1. Śiva Purāṇa (part 1 of 2)

Chapter 1

1,mang

श्रीशिवमहापुराणम् अथ श्रीशिवमहापुराणं विद्येश्वरसंहिता प्रारभ्यते ॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीगुरुभ्यो नमः ॥ श्रिसरस्वत्यै नमः ॥ अथ शिवपुरणे प्रथमा विद्येश्वरसंहिताप्रारभ्यते ॥ आद्यन्तमंगलमजातसमानभावमार्यं तमीशमजरामरमात्मदेवम्

śrīśivamahāpurāṇam atha śrīśivamahāpurāṇaṃ vidyeśvarasaṃhitā prārabhyate || śrīgaṇeśāya namaḥ || śrīgurubhyo namaḥ || śrisarasvatyai namaḥ || atha śivapuraṇe prathamā vidyeśvarasaṃhitāprārabhyate || ādyantamaṃgalamajātasamānabhāvamāryaṃ tamīśamajarāmaramātmadevam

1,mang

_अब्/पञ्चाननं प्रबलपञ्चविनोदशीलं संभावये मनसिशंकरमम्बिकेशम्

_ab/pañcānanaṃ prabalapañcavinodaśīlaṃ saṃbhāvaye manasiśaṃkaramambikeśam

Chapter 1.1

1,1.1ab

_च्द्/ व्यास उवाच धर्मक्षेत्रे महाक्षेत्रे गंगाकालिन्दिसंगमे

_cd/ vyāsa uvāca dharmakṣetre mahākṣetre gaṃgākālindisaṃgame

1,1.1cd

प्रयागे परमे पुण्ये ब्रह्मलोकस्य वर्त्मनि

prayāge parame puṇye brahmalokasya vartmani

1,1.2ab

मुनयः शंसितात्मनस्सत्यव्रतपरायणाः

munayaḥ śaṃsitātmanassatyavrataparāyaṇāḥ

1,1.2cd

महौजसो महाभागा महासत्रं वितेनिरे

mahaujaso mahābhāgā mahāsatraṃ vitenire

1,1.3ab

तत्र सत्रं समाकर्ण्य व्यासशिष्यो महामुनिः

tatra satraṃ samākarṇya vyāsaśiṣyo mahāmuniḥ

1,1.3cd

आजगाम मुनीन्द्रष्टुं सूतः पौराणिकोत्तमः

ājagāma munīndraṣṭuṃ sūtaḥ paurāṇikottamaḥ

1,1.4ab

तं दृष्ट्वा सूतमायांतं हर्षिता मुनयस्तदा

taṃ dṛṣṭvā sūtamāyāṃtaṃ harṣitā munayastadā

1,1.4cd

चेतसा सुप्रसन्नेन पूजां चक्रुर्यथाविधि

cetasā suprasannena pūjāṃ cakruryathāvidhi

1,1.5ab

ततो विनयसंयुक्ता प्रोचुः सांजलयश्चते

tato vinayasaṃyuktā procuḥ sāṃjalayaścate

1,1.5cd

सुप्रसन्ना महात्मानः स्तुतिं कृत्वायथाविधि

suprasannā mahātmānaḥ stutiṃ kṛtvāyathāvidhi

1,1.6ab

रोमहर्षण सर्वज्ञ भवान् वै भाग्यगौरवात्

romaharṣaṇa sarvajña bhavān vai bhāgyagauravāt

1,1.6cd

पुराणविद्यामखिलां व्यासात्प्रत्यर्थमीयिवान्

purāṇavidyāmakhilāṃ vyāsātpratyarthamīyivān

1,1.7ab

तस्मादाश्चर्यभूतानां कथानां त्वं हि भाजनम्

tasmādāścaryabhūtānāṃ kathānāṃ tvaṃ hi bhājanam

1,1.7cd

रत्नानामुरुसाराणां रत्नाकर इवार्णवः

ratnānāmurusārāṇāṃ ratnākara ivārṇavaḥ

1,1.8ab

यच्च भूतं च भव्यं च यच्चान्यद्वस्तु वर्तते

yacca bhūtaṃ ca bhavyaṃ ca yaccānyadvastu vartate

1,1.8cd

न त्वया ऽविदितं किंचित्त्रिषु लोकेषु विद्यते

na tvayā 'viditaṃ kiṃcittriṣu lokeṣu vidyate

1,1.9ab

त्वं मद्दिष्टवशादस्य दर्शनार्थमिहागतः

tvaṃ maddiṣṭavaśādasya darśanārthamihāgataḥ

1,1.9cd

कुर्वन्किमपि नः श्रेयो न वृथा गंतुमर्हसि

kurvankimapi naḥ śreyo na vṛthā gaṃtumarhasi

1,1.10ab

तत्त्वं श्रुतं स्म नः सर्वं पूर्वमेव शुभाशुभम्

tattvaṃ śrutaṃ sma naḥ sarvaṃ pūrvameva śubhāśubham

1,1.10cd

न तृप्तिमधिगच्छामः श्रवणेच्छा मुहुर्मुहुः

na tṛptimadhigacchāmaḥ śravaṇecchā muhurmuhuḥ

1,1.11ab

इदानीमेकमेवास्ति श्रोतव्यं सूत सन्मते

idānīmekamevāsti śrotavyaṃ sūta sanmate

1,1.11cd

तद्रहस्यमपि ब्रूहि यदि ते ऽनुग्रहो भवेत्

tadrahasyamapi brūhi yadi te 'nugraho bhavet

1,1.12ab

प्राप्ते कलियुगे घोरे नराः पुण्यविवर्जिताः

prāpte kaliyuge ghore narāḥ puṇyavivarjitāḥ

1,1.12cd

दुराचाररताः सर्वे सत्यवार्तापराङ्मुखाः

durācāraratāḥ sarve satyavārtāparāṅmukhāḥ

1,1.13ab

परापवादनिरताः परद्रव्याभिलाषिणः

parāpavādaniratāḥ paradravyābhilāṣiṇaḥ

1,1.13cd

परस्त्रीसक्तमनसः परहिंसापरायणाः

parastrīsaktamanasaḥ parahiṃsāparāyaṇāḥ

1,1.14ab

देहात्मदृष्टया मूढा नास्तिकाः पशुबुद्धयः

dehātmadṛṣṭayā mūḍhā nāstikāḥ paśubuddhayaḥ

1,1.14cd

मातृपितृकृतद्वेषाः स्त्रीदेवाः कामकिंकराः

mātṛpitṛkṛtadveṣāḥ strīdevāḥ kāmakiṃkarāḥ

1,1.15ab

विप्रा लोभग्रहग्रस्ता वेदविक्रयजीविनः

viprā lobhagrahagrastā vedavikrayajīvinaḥ

1,1.15cd

धनार्जनार्थमभ्यस्तविद्या मदविमोहिताः

dhanārjanārthamabhyastavidyā madavimohitāḥ

1,1.16ab

त्यक्तस्वजातिकर्माणः प्राय्हशःपरवंचकाः

tyaktasvajātikarmāṇaḥ prāyhaśaḥparavaṃcakāḥ

1,1.16cd

त्रिकालसंध्यया हीना ब्रह्मबोधविवर्जिताः

trikālasaṃdhyayā hīnā brahmabodhavivarjitāḥ

1,1.17ab

अदयाः पंडितंमन्यास्स्वाचारव्रतलोपकाः

adayāḥ paṃḍitaṃmanyāssvācāravratalopakāḥ

1,1.17cd

कृष्युद्यमरताः क्रूरस्वभावा मलिनाशयाः

kṛṣyudyamaratāḥ krūrasvabhāvā malināśayāḥ

1,1.18ab

क्षत्रियाश्च तथा सर्वे स्वधर्मत्यागशीलिनः

kṣatriyāśca tathā sarve svadharmatyāgaśīlinaḥ

1,1.18cd

असत्संगाः पापरता व्यभिचारपरायणाः

asatsaṃgāḥ pāparatā vyabhicāraparāyaṇāḥ

1,1.19ab

अशूरा अरणप्रीताः पलायनपरायणाः

aśūrā araṇaprītāḥ palāyanaparāyaṇāḥ

1,1.19cd

कुचौरवृत्तयः शूद्राः कामकिंकरचेतसः

kucauravṛttayaḥ śūdrāḥ kāmakiṃkaracetasaḥ

1,1.20ab

शस्त्रास्त्रविद्यया हीना धेनुविप्रावनोज्झिताः

śastrāstravidyayā hīnā dhenuviprāvanojjhitāḥ

1,1.20cd

शरण्यावनहीनाश्च कामिन्यूतिमृगास्सदा

śaraṇyāvanahīnāśca kāminyūtimṛgāssadā

1,1.21ab

प्रजापालनसद्धर्मविहीना भोगतत्पराः

prajāpālanasaddharmavihīnā bhogatatparāḥ

1,1.21cd

प्रजासंहारका दुष्टा जीवहिंसाकरा मुदा

prajāsaṃhārakā duṣṭā jīvahiṃsākarā mudā

1,1.22ab

वैश्याः संस्कारहीनास्ते स्वधर्मत्यागशीलिनः

vaiśyāḥ saṃskārahīnāste svadharmatyāgaśīlinaḥ

1,1.22cd

कुपथाः स्वार्जनरतास्तुलाकर्मकुवृत्तयः

kupathāḥ svārjanaratāstulākarmakuvṛttayaḥ

1,1.23ab

गुरुदेवद्विजातीनां भक्तिहीनाः कुबुद्धयः

gurudevadvijātīnāṃ bhaktihīnāḥ kubuddhayaḥ

1,1.23cd

अभोजितद्विजाः प्रायः कृपणा बद्धमुष्टयः

abhojitadvijāḥ prāyaḥ kṛpaṇā baddhamuṣṭayaḥ

1,1.24ab

कामिनीजारभावेषु सुरता मलिनाशयाः

kāminījārabhāveṣu suratā malināśayāḥ

1,1.24cd

लोभमोहविचेतस्काः पूर्तादिसुवृषोज्झिताः

lobhamohavicetaskāḥ pūrtādisuvṛṣojjhitāḥ

1,1.25ab

तद्वच्छूद्राश्च ये केचिद्ब्राह्मणाचारतत्पराः

tadvacchūdrāśca ye kecidbrāhmaṇācāratatparāḥ

1,1.25cd

उज्ज्वलाकृतयो मूढाः स्वधर्मत्यागशीलिनः

ujjvalākṛtayo mūḍhāḥ svadharmatyāgaśīlinaḥ

1,1.26ab

कर्तारस्तपसां भूयो द्विजतेजोपहारकाः

kartārastapasāṃ bhūyo dvijatejopahārakāḥ

1,1.26cd

शिश्वल्पमृत्युकाराश्च मंत्रोच्चारपरायणाः

śiśvalpamṛtyukārāśca maṃtroccāraparāyaṇāḥ

1,1.27ab

शीलिग्रामशिलादीनां पूजकाहोमतत्पराः

śīligrāmaśilādīnāṃ pūjakāhomatatparāḥ

1,1.27cd

प्रतिकूलविचाराश्च कुटिला द्विजदूषकाः

pratikūlavicārāśca kuṭilā dvijadūṣakāḥ

1,1.28ab

धनवंतः कुकर्माणो विद्यावन्तो विवादिनः

dhanavaṃtaḥ kukarmāṇo vidyāvanto vivādinaḥ

1,1.28cd

आख्यायोपासना धर्मवक्तारो धर्मलोपकाः

ākhyāyopāsanā dharmavaktāro dharmalopakāḥ

1,1.29ab

सुभूपाकृतयो दंभाः सुदातारो महामदाः

subhūpākṛtayo daṃbhāḥ sudātāro mahāmadāḥ

1,1.29cd

विप्रादीन्सेवकान्मत्वा मन्यमाना निजं प्रभुम्

viprādīnsevakānmatvā manyamānā nijaṃ prabhum

1,1.30ab

स्वधर्मरहिता मूडाः संकराः क्रूरबुद्धयः

svadharmarahitā mūḍāḥ saṃkarāḥ krūrabuddhayaḥ

1,1.30cd

महाभिमानिनो नित्यं चतुर्वर्णविलोपकाः

mahābhimānino nityaṃ caturvarṇavilopakāḥ

1,1.31ab

सुकुलीनान्निजान्मत्वा चतुर्वर्णैर्विवर्तनाः

sukulīnānnijānmatvā caturvarṇairvivartanāḥ

1,1.31cd

सर्ववर्णभ्रष्टकरा मूढास्सत्कर्मकारिणः

sarvavarṇabhraṣṭakarā mūḍhāssatkarmakāriṇaḥ

1,1.32ab

स्त्रियश्च प्रायशो भ्रष्टा भर्त्रवज्ञानकारिकाः

striyaśca prāyaśo bhraṣṭā bhartravajñānakārikāḥ

1,1.32cd

श्वशुरद्रोहकारिण्यो निर्भया मलिनाशनाः

śvaśuradrohakāriṇyo nirbhayā malināśanāḥ

1,1.33ab

कुहावभावनिरताः कुशीलास्स्मरविह्वलाः

kuhāvabhāvaniratāḥ kuśīlāssmaravihvalāḥ

1,1.33cd

जारसंगरता नित्यं स्वस्वामिविमुखास्तथा

jārasaṃgaratā nityaṃ svasvāmivimukhāstathā

1,1.34ab

तनया मातृपित्रोश्च भक्तिहीना दुराशयाः

tanayā mātṛpitrośca bhaktihīnā durāśayāḥ

1,1.34cd

अविद्यापाठका नित्यं रोगग्रसितदेहकाः

avidyāpāṭhakā nityaṃ rogagrasitadehakāḥ

1,1.35ab

एतेषां नष्टबुद्धीनां स्वधर्मत्यागशीलिनाम्

eteṣāṃ naṣṭabuddhīnāṃ svadharmatyāgaśīlinām

1,1.35cd

परलोकेपीह लोके कथं सूत गतिर्भवेत्

paralokepīha loke kathaṃ sūta gatirbhavet

1,1.36ab

इति चिंताकुलं चित्तं जायते सततं हि नः

iti ciṃtākulaṃ cittaṃ jāyate satataṃ hi naḥ

1,1.36cd

परोपकारसदृशो नास्ति धर्मो परः खलु

paropakārasadṛśo nāsti dharmo paraḥ khalu

1,1.37ab

लघूपायेन येनैषां भवेत्सद्योघनाशनम्

laghūpāyena yenaiṣāṃ bhavetsadyoghanāśanam

1,1.37cd

सर्वसिद्धान्तवित्त्वं हि कृपया तद्वदाधुना

sarvasiddhāntavittvaṃ hi kṛpayā tadvadādhunā

1,1.38ab

व्यास उवाच इत्याकर्ण्य वचस्तेषां मुनीनां भावितात्मनाम्

vyāsa uvāca ityākarṇya vacasteṣāṃ munīnāṃ bhāvitātmanām

1,1.38cd

मनसा शंकरं स्मृत्वा सूतः प्रोवाच तान्मुनीन्

manasā śaṃkaraṃ smṛtvā sūtaḥ provāca tānmunīn

Chapter 1.2

1,2.1ab

इति श्रीशैवे महापुराणे विद्येश्वरसंहितायां मुनिप्रश्नवर्णनोनामप्रथमो ऽध्यायः सूतौवाच साधुपृष्टं साधवो वस्त्रैलोक्यहितकारकम्

iti śrīśaive mahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ munipraśnavarṇanonāmaprathamo 'dhyāyaḥ sūtauvāca sādhupṛṣṭaṃ sādhavo vastrailokyahitakārakam

1,2.1cd

गुरुं स्मृत्वा भवत्स्नेहाद्वक्ष्ये तच्छृणुतादरात्

guruṃ smṛtvā bhavatsnehādvakṣye tacchṛṇutādarāt

1,2.2ab

वेदांतसारसर्वस्वं पुराणं शैवमुत्तमम्

vedāṃtasārasarvasvaṃ purāṇaṃ śaivamuttamam

1,2.2cd

सर्वाघौघोद्धारकरं परत्र परमार्थदम्

sarvāghaughoddhārakaraṃ paratra paramārthadam

1,2.3ab

कलिकल्मषविध्वंसि यस्मिञ्च्छिवयशः परम्

kalikalmaṣavidhvaṃsi yasmiñcchivayaśaḥ param

1,2.3cd

विजृम्भते सदा विप्राश्चतुर्वर्गफलप्रदम्

vijṛmbhate sadā viprāścaturvargaphalapradam

1,2.4ab

तस्याध्ययनमात्रेण पुराणस्य द्विजोत्तमाः

tasyādhyayanamātreṇa purāṇasya dvijottamāḥ

1,2.4cd

सर्वोत्तमस्य शैवस्य ते यास्यंति सुसद्गतिम्

sarvottamasya śaivasya te yāsyaṃti susadgatim

1,2.5ab

तावद्विजृंभते पापं ब्रह्महत्यापुरस्सरम्

tāvadvijṛṃbhate pāpaṃ brahmahatyāpurassaram

1,2.5cd

यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho

1,2.6ab

तावत्कलिमहोत्पाताः संचरिष्यंति निर्भयाः

tāvatkalimahotpātāḥ saṃcariṣyaṃti nirbhayāḥ

1,2.6cd

यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho

1,2.7ab

तावत्सर्वाणि शास्त्राणि विवदंति परस्परम्

tāvatsarvāṇi śāstrāṇi vivadaṃti parasparam

1,2.7cd

यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho

1,2.8ab

तावत्स्वरूपं दुर्बोधं शिवस्य महतामपि

tāvatsvarūpaṃ durbodhaṃ śivasya mahatāmapi

1,2.8cd

यावच्छिवपुराणं हि नो देष्यति जगत्यहो

yāvacchivapurāṇaṃ hi no deṣyati jagatyaho

1,2.9ab

तावद्यमभटाः क्रूराः संचरिष्यंति निर्भयाः

tāvadyamabhaṭāḥ krūrāḥ saṃcariṣyaṃti nirbhayāḥ

1,2.9cd

यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho

1,2.10ab

तावत्सर्वपुराणानि प्रगर्जंति महीतले

tāvatsarvapurāṇāni pragarjaṃti mahītale

1,2.10cd

यावच्छिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

yāvacchivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho

1,2.11ab

तावत्सर्वाणि तीर्थानि विवदंति महीतले

tāvatsarvāṇi tīrthāni vivadaṃti mahītale

1,2.11cd

यावछिवपुराणं हि नोदेष्यति जगत्यहो

yāvachivapurāṇaṃ hi nodeṣyati jagatyaho

1,2.12ab

तावत्सर्वाणि मंत्राणि विवदंति महीतले

tāvatsarvāṇi maṃtrāṇi vivadaṃti mahītale

1,2.12cd