौक्कुटमिभकु म्भं स्वस्तिकं चै व गोलावच्च मृदङ्गं मग्नमिति ह्येकमानयुतम्

nandyāvatttaṃkaukkuṭamibhaku mbhaṃ svastikaṃ cai va golāvacca mṛdaṅgaṃ magnamiti hyekamānayutam

इष्टव्यासायामं प्रागेवालं विचिन्त्य कर्तव्यम् तस्माद्धीनं यत्तन्निष्पन्नं वास्तुयेन के नापि

iṣṭavyāsāyāmaṃ prāgevālaṃ vicintya kartavyam tasmāddhīnaṃ yattanniṣpannaṃ vāstuyena ke nāpi

अशुभमवनीपतेस्तत् सततं विपदां पदं भवति पौराणां यद्वस्तुवर्धितु मिच्छेद् बहिस्ततस्तस्मात्

aśubhamavanīpatestat satataṃ vipadāṃ padaṃ bhavati paurāṇāṃ yadvastuvardhitu micched bahistatastasmāt

प्रागुत्तरदिशि वृद्धिः शस्ता परितस्तुवा न्याय्या प्रागङ्गमथ मुख्यं दक्षिणतो वाप्यथाङ्गणं श्रेष्ठम्

prāguttaradiśi vṛddhiḥ śastā paritastuvā nyāyyā prāgaṅgamatha mukhyaṃ dakṣiṇato vāpyathāṅgaṇaṃ śreṣṭham

वेश्माभ्यन्तरमध्येदण्डार्धव्यासतुङ्गपीठं स्यात् दण्डे न बहिस्तस्मात् पीठेनै वात्र चै व सह वेदी

veśmābhyantaramadhyedaṇḍārdhavyāsatuṅgapīṭhaṃ syāt daṇḍe na bahistasmāt pīṭhenai vātra cai va saha vedī

तद्वे द्या दक्षिणतः पञ्चकषड्ढस्तदण्डकं नीत्वा क्षोणीभृतां प्रतिभवनं वेद्या अपरेतुसूत्रमध्यगतम्

tadve dyā dakṣiṇataḥ pañcakaṣaḍḍhastadaṇḍakaṃ nītvā kṣoṇībhṛtāṃ pratibhavanaṃ vedyā aparetusūtramadhyagatam

तद्वे द्या उत्तरतस्तावन्मानं विहाय तद्वे द्याः प्राक्सूत्रमध्यगतं देव्या धाम्नस्तुतत्र तत्रै व

tadve dyā uttaratastāvanmānaṃ vihāya tadve dyāḥ prāksūtramadhyagataṃ devyā dhāmnastutatra tatrai va

त्रिःषोडशदण्डं वा द्वात्रिं शद्दण्डमानकं वाऽपि सचतु र्विंशतिदण्डं षोडशदण्डं तुवाथवा नीत्वा

triḥṣoḍaśadaṇḍaṃ vā dvātriṃ śaddaṇḍamānakaṃ vā'pi sacatu rviṃśatidaṇḍaṃ ṣoḍaśadaṇḍaṃ tuvāthavā nītvā

नृपतेर्दै घ्घ्यायामं बहिः प्राकारं त्रिहस्तविस्तारम् एकादशकरतुङ्गं तब्दाह्येसप्तहस्तमानेन

nṛpaterdai ghghyāyāmaṃ bahiḥ prākāraṃ trihastavistāram ekādaśakaratuṅgaṃ tabdāhyesaptahastamānena

परितः पन्थास्तिस्रस्तस्मान्नवदण्डमावल्याम् वेश्मावल्या वृत्तं कु ड्यततिस्त्वेकदण्डमानेन

paritaḥ panthāstisrastasmānnavadaṇḍamāvalyām veśmāvalyā vṛttaṃ ku ḍyatatistvekadaṇḍamānena

सार्धदशारत्न्युच्चं तस्मात् पन्था ब् अहिस्तुनवहस्तैः तस्माद् द्विष्षोडशभिर्दण्डैर्मर्या दिरेव भित्तिः स्यात्

sārdhadaśāratnyuccaṃ tasmāt panthā b ahistunavahastaiḥ tasmād dviṣṣoḍaśabhirdaṇḍairmaryā direva bhittiḥ syāt

व्यासं सपाददण्डं पञ्चदशारत्निभिस्तुतत्तुङ्गः भित्तिरभ्यन्तरतः परितो मार्गस्त्रिदण्डे न

vyāsaṃ sapādadaṇḍaṃ pañcadaśāratnibhistutattuṅgaḥ bhittirabhyantarataḥ parito mārgastridaṇḍe na

द्वादशभवनेरक्षावेशनानि योज्यानि भित्त्यभ्यन्तरतो वा बाह्याद् वा मानयेद् दृढतरधीः

dvādaśabhavanerakṣāveśanāni yojyāni bhittyabhyantarato vā bāhyād vā mānayed dṛḍhataradhīḥ

त्रिप्राकारं त्रिपथं त्रिभागयुग्घीननृपभवनम् सचतु र्गो पुरकान्तं मुखगोपुरमुन्नतं हि तत्रै व

triprākāraṃ tripathaṃ tribhāgayugghīnanṛpabhavanam sacatu rgo purakāntaṃ mukhagopuramunnataṃ hi tatrai va

निम्नं पश्चिमवेशं मुख्यं स्यात् प्राङ्मुखं भवनम् दक्षिणमुखमपि वाऽथ नोदक्प्रत्यग्दिशि सुभद्रमुखम्

nimnaṃ paścimaveśaṃ mukhyaṃ syāt prāṅmukhaṃ bhavanam dakṣiṇamukhamapi vā'tha nodakpratyagdiśi subhadramukham

पञ्चमुखं त्वथ राज्ञां नेष्टं स्याद् वेशनं च यत्तत्स्यात् राज्ञां श्रीदेवीनामालयकान्तरालयं केचित्

pañcamukhaṃ tvatha rājñāṃ neṣṭaṃ syād veśanaṃ ca yattatsyāt rājñāṃ śrīdevīnāmālayakāntarālayaṃ kecit

अथ मध्येवाङ्गणकं शतपादयुता प्रपा वा स्यात् दक्षिणतो राजगृहमभिषेकं स्यात् प्रतीचीतः

atha madhyevāṅgaṇakaṃ śatapādayutā prapā vā syāt dakṣiṇato rājagṛhamabhiṣekaṃ syāt pratīcītaḥ

उत्तरदिशि भवनं स्याद् राजमहिष्यास्त्वनेकमेकतलम् पश्चिमदिग्गतभवनं प्राङ्मुखमेवावनीपतेर्मु ख्यम्

uttaradiśi bhavanaṃ syād rājamahiṣyāstvanekamekatalam paścimadiggatabhavanaṃ prāṅmukhamevāvanīpatermu khyam

परितः परिखा बाह्येप्राकाराद्ध्येव द्वित्रिदण्डानि नवदण्डविशालान्तं परिखाविपुलं समु द्दिष्टम्

paritaḥ parikhā bāhyeprākārāddhyeva dvitridaṇḍāni navadaṇḍaviśālāntaṃ parikhāvipulaṃ samu ddiṣṭam

परिखाया बहिरबहिर्मा र्गविशालस्त्रिदण्डे न परिखामूलविशालं स्वव्यासादष्टके न भागेन

parikhāyā bahirabahirmā rgaviśālastridaṇḍe na parikhāmūlaviśālaṃ svavyāsādaṣṭake na bhāgena

गाम्भीर्याद् युक्तिवशादाकृत्या चै व पालिकाभासा भवनस्य बहिर्देव्या यानि गृहाण्यत्र तत्र युक्त्या तु

gāmbhīryād yuktivaśādākṛtyā cai va pālikābhāsā bhavanasya bahirdevyā yāni gṛhāṇyatra tatra yuktyā tu

तानि च दै विकभागेसम्यग् वक्ष्येऽहमत्रापि 29-

tāni ca dai vikabhāgesamyag vakṣye'hamatrāpi 29-

अन्तर्मण्डलबाह्यं तुदै वतां शवशाद् गृहम् अर्यांशेद्वारहम्म्यंस्याच्चेन्देसूर्येऽङ्गणं भृशम्

antarmaṇḍalabāhyaṃ tudai vatāṃ śavaśād gṛham aryāṃśedvārahammyaṃsyāccendesūrye'ṅgaṇaṃ bhṛśam

भृशेव्योम्नि च वृत्तं स्यात् पूष्णेहेमं सदक्षिणम् सालानां वितथेराक्षादभूदङ्गणकं विदुः

bhṛśevyomni ca vṛttaṃ syāt pūṣṇehemaṃ sadakṣiṇam sālānāṃ vitatherākṣādabhūdaṅgaṇakaṃ viduḥ

सेनावेशनहम्म्यंतुयमभागेऽतितुङ्गवत् गन्धर्वेनीडभा नृत्तयोग्या रङ्गविभूषिता

senāveśanahammyaṃtuyamabhāge'tituṅgavat gandharvenīḍabhā nṛttayogyā raṅgavibhūṣitā

विमानमन्दिरं वाऽपि शाला वा हम्म्यमेववा भृङ्गराजेऽश्वशाला स्याद् मृषेचार्तवसूतिका

vimānamandiraṃ vā'pi śālā vā hammyamevavā bhṛṅgarāje'śvaśālā syād mṛṣecārtavasūtikā

पितरि स्थानहम्म्यंस्याद् दौवारिकसुकण्ठयोः जललीला विधातव्या पुष्पदन्तेखलूरिका

pitari sthānahammyaṃsyād dauvārikasukaṇṭhayoḥ jalalīlā vidhātavyā puṣpadantekhalūrikā

लवणं तत्र वेज्ञेयं मरीचाद्यं यथोचितम् वरुणासुरशोषेषुमित्रेस्यात्सङ्करालयम्

lavaṇaṃ tatra vejñeyaṃ marīcādyaṃ yathocitam varuṇāsuraśoṣeṣumitresyātsaṅkarālayam

राजदेवीगृहं गर्भा गारं दक्षिणवामयोः गेहं नृत्तरसाङ्गानां मित्रेसोपस्करं गृहम्

rājadevīgṛhaṃ garbhā gāraṃ dakṣiṇavāmayoḥ gehaṃ nṛttarasāṅgānāṃ mitresopaskaraṃ gṛham

अन्तर्विवृत्तवेशार्थंरोगादिमुपदोपणे वर्धमानादिकं चापि शालानां पादशालकम्

antarvivṛttaveśārthaṃrogādimupadopaṇe vardhamānādikaṃ cāpi śālānāṃ pādaśālakam

नागेसैरन्ध्रिधात्रीणां मुख्येकन्यागृहं भवेत् भै षज्यं चापि भल्लाटेमृगेसांवाहिकागृहम्

nāgesairandhridhātrīṇāṃ mukhyekanyāgṛhaṃ bhavet bhai ṣajyaṃ cāpi bhallāṭemṛgesāṃvāhikāgṛham

रुचकादिचतुःशालाविमानं वात्र योजितम् अभितो मज्जनागारमु दित्यामापवत्सयोः

rucakādicatuḥśālāvimānaṃ vātra yojitam abhito majjanāgāramu dityāmāpavatsayoḥ

पानीयोष्णोदकं धाम यच्च प्रासादवब्दुधैः स्वेष्टदै वतमीशानेजयन्तेच विधीयते

pānīyoṣṇodakaṃ dhāma yacca prāsādavabdudhaiḥ sveṣṭadai vatamīśānejayanteca vidhīyate

महेन्द्रेभोजनस्थानं महीधरमरीचयोः सं बाधं वाऽत्र कु र्वीत सभापार्वतकत्न र्मवत्

mahendrebhojanasthānaṃ mahīdharamarīcayoḥ saṃ bādhaṃ vā'tra ku rvīta sabhāpārvatakatna rmavat

द्वारश्च भित्तयः सर्वाः स्वामिवाञ्छवशान्मताः प्रथमावरणेप्रोक्ता द्वितीयावरणेक्रमात्

dvāraśca bhittayaḥ sarvāḥ svāmivāñchavaśānmatāḥ prathamāvaraṇeproktā dvitīyāvaraṇekramāt

इन्द्रेचादित्यके छत्रभेर्यादीनां निवासकम् शङ्खकाहलतूर्याणामन्येषां तत्र सम्मतम्

indrecādityake chatrabheryādīnāṃ nivāsakam śaṅkhakāhalatūryāṇāmanyeṣāṃ tatra sammatam

सत्येदानार्चिता शाला भृशेधर्मो दकालयम् पङ्क्तिके ज्वलनां शेतूलूखलं चेन्धनादिकम्

satyedānārcitā śālā bhṛśedharmo dakālayam paṅktike jvalanāṃ śetūlūkhalaṃ cendhanādikam

पूषभागेतुसाविन्द्रेवितथेवाजिशालकम् पूर्वस्थाः पश्चिमद्वारा दक्षिणस्था उदङ्मुखाः

pūṣabhāgetusāvindrevitathevājiśālakam pūrvasthāḥ paścimadvārā dakṣiṇasthā udaṅmukhāḥ

पश्चिमस्थाः पूर्वमुखा उदक्स् था दक्षिणाननाः सर्वेगृहस्य मार्गेणान्तरिताः सद्मसम्मुखाः

paścimasthāḥ pūrvamukhā udaks thā dakṣiṇānanāḥ sarvegṛhasya mārgeṇāntaritāḥ sadmasammukhāḥ

राक्षसेशस्त्रशाला स्याद् द्वारशालाथ वामके धर्मराजेऽन्नपानादिकर्मणामालयं भवेत्

rākṣaseśastraśālā syād dvāraśālātha vāmake dharmarāje'nnapānādikarmaṇāmālayaṃ bhavet

मध्यरङ्गसमायु क्तं चतुःशालां समालिखेत् सेनापतेः प्रशस्तेस्याद् गन्धर्वांशेजयावहम्

madhyaraṅgasamāyu ktaṃ catuḥśālāṃ samālikhet senāpateḥ praśastesyād gandharvāṃśejayāvaham

भृङ्गराजां शमान्या वाजिता वाशालका मता व्यालकामीन्द्रकाजालि प्रभृतीनां मृषेभवेत्

bhṛṅgarājāṃ śamānyā vājitā vāśālakā matā vyālakāmīndrakājāli prabhṛtīnāṃ mṛṣebhavet

निअर्तौ माहिषं गेहं दौवारिकसुकण्ठयोः दानशालेक्षणशाला स्नानं पुष्पादिके गृहे

niartau māhiṣaṃ gehaṃ dauvārikasukaṇṭhayoḥ dānaśālekṣaṇaśālā snānaṃ puṣpādike gṛhe

नागेरुद्रां शके चै व सायता दीर्घिका भवेत् कन्यकानां च धात्रीणां मुख्यभागेविमानकम्

nāgerudrāṃ śake cai va sāyatā dīrghikā bhavet kanyakānāṃ ca dhātrīṇāṃ mukhyabhāgevimānakam

कञ्चुकीनां च मूँनामन्यत् सामान्यतो बुधैः भल्लाटेसोममार्गांशेकृण्वादीनां निवासकम्

kañcukīnāṃ ca mūm̐nāmanyat sāmānyato budhaiḥ bhallāṭesomamārgāṃśekṛṇvādīnāṃ nivāsakam

कु ब्जिनीवामनीकन्याषण्डकीनां तथादितौ धात्रीणामु दितौ गेहमीशेपर्जन्यके पदे

ku bjinīvāmanīkanyāṣaṇḍakīnāṃ tathāditau dhātrīṇāmu ditau gehamīśeparjanyake pade

आपेचै वापवत्सेच वापी कत्न पं च दीर्घिका पानीयसदनं पुष्पोद्यानं तत्रै वकीर्तितम्

āpecai vāpavatseca vāpī katna paṃ ca dīrghikā pānīyasadanaṃ puṣpodyānaṃ tatrai vakīrtitam

जयन्तेदक्षिणाशाला दानशाला सुरेन्द्रके धाम्नस्त्वभिमुखा सर्वाशाला प्राग्दक्षिणान्विता

jayantedakṣiṇāśālā dānaśālā surendrake dhāmnastvabhimukhā sarvāśālā prāgdakṣiṇānvitā

इन्द्रेशास्त्रं रवौ गानं सत्येचाध्ययनं भृशे महामहानसं व्योम्नि गौर्वत्सा पूष्णि पावके

indreśāstraṃ ravau gānaṃ satyecādhyayanaṃ bhṛśe mahāmahānasaṃ vyomni gaurvatsā pūṣṇi pāvake

वितथेलवणं चै व वल्लूरस्नायुचर्मणाम् राक्षसेनागवासम् च चित्रशिल्पादिसौधकम्

vitathelavaṇaṃ cai va vallūrasnāyucarmaṇām rākṣasenāgavāsam ca citraśilpādisaudhakam

धर्मांशेदण्डकावासं शूर्पंवा लाङ्गलं तुवा गन्धर्वेभृङ्गराजेच रसादीनां निवासकम्

dharmāṃśedaṇḍakāvāsaṃ śūrpaṃvā lāṅgalaṃ tuvā gandharvebhṛṅgarājeca rasādīnāṃ nivāsakam

मृषेदाहस्तुपित्रं शेदानं दौवारिके मतम् सु ग्रीवेमल्लधामं स्यात् पुष्पके यु गकोष्ठकम्

mṛṣedāhastupitraṃ śedānaṃ dauvārike matam su grīvemalladhāmaṃ syāt puṣpake yu gakoṣṭhakam

वारुणेयु वराजस्य शाला वा मालिका भवेत् हयेभसदनं चै वपुरोहितगृहं तथा

vāruṇeyu varājasya śālā vā mālikā bhavet hayebhasadanaṃ cai vapurohitagṛhaṃ tathā

असुरेचन्द्रशाला स्याच्छोषेशरभकालयम् खरोष्ट्रायतनं रोगेभै षज्यं च प्रकल्पयेत्

asurecandraśālā syācchoṣeśarabhakālayam kharoṣṭrāyatanaṃ rogebhai ṣajyaṃ ca prakalpayet

वायौ वापी भवेोँत्रनागेपुष्करणी च वा मुख्यभल्लाटयोर्हस्तिवाजिशाला विधीयते

vāyau vāpī bhaveोm̐tranāgepuṣkaraṇī ca vā mukhyabhallāṭayorhastivājiśālā vidhīyate

सोमेप्रसूतिका चोपनीतिका च प्रवक्ष्यते मृगादित्यु दितीशानेजयन्तेदीर्घिकादिका

someprasūtikā copanītikā ca pravakṣyate mṛgādityu ditīśānejayantedīrghikādikā

विहारारामभूमिः स्यात् तत्र साङ्गणका सभा तृतीयावरणेप्रोक्ताः सर्वेषामन्तराननाः

vihārārāmabhūmiḥ syāt tatra sāṅgaṇakā sabhā tṛtīyāvaraṇeproktāḥ sarveṣāmantarānanāḥ

वेश्मनां पुरतः पाश्श्वेशेषराजबलावलिः तब्दाह्येवणिजादीनां वासपङ्क्तिस्तुयु क्तितः

veśmanāṃ purataḥ pāśśveśeṣarājabalāvaliḥ tabdāhyevaṇijādīnāṃ vāsapaṅktistuyu ktitaḥ

अपरेदीर्घिकायामं वापीकत्न पादिकं क्रमात् तत्रै वान्तः पुरं मूलभृत्यानां वासपङ्क्तिकम्

aparedīrghikāyāmaṃ vāpīkatna pādikaṃ kramāt tatrai vāntaḥ puraṃ mūlabhṛtyānāṃ vāsapaṅktikam

सर्वत्र दीर्घिकारामवापीकत्न पसमन्वितम् नानाजातिसामकीर्णंनानास्त्रीजनसं युतम्

sarvatra dīrghikārāmavāpīkatna pasamanvitam nānājātisāmakīrṇaṃnānāstrījanasaṃ yutam

नानाशिल्पसमोपेतं षड् बलैः परिपूरितम् प्रागुदक्प्रागवाक्कोणेशाला हस्त्यश्ववासिका

nānāśilpasamopetaṃ ṣaḍ balaiḥ paripūritam prāgudakprāgavākkoṇeśālā hastyaśvavāsikā

नानावर्णसमोपेता नानापणिकयान्विता सर्वेवर्णायथाराजा स्वस्वनाम्नाभिधानकाः

nānāvarṇasamopetā nānāpaṇikayānvitā sarvevarṇāyathārājā svasvanāmnābhidhānakāḥ

नगरावृतसालः स्याद् विशालः स्याद् द्विदण्डकः कथ्यतेपञ्चषट् सप्तहस्तै र्वाविस्तरं क्रमात्

nagarāvṛtasālaḥ syād viśālaḥ syād dvidaṇḍakaḥ kathyatepañcaṣaṭ saptahastai rvāvistaraṃ kramāt

व्यासद्वित्रिगुणोत्सेधं बहिः पां सुचयान्वितम् अभीप्सितधनु र्वात्र परिखावप्रयोर्मतम्

vyāsadvitriguṇotsedhaṃ bahiḥ pāṃ sucayānvitam abhīpsitadhanu rvātra parikhāvaprayormatam

तब्दहिः शिल्पिकोपेतं सर्वत्रै वसमन्वितम् सर्वेषां संप्रशस्तं स्यान्महत्यल्पेच गोपुरम्

tabdahiḥ śilpikopetaṃ sarvatrai vasamanvitam sarveṣāṃ saṃpraśastaṃ syānmahatyalpeca gopuram

स्वाम्यावास समं बाह्यगोपुरं प्रविधीयते अल्पत्वेस्वामिवासस्य तलादेकोनमिष्यते

svāmyāvāsa samaṃ bāhyagopuraṃ pravidhīyate alpatvesvāmivāsasya talādekonamiṣyate

नन्दरुद्रतलेमूलेसप्तभूद्वारगोपुरम् एककतलसं ख्याभिर्हीनमभ्यन्तरेक्रमात्

nandarudratalemūlesaptabhūdvāragopuram ekakatalasaṃ khyābhirhīnamabhyantarekramāt

विशेषेण नरेन्द्राणां महेन्द्रद्वारमुत्तमम् राक्षसां शेऽथवा मु क्यं द्वारं पञ्चत्रिभूमिकम्

viśeṣeṇa narendrāṇāṃ mahendradvāramuttamam rākṣasāṃ śe'thavā mu kyaṃ dvāraṃ pañcatribhūmikam

पुष्पदन्तेच भल्लाटेद्वारं नीचतलान्वितम् सु ग्रीवां शेऽथवा मुख्येजयन्तेवितथेऽपि च

puṣpadanteca bhallāṭedvāraṃ nīcatalānvitam su grīvāṃ śe'thavā mukhyejayantevitathe'pi ca

पक्षद्वारं प्रकर्तव्यमेकद्वितलसं युतम् सालं बहिः सालं सच्छिद्रं च सचक्रकम्

pakṣadvāraṃ prakartavyamekadvitalasaṃ yutam sālaṃ bahiḥ sālaṃ sacchidraṃ ca sacakrakam

विशेषेण नरेन्द्राणामिन्द्रभागेतुमन्दिरम् ब्रह्मां शमाश्रितम् वेश्म सर्वसम्पत्सुखावहम्

viśeṣeṇa narendrāṇāmindrabhāgetumandiram brahmāṃ śamāśritam veśma sarvasampatsukhāvaham

सकलक्षितिपेन्द्राणामेकादशतलं भवेत् नवभूमिद्द्विजातीनां नृपाणां सप्तभूमकम्

sakalakṣitipendrāṇāmekādaśatalaṃ bhavet navabhūmiddvijātīnāṃ nṛpāṇāṃ saptabhūmakam

षट् तलं मण्डलीशानां पञ्चभूर्युवराजके वै श्यानां तुचतुर्भौ मं योधसेनेशयोरपि

ṣaṭ talaṃ maṇḍalīśānāṃ pañcabhūryuvarājake vai śyānāṃ tucaturbhau maṃ yodhaseneśayorapi

एकादित्रितलान्तं च शूद्राणां प्रविधीयते सामन्तप्रमुखादीनां कारयेत् पञ्चभूमकम्

ekāditritalāntaṃ ca śūdrāṇāṃ pravidhīyate sāmantapramukhādīnāṃ kārayet pañcabhūmakam

यु ग्मं वायु ग्मभूमं वा सर्वभूपेन्द्रमन्दिरम् राज्ञां स्त्रीणां च देवीनां यु ग्मं वाऽयु ग्मेव वा

yu gmaṃ vāyu gmabhūmaṃ vā sarvabhūpendramandiram rājñāṃ strīṇāṃ ca devīnāṃ yu gmaṃ vā'yu gmeva vā

सदण्डिकं लुपारोहि द्विनेत्रं प्रस्तरान्वितम् मृन्मयं तुतृणाच्छाद्यमेकद्वितलसं युतम्

sadaṇḍikaṃ lupārohi dvinetraṃ prastarānvitam mṛnmayaṃ tutṛṇācchādyamekadvitalasaṃ yutam

स्तूपि कर्णलुपाहीनं प्रशस्तं सर्वजातिषु मिश्रितान्तरवर्णानां सं पदैश्वर्यभोगिनाम्

stūpi karṇalupāhīnaṃ praśastaṃ sarvajātiṣu miśritāntaravarṇānāṃ saṃ padaiśvaryabhoginām

रुचकादिनिवासां श्च युक्त्या तत्र प्रयोजयेत् अनु क्तं सर्वमत्रै वयु क्त्या तद्योजयेत् सुधीः

rucakādinivāsāṃ śca yuktyā tatra prayojayet anu ktaṃ sarvamatrai vayu ktyā tadyojayet sudhīḥ

सामान्येनोदिता राज्ञां राजधानी तुपण्डितैः विशेषेण नरेन्द्राणां वक्ष्येवेश्म सनातनम्

sāmānyenoditā rājñāṃ rājadhānī tupaṇḍitaiḥ viśeṣeṇa narendrāṇāṃ vakṣyeveśma sanātanam

प्राकारो विपुलो दण्डः परिखा द्वित्रिदण्डकः वृत्तमार्गश्चतुर्दण्डै र्विशद्दण्डै र्गृहावलिः

prākāro vipulo daṇḍaḥ parikhā dvitridaṇḍakaḥ vṛttamārgaścaturdaṇḍai rviśaddaṇḍai rgṛhāvaliḥ

वेश्यालीलावृतो मार्गस्त्रिचतुर्दण्डमानतः वप्रमार्गस्त्रिदण्डं स्यात् प्राकारं पञ्चहस्तकम्

veśyālīlāvṛto mārgastricaturdaṇḍamānataḥ vapramārgastridaṇḍaṃ syāt prākāraṃ pañcahastakam

तस्यापि परिखा प्रोक्ता चतुर्दण्डक र्विस्तृता परिखा परितो मार्गाश्चाष्टयष्टिविशालकाः

tasyāpi parikhā proktā caturdaṇḍaka rvistṛtā parikhā parito mārgāścāṣṭayaṣṭiviśālakāḥ

ततोऽष्टचत्वारिं शद्भिर्विश्वा वलिरथावृता तब्दहिः परितो मार्गाः षट् सप्त धनुरादिकाः

tato'ṣṭacatvāriṃ śadbhirviśvā valirathāvṛtā tabdahiḥ parito mārgāḥ ṣaṭ sapta dhanurādikāḥ

चतुर्दण्डं ततो वप्रप्राकारं सप्तहस्तकम् दण्डे नैके न विधृतं नागपूरितबन्धनम्

caturdaṇḍaṃ tato vapraprākāraṃ saptahastakam daṇḍe naike na vidhṛtaṃ nāgapūritabandhanam

अष्टदण्डादिसूर्यान्तं परिखाविपुलं भवेत् बाह्याभ्यन्तरमार्गंतुप्राकारविपुलं तथा

aṣṭadaṇḍādisūryāntaṃ parikhāvipulaṃ bhavet bāhyābhyantaramārgaṃtuprākāravipulaṃ tathā

तब्दहिर्दशदण्डे न सीमा सर्वजनालया प्राकारं वा सवासं च परिखाश्च समीरिताः

tabdahirdaśadaṇḍe na sīmā sarvajanālayā prākāraṃ vā savāsaṃ ca parikhāśca samīritāḥ

वप्रप्राकारमित्येवं वास्तु विद्भिः प्रशंसितम् पञ्चावरणके शस्तावरणकं द्विचतुष्टयैः

vapraprākāramityevaṃ vāstu vidbhiḥ praśaṃsitam pañcāvaraṇake śastāvaraṇakaṃ dvicatuṣṭayaiḥ

अन्तःपरिवृतं युक्तियु क्तं वीक्ष्य निवेशयेत् 94-

antaḥparivṛtaṃ yuktiyu ktaṃ vīkṣya niveśayet 94-

आत्तविशालायामेपाश्श्वांशेंऽशं मुखेऽमुखेनीत्वा शेषेषण्णवभागेत्रिं शतिपञ्चां शब्रह्मवस्तुस्यात्

āttaviśālāyāmepāśśvāṃśeṃ'śaṃ mukhe'mukhenītvā śeṣeṣaṇṇavabhāgetriṃ śatipañcāṃ śabrahmavastusyāt

तस्मिन् शतपादयुतं मण्डपमन्तस्तुवेदिकापीठम् अन्तरसं युतमेतत् प्रासादो वा प्रपा ततः परितः

tasmin śatapādayutaṃ maṇḍapamantastuvedikāpīṭham antarasaṃ yutametat prāsādo vā prapā tataḥ paritaḥ

पन्था भागस्तेन समादेशखलूरिका परितः द्वारचतुष्टययु क्ता सौष्टिककोष्ठान्विता तथा शुभदा

panthā bhāgastena samādeśakhalūrikā paritaḥ dvāracatuṣṭayayu ktā sauṣṭikakoṣṭhānvitā tathā śubhadā

यु क्त्यासनमु दितं तन्मुखदेवां शके तुनवके वा प्रासादादिष्टां शेदक्षिणतो राजकत्वेवा

yu ktyāsanamu ditaṃ tanmukhadevāṃ śake tunavake vā prāsādādiṣṭāṃ śedakṣiṇato rājakatvevā

उत्तरदिश्यपि दिष्टं ज्येष्ठयु वत्यालयं तुततः आर्यपदेनिहितं तद् द्वारकहम्म्यंप्रतीच्यां वितनम्

uttaradiśyapi diṣṭaṃ jyeṣṭhayu vatyālayaṃ tutataḥ āryapadenihitaṃ tad dvārakahammyaṃpratīcyāṃ vitanam

100

शाला वा ह्यभिषेका सर्वविचित्रान्विता सभा तत्र कर्णचतुष्टयकेऽन्तर्दृढपदयु क्ता सभा खलूरियुता

śālā vā hyabhiṣekā sarvavicitrānvitā sabhā tatra karṇacatuṣṭayake'ntardṛḍhapadayu ktā sabhā khalūriyutā

101

प्रागुत्तरदिशि सलिलं स्नानं देवालयं तुहोमाग्रम् सेनालोकनहम्म्यंकत्न टं वा प्रागवाग्दिशि यत्तत्

prāguttaradiśi salilaṃ snānaṃ devālayaṃ tuhomāgram senālokanahammyaṃkatna ṭaṃ vā prāgavāgdiśi yattat

102

पश्चिमदक्षिणकोणेनृत्तकवाद्यादिलीलया च सभा उत्तरपश्चिमकोणेवासं स्याद् गीतकादिवनितानाम्

paścimadakṣiṇakoṇenṛttakavādyādilīlayā ca sabhā uttarapaścimakoṇevāsaṃ syād gītakādivanitānām

103

प्राच्यां दिश्यङ्गणकं दु र्गाया मेरुगोपुरकम् प्रागुत्तरदिशि सलिलं तत्क्रीडाङ्गणं च सभा तत्र

prācyāṃ diśyaṅgaṇakaṃ du rgāyā merugopurakam prāguttaradiśi salilaṃ tatkrīḍāṅgaṇaṃ ca sabhā tatra

104

ग्रासनपानायतनं कुर्यात् सम्यक् तुलक्षणाभियुतम् तत्प्राग्दक्षिणकोणेमध्याङ्गणकान्विता सभा तत्र

grāsanapānāyatanaṃ kuryāt samyak tulakṣaṇābhiyutam tatprāgdakṣiṇakoṇemadhyāṅgaṇakānvitā sabhā tatra

105

रत्नाष्टपदवस्त्रप्रभृतीनां वासमिष्टं स्यात् तत्परदक्षिणकोणेमध्याङ्गणकादिसं युता च सभा

ratnāṣṭapadavastraprabhṛtīnāṃ vāsamiṣṭaṃ syāt tatparadakṣiṇakoṇemadhyāṅgaṇakādisaṃ yutā ca sabhā

106

तब्दहिरावृतभागेयत्र स्वभवनानि तत्र वनितानाम् अपरेचारामयुतं वासक्रीडान्वितं तुतत्सजलम्

tabdahirāvṛtabhāgeyatra svabhavanāni tatra vanitānām aparecārāmayutaṃ vāsakrīḍānvitaṃ tutatsajalam

107

प्रत्युदग्दिशि कोणेसर्वस्त्रैणान्वितं सभावासम् अत्रानु क्तं सर्वंपूर्ववदिष्टं बहिस्त्वयं स्वबहिः

pratyudagdiśi koṇesarvastraiṇānvitaṃ sabhāvāsam atrānu ktaṃ sarvaṃpūrvavadiṣṭaṃ bahistvayaṃ svabahiḥ

एतत्पद्मकमु दितं राज्ञामावासकं मु निभिः 107-

etatpadmakamu ditaṃ rājñāmāvāsakaṃ mu nibhiḥ 107-

108

गृहीतविपुलायामेस्थानीयां शेतुमध्यमे सकलेब्रह्मणः पीठं वेदिकान्तं तुमण्डपम्

gṛhītavipulāyāmesthānīyāṃ śetumadhyame sakalebrahmaṇaḥ pīṭhaṃ vedikāntaṃ tumaṇḍapam

109

दक्षिणेचोत्तरेचै व राजदेवीगृहं भवेत् पश्चिमेनृपतीशस्य मन्दिरं बहुभूमिकम्

dakṣiṇecottarecai va rājadevīgṛhaṃ bhavet paścimenṛpatīśasya mandiraṃ bahubhūmikam

110

प्राच्यां दिश्यङ्गणं मध्येद्वारशोभादिमण्डितम् द्वारस्य पश्चिमेप्राच्यामभिषेकालयं भवेत्

prācyāṃ diśyaṅgaṇaṃ madhyedvāraśobhādimaṇḍitam dvārasya paścimeprācyāmabhiṣekālayaṃ bhavet

111

एतत्पीठपदेन्यासं तस्मिन् सालं तुपूर्ववत् उपपीठपदेतस्माद् बाह्येपूर्वा दिषुक्रमात्

etatpīṭhapadenyāsaṃ tasmin sālaṃ tupūrvavat upapīṭhapadetasmād bāhyepūrvā diṣukramāt

112

जयन्तेभानुभागेतुभृशभागेऽङ्गणं भवेत् तन्मध्येद्वारहम्म्यंस्यात् त्रितलादितलान्वितम्

jayantebhānubhāgetubhṛśabhāge'ṅgaṇaṃ bhavet tanmadhyedvārahammyaṃsyāt tritalāditalānvitam

113

अग्नौ महानसं कुर्याद् वितथेमूलकोशकम् तस्मिन् पदां शमाश्रित्य द्वारप्रासादयोगिकम्

agnau mahānasaṃ kuryād vitathemūlakośakam tasmin padāṃ śamāśritya dvāraprāsādayogikam

114

यमेभृङ्गनृपेचै वपित्रं शेयोषितां गृहम् सु गलेनृत्तशाला स्याद् वारुणेनृपमन्दिरम्

yamebhṛṅganṛpecai vapitraṃ śeyoṣitāṃ gṛham su galenṛttaśālā syād vāruṇenṛpamandiram

115

शोषेचान्तः पुरं वायौ वापीक्रीडासमन्वितम् मुख्येवासं महिष्यास्तुशाला वा मालिका भवेत्

śoṣecāntaḥ puraṃ vāyau vāpīkrīḍāsamanvitam mukhyevāsaṃ mahiṣyāstuśālā vā mālikā bhavet

116

सोमभागेतुलाभारं हेमगर्भंतुतत्परे दित्यं शेहेमरत्नानि गन्धागारमिहोच्यते

somabhāgetulābhāraṃ hemagarbhaṃtutatpare dityaṃ śehemaratnāni gandhāgāramihocyate

117

तत्रै व हस्तिशाला स्यादीशेवापी च कत्न पकम् वचोर्गेहं तुतत्रै व जलयन्त्रं विधीयते

tatrai va hastiśālā syādīśevāpī ca katna pakam vacorgehaṃ tutatrai va jalayantraṃ vidhīyate

118

तत्र सालं च मार्गंच पूर्ववत् परिकल्पयेत् स्थण्डिलं तब्दहिर्भा गेपर्जन्यां शेमहेन्द्रके

tatra sālaṃ ca mārgaṃca pūrvavat parikalpayet sthaṇḍilaṃ tabdahirbhā geparjanyāṃ śemahendrake

119

भानुसत्यान्त रिक्षेष्वेवाङ्गणं कारयेत् सुधीः महेन्द्रां शेभवेद् द्वारं चतुष्पञ्चतलान्वितम्

bhānusatyānta rikṣeṣvevāṅgaṇaṃ kārayet sudhīḥ mahendrāṃ śebhaved dvāraṃ catuṣpañcatalānvitam

120

तत्रै व शङ्खभेर्या दितौर्यशब्दादिचित्रकम् अनु क्तं पूर्ववत् सर्वंपरितः प्रविधीयते

tatrai va śaṅkhabheryā ditauryaśabdādicitrakam anu ktaṃ pūrvavat sarvaṃparitaḥ pravidhīyate

121

परमशायिबाह्येतत्तत्प्राच्यामङ्गणं भवेत् जयन्ताद्यन्तरिक्षान्तमङ्गणं कारयेद् भृशम्

paramaśāyibāhyetattatprācyāmaṅgaṇaṃ bhavet jayantādyantarikṣāntamaṅgaṇaṃ kārayed bhṛśam

122

अनु क्तं पूर्ववत् सर्वंश्येनां शादिक्रमेण च स्थानीयेतब्दहिर्भा गेप्राच्यां दिश्यङ्गणं भवेत्

anu ktaṃ pūrvavat sarvaṃśyenāṃ śādikrameṇa ca sthānīyetabdahirbhā geprācyāṃ diśyaṅgaṇaṃ bhavet

123

अङ्गणस्य तुविस्तारं दै घ्घ्यद्विस्सप्तभागिकम् द्वारगोपुरसं युक्तं दु र्गाधामसमन्वितम्

aṅgaṇasya tuvistāraṃ dai ghghyadvissaptabhāgikam dvāragopurasaṃ yuktaṃ du rgādhāmasamanvitam

124

महामहानसं तस्य प्राग्दक्षिणगतं भवेत् तत्र कर्मान्तवत्सानां लेखनानां तुकर्मिणाम्

mahāmahānasaṃ tasya prāgdakṣiṇagataṃ bhavet tatra karmāntavatsānāṃ lekhanānāṃ tukarmiṇām

125

दक्षिणेचाष्टभागेतुचै वाङ्गणमहान्तरम् अश्वलीलार्थकं वाऽथ गजलीलार्थकं तुयत्

dakṣiṇecāṣṭabhāgetucai vāṅgaṇamahāntaram aśvalīlārthakaṃ vā'tha gajalīlārthakaṃ tuyat

126

तत्रै वतुङ्गकत्न टं स्यान्निअर्तौ नृपमन्दिरम् खलूरिं तब्दहिर्भा गेतब्दहिर्योषितां गृहम्

tatrai vatuṅgakatna ṭaṃ syānniartau nṛpamandiram khalūriṃ tabdahirbhā getabdahiryoṣitāṃ gṛham

127

वरुणेनृपवामेस्याद् योषितां सङ्करालयम् जलक्रीडा सभा वाऽथ मालिका वासमन्दिरम्

varuṇenṛpavāmesyād yoṣitāṃ saṅkarālayam jalakrīḍā sabhā vā'tha mālikā vāsamandiram

128

वायुभागेतुवापी स्याद् विहाराश्रमभूमिकम् सोमभागेतुलाभारं हेमगर्भंतुतत्परे

vāyubhāgetuvāpī syād vihārāśramabhūmikam somabhāgetulābhāraṃ hemagarbhaṃtutatpare

129

ईददेशेशिवावासं युक्त्या तत्र प्रयोजयेत् तब्दहिर्नगरं वाऽथ शिबिरं पूर्ववत् क्रमात्

īdadeśeśivāvāsaṃ yuktyā tatra prayojayet tabdahirnagaraṃ vā'tha śibiraṃ pūrvavat kramāt

एतत्सौबलमित्यु क्तं नाम्ना राजेन्द्रमन्दिरम् 129-

etatsaubalamityu ktaṃ nāmnā rājendramandiram 129-

130

अधिराज्ञां प्रतिभवनं वक्ष्येशेषके न संक्षिप्य आत्तविशालायामेतत्रोभयचण्डितेतुमध्यपदे

adhirājñāṃ pratibhavanaṃ vakṣyeśeṣake na saṃkṣipya āttaviśālāyāmetatrobhayacaṇḍitetumadhyapade

131

ब्रह्मासनमथवास्मिन्नभिषेकार्हसभासुमण्डपकम् तदपरभागेभवनं तेन सहैवेषुसप्तनवनलकम्

brahmāsanamathavāsminnabhiṣekārhasabhāsumaṇḍapakam tadaparabhāgebhavanaṃ tena sahaiveṣusaptanavanalakam

132

पृष्ठे तदि् द्वकपाश्श्वेचाङ्गणयु क्ता खलूरिकां शेन भोजनभोज्यालयका नृपतेर्वा ञ्छा वशादबहिः

pṛṣṭhe tadi् dvakapāśśvecāṅgaṇayu ktā khalūrikāṃ śena bhojanabhojyālayakā nṛpatervā ñchā vaśādabahiḥ

133

तत्प्रागु त्तरकोणेमज्जनशाला च देवगृहम् पुरतोऽङ्गणमुरुविपुलायामोपेतं नवां शेन

tatprāgu ttarakoṇemajjanaśālā ca devagṛham purato'ṅgaṇamuruvipulāyāmopetaṃ navāṃ śena

134

प्रागिव तत्र खलूरी कर्तव्या मध्यदेशयुता द्वारं द्वित्रितलाढ्यं तस्मिन् भेरी निधातव्या

prāgiva tatra khalūrī kartavyā madhyadeśayutā dvāraṃ dvitritalāḍhyaṃ tasmin bherī nidhātavyā

135

मण्डपमुखमिह भवनं पाश्श्वेपोतस्य पाश्श्वकर्तव्या यद्यदद्वरेप्रयोगिके नृपतेः

maṇḍapamukhamiha bhavanaṃ pāśśvepotasya pāśśvakartavyā yadyadadvareprayogike nṛpateḥ

136

त्रिद्धिकपाश्श्वेऽङ्गणके गोलादीनां विहारस्था प्रागुत्तरदिशि कोणेभवनं स्यान्मूलकोशगृहम्

triddhikapāśśve'ṅgaṇake golādīnāṃ vihārasthā prāguttaradiśi koṇebhavanaṃ syānmūlakośagṛham

137

तदपरभागेवस्त्रप्रभृतीनामालयस्थलं कुर्यात् द्वारस्योत्तरपाश्श्वेपानीयोष्णोदकालयं कुर्यात्

tadaparabhāgevastraprabhṛtīnāmālayasthalaṃ kuryāt dvārasyottarapāśśvepānīyoṣṇodakālayaṃ kuryāt

138

कुर्यात् पचनालयकं सर्वद्रव्यालयं तुतत्रै व द्वारस्य दक्षिणादिशि तत्राधिवासकं कुर्यात्

kuryāt pacanālayakaṃ sarvadravyālayaṃ tutatrai va dvārasya dakṣiṇādiśi tatrādhivāsakaṃ kuryāt

139

तद्दक्षिणदिशि गन्धप्रभृतीनामालयं कुर्यात् प्राग्दक्षिणगतकोणेभवनं स्यान्मूलकोशगृहम्

taddakṣiṇadiśi gandhaprabhṛtīnāmālayaṃ kuryāt prāgdakṣiṇagatakoṇebhavanaṃ syānmūlakośagṛham

140

राक्षसभागेतत्तुपश्चिमभागेद्विपेन्द्रमन्दिरकम् तत्परदक्षिणकोणेशैवस्थानं सरत्नहेमगृहम्

rākṣasabhāgetattupaścimabhāgedvipendramandirakam tatparadakṣiṇakoṇeśaivasthānaṃ saratnahemagṛham

141

तत्प्रत्यगुदक्कोणेदानाध्ययनार्थकालयं कुर्यात् प्रायः प्रयोगद्वारं --- तुनीचं तत्

tatpratyagudakkoṇedānādhyayanārthakālayaṃ kuryāt prāyaḥ prayogadvāraṃ --- tunīcaṃ tat

142

द्वारस्योभयपाश्श्वेसारद्रव्यालयं तुकत्न टगृहम् तत्रै व हस्तिशाला सर्वौ षधि शस्त्रशाला स्यात्

dvārasyobhayapāśśvesāradravyālayaṃ tukatna ṭagṛham tatrai va hastiśālā sarvau ṣadhi śastraśālā syāt

अन्यत्सर्वंनृपतेरिच्छावशतः प्रकर्तव्यम् 142-

anyatsarvaṃnṛpatericchāvaśataḥ prakartavyam 142-

143

अथ नृपेशगृहं च मुखाङ्गणं परियुतं हि भवेन्मुखमण्डपम् अपि च भोगगृहं तुनिवारणं नृपतिवाञ्चतिगृहा ---

atha nṛpeśagṛhaṃ ca mukhāṅgaṇaṃ pariyutaṃ hi bhavenmukhamaṇḍapam api ca bhogagṛhaṃ tunivāraṇaṃ nṛpativāñcatigṛhā ---

144

तद्दक्षिणतः पाश्श्वेद्विःषट् पदके महाङ्गणं दीघ्घ्यम् तस्मिन् पश्चिमभागेमण्डपमथ मालिका वाऽथ

taddakṣiṇataḥ pāśśvedviḥṣaṭ padake mahāṅgaṇaṃ dīghghyam tasmin paścimabhāgemaṇḍapamatha mālikā vā'tha

145

शाला तदुभयपाश्श्वेऽप्यभितः स्नानं च मण्डपं च स्यात् अङ्गणकदक्षिणके सर्वद्रव्यालयं तदेव स्यात्

śālā tadubhayapāśśve'pyabhitaḥ snānaṃ ca maṇḍapaṃ ca syāt aṅgaṇakadakṣiṇake sarvadravyālayaṃ tadeva syāt

146

वेशनपरिघामिण्ठककत्न टशालाविचित्रितं पुरतः पुरतो भवनाङ्गणयोद्द्विपाश्श्वभागतः परितः

veśanaparighāmiṇṭhakakatna ṭaśālāvicitritaṃ purataḥ purato bhavanāṅgaṇayoddvipāśśvabhāgataḥ paritaḥ

147

अपरो स्त्री वासो वा साङ्गणकं मालिकाभिधा पङ्क्तिः भवनस्योत्तरपाश्श्वेतत्र महिष्यालयं तुतत्तुङ्गम्

aparo strī vāso vā sāṅgaṇakaṃ mālikābhidhā paṅktiḥ bhavanasyottarapāśśvetatra mahiṣyālayaṃ tutattuṅgam

148

भागं तत्रिकपाश्श्वं राज्ञां च मालिकापङ्क्ति तत्रै व कन्यकानां वासं वसुधात्र कुब्जकादीनाम्

bhāgaṃ tatrikapāśśvaṃ rājñāṃ ca mālikāpaṅkti tatrai va kanyakānāṃ vāsaṃ vasudhātra kubjakādīnām

149

एकद्वित्रिभिरं शै र्दक्षिणतश्चोत्तरक्रमशः तत्रोद्यानविशालं सालं कुर्यात् तुतत्र बहिरेव

ekadvitribhiraṃ śai rdakṣiṇataścottarakramaśaḥ tatrodyānaviśālaṃ sālaṃ kuryāt tutatra bahireva

150

तत्रै वोत्तरभागेयत्र युता सम्मता जलक्रीडा तत्र च सलिलावासं स्याद् नृपतेर्दी र्घिका चै व

tatrai vottarabhāgeyatra yutā sammatā jalakrīḍā tatra ca salilāvāsaṃ syād nṛpaterdī rghikā cai va

151

अपरेनृपतेश्च गृहं स्त्रीणां स्यादेव सङ्करा शाला प्रागुत्तरदिशि बाह्येनवस्वेष्टदेवतादिगृहम्

aparenṛpateśca gṛhaṃ strīṇāṃ syādeva saṅkarā śālā prāguttaradiśi bāhyenavasveṣṭadevatādigṛham

152

तत्राग्रायणशाला पुष्पोद्यानानि कत्न पं स्यात् प्राच्यां तुमहाङ्गणकं त्रिं शद्भागै र्विधातव्यम्

tatrāgrāyaṇaśālā puṣpodyānāni katna paṃ syāt prācyāṃ tumahāṅgaṇakaṃ triṃ śadbhāgai rvidhātavyam

153

समहेन्द्रद्वारं तत् त्रितलं वा गोपुरं चतुःस्थलकम् --- जासरस्वती -- सद्मान्येतानि द्वारदक्षिणतः

samahendradvāraṃ tat tritalaṃ vā gopuraṃ catuḥsthalakam --- jāsarasvatī -- sadmānyetāni dvāradakṣiṇataḥ

154

अभ्यन्तरमुखयु क्तान्येकद्वित्रयतुर्यभौमानि तत्प्राचि शङ्खभेरिप्रभृतीनामालयं तुस्यात्

abhyantaramukhayu ktānyekadvitrayaturyabhaumāni tatprāci śaṅkhabheriprabhṛtīnāmālayaṃ tusyāt

155

तद्दक्षिणतो दभ्रं महानसं सर्वरक्षयुतम् अङ्गणदक्षिणभागेद्वारं स्यादेव द्वित्रितलसहितम्

taddakṣiṇato dabhraṃ mahānasaṃ sarvarakṣayutam aṅgaṇadakṣiṇabhāgedvāraṃ syādeva dvitritalasahitam

156

द्वारस्योभयपाश्श्वेलेखकयोस्तत् खलूरी स्यात् अङ्गणकोत्तरपाश्श्वेकर्तव्या चै वदभ्रका च सभा

dvārasyobhayapāśśvelekhakayostat khalūrī syāt aṅgaṇakottarapāśśvekartavyā cai vadabhrakā ca sabhā

157

दक्षिणमुखगतसहिता सर्वविचित्रा मनोहरा तुङ्गा तदपरभागेपूर्वांशेस्थानं तुगीतकादिसभा

dakṣiṇamukhagatasahitā sarvavicitrā manoharā tuṅgā tadaparabhāgepūrvāṃśesthānaṃ tugītakādisabhā

अन्यत्सर्वंनृपतेरिच्छावशतः प्रकर्तव्यम् 157-

anyatsarvaṃnṛpatericchāvaśataḥ prakartavyam 157-

158

वेश्मावधौ विहिततुङ्गविशालमूलं सालं शिलाभिरथ चेष्टकया प्रयोज्यम् तब्दाह्यतः परिखयान्वितमिष्टकाद्य-ैर्युक्तं जयङ्गमिति वेश्म वरं हि नाम्ना

veśmāvadhau vihitatuṅgaviśālamūlaṃ sālaṃ śilābhiratha ceṣṭakayā prayojyam tabdāhyataḥ parikhayānvitamiṣṭakādya-ैryuktaṃ jayaṅgamiti veśma varaṃ hi nāmnā

159

आवाहनोद्वाहनतोयकर्दझ षैर्जलूकरनेकाब्धिसर्पकः पद्मारिभूकण्टकमत्स्यकच्छपैः कुलीरशङ्खैः परिखा समन्विता

āvāhanodvāhanatoyakardajha ṣairjalūkaranekābdhisarpakaḥ padmāribhūkaṇṭakamatsyakacchapaiḥ kulīraśaṅkhaiḥ parikhā samanvitā

160

वासार्हकालम्बनकत्न टसं युता जालैर्लताभिः परिपूर्णपत्रिका अभ्यन्तरप्राप्तनतोन्नतान्विता छिद्रान्विता भित्तिरनेकयन्त्रका

vāsārhakālambanakatna ṭasaṃ yutā jālairlatābhiḥ paripūrṇapatrikā abhyantaraprāptanatonnatānvitā chidrānvitā bhittiranekayantrakā

161

एवं दु र्गै राजवेश्मानि कुर्याद् बाह्येऽबाह्येऽभ्यन्तरेतत्क्रमेण सर्वेरक्ष्या भूपतीनां जनानां तस्मात् तस्या बाह्यतः षड् बलं तत्

evaṃ du rgai rājaveśmāni kuryād bāhye'bāhye'bhyantaretatkrameṇa sarverakṣyā bhūpatīnāṃ janānāṃ tasmāt tasyā bāhyataḥ ṣaḍ balaṃ tat

162

स्थानीयमाहुतं वै परमं यात्रामणिस्तथा विजयः नगरं चतु र्विधं हि प्रोक्तं तज्ज्ञैर्नरेन्द्राणाम्

sthānīyamāhutaṃ vai paramaṃ yātrāmaṇistathā vijayaḥ nagaraṃ catu rvidhaṃ hi proktaṃ tajjñairnarendrāṇām

163

तत्कु लमूलनृपेशै र्जनपदमध्येऽभ्रंस्थितस्थानम् सतृणजलोर्वी गर्भंनगरं स्थानीयमिति कथितम्

tatku lamūlanṛpeśai rjanapadamadhye'bhraṃsthitasthānam satṛṇajalorvī garbhaṃnagaraṃ sthānīyamiti kathitam

164

प्रभुमन्त्रोत्साहाख्यैर्युक्तं शक्तित्रयैर्वरावनिपैः तृणभूजलगर्भयुतं नद्यावारादियु क्तं च

prabhumantrotsāhākhyairyuktaṃ śaktitrayairvarāvanipaiḥ tṛṇabhūjalagarbhayutaṃ nadyāvārādiyu ktaṃ ca

165

तन्यान्न जातुरिक्तं चागममित्यु च्यतेपरै र्नगरम् आवन्यापकयु क्तं सतृणं संग्रामयात्रके विहितम्

tanyānna jāturiktaṃ cāgamamityu cyateparai rnagaram āvanyāpakayu ktaṃ satṛṇaṃ saṃgrāmayātrake vihitam

166

संग्रामं तदभीष्टं विजयेयु क्त्याणितँर्भम् गर्भत्रयै रुपेतं विजयमिति प्रोच्यतेप्रज्ञैः

saṃgrāmaṃ tadabhīṣṭaṃ vijayeyu ktyāṇitam̐rbham garbhatrayai rupetaṃ vijayamiti procyateprajñaiḥ

167

महति वेश्मनि वान्वितकार्मु कर्भवनमत्र विगृह्य ततः परम् परिवृतं सकलं हि यथापुरा भवति शेषमशेष बलार्थदम्

mahati veśmani vānvitakārmu karbhavanamatra vigṛhya tataḥ param parivṛtaṃ sakalaṃ hi yathāpurā bhavati śeṣamaśeṣa balārthadam

168

त्रिहस्ताद्यर्धहस्तेन वृद्ध्या पञ्चकरान्तका पञ्चै व भक्तयस्ताभिर्हस्तिशाला विधीयते

trihastādyardhahastena vṛddhyā pañcakarāntakā pañcai va bhaktayastābhirhastiśālā vidhīyate

169

षण्णवेति चतु स्सप्तत्रिपञ्चै रिति कीर्तिताः भक्त्यस्त्रिविधा शाला विस्तारायामतः क्रमात्

ṣaṇṇaveti catu ssaptatripañcai riti kīrtitāḥ bhaktyastrividhā śālā vistārāyāmataḥ kramāt

170

अल्पत्वेतुमहत्वेतुयथायोग्यं तथाचरेत् मुखशालौकभक्त्या तुमध्येविस्तारनिर्गता

alpatvetumahatvetuyathāyogyaṃ tathācaret mukhaśālaukabhaktyā tumadhyevistāranirgatā

171

शयनस्थानकं भक्त्या दक्षिणेप्रविधीयते राजादनो मधूकश्च खदिरः खादिरस्तथा

śayanasthānakaṃ bhaktyā dakṣiṇepravidhīyate rājādano madhūkaśca khadiraḥ khādirastathā

172

तिन्त्रिणी चार्जु नश्चै व स्तम्बकं पिशितः शमी क्षीरिणी पद्मकाद्यास्तेशालास्तम्भा गजस्य च

tintriṇī cārju naścai va stambakaṃ piśitaḥ śamī kṣīriṇī padmakādyāsteśālāstambhā gajasya ca

173

सप्ताष्टनवहस्तोच्चमवगाहं विहाय च विस्तारस्तुविशालात्स्यादवगाहो यथाबलम्

saptāṣṭanavahastoccamavagāhaṃ vihāya ca vistārastuviśālātsyādavagāho yathābalam

174

शालास्तम्भा इमेप्रोक्ता विटपाभशिखान्विताः सु वृत्तो हस्तिनः स्तम्भस्त्वेकहस्तविशालतः

śālāstambhā imeproktā viṭapābhaśikhānvitāḥ su vṛtto hastinaḥ stambhastvekahastaviśālataḥ

175

त्रिपादोनार्धहस्तो वा विस्तारं त्रिविधं स्मृतम् चन्द्रभागेऽष्टभागेन हीनाग्रतारकान्वितम्

tripādonārdhahasto vā vistāraṃ trividhaṃ smṛtam candrabhāge'ṣṭabhāgena hīnāgratārakānvitam

176

शालाव्यासेतुपञ्चां शं नीत्वा पृष्ठे त्रियं शकम् आपादं षोडशां शेतुवामेऽष्टां शव्यपोहितम्

śālāvyāsetupañcāṃ śaṃ nītvā pṛṣṭhe triyaṃ śakam āpādaṃ ṣoḍaśāṃ śetuvāme'ṣṭāṃ śavyapohitam

177

स्थापयेत् तुतदलानान् पूर्वोक्तां श्च समन्वितम् अनुपादार्धमानेन भित्त्यु त्सेधो विधीयते

sthāpayet tutadalānān pūrvoktāṃ śca samanvitam anupādārdhamānena bhittyu tsedho vidhīyate

178

तदूध्ध्वेकटकच्छाद्यं घाटनो द्धाटनक्षमम् वितस्तिगोस्तनं पश्चात् स्थापयेद् बहिराननम्

tadūdhdhvekaṭakacchādyaṃ ghāṭano ddhāṭanakṣamam vitastigostanaṃ paścāt sthāpayed bahirānanam

179

कारयेद्धस्तिमानेन घ्नकप्रस्तरं तलम् शिलाभिर्वेष्टकाभिर्वाप्रस्तरं नै व कारयेत्

kārayeddhastimānena ghnakaprastaraṃ talam śilābhirveṣṭakābhirvāprastaraṃ nai va kārayet

180

मूत्रद्वारयुतं लब्धद्वारयु क्त्या क्रमान्वितम् अन्यत्सर्वंयथायु क्ति तथा कुर्याद् विचक्षणः

mūtradvārayutaṃ labdhadvārayu ktyā kramānvitam anyatsarvaṃyathāyu kti tathā kuryād vicakṣaṇaḥ

181

नवाष्टसप्तषट् पञ्चहस्तेपञ्चविसारिणि त्रयभक्त्याद्यैकविं शद्भक्त्यान्तायाममीरितम्

navāṣṭasaptaṣaṭ pañcahastepañcavisāriṇi trayabhaktyādyaikaviṃ śadbhaktyāntāyāmamīritam

182

चतुर्मु खचतुश्शालाः सप्रग्रीवाश्च शालकाः दशद्वादशहस्तै र्वास्तम्भ व्यासं प्रकीर्तितम्

caturmu khacatuśśālāḥ sapragrīvāśca śālakāḥ daśadvādaśahastai rvāstambha vyāsaṃ prakīrtitam

183

त्रिचतुअञ्चषड्ढस्तैः कु ड्योत्सेधं विधीयते अभिन्नानां तुभिन्नानां भित्तिबन्धं यथेष्टतः

tricatuañcaṣaḍḍhastaiḥ ku ḍyotsedhaṃ vidhīyate abhinnānāṃ tubhinnānāṃ bhittibandhaṃ yatheṣṭataḥ

184

नेत्रभित्तौ च पृष्ठे च जालकं स्याद् गृहेगृहे गृहान्तेकर्णधारा स्यात्तददर्भावयोचिताः

netrabhittau ca pṛṣṭhe ca jālakaṃ syād gṛhegṛhe gṛhāntekarṇadhārā syāttadadarbhāvayocitāḥ

185

अयु ग्मवं शविस्तीर्णैः घ्नकः प्रस्तरं तलम् मूत्रच्छिद्रसमायु क्तं सारदारुमर्दृढम्

ayu gmavaṃ śavistīrṇaiḥ ghnakaḥ prastaraṃ talam mūtracchidrasamāyu ktaṃ sāradārumardṛḍham

186

प्रत्येकं तुरगस्थानमेकभक्तिस्ववेशनम् सारदारुमयं कीलं द्विसप्ताङ्गुलदै घ्घ्यकम्

pratyekaṃ turagasthānamekabhaktisvaveśanam sāradārumayaṃ kīlaṃ dvisaptāṅguladai ghghyakam

187

द्वित्र्यङ्गुलं तुविस्तारं सूचिकाग्रसमन्वितम् पश्चाद् बन्धोऽग्रबन्धेतुयोजयेद् दृढखातवत्

dvitryaṅgulaṃ tuvistāraṃ sūcikāgrasamanvitam paścād bandho'grabandhetuyojayed dṛḍhakhātavat

188

मयूरवानरादीनामालयं शुकपञ्जरम् चित्रगोयु ग्मगोवत्सपानधान्यधनालयम्

mayūravānarādīnāmālayaṃ śukapañjaram citragoyu gmagovatsapānadhānyadhanālayam

189

वस्त्ररत्नायुधद्यूतकर्मान्तावरणालयम् दानभोजनशाला च योगशाला सदक्षिणा

vastraratnāyudhadyūtakarmāntāvaraṇālayam dānabhojanaśālā ca yogaśālā sadakṣiṇā

190

दक्षिणं पञ्जरावासं यथास्थानं प्रयोजयेत् उद्यानेचापि वाःस्थानेस्थानमण्डपमिष्यते

dakṣiṇaṃ pañjarāvāsaṃ yathāsthānaṃ prayojayet udyānecāpi vāḥsthānesthānamaṇḍapamiṣyate

कत्न टागारं तुवा वृत्तशाला या वृषभस्य तु190-

katna ṭāgāraṃ tuvā vṛttaśālā yā vṛṣabhasya tu190-

191

उत्तङ्गुकु ड्या नृपमन्त्रशाला पूर्वापरायामयुता मनोज्ञा सभा च पादावृतकु ड्यहीनातिदूरतः प्रेक्षणकर्मयोग्या

uttaṅguku ḍyā nṛpamantraśālā pūrvāparāyāmayutā manojñā sabhā ca pādāvṛtaku ḍyahīnātidūrataḥ prekṣaṇakarmayogyā

192

कत्न टागारं तुवा तस्मिं स्ततः पश्चिमतो दिशि राज्ञां सिं हासनं युक्त्या प्राङ्मुखं कल्पितेयथा

katna ṭāgāraṃ tuvā tasmiṃ stataḥ paścimato diśi rājñāṃ siṃ hāsanaṃ yuktyā prāṅmukhaṃ kalpiteyathā

193

तत्पूर्वदक्षिणेभागेमन्त्रिणां चासनं भवेत् दूतस्य प्रागुदग्भागेप्रशास्तासनमुत्तरे

tatpūrvadakṣiṇebhāgemantriṇāṃ cāsanaṃ bhavet dūtasya prāgudagbhāgepraśāstāsanamuttare

194

सेनापतेस्तद्दक्षिण्येसर्वंनालिसमान्तरम् पञ्चबन्धैकाङ्गुलीका मनोज्ञा मन्त्रनालिका

senāpatestaddakṣiṇyesarvaṃnālisamāntaram pañcabandhaikāṅgulīkā manojñā mantranālikā

195

मात्रेणैके न सु षिरा मुकुलाग्रद्वयान्विता व्यसायामेतुपञ्चां शषडं शैकां शद्व्यं शकः

mātreṇaike na su ṣirā mukulāgradvayānvitā vyasāyāmetupañcāṃ śaṣaḍaṃ śaikāṃ śadvyaṃ śakaḥ

अथैकोनत्रिंशोऽध्यायः (cont. 2)

196

मध्येऽङ्गणं तदावृत्तं स्तनमात्रोच्चभित्तिकम् वृत्तोपलं तुतन्मध्येप्रागुदग्जलप्रात्रकम्

madhye'ṅgaṇaṃ tadāvṛttaṃ stanamātroccabhittikam vṛttopalaṃ tutanmadhyeprāgudagjalaprātrakam

197

के शक्षालनपर्यङ्कं तद्दक्षिणगतं भवेत् प्रागुदग्द्वारसं युक्ता तथ मण्डपमालिका

ke śakṣālanaparyaṅkaṃ taddakṣiṇagataṃ bhavet prāgudagdvārasaṃ yuktā tatha maṇḍapamālikā

198

प्रासाधिकासनं मित्रेसुदृशां स्थानमण्डपम् पञ्चादि पञ्चकान्तं वा व्यासं तत्रोजसं खया

prāsādhikāsanaṃ mitresudṛśāṃ sthānamaṇḍapam pañcādi pañcakāntaṃ vā vyāsaṃ tatrojasaṃ khayā

199

सभामण्डपशालानां सामान्यमिष्टदै घ्घ्यकम् पञ्चादशकरव्यासं त्रिसप्तारत्निदर्धकम्

sabhāmaṇḍapaśālānāṃ sāmānyamiṣṭadai ghghyakam pañcādaśakaravyāsaṃ trisaptāratnidardhakam

200

सैकद्वादशहस्तान्तं चूल्यन्तादिमनोहरम् शालाभिषेकयोग्या सा कर्तव्या प्रागिवानना

saikadvādaśahastāntaṃ cūlyantādimanoharam śālābhiṣekayogyā sā kartavyā prāgivānanā

201

तदङ्गमध्यमेरङ्गसं युक्ता च सभा भवेत् मण्डपं दक्षिणेराज्ञां तदुदीच्यां दिशि क्रमात्

tadaṅgamadhyameraṅgasaṃ yuktā ca sabhā bhavet maṇḍapaṃ dakṣiṇerājñāṃ tadudīcyāṃ diśi kramāt

202

पट्टाभिषेक संवासं धामं तत्र प्रयोजएत् पञ्चसप्तनवा रत्निव्यासतारद्विवैदिकम्

paṭṭābhiṣeka saṃvāsaṃ dhāmaṃ tatra prayojaet pañcasaptanavā ratnivyāsatāradvivaidikam

203

त्रिचतुष्पञ्चभागं वा वेदिकोदयमीरितम् वेदिकोदयपादोच्चं स्वव्याससममिष्यते

tricatuṣpañcabhāgaṃ vā vedikodayamīritam vedikodayapādoccaṃ svavyāsasamamiṣyate

204

अन्तःस्तम्भसमायु क्तं त्यक्तमध्यस्थपादकम् द्विषडि् भरष्टमात्रं तुत्रिष्षडङि् घ्रविशालकम्

antaḥstambhasamāyu ktaṃ tyaktamadhyasthapādakam dviṣaḍi् bharaṣṭamātraṃ tutriṣṣaḍaṅi् ghraviśālakam

205

एकभक्त्यावृतं तत्र जालं तद्वब्दहिष्प्रभम् तुलाभारार्हकं कत्न टं मण्डपं वा प्रभा भवेत्

ekabhaktyāvṛtaṃ tatra jālaṃ tadvabdahiṣprabham tulābhārārhakaṃ katna ṭaṃ maṇḍapaṃ vā prabhā bhavet

206

त्रिहस्तं तोरणस्तम्भदै ध्ध्यं व्यासं दशाङ्गुलम् नवाष्टसप्तमात्रं वा पृष्ठभागशिखान्वितम्

trihastaṃ toraṇastambhadai dhdhyaṃ vyāsaṃ daśāṅgulam navāṣṭasaptamātraṃ vā pṛṣṭhabhāgaśikhānvitam

207

वस्तुमध्येनिधातव्यं दक्षिणोत्तरगं यथा तोरणान्तरमु त्सेधं सममेव विधीयते

vastumadhyenidhātavyaṃ dakṣiṇottaragaṃ yathā toraṇāntaramu tsedhaṃ samameva vidhīyate

208

निर्विष्टविष्टकं मध्यवक्रतुण्डसमन्वितम् पूर्वापरायतं भर्तृतुलान्तादचलं चरेत्

nirviṣṭaviṣṭakaṃ madhyavakratuṇḍasamanvitam pūrvāparāyataṃ bhartṛtulāntādacalaṃ caret

209

तुलान्तरकराराणां महाराजस्य योग्यताम् कीलितं वितलं मद्येकुण्डलं सारदारुजम्

tulāntarakarārāṇāṃ mahārājasya yogyatām kīlitaṃ vitalaṃ madyekuṇḍalaṃ sāradārujam

210

योजयेद् वक्रतुण्डे न यथाबलसमन्वितम् त्यक्त्वा तुपुं मुखात् षण्डादेवं तुघ्नकासनम्

yojayed vakratuṇḍe na yathābalasamanvitam tyaktvā tupuṃ mukhāt ṣaṇḍādevaṃ tughnakāsanam

211

तत्समाङ्गमितालम्बिशृङ्खलाबलसं युतम् बकतुण्डद्वयं द्विद्विभूतं यत्नेन योजयेत्

tatsamāṅgamitālambiśṛṅkhalābalasaṃ yutam bakatuṇḍadvayaṃ dvidvibhūtaṃ yatnena yojayet

212

वस्तुनश्च चतु र्दिक्षुप्राङ्मुखस्य च तोरणम् स्तम्भं विष्टं तुलामात्रं कुर्यात् साराङि् घ्रपैः शुभैः

vastunaśca catu rdikṣuprāṅmukhasya ca toraṇam stambhaṃ viṣṭaṃ tulāmātraṃ kuryāt sārāṅi् ghrapaiḥ śubhaiḥ

213

वस्तुमध्यगतं बाह्येपरितस्तत् प्रपा भवेत् तत्समं परितश्चापि तब्दाह्येयोजयेद् बुधः

vastumadhyagataṃ bāhyeparitastat prapā bhavet tatsamaṃ paritaścāpi tabdāhyeyojayed budhaḥ

214

औदुम्बरवटाश्वत्थन्यग्रोधास्तोरणं भवेत् पीतं रक्तं तथा श्वेतं नीलं कुर्याद् ध्वजं क्रमात्

audumbaravaṭāśvatthanyagrodhāstoraṇaṃ bhavet pītaṃ raktaṃ tathā śvetaṃ nīlaṃ kuryād dhvajaṃ kramāt

215

तुला समं तत् समुपेत्य भूपतिः सुखं समास्ताममरेन्द्रदिङ्मुखम् समीक्ष्य राशिं निजहेमसञ्चयं विराजमानो धनदो यथा भु वि

tulā samaṃ tat samupetya bhūpatiḥ sukhaṃ samāstāmamarendradiṅmukham samīkṣya rāśiṃ nijahemasañcayaṃ virājamāno dhanado yathā bhu vi

216

हेमगर्भयुतं सप्तनवरत्न्यापि भित्तिकम् व्यासेन चतरश्रा सा व्यासतु ल्योच्छ्रिता तलात्

hemagarbhayutaṃ saptanavaratnyāpi bhittikam vyāsena cataraśrā sā vyāsatu lyocchritā talāt

217

दशद्वादशमात्रै र्वास्तम्भव्यासं प्रकीर्तितम् वृत्तो वा चतुरश्रो वा चावगाहेद् यथाबलम्

daśadvādaśamātrai rvāstambhavyāsaṃ prakīrtitam vṛtto vā caturaśro vā cāvagāhed yathābalam

218

त्रिहस्तावृतभित्तिः स्याद् दण्डोत्सेधं स्ववेदिका स्तम्भाग्रस्थोऽन्तराविष्टद्व्यष्टद्व्यविभूषिता

trihastāvṛtabhittiḥ syād daṇḍotsedhaṃ svavedikā stambhāgrastho'ntarāviṣṭadvyaṣṭadvyavibhūṣitā

219

लुपारूढाग्रविस्तारं समोत्सेधाः प्रशंसिताः सप्तहस्तद्विहस्तादिव्यासोत्सेधेन वेदिका

lupārūḍhāgravistāraṃ samotsedhāḥ praśaṃsitāḥ saptahastadvihastādivyāsotsedhena vedikā

220

पञ्चहस्तद्विहस्तेन व्यासोत्सेधेन वा भवेत् सभामद्येनिधातव्या तन्मद्येचावटक्रिया

pañcahastadvihastena vyāsotsedhena vā bhavet sabhāmadyenidhātavyā tanmadyecāvaṭakriyā

221

बहिर्जालककु ड्यं स्यात् तब्दाह्येच प्रभा भवेत् सभा नीव्रसमु त्सेधा विशाला दण्डमानतः

bahirjālakaku ḍyaṃ syāt tabdāhyeca prabhā bhavet sabhā nīvrasamu tsedhā viśālā daṇḍamānataḥ

222

त्रयोविं शतिहस्तेन तब्दहिः परिखा भवेत् चतु र्दिक्षुचतुद्द्वारं तोरणं क्षीरपादपैः

trayoviṃ śatihastena tabdahiḥ parikhā bhavet catu rdikṣucatuddvāraṃ toraṇaṃ kṣīrapādapaiḥ

223

सोपानं योग्यदेशेतुचतु र्दिशि विधीयते द्वारतु ल्योन्नतव्यासं निर्गमद्वारतोरणम्

sopānaṃ yogyadeśetucatu rdiśi vidhīyate dvāratu lyonnatavyāsaṃ nirgamadvāratoraṇam

224

स्तम्भाग्रतोरणाविष्टकं सादिष्वष्टमङ्गलम् चक्रवर्तिशिखोपेतं द्वारेद्वारेप्रयोजयेत्

stambhāgratoraṇāviṣṭakaṃ sādiṣvaṣṭamaṅgalam cakravartiśikhopetaṃ dvāredvāreprayojayet

225

छत्रके तुपताकाश्च भेरीश्रीकु म्भदीपिकाः नन्द्यावर्तेन चाष्टौ तुसर्वेषामष्टमङ्गलम्

chatrake tupatākāśca bherīśrīku mbhadīpikāḥ nandyāvartena cāṣṭau tusarveṣāmaṣṭamaṅgalam

226

द्वारद्वयोच्छ्रितं शालारक्ष्यवासं यथाबलम् तब्दहिर्जनचारेण बाह्या रक्षा प्रकीर्तिता

dvāradvayocchritaṃ śālārakṣyavāsaṃ yathābalam tabdahirjanacāreṇa bāhyā rakṣā prakīrtitā

227

राजेच्छया कुमार्यास्तद्देव्याः कु ल्याविमानकम् मालिकान्तेच भूमौ वा योजनीयं मनोभवम्

rājecchayā kumāryāstaddevyāḥ ku lyāvimānakam mālikānteca bhūmau vā yojanīyaṃ manobhavam

228

यत्रोचितं नृपतिचित्तवशाद् विमानं सारालिभोगभवनं च निवारणं च कुड्यं गजाश्वनिलयं यु वतीनिवासं कर्तव्यमाद्यनिखिलं नगरं च युक्त्या

yatrocitaṃ nṛpaticittavaśād vimānaṃ sārālibhogabhavanaṃ ca nivāraṇaṃ ca kuḍyaṃ gajāśvanilayaṃ yu vatīnivāsaṃ kartavyamādyanikhilaṃ nagaraṃ ca yuktyā

अथ त्रिंशोऽध्यायः

द्विजनृपवणिजां वा सद्मनां शूद्रकाणा-मभिमुखविनिवेशद्वारतारं च तुङ्गम् पृथगथ निजभे दं मण्डनं चापि नाम्ना सुखमनु गतबु द्धिर्वस्तु वाक्यं मुनीनाम्

dvijanṛpavaṇijāṃ vā sadmanāṃ śūdrakāṇā-mabhimukhaviniveśadvāratāraṃ ca tuṅgam pṛthagatha nijabhe daṃ maṇḍanaṃ cāpi nāmnā sukhamanu gatabu ddhirvastu vākyaṃ munīnām

त्रिवितस्तिविशालं स्याद् दै घ्घ्यंसप्तवितस्तिकम् विस्तारायामतस्तस्मात् षड् द्वादशकराग्रजैः

trivitastiviśālaṃ syād dai ghghyaṃsaptavitastikam vistārāyāmatastasmāt ṣaḍ dvādaśakarāgrajaiḥ

वृद्ध्या त्रिपञ्चसैके षुषडि् वतस्त्यन्तकानि हि पञ्चविं शतिमानानि द्वारतारोदयानि हि

vṛddhyā tripañcasaike ṣuṣaḍi् vatastyantakāni hi pañcaviṃ śatimānāni dvāratārodayāni hi

तदाद्यं शयनीयस्य गृहस्य द्वादशैवहि समावृतखलूरीणां तानि चोक्तानि पण्डितैः

tadādyaṃ śayanīyasya gṛhasya dvādaśaivahi samāvṛtakhalūrīṇāṃ tāni coktāni paṇḍitaiḥ

नगरग्रामदु र्गाणां द्वादशोक्तानि वेश्मनाम् विस्तारद्विगुणोत्सेधं षण्मात्रं साधिकं भवेत्

nagaragrāmadu rgāṇāṃ dvādaśoktāni veśmanām vistāradviguṇotsedhaṃ ṣaṇmātraṃ sādhikaṃ bhavet

नवमात्राधिकं वाथ सर्वेषां समुदीरितम् सषण्मात्रद्वितालं च सत्रिमात्रद्वितालकम्

navamātrādhikaṃ vātha sarveṣāṃ samudīritam saṣaṇmātradvitālaṃ ca satrimātradvitālakam

द्वितालं क्षुद्रमानं च त्रिविधं परिपठ्यते स्वव्यासद्विगुणोत्सेधं षण्मात्रं वा द्विमात्रकम्

dvitālaṃ kṣudramānaṃ ca trividhaṃ paripaṭhyate svavyāsadviguṇotsedhaṃ ṣaṇmātraṃ vā dvimātrakam

अधिकं शुभदं चारं विप्रादीनां गृहेमतम् स्तम्भायामाष्टभागेतुषडर्धं द्वारदै घ्घ्यकम्

adhikaṃ śubhadaṃ cāraṃ viprādīnāṃ gṛhematam stambhāyāmāṣṭabhāgetuṣaḍardhaṃ dvāradai ghghyakam

तदर्धेनन्दभागेतुसार्धाष्टां शा तुतत्ततिः 8-

tadardhenandabhāgetusārdhāṣṭāṃ śā tutattatiḥ 8-

नीचमध्याद्यपि द्वारं भूमौ भूमौ विधीयते व्यासद्विगुणतुङ्गं तुनेष्टद्वारं नृणां गृहे

nīcamadhyādyapi dvāraṃ bhūmau bhūmau vidhīyate vyāsadviguṇatuṅgaṃ tuneṣṭadvāraṃ nṛṇāṃ gṛhe

स्तम्भायामाष्टभागोनं तुङ्गद्वारं सुरालये नन्दपंक्त्यं शहीनं वा विस्तारं स्यात् तदर्धतः

stambhāyāmāṣṭabhāgonaṃ tuṅgadvāraṃ surālaye nandapaṃktyaṃ śahīnaṃ vā vistāraṃ syāt tadardhataḥ

पादपादौद्विशाद् भूमौ भूमावत्र विधीयते सपादपादविस्तारः सार्धो वा योग विस्तरः

pādapādaudviśād bhūmau bhūmāvatra vidhīyate sapādapādavistāraḥ sārdho vā yoga vistaraḥ

स्तम्भव्याससमो वाऽपि तदर्धबहुलं मतम् त्रिपादं चोत्तराधस्ताद् प्रतीकान्तस्य वाजनम्

stambhavyāsasamo vā'pi tadardhabahulaṃ matam tripādaṃ cottarādhastād pratīkāntasya vājanam

त्रिचतु ष्पञ्चषड् भागेभागेन स्तम्भवै पुले कवाटबहलं प्रोक्तं देवद्विजमहीभृताम्

tricatu ṣpañcaṣaḍ bhāgebhāgena stambhavai pule kavāṭabahalaṃ proktaṃ devadvijamahībhṛtām

द्विकवाटविशेषेण एक एव प्रकीर्तितः सामन्तप्रमुखादीनां द्विकवाटं प्रशस्यते

dvikavāṭaviśeṣeṇa eka eva prakīrtitaḥ sāmantapramukhādīnāṃ dvikavāṭaṃ praśasyate

सार्धवेदेषुपातलनन्दरुद्रकरान्वितैः उच्चानि तानि तल्पानि वेश्माभ्यन्तरतोदयात्

sārdhavedeṣupātalanandarudrakarānvitaiḥ uccāni tāni talpāni veśmābhyantaratodayāt

गुल्फार्धविमलार्धंतुकिञ्चित्तीव्रं यथाबलम् वेश्माभ्यन्तरतल्पोच्चेत्रिचतुष्पञ्चभागिके

gulphārdhavimalārdhaṃtukiñcittīvraṃ yathābalam veśmābhyantaratalpoccetricatuṣpañcabhāgike

द्वित्रिवेदां शतुङ्गं तत्सरपं पूर्ववर्तिनि यु ग्मेमहत्तरेऽल्पेच दक्षिणस्थेकवाटके

dvitrivedāṃ śatuṅgaṃ tatsarapaṃ pūrvavartini yu gmemahattare'lpeca dakṣiṇasthekavāṭake

विपुलेचायतेतस्मिंस्त्र्यं शेचञ्चां शके कृते उपरिष्टादधस्तात् तुपाश्श्वयोस्त्र्यं शमं शकम्

vipulecāyatetasmiṃstryaṃ śecañcāṃ śake kṛte upariṣṭādadhastāt tupāśśvayostryaṃ śamaṃ śakam

त्यक्त्वा शेषं प्रवेशेन यदावारं तदु च्यते यथाबलं यथाशोभमयःपट्टैर्दृढीकृतम्

tyaktvā śeṣaṃ praveśena yadāvāraṃ tadu cyate yathābalaṃ yathāśobhamayaḥpaṭṭairdṛḍhīkṛtam

मध्येमहत्तरेहीनेयोग्यव्यासकलान्वितम् त्रिचतुष्पञ्चषण्मात्रं व्यासार्धंद्वित्रियं शकम्

madhyemahattarehīneyogyavyāsakalānvitam tricatuṣpañcaṣaṇmātraṃ vyāsārdhaṃdvitriyaṃ śakam

सत्रिपादत्रिभागैश्च सभाजनविकासनम् बहुली दशमात्रा स्याद्धस्तिहस्ताद्विशालि वा

satripādatribhāgaiśca sabhājanavikāsanam bahulī daśamātrā syāddhastihastādviśāli vā

वितस्तीनां विधातव्यं नेत्रं सामुँपाणिवत् अयु ग्मघ्नकं ग्राह्यं मध्यसन्धिविवर्जितम्

vitastīnāṃ vidhātavyaṃ netraṃ sāmum̐pāṇivat ayu gmaghnakaṃ grāhyaṃ madhyasandhivivarjitam

तल्पस्य भेषणी चै वमध्यं त्यक्त्वा समाहिते कवाटयु गलोपेतेयथाबलमभेषणी

talpasya bheṣaṇī cai vamadhyaṃ tyaktvā samāhite kavāṭayu galopeteyathābalamabheṣaṇī

अथ तल्पघनस्यार्धघना द्विगुणविस्तृताः दण्डत्रिपञ्चसप्तै वनवै कादशसं ख्यया

atha talpaghanasyārdhaghanā dviguṇavistṛtāḥ daṇḍatripañcasaptai vanavai kādaśasaṃ khyayā

अश्वस्कन्ध नखाभास्तेऽश्वत्थपत्राग्रसन्निभाः स्वस्तिकाभास्तुघटिका मिर्णका वाऽथवा मताः

aśvaskandha nakhābhāste'śvatthapatrāgrasannibhāḥ svastikābhāstughaṭikā mirṇakā vā'thavā matāḥ

श्रीमुखै र्वामदण्डैश्च पिञ्जरीगलकार्गलैः क्षेपणैः सन्धिपत्रैश्च गु च्छगै र्वनकस्तथा

śrīmukhai rvāmadaṇḍaiśca piñjarīgalakārgalaiḥ kṣepaṇaiḥ sandhipatraiśca gu cchagai rvanakastathā

गु ल्मैरन्तर्गतै र्ग्राह्यै र्वालार्मध्यकुण्डलैः विषाणपरिघाक्षुद्रदण्डैर्युक्तं कवाटकम्

gu lmairantargatai rgrāhyai rvālārmadhyakuṇḍalaiḥ viṣāṇaparighākṣudradaṇḍairyuktaṃ kavāṭakam

इन्द्रकीलसमोपेतं सर्वचित्रमनोहरम् अथवा सान्यलोहैश्च युक्त्या तत्र दृढीकृतम्

indrakīlasamopetaṃ sarvacitramanoharam athavā sānyalohaiśca yuktyā tatra dṛḍhīkṛtam

गुल्फेसन्धेललाटेच शृङ्गायोमयपत्रकः बध्नीयात् सर्वयत्नेन यथाशोभं यथाबलम्

gulphesandhelalāṭeca śṛṅgāyomayapatrakaḥ badhnīyāt sarvayatnena yathāśobhaṃ yathābalam

मुकुलानन्तरं पत्रत्रिनेत्रा सूचिकायता योगोदयत्रिभागैकनिखातं वा यथाबलम्

mukulānantaraṃ patratrinetrā sūcikāyatā yogodayatribhāgaikanikhātaṃ vā yathābalam

तल्पतीव्रसमा तीव्रद्विगुणं विस्तृतान्विता पद्मपत्रविचित्रा सा पट्टाङ्गस्कन्धपिट्टका

talpatīvrasamā tīvradviguṇaṃ vistṛtānvitā padmapatravicitrā sā paṭṭāṅgaskandhapiṭṭakā

प्रवेशदक्षिणेतल्पेस्थापितव्या मनोहरा सार्गलं दक्षिणं योगं वामेयोगं सतल्पकम्

praveśadakṣiṇetalpesthāpitavyā manoharā sārgalaṃ dakṣiṇaṃ yogaṃ vāmeyogaṃ satalpakam

विदध्याद्वामहस्तेन तल्पं दक्षिणपाणिना घटिकां रोपयेद् विद्वान् यु ग्मेऽयु ग्मेकरेण तु

vidadhyādvāmahastena talpaṃ dakṣiṇapāṇinā ghaṭikāṃ ropayed vidvān yu gme'yu gmekareṇa tu

घाटनो द्धाटनेतल्पेस्वस्वनादां शपूजिते भेरीसमानशब्दं च हस्तिसिं हस्वरोपमम्

ghāṭano ddhāṭanetalpesvasvanādāṃ śapūjite bherīsamānaśabdaṃ ca hastisiṃ hasvaropamam

वीणावेणुस्वरं चै व शस्तं कन्धरगर्जितम् क्रोशनं कत्न जनं सर्वमन्यच्चापि विनिन्दितम्

vīṇāveṇusvaraṃ cai va śastaṃ kandharagarjitam krośanaṃ katna janaṃ sarvamanyaccāpi vininditam

अधस्तादुपरिष्टात् तुप्रशस्तं घाटनं समम् सच्छिद्रान्त्यार्गलत्वं च योगार्गलविघट्टनम्

adhastādupariṣṭāt tupraśastaṃ ghāṭanaṃ samam sacchidrāntyārgalatvaṃ ca yogārgalavighaṭṭanam

बन्धुक्षयकरं शत्रुपीडनोपद्रवं सदा स्वयमेव पिधानं यत् स्वयमपावृतं तुतत्

bandhukṣayakaraṃ śatrupīḍanopadravaṃ sadā svayameva pidhānaṃ yat svayamapāvṛtaṃ tutat

तद् द्वारं बन्धुनाशाय सं पदां सापदं पदम् वृक्षकर्णा वधिस्थूणकत्न पविद्धं तथै वच

tad dvāraṃ bandhunāśāya saṃ padāṃ sāpadaṃ padam vṛkṣakarṇā vadhisthūṇakatna paviddhaṃ tathai vaca

देवायतनविद्धं च वीथिविद्धं तथै वच वल्मीकभस्मविद्धं च सिरामर्मा दिविद्धकम्

devāyatanaviddhaṃ ca vīthividdhaṃ tathai vaca valmīkabhasmaviddhaṃ ca sirāmarmā dividdhakam

विषनाडीसमानं च फणिनां पदमेवच स्थूलभावावनं रक्षद्वारं तल्लसितं वरैः

viṣanāḍīsamānaṃ ca phaṇināṃ padamevaca sthūlabhāvāvanaṃ rakṣadvāraṃ tallasitaṃ varaiḥ

गमनागमनेगजोपरिष्टाद् द्विजघातावरणस्पृशा च क्षयदं नृपतेर्हितं तुयत्सपदेऽवनतं विशेषतः

gamanāgamanegajopariṣṭād dvijaghātāvaraṇaspṛśā ca kṣayadaṃ nṛpaterhitaṃ tuyatsapade'vanataṃ viśeṣataḥ

फु ल्लप्रवेशनेभूपः सु चिरं जीवितं ध्रुवम् परराज्याधिपत्यं च क्षीणत्वं नै व याति सः

phu llapraveśanebhūpaḥ su ciraṃ jīvitaṃ dhruvam pararājyādhipatyaṃ ca kṣīṇatvaṃ nai va yāti saḥ

मध्यद्वारं तुदेवानां द्विजानामवनीभृताम् शेषाणामपि सर्वेषामुपमध्यं विधीयते

madhyadvāraṃ tudevānāṃ dvijānāmavanībhṛtām śeṣāṇāmapi sarveṣāmupamadhyaṃ vidhīyate

द्वात्रिं शद्देवतां शेषुतेषुमाहेन्द्रके पदे राक्षसेपुष्पदन्तेच भल्लाटेच चतु ष्ष्वपि

dvātriṃ śaddevatāṃ śeṣuteṣumāhendrake pade rākṣasepuṣpadanteca bhallāṭeca catu ṣṣvapi

तद्दिगीशानमाश्रित्य द्वारं कुर्यात् सुशोभनम् अन्तद्द्वारबहिद्द्वारमेवं युञ्जीत बु द्धिमान्

taddigīśānamāśritya dvāraṃ kuryāt suśobhanam antaddvārabahiddvāramevaṃ yuñjīta bu ddhimān

शेषद्वाराणि सर्वा णि सर्वदोषप्रदानि हि ब्रह्मणोऽभिमुखं ब्रह्मापरावृत्तं निषिध्यते

śeṣadvārāṇi sarvā ṇi sarvadoṣapradāni hi brahmaṇo'bhimukhaṃ brahmāparāvṛttaṃ niṣidhyate

किमनेन प्रलापेन द्वारमन्यद् विगर्हितम् विशालं व्यक्ततारं स्याद् व्यत्यस्तं रोगदायि तत्

kimanena pralāpena dvāramanyad vigarhitam viśālaṃ vyaktatāraṃ syād vyatyastaṃ rogadāyi tat

विवृतेसंवृतेकार्येस्थापितेथितिमद् भवेत् उपरिष्टादधस्ताच्च व्यासायामं समं शुभम्

vivṛtesaṃvṛtekāryesthāpitethitimad bhavet upariṣṭādadhastācca vyāsāyāmaṃ samaṃ śubham

अतिदूरेसशब्दत्वमथ धावकधावनम् दोषदं सततं पत्यु र्विपदामास्पदं भवेत्

atidūresaśabdatvamatha dhāvakadhāvanam doṣadaṃ satataṃ patyu rvipadāmāspadaṃ bhavet

जयन्तेवितथेचै वसु ग्रीवेमुख्यके पदे जलद्वारं प्रयोक्तव्यं क्रमादन्यद् विवर्जितम्

jayantevitathecai vasu grīvemukhyake pade jaladvāraṃ prayoktavyaṃ kramādanyad vivarjitam

पर्जन्येभृशभागेतुपूष्णि भृङ्गनृपेतथा दौवारिके तुशोषां शेनगेऽदितिपदेक्रमात्

parjanyebhṛśabhāgetupūṣṇi bhṛṅganṛpetathā dauvārike tuśoṣāṃ śenage'ditipadekramāt

उपद्वारं प्रयोक्तव्यं तत्सुरङ्गमिति स्मृतम् एकद्वितलसं युक्तं बहुरक्षासमन्वितम्

upadvāraṃ prayoktavyaṃ tatsuraṅgamiti smṛtam ekadvitalasaṃ yuktaṃ bahurakṣāsamanvitam

पादाधिष्ठानयोर्मानं नीत्वा रोषं यदुन्नतम् तत्तुतत्रोपपीठोच्चेपूर्वोक्तद्वारतुङ्गकम्

pādādhiṣṭhānayormānaṃ nītvā roṣaṃ yadunnatam tattutatropapīṭhoccepūrvoktadvāratuṅgakam

पुरतो वर्णकं गुह्यं सोपानं तल्पसं युतम् द्वारगोपुरगम्भीरं गृही योगं निधापयेत्

purato varṇakaṃ guhyaṃ sopānaṃ talpasaṃ yutam dvāragopuragambhīraṃ gṛhī yogaṃ nidhāpayet

सीमा सालं च सीमान्तं वेश्मादीनामुदीरितम् इदानीं द्वारशोभादिगोपुरान्तं तुविस्तृतम्

sīmā sālaṃ ca sīmāntaṃ veśmādīnāmudīritam idānīṃ dvāraśobhādigopurāntaṃ tuvistṛtam

दै घ्घ्यमुत्तुङ्गमानं तुसङ्क्षेपाद् वक्ष्यतेक्रमात् पञ्चसप्तत्रित्रिधैकादशत्रयोदशमानतः

dai ghghyamuttuṅgamānaṃ tusaṅkṣepād vakṣyatekramāt pañcasaptatritridhaikādaśatrayodaśamānataḥ

प्रथमावरणेद्वारशोभाव्यासास्तुपञ्चधा त्रिपञ्चाद्यात्रयोविं शद् द्वारशाला करान्तकम्

prathamāvaraṇedvāraśobhāvyāsāstupañcadhā tripañcādyātrayoviṃ śad dvāraśālā karāntakam

पञ्चविं शत्कराद्यावत्रयस्त्रिं शत्करान्तकम् द्वारगोपुरविस्तारं पञ्चै वपरिगीयते

pañcaviṃ śatkarādyāvatrayastriṃ śatkarāntakam dvāragopuravistāraṃ pañcai vaparigīyate

विस्तारत्रितयो द्व्यं शं पादमर्धंत्रिपादकम् तत्समं वाधिकं तेषामायामाः स्युः पृथक् पृथक्

vistāratritayo dvyaṃ śaṃ pādamardhaṃtripādakam tatsamaṃ vādhikaṃ teṣāmāyāmāḥ syuḥ pṛthak pṛthak

उत्तुङ्गं तुतथै वेष्टमथवोन्नतमिष्यते पञ्चां शेभ्यश्च सप्तां शेसप्तां शेभ्यो दशां शके

uttuṅgaṃ tutathai veṣṭamathavonnatamiṣyate pañcāṃ śebhyaśca saptāṃ śesaptāṃ śebhyo daśāṃ śake

स्वव्यासादधिकोत्सेधं पूर्वोक्तानामुदीरितम् वक्ष्यतेद्वारशोभादिपञ्चधख्यालङ्कृ तिक्रिया

svavyāsādadhikotsedhaṃ pūrvoktānāmudīritam vakṣyatedvāraśobhādipañcadhakhyālaṅkṛ tikriyā

द्विचतुष्कषडायामं नालीगेहं तदर्धतः शेषं तुभित्तिविष्कम्भं मध्येद्वारं प्रयोजयेत्

dvicatuṣkaṣaḍāyāmaṃ nālīgehaṃ tadardhataḥ śeṣaṃ tubhittiviṣkambhaṃ madhyedvāraṃ prayojayet

त्रिवर्गमण्डपाकारं नाम्ना तच्छ्रीकरं भवेत् तदेव परितो भक्त्या महावारसमन्वितम्

trivargamaṇḍapākāraṃ nāmnā tacchrīkaraṃ bhavet tadeva parito bhaktyā mahāvārasamanvitam

संवृतं विवृतं वाऽपि लाङ्गलाकारभित्तिकम् वारोपरिष्टात्सोपानं प्रस्तलस्तुलसंवृतम्

saṃvṛtaṃ vivṛtaṃ vā'pi lāṅgalākārabhittikam vāropariṣṭātsopānaṃ prastalastulasaṃvṛtam

सकलं दुस्तकं कोष्ठं काननं मुखपिट्टका मध्यपादसमायु क्तं नासिका मध्यमेभवेत्

sakalaṃ dustakaṃ koṣṭhaṃ kānanaṃ mukhapiṭṭakā madhyapādasamāyu ktaṃ nāsikā madhyamebhavet

महावारेऽष्टनासं स्याद् ग्रामेतच्छीतमिष्यते तदैकककरं कोष्ठं काननं मुखपिट्टका

mahāvāre'ṣṭanāsaṃ syād grāmetacchītamiṣyate tadaikakakaraṃ koṣṭhaṃ kānanaṃ mukhapiṭṭakā

श्रीभद्रमेतदु द्दिष्टं नाम्ना सर्वेषुपूजितम् एकभूमि त्रिधा प्रोक्तं द्वितलं वक्ष्यतेऽधुना

śrībhadrametadu ddiṣṭaṃ nāmnā sarveṣupūjitam ekabhūmi tridhā proktaṃ dvitalaṃ vakṣyate'dhunā

चतुष्षडि् वस्तृतायामं द्वारतारं विशिष्यते एकत्रिभागिक व्व्यासायामं नालीगृहं तथा

catuṣṣaḍi् vastṛtāyāmaṃ dvāratāraṃ viśiṣyate ekatribhāgika vvyāsāyāmaṃ nālīgṛhaṃ tathā

अर्धांशं परितः कु ड्यं बहिर्वारमथां शकम् तदर्धंतब्दहिः कुयत् त्र्यं शगोपानमञ्चकम्

ardhāṃśaṃ paritaḥ ku ḍyaṃ bahirvāramathāṃ śakam tadardhaṃtabdahiḥ kuyat tryaṃ śagopānamañcakam

सोपपीठमधिष्ठानं स्तम्भादिपरिमण्डितम् महावारेष्टनास्यङ्गं शिखरं कोष्ठकाकृति

sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ stambhādiparimaṇḍitam mahāvāreṣṭanāsyaṅgaṃ śikharaṃ koṣṭhakākṛti

मुखेऽमुखेमहानासा द्विभागविस्तृतान्विताः सभद्रं वा विभद्रं वा भद्रं पादसमन्वितम्

mukhe'mukhemahānāsā dvibhāgavistṛtānvitāḥ sabhadraṃ vā vibhadraṃ vā bhadraṃ pādasamanvitam

प्रादक्षिण्येन सोपानं महावाराधिरोहणम् नाम्नेदं रतिकान्तं स्यात् सर्वेषां रतिवर्धनम्

prādakṣiṇyena sopānaṃ mahāvārādhirohaṇam nāmnedaṃ ratikāntaṃ syāt sarveṣāṃ rativardhanam

तदेव शिखरं दभ्रचतुर्णा सिसमन्वितम् यत् कान्तविजयं नाम्ना सर्वेषां कान्तिवर्धनम्

tadeva śikharaṃ dabhracaturṇā sisamanvitam yat kāntavijayaṃ nāmnā sarveṣāṃ kāntivardhanam

प्रहीणशिखराकारं हारोपेतं तदेवहि वारेपरीतनास्यङ्गमेतन्नाम्ना सुमङ्गलम्

prahīṇaśikharākāraṃ hāropetaṃ tadevahi vāreparītanāsyaṅgametannāmnā sumaṅgalam

एतद् द्वितलकं प्रोक्तं त्रितलं वक्ष्यतेऽधुना चतुष्षडि् वस्तृतायामं द्वारतारं विशिष्यताम्

etad dvitalakaṃ proktaṃ tritalaṃ vakṣyate'dhunā catuṣṣaḍi् vastṛtāyāmaṃ dvāratāraṃ viśiṣyatām

द्वारस्य पाश्श्वयोर्वासावं शेनां शेन योजितौ तत्तत्परिवृतं कुड्यमर्धांशेन विधीयते

dvārasya pāśśvayorvāsāvaṃ śenāṃ śena yojitau tattatparivṛtaṃ kuḍyamardhāṃśena vidhīyate

भागेन परितो वारं द्विकं चै वात्र नासिकम् गेहद्वयं ससोपानं हारोपेतमुपर्यपि

bhāgena parito vāraṃ dvikaṃ cai vātra nāsikam gehadvayaṃ sasopānaṃ hāropetamuparyapi

वास्तलं च तयोर्मध्येद्वारतारं विधीयते द्वारहम्म्यमिदं नाम्ना मर्दलं राजमन्दिरे

vāstalaṃ ca tayormadhyedvāratāraṃ vidhīyate dvārahammyamidaṃ nāmnā mardalaṃ rājamandire

षट् पङ्क्तिविस्तृतायामं द्वारतारं विधीयते द्वारस्य पाश्श्वयोर्वासमेककां शेन योजितम्

ṣaṭ paṅktivistṛtāyāmaṃ dvāratāraṃ vidhīyate dvārasya pāśśvayorvāsamekakāṃ śena yojitam

तत्तत्परिवृतं कु ड्यमर्धभागेन सम्मतम् बहिः परिवृतं वारमेककां शेन योजयेत्

tattatparivṛtaṃ ku ḍyamardhabhāgena sammatam bahiḥ parivṛtaṃ vāramekakāṃ śena yojayet

जलस्थलि तयोर्मध्येद्वारतारं विधीयते बहिष्ठात्परितो वारं भागेनै वसमन्वितम्

jalasthali tayormadhyedvāratāraṃ vidhīyate bahiṣṭhātparito vāraṃ bhāgenai vasamanvitam

मासावृतं महावारं प्रत्येकं चेष्टनासिकम् प्रहीणशिखराकारं हारोपेतमुपर्यपि

māsāvṛtaṃ mahāvāraṃ pratyekaṃ ceṣṭanāsikam prahīṇaśikharākāraṃ hāropetamuparyapi

नासिका बाह्यवारेतुद्विसप्त परिकीर्तिताः द्वारसोपानमार्गंच युक्त्या तत्र प्रयोजयेत्

nāsikā bāhyavāretudvisapta parikīrtitāḥ dvārasopānamārgaṃca yuktyā tatra prayojayet

मात्रखण्डमिदं नाम्ना राज्ञामेतज्जयावहम् व्यासायामेदशाष्टां शेद्वारतारं विशिष्यताम्

mātrakhaṇḍamidaṃ nāmnā rājñāmetajjayāvaham vyāsāyāmedaśāṣṭāṃ śedvāratāraṃ viśiṣyatām

नालीगृहं द्विभागेन गृहपिण्डिस्तदं शके अलिन्द्रमर्धभागेन परितोऽन्धारमं शकम्

nālīgṛhaṃ dvibhāgena gṛhapiṇḍistadaṃ śake alindramardhabhāgena parito'ndhāramaṃ śakam

अं शेन परितोऽलिन्द्रं हारं भागेन योजयेत् द्विभागं कत्न टविस्तारं शालायामं षडंशकम्

aṃ śena parito'lindraṃ hāraṃ bhāgena yojayet dvibhāgaṃ katna ṭavistāraṃ śālāyāmaṃ ṣaḍaṃśakam

विस्तारेचतुरं शेन कोष्ठकायाममिष्यते हारा भागेन कर्तव्या चूलहम्म्यसमन्विता

vistārecaturaṃ śena koṣṭhakāyāmamiṣyate hārā bhāgena kartavyā cūlahammyasamanvitā

जलस्थलं तदेवाहुः कत्न टशालान्तरेऽपि वा एवमादितलं प्रोक्तं द्वितलेभागमु च्यते

jalasthalaṃ tadevāhuḥ katna ṭaśālāntare'pi vā evamāditalaṃ proktaṃ dvitalebhāgamu cyate

पूर्ववन्नालिगेहं च गृहपिण्डिमलिन्द्रकम् अर्धेन परितः पिण्डिगोपानप्रस्तरान्वितम्

pūrvavannāligehaṃ ca gṛhapiṇḍimalindrakam ardhena paritaḥ piṇḍigopānaprastarānvitam

उपरिष्टान्महावारमष्टनासिसमन्वितम् शिखरं कोष्ठकाकारमायामार्धेन विस्तरम्

upariṣṭānmahāvāramaṣṭanāsisamanvitam śikharaṃ koṣṭhakākāramāyāmārdhena vistaram

मुखेऽमुखेमहानासि द्विभागविस्तृतान्वितम् उपर्यु परि वेशं च युक्त्या मध्याङि् घ्रसं युतम्

mukhe'mukhemahānāsi dvibhāgavistṛtānvitam uparyu pari veśaṃ ca yuktyā madhyāṅi् ghrasaṃ yutam

प्रादक्षिण्येन सोपानमुपर्यु परि योजयेत् सोपपीठमधिष्ठानं स्तम्भादिपरिमण्डितम्

prādakṣiṇyena sopānamuparyu pari yojayet sopapīṭhamadhiṣṭhānaṃ stambhādiparimaṇḍitam

ऊहप्रत्यूहसं युक्तं नाम्नेदं श्रीनिके तनम् त्रितलं त्रिविधं प्रोक्तं शुद्धमिश्रतयान्वितम्

ūhapratyūhasaṃ yuktaṃ nāmnedaṃ śrīnike tanam tritalaṃ trividhaṃ proktaṃ śuddhamiśratayānvitam

नानावातायनोपेतमन्तस्मालेषुसम्मतम् अधुना सप्तभौमादि चतुर्भू मान्तमिष्यते

nānāvātāyanopetamantasmāleṣusammatam adhunā saptabhaumādi caturbhū māntamiṣyate

द्विसप्ताष्टां शके व्यासाद् द्वारतारं विशिष्यताम् नालिगेहं द्विषड् भागं व्यासायामसभित्तिकम्

dvisaptāṣṭāṃ śake vyāsād dvāratāraṃ viśiṣyatām nāligehaṃ dviṣaḍ bhāgaṃ vyāsāyāmasabhittikam

परितो द्व्यं शमानेनालीन्द्रं कुर्याच्चतुष्टयम् हाराचतुष्टयं कुर्यादर्धांशेन समन्ततः

parito dvyaṃ śamānenālīndraṃ kuryāccatuṣṭayam hārācatuṣṭayaṃ kuryādardhāṃśena samantataḥ

तब्दहिस्त्वेकभागेन परितोऽलिन्द्रमिष्यते हारभागं तुभागेन गृहपिण्डिस्तदर्धतः

tabdahistvekabhāgena parito'lindramiṣyate hārabhāgaṃ tubhāgena gṛhapiṇḍistadardhataḥ

हारभागेन कर्तव्यं पाश्श्वयोः पञ्जरस्य तु सप्र्त्यङ्गसहामूलं भूमौ भूमावुपर्यपि

hārabhāgena kartavyaṃ pāśśvayoḥ pañjarasya tu saprtyaṅgasahāmūlaṃ bhūmau bhūmāvuparyapi

त्रितलेखण्डहर्म् यादिमण्डितं वाःस्थलन्वितम् उपर्यु परि च ग्रीवेमहावारचतुष्टयम्

tritalekhaṇḍaharm yādimaṇḍitaṃ vāḥsthalanvitam uparyu pari ca grīvemahāvāracatuṣṭayam

100

उपर्यु परि युक्त्याङि् घ्रं योजयेद् द्वारमध्यमे अयु ग्मस्थूपिकोपेतशिरसाम्याङ्गपिट्टका

uparyu pari yuktyāṅi् ghraṃ yojayed dvāramadhyame ayu gmasthūpikopetaśirasāmyāṅgapiṭṭakā

101

तोरणैर्जालकः क्षुद्रनीडैः सम्यग् विचित्रितम् तलेतलेमहावारेयु क्त्या नास्यङ्गसं युतम्

toraṇairjālakaḥ kṣudranīḍaiḥ samyag vicitritam taletalemahāvāreyu ktyā nāsyaṅgasaṃ yutam

102

द्वारस्योभयपाश्श्वेतुकत्न टशालान्तरेततः उपपीठादिरोहार्थंसोपानं चारमिष्यते

dvārasyobhayapāśśvetukatna ṭaśālāntaretataḥ upapīṭhādirohārthaṃsopānaṃ cāramiṣyate

103

सोपनाङ्गणकत्न टस्य त्रिखण्डं शृङ्गमण्डलम् उपर्यु परि सोपानं युक्त्या तत्र प्रयोजयेत्

sopanāṅgaṇakatna ṭasya trikhaṇḍaṃ śṛṅgamaṇḍalam uparyu pari sopānaṃ yuktyā tatra prayojayet

104

भद्रकल्याणमित्यु क्तं नाम्नेदं द्वारगोपुरम् तदेव शिखरेमध्येनासिका पाश्श्वयोद्द्वयोः

bhadrakalyāṇamityu ktaṃ nāmnedaṃ dvāragopuram tadeva śikharemadhyenāsikā pāśśvayoddvayoḥ

105

मुखेऽमुखेतुनास्यङ्गयु क्तं तस्य सुभद्रकम् द्व्यं शं वारितलं गर्भगेहेतत्पाश्श्वयोद्द्वयोः

mukhe'mukhetunāsyaṅgayu ktaṃ tasya subhadrakam dvyaṃ śaṃ vāritalaṃ garbhagehetatpāśśvayoddvayoḥ

106

द्विभागं चतुरश्राभं चतुर्ना स्यङ्गसौष्टिकम् भद्रसुन्दरमित्यु क्तं नाम्ना तत्तत एव हि

dvibhāgaṃ caturaśrābhaṃ caturnā syaṅgasauṣṭikam bhadrasundaramityu ktaṃ nāmnā tattata eva hi

107

द्विरष्टद्विनवां शेन व्यासेपाश्श्वेनियोजयेत् स्वव्यासां शं चतुर्भा गेऽप्यधिकं स्यात्तदायतम्

dviraṣṭadvinavāṃ śena vyāsepāśśveniyojayet svavyāsāṃ śaṃ caturbhā ge'pyadhikaṃ syāttadāyatam

108

शेषं युक्त्या प्रकर्तव्यं शुद्धमिश्रतयान्वितम् एवं सप्ततलं ज्ञात्वा नाम्ना तत् त्रिविधं भवेत्

śeṣaṃ yuktyā prakartavyaṃ śuddhamiśratayānvitam evaṃ saptatalaṃ jñātvā nāmnā tat trividhaṃ bhavet

109

तदेवाधः स्थलं त्यक्त्वा षट् तलं यत्क्रमेण तु सुबलं सुकुमारं च सुन्दरं चेति कीर्तितम्

tadevādhaḥ sthalaṃ tyaktvā ṣaṭ talaṃ yatkrameṇa tu subalaṃ sukumāraṃ ca sundaraṃ ceti kīrtitam

110

द्विसप्तविस्तारायामेद्वारतारं विशिष्यताम् गृहपिण्डिं च गेहं च पूर्ववत् परिकल्पयेत्

dvisaptavistārāyāmedvāratāraṃ viśiṣyatām gṛhapiṇḍiṃ ca gehaṃ ca pūrvavat parikalpayet

111

हारालिन्द्रं तुपञ्चार्धार्धांशेन परितः क्रमात् अलीन्द्रं बाह्यभित्तिं च भागेनां शेन योजयेत्

hārālindraṃ tupañcārdhārdhāṃśena paritaḥ kramāt alīndraṃ bāhyabhittiṃ ca bhāgenāṃ śena yojayet

112

अङ्गणेसौष्ठिकद्व्यं शं शालायामं षडंशकम् जलस्थलं त्रिभागेन कत्न टशालान्तरेविदुः

aṅgaṇesauṣṭhikadvyaṃ śaṃ śālāyāmaṃ ṣaḍaṃśakam jalasthalaṃ tribhāgena katna ṭaśālāntareviduḥ

113

विस्तारेवाःस्थलं द्व्यं शं महावारत्रयान्वितम् शेषं पूर्ववदु द्दिष्टं पञ्चभूमं यथाक्रमम्

vistārevāḥsthalaṃ dvyaṃ śaṃ mahāvāratrayānvitam śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ pañcabhūmaṃ yathākramam

114

श्रीच्छन्दं श्रीविशालं च विजयं चेति कीर्तितम् नाम्नेदं त्रिविधं प्रोक्तं नानावयवशोभितम्

śrīcchandaṃ śrīviśālaṃ ca vijayaṃ ceti kīrtitam nāmnedaṃ trividhaṃ proktaṃ nānāvayavaśobhitam

115

तदेव व्यासव्यायामेद्व्यं शेन परिवर्जिते महावारद्वयोपेतं कत्न टकोष्ठं च पूर्ववत्

tadeva vyāsavyāyāmedvyaṃ śena parivarjite mahāvāradvayopetaṃ katna ṭakoṣṭhaṃ ca pūrvavat

116

ललितं चै व कल्याणं कोमलं च त्रिधा मतम् नाम्ना चतुस्तलं चै वग्रामादीनां च वेश्मनाम्

lalitaṃ cai va kalyāṇaṃ komalaṃ ca tridhā matam nāmnā catustalaṃ cai vagrāmādīnāṃ ca veśmanām

117

त्रिद्व्येकालीन्द्रयु क्तं वा सप्तभौमादिषुत्रिषु शेषं कु ड्येप्रयोक्तव्यं त्रित्रिकरपि कारयेत्

tridvyekālīndrayu ktaṃ vā saptabhaumādiṣutriṣu śeṣaṃ ku ḍyeprayoktavyaṃ tritrikarapi kārayet

118

यथाबलं यथाशोभं तथा मण्डनमण्डितम् स्तम्भायामं विशालं च प्रस्तरं पूर्ववद् भवेत्

yathābalaṃ yathāśobhaṃ tathā maṇḍanamaṇḍitam stambhāyāmaṃ viśālaṃ ca prastaraṃ pūrvavad bhavet

119

ऊध्ध्वभूमेरधोभूमेरवधिः प्रतिरिष्यते प्रवेशदक्षिणेगर्भमारूढे भित्तिके भवेत्

ūdhdhvabhūmeradhobhūmeravadhiḥ pratiriṣyate praveśadakṣiṇegarbhamārūḍhe bhittike bhavet

120

एकादिसप्तान्ततलानि युक्त्या त्रिसप्तभेदानि हितानि नाम्ना प्रोक्तानि विप्रादिचतुष्टयानां मयेन वेशायतानि वासे

ekādisaptāntatalāni yuktyā trisaptabhedāni hitāni nāmnā proktāni viprādicatuṣṭayānāṃ mayena veśāyatāni vāse

121

आद्यत्रयं सकलवर्णहितं तदेवैश्वर्यो पयु क्तमनुजेषुविधीयतेहि ग्रामाग्रहारपुरपत्तनके द्वितीयं सर्वंनृपेश भवनेविहितं सुराणाम्

ādyatrayaṃ sakalavarṇahitaṃ tadevaiśvaryo payu ktamanujeṣuvidhīyatehi grāmāgrahārapurapattanake dvitīyaṃ sarvaṃnṛpeśa bhavanevihitaṃ surāṇām

अथैकत्रिंशोऽध्यायः

यानाधिकारः अथ वक्ष्येयानानां शयनानां लक्षणं क्रमशः शिबिका च रथं यानं पर्यङ्कादीनि शयनानि

yānādhikāraḥ atha vakṣyeyānānāṃ śayanānāṃ lakṣaṇaṃ kramaśaḥ śibikā ca rathaṃ yānaṃ paryaṅkādīni śayanāni

अथ शयनेतज्जातान्यपि पीठाद्यासनानि ततः पीठे ति च शिखरेति मौण्डीति मया त्रिधा मता शिबिका

atha śayanetajjātānyapi pīṭhādyāsanāni tataḥ pīṭhe ti ca śikhareti mauṇḍīti mayā tridhā matā śibikā

व्यासायामसमस्ता भेदाः सत्र्यं शशिखरिभित्तिवशात् व्यासायामोत्सेधान्यधुना वक्ष्येपृथक् पृथक् तासाम्

vyāsāyāmasamastā bhedāḥ satryaṃ śaśikharibhittivaśāt vyāsāyāmotsedhānyadhunā vakṣyepṛthak pṛthak tāsām

व्यासं त्रिवितस्ति स्यादायामं पञ्चक र्वितस्तिः स्यात् अधमं त्रिवितस्तिः स्यान्मध्यं तस्मादङ्गुलाधिक्यम्

vyāsaṃ trivitasti syādāyāmaṃ pañcaka rvitastiḥ syāt adhamaṃ trivitastiḥ syānmadhyaṃ tasmādaṅgulādhikyam

तस्मात् त्र्यङ्गुलमधिकमुत्तममेतत्तुकथ्यतेमु निभिः विपुलाध्यर्धायामं स्वस्वव्यासं च कर्णमात्रं वा

tasmāt tryaṅgulamadhikamuttamametattukathyatemu nibhiḥ vipulādhyardhāyāmaṃ svasvavyāsaṃ ca karṇamātraṃ vā

व्यासार्धंभित्त्युच्चं श्रेष्ठं तस्मात् त्र्यङ्गुलक्षयतः मध्यममधमं तस्मात् त्र्यङ्गुलहीनं त्रिधोत्तुङ्गम्

vyāsārdhaṃbhittyuccaṃ śreṣṭhaṃ tasmāt tryaṅgulakṣayataḥ madhyamamadhamaṃ tasmāt tryaṅgulahīnaṃ tridhottuṅgam

व्यासायामोच्चवशात् त्रिविधोक्ता पै ण्डिका शिबिका सैकत्रिं शतिमात्रैः सप्तत्रिं शत् सपञ्चकं त्रिं शत्

vyāsāyāmoccavaśāt trividhoktā pai ṇḍikā śibikā saikatriṃ śatimātraiḥ saptatriṃ śat sapañcakaṃ triṃ śat

मात्रैरथवा विपुलं दै घ्घ्यो च्चं पूर्वमेव तत्कार्यम् उत्कृष्टमध्यमाधमविपुलं पञ्चार्धयु गलमिति मात्रैः

mātrairathavā vipulaṃ dai ghghyo ccaṃ pūrvameva tatkāryam utkṛṣṭamadhyamādhamavipulaṃ pañcārdhayu galamiti mātraiḥ

निजविपुलार्धोत्सेधं कर्तव्यं सम्यगीषिकायामम् पञ्चचतु स्त्र्यङ्गु लिभिर्विपुलं सार्धंतुतत्तीव्रम्

nijavipulārdhotsedhaṃ kartavyaṃ samyagīṣikāyāmam pañcacatu stryaṅgu libhirvipulaṃ sārdhaṃtutattīvram

सक्षुद्रपिट्टकाथ वाजननिम्नाब्जकं प्रयुतम् द्व्यर्धंद्विमात्रसार्धैकाङ्गुलविपुलं च हस्तं स्यात्

sakṣudrapiṭṭakātha vājananimnābjakaṃ prayutam dvyardhaṃdvimātrasārdhaikāṅgulavipulaṃ ca hastaṃ syāt

व्यासं त्रिपादमर्धंतयोस्तुमध्यं च तत्तुङ्गम् गोलार्धाकृतिकं वा छत्राभं वाऽथ वेत्रभेदनिभम्

vyāsaṃ tripādamardhaṃtayostumadhyaṃ ca tattuṅgam golārdhākṛtikaṃ vā chatrābhaṃ vā'tha vetrabhedanibham

हस्तेषिकयोर्मध्येषड् भागैः कम्पकानि चत्वारि सार्धद्वयङ्गुलविपुलं द्वयङ्गुलमध्यार्धमात्रविस्तारम्

hasteṣikayormadhyeṣaḍ bhāgaiḥ kampakāni catvāri sārdhadvayaṅgulavipulaṃ dvayaṅgulamadhyārdhamātravistāram

अर्धंत्रिपादाङ्गुलकमु त्सेधं ह्येव कम्पकानां तु अधरोध्ध्वेचैकां शाङ्गु लिकं घ्नकाभिरपि युक्तम्

ardhaṃtripādāṅgulakamu tsedhaṃ hyeva kampakānāṃ tu adharodhdhvecaikāṃ śāṅgu likaṃ ghnakābhirapi yuktam

मध्यमकम्पं त्यक्त्वा युक्तिवशान्मध्यभित्तिमानेतु मध्येद्वयं शेघ्नका नरनारीचक्रवाकशोभयुतम्

madhyamakampaṃ tyaktvā yuktivaśānmadhyabhittimānetu madhyedvayaṃ śeghnakā naranārīcakravākaśobhayutam

वल्लीचतुष्पदाद्यैः सं युक्ता नाटकादिकरपि च हस्ताधिकयोर्मध्येव्यालस्थानं विधीयतेऽग्रेतु

vallīcatuṣpadādyaiḥ saṃ yuktā nāṭakādikarapi ca hastādhikayormadhyevyālasthānaṃ vidhīyate'gretu

स्वव्यासकर्णमात्रमु दितं निर्गमनमु ष्टिबन्धं स्यात् तदधो वाङ्घियुतं तदधोभागेन तुङ्गमेव स्यात्

svavyāsakarṇamātramu ditaṃ nirgamanamu ṣṭibandhaṃ syāt tadadho vāṅghiyutaṃ tadadhobhāgena tuṅgameva syāt

तत्समनिर्गमयु क्तं स्वव्यासार्धंतुकम्पकं पुरतः नक्रमुखेन तुयु क्तं लोहेनै वाथवेभदन्तेन

tatsamanirgamayu ktaṃ svavyāsārdhaṃtukampakaṃ purataḥ nakramukhena tuyu ktaṃ lohenai vāthavebhadantena

भक्त्या विपुला दै घ्घ्यशरसप्तकनन्दकाख्यदशरुद्राः कम्पव्यासघनाभ्यां स्तम्भव्यासं तुबाहल्यम्

bhaktyā vipulā dai ghghyaśarasaptakanandakākhyadaśarudrāḥ kampavyāsaghanābhyāṃ stambhavyāsaṃ tubāhalyam

दै घ्घ्या धिकाग्रमूलेकर्तव्या युक्तिबलवशात् तुशिखा आत्तविशालं ह्रस्वै धितयोर्मू लेतदग्रेच

dai ghghyā dhikāgramūlekartavyā yuktibalavaśāt tuśikhā āttaviśālaṃ hrasvai dhitayormū letadagreca

पञ्च चतुष्टयमात्रं निर्गमनं पद्मचित्रयुतम् तत्कमलाग्रहस्तं च तन्मानं वा समानकर्णंवा

pañca catuṣṭayamātraṃ nirgamanaṃ padmacitrayutam tatkamalāgrahastaṃ ca tanmānaṃ vā samānakarṇaṃvā

ह्रस्वै धितोपरिष्टाद् विपुलं कम्पं च वा घ्नकम् एकां शेन समोच्चं शोभार्थंवा घ्नार्थंस्यात्

hrasvai dhitopariṣṭād vipulaṃ kampaṃ ca vā ghnakam ekāṃ śena samoccaṃ śobhārthaṃvā ghnārthaṃsyāt

तत्रै व ह्रस्वपादै र्गु लिकाभिः शोभितं तदु क्त्यापि अथवा मुखतो द्वारं पञ्चै वां शं गुणां शकं वा तु

tatrai va hrasvapādai rgu likābhiḥ śobhitaṃ tadu ktyāpi athavā mukhato dvāraṃ pañcai vāṃ śaṃ guṇāṃ śakaṃ vā tu

त्रिचतुर्मात्रविशालं षट् सप्ताष्टाङ्गुलोत्सेधम् पादं यत्कुम्भं तदवलग्नं हीरकं सु वृत्तं च

tricaturmātraviśālaṃ ṣaṭ saptāṣṭāṅgulotsedham pādaṃ yatkumbhaṃ tadavalagnaṃ hīrakaṃ su vṛttaṃ ca

गुल्फायामसुपट्टैर्मतिभिः पट्टैस्तुकीलकं कुर्यात् एवं प्रोक्ता शिबिका पै ठिका नाम चित्राङ्गा

gulphāyāmasupaṭṭairmatibhiḥ paṭṭaistukīlakaṃ kuryāt evaṃ proktā śibikā pai ṭhikā nāma citrāṅgā

स्वव्याससमेन तूत्सेधः स्वव्यासार्धंत्रिभागभित्तिश्च पादसमेता शिखरोपेता सा शेखरीति संप्रोक्ता

svavyāsasamena tūtsedhaḥ svavyāsārdhaṃtribhāgabhittiśca pādasametā śikharopetā sā śekharīti saṃproktā

मौण्डी मुण्डाकारा शिखराभै रेवभित्तिभिर्युक्ता व्याससमोत्सेधयुता मण्डपमिव मण्डपोदिताभिमता

mauṇḍī muṇḍākārā śikharābhai revabhittibhiryuktā vyāsasamotsedhayutā maṇḍapamiva maṇḍapoditābhimatā

पान्मध्यतस्तुमानं तासां सम्यक् प्रयोक्तव्यम् शाकः कालस्तिमिशः पनसो निम्बार्जु नौ मधूकश्च

pānmadhyatastumānaṃ tāsāṃ samyak prayoktavyam śākaḥ kālastimiśaḥ panaso nimbārju nau madhūkaśca

यानेशयनेचैतेप्रोक्ता वृक्षाः पुराणैस्तु27-

yāneśayanecaiteproktā vṛkṣāḥ purāṇaistu27-

श्रीनतसुखमधिरुह्य यानं श्रीमत्तत्प्रकटनिजात्मा स्यात् तद्यानं तदपि शिबिकालक्षणयुक्तं तत्सं पदेसहध्ध्या

śrīnatasukhamadhiruhya yānaṃ śrīmattatprakaṭanijātmā syāt tadyānaṃ tadapi śibikālakṣaṇayuktaṃ tatsaṃ padesahadhdhyā

द्विचक्रबाह्येविस्तारं षट् सप्ताष्टवितस्तियुक् चक्रनाभिद्वयान्ताभिगतमक्षोत्तरस्य तु

dvicakrabāhyevistāraṃ ṣaṭ saptāṣṭavitastiyuk cakranābhidvayāntābhigatamakṣottarasya tu

हारबाह्यं च तावत् स्याद् विस्तारार्धा धिकायतम् चतु स्त्रिद्व्यङ्गुलोत्सेधं बाहल्यं पञ्चभारकम्

hārabāhyaṃ ca tāvat syād vistārārdhā dhikāyatam catu stridvyaṅgulotsedhaṃ bāhalyaṃ pañcabhārakam

त्रिसप्तनवधा तत्र व्यासोत्सेधाश्च पूर्ववत् आयामानु गतं तिर्यक् तु ल्यकम्पं दृढीकृतम्

trisaptanavadhā tatra vyāsotsedhāśca pūrvavat āyāmānu gataṃ tiryak tu lyakampaṃ dṛḍhīkṛtam

मध्यभारोपरि तुलामध्यनिर्गमनाग्रतः ललाटात्तुत्रिहस्तादि तदग्रं कु टिलकृति

madhyabhāropari tulāmadhyanirgamanāgrataḥ lalāṭāttutrihastādi tadagraṃ ku ṭilakṛti

मध्यभार इति प्रोक्तं कत्न परो यु गभागभाक् भारोपर्यङ्गुलघनघ्नकाप्रस्तरो भवेत्

madhyabhāra iti proktaṃ katna paro yu gabhāgabhāk bhāroparyaṅgulaghanaghnakāprastaro bhavet

अक्षमक्षोत्तरं चक्रपट्टं भारोपधानकम् उत्सेधं पञ्चषट् सप्तबाहल्यं द्वित्रिमात्रकम्

akṣamakṣottaraṃ cakrapaṭṭaṃ bhāropadhānakam utsedhaṃ pañcaṣaṭ saptabāhalyaṃ dvitrimātrakam

अष्टादशाङ्गुलं दै घ्घ्यंपाश्श्वेभारोपधानकम् पोतिकाकारसं युक्तमयःपट्टैर्दृढीकृतम्

aṣṭādaśāṅgulaṃ dai ghghyaṃpāśśvebhāropadhānakam potikākārasaṃ yuktamayaḥpaṭṭairdṛḍhīkṛtam

अक्षोध्ध्वो त्तरबाहल्यतु ल्यच्छिद्रात्ममध्यमम् तदधस्त्वक्षरक्षार्थंपाश्श्वयोर्बन्धनं भवेत्

akṣodhdhvo ttarabāhalyatu lyacchidrātmamadhyamam tadadhastvakṣarakṣārthaṃpāśśvayorbandhanaṃ bhavet

उपधानविधानं तुतु ल्यव्यासार्धतीव्रकम् अक्षस्या वधि दै घ्घ्यंस्याद् दारु चेत् चतुरश्रकम्

upadhānavidhānaṃ tutu lyavyāsārdhatīvrakam akṣasyā vadhi dai ghghyaṃsyād dāru cet caturaśrakam

अयः पट्टैश्च कीलैश्च स्वशिखाभिर्दृढीकृतम् अक्षान्तेऽक्षोत्तरं बन्धं दारुकीलैः प्रयोजयेत्

ayaḥ paṭṭaiśca kīlaiśca svaśikhābhirdṛḍhīkṛtam akṣānte'kṣottaraṃ bandhaṃ dārukīlaiḥ prayojayet

अक्षोत्तरसमं चक्रं विस्तारं परिकीर्तितम् नाभिर्दशाङ्गुलोत्सेधा वितस्त्यायामविस्तृता

akṣottarasamaṃ cakraṃ vistāraṃ parikīrtitam nābhirdaśāṅgulotsedhā vitastyāyāmavistṛtā

तत्पट्टनाभिमध्येतुद्वात्रिं शद्वा त्रिरष्टकम् अष्टाष्टकं तुवा तत्र युक्त्या सं ख्यासमन्वितम्

tatpaṭṭanābhimadhyetudvātriṃ śadvā triraṣṭakam aṣṭāṣṭakaṃ tuvā tatra yuktyā saṃ khyāsamanvitam

अरारकर्णमूलाग्रं त्र्यङ्गुलं सार्धमात्रकम् मूलेक्षीणं यवाकारं मूलेऽग्रेशिखयान्वितम्

arārakarṇamūlāgraṃ tryaṅgulaṃ sārdhamātrakam mūlekṣīṇaṃ yavākāraṃ mūle'greśikhayānvitam

रोहारोहघनेचै व अक्षान्तरं तथाम्बकम् भारस्योदयं पट्टैश्च कीलकः पट्टबन्धकः

rohārohaghanecai va akṣāntaraṃ tathāmbakam bhārasyodayaṃ paṭṭaiśca kīlakaḥ paṭṭabandhakaḥ

योग्यं च द्व्यं शपादां शै रयः पट्टैश्च बन्धयेत् तत्स्थानेचोपपीठेच गुह्यं युक्तिवशान्नयेत्

yogyaṃ ca dvyaṃ śapādāṃ śai rayaḥ paṭṭaiśca bandhayet tatsthānecopapīṭheca guhyaṃ yuktivaśānnayet

सार्धबद्धकरं पादोत्सेधं चक्रार्धमिष्यते पादोत्सेधद्विभागैकं भागं स्याच्चूलिकोच्छ्रयम्

sārdhabaddhakaraṃ pādotsedhaṃ cakrārdhamiṣyate pādotsedhadvibhāgaikaṃ bhāgaṃ syāccūlikocchrayam

अग्रेपाश्श्वेतलेवा तुगु लिका पिट्टकान्तरे पृष्ठे पञ्चाङ्गुलोत्सेधं मुखपिट्टकयावृतम्

agrepāśśvetalevā tugu likā piṭṭakāntare pṛṣṭhe pañcāṅgulotsedhaṃ mukhapiṭṭakayāvṛtam

अन्तरेकर्णपादस्य मुकुलाग्रोत्तरान्तिका भारो भारोपधानं च अक्षमक्षोत्तरं तथा

antarekarṇapādasya mukulāgrottarāntikā bhāro bhāropadhānaṃ ca akṣamakṣottaraṃ tathā

कत्न बरः कत्न बरस्याग्रो द्वयपट्टैश्च कीलकः तत्तद्योगैश्च तत्स्थानेबन्धनाच्च भवेदपि

katna baraḥ katna barasyāgro dvayapaṭṭaiśca kīlakaḥ tattadyogaiśca tatsthānebandhanācca bhavedapi

अक्षमक्षोत्तरं मध्येदारुकीलं प्रयोजयेत् सर्वराजाधि पत्येच राजयुद्धेमहोत्सवे

akṣamakṣottaraṃ madhyedārukīlaṃ prayojayet sarvarājādhi patyeca rājayuddhemahotsave

मङ्गलेदेवपूजायां सोमयागेतथै वच इत्येवं कर्मणादिष्टं रथारोहणमिष्यते

maṅgaledevapūjāyāṃ somayāgetathai vaca ityevaṃ karmaṇādiṣṭaṃ rathārohaṇamiṣyate

वासद्वित्रिगुणायामं चक्रं तारसमन्वितम् सप्ततालं तुवा दै घ्घ्यंत्रिचतुर्मात्रविस्तृतम्

vāsadvitriguṇāyāmaṃ cakraṃ tārasamanvitam saptatālaṃ tuvā dai ghghyaṃtricaturmātravistṛtam

स्वस्वपादवशात् तत्र पूर्ववच्चोत्तरादिकम् हारोपर्यन्तरोपेतं ह्रस्वपादान्तरान्वितम्

svasvapādavaśāt tatra pūrvavaccottarādikam hāroparyantaropetaṃ hrasvapādāntarānvitam

चतुष्षष्टिकसं ख्याभिः स्तम्भयु क्तसमन्वितम् षट् सार्धपञ्चपञ्चै व तालेनचरणोदयम्

catuṣṣaṣṭikasaṃ khyābhiḥ stambhayu ktasamanvitam ṣaṭ sārdhapañcapañcai va tālenacaraṇodayam

एकद्वित्रितलोपेतमेकं वाऽथ चतुर्मु खम् मण्डपाकारसं युक्तं शालाकारशिरः क्रियम्

ekadvitritalopetamekaṃ vā'tha caturmu kham maṇḍapākārasaṃ yuktaṃ śālākāraśiraḥ kriyam

त्रिचतुष्पञ्चषट् सप्त हस्तं चक्रान्तमिष्यते चक्रोत्सेधं चतुष्पञ्चषट् सप्ताष्टेष्टतीव्रकम्

tricatuṣpañcaṣaṭ sapta hastaṃ cakrāntamiṣyate cakrotsedhaṃ catuṣpañcaṣaṭ saptāṣṭeṣṭatīvrakam

अक्षमक्षोत्तरं चै व भारोपधानकं यथा इष्टेष्टविपुलोत्तुङ्गैर्दारुकीलैर्दृढीकृतम्

akṣamakṣottaraṃ cai va bhāropadhānakaṃ yathā iṣṭeṣṭavipulottuṅgairdārukīlairdṛḍhīkṛtam

एकद्वित्रितलोपेतं प्रासादवदलङ्कृतम् षोडशस्तम्भसं युक्तं दिग्दिक्षुमुखभद्रकम्

ekadvitritalopetaṃ prāsādavadalaṅkṛtam ṣoḍaśastambhasaṃ yuktaṃ digdikṣumukhabhadrakam

सर्वालङ्कारसं युक्तं रङ्गं तद्योजयेद् दृढम् तथै व शिल्पि मानीय योजनीयं विचक्षणैः

sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ raṅgaṃ tadyojayed dṛḍham tathai va śilpi mānīya yojanīyaṃ vicakṣaṇaiḥ

पादुकं मिथुनां शकपद्मकं लेखितेचराणां शकमूर्तिकम् तुर्यकादिकृतपिट्टककल्पितं पञ्चबोधिह्रसकु ड् मलमेवच

pādukaṃ mithunāṃ śakapadmakaṃ lekhitecarāṇāṃ śakamūrtikam turyakādikṛtapiṭṭakakalpitaṃ pañcabodhihrasaku ḍ malamevaca

द्वित्रिपादकरनन्दवर्गक र्विप्रभागमिति गण्यमिष्यते

dvitripādakaranandavargaka rviprabhāgamiti gaṇyamiṣyate

पद्मं तुपट्टीसहकर्णप्रस्तरं व्यालं तुनक्रक्रममेव शोभितम् कर्णांशपद्मं जगति प्रतिष्ठां नराप्रवेशं कुमुदं तुभागम्

padmaṃ tupaṭṭīsahakarṇaprastaraṃ vyālaṃ tunakrakramameva śobhitam karṇāṃśapadmaṃ jagati pratiṣṭhāṃ narāpraveśaṃ kumudaṃ tubhāgam

वस्वं शकर्णंगुणभागपट्टी शिवां शवेदी सकलं धरातलम् शरण्यपद्मं च तुकर्णवेदिका कर्णेन वेदी गलपक्षमं शम्

vasvaṃ śakarṇaṃguṇabhāgapaṭṭī śivāṃ śavedī sakalaṃ dharātalam śaraṇyapadmaṃ ca tukarṇavedikā karṇena vedī galapakṣamaṃ śam

प्रस्तरां शमु निदेवसानकं नाट्यताल उपधानकल्पितम् 61-

prastarāṃ śamu nidevasānakaṃ nāṭyatāla upadhānakalpitam 61-

अथ द्वात्रिंशोऽध्यायः

त्रिवितस्तिकृतव्यासं पञ्चवितस्त्यायतं च शयनं स्यात् विस्तारायामाभ्यां त्रिःपञ्चममात्रमधिकं ज्येष्ठम्

trivitastikṛtavyāsaṃ pañcavitastyāyataṃ ca śayanaṃ syāt vistārāyāmābhyāṃ triḥpañcamamātramadhikaṃ jyeṣṭham

चतुरङ्गुलेन पञ्चाङ्गु ल्यै र्वाव्यासयु क्तमिषिकायाः व्यासार्धंबाहल्यं व्यासत्र्यं शेन मध्यपट्टं स्यात्

caturaṅgulena pañcāṅgu lyai rvāvyāsayu ktamiṣikāyāḥ vyāsārdhaṃbāhalyaṃ vyāsatryaṃ śena madhyapaṭṭaṃ syāt

व्यासत्रिचतुर्भा गं बाहल्यं चै षिकायास्तु पृष्ठललाटेऽधिकयोर्निर्गमनं व्यास एव कर्णेवा

vyāsatricaturbhā gaṃ bāhalyaṃ cai ṣikāyāstu pṛṣṭhalalāṭe'dhikayornirgamanaṃ vyāsa eva karṇevā

पाश्श्वेऽधिकाग्रमूलेमध्यशिखा वा यथाबलं कुर्यात् एवं निर्गमनं स्यात् पादाधिकयोर्यथाबलं कुर्यात्

pāśśve'dhikāgramūlemadhyaśikhā vā yathābalaṃ kuryāt evaṃ nirgamanaṃ syāt pādādhikayoryathābalaṃ kuryāt

श्रेष्ठकपादोँमनं सार्धवितस्तिर्वितस्तिरथ हीनम् स्वोँमचतुरं शो वा त्र्यं शो वा पादमेव विष्कम्भम्

śreṣṭhakapādom̐manaṃ sārdhavitastirvitastiratha hīnam svom̐macaturaṃ śo vā tryaṃ śo vā pādameva viṣkambham

पादशयनेऽभिहिता अजुपादव्याघ्रपादमृगपादाः ह्रस्वेऽधिकविद्धशिखा स्वनामसदृशप्रकाराः स्युः

pādaśayane'bhihitā ajupādavyāghrapādamṛgapādāḥ hrasve'dhikaviddhaśikhā svanāmasadṛśaprakārāḥ syuḥ

घ्नका पर्यङ्को वा पट्टविचित्राऽपि वाऽधिका कार्या शयनविशालव्यासा तुङ्गं पादपिट्टकोपेता

ghnakā paryaṅko vā paṭṭavicitrā'pi vā'dhikā kāryā śayanaviśālavyāsā tuṅgaṃ pādapiṭṭakopetā

तोरणमूध्ध्वो पमिता कुण्डलकीलार्धसार्धबकतुण्डा पर्यङ्कशिबिका कार्याविजयीविप्रादिप्रोष्टना किञ्चित्

toraṇamūdhdhvo pamitā kuṇḍalakīlārdhasārdhabakatuṇḍā paryaṅkaśibikā kāryāvijayīviprādiproṣṭanā kiñcit

पूर्वशिरः पर्यङ्कं दक्षिणमुखमनु वशमपि दक्षिणतः शिरसं वा पश्चिममुखमन्यदिङ् नेष्टम्

pūrvaśiraḥ paryaṅkaṃ dakṣiṇamukhamanu vaśamapi dakṣiṇataḥ śirasaṃ vā paścimamukhamanyadiṅ neṣṭam

व्याघ्रमृगपादशयनं द्विजनृपयोः शेषयोस्तुभृशशेषम् नवसप्तपञ्चविं शत्यङ्गुलविस्तारतः समोत्सेधम्

vyāghramṛgapādaśayanaṃ dvijanṛpayoḥ śeṣayostubhṛśaśeṣam navasaptapañcaviṃ śatyaṅgulavistārataḥ samotsedham

उत्कृष्टमध्यमाधमासनमृजुपादं शयनवत् कार्यम् समचतुरश्रं पीठं ह्यासनमिति सायतं प्रोक्तम्

utkṛṣṭamadhyamādhamāsanamṛjupādaṃ śayanavat kāryam samacaturaśraṃ pīṭhaṃ hyāsanamiti sāyataṃ proktam

अष्टां शाधिकदै घ्घ्यंद्विगुणायतमेव विशालं तु सिं हेभभूतवृषयु ग् देवानां विप्रनृपयोस्तु

aṣṭāṃ śādhikadai ghghyaṃdviguṇāyatameva viśālaṃ tu siṃ hebhabhūtavṛṣayu g devānāṃ vipranṛpayostu

सिं हेभयु क्तमेव तत्तन्नाम्नाभिधानं स्यात् सोत्तरमब्ज कपोतमलिङ्गान्तरिताभिरभियु क्तम्

siṃ hebhayu ktameva tattannāmnābhidhānaṃ syāt sottaramabja kapotamaliṅgāntaritābhirabhiyu ktam

नानाचित्रविचित्रं द्युसदां राज्ञां च वक्ष्येऽथ उपपीठयु क्तमेतद्यु क्तेऽर्थेपद्मबन्धयुतमेतत्

nānācitravicitraṃ dyusadāṃ rājñāṃ ca vakṣye'tha upapīṭhayu ktametadyu kte'rthepadmabandhayutametat

कर्णेमध्येमध्येस्तम्भमृगेन्द्रै र्विचित्रं स्यात् तदुपरि तोरणयु क्तं सविचिकमथ हेमरत्नाढ्यम्

karṇemadhyemadhyestambhamṛgendrai rvicitraṃ syāt tadupari toraṇayu ktaṃ savicikamatha hemaratnāḍhyam

सिं हासनमिदमु दितं मु निभिर्यथाबलाङ्गसं युक्तम् एतद्व्यासं चासनघ्नकमपि द्विगुणदै घ्घ्यकं पादम्

siṃ hāsanamidamu ditaṃ mu nibhiryathābalāṅgasaṃ yuktam etadvyāsaṃ cāsanaghnakamapi dviguṇadai ghghyakaṃ pādam

पञ्चाङ्गुलान्तमुन्नतमु त्सेधार्थंतुवाजनं चोध्ध्वे अपरार्धमुत्तरं स्यात् तावद्व्यासं तदन्तरं खातम्

pañcāṅgulāntamunnatamu tsedhārthaṃtuvājanaṃ codhdhve aparārdhamuttaraṃ syāt tāvadvyāsaṃ tadantaraṃ khātam

व्यासायामेमध्येपञ्चां शै कां शमायतं च ततः विष्टरमिष्टोत्तरमायतनं चोत्तरमन्यथाशान्तम्

vyāsāyāmemadhyepañcāṃ śai kāṃ śamāyataṃ ca tataḥ viṣṭaramiṣṭottaramāyatanaṃ cottaramanyathāśāntam

जात्युत्तमायतव्यासासनशयनी यथा तथा चेष्टाः उक्तोत्सेधायामाः स्वस्वां शेनै ववर्धिता हीनाः

jātyuttamāyatavyāsāsanaśayanī yathā tathā ceṣṭāḥ uktotsedhāyāmāḥ svasvāṃ śenai vavardhitā hīnāḥ

आद्यं षडङ्गुलं स्याद् द्व्यङ्गुलवृद्ध्या करान्तमानं च दशधा विस्तृतमु दितं चतुरङ्गुलविपुलमपि वदन्त्येके

ādyaṃ ṣaḍaṅgulaṃ syād dvyaṅgulavṛddhyā karāntamānaṃ ca daśadhā vistṛtamu ditaṃ caturaṅgulavipulamapi vadantyeke

चतुरश्रमायताश्रं वृत्तं विपुलार्धमुत्तुङ्गम् व्यासषडष्टां शं वा हरिचरणयुतं सकम्पवाजनकम्

caturaśramāyatāśraṃ vṛttaṃ vipulārdhamuttuṅgam vyāsaṣaḍaṣṭāṃ śaṃ vā haricaraṇayutaṃ sakampavājanakam

तदुपरि पद्मदलं स्यात् कर्णिकयालङ्कृतं यथाशोभम् शोभनमिदमिदमु दितं सर्वं देवेषुपूजितं ह्येव

tadupari padmadalaṃ syāt karṇikayālaṅkṛtaṃ yathāśobham śobhanamidamidamu ditaṃ sarvaṃ deveṣupūjitaṃ hyeva

नानाचित्रसमेतं सु गृहार्चनपीठमेवमिदमु दितम् न्यग्रोधोदुम्बरवटपिप्पलबिल्वामलसारदारुमयम्

nānācitrasametaṃ su gṛhārcanapīṭhamevamidamu ditam nyagrodhodumbaravaṭapippalabilvāmalasāradārumayam

तेसर्वेयोग्याः स्युः पीठेऽस्मिन् सर्वसिद्धिकरणीये23-

tesarveyogyāḥ syuḥ pīṭhe'smin sarvasiddhikaraṇīye23-

अष्टधनरश्मिरिभतुर्यग्रहवृद्ध्या भानु दिशि सर्पभसनन्दअषिहारैः आयव्ययगुह्यमुड्वाय्वं शमितिवारैः यानशयनविधिरथासनमिदं स्यात्

aṣṭadhanaraśmiribhaturyagrahavṛddhyā bhānu diśi sarpabhasanandaaṣihāraiḥ āyavyayaguhyamuḍvāyvaṃ śamitivāraiḥ yānaśayanavidhirathāsanamidaṃ syāt

अथ त्रयस्त्रिंशोऽध्ययः

निष्कलं सकलं मिश्श्रं लिङ्गं चेति त्रिधा मतम् निष्कलं लिङ्गमित्यु क्तं सकलं बेरमु च्यते

niṣkalaṃ sakalaṃ miśśraṃ liṅgaṃ ceti tridhā matam niṣkalaṃ liṅgamityu ktaṃ sakalaṃ beramu cyate

मुखलिङ्गं तयोर्मिश्रं लिङ्गोच्चाकृतिसन्निभम् बिम्बमूर्तिः शरीराभा विश्वमूर्तिस्वरूपकः

mukhaliṅgaṃ tayormiśraṃ liṅgoccākṛtisannibham bimbamūrtiḥ śarīrābhā viśvamūrtisvarūpakaḥ

चिह्नदेहप्रतिच्छन्दप्रतिमाङ्कैस्तुनामभिः दृश्यदेवः समाख्यातो निष्कलं वक्ष्यतेऽधुना

cihnadehapraticchandapratimāṅkaistunāmabhiḥ dṛśyadevaḥ samākhyāto niṣkalaṃ vakṣyate'dhunā

श्वेता रक्ता च पीता च विप्रादीनां हितासिता एकवर्णा घना स्निग्धा शिला भूमिनिमग्नका

śvetā raktā ca pītā ca viprādīnāṃ hitāsitā ekavarṇā ghanā snigdhā śilā bhūminimagnakā

व्यासायामवती ग्राह्या यौवनातिमनोरमा वातातपानलालीढा मृद्वी क्षाराम्बुसंश्रिता

vyāsāyāmavatī grāhyā yauvanātimanoramā vātātapānalālīḍhā mṛdvī kṣārāmbusaṃśritā

दुःस्थानस्थानरूक्षा च या कर्मान्तरयोजिता रेखाबिन्दुकलङ्काढ्या वृद्धा वक्रा च या शिला

duḥsthānasthānarūkṣā ca yā karmāntarayojitā rekhābindukalaṅkāḍhyā vṛddhā vakrā ca yā śilā

सशकरा विवर्णाच सत्रासायतनस्थिता निःस्वना सदरीभेदा सगर्भानिन्दिता वरैः

saśakarā vivarṇāca satrāsāyatanasthitā niḥsvanā sadarībhedā sagarbhāninditā varaiḥ

एकवर्णाघना स्निग्धा मूलाग्रादार्जवान्विता गजघण्टारवा या सा पुंशिलेति प्रकीर्तिता

ekavarṇāghanā snigdhā mūlāgrādārjavānvitā gajaghaṇṭāravā yā sā puṃśileti prakīrtitā

स्थूलमूला कृशाग्रा या कांस्यतालसमध्वनिः स्त्रीशिला कृशमूलाग्रा स्थूला षण्डे ति निःस्वना

sthūlamūlā kṛśāgrā yā kāṃsyatālasamadhvaniḥ strīśilā kṛśamūlāgrā sthūlā ṣaṇḍe ti niḥsvanā

सकलं निष्कलं मिश्रं कुर्यात् पुंशिलया सुधीः युञ्जीयात् स्त्रीशिलां सम्यङ् नारीबेरं च पिण्डिकाम्

sakalaṃ niṣkalaṃ miśraṃ kuryāt puṃśilayā sudhīḥ yuñjīyāt strīśilāṃ samyaṅ nārīberaṃ ca piṇḍikām

षण्डोपलेन कर्तव्येब्रह्मकत्न र्मशिलेतथा नन्द्यावर्तशिला वाऽपि कर्तव्या तेन वत्त्मना

ṣaṇḍopalena kartavyebrahmakatna rmaśiletathā nandyāvartaśilā vā'pi kartavyā tena vattmanā

प्रसादतलकु ड्यादि कर्मकुर्याद् विचक्षणः सा शिला त्रिविधा बाला मध्यमा स्थविरेत्यपि

prasādatalaku ḍyādi karmakuryād vicakṣaṇaḥ sā śilā trividhā bālā madhyamā sthaviretyapi

टङ्कघातादिमृद्वी या मन्दपक्वेष्टकोपमा शिला बाला मता तज्ज्ञैः सर्वकर्मसुनिन्दिता

ṭaṅkaghātādimṛdvī yā mandapakveṣṭakopamā śilā bālā matā tajjñaiḥ sarvakarmasuninditā

स्निग्धा गम्भीरनिर्घो षा सु गन्धा शीतला मृदुः निबिडावयवा तेजःसहिता यौवना शिला

snigdhā gambhīranirgho ṣā su gandhā śītalā mṛduḥ nibiḍāvayavā tejaḥsahitā yauvanā śilā

मध्यमा स््रवयोग्या स्यात् सर्वकर्मार्थसिद्धिदा मत्स्यमण्ड कशकला रूक्षा वृद्धा शिलाशिवा

madhyamā s्ravayogyā syāt sarvakarmārthasiddhidā matsyamaṇḍa kaśakalā rūkṣā vṛddhā śilāśivā

रेखाबिन्दुकलङ्काढ्या सा त्याज्या सर्वयत्नतः छेदनेतक्षणेयत्र मण्डलं दृश्यतेयदि

rekhābindukalaṅkāḍhyā sā tyājyā sarvayatnataḥ chedanetakṣaṇeyatra maṇḍalaṃ dṛśyateyadi

सा शिला गर्भिणी विद्वां स्तां प्रयत्नेन वर्जयेत् मुखमुद्धरणेऽधोंऽशमूध्ध्वंभागं शिरो विदुः

sā śilā garbhiṇī vidvāṃ stāṃ prayatnena varjayet mukhamuddharaṇe'dhoṃ'śamūdhdhvaṃbhāgaṃ śiro viduḥ

शिलामूलमवाक् प्रत्यगङ्गाग्रं प्रागुदग्दिशि अग्रमूध्ध्वमधोमूलं पाषाणस्य स्थितस्य तु

śilāmūlamavāk pratyagaṅgāgraṃ prāgudagdiśi agramūdhdhvamadhomūlaṃ pāṣāṇasya sthitasya tu

नैअर्त्यैशानदेशाग्रा वह्न्यग्रा वह्निवायु गा उत्तरायणमासेतुशु क्लपक्षेशुभोदये

naiartyaiśānadeśāgrā vahnyagrā vahnivāyu gā uttarāyaṇamāsetuśu klapakṣeśubhodaye

प्रशस्तपक्षनक्षत्रेमुहूर्तेकरणान्विते गच्छे ल्लिङ्गं समु द्दिश्य वनं चोपवनं गिरिम्

praśastapakṣanakṣatremuhūrtekaraṇānvite gacche lliṅgaṃ samu ddiśya vanaṃ copavanaṃ girim

अथवा शुद्धदेशं तुभूमग्नोपलसं युतम् ऐन्द्राशायां तुसौम्यायामै शान्यां वा विशेषतः

athavā śuddhadeśaṃ tubhūmagnopalasaṃ yutam aindrāśāyāṃ tusaumyāyāmai śānyāṃ vā viśeṣataḥ

निमित्तः शकुनैर्योग्यैः सह मङ्गलशब्दकः स्थापकः स्थपतिः कर्ताकृतकौतुकमङ्गलः

nimittaḥ śakunairyogyaiḥ saha maṅgalaśabdakaḥ sthāpakaḥ sthapatiḥ kartākṛtakautukamaṅgalaḥ

स्थापकः स्थपतिश्चै व सितवस्त्रपरिच्छदौ श्वेतगन्धानुलेपौ तौ सितवस्त्रोतरीयकौ

sthāpakaḥ sthapatiścai va sitavastraparicchadau śvetagandhānulepau tau sitavastrotarīyakau

सितपुष् ज् पशिरोयु क्तौ प्राप्तपञ्चाङ्गभूषणौ गन्धैः पुष्पैश्च धूपैश्च मां सेन रुधिरेण च

sitapuṣ j paśiroyu ktau prāptapañcāṅgabhūṣaṇau gandhaiḥ puṣpaiśca dhūpaiśca māṃ sena rudhireṇa ca

पायसोदनमत्स्यैश्च भक्ष्यैश्चापि पृथग्विधैः अर्चयेदीप्सितान् वृक्षानुपलान् वनदेवताः

pāyasodanamatsyaiśca bhakṣyaiścāpi pṛthagvidhaiḥ arcayedīpsitān vṛkṣānupalān vanadevatāḥ

भूतक्रत्न रबलिं दत्त्वा कर्मयोग्यां वरेच्छिलाम् स्थपतिर्वरवेषाढ्यो मन्त्रयेत् प्राङ्मुखो वरः

bhūtakratna rabaliṃ dattvā karmayogyāṃ varecchilām sthapatirvaraveṣāḍhyo mantrayet prāṅmukho varaḥ

अयं मन्त्रः अपक्रामन्तुभूतानि देवताश्च सगुह्यकाः युष्मभ्यं तुबलिर्भू यात् क्रत्न राश्च वनदेवताः

ayaṃ mantraḥ apakrāmantubhūtāni devatāśca saguhyakāḥ yuṣmabhyaṃ tubalirbhū yāt kratna rāśca vanadevatāḥ

कर्मै तत् साधयिष्यामि क्रियतां वस्तुपर्ययः एवमु क्त्वा नमस्कृत्य शिलाश्छे त्तुं समारभेत्

karmai tat sādhayiṣyāmi kriyatāṃ vastuparyayaḥ evamu ktvā namaskṛtya śilāśche ttuṃ samārabhet

तत्रै व स्थापको युक्त्या जुहुयात् तदुदग्दिशि हेमसूच्यष्ठीलाभ्यां तुशोधयेत् प्रथमं पुनः

tatrai va sthāpako yuktyā juhuyāt tadudagdiśi hemasūcyaṣṭhīlābhyāṃ tuśodhayet prathamaṃ punaḥ

तीक्ष्णशस्त्रेण महताप्यष्ठीलेन प्रहारयेत् इष्टायामविशालाभ्यामधिकं ग्राह्य यत्नतः

tīkṣṇaśastreṇa mahatāpyaṣṭhīlena prahārayet iṣṭāyāmaviśālābhyāmadhikaṃ grāhya yatnataḥ

चतुरश्रसमं कृत्वा मुखभागं विचिन्त्य च शु द्धिं कृत्वार्चयित्वा तुगन्धाद्यै र्विधिपूर्वकम्

caturaśrasamaṃ kṛtvā mukhabhāgaṃ vicintya ca śu ddhiṃ kṛtvārcayitvā tugandhādyai rvidhipūrvakam

लिङ्गं वा पिण्डिकां बेरमौपलं वाक्क्षमेववा वस्त्रैरावेष्टयित्वा तुरथेसंस्थाप्य यत्नतः

liṅgaṃ vā piṇḍikāṃ beramaupalaṃ vākkṣamevavā vastrairāveṣṭayitvā turathesaṃsthāpya yatnataḥ

सर्वमङ्गलसं युक्तमानीयात् कर्ममण्डपे यथोक्तविधिना सम्यक् कुर्यादन्तरितेन च

sarvamaṅgalasaṃ yuktamānīyāt karmamaṇḍape yathoktavidhinā samyak kuryādantaritena ca

यथोक्तविधिना नै वलभ्यतेयदि पण्डितः गृहीत्वान्यत्र पूर्वोक्तविधिना तदुदग्दिशि

yathoktavidhinā nai valabhyateyadi paṇḍitaḥ gṛhītvānyatra pūrvoktavidhinā tadudagdiśi

नीत्वा तत्र खनित्वा तुशुभअक्षमुहूर्तके गृहीत्वा विधिवद्धुत्वा शु द्धिं कृत्वाम्भसा ततः

nītvā tatra khanitvā tuśubhaakṣamuhūrtake gṛhītvā vidhivaddhutvā śu ddhiṃ kṛtvāmbhasā tataḥ

गन्धाद्यैरर्चयित्वा तुसर्वमङ्गलघोषणैः आनीयात्पूर्ववत्तत्र दिशां दोषै र्विमु च्यते

gandhādyairarcayitvā tusarvamaṅgalaghoṣaṇaiḥ ānīyātpūrvavattatra diśāṃ doṣai rvimu cyate

लिङ्गमानाद् विमानं वा लिङ्गं वा हम्म्यमानतः गर्भमध्येतुसूत्रात् तुवामेऽर्चा लिङ्गमेव वा

liṅgamānād vimānaṃ vā liṅgaṃ vā hammyamānataḥ garbhamadhyetusūtrāt tuvāme'rcā liṅgameva vā

स्थापयेत् किञ्चिदीशानमाश्रियित्वा विचक्षणः त्रिःसप्तां शेकृतेद्वारेब्राह्मेंऽशं मध्यमं भवेत्

sthāpayet kiñcidīśānamāśriyitvā vicakṣaṇaḥ triḥsaptāṃ śekṛtedvārebrāhmeṃ'śaṃ madhyamaṃ bhavet

कृत्वा षडंशकं तच्च वामेद्व्यं शं व्यपोह्य च तदं शमग्रं नीत्वा तुप्रागुदग्गतसूत्रकम्

kṛtvā ṣaḍaṃśakaṃ tacca vāmedvyaṃ śaṃ vyapohya ca tadaṃ śamagraṃ nītvā tuprāgudaggatasūtrakam

तद् ब्रह्मसूत्रमित्यु क्तं तत्सूत्रं शिवमध्यमम् गर्भार्धमधमं श्रेष्टं पञ्च् त्र्यं शं शिवायतम्

tad brahmasūtramityu ktaṃ tatsūtraṃ śivamadhyamam garbhārdhamadhamaṃ śreṣṭaṃ pañc tryaṃ śaṃ śivāyatam

भवन्ति नव लिङ्गानि तयोर्मध्येऽष्टभाजिते श्रेष्ठमध्यकनिष्ठानि त्रित्रिभेदानि तानि हि

bhavanti nava liṅgāni tayormadhye'ṣṭabhājite śreṣṭhamadhyakaniṣṭhāni tritribhedāni tāni hi

नागरेनागरस्योक्तं मानं लिङ्गस्य मन्दिरे विकारां शेतदायामेभूतगङ्गाग्निविस्तरम्

nāgarenāgarasyoktaṃ mānaṃ liṅgasya mandire vikārāṃ śetadāyāmebhūtagaṅgāgnivistaram

जयदं पौष्टिकं सार्वकामिकं नागरेविदुः गर्भेत्रिसप्तभागेतुदशां शं द्राविडेऽधमम्

jayadaṃ pauṣṭikaṃ sārvakāmikaṃ nāgareviduḥ garbhetrisaptabhāgetudaśāṃ śaṃ drāviḍe'dhamam

त्रयोदशां शकं श्रेष्ठं मध्येऽष्टां शेतुपूर्ववत् त्रिःसप्तां शेनिजायामेषट् पञ्चचतुरं शकम्

trayodaśāṃ śakaṃ śreṣṭhaṃ madhye'ṣṭāṃ śetupūrvavat triḥsaptāṃ śenijāyāmeṣaṭ pañcacaturaṃ śakam

जयदादि विशालं तत् पूर्ववद् द्राविडे मतम् वेसरेपञ्चपञ्चां शेगर्भा गारेविमानके

jayadādi viśālaṃ tat pūrvavad drāviḍe matam vesarepañcapañcāṃ śegarbhā gārevimānake

त्रयोदशां शकं हीनं श्रेष्ठं स्यात् षोडशां शकम् तयोर्मध्येऽष्टभागेतुनव लिङ्गानि पूर्ववत्

trayodaśāṃ śakaṃ hīnaṃ śreṣṭhaṃ syāt ṣoḍaśāṃ śakam tayormadhye'ṣṭabhāgetunava liṅgāni pūrvavat

पञ्चपञ्चां शके दघ्घ्येवसुधातुरसां शकम् वेसरस्योदितं व्यासं पूर्ववज्जयदादिकम्

pañcapañcāṃ śake daghghyevasudhāturasāṃ śakam vesarasyoditaṃ vyāsaṃ pūrvavajjayadādikam

विकारपरिधौ भूतव्यासः सर्वत्र कीर्तितः गर्भमानमिदं प्रोक्तं हस्तमानं तुवच्म्यहम्

vikāraparidhau bhūtavyāsaḥ sarvatra kīrtitaḥ garbhamānamidaṃ proktaṃ hastamānaṃ tuvacmyaham

आरभ्यैककरं नन्दहस्तान्तं षट् षडङ्गुलैः वृद्ध्यायतास्रयस्त्रिं शत्सं ख्या लिङ्गस्य कीर्तिताः

ārabhyaikakaraṃ nandahastāntaṃ ṣaṭ ṣaḍaṅgulaiḥ vṛddhyāyatāsrayastriṃ śatsaṃ khyā liṅgasya kīrtitāḥ

पञ्चारत्नि विमानाद्या द्वादशक्ष्माद्यसद्मनः क्रमेणै व त्रयस्त्रिं शत्सं ख्या तासां विधीयते

pañcāratni vimānādyā dvādaśakṣmādyasadmanaḥ krameṇai va trayastriṃ śatsaṃ khyā tāsāṃ vidhīyate

केचित् त्र्यङ्गुलवृद्ध्या तुवदन्त्येकादिहस्ततः आयादिसम्पदामर्थंमानादेकाङ्गुलक्षयात्

kecit tryaṅgulavṛddhyā tuvadantyekādihastataḥ āyādisampadāmarthaṃmānādekāṅgulakṣayāt

प्रवृद्ध्योत्तुङ्गमात्तव्यं तत्र दोषो न विद्यते पञ्चपञ्चाङ्गुलं मूलाद् वृद्ध्याष्टककलाङ्गुलैः

pravṛddhyottuṅgamāttavyaṃ tatra doṣo na vidyate pañcapañcāṅgulaṃ mūlād vṛddhyāṣṭakakalāṅgulaiḥ

वृद्ध्या लिङ्गीयत शस्तेप्रत्येक नवमनिकम् क्षुद्राल्पमध्यमोत्कृष्टहर्म् यानामु दितं क्रमात्

vṛddhyā liṅgīyata śastepratyeka navamanikam kṣudrālpamadhyamotkṛṣṭaharm yānāmu ditaṃ kramāt

द्वारोदयसमं श्रेष्ठं त्रिभागोनं कनिष्ठकम् स्तम्भोत्सेधेनवां शेतुमु निभूतां शकोदयम्

dvārodayasamaṃ śreṣṭhaṃ tribhāgonaṃ kaniṣṭhakam stambhotsedhenavāṃ śetumu nibhūtāṃ śakodayam

तत्तन्मध्येऽष्टधा भक्ते नवलिङ्गोदयाः स्मृताः नागरादिषुसौधेषुप्रोक्तव्यासानि पूर्ववत्

tattanmadhye'ṣṭadhā bhakte navaliṅgodayāḥ smṛtāḥ nāgarādiṣusaudheṣuproktavyāsāni pūrvavat

प्रासादशिखरग्रीवस्थूप्यधिष्ठानमानकः केचिद् वदन्ति मुनयः कु म्भयोन्यादयो वराः

prāsādaśikharagrīvasthūpyadhiṣṭhānamānakaḥ kecid vadanti munayaḥ ku mbhayonyādayo varāḥ

गृहीतोत्सेधमानं तुमानाङ्गुलै र्विभाजयेत् वृद्ध्या हान्याङ्गु लिच्छेदं परिहृत्य विचक्षणः

gṛhītotsedhamānaṃ tumānāṅgulai rvibhājayet vṛddhyā hānyāṅgu licchedaṃ parihṛtya vicakṣaṇaḥ

उत्सेधेऽष्टगुणैः सप्तविं शद्भिर्हरणेततः शेषमश्वयुजाद्यं तुनक्षत्रं तुचतु र्गुणे

utsedhe'ṣṭaguṇaiḥ saptaviṃ śadbhirharaṇetataḥ śeṣamaśvayujādyaṃ tunakṣatraṃ tucatu rguṇe

नवभिर्हरणेशिष्टमं शकं तस्करादिकम् भु क्तिः शक्तिर्धनं राज षण्डश्चाभयकं विपत्

navabhirharaṇeśiṣṭamaṃ śakaṃ taskarādikam bhu ktiḥ śaktirdhanaṃ rāja ṣaṇḍaścābhayakaṃ vipat

समृद्धिरिति विख्यातान्यं शकानि नव क्रमात् तस्करं च विपत् षण्डं निन्दितं वस्तुपारगैः

samṛddhiriti vikhyātānyaṃ śakāni nava kramāt taskaraṃ ca vipat ṣaṇḍaṃ ninditaṃ vastupāragaiḥ

उत्तुङ्गवसुनन्दाग्नि गुणैरकदशाष्टभिः शिष्टं धनमृणं चै वयोनिकं स्याद् यथाक्रमम्

uttuṅgavasunandāgni guṇairakadaśāṣṭabhiḥ śiṣṭaṃ dhanamṛṇaṃ cai vayonikaṃ syād yathākramam

धनाधिकमृणं क्षीणं मानं तत् सं पदां पदम् योनिषुध्वजसिं हश्च वृषो हस्ती शुभावहाः

dhanādhikamṛṇaṃ kṣīṇaṃ mānaṃ tat saṃ padāṃ padam yoniṣudhvajasiṃ haśca vṛṣo hastī śubhāvahāḥ

तुङ्गं नवगुणं कृत्वा सप्तभिः क्षपयेत् ततः शेषं सूर्या दिवारं स्यात् क्रत्न रास्तत्र विवर्जिताः

tuṅgaṃ navaguṇaṃ kṛtvā saptabhiḥ kṣapayet tataḥ śeṣaṃ sūryā divāraṃ syāt kratna rāstatra vivarjitāḥ

ग्रामादीनां च कर्तु श्च नक्षत्रेणाविरोधि यत् तल्लिङ्गं देशदेशेशदेहिनां शुभकारणम्

grāmādīnāṃ ca kartu śca nakṣatreṇāvirodhi yat talliṅgaṃ deśadeśeśadehināṃ śubhakāraṇam

इष्टायामविशालेन चतुरश्रीकृतं समम् जातिरूपं तुतद् बिम्बं छेदनीयं यथोचितम्

iṣṭāyāmaviśālena caturaśrīkṛtaṃ samam jātirūpaṃ tutad bimbaṃ chedanīyaṃ yathocitam

छन्दमष्टाश्रकं षोडशाश्रं नाम्ना विकल्पकम् वृत्तमाभासकं लिङ्गं तच्छेद्यं स्यात् त्रयात्मकम्

chandamaṣṭāśrakaṃ ṣoḍaśāśraṃ nāmnā vikalpakam vṛttamābhāsakaṃ liṅgaṃ tacchedyaṃ syāt trayātmakam

त्रिध कृत्वायतं मूलेब्रह्मां शं चतुरश्रकम् अष्टाश्रं वैष्णवं मध्येवृत्तमूध्ध्वांशमै शकम्

tridha kṛtvāyataṃ mūlebrahmāṃ śaṃ caturaśrakam aṣṭāśraṃ vaiṣṇavaṃ madhyevṛttamūdhdhvāṃśamai śakam

इष्टविष्कम्भमानेन चतुरश्रीकृतं समम् कर्णायतार्धकर्णा भ्यामिष्टमष्टाश्रकं कृतम्

iṣṭaviṣkambhamānena caturaśrīkṛtaṃ samam karṇāyatārdhakarṇā bhyāmiṣṭamaṣṭāśrakaṃ kṛtam

चतु स्त्र्यं शकयोर्मध्यं मध्यपट्टमिति स्मृतम् व्यासेसप्तां शके त्र्यं शं मध्यपट्टं त्रिधोदितम्

catu stryaṃ śakayormadhyaṃ madhyapaṭṭamiti smṛtam vyāsesaptāṃ śake tryaṃ śaṃ madhyapaṭṭaṃ tridhoditam

कोणान्तात् पट्टसूत्रेऽङ्के तिर्यक्सङ्गतसूत्रकम् पट्टार्धेनाङ्कितं यत्तुषोडशाश्रं तदु च्यते

koṇāntāt paṭṭasūtre'ṅke tiryaksaṅgatasūtrakam paṭṭārdhenāṅkitaṃ yattuṣoḍaśāśraṃ tadu cyate

एवमश्रान्तरेधीमान् योजयेत् तुविचक्षणः कोटिच्छेदेन वृत्तं स्यान्निम्नं नै वोन्नतं यथा

evamaśrāntaredhīmān yojayet tuvicakṣaṇaḥ koṭicchedena vṛttaṃ syānnimnaṃ nai vonnataṃ yathā

आद्यं तुसर्वतोभद्रं द्वितीयं वर्धमानकम् शिवाधिकं तृतीयं स्याच्चतुर्थंस्वस्तिकं भवेत्

ādyaṃ tusarvatobhadraṃ dvitīyaṃ vardhamānakam śivādhikaṃ tṛtīyaṃ syāccaturthaṃsvastikaṃ bhavet

अथ जगदमराणां सर्वतोभद्रमिष्टं सुखदमवनिपानां वृद्धिदं वर्धमानम् धनदमिह विशां वै शम्भुभागाधिकं य-च्छुभदमथ परेषां स्तस्तिकं तच्चतुर्णाम्

atha jagadamarāṇāṃ sarvatobhadramiṣṭaṃ sukhadamavanipānāṃ vṛddhidaṃ vardhamānam dhanadamiha viśāṃ vai śambhubhāgādhikaṃ ya-cchubhadamatha pareṣāṃ stastikaṃ taccaturṇām

त्रिं शद्भागेसर्वतोवद्रलिङ्गे मूलेमध्येऽग्रेदशां शं क्रमेण वृत्तं तु ल्यं सर्वतः शम्भुभागं विप्राणां तद् भूपतीनां प्रशस्तम्

triṃ śadbhāgesarvatovadraliṅge mūlemadhye'gredaśāṃ śaṃ krameṇa vṛttaṃ tu lyaṃ sarvataḥ śambhubhāgaṃ viprāṇāṃ tad bhūpatīnāṃ praśastam

वेदभूतरसभागिकरधो भूतषण्मु निपदैरधः परम् षट् कसप्तवसुभागया ततः सप्तनागनवभागया पुनः

vedabhūtarasabhāgikaradho bhūtaṣaṇmu nipadairadhaḥ param ṣaṭ kasaptavasubhāgayā tataḥ saptanāganavabhāgayā punaḥ

वर्धमानमु दितं चतु र्विधं ब्रह्मविष्णु शिव भागतः क्रमात् सर्वसम्पदुदयं जयप्रदं पुत्रवृद्धिदमिदं महीभृताम्

vardhamānamu ditaṃ catu rvidhaṃ brahmaviṣṇu śiva bhāgataḥ kramāt sarvasampadudayaṃ jayapradaṃ putravṛddhidamidaṃ mahībhṛtām

सप्तसप्तवसुभाग्या ततः पञ्चपञ्चकषडंशकरपि वेदवेदशर भागया ततो बन्धबन्धयु ग भागया पुनः

saptasaptavasubhāgyā tataḥ pañcapañcakaṣaḍaṃśakarapi vedavedaśara bhāgayā tato bandhabandhayu ga bhāgayā punaḥ

उक्तमत्र हि मया चतु र्विधं तच्छिवाधिकमजादिभागिके सर्ववस्तुदमिदं विशामलं सर्ववर्णयमिनामुदीरितम्

uktamatra hi mayā catu rvidhaṃ tacchivādhikamajādibhāgike sarvavastudamidaṃ viśāmalaṃ sarvavarṇayamināmudīritam

उक्तायामेस्वस्तिके नन्दभागेमूलेद्व्यशं मध्यभागेगुणां शम् पूजाभागेचातुरं शं क्रमेण चोक्तं शूद्रेसर्वकामप्रदं तत्

uktāyāmesvastike nandabhāgemūledvyaśaṃ madhyabhāgeguṇāṃ śam pūjābhāgecāturaṃ śaṃ krameṇa coktaṃ śūdresarvakāmapradaṃ tat

लिङ्गं सुरार्चितं धारालिङ्गं साहस्रलिङ्गकम् त्रैराशिकं तुसर्वेषां सर्वकामघ्नप्रदम्

liṅgaṃ surārcitaṃ dhārāliṅgaṃ sāhasraliṅgakam trairāśikaṃ tusarveṣāṃ sarvakāmaghnapradam

इष्टायामसमोपेतं स्वायामार्धार्धविस्तरम् शेषं पूर्ववदु द्दिष्टं नाम्ना सुरगणार्चितम्

iṣṭāyāmasamopetaṃ svāyāmārdhārdhavistaram śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ nāmnā suragaṇārcitam

धारालिङ्गं सर्वलिङ्गे मतं तन्मूलेऽष्टाश्रं वा कलाश्रं यु गाश्रम् तस्मादूध्ध्वंद्वै गुणं स्यात् सधारं धारालिङ्गं स््रववर्णेप्रशस्तम्

dhārāliṅgaṃ sarvaliṅge mataṃ tanmūle'ṣṭāśraṃ vā kalāśraṃ yu gāśram tasmādūdhdhvaṃdvai guṇaṃ syāt sadhāraṃ dhārāliṅgaṃ s्ravavarṇepraśastam

पूजाभागेसर्वतोभद्रलिङ्गे धारा कार्यापञ्चपञ्चक्रमेण एककस्यामष्टपञ्चोपरिष्टात् साहस्रं तद्रेखया लिङ्गमु क्तम्

pūjābhāgesarvatobhadraliṅge dhārā kāryāpañcapañcakrameṇa ekakasyāmaṣṭapañcopariṣṭāt sāhasraṃ tadrekhayā liṅgamu ktam

रसमु निवसुभागेवृत्तकेऽष्टाश्रकेऽन्ते परिधिरथ नवां शेलिङ्गतुङ्गे तुभूयः त्रिभिरथ गुणभागैश्च त्रिभिस्तुङ्गमानं ह्यजहरिहरभागेतत्तुत्रैराशिकं स्यात्

rasamu nivasubhāgevṛttake'ṣṭāśrake'nte paridhiratha navāṃ śeliṅgatuṅge tubhūyaḥ tribhiratha guṇabhāgaiśca tribhistuṅgamānaṃ hyajahariharabhāgetattutrairāśikaṃ syāt

सस्थूलमूललिङ्गं यवमध्यं वा पिपीलिकामध्यम् लिङ्गं तुशिरः स्थूलं ह्यार्षंलिङ्गं चतुर्भेदम्

sasthūlamūlaliṅgaṃ yavamadhyaṃ vā pipīlikāmadhyam liṅgaṃ tuśiraḥ sthūlaṃ hyārṣaṃliṅgaṃ caturbhedam

निजविपुलाष्टां शघ्नं मूलेमध्येतथा तदग्रेच विष्णवजभागो सम्यक् चतुरश्रं चार्षके लिङ्गे

nijavipulāṣṭāṃ śaghnaṃ mūlemadhyetathā tadagreca viṣṇavajabhāgo samyak caturaśraṃ cārṣake liṅge

लिङ्गं घ्नकाकारं द्व्यश्रं पञ्चाश्रकं त्रिकोणं च एकादशनवषाट् सप्ताश्रं च द्वादशाश्रं च

liṅgaṃ ghnakākāraṃ dvyaśraṃ pañcāśrakaṃ trikoṇaṃ ca ekādaśanavaṣāṭ saptāśraṃ ca dvādaśāśraṃ ca

पूर्वोदितेतराश्रं शूलाग्रं शृङ्गसदृशशिरः अन्यदपि भेदयु क्तं सशिरः सूत्रेतरं न मानयुतम्

pūrvoditetarāśraṃ śūlāgraṃ śṛṅgasadṛśaśiraḥ anyadapi bhedayu ktaṃ saśiraḥ sūtretaraṃ na mānayutam

निम्नोन्नतझझरकं वैवण्ण्ययुतं च पूजानिम्नोन्नतं यथा वक्रमवक्रयुतं वा वालुकरेखाकलङ्कबिन्दुयुतम्

nimnonnatajhajharakaṃ vaivaṇṇyayutaṃ ca pūjānimnonnataṃ yathā vakramavakrayutaṃ vā vālukarekhākalaṅkabinduyutam

अथवै करेखमेतान्यु दितान्येव स्वयम्भु लिङ्गानि नै वैतेषां मूलं लिङ्गानां शोधयेन्मतिमान्

athavai karekhametānyu ditānyeva svayambhu liṅgāni nai vaiteṣāṃ mūlaṃ liṅgānāṃ śodhayenmatimān

अज्ञानादपि मोहात् सं शोध्य मूलमेव दोषकरम् आस्थापनमथो लिङ्गं पूजाभागं तुपीठसमम्

ajñānādapi mohāt saṃ śodhya mūlameva doṣakaram āsthāpanamatho liṅgaṃ pūjābhāgaṃ tupīṭhasamam

वृत्तं वाऽथ सधारं पूजाभागं तुमोक्षदं यमिनाम् शिरसो वत्त्नमधुना लिङ्गानां वक्ष्यतेक्रमशः

vṛttaṃ vā'tha sadhāraṃ pūjābhāgaṃ tumokṣadaṃ yaminām śiraso vattnamadhunā liṅgānāṃ vakṣyatekramaśaḥ

छत्राभा त्रपुषाभा कु क्कुटकाण्डार्धचन्द्रसदृशाभा बु ब्दुदसदृशा पञ्चै वोद्दिष्टा वर्तना मु निभिः

chatrābhā trapuṣābhā ku kkuṭakāṇḍārdhacandrasadṛśābhā bu bdudasadṛśā pañcai voddiṣṭā vartanā mu nibhiḥ

व्यासेषोडशभागेलिङ्गस्यैकद्विगुणयु गां शेषु सं लम्ब्याधोभागानुभयोरपि पाश्श्वयोः क्रमशः

vyāseṣoḍaśabhāgeliṅgasyaikadviguṇayu gāṃ śeṣu saṃ lambyādhobhāgānubhayorapi pāśśvayoḥ kramaśaḥ

छत्राभानि शिरांसि च चत्वारीह प्रवर्ततेविधिना समलिङ्गे प्रथमेद्वे शैवाधिकलिङ्गके तृतीयं स्यात्

chatrābhāni śirāṃsi ca catvārīha pravartatevidhinā samaliṅge prathamedve śaivādhikaliṅgake tṛtīyaṃ syāt

चतुरं शेषुयदु क्तं तत् प्रोक्तं वर्धमानस्य सङ्करमन्योन्यं वाप्यशुभं स्याद् वर्तनानां च

caturaṃ śeṣuyadu ktaṃ tat proktaṃ vardhamānasya saṅkaramanyonyaṃ vāpyaśubhaṃ syād vartanānāṃ ca

त्रपुषाभानुषडंशेसार्धद्व्यं शेन कर्तव्या 96-

trapuṣābhānuṣaḍaṃśesārdhadvyaṃ śena kartavyā 96-

उच्चार्धंकु क्कुटजं त्र्यं शै कां शेन्दुखण्डनिभम् बु ब्दुदसदृशं सार्धंत्र्यं शं व्यासेऽष्टभागेतु

uccārdhaṃku kkuṭajaṃ tryaṃ śai kāṃ śendukhaṇḍanibham bu bdudasadṛśaṃ sārdhaṃtryaṃ śaṃ vyāse'ṣṭabhāgetu

सर्वेषामपि चैता सामान्यास्तत्र लिङ्गानाम् शिरसो वर्तनभागं त्र्यं शै कं चाधिरोप्य निजतुङ्गे

sarveṣāmapi caitā sāmānyāstatra liṅgānām śiraso vartanabhāgaṃ tryaṃ śai kaṃ cādhiropya nijatuṅge

लिङ्गायामेषट् षड् भागयुतेतेन सार्धमतः इन्द्वश्विनिगुणभागाः प्रोक्ताः सर्वेष्वपि क्रमशः

liṅgāyāmeṣaṭ ṣaḍ bhāgayutetena sārdhamataḥ indvaśviniguṇabhāgāḥ proktāḥ sarveṣvapi kramaśaḥ

अवरेमध्यमलिङ्गे श्रेष्ठे लिङ्गे ततः शिरोमानम् 99-

avaremadhyamaliṅge śreṣṭhe liṅge tataḥ śiromānam 99-

लिङ्गानां शिरसीप्सितां शमुभयोः सं लम्ब्य तत्पाश्श्वयोः कृत्वा मत्स्ययु गं तदास्यजघनान्निष्क्रान्तसूत्रद्वये तस्माद् यत्र च सं यु तिर्मतिमता बिन्दुत्रयाढ्यं यथा कर्तव्यं बहुवर्तनास्व भिमतं सोपायमीशोदितम् 100-

liṅgānāṃ śirasīpsitāṃ śamubhayoḥ saṃ lambya tatpāśśvayoḥ kṛtvā matsyayu gaṃ tadāsyajaghanānniṣkrāntasūtradvaye tasmād yatra ca saṃ yu tirmatimatā bindutrayāḍhyaṃ yathā kartavyaṃ bahuvartanāsva bhimataṃ sopāyamīśoditam 100-

101

वक्ष्येऽहं लिङ्गानां सर्वेषां लक्षणोद्धरणम् शाणाभिस्तनु वालुकसहितै र्गोवालरज्ज्वाद्यैः

vakṣye'haṃ liṅgānāṃ sarveṣāṃ lakṣaṇoddharaṇam śāṇābhistanu vālukasahitai rgovālarajjvādyaiḥ

102

उ द्धष्ट्या सकृदेवहि युक्त्या चिह्नं परीक्ष्य यत्नेन शुभतरमङ्कं दृष्ट्वा चारभेल्लक्षणोद्धरणम्

u ddhaṣṭyā sakṛdevahi yuktyā cihnaṃ parīkṣya yatnena śubhataramaṅkaṃ dṛṣṭvā cārabhellakṣaṇoddharaṇam

103

प्रासादस्य समीपेमण्डपके चित्रवस्त्रशोभाढ्ये शाल्यादि भिरपि युक्ते तण्डुलके स्थण्डिलेरम्ये

prāsādasya samīpemaṇḍapake citravastraśobhāḍhye śālyādi bhirapi yukte taṇḍulake sthaṇḍileramye

104

तल्पोपरि सितवस्त्रप्रस्तरशयनेन्यसेल्लिङ्गम् आचार्यः स्थपतिश्चाहतवस्त्रैर्हेमपुष्पाद्यैः

talpopari sitavastraprastaraśayanenyaselliṅgam ācāryaḥ sthapatiścāhatavastrairhemapuṣpādyaiḥ

105

पञ्चाङ्गभूषणैरप्यलमतिशोभै रलं कृत्य सितपुष्पालेपनसोष्णीषाद्यैः शोभनं कुर्यात्

pañcāṅgabhūṣaṇairapyalamatiśobhai ralaṃ kṛtya sitapuṣpālepanasoṣṇīṣādyaiḥ śobhanaṃ kuryāt

106

नेत्रमन्त्रमनु स्मरन्नजसूत्रं पाश्श्वसूत्रं च हाटकनिर्मितसूच्या आचार्यः संलिखेद् रेखाम्

netramantramanu smarannajasūtraṃ pāśśvasūtraṃ ca hāṭakanirmitasūcyā ācāryaḥ saṃlikhed rekhām

107

पश्चाद्धेममयेनै वारभ्यास्त्रेण च स्थपतिः पुनरपि लघुतरशस्त्रैर्लघुहस्तैराज्यदुग्धमधुसहितम्

paścāddhemamayenai vārabhyāstreṇa ca sthapatiḥ punarapi laghutaraśastrairlaghuhastairājyadugdhamadhusahitam

108

सम्यग् रेखा लिखिता निझरकमयं यथाशोभम् सितवस्त्रेणाच्छाद्याखिलधान्यान् गोद्विजवत्साध्याः

samyag rekhā likhitā nijharakamayaṃ yathāśobham sitavastreṇācchādyākhiladhānyān godvijavatsādhyāḥ

109

दर्शयितव्या कन्या युक्त्या शेषं नयेन्मतिमान् प्रथमेनागरलिङ्गे षोडशभागीकृतेशिवायामे

darśayitavyā kanyā yuktyā śeṣaṃ nayenmatimān prathamenāgaraliṅge ṣoḍaśabhāgīkṛteśivāyāme

110

षड् भूतवेदभागान् त्यक्त्वोध्ध्वेकन्यसाद्युदयम् एवं त्रिकमु त्सेधं बु द् ध्वाऽथ त्र्यं शकात्तुसर्वेषाम्

ṣaḍ bhūtavedabhāgān tyaktvodhdhvekanyasādyudayam evaṃ trikamu tsedhaṃ bu d dhvā'tha tryaṃ śakāttusarveṣām

111

विष्ण्वं शाभिमुखेद्वे सूत्रेसं लेखयेत् पाश्श्वे पृष्ठे तयोर्युतिः स्याद्धीनेवेदाग्निपक्षेषु

viṣṇvaṃ śābhimukhedve sūtresaṃ lekhayet pāśśve pṛṣṭhe tayoryutiḥ syāddhīnevedāgnipakṣeṣu

112

मध्येभूतवनानलपक्षेषुयतिस्तयोः पृष्ठे श्रेष्ठे षड् भूतवनानलपक्षेषूदिता तुयु तिः

madhyebhūtavanānalapakṣeṣuyatistayoḥ pṛṣṭhe śreṣṭhe ṣaḍ bhūtavanānalapakṣeṣūditā tuyu tiḥ

113

तेषुगृहीत्वैकां शं त्रिद्व्यं शं सूत्रविष्कम्भम् यावदधः कृष्णां शं ह्यु क्तोत्सेधेनयेत् तुसमम्

teṣugṛhītvaikāṃ śaṃ tridvyaṃ śaṃ sūtraviṣkambham yāvadadhaḥ kṛṣṇāṃ śaṃ hyu ktotsedhenayet tusamam

114

एवं नागरलिङ्गे सूत्रं सम्यङ् मयेनोक्तम् त्रिःपञ्चभागिकेऽस्मिन् द्राविडलिङ्गे शिवायामे

evaṃ nāgaraliṅge sūtraṃ samyaṅ mayenoktam triḥpañcabhāgike'smin drāviḍaliṅge śivāyāme

115

नन्ददशरुद्रां शा हीनाद्युदयाः समु द्दिष्टाः मु निवसुनवभागेह्यं शैः सं लम्बयेत् सूत्रे

nandadaśarudrāṃ śā hīnādyudayāḥ samu ddiṣṭāḥ mu nivasunavabhāgehyaṃ śaiḥ saṃ lambayet sūtre

116

यु गगुणनयनेष्वन्त्येमध्येशरवेदवह्नियु गलेषु रसशरयु गबन्धेषुप्रोक्ता श्रेष्ठे तयोस्तुयु तिः

yu gaguṇanayaneṣvantyemadhyeśaravedavahniyu galeṣu rasaśarayu gabandheṣuproktā śreṣṭhe tayostuyu tiḥ

117

द्राविडलिङ्गे सूत्रव्यासं स्वां शार्धतः प्रोक्तम् वेसरलिङ्गे पूजाभागेत्रिःपञ्चभागेतु

drāviḍaliṅge sūtravyāsaṃ svāṃ śārdhataḥ proktam vesaraliṅge pūjābhāgetriḥpañcabhāgetu

118

दशभागं सूत्रोच्चं वस्वं शात् सम्यगारभ्य लम्बनमथ भूतवनानलपक्षां शेषुसूत्रयु तिः

daśabhāgaṃ sūtroccaṃ vasvaṃ śāt samyagārabhya lambanamatha bhūtavanānalapakṣāṃ śeṣusūtrayu tiḥ

119

व्यासेद्विरष्टभागेविष्कम्भां शो वरः प्रोक्तः आयामेवसुभागेवेदां शै रुच्छ्रितस्तुततः

vyāsedviraṣṭabhāgeviṣkambhāṃ śo varaḥ proktaḥ āyāmevasubhāgevedāṃ śai rucchritastutataḥ

120

गुणभागादारभ्य द्व्यं शेचैकां शके तयोस्तुयु तिः व्यासेगृहीतभागैककं विभजेत् त्रिधा द्व्यं शम्

guṇabhāgādārabhya dvyaṃ śecaikāṃ śake tayostuyu tiḥ vyāsegṛhītabhāgaikakaṃ vibhajet tridhā dvyaṃ śam

121

एवं मध्यममिष्टं द्वादशभागीकृतेतुङ्गे शेषं पूर्ववदु द्दिष्टं विष्कम्भं भागयोः प्रोक्तम्

evaṃ madhyamamiṣṭaṃ dvādaśabhāgīkṛtetuṅge śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ viṣkambhaṃ bhāgayoḥ proktam

122

गदितं कन्यसमेवं वेसरलिङ्गे तुसूत्रं तत् आत्तां शेनवभागेभागेन व्यासगम्भीराः

gaditaṃ kanyasamevaṃ vesaraliṅge tusūtraṃ tat āttāṃ śenavabhāgebhāgena vyāsagambhīrāḥ

123

रेखाविककशोक्ता सर्वेषामेव लिङ्गानाम् अष्टौ यवान् गृहीत्वा नवधा विभजेत् समं दृढतरधी

rekhāvikakaśoktā sarveṣāmeva liṅgānām aṣṭau yavān gṛhītvā navadhā vibhajet samaṃ dṛḍhataradhī

124

एकां शेनैककरोत्तुङ्गे लिङ्गे विधातव्या एककभागवृद्ध्या नव हस्तान्तेतुलिङ्गे तु

ekāṃ śenaikakarottuṅge liṅge vidhātavyā ekakabhāgavṛddhyā nava hastāntetuliṅge tu

125

अष्टयवान्तरगाढा सा रेखा सम्यगु द्दिष्टा अर्धयवेनाप्यु दिता रेखार्धयवेन पूर्ववद् वृद्धिः

aṣṭayavāntaragāḍhā sā rekhā samyagu ddiṣṭā ardhayavenāpyu ditā rekhārdhayavena pūrvavad vṛddhiḥ

126

सार्धचतुर्यवतारावनतिः श्रेष्ठे तुलिङ्गे तु मध्यमसूत्रव्यासादर्धततिः पक्षयोस्तुपृथक्

sārdhacaturyavatārāvanatiḥ śreṣṭhe tuliṅge tu madhyamasūtravyāsādardhatatiḥ pakṣayostupṛthak

127

स््रवेषां रेखाणां व्यासावनतिः समा एव अथ नागरादिकानां वक्ष्येसामान्यलक्षणोद्धरणम्

s्raveṣāṃ rekhāṇāṃ vyāsāvanatiḥ samā eva atha nāgarādikānāṃ vakṣyesāmānyalakṣaṇoddharaṇam

128

षोडशभागेपूजाभागोच्चेऽधो विहाय नयनां शम् उपरिष्टाच्चतुरं शं दशभागं साग्रकं सूत्रम्

ṣoḍaśabhāgepūjābhāgocce'dho vihāya nayanāṃ śam upariṣṭāccaturaṃ śaṃ daśabhāgaṃ sāgrakaṃ sūtram

129

मणिरेखा भ्रमणीयाधस्ताद् द्व्यं शं विहाय कं मुकुलात् पृष्ठे तयोर्युतिः स्यान्मुकुलव्यासं तुभागेन

maṇirekhā bhramaṇīyādhastād dvyaṃ śaṃ vihāya kaṃ mukulāt pṛṣṭhe tayoryutiḥ syānmukulavyāsaṃ tubhāgena

130

अथवा षोडशभागेऽधोंऽशं त्यक्त्वा दशां शके नालम् शेषं पूर्ववदु क्तं सामान्यं सर्वलिङ्गानाम्

athavā ṣoḍaśabhāge'dhoṃ'śaṃ tyaktvā daśāṃ śake nālam śeṣaṃ pūrvavadu ktaṃ sāmānyaṃ sarvaliṅgānām

131

द्वादशभागेरौद्रेत्यक्त्वोध्ध्वेऽधो द्विभागमेकां शम् नवभागेसाग्रं तच्छेषं पूर्वोक्तवत् कार्यम्

dvādaśabhāgeraudretyaktvodhdhve'dho dvibhāgamekāṃ śam navabhāgesāgraṃ taccheṣaṃ pūrvoktavat kāryam

132

द्विर्नवभागेशैवेऽधोध्ध्वेद्व्यं शं शरां शं च रुद्रां शै रजसूत्रं मुकुलं भागेन पूर्ववच्छेषम्

dvirnavabhāgeśaive'dhodhdhvedvyaṃ śaṃ śarāṃ śaṃ ca rudrāṃ śai rajasūtraṃ mukulaṃ bhāgena pūrvavaccheṣam

133

शै वेद्विरष्टभागेऽधोध्ध्वेद्व्यं शं यु गां शकं नीत्वा दशभागं सूत्रोच्चं तदं शकस्त्वष्टां शकात् समारभ्य

śai vedviraṣṭabhāge'dhodhdhvedvyaṃ śaṃ yu gāṃ śakaṃ nītvā daśabhāgaṃ sūtroccaṃ tadaṃ śakastvaṣṭāṃ śakāt samārabhya

134

शररसमु निवसुभागेष्वेवं लम्बपक्षयोः सूत्रे पृष्ठे तयोर्युतिः स्याद् भागं त्यक्त्वा पुरोक्तवच्छेषम्

śararasamu nivasubhāgeṣvevaṃ lambapakṣayoḥ sūtre pṛṣṭhe tayoryutiḥ syād bhāgaṃ tyaktvā puroktavaccheṣam

135

सूत्रेण भस्मनै वप्रथमं सूत्रं प्रवत्त्यसूत्राग्रम् घटिकाग्रेण विलिख्य तुपाश्श्वेसूत्रेण लक्षणं कुर्यात्

sūtreṇa bhasmanai vaprathamaṃ sūtraṃ pravattyasūtrāgram ghaṭikāgreṇa vilikhya tupāśśvesūtreṇa lakṣaṇaṃ kuryāt

136

सूत्राणां सर्वेषां कर्तव्या वर्तना तदग्रेतु लिङ्गानां शिरसि यथा सामान्यं स्यात्तथा समु द्दिष्टम्

sūtrāṇāṃ sarveṣāṃ kartavyā vartanā tadagretu liṅgānāṃ śirasi yathā sāmānyaṃ syāttathā samu ddiṣṭam

137

अश्वत्थपत्रसदृशं कदलीमुकुलोपमं यवाभं च अम्बुजकुड् मलसदृशं सामान्यं सर्वलिङ्गे षु

aśvatthapatrasadṛśaṃ kadalīmukulopamaṃ yavābhaṃ ca ambujakuḍ malasadṛśaṃ sāmānyaṃ sarvaliṅge ṣu

138

सूत्राग्रमात्तभागैकां शं व्यासोन्नतं हि मतम् लिङ्गानामाहत्यं सूत्राग्रं वक्ष्यतेविधिना

sūtrāgramāttabhāgaikāṃ śaṃ vyāsonnataṃ hi matam liṅgānāmāhatyaṃ sūtrāgraṃ vakṣyatevidhinā

139

छत्राभाग्रेलिङ्गे कुञ्जरनयनोपमं तुसूत्राग्रम् खण्डे न्दु निभेलिङ्गे शूलाग्रं बु ब्दुदाभेच

chatrābhāgreliṅge kuñjaranayanopamaṃ tusūtrāgram khaṇḍe ndu nibheliṅge śūlāgraṃ bu bdudābheca

140

त्रपुषाभेलिङ्गाग्रेसूत्राग्रं कु क्कुटाण्डनिभम् छत्राभं सूत्रागं लिङ्गे स्यात् कु क्कुटाण्डनिभे

trapuṣābheliṅgāgresūtrāgraṃ ku kkuṭāṇḍanibham chatrābhaṃ sūtrāgaṃ liṅge syāt ku kkuṭāṇḍanibhe

141

नाहेसप्तदशां शेष्वेकं गृह्य त्रिधा द्व्यं शम् मध्यमसूत्रव्यासं तस्यार्धेपक्षयोः सूत्रे

nāhesaptadaśāṃ śeṣvekaṃ gṛhya tridhā dvyaṃ śam madhyamasūtravyāsaṃ tasyārdhepakṣayoḥ sūtre

142

लिङ्गायामेयोज्यं सामान्यं सर्वमेतत् स्यात्

liṅgāyāmeyojyaṃ sāmānyaṃ sarvametat syāt

143

लिङ्गायामं विस्तृतं स्वस्वभेदैर्नाम्नैषां सम्यगु ष्णीषमानम् छत्राभाद्यु ष्णीषसूत्रं मयेह प्रोक्तं युक्त्या नागरादिक्रमेण

liṅgāyāmaṃ vistṛtaṃ svasvabhedairnāmnaiṣāṃ samyagu ṣṇīṣamānam chatrābhādyu ṣṇīṣasūtraṃ mayeha proktaṃ yuktyā nāgarādikrameṇa

144

वक्ष्येऽहं स्फाटिकं लिङ्गं नीचमध्योत्तमक्रमात् एकाङ्गुलं समारभ्यै वाङ्गु ल्यङ्गुलवर्धनात्

vakṣye'haṃ sphāṭikaṃ liṅgaṃ nīcamadhyottamakramāt ekāṅgulaṃ samārabhyai vāṅgu lyaṅgulavardhanāt

145

षडङ्गुलान्तमत्सेधं पूजां शं कन्यसं मतम् सप्ताङ्गुलं समारभ्य यावद् द्वादशमात्रकम्

ṣaḍaṅgulāntamatsedhaṃ pūjāṃ śaṃ kanyasaṃ matam saptāṅgulaṃ samārabhya yāvad dvādaśamātrakam

146

पूजाभागोदयं लिङ्गे मध्यमेतुप्रकीर्तितम् सैकार्काङ्गुलमारभ्य चाङ्गुलाङ्गुलवर्धनात्

pūjābhāgodayaṃ liṅge madhyametuprakīrtitam saikārkāṅgulamārabhya cāṅgulāṅgulavardhanāt

147

अष्टदशाङ्गुलं यावत् पूजां शोच्चं षडुत्तमे तद्धीनादर्धमात्रेण वृद्ध्यैकादशसं ख्यया

aṣṭadaśāṅgulaṃ yāvat pūjāṃ śoccaṃ ṣaḍuttame taddhīnādardhamātreṇa vṛddhyaikādaśasaṃ khyayā

148

श्रेष्ठमध्यपरेलिङ्गे त्रयस्त्रिं शत् समुन्नतम् पूजां शार्धत्रिभागैकं गाढं वा स्फाटिकं मतम्

śreṣṭhamadhyapareliṅge trayastriṃ śat samunnatam pūjāṃ śārdhatribhāgaikaṃ gāḍhaṃ vā sphāṭikaṃ matam

149

समं त्रिपादमर्धंवा पूजां शोच्चस्य विस्तृतम् साधारं वाथ वृत्तं वा स्फाटिकानामथाकृतिः

samaṃ tripādamardhaṃvā pūjāṃ śoccasya vistṛtam sādhāraṃ vātha vṛttaṃ vā sphāṭikānāmathākṛtiḥ

150

वर्तना शिरसस्तस्य नागरादिषुवै यथा मध्येवरेतुलिङ्गे तुब्रह्मसूत्रं तुपूर्ववत्

vartanā śirasastasya nāgarādiṣuvai yathā madhyevaretuliṅge tubrahmasūtraṃ tupūrvavat

151

ब्रह्मसूत्रं विना ह्येतत् तेजोद्रव्यं वरप्रदम् स्वव्यासद्विगुणं सार्धंद्विगुणं त्रिगुणं तुवा

brahmasūtraṃ vinā hyetat tejodravyaṃ varapradam svavyāsadviguṇaṃ sārdhaṃdviguṇaṃ triguṇaṃ tuvā

152

पीठस्य मण्डनं नालं युक्त्या तत्र प्रयोजयेत् पूजां शोच्च समं वाऽथ त्रिभागं पिण्डिकोदयम्

pīṭhasya maṇḍanaṃ nālaṃ yuktyā tatra prayojayet pūjāṃ śocca samaṃ vā'tha tribhāgaṃ piṇḍikodayam

153

मृद् वृक्षरत्नलोहैश्च कुर्यात् स्फाटिकवद् दृढम् मृन्मयं युक्तितः पक्वमपक्वं वा यथेष्टतः

mṛd vṛkṣaratnalohaiśca kuryāt sphāṭikavad dṛḍham mṛnmayaṃ yuktitaḥ pakvamapakvaṃ vā yatheṣṭataḥ

154

वृक्षजं दोषनिर्मुक्तं लोहजं घनमिष्यते घनं साङ्गमनङ्गं वा लोहेन सकलं मतम्

vṛkṣajaṃ doṣanirmuktaṃ lohajaṃ ghanamiṣyate ghanaṃ sāṅgamanaṅgaṃ vā lohena sakalaṃ matam

155

लोहेन पूजितं कल्प्य भु क्तिमु क्तिघ्नप्रदम् लिङ्गं शिलेतरं सर्वंमणिलिङ्गमिति स्मृतम्

lohena pūjitaṃ kalpya bhu ktimu ktighnapradam liṅgaṃ śiletaraṃ sarvaṃmaṇiliṅgamiti smṛtam

156

स्वयोन्या वाऽथ लोहेन स्फाटि कादिषुपिण्डिका स्वस्वयोग्यानि लोहानि स्फाटिकान्येषुपीठकम्

svayonyā vā'tha lohena sphāṭi kādiṣupiṇḍikā svasvayogyāni lohāni sphāṭikānyeṣupīṭhakam

157

स्थाप्यतेलोहपीठेतुरत्नजं तुस्थितिर्यथा सं कल्पकवशादत्र ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

sthāpyatelohapīṭheturatnajaṃ tusthitiryathā saṃ kalpakavaśādatra brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

158

यु क्त्या योज्यं बुधै र्लिङ्गं भु क्तिमु क्तिप्रसिद्धये बाणलिङ्गं यथालाभं ततत् सम्यग् निधापयेत्

yu ktyā yojyaṃ budhai rliṅgaṃ bhu ktimu ktiprasiddhaye bāṇaliṅgaṃ yathālābhaṃ tatat samyag nidhāpayet

159

पञ्चत्रिभागमुच्चार्धंत्रिद्व्यं शं वार्चनार्हकम् भागं शेषां शकं पीठबन्धं स्याद् बाणलिङ्गके

pañcatribhāgamuccārdhaṃtridvyaṃ śaṃ vārcanārhakam bhāgaṃ śeṣāṃ śakaṃ pīṭhabandhaṃ syād bāṇaliṅgake

160

रेखाबिन्दुकलङ्काद्यै र्वै वण्ण्यै र्मक्षिकापदैः त्रासैस्तुशकराभिस्तेमणयो वर्जिता भृशम्

rekhābindukalaṅkādyai rvai vaṇṇyai rmakṣikāpadaiḥ trāsaistuśakarābhistemaṇayo varjitā bhṛśam

161

लिङ्गं महत्त्वधिष्ठानेचार्धेस्थितेच मध्यमम् समाप्तेच विमानेस्यात् कन्यसं स्थापयेद् बुधैः

liṅgaṃ mahattvadhiṣṭhānecārdhesthiteca madhyamam samāpteca vimānesyāt kanyasaṃ sthāpayed budhaiḥ

162

एवं स्थाप्यं लिङ्गुमु क्तप्रकारं श्रीसौभाग्यारोग्यभोग्यप्रदायि उक्तादन्यद् यत् कृतं तद् विपत्त्यैपत्यु र्नित्यं रोगशोकप्रदं स्यात्

evaṃ sthāpyaṃ liṅgumu ktaprakāraṃ śrīsaubhāgyārogyabhogyapradāyi uktādanyad yat kṛtaṃ tad vipattyaipatyu rnityaṃ rogaśokapradaṃ syāt

अथ चतुस्त्रिंशोऽध्यायः

निष्कलानां तुलिङ्गानां सकलानामथाधुना सामान्येन विधानेन वक्ष्येऽहं पीठलक्षणम्

niṣkalānāṃ tuliṅgānāṃ sakalānāmathādhunā sāmānyena vidhānena vakṣye'haṃ pīṭhalakṣaṇam

जात्यैकया विधातव्यं नेष्टमन्योन्यसङ्करम् आहुः शै लेद्रुमेकेचित् पीठं पक्वेष्टकामयम्

jātyaikayā vidhātavyaṃ neṣṭamanyonyasaṅkaram āhuḥ śai ledrumekecit pīṭhaṃ pakveṣṭakāmayam

लोहजं मणिलिङ्गानां लोहजानां तुपै ण्डिकम् आदाय स्त्रीशिलां सम्यक् पीठं लिङ्गस्य निर्मितम्

lohajaṃ maṇiliṅgānāṃ lohajānāṃ tupai ṇḍikam ādāya strīśilāṃ samyak pīṭhaṃ liṅgasya nirmitam

पूजां शं द्विगुणं हीनं श्रेष्ठं लिङ्गोन्नतेः समम् नवै तेपीठविस्तारास्तयोर्मध्येऽष्टभाजिते

pūjāṃ śaṃ dviguṇaṃ hīnaṃ śreṣṭhaṃ liṅgonnateḥ samam navai tepīṭhavistārāstayormadhye'ṣṭabhājite

उत्तमा मध्यमा हीनास्त्रित्रिभेदाः प्रकीर्तिताः अथवा लिङ्गतुङ्गार्धंहीनं पादोनकं वरम्

uttamā madhyamā hīnāstritribhedāḥ prakīrtitāḥ athavā liṅgatuṅgārdhaṃhīnaṃ pādonakaṃ varam

तयोर्मध्येऽष्टभागेतुपीठव्यासादि पूर्ववत् विष्कम्भं त्रिगुणं वाऽथ नाहतु ल्यविशालकम्

tayormadhye'ṣṭabhāgetupīṭhavyāsādi pūrvavat viṣkambhaṃ triguṇaṃ vā'tha nāhatu lyaviśālakam

गर्भा गारं त्रिभागैकं चतुर्भा गकमेववा विष्कम्भकर्णद्विगुणं सार्धंच त्रिगुणं तुवा

garbhā gāraṃ tribhāgaikaṃ caturbhā gakamevavā viṣkambhakarṇadviguṇaṃ sārdhaṃca triguṇaṃ tuvā

पीठविस्तारमु द्दिष्टं स्वाष्टां शोनमथोपरि मण्डनाय स्वविस्ताराष्टां शोनै वाधिकं ततः

pīṭhavistāramu ddiṣṭaṃ svāṣṭāṃ śonamathopari maṇḍanāya svavistārāṣṭāṃ śonai vādhikaṃ tataḥ

सर्वेषामपि पीठानां जन्मान्तं मूलविस्तृतम् अग्रव्यासं महापिट्टकान्तं सम्यक् प्रकीर्तितम्

sarveṣāmapi pīṭhānāṃ janmāntaṃ mūlavistṛtam agravyāsaṃ mahāpiṭṭakāntaṃ samyak prakīrtitam

विष्णुभागसमोत्सेधं सपादं सार्धमेववा चतुरश्रं च वस्वश्रं षडश्रं द्वादशाश्रकम्

viṣṇubhāgasamotsedhaṃ sapādaṃ sārdhamevavā caturaśraṃ ca vasvaśraṃ ṣaḍaśraṃ dvādaśāśrakam

द्विरष्टाश्रं सु वृत्तं च तेषामेवायतान्यपि त्रिकोणमर्धचन्द्रं च चतुर्दशनिभानि वै

dviraṣṭāśraṃ su vṛttaṃ ca teṣāmevāyatānyapi trikoṇamardhacandraṃ ca caturdaśanibhāni vai

समानि यानि लिङ्गस्य तानि पीठानि सं ज्ञया सायतान्यासनानीति सकलानां वदन्ति वै

samāni yāni liṅgasya tāni pīṭhāni saṃ jñayā sāyatānyāsanānīti sakalānāṃ vadanti vai

त्रिकोणमर्धचन्द्रं च निष्कलेसकलेक्रमात् भद्रपीठं च पद्मं च वज्रपीठं महाम्बुजम्

trikoṇamardhacandraṃ ca niṣkalesakalekramāt bhadrapīṭhaṃ ca padmaṃ ca vajrapīṭhaṃ mahāmbujam

श्रीकरं पीठपद्मं च महावज्रं च सौम्यकम् श्रीकाम्याख्यमिति प्रोक्ता नाम्नैता नव पीठिकाः

śrīkaraṃ pīṭhapadmaṃ ca mahāvajraṃ ca saumyakam śrīkāmyākhyamiti proktā nāmnaitā nava pīṭhikāḥ

स्वनाम्नाकृतियु क्त्या तुत्रिकोणार्धेन्दुसं युते पीठिकानामलङ्कारं क्रमशो वच्यतेऽधुना

svanāmnākṛtiyu ktyā tutrikoṇārdhendusaṃ yute pīṭhikānāmalaṅkāraṃ kramaśo vacyate'dhunā

गृहीतोत्सेधमानां शवशेन विविधेन च 15-

gṛhītotsedhamānāṃ śavaśena vividhena ca 15-

त्रिःपञ्चां शेद्व्यंशि जन्मं यु गां शं वप्रं सार्धंपद्मकं तद् दृगर्धम् कु म्भं द्व्यं शं क्षेपणं चार्धमूध्ध्वेग्रीवं सार्धंपूर्ववत् क्षेपणोच्चम्

triḥpañcāṃ śedvyaṃśi janmaṃ yu gāṃ śaṃ vapraṃ sārdhaṃpadmakaṃ tad dṛgardham ku mbhaṃ dvyaṃ śaṃ kṣepaṇaṃ cārdhamūdhdhvegrīvaṃ sārdhaṃpūrvavat kṣepaṇoccam

द्व्यं शं पट्टं स्नेहवार्यर्धभागं् तत् सामान्यं भद्रपीठं सुहृष्टम् विप्रोर्वीभृद्वै श्यकानां परेषां श्रीसौभाग्यारोग्यभोग्यप्रदायि

dvyaṃ śaṃ paṭṭaṃ snehavāryardhabhāgaṃ् tat sāmānyaṃ bhadrapīṭhaṃ suhṛṣṭam viprorvībhṛdvai śyakānāṃ pareṣāṃ śrīsaubhāgyārogyabhogyapradāyi

द्विरष्टभागेऽश्विनिबाणनेत्रैर्युगां शनेत्रेन्दु भिरत्र पट्टम् पद्मं च वृत्तं च दलं च पट्टं स्यात् पद्मपीठं घृतवारियु क्तम्

dviraṣṭabhāge'śvinibāṇanetrairyugāṃ śanetrendu bhiratra paṭṭam padmaṃ ca vṛttaṃ ca dalaṃ ca paṭṭaṃ syāt padmapīṭhaṃ ghṛtavāriyu ktam

द्विःसप्तां शेसार्धमर्धंगुणार्धंजन्मं निम्नं पङ्कजं तत्क्रमेण पट्टं निम्नं चार्धमर्धंतुभागं वज्रं निम्नं कम्पकं पूर्ववत् स्यात्

dviḥsaptāṃ śesārdhamardhaṃguṇārdhaṃjanmaṃ nimnaṃ paṅkajaṃ tatkrameṇa paṭṭaṃ nimnaṃ cārdhamardhaṃtubhāgaṃ vajraṃ nimnaṃ kampakaṃ pūrvavat syāt

त्र्यं शं पद्मं निम्नमर्धंतदूध्ध्वेऽध्यर्धार्धांशा पिट्टकाज्यार्थभागा एतत् पीठं वज्रपद्मं हि नाम्ना सामान्यं तत् सर्वलिङ्गे षुशस्तम्

tryaṃ śaṃ padmaṃ nimnamardhaṃtadūdhdhve'dhyardhārdhāṃśā piṭṭakājyārthabhāgā etat pīṭhaṃ vajrapadmaṃ hi nāmnā sāmānyaṃ tat sarvaliṅge ṣuśastam

त्रिःषड् भागेद्व्यर्धवेदां शकार्धैः सार्धद्व्यर्धार्धार्धकार्धानलां शैः अर्धा ध्यर्धार्धांशकर्जन्ममब्जं पट्टं निम्नं पङ्कजं वृत्तमब्जम्

triḥṣaḍ bhāgedvyardhavedāṃ śakārdhaiḥ sārdhadvyardhārdhārdhakārdhānalāṃ śaiḥ ardhā dhyardhārdhāṃśakarjanmamabjaṃ paṭṭaṃ nimnaṃ paṅkajaṃ vṛttamabjam

निम्नं पट्टं पङ्कजं स्यात् तदूध्ध्वेश्रीपट्टं तत्स्नेहभारं क्रमेण एतन्नाम्ना सम्यगु क्तं महाब्जं चित्रं सद्भिः पौरुषेचार्षकेऽपि

nimnaṃ paṭṭaṃ paṅkajaṃ syāt tadūdhdhveśrīpaṭṭaṃ tatsnehabhāraṃ krameṇa etannāmnā samyagu ktaṃ mahābjaṃ citraṃ sadbhiḥ pauruṣecārṣake'pi

लब्धोत्सेधेषोडशां शेंऽशिजन्म त्र्यं शं वप्रं पद्मतुङ्गं् यु गां शम् हृद्भागार्धंद्व्यंशिवृत्तं धृगर्धंपद्मं त्र्यं शं पिट्टका सार्धभागा

labdhotsedheṣoḍaśāṃ śeṃ'śijanma tryaṃ śaṃ vapraṃ padmatuṅgaṃ् yu gāṃ śam hṛdbhāgārdhaṃdvyaṃśivṛttaṃ dhṛgardhaṃpadmaṃ tryaṃ śaṃ piṭṭakā sārdhabhāgā

अर्धांशं तत् स्नेहवार्यर्धखातं तावद्व्यासं त्र्यं शकं वा यु गां शम् नालव्यासं निर्गमं तत् त्रियं शं कुर्यादग्रं श्रीकरं श्रीकरं तत्

ardhāṃśaṃ tat snehavāryardhakhātaṃ tāvadvyāsaṃ tryaṃ śakaṃ vā yu gāṃ śam nālavyāsaṃ nirgamaṃ tat triyaṃ śaṃ kuryādagraṃ śrīkaraṃ śrīkaraṃ tat

अध्यर्धार्धद्व्यर्धकार्धार्धकार्धैः पक्षार्धै द्द्व्यर्धैः खुरं निम्नमब्जम् पट्टं निम्नं पट्टमब्जं तुनिम्नं पट्टं निम्नं पीठपद्मं दशां शे

adhyardhārdhadvyardhakārdhārdhakārdhaiḥ pakṣārdhai ddvyardhaiḥ khuraṃ nimnamabjam paṭṭaṃ nimnaṃ paṭṭamabjaṃ tunimnaṃ paṭṭaṃ nimnaṃ pīṭhapadmaṃ daśāṃ śe

त्रिःपञ्चां शेलब्धतुङ्गे च सार्धंचार्धंवेदद्व्यर्धसार्धेन्दुभागैः अर्धद्व्यर्धा ध्यर्धकार्धैः क्रमेण जन्मं निम्नं पट्टकं तत्क्रमेण

triḥpañcāṃ śelabdhatuṅge ca sārdhaṃcārdhaṃvedadvyardhasārdhendubhāgaiḥ ardhadvyardhā dhyardhakārdhaiḥ krameṇa janmaṃ nimnaṃ paṭṭakaṃ tatkrameṇa

जन्मं निम्नं पङ्कजं पट्टकं तद्वज्रं वृत्तं क्षेपणं कञ्जमूध्ध्वे पट्टं निम्नं तन्महावज्रमु क्तं नाम्ना सौम्यं सर्वसं पत्करं स्यात्

janmaṃ nimnaṃ paṅkajaṃ paṭṭakaṃ tadvajraṃ vṛttaṃ kṣepaṇaṃ kañjamūdhdhve paṭṭaṃ nimnaṃ tanmahāvajramu ktaṃ nāmnā saumyaṃ sarvasaṃ patkaraṃ syāt

वज्रं वृत्तं तुङ्गनाम्ना तदेव सौम्यं पीठं सम्पदायुष्करं स्यात् द्विःषड् भागेचन्द्रनेत्रार्धभागैः सार्दार्धार्धैः सार्धसार्धार्धकार्धैः

vajraṃ vṛttaṃ tuṅganāmnā tadeva saumyaṃ pīṭhaṃ sampadāyuṣkaraṃ syāt dviḥṣaḍ bhāgecandranetrārdhabhāgaiḥ sārdārdhārdhaiḥ sārdhasārdhārdhakārdhaiḥ

अध्यर्धेनार्धेन जन्मं तुवप्रं निम्नं पद्मं धृग्दलं वृत्तमब्जम् धृक्पद्मं तत्पिट्टकानिम्नपट्टं श्रीकाम्यं तल्लब्धतुङ्गे मयोक्तम्

adhyardhenārdhena janmaṃ tuvapraṃ nimnaṃ padmaṃ dhṛgdalaṃ vṛttamabjam dhṛkpadmaṃ tatpiṭṭakānimnapaṭṭaṃ śrīkāmyaṃ tallabdhatuṅge mayoktam

धाम्नि प्रोक्तान्यप्यधिष्ठानकानि तान्यप्यस्मिन्मण्डनीयानि युक्त्या

dhāmni proktānyapyadhiṣṭhānakāni tānyapyasminmaṇḍanīyāni yuktyā

यथाबलं यथाशोभं यथायु क्ति प्रवेशनम् निर्गमं सर्वपीठानामङ्गानां परिकल्पयेत्

yathābalaṃ yathāśobhaṃ yathāyu kti praveśanam nirgamaṃ sarvapīṭhānāmaṅgānāṃ parikalpayet

पीठव्यासत्रिभागैकं चतुर्भा गिकमेववा निर्गमं मूलविस्तारं प्रणालस्य प्रकल्पयेत्

pīṭhavyāsatribhāgaikaṃ caturbhā gikamevavā nirgamaṃ mūlavistāraṃ praṇālasya prakalpayet

मूलादर्धंत्रिपादं वा त्रिभागैकां शमेववा प्रणालस्याग्रविस्तारं त्रिपादं वा घनं समम्

mūlādardhaṃtripādaṃ vā tribhāgaikāṃ śamevavā praṇālasyāgravistāraṃ tripādaṃ vā ghanaṃ samam

गजोष्ठसदृशाकारं गोमुखाकारमेववा मूलाग्रविपुलत्र्यं शव्यासं स्यात् खातनिम्नकम्

gajoṣṭhasadṛśākāraṃ gomukhākāramevavā mūlāgravipulatryaṃ śavyāsaṃ syāt khātanimnakam

इष्टदिङ्मुखलिङ्गस्य पीठमध्यं तदेवहि नालं वामेप्रकर्तव्यं सधारं वा यथारुचि

iṣṭadiṅmukhaliṅgasya pīṭhamadhyaṃ tadevahi nālaṃ vāmeprakartavyaṃ sadhāraṃ vā yathāruci

अग्रपट्टस्य विस्तारं स्वोच्छ्रयेण समन्वितम् सपादं वाऽथ सार्धंवा त्रिपादं वा यथाबलम्

agrapaṭṭasya vistāraṃ svocchrayeṇa samanvitam sapādaṃ vā'tha sārdhaṃvā tripādaṃ vā yathābalam

तत्पट्टस्य घनं खातं तन्मूलेकारयेद् बुधः क्रमेणोन्नतिमल्लिङ्गसङ्गमं परिकल्पयेत्

tatpaṭṭasya ghanaṃ khātaṃ tanmūlekārayed budhaḥ krameṇonnatimalliṅgasaṅgamaṃ parikalpayet

शिवभागमधः पीठात् किञ्चिदप्यवलम्बनम् उन्नतं यदि चेन्नित्यं सर्वेषामशुभं भवेत्

śivabhāgamadhaḥ pīṭhāt kiñcidapyavalambanam unnataṃ yadi cennityaṃ sarveṣāmaśubhaṃ bhavet

ज्याकारमर्धचन्द्रस्य प्रकुर्याद् द्वारसम्मुखम् पीठस्यास्य त्रिकोणस्य अज्वं शं द्वारसम्मुखम्

jyākāramardhacandrasya prakuryād dvārasammukham pīṭhasyāsya trikoṇasya ajvaṃ śaṃ dvārasammukham

पीठाश्रं द्वारसूत्रस्य वेधकं नेष्यतेबुधैः दृषदैके न कर्तव्यं पीठं निःसन्धिकं शुभम्

pīṭhāśraṃ dvārasūtrasya vedhakaṃ neṣyatebudhaiḥ dṛṣadaike na kartavyaṃ pīṭhaṃ niḥsandhikaṃ śubham

एकालाभेऽपि कर्तव्यमेकयैवोध्ध्वमण्डनम् क्षुद्रेमहति मध्येषुचागतं सन्धिमण्डितम्

ekālābhe'pi kartavyamekayaivodhdhvamaṇḍanam kṣudremahati madhyeṣucāgataṃ sandhimaṇḍitam

उपर्यु परि पीठानां सन्धिरङ्गावसानके नालमध्येऽर्धमध्येच कर्णेसन्धिं न सन्धयेत्

uparyu pari pīṭhānāṃ sandhiraṅgāvasānake nālamadhye'rdhamadhyeca karṇesandhiṃ na sandhayet

युञ्जीयाद् दक्षिणेवामेदीर्घादीर्घंयथाक्रमम् त्रिखण्डं वाप्यनेकं वाधोगतं युक्तितो न्यसेत्

yuñjīyād dakṣiṇevāmedīrghādīrghaṃyathākramam trikhaṇḍaṃ vāpyanekaṃ vādhogataṃ yuktito nyaset

लिङ्गायामसमव्यासा श्रेष्ठा ब्रह्मशिलापरा पूजां शद्विगुणाष्टां शेतयोर्मध्येतुभाजिते

liṅgāyāmasamavyāsā śreṣṭhā brahmaśilāparā pūjāṃ śadviguṇāṣṭāṃ śetayormadhyetubhājite

पूर्ववन्नवधा व्यासा स्वव्यासार्धो न्नता वरा व्यासार्धार्धघना हीना तयोर्मध्येतुपूर्ववत्

pūrvavannavadhā vyāsā svavyāsārdho nnatā varā vyāsārdhārdhaghanā hīnā tayormadhyetupūrvavat

अथवा लिङ्गविष्कम्भद्विगुणा श्रेष्ठविस्तरा अध्यर्धंकन्यसी प्रोक्ता स्वव्यासार्धत्रिपा द्धना

athavā liṅgaviṣkambhadviguṇā śreṣṭhavistarā adhyardhaṃkanyasī proktā svavyāsārdhatripā ddhanā

व्यासोत्सेधेषुतेष्वेवं पूर्ववन्नवधा भवेत् आकृतिर्ब्रह्मभागस्य संस्थानं तुयथा तथा

vyāsotsedheṣuteṣvevaṃ pūrvavannavadhā bhavet ākṛtirbrahmabhāgasya saṃsthānaṃ tuyathā tathā

लिङ्गव्याससमं व्यासं मध्येखातं प्रकल्पयेत् स्वव्यासार्धंतुवाष्टां शं गम्भीरं लिङ्गमूलवत्

liṅgavyāsasamaṃ vyāsaṃ madhyekhātaṃ prakalpayet svavyāsārdhaṃtuvāṣṭāṃ śaṃ gambhīraṃ liṅgamūlavat

न्यस्तरत्नयुतं सम्यक् श्लिष्टं तल्लिङ्गमूलतः नपुं सकाश्मना तत्र कर्तव्या ब्रह्मणः शिला

nyastaratnayutaṃ samyak śliṣṭaṃ talliṅgamūlataḥ napuṃ sakāśmanā tatra kartavyā brahmaṇaḥ śilā

पीठब्रह्माश्मनोर्नन्द्यावर्ताभा मध्यमेशिलाः चतस्रस्ताः प्रयोक्तव्याः प्रादक्षिण्यक्रमेण तु

pīṭhabrahmāśmanornandyāvartābhā madhyameśilāḥ catasrastāḥ prayoktavyāḥ prādakṣiṇyakrameṇa tu

स्थानकासनयु क्तानां प्रतिमानां परेऽपरे एकद्वित्रिचतुःपञ्चषण्मात्रं वाधिकं ततः

sthānakāsanayu ktānāṃ pratimānāṃ pare'pare ekadvitricatuḥpañcaṣaṇmātraṃ vādhikaṃ tataḥ

आसनानां स्वविस्तारादष्टभागाधिदै घ्घ्यकम् द्विगुणान्तं निजायामं मण्डनं पै ण्डिके यथा

āsanānāṃ svavistārādaṣṭabhāgādhidai ghghyakam dviguṇāntaṃ nijāyāmaṃ maṇḍanaṃ pai ṇḍike yathā

त्रिचतुःपञ्चभागोच्चेबेरायामेयथाक्रमम् शयनेचासनेभागं स्थानके विष्टरोदयम्

tricatuḥpañcabhāgocceberāyāmeyathākramam śayanecāsanebhāgaṃ sthānake viṣṭarodayam

यथोचितं तथा दै घ्घ्यव्यासं स्याच्छयनेऽपि च ब्रह्मादीनं तुदेवानां देवीनामासनं मतम्

yathocitaṃ tathā dai ghghyavyāsaṃ syācchayane'pi ca brahmādīnaṃ tudevānāṃ devīnāmāsanaṃ matam

सोपपीठं गुहाङि् घ्रस्थसिं हं सिं हासनेमतम् त्रिपक्षेवीचिसं युक्ते नानामण्डनमण्डिते

sopapīṭhaṃ guhāṅi् ghrasthasiṃ haṃ siṃ hāsanematam tripakṣevīcisaṃ yukte nānāmaṇḍanamaṇḍite

सिं हासनविधिं दृष्ट्वा विधेया तदलङ्कृ तिः बाणलिङ्गादिलिङ्गानामार्षाणां च स्वयम्भु वाम्

siṃ hāsanavidhiṃ dṛṣṭvā vidheyā tadalaṅkṛ tiḥ bāṇaliṅgādiliṅgānāmārṣāṇāṃ ca svayambhu vām

पीठं प्रासादरूपं च यथेष्टं कारयेद् बुधः पूर्वोक्ते पौरुषेलिङ्गे पीठव्यासादि पूर्ववत्

pīṭhaṃ prāsādarūpaṃ ca yatheṣṭaṃ kārayed budhaḥ pūrvokte pauruṣeliṅge pīṭhavyāsādi pūrvavat

तन्मानेन विमानानां विस्तारं सम्यगु च्यते पीठस्य द्विगुणं गेहं चतुःपञ्चगुणं तुवा

tanmānena vimānānāṃ vistāraṃ samyagu cyate pīṭhasya dviguṇaṃ gehaṃ catuḥpañcaguṇaṃ tuvā

नालीगेहस्य विस्तारं पूर्ववद् वा विधीयते त्रिभागेनकमर्धंवा दृढं वा भित्तिविस्तृतम्

nālīgehasya vistāraṃ pūrvavad vā vidhīyate tribhāgenakamardhaṃvā dṛḍhaṃ vā bhittivistṛtam

सान्धारं वा निरन्धारं कत्न टकोष्ठादि पूर्ववत् लिङ्गमानवशात्सौधं प्रोक्तं पूर्ववदु च्छ्रयम्

sāndhāraṃ vā nirandhāraṃ katna ṭakoṣṭhādi pūrvavat liṅgamānavaśātsaudhaṃ proktaṃ pūrvavadu cchrayam

गृहीतभवनस्तम्भद्वारमानवशादपि यथाजातं तथा बेरवशात् सौधं प्रकल्पयेत्

gṛhītabhavanastambhadvāramānavaśādapi yathājātaṃ tathā beravaśāt saudhaṃ prakalpayet

तथै व सकलस्यापि प्रासादं परिकल्पयेत् बेरायामसमं गेहमध्यर्धंद्विगुणं मतम्

tathai va sakalasyāpi prāsādaṃ parikalpayet berāyāmasamaṃ gehamadhyardhaṃdviguṇaṃ matam

बेरायामेत्रिभागेतुद्व्यं शाधिकविशालकम् गर्भगेहस्य विस्तारेचतुर्भा गेत्रिभागिके

berāyāmetribhāgetudvyaṃ śādhikaviśālakam garbhagehasya vistārecaturbhā getribhāgike

द्विभागेचन्द्रभागं तुस्वविशालार्धमानकम् लाक्षागुलमधूच्छिष्टगुग्गुलूनां समां शकाः

dvibhāgecandrabhāgaṃ tusvaviśālārdhamānakam lākṣāgulamadhūcchiṣṭaguggulūnāṃ samāṃ śakāḥ

एतेषां द्विगुणं भागं ग्राह्यं सर्जरसं तदा गै रिकाचूर्णकं तस्मादर्धंतुघनचूर्णकम्

eteṣāṃ dviguṇaṃ bhāgaṃ grāhyaṃ sarjarasaṃ tadā gai rikācūrṇakaṃ tasmādardhaṃtughanacūrṇakam

सर्वेषामर्धतस्तैलं निक्षिपेल्लोहभाजने लोहदव्व्याचलं कुर्यात् पाचयेन्मृदु वह्निना

sarveṣāmardhatastailaṃ nikṣipellohabhājane lohadavvyācalaṃ kuryāt pācayenmṛdu vahninā

अष्टबन्धमिति प्रोक्तमश्मवद् दृढबन्धनम् 66-

aṣṭabandhamiti proktamaśmavad dṛḍhabandhanam 66-

स्थापनीयमिह कर्तुरिच्छया लिङ्गमेकमथवाप्यनेककम् यत्र यत्र परितस्तुमध्यमेभित्तितस्त्वपि च येन के न वा

sthāpanīyamiha karturicchayā liṅgamekamathavāpyanekakam yatra yatra paritastumadhyamebhittitastvapi ca yena ke na vā

एकधाम्नि बहुधाम्नि वा ततः शूललिङ्गभवनं महत्तरम् शेषमत्र विधिनोहनीयकं शिल्पविद् दृढतरेण बु द्धिना

ekadhāmni bahudhāmni vā tataḥ śūlaliṅgabhavanaṃ mahattaram śeṣamatra vidhinohanīyakaṃ śilpavid dṛḍhatareṇa bu ddhinā

गर्भा गारेसप्तसप्तां शकेंऽशं मध्येब्राह्मं दै विकं चाष्टभागम् मानु ष्यं तत् षोडशां शं बहिष्ठात् पैशाचां शं स्याच्चतु र्विंशमं शम्

garbhā gāresaptasaptāṃ śakeṃ'śaṃ madhyebrāhmaṃ dai vikaṃ cāṣṭabhāgam mānu ṣyaṃ tat ṣoḍaśāṃ śaṃ bahiṣṭhāt paiśācāṃ śaṃ syāccatu rviṃśamaṃ śam

शै वं ब्राह्मेवैष्णवं दै विकां शेसर्वेदेवा मानुषेस्थापनीयाः पैशाचां शेमातरश्चासुराद्या रक्षोगन्धर्वा दियक्षाश्च शेषाः

śai vaṃ brāhmevaiṣṇavaṃ dai vikāṃ śesarvedevā mānuṣesthāpanīyāḥ paiśācāṃ śemātaraścāsurādyā rakṣogandharvā diyakṣāśca śeṣāḥ

मध्येसूत्रं ब्रह्मणस्तस्य वामेशम्भोर्मध्यं विष्णुसूत्रं तयोश्च एवं नीत्वा दिग्गतं तत्क्रमेण स्थाप्याः सर्वादेवता विष्णुसूत्रे

madhyesūtraṃ brahmaṇastasya vāmeśambhormadhyaṃ viṣṇusūtraṃ tayośca evaṃ nītvā diggataṃ tatkrameṇa sthāpyāḥ sarvādevatā viṣṇusūtre

सकलमकललिङ्गं मिश्रकं वा विधिज्ञः स्थपतिरचलधीमान् स्थापयेत् सावधानः सु वृतकनकयज्ञो भूषणैः संविभूष्य सकलविभवयु क्तः स्थापके नै व सार्धम्

sakalamakalaliṅgaṃ miśrakaṃ vā vidhijñaḥ sthapatiracaladhīmān sthāpayet sāvadhānaḥ su vṛtakanakayajño bhūṣaṇaiḥ saṃvibhūṣya sakalavibhavayu ktaḥ sthāpake nai va sārdham

सर्वा त्मीयं लिङ्गमाकाशरूपं तस्माल्लिङ्गं पौरुषं स्थापनीयम् तज्ज्ञैर्युक्त्या सावकाशालयेवा पश्चाद् बध्नीयात् तुवा मूध्ध्नेष्टकां वा

sarvā tmīyaṃ liṅgamākāśarūpaṃ tasmālliṅgaṃ pauruṣaṃ sthāpanīyam tajjñairyuktyā sāvakāśālayevā paścād badhnīyāt tuvā mūdhdhneṣṭakāṃ vā

एवं पीठं चासनं निष्कलानामर्चानां वा मण्डनं तत्प्रणालम् लिङ्गानां वै पौरुषाणां विमानेप्रोक्ते नीत्या स्थापना च क्रमेण

evaṃ pīṭhaṃ cāsanaṃ niṣkalānāmarcānāṃ vā maṇḍanaṃ tatpraṇālam liṅgānāṃ vai pauruṣāṇāṃ vimāneprokte nītyā sthāpanā ca krameṇa

अथ पञ्चत्रिंशोऽध्यायः

अनुकर्मविधानम् अथ वक्ष्येहम्म्याणां लिङ्गानां पीठकानां च प्रतिमानामन्येषां वास्तूनां लक्षणान्तरतः

anukarmavidhānam atha vakṣyehammyāṇāṃ liṅgānāṃ pīṭhakānāṃ ca pratimānāmanyeṣāṃ vāstūnāṃ lakṣaṇāntarataḥ

अनुकर्मविधिं सम्यक् सं क्षेपात् तत्क्रमेणै व भवनं भिन्नं पतितं वक्रं प्राचीनतत्त्वं च जीर्णंच

anukarmavidhiṃ samyak saṃ kṣepāt tatkrameṇai va bhavanaṃ bhinnaṃ patitaṃ vakraṃ prācīnatattvaṃ ca jīrṇaṃca

जातिश्छन्दविकल्पा भाससंस्थानकेभ्य इतरं च यान्यपयलक्षणानि हि तानि च तत्तल्लिङ्गभेदवशात्

jātiśchandavikalpā bhāsasaṃsthānakebhya itaraṃ ca yānyapayalakṣaṇāni hi tāni ca tattalliṅgabhedavaśāt

तत्र द्रव्यैरन्यैरुत्कृष्टै र्वानवै स्तुघटैः आयाद्यथोचितं तद्विस्तारोच्चादिभिस्त्वलङ्कार्यैः

tatra dravyairanyairutkṛṣṭai rvānavai stughaṭaiḥ āyādyathocitaṃ tadvistāroccādibhistvalaṅkāryaiḥ

यानि सलक्षणकानि प्रत्यङ्गोपाङ्गदेशेषु तानि च तत्तद्द्रव्यैर्हीनादीन्येवयेन के न चित्

yāni salakṣaṇakāni pratyaṅgopāṅgadeśeṣu tāni ca tattaddravyairhīnādīnyevayena ke na cit

याव द्धानतां यान्ति यावत्सौम्यप्रयोज्यानि यावत्तदेव धीमान्नवतां प्रकर्तुमिच्छति चेत्

yāva ddhānatāṃ yānti yāvatsaumyaprayojyāni yāvattadeva dhīmānnavatāṃ prakartumicchati cet

तत्तद्विपुलोत्सेधेसौष्ठिककोष्ठाद्यलङ्कारैः नात्येकमु दितं तत्स्वाकृत्या सर्वथा तज्ज्ञैः

tattadvipulotsedhesauṣṭhikakoṣṭhādyalaṅkāraiḥ nātyekamu ditaṃ tatsvākṛtyā sarvathā tajjñaiḥ

नागरभवनेनागरमु दितं स्याद्द्राविडभवनेद्राविडमु दितम् वेसरभवनेस्याद् वेसरं शुभदमर्पितभवनेऽप्यर्पितभवनम्

nāgarabhavanenāgaramu ditaṃ syāddrāviḍabhavanedrāviḍamu ditam vesarabhavanesyād vesaraṃ śubhadamarpitabhavane'pyarpitabhavanam

अर्पितादितरभवनेऽप्यर्पितादितरभवनम् योज्यं क्रमेण विदुषा वस्तुसदा सर्वयत्नेन

arpitāditarabhavane'pyarpitāditarabhavanam yojyaṃ krameṇa viduṣā vastusadā sarvayatnena

सप्राकारविमानेसालाब्दहिर्वाबहिस्तूक्ताः प्रासादेया गतयः कुरुतेतद्विधिं सम्यग्गाढमथ वक्ष्ये

saprākāravimānesālābdahirvābahistūktāḥ prāsādeyā gatayaḥ kurutetadvidhiṃ samyaggāḍhamatha vakṣye

मूलविमानसमं वा तदधिकमन्यतरं निरुतेष्टम् दिक्षुसमोन्नतत्त्वं विदिक्षुशेषेषुवा कुर्यात्

mūlavimānasamaṃ vā tadadhikamanyataraṃ niruteṣṭam dikṣusamonnatattvaṃ vidikṣuśeṣeṣuvā kuryāt

विमाननिष्क्रमं मूलाष्टमूलाब्धिहीनं तुयु क्तिवशात् उत्तरतो वा पु रतः परितः सालं तु वर्धयेद् विधिना

vimānaniṣkramaṃ mūlāṣṭamūlābdhihīnaṃ tuyu ktivaśāt uttarato vā pu rataḥ paritaḥ sālaṃ tu vardhayed vidhinā

भवनेजीर्णमथ तत्कर्तव्यं चेत्तदन्यस्मिन् दिक्षुचतु ष्ष्वपि नेष्टं तस्य बाह्येवस्तु विदा

bhavanejīrṇamatha tatkartavyaṃ cettadanyasmin dikṣucatu ṣṣvapi neṣṭaṃ tasya bāhyevastu vidā

विपरीतेतुविपत्त्यैतस्माद्यु क्तक्रमेण कर्तव्यम् सन्त्यज्य नष्टवस्तु गर्भविधानात् पुनः स्थाप्यम्

viparītetuvipattyaitasmādyu ktakrameṇa kartavyam santyajya naṣṭavastu garbhavidhānāt punaḥ sthāpyam

पतितं स्फु टितं लिङ्गं दु स्तरपारासु वृत्तं च वक्रमधोगतलिङ्ग लिङ्गादत्यूध्ध्वगतलिङ्गम्

patitaṃ sphu ṭitaṃ liṅgaṃ du starapārāsu vṛttaṃ ca vakramadhogataliṅga liṅgādatyūdhdhvagataliṅgam

परितकरुपकामं तदज्ञेन स्थाज्पितं लिङ्गम् भिन्नं ज्वलनालीढं शीर्णंसस्फोटनं तुभग्नं च

paritakarupakāmaṃ tadajñena sthājpitaṃ liṅgam bhinnaṃ jvalanālīḍhaṃ śīrṇaṃsasphoṭanaṃ tubhagnaṃ ca

चोरादिभिरुद्धतं किं देशं स्थानं तुदूषितैः स्पृष्टम् विपरीतमयोगं यल्लिङ्गं सं दृश्यतेतुभु वि

corādibhiruddhataṃ kiṃ deśaṃ sthānaṃ tudūṣitaiḥ spṛṣṭam viparītamayogaṃ yalliṅgaṃ saṃ dṛśyatetubhu vi

तेन सदाशिवमु दितं तज्ज्ञैर्लो केऽपि जन्तूनाम् पतितेचेत्स्थापितेलिङ्गेऽस्मिन्नज्ञेन के नापि

tena sadāśivamu ditaṃ tajjñairlo ke'pi jantūnām patitecetsthāpiteliṅge'sminnajñena ke nāpi

अन्यत्सूर्यकिरणान्निहतं लिङ्ग स्थापयेत् तत्र अन्त्येनान्तरितं वा श्वभ्रान्तं नै वसंप्राप्तम्

anyatsūryakiraṇānnihataṃ liṅga sthāpayet tatra antyenāntaritaṃ vā śvabhrāntaṃ nai vasaṃprāptam

अनभीष्टमार्गतास्यं तल्लिङ्गं तु च्छमिति कथितम् तत्रै वतुतल्लिङ्गं सम्यग्विद्वान् यः समीकुर्यात्

anabhīṣṭamārgatāsyaṃ talliṅgaṃ tu cchamiti kathitam tatrai vatutalliṅgaṃ samyagvidvān yaḥ samīkuryāt

वक्रं च वक्रवृत्तं तल्लिङ्गं यत्तदेव तत्समितम् 20-

vakraṃ ca vakravṛttaṃ talliṅgaṃ yattadeva tatsamitam 20-

तल्लिङ्गं तुनिमग्नं कालज्ञातं तथा वापि तदधोगतमित्यु क्तं तल्लिङ्गं चोद्धरेत् समितम्

talliṅgaṃ tunimagnaṃ kālajñātaṃ tathā vāpi tadadhogatamityu ktaṃ talliṅgaṃ coddharet samitam

तल्लिङ्गं तुनिमग्नं कालाज्ञातमूध्ध्वगतम् तत्र स्थाप्यं निर्दो षकं यदिदम्

talliṅgaṃ tunimagnaṃ kālājñātamūdhdhvagatam tatra sthāpyaṃ nirdo ṣakaṃ yadidam

सरितः स्रोतः पतितं नीत्वा शतदण्डमन्यस्मिन् स्थाप्यं तद्दै विकविधिना शुद्धेदेशेमुखं प्राग्वत्

saritaḥ srotaḥ patitaṃ nītvā śatadaṇḍamanyasmin sthāpyaṃ taddai vikavidhinā śuddhedeśemukhaṃ prāgvat

मन्त्रक्रियेतरलिङ्गं सर्वेषां लक्षणोपेतम् अज्ञस्थापितमेतत्तद्योजयेद् विधिना

mantrakriyetaraliṅgaṃ sarveṣāṃ lakṣaṇopetam ajñasthāpitametattadyojayed vidhinā

हीनं ज्वलनालीढं जीर्णंसस्फोटकं च भग्नं च लिङ्गं साघ्घ्यंत्यक्त्वा पुनस्तत्स्थापयेन्नवं लिङ्गम्

hīnaṃ jvalanālīḍhaṃ jīrṇaṃsasphoṭakaṃ ca bhagnaṃ ca liṅgaṃ sāghghyaṃtyaktvā punastatsthāpayennavaṃ liṅgam

अधरोत्तरमज्ञानां मोहेन वाऽप्यन्यदाननयु क्तम् विपरीतं त्यजेत् सहसा उचितं यन्नवमन्यत्तत्रै व स्थापयेद् विधिना

adharottaramajñānāṃ mohena vā'pyanyadānanayu ktam viparītaṃ tyajet sahasā ucitaṃ yannavamanyattatrai va sthāpayed vidhinā

अत्रोचितलक्षणं तत् शून्य तलं तुवा चाक्षम् ग्राह्यं क्षेत्रगतं यन्न तद्योग्यं सर्वथा त्याज्यम्

atrocitalakṣaṇaṃ tat śūnya talaṃ tuvā cākṣam grāhyaṃ kṣetragataṃ yanna tadyogyaṃ sarvathā tyājyam

तत्रै वान्यल्लिङ्गं नवमु चितं स्थापयेद् विधिना चोरादु द्धतकं तदन्तःपतितं चेत्पञ्चसन्धानम्

tatrai vānyalliṅgaṃ navamu citaṃ sthāpayed vidhinā corādu ddhatakaṃ tadantaḥpatitaṃ cetpañcasandhānam

तत्र तदेव स्थाप्यं निर्दो षं पूर्ववद् विधिना 28-

tatra tadeva sthāpyaṃ nirdo ṣaṃ pūrvavad vidhinā 28-

चण्डालशूद्रकाद्यैः स्पृष्टं च लिङ्गं तह्ह्ययोग्यकं शस्तम् नदीतीरं चेत् मन्दिररहितं तुतल्लिङ्गम्

caṇḍālaśūdrakādyaiḥ spṛṣṭaṃ ca liṅgaṃ tahhyayogyakaṃ śastam nadītīraṃ cet mandirarahitaṃ tutalliṅgam

पूर्वस्यामुत्तरतो नीत्वान्यस्मिन् शुभेदेशे सु स्थापितं लिङ्गं पूर्ववदेवानाय्य विधिनापि

pūrvasyāmuttarato nītvānyasmin śubhedeśe su sthāpitaṃ liṅgaṃ pūrvavadevānāyya vidhināpi

बेरं वाप्येवं तत्तद्यु क्त्यान्यस्मिन्नवेदेशे स्थाप्यं यदि निर्दो षं सर्वमनु क्तं तुतल्लिङ्गे

beraṃ vāpyevaṃ tattadyu ktyānyasminnavedeśe sthāpyaṃ yadi nirdo ṣaṃ sarvamanu ktaṃ tutalliṅge

द्वादशवर्षादूध्ध्वंशून्यत्वं याति यल्लिङ्गम् तत्तन्निर्दो षं यदि नाग्राह्यमिदं वदन्ति केचिज्ज्ञाः

dvādaśavarṣādūdhdhvaṃśūnyatvaṃ yāti yalliṅgam tattannirdo ṣaṃ yadi nāgrāhyamidaṃ vadanti kecijjñāḥ

शिलामयं तह्ह्यु दके निक्षिपेत् त्वरितं बुधः शिलादिपीठं निर्दो षं प्रयोज्यं चेत्तदेवहि

śilāmayaṃ tahhyu dake nikṣipet tvaritaṃ budhaḥ śilādipīṭhaṃ nirdo ṣaṃ prayojyaṃ cettadevahi

ग्राह्यं ब्रह्मशिलादि स्यात् द्रव्यं पिण्डं च पूर्ववत् अलक्षणं च हीनं च स्फु टितादिभिरन्वितम्

grāhyaṃ brahmaśilādi syāt dravyaṃ piṇḍaṃ ca pūrvavat alakṣaṇaṃ ca hīnaṃ ca sphu ṭitādibhiranvitam

सन्त्यज्य विधिना पीठं कुर्यादाकृति पूर्ववत् पाषाणेनै व पाषाणेचेष्टका चेष्टकामये

santyajya vidhinā pīṭhaṃ kuryādākṛti pūrvavat pāṣāṇenai va pāṣāṇeceṣṭakā ceṣṭakāmaye

पूर्ववत् पतितं पूर्वंपीठं कुर्याद् यथोचितम् अलाभेह्युपलेचै ववेष्टके चेष्टका भवेत्

pūrvavat patitaṃ pūrvaṃpīṭhaṃ kuryād yathocitam alābhehyupalecai vaveṣṭake ceṣṭakā bhavet

बेरेशिलामयेचै ववृक्षजेविकलाङ्गके सन्त्यज्य सहसा बेरं स्थापयेत् पूर्ववन्नवम्

bereśilāmayecai vavṛkṣajevikalāṅgake santyajya sahasā beraṃ sthāpayet pūrvavannavam

मानोन्मानादुपेतं च जीर्णवत्स् फोटनादिकम् बेरं त्यक्त्वान्यमत्रै व स्थापयेद् विधिना पुनः

mānonmānādupetaṃ ca jīrṇavats phoṭanādikam beraṃ tyaktvānyamatrai va sthāpayed vidhinā punaḥ

लोहजेमृण्मयेबेरेहस्तनासाङि् घ्रभूषणे कर्णदन्तादिहीनं तुतत्तद्द्र व्यैर्दृढीकृतम्

lohajemṛṇmayeberehastanāsāṅi् ghrabhūṣaṇe karṇadantādihīnaṃ tutattaddra vyairdṛḍhīkṛtam

उत्तमाङ्गविहीनेतुत्यक्त्वान्यं योजयेन्नवम् प्रासादेवाऽथ लिङ्गे वा पीठेवार्चासुसर्वदा

uttamāṅgavihīnetutyaktvānyaṃ yojayennavam prāsādevā'tha liṅge vā pīṭhevārcāsusarvadā

तत्तद्द्र व्यै र्वरै र्वाऽपि कुर्याद्धीनैर्नयोजयेत् जीर्णेच तेन यः कर्तुमिच्छेद् द्रव्येन पण्डितः

tattaddra vyai rvarai rvā'pi kuryāddhīnairnayojayet jīrṇeca tena yaḥ kartumicched dravyena paṇḍitaḥ

पूर्वमार्गेण निष्पाद्य समं कुर्याद् यथाविधि तु ल्यं हीनेऽधिकं चेष्टं सर्वदा शुभमिच्छताम्

pūrvamārgeṇa niṣpādya samaṃ kuryād yathāvidhi tu lyaṃ hīne'dhikaṃ ceṣṭaṃ sarvadā śubhamicchatām

हीनं कुर्याद् वरद्रव्यैः समं वा तत्र पूर्ववत् धामगृहगृहस्तम्भद्वारमानादिमानतः

hīnaṃ kuryād varadravyaiḥ samaṃ vā tatra pūrvavat dhāmagṛhagṛhastambhadvāramānādimānataḥ

मृण्मयं निक्षिपेदप्सुदारुजं चाग्निना दहे त् लोहजं वह्निना तत्र द्रुतं शुद्धं विगृह्यताम्

mṛṇmayaṃ nikṣipedapsudārujaṃ cāgninā dahe t lohajaṃ vahninā tatra drutaṃ śuddhaṃ vigṛhyatām

ग्रामादीनां गृहादीनां शालानां च विशेषतः आरम्भव्यासदीर्घा भ्यां हीनं नेष्टं मुनीश्वरैः

grāmādīnāṃ gṛhādīnāṃ śālānāṃ ca viśeṣataḥ ārambhavyāsadīrghā bhyāṃ hīnaṃ neṣṭaṃ munīśvaraiḥ

समं वा योजयेत् तस्मादधिकं वाऽपि योजयेत् यु क्तितः परितो वाऽपि प्राग्वद्दिशि विवर्धयेत्

samaṃ vā yojayet tasmādadhikaṃ vā'pi yojayet yu ktitaḥ parito vā'pi prāgvaddiśi vivardhayet

दक्षिणापरभागेतुवृद्धिदं वस्तुनाशनम् गृहमालिकयोर्भूमिसं ख्यामुपरि कल्पयेत्

dakṣiṇāparabhāgetuvṛddhidaṃ vastunāśanam gṛhamālikayorbhūmisaṃ khyāmupari kalpayet

सर्वथा नोचितं हीनं कुर्यादु क्तक्रमेण तु 47-

sarvathā nocitaṃ hīnaṃ kuryādu ktakrameṇa tu 47-

आद्यारम्भेचाथवा जीर्णहीनाङ्गानां कल्पनेपातनेच लिङ्गे बेरेस्फोटनाद्यङ्गहीनेकुर्याद् बालस्थापनं पीठबन्धे

ādyārambhecāthavā jīrṇahīnāṅgānāṃ kalpanepātaneca liṅge beresphoṭanādyaṅgahīnekuryād bālasthāpanaṃ pīṭhabandhe

लयशशीलयपीठ त्रिचतुरं शकलाक्षकरं तुवा गुणयु गेन्द्रियषण्मु निहस्तकः प्रवर्मध्यमके तरुणालयम्

layaśaśīlayapīṭha tricaturaṃ śakalākṣakaraṃ tuvā guṇayu gendriyaṣaṇmu nihastakaḥ pravarmadhyamake taruṇālayam

भवनमूलतलाङि् घ्रविशालतो द्विगुणकात्रिगुणमेति हि भित्तिः भवन् शेषमधोगृहमानकं तदपि मण्डपकं तुसभाऽपि वा

bhavanamūlatalāṅi् ghraviśālato dviguṇakātriguṇameti hi bhittiḥ bhavan śeṣamadhogṛhamānakaṃ tadapi maṇḍapakaṃ tusabhā'pi vā

तँर्भार्धंश्रेष्ठमर्धार्धकं तद्धीनं मध्येऽष्टां शके नन्दमानम् लिङ्गायामं तु ल्यनाहं सु वृत्तं कुर्या च्छत्राभं शिरःसूत्रहीनम्

tam̐rbhārdhaṃśreṣṭhamardhārdhakaṃ taddhīnaṃ madhye'ṣṭāṃ śake nandamānam liṅgāyāmaṃ tu lyanāhaṃ su vṛttaṃ kuryā cchatrābhaṃ śiraḥsūtrahīnam

तिथिकराग्रजमादितयाङ्गुलाङ्गु लिविवर्धनया नवमानकम् तरुणलिङ्गसमुन्नतकर्तृवुँणयु गां शकमासनवेशनम्

tithikarāgrajamāditayāṅgulāṅgu livivardhanayā navamānakam taruṇaliṅgasamunnatakartṛvum̐ṇayu gāṃ śakamāsanaveśanam

भवति मूलतलेतरतुङ्गकं सममुतार्धकमुत्तममाधमम् नवविधं वसुभागयुतेऽन्तरेतरुणलिङ्गसमुन्नतमीरितम्

bhavati mūlataletaratuṅgakaṃ samamutārdhakamuttamamādhamam navavidhaṃ vasubhāgayute'ntaretaruṇaliṅgasamunnatamīritam

मु निकराग्रजमादितयोदयं नयनमात्रविवर्धनया ततम् नवविधं तरुणप्रतिन्मोदयं सकलकेऽसकलं च यथा कुरु

mu nikarāgrajamāditayodayaṃ nayanamātravivardhanayā tatam navavidhaṃ taruṇapratinmodayaṃ sakalake'sakalaṃ ca yathā kuru

अपि च मूल चलार्धकमुत्तमं तदनुधर्ममथां शमथान्तरे नवविधं यु गकद्वयभागिके तरुणबिम्बमुदीरितमार्चके

api ca mūla calārdhakamuttamaṃ tadanudharmamathāṃ śamathāntare navavidhaṃ yu gakadvayabhāgike taruṇabimbamudīritamārcake

अचलतु ल्यविशालसमोदयं वरमधोङि् घ्रविहीनकमाधमम् वसु विभागयुतेतुतदन्तरेनवविधं विपुलोदयमासने

acalatu lyaviśālasamodayaṃ varamadhoṅi् ghravihīnakamādhamam vasu vibhāgayutetutadantarenavavidhaṃ vipulodayamāsane

उपललोहकुजेतरुणालयेष्वभिहितास्तरवोऽपि च बालके सरलकालजचन्दनसालका खदिरमारुदपिप्पलतिन्दुकाः

upalalohakujetaruṇālayeṣvabhihitāstaravo'pi ca bālake saralakālajacandanasālakā khadiramārudapippalatindukāḥ

यावत्संप्रार्थितार्थंतदुदयसमयेमूलहम्म्यंप्रकल्प्य तस्मिन्नु क्त्वा विधेयं सकलमपि वरं स्थापयेद् बालधाम्नि द्विष्षट् संवत्सरान्तं तरुणभवनकं तद्वरं नेष्टमाद्यै-रन्येषां कर्मणां स्यात्तदवधिरधिकं सर्वदोषप्रदं तत्

yāvatsaṃprārthitārthaṃtadudayasamayemūlahammyaṃprakalpya tasminnu ktvā vidheyaṃ sakalamapi varaṃ sthāpayed bāladhāmni dviṣṣaṭ saṃvatsarāntaṃ taruṇabhavanakaṃ tadvaraṃ neṣṭamādyai-ranyeṣāṃ karmaṇāṃ syāttadavadhiradhikaṃ sarvadoṣapradaṃ tat

प्रासादानां लिङ्गपीठार्चकानां दोषाढ्यानां ग्रामवस्त्वादिकानाम् एवं प्रोक्तं चानुकर्मण्यवश्यं प्रोक्तादन्यत्सर्वदोषप्रदं तत्

prāsādānāṃ liṅgapīṭhārcakānāṃ doṣāḍhyānāṃ grāmavastvādikānām evaṃ proktaṃ cānukarmaṇyavaśyaṃ proktādanyatsarvadoṣapradaṃ tat

अथ षड्त्रिंशोऽध्यायः

ब्रह्मादीनां च विन्यासं देवीनां वर्णमायुधम् वाहनं भूषणं के तु र्विमानं वक्ष्यतेक्रमात्

brahmādīnāṃ ca vinyāsaṃ devīnāṃ varṇamāyudham vāhanaṃ bhūṣaṇaṃ ke tu rvimānaṃ vakṣyatekramāt

चतुर्मु खश्चतुर्बाहुः तप्तकाञ्चनसन्निभः विद्युद्दामपिशङ्गार्चिजटामकुटबन्धनः

caturmu khaścaturbāhuḥ taptakāñcanasannibhaḥ vidyuddāmapiśaṅgārcijaṭāmakuṭabandhanaḥ

कुण्डली चाङ्गदी हारी मृगचर्मो त्तरीयकः उत्तरीयोपवीतं च गलान्तेसन्निवेशयेत्

kuṇḍalī cāṅgadī hārī mṛgacarmo ttarīyakaḥ uttarīyopavītaṃ ca galāntesanniveśayet

बभ्रूरू मौञ्जिकाधारः शु क्लमाल्याम्बरः शु चिः अक्षमाला च कत्न र्चश्च दक्षिणेतुकरद्वये

babhrūrū mauñjikādhāraḥ śu klamālyāmbaraḥ śu ciḥ akṣamālā ca katna rcaśca dakṣiṇetukaradvaye

कमण्डलुकुशौ वामेस्रुक् स्रु वं वाऽथ दक्षिणे आज्यस्थालीं कुशं वाऽपि वामहस्तेप्रदापयेत्

kamaṇḍalukuśau vāmesruk sru vaṃ vā'tha dakṣiṇe ājyasthālīṃ kuśaṃ vā'pi vāmahastepradāpayet

वरदाभयहस्तो वा जटामुकुटमण्डितः वामभागेतुसावित्री भारती दक्षिणेंऽशके

varadābhayahasto vā jaṭāmukuṭamaṇḍitaḥ vāmabhāgetusāvitrī bhāratī dakṣiṇeṃ'śake

अषयः परिवारास्तुहं सारूढः कुशध्वजः आसीनो वा स्थितो ब्रह्मा पद्मासनमुदाहृतम्

aṣayaḥ parivārāstuhaṃ sārūḍhaḥ kuśadhvajaḥ āsīno vā sthito brahmā padmāsanamudāhṛtam

विष्णुः किरीटमुकुटके यूरकटकान्वितः भूषितः कटिसूत्राद्यैः पीतवासाश्चतुर्भु जः

viṣṇuḥ kirīṭamukuṭake yūrakaṭakānvitaḥ bhūṣitaḥ kaṭisūtrādyaiḥ pītavāsāścaturbhu jaḥ

वरदाभयहस्तश्च शङ्खचक्रधरः शु चिः आसीनो वा स्थितो वाऽपि वामेऽवामेऽवनी रमा

varadābhayahastaśca śaṅkhacakradharaḥ śu ciḥ āsīno vā sthito vā'pi vāme'vāme'vanī ramā

पीठस्थो वाम्बुजस्थो वा श्यामवर्णोऽच्युतः प्रभुः ग्रामादिवस्तुमध्येच दिक्ष्वष्टासुप्रशस्यते

pīṭhastho vāmbujastho vā śyāmavarṇo'cyutaḥ prabhuḥ grāmādivastumadhyeca dikṣvaṣṭāsupraśasyate

श्रीलक्ष्मी भूमिसोद्भासी वक्ष्यतेकमलेक्षणः एकबेरं मुमुक्षूणां स्थापनीयं विचक्षणैः

śrīlakṣmī bhūmisodbhāsī vakṣyatekamalekṣaṇaḥ ekaberaṃ mumukṣūṇāṃ sthāpanīyaṃ vicakṣaṇaiḥ

ध्वजं च वाहनं चापि गरुडः समुदीरितः वरदाभयहस्तौ च भुजोद्धतवसु न्धरा

dhvajaṃ ca vāhanaṃ cāpi garuḍaḥ samudīritaḥ varadābhayahastau ca bhujoddhatavasu ndharā

पादाक्रान्तोरगाधीशस्तप्तकार्तस्वरप्रभः पीतयज्ञोपवीतश्च सर्वालं कारसं युतः

pādākrāntoragādhīśastaptakārtasvaraprabhaḥ pītayajñopavītaśca sarvālaṃ kārasaṃ yutaḥ

प्रोक्तो वराहमूर्तिस्तुप्रलयाम्बुदसन्निभः गर्भभित्तिमुपाश्रित्य पञ्चायुधवपुः स्थितः

prokto varāhamūrtistupralayāmbudasannibhaḥ garbhabhittimupāśritya pañcāyudhavapuḥ sthitaḥ

त्रिविक्रमो वामनश्च नारसिं हश्च वैष्णवः सिं हवक्त्रोऽतिनीरूक्षश्चोग्रदं ष्ट्रो महाबलः

trivikramo vāmanaśca nārasiṃ haśca vaiṣṇavaḥ siṃ havaktro'tinīrūkṣaścogradaṃ ṣṭro mahābalaḥ

कु टिलौ मां सलौ चोरू रोममालासमन्वितः सकुण्डलः स्थूलजिह्वा करण्डमुकुटोज्वलः

ku ṭilau māṃ salau corū romamālāsamanvitaḥ sakuṇḍalaḥ sthūlajihvā karaṇḍamukuṭojvalaḥ

श्वेतवर्णो महाकायो माङ्गल्यश्चण्डवेगवान् दशहस्तोऽष्टबाहुर्वातीक्ष्णदन्तनखान्वितः

śvetavarṇo mahākāyo māṅgalyaścaṇḍavegavān daśahasto'ṣṭabāhurvātīkṣṇadantanakhānvitaḥ

पीतयज्ञोपवीतश्च पुष्पमाल्यैरलङ्कृतः हारके यूरकटककटिसूत्रादिभिर्यु तः

pītayajñopavītaśca puṣpamālyairalaṅkṛtaḥ hārake yūrakaṭakakaṭisūtrādibhiryu taḥ

रक्तवस्त्रधरो देवो हस्तौ युद्धेनिरायुधौ हिरण्यो रःस्थलासक्त विदारणकरद्वयः

raktavastradharo devo hastau yuddhenirāyudhau hiraṇyo raḥsthalāsakta vidāraṇakaradvayaḥ

आसीनश्चोक्तमार्गेण सर्वदेवाभिवन्दितः पर्वताग्रेगुहायां वाप्यरण्येरिपुमण्डले

āsīnaścoktamārgeṇa sarvadevābhivanditaḥ parvatāgreguhāyāṃ vāpyaraṇyeripumaṇḍale

स्थापितो रिपुनाशाय नारसिं हो विपश्चिताम् ग्रामादिषुचतुर्बाहुःशङ्खचक्रधरः प्रभुः

sthāpito ripunāśāya nārasiṃ ho vipaścitām grāmādiṣucaturbāhuḥśaṅkhacakradharaḥ prabhuḥ

सर्वालङ्कारसं युक्तः पीतवस्त्रधरः शु चिः स्थाप्यो नरहरिर्वायौ स्थितो वासीन एव वा

sarvālaṅkārasaṃ yuktaḥ pītavastradharaḥ śu ciḥ sthāpyo naraharirvāyau sthito vāsīna eva vā

पिट्टकोब्दलजङ्घोध्ध्वजान्वोपरिनूभुजद्वयम् दण्डहस्तोऽभयो वान्यद् योगपट्टे न वेष्टयेत्

piṭṭakobdalajaṅghodhdhvajānvoparinūbhujadvayam daṇḍahasto'bhayo vānyad yogapaṭṭe na veṣṭayet

वरदाभयहस्तं तुस्थानकं पद्मपीठके शान्तिपु ष्टिजयारोग्यभोगैश्वर्यधनैधनम्

varadābhayahastaṃ tusthānakaṃ padmapīṭhake śāntipu ṣṭijayārogyabhogaiśvaryadhanaidhanam

सुप्तरूपं तुकर्तव्यमा नन्तरूपतल्पके त्रिमेखलसमायु क्ते पञ्चसप्तफणान्विते

suptarūpaṃ tukartavyamā nantarūpatalpake trimekhalasamāyu kte pañcasaptaphaṇānvite

पूर्वस्मिन्दक्षिणेवाऽपि शिरोयु ग् द्विभुजः प्रभुः दक्षिणस्थो दण्डभुजः शिरोधरभुजोऽथवा

pūrvasmindakṣiṇevā'pi śiroyu g dvibhujaḥ prabhuḥ dakṣiṇastho daṇḍabhujaḥ śirodharabhujo'thavā

सपुष्पो वामहस्तेतुयोगनिद्रासुभद्रकः सितपीताञ्जनश्यामसन्निभस्तुचतुर्युगे

sapuṣpo vāmahastetuyoganidrāsubhadrakaḥ sitapītāñjanaśyāmasannibhastucaturyuge

कृतादिषुक्रमेणै वपूर्ववद् भूषणादिकम् नाभिजन्माम्बुजेधाताप्यासीनस्तुसमाहितः

kṛtādiṣukrameṇai vapūrvavad bhūṣaṇādikam nābhijanmāmbujedhātāpyāsīnastusamāhitaḥ

श्रीभूमा पुष्पहस्तेच स्थापितव्येशिरोङ्घिके देवस्य पाश्श्वतः पुष्पमन्यज्जानु प्रसारितम्

śrībhūmā puṣpahasteca sthāpitavyeśiroṅghike devasya pāśśvataḥ puṣpamanyajjānu prasāritam

शयनं वामपादं तुश्रियो भूम्यास्तुदक्षिणे शङ्खचक्रगदा शाङ्र्गखङ्गाः सकलरूपिणः

śayanaṃ vāmapādaṃ tuśriyo bhūmyāstudakṣiṇe śaṅkhacakragadā śāṅrgakhaṅgāḥ sakalarūpiṇaḥ

शङ्खास्त्रेशः सितो भूतश्चक्रो रक्तनिभः पुमान् गदा स्त्री हेमसं काशा शाङ्र्गः कृष्णपुमान्भवेत्

śaṅkhāstreśaḥ sito bhūtaścakro raktanibhaḥ pumān gadā strī hemasaṃ kāśā śāṅrgaḥ kṛṣṇapumānbhavet

खड्गा श्यामलवर्णास्त्री सर्वभूषणभूषिता वामस्था सूचयो वामेदक्षेचोद्यतपाणयः

khaḍgā śyāmalavarṇāstrī sarvabhūṣaṇabhūṣitā vāmasthā sūcayo vāmedakṣecodyatapāṇayaḥ

नानावर्णाम्बराः सर्वेस्वमूघ्घ्निन्यस्तहेतयः मधुकटभकौ पाश्श्वेस्थापितव्यौ च रोषितौ

nānāvarṇāmbarāḥ sarvesvamūghghninyastahetayaḥ madhukaṭabhakau pāśśvesthāpitavyau ca roṣitau

सुरेन्द्रः प्राङ्मुखो देवै रन्यै र्वासुमहर्षिभिः ग्रामादिवास्तुमध्येवा बाह्येदिक्षुविदिक्ष्वपि

surendraḥ prāṅmukho devai ranyai rvāsumaharṣibhiḥ grāmādivāstumadhyevā bāhyedikṣuvidikṣvapi

स्थापनीयो हरिर्युक्त्या सर्वेषां हितकांक्षिभिः पिशङ्गोध्ध्वजटाभासः काञ्चनाग्निसमप्रभः

sthāpanīyo hariryuktyā sarveṣāṃ hitakāṃkṣibhiḥ piśaṅgodhdhvajaṭābhāsaḥ kāñcanāgnisamaprabhaḥ

घनोरू रश्मिसं घातचन्द्राङ्कितजटाधरः चतुर्भु जस्त्रिनेत्रश्च सौम्यो बृंहित यौवनः

ghanorū raśmisaṃ ghātacandrāṅkitajaṭādharaḥ caturbhu jastrinetraśca saumyo bṛṃhita yauvanaḥ

व्यूढोरस्को वृषारूढः शृङ्खलाङ्कुशपाशभृत् पीनस्तुङ्गभुजो पाणी हस्त्यात्मा हारनूपुरः

vyūḍhorasko vṛṣārūḍhaḥ śṛṅkhalāṅkuśapāśabhṛt pīnastuṅgabhujo pāṇī hastyātmā hāranūpuraḥ

कटकं कटिसूत्रं च कुण्डलं नागनिर्मितम् मेखलोदरबन्धं च पुण्डरीकाजिनाम्बरः

kaṭakaṃ kaṭisūtraṃ ca kuṇḍalaṃ nāganirmitam mekhalodarabandhaṃ ca puṇḍarīkājināmbaraḥ

दशहस्तोऽष्टबाहुर्वासर्वालङ्कारसं युतः दक्षिणेशक्तिशूलासि गदाप्रज्वलनाङ्गवान्

daśahasto'ṣṭabāhurvāsarvālaṅkārasaṃ yutaḥ dakṣiṇeśaktiśūlāsi gadāprajvalanāṅgavān

वामेऽपि नागखट्वाङ्गं खेटकं च कपालकम् नागपाशं प्रसन्नस्तुव्याघ्रचर्माम्बरः शिवः

vāme'pi nāgakhaṭvāṅgaṃ kheṭakaṃ ca kapālakam nāgapāśaṃ prasannastuvyāghracarmāmbaraḥ śivaḥ

गदासिहीनहस्तःसन् अष्टबाहुर्महेश्वरः आसीनो वा स्थितो वाऽपि वृषारूढो वृषध्वजः

gadāsihīnahastaḥsan aṣṭabāhurmaheśvaraḥ āsīno vā sthito vā'pi vṛṣārūḍho vṛṣadhvajaḥ

नृत्तवाद्यादिमु दितनृत्तभृङ्ग्यनुपूर्वकः नन्द्यादिगणसं युक्तः सुरव्रातनिषेवितः

nṛttavādyādimu ditanṛttabhṛṅgyanupūrvakaḥ nandyādigaṇasaṃ yuktaḥ suravrātaniṣevitaḥ

ग्रामेवा नगरेवाऽपि स्थापनीयो हितै षिभिः सुखासनं विवाहं चाप्युमास्कन्दं परं तथा

grāmevā nagarevā'pi sthāpanīyo hitai ṣibhiḥ sukhāsanaṃ vivāhaṃ cāpyumāskandaṃ paraṃ tathā

वृषारूढं पुरारिं च नृत्तं वै चन्द्रशेखरम् अर्धनारिं च विष्ण्वर्धंचण्डे शानु ग्रहं परम्

vṛṣārūḍhaṃ purāriṃ ca nṛttaṃ vai candraśekharam ardhanāriṃ ca viṣṇvardhaṃcaṇḍe śānu grahaṃ param

कामारिं कालनाशं च दक्षिणामूर्तिकं तथा भिक्षाटनं मुखलिङ्गं लिङ्गसं भूतरूपकम्

kāmāriṃ kālanāśaṃ ca dakṣiṇāmūrtikaṃ tathā bhikṣāṭanaṃ mukhaliṅgaṃ liṅgasaṃ bhūtarūpakam

षोडशप्रतिमाकारं वक्ष्येऽहं विधिना क्रमात् त्रिनेत्रं च चतुर्बाहुं बालेन्दुकृतशेखरम्

ṣoḍaśapratimākāraṃ vakṣye'haṃ vidhinā kramāt trinetraṃ ca caturbāhuṃ bālendukṛtaśekharam

व्याघ्रचर्माम्ब्रं चै व हारके यूरभूषितम् यज्ञोपवीतसं युक्तं कुण्डलाभ्यामलङ्कृतम्

vyāghracarmāmbraṃ cai va hārake yūrabhūṣitam yajñopavītasaṃ yuktaṃ kuṇḍalābhyāmalaṅkṛtam

एवं षोडशमूर्तीनां सामान्यं समुदीरितम् अतः परं पृथग्रूपं क्रमशो वच्यतेऽधुना

evaṃ ṣoḍaśamūrtīnāṃ sāmānyaṃ samudīritam ataḥ paraṃ pṛthagrūpaṃ kramaśo vacyate'dhunā

आसनेतुसुखासीनं वरदाभयहस्तकम् दक्षिणेऽदक्षिणेहस्तेटङ्ककृष्णं प्रयोजयेत्

āsanetusukhāsīnaṃ varadābhayahastakam dakṣiṇe'dakṣiṇehasteṭaṅkakṛṣṇaṃ prayojayet

शयितं वामपादं तुदक्षिणं पीठलम्बितम् अनु क्तं पूर्ववत्सर्वमेवमु क्तं सुखासनम्

śayitaṃ vāmapādaṃ tudakṣiṇaṃ pīṭhalambitam anu ktaṃ pūrvavatsarvamevamu ktaṃ sukhāsanam

इदं पूजाविधौ चै व निश्चयं मोक्षसिद्धिदम् किञ्चित् त्रिभङ्गिकं कायं वामपादं तुकु ञ्चितम्

idaṃ pūjāvidhau cai va niścayaṃ mokṣasiddhidam kiñcit tribhaṅgikaṃ kāyaṃ vāmapādaṃ tuku ñcitam

देवस्य दक्षिणं हस्तं देव्या हस्तेन सं युतम् वरदं वामहस्तं तुकृष्णापरशुसं युतम्

devasya dakṣiṇaṃ hastaṃ devyā hastena saṃ yutam varadaṃ vāmahastaṃ tukṛṣṇāparaśusaṃ yutam

सर्वाभरणसं युक्तं क्षौमवस्त्रधरं हरम् देवस्य बाहुमात्रेण देवी कार्याद्विबाहुका

sarvābharaṇasaṃ yuktaṃ kṣaumavastradharaṃ haram devasya bāhumātreṇa devī kāryādvibāhukā

द्विनेत्रा चारुवदना श्यामवर्णातुकोमला किञ्चिद् वक्रां तुके यूरकटकरङ्गुलीयकः

dvinetrā cāruvadanā śyāmavarṇātukomalā kiñcid vakrāṃ tuke yūrakaṭakaraṅgulīyakaḥ

करण्डिकाभमौल्यङ्गां सर्वाभरणभूषिताम् दुकत्न लवसनां गौरीमुत्पलन्वितपाणिकाम्

karaṇḍikābhamaulyaṅgāṃ sarvābharaṇabhūṣitām dukatna lavasanāṃ gaurīmutpalanvitapāṇikām

नूपुराद्यै ज्ज्वलत्पादपङ्कजां दक्षिणेन्यसेत् लक्ष्मीं हिरण्यवर्णांच द्विभुजां च द्विलोचनाम्

nūpurādyai jjvalatpādapaṅkajāṃ dakṣiṇenyaset lakṣmīṃ hiraṇyavarṇāṃca dvibhujāṃ ca dvilocanām

सर्वाभरणसं युक्तामुमापाश्श्वेतुकारयेत् शिला वा विष्णुमूर्तिर्वाजलधारां तुदापयेत्

sarvābharaṇasaṃ yuktāmumāpāśśvetukārayet śilā vā viṣṇumūrtirvājaladhārāṃ tudāpayet

षोडशाम्बुजके ब्रह्मा विवाहहोमसम्मुखः कल्याणं कारयेदेवं सर्वदेवगणान्वितम्

ṣoḍaśāmbujake brahmā vivāhahomasammukhaḥ kalyāṇaṃ kārayedevaṃ sarvadevagaṇānvitam

सुराद्यादिसुपूज्यं च सर्वमङ्गलसिद्धिदम् 58-

surādyādisupūjyaṃ ca sarvamaṅgalasiddhidam 58-

अर्धचन्द्रासनं देवं वामाङ्गस्थितगौरिकम् उमासहितहस्तं तुदेव्या हस्तोपगूहितम्

ardhacandrāsanaṃ devaṃ vāmāṅgasthitagaurikam umāsahitahastaṃ tudevyā hastopagūhitam

उमामहेश्वरं रूपं पूर्वोक्तस्वस्वरूपकम् देवस्य वामपाश्श्वेतुदेवीं कुर्याद् विचक्षणः

umāmaheśvaraṃ rūpaṃ pūrvoktasvasvarūpakam devasya vāmapāśśvetudevīṃ kuryād vicakṣaṇaḥ

उमाशङ्करयोर्मध्येस्कन्दं बालरूपकम् सुखासनं युक्त्या कुर्यादुमास्कन्दान्वितं भवेत्

umāśaṅkarayormadhyeskandaṃ bālarūpakam sukhāsanaṃ yuktyā kuryādumāskandānvitaṃ bhavet

उमास्कन्दस्य देवस्य सर्वकामार्थसिद्धिदम् उमेश्वरौ स्थितौ पीठेवृषभं पृष्ठतः स्थितम्

umāskandasya devasya sarvakāmārthasiddhidam umeśvarau sthitau pīṭhevṛṣabhaṃ pṛṣṭhataḥ sthitam

वृषमस्तकदेशेतुन्यस्तव्यं वामकत्न र्परम् लम्बितं दक्षिणं हस्तं शूलं वामेयथोचितम्

vṛṣamastakadeśetunyastavyaṃ vāmakatna rparam lambitaṃ dakṣiṇaṃ hastaṃ śūlaṃ vāmeyathocitam

कृष्णापरशुसं युक्तं वृषारूढं समीरितम् पूजा दारिद्र्यनाशार्थंसर्वप्राणिहितावहम्

kṛṣṇāparaśusaṃ yuktaṃ vṛṣārūḍhaṃ samīritam pūjā dāridryanāśārthaṃsarvaprāṇihitāvaham

सु स्थितं दक्षिणं पादं वामपादं तुकु ञ्चितम् धनुर्बाणसमायु क्तं कृष्णापरशुसं युतम्

su sthitaṃ dakṣiṇaṃ pādaṃ vāmapādaṃ tuku ñcitam dhanurbāṇasamāyu ktaṃ kṛṣṇāparaśusaṃ yutam

वृषभस्यन्दनस्थानं सर्वदेवगणान्वितम् उमया सहितं देवं कुर्याद् वै त्रिपुरान्तकम्

vṛṣabhasyandanasthānaṃ sarvadevagaṇānvitam umayā sahitaṃ devaṃ kuryād vai tripurāntakam

वै रिनाशार्थकं पूज्यं कुर्यात् त्रिपुरसुन्दरम् नृत्तं भुजङ्गललितं सन्ध्यानृत्तमिहोच्यते

vai rināśārthakaṃ pūjyaṃ kuryāt tripurasundaram nṛttaṃ bhujaṅgalalitaṃ sandhyānṛttamihocyate

इमरुं चापि वह्निं च दक्षिणेऽदक्षिणेकरे त्रिशूलं परशुं खड्गं बाणं स्याद् दक्षिणेकरे

imaruṃ cāpi vahniṃ ca dakṣiṇe'dakṣiṇekare triśūlaṃ paraśuṃ khaḍgaṃ bāṇaṃ syād dakṣiṇekare

खेटकं च पिनाकं च दण्डं पाशं च वामतः चारुचारीप्रचारेण प्रज्वलच्चरणान्वितम्

kheṭakaṃ ca pinākaṃ ca daṇḍaṃ pāśaṃ ca vāmataḥ cārucārīpracāreṇa prajvalaccaraṇānvitam

दक्षिणं कु ञ्चितं पादं वामं जान्वन्तमु द्धतम् जानुबाह्यादिपाण्ष्ण्यन्तमेकादित्रिमुखान्तरम्

dakṣiṇaṃ ku ñcitaṃ pādaṃ vāmaṃ jānvantamu ddhatam jānubāhyādipāṇṣṇyantamekāditrimukhāntaram

तदन्तरेऽष्टभागेतुनवधा निर्गमं मतम् निर्गमं वामपादं तुयु क्त्या तत्र प्रयोजयेत्

tadantare'ṣṭabhāgetunavadhā nirgamaṃ matam nirgamaṃ vāmapādaṃ tuyu ktyā tatra prayojayet

अज्वागतमुखं किञ्चित्कायं वै सत्रिभङ्गिकम् साभयं दक्षिणं हस्तमङ्गुष्ठान्तं स्तनान्तकम्

ajvāgatamukhaṃ kiñcitkāyaṃ vai satribhaṅgikam sābhayaṃ dakṣiṇaṃ hastamaṅguṣṭhāntaṃ stanāntakam

उद्य”मरुकं हस्तं कर्णचूल्यन्तमुद्धतम् गजहस्तोपमं वामं वामपादान्तिकं गतम्

udya”marukaṃ hastaṃ karṇacūlyantamuddhatam gajahastopamaṃ vāmaṃ vāmapādāntikaṃ gatam

साग्निवामकरं बाहुमात्रोच्चं कारयेत् सुधीः बाहुकक्षान्तरं तावत् व्याघ्रचर्मधरः समः

sāgnivāmakaraṃ bāhumātroccaṃ kārayet sudhīḥ bāhukakṣāntaraṃ tāvat vyāghracarmadharaḥ samaḥ

वामेऽवामेफणी कृत्वा न्यसेद् वामेऽभयं तुवा संविकीर्णजटाभारं बकपक्षविचित्रितम्

vāme'vāmephaṇī kṛtvā nyased vāme'bhayaṃ tuvā saṃvikīrṇajaṭābhāraṃ bakapakṣavicitritam

करोटिमालया युक्तं जटाजूटसचन्द्रकम् संविकीर्णजटासं ख्या पञ्चसप्तनवोदिता

karoṭimālayā yuktaṃ jaṭājūṭasacandrakam saṃvikīrṇajaṭāsaṃ khyā pañcasaptanavoditā

वामेगौरी त्रिभागेतुअवामेनन्दिके श्वरः नृत्तवाद्यादिमु दितौ नृत्तभृङ्गी च पूर्वकम्

vāmegaurī tribhāgetuavāmenandike śvaraḥ nṛttavādyādimu ditau nṛttabhṛṅgī ca pūrvakam

देवदानवगन्धर्वसिद्धविद्याधरान्वितम् पाश्श्वयोर्मुनिभिर्युक्तं सुरबृन्दनिषेवितम्

devadānavagandharvasiddhavidyādharānvitam pāśśvayormunibhiryuktaṃ surabṛndaniṣevitam

पीठस्थोऽथाम्बुजस्थो वा स्थापयेत् तन्निरन्तरम् पादाधारमपस्मारं भुजङ्गत्रासमीरितम्

pīṭhastho'thāmbujastho vā sthāpayet tannirantaram pādādhāramapasmāraṃ bhujaṅgatrāsamīritam

नृत्तपूजाघ्नं सद्यः शत्रुनाशकरं भवेत् अज्वागतस्थितं देवं वरदाभयहस्तकम्

nṛttapūjāghnaṃ sadyaḥ śatrunāśakaraṃ bhavet ajvāgatasthitaṃ devaṃ varadābhayahastakam

कृष्णापरशुसं युक्तं कर्तव्यं चन्द्रशेखरम् उमया सहितं वाममै शमर्धंतुदक्षिणे

kṛṣṇāparaśusaṃ yuktaṃ kartavyaṃ candraśekharam umayā sahitaṃ vāmamai śamardhaṃtudakṣiṇe

अतिपीतजटाभारमुकुटं सु विचित्रितम् 81-

atipītajaṭābhāramukuṭaṃ su vicitritam 81-

वामोमार्धंसधम्मिल्लं सीमन्तं तिलकालकम् कुण्डलं दक्षिणेकर्णेवासु किं च व्यवस्थितम्

vāmomārdhaṃsadhammillaṃ sīmantaṃ tilakālakam kuṇḍalaṃ dakṣiṇekarṇevāsu kiṃ ca vyavasthitam

ताडिकं वामके दद्यात् पालिकां च प्रदापयेत् कपालं दक्षिणेहस्तेशूलं टङ्कं क्रमेण वा

tāḍikaṃ vāmake dadyāt pālikāṃ ca pradāpayet kapālaṃ dakṣiṇehasteśūlaṃ ṭaṅkaṃ krameṇa vā

सोत्पलं वामहस्तं तुके यूरकटकान्वितम् पवित्रमक्षसूत्रं च वामेऽवामेप्रयोजयेत्

sotpalaṃ vāmahastaṃ tuke yūrakaṭakānvitam pavitramakṣasūtraṃ ca vāme'vāmeprayojayet

सहारं कन्धरार्धंतुवामेसाग्निं च दक्षिणम् स्तनयु क्तमुमार्धंतुदक्षिणं वृद्धवक्षसम्

sahāraṃ kandharārdhaṃtuvāmesāgniṃ ca dakṣiṇam stanayu ktamumārdhaṃtudakṣiṇaṃ vṛddhavakṣasam

श्रोण्यर्धदक्षिणेशम्भोव्व्याघ्रचर्मकृताम्बरम् उमार्धंकटिसूत्रं च चित्रवस्त्रपरिच्छदम्

śroṇyardhadakṣiṇeśambhovvyāghracarmakṛtāmbaram umārdhaṃkaṭisūtraṃ ca citravastraparicchadam

पादौ च देवदेव्योश्च समपद्मोपरिस्थितौ नूपुरालङ्कृत किञ्चित्कुञ्चितं वामपादकम्

pādau ca devadevyośca samapadmoparisthitau nūpurālaṅkṛta kiñcitkuñcitaṃ vāmapādakam

साङ्गुलीयं तथा देव्या भूषितं वामपादकम् चतुर्भु जं तुवा देवमुमार्धंशुकसं युतम्

sāṅgulīyaṃ tathā devyā bhūṣitaṃ vāmapādakam caturbhu jaṃ tuvā devamumārdhaṃśukasaṃ yutam

ईशार्धंरक्तवर्णंतुश्यामवर्णमुमार्धकम् अर्धनारीश्वरं रूपं कुर्याद् विद्वान् सलक्षणम्

īśārdhaṃraktavarṇaṃtuśyāmavarṇamumārdhakam ardhanārīśvaraṃ rūpaṃ kuryād vidvān salakṣaṇam

विष्ण्वर्धमीश्वरार्धंच पूर्ववत् परिकल्पयेत् शङ्खदण्डं तुकृष्णार्धेशूलटङ्कं शिवार्धतः

viṣṇvardhamīśvarārdhaṃca pūrvavat parikalpayet śaṅkhadaṇḍaṃ tukṛṣṇārdheśūlaṭaṅkaṃ śivārdhataḥ

स्वस्वाभरणसं पूर्णंसमपद्मोपरि स्थितम् विष्णुशङ्करयोरर्धंवामदक्षिणभागतः

svasvābharaṇasaṃ pūrṇaṃsamapadmopari sthitam viṣṇuśaṅkarayorardhaṃvāmadakṣiṇabhāgataḥ

प्रत्यालीढस्य देवस्य चण्डे शं पाश्श्वतो न्यसेत् प्रकोष्ठे परशुं कृत्वा हृदयाञ्जलिहस्तकम्

pratyālīḍhasya devasya caṇḍe śaṃ pāśśvato nyaset prakoṣṭhe paraśuṃ kṛtvā hṛdayāñjalihastakam

पुष्पमालासमायु क्त् मत्यन्तोर्जिततेजसम् चण्डे श्वरप्रसादं तुरूपम् कामारिरुच्यते

puṣpamālāsamāyu kt matyantorjitatejasam caṇḍe śvaraprasādaṃ turūpam kāmārirucyate

देवस्य पाश्श्वतः कुर्यात् कामं रूपं प्रवक्ष्यते पर्यङ्कबन्धमालीनमङ्के क्षिप्तोध्ध्वपाणिकम्

devasya pāśśvataḥ kuryāt kāmaṃ rūpaṃ pravakṣyate paryaṅkabandhamālīnamaṅke kṣiptodhdhvapāṇikam

कामारिमु ग्ररूपं तुकारयेल्लक्षणान्वितम् उद्धतं दक्षिणं पादं वामपादं तुकु ञ्चितम्

kāmārimu grarūpaṃ tukārayellakṣaṇānvitam uddhataṃ dakṣiṇaṃ pādaṃ vāmapādaṃ tuku ñcitam

दक्षिणेतुकरेशूलं परशुं वामबाहुके दक्षिणेनागपाशं तुवामहस्तं तुसूचितम्

dakṣiṇetukareśūlaṃ paraśuṃ vāmabāhuke dakṣiṇenāgapāśaṃ tuvāmahastaṃ tusūcitam

कालसं हृदयेपादं शूलं कुर्यादधोमुखम् कालनाशवपुः प्रोक्तमु ग्ररूपं तुचण्डधृक्

kālasaṃ hṛdayepādaṃ śūlaṃ kuryādadhomukham kālanāśavapuḥ proktamu grarūpaṃ tucaṇḍadhṛk

सं दं शमक्षमाला च दक्षिणेऽदक्षिणेकरे पुस्तकं ज्वलनं कुर्याच्छ् वे तवर्णंत्रिलोचनम्

saṃ daṃ śamakṣamālā ca dakṣiṇe'dakṣiṇekare pustakaṃ jvalanaṃ kuryācch ve tavarṇaṃtrilocanam

पिङ्गवर्णा वृता लम्बिके शभारं सचन्द्रकम् करोटिकाकधुर्धू रपुष्पयुक्तं हि सादितम्

piṅgavarṇā vṛtā lambike śabhāraṃ sacandrakam karoṭikākadhurdhū rapuṣpayuktaṃ hi sāditam

100

दक्षिणोरूपरिष्टात् तुशयितम् वाममङि् घ्रकम् पादाधारमपस्मारं कुर्यात् पीठेसमन्वितम्

dakṣiṇorūpariṣṭāt tuśayitam vāmamaṅi् ghrakam pādādhāramapasmāraṃ kuryāt pīṭhesamanvitam

101

पाश्श्वयोर्मुनिभिर्युक्तं दक्षिणामूर्तिरूपकम् पर्वताग्रस्थितं देवं मृगपक्षिमुनीश्वरम्

pāśśvayormunibhiryuktaṃ dakṣiṇāmūrtirūpakam parvatāgrasthitaṃ devaṃ mṛgapakṣimunīśvaram

102

भिक्षाटनं प्रकर्तव्यं नग्नरूपं त्रिलोचनम् चतुर्भु जसमायु क्तं पिञ्छं वामेकपालकम्

bhikṣāṭanaṃ prakartavyaṃ nagnarūpaṃ trilocanam caturbhu jasamāyu ktaṃ piñchaṃ vāmekapālakam

103

हरिण्यास्यगतं हस्तं सव्यं डमरुकोद्धतम् पादं पादुकसं युक्तं देवं वै गमनोन्मुखम्

hariṇyāsyagataṃ hastaṃ savyaṃ ḍamarukoddhatam pādaṃ pādukasaṃ yuktaṃ devaṃ vai gamanonmukham

104

अथवाऽष्टचतुर्बाहुः षड् भुजो वा महेश्वरः मणिभिः शङ्खजैर्ना गैर्भूषितस्त्वहिकुण्डलः

athavā'ṣṭacaturbāhuḥ ṣaḍ bhujo vā maheśvaraḥ maṇibhiḥ śaṅkhajairnā gairbhūṣitastvahikuṇḍalaḥ

105

पालिकं वामेपत्रं वा क्षु रिकालं कृता कटिः व्याघ्रचर्माम्बरो देवः श्वेतवर्णस्त्रिलोचनः

pālikaṃ vāmepatraṃ vā kṣu rikālaṃ kṛtā kaṭiḥ vyāghracarmāmbaro devaḥ śvetavarṇastrilocanaḥ

106

पादुकालङ्कृतं पादं तु टिकार्धा न्वितः करः सर्वालङ्कृ तिसं युक्तः सर्वभूतगुणान्वितः

pādukālaṅkṛtaṃ pādaṃ tu ṭikārdhā nvitaḥ karaḥ sarvālaṅkṛ tisaṃ yuktaḥ sarvabhūtaguṇānvitaḥ

107

विभ्रमस्त्रीगणावृतः कङ्कालश्चारुवेषभाक् मुखलिङ्गमथो वक्ष्येसर्वकामप्रसिद्धये

vibhramastrīgaṇāvṛtaḥ kaṅkālaścāruveṣabhāk mukhaliṅgamatho vakṣyesarvakāmaprasiddhaye

108

धर्मांशेतुशिवायामेविष्कम्भेतुत्रिभागिके स्कन्धं द्व्यं शेगलं भागं त्रिभागं मुखमिष्यते

dharmāṃśetuśivāyāmeviṣkambhetutribhāgike skandhaṃ dvyaṃ śegalaṃ bhāgaṃ tribhāgaṃ mukhamiṣyate

109

उष्णीषमं शकं द्व्यं शं मकुटं लिङ्गमं शतः भागेन मुखविष्कम्भं चोध्ध्वलिङ्गविशालकम्

uṣṇīṣamaṃ śakaṃ dvyaṃ śaṃ makuṭaṃ liṅgamaṃ śataḥ bhāgena mukhaviṣkambhaṃ codhdhvaliṅgaviśālakam

110

विष्णोः पितामहस्यापि तौ भागावार्षधर्मके ललाटचन्द्रकास्योष्ठ घ्राणानि नयनानि च

viṣṇoḥ pitāmahasyāpi tau bhāgāvārṣadharmake lalāṭacandrakāsyoṣṭha ghrāṇāni nayanāni ca

111

कर्णगण्डस्तथाद्यङ्गं यथोक्तं सकलेतथा मानोन्मानप्रमाणेन प्रकुर्या च्छास्त्रवित्तमः

karṇagaṇḍastathādyaṅgaṃ yathoktaṃ sakaletathā mānonmānapramāṇena prakuryā cchāstravittamaḥ

112

चतुर्णामपि वक्त्राणामलङ्कारमथोच्यते त्रिनेत्रं सस्मितं वक्त्रं पूर्वंतत्पुरुषाह्वयम्

caturṇāmapi vaktrāṇāmalaṅkāramathocyate trinetraṃ sasmitaṃ vaktraṃ pūrvaṃtatpuruṣāhvayam

113

चन्द्राङ्कितजटाजूटं कुङ्कुमद्रवसंनिभम् नक्रकुण्डलसं युक्तं पद्मपत्रवदीक्षणम्

candrāṅkitajaṭājūṭaṃ kuṅkumadravasaṃnibham nakrakuṇḍalasaṃ yuktaṃ padmapatravadīkṣaṇam

114

अघोरं दक्षिणं वक्त्रं सिं हाक्षं सिं हनासिकम् राजावर्तनिभच्छायं फणिकुण्डलमण्डितम्

aghoraṃ dakṣiṇaṃ vaktraṃ siṃ hākṣaṃ siṃ hanāsikam rājāvartanibhacchāyaṃ phaṇikuṇḍalamaṇḍitam

115

ससर्पप्रोतनं तुण्डं चन्द्राङ्कित जटाभरम् सदं ष्ट्रं स्थूलजिह्वं च पिङ्गश्मश्रुत्रिलोचनम्

sasarpaprotanaṃ tuṇḍaṃ candrāṅkita jaṭābharam sadaṃ ṣṭraṃ sthūlajihvaṃ ca piṅgaśmaśrutrilocanam

116

प्रसन्नं वारुणं वामं रत्नकुण्डलमण्डितम् सार्धेन्द्वहिजटाजूटं पूर्णचन्द्रनिभं मुखम्

prasannaṃ vāruṇaṃ vāmaṃ ratnakuṇḍalamaṇḍitam sārdhendvahijaṭājūṭaṃ pūrṇacandranibhaṃ mukham

117

सद्योजाताह्वयं सौम्यं बन्धूककुसुमप्रभम् चन्द्राङ्कितजटाजूटं तिलकालकसं युतम्

sadyojātāhvayaṃ saumyaṃ bandhūkakusumaprabham candrāṅkitajaṭājūṭaṃ tilakālakasaṃ yutam

118

यु वत्याभरणोपेतं वक्त्रं धम्मिल्लकोज्ज्वलम् एकद्वित्रिचतु र्वक्त्रमेवं लिङ्गं प्रकीर्तितम्

yu vatyābharaṇopetaṃ vaktraṃ dhammillakojjvalam ekadvitricatu rvaktramevaṃ liṅgaṃ prakīrtitam

119

सर्वाभरणसं युक्तं ् षण्मुखं कुङ्कुमच्छविम् देव्यौ गजा च वल्ली च पीतश्यामनिभेकृते

sarvābharaṇasaṃ yuktaṃ ् ṣaṇmukhaṃ kuṅkumacchavim devyau gajā ca vallī ca pītaśyāmanibhekṛte

120

सर्वाभरणसं युक्ते वामेऽवामेप्रयोजयेत् ग्रामादिवस्तुमध्येच चतु र्दिक्षुप्रशस्यते

sarvābharaṇasaṃ yukte vāme'vāmeprayojayet grāmādivastumadhyeca catu rdikṣupraśasyate

121

वीथ्यग्रेवीथिमध्येवा ऐशान्यामपि वर्धयेत् भोगार्थंपश्चिमेन्यस्य मोक्षार्थंमध्यमेऽस्य तु

vīthyagrevīthimadhyevā aiśānyāmapi vardhayet bhogārthaṃpaścimenyasya mokṣārthaṃmadhyame'sya tu

122

गजाननस्त्वेकदन्तः समस्थस्तुत्रिलोचनः रक्तवर्णश्चतुर्बाहुर्भू तरूपो महोदरः

gajānanastvekadantaḥ samasthastutrilocanaḥ raktavarṇaścaturbāhurbhū tarūpo mahodaraḥ

123

नागयज्ञोपवीतस्तुघनपिण्डोरुजानुकः पद्मासनोपरिष्टात् तुवामाङि् घ्रशयितं तथा

nāgayajñopavītastughanapiṇḍorujānukaḥ padmāsanopariṣṭāt tuvāmāṅi् ghraśayitaṃ tathā

124

दक्षिणं कु ञ्चितं पादं वामावर्ताङ्गुलीयकम् स्वदन्तमङ्कुशं कुर्याद् दक्षिणेकरद्वये

dakṣiṇaṃ ku ñcitaṃ pādaṃ vāmāvartāṅgulīyakam svadantamaṅkuśaṃ kuryād dakṣiṇekaradvaye

125

वामद्वयेऽक्षमालां च ल”ुकं च प्रदापयेत् करण्डिकाभमौल्यङ्गो हाराद्याभरणान्वितः

vāmadvaye'kṣamālāṃ ca la”ुkaṃ ca pradāpayet karaṇḍikābhamaulyaṅgo hārādyābharaṇānvitaḥ

126

एवं गणाधिपः प्रोक्तः स्थितो वा पद्मपीठके नृत्तेच षट् चतुर्बाहु सके तुराखु वाहनः

evaṃ gaṇādhipaḥ proktaḥ sthito vā padmapīṭhake nṛtteca ṣaṭ caturbāhu sake turākhu vāhanaḥ

127

सैकचक्रं तुसप्ताश्वम् अरुणाग्रं महारथम् हस्तद्वयेच कमलं कञ्चुकच्छन्नवक्षसम्

saikacakraṃ tusaptāśvam aruṇāgraṃ mahāratham hastadvayeca kamalaṃ kañcukacchannavakṣasam

128

अकु ञ्चितसुके शं तुप्रभामण्डलमण्डितम् कोशवेष्टनयु क्तं वा स्वर्णरत्नविभूषितम्

aku ñcitasuke śaṃ tuprabhāmaṇḍalamaṇḍitam kośaveṣṭanayu ktaṃ vā svarṇaratnavibhūṣitam

129

मकुटं वा विधातव्यमन्यत्सर्वंसुमण्डनम् एकवक्त्रं द्विदोर्दण्डं स्कन्धासक्तकराम्बुजम्

makuṭaṃ vā vidhātavyamanyatsarvaṃsumaṇḍanam ekavaktraṃ dvidordaṇḍaṃ skandhāsaktakarāmbujam

130

कृत्वा तुस्थापयेत् सूर्यंपुरुषाकृतिरूपिणम् हयारूढं च कु र्वीत पद्मथं वार्चनार्हकम्

kṛtvā tusthāpayet sūryaṃpuruṣākṛtirūpiṇam hayārūḍhaṃ ca ku rvīta padmathaṃ vārcanārhakam

131

देव्युषां श्यामवपुषीं हेमवर्णांच प्र त्युषाम् जातिहिङ्गु ल्यवर्णेतुस्थापयेत् सूर्यमण्डले

devyuṣāṃ śyāmavapuṣīṃ hemavarṇāṃca pra tyuṣām jātihiṅgu lyavarṇetusthāpayet sūryamaṇḍale

132

चतुर्बाहुद्द्विबाहुस्थरक्तपद्मविभाजितः द्विहस्तावपरौ बाहू अभयवरदान्वितौ

caturbāhuddvibāhustharaktapadmavibhājitaḥ dvihastāvaparau bāhū abhayavaradānvitau

133

द्विहस्तश्चारुणश्चै व सारथिः स रथेस्थितः सर्वलोककजीवात्मा देवो हीनतनुः सदा

dvihastaścāruṇaścai va sārathiḥ sa rathesthitaḥ sarvalokakajīvātmā devo hīnatanuḥ sadā

134

ब्रह्मविष्णु शिवाद्यश्च स्थापनीयो दिनेश्वरः देवी प्रभा च सन्ध्या च वामदक्षिणपाश्श्वके

brahmaviṣṇu śivādyaśca sthāpanīyo dineśvaraḥ devī prabhā ca sandhyā ca vāmadakṣiṇapāśśvake

135

ग्रहादिपरिवारास्तुत्रिपञ्चावरणाः कृताः उत्सवेनित्य पूजायामागमप्रोक्तवद्विधिः

grahādiparivārāstutripañcāvaraṇāḥ kṛtāḥ utsavenitya pūjāyāmāgamaproktavadvidhiḥ

136

ध्वजं च वाहनं वाऽपि सिं हमेवप्रकीर्तितम् वज्रपाणिर्महाबाहुः सिं हस्कन्धो विशालदृक्

dhvajaṃ ca vāhanaṃ vā'pi siṃ hamevaprakīrtitam vajrapāṇirmahābāhuḥ siṃ haskandho viśāladṛk

137

किरीटी कुण्डली हारी के यूरी गजवाहनः द्विभुजः श्याम वर्णस्तुरक्ताम्बरधरः सुखी

kirīṭī kuṇḍalī hārī ke yūrī gajavāhanaḥ dvibhujaḥ śyāma varṇasturaktāmbaradharaḥ sukhī

138

सर्वाभरणसं युक्ता ललाटोरः स्थलाङ् घ्रयः विशालाक्षः पृथु ग्रीवो देवराजः शचीपतिः

sarvābharaṇasaṃ yuktā lalāṭoraḥ sthalāṅ ghrayaḥ viśālākṣaḥ pṛthu grīvo devarājaḥ śacīpatiḥ

139

वृद्धरूपो भवेदग्निरर्धचन्द्रासनस्थितः उज्ज्वलत्काञ्चनज्योतिः पिङ्गभ्रूः पिङ्गलोचनः

vṛddharūpo bhavedagnirardhacandrāsanasthitaḥ ujjvalatkāñcanajyotiḥ piṅgabhrūḥ piṅgalocanaḥ

140

हेमकत्न र्चालसदृशं तद्रूपं तुशिरोरुहम् बालाकसदृशं वस्त्रमुपवीतं च तादृशम्

hemakatna rcālasadṛśaṃ tadrūpaṃ tuśiroruham bālākasadṛśaṃ vastramupavītaṃ ca tādṛśam

141

अक्षमाला च करकं दक्षिणेऽदक्षिणेकरे सप्तायुधं च सप्तार्चिर्जटालोद्भासरूपकम्

akṣamālā ca karakaṃ dakṣiṇe'dakṣiṇekare saptāyudhaṃ ca saptārcirjaṭālodbhāsarūpakam

142

ज्वालामालाकुलं दीप्तं पाश्श्वस्थमं शुमण्डलम् मेषारूढं च कुण्डस्थं योगपट्टे न वेष्टितम्

jvālāmālākulaṃ dīptaṃ pāśśvasthamaṃ śumaṇḍalam meṣārūḍhaṃ ca kuṇḍasthaṃ yogapaṭṭe na veṣṭitam

143

दक्षिणेशयिता स्वाहा रत्नकुण्डलभूषिता सर्वयागहितं पुण्यं पिङ्गभूषणभूषितम्

dakṣiṇeśayitā svāhā ratnakuṇḍalabhūṣitā sarvayāgahitaṃ puṇyaṃ piṅgabhūṣaṇabhūṣitam

144

दण्डपाणिः पाशहस्तो दीप्ताग्निसमलोचनः महामहिषमारूढो नीलाञ्जनवपु प्रभः

daṇḍapāṇiḥ pāśahasto dīptāgnisamalocanaḥ mahāmahiṣamārūḍho nīlāñjanavapu prabhaḥ

145

पाश्श्वयोरात्मसदृशैः पुरुषैरुपजीविभिः पीनवक्षःस्थलै र्दिव्यैः सं हारै र्बलवत्तरैः

pāśśvayorātmasadṛśaiḥ puruṣairupajīvibhiḥ pīnavakṣaḥsthalai rdivyaiḥ saṃ hārai rbalavattaraiḥ

146

द्वारेस्मु त्थितैः क्रुद्धैः सर्वलोकभयङ्करैः चित्रगुप्तः कलिश्चेति दक्षिणोत्तरपाश्श्वकौ

dvāresmu tthitaiḥ kruddhaiḥ sarvalokabhayaṅkaraiḥ citraguptaḥ kaliśceti dakṣiṇottarapāśśvakau

147

कृष्णश्यामनिभौ रक्तवस्त्रकौ तौ समाहितौ पीठपाश्श्वस्थितौ मृत्युसहितावु ग्रतेजसौ

kṛṣṇaśyāmanibhau raktavastrakau tau samāhitau pīṭhapāśśvasthitau mṛtyusahitāvu gratejasau

148

नीललोहितसङ्काशेद्विपाश्श्वेचामरस्त्रियौ वामदक्षिणपाश्श्वस्थेधर्माधर्मासमाह्वये

nīlalohitasaṅkāśedvipāśśvecāmarastriyau vāmadakṣiṇapāśśvasthedharmādharmāsamāhvaye

149

आसीनश्च मया प्रोक्तो महिषध्वजवाहनः निअर्तिस्तुविशालाक्षः खड्गहस्तो महाभुजः

āsīnaśca mayā prokto mahiṣadhvajavāhanaḥ niartistuviśālākṣaḥ khaḍgahasto mahābhujaḥ

150

पीतवासाः शवारूढो नीलहर्णो महाबलः सर्वालङ्कारसं युक्तश्चासहायो जगत्पतिः

pītavāsāḥ śavārūḍho nīlaharṇo mahābalaḥ sarvālaṅkārasaṃ yuktaścāsahāyo jagatpatiḥ

151

शङ्खकुन्देन्दुधवलः पाशहस्तो महाबलः हारके यूररुचिरकुण्डलाभ्यामलङ्कृतः

śaṅkhakundendudhavalaḥ pāśahasto mahābalaḥ hārake yūrarucirakuṇḍalābhyāmalaṅkṛtaḥ

152

पीतवासा असदृशः सु वर्णः सर्वनन्दनः आसीनो वा स्थितो वाऽपि मकरेवरुणः स्मृतः

pītavāsā asadṛśaḥ su varṇaḥ sarvanandanaḥ āsīno vā sthito vā'pi makarevaruṇaḥ smṛtaḥ

153

ध्वजहस्तो महावीर्यस्ताम्राक्षो धूमसन्निभः कु ञ्चितभ्रूयु गो वायुः शबलाम्बरभूषितः

dhvajahasto mahāvīryastāmrākṣo dhūmasannibhaḥ ku ñcitabhrūyu go vāyuḥ śabalāmbarabhūṣitaḥ

154

मृगारूढो विधातव्यः सर्वाभरणभूषितः कुबेरं सर्वयक्षेशं मकुटाद्यैरलं कृतम्

mṛgārūḍho vidhātavyaḥ sarvābharaṇabhūṣitaḥ kuberaṃ sarvayakṣeśaṃ makuṭādyairalaṃ kṛtam

155

तप्तकाञ्चनसङ्काशं वरदाभयपाणिकम् मेषारूढं गदापाणिं द्विपादं च द्विपाणिकम्

taptakāñcanasaṅkāśaṃ varadābhayapāṇikam meṣārūḍhaṃ gadāpāṇiṃ dvipādaṃ ca dvipāṇikam

156

शङ्खपद्मनिधी त्वेवं वहन्तं नरवाहनम् सर्वालङ्कारसं युक्तं सदेविं कारयेद् बुधः

śaṅkhapadmanidhī tvevaṃ vahantaṃ naravāhanam sarvālaṅkārasaṃ yuktaṃ sadeviṃ kārayed budhaḥ

157

चन्द्रः सिं हासनासीनः कुन्दशङ्खनिभद्यु तिः प्रभामण्डलसं युक्तो द्विभुजः श्वेतवस्त्रकः

candraḥ siṃ hāsanāsīnaḥ kundaśaṅkhanibhadyu tiḥ prabhāmaṇḍalasaṃ yukto dvibhujaḥ śvetavastrakaḥ

158

आसीनो वा स्थितो वाऽपि कुमुदप्रज्वलत्करः हेमयज्ञोपवीतां शुः सौम्यः सोमो हृताहृतः

āsīno vā sthito vā'pi kumudaprajvalatkaraḥ hemayajñopavītāṃ śuḥ saumyaḥ somo hṛtāhṛtaḥ

159

शु क्लमाल्याम्बरो हैमसन्निभो रक्तलोचनः रेवतीरोहिणीचै व सस्याङ्कुरसमन्विते

śu klamālyāmbaro haimasannibho raktalocanaḥ revatīrohiṇīcai va sasyāṅkurasamanvite

160

भासद्राजीवनयनेकृष्णाम्बरधरेशुची चामरव्यग्रहस्तेद्वे निशा ज्योत्स्नेच पश्चिमे

bhāsadrājīvanayanekṛṣṇāmbaradhareśucī cāmaravyagrahastedve niśā jyotsneca paścime

161

शशिनस्तुनिशागौरी ज्योत्स्ना जनरुचिः स्मृता वृषारूढो महातेजा धवलो धवलेक्षणः

śaśinastuniśāgaurī jyotsnā janaruciḥ smṛtā vṛṣārūḍho mahātejā dhavalo dhavalekṣaṇaḥ

162

त्रिशूलपाणिर्लो के शस्त्रियक्षो लोकशङ्करः कामो हेमनिभः सम्यक् सर्वाभरणभूषितः

triśūlapāṇirlo ke śastriyakṣo lokaśaṅkaraḥ kāmo hemanibhaḥ samyak sarvābharaṇabhūṣitaḥ

163

द्विबाहुः सौन्दराकारः सौम्यः प्रथमयौवनः पीठस्थो वा रथस्थो वा सर्वलोकसमर्चितः

dvibāhuḥ saundarākāraḥ saumyaḥ prathamayauvanaḥ pīṭhastho vā rathastho vā sarvalokasamarcitaḥ

164

हैमो मदश्च रागश्च वसन्तस्तस्य बान्धवाः तापनी दाहिनी सर्वमोहिनी विश्वमर्दिनी

haimo madaśca rāgaśca vasantastasya bāndhavāḥ tāpanī dāhinī sarvamohinī viśvamardinī

165

मारणी कामिनीदं ष्ट्रास्तस्य पञ्चशरा इमे इक्षुचापेषुपञ्चै व पश्चिमेपरिकीर्तिताः

māraṇī kāminīdaṃ ṣṭrāstasya pañcaśarā ime ikṣucāpeṣupañcai va paścimeparikīrtitāḥ

166

रतिः स्याद्दक्षिणेपाश्श्वेपूर्वः श्यामसमच्छविः सर्वाभरणसं युक्ता के शभारसमु ज्ज्वला

ratiḥ syāddakṣiṇepāśśvepūrvaḥ śyāmasamacchaviḥ sarvābharaṇasaṃ yuktā ke śabhārasamu jjvalā

167

एवमु क्तः स्मरस्तस्य मकरध्वज इष्यते एवं सिं हासना सीनौ ह्यश्विन्यौ ह्यश्वरूपकौ

evamu ktaḥ smarastasya makaradhvaja iṣyate evaṃ siṃ hāsanā sīnau hyaśvinyau hyaśvarūpakau

168

दाडिमीपुष्पसङ्काशावुभयां सोपवीतिनौ चिकित्सकौ च तौ कुर्यात् स्त्रियोद्द्वन्द्वं सचामरम्

dāḍimīpuṣpasaṅkāśāvubhayāṃ sopavītinau cikitsakau ca tau kuryāt striyoddvandvaṃ sacāmaram

169

पीतरक्तनिभेकार्येमृत सञ्जीवनी च ते पृष्ठे विशल्यकरणी द्वे स्त्रियौ पीतपिङ्गले

pītaraktanibhekāryemṛta sañjīvanī ca te pṛṣṭhe viśalyakaraṇī dve striyau pītapiṅgale

170

वामेधन्वन्तरिश्चै वमात्रेयश्च तथै वच पीतरक्तनिभौ चैतौ विधेयौ कृष्णवाससौ

vāmedhanvantariścai vamātreyaśca tathai vaca pītaraktanibhau caitau vidheyau kṛṣṇavāsasau

171

खड्गखेटकहस्तास्तेसर्वाभरणभूषिताः द्विभुजा रक्तवर्णास्तुपीताम्बरधराः शु चिः

khaḍgakheṭakahastāstesarvābharaṇabhūṣitāḥ dvibhujā raktavarṇāstupītāmbaradharāḥ śu ciḥ

172

आसीना वा स्थिता रौद्रा वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः धरो ध्रुवश्च सोमश्च आपश्चै वानलोऽनिलः

āsīnā vā sthitā raudrā vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ dharo dhruvaśca somaśca āpaścai vānalo'nilaḥ

173

प्रत्यूषश्च प्रभावश्च वसवोऽष्टौ प्रकीर्तिताः रूपाङ्गनास्तनापेष्यके शभार्समन्विताः

pratyūṣaśca prabhāvaśca vasavo'ṣṭau prakīrtitāḥ rūpāṅganāstanāpeṣyake śabhārsamanvitāḥ

174

दिव्यपुष्पधराः सर्वेदुकत्न लवसनान्विताः अष्टौ मरुँणाः प्रोक्ताः सर्वयागेषुयोग्यकाः

divyapuṣpadharāḥ sarvedukatna lavasanānvitāḥ aṣṭau marum̐ṇāḥ proktāḥ sarvayāgeṣuyogyakāḥ

175

रुद्रा रुद्राग्निभा नीललोहिताद्या दिवौकसः जीमूतकुङ्कुमाभास्तेभिन्नाञ्जननिभास्तुवै

rudrā rudrāgnibhā nīlalohitādyā divaukasaḥ jīmūtakuṅkumābhāstebhinnāñjananibhāstuvai

176

चतुर्भु जास्त्रिनेत्राश्च टङ्कशूलजटाधराः वरदाभयहस्ताश्च क्षौमवस्त्रधराः शु चिः

caturbhu jāstrinetrāśca ṭaṅkaśūlajaṭādharāḥ varadābhayahastāśca kṣaumavastradharāḥ śu ciḥ

177

अनन्तश्चै व सूक्ष्मश्च शिवोत्कृष्टैकनेत्रकौ एकरुद्रस्त्रिमूर्तिश्च श्रीखण्डश्च शिखण्डिकः

anantaścai va sūkṣmaśca śivotkṛṣṭaikanetrakau ekarudrastrimūrtiśca śrīkhaṇḍaśca śikhaṇḍikaḥ

अष्ट विद्येश्वराः प्रोक्ताः सर्वयागसमन्विताः 177-

aṣṭa vidyeśvarāḥ proktāḥ sarvayāgasamanvitāḥ 177-

178

तामसं कृष्णवर्णंतुप्रलयाम्बुदसन्निभम् सात्विको द्विचतुर्बाहू राजसः षड् भुजो भवेत्

tāmasaṃ kṛṣṇavarṇaṃtupralayāmbudasannibham sātviko dvicaturbāhū rājasaḥ ṣaḍ bhujo bhavet

179

तामसोऽष्ट प्रोक्तः संस्थानानि च गोचरे कपालशूलं द्विभुजं खट्वाङ्गश्च परश्वथ

tāmaso'ṣṭa proktaḥ saṃsthānāni ca gocare kapālaśūlaṃ dvibhujaṃ khaṭvāṅgaśca paraśvatha

180

चतुर्भु जक्रमाद् वाऽथ वरदाभयपाणिकम् दक्षिणस्थास्तुशूलासि घण्टायु क्तास्तुवामके

caturbhu jakramād vā'tha varadābhayapāṇikam dakṣiṇasthāstuśūlāsi ghaṇṭāyu ktāstuvāmake

181

खेटकं च कपालं च नागपाशमुदीरितम् अष्टहस्तेधनुर्बाणयु क्तं पूर्वोक्तहेतिभिः

kheṭakaṃ ca kapālaṃ ca nāgapāśamudīritam aṣṭahastedhanurbāṇayu ktaṃ pūrvoktahetibhiḥ

182

रक्तवर्णगुणोपेत ऊध्ध्वके शश्चलान्वितः कु ञ्चितभ्रूस्त्रिनेत्रस्तुघोरदन्तद्वयान्वितः

raktavarṇaguṇopeta ūdhdhvake śaścalānvitaḥ ku ñcitabhrūstrinetrastughoradantadvayānvitaḥ

183

मार्गान्तगणसं रक्षो बालरूपः श्ववाहनः ग्रामादिवस्तुबाह्येतुद्वारेवारण्यके गिरौ

mārgāntagaṇasaṃ rakṣo bālarūpaḥ śvavāhanaḥ grāmādivastubāhyetudvārevāraṇyake girau

184

प्रागीशानदिशो भागेपर्जन्येच दितौ क्रमात् स्थाप्य पद्मासनासीनं सर्वकामघ्नप्रदम्

prāgīśānadiśo bhāgeparjanyeca ditau kramāt sthāpya padmāsanāsīnaṃ sarvakāmaghnapradam

185

षड् चतुर्भु जगं वा मपरेसति श्वकु क्कुटादिभिः सेव्यः सिद्धैर्योगिनिवेष्टितम्

ṣaḍ caturbhu jagaṃ vā maparesati śvaku kkuṭādibhiḥ sevyaḥ siddhairyoginiveṣṭitam

186

चण्डे श्वरः सुरक्तश्च श्वेतमिश्रच्छविः स्मृतः द्विबाहुको दलावर्तमूर्धजः शङ्खपत्रयोः

caṇḍe śvaraḥ suraktaśca śvetamiśracchaviḥ smṛtaḥ dvibāhuko dalāvartamūrdhajaḥ śaṅkhapatrayoḥ

187

धृतयज्ञोपवीतस्तुशु क्लमाल्याम्बरः शु चिः हृदयाञ्जलिसं युक्तः टङ्कपाणिभुजस्थितः

dhṛtayajñopavītastuśu klamālyāmbaraḥ śu ciḥ hṛdayāñjalisaṃ yuktaḥ ṭaṅkapāṇibhujasthitaḥ

188

अर्धचन्द्रासनासीनः पुष्पमालावलम्बितः सर्वाभरणसं युक्तो जटी वा के शबन्धवान्

ardhacandrāsanāsīnaḥ puṣpamālāvalambitaḥ sarvābharaṇasaṃ yukto jaṭī vā ke śabandhavān

189

द्विभुजाः पद्महस्ताश्च रक्तपद्मासनस्थिताः रत्नकुण्डलसं युक्ताः सर्वाभरणभूषिताः

dvibhujāḥ padmahastāśca raktapadmāsanasthitāḥ ratnakuṇḍalasaṃ yuktāḥ sarvābharaṇabhūṣitāḥ

190

रक्ताम्बरधराः सर्वेभास्करा द्वादश स्मृताः अर्यमादिश्च मित्रश्च वरुणां शो भगस्तथा

raktāmbaradharāḥ sarvebhāskarā dvādaśa smṛtāḥ aryamādiśca mitraśca varuṇāṃ śo bhagastathā

191

इन्द्रो विवस्वान् पूषा च पर्जन्यश्च ततस्त्विति ततस्त्वष्टा ततो विष्णुरजघन्यो जघन्यजः

indro vivasvān pūṣā ca parjanyaśca tatastviti tatastvaṣṭā tato viṣṇurajaghanyo jaghanyajaḥ

192

मुखसं दं शहस्तास्तुजटाजूटसमन्विताः पीतवर्णास्तुवर्णानां वर्णानामम्बरान्विताः

mukhasaṃ daṃ śahastāstujaṭājūṭasamanvitāḥ pītavarṇāstuvarṇānāṃ varṇānāmambarānvitāḥ

193

सप्तैतेअषयः प्रोक्ता द्विभुजाः पिङ्गलोचनाः पीतवर्णाः सु वृद्धाश्च रक्तवस्त्रानुकारिताः

saptaiteaṣayaḥ proktā dvibhujāḥ piṅgalocanāḥ pītavarṇāḥ su vṛddhāśca raktavastrānukāritāḥ

194

के शभारसमायु क्ता नानाभरणभूषिताः सुरूपाः स्वर्णवर्णास्तुनागभूषाः सिताम्बराः

ke śabhārasamāyu ktā nānābharaṇabhūṣitāḥ surūpāḥ svarṇavarṇāstunāgabhūṣāḥ sitāmbarāḥ

195

आसीना वा स्थिता वाऽपि रोहिण्यः सप्त कीर्तिताः ताष्क्ष्यो ना वृत्तरक्ताक्षः पीतवर्णो महाबलः

āsīnā vā sthitā vā'pi rohiṇyaḥ sapta kīrtitāḥ tāṣkṣyo nā vṛttaraktākṣaḥ pītavarṇo mahābalaḥ

196

द्विभुजः साञ्जलिर्वाऽथ किञ्चिदूध्ध्वो रुजङ्घिकः कञ्चुकः पञ्चवर्णस्तुपक्षैर्युक्तस्तुसीसजैः

dvibhujaḥ sāñjalirvā'tha kiñcidūdhdhvo rujaṅghikaḥ kañcukaḥ pañcavarṇastupakṣairyuktastusīsajaiḥ

197

सदं ष्ट्रः श्याम नासाग्रः करण्डमकुटोज्ज्वलः नागाभरणयुक् पीतपर्णैः सं पूर्णकर्णकः

sadaṃ ṣṭraḥ śyāma nāsāgraḥ karaṇḍamakuṭojjvalaḥ nāgābharaṇayuk pītaparṇaiḥ saṃ pūrṇakarṇakaḥ

198

रक्तवस्त्र धरश्चै व सर्पा रिर्विष्णु वाहनः मोहिनीतनयः शास्ता द्विभुजः श्यामसन्निभः

raktavastra dharaścai va sarpā rirviṣṇu vāhanaḥ mohinītanayaḥ śāstā dvibhujaḥ śyāmasannibhaḥ

199

पीठस्थः कु ञ्चिताङि् घ्रस्त्ववामपादं प्रलम्बितम् गजहस्तोपमो वामबाहुर्जानूरुबाह्यतः

pīṭhasthaḥ ku ñcitāṅi् ghrastvavāmapādaṃ pralambitam gajahastopamo vāmabāhurjānūrubāhyataḥ

200

मण्डलीभूतरूपो वा वक्रदण्डधरोऽथवा स्निग्धनीलाञ्जना कीर्णाः कुण्डलीभूतमूर्धजाः

maṇḍalībhūtarūpo vā vakradaṇḍadharo'thavā snigdhanīlāñjanā kīrṇāḥ kuṇḍalībhūtamūrdhajāḥ

201

गजवाहनके तुः सन् हाराद्याभरणान्वितः नीलवर्णहयो वाऽथ वृषो वा वाहनध्वजः

gajavāhanake tuḥ san hārādyābharaṇānvitaḥ nīlavarṇahayo vā'tha vṛṣo vā vāhanadhvajaḥ

202

चतुर्भु जस्त्रियक्षो वा सर्वत्र कु क्कुटध्वजः ज्ञानी योगासब्नासीनो सदाध्यायी पवित्रकः

caturbhu jastriyakṣo vā sarvatra ku kkuṭadhvajaḥ jñānī yogāsabnāsīno sadādhyāyī pavitrakaḥ

203

सोभयां सोपवीतस्तुयु वा वीरासनान्वितः उल्लासी गीतभावी स्यात् सुरभावी सुखासनः

sobhayāṃ sopavītastuyu vā vīrāsanānvitaḥ ullāsī gītabhāvī syāt surabhāvī sukhāsanaḥ

204

वामोरूपरिविन्यस्तावामाङि् घ्रस्तुविराजितः नवशक्तिसमा युक्तः वेष्टिताष्टाष्टयोगिनिः

vāmorūparivinyastāvāmāṅi् ghrastuvirājitaḥ navaśaktisamā yuktaḥ veṣṭitāṣṭāṣṭayoginiḥ

205

पूर्णाच पुष्कला देव्यौ वामदक्षिणभागतः कृष्णहेमनिभेदेव्यौ सौगन्ध्यपुष्पहस्तके

pūrṇāca puṣkalā devyau vāmadakṣiṇabhāgataḥ kṛṣṇahemanibhedevyau saugandhyapuṣpahastake

206

सर्वाभरणसं युक्ते पीतश्वेताम्बरेमते वामेमधुकरस्तस्य स्थापनीयो मधु च्छविः

sarvābharaṇasaṃ yukte pītaśvetāmbaremate vāmemadhukarastasya sthāpanīyo madhu cchaviḥ

207

द्विभुजो मां सलो फु ल्लवक्त्रः सल्लम्बितोदरः शीधुपात्रं च दण्डं च वामेऽवामेप्रयोजयेत्

dvibhujo māṃ salo phu llavaktraḥ sallambitodaraḥ śīdhupātraṃ ca daṇḍaṃ ca vāme'vāmeprayojayet

208

दण्डी च लाङ्गली तस्य द्वारस्थौ शक्तिधारिणौ वर्णान्तराश्रमस्थानेवेश्यावासेच दु र्गमे

daṇḍī ca lāṅgalī tasya dvārasthau śaktidhāriṇau varṇāntarāśramasthāneveśyāvāseca du rgame

अथ षड्त्रिंशोऽध्यायः (cont. 2)

209

निगमेखर्वटेखेटेविधातव्यः सुरप्रियः ग्रामादिवास्तुमध्येतुबाह्येच द्वारदक्षिणे

nigamekharvaṭekheṭevidhātavyaḥ surapriyaḥ grāmādivāstumadhyetubāhyeca dvāradakṣiṇe

210

देवभावी ज्ञानभावी विधातव्यौ हितै षिभिः नगरेपत्तनेचै व गीतभावी विधीयते

devabhāvī jñānabhāvī vidhātavyau hitai ṣibhiḥ nagarepattanecai va gītabhāvī vidhīyate

211

मातॄ णां लक्षणं वक्ष्येस्थापनं स्थानमेवच ब्राह्मी माहेश्वरी चै व कौमारी वैष्णवी तथा

mātṝ ṇāṃ lakṣaṇaṃ vakṣyesthāpanaṃ sthānamevaca brāhmī māheśvarī cai va kaumārī vaiṣṇavī tathā

212

वाराही च तथेन्द्राणी काली चाप्यन्तगामिनी दक्षिणेतरपाश्श्वस्थौ वीरभद्रविनायकौ

vārāhī ca tathendrāṇī kālī cāpyantagāminī dakṣiṇetarapāśśvasthau vīrabhadravināyakau

213

वीरभद्रो वृषारूढः शूलहस्तो गदाधरः वीणा हस्तोऽथवा कार्यो वरदाभयपाणिकः

vīrabhadro vṛṣārūḍhaḥ śūlahasto gadādharaḥ vīṇā hasto'thavā kāryo varadābhayapāṇikaḥ

214

चतुर्भु जस्त्रिनेत्रश्च चन्द्राङ्कितजटाधरः सर्वाभरणसं युक्तः श्वेतवर्णो वृषध्वजः

caturbhu jastrinetraśca candrāṅkitajaṭādharaḥ sarvābharaṇasaṃ yuktaḥ śvetavarṇo vṛṣadhvajaḥ

215

पद्मासनयुतो देवो वटवृक्षसमाश्रितः लोके शः शङ्करः शम्भुर्माटॄ णामग्रतः स्थितः

padmāsanayuto devo vaṭavṛkṣasamāśritaḥ loke śaḥ śaṅkaraḥ śambhurmāṭṝ ṇāmagrataḥ sthitaḥ

216

चतु र्वक्त्रा विशालाक्षी तप्तकाञ्चनसन्निभा वरदाभयशूलाक्षमालाधरचतुर्भु जा

catu rvaktrā viśālākṣī taptakāñcanasannibhā varadābhayaśūlākṣamālādharacaturbhu jā

217

रक्तपद्मासनासीना हं सवाहनके तुका ब्रह्माणी ब्रह्मवत्कार्याव्याघ्रचर्मसमाश्रिता

raktapadmāsanāsīnā haṃ savāhanake tukā brahmāṇī brahmavatkāryāvyāghracarmasamāśritā

218

त्रिनेत्रां रक्तवर्णांच शूलपाणिं वृषध्वजाम् वरदाभयहस्तां तामक्षमालासमन्विताम्

trinetrāṃ raktavarṇāṃca śūlapāṇiṃ vṛṣadhvajām varadābhayahastāṃ tāmakṣamālāsamanvitām

219

जटा मकु टिणि शम्भोर्भू षणीं तुमहेश्वरीम् चन्दनद्रुमसं युक्तां कारयेद् वृषवाहिनीम्

jaṭā maku ṭiṇi śambhorbhū ṣaṇīṃ tumaheśvarīm candanadrumasaṃ yuktāṃ kārayed vṛṣavāhinīm

220

वासिकाबद्ध मकुटा शक्तिकु क्कुटधारिणी रक्तवर्णामहावीर्याहारके यूरभूषिता

vāsikābaddha makuṭā śaktiku kkuṭadhāriṇī raktavarṇāmahāvīryāhārake yūrabhūṣitā

221

वरदाभयहस्ता च कुङ्कुमप्रभसन्निभा सर्वाभरणसं युक्ता मयूरध्वजवाहिनी

varadābhayahastā ca kuṅkumaprabhasannibhā sarvābharaṇasaṃ yuktā mayūradhvajavāhinī

222

उदुम्बराश्रितां देवीं कौमारीं कारयेत् सुधीः शङ्खचक्रधरां देवीं वरदाभयपाणिकाम्

udumbarāśritāṃ devīṃ kaumārīṃ kārayet sudhīḥ śaṅkhacakradharāṃ devīṃ varadābhayapāṇikām

223

सु स्थानां श्याम वर्णांतां पीताम्बरसुलोचनाम् पिप्पलद्रुमसं युक्तां गरुडध्वजवाहिनीम्

su sthānāṃ śyāma varṇāṃtāṃ pītāmbarasulocanām pippaladrumasaṃ yuktāṃ garuḍadhvajavāhinīm

224

वै ष्णवीं कारयेद् विद्वान् विष्णुभूषणभूषिताम् वरदाभयहस्ता वा वाराही कृष्णसन्निभा

vai ṣṇavīṃ kārayed vidvān viṣṇubhūṣaṇabhūṣitām varadābhayahastā vā vārāhī kṛṣṇasannibhā

225

हलं मुसलकं धृत्वा चर्मवासः समन्विता शङ्खवर्णाच वरदाभयदण्डकरान्विता

halaṃ musalakaṃ dhṛtvā carmavāsaḥ samanvitā śaṅkhavarṇāca varadābhayadaṇḍakarānvitā

226

सदं ष्ट्रां तुमहाकाण्डां किरीटमकुटोज्ज्वलाम् कृष्णाम्बरधरां देवीं सर्वाभरणभूषिताम्

sadaṃ ṣṭrāṃ tumahākāṇḍāṃ kirīṭamakuṭojjvalām kṛṣṇāmbaradharāṃ devīṃ sarvābharaṇabhūṣitām

227

करञ्जद्रुमसं युक्तां महिषध्वजवाहनीम् किरीटमकुटां देवीं सर्वाभरणभूषिताम्

karañjadrumasaṃ yuktāṃ mahiṣadhvajavāhanīm kirīṭamakuṭāṃ devīṃ sarvābharaṇabhūṣitām

228

वरदाभयपाशाब्जपाणिकामिन्दुसन्निभाम् कल्पकद्रुमसं युक्तामिन्द्राणीं कारयेद् बुधः

varadābhayapāśābjapāṇikāmindusannibhām kalpakadrumasaṃ yuktāmindrāṇīṃ kārayed budhaḥ

229

कपालिनीं शूलधरां वरदाभयपाणिकाम् अष्टहस्तं प्रकु र्वीत शूलकापालसंस्थितम्

kapālinīṃ śūladharāṃ varadābhayapāṇikām aṣṭahastaṃ praku rvīta śūlakāpālasaṃsthitam

230

वामेदण्डधनुः खड्गं खेटकं पाशबाणकम् एतेत्वष्टभुजाःह् प्रोक्ता दशहस्तं प्रकीर्तितम्

vāmedaṇḍadhanuḥ khaḍgaṃ kheṭakaṃ pāśabāṇakam etetvaṣṭabhujāḥh proktā daśahastaṃ prakīrtitam

231

डमरुं शूलकं प्रोक्तं सर्वमु क्तं प्र् कीर्तितम् रक्ताक्षिकु टिकासीना स्तनबन्धफणान्विता

ḍamaruṃ śūlakaṃ proktaṃ sarvamu ktaṃ pr kīrtitam raktākṣiku ṭikāsīnā stanabandhaphaṇānvitā

232

शिरोमालोपवीता च शवारूढा कृशोदरी निर्मांसव्यावृतमुखी दीर्घजिह्वा त्रिलोचना

śiromālopavītā ca śavārūḍhā kṛśodarī nirmāṃsavyāvṛtamukhī dīrghajihvā trilocanā

233

व्याघ्रचर्माम्बरधरा ज्वालाके शफणीष्टदा काली कृशाङ्गी कृष्णा च वटवृक्षसमाश्रिता

vyāghracarmāmbaradharā jvālāke śaphaṇīṣṭadā kālī kṛśāṅgī kṛṣṇā ca vaṭavṛkṣasamāśritā

234

दं ष्ट्राकरालवदना चामुण्डी गृध्रके तुका विनायकस्य रूपं तुपूर्ववत् कारयेद् बुधः

daṃ ṣṭrākarālavadanā cāmuṇḍī gṛdhrake tukā vināyakasya rūpaṃ tupūrvavat kārayed budhaḥ

235

ग्रामाणामुत्तराशायामै शान्यामतिदूरतः व्याहृत्य शूलया वासा शूलाकारसमन्विताः

grāmāṇāmuttarāśāyāmai śānyāmatidūrataḥ vyāhṛtya śūlayā vāsā śūlākārasamanvitāḥ

236

पूर्वा स्यमुत्तरास्यं वा दिग्द्वारं तुसमन्विता ब्रह्मस्थान इमाः स्थाप्य दक्षिणादिक्रमेण तु

pūrvā syamuttarāsyaṃ vā digdvāraṃ tusamanvitā brahmasthāna imāḥ sthāpya dakṣiṇādikrameṇa tu

237

शान्तिपु ष्टिजयारोग्यं भोगैश्वर्यायु र्वर्धयेत् वामाद्याः शत्रु मादाय भवेयुस्ता न सं शयः

śāntipu ṣṭijayārogyaṃ bhogaiśvaryāyu rvardhayet vāmādyāḥ śatru mādāya bhaveyustā na saṃ śayaḥ

238

पूर्वोदितविधानेतुब्रह्माणी मध्यमेस्थिता सर्वकाम्यमितीत्यु क्तं प्रतिठा सर्वमोहना

pūrvoditavidhānetubrahmāṇī madhyamesthitā sarvakāmyamitītyu ktaṃ pratiṭhā sarvamohanā

239

चामुण्डीं मध्यमेस्थाप्य प्रतिष्ठायां प्रजाकरी कामासनं तुयोगं च शान्तं वीरासनं क्रमात्

cāmuṇḍīṃ madhyamesthāpya pratiṣṭhāyāṃ prajākarī kāmāsanaṃ tuyogaṃ ca śāntaṃ vīrāsanaṃ kramāt

240

सुखासनेविधौ कुर्यात् सर्वकामघ्नप्रदम् अथाष्टदशदोर्दण्डैद्द्विषट् षोडशबाहुकः

sukhāsanevidhau kuryāt sarvakāmaghnapradam athāṣṭadaśadordaṇḍaiddviṣaṭ ṣoḍaśabāhukaḥ

241

चामुण्डीं कारयेद् विद्वान् दारुमृत्सुधयापि वा नृत्तं वा युक्तितः कुर्यादष्टबाहुसमन्विताम्

cāmuṇḍīṃ kārayed vidvān dārumṛtsudhayāpi vā nṛttaṃ vā yuktitaḥ kuryādaṣṭabāhusamanvitām

242

सन्ध्यानृत्तसमीपेवा सन्ध्यानृत्तं यथा भवेत् षट् चतुर्भु जहस्तं वा युक्तं लोकोपशान्तये

sandhyānṛttasamīpevā sandhyānṛttaṃ yathā bhavet ṣaṭ caturbhu jahastaṃ vā yuktaṃ lokopaśāntaye

243

दौवार्यौ द्वारबाह्यस्थौ भूतौ शूलादिधारिणौ रौद्रौ भूतगणैर्युक्तौ पिशाचैश्च समावृतौ

dauvāryau dvārabāhyasthau bhūtau śūlādidhāriṇau raudrau bhūtagaṇairyuktau piśācaiśca samāvṛtau

244

मण्डपेऽभ्यन्तरेस्थाप्य नन्दरूपेसुयौवने रक्तश्यामनिभेतेद्वे योगिन्यौ तुस्त्रियौ मतौ

maṇḍape'bhyantaresthāpya nandarūpesuyauvane raktaśyāmanibhetedve yoginyau tustriyau matau

245

कपालकास्थिसं युक्तपाणिके व्यालकान्विते ससीमन्तशिरोजन्म धम्मिल्लमकुटोज्ज्वले

kapālakāsthisaṃ yuktapāṇike vyālakānvite sasīmantaśirojanma dhammillamakuṭojjvale

246

सर्वाभरणसं पन्नेचारुवक्त्रेत्रिलोचने तत्रै व भूतवेतालडाकिन्यादीनि विन्यसेत्

sarvābharaṇasaṃ pannecāruvaktretrilocane tatrai va bhūtavetālaḍākinyādīni vinyaset

247

यामलं मन्रशास्त्रोक्तं नित्योत्सवं तुकारयेत् लक्ष्मीः पद्मासनासीना द्विभुजा काञ्चनप्रभा

yāmalaṃ manraśāstroktaṃ nityotsavaṃ tukārayet lakṣmīḥ padmāsanāsīnā dvibhujā kāñcanaprabhā

248

हेमरत्नोज्ज्वलं नक्रकुण्डलं शङ्खकुण् दलम् सुयौवना सुरम्याङ्गा कु ञ्चितभ्रूसविभ्रमा

hemaratnojjvalaṃ nakrakuṇḍalaṃ śaṅkhakuṇ dalam suyauvanā suramyāṅgā ku ñcitabhrūsavibhramā

249

आमण्डलमुखी कर्णपूरपद्मेक्षणान्विता रक्तोष्ठी पीनगण्डा च कञ्चुकच्छादनस्तनी

āmaṇḍalamukhī karṇapūrapadmekṣaṇānvitā raktoṣṭhī pīnagaṇḍā ca kañcukacchādanastanī

250

शिरसो मण्डनं शङ्खचक्रसीमान्तपङ्कजम् पद्मं स्याद् दक्षिणेहस्तेवामेश्रीघ्नमिष्यते

śiraso maṇḍanaṃ śaṅkhacakrasīmāntapaṅkajam padmaṃ syād dakṣiṇehastevāmeśrīghnamiṣyate

251

सुमध्यविपुलश्रोणिर्शो भनाम्बरवेष्टिता मेखला कटिसूत्रं च सर्वाभरणभूषिता

sumadhyavipulaśroṇirśo bhanāmbaraveṣṭitā mekhalā kaṭisūtraṃ ca sarvābharaṇabhūṣitā

252

करण्डकाभमौल्यङ्गा चासीना कमलासना चामरव्यग्रहस्तेच तत्पाश्श्वेतुस्त्रियावुभे

karaṇḍakābhamaulyaṅgā cāsīnā kamalāsanā cāmaravyagrahasteca tatpāśśvetustriyāvubhe

253

स्नपयन्तौ कु म्भहस्तौ हस्तिनौ च प्रदर्शयेत् अथ गेहार्चनायोग्या चतुर्बाहुसमन्विता

snapayantau ku mbhahastau hastinau ca pradarśayet atha gehārcanāyogyā caturbāhusamanvitā

254

वरदाभयहस्तं च सारुणाब्जसमप्रभा सर्वाभरणसं पन्नां तप्तहेमोज्ज्वलप्रभाम्

varadābhayahastaṃ ca sāruṇābjasamaprabhā sarvābharaṇasaṃ pannāṃ taptahemojjvalaprabhām

255

पर्यङ्कबन्धमासीनां श्वेतपद्मासनाञ्चिताम् ईदृशीं कारयेल्लक्ष्मीमभीप्सितघ्नप्रदाम्

paryaṅkabandhamāsīnāṃ śvetapadmāsanāñcitām īdṛśīṃ kārayellakṣmīmabhīpsitaghnapradām

256

यक्षिणी हेममाला तुलक्षणीया सलक्षणा किं तुनागेन्द्ररहिता सिद्धाप्सरससेविता

yakṣiṇī hemamālā tulakṣaṇīyā salakṣaṇā kiṃ tunāgendrarahitā siddhāpsarasasevitā

257

किन्नरुपगायन्ती यक्षगन्धर्वसेविता अन्तर्बहिर्विधीयन्तेग्रामादिषुच वास्तुषु

kinnarupagāyantī yakṣagandharvasevitā antarbahirvidhīyantegrāmādiṣuca vāstuṣu

258

कात्यायनी महिषस्य शिरच्छेदेसमुद्यता किरीटमकुटा सर्वभूषणा दशबाहुका

kātyāyanī mahiṣasya śiracchedesamudyatā kirīṭamakuṭā sarvabhūṣaṇā daśabāhukā

259

शक्तिं बाणं च मुसलं शूलं खड्गं च चर्मकम् वराखेटं पूर्णचापाङ्कुशं वामेक्रमात् तथा

śaktiṃ bāṇaṃ ca musalaṃ śūlaṃ khaḍgaṃ ca carmakam varākheṭaṃ pūrṇacāpāṅkuśaṃ vāmekramāt tathā

260

नागपाशं तुसर्वा स्त्रैर्युक्तोद्यतकराम्बुजा सु वस्त्रनीलके शा च नीलोत्पलदलेक्षणा

nāgapāśaṃ tusarvā strairyuktodyatakarāmbujā su vastranīlake śā ca nīlotpaladalekṣaṇā

261

त्रिनेत्रा वा सुरम्याङ्गा पीनोन्नतपयोधरा सुमध्या श्यामवर्णाच भुजङ्गस्तनबन्धना

trinetrā vā suramyāṅgā pīnonnatapayodharā sumadhyā śyāmavarṇāca bhujaṅgastanabandhanā

262

सिं हारूढा सिं हके तुः सिं हयागाम्बरान्विता कात्यायनी दशभुजा महिषस्य शिरः स्थिता

siṃ hārūḍhā siṃ hake tuḥ siṃ hayāgāmbarānvitā kātyāyanī daśabhujā mahiṣasya śiraḥ sthitā

263

चतुर्भु जयुता देवी पङ्कजासनसंस्थिता वरदाभयहस्ता च शङ्खचक्रधरा स्मृता

caturbhu jayutā devī paṅkajāsanasaṃsthitā varadābhayahastā ca śaṅkhacakradharā smṛtā

264

खेटकशक्तिहीनाष्टबाहुका शुकधारिणी सादु र्गादु र्गदेशेतुग्रामादिषुविशेषतः

kheṭakaśaktihīnāṣṭabāhukā śukadhāriṇī sādu rgādu rgadeśetugrāmādiṣuviśeṣataḥ

265

शु क्लवर्णाजटामौलिश्चतुर्हस्ता सरस्वती श्वेतपद्मासनासीना रत्नकुण्डलमण्डिता

śu klavarṇājaṭāmauliścaturhastā sarasvatī śvetapadmāsanāsīnā ratnakuṇḍalamaṇḍitā

266

यज्ञोपवीतिनी चारुमु क्ताहारा सुलोचना व्याख्यानमक्षसूत्रं च बिभ्रती दकिणेकरे

yajñopavītinī cārumu ktāhārā sulocanā vyākhyānamakṣasūtraṃ ca bibhratī dakiṇekare

267

पुस्तकं कु ण्डिकां चापि त्रिनेत्रा चारुरूपिणी अज्वागतमुखी सर्वमु निभिः सेविता वरा

pustakaṃ ku ṇḍikāṃ cāpi trinetrā cārurūpiṇī ajvāgatamukhī sarvamu nibhiḥ sevitā varā

268

वस्तुमध्येचतु र्दिक्षुस्थापनीया हितै षिभिः लम्बोष्ठी तुङ्गनासी च लम्बमानस्तनोदरी

vastumadhyecatu rdikṣusthāpanīyā hitai ṣibhiḥ lamboṣṭhī tuṅganāsī ca lambamānastanodarī

269

ज्येष्ठा ज्येष्ठा महालक्ष्म्या लोहितोत्पलपाणिका पीठासना कलेर्देवी पीठलम्बितपादुका

jyeṣṭhā jyeṣṭhā mahālakṣmyā lohitotpalapāṇikā pīṭhāsanā kalerdevī pīṭhalambitapādukā

270

रक्तवर्णाम्बरा श्यामवर्णामृतसमुद्भवा सर्वाभरणसं पन्ना वासिकाबन्धशेखरी

raktavarṇāmbarā śyāmavarṇāmṛtasamudbhavā sarvābharaṇasaṃ pannā vāsikābandhaśekharī

271

काकध्वजसमायु क्ता सारालतिलकान्विता वृषाननः सुखासीनो दण्डपाणिर्महाभुजः

kākadhvajasamāyu ktā sārālatilakānvitā vṛṣānanaḥ sukhāsīno daṇḍapāṇirmahābhujaḥ

272

श्वेतवर्णसुत स्तस्याः स धार्यो दक्षिणोत्तरे सुस्तनी यौवनाङ्गा च सु वस्त्रा चारुलोचना

śvetavarṇasuta stasyāḥ sa dhāryo dakṣiṇottare sustanī yauvanāṅgā ca su vastrā cārulocanā

273

कृष्णवर्णासुता तस्याः सर्वाभरणभूषिता द्वारेद्वारेयौवना वा स्थानेस्थानेच भित्तिभिः

kṛṣṇavarṇāsutā tasyāḥ sarvābharaṇabhūṣitā dvāredvāreyauvanā vā sthānesthāneca bhittibhiḥ

274

सस्याङ्कुरनिभा भूमी राजीवविपुलेक्षणा तिलकालकसं युक्ता सर्वाभरणभूषिता

sasyāṅkuranibhā bhūmī rājīvavipulekṣaṇā tilakālakasaṃ yuktā sarvābharaṇabhūṣitā

275

पुष्पहस्ता सुरूपा च करण्डमकुटोज्ज्वला पीताम्बरधरा धात्री भूतानां पीठकासनम्

puṣpahastā surūpā ca karaṇḍamakuṭojjvalā pītāmbaradharā dhātrī bhūtānāṃ pīṭhakāsanam

276

प्रसन्नवदना सौम्यदृष्टिः सुन्दररूपिणी सर्वाभरणसं पन्ना श्यामवर्णाद्विबाहुका

prasannavadanā saumyadṛṣṭiḥ sundararūpiṇī sarvābharaṇasaṃ pannā śyāmavarṇādvibāhukā

277

दुकत्न लवसना पुष्पहस्ता सातिमनोहरा चतु र्दिक्षुच मध्येतुभल्लाटांशेतुपार्वती

dukatna lavasanā puṣpahastā sātimanoharā catu rdikṣuca madhyetubhallāṭāṃśetupārvatī

278

स्थापनीया सुसं पन्ना परिवारसमन्विता सिद्धविद्याधरस्त्रीभिः सेविताभीप्सितार्थदा

sthāpanīyā susaṃ pannā parivārasamanvitā siddhavidyādharastrībhiḥ sevitābhīpsitārthadā

279

सप्तमाता बहिर्ग्रामान्नगराणां विधीयताम् स्थूलदेहा महाकु क्षिः पाश्श्वद्वयवधूद्वया

saptamātā bahirgrāmānnagarāṇāṃ vidhīyatām sthūladehā mahāku kṣiḥ pāśśvadvayavadhūdvayā

280

श्यामवर्णाविशालाक्षी रक्तवस्त्रा द्विबाहुका भूतप्रेतपिशाचादिसेविता या विशेषतः

śyāmavarṇāviśālākṣī raktavastrā dvibāhukā bhūtapretapiśācādisevitā yā viśeṣataḥ

281

पर्यङ्कबन्धमासीनं बोधमङ्कोध्ध्वपाणिकम् रक्तवस्त्रं द्विदोर्दण्डं रक्तवस्त्रोत्तरीयकम्

paryaṅkabandhamāsīnaṃ bodhamaṅkodhdhvapāṇikam raktavastraṃ dvidordaṇḍaṃ raktavastrottarīyakam

282

पिङ्गवर्णाम्बरधरं त्यक्ताभरणमूध्ध्वजम् सिं हासनोपरिष्टन्तुइन्द्राद्यैस्तुनिषेवितम्

piṅgavarṇāmbaradharaṃ tyaktābharaṇamūdhdhvajam siṃ hāsanopariṣṭantuindrādyaistuniṣevitam

283

यक्षै र्विद्याधरैः सिद्धै र्गन्धर्वाद्यैस्तथै वच कारयेदीदृशं रूपमश्वत्थद्रुमसं युतम्

yakṣai rvidyādharaiḥ siddhai rgandharvādyaistathai vaca kārayedīdṛśaṃ rūpamaśvatthadrumasaṃ yutam

284

नीलाञ्जननिभं जैनमशोकद्रुमसेवितम् स्थानकमासनमु क्तं सिं हपद्मासनान्वितम्

nīlāñjananibhaṃ jainamaśokadrumasevitam sthānakamāsanamu ktaṃ siṃ hapadmāsanānvitam

285

पाश्श्वबाहुः स्तनान्तेतुदृष्टिर्देवप्रमाणकम् देवाङ्गुलेन त्रिं शद्वा चामरग्राहिमानकम्

pāśśvabāhuḥ stanāntetudṛṣṭirdevapramāṇakam devāṅgulena triṃ śadvā cāmaragrāhimānakam

286

शेषं पूर्ववदु द्दिष्टं युक्त्या रूपं निरम्बरम् सुराद्यैरमरैः सेव्यः त्रिच्छत्रेण समन्वितः

śeṣaṃ pūrvavadu ddiṣṭaṃ yuktyā rūpaṃ nirambaram surādyairamaraiḥ sevyaḥ tricchatreṇa samanvitaḥ

287

पाश्श्वबाहुलतारत्नं तत्तद्वर्णंद्विबाहुकः यक्षेन्द्रकापराजितौ पाश्श्वेकट्यन्तशीर्षकौ

pāśśvabāhulatāratnaṃ tattadvarṇaṃdvibāhukaḥ yakṣendrakāparājitau pāśśvekaṭyantaśīrṣakau

288

कर्तव्यौ पूर्वमु क्तौ च शास्त्रज्ञैः शिल्पपारगैः अन्यदेवश्च कर्तव्यः स्वस्वचिह्नं प्रदर्शयेत्

kartavyau pūrvamu ktau ca śāstrajñaiḥ śilpapāragaiḥ anyadevaśca kartavyaḥ svasvacihnaṃ pradarśayet

289

लेखारूपाः स्वरूपाश्च नागाः सप्तत्रिभोगिकाः राक्षसाश्च पिशाचाश्च रौद्रप्रकृतिरूपिणः

lekhārūpāḥ svarūpāśca nāgāḥ saptatribhogikāḥ rākṣasāśca piśācāśca raudraprakṛtirūpiṇaḥ

290

प्रेताश्चै व ततः सर्वेभूतवेतालजातयः यथा योगं विधातव्या सर्वेसर्वेष्टवास्तुके

pretāścai va tataḥ sarvebhūtavetālajātayaḥ yathā yogaṃ vidhātavyā sarvesarveṣṭavāstuke

291

एवं सं क्षेपतः प्रोक्तं प्रतिमालक्षणं मया

evaṃ saṃ kṣepataḥ proktaṃ pratimālakṣaṇaṃ mayā

292

यजमानसमोत्सेधं श्रेष्ठमष्टां शहीनकम् मध्यमं तुतदं शोन मधमं बेरमु च्यते

yajamānasamotsedhaṃ śreṣṭhamaṣṭāṃ śahīnakam madhyamaṃ tutadaṃ śona madhamaṃ beramu cyate

293

स्वरूपं वाऽथ कर्तव्यं विरूपां वा यदृच्छया अथवा बाहुसीमान्तं स्तनान्तं नाभिकान्तकम्

svarūpaṃ vā'tha kartavyaṃ virūpāṃ vā yadṛcchayā athavā bāhusīmāntaṃ stanāntaṃ nābhikāntakam

294

श्रेष्ठमध्यकणिष्ठं स्यात् कुब्जवामनकं त्यजेत् धामगर्भगृहस्तम्भद्वारकर्तृवशादिह

śreṣṭhamadhyakaṇiṣṭhaṃ syāt kubjavāmanakaṃ tyajet dhāmagarbhagṛhastambhadvārakartṛvaśādiha

295

लम्बोच्चमानं मात्रैस्तुबु द्धिमान् भाजयेत् समम् परिहृत्याङ्गुलच्छेदं वृद्ध्या हान्या विचक्षणः

lamboccamānaṃ mātraistubu ddhimān bhājayet samam parihṛtyāṅgulacchedaṃ vṛddhyā hānyā vicakṣaṇaḥ

296

आयव्ययक्क्षवाराष्टयोन्यं शकशुभं नयेत् आयव्ययो मतौ अग्भिर्धनर्णौ च यथाक्रमम्

āyavyayakkṣavārāṣṭayonyaṃ śakaśubhaṃ nayet āyavyayo matau agbhirdhanarṇau ca yathākramam

297

बेरायामं गृहीत्वाष्टनवभिस्त्रिगुणैहृते द्वादशाष्टाष्टभिव्व्यासधनर्णाख्यं तुयोनिकम्

berāyāmaṃ gṛhītvāṣṭanavabhistriguṇaihṛte dvādaśāṣṭāṣṭabhivvyāsadhanarṇākhyaṃ tuyonikam

298

आयाधिकं व्ययक्षीणं मानं तत्सम्पदां पदम् योनिष्वष्टासुस्युः अशकत्न परम्भविधिं

āyādhikaṃ vyayakṣīṇaṃ mānaṃ tatsampadāṃ padam yoniṣvaṣṭāsusyuḥ aśakatna parambhavidhiṃ

299

सार्धस्तम्भोदयं श्रेष्ठं बेरायाममिति स्मृतम् स्तम्भोच्चं वाऽथ नन्दाष्टभागोनं तदि् द्वधा मतम्

sārdhastambhodayaṃ śreṣṭhaṃ berāyāmamiti smṛtam stambhoccaṃ vā'tha nandāṣṭabhāgonaṃ tadi् dvadhā matam

300

तथै वबेरमानं तुविविधं समुदीरितम् त्रिपञ्चरत्निभिः पङ्क्तिहस्तैः पञ्चकरै रपि

tathai vaberamānaṃ tuvividhaṃ samudīritam tripañcaratnibhiḥ paṅktihastaiḥ pañcakarai rapi

301

श्रेष्ठमध्यकनिष्ठं च त्रिविधं प्रतिमोदयम् प्रासादहस्तमानाभ्यां क्षुद्रेऽक्षुद्रेगृहेक्रमात्

śreṣṭhamadhyakaniṣṭhaṃ ca trividhaṃ pratimodayam prāsādahastamānābhyāṃ kṣudre'kṣudregṛhekramāt

302

एकत्रिं शाङ्गुलादु ध्ध्वंषडङ्गुलविवर्धनात् सप्ताङ्गुलाधिकं नन्दहस्तान्तप्रतिमोदयम्

ekatriṃ śāṅgulādu dhdhvaṃṣaḍaṅgulavivardhanāt saptāṅgulādhikaṃ nandahastāntapratimodayam

303

पञ्चरत्निविमानाद्या द्वादशान्तं यथाक्रमम् त्रयस्त्रिं शत्समु त्सेधं मानज्ञैः समुदीरितम्

pañcaratnivimānādyā dvādaśāntaṃ yathākramam trayastriṃ śatsamu tsedhaṃ mānajñaiḥ samudīritam

304

सप्तषट् पञ्चभागेतुमूलबेरायतेंऽशतः चतु स्रिद्व्यं शके वाऽपि भागेनै वायतं मतम्

saptaṣaṭ pañcabhāgetumūlaberāyateṃ'śataḥ catu sridvyaṃ śake vā'pi bhāgenai vāyataṃ matam

305

जङ्गमप्रतिमानां तुविशेषेण मुनीश्वरैः पूजाभागसमं हीनं सार्धंवा मध्यमेभवेत्

jaṅgamapratimānāṃ tuviśeṣeṇa munīśvaraiḥ pūjābhāgasamaṃ hīnaṃ sārdhaṃvā madhyamebhavet

306

द्विगुणं तुतदु त्सेधं जङ्गमेलिङ्गमानतः पूजाभागोदयार्धंवा त्रिभागं तत्समोदयम्

dviguṇaṃ tutadu tsedhaṃ jaṅgameliṅgamānataḥ pūjābhāgodayārdhaṃvā tribhāgaṃ tatsamodayam

307

जङ्गमप्रतिमोत्सेधं लिङ्गमानवशाद् द्विधा त्रयोदशाङ्गुलोच्चादि द्विद् व्यङ्गुलविवर्धनात्

jaṅgamapratimotsedhaṃ liṅgamānavaśād dvidhā trayodaśāṅguloccādi dvid vyaṅgulavivardhanāt

308

एकत्रिं शतिमात्रं तुदशधा जङ्गमोदयम् त्रित्रिपञ्चाङ्गुलाद्यन्तं यत्तब्दे रं गृहेनॄ णाम्

ekatriṃ śatimātraṃ tudaśadhā jaṅgamodayam tritripañcāṅgulādyantaṃ yattabde raṃ gṛhenṝ ṇām

309

अर्धार्धाङ्गुल यजमानाङ्गुलं वाऽपि गृह्णीयाद्यत्तदिष्टतः

ardhārdhāṅgula yajamānāṅgulaṃ vā'pi gṛhṇīyādyattadiṣṭataḥ

क्षुद्राणां तुयवैर्वा पि विप्रयोज्यमिदं तुवा 309-

kṣudrāṇāṃ tuyavairvā pi viprayojyamidaṃ tuvā 309-

310

नन्दी कालः पूर्वतो दक्षिणेस्याद्दण्डी मुण्डी वै जयो भृङ्गिरीटी प्रत्यग्गोपानन्तकावुत्तरस्यां न्यस्तव्याः स्युर्दक्षिणादिक्रमेण

nandī kālaḥ pūrvato dakṣiṇesyāddaṇḍī muṇḍī vai jayo bhṛṅgirīṭī pratyaggopānantakāvuttarasyāṃ nyastavyāḥ syurdakṣiṇādikrameṇa

311

श्याम कुङ्कुमनिभेन्द्रके न्द्रगोऽपोपमं सितमयूरकन्धरम् पद्मनीलनिभकालसन्निभं द्वारपालवरवर्णमुच्यते

śyāma kuṅkumanibhendrake ndrago'popamaṃ sitamayūrakandharam padmanīlanibhakālasannibhaṃ dvārapālavaravarṇamucyate

312

दण्डं टङ्कं च खङ्गं निशितशिखियुतं भिण्डिपालं च वेलं शूलं वज्रं च शक्तिं स्फु रितशिखियुतं बिभ्रतोऽन्योन्यमेवम् हस्तैर्युक्ताश्चतुर्भिस्त्रिभिरपि नयनैर्लो चनाभयामथो वा सं युक्ताश्चोग्रदं ष्ट्रा मकुटतटलसच्छत्न लनागाङ्किताङ्गाः

daṇḍaṃ ṭaṅkaṃ ca khaṅgaṃ niśitaśikhiyutaṃ bhiṇḍipālaṃ ca velaṃ śūlaṃ vajraṃ ca śaktiṃ sphu ritaśikhiyutaṃ bibhrato'nyonyamevam hastairyuktāścaturbhistribhirapi nayanairlo canābhayāmatho vā saṃ yuktāścogradaṃ ṣṭrā makuṭataṭalasacchatna lanāgāṅkitāṅgāḥ

313

यत् सूच्यं चार्धचन्द्रं ह्यलकमलयुतं हस्तकं बिभ्रतस्ते देहेदेहेऽष्टमां शावधिकपरियुताः शान्तटङ्कावृता वा देवानामेव नित्याभयभयकरवक्त्राः प्रचण्डस्वरूपाः नानाकृत्योपयु क्ताः शशिधरभवनेसालकाः शूलहस्ताः

yat sūcyaṃ cārdhacandraṃ hyalakamalayutaṃ hastakaṃ bibhrataste dehedehe'ṣṭamāṃ śāvadhikapariyutāḥ śāntaṭaṅkāvṛtā vā devānāmeva nityābhayabhayakaravaktrāḥ pracaṇḍasvarūpāḥ nānākṛtyopayu ktāḥ śaśidharabhavanesālakāḥ śūlahastāḥ

314

सर्वेषां नवतालमानमु दितं तत्तालमानक्रमं दिष्टव्यं हरदिष्टशास्त्रविषयेविद्वज्जनैः शिल्पिभिः सर्वेकु ञ्चितपादकाश्च भवनेदौवारिकाः शालिनः तेसर्वेहरिणोज्ज्वलाः फणिगणैरुष्या यथेष्टाम्बराः

sarveṣāṃ navatālamānamu ditaṃ tattālamānakramaṃ diṣṭavyaṃ haradiṣṭaśāstraviṣayevidvajjanaiḥ śilpibhiḥ sarveku ñcitapādakāśca bhavanedauvārikāḥ śālinaḥ tesarvehariṇojjvalāḥ phaṇigaṇairuṣyā yatheṣṭāmbarāḥ

315

आकारवर्णवरभूषणवाहनानां स्थानध्वजायुधनिजासनमार्गमेवम् ब्रह्माहरीश्वरकुमारमुखामराणां प्रोक्तं हि विश्वमखिलागमलोकनानाम्

ākāravarṇavarabhūṣaṇavāhanānāṃ sthānadhvajāyudhanijāsanamārgamevam brahmāharīśvarakumāramukhāmarāṇāṃ proktaṃ hi viśvamakhilāgamalokanānām

अथ कत्नपारम्भः

नैअर्त्यां व्याधिपीडा स्याद् वारुण्यां पशु वर्धनम् वायव्येशत्रुनाशः स्यात् सौम्येसर्वसुखप्रदम्

naiartyāṃ vyādhipīḍā syād vāruṇyāṃ paśu vardhanam vāyavyeśatrunāśaḥ syāt saumyesarvasukhapradam

ईशानेपु ष्टिलाभः स्याद् ग्रामादौ कत्नप उच्यते

īśānepu ṣṭilābhaḥ syād grāmādau katnapa ucyate

चन्द्रगुप्तश्चाह--रुद्रेवारुणादिक्षुच क्षेत्रारामेषुशस्यतेकत्न पः

candraguptaścāha--rudrevāruṇādikṣuca kṣetrārāmeṣuśasyatekatna paḥ

वराहमिहिरश्चाह--आग्नेयेयदि कोणेग्रामस्य पुरस्य वा भवेत् कत्नपः नित्यं स करोति भयं नाशं च समानुषं प्रायः

varāhamihiraścāha--āgneyeyadi koṇegrāmasya purasya vā bhavet katnapaḥ nityaṃ sa karoti bhayaṃ nāśaṃ ca samānuṣaṃ prāyaḥ

नैअर्तिकोणेकत्न पो धनक्षयं स्त्रीक्षयं च वायव्ये दिक्त्रयमेतत्त्यक्त्वा शेषासुशुभावहः कत्न पः

naiartikoṇekatna po dhanakṣayaṃ strīkṣayaṃ ca vāyavye diktrayametattyaktvā śeṣāsuśubhāvahaḥ katna paḥ

तिथिविधिमाह नृसिं हः--चित्रादर्शास्तथा रिक्ता वज्ज्याः शेषाः शुभावहाः शकु नादिनिविष्टं च विशेषेण विवर्जयेत्

tithividhimāha nṛsiṃ haḥ--citrādarśāstathā riktā vajjyāḥ śeṣāḥ śubhāvahāḥ śaku nādiniviṣṭaṃ ca viśeṣeṇa vivarjayet

शुक्रज्ञजीवचन्द्राणां वाऽथ वर्गो दयाः शुभाः

śukrajñajīvacandrāṇāṃ vā'tha vargo dayāḥ śubhāḥ

नक्षत्रविधिमाह--मूलाग्नेय मघाश्लेषा विशाखा भरणी तथा अधोमुखास्त्रिपूर्वाख्याः कत्न पादिखननेशुभाः

nakṣatravidhimāha--mūlāgneya maghāśleṣā viśākhā bharaṇī tathā adhomukhāstripūrvākhyāḥ katna pādikhananeśubhāḥ

रोहिण्याद्द्राश्रविष्ठा च पु ष्यवारुणवैष्णवाः ऊध्ध्वाननाः प्रशस्ताः स्युरुत्तरत्रयमेवच

rohiṇyāddrāśraviṣṭhā ca pu ṣyavāruṇavaiṣṇavāḥ ūdhdhvānanāḥ praśastāḥ syuruttaratrayamevaca

प्रशस्तानि तुलादीनि वृद्धिकार्या दिषुक्रमात् वाजिभाच्चित्रभान्मूलात् पञ्चक्क्षन्तुविवृद्धिदम्

praśastāni tulādīni vṛddhikāryā diṣukramāt vājibhāccitrabhānmūlāt pañcakkṣantuvivṛddhidam

सेतुकु ल्यादिकार्येषुप्रशस्तमिति के चन आप्यानिलाग्निवरुणचतुष्कं चावरोहणम्

setuku lyādikāryeṣupraśastamiti ke cana āpyānilāgnivaruṇacatuṣkaṃ cāvarohaṇam

वापीकत्न पतटाकादिखननेशुभदं भवेत्

vāpīkatna pataṭākādikhananeśubhadaṃ bhavet

चन्द्रगुप्तः-- हस्तोत्तरा धनिष्ठा पित्र्यं वरुणेन्द्रमै त्ररोहिण्यः हरिमूलसार्पिचित्राः तिष्यं खननेप्रशस्ताः स्युः

candraguptaḥ-- hastottarā dhaniṣṭhā pitryaṃ varuṇendramai trarohiṇyaḥ harimūlasārpicitrāḥ tiṣyaṃ khananepraśastāḥ syuḥ

अथ कत्न पारम्भविधिरुच्यते-पुष्टिं भूतिं पुत्रहानिं पुरन्ध्रीनाशं मृत्युं सं पदं शस्त्रबाधाम् किञ्चित्सौख्यं दीक्ष शर्वा दि कुर्यात् कत्न पो मध्येगेहमत्त्यक्षयं च

atha katna pārambhavidhirucyate-puṣṭiṃ bhūtiṃ putrahāniṃ purandhrīnāśaṃ mṛtyuṃ saṃ padaṃ śastrabādhām kiñcitsaukhyaṃ dīkṣa śarvā di kuryāt katna po madhyegehamattyakṣayaṃ ca

तथाह देवरातः- मध्यमेद्रव्यनाशं स्यादैन्द्रेसुखकरं भवेत् आग्नेय्यां पुत्रमरणं याम्येसर्वविनाशनम्

tathāha devarātaḥ- madhyamedravyanāśaṃ syādaindresukhakaraṃ bhavet āgneyyāṃ putramaraṇaṃ yāmyesarvavināśanam