11. Chapter 10

: धर्मभाणकपरिवर्तः | अथ खलु भगवन् भैषज्यराजं बोधिसत्त्वं महासत्त्वमारभ्य तान्यशीतिं बोधिसत्त्वसहस्राण्यामन्त्रयते स्म - पश्यसि त्वं भैषज्यराज अस्यां पर्षदि बहुदेवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगमनुष्यामनुष्यान् भिक्षुभिक्षुण्युपासकोपासिकाः श्रावकयानीयान् प्रत्येकबुद्धयानियान् बोधिसत्त्वयानीयांश्च, यैरयं धर्मपर्यायस्तथागतस्य संमुखं श्रुतः? आह - पश्यामि भगवन्, पश्यामि सुगत | भगवानाह - सर्वे स्वल्वेते भैषज्यराज बोधिसत्त्वा महासत्त्वाः, यैरस्यां पर्षदि अन्तशः एकापि गाथा श्रुता, एकपदमपि श्रुतम्, यैर्वा पुनरन्तश एकचित्तोत्पादेनाप्यनुमोदितमिदं सूत्रम् | सर्वा एता अहं भैषज्यराज चतस्रः पर्षदो व्याकरोम्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ | ये ऽपि केचिद् भैषज्यराज तथागतस्य परिनिर्वृतस्य इमं धर्मपर्यायं श्रोष्यन्ति, अन्तश एकगाथामपि श्रुत्वा, अन्तश एकेनापि चित्तोत्पादेन अभ्यमुमोदयिष्यन्ति, तानप्यहं भैषज्यराज कुलपुत्रान् व कुलदुहितृर्वा व्याकरोम्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ | परिपूर्णबुद्धकोटीनयुतशतसहस्रपर्युपासिताविनस्ते भैषज्यराज कुलपुत्रा वा कुलदुहितरो वा भैष्यन्ति | बुद्धकोटीनयुतशतसहस्रकृतप्रणिधानास्ते भैषज्यराजकुलपुत्रा वा कुलदुहितरो वा भविष्यन्ति | सत्त्वानामनुकम्पार्थमस्मिन् जम्बुद्वीपे मनुष्येषु प्रत्याजाता वेदितव्याः, य इतो धर्मपर्यायादन्तश एकगाथामपि धारयिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति प्रकाशयिष्यन्ति संग्राहयिष्यन्ति लिखिष्यन्ति, लिखित्वा चानुस्मरिष्यन्ति, कालेन च कालं व्यवलोकयिष्यन्ति | तस्मिंश्च पुस्तके तथागतगौरवमुत्पादयिष्यन्ति, शास्तृगौरवेण सत्करिष्यन्ति गुरुकरिष्यन्ति मानयिष्यन्ति पूजयिष्यन्ति | तं च पुस्तकं पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरच्छत्रध्वजपताकावाद्यादिभिर्नमस्काराञ्जलिकर्मभिश्च पूजयिष्यन्ति | ये केचिद् भैषज्यराज कुलपुत्रा वा कुलदुहितरो वा इतो धर्मपर्यायादन्तश एकगाथामपि धारयिष्यन्ति अनुमोदयिष्यन्ति वा, सर्वांस्तानहं भैषज्यराज व्याकरोम्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ || तत्र भैषज्यराज यः कश्चिदन्यतरः पुरुषो वा स्त्री वा एवं वदेत् - कीदृशाः खल्वपि ते सत्त्वा भविष्यन्त्यनागते ऽध्वनि तथागता अर्हन्तः सम्यक्संबुद्धा इति? तस्य भैषज्यराज पुरुषस्य वा स्त्रिया वा स कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा दर्शयितव्यः, य इतो धर्मपर्यायादन्तशश्चतुष्पादिकामपि गाथां धारयिता श्रावयिता वा देशयिता वा सगौरवो वेह धर्मपर्याये | अयं स कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा, यो ह्यनागते ऽध्वनि तथागतो ऽर्हन् सम्यक्संबुद्धो भविष्यति | एवं पश्य | तत्कस्य हेतोः? स हि भैषज्यराज कुलपुत्रो वा कुलदुहिता व तथागतो वेदितव्यः सदेवकेन लोकेन | तस्य च तथागतस्यैवं सत्कारः कर्तव्यः, यः खल्वस्माद्धर्मपर्यायादन्तश एकगाथामपि धारयेत्, कः पुनर्वादो य इमं धर्मपर्यायं सकलसमाप्त मुद्गृह्णीयाद् धारयेद्वा वाचयेद्वा पर्यवाप्नुयाद्वा प्रकाशयेद्वा लिखेद्वा लिखापयेद्वा, लिखित्वा चानुस्मरेत् | तत्र च पुस्तके सत्कारं कुर्यात् गुरुकारं कुर्यात् माननां पूजनामर्चनामपचायनां पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरच्छत्रध्वजपताकावाद्याञ्जलिनमस्कारैः प्रणामैः | परिनिष्पन्नः (वैद्य १४३) स भैषज्यराज कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा अनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ वेदितव्यः | तथागतदर्शी च वेदितव्यः | लोकस्य हितानुकम्पकः प्रणिधानवशेनोपपन्नो ऽस्मिन् जम्बुद्वीपे मनुष्येषु अस्य धर्मपर्यायस्य संप्रकाशनतायैः | यः स्वयमुदारं धर्माभिसंस्कारमुदारां च बुद्धक्षेत्रोपपत्तिं स्थापयित्वा अस्य धर्मपर्यायस्य संप्रकाशनहेतोर्मयि परिनिर्वृते सत्त्वानां हितार्थमनुकम्पार्थं च इहोपपन्नो वेदितव्यः | तथागतदूतः स भैषज्यराज कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा वेदितव्यः | तथागतकृत्यकरस्तथागतसंप्रेषितः स भैषज्यराज कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा संज्ञातव्यः, य इमं धर्मपर्यायं तथागतस्य परिनिर्वृतस्य संप्रकाशयेत्, अन्तशो रहसि चौर्येणापि कस्यचिदेकसत्त्वस्यापि संप्रकाशयेदाचक्षीत वा || यः खलु पुनर्भैषज्यराज कश्चिदेव सत्त्वो दुष्टचित्तः पापचित्तो रौद्रचित्तस्तथागतस्य संमुखं कल्पमवर्णं भाषेत्, यश्च तेषां तथारूपाणां धर्मभाणकानामस्य सूत्रान्तस्य धारकाणां गृहस्थानां वा प्रव्रजितानां वा एकामपि वाचमप्रियां संश्रावयेद् भूतां वा अभूतां वा, इद मागाढतरं पापकं कर्मेति वदामि | तत्कस्य हेतोः? तथागतभारणप्रतिमण्डितः स भैषज्यराज कुलपुत्रो वा कुलदुहिता वा वेदितव्यः | तथागतं स भैषज्यराज अंसेन परिहरति, य इमं धर्मपर्यायं लिखित्वा पुस्तकगतं कृत्वा अंसेन परिहरति | स येन येनैव प्रक्रामेत्, तेन तेनैव सत्त्वैरञ्जलीकरणीयः सत्कर्तव्यो गुरुकर्तव्यो मानयितव्यः पूजयितव्यो ऽर्चयितव्यो ऽपचायितव्यो दिव्यमानुष्यकैः पुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरच्छत्रध्वजपताकावाद्यखाद्यभोज्यान्नपानयानैरग्रप्राप्तैश्च दिव्यै रत्नराशिभिः | स धर्मभाणकः सत्कर्तव्यो गुरुकर्तव्यो मानयितव्यः पूजयितव्यः, दिव्याश्च रत्नराशयस्तस्य धर्मभाणकस्योपनामयितव्याः | तत्कस्य हेतोः? अप्येव नाम एकवारमपि इमं धर्मपर्यायं संश्रावयेत्, यं श्रुत्वा अप्रमेया असंख्येयाः सत्त्वाः क्षिप्रमनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ परिनिष्पद्येयुः || अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - बुद्धत्वे स्थातुकामेन स्वयंभूज्ञानमिच्छता । सत्कर्तव्याश्च ते सत्त्वा ये धारेन्ति इमं नयम् ॥ १०.१ ॥

: dharmabhāṇakaparivartaḥ | atha khalu bhagavan bhaiṣajyarājaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamārabhya tānyaśītiṃ bodhisattvasahasrāṇyāmantrayate sma - paśyasi tvaṃ bhaiṣajyarāja asyāṃ parṣadi bahudevanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyān bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikāḥ śrāvakayānīyān pratyekabuddhayāniyān bodhisattvayānīyāṃśca, yairayaṃ dharmaparyāyastathāgatasya saṃmukhaṃ śrutaḥ? āha - paśyāmi bhagavan, paśyāmi sugata | bhagavānāha - sarve svalvete bhaiṣajyarāja bodhisattvā mahāsattvāḥ, yairasyāṃ parṣadi antaśaḥ ekāpi gāthā śrutā, ekapadamapi śrutam, yairvā punarantaśa ekacittotpādenāpyanumoditamidaṃ sūtram | sarvā etā ahaṃ bhaiṣajyarāja catasraḥ parṣado vyākaromyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | ye 'pi kecid bhaiṣajyarāja tathāgatasya parinirvṛtasya imaṃ dharmaparyāyaṃ śroṣyanti, antaśa ekagāthāmapi śrutvā, antaśa ekenāpi cittotpādena abhyamumodayiṣyanti, tānapyahaṃ bhaiṣajyarāja kulaputrān va kuladuhitṛrvā vyākaromyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | paripūrṇabuddhakoṭīnayutaśatasahasraparyupāsitāvinaste bhaiṣajyarāja kulaputrā vā kuladuhitaro vā bhaiṣyanti | buddhakoṭīnayutaśatasahasrakṛtapraṇidhānāste bhaiṣajyarājakulaputrā vā kuladuhitaro vā bhaviṣyanti | sattvānāmanukampārthamasmin jambudvīpe manuṣyeṣu pratyājātā veditavyāḥ, ya ito dharmaparyāyādantaśa ekagāthāmapi dhārayiṣyanti vācayiṣyanti prakāśayiṣyanti saṃgrāhayiṣyanti likhiṣyanti, likhitvā cānusmariṣyanti, kālena ca kālaṃ vyavalokayiṣyanti | tasmiṃśca pustake tathāgatagauravamutpādayiṣyanti, śāstṛgauraveṇa satkariṣyanti gurukariṣyanti mānayiṣyanti pūjayiṣyanti | taṃ ca pustakaṃ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākāvādyādibhirnamaskārāñjalikarmabhiśca pūjayiṣyanti | ye kecid bhaiṣajyarāja kulaputrā vā kuladuhitaro vā ito dharmaparyāyādantaśa ekagāthāmapi dhārayiṣyanti anumodayiṣyanti vā, sarvāṃstānahaṃ bhaiṣajyarāja vyākaromyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau || tatra bhaiṣajyarāja yaḥ kaścidanyataraḥ puruṣo vā strī vā evaṃ vadet - kīdṛśāḥ khalvapi te sattvā bhaviṣyantyanāgate 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā iti? tasya bhaiṣajyarāja puruṣasya vā striyā vā sa kulaputro vā kuladuhitā vā darśayitavyaḥ, ya ito dharmaparyāyādantaśaścatuṣpādikāmapi gāthāṃ dhārayitā śrāvayitā vā deśayitā vā sagauravo veha dharmaparyāye | ayaṃ sa kulaputro vā kuladuhitā vā, yo hyanāgate 'dhvani tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho bhaviṣyati | evaṃ paśya | tatkasya hetoḥ? sa hi bhaiṣajyarāja kulaputro vā kuladuhitā va tathāgato veditavyaḥ sadevakena lokena | tasya ca tathāgatasyaivaṃ satkāraḥ kartavyaḥ, yaḥ khalvasmāddharmaparyāyādantaśa ekagāthāmapi dhārayet, kaḥ punarvādo ya imaṃ dharmaparyāyaṃ sakalasamāpta mudgṛhṇīyād dhārayedvā vācayedvā paryavāpnuyādvā prakāśayedvā likhedvā likhāpayedvā, likhitvā cānusmaret | tatra ca pustake satkāraṃ kuryāt gurukāraṃ kuryāt mānanāṃ pūjanāmarcanāmapacāyanāṃ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākāvādyāñjalinamaskāraiḥ praṇāmaiḥ | pariniṣpannaḥ (vaidya 143) sa bhaiṣajyarāja kulaputro vā kuladuhitā vā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau veditavyaḥ | tathāgatadarśī ca veditavyaḥ | lokasya hitānukampakaḥ praṇidhānavaśenopapanno 'smin jambudvīpe manuṣyeṣu asya dharmaparyāyasya saṃprakāśanatāyaiḥ | yaḥ svayamudāraṃ dharmābhisaṃskāramudārāṃ ca buddhakṣetropapattiṃ sthāpayitvā asya dharmaparyāyasya saṃprakāśanahetormayi parinirvṛte sattvānāṃ hitārthamanukampārthaṃ ca ihopapanno veditavyaḥ | tathāgatadūtaḥ sa bhaiṣajyarāja kulaputro vā kuladuhitā vā veditavyaḥ | tathāgatakṛtyakarastathāgatasaṃpreṣitaḥ sa bhaiṣajyarāja kulaputro vā kuladuhitā vā saṃjñātavyaḥ, ya imaṃ dharmaparyāyaṃ tathāgatasya parinirvṛtasya saṃprakāśayet, antaśo rahasi cauryeṇāpi kasyacidekasattvasyāpi saṃprakāśayedācakṣīta vā || yaḥ khalu punarbhaiṣajyarāja kaścideva sattvo duṣṭacittaḥ pāpacitto raudracittastathāgatasya saṃmukhaṃ kalpamavarṇaṃ bhāṣet, yaśca teṣāṃ tathārūpāṇāṃ dharmabhāṇakānāmasya sūtrāntasya dhārakāṇāṃ gṛhasthānāṃ vā pravrajitānāṃ vā ekāmapi vācamapriyāṃ saṃśrāvayed bhūtāṃ vā abhūtāṃ vā, ida māgāḍhataraṃ pāpakaṃ karmeti vadāmi | tatkasya hetoḥ? tathāgatabhāraṇapratimaṇḍitaḥ sa bhaiṣajyarāja kulaputro vā kuladuhitā vā veditavyaḥ | tathāgataṃ sa bhaiṣajyarāja aṃsena pariharati, ya imaṃ dharmaparyāyaṃ likhitvā pustakagataṃ kṛtvā aṃsena pariharati | sa yena yenaiva prakrāmet, tena tenaiva sattvairañjalīkaraṇīyaḥ satkartavyo gurukartavyo mānayitavyaḥ pūjayitavyo 'rcayitavyo 'pacāyitavyo divyamānuṣyakaiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākāvādyakhādyabhojyānnapānayānairagraprāptaiśca divyai ratnarāśibhiḥ | sa dharmabhāṇakaḥ satkartavyo gurukartavyo mānayitavyaḥ pūjayitavyaḥ, divyāśca ratnarāśayastasya dharmabhāṇakasyopanāmayitavyāḥ | tatkasya hetoḥ? apyeva nāma ekavāramapi imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃśrāvayet, yaṃ śrutvā aprameyā asaṃkhyeyāḥ sattvāḥ kṣipramanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariniṣpadyeyuḥ || atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - buddhatve sthātukāmena svayaṃbhūjñānamicchatā / satkartavyāśca te sattvā ye dhārenti imaṃ nayam (10.1)

।। सर्वज्ञत्वं च यो इच्छेत् कथं शीर्घं भवेदिति । स इमं धारयेत् सूत्रं सत्कुर्याद्वापि धारकम् ॥ १०.२ ॥

// sarvajñatvaṃ ca yo icchet kathaṃ śīrghaṃ bhavediti / sa imaṃ dhārayet sūtraṃ satkuryādvāpi dhārakam (10.2)

।। प्रेषितो लोकनाथेन सत्त्ववैनेयकारणात् । सत्त्वानामनुकम्पार्थं सूत्रं यो वाचयेदिदम् ॥ १०.३ ॥

// preṣito lokanāthena sattvavaineyakāraṇāt / sattvānāmanukampārthaṃ sūtraṃ yo vācayedidam (10.3)

।। उपपत्तिं शूभां त्यक्त्वा स धीर इह आगतः । सत्त्वानामनुकम्पार्थं सूत्रं यो धारयेदिदम् ॥ १०.४ ॥

// upapattiṃ śūbhāṃ tyaktvā sa dhīra iha āgataḥ / sattvānāmanukampārthaṃ sūtraṃ yo dhārayedidam (10.4)

।। उपपत्ति वशा तस्य येन सो दृश्यते तहि । पश्चिमे कालि भाषन्तो इदं सूत्रं निरुत्तरम् ॥ १०.५ ॥

// upapatti vaśā tasya yena so dṛśyate tahi / paścime kāli bhāṣanto idaṃ sūtraṃ niruttaram (10.5)

।। दिव्येहि पुष्पेहि च सत्करेत मानुष्यकैश्चापि हि सर्वगन्धैः । दिव्येहि वस्त्रेहि च छादयेया रत्नेहि अभ्योकिरि धर्मभाणकम् ॥ १०.६ ॥

// divyehi puṣpehi ca satkareta mānuṣyakaiścāpi hi sarvagandhaiḥ / divyehi vastrehi ca chādayeyā ratnehi abhyokiri dharmabhāṇakam (10.6)

।। कृताञ्जली तस्य भवेत नित्यं यथा जिनेन्द्रस्य स्वयंभुवस्तथा । यः पश्चिमे कालि सुभैरवे ऽस्मिन् परिनिर्वृतस्य इद सुत्र धारयेत् ॥ १०.७ ॥

// kṛtāñjalī tasya bhaveta nityaṃ yathā jinendrasya svayaṃbhuvastathā / yaḥ paścime kāli subhairave 'smin parinirvṛtasya ida sutra dhārayet (10.7)

।। खाद्यं च भोज्यं च तथान्नपानं विहारशय्यासनवस्त्रकोट्यः । ददेय पूजार्थ जिनात्मजस्य अप्येकवारं पि वदेत सूत्रम् ॥ १०.८ ॥

// khādyaṃ ca bhojyaṃ ca tathānnapānaṃ vihāraśayyāsanavastrakoṭyaḥ / dadeya pūjārtha jinātmajasya apyekavāraṃ pi vadeta sūtram (10.8)

।। तथागतानां करणीय कुर्वते मया च सो प्रेषित मानुषं भवम् । यः सूत्रमेतच्चरिमस्मि काले लिखेय धारेय श्रुणेय वापि ॥ १०.९ ॥

// tathāgatānāṃ karaṇīya kurvate mayā ca so preṣita mānuṣaṃ bhavam / yaḥ sūtrametaccarimasmi kāle likheya dhāreya śruṇeya vāpi (10.9)

।। यश्चैव स्थित्वेह जिनस्य संमुखं श्रावेदवर्णं परिपूर्णकल्पम् । प्रदुष्टचित्तो भृकुटिं करित्वा बहुं नरो ऽसौ प्रसवेत पापम् ॥ १०.१० ॥

// yaścaiva sthitveha jinasya saṃmukhaṃ śrāvedavarṇaṃ paripūrṇakalpam / praduṣṭacitto bhṛkuṭiṃ karitvā bahuṃ naro 'sau prasaveta pāpam (10.10)

।। यश्चापि सूत्रान्तधराण तेषां प्रकाशयन्तानिह सूत्रमेतत् । अवर्णमाक्रोश वदेय तेषां बहूतरं तस्य वदामि पापम् ॥ १०.११ ॥

// yaścāpi sūtrāntadharāṇa teṣāṃ prakāśayantāniha sūtrametat / avarṇamākrośa vadeya teṣāṃ bahūtaraṃ tasya vadāmi pāpam (10.11)

।। नरश्च यो संमुख संस्तवेया कृताञ्जली मां परिपूर्णकल्पम् । गाथान कोटीनयुतैरनेकैः पर्येषमाणो इममग्रबोधिम् ॥ १०.१२ ॥

// naraśca yo saṃmukha saṃstaveyā kṛtāñjalī māṃ paripūrṇakalpam / gāthāna koṭīnayutairanekaiḥ paryeṣamāṇo imamagrabodhim (10.12)

।। बहुं खु सो तत्र लभेत पुण्यं मां संस्तवित्वान प्रहर्षजातः । अतश्च सो बहुतरकं लभेत यो वर्ण तेषां प्रवदेन्मनुष्यः ॥ १०.१३ ॥

// bahuṃ khu so tatra labheta puṇyaṃ māṃ saṃstavitvāna praharṣajātaḥ / ataśca so bahutarakaṃ labheta yo varṇa teṣāṃ pravadenmanuṣyaḥ (10.13)

।। अष्टादश कल्पसहस्रकोट्यो यस्तेषु पुस्तेषु करोति पूजाम् । शब्देहि रूपेहि रसेहि चापि दिव्यैश्च गन्धैश्च स्पर्शैश्च दिव्यैः ॥ १०.१४ ॥

// aṣṭādaśa kalpasahasrakoṭyo yasteṣu pusteṣu karoti pūjām / śabdehi rūpehi rasehi cāpi divyaiśca gandhaiśca sparśaiśca divyaiḥ (10.14)

।। करित्व पुस्तान तथैव पूजां अष्टादश कल्पसहस्रकोट्यः । यदि श्रुणो एकश एत सूत्रं आश्चर्यलाभो ऽस्य भवेन्महानिति ॥ १०.१५ ॥

// karitva pustāna tathaiva pūjāṃ aṣṭādaśa kalpasahasrakoṭyaḥ / yadi śruṇo ekaśa eta sūtraṃ āścaryalābho 'sya bhavenmahāniti (10.15)

।। आरोचयामि ते भैषज्यराज, प्रतिवेदयामि ते | बहवो हि मया भैषज्यराज धर्मपर्याया भाषिताः, भाषामि भाषिष्ये च | सर्वेषां च तेषां भैषज्यराज धर्मपर्यायाणामयमेव धर्मपर्यायः सर्वलोकविप्रत्यनीकः सर्वलोकाश्रद्दधनीयः | तथागतस्याप्येतद् भैषज्यराज आध्यात्मिकधर्मरहस्यं तथागतबलसंरक्षितमप्रतिभिन्नपूर्वमनाचक्षितपूर्वमनाख्यातमिदं स्थानम् | बहुजनप्रतिक्षिप्तो ऽयं भैषज्यराज धर्मपर्यायस्तिष्ठतो ऽपि तथागतस्य, कः पुनर्वादः परिनिर्वृतस्य || अपि तु खलु पुनर्भैषज्यराज तथागतचीवरच्छन्नास्ते कुलपुत्रा वा कुलदुहितरो वा वेदितव्याः | अन्यलोकधातुस्थितैश्च तथागतैरवलोकिताश्च अधिष्ठिताश्च | प्रत्यात्मिकं च तेषां श्रद्धाबलं भविष्यति, कुशलमूलबलं च प्रणिधानबलं च | तथागतविहारैकस्थाननिवासिनश्च ते भैषज्यराज कुलपुत्रा वा कुलदुहितरो वा भविष्यन्ति, तथागतपाणिपरिमार्जितमूर्धानश्च ते भविष्यन्ति, य इमं धर्मपर्यायं तथागतस्य परिनिर्वृतस्य श्रद्दधिष्यन्ति वाचयिष्यन्ति लिखिष्यन्ति सत्करिष्यन्ति गुरुकरिष्यन्ति परेषां च संश्रावयिष्यन्ति || यस्मिन् खलु पुनर्भैषज्यराज पृथिवीप्रदेशे ऽयं धर्मपर्यायो भाष्येत वा देश्येत वा लिख्येत वा स्वाध्यायेत वा संगायेत वा, तस्मिन् भैषज्यराज पृथिवीप्रदेशे तथागतचैत्यं कारयितव्यं महन्तं रत्नमयमुच्चं प्रगृहीतम् | न च तस्मिन्नवश्यं तथागतशरीराणि प्रतिष्ठापयितव्यानि | तत्कस्य हेतोः? एकघनमेव तस्मिंस्तथागतशरीरमुपनिक्षिप्तं भवति, यस्मिन् पृथिवीप्रदेशे ऽयं धर्मपर्यायो भाष्येत वा देश्येत वा पठ्येत वा संगायेत वा लिख्येत वा लिखितो वा पुस्तकगतस्तिष्ठेत् | तस्मिंश्च स्तूपे सत्कारो गुरुकारो मानना पूजना अर्चना करणीया सर्वपुष्पधूपगन्धमाल्यविलेपनचूर्णचीवरच्छत्रध्वजपताकावैजयन्तीभिः | सर्वगीतवाद्यनृत्यतूर्यतालावचरसंगीतिसंप्रवादितैः पूजा करणीया | ये च खलु पुनर्भैषज्यराज सत्त्वास्तं तथागतचैत्यं लभेरन् वन्दनाय पूजनाय दर्शनाय वा, सर्वे ते भैषज्यराज अभ्यासन्नीभूता वेदितव्या अनुत्तरायाः सम्यक्संबोधेः | तत्कस्य हेतोः? बहवो भैषज्यराज गृहस्थाः प्रव्रजिताश्च (वैद्य १४६) बोधिसत्त्वचर्यां चरन्ति, न च पुनरिमं धर्मपर्यायं लभन्ते दर्शनाय वा श्रवणाय वा लिखनाय वा पूजनाय वा | न तावत्ते भैषज्यराज बोधिसत्त्वचर्यायां कुशला भवन्ति, यावन्नेमं धर्मपर्यायं शृण्वन्ति | ये त्विमं धर्मपर्यायं शृण्वन्ति, श्रुत्वा चाधिमुच्यन्ति अवतरन्ति विजानन्ति परिगृह्णन्ति, तस्मिन् समये ते आसन्नस्थायिनो भविष्यन्त्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ, अभ्याशीभूताः || तद्यथापि नाम भैषज्यराज कश्चिदेव पुरुषो भवेदुदकार्थी उदकगवेषी | स उदकार्थमुज्जङ्गले पृथिवीप्रदेशे उदपानं खानयेत् | स यावत् पश्येच्छुष्कं पाण्डरं पांसुं निर्वाह्यमानम्, तावज्जानीयात्, दूर इतस्तावदूदकमिति | अथ परेण समयेन स पुरुष आर्द्रपंसुमुदकसंनिश्रं कर्दमपङ्कभुतमुदकबिन्दुभिः स्रवद्भिर्निर्वाह्यमानं पश्येत्, तांश्च पुरुषानुदपानखानकान् कर्दमपङ्कदिग्धाङ्गान्, अथ खलु पुनर्भैषज्यराज स पुरुषस्तत्पूर्वनिमित्तं दृष्ट्वा निष्काङ्क्षो भवेन्निर्विचिकित्सः - आसन्नमिदं खलूदकमिति | एवमेव भैषज्यराज दूरे ते बोधिसत्त्वा महासत्त्वा भवन्त्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ, यावन्नेमं धर्मपर्यायं शृण्वन्ति, नोद्गृह्णन्ति नावतरन्ति नावगाहन्ते न चिन्तयन्ति | यदा खलु पुनर्भैषज्यराज बोधिसत्त्वा महासत्त्वा इमं धर्मपर्यायं शृण्वन्ति उद्गृह्णन्ति धारयन्ति वाचयन्ति अवतरन्ति स्वाध्यायन्ति चिन्तयन्ति भवयन्ति, तदा ते ऽभ्याशीभूता भविष्यन्त्यनुत्तरायां सम्यक्संबोधौ | सत्त्वानामितो भैषज्यराज धर्मपर्यायादनुत्तरा सम्यक्संबोधिराजायते | तत्कस्य हेतोः? परमसंधाभाषितविवरणो ह्ययं धर्मपर्यायस्तथागतैरर्हद्भिः सम्यक्संबुद्धैः | धर्मनिगूढस्थानमाख्यातं बोधिसत्त्वानां महासत्त्वानां परिनिष्पत्तिहेतोः | यः कश्चिद् भैषज्यराज बोधिसत्त्वो ऽस्य धर्मपर्यायस्योत्रसेत् संत्रसेत् संत्रासमापद्येत्, नवयानसंप्रस्थितः स भैषज्यराज बोधिसत्त्वो महासत्त्वो वेदितव्यः | सचेत् पुनः श्रावकयानीयो ऽस्य धर्मपर्यायस्योत्रसेत् संत्रसेत् संत्रासमापद्येत, अधिमानिकः स भैषज्यराज श्रावकयानिकः पुद्गलो वेदितव्यः || यः कश्चिद् भैषज्यराज बोधिसत्त्वो महासत्त्वस्तथागतस्य परिनिर्वृतस्य पश्चिमे काले पश्चिमे समये इमं धर्मपर्यायं चतसृणां पर्षदां संप्रकाशयेत्, तेन भैषज्यराज बोधिसत्त्वेन महासत्त्वेन तथागतलयनं प्रविश्य तथागतचीवरं प्रावृत्य तथागतस्यासने निषद्य अयं धर्मपर्यायश्चतसृणां पर्षदां संप्रकाशयितव्यः | कतमश्च भैषज्यराज तथागतलयनम्? सर्वसत्त्वमैत्रीविहारः स्वलु पुनर्भैषज्यराज तथागतलयनम् | तत्र तेन कुलपुत्रेण प्रवेष्टव्यम् | कतमच्च भैषज्यराज तथागतचीवरम्? महाक्षान्तिसौरत्यं खलु पुनर्भैषज्यराज तथागतचीवरम् | तत्तेन कुलपुत्रेण वा कुलदुहित्रा वा प्रावरितव्यम् | कतमच्च भैषज्यराज तथागतस्य धर्मासनम्? सर्वधर्मशून्यताप्रवेशः खलु पुनर्भैषज्यराज तथागतस्य धर्मासनम् | तत्र तेन कुलपुत्रेण निषत्तव्यम्, निषद्य चायं धर्मपर्यायश्चतसृणां पर्षदां संप्रकाशयितव्यः | अनवलीनचित्तेन बोधिसत्त्वेन पुरस्ताद्बोधिसत्त्वगणस्य बोधिसत्त्वयानसंप्रस्थितानां चतसृणां पर्षदां संप्रकाशयितव्यः | अन्यलोकधातुस्थितश्चाहं भैषज्यराज तस्य कुलपुत्रस्य निर्मितैः (वैद्य १४७) पर्षदः समावर्तयिष्यामि | निर्मितांश्च भिक्षुभिक्षुण्युपासकोपासिकाः संप्रेषयिष्यामि धर्मश्रवणाय | ते तस्य धर्मभाणकस्य भाषितं न प्रतिबाधिष्यन्ति, न प्रतिक्षेप्स्यन्ति | सचेत्खलु पुनररण्यगतो भविष्यति, तत्राप्यहमस्य बहुदेवनागयक्षगन्धर्वासुरगरुडकिन्नरमहोरगान् संप्रेषयिष्यामि धर्मश्रवणाय | अन्यलोकधातुस्थितश्चाहं भैषज्यराज तस्य कुलपुत्रस्य मुखमुपदर्शयिष्यामि | यानि च अस्य अस्माद्धर्मपर्यायात् पदव्यञ्जनानि परिभ्रष्टानि भविष्यन्ति, तानि तस्य स्वाध्यायतः प्रत्युच्चारयिष्यामि || अथ खलु भगवांस्तस्यां वेलायामिमा गाथा अभाषत - लीयनां सर्व वर्जित्वा शृणुयात् सूत्रमीदृशम् । दुर्लभो वै श्रवो ह्यस्य अधिमुक्ती पि दुर्लभा ॥ १०.१६ ॥

// ārocayāmi te bhaiṣajyarāja, prativedayāmi te | bahavo hi mayā bhaiṣajyarāja dharmaparyāyā bhāṣitāḥ, bhāṣāmi bhāṣiṣye ca | sarveṣāṃ ca teṣāṃ bhaiṣajyarāja dharmaparyāyāṇāmayameva dharmaparyāyaḥ sarvalokavipratyanīkaḥ sarvalokāśraddadhanīyaḥ | tathāgatasyāpyetad bhaiṣajyarāja ādhyātmikadharmarahasyaṃ tathāgatabalasaṃrakṣitamapratibhinnapūrvamanācakṣitapūrvamanākhyātamidaṃ sthānam | bahujanapratikṣipto 'yaṃ bhaiṣajyarāja dharmaparyāyastiṣṭhato 'pi tathāgatasya, kaḥ punarvādaḥ parinirvṛtasya || api tu khalu punarbhaiṣajyarāja tathāgatacīvaracchannāste kulaputrā vā kuladuhitaro vā veditavyāḥ | anyalokadhātusthitaiśca tathāgatairavalokitāśca adhiṣṭhitāśca | pratyātmikaṃ ca teṣāṃ śraddhābalaṃ bhaviṣyati, kuśalamūlabalaṃ ca praṇidhānabalaṃ ca | tathāgatavihāraikasthānanivāsinaśca te bhaiṣajyarāja kulaputrā vā kuladuhitaro vā bhaviṣyanti, tathāgatapāṇiparimārjitamūrdhānaśca te bhaviṣyanti, ya imaṃ dharmaparyāyaṃ tathāgatasya parinirvṛtasya śraddadhiṣyanti vācayiṣyanti likhiṣyanti satkariṣyanti gurukariṣyanti pareṣāṃ ca saṃśrāvayiṣyanti || yasmin khalu punarbhaiṣajyarāja pṛthivīpradeśe 'yaṃ dharmaparyāyo bhāṣyeta vā deśyeta vā likhyeta vā svādhyāyeta vā saṃgāyeta vā, tasmin bhaiṣajyarāja pṛthivīpradeśe tathāgatacaityaṃ kārayitavyaṃ mahantaṃ ratnamayamuccaṃ pragṛhītam | na ca tasminnavaśyaṃ tathāgataśarīrāṇi pratiṣṭhāpayitavyāni | tatkasya hetoḥ? ekaghanameva tasmiṃstathāgataśarīramupanikṣiptaṃ bhavati, yasmin pṛthivīpradeśe 'yaṃ dharmaparyāyo bhāṣyeta vā deśyeta vā paṭhyeta vā saṃgāyeta vā likhyeta vā likhito vā pustakagatastiṣṭhet | tasmiṃśca stūpe satkāro gurukāro mānanā pūjanā arcanā karaṇīyā sarvapuṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākāvaijayantībhiḥ | sarvagītavādyanṛtyatūryatālāvacarasaṃgītisaṃpravāditaiḥ pūjā karaṇīyā | ye ca khalu punarbhaiṣajyarāja sattvāstaṃ tathāgatacaityaṃ labheran vandanāya pūjanāya darśanāya vā, sarve te bhaiṣajyarāja abhyāsannībhūtā veditavyā anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ | tatkasya hetoḥ? bahavo bhaiṣajyarāja gṛhasthāḥ pravrajitāśca (vaidya 146) bodhisattvacaryāṃ caranti, na ca punarimaṃ dharmaparyāyaṃ labhante darśanāya vā śravaṇāya vā likhanāya vā pūjanāya vā | na tāvatte bhaiṣajyarāja bodhisattvacaryāyāṃ kuśalā bhavanti, yāvannemaṃ dharmaparyāyaṃ śṛṇvanti | ye tvimaṃ dharmaparyāyaṃ śṛṇvanti, śrutvā cādhimucyanti avataranti vijānanti parigṛhṇanti, tasmin samaye te āsannasthāyino bhaviṣyantyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, abhyāśībhūtāḥ || tadyathāpi nāma bhaiṣajyarāja kaścideva puruṣo bhavedudakārthī udakagaveṣī | sa udakārthamujjaṅgale pṛthivīpradeśe udapānaṃ khānayet | sa yāvat paśyecchuṣkaṃ pāṇḍaraṃ pāṃsuṃ nirvāhyamānam, tāvajjānīyāt, dūra itastāvadūdakamiti | atha pareṇa samayena sa puruṣa ārdrapaṃsumudakasaṃniśraṃ kardamapaṅkabhutamudakabindubhiḥ sravadbhirnirvāhyamānaṃ paśyet, tāṃśca puruṣānudapānakhānakān kardamapaṅkadigdhāṅgān, atha khalu punarbhaiṣajyarāja sa puruṣastatpūrvanimittaṃ dṛṣṭvā niṣkāṅkṣo bhavennirvicikitsaḥ - āsannamidaṃ khalūdakamiti | evameva bhaiṣajyarāja dūre te bodhisattvā mahāsattvā bhavantyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, yāvannemaṃ dharmaparyāyaṃ śṛṇvanti, nodgṛhṇanti nāvataranti nāvagāhante na cintayanti | yadā khalu punarbhaiṣajyarāja bodhisattvā mahāsattvā imaṃ dharmaparyāyaṃ śṛṇvanti udgṛhṇanti dhārayanti vācayanti avataranti svādhyāyanti cintayanti bhavayanti, tadā te 'bhyāśībhūtā bhaviṣyantyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | sattvānāmito bhaiṣajyarāja dharmaparyāyādanuttarā samyaksaṃbodhirājāyate | tatkasya hetoḥ? paramasaṃdhābhāṣitavivaraṇo hyayaṃ dharmaparyāyastathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ | dharmanigūḍhasthānamākhyātaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ pariniṣpattihetoḥ | yaḥ kaścid bhaiṣajyarāja bodhisattvo 'sya dharmaparyāyasyotraset saṃtraset saṃtrāsamāpadyet, navayānasaṃprasthitaḥ sa bhaiṣajyarāja bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ | sacet punaḥ śrāvakayānīyo 'sya dharmaparyāyasyotraset saṃtraset saṃtrāsamāpadyeta, adhimānikaḥ sa bhaiṣajyarāja śrāvakayānikaḥ pudgalo veditavyaḥ || yaḥ kaścid bhaiṣajyarāja bodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya paścime kāle paścime samaye imaṃ dharmaparyāyaṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ saṃprakāśayet, tena bhaiṣajyarāja bodhisattvena mahāsattvena tathāgatalayanaṃ praviśya tathāgatacīvaraṃ prāvṛtya tathāgatasyāsane niṣadya ayaṃ dharmaparyāyaścatasṛṇāṃ parṣadāṃ saṃprakāśayitavyaḥ | katamaśca bhaiṣajyarāja tathāgatalayanam? sarvasattvamaitrīvihāraḥ svalu punarbhaiṣajyarāja tathāgatalayanam | tatra tena kulaputreṇa praveṣṭavyam | katamacca bhaiṣajyarāja tathāgatacīvaram? mahākṣāntisauratyaṃ khalu punarbhaiṣajyarāja tathāgatacīvaram | tattena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā prāvaritavyam | katamacca bhaiṣajyarāja tathāgatasya dharmāsanam? sarvadharmaśūnyatāpraveśaḥ khalu punarbhaiṣajyarāja tathāgatasya dharmāsanam | tatra tena kulaputreṇa niṣattavyam, niṣadya cāyaṃ dharmaparyāyaścatasṛṇāṃ parṣadāṃ saṃprakāśayitavyaḥ | anavalīnacittena bodhisattvena purastādbodhisattvagaṇasya bodhisattvayānasaṃprasthitānāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ saṃprakāśayitavyaḥ | anyalokadhātusthitaścāhaṃ bhaiṣajyarāja tasya kulaputrasya nirmitaiḥ (vaidya 147) parṣadaḥ samāvartayiṣyāmi | nirmitāṃśca bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikāḥ saṃpreṣayiṣyāmi dharmaśravaṇāya | te tasya dharmabhāṇakasya bhāṣitaṃ na pratibādhiṣyanti, na pratikṣepsyanti | sacetkhalu punararaṇyagato bhaviṣyati, tatrāpyahamasya bahudevanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragān saṃpreṣayiṣyāmi dharmaśravaṇāya | anyalokadhātusthitaścāhaṃ bhaiṣajyarāja tasya kulaputrasya mukhamupadarśayiṣyāmi | yāni ca asya asmāddharmaparyāyāt padavyañjanāni paribhraṣṭāni bhaviṣyanti, tāni tasya svādhyāyataḥ pratyuccārayiṣyāmi || atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - līyanāṃ sarva varjitvā śṛṇuyāt sūtramīdṛśam / durlabho vai śravo hyasya adhimuktī pi durlabhā (10.16)

।। उदकार्थी यथा कश्चित् खानयेत् कूप जङ्गले । शुष्कं च पांसु पश्येत खान्यमाने पुनः पुनः ॥ १०.१७ ॥

// udakārthī yathā kaścit khānayet kūpa jaṅgale / śuṣkaṃ ca pāṃsu paśyeta khānyamāne punaḥ punaḥ (10.17)

।। सो दृष्ट्वा चिन्तयेत्तत्र दूरे वारि इतो भवेत् । इदं निमित्तं दूरे स्यात् शुष्कपांसुरितोत्सृतः ॥ १०.१८ ॥

// so dṛṣṭvā cintayettatra dūre vāri ito bhavet / idaṃ nimittaṃ dūre syāt śuṣkapāṃsuritotsṛtaḥ (10.18)

।। यदा तु आर्द्रं पश्येत पांसुं स्निग्धं पुनः पुनः । निष्ठा तस्य भवेत्तत्र नास्ति दूरे जलं इह ॥ १०.१९ ॥

// yadā tu ārdraṃ paśyeta pāṃsuṃ snigdhaṃ punaḥ punaḥ / niṣṭhā tasya bhavettatra nāsti dūre jalaṃ iha (10.19)

।। एवमेव तु ते दूरे बुद्धज्ञानस्य तादृशाः । अशृण्वन्त इदं सूत्रमभावित्वा पुनः पुनः ॥ १०.२० ॥

// evameva tu te dūre buddhajñānasya tādṛśāḥ / aśṛṇvanta idaṃ sūtramabhāvitvā punaḥ punaḥ (10.20)

।। यदा तु गम्भीरमिदं श्रावकाणां विनिश्चयम् । सूत्रराजं श्रुणिष्यन्ति चिन्तयिष्यन्ति वा सकृत् ॥ १०.२१ ॥

// yadā tu gambhīramidaṃ śrāvakāṇāṃ viniścayam / sūtrarājaṃ śruṇiṣyanti cintayiṣyanti vā sakṛt (10.21)

।। ते भोन्ति संनिकृष्टा वै बुद्धज्ञानस्य पण्डिताः । यथैव चार्द्रे पांसुस्मिन् आसन्नं जलमुच्यते ॥ १०.२२ ॥

// te bhonti saṃnikṛṣṭā vai buddhajñānasya paṇḍitāḥ / yathaiva cārdre pāṃsusmin āsannaṃ jalamucyate (10.22)

।। जिनस्य लेनं प्रविशित्वा प्रावरित्वा मि चीवरम् । ममासने निषीदित्वा अभीतो भाषि पण्डितः ॥ १०.२३ ॥

// jinasya lenaṃ praviśitvā prāvaritvā mi cīvaram / mamāsane niṣīditvā abhīto bhāṣi paṇḍitaḥ (10.23)

।। मैत्रीबलं च लयनं क्षान्तिसौरत्य चीवरम् । शून्यता चासनं मह्यमत्र स्थित्वा हि देशयेत् ॥ १०.२४ ॥

// maitrībalaṃ ca layanaṃ kṣāntisauratya cīvaram / śūnyatā cāsanaṃ mahyamatra sthitvā hi deśayet (10.24)

।। लोष्टं दण्डं वाथ शक्ती आक्रोश तर्जनाथ वा । भाषन्तस्य भवेत्तत्र स्मरन्तो मम ता सहेत् ॥ १०.२५ ॥

// loṣṭaṃ daṇḍaṃ vātha śaktī ākrośa tarjanātha vā / bhāṣantasya bhavettatra smaranto mama tā sahet (10.25)

।। क्षेत्रकोटीसहस्रेसु आत्मभावो दृढो मम । देशेमि धर्म सत्त्वानां कल्पकोटीरचिन्तियाः ॥ १०.२६ ॥

// kṣetrakoṭīsahasresu ātmabhāvo dṛḍho mama / deśemi dharma sattvānāṃ kalpakoṭīracintiyāḥ (10.26)

।। अहं पि तस्य वीरस्य यो मह्य परिनिर्वृते । इदं सूत्रं प्रकाशेया प्रेषेष्ये बहु निर्मितान् ॥ १०.२७ ॥

// ahaṃ pi tasya vīrasya yo mahya parinirvṛte / idaṃ sūtraṃ prakāśeyā preṣeṣye bahu nirmitān (10.27)

।। भिक्षवो भिक्षुणीया च उपासका उपासिकाः । तस्य पूजां करिष्यन्ति पर्षदश्च समा अपि ॥ १०.२८ ॥

// bhikṣavo bhikṣuṇīyā ca upāsakā upāsikāḥ / tasya pūjāṃ kariṣyanti parṣadaśca samā api (10.28)

।। लोष्टं दण्डांस्तथाक्रोशांस्तर्जनां परिभाषणाम् । ये चापि तस्य दास्यन्ति वारेष्यन्ति स्म निर्मिताः ॥ १०.२९ ॥

// loṣṭaṃ daṇḍāṃstathākrośāṃstarjanāṃ paribhāṣaṇām / ye cāpi tasya dāsyanti vāreṣyanti sma nirmitāḥ (10.29)

।। यदापि चैको विहरन् स्वाध्यायन्तो भविष्यति । नरैर्विरहिते देशे अटव्यां पर्वतेषु वा ॥ १०.३० ॥

// yadāpi caiko viharan svādhyāyanto bhaviṣyati / narairvirahite deśe aṭavyāṃ parvateṣu vā (10.30)

।। ततो ऽस्य अहं दर्शिष्ये आत्मभाव प्रभास्वरम् । स्खलितं चास्य स्वाध्यायमुच्चारिष्ये पुनः पुनः ॥ १०.३१ ॥

// tato 'sya ahaṃ darśiṣye ātmabhāva prabhāsvaram / skhalitaṃ cāsya svādhyāyamuccāriṣye punaḥ punaḥ (10.31)

।। तहिं च स्य विहरतो एकस्य वनचारिणः । देवान् यक्षांश्च प्रेषिष्ये सहायांस्तस्य नैकशः ॥ १०.३२ ॥

// tahiṃ ca sya viharato ekasya vanacāriṇaḥ / devān yakṣāṃśca preṣiṣye sahāyāṃstasya naikaśaḥ (10.32)

।। एतादृशास्तस्य गुणा भवन्ति चतुर्ण पर्षाण प्रकाशकस्य । एको विहारे वनकन्दरेषु स्वाध्याय कुर्वन्तु ममाहि पश्येत् ॥ १०.३३ ॥

// etādṛśāstasya guṇā bhavanti caturṇa parṣāṇa prakāśakasya / eko vihāre vanakandareṣu svādhyāya kurvantu mamāhi paśyet (10.33)

।। प्रतिभान तस्य भवती असङ्गं निरुक्ति धर्माण बहू प्रजानाति । तोषेति सो प्राणिसहस्रकोट्यः यथापि बुद्धेन अधिष्ठितत्वात् ॥ १०.३४ ॥

// pratibhāna tasya bhavatī asaṅgaṃ nirukti dharmāṇa bahū prajānāti / toṣeti so prāṇisahasrakoṭyaḥ yathāpi buddhena adhiṣṭhitatvāt (10.34)

।। ये चापि तस्याश्रित भोन्ति सत्त्वास्ते बोधिसत्त्वा लघु भोन्ति सर्वे । तत्संगतिं चापि निषेवमाणाः पश्यन्ति बुद्धान यथ गङ्गवालिकाः ॥ १०.३५ ॥

// ye cāpi tasyāśrita bhonti sattvāste bodhisattvā laghu bhonti sarve / tatsaṃgatiṃ cāpi niṣevamāṇāḥ paśyanti buddhāna yatha gaṅgavālikāḥ (10.35)