Books / Śiva Purāṇa — Sanskrit Text

2. Śiva Purāṇa (part 2 of 2)

Chapter 7.1.27

7.1,27.1ab

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे व्याघ्रगतिवर्णनं नाम षड्विंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः कृत्वा गौरं वपुर्दिव्यं देवी गिरिवरात्मजा

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe vyāghragativarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ kṛtvā gauraṃ vapurdivyaṃ devī girivarātmajā

7.1,27.1cd

कथं ददर्श भर्तारं प्रविष्टा मन्दितं सती

kathaṃ dadarśa bhartāraṃ praviṣṭā manditaṃ satī

7.1,27.2ab

प्रवेशसमये तस्या भवनद्वारगोचरैः

praveśasamaye tasyā bhavanadvāragocaraiḥ

7.1,27.2cd

गणेशैः किं कृतं देवस्तान्दृष्ट्वा किन्तदा ऽकरोत्

gaṇeśaiḥ kiṃ kṛtaṃ devastāndṛṣṭvā kintadā 'karot

7.1,27.3ab

वायुरुवाच प्रवक्तुमंजसा ऽशक्यः तादृशः परमो रसः

vāyuruvāca pravaktumaṃjasā 'śakyaḥ tādṛśaḥ paramo rasaḥ

7.1,27.3cd

येन प्रणयगर्भेण भावो भाववतां हृतः

yena praṇayagarbheṇa bhāvo bhāvavatāṃ hṛtaḥ

7.1,27.4ab

द्वास्थैस्ससंभ्रमैरेव देवो देव्यागमोत्सुकः

dvāsthaissasaṃbhramaireva devo devyāgamotsukaḥ

7.1,27.4cd

शंकमाना प्रविष्टान्तस्तञ्च सा समपश्यत

śaṃkamānā praviṣṭāntastañca sā samapaśyata

7.1,27.5ab

तैस्तैः प्रणयभावैश्च भवनान्तरवर्तिभिः

taistaiḥ praṇayabhāvaiśca bhavanāntaravartibhiḥ

7.1,27.5cd

गणेन्द्रैर्वन्दिता वाचा प्रणनाम त्रियम्बकम्

gaṇendrairvanditā vācā praṇanāma triyambakam

7.1,27.6ab

प्रणम्य नोत्थिता यावत्तावत्तां परमेश्वरः

praṇamya notthitā yāvattāvattāṃ parameśvaraḥ

7.1,27.6cd

प्रगृह्य दोर्भ्यामाश्लिष्य परितः परया मुदा

pragṛhya dorbhyāmāśliṣya paritaḥ parayā mudā

7.1,27.7ab

स्वांके धर्तुं प्रवृत्तो ऽपि सा पर्यंके न्यषीदत

svāṃke dhartuṃ pravṛtto 'pi sā paryaṃke nyaṣīdata

7.1,27.7cd

पर्यंकतो बलाद्देवीं सोङ्कमारोप्य सुस्मिताम्

paryaṃkato balāddevīṃ soṅkamāropya susmitām

7.1,27.8ab

सस्मितो विवृतैर्नेत्रैस्तद्वक्त्रं प्रपिबन्निव

sasmito vivṛtairnetraistadvaktraṃ prapibanniva

7.1,27.8cd

तया संभाषणायेशः पूर्वभाषितमब्रवीत्

tayā saṃbhāṣaṇāyeśaḥ pūrvabhāṣitamabravīt

7.1,27.9ab

देवदेव उवाच सा दशा च व्यतीता किं तव सर्वांगसुन्दरि

devadeva uvāca sā daśā ca vyatītā kiṃ tava sarvāṃgasundari

7.1,27.9cd

यस्यामनुनयोपायः को ऽपि कोपान्न लभ्यते

yasyāmanunayopāyaḥ ko 'pi kopānna labhyate

7.1,27.10ab

स्वेच्छयापि न कालीति नान्यवर्णवतीति च

svecchayāpi na kālīti nānyavarṇavatīti ca

7.1,27.10cd

त्वत्स्वभावाहृतं चित्तं सुभ्रु चिंतावहं मम

tvatsvabhāvāhṛtaṃ cittaṃ subhru ciṃtāvahaṃ mama

7.1,27.11ab

विस्मृतः परमो भावः कथं स्वेच्छांगयोगतः

vismṛtaḥ paramo bhāvaḥ kathaṃ svecchāṃgayogataḥ

7.1,27.11cd

न सम्भवन्ति ये तत्र चित्तकालुष्यहेतवः

na sambhavanti ye tatra cittakāluṣyahetavaḥ

7.1,27.12ab

पृथग्जनवदन्योन्यं विप्रियस्यापि कारणम्

pṛthagjanavadanyonyaṃ vipriyasyāpi kāraṇam

7.1,27.12cd

आवयोरपि यद्यस्ति नास्त्येवैतच्चराचरम्

āvayorapi yadyasti nāstyevaitaccarācaram

7.1,27.13ab

अहमग्निशिरोनिष्ठस्त्वं सोमशिरसि स्थिता

ahamagniśironiṣṭhastvaṃ somaśirasi sthitā

7.1,27.13cd

अग्नीषोमात्मकं विश्वमावाभ्यां समधिष्ठितम्

agnīṣomātmakaṃ viśvamāvābhyāṃ samadhiṣṭhitam

7.1,27.14ab

जगद्धिताय चरतोः स्वेच्छाधृतशरीरयोः

jagaddhitāya caratoḥ svecchādhṛtaśarīrayoḥ

7.1,27.14cd

आवयोर्विप्रयोगे हि स्यान्निरालम्बनं जगत्

āvayorviprayoge hi syānnirālambanaṃ jagat

7.1,27.15ab

अस्ति हेत्वन्तरं चात्र शास्त्रयुक्तिविनिश्चितम्

asti hetvantaraṃ cātra śāstrayuktiviniścitam

7.1,27.15cd

वागर्थमिव मे वैतज्जगत्स्थावरजंगमम्

vāgarthamiva me vaitajjagatsthāvarajaṃgamam

7.1,27.16ab

त्वं हि वागमृतं साक्षादहमर्थामृतं परम्

tvaṃ hi vāgamṛtaṃ sākṣādahamarthāmṛtaṃ param

7.1,27.16cd

द्वयमप्यमृतं कस्माद्वियुक्तमुपपद्यते

dvayamapyamṛtaṃ kasmādviyuktamupapadyate

7.1,27.17ab

532अ विद्याप्रत्यायिका त्वं मे वेद्यो ऽहं प्रत्ययात्तव

532a vidyāpratyāyikā tvaṃ me vedyo 'haṃ pratyayāttava

7.1,27.17cd

विद्यावेद्यात्मनोरेव विश्लेषः कथमावयोः

vidyāvedyātmanoreva viśleṣaḥ kathamāvayoḥ

7.1,27.18ab

न कर्मणा सृजामीदं जगत्प्रतिसृजामि च

na karmaṇā sṛjāmīdaṃ jagatpratisṛjāmi ca

7.1,27.18cd

सर्वस्याज्ञैकलभ्यत्वादाज्ञात्वं हि गरीयसी

sarvasyājñaikalabhyatvādājñātvaṃ hi garīyasī

7.1,27.19ab

आज्ञैकसारमैश्वर्यं यस्मात्स्वातंत्र्यलक्षणम्

ājñaikasāramaiśvaryaṃ yasmātsvātaṃtryalakṣaṇam

7.1,27.19cd

आज्ञया विप्रयुक्तस्य चैश्वर्यं मम कीदृशम्

ājñayā viprayuktasya caiśvaryaṃ mama kīdṛśam

7.1,27.20ab

न कदाचिदवस्थानमावयोर्विप्रयुक्तयोः

na kadācidavasthānamāvayorviprayuktayoḥ

7.1,27.20cd

देवानां कार्यमुद्दिश्य लीलोक्तिं कृतवानहम्

devānāṃ kāryamuddiśya līloktiṃ kṛtavānaham

7.1,27.21ab

त्वयाप्यविदितं नास्ति कथं कुपितवत्यसि

tvayāpyaviditaṃ nāsti kathaṃ kupitavatyasi

7.1,27.21cd

ततस्त्रिलोकरक्षार्थे कोपो मय्यपि ते कृतः

tatastrilokarakṣārthe kopo mayyapi te kṛtaḥ

7.1,27.22ab

यदनर्थाय भूतानां न तदस्ति खलु त्वयि

yadanarthāya bhūtānāṃ na tadasti khalu tvayi

7.1,27.22cd

इति प्रियंवदे साक्षादीश्वरे परमेश्वरे

iti priyaṃvade sākṣādīśvare parameśvare

7.1,27.23ab

शृंगारभावसाराणां जन्मभूमिरकृत्रिमा

śṛṃgārabhāvasārāṇāṃ janmabhūmirakṛtrimā

7.1,27.23cd

स्वभर्त्रा ललितन्तथ्यमुक्तं मत्वा स्मितोत्तरम्

svabhartrā lalitantathyamuktaṃ matvā smitottaram

7.1,27.24ab

लज्जया न किमप्यूचे कौशिकी वर्णनात्परम्

lajjayā na kimapyūce kauśikī varṇanātparam

7.1,27.24cd

तदेव वर्णयाम्यद्य शृणु देव्याश्च वर्णनम्

tadeva varṇayāmyadya śṛṇu devyāśca varṇanam

7.1,27.25ab

देव्युवाच किं देवेन न सा दृष्टा या सृष्टा कौशिकी मया

devyuvāca kiṃ devena na sā dṛṣṭā yā sṛṣṭā kauśikī mayā

7.1,27.25cd

तादृशी कन्यका लोके न भूता न भविष्यति

tādṛśī kanyakā loke na bhūtā na bhaviṣyati

7.1,27.26ab

तस्या वीर्यं बलं विन्ध्यनिलयं विजयं तथा

tasyā vīryaṃ balaṃ vindhyanilayaṃ vijayaṃ tathā

7.1,27.26cd

शुंभस्य च निशुंभस्य मारणे च रणे तयोः

śuṃbhasya ca niśuṃbhasya māraṇe ca raṇe tayoḥ

7.1,27.27ab

प्रत्यक्षफलदानं च लोकाय भजते सदा

pratyakṣaphaladānaṃ ca lokāya bhajate sadā

7.1,27.27cd

लोकानां रक्षणं शश्वद्ब्रह्मा विज्ञापयिष्यति

lokānāṃ rakṣaṇaṃ śaśvadbrahmā vijñāpayiṣyati

7.1,27.28ab

इति संभाषमाणाया देव्या एवाज्ञया तदा

iti saṃbhāṣamāṇāyā devyā evājñayā tadā

7.1,27.28cd

व्याघ्रः सख्या समानीय पुरो ऽवस्थापितस्तदा

vyāghraḥ sakhyā samānīya puro 'vasthāpitastadā

7.1,27.29ab

तं प्रेक्ष्याह पुनर्देवी देवानीतमुपायतम्

taṃ prekṣyāha punardevī devānītamupāyatam

7.1,27.29cd

व्याघ्रं पश्य न चानेन सदृशो मदुपासकः

vyāghraṃ paśya na cānena sadṛśo madupāsakaḥ

7.1,27.30ab

अनेन दुष्टसंघेभ्यो रक्षितं मत्तपोवनम्

anena duṣṭasaṃghebhyo rakṣitaṃ mattapovanam

7.1,27.30cd

अतीव मम भक्तश्च विश्रब्धश्च स्वरक्षणात्

atīva mama bhaktaśca viśrabdhaśca svarakṣaṇāt

7.1,27.31ab

स्वदेशं च परित्यज्य प्रसादार्थं समागतः

svadeśaṃ ca parityajya prasādārthaṃ samāgataḥ

7.1,27.31cd

यदि प्रीतिरभून्मत्तः परां प्रीतिं करोषि मे

yadi prītirabhūnmattaḥ parāṃ prītiṃ karoṣi me

7.1,27.32ab

नित्यमन्तःपुरद्वारि नियोगान्नन्दिनः स्वयम्

nityamantaḥpuradvāri niyogānnandinaḥ svayam

7.1,27.32cd

रक्षिभिस्सह तच्चिह्नैर्वर्ततामयमीश्वर

rakṣibhissaha taccihnairvartatāmayamīśvara

7.1,27.33ab

वायुरुवाच मधुरं प्रणयोदर्कं श्रुत्वा देव्याः शुभं वचः

vāyuruvāca madhuraṃ praṇayodarkaṃ śrutvā devyāḥ śubhaṃ vacaḥ

7.1,27.33cd

प्रीतो ऽस्मीत्याह तं देवस्स चादृश्यत तत्क्षणात्

prīto 'smītyāha taṃ devassa cādṛśyata tatkṣaṇāt

7.1,27.34ab

बिभ्रद्वेत्रलतां हैमीं रत्नचित्रं च कंचुकम्

bibhradvetralatāṃ haimīṃ ratnacitraṃ ca kaṃcukam

7.1,27.34cd

छुरिकामुरगप्रख्यां गणेशो रक्षवेषधृक्

churikāmuragaprakhyāṃ gaṇeśo rakṣaveṣadhṛk

7.1,27.35ab

यस्मात्सोमो महादेवो नन्दी चानेन नन्दितः

yasmātsomo mahādevo nandī cānena nanditaḥ

7.1,27.35cd

सोमनन्दीति विख्यातस्तस्मादेष समाख्यया

somanandīti vikhyātastasmādeṣa samākhyayā

7.1,27.36ab

इत्थं देव्याः प्रियं कृत्वा देवश्चर्धेन्दुभूषणः

itthaṃ devyāḥ priyaṃ kṛtvā devaścardhendubhūṣaṇaḥ

7.1,27.36cd

भूषयामास तन्दिव्यैर्भूषणै रत्नभूषितैः

bhūṣayāmāsa tandivyairbhūṣaṇai ratnabhūṣitaiḥ

7.1,27.37ab

ततस्स गौरीं गिरिशो गिरीन्द्रजां सगौरवां सर्वमनोहरां हरः

tatassa gaurīṃ giriśo girīndrajāṃ sagauravāṃ sarvamanoharāṃ haraḥ

7.1,27.37cd

पर्यंकमारोप्य वरांगभूषणैर्विभूषयामास शशांकभूषणः

paryaṃkamāropya varāṃgabhūṣaṇairvibhūṣayāmāsa śaśāṃkabhūṣaṇaḥ

Chapter 7.1.28

7.1,28.1ab

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे सप्तविंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः देवीं समादधानेन देवेनेदं किमीरितम्

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe saptaviṃśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ devīṃ samādadhānena devenedaṃ kimīritam

7.1,28.1cd

अग्निषोमात्मकं विश्वं वागर्थात्मकमित्यपि

agniṣomātmakaṃ viśvaṃ vāgarthātmakamityapi

7.1,28.2ab

आज्ञैकसारमैश्वर्यमाज्ञा त्वमिति चोदितम्

ājñaikasāramaiśvaryamājñā tvamiti coditam

7.1,28.2cd

तदिदं श्रोतुमिच्छामो यथावदनुपूर्वशः

tadidaṃ śrotumicchāmo yathāvadanupūrvaśaḥ

7.1,28.3ab

वायुरुवाच अग्निरित्युच्यते रौद्री घोरा या तैजसी तनुः

vāyuruvāca agnirityucyate raudrī ghorā yā taijasī tanuḥ

7.1,28.3cd

सोमः शाक्तो ऽमृतमयः शक्तेः शान्तिकरी तनुः

somaḥ śākto 'mṛtamayaḥ śakteḥ śāntikarī tanuḥ

7.1,28.4ab

अमृतं यत्प्रतिष्ठा सा तेजो विद्या कला स्वयम्

amṛtaṃ yatpratiṣṭhā sā tejo vidyā kalā svayam

7.1,28.4cd

भूतसूक्ष्मेषु सर्वेषु त एव रसतेजसी

bhūtasūkṣmeṣu sarveṣu ta eva rasatejasī

7.1,28.5ab

द्विविधा तेजसो वृत्तिसूर्यात्मा चानलात्मिका

dvividhā tejaso vṛttisūryātmā cānalātmikā

7.1,28.5cd

तथैव रसवृत्तिश्च सोमात्मा च जलात्मिका

tathaiva rasavṛttiśca somātmā ca jalātmikā

7.1,28.6ab

विद्युदादिमयन्तेजो मधुरादिमयो रसः

vidyudādimayantejo madhurādimayo rasaḥ

7.1,28.6cd

तेजोरसविभेदैस्तु धृतमेतच्चराचरम्

tejorasavibhedaistu dhṛtametaccarācaram

7.1,28.7ab

अग्नेरमृतनिष्पत्तिरमृतेनाग्निरेधते

agneramṛtaniṣpattiramṛtenāgniredhate

7.1,28.7cd

अत एव हि विक्रान्तमग्नीषोमं जगद्धितम्

ata eva hi vikrāntamagnīṣomaṃ jagaddhitam

7.1,28.8ab

हविषे सस्यसम्पत्तिर्वृष्टिः सस्याभिवृद्धये

haviṣe sasyasampattirvṛṣṭiḥ sasyābhivṛddhaye

7.1,28.8cd

वृष्टेरेव हविस्तस्मादग्नीषोमधृतं जगत्

vṛṣṭereva havistasmādagnīṣomadhṛtaṃ jagat

7.1,28.9ab

अग्निरूर्ध्वं ज्वलत्येष यावत्सौम्यं परामृतम्

agnirūrdhvaṃ jvalatyeṣa yāvatsaumyaṃ parāmṛtam

7.1,28.9cd

यावदग्न्यास्पदं सौम्यममृतं च स्रवत्यधः

yāvadagnyāspadaṃ saumyamamṛtaṃ ca sravatyadhaḥ

7.1,28.10ab

अत एव हि कालाग्निरधस्ताच्छक्तिरूर्ध्वतः

ata eva hi kālāgniradhastācchaktirūrdhvataḥ

7.1,28.10cd

यावदादहनं चोर्ध्वमधश्चाप्लावनं भवेत्

yāvadādahanaṃ cordhvamadhaścāplāvanaṃ bhavet

7.1,28.11ab

आधारशक्त्यैव धृतः कालाग्निरयमूर्ध्वगः

ādhāraśaktyaiva dhṛtaḥ kālāgnirayamūrdhvagaḥ

7.1,28.11cd

तथैव निम्नगः सोमश्शिवशक्तिपदास्पदः

tathaiva nimnagaḥ somaśśivaśaktipadāspadaḥ

7.1,28.12ab

शिवश्चोर्ध्वमधश्शक्तिरूर्ध्वं शक्तिरधः शिवः

śivaścordhvamadhaśśaktirūrdhvaṃ śaktiradhaḥ śivaḥ

7.1,28.12cd

तदित्थं शिवशक्तिभ्यान्नाव्याप्तमिह किञ्चन

taditthaṃ śivaśaktibhyānnāvyāptamiha kiñcana

7.1,28.13ab

असकृच्चाग्निना दग्धं जगद्यद्भस्मसात्कृतम्

asakṛccāgninā dagdhaṃ jagadyadbhasmasātkṛtam

7.1,28.13cd

अग्नेर्वीर्यमिदं चाहुस्तद्वीर्यं भस्म यत्ततः

agnervīryamidaṃ cāhustadvīryaṃ bhasma yattataḥ

7.1,28.14ab

यश्चेत्थं भस्मसद्भावं ज्ञात्वा स्नाति च भस्मना

yaścetthaṃ bhasmasadbhāvaṃ jñātvā snāti ca bhasmanā

7.1,28.14cd

अग्निरित्यादिभिर्मन्त्रैर्बद्धः पाशात्प्रमुच्यते

agnirityādibhirmantrairbaddhaḥ pāśātpramucyate

7.1,28.15ab

अग्नेर्वीर्यं तु यद्भस्म सोमेनाप्लावितम्पुनः

agnervīryaṃ tu yadbhasma somenāplāvitampunaḥ

7.1,28.15cd

अयोगयुक्त्या प्रकृतेरधिकाराय कल्पते

ayogayuktyā prakṛteradhikārāya kalpate

7.1,28.16ab

योगयुक्त्या तु तद्भस्म प्लाव्यमानं समन्ततः

yogayuktyā tu tadbhasma plāvyamānaṃ samantataḥ

7.1,28.16cd

शाक्तेनामृतवर्षेण चाधिकारान्निवर्तयेत्

śāktenāmṛtavarṣeṇa cādhikārānnivartayet

7.1,28.17ab

अतो मृत्युंजयायेत्थममृतप्लावनं सदा

ato mṛtyuṃjayāyetthamamṛtaplāvanaṃ sadā

7.1,28.17cd

शिवशक्त्यमृतस्पर्शे लब्धं येन कुतो मृतिः

śivaśaktyamṛtasparśe labdhaṃ yena kuto mṛtiḥ

7.1,28.18ab

यो वेद दहनं गुह्यं प्लावनं च यथोदितम्

yo veda dahanaṃ guhyaṃ plāvanaṃ ca yathoditam

7.1,28.18cd

अग्नीषोमपदं हित्वा न स भूयो ऽभिजायते

agnīṣomapadaṃ hitvā na sa bhūyo 'bhijāyate

7.1,28.19ab

शिवाग्निना तनुं दग्ध्वा शक्तिसौम्या मृतेन यः

śivāgninā tanuṃ dagdhvā śaktisaumyā mṛtena yaḥ

7.1,28.19cd

प्लावयेद्योगमार्गेण सो ऽमृतत्वाय कल्पते

plāvayedyogamārgeṇa so 'mṛtatvāya kalpate

7.1,28.20ab

हृदि कृत्वेममर्थं वै देवेन समुदाहृतम्

hṛdi kṛtvemamarthaṃ vai devena samudāhṛtam

7.1,28.20cd

अग्नीषोमात्मकं विश्वं जगदित्यनुरूपतः

agnīṣomātmakaṃ viśvaṃ jagadityanurūpataḥ

Chapter 7.1.29

7.1,29.1ab

533अ इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे भस्मतत्त्ववर्णनं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः वायुरुवाच निवेदयामि जगतो वागर्थात्म्यं कृतं यथा

533a iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe bhasmatattvavarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ vāyuruvāca nivedayāmi jagato vāgarthātmyaṃ kṛtaṃ yathā

7.1,29.1cd

षडध्ववेदनं सम्यक् समासान्न तु विस्तरात्

ṣaḍadhvavedanaṃ samyak samāsānna tu vistarāt

7.1,29.2ab

नास्ति कश्चिदशब्दार्थो नापि शब्दो निरर्थकः

nāsti kaścidaśabdārtho nāpi śabdo nirarthakaḥ

7.1,29.2cd

ततो हि समये शब्दस्सर्वस्सर्वार्थबोधकः

tato hi samaye śabdassarvassarvārthabodhakaḥ

7.1,29.3ab

प्रकृतेः परिणामो ऽयं द्विधा शब्दार्थभावना

prakṛteḥ pariṇāmo 'yaṃ dvidhā śabdārthabhāvanā

7.1,29.3cd

तामाहुः प्राकृतीं मूर्तिं शिवयोः परमात्मनोः

tāmāhuḥ prākṛtīṃ mūrtiṃ śivayoḥ paramātmanoḥ

7.1,29.4ab

शब्दात्मिका विभूतिर्या सा त्रिधा कथ्यते बुधैः

śabdātmikā vibhūtiryā sā tridhā kathyate budhaiḥ

7.1,29.4cd

स्थूला सूक्ष्मा परा चेति स्थूला या श्रुतिगोचरा

sthūlā sūkṣmā parā ceti sthūlā yā śrutigocarā

7.1,29.5ab

सूक्ष्मा चिन्तामयी प्रोक्ता चिंतया रहिता परा

sūkṣmā cintāmayī proktā ciṃtayā rahitā parā

7.1,29.5cd

या शक्तिः सा परा शक्तिश्शिवतत्त्वसमाश्रया

yā śaktiḥ sā parā śaktiśśivatattvasamāśrayā

7.1,29.6ab

ज्ञानशक्तिसमायोगादिच्छोपोद्बलिका तथा

jñānaśaktisamāyogādicchopodbalikā tathā

7.1,29.6cd

सर्वशक्तिसमष्ट्यात्मा शक्तितत्त्वसमाख्यया

sarvaśaktisamaṣṭyātmā śaktitattvasamākhyayā

7.1,29.7ab

समस्तकार्यजातस्य मूलप्रकृतितां गता

samastakāryajātasya mūlaprakṛtitāṃ gatā

7.1,29.7cd

सैव कुण्डलिनी माया शुद्धाध्वपरमा सती

saiva kuṇḍalinī māyā śuddhādhvaparamā satī

7.1,29.8ab

सा विभागस्वरूपैव षडध्वात्मा विजृंभते

sā vibhāgasvarūpaiva ṣaḍadhvātmā vijṛṃbhate

7.1,29.8cd

तत्र शब्दास्त्रयो ऽध्वानस्त्रयश्चार्थाः समीरिताः

tatra śabdāstrayo 'dhvānastrayaścārthāḥ samīritāḥ

7.1,29.9ab

सर्वेषामपि वै पुंसां नैजशुद्ध्यनुरूपतः

sarveṣāmapi vai puṃsāṃ naijaśuddhyanurūpataḥ

7.1,29.9cd

लयभोगाधिकारास्स्युस्सर्वतत्त्वविभागतः

layabhogādhikārāssyussarvatattvavibhāgataḥ

7.1,29.10ab

कलाभिस्तानि तत्त्वानि व्याप्तान्येव यथातथम्

kalābhistāni tattvāni vyāptānyeva yathātatham

7.1,29.10cd

परस्याः प्रकृतेरादौ पञ्चधा परिणामतः

parasyāḥ prakṛterādau pañcadhā pariṇāmataḥ

7.1,29.11ab

कलाश्च ता निवृत्त्याद्याः पर्याप्ता इति निश्चयः

kalāśca tā nivṛttyādyāḥ paryāptā iti niścayaḥ

7.1,29.11cd

मंत्राध्वा च पदाध्वा च वर्णाध्वा चेति शब्दतः

maṃtrādhvā ca padādhvā ca varṇādhvā ceti śabdataḥ

7.1,29.12ab

भुवनाध्वा च तत्त्वाध्वा कलाध्वा चार्थतः क्रमात्

bhuvanādhvā ca tattvādhvā kalādhvā cārthataḥ kramāt

7.1,29.12cd

अत्रान्योन्यं च सर्वेषां व्याप्यव्यापकतोच्यते

atrānyonyaṃ ca sarveṣāṃ vyāpyavyāpakatocyate

7.1,29.13ab

मंत्राः सर्वैः पदैर्व्याप्ता वाक्यभावात्पदानि च

maṃtrāḥ sarvaiḥ padairvyāptā vākyabhāvātpadāni ca

7.1,29.13cd

वर्णैर्वर्णसमूहं हि पदमाहुर्विपश्चितः

varṇairvarṇasamūhaṃ hi padamāhurvipaścitaḥ

7.1,29.14ab

वर्णास्तु भुवनैर्व्याप्तास्तेषां तेषूपलंभनात्

varṇāstu bhuvanairvyāptāsteṣāṃ teṣūpalaṃbhanāt

7.1,29.14cd

भुवनान्यपि तत्त्वौघैरुत्पत्त्यांतर्बहिष्क्रमात्

bhuvanānyapi tattvaughairutpattyāṃtarbahiṣkramāt

7.1,29.15ab

व्याप्तानि कारणैस्तत्त्वैरारब्धत्वादनेकशः

vyāptāni kāraṇaistattvairārabdhatvādanekaśaḥ

7.1,29.15cd

अंतरादुत्थितानीह भुवनानि तु कानिचित्

aṃtarādutthitānīha bhuvanāni tu kānicit

7.1,29.16ab

पौराणिकानि चान्यानि विज्ञेयानि शिवागमे

paurāṇikāni cānyāni vijñeyāni śivāgame

7.1,29.16cd

सांख्ययोगप्रसिद्धानि तत्त्वान्यपि च कानिचित्

sāṃkhyayogaprasiddhāni tattvānyapi ca kānicit

7.1,29.17ab

शिवशास्त्रप्रसिद्धानि ततोन्यान्यपि कृत्स्नशः

śivaśāstraprasiddhāni tatonyānyapi kṛtsnaśaḥ

7.1,29.17cd

कलाभिस्तानि तत्त्वानि व्याप्तान्येव यथातथम्

kalābhistāni tattvāni vyāptānyeva yathātatham

7.1,29.18ab

परस्याः प्रकृतेरादौ पञ्चधा परिणामतः

parasyāḥ prakṛterādau pañcadhā pariṇāmataḥ

7.1,29.18cd

कलाश्च ता निवृत्त्याद्या व्याप्ताः पञ्च यथोत्तरम्

kalāśca tā nivṛttyādyā vyāptāḥ pañca yathottaram

7.1,29.19ab

व्यापिकातः परा शक्तिरविभक्ता षडध्वनाम्

vyāpikātaḥ parā śaktiravibhaktā ṣaḍadhvanām

7.1,29.19cd

परप्रकृतिभावस्य तत्सत्त्वाच्छिवतत्त्वतः

paraprakṛtibhāvasya tatsattvācchivatattvataḥ

7.1,29.20ab

शक्त्यादि च पृथिव्यन्तं शिवतत्त्वसमुद्भवम्

śaktyādi ca pṛthivyantaṃ śivatattvasamudbhavam

7.1,29.20cd

व्याप्तमेकेन तेनैव मृदा कुंभादिकं यथा

vyāptamekena tenaiva mṛdā kuṃbhādikaṃ yathā

7.1,29.21ab

शैवं तत्परमं धाम यत्प्राप्यं षड्भिरध्वभिः

śaivaṃ tatparamaṃ dhāma yatprāpyaṃ ṣaḍbhiradhvabhiḥ

7.1,29.21cd

533ब् व्यापिका ऽव्यापिका शक्तिः पञ्चतत्त्वविशोधनात्

533b vyāpikā 'vyāpikā śaktiḥ pañcatattvaviśodhanāt

7.1,29.22ab

निवृत्त्या रुद्रपर्यन्तं स्थितिरण्डस्य शोध्यते

nivṛttyā rudraparyantaṃ sthitiraṇḍasya śodhyate

7.1,29.22cd

प्रतिष्ठया तदूर्ध्वं तु यावदव्यक्तगोचरम्

pratiṣṭhayā tadūrdhvaṃ tu yāvadavyaktagocaram

7.1,29.23ab

तदूर्ध्वं विद्यया मध्ये यावद्विश्वेश्वरावधि

tadūrdhvaṃ vidyayā madhye yāvadviśveśvarāvadhi

7.1,29.23cd

शान्त्या तदूर्ध्वं मध्वान्ते विशुद्धिः शान्त्यतीतया

śāntyā tadūrdhvaṃ madhvānte viśuddhiḥ śāntyatītayā

7.1,29.24ab

यामाहुः परमं व्योम परप्रकृतियोगतः

yāmāhuḥ paramaṃ vyoma paraprakṛtiyogataḥ

7.1,29.24cd

एतानि पञ्चतत्त्वानि यैर्व्याप्तमखिलं जगत्

etāni pañcatattvāni yairvyāptamakhilaṃ jagat

7.1,29.25ab

तत्रैव सर्वमेवेदं द्रष्टव्यं खलु साधकैः

tatraiva sarvamevedaṃ draṣṭavyaṃ khalu sādhakaiḥ

7.1,29.25cd

अध्वव्याप्तिमविज्ञाय शुद्धिं यः कर्तुमिच्छति

adhvavyāptimavijñāya śuddhiṃ yaḥ kartumicchati

7.1,29.26ab

स विप्रलम्भकः शुद्धेर्नालम्प्रापयितुं फलम्

sa vipralambhakaḥ śuddhernālamprāpayituṃ phalam

7.1,29.26cd

वृथा परिश्रमस्तस्य निरयायैव केवलम्

vṛthā pariśramastasya nirayāyaiva kevalam

7.1,29.27ab

शक्तिपातसमायोगादृते तत्त्वानि तत्त्वतः

śaktipātasamāyogādṛte tattvāni tattvataḥ

7.1,29.27cd

तद्व्याप्तिस्तद्विवृद्धिश्च ज्ञातुमेवं न शक्यते

tadvyāptistadvivṛddhiśca jñātumevaṃ na śakyate

7.1,29.28ab

शक्तिराज्ञा परा शैवी चिद्रूपा मरमेश्वरी

śaktirājñā parā śaivī cidrūpā marameśvarī

7.1,29.28cd

शिवो ऽधितिष्ठत्यखिलं यया कारणभूतया

śivo 'dhitiṣṭhatyakhilaṃ yayā kāraṇabhūtayā

7.1,29.29ab

नात्मनो नैव मायैषा न विकारो विचारतः

nātmano naiva māyaiṣā na vikāro vicārataḥ

7.1,29.29cd

न बंधो नापि मुक्तिश्च बंधमुक्तिविधायिनी

na baṃdho nāpi muktiśca baṃdhamuktividhāyinī

7.1,29.30ab

सर्वैश्वर्यपराकाष्टा शिवस्य व्यभिचारिणी

sarvaiśvaryaparākāṣṭā śivasya vyabhicāriṇī

7.1,29.30cd

समानधर्मिणी तस्य तैस्तैर्भावैर्विशेषतः

samānadharmiṇī tasya taistairbhāvairviśeṣataḥ

7.1,29.31ab

स तयैव गृही सापि तेनैव गृहिणी सदा

sa tayaiva gṛhī sāpi tenaiva gṛhiṇī sadā

7.1,29.31cd

तयोरपत्यं यत्कार्यं परप्रकृतिजं जगत्

tayorapatyaṃ yatkāryaṃ paraprakṛtijaṃ jagat

7.1,29.32ab

स कर्ता कारणं सेति तयोर्भेदो व्यवस्थितः

sa kartā kāraṇaṃ seti tayorbhedo vyavasthitaḥ

7.1,29.32cd

एक एव शिवः साक्षाद्द्विधा ऽसौ समवस्थितः

eka eva śivaḥ sākṣāddvidhā 'sau samavasthitaḥ

7.1,29.33ab

स्त्रीपुंसभावेन तयोर्भेद इत्यपि केचन

strīpuṃsabhāvena tayorbheda ityapi kecana

7.1,29.33cd

अपरे तु परा शक्तिः शिवस्य समवायिनी

apare tu parā śaktiḥ śivasya samavāyinī

7.1,29.34ab

प्रभेव भानोश्चिद्रूपा भिन्नैवेति व्यवस्थितः

prabheva bhānościdrūpā bhinnaiveti vyavasthitaḥ

7.1,29.34cd

तस्माच्छिवः परो हेतुस्तस्याज्ञा परमेश्वरी

tasmācchivaḥ paro hetustasyājñā parameśvarī

7.1,29.35ab

तयैव प्रेरिता शैवी मूलप्रकृतिरव्यया

tayaiva preritā śaivī mūlaprakṛtiravyayā

7.1,29.35cd

महामाया च माया च प्रकृतिस्त्रिगुणेति च

mahāmāyā ca māyā ca prakṛtistriguṇeti ca

7.1,29.36ab

त्रिविधा कार्यवेधेन सा प्रसूते षडध्वनः

trividhā kāryavedhena sā prasūte ṣaḍadhvanaḥ

7.1,29.36cd

स वागर्थमयश्चाध्वा षड्विधो निखिलं जगत्

sa vāgarthamayaścādhvā ṣaḍvidho nikhilaṃ jagat

7.1,29.37ab

अस्यैव विस्तरं प्राहुः शास्त्रजातमशेषतः

asyaiva vistaraṃ prāhuḥ śāstrajātamaśeṣataḥ

Chapter 7.1.30

7.1,30.1ab

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे वागर्थकतत्त्ववर्णनं नामैकोनत्रिंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः चरितानि विचित्राणि गृह्याणि गहनानि च

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe vāgarthakatattvavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ caritāni vicitrāṇi gṛhyāṇi gahanāni ca

7.1,30.1cd

दुर्विज्ञेयानि देवैश्च मोहयंति मनांसि नः

durvijñeyāni devaiśca mohayaṃti manāṃsi naḥ

7.1,30.2ab

शिवयोस्तत्त्वसम्बन्धे न दोष उपलभ्यते

śivayostattvasambandhe na doṣa upalabhyate

7.1,30.2cd

चरितैः प्राकृतो भावस्तयोरपि विभाव्यते

caritaiḥ prākṛto bhāvastayorapi vibhāvyate

7.1,30.3ab

ब्रह्मादयो ऽपि लोकानां सृष्टिस्थित्यन्तहेतवः

brahmādayo 'pi lokānāṃ sṛṣṭisthityantahetavaḥ

7.1,30.3cd

निग्रहानुग्रहौ प्राप्य शिवस्य वशवर्तिनः

nigrahānugrahau prāpya śivasya vaśavartinaḥ

7.1,30.4ab

शिवः पुनर्न कस्यापि निग्रहानुग्रहास्पदम्

śivaḥ punarna kasyāpi nigrahānugrahāspadam

7.1,30.4cd

अतो ऽनायत्तमैश्वर्यं तस्यैवेति विनिश्चितम्

ato 'nāyattamaiśvaryaṃ tasyaiveti viniścitam

7.1,30.5ab

534अ यद्येवमीदृशैश्वर्यं तत्तु स्वातन्त्र्यलक्षणम्

534a yadyevamīdṛśaiśvaryaṃ tattu svātantryalakṣaṇam

7.1,30.5cd

स्वभावसिद्धं चैतस्य मूर्तिमत्तास्पदं भवेत्

svabhāvasiddhaṃ caitasya mūrtimattāspadaṃ bhavet

7.1,30.6ab

न मूर्तिश्च स्वतंत्रस्य घटते मूलहेतुना

na mūrtiśca svataṃtrasya ghaṭate mūlahetunā

7.1,30.6cd

मूर्तेरपि च कार्यत्वात्तत्सिद्धिः स्यादहैतुकी

mūrterapi ca kāryatvāttatsiddhiḥ syādahaitukī

7.1,30.7ab

सर्वत्र परमो भावो ऽपरमश्चान्य उच्यते

sarvatra paramo bhāvo 'paramaścānya ucyate

7.1,30.7cd

परमापरमौ भावौ कथमेकत्र संगतौ

paramāparamau bhāvau kathamekatra saṃgatau

7.1,30.8ab

निष्फलो हि स्वभावो ऽस्य परमः परमात्मनः

niṣphalo hi svabhāvo 'sya paramaḥ paramātmanaḥ

7.1,30.8cd

स एव सकलः कस्मात्स्वभावो ह्यविपर्ययः

sa eva sakalaḥ kasmātsvabhāvo hyaviparyayaḥ

7.1,30.9ab

स्वभावो विपरीतश्चेत्स्वतंत्रः स्वेच्छया यदि

svabhāvo viparītaścetsvataṃtraḥ svecchayā yadi

7.1,30.9cd

न करोति किमीशानो नित्यानित्यविपर्ययम्

na karoti kimīśāno nityānityaviparyayam

7.1,30.10ab

मूर्तात्मा सकलः कश्चित्स चान्यो निष्फलः शिवः

mūrtātmā sakalaḥ kaścitsa cānyo niṣphalaḥ śivaḥ

7.1,30.10cd

शिवेनाधिष्ठितश्चेति सर्वत्र लघु कथ्यते

śivenādhiṣṭhitaśceti sarvatra laghu kathyate

7.1,30.11ab

मूर्त्यात्मैव तदा मूर्तिः शिवस्यास्य भवेदिति

mūrtyātmaiva tadā mūrtiḥ śivasyāsya bhavediti

7.1,30.11cd

तस्य मूर्तौ मूर्तिमतोः पारतंत्र्यं हि निश्चितम्

tasya mūrtau mūrtimatoḥ pārataṃtryaṃ hi niścitam

7.1,30.12ab

अन्यथा निरपेक्षेण मूर्तिः स्वीक्रियते कथम्

anyathā nirapekṣeṇa mūrtiḥ svīkriyate katham

7.1,30.12cd

मूर्तिस्वीकरणं तस्मान्मूर्तौ साध्यफलेप्सया

mūrtisvīkaraṇaṃ tasmānmūrtau sādhyaphalepsayā

7.1,30.13ab

न हि स्वेच्छाशरीरत्वं स्वातंत्र्यायोपपद्यते

na hi svecchāśarīratvaṃ svātaṃtryāyopapadyate

7.1,30.13cd

स्वेच्छैव तादृशी पुंसां यस्मात्कर्मानुसारिणी

svecchaiva tādṛśī puṃsāṃ yasmātkarmānusāriṇī

7.1,30.14ab

स्वीकर्तुं स्वेच्छया देहं हातुं च प्रभवन्त्युत

svīkartuṃ svecchayā dehaṃ hātuṃ ca prabhavantyuta

7.1,30.14cd

ब्रह्मादयः पिशाचांताः किं ते कर्मातिवर्तिनः

brahmādayaḥ piśācāṃtāḥ kiṃ te karmātivartinaḥ

7.1,30.15ab

इच्छया देहनिर्माणमिन्द्रजालोपमं विदुः

icchayā dehanirmāṇamindrajālopamaṃ viduḥ

7.1,30.15cd

अणिमादिगुणैश्वर्यवशीकारानतिक्रमात्

aṇimādiguṇaiśvaryavaśīkārānatikramāt

7.1,30.16ab

विश्वरूपं दधद्विष्णुर्दधीचेन महर्षिणा

viśvarūpaṃ dadhadviṣṇurdadhīcena maharṣiṇā

7.1,30.16cd

युध्यता समुपालब्धस्तद्रूपं दधता स्वयम्

yudhyatā samupālabdhastadrūpaṃ dadhatā svayam

7.1,30.17ab

सर्वस्मादधिकस्यापि शिवस्य परमात्मनः

sarvasmādadhikasyāpi śivasya paramātmanaḥ

7.1,30.17cd

शरीरवत्तयान्यात्मसाधर्म्यं प्रतिभाति नः

śarīravattayānyātmasādharmyaṃ pratibhāti naḥ

7.1,30.18ab

सर्वानुग्राहकं प्राहुश्शिवं परमकारणम्

sarvānugrāhakaṃ prāhuśśivaṃ paramakāraṇam

7.1,30.18cd

स निर्गृह्णाति देवानां सर्वानुग्राहकः कथम्

sa nirgṛhṇāti devānāṃ sarvānugrāhakaḥ katham

7.1,30.19ab

चिच्छेद बहुशो देवो ब्रह्मणः पञ्चमं शिरः

ciccheda bahuśo devo brahmaṇaḥ pañcamaṃ śiraḥ

7.1,30.19cd

शिवनिन्दां प्रकुर्वंतं पुत्रेति कुमतेर्हठात्

śivanindāṃ prakurvaṃtaṃ putreti kumaterhaṭhāt

7.1,30.20ab

विष्णोरपि नृसिंहस्य रभसा शरभाकृतिः

viṣṇorapi nṛsiṃhasya rabhasā śarabhākṛtiḥ

7.1,30.20cd

बिभेद पद्भ्यामाक्रम्य हृदयं नखरैः खरैः

bibheda padbhyāmākramya hṛdayaṃ nakharaiḥ kharaiḥ

7.1,30.21ab

देवस्त्रीषु च देवेषु दक्षस्याध्वरकारणात्

devastrīṣu ca deveṣu dakṣasyādhvarakāraṇāt

7.1,30.21cd

वीरेण वीरभद्रेण न हि कश्चिददण्डितः

vīreṇa vīrabhadreṇa na hi kaścidadaṇḍitaḥ

7.1,30.22ab

पुरत्रयं च सस्त्रीकं सदैत्यं सह बालकैः

puratrayaṃ ca sastrīkaṃ sadaityaṃ saha bālakaiḥ

7.1,30.22cd

क्षणेनैकेन देवेन नेत्राग्नेरिंधनीकृतम्

kṣaṇenaikena devena netrāgneriṃdhanīkṛtam

7.1,30.23ab

प्रजानां रतिहेतुश्च कामो रतिपतिस्स्वयम्

prajānāṃ ratihetuśca kāmo ratipatissvayam

7.1,30.23cd

क्रोशतामेव देवानां हुतो नेत्रहुताशने

krośatāmeva devānāṃ huto netrahutāśane

7.1,30.24ab

गावश्च कश्चिद्दुग्धौघं स्रवन्त्यो मूर्ध्नि खेचराः

gāvaśca kaściddugdhaughaṃ sravantyo mūrdhni khecarāḥ

7.1,30.24cd

सरुषा प्रेक्ष्य देवेन तत्क्षणे भस्मसात्कृतः

saruṣā prekṣya devena tatkṣaṇe bhasmasātkṛtaḥ

7.1,30.25ab

जलंधरासुरो दीर्णश्चक्रीकृत्य जलं पदा

jalaṃdharāsuro dīrṇaścakrīkṛtya jalaṃ padā

7.1,30.25cd

बद्ध्वानंतेन यो विष्णुं चिक्षेप शतयोजनम्

baddhvānaṃtena yo viṣṇuṃ cikṣepa śatayojanam

7.1,30.26ab

तमेव जलसंधायी शूलेनैव जघान सः

tameva jalasaṃdhāyī śūlenaiva jaghāna saḥ

7.1,30.26cd

तच्चक्रं तपसा लब्ध्वा लब्धवीर्यो हरिस्सदा

taccakraṃ tapasā labdhvā labdhavīryo harissadā

7.1,30.27ab

534ब् जिघांसतां सुरारीणां कुलं निर्घृणचेतसाम्

534b jighāṃsatāṃ surārīṇāṃ kulaṃ nirghṛṇacetasām

7.1,30.27cd

त्रिशूलेनान्धकस्योरः शिखिनैवोपतापितम्

triśūlenāndhakasyoraḥ śikhinaivopatāpitam

7.1,30.28ab

कण्ठात्कालांगनां सृष्ट्वा दारको ऽपि निपातितः

kaṇṭhātkālāṃganāṃ sṛṣṭvā dārako 'pi nipātitaḥ

7.1,30.28cd

कौशिकीं जनयित्वा तु गौर्यास्त्वक्कोशगोचराम्

kauśikīṃ janayitvā tu gauryāstvakkośagocarām

7.1,30.29ab

शुंभस्सह निशुंभेन प्रापितो मरणं रणे

śuṃbhassaha niśuṃbhena prāpito maraṇaṃ raṇe

7.1,30.29cd

श्रुतं च महदाख्यानं स्कान्दे स्कन्दसमाश्रयम्

śrutaṃ ca mahadākhyānaṃ skānde skandasamāśrayam

7.1,30.30ab

वधार्थे तारकाख्यस्य दैत्येन्द्रस्येन्द्रविद्विषः

vadhārthe tārakākhyasya daityendrasyendravidviṣaḥ

7.1,30.30cd

ब्रह्मणाभ्यर्थितो देवो मन्दरान्तःपुरं गतः

brahmaṇābhyarthito devo mandarāntaḥpuraṃ gataḥ

7.1,30.31ab

विहृत्य सुचिरं देव्या विहारा ऽतिप्रसङ्गतः

vihṛtya suciraṃ devyā vihārā 'tiprasaṅgataḥ

7.1,30.31cd

रसां रसातलं नीतामिव कृत्वाभिधां ततः

rasāṃ rasātalaṃ nītāmiva kṛtvābhidhāṃ tataḥ

7.1,30.32ab

देवीं च वंचयंस्तस्यां स्ववीर्यमतिदुर्वहम्

devīṃ ca vaṃcayaṃstasyāṃ svavīryamatidurvaham

7.1,30.32cd

अविसृज्य विसृज्याग्नौ हविः पूतमिवामृतम्

avisṛjya visṛjyāgnau haviḥ pūtamivāmṛtam

7.1,30.33ab

गंगादिष्वपि निक्षिप्य वह्निद्वारा तदंशतः

gaṃgādiṣvapi nikṣipya vahnidvārā tadaṃśataḥ

7.1,30.33cd

तत्समाहृत्य शनकैस्तोकंस्तोकमितस्ततः

tatsamāhṛtya śanakaistokaṃstokamitastataḥ

7.1,30.34ab

स्वाहया कृत्तिकारूपात्स्वभर्त्रा रममाणया

svāhayā kṛttikārūpātsvabhartrā ramamāṇayā

7.1,30.34cd

सुवर्णीभूतया न्यस्तं मेरौ शरवणे क्वचित्

suvarṇībhūtayā nyastaṃ merau śaravaṇe kvacit

7.1,30.35ab

संदीपयित्वा कालेन तस्य भासा दिशो दश

saṃdīpayitvā kālena tasya bhāsā diśo daśa

7.1,30.35cd

रञ्जयित्वा गिरीन्सर्वान्कांचनीकृत्य मेरुणा

rañjayitvā girīnsarvānkāṃcanīkṛtya meruṇā

7.1,30.36ab

ततश्चिरेण कालेन संजाते तत्र तेजसि

tataścireṇa kālena saṃjāte tatra tejasi

7.1,30.36cd

कुमारे सुकुमारांगे कुमाराणां निदर्शने

kumāre sukumārāṃge kumārāṇāṃ nidarśane

7.1,30.37ab

तच्छैशवं स्वरूपं च तस्य दृष्ट्वा मनोहरम्

tacchaiśavaṃ svarūpaṃ ca tasya dṛṣṭvā manoharam

7.1,30.37cd

सह देवसुरैर्लोकैर्विस्मिते च विमोहिते

saha devasurairlokairvismite ca vimohite

7.1,30.38ab

देवो ऽपि स्वयमायातः पुत्रदर्शनलालसः

devo 'pi svayamāyātaḥ putradarśanalālasaḥ

7.1,30.38cd

सह देव्यांकमारोप्य ततो ऽस्य स्मेरमाननम्

saha devyāṃkamāropya tato 'sya smeramānanam

7.1,30.39ab

पीतामृतमिव स्नेहविवशेनान्तरात्मना

pītāmṛtamiva snehavivaśenāntarātmanā

7.1,30.39cd

देवेष्वपि च पश्यत्सु वीतरागैस्तपस्विभिः

deveṣvapi ca paśyatsu vītarāgaistapasvibhiḥ

7.1,30.40ab

स्वस्य वक्षःस्थले स्वैरं नर्तयित्वा कुमारकम्

svasya vakṣaḥsthale svairaṃ nartayitvā kumārakam

7.1,30.40cd

अनुभूय च तत्क्रीडां संभाव्य च परस्परम्

anubhūya ca tatkrīḍāṃ saṃbhāvya ca parasparam

7.1,30.41ab

स्तन्यमाज्ञापयन्देव्याः पाययित्वामृतोपमम्

stanyamājñāpayandevyāḥ pāyayitvāmṛtopamam

7.1,30.41cd

तवावतारो जगतां हितायेत्यनुशास्य च

tavāvatāro jagatāṃ hitāyetyanuśāsya ca

7.1,30.42ab

स्वयन्देवश्च देवी च न तृप्तिमुपजग्मतुः

svayandevaśca devī ca na tṛptimupajagmatuḥ

7.1,30.42cd

ततः शक्रेण संधाय बिभ्यता तारकासुरात्

tataḥ śakreṇa saṃdhāya bibhyatā tārakāsurāt

7.1,30.43ab

कारयित्वाभिषेकं च सेनापत्ये दिवौकसाम्

kārayitvābhiṣekaṃ ca senāpatye divaukasām

7.1,30.43cd

पुत्रमन्तरतः कृत्वा देवेन त्रिपुरद्विषा

putramantarataḥ kṛtvā devena tripuradviṣā

7.1,30.44ab

स्वयमंतर्हितेनैव स्कन्दमिन्द्रादिरक्षितम्

svayamaṃtarhitenaiva skandamindrādirakṣitam

7.1,30.44cd

तच्छक्त्या क्रौञ्चभेदिन्या युधि कालाग्निकल्पया

tacchaktyā krauñcabhedinyā yudhi kālāgnikalpayā

7.1,30.45ab

छेदितं तारकस्यापि शिरश्शक्रभिया सह

cheditaṃ tārakasyāpi śiraśśakrabhiyā saha

7.1,30.45cd

स्तुतिं चक्रुर्विशेषेण हरिधातृमुखाः सुराः

stutiṃ cakrurviśeṣeṇa haridhātṛmukhāḥ surāḥ

7.1,30.46ab

तथा रक्षोधिपः साक्षाद्रावणो बलगर्वितः

tathā rakṣodhipaḥ sākṣādrāvaṇo balagarvitaḥ

7.1,30.46cd

उद्धरन्स्वभुजैर्दीर्घैः कैलासं गिरिमात्मनः

uddharansvabhujairdīrghaiḥ kailāsaṃ girimātmanaḥ

7.1,30.47ab

तदागो ऽसहमानस्य देवदेवस्य शूलिनः

tadāgo 'sahamānasya devadevasya śūlinaḥ

7.1,30.47cd

पदांगुष्ठपरिस्पन्दान्ममज्ज मृदितो भुवि

padāṃguṣṭhaparispandānmamajja mṛdito bhuvi

7.1,30.48ab

बटोः केनचिदर्थेन स्वाश्रितस्य गतायुषः

baṭoḥ kenacidarthena svāśritasya gatāyuṣaḥ

7.1,30.48cd

535अ त्वरयागत्य देवेन पादांतं गमितोन्तकः

535a tvarayāgatya devena pādāṃtaṃ gamitontakaḥ

7.1,30.49ab

स्ववाहनमविज्ञाय वृषेन्द्रं वडवानलः

svavāhanamavijñāya vṛṣendraṃ vaḍavānalaḥ

7.1,30.49cd

सगलग्रहमानीतस्ततो ऽस्त्येकोदकं जगत्

sagalagrahamānītastato 'styekodakaṃ jagat

7.1,30.50ab

अलोकविदितैस्तैस्तैर्वृत्तैरानन्दसुन्दरैः

alokaviditaistaistairvṛttairānandasundaraiḥ

7.1,30.50cd

अंगहारस्वसेनेदमसकृच्चालितं जगत्

aṃgahārasvasenedamasakṛccālitaṃ jagat

7.1,30.51ab

शान्त एव सदा सर्वमनुगृह्णाति चेच्छिवः

śānta eva sadā sarvamanugṛhṇāti cecchivaḥ

7.1,30.51cd

सर्वाणि पूरयेदेव कथं शक्तेन मोचयेत्

sarvāṇi pūrayedeva kathaṃ śaktena mocayet

7.1,30.52ab

अनादिकर्म वैचित्र्यमपि नात्र नियामकम्

anādikarma vaicitryamapi nātra niyāmakam

7.1,30.52cd

कारणं खलु कर्मापि भवेदीश्वरकारितम्

kāraṇaṃ khalu karmāpi bhavedīśvarakāritam

7.1,30.53ab

किमत्र बहुनोक्तेन नास्तिक्यं हेतुकारकम्

kimatra bahunoktena nāstikyaṃ hetukārakam

7.1,30.53cd

यथा ह्याशु निवर्तेत तथा कथय मारुत

yathā hyāśu nivarteta tathā kathaya māruta

Chapter 7.1.31

7.1,31.1ab

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे शिवतत्त्वप्रश्नो नाम त्रिंशो ऽध्यायः वायुरुवाच स्थने संशयितं विप्रा भवद्भिर्हेतुचोदितैः

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe śivatattvapraśno nāma triṃśo 'dhyāyaḥ vāyuruvāca sthane saṃśayitaṃ viprā bhavadbhirhetucoditaiḥ

7.1,31.1cd

जिज्ञासा हि न नास्तिक्यं साधयेत्साधुबुद्धिषु

jijñāsā hi na nāstikyaṃ sādhayetsādhubuddhiṣu

7.1,31.2ab

प्रमणमत्र वक्ष्यामि सताम्मोहनिवर्तकम्

pramaṇamatra vakṣyāmi satāmmohanivartakam

7.1,31.2cd

असतां त्वन्यथाभावः प्रसादेन विना प्रभोः

asatāṃ tvanyathābhāvaḥ prasādena vinā prabhoḥ

7.1,31.3ab

शिवस्य परिपूर्णस्य परानुग्रहमन्तरा

śivasya paripūrṇasya parānugrahamantarā

7.1,31.3cd

न किंचिदपि कर्तव्यमिति साधु विनिश्चितम्

na kiṃcidapi kartavyamiti sādhu viniścitam

7.1,31.4ab

स्वभाव एव पर्याप्तः परानुग्रहकर्मणि

svabhāva eva paryāptaḥ parānugrahakarmaṇi

7.1,31.4cd

अन्यथा निस्स्वभवेन न किमप्यनुगृह्यते

anyathā nissvabhavena na kimapyanugṛhyate

7.1,31.5ab

परं सर्वमनुग्राह्यं पशुपाशात्मकं जगत्

paraṃ sarvamanugrāhyaṃ paśupāśātmakaṃ jagat

7.1,31.5cd

परस्यानुग्रहार्थं तु पत्युराज्ञासमन्वयः

parasyānugrahārthaṃ tu patyurājñāsamanvayaḥ

7.1,31.6ab

पतिराज्ञापकः सर्वमनुगृह्णाति सर्वदा

patirājñāpakaḥ sarvamanugṛhṇāti sarvadā

7.1,31.6cd

तदर्थमर्थस्वीकारे परतंत्रः कथं शिवः

tadarthamarthasvīkāre parataṃtraḥ kathaṃ śivaḥ

7.1,31.7ab

अनुग्राह्यनपेक्षो ऽस्ति न हि कश्चिदनुग्रहः

anugrāhyanapekṣo 'sti na hi kaścidanugrahaḥ

7.1,31.7cd

अतः स्वातन्त्र्यशब्दार्थाननपेक्षत्वलक्षणः

ataḥ svātantryaśabdārthānanapekṣatvalakṣaṇaḥ

7.1,31.8ab

एतत्पुनरनुग्राह्यं परतंत्रं तदिष्यते

etatpunaranugrāhyaṃ parataṃtraṃ tadiṣyate

7.1,31.8cd

अनुग्रहादृते तस्य भुक्तिमुक्त्योरनन्वयात्

anugrahādṛte tasya bhuktimuktyorananvayāt

7.1,31.9ab

मूर्तात्मनो ऽप्यनुग्राह्या शिवाज्ञाननिवर्तनात्

mūrtātmano 'pyanugrāhyā śivājñānanivartanāt

7.1,31.9cd

अज्ञानाधिष्ठितं शम्भोर्न किंचिदिह विद्यते

ajñānādhiṣṭhitaṃ śambhorna kiṃcidiha vidyate

7.1,31.10ab

येनोपलभ्यते ऽस्माभिस्सकलेनापि निष्कलः

yenopalabhyate 'smābhissakalenāpi niṣkalaḥ

7.1,31.10cd

स मूर्त्यात्मा शिवः शैवमूर्तिरित्युपचर्यते

sa mūrtyātmā śivaḥ śaivamūrtirityupacaryate

7.1,31.11ab

न ह्यसौ निष्कलः साक्षाच्छिवः परमकारणम्

na hyasau niṣkalaḥ sākṣācchivaḥ paramakāraṇam

7.1,31.11cd

साकारेणानुभावेन केनाप्यनुपलक्षितः

sākāreṇānubhāvena kenāpyanupalakṣitaḥ

7.1,31.12ab

प्रमाणगम्यतामात्रं तत्स्वभावोपपादकम्

pramāṇagamyatāmātraṃ tatsvabhāvopapādakam

7.1,31.12cd

न तावतात्रोपेक्षाधीरुपलक्षणमंतरा

na tāvatātropekṣādhīrupalakṣaṇamaṃtarā

7.1,31.13ab

आत्मोपमोल्वणं साक्षान्मूर्तिरेव हि काचन

ātmopamolvaṇaṃ sākṣānmūrtireva hi kācana

7.1,31.13cd

शिवस्य मूर्तिर्मूर्त्यात्मा परस्तस्योपलक्षणम्

śivasya mūrtirmūrtyātmā parastasyopalakṣaṇam

7.1,31.14ab

यथा काष्ठेष्वनारूढो न वह्निरुपलभ्यते

yathā kāṣṭheṣvanārūḍho na vahnirupalabhyate

7.1,31.14cd

एवं शिवो ऽपि मूर्त्यात्मन्यनारूढ इति स्थितिः

evaṃ śivo 'pi mūrtyātmanyanārūḍha iti sthitiḥ

7.1,31.15ab

यथाग्निमानयेत्युक्ते ज्वलत्काष्ठादृते स्वयम्

yathāgnimānayetyukte jvalatkāṣṭhādṛte svayam

7.1,31.15cd

नाग्निरानीयते तद्वत्पूज्यो मूर्त्यात्मना शिवः

nāgnirānīyate tadvatpūjyo mūrtyātmanā śivaḥ

7.1,31.16ab

अत एव हि पूजादौ मूर्त्यात्मपरिकल्पनम्

ata eva hi pūjādau mūrtyātmaparikalpanam

7.1,31.16cd

मूर्त्यात्मनि कृतं साक्षाच्छिव एव कृतं यतः

mūrtyātmani kṛtaṃ sākṣācchiva eva kṛtaṃ yataḥ

7.1,31.17ab

लिंगादावपि तत्कृत्यमर्चायां च विशेषतः

liṃgādāvapi tatkṛtyamarcāyāṃ ca viśeṣataḥ

7.1,31.17cd

तत्तन्मूर्त्यात्मभावेन शिवो ऽस्माभिरुपास्यते

tattanmūrtyātmabhāvena śivo 'smābhirupāsyate

7.1,31.18ab

यथानुगृह्यते सो ऽपि मूर्त्यात्मा पारमेष्ठिना

yathānugṛhyate so 'pi mūrtyātmā pārameṣṭhinā

7.1,31.18cd

तथा मूर्त्यात्मनिष्ठेन शिवेन पशवो वयम्

tathā mūrtyātmaniṣṭhena śivena paśavo vayam

7.1,31.19ab

लोकानुग्रहणायैव शिवेन परमेष्ठिना

lokānugrahaṇāyaiva śivena parameṣṭhinā

7.1,31.19cd

सदाशिवादयस्सर्वे मूर्त्यात्मनो ऽप्यधिष्ठिताः

sadāśivādayassarve mūrtyātmano 'pyadhiṣṭhitāḥ

7.1,31.20ab

आत्मनामेव भोगाय मोक्षाय च विशेषतः

ātmanāmeva bhogāya mokṣāya ca viśeṣataḥ

7.1,31.20cd

तत्त्वातत्त्वस्वरूपेषु मूर्त्यात्मसु शिवान्वयः

tattvātattvasvarūpeṣu mūrtyātmasu śivānvayaḥ

7.1,31.21ab

भोगः कर्मविपाकात्मा सुखदुःखात्मको मतः

bhogaḥ karmavipākātmā sukhaduḥkhātmako mataḥ

7.1,31.21cd

न च कर्म शिवो ऽस्तीति तस्य भोगः किमात्मकः

na ca karma śivo 'stīti tasya bhogaḥ kimātmakaḥ

7.1,31.22ab

सर्वं शिवो ऽनुगृह्णाति न निगृह्णाति किंचन

sarvaṃ śivo 'nugṛhṇāti na nigṛhṇāti kiṃcana

7.1,31.22cd

निगृह्णतां तु ये दोषाश्शिवे तेषामसंभवात्

nigṛhṇatāṃ tu ye doṣāśśive teṣāmasaṃbhavāt

7.1,31.23ab

ये पुनर्निग्रहाः केचिद्ब्रह्मादिषु निदर्शिताः

ye punarnigrahāḥ kecidbrahmādiṣu nidarśitāḥ

7.1,31.23cd

ते ऽपि लोकहितायैव कृताः श्रीकण्ठमूर्तिना

te 'pi lokahitāyaiva kṛtāḥ śrīkaṇṭhamūrtinā

7.1,31.24ab

ब्रह्माण्डस्याधिपत्यं हि श्रीकण्ठस्य न संशयः

brahmāṇḍasyādhipatyaṃ hi śrīkaṇṭhasya na saṃśayaḥ

7.1,31.24cd

श्रीकण्ठाख्यां शिवो मूर्तिं क्रीडतीमधितिष्ठति

śrīkaṇṭhākhyāṃ śivo mūrtiṃ krīḍatīmadhitiṣṭhati

7.1,31.25ab

सदोषा एव देवाद्या निगृहीता यथोदितम्

sadoṣā eva devādyā nigṛhītā yathoditam

7.1,31.25cd

ततस्तेपि विपाप्मानः प्रजाश्चापि गतज्वराः

tatastepi vipāpmānaḥ prajāścāpi gatajvarāḥ

7.1,31.26ab

निग्रहो ऽपि स्वरूपेण विदुषां न जुगुप्सितः

nigraho 'pi svarūpeṇa viduṣāṃ na jugupsitaḥ

7.1,31.26cd

अत एव हि दण्ड्येषु दण्डो राज्ञां प्रशस्यते

ata eva hi daṇḍyeṣu daṇḍo rājñāṃ praśasyate

7.1,31.27ab

यत्सिद्धिरीश्वरत्वेन कार्यवर्गस्य कृत्स्नशः

yatsiddhirīśvaratvena kāryavargasya kṛtsnaśaḥ

7.1,31.27cd

न स चेदीशतां कुर्याज्जगतः कथमीश्वरः

na sa cedīśatāṃ kuryājjagataḥ kathamīśvaraḥ

7.1,31.28ab

ईशेच्छा च विधातृत्वं विधेराज्ञापनं परम्

īśecchā ca vidhātṛtvaṃ vidherājñāpanaṃ param

7.1,31.28cd

आज्ञावश्यमिदं कुर्यान्न कुर्यादिति शासनम्

ājñāvaśyamidaṃ kuryānna kuryāditi śāsanam

7.1,31.29ab

तच्छासनानुवर्तित्वं साधुभावस्य लक्षणम्

tacchāsanānuvartitvaṃ sādhubhāvasya lakṣaṇam

7.1,31.29cd

विपरीतसमाधोः स्यान्न सर्वं तत्तु दृश्यते

viparītasamādhoḥ syānna sarvaṃ tattu dṛśyate

7.1,31.30ab

साधु संरक्षणीयं चेद्विनिवर्त्यमसाधु यत्

sādhu saṃrakṣaṇīyaṃ cedvinivartyamasādhu yat

7.1,31.30cd

निवर्तते च सामादेरंते दण्डो हि साधनम्

nivartate ca sāmāderaṃte daṇḍo hi sādhanam

7.1,31.31ab

हितार्थलक्षणं चेदं दण्डान्तमनुशासनम्

hitārthalakṣaṇaṃ cedaṃ daṇḍāntamanuśāsanam

7.1,31.31cd

अतो यद्विपरीतं तदहितं संप्रचक्षते

ato yadviparītaṃ tadahitaṃ saṃpracakṣate

7.1,31.32ab

हिते सदा निषण्णानामीश्वरस्य निदर्शनम्

hite sadā niṣaṇṇānāmīśvarasya nidarśanam

7.1,31.32cd

स कथं दुष्यते सद्भिरसतामेव निग्रहात्

sa kathaṃ duṣyate sadbhirasatāmeva nigrahāt

7.1,31.33ab

अयुक्तकारिणो लोके गर्हणीयाविवेकिता

ayuktakāriṇo loke garhaṇīyāvivekitā

7.1,31.33cd

यदुद्वेजयते लोकन्तदयुक्तं प्रचक्षते

yadudvejayate lokantadayuktaṃ pracakṣate

7.1,31.34ab

सर्वो ऽपि निग्रहो लोके न च विद्वेषपूर्वकः

sarvo 'pi nigraho loke na ca vidveṣapūrvakaḥ

7.1,31.34cd

न हि द्वेष्टि पिता पुत्रं यो निगृह्याति शिक्षयेत्

na hi dveṣṭi pitā putraṃ yo nigṛhyāti śikṣayet

7.1,31.35ab

माध्यस्थेनापि निग्राह्यान्यो निगृह्णाति मार्गतः

mādhyasthenāpi nigrāhyānyo nigṛhṇāti mārgataḥ

7.1,31.35cd

तस्याप्यवश्यं यत्किंचिन्नैर्घृण्यमनुवर्तते

tasyāpyavaśyaṃ yatkiṃcinnairghṛṇyamanuvartate

7.1,31.36ab

अन्यथा न हिनस्त्येव सदोषानप्यसौ परान्

anyathā na hinastyeva sadoṣānapyasau parān

7.1,31.36cd

हिनस्ति चायमप्यज्ञान्परं माध्यस्थ्यमाचरन्

hinasti cāyamapyajñānparaṃ mādhyasthyamācaran

7.1,31.37ab

तस्माद्दुःखात्मिकां हिंसां कुर्वाणो यः सनिर्घृणः

tasmādduḥkhātmikāṃ hiṃsāṃ kurvāṇo yaḥ sanirghṛṇaḥ

7.1,31.37cd

536अ इति निर्बंधयंत्येके नियमो नेति चापरे

536a iti nirbaṃdhayaṃtyeke niyamo neti cāpare

7.1,31.38ab

निदानज्ञस्य भिषजो रुग्णो हिंसां प्रयुंजतः

nidānajñasya bhiṣajo rugṇo hiṃsāṃ prayuṃjataḥ

7.1,31.38cd

न किंचिदपि नैर्घृण्यं घृणैवात्र प्रयोजिका

na kiṃcidapi nairghṛṇyaṃ ghṛṇaivātra prayojikā

7.1,31.39ab

घृणापि न गुणायैव हिंस्रेषु प्रतियोगिषु

ghṛṇāpi na guṇāyaiva hiṃsreṣu pratiyogiṣu

7.1,31.39cd

तादृशेषु घृणी भ्रान्त्या घृणान्तरितनिर्घृणः

tādṛśeṣu ghṛṇī bhrāntyā ghṛṇāntaritanirghṛṇaḥ

7.1,31.40ab

उपेक्षापीह दोषाह रक्ष्येषु प्रतियोगिषु

upekṣāpīha doṣāha rakṣyeṣu pratiyogiṣu

7.1,31.40cd

शक्तौ सत्यामुपेक्षातो रक्ष्यस्सद्यो विपद्यते

śaktau satyāmupekṣāto rakṣyassadyo vipadyate

7.1,31.41ab

सर्पस्या ऽ ऽस्यगतम्पश्यन्यस्तु रक्ष्यमुपेक्षते

sarpasyā ' 'syagatampaśyanyastu rakṣyamupekṣate

7.1,31.41cd

दोषाभासान्समुत्प्रेक्ष्य फलतः सो ऽपि निर्घृणः

doṣābhāsānsamutprekṣya phalataḥ so 'pi nirghṛṇaḥ

7.1,31.42ab

तस्माद् घृणा गुणायैव सर्वथेति न संमतम्

tasmād ghṛṇā guṇāyaiva sarvatheti na saṃmatam

7.1,31.42cd

संमतं प्राप्तकामित्वं सर्वं त्वन्यदसम्मतम्

saṃmataṃ prāptakāmitvaṃ sarvaṃ tvanyadasammatam

7.1,31.43ab

मूर्त्यात्मस्वपि रागाद्या दोषाः सन्त्येव वस्तुतः

mūrtyātmasvapi rāgādyā doṣāḥ santyeva vastutaḥ

7.1,31.43cd

तथापि तेषामेवैते न शिवस्य तु सर्वथा

tathāpi teṣāmevaite na śivasya tu sarvathā

7.1,31.43ef

अग्नावपि समाविष्टं ताम्रं खलु सकालिकम्

agnāvapi samāviṣṭaṃ tāmraṃ khalu sakālikam

7.1,31.44ab

इति नाग्निरसौ दुष्येत्ताम्रसंसर्गकारणात्

iti nāgnirasau duṣyettāmrasaṃsargakāraṇāt

7.1,31.44cd

नाग्नेरशुचिसंसर्गादशुचित्वमपेक्षते

nāgneraśucisaṃsargādaśucitvamapekṣate

7.1,31.45ab

अशुचेस्त्वग्निसंयोगाच्छुचित्वमपि जायते

aśucestvagnisaṃyogācchucitvamapi jāyate

7.1,31.45cd

एवं शोध्यात्मसंसर्गान्न ह्यशुद्धः शिवो भवेत्

evaṃ śodhyātmasaṃsargānna hyaśuddhaḥ śivo bhavet

7.1,31.46ab

शिवसंसर्गतस्त्वेष शोध्यात्मैव हि शुध्यति

śivasaṃsargatastveṣa śodhyātmaiva hi śudhyati

7.1,31.46cd

अयस्यग्नौ समाविष्टे दाहो ऽग्नेरेव नायसः

ayasyagnau samāviṣṭe dāho 'gnereva nāyasaḥ

7.1,31.47ab

मूर्तात्मन्येवमैश्वर्यमीश्वरस्यैव नात्मनाम्

mūrtātmanyevamaiśvaryamīśvarasyaiva nātmanām

7.1,31.47cd

न हि काष्ठं ज्वलत्यूर्ध्वमग्निरेव ज्वलत्यसौ

na hi kāṣṭhaṃ jvalatyūrdhvamagnireva jvalatyasau

7.1,31.48ab

काष्ठस्यांगारता नाग्नेरेवमत्रापि योज्यताम्

kāṣṭhasyāṃgāratā nāgnerevamatrāpi yojyatām

7.1,31.48cd

अत एव जगत्यस्मिन्काष्ठपाषाणमृत्स्वपि

ata eva jagatyasminkāṣṭhapāṣāṇamṛtsvapi

7.1,31.49ab

शिवावेशवशादेव शिवत्वमुपचर्यते

śivāveśavaśādeva śivatvamupacaryate

7.1,31.49cd

मैत्र्यादयो गुणा गौणास्तस्मात्ते भिन्नवृत्तयः

maitryādayo guṇā gauṇāstasmātte bhinnavṛttayaḥ

7.1,31.50ab

तैर्गुणैरुपरक्तानां दोषाय च गुणाय च

tairguṇairuparaktānāṃ doṣāya ca guṇāya ca

7.1,31.50cd

यत्तु गौणमगौणं च तत्सर्वमनुगृह्णतः

yattu gauṇamagauṇaṃ ca tatsarvamanugṛhṇataḥ

7.1,31.50ef

न गुणाय न दोषाय शिवस्य गुणवृत्तयः

na guṇāya na doṣāya śivasya guṇavṛttayaḥ

7.1,31.51ab

न चानुग्रहशब्दार्थं गौणमाहुर्विपश्चितः

na cānugrahaśabdārthaṃ gauṇamāhurvipaścitaḥ

7.1,31.51cd

संसारमोचनं किं तु शैवमाज्ञामयं हितम्

saṃsāramocanaṃ kiṃ tu śaivamājñāmayaṃ hitam

7.1,31.52ab

हितं तदाज्ञाकरणं यद्धितं तदनुग्रहः

hitaṃ tadājñākaraṇaṃ yaddhitaṃ tadanugrahaḥ

7.1,31.52cd

सर्वं हिते नियुञ्जावः सर्वानुग्रहकारकः

sarvaṃ hite niyuñjāvaḥ sarvānugrahakārakaḥ

7.1,31.53ab

यस्तूपकारशब्दार्थस्तमप्याहुरनुग्रहम्

yastūpakāraśabdārthastamapyāhuranugraham

7.1,31.53cd

तस्यापि हितरूपत्वाच्छिवः सर्वोपकारकः

tasyāpi hitarūpatvācchivaḥ sarvopakārakaḥ

7.1,31.54ab

हिते सदा नियुक्तं तु सर्वं चिदचिदात्मकम्

hite sadā niyuktaṃ tu sarvaṃ cidacidātmakam

7.1,31.54cd

स्वभावप्रतिबन्धं तत्समं न लभते हितम्

svabhāvapratibandhaṃ tatsamaṃ na labhate hitam

7.1,31.55ab

यथा विकासयत्येव रविः पद्मानि भानुभिः

yathā vikāsayatyeva raviḥ padmāni bhānubhiḥ

7.1,31.55cd

समं न विकसन्त्येव स्वस्वभावानुरोधतः

samaṃ na vikasantyeva svasvabhāvānurodhataḥ

7.1,31.56ab

स्वभावो ऽपि हि भावानां भाविनो ऽर्थस्य कारणम्

svabhāvo 'pi hi bhāvānāṃ bhāvino 'rthasya kāraṇam

7.1,31.56cd

न हि स्वभावो नश्यन्तमर्थं कर्तृषु साधयेत्

na hi svabhāvo naśyantamarthaṃ kartṛṣu sādhayet

7.1,31.57ab

सुवर्णमेव नांगारं द्रावयत्यग्निसंगमः

suvarṇameva nāṃgāraṃ drāvayatyagnisaṃgamaḥ

7.1,31.57cd

एवं पक्वमलानेव मोचयेन्न शिवपरान्

evaṃ pakvamalāneva mocayenna śivaparān

7.1,31.58ab

536ब् यद्यथा भवितुं योग्यं तत्तथा न भवेत्स्वयम्

536b yadyathā bhavituṃ yogyaṃ tattathā na bhavetsvayam

7.1,31.58cd

विना भावनया कर्ता स्वतन्त्रस्सन्ततो भवेत्

vinā bhāvanayā kartā svatantrassantato bhavet

7.1,31.59ab

स्वभावविमलो यद्वत्सर्वानुग्राहकश्शिवः

svabhāvavimalo yadvatsarvānugrāhakaśśivaḥ

7.1,31.59cd

स्वभावमलिनास्तद्वदात्मनो जीवसंज्ञिताः

svabhāvamalināstadvadātmano jīvasaṃjñitāḥ

7.1,31.60ab

अन्यथा संसरन्त्येते नियमान्न शिवः कथम्

anyathā saṃsarantyete niyamānna śivaḥ katham

7.1,31.60cd

कर्ममायानुबन्धोस्य संसारः कथ्यते बुधैः

karmamāyānubandhosya saṃsāraḥ kathyate budhaiḥ

7.1,31.61ab

अनुबन्धो ऽयमस्यैव न शिवस्येति हेतुमान्

anubandho 'yamasyaiva na śivasyeti hetumān

7.1,31.61cd

स हेतुरात्मनामेव निजो नागन्तुको मलः

sa heturātmanāmeva nijo nāgantuko malaḥ

7.1,31.62ab

आगन्तुकत्वे कस्यापि भाव्यं केनापि हेतुना

āgantukatve kasyāpi bhāvyaṃ kenāpi hetunā

7.1,31.62cd

यो ऽयं हेतुरसावेकस्त्वविचित्रस्वभावतः

yo 'yaṃ heturasāvekastvavicitrasvabhāvataḥ

7.1,31.63ab

आत्मतायाः समत्वे ऽपि बद्धा मुक्ताः परे यतः

ātmatāyāḥ samatve 'pi baddhā muktāḥ pare yataḥ

7.1,31.63cd

बद्धेष्वेव पुनः केचिल्लयभोगाधिकारतः

baddheṣveva punaḥ kecillayabhogādhikārataḥ

7.1,31.64ab

ज्ञानैश्वर्यादिवैषम्यं भजन्ते सोत्तराधराः

jñānaiśvaryādivaiṣamyaṃ bhajante sottarādharāḥ

7.1,31.64cd

केचिन्मूर्त्यात्मतां यान्ति केचिदासन्नगोचराः

kecinmūrtyātmatāṃ yānti kecidāsannagocarāḥ

7.1,31.65ab

मूर्त्यात्मसु शिवाः केचिदध्वनां मूर्धसु स्थिताः

mūrtyātmasu śivāḥ kecidadhvanāṃ mūrdhasu sthitāḥ

7.1,31.65cd

मध्ये महेश्वरा रुद्रास्त्वर्वाचीनपदे स्थिताः

madhye maheśvarā rudrāstvarvācīnapade sthitāḥ

7.1,31.66ab

आसन्ने ऽपि च मायायाः परस्मात्कारणात्त्रयम्

āsanne 'pi ca māyāyāḥ parasmātkāraṇāttrayam

7.1,31.66cd

तत्राप्यात्मा स्थितो ऽधस्तादन्तरात्मा च मध्यतः

tatrāpyātmā sthito 'dhastādantarātmā ca madhyataḥ

7.1,31.67ab

परस्तात्परमात्मेति ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः

parastātparamātmeti brahmaviṣṇumaheśvarāḥ

7.1,31.67cd

वर्तन्ते वसवः केचित्परमात्मपदाश्रयाः

vartante vasavaḥ kecitparamātmapadāśrayāḥ

7.1,31.68ab

अन्तरात्मपदे केचित्केचिदात्मपदे तथा

antarātmapade kecitkecidātmapade tathā

7.1,31.68cd

शान्त्यतीतपदे शैवाः शान्ते माहेश्वरे ततः

śāntyatītapade śaivāḥ śānte māheśvare tataḥ

7.1,31.69ab

विद्यायान्तु यथा रौद्राः प्रतिष्ठायां तु वैष्णवाः

vidyāyāntu yathā raudrāḥ pratiṣṭhāyāṃ tu vaiṣṇavāḥ

7.1,31.69cd

निवृत्तौ च तथात्मानो ब्रह्मा ब्रह्मांगयोनयः

nivṛttau ca tathātmāno brahmā brahmāṃgayonayaḥ

7.1,31.70ab

देवयोन्यष्टकं मुख्यं मानुष्यमथ मध्यमम्

devayonyaṣṭakaṃ mukhyaṃ mānuṣyamatha madhyamam

7.1,31.70cd

पक्ष्यादयो ऽधमाः पञ्चयोनयस्ताश्चतुर्दश

pakṣyādayo 'dhamāḥ pañcayonayastāścaturdaśa

7.1,31.71ab

उत्तराधरभावो ऽपि ज्ञेयस्संसारिणो मलः

uttarādharabhāvo 'pi jñeyassaṃsāriṇo malaḥ

7.1,31.71cd

यथामभावो मुक्तस्य पूर्वं पश्चात्तु पक्वता

yathāmabhāvo muktasya pūrvaṃ paścāttu pakvatā

7.1,31.72ab

मलो ऽप्यामश्च पक्वश्च भवेत्संसारकारणम्

malo 'pyāmaśca pakvaśca bhavetsaṃsārakāraṇam

7.1,31.72cd

आमे त्वधरता पुंसां पक्वे तूत्तरता क्रमात्

āme tvadharatā puṃsāṃ pakve tūttaratā kramāt

7.1,31.73ab

पश्वात्मानस्त्रिधाभिन्ना एकद्वित्रिमलाः क्रमात्

paśvātmānastridhābhinnā ekadvitrimalāḥ kramāt

7.1,31.73cd

अत्रोत्तरा एकमला द्विमला मध्यमा मताः

atrottarā ekamalā dvimalā madhyamā matāḥ

7.1,31.73ef

त्रिमलास्त्वधमा ज्ञेया यथोत्तरमधिष्ठिताः

trimalāstvadhamā jñeyā yathottaramadhiṣṭhitāḥ

7.1,31.74ab

त्रिमलानधितिष्ठंति द्विमलैकमलाः क्रमात्

trimalānadhitiṣṭhaṃti dvimalaikamalāḥ kramāt

7.1,31.74cd

इत्थमौपाधिको भेदो विश्वस्य परिकल्पितः

itthamaupādhiko bhedo viśvasya parikalpitaḥ

7.1,31.75ab

एकद्वित्रिमलान्सर्वाञ्छिव एको ऽधितिष्ठति

ekadvitrimalānsarvāñchiva eko 'dhitiṣṭhati

7.1,31.75cd

अशिवात्मकमप्येतच्छिवेनाधिष्ठितं यथा

aśivātmakamapyetacchivenādhiṣṭhitaṃ yathā

7.1,31.76ab

अरुद्रात्मकमित्येवं रुद्रैर्जगदधिष्ठितम्

arudrātmakamityevaṃ rudrairjagadadhiṣṭhitam

7.1,31.76cd

अण्डान्ता हि महाभूमिश्शतरुद्राद्यधिष्ठिता

aṇḍāntā hi mahābhūmiśśatarudrādyadhiṣṭhitā

7.1,31.77ab

मायान्तमन्तरिक्षं तु ह्यमरेशादिभिः क्रमात्

māyāntamantarikṣaṃ tu hyamareśādibhiḥ kramāt

7.1,31.77cd

अंगुष्ठमात्रपर्यन्तैस्समंतात्संततं ततम्

aṃguṣṭhamātraparyantaissamaṃtātsaṃtataṃ tatam

7.1,31.78ab

महामायावसाना द्यौर्वाय्वाद्यैर्भुवनाधिपैः

mahāmāyāvasānā dyaurvāyvādyairbhuvanādhipaiḥ

7.1,31.78cd

537अ अनाश्रितान्तैरध्वान्तर्वर्तिभिस्समधिष्ठिताः

537a anāśritāntairadhvāntarvartibhissamadhiṣṭhitāḥ

7.1,31.79ab

ते हि साक्षाद्दिविषदस्त्वन्तरिक्षसदस्तथा

te hi sākṣāddiviṣadastvantarikṣasadastathā

7.1,31.79cd

पृथिवीपद इत्येवं देवा देवव्रतैः स्तुता

pṛthivīpada ityevaṃ devā devavrataiḥ stutā

7.1,31.80ab

एवन्त्रिभिर्मलैरामैः पक्वैरेव पृथक्पृथक्

evantribhirmalairāmaiḥ pakvaireva pṛthakpṛthak

7.1,31.80cd

निदानभूतैस्संसाररोगः पुंसां प्रवर्तते

nidānabhūtaissaṃsārarogaḥ puṃsāṃ pravartate

7.1,31.81ab

अस्य रोगस्य भैषज्यं ज्ञानमेव न चापरम्

asya rogasya bhaiṣajyaṃ jñānameva na cāparam

7.1,31.81cd

भिषगाज्ञापकः शम्भुश्शिवः परमकारणम्

bhiṣagājñāpakaḥ śambhuśśivaḥ paramakāraṇam

7.1,31.82ab

अदुःखेना ऽपि शक्तो ऽसौ पशून्मोचयितुं शिवः

aduḥkhenā 'pi śakto 'sau paśūnmocayituṃ śivaḥ

7.1,31.82cd

कथं दुःखं करोतीति नात्र कार्या विचारणा

kathaṃ duḥkhaṃ karotīti nātra kāryā vicāraṇā

7.1,31.83ab

दुःखमेव हि सर्वो ऽपि संसार इति निश्चितम्

duḥkhameva hi sarvo 'pi saṃsāra iti niścitam

7.1,31.83cd

कथं दुःखमदुःखं स्यात्स्वभावो ह्यविपर्ययः

kathaṃ duḥkhamaduḥkhaṃ syātsvabhāvo hyaviparyayaḥ

7.1,31.84ab

न हि रोगी ह्यरोगी स्याद्भिषग्भैषज्यकारणात्

na hi rogī hyarogī syādbhiṣagbhaiṣajyakāraṇāt

7.1,31.84cd

रोगार्तं तु भिषग्रोगाद्भैषजैस्सुखमुद्धरेत्

rogārtaṃ tu bhiṣagrogādbhaiṣajaissukhamuddharet

7.1,31.85ab

एवं स्वभावमलिनान्स्वभावाद्दुःखिनः पशून्

evaṃ svabhāvamalinānsvabhāvādduḥkhinaḥ paśūn

7.1,31.85cd

स्वाज्ञौषधविधानेन दुःखान्मोचयते शिवः

svājñauṣadhavidhānena duḥkhānmocayate śivaḥ

7.1,31.86ab

न भिषक्कारणं रोगे शिवः संसारकारणम्

na bhiṣakkāraṇaṃ roge śivaḥ saṃsārakāraṇam

7.1,31.86cd

इत्येतदपि वैषम्यं न दोषायास्य कल्पते

ityetadapi vaiṣamyaṃ na doṣāyāsya kalpate

7.1,31.87ab

दुःखे स्वभावसंसिद्धे कथन्तत्कारणं शिवः

duḥkhe svabhāvasaṃsiddhe kathantatkāraṇaṃ śivaḥ

7.1,31.87cd

स्वाभाविको मलः पुंसां स हि संसारयत्यमून्

svābhāviko malaḥ puṃsāṃ sa hi saṃsārayatyamūn

7.1,31.88ab

संसारकारणं यत्तु मलं मायाद्यचेतनम्

saṃsārakāraṇaṃ yattu malaṃ māyādyacetanam

7.1,31.88cd

तत्स्वयं न प्रवर्तेत शिवसान्निध्यमन्तरा

tatsvayaṃ na pravarteta śivasānnidhyamantarā

7.1,31.89ab

यथा मणिरयस्कांतस्सान्निध्यादुपकारकः

yathā maṇirayaskāṃtassānnidhyādupakārakaḥ

7.1,31.89cd

अयसश्चलतस्तद्वच्छिवो ऽप्यस्येति सूरयः

ayasaścalatastadvacchivo 'pyasyeti sūrayaḥ

7.1,31.90ab

न निवर्तयितुं शक्यं सान्निध्यं सदकारणम्

na nivartayituṃ śakyaṃ sānnidhyaṃ sadakāraṇam

7.1,31.90cd

अधिष्ठाता ततो नित्यमज्ञातो जगतश्शिवः

adhiṣṭhātā tato nityamajñāto jagataśśivaḥ

7.1,31.91ab

न शिवेन विना किंचित्प्रवृत्तमिह विद्यते

na śivena vinā kiṃcitpravṛttamiha vidyate

7.1,31.91cd

तत्प्रेरितमिदं सर्वं तथापि न स मुह्यति

tatpreritamidaṃ sarvaṃ tathāpi na sa muhyati

7.1,31.92ab

शक्तिराज्ञात्मिका तस्य नियन्त्री विश्वतोमुखी

śaktirājñātmikā tasya niyantrī viśvatomukhī

7.1,31.92cd

तया ततमिदं शश्वत्तथापि स न दुष्यति

tayā tatamidaṃ śaśvattathāpi sa na duṣyati

7.1,31.93ab

अनिदं प्रथमं सर्वमीशितव्यं स ईश्वरः

anidaṃ prathamaṃ sarvamīśitavyaṃ sa īśvaraḥ

7.1,31.93cd

ईशनाच्च तदीयाज्ञा तथापि स न दुष्यति

īśanācca tadīyājñā tathāpi sa na duṣyati

7.1,31.94ab

यो ऽन्यथा मन्यते मोहात्स विनष्यति दुर्मतिः

yo 'nyathā manyate mohātsa vinaṣyati durmatiḥ

7.1,31.94cd

तच्छक्तिवैभवादेव तथापि स न दुष्यति

tacchaktivaibhavādeva tathāpi sa na duṣyati

7.1,31.95ab

एतस्मिन्नंतरे व्योम्नः श्रुताः वागरीरिणी

etasminnaṃtare vyomnaḥ śrutāḥ vāgarīriṇī

7.1,31.95cd

सत्यमोममृतं सौम्यमित्याविरभवत्स्फुटम्

satyamomamṛtaṃ saumyamityāvirabhavatsphuṭam

7.1,31.96ab

ततो हृष्टतराः सर्वे विनष्टाशेषसंशयाः

tato hṛṣṭatarāḥ sarve vinaṣṭāśeṣasaṃśayāḥ

7.1,31.96cd

मुनयो विस्मयाविष्टाः प्रेणेमुः पवनं प्रभुम्

munayo vismayāviṣṭāḥ preṇemuḥ pavanaṃ prabhum

7.1,31.97ab

तथा विगतसन्देहान्कृत्वापि पवनो मुनीन्

tathā vigatasandehānkṛtvāpi pavano munīn

7.1,31.97cd

नैते प्रतिष्ठितज्ञाना इति मत्वैवमब्रवीत्

naite pratiṣṭhitajñānā iti matvaivamabravīt

7.1,31.98ab

वायुरुवाच्व परोक्षमपरोक्षं च द्विविधं ज्ञानमिष्यते

vāyuruvācva parokṣamaparokṣaṃ ca dvividhaṃ jñānamiṣyate

7.1,31.98cd

परोक्षमस्थिरं प्राहुरपरोक्षं तु सुस्थिरम्

parokṣamasthiraṃ prāhuraparokṣaṃ tu susthiram

7.1,31.99ab

हेतूपदेशगम्यं यत्तत्परोक्षं प्रचक्षते

hetūpadeśagamyaṃ yattatparokṣaṃ pracakṣate

7.1,31.99cd

537ब् अपरोक्षं पुनः श्रेष्ठादनुष्ठानाद्भविष्यति

537b aparokṣaṃ punaḥ śreṣṭhādanuṣṭhānādbhaviṣyati

7.1,31.100ab

नापरोक्षादृते मोक्ष इति कृत्वा विनिश्चयम्

nāparokṣādṛte mokṣa iti kṛtvā viniścayam

7.1,31.100cd

श्रेष्ठानुष्ठानसिद्ध्यर्थं प्रयतध्वमतन्द्रिताः

śreṣṭhānuṣṭhānasiddhyarthaṃ prayatadhvamatandritāḥ

Chapter 7.1.32

7.1,32.1ab

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे ज्ञानोपदेशो नामैकत्रिंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः किं तच्छ्रेष्टमनुष्ठानं मोक्षो येनपरोक्षितः

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe jñānopadeśo nāmaikatriṃśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ kiṃ tacchreṣṭamanuṣṭhānaṃ mokṣo yenaparokṣitaḥ

7.1,32.1cd

तत्तस्य साधनं चाद्य वक्तुमर्हसि मारुत

tattasya sādhanaṃ cādya vaktumarhasi māruta

7.1,32.2ab

वायुरुवाच शैवो हि परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः

vāyuruvāca śaivo hi paramo dharmaḥ śreṣṭhānuṣṭhānaśabditaḥ

7.1,32.2cd

यत्रापरोक्षो लक्ष्येत साक्षान्मोक्षप्रदः शिवः

yatrāparokṣo lakṣyeta sākṣānmokṣapradaḥ śivaḥ

7.1,32.3ab

स तु पञ्चविधो ज्ञेयः पञ्चभिः पर्वभिः क्रमात्

sa tu pañcavidho jñeyaḥ pañcabhiḥ parvabhiḥ kramāt

7.1,32.3cd

क्रियातपोजपध्यानज्ञानात्मभिरनुत्तरैः

kriyātapojapadhyānajñānātmabhiranuttaraiḥ

7.1,32.4ab

तैरेव सोत्तरैस्सिद्धो धर्मस्तु परमो मतः

taireva sottaraissiddho dharmastu paramo mataḥ

7.1,32.4cd

परोक्षमपरोक्षं च ज्ञानं यत्र च मोक्षदम्

parokṣamaparokṣaṃ ca jñānaṃ yatra ca mokṣadam

7.1,32.5ab

परमो ऽपरमश्चोभौ धर्मौ हि श्रुतिचोदितौ

paramo 'paramaścobhau dharmau hi śruticoditau

7.1,32.5cd

धर्मशब्दाभिधेयेर्थे प्रमाणं श्रुतिरेव नः

dharmaśabdābhidheyerthe pramāṇaṃ śrutireva naḥ

7.1,32.6ab

परमो योगपर्यन्तो धर्मः श्रुतिशिरोगतः

paramo yogaparyanto dharmaḥ śrutiśirogataḥ

7.1,32.6cd

धर्मस्त्वपरमस्तद्वदधः श्रुतिमुखोत्थितः

dharmastvaparamastadvadadhaḥ śrutimukhotthitaḥ

7.1,32.7ab

अपश्वात्माधिकारत्वाद्यो धरमः परमो मतः

apaśvātmādhikāratvādyo dharamaḥ paramo mataḥ

7.1,32.7cd

साधारणस्ततो ऽन्यस्तु सर्वेषामधिकारतः

sādhāraṇastato 'nyastu sarveṣāmadhikārataḥ

7.1,32.8ab

स चायं परमो धर्मः परधर्मस्य साधनम्

sa cāyaṃ paramo dharmaḥ paradharmasya sādhanam

7.1,32.8cd

धर्मशास्त्रादिभिस्सम्यक् सांग एवोपबृंहितः

dharmaśāstrādibhissamyak sāṃga evopabṛṃhitaḥ

7.1,32.9ab

शैवो यः परमो धर्मः श्रेष्ठानुष्ठानशब्दितः

śaivo yaḥ paramo dharmaḥ śreṣṭhānuṣṭhānaśabditaḥ

7.1,32.9cd

इतिहासपुराणाभ्यां कथंचिदुपबृंहितः

itihāsapurāṇābhyāṃ kathaṃcidupabṛṃhitaḥ

7.1,32.10ab

शैवागमैस्तु संपन्नः सहांगोपांविस्तरः

śaivāgamaistu saṃpannaḥ sahāṃgopāṃvistaraḥ

7.1,32.10cd

तत्संस्काराधिकारैश्च सम्यगेवोपबृंहितः

tatsaṃskārādhikāraiśca samyagevopabṛṃhitaḥ

7.1,32.11ab

शैवागमो हि द्विविधः श्रौतो ऽश्रौतश्च संस्कृतः

śaivāgamo hi dvividhaḥ śrauto 'śrautaśca saṃskṛtaḥ

7.1,32.11cd

श्रुतिसारमयः श्रौतस्स्वतंत्र इतरो मतः

śrutisāramayaḥ śrautassvataṃtra itaro mataḥ

7.1,32.12ab

स्वतंत्रो दशधा पूर्वं तथाष्टादशधा पुनः

svataṃtro daśadhā pūrvaṃ tathāṣṭādaśadhā punaḥ

7.1,32.12cd

कामिकादिसमाख्याभिस्सिद्धः सिद्धान्तसंज्ञितः

kāmikādisamākhyābhissiddhaḥ siddhāntasaṃjñitaḥ

7.1,32.13ab

श्रुतिसारमयो यस्तु शतकोटिप्रविस्तरः

śrutisāramayo yastu śatakoṭipravistaraḥ

7.1,32.13cd

परं पाशुपतं यत्र व्रतं ज्ञानं च कथ्यते

paraṃ pāśupataṃ yatra vrataṃ jñānaṃ ca kathyate

7.1,32.14ab

युगावर्तेषु शिष्येत योगाचार्यस्वरूपिणा

yugāvarteṣu śiṣyeta yogācāryasvarūpiṇā

7.1,32.14cd

तत्रतत्रावतीर्णेन शिवेनैव प्रवर्त्यते

tatratatrāvatīrṇena śivenaiva pravartyate

7.1,32.15ab

संक्षिप्यास्य प्रवक्तारश्चत्वारः परमर्षय

saṃkṣipyāsya pravaktāraścatvāraḥ paramarṣaya

7.1,32.15cd

रुरुर्दधीचो ऽगस्त्यश्च उपमन्युर्महायशाः

rururdadhīco 'gastyaśca upamanyurmahāyaśāḥ

7.1,32.16ab

ते च पाशुपता ज्ञेयास्संहितानां प्रवर्तकाः

te ca pāśupatā jñeyāssaṃhitānāṃ pravartakāḥ

7.1,32.16cd

तत्संततीया गुरवः शतशो ऽथ सहस्रशः

tatsaṃtatīyā guravaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ

7.1,32.17ab

तत्रोक्तः परमो धर्मश्चर्याद्यात्मा चतुर्विधः

tatroktaḥ paramo dharmaścaryādyātmā caturvidhaḥ

7.1,32.17cd

तेषु पाशुपतो योगः शिवं प्रत्यक्षयेद्दृढम्

teṣu pāśupato yogaḥ śivaṃ pratyakṣayeddṛḍham

7.1,32.18ab

तस्माच्छ्रेष्ठमनुष्ठानं योगः पाशुपतो मतः

tasmācchreṣṭhamanuṣṭhānaṃ yogaḥ pāśupato mataḥ

7.1,32.18cd

तत्राप्युपायको युक्तो ब्रह्मणा स तु कथ्यते

tatrāpyupāyako yukto brahmaṇā sa tu kathyate

7.1,32.19ab

नामाष्टकमयो योगश्शिवेन परिकल्पितः

nāmāṣṭakamayo yogaśśivena parikalpitaḥ

7.1,32.19cd

तेन योगेन सहसा शैवी प्रज्ञा प्रजायते

tena yogena sahasā śaivī prajñā prajāyate

7.1,32.20ab

प्रज्ञया परमं ज्ञानमचिराल्लभते स्थिरम्

prajñayā paramaṃ jñānamacirāllabhate sthiram

7.1,32.20cd

538अ प्रसीदति शिवस्तस्य यस्य ज्ञानं प्रतिष्ठितम्

538a prasīdati śivastasya yasya jñānaṃ pratiṣṭhitam

7.1,32.21ab

प्रसादात्परमो योगो यः शिवं चापरोक्षयेत्

prasādātparamo yogo yaḥ śivaṃ cāparokṣayet

7.1,32.21cd

शिवापरोक्षात्संसारकारणेन वियुज्यते

śivāparokṣātsaṃsārakāraṇena viyujyate

7.1,32.22ab

ततः स्यान्मुक्तसंसारो मुक्तः शिवसमो भवेत्

tataḥ syānmuktasaṃsāro muktaḥ śivasamo bhavet

7.1,32.22cd

ब्रह्मप्रोक्त इत्युपायः स एव पृथगुच्यते

brahmaprokta ityupāyaḥ sa eva pṛthagucyate

7.1,32.23ab

शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः

śivo maheśvaraścaiva rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ

7.1,32.23cd

संसारवैद्यः सर्वज्ञः परमात्मेति मुख्यतः

saṃsāravaidyaḥ sarvajñaḥ paramātmeti mukhyataḥ

7.1,32.24ab

नामाष्टकमिदं मुख्यं शिवस्य प्रतिपादकम्

nāmāṣṭakamidaṃ mukhyaṃ śivasya pratipādakam

7.1,32.24cd

आद्यन्तु पञ्चकं ज्ञेयं शान्त्यतीताद्यनुक्रमात्

ādyantu pañcakaṃ jñeyaṃ śāntyatītādyanukramāt

7.1,32.25ab

संज्ञा सदाशिवादीनां पञ्चोपाधिपरिग्रहात्

saṃjñā sadāśivādīnāṃ pañcopādhiparigrahāt

7.1,32.25cd

उपाधिविनिवृत्तौ तु यथास्वं विनिवर्तते

upādhivinivṛttau tu yathāsvaṃ vinivartate

7.1,32.26ab

पदमेव हि तन्नित्यमनित्याः पदिनः स्मृताः

padameva hi tannityamanityāḥ padinaḥ smṛtāḥ

7.1,32.26cd

पदानां प्रतिकृत्तौ तु मुच्यन्ते पदिनो यतः

padānāṃ pratikṛttau tu mucyante padino yataḥ

7.1,32.27ab

परिवृत्त्यन्तरे भूयस्तत्पदप्राप्तिरुच्यते

parivṛttyantare bhūyastatpadaprāptirucyate

7.1,32.27cd

आत्मान्तराभिधानं स्याद्यदाद्यं नाम पञ्चकम्

ātmāntarābhidhānaṃ syādyadādyaṃ nāma pañcakam

7.1,32.28ab

अन्यत्तु त्रितयं नाम्नामुपादानादियोगतः

anyattu tritayaṃ nāmnāmupādānādiyogataḥ

7.1,32.28cd

त्रिविधोपाधिवचनाच्छिव एवानुवर्तते

trividhopādhivacanācchiva evānuvartate

7.1,32.29ab

अनादिमलसंश्लेषः प्रागभावात्स्वभावतः

anādimalasaṃśleṣaḥ prāgabhāvātsvabhāvataḥ

7.1,32.29cd

अत्यंतं परिशुद्धात्मेत्यतो ऽयं शिव उच्यते

atyaṃtaṃ pariśuddhātmetyato 'yaṃ śiva ucyate

7.1,32.30ab

अथवाशेषकल्याणगुणैकधन ईश्वरः

athavāśeṣakalyāṇaguṇaikadhana īśvaraḥ

7.1,32.30cd

शिव इत्युच्यते सद्भिश्शिवतत्त्वार्थवादिभिः

śiva ityucyate sadbhiśśivatattvārthavādibhiḥ

7.1,32.31ab

त्रयोविंशतितत्त्वेभ्यः प्रकृतिर्हि परा मता

trayoviṃśatitattvebhyaḥ prakṛtirhi parā matā

7.1,32.31cd

प्रकृतेस्तु परं प्राहुः पुरुषं पञ्चविंशकम्

prakṛtestu paraṃ prāhuḥ puruṣaṃ pañcaviṃśakam

7.1,32.32ab

यं वेदादौ स्वरं प्राहुर्वाच्यवाचकभावतः

yaṃ vedādau svaraṃ prāhurvācyavācakabhāvataḥ

7.1,32.32cd

वेदैकवेद्ययाथात्म्याद्वेदान्ते च प्रतिष्ठितः

vedaikavedyayāthātmyādvedānte ca pratiṣṭhitaḥ

7.1,32.33ab

तस्य प्रकृतिलीनस्य यः परस्स महेश्वरः

tasya prakṛtilīnasya yaḥ parassa maheśvaraḥ

7.1,32.33cd

तदधीनप्रवृत्तित्वात्प्रकृतेः पुरुषस्य च

tadadhīnapravṛttitvātprakṛteḥ puruṣasya ca

7.1,32.34ab

अथवा त्रिगुणं तत्त्वमुपेयमिदमव्ययम्

athavā triguṇaṃ tattvamupeyamidamavyayam

7.1,32.34cd

मायान्तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं तु महेश्वरम्

māyāntu prakṛtiṃ vidyānmāyinaṃ tu maheśvaram

7.1,32.35ab

मायाविक्षोभको ऽनंतो महेश्वरसमन्वयात्

māyāvikṣobhako 'naṃto maheśvarasamanvayāt

7.1,32.35cd

कालात्मा परमात्मादिः स्थूलः सूक्ष्मः प्रकीर्तितः

kālātmā paramātmādiḥ sthūlaḥ sūkṣmaḥ prakīrtitaḥ

7.1,32.36ab

रुद्दुःखं दुःखहेतुर्वा तद्रावयति नः प्रभुः

rudduḥkhaṃ duḥkhaheturvā tadrāvayati naḥ prabhuḥ

7.1,32.36cd

रुद्र इत्युच्यते सद्भिः शिवः परमकारणम्

rudra ityucyate sadbhiḥ śivaḥ paramakāraṇam

7.1,32.37ab

तत्त्वादिभूतपर्यन्तं शरीरादिष्वतन्द्रितः

tattvādibhūtaparyantaṃ śarīrādiṣvatandritaḥ

7.1,32.37cd

व्याप्याधितिष्ठति शिवस्ततो रुद्र इतस्ततः

vyāpyādhitiṣṭhati śivastato rudra itastataḥ

7.1,32.38ab

जगतः पितृभूतानां शिवो मूर्त्यात्मनामपि

jagataḥ pitṛbhūtānāṃ śivo mūrtyātmanāmapi

7.1,32.38cd

पितृभावेन सर्वेषां पितामह उदीरितः

pitṛbhāvena sarveṣāṃ pitāmaha udīritaḥ

7.1,32.39ab

निदानज्ञो यथा वैद्यो रोगस्य विनिवर्तकः

nidānajño yathā vaidyo rogasya vinivartakaḥ

7.1,32.39cd

उपायैर्भेषजैस्तद्वल्लयभोगाधिकारतः

upāyairbheṣajaistadvallayabhogādhikārataḥ

7.1,32.40ab

संसारस्येश्वरो नित्यं समूलस्य निवर्तकः

saṃsārasyeśvaro nityaṃ samūlasya nivartakaḥ

7.1,32.40cd

संसारवैद्य इत्युक्तः सर्वतत्त्वार्थवेदिभिः

saṃsāravaidya ityuktaḥ sarvatattvārthavedibhiḥ

7.1,32.41ab

दशार्थज्ञानसिद्ध्यर्थमिन्द्रियेष्वेषु सत्स्वपि

daśārthajñānasiddhyarthamindriyeṣveṣu satsvapi

7.1,32.41cd

त्रिकालभाविनो भावान्स्थूलान्सूक्ष्मानशेषतः

trikālabhāvino bhāvānsthūlānsūkṣmānaśeṣataḥ

7.1,32.42ab

अणवो नैव जानन्ति माययैव मलावृताः

aṇavo naiva jānanti māyayaiva malāvṛtāḥ

7.1,32.42cd

असत्स्वपि च सर्वेषु सर्वार्थज्ञानहेतुषु

asatsvapi ca sarveṣu sarvārthajñānahetuṣu

7.1,32.43ab

538ब् यद्यथावस्थितं वस्तु तत्तथैव सदाशिवः

538b yadyathāvasthitaṃ vastu tattathaiva sadāśivaḥ

7.1,32.43cd

अयत्नेनैव जानाति तस्मात्सर्वज्ञ उच्यते

ayatnenaiva jānāti tasmātsarvajña ucyate

7.1,32.44ab

सर्वात्मा परमैरेभिर्गुणैर्नित्यसमन्वयात्

sarvātmā paramairebhirguṇairnityasamanvayāt

7.1,32.44cd

स्वस्मात्परात्मविरहात्परमात्मा शिवः स्वयम्

svasmātparātmavirahātparamātmā śivaḥ svayam

7.1,32.45ab

नामाष्टकमिदं चैव लब्ध्वाचार्यप्रसादतः

nāmāṣṭakamidaṃ caiva labdhvācāryaprasādataḥ

7.1,32.45cd

निवृत्त्यादिकलाग्रन्थिं शिवाद्यैः पञ्चनामभिः

nivṛttyādikalāgranthiṃ śivādyaiḥ pañcanāmabhiḥ

7.1,32.46ab

यथास्वं क्रमशश्छित्वा शोधयित्वा यथागुणम्

yathāsvaṃ kramaśaśchitvā śodhayitvā yathāguṇam

7.1,32.46cd

गुणितैरेव सोद्धातैरनिरुद्धैरथापि वा

guṇitaireva soddhātairaniruddhairathāpi vā

7.1,32.47ab

हृत्कण्ठतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमन्विताम्

hṛtkaṇṭhatālubhrūmadhyabrahmarandhrasamanvitām

7.1,32.47cd

छित्त्वा पर्यष्टकाकारं स्वात्मानं च सुषुम्णया

chittvā paryaṣṭakākāraṃ svātmānaṃ ca suṣumṇayā

7.1,32.48ab

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोर्नीत्वोपरि शिवौजसि

dvādaśāṃtaḥsthitasyendornītvopari śivaujasi

7.1,32.48cd

संहृत्यं वदनं पश्चाद्यथासंस्करणं लयात्

saṃhṛtyaṃ vadanaṃ paścādyathāsaṃskaraṇaṃ layāt

7.1,32.49ab

शाक्तेनामृतवर्षेण संसिक्तायां तनौ पुनः

śāktenāmṛtavarṣeṇa saṃsiktāyāṃ tanau punaḥ

7.1,32.49cd

अवतार्य स्वमात्मानममृतात्माकृतिं हृदि

avatārya svamātmānamamṛtātmākṛtiṃ hṛdi

7.1,32.50ab

द्वादशांतःस्थितस्येन्दोः परस्ताच्छ्वेतपंकजे

dvādaśāṃtaḥsthitasyendoḥ parastācchvetapaṃkaje

7.1,32.50cd

समासीनं महादेवं शंकरम्भक्तवत्सलम्

samāsīnaṃ mahādevaṃ śaṃkarambhaktavatsalam

7.1,32.51ab

अर्धनारीश्वरं देवं निर्मलं मधुराकृतिम्

ardhanārīśvaraṃ devaṃ nirmalaṃ madhurākṛtim

7.1,32.51cd

शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ prasannaṃ śītaladyutim

7.1,32.52ab

ध्यात्वा हि मानसे देवं स्वस्थचित्तो ऽथ मानवः

dhyātvā hi mānase devaṃ svasthacitto 'tha mānavaḥ

7.1,32.52cd

शिवनामाष्टकेनैव भावपुष्पैस्समर्चयेत्

śivanāmāṣṭakenaiva bhāvapuṣpaissamarcayet

7.1,32.53ab

अभ्यर्चनान्ते तु पुनः प्राणानायम्य मानवः

abhyarcanānte tu punaḥ prāṇānāyamya mānavaḥ

7.1,32.53cd

सम्यक्चित्तं समाधाय शार्वं नामाष्टकं जपेत्

samyakcittaṃ samādhāya śārvaṃ nāmāṣṭakaṃ japet

7.1,32.54ab

नाभौ चाष्टाहुतीर्हुत्वा पूर्णाहुत्या नमस्ततः

nābhau cāṣṭāhutīrhutvā pūrṇāhutyā namastataḥ

7.1,32.54cd

अष्टपुष्पप्रदानेन कृत्वाभ्यर्चनमंतिमम्

aṣṭapuṣpapradānena kṛtvābhyarcanamaṃtimam

7.1,32.55ab

निवेदयेत्स्वमात्मानं चुलुकोदकवर्त्मना

nivedayetsvamātmānaṃ culukodakavartmanā

7.1,32.55cd

एवं कृत्वा चिरादेव ज्ञानं पाशुपतं शुभम्

evaṃ kṛtvā cirādeva jñānaṃ pāśupataṃ śubham

7.1,32.56ab

लभते तत्प्रतिष्ठां च वृत्तं चानुत्तमं तथा

labhate tatpratiṣṭhāṃ ca vṛttaṃ cānuttamaṃ tathā

7.1,32.56cd

योगं च परमं लब्ध्वा मुच्यते नात्र संशयः

yogaṃ ca paramaṃ labdhvā mucyate nātra saṃśayaḥ

Chapter 7.1.33

7.1,33.1ab

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे श्रेष्ठानुष्ठानवर्णनं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः भगवञ्छ्रोतुमिच्छामो व्रतं पाशुपतं परम्

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe śreṣṭhānuṣṭhānavarṇanaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ bhagavañchrotumicchāmo vrataṃ pāśupataṃ param

7.1,33.1cd

ब्रह्मादयो ऽपि यत्कृत्वा सर्वे पाशुपताः स्मृताः

brahmādayo 'pi yatkṛtvā sarve pāśupatāḥ smṛtāḥ

7.1,33.2ab

वायुरुवाच रहस्यं वः प्रवक्ष्यामि सर्वपापनिकृन्तनम्

vāyuruvāca rahasyaṃ vaḥ pravakṣyāmi sarvapāpanikṛntanam

7.1,33.2cd

व्रतं पाशुपतं श्रौतमथर्वशिरसि श्रुतम्

vrataṃ pāśupataṃ śrautamatharvaśirasi śrutam

7.1,33.3ab

कालश्चैत्री पौर्णमासी देशः शिवपरिग्रहः

kālaścaitrī paurṇamāsī deśaḥ śivaparigrahaḥ

7.1,33.3cd

क्षेत्रारामाद्यरण्यं वा प्रशस्तश्शुभलक्षणः

kṣetrārāmādyaraṇyaṃ vā praśastaśśubhalakṣaṇaḥ

7.1,33.4ab

तत्र पूर्वं त्रयोदश्यां सुस्नातः सुकृताह्निकः

tatra pūrvaṃ trayodaśyāṃ susnātaḥ sukṛtāhnikaḥ

7.1,33.4cd

अनुज्ञाप्य स्वमाचार्यं संपूज्य प्रणिपत्य च

anujñāpya svamācāryaṃ saṃpūjya praṇipatya ca

7.1,33.5ab

पूजां वैशेषिकीं कृत्वा शुक्लांबरधरः स्वयम्

pūjāṃ vaiśeṣikīṃ kṛtvā śuklāṃbaradharaḥ svayam

7.1,33.5cd

शुक्लयज्ञोपवीती च शुक्लमाल्यानुलेपनः

śuklayajñopavītī ca śuklamālyānulepanaḥ

7.1,33.6ab

दर्भासने समासीनो दर्भमुष्टिं प्रगृह्य च

darbhāsane samāsīno darbhamuṣṭiṃ pragṛhya ca

7.1,33.6cd

539अ प्राणायामत्रयं कृत्वा प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः

539a prāṇāyāmatrayaṃ kṛtvā prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ

7.1,33.6ef

ध्यात्वा देवं च देवीं च तद्विज्ञापनवर्त्मना

dhyātvā devaṃ ca devīṃ ca tadvijñāpanavartmanā

7.1,33.7ab

व्रतमेतत्करोमीति भवेत्संकल्प्य दीक्षितः

vratametatkaromīti bhavetsaṃkalpya dīkṣitaḥ

7.1,33.7cd

यावच्छरीरपातं वा द्वादशाब्दमथापि वा

yāvaccharīrapātaṃ vā dvādaśābdamathāpi vā

7.1,33.8ab

तदर्धं वा तदर्धं वा मासद्वादशकं तु वा

tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā māsadvādaśakaṃ tu vā

7.1,33.8cd

तदर्धं वा तदर्धं वा मासमेकमथापि वा

tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā māsamekamathāpi vā

7.1,33.9ab

दिनद्वादशकं वा ऽथ दिनषट्कमथापि वा

dinadvādaśakaṃ vā 'tha dinaṣaṭkamathāpi vā

7.1,33.9cd

तदर्धं दिनमेकं वा व्रतसंकल्पनावधि

tadardhaṃ dinamekaṃ vā vratasaṃkalpanāvadhi

7.1,33.10ab

अग्निमाधाय विधिवद्विरजाहोमकारणात्

agnimādhāya vidhivadvirajāhomakāraṇāt

7.1,33.10cd

हुत्वाज्येन समिद्भिश्च चरुणा च यथाक्रमम्

hutvājyena samidbhiśca caruṇā ca yathākramam

7.1,33.11ab

पूर्णामापूर्य तां भूयस्तत्त्वानां शुद्धिमुद्दिशन्

pūrṇāmāpūrya tāṃ bhūyastattvānāṃ śuddhimuddiśan

7.1,33.11cd

जुहुयान्मूलमन्त्रेण तैरेव समिदादिभिः

juhuyānmūlamantreṇa taireva samidādibhiḥ

7.1,33.12ab

तत्त्वान्येतानि मद्देहे शुद्ध्यंताम् 1इत्यनुस्मरन्

tattvānyetāni maddehe śuddhyaṃtām 1ityanusmaran

7.1,33.12cd

पञ्चभूतानि तन्मात्राः पञ्चकर्मेन्द्रियाणि च

pañcabhūtāni tanmātrāḥ pañcakarmendriyāṇi ca

7.1,33.13ab

ज्ञानकर्मविभेदेन पञ्चकर्मविभागशः

jñānakarmavibhedena pañcakarmavibhāgaśaḥ

7.1,33.13cd

त्वगादिधातवस्सप्त पञ्च प्राणादिवायवः

tvagādidhātavassapta pañca prāṇādivāyavaḥ

7.1,33.14ab

मनोबुद्धिरहं ख्यातिर्गुणाः प्रकृतिपूरुषौ

manobuddhirahaṃ khyātirguṇāḥ prakṛtipūruṣau

7.1,33.14cd

रागो विद्याकले चैव नियतिः काल एव च

rāgo vidyākale caiva niyatiḥ kāla eva ca

7.1,33.15ab

माया च शुद्धिविद्या च महेश्वरसदाशिवौ

māyā ca śuddhividyā ca maheśvarasadāśivau

7.1,33.15cd

शक्तिश्च शिवतत्त्वं च तत्त्वानि क्रमशो विदुः

śaktiśca śivatattvaṃ ca tattvāni kramaśo viduḥ

7.1,33.16ab

मन्त्रैस्तु विरजैर्हुत्वा होतासौ विरजा भवेत्

mantraistu virajairhutvā hotāsau virajā bhavet

7.1,33.16cd

शिवानुग्रहमासाद्य ज्ञानवान्स हि जायते

śivānugrahamāsādya jñānavānsa hi jāyate

7.1,33.17ab

अथ गोमयमादाय पिण्डीकृत्याभिमंत्र्य च

atha gomayamādāya piṇḍīkṛtyābhimaṃtrya ca

7.1,33.17cd

विन्यस्याग्नौ च सम्प्रोक्ष्य दिने तस्मिन्हविष्यभुक्

vinyasyāgnau ca samprokṣya dine tasminhaviṣyabhuk

7.1,33.18ab

प्रभाते तु चतुर्दश्यां कृत्वा सर्वं पुरोदितम्

prabhāte tu caturdaśyāṃ kṛtvā sarvaṃ puroditam

7.1,33.18cd

दिने तस्मिन्निराहारः कालं शेषं समापयेत्

dine tasminnirāhāraḥ kālaṃ śeṣaṃ samāpayet

7.1,33.19ab

प्रातः पर्वणि चाप्येवं कृत्वा होमा वसानतः

prātaḥ parvaṇi cāpyevaṃ kṛtvā homā vasānataḥ

7.1,33.19cd

उपसंहृत्य रुद्राग्निं गृह्णीयाद्भस्म यत्नतः

upasaṃhṛtya rudrāgniṃ gṛhṇīyādbhasma yatnataḥ

7.1,33.20ab

ततश्च जटिलो मुण्डी शिखैकजट एव वा

tataśca jaṭilo muṇḍī śikhaikajaṭa eva vā

7.1,33.20cd

भूत्वा स्नात्वा ततो वीतलज्जश्चेत्स्याद्दिगम्बरः

bhūtvā snātvā tato vītalajjaścetsyāddigambaraḥ

7.1,33.21ab

अपि काषायवसनश्चर्मचीराम्बरो ऽथ वा

api kāṣāyavasanaścarmacīrāmbaro 'tha vā

7.1,33.21cd

एकाम्बरो वल्कली वा भवेद्दण्डी च मेखली

ekāmbaro valkalī vā bhaveddaṇḍī ca mekhalī

7.1,33.22ab

प्रक्षाल्य चरणौ पश्चाद्द्विराचम्यात्मनस्तनुम्

prakṣālya caraṇau paścāddvirācamyātmanastanum

7.1,33.22cd

संकुलीकृत्य तद्भस्म विरजानलसंभवम्

saṃkulīkṛtya tadbhasma virajānalasaṃbhavam

7.1,33.23ab

अग्निरित्यादिभिर्मंत्रैः षड्भिराथर्वणैः क्रमात्

agnirityādibhirmaṃtraiḥ ṣaḍbhirātharvaṇaiḥ kramāt

7.1,33.23cd

विभृज्यांगानि मूर्धादिचरणांतानि तैस्स्पृशेत्

vibhṛjyāṃgāni mūrdhādicaraṇāṃtāni taisspṛśet

7.1,33.24ab

ततस्तेन क्रमेणैव समुद्धृत्य च भस्मना

tatastena krameṇaiva samuddhṛtya ca bhasmanā

7.1,33.24cd

सर्वांगोद्धूलनं कुर्यात्प्रणवेन शिवेन वा

sarvāṃgoddhūlanaṃ kuryātpraṇavena śivena vā

7.1,33.25ab

ततस्त्रिपुण्ड्रं रचयेत्त्रियायुषसमाह्वयम्

tatastripuṇḍraṃ racayettriyāyuṣasamāhvayam

7.1,33.25cd

शिवभावं समागम्य शिवयोगमथाचरेत्

śivabhāvaṃ samāgamya śivayogamathācaret

7.1,33.26ab

कुर्यात्स्त्रिसन्ध्यमप्येवमेतत्पाशुपतं व्रतम्

kuryātstrisandhyamapyevametatpāśupataṃ vratam

7.1,33.26cd

भुक्तिमुक्तिप्रदं चैतत्पशुत्वं विनिवर्तयेत्

bhuktimuktipradaṃ caitatpaśutvaṃ vinivartayet

7.1,33.27ab

तत्पशुत्वं परित्यज्य कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

tatpaśutvaṃ parityajya kṛtvā pāśupataṃ vratam

7.1,33.27cd

पूजनीयो महादेवो लिंगमूर्तिस्सनातनः

pūjanīyo mahādevo liṃgamūrtissanātanaḥ

7.1,33.28ab

पद्ममष्टदलं हैमं नवरत्नैरलंकृतम्

padmamaṣṭadalaṃ haimaṃ navaratnairalaṃkṛtam

7.1,33.28cd

कर्णिकाकेशरोपेतमासनं परिकल्पयेत्

karṇikākeśaropetamāsanaṃ parikalpayet

7.1,33.29ab

विभवे तदभावे तु रक्तं सितमथापि वा

vibhave tadabhāve tu raktaṃ sitamathāpi vā

7.1,33.29cd

पद्मं तस्याप्यभावे तु केवलं भावनामयम्

padmaṃ tasyāpyabhāve tu kevalaṃ bhāvanāmayam

7.1,33.30ab

तत्पद्मकर्णिकामध्ये कृत्वा लिंगं कनीयसम्

tatpadmakarṇikāmadhye kṛtvā liṃgaṃ kanīyasam

7.1,33.30cd

स्फीटिकं पीठिकोपेतं पूजयेद्विधिवत्क्रमात्

sphīṭikaṃ pīṭhikopetaṃ pūjayedvidhivatkramāt

7.1,33.31ab

प्रतिष्ठाप्य विधानेन तल्लिंगं कृतशोधनम्

pratiṣṭhāpya vidhānena talliṃgaṃ kṛtaśodhanam

7.1,33.31cd

परिकल्प्यासनं मूर्तिं पञ्चवक्त्रप्रकारतः

parikalpyāsanaṃ mūrtiṃ pañcavaktraprakārataḥ

7.1,33.32ab

पञ्चगव्यादिभिः पूर्णैर्यथाविभवसंभृतैः

pañcagavyādibhiḥ pūrṇairyathāvibhavasaṃbhṛtaiḥ

7.1,33.32cd

स्नापयेत्कलशैः पूर्णैरष्टापदसमुद्भवैः

snāpayetkalaśaiḥ pūrṇairaṣṭāpadasamudbhavaiḥ

7.1,33.33ab

गंधद्रव्यैस्सकर्पूरैश्चन्दनाद्यैस्सकुंकुमैः

gaṃdhadravyaissakarpūraiścandanādyaissakuṃkumaiḥ

7.1,33.33cd

सवेदिकं समालिप्य लिंगं भूषणभूषितम्

savedikaṃ samālipya liṃgaṃ bhūṣaṇabhūṣitam

7.1,33.34ab

बिल्वपत्रैश्च पद्मैश्च रक्तैः श्वेतैस्तथोत्पलैः

bilvapatraiśca padmaiśca raktaiḥ śvetaistathotpalaiḥ

7.1,33.34cd

नीलोत्पलैस्तथान्यैश्च पुष्पैस्तैस्तैस्सुगंधिभिः

nīlotpalaistathānyaiśca puṣpaistaistaissugaṃdhibhiḥ

7.1,33.35ab

पुण्यैः प्रशस्तैः पत्रैश्च चित्रैर्दूर्वाक्षतादिभिः

puṇyaiḥ praśastaiḥ patraiśca citrairdūrvākṣatādibhiḥ

7.1,33.35cd

समभ्यर्च्य यथालाभं महापूजाविधानतः

samabhyarcya yathālābhaṃ mahāpūjāvidhānataḥ

7.1,33.36ab

धूपं दीपं तथा चापि नैवेद्यं च समादिशेत्

dhūpaṃ dīpaṃ tathā cāpi naivedyaṃ ca samādiśet

7.1,33.36cd

निवेदयित्वा विभवे कल्याणं च समाचरेत्

nivedayitvā vibhave kalyāṇaṃ ca samācaret

7.1,33.37ab

इष्टानि च विशिष्टानि न्यायेनोपार्जितानि च

iṣṭāni ca viśiṣṭāni nyāyenopārjitāni ca

7.1,33.37cd

सर्वद्रव्याणि देयानि व्रते तस्मिन्विशेषतः

sarvadravyāṇi deyāni vrate tasminviśeṣataḥ

7.1,33.38ab

श्रीपत्रोत्पलपद्मानां संख्या साहस्रिकी मता

śrīpatrotpalapadmānāṃ saṃkhyā sāhasrikī matā

7.1,33.38cd

प्रत्येकमपरा संख्या शतमष्टोत्तरं द्विजाः

pratyekamaparā saṃkhyā śatamaṣṭottaraṃ dvijāḥ

7.1,33.39ab

तत्रापि च विशेषेण न त्यजेद्बिल्वपत्रकम्

tatrāpi ca viśeṣeṇa na tyajedbilvapatrakam

7.1,33.39cd

हैममेकं परं प्राहुः पद्मं पद्मसहस्रकात्

haimamekaṃ paraṃ prāhuḥ padmaṃ padmasahasrakāt

7.1,33.40ab

नीलोत्पलादिष्वप्येतत्समानं बिल्बपत्रकैः

nīlotpalādiṣvapyetatsamānaṃ bilbapatrakaiḥ

7.1,33.40cd

पुष्पान्तरे न नियमो यथालाभं निवेदयेत्

puṣpāntare na niyamo yathālābhaṃ nivedayet

7.1,33.41ab

अष्टाङ्गमर्घ्यमुत्कृष्टं धूपालेपौ विशेषतः

aṣṭāṅgamarghyamutkṛṣṭaṃ dhūpālepau viśeṣataḥ

7.1,33.41cd

चन्दनं वामदेवाख्ये हरितालं च पौरुषे

candanaṃ vāmadevākhye haritālaṃ ca pauruṣe

7.1,33.42ab

ईशाने भसितं केचिदालेपनमितीदृशाम्

īśāne bhasitaṃ kecidālepanamitīdṛśām

7.1,33.42cd

न धूपमिति मन्यन्ते धूपान्तरविधानतः

na dhūpamiti manyante dhūpāntaravidhānataḥ

7.1,33.42ef

सितागुरुमघोराख्ये मुखे कृष्णागुरुं पुनः

sitāgurumaghorākhye mukhe kṛṣṇāguruṃ punaḥ

7.1,33.43ab

पौरुषे गुग्गुलं सव्ये सौम्ये सौगंधिकं मुखे

pauruṣe guggulaṃ savye saumye saugaṃdhikaṃ mukhe

7.1,33.43cd

ईशाने ऽपि ह्युशीरादि देयाद्धूपं विशेषतः

īśāne 'pi hyuśīrādi deyāddhūpaṃ viśeṣataḥ

7.1,33.44ab

शर्करामधुकर्पूरकपिलाघृतसंयुतम्

śarkarāmadhukarpūrakapilāghṛtasaṃyutam

7.1,33.44cd

चंदनागुरुकाष्ठाद्यं सामान्यं संप्रचक्षते

caṃdanāgurukāṣṭhādyaṃ sāmānyaṃ saṃpracakṣate

7.1,33.45ab

कर्पूरवर्तिराज्याढ्या देया दीपावलिस्ततः

karpūravartirājyāḍhyā deyā dīpāvalistataḥ

7.1,33.45cd

अर्घ्यमाचमनं देयं प्रतिवक्त्रमतः परम्

arghyamācamanaṃ deyaṃ prativaktramataḥ param

7.1,33.46ab

प्रथमावरणे पूज्यो क्रमाद्धेरम्बषण्मुखौ

prathamāvaraṇe pūjyo kramāddherambaṣaṇmukhau

7.1,33.46cd

ब्रह्मांगानि ततश्चैव प्रथमावरणेर्चिते

brahmāṃgāni tataścaiva prathamāvaraṇercite

7.1,33.47ab

द्वितीयावरणे पूज्या विघ्नेशाश्चक्रवर्तिनः

dvitīyāvaraṇe pūjyā vighneśāścakravartinaḥ

7.1,33.47cd

तृतीयावरणे पूज्या भवाद्या अष्टमूर्तयः

tṛtīyāvaraṇe pūjyā bhavādyā aṣṭamūrtayaḥ

7.1,33.48ab

540अ महादेवादयस्तत्र तथैकादशमूर्तयः

540a mahādevādayastatra tathaikādaśamūrtayaḥ

7.1,33.48cd

चतुर्थावरणे पूज्याः सर्व एव गणेश्वराः

caturthāvaraṇe pūjyāḥ sarva eva gaṇeśvarāḥ

7.1,33.49ab

बहिरेव तु पद्मस्य पञ्चमावरणे क्रमात्

bahireva tu padmasya pañcamāvaraṇe kramāt

7.1,33.49cd

दशदिक्पतयः पूज्याः सास्त्राः सानुचरास्तथा

daśadikpatayaḥ pūjyāḥ sāstrāḥ sānucarāstathā

7.1,33.50ab

ब्रह्मणो मानसाः पुत्राः सर्वे ऽपि ज्योतिषां गणाः

brahmaṇo mānasāḥ putrāḥ sarve 'pi jyotiṣāṃ gaṇāḥ

7.1,33.50cd

सर्वा देव्यश्च देवाश्च सर्वे सर्वे च खेचराः

sarvā devyaśca devāśca sarve sarve ca khecarāḥ

7.1,33.51ab

पातालवासिनश्चान्ये सर्वे मुनिगणा अपि

pātālavāsinaścānye sarve munigaṇā api

7.1,33.51cd

योगिनो हि सखास्सर्वे पतंगा मातरस्तथा

yogino hi sakhāssarve pataṃgā mātarastathā

7.1,33.52ab

क्षेत्रपालाश्च सगणाः सर्वं चैतच्चराचरम्

kṣetrapālāśca sagaṇāḥ sarvaṃ caitaccarācaram

7.1,33.52cd

पूजनीयं शिवप्रीत्या मत्त्वा शंभुविभूतिमत्

pūjanīyaṃ śivaprītyā mattvā śaṃbhuvibhūtimat

7.1,33.53ab

अथावरणपूजांते संपूज्य परमेश्वरम्

athāvaraṇapūjāṃte saṃpūjya parameśvaram

7.1,33.53cd

साज्यं सव्यं जनं हृद्यं हविर्भक्त्या निवेदयेत्

sājyaṃ savyaṃ janaṃ hṛdyaṃ havirbhaktyā nivedayet

7.1,33.54ab

मुखवासादिकं दत्त्वा ताम्बूलं सोपदंशकम्

mukhavāsādikaṃ dattvā tāmbūlaṃ sopadaṃśakam

7.1,33.54cd

अलंकृत्य च भूयो ऽपि नानापुष्पविभूषणैः

alaṃkṛtya ca bhūyo 'pi nānāpuṣpavibhūṣaṇaiḥ

7.1,33.55ab

नीराजनांते विस्तीर्य पूजाशेषं समापयेत्

nīrājanāṃte vistīrya pūjāśeṣaṃ samāpayet

7.1,33.55cd

चषकं सोपकारं च शयनं च समर्पयेत्

caṣakaṃ sopakāraṃ ca śayanaṃ ca samarpayet

7.1,33.56ab

चन्द्रसंकाशहारं च शयनीयं समर्पयेत्

candrasaṃkāśahāraṃ ca śayanīyaṃ samarpayet

7.1,33.56cd

आद्यं नृपोचितं हृद्यं तत्सर्वमनुरूपतः

ādyaṃ nṛpocitaṃ hṛdyaṃ tatsarvamanurūpataḥ

7.1,33.57ab

कृत्वा च कारयित्वा च हित्वा च प्रतिपूजनम्

kṛtvā ca kārayitvā ca hitvā ca pratipūjanam

7.1,33.57cd

स्तोत्रं व्यपोहनं जप्त्वा विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

stotraṃ vyapohanaṃ japtvā vidyāṃ pañcākṣarīṃ japet

7.1,33.58ab

प्रदक्षिणां प्रणामं च कृत्वात्मानं समर्पयेत्

pradakṣiṇāṃ praṇāmaṃ ca kṛtvātmānaṃ samarpayet

7.1,33.58cd

ततः पुरस्ताद्देवस्य गुरुविप्रौ च पूजयेत्

tataḥ purastāddevasya guruviprau ca pūjayet

7.1,33.59ab

दत्त्वार्घ्यमष्टौ पुष्पाणि देवमुद्वास्य लिंगतः

dattvārghyamaṣṭau puṣpāṇi devamudvāsya liṃgataḥ

7.1,33.59cd

अग्नेश्चाग्निं सुसंयम्य ह्युद्वास्य च तमप्युत

agneścāgniṃ susaṃyamya hyudvāsya ca tamapyuta

7.1,33.60ab

प्रत्यहं च जनस्त्वेवं कुर्यात्सेवां पुरोदिताम्

pratyahaṃ ca janastvevaṃ kuryātsevāṃ puroditām

7.1,33.60cd

ततस्तत्साम्बुजं लिंगं सर्वोपकरणान्वितम्

tatastatsāmbujaṃ liṃgaṃ sarvopakaraṇānvitam

7.1,33.61ab

समर्पयेत्स्वगुरवे स्थापयेद्वा शिवालये

samarpayetsvagurave sthāpayedvā śivālaye

7.1,33.61cd

संपूज्य च गुरून्विप्रान्व्रतिनश्च विशेषतः

saṃpūjya ca gurūnviprānvratinaśca viśeṣataḥ

7.1,33.62ab

भक्तान्द्विजांश्च शक्तश्चेद्दीनानाथांश्च तोषयेत्

bhaktāndvijāṃśca śaktaśceddīnānāthāṃśca toṣayet

7.1,33.62cd

स्वयं चानशने शक्तः फलमूलाशने ऽथ वा

svayaṃ cānaśane śaktaḥ phalamūlāśane 'tha vā

7.1,33.63ab

पयोव्रतो वा भिक्षाशी भवेदेकाशनस्तथा

payovrato vā bhikṣāśī bhavedekāśanastathā

7.1,33.63cd

नक्तं युक्ताशनो नित्यं भूशय्यानिरतः शुचिः

naktaṃ yuktāśano nityaṃ bhūśayyānirataḥ śuciḥ

7.1,33.64ab

भस्मशायी तृणेशायी चीराजिनधृतो ऽथवा

bhasmaśāyī tṛṇeśāyī cīrājinadhṛto 'thavā

7.1,33.64cd

ब्रह्मचर्यव्रतो नित्यं व्रतमेतत्समाचरेत्

brahmacaryavrato nityaṃ vratametatsamācaret

7.1,33.65ab

अर्कवारे तथार्द्रायां पञ्चदश्यां च पक्षयोः

arkavāre tathārdrāyāṃ pañcadaśyāṃ ca pakṣayoḥ

7.1,33.65cd

अष्टम्यां च चतुर्दश्यां शक्तस्तूपवसेदपि

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ śaktastūpavasedapi

7.1,33.66ab

पाखण्डिपतितोदक्यास्सूतकान्त्यजपूर्वकान्

pākhaṇḍipatitodakyāssūtakāntyajapūrvakān

7.1,33.66cd

वर्जयेत्सर्वयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा

varjayetsarvayatnena manasā karmaṇā girā

7.1,33.67ab

क्षमदानदयासत्याहिंसाशीलः सदा भवेत्

kṣamadānadayāsatyāhiṃsāśīlaḥ sadā bhavet

7.1,33.67cd

संतुष्टश्च प्रशान्तश्च जपध्यानरतस्तथा

saṃtuṣṭaśca praśāntaśca japadhyānaratastathā

7.1,33.68ab

कुर्यात्त्रिषवणस्नानं भस्मस्नानमथापि वा

kuryāttriṣavaṇasnānaṃ bhasmasnānamathāpi vā

7.1,33.68cd

पूजां वैशेषिकीं चैव मनसा वचसा गिरा

pūjāṃ vaiśeṣikīṃ caiva manasā vacasā girā

7.1,33.69ab

बहुनात्र किमुक्तेन नाचरेदशिवं व्रती

bahunātra kimuktena nācaredaśivaṃ vratī

7.1,33.69cd

प्रमादात्तु तथाचारे निरूप्य गुरुलाघवे

pramādāttu tathācāre nirūpya gurulāghave

7.1,33.70ab

540ब् उचितां निष्कृतिं कुर्यात्पूजाहोमजपादिभिः

540b ucitāṃ niṣkṛtiṃ kuryātpūjāhomajapādibhiḥ

7.1,33.70cd

आसमाप्तेर्व्रतस्यैवमाचरेन्न प्रमादतः

āsamāptervratasyaivamācarenna pramādataḥ

7.1,33.71ab

गोदानं च वृषोत्सर्गं कुर्यात्पूजां च संपदा

godānaṃ ca vṛṣotsargaṃ kuryātpūjāṃ ca saṃpadā

7.1,33.71cd

भक्तश्च शिवप्रीत्यर्थं सर्वकामविवर्जितः

bhaktaśca śivaprītyarthaṃ sarvakāmavivarjitaḥ

7.1,33.72ab

सामान्यमेतत्कथितं व्रतस्यास्य समासतः

sāmānyametatkathitaṃ vratasyāsya samāsataḥ

7.1,33.72cd

प्रतिमासं विशेषं च प्रवदामि यथाश्रुतम्

pratimāsaṃ viśeṣaṃ ca pravadāmi yathāśrutam

7.1,33.73ab

वैशाखे वज्रलिंगं तु ज्येष्ठे मारकतं शुभम्

vaiśākhe vajraliṃgaṃ tu jyeṣṭhe mārakataṃ śubham

7.1,33.73cd

आषाढे मौक्तिकं विद्याच्छ्रावणे नीलनिर्मितम्

āṣāḍhe mauktikaṃ vidyācchrāvaṇe nīlanirmitam

7.1,33.74ab

मासे भाद्रपदे चैव पद्मरागमयं परम्

māse bhādrapade caiva padmarāgamayaṃ param

7.1,33.74cd

आश्विने मासि विद्याद्वै लिंगं गोमेदकं वरम्

āśvine māsi vidyādvai liṃgaṃ gomedakaṃ varam

7.1,33.75ab

कार्तिक्यां वैद्रुमं लिंगं वैदूर्यं मार्गशीर्षके

kārtikyāṃ vaidrumaṃ liṃgaṃ vaidūryaṃ mārgaśīrṣake

7.1,33.75cd

पुष्परागमयं पौषे माघे द्युमणिजन्तथा

puṣparāgamayaṃ pauṣe māghe dyumaṇijantathā

7.1,33.76ab

फाल्गुणे चन्द्रकान्तोत्थं चैत्रे तद्व्यत्ययो ऽथवा

phālguṇe candrakāntotthaṃ caitre tadvyatyayo 'thavā

7.1,33.76cd

सर्वमासेषु रत्नानामलाभे हैममेव वा

sarvamāseṣu ratnānāmalābhe haimameva vā

7.1,33.77ab

हैमाभावे राजतं वा ताम्रजं शैलजन्तथा

haimābhāve rājataṃ vā tāmrajaṃ śailajantathā

7.1,33.77cd

मृन्मयं वा यथालाभं जातुषं चान्यदेव वा

mṛnmayaṃ vā yathālābhaṃ jātuṣaṃ cānyadeva vā

7.1,33.78ab

सर्वगंधमयं वाथ लिंगं कुर्याद्यथारुचि

sarvagaṃdhamayaṃ vātha liṃgaṃ kuryādyathāruci

7.1,33.78cd

व्रतावसानसमये समाचरितनित्यकः

vratāvasānasamaye samācaritanityakaḥ

7.1,33.79ab

कृत्वा वैशेषिकीं पूजां हुत्वा चैव यथा पुरा

kṛtvā vaiśeṣikīṃ pūjāṃ hutvā caiva yathā purā

7.1,33.79cd

संपूज्य च तथाचार्यं व्रतिनश्च विशेषतः

saṃpūjya ca tathācāryaṃ vratinaśca viśeṣataḥ

7.1,33.80ab

देशिकेनाप्यनुज्ञातः प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः

deśikenāpyanujñātaḥ prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ

7.1,33.80cd

दर्भासनो दर्भपाणिः प्राणापानौ नियम्य च

darbhāsano darbhapāṇiḥ prāṇāpānau niyamya ca

7.1,33.81ab

जपित्वा शक्तितो मूलं ध्यात्वा साम्बं त्रियम्बकम्

japitvā śaktito mūlaṃ dhyātvā sāmbaṃ triyambakam

7.1,33.81cd

अनुज्ञाप्य यथापूर्वं नमस्कृत्य कृताञ्जलिः

anujñāpya yathāpūrvaṃ namaskṛtya kṛtāñjaliḥ

7.1,33.82ab

समुत्सृजामि भगवन्व्रतमेतत्त्वदाज्ञया

samutsṛjāmi bhagavanvratametattvadājñayā

7.1,33.82cd

इत्युक्त्वा लिंगमूलस्थान्दर्भानुत्तरतस्त्यजेत्

ityuktvā liṃgamūlasthāndarbhānuttaratastyajet

7.1,33.83ab

ततो दण्डजटाचीरमेखला अपि चोत्सृजेत्

tato daṇḍajaṭācīramekhalā api cotsṛjet

7.1,33.83cd

पुनराचम्य विधिवत्पञ्चाक्षरमुदीरयेत्

punarācamya vidhivatpañcākṣaramudīrayet

7.1,33.84ab

यः कृत्वात्यंतिकीं दीक्षामादेहान्तमनाकुलः

yaḥ kṛtvātyaṃtikīṃ dīkṣāmādehāntamanākulaḥ

7.1,33.84cd

व्रतमेतत्प्रकुर्वीत स तु वै नैष्ठिकः स्मृतः

vratametatprakurvīta sa tu vai naiṣṭhikaḥ smṛtaḥ

7.1,33.85ab

सो ऽत्याश्रमी च विज्ञेयो महापाशुपतस्तथा

so 'tyāśramī ca vijñeyo mahāpāśupatastathā

7.1,33.85cd

स एव तपतां श्रेष्ठ स एव च महाव्रती

sa eva tapatāṃ śreṣṭha sa eva ca mahāvratī

7.1,33.86ab

न तेन सदृशः कश्चित्कृतकृत्यो मुमुक्षुषु

na tena sadṛśaḥ kaścitkṛtakṛtyo mumukṣuṣu

7.1,33.86cd

यो यतिर्नैष्ठिको जातस्तमाहुर्नैष्ठिकोत्तमम्

yo yatirnaiṣṭhiko jātastamāhurnaiṣṭhikottamam

7.1,33.87ab

यो ऽन्वहं द्वादशाहं वा व्रतमेतत्समाचरेत्

yo 'nvahaṃ dvādaśāhaṃ vā vratametatsamācaret

7.1,33.87cd

सो ऽपि नैष्ठिकतुल्यः स्यात्तीव्रव्रतसमन्वयात्

so 'pi naiṣṭhikatulyaḥ syāttīvravratasamanvayāt

7.1,33.88ab

घृताक्तो यश्चरेदेतद्व्रतं व्रतपरायणः

ghṛtākto yaścaredetadvrataṃ vrataparāyaṇaḥ

7.1,33.88cd

द्वित्रैकदिवसं वापि स च कश्चन नैष्ठिकः

dvitraikadivasaṃ vāpi sa ca kaścana naiṣṭhikaḥ

7.1,33.89ab

कृत्यमित्येव निष्कामो यश्चरेद्व्रतमुत्तमम्

kṛtyamityeva niṣkāmo yaścaredvratamuttamam

7.1,33.89cd

शिवार्पितात्मा सततं न तेन सदृशः क्वचित्

śivārpitātmā satataṃ na tena sadṛśaḥ kvacit

7.1,33.90ab

भस्मच्छन्नो द्विजो विद्वान्महापातकसंभवैः

bhasmacchanno dvijo vidvānmahāpātakasaṃbhavaiḥ

7.1,33.90cd

पापैस्सुदारुणैस्सद्यो मुच्यते नात्र संशयः

pāpaissudāruṇaissadyo mucyate nātra saṃśayaḥ

7.1,33.91ab

रुद्राग्निर्यत्परं वीर्यन्तद्भस्म परिकीर्तितम्

rudrāgniryatparaṃ vīryantadbhasma parikīrtitam

7.1,33.91cd

तस्मात्सर्वेषु कालेषु वीर्यवान्भस्मसंयुतः

tasmātsarveṣu kāleṣu vīryavānbhasmasaṃyutaḥ

7.1,33.92ab

541अ भस्मनिष्ठस्य नश्यन्ति देषा भस्माग्निसंगमात्

541a bhasmaniṣṭhasya naśyanti deṣā bhasmāgnisaṃgamāt

7.1,33.92cd

भस्मस्नानविशुद्धात्मा भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

bhasmasnānaviśuddhātmā bhasmaniṣṭha iti smṛtaḥ

7.1,33.93ab

भस्मना दिग्धसर्वांगो भस्मदीप्तत्रिपुंड्रकः

bhasmanā digdhasarvāṃgo bhasmadīptatripuṃḍrakaḥ

7.1,33.93cd

भस्मस्नायी च पुरुषो भस्मनिष्ठ इति स्मृतः

bhasmasnāyī ca puruṣo bhasmaniṣṭha iti smṛtaḥ

7.1,33.94ab

भूतप्रेतपिशासाश्च रोगाश्चातीव दुस्सहाः

bhūtapretapiśāsāśca rogāścātīva dussahāḥ

7.1,33.94cd

भस्मनिष्ठस्य सान्निध्याद्विद्रवंति न संशयः

bhasmaniṣṭhasya sānnidhyādvidravaṃti na saṃśayaḥ

7.1,33.95ab

भासनाद्भासितं प्रोक्तं भस्म कल्मषभक्षणात्

bhāsanādbhāsitaṃ proktaṃ bhasma kalmaṣabhakṣaṇāt

7.1,33.95cd

भूतिभूतिकरी चैव रक्षा रक्षाकरी परम्

bhūtibhūtikarī caiva rakṣā rakṣākarī param

7.1,33.96ab

किमन्यदिह वक्तव्यं भस्ममाहात्म्यकारणम्

kimanyadiha vaktavyaṃ bhasmamāhātmyakāraṇam

7.1,33.96cd

व्रती च भस्मना स्नातस्स्वयं देवो महेश्वरः

vratī ca bhasmanā snātassvayaṃ devo maheśvaraḥ

7.1,33.97ab

परमास्त्रं च शैवानां भस्मैतत्पारमेश्वरम्

paramāstraṃ ca śaivānāṃ bhasmaitatpārameśvaram

7.1,33.97cd

धौम्याग्रजस्य तपसि व्यापदो यन्निवारिताः

dhaumyāgrajasya tapasi vyāpado yannivāritāḥ

7.1,33.98ab

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन कृत्वा पाशुपतव्रतम्

tasmātsarvaprayatnena kṛtvā pāśupatavratam

7.1,33.98cd

धनवद्भस्म संगृह्य भस्मस्नानरतो भवेत्

dhanavadbhasma saṃgṛhya bhasmasnānarato bhavet

Chapter 7.1.34

7.1,34.1ab

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे पशुपतिव्रतविधानवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः धौम्याग्रजेन शुशुना क्षीरार्थं हि तपः कृतम्

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe paśupativratavidhānavarṇanaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ dhaumyāgrajena śuśunā kṣīrārthaṃ hi tapaḥ kṛtam

7.1,34.1cd

तस्मात् क्षीरार्णवो दत्तस्तस्मै देवेन शूलिना

tasmāt kṣīrārṇavo dattastasmai devena śūlinā

7.1,34.2ab

स कथं शिशुको लेभे शिवशास्त्रप्रवक्तृताम्

sa kathaṃ śiśuko lebhe śivaśāstrapravaktṛtām

7.1,34.2cd

कथं वा शिवसद्भावं ज्ञात्वा तपसि निष्ठितः

kathaṃ vā śivasadbhāvaṃ jñātvā tapasi niṣṭhitaḥ

7.1,34.3ab

कथं च लब्धविज्ञानस्तपश्चरणपर्वणि

kathaṃ ca labdhavijñānastapaścaraṇaparvaṇi

7.1,34.3cd

रुद्राग्नेर्यत्परं वीर्यं लभे भस्म स्वरक्षकम्

rudrāgneryatparaṃ vīryaṃ labhe bhasma svarakṣakam

7.1,34.4ab

वायुरुवाच न ह्येष शिशुकः कश्चित्प्राकृतः कृतवांस्तपः

vāyuruvāca na hyeṣa śiśukaḥ kaścitprākṛtaḥ kṛtavāṃstapaḥ

7.1,34.4cd

मुनिवर्यस्य तनयो व्याघ्रपादस्य धीमतः

munivaryasya tanayo vyāghrapādasya dhīmataḥ

7.1,34.5ab

जन्मान्तरेण संसिद्धः केनापि खलु हेतुना

janmāntareṇa saṃsiddhaḥ kenāpi khalu hetunā

7.1,34.5cd

स्वपदप्रच्युतो दिष्ट्या प्राप्तो मुनिकुमारताम्

svapadapracyuto diṣṭyā prāpto munikumāratām

7.1,34.6ab

महादेवप्रसादस्य भाग्यापन्नस्य भाविनः

mahādevaprasādasya bhāgyāpannasya bhāvinaḥ

7.1,34.6cd

दुग्धाभिलाषप्रभवद्वारतामगमत्तपः

dugdhābhilāṣaprabhavadvāratāmagamattapaḥ

7.1,34.7ab

अतः सर्वगणेशत्वं कुमारत्वं च शाश्वतम्

ataḥ sarvagaṇeśatvaṃ kumāratvaṃ ca śāśvatam

7.1,34.7cd

सह दुग्धाब्धिना तस्मै प्रददौ शंकरः स्वयम्

saha dugdhābdhinā tasmai pradadau śaṃkaraḥ svayam

7.1,34.8ab

तस्य ज्ञानागमोप्यस्य प्रसादादेव शांकरात्

tasya jñānāgamopyasya prasādādeva śāṃkarāt

7.1,34.8cd

कौमारं हि परं साक्षाज्ज्ञानं शक्तिमयं विदुः

kaumāraṃ hi paraṃ sākṣājjñānaṃ śaktimayaṃ viduḥ

7.1,34.9ab

शिवशास्त्रप्रवक्तृत्वमपि तस्य हि तत्कृतम्

śivaśāstrapravaktṛtvamapi tasya hi tatkṛtam

7.1,34.9cd

कुमारो मुनितो लब्धज्ञानाब्धिरिव नन्दनः

kumāro munito labdhajñānābdhiriva nandanaḥ

7.1,34.10ab

दृष्टं तु कारणं तस्य शिवज्ञानसमन्वये

dṛṣṭaṃ tu kāraṇaṃ tasya śivajñānasamanvaye

7.1,34.10cd

स्वमातृवचनं साक्षाच्छोकजं क्षीरकारणात्

svamātṛvacanaṃ sākṣācchokajaṃ kṣīrakāraṇāt

7.1,34.11ab

कदाचित्क्षीरमत्यल्पं पीतवान्मातुलाश्रमे

kadācitkṣīramatyalpaṃ pītavānmātulāśrame

7.1,34.11cd

ईर्षयया मातुलसुतं संतृप्तक्षीरमुत्तमम्

īrṣayayā mātulasutaṃ saṃtṛptakṣīramuttamam

7.1,34.12ab

पीत्वा स्थितं यथाकामं दृष्ट्वा वै मातुलात्मजम्

pītvā sthitaṃ yathākāmaṃ dṛṣṭvā vai mātulātmajam

7.1,34.12cd

उपमन्युर्व्याघ्रपादिः प्रीत्या प्रोवाच मातरम्

upamanyurvyāghrapādiḥ prītyā provāca mātaram

7.1,34.13ab

उपमन्युरुवाच मातर्मातर्महाभागे मम देहि तपस्विनि

upamanyuruvāca mātarmātarmahābhāge mama dehi tapasvini

7.1,34.13cd

541ब् गव्यं क्षीरमतिस्वादु नाल्पमुष्णं पिबाम्यहम्

541b gavyaṃ kṣīramatisvādu nālpamuṣṇaṃ pibāmyaham

7.1,34.14ab

वायुरुवाच तच्छ्रुत्वा पुत्रवचनं तन्माता च तपस्विनी

vāyuruvāca tacchrutvā putravacanaṃ tanmātā ca tapasvinī

7.1,34.14cd

व्याघ्रपादस्य महिषी दुःखमापत्तदा च सा

vyāghrapādasya mahiṣī duḥkhamāpattadā ca sā

7.1,34.15ab

उपलाल्याथ सुप्रीत्या पुत्रमालिंग्य सादरम्

upalālyātha suprītyā putramāliṃgya sādaram

7.1,34.15cd

दुःखिता विललापाथ स्मृत्वा नैर्धन्यमात्मनः

duḥkhitā vilalāpātha smṛtvā nairdhanyamātmanaḥ

7.1,34.16ab

स्मृत्वास्मृत्वा पुनः क्षीरमुपमन्युस्स बालकः

smṛtvāsmṛtvā punaḥ kṣīramupamanyussa bālakaḥ

7.1,34.16cd

देहि देहीति तामाह रुद्रन्भूयो महाद्युतिः

dehi dehīti tāmāha rudranbhūyo mahādyutiḥ

7.1,34.17ab

तद्धठं सा परिज्ञाय द्विजपत्नी तपस्विनी

taddhaṭhaṃ sā parijñāya dvijapatnī tapasvinī

7.1,34.17cd

शान्तये तद्धठस्याथ शुभोपायमरीरचत्

śāntaye taddhaṭhasyātha śubhopāyamarīracat

7.1,34.18ab

उञ्छवृत्त्यार्जितान्बीजान्स्वयं दृष्ट्वा च सा तदा

uñchavṛttyārjitānbījānsvayaṃ dṛṣṭvā ca sā tadā

7.1,34.18cd

बीजपिष्टमथालोड्य तोयेन कलभाषिणी

bījapiṣṭamathāloḍya toyena kalabhāṣiṇī

7.1,34.19ab

एह्येहि मम पुत्रेति सामपूर्वं ततस्सुतम्

ehyehi mama putreti sāmapūrvaṃ tatassutam

7.1,34.19cd

आलिंग्यादाय दुःखार्ता प्रददौ कृत्रिमं पयः

āliṃgyādāya duḥkhārtā pradadau kṛtrimaṃ payaḥ

7.1,34.20ab

पीत्वा च कृत्रिमं क्षीरं मात्रां दत्तं स बालकः

pītvā ca kṛtrimaṃ kṣīraṃ mātrāṃ dattaṃ sa bālakaḥ

7.1,34.20cd

नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चातिविह्वलः

naitatkṣīramiti prāha mātaraṃ cātivihvalaḥ

7.1,34.21ab

दुःखिता सा तदा प्राह संप्रेक्ष्याघ्राय मूर्धनि

duḥkhitā sā tadā prāha saṃprekṣyāghrāya mūrdhani

7.1,34.21cd

समार्ज्य नेत्र पुत्रस्य कराभ्यां कमलायते

samārjya netra putrasya karābhyāṃ kamalāyate

7.1,34.22ab

जनन्युवाच तटिनी रत्नपूर्णास्तास्स्वर्गपातालगोचराः

jananyuvāca taṭinī ratnapūrṇāstāssvargapātālagocarāḥ

7.1,34.22cd

भाग्यहीना न पश्यन्ति भक्तिहीनाश्च ये शिवे

bhāgyahīnā na paśyanti bhaktihīnāśca ye śive

7.1,34.23ab

राज्यं स्वर्गं च मोक्षं च भोजनं क्षीरसंभवम्

rājyaṃ svargaṃ ca mokṣaṃ ca bhojanaṃ kṣīrasaṃbhavam

7.1,34.23cd

न लभन्ते प्रियाण्येषां न तुष्यति यदा शिवः

na labhante priyāṇyeṣāṃ na tuṣyati yadā śivaḥ

7.1,34.24ab

भवप्रसादजं सर्वं नान्यद्देवप्रसादजम्

bhavaprasādajaṃ sarvaṃ nānyaddevaprasādajam

7.1,34.24cd

अन्यदेवेषु निरता दुःखार्ता विभ्रमन्ति च

anyadeveṣu niratā duḥkhārtā vibhramanti ca

7.1,34.25ab

क्षीरं तत्र कुतो ऽस्माकं वने निवसतां सदा

kṣīraṃ tatra kuto 'smākaṃ vane nivasatāṃ sadā

7.1,34.25cd

क्व दुग्धसाधनं वत्स क्व वयं वनवासिनः

kva dugdhasādhanaṃ vatsa kva vayaṃ vanavāsinaḥ

7.1,34.26ab

कृत्स्नाभावेन दारिद्र्यान्मया ते भाग्यहीनया

kṛtsnābhāvena dāridryānmayā te bhāgyahīnayā

7.1,34.26cd

मिथ्यादुग्धमिदं दत्तम्पिष्टमालोड्य वारिणा

mithyādugdhamidaṃ dattampiṣṭamāloḍya vāriṇā

7.1,34.27ab

त्वं मातुलगृहे स्वल्पं पीत्वा स्वादु पयः शृतम्

tvaṃ mātulagṛhe svalpaṃ pītvā svādu payaḥ śṛtam

7.1,34.27cd

ज्ञात्वा स्वादु त्वया पीतं तज्जातीयमनुस्मरन्

jñātvā svādu tvayā pītaṃ tajjātīyamanusmaran

7.1,34.28ab

दत्तं न पय इत्युक्त्वा रुदन् दुःखीकरोषि माम्

dattaṃ na paya ityuktvā rudan duḥkhīkaroṣi mām

7.1,34.28cd

प्रसादेन विना शंभो पयस्तव न विद्यते

prasādena vinā śaṃbho payastava na vidyate

7.1,34.29ab

पादपंकजयोस्तस्य साम्बस्य सगणस्य च

pādapaṃkajayostasya sāmbasya sagaṇasya ca

7.1,34.29cd

भक्त्या समर्पितं यत्तत्कारणं सर्वसम्पदाम्

bhaktyā samarpitaṃ yattatkāraṇaṃ sarvasampadām

7.1,34.30ab

अधुना वसुदोस्माभिर्महादेवो न पूजितः

adhunā vasudosmābhirmahādevo na pūjitaḥ

7.1,34.30cd

सकामानां यथाकामं यथोक्तफलदायकः

sakāmānāṃ yathākāmaṃ yathoktaphaladāyakaḥ

7.1,34.31ab

धनान्युद्दिश्य नास्माभिरितः प्रागर्चितः शिवः

dhanānyuddiśya nāsmābhiritaḥ prāgarcitaḥ śivaḥ

7.1,34.31cd

अतो दरिद्रास्संजाता वयं तस्मान्न ते पयः

ato daridrāssaṃjātā vayaṃ tasmānna te payaḥ

7.1,34.32ab

पूर्वजन्मनि यद्दत्तं शिवमुद्दिश्य वै सुतः

pūrvajanmani yaddattaṃ śivamuddiśya vai sutaḥ

7.1,34.32cd

तदेव लभ्यते नान्यद्विष्णुमुद्दिश्य वा प्रभुम्

tadeva labhyate nānyadviṣṇumuddiśya vā prabhum

7.1,34.33ab

वायुरुवाच इति मातृवचः श्रुत्वा तथ्यं शोकादिसूचकम्

vāyuruvāca iti mātṛvacaḥ śrutvā tathyaṃ śokādisūcakam

7.1,34.33cd

बालो ऽप्यनुतपन्नंतः प्रगल्भमिदमब्रवीत्

bālo 'pyanutapannaṃtaḥ pragalbhamidamabravīt

7.1,34.34ab

542अ उपमन्युरुवाच शोकेनालमितो मतः सांबो यद्यस्ति शंकरः

542a upamanyuruvāca śokenālamito mataḥ sāṃbo yadyasti śaṃkaraḥ

7.1,34.34cd

त्यज शोकं महाभागे सर्वं भद्रं भविष्यति

tyaja śokaṃ mahābhāge sarvaṃ bhadraṃ bhaviṣyati

7.1,34.35ab

शृणु मातर्वचो मेद्य महादेवो ऽस्ति चेत्क्वचित्

śṛṇu mātarvaco medya mahādevo 'sti cetkvacit

7.1,34.35cd

चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम्

cirādvā hyacirādvāpi kṣīrodaṃ sādhayāmyaham

7.1,34.36ab

वायुरुवाच इति श्रुत्वा वचस्तस्य बालकस्य महामतेः

vāyuruvāca iti śrutvā vacastasya bālakasya mahāmateḥ

7.1,34.36cd

प्रय्तुवाच तदा माता सुप्रसन्ना मनस्विनी

praytuvāca tadā mātā suprasannā manasvinī

7.1,34.37ab

मातोवाच शुभं विचारितं तात त्वया मत्प्रीतिवर्धनम्

mātovāca śubhaṃ vicāritaṃ tāta tvayā matprītivardhanam

7.1,34.37cd

विलंबं मा कथास्त्वं हि भज सांबं सदाशिवम्

vilaṃbaṃ mā kathāstvaṃ hi bhaja sāṃbaṃ sadāśivam

7.1,34.38ab

सर्वस्मादधिको ऽस्त्येव शिवः परमकारणम्

sarvasmādadhiko 'styeva śivaḥ paramakāraṇam

7.1,34.38cd

तत्कृतं हि जगत्सर्वं ब्रह्माद्यास्तस्य किंकराः

tatkṛtaṃ hi jagatsarvaṃ brahmādyāstasya kiṃkarāḥ

7.1,34.39ab

तत्प्रसादकृतैश्वर्या दासास्तस्य वयं प्रभोः

tatprasādakṛtaiśvaryā dāsāstasya vayaṃ prabhoḥ

7.1,34.39cd

तं विनान्यं न जानीमश्शंकरं लोकशंकरम्

taṃ vinānyaṃ na jānīmaśśaṃkaraṃ lokaśaṃkaram

7.1,34.40ab

अन्यान्देवान्परित्यज्य कर्मणा मनसा गिरा

anyāndevānparityajya karmaṇā manasā girā

7.1,34.40cd

तमेव सांबं सगणं भज भावपुरस्सरम्

tameva sāṃbaṃ sagaṇaṃ bhaja bhāvapurassaram

7.1,34.41ab

तस्य देवाधिदेवस्य शिवस्य वरदायिनः

tasya devādhidevasya śivasya varadāyinaḥ

7.1,34.41cd

साक्षान्नमश्शिवायेति मंत्रो ऽयं वाचकः स्मृतः

sākṣānnamaśśivāyeti maṃtro 'yaṃ vācakaḥ smṛtaḥ

7.1,34.42ab

सप्तकोटिमहामंत्राः सर्वे सप्रणवाः परे

saptakoṭimahāmaṃtrāḥ sarve sapraṇavāḥ pare

7.1,34.42cd

तस्मिन्नेव विलीयंते पुनस्तस्माद्विनिर्गताः

tasminneva vilīyaṃte punastasmādvinirgatāḥ

7.1,34.43ab

सप्रसादाश्च ते मंत्राः स्वाधिकाराद्यपेक्षया

saprasādāśca te maṃtrāḥ svādhikārādyapekṣayā

7.1,34.43cd

सर्वाधिकारस्त्वेको ऽयं मंत्र एवेश्वराज्ञया

sarvādhikārastveko 'yaṃ maṃtra eveśvarājñayā

7.1,34.44ab

यथा निकृष्टानुत्कृष्टान्सर्वानप्यात्मनः शिवः

yathā nikṛṣṭānutkṛṣṭānsarvānapyātmanaḥ śivaḥ

7.1,34.44cd

क्षमते रक्षितुं तद्वन्मंत्रो ऽयमपि सर्वदा

kṣamate rakṣituṃ tadvanmaṃtro 'yamapi sarvadā

7.1,34.45ab

प्रबलश्च तथा ह्येष मंत्रो मन्त्रान्तरादपि

prabalaśca tathā hyeṣa maṃtro mantrāntarādapi

7.1,34.45cd

सर्वरक्षाक्षमो ऽप्येष नापरः कश्चिदिष्यते

sarvarakṣākṣamo 'pyeṣa nāparaḥ kaścidiṣyate

7.1,34.46ab

तस्मान्मन्त्रान्तरांस्त्यक्त्वा पञ्चाक्षरपरो भव

tasmānmantrāntarāṃstyaktvā pañcākṣaraparo bhava

7.1,34.46cd

तस्मिञ्जिह्वांतरगते न किंचिदिह दुर्लभम्

tasmiñjihvāṃtaragate na kiṃcidiha durlabham

7.1,34.47ab

अधोरास्त्रं च शैवानां रक्षाहेतुरनुत्तमम्

adhorāstraṃ ca śaivānāṃ rakṣāheturanuttamam

7.1,34.47cd

तच्च तत्प्रभवं मत्वा तत्परो भव नान्यथा

tacca tatprabhavaṃ matvā tatparo bhava nānyathā

7.1,34.48ab

भस्मेदन्तु मया लब्धं पितुरेव तवोत्तमम्

bhasmedantu mayā labdhaṃ pitureva tavottamam

7.1,34.48cd

विरजानलसंसिद्धं महाव्यापन्निवारणम्

virajānalasaṃsiddhaṃ mahāvyāpannivāraṇam

7.1,34.49ab

मंत्रं च ते मया दत्तं गृहाण मदनुज्ञया

maṃtraṃ ca te mayā dattaṃ gṛhāṇa madanujñayā

7.1,34.49cd

अनेनैवाशु जप्तेन रक्षा तव भविष्यति

anenaivāśu japtena rakṣā tava bhaviṣyati

7.1,34.50ab

वायुरुवाच एवं मात्रा समादिश्य शिवमस्त्वित्युदीर्य च

vāyuruvāca evaṃ mātrā samādiśya śivamastvityudīrya ca

7.1,34.50cd

विसृष्टस्तद्वचो मूर्ध्नि कुर्वन्नेव तदा मुनिः

visṛṣṭastadvaco mūrdhni kurvanneva tadā muniḥ

7.1,34.51ab

तां प्रणम्यैवमुक्त्वा च तपः कर्तुं प्रचक्रमे

tāṃ praṇamyaivamuktvā ca tapaḥ kartuṃ pracakrame

7.1,34.51cd

तमाह च तदा माता शुभं कुर्वंतु ते सुराः

tamāha ca tadā mātā śubhaṃ kurvaṃtu te surāḥ

7.1,34.52ab

अनुज्ञातस्तया तत्र तपस्तेपे स दुश्चरम्

anujñātastayā tatra tapastepe sa duścaram

7.1,34.52cd

हिमवत्पर्वतं प्राप्य वायुभक्षः समाहितः

himavatparvataṃ prāpya vāyubhakṣaḥ samāhitaḥ

7.1,34.53ab

अष्टेष्टकाभिः प्रसादं कृत्वा लिंगं च मृन्मयम्

aṣṭeṣṭakābhiḥ prasādaṃ kṛtvā liṃgaṃ ca mṛnmayam

7.1,34.53cd

तत्रावाह्य महादेवं सांबं सगणमव्ययम्

tatrāvāhya mahādevaṃ sāṃbaṃ sagaṇamavyayam

7.1,34.54ab

542ब् भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव पुत्रैः पुष्पैर्वनोद्भवैः

542b bhaktyā pañcākṣareṇaiva putraiḥ puṣpairvanodbhavaiḥ

7.1,34.54cd

समभ्यर्च्य चिरं कालं चचार परमं तपः

samabhyarcya ciraṃ kālaṃ cacāra paramaṃ tapaḥ

7.1,34.55ab

ततस्तपश्चरत्तं तं बालमेकाकिनं कृशम्

tatastapaścarattaṃ taṃ bālamekākinaṃ kṛśam

7.1,34.55cd

उपमन्युं द्विजवरं शिवसंसक्तमानसम्

upamanyuṃ dvijavaraṃ śivasaṃsaktamānasam

7.1,34.56ab

पुरा मरीचिना शप्ताः केचिन्मुनिपिशाचकाः

purā marīcinā śaptāḥ kecinmunipiśācakāḥ

7.1,34.56cd

संपीड्य राक्षसैर्भावैस्तपसोविघ्नमाचरन्

saṃpīḍya rākṣasairbhāvaistapasovighnamācaran

7.1,34.57ab

स च तैः पीड्यमानो ऽपि तपः कुर्वन्कथञ्चन

sa ca taiḥ pīḍyamāno 'pi tapaḥ kurvankathañcana

7.1,34.57cd

सदा नमः शिवायेति क्रोशति स्मार्तनादवत्

sadā namaḥ śivāyeti krośati smārtanādavat

7.1,34.58ab

तन्नादश्रवणादेव तपसो विघ्नकारिणः

tannādaśravaṇādeva tapaso vighnakāriṇaḥ

7.1,34.58cd

ते तं बालं समुत्सृज्य मुनयस्समुपाचरन्

te taṃ bālaṃ samutsṛjya munayassamupācaran

7.1,34.59ab

तपसा तस्य विप्रस्य चोपमन्योर्महात्मनः

tapasā tasya viprasya copamanyormahātmanaḥ

7.1,34.59cd

चराचरं च मुनयः प्रदीपितमभूज्जगत्

carācaraṃ ca munayaḥ pradīpitamabhūjjagat

Chapter 7.1.35

7.1,35.1ab

इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे उपमन्युतपोवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः वायुरुवाच अथ सर्वे प्रदीप्तांगा वैकुण्ठं प्रययुर्द्रुतम्

iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe upamanyutapovarṇanaṃ nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ vāyuruvāca atha sarve pradīptāṃgā vaikuṇṭhaṃ prayayurdrutam

7.1,35.1cd

प्रणम्याहुश्च तत्सर्वं हरये देवसत्तमाः

praṇamyāhuśca tatsarvaṃ haraye devasattamāḥ

7.1,35.2ab

श्रुत्वा तेषां तदा वाक्यं भगवान्पुरुषोत्तमः

śrutvā teṣāṃ tadā vākyaṃ bhagavānpuruṣottamaḥ

7.1,35.2cd

किमिदन्त्विति संचिन्त्य ज्ञात्वा तत्कारणं च सः

kimidantviti saṃcintya jñātvā tatkāraṇaṃ ca saḥ

7.1,35.3ab

जगाम मन्दरं तूर्णं महेश्वरदिदृक्षया

jagāma mandaraṃ tūrṇaṃ maheśvaradidṛkṣayā

7.1,35.3cd

दृष्ट्वा देवं प्रणम्यैवं प्रोवाच सुकृतांजलिः

dṛṣṭvā devaṃ praṇamyaivaṃ provāca sukṛtāṃjaliḥ

7.1,35.4ab

विष्णुरुवाच भगवन्ब्राह्मणः कश्चिदुपमन्युरिति श्रुतः

viṣṇuruvāca bhagavanbrāhmaṇaḥ kaścidupamanyuriti śrutaḥ

7.1,35.4cd

क्षीरार्थमदहत्सर्वं तपसा तन्निवारय

kṣīrārthamadahatsarvaṃ tapasā tannivāraya

7.1,35.5ab

वायुरुवाच इति श्रुत्वा वचो विष्णोः प्राह देवो महेश्वरः

vāyuruvāca iti śrutvā vaco viṣṇoḥ prāha devo maheśvaraḥ

7.1,35.5cd

शिशुं निवारयिष्यामि तत्त्वं गच्छ स्वमाश्रमम्

śiśuṃ nivārayiṣyāmi tattvaṃ gaccha svamāśramam

7.1,35.6ab

तच्छ्रुत्वा शंभुवचनं स विष्णुर्देववल्लभः

tacchrutvā śaṃbhuvacanaṃ sa viṣṇurdevavallabhaḥ

7.1,35.6cd

जगामाश्वास्य तान्सर्वान्स्वलोकममरादिकान्

jagāmāśvāsya tānsarvānsvalokamamarādikān

7.1,35.7ab

एतस्मिन्नंतरे देवः पिनाकी परमेश्वरः

etasminnaṃtare devaḥ pinākī parameśvaraḥ

7.1,35.7cd

शक्रस्य रूपमास्थाय गन्तुं चक्रे मतिं ततः

śakrasya rūpamāsthāya gantuṃ cakre matiṃ tataḥ

7.1,35.8ab

अथ जगाम मुनेस्तु तपोवनं गजवरेण सितेन सदाशिवः

atha jagāma munestu tapovanaṃ gajavareṇa sitena sadāśivaḥ

7.1,35.8cd

सह सुरासुरसिद्धमहोरगैरमरराजतनुं स्वयमास्थितः

saha surāsurasiddhamahoragairamararājatanuṃ svayamāsthitaḥ

7.1,35.9ab

स वारणश्चारु तदा विभुं तं निवीज्य वालव्यजनेन दिव्यम्

sa vāraṇaścāru tadā vibhuṃ taṃ nivījya vālavyajanena divyam

7.1,35.9cd

दधार शच्या सहितं सुरेंद्रं करेण वामेन शितातपत्रम्

dadhāra śacyā sahitaṃ sureṃdraṃ kareṇa vāmena śitātapatram

7.1,35.10ab

रराज भगवान्सोमः शक्ररूपी सदाशिवः

rarāja bhagavānsomaḥ śakrarūpī sadāśivaḥ

7.1,35.10cd

तेनातपत्रेण यथा चन्द्रबिंबेन मन्दरः

tenātapatreṇa yathā candrabiṃbena mandaraḥ

7.1,35.11ab

आस्थायैवं हि शक्रस्य स्वरूपं परमेश्वरः

āsthāyaivaṃ hi śakrasya svarūpaṃ parameśvaraḥ

7.1,35.11cd

जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम्

jagāmānugrahaṃ kartumupamanyostadāśramam

7.1,35.12ab

तं दृष्ट्वा परमेशानं शक्ररूपधरं शिवम्

taṃ dṛṣṭvā parameśānaṃ śakrarūpadharaṃ śivam

7.1,35.12cd

प्रणम्य शिरसा प्राह महामुनिवरः स्वयम्

praṇamya śirasā prāha mahāmunivaraḥ svayam

7.1,35.13ab

उपमन्युरुवाच पावितश्चाश्रमस्सो ऽयं मम देवेश्वर स्वयम्

upamanyuruvāca pāvitaścāśramasso 'yaṃ mama deveśvara svayam

7.1,35.13cd

प्राप्तो यत्त्वं जगन्नाथ भगवन्देवसत्तम

prāpto yattvaṃ jagannātha bhagavandevasattama

7.1,35.14ab

वायुरुवाच एवमुक्त्वा स्थितं प्रेक्ष्य कृतांजलिपुटं द्विजम्

vāyuruvāca evamuktvā sthitaṃ prekṣya kṛtāṃjalipuṭaṃ dvijam

7.1,35.14cd

543अ प्राह गंभीरया वाचा शक्ररूपधरो हरः

543a prāha gaṃbhīrayā vācā śakrarūpadharo haraḥ

7.1,35.15ab

शक्र उवाच तुष्टो ऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत

śakra uvāca tuṣṭo 'smi te varaṃ brūhi tapasānena suvrata

7.1,35.15cd

ददामि चेप्सितान्सर्वान्धौम्याग्रज महामुने

dadāmi cepsitānsarvāndhaumyāgraja mahāmune

7.1,35.16ab

वायुरुवाच एवमुक्तस्तदा तेन शक्रेण मुनिपुंगवः

vāyuruvāca evamuktastadā tena śakreṇa munipuṃgavaḥ

7.1,35.16cd

वारयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलिः

vārayāmi śive bhaktimityuvāca kṛtāñjaliḥ

7.1,35.17ab

तन्निशम्य हरिः 1 प्राह मां न जानासि लेखपम्

tanniśamya hariḥ 1 prāha māṃ na jānāsi lekhapam

7.1,35.17cd

त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्

trailokyādhipatiṃ śakraṃ sarvadevanamaskṛtam

7.1,35.18ab

मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा

madbhakto bhava viprarṣe māmevārcaya sarvadā

7.1,35.18cd

ददामि सर्वं भद्रं ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्

dadāmi sarvaṃ bhadraṃ te tyaja rudraṃ ca nirguṇam

7.1,35.19ab

रुद्रेण निर्गुणेनापि किं ते कार्यं भविष्यति

rudreṇa nirguṇenāpi kiṃ te kāryaṃ bhaviṣyati

7.1,35.19cd

देवपङ्क्तिबहिर्भूतो यः पिशाचत्वमागतः

devapaṅktibahirbhūto yaḥ piśācatvamāgataḥ

7.1,35.20ab

वायुरुवाच तच्छ्रुत्वा प्राह स मुनिर्जपन्पञ्चाक्षरं मनुम्

vāyuruvāca tacchrutvā prāha sa munirjapanpañcākṣaraṃ manum

7.1,35.20cd

मन्यमानो धर्मविघ्नं प्राह तं कर्तुमागतम्

manyamāno dharmavighnaṃ prāha taṃ kartumāgatam

7.1,35.21ab

उपमन्युरुवाच त्वयैवं कथितं सर्वं भवनिंदारतेन वै

upamanyuruvāca tvayaivaṃ kathitaṃ sarvaṃ bhavaniṃdāratena vai

7.1,35.21cd

प्रसंगादेव देवस्य निर्गुणत्वं महात्मनः

prasaṃgādeva devasya nirguṇatvaṃ mahātmanaḥ

7.1,35.22ab

त्वं न जानामि वै रुद्रं सर्वदेवेश्वरेश्वरम्

tvaṃ na jānāmi vai rudraṃ sarvadeveśvareśvaram

7.1,35.22cd

ब्रह्मविष्णुमहेशानां जनक प्रकृतेः परम्

brahmaviṣṇumaheśānāṃ janaka prakṛteḥ param

7.1,35.23ab

सदसद्व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिनः

sadasadvyaktamavyaktaṃ yamāhurbrahmavādinaḥ

7.1,35.23cd

नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

nityamekamanekaṃ ca varaṃ tasmādvṛṇomyaham

7.1,35.24ab

हेतुवादविनिर्मुक्तं सांख्ययोगार्थदम्परम्

hetuvādavinirmuktaṃ sāṃkhyayogārthadamparam

7.1,35.24cd

उपासते यं तत्त्वज्ञा वरं तस्माद्वृणोम्यहम्

upāsate yaṃ tattvajñā varaṃ tasmādvṛṇomyaham

7.1,35.25ab

नास्ति शंभोः परं तत्त्वं सर्वकारणकारणात्

nāsti śaṃbhoḥ paraṃ tattvaṃ sarvakāraṇakāraṇāt

7.1,35.25cd

ब्रह्मविष्ण्वादिदेवानां स्रष्टुर्गुणपराद्विभोः

brahmaviṣṇvādidevānāṃ sraṣṭurguṇaparādvibhoḥ

7.1,35.26ab

बहुनात्र किमुक्तेन मयाद्यानुमितं महत्

bahunātra kimuktena mayādyānumitaṃ mahat

7.1,35.26cd

भवांतरे कृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य चेत्

bhavāṃtare kṛtaṃ pāpaṃ śrutā nindā bhavasya cet

7.1,35.27ab

श्रुत्वा निंदां भवस्याथ तत्क्षणादेव सन्त्यजेत्

śrutvā niṃdāṃ bhavasyātha tatkṣaṇādeva santyajet

7.1,35.27cd

स्वदेहं तन्निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति

svadehaṃ tannihatyāśu śivalokaṃ sa gacchati

7.1,35.28ab

आस्तां तावन्ममेच्छेयं क्षीरं प्रति सुराधम

āstāṃ tāvanmameccheyaṃ kṣīraṃ prati surādhama

7.1,35.28cd

निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतं कलेवरम्

nihatya tvāṃ śivāstreṇa tyajāmyetaṃ kalevaram

7.1,35.29ab

वायुरुवाच एवमुक्त्वोपमन्युस्तं मर्तुं व्यवसितस्स्वयम्

vāyuruvāca evamuktvopamanyustaṃ martuṃ vyavasitassvayam

7.1,35.29cd

क्षीरे वाञ्छामपि त्यक्त्वा निहन्तुं शक्रमुद्यतः

kṣīre vāñchāmapi tyaktvā nihantuṃ śakramudyataḥ

7.1,35.30ab

भस्मादाय तदा घोरमघोरास्त्राभिमंत्रितम्

bhasmādāya tadā ghoramaghorāstrābhimaṃtritam

7.1,35.30cd

विसृज्य शक्रमुद्दिश्य ननाद स मुनिस्तदा

visṛjya śakramuddiśya nanāda sa munistadā

7.1,35.31ab

स्मृत्वा शंभुपदद्वंद्वं स्वदेहं दुग्धुमुद्यतः

smṛtvā śaṃbhupadadvaṃdvaṃ svadehaṃ dugdhumudyataḥ

7.1,35.31cd

आग्नेयीं धारणां बिभ्रदुपमन्युरवस्थितः

āgneyīṃ dhāraṇāṃ bibhradupamanyuravasthitaḥ

7.1,35.32ab

एवं व्यवसिते विप्रे भगवान्भगनेत्रहा

evaṃ vyavasite vipre bhagavānbhaganetrahā

7.1,35.32cd

वारयामास सौम्येन धारणां तस्य योगिनः

vārayāmāsa saumyena dhāraṇāṃ tasya yoginaḥ

7.1,35.33ab

तद्विसृष्टमघोरास्त्रं नंदीश्वरनियोगतः

tadvisṛṣṭamaghorāstraṃ naṃdīśvaraniyogataḥ

7.1,35.33cd

जगृहे मध्यतः क्षिप्तं नन्दी शंकरवल्लभः

jagṛhe madhyataḥ kṣiptaṃ nandī śaṃkaravallabhaḥ

7.1,35.34ab

1 इन्द्रः 543ब् स्वं रूपमेव भगवानास्थाय परमेश्वरः

1 indraḥ 543b svaṃ rūpameva bhagavānāsthāya parameśvaraḥ

7.1,35.34cd

दर्शयामास शिप्राय बालेन्दुकृतशेखरम्

darśayāmāsa śiprāya bālendukṛtaśekharam

7.1,35.35ab

क्षीरार्णवसहस्रं च पीयूषार्णवमेव वा

kṣīrārṇavasahasraṃ ca pīyūṣārṇavameva vā

7.1,35.35cd

दध्यादेरर्णवांश्चैव घृतोदार्णवमेव च

dadhyāderarṇavāṃścaiva ghṛtodārṇavameva ca

7.1,35.36ab

फलार्णवं च बालस्य भक्ष्य भोज्यार्णवं तथा

phalārṇavaṃ ca bālasya bhakṣya bhojyārṇavaṃ tathā

7.1,35.36cd

अपूपानां गिरिं चैव दर्शयामास स प्रभुः

apūpānāṃ giriṃ caiva darśayāmāsa sa prabhuḥ

7.1,35.37ab

एवं स ददृशे देवो देव्या सार्धं वृषोपरि

evaṃ sa dadṛśe devo devyā sārdhaṃ vṛṣopari

7.1,35.37cd

गणेश्वरैस्त्रिशूलाद्यैर्दिव्यास्त्रैरपि संवृतः

gaṇeśvaraistriśūlādyairdivyāstrairapi saṃvṛtaḥ

7.1,35.38ab

दिवि दुंदुभयो नेदुः पुष्पवृष्टिः पपात च

divi duṃdubhayo neduḥ puṣpavṛṣṭiḥ papāta ca

7.1,35.38cd

विष्णुब्रह्मेन्द्रप्रमुखैर्देवैश्छन्ना दिशो दश

viṣṇubrahmendrapramukhairdevaiśchannā diśo daśa

7.1,35.39ab

अथोपमन्युरानन्दसमुद्रोर्मिभिरावृतः

athopamanyurānandasamudrormibhirāvṛtaḥ

7.1,35.39cd

पपात दण्डवद्भूमौ भक्तिनम्रेण चेतसा

papāta daṇḍavadbhūmau bhaktinamreṇa cetasā

7.1,35.40ab

एतस्मिन्समये तत्र सस्मितो भगवान्भवः

etasminsamaye tatra sasmito bhagavānbhavaḥ

7.1,35.40cd

एह्येहीति तमाहूय मूर्ध्न्याघ्राय ददौ वरान्

ehyehīti tamāhūya mūrdhnyāghrāya dadau varān

7.1,35.41ab

शिव उवाच भक्ष्यभोज्यान्यथाकामं बान्धवैर्भुक्ष्व सर्वदा

śiva uvāca bhakṣyabhojyānyathākāmaṃ bāndhavairbhukṣva sarvadā

7.1,35.41cd

सुखी भव सदा दुःखान्निर्मुक्ता भक्तिमान्मम

sukhī bhava sadā duḥkhānnirmuktā bhaktimānmama

7.1,35.42ab

उपमन्यो महाभाग तवाम्बैषा हि पार्वती

upamanyo mahābhāga tavāmbaiṣā hi pārvatī

7.1,35.42cd

मया पुत्रीकृतो ह्यद्य दत्तः क्षीरोदकार्णवः

mayā putrīkṛto hyadya dattaḥ kṣīrodakārṇavaḥ

7.1,35.43ab

मधुनश्चार्णवश्चैव दध्यन्नार्णव एव च

madhunaścārṇavaścaiva dadhyannārṇava eva ca

7.1,35.43cd

आज्यौदनार्णवश्चैव फलाद्यर्णव एव च

ājyaudanārṇavaścaiva phalādyarṇava eva ca

7.1,35.44ab

अपूपगिरयश्चैव भक्ष्यभोज्यार्णवस्तथा

apūpagirayaścaiva bhakṣyabhojyārṇavastathā

7.1,35.44cd

एते दत्ता मया ते हि त्वं गृह्णीष्व महामुने

ete dattā mayā te hi tvaṃ gṛhṇīṣva mahāmune

7.1,35.45ab

पिता तव महादेवो माता वै जगदम्बिका

pitā tava mahādevo mātā vai jagadambikā

7.1,35.45cd

अमरत्वं मया दत्तं गाणपत्यं च शाश्वतम्

amaratvaṃ mayā dattaṃ gāṇapatyaṃ ca śāśvatam

7.1,35.46ab

वरान्वरय सुप्रीत्या मनो ऽभिलषितान्परान्

varānvaraya suprītyā mano 'bhilaṣitānparān

7.1,35.46cd

प्रसन्नो ऽहं प्रदास्यामि नात्र कार्या विचारणा

prasanno 'haṃ pradāsyāmi nātra kāryā vicāraṇā

7.1,35.47ab

वायुरुवाच एवमुक्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्यतम्

vāyuruvāca evamuktvā mahādevaḥ karābhyāmupagṛhyatam

7.1,35.47cd

मूर्ध्न्याघ्राय सुतस्ते ऽयमिति देव्यै न्यवेदयत्

mūrdhnyāghrāya sutaste 'yamiti devyai nyavedayat

7.1,35.48ab

देवी च गुहवत्प्रीत्या मूर्ध्नि तस्य कराम्बुजम्

devī ca guhavatprītyā mūrdhni tasya karāmbujam

7.1,35.48cd

विन्यस्य प्रददौ तस्मै कुमारपदमव्ययम्

vinyasya pradadau tasmai kumārapadamavyayam

7.1,35.49ab

क्षीराब्धिरपि साकारः क्षीरं स्वादु करे दधत्

kṣīrābdhirapi sākāraḥ kṣīraṃ svādu kare dadhat

7.1,35.49cd

उपस्थाय ददौ पिण्डीभूतं क्षीरमनश्वरम्

upasthāya dadau piṇḍībhūtaṃ kṣīramanaśvaram

7.1,35.50ab

योगैश्वर्यं सदा तुष्टिं ब्रह्मविद्यामनश्वराम्

yogaiśvaryaṃ sadā tuṣṭiṃ brahmavidyāmanaśvarām

7.1,35.50cd

समृद्धिं परमान्तस्मै ददौ संतुष्टमानसः

samṛddhiṃ paramāntasmai dadau saṃtuṣṭamānasaḥ

7.1,35.51ab

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा दृष्ट्वा तस्य तपोमहः

atha śaṃbhuḥ prasannātmā dṛṣṭvā tasya tapomahaḥ

7.1,35.51cd

पुनर्ददौ वरं दिव्यं मुनये ह्युपमन्यवे

punardadau varaṃ divyaṃ munaye hyupamanyave

7.1,35.52ab

व्रतं पाशुपतं ज्ञानं व्रतयोगं च तत्त्वतः

vrataṃ pāśupataṃ jñānaṃ vratayogaṃ ca tattvataḥ

7.1,35.52cd

ददौ तस्मै प्रवक्तृत्वपाटवं सुचिरं परम्

dadau tasmai pravaktṛtvapāṭavaṃ suciraṃ param

7.1,35.53ab

सो ऽपि लब्ध्वा वरान्दिव्यान्कुमारत्वं च सर्वदा

so 'pi labdhvā varāndivyānkumāratvaṃ ca sarvadā

7.1,35.53cd

तस्माच्छिवाच्च तस्याश्च शिवाया मुदितो ऽभवत्

tasmācchivācca tasyāśca śivāyā mudito 'bhavat

7.1,35.54ab

ततः प्रसन्नचेतस्कः सुप्रणम्य कृतांजलिः

tataḥ prasannacetaskaḥ supraṇamya kṛtāṃjaliḥ

7.1,35.54cd

ययाचे स वरं विप्रो देवदेवान्महेश्वरात्

yayāce sa varaṃ vipro devadevānmaheśvarāt

7.1,35.55ab

उपमन्युरुवाच प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर

upamanyuruvāca prasīda devadeveśa prasīda parameśvara

7.1,35.55cd

स्वभक्तिन्देहि परमान्दिव्यामव्यभिचारिणीम्

svabhaktindehi paramāndivyāmavyabhicāriṇīm

7.1,35.56ab

544अ श्रद्धान्देहि महादेव द्वसम्बन्धिषु मे सदा

544a śraddhāndehi mahādeva dvasambandhiṣu me sadā

7.1,35.56cd

स्वदास्यं परमं स्नेहं सान्निध्यं चैव सर्वदा

svadāsyaṃ paramaṃ snehaṃ sānnidhyaṃ caiva sarvadā

7.1,35.57ab

एवमुक्त्वा प्रसन्नात्माहर्षगद्गदया गिरा

evamuktvā prasannātmāharṣagadgadayā girā

7.1,35.57cd

सतुष्टाव महादेवमुपमन्युर्द्विजोत्तमः

satuṣṭāva mahādevamupamanyurdvijottamaḥ

7.1,35.58ab

उपमन्युरुवाच देवदेव महादेव शरणागतवत्सल

upamanyuruvāca devadeva mahādeva śaraṇāgatavatsala

7.1,35.58cd

प्रसीद करुणासिंधो साम्ब शंकर सर्वदा

prasīda karuṇāsiṃdho sāmba śaṃkara sarvadā

7.1,35.59ab

वायुरुवाच एवमुक्तो महादेवः सर्वेषां च वरप्रदः

vāyuruvāca evamukto mahādevaḥ sarveṣāṃ ca varapradaḥ

7.1,35.59cd

प्रत्युवाच प्रसन्नात्मोपमन्युं मुनिसत्तमम्

pratyuvāca prasannātmopamanyuṃ munisattamam

7.1,35.60ab

शिव उवाच वत्सोपमन्यो तुष्टो ऽस्मि सर्वं दत्तं मया हि ते

śiva uvāca vatsopamanyo tuṣṭo 'smi sarvaṃ dattaṃ mayā hi te

7.1,35.60cd

दृढभक्तो ऽसि विप्रर्षे मया विज्ञासितो ह्यसि

dṛḍhabhakto 'si viprarṣe mayā vijñāsito hyasi

7.1,35.61ab

अजरश्चामरश्चैव भव त्वन्दुःखवर्जितः

ajaraścāmaraścaiva bhava tvanduḥkhavarjitaḥ

7.1,35.61cd

यशस्वी तेजसा युक्तो दिव्यज्ञानसमन्वितः

yaśasvī tejasā yukto divyajñānasamanvitaḥ

7.1,35.62ab

अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा

akṣayā bāndhavāścaiva kulaṃ gotraṃ ca te sadā

7.1,35.62cd

भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती

bhaviṣyati dvijaśreṣṭha mayi bhaktiśca śāśvatī

7.1,35.63ab

सान्निध्यं चाश्रमे नित्यं करिष्यामि द्विजोत्तम

sānnidhyaṃ cāśrame nityaṃ kariṣyāmi dvijottama

7.1,35.63cd

उपकंठं मम त्वं वै सानन्दं विहरिष्यसि

upakaṃṭhaṃ mama tvaṃ vai sānandaṃ vihariṣyasi

7.1,35.64ab

एवमुक्त्वा स भगवान्सूर्यकोटिसमप्रभः

evamuktvā sa bhagavānsūryakoṭisamaprabhaḥ

7.1,35.64cd

ईशानस्स वरान्दत्त्वा तत्रैवान्तर्दधे हरः

īśānassa varāndattvā tatraivāntardadhe haraḥ

7.1,35.65ab

उपमन्युः प्रसन्नात्मा प्राप्य तस्माद्वराद्वरान्

upamanyuḥ prasannātmā prāpya tasmādvarādvarān

7.1,35.65cd

जगाम जननीस्थानं सुखं प्रापाधिकं च सः

jagāma jananīsthānaṃ sukhaṃ prāpādhikaṃ ca saḥ

Chapter 7.2

7.2,831ab

एवमुक्त्वा नमश्चक्रुस्तस्मै चार्घ्यं प्रदाय वै

evamuktvā namaścakrustasmai cārghyaṃ pradāya vai

Chapter 7.2.1

7.2,1.1ab

इति श्रीशिवमहापुराणे वैयासिक्यां चतुर्विंशतिसाहस्र्यां संहितायां तदन्तर्गतायां सप्तम्यां वायवीयसंहितायां पूर्वखण्डे उपमन्युचरितवर्णनं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः समाप्तो ऽयं सप्तम्या वायवीयसंहितायाः पूर्वखण्डः ॥ श्रीः ॥ 544ब् श्रीगणेशाय नमः ॥ श्रीगौरीशंकराभ्यां नमः ॥ अथ सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डः प्रारभ्यते ॥ ओं नमस्समस्तसंसारचक्रभ्रमणहेतवे

iti śrīśivamahāpurāṇe vaiyāsikyāṃ caturviṃśatisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tadantargatāyāṃ saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ pūrvakhaṇḍe upamanyucaritavarṇanaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ samāpto 'yaṃ saptamyā vāyavīyasaṃhitāyāḥ pūrvakhaṇḍaḥ || śrīḥ || 544b śrīgaṇeśāya namaḥ || śrīgaurīśaṃkarābhyāṃ namaḥ || atha saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍaḥ prārabhyate || oṃ namassamastasaṃsāracakrabhramaṇahetave

7.2,1.1cd

गौरीकुचतटद्वन्द्वकुंकुमांकितवक्षसे

gaurīkucataṭadvandvakuṃkumāṃkitavakṣase

7.2,1.2ab

सूत उवाच उक्त्वा भगवतो लब्धप्रसादादुपमन्युना

sūta uvāca uktvā bhagavato labdhaprasādādupamanyunā

7.2,1.2cd

नियमादुत्थितो वायुर्मध्ये प्राप्ते दिवाकरे

niyamādutthito vāyurmadhye prāpte divākare

7.2,1.3ab

ऋषयश्चापि ते सर्वे नैमिषारण्यवासिनः

ṛṣayaścāpi te sarve naimiṣāraṇyavāsinaḥ

7.2,1.3cd

अथायमर्थः प्रष्टव्य इति कृत्वा विनिश्चयम्

athāyamarthaḥ praṣṭavya iti kṛtvā viniścayam

7.2,1.4ab

कृत्वा यथा स्वकं कृत्यं प्रत्यहं ते यथा पुरा

kṛtvā yathā svakaṃ kṛtyaṃ pratyahaṃ te yathā purā

7.2,1.4cd

भगवंतमुपायांतं समीक्ष्य समुपाविशन्

bhagavaṃtamupāyāṃtaṃ samīkṣya samupāviśan

7.2,1.5ab

अथासौ नियमस्यांते भगवानम्बरोद्भवः

athāsau niyamasyāṃte bhagavānambarodbhavaḥ

7.2,1.5cd

मध्ये मुनिसभायास्तु भेजे कॢप्तं वरासनम्

madhye munisabhāyāstu bheje kḷptaṃ varāsanam

7.2,1.6ab

सुखासनोपविष्टश्च वायुर्लोकनमस्कृतः

sukhāsanopaviṣṭaśca vāyurlokanamaskṛtaḥ

7.2,1.6cd

श्रीमद्विभूतिमीशस्य हृदि कृत्वेदमब्रवीत्

śrīmadvibhūtimīśasya hṛdi kṛtvedamabravīt

7.2,1.7ab

तं प्रपद्ये महादेवं सर्वज्ञमपराजितम्

taṃ prapadye mahādevaṃ sarvajñamaparājitam

7.2,1.7cd

विभूतिस्सकलं यस्य चराचरमिदं जगत्

vibhūtissakalaṃ yasya carācaramidaṃ jagat

7.2,1.8ab

इत्याकर्ण्य शुभां वाणीमृषयः क्षीणकल्मषाः

ityākarṇya śubhāṃ vāṇīmṛṣayaḥ kṣīṇakalmaṣāḥ

7.2,1.8cd

विभूतिविस्तरं श्रोतुमूचुस्ते परमं वचः

vibhūtivistaraṃ śrotumūcuste paramaṃ vacaḥ

7.2,1.9ab

ऋषय ऊचुः उक्तं भगवता वृत्तमुपमन्योर्महात्मनः

ṛṣaya ūcuḥ uktaṃ bhagavatā vṛttamupamanyormahātmanaḥ

7.2,1.9cd

क्षीरार्थेनापि तपसा यत्प्राप्तं परमेश्वरात्

kṣīrārthenāpi tapasā yatprāptaṃ parameśvarāt

7.2,1.10ab

दृष्टो ऽसौ वासुदेवेन कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

dṛṣṭo 'sau vāsudevena kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā

7.2,1.10cd

धौम्याग्रजस्ततस्तेन कृत्वा पाशुपतं व्रतम्

dhaumyāgrajastatastena kṛtvā pāśupataṃ vratam

7.2,1.11ab

प्राप्तं च परमं ज्ञानमिति प्रागेव शुश्रुम

prāptaṃ ca paramaṃ jñānamiti prāgeva śuśruma

7.2,1.11cd

कथं स लब्धवान् कृष्णो ज्ञानं पाशुपतं परम्

kathaṃ sa labdhavān kṛṣṇo jñānaṃ pāśupataṃ param

7.2,1.12ab

वायुरुवाच स्वेच्छया ह्यवतीर्णोपि वासुदेवस्सनातनः

vāyuruvāca svecchayā hyavatīrṇopi vāsudevassanātanaḥ

7.2,1.12cd

निंदयन्निव मानुष्यं देहशुद्धिं चकार सः

niṃdayanniva mānuṣyaṃ dehaśuddhiṃ cakāra saḥ

7.2,1.13ab

पुत्रार्थं हि तपस्तप्तुं गतस्तस्य महामुनेः

putrārthaṃ hi tapastaptuṃ gatastasya mahāmuneḥ

7.2,1.13cd

आश्रमं मुनिभिर्दृष्टं दृष्टवांस्तत्र वै मुनिम्

āśramaṃ munibhirdṛṣṭaṃ dṛṣṭavāṃstatra vai munim

7.2,1.14ab

भस्मावदातसर्वांगं त्रिपुंड्रांकितमस्तकम्

bhasmāvadātasarvāṃgaṃ tripuṃḍrāṃkitamastakam

7.2,1.14cd

रुद्राक्षमालाभरणं जटामंडलमंडितम्

rudrākṣamālābharaṇaṃ jaṭāmaṃḍalamaṃḍitam

7.2,1.15ab

तच्छिष्यभूतैर्मुनिभिश्शास्त्रैर्वेदमिवावृतम्

tacchiṣyabhūtairmunibhiśśāstrairvedamivāvṛtam

7.2,1.15cd

शिवध्यानरतं शांतमुपमन्युं महाद्युतिम्

śivadhyānarataṃ śāṃtamupamanyuṃ mahādyutim

7.2,1.16ab

नमश्चकार तं दृष्ट्वा हृष्टसर्वतनूरुहः

namaścakāra taṃ dṛṣṭvā hṛṣṭasarvatanūruhaḥ

7.2,1.16cd

बहुमानेन कृष्णो ऽसौ त्रिः कृत्वा तु प्रदक्षिणाम्

bahumānena kṛṣṇo 'sau triḥ kṛtvā tu pradakṣiṇām

7.2,1.16ef

स्तुतिं चकार सुप्रीत्या नतस्कंधः कृताञ्जलिः

stutiṃ cakāra suprītyā nataskaṃdhaḥ kṛtāñjaliḥ

7.2,1.17ab

तस्यावलोकनादेव मुनेः कृष्णस्य धीमतः

tasyāvalokanādeva muneḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ

7.2,1.17cd

नष्टमासीन्मलं सर्वं मायाजं कार्ममेव च

naṣṭamāsīnmalaṃ sarvaṃ māyājaṃ kārmameva ca

7.2,1.18ab

तपःक्षीणमलं कृष्णमुपमन्युर्यथाविधिः

tapaḥkṣīṇamalaṃ kṛṣṇamupamanyuryathāvidhiḥ

7.2,1.18cd

भस्मनोद्धूल्य तं मन्त्रैरग्निरित्यादिभिः क्रमात्

bhasmanoddhūlya taṃ mantrairagnirityādibhiḥ kramāt

7.2,1.19ab

अथ पाशुपतं साक्षाद्व्रतं द्वादशमासिकम्

atha pāśupataṃ sākṣādvrataṃ dvādaśamāsikam

7.2,1.19cd

कारयित्वा मुनिस्तस्मै प्रददौ ज्ञानमुत्तमम्

kārayitvā munistasmai pradadau jñānamuttamam

7.2,1.20ab

तदाप्रभृति तं कृष्णं मुनयश्शंसितव्रताः

tadāprabhṛti taṃ kṛṣṇaṃ munayaśśaṃsitavratāḥ

7.2,1.20cd

दिव्याः पाशुपताः सर्वे परिवृत्योपतस्थिरे

divyāḥ pāśupatāḥ sarve parivṛtyopatasthire

7.2,1.21ab

ततो गुरुनियोगाद्वै कृष्णः परमशक्तिमान्

tato guruniyogādvai kṛṣṇaḥ paramaśaktimān

7.2,1.21cd

545अ तपश्चकार पुत्रार्थं सांबमुद्दिश्य शंकरम्

545a tapaścakāra putrārthaṃ sāṃbamuddiśya śaṃkaram

7.2,1.22ab

तपसो तेन वर्षांते दृष्टो ऽसौ परमेश्वरः

tapaso tena varṣāṃte dṛṣṭo 'sau parameśvaraḥ

7.2,1.22cd

श्रिया परमया युक्तस्सांबश्च सगणश्शिवः

śriyā paramayā yuktassāṃbaśca sagaṇaśśivaḥ

7.2,1.23ab

वरार्थमाविर्भूतस्य हरस्य सुभगाकृतेः

varārthamāvirbhūtasya harasya subhagākṛteḥ

7.2,1.23cd

स्तुतिं चकार नत्वासौ कृष्णः सम्यक्कृतांजलिः

stutiṃ cakāra natvāsau kṛṣṇaḥ samyakkṛtāṃjaliḥ

7.2,1.24ab

सांबं समगणव्यग्रो लब्धवान्पुत्रमात्मनः

sāṃbaṃ samagaṇavyagro labdhavānputramātmanaḥ

7.2,1.24cd

तपसा तुष्टचित्तेन दत्तं विष्णोश्शिवेन वै

tapasā tuṣṭacittena dattaṃ viṣṇośśivena vai

7.2,1.25ab

यस्मात्सांबो महादेवः प्रददौ पुत्रमात्मनः

yasmātsāṃbo mahādevaḥ pradadau putramātmanaḥ

7.2,1.25cd

तस्माज्जांबवतीसूनुं सांबं चक्रे स नामतः

tasmājjāṃbavatīsūnuṃ sāṃbaṃ cakre sa nāmataḥ

7.2,1.26ab

तदेतत्कथितं सर्वं कृष्णस्यामितकर्मणः

tadetatkathitaṃ sarvaṃ kṛṣṇasyāmitakarmaṇaḥ

7.2,1.26cd

महर्षेर्ज्ञानलाभश्च पुत्रलाभश्च शंकरात्

maharṣerjñānalābhaśca putralābhaśca śaṃkarāt

7.2,1.27ab

य इदं कीर्तयेन्नित्यं शृणुयाच्छ्रावयेत्तथा

ya idaṃ kīrtayennityaṃ śṛṇuyācchrāvayettathā

7.2,1.27cd

स विष्णोर्ज्ञानमासाद्य तेनैव सह मोदते

sa viṣṇorjñānamāsādya tenaiva saha modate

Chapter 7.2.2

7.2,2.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे कृष्णपुत्रप्राप्तिवर्णनं नम प्रथमो ऽध्यायः ऋषय ऊचुः किं तत्पाशुपतं ज्ञानं कथं पशुपतिश्शिवः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe kṛṣṇaputraprāptivarṇanaṃ nama prathamo 'dhyāyaḥ ṛṣaya ūcuḥ kiṃ tatpāśupataṃ jñānaṃ kathaṃ paśupatiśśivaḥ

7.2,2.1cd

कथं धौम्याग्रजः पृष्टः कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा

kathaṃ dhaumyāgrajaḥ pṛṣṭaḥ kṛṣṇenākliṣṭakarmaṇā

7.2,2.2ab

एतत्सर्वं समाचक्ष्व वायो शंकरविग्रह

etatsarvaṃ samācakṣva vāyo śaṃkaravigraha

7.2,2.2cd

तत्समो न हि वक्तास्ति त्रैलोक्येष्वपरः प्रभुः

tatsamo na hi vaktāsti trailokyeṣvaparaḥ prabhuḥ

7.2,2.3ab

सूत उवाच इत्याकर्ण्य वचस्तेषां महर्षीणां प्रभंजनः

sūta uvāca ityākarṇya vacasteṣāṃ maharṣīṇāṃ prabhaṃjanaḥ

7.2,2.3cd

संस्मृत्य शिवमीशानं प्रवक्तुमुपचक्रमे

saṃsmṛtya śivamīśānaṃ pravaktumupacakrame

7.2,2.4ab

वायुरुवाच पुरा साक्षान्महेशेन श्रीकंठाख्येन मन्दरे

vāyuruvāca purā sākṣānmaheśena śrīkaṃṭhākhyena mandare

7.2,2.4cd

देव्यै देवेन कथितं ज्ञानं पाशुपतं परम्

devyai devena kathitaṃ jñānaṃ pāśupataṃ param

7.2,2.5ab

तदेव पृष्टं कृष्णेन विष्णुना विश्वयोनिना

tadeva pṛṣṭaṃ kṛṣṇena viṣṇunā viśvayoninā

7.2,2.5cd

पशुत्वं च सुरादीनां पतित्वं च शिवस्य च

paśutvaṃ ca surādīnāṃ patitvaṃ ca śivasya ca

7.2,2.6ab

यथोपदिष्टं कृष्णाय मुनिना ह्युपमन्युना

yathopadiṣṭaṃ kṛṣṇāya muninā hyupamanyunā

7.2,2.6cd

तथा समासतो वक्ष्ये तच्छृणुध्वमतंद्रिताः

tathā samāsato vakṣye tacchṛṇudhvamataṃdritāḥ

7.2,2.7ab

पुरोपमन्युमासीनं विष्णुःकृष्णवपुर्धरः

puropamanyumāsīnaṃ viṣṇuḥkṛṣṇavapurdharaḥ

7.2,2.7cd

प्रणिपत्य यथान्यायमिदं वचनमब्रवीत्

praṇipatya yathānyāyamidaṃ vacanamabravīt

7.2,2.8ab

श्रीकृष्ण उवाच भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि देव्यै देवेन भाषितम्

śrīkṛṣṇa uvāca bhagavañchrotumicchāmi devyai devena bhāṣitam

7.2,2.8cd

दिव्यं पाशुपतं ज्ञानं विभूतिं वास्य कृत्स्नशः

divyaṃ pāśupataṃ jñānaṃ vibhūtiṃ vāsya kṛtsnaśaḥ

7.2,2.9ab

कथं पशुपतिर्देवः पशवः के प्रकीर्तिताः

kathaṃ paśupatirdevaḥ paśavaḥ ke prakīrtitāḥ

7.2,2.9cd

कैः पाशैस्ते निबध्यंते विमुच्यंते च ते कथम्

kaiḥ pāśaiste nibadhyaṃte vimucyaṃte ca te katham

7.2,2.10ab

इति संचोदितः श्रीमानुपमन्युर्महात्मना

iti saṃcoditaḥ śrīmānupamanyurmahātmanā

7.2,2.10cd

प्रणम्य देवं देवीं च प्राह पुष्टो यथा तथा

praṇamya devaṃ devīṃ ca prāha puṣṭo yathā tathā

7.2,2.11ab

उपमन्युरुवाच ब्रह्माद्याः स्थावरांताश्च देवदेवस्य शूलिनः

upamanyuruvāca brahmādyāḥ sthāvarāṃtāśca devadevasya śūlinaḥ

7.2,2.11cd

पशवः परिकीर्त्यंते संसारवशवर्तिनः

paśavaḥ parikīrtyaṃte saṃsāravaśavartinaḥ

7.2,2.12ab

तेषां पतित्वाद्देवेशः शिवः पशुपतिः स्मृतः

teṣāṃ patitvāddeveśaḥ śivaḥ paśupatiḥ smṛtaḥ

7.2,2.12cd

मलमायादिभिः पाशैः स बध्नाति पशून्पतिः

malamāyādibhiḥ pāśaiḥ sa badhnāti paśūnpatiḥ

7.2,2.13ab

स एव मोचकस्तेषां भक्त्या सम्यगुपासितः

sa eva mocakasteṣāṃ bhaktyā samyagupāsitaḥ

7.2,2.13cd

चतुर्विंशतितत्त्वानि मायाकर्मगुणा अमी

caturviṃśatitattvāni māyākarmaguṇā amī

7.2,2.14ab

विषया इति कथ्यन्ते पाशा जीवनिबन्धनाः

viṣayā iti kathyante pāśā jīvanibandhanāḥ

7.2,2.14cd

ब्रह्मादिस्तम्बपर्यंतान् पशून्बद्ध्वा महेश्वरः

brahmādistambaparyaṃtān paśūnbaddhvā maheśvaraḥ

7.2,2.15ab

545ब् पाशैरेतैः पतिर्देवः कार्यं कारयति स्वकम्

545b pāśairetaiḥ patirdevaḥ kāryaṃ kārayati svakam

7.2,2.15cd

तस्याज्ञया महेशस्य प्रकृतिः पुरुषोचिताम्

tasyājñayā maheśasya prakṛtiḥ puruṣocitām

7.2,2.16ab

बुद्धिं प्रसूते सा बुद्धिरहंकारमहंकृतिः

buddhiṃ prasūte sā buddhirahaṃkāramahaṃkṛtiḥ

7.2,2.16cd

इन्द्रियाणि दशैकं च तन्मात्रापञ्चकं तथा

indriyāṇi daśaikaṃ ca tanmātrāpañcakaṃ tathā

7.2,2.17ab

शासनाद्देवदेवस्य शिवस्य शिवदायिनः

śāsanāddevadevasya śivasya śivadāyinaḥ

7.2,2.17cd

तन्मात्राण्यपि तस्यैव शासनेन महीयसा

tanmātrāṇyapi tasyaiva śāsanena mahīyasā

7.2,2.18ab

महाभूतान्यशेषाणि भावयंत्यनुपूर्वशः

mahābhūtānyaśeṣāṇi bhāvayaṃtyanupūrvaśaḥ

7.2,2.18cd

ब्रह्मादीनां तृणान्तानां देहिनां देहसंगतिम्

brahmādīnāṃ tṛṇāntānāṃ dehināṃ dehasaṃgatim

7.2,2.19ab

महाभूतान्यशेषाणि जनयंति शिवाज्ञया

mahābhūtānyaśeṣāṇi janayaṃti śivājñayā

7.2,2.19cd

अध्यवस्यति वै बुद्धिरहंकारोभिमन्यते

adhyavasyati vai buddhirahaṃkārobhimanyate

7.2,2.20ab

चित्तं चेतयते चापि मनः संकल्पयत्यपि

cittaṃ cetayate cāpi manaḥ saṃkalpayatyapi

7.2,2.20cd

श्रोत्रादीनि च गृह्णन्ति शब्दादीन्विषयान् पृथक्

śrotrādīni ca gṛhṇanti śabdādīnviṣayān pṛthak

7.2,2.21ab

स्वानेव नान्यान्देवस्य दिव्येनाज्ञाबलेन वै

svāneva nānyāndevasya divyenājñābalena vai

7.2,2.21cd

वागादीन्यपि यान्यासंस्तानि कर्मेन्द्रियाणि च

vāgādīnyapi yānyāsaṃstāni karmendriyāṇi ca

7.2,2.22ab

यथा स्वं कर्म कुर्वन्ति नान्यत्किंचिच्छिवाज्ञया

yathā svaṃ karma kurvanti nānyatkiṃcicchivājñayā

7.2,2.22cd

शब्दादयोपि गृह्यंते क्रियन्ते वचनादयः

śabdādayopi gṛhyaṃte kriyante vacanādayaḥ

7.2,2.23ab

अविलंघ्या हि सर्वेषामाज्ञा शंभोर्गरीयसी

avilaṃghyā hi sarveṣāmājñā śaṃbhorgarīyasī

7.2,2.23cd

अवकाशमशेषाणां भूतानां संप्रयच्छति

avakāśamaśeṣāṇāṃ bhūtānāṃ saṃprayacchati

7.2,2.24ab

आकाशः परमेशस्य शासनादेव सर्वगः

ākāśaḥ parameśasya śāsanādeva sarvagaḥ

7.2,2.24cd

प्राणाद्यैश्च तथा नामभेदैरंतर्बहिर्जगत्

prāṇādyaiśca tathā nāmabhedairaṃtarbahirjagat

7.2,2.25ab

बिभर्ति सर्वं शर्वस्य शासनेन प्रभञ्जनः

bibharti sarvaṃ śarvasya śāsanena prabhañjanaḥ

7.2,2.25cd

हव्यं वहति देवानां कव्यं कव्याशिनामपि

havyaṃ vahati devānāṃ kavyaṃ kavyāśināmapi

7.2,2.26ab

पाकाद्यं च करोत्यग्निः परमेश्वरशासनात्

pākādyaṃ ca karotyagniḥ parameśvaraśāsanāt

7.2,2.26cd

संजीवनाद्यं सर्वस्य कुर्वत्यापस्तदाज्ञया

saṃjīvanādyaṃ sarvasya kurvatyāpastadājñayā

7.2,2.27ab

विश्वम्भरा जगन्नित्यं धत्ते विश्वेश्वराज्ञया

viśvambharā jagannityaṃ dhatte viśveśvarājñayā

7.2,2.27cd

देवान्पात्यसुरान् हंति त्रिलोकमभिरक्षति

devānpātyasurān haṃti trilokamabhirakṣati

7.2,2.28ab

आज्ञया तस्य देवेन्द्रः सर्वैर्देवैरलंघ्यया

ājñayā tasya devendraḥ sarvairdevairalaṃghyayā

7.2,2.28cd

आधिपत्यमपां नित्यं कुरुते वरुणस्सदा

ādhipatyamapāṃ nityaṃ kurute varuṇassadā

7.2,2.29ab

पाशैर्बध्नाति च यथा दंड्यांस्तस्यैव शासनात्

pāśairbadhnāti ca yathā daṃḍyāṃstasyaiva śāsanāt

7.2,2.29cd

ददाति नित्यं यक्षेन्द्रो द्रविणं द्रविणेश्वरः

dadāti nityaṃ yakṣendro draviṇaṃ draviṇeśvaraḥ

7.2,2.30ab

पुण्यानुरूपं भूतेभ्यः पुरुषस्यानुशासनात्

puṇyānurūpaṃ bhūtebhyaḥ puruṣasyānuśāsanāt

7.2,2.30cd

करोति संपदः शश्वज्ज्ञानं चापि सुमेधसाम्

karoti saṃpadaḥ śaśvajjñānaṃ cāpi sumedhasām

7.2,2.31ab

निग्रहं चाप्यसाधूनामीशानश्शिवशासनात्

nigrahaṃ cāpyasādhūnāmīśānaśśivaśāsanāt

7.2,2.31cd

धत्ते तु धरणीं मूर्ध्ना शेषः शिवनियोगतः

dhatte tu dharaṇīṃ mūrdhnā śeṣaḥ śivaniyogataḥ

7.2,2.32ab

यामाहुस्तामसीं रौद्रीं मूर्तिमंतकरीं हरेः

yāmāhustāmasīṃ raudrīṃ mūrtimaṃtakarīṃ hareḥ

7.2,2.32cd

सृजत्यशेषमीशस्य शासनाच्चतुराननः

sṛjatyaśeṣamīśasya śāsanāccaturānanaḥ

7.2,2.33ab

अन्याभिर्मूर्तिभिः स्वाभिः पाति चांते निहन्ति च

anyābhirmūrtibhiḥ svābhiḥ pāti cāṃte nihanti ca

7.2,2.33cd

विष्णुः पालयते विश्वं कालकालस्य शासनात्

viṣṇuḥ pālayate viśvaṃ kālakālasya śāsanāt

7.2,2.34ab

सृजते त्रसते चापि स्वकाभिस्तनुभिस्त्रिभिः

sṛjate trasate cāpi svakābhistanubhistribhiḥ

7.2,2.34cd

हरत्यंते जगत्सर्वं हरस्तस्यैव शासनात्

haratyaṃte jagatsarvaṃ harastasyaiva śāsanāt

7.2,2.35ab

सृजत्यपि च विश्वात्मा त्रिधा भिन्नस्तु रक्षति

sṛjatyapi ca viśvātmā tridhā bhinnastu rakṣati

7.2,2.35cd

कालः करोति सकलं कालस्संहरति प्रजाः

kālaḥ karoti sakalaṃ kālassaṃharati prajāḥ

7.2,2.36ab

कालः पालयते विश्वं कालकालस्य शासनात्

kālaḥ pālayate viśvaṃ kālakālasya śāsanāt

7.2,2.36cd

546अ त्रिभिरंशैर्जगद्बिभ्रत्तेजोभिर्वृष्टिमादिशन्

546a tribhiraṃśairjagadbibhrattejobhirvṛṣṭimādiśan

7.2,2.37ab

दिवि वर्षत्यसौ भानुर्देवदेवस्य शासनात्

divi varṣatyasau bhānurdevadevasya śāsanāt

7.2,2.37cd

पुष्णात्योषधिजातानि भूतान्याह्लादयत्यपि

puṣṇātyoṣadhijātāni bhūtānyāhlādayatyapi

7.2,2.38ab

देवैश्च पीयते चंद्रश्चन्द्रभूषणशासनात्

devaiśca pīyate caṃdraścandrabhūṣaṇaśāsanāt

7.2,2.38cd

आदित्या वसवो रुद्रा अश्विनौ मरुतस्तथा

ādityā vasavo rudrā aśvinau marutastathā

7.2,2.39ab

खेचरा ऋषयस्सिद्धा भोगिनो मनुजा मृगाः

khecarā ṛṣayassiddhā bhogino manujā mṛgāḥ

7.2,2.39cd

पशवः पक्षिणश्चैव कीटाद्याः स्थावराणि च

paśavaḥ pakṣiṇaścaiva kīṭādyāḥ sthāvarāṇi ca

7.2,2.40ab

नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च

nadyassamudrā girayaḥ kānanāni sarāṃsi ca

7.2,2.40cd

वेदाः सांगाश्च शास्त्राणि मंत्रस्तोममखादयः

vedāḥ sāṃgāśca śāstrāṇi maṃtrastomamakhādayaḥ

7.2,2.41ab

कालाग्न्यादिशिवांतानि भुवनानि सहाधिपैः

kālāgnyādiśivāṃtāni bhuvanāni sahādhipaiḥ

7.2,2.41cd

ब्रह्मांडान्यप्यसंख्यानि तेषामावरणानि च

brahmāṃḍānyapyasaṃkhyāni teṣāmāvaraṇāni ca

7.2,2.42ab

वर्तमानान्यतीतानि भविष्यन्त्यपि कृत्स्नशः

vartamānānyatītāni bhaviṣyantyapi kṛtsnaśaḥ

7.2,2.42cd

दिशश्च विदिशश्चैव कालभेदाः कलादयः

diśaśca vidiśaścaiva kālabhedāḥ kalādayaḥ

7.2,2.43ab

यच्च किंचिज्जगत्यस्मिन् दृश्यते श्रूयते ऽपि वा

yacca kiṃcijjagatyasmin dṛśyate śrūyate 'pi vā

7.2,2.43cd

तत्सर्वं शंकरस्याज्ञा बलेन समधिष्ठितम्

tatsarvaṃ śaṃkarasyājñā balena samadhiṣṭhitam

7.2,2.44ab

आज्ञाबलात्तस्य धरा स्थितेह धराधरा वारिधराः समुद्राः

ājñābalāttasya dharā sthiteha dharādharā vāridharāḥ samudrāḥ

7.2,2.44cd

ज्योतिर्गणाः शक्रमुखाश्च देवाः स्थिरं चिरं वा चिदचिद्यदस्ति

jyotirgaṇāḥ śakramukhāśca devāḥ sthiraṃ ciraṃ vā cidacidyadasti

7.2,2.45ab

उपमन्युरुवाच अत्याश्चर्यमिदं कृष्ण शंभोरमितकर्मणः

upamanyuruvāca atyāścaryamidaṃ kṛṣṇa śaṃbhoramitakarmaṇaḥ

7.2,2.45cd

आज्ञाकृतं शृणुष्वैतच्छ्रुतं श्रुतिमुखे मया

ājñākṛtaṃ śṛṇuṣvaitacchrutaṃ śrutimukhe mayā

7.2,2.46ab

पुरा किल सुराः सेंद्रा विवदंतः परस्परम्

purā kila surāḥ seṃdrā vivadaṃtaḥ parasparam

7.2,2.46cd

असुरान्समरे जित्वा जेताहमहमित्युत

asurānsamare jitvā jetāhamahamityuta

7.2,2.47ab

तदा महेश्वरस्तेषां मध्यतो वरवेषधृक्

tadā maheśvarasteṣāṃ madhyato varaveṣadhṛk

7.2,2.47cd

स्वलक्षणैर्विहीनांगः स्वयं यक्ष इवाभवत्

svalakṣaṇairvihīnāṃgaḥ svayaṃ yakṣa ivābhavat

7.2,2.48ab

स तानाह सुरानेकं तृणमादाय भूतले

sa tānāha surānekaṃ tṛṇamādāya bhūtale

7.2,2.48cd

य एतद्विकृतं कर्तुं क्षमते स तु दैत्यजित्

ya etadvikṛtaṃ kartuṃ kṣamate sa tu daityajit

7.2,2.49ab

यक्षस्य वचनं श्रुत्वा वज्रपाणिः शचीपतिः

yakṣasya vacanaṃ śrutvā vajrapāṇiḥ śacīpatiḥ

7.2,2.49cd

किंचित्क्रुद्धो विहस्यैनं तृणमादातुमुद्यतः

kiṃcitkruddho vihasyainaṃ tṛṇamādātumudyataḥ

7.2,2.50ab

न तत्तृणमुपदातुं मनसापि च शक्यते

na tattṛṇamupadātuṃ manasāpi ca śakyate

7.2,2.50cd

यथा तथापि तच्छेत्तुं वज्रं वज्रधरो ऽसृजत्

yathā tathāpi tacchettuṃ vajraṃ vajradharo 'sṛjat

7.2,2.51ab

तद्वज्रं निजवज्रेण संसृष्टमिव सर्वतः

tadvajraṃ nijavajreṇa saṃsṛṣṭamiva sarvataḥ

7.2,2.51cd

तृणेनाभिहतं तेन तिर्यगग्रं पपात ह

tṛṇenābhihataṃ tena tiryagagraṃ papāta ha

7.2,2.52ab

ततश्चान्ये सुसंरब्धा लोकपाला महाबलाः

tataścānye susaṃrabdhā lokapālā mahābalāḥ

7.2,2.52cd

ससृजुस्तृणमुद्दिश्य स्वायुधानि सहस्रशः

sasṛjustṛṇamuddiśya svāyudhāni sahasraśaḥ

7.2,2.53ab

प्रजज्ज्वाल महावह्निः प्रचंडः पवनो ववौ

prajajjvāla mahāvahniḥ pracaṃḍaḥ pavano vavau

7.2,2.53cd

प्रवृद्धो ऽपांपतिर्यद्वत्प्रलये समुपस्थिते

pravṛddho 'pāṃpatiryadvatpralaye samupasthite

7.2,2.54ab

एवं देवैस्समारब्धं तृणमुद्दिश्य यत्नतः

evaṃ devaissamārabdhaṃ tṛṇamuddiśya yatnataḥ

7.2,2.54cd

व्यर्थमासीदहो कृष्ण यक्षस्यात्मबलेन वै

vyarthamāsīdaho kṛṣṇa yakṣasyātmabalena vai

7.2,2.55ab

तदाह यक्षं देवेंद्रः को भवानित्यमर्षितः

tadāha yakṣaṃ deveṃdraḥ ko bhavānityamarṣitaḥ

7.2,2.55cd

ततस्स पश्यतामेव तेषामंतरधादथ

tatassa paśyatāmeva teṣāmaṃtaradhādatha

7.2,2.56ab

तदंतरे हैमवती देवी दिव्यविभूषणा

tadaṃtare haimavatī devī divyavibhūṣaṇā

7.2,2.56cd

आविरासीन्नभोरंगे शोभमाना शुचिस्मिता

āvirāsīnnabhoraṃge śobhamānā śucismitā

7.2,2.57ab

तां दृष्ट्वा विस्मयाविष्टा देवाः शक्रपुरोगमाः

tāṃ dṛṣṭvā vismayāviṣṭā devāḥ śakrapurogamāḥ

7.2,2.57cd

546ब् प्रणम्य यक्षं पप्रच्छुः को ऽसौ यक्षो विलक्षणः

546b praṇamya yakṣaṃ papracchuḥ ko 'sau yakṣo vilakṣaṇaḥ

7.2,2.58ab

सा ऽब्रवीत्सस्मितं देवी स युष्माकमगोचरः

sā 'bravītsasmitaṃ devī sa yuṣmākamagocaraḥ

7.2,2.58cd

तेनेदं भ्रम्यते चक्रं संसाराख्यं चराचरम्

tenedaṃ bhramyate cakraṃ saṃsārākhyaṃ carācaram

7.2,2.59ab

तेनादौ क्रियते विश्वं तेन संह्रियते पुनः

tenādau kriyate viśvaṃ tena saṃhriyate punaḥ

7.2,2.59cd

न तन्नियन्ता कश्चित्स्यात्तेन सर्वं नियम्यते

na tanniyantā kaścitsyāttena sarvaṃ niyamyate

7.2,2.60ab

इत्युक्त्वा सा महादेवी तत्रैवांतरधत्त वै

ityuktvā sā mahādevī tatraivāṃtaradhatta vai

7.2,2.60cd

देवाश्च विस्मिताः सर्वे तां प्रणम्य दिवं ययुः

devāśca vismitāḥ sarve tāṃ praṇamya divaṃ yayuḥ

Chapter 7.2.3

7.2,3.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखंडे द्वितीयो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच शृणु कृष्ण महेशस्य शिवस्य परमात्मनः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe dvitīyo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca śṛṇu kṛṣṇa maheśasya śivasya paramātmanaḥ

7.2,3.1cd

मूर्त्यात्मभिस्ततं कृत्स्नं जगदेतच्चराचरम्

mūrtyātmabhistataṃ kṛtsnaṃ jagadetaccarācaram

7.2,3.2ab

स शिवस्सर्वमेवेदं स्वकीयाभिश्च मूर्तिभिः

sa śivassarvamevedaṃ svakīyābhiśca mūrtibhiḥ

7.2,3.2cd

अधितिष्ठत्यमेयात्मा ह्येतत्सर्वमनुस्मृतम्

adhitiṣṭhatyameyātmā hyetatsarvamanusmṛtam

7.2,3.3ab

ब्रह्मा विष्णुस्तथा रुद्रो महेशानस्सदाशिवः

brahmā viṣṇustathā rudro maheśānassadāśivaḥ

7.2,3.3cd

मूर्तयस्तस्य विज्ञेया याभिर्विश्वमिदं ततम्

mūrtayastasya vijñeyā yābhirviśvamidaṃ tatam

7.2,3.4ab

अथान्याश्चापि तनवः पञ्च ब्रह्मसमाह्वयाः

athānyāścāpi tanavaḥ pañca brahmasamāhvayāḥ

7.2,3.4cd

तनूभिस्ताभिराव्याप्तमिह किंचिन्न विद्यते

tanūbhistābhirāvyāptamiha kiṃcinna vidyate

7.2,3.5ab

ईशानः पुरुषो ऽघोरो वामः सद्यस्तथैव च

īśānaḥ puruṣo 'ghoro vāmaḥ sadyastathaiva ca

7.2,3.5cd

ब्रह्माण्येतानि देवस्य मूर्तयः पञ्च विश्रुताः

brahmāṇyetāni devasya mūrtayaḥ pañca viśrutāḥ

7.2,3.6ab

ईशानाख्या तु या तस्य मूर्तिराद्या गरीयसी

īśānākhyā tu yā tasya mūrtirādyā garīyasī

7.2,3.6cd

भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति

bhoktāraṃ prakṛteḥ sākṣātkṣetrajñamadhitiṣṭhati

7.2,3.7ab

स्थाणोस्तत्पुरुषाख्या या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः

sthāṇostatpuruṣākhyā yā mūrtirmūrtimataḥ prabhoḥ

7.2,3.7cd

गुणाश्रयात्मकं भोग्यमव्यक्तमधितिष्ठति

guṇāśrayātmakaṃ bhogyamavyaktamadhitiṣṭhati

7.2,3.8ab

धर्माद्यष्टांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः

dharmādyaṣṭāṃgasaṃyuktaṃ buddhitattvaṃ pinākinaḥ

7.2,3.8cd

अधितिष्ठत्यघोराख्या मूर्तिरत्यंतपूजिता

adhitiṣṭhatyaghorākhyā mūrtiratyaṃtapūjitā

7.2,3.9ab

वामदेवाह्वयां मूर्तिं महादेवस्य वेधसः

vāmadevāhvayāṃ mūrtiṃ mahādevasya vedhasaḥ

7.2,3.9cd

अहंकृतेरधिष्ठात्रीमाहुरागमवेदिनः

ahaṃkṛteradhiṣṭhātrīmāhurāgamavedinaḥ

7.2,3.10ab

सद्यो जाताह्वयां मूर्तिं शम्भोरमितवर्चसः

sadyo jātāhvayāṃ mūrtiṃ śambhoramitavarcasaḥ

7.2,3.10cd

मानसः समधिष्ठात्रीं मतिमंतः प्रचक्षते

mānasaḥ samadhiṣṭhātrīṃ matimaṃtaḥ pracakṣate

7.2,3.11ab

श्रोत्रस्य वाचः शब्दस्य विभोर्व्योम्नस्तथैव च

śrotrasya vācaḥ śabdasya vibhorvyomnastathaiva ca

7.2,3.11cd

ईश्वरीमीश्वरस्येमामीशाख्यां हि विदुर्बुधाः

īśvarīmīśvarasyemāmīśākhyāṃ hi vidurbudhāḥ

7.2,3.12ab

त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरीं मूर्तिमैश्वरीम्

tvakpāṇisparśavāyūnāmīśvarīṃ mūrtimaiśvarīm

7.2,3.12cd

पुरुषाख्यं विदुस्सर्वे पुराणार्थविशारदाः

puruṣākhyaṃ vidussarve purāṇārthaviśāradāḥ

7.2,3.13ab

चक्षुषश्चरणस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च

cakṣuṣaścaraṇasyāpi rūpasyāgnestathaiva ca

7.2,3.13cd

अघोराख्यामधिष्ठात्रीं मूर्तिमाहुर्मनीषिणः

aghorākhyāmadhiṣṭhātrīṃ mūrtimāhurmanīṣiṇaḥ

7.2,3.14ab

रमनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च

ramanāyāśca pāyośca rasasyāpāṃ tathaiva ca

7.2,3.14cd

ईश्वरीं वामदेवाख्यां मूर्तिं तन्निरतां विदुः

īśvarīṃ vāmadevākhyāṃ mūrtiṃ tanniratāṃ viduḥ

7.2,3.15ab

घ्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा

ghrāṇasya caivopasthasya gaṃdhasya ca bhuvastathā

7.2,3.15cd

सद्यो जाताह्वयां मूर्तिमीश्वरीं संप्रचक्षते

sadyo jātāhvayāṃ mūrtimīśvarīṃ saṃpracakṣate

7.2,3.16ab

मूर्तयः पञ्च देवस्य वंदनीयाः प्रयत्नतः

mūrtayaḥ pañca devasya vaṃdanīyāḥ prayatnataḥ

7.2,3.16cd

श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः

śreyorthibhirnarairnityaṃ śreyasāmekahetavaḥ

7.2,3.17ab

तस्य देवादिदेवस्य मूर्त्यष्टकमयं जगत्

tasya devādidevasya mūrtyaṣṭakamayaṃ jagat

7.2,3.17cd

तस्मिन्व्याप्य स्थितं विश्वं सूत्रे मणिगणा इव

tasminvyāpya sthitaṃ viśvaṃ sūtre maṇigaṇā iva

7.2,3.18ab

शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशोः पतिः 1

śarvo bhavastathā rudra ugro bhīmaḥ paśoḥ patiḥ 1

7.2,3.18cd

1 अलुक्समास आर्षः 547अ ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः

1 aluksamāsa ārṣaḥ 547a īśānaśca mahādevo mūrtayaścāṣṭa viśrutāḥ

7.2,3.19ab

भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः

bhūmyaṃbhognimarudvyomakṣetrajñārkaniśākarāḥ

7.2,3.19cd

अधिष्ठिता महेशस्य शर्वाद्यैरष्टमूर्तिभिः

adhiṣṭhitā maheśasya śarvādyairaṣṭamūrtibhiḥ

7.2,3.20ab

चराचरात्मकं विश्वं धत्ते विश्वंभरात्मिका

carācarātmakaṃ viśvaṃ dhatte viśvaṃbharātmikā

7.2,3.20cd

शार्वीर्शिवाह्वया मूर्तिरिति शास्त्रस्य निश्चयः

śārvīrśivāhvayā mūrtiriti śāstrasya niścayaḥ

7.2,3.21ab

संजीवनं समस्तस्य जगतस्सलिलात्मिका

saṃjīvanaṃ samastasya jagatassalilātmikā

7.2,3.21cd

भावीति गीयते मूर्तिभवस्य परमात्मनः

bhāvīti gīyate mūrtibhavasya paramātmanaḥ

7.2,3.22ab

बहिरंतर्गता विश्वं व्याप्य तेजोमयी शुभा

bahiraṃtargatā viśvaṃ vyāpya tejomayī śubhā

7.2,3.22cd

रौद्री रुद्राव्यया मूर्तिरास्थिता घोररूपिणी

raudrī rudrāvyayā mūrtirāsthitā ghorarūpiṇī

7.2,3.23ab

स्पंदयत्यनिलात्मदं बिभर्ति स्पंदते स्वयम्

spaṃdayatyanilātmadaṃ bibharti spaṃdate svayam

7.2,3.23cd

औग्रीति कथ्यते सद्भिर्मूर्तिरुग्रस्य वेधसः

augrīti kathyate sadbhirmūrtirugrasya vedhasaḥ

7.2,3.24ab

सर्वावकाशदा सर्वव्यापिका गगनात्मिका

sarvāvakāśadā sarvavyāpikā gaganātmikā

7.2,3.24cd

मूर्तिर्भीमस्य भीमाख्या भूतवृंदस्य भेदिका

mūrtirbhīmasya bhīmākhyā bhūtavṛṃdasya bhedikā

7.2,3.25ab

सर्वात्मनामधिष्ठात्री सर्वक्षेत्रनिवासिनी

sarvātmanāmadhiṣṭhātrī sarvakṣetranivāsinī

7.2,3.25cd

मूर्तिः पशुपतेर्ज्ञेया पशुपाशनिकृंतनी

mūrtiḥ paśupaterjñeyā paśupāśanikṛṃtanī

7.2,3.26ab

दीपयंती जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वया

dīpayaṃtī jagatsarvaṃ divākarasamāhvayā

7.2,3.26cd

ईशानाख्यमहेशस्य मूर्तिर्दिवि विसर्पति

īśānākhyamaheśasya mūrtirdivi visarpati

7.2,3.27ab

आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः

āpyāyayati yo viśvamamṛtāṃśurniśākaraḥ

7.2,3.27cd

महादेवस्य सा मूर्तिर्महादेवसमाह्वया

mahādevasya sā mūrtirmahādevasamāhvayā

7.2,3.28ab

आत्मा तस्याष्टमी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः

ātmā tasyāṣṭamī mūrtiḥ śivasya paramātmanaḥ

7.2,3.28cd

व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्

vyāpiketaramūrtīnāṃ viśvaṃ tasmācchivātmakam

7.2,3.29ab

वृक्षस्य मूलसेकेन शाखाः पुष्यंति वै यथा

vṛkṣasya mūlasekena śākhāḥ puṣyaṃti vai yathā

7.2,3.29cd

शिवस्य पूजया तद्वत्पुष्यत्यस्य वपुर्जगत्

śivasya pūjayā tadvatpuṣyatyasya vapurjagat

7.2,3.30ab

सर्वाभयप्रदानं च सर्वानुग्रहणं तथा

sarvābhayapradānaṃ ca sarvānugrahaṇaṃ tathā

7.2,3.30cd

सर्वोपकारकरणं शिवस्याराधनं विदुः

sarvopakārakaraṇaṃ śivasyārādhanaṃ viduḥ

7.2,3.31ab

यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता

yatheha putrapautrādeḥ prītyā prīto bhavetpitā

7.2,3.31cd

तथा सर्वस्य संप्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः

tathā sarvasya saṃprītyā prīto bhavati śaṃkaraḥ

7.2,3.32ab

देहिनो यस्य कस्यापि क्रियते यदि निग्रहः

dehino yasya kasyāpi kriyate yadi nigrahaḥ

7.2,3.32cd

अनिष्टमष्टमूर्तेस्तत्कृतमेव न संशयः

aniṣṭamaṣṭamūrtestatkṛtameva na saṃśayaḥ

7.2,3.33ab

अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठाय स्थितं शिवम्

aṣṭamūrtyātmanā viśvamadhiṣṭhāya sthitaṃ śivam

7.2,3.33cd

भजस्व सर्वभावेन रुद्रः परमकारणम्

bhajasva sarvabhāvena rudraḥ paramakāraṇam

Chapter 7.2.4

7.2,4.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे तृतीयो ऽध्यायः कृष्ण उवाच भगवन्परमेशस्य शर्वस्यामिततेजसः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe tṛtīyo 'dhyāyaḥ kṛṣṇa uvāca bhagavanparameśasya śarvasyāmitatejasaḥ

7.2,4.1cd

मूर्तिभिर्विश्वमेवेदं यथा व्याप्तं तथा श्रुतम्

mūrtibhirviśvamevedaṃ yathā vyāptaṃ tathā śrutam

7.2,4.2ab

अथैतज्ज्ञातुमिच्छामि याथात्म्यं पमेशयोः

athaitajjñātumicchāmi yāthātmyaṃ pameśayoḥ

7.2,4.2cd

स्त्रीपुंभावात्मकं चेदं ताभ्यां कथमधिष्ठितम्

strīpuṃbhāvātmakaṃ cedaṃ tābhyāṃ kathamadhiṣṭhitam

7.2,4.3ab

उपमन्युरुवाच श्रीमद्विभूतिं शिवयोर्याथात्म्यं च समासतः

upamanyuruvāca śrīmadvibhūtiṃ śivayoryāthātmyaṃ ca samāsataḥ

7.2,4.3cd

वक्ष्ये तद्विस्तराद्वक्तुं भवेनापि न शक्यते

vakṣye tadvistarādvaktuṃ bhavenāpi na śakyate

7.2,4.4ab

शक्तिः साक्षान्महादेवी महादेवश्च शक्तिमान्

śaktiḥ sākṣānmahādevī mahādevaśca śaktimān

7.2,4.4cd

तयोर्विभूतिलेशो वै सर्वमेतच्चराचरम्

tayorvibhūtileśo vai sarvametaccarācaram

7.2,4.5ab

वस्तु किंचिदचिद्रूपं किंचिद्वस्तु चिदात्मकम्

vastu kiṃcidacidrūpaṃ kiṃcidvastu cidātmakam

7.2,4.5cd

547ब् द्वयं शुद्धमशुद्धं च परं चापरमेव च

547b dvayaṃ śuddhamaśuddhaṃ ca paraṃ cāparameva ca

7.2,4.6ab

यत्संसरति चिच्चक्रमचिच्चक्रसमन्वितम्

yatsaṃsarati ciccakramaciccakrasamanvitam

7.2,4.6cd

तदेवाशुद्धमपरमितरं तु परं शुभम्

tadevāśuddhamaparamitaraṃ tu paraṃ śubham

7.2,4.7ab

अपरं च परं चैव द्वयं चिदचिदात्मकम्

aparaṃ ca paraṃ caiva dvayaṃ cidacidātmakam

7.2,4.7cd

शिवस्य च शिवायाश्च स्वाम्यं चैतत्स्वभावतः

śivasya ca śivāyāśca svāmyaṃ caitatsvabhāvataḥ

7.2,4.8ab

शिवयोर्वै वशे विश्वं न विश्वस्य वशे शिवौ

śivayorvai vaśe viśvaṃ na viśvasya vaśe śivau

7.2,4.8cd

ईशितव्यमिदं यस्मात्तस्माद्विश्वेश्वरौ शिवौ

īśitavyamidaṃ yasmāttasmādviśveśvarau śivau

7.2,4.9ab

यथा शिवस्तथा देवी यथा देवी तथा शिवः

yathā śivastathā devī yathā devī tathā śivaḥ

7.2,4.9cd

नानयोरंतरं विद्याच्चंद्रचन्द्रिकयोरिव

nānayoraṃtaraṃ vidyāccaṃdracandrikayoriva

7.2,4.10ab

चंद्रो न खलु भात्येष यथा चंद्रिकया विना

caṃdro na khalu bhātyeṣa yathā caṃdrikayā vinā

7.2,4.10cd

न भाति विद्यमानो ऽपि तथा शक्त्या विना शिवः

na bhāti vidyamāno 'pi tathā śaktyā vinā śivaḥ

7.2,4.11ab

प्रभया हि विनायद्वद्भानुरेष न विद्यते

prabhayā hi vināyadvadbhānureṣa na vidyate

7.2,4.11cd

प्रभा च भानुना तेन सुतरां तदुपाश्रया

prabhā ca bhānunā tena sutarāṃ tadupāśrayā

7.2,4.12ab

एवं परस्परापेक्षा शक्तिशक्तिमतोः स्थिता

evaṃ parasparāpekṣā śaktiśaktimatoḥ sthitā

7.2,4.12cd

न शिवेन विना शक्तिर्न शक्त्या च विना शिवः

na śivena vinā śaktirna śaktyā ca vinā śivaḥ

7.2,4.13ab

शक्तौयया शिवो नित्यं भक्तौ मुक्तौ च देहिनाम्

śaktauyayā śivo nityaṃ bhaktau muktau ca dehinām

7.2,4.13cd

आद्या सैका परा शक्तिश्चिन्मयी शिवसंश्रया

ādyā saikā parā śaktiścinmayī śivasaṃśrayā

7.2,4.14ab

यामाहुरखिलेशस्य तैस्तैरनुगुणैर्गुणैः

yāmāhurakhileśasya taistairanuguṇairguṇaiḥ

7.2,4.14cd

समानधर्मिणीमेव शिवस्य परमात्मनः

samānadharmiṇīmeva śivasya paramātmanaḥ

7.2,4.15ab

सैका परा च चिद्रूपा शक्तिः प्रसवधर्मिणी

saikā parā ca cidrūpā śaktiḥ prasavadharmiṇī

7.2,4.15cd

विभज्य बहुधा विश्वं विदधाति शिवेच्छया

vibhajya bahudhā viśvaṃ vidadhāti śivecchayā

7.2,4.16ab

सा मूलप्रकृतिर्माया त्रिगुणा च त्रिधा स्मृता

sā mūlaprakṛtirmāyā triguṇā ca tridhā smṛtā

7.2,4.16cd

शिवया च विपर्यस्तं यया ततमिदं जगत्

śivayā ca viparyastaṃ yayā tatamidaṃ jagat

7.2,4.17ab

एकधा च द्विधा चैव तथा शतसहस्रधा

ekadhā ca dvidhā caiva tathā śatasahasradhā

7.2,4.17cd

शक्तयः खलु भिद्यंते बहुधा व्यवहारतः

śaktayaḥ khalu bhidyaṃte bahudhā vyavahārataḥ

7.2,4.18ab

शिवेच्छया पराशक्तिः शिवतत्त्वैकतां गता

śivecchayā parāśaktiḥ śivatattvaikatāṃ gatā

7.2,4.18cd

ततः परिस्फुरत्यादौ सर्गे तैलं तिलादिव

tataḥ parisphuratyādau sarge tailaṃ tilādiva

7.2,4.19ab

ततः क्रियाख्यया शक्त्या शक्तौ शक्तिमदुत्थया

tataḥ kriyākhyayā śaktyā śaktau śaktimadutthayā

7.2,4.19cd

तस्यां विक्षोभ्यमाणायामादौ नादः समुद्बभौ

tasyāṃ vikṣobhyamāṇāyāmādau nādaḥ samudbabhau

7.2,4.20ab

नादाद्विनिःसृतो बिंदुर्बिंदोदेवस्सदाशिवः

nādādviniḥsṛto biṃdurbiṃdodevassadāśivaḥ

7.2,4.20cd

तस्मान्महेश्वरो जातः शुद्धविद्या महेश्वरात्

tasmānmaheśvaro jātaḥ śuddhavidyā maheśvarāt

7.2,4.21ab

सा वाचामीश्वरी शक्तिर्वागीशाख्या हि शूलिनः

sā vācāmīśvarī śaktirvāgīśākhyā hi śūlinaḥ

7.2,4.21cd

या सा वर्णस्वरूपेण मातृकेपि विजृम्भते

yā sā varṇasvarūpeṇa mātṛkepi vijṛmbhate

7.2,4.22ab

अथानंतसमावेशान्माया कालमवासृजत्

athānaṃtasamāveśānmāyā kālamavāsṛjat

7.2,4.22cd

नियतिञ्च कलां विद्यां कलातोरागपूरुषौ

niyatiñca kalāṃ vidyāṃ kalātorāgapūruṣau

7.2,4.23ab

मायातः पुनरेवाभूदव्यक्तं त्रिगुणात्मकम्

māyātaḥ punarevābhūdavyaktaṃ triguṇātmakam

7.2,4.23cd

त्रिगुणाच्च ततो व्यक्ताद्विभक्ताः स्युस्त्रयो गुणाः

triguṇācca tato vyaktādvibhaktāḥ syustrayo guṇāḥ

7.2,4.24ab

सत्त्वं रजस्तमश्चेति यैर्व्याप्तमखिलं जगत्

sattvaṃ rajastamaśceti yairvyāptamakhilaṃ jagat

7.2,4.24cd

गुणेभ्यः क्षोभ्यमाणेभ्यो गुणेशाख्यास्त्रिमूर्तयः

guṇebhyaḥ kṣobhyamāṇebhyo guṇeśākhyāstrimūrtayaḥ

7.2,4.25ab

अभवन्महदादीनि तत्त्वानि च यथाक्रमम्

abhavanmahadādīni tattvāni ca yathākramam

7.2,4.25cd

तेभ्यस्स्युरण्डपिण्डानि त्वसंख्यानि शिवाज्ञया

tebhyassyuraṇḍapiṇḍāni tvasaṃkhyāni śivājñayā

7.2,4.25cd

548अ अधिष्ठितान्यनन्ताद्यैर्विद्येशैश्चक्रवर्तिभिः

548a adhiṣṭhitānyanantādyairvidyeśaiścakravartibhiḥ

7.2,4.26ab

शरीरांतरभेदेन शक्तेर्भेदाः प्रकीर्तिताः

śarīrāṃtarabhedena śakterbhedāḥ prakīrtitāḥ

7.2,4.26cd

नानारूपास्तु विज्ञेयाः स्थूलसूक्ष्मविभेदतः

nānārūpāstu vijñeyāḥ sthūlasūkṣmavibhedataḥ

7.2,4.27ab

रुद्रस्य रौद्री सा शक्तिर्विष्णौर्वै वैष्णवी मता

rudrasya raudrī sā śaktirviṣṇaurvai vaiṣṇavī matā

7.2,4.27cd

ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रोक्ता चेन्द्रस्यैंद्रीति कथ्यते

brahmāṇī brahmaṇaḥ proktā cendrasyaiṃdrīti kathyate

7.2,4.28ab

किमत्र बहुनोक्तेन यद्विश्वमिति कीर्तितम्

kimatra bahunoktena yadviśvamiti kīrtitam

7.2,4.28cd

शक्यात्मनैव तद्व्याप्तं यथा देहे ऽंतरात्मना

śakyātmanaiva tadvyāptaṃ yathā dehe 'ṃtarātmanā

7.2,4.29ab

तस्माच्छक्तिमयं सर्वं जगत्स्थावरजंगमम्

tasmācchaktimayaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam

7.2,4.29cd

कला या परमा शक्तिः कथिता परमात्मनः

kalā yā paramā śaktiḥ kathitā paramātmanaḥ

7.2,4.30ab

एवमेषा परा शक्तिरीश्वरेच्छानुयायिनी

evameṣā parā śaktirīśvarecchānuyāyinī

7.2,4.30cd

स्थिरं चरं च यद्विश्वं सृजतीति विनिश्चयः

sthiraṃ caraṃ ca yadviśvaṃ sṛjatīti viniścayaḥ

7.2,4.31ab

ज्ञानक्रिया चिकीर्षाभिस्तिसृभिस्स्वात्मशक्तिभिः

jñānakriyā cikīrṣābhistisṛbhissvātmaśaktibhiḥ

7.2,4.31cd

शक्तिमानीश्वरः शश्वद्विश्वं व्याप्याधितिष्ठति

śaktimānīśvaraḥ śaśvadviśvaṃ vyāpyādhitiṣṭhati

7.2,4.32ab

इदमित्थमिदं नेत्थं भवेदित्येवमात्मिका

idamitthamidaṃ netthaṃ bhavedityevamātmikā

7.2,4.32cd

इच्छाशक्तिर्महेशस्य नित्या कार्यनियामिका

icchāśaktirmaheśasya nityā kāryaniyāmikā

7.2,4.33ab

ज्ञानशक्तिस्तु तत्कार्यं करणं कारणं तथा

jñānaśaktistu tatkāryaṃ karaṇaṃ kāraṇaṃ tathā

7.2,4.33cd

प्रयोजनं च तत्त्वेन बुद्धिरूपाध्यवस्यति

prayojanaṃ ca tattvena buddhirūpādhyavasyati

7.2,4.34ab

यथेप्सितं क्रियाशक्तिर्यथाध्यवसितं जगत्

yathepsitaṃ kriyāśaktiryathādhyavasitaṃ jagat

7.2,4.34cd

कल्पयत्यखिलं कार्यं क्षणात्संकल्परूपिणी

kalpayatyakhilaṃ kāryaṃ kṣaṇātsaṃkalparūpiṇī

7.2,4.35ab

यथा शक्तित्रयोत्थानं शक्तिप्रसवधर्मिणी

yathā śaktitrayotthānaṃ śaktiprasavadharmiṇī

7.2,4.35cd

शक्त्या परमया नुन्ना प्रसूते सकलं जगत्

śaktyā paramayā nunnā prasūte sakalaṃ jagat

7.2,4.36ab

एवं शक्तिसमायोगाच्छक्तिमानुच्यते शिवः

evaṃ śaktisamāyogācchaktimānucyate śivaḥ

7.2,4.36cd

शक्तिशक्तिमदुत्थं तु शाक्तं शैवमिदं जगत्

śaktiśaktimadutthaṃ tu śāktaṃ śaivamidaṃ jagat

7.2,4.37ab

यथा न जायते पुत्रः पितरं मातरं विना

yathā na jāyate putraḥ pitaraṃ mātaraṃ vinā

7.2,4.37cd

तथा भवं भवानीं च विना नैतच्चराचरम्

tathā bhavaṃ bhavānīṃ ca vinā naitaccarācaram

7.2,4.37ef

स्त्रीपुंसप्रभवं विश्वं स्त्रीपुंसात्मकमेव च

strīpuṃsaprabhavaṃ viśvaṃ strīpuṃsātmakameva ca

7.2,4.38ab

स्त्रीपुंसयोर्विभूतिश्च स्त्रीपुंसाभ्यामधिष्ठितम्

strīpuṃsayorvibhūtiśca strīpuṃsābhyāmadhiṣṭhitam

7.2,4.38cd

परमात्मा शिवः प्रोक्तश्शिवा सा च प्रकीर्तिता

paramātmā śivaḥ proktaśśivā sā ca prakīrtitā

7.2,4.39ab

शिवस्सदाशिवः प्रोक्तः शिवा सा च मनोन्मनी

śivassadāśivaḥ proktaḥ śivā sā ca manonmanī

7.2,4.39cd

शिवो महेश्वरो ज्ञेयः शिवा मायेति कथ्यते

śivo maheśvaro jñeyaḥ śivā māyeti kathyate

7.2,4.40ab

पुरुषः परमेशानः प्रकृतिः परमेश्वरी

puruṣaḥ parameśānaḥ prakṛtiḥ parameśvarī

7.2,4.40cd

रुद्रो महेश्वरस्साक्षाद्रुद्राणी रुद्रवल्लभा

rudro maheśvarassākṣādrudrāṇī rudravallabhā

7.2,4.41ab

विष्णुर्विश्वेश्वरो देवो लक्ष्मीर्विश्वेश्वरप्रिया

viṣṇurviśveśvaro devo lakṣmīrviśveśvarapriyā

7.2,4.41cd

ब्रह्मा शिवो यदा स्रष्टा ब्रह्माणी ब्रह्मणः प्रिया

brahmā śivo yadā sraṣṭā brahmāṇī brahmaṇaḥ priyā

7.2,4.42ab

भास्करो भगवाञ्छंभुः प्रभा भगवती शिवा

bhāskaro bhagavāñchaṃbhuḥ prabhā bhagavatī śivā

7.2,4.42cd

महेंद्रो मन्मथारातिः शची शैलेन्द्रकन्यका

maheṃdro manmathārātiḥ śacī śailendrakanyakā

7.2,4.43ab

जातवेदा महादेवः स्वाहा शर्वार्धदेहिनी

jātavedā mahādevaḥ svāhā śarvārdhadehinī

7.2,4.43cd

यमस्त्रियंबको देवस्तत्प्रिया गिरिकन्यका

yamastriyaṃbako devastatpriyā girikanyakā

7.2,4.44ab

निरृतिर्भगवानीशो नैरृती नगनंदनी

nirṛtirbhagavānīśo nairṛtī naganaṃdanī

7.2,4.44cd

वरुणो भगवान्रुद्रो वारुणी भूधरात्मजा

varuṇo bhagavānrudro vāruṇī bhūdharātmajā

7.2,4.45ab

बालेंदुशेखरो वायुः शिवा शिवमनोहरा

bāleṃduśekharo vāyuḥ śivā śivamanoharā

7.2,4.45cd

यक्षो यज्ञशिरोहर्ता ऋद्धिर्हिमगिरीन्द्रजा

yakṣo yajñaśirohartā ṛddhirhimagirīndrajā

7.2,4.46ab

548ब् चंद्रार्धशेखरश्चंद्रो रोहिणी रुद्रवल्लभा

548b caṃdrārdhaśekharaścaṃdro rohiṇī rudravallabhā

7.2,4.46cd

ईशानः परमेशानस्तदार्या परमेश्वरी

īśānaḥ parameśānastadāryā parameśvarī

7.2,4.47ab

अनंतवलयो ऽनंतो ह्यनंतानंतवल्लभा

anaṃtavalayo 'naṃto hyanaṃtānaṃtavallabhā

7.2,4.47cd

कालाग्निरुद्रः कालारिः काली कालांतकप्रिया

kālāgnirudraḥ kālāriḥ kālī kālāṃtakapriyā

7.2,4.48ab

पुरुषाख्यो मनुश्शंभुः शतरूपा शिवप्रिया

puruṣākhyo manuśśaṃbhuḥ śatarūpā śivapriyā

7.2,4.48cd

दक्षस्साक्षान्महादेवः प्रसूतिः परमेश्वरी

dakṣassākṣānmahādevaḥ prasūtiḥ parameśvarī

7.2,4.49ab

रुचिर्भवो भवानी च बुधैराकूतिरुच्यते

rucirbhavo bhavānī ca budhairākūtirucyate

7.2,4.49cd

भृगुर्भगाक्षिहा देवः ख्यातिस्त्रिनयनप्रिया

bhṛgurbhagākṣihā devaḥ khyātistrinayanapriyā

7.2,4.50ab

मरीचिभगवान्रुद्रः संभूतिश्शर्ववल्लभा

marīcibhagavānrudraḥ saṃbhūtiśśarvavallabhā

7.2,4.50cd

गंगाधरो ऽंगिरा ज्ञेयः स्मृतिः साक्षादुमा स्मृता

gaṃgādharo 'ṃgirā jñeyaḥ smṛtiḥ sākṣādumā smṛtā

7.2,4.51ab

पुलस्त्यः शशभृन्मौलिः प्रीतिः कांता पिनाकिनः

pulastyaḥ śaśabhṛnmauliḥ prītiḥ kāṃtā pinākinaḥ

7.2,4.51cd

पुलहस्त्रिपुरध्वंसी तत्प्रिया तु शिवप्रिया

pulahastripuradhvaṃsī tatpriyā tu śivapriyā

7.2,4.52ab

क्रतुध्वंसी क्रतुः प्रोक्तः संनतिर्दयिता विभोः

kratudhvaṃsī kratuḥ proktaḥ saṃnatirdayitā vibhoḥ

7.2,4.52cd

त्रिनेत्रो ऽत्रिरुमा साक्षादनसूया स्मृता बुधैः

trinetro 'trirumā sākṣādanasūyā smṛtā budhaiḥ

7.2,4.53ab

कश्यपः कालहा देवो देवमाता महेश्वरी

kaśyapaḥ kālahā devo devamātā maheśvarī

7.2,4.53cd

वसिष्ठो मन्मथारातिर्देवी साक्षादरुंधती

vasiṣṭho manmathārātirdevī sākṣādaruṃdhatī

7.2,4.54ab

शंकरः पुरुषास्सर्वे स्त्रियस्सर्वा महेश्वरी

śaṃkaraḥ puruṣāssarve striyassarvā maheśvarī

7.2,4.54cd

सर्वे स्त्रीपुरुषास्तस्मात्तयोरेव विभूतयः

sarve strīpuruṣāstasmāttayoreva vibhūtayaḥ

7.2,4.55ab

विषयी भगवानीशो विषयः परमेश्वरी

viṣayī bhagavānīśo viṣayaḥ parameśvarī

7.2,4.55cd

श्राव्यं सर्वमुमारूपं श्रोता शूलवरायुधः

śrāvyaṃ sarvamumārūpaṃ śrotā śūlavarāyudhaḥ

7.2,4.56ab

प्रष्टव्यं वस्तुजातं तु धत्ते शंकरवल्लभा

praṣṭavyaṃ vastujātaṃ tu dhatte śaṃkaravallabhā

7.2,4.56cd

प्रष्टा स एव विश्वात्मा बालचन्द्रावतंसकः

praṣṭā sa eva viśvātmā bālacandrāvataṃsakaḥ

7.2,4.57ab

द्रष्टव्यं वस्तुरूपं तु बिभर्ति वक्तवल्लभा

draṣṭavyaṃ vasturūpaṃ tu bibharti vaktavallabhā

7.2,4.57cd

द्रष्टा विश्वेश्वरो देवः शशिखंडशिखामणिः

draṣṭā viśveśvaro devaḥ śaśikhaṃḍaśikhāmaṇiḥ

7.2,4.58ab

रसजातं महादेवी देवो रसयिता शिवः

rasajātaṃ mahādevī devo rasayitā śivaḥ

7.2,4.58cd

प्रेयजातं च गिरिजा प्रेयांश्चैव गराशनः

preyajātaṃ ca girijā preyāṃścaiva garāśanaḥ

7.2,4.59ab

मंतव्यवस्तुतां धत्ते सदा देवी महेश्वरी

maṃtavyavastutāṃ dhatte sadā devī maheśvarī

7.2,4.59cd

मंता स एव विश्वात्मा महादेवो महेश्वरः

maṃtā sa eva viśvātmā mahādevo maheśvaraḥ

7.2,4.60ab

बोद्धव्यवस्तुरूपं तु बिभर्ति भववल्लभा

boddhavyavasturūpaṃ tu bibharti bhavavallabhā

7.2,4.60cd

देवस्स एव भगवान्बोद्धा मुग्धेन्दुशेखरः

devassa eva bhagavānboddhā mugdhenduśekharaḥ

7.2,4.61ab

प्राणः पिनाकी सर्वेषां प्राणिनां भगवान्प्रभुः

prāṇaḥ pinākī sarveṣāṃ prāṇināṃ bhagavānprabhuḥ

7.2,4.61cd

प्राणस्थितिस्तु सर्वेषामंबिका चांबुरूपिणी

prāṇasthitistu sarveṣāmaṃbikā cāṃburūpiṇī

7.2,4.62ab

बिभर्ति क्षेत्रतां देवी त्रिपुरांतकवल्लभा

bibharti kṣetratāṃ devī tripurāṃtakavallabhā

7.2,4.62cd

क्षेत्रज्ञत्वं तदा धत्ते भगवानंतकांतकः

kṣetrajñatvaṃ tadā dhatte bhagavānaṃtakāṃtakaḥ

7.2,4.63ab

अहः शूलायुधो देवः शूलपाणिप्रिया निशा

ahaḥ śūlāyudho devaḥ śūlapāṇipriyā niśā

7.2,4.63cd

आकाशः शंकरो देवः पृथिवी शंकरप्रिया

ākāśaḥ śaṃkaro devaḥ pṛthivī śaṃkarapriyā

7.2,4.64ab

समुद्रो भगवानीशो वेला शैलेन्द्रकन्यका

samudro bhagavānīśo velā śailendrakanyakā

7.2,4.64cd

वृक्षो वृषध्वजो देवो लता विश्वेश्वरप्रिया

vṛkṣo vṛṣadhvajo devo latā viśveśvarapriyā

7.2,4.65ab

पुंल्लिंगमखिलं धत्ते भगवान्पुरशासनः

puṃlliṃgamakhilaṃ dhatte bhagavānpuraśāsanaḥ

7.2,4.65cd

स्त्रिलिंगं चाखिलं धत्ते देवी देवमनोरमा

striliṃgaṃ cākhilaṃ dhatte devī devamanoramā

7.2,4.66ab

शब्दजालमशेषं तु धत्ते सर्वस्य वल्लभा

śabdajālamaśeṣaṃ tu dhatte sarvasya vallabhā

7.2,4.66cd

अर्थस्वरूपमखिलं धत्ते मुग्धेन्दुशेखरः

arthasvarūpamakhilaṃ dhatte mugdhenduśekharaḥ

7.2,4.67ab

यस्य यस्य पदार्थस्य या या शक्तिरुदाहृता

yasya yasya padārthasya yā yā śaktirudāhṛtā

7.2,4.67cd

सा सा विश्वेश्वरी देवी स स सर्वो महेश्वरः

sā sā viśveśvarī devī sa sa sarvo maheśvaraḥ

7.2,4.68ab

549अ यत्परं यत्पवित्रं च यत्पुण्यं यच्च मंगलम्

549a yatparaṃ yatpavitraṃ ca yatpuṇyaṃ yacca maṃgalam

7.2,4.68cd

तत्तदाह महाभागास्तयोस्तेजोविजृंभितम्

tattadāha mahābhāgāstayostejovijṛṃbhitam

7.2,4.69ab

यथा दीपस्य दीप्तस्य शिखा दीपयते गृहम्

yathā dīpasya dīptasya śikhā dīpayate gṛham

7.2,4.69cd

तथा तेजस्तयोरेतद्व्याप्य दीपयते जगत्

tathā tejastayoretadvyāpya dīpayate jagat

7.2,4.70ab

तृणादिशिवमूर्त्यंतं विश्वख्यातिशयक्रमः

tṛṇādiśivamūrtyaṃtaṃ viśvakhyātiśayakramaḥ

7.2,4.70cd

सन्निकर्षक्रमवशात्तयोरिति परा श्रुतिः

sannikarṣakramavaśāttayoriti parā śrutiḥ

7.2,4.71ab

सर्वाकारात्मकावेतौ सर्वश्रेयोविधायिनौ

sarvākārātmakāvetau sarvaśreyovidhāyinau

7.2,4.71cd

पूजनीयौ नमस्कार्यौ चिंतनीयौ च सर्वदा

pūjanīyau namaskāryau ciṃtanīyau ca sarvadā

7.2,4.72ab

यथाप्रज्ञमिदं कृष्ण याथात्म्यं परमेशयोः

yathāprajñamidaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ parameśayoḥ

7.2,4.72cd

कथितं हि मया ते ऽद्य न तु तावदियत्तया

kathitaṃ hi mayā te 'dya na tu tāvadiyattayā

7.2,4.73ab

तत्कथं शक्यते वक्तुं याथात्म्यं परमेशयोः

tatkathaṃ śakyate vaktuṃ yāthātmyaṃ parameśayoḥ

7.2,4.73cd

महतामपि सर्वेषां मनसो ऽपि बहिर्गतम्

mahatāmapi sarveṣāṃ manaso 'pi bahirgatam

7.2,4.74ab

अंतर्गतमनन्यानामीश्वरार्पितचेतसाम्

aṃtargatamananyānāmīśvarārpitacetasām

7.2,4.74cd

अन्येषां बुद्ध्यनारूढमारूढं च यथैव तत्

anyeṣāṃ buddhyanārūḍhamārūḍhaṃ ca yathaiva tat

7.2,4.75ab

येयमुक्ता विभूतिर्वै प्राकृती सा परा मता

yeyamuktā vibhūtirvai prākṛtī sā parā matā

7.2,4.75cd

अप्राकृतां परामन्यां गुह्यां गुह्यविदो विदुः

aprākṛtāṃ parāmanyāṃ guhyāṃ guhyavido viduḥ

7.2,4.76ab

यतो वाचो निवर्तंते मनसा चेन्द्रियैस्सह

yato vāco nivartaṃte manasā cendriyaissaha

7.2,4.76cd

अप्राकृती परा चैषा विभूतिः पारमेश्वरी

aprākṛtī parā caiṣā vibhūtiḥ pārameśvarī

7.2,4.77ab

सैवेह परमं धाम सैवेह परमा गतिः

saiveha paramaṃ dhāma saiveha paramā gatiḥ

7.2,4.77cd

सैवेह परमा काष्ठा विभूतिः परमेष्ठिनः

saiveha paramā kāṣṭhā vibhūtiḥ parameṣṭhinaḥ

7.2,4.78ab

तां प्राप्तुं प्रयतंते ऽत्र जितश्वासा जितेंद्रियाः

tāṃ prāptuṃ prayataṃte 'tra jitaśvāsā jiteṃdriyāḥ

7.2,4.78cd

गर्भकारा गृहद्वारं निश्छिद्रं घटितुं यथा

garbhakārā gṛhadvāraṃ niśchidraṃ ghaṭituṃ yathā

7.2,4.79ab

संसाराशीविषालीढमृतसंजीवनौषधम्

saṃsārāśīviṣālīḍhamṛtasaṃjīvanauṣadham

7.2,4.79cd

विभूतिं शिवयोर्विद्वान्न बिभेति कुतश्चन

vibhūtiṃ śivayorvidvānna bibheti kutaścana

7.2,4.80ab

यः परामपरां चैव विभूतिं वेत्ति तत्त्वतः

yaḥ parāmaparāṃ caiva vibhūtiṃ vetti tattvataḥ

7.2,4.80cd

सो ऽपरो भूतिमुल्लंघ्य परां भूतिं समश्नुते

so 'paro bhūtimullaṃghya parāṃ bhūtiṃ samaśnute

7.2,4.81ab

एतत्ते कथितं कृष्ण याथात्म्यं परमात्मनोः

etatte kathitaṃ kṛṣṇa yāthātmyaṃ paramātmanoḥ

7.2,4.81cd

रहस्यमपि योग्यो ऽसि भर्गभक्तो भवानिति

rahasyamapi yogyo 'si bhargabhakto bhavāniti

7.2,4.82ab

नाशिष्येभ्यो ऽप्यशैवेभ्यो नाभक्तेभ्यः कदाचन

nāśiṣyebhyo 'pyaśaivebhyo nābhaktebhyaḥ kadācana

7.2,4.82cd

व्याहरेदीशयोर्भूतिमिति वेदानुशासनम्

vyāharedīśayorbhūtimiti vedānuśāsanam

7.2,4.83ab

तस्मात्त्वमतिकल्याणपरेभ्यः कथयेन्न हि

tasmāttvamatikalyāṇaparebhyaḥ kathayenna hi

7.2,4.83cd

त्वादृशेभ्यो ऽनुरूपेभ्यः कथयैतन्न चान्यथा

tvādṛśebhyo 'nurūpebhyaḥ kathayaitanna cānyathā

7.2,4.84ab

विभूतिमेतां शिवयोर्योग्येभ्यो यः प्रदापयेत्

vibhūtimetāṃ śivayoryogyebhyo yaḥ pradāpayet

7.2,4.84cd

संसारसागरान्मुक्तः शिवसायुज्यमाप्नुयात्

saṃsārasāgarānmuktaḥ śivasāyujyamāpnuyāt

7.2,4.85ab

कीर्तनादस्य नश्यंति महान्त्यः पापकोटयः

kīrtanādasya naśyaṃti mahāntyaḥ pāpakoṭayaḥ

7.2,4.85cd

त्रिश्चतुर्धासमभ्यस्तैर्विनश्यंति ततो ऽधिकाः

triścaturdhāsamabhyastairvinaśyaṃti tato 'dhikāḥ

7.2,4.86ab

नश्यंत्यनिष्टरिपवो वर्धन्ते सुहृदस्तथा

naśyaṃtyaniṣṭaripavo vardhante suhṛdastathā

7.2,4.86cd

विद्या च वर्धते शैवी मतिस्सत्ये प्रवर्तते

vidyā ca vardhate śaivī matissatye pravartate

7.2,4.87ab

भक्तिः पराः शिवे साम्बे सानुगे सपरिच्छिदे

bhaktiḥ parāḥ śive sāmbe sānuge saparicchide

7.2,4.87cd

यद्यदिष्टतमं चान्यत्तत्तदाप्नोत्यसंशयम्

yadyadiṣṭatamaṃ cānyattattadāpnotyasaṃśayam

7.2,4.88ab

अन्तःशुचिः शिवे भक्तो विस्रब्धः कीर्तयेद्यदि

antaḥśuciḥ śive bhakto visrabdhaḥ kīrtayedyadi

7.2,4.88cd

प्रबलैः कर्मभिः पूर्वैः फलं चेत्प्रतिबध्यते

prabalaiḥ karmabhiḥ pūrvaiḥ phalaṃ cetpratibadhyate

7.2,4.88ef

पुनः पुनः समभ्यस्येत्तस्य नास्तीह दुर्ल्लभम्

punaḥ punaḥ samabhyasyettasya nāstīha durllabham

Chapter 7.2.5

7.2,5.1ab

549ब् ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे गौरीशंकरविभूतियोगो नाम चतुर्थो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच विग्रहं देवदेवस्य विश्वमेतच्चराचरम्

549b oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe gaurīśaṃkaravibhūtiyogo nāma caturtho 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca vigrahaṃ devadevasya viśvametaccarācaram

7.2,5.1cd

तदेवं न विजानंति पशवः पाशगौरवात्

tadevaṃ na vijānaṃti paśavaḥ pāśagauravāt

7.2,5.2ab

तमेकमेव बहुधा वदंति यदुनंदन

tamekameva bahudhā vadaṃti yadunaṃdana

7.2,5.2cd

अजानन्तः परं भावमविकल्पं महर्षयः

ajānantaḥ paraṃ bhāvamavikalpaṃ maharṣayaḥ

7.2,5.3ab

अपरं ब्रह्मरूपं च परं ब्रह्मात्मकं तथा

aparaṃ brahmarūpaṃ ca paraṃ brahmātmakaṃ tathā

7.2,5.3cd

केचिदाहुर्महादेवमनादिनिधनं परम्

kecidāhurmahādevamanādinidhanaṃ param

7.2,5.4ab

भूतेंद्रियांतःकरणप्रधानविषयात्मकम्

bhūteṃdriyāṃtaḥkaraṇapradhānaviṣayātmakam

7.2,5.4cd

अपरं ब्रह्म निर्दिष्टं परं ब्रह्म चिदात्मकम्

aparaṃ brahma nirdiṣṭaṃ paraṃ brahma cidātmakam

7.2,5.5ab

बृहत्त्वाद्बृहणत्वाद्वा ब्रह्म चेत्यभिधीयते

bṛhattvādbṛhaṇatvādvā brahma cetyabhidhīyate

7.2,5.5cd

उभे ते ब्रह्मणो रूपे ब्रह्मणो ऽधिपतेः प्रभोः

ubhe te brahmaṇo rūpe brahmaṇo 'dhipateḥ prabhoḥ

7.2,5.5ef

विद्या ऽविद्यास्वरूपीति कैश्चिदीशो निगद्यते

vidyā 'vidyāsvarūpīti kaiścidīśo nigadyate

7.2,5.6ab

विद्यां तु चेतनां प्राहुस्तथाविद्यामचेतनाम्

vidyāṃ tu cetanāṃ prāhustathāvidyāmacetanām

7.2,5.6cd

विद्या ऽविद्यात्मकं चैव विश्वं विश्वगुरोर्विभोः

vidyā 'vidyātmakaṃ caiva viśvaṃ viśvagurorvibhoḥ

7.2,5.7ab

रूपमेव न संदेहो विश्वं तस्य वशे यतः

rūpameva na saṃdeho viśvaṃ tasya vaśe yataḥ

7.2,5.7cd

भ्रांतिर्विद्या परा चेति शार्वं रूपं परं विदुः

bhrāṃtirvidyā parā ceti śārvaṃ rūpaṃ paraṃ viduḥ

7.2,5.8ab

अयथाबुद्धिरर्थेषु बहुधा भ्रांतिरुच्यते

ayathābuddhirartheṣu bahudhā bhrāṃtirucyate

7.2,5.8cd

यथार्थाकारसंवित्तिर्विद्येति परिकीर्त्यते

yathārthākārasaṃvittirvidyeti parikīrtyate

7.2,5.9ab

विकल्परहितं तत्त्वं परमित्यभिधीयते

vikalparahitaṃ tattvaṃ paramityabhidhīyate

7.2,5.9cd

वैपरीत्यादसच्छब्दः कथ्यते वेदवादिभिः

vaiparītyādasacchabdaḥ kathyate vedavādibhiḥ

7.2,5.10ab

तयोः पतित्वात्तु शिवः सदसत्पतिरुच्यते

tayoḥ patitvāttu śivaḥ sadasatpatirucyate

7.2,5.10cd

क्षराक्षरात्मकं प्राहुः क्षराक्षरपरं परे

kṣarākṣarātmakaṃ prāhuḥ kṣarākṣaraparaṃ pare

7.2,5.11ab

क्षरस्सर्वाणि भूतानि कूटस्थो ऽक्षर उच्यते

kṣarassarvāṇi bhūtāni kūṭastho 'kṣara ucyate

7.2,5.11cd

उभे ते परमेशस्य रूपे तस्य वशे यतः

ubhe te parameśasya rūpe tasya vaśe yataḥ

7.2,5.12ab

तयोः परः शिवः शांतः क्षराक्षरापरस्स्मृतः

tayoḥ paraḥ śivaḥ śāṃtaḥ kṣarākṣarāparassmṛtaḥ

7.2,5.12cd

समष्टिव्यष्ठिरूपं च समष्टिव्यष्टिकारणम्

samaṣṭivyaṣṭhirūpaṃ ca samaṣṭivyaṣṭikāraṇam

7.2,5.13ab

वदंति मुनयः केचिच्छिवं परमकारणम्

vadaṃti munayaḥ kecicchivaṃ paramakāraṇam

7.2,5.13cd

समष्टिमाहुरव्यक्तं व्यष्टिं व्यक्तं तथैव च

samaṣṭimāhuravyaktaṃ vyaṣṭiṃ vyaktaṃ tathaiva ca

7.2,5.14ab

ते रूपे परमेशस्य तदिच्छायाः प्रवर्तनात्

te rūpe parameśasya tadicchāyāḥ pravartanāt

7.2,5.14cd

तयोः कारणभावेन शिवं परमकारणम्

tayoḥ kāraṇabhāvena śivaṃ paramakāraṇam

7.2,5.15ab

कारणार्थविदः प्राहुः समष्टिव्यष्टिकारणम्

kāraṇārthavidaḥ prāhuḥ samaṣṭivyaṣṭikāraṇam

7.2,5.15cd

जातिव्यक्तिस्वरूपीति कथ्यते कैश्चिदीश्वरः

jātivyaktisvarūpīti kathyate kaiścidīśvaraḥ

7.2,5.16ab

या पिंडेप्यनुवर्तेत सा जातिरिति कथ्यते

yā piṃḍepyanuvarteta sā jātiriti kathyate

7.2,5.16cd

व्यक्तिर्व्यावृत्तिरूपं तं पिण्डजातेः समाश्रयम्

vyaktirvyāvṛttirūpaṃ taṃ piṇḍajāteḥ samāśrayam

7.2,5.17ab

जातयो व्यक्तयश्चैव तदाज्ञापरिपालिताः

jātayo vyaktayaścaiva tadājñāparipālitāḥ

7.2,5.17cd

यतस्ततो महादेवो जातिव्यक्तिवपुः स्मृतः

yatastato mahādevo jātivyaktivapuḥ smṛtaḥ

7.2,5.18ab

प्रधानपुरुषव्यक्तकालात्मा कथ्यते शिवः

pradhānapuruṣavyaktakālātmā kathyate śivaḥ

7.2,5.18cd

प्रधानं प्रकृतिं प्राहुःक्षेत्रज्ञं पुरुषं तथा

pradhānaṃ prakṛtiṃ prāhuḥkṣetrajñaṃ puruṣaṃ tathā

7.2,5.19ab

त्रयोविंशतितत्त्वानि व्यक्तमाहुर्मनीषिणः

trayoviṃśatitattvāni vyaktamāhurmanīṣiṇaḥ

7.2,5.19cd

कालः कार्यप्रपञ्चस्य परिणामैककारणम्

kālaḥ kāryaprapañcasya pariṇāmaikakāraṇam

7.2,5.20ab

एषामीशो ऽधिपो धाता प्रवर्तकनिवर्तकः

eṣāmīśo 'dhipo dhātā pravartakanivartakaḥ

7.2,5.20cd

आविर्भावतिरोभावहेतुरेकः स्वराडजः

āvirbhāvatirobhāvaheturekaḥ svarāḍajaḥ

7.2,5.21ab

तस्मात्प्रधानपुरुषव्यक्तकालस्वरूपवान्

tasmātpradhānapuruṣavyaktakālasvarūpavān

7.2,5.21cd

550अ हेतुर्नेताधिपस्तेषां धाता चोक्ता महेश्वरः

550a heturnetādhipasteṣāṃ dhātā coktā maheśvaraḥ

7.2,5.22ab

विराड्ढिरण्यगर्भात्मा कैश्चिदीशो निगद्यते

virāḍḍhiraṇyagarbhātmā kaiścidīśo nigadyate

7.2,5.22cd

हिरण्यगर्भो लोकानां हेतुर्विश्वात्मको विराट्

hiraṇyagarbho lokānāṃ heturviśvātmako virāṭ

7.2,5.23ab

अंतर्यामी परश्चेति कथ्यते कविभिश्शिवः

aṃtaryāmī paraśceti kathyate kavibhiśśivaḥ

7.2,5.23cd

प्राज्ञस्तैजसविश्वात्मेत्यपरे संप्रचक्षते

prājñastaijasaviśvātmetyapare saṃpracakṣate

7.2,5.24ab

तुरीयमपरे प्राहुः सौम्यमेव परे विदुः

turīyamapare prāhuḥ saumyameva pare viduḥ

7.2,5.24cd

माता मानं च मेयं च मतिं चाहुरथापरे

mātā mānaṃ ca meyaṃ ca matiṃ cāhurathāpare

7.2,5.25ab

कर्ता क्रिया च कार्यं च करणं कारणं परे

kartā kriyā ca kāryaṃ ca karaṇaṃ kāraṇaṃ pare

7.2,5.25cd

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्त्यात्मेत्यपरे संप्रचक्षते

jāgratsvapnasuṣuptyātmetyapare saṃpracakṣate

7.2,5.26ab

तुरीयमपरे प्राहुस्तुर्यातीतमितीतरे

turīyamapare prāhusturyātītamitītare

7.2,5.26cd

तमाहुर्विगुणं केचिद्गुणवन्तं परे विदुः

tamāhurviguṇaṃ kecidguṇavantaṃ pare viduḥ

7.2,5.27ab

केचित्संसारिणं प्राहुस्तमसंसारिणं परे

kecitsaṃsāriṇaṃ prāhustamasaṃsāriṇaṃ pare

7.2,5.27cd

स्वतंत्रमपरे प्राहुरस्वतंत्रं परे विदुः

svataṃtramapare prāhurasvataṃtraṃ pare viduḥ

7.2,5.28ab

घोरमित्यपरे प्राहुः सौम्यमेव परे विदुः

ghoramityapare prāhuḥ saumyameva pare viduḥ

7.2,5.28cd

रागवंतं परे प्राहुर्वीतरागं तथा परे

rāgavaṃtaṃ pare prāhurvītarāgaṃ tathā pare

7.2,5.29ab

निष्क्रियं च परे प्राहुः सक्रियं चेतरे जनाः

niṣkriyaṃ ca pare prāhuḥ sakriyaṃ cetare janāḥ

7.2,5.29cd

निरिंद्रियं परे प्राहुः सेंद्रियं च तथापरे

niriṃdriyaṃ pare prāhuḥ seṃdriyaṃ ca tathāpare

7.2,5.30ab

ध्रुवमित्यपरे प्राहुस्तमध्रुवामितीरते

dhruvamityapare prāhustamadhruvāmitīrate

7.2,5.30cd

अरूपं केचिदाहुर्वै रूपवंतं परे विदुः

arūpaṃ kecidāhurvai rūpavaṃtaṃ pare viduḥ

7.2,5.31ab

अदृश्यमपरे प्राहुर्दृश्यमित्यपरे विदुः

adṛśyamapare prāhurdṛśyamityapare viduḥ

7.2,5.31cd

वाच्यमित्यपरे प्राहुरवाच्यमिति चापरे

vācyamityapare prāhuravācyamiti cāpare

7.2,5.31ef

शब्दात्मकं परे प्राहुश्शब्दातीतमथापरे

śabdātmakaṃ pare prāhuśśabdātītamathāpare

7.2,5.32ab

केचिच्चिन्तामयं प्राहुश्चिन्तया रहितं परे

keciccintāmayaṃ prāhuścintayā rahitaṃ pare

7.2,5.32cd

ज्ञानात्मकं परे प्राहुर्विज्ञानमिति चापरे

jñānātmakaṃ pare prāhurvijñānamiti cāpare

7.2,5.33ab

केचिच्ज्ञेयमिति प्राहुरज्ञेयमिति केचन

kecicjñeyamiti prāhurajñeyamiti kecana

7.2,5.33cd

परमेके तमेवाहुरपरं च तथा परे

parameke tamevāhuraparaṃ ca tathā pare

7.2,5.34ab

एवं विकल्प्यमानं तु याथात्म्यं परमेष्ठिनः

evaṃ vikalpyamānaṃ tu yāthātmyaṃ parameṣṭhinaḥ

7.2,5.34cd

नाध्यवस्यंति मुनयो नानाप्रत्ययकारणात्

nādhyavasyaṃti munayo nānāpratyayakāraṇāt

7.2,5.35ab

ये पुनस्सर्वभावेन प्रपन्नाः परमेश्वरम्

ye punassarvabhāvena prapannāḥ parameśvaram

7.2,5.35cd

ते हि जानंत्ययत्नेन शिवं परमकारणम्

te hi jānaṃtyayatnena śivaṃ paramakāraṇam

7.2,5.36ab

यावत्पशुर्नैव पश्यत्यनीशं 1 पुराणं भुवनस्येशितारम्

yāvatpaśurnaiva paśyatyanīśaṃ 1 purāṇaṃ bhuvanasyeśitāram

7.2,5.36cd

तावद्दुःखे वर्तते बद्धपाशः संसारे ऽस्मिञ्चक्रनेमिक्रमेण

tāvadduḥkhe vartate baddhapāśaḥ saṃsāre 'smiñcakranemikrameṇa

7.2,5.37ab

यदा 2 पश्यः पश्यते रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम्

yadā 2 paśyaḥ paśyate rukmavarṇaṃ kartāramīśaṃ puruṣaṃ brahmayonim

7.2,5.37cd

तदाविद्वान्पुण्यपापे विधूय निरंजनः परममुपैति साम्यम्

tadāvidvānpuṇyapāpe vidhūya niraṃjanaḥ paramamupaiti sāmyam

Chapter 7.2.6

7.2,6.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे पशुपतित्वज्ञानयोगो नाम पञ्चमो ऽध्यायः 1 नास्तीशो यस्मात्सो ऽनीश इति बहुव्रीहिः परन्तु क्लिष्टकल्पनापेक्षया यावत्पशुश्चेश्वरं न प्रपश्येदिति पाठे ऽर्थस्सुगमः 2 यदा पश्यो वीक्षते रुक्मेति पाठे तु भग्नप्रक्रमस्तस्मादात्मनेपदमार्षमित्येव समाधिः 550ब् उपमन्युरुवाच नशिवस्याणवो बंधः कार्यो मायेय एव वा

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe paśupatitvajñānayogo nāma pañcamo 'dhyāyaḥ 1 nāstīśo yasmātso 'nīśa iti bahuvrīhiḥ parantu kliṣṭakalpanāpekṣayā yāvatpaśuśceśvaraṃ na prapaśyediti pāṭhe 'rthassugamaḥ 2 yadā paśyo vīkṣate rukmeti pāṭhe tu bhagnaprakramastasmādātmanepadamārṣamityeva samādhiḥ 550b upamanyuruvāca naśivasyāṇavo baṃdhaḥ kāryo māyeya eva vā

7.2,6.1cd

प्राकृतो वाथ बोद्धा वा ह्यहंकारात्मकस्तथा

prākṛto vātha boddhā vā hyahaṃkārātmakastathā

7.2,6.2ab

नैवास्य मानसो बंधो न चैत्तो नेंद्रियात्मकः

naivāsya mānaso baṃdho na caitto neṃdriyātmakaḥ

7.2,6.2cd

न च तन्मात्रबंधो ऽपि भूतबंधो न कश्चन

na ca tanmātrabaṃdho 'pi bhūtabaṃdho na kaścana

7.2,6.3ab

न च कालः कला चैव न विद्या नियतिस्तथा

na ca kālaḥ kalā caiva na vidyā niyatistathā

7.2,6.3cd

न रागो न च विद्वेषः शंभोरमिततेजसः

na rāgo na ca vidveṣaḥ śaṃbhoramitatejasaḥ

7.2,6.4ab

न चास्त्यभिनिवेशो ऽस्य कुशला ऽकुशलान्यपि

na cāstyabhiniveśo 'sya kuśalā 'kuśalānyapi

7.2,6.4cd

कर्माणि तद्विपाकश्च सुखदुःखे च तत्फले

karmāṇi tadvipākaśca sukhaduḥkhe ca tatphale

7.2,6.5ab

आशयैर्नापि संबन्धः संस्कारैः कर्मणामपि

āśayairnāpi saṃbandhaḥ saṃskāraiḥ karmaṇāmapi

7.2,6.5cd

भोगैश्च भोगसंस्कारैः कालत्रितयगोचरैः

bhogaiśca bhogasaṃskāraiḥ kālatritayagocaraiḥ

7.2,6.6ab

न तस्य कारणं कर्ता नादिरंतस्तथांतरम्

na tasya kāraṇaṃ kartā nādiraṃtastathāṃtaram

7.2,6.6cd

न कर्म करणं वापि नाकार्यं कार्यमेव च

na karma karaṇaṃ vāpi nākāryaṃ kāryameva ca

7.2,6.7ab

नास्य बंधुरबंधुर्वा नियंता प्रेरको ऽपि वा

nāsya baṃdhurabaṃdhurvā niyaṃtā prerako 'pi vā

7.2,6.7cd

न पतिर्न गुरुस्त्राता नाधिको न समस्तथा

na patirna gurustrātā nādhiko na samastathā

7.2,6.8ab

न जन्ममरणे तस्य न कांक्षितमकांक्षितम्

na janmamaraṇe tasya na kāṃkṣitamakāṃkṣitam

7.2,6.8cd

न विधिर्न निषेधश्च न मुक्तिर्न च बन्धनम्

na vidhirna niṣedhaśca na muktirna ca bandhanam

7.2,6.9ab

नास्ति यद्यदकल्याणं तत्तदस्य कदाचन

nāsti yadyadakalyāṇaṃ tattadasya kadācana

7.2,6.9cd

कल्याणं सकलं चास्ति परमात्मा शिवो यतः

kalyāṇaṃ sakalaṃ cāsti paramātmā śivo yataḥ

7.2,6.10ab

स शिवस्सर्वमेवेदमधिष्ठाय स्वशक्तिभिः

sa śivassarvamevedamadhiṣṭhāya svaśaktibhiḥ

7.2,6.10cd

अप्रच्युतस्स्वतो भावः स्थितः स्थाणुरतः स्मृतः

apracyutassvato bhāvaḥ sthitaḥ sthāṇurataḥ smṛtaḥ

7.2,6.11ab

शिवेनाधिष्ठितं यस्माज्जगत्स्थावरजंगमम्

śivenādhiṣṭhitaṃ yasmājjagatsthāvarajaṃgamam

7.2,6.11cd

सर्वरूपः स्मृतश्शर्वस्तथा ज्ञात्वा न मुह्यति

sarvarūpaḥ smṛtaśśarvastathā jñātvā na muhyati

7.2,6.12ab

शर्वो रुद्रो नमस्तस्मै पुरुषः सत्परो महान्

śarvo rudro namastasmai puruṣaḥ satparo mahān

7.2,6.12cd

हिरण्यबाहुर्भगवान्हिरण्यपतिरीश्वरः

hiraṇyabāhurbhagavānhiraṇyapatirīśvaraḥ

7.2,6.13ab

अंबिकापतिरीशानः पिनाकी वृषवाहनः

aṃbikāpatirīśānaḥ pinākī vṛṣavāhanaḥ

7.2,6.13cd

एको रुद्रः परं ब्रह्म पुरुषः कृष्णपिंगलः

eko rudraḥ paraṃ brahma puruṣaḥ kṛṣṇapiṃgalaḥ

7.2,6.14ab

बालाग्रमात्रो हृन्मध्ये विचिंत्यो दहरांतरे

bālāgramātro hṛnmadhye viciṃtyo daharāṃtare

7.2,6.14cd

हिरण्यकेशः पद्माक्षो ह्यरुणस्ताम्र एव च

hiraṇyakeśaḥ padmākṣo hyaruṇastāmra eva ca

7.2,6.15ab

यो ऽवसर्पत्य सौ देवो नीलग्रीवो हिरण्मयः

yo 'vasarpatya sau devo nīlagrīvo hiraṇmayaḥ

7.2,6.15cd

सौम्यो घोरस्तथा मिश्रश्चाक्षारश्चामृतो ऽव्ययः

saumyo ghorastathā miśraścākṣāraścāmṛto 'vyayaḥ

7.2,6.16ab

स पुंविशेषः परमो भगवानन्तकांतकः

sa puṃviśeṣaḥ paramo bhagavānantakāṃtakaḥ

7.2,6.16cd

चेतनचेतनोन्मुक्तः प्रपञ्चाच्च परात्परः

cetanacetanonmuktaḥ prapañcācca parātparaḥ

7.2,6.17ab

शिवेनातिशयत्वेन ज्ञानैश्वर्ये विलोकिते

śivenātiśayatvena jñānaiśvarye vilokite

7.2,6.17cd

लोकेशातिशयत्वेन स्थितं प्राहुर्मनीषिणः

lokeśātiśayatvena sthitaṃ prāhurmanīṣiṇaḥ

7.2,6.18ab

प्रतिसर्गप्रसूतानां ब्रह्मणां शास्त्रविस्तरम्

pratisargaprasūtānāṃ brahmaṇāṃ śāstravistaram

7.2,6.18cd

उपदेष्टा स एवादौ कालावच्छेदवर्तिनाम्

upadeṣṭā sa evādau kālāvacchedavartinām

7.2,6.19ab

कालावच्छेदयुक्तानां गुरूणामप्यसौ गुरुः

kālāvacchedayuktānāṃ gurūṇāmapyasau guruḥ

7.2,6.19cd

सर्वेषामेव सर्वेशः कालावच्छेदवर्जितः

sarveṣāmeva sarveśaḥ kālāvacchedavarjitaḥ

7.2,6.20ab

शुद्धा स्वाभाविकी तस्य शक्तिस्सर्वातिशायिनी

śuddhā svābhāvikī tasya śaktissarvātiśāyinī

7.2,6.20cd

ज्ञानमप्रतिमं नित्यं वपुरत्यन्तनिर्मितम्

jñānamapratimaṃ nityaṃ vapuratyantanirmitam

7.2,6.21ab

ऐश्वर्यमप्रतिद्वंद्वं सुखमात्यन्तिकं बलम्

aiśvaryamapratidvaṃdvaṃ sukhamātyantikaṃ balam

7.2,6.21cd

तेजःप्रभावो वीर्यं च क्षमा कारुण्यमेव च

tejaḥprabhāvo vīryaṃ ca kṣamā kāruṇyameva ca

7.2,6.22ab

परिपूर्णस्य सर्गाद्यैर्नात्मनो ऽस्ति प्रयोजनम्

paripūrṇasya sargādyairnātmano 'sti prayojanam

7.2,6.22cd

परानुग्रह एवास्य फलं सर्वस्य कर्मणः

parānugraha evāsya phalaṃ sarvasya karmaṇaḥ

7.2,6.23ab

551अ प्रणवो वाचकस्तस्य शिवस्य परमात्मनः

551a praṇavo vācakastasya śivasya paramātmanaḥ

7.2,6.23cd

शिवरुद्रादिशब्दानां प्रणवो हि परस्स्मृतः

śivarudrādiśabdānāṃ praṇavo hi parassmṛtaḥ

7.2,6.24ab

शंभो प्रणववाच्यस्य भवनात्तज्जपादपि

śaṃbho praṇavavācyasya bhavanāttajjapādapi

7.2,6.24cd

या सिद्धिस्सा परा प्राप्या भवत्येव न संशयः

yā siddhissā parā prāpyā bhavatyeva na saṃśayaḥ

7.2,6.25ab

तस्मादेकाक्षरं देवमाहुरागमपारगाः

tasmādekākṣaraṃ devamāhurāgamapāragāḥ

7.2,6.25cd

वाच्यवाचकयोरैक्यं मन्यमाना मनस्विनः

vācyavācakayoraikyaṃ manyamānā manasvinaḥ

7.2,6.26ab

अस्य मात्राः समाख्याताश्चतस्रो वेदमूर्धनि

asya mātrāḥ samākhyātāścatasro vedamūrdhani

7.2,6.26cd

अकारश्चाप्युकारश्च मकारो नाद इत्यपि

akāraścāpyukāraśca makāro nāda ityapi

7.2,6.27ab

अकारं बह्वृचं प्राहुरुकारो यजुरुच्यते

akāraṃ bahvṛcaṃ prāhurukāro yajurucyate

7.2,6.27cd

मकारः सामनादोस्य श्रुतिराथर्वणी स्मृताः

makāraḥ sāmanādosya śrutirātharvaṇī smṛtāḥ

7.2,6.28ab

अकारश्च महाबीजं रजः स्रष्टा चतुर्मुखः

akāraśca mahābījaṃ rajaḥ sraṣṭā caturmukhaḥ

7.2,6.28cd

उकारः प्रकृतिर्योनिः सत्त्वं पालयिता हरिः

ukāraḥ prakṛtiryoniḥ sattvaṃ pālayitā hariḥ

7.2,6.29ab

मकारः पुरुषो बीजं तमः संहारको हरः

makāraḥ puruṣo bījaṃ tamaḥ saṃhārako haraḥ

7.2,6.29cd

नादः परः पुमानीशो निर्गुणो निष्क्रियः शिवः

nādaḥ paraḥ pumānīśo nirguṇo niṣkriyaḥ śivaḥ

7.2,6.30ab

सर्वं तिसृभिरेवेदं मात्राभिर्निखिलं त्रिधा

sarvaṃ tisṛbhirevedaṃ mātrābhirnikhilaṃ tridhā

7.2,6.30cd

अभिधाय शिवात्मानं बोधयत्यर्धमात्रया

abhidhāya śivātmānaṃ bodhayatyardhamātrayā

7.2,6.31ab

यस्मात्परं नापरमस्ति किंचिद्यस्मान्नाणीयो न ज्यायो ऽस्ति किंचित्

yasmātparaṃ nāparamasti kiṃcidyasmānnāṇīyo na jyāyo 'sti kiṃcit

7.2,6.31cd

वृक्ष इव स्तब्धो दिवि तिष्ठत्येकस्तेनेदं पूर्णं पुरुषेण सर्वम्

vṛkṣa iva stabdho divi tiṣṭhatyekastenedaṃ pūrṇaṃ puruṣeṇa sarvam

Chapter 7.2.7

7.2,7.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवतत्त्ववर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः उपमन्युरुवच शक्तिस्स्वाभविकी तस्य विद्या विश्वविलक्षणा

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivatattvavarṇanaṃ nāma ṣaṣṭho 'dhyāyaḥ upamanyuruvaca śaktissvābhavikī tasya vidyā viśvavilakṣaṇā

7.2,7.1cd

एकानेकस्य रूपेण भाति भानोरिव प्रभा

ekānekasya rūpeṇa bhāti bhānoriva prabhā

7.2,7.2ab

अनंताः शक्तयो यस्या इच्छाज्ञानक्रियादयः

anaṃtāḥ śaktayo yasyā icchājñānakriyādayaḥ

7.2,7.2cd

मायाद्याश्चाभवन्वह्नोर्विस्फुलिंगा यथा तथा

māyādyāścābhavanvahnorvisphuliṃgā yathā tathā

7.2,7.3ab

सदाशिवेश्वराद्या हि विद्या ऽविद्येश्वरादयः

sadāśiveśvarādyā hi vidyā 'vidyeśvarādayaḥ

7.2,7.3cd

अभवन्पुरुषाश्चास्याः प्रकृतिश्च परात्परा

abhavanpuruṣāścāsyāḥ prakṛtiśca parātparā

7.2,7.4ab

महदादिविशेषांतास्त्वजाद्याश्चापि मूर्तयः

mahadādiviśeṣāṃtāstvajādyāścāpi mūrtayaḥ

7.2,7.4cd

यच्चान्यदस्ति तत्सर्वं तस्याः कार्यं न संशयः

yaccānyadasti tatsarvaṃ tasyāḥ kāryaṃ na saṃśayaḥ

7.2,7.5ab

सा शक्तिस्सर्वगा सूक्ष्मा प्रबोधानंदरूपिणी

sā śaktissarvagā sūkṣmā prabodhānaṃdarūpiṇī

7.2,7.5cd

शक्तिमानुच्यते देवश्शिवश्शीतांशुभूषणः

śaktimānucyate devaśśivaśśītāṃśubhūṣaṇaḥ

7.2,7.6ab

वेद्यश्शिवश्शिवा विद्या प्रज्ञा चैव श्रुतिः स्मृतिः

vedyaśśivaśśivā vidyā prajñā caiva śrutiḥ smṛtiḥ

7.2,7.6cd

धृतिरेषा स्थितिर्निष्ठा ज्ञानेच्छाकर्मशक्तयः

dhṛtireṣā sthitirniṣṭhā jñānecchākarmaśaktayaḥ

7.2,7.7ab

आज्ञा चैव परं ब्रह्म द्वे विद्ये च परापरे

ājñā caiva paraṃ brahma dve vidye ca parāpare

7.2,7.7cd

शुद्धविद्या शुद्धकला सर्वं शक्तिकृतं यतः

śuddhavidyā śuddhakalā sarvaṃ śaktikṛtaṃ yataḥ

7.2,7.8ab

माया च प्रकृतिर्जीवो विकारो विकृतिस्तथा

māyā ca prakṛtirjīvo vikāro vikṛtistathā

7.2,7.8cd

असच्च सच्च यत्किंचित्तया सर्वमिदं ततम्

asacca sacca yatkiṃcittayā sarvamidaṃ tatam

7.2,7.9ab

सा देवी मायया सर्वं ब्रह्मांडं सचराचरम्

sā devī māyayā sarvaṃ brahmāṃḍaṃ sacarācaram

7.2,7.9cd

मोहयत्यप्रयत्नेन मोचयत्यपि लीलया

mohayatyaprayatnena mocayatyapi līlayā

7.2,7.10ab

अनया सह सर्वेशः सप्तविंशप्रकारया

anayā saha sarveśaḥ saptaviṃśaprakārayā

7.2,7.10cd

विश्वं व्याप्य स्थितस्तस्मान्मुक्तिरत्र प्रवर्तते

viśvaṃ vyāpya sthitastasmānmuktiratra pravartate

7.2,7.11ab

मुमुक्षवः पुरा केचिन्मुनयो ब्रह्मवादिनः

mumukṣavaḥ purā kecinmunayo brahmavādinaḥ

7.2,7.11cd

संशयाविष्टमनसो विस्मृशंति यथातथम्

saṃśayāviṣṭamanaso vismṛśaṃti yathātatham

7.2,7.12ab

551ब् किं कारणं कुतो जाता जीवामः केन वा वयम्

551b kiṃ kāraṇaṃ kuto jātā jīvāmaḥ kena vā vayam

7.2,7.12cd

कुत्रास्माकं संप्रतिष्ठा केन वाधिष्ठिता वयम्

kutrāsmākaṃ saṃpratiṣṭhā kena vādhiṣṭhitā vayam

7.2,7.13ab

केन वर्तामहे शश्वत्सुखेष्वन्येषु चानिशम्

kena vartāmahe śaśvatsukheṣvanyeṣu cāniśam

7.2,7.13cd

अविलंघ्या च विश्वस्य व्यवस्था केन वा कृता

avilaṃghyā ca viśvasya vyavasthā kena vā kṛtā

7.2,7.14ab

कालस्य भावो नियतिर्यदृच्छा नात्र युज्यते

kālasya bhāvo niyatiryadṛcchā nātra yujyate

7.2,7.14cd

भूतानि योनिः पुरुषो योगी चैषां परो ऽथ वा

bhūtāni yoniḥ puruṣo yogī caiṣāṃ paro 'tha vā

7.2,7.15ab

अचेतनत्वात्कालादेश्चेतनत्वेपि चात्मनः

acetanatvātkālādeścetanatvepi cātmanaḥ

7.2,7.15cd

सुखदुःखानि भूतत्वादनीशत्वाद्विचार्यते

sukhaduḥkhāni bhūtatvādanīśatvādvicāryate

7.2,7.16ab

तद्ध्यानयोगानुगतां प्रपश्यञ्छक्तिमैश्वरीम्

taddhyānayogānugatāṃ prapaśyañchaktimaiśvarīm

7.2,7.16cd

पाशविच्छेदिकां साक्षान्निगूढां स्वगुणैर्भृशम्

pāśavicchedikāṃ sākṣānnigūḍhāṃ svaguṇairbhṛśam

7.2,7.17ab

तया विच्छिन्नपाशास्ते सर्वकारणकारणम्

tayā vicchinnapāśāste sarvakāraṇakāraṇam

7.2,7.17cd

शक्तिमंतं महादेवमपश्यन्दिव्यचक्षुषा

śaktimaṃtaṃ mahādevamapaśyandivyacakṣuṣā

7.2,7.18ab

यः कारणान्यशेषाणि कालात्मसहितानि च

yaḥ kāraṇānyaśeṣāṇi kālātmasahitāni ca

7.2,7.18cd

अप्रमेयो ऽनया शक्त्या सकलं यो ऽधितिष्ठति

aprameyo 'nayā śaktyā sakalaṃ yo 'dhitiṣṭhati

7.2,7.19ab

ततः प्रसादयोगेन योगेन परमेण च

tataḥ prasādayogena yogena parameṇa ca

7.2,7.19cd

दृष्टेन भक्तियोगेन दिव्यः गतिमवाप्नुयुः

dṛṣṭena bhaktiyogena divyaḥ gatimavāpnuyuḥ

7.2,7.20ab

तस्मात्सह तथा शक्त्या हृदि पश्यंति ये शिवम्

tasmātsaha tathā śaktyā hṛdi paśyaṃti ye śivam

7.2,7.20cd

तेषां शाश्वतिकी शांतिर्नैतरेषामिति श्रुतिः

teṣāṃ śāśvatikī śāṃtirnaitareṣāmiti śrutiḥ

7.2,7.21ab

न हि शक्तिमतश्शक्त्या विप्रयोगो ऽस्ति जातुचित्

na hi śaktimataśśaktyā viprayogo 'sti jātucit

7.2,7.21cd

तस्माच्छक्तेः शक्तिमतस्तादात्म्यान्निर्वृतिर्द्वयोः

tasmācchakteḥ śaktimatastādātmyānnirvṛtirdvayoḥ

7.2,7.22ab

क्रमो विवक्षितो नूनं विमुक्तौ ज्ञानकर्मणोः

kramo vivakṣito nūnaṃ vimuktau jñānakarmaṇoḥ

7.2,7.22cd

प्रसादे सति सा मूर्तिर्यस्मात्करतले स्थिता

prasāde sati sā mūrtiryasmātkaratale sthitā

7.2,7.23ab

देवो वा दानवो वापि पशुर्वा विहगो ऽपि वा

devo vā dānavo vāpi paśurvā vihago 'pi vā

7.2,7.23cd

कीरो वाथ कृमिर्वापि मुच्यते तत्प्रसादतः

kīro vātha kṛmirvāpi mucyate tatprasādataḥ

7.2,7.24ab

गर्भस्थो जायमानो वा बालो वा तरुणो.पि वा

garbhastho jāyamāno vā bālo vā taruṇo.pi vā

7.2,7.24cd

वृद्धो वा म्रियमाणो वा स्वर्गस्थो वाथ नारकी

vṛddho vā mriyamāṇo vā svargastho vātha nārakī

7.2,7.25ab

पतितो वापि धर्मात्मा पंडितो मूढ एव वा

patito vāpi dharmātmā paṃḍito mūḍha eva vā

7.2,7.25cd

प्रसादे तत्क्षणादेव मुच्यते नात्र संशयः

prasāde tatkṣaṇādeva mucyate nātra saṃśayaḥ

7.2,7.26ab

अयोग्यानां च कारुण्याद्भक्तानां परमेश्वरः

ayogyānāṃ ca kāruṇyādbhaktānāṃ parameśvaraḥ

7.2,7.26cd

प्रसीदति न संदेहो विगृह्य विविधान्मलान्

prasīdati na saṃdeho vigṛhya vividhānmalān

7.2,7.27ab

प्रसदादेव सा भक्तिः प्रसादो भक्तिसंभवः

prasadādeva sā bhaktiḥ prasādo bhaktisaṃbhavaḥ

7.2,7.27cd

अवस्थाभेदमुत्प्रेक्ष्य विद्वांस्तत्र न मुह्यति

avasthābhedamutprekṣya vidvāṃstatra na muhyati

7.2,7.28ab

प्रसादपूर्विका येयं भुक्तिमुक्तिविधायिनी

prasādapūrvikā yeyaṃ bhuktimuktividhāyinī

7.2,7.28cd

नैव सा शक्यते प्राप्तुं नरैरेकेन जन्मना

naiva sā śakyate prāptuṃ narairekena janmanā

7.2,7.29ab

अनेकजन्मसिद्धानां श्रौतस्मार्तानुवर्तिनाम्

anekajanmasiddhānāṃ śrautasmārtānuvartinām

7.2,7.29cd

विरक्तानां प्रबुद्धानां प्रसीदति महेश्वरः

viraktānāṃ prabuddhānāṃ prasīdati maheśvaraḥ

7.2,7.30ab

प्रसन्ने सति देवेश पशौ तस्मिन्प्रवर्तते

prasanne sati deveśa paśau tasminpravartate

7.2,7.30cd

अस्ति नाथो ममेत्यल्पा भक्तिर्बुद्धिपुरस्सरा

asti nātho mametyalpā bhaktirbuddhipurassarā

7.2,7.31ab

तपसा विविधैश्शैवैर्धर्मैस्संयुज्यते नरः

tapasā vividhaiśśaivairdharmaissaṃyujyate naraḥ

7.2,7.31cd

तत्र योगे तदभ्यासस्ततो भक्तिः परा भवेत्

tatra yoge tadabhyāsastato bhaktiḥ parā bhavet

7.2,7.32ab

परया च तया भक्त्या प्रसादो लभ्यते परः

parayā ca tayā bhaktyā prasādo labhyate paraḥ

7.2,7.32cd

प्रसादात्सर्वपाशेभ्यो मुक्तिर्मुक्तस्य निर्वृतिः

prasādātsarvapāśebhyo muktirmuktasya nirvṛtiḥ

7.2,7.33ab

552अ अल्पभावो ऽपि यो मर्त्यस्सो ऽपि जन्मत्रयात्परम्

552a alpabhāvo 'pi yo martyasso 'pi janmatrayātparam

7.2,7.33cd

नयोनियंत्रपीडायै भवेन्नैवात्र संशयः

nayoniyaṃtrapīḍāyai bhavennaivātra saṃśayaḥ

7.2,7.34ab

सांगा ऽनंगा च या सेवा सा भक्तिरिति कथ्यते

sāṃgā 'naṃgā ca yā sevā sā bhaktiriti kathyate

7.2,7.34cd

सा पुनर्भिद्यते त्रेधा मनोवाक्कायसाधनैः

sā punarbhidyate tredhā manovākkāyasādhanaiḥ

7.2,7.35ab

शिवरूपादिचिंता या सा सेवा मानसी स्मृता

śivarūpādiciṃtā yā sā sevā mānasī smṛtā

7.2,7.35cd

जपादिर्वाचिकी सेवा कर्मपूजादि कायिकी

japādirvācikī sevā karmapūjādi kāyikī

7.2,7.36ab

सेयं त्रिसाधना सेवा शिवधर्मश्च कथ्यते

seyaṃ trisādhanā sevā śivadharmaśca kathyate

7.2,7.36cd

स तु पञ्चविधः प्रोक्तः शिवेन परमात्मना

sa tu pañcavidhaḥ proktaḥ śivena paramātmanā

7.2,7.37ab

तपः कर्म जपो ध्यानं ज्ञानं चेति समासतः

tapaḥ karma japo dhyānaṃ jñānaṃ ceti samāsataḥ

7.2,7.37cd

कर्मलिङ्गार्चनाद्यं च तपश्चान्द्रायणादिकम्

karmaliṅgārcanādyaṃ ca tapaścāndrāyaṇādikam

7.2,7.38ab

जपस्त्रिधा शिवाभ्यासश्चिन्ता ध्यानं शिवस्य तु

japastridhā śivābhyāsaścintā dhyānaṃ śivasya tu

7.2,7.38cd

शिवागमोक्तं यज्ज्ञानं तदत्र ज्ञानमुच्यते

śivāgamoktaṃ yajjñānaṃ tadatra jñānamucyate

7.2,7.39ab

श्रीकंठेन शिवेनोक्तं शिवायै च शिवागमः

śrīkaṃṭhena śivenoktaṃ śivāyai ca śivāgamaḥ

7.2,7.39cd

शिवाश्रितानां कारुण्याच्छ्रेयसामेकसाधनम्

śivāśritānāṃ kāruṇyācchreyasāmekasādhanam

7.2,7.40ab

तस्माद्विवर्धयेद्भक्तिं शिवे परमकारणे

tasmādvivardhayedbhaktiṃ śive paramakāraṇe

7.2,7.40cd

त्यजेच्च विषयासंगं श्रेयो ऽर्थी मतिमान्नरः

tyajecca viṣayāsaṃgaṃ śreyo 'rthī matimānnaraḥ

Chapter 7.2.8

7.2,8.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवतत्त्वकथनं नाम सप्तमो ऽध्यायः कृष्ण उवाच भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवेन परिभाषितम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivatattvakathanaṃ nāma saptamo 'dhyāyaḥ kṛṣṇa uvāca bhagavañchrotumicchāmi śivena paribhāṣitam

7.2,8.1cd

वेदसारे शिवज्ञानं स्वाश्रितानां विमुक्तये

vedasāre śivajñānaṃ svāśritānāṃ vimuktaye

7.2,8.2ab

अभक्तानामबुद्धीनामयुक्तानामगोचरम्

abhaktānāmabuddhīnāmayuktānāmagocaram

7.2,8.2cd

अर्थैर्दशर्धैः संयुक्तं गूढमप्राज्ञनिंदितम्

arthairdaśardhaiḥ saṃyuktaṃ gūḍhamaprājñaniṃditam

7.2,8.3ab

वर्णाश्रमकृतैर्धर्मैर्विपरीतं क्वचित्समम्

varṇāśramakṛtairdharmairviparītaṃ kvacitsamam

7.2,8.3cd

वेदात्षडंगादुद्धृत्य सांख्याद्योगाच्च कृत्स्नशः

vedātṣaḍaṃgāduddhṛtya sāṃkhyādyogācca kṛtsnaśaḥ

7.2,8.4ab

शतकोटिप्रमाणेन विस्तीर्णं ग्रंथसंख्यया

śatakoṭipramāṇena vistīrṇaṃ graṃthasaṃkhyayā

7.2,8.4cd

कथितं परमेशेन तत्र पूजा कथं प्रभोः

kathitaṃ parameśena tatra pūjā kathaṃ prabhoḥ

7.2,8.5ab

कस्याधिकारः पूजादौ ज्ञानयोगादयः कथम्

kasyādhikāraḥ pūjādau jñānayogādayaḥ katham

7.2,8.5cd

तत्सर्वं विस्तरादेव वक्तुमर्हसि सुव्रत

tatsarvaṃ vistarādeva vaktumarhasi suvrata

7.2,8.6ab

उपमन्युरुवाच शैवं संक्षिप्य वेदोक्तं शिवेन परिभाषितम्

upamanyuruvāca śaivaṃ saṃkṣipya vedoktaṃ śivena paribhāṣitam

7.2,8.6cd

स्तुतिनिंदादिरहितं सद्यः प्रत्ययकारणम्

stutiniṃdādirahitaṃ sadyaḥ pratyayakāraṇam

7.2,8.7ab

गुरुप्रसादजं दिव्यमनायासेन मुक्तिदम्

guruprasādajaṃ divyamanāyāsena muktidam

7.2,8.7cd

कथयिष्ये समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः

kathayiṣye samāsena tasya śakyo na vistaraḥ

7.2,8.8ab

सिसृक्षया पुराव्यक्ताच्छिवः स्थाणुर्महेश्वरः

sisṛkṣayā purāvyaktācchivaḥ sthāṇurmaheśvaraḥ

7.2,8.8cd

सत्कार्यकारणोपेतस्स्वयमाविरभूत्प्रभुः

satkāryakāraṇopetassvayamāvirabhūtprabhuḥ

7.2,8.9ab

जनयामास च तदा ऋषिर्विश्वाधिकः प्रभुः

janayāmāsa ca tadā ṛṣirviśvādhikaḥ prabhuḥ

7.2,8.9cd

देवानां प्रथमं देवं ब्रह्माणं ब्रह्मणस्पतिम्

devānāṃ prathamaṃ devaṃ brahmāṇaṃ brahmaṇaspatim

7.2,8.10ab

ब्रह्मापि पितरं देवं जायमानं न्यवैक्षत

brahmāpi pitaraṃ devaṃ jāyamānaṃ nyavaikṣata

7.2,8.10cd

तं जायमानं जनको देवः प्रापश्यदाज्ञया

taṃ jāyamānaṃ janako devaḥ prāpaśyadājñayā

7.2,8.11ab

दृष्टो रुद्रेण देवो ऽसावसृजद्विश्वमीश्वरः

dṛṣṭo rudreṇa devo 'sāvasṛjadviśvamīśvaraḥ

7.2,8.11cd

वर्णाश्रमव्यवस्थां च चकार स पृथक्पृथक्

varṇāśramavyavasthāṃ ca cakāra sa pṛthakpṛthak

7.2,8.12ab

सोमं ससर्ज यज्ञार्थे सोमाद्द्यौस्समजायत

somaṃ sasarja yajñārthe somāddyaussamajāyata

7.2,8.12cd

धरा च वह्निः सूर्यश्च यज्ञो विष्णुश्शचीपतिः

dharā ca vahniḥ sūryaśca yajño viṣṇuśśacīpatiḥ

7.2,8.13ab

552ब् ते चान्ये च सुरा रुद्रं रुद्राध्यायेन तुष्टुवुः

552b te cānye ca surā rudraṃ rudrādhyāyena tuṣṭuvuḥ

7.2,8.13cd

प्रसन्नवदनस्तस्थौ देवानामग्रतः प्रभुः

prasannavadanastasthau devānāmagrataḥ prabhuḥ

7.2,8.14ab

अपहृत्य स्वलीलार्थं तेषां ज्ञानं महेश्वरः

apahṛtya svalīlārthaṃ teṣāṃ jñānaṃ maheśvaraḥ

7.2,8.14cd

तमपृच्छंस्ततो देवाः को भवानिति मोहिताः

tamapṛcchaṃstato devāḥ ko bhavāniti mohitāḥ

7.2,8.15ab

सो ऽब्रवीद्भगवान्रुद्रो ह्यहमेकः पुरातनः

so 'bravīdbhagavānrudro hyahamekaḥ purātanaḥ

7.2,8.15cd

आसं प्रथममेवाहं वर्तामि 1 च सुरोत्तमाः

āsaṃ prathamamevāhaṃ vartāmi 1 ca surottamāḥ

7.2,8.16ab

भविष्यामि च मत्तोन्यो व्यतिरिक्तो न कश्चन

bhaviṣyāmi ca mattonyo vyatirikto na kaścana

7.2,8.16cd

अहमेव जगत्सर्वं तर्पयामि स्वतेजसा

ahameva jagatsarvaṃ tarpayāmi svatejasā

7.2,8.17ab

मत्तो ऽधिकः समो नास्ति मां यो वेद स मुच्यते

matto 'dhikaḥ samo nāsti māṃ yo veda sa mucyate

7.2,8.17cd

इत्युक्त्वा भगवान्रुद्रस्तत्रैवांतरधत्त स

ityuktvā bhagavānrudrastatraivāṃtaradhatta sa

7.2,8.17ef

अपश्यंतस्तमीशानं स्तुवंतश्चैव सामभिः

apaśyaṃtastamīśānaṃ stuvaṃtaścaiva sāmabhiḥ

7.2,8.18ab

व्रतं पाशुपतं कृत्वा त्वथर्वशिरसि स्थितम्

vrataṃ pāśupataṃ kṛtvā tvatharvaśirasi sthitam

7.2,8.18cd

भस्मसंछन्नसर्वांगा बभूवुरमरास्तदा

bhasmasaṃchannasarvāṃgā babhūvuramarāstadā

7.2,8.19ab

अथ तेषां प्रसादार्थं पशूनां पतिरीश्वरः

atha teṣāṃ prasādārthaṃ paśūnāṃ patirīśvaraḥ

7.2,8.20ab

सगणश्चोमया सार्धं सान्निध्यमकरोत्प्रभुः

sagaṇaścomayā sārdhaṃ sānnidhyamakarotprabhuḥ

7.2,8.20cd

यं विनिद्रा जितश्वासा योगिनो दग्धकिल्बिषाः

yaṃ vinidrā jitaśvāsā yogino dagdhakilbiṣāḥ

7.2,8.21ab

हृदि पश्यंति तं देवं ददृशुर्देवपुंगवाः

hṛdi paśyaṃti taṃ devaṃ dadṛśurdevapuṃgavāḥ

7.2,8.21cd

यामाहुः परमां शक्तिमीश्वरेच्छानुवर्तिनीम्

yāmāhuḥ paramāṃ śaktimīśvarecchānuvartinīm

7.2,8.22ab

तामपश्यन्महेशस्य वामतो वामलोचनाम्

tāmapaśyanmaheśasya vāmato vāmalocanām

7.2,8.22cd

ये विनिर्धूतसंसाराः प्राप्ताः शैवं परं पदम्

ye vinirdhūtasaṃsārāḥ prāptāḥ śaivaṃ paraṃ padam

7.2,8.23ab

नित्यसिद्धाश्च ये वान्यं ते च दृष्टा गणेश्वराः

nityasiddhāśca ye vānyaṃ te ca dṛṣṭā gaṇeśvarāḥ

7.2,8.23cd

अथ तं तुष्टुवुर्देवा देव्या सह महेश्वरम्

atha taṃ tuṣṭuvurdevā devyā saha maheśvaram

7.2,8.24ab

स्तोत्रैर्माहेश्वरैर्दिव्यैः श्रोतैः पौराणिकैरपि

stotrairmāheśvarairdivyaiḥ śrotaiḥ paurāṇikairapi

7.2,8.24cd

देवो ऽपि देवानालोक्य घृणया वृषभध्वजः

devo 'pi devānālokya ghṛṇayā vṛṣabhadhvajaḥ

7.2,8.25ab

तुष्टो ऽस्मीत्याह सुप्रीतस्स्वभावमधुरां गिरम्

tuṣṭo 'smītyāha suprītassvabhāvamadhurāṃ giram

7.2,8.25cd

अथ सुप्रीतमनसं प्रणिपत्य वृषध्वजम्

atha suprītamanasaṃ praṇipatya vṛṣadhvajam

7.2,8.25ef

अर्थमहत्तमं देवाः पप्रच्छुरिममादरात्

arthamahattamaṃ devāḥ papracchurimamādarāt

7.2,8.26ab

देवा ऊचुः भगवन्केन मार्गेण पूजनीयो ऽसि भूतले

devā ūcuḥ bhagavankena mārgeṇa pūjanīyo 'si bhūtale

7.2,8.26cd

कस्याधिकारः पूजायां वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

kasyādhikāraḥ pūjāyāṃ vaktumarhasi tattvataḥ

7.2,8.27ab

ततः सस्मितमालोक्य देवीं देववरोहरः

tataḥ sasmitamālokya devīṃ devavaroharaḥ

7.2,8.27cd

स्वरूपं दर्शयामास घोरं सूर्यात्मकं परम्

svarūpaṃ darśayāmāsa ghoraṃ sūryātmakaṃ param

7.2,8.28ab

सर्वैश्वर्यगुणोपेतं सर्वतेजोमयं परम्

sarvaiśvaryaguṇopetaṃ sarvatejomayaṃ param

7.2,8.28cd

शक्तिभिर्मूर्तिभिश्चांगैर्ग्रहैर्देवैश्च संवृतम्

śaktibhirmūrtibhiścāṃgairgrahairdevaiśca saṃvṛtam

7.2,8.29ab

अष्टबाहुं चतुर्वक्त्रमर्धनारीकमद्भुतम्

aṣṭabāhuṃ caturvaktramardhanārīkamadbhutam

7.2,8.29cd

दृष्ट्वैवमद्भुताकारं देवा विष्णुपुरोगमाः

dṛṣṭvaivamadbhutākāraṃ devā viṣṇupurogamāḥ

7.2,8.30ab

बुद्ध्वा दिवाकरं देवं देवीं चैव निशाकरम्

buddhvā divākaraṃ devaṃ devīṃ caiva niśākaram

7.2,8.30cd

पञ्चभूतानि शेषाणि तन्मयं च चराचरम्

pañcabhūtāni śeṣāṇi tanmayaṃ ca carācaram

7.2,8.32ab

सिंदूरवर्णाय सुमण्डलाय सुवर्णवर्णाभरणाय तुभ्यम्

siṃdūravarṇāya sumaṇḍalāya suvarṇavarṇābharaṇāya tubhyam

7.2,8.32cd

पद्माभनेत्राय सपंकजाय ब्रह्मेन्द्रनारायणकारणाय

padmābhanetrāya sapaṃkajāya brahmendranārāyaṇakāraṇāya

7.2,8.33ab

सुरत्नपूर्णं ससुवर्णतोयं सुकुंकुमाद्यं सकुशं सपुष्पम्

suratnapūrṇaṃ sasuvarṇatoyaṃ sukuṃkumādyaṃ sakuśaṃ sapuṣpam

7.2,8.33cd

प्रदत्तमादाय सहेमपात्रं प्रशस्तमर्घ्यं भगवन्प्रसीद

pradattamādāya sahemapātraṃ praśastamarghyaṃ bhagavanprasīda

7.2,8.34ab

नमश्शिवाय शांताय सगणायादिहेतवे

namaśśivāya śāṃtāya sagaṇāyādihetave

7.2,8.34cd

1 परस्मैपदमार्षम् रुद्राय विष्णवे तुभ्यं ब्रह्मणे सूर्यमूर्तये

1 parasmaipadamārṣam rudrāya viṣṇave tubhyaṃ brahmaṇe sūryamūrtaye

7.2,8.35ab

यश्शिवं मण्डले सौरे संपूज्यैव समाहितः

yaśśivaṃ maṇḍale saure saṃpūjyaiva samāhitaḥ

7.2,8.35cd

प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने प्रदद्यादर्घ्यमुत्तमम्

prātarmadhyāhnasāyāhne pradadyādarghyamuttamam

7.2,8.36ab

प्रणमेद्वा पठेदेताञ्छ्लोकाञ्छ्रुतिमुखानिमान्

praṇamedvā paṭhedetāñchlokāñchrutimukhānimān

7.2,8.36cd

न तस्य दुर्ल्लभं किंचिद्भक्तश्चेन्मुच्यते दृढम्

na tasya durllabhaṃ kiṃcidbhaktaścenmucyate dṛḍham

7.2,8.37ab

तस्मादभ्यर्चयेनित्यं शिवमादित्यरूपिणम्

tasmādabhyarcayenityaṃ śivamādityarūpiṇam

7.2,8.37cd

धर्मकामार्थमुक्त्यर्थं मनसा कर्मणा गिरा

dharmakāmārthamuktyarthaṃ manasā karmaṇā girā

7.2,8.38ab

अथ देवान्समालोक्य मण्डलस्थो महेश्वरः

atha devānsamālokya maṇḍalastho maheśvaraḥ

7.2,8.38cd

सर्वागमोत्तरं दत्त्वा शास्त्रमंतरधाद्धरः

sarvāgamottaraṃ dattvā śāstramaṃtaradhāddharaḥ

7.2,8.39ab

तत्र पूजाधिकारो ऽयं ब्रह्मक्षत्रविशामिति

tatra pūjādhikāro 'yaṃ brahmakṣatraviśāmiti

7.2,8.39cd

ज्ञात्वा प्रणम्य देवेशं देवा जग्मुर्यथागतम्

jñātvā praṇamya deveśaṃ devā jagmuryathāgatam

7.2,8.40ab

अथ कालेन महता तस्मिञ्छास्त्रे तिरोहिते

atha kālena mahatā tasmiñchāstre tirohite

7.2,8.40cd

भर्तारं परिपप्रच्छ तदंकस्था महेश्वरी

bhartāraṃ paripapraccha tadaṃkasthā maheśvarī

7.2,8.41ab

तया स चोदितो देवो देव्या चन्द्रविभूषणः

tayā sa codito devo devyā candravibhūṣaṇaḥ

7.2,8.41cd

अवदत्करमुद्धृत्य शास्त्रं सर्वागमोत्तरम्

avadatkaramuddhṛtya śāstraṃ sarvāgamottaram

7.2,8.42ab

प्रवर्तितं च तल्लोके नियोगात्परमेष्ठिनः

pravartitaṃ ca talloke niyogātparameṣṭhinaḥ

7.2,8.42cd

मयागस्त्येन गुरुणा दधीचेन महर्षिणा

mayāgastyena guruṇā dadhīcena maharṣiṇā

7.2,8.43ab

स्वयमप्यवतीर्योर्व्यां युगावर्तेषु शूलधृक्

svayamapyavatīryorvyāṃ yugāvarteṣu śūladhṛk

7.2,8.43cd

स्वाश्रितानां विमुक्त्यर्थं कुरुते ज्ञानसंततिम्

svāśritānāṃ vimuktyarthaṃ kurute jñānasaṃtatim

7.2,8.44ab

ऋभुस्सत्यो भार्गवश्च ह्यंगिराः सविता द्विजाः

ṛbhussatyo bhārgavaśca hyaṃgirāḥ savitā dvijāḥ

7.2,8.44cd

मृत्युः शतक्रतुर्धीमान्वसिष्ठो मुनिपुंगवः

mṛtyuḥ śatakraturdhīmānvasiṣṭho munipuṃgavaḥ

7.2,8.45ab

सारस्वतस्त्रिधामा च त्रिवृतो मुनिपुंगवः

sārasvatastridhāmā ca trivṛto munipuṃgavaḥ

7.2,8.45cd

शततेजास्स्वयं धर्मो नारायण इति श्रुतः

śatatejāssvayaṃ dharmo nārāyaṇa iti śrutaḥ

7.2,8.46ab

स्वरक्षश्चारुणिर्धीमांस्तथा चैव कृतंजयः

svarakṣaścāruṇirdhīmāṃstathā caiva kṛtaṃjayaḥ

7.2,8.46cd

कृतंजयो भरद्वाजो गौतमः कविरुत्तमः

kṛtaṃjayo bharadvājo gautamaḥ kaviruttamaḥ

7.2,8.47ab

वाचःस्रवा मुनिस्साक्षात्तथा सूक्ष्मायणिः शुचिः

vācaḥsravā munissākṣāttathā sūkṣmāyaṇiḥ śuciḥ

7.2,8.47cd

तृणबिंदुर्मुनिः कृष्णः शक्तिः शाक्तेय उत्तरः

tṛṇabiṃdurmuniḥ kṛṣṇaḥ śaktiḥ śākteya uttaraḥ

7.2,8.48ab

जातूकर्ण्यो हरिस्साक्षात्कृष्णद्वैपायनो मुनिः

jātūkarṇyo harissākṣātkṛṣṇadvaipāyano muniḥ

7.2,8.48cd

व्यासावताराञ्छृण्वंतु कल्पयोगेश्वरान्क्रमात्

vyāsāvatārāñchṛṇvaṃtu kalpayogeśvarānkramāt

7.2,8.49ab

लैंगे व्यासावतारा हि द्वापरां तेषु सुव्रताः

laiṃge vyāsāvatārā hi dvāparāṃ teṣu suvratāḥ

7.2,8.49cd

योगाचार्यावताराश्च तथा शिष्येषु शूलिनः

yogācāryāvatārāśca tathā śiṣyeṣu śūlinaḥ

7.2,8.50ab

तत्र तत्र विभोः शिष्याश्चत्वारः स्युर्महौजसः

tatra tatra vibhoḥ śiṣyāścatvāraḥ syurmahaujasaḥ

7.2,8.50cd

शिष्यास्तेषां प्रशिष्याश्च शतशो ऽथ सहस्रशः

śiṣyāsteṣāṃ praśiṣyāśca śataśo 'tha sahasraśaḥ

7.2,8.51ab

तेषां संभावनाल्लोके शैवाज्ञाकरणादिभिः

teṣāṃ saṃbhāvanālloke śaivājñākaraṇādibhiḥ

7.2,8.51cd

भाग्यवंतो विमुच्यंते भक्त्या चात्यंतभाविताः

bhāgyavaṃto vimucyaṃte bhaktyā cātyaṃtabhāvitāḥ

Chapter 7.2.9

7.2,9.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवतत्त्वज्ञाने व्यासावतारवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः कृष्ण उवाच युगावर्तेषु सर्वेषु योगाचार्यच्छलेन तु

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivatattvajñāne vyāsāvatāravarṇanaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ kṛṣṇa uvāca yugāvarteṣu sarveṣu yogācāryacchalena tu

7.2,9.1cd

अवतारान्हि शर्वस्य शिष्यांश्च भगवन्वद

avatārānhi śarvasya śiṣyāṃśca bhagavanvada

7.2,9.2ab

उपमन्युरुवाच श्वेतः सुतारो मदनः सुहोत्रः कङ्क एव च

upamanyuruvāca śvetaḥ sutāro madanaḥ suhotraḥ kaṅka eva ca

7.2,9.2cd

लौगाक्षिश्च महामायो जैगीषव्यस्तथैव च

laugākṣiśca mahāmāyo jaigīṣavyastathaiva ca

7.2,9.3ab

दधिवाहश्च ऋषभो मुनिरुग्रो ऽत्रिरेव च

dadhivāhaśca ṛṣabho munirugro 'trireva ca

7.2,9.3cd

553ब् सुपालको गौतमश्च तथा वेदशिरा मुनिः

553b supālako gautamaśca tathā vedaśirā muniḥ

7.2,9.4ab

गोकर्णश्च गुहावासी शिखण्डी चापरः स्मृतः

gokarṇaśca guhāvāsī śikhaṇḍī cāparaḥ smṛtaḥ

7.2,9.4cd

जटामाली चाट्टहासो दारुको लांगुली तथा

jaṭāmālī cāṭṭahāso dāruko lāṃgulī tathā

7.2,9.5ab

महाकालश्च शूली च डंडी मुण्डीश एव च

mahākālaśca śūlī ca ḍaṃḍī muṇḍīśa eva ca

7.2,9.5cd

सविष्णुस्सोमशर्मा च लकुलीश्वर एव च

saviṣṇussomaśarmā ca lakulīśvara eva ca

7.2,9.6ab

एते वाराह कल्पे ऽस्मिन्सप्तमस्यांतरो मनोः

ete vārāha kalpe 'sminsaptamasyāṃtaro manoḥ

7.2,9.6cd

अष्टाविंशतिसंख्याता योगाचार्या युगक्रमात्

aṣṭāviṃśatisaṃkhyātā yogācāryā yugakramāt

7.2,9.7ab

शिष्याः प्रत्येकमेतेषां चत्वारश्शांतचेतसः

śiṣyāḥ pratyekameteṣāṃ catvāraśśāṃtacetasaḥ

7.2,9.7cd

श्वेतादयश्च रुष्यांतांस्तान्ब्रवीमि यथाक्रमम्

śvetādayaśca ruṣyāṃtāṃstānbravīmi yathākramam

7.2,9.8ab

श्वेतश्श्वेतशिखश्चैव श्वेताश्वः श्वेतलोहितः

śvetaśśvetaśikhaścaiva śvetāśvaḥ śvetalohitaḥ

7.2,9.8cd

दुन्दुभिश्शतरूपश्च ऋचीकः केतुमांस्तथा

dundubhiśśatarūpaśca ṛcīkaḥ ketumāṃstathā

7.2,9.9ab

विकोशश्च विकेशश्च विपाशः पाशनाशनः

vikośaśca vikeśaśca vipāśaḥ pāśanāśanaḥ

7.2,9.9cd

सुमुखो दुर्मुखश्चैव दुर्गमो दुरतिक्रमः

sumukho durmukhaścaiva durgamo duratikramaḥ

7.2,9.10ab

सनत्कुमारस्सनकः सनंदश्च सनातनः

sanatkumārassanakaḥ sanaṃdaśca sanātanaḥ

7.2,9.10cd

सुधामा विरजाश्चैव शंखश्चांडज एव च

sudhāmā virajāścaiva śaṃkhaścāṃḍaja eva ca

7.2,9.11ab

सारस्वतश्च मेघश्च मेघवाहस्सुवाहकः

sārasvataśca meghaśca meghavāhassuvāhakaḥ

7.2,9.11cd

कपिलश्चासुरिः पञ्चशिखो बाष्कल एव च

kapilaścāsuriḥ pañcaśikho bāṣkala eva ca

7.2,9.12ab

पराशराश्च गर्गश्च भार्गवश्चांगिरास्तथा

parāśarāśca gargaśca bhārgavaścāṃgirāstathā

7.2,9.12cd

बलबन्धुर्निरामित्राः केतुशृंगस्तपोधनः

balabandhurnirāmitrāḥ ketuśṛṃgastapodhanaḥ

7.2,9.13ab

लंबोदरश्च लंबश्च लम्बात्मा लंबकेशकः

laṃbodaraśca laṃbaśca lambātmā laṃbakeśakaḥ

7.2,9.13cd

सर्वज्ञस्समबुद्धिश्च साध्यसिद्धिस्तथैव च

sarvajñassamabuddhiśca sādhyasiddhistathaiva ca

7.2,9.14ab

सुधामा कश्यपश्चैव वसिष्ठो विरजास्तथा

sudhāmā kaśyapaścaiva vasiṣṭho virajāstathā

7.2,9.14cd

अत्रिरुग्रो गुरुश्रेष्ठः श्रवनोथ श्रविष्टकः

atrirugro guruśreṣṭhaḥ śravanotha śraviṣṭakaḥ

7.2,9.15ab

कुणिश्च कुणिबाहुश्च कुशरीरः कुनेत्रकः

kuṇiśca kuṇibāhuśca kuśarīraḥ kunetrakaḥ

7.2,9.15cd

काश्यपो ह्युशनाश्चैव च्यवनश्च बृहस्पतिः

kāśyapo hyuśanāścaiva cyavanaśca bṛhaspatiḥ

7.2,9.16ab

उतथ्यो वामदेवश्च महाकालो महा ऽनिलः

utathyo vāmadevaśca mahākālo mahā 'nilaḥ

7.2,9.16cd

वाचःश्रवाः सुवीरश्च श्यावकश्च यतीश्वरः

vācaḥśravāḥ suvīraśca śyāvakaśca yatīśvaraḥ

7.2,9.17ab

हिरण्यनाभः कौशल्यो लोकाक्षिः कुथुमिस्तथा

hiraṇyanābhaḥ kauśalyo lokākṣiḥ kuthumistathā

7.2,9.17cd

सुमन्तुर्जैमिनिश्चैव कुबन्धः कुशकन्धरः

sumanturjaiminiścaiva kubandhaḥ kuśakandharaḥ

7.2,9.18ab

प्लक्षो दार्भायणिश्चैव केतुमान्गौतमस्तथा

plakṣo dārbhāyaṇiścaiva ketumāngautamastathā

7.2,9.18cd

भल्लवी मधुपिंगश्च श्वेतकेतुस्तथैव च

bhallavī madhupiṃgaśca śvetaketustathaiva ca

7.2,9.19ab

उशिजो बृहदश्वश्च देवलः कविरेव च

uśijo bṛhadaśvaśca devalaḥ kavireva ca

7.2,9.19cd

शालिहोत्रः सुवेषश्च युवनाश्वः शरद्वसुः

śālihotraḥ suveṣaśca yuvanāśvaḥ śaradvasuḥ

7.2,9.20ab

अक्षपादः कणादश्च उलूको वत्स एव च

akṣapādaḥ kaṇādaśca ulūko vatsa eva ca

7.2,9.20cd

कुलिकश्चैव गर्गश्च मित्रको रुष्य एव च

kulikaścaiva gargaśca mitrako ruṣya eva ca

7.2,9.21ab

एते शिष्या महेशस्य योगाचार्यस्वरूपिणः

ete śiṣyā maheśasya yogācāryasvarūpiṇaḥ

7.2,9.21cd

संख्या च शतमेतेषां सह द्वादशसंख्यया

saṃkhyā ca śatameteṣāṃ saha dvādaśasaṃkhyayā

7.2,9.22ab

सर्वे पाशुपताः सिद्धा भस्मोद्धूलितविग्रहाः

sarve pāśupatāḥ siddhā bhasmoddhūlitavigrahāḥ

7.2,9.22cd

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञा वेदवेदांगपारगाः

sarvaśāstrārthatattvajñā vedavedāṃgapāragāḥ

7.2,9.23ab

शिवाश्रमरतास्सर्वे शिवज्ञानपरायणाः

śivāśramaratāssarve śivajñānaparāyaṇāḥ

7.2,9.23cd

सर्वे संगविनिर्मुक्ताः शिवैकासक्तचेतसः

sarve saṃgavinirmuktāḥ śivaikāsaktacetasaḥ

7.2,9.24ab

सर्वद्वंद्वसहा धीराः सर्वभूतहिते रताः

sarvadvaṃdvasahā dhīrāḥ sarvabhūtahite ratāḥ

7.2,9.24cd

ऋजवो मृदवः स्वस्था जितक्रोधा जितेंद्रियाः

ṛjavo mṛdavaḥ svasthā jitakrodhā jiteṃdriyāḥ

7.2,9.25ab

रुद्राक्षमालाभरणास्त्रिपुंड्रांकितमस्तकाः

rudrākṣamālābharaṇāstripuṃḍrāṃkitamastakāḥ

7.2,9.25cd

शिखाजटास्सर्वजटा अजटा मुंडशीर्षकाः

śikhājaṭāssarvajaṭā ajaṭā muṃḍaśīrṣakāḥ

7.2,9.26ab

फलमूलाशनप्रायाः प्राणायामपरायणाः

phalamūlāśanaprāyāḥ prāṇāyāmaparāyaṇāḥ

7.2,9.26cd

554अ शिवाभिमानसंपन्नाः शिवध्यानैकतत्पराः

554a śivābhimānasaṃpannāḥ śivadhyānaikatatparāḥ

7.2,9.27ab

समुन्मथितसंसारविषवृक्षांकुरोद्गमाः

samunmathitasaṃsāraviṣavṛkṣāṃkurodgamāḥ

7.2,9.27cd

प्रयातुमेव सन्नद्धाः परं शिवपुरं प्रति

prayātumeva sannaddhāḥ paraṃ śivapuraṃ prati

7.2,9.28ab

सदेशिकानिमान्मत्वा नित्यं यश्शिवमर्चयेत्

sadeśikānimānmatvā nityaṃ yaśśivamarcayet

7.2,9.28cd

स याति शिवसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

sa yāti śivasāyujyaṃ nātra kāryā vicāraṇā

Chapter 7.2.10

7.2,10.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापु-- सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवस्य योगावतारवर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः कृष्ण उवाच भगवन्सर्वयोगींद्र गणेश्वर मुनीश्वर

oṃ iti śrīśivamahāpu-- saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivasya yogāvatāravarṇanaṃ nāma navamo 'dhyāyaḥ kṛṣṇa uvāca bhagavansarvayogīṃdra gaṇeśvara munīśvara

7.2,10.1cd

षडाननसमप्रख्य सर्वज्ञाननिधे गुरो

ṣaḍānanasamaprakhya sarvajñānanidhe guro

7.2,10.2ab

प्रायस्त्वमवतीर्योर्व्यां पाशविच्छित्तये नृणाम्

prāyastvamavatīryorvyāṃ pāśavicchittaye nṛṇām

7.2,10.2cd

महर्षिवपुरास्थाय स्थितो ऽसि परमेश्वर

maharṣivapurāsthāya sthito 'si parameśvara

7.2,10.3ab

अन्यथा हि जगत्यस्मिन् देवो वा दानवो ऽपि वा

anyathā hi jagatyasmin devo vā dānavo 'pi vā

7.2,10.3cd

त्वत्तोन्यः परमं भावं को जानीयाच्छिवात्मकम्

tvattonyaḥ paramaṃ bhāvaṃ ko jānīyācchivātmakam

7.2,10.4ab

तस्मात्तव मुखोद्गीर्णं साक्षादिव पिनाकिनः

tasmāttava mukhodgīrṇaṃ sākṣādiva pinākinaḥ

7.2,10.4cd

शिवज्ञानामृतं पीत्वा न मे तृप्तमभून्मनः

śivajñānāmṛtaṃ pītvā na me tṛptamabhūnmanaḥ

7.2,10.5ab

साक्षात्सर्वजगत्कर्तुर्भर्तुरंकं समाश्रिता

sākṣātsarvajagatkarturbharturaṃkaṃ samāśritā

7.2,10.5cd

भगवन्किन्नु पप्रच्छ भर्तारं परमेश्वरी

bhagavankinnu papraccha bhartāraṃ parameśvarī

7.2,10.6ab

उपमन्युरुवाच स्थाने पृष्टं त्वया कृष्ण तद्वक्ष्यामि यथातथम्

upamanyuruvāca sthāne pṛṣṭaṃ tvayā kṛṣṇa tadvakṣyāmi yathātatham

7.2,10.6cd

भवभक्तस्य युक्तस्य तव कल्याणचेतसः

bhavabhaktasya yuktasya tava kalyāṇacetasaḥ

7.2,10.7ab

महीधरवरे दिव्ये मंदरे चारुकंदरे

mahīdharavare divye maṃdare cārukaṃdare

7.2,10.7cd

देव्या सह महादेवो दिव्यो ध्यानगतो ऽभवत्

devyā saha mahādevo divyo dhyānagato 'bhavat

7.2,10.8ab

तदा देव्याः प्रियसखी सुस्मितास्या शुभावती

tadā devyāḥ priyasakhī susmitāsyā śubhāvatī

7.2,10.8cd

फुल्लान्यतिमनोज्ञानि पुष्पाणि समुदाहरत्

phullānyatimanojñāni puṣpāṇi samudāharat

7.2,10.9ab

ततः स्वमंकमारोप्य देवीं देववरोरहः

tataḥ svamaṃkamāropya devīṃ devavarorahaḥ

7.2,10.9cd

अलंकृत्य च तैः पुष्पैरास्ते हृष्टतरः स्वयम्

alaṃkṛtya ca taiḥ puṣpairāste hṛṣṭataraḥ svayam

7.2,10.10ab

अथांतःपुरचारिण्यो देव्यो दिव्यविभूषणाः

athāṃtaḥpuracāriṇyo devyo divyavibhūṣaṇāḥ

7.2,10.10cd

अंतरंगा गणेन्द्राश्च सर्वलोकमहेश्वरीम्

aṃtaraṃgā gaṇendrāśca sarvalokamaheśvarīm

7.2,10.11ab

भर्तारं परिपूर्णं च सर्वलोकमहेश्वरम्

bhartāraṃ paripūrṇaṃ ca sarvalokamaheśvaram

7.2,10.11cd

चामरासक्तहस्ताश्च देवीं देवं सिषेविरे

cāmarāsaktahastāśca devīṃ devaṃ siṣevire

7.2,10.12ab

ततः प्रियाः कथा वृत्ता विनोदाय महेशयोः

tataḥ priyāḥ kathā vṛttā vinodāya maheśayoḥ

7.2,10.12cd

त्राणाय च नृणां लोके ये शिवं शरणं गताः

trāṇāya ca nṛṇāṃ loke ye śivaṃ śaraṇaṃ gatāḥ

7.2,10.13ab

तदावसरमालोक्य सर्वलोकमहेश्वरी

tadāvasaramālokya sarvalokamaheśvarī

7.2,10.13cd

भर्तारं परिपप्रच्छ सर्वलोकमहेश्वरम्

bhartāraṃ paripapraccha sarvalokamaheśvaram

7.2,10.14ab

देव्युवाच केन वश्यो महादेवो मर्त्यानां मंदचेतसाम्

devyuvāca kena vaśyo mahādevo martyānāṃ maṃdacetasām

7.2,10.14cd

आत्मतत्त्वाद्यशक्तानामात्मनामकृतात्मनाम्

ātmatattvādyaśaktānāmātmanāmakṛtātmanām

7.2,10.15ab

ईश्वर उवाच न कर्मणा न तपसा न जपैर्नासनादिभिः

īśvara uvāca na karmaṇā na tapasā na japairnāsanādibhiḥ

7.2,10.15cd

न ज्ञानेन न चान्येन वश्यो ऽहं श्रद्धया विना

na jñānena na cānyena vaśyo 'haṃ śraddhayā vinā

7.2,10.16ab

श्रद्धा मय्यस्ति चेत्पुंसां येन केनापि हेतुना

śraddhā mayyasti cetpuṃsāṃ yena kenāpi hetunā

7.2,10.16cd

वश्यः स्पृश्यश्च दृश्यश्च पूज्यस्संभाष्य एव च

vaśyaḥ spṛśyaśca dṛśyaśca pūjyassaṃbhāṣya eva ca

7.2,10.17ab

साध्या तस्मान्मयि शद्धा मां वशीकर्तुमिच्छता

sādhyā tasmānmayi śaddhā māṃ vaśīkartumicchatā

7.2,10.17cd

श्रद्धा हेतुस्स्वधर्मस्य रक्षणं वर्णिनामिह

śraddhā hetussvadharmasya rakṣaṇaṃ varṇināmiha

7.2,10.18ab

स्ववर्णाश्रमधर्मेण वर्तते यस्तु मानवः

svavarṇāśramadharmeṇa vartate yastu mānavaḥ

7.2,10.18cd

तस्यैव भवति श्रद्धा मयि नान्यस्य कस्यचित्

tasyaiva bhavati śraddhā mayi nānyasya kasyacit

7.2,10.19ab

554ब् आम्नायसिद्धमखिलं धर्ममाश्रमिणामिह

554b āmnāyasiddhamakhilaṃ dharmamāśramiṇāmiha

7.2,10.19cd

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं ममैवाज्ञापुरस्सरम्

brahmaṇā kathitaṃ pūrvaṃ mamaivājñāpurassaram

7.2,10.20ab

स तु पैतामहो धर्मो बहुवित्तक्रियान्वितः

sa tu paitāmaho dharmo bahuvittakriyānvitaḥ

7.2,10.20cd

नात्यन्त फलभूयिष्ठः क्लेशाया ससमन्वितः

nātyanta phalabhūyiṣṭhaḥ kleśāyā sasamanvitaḥ

7.2,10.20ef

तेन धर्मेण महतां श्रद्धां प्राप्य सुदुर्ल्लभाम्

tena dharmeṇa mahatāṃ śraddhāṃ prāpya sudurllabhām

7.2,10.21ab

वर्णिनो ये प्रपद्यंते मामनन्यसमाश्रयाः

varṇino ye prapadyaṃte māmananyasamāśrayāḥ

7.2,10.21cd

तेषां सुखेन मार्गेण धर्मकामार्थमुक्तयः

teṣāṃ sukhena mārgeṇa dharmakāmārthamuktayaḥ

7.2,10.22ab

वर्णाश्रमसमाचारो मया भूयः प्रकल्पितः

varṇāśramasamācāro mayā bhūyaḥ prakalpitaḥ

7.2,10.22cd

तस्मिन्भक्तिमतामेव मदीयानां तु वर्णिनाम्

tasminbhaktimatāmeva madīyānāṃ tu varṇinām

7.2,10.23ab

अधिकारो न चान्येषामित्याज्ञा नैष्ठिकी मम

adhikāro na cānyeṣāmityājñā naiṣṭhikī mama

7.2,10.23cd

तदाज्ञप्तेन मार्गेण वर्णिनो मदुपाश्रयाः

tadājñaptena mārgeṇa varṇino madupāśrayāḥ

7.2,10.24ab

मलमायादिपाशेभ्यो विमुक्ता मत्प्रसादतः

malamāyādipāśebhyo vimuktā matprasādataḥ

7.2,10.24cd

परं मदीयमासाद्य पुनरावृत्तिदुर्लभम्

paraṃ madīyamāsādya punarāvṛttidurlabham

7.2,10.24ef

परमं मम साधर्म्यं प्राप्य निर्वृतिमाययुः

paramaṃ mama sādharmyaṃ prāpya nirvṛtimāyayuḥ

7.2,10.25ab

तस्माल्लब्ध्वाप्यलब्ध्वा वा वर्णधर्मं मयेरितम्

tasmāllabdhvāpyalabdhvā vā varṇadharmaṃ mayeritam

7.2,10.25cd

आश्रित्य मम भक्तश्चेत्स्वात्मनात्मानमुद्धरेत्

āśritya mama bhaktaścetsvātmanātmānamuddharet

7.2,10.26ab

अलब्धलाभ एवैष कोटिकोटिगुणाधिकः

alabdhalābha evaiṣa koṭikoṭiguṇādhikaḥ

7.2,10.26cd

तस्मान्मे मुखतो लब्धं वर्णधर्मं समाचरेत्

tasmānme mukhato labdhaṃ varṇadharmaṃ samācaret

7.2,10.27ab

ममावतारा हि शुभे योगाचार्यच्छलेन तु

mamāvatārā hi śubhe yogācāryacchalena tu

7.2,10.27cd

सर्वांतरेषु सन्त्यार्ये संततिश्च सहस्रशः

sarvāṃtareṣu santyārye saṃtatiśca sahasraśaḥ

7.2,10.28ab

अयुक्तानामबुद्धीनामभक्तानां सुरेश्वरि

ayuktānāmabuddhīnāmabhaktānāṃ sureśvari

7.2,10.28cd

दुर्लभं संततिज्ञानं ततो यत्नात्समाश्रयेत्

durlabhaṃ saṃtatijñānaṃ tato yatnātsamāśrayet

7.2,10.29ab

सा हानिस्तन्महच्छिद्रं स मोहस्सांधमूकता

sā hānistanmahacchidraṃ sa mohassāṃdhamūkatā

7.2,10.29cd

यदन्यत्र श्रमं कुर्यान्मोक्षमार्गबहिष्कृतः

yadanyatra śramaṃ kuryānmokṣamārgabahiṣkṛtaḥ

7.2,10.30ab

ज्ञानं क्रिया च चर्या च योगश्चेति सुरेश्वरि

jñānaṃ kriyā ca caryā ca yogaśceti sureśvari

7.2,10.30cd

चतुष्पादः समाख्यातो मम धर्मस्सनातनः

catuṣpādaḥ samākhyāto mama dharmassanātanaḥ

7.2,10.31ab

पशुपाशपतिज्ञानं ज्ञानमित्यभिधीयते

paśupāśapatijñānaṃ jñānamityabhidhīyate

7.2,10.31cd

षडध्वशुद्धिर्विधिना गुर्वधीना क्रियोच्यते

ṣaḍadhvaśuddhirvidhinā gurvadhīnā kriyocyate

7.2,10.32ab

वर्णाश्रमप्रयुक्तस्य मयैव विहितस्य च

varṇāśramaprayuktasya mayaiva vihitasya ca

7.2,10.32cd

ममार्चनादिधर्मस्य चर्या चर्येति कथ्यते

mamārcanādidharmasya caryā caryeti kathyate

7.2,10.33ab

मदुक्तेनैव मार्गेण मय्यवस्थितचेतसः

maduktenaiva mārgeṇa mayyavasthitacetasaḥ

7.2,10.33cd

वृत्त्यंतरनिरोधो यो योग इत्यभिधीयते

vṛttyaṃtaranirodho yo yoga ityabhidhīyate

7.2,10.34ab

अश्वमेधगणाच्छ्रेष्ठं देवि चित्तप्रसाधनम्

aśvamedhagaṇācchreṣṭhaṃ devi cittaprasādhanam

7.2,10.34cd

मुक्तिदं च तथा ह्येतद्दुष्प्राप्यं विषयैषिणाम्

muktidaṃ ca tathā hyetadduṣprāpyaṃ viṣayaiṣiṇām

7.2,10.35ab

विजितेंद्रियवर्गस्य यमेन नियमेन च

vijiteṃdriyavargasya yamena niyamena ca

7.2,10.35cd

पूर्वपापहरो योगो विरक्तस्यैव कथ्यते

pūrvapāpaharo yogo viraktasyaiva kathyate

7.2,10.36ab

वैराग्याज्जायते ज्ञानं ज्ञानाद्योगः प्रवर्तते

vairāgyājjāyate jñānaṃ jñānādyogaḥ pravartate

7.2,10.37ab

योगज्ञः पतितो वापि मुच्यते नात्र संशयः

yogajñaḥ patito vāpi mucyate nātra saṃśayaḥ

7.2,10.37cd

दया कार्याथ सततमहिंसा ज्ञानसंग्रहः

dayā kāryātha satatamahiṃsā jñānasaṃgrahaḥ

7.2,10.38ab

सत्यमस्तेयमास्तिक्यं श्रद्धा चेंद्रियनिग्रहः

satyamasteyamāstikyaṃ śraddhā ceṃdriyanigrahaḥ

7.2,10.38cd

अध्यापनं चाध्ययनं यजनं याजनं तथा

adhyāpanaṃ cādhyayanaṃ yajanaṃ yājanaṃ tathā

7.2,10.39ab

ध्यानमीश्वरभावश्च सततं ज्ञानशीलता

dhyānamīśvarabhāvaśca satataṃ jñānaśīlatā

7.2,10.39cd

य एवं वर्तते विप्रो ज्ञानयोगस्य सिद्धये

ya evaṃ vartate vipro jñānayogasya siddhaye

7.2,10.40ab

अचिरादेव विज्ञानं लब्ध्वा योगं च विंदति

acirādeva vijñānaṃ labdhvā yogaṃ ca viṃdati

7.2,10.40cd

555अ दग्ध्वा देहमिमं ज्ञानी क्षणाज्ज्ञानाग्निना प्रिये

555a dagdhvā dehamimaṃ jñānī kṣaṇājjñānāgninā priye

7.2,10.41ab

प्रसादान्मम योगज्ञः कर्मबंधं प्रहास्यति

prasādānmama yogajñaḥ karmabaṃdhaṃ prahāsyati

7.2,10.41cd

पुण्यःपुण्यात्मकं कर्ममुक्तेस्तत्प्रतिबंधकम्

puṇyaḥpuṇyātmakaṃ karmamuktestatpratibaṃdhakam

7.2,10.41ef

तस्मान्नियोगतो योगी पुण्यापुण्यं विवर्जयेत्

tasmānniyogato yogī puṇyāpuṇyaṃ vivarjayet

7.2,10.42ab

फलकामनया कर्मकरणात्प्रतिबध्यते

phalakāmanayā karmakaraṇātpratibadhyate

7.2,10.42cd

न कर्ममात्रकरणात्तस्मात्कर्मफलं त्यजेत्

na karmamātrakaraṇāttasmātkarmaphalaṃ tyajet

7.2,10.43ab

प्रथमं कर्मयज्ञेन बहिः सम्पूज्य मां प्रिये

prathamaṃ karmayajñena bahiḥ sampūjya māṃ priye

7.2,10.43cd

ज्ञानयोगरतो भूत्वा पश्चाद्योगं समभ्यसेत्

jñānayogarato bhūtvā paścādyogaṃ samabhyaset

7.2,10.44ab

विदिते मम याथात्म्ये कर्मयज्ञेन देहिनः

vidite mama yāthātmye karmayajñena dehinaḥ

7.2,10.44cd

न यजंति हि मां युक्ताः समलोष्टाश्मकांचनाः

na yajaṃti hi māṃ yuktāḥ samaloṣṭāśmakāṃcanāḥ

7.2,10.45ab

नित्ययुक्तो मुनिः श्रेष्ठो मद्भक्तश्च समाहितः

nityayukto muniḥ śreṣṭho madbhaktaśca samāhitaḥ

7.2,10.45cd

ज्ञानयोगरतो योगी मम सायुज्यमाप्नुयात्

jñānayogarato yogī mama sāyujyamāpnuyāt

7.2,10.46ab

अथाविरक्तचित्ता ये वर्णिनो मदुपाश्रिताः

athāviraktacittā ye varṇino madupāśritāḥ

7.2,10.46cd

ज्ञानचर्याक्रियास्वेव ते ऽधिकुर्युस्तदर्हकाः

jñānacaryākriyāsveva te 'dhikuryustadarhakāḥ

7.2,10.47ab

द्विधा मत्पूजनं ज्ञेयं बाह्यमाभ्यंतरं तथा

dvidhā matpūjanaṃ jñeyaṃ bāhyamābhyaṃtaraṃ tathā

7.2,10.47cd

वाङ्मनःकायभेदाच्च त्रिधा मद्भजनं विदुः

vāṅmanaḥkāyabhedācca tridhā madbhajanaṃ viduḥ

7.2,10.48ab

तपः कर्म जपो ध्यानं ज्ञानं वेत्यनुपूर्वशः

tapaḥ karma japo dhyānaṃ jñānaṃ vetyanupūrvaśaḥ

7.2,10.48cd

पञ्चधा कथ्यते सद्भिस्तदेव भजनं पुनः

pañcadhā kathyate sadbhistadeva bhajanaṃ punaḥ

7.2,10.49ab

अन्यात्मविदितं बाह्यमस्मदभ्यर्चनादिकम्

anyātmaviditaṃ bāhyamasmadabhyarcanādikam

7.2,10.49cd

तदेव तु स्वसंवेद्यमाभ्यंतरमुदाहृतम्

tadeva tu svasaṃvedyamābhyaṃtaramudāhṛtam

7.2,10.50ab

मनोमत्प्रवणं चित्तं न मनोमात्रमुच्यते

manomatpravaṇaṃ cittaṃ na manomātramucyate

7.2,10.50cd

मन्नामनिरता वाणी वाङ्मता खलु नेतरा

mannāmaniratā vāṇī vāṅmatā khalu netarā

7.2,10.51ab

लिंगैर्मच्छासनादिष्टैस्त्रिपुंड्रादिभिरंकितः

liṃgairmacchāsanādiṣṭaistripuṃḍrādibhiraṃkitaḥ

7.2,10.51cd

ममोपचारनिरतः कायः कायो न चेतरः

mamopacāranirataḥ kāyaḥ kāyo na cetaraḥ

7.2,10.52ab

मदर्चाकर्म विज्ञेयं बाह्ये यागादिनोच्यते

madarcākarma vijñeyaṃ bāhye yāgādinocyate

7.2,10.52cd

मदर्थे देहसंशोषस्तपः कृच्छ्रादि नो मतम्

madarthe dehasaṃśoṣastapaḥ kṛcchrādi no matam

7.2,10.53ab

जपः पञ्चाक्षराभ्यासः प्रणवाभ्यास एव च

japaḥ pañcākṣarābhyāsaḥ praṇavābhyāsa eva ca

7.2,10.53cd

रुद्राध्यायादिकाभ्यासो न वेदाध्ययनादिकम्

rudrādhyāyādikābhyāso na vedādhyayanādikam

7.2,10.54ab

ध्यानम्मद्रूपचिंताद्यं नात्माद्यर्थसमाधयः

dhyānammadrūpaciṃtādyaṃ nātmādyarthasamādhayaḥ

7.2,10.54cd

ममागमार्थविज्ञानं ज्ञानं नान्यार्थवेदनम्

mamāgamārthavijñānaṃ jñānaṃ nānyārthavedanam

7.2,10.55ab

बाह्ये वाभ्यंतरे वाथ यत्र स्यान्मनसो रतिः

bāhye vābhyaṃtare vātha yatra syānmanaso ratiḥ

7.2,10.55cd

प्राग्वासनावशाद्देवि तत्त्वनिष्ठां समाचरेत्

prāgvāsanāvaśāddevi tattvaniṣṭhāṃ samācaret

7.2,10.56ab

बाह्यादाभ्यंतरं श्रेष्ठं भवेच्छतगुणाधिकम्

bāhyādābhyaṃtaraṃ śreṣṭhaṃ bhavecchataguṇādhikam

7.2,10.56cd

असंकरत्वाद्दोषाणां दृष्टानामप्यसम्भवात्

asaṃkaratvāddoṣāṇāṃ dṛṣṭānāmapyasambhavāt

7.2,10.57ab

शौचमाभ्यंतरं विद्यान्न बाह्यं शौचमुच्यते

śaucamābhyaṃtaraṃ vidyānna bāhyaṃ śaucamucyate

7.2,10.57cd

अंतः शौचविमुक्तात्मा शुचिरप्यशुचिर्यतः

aṃtaḥ śaucavimuktātmā śucirapyaśuciryataḥ

7.2,10.58ab

बाह्यमाभ्यंर्तरं चैव भजनं भवपूर्वकम्

bāhyamābhyaṃrtaraṃ caiva bhajanaṃ bhavapūrvakam

7.2,10.58cd

न भावरहितं देवि विप्रलंभैककारणम्

na bhāvarahitaṃ devi vipralaṃbhaikakāraṇam

7.2,10.59ab

कृतकृत्यस्य पूतस्य मम किं क्रियते नरैः

kṛtakṛtyasya pūtasya mama kiṃ kriyate naraiḥ

7.2,10.59cd

बहिर्वाभ्यंतरं वाथ मया भावो हि गृह्यते

bahirvābhyaṃtaraṃ vātha mayā bhāvo hi gṛhyate

7.2,10.60ab

भावैकात्मा क्रिया देवि मम धर्मस्सनातनः

bhāvaikātmā kriyā devi mama dharmassanātanaḥ

7.2,10.60cd

मनसा कर्मणा वाचा ह्यनपेक्ष्य फलं क्वचित्

manasā karmaṇā vācā hyanapekṣya phalaṃ kvacit

7.2,10.61ab

फलोद्देशेन देवेशि लघुर्मम समाश्रयः

phaloddeśena deveśi laghurmama samāśrayaḥ

7.2,10.61cd

फलार्थी तदभावे मां परित्यक्तुं क्षमो यतः

phalārthī tadabhāve māṃ parityaktuṃ kṣamo yataḥ

7.2,10.62ab

555ब् फलार्थिनो ऽपि यस्यैव मयि चित्तं प्रतिष्ठितम्

555b phalārthino 'pi yasyaiva mayi cittaṃ pratiṣṭhitam

7.2,10.62cd

भावानुरूपफलदस्तस्याप्यहमनिन्दिते

bhāvānurūpaphaladastasyāpyahamanindite

7.2,10.63ab

फलानपेक्षया येषां मनो मत्प्रवणं भवेत्

phalānapekṣayā yeṣāṃ mano matpravaṇaṃ bhavet

7.2,10.63cd

प्रार्थयेयुः फलं पश्चाद्भक्तास्ते ऽपि मम प्रियाः

prārthayeyuḥ phalaṃ paścādbhaktāste 'pi mama priyāḥ

7.2,10.64ab

प्राक् संस्कारवशादेव ये विचिंत्य फलाफले

prāk saṃskāravaśādeva ye viciṃtya phalāphale

7.2,10.64cd

विवशा मां प्रपद्यंते मम प्रियतमा मताः

vivaśā māṃ prapadyaṃte mama priyatamā matāḥ

7.2,10.65ab

मल्लाभान्न परो लाभस्तेषामस्ति यथातथम्

mallābhānna paro lābhasteṣāmasti yathātatham

7.2,10.65cd

ममापि लाभस्तल्लाभान्नापरः परमेश्वरि

mamāpi lābhastallābhānnāparaḥ parameśvari

7.2,10.66ab

मदनुग्रहतस्तेषां भावो मयि समर्पितः

madanugrahatasteṣāṃ bhāvo mayi samarpitaḥ

7.2,10.66cd

फलं परमनिर्वाणं प्रयच्छति बलादिव

phalaṃ paramanirvāṇaṃ prayacchati balādiva

7.2,10.67ab

महात्मनामनन्यानां मयि संन्यस्तचेतसाम्

mahātmanāmananyānāṃ mayi saṃnyastacetasām

7.2,10.67cd

अष्टधा लक्षणं प्राहुर्मम धर्माधिकारिणाम्

aṣṭadhā lakṣaṇaṃ prāhurmama dharmādhikāriṇām

7.2,10.68ab

मद्भक्तजनवात्सल्यं पूजायां चानुमोदनम्

madbhaktajanavātsalyaṃ pūjāyāṃ cānumodanam

7.2,10.68cd

स्वयमभ्यर्चनं चैव मदर्थे चांगचेष्टितम्

svayamabhyarcanaṃ caiva madarthe cāṃgaceṣṭitam

7.2,10.69ab

मत्कथाश्रवणे भक्तिः स्वरनेत्रांगविक्रियाः

matkathāśravaṇe bhaktiḥ svaranetrāṃgavikriyāḥ

7.2,10.69cd

ममानुस्मरणं नित्यं यश्च मामुपजीवति

mamānusmaraṇaṃ nityaṃ yaśca māmupajīvati

7.2,10.70ab

एवमष्टविधं चिह्नं यस्मिन् म्लेच्छे ऽपि वर्तते

evamaṣṭavidhaṃ cihnaṃ yasmin mlecche 'pi vartate

7.2,10.70cd

स विप्रेन्द्रो मुनिः श्रीमान्स यतिस्स च पंडितः

sa viprendro muniḥ śrīmānsa yatissa ca paṃḍitaḥ

7.2,10.71ab

न मे प्रियश्चतुर्वेदी मद्भक्तो श्वपचो ऽपि यः

na me priyaścaturvedī madbhakto śvapaco 'pi yaḥ

7.2,10.71cd

तस्मै देयं ततो ग्राह्यं स च पूज्यो यथा ह्यहम्

tasmai deyaṃ tato grāhyaṃ sa ca pūjyo yathā hyaham

7.2,10.72ab

पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति

patraṃ puṣpaṃ phalaṃ toyaṃ yo me bhaktyā prayacchati

7.2,10.72cd

तस्याहं न प्रणश्यामि स च मे न प्रणश्यति

tasyāhaṃ na praṇaśyāmi sa ca me na praṇaśyati

Chapter 7.2.11

7.2,11.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवभक्तिवर्णनं नाम दशमो ऽध्यायः ईश्वर उवाच अथ वक्ष्यामि देवेशि भक्तानामधिकारिणाम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivabhaktivarṇanaṃ nāma daśamo 'dhyāyaḥ īśvara uvāca atha vakṣyāmi deveśi bhaktānāmadhikāriṇām

7.2,11.1cd

विदुषां द्विजमुख्यानां वर्णधर्मसमासतः

viduṣāṃ dvijamukhyānāṃ varṇadharmasamāsataḥ

7.2,11.2ab

त्रिः स्नानं चाग्निकार्यं च लिंगार्चनमनुक्रमम्

triḥ snānaṃ cāgnikāryaṃ ca liṃgārcanamanukramam

7.2,11.2cd

दानमीश्ररभावश्च दया सर्वत्र सर्वदा

dānamīśrarabhāvaśca dayā sarvatra sarvadā

7.2,11.3ab

सत्यं संतोषमास्तिक्यमहिंसा सर्वजंतुषु

satyaṃ saṃtoṣamāstikyamahiṃsā sarvajaṃtuṣu

7.2,11.3cd

ह्रीश्रद्धाध्ययनं योगस्सदाध्यापनमेव च

hrīśraddhādhyayanaṃ yogassadādhyāpanameva ca

7.2,11.4ab

व्याख्यानं ब्रह्मचर्यं च श्रवणं च तपः क्षमा

vyākhyānaṃ brahmacaryaṃ ca śravaṇaṃ ca tapaḥ kṣamā

7.2,11.4cd

शौचं शिखोपवीतं च उष्णीषं चोत्तरीयकम्

śaucaṃ śikhopavītaṃ ca uṣṇīṣaṃ cottarīyakam

7.2,11.5ab

निषिद्धासेवनं चैव भस्मरुद्राक्षधारणम्

niṣiddhāsevanaṃ caiva bhasmarudrākṣadhāraṇam

7.2,11.5cd

पर्वण्यभ्यर्चनं देवि चतुर्दश्यां विशेषतः

parvaṇyabhyarcanaṃ devi caturdaśyāṃ viśeṣataḥ

7.2,11.6ab

पानं च ब्रह्मकूर्चस्य मासि मासि यथाविधि

pānaṃ ca brahmakūrcasya māsi māsi yathāvidhi

7.2,11.6cd

अभ्यर्चनं विशेषेण तेनैव स्नाप्य मां प्रिये

abhyarcanaṃ viśeṣeṇa tenaiva snāpya māṃ priye

7.2,11.7ab

सर्वक्रियान्न सन्त्यागः श्रद्धान्नस्य च वर्जनम्

sarvakriyānna santyāgaḥ śraddhānnasya ca varjanam

7.2,11.7cd

तथा पर्युषितान्नस्य यावकस्य विशेषतः

tathā paryuṣitānnasya yāvakasya viśeṣataḥ

7.2,11.8ab

मद्यस्य मद्यगन्धस्य नैवेद्यस्य च वर्जनम्

madyasya madyagandhasya naivedyasya ca varjanam

7.2,11.8cd

सामान्यं सर्ववर्णानां ब्राह्मणानां विशेषतः

sāmānyaṃ sarvavarṇānāṃ brāhmaṇānāṃ viśeṣataḥ

7.2,11.9ab

क्षमा शांतिश्च सन्तोषस्सत्यमस्तेयमेव च

kṣamā śāṃtiśca santoṣassatyamasteyameva ca

7.2,11.9cd

ब्रह्मचर्यं मम ज्ञानं वैराग्यं भस्मसेवनम्

brahmacaryaṃ mama jñānaṃ vairāgyaṃ bhasmasevanam

7.2,11.10ab

556अ सर्वसंगनिवृत्तिश्च दशैतानि विशेषतः

556a sarvasaṃganivṛttiśca daśaitāni viśeṣataḥ

7.2,11.10cd

लिंगानि योगिनां भूयो दिवा भिक्षाशनं तथा

liṃgāni yogināṃ bhūyo divā bhikṣāśanaṃ tathā

7.2,11.11ab

वानप्रस्थाश्रमस्थानां समानमिदमिष्यते

vānaprasthāśramasthānāṃ samānamidamiṣyate

7.2,11.11cd

रात्रौ न भोजनं कार्यं सर्वेषां ब्रह्मचारिणाम्

rātrau na bhojanaṃ kāryaṃ sarveṣāṃ brahmacāriṇām

7.2,11.12ab

अध्यापनं याजनं च क्षत्रियस्याप्रतिग्रहः

adhyāpanaṃ yājanaṃ ca kṣatriyasyāpratigrahaḥ

7.2,11.12cd

वैश्यस्य च विशेषेण मया नात्र विधीयते

vaiśyasya ca viśeṣeṇa mayā nātra vidhīyate

7.2,11.13ab

रक्षणं सर्ववर्णानां युद्धे शत्रुवधस्तथा

rakṣaṇaṃ sarvavarṇānāṃ yuddhe śatruvadhastathā

7.2,11.13cd

दुष्टपक्षिमृगाणां च दुष्टानां शातनं नृणाम्

duṣṭapakṣimṛgāṇāṃ ca duṣṭānāṃ śātanaṃ nṛṇām

7.2,11.14ab

अविश्वासश्च सर्वत्र विश्वासो मम योगिषु

aviśvāsaśca sarvatra viśvāso mama yogiṣu

7.2,11.14cd

स्त्रीसंसर्गश्च कालेषु चमूरक्षणमेव च

strīsaṃsargaśca kāleṣu camūrakṣaṇameva ca

7.2,11.15ab

सदा संचारितैश्चारैर्लोकवृत्तांतवेदनम्

sadā saṃcāritaiścārairlokavṛttāṃtavedanam

7.2,11.15cd

सदास्त्रधारणं चैव भस्मकंचुकधारणम्

sadāstradhāraṇaṃ caiva bhasmakaṃcukadhāraṇam

7.2,11.16ab

राज्ञां ममाश्रमस्थानामेष धर्मस्य संग्रहः

rājñāṃ mamāśramasthānāmeṣa dharmasya saṃgrahaḥ

7.2,11.16cd

गोरक्षणं च वाणिज्यं कृषिर्वैश्यस्य कथ्यते

gorakṣaṇaṃ ca vāṇijyaṃ kṛṣirvaiśyasya kathyate

7.2,11.17ab

शुश्रूषेतरवर्णानां धर्मः शूद्रस्य कथ्यते

śuśrūṣetaravarṇānāṃ dharmaḥ śūdrasya kathyate

7.2,11.17cd

उद्यानकरणं चैव मम क्षेत्रसमाश्रयः

udyānakaraṇaṃ caiva mama kṣetrasamāśrayaḥ

7.2,11.18ab

धर्मपत्न्यास्तु गमनं गृहस्थस्य विधीयते

dharmapatnyāstu gamanaṃ gṛhasthasya vidhīyate

7.2,11.18cd

ब्रह्मचर्यं वनस्थानां यतीनां ब्रह्मचारिणाम्

brahmacaryaṃ vanasthānāṃ yatīnāṃ brahmacāriṇām

7.2,11.19ab

स्त्रीणां तु भर्तृशुश्रूषा धर्मो नान्यस्सनातनः

strīṇāṃ tu bhartṛśuśrūṣā dharmo nānyassanātanaḥ

7.2,11.19cd

ममार्चनं च कल्याणि नियोगो भर्तुरस्ति चेत्

mamārcanaṃ ca kalyāṇi niyogo bharturasti cet

7.2,11.20ab

या नारी भर्तृशुश्रूषां विहाय व्रततत्परा

yā nārī bhartṛśuśrūṣāṃ vihāya vratatatparā

7.2,11.20cd

सा नारी नरकं याति नात्र कार्या विचारणा

sā nārī narakaṃ yāti nātra kāryā vicāraṇā

7.2,11.21ab

अथ भर्तृविहीनाया वक्ष्ये धर्मं सनातनम्

atha bhartṛvihīnāyā vakṣye dharmaṃ sanātanam

7.2,11.21cd

व्रतं दानं तपः शौचं भूशय्यानक्तभोजनम्

vrataṃ dānaṃ tapaḥ śaucaṃ bhūśayyānaktabhojanam

7.2,11.22ab

ब्रह्मचर्यं सदा स्नानं भस्मना सलिलेन वा

brahmacaryaṃ sadā snānaṃ bhasmanā salilena vā

7.2,11.22cd

शांतिर्मौनं क्षमा नित्यं संविभागो यथाविधि

śāṃtirmaunaṃ kṣamā nityaṃ saṃvibhāgo yathāvidhi

7.2,11.23ab

अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां पौर्णमास्यां विशेषतः

aṣṭābhyāṃ ca caturdaśyāṃ paurṇamāsyāṃ viśeṣataḥ

7.2,11.23cd

एकादश्यां च विधिवदुपवासोममार्चनम्

ekādaśyāṃ ca vidhivadupavāsomamārcanam

7.2,11.24ab

इति संक्षेपतः प्रोक्तो मयाश्रमनिषेविणाम्

iti saṃkṣepataḥ prokto mayāśramaniṣeviṇām

7.2,11.24cd

ब्रह्मक्षत्रविशां देवि यतीनां ब्रह्मचारिणाम्

brahmakṣatraviśāṃ devi yatīnāṃ brahmacāriṇām

7.2,11.25ab

तथैव वानप्रस्थानां गृहस्थानां च सुन्दरि

tathaiva vānaprasthānāṃ gṛhasthānāṃ ca sundari

7.2,11.25cd

शूद्राणामथ नारीणां धर्म एष सनातनः

śūdrāṇāmatha nārīṇāṃ dharma eṣa sanātanaḥ

7.2,11.26ab

ध्येयस्त्वयाहं देवेशि सदा जाप्यः षडक्षरः

dhyeyastvayāhaṃ deveśi sadā jāpyaḥ ṣaḍakṣaraḥ

7.2,11.26cd

वेदोक्तमखिलं धर्ममिति धर्मार्थसंग्रहः

vedoktamakhilaṃ dharmamiti dharmārthasaṃgrahaḥ

7.2,11.27ab

अथ ये मानवा लोके स्वेच्छया धृतविग्रहाः

atha ye mānavā loke svecchayā dhṛtavigrahāḥ

7.2,11.27cd

भावातिशयसंपन्नाः पूर्वसंस्कारसंयुताः

bhāvātiśayasaṃpannāḥ pūrvasaṃskārasaṃyutāḥ

7.2,11.28ab

विरक्ता वानुरक्ता वा स्त्र्यादीनां विषयेष्वपि

viraktā vānuraktā vā stryādīnāṃ viṣayeṣvapi

7.2,11.28cd

पापैर्न ते विलिंपंते 1 पद्मपत्रमिवांभसा

pāpairna te viliṃpaṃte 1 padmapatramivāṃbhasā

7.2,11.29ab

तेषां ममात्मविज्ञानं विशुद्धानां विवेकिनाम्

teṣāṃ mamātmavijñānaṃ viśuddhānāṃ vivekinām

7.2,11.29cd

मत्प्रसादाद्विशुद्धानां दुःखमाश्रमरक्षणात्

matprasādādviśuddhānāṃ duḥkhamāśramarakṣaṇāt

7.2,11.30ab

नास्ति कृत्यमकृत्यं च समाधिर्वा परायणम्

nāsti kṛtyamakṛtyaṃ ca samādhirvā parāyaṇam

7.2,11.30cd

न विधिर्न निषेधश्च तेषां मम यथा तथा

na vidhirna niṣedhaśca teṣāṃ mama yathā tathā

7.2,11.31ab

1 आत्मनेपदमार्षम् 556ब् तथेह परिपूर्णस्य साध्यं मम न विद्यते

1 ātmanepadamārṣam 556b tatheha paripūrṇasya sādhyaṃ mama na vidyate

7.2,11.31cd

तथैव कृतकृत्यानां तेषामपि न संशयः

tathaiva kṛtakṛtyānāṃ teṣāmapi na saṃśayaḥ

7.2,11.32ab

मद्भक्तानां हितार्थाय मानुषं भावमाश्रिताः

madbhaktānāṃ hitārthāya mānuṣaṃ bhāvamāśritāḥ

7.2,11.32cd

रुद्रलोकात्परिभ्रष्टास्ते रुद्रा नात्र संशयः

rudralokātparibhraṣṭāste rudrā nātra saṃśayaḥ

7.2,11.33ab

ममानुशासनं यद्वद्ब्रह्मादीनां प्रवर्तकम्

mamānuśāsanaṃ yadvadbrahmādīnāṃ pravartakam

7.2,11.33cd

तथा नराणामन्येषां तन्नियोगः प्रवर्तकः

tathā narāṇāmanyeṣāṃ tanniyogaḥ pravartakaḥ

7.2,11.34ab

ममाज्ञाधारभावेन सद्भावातिशयेन च

mamājñādhārabhāvena sadbhāvātiśayena ca

7.2,11.34cd

तदालोकनमात्रेण सर्वपापक्षयो भवेत्

tadālokanamātreṇa sarvapāpakṣayo bhavet

7.2,11.35ab

प्रत्ययाश्च प्रवर्तंते प्रशस्तफलसूचकाः

pratyayāśca pravartaṃte praśastaphalasūcakāḥ

7.2,11.35cd

मयि भाववतां पुंसां प्रागदृष्टार्थगोचराः

mayi bhāvavatāṃ puṃsāṃ prāgadṛṣṭārthagocarāḥ

7.2,11.36ab

कंपस्वेदो ऽश्रुपातश्च कण्ठे च स्वरविक्रिया

kaṃpasvedo 'śrupātaśca kaṇṭhe ca svaravikriyā

7.2,11.36cd

आनंदाद्युपलब्धिश्च भवेदाकस्मिकी मुहुः

ānaṃdādyupalabdhiśca bhavedākasmikī muhuḥ

7.2,11.37ab

स तैर्व्यस्तैस्समस्तैर्वा लिंगैरव्यभिचारिभिः

sa tairvyastaissamastairvā liṃgairavyabhicāribhiḥ

7.2,11.37cd

मंदमध्योत्तमैर्भावैर्विज्ञेयास्ते नरोत्तमाः

maṃdamadhyottamairbhāvairvijñeyāste narottamāḥ

7.2,11.38ab

यथायोग्निसमावेशान्नायो भवति केवलम्

yathāyognisamāveśānnāyo bhavati kevalam

7.2,11.38cd

स तथैव मम सान्निध्यान्न ते केवलमानुषाः

sa tathaiva mama sānnidhyānna te kevalamānuṣāḥ

7.2,11.39ab

हस्तपादादिसाधर्म्याद्रुद्रान्मर्त्यवपुर्धरान्

hastapādādisādharmyādrudrānmartyavapurdharān

7.2,11.39cd

प्राकृतानिव मन्वानो नावजानीत पंडितः

prākṛtāniva manvāno nāvajānīta paṃḍitaḥ

7.2,11.40ab

अवज्ञानं कृतं तेषु नरैर्व्यामूढचेतनैः

avajñānaṃ kṛtaṃ teṣu narairvyāmūḍhacetanaiḥ

7.2,11.40cd

आयुः श्रियं कुलं शीलं हित्वा निरयमावहेत्

āyuḥ śriyaṃ kulaṃ śīlaṃ hitvā nirayamāvahet

7.2,11.41ab

ब्रह्मविष्णुसुरेशानामपि तूलायते पदम्

brahmaviṣṇusureśānāmapi tūlāyate padam

7.2,11.41cd

मत्तोन्यदनपेक्षाणामुद्धृतानां महात्मनाम्

mattonyadanapekṣāṇāmuddhṛtānāṃ mahātmanām

7.2,11.42ab

अशुद्धं बौद्धमैश्वर्यं प्राकृतं पौरुषं तथा

aśuddhaṃ bauddhamaiśvaryaṃ prākṛtaṃ pauruṣaṃ tathā

7.2,11.42cd

गुणेशानामतस्त्याज्यं गुणातीतपदैषिणाम्

guṇeśānāmatastyājyaṃ guṇātītapadaiṣiṇām

7.2,11.43ab

अथ किं बहुनोक्तेन श्रेयः प्राप्त्यैकसाधनम्

atha kiṃ bahunoktena śreyaḥ prāptyaikasādhanam

7.2,11.43cd

मयि चित्तसमासंगो येन केनापि हेतुना

mayi cittasamāsaṃgo yena kenāpi hetunā

7.2,11.44ab

उपमन्युरुवाच इत्थं श्रीकण्ठनाथेन शिवेन परमात्मना

upamanyuruvāca itthaṃ śrīkaṇṭhanāthena śivena paramātmanā

7.2,11.44cd

हिताय जगतामुक्तो ज्ञानसारार्थसंग्रहः

hitāya jagatāmukto jñānasārārthasaṃgrahaḥ

7.2,11.45ab

विज्ञानसंग्रहस्यास्य वेदशास्त्राणि कृत्स्नशः

vijñānasaṃgrahasyāsya vedaśāstrāṇi kṛtsnaśaḥ

7.2,11.45cd

सेतिहासपुराणानि विद्या व्याख्यानविस्तरः

setihāsapurāṇāni vidyā vyākhyānavistaraḥ

7.2,11.46ab

ज्ञानं ज्ञेयमनुष्ठेयमधिकारो ऽथ साधनम्

jñānaṃ jñeyamanuṣṭheyamadhikāro 'tha sādhanam

7.2,11.46cd

साध्यं चेति षडर्थानां संग्रहत्वेष संग्रहः

sādhyaṃ ceti ṣaḍarthānāṃ saṃgrahatveṣa saṃgrahaḥ

7.2,11.47ab

गुरोरधिकृतं ज्ञानं ज्ञेयं पाशः पशुः पतिः

guroradhikṛtaṃ jñānaṃ jñeyaṃ pāśaḥ paśuḥ patiḥ

7.2,11.47cd

लिंगार्चनाद्यनुष्ठेयं भक्तस्त्वधिकृतो ऽपि यः

liṃgārcanādyanuṣṭheyaṃ bhaktastvadhikṛto 'pi yaḥ

7.2,11.48ab

साधनं शिवमंत्राद्यं साध्यं शिवसमानता

sādhanaṃ śivamaṃtrādyaṃ sādhyaṃ śivasamānatā

7.2,11.48cd

षडर्थसंग्रहस्यास्य ज्ञानात्सर्वज्ञतोच्यते

ṣaḍarthasaṃgrahasyāsya jñānātsarvajñatocyate

7.2,11.49ab

प्रथमं कर्म यज्ञादेर्भक्त्या वित्तानुसारतः

prathamaṃ karma yajñāderbhaktyā vittānusārataḥ

7.2,11.49cd

बाह्येभ्यर्च्य शिवं पश्चादंतर्यागरतो भवेत्

bāhyebhyarcya śivaṃ paścādaṃtaryāgarato bhavet

7.2,11.50ab

रतिरभ्यंतरे यस्य न बाह्ये पुण्यगौरवात्

ratirabhyaṃtare yasya na bāhye puṇyagauravāt

7.2,11.50cd

न कर्म करणीयं हि बहिस्तस्य महात्मनाः

na karma karaṇīyaṃ hi bahistasya mahātmanāḥ

7.2,11.51ab

ज्ञानामृतेन तृप्तस्य भक्त्या शैवशिवात्मनः

jñānāmṛtena tṛptasya bhaktyā śaivaśivātmanaḥ

7.2,11.51cd

नांतर्न च बहिः कृष्ण कृत्यमस्ति कदाचन

nāṃtarna ca bahiḥ kṛṣṇa kṛtyamasti kadācana

7.2,11.52ab

तस्मात्क्रमेण संत्यज्य बाह्यमाभ्यंतरं तथा

tasmātkrameṇa saṃtyajya bāhyamābhyaṃtaraṃ tathā

7.2,11.52cd

ज्ञानेन ज्ञेयमालोक्याज्ञानं चापि परित्यजेत्

jñānena jñeyamālokyājñānaṃ cāpi parityajet

7.2,11.53ab

नैकाग्रं चेच्छिवे चित्तं किं कृतेनापि कर्मणा

naikāgraṃ cecchive cittaṃ kiṃ kṛtenāpi karmaṇā

7.2,11.53cd

557अ एकाग्रमेव चेच्चित्तं किं कृतेनापि कर्मणा

557a ekāgrameva ceccittaṃ kiṃ kṛtenāpi karmaṇā

7.2,11.54ab

तस्मात्कर्माण्यकृत्वा वा कृत्वा वांतर्बहिःक्रमात्

tasmātkarmāṇyakṛtvā vā kṛtvā vāṃtarbahiḥkramāt

7.2,11.54cd

येन केनाप्युपायेन शिवे चित्तं निवेशयेत्

yena kenāpyupāyena śive cittaṃ niveśayet

7.2,11.55ab

शिवे निविष्टचित्तानां प्रतिष्ठितधियां सताम्

śive niviṣṭacittānāṃ pratiṣṭhitadhiyāṃ satām

7.2,11.55cd

परत्रेह च सर्वत्र निर्वृतिः परमा भवेत्

paratreha ca sarvatra nirvṛtiḥ paramā bhavet

7.2,11.56ab

इहोन्नमः शिवायेति मंत्रेणानेन सिद्धयः

ihonnamaḥ śivāyeti maṃtreṇānena siddhayaḥ

7.2,11.56cd

स तस्मादधिगंतव्यः परावरविभूतये

sa tasmādadhigaṃtavyaḥ parāvaravibhūtaye

Chapter 7.2.12

7.2,12.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखंडे शिवज्ञानवर्णनं नामैकादशो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच महर्षिवर सर्वज्ञ सर्वज्ञानमहोदधे

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe śivajñānavarṇanaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ śrīkṛṣṇa uvāca maharṣivara sarvajña sarvajñānamahodadhe

7.2,12.1cd

पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

pañcākṣarasya māhātmyaṃ śrotumicchāmi tattvataḥ

7.2,12.2ab

उपमन्युरुवाच पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं वर्षकोटिशतैरपि

upamanyuruvāca pañcākṣarasya māhātmyaṃ varṣakoṭiśatairapi

7.2,12.2cd

अशक्यं विस्तराद्वक्तुं तस्मात्संक्षेपतः शृणु

aśakyaṃ vistarādvaktuṃ tasmātsaṃkṣepataḥ śṛṇu

7.2,12.3ab

वेदे शिवागमे चायमुभयत्र षडक्षरेः

vede śivāgame cāyamubhayatra ṣaḍakṣareḥ

7.2,12.3cd

सर्वेषां शिवभक्तानामशेषार्थसाधकः

sarveṣāṃ śivabhaktānāmaśeṣārthasādhakaḥ

7.2,12.4ab

तदल्पाक्षरमर्थाढ्यं वेदसारं विमुक्तिदम्

tadalpākṣaramarthāḍhyaṃ vedasāraṃ vimuktidam

7.2,12.4cd

आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

ājñāsiddhamasaṃdigdhaṃ vākyametacchivātmakam

7.2,12.5ab

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरंजकम्

nānāsiddhiyutaṃ divyaṃ lokacittānuraṃjakam

7.2,12.5cd

सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं तत्पारमेश्वरम्

suniścitārthaṃ gaṃbhīraṃ vākyaṃ tatpārameśvaram

7.2,12.6ab

मन्त्रं सुखमुकोच्चार्यमशेषार्थप्रसिद्धये

mantraṃ sukhamukoccāryamaśeṣārthaprasiddhaye

7.2,12.6cd

प्राहोन्नमः शिवायेति सर्वज्ञस्सर्वदेहिनाम्

prāhonnamaḥ śivāyeti sarvajñassarvadehinām

7.2,12.7ab

तद्बीजं सर्वविद्यानां मंत्रमाद्यं षडक्षरम्

tadbījaṃ sarvavidyānāṃ maṃtramādyaṃ ṣaḍakṣaram

7.2,12.7cd

अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत्

atisūkṣmaṃ mahārthaṃ ca jñeyaṃ tadvaṭabījavat

7.2,12.8ab

देवो गुणत्रयातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः

devo guṇatrayātītaḥ sarvajñaḥ sarvakṛtprabhuḥ

7.2,12.8cd

ओमित्येकाक्षरे मन्त्रे स्थितः सर्वगतः शिवः

omityekākṣare mantre sthitaḥ sarvagataḥ śivaḥ

7.2,12.9ab

इशानाद्यानि सूक्ष्माणि ब्रह्माण्येकाक्षराणि तु

iśānādyāni sūkṣmāṇi brahmāṇyekākṣarāṇi tu

7.2,12.9cd

मंत्रे नमश्शिवायेति संस्थितानि यथाक्रमम्

maṃtre namaśśivāyeti saṃsthitāni yathākramam

7.2,12.9ef

मंत्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चब्रह्मतनुः शिवः

maṃtre ṣaḍakṣare sūkṣme pañcabrahmatanuḥ śivaḥ

7.2,12.10ab

वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः

vācyavācakabhāvena sthitaḥ sākṣātsvabhāvataḥ

7.2,12.10cd

वाच्यश्शिवोप्रमेयत्वान्मंत्रस्तद्वाचकस्स्मृतः

vācyaśśivoprameyatvānmaṃtrastadvācakassmṛtaḥ

7.2,12.11ab

वाच्यवाचकभावो ऽयमनादिसंस्थितस्तयोः

vācyavācakabhāvo 'yamanādisaṃsthitastayoḥ

7.2,12.11cd

यथा ऽनादिप्रवृत्तोयं घोरसंसारसागरः

yathā 'nādipravṛttoyaṃ ghorasaṃsārasāgaraḥ

7.2,12.12ab

शिवो ऽपि हि तथानादिसंसारान्मोचकः स्थितः

śivo 'pi hi tathānādisaṃsārānmocakaḥ sthitaḥ

7.2,12.12cd

व्याधीनां भेषजं यद्वत्प्रतिपक्षः स्वभावतः

vyādhīnāṃ bheṣajaṃ yadvatpratipakṣaḥ svabhāvataḥ

7.2,12.13ab

तद्वत्संसारदोषाणां प्रतिपक्षः शिवस्स्मृतः

tadvatsaṃsāradoṣāṇāṃ pratipakṣaḥ śivassmṛtaḥ

7.2,12.13cd

असत्यस्मिन् जगन्नाथे तमोभूतमिदं भवेत्

asatyasmin jagannāthe tamobhūtamidaṃ bhavet

7.2,12.14ab

अचेतनत्वात्प्रकृतेरज्ञत्वात्पुरषस्य च

acetanatvātprakṛterajñatvātpuraṣasya ca

7.2,12.14cd

प्रधानपरमाण्वादि यावत्किंचिदचेतनम्

pradhānaparamāṇvādi yāvatkiṃcidacetanam

7.2,12.15ab

न तत्कर्तृ स्वयं दृष्टं बुद्धिमत्कारणं विना

na tatkartṛ svayaṃ dṛṣṭaṃ buddhimatkāraṇaṃ vinā

7.2,12.15cd

धर्माधर्मोपदेशश्च बंधमोक्षौ विचारणात्

dharmādharmopadeśaśca baṃdhamokṣau vicāraṇāt

7.2,12.16ab

न सर्वज्ञं विना पुंसामादिसर्गः प्रसिद्ध्यति

na sarvajñaṃ vinā puṃsāmādisargaḥ prasiddhyati

7.2,12.16cd

वैद्यं विना निरानंदाः क्लिश्यंते रोगिणो यथा

vaidyaṃ vinā nirānaṃdāḥ kliśyaṃte rogiṇo yathā

7.2,12.17ab

557ब् तस्मादनादिः सर्वज्ञः परिपूर्णस्सदाशिवः

557b tasmādanādiḥ sarvajñaḥ paripūrṇassadāśivaḥ

7.2,12.17cd

अस्ति नाथः परित्राता पुंसां संसारसागरात्

asti nāthaḥ paritrātā puṃsāṃ saṃsārasāgarāt

7.2,12.18ab

आदिमध्यांतनिर्मुक्तस्स्वभावविमलः प्रभुः

ādimadhyāṃtanirmuktassvabhāvavimalaḥ prabhuḥ

7.2,12.18cd

सर्वज्ञः परिपूर्णश्च शिवो ज्ञेयश्शिवागमे

sarvajñaḥ paripūrṇaśca śivo jñeyaśśivāgame

7.2,12.19ab

तस्याभिधानमन्त्रो ऽयमभिधेयश्च स स्मृतः

tasyābhidhānamantro 'yamabhidheyaśca sa smṛtaḥ

7.2,12.19cd

अभिधानाभिधेयत्वान्मंत्रस्सिद्धः परश्शिवः

abhidhānābhidheyatvānmaṃtrassiddhaḥ paraśśivaḥ

7.2,12.20ab

एतावत्तु शिवज्ञानमेतावत्परमं पदम्

etāvattu śivajñānametāvatparamaṃ padam

7.2,12.20cd

यदोंनमश्शिवायेति शिववाक्यं षडक्षरम्

yadoṃnamaśśivāyeti śivavākyaṃ ṣaḍakṣaram

7.2,12.21ab

विधिवाक्यमिदं शैवं नार्थवादं शिवात्मकम्

vidhivākyamidaṃ śaivaṃ nārthavādaṃ śivātmakam

7.2,12.21cd

यस्सर्वज्ञस्सुसंपूर्णः स्वभावविमलः शिवः

yassarvajñassusaṃpūrṇaḥ svabhāvavimalaḥ śivaḥ

7.2,12.22ab

लोकानुग्रहकर्ता च स मृषार्थं कथं वदेत्

lokānugrahakartā ca sa mṛṣārthaṃ kathaṃ vadet

7.2,12.22cd

यद्यथावस्थितं वस्तु गुणदोषैः स्वभावतः

yadyathāvasthitaṃ vastu guṇadoṣaiḥ svabhāvataḥ

7.2,12.23ab

यावत्फलं च तत्पूर्णं सर्वज्ञस्तु यथा वदेत्

yāvatphalaṃ ca tatpūrṇaṃ sarvajñastu yathā vadet

7.2,12.23cd

रागाज्ञानादिभिर्दोषैर्ग्रस्तत्वादनृतं वदेत्

rāgājñānādibhirdoṣairgrastatvādanṛtaṃ vadet

7.2,12.24ab

ते चेश्वरे न विद्येते ब्रूयात्स कथमन्यथा

te ceśvare na vidyete brūyātsa kathamanyathā

7.2,12.24cd

अज्ञाताशेषदोषेण सर्वज्ञेय शिवेन यत्

ajñātāśeṣadoṣeṇa sarvajñeya śivena yat

7.2,12.24ef

प्रणीतममलं वाक्यं तत्प्रमाणं न संशयः

praṇītamamalaṃ vākyaṃ tatpramāṇaṃ na saṃśayaḥ

7.2,12.25ab

तस्मादीश्वरवाक्यानि श्रद्धेयानि विपश्चिता

tasmādīśvaravākyāni śraddheyāni vipaścitā

7.2,12.25cd

यथार्थपुण्यपापेषु तदश्रद्धो व्रजत्यधः

yathārthapuṇyapāpeṣu tadaśraddho vrajatyadhaḥ

7.2,12.26ab

स्वर्गापवर्गसिद्ध्यर्थं भाषितं यत्सुशोभनम्

svargāpavargasiddhyarthaṃ bhāṣitaṃ yatsuśobhanam

7.2,12.26cd

वाक्यं मुनिवरैः शांतैस्तद्विज्ञेयं सुभाषितम्

vākyaṃ munivaraiḥ śāṃtaistadvijñeyaṃ subhāṣitam

7.2,12.27ab

रागद्वेषानृतक्रोधकामतृष्णानुसारि यत्

rāgadveṣānṛtakrodhakāmatṛṣṇānusāri yat

7.2,12.27cd

वाक्यं निरयहेतुत्वात्तद्दुर्भाषितमुच्यते

vākyaṃ nirayahetutvāttaddurbhāṣitamucyate

7.2,12.28ab

संस्कृतेनापि किं तेन मृदुना ललितेन वा

saṃskṛtenāpi kiṃ tena mṛdunā lalitena vā

7.2,12.28cd

अविद्यारागवाक्येन संसारक्लेशहेतुना

avidyārāgavākyena saṃsārakleśahetunā

7.2,12.29ab

यच्छ्रुत्वा जायते श्रेयो रागादीनां च संशयः

yacchrutvā jāyate śreyo rāgādīnāṃ ca saṃśayaḥ

7.2,12.29cd

विरूपमपि तद्वाक्यं विज्ञेयमिति शोभनम्

virūpamapi tadvākyaṃ vijñeyamiti śobhanam

7.2,12.30ab

बहुत्वेपि हि मंत्राणां सर्वज्ञेन शिवेन यः

bahutvepi hi maṃtrāṇāṃ sarvajñena śivena yaḥ

7.2,12.30cd

प्रणीतो विमलो मन्त्रो न तेन सदृशः क्वचित्

praṇīto vimalo mantro na tena sadṛśaḥ kvacit

7.2,12.31ab

सांगानि वेदशास्त्राणि संस्थितानि षडक्षरे

sāṃgāni vedaśāstrāṇi saṃsthitāni ṣaḍakṣare

7.2,12.31cd

न तेन सदृशस्तस्मान्मन्त्रो ऽप्यस्त्यपरः क्वचित्

na tena sadṛśastasmānmantro 'pyastyaparaḥ kvacit

7.2,12.32ab

सप्तकोटिमहामन्त्रैरुपमन्त्रैरनेकधा

saptakoṭimahāmantrairupamantrairanekadhā

7.2,12.32cd

मन्त्रः षडक्षरो भिन्नस्सूत्रं वृत्यात्मना यथा

mantraḥ ṣaḍakṣaro bhinnassūtraṃ vṛtyātmanā yathā

7.2,12.33ab

शिवज्ञानानि यावंति विद्यास्थानापि यानि च

śivajñānāni yāvaṃti vidyāsthānāpi yāni ca

7.2,12.33cd

षडक्षरस्य सूत्रस्य तानि भाष्यं समासतः

ṣaḍakṣarasya sūtrasya tāni bhāṣyaṃ samāsataḥ

7.2,12.34ab

किं तस्य बहुभिर्मंत्रैश्शास्त्रैर्वा बहुविस्तरैः

kiṃ tasya bahubhirmaṃtraiśśāstrairvā bahuvistaraiḥ

7.2,12.34cd

यस्योन्नमः शिवायेति मन्त्रो ऽयं हृदि संस्थितः

yasyonnamaḥ śivāyeti mantro 'yaṃ hṛdi saṃsthitaḥ

7.2,12.35ab

तेनाधीतं श्रुतं तेन कृतं सर्वमनुष्ठितम्

tenādhītaṃ śrutaṃ tena kṛtaṃ sarvamanuṣṭhitam

7.2,12.35cd

येनोन्नमश्शिवायेति मंत्राभ्यासः स्थिरीकृतः

yenonnamaśśivāyeti maṃtrābhyāsaḥ sthirīkṛtaḥ

7.2,12.36ab

नमस्कारादिसंयुक्तं शिवायेत्यक्षरत्रयम्

namaskārādisaṃyuktaṃ śivāyetyakṣaratrayam

7.2,12.36cd

जिह्वाग्रे वर्तते यस्य सफलं तस्य जीवितम्

jihvāgre vartate yasya saphalaṃ tasya jīvitam

7.2,12.37ab

अंत्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पंडितो ऽपि वा

aṃtyajo vādhamo vāpi mūrkho vā paṃḍito 'pi vā

7.2,12.37cd

पञ्चाक्षरजपे निष्ठो मुच्यते पापपंजरात्

pañcākṣarajape niṣṭho mucyate pāpapaṃjarāt

7.2,12.38ab

इत्युक्तं परमेशेन देव्या पृष्टेन शूलिना

ityuktaṃ parameśena devyā pṛṣṭena śūlinā

7.2,12.38cd

हिताय सर्वमर्त्यानां द्विजानां तु विशेषतः

hitāya sarvamartyānāṃ dvijānāṃ tu viśeṣataḥ

Chapter 7.2.13

7.2,13.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे पञ्चाक्षरमाहात्म्यवर्णनं नाम द्वादशो ऽध्यायः देव्युवाच कलौ कलुषिते काले दुर्जये दुरतिक्रमे

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe pañcākṣaramāhātmyavarṇanaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ devyuvāca kalau kaluṣite kāle durjaye duratikrame

7.2,13.1cd

अपुण्यतमसाच्छन्ने लोके धर्मपराङ्मुखे

apuṇyatamasācchanne loke dharmaparāṅmukhe

7.2,13.2ab

क्षीणे वर्णाश्रमाचारे संकटे समुपस्थिते

kṣīṇe varṇāśramācāre saṃkaṭe samupasthite

7.2,13.2cd

सर्वाधिकारे संदिग्धे निश्चिते वापि पर्यये

sarvādhikāre saṃdigdhe niścite vāpi paryaye

7.2,13.3ab

तदोपदेशे विहते गुरुशिष्यक्रमे गते

tadopadeśe vihate guruśiṣyakrame gate

7.2,13.3cd

केनोपायेन मुच्यंते भक्तास्तव महेश्वर

kenopāyena mucyaṃte bhaktāstava maheśvara

7.2,13.4ab

ईश्वर उवाच आश्रित्य परमां विद्यां हृद्यां पञ्चाक्षरीं मम

īśvara uvāca āśritya paramāṃ vidyāṃ hṛdyāṃ pañcākṣarīṃ mama

7.2,13.4cd

भक्त्या च भावितात्मानो मुच्यंते कलिजा नराः

bhaktyā ca bhāvitātmāno mucyaṃte kalijā narāḥ

7.2,13.5ab

मनोवाक्कायजैर्दोषैर्वक्तुं स्मर्तुमगोचरैः

manovākkāyajairdoṣairvaktuṃ smartumagocaraiḥ

7.2,13.5cd

दूषितानां कृतघ्नानां निंदकानां छलात्मनाम्

dūṣitānāṃ kṛtaghnānāṃ niṃdakānāṃ chalātmanām

7.2,13.6ab

लुब्धानां वक्रमनसामपि मत्प्रवणात्मनाम्

lubdhānāṃ vakramanasāmapi matpravaṇātmanām

7.2,13.6cd

मम पञ्चाक्षरी विद्या संसारभयतारिणी

mama pañcākṣarī vidyā saṃsārabhayatāriṇī

7.2,13.7ab

मयैवमसकृद्देवि प्रतिज्ञातं धरातले

mayaivamasakṛddevi pratijñātaṃ dharātale

7.2,13.7cd

पतितो ऽपि विमुच्येत मद्भक्तो विद्ययानया

patito 'pi vimucyeta madbhakto vidyayānayā

7.2,13.8ab

देव्युवाच कर्मायोग्यो भवेन्मर्त्यः पतितो यदि सर्वथा

devyuvāca karmāyogyo bhavenmartyaḥ patito yadi sarvathā

7.2,13.8cd

कर्मायोगेन यत्कर्म कृतं च नरकाय हि

karmāyogena yatkarma kṛtaṃ ca narakāya hi

7.2,13.8ef

ततः कथं विमुच्येत पतितो विद्यया ऽनया

tataḥ kathaṃ vimucyeta patito vidyayā 'nayā

7.2,13.9ab

ईश्वर उवाच तथ्यमेतत्त्वया प्रोक्तं तथा हि शृणु सुन्दरि

īśvara uvāca tathyametattvayā proktaṃ tathā hi śṛṇu sundari

7.2,13.9cd

रहस्यमिति मत्वैतद्गोपितं यन्मया पुरा

rahasyamiti matvaitadgopitaṃ yanmayā purā

7.2,13.10ab

समंत्रकं मां पतितः पूजयेद्यदि मोहितः

samaṃtrakaṃ māṃ patitaḥ pūjayedyadi mohitaḥ

7.2,13.10cd

नारकी स्यान्न सन्देहो मम पञ्चाक्षरं विना

nārakī syānna sandeho mama pañcākṣaraṃ vinā

7.2,13.11ab

अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः

abbhakṣā vāyubhakṣāśca ye cānye vratakarśitāḥ

7.2,13.11cd

तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति मम लोकसमागमः

teṣāmetairvratairnāsti mama lokasamāgamaḥ

7.2,13.12ab

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यो हि मां सकृदर्चयेत्

bhaktyā pañcākṣareṇaiva yo hi māṃ sakṛdarcayet

7.2,13.12cd

सो ऽपि गच्छेन्मम स्थानं मन्त्रस्यास्यैव गौरवात्

so 'pi gacchenmama sthānaṃ mantrasyāsyaiva gauravāt

7.2,13.13ab

तस्मात्तपांसि यज्ञाश्च व्रतानि नियमास्तथा

tasmāttapāṃsi yajñāśca vratāni niyamāstathā

7.2,13.13cd

पञ्चाक्षरार्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समः

pañcākṣarārcanasyaite koṭyaṃśenāpi no samaḥ

7.2,13.14ab

बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पाशात्पञ्चाक्षरेण यः

baddho vāpyatha mukto vā pāśātpañcākṣareṇa yaḥ

7.2,13.14cd

पूजयेन्मां स मुच्येत नात्र कार्या विचारणा

pūjayenmāṃ sa mucyeta nātra kāryā vicāraṇā

7.2,13.15ab

अरुद्रो वा सरुद्रो वा सकृत्पञ्चाक्षरेण यः

arudro vā sarudro vā sakṛtpañcākṣareṇa yaḥ

7.2,13.15cd

पूजयेत्पतितो वापि मूढो वा मुच्यते नरः

pūjayetpatito vāpi mūḍho vā mucyate naraḥ

7.2,13.16ab

षडक्षरेण वा देवि तथा पञ्चाक्षरेण वा

ṣaḍakṣareṇa vā devi tathā pañcākṣareṇa vā

7.2,13.16cd

स ब्रह्मांगेन मां भक्त्या पूजयेद्यदि मुच्यते

sa brahmāṃgena māṃ bhaktyā pūjayedyadi mucyate

7.2,13.17ab

पतितो ऽपतितो वापि मन्त्रेणानेन पूजयेत्

patito 'patito vāpi mantreṇānena pūjayet

7.2,13.17cd

मम भक्तो जितक्रोधो सलब्धो ऽलब्ध एव वा

mama bhakto jitakrodho salabdho 'labdha eva vā

7.2,13.18ab

अलब्धालब्ध एवेह कोटिकोटिगुणाधिकः

alabdhālabdha eveha koṭikoṭiguṇādhikaḥ

7.2,13.18cd

तस्माल्लब्ध्वैव मां देवि मन्त्रेणानेन पूजयेत्

tasmāllabdhvaiva māṃ devi mantreṇānena pūjayet

7.2,13.19ab

लब्ध्वा संपूजयेद्यस्तु मैत्र्यादिगुणसंयुतः

labdhvā saṃpūjayedyastu maitryādiguṇasaṃyutaḥ

7.2,13.19cd

ब्रह्मचर्यरतो भक्त्या मत्सादृश्यमवाप्नुयात्

brahmacaryarato bhaktyā matsādṛśyamavāpnuyāt

7.2,13.20ab

558ब् किमत्र बहुनोक्तेन भक्तास्सर्वेधिकारिणः

558b kimatra bahunoktena bhaktāssarvedhikāriṇaḥ

7.2,13.20cd

मम पञ्चाक्षरे मंत्रे तस्माच्छ्रेष्ठतरो हि सः

mama pañcākṣare maṃtre tasmācchreṣṭhataro hi saḥ

7.2,13.21ab

पञ्चाक्षरप्रभावेण लोकवेदमहर्षयः

pañcākṣaraprabhāveṇa lokavedamaharṣayaḥ

7.2,13.21cd

तिष्ठंति शाश्वता धर्मा देवास्सर्वमिदं जगत्

tiṣṭhaṃti śāśvatā dharmā devāssarvamidaṃ jagat

7.2,13.22ab

प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजंगमे

pralaye samanuprāpte naṣṭe sthāvarajaṃgame

7.2,13.22cd

सर्वं प्रकृतिमापन्नं तत्र संलयमेष्यति

sarvaṃ prakṛtimāpannaṃ tatra saṃlayameṣyati

7.2,13.23ab

एको ऽहं संस्थितो देवि न द्वितीयो ऽस्ति कुत्रचित्

eko 'haṃ saṃsthito devi na dvitīyo 'sti kutracit

7.2,13.23cd

तदा वेदाश्च शास्त्राणि सर्वे पञ्चाक्षरे स्थिताः

tadā vedāśca śāstrāṇi sarve pañcākṣare sthitāḥ

7.2,13.24ab

ते नाशं नैव संप्राप्ता मच्छक्त्या ह्यनुपालिताः

te nāśaṃ naiva saṃprāptā macchaktyā hyanupālitāḥ

7.2,13.24cd

ततस्सृष्टिरभून्मत्तः प्रकृत्यात्मप्रभेदतः

tatassṛṣṭirabhūnmattaḥ prakṛtyātmaprabhedataḥ

7.2,13.25ab

गुणमूर्त्यात्मनां चैव ततोवांतरसंहृतिः

guṇamūrtyātmanāṃ caiva tatovāṃtarasaṃhṛtiḥ

7.2,13.25cd

तदा नारायणश्शेते देवो मायामयीं तनुम्

tadā nārāyaṇaśśete devo māyāmayīṃ tanum

7.2,13.26ab

आस्थाय भोगिपर्यंकशयने तोयमध्यगः

āsthāya bhogiparyaṃkaśayane toyamadhyagaḥ

7.2,13.26cd

तन्नाभिपंकजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

tannābhipaṃkajājjātaḥ pañcavaktraḥ pitāmahaḥ

7.2,13.27ab

सिसृक्षमाणो लोकांस्त्रीन्न सक्तो ह्यसहायवान्

sisṛkṣamāṇo lokāṃstrīnna sakto hyasahāyavān

7.2,13.27cd

मुनीन्दश ससर्जादौ मानसानमितौजसः

munīndaśa sasarjādau mānasānamitaujasaḥ

7.2,13.28ab

तेषां सिद्धिविवृद्ध्यर्थं मां प्रोवाच पितामहः

teṣāṃ siddhivivṛddhyarthaṃ māṃ provāca pitāmahaḥ

7.2,13.28cd

मत्पुत्राणां महादेव शक्तिं देहि महेश्वर

matputrāṇāṃ mahādeva śaktiṃ dehi maheśvara

7.2,13.29ab

इत्येवं प्रार्थितस्तेन पञ्चवक्त्रधरो ह्यहम्

ityevaṃ prārthitastena pañcavaktradharo hyaham

7.2,13.29cd

पञ्चाक्षराणि क्रमशः प्रोक्तवान्पद्मयोनये

pañcākṣarāṇi kramaśaḥ proktavānpadmayonaye

7.2,13.30ab

स पञ्चवदनैस्तानि गृह्णंल्लोकपितामहः

sa pañcavadanaistāni gṛhṇaṃllokapitāmahaḥ

7.2,13.30cd

वाच्यवाचकभावेन ज्ञातवान्मां महेश्वरम्

vācyavācakabhāvena jñātavānmāṃ maheśvaram

7.2,13.31ab

ज्ञात्वा प्रयोगं विविधं सिद्धमंत्रः प्रजापतिः

jñātvā prayogaṃ vividhaṃ siddhamaṃtraḥ prajāpatiḥ

7.2,13.31cd

पुत्रेभ्यः प्रददौ मंत्रं मंत्रार्थं च यथातथम्

putrebhyaḥ pradadau maṃtraṃ maṃtrārthaṃ ca yathātatham

7.2,13.32ab

ते च लब्ध्वा मंत्ररत्नं साक्षाल्लोकपितामहात्

te ca labdhvā maṃtraratnaṃ sākṣāllokapitāmahāt

7.2,13.32cd

तदाज्ञप्तेन मार्गेण मदाराधनकांक्षिणः

tadājñaptena mārgeṇa madārādhanakāṃkṣiṇaḥ

7.2,13.33ab

मेरोस्तु शिखरे रम्ये मुंजवान्नाम पर्वतः

merostu śikhare ramye muṃjavānnāma parvataḥ

7.2,13.33cd

मत्प्रियः सततं श्रीमान्मद्भक्तै रक्षितस्सदा

matpriyaḥ satataṃ śrīmānmadbhaktai rakṣitassadā

7.2,13.34ab

तस्याभ्याशे तपस्तीव्रं लोकं स्रष्टुं समुत्सुकाः

tasyābhyāśe tapastīvraṃ lokaṃ sraṣṭuṃ samutsukāḥ

7.2,13.34cd

दिव्यं वर्षसहस्रं तु वायुभक्षास्समाचरन्

divyaṃ varṣasahasraṃ tu vāyubhakṣāssamācaran

7.2,13.35ab

तेषां भक्तिमहं दृष्ट्वा सद्यः प्रत्यक्षतामियाम्

teṣāṃ bhaktimahaṃ dṛṣṭvā sadyaḥ pratyakṣatāmiyām

7.2,13.35cd

ऋषिं छंदश्च कीलं च बीजशक्तिं च दैवतम्

ṛṣiṃ chaṃdaśca kīlaṃ ca bījaśaktiṃ ca daivatam

7.2,13.36ab

न्यासं षडंगं दिग्बंधं विनियोगमशेषतः

nyāsaṃ ṣaḍaṃgaṃ digbaṃdhaṃ viniyogamaśeṣataḥ

7.2,13.36cd

प्रोक्तवानहमार्याणां जगत्सृष्टिविवृद्धये

proktavānahamāryāṇāṃ jagatsṛṣṭivivṛddhaye

7.2,13.37ab

ततस्ते मंत्रमाहात्म्यादृषयस्तपसेधिताः

tataste maṃtramāhātmyādṛṣayastapasedhitāḥ

7.2,13.37cd

सृष्टिं वितन्वते सम्यक्सदेवासुरमानुषीम्

sṛṣṭiṃ vitanvate samyaksadevāsuramānuṣīm

7.2,13.38ab

अस्याः परमविद्यायास्स्वरूपमधुनोच्यते

asyāḥ paramavidyāyāssvarūpamadhunocyate

7.2,13.38cd

आदौ नमः प्रयोक्तव्यं शिवाय तु ततः परम्

ādau namaḥ prayoktavyaṃ śivāya tu tataḥ param

7.2,13.39ab

सैषा पञ्चाक्षरी विद्या सर्वश्रुतिशिरोगता

saiṣā pañcākṣarī vidyā sarvaśrutiśirogatā

7.2,13.39cd

सर्वजातस्य सर्वस्य बीजभूता सनातनी

sarvajātasya sarvasya bījabhūtā sanātanī

7.2,13.40ab

प्रथमं मन्मुखोद्गीर्णा सा ममैवास्ति वाचिका

prathamaṃ manmukhodgīrṇā sā mamaivāsti vācikā

7.2,13.40cd

तप्तचामीकरप्रख्या पीनोन्नतपयोधरा

taptacāmīkaraprakhyā pīnonnatapayodharā

7.2,13.41ab

चतुर्भुजा त्रिनयना बालेंदुकृतशेखरा

caturbhujā trinayanā bāleṃdukṛtaśekharā

7.2,13.41cd

पद्मोत्पलकरा सौम्या वरदाभयपाणिका

padmotpalakarā saumyā varadābhayapāṇikā

7.2,13.42ab

सर्वलक्षणसंपन्ना सर्वाभरणभूषिता

sarvalakṣaṇasaṃpannā sarvābharaṇabhūṣitā

7.2,13.42cd

सितपद्मासनासीना नीलकुंचितमूर्धजा

sitapadmāsanāsīnā nīlakuṃcitamūrdhajā

7.2,13.43ab

559अ अस्याः पञ्चविधा वर्णाः प्रस्फुरद्रश्मिमंडलाः

559a asyāḥ pañcavidhā varṇāḥ prasphuradraśmimaṃḍalāḥ

7.2,13.43cd

पीतः कृष्णस्तथा धूम्रः स्वर्णाभो रक्त एव च

pītaḥ kṛṣṇastathā dhūmraḥ svarṇābho rakta eva ca

7.2,13.44ab

पृथक्प्रयोज्या यद्येते बिंदुनादविभूषिताः

pṛthakprayojyā yadyete biṃdunādavibhūṣitāḥ

7.2,13.44cd

अर्धचन्द्रनिभो बिंदुर्नादो दीपशिखाकृतिः

ardhacandranibho biṃdurnādo dīpaśikhākṛtiḥ

7.2,13.45ab

बीजं द्वितीयं बीजेषु मंत्रस्यास्य वरानने

bījaṃ dvitīyaṃ bījeṣu maṃtrasyāsya varānane

7.2,13.45cd

दीर्घपूर्वं तुरीयस्य पञ्चमं शक्तिमादिशेत्

dīrghapūrvaṃ turīyasya pañcamaṃ śaktimādiśet

7.2,13.46ab

वामदेवो नाम ऋषिः पंक्तिश्छन्द उदाहृतम्

vāmadevo nāma ṛṣiḥ paṃktiśchanda udāhṛtam

7.2,13.46cd

देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने

devatā śiva evāhaṃ mantrasyāsya varānane

7.2,13.47ab

गौतमो ऽत्रिर्वरारोहे विश्वामित्रस्तथांगिराः

gautamo 'trirvarārohe viśvāmitrastathāṃgirāḥ

7.2,13.47cd

भरद्वाजश्च वर्णानां क्रमशश्चर्षयः स्मृताः

bharadvājaśca varṇānāṃ kramaśaścarṣayaḥ smṛtāḥ

7.2,13.48ab

गायत्र्यनुष्टुप् त्रिष्टुप् च छंदांसि बृहती विराट्

gāyatryanuṣṭup triṣṭup ca chaṃdāṃsi bṛhatī virāṭ

7.2,13.48cd

इन्द्रो रुद्रो हरिर्ब्रह्मा स्कंदस्तेषां च देवताः

indro rudro harirbrahmā skaṃdasteṣāṃ ca devatāḥ

7.2,13.49ab

मम पञ्चमुखान्याहुः स्थाने तेषां वरानने

mama pañcamukhānyāhuḥ sthāne teṣāṃ varānane

7.2,13.49cd

पूर्वादेश्चोर्ध्वपर्यंतं नकारादि यथाक्रमम्

pūrvādeścordhvaparyaṃtaṃ nakārādi yathākramam

7.2,13.50ab

अदात्तः प्रथमो वर्णश्चतुर्थश्च द्वितीयकः

adāttaḥ prathamo varṇaścaturthaśca dvitīyakaḥ

7.2,13.50cd

पञ्चमः स्वरितश्चैव तृतीयो निहतः स्मृतः

pañcamaḥ svaritaścaiva tṛtīyo nihataḥ smṛtaḥ

7.2,13.51ab

मूलविद्या शिवं शैवं सूत्रं पञ्चाक्षरं तथा

mūlavidyā śivaṃ śaivaṃ sūtraṃ pañcākṣaraṃ tathā

7.2,13.51cd

नामान्यस्य विजानीयाच्छैवं मे हृदयं महत्

nāmānyasya vijānīyācchaivaṃ me hṛdayaṃ mahat

7.2,13.52ab

नकारश्शिर उच्येत मकारस्तु शिखोच्यते

nakāraśśira ucyeta makārastu śikhocyate

7.2,13.52cd

शिकारः कवचं तद्वद्वकारो नेत्रमुच्यते

śikāraḥ kavacaṃ tadvadvakāro netramucyate

7.2,13.53ab

यकारो ऽस्त्रं नमस्स्वाहा वषट् हुंवौषडित्यपि

yakāro 'straṃ namassvāhā vaṣaṭ huṃvauṣaḍityapi

7.2,13.53cd

फडित्यपि च वर्णानामन्ते ऽङ्गत्वं यदा तदा

phaḍityapi ca varṇānāmante 'ṅgatvaṃ yadā tadā

7.2,13.54ab

तत्रापि मूलमंत्रो ऽयं किंचिद्भेदसमन्वयात्

tatrāpi mūlamaṃtro 'yaṃ kiṃcidbhedasamanvayāt

7.2,13.54cd

तत्रापि पञ्चमो वर्णो द्वादशस्वरभूषितः

tatrāpi pañcamo varṇo dvādaśasvarabhūṣitaḥ

7.2,13.55ab

तास्मादनेन मंत्रेण मनोवाक्कायभेदतः

tāsmādanena maṃtreṇa manovākkāyabhedataḥ

7.2,13.55cd

आवयोरर्चनं कुर्याज्जपहोमादिकं तथा

āvayorarcanaṃ kuryājjapahomādikaṃ tathā

7.2,13.56ab

यथाप्रज्ञं यथाकालं यथाशास्त्रं यथामति

yathāprajñaṃ yathākālaṃ yathāśāstraṃ yathāmati

7.2,13.56cd

यथाशक्ति यथासंपद्यथायोगं यथारति

yathāśakti yathāsaṃpadyathāyogaṃ yathārati

7.2,13.57ab

यदा कदापि वा भक्त्या यत्र कुत्रापि वा कृता

yadā kadāpi vā bhaktyā yatra kutrāpi vā kṛtā

7.2,13.57cd

येन केनापि वा देवि पूजा मुक्तिं नयिष्यते

yena kenāpi vā devi pūjā muktiṃ nayiṣyate

7.2,13.58ab

मय्यासक्तेन मनसा यत्कृतं मम सुन्दरि

mayyāsaktena manasā yatkṛtaṃ mama sundari

7.2,13.58cd

मत्प्रियं च शिवं चैव क्रमेणाप्यक्रमेण वा

matpriyaṃ ca śivaṃ caiva krameṇāpyakrameṇa vā

7.2,13.59ab

तथापि मम भक्ता ये नात्यंतविवशाः पुनः

tathāpi mama bhaktā ye nātyaṃtavivaśāḥ punaḥ

7.2,13.59cd

तेषां सर्वेषु शास्त्रेषु मयेव नियमः कृतः

teṣāṃ sarveṣu śāstreṣu mayeva niyamaḥ kṛtaḥ

7.2,13.60ab

तत्रादौ संप्रवक्ष्यामि मन्त्रसंग्रहणं शुभम्

tatrādau saṃpravakṣyāmi mantrasaṃgrahaṇaṃ śubham

7.2,13.60cd

यं विना निष्फलं जाप्यं येन वा सफलं भवेत्

yaṃ vinā niṣphalaṃ jāpyaṃ yena vā saphalaṃ bhavet

Chapter 7.2.14

7.2,14.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे पञ्चाक्षरमाहात्म्यवर्णनं नाम त्रयोदशो ऽध्यायः ईश्वर उवाच आज्ञाहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं वरानने

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe pañcākṣaramāhātmyavarṇanaṃ nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ īśvara uvāca ājñāhīnaṃ kriyāhīnaṃ śraddhāhīnaṃ varānane

7.2,14.1cd

आज्ञार्थं दक्षिणाहीनं सदा जप्तं च निष्फलम्

ājñārthaṃ dakṣiṇāhīnaṃ sadā japtaṃ ca niṣphalam

7.2,14.2ab

आज्ञासिद्धं क्रियासिद्धं श्रद्धासिद्धं ममात्मकम्

ājñāsiddhaṃ kriyāsiddhaṃ śraddhāsiddhaṃ mamātmakam

7.2,14.2cd

एवं चेद्दक्षिणायुक्तं मंत्रसिद्धिर्महत्फलम्

evaṃ ceddakṣiṇāyuktaṃ maṃtrasiddhirmahatphalam

7.2,14.3ab

559ब् उपगम्य गुरुं विप्रमाचार्यं तत्त्ववेदिनम्

559b upagamya guruṃ vipramācāryaṃ tattvavedinam

7.2,14.3cd

जापितं सद्गुणोपेतं ध्यानयोगपरायणम्

jāpitaṃ sadguṇopetaṃ dhyānayogaparāyaṇam

7.2,14.4ab

तोषयेत्तं प्रयत्नेन भावशुद्धिसमन्वितः

toṣayettaṃ prayatnena bhāvaśuddhisamanvitaḥ

7.2,14.4cd

वाचा च मनसा चैव कायेन द्रविणेन च

vācā ca manasā caiva kāyena draviṇena ca

7.2,14.5ab

आचार्यं पूजयेद्विप्रः सर्वदातिप्रयत्नतः

ācāryaṃ pūjayedvipraḥ sarvadātiprayatnataḥ

7.2,14.5cd

हस्त्यश्वरथरत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

hastyaśvaratharatnāni kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca

7.2,14.6ab

भूषणानि च वासांसि धान्यानि च धनानि च

bhūṣaṇāni ca vāsāṃsi dhānyāni ca dhanāni ca

7.2,14.6cd

एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या च विभवे सति

etāni gurave dadyādbhaktyā ca vibhave sati

7.2,14.7ab

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्सिद्धिमात्मनः

vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadīcchetsiddhimātmanaḥ

7.2,14.7cd

पश्चान्निवेद्य स्वात्मानं गुरवे सपरिच्छदम्

paścānnivedya svātmānaṃ gurave saparicchadam

7.2,14.8ab

एवं संपूज्य विधिवद्यथाशक्तित्ववंचयन्

evaṃ saṃpūjya vidhivadyathāśaktitvavaṃcayan

7.2,14.8cd

आददीत गुरोर्मंत्रं ज्ञानं चैव क्रमेण तु

ādadīta gurormaṃtraṃ jñānaṃ caiva krameṇa tu

7.2,14.9ab

एवं तुष्टो गुरुः शिष्यं पूजकं वत्सरोषितम्

evaṃ tuṣṭo guruḥ śiṣyaṃ pūjakaṃ vatsaroṣitam

7.2,14.9cd

शुश्रूषुमनहंकारं स्नातं शुचिमुपोषितम्

śuśrūṣumanahaṃkāraṃ snātaṃ śucimupoṣitam

7.2,14.10ab

स्नापयित्वा विशुद्ध्यर्थं पूर्णकुंभघृतेन वै

snāpayitvā viśuddhyarthaṃ pūrṇakuṃbhaghṛtena vai

7.2,14.10cd

जलेन मन्त्रशुद्धेन पुण्यद्रव्ययुतेन च

jalena mantraśuddhena puṇyadravyayutena ca

7.2,14.11ab

अलंकृत्य सुवेषं च गंधस्रग्वस्त्रभूषणैः

alaṃkṛtya suveṣaṃ ca gaṃdhasragvastrabhūṣaṇaiḥ

7.2,14.11cd

पुण्याहं वाचयित्वा च ब्राह्मणानभिपूज्य च

puṇyāhaṃ vācayitvā ca brāhmaṇānabhipūjya ca

7.2,14.12ab

समुद्रतीरे नद्यां च गोष्ठे देवालये ऽपि वा

samudratīre nadyāṃ ca goṣṭhe devālaye 'pi vā

7.2,14.12cd

शुचौ देशे गृहे वापि काले सिद्धिकरे तिथौ

śucau deśe gṛhe vāpi kāle siddhikare tithau

7.2,14.13ab

नक्षत्रे शुभयोगे च सर्वदोषविवर्जिते

nakṣatre śubhayoge ca sarvadoṣavivarjite

7.2,14.13cd

अनुगृह्य ततो दद्याज्ज्ञानं मम यथाविधि

anugṛhya tato dadyājjñānaṃ mama yathāvidhi

7.2,14.14ab

स्वरेणोच्चारयेत्सम्यगेकांते ऽतिप्रसन्नधीः

svareṇoccārayetsamyagekāṃte 'tiprasannadhīḥ

7.2,14.14cd

उच्चार्योच्चारयित्वा तमावयोर्मंत्रमुत्तमम्

uccāryoccārayitvā tamāvayormaṃtramuttamam

7.2,14.15ab

शिवं चास्तु शुभं चास्तु शोभनो ऽस्तु प्रियो ऽस्त्विति

śivaṃ cāstu śubhaṃ cāstu śobhano 'stu priyo 'stviti

7.2,14.15cd

एवं दद्याद्गुरुर्मंत्रमाज्ञां चैव ततः परम्

evaṃ dadyādgururmaṃtramājñāṃ caiva tataḥ param

7.2,14.16ab

एवं लब्ध्वा गुरोर्मंत्रमाज्ञां चैव समाहितः

evaṃ labdhvā gurormaṃtramājñāṃ caiva samāhitaḥ

7.2,14.16cd

संकल्प्य च जपेन्नित्यं पुरश्चरणपूर्वकम्

saṃkalpya ca japennityaṃ puraścaraṇapūrvakam

7.2,14.17ab

यावज्जीवं जपेन्नित्यमष्टोत्तरसहस्रकम्

yāvajjīvaṃ japennityamaṣṭottarasahasrakam

7.2,14.17cd

अनन्यस्तत्परो भूत्वा स याति परमां गतिम्

ananyastatparo bhūtvā sa yāti paramāṃ gatim

7.2,14.18ab

जपेदक्षरलक्षं वै चतुर्गुणितमादरात्

japedakṣaralakṣaṃ vai caturguṇitamādarāt

7.2,14.18cd

नक्ताशी संयमी यस्स पौरश्चरणिकः स्मृतः

naktāśī saṃyamī yassa pauraścaraṇikaḥ smṛtaḥ

7.2,14.19ab

यः पुरश्चरणं कृत्वा नित्यजापी भवेत्पुनः

yaḥ puraścaraṇaṃ kṛtvā nityajāpī bhavetpunaḥ

7.2,14.19cd

तस्य नास्ति समो लोके स सिद्धः सिद्धदो भवेत्

tasya nāsti samo loke sa siddhaḥ siddhado bhavet

7.2,14.20ab

स्नानं कृत्वा शुचौ देशे बद्ध्वा रुचिरमानसम्

snānaṃ kṛtvā śucau deśe baddhvā ruciramānasam

7.2,14.20cd

त्वया मां हृदि संचिंत्य संचिंत्य स्वगुरुं ततः

tvayā māṃ hṛdi saṃciṃtya saṃciṃtya svaguruṃ tataḥ

7.2,14.21ab

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा मौनी चैकाग्रमानसः

udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā maunī caikāgramānasaḥ

7.2,14.21cd

विशोध्य पञ्चतत्त्वानि दहनप्लावनादिभिः

viśodhya pañcatattvāni dahanaplāvanādibhiḥ

7.2,14.22ab

मन्त्रन्यासादिकं कृत्वा सफलीकृतविग्रहः

mantranyāsādikaṃ kṛtvā saphalīkṛtavigrahaḥ

7.2,14.22cd

आवयोर्विग्रहौ ध्यायन्प्राणापानौ नियम्य च

āvayorvigrahau dhyāyanprāṇāpānau niyamya ca

7.2,14.23ab

विद्यास्थानं स्वकं रूपमृषिञ्छन्दो ऽधिदैवतम्

vidyāsthānaṃ svakaṃ rūpamṛṣiñchando 'dhidaivatam

7.2,14.23cd

बीजं शक्तिं तथा वाक्यं स्मृत्वा पञ्चाक्षरीं जपेत्

bījaṃ śaktiṃ tathā vākyaṃ smṛtvā pañcākṣarīṃ japet

7.2,14.24ab

उत्तमं मानसं जाप्यमुपांशुं चैवमध्यमम्

uttamaṃ mānasaṃ jāpyamupāṃśuṃ caivamadhyamam

7.2,14.24cd

अधमं वाचिकं प्राहुरागमार्थविशारदाः

adhamaṃ vācikaṃ prāhurāgamārthaviśāradāḥ

7.2,14.25ab

560अ उत्तमं रुद्रदैवत्यं मध्यमं विष्णुदैवतम्

560a uttamaṃ rudradaivatyaṃ madhyamaṃ viṣṇudaivatam

7.2,14.25cd

अधमं ब्रह्मदैवत्यमित्याहुरनुपूर्वशः

adhamaṃ brahmadaivatyamityāhuranupūrvaśaḥ

7.2,14.26ab

यदुच्चनीचस्वरितैःस्पष्टास्पष्टपदाक्षरैः

yaduccanīcasvaritaiḥspaṣṭāspaṣṭapadākṣaraiḥ

7.2,14.26cd

मंत्रमुच्चारयेद्वाचा वाचिको ऽयं जपस्स्मृतः

maṃtramuccārayedvācā vāciko 'yaṃ japassmṛtaḥ

7.2,14.27ab

जिह्वामात्रपरिस्पंदादीषदुच्चारितो ऽपि वा

jihvāmātraparispaṃdādīṣaduccārito 'pi vā

7.2,14.27cd

अपरैरश्रुतः किंचिच्छ्रुतो वोपांशुरुच्यते

aparairaśrutaḥ kiṃcicchruto vopāṃśurucyate

7.2,14.28ab

धिया यदक्षरश्रेण्या वर्णाद्वर्णं पदात्पदम्

dhiyā yadakṣaraśreṇyā varṇādvarṇaṃ padātpadam

7.2,14.28cd

शब्दार्थचिंतनं भूयः कथ्यते मानसो जपः

śabdārthaciṃtanaṃ bhūyaḥ kathyate mānaso japaḥ

7.2,14.29ab

वाचिकस्त्वेक एव स्यादुपांशुः शतमुच्यते

vācikastveka eva syādupāṃśuḥ śatamucyate

7.2,14.29cd

साहस्रं मानसः प्रोक्तः सगर्भस्तु शताधिकः

sāhasraṃ mānasaḥ proktaḥ sagarbhastu śatādhikaḥ

7.2,14.30ab

प्राणायामसमायुक्तस्सगर्भो जप उच्यते

prāṇāyāmasamāyuktassagarbho japa ucyate

7.2,14.30cd

आद्यंतयोरगर्भो ऽपि प्राणायामः प्रशस्यते

ādyaṃtayoragarbho 'pi prāṇāyāmaḥ praśasyate

7.2,14.31ab

चत्वारिंशत्समावृत्तीः प्राणानायम्य संस्मरेत्

catvāriṃśatsamāvṛttīḥ prāṇānāyamya saṃsmaret

7.2,14.31cd

मंत्रं मंत्रार्थविद्धीमानशक्तः शक्तितो जपेत्

maṃtraṃ maṃtrārthaviddhīmānaśaktaḥ śaktito japet

7.2,14.32ab

पञ्चकं त्रिकमेकं वा प्राणायामं समाचरेत्

pañcakaṃ trikamekaṃ vā prāṇāyāmaṃ samācaret

7.2,14.32cd

अगर्भं वा सगर्भं वा सगर्भस्तत्र शस्यते

agarbhaṃ vā sagarbhaṃ vā sagarbhastatra śasyate

7.2,14.33ab

सगर्भादपि साहस्रं सध्यानो जप उच्यते

sagarbhādapi sāhasraṃ sadhyāno japa ucyate

7.2,14.33cd

एषु पञ्चविधेष्वेकः कर्तव्यः शक्तितो जपः

eṣu pañcavidheṣvekaḥ kartavyaḥ śaktito japaḥ

7.2,14.34ab

अङ्गुल्या जपसंख्यानमेकमेवमुदाहृतम्

aṅgulyā japasaṃkhyānamekamevamudāhṛtam

7.2,14.34cd

रेखयाष्टगुणं विद्यात्पुत्रजीवैर्दशाधिकम्

rekhayāṣṭaguṇaṃ vidyātputrajīvairdaśādhikam

7.2,14.35ab

शतं स्याच्छंखमणिभिः प्रवालैस्तु सहस्रकम्

śataṃ syācchaṃkhamaṇibhiḥ pravālaistu sahasrakam

7.2,14.35cd

स्फटिकैर्दशसाहस्रं मौक्तिकैर्लक्षमुच्यते

sphaṭikairdaśasāhasraṃ mauktikairlakṣamucyate

7.2,14.36ab

पद्माक्षैर्दशलक्षन्तु सौवर्णैः कोटिरुच्यते

padmākṣairdaśalakṣantu sauvarṇaiḥ koṭirucyate

7.2,14.36cd

कुशग्रंथ्या च रुद्राक्षैरनंतगुणितं भवेत्

kuśagraṃthyā ca rudrākṣairanaṃtaguṇitaṃ bhavet

7.2,14.37ab

त्रिंशदक्षैः कृता माला धनदा जपकर्मणि

triṃśadakṣaiḥ kṛtā mālā dhanadā japakarmaṇi

7.2,14.37cd

सप्तविंशतिसंख्यातैरक्षैः पुष्टिप्रदा भवेत्

saptaviṃśatisaṃkhyātairakṣaiḥ puṣṭipradā bhavet

7.2,14.38ab

पञ्चविंशतिसंख्यातैः कृता मुक्तिं प्रयच्छति

pañcaviṃśatisaṃkhyātaiḥ kṛtā muktiṃ prayacchati

7.2,14.38cd

अक्षैस्तु पञ्चदशभिरभिचारफलप्रदा

akṣaistu pañcadaśabhirabhicāraphalapradā

7.2,14.39ab

अंगुष्ठं मोक्षदं विद्यात्तर्जनीं शत्रुनाशिनीम्

aṃguṣṭhaṃ mokṣadaṃ vidyāttarjanīṃ śatrunāśinīm

7.2,14.39cd

मध्यमां धनदां शांतिं करोत्येषा ह्यनामिका

madhyamāṃ dhanadāṃ śāṃtiṃ karotyeṣā hyanāmikā

7.2,14.40ab

अष्टोत्तरशतं माला तत्र स्यादुत्तमोत्तमा

aṣṭottaraśataṃ mālā tatra syāduttamottamā

7.2,14.40cd

शतसंख्योत्तमा माला पञ्चाशद्भिस्तु मध्यमा

śatasaṃkhyottamā mālā pañcāśadbhistu madhyamā

7.2,14.41ab

चतुः पञ्चाशदक्षैस्तु हृच्छ्रेष्ठा हि प्रकीर्तिता

catuḥ pañcāśadakṣaistu hṛcchreṣṭhā hi prakīrtitā

7.2,14.41cd

इत्येवं मालया कुर्याज्जपं कस्मै न दर्शयेत्

ityevaṃ mālayā kuryājjapaṃ kasmai na darśayet

7.2,14.42ab

कनिष्ठा क्षरिणी प्रोक्ता जपकर्मणि शोभना

kaniṣṭhā kṣariṇī proktā japakarmaṇi śobhanā

7.2,14.42cd

अंगुष्ठेन जपेज्जप्यमन्यैरंगुलिभिस्सह

aṃguṣṭhena japejjapyamanyairaṃgulibhissaha

7.2,14.43ab

अंगुष्ठेन विना जप्यं कृतं तदफलं यतः

aṃguṣṭhena vinā japyaṃ kṛtaṃ tadaphalaṃ yataḥ

7.2,14.43cd

गृहे जपं समं विद्याद्गोष्ठे शतगुणं विदुः

gṛhe japaṃ samaṃ vidyādgoṣṭhe śataguṇaṃ viduḥ

7.2,14.44ab

पुण्यारण्ये तथारामे सहस्रगुणमुच्यते

puṇyāraṇye tathārāme sahasraguṇamucyate

7.2,14.44cd

अयुतं पर्वते पुण्ये नद्यां लक्षमुदाहृतम्

ayutaṃ parvate puṇye nadyāṃ lakṣamudāhṛtam

7.2,14.45ab

कोटिं देवालये प्राहुरनन्तं मम सन्निधौ

koṭiṃ devālaye prāhuranantaṃ mama sannidhau

7.2,14.45cd

सूर्यस्याग्नेर्गुरोरिंदोर्दीपस्य च जलस्य च

sūryasyāgnerguroriṃdordīpasya ca jalasya ca

7.2,14.46ab

विप्राणां च गवां चैव सन्निधौ शस्यते जपः

viprāṇāṃ ca gavāṃ caiva sannidhau śasyate japaḥ

7.2,14.46cd

560ब् तत्पूर्वाभिमुखं वश्यं दक्षिणं चाभिचारिकम्

560b tatpūrvābhimukhaṃ vaśyaṃ dakṣiṇaṃ cābhicārikam

7.2,14.47ab

पश्चिमं धनदं विद्यादौत्तरं शातिदं भवेत्

paścimaṃ dhanadaṃ vidyādauttaraṃ śātidaṃ bhavet

7.2,14.47cd

सूर्याग्निविप्रदेवानां गुरूणामपि सन्निधौ

sūryāgnivipradevānāṃ gurūṇāmapi sannidhau

7.2,14.48ab

अन्येषां च प्रसक्तानां मन्त्रं न विमुखो जपेत्

anyeṣāṃ ca prasaktānāṃ mantraṃ na vimukho japet

7.2,14.48cd

उष्णीषी कुंचुकी नम्रो मुक्तकेशो गलावृतः

uṣṇīṣī kuṃcukī namro muktakeśo galāvṛtaḥ

7.2,14.49ab

अपवित्रकरो ऽशुद्धो विलपन्न जपेत्क्वचित्

apavitrakaro 'śuddho vilapanna japetkvacit

7.2,14.49cd

क्रोधं मदं क्षुतं त्रीणि निष्ठीवनविजृंभणे

krodhaṃ madaṃ kṣutaṃ trīṇi niṣṭhīvanavijṛṃbhaṇe

7.2,14.50ab

दर्शनं च श्वनीचानां वर्जयेज्जपकर्मणि

darśanaṃ ca śvanīcānāṃ varjayejjapakarmaṇi

7.2,14.50cd

आचमेत्संभवे तेषां स्मरेद्वा मां त्वया सह

ācametsaṃbhave teṣāṃ smaredvā māṃ tvayā saha

7.2,14.51ab

ज्योतींषि च प्रपश्येद्वा कुर्याद्वा प्राणसंयमम्

jyotīṃṣi ca prapaśyedvā kuryādvā prāṇasaṃyamam

7.2,14.51cd

अनासनः शयाने वा गच्छन्नुत्थित एव वा

anāsanaḥ śayāne vā gacchannutthita eva vā

7.2,14.52ab

रथ्यायामशिवे स्थाने न जपेत्तिमिरान्तरे

rathyāyāmaśive sthāne na japettimirāntare

7.2,14.52cd

प्रसार्य न जपेत्पादौ कुक्कुटासन एव वा

prasārya na japetpādau kukkuṭāsana eva vā

7.2,14.53ab

यानशय्याधिरूढो वा चिंताव्याकुलितो ऽथ वा

yānaśayyādhirūḍho vā ciṃtāvyākulito 'tha vā

7.2,14.53cd

शक्तश्चेत्सर्वमेवैतदशक्तः शक्तितो जपेत्

śaktaścetsarvamevaitadaśaktaḥ śaktito japet

7.2,14.54ab

किमत्र बहुनोक्तेन समासेन वचः शृणु

kimatra bahunoktena samāsena vacaḥ śṛṇu

7.2,14.54cd

सदाचारो जपञ्छुद्धं ध्यायन्भद्रं समश्नुते

sadācāro japañchuddhaṃ dhyāyanbhadraṃ samaśnute

7.2,14.55ab

आचारः परमो धर्म आचारः परमं धनं

ācāraḥ paramo dharma ācāraḥ paramaṃ dhanaṃ

7.2,14.55cd

आचारः परमा विद्या आचारः परमा गतिः

ācāraḥ paramā vidyā ācāraḥ paramā gatiḥ

7.2,14.56ab

आचारहीनः पुरुषो लोके भवति निंदितः

ācārahīnaḥ puruṣo loke bhavati niṃditaḥ

7.2,14.56cd

परत्र च सुखी न स्यात्तस्मादाचारवान्भवेत्

paratra ca sukhī na syāttasmādācāravānbhavet

7.2,14.57ab

यस्य यद्विहितं कर्म वेदे शास्त्रे च वैदिकैः

yasya yadvihitaṃ karma vede śāstre ca vaidikaiḥ

7.2,14.57cd

तस्य तेन समाचारः सदाचारो न चेतरः

tasya tena samācāraḥ sadācāro na cetaraḥ

7.2,14.58ab

सद्भिराचरितत्वाच्च सदाचारः स उच्यते

sadbhirācaritatvācca sadācāraḥ sa ucyate

7.2,14.58cd

सदाचारस्य तस्याहुरास्तिक्यं मूलकारणम्

sadācārasya tasyāhurāstikyaṃ mūlakāraṇam

7.2,14.59ab

आस्तिकश्चेत्प्रमादाद्यैः सदाचारादविच्युतः

āstikaścetpramādādyaiḥ sadācārādavicyutaḥ

7.2,14.59cd

न दुष्यति नरो नित्यं तस्मादास्तिकतां व्रजेत्

na duṣyati naro nityaṃ tasmādāstikatāṃ vrajet

7.2,14.60ab

यथेहास्ति सुखं दुःखं सुकृतैर्दुष्कृतैरपि

yathehāsti sukhaṃ duḥkhaṃ sukṛtairduṣkṛtairapi

7.2,14.60cd

तथा परत्र चास्तीति मतिरास्तिक्यमुच्यते

tathā paratra cāstīti matirāstikyamucyate

7.2,14.61ab

रहस्यमन्यद्वक्ष्यामि गोपनीयमिदं प्रिये

rahasyamanyadvakṣyāmi gopanīyamidaṃ priye

7.2,14.61cd

न वाच्यं यस्य कस्यापि नास्तिकस्याथ वा पशोः

na vācyaṃ yasya kasyāpi nāstikasyātha vā paśoḥ

7.2,14.62ab

सदाचारविहीनस्य पतितस्यान्त्यजस्य च

sadācāravihīnasya patitasyāntyajasya ca

7.2,14.62cd

पञ्चाक्षरात्परं नास्ति परित्राणं कलौ युगे

pañcākṣarātparaṃ nāsti paritrāṇaṃ kalau yuge

7.2,14.63ab

गच्छतस्तिष्ठतो वापि स्वेच्छया कर्म कुर्वतः

gacchatastiṣṭhato vāpi svecchayā karma kurvataḥ

7.2,14.63cd

अशुचेर्वा शुचेर्वापि मन्त्रो ऽयन्न च निष्फलः

aśucervā śucervāpi mantro 'yanna ca niṣphalaḥ

7.2,14.64ab

अनाचारवतां पुंसामविशुद्धषडध्वनाम्

anācāravatāṃ puṃsāmaviśuddhaṣaḍadhvanām

7.2,14.64cd

अनादिष्टो ऽपि गुरुणा मन्त्रो ऽयं न च निष्फलः

anādiṣṭo 'pi guruṇā mantro 'yaṃ na ca niṣphalaḥ

7.2,14.65ab

अन्त्यजस्यापि मूर्खस्य मूढस्य पतितस्य च

antyajasyāpi mūrkhasya mūḍhasya patitasya ca

7.2,14.65cd

निर्मर्यादस्य नीचस्य मंत्रो ऽयं न च निष्फलः

nirmaryādasya nīcasya maṃtro 'yaṃ na ca niṣphalaḥ

7.2,14.66ab

सर्वावस्थां गतस्यापि मयि भक्तिमतः परम्

sarvāvasthāṃ gatasyāpi mayi bhaktimataḥ param

7.2,14.66cd

सिध्यत्येव न संदेहो नापरस्य तु कस्यचित्

sidhyatyeva na saṃdeho nāparasya tu kasyacit

7.2,14.67ab

न लग्नतिथिनक्षत्रवारयोगादयः प्रिये

na lagnatithinakṣatravārayogādayaḥ priye

7.2,14.67cd

अस्यात्यंतमवेक्ष्याः स्युर्नैष सप्तस्सदोदितः

asyātyaṃtamavekṣyāḥ syurnaiṣa saptassadoditaḥ

7.2,14.68ab

561अ न कदाचिन्न कस्यापि रिपुरेष महामनुः

561a na kadācinna kasyāpi ripureṣa mahāmanuḥ

7.2,14.68cd

सुसिद्धो वापि सिद्धो वा साध्यो वापि भविष्यति

susiddho vāpi siddho vā sādhyo vāpi bhaviṣyati

7.2,14.69ab

सिद्धेन गुरुणादिष्टस्सुसिद्ध इति कथ्यते

siddhena guruṇādiṣṭassusiddha iti kathyate

7.2,14.69cd

असिद्धेनापि वा दत्तस्सिद्धसाध्यस्तु केवलः

asiddhenāpi vā dattassiddhasādhyastu kevalaḥ

7.2,14.70ab

असाधितस्साधितो वा सिध्यत्वेन न संशयः

asādhitassādhito vā sidhyatvena na saṃśayaḥ

7.2,14.70cd

श्रद्धातिशययुक्तस्य मयि मंत्रे तथा गुरौ

śraddhātiśayayuktasya mayi maṃtre tathā gurau

7.2,14.71ab

तस्मान्मंत्रान्तरांस्त्यक्त्वा सापायान् 1अधिकारतः

tasmānmaṃtrāntarāṃstyaktvā sāpāyān 1adhikārataḥ

7.2,14.71cd

आश्रमेत्परमां विद्यां साक्षात्पञ्चाक्षरीं बुधः

āśrametparamāṃ vidyāṃ sākṣātpañcākṣarīṃ budhaḥ

7.2,14.72ab

मंत्रान्तरेषु सिद्धेषु मंत्र एष न सिध्यति

maṃtrāntareṣu siddheṣu maṃtra eṣa na sidhyati

7.2,14.72cd

सिद्धे त्वस्मिन्महामंत्रे ते च सिद्धा भवंत्युत

siddhe tvasminmahāmaṃtre te ca siddhā bhavaṃtyuta

7.2,14.73ab

यथा देवेष्वलब्धो ऽस्मि लब्धेष्वपि महेश्वरि

yathā deveṣvalabdho 'smi labdheṣvapi maheśvari

7.2,14.73cd

मयि लब्धे तु ते लब्धा मंत्रेष्वेषु समो विधिः

mayi labdhe tu te labdhā maṃtreṣveṣu samo vidhiḥ

7.2,14.74ab

ये दोषास्सर्वमंत्राणां न ते ऽस्मिन्संभवंत्यपि

ye doṣāssarvamaṃtrāṇāṃ na te 'sminsaṃbhavaṃtyapi

7.2,14.74cd

अस्य मंत्रस्य जात्यादीननपेक्ष्य प्रवर्तनात्

asya maṃtrasya jātyādīnanapekṣya pravartanāt

7.2,14.75ab

तथापि नैव क्षुद्रेषु फलेषु प्रति योगिषु

tathāpi naiva kṣudreṣu phaleṣu prati yogiṣu

7.2,14.75cd

सहसा विनियुंजीत तस्मादेष महाबलः

sahasā viniyuṃjīta tasmādeṣa mahābalaḥ

7.2,14.76ab

उपमन्युरुवाच एवं साक्षान्महादेव्यै महादेवेन शूलिना

upamanyuruvāca evaṃ sākṣānmahādevyai mahādevena śūlinā

7.2,14.76cd

हिता य जगतामुक्तः पञ्चाक्षरविधिर्यथा

hitā ya jagatāmuktaḥ pañcākṣaravidhiryathā

7.2,14.77ab

य इदं कीर्तयेद्भक्त्या शृणुयाद्वा समाहितः

ya idaṃ kīrtayedbhaktyā śṛṇuyādvā samāhitaḥ

7.2,14.77cd

सर्वपापविनिर्मुक्तः प्रयाति परमां गतिम्

sarvapāpavinirmuktaḥ prayāti paramāṃ gatim

Chapter 7.2.15

7.2,15.1ab

1 नाशयुक्तानित्यर्थः ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखंडे पञ्चाक्षरमहिमवर्णनं नाम चतुर्दशोध्यायः श्रीकृष्ण उवाच भगवान्मंत्रमाहात्म्यं भवता कथितं प्रभो

1 nāśayuktānityarthaḥ oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe pañcākṣaramahimavarṇanaṃ nāma caturdaśodhyāyaḥ śrīkṛṣṇa uvāca bhagavānmaṃtramāhātmyaṃ bhavatā kathitaṃ prabho

7.2,15.1cd

तत्प्रयोगविधानं च साक्षाच्छ्रुतिसमं यथा

tatprayogavidhānaṃ ca sākṣācchrutisamaṃ yathā

7.2,15.2ab

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवसंस्कारमुत्तमम्

idānīṃ śrotumicchāmi śivasaṃskāramuttamam

7.2,15.2cd

मंत्रसंग्रहणे किंचित्सूचितन्न तु विस्मृतम्

maṃtrasaṃgrahaṇe kiṃcitsūcitanna tu vismṛtam

7.2,15.3ab

उपमन्युरुवाच हन्त ते कथयिष्यामि सर्वपापविशोधनम्

upamanyuruvāca hanta te kathayiṣyāmi sarvapāpaviśodhanam

7.2,15.3cd

संस्कारं परमं पुण्यं शिवेन पतिभाषितम्

saṃskāraṃ paramaṃ puṇyaṃ śivena patibhāṣitam

7.2,15.4ab

सम्यक् कृताधिकारः स्यात्पूजादिषु नरो यतः

samyak kṛtādhikāraḥ syātpūjādiṣu naro yataḥ

7.2,15.4cd

संस्कारः कथ्यते तेन षडध्वपरिशोधनम्

saṃskāraḥ kathyate tena ṣaḍadhvapariśodhanam

7.2,15.5ab

दीयते येन विज्ञानं क्षीयते पाशबंधनम्

dīyate yena vijñānaṃ kṣīyate pāśabaṃdhanam

7.2,15.5cd

तस्मात्संस्कार एवायं दीक्षेत्यपि च कथ्यते

tasmātsaṃskāra evāyaṃ dīkṣetyapi ca kathyate

7.2,15.6ab

शांभवी चैव शाक्ती च मांत्री चैव शिवागमे

śāṃbhavī caiva śāktī ca māṃtrī caiva śivāgame

7.2,15.6cd

दीक्षोपदिश्यते त्रेधा शिवेन परमात्मना

dīkṣopadiśyate tredhā śivena paramātmanā

7.2,15.7ab

गुरोरालोकमात्रेण स्पर्शात्संभाषणादपि

gurorālokamātreṇa sparśātsaṃbhāṣaṇādapi

7.2,15.7cd

सद्यस्संज्ञा भवेज्जंतोः पाशोपक्षयकारिणी

sadyassaṃjñā bhavejjaṃtoḥ pāśopakṣayakāriṇī

7.2,15.8ab

सा दीक्षा शांभवी प्रोक्ता सा पुनर्भिद्यते द्विधा

sā dīkṣā śāṃbhavī proktā sā punarbhidyate dvidhā

7.2,15.8cd

तीव्रा तीव्रतरा चेति पाशो पक्षयभेदतः

tīvrā tīvratarā ceti pāśo pakṣayabhedataḥ

7.2,15.9ab

यया स्यान्निर्वृतिः सद्यस्सैव तीव्रतरा मता

yayā syānnirvṛtiḥ sadyassaiva tīvratarā matā

7.2,15.9cd

561ब् तीव्रा तु जीवतोत्यंतं पुंसः पापविशोधिका

561b tīvrā tu jīvatotyaṃtaṃ puṃsaḥ pāpaviśodhikā

7.2,15.10ab

शक्ती ज्ञानवती दीक्षा शिष्यदेहं प्रविश्य तु

śaktī jñānavatī dīkṣā śiṣyadehaṃ praviśya tu

7.2,15.10cd

गुरुणा योगमार्गेण क्रियते ज्ञानचक्षुषा

guruṇā yogamārgeṇa kriyate jñānacakṣuṣā

7.2,15.11ab

मांत्री क्रियावती दीक्षा कुंडमंडलपूर्विका

māṃtrī kriyāvatī dīkṣā kuṃḍamaṃḍalapūrvikā

7.2,15.11cd

मंदमंदतरोद्देशात्कर्तव्या गुरुणा बहिः

maṃdamaṃdataroddeśātkartavyā guruṇā bahiḥ

7.2,15.12ab

शक्तिपातानुसारेण शिष्यो ऽनुग्रहमर्हति

śaktipātānusāreṇa śiṣyo 'nugrahamarhati

7.2,15.12cd

शैवधर्मानुसारस्य तन्मूलत्वात्समासतः

śaivadharmānusārasya tanmūlatvātsamāsataḥ

7.2,15.13ab

यत्र शक्तिर्न पतिता तत्र शुद्धिर्न जायते

yatra śaktirna patitā tatra śuddhirna jāyate

7.2,15.13cd

न विद्या न शिवाचारो न मुक्तिर्न च सिद्धयः

na vidyā na śivācāro na muktirna ca siddhayaḥ

7.2,15.14ab

तस्माल्लिंगानि संवीक्ष्य शक्तिपातस्य भूयसः

tasmālliṃgāni saṃvīkṣya śaktipātasya bhūyasaḥ

7.2,15.14cd

ज्ञानेन क्रियया वाथ गुरुश्शिष्यं विशोधयेत्

jñānena kriyayā vātha guruśśiṣyaṃ viśodhayet

7.2,15.15ab

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्स विनश्यति दुर्मतिः

yo 'nyathā kurute mohātsa vinaśyati durmatiḥ

7.2,15.15cd

तस्मात्सर्वप्रकारेण गुरुः शिष्यं परीक्षयेत्

tasmātsarvaprakāreṇa guruḥ śiṣyaṃ parīkṣayet

7.2,15.16ab

लक्षणं शक्तिपातस्य प्रबोधानंदसंभवः

lakṣaṇaṃ śaktipātasya prabodhānaṃdasaṃbhavaḥ

7.2,15.16cd

सा यस्मात्परमा शक्तिः प्रबोधानंदरूपिणी

sā yasmātparamā śaktiḥ prabodhānaṃdarūpiṇī

7.2,15.17ab

आनंदबोधयोर्लिंगमंतःकरणविक्रियाः

ānaṃdabodhayorliṃgamaṃtaḥkaraṇavikriyāḥ

7.2,15.17cd

यथा स्यात्कंपरोमांचस्वरनेत्रांगविक्रियाः

yathā syātkaṃparomāṃcasvaranetrāṃgavikriyāḥ

7.2,15.18ab

शिष्योपि लक्षणैरेभिः कुर्याद्गुरुपरीक्षणम्

śiṣyopi lakṣaṇairebhiḥ kuryādguruparīkṣaṇam

7.2,15.18cd

तत्संपर्कैः शिवार्चादौ संगतैर्वाथ तद्गतैः

tatsaṃparkaiḥ śivārcādau saṃgatairvātha tadgataiḥ

7.2,15.19ab

शिष्यस्तु शिक्षणीयत्वाद्गुरोर्गौरवकारणात्

śiṣyastu śikṣaṇīyatvādgurorgauravakāraṇāt

7.2,15.19cd

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गुरोर्गौरवमाचरेत्

tasmātsarvaprayatnena gurorgauravamācaret

7.2,15.20ab

यो गुरुस्स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः

yo gurussa śivaḥ prokto yaḥ śivaḥ sa guruḥ smṛtaḥ

7.2,15.20cd

गुरुर्वा शिव एवाथ विद्याकारेण संस्थितः

gururvā śiva evātha vidyākāreṇa saṃsthitaḥ

7.2,15.21ab

यथा शिवस्तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः

yathā śivastathā vidyā yathā vidyā tathā guruḥ

7.2,15.21cd

शिवविद्या गुरूणां च पूजया सदृशं फलम्

śivavidyā gurūṇāṃ ca pūjayā sadṛśaṃ phalam

7.2,15.22ab

सर्वदेवात्मकश्चासौ सर्वमंत्रमयो गुरुः

sarvadevātmakaścāsau sarvamaṃtramayo guruḥ

7.2,15.22cd

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यस्याज्ञां शिरसा वहेत्

tasmātsarvaprayatnena yasyājñāṃ śirasā vahet

7.2,15.23ab

श्रेयो ऽर्थी यदि गुर्वाज्ञां मनसापि न लंघयेत्

śreyo 'rthī yadi gurvājñāṃ manasāpi na laṃghayet

7.2,15.23cd

गुर्वाज्ञापालको यस्माज्ज्ञानसंपत्तिमश्नुते

gurvājñāpālako yasmājjñānasaṃpattimaśnute

7.2,15.24ab

गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्भुंजन्नान्यत्कर्म समाचरेत्

gacchaṃstiṣṭhansvapanbhuṃjannānyatkarma samācaret

7.2,15.24cd

समक्षं यदि कुर्वीत सर्वं चानुज्ञया गुरोः

samakṣaṃ yadi kurvīta sarvaṃ cānujñayā guroḥ

7.2,15.25ab

गुरोर्गृहे समक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत्

gurorgṛhe samakṣaṃ vā na yatheṣṭāsano bhavet

7.2,15.25cd

गुरुर्देवो यतः साक्षात्तद्गृहं देवमन्दिरम्

gururdevo yataḥ sākṣāttadgṛhaṃ devamandiram

7.2,15.26ab

पापिनां च यथा संगात्तत्पापात्पतितो भवेत्

pāpināṃ ca yathā saṃgāttatpāpātpatito bhavet

7.2,15.26cd

यथेह वह्निसंपर्कान्मलं त्यजति कांचनम्

yatheha vahnisaṃparkānmalaṃ tyajati kāṃcanam

7.2,15.27ab

तथैव गुरुसंपर्कात्पापं त्यजति मानवः

tathaiva gurusaṃparkātpāpaṃ tyajati mānavaḥ

7.2,15.27cd

यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुम्भो विलीयते

yathā vahnisamīpastho ghṛtakumbho vilīyate

7.2,15.28ab

तथा पापं विलीयेत ह्याचार्यस्य समीपतः

tathā pāpaṃ vilīyeta hyācāryasya samīpataḥ

7.2,15.28cd

यथा प्रज्वलितो वह्निः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

yathā prajvalito vahniḥ śuṣkamārdraṃ ca nirdahet

7.2,15.29ab

तथायमपि संतुष्टो गुरुः पापं क्षणाद्दहेत्

tathāyamapi saṃtuṣṭo guruḥ pāpaṃ kṣaṇāddahet

7.2,15.29cd

मनसा कर्मणा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत्

manasā karmaṇā vācā guroḥ krodhaṃ na kārayet

7.2,15.30ab

तस्य क्रोधेन दह्यंते ह्यायुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः

tasya krodhena dahyaṃte hyāyuḥśrījñānasatkriyāḥ

7.2,15.30cd

तत्क्रोधकारिणो ये स्युस्तेषां यज्ञाश्च निष्फलाः

tatkrodhakāriṇo ye syusteṣāṃ yajñāśca niṣphalāḥ

7.2,15.31ab

562अ यमश्च नियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा

562a yamaśca niyamāścaiva nātra kāryā vicāraṇā

7.2,15.31cd

गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेज्जातुचिन्नरः

gurorviruddhaṃ yadvākyaṃ na vadejjātucinnaraḥ

7.2,15.32ab

वदेद्यदि महामोहाद्रौरवं नरकं व्रजेत्

vadedyadi mahāmohādrauravaṃ narakaṃ vrajet

7.2,15.32cd

मनसा कर्मणा वाचा गुरुमुद्दिश्य यत्नतः

manasā karmaṇā vācā gurumuddiśya yatnataḥ

7.2,15.33ab

श्रेयोर्थी चेन्नरो धीमान्न मिथ्याचारमाचरेत्

śreyorthī cennaro dhīmānna mithyācāramācaret

7.2,15.33cd

गुरोर्हितं प्रियं कुर्यादादिष्टो वा न वा सदा

gurorhitaṃ priyaṃ kuryādādiṣṭo vā na vā sadā

7.2,15.34ab

असमक्षं समक्षं वा तस्य कार्यं समाचरेत्

asamakṣaṃ samakṣaṃ vā tasya kāryaṃ samācaret

7.2,15.34cd

इत्थमाचारवान्भक्तो नित्यमुद्युक्तमानसः

itthamācāravānbhakto nityamudyuktamānasaḥ

7.2,15.35ab

गुरुप्रियकरः शिष्यः शैवधर्मांस्ततो ऽर्हति

gurupriyakaraḥ śiṣyaḥ śaivadharmāṃstato 'rhati

7.2,15.35cd

गुरुश्चेद्गुणवान्प्राज्ञः परमानंदभासकः

guruścedguṇavānprājñaḥ paramānaṃdabhāsakaḥ

7.2,15.36ab

तत्त्वविच्छिवसंसक्तो मुक्तिदो न तु चापरः

tattvavicchivasaṃsakto muktido na tu cāparaḥ

7.2,15.36cd

संवित्संजननं तत्त्वं परमानंदसंभवम्

saṃvitsaṃjananaṃ tattvaṃ paramānaṃdasaṃbhavam

7.2,15.37ab

तत्तत्त्वं विदितं येन स एवानंददर्शकः

tattattvaṃ viditaṃ yena sa evānaṃdadarśakaḥ

7.2,15.37cd

न पुनर्नाममात्रेण संविदारहितस्तु यः

na punarnāmamātreṇa saṃvidārahitastu yaḥ

7.2,15.38ab

अन्योन्यं तारयेन्नौका किं शिला तारयेच्छिलाम्

anyonyaṃ tārayennaukā kiṃ śilā tārayecchilām

7.2,15.38cd

एतस्या नाममात्रेण मुक्तिर्वै नाममात्रिका

etasyā nāmamātreṇa muktirvai nāmamātrikā

7.2,15.39ab

यैः पुनर्विदितं तत्त्वं ते मुक्ता मोचयन्त्यपि

yaiḥ punarviditaṃ tattvaṃ te muktā mocayantyapi

7.2,15.39cd

तत्त्वहीने कुतो बोधः कुतो ह्यात्मपरिग्रहः

tattvahīne kuto bodhaḥ kuto hyātmaparigrahaḥ

7.2,15.40ab

परिग्रहविनिर्मुक्तः पशुरित्यभिधीयते

parigrahavinirmuktaḥ paśurityabhidhīyate

7.2,15.40cd

पशुभिः प्रेरितश्चापि पशुत्वं नातिवर्तते

paśubhiḥ preritaścāpi paśutvaṃ nātivartate

7.2,15.41ab

तस्मात्तत्त्वविदेवेह मुक्तो मोचक इष्यते

tasmāttattvavideveha mukto mocaka iṣyate

7.2,15.41cd

सर्वलक्षणसंयुक्तः सर्वशास्त्रविदप्ययम्

sarvalakṣaṇasaṃyuktaḥ sarvaśāstravidapyayam

7.2,15.42ab

सर्वोपायविधिज्ञो ऽपि तत्त्वहीनस्तु निष्फलः

sarvopāyavidhijño 'pi tattvahīnastu niṣphalaḥ

7.2,15.42cd

यस्यानुभवपर्यंता बुद्धिस्तत्त्वे प्रवर्तते

yasyānubhavaparyaṃtā buddhistattve pravartate

7.2,15.43ab

तस्यावलोकनाद्यैश्च परानन्दो ऽभिजायते

tasyāvalokanādyaiśca parānando 'bhijāyate

7.2,15.43cd

तस्माद्यस्यैव संपर्कात्प्रबोधानंदसंभवः

tasmādyasyaiva saṃparkātprabodhānaṃdasaṃbhavaḥ

7.2,15.44ab

गुरुं तमेव वृणुयान्नापरं मतिमान्नरः

guruṃ tameva vṛṇuyānnāparaṃ matimānnaraḥ

7.2,15.44cd

स शिष्यैर्विनयाचारचतुरैरुचितो गुरुः

sa śiṣyairvinayācāracaturairucito guruḥ

7.2,15.45ab

यावद्विज्ञायते तावत्सेवनीयो मुमुक्षुभिः

yāvadvijñāyate tāvatsevanīyo mumukṣubhiḥ

7.2,15.45cd

ज्ञाते तस्मिन्स्थिरा भक्तिर्यावत्तत्त्वं समाश्रयेत्

jñāte tasminsthirā bhaktiryāvattattvaṃ samāśrayet

7.2,15.46ab

न तु तत्त्वं त्यजेज्जातु नोपेक्षेत कथंचन

na tu tattvaṃ tyajejjātu nopekṣeta kathaṃcana

7.2,15.46cd

यत्रानंदः प्रबोधो वा नाल्पमप्युपलभ्यते

yatrānaṃdaḥ prabodho vā nālpamapyupalabhyate

7.2,15.47ab

वत्सरादपि शिष्येण सो ऽन्यं गुरुमुपाश्रयेत्

vatsarādapi śiṣyeṇa so 'nyaṃ gurumupāśrayet

7.2,15.47cd

गुरुमन्यं प्रपन्ने ऽपि नावमन्येत पौर्विकम्

gurumanyaṃ prapanne 'pi nāvamanyeta paurvikam

7.2,15.47ef

गुरोर्भ्रातःंस्तथा पुत्रान्बोधकान्प्रेरकानपि

gurorbhrātḥṃstathā putrānbodhakānprerakānapi

7.2,15.48ab

तत्रादावुपसंगम्य ब्राह्मणं वेदपारगम्

tatrādāvupasaṃgamya brāhmaṇaṃ vedapāragam

7.2,15.48cd

गुरुमाराधयेत्प्राज्ञं शुभगं प्रियदर्शनम्

gurumārādhayetprājñaṃ śubhagaṃ priyadarśanam

7.2,15.49ab

सर्वाभयप्रदातारं करुणाक्रांतमानसम्

sarvābhayapradātāraṃ karuṇākrāṃtamānasam

7.2,15.49cd

तोषयेत्तं प्रयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा

toṣayettaṃ prayatnena manasā karmaṇā girā

7.2,15.50ab

तावदाराधयेच्छिष्यः प्रसन्नोसौ भवेद्यथा

tāvadārādhayecchiṣyaḥ prasannosau bhavedyathā

7.2,15.50cd

तस्मिन्प्रसन्ने शिष्यस्य सद्यः पापक्षयो भवेत्

tasminprasanne śiṣyasya sadyaḥ pāpakṣayo bhavet

7.2,15.51ab

तस्माद्धनानि रत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

tasmāddhanāni ratnāni kṣetrāṇi ca gṛhāṇi ca

7.2,15.51cd

भूषणानि च वासांसि यानशय्यासनानि च

bhūṣaṇāni ca vāsāṃsi yānaśayyāsanāni ca

7.2,15.52ab

एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या वित्तानुसारतः

etāni gurave dadyādbhaktyā vittānusārataḥ

7.2,15.52cd

562ब् वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्परमां गतिम्

562b vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadīcchetparamāṃ gatim

7.2,15.53ab

स एव जनको माता भर्ता बन्धुर्धनं सुखम्

sa eva janako mātā bhartā bandhurdhanaṃ sukham

7.2,15.53cd

सखा मित्रं च यत्तस्मात्सर्वं तस्मै निवेदयेत्

sakhā mitraṃ ca yattasmātsarvaṃ tasmai nivedayet

7.2,15.54ab

निवेद्य पश्चात्स्वात्मानं सान्वयं सपरिग्रहम्

nivedya paścātsvātmānaṃ sānvayaṃ saparigraham

7.2,15.54cd

समर्प्य सोदकं तस्मै नित्यं तद्वशगो भवेत्

samarpya sodakaṃ tasmai nityaṃ tadvaśago bhavet

7.2,15.55ab

यदा शिवाय स्वात्मानं दत्तवान् देशिकात्मने

yadā śivāya svātmānaṃ dattavān deśikātmane

7.2,15.55cd

तदा शैवो भवेद्देही न ततो ऽस्ति पुनर्भवः

tadā śaivo bhaveddehī na tato 'sti punarbhavaḥ

7.2,15.56ab

गुरुश्च स्वाश्रितं शिष्यं वर्षमेकं परीक्षयेत्

guruśca svāśritaṃ śiṣyaṃ varṣamekaṃ parīkṣayet

7.2,15.56cd

ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं द्विवर्षं च त्रिवर्षकम्

brāhmaṇaṃ kṣatriyaṃ vaiśyaṃ dvivarṣaṃ ca trivarṣakam

7.2,15.57ab

प्राणद्रव्यप्रदानाद्यैरादेशैश्च समासमैः

prāṇadravyapradānādyairādeśaiśca samāsamaiḥ

7.2,15.57cd

उत्तमांश्चाधमे कृत्वा नीचानुत्तमकर्मणि

uttamāṃścādhame kṛtvā nīcānuttamakarmaṇi

7.2,15.58ab

आक्रुष्टास्ताडिता वापि ये विषादं न यान्त्यपि

ākruṣṭāstāḍitā vāpi ye viṣādaṃ na yāntyapi

7.2,15.58cd

ते योग्याः संयताः शुद्धाः शिवसंस्कारकर्मणि

te yogyāḥ saṃyatāḥ śuddhāḥ śivasaṃskārakarmaṇi

7.2,15.59ab

अहिंसका दयावंतो नित्यमुद्युक्तचेतसः

ahiṃsakā dayāvaṃto nityamudyuktacetasaḥ

7.2,15.59cd

अमानिनो बुद्धिमंतस्त्यक्तस्पर्धाः प्रियंवदाः

amānino buddhimaṃtastyaktaspardhāḥ priyaṃvadāḥ

7.2,15.60ab

ऋजवो मृदवः स्वच्छा विनीताः स्थिरचेतसः

ṛjavo mṛdavaḥ svacchā vinītāḥ sthiracetasaḥ

7.2,15.60cd

शौचाचारसमायुक्ताः शिवभक्ता द्विजातयः

śaucācārasamāyuktāḥ śivabhaktā dvijātayaḥ

7.2,15.61ab

एवं वृत्तसमोपेता वाङ्मनःकायकर्मभिः

evaṃ vṛttasamopetā vāṅmanaḥkāyakarmabhiḥ

7.2,15.61cd

शोध्या बोध्या यथान्यायमिति शास्त्रेषु निश्चयः

śodhyā bodhyā yathānyāyamiti śāstreṣu niścayaḥ

7.2,15.62ab

नाधिकारः स्वतो नार्याः शिवसंस्कारकर्मणि

nādhikāraḥ svato nāryāḥ śivasaṃskārakarmaṇi

7.2,15.62cd

नियोगाद्भर्तुरस्त्येव भक्तियुक्ता यदीश्वरे

niyogādbharturastyeva bhaktiyuktā yadīśvare

7.2,15.63ab

तथैव भर्तृहीनाया पुत्रादेरभ्यनुज्ञया

tathaiva bhartṛhīnāyā putrāderabhyanujñayā

7.2,15.63cd

अधिकारो भवत्येव कन्यायाः पितुराज्ञया

adhikāro bhavatyeva kanyāyāḥ piturājñayā

7.2,15.63ef

शूद्राणां मर्त्यजातीनां पतितानां विशेषतः

śūdrāṇāṃ martyajātīnāṃ patitānāṃ viśeṣataḥ

7.2,15.64ab

तथा संकरजातीनां नाध्वशुद्धिर्विधीयते

tathā saṃkarajātīnāṃ nādhvaśuddhirvidhīyate

7.2,15.64cd

तैप्यकृत्रिमभावश्चेच्छिवे परमकारणे

taipyakṛtrimabhāvaścecchive paramakāraṇe

7.2,15.65ab

पादोदकप्रदानाद्यैः कुर्युः पापविशोधनम्

pādodakapradānādyaiḥ kuryuḥ pāpaviśodhanam

7.2,15.65cd

अत्रानुलोमजाता ये युक्ता एव द्विजातिषु

atrānulomajātā ye yuktā eva dvijātiṣu

7.2,15.66ab

तेषामध्वविशुद्ध्यादि कुर्यान्मातृकुलोचितम्

teṣāmadhvaviśuddhyādi kuryānmātṛkulocitam

7.2,15.66cd

या तु कन्या स्वपित्राद्यैश्शिवधर्मे नियोजिता

yā tu kanyā svapitrādyaiśśivadharme niyojitā

7.2,15.67ab

सा भक्ताय प्रदातव्या नापराय विरोधिने

sā bhaktāya pradātavyā nāparāya virodhine

7.2,15.67cd

दत्ता चेत्प्रतिकूलाय प्रमादाद्बोधयेत्पतिम्

dattā cetpratikūlāya pramādādbodhayetpatim

7.2,15.68ab

अशक्ता तं परित्यज्य मनसा धर्ममाचरेत्

aśaktā taṃ parityajya manasā dharmamācaret

7.2,15.68cd

यथा मुनिवरं त्यक्त्वा पतिमत्रिं पतिव्रता

yathā munivaraṃ tyaktvā patimatriṃ pativratā

7.2,15.69ab

कृतकृत्या ऽभवत्पूर्वं तपसाराध्य शङ्करम्

kṛtakṛtyā 'bhavatpūrvaṃ tapasārādhya śaṅkaram

7.2,15.69cd

यथा नारायणं देवं तपसाराध्य पांडवान्

yathā nārāyaṇaṃ devaṃ tapasārādhya pāṃḍavān

7.2,15.70ab

पतींल्लब्धवती धर्मे गुरुभिर्न नियोजिता

patīṃllabdhavatī dharme gurubhirna niyojitā

7.2,15.70cd

अस्वातन्त्र्यकृतो दोषो नेहास्ति परमार्थतः

asvātantryakṛto doṣo nehāsti paramārthataḥ

7.2,15.71ab

शिवधर्मे नियुक्तायाश्शिवशासनगौरवात्

śivadharme niyuktāyāśśivaśāsanagauravāt

7.2,15.71cd

बहुनात्र किमुक्तेन यो ऽपि को ऽपि शिवाश्रयः

bahunātra kimuktena yo 'pi ko 'pi śivāśrayaḥ

7.2,15.72ab

संस्कार्यो गुर्वधीनश्चेत्संस्क्रिया न प्रभिद्यते

saṃskāryo gurvadhīnaścetsaṃskriyā na prabhidyate

7.2,15.72cd

गुरोरालोकनादेव स्पर्शात्संभाषणादपि

gurorālokanādeva sparśātsaṃbhāṣaṇādapi

7.2,15.73ab

563अ यस्य संजायते प्रज्ञा तस्य नास्ति पराजयः

563a yasya saṃjāyate prajñā tasya nāsti parājayaḥ

7.2,15.73cd

मनसा यस्तु संस्कारः क्रियते योगवर्त्मना

manasā yastu saṃskāraḥ kriyate yogavartmanā

7.2,15.74ab

स नेह कथितो गुह्यो गुरुवक्त्रैकगोचरः

sa neha kathito guhyo guruvaktraikagocaraḥ

7.2,15.74cd

क्रियावान्यस्तु संस्कारः कुंडमंडपपूर्वकः

kriyāvānyastu saṃskāraḥ kuṃḍamaṃḍapapūrvakaḥ

7.2,15.74ef

स वक्ष्यते समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः

sa vakṣyate samāsena tasya śakyo na vistaraḥ

Chapter 7.2.16

7.2,16.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे दीक्षाविधाने गुरुमाहात्म्यं नाम पञ्चदशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच पुण्ये ऽहनि शुचौ देशे बहुदोषविवर्जिते

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe dīkṣāvidhāne gurumāhātmyaṃ nāma pañcadaśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca puṇye 'hani śucau deśe bahudoṣavivarjite

7.2,16.1cd

देशिकः प्रथमं कुर्यात्संस्कारं समयाह्वयम्

deśikaḥ prathamaṃ kuryātsaṃskāraṃ samayāhvayam

7.2,16.2ab

परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः

parīkṣya bhūmiṃ vidhivadgaṃdhavarṇarasādibhiḥ

7.2,16.2cd

शिल्पिशास्त्रोक्तमार्गेण मण्डपं तत्र कल्पयेत्

śilpiśāstroktamārgeṇa maṇḍapaṃ tatra kalpayet

7.2,16.3ab

कृत्वा वेदिं च तन्मध्ये कुण्डानि परिकल्पयेत्

kṛtvā vediṃ ca tanmadhye kuṇḍāni parikalpayet

7.2,16.3cd

अष्टदिक्षु तथा दिक्षु तत्रैशान्यां पुनः क्रमात्

aṣṭadikṣu tathā dikṣu tatraiśānyāṃ punaḥ kramāt

7.2,16.4ab

प्रधानकुंडं कुर्वीत यद्वा पश्चिमभागतः

pradhānakuṃḍaṃ kurvīta yadvā paścimabhāgataḥ

7.2,16.4cd

प्रधानमेकमेवाथ कृत्वा शोभां प्रकल्पयेत्

pradhānamekamevātha kṛtvā śobhāṃ prakalpayet

7.2,16.5ab

वितानध्वजमालाभिर्विविधाभिरनेकशः

vitānadhvajamālābhirvividhābhiranekaśaḥ

7.2,16.5cd

वेदिमध्ये ततः कुर्यान्मंडलं शुभलक्षणम्

vedimadhye tataḥ kuryānmaṃḍalaṃ śubhalakṣaṇam

7.2,16.6ab

रक्तहेमादिभिश्चूर्णैरीश्वरावाहनोचितम्

raktahemādibhiścūrṇairīśvarāvāhanocitam

7.2,16.6cd

सिंदूरशालिनीवारचूर्णैरेवाथ निर्धनः

siṃdūraśālinīvāracūrṇairevātha nirdhanaḥ

7.2,16.7ab

एकहस्तं द्विहस्तं वा सितं वा रक्तमेव वा

ekahastaṃ dvihastaṃ vā sitaṃ vā raktameva vā

7.2,16.7cd

एकहस्तस्य पद्मस्य कर्णिकाष्टांगुला मता

ekahastasya padmasya karṇikāṣṭāṃgulā matā

7.2,16.8ab

केसराणि तदर्धानि शेषं चाष्टदलादिकम्

kesarāṇi tadardhāni śeṣaṃ cāṣṭadalādikam

7.2,16.8cd

द्विहस्तस्य तु पद्मस्य द्विगुणं कर्णिकादिकम्

dvihastasya tu padmasya dviguṇaṃ karṇikādikam

7.2,16.9ab

कृत्वा शोभोपशोभाढ्यमैशान्यां तस्य कल्पयेत्

kṛtvā śobhopaśobhāḍhyamaiśānyāṃ tasya kalpayet

7.2,16.9cd

एकहस्तं तदर्धं वा पुनर्वेद्यः तु मंडलम्

ekahastaṃ tadardhaṃ vā punarvedyaḥ tu maṃḍalam

7.2,16.10ab

व्रीहितंदुलसिद्धार्थतिलपुष्पकुशास्तृते

vrīhitaṃdulasiddhārthatilapuṣpakuśāstṛte

7.2,16.10cd

तत्र लक्षणसंयुक्तं शिवकुंभं प्रसाधयेत्

tatra lakṣaṇasaṃyuktaṃ śivakuṃbhaṃ prasādhayet

7.2,16.11ab

सौवर्णं राजतं वापि ताम्रजं मृन्मयं तु वा

sauvarṇaṃ rājataṃ vāpi tāmrajaṃ mṛnmayaṃ tu vā

7.2,16.11cd

गन्धपुष्पाक्षताकीर्णं कुशदूर्वांकुराचितम्

gandhapuṣpākṣatākīrṇaṃ kuśadūrvāṃkurācitam

7.2,16.12ab

सितसूत्रावृतं कंठे नववस्त्रयुगावृतम्

sitasūtrāvṛtaṃ kaṃṭhe navavastrayugāvṛtam

7.2,16.12cd

शुद्धाम्बुपूर्णमुत्कूर्चं सद्रव्यं सपिधानकम्

śuddhāmbupūrṇamutkūrcaṃ sadravyaṃ sapidhānakam

7.2,16.13ab

भृङ्गारं वर्धनीं चापि शंखं च चक्रमेव वा

bhṛṅgāraṃ vardhanīṃ cāpi śaṃkhaṃ ca cakrameva vā

7.2,16.13cd

विना सूत्रादिकं सर्वं पद्मपत्रमथापि वा

vinā sūtrādikaṃ sarvaṃ padmapatramathāpi vā

7.2,16.14ab

तस्यासनारविंदस्य कल्पयेदुत्तरे दले

tasyāsanāraviṃdasya kalpayeduttare dale

7.2,16.14cd

अग्रतश्चंदनांभोभिरस्त्रराजस्य वर्धनीम्

agrataścaṃdanāṃbhobhirastrarājasya vardhanīm

7.2,16.15ab

मण्डलस्य ततः प्राच्यां मंत्रकुंभे च पूर्ववत्

maṇḍalasya tataḥ prācyāṃ maṃtrakuṃbhe ca pūrvavat

7.2,16.15cd

कृत्वा विधिवदीशस्य महापूजां समाचरेत्

kṛtvā vidhivadīśasya mahāpūjāṃ samācaret

7.2,16.16ab

अथार्णवस्य तीरे वा नद्यां गोष्ठे ऽपि वा गिरौ

athārṇavasya tīre vā nadyāṃ goṣṭhe 'pi vā girau

7.2,16.16cd

देवागरे गृहे वापि देशे ऽन्यस्मिन्मनोहरे

devāgare gṛhe vāpi deśe 'nyasminmanohare

7.2,16.17ab

कृत्वा पूर्वोदितं सर्वं विना वा मंडपादिकम्

kṛtvā pūrvoditaṃ sarvaṃ vinā vā maṃḍapādikam

7.2,16.17cd

मंडलं पूर्ववत्कृत्वा स्थंडिलं च विभावसोः

maṃḍalaṃ pūrvavatkṛtvā sthaṃḍilaṃ ca vibhāvasoḥ

7.2,16.18ab

प्रविश्य पूजाभवनं प्रहृष्टवदनो गुरुः

praviśya pūjābhavanaṃ prahṛṣṭavadano guruḥ

7.2,16.18cd

सर्वमंगलसंयुक्तः समाचरितनैत्यकः

sarvamaṃgalasaṃyuktaḥ samācaritanaityakaḥ

7.2,16.19ab

563ब् महापूजां महेशस्य कृत्वा मण्डलमध्यतः

563b mahāpūjāṃ maheśasya kṛtvā maṇḍalamadhyataḥ

7.2,16.19cd

शिवकुंभे तथा भूयः शिवमावाह्य पूजयेत्

śivakuṃbhe tathā bhūyaḥ śivamāvāhya pūjayet

7.2,16.20ab

पश्चिमाभिमुखं ध्यात्वा यज्ञरक्षकमीश्वरम्

paścimābhimukhaṃ dhyātvā yajñarakṣakamīśvaram

7.2,16.20cd

अर्चयेदस्त्रवर्धन्यामस्त्रमीशस्य दक्षिणे

arcayedastravardhanyāmastramīśasya dakṣiṇe

7.2,16.21ab

मन्त्रकुम्भे च विन्यस्य मन्त्रं मन्त्रविशारदः

mantrakumbhe ca vinyasya mantraṃ mantraviśāradaḥ

7.2,16.21cd

कृत्वा मुद्रादिकं सर्वं मन्त्रयागं समाचरेत्

kṛtvā mudrādikaṃ sarvaṃ mantrayāgaṃ samācaret

7.2,16.22ab

ततश्शिवानले होमं कुर्याद्देशिकसत्तमः

tataśśivānale homaṃ kuryāddeśikasattamaḥ

7.2,16.22cd

प्रधानकुण्डे परितो जुहुयुश्चापरे द्विजाः

pradhānakuṇḍe parito juhuyuścāpare dvijāḥ

7.2,16.23ab

आचार्यात्पादमर्धं वा होमस्तेषां विधीयते

ācāryātpādamardhaṃ vā homasteṣāṃ vidhīyate

7.2,16.23cd

प्रधानकुण्ड एवाथ जुहुयाद्देशिकोत्तमः

pradhānakuṇḍa evātha juhuyāddeśikottamaḥ

7.2,16.24ab

स्वाध्यायमपरे कुर्युः स्तोत्रं मंगलवाचनम्

svādhyāyamapare kuryuḥ stotraṃ maṃgalavācanam

7.2,16.24cd

जपं च विधिवच्चान्ये शिवभक्तिपरायणाः

japaṃ ca vidhivaccānye śivabhaktiparāyaṇāḥ

7.2,16.25ab

नृत्यं गीतं च वाद्यं च मंगलान्यपराणि च

nṛtyaṃ gītaṃ ca vādyaṃ ca maṃgalānyaparāṇi ca

7.2,16.25cd

पूजनं च सदस्यानां कृत्वा सम्यग्विधानतः

pūjanaṃ ca sadasyānāṃ kṛtvā samyagvidhānataḥ

7.2,16.26ab

पुण्याहं कारयित्वाथ पुनः संपूज्य शंकरम्

puṇyāhaṃ kārayitvātha punaḥ saṃpūjya śaṃkaram

7.2,16.26cd

प्रार्थयेद्देशिको देवं शिष्यानुग्रहकाम्यया

prārthayeddeśiko devaṃ śiṣyānugrahakāmyayā

7.2,16.27ab

प्रसीद देवदेवेश देहमाविश्य मामकम्

prasīda devadeveśa dehamāviśya māmakam

7.2,16.27cd

विमोचयैनं विश्वेश घृणया च घृणानिधे

vimocayainaṃ viśveśa ghṛṇayā ca ghṛṇānidhe

7.2,16.28ab

अथ चैवं करोमीति लब्धानुज्ञस्तु देशिकः

atha caivaṃ karomīti labdhānujñastu deśikaḥ

7.2,16.28cd

आनीयोपोषितं शिष्यं हविष्याशिनमेव वा

ānīyopoṣitaṃ śiṣyaṃ haviṣyāśinameva vā

7.2,16.29ab

एकाशनं वा विरतं स्नातं प्रातःकृतक्रियम्

ekāśanaṃ vā virataṃ snātaṃ prātaḥkṛtakriyam

7.2,16.29cd

जपंतं प्रणवं देवं ध्यायंतं कृतमंगलम्

japaṃtaṃ praṇavaṃ devaṃ dhyāyaṃtaṃ kṛtamaṃgalam

7.2,16.30ab

द्वारस्य पश्चिमस्याग्रमण्डले दक्षिणस्य वा

dvārasya paścimasyāgramaṇḍale dakṣiṇasya vā

7.2,16.30cd

दर्भासने समासीनं विधायोदङ्मुखं शिशुम्

darbhāsane samāsīnaṃ vidhāyodaṅmukhaṃ śiśum

7.2,16.31ab

स्वयं प्राग्वदनस्तिष्ठन्नूर्ध्वकायं कृतांजलिम्

svayaṃ prāgvadanastiṣṭhannūrdhvakāyaṃ kṛtāṃjalim

7.2,16.31cd

संप्रोक्ष्य प्रोक्षणौतोयैर्मूर्धन्यस्त्रेण मुद्रया

saṃprokṣya prokṣaṇautoyairmūrdhanyastreṇa mudrayā

7.2,16.32ab

पुष्पक्षेपेण संताड्य बध्नीयाल्लोचनं गुरुः

puṣpakṣepeṇa saṃtāḍya badhnīyāllocanaṃ guruḥ

7.2,16.32cd

दुकूलार्धेन वस्त्रेण मंत्रितेन नवेन च

dukūlārdhena vastreṇa maṃtritena navena ca

7.2,16.33ab

ततः प्रवेशयेच्छिष्यं गुरुर्द्वारेण मंडलम्

tataḥ praveśayecchiṣyaṃ gururdvāreṇa maṃḍalam

7.2,16.33cd

सो ऽपि तेनेरितः शंभोराचरेत्त्रिः प्रदक्षिणम्

so 'pi teneritaḥ śaṃbhorācarettriḥ pradakṣiṇam

7.2,16.34ab

ततस्सुवर्णसंमिश्रं दत्त्वा पुष्पांजलिं प्रभोः

tatassuvarṇasaṃmiśraṃ dattvā puṣpāṃjaliṃ prabhoḥ

7.2,16.34cd

प्राङ्मुखश्चोदङ्मुखो वा प्रणमेद्दंडवत्क्षितो

prāṅmukhaścodaṅmukho vā praṇameddaṃḍavatkṣito

7.2,16.35ab

ततस्संप्रोक्ष्य मूलेन शिरस्यस्त्रेण पूर्ववत्

tatassaṃprokṣya mūlena śirasyastreṇa pūrvavat

7.2,16.35cd

संताड्य देशिकस्तस्य मोचयेन्नेत्रबंधनम्

saṃtāḍya deśikastasya mocayennetrabaṃdhanam

7.2,16.36ab

स दृष्ट्वा मंडलं भूयः प्रणमेत्साञ्जलिः प्रभुम्

sa dṛṣṭvā maṃḍalaṃ bhūyaḥ praṇametsāñjaliḥ prabhum

7.2,16.36cd

अथासीनं शिवाचार्यो मंडलस्य तु दक्षिणे

athāsīnaṃ śivācāryo maṃḍalasya tu dakṣiṇe

7.2,16.37ab

उपवेश्यात्मनस्सव्ये शिष्यं दर्भासने गुरुः

upaveśyātmanassavye śiṣyaṃ darbhāsane guruḥ

7.2,16.37cd

आराध्य च महादेवं शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

ārādhya ca mahādevaṃ śivahastaṃ pravinyaset

7.2,16.38ab

शिवतेजोमयं पाणिं शिवमंत्रमुदीरयेत्

śivatejomayaṃ pāṇiṃ śivamaṃtramudīrayet

7.2,16.38cd

शिवाभिमानसंपन्नो न्यसेच्छिष्यस्य मस्तके

śivābhimānasaṃpanno nyasecchiṣyasya mastake

7.2,16.39ab

सर्वांगालंबनं चैव कुर्यात्तेनैव देशिकः

sarvāṃgālaṃbanaṃ caiva kuryāttenaiva deśikaḥ

7.2,16.39cd

शिष्यो ऽपि प्रणमेद्भूमौ देशिकाकृतमीश्वरम्

śiṣyo 'pi praṇamedbhūmau deśikākṛtamīśvaram

7.2,16.40ab

ततश्शिवानले देवं समभ्यर्च्य यथाविधि

tataśśivānale devaṃ samabhyarcya yathāvidhi

7.2,16.40cd

हुताहुतित्रयं शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

hutāhutitrayaṃ śiṣyamupaveśya yathā purā

7.2,16.41ab

564अ दर्भाग्रैः संस्पृशंस्तं च विद्ययात्मानमाविशेत्

564a darbhāgraiḥ saṃspṛśaṃstaṃ ca vidyayātmānamāviśet

7.2,16.41cd

नमस्कृत्य महादेवं नाडीसंधानमाचरेत्

namaskṛtya mahādevaṃ nāḍīsaṃdhānamācaret

7.2,16.42ab

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कृत्वा प्राणस्य निर्गमम्

śivaśāstroktamārgeṇa kṛtvā prāṇasya nirgamam

7.2,16.42cd

शिष्यदेहप्रवेशं च स्मृत्वा मंत्रांस्तु तर्पयेत्

śiṣyadehapraveśaṃ ca smṛtvā maṃtrāṃstu tarpayet

7.2,16.43ab

संतर्पणाय मूलस्य तेनैवाहुतयो दश

saṃtarpaṇāya mūlasya tenaivāhutayo daśa

7.2,16.43cd

देयास्तिस्रस्तथांगानामंगैरेव यथाक्रमम्

deyāstisrastathāṃgānāmaṃgaireva yathākramam

7.2,16.44ab

ततः पूर्णाहुतिं दत्त्वा प्रायश्चित्ताय देशिकः

tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā prāyaścittāya deśikaḥ

7.2,16.44cd

पुनर्दशाहुतीन्कुर्यान्मूलमंत्रेण मंत्रवित्

punardaśāhutīnkuryānmūlamaṃtreṇa maṃtravit

7.2,16.45ab

पुनः संपूज्य देवेशं सम्यगाचम्य देशिकः

punaḥ saṃpūjya deveśaṃ samyagācamya deśikaḥ

7.2,16.45cd

हुत्वा चैव यथान्यायं स्वजात्या वैश्यमुद्धरेत्

hutvā caiva yathānyāyaṃ svajātyā vaiśyamuddharet

7.2,16.46ab

तस्यैवं जनयेत्क्षात्रमुद्धारं च ततः पुनः

tasyaivaṃ janayetkṣātramuddhāraṃ ca tataḥ punaḥ

7.2,16.46cd

कृत्वा तथैव विप्रत्वं जनयेदस्य देशिकः

kṛtvā tathaiva vipratvaṃ janayedasya deśikaḥ

7.2,16.47ab

राजन्यं चैवमुद्धृत्य कृत्वा विप्रं पुनस्तयोः

rājanyaṃ caivamuddhṛtya kṛtvā vipraṃ punastayoḥ

7.2,16.47cd

रुद्रत्वं जनयेद्विप्रे रुद्रनामैव साधयेत्

rudratvaṃ janayedvipre rudranāmaiva sādhayet

7.2,16.48ab

प्रोक्षणं ताडनं कृत्वा शिशोस्स्वात्मानमात्मनि

prokṣaṇaṃ tāḍanaṃ kṛtvā śiśossvātmānamātmani

7.2,16.48cd

शिवात्मकमनुस्मृत्य स्फुरंतं विस्फुलिंगवत्

śivātmakamanusmṛtya sphuraṃtaṃ visphuliṃgavat

7.2,16.49ab

नाड्या यथोक्तया वायुं रेचयेन्मंत्रतो गुरुः

nāḍyā yathoktayā vāyuṃ recayenmaṃtrato guruḥ

7.2,16.49cd

निर्गम्य प्रविशेन्नाड्या शिष्यस्य हृदयं तथा

nirgamya praviśennāḍyā śiṣyasya hṛdayaṃ tathā

7.2,16.50ab

प्रविश्य तस्य चैतन्यं नीलबिन्दुनिभं स्मरन्

praviśya tasya caitanyaṃ nīlabindunibhaṃ smaran

7.2,16.50cd

स्वतेजसापास्तमलं ज्वलंतमनुचिंतयेत्

svatejasāpāstamalaṃ jvalaṃtamanuciṃtayet

7.2,16.51ab

तमादाय तया नाड्या मंत्री संहारमुद्रया

tamādāya tayā nāḍyā maṃtrī saṃhāramudrayā

7.2,16.51cd

न पूरकेण निवेश्यैनमेकीभावार्थमात्मनः

na pūrakeṇa niveśyainamekībhāvārthamātmanaḥ

7.2,16.52ab

कुंभकेन तथा नाड्या रेचकेन यथा पुरा

kuṃbhakena tathā nāḍyā recakena yathā purā

7.2,16.52cd

तस्मादादाय शिष्यस्य हृदये तन्निवेशयेत्

tasmādādāya śiṣyasya hṛdaye tanniveśayet

7.2,16.53ab

तमालभ्य शिवाल्लब्धं तस्मै दत्त्वोपवीतकम्

tamālabhya śivāllabdhaṃ tasmai dattvopavītakam

7.2,16.53cd

हुत्वा ऽ ऽहुतित्रयं पश्चाद्दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

hutvā ' 'hutitrayaṃ paścāddadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ

7.2,16.54ab

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्यवरासने

devasya dakṣiṇe śiṣyamupaveśyavarāsane

7.2,16.54cd

कुशपुष्पपरिस्तीर्णे बद्धांजलिरुदङ्मुखम्

kuśapuṣpaparistīrṇe baddhāṃjalirudaṅmukham

7.2,16.55ab

स्वस्तिकासनमारूढं विधाय प्राङ्मुखः स्वयम्

svastikāsanamārūḍhaṃ vidhāya prāṅmukhaḥ svayam

7.2,16.55cd

वरासनस्थितो मंत्रैर्महामंगलनिःस्वनैः

varāsanasthito maṃtrairmahāmaṃgalaniḥsvanaiḥ

7.2,16.56ab

समादाय घटं पूर्णं पूर्णमेव प्रसादितम्

samādāya ghaṭaṃ pūrṇaṃ pūrṇameva prasāditam

7.2,16.56cd

ध्यायमानः शिवं शिष्यमाभिषिंचेत देशिकः

dhyāyamānaḥ śivaṃ śiṣyamābhiṣiṃceta deśikaḥ

7.2,16.57ab

अथापनुद्य स्नानांबु परिधाय सितांबरम्

athāpanudya snānāṃbu paridhāya sitāṃbaram

7.2,16.57cd

आचान्तोलंकृतश्शिष्यः प्रांजलिर्मंडपं व्रजेत्

ācāntolaṃkṛtaśśiṣyaḥ prāṃjalirmaṃḍapaṃ vrajet

7.2,16.58ab

उपवेश्य यथापूर्वं तं गुरुर्दर्भविष्टरे

upaveśya yathāpūrvaṃ taṃ gururdarbhaviṣṭare

7.2,16.58cd

संपूज्य मंडलं देवं करन्यासं समाचरेत्

saṃpūjya maṃḍalaṃ devaṃ karanyāsaṃ samācaret

7.2,16.59ab

ततस्तु भस्मना देवं ध्यायन्मनसि देशिकः

tatastu bhasmanā devaṃ dhyāyanmanasi deśikaḥ

7.2,16.59cd

समालभेत पाणिभ्यां शिशुं शिवमुदीरयेत्

samālabheta pāṇibhyāṃ śiśuṃ śivamudīrayet

7.2,16.60ab

अथ तस्य शिवाचार्यो दहनप्लावनादिकम्

atha tasya śivācāryo dahanaplāvanādikam

7.2,16.60cd

सकलीकरणं कृत्वा मातृकान्यासवर्त्मना

sakalīkaraṇaṃ kṛtvā mātṛkānyāsavartmanā

7.2,16.61ab

ततः शिवासनं ध्यात्वा शिष्यमूर्ध्नि देशिकः

tataḥ śivāsanaṃ dhyātvā śiṣyamūrdhni deśikaḥ

7.2,16.61cd

तत्रावाह्य यथान्यायमर्चयेन्मनसा शिवम्

tatrāvāhya yathānyāyamarcayenmanasā śivam

7.2,16.62ab

प्रार्थयेत्प्रांजलिर्देवं नित्यमत्र स्थितो भव

prārthayetprāṃjalirdevaṃ nityamatra sthito bhava

7.2,16.62cd

इति विज्ञाप्य तं शंभोस्तेजसा भासुरं स्मरेत्

iti vijñāpya taṃ śaṃbhostejasā bhāsuraṃ smaret

7.2,16.63ab

564ब् संपूज्याथ शिवं शैवीमाज्ञां प्राप्य शिवात्मिकाम्

564b saṃpūjyātha śivaṃ śaivīmājñāṃ prāpya śivātmikām

7.2,16.63cd

कर्णे शिष्यस्य शनकैश्शिवमन्त्रमुदीरयेत्

karṇe śiṣyasya śanakaiśśivamantramudīrayet

7.2,16.64ab

स तु बद्धांजलिः श्रुत्वा मन्त्रं तद्गतमानसः

sa tu baddhāṃjaliḥ śrutvā mantraṃ tadgatamānasaḥ

7.2,16.64cd

शनैस्तं व्याहरेच्छिष्यशिवाचार्यस्य शासनात्

śanaistaṃ vyāharecchiṣyaśivācāryasya śāsanāt

7.2,16.65ab

ततः शाक्तं च संदिश्य मन्त्रं मन्त्रविचक्षणः

tataḥ śāktaṃ ca saṃdiśya mantraṃ mantravicakṣaṇaḥ

7.2,16.65cd

उच्चारयित्वा च सुखं तस्मै मंगलमादिशेत्

uccārayitvā ca sukhaṃ tasmai maṃgalamādiśet

7.2,16.66ab

ततस्समासान्मन्त्रार्थं वाच्यवाचकयोगतः

tatassamāsānmantrārthaṃ vācyavācakayogataḥ

7.2,16.66cd

समदिश्येश्वरं रूपं योगमासनमादिशेत्

samadiśyeśvaraṃ rūpaṃ yogamāsanamādiśet

7.2,16.67ab

अथ गुर्वाज्ञया शिष्यः शिवाग्निगुरुसन्निधौ

atha gurvājñayā śiṣyaḥ śivāgnigurusannidhau

7.2,16.67cd

भक्त्यैवमभिसंधाय दीक्षावाक्यमुदीरयेत्

bhaktyaivamabhisaṃdhāya dīkṣāvākyamudīrayet

7.2,16.68ab

वरं प्राणपरित्यागश्छेदनं शिरसो ऽपि वा

varaṃ prāṇaparityāgaśchedanaṃ śiraso 'pi vā

7.2,16.68cd

न त्वनभ्यर्च्य भुंजीय भगवन्तं त्रिलोचनम्

na tvanabhyarcya bhuṃjīya bhagavantaṃ trilocanam

7.2,16.69ab

स एव दद्यान्नियतो यावन्मोहविपर्ययः

sa eva dadyānniyato yāvanmohaviparyayaḥ

7.2,16.69cd

तावदाराधयेद्देवं तन्निष्ठस्तत्परायणः

tāvadārādhayeddevaṃ tanniṣṭhastatparāyaṇaḥ

7.2,16.70ab

ततः स समयो नाम भविष्यति शिवाश्रमे

tataḥ sa samayo nāma bhaviṣyati śivāśrame

7.2,16.70cd

लब्धाधिकारो गुर्वाज्ञापालकस्तद्वशो भवेत्

labdhādhikāro gurvājñāpālakastadvaśo bhavet

7.2,16.71ab

अतः परं न्यस्तकरो भस्मादाय स्वहस्ततः

ataḥ paraṃ nyastakaro bhasmādāya svahastataḥ

7.2,16.71cd

दद्याच्छिष्याय मूलेन रुद्राक्षं चाभिमंत्रितम्

dadyācchiṣyāya mūlena rudrākṣaṃ cābhimaṃtritam

7.2,16.72ab

प्रतिमा वापि देवस्य गूढदेहमथापि वा

pratimā vāpi devasya gūḍhadehamathāpi vā

7.2,16.72cd

पूजाहोमजपध्यानसाधनानि च संभवे

pūjāhomajapadhyānasādhanāni ca saṃbhave

7.2,16.73ab

सोपि शिष्यः शिवाचार्याल्लब्धानि बहुमानतः

sopi śiṣyaḥ śivācāryāllabdhāni bahumānataḥ

7.2,16.73cd

आददीताज्ञया तस्य देशिकस्य न चान्यथा

ādadītājñayā tasya deśikasya na cānyathā

7.2,16.74ab

आचार्यादाप्तमखिलं शिरस्याधाय भक्तितः

ācāryādāptamakhilaṃ śirasyādhāya bhaktitaḥ

7.2,16.74cd

रक्षयेत्पूजयेच्छंभुं मठे वा गृह एववा

rakṣayetpūjayecchaṃbhuṃ maṭhe vā gṛha evavā

7.2,16.75ab

अतः परं शिवाचारमादिशेदस्य देशिकः

ataḥ paraṃ śivācāramādiśedasya deśikaḥ

7.2,16.75cd

भक्तिश्रद्धानुसारेण प्रज्ञायाश्चानुसारतः

bhaktiśraddhānusāreṇa prajñāyāścānusārataḥ

7.2,16.76ab

यदुक्तं यत्समाज्ञातं यच्चैवान्यत्प्रकीर्तितम्

yaduktaṃ yatsamājñātaṃ yaccaivānyatprakīrtitam

7.2,16.76cd

शिवाचार्येण समये तत्सर्वं शिरसा वहेत्

śivācāryeṇa samaye tatsarvaṃ śirasā vahet

7.2,16.77ab

शिवागमस्य ग्रहणं वाचनं श्रवणं तथा

śivāgamasya grahaṇaṃ vācanaṃ śravaṇaṃ tathā

7.2,16.77cd

देशिकदेशतः कुर्यान्न स्वेच्छातो न चान्यतः

deśikadeśataḥ kuryānna svecchāto na cānyataḥ

7.2,16.78ab

इति संक्षेपतः प्रोक्तः संस्कारः समयाह्वयः

iti saṃkṣepataḥ proktaḥ saṃskāraḥ samayāhvayaḥ

7.2,16.78cd

साक्षाच्छिवपुरप्राप्तौ नृणां परमसाधनम्

sākṣācchivapuraprāptau nṛṇāṃ paramasādhanam

Chapter 7.2.17

7.2,17.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखंडे शिष्यसंस्कारवर्णनं नाम षोडशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच अतः परं समावेक्ष्य गुरुः शिष्यस्य योग्यताम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe śiṣyasaṃskāravarṇanaṃ nāma ṣoḍaśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca ataḥ paraṃ samāvekṣya guruḥ śiṣyasya yogyatām

7.2,17.1cd

षडध्वशुद्धिं कुर्वीत सर्वबंधविमुक्तये

ṣaḍadhvaśuddhiṃ kurvīta sarvabaṃdhavimuktaye

7.2,17.2ab

कलां तत्त्वं च भुवनं वर्णं पदमतः परम्

kalāṃ tattvaṃ ca bhuvanaṃ varṇaṃ padamataḥ param

7.2,17.2cd

मंत्रश्चेति समासेन षडध्वा परिपठ्यते

maṃtraśceti samāsena ṣaḍadhvā paripaṭhyate

7.2,17.3ab

निवृत्त्याद्याः कलाः पञ्च कलाध्वा कथ्यते बुधैः

nivṛttyādyāḥ kalāḥ pañca kalādhvā kathyate budhaiḥ

7.2,17.3cd

व्याप्ताः कलाभिरितरे त्वध्वानः पञ्च पञ्चभिः

vyāptāḥ kalābhiritare tvadhvānaḥ pañca pañcabhiḥ

7.2,17.4ab

565अ शिवतत्त्वादिभूम्यंतं तत्त्वाध्वा समुदाहृतः

565a śivatattvādibhūmyaṃtaṃ tattvādhvā samudāhṛtaḥ

7.2,17.4cd

षड्विंशत्संख्ययोपेतः शुद्धाशुद्धोभयात्मकः

ṣaḍviṃśatsaṃkhyayopetaḥ śuddhāśuddhobhayātmakaḥ

7.2,17.5ab

आधाराद्युन्मनांतश्च भुवनाध्वा प्रकीर्तितः

ādhārādyunmanāṃtaśca bhuvanādhvā prakīrtitaḥ

7.2,17.5cd

विना भेदोपभेदाभ्यां षष्टिसंख्यासमन्वितः

vinā bhedopabhedābhyāṃ ṣaṣṭisaṃkhyāsamanvitaḥ

7.2,17.6ab

पञ्चाशद्रुद्ररूपास्तु वर्णा वर्णाध्वसंज्ञिताः

pañcāśadrudrarūpāstu varṇā varṇādhvasaṃjñitāḥ

7.2,17.6cd

अनेकभेदसंपन्नः पदाध्वा समुदाहृतः

anekabhedasaṃpannaḥ padādhvā samudāhṛtaḥ

7.2,17.7ab

सर्वोपमंत्रैर्मंत्राध्वा व्याप्तः परमविद्यया

sarvopamaṃtrairmaṃtrādhvā vyāptaḥ paramavidyayā

7.2,17.7cd

यथा शिवो न तत्त्वेषु गण्यते तत्त्वनायकः

yathā śivo na tattveṣu gaṇyate tattvanāyakaḥ

7.2,17.8ab

मंत्राध्वनि न गण्येत तथासौ मंत्रनायकः

maṃtrādhvani na gaṇyeta tathāsau maṃtranāyakaḥ

7.2,17.8cd

कलाध्वनो व्यापकत्वं व्याप्यत्वं चेतराध्वनाम्

kalādhvano vyāpakatvaṃ vyāpyatvaṃ cetarādhvanām

7.2,17.9ab

न वेत्ति तत्त्वतो यस्य नैवार्हत्यध्वशोधनम्

na vetti tattvato yasya naivārhatyadhvaśodhanam

7.2,17.9cd

षड्विधस्याध्वनो रूपं न येन विदितं भवेत्

ṣaḍvidhasyādhvano rūpaṃ na yena viditaṃ bhavet

7.2,17.10ab

व्याप्यव्यापकता तेन ज्ञातुमेव न शक्यते

vyāpyavyāpakatā tena jñātumeva na śakyate

7.2,17.10cd

तस्मादध्वस्वरूपं च व्याप्यव्यापकतां तथा

tasmādadhvasvarūpaṃ ca vyāpyavyāpakatāṃ tathā

7.2,17.11ab

यथावदवगम्यैव कुर्यादध्वविशोधनम्

yathāvadavagamyaiva kuryādadhvaviśodhanam

7.2,17.11cd

कुंडमंडलपर्यंतं तत्र कृत्वा यथा पुरा

kuṃḍamaṃḍalaparyaṃtaṃ tatra kṛtvā yathā purā

7.2,17.12ab

द्विहस्तमानं कुर्वीत प्राच्यां कलशमंडलम्

dvihastamānaṃ kurvīta prācyāṃ kalaśamaṃḍalam

7.2,17.12cd

ततः स्नातश्शिवाचार्यः सशिष्यः कृतनैत्यकः

tataḥ snātaśśivācāryaḥ saśiṣyaḥ kṛtanaityakaḥ

7.2,17.13ab

प्रविश्य मंडलं शंभोः पूजां पूर्ववदाचरेत्

praviśya maṃḍalaṃ śaṃbhoḥ pūjāṃ pūrvavadācaret

7.2,17.13cd

तत्राढकावरैस्सिद्धं तंदुलैः पायसं प्रभोः

tatrāḍhakāvaraissiddhaṃ taṃdulaiḥ pāyasaṃ prabhoḥ

7.2,17.14ab

अर्धं निवेद्य होमार्थं शेषं समुपकल्पयेत्

ardhaṃ nivedya homārthaṃ śeṣaṃ samupakalpayet

7.2,17.14cd

पुरतः कल्पिते वाथ मंडले वर्णिमंडिते

purataḥ kalpite vātha maṃḍale varṇimaṃḍite

7.2,17.15ab

स्थापयेत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च देशिकः

sthāpayetpañcakalaśāndikṣu madhye ca deśikaḥ

7.2,17.15cd

तेषु ब्रह्माणि मूलार्णैर्बिन्दुनादसमन्वितैः

teṣu brahmāṇi mūlārṇairbindunādasamanvitaiḥ

7.2,17.16ab

नम आद्यैर्यकरांतैः कल्पयेत्कल्पवित्तमः

nama ādyairyakarāṃtaiḥ kalpayetkalpavittamaḥ

7.2,17.16cd

ईशानं मध्यमे कुंभे पुरुषं पुरतः स्थिते

īśānaṃ madhyame kuṃbhe puruṣaṃ purataḥ sthite

7.2,17.17ab

अघोरं दक्षिणे वामे वामं सद्यं च पश्चिमे

aghoraṃ dakṣiṇe vāme vāmaṃ sadyaṃ ca paścime

7.2,17.17cd

रक्षां विधाय मुद्रा च बद्ध्वा कुंभाभिमंत्रणम्

rakṣāṃ vidhāya mudrā ca baddhvā kuṃbhābhimaṃtraṇam

7.2,17.18ab

कृत्वा शिवानलैर्होमं प्रारभेत् यथा पुरा

kṛtvā śivānalairhomaṃ prārabhet yathā purā

7.2,17.18cd

यदर्धं पायसं पूर्वं होमार्थं परिकल्पितम्

yadardhaṃ pāyasaṃ pūrvaṃ homārthaṃ parikalpitam

7.2,17.19ab

हुत्वा शिष्यस्य तच्छेषं भोक्तुं समुपकल्पयेत्

hutvā śiṣyasya taccheṣaṃ bhoktuṃ samupakalpayet

7.2,17.19cd

तर्पणांतं च मंत्राणां कृत्वा कर्म यथा पुरा

tarpaṇāṃtaṃ ca maṃtrāṇāṃ kṛtvā karma yathā purā

7.2,17.20ab

हुत्वा पूर्णाहुतिं तेषां ततः कुर्यात्प्रदीपनम्

hutvā pūrṇāhutiṃ teṣāṃ tataḥ kuryātpradīpanam

7.2,17.20cd

ओंकारादनु हुंकारं ततो मूलं फडंतकम्

oṃkārādanu huṃkāraṃ tato mūlaṃ phaḍaṃtakam

7.2,17.21ab

स्वाहांतं दीपने प्राहुरंगानि च यथाक्रमम्

svāhāṃtaṃ dīpane prāhuraṃgāni ca yathākramam

7.2,17.21cd

तेषामाहुतयस्तिस्रो देया दीपनकर्मणि

teṣāmāhutayastisro deyā dīpanakarmaṇi

7.2,17.22ab

मंत्रैरेकैकशस्तैस्तु विचिन्त्या दीप्तमूर्तयः

maṃtrairekaikaśastaistu vicintyā dīptamūrtayaḥ

7.2,17.22cd

त्रिगुणं त्रिगुणी कृत्य द्विजकन्याकृतं सितम्

triguṇaṃ triguṇī kṛtya dvijakanyākṛtaṃ sitam

7.2,17.23ab

सूत्रं सूत्रेण संमंत्र्य शिखाग्रे बंधयेच्छिशोः

sūtraṃ sūtreṇa saṃmaṃtrya śikhāgre baṃdhayecchiśoḥ

7.2,17.23cd

चरणांगुष्ठपर्यंतमूर्ध्वकायस्य तिष्ठतः

caraṇāṃguṣṭhaparyaṃtamūrdhvakāyasya tiṣṭhataḥ

7.2,17.24ab

लंबयित्वा तु तत्सूत्रं सुषुम्णां तत्र योजयेत्

laṃbayitvā tu tatsūtraṃ suṣumṇāṃ tatra yojayet

7.2,17.24cd

शांतया मुद्रयादाय मूलमंत्रेण मंत्रवित्

śāṃtayā mudrayādāya mūlamaṃtreṇa maṃtravit

7.2,17.25ab

हुत्वाहुतित्रयं तस्यास्सान्निध्यमुपकल्पयेत्

hutvāhutitrayaṃ tasyāssānnidhyamupakalpayet

7.2,17.25cd

हृदि संताड्य शिष्यस्य पुष्पक्षेपेण पूर्ववत्

hṛdi saṃtāḍya śiṣyasya puṣpakṣepeṇa pūrvavat

7.2,17.26ab

565ब् चैतन्यं समुपादाय द्वादशांते निवेद्य च

565b caitanyaṃ samupādāya dvādaśāṃte nivedya ca

7.2,17.26cd

सूत्रं सूत्रेण संयोज्य संरक्ष्यास्त्रेण वर्मणा

sūtraṃ sūtreṇa saṃyojya saṃrakṣyāstreṇa varmaṇā

7.2,17.27ab

अवगुंठ्याथ तत्सूत्रं शिष्यदेहं विचिंतयेत्

avaguṃṭhyātha tatsūtraṃ śiṣyadehaṃ viciṃtayet

7.2,17.27cd

मूलत्रयमयं पाशं भोगभोग्यत्वलक्षणम्

mūlatrayamayaṃ pāśaṃ bhogabhogyatvalakṣaṇam

7.2,17.28ab

विषयेन्द्रियदेहादिजनकं तस्य भावयेत्

viṣayendriyadehādijanakaṃ tasya bhāvayet

7.2,17.28cd

व्योमादिभूतरूपिण्यः शांत्यतीतादयः कलाः

vyomādibhūtarūpiṇyaḥ śāṃtyatītādayaḥ kalāḥ

7.2,17.29ab

सूत्रे स्वनामभिर्योज्यः पूज्यश्चैव नमोयुतैः

sūtre svanāmabhiryojyaḥ pūjyaścaiva namoyutaiḥ

7.2,17.29cd

अथवा बीजभूतैस्तत्कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात्

athavā bījabhūtaistatkṛtvā pūrvoditaṃ kramāt

7.2,17.30ab

ततो मलादेस्तत्त्वादौ व्याप्तिं समलोकयेत्

tato malādestattvādau vyāptiṃ samalokayet

7.2,17.30cd

कलाव्याप्तिं मलादौ च हुत्वा संदीपयेत्कलाः

kalāvyāptiṃ malādau ca hutvā saṃdīpayetkalāḥ

7.2,17.31ab

शिष्यं शिरसि संताड्य सूत्रं देहे यथाक्रमम्

śiṣyaṃ śirasi saṃtāḍya sūtraṃ dehe yathākramam

7.2,17.31cd

शांत्यतीतपदे सूत्रं लाञ्छयेन्मंत्रमुच्चरन्

śāṃtyatītapade sūtraṃ lāñchayenmaṃtramuccaran

7.2,17.32ab

एवं कृत्वा निवृत्त्यन्तं शांत्यतीतमनुक्रमात्

evaṃ kṛtvā nivṛttyantaṃ śāṃtyatītamanukramāt

7.2,17.32cd

हुत्वाहुतित्रयं पश्चान्मण्डले च शिवं यजेत्

hutvāhutitrayaṃ paścānmaṇḍale ca śivaṃ yajet

7.2,17.33ab

देवस्य दक्षिणे शिष्यमुपवेश्योत्तरामुखम्

devasya dakṣiṇe śiṣyamupaveśyottarāmukham

7.2,17.33cd

सदर्भे मण्डले दद्याद्धोमशिष्टं चरुं गुरुः

sadarbhe maṇḍale dadyāddhomaśiṣṭaṃ caruṃ guruḥ

7.2,17.34ab

शिष्यस्तद्गुरुणा दत्तं सत्कृत्य शिवपूर्वकम्

śiṣyastadguruṇā dattaṃ satkṛtya śivapūrvakam

7.2,17.34cd

भुक्त्वा पश्चाद्द्विराचम्य शिवमन्त्रमुदीरयेत्

bhuktvā paścāddvirācamya śivamantramudīrayet

7.2,17.35ab

अपरे मण्डले दद्यात्पञ्चगव्यं तथा गुरुः

apare maṇḍale dadyātpañcagavyaṃ tathā guruḥ

7.2,17.35cd

सो ऽपि तच्छक्तितः पीत्वा द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

so 'pi tacchaktitaḥ pītvā dvirācamya śivaṃ smaret

7.2,17.36ab

तृतीये मण्डले शिष्यमुपवेश्य यथा पुरा

tṛtīye maṇḍale śiṣyamupaveśya yathā purā

7.2,17.36cd

प्रदद्याद्दंतपवनं यथाशास्त्रोक्तलक्षणम्

pradadyāddaṃtapavanaṃ yathāśāstroktalakṣaṇam

7.2,17.37ab

अग्रेण तस्य मृदुना प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः

agreṇa tasya mṛdunā prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ

7.2,17.37cd

वाचं नियम्य चासीनश्शिष्यो दंतान्विशोधयेत्

vācaṃ niyamya cāsīnaśśiṣyo daṃtānviśodhayet

7.2,17.38ab

प्रक्षाल्य दंतपवनं त्यक्त्वाचम्य शिवं स्मरेत्

prakṣālya daṃtapavanaṃ tyaktvācamya śivaṃ smaret

7.2,17.38cd

प्रविशेद्देशिकादिष्टः प्रांजलिः शिवमण्डलम्

praviśeddeśikādiṣṭaḥ prāṃjaliḥ śivamaṇḍalam

7.2,17.39ab

त्यक्तं तद्दन्तपवनं दृश्यते गुरुणा यदि

tyaktaṃ taddantapavanaṃ dṛśyate guruṇā yadi

7.2,17.39cd

प्रागुदक्पश्चिमे वाग्रे शिवमन्यच्छिवेतरम्

prāgudakpaścime vāgre śivamanyacchivetaram

7.2,17.40ab

अशस्ताशामुखे तस्मिन्गुरुस्तद्दोषशांतये

aśastāśāmukhe tasmingurustaddoṣaśāṃtaye

7.2,17.40cd

शतमर्धं तदर्धं वाजुहुयान्मूलमन्त्रतः

śatamardhaṃ tadardhaṃ vājuhuyānmūlamantrataḥ

7.2,17.41ab

ततः शिष्यं समालभ्य जपित्वा कर्णयोः शिवम्

tataḥ śiṣyaṃ samālabhya japitvā karṇayoḥ śivam

7.2,17.41cd

देवस्य दक्षिणे भागे तं शिष्यमधिवासयेत्

devasya dakṣiṇe bhāge taṃ śiṣyamadhivāsayet

7.2,17.42ab

अहतास्तरणास्तीर्णे स दर्भशयने शुचिः

ahatāstaraṇāstīrṇe sa darbhaśayane śuciḥ

7.2,17.42cd

मंत्रिते ऽन्तः शिवं ध्यायञ्शयीत प्राक्छिरा निशि

maṃtrite 'ntaḥ śivaṃ dhyāyañśayīta prākchirā niśi

7.2,17.43ab

शिखायां बद्धसूत्रस्य शिखया तच्छिखां गुरुः

śikhāyāṃ baddhasūtrasya śikhayā tacchikhāṃ guruḥ

7.2,17.43cd

आबध्याहतवस्त्रेण तमाच्छाद्य च वर्मणा

ābadhyāhatavastreṇa tamācchādya ca varmaṇā

7.2,17.44ab

रेखात्रयं च परितो भस्मना तिलसर्षपैः

rekhātrayaṃ ca parito bhasmanā tilasarṣapaiḥ

7.2,17.44cd

कृत्वास्त्रजप्तैस्तद्वाह्ये दिगीशानां बलिं हरेत्

kṛtvāstrajaptaistadvāhye digīśānāṃ baliṃ haret

7.2,17.45ab

शिष्यो ऽपि परतो ऽनश्नन्कृत्वैवमधिवासनम्

śiṣyo 'pi parato 'naśnankṛtvaivamadhivāsanam

7.2,17.45cd

प्रबुध्योत्थाय गुरवे स्वप्नं दृष्टं निवेदयेत्

prabudhyotthāya gurave svapnaṃ dṛṣṭaṃ nivedayet

Chapter 7.2.18

7.2,18.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवदीक्षाविधानवर्णनं नाम सप्तदशो ऽध्यायः 566अ उपमन्युरुवाच ततः स्नानादिकं सर्वं समाप्याचार्यचोदितः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivadīkṣāvidhānavarṇanaṃ nāma saptadaśo 'dhyāyaḥ 566a upamanyuruvāca tataḥ snānādikaṃ sarvaṃ samāpyācāryacoditaḥ

7.2,18.1cd

गच्छेद्बद्धांजलिर्ध्यायञ्छिवमण्डलपार्श्वतः

gacchedbaddhāṃjalirdhyāyañchivamaṇḍalapārśvataḥ

7.2,18.2ab

अथ पूजां विना सर्वं कृत्वा पूर्वदिने यथा

atha pūjāṃ vinā sarvaṃ kṛtvā pūrvadine yathā

7.2,18.2cd

नेत्रबंधनपर्यंतं दर्शयेन्मण्डलं गुरुः

netrabaṃdhanaparyaṃtaṃ darśayenmaṇḍalaṃ guruḥ

7.2,18.3ab

बद्धनेत्रेण शिष्येण पुष्पावकिरणे कृते

baddhanetreṇa śiṣyeṇa puṣpāvakiraṇe kṛte

7.2,18.3cd

यत्रापतंति पुष्णाणि तस्य नामा ऽस्य संदिशेत्

yatrāpataṃti puṣṇāṇi tasya nāmā 'sya saṃdiśet

7.2,18.4ab

तं चोपनीय निर्माल्यमण्डले ऽस्मिन्यथा पुरा

taṃ copanīya nirmālyamaṇḍale 'sminyathā purā

7.2,18.4cd

पूजयेद्देवमीशानं जुहुयाच्च शिवानले

pūjayeddevamīśānaṃ juhuyācca śivānale

7.2,18.5ab

शिष्येण यदि दुःस्वप्नो दृष्टस्तद्दोषशांतये

śiṣyeṇa yadi duḥsvapno dṛṣṭastaddoṣaśāṃtaye

7.2,18.5cd

शतमर्धं तदर्धं वा जुहुयान्मूलविद्यया

śatamardhaṃ tadardhaṃ vā juhuyānmūlavidyayā

7.2,18.6ab

ततः सूत्रं शिखाबद्धं लंबयित्वा यथा पुरा

tataḥ sūtraṃ śikhābaddhaṃ laṃbayitvā yathā purā

7.2,18.6cd

आधारपूजाप्रभृति यन्निवृत्तिकलाश्रयम्

ādhārapūjāprabhṛti yannivṛttikalāśrayam

7.2,18.7ab

वागीश्वरीपूजनांतं कुर्याद्धोमपुरस्सरम्

vāgīśvarīpūjanāṃtaṃ kuryāddhomapurassaram

7.2,18.7cd

अथ प्रणम्य वागीशं निवृत्तेर्व्यापिकां सतीम्

atha praṇamya vāgīśaṃ nivṛttervyāpikāṃ satīm

7.2,18.8ab

मण्डले देवमभ्यर्च्य हुत्वा चैवाहुतित्रयम्

maṇḍale devamabhyarcya hutvā caivāhutitrayam

7.2,18.8cd

प्रापयेच्च शिशोः प्राप्तिं युगपत्सर्वयोनिषु

prāpayecca śiśoḥ prāptiṃ yugapatsarvayoniṣu

7.2,18.9ab

सूत्रदेहे ऽथ शिष्यस्य ताडनप्रोक्षणादिकम्

sūtradehe 'tha śiṣyasya tāḍanaprokṣaṇādikam

7.2,18.9cd

कृत्वात्मानं समादाय द्वादशांते निवेद्य च

kṛtvātmānaṃ samādāya dvādaśāṃte nivedya ca

7.2,18.10ab

ततो ऽप्यादाय मूलेन मुद्रया शास्त्रदृष्टया

tato 'pyādāya mūlena mudrayā śāstradṛṣṭayā

7.2,18.10cd

योजयेन्मनसाचार्यो युगपत्सर्वयोनिषु

yojayenmanasācāryo yugapatsarvayoniṣu

7.2,18.11ab

देवानां जातयश्चाष्टौ तिरश्चां पञ्च जातयः

devānāṃ jātayaścāṣṭau tiraścāṃ pañca jātayaḥ

7.2,18.11cd

जात्यैकया च मानुष्या योनयश्च चतुर्दश

jātyaikayā ca mānuṣyā yonayaśca caturdaśa

7.2,18.12ab

तासु सर्वासु युगपत्प्रवेशाय शिशोर्धिया

tāsu sarvāsu yugapatpraveśāya śiśordhiyā

7.2,18.12cd

वागीशान्यां यथान्यायं शिष्यात्मानं निवेशयेत्

vāgīśānyāṃ yathānyāyaṃ śiṣyātmānaṃ niveśayet

7.2,18.13ab

गर्भनिष्पत्तये देवं संपूज्य प्रणिपत्य च

garbhaniṣpattaye devaṃ saṃpūjya praṇipatya ca

7.2,18.13cd

हुत्वा चैव यथान्यायं निष्पन्नं तदनुस्मरेत्

hutvā caiva yathānyāyaṃ niṣpannaṃ tadanusmaret

7.2,18.14ab

निष्पन्नस्यैवमुत्पत्तिमनुवृत्तिं च कर्मणा

niṣpannasyaivamutpattimanuvṛttiṃ ca karmaṇā

7.2,18.14cd

आर्जवं भोगनिष्पत्तिः कुर्यात्प्रीतिं परां तथा

ārjavaṃ bhoganiṣpattiḥ kuryātprītiṃ parāṃ tathā

7.2,18.15ab

निष्कृत्यर्थं च जात्यायुर्भोगसंस्कारसिद्धये

niṣkṛtyarthaṃ ca jātyāyurbhogasaṃskārasiddhaye

7.2,18.15cd

हुत्वाहुतित्रयं देवं प्रार्थयेद्देशिकोत्तमः

hutvāhutitrayaṃ devaṃ prārthayeddeśikottamaḥ

7.2,18.16ab

भोक्तृत्वविषयासंगमलं 1 तत्कायशोधनम्

bhoktṛtvaviṣayāsaṃgamalaṃ 1 tatkāyaśodhanam

7.2,18.16cd

कृत्वैवमेव शिष्यस्य छिंद्यात्पाशत्रयं ततः

kṛtvaivameva śiṣyasya chiṃdyātpāśatrayaṃ tataḥ

7.2,18.17ab

निकृत्या परि बद्धस्य पाशस्यात्यंतभेदतः

nikṛtyā pari baddhasya pāśasyātyaṃtabhedataḥ

7.2,18.17cd

कृत्वा शिष्यस्य चैतन्यं स्वच्छं मन्येत केवलम्

kṛtvā śiṣyasya caitanyaṃ svacchaṃ manyeta kevalam

7.2,18.18ab

हुत्वा पूर्णाहुतिं वह्नौ ब्रह्माणं पूजयेत्ततः

hutvā pūrṇāhutiṃ vahnau brahmāṇaṃ pūjayettataḥ

7.2,18.18cd

हुत्वाहुतित्रयं तस्मै शिवाज्ञामनुसंदिशेत्

hutvāhutitrayaṃ tasmai śivājñāmanusaṃdiśet

7.2,18.19ab

पितामह त्वया नास्य यातुः शैवं परं पदम्

pitāmaha tvayā nāsya yātuḥ śaivaṃ paraṃ padam

7.2,18.19cd

प्रतिबन्धो विधातव्यः शैवाज्ञैषा गरीयसी

pratibandho vidhātavyaḥ śaivājñaiṣā garīyasī

7.2,18.20ab

इत्यादिश्य तमभ्यर्च्य विसृज च विधानतः

ityādiśya tamabhyarcya visṛja ca vidhānataḥ

7.2,18.20cd

1 त्याजयित्वेति शेषः 566ब् समभ्यर्च्य महादेवं जुहुयादाहुतित्रयम्

1 tyājayitveti śeṣaḥ 566b samabhyarcya mahādevaṃ juhuyādāhutitrayam

7.2,18.21ab

निवृत्त्या शुद्धमुद्धृत्य शिष्यात्मानं यथा पुरा

nivṛttyā śuddhamuddhṛtya śiṣyātmānaṃ yathā purā

7.2,18.21cd

निवेश्यात्मनि सूत्रे च वागीशं पूजयेत्ततः

niveśyātmani sūtre ca vāgīśaṃ pūjayettataḥ

7.2,18.22ab

हुत्वाहुतित्रयं तस्मै प्रणम्य च विसृज्य ताम्

hutvāhutitrayaṃ tasmai praṇamya ca visṛjya tām

7.2,18.22cd

कुर्यान्निवृत्तः संधानं प्रतिष्ठां कलया सह

kuryānnivṛttaḥ saṃdhānaṃ pratiṣṭhāṃ kalayā saha

7.2,18.23ab

संधाने युगपत्पूजां कृत्वा हुत्वाहुतित्रयम्

saṃdhāne yugapatpūjāṃ kṛtvā hutvāhutitrayam

7.2,18.23cd

शिष्यात्मनः प्रतिष्ठायां प्रवेशं त्वथ भावयेत्

śiṣyātmanaḥ pratiṣṭhāyāṃ praveśaṃ tvatha bhāvayet

7.2,18.24ab

ततः प्रतिष्ठामावाह्य कृत्वाशेषं पुरोदितम्

tataḥ pratiṣṭhāmāvāhya kṛtvāśeṣaṃ puroditam

7.2,18.24cd

तद्व्याप्तिं व्यापिकां तस्य वागीशानीं च भावयेत्

tadvyāptiṃ vyāpikāṃ tasya vāgīśānīṃ ca bhāvayet

7.2,18.25ab

पूर्णेदुमंडलप्रख्यां कृत्वा शेषं च पूर्ववत्

pūrṇedumaṃḍalaprakhyāṃ kṛtvā śeṣaṃ ca pūrvavat

7.2,18.25cd

विष्णवे संविशेदाज्ञां शिवस्य परमात्मनः

viṣṇave saṃviśedājñāṃ śivasya paramātmanaḥ

7.2,18.26ab

विष्णोर्विसर्जनाद्यं च कृत्वा शेषं च विद्यया

viṣṇorvisarjanādyaṃ ca kṛtvā śeṣaṃ ca vidyayā

7.2,18.26cd

प्रतिष्ठामनुसंधाय तस्यां चापि यथा पुरा

pratiṣṭhāmanusaṃdhāya tasyāṃ cāpi yathā purā

7.2,18.27ab

कृत्वानुचिन्त्य तद्व्याप्तिं वागीशां च यथाक्रमम्

kṛtvānucintya tadvyāptiṃ vāgīśāṃ ca yathākramam

7.2,18.27cd

दीप्ताग्नौ पूर्णहोमान्तं कृत्वा शेषं च पूर्ववत्

dīptāgnau pūrṇahomāntaṃ kṛtvā śeṣaṃ ca pūrvavat

7.2,18.28ab

नीलरुद्रमुपस्थाप्य तस्मै पूजादिकं तथा

nīlarudramupasthāpya tasmai pūjādikaṃ tathā

7.2,18.28cd

कृत्वा कर्म शिवाज्ञां च दद्यात्पूर्वोक्तवर्त्मना

kṛtvā karma śivājñāṃ ca dadyātpūrvoktavartmanā

7.2,18.29ab

तपस्तमपि चोद्वास्य कृत्वा तस्याथ शांतये

tapastamapi codvāsya kṛtvā tasyātha śāṃtaye

7.2,18.29cd

विद्याकलां समाधाय तद्व्याप्तिं चावलोकयेत्

vidyākalāṃ samādhāya tadvyāptiṃ cāvalokayet

7.2,18.30ab

स्वात्मनो व्यापिकां तद्वद्वागीशीं च यथा पुरा

svātmano vyāpikāṃ tadvadvāgīśīṃ ca yathā purā

7.2,18.30cd

बालार्कसदृशाकारां भासयंतीं दिशो दश

bālārkasadṛśākārāṃ bhāsayaṃtīṃ diśo daśa

7.2,18.31ab

ततः शेषं यथापूर्वं कृत्वा देवं महेश्वरम्

tataḥ śeṣaṃ yathāpūrvaṃ kṛtvā devaṃ maheśvaram

7.2,18.31cd

आवाह्याराध्य हुत्वास्मै शिवाज्ञां मनसा दिशेत्

āvāhyārādhya hutvāsmai śivājñāṃ manasā diśet

7.2,18.32ab

महेश्वरं तथोत्सृज्य कृत्वान्यां च कलामिमाम्

maheśvaraṃ tathotsṛjya kṛtvānyāṃ ca kalāmimām

7.2,18.32cd

शांत्यतीतां कलां नीत्वा तद्व्याप्तिमवलोकयेत्

śāṃtyatītāṃ kalāṃ nītvā tadvyāptimavalokayet

7.2,18.33ab

स्वात्मनो व्यापिकां तद्वद्वागीशां च विचिंतयेत्

svātmano vyāpikāṃ tadvadvāgīśāṃ ca viciṃtayet

7.2,18.33cd

नभोमंडलसंकाशां पूर्णांतं चापि पूर्ववत्

nabhomaṃḍalasaṃkāśāṃ pūrṇāṃtaṃ cāpi pūrvavat

7.2,18.34ab

कृत्वा शेषविधानेन समभ्यर्च्य सदाशिवम्

kṛtvā śeṣavidhānena samabhyarcya sadāśivam

7.2,18.34cd

तस्मै समादिशेदाज्ञां शंभोरमितकर्मणः

tasmai samādiśedājñāṃ śaṃbhoramitakarmaṇaḥ

7.2,18.35ab

तत्रापि च यथापूर्वं शिवं शिरसि पूर्ववत्

tatrāpi ca yathāpūrvaṃ śivaṃ śirasi pūrvavat

7.2,18.35cd

समभ्यर्च्य च वागीशं प्रणम्य च विसर्जयेत्

samabhyarcya ca vāgīśaṃ praṇamya ca visarjayet

7.2,18.36ab

ततश्शिवेन सम्प्रोक्ष्य शिष्यं शिरसि पूर्ववत्

tataśśivena samprokṣya śiṣyaṃ śirasi pūrvavat

7.2,18.36cd

विलयं शांत्यतीतायाः शक्तितत्त्वे ऽथ चिंतयेत्

vilayaṃ śāṃtyatītāyāḥ śaktitattve 'tha ciṃtayet

7.2,18.37ab

षडध्वनः परे पारे सर्वाध्वव्यापिनी पराम्

ṣaḍadhvanaḥ pare pāre sarvādhvavyāpinī parām

7.2,18.37cd

कोटिसूर्यप्रतीकाशं शैवीं शक्तिञ्च चिन्तयेत्

koṭisūryapratīkāśaṃ śaivīṃ śaktiñca cintayet

7.2,18.38ab

तदग्रे शिष्यमानीय शुद्धस्फटिकनिर्मलम्

tadagre śiṣyamānīya śuddhasphaṭikanirmalam

7.2,18.38cd

प्रक्षाल्य कर्तरीं पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः

prakṣālya kartarīṃ paścācchivaśāstroktamārgataḥ

7.2,18.39ab

कुर्यात्तस्य शिखाच्छेदं सह सूत्रेण देशिकः

kuryāttasya śikhācchedaṃ saha sūtreṇa deśikaḥ

7.2,18.39cd

ततस्तां गोमये न्यस्य शिवाग्नौ जुहुयाच्छिखाम्

tatastāṃ gomaye nyasya śivāgnau juhuyācchikhām

7.2,18.40ab

वौषडंतेन मूलेन पुनः प्रक्षाल्य कर्तरीम्

vauṣaḍaṃtena mūlena punaḥ prakṣālya kartarīm

7.2,18.40cd

हस्ते शिष्यस्य चैतन्यं तद्देहे विनिवर्तयेत्

haste śiṣyasya caitanyaṃ taddehe vinivartayet

7.2,18.41ab

567अ ततः स्नातं समाचांतं कृतस्वस्त्ययनं शिशुम्

567a tataḥ snātaṃ samācāṃtaṃ kṛtasvastyayanaṃ śiśum

7.2,18.41cd

प्रवेश्य मंडलाभ्यासं प्रणिपत्य च दंडवत्

praveśya maṃḍalābhyāsaṃ praṇipatya ca daṃḍavat

7.2,18.42ab

पूजां कृत्वा यथान्यायं क्रियावैकल्यशुद्धये

pūjāṃ kṛtvā yathānyāyaṃ kriyāvaikalyaśuddhaye

7.2,18.42cd

वाचकेनैव मंत्रेण जुहुयादाहुतित्रयम्

vācakenaiva maṃtreṇa juhuyādāhutitrayam

7.2,18.43ab

उपांशूच्चारयोगेन जुहुयादाहुतित्रयम्

upāṃśūccārayogena juhuyādāhutitrayam

7.2,18.43cd

पुनस्संपूज्य देवेशं मन्त्रवैकल्यशुद्धये

punassaṃpūjya deveśaṃ mantravaikalyaśuddhaye

7.2,18.44ab

मानसोच्चारयोगेन जुहुयादाहुतित्रयम्

mānasoccārayogena juhuyādāhutitrayam

7.2,18.44cd

तत्र शंभुं समाराध्य मंडलस्थं सहांबया

tatra śaṃbhuṃ samārādhya maṃḍalasthaṃ sahāṃbayā

7.2,18.44ef

हुत्वाहुतित्रयं पश्चात्प्रार्थयेत्प्रांजलिर्गुरुः

hutvāhutitrayaṃ paścātprārthayetprāṃjalirguruḥ

7.2,18.45ab

भगवंस्त्वत्प्रसादेन शुद्धिरस्य षडध्वनः

bhagavaṃstvatprasādena śuddhirasya ṣaḍadhvanaḥ

7.2,18.45cd

कृता तस्मात्परं धाम गमयैनं तवाव्ययम्

kṛtā tasmātparaṃ dhāma gamayainaṃ tavāvyayam

7.2,18.46ab

इति विज्ञाप्य देवाय नाडीसंधानपूर्वकम्

iti vijñāpya devāya nāḍīsaṃdhānapūrvakam

7.2,18.46cd

पूर्णांतं पूर्ववत्कृत्वा ततो भूतानि शोधयेत्

pūrṇāṃtaṃ pūrvavatkṛtvā tato bhūtāni śodhayet

7.2,18.47ab

स्थिरास्थिरे ततः शुद्ध्यै शीतोष्णे च ततः पदे

sthirāsthire tataḥ śuddhyai śītoṣṇe ca tataḥ pade

7.2,18.47cd

ध्यायेद्व्याप्त्यैकताकारे भूतशोधनकर्मणि

dhyāyedvyāptyaikatākāre bhūtaśodhanakarmaṇi

7.2,18.48ab

भूतानां ग्रंथिविच्छेदं कृत्वा त्यक्त्वा सहाधिपैः

bhūtānāṃ graṃthivicchedaṃ kṛtvā tyaktvā sahādhipaiḥ

7.2,18.48cd

भूतानि स्थितयोगेन यो जपेत्परमे शिवे

bhūtāni sthitayogena yo japetparame śive

7.2,18.49ab

विशोध्यास्य तनुं दग्ध्वा प्लावयित्वा सुधाकणैः

viśodhyāsya tanuṃ dagdhvā plāvayitvā sudhākaṇaiḥ

7.2,18.49cd

स्थाप्यात्मानं ततः कुर्याद्विशुद्धाध्वमयं वपुः

sthāpyātmānaṃ tataḥ kuryādviśuddhādhvamayaṃ vapuḥ

7.2,18.50ab

तत्रादौ शान्त्यतीतां तु व्यापिकां स्वाध्वनः कलाम्

tatrādau śāntyatītāṃ tu vyāpikāṃ svādhvanaḥ kalām

7.2,18.50cd

शुद्धामेव शिशोर्मूर्ध्नि न्यसेच्छान्तिमुखे तथा

śuddhāmeva śiśormūrdhni nyasecchāntimukhe tathā

7.2,18.51ab

विद्यां गलादिनाभ्यंतं प्रतिष्ठां तदधः क्रमात्

vidyāṃ galādinābhyaṃtaṃ pratiṣṭhāṃ tadadhaḥ kramāt

7.2,18.51cd

जान्वंतं तदधो न्यस्येन्निवृत्तिं चानुचिंतयेत्

jānvaṃtaṃ tadadho nyasyennivṛttiṃ cānuciṃtayet

7.2,18.52ab

स्वबीजैस्सूत्रमंत्रं च न्यस्यां गैस्तं शिवात्मकम्

svabījaissūtramaṃtraṃ ca nyasyāṃ gaistaṃ śivātmakam

7.2,18.52cd

बुद्ध्वा तं हृदयांभोजे देवमावाह्य पूजयेत्

buddhvā taṃ hṛdayāṃbhoje devamāvāhya pūjayet

7.2,18.53ab

आशास्य नित्यसांनिध्यं शिवस्वात्म्यं शिशौ गुरुः

āśāsya nityasāṃnidhyaṃ śivasvātmyaṃ śiśau guruḥ

7.2,18.53cd

शिवतेजोमयस्यास्य शिशोरापादयेद्गुणान्

śivatejomayasyāsya śiśorāpādayedguṇān

7.2,18.54ab

अणिमादीन्प्रसीदेति प्रदद्यादाहुतित्रयम्

aṇimādīnprasīdeti pradadyādāhutitrayam

7.2,18.54cd

तथैव तु गुणानेव पुनरस्योपपादयेत्

tathaiva tu guṇāneva punarasyopapādayet

7.2,18.55ab

सर्वज्ञातां तथा तृप्तिं बोधं चाद्यन्तवर्जितम्

sarvajñātāṃ tathā tṛptiṃ bodhaṃ cādyantavarjitam

7.2,18.55cd

अलुप्तशक्तिं स्वातन्त्र्यमनंतां शक्तिमेव च

aluptaśaktiṃ svātantryamanaṃtāṃ śaktimeva ca

7.2,18.56ab

ततो देवमनुज्ञाप्य सद्यादिकलशैस्तु तम्

tato devamanujñāpya sadyādikalaśaistu tam

7.2,18.56cd

अभिषिंचेत देवेशं ध्यायन्हृदि यथाक्रमम्

abhiṣiṃceta deveśaṃ dhyāyanhṛdi yathākramam

7.2,18.57ab

अथोपवेश्य तं शिष्यं शिवमभ्यर्च्य पूर्ववत्

athopaveśya taṃ śiṣyaṃ śivamabhyarcya pūrvavat

7.2,18.57cd

लब्धानुज्ञः शिवाच्छैवीं विद्यामस्मै समादिशेत्

labdhānujñaḥ śivācchaivīṃ vidyāmasmai samādiśet

7.2,18.58ab

ओंकारपूर्विकां तत्र संपुटान्तु नमो ऽंतगाम्

oṃkārapūrvikāṃ tatra saṃpuṭāntu namo 'ṃtagām

7.2,18.58cd

शिवशक्तियुताञ्चैव शक्तिविद्यां च तादृशीम्

śivaśaktiyutāñcaiva śaktividyāṃ ca tādṛśīm

7.2,18.59ab

ऋषिं छन्दश्च देवं च शिवतां शिवयोस्तथा

ṛṣiṃ chandaśca devaṃ ca śivatāṃ śivayostathā

7.2,18.59cd

पूजां सावरणां शम्भोरासनानि च सन्दिशेत्

pūjāṃ sāvaraṇāṃ śambhorāsanāni ca sandiśet

7.2,18.60ab

पुनः संपूज्य देवेशं यन्मया समनुष्ठितम्

punaḥ saṃpūjya deveśaṃ yanmayā samanuṣṭhitam

7.2,18.60cd

सुकृतं कुरु तत्सर्वमिति विज्ञापयेच्छिवम्

sukṛtaṃ kuru tatsarvamiti vijñāpayecchivam

7.2,18.61ab

सहशिष्यो गुरुर्देवं दण्डवत्क्षितिमंडले

sahaśiṣyo gururdevaṃ daṇḍavatkṣitimaṃḍale

7.2,18.61cd

प्रणम्योद्वासयेत्तस्मान्मंडलात्पावकादपि

praṇamyodvāsayettasmānmaṃḍalātpāvakādapi

7.2,18.62ab

567ब् ततः सदसिकाः सर्वे पूज्याः पूजार्हकाः क्रमात्

567b tataḥ sadasikāḥ sarve pūjyāḥ pūjārhakāḥ kramāt

7.2,18.63ab

सेव्या वित्तानुसारेण सदस्याश्च सहर्त्विजः

sevyā vittānusāreṇa sadasyāśca sahartvijaḥ

7.2,18.63cd

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः

vittaśāṭhyaṃ na kurvīta yadīcchecchivamātmanaḥ

Chapter 7.2.19

7.2,19.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे षडध्वशुद्ध्यादिकथनं नामाष्टादशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि साधकं नाम नामतः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe ṣaḍadhvaśuddhyādikathanaṃ nāmāṣṭādaśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi sādhakaṃ nāma nāmataḥ

7.2,19.1cd

संस्कारमन्त्रमाहात्म्यं कथने सूचितं मया

saṃskāramantramāhātmyaṃ kathane sūcitaṃ mayā

7.2,19.2ab

संपूज्य मंडले देवं स्थाप्य कुम्भे च पूर्ववत्

saṃpūjya maṃḍale devaṃ sthāpya kumbhe ca pūrvavat

7.2,19.2cd

हुत्वा शिष्यमनुष्णीषं प्रापयेद्भुवि मंडले

hutvā śiṣyamanuṣṇīṣaṃ prāpayedbhuvi maṃḍale

7.2,19.3ab

पूर्वांतं पूर्ववत्कृत्वा हुत्वाहुतिशतं तथा

pūrvāṃtaṃ pūrvavatkṛtvā hutvāhutiśataṃ tathā

7.2,19.3cd

संतर्प्य मूलमन्त्रेण कलशैर्देशिकोत्तमः

saṃtarpya mūlamantreṇa kalaśairdeśikottamaḥ

7.2,19.4ab

सन्दीप्य च यथापूर्वं कृत्वा पूर्वोदितं क्रमात्

sandīpya ca yathāpūrvaṃ kṛtvā pūrvoditaṃ kramāt

7.2,19.4cd

अभिषिच्य यथापूर्वं प्रदद्यान्मन्त्रमुत्तमम्

abhiṣicya yathāpūrvaṃ pradadyānmantramuttamam

7.2,19.5ab

तत्र विद्योपदेशांतं कृत्वा विस्तरशः क्रमात्

tatra vidyopadeśāṃtaṃ kṛtvā vistaraśaḥ kramāt

7.2,19.5cd

पुष्पाम्बुना शिशोः पाणौ विद्यां शैवीं समर्पयेत्

puṣpāmbunā śiśoḥ pāṇau vidyāṃ śaivīṃ samarpayet

7.2,19.6ab

तवैहिकामुष्मिकयोः सर्वसिद्धिफलप्रदः

tavaihikāmuṣmikayoḥ sarvasiddhiphalapradaḥ

7.2,19.6cd

भवत्येव महामन्त्रः प्रसादात्परमेष्ठिनः

bhavatyeva mahāmantraḥ prasādātparameṣṭhinaḥ

7.2,19.7ab

इत्युत्वा देवमभ्यर्च्य लब्धानुज्ञः शिवाद्गुरुः

ityutvā devamabhyarcya labdhānujñaḥ śivādguruḥ

7.2,19.7cd

साधनं शिवयोगं च साधकाय समादिशेत्

sādhanaṃ śivayogaṃ ca sādhakāya samādiśet

7.2,19.8ab

तच्छ्रुत्वा गुरुसंदेशं क्रमशो मंत्रसाधकः

tacchrutvā gurusaṃdeśaṃ kramaśo maṃtrasādhakaḥ

7.2,19.8cd

पुरतो विनियोगस्य मन्त्रसाधनमाचरेत्

purato viniyogasya mantrasādhanamācaret

7.2,19.9ab

साधनं मूलमन्त्रस्य पुरश्चरणमुच्यते

sādhanaṃ mūlamantrasya puraścaraṇamucyate

7.2,19.9cd

पुरतश्चरणीयत्वाद्विनियोगाख्यकर्मणः

purataścaraṇīyatvādviniyogākhyakarmaṇaḥ

7.2,19.10ab

नात्यन्तं करणीयन्तु मुमुक्षोर्मन्त्रसाधनम्

nātyantaṃ karaṇīyantu mumukṣormantrasādhanam

7.2,19.10cd

कृतन्तु तदिहान्यत्र तास्यापि शुभदं भवेत्

kṛtantu tadihānyatra tāsyāpi śubhadaṃ bhavet

7.2,19.11ab

शुभे ऽहनि शुभे देशे काले वा दोषवर्जिते

śubhe 'hani śubhe deśe kāle vā doṣavarjite

7.2,19.11cd

शुक्लदन्तनखः स्नातः कृतपूर्वाह्णिकक्रियः

śukladantanakhaḥ snātaḥ kṛtapūrvāhṇikakriyaḥ

7.2,19.12ab

अलंकृत्य यथा लब्धैर्गंधमाल्यविभूषणैः

alaṃkṛtya yathā labdhairgaṃdhamālyavibhūṣaṇaiḥ

7.2,19.12cd

सोष्णीषः सोत्तरासंगः सर्वशुक्लसमाहितः

soṣṇīṣaḥ sottarāsaṃgaḥ sarvaśuklasamāhitaḥ

7.2,19.13ab

देवालये गृहे ऽन्यस्मिन्देशे वा सुमनोहरे

devālaye gṛhe 'nyasmindeśe vā sumanohare

7.2,19.13cd

सुखेनाभ्यस्तपूर्वेण त्वासनेन कृतासनः

sukhenābhyastapūrveṇa tvāsanena kṛtāsanaḥ

7.2,19.14ab

तनुं कृत्वात्मनः शैवीं शिवशास्त्रोक्तवर्त्मना

tanuṃ kṛtvātmanaḥ śaivīṃ śivaśāstroktavartmanā

7.2,19.14cd

संपूज्य देवदेवेशं नकुलीश्वरमीश्वरम्

saṃpūjya devadeveśaṃ nakulīśvaramīśvaram

7.2,19.15ab

निवेद्य पायसं तस्मै समप्याराधनं क्रमात्

nivedya pāyasaṃ tasmai samapyārādhanaṃ kramāt

7.2,19.15cd

प्रणिपत्य च तं देवं प्राप्तानुज्ञश्च तन्मुखात्

praṇipatya ca taṃ devaṃ prāptānujñaśca tanmukhāt

7.2,19.16ab

कोटिवारं तदर्धं वा तदर्धं वा जपेच्छिवम्

koṭivāraṃ tadardhaṃ vā tadardhaṃ vā japecchivam

7.2,19.16cd

लक्षविंशतिकं वापि दशलक्षमथापि वा

lakṣaviṃśatikaṃ vāpi daśalakṣamathāpi vā

7.2,19.17ab

ततश्च पायसाक्षारलवणैकमिताशनः

tataśca pāyasākṣāralavaṇaikamitāśanaḥ

7.2,19.17cd

अहिंसकः क्षमी शांतो दांतश्चैव सदा भवेत्

ahiṃsakaḥ kṣamī śāṃto dāṃtaścaiva sadā bhavet

7.2,19.18ab

अलाभे पायसस्याश्नन्फलमूलादिकानि वा

alābhe pāyasasyāśnanphalamūlādikāni vā

7.2,19.18cd

विहितानि शिवेनैव विशिष्टान्युत्तरोत्तरम्

vihitāni śivenaiva viśiṣṭānyuttarottaram

7.2,19.19ab

चरुं भक्ष्यमथो सक्तुकणान्यावकमेव च

caruṃ bhakṣyamatho saktukaṇānyāvakameva ca

7.2,19.19cd

568अ शाकं पयो दधि घृतं मूलं फलमथोदकम्

568a śākaṃ payo dadhi ghṛtaṃ mūlaṃ phalamathodakam

7.2,19.20ab

अभिमंत्र्य च मन्त्रेण भक्ष्यभोज्यादिकानि च

abhimaṃtrya ca mantreṇa bhakṣyabhojyādikāni ca

7.2,19.20cd

साधने ऽस्मिन्विशेषेण नित्यं भुञ्जीत वाग्यतः

sādhane 'sminviśeṣeṇa nityaṃ bhuñjīta vāgyataḥ

7.2,19.21ab

मन्त्राष्टशतपूतेन जलेन शुचिना व्रती

mantrāṣṭaśatapūtena jalena śucinā vratī

7.2,19.21cd

स्नायान्नदीनदोत्थेन प्रोक्षयेद्वाथ शक्तितः

snāyānnadīnadotthena prokṣayedvātha śaktitaḥ

7.2,19.22ab

तर्पयेच्च तथा नित्यं जुहुयाच्च शिवानले

tarpayecca tathā nityaṃ juhuyācca śivānale

7.2,19.22cd

सप्तभिः पञ्चभिर्द्रव्यैस्त्रिभिर्वाथ घृतेन वा

saptabhiḥ pañcabhirdravyaistribhirvātha ghṛtena vā

7.2,19.23ab

इत्थं भक्त्या शिवं शैवो यः साधयति साधकः

itthaṃ bhaktyā śivaṃ śaivo yaḥ sādhayati sādhakaḥ

7.2,19.23cd

तस्येहामुत्र दुष्प्रापं न किंचिदपि विद्यते

tasyehāmutra duṣprāpaṃ na kiṃcidapi vidyate

7.2,19.24ab

अथवा ऽहरहर्मंत्रं जपेदेकाग्रमानसः

athavā 'haraharmaṃtraṃ japedekāgramānasaḥ

7.2,19.24cd

अनश्नन्नेव साहस्रं विना मन्त्रस्य साधनम्

anaśnanneva sāhasraṃ vinā mantrasya sādhanam

7.2,19.25ab

न तस्य दुर्लभं किंचिन्न तस्यास्त्यशुभं क्वचित्

na tasya durlabhaṃ kiṃcinna tasyāstyaśubhaṃ kvacit

7.2,19.25cd

इह विद्यां श्रियं सौख्यं लब्ध्वा मुक्तिं च विंदति

iha vidyāṃ śriyaṃ saukhyaṃ labdhvā muktiṃ ca viṃdati

7.2,19.26ab

साधने विनियोगे च नित्ये नैमित्तिके तथा

sādhane viniyoge ca nitye naimittike tathā

7.2,19.26cd

जपेज्जलैर्भस्मना च स्नात्वा मन्त्रेण च क्रमात्

japejjalairbhasmanā ca snātvā mantreṇa ca kramāt

7.2,19.27ab

शुचिर्बद्धशिखस्सूत्री सपवित्रकरस्तथा

śucirbaddhaśikhassūtrī sapavitrakarastathā

7.2,19.27cd

धृतत्रिपुंड्ररुद्राक्षो विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

dhṛtatripuṃḍrarudrākṣo vidyāṃ pañcākṣarīṃ japet

Chapter 7.2.20

7.2,20.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखंडे साधकसंस्कारमन्त्रमाहात्म्यं नामैकोनविंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच अथैवं संस्कृतं शिष्यं कृतपाशुपतव्रतम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe sādhakasaṃskāramantramāhātmyaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca athaivaṃ saṃskṛtaṃ śiṣyaṃ kṛtapāśupatavratam

7.2,20.1cd

आचार्यत्वे ऽभिषिंचेत तद्योगत्वेन चान्यथा

ācāryatve 'bhiṣiṃceta tadyogatvena cānyathā

7.2,20.2ab

मण्डलं पूर्ववत्कृत्त्वा संपूज्य परमेश्वरम्

maṇḍalaṃ pūrvavatkṛttvā saṃpūjya parameśvaram

7.2,20.2cd

स्थापयत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च पूर्ववत्

sthāpayatpañcakalaśāndikṣu madhye ca pūrvavat

7.2,20.3ab

निवृत्तिं पुरतो न्यस्य प्रतिष्ठां पश्चिमे घटे

nivṛttiṃ purato nyasya pratiṣṭhāṃ paścime ghaṭe

7.2,20.3cd

विद्यां दक्षिणतः शांतिमुत्तरे मध्यतः पराम्

vidyāṃ dakṣiṇataḥ śāṃtimuttare madhyataḥ parām

7.2,20.4ab

कृत्वा रक्षादिकं तत्र बद्ध्वा मुद्रां च धैनवीम्

kṛtvā rakṣādikaṃ tatra baddhvā mudrāṃ ca dhainavīm

7.2,20.4cd

अभिमंत्र्य घटान्हुत्वा पूर्णांतं च यथा पुरा

abhimaṃtrya ghaṭānhutvā pūrṇāṃtaṃ ca yathā purā

7.2,20.5ab

प्रवेश्य मंडले शिष्यमनुष्णीषं च देशिकः

praveśya maṃḍale śiṣyamanuṣṇīṣaṃ ca deśikaḥ

7.2,20.5cd

तर्पणाद्यं तु मंत्राणां कुर्यात्पूर्वावसानकम्

tarpaṇādyaṃ tu maṃtrāṇāṃ kuryātpūrvāvasānakam

7.2,20.6ab

ततः संपूज्य देवेशमनुज्ञाप्य च पूर्ववत्

tataḥ saṃpūjya deveśamanujñāpya ca pūrvavat

7.2,20.6cd

अभिषेकाय तं शिष्यमासनं त्वधिरोहयेत्

abhiṣekāya taṃ śiṣyamāsanaṃ tvadhirohayet

7.2,20.7ab

सकलीकृत्य तं पश्चात्कलापञ्चकरूपिणम्

sakalīkṛtya taṃ paścātkalāpañcakarūpiṇam

7.2,20.7cd

न्यस्तमंत्रतनुं बद्ध्वा शिवं शिष्यं समर्पयेत्

nyastamaṃtratanuṃ baddhvā śivaṃ śiṣyaṃ samarpayet

7.2,20.8ab

ततो निवृत्तिकुंभादिघटानुद्धृत्य वै क्रमात्

tato nivṛttikuṃbhādighaṭānuddhṛtya vai kramāt

7.2,20.8cd

मध्यमान्ताच्छिवेनैव शिष्यं तमभिषेचयत्

madhyamāntācchivenaiva śiṣyaṃ tamabhiṣecayat

7.2,20.9ab

शिवहस्तं समर्प्याथ शिशोः शिरसि देशिकः

śivahastaṃ samarpyātha śiśoḥ śirasi deśikaḥ

7.2,20.9cd

शिवभावसमापन्नः शिवाचार्यं तमादिशेत्

śivabhāvasamāpannaḥ śivācāryaṃ tamādiśet

7.2,20.10ab

अथालंकृत्य तं देवमाराध्य शिवमण्डले

athālaṃkṛtya taṃ devamārādhya śivamaṇḍale

7.2,20.10cd

शतमष्टोत्तरं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः

śatamaṣṭottaraṃ hutvā dadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ

7.2,20.11ab

पुनः सम्पूज्य देवेशं प्रणम्य भुवि दंडवत्

punaḥ sampūjya deveśaṃ praṇamya bhuvi daṃḍavat

7.2,20.11cd

शिरस्यंजलिमाधाय शिवं विज्ञापयेद्गुरुः

śirasyaṃjalimādhāya śivaṃ vijñāpayedguruḥ

7.2,20.12ab

भगवंस्त्वत्प्रसादेन देशिको.यं मया कृतः

bhagavaṃstvatprasādena deśiko.yaṃ mayā kṛtaḥ

7.2,20.12cd

अनुगृह्य त्वया देव दिव्याज्ञास्मै प्रदीयताम्

anugṛhya tvayā deva divyājñāsmai pradīyatām

7.2,20.13ab

एवं विज्ञाप्य शिष्येण सह भूयः प्रणम्य च

evaṃ vijñāpya śiṣyeṇa saha bhūyaḥ praṇamya ca

7.2,20.13cd

568ब् शिवं शिवागमं दिव्यं पूजयेच्छिववद्गुरुः

568b śivaṃ śivāgamaṃ divyaṃ pūjayecchivavadguruḥ

7.2,20.14ab

पुनः शिवमनुज्ञाप्य शिवज्ञानस्य पुस्तकम्

punaḥ śivamanujñāpya śivajñānasya pustakam

7.2,20.14cd

उभाभ्यामथ पाणिभ्यां दद्याच्छिष्याय देशिकः

ubhābhyāmatha pāṇibhyāṃ dadyācchiṣyāya deśikaḥ

7.2,20.15ab

स ताम्मूर्ध्नि समाधाय विद्यां विद्यासनोपरि

sa tāmmūrdhni samādhāya vidyāṃ vidyāsanopari

7.2,20.15cd

अधिरोप्य यथान्यायमभिवंद्य समर्चयेत्

adhiropya yathānyāyamabhivaṃdya samarcayet

7.2,20.16ab

अथ तस्मै गुरुर्दद्याद्राजोपकरणान्यपि

atha tasmai gururdadyādrājopakaraṇānyapi

7.2,20.16cd

आचार्यपदवीं प्राप्तो राज्यं चापि यतो ऽर्हति

ācāryapadavīṃ prāpto rājyaṃ cāpi yato 'rhati

7.2,20.17ab

अथानुशासनं कुर्यात्पूर्वैराचरितं यथा

athānuśāsanaṃ kuryātpūrvairācaritaṃ yathā

7.2,20.17cd

यथा च शिवशास्त्रोक्तं यथा लोकेषु पूज्यते

yathā ca śivaśāstroktaṃ yathā lokeṣu pūjyate

7.2,20.18ab

शिष्यान्परिक्ष्य यत्नेन शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः

śiṣyānparikṣya yatnena śivaśāstroktalakṣaṇaiḥ

7.2,20.18cd

संस्कृत्य च शिवज्ञानं तेभ्यो दद्याच्च देशिकः

saṃskṛtya ca śivajñānaṃ tebhyo dadyācca deśikaḥ

7.2,20.19ab

एवं सर्वमनायासं शौचं क्षांतिं दयां तथा

evaṃ sarvamanāyāsaṃ śaucaṃ kṣāṃtiṃ dayāṃ tathā

7.2,20.19cd

अस्पृहामप्यसूयां च यत्नेन च विभावयेत्

aspṛhāmapyasūyāṃ ca yatnena ca vibhāvayet

7.2,20.20ab

इत्थमादिश्य तं शिष्यं शिवमुद्वास्य मंडलात्

itthamādiśya taṃ śiṣyaṃ śivamudvāsya maṃḍalāt

7.2,20.20cd

शिवकुंभानलादींश्च सदस्यानपि पूजयेत्

śivakuṃbhānalādīṃśca sadasyānapi pūjayet

7.2,20.21ab

युगपद्वाथ संस्कारान्कुर्वीत सगणो गुरुः

yugapadvātha saṃskārānkurvīta sagaṇo guruḥ

7.2,20.21cd

तत्र यत्र द्वयं वापि प्रयोगस्योपदिश्यते

tatra yatra dvayaṃ vāpi prayogasyopadiśyate

7.2,20.22ab

तदादावेव कलशान्कल्पयेदध्वशुद्धिवत्

tadādāveva kalaśānkalpayedadhvaśuddhivat

7.2,20.22cd

कृत्वा समयसंस्कारमभिषेकं विनाखिलम्

kṛtvā samayasaṃskāramabhiṣekaṃ vinākhilam

7.2,20.23ab

समभ्यर्च्य शिवं भूयः कृत्वा चाध्वविशोधनम्

samabhyarcya śivaṃ bhūyaḥ kṛtvā cādhvaviśodhanam

7.2,20.23cd

तस्मिन्परिसमाप्ते तु पुनर्देवं प्रपूजयेत्

tasminparisamāpte tu punardevaṃ prapūjayet

7.2,20.24ab

हुत्वा मंत्रन्तु संतर्प्य संदीप्याशास्य चेश्वरम्

hutvā maṃtrantu saṃtarpya saṃdīpyāśāsya ceśvaram

7.2,20.24cd

समर्प्य मंत्रं शिष्यस्य पाणौ शेषं समापयेत्

samarpya maṃtraṃ śiṣyasya pāṇau śeṣaṃ samāpayet

7.2,20.25ab

अथवा मंत्रसंस्कारमनुचिंत्याखिलं क्रमात्

athavā maṃtrasaṃskāramanuciṃtyākhilaṃ kramāt

7.2,20.25cd

अध्वशुद्धिं गुरुः कुर्यादभिषेकावसानिकम्

adhvaśuddhiṃ guruḥ kuryādabhiṣekāvasānikam

7.2,20.26ab

तत्र यः शान्त्यतीतादिकलासु विहितो विधिः

tatra yaḥ śāntyatītādikalāsu vihito vidhiḥ

7.2,20.26cd

स सर्वो ऽपि विधातव्यस्तत्त्वत्रयविशोधने

sa sarvo 'pi vidhātavyastattvatrayaviśodhane

7.2,20.27ab

शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमुदाहृतम्

śivavidyātmatattvākhyaṃ tattvatrayamudāhṛtam

7.2,20.27cd

शक्तौ शिवस्ततो विद्यात्तस्यास्त्वात्मा समुद्बभौ

śaktau śivastato vidyāttasyāstvātmā samudbabhau

7.2,20.28ab

शिवेन शांत्यतीताध्वा व्याप्तस्तदपरः परः

śivena śāṃtyatītādhvā vyāptastadaparaḥ paraḥ

7.2,20.28cd

विद्यया परिशिष्टो ऽध्वा ह्यात्मना निखिलः क्रमात्

vidyayā pariśiṣṭo 'dhvā hyātmanā nikhilaḥ kramāt

7.2,20.29ab

दुर्लभं शांभवं मत्वा मंत्रमूलं मनीषिणः

durlabhaṃ śāṃbhavaṃ matvā maṃtramūlaṃ manīṣiṇaḥ

7.2,20.29cd

शाक्तं शंसीत संस्कारं शिवशास्त्रार्थपारगाः

śāktaṃ śaṃsīta saṃskāraṃ śivaśāstrārthapāragāḥ

7.2,20.30ab

इति ते सर्वमाख्यातं संस्काराख्यस्य कर्मणः

iti te sarvamākhyātaṃ saṃskārākhyasya karmaṇaḥ

7.2,20.30cd

चातुर्विध्यमिदं कृष्ण किं भूय श्रोतुमिच्छसि

cāturvidhyamidaṃ kṛṣṇa kiṃ bhūya śrotumicchasi

Chapter 7.2.21

7.2,21.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे विशेषादिसंस्कृतिर्नाम विंशो ऽध्यायः कृष्ण उवाच भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि शिवाश्रमनिषेविणाम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe viśeṣādisaṃskṛtirnāma viṃśo 'dhyāyaḥ kṛṣṇa uvāca bhagavañchrotumicchāmi śivāśramaniṣeviṇām

7.2,21.1cd

शिवशास्त्रोदितं कर्म नित्यनैमित्तिकं तथा

śivaśāstroditaṃ karma nityanaimittikaṃ tathā

7.2,21.2ab

उपमन्युरुवाच प्रातरुत्थाय शयनाद्ध्यात्वा देवं सहाम्बया

upamanyuruvāca prātarutthāya śayanāddhyātvā devaṃ sahāmbayā

7.2,21.2cd

विचार्य कार्यं निर्गच्छेद्गृहादभ्युदिते ऽरुणे

vicārya kāryaṃ nirgacchedgṛhādabhyudite 'ruṇe

7.2,21.3ab

अबाधे विजने देशे कुर्यादावश्यकं ततः

abādhe vijane deśe kuryādāvaśyakaṃ tataḥ

7.2,21.3cd

569अ कृत्वा शौचं विधानेन दंतधावनमाचरेत्

569a kṛtvā śaucaṃ vidhānena daṃtadhāvanamācaret

7.2,21.4ab

अलाभे दंतकाष्ठानामष्टम्यादिदिनेषु च

alābhe daṃtakāṣṭhānāmaṣṭamyādidineṣu ca

7.2,21.4cd

अपां द्वादशगण्डूषैः कुर्यादास्यविशोधनम्

apāṃ dvādaśagaṇḍūṣaiḥ kuryādāsyaviśodhanam

7.2,21.5ab

आचम्य विधिवत्पश्चाद्वारुणं स्नानमाचरेत्

ācamya vidhivatpaścādvāruṇaṃ snānamācaret

7.2,21.5cd

नद्यां वा देवखाते वा ह्रदे वाथ गृहे ऽपि वा

nadyāṃ vā devakhāte vā hrade vātha gṛhe 'pi vā

7.2,21.6ab

स्नानद्रव्याणि तत्तीरे स्थापयित्वा बहिर्मलम्

snānadravyāṇi tattīre sthāpayitvā bahirmalam

7.2,21.6cd

व्यापोह्य मृदमालिप्य स्नात्वा गोमयमालिपेत्

vyāpohya mṛdamālipya snātvā gomayamālipet

7.2,21.7ab

स्नात्वा पुनः पुनर्वस्त्रं त्यक्त्वावाथ विशोध्य च

snātvā punaḥ punarvastraṃ tyaktvāvātha viśodhya ca

7.2,21.7cd

सुस्नातो नृपवद्भूयः शुद्धं वासो वसीत च

susnāto nṛpavadbhūyaḥ śuddhaṃ vāso vasīta ca

7.2,21.8ab

मलस्नानं सुगंधाद्यैः स्नानं दन्तविशोधनम्

malasnānaṃ sugaṃdhādyaiḥ snānaṃ dantaviśodhanam

7.2,21.8cd

न कुर्याद्ब्रह्मचारी च तपस्वी विधवा तथा

na kuryādbrahmacārī ca tapasvī vidhavā tathā

7.2,21.9ab

सोपवीतश्शिखां बद्धा प्रविश्य च जलांतरम्

sopavītaśśikhāṃ baddhā praviśya ca jalāṃtaram

7.2,21.9cd

अवगाह्य समाचांतो जले न्यस्येत्त्रिमंडलम्

avagāhya samācāṃto jale nyasyettrimaṃḍalam

7.2,21.10ab

सौम्ये मग्नः पुनर्मंत्रं जपेच्छक्त्या शिवं स्मरेत्

saumye magnaḥ punarmaṃtraṃ japecchaktyā śivaṃ smaret

7.2,21.10cd

उत्थायाचम्य तेनैव स्वात्मानमभिषेचयेत्

utthāyācamya tenaiva svātmānamabhiṣecayet

7.2,21.11ab

गोशृंगेण सदर्भेण पालाशेन दलेन वा

gośṛṃgeṇa sadarbheṇa pālāśena dalena vā

7.2,21.11cd

पाद्मेन वाथ पाणिभ्यां पञ्चकृत्वस्त्रिरेव वा

pādmena vātha pāṇibhyāṃ pañcakṛtvastrireva vā

7.2,21.12ab

उद्यानादौ गृहे चैव वर्धन्या कलशेन वा

udyānādau gṛhe caiva vardhanyā kalaśena vā

7.2,21.12cd

अवगाहनकाले ऽद्भिर्मंत्रितैरभिषेचयेत्

avagāhanakāle 'dbhirmaṃtritairabhiṣecayet

7.2,21.13ab

अथ चेद्वारुणं कर्तुमशक्तः शुद्धवाससा

atha cedvāruṇaṃ kartumaśaktaḥ śuddhavāsasā

7.2,21.13cd

आर्द्रेण शोधयेद्देहमापादतलमस्तकम्

ārdreṇa śodhayeddehamāpādatalamastakam

7.2,21.14ab

आग्नेयं वाथ वा मांत्रं कुर्यात्स्नानं शिवेन वा

āgneyaṃ vātha vā māṃtraṃ kuryātsnānaṃ śivena vā

7.2,21.14cd

शिवचिंतापरं स्नानं युक्तस्यात्मीयमुच्यते

śivaciṃtāparaṃ snānaṃ yuktasyātmīyamucyate

7.2,21.15ab

स्वसूत्रोक्तविधानेन मंत्राचमनपूर्वकम्

svasūtroktavidhānena maṃtrācamanapūrvakam

7.2,21.15cd

आचरेद्ब्रह्मयज्ञांतं कृत्वा देवादितर्पणम्

ācaredbrahmayajñāṃtaṃ kṛtvā devāditarpaṇam

7.2,21.16ab

मंडलस्थं महादेवं ध्यात्वाभ्यर्च्य यथाविधि

maṃḍalasthaṃ mahādevaṃ dhyātvābhyarcya yathāvidhi

7.2,21.16cd

दद्यादर्घ्यं ततस्तस्मै शिवायादित्यरूपिणे

dadyādarghyaṃ tatastasmai śivāyādityarūpiṇe

7.2,21.17ab

अथ वैतत्स्वसूत्रोक्तं कृत्वा हस्तौ विशोधयेत्

atha vaitatsvasūtroktaṃ kṛtvā hastau viśodhayet

7.2,21.17cd

करन्यासं ततः कृत्वा सकलीकृतविग्रहः

karanyāsaṃ tataḥ kṛtvā sakalīkṛtavigrahaḥ

7.2,21.18ab

वामहस्तगतांभोभिर्गंधसिद्धार्थकान्वितैः

vāmahastagatāṃbhobhirgaṃdhasiddhārthakānvitaiḥ

7.2,21.18cd

कुशपुंजेन वाभ्युक्ष्य मूलमंत्रसमन्वितैः

kuśapuṃjena vābhyukṣya mūlamaṃtrasamanvitaiḥ

7.2,21.19ab

आपोहिष्ठादिभिर्मन्त्रैः शेषमाघ्राय वै जलम्

āpohiṣṭhādibhirmantraiḥ śeṣamāghrāya vai jalam

7.2,21.19cd

वामनासापुटेनैव देवं संभावयेत्सितम्

vāmanāsāpuṭenaiva devaṃ saṃbhāvayetsitam

7.2,21.20ab

अर्घमादाय देहस्थं सव्यनासापुटेन च

arghamādāya dehasthaṃ savyanāsāpuṭena ca

7.2,21.20cd

कृष्णवर्णेन बाह्यस्थं भावयेच्च शिलागतम्

kṛṣṇavarṇena bāhyasthaṃ bhāvayecca śilāgatam

7.2,21.21ab

तर्पयेदथ देवेभ्य ऋषिभिश्च विशेषतः

tarpayedatha devebhya ṛṣibhiśca viśeṣataḥ

7.2,21.21cd

भूतेभ्यश्च पितृभ्यश्च दद्यादर्घ्यं यथाविधि

bhūtebhyaśca pitṛbhyaśca dadyādarghyaṃ yathāvidhi

7.2,21.22ab

रक्तचंदनतोयेन हस्तमात्रेण मंडलम्

raktacaṃdanatoyena hastamātreṇa maṃḍalam

7.2,21.22cd

सुवृत्तं कल्पयेद्भूमौ रक्तचूर्णाद्यलंकृतम्

suvṛttaṃ kalpayedbhūmau raktacūrṇādyalaṃkṛtam

7.2,21.23ab

तत्र संपूजयेद्भानुं स्वकीयावरणैः सह

tatra saṃpūjayedbhānuṃ svakīyāvaraṇaiḥ saha

7.2,21.23cd

स्वखोल्कायेति मंत्रेण सांगतस्सुखसिद्धये

svakholkāyeti maṃtreṇa sāṃgatassukhasiddhaye

7.2,21.24ab

पुनश्च मंडलं कृत्वा तदंगैः परिपूज्य च

punaśca maṃḍalaṃ kṛtvā tadaṃgaiḥ paripūjya ca

7.2,21.24cd

तत्र स्थाप्य हेमपात्रं मागधप्रस्थसंमितम्

tatra sthāpya hemapātraṃ māgadhaprasthasaṃmitam

7.2,21.25ab

569ब् पूरयेद्गंधतोयेन रक्तचंदनयोगिना

569b pūrayedgaṃdhatoyena raktacaṃdanayoginā

7.2,21.25cd

रक्तपुष्पैस्तिलैश्चैव कुशाक्षतसमन्वितैः

raktapuṣpaistilaiścaiva kuśākṣatasamanvitaiḥ

7.2,21.26ab

दूर्वापामार्गगव्यैश्च केवलेन जलेन वा

dūrvāpāmārgagavyaiśca kevalena jalena vā

7.2,21.26cd

जानुभ्यां धरणीं गत्वा नत्वा देवं च मंडले

jānubhyāṃ dharaṇīṃ gatvā natvā devaṃ ca maṃḍale

7.2,21.27ab

कृत्वा शिरसि तत्पात्रं दद्यादर्घ्यं शिवाय तत्

kṛtvā śirasi tatpātraṃ dadyādarghyaṃ śivāya tat

7.2,21.27cd

अथवांजलिना तोयं सदर्भं मूलविद्यया

athavāṃjalinā toyaṃ sadarbhaṃ mūlavidyayā

7.2,21.28ab

उत्क्षिपेदम्बरस्थाय शिवायादित्यमूर्तये

utkṣipedambarasthāya śivāyādityamūrtaye

7.2,21.28cd

कृत्वा पुनः करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

kṛtvā punaḥ karanyāsaṃ karaśodhanapūrvakam

7.2,21.29ab

बुद्ध्वेशानादिसद्यांतं पञ्चब्रह्ममयं शिवम्

buddhveśānādisadyāṃtaṃ pañcabrahmamayaṃ śivam

7.2,21.29cd

गृहीत्वा भसितं मन्त्रैर्विमृज्याङ्गानि संस्पृशेत्

gṛhītvā bhasitaṃ mantrairvimṛjyāṅgāni saṃspṛśet

7.2,21.30ab

या दिनांतैश्शिरोवक्त्रहृद्गुह्यचरणान्क्रमात्

yā dināṃtaiśśirovaktrahṛdguhyacaraṇānkramāt

7.2,21.30cd

ततो मूलेन सर्वांगमालभ्य वसनान्तरम्

tato mūlena sarvāṃgamālabhya vasanāntaram

7.2,21.31ab

परिधाय द्विराचम्य प्रोक्ष्यैकादशमन्त्रितैः

paridhāya dvirācamya prokṣyaikādaśamantritaiḥ

7.2,21.31cd

जलैराच्छाद्य वासो ऽयद्द्विराचम्य शिवं स्मरेत्

jalairācchādya vāso 'yaddvirācamya śivaṃ smaret

7.2,21.32ab

पुनर्न्यस्तकरो मन्त्री त्रिपुंड्रं भस्मना लिखेत्

punarnyastakaro mantrī tripuṃḍraṃ bhasmanā likhet

7.2,21.32cd

अवक्रमाय तं व्यक्तं ललाटे गन्धवारिणा

avakramāya taṃ vyaktaṃ lalāṭe gandhavāriṇā

7.2,21.33ab

वृत्तं वा चतुरस्रं वा बिन्दुमर्धेन्दुमेव वा

vṛttaṃ vā caturasraṃ vā bindumardhendumeva vā

7.2,21.33cd

ललाटे यादृशं पुण्ड्रं लिखितं भस्मना पुनः

lalāṭe yādṛśaṃ puṇḍraṃ likhitaṃ bhasmanā punaḥ

7.2,21.34ab

तादृशं भुजयोर्मूर्ध्नि स्तनयोरंतरे लिखेत्

tādṛśaṃ bhujayormūrdhni stanayoraṃtare likhet

7.2,21.34cd

सर्वांगोद्धूलनं चैव न समानं त्रिपुण्ड्रकैः

sarvāṃgoddhūlanaṃ caiva na samānaṃ tripuṇḍrakaiḥ

7.2,21.35ab

तस्मात्त्रिपुण्ड्रमेवैकं लिखेदुद्धूलनं विना

tasmāttripuṇḍramevaikaṃ likheduddhūlanaṃ vinā

7.2,21.35cd

रुद्राक्षान्धारयेद्मूर्ध्नि कंठे श्रोते करे तथा

rudrākṣāndhārayedmūrdhni kaṃṭhe śrote kare tathā

7.2,21.36ab

सुवर्णवर्णमच्छिन्नं शुभं नान्यैर्धृतं शुभम्

suvarṇavarṇamacchinnaṃ śubhaṃ nānyairdhṛtaṃ śubham

7.2,21.36cd

विप्रादीनां क्रमाच्छ्रेष्ठं पीतं रक्तमथासितम्

viprādīnāṃ kramācchreṣṭhaṃ pītaṃ raktamathāsitam

7.2,21.37ab

तदलाभे यथालाभं धारणीयमदूषितम्

tadalābhe yathālābhaṃ dhāraṇīyamadūṣitam

7.2,21.37cd

तत्रापि नोत्तरं नीचैर्धार्यं नीचमथोत्तरैः

tatrāpi nottaraṃ nīcairdhāryaṃ nīcamathottaraiḥ

7.2,21.38ab

नाशुचिर्धारयेदक्षं सदा कालेषु धारयेत्

nāśucirdhārayedakṣaṃ sadā kāleṣu dhārayet

7.2,21.38cd

इत्थं त्रिसंध्यमथवा द्विसंध्यं सकृदेव वा

itthaṃ trisaṃdhyamathavā dvisaṃdhyaṃ sakṛdeva vā

7.2,21.39ab

कृत्वा स्नानादिकं शक्त्या पूजयेत्परमेश्वरम्

kṛtvā snānādikaṃ śaktyā pūjayetparameśvaram

7.2,21.39cd

प्रजास्थानं समासाद्य बद्ध्वा रुचिरमासनम्

prajāsthānaṃ samāsādya baddhvā ruciramāsanam

7.2,21.40ab

ध्यायेद्देवं च देवीं च प्राङ्मुखो वाप्युदङ्मुखः

dhyāyeddevaṃ ca devīṃ ca prāṅmukho vāpyudaṅmukhaḥ

7.2,21.40cd

श्वेतादीन्नकुलीशांतांस्तच्छिष्यान्प्रणमेद्गुरुम्

śvetādīnnakulīśāṃtāṃstacchiṣyānpraṇamedgurum

7.2,21.41ab

पुनर्देवं शिवं नत्वा ततो नामाष्टकं जपेत्

punardevaṃ śivaṃ natvā tato nāmāṣṭakaṃ japet

7.2,21.41cd

शिवो महेश्वरश्चैव रुद्रो विष्णुः पितामहः

śivo maheśvaraścaiva rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ

7.2,21.42ab

संसारवैद्यस्सर्वज्ञः परमात्मेति चाष्टकम्

saṃsāravaidyassarvajñaḥ paramātmeti cāṣṭakam

7.2,21.42cd

अथवा शिवमेवैकं जपित्वैकादशाधिकम्

athavā śivamevaikaṃ japitvaikādaśādhikam

7.2,21.43ab

जिह्वाग्रे तेजसो राशिं ध्यात्वाव्याध्यादिशांतये

jihvāgre tejaso rāśiṃ dhyātvāvyādhyādiśāṃtaye

7.2,21.43cd

प्रक्षाल्य चरणौ कृत्वा करौ चंदनचर्चितौ

prakṣālya caraṇau kṛtvā karau caṃdanacarcitau

7.2,21.43ef

प्रकुर्वीत करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

prakurvīta karanyāsaṃ karaśodhanapūrvakam

Chapter 7.2.22

7.2,22.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे नित्यनैमित्तिककर्मवर्णनं नामैकविंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच न्यासस्तु त्रिविधः प्रोक्तः स्थित्युत्पत्तिलयक्रमात्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe nityanaimittikakarmavarṇanaṃ nāmaikaviṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca nyāsastu trividhaḥ proktaḥ sthityutpattilayakramāt

7.2,22.1cd

स्थितिर्न्यासो गृहस्थानामुत्पत्तिर्ब्रह्मचारिणाम्

sthitirnyāso gṛhasthānāmutpattirbrahmacāriṇām

7.2,22.2ab

570अ यतीनां संहृतिन्यासो वनस्थानां तथैव च

570a yatīnāṃ saṃhṛtinyāso vanasthānāṃ tathaiva ca

7.2,22.2cd

स एव भर्तृहीनायाः कुटुंबिन्याः स्थितिर्भवेत्

sa eva bhartṛhīnāyāḥ kuṭuṃbinyāḥ sthitirbhavet

7.2,22.3ab

कन्यायाः पुनरुत्पत्तिं वक्ष्ये न्यासस्य लक्षणम्

kanyāyāḥ punarutpattiṃ vakṣye nyāsasya lakṣaṇam

7.2,22.3cd

अंगुष्ठादिकनिष्ठांतं स्थितिन्यास उदाहृतः

aṃguṣṭhādikaniṣṭhāṃtaṃ sthitinyāsa udāhṛtaḥ

7.2,22.4ab

दक्षिणांगुष्ठमारभ्य वामांगुष्ठान्तमेव च

dakṣiṇāṃguṣṭhamārabhya vāmāṃguṣṭhāntameva ca

7.2,22.4cd

उत्पत्तिन्यास आख्यातो विपरीतस्तु संहृतिः

utpattinyāsa ākhyāto viparītastu saṃhṛtiḥ

7.2,22.5ab

सबिंदुकान्नकारादीन्वर्णान्न्यस्येदनुक्रमात्

sabiṃdukānnakārādīnvarṇānnyasyedanukramāt

7.2,22.5cd

अंगुलीषु शिवं न्यस्येत्तलयोरप्यनामयोः

aṃgulīṣu śivaṃ nyasyettalayorapyanāmayoḥ

7.2,22.6ab

अस्त्रन्यासं ततः कृत्वा दशदिक्ष्वस्त्रमंत्रतः

astranyāsaṃ tataḥ kṛtvā daśadikṣvastramaṃtrataḥ

7.2,22.6cd

निवृत्त्यादिकलाः पञ्च पञ्चभूतस्वरूपिणीः

nivṛttyādikalāḥ pañca pañcabhūtasvarūpiṇīḥ

7.2,22.7ab

पञ्चभूताधिपैस्सार्धं ततच्चिह्नसमन्विताः

pañcabhūtādhipaissārdhaṃ tataccihnasamanvitāḥ

7.2,22.7cd

हृत्कण्टतालुभ्रूमध्यब्रह्मरन्ध्रसमाश्रयाः

hṛtkaṇṭatālubhrūmadhyabrahmarandhrasamāśrayāḥ

7.2,22.8ab

तद्तद्बीजेन संग्रंथीस्तद्तद्बीजेषु भावयेत्

tadtadbījena saṃgraṃthīstadtadbījeṣu bhāvayet

7.2,22.8cd

तासां विशोधनार्थाय विद्यां पञ्चाक्षरीं जपेत्

tāsāṃ viśodhanārthāya vidyāṃ pañcākṣarīṃ japet

7.2,22.9ab

निरुद्ध्वा प्राणवायुं च गुणसंख्यानुसारतः

niruddhvā prāṇavāyuṃ ca guṇasaṃkhyānusārataḥ

7.2,22.9cd

भूतग्रंथिं ततश्छिद्यादस्त्रेणैवास्त्रमुद्रया

bhūtagraṃthiṃ tataśchidyādastreṇaivāstramudrayā

7.2,22.10ab

नाड्या सुषुम्नयात्मानं प्रेरितं प्राणवायुना

nāḍyā suṣumnayātmānaṃ preritaṃ prāṇavāyunā

7.2,22.10cd

निर्गतं ब्रह्मरन्ध्रेण योजयेच्छिवतेजसा

nirgataṃ brahmarandhreṇa yojayecchivatejasā

7.2,22.11ab

विशोष्य वायुना पश्चाद्देहं कालाग्निना दहेत्

viśoṣya vāyunā paścāddehaṃ kālāgninā dahet

7.2,22.11cd

ततश्चोपरिभावेन कलास्संहृत्य वायुना

tataścoparibhāvena kalāssaṃhṛtya vāyunā

7.2,22.12ab

देहं संहृत्य वै दग्धं कलास्स्पृष्ट्वा सहाब्धिना

dehaṃ saṃhṛtya vai dagdhaṃ kalāsspṛṣṭvā sahābdhinā

7.2,22.12cd

प्लावयित्वामृतैर्देहं यथास्थानं निवेशयेत्

plāvayitvāmṛtairdehaṃ yathāsthānaṃ niveśayet

7.2,22.13ab

अथ संहृत्य वै दग्धः कलासर्गं विनैव तु

atha saṃhṛtya vai dagdhaḥ kalāsargaṃ vinaiva tu

7.2,22.13cd

अमृतप्लावनं कुर्याद्भस्मीभूतस्य वै ततः

amṛtaplāvanaṃ kuryādbhasmībhūtasya vai tataḥ

7.2,22.14ab

ततो विद्यामये तस्मिन्देहे दीपशिखाकृतिम्

tato vidyāmaye tasmindehe dīpaśikhākṛtim

7.2,22.14cd

शिवान्निर्गतमात्मानं ब्रह्मरंध्रेण योजयेत्

śivānnirgatamātmānaṃ brahmaraṃdhreṇa yojayet

7.2,22.15ab

देहस्यान्तः प्रविष्टं तं ध्यात्वा हृदयपंकजे

dehasyāntaḥ praviṣṭaṃ taṃ dhyātvā hṛdayapaṃkaje

7.2,22.15cd

पुनश्चामृतवर्षेण सिंचेद्विद्यामयं वपुः

punaścāmṛtavarṣeṇa siṃcedvidyāmayaṃ vapuḥ

7.2,22.16ab

ततः कुर्यात्करन्यासं करशोधनपूर्वकम्

tataḥ kuryātkaranyāsaṃ karaśodhanapūrvakam

7.2,22.16cd

देहन्यासं ततः पश्चान्महत्या मुद्रया चरेत्

dehanyāsaṃ tataḥ paścānmahatyā mudrayā caret

7.2,22.17ab

अंगन्यासं ततः कृत्वा शिवोक्तेन तु वर्त्मना

aṃganyāsaṃ tataḥ kṛtvā śivoktena tu vartmanā

7.2,22.17cd

वर्णन्यासं ततः कुर्याद्धस्तपादादिसंधिषु

varṇanyāsaṃ tataḥ kuryāddhastapādādisaṃdhiṣu

7.2,22.18ab

षडंगानि ततो न्यस्य जातिषट्कयुतानि च

ṣaḍaṃgāni tato nyasya jātiṣaṭkayutāni ca

7.2,22.18cd

दिग्बंधमाचरेत्पश्चादाग्नेयादि यथाक्रमम्

digbaṃdhamācaretpaścādāgneyādi yathākramam

7.2,22.19ab

यद्वा मूर्धादिपञ्चांगं न्यासमेव समाचरेत्

yadvā mūrdhādipañcāṃgaṃ nyāsameva samācaret

7.2,22.19cd

तथा षडंगन्यासं च भूतशुद्ध्यादिकं विना

tathā ṣaḍaṃganyāsaṃ ca bhūtaśuddhyādikaṃ vinā

7.2,22.20ab

एवं समासरूपेण कृत्वा देहात्मशोधनम्

evaṃ samāsarūpeṇa kṛtvā dehātmaśodhanam

7.2,22.20cd

शिवभावमुपागम्य पूजयेत्परमेश्वरम्

śivabhāvamupāgamya pūjayetparameśvaram

7.2,22.21ab

अथ यस्यास्त्यवसरो नास्ति वा मतिविभ्रमः

atha yasyāstyavasaro nāsti vā mativibhramaḥ

7.2,22.21cd

स विस्तीर्णेन कल्पेन न्यासकर्म समाचरेत्

sa vistīrṇena kalpena nyāsakarma samācaret

7.2,22.22ab

तत्राद्यो मातृकान्यासो ब्रह्मन्यासस्ततः परः

tatrādyo mātṛkānyāso brahmanyāsastataḥ paraḥ

7.2,22.22cd

तृतीयः प्रणवन्यासो हंसन्यासस्तदुत्तरः

tṛtīyaḥ praṇavanyāso haṃsanyāsastaduttaraḥ

7.2,22.23ab

पञ्चमः कथ्यते सद्भिर्न्यासः पञ्चाक्षरात्मकः

pañcamaḥ kathyate sadbhirnyāsaḥ pañcākṣarātmakaḥ

7.2,22.23cd

570ब् एतेष्वेकमनेकं वा कुर्यात्पूजादि कर्मसु

570b eteṣvekamanekaṃ vā kuryātpūjādi karmasu

7.2,22.24ab

अकारं मूर्ध्नि विन्यस्य आकारं च ललाटके

akāraṃ mūrdhni vinyasya ākāraṃ ca lalāṭake

7.2,22.24cd

इं ईं च नेत्रयोस्तद्वत् उं ऊं श्रवणयोस्तथा

iṃ īṃ ca netrayostadvat uṃ ūṃ śravaṇayostathā

7.2,22.25ab

ऋं ःं कपोलयोश्चैव ळं ॡं नासापुटद्वये

ṛṃ ḥṃ kapolayoścaiva ḷṃ ḹṃ nāsāpuṭadvaye

7.2,22.25cd

एमेमोष्ठद्वयोरोमौं दंतपंक्तिद्वयोः क्रमात्

ememoṣṭhadvayoromauṃ daṃtapaṃktidvayoḥ kramāt

7.2,22.26ab

अं जिह्वायामथो तालुन्यः प्रयोज्यो यथाक्रमम्

aṃ jihvāyāmatho tālunyaḥ prayojyo yathākramam

7.2,22.26cd

कवर्गं दक्षिणे हस्ते न्यसेत्पञ्चसु संधिषु

kavargaṃ dakṣiṇe haste nyasetpañcasu saṃdhiṣu

7.2,22.27ab

चवर्गं च तथा वामहस्तसंधिषु विन्यसेत्

cavargaṃ ca tathā vāmahastasaṃdhiṣu vinyaset

7.2,22.27cd

टवर्गं च तवर्गं च पादयोरुभयोरपि

ṭavargaṃ ca tavargaṃ ca pādayorubhayorapi

7.2,22.28ab

पफौ तु पार्श्वयोः पृष्ठे नाभौ चापि बभौ ततः

paphau tu pārśvayoḥ pṛṣṭhe nābhau cāpi babhau tataḥ

7.2,22.28cd

न्यसेन्मकारं हृदये त्वगादिषु यथाक्रमम्

nyasenmakāraṃ hṛdaye tvagādiṣu yathākramam

7.2,22.29ab

यकरादिसकारांतान्न्यसेत्सप्तसु धातुषु

yakarādisakārāṃtānnyasetsaptasu dhātuṣu

7.2,22.29cd

हंकारं हृदयस्यांतः क्षकारं भ्रूयुगांतरे

haṃkāraṃ hṛdayasyāṃtaḥ kṣakāraṃ bhrūyugāṃtare

7.2,22.30ab

एवं वर्णान्प्रविन्यस्य पञ्चाशद्रुद्रवर्त्मना

evaṃ varṇānpravinyasya pañcāśadrudravartmanā

7.2,22.30cd

अंगवक्त्रकलाभेदात्पञ्च ब्रह्माणि विन्यसेत्

aṃgavaktrakalābhedātpañca brahmāṇi vinyaset

7.2,22.31ab

करन्यासाद्यमपि तैः कृत्वा वाथ न वा क्रमात्

karanyāsādyamapi taiḥ kṛtvā vātha na vā kramāt

7.2,22.31cd

शिरोवदनहृद्गुह्यपादेष्वेतानि कल्पयेत्

śirovadanahṛdguhyapādeṣvetāni kalpayet

7.2,22.32ab

ततश्चोर्ध्वादिवक्त्राणि पश्चिमांतानि कल्पयेत्

tataścordhvādivaktrāṇi paścimāṃtāni kalpayet

7.2,22.32cd

ईशानस्य कलाः पञ्च पञ्चस्वेतेषु च क्रमात्

īśānasya kalāḥ pañca pañcasveteṣu ca kramāt

7.2,22.33ab

ततश्चतुर्षु वक्त्रेषु पुरुषस्य कला अपि

tataścaturṣu vaktreṣu puruṣasya kalā api

7.2,22.33cd

चतस्रः प्रणिधातव्याः पूर्वादिक्रमयोगतः

catasraḥ praṇidhātavyāḥ pūrvādikramayogataḥ

7.2,22.34ab

हृत्कंठांसेषु नाभौ च कुक्षौ पृष्ठे च वक्षसि

hṛtkaṃṭhāṃseṣu nābhau ca kukṣau pṛṣṭhe ca vakṣasi

7.2,22.34cd

अघोरस्य कलाश्चाष्टौ पादयोरपि हस्तयोः

aghorasya kalāścāṣṭau pādayorapi hastayoḥ

7.2,22.35ab

पश्चात्त्रयोःदशकलाः पायुमेढ्रोरुजानुषु

paścāttrayoḥdaśakalāḥ pāyumeḍhrorujānuṣu

7.2,22.35cd

जंघास्फिक्कटिपार्श्वेषु वामदेवस्य भावयेत्

jaṃghāsphikkaṭipārśveṣu vāmadevasya bhāvayet

7.2,22.36ab

घ्राणे शिरसि बाह्वोश्च कल्पयेत्कल्पवित्तमः

ghrāṇe śirasi bāhvośca kalpayetkalpavittamaḥ

7.2,22.36cd

अष्टत्रिंशत्कलान्यासमेवं कृत्वानुपूर्वशः

aṣṭatriṃśatkalānyāsamevaṃ kṛtvānupūrvaśaḥ

7.2,22.37ab

पश्चात्प्रणवविद्धीमान्प्रणवन्यासमाचरेत्

paścātpraṇavaviddhīmānpraṇavanyāsamācaret

7.2,22.37cd

बाहुद्वये कूर्परयोस्तथा च मणिबन्धयोः

bāhudvaye kūrparayostathā ca maṇibandhayoḥ

7.2,22.38ab

पार्श्वोदरोरुजंघेषु पादयोः पृष्ठतस्तथा

pārśvodarorujaṃgheṣu pādayoḥ pṛṣṭhatastathā

7.2,22.38cd

इत्थं प्रणवविन्यासं कृत्वा न्यासविचक्षणः

itthaṃ praṇavavinyāsaṃ kṛtvā nyāsavicakṣaṇaḥ

7.2,22.39ab

हंसन्यासं प्रकुर्वीत शिवशास्त्रे यथोदितम्

haṃsanyāsaṃ prakurvīta śivaśāstre yathoditam

7.2,22.39cd

बीजं विभज्य हंसस्य नेत्रयोर्घ्राणयोरपि

bījaṃ vibhajya haṃsasya netrayorghrāṇayorapi

7.2,22.40ab

विभज्य बाहुनेत्रास्यललाटे घ्राणयोरपि

vibhajya bāhunetrāsyalalāṭe ghrāṇayorapi

7.2,22.40cd

कक्षयोः स्कन्धयोश्चैव पार्श्वयोस्तनयोस्तथा

kakṣayoḥ skandhayoścaiva pārśvayostanayostathā

7.2,22.41ab

कठ्योः पाण्योर्गुल्फयोश्च यद्वा पञ्चांगवर्त्मना

kaṭhyoḥ pāṇyorgulphayośca yadvā pañcāṃgavartmanā

7.2,22.41cd

हंसन्यासमिमं कृत्वा न्यसेत्पञ्चाक्षरीं ततः

haṃsanyāsamimaṃ kṛtvā nyasetpañcākṣarīṃ tataḥ

7.2,22.42ab

यथा पूर्वोक्तमार्गेण शिवत्वं येन जायते

yathā pūrvoktamārgeṇa śivatvaṃ yena jāyate

7.2,22.42cd

नाशिवः शिवमभ्यस्येन्नाशिवः शिवमर्चयेत्

nāśivaḥ śivamabhyasyennāśivaḥ śivamarcayet

7.2,22.43ab

नाशिवस्तु शिवं ध्यायेन्नाशिवम्प्राप्नुयाच्छिवम्

nāśivastu śivaṃ dhyāyennāśivamprāpnuyācchivam

7.2,22.43cd

तस्माच्छैवीं तनुं कृत्वा त्यक्त्वा च पशुभावनाम्

tasmācchaivīṃ tanuṃ kṛtvā tyaktvā ca paśubhāvanām

7.2,22.44ab

शिवो ऽहमिति संचिन्त्य शैवं कर्म समाचरेत्

śivo 'hamiti saṃcintya śaivaṃ karma samācaret

7.2,22.44cd

कर्मयज्ञस्तपोयज्ञो जपयज्ञस्तदुत्तरः

karmayajñastapoyajño japayajñastaduttaraḥ

7.2,22.44ef

ध्यानयज्ञो ज्ञानयज्ञः पञ्च यज्ञाः प्रकीर्तिताः

dhyānayajño jñānayajñaḥ pañca yajñāḥ prakīrtitāḥ

7.2,22.45ab

571अ कर्मयज्ञरताः केचित्तपोयज्ञरताः परे

571a karmayajñaratāḥ kecittapoyajñaratāḥ pare

7.2,22.45cd

जपयज्ञरताश्चान्ये ध्यानयज्ञरतास्तथा

japayajñaratāścānye dhyānayajñaratāstathā

7.2,22.46ab

ज्ञानयज्ञरताश्चान्ये विशिष्टाश्चोत्तरोत्तरम्

jñānayajñaratāścānye viśiṣṭāścottarottaram

7.2,22.46cd

क्रमयज्ञो द्विधा प्रोक्तः कामाकामविभेदतः

kramayajño dvidhā proktaḥ kāmākāmavibhedataḥ

7.2,22.47ab

कामान्कामी ततो भुक्त्वा कामासक्तः पुनर्भवेत्

kāmānkāmī tato bhuktvā kāmāsaktaḥ punarbhavet

7.2,22.47cd

अकामे रुद्रभवने भोगान्भुक्त्वा ततश्च्युतः

akāme rudrabhavane bhogānbhuktvā tataścyutaḥ

7.2,22.48ab

तपोयज्ञरतो भूत्वा जायते नात्र संशयः

tapoyajñarato bhūtvā jāyate nātra saṃśayaḥ

7.2,22.48cd

तपस्वी च पुनस्तस्मिन्भोगान् भुक्त्वा ततश्च्युतः

tapasvī ca punastasminbhogān bhuktvā tataścyutaḥ

7.2,22.49ab

जपध्यानरतो भूत्वा जायते भुवि मानवः

japadhyānarato bhūtvā jāyate bhuvi mānavaḥ

7.2,22.49cd

जपध्यानरतो मर्त्यस्तद्वैशिष्ट्यवशादिह

japadhyānarato martyastadvaiśiṣṭyavaśādiha

7.2,22.50ab

ज्ञानं लब्ध्वाचिरादेव शिवसायुज्यमाप्नुयात्

jñānaṃ labdhvācirādeva śivasāyujyamāpnuyāt

7.2,22.50cd

तस्मान्मुक्तो शिवाज्ञप्तः कर्मयज्ञो ऽपि देहिनाम्

tasmānmukto śivājñaptaḥ karmayajño 'pi dehinām

7.2,22.51ab

अकामः कामसंयुक्तो बन्धायैव भविष्यति

akāmaḥ kāmasaṃyukto bandhāyaiva bhaviṣyati

7.2,22.51cd

तस्मात्पञ्चसु यज्ञेषु ध्यानज्ञानपरो भवेत्

tasmātpañcasu yajñeṣu dhyānajñānaparo bhavet

7.2,22.52ab

ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः

dhyānaṃ jñānaṃ ca yasyāsti tīrṇastena bhavārṇavaḥ

7.2,22.52cd

हिंसादिदोषनिर्मुक्तो विशुद्धश्चित्तसाधनः

hiṃsādidoṣanirmukto viśuddhaścittasādhanaḥ

7.2,22.53ab

ध्यानयज्ञः परस्तस्मादपवर्गफलप्रदः

dhyānayajñaḥ parastasmādapavargaphalapradaḥ

7.2,22.53cd

बहिः कर्मकरा यद्वन्नातीव फलभागिनः

bahiḥ karmakarā yadvannātīva phalabhāginaḥ

7.2,22.54ab

दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः

dṛṣṭvā narendrabhavane tadvadatrāpi karmiṇaḥ

7.2,22.54cd

ध्यानिनां हि वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम्

dhyānināṃ hi vapuḥ sūkṣmaṃ bhavetpratyakṣamaiśvaram

7.2,22.55ab

यथेह कर्मणां स्थूलं मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम्

yatheha karmaṇāṃ sthūlaṃ mṛtkāṣṭhādyaiḥ prakalpitam

7.2,22.55cd

ध्यानयज्ञरतास्तस्माद्देवान्पाषाणमृण्मयान्

dhyānayajñaratāstasmāddevānpāṣāṇamṛṇmayān

7.2,22.56ab

नात्यंतं प्रतिपद्यंते शिवयाथात्म्यवेदनात्

nātyaṃtaṃ pratipadyaṃte śivayāthātmyavedanāt

7.2,22.56cd

आत्मस्थं यः शिवं त्यक्त्वा बहिरभ्यर्चयेन्नरः

ātmasthaṃ yaḥ śivaṃ tyaktvā bahirabhyarcayennaraḥ

7.2,22.57ab

हस्तस्थं फलमुत्सृज्य लिहेत्कूर्परमात्मनः

hastasthaṃ phalamutsṛjya lihetkūrparamātmanaḥ

7.2,22.57cd

ज्ञानाद्ध्यानं भवेद्ध्यानाज्ज्ञानं भूयः प्रवर्तते

jñānāddhyānaṃ bhaveddhyānājjñānaṃ bhūyaḥ pravartate

7.2,22.58ab

तदुभाभ्यां भवेन्मुक्तिस्तस्माद्ध्यानरतो भवेत्

tadubhābhyāṃ bhavenmuktistasmāddhyānarato bhavet

7.2,22.58cd

द्वादशान्ते तथा मूर्ध्नि ललाटे भ्रूयुगान्तरे

dvādaśānte tathā mūrdhni lalāṭe bhrūyugāntare

7.2,22.59ab

नासाग्रे वा तथास्ये वा कन्धरे हृदये तथा

nāsāgre vā tathāsye vā kandhare hṛdaye tathā

7.2,22.59cd

नाभौ वा शाश्वतस्थाने श्रद्धाविद्धेन चेतसा

nābhau vā śāśvatasthāne śraddhāviddhena cetasā

7.2,22.60ab

बहिर्यागोपचारेण देवं देवीं च पूजयेत्

bahiryāgopacāreṇa devaṃ devīṃ ca pūjayet

7.2,22.60cd

अथवा पूजयेन्नित्यं लिंगे वा कृतकेपि वा

athavā pūjayennityaṃ liṃge vā kṛtakepi vā

7.2,22.61ab

वह्नौ वा स्थण्डिले वाथ भक्त्या वित्तानुसारतः

vahnau vā sthaṇḍile vātha bhaktyā vittānusārataḥ

7.2,22.61cd

अथवांतर्बहिश्चैव पूजयेत्परमेश्वरम्

athavāṃtarbahiścaiva pūjayetparameśvaram

7.2,22.61ef

अंतर्यागरतः पूजां बहिः कुर्वीत वा न वा

aṃtaryāgarataḥ pūjāṃ bahiḥ kurvīta vā na vā

Chapter 7.2.23

7.2,23.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवशास्त्रोक्तनित्यनैमित्तिककर्मवर्णनं नाम द्वाविंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच व्याख्यां पूजाविधानस्य प्रवदामि समासतः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivaśāstroktanityanaimittikakarmavarṇanaṃ nāma dvāviṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca vyākhyāṃ pūjāvidhānasya pravadāmi samāsataḥ

7.2,23.1cd

शिवशास्त्रे शिवेनैव शिवायै कथितस्य तु

śivaśāstre śivenaiva śivāyai kathitasya tu

7.2,23.2ab

अंगमभ्यंतरं यागमग्निकार्यावसानकम्

aṃgamabhyaṃtaraṃ yāgamagnikāryāvasānakam

7.2,23.2cd

विधाय वा न वा पश्चाद्बहिर्यागं समाचरेत्

vidhāya vā na vā paścādbahiryāgaṃ samācaret

7.2,23.3ab

तत्र द्रव्याणि मनसा कल्पयित्वा विशोध्य च

tatra dravyāṇi manasā kalpayitvā viśodhya ca

7.2,23.3cd

571ब् ध्यात्वा विनायकं देवं पूजयित्वा विधानतः

571b dhyātvā vināyakaṃ devaṃ pūjayitvā vidhānataḥ

7.2,23.4ab

दक्षिणे चोत्तरे चैव नंदीशं सुयशं तथा

dakṣiṇe cottare caiva naṃdīśaṃ suyaśaṃ tathā

7.2,23.4cd

आराध्य मनसा सम्यगासनं कल्पयेद्बुधः

ārādhya manasā samyagāsanaṃ kalpayedbudhaḥ

7.2,23.5ab

आराधनादिकैर्युक्तस्सिंहयोगासनादिकम्

ārādhanādikairyuktassiṃhayogāsanādikam

7.2,23.5cd

पद्मासनं वा विमलं तत्त्वत्रयसमन्वितम्

padmāsanaṃ vā vimalaṃ tattvatrayasamanvitam

7.2,23.6ab

तस्योपरि शिवं ध्यायेत्सांबं सर्वमनोहरम्

tasyopari śivaṃ dhyāyetsāṃbaṃ sarvamanoharam

7.2,23.6cd

सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वावयवशोभनम्

sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sarvāvayavaśobhanam

7.2,23.7ab

सर्वातिशयसंयुक्तं सर्वाभरणभूषितम्

sarvātiśayasaṃyuktaṃ sarvābharaṇabhūṣitam

7.2,23.7cd

रक्तास्यपाणिचरणं कुंदचंद्रस्मिताननम्

raktāsyapāṇicaraṇaṃ kuṃdacaṃdrasmitānanam

7.2,23.8ab

शुद्धस्फटिकसंकाशं फुल्लपद्मत्रिलोचनम्

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ phullapadmatrilocanam

7.2,23.8cd

चतुर्भुजमुदाराङ्गं चारुचंद्रकलाधरम्

caturbhujamudārāṅgaṃ cārucaṃdrakalādharam

7.2,23.9ab

वरदाभयहस्तं च मृगटंकधरं हरम्

varadābhayahastaṃ ca mṛgaṭaṃkadharaṃ haram

7.2,23.9cd

भुजंगहारवलयं चारुनीलगलांतरम्

bhujaṃgahāravalayaṃ cārunīlagalāṃtaram

7.2,23.10ab

सर्वोपमानरहितं सानुगं सपरिच्छदम्

sarvopamānarahitaṃ sānugaṃ saparicchadam

7.2,23.10cd

ततः संचिंतयेत्तस्य वामभागे महेश्वरीम्

tataḥ saṃciṃtayettasya vāmabhāge maheśvarīm

7.2,23.11ab

प्रफुल्लोत्पलपत्राभां विस्तीर्णायतलोचनाम्

praphullotpalapatrābhāṃ vistīrṇāyatalocanām

7.2,23.11cd

पूर्णचंद्राभवदनां नीलकुंचितमूर्धजाम्

pūrṇacaṃdrābhavadanāṃ nīlakuṃcitamūrdhajām

7.2,23.12ab

नीलोत्पलदलप्रख्यां चन्द्रार्धकृतशेखराम्

nīlotpaladalaprakhyāṃ candrārdhakṛtaśekharām

7.2,23.12cd

अतिवृत्तघनोत्तुंगस्निग्धपीनपयोधराम्

ativṛttaghanottuṃgasnigdhapīnapayodharām

7.2,23.13ab

तनुमध्यां पृथुश्रोणीं पीतसूक्ष्मवराम्बराम्

tanumadhyāṃ pṛthuśroṇīṃ pītasūkṣmavarāmbarām

7.2,23.13cd

सर्वाभरणसंपन्नां ललाटतिलकोज्ज्वलाम्

sarvābharaṇasaṃpannāṃ lalāṭatilakojjvalām

7.2,23.14ab

विचित्रपुष्पसंकीर्णकेशपाशोपशोभिताम्

vicitrapuṣpasaṃkīrṇakeśapāśopaśobhitām

7.2,23.14cd

सर्वतो ऽनुगुणाकारां किंचिल्लज्जानताननाम्

sarvato 'nuguṇākārāṃ kiṃcillajjānatānanām

7.2,23.15ab

हेमारविंदं विलसद्दधानां दक्षिणे करे

hemāraviṃdaṃ vilasaddadhānāṃ dakṣiṇe kare

7.2,23.15cd

दंडवच्चापरं हस्ते न्यस्यासीनां महासने

daṃḍavaccāparaṃ haste nyasyāsīnāṃ mahāsane

7.2,23.16ab

पाशविच्छेदिकां साक्षात्सच्चिदानंदरूपिणीम्

pāśavicchedikāṃ sākṣātsaccidānaṃdarūpiṇīm

7.2,23.16cd

एवं देवं च देवीं च ध्यात्वासनवरे शुभे

evaṃ devaṃ ca devīṃ ca dhyātvāsanavare śubhe

7.2,23.17ab

सर्वोपचारवद्भक्त्या भावपुष्पैस्समर्चयेत्

sarvopacāravadbhaktyā bhāvapuṣpaissamarcayet

7.2,23.17cd

अथवा परिकल्प्यैवं मूर्तिमन्यतमां विभोः

athavā parikalpyaivaṃ mūrtimanyatamāṃ vibhoḥ

7.2,23.18ab

शैवीं सदाशिवाख्यां वा तथा माहेश्वरीं पराम्

śaivīṃ sadāśivākhyāṃ vā tathā māheśvarīṃ parām

7.2,23.18cd

षड्विंशकाभिधानां वा श्रीकंठाख्यामथापि वा

ṣaḍviṃśakābhidhānāṃ vā śrīkaṃṭhākhyāmathāpi vā

7.2,23.19ab

मन्त्रन्यासादिकां चापि कृत्वा स्वस्यां तनौ यथा

mantranyāsādikāṃ cāpi kṛtvā svasyāṃ tanau yathā

7.2,23.19cd

अस्यां मूर्तौ मूर्तिमंतं शिवं सदसतः परम्

asyāṃ mūrtau mūrtimaṃtaṃ śivaṃ sadasataḥ param

7.2,23.20ab

ध्यात्वा बाह्यक्रमेणैव पूजां निर्वर्तयेद्धिया

dhyātvā bāhyakrameṇaiva pūjāṃ nirvartayeddhiyā

7.2,23.20cd

समिदाज्यादिभिः पश्चान्नाभौ होमं च भावयेत्

samidājyādibhiḥ paścānnābhau homaṃ ca bhāvayet

7.2,23.21ab

भ्रूमध्ये च शिवं ध्यायेच्छुद्धदीपशिखाकृतिम्

bhrūmadhye ca śivaṃ dhyāyecchuddhadīpaśikhākṛtim

7.2,23.21cd

इत्थमंगे स्वतंत्रे वा योगे ध्यानमये शुभे

itthamaṃge svataṃtre vā yoge dhyānamaye śubhe

7.2,23.22ab

अग्निकार्यावसानं च सर्वत्रैव समो विधिः

agnikāryāvasānaṃ ca sarvatraiva samo vidhiḥ

7.2,23.22cd

अथ चिंतामयं सर्वं समाप्याराधनक्रमम्

atha ciṃtāmayaṃ sarvaṃ samāpyārādhanakramam

7.2,23.23ab

लिंगे च पूजयेद्देवं स्थंडिले वानले ऽपि वा

liṃge ca pūjayeddevaṃ sthaṃḍile vānale 'pi vā

Chapter 7.2.24

7.2,24.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे पूजाविधानव्याख्यानवर्णनं नाम त्रयोविंशो ऽध्यायः 572अ उपमन्युरुवाच प्रोक्षयेन्मूलमंत्रेण पूजास्थानं विशुद्धये

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe pūjāvidhānavyākhyānavarṇanaṃ nāma trayoviṃśo 'dhyāyaḥ 572a upamanyuruvāca prokṣayenmūlamaṃtreṇa pūjāsthānaṃ viśuddhaye

7.2,24.1cd

गन्धचन्दनतोयेन पुष्पं तत्र विनिक्षिपेत्

gandhacandanatoyena puṣpaṃ tatra vinikṣipet

7.2,24.2ab

अस्त्रेणोत्सार्य वै विघ्नानवगुण्ठ्य च वर्मणा

astreṇotsārya vai vighnānavaguṇṭhya ca varmaṇā

7.2,24.2cd

अस्त्रं दिक्षु प्रविन्यस्य कल्पयेदर्चनाभुवम्

astraṃ dikṣu pravinyasya kalpayedarcanābhuvam

7.2,24.3ab

तत्र दर्भान्परिस्तीर्य क्षालयेत्प्रोक्षणादिभिः

tatra darbhānparistīrya kṣālayetprokṣaṇādibhiḥ

7.2,24.3cd

संशोध्य सर्वपात्राणि द्रव्यशुद्धिं समाचरेत्

saṃśodhya sarvapātrāṇi dravyaśuddhiṃ samācaret

7.2,24.4ab

प्रोक्षणीमर्ध्यपात्रं च पाद्यपात्रमतः परम्

prokṣaṇīmardhyapātraṃ ca pādyapātramataḥ param

7.2,24.4cd

तथैवाचमनीयस्य पात्रं चेति चतुष्टयम्

tathaivācamanīyasya pātraṃ ceti catuṣṭayam

7.2,24.5ab

प्रक्षाल्य प्रोक्ष्य वीक्ष्याथ क्षिपेत्तेषु जलं शिवम्

prakṣālya prokṣya vīkṣyātha kṣipetteṣu jalaṃ śivam

7.2,24.5cd

पुण्यद्रव्याणि सर्वाणि यथालाभं विनिक्षिपेत्

puṇyadravyāṇi sarvāṇi yathālābhaṃ vinikṣipet

7.2,24.6ab

रत्नानि रजतं हेम गन्धपुष्पाक्षतादयः

ratnāni rajataṃ hema gandhapuṣpākṣatādayaḥ

7.2,24.6cd

फलपल्लवदर्भांश्च पुण्यद्रव्याण्यनेकधा

phalapallavadarbhāṃśca puṇyadravyāṇyanekadhā

7.2,24.7ab

स्नानोदके सुगन्धादि पानीये च विशेषतः

snānodake sugandhādi pānīye ca viśeṣataḥ

7.2,24.7cd

शीतलानि मनोज्ञानी कुसुमादीनि निक्षिपेत्

śītalāni manojñānī kusumādīni nikṣipet

7.2,24.8ab

उशीरं चन्दनं चैव पाद्ये तु परिकल्पयेत्

uśīraṃ candanaṃ caiva pādye tu parikalpayet

7.2,24.8cd

जातिकंकोलकर्पूरबहुमूलतमालकान्

jātikaṃkolakarpūrabahumūlatamālakān

7.2,24.9ab

क्षिपेदाचमनीये च चूर्णयित्वा विशेषतः

kṣipedācamanīye ca cūrṇayitvā viśeṣataḥ

7.2,24.9cd

एलां पात्रेषु सर्वेषु कर्पूरं चन्दनं तथा

elāṃ pātreṣu sarveṣu karpūraṃ candanaṃ tathā

7.2,24.10ab

कुशाग्राण्यक्षतांश्चैव यवव्रीहितिलानपि

kuśāgrāṇyakṣatāṃścaiva yavavrīhitilānapi

7.2,24.10cd

आज्यसिद्धार्थपुष्पाणि भसितञ्चार्घ्यपात्रके

ājyasiddhārthapuṣpāṇi bhasitañcārghyapātrake

7.2,24.11ab

कुशपुष्पयवव्रीहिबहुमूलतमालकान्

kuśapuṣpayavavrīhibahumūlatamālakān

7.2,24.11cd

प्रक्षिपेत्प्रोक्षणीपात्रे भसितं च यथाक्रमम्

prakṣipetprokṣaṇīpātre bhasitaṃ ca yathākramam

7.2,24.12ab

सर्वत्र मन्त्रं विन्यस्य वर्मणावेष्ट्य बाह्यतः

sarvatra mantraṃ vinyasya varmaṇāveṣṭya bāhyataḥ

7.2,24.12cd

पश्चादस्त्रेण संरक्ष्य धेनुमुद्रां प्रदर्शयेत्

paścādastreṇa saṃrakṣya dhenumudrāṃ pradarśayet

7.2,24.13ab

पूजाद्रव्याणि सर्वाणि प्रोक्षणीपात्रवारिणा

pūjādravyāṇi sarvāṇi prokṣaṇīpātravāriṇā

7.2,24.13cd

सम्प्रोक्ष्य मूलमंत्रेण शोधयेद्विधिवत्ततः

samprokṣya mūlamaṃtreṇa śodhayedvidhivattataḥ

7.2,24.14ab

पात्राणां प्रोक्षणीमेकामलाभे सर्वकर्मसु

pātrāṇāṃ prokṣaṇīmekāmalābhe sarvakarmasu

7.2,24.14cd

साधयेदर्घ्यमद्भिस्तत्सामान्यं साधकोत्तमः

sādhayedarghyamadbhistatsāmānyaṃ sādhakottamaḥ

7.2,24.15ab

ततो विनायकं देवं भक्ष्यभोज्यादिभिः क्रमात्

tato vināyakaṃ devaṃ bhakṣyabhojyādibhiḥ kramāt

7.2,24.15cd

पूजयित्वा विधानेन द्वारपार्श्वे ऽथ दक्षिणे

pūjayitvā vidhānena dvārapārśve 'tha dakṣiṇe

7.2,24.16ab

अन्तःपुराधिपं साक्षान्नन्दिनं सम्यगर्चयेत्

antaḥpurādhipaṃ sākṣānnandinaṃ samyagarcayet

7.2,24.16cd

चामीकराचलप्रख्यं सर्वाभरणभूषितम्

cāmīkarācalaprakhyaṃ sarvābharaṇabhūṣitam

7.2,24.17ab

बालेन्दुमुकुटं सौम्यं त्रिनेत्रं च चतुर्भुजम्

bālendumukuṭaṃ saumyaṃ trinetraṃ ca caturbhujam

7.2,24.17cd

दीप्तशूलमृगीटंकतिग्मवेत्रधरं प्रभुम्

dīptaśūlamṛgīṭaṃkatigmavetradharaṃ prabhum

7.2,24.18ab

चन्द्रबिम्बाभवदनं हरिवक्त्रमथापि वा

candrabimbābhavadanaṃ harivaktramathāpi vā

7.2,24.18cd

उत्तरे द्वारपार्श्वस्य भार्यां च मरुतां सुताम्

uttare dvārapārśvasya bhāryāṃ ca marutāṃ sutām

7.2,24.19ab

सुयशां सुव्रतामम्बां पादमण्डनतत्पराम्

suyaśāṃ suvratāmambāṃ pādamaṇḍanatatparām

7.2,24.19cd

पूजयित्वा प्रविश्यान्तर्भवनं परमेष्ठिनः

pūjayitvā praviśyāntarbhavanaṃ parameṣṭhinaḥ

7.2,24.20ab

संपूज्य लिङ्गं तैर्द्रव्यैर्निर्माल्यमपनोदयेत्

saṃpūjya liṅgaṃ tairdravyairnirmālyamapanodayet

7.2,24.20cd

प्रक्षाल्य पुष्पं शिरसि न्यसेत्तस्य विशुद्धये

prakṣālya puṣpaṃ śirasi nyasettasya viśuddhaye

7.2,24.21ab

पुष्पहस्तो जपेच्छक्त्या मन्त्रं मन्त्रविशुद्धये

puṣpahasto japecchaktyā mantraṃ mantraviśuddhaye

7.2,24.21cd

ऐशान्यां चण्दमाराध्य निर्माल्यं तस्य दापयेत्

aiśānyāṃ caṇdamārādhya nirmālyaṃ tasya dāpayet

7.2,24.22ab

कल्पयेदासनं पश्चादाधारादि यथाक्रमम्

kalpayedāsanaṃ paścādādhārādi yathākramam

7.2,24.22cd

आधारशक्तिं कल्याणीं श्यामां ध्यायेदधो भुवि

ādhāraśaktiṃ kalyāṇīṃ śyāmāṃ dhyāyedadho bhuvi

7.2,24.23ab

572ब् तस्याः पुरस्तादुत्कंठमनंतं कुण्डलाकृतिम्

572b tasyāḥ purastādutkaṃṭhamanaṃtaṃ kuṇḍalākṛtim

7.2,24.23cd

धवलं पञ्चफणिनं लेलिहानमिवाम्बरम्

dhavalaṃ pañcaphaṇinaṃ lelihānamivāmbaram

7.2,24.24ab

तस्योपर्यासनं भद्रं कण्ठीरवचतुष्पदम्

tasyoparyāsanaṃ bhadraṃ kaṇṭhīravacatuṣpadam

7.2,24.24cd

धर्मो ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यञ्च पदानि वै

dharmo jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryañca padāni vai

7.2,24.25ab

आग्नेयादिश्वेतरक्तपीतश्यामानि वर्णतः

āgneyādiśvetaraktapītaśyāmāni varṇataḥ

7.2,24.25cd

अधर्मादीनि पूर्वादीन्युत्तरांतान्यनुक्रमात्

adharmādīni pūrvādīnyuttarāṃtānyanukramāt

7.2,24.26ab

राजावर्तमणिप्रख्यान्न्यस्य गात्राणि भावयेत्

rājāvartamaṇiprakhyānnyasya gātrāṇi bhāvayet

7.2,24.26cd

अस्योर्ध्वच्छादनं पद्ममासनं विमलं सितम्

asyordhvacchādanaṃ padmamāsanaṃ vimalaṃ sitam

7.2,24.27ab

अष्टपत्राणि तस्याहुरणिमादिगुणाष्टकम्

aṣṭapatrāṇi tasyāhuraṇimādiguṇāṣṭakam

7.2,24.27cd

केसराणि च वामाद्या रुद्रावामादिशक्तिभिः

kesarāṇi ca vāmādyā rudrāvāmādiśaktibhiḥ

7.2,24.28ab

बीजान्यपि च ता एव शक्तयोंतर्मनोन्मनीः

bījānyapi ca tā eva śaktayoṃtarmanonmanīḥ

7.2,24.28cd

कर्णिकापरवैराग्यं नालं ज्ञानं शिवात्मकम्

karṇikāparavairāgyaṃ nālaṃ jñānaṃ śivātmakam

7.2,24.29ab

कन्दश्च शिवधर्मात्मा कर्णिकान्ते त्रिमण्डले

kandaśca śivadharmātmā karṇikānte trimaṇḍale

7.2,24.29cd

त्रिमण्डलोपर्यात्मादि तत्त्वत्रितयमासनम्

trimaṇḍaloparyātmādi tattvatritayamāsanam

7.2,24.30ab

सर्वासनोपरि सुखं विचित्रास्तरणास्तृतम्

sarvāsanopari sukhaṃ vicitrāstaraṇāstṛtam

7.2,24.30cd

आसनं कल्पयेद्दिव्यं शुद्धविद्यासमुज्ज्वलम्

āsanaṃ kalpayeddivyaṃ śuddhavidyāsamujjvalam

7.2,24.31ab

आवाहनं स्थापनं च सन्निरोधं निरीक्षणम्

āvāhanaṃ sthāpanaṃ ca sannirodhaṃ nirīkṣaṇam

7.2,24.31cd

नमस्कारं च कुर्वीत बध्वा मुद्राः पृथक्पृथक्

namaskāraṃ ca kurvīta badhvā mudrāḥ pṛthakpṛthak

7.2,24.32ab

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं ततः परम्

pādyamācamanaṃ cārghyaṃ gaṃdhaṃ puṣpaṃ tataḥ param

7.2,24.32cd

धूपं दीपं च तांबूलं दत्त्वाथ स्वापयेच्छिवौ

dhūpaṃ dīpaṃ ca tāṃbūlaṃ dattvātha svāpayecchivau

7.2,24.33ab

अथवा परिकल्प्यैवमासनं मूर्तिमेव च

athavā parikalpyaivamāsanaṃ mūrtimeva ca

7.2,24.33cd

सकलीकृत्य मूलेन ब्रह्माभिश्चापरैस्तथा

sakalīkṛtya mūlena brahmābhiścāparaistathā

7.2,24.34ab

आवाहयेत्ततो देव्या शिवं परमकारणम्

āvāhayettato devyā śivaṃ paramakāraṇam

7.2,24.34cd

शुद्धस्फटिकसंकाशं देवं निश्चलमक्षरम्

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ devaṃ niścalamakṣaram

7.2,24.35ab

कारणं सर्वलोकानां सर्वलोकमयं परम्

kāraṇaṃ sarvalokānāṃ sarvalokamayaṃ param

7.2,24.35cd

अंतर्बहिःस्थितं व्याप्य ह्यणोरणु 1 महत्तरम् 2

aṃtarbahiḥsthitaṃ vyāpya hyaṇoraṇu 1 mahattaram 2

7.2,24.36ab

भक्तानामप्रयत्नेन दृश्यमीश्वरमव्ययम्

bhaktānāmaprayatnena dṛśyamīśvaramavyayam

7.2,24.36cd

ब्रह्मेंद्रविष्णुरुद्राद्यैरपि देवैरगोचरम्

brahmeṃdraviṣṇurudrādyairapi devairagocaram

7.2,24.37ab

देवसारं च विद्वद्भिरगोचरमिति श्रुतम्

devasāraṃ ca vidvadbhiragocaramiti śrutam

7.2,24.37cd

आदिमध्यान्तरहितं भेषजं भवरोगिणाम्

ādimadhyāntarahitaṃ bheṣajaṃ bhavarogiṇām

7.2,24.38ab

शिवतत्त्वमिति ख्यातं शिवार्थं जगति स्थिरम्

śivatattvamiti khyātaṃ śivārthaṃ jagati sthiram

7.2,24.38cd

पञ्चोपचारवद्भक्त्या पूजयेल्लिंगमुत्तमम्

pañcopacāravadbhaktyā pūjayelliṃgamuttamam

7.2,24.39ab

लिंगमूर्तिर्महेशस्य शिवस्य परमात्मनः

liṃgamūrtirmaheśasya śivasya paramātmanaḥ

7.2,24.39cd

स्नानकाले प्रकुर्वीत जयशब्दादिमंगलम्

snānakāle prakurvīta jayaśabdādimaṃgalam

7.2,24.40ab

पञ्चगव्यघृतक्षीरदधिमध्वादिपूर्वकैः

pañcagavyaghṛtakṣīradadhimadhvādipūrvakaiḥ

7.2,24.40cd

मूलैः फलानां सारैश्च तिलसर्षपसक्तुभिः

mūlaiḥ phalānāṃ sāraiśca tilasarṣapasaktubhiḥ

7.2,24.41ab

बीजैर्यवादिभिश्शस्तैश्चूर्णैर्माषादिसंभवैः

bījairyavādibhiśśastaiścūrṇairmāṣādisaṃbhavaiḥ

7.2,24.41cd

संस्नाप्यालिप्य पिष्टाद्यैः स्नापयेदुष्णवारिभिः

saṃsnāpyālipya piṣṭādyaiḥ snāpayeduṣṇavāribhiḥ

7.2,24.42ab

घर्षयेद्विल्वपत्राद्यैर्लेपगंधापनुत्तये

gharṣayedvilvapatrādyairlepagaṃdhāpanuttaye

7.2,24.42cd

पुनः संस्नाप्य सलिलैश्चक्रवर्त्युपचारतः

punaḥ saṃsnāpya salilaiścakravartyupacārataḥ

7.2,24.43ab

1 क्लीबत्वमार्षम् 2 महत इति क्षेष- 573अ सुगंधामलकं दद्याद्धरिद्रां च यथाक्रमम्

1 klībatvamārṣam 2 mahata iti kṣeṣa- 573a sugaṃdhāmalakaṃ dadyāddharidrāṃ ca yathākramam

7.2,24.43cd

ततः संशोध्य सलिलैर्लिंगं बेरमथापि वा

tataḥ saṃśodhya salilairliṃgaṃ beramathāpi vā

7.2,24.44ab

स्नापयेद्गंधतोयेन कुशपुष्पोदकेन च

snāpayedgaṃdhatoyena kuśapuṣpodakena ca

7.2,24.44cd

हिरण्यरत्नतोयैश्च मंत्रसिद्धैर्यथाक्रमम्

hiraṇyaratnatoyaiśca maṃtrasiddhairyathākramam

7.2,24.45ab

असंभवे तु द्रव्याणां यथासंभवसंभृतैः

asaṃbhave tu dravyāṇāṃ yathāsaṃbhavasaṃbhṛtaiḥ

7.2,24.45cd

केवलैर्मंत्रतोयैर्वा स्नापयेच्छ्रद्धया शिवम्

kevalairmaṃtratoyairvā snāpayecchraddhayā śivam

7.2,24.46ab

कलशेनाथ शंखेन वर्धन्या पाणिना तथा

kalaśenātha śaṃkhena vardhanyā pāṇinā tathā

7.2,24.46cd

सकुशेन सपुष्पेण स्नापयेन्मंत्रपूर्वकम्

sakuśena sapuṣpeṇa snāpayenmaṃtrapūrvakam

7.2,24.47ab

पवमानेन रुद्रेण नीलेन त्वरितेन च

pavamānena rudreṇa nīlena tvaritena ca

7.2,24.47cd

लिंगसूक्तादिसूक्तैश्च शिरसाथर्वणेन च

liṃgasūktādisūktaiśca śirasātharvaṇena ca

7.2,24.48ab

ऋग्भिश्च सामभिः शैवैर्ब्रह्मभिश्चापि पञ्चभिः

ṛgbhiśca sāmabhiḥ śaivairbrahmabhiścāpi pañcabhiḥ

7.2,24.48cd

स्नापयेद्देवदेवेशं शिवेन प्रणवेन च

snāpayeddevadeveśaṃ śivena praṇavena ca

7.2,24.49ab

यथा देवस्य देव्याश्च कुर्यात्स्नानादिकं तथा

yathā devasya devyāśca kuryātsnānādikaṃ tathā

7.2,24.49cd

न तु कश्चिद्विशेषो ऽस्ति तत्र तौ सदृशौ यतः

na tu kaścidviśeṣo 'sti tatra tau sadṛśau yataḥ

7.2,24.50ab

प्रथमं देवमुद्दिश्य कृत्वा स्नानादिकाः क्रियाः

prathamaṃ devamuddiśya kṛtvā snānādikāḥ kriyāḥ

7.2,24.50cd

देव्यैः प्रश्चात्प्रकुर्वीत देवदेवस्य शासनात्

devyaiḥ praścātprakurvīta devadevasya śāsanāt

7.2,24.51ab

अर्धनारीश्वरे पूज्ये पौर्वापर्यं न विद्यते

ardhanārīśvare pūjye paurvāparyaṃ na vidyate

7.2,24.51cd

तत्र तत्रोपचाराणां लिंगे वान्यत्र वा क्वचित्

tatra tatropacārāṇāṃ liṃge vānyatra vā kvacit

7.2,24.52ab

कृत्वा ऽभिषेकं लिंगस्य शुचिना च सुगंधिना

kṛtvā 'bhiṣekaṃ liṃgasya śucinā ca sugaṃdhinā

7.2,24.52cd

संमृज्य वाससा दद्यादंबरं चोपवीतकम्

saṃmṛjya vāsasā dadyādaṃbaraṃ copavītakam

7.2,24.53ab

पाद्यमाचमनं चार्घ्यं गंधं पुष्पं च भूषणम्

pādyamācamanaṃ cārghyaṃ gaṃdhaṃ puṣpaṃ ca bhūṣaṇam

7.2,24.53cd

धूपं दीपं च नैवेद्यं पानीयं मुखशोधनम्

dhūpaṃ dīpaṃ ca naivedyaṃ pānīyaṃ mukhaśodhanam

7.2,24.54ab

पुनश्चाचमनीयं च मुखवासं ततः परम्

punaścācamanīyaṃ ca mukhavāsaṃ tataḥ param

7.2,24.54cd

मुकुटं च शुभं भद्रं सर्वरत्नैरलंकृतम्

mukuṭaṃ ca śubhaṃ bhadraṃ sarvaratnairalaṃkṛtam

7.2,24.55ab

भूषणानि पवित्राणि माल्यानि विविधानि च

bhūṣaṇāni pavitrāṇi mālyāni vividhāni ca

7.2,24.55cd

व्यजने चामरे छत्रं तालवृंतं च दर्पणम्

vyajane cāmare chatraṃ tālavṛṃtaṃ ca darpaṇam

7.2,24.56ab

दत्त्वा नीराजनं कुर्यात्सर्वमंगलनिस्वनैः

dattvā nīrājanaṃ kuryātsarvamaṃgalanisvanaiḥ

7.2,24.56cd

गीतनृत्यादिभिश्चैव जयशब्दसमन्वितः

gītanṛtyādibhiścaiva jayaśabdasamanvitaḥ

7.2,24.57ab

हैमे च राजते ताम्रे पात्रे वा मृन्मये शुभे

haime ca rājate tāmre pātre vā mṛnmaye śubhe

7.2,24.57cd

पद्मकैश्शोभितैः पुष्पैर्बीजैर्दध्यक्षतादिभिः

padmakaiśśobhitaiḥ puṣpairbījairdadhyakṣatādibhiḥ

7.2,24.58ab

त्रिशूलशंखयुग्माब्जनन्द्यावर्तैः करीषजैः

triśūlaśaṃkhayugmābjanandyāvartaiḥ karīṣajaiḥ

7.2,24.58cd

श्रीवत्सस्वस्तिकादर्शवज्रैर्वह्न्यादिचिह्नितैः

śrīvatsasvastikādarśavajrairvahnyādicihnitaiḥ

7.2,24.59ab

अष्टौ प्रदीपान्परितो विधायैकं तु मध्यमे

aṣṭau pradīpānparito vidhāyaikaṃ tu madhyame

7.2,24.59cd

तेषु वामादिकाश्चिन्त्याः पूज्याश्च नव शक्तयः

teṣu vāmādikāścintyāḥ pūjyāśca nava śaktayaḥ

7.2,24.60ab

कवचेन समाच्छाद्य संरक्ष्यास्त्रेण सर्वतः

kavacena samācchādya saṃrakṣyāstreṇa sarvataḥ

7.2,24.60cd

धेनुमुद्रां च संदर्श्य पाणिभ्यां पात्रमुद्धरेत्

dhenumudrāṃ ca saṃdarśya pāṇibhyāṃ pātramuddharet

7.2,24.61ab

अथवारोपयेत्पात्रे पञ्चदीपान्यथाक्रमम्

athavāropayetpātre pañcadīpānyathākramam

7.2,24.61cd

विदिक्ष्वपि च मध्ये च दीपमेकमथापि वा

vidikṣvapi ca madhye ca dīpamekamathāpi vā

7.2,24.62ab

ततस्तत्पात्रमुद्धृत्य लिंगादेरुपरि क्रमात्

tatastatpātramuddhṛtya liṃgāderupari kramāt

7.2,24.62cd

त्रिः प्रदक्षिणयोगेन भ्रामयेन्मूलविद्यया

triḥ pradakṣiṇayogena bhrāmayenmūlavidyayā

7.2,24.63ab

दद्यादर्घ्यं ततो मूर्ध्नि भसितं च सुगंधितम्

dadyādarghyaṃ tato mūrdhni bhasitaṃ ca sugaṃdhitam

7.2,24.63cd

कृत्वा पुष्पांजलिं पश्चादुपहारान्निवेदयेत्

kṛtvā puṣpāṃjaliṃ paścādupahārānnivedayet

7.2,24.64ab

पानीयं च ततो दद्याद्दत्त्वा वाचमनं पुनः

pānīyaṃ ca tato dadyāddattvā vācamanaṃ punaḥ

7.2,24.64cd

573ब् पञ्चसौगंधिकोपेतं ताम्बूलं च निवेदयेत्

573b pañcasaugaṃdhikopetaṃ tāmbūlaṃ ca nivedayet

7.2,24.65ab

प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीयानि गाननाट्यानि कारयेत्

prokṣayetprokṣaṇīyāni gānanāṭyāni kārayet

7.2,24.65cd

लिंगादौ शिवयोश्चिन्तां कृत्वा शक्त्यजपेच्छिवम्

liṃgādau śivayościntāṃ kṛtvā śaktyajapecchivam

7.2,24.66ab

प्रदक्षिणं प्रणामं च स्तवं चात्मसमर्पणम्

pradakṣiṇaṃ praṇāmaṃ ca stavaṃ cātmasamarpaṇam

7.2,24.66cd

विज्ञापनं च कार्याणां कुर्याद्विनयपूर्वकम्

vijñāpanaṃ ca kāryāṇāṃ kuryādvinayapūrvakam

7.2,24.67ab

अर्घ्यं पुष्पांजलिं दत्त्वा बद्ध्वा मुद्रां यथाविधि

arghyaṃ puṣpāṃjaliṃ dattvā baddhvā mudrāṃ yathāvidhi

7.2,24.67cd

पश्चात्क्षमापयेद्देवमुद्वास्यात्मनि चिंतयेत्

paścātkṣamāpayeddevamudvāsyātmani ciṃtayet

7.2,24.68ab

पाद्यादिमुखवासांतमर्घ्याद्यं चातिसंकटे

pādyādimukhavāsāṃtamarghyādyaṃ cātisaṃkaṭe

7.2,24.68cd

पुष्पविक्षेपमात्रं वा कुर्याद्भावपुरस्सरम्

puṣpavikṣepamātraṃ vā kuryādbhāvapurassaram

7.2,24.69ab

तावतैव परो धर्मो भावने सुकृतो भवेत्

tāvataiva paro dharmo bhāvane sukṛto bhavet

7.2,24.69cd

असंपूज्य न भुञ्जीत शिवमाप्राणसंचरात्

asaṃpūjya na bhuñjīta śivamāprāṇasaṃcarāt

7.2,24.70ab

यदि पापस्तु भुंजीत स्वैरं तय्स न निष्कृतिः

yadi pāpastu bhuṃjīta svairaṃ taysa na niṣkṛtiḥ

7.2,24.70cd

प्रमादेन तु भुंक्ते चेत्तदुद्गीर्य प्रयत्नतः

pramādena tu bhuṃkte cettadudgīrya prayatnataḥ

7.2,24.71ab

स्नात्वा द्विगुणमभ्यर्च्य देवं देवीमुपोष्य च

snātvā dviguṇamabhyarcya devaṃ devīmupoṣya ca

7.2,24.71cd

शिवस्यायुतमभ्यस्येद्ब्रह्मचर्यपुरस्सरम्

śivasyāyutamabhyasyedbrahmacaryapurassaram

7.2,24.72ab

परेद्युश्शक्तितो दत्त्वा सुवर्णाद्यं शिवाय च

paredyuśśaktito dattvā suvarṇādyaṃ śivāya ca

7.2,24.72cd

शिवभक्ताय वा कृत्वा महापूजां शुचिर्भवेत्

śivabhaktāya vā kṛtvā mahāpūjāṃ śucirbhavet

Chapter 7.2.25

7.2,25.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शास्त्रोक्तशिवपूजनवर्णनं नाम चतुर्विंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच अनुक्तं चात्र पूजायाः कमलोपभयादिव

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śāstroktaśivapūjanavarṇanaṃ nāma caturviṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca anuktaṃ cātra pūjāyāḥ kamalopabhayādiva

7.2,25.1cd

यत्तदन्यत्प्रवक्ष्यामि समासान्न तु विस्तरात्

yattadanyatpravakṣyāmi samāsānna tu vistarāt

7.2,25.2ab

हविर्निवेदनात्पूर्वं दीपदानादनन्तरम्

havirnivedanātpūrvaṃ dīpadānādanantaram

7.2,25.2cd

कुर्यादावरणाभ्यर्चां प्राप्ते नीराजने ऽथ वा

kuryādāvaraṇābhyarcāṃ prāpte nīrājane 'tha vā

7.2,25.3ab

तत्रेशानादिसद्यांतं रुद्राद्यस्त्रांतमेव च

tatreśānādisadyāṃtaṃ rudrādyastrāṃtameva ca

7.2,25.3cd

शिवस्य वा शिवायाश्च प्रथमावरणे जपेत्

śivasya vā śivāyāśca prathamāvaraṇe japet

7.2,25.4ab

ऐशान्यां पूर्वभागे च दक्षिणे चोत्तरे तथा

aiśānyāṃ pūrvabhāge ca dakṣiṇe cottare tathā

7.2,25.4cd

पश्चिमे च तथाग्नेय्यामैशान्यां नैरृते तथा

paścime ca tathāgneyyāmaiśānyāṃ nairṛte tathā

7.2,25.5ab

वायव्यां पुनरैशान्यां चतुर्दिक्षु ततः परम्

vāyavyāṃ punaraiśānyāṃ caturdikṣu tataḥ param

7.2,25.5cd

गर्भावरणमाख्यातं मन्त्रसंघातमेव वा

garbhāvaraṇamākhyātaṃ mantrasaṃghātameva vā

7.2,25.6ab

हृदयाद्यस्त्रपर्यंतमथवापि समर्चयेत्

hṛdayādyastraparyaṃtamathavāpi samarcayet

7.2,25.6cd

तद्बहिः पूर्वतः शक्रं यमं दक्षिणतो यजेत्

tadbahiḥ pūrvataḥ śakraṃ yamaṃ dakṣiṇato yajet

7.2,25.7ab

वरुणं वारुणे भागे धनदं चोत्तरे बुधः

varuṇaṃ vāruṇe bhāge dhanadaṃ cottare budhaḥ

7.2,25.7cd

ईशमैशे ऽनलं स्वीये नैरृते निरृतिं यजेत्

īśamaiśe 'nalaṃ svīye nairṛte nirṛtiṃ yajet

7.2,25.8ab

मारुते मारुतं विष्णुं नैरृते विधिमैश्वरे

mārute mārutaṃ viṣṇuṃ nairṛte vidhimaiśvare

7.2,25.8cd

बहिःपद्मस्य वज्राद्यान्यब्जांतान्यायुधान्यपि

bahiḥpadmasya vajrādyānyabjāṃtānyāyudhānyapi

7.2,25.9ab

प्रसिद्धरूपाण्याशासु लोकेशानां क्रमाद्यजेत्

prasiddharūpāṇyāśāsu lokeśānāṃ kramādyajet

7.2,25.9cd

देवं देवीं च संप्रेक्ष्य सर्वावरणदेवताः

devaṃ devīṃ ca saṃprekṣya sarvāvaraṇadevatāḥ

7.2,25.10ab

बद्धांजलिपुटा ध्येयाः समासीना यथासुखम्

baddhāṃjalipuṭā dhyeyāḥ samāsīnā yathāsukham

7.2,25.10cd

सर्वावरणदेवानां स्वाभिधानैर्नमोयुतैः

sarvāvaraṇadevānāṃ svābhidhānairnamoyutaiḥ

7.2,25.11ab

पुष्पैः संपूजनं कुर्यान्नत्वा सर्वान्यथाक्रमम्

puṣpaiḥ saṃpūjanaṃ kuryānnatvā sarvānyathākramam

7.2,25.11cd

गर्भावरणमेवापि यजेत्स्वावरणेन वा

garbhāvaraṇamevāpi yajetsvāvaraṇena vā

7.2,25.12ab

योगे ध्याने जपे होमे वाह्ये वाभ्यंतरे ऽपि वा

yoge dhyāne jape home vāhye vābhyaṃtare 'pi vā

7.2,25.12cd

हविश्च षड्विधं देयं शुद्धं मुद्गान्नमेव च

haviśca ṣaḍvidhaṃ deyaṃ śuddhaṃ mudgānnameva ca

7.2,25.13ab

पायसं दधिसंमिश्रं गौडं च मधुनाप्लुतम्

pāyasaṃ dadhisaṃmiśraṃ gauḍaṃ ca madhunāplutam

7.2,25.13cd

574अ एतेष्वेकमनेकं वा नानाव्यंजनसंयुतम्

574a eteṣvekamanekaṃ vā nānāvyaṃjanasaṃyutam

7.2,25.14ab

गुडखंडन्वितं दद्यान्मथितं दधि चोत्तमम्

guḍakhaṃḍanvitaṃ dadyānmathitaṃ dadhi cottamam

7.2,25.14cd

भक्ष्याण्यपूपमुख्यानि स्वादुमंति फलानि च

bhakṣyāṇyapūpamukhyāni svādumaṃti phalāni ca

7.2,25.15ab

रक्तचन्दनपुष्पाढ्यं पानीयं चातिशीतलम्

raktacandanapuṣpāḍhyaṃ pānīyaṃ cātiśītalam

7.2,25.15cd

मृदु एलारसाक्तं च खण्डं पूगफलस्य च

mṛdu elārasāktaṃ ca khaṇḍaṃ pūgaphalasya ca

7.2,25.16ab

दलानि नागवल्ल्याश्च युक्तानि खदिरादिभिः

dalāni nāgavallyāśca yuktāni khadirādibhiḥ

7.2,25.16cd

गौराणि स्वर्णवर्णानि विहितानि शिवानि च

gaurāṇi svarṇavarṇāni vihitāni śivāni ca

7.2,25.16ef

शैलमेव सितं चूर्णं नातिरूक्षं न दूषितम्

śailameva sitaṃ cūrṇaṃ nātirūkṣaṃ na dūṣitam

7.2,25.17ab

कर्पूरं चाथ कंकोलं जात्यादि च नवं शुभम्

karpūraṃ cātha kaṃkolaṃ jātyādi ca navaṃ śubham

7.2,25.17cd

आलेपनं चन्दनं स्यान्मूलकाष्ठंरजोमयम्

ālepanaṃ candanaṃ syānmūlakāṣṭhaṃrajomayam

7.2,25.18ab

कस्तूरिका कुंकुमं च रसो मृगमदात्मकः

kastūrikā kuṃkumaṃ ca raso mṛgamadātmakaḥ

7.2,25.18cd

पुष्पाणि सुरभीण्येव पवित्राणि शुभानि च

puṣpāṇi surabhīṇyeva pavitrāṇi śubhāni ca

7.2,25.19ab

निर्गंधान्युग्रगंधानि दूषितान्युषितानि च

nirgaṃdhānyugragaṃdhāni dūṣitānyuṣitāni ca

7.2,25.19cd

स्वयमेव विशीर्णानि न देयानि शिवार्चने

svayameva viśīrṇāni na deyāni śivārcane

7.2,25.20ab

वासांसि च मृदून्येव तपनीयमयानि च

vāsāṃsi ca mṛdūnyeva tapanīyamayāni ca

7.2,25.20cd

विद्युद्वलयकल्पानि भूषणानि विशेषतः

vidyudvalayakalpāni bhūṣaṇāni viśeṣataḥ

7.2,25.21ab

सर्वाण्येतानि कर्पूरनिर्यासागुरुचन्दनैः

sarvāṇyetāni karpūraniryāsāgurucandanaiḥ

7.2,25.21cd

आधूपितानि पुष्पौघैर्वासितानि समंततः

ādhūpitāni puṣpaughairvāsitāni samaṃtataḥ

7.2,25.22ab

चन्दनागुरुकर्पूरकाष्ठगुग्गुलुचूर्णिकैः

candanāgurukarpūrakāṣṭhaguggulucūrṇikaiḥ

7.2,25.22cd

घृतेन मधुना चैव सिद्धो धूपः प्रशस्यते

ghṛtena madhunā caiva siddho dhūpaḥ praśasyate

7.2,25.23ab

कपिलासम्भवेनैव घृतेनातिसुगन्धिना

kapilāsambhavenaiva ghṛtenātisugandhinā

7.2,25.23cd

नित्यं प्रदीपिता दीपाः शस्ताः कर्पूरसंयुताः

nityaṃ pradīpitā dīpāḥ śastāḥ karpūrasaṃyutāḥ

7.2,25.24ab

पञ्चगव्यं च मधुरं पयो दधि घृतं तथा

pañcagavyaṃ ca madhuraṃ payo dadhi ghṛtaṃ tathā

7.2,25.24cd

कपिलासम्भवं शम्भोरिष्टं स्नाने च पानके

kapilāsambhavaṃ śambhoriṣṭaṃ snāne ca pānake

7.2,25.25ab

आसनानि च भद्राणि गजदंतमयानि च

āsanāni ca bhadrāṇi gajadaṃtamayāni ca

7.2,25.25cd

सुवर्णरत्नयुक्तानि चित्राण्यास्तरणानि च

suvarṇaratnayuktāni citrāṇyāstaraṇāni ca

7.2,25.26ab

मृदूपधानयुक्तानि सूक्ष्मतूलमयानि च

mṛdūpadhānayuktāni sūkṣmatūlamayāni ca

7.2,25.26cd

उच्चावचानि रम्याणि शयनानि सुखानि च

uccāvacāni ramyāṇi śayanāni sukhāni ca

7.2,25.27ab

नद्यस्समुद्रगामिन्या नटाद्वाम्भः समाहृतम्

nadyassamudragāminyā naṭādvāmbhaḥ samāhṛtam

7.2,25.27cd

शीतञ्च वस्त्रपूतं तद्विशिष्टं स्नानपानयोः

śītañca vastrapūtaṃ tadviśiṣṭaṃ snānapānayoḥ

7.2,25.28ab

छत्रं शशिनिभं चारु मुक्तादामविराजितम्

chatraṃ śaśinibhaṃ cāru muktādāmavirājitam

7.2,25.28cd

नवरत्नचितं दिव्यं हेमदण्डमनोहरम्

navaratnacitaṃ divyaṃ hemadaṇḍamanoharam

7.2,25.29ab

चामरे च सिते सूक्ष्मे चामीकरपरिष्कृते

cāmare ca site sūkṣme cāmīkarapariṣkṛte

7.2,25.29cd

राजहंसद्वयाकारे रत्नदंडोपशोभिते

rājahaṃsadvayākāre ratnadaṃḍopaśobhite

7.2,25.30ab

दर्पणं चापि सुस्निग्धं दिव्यगन्धानुलेपनम्

darpaṇaṃ cāpi susnigdhaṃ divyagandhānulepanam

7.2,25.30cd

समंताद्रत्नसञ्छन्नं स्रग्वैरैश्चापि भूषितम्

samaṃtādratnasañchannaṃ sragvairaiścāpi bhūṣitam

7.2,25.31ab

गम्भीरनिनदः शंखो हंसकुंदेन्दुसन्निभः

gambhīraninadaḥ śaṃkho haṃsakuṃdendusannibhaḥ

7.2,25.31cd

आस्वपृष्ठादिदेशेषु रत्नचामीकराचितः

āsvapṛṣṭhādideśeṣu ratnacāmīkarācitaḥ

7.2,25.32ab

काहलानि च रम्याणि नानानादकराणि च

kāhalāni ca ramyāṇi nānānādakarāṇi ca

7.2,25.32cd

सुवर्णनिर्मितान्येव मौक्तिकालंकृतानि च

suvarṇanirmitānyeva mauktikālaṃkṛtāni ca

7.2,25.33ab

भेरीमृदंगमुरजतिमिच्छपटहादयः

bherīmṛdaṃgamurajatimicchapaṭahādayaḥ

7.2,25.33cd

समुद्रकल्पसन्नादाः कल्पनीयाः प्रयत्नतः

samudrakalpasannādāḥ kalpanīyāḥ prayatnataḥ

7.2,25.34ab

भांडान्यपि च रम्याणि पत्राण्यपि च कृत्स्नशः

bhāṃḍānyapi ca ramyāṇi patrāṇyapi ca kṛtsnaśaḥ

7.2,25.34cd

574ब् तदाधाराणि 1 सर्वाणि सौवर्णान्येव साधयेत्

574b tadādhārāṇi 1 sarvāṇi sauvarṇānyeva sādhayet

7.2,25.35ab

आलयं च महेशस्य शिवस्य परमात्मनः

ālayaṃ ca maheśasya śivasya paramātmanaḥ

7.2,25.35cd

राजावसथवत्कल्प्यं शिल्पशास्त्रोक्तलक्षणम्

rājāvasathavatkalpyaṃ śilpaśāstroktalakṣaṇam

7.2,25.36ab

उच्चप्राकारसंभिन्नं भूधराकारगोपुरम्

uccaprākārasaṃbhinnaṃ bhūdharākāragopuram

7.2,25.36cd

अनेकरत्नसंच्छन्नं हेमद्वारकपाटकम्

anekaratnasaṃcchannaṃ hemadvārakapāṭakam

7.2,25.37ab

तप्तजांबूनदमयं रत्नस्तम्भशतावृतम्

taptajāṃbūnadamayaṃ ratnastambhaśatāvṛtam

7.2,25.37cd

मुक्तादामवितानाढ्यं विद्रुमद्वारतोरणम्

muktādāmavitānāḍhyaṃ vidrumadvāratoraṇam

7.2,25.38ab

चामीकरमयैर्दिव्यैर्मुकुटैः कुम्भलक्षणैः

cāmīkaramayairdivyairmukuṭaiḥ kumbhalakṣaṇaiḥ

7.2,25.38cd

अलंकृतशिरोभागमस्त्र 2राजेन चिह्नितम्

alaṃkṛtaśirobhāgamastra 2rājena cihnitam

7.2,25.39ab

राजन्यार्हनिवासैश्च राजवीथ्यादिशोभितैः

rājanyārhanivāsaiśca rājavīthyādiśobhitaiḥ

7.2,25.39cd

प्रोच्छ्रितप्रांशुशिखरैः प्रासादैश्च समंततः

procchritaprāṃśuśikharaiḥ prāsādaiśca samaṃtataḥ

7.2,25.40ab

आस्थानस्थानवर्यैश्च स्थितैर्दिक्षु विदिक्षु च

āsthānasthānavaryaiśca sthitairdikṣu vidikṣu ca

7.2,25.40cd

अत्यन्तालंकृतप्रांतमंतरावरणैरिव

atyantālaṃkṛtaprāṃtamaṃtarāvaraṇairiva

7.2,25.41ab

उत्तमस्त्रीसहस्रैश्च नृत्यगेयविशारदैः

uttamastrīsahasraiśca nṛtyageyaviśāradaiḥ

7.2,25.41cd

वेणुवीणाविदग्धैश्च पुरुषैर्बहुभिर्युतम्

veṇuvīṇāvidagdhaiśca puruṣairbahubhiryutam

7.2,25.42ab

रक्षितं रक्षिभिर्वीरैर्गजवाजिरथान्वितैः

rakṣitaṃ rakṣibhirvīrairgajavājirathānvitaiḥ

7.2,25.42cd

अनेकपुष्पवाटीभिरनेकैश्च सरोवरैः

anekapuṣpavāṭībhiranekaiśca sarovaraiḥ

7.2,25.43ab

दीर्घिकाभिरनेकाभिर्दिग्विदिक्षु विराजितम्

dīrghikābhiranekābhirdigvidikṣu virājitam

7.2,25.43cd

वेदवेदांततत्त्वज्ञैश्शिवशास्त्रपरायणैः

vedavedāṃtatattvajñaiśśivaśāstraparāyaṇaiḥ

7.2,25.44ab

शिवाश्रमरतैर्भक्तैः शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः

śivāśramaratairbhaktaiḥ śivaśāstroktalakṣaṇaiḥ

7.2,25.44cd

शांतैः स्मितमुखैः स्फीतैः सदाचारपरायणैः

śāṃtaiḥ smitamukhaiḥ sphītaiḥ sadācāraparāyaṇaiḥ

7.2,25.45ab

शैवैर्माहेश्वरैश्चैव श्रीमद्भिस्सेवितद्विजैः

śaivairmāheśvaraiścaiva śrīmadbhissevitadvijaiḥ

7.2,25.45cd

एवमंतर्बहिर्वाथयथाशक्तिविनिर्मितैः

evamaṃtarbahirvāthayathāśaktivinirmitaiḥ

7.2,25.46ab

स्थाने शिलामये दांते दारवे चेष्टकामये

sthāne śilāmaye dāṃte dārave ceṣṭakāmaye

7.2,25.46cd

केवलं मृन्मये वापि पुण्यारण्ये ऽथ वा गिरौ

kevalaṃ mṛnmaye vāpi puṇyāraṇye 'tha vā girau

7.2,25.47ab

नद्यां देवालये ऽन्यत्र देशे वाथ गृहे शुभे

nadyāṃ devālaye 'nyatra deśe vātha gṛhe śubhe

7.2,25.47cd

आढ्यो वाथ दरिद्रो वा स्वकां शक्तिमवंचयन्

āḍhyo vātha daridro vā svakāṃ śaktimavaṃcayan

7.2,25.47ef

द्रव्यैर्न्यायार्जितैरेव भक्त्या देवं समर्चयेत्

dravyairnyāyārjitaireva bhaktyā devaṃ samarcayet

7.2,25.48ab

अथान्यायार्जितैश्चापि भक्त्या चेच्छिवमर्चयेत्

athānyāyārjitaiścāpi bhaktyā cecchivamarcayet

7.2,25.48cd

न तस्य प्रत्यवायो ऽस्ति भाववश्यो यतः प्रभुः

na tasya pratyavāyo 'sti bhāvavaśyo yataḥ prabhuḥ

7.2,25.49ab

न्यायार्जितैरपि द्रव्यैरभक्त्या पूजयेद्यदि

nyāyārjitairapi dravyairabhaktyā pūjayedyadi

7.2,25.49cd

न तत्फलमवाप्नोति भक्तिरेवात्र कारणम्

na tatphalamavāpnoti bhaktirevātra kāraṇam

7.2,25.50ab

भक्त्या वित्तानुसारेण शिवमुद्दिश्य यत्कृतम्

bhaktyā vittānusāreṇa śivamuddiśya yatkṛtam

7.2,25.50cd

अल्पे महति वा तुल्यं फलमाढ्यदरिद्रयोः

alpe mahati vā tulyaṃ phalamāḍhyadaridrayoḥ

7.2,25.51ab

भक्त्या प्रचोदितः कुर्यादल्पवित्तोपि मानवः

bhaktyā pracoditaḥ kuryādalpavittopi mānavaḥ

7.2,25.51cd

महाविभवसारोपि न कुर्याद्भक्तिवर्जितः

mahāvibhavasāropi na kuryādbhaktivarjitaḥ

7.2,25.52ab

सर्वस्वमपि यो दद्याच्छिवे भक्तिविवर्जितः

sarvasvamapi yo dadyācchive bhaktivivarjitaḥ

7.2,25.52cd

न तेन फलभाक्स स्याद्भक्तिरेवात्र कारणम्

na tena phalabhāksa syādbhaktirevātra kāraṇam

7.2,25.53ab

न तत्तपोभिरत्युग्रैर्न च सर्वैर्महामखैः

na tattapobhiratyugrairna ca sarvairmahāmakhaiḥ

7.2,25.53cd

गच्छेच्छिवपुरं दिव्यं मुक्त्वा भक्तिं शिवात्मकम्

gacchecchivapuraṃ divyaṃ muktvā bhaktiṃ śivātmakam

7.2,25.54ab

1 सम्बन्धमनुवर्तते इति भाष्यात्क्वचिद्घञान्तस्यापि क्लीबतात एव शेषं रामवदित्यादि संगच्छते 2 त्रिशूलेनेति भावः 575अ गुह्याद्गुह्यतरं कृष्ण सर्वत्र परमेश्वरे

1 sambandhamanuvartate iti bhāṣyātkvacidghañāntasyāpi klībatāta eva śeṣaṃ rāmavadityādi saṃgacchate 2 triśūleneti bhāvaḥ 575a guhyādguhyataraṃ kṛṣṇa sarvatra parameśvare

7.2,25.54cd

शिवे भक्तिर्न संदेहस्तया भक्तो विमुच्यते

śive bhaktirna saṃdehastayā bhakto vimucyate

7.2,25.55ab

शिवमंत्रजपो ध्यानं होमो यज्ञस्तपःश्रुतम्

śivamaṃtrajapo dhyānaṃ homo yajñastapaḥśrutam

7.2,25.55cd

दानमध्ययनं सर्वे भावार्थं नात्र संशयः

dānamadhyayanaṃ sarve bhāvārthaṃ nātra saṃśayaḥ

7.2,25.56ab

भावहीनो नरस्सर्वं कृत्वापि न विमुच्यते

bhāvahīno narassarvaṃ kṛtvāpi na vimucyate

7.2,25.56cd

भावयुक्तः पुनस्सर्वमकृत्वापि विमुच्यते

bhāvayuktaḥ punassarvamakṛtvāpi vimucyate

7.2,25.57ab

चांद्रायणसहस्रैश्च प्राजापत्यशतैस्तथा

cāṃdrāyaṇasahasraiśca prājāpatyaśataistathā

7.2,25.57cd

मासोपवासैश्चान्यैश्च शिवभक्तस्य किं पुनः

māsopavāsaiścānyaiśca śivabhaktasya kiṃ punaḥ

7.2,25.58ab

अभक्ता मानवाश्चास्मिंल्लोके गिरिगुहासु च

abhaktā mānavāścāsmiṃlloke giriguhāsu ca

7.2,25.58cd

तपंति चाल्पभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते

tapaṃti cālpabhogārthaṃ bhakto bhāvena mucyate

7.2,25.59ab

सात्त्विकं मुक्तिदं कर्म सत्त्वे वै योगिनः स्थिताः

sāttvikaṃ muktidaṃ karma sattve vai yoginaḥ sthitāḥ

7.2,25.59cd

राजसं सिद्धिदं कुर्युः कर्मिणो रजसावृताः

rājasaṃ siddhidaṃ kuryuḥ karmiṇo rajasāvṛtāḥ

7.2,25.60ab

असुरा राक्षसाश्चैव तमोगुणसमन्विताः

asurā rākṣasāścaiva tamoguṇasamanvitāḥ

7.2,25.60cd

ऐहिकार्थं यजन्तीशं नराश्चान्ये ऽपि तादृशाः

aihikārthaṃ yajantīśaṃ narāścānye 'pi tādṛśāḥ

7.2,25.61ab

तामसं राजसं वापि सात्त्विकं भावमेव च

tāmasaṃ rājasaṃ vāpi sāttvikaṃ bhāvameva ca

7.2,25.61cd

आश्रित्य भक्त्या पूजाद्यं कुर्वन्भद्रं समश्नुते

āśritya bhaktyā pūjādyaṃ kurvanbhadraṃ samaśnute

7.2,25.62ab

यतः पापार्णवात्त्रातुं भक्तिर्नौरिव निर्मिता

yataḥ pāpārṇavāttrātuṃ bhaktirnauriva nirmitā

7.2,25.62cd

तस्माद्भक्त्युपपन्नस्य रजसा तमसा च किम्

tasmādbhaktyupapannasya rajasā tamasā ca kim

7.2,25.63ab

अन्त्यजो वाधमो वापि मूर्खो वा पतितो ऽपि वा

antyajo vādhamo vāpi mūrkho vā patito 'pi vā

7.2,25.63cd

शिवं प्रपन्नश्चेत्कृष्ण पूज्यस्सर्वसुरासुरैः

śivaṃ prapannaścetkṛṣṇa pūjyassarvasurāsuraiḥ

7.2,25.64ab

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन भक्त्यैव शिवमर्चयेत्

tasmātsarvaprayatnena bhaktyaiva śivamarcayet

7.2,25.64cd

अभुक्तानां क्वचिदपि फलं नास्ति यतस्ततः

abhuktānāṃ kvacidapi phalaṃ nāsti yatastataḥ

7.2,25.65ab

वक्ष्याम्यतिरहस्यं ते शृणु कृष्ण वचो मम

vakṣyāmyatirahasyaṃ te śṛṇu kṛṣṇa vaco mama

7.2,25.65cd

वेदैश्शास्त्रैर्वेदविद्भिर्विचार्य सुविनिश्चितम्

vedaiśśāstrairvedavidbhirvicārya suviniścitam

Chapter 7.2.26

7.2,26.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवशास्त्रोक्तपूजनवर्णनं नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयीवा गुरुतल्पगः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivaśāstroktapūjanavarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca brahmaghno vā surāpo vā steyīvā gurutalpagaḥ

7.2,26.1cd

मातृहा पितृहा वापि वीरहा भ्रूणहापि वा

mātṛhā pitṛhā vāpi vīrahā bhrūṇahāpi vā

7.2,26.2ab

संपूज्यामन्त्रकं भक्त्या शिवं परमकारणम्

saṃpūjyāmantrakaṃ bhaktyā śivaṃ paramakāraṇam

7.2,26.2cd

तैस्तैः पापैः प्रमुच्येत वर्षैर्द्वादशभिः क्रमात्

taistaiḥ pāpaiḥ pramucyeta varṣairdvādaśabhiḥ kramāt

7.2,26.3ab

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पतितो ऽपि यजेच्छिवम्

tasmātsarvaprayatnena patito 'pi yajecchivam

7.2,26.3cd

भक्तश्चेन्नापरः कश्चिद्भिक्षाहारो जितेंद्रियः

bhaktaścennāparaḥ kaścidbhikṣāhāro jiteṃdriyaḥ

7.2,26.4ab

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या पञ्चाक्षरेण तु

kṛtvāpi sumahatpāpaṃ bhaktyā pañcākṣareṇa tu

7.2,26.4cd

पूजयेद्यदि देवेशं तस्मात्पापात्प्रमुच्यते

pūjayedyadi deveśaṃ tasmātpāpātpramucyate

7.2,26.5ab

अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः

abbhakṣā vāyubhakṣāśca ye cānye vratakarśitāḥ

7.2,26.5cd

तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति शिवलोकसमागमः

teṣāmetairvratairnāsti śivalokasamāgamaḥ

7.2,26.6ab

भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यः शिवं सकृदर्चयेत्

bhaktyā pañcākṣareṇaiva yaḥ śivaṃ sakṛdarcayet

7.2,26.6cd

सोपि गच्छेच्छिवस्थानं शिवमन्त्रस्य गौरवात्

sopi gacchecchivasthānaṃ śivamantrasya gauravāt

7.2,26.7ab

तस्मात्तपांसि यज्ञांश्च सर्वे सर्वस्वदक्षिणाः

tasmāttapāṃsi yajñāṃśca sarve sarvasvadakṣiṇāḥ

7.2,26.7cd

शिवमूर्त्यर्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समाः

śivamūrtyarcanasyaite koṭyaṃśenāpi no samāḥ

7.2,26.8ab

बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पश्चात्पञ्चाक्षरेण चेत्

baddho vāpyatha mukto vā paścātpañcākṣareṇa cet

7.2,26.8cd

पूजयन्मुच्यते भक्तो नात्र कार्या विचारणा

pūjayanmucyate bhakto nātra kāryā vicāraṇā

7.2,26.9ab

अरुद्रो वा सरुद्रो वा सूक्तेन शिवमर्चयेत्

arudro vā sarudro vā sūktena śivamarcayet

7.2,26.9cd

यः सकृत्पतितो वापिमूढो वा मुच्यते नरः

yaḥ sakṛtpatito vāpimūḍho vā mucyate naraḥ

7.2,26.10ab

575ब् षडक्षरेण वा देवं सूक्तमन्त्रेण पूजयेत्

575b ṣaḍakṣareṇa vā devaṃ sūktamantreṇa pūjayet

7.2,26.10cd

शिवभक्तो जितक्रोधो ह्यलब्धो लब्ध एव च

śivabhakto jitakrodho hyalabdho labdha eva ca

7.2,26.11ab

अलब्धाल्लब्ध एवात्र विशिष्टो नात्र संशयः

alabdhāllabdha evātra viśiṣṭo nātra saṃśayaḥ

7.2,26.11cd

स ब्रह्मांगेन वा तेन सहंसेन विमुच्यते

sa brahmāṃgena vā tena sahaṃsena vimucyate

7.2,26.12ab

तस्मान्नित्यं शिवं भक्त्या सूक्तमन्त्रेण पूजयेत्

tasmānnityaṃ śivaṃ bhaktyā sūktamantreṇa pūjayet

7.2,26.12cd

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा

ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ nityameva vā

7.2,26.13ab

ये ऽर्चयंति महादेवं विज्ञेयास्ते महेश्वराः

ye 'rcayaṃti mahādevaṃ vijñeyāste maheśvarāḥ

7.2,26.13cd

ज्ञानेनात्मसहायेन नार्चितो भगवाञ्छिवः

jñānenātmasahāyena nārcito bhagavāñchivaḥ

7.2,26.14ab

स चिरं संसरत्यस्मिन्संसारे दुःखसागरे

sa ciraṃ saṃsaratyasminsaṃsāre duḥkhasāgare

7.2,26.14cd

दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं मूढो नार्चयते शिवम्

durllabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ mūḍho nārcayate śivam

7.2,26.15ab

निष्फलं तस्य तज्जन्म मोक्षाय न भवेद्यतः

niṣphalaṃ tasya tajjanma mokṣāya na bhavedyataḥ

7.2,26.15cd

दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं ये ऽर्चयन्ति पिनाकिनम्

durllabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ ye 'rcayanti pinākinam

7.2,26.16ab

तेषां हि सफलं जन्म कृतार्थास्ते नरोत्तमाः

teṣāṃ hi saphalaṃ janma kṛtārthāste narottamāḥ

7.2,26.16cd

भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः

bhavabhaktiparā ye ca bhavapraṇatacetasaḥ

7.2,26.17ab

भवसंस्मरणोद्युक्ता न ते दुःखस्य भागिनः

bhavasaṃsmaraṇodyuktā na te duḥkhasya bhāginaḥ

7.2,26.17cd

भवनानि मनोज्ञानि विभ्रमाभरणाः स्त्रियः

bhavanāni manojñāni vibhramābharaṇāḥ striyaḥ

7.2,26.18ab

धनं चातृप्तिपर्यन्तं शिवपूजाविधेः फलम्

dhanaṃ cātṛptiparyantaṃ śivapūjāvidheḥ phalam

7.2,26.18cd

ये वाञ्छन्ति महाभोगान्राज्यं च त्रिदशालये

ye vāñchanti mahābhogānrājyaṃ ca tridaśālaye

7.2,26.19ab

ते वाञ्छन्ति सदाकालं हरस्य चरणाम्बुजम्

te vāñchanti sadākālaṃ harasya caraṇāmbujam

7.2,26.19cd

सौभाग्यं कान्तिमद्रूपं सत्त्वं त्यागार्द्रभावता

saubhāgyaṃ kāntimadrūpaṃ sattvaṃ tyāgārdrabhāvatā

7.2,26.20ab

शौर्यं वै जगति ख्यातिश्शिवमर्चयतो भवेत्

śauryaṃ vai jagati khyātiśśivamarcayato bhavet

7.2,26.20cd

तस्मात्सर्वं परित्यज्य शिवैकाहितमानसः

tasmātsarvaṃ parityajya śivaikāhitamānasaḥ

7.2,26.21ab

शिवपूजाविधिं कुर्याद्यदीच्छेच्छिवमात्मनः

śivapūjāvidhiṃ kuryādyadīcchecchivamātmanaḥ

7.2,26.21cd

त्वरितं जीवितं याति त्वरितं याति यौवनम्

tvaritaṃ jīvitaṃ yāti tvaritaṃ yāti yauvanam

7.2,26.22ab

त्वरितं व्याधिरभ्येति तस्मात्पूज्यः पिनाकधृक्

tvaritaṃ vyādhirabhyeti tasmātpūjyaḥ pinākadhṛk

7.2,26.22cd

यावन्नायाति मरणं यावन्नाक्रमते जरा

yāvannāyāti maraṇaṃ yāvannākramate jarā

7.2,26.23ab

यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावत्पूजय शंकरम्

yāvannendriyavaikalyaṃ tāvatpūjaya śaṃkaram

7.2,26.23cd

न शिवार्चनतुल्यो ऽस्ति धर्मो ऽन्यो भुवनत्रये

na śivārcanatulyo 'sti dharmo 'nyo bhuvanatraye

7.2,26.24ab

इति विज्ञाय यत्नेन पूजनीयस्सदाशिवः

iti vijñāya yatnena pūjanīyassadāśivaḥ

7.2,26.24cd

द्वारयागं जवनिकां परिवारबलिक्रियाम्

dvārayāgaṃ javanikāṃ parivārabalikriyām

7.2,26.25ab

नित्योत्सवं च कुर्वीत प्रसादे यदि पूजयेत्

nityotsavaṃ ca kurvīta prasāde yadi pūjayet

7.2,26.25cd

हविर्निवेदनादूर्ध्वं स्वयं चानुचरो ऽपि वा

havirnivedanādūrdhvaṃ svayaṃ cānucaro 'pi vā

7.2,26.26ab

प्रसादपरिवारेभ्यो बलिं दद्याद्यथाक्रमम्

prasādaparivārebhyo baliṃ dadyādyathākramam

7.2,26.26cd

निर्गम्य सह वादित्रैस्तदाशाभिमुखः स्थितः

nirgamya saha vāditraistadāśābhimukhaḥ sthitaḥ

7.2,26.27ab

पुष्पं धूपं च दीपञ्च दद्यादन्नं जलैः सह

puṣpaṃ dhūpaṃ ca dīpañca dadyādannaṃ jalaiḥ saha

7.2,26.27cd

ततो दद्यान्महापीठे तिष्ठन्बलिमुदङ्मुखः

tato dadyānmahāpīṭhe tiṣṭhanbalimudaṅmukhaḥ

7.2,26.28ab

ततो निवेदितं देवे यत्तदन्नादिकं पुरा

tato niveditaṃ deve yattadannādikaṃ purā

7.2,26.28cd

तत्सर्वं सावशेषं वा चण्डाय विनिवेदयेत्

tatsarvaṃ sāvaśeṣaṃ vā caṇḍāya vinivedayet

7.2,26.29ab

हुत्वा च विधिवत्पश्चात्पूजाशेषं समापयेत्

hutvā ca vidhivatpaścātpūjāśeṣaṃ samāpayet

7.2,26.29cd

कृत्वा प्रयोगं विधिवद्यावन्मन्त्रं जपं ततः

kṛtvā prayogaṃ vidhivadyāvanmantraṃ japaṃ tataḥ

7.2,26.30ab

नित्योत्सवं प्रकुर्वीत यथोक्तं शिवशासने

nityotsavaṃ prakurvīta yathoktaṃ śivaśāsane

7.2,26.30cd

576अ विपुले तैजसे पात्रे रक्तपद्मोपशोभिते

576a vipule taijase pātre raktapadmopaśobhite

7.2,26.31ab

अस्त्रं पाशुपतं दिव्यं तत्रावाह्य समर्चयेत्

astraṃ pāśupataṃ divyaṃ tatrāvāhya samarcayet

7.2,26.31cd

शिवस्यारोप्यः तत्पात्रं द्विजस्यालंकृतस्य च

śivasyāropyaḥ tatpātraṃ dvijasyālaṃkṛtasya ca

7.2,26.32ab

न्यस्तास्त्रवपुषा तेन दीप्तयष्टिधरस्य च

nyastāstravapuṣā tena dīptayaṣṭidharasya ca

7.2,26.32cd

प्रासादपरिवारेभ्यो बहिर्मंगलनिःस्वनैः

prāsādaparivārebhyo bahirmaṃgalaniḥsvanaiḥ

7.2,26.33ab

नृत्यगेयादिभिश्चैव सह दीपध्वजादिभिः

nṛtyageyādibhiścaiva saha dīpadhvajādibhiḥ

7.2,26.33cd

प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा न द्रुतं चाविलम्बितम्

pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā na drutaṃ cāvilambitam

7.2,26.34ab

महापीठं समावृत्य त्रिःप्रदक्षिणयोगतः

mahāpīṭhaṃ samāvṛtya triḥpradakṣiṇayogataḥ

7.2,26.34cd

पुनः प्रविष्टो द्वारस्थो यजमानः कृताञ्जलिः

punaḥ praviṣṭo dvārastho yajamānaḥ kṛtāñjaliḥ

7.2,26.34ef

आदायाभ्यंतरं नीत्वा ह्यस्त्रमुद्वासयेत् ततः

ādāyābhyaṃtaraṃ nītvā hyastramudvāsayet tataḥ

7.2,26.35ab

प्रदक्षिणादिकं कृत्वा यथापूर्वोदितं क्रमात्

pradakṣiṇādikaṃ kṛtvā yathāpūrvoditaṃ kramāt

7.2,26.35cd

आदाय चाष्टपुष्पाणि पूजामथ समापयेत्

ādāya cāṣṭapuṣpāṇi pūjāmatha samāpayet

Chapter 7.2.27

7.2,27.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे सांगोपांगपूजाविधानवर्णनं नाम षड्विंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच अथाग्निकार्यं वक्ष्यामि कुण्डे वा स्थंडिले ऽपि वा

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe sāṃgopāṃgapūjāvidhānavarṇanaṃ nāma ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca athāgnikāryaṃ vakṣyāmi kuṇḍe vā sthaṃḍile 'pi vā

7.2,27.1cd

वेद्यां वा ह्यायसे पात्रे मृन्मये वा नवे शुभे

vedyāṃ vā hyāyase pātre mṛnmaye vā nave śubhe

7.2,27.2ab

आधायाग्निं विधानेन संस्कृत्य च ततः परम्

ādhāyāgniṃ vidhānena saṃskṛtya ca tataḥ param

7.2,27.2cd

तत्राराध्य महादेवं होमकर्म समाचरेत्

tatrārādhya mahādevaṃ homakarma samācaret

7.2,27.3ab

कुण्डं द्विहस्तमानं वा हस्तमात्रमथापि वा

kuṇḍaṃ dvihastamānaṃ vā hastamātramathāpi vā

7.2,27.3cd

वृत्तं वा चतुरस्रं वा कुर्याद्वेदिं च मण्डलम्

vṛttaṃ vā caturasraṃ vā kuryādvediṃ ca maṇḍalam

7.2,27.4ab

कुण्डं विस्तारवन्निम्नं तन्मध्ये ऽष्टदलाम्बुजम्

kuṇḍaṃ vistāravannimnaṃ tanmadhye 'ṣṭadalāmbujam

7.2,27.4cd

चतुरंगुलमुत्सेधं तस्य द्व्यंगुलमेव वा

caturaṃgulamutsedhaṃ tasya dvyaṃgulameva vā

7.2,27.5ab

वितस्तिद्विगुणोन्नत्या नाभिमन्तः प्रचक्षते

vitastidviguṇonnatyā nābhimantaḥ pracakṣate

7.2,27.5cd

मध्यं च मध्यमांगुल्या मध्यमोत्तमपर्वणोः

madhyaṃ ca madhyamāṃgulyā madhyamottamaparvaṇoḥ

7.2,27.6ab

अंगुलैः कथ्यते सद्भिश्चतुर्विंशतिभिः करः

aṃgulaiḥ kathyate sadbhiścaturviṃśatibhiḥ karaḥ

7.2,27.6cd

मेखलानां त्रयं वापि द्वयमेकमथापि वा

mekhalānāṃ trayaṃ vāpi dvayamekamathāpi vā

7.2,27.7ab

यथाशोभं प्रकुर्वीत श्लक्ष्णमिष्टं मृदा स्थिरम्

yathāśobhaṃ prakurvīta ślakṣṇamiṣṭaṃ mṛdā sthiram

7.2,27.7cd

अश्वत्थपत्रवद्योनिं गजाधारवदेव वा

aśvatthapatravadyoniṃ gajādhāravadeva vā

7.2,27.8ab

मेखलामध्यतः कुर्यात्पश्चिमे दक्षिणे ऽपि वा

mekhalāmadhyataḥ kuryātpaścime dakṣiṇe 'pi vā

7.2,27.8cd

शोभनामग्नितः किंचिन्निम्नामुन्मीलिकां शनैः

śobhanāmagnitaḥ kiṃcinnimnāmunmīlikāṃ śanaiḥ

7.2,27.9ab

अग्रेण कुण्डाभिमुखीं किंचिदुत्सृज्य मेखलाम्

agreṇa kuṇḍābhimukhīṃ kiṃcidutsṛjya mekhalām

7.2,27.9cd

नोत्सेधनियमो वेद्याः सा मार्दी वाथ सैकती

notsedhaniyamo vedyāḥ sā mārdī vātha saikatī

7.2,27.10ab

मंडलं गोशकृत्तोयैर्मानं पात्रस्य नोदितम्

maṃḍalaṃ gośakṛttoyairmānaṃ pātrasya noditam

7.2,27.10cd

कुण्डं च मृन्मयं वेदिमालिपेद्गोमयांबुना

kuṇḍaṃ ca mṛnmayaṃ vedimālipedgomayāṃbunā

7.2,27.11ab

प्रक्षाल्य तापयेत्पात्रं प्रोक्षयेदन्यदंभसा

prakṣālya tāpayetpātraṃ prokṣayedanyadaṃbhasā

7.2,27.11cd

स्वसूत्रोक्तप्रकारेण कुण्डादौ विल्लिखेत्ततः

svasūtroktaprakāreṇa kuṇḍādau villikhettataḥ

7.2,27.12ab

संप्रोक्ष्य कल्पयेद्दर्भैः पुष्पैर्वा वह्निविष्टरम्

saṃprokṣya kalpayeddarbhaiḥ puṣpairvā vahniviṣṭaram

7.2,27.12cd

अर्चनार्थं च होमार्थं सर्वद्रव्याणि साधयेत्

arcanārthaṃ ca homārthaṃ sarvadravyāṇi sādhayet

7.2,27.13ab

प्रक्षाल्यक्षालनीयानि प्रोक्षण्या प्रोक्ष्य शोधयेत्

prakṣālyakṣālanīyāni prokṣaṇyā prokṣya śodhayet

7.2,27.13cd

मणिजं काष्ठजं वाथ श्रोत्रियागारसम्भवम्

maṇijaṃ kāṣṭhajaṃ vātha śrotriyāgārasambhavam

7.2,27.14ab

1 अदन्तत्वमार्षम् 576ब् अन्यं वाभ्यर्हितं वह्निं ततः साधारमानयेत्

1 adantatvamārṣam 576b anyaṃ vābhyarhitaṃ vahniṃ tataḥ sādhāramānayet

7.2,27.14cd

त्रिः प्रदक्षिणमावृत्य कुण्डादेरुपरि क्रमात्

triḥ pradakṣiṇamāvṛtya kuṇḍāderupari kramāt

7.2,27.15ab

वह्निबीजं समुच्चार्य त्वादधीताग्निमासने

vahnibījaṃ samuccārya tvādadhītāgnimāsane

7.2,27.15cd

योनिमार्गेण वा तद्वदात्मनः संमुखेन वा

yonimārgeṇa vā tadvadātmanaḥ saṃmukhena vā

7.2,27.16ab

नियोगः प्रदेश सर्वं कुंडं कुर्याद्विचक्षणः

niyogaḥ pradeśa sarvaṃ kuṃḍaṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

7.2,27.16cd

स्वनाभ्यंतःस्थितं वह्निं तद्रंध्राद्विस्फुलिंगवद्

svanābhyaṃtaḥsthitaṃ vahniṃ tadraṃdhrādvisphuliṃgavad

7.2,27.17ab

निर्गम्य पावके बह्ये लीनं बिंबाकृति स्मरेत्

nirgamya pāvake bahye līnaṃ biṃbākṛti smaret

7.2,27.17cd

आज्यसंस्कारपर्यंतमन्वाधानपुरस्सरम्

ājyasaṃskāraparyaṃtamanvādhānapurassaram

7.2,27.18ab

स्वसूत्रोक्तक्रमात्कुर्यान्मूलमन्त्रेण मन्त्रवित्

svasūtroktakramātkuryānmūlamantreṇa mantravit

7.2,27.18cd

शिवमूर्तिं समभ्यर्च्य ततो दक्षिणपार्श्वतः

śivamūrtiṃ samabhyarcya tato dakṣiṇapārśvataḥ

7.2,27.19ab

न्यस्य मन्त्रं घृते मुद्रां दर्शयेद्धेनुसंज्ञिताम्

nyasya mantraṃ ghṛte mudrāṃ darśayeddhenusaṃjñitām

7.2,27.19cd

स्रुक्स्रुवौ तैजसौ ग्राह्यौ न कांस्यायससैसकौ

sruksruvau taijasau grāhyau na kāṃsyāyasasaisakau

7.2,27.20ab

यज्ञदारुमयौ वापि स्मार्तौ वा शिल्पसम्मतौ

yajñadārumayau vāpi smārtau vā śilpasammatau

7.2,27.20cd

पर्णे वा ब्रह्मवृक्षादेरच्छिद्रे मध्य उत्थिते

parṇe vā brahmavṛkṣāderacchidre madhya utthite

7.2,27.21ab

संसृज्य दर्भैस्तौ वह्नौ संताप्य प्रोक्षयेत्पुनः

saṃsṛjya darbhaistau vahnau saṃtāpya prokṣayetpunaḥ

7.2,27.21cd

पारार्षर्च्यस्वसूत्रोक्तक्रमेण शिवपूर्वकैः

pārārṣarcyasvasūtroktakrameṇa śivapūrvakaiḥ

7.2,27.22ab

जुहुयादष्टभिर्बीजैरग्निसंस्कारसिद्धये

juhuyādaṣṭabhirbījairagnisaṃskārasiddhaye

7.2,27.22cd

भ्रुंस्तुंब्रुश्रुं क्रमेणैव पुंड्रंद्रमित्यतः परम्

bhruṃstuṃbruśruṃ krameṇaiva puṃḍraṃdramityataḥ param

7.2,27.23ab

बीजानि सप्त सप्तानां जिह्वानामनुपूर्वशः

bījāni sapta saptānāṃ jihvānāmanupūrvaśaḥ

7.2,27.23cd

त्रिशिखा मध्यमा जिह्वा बहुरूपसमाह्वया

triśikhā madhyamā jihvā bahurūpasamāhvayā

7.2,27.24ab

रक्ताग्नेयी नैरृती च कृष्णान्या सुप्रभा मता

raktāgneyī nairṛtī ca kṛṣṇānyā suprabhā matā

7.2,27.24cd

अतिरिक्ता मरुज्जिह्वा स्वनामानुगुणप्रभा

atiriktā marujjihvā svanāmānuguṇaprabhā

7.2,27.25ab

स्वबिजानन्तरं वाच्या स्वाहांतञ्च यथाक्रमम्

svabijānantaraṃ vācyā svāhāṃtañca yathākramam

7.2,27.25cd

जिह्वामंत्रैस्तु तैर्हुत्वाज्यं जिह्वास्त्वेकैकश क्रमात्

jihvāmaṃtraistu tairhutvājyaṃ jihvāstvekaikaśa kramāt

7.2,27.26ab

रं वह्नयेति स्वाहेति मध्ये हुत्वाहुतित्रयम्

raṃ vahnayeti svāheti madhye hutvāhutitrayam

7.2,27.26cd

सर्पिषा वा समिद्भिर्वा परिषेचनमाचरेत्

sarpiṣā vā samidbhirvā pariṣecanamācaret

7.2,27.27ab

एवं कृते शिवाग्निः स्यात्स्मरेत्तत्र शिवासनम्

evaṃ kṛte śivāgniḥ syātsmarettatra śivāsanam

7.2,27.27cd

तत्रावाह्य यजेद्देवमर्धनारीश्वरं शिवम्

tatrāvāhya yajeddevamardhanārīśvaraṃ śivam

7.2,27.27ef

दीपान्तं परिषिच्याथ समिद्धोमं समाचरेत्

dīpāntaṃ pariṣicyātha samiddhomaṃ samācaret

7.2,27.28ab

ताः पालाश्यः परा वापि याज्ञिया द्वादशांगुलाः

tāḥ pālāśyaḥ parā vāpi yājñiyā dvādaśāṃgulāḥ

7.2,27.28cd

अवक्रा न स्वयं शुष्कास्सत्वचो निर्व्रणाः समाः

avakrā na svayaṃ śuṣkāssatvaco nirvraṇāḥ samāḥ

7.2,27.29ab

दशांगुला वा विहिताः कनिष्ठांगुलिसंमिताः

daśāṃgulā vā vihitāḥ kaniṣṭhāṃgulisaṃmitāḥ

7.2,27.29cd

प्रादेशमात्रा वालाभे होतव्याः सकला अपि

prādeśamātrā vālābhe hotavyāḥ sakalā api

7.2,27.30ab

दूर्वापत्रसमाकारां चतुरंगुलमायताम्

dūrvāpatrasamākārāṃ caturaṃgulamāyatām

7.2,27.30cd

दद्यादाज्याहुतिं पश्चादन्नमक्षप्रमाणतः

dadyādājyāhutiṃ paścādannamakṣapramāṇataḥ

7.2,27.31ab

लाजांस्तथा सर्षपांश्च यवांश्चैव तिलांस्तथा

lājāṃstathā sarṣapāṃśca yavāṃścaiva tilāṃstathā

7.2,27.31cd

सर्पिषाक्तानि भक्ष्याणि लेह्यचोष्याणि सम्भवे

sarpiṣāktāni bhakṣyāṇi lehyacoṣyāṇi sambhave

7.2,27.32ab

दशैवाहुतयस्तत्र पञ्च वा त्रितयं च वा

daśaivāhutayastatra pañca vā tritayaṃ ca vā

7.2,27.32cd

होतव्याः शक्तितो दद्यादेकमेवाथ वाहुतिम्

hotavyāḥ śaktito dadyādekamevātha vāhutim

7.2,27.33ab

श्रुवेणाज्यं समित्याद्यास्रुचाशेषात्करेण वा

śruveṇājyaṃ samityādyāsrucāśeṣātkareṇa vā

7.2,27.33cd

तत्र दिव्येन होतव्यं तीर्थेनार्षेण वा तथा

tatra divyena hotavyaṃ tīrthenārṣeṇa vā tathā

7.2,27.34ab

द्रव्येणैकेन वा ऽलाभे जुहुयाच्छ्रद्धया पुनः

dravyeṇaikena vā 'lābhe juhuyācchraddhayā punaḥ

7.2,27.34cd

प्रायश्चित्ताय जुहुयान्मंत्रयित्वाहुतित्रयम्

prāyaścittāya juhuyānmaṃtrayitvāhutitrayam

7.2,27.35ab

577अ ततो होमविशिष्टेन घृतेनापूर्य वै स्रुचम्

577a tato homaviśiṣṭena ghṛtenāpūrya vai srucam

7.2,27.35cd

निधाय पुष्पं तस्याग्रे श्रुवेणाधोमुखेन ताम्

nidhāya puṣpaṃ tasyāgre śruveṇādhomukhena tām

7.2,27.36ab

सदर्भेन समाच्छाद्य मूलेनांजलिनोत्थितः

sadarbhena samācchādya mūlenāṃjalinotthitaḥ

7.2,27.36cd

वौषडंतेन जुहुयाद्धारां तु यवसंमिताम्

vauṣaḍaṃtena juhuyāddhārāṃ tu yavasaṃmitām

7.2,27.37ab

इत्थं पूर्णाहुतिं कृत्वा परिषिंचेच्च पूर्ववत्

itthaṃ pūrṇāhutiṃ kṛtvā pariṣiṃcecca pūrvavat

7.2,27.37cd

तत उद्वास्य देवेशं गोपयेत्तु हुताशनम्

tata udvāsya deveśaṃ gopayettu hutāśanam

7.2,27.38ab

तमप्युद्वास्य वा नाभौ यजेत्संधाय नित्यशः

tamapyudvāsya vā nābhau yajetsaṃdhāya nityaśaḥ

7.2,27.38cd

अथवा वह्निमानीय शिवशास्त्रोक्तवर्त्मना

athavā vahnimānīya śivaśāstroktavartmanā

7.2,27.39ab

वागीशीगर्भसंभूतं संस्कृत्य विधिवद्यजेत्

vāgīśīgarbhasaṃbhūtaṃ saṃskṛtya vidhivadyajet

7.2,27.39cd

अन्वाधानं पुनः कृत्वा परिधीन् परिधाय च

anvādhānaṃ punaḥ kṛtvā paridhīn paridhāya ca

7.2,27.40ab

पात्राणि द्वन्द्वरूपेण निक्षिप्येष्ट्वा शिवं ततः

pātrāṇi dvandvarūpeṇa nikṣipyeṣṭvā śivaṃ tataḥ

7.2,27.40cd

संशोध्य प्रोक्षणीपात्रं प्रोक्ष्यतानि तदंभसा

saṃśodhya prokṣaṇīpātraṃ prokṣyatāni tadaṃbhasā

7.2,27.41ab

प्रणीतापात्रमैशान्यां विन्यस्या पूरितं जलैः

praṇītāpātramaiśānyāṃ vinyasyā pūritaṃ jalaiḥ

7.2,27.41cd

आज्यसंस्कारपर्यंतं कृत्वा संशोध्य स्रक्स्रुवौ

ājyasaṃskāraparyaṃtaṃ kṛtvā saṃśodhya sraksruvau

7.2,27.42ab

गर्भाधानं पुंसवनं सीमन्तोन्नयनं ततः

garbhādhānaṃ puṃsavanaṃ sīmantonnayanaṃ tataḥ

7.2,27.42cd

कृत्वा पृथक्पृथग्घुत्वा जातमग्निं विचिन्तयेत्

kṛtvā pṛthakpṛthagghutvā jātamagniṃ vicintayet

7.2,27.43ab

त्रिपादं सप्तहस्तं च चतुःशृंगं द्विशीर्षकम्

tripādaṃ saptahastaṃ ca catuḥśṛṃgaṃ dviśīrṣakam

7.2,27.43cd

मधुपिंगं त्रिनयनं सकपर्देन्दुशेखरम्

madhupiṃgaṃ trinayanaṃ sakapardenduśekharam

7.2,27.44ab

रक्तं रक्ताम्बरालेपं माल्यभूषनभूषितम्

raktaṃ raktāmbarālepaṃ mālyabhūṣanabhūṣitam

7.2,27.44cd

सर्वलक्षणसंपन्नं सोपवीतं त्रिमेखलम्

sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sopavītaṃ trimekhalam

7.2,27.45ab

शक्तिमन्तं स्रुक्स्रुवौ च दधानं दक्षिणे करे

śaktimantaṃ sruksruvau ca dadhānaṃ dakṣiṇe kare

7.2,27.45cd

तोमरं तालवृंतं च घृतपात्रं तथेतरैः

tomaraṃ tālavṛṃtaṃ ca ghṛtapātraṃ tathetaraiḥ

7.2,27.46ab

जातं ध्यात्वैवमाकारं जातकर्म समाचरेत्

jātaṃ dhyātvaivamākāraṃ jātakarma samācaret

7.2,27.46cd

नालापनयनं कृत्वा ततः संशोध्य सूतकम्

nālāpanayanaṃ kṛtvā tataḥ saṃśodhya sūtakam

7.2,27.47ab

शिवाग्निरुचिनामास्य कृत्वाहुतिपुरस्सरम्

śivāgnirucināmāsya kṛtvāhutipurassaram

7.2,27.47cd

पित्रोर्विसर्जनं कृत्वा चौलोपनयनादिकम्

pitrorvisarjanaṃ kṛtvā caulopanayanādikam

7.2,27.48ab

अप्तोर्यामावसानान्तं कृत्वा संस्कारमस्य तु

aptoryāmāvasānāntaṃ kṛtvā saṃskāramasya tu

7.2,27.48cd

आज्यधारादिहोमं च कृत्वा स्विष्टकृतं ततः

ājyadhārādihomaṃ ca kṛtvā sviṣṭakṛtaṃ tataḥ

7.2,27.49ab

रमित्यनेन बीजेन परिषिंचेत्ततः परम्

ramityanena bījena pariṣiṃcettataḥ param

7.2,27.49cd

ब्रह्मविष्णुशिवेशानां लोकेशानां तथैव च

brahmaviṣṇuśiveśānāṃ lokeśānāṃ tathaiva ca

7.2,27.50ab

तदस्त्राणां च परितः कृत्वा पूजां यथाक्रमम्

tadastrāṇāṃ ca paritaḥ kṛtvā pūjāṃ yathākramam

7.2,27.50cd

धूपदीपादिसिद्ध्यर्थं वह्निमुद्धृत्य कृत्यवित्

dhūpadīpādisiddhyarthaṃ vahnimuddhṛtya kṛtyavit

7.2,27.51ab

साधयित्वाज्यपूर्वाणि द्रव्याणि पुनरेव च

sādhayitvājyapūrvāṇi dravyāṇi punareva ca

7.2,27.51cd

कल्पयित्वासनं वह्नौ तत्रावाह्य यथापुरा

kalpayitvāsanaṃ vahnau tatrāvāhya yathāpurā

7.2,27.52ab

संपूज्य देवं देवीं च ततः पूर्णांतमाचरेत्

saṃpūjya devaṃ devīṃ ca tataḥ pūrṇāṃtamācaret

7.2,27.52cd

अथ वा स्वाश्रमोक्तं तु वह्निकर्म शिवार्पणम्

atha vā svāśramoktaṃ tu vahnikarma śivārpaṇam

7.2,27.53ab

बुद्ध्वा शिवाश्रमी कुर्यान्न च तत्रापरो विधिः

buddhvā śivāśramī kuryānna ca tatrāparo vidhiḥ

7.2,27.53cd

शिवाग्नेर्भस्मसंग्राह्यमग्निहोत्रोद्भवं तु वा

śivāgnerbhasmasaṃgrāhyamagnihotrodbhavaṃ tu vā

7.2,27.54ab

वैवाहोग्निभवं वापि पक्वं शुचि सुगंधि च

vaivāhognibhavaṃ vāpi pakvaṃ śuci sugaṃdhi ca

7.2,27.54cd

कपिलायाः शकृच्छस्तं गृहीतं गगने पतत्

kapilāyāḥ śakṛcchastaṃ gṛhītaṃ gagane patat

7.2,27.55ab

न क्लिन्नं नातिकठिनं न दुर्गन्धं न शोषितम्

na klinnaṃ nātikaṭhinaṃ na durgandhaṃ na śoṣitam

7.2,27.55cd

उपर्यधः परित्यज्य गृह्णीयात्पतितं यदि

uparyadhaḥ parityajya gṛhṇīyātpatitaṃ yadi

7.2,27.56ab

पिंडीकृत्य शिवाग्न्यादौ तत्क्षिपेन्मूलमंत्रतः

piṃḍīkṛtya śivāgnyādau tatkṣipenmūlamaṃtrataḥ

7.2,27.56cd

577ब् अपक्वमतिपाक्वं च संत्यज्य भसितं सितम्

577b apakvamatipākvaṃ ca saṃtyajya bhasitaṃ sitam

7.2,27.57ab

आदाय वा समालोड्य भस्माधारे विनिक्षिपेत्

ādāya vā samāloḍya bhasmādhāre vinikṣipet

7.2,27.57cd

तैजसं दारवं वापि मृन्मयं शैलमेव च

taijasaṃ dāravaṃ vāpi mṛnmayaṃ śailameva ca

7.2,27.58ab

अन्यद्वा शोभनं शुद्धं भस्माधारं प्रकल्पयेत्

anyadvā śobhanaṃ śuddhaṃ bhasmādhāraṃ prakalpayet

7.2,27.58cd

समे देशे शुभे शुद्धे धनवद्भस्म निक्षिपेत्

same deśe śubhe śuddhe dhanavadbhasma nikṣipet

7.2,27.59ab

न चायुक्तकरे दद्यान्नैवाशुचितले क्षिपेत्

na cāyuktakare dadyānnaivāśucitale kṣipet

7.2,27.59cd

न संस्पृशेच्च नीचांगैर्नोपेक्षेत न लंघयेत्

na saṃspṛśecca nīcāṃgairnopekṣeta na laṃghayet

7.2,27.60ab

तस्माद्भसितमादाय विनियुंजीत मन्त्रतः

tasmādbhasitamādāya viniyuṃjīta mantrataḥ

7.2,27.60cd

कालेषूक्तेषु नान्यत्र नायोग्येभ्यः प्रदापयेत्

kāleṣūkteṣu nānyatra nāyogyebhyaḥ pradāpayet

7.2,27.61ab

भस्मसंग्रहणं कुर्याद्देवे ऽनुद्वासिते सति

bhasmasaṃgrahaṇaṃ kuryāddeve 'nudvāsite sati

7.2,27.61cd

उद्वासने कृते यस्माच्चण्डभस्म प्रजापते

udvāsane kṛte yasmāccaṇḍabhasma prajāpate

7.2,27.62ab

अग्निकार्ये कृते पश्चाच्छिवशास्त्रोक्तमार्गतः

agnikārye kṛte paścācchivaśāstroktamārgataḥ

7.2,27.62cd

स्वसूत्रोक्तप्रकाराद्वा बलिकर्म समाचरेत्

svasūtroktaprakārādvā balikarma samācaret

7.2,27.63ab

अथ विद्यासनं न्यस्य सुप्रलिप्ते तु मण्दले

atha vidyāsanaṃ nyasya supralipte tu maṇdale

7.2,27.63cd

विद्याकोशं प्रतिष्ठाप्य यजेत्पुष्पादिभिः क्रमात्

vidyākośaṃ pratiṣṭhāpya yajetpuṣpādibhiḥ kramāt

7.2,27.64ab

विद्यायाः पुरतः कृत्वा गुरोरपि च मण्डलम्

vidyāyāḥ purataḥ kṛtvā gurorapi ca maṇḍalam

7.2,27.64cd

तत्रासनवरं कृत्वा पुष्पाद्यै गुरुमर्चयेत्

tatrāsanavaraṃ kṛtvā puṣpādyai gurumarcayet

7.2,27.65ab

ततोनुपूजयेत्पूज्यान् भोजयेच्च बुभुक्षितान्

tatonupūjayetpūjyān bhojayecca bubhukṣitān

7.2,27.65cd

ततस्स्वयं च भुंजीत शुद्धमन्नं यथासुखम्

tatassvayaṃ ca bhuṃjīta śuddhamannaṃ yathāsukham

7.2,27.66ab

निवेदितं च वा देवे तच्छेषं चात्मशुद्धये

niveditaṃ ca vā deve taccheṣaṃ cātmaśuddhaye

7.2,27.66cd

श्रद्दधानो न लोभेन न चण्डाय समर्पितम्

śraddadhāno na lobhena na caṇḍāya samarpitam

7.2,27.67ab

गन्धमाल्यादि यच्चान्यत्तत्राप्येष समो विधिः

gandhamālyādi yaccānyattatrāpyeṣa samo vidhiḥ

7.2,27.67cd

न तु तत्र शिवोस्मीति बुद्धिं कुर्याद्विचक्षणः

na tu tatra śivosmīti buddhiṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

7.2,27.68ab

भुक्त्वाचम्य शिवं ध्यात्वा हृदये मूलमुच्चरेत्

bhuktvācamya śivaṃ dhyātvā hṛdaye mūlamuccaret

7.2,27.68cd

कालशेषं नयेद्योग्यैः शिवशास्त्रकथादिभिः

kālaśeṣaṃ nayedyogyaiḥ śivaśāstrakathādibhiḥ

7.2,27.69ab

रात्रौ व्यतीते पूर्वांशे कृत्वा पूजां मनोहराम्

rātrau vyatīte pūrvāṃśe kṛtvā pūjāṃ manoharām

7.2,27.69cd

शिवयोः शयनं त्वेकं कल्पयेदतिशोभनम्

śivayoḥ śayanaṃ tvekaṃ kalpayedatiśobhanam

7.2,27.70ab

भक्ष्यभोज्यांबरालेपपुष्पमालादिकं तथा

bhakṣyabhojyāṃbarālepapuṣpamālādikaṃ tathā

7.2,27.70cd

मनसा कर्मणा वापि कृत्वा सर्वं मनोहरम्

manasā karmaṇā vāpi kṛtvā sarvaṃ manoharam

7.2,27.71ab

ततो देवस्य देव्याश्च पादमूले शुचिस्स्वपेत्

tato devasya devyāśca pādamūle śucissvapet

7.2,27.71cd

गृहस्थो भार्यया सार्धं तदन्ये ऽपि तु केवलाः

gṛhastho bhāryayā sārdhaṃ tadanye 'pi tu kevalāḥ

7.2,27.72ab

प्रत्यूषसमयं बुद्ध्वा मात्रामाद्यामुदीरयेत्

pratyūṣasamayaṃ buddhvā mātrāmādyāmudīrayet

7.2,27.72cd

प्रणम्य मनसां देवं सांबं सगणमव्ययम्

praṇamya manasāṃ devaṃ sāṃbaṃ sagaṇamavyayam

7.2,27.73ab

देशकालोचितं कृत्वा शौचाद्यमपि शक्तितः

deśakālocitaṃ kṛtvā śaucādyamapi śaktitaḥ

7.2,27.73cd

शंखादिनिनदैर्दिव्यैर्देवं देवीं च बोधयेत्

śaṃkhādininadairdivyairdevaṃ devīṃ ca bodhayet

7.2,27.74ab

ततस्तत्समयोन्निद्रैः पुष्पैरतिसुगंधिभिः

tatastatsamayonnidraiḥ puṣpairatisugaṃdhibhiḥ

7.2,27.74cd

निर्वर्त्य शिवयोः पूजां प्रारभेत पुरोदितम्

nirvartya śivayoḥ pūjāṃ prārabheta puroditam

Chapter 7.2.28

7.2,28.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे अग्निकार्यवर्णनं नाम सप्तविंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि शिवाश्रमनिषेविणाम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe agnikāryavarṇanaṃ nāma saptaviṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi śivāśramaniṣeviṇām

7.2,28.1cd

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण नैमित्तिकविधिक्रमम्

śivaśāstroktamārgeṇa naimittikavidhikramam

7.2,28.2ab

सर्वेष्वपि च मासेषु पक्षयोरुभयोरपि

sarveṣvapi ca māseṣu pakṣayorubhayorapi

7.2,28.2cd

578अ अष्टाभ्यां च चतुर्दश्यां तथा पर्वाणि च क्रमात्

578a aṣṭābhyāṃ ca caturdaśyāṃ tathā parvāṇi ca kramāt

7.2,28.3ab

अयने विषुवे चैव ग्रहणेषु विशेषतः

ayane viṣuve caiva grahaṇeṣu viśeṣataḥ

7.2,28.3cd

कर्तव्या महती पूजा ह्यधिका वापि शक्तितः

kartavyā mahatī pūjā hyadhikā vāpi śaktitaḥ

7.2,28.4ab

मासिमासि यथान्यायं ब्रह्मकूर्चं प्रसाध्य तु

māsimāsi yathānyāyaṃ brahmakūrcaṃ prasādhya tu

7.2,28.4cd

स्नापयित्वा शिवं तेन पिबेच्छेषमुपोषितः

snāpayitvā śivaṃ tena pibeccheṣamupoṣitaḥ

7.2,28.5ab

ब्रह्महत्यादिदोषाणामतीव महतामपि

brahmahatyādidoṣāṇāmatīva mahatāmapi

7.2,28.5cd

निष्कृतिर्ब्रह्मकूर्चस्य पानान्नान्या विशिष्यते

niṣkṛtirbrahmakūrcasya pānānnānyā viśiṣyate

7.2,28.6ab

पौषे पुष्यनक्षत्रे कुर्यान्नीराजनं विभोः

pauṣe puṣyanakṣatre kuryānnīrājanaṃ vibhoḥ

7.2,28.6cd

माघे मघाख्ये नक्षत्रे प्रदद्याद् घृतकंबलम्

māghe maghākhye nakṣatre pradadyād ghṛtakaṃbalam

7.2,28.7ab

फाल्गुने चोत्तरान्ते वै प्रारभेत महोत्सवम्

phālgune cottarānte vai prārabheta mahotsavam

7.2,28.7cd

चैत्रे चित्रापौर्णमास्यां दोलां कुर्याद्यथाविधि

caitre citrāpaurṇamāsyāṃ dolāṃ kuryādyathāvidhi

7.2,28.8ab

वैशाख्यां तु विशाखायां कुर्यात्पुष्पमहालयम्

vaiśākhyāṃ tu viśākhāyāṃ kuryātpuṣpamahālayam

7.2,28.8cd

ज्येष्ठे मूलाख्यनक्षत्रे शीतकुम्भं प्रदापयेत्

jyeṣṭhe mūlākhyanakṣatre śītakumbhaṃ pradāpayet

7.2,28.9ab

आषाढे चोत्तराषाढे पवित्रारोपणं तथा

āṣāḍhe cottarāṣāḍhe pavitrāropaṇaṃ tathā

7.2,28.9cd

श्रावणे प्राकृतान्यापि मण्डलानि प्रकल्पयेत्

śrāvaṇe prākṛtānyāpi maṇḍalāni prakalpayet

7.2,28.10ab

श्रविष्ठाख्ये तु नक्षत्रे प्रौष्ठपद्यां ततः परम्

śraviṣṭhākhye tu nakṣatre prauṣṭhapadyāṃ tataḥ param

7.2,28.10cd

प्रोक्षयेच्च जलक्रीडां पूर्वाषाढाश्रये दिने

prokṣayecca jalakrīḍāṃ pūrvāṣāḍhāśraye dine

7.2,28.11ab

आश्वयुज्यां ततो दद्यात्पायसं च नवोदनम्

āśvayujyāṃ tato dadyātpāyasaṃ ca navodanam

7.2,28.11cd

अग्निकार्यं च तेनैव कुर्याच्छतभिषग्दिने

agnikāryaṃ ca tenaiva kuryācchatabhiṣagdine

7.2,28.12ab

कार्तिक्यां कृतिकायोगे दद्याद्दीपसहस्रकम्

kārtikyāṃ kṛtikāyoge dadyāddīpasahasrakam

7.2,28.12cd

मार्गशीर्षे तथार्द्रायां घृतेन स्नापयेच्छिवम्

mārgaśīrṣe tathārdrāyāṃ ghṛtena snāpayecchivam

7.2,28.13ab

अशक्तस्तेषु कालेषु कुर्यादुत्सवमेव वा

aśaktasteṣu kāleṣu kuryādutsavameva vā

7.2,28.13cd

आस्थानं वा महापूजामधिकं वा समर्चनम्

āsthānaṃ vā mahāpūjāmadhikaṃ vā samarcanam

7.2,28.14ab

आवृत्ते ऽपि च कल्याणे प्रशस्तेष्वपि कर्मसु

āvṛtte 'pi ca kalyāṇe praśasteṣvapi karmasu

7.2,28.14cd

दौर्मनस्ये दुराचारे दुःस्वप्ने दुष्टदर्शने

daurmanasye durācāre duḥsvapne duṣṭadarśane

7.2,28.15ab

उत्पाते वाशुभेन्यस्मिन्रोगे वा प्रबले ऽथ वा

utpāte vāśubhenyasminroge vā prabale 'tha vā

7.2,28.15cd

स्नानपूजाजपध्यानहोमदानादिकाः क्रियः

snānapūjājapadhyānahomadānādikāḥ kriyaḥ

7.2,28.16ab

निर्मितानुगुणाः कार्याः पुरश्चरणपूर्विकाः

nirmitānuguṇāḥ kāryāḥ puraścaraṇapūrvikāḥ

7.2,28.16cd

शिवानले च विहते पुनस्सन्धानमाचरेत्

śivānale ca vihate punassandhānamācaret

7.2,28.17ab

य एवं शर्वधर्मिष्ठो वर्तते नित्यमुद्यतः

ya evaṃ śarvadharmiṣṭho vartate nityamudyataḥ

7.2,28.17cd

तस्यैकजन्मना मुक्तिं प्रयच्छति महेश्वरः

tasyaikajanmanā muktiṃ prayacchati maheśvaraḥ

7.2,28.18ab

एतद्यथोत्तरं कुर्यान्नित्यनैमित्तिकेषु यः

etadyathottaraṃ kuryānnityanaimittikeṣu yaḥ

7.2,28.18cd

दिव्यं श्रीकंठनाथस्य स्थानमाद्यं स गच्छति

divyaṃ śrīkaṃṭhanāthasya sthānamādyaṃ sa gacchati

7.2,28.19ab

तत्र भुक्त्वा महाभोगान्कल्पकोटिशतन्नरः

tatra bhuktvā mahābhogānkalpakoṭiśatannaraḥ

7.2,28.19cd

कालांतरेच्युतस्तस्मादौमं कौमारमेव च

kālāṃtarecyutastasmādaumaṃ kaumārameva ca

7.2,28.20ab

संप्राप्य वैष्णवं ब्राह्मं रुद्रलोकं विशेषतः

saṃprāpya vaiṣṇavaṃ brāhmaṃ rudralokaṃ viśeṣataḥ

7.2,28.20cd

तत्रोषित्वा चिरं कालं भुक्त्वा भोगान्यथोदितान्

tatroṣitvā ciraṃ kālaṃ bhuktvā bhogānyathoditān

7.2,28.21ab

पुनश्चोर्ध्वं गतस्तस्मादतीत्य स्थानपञ्चकम्

punaścordhvaṃ gatastasmādatītya sthānapañcakam

7.2,28.21cd

श्रीकण्ठाज्ज्ञानमासाद्य तस्माच्छैवपुरं व्रजेत्

śrīkaṇṭhājjñānamāsādya tasmācchaivapuraṃ vrajet

7.2,28.22ab

अर्धचर्यारतश्चापि द्विरावृत्त्यैवमेव तु

ardhacaryārataścāpi dvirāvṛttyaivameva tu

7.2,28.22cd

पश्चाज्ज्ञानं समासाद्य शिवसायुज्यमाप्नुयात्

paścājjñānaṃ samāsādya śivasāyujyamāpnuyāt

7.2,28.23ab

अर्धार्धचरितो यस्तु देही देहक्षयात्परम्

ardhārdhacarito yastu dehī dehakṣayātparam

7.2,28.23cd

अंडांतं वोर्ध्वमव्यक्तमतीत्य भुवनद्वयम्

aṃḍāṃtaṃ vordhvamavyaktamatītya bhuvanadvayam

7.2,28.24ab

संप्राप्य पौरुषं रौद्रस्थानमद्रीन्द्रजापतेः

saṃprāpya pauruṣaṃ raudrasthānamadrīndrajāpateḥ

7.2,28.24cd

578ब् अनेकयुगसाहस्रं भुक्त्वा भोगाननेकधा

578b anekayugasāhasraṃ bhuktvā bhogānanekadhā

7.2,28.25ab

पुण्यक्षये क्षितिं प्राप्य कुले महति जायते

puṇyakṣaye kṣitiṃ prāpya kule mahati jāyate

7.2,28.25cd

तत्रापि पूर्वसंस्कारवशेन स महाद्युतिः

tatrāpi pūrvasaṃskāravaśena sa mahādyutiḥ

7.2,28.26ab

पशुधर्मान्परित्यज्य शिवधर्मरतो भवेत्

paśudharmānparityajya śivadharmarato bhavet

7.2,28.26cd

तद्धर्मगौरवादेव ध्यात्वा शिवपुरं व्रजेत्

taddharmagauravādeva dhyātvā śivapuraṃ vrajet

7.2,28.27ab

भोगांश्च विविधान्भुक्त्वा विद्येश्वरपदं व्रजेत्

bhogāṃśca vividhānbhuktvā vidyeśvarapadaṃ vrajet

7.2,28.27cd

तत्र विद्येश्वरैस्सार्धं भुक्त्वा भोगान्बहून्क्रमात्

tatra vidyeśvaraissārdhaṃ bhuktvā bhogānbahūnkramāt

7.2,28.28ab

अण्डस्यांतर्बहिर्वाथ सकृदावर्तते पुनः

aṇḍasyāṃtarbahirvātha sakṛdāvartate punaḥ

7.2,28.28cd

ततो लब्ध्वा शिवज्ञानं परां भक्तिमवाप्य च

tato labdhvā śivajñānaṃ parāṃ bhaktimavāpya ca

7.2,28.29ab

शिवसाधर्म्यमासाद्य न भूयो विनिवर्तते

śivasādharmyamāsādya na bhūyo vinivartate

7.2,28.29cd

यश्चातीव शिवे भक्तो विषयासक्तचित्तवत्

yaścātīva śive bhakto viṣayāsaktacittavat

7.2,28.30ab

शिवदर्मानसो कुर्वन्नकुर्वन्वापि मुच्यते

śivadarmānaso kurvannakurvanvāpi mucyate

7.2,28.30cd

एकावृत्तो द्विरावृत्तस्त्रिरावृत्तो निवर्तकः

ekāvṛtto dvirāvṛttastrirāvṛtto nivartakaḥ

7.2,28.31ab

न पुनश्चक्रवर्ती स्याच्छिवधर्माधिकारवान्

na punaścakravartī syācchivadharmādhikāravān

7.2,28.31cd

तस्माच्च्छिवाश्रितो भूत्वा येन केनापि हेतुना

tasmāccchivāśrito bhūtvā yena kenāpi hetunā

7.2,28.32ab

शिवधर्मे मतिं कुर्याच्छ्रेयसे चेत्कृतोद्यमः

śivadharme matiṃ kuryācchreyase cetkṛtodyamaḥ

7.2,28.32cd

नात्र निर्बंधयिष्यामो वयं केचन केनचित्

nātra nirbaṃdhayiṣyāmo vayaṃ kecana kenacit

7.2,28.33ab

निर्बन्धेभ्यो ऽतिवादेभ्यः प्रकृत्यैतन्न रोचते

nirbandhebhyo 'tivādebhyaḥ prakṛtyaitanna rocate

7.2,28.33cd

रोचते वा परेभ्यस्तु पुण्यसंस्कारगौरवात्

rocate vā parebhyastu puṇyasaṃskāragauravāt

7.2,28.34ab

संसारकारणं येषां न प्ररोढुमलं भवेत्

saṃsārakāraṇaṃ yeṣāṃ na praroḍhumalaṃ bhavet

7.2,28.34cd

प्रकृत्यनुगुणं तस्माद्विमृश्यैतदशेषतः

prakṛtyanuguṇaṃ tasmādvimṛśyaitadaśeṣataḥ

7.2,28.35ab

शिवधर्मे ऽधिकुर्वीत यदीच्छेच्छिवमात्मनः

śivadharme 'dhikurvīta yadīcchecchivamātmanaḥ

Chapter 7.2.29

7.2,29.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे नित्यनैमित्तिकविधिवर्णनं नामाष्टाविंशो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच भगवंस्त्वन्मुखादेव श्रुतं श्रुतिसमं मया

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe nityanaimittikavidhivarṇanaṃ nāmāṣṭāviṃśo 'dhyāyaḥ śrīkṛṣṇa uvāca bhagavaṃstvanmukhādeva śrutaṃ śrutisamaṃ mayā

7.2,29.1cd

स्वाश्रितानां शिवप्रोक्तं नित्यनैमित्तिकं तथा

svāśritānāṃ śivaproktaṃ nityanaimittikaṃ tathā

7.2,29.2ab

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवधर्माधिकारिणाम्

idānīṃ śrotumicchāmi śivadharmādhikāriṇām

7.2,29.2cd

काम्यमप्यस्ति चेत्कर्म वक्तुमर्हसि साम्प्रतम्

kāmyamapyasti cetkarma vaktumarhasi sāmpratam

7.2,29.3ab

उपमन्युरुवाच अस्त्यैहिकफलं किञ्चिदामुष्मिकफलं तथा

upamanyuruvāca astyaihikaphalaṃ kiñcidāmuṣmikaphalaṃ tathā

7.2,29.3cd

ऐहिकामुष्मिकञ्चापि तच्च पञ्चविधं पुनः

aihikāmuṣmikañcāpi tacca pañcavidhaṃ punaḥ

7.2,29.4ab

किंचित्क्रियामयं कर्म किंचित्कर्म तपो मयम्

kiṃcitkriyāmayaṃ karma kiṃcitkarma tapo mayam

7.2,29.5ab

जपध्यानमयं किंचित्किंचित्सर्वमयं तथा

japadhyānamayaṃ kiṃcitkiṃcitsarvamayaṃ tathā

7.2,29.5cd

क्रियामयं तथा भिन्नं होमदानार्चनक्रमात्

kriyāmayaṃ tathā bhinnaṃ homadānārcanakramāt

7.2,29.6ab

सर्वशक्तिमतामेव नान्येषां सफलं भवेत्

sarvaśaktimatāmeva nānyeṣāṃ saphalaṃ bhavet

7.2,29.6cd

शक्तिश्चाज्ञा मदेशस्य शिवस्य परमात्मनः

śaktiścājñā madeśasya śivasya paramātmanaḥ

7.2,29.7ab

तस्मात्काम्यानि कर्माणि कुर्यादाज्ञाधरोद्विजः

tasmātkāmyāni karmāṇi kuryādājñādharodvijaḥ

7.2,29.7cd

अथ वक्ष्यामि काम्यं हि चेहामुत्र फलप्रदम्

atha vakṣyāmi kāmyaṃ hi cehāmutra phalapradam

7.2,29.8ab

शैवैर्माहेश्वरैश्चैव कार्यमंतर्बहिः क्रमात्

śaivairmāheśvaraiścaiva kāryamaṃtarbahiḥ kramāt

7.2,29.8cd

शिवो महेश्वरश्चेति नात्यंतमिह भिद्यते

śivo maheśvaraśceti nātyaṃtamiha bhidyate

7.2,29.9ab

यथा तथा न भिद्यंते शैवा माहेश्वरा अपि

yathā tathā na bhidyaṃte śaivā māheśvarā api

7.2,29.9cd

शिवाश्रिता हि ते शैवा ज्ञानयज्ञरता नराः

śivāśritā hi te śaivā jñānayajñaratā narāḥ

7.2,29.10ab

माहेश्वरास्समाख्याता कर्मयज्ञरता भुवि

māheśvarāssamākhyātā karmayajñaratā bhuvi

7.2,29.10cd

579अ तस्मादाभ्यन्तरे कुर्युः शैवा माहेश्वरा वहिः

579a tasmādābhyantare kuryuḥ śaivā māheśvarā vahiḥ

7.2,29.11ab

न तु प्रयोगो भिद्येत वक्ष्यमाणस्य कर्मणः

na tu prayogo bhidyeta vakṣyamāṇasya karmaṇaḥ

7.2,29.11cd

परीक्ष्य भूमिं विधिवद्गंधवर्णरसादिभिः

parīkṣya bhūmiṃ vidhivadgaṃdhavarṇarasādibhiḥ

7.2,29.12ab

मनोभिलषिते तत्र वितानविततांबरे

manobhilaṣite tatra vitānavitatāṃbare

7.2,29.12cd

सुप्रलिप्ते महीपृष्ठे दर्पणोदरसंनिभे

supralipte mahīpṛṣṭhe darpaṇodarasaṃnibhe

7.2,29.13ab

प्राचीमुत्पादयेत्पूर्वं शास्त्रदृष्टेन वर्त्मना

prācīmutpādayetpūrvaṃ śāstradṛṣṭena vartmanā

7.2,29.13cd

एकहस्तं द्विहस्तं वा मण्डलं परिकल्पयेत्

ekahastaṃ dvihastaṃ vā maṇḍalaṃ parikalpayet

7.2,29.14ab

आलिखेद्विमलं पद्ममष्टपत्रं सकर्णिकम्

ālikhedvimalaṃ padmamaṣṭapatraṃ sakarṇikam

7.2,29.14cd

रत्नहेमादिभिश्चूर्णैर्यथासंभवसंभृतैः

ratnahemādibhiścūrṇairyathāsaṃbhavasaṃbhṛtaiḥ

7.2,29.15ab

पञ्चावरणसंयुक्तं बहुशोभासमन्वितम्

pañcāvaraṇasaṃyuktaṃ bahuśobhāsamanvitam

7.2,29.15cd

दलेषु सिद्धयः कल्प्याः केसरेषु सशक्तिकाः

daleṣu siddhayaḥ kalpyāḥ kesareṣu saśaktikāḥ

7.2,29.16ab

रुद्रा वामादयस्त्वष्टौ पूर्वादिदलतः क्रमात्

rudrā vāmādayastvaṣṭau pūrvādidalataḥ kramāt

7.2,29.16cd

कर्णिकायां च वैराग्यं बीजेषु नव शक्तयः

karṇikāyāṃ ca vairāgyaṃ bījeṣu nava śaktayaḥ

7.2,29.17ab

स्कन्दे शिवात्मको धर्मो नाले ज्ञानं शिवाश्रयम्

skande śivātmako dharmo nāle jñānaṃ śivāśrayam

7.2,29.17cd

कर्णिकोपरि चाग्नेयं मंडलं सौरमैन्दवम्

karṇikopari cāgneyaṃ maṃḍalaṃ sauramaindavam

7.2,29.18ab

शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमतः परम्

śivavidyātmatattvākhyaṃ tattvatrayamataḥ param

7.2,29.18cd

सर्वासनोपरि सुखं विचित्रकुसुमान्वितम्

sarvāsanopari sukhaṃ vicitrakusumānvitam

7.2,29.19ab

पञ्चावरणसंयुक्तं पूजयेदंबया सह

pañcāvaraṇasaṃyuktaṃ pūjayedaṃbayā saha

7.2,29.19cd

शुद्धस्फटिकसंकाशं प्रसन्नं शीतलद्युतिम्

śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ prasannaṃ śītaladyutim

7.2,29.20ab

विद्युद्वलयसंकाशजटामुकुटभूषितम्

vidyudvalayasaṃkāśajaṭāmukuṭabhūṣitam

7.2,29.20cd

शार्दूलचर्मवसनं किञ्चित्स्मितमुखांबुजम्

śārdūlacarmavasanaṃ kiñcitsmitamukhāṃbujam

7.2,29.21ab

रक्तपद्मदलप्रख्यपादपाणितलाधरम्

raktapadmadalaprakhyapādapāṇitalādharam

7.2,29.21cd

सर्वलक्षणसंपन्नं सर्वाभरणभूषितम्

sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ sarvābharaṇabhūṣitam

7.2,29.22ab

दिव्यायुधवरैर्युक्तं दिव्यगंधानुलेपनम्

divyāyudhavarairyuktaṃ divyagaṃdhānulepanam

7.2,29.22cd

पञ्चवक्त्रं दशभुजं चन्द्रखण्डशिखामणिम्

pañcavaktraṃ daśabhujaṃ candrakhaṇḍaśikhāmaṇim

7.2,29.23ab

अस्य पूर्वमुखं सौम्यं बालार्कसदृशप्रभम्

asya pūrvamukhaṃ saumyaṃ bālārkasadṛśaprabham

7.2,29.23cd

त्रिलोचनारविंदाढ्यं कृतबालेंदुशेखरम्

trilocanāraviṃdāḍhyaṃ kṛtabāleṃduśekharam

7.2,29.24ab

दक्षिणं नीलजीमूतसमानरुचिरप्रभम्

dakṣiṇaṃ nīlajīmūtasamānaruciraprabham

7.2,29.24cd

भ्रुकुटीकुटिलं घोरं रक्तवृत्तेक्षणत्रयम्

bhrukuṭīkuṭilaṃ ghoraṃ raktavṛttekṣaṇatrayam

7.2,29.25ab

दंष्ट्राकरालं दुर्धर्षं स्फुरिताधरपल्लवम्

daṃṣṭrākarālaṃ durdharṣaṃ sphuritādharapallavam

7.2,29.25cd

उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम्

uttaraṃ vidrumaprakhyaṃ nīlālakavibhūṣitam

7.2,29.26ab

सविलासं त्रिनयनं चन्द्राभरणशेखरम्

savilāsaṃ trinayanaṃ candrābharaṇaśekharam

7.2,29.26cd

पश्चिमं पूर्णचन्द्राभं लोचनत्रितयोज्ज्वलम्

paścimaṃ pūrṇacandrābhaṃ locanatritayojjvalam

7.2,29.27ab

चन्द्ररेखाधरं सौम्यं मंदस्मितमनोहरम्

candrarekhādharaṃ saumyaṃ maṃdasmitamanoharam

7.2,29.27cd

पञ्चमं स्फटिकप्रख्यमिंदुरेखासमुज्ज्वलम्

pañcamaṃ sphaṭikaprakhyamiṃdurekhāsamujjvalam

7.2,29.28ab

अतीव सौम्यमुत्फुल्ललोचनत्रितयोज्ज्वलम्

atīva saumyamutphullalocanatritayojjvalam

7.2,29.28cd

दक्षिणे शूलपरशुवज्रखड्गानलोज्ज्वलम्

dakṣiṇe śūlaparaśuvajrakhaḍgānalojjvalam

7.2,29.29ab

सव्ये च नागनाराचघण्टापाशांकुशोज्ज्वलम्

savye ca nāganārācaghaṇṭāpāśāṃkuśojjvalam

7.2,29.29cd

निवृत्त्याजानुसंबद्धमानाभेश्च प्रतिष्ठया

nivṛttyājānusaṃbaddhamānābheśca pratiṣṭhayā

7.2,29.30ab

आकंठं विद्यया तद्वदाललाटं तु शांतया

ākaṃṭhaṃ vidyayā tadvadālalāṭaṃ tu śāṃtayā

7.2,29.30cd

तदूर्ध्वं शांत्यतीताख्यकलया परया तथा

tadūrdhvaṃ śāṃtyatītākhyakalayā parayā tathā

7.2,29.31ab

पञ्चाध्वव्यापिनं साक्षात्कलापञ्चकविग्रहम्

pañcādhvavyāpinaṃ sākṣātkalāpañcakavigraham

7.2,29.31cd

ईशानमुकुटं देवं पुरुषाख्यं पुरातनम्

īśānamukuṭaṃ devaṃ puruṣākhyaṃ purātanam

7.2,29.32ab

अघोरहृदयं तद्वद्वामगुह्यं महेश्वरम्

aghorahṛdayaṃ tadvadvāmaguhyaṃ maheśvaram

7.2,29.32cd

579ब् सद्यपादं च तन्मूर्तिमष्टत्रिंशत्कलामयम्

579b sadyapādaṃ ca tanmūrtimaṣṭatriṃśatkalāmayam

7.2,29.33ab

मातृकामयमीशानं पञ्चब्रह्ममयं तथा

mātṛkāmayamīśānaṃ pañcabrahmamayaṃ tathā

7.2,29.33cd

ओंकाराख्यमयं चैव हंसशक्त्या समन्वितम्

oṃkārākhyamayaṃ caiva haṃsaśaktyā samanvitam

7.2,29.34ab

तथेच्छात्मिकया शक्त्या समारूढांकमंडलम्

tathecchātmikayā śaktyā samārūḍhāṃkamaṃḍalam

7.2,29.34cd

ज्ञानाख्यया दक्षिणतो वामतश्च क्रियाख्यया

jñānākhyayā dakṣiṇato vāmataśca kriyākhyayā

7.2,29.35ab

तत्त्वत्रयमयं साक्षाद्विद्यामूर्तिं सदाशिवम्

tattvatrayamayaṃ sākṣādvidyāmūrtiṃ sadāśivam

7.2,29.35cd

मूर्तिमूलेन संकल्प्य सकलीकृत्य च क्रमात्

mūrtimūlena saṃkalpya sakalīkṛtya ca kramāt

7.2,29.36ab

संपूज्य च यथान्यायमर्घान्तं मूलविद्यया

saṃpūjya ca yathānyāyamarghāntaṃ mūlavidyayā

7.2,29.36cd

मूर्तिमन्तं शिवं साक्षाच्छक्त्या परमया सह

mūrtimantaṃ śivaṃ sākṣācchaktyā paramayā saha

7.2,29.37ab

तत्रावाह्य महादेवं सदसद्व्यक्तिवर्जितम्

tatrāvāhya mahādevaṃ sadasadvyaktivarjitam

7.2,29.37cd

पञ्चोपकरणं कृत्वा पूजयेत्परमेश्वरम्

pañcopakaraṇaṃ kṛtvā pūjayetparameśvaram

7.2,29.38ab

ब्रह्मभिश्च षडङ्गैश्च ततो मातृकया सह

brahmabhiśca ṣaḍaṅgaiśca tato mātṛkayā saha

7.2,29.38cd

प्रणवेन शिवेनैव शक्तियुक्तेन च क्रमात्

praṇavena śivenaiva śaktiyuktena ca kramāt

7.2,29.39ab

शांतेन वा तथान्यैश्च वेदमन्त्रैश्च कृत्स्नशः

śāṃtena vā tathānyaiśca vedamantraiśca kṛtsnaśaḥ

7.2,29.39cd

पूजयेत्परमं देवं केवलेन शिवेन वा

pūjayetparamaṃ devaṃ kevalena śivena vā

7.2,29.40ab

पाद्यादिमुखवासांतं कृत्वा प्रस्थापनं विना

pādyādimukhavāsāṃtaṃ kṛtvā prasthāpanaṃ vinā

7.2,29.40cd

पञ्चावरणपूजां तु ह्यारभेत यथाक्रमम्

pañcāvaraṇapūjāṃ tu hyārabheta yathākramam

Chapter 7.2.30

7.2,30.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे काम्यकर्मवर्णनं नामैकोनत्रिंशत्तमो ऽध्यायः तत्रादौ शिवयोः पार्श्वे दक्षिणे वामतः क्रमात्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe kāmyakarmavarṇanaṃ nāmaikonatriṃśattamo 'dhyāyaḥ tatrādau śivayoḥ pārśve dakṣiṇe vāmataḥ kramāt

7.2,30.1cd

गंधाद्यैरर्चयेत्पूर्वं देवौ हेरंबषण्मुखौ

gaṃdhādyairarcayetpūrvaṃ devau heraṃbaṣaṇmukhau

7.2,30.2ab

ततो ब्रह्माणि परित ईशानादि यथाक्रमम्

tato brahmāṇi parita īśānādi yathākramam

7.2,30.2cd

सशक्तिकानि सद्यांतं प्रथमावरणे यजेत्

saśaktikāni sadyāṃtaṃ prathamāvaraṇe yajet

7.2,30.3ab

षडंगान्यपि तत्रैव हृदयादीन्यनुक्रमात्

ṣaḍaṃgānyapi tatraiva hṛdayādīnyanukramāt

7.2,30.3cd

शिवस्य च शिवायाश्च वाह्नेयादि समर्चयेत्

śivasya ca śivāyāśca vāhneyādi samarcayet

7.2,30.4ab

तत्र वामादिकान्रुद्रानष्टौ वामादिशक्तिभिः

tatra vāmādikānrudrānaṣṭau vāmādiśaktibhiḥ

7.2,30.4cd

अर्चयेद्वा न वा पश्चात्पूर्वादिपरितः क्रमात्

arcayedvā na vā paścātpūrvādiparitaḥ kramāt

7.2,30.5ab

प्रथमावरणं प्रोक्तं मया ते यदुनंदन

prathamāvaraṇaṃ proktaṃ mayā te yadunaṃdana

7.2,30.5cd

द्वितीयावरणं प्रीत्या प्रोच्यते श्रद्धया शृणु

dvitīyāvaraṇaṃ prītyā procyate śraddhayā śṛṇu

7.2,30.6ab

अनंतं पूर्वादिक्पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः

anaṃtaṃ pūrvādikpatre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ

7.2,30.6cd

सूक्ष्मं दक्षिणदिक्पत्रे सह शक्त्या समर्चयेत्

sūkṣmaṃ dakṣiṇadikpatre saha śaktyā samarcayet

7.2,30.7ab

ततः पश्चिमदिक्पत्रे सह शक्त्या शिवोत्तमम्

tataḥ paścimadikpatre saha śaktyā śivottamam

7.2,30.7cd

तथैवोत्तरदिक्पत्रे चैकनेत्रं समर्चयेत्

tathaivottaradikpatre caikanetraṃ samarcayet

7.2,30.8ab

एकरुद्रं च तच्छक्तिं पश्चादीशदले ऽर्चयेत्

ekarudraṃ ca tacchaktiṃ paścādīśadale 'rcayet

7.2,30.8cd

त्रिमूर्तिं तस्य शक्तिं च पूजयेदग्निदिग्दले

trimūrtiṃ tasya śaktiṃ ca pūjayedagnidigdale

7.2,30.9ab

श्रीकण्ठं नैरृते पत्रे तच्छक्तिं तस्य वामतः

śrīkaṇṭhaṃ nairṛte patre tacchaktiṃ tasya vāmataḥ

7.2,30.9cd

तथैव मारुते पत्रे शिखंडीशं समर्चयेत्

tathaiva mārute patre śikhaṃḍīśaṃ samarcayet

7.2,30.10ab

द्वितीयावरणे चेज्यास्सर्वर्तश्चक्रवर्तिनः

dvitīyāvaraṇe cejyāssarvartaścakravartinaḥ

7.2,30.10cd

तृतीयावरणे पूज्याः शक्तिभिश्चाष्टमूर्तयः

tṛtīyāvaraṇe pūjyāḥ śaktibhiścāṣṭamūrtayaḥ

7.2,30.11ab

अष्टसु क्रमशो दिक्षु पूर्वादिपरितः क्रमात्

aṣṭasu kramaśo dikṣu pūrvādiparitaḥ kramāt

7.2,30.11cd

भवः शर्वस्तथेशानो रुद्रः पशुपतिस्ततः

bhavaḥ śarvastatheśāno rudraḥ paśupatistataḥ

7.2,30.12ab

उग्रो भीमो महादेव इत्यष्टौ मूर्तयः क्रमात्

ugro bhīmo mahādeva ityaṣṭau mūrtayaḥ kramāt

7.2,30.12cd

अनंतरं ततश्चैव महादेवादयः क्रमात्

anaṃtaraṃ tataścaiva mahādevādayaḥ kramāt

7.2,30.12ef

शक्तिभिस्सह संपूज्यास्तत्रैकादशमूर्तयः

śaktibhissaha saṃpūjyāstatraikādaśamūrtayaḥ

7.2,30.13ab

580अ महादेवः शिवो रुद्रः शंकरो नीललोहितः

580a mahādevaḥ śivo rudraḥ śaṃkaro nīlalohitaḥ

7.2,30.13cd

ईशानो विजयो भीमो देवदेवो भवोद्भवः

īśāno vijayo bhīmo devadevo bhavodbhavaḥ

7.2,30.14ab

कपर्दीशश्च कथ्यंते तथैकादशशक्तयः

kapardīśaśca kathyaṃte tathaikādaśaśaktayaḥ

7.2,30.14cd

तत्राष्टौ प्रथमं पूज्याः वाह्नेयादि यथाक्रमम्

tatrāṣṭau prathamaṃ pūjyāḥ vāhneyādi yathākramam

7.2,30.15ab

देवदेवः पूर्वपत्रे ईशानं चाग्निगोचरे

devadevaḥ pūrvapatre īśānaṃ cāgnigocare

7.2,30.15cd

भवोद्भवस्तयोर्मध्ये कपालीशस्ततः परम्

bhavodbhavastayormadhye kapālīśastataḥ param

7.2,30.16ab

तस्मिन्नावरणे भूयो वृषेन्द्रं पुरतो यजेत्

tasminnāvaraṇe bhūyo vṛṣendraṃ purato yajet

7.2,30.16cd

नंदिनं दक्षिणे तस्य महाकालं तथोत्तरे

naṃdinaṃ dakṣiṇe tasya mahākālaṃ tathottare

7.2,30.17ab

शास्तारं वह्निदिक्पत्रे मातःर्दक्षिणदिग्दले

śāstāraṃ vahnidikpatre mātḥrdakṣiṇadigdale

7.2,30.17cd

गजास्यं नैरृते पत्रे षण्मुखं वारुणे पुनः

gajāsyaṃ nairṛte patre ṣaṇmukhaṃ vāruṇe punaḥ

7.2,30.18ab

ज्येष्ठां वायुदले गौरीमुत्तरे चंडमैश्वरे

jyeṣṭhāṃ vāyudale gaurīmuttare caṃḍamaiśvare

7.2,30.18cd

शास्तृनन्दीशयोर्मध्ये मुनीन्द्रं वृषभं यजेत्

śāstṛnandīśayormadhye munīndraṃ vṛṣabhaṃ yajet

7.2,30.19ab

महाकालस्योत्तरतः पिंगलं तु समर्चयेत्

mahākālasyottarataḥ piṃgalaṃ tu samarcayet

7.2,30.19cd

शास्तृमातृसमूहस्य मध्ये भृंगीश्वरं ततः

śāstṛmātṛsamūhasya madhye bhṛṃgīśvaraṃ tataḥ

7.2,30.20ab

मातृविघ्नेशमध्ये तु वीरभद्रं समर्चयेत्

mātṛvighneśamadhye tu vīrabhadraṃ samarcayet

7.2,30.20cd

स्कन्दविघ्नेशयोर्मध्ये यजेद्देवीं सरस्वतीम्

skandavighneśayormadhye yajeddevīṃ sarasvatīm

7.2,30.21ab

ज्येष्ठाकुमारयोर्मध्ये श्रियं शिवपदार्चिताम्

jyeṣṭhākumārayormadhye śriyaṃ śivapadārcitām

7.2,30.21cd

ज्येष्ठागणाम्बयोर्मध्ये महामोटीं समर्चयेत्

jyeṣṭhāgaṇāmbayormadhye mahāmoṭīṃ samarcayet

7.2,30.22ab

गणाम्बाचण्डयोर्मध्ये देवीं दुर्गां प्रपूजयेत्

gaṇāmbācaṇḍayormadhye devīṃ durgāṃ prapūjayet

7.2,30.22cd

अत्रैवावरणे भूयः शिवानुचरसंहतिम्

atraivāvaraṇe bhūyaḥ śivānucarasaṃhatim

7.2,30.23ab

रुद्रप्रथमभूताख्यां विविधां च सशक्तिकाम्

rudraprathamabhūtākhyāṃ vividhāṃ ca saśaktikām

7.2,30.23cd

शिवायाश्च सखीवर्गं जपेद्ध्यात्वा समाहितः

śivāyāśca sakhīvargaṃ japeddhyātvā samāhitaḥ

7.2,30.24ab

एवं तृतीयावरणे वितते पूजिते सति

evaṃ tṛtīyāvaraṇe vitate pūjite sati

7.2,30.24cd

चतुर्थावरणं ध्यात्वा बहिस्तस्य समर्चयेत्

caturthāvaraṇaṃ dhyātvā bahistasya samarcayet

7.2,30.25ab

भानुः पूर्वदले पूज्यो दक्षिणे चतुराननः

bhānuḥ pūrvadale pūjyo dakṣiṇe caturānanaḥ

7.2,30.25cd

रुद्रो वरुणदिक्पत्रे विष्णुरुत्तरदिग्दले

rudro varuṇadikpatre viṣṇuruttaradigdale

7.2,30.26ab

चतुर्णामपि देवानां पृथगावरणान्यथ

caturṇāmapi devānāṃ pṛthagāvaraṇānyatha

7.2,30.26cd

तस्यांगानि षडेवादौ दीप्ताद्याभिश्च शक्तिभिः

tasyāṃgāni ṣaḍevādau dīptādyābhiśca śaktibhiḥ

7.2,30.27ab

दीप्ता सूक्ष्मा जया भद्रा विभूतिर्विमला क्रमात्

dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā kramāt

7.2,30.27cd

अमोघा विद्युता चैव पूर्वादि परितः स्थिताः

amoghā vidyutā caiva pūrvādi paritaḥ sthitāḥ

7.2,30.28ab

द्वितीयावरणे पूज्याश्चतस्रो मूर्तयः क्रमात्

dvitīyāvaraṇe pūjyāścatasro mūrtayaḥ kramāt

7.2,30.28cd

पूर्वाद्युत्तरपर्यंताः शक्तयश्च ततः परम्

pūrvādyuttaraparyaṃtāḥ śaktayaśca tataḥ param

7.2,30.29ab

आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः

ādityo bhāskaro bhānū raviścetyanupūrvaśaḥ

7.2,30.29cd

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्णुश्चैते विवस्वतः

arko brahmā tathā rudro viṣṇuścaite vivasvataḥ

7.2,30.30ab

विस्तारा पूर्वदिग्भागे सुतरां दक्षिणे स्थिताः

vistārā pūrvadigbhāge sutarāṃ dakṣiṇe sthitāḥ

7.2,30.30cd

बोधनी पश्चिमे भागे आप्यायिन्युत्तरे पुनः

bodhanī paścime bhāge āpyāyinyuttare punaḥ

7.2,30.31ab

उषां प्रभां तथा प्राज्ञां सन्ध्यामपि ततः परम्

uṣāṃ prabhāṃ tathā prājñāṃ sandhyāmapi tataḥ param

7.2,30.31cd

ऐशानादिषु विन्यस्य द्वितीयावरणे यजेत्

aiśānādiṣu vinyasya dvitīyāvaraṇe yajet

7.2,30.32ab

सोममंगारकं चैव बुधं बुद्धिमतां वरम्

somamaṃgārakaṃ caiva budhaṃ buddhimatāṃ varam

7.2,30.32cd

बृहस्पतिं बृहद्बुद्धिं भार्गवं तेजसां निधिम्

bṛhaspatiṃ bṛhadbuddhiṃ bhārgavaṃ tejasāṃ nidhim

7.2,30.33ab

शनैश्चरं तथा राहुं केतुं धूम्रं भयंकरम्

śanaiścaraṃ tathā rāhuṃ ketuṃ dhūmraṃ bhayaṃkaram

7.2,30.33cd

समंततो यजेदेतांस्तृतीयावरणे क्रमात्

samaṃtato yajedetāṃstṛtīyāvaraṇe kramāt

7.2,30.34ab

अथवा द्वादशादित्या द्वितीयावरणे यजेत्

athavā dvādaśādityā dvitīyāvaraṇe yajet

7.2,30.34cd

580ब् तृतीयावरणे चैव राशीन्द्वादश पूजयेत्

580b tṛtīyāvaraṇe caiva rāśīndvādaśa pūjayet

7.2,30.35ab

सप्तसप्त गणांश्चैव बहिस्तस्य समंततः

saptasapta gaṇāṃścaiva bahistasya samaṃtataḥ

7.2,30.35cd

ऋषीन्देवांश्च गंधर्वान्पन्नगानप्सरोगणान्

ṛṣīndevāṃśca gaṃdharvānpannagānapsarogaṇān

7.2,30.36ab

ग्रामण्यश्च तथा यक्षान्यातुधानांस्तथा हयान्

grāmaṇyaśca tathā yakṣānyātudhānāṃstathā hayān

7.2,30.36cd

सप्तच्छंदोमयांश्चैव वालखिल्यांश्च पूजयेत्

saptacchaṃdomayāṃścaiva vālakhilyāṃśca pūjayet

7.2,30.37ab

एवं तृतीयावरणे समभ्यर्च्य दिवाकरम्

evaṃ tṛtīyāvaraṇe samabhyarcya divākaram

7.2,30.37cd

ब्रह्माणमर्चयेत्पश्चात्त्रिभिरावरणैः सहः

brahmāṇamarcayetpaścāttribhirāvaraṇaiḥ sahaḥ

7.2,30.38ab

हिरण्यगर्भं पूर्वस्यां विराजं दक्षिणे ततः

hiraṇyagarbhaṃ pūrvasyāṃ virājaṃ dakṣiṇe tataḥ

7.2,30.38cd

कालं पश्चिमदिग्भागे पुरुषं चोत्तरे यजेत्

kālaṃ paścimadigbhāge puruṣaṃ cottare yajet

7.2,30.39ab

हिरण्यगर्भः प्रथमो ब्रह्मा कमलसन्निभः

hiraṇyagarbhaḥ prathamo brahmā kamalasannibhaḥ

7.2,30.39cd

कालो जात्यंजनप्रख्यः पुरुषः स्फटिकोपमः

kālo jātyaṃjanaprakhyaḥ puruṣaḥ sphaṭikopamaḥ

7.2,30.40ab

त्रिगुणो राजसश्चैव तामसः सात्त्विकस्तथा

triguṇo rājasaścaiva tāmasaḥ sāttvikastathā

7.2,30.40cd

चत्वार एते क्रमशः प्रथमावरणे स्थिताः

catvāra ete kramaśaḥ prathamāvaraṇe sthitāḥ

7.2,30.41ab

द्वितीयावरणे पूज्याः पूर्वादिपरितः क्रमात्

dvitīyāvaraṇe pūjyāḥ pūrvādiparitaḥ kramāt

7.2,30.41cd

सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः

sanatkumāraḥ sanakaḥ sanaṃdaśca sanātanaḥ

7.2,30.42ab

तृतीयावरणे पश्चादर्चयेच्च प्रजापतीन्

tṛtīyāvaraṇe paścādarcayecca prajāpatīn

7.2,30.42cd

अष्टौ पूर्वांश्च पूर्वादौ त्रीन्प्राक्पश्चादनुक्रमात्

aṣṭau pūrvāṃśca pūrvādau trīnprākpaścādanukramāt

7.2,30.43ab

दक्षो रुचिर्भृगुश्चैव मरीचिश्च तथांगिराः

dakṣo rucirbhṛguścaiva marīciśca tathāṃgirāḥ

7.2,30.43cd

पुलस्त्यः पुलहश्चैव क्रतुरत्रिश्च कश्यपः

pulastyaḥ pulahaścaiva kraturatriśca kaśyapaḥ

7.2,30.44ab

वसिष्ठश्चेति विख्याताः प्रजानां पतयस्त्विमे

vasiṣṭhaśceti vikhyātāḥ prajānāṃ patayastvime

7.2,30.44cd

तेषां भार्याश्च तैस्सार्धं पूजनीया यथाक्रमम्

teṣāṃ bhāryāśca taissārdhaṃ pūjanīyā yathākramam

7.2,30.45ab

प्रसूतिश्च तथा ऽ ऽकूतिः ख्यातिः सम्भूतिरेव च

prasūtiśca tathā ' 'kūtiḥ khyātiḥ sambhūtireva ca

7.2,30.45cd

धृतिः स्मृतिः क्षमा चैव सन्नतिश्चानसूयका

dhṛtiḥ smṛtiḥ kṣamā caiva sannatiścānasūyakā

7.2,30.46ab

देवमातारुन्धती च सर्वाः खलु पतिव्रताः

devamātārundhatī ca sarvāḥ khalu pativratāḥ

7.2,30.46cd

शिवार्चनरतो नित्यं श्रीमत्यः प्रियदर्शनाः

śivārcanarato nityaṃ śrīmatyaḥ priyadarśanāḥ

7.2,30.47ab

प्रथमावरणे वेदांश्चतुरो वा प्रपूजयेत्

prathamāvaraṇe vedāṃścaturo vā prapūjayet

7.2,30.47cd

इतिहासपुराणानि द्वितीयावरणे पुनः

itihāsapurāṇāni dvitīyāvaraṇe punaḥ

7.2,30.48ab

तृतीयावरणे पश्चाद्धर्मशास्त्रपुरस्सराः

tṛtīyāvaraṇe paścāddharmaśāstrapurassarāḥ

7.2,30.48cd

वैदिक्यो निखिला विद्याः पूज्या एव समंततः

vaidikyo nikhilā vidyāḥ pūjyā eva samaṃtataḥ

7.2,30.49ab

पूर्वादिपुरतो वेदास्तदन्ये तु यथारुचि

pūrvādipurato vedāstadanye tu yathāruci

7.2,30.49cd

अष्टधा वा चतुर्धा वा कृत्वा पूजां समंततः

aṣṭadhā vā caturdhā vā kṛtvā pūjāṃ samaṃtataḥ

7.2,30.50ab

एवं ब्रह्माणमभ्यर्च्य त्रिभिरावरणैर्युतम्

evaṃ brahmāṇamabhyarcya tribhirāvaraṇairyutam

7.2,30.50cd

दक्षिणे पश्चिमे पश्चाद्रुद्रं सावरणं यजेत्

dakṣiṇe paścime paścādrudraṃ sāvaraṇaṃ yajet

7.2,30.51ab

तस्य ब्रह्मषडंगानि प्रथमावरणं स्मृतम्

tasya brahmaṣaḍaṃgāni prathamāvaraṇaṃ smṛtam

7.2,30.51cd

द्वितीयावरणे चैव विद्येश्वरमयं तथा

dvitīyāvaraṇe caiva vidyeśvaramayaṃ tathā

7.2,30.52ab

तृतीयावरणे भेदो विद्यते स तु कथ्यते

tṛtīyāvaraṇe bhedo vidyate sa tu kathyate

7.2,30.52cd

चतस्रो मूर्तयस्तस्य पूज्याः पूर्वादितः क्रमात्

catasro mūrtayastasya pūjyāḥ pūrvāditaḥ kramāt

7.2,30.53ab

त्रिगुणास्सकलो देवः पुरस्ताच्छिवसंज्ञकः

triguṇāssakalo devaḥ purastācchivasaṃjñakaḥ

7.2,30.53cd

राजसो दक्षिणे ब्रह्मा सृष्टिकृत्पूज्यते भवः

rājaso dakṣiṇe brahmā sṛṣṭikṛtpūjyate bhavaḥ

7.2,30.54ab

तामसः पश्चिमे चाग्निः पूज्यस्संहारको हरः

tāmasaḥ paścime cāgniḥ pūjyassaṃhārako haraḥ

7.2,30.54cd

सात्त्विकस्सुखकृत्सौम्ये विष्णुर्विश्वपतिर्मृडः

sāttvikassukhakṛtsaumye viṣṇurviśvapatirmṛḍaḥ

7.2,30.55ab

एवं पश्चिमदिग्भागे शम्भोः षड्विंशकं शिवम्

evaṃ paścimadigbhāge śambhoḥ ṣaḍviṃśakaṃ śivam

7.2,30.55cd

समभ्यर्च्योत्तरे पार्श्वे ततो वैकुंठमर्चयेत्

samabhyarcyottare pārśve tato vaikuṃṭhamarcayet

7.2,30.56ab

वासुदेवं पुरस्कृत्वा प्रथमावरणे यजेत्

vāsudevaṃ puraskṛtvā prathamāvaraṇe yajet

7.2,30.56cd

581अ अनिरुद्धं दक्षिणतः प्रद्युम्नं पश्चिमे ततः

581a aniruddhaṃ dakṣiṇataḥ pradyumnaṃ paścime tataḥ

7.2,30.57ab

सौम्ये संकर्षणं पश्चाद्व्यत्यस्तौ वा यजेदिमौ

saumye saṃkarṣaṇaṃ paścādvyatyastau vā yajedimau

7.2,30.57cd

प्रथमावरणं प्रोक्तं द्वितीयावरणं शुभम्

prathamāvaraṇaṃ proktaṃ dvitīyāvaraṇaṃ śubham

7.2,30.58ab

मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नरसिंहोथ वामनः

matsyaḥ kūrmo varāhaśca narasiṃhotha vāmanaḥ

7.2,30.58cd

रामश्चान्यतमः कृष्णो भवानश्वमुखोपि च

rāmaścānyatamaḥ kṛṣṇo bhavānaśvamukhopi ca

7.2,30.59ab

तृतीयावरणे चक्रुः पूर्वभागे समर्चयेत्

tṛtīyāvaraṇe cakruḥ pūrvabhāge samarcayet

7.2,30.59cd

नारायणाख्यां याम्येस्त्रं क्वचिदव्याहतं यजेत्

nārāyaṇākhyāṃ yāmyestraṃ kvacidavyāhataṃ yajet

7.2,30.60ab

पश्चिमे पांचजन्यं च शार्ङ्गंधनुरथोत्तरे

paścime pāṃcajanyaṃ ca śārṅgaṃdhanurathottare

7.2,30.60cd

एवं त्र्यावरणैः साक्षाद्विश्वाख्यां परमं हरिम्

evaṃ tryāvaraṇaiḥ sākṣādviśvākhyāṃ paramaṃ harim

7.2,30.61ab

महाविष्णुं सदाविष्णुं मूर्तीकृत्य समर्चयेत्

mahāviṣṇuṃ sadāviṣṇuṃ mūrtīkṛtya samarcayet

7.2,30.61cd

इत्थं विष्णोश्चतुर्व्यूहक्रमान्मूर्तिचतुष्टयम्

itthaṃ viṣṇoścaturvyūhakramānmūrticatuṣṭayam

7.2,30.61ef

पूजयित्वा च तच्छक्तीश्चतस्रः पुजयेत्क्रमात्

pūjayitvā ca tacchaktīścatasraḥ pujayetkramāt

7.2,30.62ab

प्रभामाग्नेयदिग्भागे नैरृते तु सरस्वतीम्

prabhāmāgneyadigbhāge nairṛte tu sarasvatīm

7.2,30.62cd

गणांबिका च वायव्ये लक्ष्मीं रौद्रे समर्चयेत्

gaṇāṃbikā ca vāyavye lakṣmīṃ raudre samarcayet

7.2,30.63ab

एवं भान्वादिमूर्तीनां तच्छक्तीनामनंतरम्

evaṃ bhānvādimūrtīnāṃ tacchaktīnāmanaṃtaram

7.2,30.63cd

पूजां विधाय लोकेशांस्तत्रैवावरणे यजेत्

pūjāṃ vidhāya lokeśāṃstatraivāvaraṇe yajet

7.2,30.64ab

इन्द्रमग्निं यमं चैव निरृतिं वरुणं तथा

indramagniṃ yamaṃ caiva nirṛtiṃ varuṇaṃ tathā

7.2,30.64cd

वायुं सोमं कुबेरं च पश्चादीशानमर्चयेत्

vāyuṃ somaṃ kuberaṃ ca paścādīśānamarcayet

7.2,30.65ab

एवं चतुर्थावरणं पूजयित्वा विधानतः

evaṃ caturthāvaraṇaṃ pūjayitvā vidhānataḥ

7.2,30.65cd

आयुधानि महेशस्य पश्चाद्बांह्यं समर्चयेत्

āyudhāni maheśasya paścādbāṃhyaṃ samarcayet

7.2,30.66ab

श्रीमन्त्रिशूलमैशाने वज्रं माहेन्द्रदिङ्मुखे

śrīmantriśūlamaiśāne vajraṃ māhendradiṅmukhe

7.2,30.66cd

परशुं वह्निदिग्भागे याम्ये सायकमर्चयेत्

paraśuṃ vahnidigbhāge yāmye sāyakamarcayet

7.2,30.67ab

नैरृते तु यजेत्खड्गं पाशं वारुणगोचरे

nairṛte tu yajetkhaḍgaṃ pāśaṃ vāruṇagocare

7.2,30.67cd

अंकुशं मारुते भागे पिनाकं चोत्तरे यजेत्

aṃkuśaṃ mārute bhāge pinākaṃ cottare yajet

7.2,30.68ab

पश्चिमाभिमुखं रौद्रं क्षेत्रपालं समर्चयेत्

paścimābhimukhaṃ raudraṃ kṣetrapālaṃ samarcayet

7.2,30.68cd

पञ्चमावरणं चैव सम्पूज्यानन्तरं बहिः

pañcamāvaraṇaṃ caiva sampūjyānantaraṃ bahiḥ

7.2,30.69ab

सर्वावरणदेवानां बहिर्वा पञ्चमे ऽथवा

sarvāvaraṇadevānāṃ bahirvā pañcame 'thavā

7.2,30.69cd

पञ्चमे मातृभिस्सार्धं महोक्ष पुरतो यजेत्

pañcame mātṛbhissārdhaṃ mahokṣa purato yajet

7.2,30.70ab

ततः समंततः पूज्यास्सर्वा वै देवयोनयः

tataḥ samaṃtataḥ pūjyāssarvā vai devayonayaḥ

7.2,30.70cd

खेचरा ऋषयस्सिद्धा दैत्या यक्षाश्च राक्षसाः

khecarā ṛṣayassiddhā daityā yakṣāśca rākṣasāḥ

7.2,30.71ab

अनंताद्याश्च नागेंद्रा नागैस्तत्तत्कुलोद्भवैः

anaṃtādyāśca nāgeṃdrā nāgaistattatkulodbhavaiḥ

7.2,30.71cd

डाकिनीभूतवेतालप्रेतभैरवनायकाः

ḍākinībhūtavetālapretabhairavanāyakāḥ

7.2,30.72ab

पातालवासिनश्चान्ये नानायोनिसमुद्भवाः

pātālavāsinaścānye nānāyonisamudbhavāḥ

7.2,30.72cd

नद्यस्समुद्रा गिरयः काननानि सरांसि च

nadyassamudrā girayaḥ kānanāni sarāṃsi ca

7.2,30.73ab

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कीटाद्याः क्षुद्रयोनयः

paśavaḥ pakṣiṇo vṛkṣāḥ kīṭādyāḥ kṣudrayonayaḥ

7.2,30.73cd

नराश्च विविधाकारा मृगाश्च क्षुद्रयोनयः

narāśca vividhākārā mṛgāśca kṣudrayonayaḥ

7.2,30.74ab

भुवनान्यन्तरण्डस्य ततो ब्रह्माण्डकोटयः

bhuvanānyantaraṇḍasya tato brahmāṇḍakoṭayaḥ

7.2,30.74cd

बहिरंडान्यसंख्यानि भुवनानि सहाधिपैः

bahiraṃḍānyasaṃkhyāni bhuvanāni sahādhipaiḥ

7.2,30.75ab

ब्रह्मांडाधारका रुद्रा दशदिक्षु व्यवस्थिताः

brahmāṃḍādhārakā rudrā daśadikṣu vyavasthitāḥ

7.2,30.75cd

यद्गौड यच्च मामेयं यद्वा शाक्तं ततः परम्

yadgauḍa yacca māmeyaṃ yadvā śāktaṃ tataḥ param

7.2,30.76ab

यत्किञ्चिदस्ति शब्दस्य वाच्यं चिदचिदात्मकम्

yatkiñcidasti śabdasya vācyaṃ cidacidātmakam

7.2,30.76cd

तत्सर्वं शिवयोः पार्श्वे बुद्ध्वा सामान्यतो यजेत्

tatsarvaṃ śivayoḥ pārśve buddhvā sāmānyato yajet

7.2,30.77ab

कृतांजलिपुटाः सर्वे ऽचिंत्याः स्मितमुखास्तथा

kṛtāṃjalipuṭāḥ sarve 'ciṃtyāḥ smitamukhāstathā

7.2,30.77cd

581ब् प्रीत्या संप्रेक्षमाणाश्च देवं देवीं च सर्वदा

581b prītyā saṃprekṣamāṇāśca devaṃ devīṃ ca sarvadā

7.2,30.78ab

इत्थमावरणाभ्यर्चां कृत्वाविक्षेपशांतये

itthamāvaraṇābhyarcāṃ kṛtvāvikṣepaśāṃtaye

7.2,30.78cd

पुनरभ्यर्च्य देवेशं पक्त्वाक्षरमुदीरयेत्

punarabhyarcya deveśaṃ paktvākṣaramudīrayet

7.2,30.79ab

निवेदयेत्ततः पश्चाच्छिवयोरमृतोपमम्

nivedayettataḥ paścācchivayoramṛtopamam

7.2,30.79cd

सुव्यञ्जनसमायुक्तं शुद्धं चारु महाचरुम्

suvyañjanasamāyuktaṃ śuddhaṃ cāru mahācarum

7.2,30.80ab

द्वात्रिंशदाढकैर्मुख्यमधमं त्वाढकावरम्

dvātriṃśadāḍhakairmukhyamadhamaṃ tvāḍhakāvaram

7.2,30.80cd

साधयित्वा यथासंपच्छ्रद्धया विनिवेदयेत्

sādhayitvā yathāsaṃpacchraddhayā vinivedayet

7.2,30.81ab

ततो निवेद्य पानीयं तांबूलं चोपदंशकैः

tato nivedya pānīyaṃ tāṃbūlaṃ copadaṃśakaiḥ

7.2,30.81cd

नीराजनादिकं कृत्वा पूजाशेषं समापयेत्

nīrājanādikaṃ kṛtvā pūjāśeṣaṃ samāpayet

7.2,30.82ab

भोगोपयोग्यद्रव्याणि विशिष्टान्येव साधयेत्

bhogopayogyadravyāṇi viśiṣṭānyeva sādhayet

7.2,30.82cd

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत भक्तिमान्विभवे सति

vittaśāṭhyaṃ na kurvīta bhaktimānvibhave sati

7.2,30.83ab

शठस्योपेक्षकस्यापि व्यंग्यं चैवानुतिष्ठतः

śaṭhasyopekṣakasyāpi vyaṃgyaṃ caivānutiṣṭhataḥ

7.2,30.83cd

न फलंत्येव कर्माणि काम्यानीति सतां कथा

na phalaṃtyeva karmāṇi kāmyānīti satāṃ kathā

7.2,30.84ab

तस्मात्सम्यगुपेक्षां च त्यक्त्वा सर्वांगयोगतः

tasmātsamyagupekṣāṃ ca tyaktvā sarvāṃgayogataḥ

7.2,30.84cd

कुर्यात्काम्यानि कर्माणि फलसिद्धिं यदीच्छति

kuryātkāmyāni karmāṇi phalasiddhiṃ yadīcchati

7.2,30.85ab

इत्थं पूजां समाप्याथ देवं देवीं प्रणम्य च

itthaṃ pūjāṃ samāpyātha devaṃ devīṃ praṇamya ca

7.2,30.85cd

भक्त्या मनस्समाधाय पश्चात्स्तोत्रमुदीरयेत्

bhaktyā manassamādhāya paścātstotramudīrayet

7.2,30.86ab

ततः स्तोत्रमुपास्यान्ते त्वष्टोत्तरशतावराम्

tataḥ stotramupāsyānte tvaṣṭottaraśatāvarām

7.2,30.86cd

जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यां सहस्रोत्तरमुत्सुकः

japetpañcākṣarīṃ vidyāṃ sahasrottaramutsukaḥ

7.2,30.87ab

विद्यापूजां गुरोः पूजां कृत्वा पश्चाद्यथाक्रमम्

vidyāpūjāṃ guroḥ pūjāṃ kṛtvā paścādyathākramam

7.2,30.87cd

यथोदयं यथाश्राद्धं सदस्यानपि पूजयेत्

yathodayaṃ yathāśrāddhaṃ sadasyānapi pūjayet

7.2,30.88ab

ततः उद्वास्य देवेशं सर्वैरावरणैः सह

tataḥ udvāsya deveśaṃ sarvairāvaraṇaiḥ saha

7.2,30.88cd

मण्डलं गुरवे दद्याद्यागोपकरणैस्सह

maṇḍalaṃ gurave dadyādyāgopakaraṇaissaha

7.2,30.89ab

शिवाश्रितेभ्यो वा दद्यात्सर्वमेवानुपूर्वशः

śivāśritebhyo vā dadyātsarvamevānupūrvaśaḥ

7.2,30.89cd

अथवा तच्छिवायैव शिवक्षेत्रे समर्पयेत्

athavā tacchivāyaiva śivakṣetre samarpayet

7.2,30.90ab

शिवाग्नौ वा यजेद्देवं होमद्रव्यैश्च सप्तभिः

śivāgnau vā yajeddevaṃ homadravyaiśca saptabhiḥ

7.2,30.90cd

समभ्यर्च्य यथान्यायं सर्वावरणदेवताः

samabhyarcya yathānyāyaṃ sarvāvaraṇadevatāḥ

7.2,30.91ab

एष योगेश्वरो नाम त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

eṣa yogeśvaro nāma triṣu lokeṣu viśrutaḥ

7.2,30.91cd

न तस्मादधिकः कश्चिद्यागो ऽस्ति भुवने क्वचित्

na tasmādadhikaḥ kaścidyāgo 'sti bhuvane kvacit

7.2,30.92ab

न तदस्ति जगत्यस्मिन्नसध्यं यदनेन तु

na tadasti jagatyasminnasadhyaṃ yadanena tu

7.2,30.92cd

ऐहिकं वा फलं किंचिदामुष्मिकफलं तु वा

aihikaṃ vā phalaṃ kiṃcidāmuṣmikaphalaṃ tu vā

7.2,30.93ab

इदमस्य फलं नेदमिति नैव नियम्यते

idamasya phalaṃ nedamiti naiva niyamyate

7.2,30.93cd

श्रेयोरूपस्य कृत्स्नस्य तदिदं श्रेष्टसाधनम्

śreyorūpasya kṛtsnasya tadidaṃ śreṣṭasādhanam

7.2,30.94ab

इदं न शक्यते वक्तुं पुरुषेण यदर्च्यते

idaṃ na śakyate vaktuṃ puruṣeṇa yadarcyate

7.2,30.94cd

चिंतामणेरिवैतस्मात्तत्तेन प्राप्यते फलम्

ciṃtāmaṇerivaitasmāttattena prāpyate phalam

7.2,30.95ab

तथापि क्षुद्रमुद्दिश्य फलं नैतत्प्रयोजयेत्

tathāpi kṣudramuddiśya phalaṃ naitatprayojayet

7.2,30.95cd

लघ्वर्थी महतो यस्मात्स्वयं लघुतरो भवेत्

laghvarthī mahato yasmātsvayaṃ laghutaro bhavet

7.2,30.96ab

महद्वा फलमल्पं वा कृतं चेत्कर्म सिध्यति

mahadvā phalamalpaṃ vā kṛtaṃ cetkarma sidhyati

7.2,30.96cd

महादेवं समुद्दिश्य कृतं कर्म प्रयुज्यताम्

mahādevaṃ samuddiśya kṛtaṃ karma prayujyatām

7.2,30.97ab

तस्मादनन्यलभ्येषु शत्रुमृत्युंजयादिषु

tasmādananyalabhyeṣu śatrumṛtyuṃjayādiṣu

7.2,30.97cd

फलेषु दृष्टादृष्टेषु कुर्यादेतद्विचक्षणः

phaleṣu dṛṣṭādṛṣṭeṣu kuryādetadvicakṣaṇaḥ

7.2,30.98ab

महत्स्वपि च पातेषु महारागभयादिषु

mahatsvapi ca pāteṣu mahārāgabhayādiṣu

7.2,30.98cd

दुर्भिक्षादिषु शांत्यर्थं शांतिं कुर्यादनेन तु

durbhikṣādiṣu śāṃtyarthaṃ śāṃtiṃ kuryādanena tu

7.2,30.99ab

बहुना किं प्रलापेन महाव्यापन्निवारकम्

bahunā kiṃ pralāpena mahāvyāpannivārakam

7.2,30.99cd

आत्मीयमस्त्रं शैवानामिदमाह महेश्वरः

ātmīyamastraṃ śaivānāmidamāha maheśvaraḥ

7.2,30.100ab

582अ तस्मादितः परं नास्ति परित्राणमिहात्मनः

582a tasmāditaḥ paraṃ nāsti paritrāṇamihātmanaḥ

7.2,30.100cd

इति मत्वा प्रयुंजानः कर्मेदं शुभमश्नुते

iti matvā prayuṃjānaḥ karmedaṃ śubhamaśnute

7.2,30.101ab

स्तोत्रमात्रं शुचिर्भूत्वा यः पठेत्सुसमाहितः

stotramātraṃ śucirbhūtvā yaḥ paṭhetsusamāhitaḥ

7.2,30.101cd

सोप्यभीष्टतमादर्थादष्टांशफलमाप्नुयात्

sopyabhīṣṭatamādarthādaṣṭāṃśaphalamāpnuyāt

7.2,30.102ab

अर्थं तस्यानुसन्धाय पर्वण्यनशनः पठेत्

arthaṃ tasyānusandhāya parvaṇyanaśanaḥ paṭhet

7.2,30.102cd

अष्टाभ्यां वा चतुर्दश्यां फलमर्धं समाप्नुयात्

aṣṭābhyāṃ vā caturdaśyāṃ phalamardhaṃ samāpnuyāt

7.2,30.103ab

यस्त्वर्थमनुसंधाय पर्वादिषु तथा व्रती

yastvarthamanusaṃdhāya parvādiṣu tathā vratī

7.2,30.103cd

मासमेकं जपेत्स्तोत्रं स कृत्स्नं फलमाप्नुयात्

māsamekaṃ japetstotraṃ sa kṛtsnaṃ phalamāpnuyāt

Chapter 7.2.31 (part 1/2)

7.2,31.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शैवानां काम्यकवर्णनं नाम त्रिंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच स्तोत्रं वक्ष्यामि ते कृष्ण पञ्चावरणमार्गतः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śaivānāṃ kāmyakavarṇanaṃ nāma triṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca stotraṃ vakṣyāmi te kṛṣṇa pañcāvaraṇamārgataḥ

7.2,31.1cd

योगेश्वरमिदं पुण्यं कर्म येन समाप्यते

yogeśvaramidaṃ puṇyaṃ karma yena samāpyate

7.2,31.2ab

जय जय जगदेकनाथ शंभो प्रकृतिमनोहर नित्यचित्स्वभाव

jaya jaya jagadekanātha śaṃbho prakṛtimanohara nityacitsvabhāva

7.2,31.2cd

अतिगतकलुषप्रपञ्चवाचामपि मनसां पदवीमतीततत्त्वम्

atigatakaluṣaprapañcavācāmapi manasāṃ padavīmatītatattvam

7.2,31.3ab

स्वभावनिर्मलाभोग जय सुन्दरचेष्टित

svabhāvanirmalābhoga jaya sundaraceṣṭita

7.2,31.3cd

स्वात्मतुल्यमहाशक्ते जय शुद्धगुणार्णव

svātmatulyamahāśakte jaya śuddhaguṇārṇava

7.2,31.4ab

अनन्तकांतिसंपन्न जयासदृशविग्रह

anantakāṃtisaṃpanna jayāsadṛśavigraha

7.2,31.4cd

अतर्क्यमहिमाधार जयानाकुलमंगल

atarkyamahimādhāra jayānākulamaṃgala

7.2,31.5ab

निरंजन निराधार जय निष्कारणोदय

niraṃjana nirādhāra jaya niṣkāraṇodaya

7.2,31.5cd

निरन्तरपरानन्द जय निर्वृतिकारण

nirantaraparānanda jaya nirvṛtikāraṇa

7.2,31.6ab

जयातिपरमैश्वर्य जयातिकरुणास्पद

jayātiparamaiśvarya jayātikaruṇāspada

7.2,31.6cd

जय स्वतंत्रसर्वस्व जयासदृशवैभव

jaya svataṃtrasarvasva jayāsadṛśavaibhava

7.2,31.7ab

जयावृतमहाविश्व जयानावृत केनचित्

jayāvṛtamahāviśva jayānāvṛta kenacit

7.2,31.7cd

जयोत्तर समस्तस्य जयात्यन्तनिरुत्तर

jayottara samastasya jayātyantaniruttara

7.2,31.8ab

जयाद्भुत जयाक्षुद्र जयाक्षत जयाव्यय

jayādbhuta jayākṣudra jayākṣata jayāvyaya

7.2,31.8cd

जयामेय जयामाय जयाभाव जयामल

jayāmeya jayāmāya jayābhāva jayāmala

7.2,31.9ab

महाभुज महासार महागुण महाकथ

mahābhuja mahāsāra mahāguṇa mahākatha

7.2,31.9cd

महाबल महामाय महारस महारथ

mahābala mahāmāya mahārasa mahāratha

7.2,31.10ab

नमः परमदेवाय नमः परमहेतवे

namaḥ paramadevāya namaḥ paramahetave

7.2,31.10cd

नमश्शिवाय शांताय नमश्शिवतराय ते

namaśśivāya śāṃtāya namaśśivatarāya te

7.2,31.11ab

त्वदधीनमिदं कृत्स्नं जगद्धि ससुरासुरम्

tvadadhīnamidaṃ kṛtsnaṃ jagaddhi sasurāsuram

7.2,31.12ab

अतस्त्वद्विहितामाज्ञां क्षमते को ऽतिवर्तितुम्

atastvadvihitāmājñāṃ kṣamate ko 'tivartitum

7.2,31.13ab

अयं पुनर्जनो नित्यं भवदेकसमाश्रयः

ayaṃ punarjano nityaṃ bhavadekasamāśrayaḥ

7.2,31.13cd

भवानतो ऽनुगृह्यास्मै प्रार्थितं संप्रयच्छतु

bhavānato 'nugṛhyāsmai prārthitaṃ saṃprayacchatu

7.2,31.14ab

जयांबिके जगन्मातर्जय सर्वजगन्मयि

jayāṃbike jaganmātarjaya sarvajaganmayi

7.2,31.14cd

जयानवधिकैश्वर्ये जयानुपमविग्रहे

jayānavadhikaiśvarye jayānupamavigrahe

7.2,31.15ab

जय वाङ्मनसातीते जयाचिद्ध्वांतभंजिके

jaya vāṅmanasātīte jayāciddhvāṃtabhaṃjike

7.2,31.15cd

जय जन्मजराहीने जय कालोत्तरोत्तरे

jaya janmajarāhīne jaya kālottarottare

7.2,31.16ab

जयानेकविधानस्थे जय विश्वेश्वरप्रिये

jayānekavidhānasthe jaya viśveśvarapriye

7.2,31.16cd

जय विश्वसुराराध्ये जय विश्वविजृंभिणि

jaya viśvasurārādhye jaya viśvavijṛṃbhiṇi

7.2,31.17ab

जय मंगलदिव्यांगि जय मंगलदीपिके

jaya maṃgaladivyāṃgi jaya maṃgaladīpike

7.2,31.17cd

जय मंगलचारित्रे जय मंगलदायिनि

jaya maṃgalacāritre jaya maṃgaladāyini

7.2,31.18ab

नमः परमकल्याणगुणसंचयमूर्तये

namaḥ paramakalyāṇaguṇasaṃcayamūrtaye

7.2,31.18cd

त्वत्तः खलु समुत्पन्नं जगत्त्वय्येव लीयते

tvattaḥ khalu samutpannaṃ jagattvayyeva līyate

7.2,31.19ab

582ब् त्वद्विनातः फलं दातुमीश्वरोपि न शक्नुयात्

582b tvadvinātaḥ phalaṃ dātumīśvaropi na śaknuyāt

7.2,31.19cd

जन्मप्रभृति देवेशि जनोयं त्वदुपाश्रितः

janmaprabhṛti deveśi janoyaṃ tvadupāśritaḥ

7.2,31.20ab

अतो ऽस्य तव भक्तस्य निर्वर्तय मनोरथम्

ato 'sya tava bhaktasya nirvartaya manoratham

7.2,31.20cd

पञ्चवक्त्रो दशभुजः शुद्धस्फटिकसन्निभः

pañcavaktro daśabhujaḥ śuddhasphaṭikasannibhaḥ

7.2,31.21ab

वर्णब्रह्मकलादेहो देवस्सकलनिष्कलः

varṇabrahmakalādeho devassakalaniṣkalaḥ

7.2,31.21cd

शिवभक्तिसमारूढः शांत्यतीतस्सदाशिवः

śivabhaktisamārūḍhaḥ śāṃtyatītassadāśivaḥ

7.2,31.21ef

भक्त्या मयार्चितो मह्यं प्रार्थितं शं प्रयच्छतु

bhaktyā mayārcito mahyaṃ prārthitaṃ śaṃ prayacchatu

7.2,31.22ab

सदाशिवांकमारूढा शक्तिरिच्छा शिवाह्वया

sadāśivāṃkamārūḍhā śaktiricchā śivāhvayā

7.2,31.22cd

जननी सर्वलोकानां प्रयच्छतु मनोरथम्

jananī sarvalokānāṃ prayacchatu manoratham

7.2,31.23ab

शिवयोर्दयिता पुत्रौ देवौ हेरंबषण्मुखौ

śivayordayitā putrau devau heraṃbaṣaṇmukhau

7.2,31.23cd

शिवानुभावौ सर्वज्ञौ शिवज्ञानामृताशिनौ

śivānubhāvau sarvajñau śivajñānāmṛtāśinau

7.2,31.24ab

तृप्तौ परस्परं स्निग्धौ शिवाभ्यां नित्यसत्कृतौ

tṛptau parasparaṃ snigdhau śivābhyāṃ nityasatkṛtau

7.2,31.24cd

सत्कृतौ च सदा देवौ ब्रह्माद्यैस्त्रिदशैरपि

satkṛtau ca sadā devau brahmādyaistridaśairapi

7.2,31.25ab

सर्वलोकपरित्राणं कर्तुमभ्युदितौ सदा

sarvalokaparitrāṇaṃ kartumabhyuditau sadā

7.2,31.25cd

स्वेच्छावतारं कुर्वंतौ स्वांशभेदैरनेकशः

svecchāvatāraṃ kurvaṃtau svāṃśabhedairanekaśaḥ

7.2,31.26ab

ताविमौ शिवयोः पार्श्वे नित्यमित्थं मयार्चितौ

tāvimau śivayoḥ pārśve nityamitthaṃ mayārcitau

7.2,31.26cd

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य प्रार्थितं मे प्रयच्छताम्

tayorājñāṃ puraskṛtya prārthitaṃ me prayacchatām

7.2,31.27ab

शुद्धस्फटिकसंकाशमीशानाख्यं सदाशिवम्

śuddhasphaṭikasaṃkāśamīśānākhyaṃ sadāśivam

7.2,31.27cd

मूर्धाभिमानिनी मूर्तिः शिवस्य परमात्मनः

mūrdhābhimāninī mūrtiḥ śivasya paramātmanaḥ

7.2,31.28ab

शिवार्चनरतं शांतं शांत्यतीतं मखास्थितम्

śivārcanarataṃ śāṃtaṃ śāṃtyatītaṃ makhāsthitam

7.2,31.28cd

पञ्चाक्षरांतिमं बीजं कलाभिः पञ्चभिर्युतम्

pañcākṣarāṃtimaṃ bījaṃ kalābhiḥ pañcabhiryutam

7.2,31.29ab

प्रथमावरणे पूर्वं शक्त्या सह समर्चितम्

prathamāvaraṇe pūrvaṃ śaktyā saha samarcitam

7.2,31.29cd

पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु

pavitraṃ paramaṃ brahma prārthitaṃ me prayacchatu

7.2,31.30ab

बालसूर्यप्रतीकाशं पुरुषाख्यं पुरातनम्

bālasūryapratīkāśaṃ puruṣākhyaṃ purātanam

7.2,31.30cd

पूर्ववक्त्राभिमानं च शिवस्य परमेष्ठिनः

pūrvavaktrābhimānaṃ ca śivasya parameṣṭhinaḥ

7.2,31.31ab

शांत्यात्मकं मरुत्संस्थं शम्भोः पादार्चने रतम्

śāṃtyātmakaṃ marutsaṃsthaṃ śambhoḥ pādārcane ratam

7.2,31.31cd

प्रथमं शिवबीजेषु कलासु च चतुष्कलम्

prathamaṃ śivabījeṣu kalāsu ca catuṣkalam

7.2,31.32ab

पूर्वभागे मया भक्त्या शक्त्या सह समर्चितम्

pūrvabhāge mayā bhaktyā śaktyā saha samarcitam

7.2,31.32cd

पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु

pavitraṃ paramaṃ brahma prārthitaṃ me prayacchatu

7.2,31.33ab

अञ्जनादिप्रतीकाशमघोरं घोरविग्रहम्

añjanādipratīkāśamaghoraṃ ghoravigraham

7.2,31.33cd

देवस्य दक्षिणं वक्त्रं देवदेवपदार्चकम्

devasya dakṣiṇaṃ vaktraṃ devadevapadārcakam

7.2,31.34ab

विद्यापादं समारूढं वह्निमण्डलमध्यगम्

vidyāpādaṃ samārūḍhaṃ vahnimaṇḍalamadhyagam

7.2,31.34cd

द्वितीयं शिवबीजेषु कलास्वष्टकलान्वितम्

dvitīyaṃ śivabījeṣu kalāsvaṣṭakalānvitam

7.2,31.35ab

शंभोर्दक्षिणदिग्भागे शक्त्या सह समर्चितम्

śaṃbhordakṣiṇadigbhāge śaktyā saha samarcitam

7.2,31.35cd

पवित्रं मध्यमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु

pavitraṃ madhyamaṃ brahma prārthitaṃ me prayacchatu

7.2,31.36ab

कुंकुमक्षोदसंकाशं वामाख्यं वरवेषधृक्

kuṃkumakṣodasaṃkāśaṃ vāmākhyaṃ varaveṣadhṛk

7.2,31.36cd

वक्त्रमुत्तरमीशस्य प्रतिष्ठायां प्रतिष्ठितम्

vaktramuttaramīśasya pratiṣṭhāyāṃ pratiṣṭhitam

7.2,31.37ab

वारिमंडलमध्यस्थं महादेवार्चने रतम्

vārimaṃḍalamadhyasthaṃ mahādevārcane ratam

7.2,31.37cd

तुरीयं शिवबीजेषु त्रयोदशकलान्वितम्

turīyaṃ śivabījeṣu trayodaśakalānvitam

7.2,31.38ab

देवस्योत्तरदिग्भागे शक्त्या सह समर्चितम्

devasyottaradigbhāge śaktyā saha samarcitam

7.2,31.38cd

पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु

pavitraṃ paramaṃ brahma prārthitaṃ me prayacchatu

7.2,31.39ab

शंखकुंदेंदुधवलं संध्याख्यं सौम्यलक्षणम्

śaṃkhakuṃdeṃdudhavalaṃ saṃdhyākhyaṃ saumyalakṣaṇam

7.2,31.39cd

शिवस्य पश्चिमं वक्त्रं शिवपादार्चने रतम्

śivasya paścimaṃ vaktraṃ śivapādārcane ratam

7.2,31.40ab

निवृत्तिपदनिष्ठं च पृथिव्यां समवस्थितम्

nivṛttipadaniṣṭhaṃ ca pṛthivyāṃ samavasthitam

7.2,31.40cd

तृतीयं शिवबीजेषु कलाभिश्चाष्टभिर्युतम्

tṛtīyaṃ śivabījeṣu kalābhiścāṣṭabhiryutam

7.2,31.41ab

583अ देवस्य पश्चिमे भागे शक्त्या सह समर्चितम्

583a devasya paścime bhāge śaktyā saha samarcitam

7.2,31.41cd

पवित्रं परमं ब्रह्म प्रार्थितं मे प्रयच्छतु

pavitraṃ paramaṃ brahma prārthitaṃ me prayacchatu

7.2,31.42ab

शिवस्य तु शिवायाश्च हृन्मूर्तिशिवभाविते

śivasya tu śivāyāśca hṛnmūrtiśivabhāvite

7.2,31.42cd

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य ते मे कामं प्रयच्छताम्

tayorājñāṃ puraskṛtya te me kāmaṃ prayacchatām

7.2,31.43ab

शिवस्य च शिवायाश्च शिखामूर्तिशिवाश्रिते

śivasya ca śivāyāśca śikhāmūrtiśivāśrite

7.2,31.43cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम्

satkṛtya śivayorājñāṃ te me kāmaṃ prayacchatām

7.2,31.44ab

शिवस्य च शिवायाश्च वर्मणा शिवभाविते

śivasya ca śivāyāśca varmaṇā śivabhāvite

7.2,31.44cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम्

satkṛtya śivayorājñāṃ te me kāmaṃ prayacchatām

7.2,31.45ab

शिवस्य च शिवायाश्च नेत्रमूर्तिशिवाश्रिते

śivasya ca śivāyāśca netramūrtiśivāśrite

7.2,31.45cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम्

satkṛtya śivayorājñāṃ te me kāmaṃ prayacchatām

7.2,31.46ab

अस्त्रमूर्ती च शिवयोर्नित्यमर्चनतत्परे

astramūrtī ca śivayornityamarcanatatpare

7.2,31.46cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं प्रयच्छताम्

satkṛtya śivayorājñāṃ te me kāmaṃ prayacchatām

7.2,31.47ab

वामौ ज्येष्ठस्तथा रुद्रः कालो विकरणस्तथा

vāmau jyeṣṭhastathā rudraḥ kālo vikaraṇastathā

7.2,31.47cd

बलो विकरणश्चैव बलप्रमथनः परः

balo vikaraṇaścaiva balapramathanaḥ paraḥ

7.2,31.48ab

सर्वभूतस्य दमनस्तादृशाश्चाष्टशक्तयः

sarvabhūtasya damanastādṛśāścāṣṭaśaktayaḥ

7.2,31.48cd

प्रार्थितं मे प्रयच्छंतु शिवयोरेव शासनात्

prārthitaṃ me prayacchaṃtu śivayoreva śāsanāt

7.2,31.49ab

अथानंतश्च सूक्ष्मश्च शिवश्चाप्येकनेत्रकः

athānaṃtaśca sūkṣmaśca śivaścāpyekanetrakaḥ

7.2,31.49cd

एक रुद्राख्यमर्तिश्च श्रीकण्ठश्च शिखंडकः

eka rudrākhyamartiśca śrīkaṇṭhaśca śikhaṃḍakaḥ

7.2,31.50ab

तथाष्टौ शक्तयस्तेषां द्वितीयावरणे ऽर्चिताः

tathāṣṭau śaktayasteṣāṃ dvitīyāvaraṇe 'rcitāḥ

7.2,31.50cd

ते मे कामं प्रयच्छंतु शिवयोरेव शासनात्

te me kāmaṃ prayacchaṃtu śivayoreva śāsanāt

7.2,31.51ab

भवाद्या मूर्तयश्चाष्टौ तासामपि च शक्तयः

bhavādyā mūrtayaścāṣṭau tāsāmapi ca śaktayaḥ

7.2,31.51cd

महादेवादयश्चान्ये तथैकादशमूर्तयः

mahādevādayaścānye tathaikādaśamūrtayaḥ

7.2,31.52ab

शक्तिभिस्सहितास्सर्वे तृतीयावरणे स्थिताः

śaktibhissahitāssarve tṛtīyāvaraṇe sthitāḥ

7.2,31.52cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां दिशंतु फलमीप्सितम्

satkṛtya śivayorājñāṃ diśaṃtu phalamīpsitam

7.2,31.53ab

वृक्षराजो महातेजा महामेघसमस्वनः

vṛkṣarājo mahātejā mahāmeghasamasvanaḥ

7.2,31.53cd

मेरुमंदरकैलासहिमाद्रिशिखरोपमः

merumaṃdarakailāsahimādriśikharopamaḥ

7.2,31.54ab

सिताभ्रशिखराकारः ककुदा परिशोभितः

sitābhraśikharākāraḥ kakudā pariśobhitaḥ

7.2,31.54cd

महाभोगींद्रकल्पेन वालेन च विराजितः

mahābhogīṃdrakalpena vālena ca virājitaḥ

7.2,31.55ab

रक्तास्यशृंगचरणौ रक्तप्रायविलोचनः

raktāsyaśṛṃgacaraṇau raktaprāyavilocanaḥ

7.2,31.55cd

पीवरोन्नतसर्वांगस्सुचारुगमनोज्ज्वलः

pīvaronnatasarvāṃgassucārugamanojjvalaḥ

7.2,31.56ab

प्रशस्तलक्षणः श्रीमान्प्रज्वलन्मणिभूषणः

praśastalakṣaṇaḥ śrīmānprajvalanmaṇibhūṣaṇaḥ

7.2,31.56cd

शिवप्रियः शिवासक्तः शिवयोर्ध्वजवाहनः

śivapriyaḥ śivāsaktaḥ śivayordhvajavāhanaḥ

7.2,31.57ab

तथा तच्चरणन्यासपावितापरविग्रहः

tathā taccaraṇanyāsapāvitāparavigrahaḥ

7.2,31.57cd

गोराजपुरुषः श्रीमाञ्छ्रीमच्छूलवरायुधः

gorājapuruṣaḥ śrīmāñchrīmacchūlavarāyudhaḥ

7.2,31.57ef

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु

tayorājñāṃ puraskṛtya sa me kāmaṃ prayacchatu

7.2,31.58ab

नन्दीश्वरो महातेजा नगेन्द्रतनयात्मजः

nandīśvaro mahātejā nagendratanayātmajaḥ

7.2,31.58cd

सनारायणकैर्देवैर्नित्यमभ्यर्च्य वंदितः

sanārāyaṇakairdevairnityamabhyarcya vaṃditaḥ

7.2,31.59ab

शर्वस्यांतःपुरद्वारि सार्धं परिजनैः स्थितः

śarvasyāṃtaḥpuradvāri sārdhaṃ parijanaiḥ sthitaḥ

7.2,31.59cd

सर्वेश्वरसमप्रख्यस्सर्वासुरविमर्दनः

sarveśvarasamaprakhyassarvāsuravimardanaḥ

7.2,31.60ab

सर्वेषां शिवधर्माणामध्यक्षत्वे ऽभिषेचितः

sarveṣāṃ śivadharmāṇāmadhyakṣatve 'bhiṣecitaḥ

7.2,31.60cd

शिवप्रियश्शिवासक्तश्श्रीमच्छूलवरायुधः

śivapriyaśśivāsaktaśśrīmacchūlavarāyudhaḥ

7.2,31.61ab

शिवाश्रितेषु संसक्तस्त्वनुरक्तश्च तैरपि

śivāśriteṣu saṃsaktastvanuraktaśca tairapi

7.2,31.61cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे कामं प्रयच्छतु

satkṛtya śivayorājñāṃ sa me kāmaṃ prayacchatu

7.2,31.62ab

महाकालो महाबाहुर्महादेव इवापरः

mahākālo mahābāhurmahādeva ivāparaḥ

7.2,31.62cd

583ब् महादेवाश्रितानां 1 तु नित्यमेवाभिरक्षतु

583b mahādevāśritānāṃ 1 tu nityamevābhirakṣatu

7.2,31.63ab

शिवप्रियः शिवासक्तश्शिवयोरर्चकस्सदा

śivapriyaḥ śivāsaktaśśivayorarcakassadā

7.2,31.63cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम्

satkṛtya śivayorājñāṃ sa me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.64ab

सर्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः शास्ता विष्नोः परा तनुः

sarvaśāstrārthatattvajñaḥ śāstā viṣnoḥ parā tanuḥ

7.2,31.64cd

महामोहात्मतनयो मधुमांसासवप्रियः

mahāmohātmatanayo madhumāṃsāsavapriyaḥ

7.2,31.64ef

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु

tayorājñāṃ puraskṛtya sa me kāmaṃ prayacchatu

7.2,31.65ab

ब्रह्माणी चैव माहेशी कौमारी वैष्णवी तथा

brahmāṇī caiva māheśī kaumārī vaiṣṇavī tathā

7.2,31.65cd

वाराही चैव माहेंद्री चामुंडा चंडविक्रमा

vārāhī caiva māheṃdrī cāmuṃḍā caṃḍavikramā

7.2,31.66ab

एता वै मातरः सप्त सर्वलोकस्य मातरः

etā vai mātaraḥ sapta sarvalokasya mātaraḥ

7.2,31.66cd

प्रार्थितं मे प्रयच्छंतु परमेश्वरशासनात्

prārthitaṃ me prayacchaṃtu parameśvaraśāsanāt

7.2,31.67ab

मत्तमातंगवदनो गंगोमाशंकरात्मजः

mattamātaṃgavadano gaṃgomāśaṃkarātmajaḥ

7.2,31.67cd

आकाशदेहो दिग्बाहुस्सोमसूर्याग्निलोचनः

ākāśadeho digbāhussomasūryāgnilocanaḥ

7.2,31.68ab

ऐरावतादिभिर्दिव्यैर्दिग्गजैर्नित्यमर्चितः

airāvatādibhirdivyairdiggajairnityamarcitaḥ

7.2,31.68cd

शिवज्ञानमदोद्भिन्नर्स्त्रिदशानामविघ्नकृत्

śivajñānamadodbhinnarstridaśānāmavighnakṛt

7.2,31.69ab

विघ्नकृच्चासुरादीनां विघ्नेशः शिवभावितः

vighnakṛccāsurādīnāṃ vighneśaḥ śivabhāvitaḥ

7.2,31.69cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम्

satkṛtya śivayorājñāṃ sa me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.70ab

षण्मुखश्शिवसम्भूतः शक्तिवज्रधरः प्रभुः

ṣaṇmukhaśśivasambhūtaḥ śaktivajradharaḥ prabhuḥ

7.2,31.70cd

अग्नेश्च तनयो देवो ह्यपर्णातनयः पुनः

agneśca tanayo devo hyaparṇātanayaḥ punaḥ

7.2,31.71ab

गंगायाश्च गणांबायाः कृत्तिकानां तथैव च

gaṃgāyāśca gaṇāṃbāyāḥ kṛttikānāṃ tathaiva ca

7.2,31.71cd

विशाखेन च शाखेन नैगमेयेन चावृतः

viśākhena ca śākhena naigameyena cāvṛtaḥ

7.2,31.72ab

इंद्रजिच्चंद्रसेनानीस्तारकासुरजित्तथा

iṃdrajiccaṃdrasenānīstārakāsurajittathā

7.2,31.72cd

शैलानां मेरुमुख्यानां वेधकश्च स्वतेजसा

śailānāṃ merumukhyānāṃ vedhakaśca svatejasā

7.2,31.73ab

तप्तचामीकरप्रख्यः शतपत्रदलेक्षणः

taptacāmīkaraprakhyaḥ śatapatradalekṣaṇaḥ

7.2,31.73cd

कुमारस्सुकुमाराणां रूपोदाहरणं महत्

kumārassukumārāṇāṃ rūpodāharaṇaṃ mahat

7.2,31.74ab

शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपदार्चकस्सदा

śivapriyaḥ śivāsaktaḥ śivapadārcakassadā

7.2,31.74cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम्

satkṛtya śivayorājñāṃ sa me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.75ab

ज्येष्ठा वरिष्ठा वरदा शिवयोर्यजनेरता

jyeṣṭhā variṣṭhā varadā śivayoryajaneratā

7.2,31.75cd

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य सा मे दिशतु कांक्षितम्

tayorājñāṃ puraskṛtya sā me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.76ab

त्रैलोक्यवंदिता साक्षादुल्काकारा गणांबिका

trailokyavaṃditā sākṣādulkākārā gaṇāṃbikā

7.2,31.76cd

जगत्सृष्टिविवृद्ध्यर्थं ब्रह्मणा ऽभ्यर्थिता शिवात्

jagatsṛṣṭivivṛddhyarthaṃ brahmaṇā 'bhyarthitā śivāt

7.2,31.77ab

शिवायाः प्रविभक्ताया भ्रुवोरन्तरनिस्सृताः

śivāyāḥ pravibhaktāyā bhruvorantaranissṛtāḥ

7.2,31.77cd

दक्षायणी सती मेना तथा हैमवती ह्युमा

dakṣāyaṇī satī menā tathā haimavatī hyumā

7.2,31.78ab

कौशिक्याश्चैव जननी भद्रकाल्यास्तथैव च

kauśikyāścaiva jananī bhadrakālyāstathaiva ca

7.2,31.78cd

अपर्णायाश्च जननी पाटलायास्तथैव च

aparṇāyāśca jananī pāṭalāyāstathaiva ca

7.2,31.79ab

शिवार्चनरता नित्यं रुद्राणी रुद्रवल्लभा

śivārcanaratā nityaṃ rudrāṇī rudravallabhā

7.2,31.79cd

सत्कृट्य शिवयोराज्ञां सा मे दिशतु कांक्षितम्

satkṛṭya śivayorājñāṃ sā me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.80ab

चंडः सर्वगणेशानः शंभोर्वदनसंभवः

caṃḍaḥ sarvagaṇeśānaḥ śaṃbhorvadanasaṃbhavaḥ

7.2,31.80cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु कांक्षितम्

satkṛtya śivayorājñāṃ sa me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.81ab

पिंगलो गणपः श्रीमाञ्छिवासक्तः शिवप्रियः

piṃgalo gaṇapaḥ śrīmāñchivāsaktaḥ śivapriyaḥ

7.2,31.81cd

आज्ञया शिवयोरेव स मे कामं प्रयच्छतु

ājñayā śivayoreva sa me kāmaṃ prayacchatu

7.2,31.82ab

भृंगीशो नाम गणपः शिवराधनतत्परः

bhṛṃgīśo nāma gaṇapaḥ śivarādhanatatparaḥ

7.2,31.82cd

1 सम्बन्धसामान्यविवक्षया कर्मणि पष्ठी 584अ प्रयच्छतु स मे कामं पत्युराज्ञा पुरःसरम्

1 sambandhasāmānyavivakṣayā karmaṇi paṣṭhī 584a prayacchatu sa me kāmaṃ patyurājñā puraḥsaram

7.2,31.83ab

वीरभद्रो महातेजा हिमकुंदेंदुसन्निभः

vīrabhadro mahātejā himakuṃdeṃdusannibhaḥ

7.2,31.83cd

भद्रकालीप्रियो नित्यं मातःणां चाभिरक्षिता

bhadrakālīpriyo nityaṃ mātḥṇāṃ cābhirakṣitā

7.2,31.84ab

यज्ञस्य च शिरोहर्ता दक्षस्य च दुरात्मनः

yajñasya ca śirohartā dakṣasya ca durātmanaḥ

7.2,31.84cd

उपेंद्रेंद्रयमादीनां देवानामंगतक्षकः

upeṃdreṃdrayamādīnāṃ devānāmaṃgatakṣakaḥ

7.2,31.85ab

शिवस्यानुचरः श्रीमाञ्छिवशासनपालकः

śivasyānucaraḥ śrīmāñchivaśāsanapālakaḥ

7.2,31.85cd

शिवयोः शासनादेव स मे दिशतु कांक्षितम्

śivayoḥ śāsanādeva sa me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.86ab

सरस्वती महेशस्य वाक्सरोजसमुद्भवा

sarasvatī maheśasya vāksarojasamudbhavā

7.2,31.86cd

शिवयोः पूजने सक्ता स मे दिशतु कांक्षितम्

śivayoḥ pūjane saktā sa me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.87ab

विष्णोर्वक्षःस्थिता लक्ष्मीः शिवयोः पूजने रता

viṣṇorvakṣaḥsthitā lakṣmīḥ śivayoḥ pūjane ratā

7.2,31.87cd

शिवयोः शासनादेव सा मे दिशतु कांक्षितम्

śivayoḥ śāsanādeva sā me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.88ab

महामोटी महादेव्याः पादपूजापरायणा

mahāmoṭī mahādevyāḥ pādapūjāparāyaṇā

7.2,31.88cd

तस्या एव नियोगेन सा मे दिशतु कांक्षितम्

tasyā eva niyogena sā me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.89ab

कौशिकी सिंहमारूढा पार्वत्याः परमा सुता

kauśikī siṃhamārūḍhā pārvatyāḥ paramā sutā

7.2,31.89cd

विष्णोर्निद्रामहामाया महामहिषमर्दिनी

viṣṇornidrāmahāmāyā mahāmahiṣamardinī

7.2,31.90ab

निशंभशुंभसंहत्री मधुमांसासवप्रिया

niśaṃbhaśuṃbhasaṃhatrī madhumāṃsāsavapriyā

7.2,31.90cd

सत्कृत्य शासनं मातुस्सा मे दिशतु कांक्षितम्

satkṛtya śāsanaṃ mātussā me diśatu kāṃkṣitam

7.2,31.91ab

रुद्रा रुद्रसमप्रख्याः प्रथमाः प्रथितौजसः

rudrā rudrasamaprakhyāḥ prathamāḥ prathitaujasaḥ

7.2,31.91cd

भूताख्याश्च महावीर्या महादेवसमप्रभाः

bhūtākhyāśca mahāvīryā mahādevasamaprabhāḥ

7.2,31.92ab

नित्यमुक्ता निरुपमा निर्द्वन्द्वा निरुपप्लवाः

nityamuktā nirupamā nirdvandvā nirupaplavāḥ

7.2,31.92cd

सशक्तयस्सानुचरास्सर्वलोकनमस्कृताः

saśaktayassānucarāssarvalokanamaskṛtāḥ

7.2,31.93ab

सर्वेषामेव लोकानां सृष्टिसंहरणक्षमाः

sarveṣāmeva lokānāṃ sṛṣṭisaṃharaṇakṣamāḥ

7.2,31.93cd

परस्परानुरक्ताश्च परस्परमनुव्रताः

parasparānuraktāśca parasparamanuvratāḥ

7.2,31.94ab

परस्परमतिस्निग्धाः परस्परनमस्कृताः

parasparamatisnigdhāḥ parasparanamaskṛtāḥ

7.2,31.94cd

शिवप्रियतमा नित्यं शिवलक्षणलक्षिताः

śivapriyatamā nityaṃ śivalakṣaṇalakṣitāḥ

7.2,31.95ab

सौम्याधारास्तथा मिश्राश्चांतरालद्वयात्मिकाः

saumyādhārāstathā miśrāścāṃtarāladvayātmikāḥ

7.2,31.95cd

विरूपाश्च सुरूपाश्च नानारूपधरास्तथा

virūpāśca surūpāśca nānārūpadharāstathā

7.2,31.96ab

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां ते मे कामं दिशंतु वै

satkṛtya śivayorājñāṃ te me kāmaṃ diśaṃtu vai

7.2,31.96cd

देव्या प्रियसखीवर्गो देवीलक्षणलक्षितः

devyā priyasakhīvargo devīlakṣaṇalakṣitaḥ

7.2,31.97ab

सहितो रुद्रकन्याभिः शक्तिभिश्चाप्यनेकशः

sahito rudrakanyābhiḥ śaktibhiścāpyanekaśaḥ

7.2,31.97cd

तृतीयावरणे शंभोर्भक्त्या नित्यं समर्चितः

tṛtīyāvaraṇe śaṃbhorbhaktyā nityaṃ samarcitaḥ

7.2,31.98ab

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम्

satkṛtya śivayorājñāṃ sa me diśatu maṃgalam

7.2,31.98cd

दिवाकरो महेशस्य मूर्तिर्दीप्तिसुमंडलः

divākaro maheśasya mūrtirdīptisumaṃḍalaḥ

7.2,31.99ab

निर्गुणो गुणसंकीर्णस्तथैव गुणकेवलः

nirguṇo guṇasaṃkīrṇastathaiva guṇakevalaḥ

7.2,31.99cd

अविकारात्मकश्चाद्य एकस्सामान्यविक्रियः

avikārātmakaścādya ekassāmānyavikriyaḥ

7.2,31.100ab

असाधारणकर्मा च सृष्टिस्थितिलयक्रमात्

asādhāraṇakarmā ca sṛṣṭisthitilayakramāt

7.2,31.100cd

एवं त्रिधा चतुर्धा च विभक्ताः पञ्चधा पुनः

evaṃ tridhā caturdhā ca vibhaktāḥ pañcadhā punaḥ

7.2,31.101ab

चतुर्थावरणे शंभोः पूजितश्चानुगैः सह

caturthāvaraṇe śaṃbhoḥ pūjitaścānugaiḥ saha

7.2,31.101cd

शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः

śivapriyaḥ śivāsaktaḥ śivapādārcane rataḥ

7.2,31.102ab

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम्

satkṛtya śivayorājñāṃ sa me diśatu maṃgalam

7.2,31.102cd

दिवाकरषडंगानि दीप्ताद्याश्चाष्टशक्तयः

divākaraṣaḍaṃgāni dīptādyāścāṣṭaśaktayaḥ

7.2,31.103ab

आदित्यो भास्करो भानू रविश्चेत्यनुपूर्वशः

ādityo bhāskaro bhānū raviścetyanupūrvaśaḥ

7.2,31.103cd

अर्को ब्रह्मा तथा रुद्रो विष्नुश्चादित्यमूर्तयः

arko brahmā tathā rudro viṣnuścādityamūrtayaḥ

7.2,31.104ab

विस्तरासुतराबोधिन्याप्यायिन्यपराः पुनः

vistarāsutarābodhinyāpyāyinyaparāḥ punaḥ

7.2,31.104cd

584ब् उषा प्रभा तथा प्राज्ञा संध्या चेत्यपि शक्तयः

584b uṣā prabhā tathā prājñā saṃdhyā cetyapi śaktayaḥ

7.2,31.105ab

सोमादिकेतुपर्यंता ग्रहाश्च शिवभाविताः

somādiketuparyaṃtā grahāśca śivabhāvitāḥ

7.2,31.105cd

शिवयोराज्ञयानुन्ना मंगलं प्रदिशंतु मे

śivayorājñayānunnā maṃgalaṃ pradiśaṃtu me

7.2,31.106ab

अथवा द्वादशादित्यास्तथा द्वादश शक्तयः

athavā dvādaśādityāstathā dvādaśa śaktayaḥ

7.2,31.106cd

ऋषयो देवगंधर्वाः पन्नगाप्सरसां गणाः

ṛṣayo devagaṃdharvāḥ pannagāpsarasāṃ gaṇāḥ

7.2,31.107ab

ग्रामण्यश्च तथा यक्षा राक्षसाश्चासुरास्तथा

grāmaṇyaśca tathā yakṣā rākṣasāścāsurāstathā

7.2,31.107cd

सप्तसप्तगणाश्चैते सप्तच्छंदोमया हयाः

saptasaptagaṇāścaite saptacchaṃdomayā hayāḥ

7.2,31.108ab

वालखिल्या दयश्चैव सर्वे शिवपदार्चकाः

vālakhilyā dayaścaiva sarve śivapadārcakāḥ

7.2,31.108cd

सत्कृत्यशिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे

satkṛtyaśivayorājñāṃ maṃgalaṃ pradiśaṃtu me

7.2,31.109ab

ब्रह्माथ देवदेवस्य मूर्तिर्भूमण्डलाधिपः

brahmātha devadevasya mūrtirbhūmaṇḍalādhipaḥ

7.2,31.109cd

चतुःषष्टिगुणैश्वर्यो बुद्धितत्त्वे प्रतिष्ठितः

catuḥṣaṣṭiguṇaiśvaryo buddhitattve pratiṣṭhitaḥ

7.2,31.110ab

निर्गुणो गुणसंकीर्णस्तथैव गुणकेवलः

nirguṇo guṇasaṃkīrṇastathaiva guṇakevalaḥ

7.2,31.110cd

अविकारात्मको देवस्ततस्साधारणः पुरः

avikārātmako devastatassādhāraṇaḥ puraḥ

7.2,31.111ab

असाधारणकर्मा च सृष्टिस्थितिलयक्रमात्

asādhāraṇakarmā ca sṛṣṭisthitilayakramāt

7.2,31.111cd

भुवं त्रिधा चतुर्धा च विभक्तः पञ्चधा पुनः

bhuvaṃ tridhā caturdhā ca vibhaktaḥ pañcadhā punaḥ

7.2,31.112ab

चतुर्थावरणे शंभो पूजितश्च सहानुगैः

caturthāvaraṇe śaṃbho pūjitaśca sahānugaiḥ

7.2,31.112cd

शिवप्रियः शिवासक्तश्शिवपादार्चने रतः

śivapriyaḥ śivāsaktaśśivapādārcane rataḥ

7.2,31.113ab

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मंगलम्

satkṛtya śivayorājñāṃ sa me diśatu maṃgalam

7.2,31.113cd

हिरण्यगर्भो लोकेशो विराट् कालश्च पूरुषः

hiraṇyagarbho lokeśo virāṭ kālaśca pūruṣaḥ

7.2,31.114ab

सनत्कुमारः सनकः सनंदश्च सनातनः

sanatkumāraḥ sanakaḥ sanaṃdaśca sanātanaḥ

7.2,31.114cd

प्रजानां पतयश्चैव दक्षाद्या ब्रह्मसूनवः

prajānāṃ patayaścaiva dakṣādyā brahmasūnavaḥ

7.2,31.115ab

एकादश सपत्नीका धर्मस्संकल्प एव च

ekādaśa sapatnīkā dharmassaṃkalpa eva ca

7.2,31.115cd

शिवार्चनरताश्चैते शिवभक्तिपरायणाः

śivārcanaratāścaite śivabhaktiparāyaṇāḥ

7.2,31.116ab

शिवाज्ञावशगास्सर्वे दिशंतु मम मंगलम्

śivājñāvaśagāssarve diśaṃtu mama maṃgalam

7.2,31.116cd

चत्वारश्च तथा वेदास्सेतिहासपुराणकाः

catvāraśca tathā vedāssetihāsapurāṇakāḥ

7.2,31.117ab

धर्मशास्त्राणि विद्याभिर्वैदिकीभिस्समन्विताः

dharmaśāstrāṇi vidyābhirvaidikībhissamanvitāḥ

7.2,31.117cd

परस्परविरुद्धार्थाः शिवप्रकृतिपादकाः

parasparaviruddhārthāḥ śivaprakṛtipādakāḥ

7.2,31.118ab

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे

satkṛtya śivayorājñāṃ maṃgalaṃ pradiśaṃtu me

7.2,31.118cd

अथ रुद्रो महादेवः शंभोर्मूर्तिर्गरीयसी

atha rudro mahādevaḥ śaṃbhormūrtirgarīyasī

7.2,31.119ab

वाह्नेयमण्डलाधीशः पौरुषैश्वर्यवान्प्रभुः

vāhneyamaṇḍalādhīśaḥ pauruṣaiśvaryavānprabhuḥ

7.2,31.119cd

शिवाभिमानसंपन्नो निर्गुणस्त्रिगुणात्मकः

śivābhimānasaṃpanno nirguṇastriguṇātmakaḥ

7.2,31.120ab

केवलं सात्त्विकश्चापि राजसश्चैव तामसः

kevalaṃ sāttvikaścāpi rājasaścaiva tāmasaḥ

7.2,31.120cd

अविकाररतः पूर्वं ततस्तु समविक्रियः

avikārarataḥ pūrvaṃ tatastu samavikriyaḥ

7.2,31.121ab

असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात्पृथक्

asādhāraṇakarmā ca sṛṣṭyādikaraṇātpṛthak

7.2,31.121cd

ब्रह्मणोपि शिरश्छेत्ता जनकस्तस्य तत्सुतः

brahmaṇopi śiraśchettā janakastasya tatsutaḥ

7.2,31.122ab

जनकस्तनयश्चापि विष्णोरपि नियामकः

janakastanayaścāpi viṣṇorapi niyāmakaḥ

7.2,31.122cd

बोधकश्च तयोर्नित्यमनुग्रहकरः प्रभुः

bodhakaśca tayornityamanugrahakaraḥ prabhuḥ

7.2,31.123ab

अंडस्यांतर्बहिर्वर्ती रुद्रो लोकद्वयाधिपः

aṃḍasyāṃtarbahirvartī rudro lokadvayādhipaḥ

7.2,31.123cd

शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः

śivapriyaḥ śivāsaktaḥ śivapādārcane rataḥ

7.2,31.124ab

शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य स मे दिशतु मंगलम्

śivasyājñāṃ puraskṛtya sa me diśatu maṃgalam

7.2,31.124cd

तस्य ब्रह्म षडंगानि विद्येशांतं तथाष्टकम्

tasya brahma ṣaḍaṃgāni vidyeśāṃtaṃ tathāṣṭakam

7.2,31.125ab

चत्वारो मूर्तिभेदाश्च शिवपूर्वाः शिवार्चकाः

catvāro mūrtibhedāśca śivapūrvāḥ śivārcakāḥ

7.2,31.125cd

शिवो भवो हरश्चैव मृडश्चैव तथापरः

śivo bhavo haraścaiva mṛḍaścaiva tathāparaḥ

7.2,31.125ef

585अ शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य मंगलं प्रदिशंतु मे

585a śivasyājñāṃ puraskṛtya maṃgalaṃ pradiśaṃtu me

7.2,31.126ab

अथ विष्णुर्महेशस्य शिवस्यैव परा तनुः

atha viṣṇurmaheśasya śivasyaiva parā tanuḥ

7.2,31.126cd

वारितत्त्वाधिपः साक्षादव्यक्तपदसंस्थितः

vāritattvādhipaḥ sākṣādavyaktapadasaṃsthitaḥ

7.2,31.127ab

निर्गुणस्सत्त्वबहुलस्तथैव गुणकेवलः

nirguṇassattvabahulastathaiva guṇakevalaḥ

7.2,31.127cd

अविकाराभिमानी च त्रिसाधारणविक्रियः

avikārābhimānī ca trisādhāraṇavikriyaḥ

7.2,31.128ab

असाधारणकर्मा च सृष्ट्यादिकरणात्पृथक्

asādhāraṇakarmā ca sṛṣṭyādikaraṇātpṛthak

7.2,31.128cd

दक्षिणांगभवेनापि स्पर्धमानः स्वयंभुवा

dakṣiṇāṃgabhavenāpi spardhamānaḥ svayaṃbhuvā

7.2,31.129ab

आद्येन ब्रह्मणा साक्षात्सृष्टः स्रष्टा च तस्य तु

ādyena brahmaṇā sākṣātsṛṣṭaḥ sraṣṭā ca tasya tu

7.2,31.129cd

अंडस्यांतर्बहिर्वर्ती विष्णुर्लोकद्वयाधिपः

aṃḍasyāṃtarbahirvartī viṣṇurlokadvayādhipaḥ

7.2,31.130ab

असुरांतकरश्चक्री शक्रस्यापि तथानुजः

asurāṃtakaraścakrī śakrasyāpi tathānujaḥ

7.2,31.130cd

प्रादुर्भूतश्च दशधा भृगुशापच्छलादिह

prādurbhūtaśca daśadhā bhṛguśāpacchalādiha

7.2,31.131ab

भूभारनिग्रहार्थाय स्वेच्छयावातरक्षितौ

bhūbhāranigrahārthāya svecchayāvātarakṣitau

7.2,31.131cd

अप्रमेयबलो मायी मायया मोहयञ्जगत्

aprameyabalo māyī māyayā mohayañjagat

7.2,31.132ab

मूर्तिं कृत्वा महाविष्णुं सदाशिष्णुमथापि वा

mūrtiṃ kṛtvā mahāviṣṇuṃ sadāśiṣṇumathāpi vā

7.2,31.132cd

वैष्णवैः पूजितो नित्यं मूर्तित्रयमयासने

vaiṣṇavaiḥ pūjito nityaṃ mūrtitrayamayāsane

7.2,31.133ab

शिवप्रियः शिवासक्तः शिवपादार्चने रतः

śivapriyaḥ śivāsaktaḥ śivapādārcane rataḥ

7.2,31.133cd

शिवस्याज्ञां पुरस्कृत्य स मे दिशतु मंगलम्

śivasyājñāṃ puraskṛtya sa me diśatu maṃgalam

7.2,31.134ab

वासुदेवो ऽनिरुद्धश्च प्रद्युम्नश्च ततः परः

vāsudevo 'niruddhaśca pradyumnaśca tataḥ paraḥ

7.2,31.134cd

संकर्षणस्समाख्याताश्चतस्रो मूर्तयो हरेः

saṃkarṣaṇassamākhyātāścatasro mūrtayo hareḥ

7.2,31.135ab

मत्स्यः कूर्मो वराहश्च नारसिंहो ऽथ वामनः

matsyaḥ kūrmo varāhaśca nārasiṃho 'tha vāmanaḥ

7.2,31.135cd

रामत्रयं तथा कृष्णो विष्णुस्तुरगवक्त्रकः

rāmatrayaṃ tathā kṛṣṇo viṣṇusturagavaktrakaḥ

7.2,31.136ab

चक्रं नारायणस्यास्त्रं पांचजन्यं च शार्ङ्गकम्

cakraṃ nārāyaṇasyāstraṃ pāṃcajanyaṃ ca śārṅgakam

7.2,31.136cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे

satkṛtya śivayorājñāṃ maṃgalaṃ pradiśaṃtu me

7.2,31.137ab

प्रभा सरस्वती गौरी लक्ष्मीश्च शिवभाविता

prabhā sarasvatī gaurī lakṣmīśca śivabhāvitā

7.2,31.137cd

शिवयोः शासनादेता मंगलं प्रदिशंतु मे

śivayoḥ śāsanādetā maṃgalaṃ pradiśaṃtu me

7.2,31.138ab

इन्द्रो ऽग्निश्च यमश्चैव निरृतिर्वरुणस्तथा

indro 'gniśca yamaścaiva nirṛtirvaruṇastathā

7.2,31.138cd

वायुः सोमः कुबेरश्च तथेशानस्त्रिशूलधृक्

vāyuḥ somaḥ kuberaśca tatheśānastriśūladhṛk

7.2,31.139ab

सर्वे शिवार्चनरताः शिवसद्भावभाविताः

sarve śivārcanaratāḥ śivasadbhāvabhāvitāḥ

7.2,31.139cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां मंगलं प्रदिशंतु मे

satkṛtya śivayorājñāṃ maṃgalaṃ pradiśaṃtu me

7.2,31.140ab

त्रिशूलमथ वज्रं च तथा परशुसायकौ

triśūlamatha vajraṃ ca tathā paraśusāyakau

7.2,31.140cd

खड्गपाशांकुशाश्चैव पिनाकश्चायुधोत्तमः

khaḍgapāśāṃkuśāścaiva pinākaścāyudhottamaḥ

7.2,31.141ab

दिव्यायुधानि देवस्य देव्याश्चैतानि नित्यशः

divyāyudhāni devasya devyāścaitāni nityaśaḥ

7.2,31.141cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां रक्षां कुर्वंतु मे सदा

satkṛtya śivayorājñāṃ rakṣāṃ kurvaṃtu me sadā

7.2,31.142ab

वृषरूपधरो देवः सौरभेयो महाबलः

vṛṣarūpadharo devaḥ saurabheyo mahābalaḥ

7.2,31.142cd

वडवाख्यानलस्पर्धां पञ्चगोमातृभिर्वृतः

vaḍavākhyānalaspardhāṃ pañcagomātṛbhirvṛtaḥ

7.2,31.143ab

वाहनत्वमनुप्राप्तस्तपसा परमेशयोः

vāhanatvamanuprāptastapasā parameśayoḥ

7.2,31.143cd

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य स मे कामं प्रयच्छतु

tayorājñāṃ puraskṛtya sa me kāmaṃ prayacchatu

7.2,31.144ab

नंदा सुनंदा सुरभिः सुशीला सुमनास्तथा

naṃdā sunaṃdā surabhiḥ suśīlā sumanāstathā

7.2,31.144cd

पञ्चगोमातरस्त्वेताश्शिवलोके व्यवस्थिताः

pañcagomātarastvetāśśivaloke vyavasthitāḥ

7.2,31.145ab

शिवभक्तिपरा नित्यं शिवार्चनपरायणाः

śivabhaktiparā nityaṃ śivārcanaparāyaṇāḥ

7.2,31.145cd

शिवयोः शासनादेव दिशंतु मम वांछितम्

śivayoḥ śāsanādeva diśaṃtu mama vāṃchitam

7.2,31.146ab

क्षेत्रपालो महातेजा नील जीमूतसन्निभः

kṣetrapālo mahātejā nīla jīmūtasannibhaḥ

7.2,31.146cd

दंष्ट्राकरालवदनः स्फुरद्रक्ताधरोज्ज्वलः

daṃṣṭrākarālavadanaḥ sphuradraktādharojjvalaḥ

7.2,31.147ab

रक्तोर्ध्वमूर्धजः श्रीमान्भ्रुकुटीकुटिलेक्षणः

raktordhvamūrdhajaḥ śrīmānbhrukuṭīkuṭilekṣaṇaḥ

7.2,31.147cd

585ब् रक्तवृत्तत्रिनयनः शशिपन्नगभूषणः

585b raktavṛttatrinayanaḥ śaśipannagabhūṣaṇaḥ

7.2,31.148ab

नग्नस्त्रिशूलपाशासिकपालोद्यतपाणिकः

nagnastriśūlapāśāsikapālodyatapāṇikaḥ

7.2,31.148cd

भैरवो भैरवैः सिद्धैर्योगिनीभिश्च संवृतः

bhairavo bhairavaiḥ siddhairyoginībhiśca saṃvṛtaḥ

7.2,31.149ab

क्षेत्रेक्षेत्रे समासीनः स्थितो यो रक्षकस्सताम्

kṣetrekṣetre samāsīnaḥ sthito yo rakṣakassatām

7.2,31.149cd

शिवप्रणामपरमः शिवसद्भावभावितः

śivapraṇāmaparamaḥ śivasadbhāvabhāvitaḥ

7.2,31.150ab

शिवश्रितान्विशेषेण रक्षन्पुत्रानिवौरसान्

śivaśritānviśeṣeṇa rakṣanputrānivaurasān

7.2,31.150cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां स मे दिशतु मङ्गलम्

satkṛtya śivayorājñāṃ sa me diśatu maṅgalam

7.2,31.151ab

तालजङ्घादयस्तस्य प्रथमावरणेर्चिताः

tālajaṅghādayastasya prathamāvaraṇercitāḥ

7.2,31.151cd

सत्कृत्य शिवयोराज्ञां चत्वारः समवन्तु माम्

satkṛtya śivayorājñāṃ catvāraḥ samavantu mām

7.2,31.152ab

भैरवाद्याश्च ये चान्ये समंतात्तस्य वेष्टिताः

bhairavādyāśca ye cānye samaṃtāttasya veṣṭitāḥ

7.2,31.152cd

ते ऽपि मामनुगृह्णंतु शिवशासनगौरवात्

te 'pi māmanugṛhṇaṃtu śivaśāsanagauravāt

7.2,31.153ab

नारदाद्याश्च मुनयो दिव्या देवैश्च पूजिताः

nāradādyāśca munayo divyā devaiśca pūjitāḥ

7.2,31.153cd

साध्या मागाश्च ये देवा जनलोकनिवासिनः

sādhyā māgāśca ye devā janalokanivāsinaḥ

7.2,31.154ab

विनिवृत्ताधिकाराश्च महर्लोकनिवासिनः

vinivṛttādhikārāśca maharlokanivāsinaḥ

7.2,31.154cd

सप्तर्षयस्तथान्ये वै वैमानिकगुणैस्सह

saptarṣayastathānye vai vaimānikaguṇaissaha

7.2,31.155ab

सर्वे शिवार्चनरताः शिवाज्ञावशवर्तिनः

sarve śivārcanaratāḥ śivājñāvaśavartinaḥ

7.2,31.155cd

शिवयोराज्ञया मह्यं दिशंतु मम कांक्षितम् 1

śivayorājñayā mahyaṃ diśaṃtu mama kāṃkṣitam 1

7.2,31.156ab

गंधर्वाद्याः पिशाचांताश्चतस्रो देवयोनयः

gaṃdharvādyāḥ piśācāṃtāścatasro devayonayaḥ

7.2,31.156cd

सिद्धा विद्याधराद्याश्च ये ऽपि चान्ये नभश्चराः

siddhā vidyādharādyāśca ye 'pi cānye nabhaścarāḥ

7.2,31.157ab

असुरा राक्षसाश्चैव पातालतलवासिनः

asurā rākṣasāścaiva pātālatalavāsinaḥ

7.2,31.157cd

अनंताद्याश्च नागेन्द्रा वैनतेयादयो द्विजाः

anaṃtādyāśca nāgendrā vainateyādayo dvijāḥ

7.2,31.158ab

कूष्मांडाः प्रेतवेताला ग्रहा भूतगणाः परे

kūṣmāṃḍāḥ pretavetālā grahā bhūtagaṇāḥ pare

7.2,31.158cd

डाकिन्यश्चापि योगिन्यः शाकिन्यश्चापि तादृशाः

ḍākinyaścāpi yoginyaḥ śākinyaścāpi tādṛśāḥ

7.2,31.159ab

क्षेत्रारामगृहादीनि तीर्थान्यायतनानि च

kṣetrārāmagṛhādīni tīrthānyāyatanāni ca

7.2,31.159cd

द्वीपाः समुद्रा नद्यश्च नदाश्चान्ये सरांसि च

dvīpāḥ samudrā nadyaśca nadāścānye sarāṃsi ca

7.2,31.160ab

गिरयश्च सुमेर्वाद्याः कननानि समंततः

girayaśca sumervādyāḥ kananāni samaṃtataḥ

7.2,31.160cd

पशवः पक्षिणो वृक्षाः कृमिकीटादयो मृगाः

paśavaḥ pakṣiṇo vṛkṣāḥ kṛmikīṭādayo mṛgāḥ

Chapter 7.2.31 (part 2/2)

7.2,31.161ab

भुवनान्यपि सर्वाणि भुवनानामधीश्वरः

bhuvanānyapi sarvāṇi bhuvanānāmadhīśvaraḥ

7.2,31.161cd

अण्डान्यावरणैस्सार्धं मासाश्च दश दिग्गजाः

aṇḍānyāvaraṇaissārdhaṃ māsāśca daśa diggajāḥ

7.2,31.162ab

वर्णाः पदानि मंत्राश्च तत्त्वान्यपि सहाधिपैः

varṇāḥ padāni maṃtrāśca tattvānyapi sahādhipaiḥ

7.2,31.162cd

ब्रह्मांडधारका रुद्रा रुद्राश्चान्ये सशक्तिकाः

brahmāṃḍadhārakā rudrā rudrāścānye saśaktikāḥ

7.2,31.163ab

यच्च किंचिज्जगत्यस्मिन्दृष्टं चानुमितं श्रुतम्

yacca kiṃcijjagatyasmindṛṣṭaṃ cānumitaṃ śrutam

7.2,31.163cd

सर्वे कामं प्रयच्छन्तु शिवयोरेव शासनात्

sarve kāmaṃ prayacchantu śivayoreva śāsanāt

7.2,31.164ab

अथ विद्या परा शैवी पशुपाशविमोचिनी

atha vidyā parā śaivī paśupāśavimocinī

7.2,31.164cd

पञ्चार्थसंज्ञिता दिव्या पशुविद्याबहिष्कृता

pañcārthasaṃjñitā divyā paśuvidyābahiṣkṛtā

7.2,31.165ab

शास्त्रं च शिवधर्माख्यं धर्माख्यं च तदुत्तरम्

śāstraṃ ca śivadharmākhyaṃ dharmākhyaṃ ca taduttaram

7.2,31.165cd

शैवाख्यं शिवधर्माख्यं पुराणं श्रुतिसंमितम्

śaivākhyaṃ śivadharmākhyaṃ purāṇaṃ śrutisaṃmitam

7.2,31.166ab

शैवागमाश्च ये चान्ये कामिकाद्याश्चतुर्विधाः

śaivāgamāśca ye cānye kāmikādyāścaturvidhāḥ

7.2,31.166cd

शिवाभ्यामविशेषेण सत्कृत्येह समर्चिताः

śivābhyāmaviśeṣeṇa satkṛtyeha samarcitāḥ

7.2,31.167ab

1 सर्वाभिलाषमित्यर्थः 586अ ताभ्यामेव समाज्ञाता ममाभिप्रेतसिद्धये

1 sarvābhilāṣamityarthaḥ 586a tābhyāmeva samājñātā mamābhipretasiddhaye

7.2,31.167cd

कर्मेदमनुमन्यंतां सफलं साध्वनुष्ठितम्

karmedamanumanyaṃtāṃ saphalaṃ sādhvanuṣṭhitam

7.2,31.168ab

श्वेताद्या नकुलीशांताः सशिष्याश्चापि देशिकाः

śvetādyā nakulīśāṃtāḥ saśiṣyāścāpi deśikāḥ

7.2,31.168cd

तत्संततीया गुरवो विशेषाद्गुरवो मम

tatsaṃtatīyā guravo viśeṣādguravo mama

7.2,31.169ab

शैवा माहेश्वराश्चैव ज्ञानकर्मपरायणाः

śaivā māheśvarāścaiva jñānakarmaparāyaṇāḥ

7.2,31.169cd

कर्मेदमनुमन्यंतां सफलं साध्वनुष्ठितम्

karmedamanumanyaṃtāṃ saphalaṃ sādhvanuṣṭhitam

7.2,31.170ab

लौकिका ब्राह्मणास्सर्वे क्षत्रियाश्च विशः क्रमात्

laukikā brāhmaṇāssarve kṣatriyāśca viśaḥ kramāt

7.2,31.170cd

वेदवेदांगतत्त्वज्ञाः सर्वशास्त्रविशारदाः

vedavedāṃgatattvajñāḥ sarvaśāstraviśāradāḥ

7.2,31.171ab

सांख्या वैशेषिकाश्चैव यौगा नैयायिका नराः

sāṃkhyā vaiśeṣikāścaiva yaugā naiyāyikā narāḥ

7.2,31.171cd

सौरा ब्रह्मास्तथा रौद्रा वैष्णवाश्चापरे नराः

saurā brahmāstathā raudrā vaiṣṇavāścāpare narāḥ

7.2,31.172ab

शिष्टाः सर्वे विशिष्टा च शिवशासनयंत्रिताः

śiṣṭāḥ sarve viśiṣṭā ca śivaśāsanayaṃtritāḥ

7.2,31.172cd

कर्मेदमनुमन्यंतां ममाभिप्रेतसाधकम्

karmedamanumanyaṃtāṃ mamābhipretasādhakam

7.2,31.173ab

शैवाः सिद्धांतमार्गस्थाः शैवाः पाशुपतास्तथा

śaivāḥ siddhāṃtamārgasthāḥ śaivāḥ pāśupatāstathā

7.2,31.173cd

शैवा महाव्रतधराः शैवाः कापालिकाः परे

śaivā mahāvratadharāḥ śaivāḥ kāpālikāḥ pare

7.2,31.174ab

शिवाज्ञापालकाः पूज्या ममापि शिवशासनात्

śivājñāpālakāḥ pūjyā mamāpi śivaśāsanāt

7.2,31.174cd

सर्वे ममानुगृह्णंतु शंसंतु सफलक्रियाम्

sarve mamānugṛhṇaṃtu śaṃsaṃtu saphalakriyām

7.2,31.175ab

दक्षिणज्ञाननिष्ठाश्च दक्षिणोत्तरमार्गगाः

dakṣiṇajñānaniṣṭhāśca dakṣiṇottaramārgagāḥ

7.2,31.175cd

अविरोधेन वर्तंतां मंत्रश्रेयो ऽर्थिनो मम

avirodhena vartaṃtāṃ maṃtraśreyo 'rthino mama

7.2,31.176ab

नास्तिकाश्च शठाश्चैव कृतघ्नाश्चैव तामसाः

nāstikāśca śaṭhāścaiva kṛtaghnāścaiva tāmasāḥ

7.2,31.176cd

पाषंडाश्चातिपापाश्च वर्तंतां दूरतो मम

pāṣaṃḍāścātipāpāśca vartaṃtāṃ dūrato mama

7.2,31.177ab

बहुभिः किं स्तुतैरत्र ये ऽपि के ऽपिचिदास्तिकाः

bahubhiḥ kiṃ stutairatra ye 'pi ke 'picidāstikāḥ

7.2,31.177cd

सर्वे मामनुगृह्णंतु संतः शंसंतु मंगलम्

sarve māmanugṛhṇaṃtu saṃtaḥ śaṃsaṃtu maṃgalam

7.2,31.178ab

नमश्शिवाय सांबाय ससुतायादिहेतवे

namaśśivāya sāṃbāya sasutāyādihetave

7.2,31.178cd

पञ्चावरणरूपेण प्रपञ्चेनावृताय ते

pañcāvaraṇarūpeṇa prapañcenāvṛtāya te

7.2,31.179ab

इत्युक्त्वा दंडवद्भूमौ प्रणिपत्य शिवं शिवाम्

ityuktvā daṃḍavadbhūmau praṇipatya śivaṃ śivām

7.2,31.179cd

जपेत्पञ्चाक्षरीं विद्यामष्टोत्तरशतावराम्

japetpañcākṣarīṃ vidyāmaṣṭottaraśatāvarām

7.2,31.180ab

तथैव शक्तिविद्यां च जपित्वा तत्समर्पणम्

tathaiva śaktividyāṃ ca japitvā tatsamarpaṇam

7.2,31.180cd

कृत्वा तं क्षमयित्वेशं पूजाशेषं समापयेत्

kṛtvā taṃ kṣamayitveśaṃ pūjāśeṣaṃ samāpayet

7.2,31.181ab

एतत्पुण्यतमं स्तोत्रं शिवयोर्हृदयंगमम्

etatpuṇyatamaṃ stotraṃ śivayorhṛdayaṃgamam

7.2,31.181cd

सर्वाभीष्टप्रदं साक्षाद्भुक्तिमुक्त्यैकसाधनम्

sarvābhīṣṭapradaṃ sākṣādbhuktimuktyaikasādhanam

7.2,31.182ab

य इदं कीर्तयेन्नित्यं शृणुयाद्वा समाहितः

ya idaṃ kīrtayennityaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ

7.2,31.182cd

स विधूयाशु पापानि शिवसायुज्यमाप्नुयात्

sa vidhūyāśu pāpāni śivasāyujyamāpnuyāt

7.2,31.183ab

गोघ्नश्चैव कृतघ्नश्च वीरहा भ्रूणहापि वा

goghnaścaiva kṛtaghnaśca vīrahā bhrūṇahāpi vā

7.2,31.183cd

शरणागतघाती च मित्रविश्रंभघातकः

śaraṇāgataghātī ca mitraviśraṃbhaghātakaḥ

7.2,31.184ab

दुष्टपापसमाचारो मातृहा पितृहापि वा

duṣṭapāpasamācāro mātṛhā pitṛhāpi vā

7.2,31.184cd

स्तवेनानेन जप्तेन तत्तत्पापात्प्रमुच्यते

stavenānena japtena tattatpāpātpramucyate

7.2,31.185ab

दुःस्वप्नादिमहानर्थसूचकेषु भयेषु च

duḥsvapnādimahānarthasūcakeṣu bhayeṣu ca

7.2,31.185cd

यदि संकीर्तयेदेतन्न ततो नार्थभाग्भवेत्

yadi saṃkīrtayedetanna tato nārthabhāgbhavet

7.2,31.186ab

आयुरारोग्यमैश्वर्यं यच्चान्यदपि वाञ्छितम्

āyurārogyamaiśvaryaṃ yaccānyadapi vāñchitam

7.2,31.186cd

स्तोत्रस्यास्य जपे तिष्ठंस्तत्सर्वं लभते नरः

stotrasyāsya jape tiṣṭhaṃstatsarvaṃ labhate naraḥ

7.2,31.187ab

असंपूज्य शिवस्तोत्रं जपात्फलमुदाहृतम्

asaṃpūjya śivastotraṃ japātphalamudāhṛtam

7.2,31.187cd

संपूज्य च जपे तस्य फलं वक्तुं न शक्यते

saṃpūjya ca jape tasya phalaṃ vaktuṃ na śakyate

7.2,31.188ab

586ब् आस्तामियं फलावाप्तिरस्मिन्संकीर्तिते सति

586b āstāmiyaṃ phalāvāptirasminsaṃkīrtite sati

7.2,31.188cd

सार्धमंबिकया देवः श्रुत्यैवं दिवि तिष्ठति

sārdhamaṃbikayā devaḥ śrutyaivaṃ divi tiṣṭhati

7.2,31.189ab

तस्मान्नभसि संपूज्य देवं देवं सहोमया

tasmānnabhasi saṃpūjya devaṃ devaṃ sahomayā

7.2,31.189cd

कृतांजलिपुटस्तिष्ठंस्तोत्रमेतदुदीरयेत्

kṛtāṃjalipuṭastiṣṭhaṃstotrametadudīrayet

Chapter 7.2.32

7.2,32.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवमहास्तोत्रवर्णनं नामैकत्रिंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच एतत्ते कथितं कृष्ण कर्मेहामुत्र सिद्धिदम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivamahāstotravarṇanaṃ nāmaikatriṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca etatte kathitaṃ kṛṣṇa karmehāmutra siddhidam

7.2,32.1cd

क्रियातपोजपध्यानसमुच्चयमयं परम्

kriyātapojapadhyānasamuccayamayaṃ param

7.2,32.2ab

अथ वक्ष्यामि शैवानामिहैव फलदं नृणाम्

atha vakṣyāmi śaivānāmihaiva phaladaṃ nṛṇām

7.2,32.2cd

पूजाहोमजपध्यानतपोदानमयं महत्

pūjāhomajapadhyānatapodānamayaṃ mahat

7.2,32.3ab

तत्र संसाधयेत्पूर्वं मन्त्रं मन्त्रार्थवित्तमः

tatra saṃsādhayetpūrvaṃ mantraṃ mantrārthavittamaḥ

7.2,32.3cd

दृष्टसिद्धिकरं कर्म नान्यथा फलदं यतः

dṛṣṭasiddhikaraṃ karma nānyathā phaladaṃ yataḥ

7.2,32.4ab

सिद्धमन्त्रो ऽप्यदृष्टेन प्रबलेन तु केनचित्

siddhamantro 'pyadṛṣṭena prabalena tu kenacit

7.2,32.4cd

प्रतिबन्धफलं कर्म न कुर्यात्सहसा बुधः

pratibandhaphalaṃ karma na kuryātsahasā budhaḥ

7.2,32.5ab

तस्य तु प्रतिबन्धस्य कर्तुं शक्येह निष्कृतिः

tasya tu pratibandhasya kartuṃ śakyeha niṣkṛtiḥ

7.2,32.5cd

परीक्ष्य शकुनाद्यैस्तदादौ निष्कृतिमाचरेत्

parīkṣya śakunādyaistadādau niṣkṛtimācaret

7.2,32.6ab

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्कर्मैहिकफलं नरः

yo 'nyathā kurute mohātkarmaihikaphalaṃ naraḥ

7.2,32.6cd

न तेन फलभाक्स स्यात्प्राप्नुयाच्चोपहास्यताम्

na tena phalabhāksa syātprāpnuyāccopahāsyatām

7.2,32.7ab

अबिस्रब्धो न कुर्वीत कर्म दृष्टफलं क्वचित्

abisrabdho na kurvīta karma dṛṣṭaphalaṃ kvacit

7.2,32.7cd

स खल्वश्रद्धधानः स्यान्नाश्रद्धः फलमृच्छति

sa khalvaśraddhadhānaḥ syānnāśraddhaḥ phalamṛcchati

7.2,32.8ab

नापराधोस्ति देवस्य कर्मण्यपि तु निष्फले

nāparādhosti devasya karmaṇyapi tu niṣphale

7.2,32.8cd

यथोक्तकारिणां पुंसामिहैव फलदर्शनात्

yathoktakāriṇāṃ puṃsāmihaiva phaladarśanāt

7.2,32.9ab

साधकः सिद्धमंत्रश्च निरस्तप्रतिबंधकः

sādhakaḥ siddhamaṃtraśca nirastapratibaṃdhakaḥ

7.2,32.9cd

विश्वस्तः श्रद्धधानश्च कुर्वन्नाप्नोति तत्फलम्

viśvastaḥ śraddhadhānaśca kurvannāpnoti tatphalam

7.2,32.10ab

अथवा तत्फलावाप्त्यै ब्रह्मचर्यरतो भवेत्

athavā tatphalāvāptyai brahmacaryarato bhavet

7.2,32.10cd

रात्रौ हविष्यमश्नीयात्पायसं वा फलानि वा

rātrau haviṣyamaśnīyātpāyasaṃ vā phalāni vā

7.2,32.11ab

हिंसादि यन्निषिद्धं स्यान्न कुर्यान्मनसापि तत्

hiṃsādi yanniṣiddhaṃ syānna kuryānmanasāpi tat

7.2,32.11cd

सदा भस्मानुलिप्तां गस्सुवेषश्च शुचिर्भवेत्

sadā bhasmānuliptāṃ gassuveṣaśca śucirbhavet

7.2,32.12ab

इत्थमाचारवान्भूत्वा स्वानुकूले शुभे ऽहनि

itthamācāravānbhūtvā svānukūle śubhe 'hani

7.2,32.12cd

पूर्वोक्तलक्षणे देशे पुष्पदामाद्यलंकृते

pūrvoktalakṣaṇe deśe puṣpadāmādyalaṃkṛte

7.2,32.13ab

आलिप्य शकृता 1 भूमिं हस्तमानावरां यथा

ālipya śakṛtā 1 bhūmiṃ hastamānāvarāṃ yathā

7.2,32.13cd

विलिखेत्कमले भद्रे दीप्यमानं स्वतेजसा

vilikhetkamale bhadre dīpyamānaṃ svatejasā

7.2,32.14ab

तप्तजांबूनदमयमष्टपत्रं सकेसरम्

taptajāṃbūnadamayamaṣṭapatraṃ sakesaram

7.2,32.14cd

मध्ये कर्णिकया युक्तं सर्वरत्नैरलंकृतम्

madhye karṇikayā yuktaṃ sarvaratnairalaṃkṛtam

7.2,32.15ab

स्वाकारसदृशेनैव नालेन च समन्वितम्

svākārasadṛśenaiva nālena ca samanvitam

7.2,32.15cd

तादृशे स्वर्णनिर्माणे कंदे सम्यग्विधानतः

tādṛśe svarṇanirmāṇe kaṃde samyagvidhānataḥ

7.2,32.16ab

तत्राणिमादिकं सर्वं संकल्प्य मनसा पुनः

tatrāṇimādikaṃ sarvaṃ saṃkalpya manasā punaḥ

7.2,32.16cd

रत्नजं वाथ सौवर्णं स्फटिकं वा सलक्षणम्

ratnajaṃ vātha sauvarṇaṃ sphaṭikaṃ vā salakṣaṇam

7.2,32.16ef

लिङ्गं सवेदिकं चैव स्थापयित्वा विधानतः

liṅgaṃ savedikaṃ caiva sthāpayitvā vidhānataḥ

7.2,32.17ab

तत्रावाह्य यजेद्देवं सांबं सगणमव्ययम्

tatrāvāhya yajeddevaṃ sāṃbaṃ sagaṇamavyayam

7.2,32.17cd

तत्र माहेश्वरी कल्प्या मूर्तिर्मूर्तिमतः प्रभोः

tatra māheśvarī kalpyā mūrtirmūrtimataḥ prabhoḥ

7.2,32.18ab

1 गोरिति शेषः 587अ चतुर्भुजा चतुर्वक्त्रा सर्वाभरणभूषिता

1 goriti śeṣaḥ 587a caturbhujā caturvaktrā sarvābharaṇabhūṣitā

7.2,32.18cd

शार्दूलचर्मवसना किंचिद्विहसितानना

śārdūlacarmavasanā kiṃcidvihasitānanā

7.2,32.19ab

वरदाभयहस्ता च मृगटंकधरा तथा

varadābhayahastā ca mṛgaṭaṃkadharā tathā

7.2,32.19cd

अथ वाष्टभुजा चिंत्या चिंतकस्य यथारुचि

atha vāṣṭabhujā ciṃtyā ciṃtakasya yathāruci

7.2,32.20ab

तदा त्रिशूलपरशुखड्गवज्राणि दक्षिणे

tadā triśūlaparaśukhaḍgavajrāṇi dakṣiṇe

7.2,32.20cd

वामे पाशांकुशौ तद्वत्खेटं नागं च बिभ्रती

vāme pāśāṃkuśau tadvatkheṭaṃ nāgaṃ ca bibhratī

7.2,32.21ab

बालार्कसदृशप्रख्या प्रतिवक्त्रं त्रिलोचना

bālārkasadṛśaprakhyā prativaktraṃ trilocanā

7.2,32.21cd

तस्याः पूर्वमुखं सौम्यं स्वाकारसदृशप्रभम्

tasyāḥ pūrvamukhaṃ saumyaṃ svākārasadṛśaprabham

7.2,32.22ab

दक्षिणं नीलजीमूतसदृशं घोरदर्शनम्

dakṣiṇaṃ nīlajīmūtasadṛśaṃ ghoradarśanam

7.2,32.22cd

उत्तरं विद्रुमप्रख्यं नीलालकविभूषितम्

uttaraṃ vidrumaprakhyaṃ nīlālakavibhūṣitam

7.2,32.23ab

पश्चिमं पूर्णचंद्राभं सौम्यमिंदुकलाधरम्

paścimaṃ pūrṇacaṃdrābhaṃ saumyamiṃdukalādharam

7.2,32.23cd

तदंकमंडलारूढा शक्तिर्माहेश्वरी परा

tadaṃkamaṃḍalārūḍhā śaktirmāheśvarī parā

7.2,32.24ab

महालक्ष्मीरिति ख्याता श्यामा सर्वमनोहरा

mahālakṣmīriti khyātā śyāmā sarvamanoharā

7.2,32.24cd

मूर्तिं कृत्वैवमाकारां सकलीकृत्य च क्रमात्

mūrtiṃ kṛtvaivamākārāṃ sakalīkṛtya ca kramāt

7.2,32.25ab

मूर्तिमंतमथावाह्य यजेत्परमकारणम्

mūrtimaṃtamathāvāhya yajetparamakāraṇam

7.2,32.25cd

स्नानार्थे कल्पयेत्तत्र पञ्चगव्यं तु कापिलम्

snānārthe kalpayettatra pañcagavyaṃ tu kāpilam

7.2,32.26ab

पञ्चामृतं च पूर्णानि बीजानि च विशेषतः

pañcāmṛtaṃ ca pūrṇāni bījāni ca viśeṣataḥ

7.2,32.26cd

पुरस्तान्मण्डलं कृत्वा रत्नचूर्णाद्यलंकृतम्

purastānmaṇḍalaṃ kṛtvā ratnacūrṇādyalaṃkṛtam

7.2,32.27ab

कर्णिकायां प्रविन्यस्येदीशानकलशं पुनः

karṇikāyāṃ pravinyasyedīśānakalaśaṃ punaḥ

7.2,32.27cd

सद्यादिकलशान्पश्चात्परितस्तस्य कल्पयेत्

sadyādikalaśānpaścātparitastasya kalpayet

7.2,32.28ab

ततो विद्येशकलशानष्टौ पूर्वादिवत्क्रमात्

tato vidyeśakalaśānaṣṭau pūrvādivatkramāt

7.2,32.28cd

तीर्थाम्बुपूरितान्कृत्वा सूत्रेणावेष्ट्य पूर्ववत्

tīrthāmbupūritānkṛtvā sūtreṇāveṣṭya pūrvavat

7.2,32.29ab

पुण्यद्रव्याणि निक्षिप्य समन्त्रं सविधानकम्

puṇyadravyāṇi nikṣipya samantraṃ savidhānakam

7.2,32.29cd

दुकूलाद्येन वस्त्रेण समाच्छाद्य समंततः

dukūlādyena vastreṇa samācchādya samaṃtataḥ

7.2,32.30ab

सर्वत्र मंत्रं विन्यस्य तत्तन्मंत्रपुरस्सरम्

sarvatra maṃtraṃ vinyasya tattanmaṃtrapurassaram

7.2,32.30cd

स्नानकाले तु संप्राप्ते सर्वमङ्गलनिस्वनैः

snānakāle tu saṃprāpte sarvamaṅgalanisvanaiḥ

7.2,32.31ab

पञ्चगव्यादिभिश्चैव स्नापयेत्परमेश्वरम्

pañcagavyādibhiścaiva snāpayetparameśvaram

7.2,32.31cd

ततः कुशोदकाद्यानि स्वर्णरत्नोदकान्यपि

tataḥ kuśodakādyāni svarṇaratnodakānyapi

7.2,32.32ab

गंधपुष्पादिसिद्धानि मन्त्रसिद्धानि च क्रमात्

gaṃdhapuṣpādisiddhāni mantrasiddhāni ca kramāt

7.2,32.32cd

उद्धृत्योद्धृत्य मन्त्रेण तैस्तैस्स्नाप्य महेश्वरम्

uddhṛtyoddhṛtya mantreṇa taistaissnāpya maheśvaram

7.2,32.33ab

गंधं पुष्पादिदीपांश्च पूजाकर्म समाचरेत्

gaṃdhaṃ puṣpādidīpāṃśca pūjākarma samācaret

7.2,32.33cd

पलावरः स्यादालेप एकादशपलोत्तरः

palāvaraḥ syādālepa ekādaśapalottaraḥ

7.2,32.34ab

सुवर्णरत्नपुष्पाणि शुभानि सुरभीणि च

suvarṇaratnapuṣpāṇi śubhāni surabhīṇi ca

7.2,32.34cd

नीलोत्पलाद्युत्पलानि बिल्वपत्राण्यनेकशः

nīlotpalādyutpalāni bilvapatrāṇyanekaśaḥ

7.2,32.35ab

कमलानि च रक्तानि श्वेतान्यपि च शंभवे

kamalāni ca raktāni śvetānyapi ca śaṃbhave

7.2,32.35cd

कृष्णागुरूद्भवो धूपः सकर्पूराज्यगुग्गुलः

kṛṣṇāgurūdbhavo dhūpaḥ sakarpūrājyaguggulaḥ

7.2,32.36ab

कपिलाघृतसंसिद्धा दीपाः कर्पूरवर्तिजाः

kapilāghṛtasaṃsiddhā dīpāḥ karpūravartijāḥ

7.2,32.36cd

पञ्चब्रह्मषडंगानि पूज्यान्यावरणानि च

pañcabrahmaṣaḍaṃgāni pūjyānyāvaraṇāni ca

7.2,32.37ab

नैवेद्यः पयसा सिद्धः स गुडाज्यो महाचरुः

naivedyaḥ payasā siddhaḥ sa guḍājyo mahācaruḥ

7.2,32.37cd

पाटलोत्पलपद्माद्यैः पानीयं च सुगन्धितम्

pāṭalotpalapadmādyaiḥ pānīyaṃ ca sugandhitam

7.2,32.38ab

पञ्चसौगंधिकोपेतं तांबूलं च सुसंस्कृतम्

pañcasaugaṃdhikopetaṃ tāṃbūlaṃ ca susaṃskṛtam

7.2,32.38cd

सुवर्णरत्नसिद्धानि भूषणानि विशेषतः

suvarṇaratnasiddhāni bhūṣaṇāni viśeṣataḥ

7.2,32.39ab

587ब् वासांसि च विचित्राणि सूक्ष्माणि च नवानि च

587b vāsāṃsi ca vicitrāṇi sūkṣmāṇi ca navāni ca

7.2,32.39cd

दर्शनीयानि देयानि गानवाद्यादिभिस्सह

darśanīyāni deyāni gānavādyādibhissaha

7.2,32.40ab

जपश्च मूलमंत्रस्य लक्षः परमसंख्यया

japaśca mūlamaṃtrasya lakṣaḥ paramasaṃkhyayā

7.2,32.40cd

एकावरा त्र्युत्तरा च पूजा फलवशादिह

ekāvarā tryuttarā ca pūjā phalavaśādiha

7.2,32.41ab

दशसंख्यावरो होमः प्रतिद्रव्यं शतोत्तरः

daśasaṃkhyāvaro homaḥ pratidravyaṃ śatottaraḥ

7.2,32.41cd

घोररूपश्शिवश्चिंत्यो मारणोच्चाटनादिषु

ghorarūpaśśivaściṃtyo māraṇoccāṭanādiṣu

7.2,32.42ab

शिवलिंगे शिवाग्नौ च ह्यन्यासु प्रतिमासु च

śivaliṃge śivāgnau ca hyanyāsu pratimāsu ca

7.2,32.42cd

चिंत्यस्सौम्यतनुश्शंभुः कार्ये शांतिकपौष्टिके

ciṃtyassaumyatanuśśaṃbhuḥ kārye śāṃtikapauṣṭike

7.2,32.43ab

आयसौ स्रुक्स्रुवौ कार्यौ मारणादिषु कर्मसु

āyasau sruksruvau kāryau māraṇādiṣu karmasu

7.2,32.43cd

तदन्यत्र तु सौवर्णौ शांतिकाद्येषु कृत्स्नशः

tadanyatra tu sauvarṇau śāṃtikādyeṣu kṛtsnaśaḥ

7.2,32.44ab

दूर्वया घृतगोक्षीरमिश्रया मधुना तथा

dūrvayā ghṛtagokṣīramiśrayā madhunā tathā

7.2,32.44cd

चरुणा सघृतेनैव केवलं पयसापि वा

caruṇā saghṛtenaiva kevalaṃ payasāpi vā

7.2,32.45ab

जुहुयान्मृत्युविजये तिलै रोगोपशांतये

juhuyānmṛtyuvijaye tilai rogopaśāṃtaye

7.2,32.45cd

घृतेन पयसा चैव कमलैर्वाथ केवलैः

ghṛtena payasā caiva kamalairvātha kevalaiḥ

7.2,32.46ab

समृद्धिकामो जुहुयान्महादारिद्र्यशांतये

samṛddhikāmo juhuyānmahādāridryaśāṃtaye

7.2,32.46cd

जातीपुष्पेण वश्यार्थी जुहुयात्सघृतेन तु

jātīpuṣpeṇa vaśyārthī juhuyātsaghṛtena tu

7.2,32.47ab

घृतेन करवीरैश्च कुर्यादाकर्षणं द्विजः

ghṛtena karavīraiśca kuryādākarṣaṇaṃ dvijaḥ

7.2,32.47cd

तैलेनोच्चाटनं कुर्यात्स्तंभनं मधुना पुनः

tailenoccāṭanaṃ kuryātstaṃbhanaṃ madhunā punaḥ

7.2,32.48ab

स्तंभनं सर्षपेणापि लशुनेन तु पातनम्

staṃbhanaṃ sarṣapeṇāpi laśunena tu pātanam

7.2,32.48cd

ताडनं रुधिरेण स्यात्खरस्योष्ट्रस्य चोभयोः

tāḍanaṃ rudhireṇa syātkharasyoṣṭrasya cobhayoḥ

7.2,32.49ab

मारणोच्चाटने कुर्याद्रोहिबीजैस्तिलान्वितैः

māraṇoccāṭane kuryādrohibījaistilānvitaiḥ

7.2,32.49cd

विद्वेषणं च तैलेन कुर्याल्लांगलकस्य तु

vidveṣaṇaṃ ca tailena kuryāllāṃgalakasya tu

7.2,32.50ab

बंधनं रोहिबीजेन सेनास्तंभनमेव च

baṃdhanaṃ rohibījena senāstaṃbhanameva ca

7.2,32.50cd

रक्तसर्षपसंमिश्रैर्होमद्रव्यैरशेषतः

raktasarṣapasaṃmiśrairhomadravyairaśeṣataḥ

7.2,32.51ab

हस्तयंत्रोद्भवैस्तैलैर्जुहुयादाभिचारिके

hastayaṃtrodbhavaistailairjuhuyādābhicārike

7.2,32.51cd

कटुकीतुषसंयुक्तैः कार्पासास्थिभिरेव च

kaṭukītuṣasaṃyuktaiḥ kārpāsāsthibhireva ca

7.2,32.52ab

सर्षपैस्तैलसंमिश्रैर्जुहुयादाभिचारिके

sarṣapaistailasaṃmiśrairjuhuyādābhicārike

7.2,32.52cd

ज्वरोपशांतिदं क्षीरं सौभाग्यफलदं तथा

jvaropaśāṃtidaṃ kṣīraṃ saubhāgyaphaladaṃ tathā

7.2,32.53ab

सर्वसिद्धिकरो होमः क्षौद्राज्यदधिभिर्युतैः

sarvasiddhikaro homaḥ kṣaudrājyadadhibhiryutaiḥ

7.2,32.53cd

क्षीरेण तंदुलैश्चैव चरुणा केवलेन वा

kṣīreṇa taṃdulaiścaiva caruṇā kevalena vā

7.2,32.54ab

शांतिकं पौष्टिकं वापि सप्तभिः समिदादिभिः

śāṃtikaṃ pauṣṭikaṃ vāpi saptabhiḥ samidādibhiḥ

7.2,32.54cd

द्रव्यैर्विशेषतो होमे वश्यमाकर्षणं तथा

dravyairviśeṣato home vaśyamākarṣaṇaṃ tathā

7.2,32.55ab

वश्यमाकर्षणं चैव श्रीपदं च विशेषतः

vaśyamākarṣaṇaṃ caiva śrīpadaṃ ca viśeṣataḥ

7.2,32.55cd

बिल्वपत्रैस्तु हवनं शत्रोर्विजयदं तथा

bilvapatraistu havanaṃ śatrorvijayadaṃ tathā

7.2,32.56ab

समिधः शांतिकार्येषु पालाशखदिरादिकाः

samidhaḥ śāṃtikāryeṣu pālāśakhadirādikāḥ

7.2,32.56cd

करवीरार्कजाः क्रौर्ये कण्टकिन्यश्च विग्रहे

karavīrārkajāḥ kraurye kaṇṭakinyaśca vigrahe

7.2,32.57ab

प्रशांतः शांतिकं कुर्यात्पौष्टिकं च विशेषतः

praśāṃtaḥ śāṃtikaṃ kuryātpauṣṭikaṃ ca viśeṣataḥ

7.2,32.57cd

निर्घृणः क्रुद्धचित्तस्तु प्रकुर्यादाभिचारिकम्

nirghṛṇaḥ kruddhacittastu prakuryādābhicārikam

7.2,32.58ab

अतीवदुरवस्थायां प्रतीकारांतरं न चेत्

atīvaduravasthāyāṃ pratīkārāṃtaraṃ na cet

7.2,32.58cd

आततायिनमुद्दिश्य प्रकुर्यादाभिचारिकम्

ātatāyinamuddiśya prakuryādābhicārikam

7.2,32.59ab

स्वराष्ट्रपतिमुद्दिश्य न कुर्यादाभिचारिकम्

svarāṣṭrapatimuddiśya na kuryādābhicārikam

7.2,32.59cd

यद्यास्तिकस्सुधर्मिष्ठो मान्यो वा यो ऽपि कोपि वा

yadyāstikassudharmiṣṭho mānyo vā yo 'pi kopi vā

7.2,32.60ab

तमुद्दिश्यापि नो कुर्यादाततायिनमप्युत

tamuddiśyāpi no kuryādātatāyinamapyuta

7.2,32.60cd

मनसा कर्मणा वाचा यो ऽपि कोपि शिवाश्रितः

manasā karmaṇā vācā yo 'pi kopi śivāśritaḥ

7.2,32.61ab

588अ स्वराष्ट्रपतिमुद्दिश्य शिवा श्रितमथापि वा

588a svarāṣṭrapatimuddiśya śivā śritamathāpi vā

7.2,32.61cd

कृत्वाभिचारिकं कर्म सद्यो विनिपतेन्नरः

kṛtvābhicārikaṃ karma sadyo vinipatennaraḥ

7.2,32.62ab

स्वराष्ट्रपालकं तस्माच्छिवभक्तं च कञ्चन

svarāṣṭrapālakaṃ tasmācchivabhaktaṃ ca kañcana

7.2,32.62cd

न हिंस्यादभिचाराद्यैर्यदीच्छेत्सुखमात्मनः

na hiṃsyādabhicārādyairyadīcchetsukhamātmanaḥ

7.2,32.63ab

अन्यं कमपि चोद्दिश्य कृत्वा वै मारणादिकम्

anyaṃ kamapi coddiśya kṛtvā vai māraṇādikam

7.2,32.63cd

पश्चात्तापेन संयुक्तः प्रायश्चित्तं समाचरेत्

paścāttāpena saṃyuktaḥ prāyaścittaṃ samācaret

7.2,32.64ab

बाणलिंगे ऽपि वा कुर्यान्निर्धनो धनवानपि

bāṇaliṃge 'pi vā kuryānnirdhano dhanavānapi

7.2,32.64cd

स्वयंभूते ऽथ वा लिंगे आर्षके वैदिके ऽपि वा

svayaṃbhūte 'tha vā liṃge ārṣake vaidike 'pi vā

7.2,32.65ab

अभावे हेमरत्नानामशक्तौ च तदर्जने

abhāve hemaratnānāmaśaktau ca tadarjane

7.2,32.65cd

मनसैवाचरेदेतद्द्रव्यैर्वा प्रतिरूपकैः

manasaivācaredetaddravyairvā pratirūpakaiḥ

7.2,32.66ab

क्वचिदंशे तु यः शक्तस्त्वशक्तः क्वचिदंशके

kvacidaṃśe tu yaḥ śaktastvaśaktaḥ kvacidaṃśake

7.2,32.66cd

सो ऽपि शक्त्यनुसारेण कुर्वंश्चेत्फलमृच्छति

so 'pi śaktyanusāreṇa kurvaṃścetphalamṛcchati

7.2,32.67ab

कर्मण्यनुष्ठिते ऽप्यस्मिन्फलं यत्र न दृश्यते

karmaṇyanuṣṭhite 'pyasminphalaṃ yatra na dṛśyate

7.2,32.67cd

द्विस्त्रिर्वावर्तयेत्तत्र सर्वथा दृश्यते फलम्

dvistrirvāvartayettatra sarvathā dṛśyate phalam

7.2,32.68ab

पूजोपयुक्तं यद्द्रव्यं हेमरत्नाद्यनुत्तमम्

pūjopayuktaṃ yaddravyaṃ hemaratnādyanuttamam

7.2,32.68cd

तत्सर्वं गुरवे दद्याद्दक्षिणां च ततः पृथक्

tatsarvaṃ gurave dadyāddakṣiṇāṃ ca tataḥ pṛthak

7.2,32.69ab

स चेन्नेच्छति तत्सर्वं शिवाय विनिवेदयेत्

sa cennecchati tatsarvaṃ śivāya vinivedayet

7.2,32.69cd

अथवा शिवभक्तेभ्यो नान्येभ्यस्तु प्रदीयते

athavā śivabhaktebhyo nānyebhyastu pradīyate

7.2,32.70ab

यः स्वयं साधयेच्छक्त्या गुर्वादिनिरपेक्षया

yaḥ svayaṃ sādhayecchaktyā gurvādinirapekṣayā

7.2,32.70cd

सो ऽप्येवमाचरेदत्र न गृह्णीयात्स्वयं पुनः

so 'pyevamācaredatra na gṛhṇīyātsvayaṃ punaḥ

7.2,32.71ab

स्वयं गृह्णाति यो लोभात्पूजांगद्रव्यमुत्तमम्

svayaṃ gṛhṇāti yo lobhātpūjāṃgadravyamuttamam

7.2,32.71cd

कांक्षितं न लभेन्मूढो नात्र कार्या विचारणा

kāṃkṣitaṃ na labhenmūḍho nātra kāryā vicāraṇā

7.2,32.72ab

अर्चितं यत्तु तल्लिंगं गृह्णीयाद्वा नवा स्वयम्

arcitaṃ yattu talliṃgaṃ gṛhṇīyādvā navā svayam

7.2,32.72cd

गृह्णीयाद्यदि तन्नित्यं स्वयं वान्यो ऽपि वार्चयेत्

gṛhṇīyādyadi tannityaṃ svayaṃ vānyo 'pi vārcayet

7.2,32.73ab

यथोक्तमेव कर्मैतदाचरेद्यो ऽनपायतः

yathoktameva karmaitadācaredyo 'napāyataḥ

7.2,32.73cd

फलं व्यभिचरेन्नैवमित्यतः किं प्ररोचकम्

phalaṃ vyabhicarennaivamityataḥ kiṃ prarocakam

7.2,32.74ab

तथाप्युद्देशतो वक्ष्ये कर्मणः सिद्धिमुत्तमम्

tathāpyuddeśato vakṣye karmaṇaḥ siddhimuttamam

7.2,32.74cd

अपि शत्रुभिराक्रांतो व्याधिभिर्वाप्यनेकशः

api śatrubhirākrāṃto vyādhibhirvāpyanekaśaḥ

7.2,32.75ab

मृत्योरास्यगतश्चापि मुच्यते निरपायतः

mṛtyorāsyagataścāpi mucyate nirapāyataḥ

7.2,32.75cd

पूजायते ऽतिकृपणो रिक्तो वैश्रवणायते

pūjāyate 'tikṛpaṇo rikto vaiśravaṇāyate

7.2,32.76ab

कामायते विरूपो ऽपि वृद्धो ऽपि तरुणायते

kāmāyate virūpo 'pi vṛddho 'pi taruṇāyate

7.2,32.76cd

शत्रुर्मित्रायते सद्यो विरोधी किंकरायते

śatrurmitrāyate sadyo virodhī kiṃkarāyate

7.2,32.77ab

विषायते यदमृतं विषमप्यमृतायते

viṣāyate yadamṛtaṃ viṣamapyamṛtāyate

7.2,32.77cd

स्थलायते समुद्रो ऽपि स्थलमप्यर्णवायते

sthalāyate samudro 'pi sthalamapyarṇavāyate

7.2,32.78ab

महीधरायते श्वभ्रं स च श्वभ्रायते गिरिः

mahīdharāyate śvabhraṃ sa ca śvabhrāyate giriḥ

7.2,32.78cd

पद्माकरायते वह्निः सरो वैश्वानरायते

padmākarāyate vahniḥ saro vaiśvānarāyate

7.2,32.79ab

वनायते यदुद्यानं तदुद्यानायते वनम्

vanāyate yadudyānaṃ tadudyānāyate vanam

7.2,32.79cd

सिंहायते मृगः क्षुद्रः सिंहः क्रीडामृगायते

siṃhāyate mṛgaḥ kṣudraḥ siṃhaḥ krīḍāmṛgāyate

7.2,32.80ab

स्त्रियो ऽभिसारिकायन्ते लक्ष्मीः सुचरितायते

striyo 'bhisārikāyante lakṣmīḥ sucaritāyate

7.2,32.80cd

स्वैरप्रेष्यायते वाणी कीर्तिस्तु गणिकायते

svairapreṣyāyate vāṇī kīrtistu gaṇikāyate

7.2,32.81ab

स्वैराचारायते मेधा वज्रसूचीयते मनः

svairācārāyate medhā vajrasūcīyate manaḥ

7.2,32.81cd

महावातायते शक्तिर्बलं मत्तगजायते

mahāvātāyate śaktirbalaṃ mattagajāyate

7.2,32.82ab

588ब् स्तम्भायते समुद्योगैः शत्रुपक्षे स्थिता क्रिया

588b stambhāyate samudyogaiḥ śatrupakṣe sthitā kriyā

7.2,32.82cd

शत्रुपक्षायते ऽरीणां सर्व एव सुहृज्जनः

śatrupakṣāyate 'rīṇāṃ sarva eva suhṛjjanaḥ

7.2,32.83ab

शत्रवः कुणपायन्ते जीवन्तोपि सबांधवाः

śatravaḥ kuṇapāyante jīvantopi sabāṃdhavāḥ

7.2,32.83cd

आपन्नो ऽपि गतारिष्टः स्वयं खल्वमृतायते

āpanno 'pi gatāriṣṭaḥ svayaṃ khalvamṛtāyate

7.2,32.84ab

रसाय नायते नित्यमपथ्यमपि सेवितम्

rasāya nāyate nityamapathyamapi sevitam

7.2,32.84cd

अनिशं क्रियमाणापि रतिस्त्वभिनवायते

aniśaṃ kriyamāṇāpi ratistvabhinavāyate

7.2,32.85ab

अनागतादिकं सर्वं करस्थामलकायते

anāgatādikaṃ sarvaṃ karasthāmalakāyate

7.2,32.85cd

यादृच्छिकफलायन्ते सिद्धयो ऽप्यणिमादयः

yādṛcchikaphalāyante siddhayo 'pyaṇimādayaḥ

7.2,32.86ab

बहुनात्र किमुक्तेन सर्वकामार्थसिद्धिषु

bahunātra kimuktena sarvakāmārthasiddhiṣu

7.2,32.86cd

अस्मिन्कर्मणि निर्वृत्ते त्वनवाप्यं न विद्यते

asminkarmaṇi nirvṛtte tvanavāpyaṃ na vidyate

Chapter 7.2.33

7.2,33.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे ऐहिकसिद्धिकर्मवर्णनं नाम द्वात्रिंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच अतः परं प्रवक्ष्यामि केवलामुष्मिकं विधिम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe aihikasiddhikarmavarṇanaṃ nāma dvātriṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca ataḥ paraṃ pravakṣyāmi kevalāmuṣmikaṃ vidhim

7.2,33.1cd

नैतेन सदृशं किंचित्कर्मास्ति भुवनत्रये

naitena sadṛśaṃ kiṃcitkarmāsti bhuvanatraye

7.2,33.2ab

पुण्यातिशयसंयुक्तः सर्वैर्देवैरनुष्ठितः

puṇyātiśayasaṃyuktaḥ sarvairdevairanuṣṭhitaḥ

7.2,33.2cd

ब्रह्मणा विष्णुना चैव रुद्रेण च विशेषतः

brahmaṇā viṣṇunā caiva rudreṇa ca viśeṣataḥ

7.2,33.3ab

इंद्रादिलोकपारैश्च सूर्याद्यैर्नवभिर्ग्रहैः

iṃdrādilokapāraiśca sūryādyairnavabhirgrahaiḥ

7.2,33.3cd

विश्वामित्रवसिष्ठाद्यैर्ब्रह्मविद्भिर्महर्षिभिः

viśvāmitravasiṣṭhādyairbrahmavidbhirmaharṣibhiḥ

7.2,33.4ab

श्वेतागस्त्यदधीचाद्यैरस्माभिश्च शिवाश्रितैः

śvetāgastyadadhīcādyairasmābhiśca śivāśritaiḥ

7.2,33.4cd

नंदीश्वरमहाकालभृंगीशाद्यैर्गणेश्वरैः

naṃdīśvaramahākālabhṛṃgīśādyairgaṇeśvaraiḥ

7.2,33.5ab

पातालवासिभिर्दैत्यैः शेषाद्यैश्च महोरगैः

pātālavāsibhirdaityaiḥ śeṣādyaiśca mahoragaiḥ

7.2,33.5cd

सिद्धैर्यक्षैश्च गंधर्वै रक्षोभूतपिशाचकैः

siddhairyakṣaiśca gaṃdharvai rakṣobhūtapiśācakaiḥ

7.2,33.6ab

स्वंस्वं पदमनुप्राप्तं सर्वैरयमनुष्ठितः

svaṃsvaṃ padamanuprāptaṃ sarvairayamanuṣṭhitaḥ

7.2,33.6cd

अनेन विधिना सर्वे देवा देवत्वमागताः

anena vidhinā sarve devā devatvamāgatāḥ

7.2,33.7ab

ब्रह्मा ब्रह्मत्वमापन्नो विष्णुर्विष्णुत्वमागतः

brahmā brahmatvamāpanno viṣṇurviṣṇutvamāgataḥ

7.2,33.7cd

रुद्रो रुद्रत्वमापन्न इंद्रश्चेन्द्रत्वमागतः

rudro rudratvamāpanna iṃdraścendratvamāgataḥ

7.2,33.8ab

गणेशश्च गणेशत्वमनेन विधिना गतः

gaṇeśaśca gaṇeśatvamanena vidhinā gataḥ

7.2,33.8cd

सितचंदनतोयेन लिंगं स्नाप्य शिवं शिवाम्

sitacaṃdanatoyena liṃgaṃ snāpya śivaṃ śivām

7.2,33.8ef

श्वेतैर्विकसितैः पद्मैः संपूज्य प्रणिपत्य च

śvetairvikasitaiḥ padmaiḥ saṃpūjya praṇipatya ca

7.2,33.9ab

तत्र पद्मासनं रम्यं कृत्वा लक्षणसंयुतम्

tatra padmāsanaṃ ramyaṃ kṛtvā lakṣaṇasaṃyutam

7.2,33.9cd

विभवे सति हेमाद्यै रत्नाद्यैर्वा स्वशक्तितः

vibhave sati hemādyai ratnādyairvā svaśaktitaḥ

7.2,33.10ab

मध्ये केसरजालास्य स्थाप्य लिंगं कनीयसम्

madhye kesarajālāsya sthāpya liṃgaṃ kanīyasam

7.2,33.10cd

अंगुष्ठप्रतिमं रम्यं सर्वगन्धमयं शुभम्

aṃguṣṭhapratimaṃ ramyaṃ sarvagandhamayaṃ śubham

7.2,33.11ab

दक्षिणे स्थापयित्वा तु बिल्वपत्रैः समर्चयेत्

dakṣiṇe sthāpayitvā tu bilvapatraiḥ samarcayet

7.2,33.11cd

अगुरुं दक्षिणे पार्श्वे पश्चिमे तु मनःशिलाम्

aguruṃ dakṣiṇe pārśve paścime tu manaḥśilām

7.2,33.12ab

उत्तरे चंदनं दद्याद्धरितालं तु पूर्वतः

uttare caṃdanaṃ dadyāddharitālaṃ tu pūrvataḥ

7.2,33.12cd

सुगन्धैः कुसुमै रम्यैर्विचित्रैश्चापि पूजयेत्

sugandhaiḥ kusumai ramyairvicitraiścāpi pūjayet

7.2,33.13ab

धूपं कृष्णागुरुं दद्यात्सर्वतश्च सगुग्गुलम्

dhūpaṃ kṛṣṇāguruṃ dadyātsarvataśca saguggulam

7.2,33.13cd

वासांसि चातिसूक्ष्माणि विकाशानि निवेदयेत्

vāsāṃsi cātisūkṣmāṇi vikāśāni nivedayet

7.2,33.14ab

पायसं घृतसंमिश्रं घृतदीपांश्च दापयेत्

pāyasaṃ ghṛtasaṃmiśraṃ ghṛtadīpāṃśca dāpayet

7.2,33.14cd

सर्वं निवेद्य मन्त्रेण ततो गच्छेत्प्रदक्षिणाम्

sarvaṃ nivedya mantreṇa tato gacchetpradakṣiṇām

7.2,33.15ab

प्रणम्य भक्त्या देवेशं स्तुत्वा चान्ते क्षमापयेत्

praṇamya bhaktyā deveśaṃ stutvā cānte kṣamāpayet

7.2,33.15cd

सर्वोपहारसंमिश्रं ततो लिंगं निवेदयेत्

sarvopahārasaṃmiśraṃ tato liṃgaṃ nivedayet

7.2,33.16ab

शिवाय शिवमन्त्रेण दक्षिणामूर्तिमाश्रितः

śivāya śivamantreṇa dakṣiṇāmūrtimāśritaḥ

7.2,33.16cd

एवं यो ऽर्चयते नित्यं पञ्चगन्धमयं शुभम्

evaṃ yo 'rcayate nityaṃ pañcagandhamayaṃ śubham

7.2,33.17ab

589अ सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

589a sarvapāpavinirmuktaḥ śivaloke mahīyate

7.2,33.17cd

एतद्व्रतोत्तमं गुह्यं शिवलिंगमहाव्रतम्

etadvratottamaṃ guhyaṃ śivaliṃgamahāvratam

7.2,33.18ab

भक्तस्य ते समाख्यातं न देयं यस्य कस्यचित्

bhaktasya te samākhyātaṃ na deyaṃ yasya kasyacit

7.2,33.18cd

देयं च शिवभक्तेभ्यः शिवेन कथितं पुरा

deyaṃ ca śivabhaktebhyaḥ śivena kathitaṃ purā

Chapter 7.2.34

7.2,34.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे आमुष्मिककर्मविधिवर्णनं नाम त्रयस्त्रिंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच नित्यनैमित्तिकात्काम्याद्या सिद्धिरिह कीर्तिता

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe āmuṣmikakarmavidhivarṇanaṃ nāma trayastriṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca nityanaimittikātkāmyādyā siddhiriha kīrtitā

7.2,34.1cd

सा सर्वा लभ्येत सद्यो लिंगबेरप्रतिष्ठया

sā sarvā labhyeta sadyo liṃgaberapratiṣṭhayā

7.2,34.2ab

सर्वो लिंगमयो लोकस्सर्वं लिंगे प्रतिष्ठितम्

sarvo liṃgamayo lokassarvaṃ liṃge pratiṣṭhitam

7.2,34.2cd

तस्मात्प्रतिष्ठिते लिंगे भवेत्सर्वं पतिष्ठितम्

tasmātpratiṣṭhite liṃge bhavetsarvaṃ patiṣṭhitam

7.2,34.3ab

ब्रह्मणा विष्णुना वापि रुद्रेणान्येन केन वा

brahmaṇā viṣṇunā vāpi rudreṇānyena kena vā

7.2,34.3cd

लिंगप्रतिष्ठामुत्सृज्य क्रियते स्वपदस्थितिः

liṃgapratiṣṭhāmutsṛjya kriyate svapadasthitiḥ

7.2,34.4ab

किमन्यदिह वक्तव्यं प्रतिष्ठां प्रति कारणम्

kimanyadiha vaktavyaṃ pratiṣṭhāṃ prati kāraṇam

7.2,34.4cd

पर्तिष्ठितं शिवेनापि लिंगं वैश्वेश्वरं यतः

partiṣṭhitaṃ śivenāpi liṃgaṃ vaiśveśvaraṃ yataḥ

7.2,34.5ab

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन परत्रेह च शर्मणे

tasmātsarvaprayatnena paratreha ca śarmaṇe

7.2,34.5cd

स्थापयेत्परमेशस्य लिंगं बेरमथापि वा

sthāpayetparameśasya liṃgaṃ beramathāpi vā

7.2,34.6ab

श्रीकृष्ण उवाच किमिदं लिंगमाख्यातं कथं लिंगी महेश्वरः

śrīkṛṣṇa uvāca kimidaṃ liṃgamākhyātaṃ kathaṃ liṃgī maheśvaraḥ

7.2,34.6cd

कथं च लिंगभावो ऽस्य कस्मादस्मिञ्छिवो ऽर्च्यते

kathaṃ ca liṃgabhāvo 'sya kasmādasmiñchivo 'rcyate

7.2,34.7ab

उपमन्युरुवाच अव्यक्तं लिंगमाख्यातं त्रिगुणप्रभवाप्ययम्

upamanyuruvāca avyaktaṃ liṃgamākhyātaṃ triguṇaprabhavāpyayam

7.2,34.7cd

अनाद्यनंतं विश्वस्य यदुपादानकारणम्

anādyanaṃtaṃ viśvasya yadupādānakāraṇam

7.2,34.8ab

तदेव मूलप्रकृतिर्माया च गगनात्मिका

tadeva mūlaprakṛtirmāyā ca gaganātmikā

7.2,34.8cd

तत एव समुत्पन्नं जगदेतच्चराचरम्

tata eva samutpannaṃ jagadetaccarācaram

7.2,34.9ab

अशुद्धं चैव शुद्धं यच्छुद्धाशुद्धं च तत्त्रिधा

aśuddhaṃ caiva śuddhaṃ yacchuddhāśuddhaṃ ca tattridhā

7.2,34.9cd

ततः शिवो महेशश्च रुद्रो विष्णुः पितामहः

tataḥ śivo maheśaśca rudro viṣṇuḥ pitāmahaḥ

7.2,34.10ab

भूतानि चेन्द्रियैर्जाता लीयन्ते ऽत्र शिवाज्ञया

bhūtāni cendriyairjātā līyante 'tra śivājñayā

7.2,34.10cd

अत एव शिवो लिंगो लिंगमाज्ञापयेद्यतः

ata eva śivo liṃgo liṃgamājñāpayedyataḥ

7.2,34.11ab

यतो न तदनाज्ञातं कार्याय प्रभवेत्स्वतः

yato na tadanājñātaṃ kāryāya prabhavetsvataḥ

7.2,34.11cd

ततो जातस्य विश्वस्य तत्रैव विलयो यतः

tato jātasya viśvasya tatraiva vilayo yataḥ

7.2,34.12ab

अनेन लिंगतां तस्य भवेन्नान्येन केनचित्

anena liṃgatāṃ tasya bhavennānyena kenacit

7.2,34.12cd

लिंगं च शिवयोर्देहस्ताभ्यां यस्मादधिष्ठितम्

liṃgaṃ ca śivayordehastābhyāṃ yasmādadhiṣṭhitam

7.2,34.13ab

अतस्तत्र शिवः साम्बो नित्यमेव समर्चयेत्

atastatra śivaḥ sāmbo nityameva samarcayet

7.2,34.13cd

लिंगवेदी महादेवी लिंगं साक्षान्महेश्वरः

liṃgavedī mahādevī liṃgaṃ sākṣānmaheśvaraḥ

7.2,34.14ab

तयोः संपूजनादेव स च सा च समर्चितौ

tayoḥ saṃpūjanādeva sa ca sā ca samarcitau

7.2,34.14cd

न तयोर्लिंगदेहत्वं विद्यते परमार्थतः

na tayorliṃgadehatvaṃ vidyate paramārthataḥ

7.2,34.15ab

यतस्त्वेतौ विशुद्धौ तौ देहस्तदुपचारतः

yatastvetau viśuddhau tau dehastadupacārataḥ

7.2,34.15cd

तदेव परमा शक्तिः शिवस्य परमात्मनः

tadeva paramā śaktiḥ śivasya paramātmanaḥ

7.2,34.16ab

शक्तिराज्ञां यदादत्ते प्रसूते तच्चराचरम्

śaktirājñāṃ yadādatte prasūte taccarācaram

7.2,34.16cd

न तस्य महिमा शक्यो वक्तुं वर्षशतैरपि

na tasya mahimā śakyo vaktuṃ varṣaśatairapi

7.2,34.17ab

येनादौ मोहितौ स्यातां ब्रह्मनारायणावपि

yenādau mohitau syātāṃ brahmanārāyaṇāvapi

7.2,34.17cd

पुरा त्रिभुवनस्यास्य प्रलये समुपस्थिते

purā tribhuvanasyāsya pralaye samupasthite

7.2,34.18ab

वारिशय्यागतो विष्णुः सुष्वापानाकुलः सुखम्

vāriśayyāgato viṣṇuḥ suṣvāpānākulaḥ sukham

7.2,34.18cd

589ब् यदृच्छया गतस्तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः

589b yadṛcchayā gatastatra brahmā lokapitāmahaḥ

7.2,34.19ab

ददर्श पुण्डरीकाक्षं स्वपन्तं तमनाकुलम्

dadarśa puṇḍarīkākṣaṃ svapantaṃ tamanākulam

7.2,34.19cd

मायया मोहितः शम्भोर्विष्णुमाह पितामहः

māyayā mohitaḥ śambhorviṣṇumāha pitāmahaḥ

7.2,34.20ab

कस्त्वं वदेत्यमर्षेण प्रहृत्योत्थाप्य माधवम्

kastvaṃ vadetyamarṣeṇa prahṛtyotthāpya mādhavam

7.2,34.20cd

स तु हस्तप्रहारेण तीव्रेणाभिहतः क्षणात्

sa tu hastaprahāreṇa tīvreṇābhihataḥ kṣaṇāt

7.2,34.21ab

प्रबुद्धोत्थाय शयनाद्ददर्श परमेष्ठिनम्

prabuddhotthāya śayanāddadarśa parameṣṭhinam

7.2,34.21cd

तमाह चांतस्संक्रुद्धः स्वयमक्रुद्धवद्धरिः

tamāha cāṃtassaṃkruddhaḥ svayamakruddhavaddhariḥ

7.2,34.22ab

कुतस्त्वमागतो वत्स कस्मात्त्वं व्याकुलो वद

kutastvamāgato vatsa kasmāttvaṃ vyākulo vada

7.2,34.22cd

इति विष्णुवचः श्रुत्वा प्रभुत्वगुणसूचकम्

iti viṣṇuvacaḥ śrutvā prabhutvaguṇasūcakam

7.2,34.23ab

रजसा बद्धवैरस्तं ब्रह्मा पुनरभाषत

rajasā baddhavairastaṃ brahmā punarabhāṣata

7.2,34.23cd

वत्सेति मां कुतो ब्रूषे गुरुः शिष्यमिवात्मनः

vatseti māṃ kuto brūṣe guruḥ śiṣyamivātmanaḥ

7.2,34.24ab

मां न जानासि किं नाथं प्रपञ्चो यस्य मे कृतिः

māṃ na jānāsi kiṃ nāthaṃ prapañco yasya me kṛtiḥ

7.2,34.24cd

त्रिधात्मानं विभज्येदं सृष्ट्वाथ परिपाल्यते

tridhātmānaṃ vibhajyedaṃ sṛṣṭvātha paripālyate

7.2,34.25ab

संहरामि नमे कश्चित्स्रष्टा जगति विद्यते

saṃharāmi name kaścitsraṣṭā jagati vidyate

7.2,34.25cd

इत्युक्ते सति सो ऽप्याह ब्रह्माणं विष्णुरव्ययः

ityukte sati so 'pyāha brahmāṇaṃ viṣṇuravyayaḥ

7.2,34.26ab

अहमेवादिकर्तास्य हर्ता च परिपालकः

ahamevādikartāsya hartā ca paripālakaḥ

7.2,34.26cd

भवानपि ममैवांगादवतीर्णः पुराव्ययात्

bhavānapi mamaivāṃgādavatīrṇaḥ purāvyayāt

7.2,34.27ab

मन्नियोगात्त्वमात्मानं त्रिधा कृत्वा जगत्त्रयम्

manniyogāttvamātmānaṃ tridhā kṛtvā jagattrayam

7.2,34.27cd

सृजस्यवसि चांते तत्पुनः प्रतिसृजस्यपि

sṛjasyavasi cāṃte tatpunaḥ pratisṛjasyapi

7.2,34.28ab

विस्मृतोसि जगन्नाथं नारायणमनामयम्

vismṛtosi jagannāthaṃ nārāyaṇamanāmayam

7.2,34.28cd

तवापि जनकं साक्षान्मामेवमवमन्यसे

tavāpi janakaṃ sākṣānmāmevamavamanyase

7.2,34.29ab

तवापराधो नास्त्यत्र भ्रांतोसि मम मायया

tavāparādho nāstyatra bhrāṃtosi mama māyayā

7.2,34.29cd

मत्प्रसादादियं भ्रांतिरपैष्यति तवाचिरात्

matprasādādiyaṃ bhrāṃtirapaiṣyati tavācirāt

7.2,34.30ab

शृणु सत्यं चतुर्वक्त्र सर्वदेवेश्वरो ह्यहम्

śṛṇu satyaṃ caturvaktra sarvadeveśvaro hyaham

7.2,34.30cd

कर्ता भर्ता च हर्ता च न मयास्ति समो विभुः

kartā bhartā ca hartā ca na mayāsti samo vibhuḥ

7.2,34.31ab

एवमेव विवादोभूद्ब्रह्मविष्ण्वोः परस्परम्

evameva vivādobhūdbrahmaviṣṇvoḥ parasparam

7.2,34.31cd

अभवच्च महायुद्धं भैरवं रोमहर्षणम्

abhavacca mahāyuddhaṃ bhairavaṃ romaharṣaṇam

7.2,34.32ab

मुष्टिभिर्न्निघ्नतोस्तीव्रं रजसा बद्धवैरयोः

muṣṭibhirnnighnatostīvraṃ rajasā baddhavairayoḥ

7.2,34.32cd

तयोर्दर्पापहाराय प्रबोधाय च देवयोः

tayordarpāpahārāya prabodhāya ca devayoḥ

7.2,34.33ab

मध्ये समाविरभवल्लिंगमैश्वरमद्भुतम्

madhye samāvirabhavalliṃgamaiśvaramadbhutam

7.2,34.33cd

ज्वालामालासहस्राढ्यमप्रमेयमनौपमम्

jvālāmālāsahasrāḍhyamaprameyamanaupamam

7.2,34.34ab

क्षयवृद्धिविनिर्मुक्तमादिमध्यांतवर्जितम्

kṣayavṛddhivinirmuktamādimadhyāṃtavarjitam

7.2,34.34cd

तस्य ज्वालासहस्रेण ब्रह्मविष्णू विमोहितौ

tasya jvālāsahasreṇa brahmaviṣṇū vimohitau

7.2,34.35ab

विसृज्य युद्धं किं त्वेतदित्यचिंतयतां तदा

visṛjya yuddhaṃ kiṃ tvetadityaciṃtayatāṃ tadā

7.2,34.35cd

न तयोस्तस्य याथात्म्यं प्रबुद्धमभवद्यदा

na tayostasya yāthātmyaṃ prabuddhamabhavadyadā

7.2,34.36ab

तदा समुद्यतौ स्यातां तस्याद्यंतं परीक्षितुम्

tadā samudyatau syātāṃ tasyādyaṃtaṃ parīkṣitum

7.2,34.37ab

तत्र हंसाकृतिर्ब्रह्मा विश्वतः पक्षसंयुतः

tatra haṃsākṛtirbrahmā viśvataḥ pakṣasaṃyutaḥ

7.2,34.37cd

मनोनिलजवो भूत्वा गतस्तूर्ध्वं प्रयत्नतः

manonilajavo bhūtvā gatastūrdhvaṃ prayatnataḥ

7.2,34.38ab

नारायणोपि विश्वात्मा लीलाञ्जनचयोपमम्

nārāyaṇopi viśvātmā līlāñjanacayopamam

7.2,34.38cd

वाराहममितं रूपमस्थाय गतवानधः

vārāhamamitaṃ rūpamasthāya gatavānadhaḥ

7.2,34.39ab

एवं वर्षसहस्रं तु त्वरन् विष्णुरधोगतः

evaṃ varṣasahasraṃ tu tvaran viṣṇuradhogataḥ

7.2,34.39cd

नापश्यदल्पमप्यस्य मूलं लिंगस्य सूकरः

nāpaśyadalpamapyasya mūlaṃ liṃgasya sūkaraḥ

7.2,34.40ab

तावत्कालं गतश्चोर्ध्वं तस्यांतं ज्ञातुमिच्छया

tāvatkālaṃ gataścordhvaṃ tasyāṃtaṃ jñātumicchayā

7.2,34.40cd

श्रांतोत्यंतमदृष्ट्वांतं पापताधः पितामहः

śrāṃtotyaṃtamadṛṣṭvāṃtaṃ pāpatādhaḥ pitāmahaḥ

7.2,34.41ab

590अ तथैव भगवान् विष्णुः श्रांतः संविग्नलोचनः

590a tathaiva bhagavān viṣṇuḥ śrāṃtaḥ saṃvignalocanaḥ

7.2,34.41cd

क्लेशेन महता तूर्णमधस्तादुत्थितो ऽभवत्

kleśena mahatā tūrṇamadhastādutthito 'bhavat

7.2,34.42ab

समागतावथान्योन्यं विस्मयस्मेरवीक्षणौ

samāgatāvathānyonyaṃ vismayasmeravīkṣaṇau

7.2,34.42cd

मायया मोहितौ शंभोः कृत्याकृत्यं न जग्मतुः

māyayā mohitau śaṃbhoḥ kṛtyākṛtyaṃ na jagmatuḥ

7.2,34.43ab

पृष्ठतः पार्श्वतस्तस्य चाग्रतश्च स्थितावुभौ

pṛṣṭhataḥ pārśvatastasya cāgrataśca sthitāvubhau

7.2,34.43cd

प्रणिपत्य किमात्मेदमित्यचिंतयतां तदा

praṇipatya kimātmedamityaciṃtayatāṃ tadā

Chapter 7.2.35

7.2,35.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे हरिविधिमोहवर्णनं नाम चतुस्त्रिंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच अथाविरभवत्तत्र सनादं शब्दलक्षणम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe harividhimohavarṇanaṃ nāma catustriṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca athāvirabhavattatra sanādaṃ śabdalakṣaṇam

7.2,35.1cd

ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ब्रह्मणः प्रतिपादकम्

omityekākṣaraṃ brahma brahmaṇaḥ pratipādakam

7.2,35.2ab

तदप्यविदितं तावद्ब्रह्मणा विष्णुना तथा

tadapyaviditaṃ tāvadbrahmaṇā viṣṇunā tathā

7.2,35.2cd

रजसा तमसा चित्तं तयोर्यस्मात्तिरस्कृतम्

rajasā tamasā cittaṃ tayoryasmāttiraskṛtam

7.2,35.3ab

तदा विभक्तमभवच्चतुर्धैकं तदक्षरम्

tadā vibhaktamabhavaccaturdhaikaṃ tadakṣaram

7.2,35.3cd

अ उ मेति त्रिमात्राभिः परस्ताच्चार्धमात्रया

a u meti trimātrābhiḥ parastāccārdhamātrayā

7.2,35.4ab

तत्राकारः श्रितो भागे ज्वलल्लिंगस्य दक्षिणे

tatrākāraḥ śrito bhāge jvalalliṃgasya dakṣiṇe

7.2,35.4cd

उकारश्चोत्तरे तद्वन्मकारस्तस्य मध्यतः

ukāraścottare tadvanmakārastasya madhyataḥ

7.2,35.5ab

अर्धमात्रात्मको नादः श्रूयते लिंगमूर्धनि

ardhamātrātmako nādaḥ śrūyate liṃgamūrdhani

7.2,35.5cd

विभक्ते ऽपि तदा तस्मिन्प्रणवे परमाक्षरे

vibhakte 'pi tadā tasminpraṇave paramākṣare

7.2,35.6ab

विभावार्थं च तौ देवौ न किंचिदवजग्मतुः

vibhāvārthaṃ ca tau devau na kiṃcidavajagmatuḥ

7.2,35.6cd

वेदात्मना तदाव्यक्तः प्रणवो विकृतिं गतः

vedātmanā tadāvyaktaḥ praṇavo vikṛtiṃ gataḥ

7.2,35.7ab

तत्राकारो ऋगभवदुकारो यजुरव्ययः

tatrākāro ṛgabhavadukāro yajuravyayaḥ

7.2,35.7cd

मकारस्साम संजातो नादस्त्वाथर्वणी श्रुतिः

makārassāma saṃjāto nādastvātharvaṇī śrutiḥ

7.2,35.8ab

ऋगयं स्थापयामास समासात्त्वर्थमात्मनः

ṛgayaṃ sthāpayāmāsa samāsāttvarthamātmanaḥ

7.2,35.8cd

रजोगुणेषु ब्रह्माणं मूर्तिष्वाद्यं क्रियास्वपि

rajoguṇeṣu brahmāṇaṃ mūrtiṣvādyaṃ kriyāsvapi

7.2,35.9ab

सृष्टिं लोकेषु पृथिवीं तत्त्वेष्वात्मानमव्ययम्

sṛṣṭiṃ lokeṣu pṛthivīṃ tattveṣvātmānamavyayam

7.2,35.9cd

कलाध्वनि निवृत्तिं च सद्यं ब्रह्मसु पञ्चसु

kalādhvani nivṛttiṃ ca sadyaṃ brahmasu pañcasu

7.2,35.10ab

लिंगभागेष्वधोभागं बीजाख्यं कारणत्रये

liṃgabhāgeṣvadhobhāgaṃ bījākhyaṃ kāraṇatraye

7.2,35.10cd

चतुःषष्टिगुणैश्वर्यं बौद्धं यदणिमादिषु

catuḥṣaṣṭiguṇaiśvaryaṃ bauddhaṃ yadaṇimādiṣu

7.2,35.11ab

तदित्थमर्थैर्दशभिर्व्याप्तं विश्वमृचा जगत्

taditthamarthairdaśabhirvyāptaṃ viśvamṛcā jagat

7.2,35.11cd

अथोपस्थापयामास स्वार्थं दशविधं यजुः

athopasthāpayāmāsa svārthaṃ daśavidhaṃ yajuḥ

7.2,35.12ab

सत्त्वं गुणेषु विष्णुं च मूर्तिष्वाद्यं क्रियास्वपि

sattvaṃ guṇeṣu viṣṇuṃ ca mūrtiṣvādyaṃ kriyāsvapi

7.2,35.12cd

स्थितिं लोकेष्वंतरिक्षं विद्यां तत्त्वेषु च त्रिषु

sthitiṃ lokeṣvaṃtarikṣaṃ vidyāṃ tattveṣu ca triṣu

7.2,35.13ab

कलाध्वसु प्रतिष्ठां च वामं ब्रह्मसु पञ्चसु

kalādhvasu pratiṣṭhāṃ ca vāmaṃ brahmasu pañcasu

7.2,35.13cd

मध्यं तु लिंगभागेषु योनिं च त्रिषु हेतुषु

madhyaṃ tu liṃgabhāgeṣu yoniṃ ca triṣu hetuṣu

7.2,35.14ab

प्राकृतं च यथैश्वर्यं तस्माद्विश्वं यजुर्मयम्

prākṛtaṃ ca yathaiśvaryaṃ tasmādviśvaṃ yajurmayam

7.2,35.14cd

ततोपस्थापयामास सामार्थं दशधात्मनः

tatopasthāpayāmāsa sāmārthaṃ daśadhātmanaḥ

7.2,35.15ab

तमोगुणेष्वथो रुद्रं मूर्तिष्वाद्यं क्रियासु च

tamoguṇeṣvatho rudraṃ mūrtiṣvādyaṃ kriyāsu ca

7.2,35.15cd

संहृतिं त्रिषु लोकेषु तत्त्वेषु शिवमुत्तमम्

saṃhṛtiṃ triṣu lokeṣu tattveṣu śivamuttamam

7.2,35.16ab

विद्याकलास्वघोरं च तथा ब्रह्मसु पञ्चसु

vidyākalāsvaghoraṃ ca tathā brahmasu pañcasu

7.2,35.16cd

लिंगभागेषु पीठोर्ध्वं बीजिनं कारणत्रये

liṃgabhāgeṣu pīṭhordhvaṃ bījinaṃ kāraṇatraye

7.2,35.17ab

पौरुषं च तथैश्वर्यमित्थं साम्ना ततं जगत्

pauruṣaṃ ca tathaiśvaryamitthaṃ sāmnā tataṃ jagat

7.2,35.17cd

अथाथर्वाह नैर्गुण्यमर्थं प्रथममात्मनः

athātharvāha nairguṇyamarthaṃ prathamamātmanaḥ

7.2,35.18ab

ततो महेश्वरं साक्षान्मूर्तिष्वपि सदाशिवम्

tato maheśvaraṃ sākṣānmūrtiṣvapi sadāśivam

7.2,35.18cd

590ब् क्रियासु निष्क्रियस्यापि शिवस्य परमात्मनः

590b kriyāsu niṣkriyasyāpi śivasya paramātmanaḥ

7.2,35.19ab

भूतानुग्रहणं चैव मुच्यंते येन जंतवः

bhūtānugrahaṇaṃ caiva mucyaṃte yena jaṃtavaḥ

7.2,35.19cd

लोकेष्वपि यतो वाचो निवृत्ता मनसा सह

lokeṣvapi yato vāco nivṛttā manasā saha

7.2,35.20ab

तदूर्ध्वमुन्मना लोकात्सोमलोकमलौकिकम्

tadūrdhvamunmanā lokātsomalokamalaukikam

7.2,35.20cd

सोमस्सहोमया यत्र नित्यं निवसतीश्वरः

somassahomayā yatra nityaṃ nivasatīśvaraḥ

7.2,35.21ab

तदूर्ध्वमुन्मना लोकाद्यं प्राप्तो न निवर्तते

tadūrdhvamunmanā lokādyaṃ prāpto na nivartate

7.2,35.21cd

शांतिं च शांत्यतीतां च व्यापिकां चै कलास्वपि

śāṃtiṃ ca śāṃtyatītāṃ ca vyāpikāṃ cai kalāsvapi

7.2,35.22ab

तत्पूरुषं तथेशानं ब्रह्म ब्रह्मसु पञ्चसु

tatpūruṣaṃ tatheśānaṃ brahma brahmasu pañcasu

7.2,35.22cd

मूर्धानमपि लिंगस्य नादभागेष्वनुत्तमम्

mūrdhānamapi liṃgasya nādabhāgeṣvanuttamam

7.2,35.23ab

यत्रावाह्य समाराध्यः केवलो निष्कलः शिवः

yatrāvāhya samārādhyaḥ kevalo niṣkalaḥ śivaḥ

7.2,35.23cd

तत्तेष्वपि तदा बिंदोर्नादाच्छक्तेस्ततः परात्

tatteṣvapi tadā biṃdornādācchaktestataḥ parāt

7.2,35.24ab

तत्त्वादपि परं तत्त्वमतत्त्वं परमार्थतः

tattvādapi paraṃ tattvamatattvaṃ paramārthataḥ

7.2,35.24cd

कारणेषु त्रयातीतान्मायाविक्षोभकारणात्

kāraṇeṣu trayātītānmāyāvikṣobhakāraṇāt

7.2,35.25ab

अनंताच्छुद्धविद्यायाः परस्ताच्च महेश्वरात्

anaṃtācchuddhavidyāyāḥ parastācca maheśvarāt

7.2,35.25cd

सर्वविद्येश्वराधीशान्न पराच्च सदाशिवात्

sarvavidyeśvarādhīśānna parācca sadāśivāt

7.2,35.26ab

सर्वमंत्रतनोर्देवाच्छक्तित्रयसमन्वितात्

sarvamaṃtratanordevācchaktitrayasamanvitāt

7.2,35.26cd

पञ्चवक्त्राद्दशभुजात्साक्षात्सकलनिष्कलात्

pañcavaktrāddaśabhujātsākṣātsakalaniṣkalāt

7.2,35.27ab

तस्मादपि पराद्बिंदोरर्धेदोश्च ततः परात्

tasmādapi parādbiṃdorardhedośca tataḥ parāt

7.2,35.27cd

ततः परान्निशाधीशान्नादाख्याच्च ततः परात्

tataḥ parānniśādhīśānnādākhyācca tataḥ parāt

7.2,35.28ab

ततः परात्सुषुम्नेशाद्ब्रह्मरंध्रेश्वरादपि

tataḥ parātsuṣumneśādbrahmaraṃdhreśvarādapi

7.2,35.28cd

ततः परस्माच्छक्तेश्च परस्ताच्छिवतत्त्वतः

tataḥ parasmācchakteśca parastācchivatattvataḥ

7.2,35.29ab

परमं कारणं साक्षात्स्वयं निष्कारणं शिवम्

paramaṃ kāraṇaṃ sākṣātsvayaṃ niṣkāraṇaṃ śivam

7.2,35.29cd

कारणानां च धातारं ध्यातारां ध्येयमव्ययम्

kāraṇānāṃ ca dhātāraṃ dhyātārāṃ dhyeyamavyayam

7.2,35.30ab

परमाकाशमध्यस्थं परमात्मोपरि स्थितं

paramākāśamadhyasthaṃ paramātmopari sthitaṃ

7.2,35.30cd

सर्वैश्वर्येण संपन्नं सर्वेश्वरमनीश्वरम्

sarvaiśvaryeṇa saṃpannaṃ sarveśvaramanīśvaram

7.2,35.31ab

ऐश्वर्याच्चापि मायेयादशुद्धान्मानुषादिकात्

aiśvaryāccāpi māyeyādaśuddhānmānuṣādikāt

7.2,35.31cd

अपराच्च परात्त्याज्यादधिशुद्धाध्वगोचरात्

aparācca parāttyājyādadhiśuddhādhvagocarāt

7.2,35.32ab

तत्पराच्छुद्धविद्याद्यादुन्मनांतात्परात्परात्

tatparācchuddhavidyādyādunmanāṃtātparātparāt

7.2,35.32cd

परमं परमैश्वर्यमुन्मनाद्यमनादि च

paramaṃ paramaiśvaryamunmanādyamanādi ca

7.2,35.33ab

अपारमपराधीनं निरस्तातिशयं स्थिरम्

apāramaparādhīnaṃ nirastātiśayaṃ sthiram

7.2,35.33cd

इत्थमर्थैर्दशविधैरियमाथर्वणी श्रुतिः

itthamarthairdaśavidhairiyamātharvaṇī śrutiḥ

7.2,35.34ab

यस्माद्गरीयसी तस्माद्विश्वं व्याप्तमथर्वणात्

yasmādgarīyasī tasmādviśvaṃ vyāptamatharvaṇāt

7.2,35.34cd

ऋग्वेदः पुनराहेदं जाग्रद्रूपं मयोच्यते

ṛgvedaḥ punarāhedaṃ jāgradrūpaṃ mayocyate

7.2,35.35ab

येनाहमात्मतत्त्वस्य नित्यमस्म्यभिधायकः

yenāhamātmatattvasya nityamasmyabhidhāyakaḥ

7.2,35.35cd

यजुर्वेदो ऽवदत्तद्वत्स्वप्नावस्था मयोच्यते

yajurvedo 'vadattadvatsvapnāvasthā mayocyate

7.2,35.36ab

भोग्यात्मना परिणता विद्यावेद्या यतो मयि

bhogyātmanā pariṇatā vidyāvedyā yato mayi

7.2,35.36cd

साम चाह सुषुप्त्याख्यमेवं सर्वं मयोच्यते

sāma cāha suṣuptyākhyamevaṃ sarvaṃ mayocyate

7.2,35.37ab

ममार्थेन शिवेनेदं तामसेनाभिधीयते

mamārthena śivenedaṃ tāmasenābhidhīyate

7.2,35.37cd

अथर्वाह तुरायाख्यं तुरीयातीतमेव च

atharvāha turāyākhyaṃ turīyātītameva ca

7.2,35.38ab

मयाभिधीयते तस्मादध्वातीतपदोस्म्यहम्

mayābhidhīyate tasmādadhvātītapadosmyaham

7.2,35.38cd

अध्वात्मकं तु त्रितयं शिवविद्यात्मसंज्ञितम्

adhvātmakaṃ tu tritayaṃ śivavidyātmasaṃjñitam

7.2,35.39ab

तत्त्रैगुण्यं त्रयीसाध्यं संशोध्यं च पदैषिणा

tattraiguṇyaṃ trayīsādhyaṃ saṃśodhyaṃ ca padaiṣiṇā

7.2,35.39cd

591अ अध्वातीतं तुरीयाख्यं निर्वाणं परमं पदम्

591a adhvātītaṃ turīyākhyaṃ nirvāṇaṃ paramaṃ padam

7.2,35.40ab

तदतीतं च नैर्गुण्यादध्वनोस्य विशोधकम्

tadatītaṃ ca nairguṇyādadhvanosya viśodhakam

7.2,35.40cd

द्वयोः प्रमापको नादो नदांतश्च मदात्मकः

dvayoḥ pramāpako nādo nadāṃtaśca madātmakaḥ

7.2,35.41ab

तस्मान्ममार्थस्वातंत्र्यात्प्रधानः परमेश्वरः

tasmānmamārthasvātaṃtryātpradhānaḥ parameśvaraḥ

7.2,35.41cd

यदस्ति वस्तु तत्सर्वं गुणप्रधान्ययोगतः

yadasti vastu tatsarvaṃ guṇapradhānyayogataḥ

7.2,35.42ab

समस्तं व्यस्तमपि च प्रणवार्थं प्रचक्षते

samastaṃ vyastamapi ca praṇavārthaṃ pracakṣate

7.2,35.42cd

सवार्थवाचकं तस्मादेकं ब्रह्मैतदक्षरम्

savārthavācakaṃ tasmādekaṃ brahmaitadakṣaram

7.2,35.43ab

तेनोमिति जगत्कृत्स्नं कुरुते प्रथमं शिवः

tenomiti jagatkṛtsnaṃ kurute prathamaṃ śivaḥ

7.2,35.43cd

शिवो हि प्रणवो ह्येष प्रणवो हि शिवः स्मृतः

śivo hi praṇavo hyeṣa praṇavo hi śivaḥ smṛtaḥ

7.2,35.44ab

वाच्यवाचकयोर्भेदो नात्यंतं विद्यते यतः

vācyavācakayorbhedo nātyaṃtaṃ vidyate yataḥ

7.2,35.44cd

चिंतया रहितो रुद्रो वाचोयन्मनसा सह

ciṃtayā rahito rudro vācoyanmanasā saha

7.2,35.45ab

अप्राप्य तन्निवर्तंते वाच्यस्त्वेकाक्षरेण सः

aprāpya tannivartaṃte vācyastvekākṣareṇa saḥ

7.2,35.45cd

एकाक्षरादकाराख्यादात्मा ब्रह्माभिधीयते

ekākṣarādakārākhyādātmā brahmābhidhīyate

7.2,35.46ab

एकाक्षरादुकाराख्याद्द्विधा विष्णुरुदीर्यते

ekākṣarādukārākhyāddvidhā viṣṇurudīryate

7.2,35.46cd

एकाक्षरान्मकाराख्याच्छिवो रुद्र उदाहृतः

ekākṣarānmakārākhyācchivo rudra udāhṛtaḥ

7.2,35.47ab

दक्षिणांगान्महेशस्य जातो ब्रह्मात्मसंज्ञिकः

dakṣiṇāṃgānmaheśasya jāto brahmātmasaṃjñikaḥ

7.2,35.47cd

वामांगादभवद्विष्णुस्ततो विद्येति संज्ञितः

vāmāṃgādabhavadviṣṇustato vidyeti saṃjñitaḥ

7.2,35.48ab

हृदयान्नीलरुद्रो भूच्छिवस्य शिवसंज्ञिकः

hṛdayānnīlarudro bhūcchivasya śivasaṃjñikaḥ

7.2,35.48cd

सृष्टेः प्रवर्तको ब्रह्मा स्थितेर्विष्णुर्विमोहकः

sṛṣṭeḥ pravartako brahmā sthiterviṣṇurvimohakaḥ

7.2,35.49ab

संहारस्य तथा रुद्रस्तयोर्नित्यं नियामकः

saṃhārasya tathā rudrastayornityaṃ niyāmakaḥ

7.2,35.50ab

तस्मात्त्रयस्ते कथ्यंते जगतः कारणानि च

tasmāttrayaste kathyaṃte jagataḥ kāraṇāni ca

7.2,35.50cd

कारणत्रयहेतुश्च शिवः परमकारणम्

kāraṇatrayahetuśca śivaḥ paramakāraṇam

7.2,35.51ab

अर्थमेतमविज्ञाय रजसा बद्धवैरयोः

arthametamavijñāya rajasā baddhavairayoḥ

7.2,35.51cd

युवयोः प्रतिबोधाय मध्ये लिंगमुपस्थितम्

yuvayoḥ pratibodhāya madhye liṃgamupasthitam

7.2,35.52ab

एवमोमिति मां प्राहुर्यदिहोक्तमथर्वणा

evamomiti māṃ prāhuryadihoktamatharvaṇā

7.2,35.52cd

ऋचो यजूंषि सामानि शाखाश्चान्याः सहस्रशः

ṛco yajūṃṣi sāmāni śākhāścānyāḥ sahasraśaḥ

7.2,35.53ab

वेदेष्वेवं स्वयं वक्त्रैर्व्यक्तमित्यवदत्स्वपि

vedeṣvevaṃ svayaṃ vaktrairvyaktamityavadatsvapi

7.2,35.53cd

स्वप्नानुभूतमिव तत्ताभ्यां नाध्यवसीयते

svapnānubhūtamiva tattābhyāṃ nādhyavasīyate

7.2,35.54ab

तयोस्तत्र प्रबोधाय तमोपनयनाय च

tayostatra prabodhāya tamopanayanāya ca

7.2,35.54cd

लिंगेपि मुद्रितं सर्वं यथा वेदैरुदाहृतम्

liṃgepi mudritaṃ sarvaṃ yathā vedairudāhṛtam

7.2,35.55ab

तद्दृष्ट्वा मुद्रितं लिंगे प्रसादाल्लिंगिनस्तदा

taddṛṣṭvā mudritaṃ liṃge prasādālliṃginastadā

7.2,35.55cd

प्रशांतमनसौ देवौ प्रबुद्धौ संबभूवतुः

praśāṃtamanasau devau prabuddhau saṃbabhūvatuḥ

7.2,35.56ab

उत्पत्तिं विलयं चैव यथात्म्यं च षडध्वनाम्

utpattiṃ vilayaṃ caiva yathātmyaṃ ca ṣaḍadhvanām

7.2,35.56cd

ततः परतरं धाम धामवंतं च पूरुषम्

tataḥ parataraṃ dhāma dhāmavaṃtaṃ ca pūruṣam

7.2,35.57ab

निरुत्तरतरं ब्रह्म निष्कलं शिवमीश्वरम्

niruttarataraṃ brahma niṣkalaṃ śivamīśvaram

7.2,35.57cd

पशुपाशमयस्यास्य प्रपञ्चस्य सदा पतिम्

paśupāśamayasyāsya prapañcasya sadā patim

7.2,35.58ab

अकुतोभयमत्यंतमवृद्धिक्षयमव्ययम्

akutobhayamatyaṃtamavṛddhikṣayamavyayam

7.2,35.58cd

वाह्यमाभ्यंतरं व्याप्तं वाह्याभ्यंतरवर्जितम्

vāhyamābhyaṃtaraṃ vyāptaṃ vāhyābhyaṃtaravarjitam

7.2,35.59ab

निरस्तातिशयं शश्वद्विश्वलोकविलक्षणम्

nirastātiśayaṃ śaśvadviśvalokavilakṣaṇam

7.2,35.59cd

अलक्षणमनिर्देश्यमवाङ्मनसगोचरम्

alakṣaṇamanirdeśyamavāṅmanasagocaram

7.2,35.60ab

प्रकाशैकरसं शांतं प्रसन्नं सततोदितम्

prakāśaikarasaṃ śāṃtaṃ prasannaṃ satatoditam

7.2,35.60cd

सर्वकल्याणनिलयं शक्त्या तादृशयान्वितम्

sarvakalyāṇanilayaṃ śaktyā tādṛśayānvitam

7.2,35.61ab

ज्ञात्वा देवं विरूपाक्षं ब्रह्मनारायणौ तदा

jñātvā devaṃ virūpākṣaṃ brahmanārāyaṇau tadā

7.2,35.61cd

रचयित्वांजलिं मूर्ध्नि भीतौ तौ वाचमूचतुः

racayitvāṃjaliṃ mūrdhni bhītau tau vācamūcatuḥ

7.2,35.62ab

591ब् ब्रह्मोवाच अज्ञो वाहमभिज्ञो वा त्वयादौ देव निर्मितः

591b brahmovāca ajño vāhamabhijño vā tvayādau deva nirmitaḥ

7.2,35.62cd

ईदृशीं भ्रांतिमापन्न इति को ऽत्रापराध्यति

īdṛśīṃ bhrāṃtimāpanna iti ko 'trāparādhyati

7.2,35.63ab

आस्तां ममेदमज्ञानं त्वयि सन्निहते प्रभो

āstāṃ mamedamajñānaṃ tvayi sannihate prabho

7.2,35.63cd

निर्भयः को ऽभिभाषेत कृत्यं स्वस्य परस्य वा

nirbhayaḥ ko 'bhibhāṣeta kṛtyaṃ svasya parasya vā

7.2,35.64ab

आवयोर्देवदेवस्य विवादो ऽपि हि शोभनः

āvayordevadevasya vivādo 'pi hi śobhanaḥ

7.2,35.64cd

पादप्रणामफलदो नाथस्य भवतो यतः

pādapraṇāmaphalado nāthasya bhavato yataḥ

7.2,35.65ab

विष्णुरुवाच स्तोतुं देव न वागस्ति महिम्नः सदृशी तव

viṣṇuruvāca stotuṃ deva na vāgasti mahimnaḥ sadṛśī tava

7.2,35.65cd

प्रभोरग्रे विधेयानां तूष्णींभावो व्यतिक्रमः

prabhoragre vidheyānāṃ tūṣṇīṃbhāvo vyatikramaḥ

7.2,35.66ab

किमत्र संघटेत्कृत्यमित्येवावसरोचितम्

kimatra saṃghaṭetkṛtyamityevāvasarocitam

7.2,35.66cd

अजानन्नपि यत्किंचित्प्रलप्य त्वां नतो ऽस्म्यहम्

ajānannapi yatkiṃcitpralapya tvāṃ nato 'smyaham

7.2,35.67ab

कारणत्वं त्वया दत्तं विस्मृतं तव मायया

kāraṇatvaṃ tvayā dattaṃ vismṛtaṃ tava māyayā

7.2,35.67cd

मोहितो ऽहंकृतश्चापि पुनरेवास्मि शासितः

mohito 'haṃkṛtaścāpi punarevāsmi śāsitaḥ

7.2,35.68ab

विज्ञापितैः किं बहुभिर्भीतोस्मि भृशमीश्वर

vijñāpitaiḥ kiṃ bahubhirbhītosmi bhṛśamīśvara

7.2,35.68cd

यतो ऽहमपरिच्छेद्यं त्वां परिच्छेत्तुमुद्यतः

yato 'hamaparicchedyaṃ tvāṃ paricchettumudyataḥ

7.2,35.69ab

त्वामुशंति महादेवं भीतानामार्तिनाशनम्

tvāmuśaṃti mahādevaṃ bhītānāmārtināśanam

7.2,35.69cd

अतो व्यतिक्रमं मे ऽद्य क्षंतुमर्हसि शंकर

ato vyatikramaṃ me 'dya kṣaṃtumarhasi śaṃkara

7.2,35.70ab

इति विज्ञापितस्ताभ्याम् ईश्वराभ्यां महेश्वरः

iti vijñāpitastābhyām īśvarābhyāṃ maheśvaraḥ

7.2,35.70cd

प्रीतो ऽनुगृह्य तौ देवौ स्मितपूर्वमभाषत

prīto 'nugṛhya tau devau smitapūrvamabhāṣata

7.2,35.71ab

ईश्वर उवाच वत्सवत्स विधे विष्णो मायया मम मोहितौ

īśvara uvāca vatsavatsa vidhe viṣṇo māyayā mama mohitau

7.2,35.71cd

युवां प्रभुत्वे ऽहंकृत्य बुद्धवैरो परस्परम्

yuvāṃ prabhutve 'haṃkṛtya buddhavairo parasparam

7.2,35.72ab

विवादं युद्धपर्यंतं कृत्वा नोपरतौ किल

vivādaṃ yuddhaparyaṃtaṃ kṛtvā noparatau kila

7.2,35.72cd

ततश्च्छिन्ना प्रजासृष्टिर्जगत्कारणभूतयोः

tataścchinnā prajāsṛṣṭirjagatkāraṇabhūtayoḥ

7.2,35.73ab

अज्ञानमानप्रभवाद्वैमत्याद्युवयोरपि

ajñānamānaprabhavādvaimatyādyuvayorapi

7.2,35.73cd

तन्निवर्तयितुं युष्मद्दर्पमोहौ मयैव तु

tannivartayituṃ yuṣmaddarpamohau mayaiva tu

7.2,35.74ab

एवं निवारितावद्यलिंगाविर्भावलीलया

evaṃ nivāritāvadyaliṃgāvirbhāvalīlayā

7.2,35.74cd

तस्माद्भूयो विवादं च व्रीडां चोत्सृज्य कृत्स्नशः

tasmādbhūyo vivādaṃ ca vrīḍāṃ cotsṛjya kṛtsnaśaḥ

7.2,35.75ab

यथास्वं कर्म कुर्यातां भवंतौ वीतमत्सरौ

yathāsvaṃ karma kuryātāṃ bhavaṃtau vītamatsarau

7.2,35.75cd

पुरा ममाज्ञया सार्धं समस्तज्ञानसंहिताः

purā mamājñayā sārdhaṃ samastajñānasaṃhitāḥ

7.2,35.76ab

युवाभ्यां हि मया दत्ता कारणत्वप्रसिद्धये

yuvābhyāṃ hi mayā dattā kāraṇatvaprasiddhaye

7.2,35.76cd

मंत्ररत्नं च सूत्राख्यं पञ्चाक्षरमयं परम्

maṃtraratnaṃ ca sūtrākhyaṃ pañcākṣaramayaṃ param

7.2,35.77ab

मयोपदिष्टं सर्वं तद्युवयोरद्य विस्मृतम्

mayopadiṣṭaṃ sarvaṃ tadyuvayoradya vismṛtam

7.2,35.77cd

ददामि च पुनः सर्वं यथापूर्वं ममाज्ञया

dadāmi ca punaḥ sarvaṃ yathāpūrvaṃ mamājñayā

7.2,35.78ab

यतो विना युवां तेन न क्षमौ सृष्टिरक्षणे

yato vinā yuvāṃ tena na kṣamau sṛṣṭirakṣaṇe

7.2,35.78cd

एवमुक्त्वा महादेवो नारायणपितामहौ

evamuktvā mahādevo nārāyaṇapitāmahau

7.2,35.79ab

मंत्रराजं ददौ ताभ्यां ज्ञानसंहितया सह

maṃtrarājaṃ dadau tābhyāṃ jñānasaṃhitayā saha

7.2,35.79cd

तौ लब्ध्वा महतीं दिव्यामाज्ञां माहेश्वरीं पराम्

tau labdhvā mahatīṃ divyāmājñāṃ māheśvarīṃ parām

7.2,35.80ab

महार्थं मंत्ररत्नं च तथैव सकलाः कलाः

mahārthaṃ maṃtraratnaṃ ca tathaiva sakalāḥ kalāḥ

7.2,35.80cd

दंडवत्प्रणतिं कृत्वा देवदेवस्य पादयोः

daṃḍavatpraṇatiṃ kṛtvā devadevasya pādayoḥ

7.2,35.81ab

अतिष्ठतां वीतभयावानंदास्तिमितौ तदा

atiṣṭhatāṃ vītabhayāvānaṃdāstimitau tadā

7.2,35.81cd

एतस्मिन्नंतरे चित्रमिंद्रजालवदैश्वरम्

etasminnaṃtare citramiṃdrajālavadaiśvaram

7.2,35.82ab

लिंगं क्वापि तिरोभूतं न ताभ्यामुपलभ्यते

liṃgaṃ kvāpi tirobhūtaṃ na tābhyāmupalabhyate

7.2,35.82cd

ततो विलप्य हाहेति सद्यःप्रणयभंगतः

tato vilapya hāheti sadyaḥpraṇayabhaṃgataḥ

7.2,35.83ab

किमसत्यमिदं वृत्तमिति चोक्त्वा परस्परम्

kimasatyamidaṃ vṛttamiti coktvā parasparam

7.2,35.83cd

अचिंत्यवैभवं शंभोर्विचिंत्य च गतव्यथौ

aciṃtyavaibhavaṃ śaṃbhorviciṃtya ca gatavyathau

7.2,35.84ab

592अ अभ्युपेत्य परां मैत्रीमालिंग्य च परस्परम्

592a abhyupetya parāṃ maitrīmāliṃgya ca parasparam

7.2,35.84cd

जगद्व्यापारमुद्दिश्य जग्मतुर्देवपुंगवौ

jagadvyāpāramuddiśya jagmaturdevapuṃgavau

7.2,35.85ab

ततः प्रभृति शक्राद्याः सर्व एव सुरासुराः

tataḥ prabhṛti śakrādyāḥ sarva eva surāsurāḥ

7.2,35.85cd

ऋषयश्च नरा नागा नार्यश्चापि विधानतः

ṛṣayaśca narā nāgā nāryaścāpi vidhānataḥ

7.2,35.85ef

लिंगप्रतिष्ठा कुर्वंति लिंगे तं पूजयंति च

liṃgapratiṣṭhā kurvaṃti liṃge taṃ pūjayaṃti ca

Chapter 7.2.36

7.2,36.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे हरिविधिमोहनिवारणं नाम पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः श्रीकृष्ण उवाच भगवञ्छ्रोतुमिच्छामि प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe harividhimohanivāraṇaṃ nāma pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ śrīkṛṣṇa uvāca bhagavañchrotumicchāmi pratiṣṭhāvidhimuttamam

7.2,36.1cd

लिंगस्यापि च बेरस्य शिवेन विहितं यथा

liṃgasyāpi ca berasya śivena vihitaṃ yathā

7.2,36.2ab

उपमन्युरुवाच अनात्मप्रतिकूले तु दिवसे शुक्लपक्षके

upamanyuruvāca anātmapratikūle tu divase śuklapakṣake

7.2,36.2cd

शिवशास्त्रोक्तमार्गेण कुर्याल्लिंगं प्रमाणवत्

śivaśāstroktamārgeṇa kuryālliṃgaṃ pramāṇavat

7.2,36.3ab

स्वीकृत्याथ शुभस्थानं भूपरीक्षां विधाय च

svīkṛtyātha śubhasthānaṃ bhūparīkṣāṃ vidhāya ca

7.2,36.3cd

दशोपचारान्कुर्वीत लक्षणोद्धारपूर्वकान्

daśopacārānkurvīta lakṣaṇoddhārapūrvakān

7.2,36.4ab

तेषां दशोपचाराणां पूर्वं पूज्य 1 विनायकम्

teṣāṃ daśopacārāṇāṃ pūrvaṃ pūjya 1 vināyakam

7.2,36.4cd

स्थानशुद्ध्यादिकं कृत्वालिंगं स्नानालयं नयेत्

sthānaśuddhyādikaṃ kṛtvāliṃgaṃ snānālayaṃ nayet

7.2,36.5ab

शलाकया कांचनया 2 कुंकुमादिरसाक्तया

śalākayā kāṃcanayā 2 kuṃkumādirasāktayā

7.2,36.5cd

लक्षितं लक्षणं शिल्पशास्त्रेण विलिखेत्ततः

lakṣitaṃ lakṣaṇaṃ śilpaśāstreṇa vilikhettataḥ

7.2,36.6ab

अष्टमृत्सलिलैर्वाथ पञ्चमृत्सलिलैस्तथा

aṣṭamṛtsalilairvātha pañcamṛtsalilaistathā

7.2,36.6cd

लिङ्गं पिंडिकया सार्धं पञ्चगव्यैश्च शोधयेत्

liṅgaṃ piṃḍikayā sārdhaṃ pañcagavyaiśca śodhayet

7.2,36.7ab

सवेदिकं समभ्यर्च्य दिव्याद्यं तु जलाशयम्

savedikaṃ samabhyarcya divyādyaṃ tu jalāśayam

7.2,36.7cd

नीत्वाधिवासयेत्तत्र लिंगं पिंडिकया सह

nītvādhivāsayettatra liṃgaṃ piṃḍikayā saha

7.2,36.8ab

अधिवासालये शुद्धे सर्वशोभासमन्विते

adhivāsālaye śuddhe sarvaśobhāsamanvite

7.2,36.8cd

सतोरणे सावरणे दर्भमालासमावृते

satoraṇe sāvaraṇe darbhamālāsamāvṛte

7.2,36.9ab

दिग्गजाष्टकसंपन्ने दिक्पालाष्टघटान्विते

diggajāṣṭakasaṃpanne dikpālāṣṭaghaṭānvite

7.2,36.9cd

अष्टमंगलकैर्युक्ते कृतदिक्पालकार्चिते

aṣṭamaṃgalakairyukte kṛtadikpālakārcite

7.2,36.10ab

तेजसं दारवं वापि कृत्वा पद्मासनांकितम्

tejasaṃ dāravaṃ vāpi kṛtvā padmāsanāṃkitam

7.2,36.10cd

विन्यसेन्मध्यतस्तत्र विपुलं पीठकालयम्

vinyasenmadhyatastatra vipulaṃ pīṭhakālayam

7.2,36.11ab

द्वारपालान्समभ्यर्च्य भद्रादींश्चतुरःक्रमात्

dvārapālānsamabhyarcya bhadrādīṃścaturaḥkramāt

7.2,36.11cd

समुद्रश्च विभद्रश्च सुनंदश्च विनंदकः

samudraśca vibhadraśca sunaṃdaśca vinaṃdakaḥ

7.2,36.12ab

स्नापयित्वा समभ्यर्च्य लिंगं वेदिकया सह

snāpayitvā samabhyarcya liṃgaṃ vedikayā saha

7.2,36.12cd

सकूर्चाभ्यां तु वस्त्राभ्यां समावेष्ट्यं समंततः

sakūrcābhyāṃ tu vastrābhyāṃ samāveṣṭyaṃ samaṃtataḥ

7.2,36.13ab

प्रापय्य शनकैस्तोयं पीठिकोपरि शाययेत्

prāpayya śanakaistoyaṃ pīṭhikopari śāyayet

7.2,36.13cd

प्राक्शिरस्कमधःसूत्रं पिंडिकां चास्य पश्चिमे

prākśiraskamadhaḥsūtraṃ piṃḍikāṃ cāsya paścime

7.2,36.14ab

सर्वमंगलसंयुक्तं लिंगं तत्राधिवासयेत्

sarvamaṃgalasaṃyuktaṃ liṃgaṃ tatrādhivāsayet

7.2,36.14cd

पञ्चरात्रं त्रिरात्रं वाप्येकरात्रमथापि वा

pañcarātraṃ trirātraṃ vāpyekarātramathāpi vā

7.2,36.15ab

विसृज्य पूजितं तत्र शोधयित्वा च पूर्ववत्

visṛjya pūjitaṃ tatra śodhayitvā ca pūrvavat

7.2,36.15cd

संपूज्योत्सवमार्गेण शयनालयमानयेत्

saṃpūjyotsavamārgeṇa śayanālayamānayet

7.2,36.16ab

तत्रापि शयनस्थानं कुर्यान्मंडलमध्यतः

tatrāpi śayanasthānaṃ kuryānmaṃḍalamadhyataḥ

7.2,36.16cd

शुद्धैर्जलैः स्नापयित्वा लिंगमभ्यर्चयेत्क्रमात्

śuddhairjalaiḥ snāpayitvā liṃgamabhyarcayetkramāt

7.2,36.17ab

ऐशान्यां पद्ममालिख्य शुद्धलिप्ते महीतले

aiśānyāṃ padmamālikhya śuddhalipte mahītale

7.2,36.17cd

1 ल्यबार्षः 2 डिढ्ढणञिति डीबभाव आर्षः 592ब् शिवकुंभं शोधयित्वा तत्रावाह्य शिवं यजेत्

1 lyabārṣaḥ 2 ḍiḍhḍhaṇañiti ḍībabhāva ārṣaḥ 592b śivakuṃbhaṃ śodhayitvā tatrāvāhya śivaṃ yajet

7.2,36.18ab

वेदीमध्ये सितं पद्मं परिकल्प्य विधानतः

vedīmadhye sitaṃ padmaṃ parikalpya vidhānataḥ

7.2,36.18cd

तस्य पश्चिमतश्चापि चंडिकापद्ममालिखेत्

tasya paścimataścāpi caṃḍikāpadmamālikhet

7.2,36.19ab

क्षौमाद्यैर्वाहतैर्वस्त्रैः पुष्पैर्दर्भैरथापि वा

kṣaumādyairvāhatairvastraiḥ puṣpairdarbhairathāpi vā

7.2,36.19cd

प्रकल्प्य शयनं तस्मिन्हेमपुष्पं विनिक्षिपेत्

prakalpya śayanaṃ tasminhemapuṣpaṃ vinikṣipet

7.2,36.20ab

तत्र लिंगं समानीय सर्वमंगलनिःस्वनैः

tatra liṃgaṃ samānīya sarvamaṃgalaniḥsvanaiḥ

7.2,36.20cd

रक्तेन वस्त्रयुग्मेन सकूर्चेन समंततः

raktena vastrayugmena sakūrcena samaṃtataḥ

7.2,36.21ab

सह पिंडिकयावेष्ट्य शाययेच्च यथा पुरा

saha piṃḍikayāveṣṭya śāyayecca yathā purā

7.2,36.21cd

पुरस्तात्पद्ममालिख्य तद्दलेषु यथाक्रमम्

purastātpadmamālikhya taddaleṣu yathākramam

7.2,36.22ab

विद्येशकलशान्न्यस्येन्मध्ये शैवीं च वर्धनीम्

vidyeśakalaśānnyasyenmadhye śaivīṃ ca vardhanīm

7.2,36.22cd

परीत्य पद्मत्रितयं जुहुयुर्द्विजसत्तमाः

parītya padmatritayaṃ juhuyurdvijasattamāḥ

7.2,36.23ab

ते चाष्टमूर्तयः कल्प्याः पूर्वादिपरितः स्थिताः

te cāṣṭamūrtayaḥ kalpyāḥ pūrvādiparitaḥ sthitāḥ

7.2,36.23cd

चत्वारश्चाथ वा दिक्षु स्वध्येतारस्सजापकाः

catvāraścātha vā dikṣu svadhyetārassajāpakāḥ

7.2,36.24ab

जुहुयुस्ते विरंच्याद्याश्चतस्रो मूर्तयः स्मृताः

juhuyuste viraṃcyādyāścatasro mūrtayaḥ smṛtāḥ

7.2,36.24cd

दैशिकः प्रथमं तेषामैशान्यां पश्चिमे ऽथ वा

daiśikaḥ prathamaṃ teṣāmaiśānyāṃ paścime 'tha vā

7.2,36.25ab

प्रधानहोमं कुर्वीत सप्तद्रव्यैर्यथाक्रमम्

pradhānahomaṃ kurvīta saptadravyairyathākramam

7.2,36.25cd

आचार्यात्पादमर्धं वा जुहुयुश्चापरे द्विजाः

ācāryātpādamardhaṃ vā juhuyuścāpare dvijāḥ

7.2,36.26ab

प्रधानमेकमेवात्र जुहुयादथ वा गुरुः

pradhānamekamevātra juhuyādatha vā guruḥ

7.2,36.26cd

पूर्वं पूर्णाहुतिं हुत्वा घृतेनाष्टोत्तरं शतम्

pūrvaṃ pūrṇāhutiṃ hutvā ghṛtenāṣṭottaraṃ śatam

7.2,36.27ab

मूर्ध्नि मूलेन लिंगस्य शिवहस्तं प्रविन्यसेत्

mūrdhni mūlena liṃgasya śivahastaṃ pravinyaset

7.2,36.27cd

शतमर्धं तदर्धं वा क्रमाद्द्रव्यैश्च सप्तभिः

śatamardhaṃ tadardhaṃ vā kramāddravyaiśca saptabhiḥ

7.2,36.28ab

हुत्वाहुत्वा स्पृशेल्लिंगं वेदिकां च पुनः पुनः

hutvāhutvā spṛśelliṃgaṃ vedikāṃ ca punaḥ punaḥ

7.2,36.28cd

पूर्णाहुतिं ततो हुत्वा क्रमाद्दद्याच्च दक्षिणाम्

pūrṇāhutiṃ tato hutvā kramāddadyācca dakṣiṇām

7.2,36.29ab

आचार्यात्पादमर्धं वा होतःणां स्थपतेरपि

ācāryātpādamardhaṃ vā hotḥṇāṃ sthapaterapi

7.2,36.29cd

तदर्धं देयमन्येभ्यः सदस्येभ्यश्च शक्तितः

tadardhaṃ deyamanyebhyaḥ sadasyebhyaśca śaktitaḥ

7.2,36.30ab

ततः श्वभ्रे वृषं हैमं कूर्चं वापि निवेश्य च

tataḥ śvabhre vṛṣaṃ haimaṃ kūrcaṃ vāpi niveśya ca

7.2,36.30cd

मृदंभसा पञ्चगव्यैः पुनः शुद्धजलेन च

mṛdaṃbhasā pañcagavyaiḥ punaḥ śuddhajalena ca

7.2,36.31ab

शोधितां चंदनालिप्तां श्वभ्रे ब्रह्मशिलां क्षिपेत्

śodhitāṃ caṃdanāliptāṃ śvabhre brahmaśilāṃ kṣipet

7.2,36.31cd

करन्यासं ततः कृत्वा नवभिः शक्तिनामभिः

karanyāsaṃ tataḥ kṛtvā navabhiḥ śaktināmabhiḥ

7.2,36.32ab

हरितालादिधातूंश्च बीजगंधौषधैरपि

haritālādidhātūṃśca bījagaṃdhauṣadhairapi

7.2,36.32cd

शिवशास्त्रोक्तविधिना क्षिपेद्ब्रह्मशिलोपरि

śivaśāstroktavidhinā kṣipedbrahmaśilopari

7.2,36.33ab

प्रतिलिंगं तु संस्थाप्य क्षीरं वृक्षसमुद्भवम्

pratiliṃgaṃ tu saṃsthāpya kṣīraṃ vṛkṣasamudbhavam

7.2,36.33cd

स्थितं बुद्ध्वा तदुत्सृज्य लिंगं ब्रह्मशिलोपरि

sthitaṃ buddhvā tadutsṛjya liṃgaṃ brahmaśilopari

7.2,36.34ab

प्रागुदक्प्रवरां किंचित्स्थापयेन्मूलविद्यया

prāgudakpravarāṃ kiṃcitsthāpayenmūlavidyayā

7.2,36.34cd

पिंडिकां चाथ संयोज्य शाक्तं मूलमनुस्मरन्

piṃḍikāṃ cātha saṃyojya śāktaṃ mūlamanusmaran

7.2,36.35ab

बन्धनं बंधकद्रव्यैः कृत्वा स्थानं विशोध्य च

bandhanaṃ baṃdhakadravyaiḥ kṛtvā sthānaṃ viśodhya ca

7.2,36.35cd

दत्त्वा चार्घ्यं च पुष्पाणि कुर्युर्यवनिकां पुनः

dattvā cārghyaṃ ca puṣpāṇi kuryuryavanikāṃ punaḥ

7.2,36.36ab

यथायोग्यं निषेकादि लिंगस्य पुरतस्तदा

yathāyogyaṃ niṣekādi liṃgasya puratastadā

7.2,36.36cd

आनीय शयनस्थानात्कलशान्विन्यसेत्क्रमात्

ānīya śayanasthānātkalaśānvinyasetkramāt

7.2,36.37ab

महापूजामथारभ्य संपूज्य कलशान्दश

mahāpūjāmathārabhya saṃpūjya kalaśāndaśa

7.2,36.37cd

शिवमंत्रमनुस्मृत्य शिवकुंभजलांतरे

śivamaṃtramanusmṛtya śivakuṃbhajalāṃtare

7.2,36.38ab

अंगुष्ठानामिकायोगादादाय तमुदीरयेत्

aṃguṣṭhānāmikāyogādādāya tamudīrayet

7.2,36.38cd

न्यसेदीशानभागस्य मध्ये लिंगस्य मंत्रवित्

nyasedīśānabhāgasya madhye liṃgasya maṃtravit

7.2,36.39ab

593अ शक्तिं न्यसेत्तथा विद्यां विद्येशांश्च यथाक्रमम्

593a śaktiṃ nyasettathā vidyāṃ vidyeśāṃśca yathākramam

7.2,36.39cd

लिङ्गमूले शिवजलैस्ततो लिंगं निषेचयेत्

liṅgamūle śivajalaistato liṃgaṃ niṣecayet

7.2,36.40ab

वर्धन्यां पिंडिकालिंगं विद्येशकलशैः पुनः

vardhanyāṃ piṃḍikāliṃgaṃ vidyeśakalaśaiḥ punaḥ

7.2,36.40cd

अभिषिच्यासनं पश्चादाधाराद्यं प्रकल्पयेत्

abhiṣicyāsanaṃ paścādādhārādyaṃ prakalpayet

7.2,36.41ab

कृत्वा पञ्चकलान्यासं दीप्तं लिंगमनुस्मरेत्

kṛtvā pañcakalānyāsaṃ dīptaṃ liṃgamanusmaret

7.2,36.41cd

आवाहयेच्छिवौ साक्षात्प्राञ्जलिः प्रागुदङ्मुखः

āvāhayecchivau sākṣātprāñjaliḥ prāgudaṅmukhaḥ

7.2,36.42ab

वृषाधिराजमारुह्य विमानं वा नभस्तलात्

vṛṣādhirājamāruhya vimānaṃ vā nabhastalāt

7.2,36.42cd

अलंकृतं सहायांतं देव्या देवमनुस्मरन्

alaṃkṛtaṃ sahāyāṃtaṃ devyā devamanusmaran

7.2,36.42ef

सर्वाभरणशोभाढ्यं सर्वमंगलनिस्वनैः

sarvābharaṇaśobhāḍhyaṃ sarvamaṃgalanisvanaiḥ

7.2,36.43ab

ब्रह्मविष्णुमहेशार्कशक्राद्यैर्देवदानवैः

brahmaviṣṇumaheśārkaśakrādyairdevadānavaiḥ

7.2,36.43cd

आनंदक्लिन्नसर्वांगैर्विन्यस्तांजलिमस्तकैः

ānaṃdaklinnasarvāṃgairvinyastāṃjalimastakaiḥ

7.2,36.44ab

स्तुवद्भिरेव नृत्यद्भिर्नामद्भिरभितो वृतम्

stuvadbhireva nṛtyadbhirnāmadbhirabhito vṛtam

7.2,36.44cd

ततः पञ्चोपचारांश्च कृत्वा पूजां समापयेत्

tataḥ pañcopacārāṃśca kṛtvā pūjāṃ samāpayet

7.2,36.45ab

नातः परतरः कश्चिद्विधिः पञ्चोपचारकात्

nātaḥ parataraḥ kaścidvidhiḥ pañcopacārakāt

7.2,36.45cd

प्रतिष्ठां लिंगवत्कुर्यात्प्रतिमास्वपि सर्वतः

pratiṣṭhāṃ liṃgavatkuryātpratimāsvapi sarvataḥ

7.2,36.46ab

लक्षणोद्धारसमये कार्यं नयनमोचनम्

lakṣaṇoddhārasamaye kāryaṃ nayanamocanam

7.2,36.46cd

जलाधिवासे शयने शाययेत्तान्त्वधोमुखीम्

jalādhivāse śayane śāyayettāntvadhomukhīm

7.2,36.47ab

कुम्भोदशायितां मंत्रैर्हृदि तां सन्नियोजयेत्

kumbhodaśāyitāṃ maṃtrairhṛdi tāṃ sanniyojayet

7.2,36.47cd

कृतालयां परामाहुः प्रतिष्ठामकृतालयात्

kṛtālayāṃ parāmāhuḥ pratiṣṭhāmakṛtālayāt

7.2,36.48ab

शक्तः कृतालयः पश्चात्प्रतिष्ठाविधिमाचरेत्

śaktaḥ kṛtālayaḥ paścātpratiṣṭhāvidhimācaret

7.2,36.48cd

अशक्तश्चेत्प्रतिष्ठाप्य लिंगं बेरमथापि वा

aśaktaścetpratiṣṭhāpya liṃgaṃ beramathāpi vā

7.2,36.49ab

शक्तेरनुगुणं पश्चात्प्रकुर्वीत शिवालयम्

śakteranuguṇaṃ paścātprakurvīta śivālayam

7.2,36.49cd

गृहार्चां च पुनर्वक्ष्ये प्रतिष्ठाविधिमुत्तमम्

gṛhārcāṃ ca punarvakṣye pratiṣṭhāvidhimuttamam

7.2,36.50ab

कृत्वा कनीयसंबेरं लिंगं वा लक्षणान्वितम्

kṛtvā kanīyasaṃberaṃ liṃgaṃ vā lakṣaṇānvitam

7.2,36.50cd

अयने चोत्तरे प्राप्ते शुक्लपक्शे शुभे दिने

ayane cottare prāpte śuklapakśe śubhe dine

7.2,36.51ab

देवीं कृत्वा शुभे देशे तत्राब्जं पूर्ववल्लिखेत्

devīṃ kṛtvā śubhe deśe tatrābjaṃ pūrvavallikhet

7.2,36.51cd

विकीर्य पत्रपुष्पाद्यैर्मध्ये कुंभं निधाय च

vikīrya patrapuṣpādyairmadhye kuṃbhaṃ nidhāya ca

7.2,36.52ab

परितस्तस्य चतुरः कलशान् दिक्षु विन्यसेत्

paritastasya caturaḥ kalaśān dikṣu vinyaset

7.2,36.52cd

पञ्च ब्रह्माणि तद्बीजैस्तेषु पञ्चसु पञ्चभिः

pañca brahmāṇi tadbījaisteṣu pañcasu pañcabhiḥ

7.2,36.53ab

न्यस्य संपूज्य मुद्रादि दर्शयित्वाभिरक्ष्य च

nyasya saṃpūjya mudrādi darśayitvābhirakṣya ca

7.2,36.53cd

विशोध्य लिंगं बेरं वा मृत्तोयाद्यैर्यथा पुरा

viśodhya liṃgaṃ beraṃ vā mṛttoyādyairyathā purā

7.2,36.54ab

स्थापयेत्पुष्पसंछन्नमुत्तरस्थे वरासने

sthāpayetpuṣpasaṃchannamuttarasthe varāsane

7.2,36.54cd

निधाय पुष्पं शिरसि प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीजलैः

nidhāya puṣpaṃ śirasi prokṣayetprokṣaṇījalaiḥ

7.2,36.55ab

समभ्यर्च्य पुनः पुष्पैर्जयशब्दादिपूर्वकम्

samabhyarcya punaḥ puṣpairjayaśabdādipūrvakam

7.2,36.55cd

कुम्भैरीशानविद्यांतैः स्नापयेन्मूलविद्यया

kumbhairīśānavidyāṃtaiḥ snāpayenmūlavidyayā

7.2,36.56ab

ततः पञ्चकलान्यासं कृत्वा पूजां च पूर्ववत्

tataḥ pañcakalānyāsaṃ kṛtvā pūjāṃ ca pūrvavat

7.2,36.56cd

नित्यमाराधयेत्तत्र देव्या देवं त्रिलोचनम्

nityamārādhayettatra devyā devaṃ trilocanam

7.2,36.57ab

एकमेवाथ वा कुंभं मूर्तिमन्त्रसमन्वितम्

ekamevātha vā kuṃbhaṃ mūrtimantrasamanvitam

7.2,36.57cd

न्यस्य पद्मांतरे सर्वं शेषं पूर्ववदाचरेत्

nyasya padmāṃtare sarvaṃ śeṣaṃ pūrvavadācaret

7.2,36.58ab

अत्यंतोपहतं लिंगं विशोध्य स्थापयेत्पुनः

atyaṃtopahataṃ liṃgaṃ viśodhya sthāpayetpunaḥ

7.2,36.58cd

संप्रोक्षयेदुपहतमनागुपहतं यजेत्

saṃprokṣayedupahatamanāgupahataṃ yajet

7.2,36.59ab

लिंगानि बाणसंज्ञानि स्थापनीयानि वा न वा

liṃgāni bāṇasaṃjñāni sthāpanīyāni vā na vā

7.2,36.59cd

तानि पूर्वं शिवेनैव संस्कृतानि यतस्ततः

tāni pūrvaṃ śivenaiva saṃskṛtāni yatastataḥ

7.2,36.60ab

शेषाणि स्थापनीयानि यानि दृष्टानि बाणवत्

śeṣāṇi sthāpanīyāni yāni dṛṣṭāni bāṇavat

7.2,36.60cd

स्वयमुद्भूतलिंगे च दिव्ये चार्षे तथैव च

svayamudbhūtaliṃge ca divye cārṣe tathaiva ca

7.2,36.61ab

593ब् अपीठे पीठमावेश्य कृत्वा संप्रोक्षणं विधिम्

593b apīṭhe pīṭhamāveśya kṛtvā saṃprokṣaṇaṃ vidhim

7.2,36.61cd

यजेत्तत्र शिवं तेषां प्रतिष्ठा न विधीयते

yajettatra śivaṃ teṣāṃ pratiṣṭhā na vidhīyate

7.2,36.62ab

दग्धं श्लथं क्षतांगं च क्षिपेल्लिंगं जलाशये

dagdhaṃ ślathaṃ kṣatāṃgaṃ ca kṣipelliṃgaṃ jalāśaye

7.2,36.62cd

संधानयोग्यं संधाय प्रतिष्ठाविधिमाचरेत्

saṃdhānayogyaṃ saṃdhāya pratiṣṭhāvidhimācaret

7.2,36.63ab

बेराद्वा विकलाल्लिंगाद्देवपूजापुरस्सरम्

berādvā vikalālliṃgāddevapūjāpurassaram

7.2,36.63cd

उद्वास्य हृदि संधानं त्यागं वा युक्तमाचरेत्

udvāsya hṛdi saṃdhānaṃ tyāgaṃ vā yuktamācaret

7.2,36.64ab

एकाहपूजाविहतौ कुर्याद्द्विगुणमर्चनम्

ekāhapūjāvihatau kuryāddviguṇamarcanam

7.2,36.64cd

द्विरात्रे च महापूजां संप्रोक्षणमतः परम्

dvirātre ca mahāpūjāṃ saṃprokṣaṇamataḥ param

7.2,36.65ab

मासादूर्ध्वमनेकाहं पूजा यदि विहन्यते

māsādūrdhvamanekāhaṃ pūjā yadi vihanyate

7.2,36.65cd

प्रतिष्ठा प्रोच्यते कैश्चित्कैश्चित्संप्रोक्षणक्रमः

pratiṣṭhā procyate kaiścitkaiścitsaṃprokṣaṇakramaḥ

7.2,36.66ab

संप्रोक्षणे तु लिंगादेर्देवमुद्वास्य पूर्ववत्

saṃprokṣaṇe tu liṃgāderdevamudvāsya pūrvavat

7.2,36.66cd

अष्टपञ्चक्रमेणैव स्नापयित्वा मृदंभसा

aṣṭapañcakrameṇaiva snāpayitvā mṛdaṃbhasā

7.2,36.67ab

गवां रसैश्च संस्नाप्य दर्भतोयैर्विशोध्य च

gavāṃ rasaiśca saṃsnāpya darbhatoyairviśodhya ca

7.2,36.67cd

प्रोक्षयेत्प्रोक्षणीतोयैर्मूलेनाष्टोत्तरं शतम्

prokṣayetprokṣaṇītoyairmūlenāṣṭottaraṃ śatam

7.2,36.68ab

सपुष्पं सकुशं पाणिं न्यस्य लिंगस्य मस्तके

sapuṣpaṃ sakuśaṃ pāṇiṃ nyasya liṃgasya mastake

7.2,36.68cd

पञ्चवारं जपेन्मूलमष्टोत्तरशतं ततः

pañcavāraṃ japenmūlamaṣṭottaraśataṃ tataḥ

7.2,36.69ab

ततो मूलेन मूर्धादिपीठांतं संस्पृशेदपि

tato mūlena mūrdhādipīṭhāṃtaṃ saṃspṛśedapi

7.2,36.69cd

पूजां च महतीं कुर्याद्देवमावाह्य पूर्ववत्

pūjāṃ ca mahatīṃ kuryāddevamāvāhya pūrvavat

7.2,36.70ab

अलब्धे स्थापिते लिंगे शिवस्थाने जले ऽथ वा

alabdhe sthāpite liṃge śivasthāne jale 'tha vā

7.2,36.70cd

वह्नौ रवौ तथा व्योम्नि भगवंतं शिवं यजेत्

vahnau ravau tathā vyomni bhagavaṃtaṃ śivaṃ yajet

Chapter 7.2.37

7.2,37.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे प्ततिष्ठाविधिवर्णनं नाम षट्त्रिंशो ऽध्यायः शीकृष्ण उवाच ज्ञाने क्रियायां चर्यायां सारमुद्धृत्य संग्रहात्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe ptatiṣṭhāvidhivarṇanaṃ nāma ṣaṭtriṃśo 'dhyāyaḥ śīkṛṣṇa uvāca jñāne kriyāyāṃ caryāyāṃ sāramuddhṛtya saṃgrahāt

7.2,37.1cd

उक्तं भगवता सर्वं श्रुतं श्रुतिसमं मया

uktaṃ bhagavatā sarvaṃ śrutaṃ śrutisamaṃ mayā

7.2,37.2ab

इदानीं श्रोतुमिच्छामि योगं परमदुर्लभम्

idānīṃ śrotumicchāmi yogaṃ paramadurlabham

7.2,37.2cd

साधिकारं च सांगं च सविधिं सप्रयोजनम्

sādhikāraṃ ca sāṃgaṃ ca savidhiṃ saprayojanam

7.2,37.3ab

यद्यस्ति मरणं पूर्वं योगाद्यनुपमर्दतः

yadyasti maraṇaṃ pūrvaṃ yogādyanupamardataḥ

7.2,37.3cd

सद्यः साधयितुं शक्यं येन स्यान्नात्महा नरः

sadyaḥ sādhayituṃ śakyaṃ yena syānnātmahā naraḥ

7.2,37.4ab

तच्च तत्कारणं चैव तत्कालकरणानि च

tacca tatkāraṇaṃ caiva tatkālakaraṇāni ca

7.2,37.4cd

तद्भेदतारतम्यं च वक्तुमर्हसि तत्त्वतः

tadbhedatāratamyaṃ ca vaktumarhasi tattvataḥ

7.2,37.5ab

उपमन्युरुवाच स्थाने पृष्टं त्वया कृष्ण सर्वप्रश्नार्थवेदिना

upamanyuruvāca sthāne pṛṣṭaṃ tvayā kṛṣṇa sarvapraśnārthavedinā

7.2,37.5cd

ततः क्रमेण तत्सर्वं वक्ष्ये शृणु समाहितः

tataḥ krameṇa tatsarvaṃ vakṣye śṛṇu samāhitaḥ

7.2,37.6ab

निरुद्धवृत्त्यंतरस्यं शिवे चित्तस्य निश्चला

niruddhavṛttyaṃtarasyaṃ śive cittasya niścalā

7.2,37.6cd

या वृत्तिः स समासेन योगः स खलु पञ्चधा

yā vṛttiḥ sa samāsena yogaḥ sa khalu pañcadhā

7.2,37.7ab

मंत्रयोगःस्पर्शयोगो भावयोगस्तथापरः

maṃtrayogaḥsparśayogo bhāvayogastathāparaḥ

7.2,37.7cd

अभावयोगस्सर्वेभ्यो महायोगः परो मतः

abhāvayogassarvebhyo mahāyogaḥ paro mataḥ

7.2,37.8ab

मंत्राभ्यासवशेनैव मंत्रवाच्यार्थगोचरः

maṃtrābhyāsavaśenaiva maṃtravācyārthagocaraḥ

7.2,37.8cd

अव्याक्षेपा मनोवृत्तिर्मंत्रयोग उदाहृतः

avyākṣepā manovṛttirmaṃtrayoga udāhṛtaḥ

7.2,37.9ab

प्राणायाममुखा सैव स्पर्शे योगोभिधीयते

prāṇāyāmamukhā saiva sparśe yogobhidhīyate

7.2,37.9cd

स मंत्रस्पर्शनिर्मुक्तो भावयोगः प्रकीर्तितः

sa maṃtrasparśanirmukto bhāvayogaḥ prakīrtitaḥ

7.2,37.10ab

विलीनावयवं विश्वं रूपं संभाव्यते यतः

vilīnāvayavaṃ viśvaṃ rūpaṃ saṃbhāvyate yataḥ

7.2,37.10cd

594अ अभावयोगः संप्रोक्तो ऽनाभासाद्वस्तुनः सतः

594a abhāvayogaḥ saṃprokto 'nābhāsādvastunaḥ sataḥ

7.2,37.11ab

शिवस्वभाव एवैकश्चिंत्यते निरुपाधिकः

śivasvabhāva evaikaściṃtyate nirupādhikaḥ

7.2,37.11cd

यथा शैवमनोवृत्तिर्महायोग इहोच्यते

yathā śaivamanovṛttirmahāyoga ihocyate

7.2,37.12ab

दृष्टे तथानुश्रविके विरक्तं विषये मनः

dṛṣṭe tathānuśravike viraktaṃ viṣaye manaḥ

7.2,37.12cd

यस्य तस्याधिकारोस्ति योगे नान्यस्य कस्यचित्

yasya tasyādhikārosti yoge nānyasya kasyacit

7.2,37.13ab

विषयद्वयदोषाणां गुणानामीश्वरस्य च

viṣayadvayadoṣāṇāṃ guṇānāmīśvarasya ca

7.2,37.13cd

दर्शनादेव सततं विरक्तं जायते मनः

darśanādeva satataṃ viraktaṃ jāyate manaḥ

7.2,37.14ab

अष्टांगो वा षडंगो वा सर्वयोगः समासतः

aṣṭāṃgo vā ṣaḍaṃgo vā sarvayogaḥ samāsataḥ

7.2,37.14cd

यमश्च नियमश्चैव स्वस्तिकाद्यं तथासनम्

yamaśca niyamaścaiva svastikādyaṃ tathāsanam

7.2,37.15ab

प्राणायामः प्रत्याहारो धारणा ध्यानमेव च

prāṇāyāmaḥ pratyāhāro dhāraṇā dhyānameva ca

7.2,37.15cd

समाधिरिति योगांगान्यष्टावुक्तानि सूरिभिः

samādhiriti yogāṃgānyaṣṭāvuktāni sūribhiḥ

7.2,37.16ab

आसनं प्राणसंरोधः प्रत्याहारोथ धारणा

āsanaṃ prāṇasaṃrodhaḥ pratyāhārotha dhāraṇā

7.2,37.16cd

ध्यानं समाधिर्योगस्य षडंगानि समासतः

dhyānaṃ samādhiryogasya ṣaḍaṃgāni samāsataḥ

7.2,37.17ab

पृथग्लक्षणमेतेषां शिवशास्त्रे समीरितम्

pṛthaglakṣaṇameteṣāṃ śivaśāstre samīritam

7.2,37.17cd

शिवागमेषु चान्येषु विशेषात्कामिकादिषु

śivāgameṣu cānyeṣu viśeṣātkāmikādiṣu

7.2,37.18ab

योगशास्त्रेष्वपि तथा पुराणेष्वपि केषु च

yogaśāstreṣvapi tathā purāṇeṣvapi keṣu ca

7.2,37.18cd

अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यापरिग्रहः

ahiṃsā satyamasteyaṃ brahmacaryāparigrahaḥ

7.2,37.18ef

यम इत्युच्यते सद्भिः पञ्चावयवयोगतः

yama ityucyate sadbhiḥ pañcāvayavayogataḥ

7.2,37.19ab

शौचं तुष्टिस्तपश्चैव जपः प्रणिधिरेव च

śaucaṃ tuṣṭistapaścaiva japaḥ praṇidhireva ca

7.2,37.19cd

इति पञ्चप्रभेदस्स्यान्नियमः स्वांशभेदतः

iti pañcaprabhedassyānniyamaḥ svāṃśabhedataḥ

7.2,37.20ab

स्वस्तिकं पद्ममध्येंदुं वीरं योगं प्रसाधितम्

svastikaṃ padmamadhyeṃduṃ vīraṃ yogaṃ prasādhitam

7.2,37.20cd

पर्यंकं च यथेष्टं च प्रोक्तमासनमष्टधा

paryaṃkaṃ ca yatheṣṭaṃ ca proktamāsanamaṣṭadhā

7.2,37.21ab

प्राणः स्वदेहजो वायुस्तस्यायामो निरोधनम्

prāṇaḥ svadehajo vāyustasyāyāmo nirodhanam

7.2,37.21cd

तद्रोचकं पूरकं च कुंभकं च त्रिधोच्यते

tadrocakaṃ pūrakaṃ ca kuṃbhakaṃ ca tridhocyate

7.2,37.22ab

नासिकापुटमंगुल्या पीड्यैकमपरेण तु

nāsikāpuṭamaṃgulyā pīḍyaikamapareṇa tu

7.2,37.22cd

औदरं रेचयेद्वायुं तथायं रेचकः स्मृतः

audaraṃ recayedvāyuṃ tathāyaṃ recakaḥ smṛtaḥ

7.2,37.23ab

बाह्येन मरुता देहं दृतिवत्परिपूरयेत्

bāhyena marutā dehaṃ dṛtivatparipūrayet

7.2,37.23cd

नासापुटेनापरेण पूरणात्पूरकं मतम्

nāsāpuṭenāpareṇa pūraṇātpūrakaṃ matam

7.2,37.24ab

न मुंचति न गृह्णाति वायुमंतर्बहिः स्थितम्

na muṃcati na gṛhṇāti vāyumaṃtarbahiḥ sthitam

7.2,37.24cd

संपूर्णं कुंभवत्तिष्ठेदचलः स तु कुंभक

saṃpūrṇaṃ kuṃbhavattiṣṭhedacalaḥ sa tu kuṃbhaka

7.2,37.25ab

रेचकाद्यं त्रयमिदं न द्रुतं न विलंबितम्

recakādyaṃ trayamidaṃ na drutaṃ na vilaṃbitam

7.2,37.25cd

तद्यतः क्रमयोगेन त्वभ्यसेद्योगसाधकः

tadyataḥ kramayogena tvabhyasedyogasādhakaḥ

7.2,37.26ab

रेचकादिषु योभ्यासो नाडीशोधनपूर्वकः

recakādiṣu yobhyāso nāḍīśodhanapūrvakaḥ

7.2,37.26cd

स्वेच्छोत्क्रमणपर्यंतः प्रोक्तो योगानुशासने

svecchotkramaṇaparyaṃtaḥ prokto yogānuśāsane

7.2,37.27ab

कन्यकादिक्रमवशात्प्राणायामनिरोधनम्

kanyakādikramavaśātprāṇāyāmanirodhanam

7.2,37.27cd

तच्चतुर्धोपदिष्टं स्यान्मात्रागुणविभागतः

taccaturdhopadiṣṭaṃ syānmātrāguṇavibhāgataḥ

7.2,37.28ab

कन्यकस्तु चतुर्धा स्यात्स च द्वादशमात्रकः

kanyakastu caturdhā syātsa ca dvādaśamātrakaḥ

7.2,37.28cd

मध्यमस्तु द्विरुद्धातश्चतुर्विंशतिमात्रकः

madhyamastu dviruddhātaścaturviṃśatimātrakaḥ

7.2,37.29ab

उत्तमस्तु त्रिरुद्धातः षड्विंशन्मात्रकः परः

uttamastu triruddhātaḥ ṣaḍviṃśanmātrakaḥ paraḥ

7.2,37.29cd

स्वेदकंपादिजनकः प्राणायामस्तदुत्तरः

svedakaṃpādijanakaḥ prāṇāyāmastaduttaraḥ

7.2,37.30ab

आनंदोद्भवरोमांचनेत्राश्रूणां विमोचनम्

ānaṃdodbhavaromāṃcanetrāśrūṇāṃ vimocanam

7.2,37.30cd

जल्पभ्रमणमूर्छाद्यं जायते योगिनः परम्

jalpabhramaṇamūrchādyaṃ jāyate yoginaḥ param

7.2,37.31ab

जानुं प्रदक्षिणीकृत्य न द्रुतं न विलंबितम्

jānuṃ pradakṣiṇīkṛtya na drutaṃ na vilaṃbitam

7.2,37.31cd

अंगुलीस्फोटनं कुर्यात्सा मात्रेति प्रकीर्तिता

aṃgulīsphoṭanaṃ kuryātsā mātreti prakīrtitā

7.2,37.32ab

594ब् मात्राक्रमेण विज्ञेयाश्चोद्वातक्रमयोगतः

594b mātrākrameṇa vijñeyāścodvātakramayogataḥ

7.2,37.32cd

नाडीविशुद्धिपूर्वं तु प्राणायामं समाचरेत्

nāḍīviśuddhipūrvaṃ tu prāṇāyāmaṃ samācaret

7.2,37.33ab

अगर्भश्च सगर्भश्च प्राणायामो द्विधा स्मृतः

agarbhaśca sagarbhaśca prāṇāyāmo dvidhā smṛtaḥ

7.2,37.33cd

जपं ध्यानं विनागर्भः सगर्भस्तत्समन्वयात्

japaṃ dhyānaṃ vināgarbhaḥ sagarbhastatsamanvayāt

7.2,37.34ab

अगर्भाद्गर्भसंयुक्तः प्राणायामःशताधिकः

agarbhādgarbhasaṃyuktaḥ prāṇāyāmaḥśatādhikaḥ

7.2,37.34cd

तस्मात्सगर्भं कुर्वन्ति योगिनः प्राणसंयमम्

tasmātsagarbhaṃ kurvanti yoginaḥ prāṇasaṃyamam

7.2,37.35ab

प्राणस्य विजयादेव जीयंते देह 1वायवः

prāṇasya vijayādeva jīyaṃte deha 1vāyavaḥ

7.2,37.35cd

प्राणो ऽपानः समानश्च ह्युदानो व्यान एव च

prāṇo 'pānaḥ samānaśca hyudāno vyāna eva ca

7.2,37.36ab

नागः कूर्मश्च कृकलो देवदत्तो धनंजयः

nāgaḥ kūrmaśca kṛkalo devadatto dhanaṃjayaḥ

7.2,37.36cd

प्रयाणं कुरुते यस्मात्तस्मात्प्राणो ऽभिधीयते

prayāṇaṃ kurute yasmāttasmātprāṇo 'bhidhīyate

7.2,37.37ab

अवाङ्नयत्यपानाख्यो यदाहारादि भुज्यते

avāṅnayatyapānākhyo yadāhārādi bhujyate

7.2,37.37cd

व्यानो व्यानशयत्यंगान्यशेषाणि विवर्धयन्

vyāno vyānaśayatyaṃgānyaśeṣāṇi vivardhayan

7.2,37.38ab

उद्वेजयति मर्माणीत्युदानो वायुरीरितः

udvejayati marmāṇītyudāno vāyurīritaḥ

7.2,37.38cd

समं नयति सर्वांगं समानस्तेन गीयते

samaṃ nayati sarvāṃgaṃ samānastena gīyate

7.2,37.39ab

उद्गारे नाग आख्यातः कूर्म उन्मीलने स्थितः

udgāre nāga ākhyātaḥ kūrma unmīlane sthitaḥ

7.2,37.39cd

कृकलः क्षवथौ ज्ञेयो देवदत्तो विजृंभणे

kṛkalaḥ kṣavathau jñeyo devadatto vijṛṃbhaṇe

7.2,37.40ab

न जहाति मृतं चापि सर्वव्यापी धनंजयः

na jahāti mṛtaṃ cāpi sarvavyāpī dhanaṃjayaḥ

7.2,37.40cd

क्रमेणाभ्यस्यमानोयं प्राणायामप्रमाणवान्

krameṇābhyasyamānoyaṃ prāṇāyāmapramāṇavān

7.2,37.41ab

निर्दहत्यखिलं दोषं कर्तुर्देहं च रक्षति

nirdahatyakhilaṃ doṣaṃ karturdehaṃ ca rakṣati

7.2,37.41cd

प्राणे तु विजिते सम्यक् तच्चिह्नान्युपलक्षयेत्

prāṇe tu vijite samyak taccihnānyupalakṣayet

7.2,37.42ab

विण्मूत्रश्लेष्मणां तावदल्पभावः प्रजायते

viṇmūtraśleṣmaṇāṃ tāvadalpabhāvaḥ prajāyate

7.2,37.42cd

बहुभोजनसामर्थ्यं चिरादुच्छ्वासनं तथा

bahubhojanasāmarthyaṃ cirāducchvāsanaṃ tathā

7.2,37.43ab

लघुत्वं शीघ्रगामित्वमुत्साहः स्वरसौष्ठवम्

laghutvaṃ śīghragāmitvamutsāhaḥ svarasauṣṭhavam

7.2,37.43cd

सर्वरोगक्षयश्चैव बलं तेजः सुरूपता

sarvarogakṣayaścaiva balaṃ tejaḥ surūpatā

7.2,37.44ab

धृतिर्मेधा युवत्वं च स्थिरता च प्रसन्नता

dhṛtirmedhā yuvatvaṃ ca sthiratā ca prasannatā

7.2,37.44cd

तपांसि पापक्षयता यज्ञदानव्रतादयः

tapāṃsi pāpakṣayatā yajñadānavratādayaḥ

7.2,37.45ab

प्राणायामस्य तस्यैते कलां नार्हन्ति षोडशीम्

prāṇāyāmasya tasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm

7.2,37.45cd

इन्द्रियाणि प्रसक्तानि यथास्वं विषयेष्विह

indriyāṇi prasaktāni yathāsvaṃ viṣayeṣviha

7.2,37.46ab

आहत्य यन्निगृह्णाति स प्रत्याहार उच्यते

āhatya yannigṛhṇāti sa pratyāhāra ucyate

7.2,37.46cd

नमःपूर्वाणींद्रियाणि स्वर्गं नरकमेव च

namaḥpūrvāṇīṃdriyāṇi svargaṃ narakameva ca

7.2,37.47ab

निगृहीतनिसृष्टानि स्वर्गाय नरकाय च

nigṛhītanisṛṣṭāni svargāya narakāya ca

7.2,37.47cd

तस्मात्सुखार्थी मतिमाञ्ज्ञानवैराग्यमास्थितः

tasmātsukhārthī matimāñjñānavairāgyamāsthitaḥ

7.2,37.48ab

इंद्रियाश्वान्निगृह्याशु स्वात्मनात्मानमुद्धरेत्

iṃdriyāśvānnigṛhyāśu svātmanātmānamuddharet

7.2,37.48cd

धारणा नाम चित्तस्य स्थानबन्धस्समासतः

dhāraṇā nāma cittasya sthānabandhassamāsataḥ

7.2,37.49ab

स्थानं च शिव एवैको नान्यद्दोषत्रयं यतः

sthānaṃ ca śiva evaiko nānyaddoṣatrayaṃ yataḥ

7.2,37.49cd

कालं कंचावधीकृत्य स्थाने ऽवस्थापितं मनः

kālaṃ kaṃcāvadhīkṛtya sthāne 'vasthāpitaṃ manaḥ

7.2,37.50ab

न तु प्रच्यवते लक्ष्याद्धारणा स्यान्न चान्यथा

na tu pracyavate lakṣyāddhāraṇā syānna cānyathā

7.2,37.50cd

मनसः प्रथमं स्थैर्यं धारणातः प्रजायते

manasaḥ prathamaṃ sthairyaṃ dhāraṇātaḥ prajāyate

7.2,37.51ab

तस्माद्धीरं मनः कुर्याद्धारणाभ्यासयोगतः

tasmāddhīraṃ manaḥ kuryāddhāraṇābhyāsayogataḥ

7.2,37.51cd

ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः

dhyai ciṃtāyāṃ smṛto dhātuḥ śivaciṃtā muhurmuhuḥ

7.2,37.52ab

अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानं नाम तदुच्यते

avyākṣiptena manasā dhyānaṃ nāma taducyate

7.2,37.52cd

ध्येयावस्थितचित्तस्य सदृशः प्रत्ययश्च यः

dhyeyāvasthitacittasya sadṛśaḥ pratyayaśca yaḥ

7.2,37.53ab

1 दश वायव इति पाठान्तरम् 595अ प्रत्ययान्तरनिर्मुक्तः प्रवाहो ध्यानमुच्यते

1 daśa vāyava iti pāṭhāntaram 595a pratyayāntaranirmuktaḥ pravāho dhyānamucyate

7.2,37.53cd

सर्वमन्यत्परित्यज्य शिव एव शिवंकरः

sarvamanyatparityajya śiva eva śivaṃkaraḥ

7.2,37.54ab

परो ध्येयो ऽधिदेवेशः समाप्ताथर्वणी श्रुतिः

paro dhyeyo 'dhideveśaḥ samāptātharvaṇī śrutiḥ

7.2,37.54cd

तथा शिवा परा ध्येया सर्वभूतगतौ शिवौ

tathā śivā parā dhyeyā sarvabhūtagatau śivau

7.2,37.55ab

तौ श्रुतौ स्मृतिशास्त्रेभ्यः सर्वगौ सर्वदोदितौ

tau śrutau smṛtiśāstrebhyaḥ sarvagau sarvadoditau

7.2,37.55cd

सर्वज्ञौ सततं ध्येयौ नानारूपविभेदतः

sarvajñau satataṃ dhyeyau nānārūpavibhedataḥ

7.2,37.56ab

विमुक्तिः प्रत्ययः पूर्वः प्रत्ययश्चाणिमादिकम्

vimuktiḥ pratyayaḥ pūrvaḥ pratyayaścāṇimādikam

7.2,37.56cd

इत्येतद्द्विविधं ज्ञेयं ध्यानस्यास्य प्रयोजनम्

ityetaddvividhaṃ jñeyaṃ dhyānasyāsya prayojanam

7.2,37.57ab

ध्याता ध्यानं तथा ध्येयं यच्च ध्यानप्रयोजनम्

dhyātā dhyānaṃ tathā dhyeyaṃ yacca dhyānaprayojanam

7.2,37.57cd

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा योगं युञ्जीत योगवित्

etaccatuṣṭayaṃ jñātvā yogaṃ yuñjīta yogavit

7.2,37.58ab

ज्ञानवैराग्यसंपन्नः श्रद्दधानः क्षमान्वितः

jñānavairāgyasaṃpannaḥ śraddadhānaḥ kṣamānvitaḥ

7.2,37.58cd

निर्ममश्च सदोत्साही ध्यातेत्थं पुरुषः स्मृतः

nirmamaśca sadotsāhī dhyātetthaṃ puruṣaḥ smṛtaḥ

7.2,37.59ab

जपाच्छ्रांतः पुनर्ध्यायेद्ध्यानाच्छ्रांतः पुनर्जपेत्

japācchrāṃtaḥ punardhyāyeddhyānācchrāṃtaḥ punarjapet

7.2,37.59cd

जपध्यनाभियुक्तस्य क्षिप्रं योगः प्रसिद्ध्यति

japadhyanābhiyuktasya kṣipraṃ yogaḥ prasiddhyati

7.2,37.60ab

धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादशधारणम्

dhāraṇā dvādaśāyāmā dhyānaṃ dvādaśadhāraṇam

7.2,37.60cd

ध्यानद्वादशकं यावत्समाधिरभिधीयते

dhyānadvādaśakaṃ yāvatsamādhirabhidhīyate

7.2,37.61ab

समाधिर्न्नाम योगांगमन्तिमं परिकीर्तितम्

samādhirnnāma yogāṃgamantimaṃ parikīrtitam

7.2,37.61cd

समाधिना च सर्वत्र प्रज्ञालोकः प्रवर्तते

samādhinā ca sarvatra prajñālokaḥ pravartate

7.2,37.62ab

यदर्थमात्रनिर्भासं स्तिमितो दधिवत्स्थितम्

yadarthamātranirbhāsaṃ stimito dadhivatsthitam

7.2,37.62cd

स्वरूपशून्यवद्भानं समाधिरभिधीयते

svarūpaśūnyavadbhānaṃ samādhirabhidhīyate

7.2,37.63ab

ध्येये मनः समावेश्य पश्येदपि च सुस्थिरम्

dhyeye manaḥ samāveśya paśyedapi ca susthiram

7.2,37.63cd

निर्वाणानलवद्योगी समाधिस्थः प्रगीयते

nirvāṇānalavadyogī samādhisthaḥ pragīyate

7.2,37.64ab

न शृणोति न चाघ्राति न जल्पति न पश्यति

na śṛṇoti na cāghrāti na jalpati na paśyati

7.2,37.64cd

न च स्पर्शं विजानाति न संकल्पयते मनः

na ca sparśaṃ vijānāti na saṃkalpayate manaḥ

7.2,37.65ab

नवाभिमन्यते किंचिद्बध्यते न च काष्टवत्

navābhimanyate kiṃcidbadhyate na ca kāṣṭavat

7.2,37.65cd

एवं शिवे विलीनात्मा समाधिस्थ इहोच्यते

evaṃ śive vilīnātmā samādhistha ihocyate

7.2,37.66ab

यथा दीपो निवातस्थः स्पन्दते न कदाचन

yathā dīpo nivātasthaḥ spandate na kadācana

7.2,37.66cd

तथा समाधिनिष्ठो ऽपि तस्मान्न विचलेत्सुधीः

tathā samādhiniṣṭho 'pi tasmānna vicaletsudhīḥ

7.2,37.67ab

एवमभ्यसतश्चारं योगिनो योगमुत्तमम्

evamabhyasataścāraṃ yogino yogamuttamam

7.2,37.67cd

तदन्तराया नश्यंति विघ्नाः सर्वे शनैःशनैः

tadantarāyā naśyaṃti vighnāḥ sarve śanaiḥśanaiḥ

Chapter 7.2.38

7.2,38.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायां वायुनैमिषेयर्षिसंवादे उत्तरखण्डे योगगतिवर्णनं नाम सप्तत्रिंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच आलस्यं व्याधयस्तीव्राः प्रमादः स्थानसंशयः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāṃ vāyunaimiṣeyarṣisaṃvāde uttarakhaṇḍe yogagativarṇanaṃ nāma saptatriṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca ālasyaṃ vyādhayastīvrāḥ pramādaḥ sthānasaṃśayaḥ

7.2,38.1cd

अनवस्थितचित्तत्वमश्रद्धा भ्रांतिदर्शनम्

anavasthitacittatvamaśraddhā bhrāṃtidarśanam

7.2,38.2ab

दुःखानि दौर्मनस्यं च विषयेषु च लोलता

duḥkhāni daurmanasyaṃ ca viṣayeṣu ca lolatā

7.2,38.2cd

दशैते युञ्जतां पुंसामन्तरायाः प्रकीर्तिताः

daśaite yuñjatāṃ puṃsāmantarāyāḥ prakīrtitāḥ

7.2,38.3ab

आलस्यमलसत्त्वं तु योगिनां देहचेतनोः

ālasyamalasattvaṃ tu yogināṃ dehacetanoḥ

7.2,38.3cd

धातुवैषम्यजा दोषा व्याधयः कर्मदोषजाः

dhātuvaiṣamyajā doṣā vyādhayaḥ karmadoṣajāḥ

7.2,38.4ab

प्रमादो नाम योगस्य साधना नाम भावना

pramādo nāma yogasya sādhanā nāma bhāvanā

7.2,38.4cd

इदं वेत्युभयाक्रान्तं विज्ञानं स्थानसंशयः

idaṃ vetyubhayākrāntaṃ vijñānaṃ sthānasaṃśayaḥ

7.2,38.5ab

अप्रतिष्ठा हि मनसस्त्वनवस्थितिरुच्यते

apratiṣṭhā hi manasastvanavasthitirucyate

7.2,38.5cd

595ब् अश्रद्धा भावरहिता वृत्तिर्वै योगवर्त्मनि

595b aśraddhā bhāvarahitā vṛttirvai yogavartmani

7.2,38.6ab

विपर्यस्ता मतिर्या सा भ्रांतिरित्यभिधीयते

viparyastā matiryā sā bhrāṃtirityabhidhīyate

7.2,38.6cd

दुःखमज्ञानजं पुंसां चित्तस्याध्यात्मिकं विदुः

duḥkhamajñānajaṃ puṃsāṃ cittasyādhyātmikaṃ viduḥ

7.2,38.7ab

आधिभौतिकमंगोत्थं यच्च दुःखं पुरा कृतैः

ādhibhautikamaṃgotthaṃ yacca duḥkhaṃ purā kṛtaiḥ

7.2,38.7cd

आधिदैविकमाख्यातमशन्यस्त्रविषादिकम्

ādhidaivikamākhyātamaśanyastraviṣādikam

7.2,38.8ab

इच्छाविघातजं मोक्षं दौर्मनस्यं प्रचक्षते

icchāvighātajaṃ mokṣaṃ daurmanasyaṃ pracakṣate

7.2,38.8cd

विषयेषु विचित्रेषु विभ्रमस्तत्र लोलता

viṣayeṣu vicitreṣu vibhramastatra lolatā

7.2,38.9ab

शान्तेष्वेतेषु विघ्नेषु योगासक्तस्य योगिनः

śānteṣveteṣu vighneṣu yogāsaktasya yoginaḥ

7.2,38.9cd

उपसर्गाः प्रवर्तंते दिव्यास्ते सिद्धिसूचकाः

upasargāḥ pravartaṃte divyāste siddhisūcakāḥ

7.2,38.10ab

प्रतिभा श्रवणं वार्ता दर्शनास्वादवेदनाः

pratibhā śravaṇaṃ vārtā darśanāsvādavedanāḥ

7.2,38.10cd

उपसर्गाः षडित्येते व्यये योगस्य सिद्धयः

upasargāḥ ṣaḍityete vyaye yogasya siddhayaḥ

7.2,38.11ab

सूक्ष्मे व्यवहिते ऽतीते विप्रकृष्टे त्वनागते

sūkṣme vyavahite 'tīte viprakṛṣṭe tvanāgate

7.2,38.11cd

प्रतिभा कथ्यते यो ऽर्थे प्रतिभासो यथातथम्

pratibhā kathyate yo 'rthe pratibhāso yathātatham

7.2,38.12ab

श्रवणं सर्वशब्दानां श्रवणे चाप्रयत्नतः

śravaṇaṃ sarvaśabdānāṃ śravaṇe cāprayatnataḥ

7.2,38.12cd

वार्त्ता वार्त्तासु विज्ञानं सर्वेषामेव देहिनाम्

vārttā vārttāsu vijñānaṃ sarveṣāmeva dehinām

7.2,38.13ab

दर्शनं नाम दिव्यानां दर्शनं चाप्रयत्नतः

darśanaṃ nāma divyānāṃ darśanaṃ cāprayatnataḥ

7.2,38.13cd

तथास्वादश्च दिव्येषु रसेष्वास्वाद उच्यते

tathāsvādaśca divyeṣu raseṣvāsvāda ucyate

7.2,38.14ab

स्पर्शनाधिगमस्तद्वद्वेदना नाम विश्रुता

sparśanādhigamastadvadvedanā nāma viśrutā

7.2,38.14cd

गन्धादीनां च दिव्यानामाब्रह्मभुवनाधिपाः

gandhādīnāṃ ca divyānāmābrahmabhuvanādhipāḥ

7.2,38.15ab

संतिष्ठन्ते च रत्नानि प्रयच्छंति बहूनि च

saṃtiṣṭhante ca ratnāni prayacchaṃti bahūni ca

7.2,38.15cd

स्वच्छन्दमधुरा वाणी विविधास्यात्प्रवर्तते

svacchandamadhurā vāṇī vividhāsyātpravartate

7.2,38.16ab

रसायनानि सर्वाणि दिव्याश्चौषधयस्तथा

rasāyanāni sarvāṇi divyāścauṣadhayastathā

7.2,38.16cd

सिध्यंति प्रणिपत्यैनं दिशंति सुरयोषितः

sidhyaṃti praṇipatyainaṃ diśaṃti surayoṣitaḥ

7.2,38.17ab

योगसिद्ध्यैकदेशे ऽपि दृष्टे मोक्षे भवेन्मतिः

yogasiddhyaikadeśe 'pi dṛṣṭe mokṣe bhavenmatiḥ

7.2,38.17cd

दृष्टमेतन्मया यद्वत्तद्वन्मोक्षो भवेदिति

dṛṣṭametanmayā yadvattadvanmokṣo bhavediti

7.2,38.18ab

कृशता स्थूलता बाल्यं वार्धक्यं चैव यौवनम्

kṛśatā sthūlatā bālyaṃ vārdhakyaṃ caiva yauvanam

7.2,38.18cd

नानाचातिस्वरूपं च चतुर्णां देहधारणम्

nānācātisvarūpaṃ ca caturṇāṃ dehadhāraṇam

7.2,38.19ab

पार्थिवांशं विना नित्यं सुरभिर्गन्धसंग्रहः

pārthivāṃśaṃ vinā nityaṃ surabhirgandhasaṃgrahaḥ

7.2,38.19cd

एवमष्टगुणं प्राहुः पैशाचं पार्थिवं पदम्

evamaṣṭaguṇaṃ prāhuḥ paiśācaṃ pārthivaṃ padam

7.2,38.20ab

जले निवसनं चैव भूम्यामेवं विनिर्गमः

jale nivasanaṃ caiva bhūmyāmevaṃ vinirgamaḥ

7.2,38.20cd

इच्छेच्छक्तः स्वयं पातुं समुद्रमपि नातुरः

icchecchaktaḥ svayaṃ pātuṃ samudramapi nāturaḥ

7.2,38.21ab

यत्रेच्छति जगत्यस्मिंस्तत्रैव जलदर्शनम्

yatrecchati jagatyasmiṃstatraiva jaladarśanam

7.2,38.21cd

विना कुम्भादिकं पाणौ जलसञ्चयधारणम्

vinā kumbhādikaṃ pāṇau jalasañcayadhāraṇam

7.2,38.22ab

यद्वस्तु विरसञ्चापि भोक्तुमिच्छति तत्क्षणात्

yadvastu virasañcāpi bhoktumicchati tatkṣaṇāt

7.2,38.22cd

रसादिकं भवेच्चान्यत्त्रयाणां देहधारणम्

rasādikaṃ bhaveccānyattrayāṇāṃ dehadhāraṇam

7.2,38.23ab

निर्व्रणत्वं शरीरस्य पार्थिवैश्च समन्वितम्

nirvraṇatvaṃ śarīrasya pārthivaiśca samanvitam

7.2,38.23cd

तदिदं षोडशगुणमाप्यमैश्वर्यमद्भुतम्

tadidaṃ ṣoḍaśaguṇamāpyamaiśvaryamadbhutam

7.2,38.24ab

शरीरादग्निनिर्माणं तत्तापभयवर्जनम्

śarīrādagninirmāṇaṃ tattāpabhayavarjanam

7.2,38.24cd

शक्तिर्जगदिदं दग्धुं यदीच्छेदप्रयत्नतः

śaktirjagadidaṃ dagdhuṃ yadīcchedaprayatnataḥ

7.2,38.25ab

स्थापनं वानलस्या ऽप्सु पाणौ पावकधारणम्

sthāpanaṃ vānalasyā 'psu pāṇau pāvakadhāraṇam

7.2,38.25cd

दग्धे सर्गे यथापूर्वं मुखे चान्नादिपाचनम्

dagdhe sarge yathāpūrvaṃ mukhe cānnādipācanam

7.2,38.25ef

द्वाभ्यां देहविनिर्माणमाप्यैश्वर्यसमन्वितम्

dvābhyāṃ dehavinirmāṇamāpyaiśvaryasamanvitam

7.2,38.26ab

एतच्चतुर्विंशतिधा तैजसं परिचक्षते

etaccaturviṃśatidhā taijasaṃ paricakṣate

7.2,38.26cd

मनोजवत्वं भूतानां क्षणादन्तःप्रवेशनम्

manojavatvaṃ bhūtānāṃ kṣaṇādantaḥpraveśanam

7.2,38.27ab

596अ पर्वतादिमहाभारधारणञ्चाप्रयत्नतः

596a parvatādimahābhāradhāraṇañcāprayatnataḥ

7.2,38.27cd

गुरुत्वञ्च लघुत्वञ्च पाणावनिलधारणम्

gurutvañca laghutvañca pāṇāvaniladhāraṇam

7.2,38.28ab

अंगुल्यग्रनिपाताद्यैर्भूमेरपि च कम्पनम्

aṃgulyagranipātādyairbhūmerapi ca kampanam

7.2,38.28cd

एकेन देहनिष्पत्तिर्युक्तं भोगैश्च तैजसैः

ekena dehaniṣpattiryuktaṃ bhogaiśca taijasaiḥ

7.2,38.29ab

द्वात्रिंशद्गुणमैश्वर्यं मारुतं कवयो विदुः

dvātriṃśadguṇamaiśvaryaṃ mārutaṃ kavayo viduḥ

7.2,38.29cd

छायाहीनविनिष्पत्तिरिन्द्रियाणामदर्शनम्

chāyāhīnaviniṣpattirindriyāṇāmadarśanam

7.2,38.30ab

खेचरत्वं यथाकाममिन्द्रियार्थसमन्वयः

khecaratvaṃ yathākāmamindriyārthasamanvayaḥ

7.2,38.30cd

आकाशलंघनं चैव स्वदेहे तन्निवेशनम्

ākāśalaṃghanaṃ caiva svadehe tanniveśanam

7.2,38.31ab

आकाशपिण्डीकरणमशरीरत्वमेव च

ākāśapiṇḍīkaraṇamaśarīratvameva ca

7.2,38.31cd

अनिलैश्वर्यसंयुक्तं चत्वारिंशद्गुणं महत्

anilaiśvaryasaṃyuktaṃ catvāriṃśadguṇaṃ mahat

7.2,38.32ab

ऐन्द्रमैश्वर्यमाख्यातमाम्बरं तत्प्रचक्षते

aindramaiśvaryamākhyātamāmbaraṃ tatpracakṣate

7.2,38.32cd

यथाकामोपलब्धिश्च यथाकामविनिर्गमः

yathākāmopalabdhiśca yathākāmavinirgamaḥ

7.2,38.33ab

सर्वस्याभिभवश्चैव सर्वगुह्यार्थदर्शनम्

sarvasyābhibhavaścaiva sarvaguhyārthadarśanam

7.2,38.33cd

कर्मानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम्

karmānurūpanirmāṇaṃ vaśitvaṃ priyadarśanam

7.2,38.34ab

संसारदर्शनं चैव भोगैरैन्द्रैस्समन्वितम्

saṃsāradarśanaṃ caiva bhogairaindraissamanvitam

7.2,38.34cd

एतच्चांद्रमसैश्वर्यं मानसं गुणतो ऽधिकम्

etaccāṃdramasaiśvaryaṃ mānasaṃ guṇato 'dhikam

7.2,38.35ab

छेदनं ताडनं चैव बंधनं मोचनं तथा

chedanaṃ tāḍanaṃ caiva baṃdhanaṃ mocanaṃ tathā

7.2,38.35cd

ग्रहणं सर्वभूतानां संसारवशवर्तिनाम्

grahaṇaṃ sarvabhūtānāṃ saṃsāravaśavartinām

7.2,38.36ab

प्रसादश्चापि सर्वेषां मृत्युकालजयस्तथा

prasādaścāpi sarveṣāṃ mṛtyukālajayastathā

7.2,38.36cd

आभिमानिकमैश्वर्यं प्राजापत्यं प्रचक्षते

ābhimānikamaiśvaryaṃ prājāpatyaṃ pracakṣate

7.2,38.37ab

एतच्चान्द्रमसैर्भोगैः षट्पञ्चाशद्गुणं महत्

etaccāndramasairbhogaiḥ ṣaṭpañcāśadguṇaṃ mahat

7.2,38.37cd

सर्गः संकल्पमात्रेण त्राणं संहरणं तथा

sargaḥ saṃkalpamātreṇa trāṇaṃ saṃharaṇaṃ tathā

7.2,38.38ab

स्वाधिकारश्च सर्वेषां भूतचित्तप्रवर्तनम्

svādhikāraśca sarveṣāṃ bhūtacittapravartanam

7.2,38.38cd

असादृश्यं च सर्वस्य निर्माणं जगतः पृथक्

asādṛśyaṃ ca sarvasya nirmāṇaṃ jagataḥ pṛthak

7.2,38.39ab

शुभाशुभस्य करणं प्राजापत्यैश्च संयुतम्

śubhāśubhasya karaṇaṃ prājāpatyaiśca saṃyutam

7.2,38.39cd

चतुष्षष्ठिगुणं ब्राह्ममैश्वर्यं च प्रचक्षते

catuṣṣaṣṭhiguṇaṃ brāhmamaiśvaryaṃ ca pracakṣate

7.2,38.40ab

बौद्धादस्मात्परं गौणमैश्वर्यं प्राकृतं विदुः

bauddhādasmātparaṃ gauṇamaiśvaryaṃ prākṛtaṃ viduḥ

7.2,38.40cd

वैष्णवं तत्समाख्यातं तस्यैव भुवनस्थितिः

vaiṣṇavaṃ tatsamākhyātaṃ tasyaiva bhuvanasthitiḥ

7.2,38.40ef

ब्रह्मणा तत्पदं सर्वं वक्तुमन्यैर्न शक्यते

brahmaṇā tatpadaṃ sarvaṃ vaktumanyairna śakyate

7.2,38.41ab

तत्पौरुषं च गौणं च गणेशं पदमैश्वरम्

tatpauruṣaṃ ca gauṇaṃ ca gaṇeśaṃ padamaiśvaram

7.2,38.41cd

विष्णुना तत्पदं किंचिज्ज्ञातुमन्यैर्न शक्यते

viṣṇunā tatpadaṃ kiṃcijjñātumanyairna śakyate

7.2,38.42ab

विज्ञानसिद्धयश्चैव सर्वा एवौपसर्गिकाः

vijñānasiddhayaścaiva sarvā evaupasargikāḥ

7.2,38.42cd

निरोद्धव्या प्रयत्नेन वर्राग्येण परेण तु

niroddhavyā prayatnena varrāgyeṇa pareṇa tu

7.2,38.43ab

प्रतिभासेष्वशुद्धेषु गुणेष्वासक्तचेतसः

pratibhāseṣvaśuddheṣu guṇeṣvāsaktacetasaḥ

7.2,38.43cd

न सिध्येत्परमैश्वर्यमभयं सार्वकामिकम्

na sidhyetparamaiśvaryamabhayaṃ sārvakāmikam

7.2,38.44ab

तस्माद्गुणांश्च भोगांश्च देवासुरमहीभृताम्

tasmādguṇāṃśca bhogāṃśca devāsuramahībhṛtām

7.2,38.44cd

तृणवद्यस्त्यजेत्तस्य योगसिद्धिः परा भवेत्

tṛṇavadyastyajettasya yogasiddhiḥ parā bhavet

7.2,38.45ab

अथवानुग्रहेच्छायां जगतो विचरेन्मुनिः

athavānugrahecchāyāṃ jagato vicarenmuniḥ

7.2,38.45cd

यथाकामंगुणान्भोगान्भुक्त्वा मुक्तिं प्रयास्यति

yathākāmaṃguṇānbhogānbhuktvā muktiṃ prayāsyati

7.2,38.46ab

अथ प्रयोगं योगस्य वक्ष्ये शृणु समाहितः

atha prayogaṃ yogasya vakṣye śṛṇu samāhitaḥ

7.2,38.46cd

शुभे काले शुभे देशे शिवक्षेत्रादिके पुनः

śubhe kāle śubhe deśe śivakṣetrādike punaḥ

7.2,38.46ef

विजने जंतुरहिते निःशब्दे बाधवर्जिते

vijane jaṃturahite niḥśabde bādhavarjite

7.2,38.47ab

सुप्रलिप्ते स्थले सौम्ये गन्धधूपादिवासिते

supralipte sthale saumye gandhadhūpādivāsite

7.2,38.47cd

मुक्तपुष्पसमाकीर्णे वितानादि विचित्रिते

muktapuṣpasamākīrṇe vitānādi vicitrite

7.2,38.48ab

कुशपुष्पसमित्तोयफलमूलसमन्विते

kuśapuṣpasamittoyaphalamūlasamanvite

7.2,38.48cd

नाग्न्यभ्याशे जलाभ्याशे शुष्कपर्णचये ऽपि वा

nāgnyabhyāśe jalābhyāśe śuṣkaparṇacaye 'pi vā

7.2,38.49ab

596ब् न दंशमशकाकीर्णे सर्पश्वापदसंकुले

596b na daṃśamaśakākīrṇe sarpaśvāpadasaṃkule

7.2,38.49cd

न च दुष्टमृगाकीर्णे न भये दुर्जनावृते

na ca duṣṭamṛgākīrṇe na bhaye durjanāvṛte

7.2,38.50ab

श्मशाने चैत्यवल्मीके जीर्णागारे चतुष्पथे

śmaśāne caityavalmīke jīrṇāgāre catuṣpathe

7.2,38.50cd

नदीनदसमुद्राणां तीरे रथ्यांतरे ऽपि वा

nadīnadasamudrāṇāṃ tīre rathyāṃtare 'pi vā

7.2,38.51ab

न जीर्णोद्यानगोष्ठादौ नानिष्टे न च निंदिते

na jīrṇodyānagoṣṭhādau nāniṣṭe na ca niṃdite

7.2,38.51cd

नाजीर्णाम्लरसोद्गारे न च विण्मूत्रदूषिते

nājīrṇāmlarasodgāre na ca viṇmūtradūṣite

7.2,38.52ab

नच्छर्द्यामातिसारे वा नातिभुक्तौ श्रमान्विते

nacchardyāmātisāre vā nātibhuktau śramānvite

7.2,38.52cd

न चातिचिंताकुलितो न चातिक्षुत्पिपासितः

na cāticiṃtākulito na cātikṣutpipāsitaḥ

7.2,38.53ab

नापि स्वगुरुकर्मादौ प्रसक्तो योगमाचरेत्

nāpi svagurukarmādau prasakto yogamācaret

7.2,38.53cd

युक्ताहारविहारश्च युक्तचेष्टश्च कर्मसु

yuktāhāravihāraśca yuktaceṣṭaśca karmasu

7.2,38.54ab

युक्तनिद्राप्रबोधश्च सर्वायासविवर्जितः

yuktanidrāprabodhaśca sarvāyāsavivarjitaḥ

7.2,38.54cd

आसनं मृदुलं रम्यं विपुलं सुसमं शुचि

āsanaṃ mṛdulaṃ ramyaṃ vipulaṃ susamaṃ śuci

7.2,38.55ab

पद्मकस्वस्तिकादीनामभ्यसेदासनेषु च

padmakasvastikādīnāmabhyasedāsaneṣu ca

7.2,38.55cd

अभिवंद्य स्वगुर्वंतानभिवाद्याननुक्रमात्

abhivaṃdya svagurvaṃtānabhivādyānanukramāt

7.2,38.56ab

ऋजुग्रीवशिरोवक्षा नातिष्ठेच्छिष्टलोचनः

ṛjugrīvaśirovakṣā nātiṣṭhecchiṣṭalocanaḥ

7.2,38.56cd

किंचिदुन्नामितशिरा दंतैर्दंतान्न संस्पृशेत्

kiṃcidunnāmitaśirā daṃtairdaṃtānna saṃspṛśet

7.2,38.57ab

दंताग्रसंस्थिता जिह्वामचलां सन्निवेश्य च

daṃtāgrasaṃsthitā jihvāmacalāṃ sanniveśya ca

7.2,38.57cd

पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस्तथा प्रजननं पुनः

pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau rakṣaṃstathā prajananaṃ punaḥ

7.2,38.58ab

ऊर्वोरुपरि संस्थाप्य बाहू तिर्यगयत्नतः

ūrvorupari saṃsthāpya bāhū tiryagayatnataḥ

7.2,38.58cd

दक्षिणं करपृष्ठं तु न्यस्य वामतलोपरि

dakṣiṇaṃ karapṛṣṭhaṃ tu nyasya vāmatalopari

7.2,38.59ab

उन्नाम्य शनकैः पृष्ठमुरो विष्टभ्य चाग्रतः

unnāmya śanakaiḥ pṛṣṭhamuro viṣṭabhya cāgrataḥ

7.2,38.59cd

संप्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्

saṃprekṣya nāsikāgraṃ svaṃ diśaścānavalokayan

7.2,38.60ab

संभृतप्राणसंचारः पाषाण इव निश्चलः

saṃbhṛtaprāṇasaṃcāraḥ pāṣāṇa iva niścalaḥ

7.2,38.60cd

स्वदेहायतनस्यांतर्विचिंत्य शिवमंबया

svadehāyatanasyāṃtarviciṃtya śivamaṃbayā

7.2,38.61ab

हृत्पद्मपीठिकामध्ये ध्यानयज्ञेन पूजयेत्

hṛtpadmapīṭhikāmadhye dhyānayajñena pūjayet

7.2,38.61cd

मूले नासाग्रतो नाभौ कंठे वा तालुरंध्रयोः

mūle nāsāgrato nābhau kaṃṭhe vā tāluraṃdhrayoḥ

7.2,38.62ab

भ्रूमध्ये द्वारदेशे वा ललाटे मूर्ध्नि वा स्मरेत्

bhrūmadhye dvāradeśe vā lalāṭe mūrdhni vā smaret

7.2,38.62cd

परिकल्प्य यथान्यायं शिवयोः परमासनम्

parikalpya yathānyāyaṃ śivayoḥ paramāsanam

7.2,38.63ab

तत्र सावरणं वापि निरावरणमेव वा

tatra sāvaraṇaṃ vāpi nirāvaraṇameva vā

7.2,38.63cd

द्विदलेषोडशारे वा द्वादशारे यथाविधि

dvidaleṣoḍaśāre vā dvādaśāre yathāvidhi

7.2,38.64ab

दशारे वा षडस्रे वा चतुरस्रे शिवं स्मरेत्

daśāre vā ṣaḍasre vā caturasre śivaṃ smaret

7.2,38.64cd

भ्रुवोरंतरतः पद्मं द्विदलं तडिदुज्ज्वलम्

bhruvoraṃtarataḥ padmaṃ dvidalaṃ taḍidujjvalam

7.2,38.65ab

भ्रूमध्यस्थारविन्दस्य क्रमाद्वै दक्षिणोत्तरे

bhrūmadhyasthāravindasya kramādvai dakṣiṇottare

7.2,38.65cd

विद्युत्समानवर्णे च पर्णे वर्णावसानके

vidyutsamānavarṇe ca parṇe varṇāvasānake

7.2,38.66ab

षोडशारस्य पत्राणि स्वराः षोडश तानि वै

ṣoḍaśārasya patrāṇi svarāḥ ṣoḍaśa tāni vai

7.2,38.66cd

पूर्वादीनि क्रमादेतत्पद्मं कन्दस्य मूलतः

pūrvādīni kramādetatpadmaṃ kandasya mūlataḥ

7.2,38.67ab

ककारादिटकारांता वर्णाः पर्णान्यनुक्रमात्

kakārādiṭakārāṃtā varṇāḥ parṇānyanukramāt

7.2,38.67cd

भानुवर्णस्य पद्मस्य ध्येयं तद् 1धृदयान्तरे

bhānuvarṇasya padmasya dhyeyaṃ tad 1dhṛdayāntare

7.2,38.68ab

गोक्षीरधवलस्योक्ता डादिफान्ता यथाक्रमम्

gokṣīradhavalasyoktā ḍādiphāntā yathākramam

7.2,38.68cd

अधो दलस्याम्बुजस्य एतस्य 2 च दलानि षट्

adho dalasyāmbujasya etasya 2 ca dalāni ṣaṭ

7.2,38.69ab

विधूमांगारवर्णस्य वर्णा वाद्याश्च लान्तिमाः

vidhūmāṃgāravarṇasya varṇā vādyāśca lāntimāḥ

7.2,38.69cd

मूलाधारारविंदस्य हेमाभस्य यथाक्रमम्

mūlādhārāraviṃdasya hemābhasya yathākramam

7.2,38.69ef

वकारादिसकारान्ता वर्णाः पर्णमयाः स्थिताः

vakārādisakārāntā varṇāḥ parṇamayāḥ sthitāḥ

7.2,38.70ab

एतेष्वथारविंदेषु यत्रैवाभिरतं मनः

eteṣvathāraviṃdeṣu yatraivābhirataṃ manaḥ

7.2,38.70cd

तत्रैव देवं देवीं च चिंतयेद्धीरया धिया

tatraiva devaṃ devīṃ ca ciṃtayeddhīrayā dhiyā

7.2,38.71ab

अंगुष्ठमात्रममलं दीप्यमानं समंततः

aṃguṣṭhamātramamalaṃ dīpyamānaṃ samaṃtataḥ

7.2,38.71cd

शुद्धदीपशिखाकारं स्वशक्त्या पूर्णमण्डितम्

śuddhadīpaśikhākāraṃ svaśaktyā pūrṇamaṇḍitam

7.2,38.72ab

इन्दुरेखासमाकारं तारारूपमथापि वा

indurekhāsamākāraṃ tārārūpamathāpi vā

7.2,38.72cd

नीवारशूकस्सदृशं बिससुत्राभमेव वा

nīvāraśūkassadṛśaṃ bisasutrābhameva vā

7.2,38.73ab

कदम्बगोलकाकारं तुषारकणिकोपमम्

kadambagolakākāraṃ tuṣārakaṇikopamam

7.2,38.73cd

क्षित्यादितत्त्वविजयं ध्याता यद्यपि वाञ्छति

kṣityāditattvavijayaṃ dhyātā yadyapi vāñchati

7.2,38.74ab

तत्तत्तत्त्वाधिपामेव मूर्तिं स्थूलां विचिंतयेत्

tattattattvādhipāmeva mūrtiṃ sthūlāṃ viciṃtayet

7.2,38.74cd

सदाशिवांता ब्रह्माद्यभवाद्याश्चाष्टमूर्तयः

sadāśivāṃtā brahmādyabhavādyāścāṣṭamūrtayaḥ

7.2,38.75ab

शिवस्य मूर्तयः स्थूलाः शिवशास्त्रे विनिश्चिताः

śivasya mūrtayaḥ sthūlāḥ śivaśāstre viniścitāḥ

7.2,38.75cd

घोरा मिश्रा प्रशान्ताश्च मूर्तयस्ता मुनीश्वरैः

ghorā miśrā praśāntāśca mūrtayastā munīśvaraiḥ

7.2,38.76ab

फलाभिलाषरहितैश्चिन्त्याश्चिन्ताविशारदैः

phalābhilāṣarahitaiścintyāścintāviśāradaiḥ

7.2,38.76cd

घोराश्चेच्चिंतिताः कुर्युः पापरोगपरिक्षयम्

ghorāścecciṃtitāḥ kuryuḥ pāparogaparikṣayam

7.2,38.77ab

चिरेण मिश्रे सौम्ये तु न सद्यो न चिरादपि

cireṇa miśre saumye tu na sadyo na cirādapi

7.2,38.77cd

सौम्ये मुक्तिर्विशेषेण शांतिः प्रज्ञा प्रसिध्यति

saumye muktirviśeṣeṇa śāṃtiḥ prajñā prasidhyati

7.2,38.78ab

सिध्यंति सिद्धयश्चात्र क्रमशो नात्र संशयः

sidhyaṃti siddhayaścātra kramaśo nātra saṃśayaḥ

Chapter 7.2.39

7.2,39.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे योगगतौ विघ्नोत्पत्तिवर्णनं नामाष्टत्रिंशो ऽध्यायः उपमन्युरुवाच श्रीकंठनाथं स्मरतां सद्यः सर्वार्थसिद्धयः

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe yogagatau vighnotpattivarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśo 'dhyāyaḥ upamanyuruvāca śrīkaṃṭhanāthaṃ smaratāṃ sadyaḥ sarvārthasiddhayaḥ

7.2,39.1cd

प्रसिध्यंतीति मत्वैके तं वै ध्यायंति योगिनः

prasidhyaṃtīti matvaike taṃ vai dhyāyaṃti yoginaḥ

7.2,39.2ab

स्थित्यर्थं मनसः केचित्स्थूलध्यानं प्रकुर्वते

sthityarthaṃ manasaḥ kecitsthūladhyānaṃ prakurvate

7.2,39.2cd

स्थूलं तु निश्चलं चेतो भवेत्सूक्ष्मे तु तत्स्थिरम्

sthūlaṃ tu niścalaṃ ceto bhavetsūkṣme tu tatsthiram

7.2,39.3ab

शिवे तु चिंतिते साक्षात्सर्वाः सिध्यन्ति सिद्धयः

śive tu ciṃtite sākṣātsarvāḥ sidhyanti siddhayaḥ

7.2,39.3cd

मूर्त्यंतरेषु ध्यातेषु शिवरूपं विचिंतयेत्

mūrtyaṃtareṣu dhyāteṣu śivarūpaṃ viciṃtayet

7.2,39.4ab

लक्षयेन्मनसः स्थैर्यं तत्तद्ध्यायेत्पुनः पुनः

lakṣayenmanasaḥ sthairyaṃ tattaddhyāyetpunaḥ punaḥ

7.2,39.4cd

ध्यानमादौ सविषयं ततो निर्विषयं जगुः

dhyānamādau saviṣayaṃ tato nirviṣayaṃ jaguḥ

7.2,39.5ab

तत्र निर्विषयं ध्यानं नास्तीत्येव सतां मतम्

tatra nirviṣayaṃ dhyānaṃ nāstītyeva satāṃ matam

7.2,39.5cd

बुद्धेर्हि सन्ततिः काचिद्ध्यानमित्यभिधीयते

buddherhi santatiḥ kāciddhyānamityabhidhīyate

7.2,39.6ab

तेन निर्विषया बुद्धिः केवलेह प्रवर्तते

tena nirviṣayā buddhiḥ kevaleha pravartate

7.2,39.6cd

तस्मात्सविषयं ध्यानं बालार्ककिरणाश्रयम्

tasmātsaviṣayaṃ dhyānaṃ bālārkakiraṇāśrayam

7.2,39.7ab

सूक्ष्माश्रयं निर्विषयं नापरं परमार्थतः

sūkṣmāśrayaṃ nirviṣayaṃ nāparaṃ paramārthataḥ

7.2,39.7cd

यद्वा सविषयं ध्यानं तत्साकारसमाश्रयम्

yadvā saviṣayaṃ dhyānaṃ tatsākārasamāśrayam

7.2,39.8ab

निराकारात्मसंवित्तिर्ध्यानं निर्विषयं मतम्

nirākārātmasaṃvittirdhyānaṃ nirviṣayaṃ matam

7.2,39.8cd

निर्बीजं च सबीजं च तदेव ध्यानमुच्यते

nirbījaṃ ca sabījaṃ ca tadeva dhyānamucyate

7.2,39.9ab

निराकारश्रयत्वेन साकाराश्रयतस्तथा

nirākāraśrayatvena sākārāśrayatastathā

7.2,39.9cd

तस्मात्सविषयं ध्यानमादौ कृत्वा सबीजकम्

tasmātsaviṣayaṃ dhyānamādau kṛtvā sabījakam

7.2,39.10ab

अंते निर्विषयं कुर्यान्निर्बीजं सर्वसिद्धये

aṃte nirviṣayaṃ kuryānnirbījaṃ sarvasiddhaye

7.2,39.10cd

प्राणायामेन सिध्यंति देव्याः शांत्यादयः क्रमात्

prāṇāyāmena sidhyaṃti devyāḥ śāṃtyādayaḥ kramāt

7.2,39.11ab

शांतिः प्रशांतिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च ततः परम्

śāṃtiḥ praśāṃtirdīptiśca prasādaśca tataḥ param

7.2,39.11cd

शमः सर्वापदां चैव शांतिरित्यभिधीयते

śamaḥ sarvāpadāṃ caiva śāṃtirityabhidhīyate

7.2,39.12ab

597ब् तमसो ऽन्तबहिर्नाशः प्रशान्तिः परिगीयते

597b tamaso 'ntabahirnāśaḥ praśāntiḥ parigīyate

7.2,39.12cd

बहिरन्तःप्रकाशो यो दीप्तिरित्यभिधीयते

bahirantaḥprakāśo yo dīptirityabhidhīyate

7.2,39.13ab

स्वस्थता या तु सा बुद्धः प्रसादः परिकीर्तितः

svasthatā yā tu sā buddhaḥ prasādaḥ parikīrtitaḥ

7.2,39.13cd

कारणानि च सर्वाणि सबाह्याभ्यंतराणि च

kāraṇāni ca sarvāṇi sabāhyābhyaṃtarāṇi ca

7.2,39.14ab

बुद्धेः प्रसादतः क्षिप्रं प्रसन्नानि भवन्त्युत

buddheḥ prasādataḥ kṣipraṃ prasannāni bhavantyuta

7.2,39.14cd

ध्याता ध्यानं तथा ध्येयं यद्वा ध्यानप्रयोजनम्

dhyātā dhyānaṃ tathā dhyeyaṃ yadvā dhyānaprayojanam

7.2,39.14ef

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समाचरेत्

etaccatuṣṭayaṃ jñātvā dhyātā dhyānaṃ samācaret

7.2,39.15ab

ज्ञानवैराग्यसंपन्नो नित्यमव्यग्रमानसः

jñānavairāgyasaṃpanno nityamavyagramānasaḥ

7.2,39.15cd

श्रद्दधानः प्रसन्नात्मा ध्याता सद्भिरुदाहृतः

śraddadhānaḥ prasannātmā dhyātā sadbhirudāhṛtaḥ

7.2,39.16ab

ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः

dhyai ciṃtāyāṃ smṛto dhātuḥ śivaciṃtā muhurmuhuḥ

7.2,39.17ab

योगाभ्यासस्तथाल्पे ऽपि यथा पापं विनाशयेत्

yogābhyāsastathālpe 'pi yathā pāpaṃ vināśayet

7.2,39.17cd

ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

dhyāyataḥ kṣaṇamātraṃ vā śraddhayā parameśvaram

7.2,39.18ab

अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते

avyākṣiptena manasā dhyānamityabhidhīyate

7.2,39.19ab

बुद्धिप्रवाहरूपस्य ध्यानस्यास्यावलंबनम्

buddhipravāharūpasya dhyānasyāsyāvalaṃbanam

7.2,39.19cd

ध्येयमित्युच्यते सद्भिस्तच्च सांबः स्वयं शिवः

dhyeyamityucyate sadbhistacca sāṃbaḥ svayaṃ śivaḥ

7.2,39.20ab

विमुक्तिप्रत्ययं पूर्णमैश्वर्यं चाणिमादिकम्

vimuktipratyayaṃ pūrṇamaiśvaryaṃ cāṇimādikam

7.2,39.20cd

शिवध्यानस्य पूर्णस्य साक्षादुक्तं प्रयोजनम्

śivadhyānasya pūrṇasya sākṣāduktaṃ prayojanam

7.2,39.21ab

यस्मात्सौख्यं च मोक्षं च ध्यानादभयमाप्नुयात्

yasmātsaukhyaṃ ca mokṣaṃ ca dhyānādabhayamāpnuyāt

7.2,39.21cd

तस्मात्सर्वं परित्यज्य ध्यानयुक्तो भवेन्नरः

tasmātsarvaṃ parityajya dhyānayukto bhavennaraḥ

7.2,39.22ab

नास्ति ध्यानं विना ज्ञानं नास्ति ध्यानमयोगिनः

nāsti dhyānaṃ vinā jñānaṃ nāsti dhyānamayoginaḥ

7.2,39.22cd

ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः

dhyānaṃ jñānaṃ ca yasyāsti tīrṇastena bhavārṇavaḥ

7.2,39.23ab

ज्ञानं प्रसन्नमेकाग्रमशेषोपाधिवर्जितम्

jñānaṃ prasannamekāgramaśeṣopādhivarjitam

7.2,39.23cd

योगाभ्यासेन युक्तस्य योगिनस्त्वेव सिध्यति

yogābhyāsena yuktasya yoginastveva sidhyati

7.2,39.24ab

प्रक्षीणाशेषपापानां ज्ञाने ध्याने भवेन्मतिः

prakṣīṇāśeṣapāpānāṃ jñāne dhyāne bhavenmatiḥ

7.2,39.24cd

पापोपहतबुद्धीनां तद्वार्तापि सुदुर्लभा

pāpopahatabuddhīnāṃ tadvārtāpi sudurlabhā

7.2,39.25ab

यथावह्निर्महादीप्तः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

yathāvahnirmahādīptaḥ śuṣkamārdraṃ ca nirdahet

7.2,39.25cd

तथा शुभाशुभं कर्म ध्यानाग्निर्दहते क्षणात्

tathā śubhāśubhaṃ karma dhyānāgnirdahate kṣaṇāt

7.2,39.26ab

अत्यल्पो ऽपि यथा दीपः सुमहन्नाशयेत्तमः

atyalpo 'pi yathā dīpaḥ sumahannāśayettamaḥ

7.2,39.26cd

योगाभ्यासस्तथाल्पो ऽपि महापापं विनाशयेत्

yogābhyāsastathālpo 'pi mahāpāpaṃ vināśayet

7.2,39.27ab

ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

dhyāyataḥ kṣaṇamātraṃ vā śraddhayā parameśvaram

7.2,39.27cd

यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यांतो नैव विद्यते

yadbhavetsumahacchreyastasyāṃto naiva vidyate

7.2,39.28ab

नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः

nāsti dhyānasamaṃ tīrthaṃ nāsti dhyānasamaṃ tapaḥ

7.2,39.28cd

नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत्

nāsti dhyānasamo yajñastasmāddhyānaṃ samācaret

7.2,39.29ab

तीर्थानि तोयपूर्णानि देवान्पाषाणमृन्मयान्

tīrthāni toyapūrṇāni devānpāṣāṇamṛnmayān

7.2,39.29cd

योगिनो न प्रपद्यंते स्वात्मप्रत्ययकारणात्

yogino na prapadyaṃte svātmapratyayakāraṇāt

7.2,39.30ab

योगिनां च वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम्

yogināṃ ca vapuḥ sūkṣmaṃ bhavetpratyakṣamaiśvaram

7.2,39.30cd

यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम्

yathā sthūlamayuktānāṃ mṛtkāṣṭhādyaiḥ prakalpitam

7.2,39.31ab

यथेहांतश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः

yathehāṃtaścarā rājñaḥ priyāḥ syurna bahiścarāḥ

7.2,39.31cd

तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः

tathāṃtardhyānaniratāḥ priyāśśaṃbhorna karmiṇaḥ

7.2,39.32ab

बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः

bahiskarā yathā loke nātīva phalabhoginaḥ

7.2,39.32cd

598अ दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः

598a dṛṣṭvā narendrabhavane tadvadatrāpi karmiṇaḥ

7.2,39.33ab

यद्यंतरा विपद्यंते ज्ञानयोगार्थमुद्यतः

yadyaṃtarā vipadyaṃte jñānayogārthamudyataḥ

7.2,39.33cd

योगस्योद्योगमात्रेण रुद्रलोकं गमिष्यति

yogasyodyogamātreṇa rudralokaṃ gamiṣyati

7.2,39.34ab

अनुभूय सुखं तत्र स जातो योगिनां कुले

anubhūya sukhaṃ tatra sa jāto yogināṃ kule

7.2,39.34cd

ज्ञानयोगं पुनर्लब्ध्वा संसारमतिवर्तते

jñānayogaṃ punarlabdhvā saṃsāramativartate

7.2,39.35ab

जिज्ञासुरपि योगस्य यां गतिं लभते नरः

jijñāsurapi yogasya yāṃ gatiṃ labhate naraḥ

7.2,39.35cd

न तां गतिमवाप्नोति सर्वैरपि महामखैः

na tāṃ gatimavāpnoti sarvairapi mahāmakhaiḥ

7.2,39.36ab

द्विजानां वेदविदुषां कोटिं संपूज्य यत्फलम्

dvijānāṃ vedaviduṣāṃ koṭiṃ saṃpūjya yatphalam

7.2,39.36cd

भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिने

bhikṣāmātrapradānena tatphalaṃ śivayogine

7.2,39.37ab

यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम्

yajñāgnihotradānena tīrthahomeṣu yatphalam

7.2,39.37cd

योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत्

yogināmannadānena tatsamastaṃ phalaṃ labhet

7.2,39.38ab

ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम्

ye cāpavādaṃ kurvaṃti vimūḍhāśśivayoginām

7.2,39.38cd

श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात्

śrotṛbhiste prapadyante narakeṣvāmahīkṣayāt

7.2,39.39ab

सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम्

sati śrotari vaktāsyādapavādasya yoginām

7.2,39.39cd

तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः

tasmācchrotā ca pāpīyāndaṇḍyassumahatāṃ mataḥ

7.2,39.39ef

ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः

ye punaḥ satataṃ bhaktyā bhajaṃti śavayoginaḥ

7.2,39.40ab

ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम्

te vidaṃti mahābhogānaṃte yogaṃ ca śāṃkaram

7.2,39.40cd

भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः

bhogārthibhirnaraistasmātsaṃpūjyāḥ śivayoginaḥ

7.2,39.41ab

प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः

pratiśrayānnapānādyaiḥ śayyāprāvaraṇādibhiḥ

7.2,39.41cd

योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः

yogadharmaḥ sasāratvādabhedyaḥ pāpamudgaraiḥ

7.2,39.42ab

वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः

vajrataṃdulavajjñeyaṃ tathā pāpena yoginaḥ

7.2,39.42cd

न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा

na lipyaṃte ca tāpaughaiḥ padmapatraṃ yathāṃbhasā

7.2,39.43ab

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः

yasmindeśe vasennityaṃ śivayogarato muniḥ

7.2,39.43cd

सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः

so 'pi deśo bhavetpūtaḥ sapūta iti kiṃ punaḥ

7.2,39.44ab

तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः

tasmātsarvaṃ parityajya kṛtyamanyadvicakṣaṇaḥ

7.2,39.44cd

सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्

sarvaduḥkhaprahāṇāya śivayogaṃ samabhyaset

7.2,39.45ab

सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया

siddhayogaphalo yogī lokānāṃ hitakāmyayā

7.2,39.45cd

भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्

bhogānbhuktvā yathākāmaṃ viharedvātra vartatām

7.2,39.46ab

अथवा क्षुद्रमित्येव मत्वा वैषयिकं सुखम्

athavā kṣudramityeva matvā vaiṣayikaṃ sukham

7.2,39.46cd

त्यक्त्वा विरागयोगेन स्वेच्छया कर्म मुच्यताम्

tyaktvā virāgayogena svecchayā karma mucyatām

7.2,39.47ab

यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा

yastvāsannāṃ mṛtiṃ martyo dṛṣṭāriṣṭaṃ ca bhūyasā

7.2,39.47cd

स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्

sa yogārambhanirataḥ śivakṣetraṃ samāśrayet

7.2,39.48ab

स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः

sa tatra nivasanneva yadi dhīramanā naraḥ

7.2,39.48cd

प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्

prāṇānvināpi rogādyaiḥ svayameva parityajet

7.2,39.49ab

कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले

kṛtvāpyanaśanaṃ caiva hutvā cāṃgaṃ śivānale

7.2,39.49cd

क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्

kṣiptvā vā śivatīrtheṣu svadehamavagāhanāt

7.2,39.50ab

शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत्

śivaśāstroktavidhivatprāṇānyastu parityajet

7.2,39.50cd

सद्य एव विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा 2

sadya eva vimucyeta nātra kāryā vicāraṇā 2

7.2,39.51ab

रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः

rogādyairvātha vivaśaḥ śivakṣetraṃ samāśritaḥ

7.2,39.51cd

म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः

mriyate yadi sopyevaṃ mucyate nātra saṃśayaḥ

7.2,39.52ab

1 उद्योगं कुर्वत इत्यर्थः 2 न चासावात्मघातक इति पाठान्तरम् 598ब् यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः

1 udyogaṃ kurvata ityarthaḥ 2 na cāsāvātmaghātaka iti pāṭhāntaram 598b yathā hi maraṇaṃ śreṣṭhamuśaṃtyanaśanādibhiḥ

7.2,39.52cd

शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः

śāstraviśraṃbhadhīreṇa manasā kriyate yataḥ

7.2,39.53ab

शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा

śivanindārataṃ hatvā pīḍitaḥ svayameva vā

7.2,39.53cd

यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते

yastyajeddustyajānprāṇānna sa bhūyaḥ prajāyate

7.2,39.54ab

शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः

śivanindārataṃ haṃtumaśakto yaḥ svayaṃ mṛtaḥ

7.2,39.54cd

सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः

sadya eva pramucyeta triḥ saptakulasaṃyutaḥ

7.2,39.55ab

शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा

śivārthe yastyajetprāṇāñchivabhaktārthameva vā

7.2,39.55cd

न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः

na tena sadṛśaḥ kaścinmuktimārgasthito naraḥ

7.2,39.56ab

तस्माच्छीघ्रतरा मुक्तिस्तस्य संसारमंडलात्

tasmācchīghratarā muktistasya saṃsāramaṃḍalāt

7.2,39.56cd

एतेष्वन्यतमोपायं कथमप्यवलम्ब्य वा

eteṣvanyatamopāyaṃ kathamapyavalambya vā

7.2,39.57ab

षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि

ṣaḍadhvaśuddhiṃ vidhivatprāpto vā mriyate yadi

7.2,39.57cd

पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

paśūnāmiva tasyeha na kuryādaurdhvadaihikam

7.2,39.58ab

नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः

naivāśaucaṃ prapadyeta tatputrādiviśeṣataḥ

7.2,39.58cd

शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा

śivacārārthamathavā śivavidyārthameva vā

7.2,39.58ef

खनेद्वा भुवि तद्देहं दहेद्वा शुचिनाग्निना

khanedvā bhuvi taddehaṃ dahedvā śucināgninā

7.2,39.59ab

क्षिपेद्वाप्सु शिवास्वेव त्यजेद्वा काष्ठलोष्टवत्

kṣipedvāpsu śivāsveva tyajedvā kāṣṭhaloṣṭavat

7.2,39.59cd

अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम्

athainamapi coddiśya karma cetkartumīpsitam

7.2,39.60ab

कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत्

kalyāṇameva kurvīta śaktyā bhaktāṃśca tarpayet

7.2,39.60cd

धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः

dhanaṃ tasya bhajecchaivaḥ śaivī cetasya santatiḥ

7.2,39.

नास्ति चेत्तच्छिवे दद्यान्नदद्यात्पशुसन्ततिः

nāsti cettacchive dadyānnadadyātpaśusantatiḥ

Chapter 7.2.40

7.2,40.1ab

60एf/ ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शैवयोगवर्णनं नामैकोनचत्वारिंशो ऽध्यायः श्रीसूत उवाच इति स विजितमन्योर्यादवेनोपमन्योरधिगतमभिधाय ज्ञानयोगं मुनिभ्यः

60ef/ oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śaivayogavarṇanaṃ nāmaikonacatvāriṃśo 'dhyāyaḥ śrīsūta uvāca iti sa vijitamanyoryādavenopamanyoradhigatamabhidhāya jñānayogaṃ munibhyaḥ

7.2,40.1cd

प्रणतिमुपगतेभ्यस्तेभ्य उद्भावितात्मा सपदि वियति वायुः सायमन्तर्हितो ऽभूत्

praṇatimupagatebhyastebhya udbhāvitātmā sapadi viyati vāyuḥ sāyamantarhito 'bhūt

7.2,40.2ab

ततः प्रभातसमये नैमिषीयास्तपोधनाः

tataḥ prabhātasamaye naimiṣīyāstapodhanāḥ

7.2,40.2cd

सत्रान्ते ऽवभृथं कर्तुं सर्व एव समुद्ययुः

satrānte 'vabhṛthaṃ kartuṃ sarva eva samudyayuḥ

7.2,40.3ab

तदा ब्रह्मसमादेशाद्देवी साक्षात्सरस्वती

tadā brahmasamādeśāddevī sākṣātsarasvatī

7.2,40.3cd

प्रसन्ना स्वादुसलिला प्रावर्तत नदीशुभा

prasannā svādusalilā prāvartata nadīśubhā

7.2,40.4ab

सरस्वतीं नदीं दृष्ट्वा मुनयो हृष्टमानसाः

sarasvatīṃ nadīṃ dṛṣṭvā munayo hṛṣṭamānasāḥ

7.2,40.4cd

समाप्य सत्रं प्रारब्धं चक्रुस्तत्रावगाहनम्

samāpya satraṃ prārabdhaṃ cakrustatrāvagāhanam

7.2,40.5ab

अथ संतर्प्य देवादींस्तदीयैः सलिलैः शिवैः

atha saṃtarpya devādīṃstadīyaiḥ salilaiḥ śivaiḥ

7.2,40.5cd

स्मरन्तः पूर्ववृत्तान्तं ययुर्वाराणसीं प्रति

smarantaḥ pūrvavṛttāntaṃ yayurvārāṇasīṃ prati

7.2,40.6ab

तदा ते हिमवत्पादात्पंततीं दक्षिणामुखीम्

tadā te himavatpādātpaṃtatīṃ dakṣiṇāmukhīm

7.2,40.6cd

दृष्ट्वा भागीरथी तत्र स्नात्वा तत्तीरतो ययुः

dṛṣṭvā bhāgīrathī tatra snātvā tattīrato yayuḥ

7.2,40.7ab

ततो वाराणसीं प्राप्य मुदितास्सर्व एव ते

tato vārāṇasīṃ prāpya muditāssarva eva te

7.2,40.7cd

तदोत्तरप्रवाहायां गंगायामवगाह्य च

tadottarapravāhāyāṃ gaṃgāyāmavagāhya ca

7.2,40.8ab

अविमुक्तेश्वरं लिंगं दृष्ट्वाभ्यर्च्य विधानतः

avimukteśvaraṃ liṃgaṃ dṛṣṭvābhyarcya vidhānataḥ

7.2,40.8cd

प्रयातुमुद्यतास्तत्र ददृशुर्दिवि भास्वरम्

prayātumudyatāstatra dadṛśurdivi bhāsvaram

7.2,40.9ab

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोदिव्यं महाद्भुतम्

sūryakoṭipratīkāśaṃ tejodivyaṃ mahādbhutam

7.2,40.9cd

आत्मप्रभावितानेन व्याप्तसर्वदिगन्तरम्

ātmaprabhāvitānena vyāptasarvadigantaram

7.2,40.10ab

अथ पाशुपताः सिद्धाः भस्मसञ्छन्नविग्रहाः

atha pāśupatāḥ siddhāḥ bhasmasañchannavigrahāḥ

7.2,40.10cd

मुनयो ऽभ्येत्य शतशो लीनाः स्युस्तत्र तेजसि

munayo 'bhyetya śataśo līnāḥ syustatra tejasi

7.2,40.11ab

599अ तथा विलीयमानेषु तपस्विषु महात्मसु

599a tathā vilīyamāneṣu tapasviṣu mahātmasu

7.2,40.11cd

सद्यस्तिरोदधे तेजस्तदद्भुतमिवाभवत्

sadyastirodadhe tejastadadbhutamivābhavat

7.2,40.12ab

तद्दृष्ट्वा महदाश्चर्यं नैमिषीया महर्षयः

taddṛṣṭvā mahadāścaryaṃ naimiṣīyā maharṣayaḥ

7.2,40.12cd

किमेतदित्यजानन्तो ययुर्ब्रह्मवनं प्रति

kimetadityajānanto yayurbrahmavanaṃ prati

7.2,40.13ab

प्रागेवैषां तु गमनात्पवनो लोकपावनः

prāgevaiṣāṃ tu gamanātpavano lokapāvanaḥ

7.2,40.13cd

दर्शनं नैमिषीयाणां संवादस्तैर्महात्मनः

darśanaṃ naimiṣīyāṇāṃ saṃvādastairmahātmanaḥ

7.2,40.14ab

शद्धां बुद्धिं ततस्तेषां सांबे सानुचरे शिवे

śaddhāṃ buddhiṃ tatasteṣāṃ sāṃbe sānucare śive

7.2,40.14cd

समाप्तिं चापि सत्रस्य दीर्घपूर्वस्य सत्रिणाम्

samāptiṃ cāpi satrasya dīrghapūrvasya satriṇām

7.2,40.15ab

विज्ञाप्य जगतां धात्रे ब्रह्मणे ब्रह्मयोनये

vijñāpya jagatāṃ dhātre brahmaṇe brahmayonaye

7.2,40.15cd

स्वकार्ये तदनुज्ञातो जगाम स्वपुरं प्रति

svakārye tadanujñāto jagāma svapuraṃ prati

7.2,40.16ab

अथ स्थानगतो ब्रह्मा तुम्बुरोर्नारदस्य च

atha sthānagato brahmā tumburornāradasya ca

7.2,40.16cd

परस्पर स्पर्धितयोर्गाने विवदमानयोः

paraspara spardhitayorgāne vivadamānayoḥ

7.2,40.17ab

तदुद्भावितगानोत्थरसैर्माध्यस्थमाचरन्

tadudbhāvitagānottharasairmādhyasthamācaran

7.2,40.17cd

गन्धर्वैरप्सरोभिश्च सुखमास्ते निषेवितः

gandharvairapsarobhiśca sukhamāste niṣevitaḥ

7.2,40.18ab

तदानवसरादेव द्वाःस्थैर्द्वारि निवारिताः

tadānavasarādeva dvāḥsthairdvāri nivāritāḥ

7.2,40.18cd

मुनयो ब्रह्मभवनाद्बहिः पार्श्वमुपाविशन्

munayo brahmabhavanādbahiḥ pārśvamupāviśan

7.2,40.19ab

अथ तुम्बुरुणा गाने समतां प्राप्य नारदः

atha tumburuṇā gāne samatāṃ prāpya nāradaḥ

7.2,40.19cd

साहचर्येष्वनुज्ञातो ब्रह्मणा परमेष्ठिना

sāhacaryeṣvanujñāto brahmaṇā parameṣṭhinā

7.2,40.20ab

त्यक्त्वा परस्परस्पर्धां मैत्रीं च परमां गतः

tyaktvā parasparaspardhāṃ maitrīṃ ca paramāṃ gataḥ

7.2,40.20cd

सह तेनाप्सरोभिश्च गन्धर्वैश्च समावृतः

saha tenāpsarobhiśca gandharvaiśca samāvṛtaḥ

7.2,40.21ab

उपवीणयितुं देवं नकुलीश्वरमीश्वरम्

upavīṇayituṃ devaṃ nakulīśvaramīśvaram

7.2,40.21cd

भवनान्निर्ययौ धातुर्जलदादंशुमानिव

bhavanānniryayau dhāturjaladādaṃśumāniva

7.2,40.22ab

तं दृष्ट्वा षट्कुलीयास्ते नारदं मुनिगोवृषम्

taṃ dṛṣṭvā ṣaṭkulīyāste nāradaṃ munigovṛṣam

7.2,40.22cd

प्रणम्यावसरं शंभोः पप्रच्छुः परमादरात्

praṇamyāvasaraṃ śaṃbhoḥ papracchuḥ paramādarāt

7.2,40.23ab

स चावसर एवायमितोंतर्गम्यतामिति

sa cāvasara evāyamitoṃtargamyatāmiti

7.2,40.23cd

वदन्ययावन्यपरस्त्वरया परया युतः

vadanyayāvanyaparastvarayā parayā yutaḥ

7.2,40.24ab

ततो द्वारि स्थिता ये वै ब्रह्मणे तान्न्यवेदयन्

tato dvāri sthitā ye vai brahmaṇe tānnyavedayan

7.2,40.24cd

तेन ते विविशुर्वेश्म पिंडीभूयांडजन्मनः

tena te viviśurveśma piṃḍībhūyāṃḍajanmanaḥ

7.2,40.25ab

प्रविश्य दूरतो देवं प्रणम्य भुवि दंडवत्

praviśya dūrato devaṃ praṇamya bhuvi daṃḍavat

7.2,40.25cd

समीपे तदनुज्ञाताः परिवृत्योपतस्थिरे

samīpe tadanujñātāḥ parivṛtyopatasthire

7.2,40.26ab

तांस्तत्रावस्थितान् पृष्ट्वा कुशलं कमलासनः

tāṃstatrāvasthitān pṛṣṭvā kuśalaṃ kamalāsanaḥ

7.2,40.26cd

वृत्तांतं वो मया ज्ञातं वायुरेवाह नो यतः

vṛttāṃtaṃ vo mayā jñātaṃ vāyurevāha no yataḥ

7.2,40.27ab

भवद्भिः किं कृतं पश्चान्मारुतेंतर्हिते सति

bhavadbhiḥ kiṃ kṛtaṃ paścānmāruteṃtarhite sati

7.2,40.27cd

इत्युक्तवति देवेशे मुनयो ऽवभृथात्परम्

ityuktavati deveśe munayo 'vabhṛthātparam

7.2,40.28ab

गंगातीर्थेस्य गमनं यात्रां वाराणसीं प्रति

gaṃgātīrthesya gamanaṃ yātrāṃ vārāṇasīṃ prati

7.2,40.28cd

दर्शनं तत्र लिंगानां स्थापितानां सुरेश्वरैः

darśanaṃ tatra liṃgānāṃ sthāpitānāṃ sureśvaraiḥ

7.2,40.29ab

अविमुक्तेश्वरस्यापि लिंगस्याभ्यर्चनं सकृत्

avimukteśvarasyāpi liṃgasyābhyarcanaṃ sakṛt

7.2,40.29cd

आकाशे महतस्तस्य तेजोराशेश्च दर्शनम्

ākāśe mahatastasya tejorāśeśca darśanam

7.2,40.30ab

मुनीनां विलयं तत्र निरोधं तेजसस्ततः

munīnāṃ vilayaṃ tatra nirodhaṃ tejasastataḥ

7.2,40.30cd

याथात्म्यवेदनं तस्य चिंतितस्यापि चात्मभिः

yāthātmyavedanaṃ tasya ciṃtitasyāpi cātmabhiḥ

7.2,40.31ab

सर्वं सविस्तरं तस्मै प्रणम्याहुर्मुहुर्मुहुः

sarvaṃ savistaraṃ tasmai praṇamyāhurmuhurmuhuḥ

7.2,40.31cd

मुनिभिः कथितं श्रुत्वा विश्वकर्मा चतुर्मुखः

munibhiḥ kathitaṃ śrutvā viśvakarmā caturmukhaḥ

7.2,40.32ab

कंपयित्वा शिरः किंचित्प्राह गंभीरया गिरा

kaṃpayitvā śiraḥ kiṃcitprāha gaṃbhīrayā girā

7.2,40.32cd

प्रत्यासीदति युष्माकं सिद्धिरामुष्मिकी परा

pratyāsīdati yuṣmākaṃ siddhirāmuṣmikī parā

7.2,40.33ab

599ब् भवद्भिर्दीर्घसत्रेण चिरमाराधितः प्रभुः

599b bhavadbhirdīrghasatreṇa ciramārādhitaḥ prabhuḥ

7.2,40.33cd

प्रसादाभिमुखो भूत इति भुतार्थसूचितम्

prasādābhimukho bhūta iti bhutārthasūcitam

7.2,40.34ab

वाराणस्यां तु युष्माभिर्यद्दृष्टं दिवि दीप्तिमत्

vārāṇasyāṃ tu yuṣmābhiryaddṛṣṭaṃ divi dīptimat

7.2,40.34cd

तल्लिंगसंज्ञितं साक्षात्तेजो माहेश्वरं परम्

talliṃgasaṃjñitaṃ sākṣāttejo māheśvaraṃ param

7.2,40.35ab

तत्र लीनाश्च मुनयः श्रौतपाशुपतव्रताः

tatra līnāśca munayaḥ śrautapāśupatavratāḥ

7.2,40.35cd

मुक्ता बभूवुः स्वस्थाश्च नैष्ठिका दग्धकिल्बिषाः

muktā babhūvuḥ svasthāśca naiṣṭhikā dagdhakilbiṣāḥ

7.2,40.36ab

प्राप्यानेन यथा मुक्तिरचिराद्भवतामपि

prāpyānena yathā muktiracirādbhavatāmapi

7.2,40.36cd

स चायमर्थः सूच्येत युष्मद्दृष्टेन तेजसा

sa cāyamarthaḥ sūcyeta yuṣmaddṛṣṭena tejasā

7.2,40.37ab

तत्र वः काल एवैष दैवादुपनतः स्वयम्

tatra vaḥ kāla evaiṣa daivādupanataḥ svayam

7.2,40.37cd

प्रयात दक्षिणं मेरोः शिखरं देवसेवितम्

prayāta dakṣiṇaṃ meroḥ śikharaṃ devasevitam

7.2,40.38ab

सनत्कुमारो यत्रास्ते मम पुत्रः परो मुनिः

sanatkumāro yatrāste mama putraḥ paro muniḥ

7.2,40.38cd

प्रतीक्ष्यागमनं साक्षाद्भूतनाथस्य नंदिनः

pratīkṣyāgamanaṃ sākṣādbhūtanāthasya naṃdinaḥ

7.2,40.39ab

पुरा सनत्कुमारोपि दृष्ट्वापि परमेश्वरम्

purā sanatkumāropi dṛṣṭvāpi parameśvaram

7.2,40.39cd

अज्ञानात्सर्वयोगीन्द्रमानी विनयदूषितः

ajñānātsarvayogīndramānī vinayadūṣitaḥ

7.2,40.40ab

अभ्युत्थानादिकं युक्तमकुर्वन्नतिनिर्भयः

abhyutthānādikaṃ yuktamakurvannatinirbhayaḥ

7.2,40.40cd

ततो ऽपराधात्क्रुद्धेन महोष्ट्रो नंदिना कृतः

tato 'parādhātkruddhena mahoṣṭro naṃdinā kṛtaḥ

7.2,40.41ab

अथ कालेन महता तदर्थे शोचता मया

atha kālena mahatā tadarthe śocatā mayā

7.2,40.41cd

उपास्य देवं देवीञ्च नंदिनं चानुनीय वै

upāsya devaṃ devīñca naṃdinaṃ cānunīya vai

7.2,40.42ab

कथंचिदुष्ट्रता तस्य प्रयत्नेन निवारिता

kathaṃciduṣṭratā tasya prayatnena nivāritā

7.2,40.42cd

प्रापितो हि यथापूर्वं सनत्पूर्वां कुमारताम्

prāpito hi yathāpūrvaṃ sanatpūrvāṃ kumāratām

7.2,40.43ab

तदाह च महादेवः स्मयन्निव गणाधिपम्

tadāha ca mahādevaḥ smayanniva gaṇādhipam

7.2,40.43cd

अवज्ञाय हि मामेव तथाहंकृतवान्मुनिः

avajñāya hi māmeva tathāhaṃkṛtavānmuniḥ

7.2,40.44ab

अतस्त्वमेव याथात्म्यं ममास्मै कथयानघ

atastvameva yāthātmyaṃ mamāsmai kathayānagha

7.2,40.44cd

ब्रह्मणः पूर्वजः पुत्रो मां मूढ इव संस्मरन्

brahmaṇaḥ pūrvajaḥ putro māṃ mūḍha iva saṃsmaran

7.2,40.45ab

मयैव शिष्यते दत्तो मम ज्ञानप्रवर्तकः

mayaiva śiṣyate datto mama jñānapravartakaḥ

7.2,40.45cd

धर्माध्यक्षाभिषेकं च तव निर्वर्तयिष्यति

dharmādhyakṣābhiṣekaṃ ca tava nirvartayiṣyati

7.2,40.46ab

स एवं व्याहृतो भूयस्सर्वभूतगणाग्रणीः

sa evaṃ vyāhṛto bhūyassarvabhūtagaṇāgraṇīḥ

7.2,40.46cd

यत्पराज्ञापनं मूर्ध्ना प्रातः प्रतिगृहीतवान्

yatparājñāpanaṃ mūrdhnā prātaḥ pratigṛhītavān

7.2,40.47ab

तथा सनत्कुमारो ऽपि मेरौ मदनुशासनात्

tathā sanatkumāro 'pi merau madanuśāsanāt

7.2,40.47cd

प्रसादार्थं गणस्यास्य तपश्चरति दुश्चरम्

prasādārthaṃ gaṇasyāsya tapaścarati duścaram

7.2,40.48ab

द्रष्टव्यश्चेति युष्माभिः प्राग्गणेशसमागमात्

draṣṭavyaśceti yuṣmābhiḥ prāggaṇeśasamāgamāt

7.2,40.48cd

तत्प्रसादार्थमचिरान्नंदी तत्रागमिष्यति

tatprasādārthamacirānnaṃdī tatrāgamiṣyati

7.2,40.49ab

इति सत्वरमादिश्य प्रेषिता विश्वयोगिना

iti satvaramādiśya preṣitā viśvayoginā

7.2,40.49cd

कुमारशिखरं मेरोर्दक्षिणं मुनयो ययुः

kumāraśikharaṃ merordakṣiṇaṃ munayo yayuḥ

Chapter 7.2.41

7.2,41.1ab

ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे नैमिषर्षियात्रावर्णनं नाम चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच तत्र स्कंदसरो नाम सरस्सागरसन्निभम्

oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe naimiṣarṣiyātrāvarṇanaṃ nāma catvāriṃśo 'dhyāyaḥ sūta uvāca tatra skaṃdasaro nāma sarassāgarasannibham

7.2,41.1cd

अमृतस्वादुशिशिरस्वच्छा गाधलघूदकम्

amṛtasvāduśiśirasvacchā gādhalaghūdakam

7.2,41.2ab

समंततः संघटितं स्फटिको पलसंचयैः

samaṃtataḥ saṃghaṭitaṃ sphaṭiko palasaṃcayaiḥ

7.2,41.2cd

सर्वर्तुकुसुमैः फुल्लैश्छादिताखिलदिङ्मुखम्

sarvartukusumaiḥ phullaiśchāditākhiladiṅmukham

7.2,41.3ab

शैवलैरुत्पलैः पद्मैः कुमुदैस्तारकोपमैः

śaivalairutpalaiḥ padmaiḥ kumudaistārakopamaiḥ

7.2,41.3cd

तरंगैरभ्रसंकाशैराकाशमिव भूमिगम्

taraṃgairabhrasaṃkāśairākāśamiva bhūmigam

7.2,41.4ab

सुखावतरणारोहैः स्थलैर्नीलशिलामयैः

sukhāvataraṇārohaiḥ sthalairnīlaśilāmayaiḥ

7.2,41.4cd

सोपानमार्गौ रुचिरैश्शोभमानाष्टदिङ्मुखम्

sopānamārgau ruciraiśśobhamānāṣṭadiṅmukham

7.2,41.5ab

600अ तत्रावतीर्णैश्च यथा तत्रोत्तीर्णश्च भूयसा

600a tatrāvatīrṇaiśca yathā tatrottīrṇaśca bhūyasā

7.2,41.5cd

स्नातैः सितोपवीतैश्च शुक्लाकौपीनवल्कलैः

snātaiḥ sitopavītaiśca śuklākaupīnavalkalaiḥ

7.2,41.6ab

जटाशिखायनैर्मुंडैस्त्रिपुंड्रकृतमंडनैः

jaṭāśikhāyanairmuṃḍaistripuṃḍrakṛtamaṃḍanaiḥ

7.2,41.6cd

विरागविवशस्मेरमुखैर्मुनिकुमारकैः

virāgavivaśasmeramukhairmunikumārakaiḥ

7.2,41.7ab

घटैः कमलिनीपत्रपुटैश्च कलशैः शिवैः

ghaṭaiḥ kamalinīpatrapuṭaiśca kalaśaiḥ śivaiḥ

7.2,41.7cd

कमण्डलुभिरन्यैश्च तादृशैः करकादिभिः

kamaṇḍalubhiranyaiśca tādṛśaiḥ karakādibhiḥ

7.2,41.8ab

आत्मार्थं च परार्थं च देवतार्थं विशेषतः

ātmārthaṃ ca parārthaṃ ca devatārthaṃ viśeṣataḥ

7.2,41.8cd

आनीयमानसलिलमात्तपुष्पं च नित्यशः

ānīyamānasalilamāttapuṣpaṃ ca nityaśaḥ

7.2,41.9ab

अंतर्जलशिलारूढैर्नीचानां स्पर्शशंकया

aṃtarjalaśilārūḍhairnīcānāṃ sparśaśaṃkayā

7.2,41.9cd

आचारवद्भिर्मुनिभिः कृतभस्मांगधूसरैः

ācāravadbhirmunibhiḥ kṛtabhasmāṃgadhūsaraiḥ

7.2,41.10ab

इतस्ततो ऽप्सु मज्जद्भिरिष्टशिष्टैः शिलागतैः

itastato 'psu majjadbhiriṣṭaśiṣṭaiḥ śilāgataiḥ

7.2,41.10cd

तिलैश्च साक्षतैः पुष्पैस्त्यक्तदर्भपवित्रकैः

tilaiśca sākṣataiḥ puṣpaistyaktadarbhapavitrakaiḥ

7.2,41.11ab

देवाद्यमृषिमध्यं च निर्वर्त्य पितृतर्पणम्

devādyamṛṣimadhyaṃ ca nirvartya pitṛtarpaṇam

7.2,41.11cd

निवेदयेदभिज्ञेभ्यो नित्यस्नानगतान् द्विजान्

nivedayedabhijñebhyo nityasnānagatān dvijān

7.2,41.12ab

स्थानेस्थाने कृतानेकबलिपुष्पसमीरणैः

sthānesthāne kṛtānekabalipuṣpasamīraṇaiḥ

7.2,41.12cd

सौरार्घ्यपूर्वं कुर्वद्भिःस्थंडलेभ्यर्चनादिकम्

saurārghyapūrvaṃ kurvadbhiḥsthaṃḍalebhyarcanādikam

7.2,41.13ab

क्वचिन्निमज्जदुन्मज्जत्प्रस्रस्तगजयूथपम्

kvacinnimajjadunmajjatprasrastagajayūthapam

7.2,41.13cd

क्वचिच्च तृषयायातमृगीमृगतुरंगमम्

kvacicca tṛṣayāyātamṛgīmṛgaturaṃgamam

7.2,41.14ab

क्वचित्पीतजनोत्तीर्णमयूरवरवारणम्

kvacitpītajanottīrṇamayūravaravāraṇam

7.2,41.14cd

क्वचित्कृततटाघातवृषप्रतिवृषोज्ज्वलम्

kvacitkṛtataṭāghātavṛṣaprativṛṣojjvalam

7.2,41.15ab

क्वचित्कारंडवरवैः क्वचित्सारसकूजितैः

kvacitkāraṃḍavaravaiḥ kvacitsārasakūjitaiḥ

7.2,41.15cd

क्वचिच्च कोकनिनदैः क्वचिद्भ्रमरगीतिभिः

kvacicca kokaninadaiḥ kvacidbhramaragītibhiḥ

7.2,41.16ab

स्नानपानादिकरणैः स्वसंपद्द्रुमजीविभिः

snānapānādikaraṇaiḥ svasaṃpaddrumajīvibhiḥ

7.2,41.16cd

प्रणयात्प्राणिभिस्तैस्तैर्भाषमाणमिवासकृत्

praṇayātprāṇibhistaistairbhāṣamāṇamivāsakṛt

7.2,41.17ab

कूलशाखिशिखालीनकोकिलाकुलकूजितैः

kūlaśākhiśikhālīnakokilākulakūjitaiḥ

7.2,41.17cd

आतपोपहतान्सर्वान्नामंत्रयदिवानिशम्

ātapopahatānsarvānnāmaṃtrayadivāniśam

7.2,41.18ab

उत्तरे तस्य सरसस्तीरे कल्पतरोरधः

uttare tasya sarasastīre kalpataroradhaḥ

7.2,41.18cd

वेद्यां वज्रशिलामय्यां मृदुले मृगचर्मणि

vedyāṃ vajraśilāmayyāṃ mṛdule mṛgacarmaṇi

7.2,41.19ab

सनत्कुमारमासीनं शश्वद्बालवपुर्धरम्

sanatkumāramāsīnaṃ śaśvadbālavapurdharam

7.2,41.19cd

तत्कालमात्रोपरतं समाधेरचलात्मनः

tatkālamātroparataṃ samādheracalātmanaḥ

7.2,41.20ab

उपास्यमानं मुनिभिर्योगींद्रैरपि पूजितम्

upāsyamānaṃ munibhiryogīṃdrairapi pūjitam

7.2,41.20cd

ददृशुर्नैमिषेयास्ते प्रणताश्चोपतस्थिरे

dadṛśurnaimiṣeyāste praṇatāścopatasthire

7.2,41.21ab

यावत्पृष्टवते तस्मै प्रोचुः स्वागतकारणम्

yāvatpṛṣṭavate tasmai procuḥ svāgatakāraṇam

7.2,41.21cd

तुमुलः शुश्रुवे तावद्दिवि दुंदुभिनिस्वनः

tumulaḥ śuśruve tāvaddivi duṃdubhinisvanaḥ

7.2,41.22ab

ददृशे तत्क्षणे तस्मिन्विमानं भानुसन्निभम्

dadṛśe tatkṣaṇe tasminvimānaṃ bhānusannibham

7.2,41.22cd

गणेश्वरैरसंख्येयैः संवृतं च समंततः

gaṇeśvarairasaṃkhyeyaiḥ saṃvṛtaṃ ca samaṃtataḥ

7.2,41.23ab

अप्सरोगणसंकीर्णं रुद्रकन्याभिरावृतम्

apsarogaṇasaṃkīrṇaṃ rudrakanyābhirāvṛtam

7.2,41.23cd

मृदंगमुरजोद्घुष्टं वेणुवीणारवान्वितम्

mṛdaṃgamurajodghuṣṭaṃ veṇuvīṇāravānvitam

7.2,41.24ab

चित्ररत्नवितानाढ्यं मुक्तादामविराजितम्

citraratnavitānāḍhyaṃ muktādāmavirājitam

7.2,41.24cd

मुनिभिस्सिद्धगंधर्वैर्यक्षचारणकिन्नरैः

munibhissiddhagaṃdharvairyakṣacāraṇakinnaraiḥ

7.2,41.25ab

नृत्यद्भिश्चैव गायद्भिर्वादयद्भिश्च संवृतम्

nṛtyadbhiścaiva gāyadbhirvādayadbhiśca saṃvṛtam

7.2,41.25cd

वीरगोवृषचिह्नेन विद्रमद्रुमयष्टिना

vīragovṛṣacihnena vidramadrumayaṣṭinā

7.2,41.26ab

कृतगोपुरसत्कारं केतुना मान्यहेतुना

kṛtagopurasatkāraṃ ketunā mānyahetunā

7.2,41.26cd

तस्य मध्ये विमानस्य चामरद्वितयांतरे

tasya madhye vimānasya cāmaradvitayāṃtare

7.2,41.27ab

छत्त्रस्य मणिदंडस्य चंद्रस्येव शुचेरधः

chattrasya maṇidaṃḍasya caṃdrasyeva śuceradhaḥ

7.2,41.27cd

दिव्यसिंहासनारूढं देव्या सुयशया सह

divyasiṃhāsanārūḍhaṃ devyā suyaśayā saha

7.2,41.28ab

600ब् श्रिया च वपुषा चैव त्रिभिश्चापि विलोचनैः

600b śriyā ca vapuṣā caiva tribhiścāpi vilocanaiḥ

7.2,41.28cd

प्राकारैरभिकृत्यानां प्रत्यभिज्ञापकं प्रभोः

prākārairabhikṛtyānāṃ pratyabhijñāpakaṃ prabhoḥ

7.2,41.29ab

अविलंघ्य जगत्कर्तुराज्ञापनमिवागतम्

avilaṃghya jagatkarturājñāpanamivāgatam

7.2,41.29cd

सर्वानुग्रहणं शंभोः साक्षादिव पुरःस्थितम्

sarvānugrahaṇaṃ śaṃbhoḥ sākṣādiva puraḥsthitam

7.2,41.30ab

शिलादतनयं साक्षाच्छ्रीमच्छूलवरायुधम्

śilādatanayaṃ sākṣācchrīmacchūlavarāyudham

7.2,41.30cd

विश्वेश्वरगणाध्यक्षं विश्वेश्वरमिवापरम्

viśveśvaragaṇādhyakṣaṃ viśveśvaramivāparam

7.2,41.31ab

विश्वस्यापि विधातःणां निग्रहानुग्रहक्षमम्

viśvasyāpi vidhātḥṇāṃ nigrahānugrahakṣamam

7.2,41.31cd

चतुर्बाहुमुदारांगं चन्द्ररेखाविभूषितम्

caturbāhumudārāṃgaṃ candrarekhāvibhūṣitam

7.2,41.32ab

कंठे नागेन मौलौ च शशांकेनाप्यलंकृतम्

kaṃṭhe nāgena maulau ca śaśāṃkenāpyalaṃkṛtam

7.2,41.32cd

सविग्रहमिवैश्वर्यं सामर्थ्यमिव सक्रियम्

savigrahamivaiśvaryaṃ sāmarthyamiva sakriyam

7.2,41.33ab

समाप्तमिव निर्वाणं सर्वज्ञमिव संगतम्

samāptamiva nirvāṇaṃ sarvajñamiva saṃgatam

7.2,41.33cd

दृष्ट्वा प्रहृष्टवदनो ब्रह्मपुत्रः सहर्षिभिः

dṛṣṭvā prahṛṣṭavadano brahmaputraḥ saharṣibhiḥ

7.2,41.34ab

तस्थौ प्राञ्जलिरुत्थाय तस्यात्मानमिवार्पयन्

tasthau prāñjalirutthāya tasyātmānamivārpayan

7.2,41.34cd

अथ तत्रांतरे तस्मिन्विमाने चावनिं गते

atha tatrāṃtare tasminvimāne cāvaniṃ gate

7.2,41.35ab

प्रणम्य दण्डवद्देवं स्तुत्वा व्यज्ञापयन्मुनीम्

praṇamya daṇḍavaddevaṃ stutvā vyajñāpayanmunīm

7.2,41.35cd

षट्कुलीया इमे दीर्घं नैमिषे सत्रमास्थिताः

ṣaṭkulīyā ime dīrghaṃ naimiṣe satramāsthitāḥ

7.2,41.35ef

आगता ब्रह्मणादिष्टाः पूर्वमेवाभिकांक्षया

āgatā brahmaṇādiṣṭāḥ pūrvamevābhikāṃkṣayā

7.2,41.36ab

श्रुत्वा वाक्यं ब्रह्मपुत्रस्य नंदीछित्त्वा पाशान्दृष्टिपातेन सद्यः

śrutvā vākyaṃ brahmaputrasya naṃdīchittvā pāśāndṛṣṭipātena sadyaḥ

7.2,41.36cd

शैवं धर्मं चैश्वरं ज्ञानयोगं दत्त्वा भूयो देवपार्श्वं जगाम

śaivaṃ dharmaṃ caiśvaraṃ jñānayogaṃ dattvā bhūyo devapārśvaṃ jagāma

7.2,41.37ab

सनत्कुमारेण च तत्समस्तं व्यासाय साक्षाद्गुरवे ममोक्तम्

sanatkumāreṇa ca tatsamastaṃ vyāsāya sākṣādgurave mamoktam

7.2,41.37cd

व्यासेन चोक्तं महितेन मह्यं मया च तद्वः कथितं समासात्

vyāsena coktaṃ mahitena mahyaṃ mayā ca tadvaḥ kathitaṃ samāsāt

7.2,41.38ab

नावेदविद्भ्यः कथनीयमेतत्पुराणरत्नं पुरशासनस्य

nāvedavidbhyaḥ kathanīyametatpurāṇaratnaṃ puraśāsanasya

7.2,41.38cd

नाभक्तशिष्याय च नास्तिकेभ्यो दत्तं हि मोहान्निरयं ददाति

nābhaktaśiṣyāya ca nāstikebhyo dattaṃ hi mohānnirayaṃ dadāti

7.2,41.39ab

मार्गेण सेवानुगतेन यैस्तद्दत्तं गृहीतं पठितं श्रुतं वा

mārgeṇa sevānugatena yaistaddattaṃ gṛhītaṃ paṭhitaṃ śrutaṃ vā

7.2,41.39cd

तेभ्यः सुखं धर्ममुखं त्रिवर्गं निर्वाणमंते नियतं ददाति

tebhyaḥ sukhaṃ dharmamukhaṃ trivargaṃ nirvāṇamaṃte niyataṃ dadāti

7.2,41.40ab

परस्परस्योपकृतं भवद्भिर्मया च पौराणिकमार्गयोगात्

parasparasyopakṛtaṃ bhavadbhirmayā ca paurāṇikamārgayogāt

7.2,41.40cd

अतो गमिष्ये ऽहमवाप्तकामः समस्तमेवास्तु शिवं सदा नः

ato gamiṣye 'hamavāptakāmaḥ samastamevāstu śivaṃ sadā naḥ

7.2,41.41ab

सूते कृताशिषि गते मुनयः सुवृत्ता यागे च पर्यवसिते महति प्रयोगे

sūte kṛtāśiṣi gate munayaḥ suvṛttā yāge ca paryavasite mahati prayoge

7.2,41.41cd

काले कलौ च विषयैः कलुषायमाणे वाराणसीपरिसरे वसतिं विनेतुः

kāle kalau ca viṣayaiḥ kaluṣāyamāṇe vārāṇasīparisare vasatiṃ vinetuḥ

7.2,41.42ab

अथ च ते पशुपाशमुमुक्षयाखिलतया कृतपाशुपतव्रताः

atha ca te paśupāśamumukṣayākhilatayā kṛtapāśupatavratāḥ

7.2,41.42cd

अधिकृताखिलबोधसमाधयः परमनिर्वृतिमापुरनिंदिताः

adhikṛtākhilabodhasamādhayaḥ paramanirvṛtimāpuraniṃditāḥ

7.2,41.43ab

व्यास उवाच एतच्छिवपुराणं हि समाप्तं हितमादरात्

vyāsa uvāca etacchivapurāṇaṃ hi samāptaṃ hitamādarāt

7.2,41.43cd

पठितव्यं प्रयत्नेन श्रोतव्यं च तथैव हि

paṭhitavyaṃ prayatnena śrotavyaṃ ca tathaiva hi

7.2,41.44ab

नास्तिकाय न वक्तव्यमश्रद्धाय शठाय च

nāstikāya na vaktavyamaśraddhāya śaṭhāya ca

7.2,41.44cd

अभक्ताय महेशस्य तथा धर्मध्वजाय च

abhaktāya maheśasya tathā dharmadhvajāya ca

7.2,41.45ab

एतच्छ्रुत्या ह्येकवारं भवेत्पापं हि भस्मसात्

etacchrutyā hyekavāraṃ bhavetpāpaṃ hi bhasmasāt

7.2,41.45cd

अभक्तो भक्तिमाप्नोति भक्तो भक्तिसमृद्धिभाक्

abhakto bhaktimāpnoti bhakto bhaktisamṛddhibhāk

7.2,41.46ab

पुनः श्रुते च सद्भक्तिर्मुक्तिस्स्याच्च श्रुतेः पुनः

punaḥ śrute ca sadbhaktirmuktissyācca śruteḥ punaḥ

7.2,41.46cd

तस्मात्पुनःपुनश्चैव श्रोतव्यं हि मुमुक्षुभिः

tasmātpunaḥpunaścaiva śrotavyaṃ hi mumukṣubhiḥ

7.2,41.47ab

601अ पञ्चावृत्तिः प्रकर्तव्या पुराणस्यास्य सद्धिया

601a pañcāvṛttiḥ prakartavyā purāṇasyāsya saddhiyā

7.2,41.47cd

परं फलं समुद्दिश्य तत्प्राप्नोति न संशयः

paraṃ phalaṃ samuddiśya tatprāpnoti na saṃśayaḥ

7.2,41.48ab

पुरातनाश्च राजानो विप्रा वैश्याश्च सत्तमाः

purātanāśca rājāno viprā vaiśyāśca sattamāḥ

7.2,41.48cd

सप्तकृत्वस्तदावृत्त्यालभन्त शिवदर्शनम्

saptakṛtvastadāvṛttyālabhanta śivadarśanam

7.2,41.49ab

श्रोष्यत्यथापि यश्चेदं मानवो भक्तितत्परः

śroṣyatyathāpi yaścedaṃ mānavo bhaktitatparaḥ

7.2,41.49cd

इह भुक्त्वाखिलान्भोगानंते मुक्तिं लभेच्च सः

iha bhuktvākhilānbhogānaṃte muktiṃ labhecca saḥ

7.2,41.50ab

एतच्छिवपुराणं हि शिवस्यातिप्रियं परम्

etacchivapurāṇaṃ hi śivasyātipriyaṃ param

7.2,41.50cd

भुक्तिमुक्तिप्रदं ब्रह्मसंमितं भक्तिवर्धनम्

bhuktimuktipradaṃ brahmasaṃmitaṃ bhaktivardhanam

7.2,41.51ab

एतच्छिवपुराणस्य वक्तुः श्रोतुश्च सर्वदा

etacchivapurāṇasya vaktuḥ śrotuśca sarvadā

7.2,41.51cd

सगणस्ससुतस्सांबश्शं करोतु स शंकरः

sagaṇassasutassāṃbaśśaṃ karotu sa śaṃkaraḥ