7. Chapter 7

बोधिचर्यावतारे क्षान्तिपारमिता षष्ठः परिच्छेदः || परिच्छेद ७ एवं क्षमो भजेद्वीर्यं वीर्ये बोधिर्यतः स्थिता न हि वीर्यं विना पुण्यं यथा वायुं विनागतिः ॥ ७.१ ॥

bodhicaryāvatāre kṣāntipāramitā ṣaṣṭhaḥ paricchedaḥ || pariccheda 7 evaṃ kṣamo bhajedvīryaṃ vīrye bodhiryataḥ sthitā na hi vīryaṃ vinā puṇyaṃ yathā vāyuṃ vināgatiḥ (7.1)

किं वीर्यं कुशलोत्साहस् तद्विपक्षः क उच्यते आलस्यं कुत्सितासक्तिर् विषादात्मावमन्यना ॥ ७.२ ॥

kiṃ vīryaṃ kuśalotsāhas tadvipakṣaḥ ka ucyate ālasyaṃ kutsitāsaktir viṣādātmāvamanyanā (7.2)

अव्यापारसुखास्वादनिद्रापाश्रयतृष्णया संसारदुःखानुद्वेगाद् आलस्यमुपजायते ॥ ७.३ ॥

avyāpārasukhāsvādanidrāpāśrayatṛṣṇayā saṃsāraduḥkhānudvegād ālasyamupajāyate (7.3)

क्लेशवागुरिकाघ्रातः प्रविष्टो जन्मवागुराम् किमद्यापि न जानासि मृत्योर्वदनमागतः ॥ ७.४ ॥

kleśavāgurikāghrātaḥ praviṣṭo janmavāgurām kimadyāpi na jānāsi mṛtyorvadanamāgataḥ (7.4)

स्वयूथ्यान्मार्यमाणांस्त्वं क्रमेणैव न पश्यसि तथापि निद्रां यास्येव चण्डालमहिषो यथा ॥ ७.५ ॥

svayūthyānmāryamāṇāṃstvaṃ krameṇaiva na paśyasi tathāpi nidrāṃ yāsyeva caṇḍālamahiṣo yathā (7.5)

यमेनोद्वीक्ष्यमाणस्य बद्धमार्गस्य सर्वतः कथं ते रोचते भोक्तुं कथं निद्रा कथं रतिः ॥ ७.६ ॥

yamenodvīkṣyamāṇasya baddhamārgasya sarvataḥ kathaṃ te rocate bhoktuṃ kathaṃ nidrā kathaṃ ratiḥ (7.6)

यावत्संभृतसंभारं मरणं शीघ्रमेष्यति संत्यज्यापि तदालस्यम् अकाले किं करिष्यसि ॥ ७.७ ॥

yāvatsaṃbhṛtasaṃbhāraṃ maraṇaṃ śīghrameṣyati saṃtyajyāpi tadālasyam akāle kiṃ kariṣyasi (7.7)

इदं न प्राप्तमारब्धम् इदमर्धकृतं स्थितम् अकस्मान्मृत्युरायातो हा हतो ऽस्मीति चिन्तयन् ॥ ७.८ ॥

idaṃ na prāptamārabdham idamardhakṛtaṃ sthitam akasmānmṛtyurāyāto hā hato 'smīti cintayan (7.8)

शोकवेगसमुच्छूनसाश्रुरक्तेक्षणाननान् बन्धून् निराशान् संपश्यन् यमदूतमुखानि च ॥ ७.९ ॥

śokavegasamucchūnasāśruraktekṣaṇānanān bandhūn nirāśān saṃpaśyan yamadūtamukhāni ca (7.9)

स्वपापस्मृतिसंतप्तः शृण्वन्नादांश्च नारकान् त्रासोच्चारविलिप्ताङ्गो विह्वलः किं करिष्यसि ॥ ७.१० ॥

svapāpasmṛtisaṃtaptaḥ śṛṇvannādāṃśca nārakān trāsoccāraviliptāṅgo vihvalaḥ kiṃ kariṣyasi (7.10)

जीवमत्स्य इवास्मीति युक्तं भयमिहैव ते किं पुनः कृतपापस्य तीव्रान्नरकदुःखतः ॥ ७.११ ॥

jīvamatsya ivāsmīti yuktaṃ bhayamihaiva te kiṃ punaḥ kṛtapāpasya tīvrānnarakaduḥkhataḥ (7.11)

स्पृष्ट उष्णोदकेनापि सुकुमार प्रतप्यसे कृत्वा च नारकं कर्म किमेवं स्वस्थमास्यते ॥ ७.१२ ॥

spṛṣṭa uṣṇodakenāpi sukumāra pratapyase kṛtvā ca nārakaṃ karma kimevaṃ svasthamāsyate (7.12)

निरुद्यमफलाकाङ्क्षिन् सुकुमार बहुव्यथ मृत्युग्रस्तो ऽमराकार हा दुःखित विहन्यसे ॥ ७.१३ ॥

nirudyamaphalākāṅkṣin sukumāra bahuvyatha mṛtyugrasto 'marākāra hā duḥkhita vihanyase (7.13)

मानुष्यं नावमासाद्य तर दुःखमहानदीम् मूढ कालो न निद्राया इयं नौर्दुर्लभा पुनः ॥ ७.१४ ॥

mānuṣyaṃ nāvamāsādya tara duḥkhamahānadīm mūḍha kālo na nidrāyā iyaṃ naurdurlabhā punaḥ (7.14)

मुक्त्वा धर्मरतिं श्रेष्ठाम् अनन्तरतिसंततिम् रतिरौद्धत्यहासादौ दुःखहेतौ कथं तव ॥ ७.१५ ॥

muktvā dharmaratiṃ śreṣṭhām anantaratisaṃtatim ratirauddhatyahāsādau duḥkhahetau kathaṃ tava (7.15)

अविषादबलव्यूहतात्पर्यात्मविधेयता परात्मसमता चैव परात्मपरिवर्तनम् ॥ ७.१६ ॥

aviṣādabalavyūhatātparyātmavidheyatā parātmasamatā caiva parātmaparivartanam (7.16)

नैवावसादः कर्तव्यः कुतो मे बोधिरित्यतः यस्मात्तथागतः सत्यं सत्यवादीदमुक्तवान् ॥ ७.१७ ॥

naivāvasādaḥ kartavyaḥ kuto me bodhirityataḥ yasmāttathāgataḥ satyaṃ satyavādīdamuktavān (7.17)

ते ऽप्यासन् दंशमशका मक्षिकाः कृमयस्तथा यैरुत्साहवशात् प्राप्ता दुरापा बोधिरुत्तमा ॥ ७.१८ ॥

te 'pyāsan daṃśamaśakā makṣikāḥ kṛmayastathā yairutsāhavaśāt prāptā durāpā bodhiruttamā (7.18)

किमुताहं नरो जात्या शक्तो ज्ञातुं हिताहितम् सर्वज्ञनीत्यनुत्सर्गाद् बोधिं किं नाप्नुयामहम् ॥ ७.१९ ॥

kimutāhaṃ naro jātyā śakto jñātuṃ hitāhitam sarvajñanītyanutsargād bodhiṃ kiṃ nāpnuyāmaham (7.19)

अथापि हस्तपादादि दातव्यमिति मे भयम् गुरुलाघवमूढत्वं तन्मे स्यादविचारतः ॥ ७.२० ॥

athāpi hastapādādi dātavyamiti me bhayam gurulāghavamūḍhatvaṃ tanme syādavicārataḥ (7.20)

छेत्तव्यश्चास्मि भेत्तव्यो दाह्यः पाट्यो ऽप्यनेकशः कल्पकोटीरसंख्येया न च बोधिर्भविष्यति ॥ ७.२१ ॥

chettavyaścāsmi bhettavyo dāhyaḥ pāṭyo 'pyanekaśaḥ kalpakoṭīrasaṃkhyeyā na ca bodhirbhaviṣyati (7.21)

इदं तु मे परिमितं दुःखं संबोधिसाधनम् नष्टशल्यव्यथापोहे तदुत्पादनदुःखवत् ॥ ७.२२ ॥

idaṃ tu me parimitaṃ duḥkhaṃ saṃbodhisādhanam naṣṭaśalyavyathāpohe tadutpādanaduḥkhavat (7.22)

सर्वे ऽपि वैद्याः कुर्वन्ति क्रियादुःखैररोगताम् तस्माद्बहूनि दुःखानि हन्तुं सोढव्यमल्पकम् ॥ ७.२३ ॥

sarve 'pi vaidyāḥ kurvanti kriyāduḥkhairarogatām tasmādbahūni duḥkhāni hantuṃ soḍhavyamalpakam (7.23)

क्रियामिमामप्युचितां वरवैद्यो न दत्तवान् मधुरेणोपचारेण चिकित्सति महातुरान् ॥ ७.२४ ॥

kriyāmimāmapyucitāṃ varavaidyo na dattavān madhureṇopacāreṇa cikitsati mahāturān (7.24)

आदौ शाकादिदाने ऽपि नियोजयति नायकः तत्करोति क्रमात्पश्चाद् यत्स्वमांसान्यपि त्यजेत् ॥ ७.२५ ॥

ādau śākādidāne 'pi niyojayati nāyakaḥ tatkaroti kramātpaścād yatsvamāṃsānyapi tyajet (7.25)

यदा शाकेष्विव प्रज्ञा स्वमांसे ऽप्युपजायते मांसास्थि त्यजतस्तस्य तदा किं नाम दुष्करम् ॥ ७.२६ ॥

yadā śākeṣviva prajñā svamāṃse 'pyupajāyate māṃsāsthi tyajatastasya tadā kiṃ nāma duṣkaram (7.26)

न दुःखी त्यक्तपापत्वात् पण्डितत्वान्न दुर्मनाः मिथ्याकल्पनया चित्ते पापात्काये यतो व्यथा ॥ ७.२७ ॥

na duḥkhī tyaktapāpatvāt paṇḍitatvānna durmanāḥ mithyākalpanayā citte pāpātkāye yato vyathā (7.27)

पुण्येन कायः सुखितः पाण्डित्येन मनः सुखि तिष्ठन् परार्थं संसारे कृपालुः केन खिद्यते ॥ ७.२८ ॥

puṇyena kāyaḥ sukhitaḥ pāṇḍityena manaḥ sukhi tiṣṭhan parārthaṃ saṃsāre kṛpāluḥ kena khidyate (7.28)

क्षपयन् पूर्वपापानि प्रतीच्छन् पुण्यसागरान् बोधिचित्तबलादेव श्रावकेभ्यो ऽपि शीघ्रगः ॥ ७.२९ ॥

kṣapayan pūrvapāpāni pratīcchan puṇyasāgarān bodhicittabalādeva śrāvakebhyo 'pi śīghragaḥ (7.29)

एवं सुखात्सुखं गच्छन् को विषीदेत्सचेतनः बोधिचित्तरथं प्राप्य सर्वखेदश्रमापहम् ॥ ७.३० ॥

evaṃ sukhātsukhaṃ gacchan ko viṣīdetsacetanaḥ bodhicittarathaṃ prāpya sarvakhedaśramāpaham (7.30)

छन्दस्थामरतिमुक्तिबलं सत्त्वार्थसिद्धये छन्दं दुःखभयात्कुर्याद् अनुशंसांश्च भावयन् ॥ ७.३१ ॥

chandasthāmaratimuktibalaṃ sattvārthasiddhaye chandaṃ duḥkhabhayātkuryād anuśaṃsāṃśca bhāvayan (7.31)

एवं विपक्षमुन्मूल्य यतेतोत्साहवृद्धये छन्दमानरतित्यागतात्पर्यवशिताबलैः ॥ ७.३२ ॥

evaṃ vipakṣamunmūlya yatetotsāhavṛddhaye chandamānaratityāgatātparyavaśitābalaiḥ (7.32)

अप्रमेया मया दोषा हन्तव्याः स्वपरात्मनोः एकैकस्यापि दोषस्य यत्र कल्पार्णवैः क्षयः ॥ ७.३३ ॥

aprameyā mayā doṣā hantavyāḥ svaparātmanoḥ ekaikasyāpi doṣasya yatra kalpārṇavaiḥ kṣayaḥ (7.33)

तत्र दोषक्षयारम्भे लेशो ऽपि मम नेक्ष्यते अप्रमेयव्यथाभाज्ये नोरः स्फुटति मे कथम् ॥ ७.३४ ॥

tatra doṣakṣayārambhe leśo 'pi mama nekṣyate aprameyavyathābhājye noraḥ sphuṭati me katham (7.34)

गुणा मयार्जनीयाश्च बहवः स्वपरात्मनोः तत्रैकैकगुणाभ्यासो भवेत्कल्पार्णवैर्न वा ॥ ७.३५ ॥

guṇā mayārjanīyāśca bahavaḥ svaparātmanoḥ tatraikaikaguṇābhyāso bhavetkalpārṇavairna vā (7.35)

गुणलेशे ऽपि नाभ्यासो मम जातः कदाचन वृथा नीतं मया जन्म कथंचिल्लब्धमद्भुतम् ॥ ७.३६ ॥

guṇaleśe 'pi nābhyāso mama jātaḥ kadācana vṛthā nītaṃ mayā janma kathaṃcillabdhamadbhutam (7.36)

न प्राप्तं भगवत्पूजामहोत्सवसुखं मया न कृता शासने कारा दरिद्राशा न पूरिता ॥ ७.३७ ॥

na prāptaṃ bhagavatpūjāmahotsavasukhaṃ mayā na kṛtā śāsane kārā daridrāśā na pūritā (7.37)

भीतेभ्यो नाभयं दत्तम् आर्ता न सुखिनः कृताः दुःखाय केवलं मातुर् गतो ऽस्मि गर्भशल्यताम् ॥ ७.३८ ॥

bhītebhyo nābhayaṃ dattam ārtā na sukhinaḥ kṛtāḥ duḥkhāya kevalaṃ mātur gato 'smi garbhaśalyatām (7.38)

धर्मच्छन्दवियोगेन पौर्विकेण ममाधुना विपत्तिरीदृशी जाता को धर्मे छन्दमुत्सृजेत् ॥ ७.३९ ॥

dharmacchandaviyogena paurvikeṇa mamādhunā vipattirīdṛśī jātā ko dharme chandamutsṛjet (7.39)

कुशलानां च सर्वेषां छन्दं मूलं मुनिर्जगौ तस्यापि मूलं सततं विपाकफलभावना ॥ ७.४० ॥

kuśalānāṃ ca sarveṣāṃ chandaṃ mūlaṃ munirjagau tasyāpi mūlaṃ satataṃ vipākaphalabhāvanā (7.40)

दुःखानि दौर्मनस्यानि भयानि विविधानि च अभिलाषविघाताश्च जायन्ते पापकारिणाम् ॥ ७.४१ ॥

duḥkhāni daurmanasyāni bhayāni vividhāni ca abhilāṣavighātāśca jāyante pāpakāriṇām (7.41)

मनोरथः शुभकृतां यत्र यत्रैव गच्छति तत्र तत्रैव तत्पुण्यैः फलार्घेणाभिपूज्यते ॥ ७.४२ ॥

manorathaḥ śubhakṛtāṃ yatra yatraiva gacchati tatra tatraiva tatpuṇyaiḥ phalārgheṇābhipūjyate (7.42)

पापकारिसुखेच्छा तु यत्र यत्रैव गच्छति तत्र तत्रैव तत्पापैर् दुःखशस्त्रैर्विहन्यते ॥ ७.४३ ॥

pāpakārisukhecchā tu yatra yatraiva gacchati tatra tatraiva tatpāpair duḥkhaśastrairvihanyate (7.43)

विपुलसुगन्धिशीतलसरोरुहगर्भगता मधुरजिनस्वराशनकृतोपचितद्युतयः मुनिकरबोधिताम्बुजविनिर्गतसद्वपुषः सुगतसुता भवन्ति सुगतस्य पुरः कुशलैः ॥ ७.४४ ॥

vipulasugandhiśītalasaroruhagarbhagatā madhurajinasvarāśanakṛtopacitadyutayaḥ munikarabodhitāmbujavinirgatasadvapuṣaḥ sugatasutā bhavanti sugatasya puraḥ kuśalaiḥ (7.44)

यमपुरुषापनीतसकलच्छविरार्तरवो हुतवहतापविद्रुतकताम्रनिषिक्ततनुः ज्वलदसिशक्तिघातशतशातितमांसदलः पतति सुतप्तलोहधरणीष्वशुभैर्बहुशः ॥ ७.४५ ॥

yamapuruṣāpanītasakalacchavirārtaravo hutavahatāpavidrutakatāmraniṣiktatanuḥ jvaladasiśaktighātaśataśātitamāṃsadalaḥ patati sutaptalohadharaṇīṣvaśubhairbahuśaḥ (7.45)

तस्मात्कार्यः शुभच्छन्दो भावयित्वैवमादरात् वज्रध्वजस्य विधिना मानं त्वारभ्य भावयेत् ॥ ७.४६ ॥

tasmātkāryaḥ śubhacchando bhāvayitvaivamādarāt vajradhvajasya vidhinā mānaṃ tvārabhya bhāvayet (7.46)

पूर्वं निरूप्य सामग्रीम् आरभेन्नारभेत वा अनारम्भो वरं नाम न त्वारभ्य निवर्तनम् ॥ ७.४७ ॥

pūrvaṃ nirūpya sāmagrīm ārabhennārabheta vā anārambho varaṃ nāma na tvārabhya nivartanam (7.47)

जन्मान्तरे ऽपि सो ऽभ्यासः पापाद्दुःखं च वर्धते अन्यच्च कार्यकालं च हीनं तच्च न साधितम् ॥ ७.४८ ॥

janmāntare 'pi so 'bhyāsaḥ pāpādduḥkhaṃ ca vardhate anyacca kāryakālaṃ ca hīnaṃ tacca na sādhitam (7.48)

त्रिषु मानो विधातव्यः कर्मोपक्लेशशक्तिषु मयैवैकेन कर्तव्यम् इत्येषा कर्ममानिता ॥ ७.४९ ॥

triṣu māno vidhātavyaḥ karmopakleśaśaktiṣu mayaivaikena kartavyam ityeṣā karmamānitā (7.49)

क्लेशस्वतन्त्रो लोको ऽयं न क्षमः स्वार्थसाधने तस्मान्मयैषां कर्तव्यं नाशक्तो ऽहं यथा जनः ॥ ७.५० ॥

kleśasvatantro loko 'yaṃ na kṣamaḥ svārthasādhane tasmānmayaiṣāṃ kartavyaṃ nāśakto 'haṃ yathā janaḥ (7.50)

नीचं कर्म करोत्यन्यः कथं मय्यपि तिष्ठति मानाच्चेन्न करोम्येतन् मानो नश्यतु मे वरम् ॥ ७.५१ ॥

nīcaṃ karma karotyanyaḥ kathaṃ mayyapi tiṣṭhati mānāccenna karomyetan māno naśyatu me varam (7.51)

मृतं दुण्डुभमासाद्य काको ऽपि गरुडायते आपदाबाधते ऽल्पापि मनो मे यदि दुर्बलम् ॥ ७.५२ ॥

mṛtaṃ duṇḍubhamāsādya kāko 'pi garuḍāyate āpadābādhate 'lpāpi mano me yadi durbalam (7.52)

विषादकृतनिश्चेष्ट आपदः सुकरा ननु व्युत्थितश्चेष्टमानस्तु महतामपि दुर्जयः ॥ ७.५३ ॥

viṣādakṛtaniśceṣṭa āpadaḥ sukarā nanu vyutthitaśceṣṭamānastu mahatāmapi durjayaḥ (7.53)

तस्माद्दृढेन चित्तेन करोम्यापदमापदः त्रैलोक्यविजिगीषुत्वं हास्यमापज्जितस्य मे ॥ ७.५४ ॥

tasmāddṛḍhena cittena karomyāpadamāpadaḥ trailokyavijigīṣutvaṃ hāsyamāpajjitasya me (7.54)

मया हि सर्वं जेतव्यम् अहं जेयो न केनचित् मयैष मानो वोढव्यो जिनसिंहसुतो ह्यहम् ॥ ७.५५ ॥

mayā hi sarvaṃ jetavyam ahaṃ jeyo na kenacit mayaiṣa māno voḍhavyo jinasiṃhasuto hyaham (7.55)

ये सत्त्वा मानविजिता वराकास्ते न मानिनः मानी शत्रुवशं नैति मानशत्रुवशाश्च ते ॥ ७.५६ ॥

ye sattvā mānavijitā varākāste na māninaḥ mānī śatruvaśaṃ naiti mānaśatruvaśāśca te (7.56)

मानेन दुर्गतिं नीता मानुष्ये ऽपि हतोत्सवाः परपिण्डाशिनो दासा मूर्खा दुर्दर्शनाः कृशाः ॥ ७.५७ ॥

mānena durgatiṃ nītā mānuṣye 'pi hatotsavāḥ parapiṇḍāśino dāsā mūrkhā durdarśanāḥ kṛśāḥ (7.57)

सर्वतः परिभूताश्च मानस्तब्धास्तपस्विनः ते ऽपि चेन्मानिनां मध्ये दीनास्तु वद कीदृशाः ॥ ७.५८ ॥

sarvataḥ paribhūtāśca mānastabdhāstapasvinaḥ te 'pi cenmānināṃ madhye dīnāstu vada kīdṛśāḥ (7.58)

ते मानिनो विजयिनश्च त एव शूरा ये मानशत्रुविजयाय वहन्ति मानम् ये तं स्फुरन्तमपि मानरिपुं निहत्य कामं जने जयफलं प्रतिपादयन्ति ॥ ७.५९ ॥

te mānino vijayinaśca ta eva śūrā ye mānaśatruvijayāya vahanti mānam ye taṃ sphurantamapi mānaripuṃ nihatya kāmaṃ jane jayaphalaṃ pratipādayanti (7.59)

संक्लेशपक्षमध्यस्थो भवेद्दृप्तः सहस्रशः दुर्योधनः क्लेशगणैः सिंहो मृगगणैरिव ॥ ७.६० ॥

saṃkleśapakṣamadhyastho bhaveddṛptaḥ sahasraśaḥ duryodhanaḥ kleśagaṇaiḥ siṃho mṛgagaṇairiva (7.60)

महत्स्वपि हि कृच्छ्रेषु न रसं चक्षुरीक्षते एवं कृच्छ्रमपि प्राप्य न क्लेशवशगो भवेत् ॥ ७.६१ ॥

mahatsvapi hi kṛcchreṣu na rasaṃ cakṣurīkṣate evaṃ kṛcchramapi prāpya na kleśavaśago bhavet (7.61)

यदेवापद्यते कर्म तत्कर्मव्यसनी भवेत् तत्कर्मशौण्डो ऽतृप्तात्मा क्रीडाफलसुखेप्सुवत् ॥ ७.६२ ॥

yadevāpadyate karma tatkarmavyasanī bhavet tatkarmaśauṇḍo 'tṛptātmā krīḍāphalasukhepsuvat (7.62)

सुखार्थं क्रियते कर्म तथापि स्यान्न वा सुखम् कर्मैव तु सुखं यस्य निष्कर्मा स सुखी कथम् ॥ ७.६३ ॥

sukhārthaṃ kriyate karma tathāpi syānna vā sukham karmaiva tu sukhaṃ yasya niṣkarmā sa sukhī katham (7.63)

कामैर्न तृप्तिः संसारे क्षुरधारामधूपमैः पुण्यामृतैः कथं तृप्तिर् विपाकमधुरैः शिवैः ॥ ७.६४ ॥

kāmairna tṛptiḥ saṃsāre kṣuradhārāmadhūpamaiḥ puṇyāmṛtaiḥ kathaṃ tṛptir vipākamadhuraiḥ śivaiḥ (7.64)

तस्मात्कर्मावसाने ऽपि निमज्जेत्तत्र कर्मणि यथा मध्याह्नसंतप्त आदौ प्राप्तसराः करी ॥ ७.६५ ॥

tasmātkarmāvasāne 'pi nimajjettatra karmaṇi yathā madhyāhnasaṃtapta ādau prāptasarāḥ karī (7.65)

बलनाशानुबन्धे तु पुनः कर्तुं परित्यजेत् सुसमाप्तं च तन्मुञ्चेद् उत्तरोत्तरतृष्णया ॥ ७.६६ ॥

balanāśānubandhe tu punaḥ kartuṃ parityajet susamāptaṃ ca tanmuñced uttarottaratṛṣṇayā (7.66)

क्लेशप्रहारान् संरक्षेत् क्लेशांश्च प्रहरेद्दृढम् खड्गयुद्धमिवापन्नः शिक्षितेनारिणा सह ॥ ७.६७ ॥

kleśaprahārān saṃrakṣet kleśāṃśca prahareddṛḍham khaḍgayuddhamivāpannaḥ śikṣitenāriṇā saha (7.67)

तत्र खड्गं यथा भ्रष्टं गृह्णीयात्सभयस्त्वरम् स्मृतिखड्गं तथा भ्रष्टं गृह्णीयान्नरकान् स्मरन् ॥ ७.६८ ॥

tatra khaḍgaṃ yathā bhraṣṭaṃ gṛhṇīyātsabhayastvaram smṛtikhaḍgaṃ tathā bhraṣṭaṃ gṛhṇīyānnarakān smaran (7.68)

विषं रुधिरमासाद्य प्रसर्पति यथा तनौ तथैव च्छिद्रमासाद्य दोषश्चित्ते प्रसर्पति ॥ ७.६९ ॥

viṣaṃ rudhiramāsādya prasarpati yathā tanau tathaiva cchidramāsādya doṣaścitte prasarpati (7.69)

तैलपात्रधरो यद्वद् असिहस्तैरधिष्ठितः स्खलिते मरणत्रासात् तत्परः स्यात्तथा व्रती ॥ ७.७० ॥

tailapātradharo yadvad asihastairadhiṣṭhitaḥ skhalite maraṇatrāsāt tatparaḥ syāttathā vratī (7.70)

तस्मादुत्सङ्गगे सर्पे यथोत्तिष्ठति सत्वरम् निद्रालस्यागमे तद्वत् प्रतिकुर्वीत सत्वरम् ॥ ७.७१ ॥

tasmādutsaṅgage sarpe yathottiṣṭhati satvaram nidrālasyāgame tadvat pratikurvīta satvaram (7.71)

एकैकस्मिंश्छले सुष्ठु परितप्य विचिन्तयेत् कथं करोमि येनेदं पुनर्मे न भवेदिति ॥ ७.७२ ॥

ekaikasmiṃśchale suṣṭhu paritapya vicintayet kathaṃ karomi yenedaṃ punarme na bhavediti (7.72)

संसर्गं कर्म वा प्राप्तम् इच्छेदेतेन हेतुना कथं नामास्ववस्थासु स्मृत्यभ्यासो भवेदिति ॥ ७.७३ ॥

saṃsargaṃ karma vā prāptam icchedetena hetunā kathaṃ nāmāsvavasthāsu smṛtyabhyāso bhavediti (7.73)

लघुं कुर्यात्तथात्मानम् अप्रमादकथां स्मरन् कर्मागमाद्यथा पूर्वं सज्जः सर्वत्र वर्तते ॥ ७.७४ ॥

laghuṃ kuryāttathātmānam apramādakathāṃ smaran karmāgamādyathā pūrvaṃ sajjaḥ sarvatra vartate (7.74)

यथैव तूलकं वायोर् गमनागमने वशम् तथोत्साहवशं यायाद् ऋद्धिश्चैवं समृध्यति ॥ ७.७५ ॥

yathaiva tūlakaṃ vāyor gamanāgamane vaśam tathotsāhavaśaṃ yāyād ṛddhiścaivaṃ samṛdhyati (7.75)