10. 10. शनैश्चरचाराध्यायः

श्रवणानिलहस्तऽर्द्राभरणीभाग्यौपगः सुतोऽर्कस्य । प्रचुरसलिलौपगूढां करोति धात्रीं यदि स्निग्धः ।। १०.०१ ।।

śravaṇānilahasta'rdrābharaṇībhāgyaupagaḥ suto'rkasya / pracurasalilaupagūḍhāṃ karoti dhātrīṃ yadi snigdhaḥ // 10.01 //

अहिवरुणपुरन्दरदैवतेषु सुक्षेमकृन्न चातिजलम् । क्षुत्शस्त्रावृष्टिकरो मूले प्रत्येकं अपि वक्ष्ये ।। १०.०२ ।।

ahivaruṇapurandaradaivateṣu sukṣemakṛnna cātijalam / kṣutśastrāvṛṣṭikaro mūle pratyekaṃ api vakṣye // 10.02 //

तुरगतुरगोपचारककविवैद्यामात्यहार्कजोऽश्विगतः । याम्ये नर्तकवादकगेयज्ञक्षुद्रनैकृतिकान् ।। १०.०३ ।।

turagaturagopacārakakavivaidyāmātyahārkajo'śvigataḥ / yāmye nartakavādakageyajñakṣudranaikṛtikān // 10.03 //

बहुलास्थे पीड्यन्ते सौरेऽग्न्युपजीविनश्चमूपाश्च । रोहिण्यां कोशलमद्रकाशिपञ्चालशाकटिकाः ।। १०.०४ ।।

bahulāsthe pīḍyante saure'gnyupajīvinaścamūpāśca / rohiṇyāṃ kośalamadrakāśipañcālaśākaṭikāḥ // 10.04 //

मृगशिरसि वत्सयाजकयजमानऽर्यजनमध्यदेशास्च । रौद्रस्थे पारतरमठास्तैलिकरजकचौराश्च ।। १०.०५ ।।

mṛgaśirasi vatsayājakayajamāna'ryajanamadhyadeśāsca / raudrasthe pārataramaṭhāstailikarajakacaurāśca // 10.05 //

आदित्ये पाञ्चनदप्रत्यन्तसुराष्ट्रसिन्धुसौवीराः । पुष्ये घाण्ठिकघौषिकयवनवणिक्कितवकुसुमानि ।। १०.०६ ।।

āditye pāñcanadapratyantasurāṣṭrasindhusauvīrāḥ / puṣye ghāṇṭhikaghauṣikayavanavaṇikkitavakusumāni // 10.06 //

सार्पे जलरुहसर्पाः पित्र्ये बाह्लीकचीनगान्धाराः । शूलिकपारतवैश्याः कोष्ठागाराणि वणिजश्च ।। १०.०७ ।।

sārpe jalaruhasarpāḥ pitrye bāhlīkacīnagāndhārāḥ / śūlikapāratavaiśyāḥ koṣṭhāgārāṇi vaṇijaśca // 10.07 //

भाग्ये रसविक्रयिणः पण्यस्त्रीकन्यकामहाराष्ट्राः । आर्यम्णे नृपगुडलवणभिक्षुकाम्बूनि तक्षशिला ।। १०.०८ ।।

bhāgye rasavikrayiṇaḥ paṇyastrīkanyakāmahārāṣṭrāḥ / āryamṇe nṛpaguḍalavaṇabhikṣukāmbūni takṣaśilā // 10.08 //

हस्ते नापितचाक्रिकचौरभिषक्सूचिका द्विपग्राहाः । बन्धक्यः कौशलका मालाकाराश्च पीड्यन्ते ।। १०.०९ ।।

haste nāpitacākrikacaurabhiṣaksūcikā dvipagrāhāḥ / bandhakyaḥ kauśalakā mālākārāśca pīḍyante // 10.09 //

चित्रास्थे प्रमदाजनलेखकचित्रज्ञचित्रभाण्डानि । स्वातौ मागधचरदूतसूतपोतप्लवनटऽद्याः ।। १०.१० ।।

citrāsthe pramadājanalekhakacitrajñacitrabhāṇḍāni / svātau māgadhacaradūtasūtapotaplavanaṭa'dyāḥ // 10.10 //

ऐन्द्राग्नाख्ये त्रैगर्तचीनकौलूतकुङ्कुमं लाक्षा । सस्यान्यथ माञ्जिष्ठं कौसुम्भं च क्षयं याति ।। १०.११ ।।

aindrāgnākhye traigartacīnakaulūtakuṅkumaṃ lākṣā / sasyānyatha māñjiṣṭhaṃ kausumbhaṃ ca kṣayaṃ yāti // 10.11 //

मैत्रे कुलूततङ्गणखसकाश्मीराः समन्त्रिचक्रचराः । उपतापं यान्ति च घाण्टिका विभेदश्च मित्राणाम् ।। १०.१२ ।।

maitre kulūtataṅgaṇakhasakāśmīrāḥ samantricakracarāḥ / upatāpaṃ yānti ca ghāṇṭikā vibhedaśca mitrāṇām // 10.12 //

ज्येष्ठासु नृपपुरोहितनृपसत्कृतशूरगणकुलश्रेण्यः । मूले तु काशिकोशलपाञ्चालफलाउषधीयोधाः ।। १०.१३ ।।

jyeṣṭhāsu nṛpapurohitanṛpasatkṛtaśūragaṇakulaśreṇyaḥ / mūle tu kāśikośalapāñcālaphalāuṣadhīyodhāḥ // 10.13 //

आप्येऽङ्गवङ्गकौशलगिरिव्रजा मगधपुण्ड्रमिथिलाश्च । उपतापं यान्ति जना वसन्ति ये ताम्रलिप्त्यां च ।। १०.१४ ।।

āpye'ṅgavaṅgakauśalagirivrajā magadhapuṇḍramithilāśca / upatāpaṃ yānti janā vasanti ye tāmraliptyāṃ ca // 10.14 //

विश्वेश्वरेऽर्कपुत्रश्चरन्दशार्णान्निहन्ति यवनांश्च । उज्जयिनीं शबरान्पारियात्रिकान्कुन्तिभोजांश्च ।। १०.१५ ।।

viśveśvare'rkaputraścarandaśārṇānnihanti yavanāṃśca / ujjayinīṃ śabarānpāriyātrikānkuntibhojāṃśca // 10.15 //

श्रवणे राजाधिकृतान्विप्राग्र्यभिषक्पुरोहितकलिङ्गान् । वसुभे मगधेशजयो वृद्धिश्च धनेष्वधिकृतानाम् ।। १०.१६ ।।

śravaṇe rājādhikṛtānviprāgryabhiṣakpurohitakaliṅgān / vasubhe magadheśajayo vṛddhiśca dhaneṣvadhikṛtānām // 10.16 //

साजे शतभिषजि भिषक्कविशौण्डिकपण्यनीतिवृत्तीनाम् । आहिर्बुध्न्ये नद्यो यानकराः स्त्रीहिरण्यं च ।। १०.१७ ।।

sāje śatabhiṣaji bhiṣakkaviśauṇḍikapaṇyanītivṛttīnām / āhirbudhnye nadyo yānakarāḥ strīhiraṇyaṃ ca // 10.17 //

रेवत्यां राजभृताः क्रौञ्चद्वीपऽश्रिताः शरत्सस्यम् । शबराश्च निपीड्यन्ते यवनाश्च शनैश्चरे चरति ।। १०.१८ ।।

revatyāṃ rājabhṛtāḥ krauñcadvīpa'śritāḥ śaratsasyam / śabarāśca nipīḍyante yavanāśca śanaiścare carati // 10.18 //

यदा विशाखासु महेन्द्रमन्त्री सुतश्च भानोर्दहनऋक्षयातः । तदा प्रजानां अनयोऽतिघोरः पुरप्रभेदो गतयोर्भं एकम् ।। १०.१९ ।।

yadā viśākhāsu mahendramantrī sutaśca bhānordahanaṛkṣayātaḥ / tadā prajānāṃ anayo'tighoraḥ puraprabhedo gatayorbhaṃ ekam // 10.19 //

अण्डजहा रविजो यदि चित्रः क्षुद्भयकृद्यदि पीतमयूखः । शस्त्रभयाय च रक्तसवर्णो भस्मनिभो बहुवैरकरश्च ।। १०.२० ।।

aṇḍajahā ravijo yadi citraḥ kṣudbhayakṛdyadi pītamayūkhaḥ / śastrabhayāya ca raktasavarṇo bhasmanibho bahuvairakaraśca // 10.20 //

वैदूर्यकान्तिविमलः शुभकृत्प्रजानां बाणातसीकुसुमवर्णनिभश्च शस्तः । यं चापि वर्णं उपगच्छति तत्सवर्णान् सूर्यात्मजः क्षयतीति मुनिप्रवादः ।। १०.२१ ।।

vaidūryakāntivimalaḥ śubhakṛtprajānāṃ bāṇātasīkusumavarṇanibhaśca śastaḥ / yaṃ cāpi varṇaṃ upagacchati tatsavarṇān sūryātmajaḥ kṣayatīti munipravādaḥ // 10.21 //