6. Chapter 6

इति बोधिचर्यावतारे संप्रजन्यरक्षणं नाम पञ्चमः परिच्छेदः || परिच्छेद ६ सर्वमेतत्सुचरितं दानं सुगतपूजनम् कृतं कल्पसहस्रैर्यत् प्रतिघः प्रतिहन्ति तत् ॥ ६.१ ॥

iti bodhicaryāvatāre saṃprajanyarakṣaṇaṃ nāma pañcamaḥ paricchedaḥ || pariccheda 6 sarvametatsucaritaṃ dānaṃ sugatapūjanam kṛtaṃ kalpasahasrairyat pratighaḥ pratihanti tat (6.1)

न च द्वेषसमं पापं न च क्षान्तिसमं तपः तस्मात् क्षान्तिं प्रयत्नेन भावयेद्विविधैर्नयैः ॥ ६.२ ॥

na ca dveṣasamaṃ pāpaṃ na ca kṣāntisamaṃ tapaḥ tasmāt kṣāntiṃ prayatnena bhāvayedvividhairnayaiḥ (6.2)

मनः शमं न गृह्णाति न प्रीतिसुखमश्नुते न निद्रां न धृतिं याति द्वेषशल्ये हृदि स्थिते ॥ ६.३ ॥

manaḥ śamaṃ na gṛhṇāti na prītisukhamaśnute na nidrāṃ na dhṛtiṃ yāti dveṣaśalye hṛdi sthite (6.3)

पूजयत्यर्थमानैर्यान् ये ऽपि चैनं समाश्रिताः ते ऽप्येनं हन्तुमिच्छन्ति स्वामिनं द्वेषदुर्भगम् ॥ ६.४ ॥

pūjayatyarthamānairyān ye 'pi cainaṃ samāśritāḥ te 'pyenaṃ hantumicchanti svāminaṃ dveṣadurbhagam (6.4)

सुहृदो ऽप्युद्विजन्ते ऽस्माद् ददाति न च सेव्यते सङ्क्षेपान्नास्ति तत्किंचित् क्रोधनो येन सुस्थितः ॥ ६.५ ॥

suhṛdo 'pyudvijante 'smād dadāti na ca sevyate saṅkṣepānnāsti tatkiṃcit krodhano yena susthitaḥ (6.5)

एवमादीनि दुःखानि करोतीत्यरिसंज्ञया यः क्रोधं हन्ति निर्बन्धात् स सुखीह परत्र च ॥ ६.६ ॥

evamādīni duḥkhāni karotītyarisaṃjñayā yaḥ krodhaṃ hanti nirbandhāt sa sukhīha paratra ca (6.6)

अनिष्टकरणाज्जातम् इष्टस्य च विघातनात् दौर्मनस्याशनं प्राप्य द्वेषो दृप्तो निहन्ति माम् ॥ ६.७ ॥

aniṣṭakaraṇājjātam iṣṭasya ca vighātanāt daurmanasyāśanaṃ prāpya dveṣo dṛpto nihanti mām (6.7)

तस्माद्विघातयिष्यामि तस्याशनमहं रिपोः यस्मान्न मद्वधादन्यत् कृत्यमस्यास्ति वैरिणः ॥ ६.८ ॥

tasmādvighātayiṣyāmi tasyāśanamahaṃ ripoḥ yasmānna madvadhādanyat kṛtyamasyāsti vairiṇaḥ (6.8)

अत्यनिष्टागमेनापि न क्षोभ्या मुदिता मया दौर्मनस्ये ऽपि नास्तीष्टं कुशलं त्ववहीयते ॥ ६.९ ॥

atyaniṣṭāgamenāpi na kṣobhyā muditā mayā daurmanasye 'pi nāstīṣṭaṃ kuśalaṃ tvavahīyate (6.9)

यद्यस्त्येव प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम् अथ नास्ति प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम् ॥ ६.१० ॥

yadyastyeva pratīkāro daurmanasyena tatra kim atha nāsti pratīkāro daurmanasyena tatra kim (6.10)

दुःखं न्यक्कारपारुष्यम् अयशश्चेत्यनीप्सितम् प्रियाणामात्मनो वापि शत्रोश्चैतद्विपर्ययात् ॥ ६.११ ॥

duḥkhaṃ nyakkārapāruṣyam ayaśaścetyanīpsitam priyāṇāmātmano vāpi śatroścaitadviparyayāt (6.11)

कथंचिल्लभ्यते सौख्यं दुःखं स्थितमयन्ततः दुःखेनैव च निःसारश् चेतस्तस्माद्दृढीभव ॥ ६.१२ ॥

kathaṃcillabhyate saukhyaṃ duḥkhaṃ sthitamayantataḥ duḥkhenaiva ca niḥsāraś cetastasmāddṛḍhībhava (6.12)

दुर्गापुत्रककर्णाटा दाहच्छेदादिवेदनाम् वृथा सहन्ते मुक्त्यर्थम् अहं कस्मात्तु कातरः ॥ ६.१३ ॥

durgāputrakakarṇāṭā dāhacchedādivedanām vṛthā sahante muktyartham ahaṃ kasmāttu kātaraḥ (6.13)

न किंचिदस्ति तद्वस्तु यदभ्यासस्य दुष्करम् तस्मान्मृदुव्यथाभ्यासात् सोढव्यापि महाव्यथा ॥ ६.१४ ॥

na kiṃcidasti tadvastu yadabhyāsasya duṣkaram tasmānmṛduvyathābhyāsāt soḍhavyāpi mahāvyathā (6.14)

उद्दंशदंशमशकक्षुत्पिपासादिवेदनाम् महत्कण्ड्वादिदुःखं च किमनर्थं न पश्यसि ॥ ६.१५ ॥

uddaṃśadaṃśamaśakakṣutpipāsādivedanām mahatkaṇḍvādiduḥkhaṃ ca kimanarthaṃ na paśyasi (6.15)

शीतोष्णवृष्टिवाताधिव्याधिबन्धनताडनैः सौकुमार्यं न कर्तव्यम् अन्यथा वर्धते व्यथा ॥ ६.१६ ॥

śītoṣṇavṛṣṭivātādhivyādhibandhanatāḍanaiḥ saukumāryaṃ na kartavyam anyathā vardhate vyathā (6.16)

केचित्स्वशोणितं दृष्ट्वा विक्रमन्ते विशेषतः परशोणितमप्येके दृष्ट्वा मूर्च्छां व्रजन्ति यत् ॥ ६.१७ ॥

kecitsvaśoṇitaṃ dṛṣṭvā vikramante viśeṣataḥ paraśoṇitamapyeke dṛṣṭvā mūrcchāṃ vrajanti yat (6.17)

तच्चित्तस्य दृढत्वेन कातरत्वेन चागतम् दुःखदुर्योधनस्तस्माद् भवेदभिभवेद्व्यथाम् ॥ ६.१८ ॥

taccittasya dṛḍhatvena kātaratvena cāgatam duḥkhaduryodhanastasmād bhavedabhibhavedvyathām (6.18)

दुःखे ऽपि नैव चित्तस्य प्रसादं क्षोभयेद्बुधः सङ्ग्रामो हि सह क्लेशैर् युद्धे च सुलभा व्यथा ॥ ६.१९ ॥

duḥkhe 'pi naiva cittasya prasādaṃ kṣobhayedbudhaḥ saṅgrāmo hi saha kleśair yuddhe ca sulabhā vyathā (6.19)

उरसारातिघातान् ये प्रतीच्छन्तो जयन्त्यरीन् ते ते विजयिनः शूराः शेषास्तु मृतमारकाः ॥ ६.२० ॥

urasārātighātān ye pratīcchanto jayantyarīn te te vijayinaḥ śūrāḥ śeṣāstu mṛtamārakāḥ (6.20)

गुणो ऽपरश्च दुःखस्य यत्संवेगान्मदच्युतिः संसारिषु च कारुण्यं पापाद्भीतिर्जिने स्पृहा ॥ ६.२१ ॥

guṇo 'paraśca duḥkhasya yatsaṃvegānmadacyutiḥ saṃsāriṣu ca kāruṇyaṃ pāpādbhītirjine spṛhā (6.21)

पित्तादिषु न मे कोपो महादुःखकरेष्वपि सचेतनेषु किं कोपः ते ऽपि प्रत्ययकोपिताः ॥ ६.२२ ॥

pittādiṣu na me kopo mahāduḥkhakareṣvapi sacetaneṣu kiṃ kopaḥ te 'pi pratyayakopitāḥ (6.22)

अनिष्यमाणमप्येतच् छूलमुत्पद्यते यथा अनिष्यमाणो ऽपि बलात् क्रोध उत्पद्यते तथा ॥ ६.२३ ॥

aniṣyamāṇamapyetac chūlamutpadyate yathā aniṣyamāṇo 'pi balāt krodha utpadyate tathā (6.23)

कुप्यामीति न संचिन्त्य कुप्यति स्वेच्छया जनः उत्पत्स्य इत्यभिप्रेत्य क्रोध उत्पद्यते न च ॥ ६.२४ ॥

kupyāmīti na saṃcintya kupyati svecchayā janaḥ utpatsya ityabhipretya krodha utpadyate na ca (6.24)

ये केचिदपराधास्तु पापानि विविधानि च सर्वं यत्प्रत्ययबलात् स्वतन्त्रं तु न विद्यते ॥ ६.२५ ॥

ye kecidaparādhāstu pāpāni vividhāni ca sarvaṃ yatpratyayabalāt svatantraṃ tu na vidyate (6.25)

न च प्रत्ययसामग्र्या जनयामीति चेतना न चापि जनितस्यास्ति जनितो ऽस्मीति चेतना ॥ ६.२६ ॥

na ca pratyayasāmagryā janayāmīti cetanā na cāpi janitasyāsti janito 'smīti cetanā (6.26)

यत्प्रधानं किलाभीष्टं यत्तदात्मेति कल्पितम् तदेव हि भवामीति न संचिन्त्योपजायते ॥ ६.२७ ॥

yatpradhānaṃ kilābhīṣṭaṃ yattadātmeti kalpitam tadeva hi bhavāmīti na saṃcintyopajāyate (6.27)

अनुत्पन्नं हि तन्नास्ति क इच्छेद्भवितुं तदा विषयव्यापृतत्वाच्च निरोद्धुमपि नेहते ॥ ६.२८ ॥

anutpannaṃ hi tannāsti ka icchedbhavituṃ tadā viṣayavyāpṛtatvācca niroddhumapi nehate (6.28)

नित्यो ह्यचेतनश्चात्मा व्योमवत् स्फुटमक्रियः प्रत्ययान्तरसङ्गे ऽपि निर्विकारस्य का क्रिया ॥ ६.२९ ॥

nityo hyacetanaścātmā vyomavat sphuṭamakriyaḥ pratyayāntarasaṅge 'pi nirvikārasya kā kriyā (6.29)

यः पूर्ववत्क्रियाकाले क्रियायास्तेन किं कृतम् तस्य क्रियेति संबन्धे कतरत्तन्निबन्धनम् ॥ ६.३० ॥

yaḥ pūrvavatkriyākāle kriyāyāstena kiṃ kṛtam tasya kriyeti saṃbandhe katarattannibandhanam (6.30)

एवं परवशं सर्वं यद्वशं सो ऽपि चावशः निर्माणवदचेष्टेषु भावेष्वेवं क्व कुप्यते ॥ ६.३१ ॥

evaṃ paravaśaṃ sarvaṃ yadvaśaṃ so 'pi cāvaśaḥ nirmāṇavadaceṣṭeṣu bhāveṣvevaṃ kva kupyate (6.31)

वारणापि न युक्तैवं कः किं वारयतीति चेत् युक्ता प्रतीत्यता यस्माद् दुःखस्योपरतिर्मता ॥ ६.३२ ॥

vāraṇāpi na yuktaivaṃ kaḥ kiṃ vārayatīti cet yuktā pratītyatā yasmād duḥkhasyoparatirmatā (6.32)

तस्मादमित्रं मित्रं वा दृष्ट्वाप्यन्यायकारिणम् ईदृशाः प्रत्यया अस्येत्य् एवं मत्वा सुखी भवेत् ॥ ६.३३ ॥

tasmādamitraṃ mitraṃ vā dṛṣṭvāpyanyāyakāriṇam īdṛśāḥ pratyayā asyety evaṃ matvā sukhī bhavet (6.33)

यदि तु खेच्छया सिद्धिः सर्वेषामेव देहिनाम् न भवेत्कस्यचिद्दुःखं न दुःखं कश्चिदिच्छति ॥ ६.३४ ॥

yadi tu khecchayā siddhiḥ sarveṣāmeva dehinām na bhavetkasyacidduḥkhaṃ na duḥkhaṃ kaścidicchati (6.34)

प्रमादादात्मनात्मानं बाधन्ते कण्टकादिभिः भक्तच्छेदादिभिः कोपाद् दुरापस्त्र्यादिलिप्सया ॥ ६.३५ ॥

pramādādātmanātmānaṃ bādhante kaṇṭakādibhiḥ bhaktacchedādibhiḥ kopād durāpastryādilipsayā (6.35)

उद्वन्धनप्रपातैश्च विषापथ्यादिभक्षणैः निघ्नन्ति केचिदात्मानम् अपुण्याचरणेन च ॥ ६.३६ ॥

udvandhanaprapātaiśca viṣāpathyādibhakṣaṇaiḥ nighnanti kecidātmānam apuṇyācaraṇena ca (6.36)

यदैवं क्लेशवश्यत्वाद् घ्नन्त्यात्मानमपि प्रियम् तदैषां परकायेषु परिहारः कथं भवेत् ॥ ६.३७ ॥

yadaivaṃ kleśavaśyatvād ghnantyātmānamapi priyam tadaiṣāṃ parakāyeṣu parihāraḥ kathaṃ bhavet (6.37)

क्लेशोन्मत्तीकृतेष्वेषु प्रवृत्तेष्वात्मघातने न केवलं दया नास्ति क्रोध उत्पद्यते कथम् ॥ ६.३८ ॥

kleśonmattīkṛteṣveṣu pravṛtteṣvātmaghātane na kevalaṃ dayā nāsti krodha utpadyate katham (6.38)

यदि स्वभावो बालानां परोपद्रवकारिता तेषु कोपो न युक्तो मे यथाग्नौ दहनात्मके ॥ ६.३९ ॥

yadi svabhāvo bālānāṃ paropadravakāritā teṣu kopo na yukto me yathāgnau dahanātmake (6.39)

अथ दोषो ऽयमागन्तुः सत्त्वाः प्रकृतिपेशलाः यथाप्ययुक्तस्तत्कोपः कटुधूमे यथाम्बरे ॥ ६.४० ॥

atha doṣo 'yamāgantuḥ sattvāḥ prakṛtipeśalāḥ yathāpyayuktastatkopaḥ kaṭudhūme yathāmbare (6.40)

मुख्यं दण्डादिकं हित्वा प्रेरके यदि कुप्यते द्वेषेण प्रेरितः सो ऽपि द्वेषे द्वेषो ऽस्तु मे वरम् ॥ ६.४१ ॥

mukhyaṃ daṇḍādikaṃ hitvā prerake yadi kupyate dveṣeṇa preritaḥ so 'pi dveṣe dveṣo 'stu me varam (6.41)

मयापि पूर्वं सत्त्वानाम् ईदृश्येव व्यथा कृता तस्मान्मे युक्तमेवैतत् सत्त्वोपद्रवकारिणः ॥ ६.४२ ॥

mayāpi pūrvaṃ sattvānām īdṛśyeva vyathā kṛtā tasmānme yuktamevaitat sattvopadravakāriṇaḥ (6.42)

तच्छस्त्रं मम कायश्च द्वयं दुःखस्य कारणम् तेन शस्त्रं मया कायो गृहीतः कुत्र कुप्यते ॥ ६.४३ ॥

tacchastraṃ mama kāyaśca dvayaṃ duḥkhasya kāraṇam tena śastraṃ mayā kāyo gṛhītaḥ kutra kupyate (6.43)

गण्डो ऽयं प्रतिमाकारो गृहीतो घट्टनासहः तृष्णान्धेन मया तत्र व्यथायां कुत्र कुप्यते ॥ ६.४४ ॥

gaṇḍo 'yaṃ pratimākāro gṛhīto ghaṭṭanāsahaḥ tṛṣṇāndhena mayā tatra vyathāyāṃ kutra kupyate (6.44)

दुःखं नेच्छामि दुःखस्य हेतुमिच्छामि बालिशः स्वापराधागते दुःखे कस्मादन्यत्र कुप्यते ॥ ६.४५ ॥

duḥkhaṃ necchāmi duḥkhasya hetumicchāmi bāliśaḥ svāparādhāgate duḥkhe kasmādanyatra kupyate (6.45)

असिपत्रवनं यद्वद् यथा नारकपक्षिणः मत्कर्मजनिता एव तथेदं कुत्र कुप्यते ॥ ६.४६ ॥

asipatravanaṃ yadvad yathā nārakapakṣiṇaḥ matkarmajanitā eva tathedaṃ kutra kupyate (6.46)

मत्कर्मचोदिता एव जाता मय्यपकारिणः येन यास्यन्ति नरकान् मयैवामी हता ननु ॥ ६.४७ ॥

matkarmacoditā eva jātā mayyapakāriṇaḥ yena yāsyanti narakān mayaivāmī hatā nanu (6.47)

एतानाश्रित्य मे पापं क्षीयते क्षमतो बहु मामाश्रित्य तु यान्त्येते नरकान् दीर्घवेदनान् ॥ ६.४८ ॥

etānāśritya me pāpaṃ kṣīyate kṣamato bahu māmāśritya tu yāntyete narakān dīrghavedanān (6.48)

अहमेवापकार्येषां ममैते चोपकारिणः कस्माद्विपर्ययं कृत्वा खलचेतः प्रकुप्यसि ॥ ६.४९ ॥

ahamevāpakāryeṣāṃ mamaite copakāriṇaḥ kasmādviparyayaṃ kṛtvā khalacetaḥ prakupyasi (6.49)

भवेन्ममाशयगुणो न यामि नरकान्यदि एषामत्र किमायातं यद्यात्मा रक्षितो मया ॥ ६.५० ॥

bhavenmamāśayaguṇo na yāmi narakānyadi eṣāmatra kimāyātaṃ yadyātmā rakṣito mayā (6.50)

अथ प्रत्यपकारी स्यां तथाप्येते न रक्षिताः हीयते चापि मे चर्या तस्मान्नष्टास्तपस्विनः ॥ ६.५१ ॥

atha pratyapakārī syāṃ tathāpyete na rakṣitāḥ hīyate cāpi me caryā tasmānnaṣṭāstapasvinaḥ (6.51)

मनो हन्तुममूर्तत्वान् न शक्यं केनचित् क्वचित् शरीराभिनिवेशात्तु कायदुःखेन बाध्यते ॥ ६.५२ ॥

mano hantumamūrtatvān na śakyaṃ kenacit kvacit śarīrābhiniveśāttu kāyaduḥkhena bādhyate (6.52)

न्यक्वारः परुषं वाक्यम् अयशश्चेत्ययं गणः कायं न बाधते तेन चेतः कस्मात्प्रकुप्यसि ॥ ६.५३ ॥

nyakvāraḥ paruṣaṃ vākyam ayaśaścetyayaṃ gaṇaḥ kāyaṃ na bādhate tena cetaḥ kasmātprakupyasi (6.53)

मय्यप्रसादो यो ऽन्येषां स किं मां भक्षयिष्यति इह जन्मान्तरे वापि येनासौ मे ऽनभीप्सितः ॥ ६.५४ ॥

mayyaprasādo yo 'nyeṣāṃ sa kiṃ māṃ bhakṣayiṣyati iha janmāntare vāpi yenāsau me 'nabhīpsitaḥ (6.54)

लाभान्तरायकारित्वाद् यद्यसौ मे ऽनभीप्सितः नङ्क्ष्यतीहैव मे लाभः पापं तु स्थास्यति ध्रुवम् ॥ ६.५५ ॥

lābhāntarāyakāritvād yadyasau me 'nabhīpsitaḥ naṅkṣyatīhaiva me lābhaḥ pāpaṃ tu sthāsyati dhruvam (6.55)

वरमद्यैव मे मृत्युर् न मिथ्याजीवितं चिरम् यस्माच्चिरमपि स्थित्वा मृत्युदुःखं तदैव मे ॥ ६.५६ ॥

varamadyaiva me mṛtyur na mithyājīvitaṃ ciram yasmācciramapi sthitvā mṛtyuduḥkhaṃ tadaiva me (6.56)

स्वप्ने वर्षशतं सौख्यं भुक्त्वा यश्च विबुध्यते मुहूर्तमपरो यश्च सुखी भूत्वा विबुध्यते ॥ ६.५७ ॥

svapne varṣaśataṃ saukhyaṃ bhuktvā yaśca vibudhyate muhūrtamaparo yaśca sukhī bhūtvā vibudhyate (6.57)

ननु निवर्तते सौख्यं द्वयोरपि बिबुद्धयोः सैवोपमा मृत्युकाले चिरजीब्यल्पजीविनोः ॥ ६.५८ ॥

nanu nivartate saukhyaṃ dvayorapi bibuddhayoḥ saivopamā mṛtyukāle cirajībyalpajīvinoḥ (6.58)

लब्ध्वापि च बहू।ल्लाभान् चिरं भुक्त्वा सुखान्यपि रिक्तहस्तश्च नग्नश्च यास्यामि मुषितो यथा ॥ ६.५९ ॥

labdhvāpi ca bahū/llābhān ciraṃ bhuktvā sukhānyapi riktahastaśca nagnaśca yāsyāmi muṣito yathā (6.59)

पापक्षयं च पुण्यं च लाभाज्जीवन् करोमि चेत् पुण्यक्षयश्च पापं च लाभार्थं क्रुध्यतो ननु ॥ ६.६० ॥

pāpakṣayaṃ ca puṇyaṃ ca lābhājjīvan karomi cet puṇyakṣayaśca pāpaṃ ca lābhārthaṃ krudhyato nanu (6.60)

यदर्थमेव जीवामि तदेव यदि नश्यति किं तेन जीवितेनापि केवलाशुभकारिणा ॥ ६.६१ ॥

yadarthameva jīvāmi tadeva yadi naśyati kiṃ tena jīvitenāpi kevalāśubhakāriṇā (6.61)

अवर्णवादिनि द्वेषः सत्त्वान्नाशयतीति चेत् परायशस्करे ऽप्येवं कोपस्ते किं न जायते ॥ ६.६२ ॥

avarṇavādini dveṣaḥ sattvānnāśayatīti cet parāyaśaskare 'pyevaṃ kopaste kiṃ na jāyate (6.62)

परायत्ताप्रसादत्वाद् अप्रसादिषु ते क्षमा क्लेशोत्पादपरायत्ते क्षमा नावर्णवादिनि ॥ ६.६३ ॥

parāyattāprasādatvād aprasādiṣu te kṣamā kleśotpādaparāyatte kṣamā nāvarṇavādini (6.63)

प्रतिमास्तूपसद्धर्मनाशकाक्रोशकेषु च न युज्यते मम द्वेषो बुद्धादीनां न हि ब्यथा ॥ ६.६४ ॥

pratimāstūpasaddharmanāśakākrośakeṣu ca na yujyate mama dveṣo buddhādīnāṃ na hi byathā (6.64)

गुरुसालोहितादीनां प्रियाणां चापकारिषु पूर्ववत्प्रत्ययोत्पादं दृष्ट्वा कोपं निवारयेत् ॥ ६.६५ ॥

gurusālohitādīnāṃ priyāṇāṃ cāpakāriṣu pūrvavatpratyayotpādaṃ dṛṣṭvā kopaṃ nivārayet (6.65)

चेतनाचेतनकृता देहिनां नियता व्यथा सा व्यथा चेतने दृष्टा क्षमस्वैनां व्यथामतः ॥ ६.६६ ॥

cetanācetanakṛtā dehināṃ niyatā vyathā sā vyathā cetane dṛṣṭā kṣamasvaināṃ vyathāmataḥ (6.66)

मोहादेके ऽपराध्यन्ति कुप्यन्त्यन्ये ऽपि मोहिताः ब्रूमः कमेषु निर्दोषं कं वा ब्रूमो ऽपराधिनम् ॥ ६.६७ ॥

mohādeke 'parādhyanti kupyantyanye 'pi mohitāḥ brūmaḥ kameṣu nirdoṣaṃ kaṃ vā brūmo 'parādhinam (6.67)

कस्मादेवं कृतं पूर्वं येनैवं बाध्यसे परैः सर्वे कर्मपरायत्तः को ऽहमत्रान्यथाकृतौ ॥ ६.६८ ॥

kasmādevaṃ kṛtaṃ pūrvaṃ yenaivaṃ bādhyase paraiḥ sarve karmaparāyattaḥ ko 'hamatrānyathākṛtau (6.68)

एवं बुद्ध्वा तु पुण्येषु तथा यत्नं करोम्यहम् येन सर्वे भविष्यन्ति मैत्रचित्ताः परस्परम् ॥ ६.६९ ॥

evaṃ buddhvā tu puṇyeṣu tathā yatnaṃ karomyaham yena sarve bhaviṣyanti maitracittāḥ parasparam (6.69)

दह्यमाने गृहे यद्वद् अग्निर्गत्वा गृहान्तरम् तृणादौ यत्र सज्येत तदाकृष्यापनीयते ॥ ६.७० ॥

dahyamāne gṛhe yadvad agnirgatvā gṛhāntaram tṛṇādau yatra sajyeta tadākṛṣyāpanīyate (6.70)

एवं चित्तं यदासङ्गाद् दह्यते द्वेषवह्निना तत्क्षणं तत्परित्याज्यं पुण्यात्मोद्दाहशङ्कया ॥ ६.७१ ॥

evaṃ cittaṃ yadāsaṅgād dahyate dveṣavahninā tatkṣaṇaṃ tatparityājyaṃ puṇyātmoddāhaśaṅkayā (6.71)

मारणीयः कथं छित्त्वा मुक्तश्चेत्किमभद्रकम् मनुष्यदुःखैर्नरकान् मुक्तश्चेत्किमभद्रकम् ॥ ६.७२ ॥

māraṇīyaḥ kathaṃ chittvā muktaścetkimabhadrakam manuṣyaduḥkhairnarakān muktaścetkimabhadrakam (6.72)

यद्येतन्मात्रमेवाद्य दुःखं सोढुं न पार्यते तन्नारकव्यथाहेतुः क्रोधः कस्मान्न वार्यते ॥ ६.७३ ॥

yadyetanmātramevādya duḥkhaṃ soḍhuṃ na pāryate tannārakavyathāhetuḥ krodhaḥ kasmānna vāryate (6.73)

कोपार्थमेवमेवाहं नरकेषु सहस्रशः कारितो ऽस्मि न चात्मार्थः परार्थो वा कृतो मया ॥ ६.७४ ॥

kopārthamevamevāhaṃ narakeṣu sahasraśaḥ kārito 'smi na cātmārthaḥ parārtho vā kṛto mayā (6.74)

न चेदं तादृशं दुःखं महार्थं च करिष्यति जगद्दुःखहरे दुःखे प्रीतिरेवात्र युज्यते ॥ ६.७५ ॥

na cedaṃ tādṛśaṃ duḥkhaṃ mahārthaṃ ca kariṣyati jagadduḥkhahare duḥkhe prītirevātra yujyate (6.75)

यदि प्रीतिसुखं प्राप्तम् अन्यैः स्तुत्वा गुणोर्जितम् मनस्त्वमपि तं स्तुत्वा कस्मादेवं न हृष्यसि ॥ ६.७६ ॥

yadi prītisukhaṃ prāptam anyaiḥ stutvā guṇorjitam manastvamapi taṃ stutvā kasmādevaṃ na hṛṣyasi (6.76)

इदं च ते हृष्टिसुखं निरवद्यं सुखोदयम् न वारितं च गुणिभिः परावर्जनमुत्तमम् ॥ ६.७७ ॥

idaṃ ca te hṛṣṭisukhaṃ niravadyaṃ sukhodayam na vāritaṃ ca guṇibhiḥ parāvarjanamuttamam (6.77)

तस्यैव सुखमित्येवं तवेदं यदि न प्रियम् भृतिदानादिविरतेर् दृष्टादृष्टं हतं भवेत् ॥ ६.७८ ॥

tasyaiva sukhamityevaṃ tavedaṃ yadi na priyam bhṛtidānādivirater dṛṣṭādṛṣṭaṃ hataṃ bhavet (6.78)

स्वगुणे कीर्त्यमाने च परसौख्यमपीच्छसि कीर्त्यमाने परगुणे स्वसौख्यमपि नेच्छसि ॥ ६.७९ ॥

svaguṇe kīrtyamāne ca parasaukhyamapīcchasi kīrtyamāne paraguṇe svasaukhyamapi necchasi (6.79)

बोधिचित्तं समुत्पाद्य सर्वसत्त्वसुखेच्छया स्वयं लब्धसुखेष्वद्य कस्मात्सत्त्वेषु कुप्यसि ॥ ६.८० ॥

bodhicittaṃ samutpādya sarvasattvasukhecchayā svayaṃ labdhasukheṣvadya kasmātsattveṣu kupyasi (6.80)

त्रैलोक्यपूज्यं बुद्धत्वं सत्त्वानां किन्न वाञ्छसि सत्कारमित्वरं दृष्ट्वा तेषां किं परिदह्यसे ॥ ६.८१ ॥

trailokyapūjyaṃ buddhatvaṃ sattvānāṃ kinna vāñchasi satkāramitvaraṃ dṛṣṭvā teṣāṃ kiṃ paridahyase (6.81)

पुष्णाति यस्त्वया पोष्यं तुभ्यमेव ददाति सः कुटुम्बजीविनं लव्ध्वा न हृष्यसि प्रकुप्यसि ॥ ६.८२ ॥

puṣṇāti yastvayā poṣyaṃ tubhyameva dadāti saḥ kuṭumbajīvinaṃ lavdhvā na hṛṣyasi prakupyasi (6.82)

स किं नेच्छति सत्त्वानां यस्तेषां बोधिमिच्छति बोधिचित्तं कुतस्तस्य यो ऽन्यसंपदि कुप्यति ॥ ६.८३ ॥

sa kiṃ necchati sattvānāṃ yasteṣāṃ bodhimicchati bodhicittaṃ kutastasya yo 'nyasaṃpadi kupyati (6.83)

यदि तेन न तल्लब्धं स्थितं दानपतेर्गृहे सर्वथापि न तत्ते ऽस्ति दत्तादत्तेन तेन किम् ॥ ६.८४ ॥

yadi tena na tallabdhaṃ sthitaṃ dānapatergṛhe sarvathāpi na tatte 'sti dattādattena tena kim (6.84)

किं वारयतु पुण्यानि प्रसन्नान् स्वगुणानथ लभमानो न गृह्णातु वद केन न कुप्यसि ॥ ६.८५ ॥

kiṃ vārayatu puṇyāni prasannān svaguṇānatha labhamāno na gṛhṇātu vada kena na kupyasi (6.85)

न केवलं त्वमात्मानं कृतपापं न शोचसि कृतपुण्यैः सह स्पर्धाम् अपरैः कर्तुमिच्छसि ॥ ६.८६ ॥

na kevalaṃ tvamātmānaṃ kṛtapāpaṃ na śocasi kṛtapuṇyaiḥ saha spardhām aparaiḥ kartumicchasi (6.86)

जातं चेदप्रियं शत्रोस् त्वत्तुष्ठ्या किं पुनर्भवेत् त्वदाशंसनमात्रेण न चाहेतुर्भविष्यति ॥ ६.८७ ॥

jātaṃ cedapriyaṃ śatros tvattuṣṭhyā kiṃ punarbhavet tvadāśaṃsanamātreṇa na cāheturbhaviṣyati (6.87)

अत त्वदिच्छया सिद्धं तद्दुःखे किं सुखं तव अथाप्यर्थो भवेदेवम् अनर्थः कोन्वतः परः ॥ ६.८८ ॥

ata tvadicchayā siddhaṃ tadduḥkhe kiṃ sukhaṃ tava athāpyartho bhavedevam anarthaḥ konvataḥ paraḥ (6.88)

एतद्धि बडिशं घोरं क्लेशबाडिशिकार्पितम् यतो नरकपालास्त्वां क्रीत्वा पक्ष्यन्ति कुम्भिषु ॥ ६.८९ ॥

etaddhi baḍiśaṃ ghoraṃ kleśabāḍiśikārpitam yato narakapālāstvāṃ krītvā pakṣyanti kumbhiṣu (6.89)

स्तुतिर्यशो ऽथ सत्कारो न पुण्याय न चायुषे न बलार्थं न चारोग्ये न च कायसुखाय मे ॥ ६.९० ॥

stutiryaśo 'tha satkāro na puṇyāya na cāyuṣe na balārthaṃ na cārogye na ca kāyasukhāya me (6.90)

एतावांश्च भवेत्स्वार्थो धीमतः स्वार्थवेदिनः मद्यद्यूतादि सेव्यं स्यान् मानसं सुखमिच्छता ॥ ६.९१ ॥

etāvāṃśca bhavetsvārtho dhīmataḥ svārthavedinaḥ madyadyūtādi sevyaṃ syān mānasaṃ sukhamicchatā (6.91)

यशो ऽर्थं हारयन्त्यर्थम् आत्मानं मारयन्त्यपि किमक्षराणि भक्ष्याणि मृते कस्य च तत्सुखम् ॥ ६.९२ ॥

yaśo 'rthaṃ hārayantyartham ātmānaṃ mārayantyapi kimakṣarāṇi bhakṣyāṇi mṛte kasya ca tatsukham (6.92)

यथा पांशुगृहे भिन्ने रोदित्यार्तरवं शिशुः तथा स्तुतियशोहानौ स्वचित्तं प्रतिभाति मे ॥ ६.९३ ॥

yathā pāṃśugṛhe bhinne rodityārtaravaṃ śiśuḥ tathā stutiyaśohānau svacittaṃ pratibhāti me (6.93)

शब्दस्तावदचित्तत्वात् स मां स्तौतीत्यसंभवः परः किल मयि प्रीत इत्येतत्प्रीतिकारणम् ॥ ६.९४ ॥

śabdastāvadacittatvāt sa māṃ stautītyasaṃbhavaḥ paraḥ kila mayi prīta ityetatprītikāraṇam (6.94)

अन्यत्र मयि वा प्रीत्या किं हि मे परकीयया तस्यैव तत्प्रीतिसुखं भागो नाल्पो ऽपि मे ततः ॥ ६.९५ ॥

anyatra mayi vā prītyā kiṃ hi me parakīyayā tasyaiva tatprītisukhaṃ bhāgo nālpo 'pi me tataḥ (6.95)

तत्सुखेन सुखित्वं चेत् सर्वत्रैव ममास्तु तत् कस्मादन्यप्रसादेन सुखितेषु न मे सुखम् ॥ ६.९६ ॥

tatsukhena sukhitvaṃ cet sarvatraiva mamāstu tat kasmādanyaprasādena sukhiteṣu na me sukham (6.96)

तस्मादहं स्तुतो ऽस्मीति प्रीतिरात्मनि जायते तत्राप्येवमसंबन्धात् केवलं शिशुचेष्टितम् ॥ ६.९७ ॥

tasmādahaṃ stuto 'smīti prītirātmani jāyate tatrāpyevamasaṃbandhāt kevalaṃ śiśuceṣṭitam (6.97)

स्तुत्यादयश्च मे क्षोभं संवेगं नाशयन्त्यमी गुणवत्सु च मात्सर्यं संपत्कोपं च कुर्वते ॥ ६.९८ ॥

stutyādayaśca me kṣobhaṃ saṃvegaṃ nāśayantyamī guṇavatsu ca mātsaryaṃ saṃpatkopaṃ ca kurvate (6.98)

तस्मात्स्तुत्यादिघाताय मम ये प्रत्युपस्थिताः अपायपातरक्षार्थं प्रवृत्ता ननु ते मम ॥ ६.९९ ॥

tasmātstutyādighātāya mama ye pratyupasthitāḥ apāyapātarakṣārthaṃ pravṛttā nanu te mama (6.99)

मुक्त्यर्थिनश्चायुक्तं मे लाभसत्कारबन्धनम् ये मोचयन्ति मां बन्धाद् द्वेषस्तेषु कथं मम ॥ ६.१०० ॥

muktyarthinaścāyuktaṃ me lābhasatkārabandhanam ye mocayanti māṃ bandhād dveṣasteṣu kathaṃ mama (6.100)

दुःखं प्रवेष्टुकामस्य ये कपाटत्वमागताः बुद्धाधिष्ठानत इव द्वेषस्तेषु कथं मम ॥ ६.१०१ ॥

duḥkhaṃ praveṣṭukāmasya ye kapāṭatvamāgatāḥ buddhādhiṣṭhānata iva dveṣasteṣu kathaṃ mama (6.101)

पुण्यविघ्नः कृतो ऽनेनेत्य् अत्र कोपो न युज्यते क्षान्त्या समं तपो नास्ति नन्वेतत्तदुपस्थितम् ॥ ६.१०२ ॥

puṇyavighnaḥ kṛto 'nenety atra kopo na yujyate kṣāntyā samaṃ tapo nāsti nanvetattadupasthitam (6.102)

अथाहमात्मदोषेण न करोमि क्षमामिह मयैवात्र कृतो विघ्नः पुण्यहेतावुपस्थिते ॥ ६.१०३ ॥

athāhamātmadoṣeṇa na karomi kṣamāmiha mayaivātra kṛto vighnaḥ puṇyahetāvupasthite (6.103)

यो हि येन विना नास्ति यस्मिंश्च सति विद्यते स एव कारणं तस्य स कथं विघ्न उच्यते ॥ ६.१०४ ॥

yo hi yena vinā nāsti yasmiṃśca sati vidyate sa eva kāraṇaṃ tasya sa kathaṃ vighna ucyate (6.104)

न हि कालोपपन्नेन दानविघ्नः कृतो ऽर्थिना न च प्रव्राजके प्राप्ते प्रव्रज्याविघ्न उच्यते ॥ ६.१०५ ॥

na hi kālopapannena dānavighnaḥ kṛto 'rthinā na ca pravrājake prāpte pravrajyāvighna ucyate (6.105)

सुलभा याचका लोके दुर्लभास्त्वपकारिणः यतो मे ऽनपराधस्य न कश्चिदपराध्यति ॥ ६.१०६ ॥

sulabhā yācakā loke durlabhāstvapakāriṇaḥ yato me 'naparādhasya na kaścidaparādhyati (6.106)

अश्रमोपार्जितस्तस्माद् नृहे निधिरिवोत्थितः बोधिचर्यासहायत्वात् स्पृहणीयो रिपुर्मम ॥ ६.१०७ ॥

aśramopārjitastasmād nṛhe nidhirivotthitaḥ bodhicaryāsahāyatvāt spṛhaṇīyo ripurmama (6.107)

मया चानेन चोपात्तं तस्मादेतत्क्षमाफलम् एतस्मै प्रथमं देयम् एतत्पूर्वा क्षमा यतः ॥ ६.१०८ ॥

mayā cānena copāttaṃ tasmādetatkṣamāphalam etasmai prathamaṃ deyam etatpūrvā kṣamā yataḥ (6.108)

क्षमासिद्ध्याशयो नास्य तेन पूज्यो न चेदरिः सिद्धिहेतुरुचितो ऽपि सद्धर्मः पूज्यते कथम् ॥ ६.१०९ ॥

kṣamāsiddhyāśayo nāsya tena pūjyo na cedariḥ siddhiheturucito 'pi saddharmaḥ pūjyate katham (6.109)

अपकाराशयो ऽस्येति शत्रुर्यदि न पूज्यते अन्यथा मे कथं क्षान्तिर् भिषजीव हितोद्यते ॥ ६.११० ॥

apakārāśayo 'syeti śatruryadi na pūjyate anyathā me kathaṃ kṣāntir bhiṣajīva hitodyate (6.110)

तद्दुष्टाशयमेवातः प्रतीत्योत्पद्यते क्षमा स एवातः क्षमाहेतुः पूज्यः सद्धर्मवन्मया ॥ ६.१११ ॥

tadduṣṭāśayamevātaḥ pratītyotpadyate kṣamā sa evātaḥ kṣamāhetuḥ pūjyaḥ saddharmavanmayā (6.111)

सत्त्वक्षेत्रं जिनक्षेत्रम् इत्यतो मुनिनोदितम् एतानाराध्य बहवः संपत्पारं यतो गताः ॥ ६.११२ ॥

sattvakṣetraṃ jinakṣetram ityato muninoditam etānārādhya bahavaḥ saṃpatpāraṃ yato gatāḥ (6.112)

सत्त्वेभ्यश्च जिनेभ्यश्च बुद्धधर्मागमे समे जिनेषु गौरवं यद्वन् न सत्त्वेष्विति कः क्रमः ॥ ६.११३ ॥

sattvebhyaśca jinebhyaśca buddhadharmāgame same jineṣu gauravaṃ yadvan na sattveṣviti kaḥ kramaḥ (6.113)

आशयस्य च माहात्म्यं न स्वतः किं तु कार्यतः समं च तेन माहात्म्यं सत्त्वानां तेन ते समाः ॥ ६.११४ ॥

āśayasya ca māhātmyaṃ na svataḥ kiṃ tu kāryataḥ samaṃ ca tena māhātmyaṃ sattvānāṃ tena te samāḥ (6.114)

मैत्र्याशयश्च यत्पूज्यः सत्त्वमाहात्म्यमेव तत् बुद्धप्रसादाद्यत्पुण्यं बुद्धमाहात्म्यमेव तत् ॥ ६.११५ ॥

maitryāśayaśca yatpūjyaḥ sattvamāhātmyameva tat buddhaprasādādyatpuṇyaṃ buddhamāhātmyameva tat (6.115)

बुद्धधर्मागमांशेन तस्मात्सत्त्वा जिनैः समाः न तु बुद्धैः समाः केचिद् अनन्तांशैर्गुणार्णवैः ॥ ६.११६ ॥

buddhadharmāgamāṃśena tasmātsattvā jinaiḥ samāḥ na tu buddhaiḥ samāḥ kecid anantāṃśairguṇārṇavaiḥ (6.116)

गुणसारैकराशीनां गुणो ऽणुरपि चेत्क्वचित् दृश्यते तस्य पूजार्थं त्रैलोक्यमपि न क्षमम् ॥ ६.११७ ॥

guṇasāraikarāśīnāṃ guṇo 'ṇurapi cetkvacit dṛśyate tasya pūjārthaṃ trailokyamapi na kṣamam (6.117)

बुद्धधर्मोदयांशस्तु श्रेष्ठः सत्त्वेषु विद्यते एतदंशानुरूप्येण सत्त्वपूजा कृता भवेत् ॥ ६.११८ ॥

buddhadharmodayāṃśastu śreṣṭhaḥ sattveṣu vidyate etadaṃśānurūpyeṇa sattvapūjā kṛtā bhavet (6.118)

किं च निश्छद्मबन्धूनाम् अप्रमेयोपकारिणाम् सत्त्वाराधनमुत्सृज्य निष्कृतिः का परा भवेत् ॥ ६.११९ ॥

kiṃ ca niśchadmabandhūnām aprameyopakāriṇām sattvārādhanamutsṛjya niṣkṛtiḥ kā parā bhavet (6.119)

भिन्दन्ति देहं प्रविशन्त्यवीचीं येषां कृते तत्र कृते कृतं स्यात् महापकारिष्वपि तेन सर्वकल्याणमेवाचरणीयमेषु ॥ ६.१२० ॥

bhindanti dehaṃ praviśantyavīcīṃ yeṣāṃ kṛte tatra kṛte kṛtaṃ syāt mahāpakāriṣvapi tena sarvakalyāṇamevācaraṇīyameṣu (6.120)

स्वयं मम स्वामिन एव तावत् तदर्थमात्मन्यपि निर्व्यपेक्षाः अहं कथं स्वामिषु तेषु तेषु करोमि मानं न तु दासभावम् ॥ ६.१२१ ॥

svayaṃ mama svāmina eva tāvat tadarthamātmanyapi nirvyapekṣāḥ ahaṃ kathaṃ svāmiṣu teṣu teṣu karomi mānaṃ na tu dāsabhāvam (6.121)

येषां सुखे यान्ति मुदं मुनीन्द्रा येषां व्यथायां प्रविशन्ति मन्युम् तत्तोषणात्सर्वमुनीन्द्रतुष्टिस् तत्रापकारे ऽपकृतं मुनीनाम् ॥ ६.१२२ ॥

yeṣāṃ sukhe yānti mudaṃ munīndrā yeṣāṃ vyathāyāṃ praviśanti manyum tattoṣaṇātsarvamunīndratuṣṭis tatrāpakāre 'pakṛtaṃ munīnām (6.122)

आदीप्तकायस्य यथा समन्तान् न सर्वकामैरपि सौमनस्यम् सत्त्वव्यथायामपि तद्वदेव न प्रीत्युपायो ऽस्ति दयामयानाम् ॥ ६.१२३ ॥

ādīptakāyasya yathā samantān na sarvakāmairapi saumanasyam sattvavyathāyāmapi tadvadeva na prītyupāyo 'sti dayāmayānām (6.123)

तस्मान्मया यज्जनदुःखदेन दुःखं कृतं सर्वमहाकृपाणाम् तदद्य पापं प्रतिदेशयामि यत्खेदितास्तन्मुनयः क्षमन्ताम् ॥ ६.१२४ ॥

tasmānmayā yajjanaduḥkhadena duḥkhaṃ kṛtaṃ sarvamahākṛpāṇām tadadya pāpaṃ pratideśayāmi yatkheditāstanmunayaḥ kṣamantām (6.124)

आराधनायाद्य तथागतानां सर्वात्मना दास्यमुपैमि लोके कुर्वन्तु मे मूर्ध्नि पदं जनौघा विघ्नन्तु वा तुष्यतु लोकनाथः ॥ ६.१२५ ॥

ārādhanāyādya tathāgatānāṃ sarvātmanā dāsyamupaimi loke kurvantu me mūrdhni padaṃ janaughā vighnantu vā tuṣyatu lokanāthaḥ (6.125)

आत्मीकृतं सर्वमिदं जगत्तैः कृपात्मभिर्नैव हि संशयो ऽस्ति दृश्यन्त एते ननु सत्त्वरूपास् त एव नाथाः किमनादरो ऽत्र ॥ ६.१२६ ॥

ātmīkṛtaṃ sarvamidaṃ jagattaiḥ kṛpātmabhirnaiva hi saṃśayo 'sti dṛśyanta ete nanu sattvarūpās ta eva nāthāḥ kimanādaro 'tra (6.126)

तथागताराधनमेतदेव स्वार्थस्य संसाधनमेतदेव कोकस्य दुःखापहमेतदेव तस्मान्ममास्तु व्रतमेतदेव ॥ ६.१२७ ॥

tathāgatārādhanametadeva svārthasya saṃsādhanametadeva kokasya duḥkhāpahametadeva tasmānmamāstu vratametadeva (6.127)

यथैको राजपुरुषः प्रमथ्नाति महाजनम् विकर्तुं नैव शक्नोति दीर्घदर्शी महाजनः ॥ ६.१२८ ॥

yathaiko rājapuruṣaḥ pramathnāti mahājanam vikartuṃ naiva śaknoti dīrghadarśī mahājanaḥ (6.128)

यस्मान्नैव स एकाकी तस्य राजबलं बलम् तथा न दुर्बलं कंचिद् अपराद्धं विमानयेत् ॥ ६.१२९ ॥

yasmānnaiva sa ekākī tasya rājabalaṃ balam tathā na durbalaṃ kaṃcid aparāddhaṃ vimānayet (6.129)

यस्मान्नरकपालाश्च कृपावन्तश्च तद्बलम् तस्मादाराधयेत्सत्त्वान् भृत्यश्चण्डनृपं यथा ॥ ६.१३० ॥

yasmānnarakapālāśca kṛpāvantaśca tadbalam tasmādārādhayetsattvān bhṛtyaścaṇḍanṛpaṃ yathā (6.130)

कुपितः किं नृपः कुर्याद् येन स्यान्नरकव्यथा यत्सत्त्वदौर्मनस्येन कृतेन ह्यनुभूयते ॥ ६.१३१ ॥

kupitaḥ kiṃ nṛpaḥ kuryād yena syānnarakavyathā yatsattvadaurmanasyena kṛtena hyanubhūyate (6.131)

तुष्टः किं नृपतिर्दद्याद् यद्बुद्धत्वसमं भवेत् यत्सत्त्वसौमनस्येन कृतेन ह्यनुभूयते ॥ ६.१३२ ॥

tuṣṭaḥ kiṃ nṛpatirdadyād yadbuddhatvasamaṃ bhavet yatsattvasaumanasyena kṛtena hyanubhūyate (6.132)

आस्तां भविष्यद्बुद्धत्वं सत्त्वाराधनसंभवम् इहैव सौभाग्ययशः सौस्थित्यं किं न पश्यसि ॥ ६.१३३ ॥

āstāṃ bhaviṣyadbuddhatvaṃ sattvārādhanasaṃbhavam ihaiva saubhāgyayaśaḥ sausthityaṃ kiṃ na paśyasi (6.133)

प्रासादिकत्वमारोग्यं प्रामोद्यं चिरजीवितम् चक्रवर्तिसुखं स्फीतं क्षमी प्राप्नोति संसरन् ॥ ६.१३४ ॥

prāsādikatvamārogyaṃ prāmodyaṃ cirajīvitam cakravartisukhaṃ sphītaṃ kṣamī prāpnoti saṃsaran (6.134)